cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ခုခံအားကျဆင်းမှုရောဂါ နှင့်ပတ်သက်၍မှားယွင်းယူဆမှုများ
အေအိုင်ဒီအက်စ်ကို ငြင်းဆိုသည့်ဝါဒ
ဥပမာ ၊ Côte d'Ivoire (ကိုတီ ဒီအိုင်ဗီအိုရီ)(အိုက်ဗရီကိုစ့်) မှ လေ့လာချက်တစ်ခုတွင် သွေးထဲတွင် အိတ်ခ်ျအိုင်ဗွီရှိသော သူတို့တွင် အဆုတ်တီဘီနှင့် တွဲနေပါက သွေးထဲတွင် အိတ်ခ်ျအိုင်ဗွီမရှိသူ အဆုတ်တီဘီသမားထက် ခြောက်လတွင်း သေဆုံး နိုင်ရန် ၁၇ ဆပိုများသည်။[41] မာလာဝီ တွင် သုံးနှစ်အရွယ်ကလေးများအကြား အကြံပြုထားသော ကလေးဘဝတွင် ကာကွယ်ဆေးထိုးမှု တို့ ခံယူထားသည့်ကလေးများအတွင်း ပထမတစ်နှစ် အသက်ရှင်နိုင်စွမ်း ရှိခဲ့သော ကလေးများ သေဆုံးမှုမှာ အိတ်ခ်ျအိုင်ဗွီ မရှိသူကလေးများတွင်ထက် အိတ်ခ်ျအိုင်ဗွီ ရှိသူကလေးများတွင် ၉.၅ ဆပိုများသည်။ သေဆုံးမှုတို့အား ဦးဆောင်နေသောအကြောင်းရင်းမှာ ကိုယ်အလေးချိန်လျော့နည်းလာမှု ရောဂါနှင့် အသက်ရှူ လမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ အခြေ အနေများ ဖြစ်သည်။[42]  အာဖရိကတစ်လွှား ရှာတွေ့ချက်များမှာ ဆင်တူကြသည်။
အိတ်ခ်ျအိုင်ဗွီသည် အေအိုင်ဒီအက်စ် ဖြစ်စေသည့် အကြောင်းရင်း မဟုတ်ပေ
အိတ်ခ်ျအိုင်ဗွီသည် အေအိုင်ဒီအက်စ် ဖြစ်စေသည့် အကြောင်းအရင်းဖြစ်ကြောင်းကို ကျယ်ပြန့်စွာ သိပ္ပံနည်းကျ ထောက်ခံမှု ပြုခဲ့ကြသော်လည်း ဇီဝပညာရှင် Peter Duesberg (ပီတာ ဂျူ့(စ်)ဘတ်)၊ ဇီဝဓာတုပညာရှင် David Rasnick (ဒေးဗစ် ရက်(စ်)နခ်)၊ စာနယ်ဇင်းသမား /လှုပ်ရှားပြောင်းလဲရေးသမား Celia Farber (စီလီရာ ဖာဘာ)၊ ရှေးရိုးစွဲစာရေးဆရာ Tom Bethell (တွမ် ဘီသယ်(လ်))၊ ဖန်တီးမှုဉာဏ်စွမ်း (ဖန်ဆင်းခြင်းဝါဒီကို ယုံကြည်သူ) ထောက်ခံသည့် Phillip E. Johnson (ဖီးလစ် အီး ဂျွန်ဆင်) တို့အပါအဝင် အချို့သောသူများမှာ ထိုထောက်ခံမှုကို ငြင်းဆိုကြသည်။ (ဇီဝကမ္မဗေဒပညာရှင် Robert Root-Bernstein (ရောဘတ် ရု-ဘန်းစတိန်း) နှင့်သမားတော် နှင့် အေအိုင်ဒီအက်စ် သုတေသီ Joseph Sonnabend (ဂျိုးဇက် ဆန်နာဘန်း) တို့ ပါဝင်သော အေအိုင်ဒီအက်စ် ကို ငြင်းဆိုသည့်ဝါဒီတို့မှ ယခင်ရှေးသံသယဖြစ်သူများ အချို့ကတည်းက ငြင်းဆိုခဲ့ကြသည်။)
အိတ်ခ်ျအိုင်ဗွီရောဂါ၏ ဖြစ်ပေါ်ပုံ၊ဖွံ့ဖြိုးပုံ အကြောင်းမှာ အရေးကြီးသော အသေးစိတ်အချက်တို့မှာ သေချာရှင်းလင်း အောင်ပြုရန် ကျန်နေသေးသည့်တိုင် အတော်များများသိပြီး ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ဖြစ်ပေါ်ပုံ၊ ဖွံ့ဖြိုးပုံ အကြောင်းစုံကို ပြည့်စုံသေချာစွာ နားလည်ရန်မှာ ရောဂါဖြစ်စေသော အကြောင်းထက်စာလျင် မရှိမဖြစ်သိရမည် မဟုတ်ပေ။ ရောဂါပေးနိုင်သည့် လုပ်ဆောင်မှုများ မတိုင်ခင်အကြာကြီး ကတည်းကပင် ရောဂါဖြစ်စေသော ပိုးမွှား အများစုသည် သူတို့ဖြစ်စေနိုင်သည့်ရောဂါနှင့် ဆက်နွယ်နေသည်ကို ဖော်ထုတ်ရရှိသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အဆုတ်နာရောဂါ နှင့် အသည်းရောင်အသားဝါဘီရောဂါ တို့ အပါအဝင် ရောဂါအတော်များများတွင် ဖြစ်စေနိုင်သော ရောဂါပိုးမွှားများကို ကောင်းစွာရှာတွေ့နိုင်သော်လည်း ရောဂါဖြစ်စေသော အကြောင်းအရာများမှာ အနည်းငယ်သာနားလည်နိုင်ပြီး၊ တိကျ သောတိရစ္ဆာန်ပုံစံပြုမှုများကို မရရှိနိုင်သဖြင့် ရောဂါဖြစ်ပေါ်ဖွံ့ဖြိုးမှုကို သုတေသနလုပ်ခြင်းမှာ ခက်ခဲလှပါသည်။ အေအိုင်ဒီအက်စ်ပျံ့နှံ့ဖြစ်ပွားမှုများ ပျံ့နှံ့ပုံသည် အိတ်ခ်ျအိုင်ဗွီသည် ဖြစ်ပွားစေသည့်အရင်းခံဖြစ်ကြောင်းကို သံသယများဖြစ်လာသည်။ ဗိုင်းရပ်(စ်)ပိုးသည် ကျား၊မသတ်မှတ်ခြင်းမရှိသည့်တိုင် အေအိုင်ဒီအက်စ်ဖြစ်ပွားမှုများ၏ အနည်းငယ်သော ပမာဏသည် အမျိုးသမီးများအတွင်း ဖြစ်နေသည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌အေအိုင်ဒီအက်စ်ပြဿနာ
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင်း သို့မဟုတ် ကမ္ဘာတစ်နေရာတွင်ဖြစ်စေ အေအိုင်ဒီအက်စ်ပြဿနာတို့၏ ပျံ့နှံ့ဖြစ်ပွား မှုများသည် လူထုအတွင်း အိတ်ခ်ျအိုင်ဗွီ ပျံ့နှံ့မှုကိုအမှန်ပင် ထင်ဟပ်ပြသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် မူးယစ်ဆေးဝါးအကြောထဲသွင်း သုံးစွဲသူများ (အများစုမှာ အမျိုးသားများဖြစ်) နှင့် လိင်တူခြင်းဆက်ဆံသော အမျိုးသား များတွင် အိတ်ခ်ျအိုင်ဗွီသည် ပထမဆုံး ပေါ်ပေါက်လာသည်။ အိတ်ခ်ျအိုင်ဗွီသည် အကာအကွယ်မဲ့ လိင်ဆက်ဆံမှု ပြုခြင်း၊ အိတ်ခ်ျအိုင်ဗွီပိုးရှိနေသော အပ်များကို လဲလှယ်သုံးခြင်း၊ သို့မဟုတ် အကြောတွင်း ဆေးသွင်းကုသစဉ် ဆေးရည်ပုလင်းနှင့် ရောဂါရှိသောသွေးတို့ အပြန်အလှန်ကူးစက်ခြင်းတို့မှတဆင့် ပထမဦးစွာပျံ့နှံ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အနောက်နိုင်ငံမှ အမျိုးသားတို့သည် အမျိုးသမီးတို့ထက် တရားမဝင် မူးယစ်ဆေးဝါးကိုအကြောတွင်း ထည့်သွင်း သုံးခြင်း ပိုပြုလေ့ရှိပြီး အမျိုးသားများသည် အကာအကွယ်မဲ့ စအိုနှင့်လိင်ဆက်ဆံခြင်း တို့ ကဲ့သို့သော အန္တရာယ် အကြီးဆုံးသော လိင်ဆက်ဆံခြင်းအပြုအမူတို့ ပြုကြကြောင်း အစီရင်ခံရသည်။ ထိုအပြုအမူများသည် ယောက်ျား၊မိန်းမ စောင်းနင်းခြင်းကို ဖော်ပြခြင်းဖြစ်ရာ အမေရိကန် အေအိုင်ဒီအက်စ်ဖြစ်ပွားမှု အများစုမှာ အမျိုးသားများတွင် ဖြစ်သည်ဟူသည်မှာ အံ့ဩလောက်ဖွယ် မဟုတ်တော့ပေ။
အာဖရိကတွင်ကူးစက်ပုံ
အာဖရိကတွင် အိတ်ခ်ျအိုင်ဗွီကို ကာမဆက်ဆံမှုတက်ကြွနိုးကြားသော လိင်ကွဲဆက်ဆံသူများ တွင် ပထမဆုံး သတိ ထားမိပြီး အေအိုင်ဒီအက်စ်ခံစားနေရသူများသည် အာဖရိကတွင် ယောက်ျားများနည်းတူ မိန်းမများတွင်လည်း အဖြစ် များသည်ကို တွေ့ရသည်။ ခြုံငုံရလျှင် ကမ္ဘာအနှံ့ ယောက်ျားနှင့် မိန်းမတို့အကြား အိတ်ခ်ျအိုင်ဗွီ နှင့် အေအိုင်ဒီ အက်စ် ပျံ့နှံ့နေမှုမှာ မှန်းချေ ၁ အချိုး ၁ ရှိသည်။[68] အာဖရိကရှိဆာဟာရအောက်ပိုင်းဒေသ တွင် အိတ်ခ်ျအိုင်ဗွီ ရှိသူအရွယ်ရောက်သူများ ၏ ၅၇% မှာ အမျိုးသမီးများဖြစ်ပြီး အသက် ၁၅ နှစ်မှ ၂၄ အတွင်း မိန်းမငယ်များမှာ အမျိုးသားငယ်များထက် သုံးဆကျော် ကူးစက်ခံနေရဖွယ်ရှိသည်။
ဘောခီးရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖာပွန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကြီးအုံကြီးဝ တာတမံ
ကြီးအုံကြီးဝ တာတမံသည် မကွေးတိုင်း၊ ပွင့်ဖြူမြို့နယ်တွင် တည်ရှိသည့် တာတမံဖြစ်ပြီး ရေအားလျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်ရေးနှင့် စိုက်ပျိုးရေးအတွက်ပါ ရည်ရွယ်ဆောက်လုပ်ထားသည့် ဘက်စုံသုံး တာတမံဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံများ
ရော့ကီး တောင်တန်း
ရော့ကီးတောင်တန်းများသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နှင့် ကနေဒါနိုင်ငံ တွင် ရှိသော တောင်တန်းများ ဖြစ်သည်။ ရော့ကီး တောင်တန်းများသည် အလာစကာ အနောက်မြောက်ဖက်မှ နယူးမက္ကဆီကို အထိ ဖြန့်ကျက် တည်ရှိပြီး မိုင်ပေါင်း ၃၀၀၀ကျော် (၄၈၀၀ ကီလိုမီတာကျော်) ရှည်လျားသည်။ ရော့ကီးသည် ပြတ်ရွေ့များ အချင်းချင်း တိုက်ခိုက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော တွန့်ခေါက်တောင်တန်းများ ဖြစ်သည်။ ရော့ကီးတောင်တန်းများသည် အနည်ကျကျောက် များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ရော့ကီးတောင်တန်းများတွင် အမြင့်ဆုံး တောင်ထိပ်မှာ အဲလ်ဘတ်တောင်ထိပ်ဖြစ်ပြီး ပင်လယ် ရေမျက်နှာပြင်ထက် ၁၄,၄၄၀ ပေ(၄၀၄၁ မီတာ) မြင့်ကာ အမေရိကန် နိုင်ငံ ကော်လိုရာဒို ပြည်နယ် တွင် တည်ရှိသည်။
ရော့ကီးတောင်တန်း
ရော့ကီးတောင်တန်း တောင်ဘက်ပိုင်းတွင် မီးငြိမ်းတောင် များ ရှိသည်။ မြောက်ပိုင်းတွင် ရေခဲမြစ် များစွာ ရှိလေသည်။ ကော်လိုရားဒိုးပြည်နယ်တွင် တောင်နှင့်မြောက် ပြိုင်တန်းလျက် ရှိသော တောင်တန်းများစွာ ရှိသည်။ ထိုတောင်တန်းများ အကြား၌ မြက်ထူသော ချိုင့်ဝှမ်းများ ရှိ၏။ ပေပေါင်း ၁၂ဝဝဝ ခန့်မြင့်သော တောင်စောင်းတွင် တောင်ဆိတ်နှင့် သိုးများကို တွေ့ရသည်။ ရွှေ၊ ငွေ၊ ကြေးနီနှင့် ကျောက်မီး သွေး စသော တွင်းထွက်သတ္တုများကို တူးဖော်ရရှိသည်။ မက္ကဆီကိုနိုင်ငံတွင် ရော့ကီးတောင်တန်းသည် မက္ကဆီကို ပင်လယ်ကွေ့ ကမ်းစပ်မှ မတ်စောက်စွာ ထိုးထွက်ပြီးလျှင် မြောက်ဘက်သို့ နိမ့်ဆင်းသွားသည်။ ၁၈၆၉၆ ပေရှိသော အိုရိဇာဗာတောင်ထိပ်သည် ထိုအပိုင်းတွင် အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ် ဖြစ်၏။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ဝိုင်အိုးမင်းပြည်နယ်ရှိ ကုန်း ပင်မြင့်သည် ရော့ကီးတောင်တန်းကို တောင်နှင့်မြောက် ပိုင်း ခြားထား၏။ တောင်ပိုင်းတွင်ရှိသော ရော့ကီးတောင်စဉ်စုမှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌ အမြင့်ဆုံးနှင့် အကျယ်ပြန့်ဆုံး ဖြစ်သည်။ ကော်လိုရားဒိုးပြည်နယ်တွင် ပေ ၁၄ဝဝဝ ကျော် မြင့်သော တောင်ထိပ်များ ရှိသည်။ ထိုတောင်ထိပ်များအနက် ၁၄၄၃၁ ပေမြင့်သော အဲလဗတ်တောင်ထိပ်သည် ရော့ကီး တောင်တန်းတွင် ကနေဒါနိုင်ငံရှိ လိုဂန်တောင်ထိပ်မှ လွဲလျှင် အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ် ဖြစ်သည်။ အနောက် ဘက်စွန်းကျသော တက်ဆက်ပြည်နယ်၌မူ ပေ ၈ဝဝဝ ထက်မြင့်သော တောင် ထိပ်ဟူ၍ အနည်းငယ်မျှသာ ရှိသည်။ ကုန်းပြင်မြင့်၏ မြောက် ပိုင်းတွင် ရော့ကီးတောင်တန်းသည် အနောက်မြောက်ဘက်သို့ သွယ်တန်း လျက်ရှိပြီးလျှင် တောင်ပိုင်းအောက် အနည်းငယ် နိမ့်လေသည်။
သုံးခွမြို့
သုံးခွမြို့သည် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး(ယခင် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ဟံသာဝတီခရိုင် အရှေ့ပိုင်း) တွင် ပါဝင်သော မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်သည်။ ချောင်း သုံးချောင်းဖြစ်သော မှော်ဝန်းချောင်း၊ ဥက္ကံချောင်းနှင့် နိယောချောင်းတို့၏ ဆုံရာ အဝတွင် တည်ရှိခြင်းကြောင့် သုံးခွမြို့ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
သန်လျင်မြို့မှ အရှေ့ဘက်သို့ ကုန်းလမ်းခရီးဖြင့် (၂၂)မိုင် အကွာတွင် တည်ရှိရာ မော်တော်ကားများဖြင့် ဥဒဟိုသွားလာလျက်ရှိသည်။ ခရစ် ၁၉၂၈-ခုနှစ်က ပဲခူးမြို့မှ သနပ်ပင်၊အုန်းနှဲ၊ သက္ကလမြို့များကိုဖြတ်၍ ခရမ်းမြို့အထိ မီးရထားလမ်းဖောက်လုပ်ဆက်သွယ်ခဲ့ပြီး သည့်နောက် ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ပတုပ်မြို့ကိုဖြတ်၍ သုံးခွမြို့အထိ မီးရထားလမ်း ဆက်လက်ဖောက်ခဲ့သည်။ ပဲခူးမြို့မှ မီးရထားလမ်းအတိုင်း ၄၉ မိုင်ဝေး၍ ခရမ်းမြို့မှ တောင်ဘက်သို့ ၁၁ မိုင်ဝေးသည်။ သို့သော် ထိုမီးရထားလမ်းမှာ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ဂျပန်များ၏ ဖျက်ဆီးခြင်းကိုခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၁၅၇,၇၇၄ ယောက်ရှိသည်။
မြို့ရွာသန့်ရှင်းစည်ပင်ရေး အတွက် မျူနီစီပယ်အဖွဲ့ကို ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့မှစ၍ ဖွဲ့စည်းဆောင်ရွက်လာခဲ့သည်။ သို့သော်ယခုအခါ မျူနီစီပယ်အဖွဲ့ဟု မခေါ်စေတော့ဘဲ မြို့နယ်စည်ပင်သာယာရေးဟု အမည်ပြောင်းကာဆောင်ရွက်လျက်ရှိလေသည်။ သုံးခွဟုခေါ်တွင်လာပုံမှာ မှော်ဝန်းချောင်း၊ ဥက္ကံချောင်း၊ နံယောချောင်းဟုခေါ်သော ချောင်း သုံးချောင်းဆုံရာ၌တည်ခြင်းကြောင့်သုံးခွမြို့ဟုခေါ်သည်။ ယခင်က ဟံသာဝတီခရိုင်တွင် စပါး အများအပြား ထွက်သော မြို့နယ်ဖြစ်၍ ဆန်စပါးလုပ်ငန်းသည်အဓိကဖြစ်သည်။ စပါးလုပ်ငန်းအပြင် ဆားလုပ်ငန်း၊ပဲစိုက်ပျိုးခြင်း လုပ်ငန်းများကိုလည်းလုပ်ကိုင်ကြသည်။ မြို့ပေါ်တွင် ဆန်စက်နှင့် ဆီစက် များလည်းရှိသည်။
သုံးခွမြို့ပေါ်တွင် နိုင်ငံတော်အစိုးရ အထက်တန်း ကျောင်း၃ကျောင်း၊ ဘုန်းတော်ကြီးသင်ပညာရေးကျောင်း၂ကျောင်း၊ ရဲတပ်စဖွဲ့ခန်း၊ ဆေးရုံ၊ စာတိုက်၊ဆက်သွယ်ရေးရုံးတို့လည်းရှိသည်။ မြန်မာ့စီးပွားရေးဘဏ်၊ စိုက်ပျိုးရေးဘဏ်၊ ကမ္ဘာ့ရတနာဘဏ်နှင့် မြန်မာ့ရှေ့ဆောင်ဘဏ်တို့လည်း ရှိသည်။
မြို့ပေါ်တွင် ရှစ်မျက်နှာဘုရားနှင့် ဥက္ကံကြေးသွန်းဘုရားကြီး၊အောင်မြေလောကသွန်းဘုရားကြီး၊လောကမာရဇိန်ရုပ်ပွားတော်မြတ်ကြီး စသည်ဖြင့်  ဘုရားများရှိပြီးဥက္ကံကြေးသွန်းဘုရားကြီးသည် သုံးခွမြို့၏အဝင်(ခရမ်း-သုံးခွလမ်း)တွင်ရှိသည်။ သုံးခွမြို့နယ်တွင်ကျေးရွာပေါင်း ၁၇၄ရ ရှိသည်။ မြို့နယ်တစ်ခုလုံး၏၈၃၁၁ စတုရန်းမိုင်ခန့် ဖြစ်သည်။ မြို့နယ်အတွင်းလူဦးရေ ၁ဝ၁ဝဝဝ ခန့်(၁၉၇၂ ခုနှစ်ခန့်မှန်းချေ)နေထိုင်လျက်ရှိ၏။ လယ်ယာ ကိုင်းကျွန်းများကိုမှီ၍ သက်မွေးဝမ်းကြောင်း သူများပြားသည်။
၁၉၉၀ အစောပိုင်းနှစ်များက နိုင်ငံတော်ကောက်ပဲသီးနှံရောင်းဝယ်ရေးအဖွဲ့၊ (ကုန်သွယ်ရေးကော်ပို ရေးရှင်း ၁)မှစပါး ဒိုင်များဖွင့်၍ တိုက်ရိုက်ဝယ်ယူကြသည်။
ပိဏ္ဍစာရိကဝတ်
ဆွမ်းခံကြွသွားလေ့ရှိသော ရဟန်း, သာမဏေတို့ကို ပိဏ္ဍစာရိက-ဟု ခေါ်သည်၊ (ပိဏ္ဍ=ဆွမ်းအလို့ငှာ+စာရိက=လှည့်လည်လေ့ရှိသူ) ထိုဆွမ်း အလို့ငှာ လှည့်လည်သော ပိဏ္ဍစာရိကပုဂ္ဂိုလ်သည် ကျင့်အပ်သောကြောင့် ပိဏ္ဍစာရိကဝတ်ဟု ခေါ်သည်။
ပိဏ္ဍစာရိကဝတ်များ
ရွာသို့ဝင်အံ့ဟု နှလုံးပြု၍ သင်းပိုင်ကိုအဝန်းညီစ္စာဝတ်ခြင်း၊ ခါးပန်းကို ဖွဲ့ခြင်း၊ အထပ်နှင့်တကွပြု၍ ကိုယ်ဝတ် ဒုကုဋ်တို့ကို သုပ္ပဋိစ္ဆန္န- အရ ရုံခြင်း၊ အနားပတ်သီးတပ်ခြင်း၊ သပိတ်ကို ရေဆေးခြင်း၊ ရေကျင်းခြင်းကို ပြုလျက် သပိတ်ယူ၍ ကောင်းမွန်စွာ မနှေးမလျှင် ရွာတွင်းသို့ ဝင်ရခြင်း၊ ဘတ္တဂ္ဂဝတ်၌ကဲ့သို့ ကောင်းစွာ ဖုံးလွှမ်းလျက် ရွာထဲသွားရခြင်း စသော သေခိယနှင့်အညီ ဝတ်တို့ကိုလည်း ပြုရခြင်း၊ အိမ်သို့ဝင်သည်ရှိသော်အဝင် အထွက် တံခါးကို အမှတ်ပြုရခြင်း၊ အဆောတလျင် မဝင်မထွက်ရခြင်း၊ အလွန်ဝေးသောအရပ်၌ မရပ်ရခြင်း၊ မရှည်မကြာရပ်ခြင်း၊ လျှင်မြန်စွာ မထွက်သွားရခြင်း၊ ဆွမ်းလှူလိုသလော, မလှူလိုသလောဟု ရပ်လျက် မှတ်သားရခြင်း၊ ပြုလုပ်မြဲအမှုကို ချခဲ့သော်လည်းကောင်း ယောက်ချို့, ယောက်မ, ဇွန်းကိုဖြစ်စေ၊ အိုးခွက်, ပန်းကန်ကိုဖြစ်စေ သုံးသပ်ခဲ့သော်လည်းကောင်း၊ ရပ်တော်မူပါဦးဟု လျှောက်ခဲ့သော်လည်းကောင်း၊ ဆွမ်းလှူလိုပေသည်ဟု နှလုံးပြု၍ ရပ်နေရခြင်း၊ ဆွမ်းလောင်းသည်ရှိသော် လက်ဝဲလက်ဖြင့် ရုံထားသော သံဃာဋိသင်္ကန်းကို ဖယ်ရှား၍ လ လက်ဖြင့်သပိတ်ကိုညွတ်၍ လက်နှစ်ဖက်တို့ဖြင့် သပိတ်ကိုမစသိမ်းဆည်း၍ ဆွမ်းကိုခံရခြင်း၊ သေခိယ သိက္ခာပုဒ်တော်နှင့်အညီ ခံယူရခြင်း၊ ဆွမ်းကို
လောင်းလှူသော ဒါယကာ ဒါယိကာမတို့၏ မျက်နှာကို မကြည့်ရခြင်း၊ ဟင်းကိုလည်း လှူလိုသည် မလှူလိုသည်ကို ရှေ့က ဆွမ်း၌ ဆိုခဲ့ပြီးအတူ အမူအရာကိုကြည့်ရှုခြင်း လျှောက်ထားခြင်းတို့ဖြင့် ဟင်းကို လှူလိုသေး သည်ဖြစ်ခဲ့မူ ရပ်နေရခြင်း၊ ဆွမ်းဟင်းစသည်ကို လောင်းလှူခဲ့ပြီးသော် သံဃာဋိသင်္ကန်းဖြင့် သပိတ်ကို ဖုံးလွှမ်း၍ ရိုသေကောင်းမွန်စွာ ကိုယ်အမူအရာဖြင့် မနှေးမလျင် ပြန်နစ်ထွက်လာခဲ့ရခြင်း၊
မှတ်ချက်
ရှေးအခါ ဆွမ်းခံရာတို့၌ သပိတ်ဖုံးမပါသဖြင့် ရုံထားသော သံဃာဋိဖြင့် သပိတ်ကို ဖုံးလျက် ဆွမ်းခံထွက်သောကြောင့် ထိုသံဃာကို ဖယ်၍ ဆွမ်းခံခြင်း၊ သပိတ်ကို ဖုံးရခြင်းဆိုသည်။ ယခုကာလ သပိတ်ဖုံး ပါပြီးဖြစ်၍ ဖယ်ခြင်း, ဖုံးခြင်းကိစ္စတို့ ပြုဖွယ်မရှိပြီ။
ရှေးဦးစွာ ဆွမ်းခံရွာမှ ကျောင်းသို့ ပြန်ရောက်သော ရဟန်းသည် ကျောင်း၌ နေရာခင်းရခြင်း၊ ခြေဆေးရေ, ခြေဆေးအင်းပျဉ်, ခြေပွတ် အိုးခြမ်းတို့ကို အနီး၌ထားရခြင်း၊ (အဝက္ကာရပါတိ)ခေါ် ဆွမ်းဦးထည့်သောခွက်ကို ဆေး၍ ထားရခြင်း၊ (အဝက္ကာရဝါတိ) ခေါ် ဆွမ်းထည့်သော ခွက်ကား, ဆွမ်းကိုခံယူပြီးသော ပိဏ္ဍစာရိကရဟန်းသည် မိမိမျှတ သုံးဆောင်လောက်ရုံသော ဆွမ်းထက် ပိုလျှံသော ဆွမ်းကို ရည်မှတ် တိုင်းထွာလျက် ရှေးဦးစွာ ပယ်ရှားဆောင်ယူ၍ ထားရာ ဖြစ်ခွက်ဟု ကျမ်းဂန်တို့၌ ဆို၏။
ရှေးအခါ ဆွမ်းခံအတူကြွရိုး, အတူစားရိုး မရှိပဲ ထိုဆွမ်းလောင်း ခွက်ကို ပထမပုဂ္ဂိုလ်က ဆွမ်းပိုများကို နောက်ကြွကိုယ်တော်တို့ဘုဉ်းပေးလိုက ဘုဉ်းပေးနိုင်ကြရန်ဟု ထားကြလေသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုခွက်ကို ရှေးဦးရောက်နှင့်သော ပုဂ္ဂိုလ်က ဆေးထားခြင်း၊ ပိုလွန်သော ဆွမ်းများ မစားသေးမီ သွန်ထည့်ခြင်းတို့ ပြုရလေသည်၊ ထို့ပြင် သောက်ရေ, သုံးရေများ တည်ထားရခြင်း၊ ဆွမ်းခံရွာမှ နောက်ရောက်သော ရဟန်းသည် ရှေးပုဂ္ဂိုလ်များမှ ကျန်ခဲ့သော ဆွမ်းကို အလိုရှိခဲ့လျှင် ယူ၍ဘုဉ်းပေးရခြင်း၊ အလိုမရှိခဲ့လျှင် စိမ်းသော မြက်သစ်ပင် မရှိသော ပိုးမရှိသော ရေတို့၌ သွန်ပစ်, မျှောပစ်ရခြင်း၊ ရှေ့ရဟန်းခင်းထားသောနေရာတို့ကို ခေါက်သိမ်း ရခြင်း၊ ခြေဆေးရေ, ခြေဆေးအင်းပျဉ်, ခြေပွတ် အိုးချမ်းတို့ကို သိုမှီး သိမ်းဆည်းရခြင်း၊ ဆွမ်းဦးလောင်းခွက်ကို ဆေး၍ သိမ်းဆည်းရခြင်း၊ ဆွမ်းစားရာ အရပ်ကို တံမြက်စည်းလှည်းရခြင်း၊ ရေမရှိသော သောက်ရေအိုး, သုံးရေအိုး, သန့်သက်ရေအိုးတို့ တွေ့ခဲ့လျှင် ရေထည့်ရခြင်း၊ ထိုအိုးကို မချီ မ-မနိုင်လျှင် အဖော်ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို လက်ယပ်ခေါ်၍ နှစ်ယောက် လက်တွဲ၍ ရေတည်ရခြင်း၊ ဤရေအိုး မချီ မသယ်နိုင်မှုအတွက် နှုတ်မြွက်၍ မခေါ်ငင်ရခြင်း၊ စကားပြောလျှင် မိမိနှင့်တကွ စကားသံကြားသူတို့အတွက် သမာဓိပျက်ဖွယ်ရှိ၍သာ ပိတ်ပင်လေသည်၊ ကျောင်း၌ လူစောင့် မကျန်ခဲ့ပဲ ဆွမ်းခံရွာသို့ ထွက်ရမည့်ကျောင်း၌ သစ်ဘဏ္ဍာ, မြေဘဏ္ဍာ စသည်တို့ကို သိုမှီခြင်း၊ တံခါးပိတ်ခြင်း၊ သော့ခတ်ရခြင်း စသော ဘေးရန် တားမြစ်ရေးတို့ကိုလည်း ပြုသင့်လေသည်၊ ထိုကြောင့် ပိဏ္ဍစာရိကဝတ် အနက်၌ သစ်ဘဏ္ဍာ, မြေဘဏ္ဍာ စသည်တို့ကို သိုမှီးခြင်းဟု ထည့်၍ သမ္ဗန်တော်မူကြပါသည်။ ပါဠိတော်၌ကား မတွေ့။
ပိဏ္ဍစာရိကဝတ် မှတ်သားဖွယ် ပြီးပြီ။
အင်န်ဒီးစ် တောင်တန်း
အင်န်ဒီးစ် တောင်တန်း (Andes) သည် တောင်အမေရိက အနောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းတလျှောက်တွင် ရှိသော တောင်တန်း ဖြစ်သည်။ အင်န်ဒီးစ် တောင်တန်းသည် အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ နှင့် ချီလီနိုင်ငံ တို့၏ တောင်ဘက်ပိုင်း မှစ၍ ကိုလမ်ဘီယာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း အထိ တည်ရှိသည်။ အင်န်ဒီးစ်တောင်တန်းများသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် အထက်တွင် ရှိနေသော တောင်တန်းများတွင် အရှည်လျားဆုံး ဖြစ်ပြီး ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း များပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် အမြင့်မားဆုံး ဖြစ်သည်။ အင်န်ဒီးစ် တောင်တန်း၏ နယ်မြေ အများစုကို ပီရူးနိုင်ငံ နှင့် ဘိုလီးဗီးယားနိုင်ငံ တို့တွင် အများဆုံး တွေ့ရသည်။ အင်န်ဒီးစ်တောင်တန်းသည် အာရှ ပြင်ပတွင် အမြင့်မားဆုံး တောင်တန်းဖြစ်သည်။ အာကွန်ကာဂွါ တောင်ထိပ် သည် အင်န်ဒီးစ် တောင်တန်းတွင် အမြင့်ဆုံး တောင်ထိပ်ဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်မှ ၆၉၆၂ မီတာ (၂၂၈၄၁ ပေ) မြင့်သည်။ အီကွေဒေါ နိုင်ငံတွင် ရှိသော ချင်ဘိုရာဇို တောင်ထိပ်သည် ကမ္ဘာ၏ ဗဟိုချက်မှ အဝေးကွာဆုံး နေရာဖြစ်သည်။ ချင်ဘိုရာဇိုသည် အီကွေဒေါနိုင်ငံ ရှိ မီးငြိမ်းတောင် ဖြစ်ပြီး လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၀၀၀ ကျော်က နောက်ဆုံး ပေါက်ကွဲခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။
တောင်အမေရိကတိုက်၏ အနောက် ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်တွင် မြောက်ဘက်ပနားမားကျွန်း ဆက်မှ တောင်ဘက်စွန်း ကိပ်ဟွန်းအငူအထိ မိုင်ပေါင်း ၄၅ဝဝ ခန့် သွယ်တန်းလျက်ရှိသော အန်းဒီးတောင်တန်းသည် ကမ္ဘာ ပေါ်တွင် အရှည်လျားဆုံးသော တောင်တန်းဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်တံတိုင်းကြီးဖြစ်သော ဟိမဝန္တာမှ လွဲလျှင် ကမ္ဘာပေါ်၌ အမြင့်ဆုံးသော တောင်ထွတ်များပါဝင် သည့် တောင်တန်းကြီးလည်းဖြစ်သည်။ တောင်အမေရိကတိုက် ၏ ကျောရိုးကြီးသဖွယ် တည်ရှိသဖြင့် စပိန်လူမျိုးတို့က ထို တောင်တန်းကြီးကို ကော်ဒီလားရား (စပိန်ဘာသာဖြင့် ကျော ရိုး) ဟု ခေါ်ကြလေသည်။
ရေခဲဆောင်းထားသည့် မြင့်မားသော တောင်ထွတ်များ ရှိသည့်နည်းတူ မီးခိုးတဝေဝေနှင့် မီးရှင်တောင်များလည်း ၃ဝ ကျော်ခန့်ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ငလျင်မကြာခဏလှုပ်သဖြင့် ထိုတောင်တန်းဒေသရှိ မြို့ရွာပေါင်းများစွာ ပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့ရလေ သည်။
အန်းဒီးတောင်တန်းသည် တောင်အမေရိကတိုက်ကို ပစိဖိတ်အခြမ်းနှင့် အတ္တလန္တိတ်အခြမ်းဟူ၍ နှစ်ပိုင်း ခြားထား သည်။ ယင်းသည် ပစိဖိတ်ကမ်းရိုးတန်းနှင့် ယှဉ်ပြိုင်လျက် အပြတ်အတောက်မရှိ တဆက်တည်း သွယ်တန်းနေသည်ကား မဟုတ်ပေ။ ထိုတောင်တန်းတွင် တောင်စဉ်တောင်ရိုး အထပ် ထပ် ဖြစ်ပေါ်နေသည့် နေရာများလည်းရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုတောင်စဉ်တောင်ရိုးများအလိုက် အန်းဒီးတောင်တန်းကို သုံး ပိုင်းခွဲခြားနိုင်သည်။ ထိုသုံးပိုင်းခွဲခြားထားသည်မှာ တောင်ပိုင်း၊ အလယ်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်း အန်းဒီးများဟူ၍ဖြစ်လေသည်။ တောင်ပိုင်း အန်းဒီးသည် တောင်အမေရိကတိုက်၏ တောင်ဘက်အစွန်းကိပ်ဟွန်းမှ အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း အထိဖြစ်သည်။ ထိုအပိုင်းတွင် အန်းဒီးတောင်တန်းမကြီးနှင့် ယှဉ်ပြိုင်လျက် အရှေ့ဘက်တွင် တောင်တန်းငယ်တစ်ခု သွယ် တန်းလျက်ရှိသည်။ ထိုအပိုင်းရှိ တောင်စဉ်တောင်တန်းများ အနက် မီးသေတောင်တစ်ခုဖြစ်သော အားကွန်းဂွားတောင်ထွတ် သည် အမေရိကတိုက်ကြီးတစ်တိုက်လုံးတွင် အမြင့်ဆုံးတောင် ထွတ်ဖြစ်၍ ပင်လယ်ရေပြင်ထက် ပေပေါင်း ၂၃,ဝဝဝ မြင့်လေ သည်။ ယင်းသည် ချီလီနိုင်ငံ ဆန်တီယာဂိုမြို့မှ မိုင် ၅ဝ ခန့် ကွာဝေး၍၊ အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ၏ အနောက်ဘက်နယ်နိမိတ် အနီး၌ တည်ရှိလေသည်။ တောင်ပိုင်းအန်းဒီးသည် တောင် ဘက်၌နိမ့်၍ မြောက်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း မြင့်တက်သွား လေသည်။
တောင်ပိုင်းအန်းဒီးအနီးဆုံးမှ ကိုလုံးဗီးယားနိုင်ငံတောင် ပိုင်းအထိဖြစ်သော အစိတ်အပိုင်းကို အလယ်ပိုင်းအန်းဒီးဟု ခေါ်သည်။ အလယ်ပိုင်းအန်းဒီးသည် တောင်စဉ်တောင်ရိုး အထပ်ထပ်ပါရှိ၍ အကျယ်ပြန့်ဆုံးအပိုင်းဖြစ်သည်။ ထိုအပိုင်း တွင် အန်းဒီးတောင်ရိုးသည် နှစ်မြွာကွဲထွက်ကာ ထိုတောင်ရိုး နှစ်မြွာအတွင်း၌ မြင့်မားသော တောင်စွယ်တောင်ထွတ်များ၊ ကုန်းပြင်မြင့်များပါဝင်သည်။ ယင်းသည် အဖိုးတန်သတ္တုများ ဖြင့်ကြွယ်ဝသော အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည်။ ပီရူးနိုင်ငံနှင့် အက် ကွာဒေါနိုင်ငံများ၏ မြေဩဇာထက်သန်သော ပမ်းပတ်လွင်ပြင် ဒေသ၊ ဗိုလစ်ဗီးယားနိုင်ငံ၏ မြင့်မားသော ကုန်းပြင်မြင့်ဒေသ တို့သည် ထိုအပိုင်း၌ပင်ပါဝင်သည်။ မြောက်ဘက်သို့ အက်ကွာ ဒေါနိုင်ငံအတွင်း ရောက်သည့်အခါ အန်းဒီးတောင်တန်းနှစ်မြွာ သည် တောင်ရိုးတစ်ခုတည်းအဖြစ် ပြန်၍ပူးပေါင်းသွားသည်။ တောင်ရိုးနှစ်မြွာအတွင်းရှိ ကုန်းပြင်မြင့်သည်ပင် ပင်လယ်ရေပြင် ထက် ပေ ၁၂,ဝဝဝ ခန့်မြင့်သည်။ ထိုအပိုင်း တွင် အန်းဒီးတောင်ရိုးသည် နှစ်မြွာကွဲထွက်ကာ ထိုတောင်ရိုး နှစ်မြွာအတွင်း၌ မြင့်မားသော တောင်စွယ်တောင်ထွတ်များ၊ ကုန်းပြင်မြင့်များပါဝင်သည်။ ယင်းသည် အဖိုးတန်သတ္တုများ ဖြင့်ကြွယ်ဝသော အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည်။ ပီရူးနိုင်ငံနှင့် အက် ကွာဒေါနိုင်ငံများ၏ မြေဩဇာထက်သန်သော ပမ်းပတ်လွင်ပြင် ဒေသ၊ ဗိုလစ်ဗီးယားနိုင်ငံ၏ မြင့်မားသော ကုန်းပြင်မြင့်ဒေသ တို့သည် ထိုအပိုင်း၌ပင်ပါဝင်သည်။ မြောက်ဘက်သို့ အက်ကွာ ဒေါနိုင်ငံအတွင်း ရောက်သည့်အခါ အန်းဒီးတောင်တန်းနှစ်မြွာ သည် တောင်ရိုးတစ်ခုတည်းအဖြစ် ပြန်၍ပူးပေါင်းသွားသည်။ တောင်ရိုးနှစ်မြွာအတွင်းရှိ ကုန်းပြင်မြင့်သည်ပင် ပင်လယ်ရေပြင် ထက် ပေ ၁၂,ဝဝဝ ခန့်မြင့်သည်။ ထိုအပိုင်းတွင် အမြင့်ဆုံး တောင်ထွတ်မှာ ဆိုရားတား သို့မဟုတ် အီယမ်းပူး (ပေ၂၁,၂၇၆)၊ အီယီမားနီ(ပေ ၂၁,၁၈၄)၊ ဆာဟားမား (ပေ ၂၁,၃၉ဝ) စသည် တို့ဖြစ်ကြသည်။ ထိုအပိုင်းတွင် မီးတောင် များ ပေါများလေသည်။
အန်းဒီးတောင်တန်းသည် တောင်အမေရိကတိုက်၏ ရာသီဥတုကို စိုးမိုးခြယ်လှယ်နိုင်သော ရာသီဥတု အဆီးအတား ကြီးတစ်ခုဖြစ်ပေသည်။ ထိုတိုက်၏ မြောက်ပိုင်းသုံးပုံနှစ်ပုံသည် အပူပိုင်းဇုံ၌တည်ရှိ၍ အရှေ့မြောက်နှင့် အရှေ့တောင်ကုန်သည် လေကို ရရှိသောဒေသဖြစ်သည်။ ထိုလေတို့သည် ပင်လယ်ရေ ပြင်ကို ဖြတ်သန်းလာကြသဖြင့် အန်းဒီးတောင်တန်း၏ အရှေ့ ဘက်တွင် မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းသည်။ သို့သော် တောင်တန်း ၏ အနောက်ဘက်ရှိ ကျဉ်းမြောင်းသော ပစိဖိတ်ကမ်းရိုးတန်း တစ်လျှောက်သည် တောင်တန်း၏ မိုးကျော်ဒေသအတွင်း ကျ ရောက်နေသဖြင့် မိုးခေါင်းပါးကာ သဲကန္တာရများဖြစ်ပေါ်ရသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုဒေသတွင် အာတားကားမား သဲကန္တာရကိုတွေ့ရ သည်။ တောင်အမေရိကတိုက်၏ သုံးပုံတစ်ပုံဖြစ်သော တောင် ပိုင်းဒေသသည် အနောက်မြောက် ဆန့်ကျင်ကုန်သည်လေတိုက် ခတ်ရာဒေသ ဖြစ်သည့်ပြင် လေပြင်းမုန်တိုင်းများကျရောက် တတ်သော ဟည်းလေးဆယ်ဒေသလည်းဖြစ်သည်။ ထိုဒေသတွင် မူ အန်းဒီးတောင်၏ အနောက်ဘက်ပိုင်း ပစိဖိတ်ကမ်းခြေဖက်၌ မိုးသည်းထန်ပြီးလျှင် တောင်တန်းကာဆီးနေသဖြင့် အရှေ့ဘက် အတ္တလန္တိတ်ကမ်းရိုးတစ်လျှောက်သည် မိုးကျော်ဒေသဖြစ်နေပြန် သည်။ ထို့ကြောင့် ထိုဒေသတွင် မိုးခေါင်းပါးသဖြင့် သမပိုင်း သဲကန္တာရဖြစ်သော ပက်တာဂိုးနီးယား သဲကန္တာရကို တွေ့ကြရ လေသည်။ အီကွေတာ၏ မြောက်ဘက်ကျရောက်သည့်အပိုင်း၌မူ အန်းဒီးတောင်တန်းသည် ရာသီဥတုရေးရာ၌ အတားအဆီးမပြု နိုင်တော့ချေ။ ကယ်ရစ်ဗျန်းပင်လယ်ကို ဖြတ်လာသော အရှေ့ မြောက်ကုန်သည်လေသည် တောင်အမေရိကတိုက်၏ မြောက် ပိုင်းကို အရှေ့ကမ်းရိုးတန်းမှသည် အနောက်ကမ်းရိုးတန်းတိုင် အောင် ချဉ်းနင်းဝင်ရောက်တိုက်ခတ်နိုင်လေသည်။ ဒဒအန်းဒီးဒဒ ဟူသောအမည်သည် ပီရူးဘာသာစကားဖြင့် ကြေးနီကို ခေါ်ဝေါ်သော ဒဒအန်းတီးဒဒ ဆိုသည့် ဝေါဟာရမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟုဆိုကြသည်။ ကြေးနီသည် အန်းဒီးတောင် တန်းမှ အမြောက်အမြားထွက်သည်။ ကြေးနီအပြင် ရွှေ၊ ငွေ သံဖြူ၊ ခဲ၊ သံ၊ ပလက်တီနမ်နှင့် ပြဒါး စသောအဖိုးတန် သတ္တုများလည်းထွက်သည်။ ထိုမှတစ်ပါး သားမွေးရရှိသော တိရစ္ဆာန်မျိုးတို့နှင့် အဖိုးတန်အပင်ကြီးငယ် တို့ကိုလည်း အန်းဒီးတောင်တန်းတွင် အမြောက်အမြားတွေ့ရလေသည်။ အန်းဒီးတောင်တန်းသည် မြင့်မား၍မတ်စောက်သဖြင့် ဖြတ်ကျော်ရန် ခဲယဉ်းလှသည်။ တောင်ကြားလမ်းများသည် ကျဉ်းမြောင်းမတ်စောက်သည့်အပြင် တောင်ခါးပန်းများကို ကွေ့ ဝိုက်တက်ရသော လမ်းမျိုးဖြစ်သည်။ အန်းဒီးတောင်ကြားလမ်း များအနက် အကျော်ကြားဆုံးသည် ချီလီနိုင်ငံနှင့် အာဂျင်တီး နားနိုင်ငံကို ဆက်သွယ်ထားသော တောင်ကြားလမ်းဖြစ်၍ အူး စပါယားတားဟုခေါ်သည်။ ထိုတောင်ကြားလမ်းတွင် ချီလီနှင့် အာဂျင်တီးနား နှစ်နိုင်ငံနယ်ခြားသတ်မှတ်ရေး ပြဿနာ ပြီး မြောက်အောင်မြင်သည့် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ်ဖြင့် စိုက်ထူထား သော ခရစ်တော်ရုပ်လုံးပါရှိသည့် အထိမ်းအမှတ်ကျောက်တိုင်ရှိ ၍ ငြိမ်းချမ်းရေး သရုပ်ပြကျောက်တိုင်ဖြစ်သည်။ တောင်ကြားလမ်းများသည်သာ မြင့်မားသည်မဟုတ်၊ တောင်စောင်းပေါ်တွင်တည်ထားသော မြို့များသည်လည်း ကမ္ဘာ ပေါ်တွင် အမြင့်ဆုံးအပိုင်း၌ရှိသော မြို့များဖြစ်ကြသည်။ ဘော် တွင်းမြို့တစ်မြို့ဖြစ်သော ဆဲရိုးသေပါးစကိုးသည် ပင်လယ်ရေ ပြင်မှ အမြင့်ပေ ၁၄ဝဝဝ ကျော်၌တည်ရှိသောမြို့ ဖြစ်လေ သည်။
အန်းဒီးတောင်ပေါ်ဒေသနှင့် တောင်အောက်ကို ဆက် သွယ်နိုင်ရန် လမ်းပန်းဖောက်လုပ်ရေးသည် အင်ဂျင်နီယာများ အဖို့ စွမ်းလွန်းတမံ ကြံစည်ကြိုးပမ်း ဆောက်လုပ်ခဲ့ရသော လုပ်ရပ်များ ဖြစ်ခဲ့သည်။ မြောက်အမေရိကတိုက်မှ ရော့ကီး တောင်တန်းထက်ပင် ခက်ခဲသေးသည်။ အလွန်ခက်ခက်ခဲခဲ ဆောင်ရွက်ရသော်လည်း အင်ဂျင်နီယာများသည် အန်းဒီး၏ သဘာဝအတားအဆီးများကို အနိုင်မခံ အရှုံးမပေးဘဲ မဖြစ်မနေ ကျော်လွန်နိုင်အောင် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသဖြင့် မီးရထားလမ်းလေးခု ကို ဖောက်လုပ်နိုင်ခဲ့ရာ ပီရူးနှင့် ဗိုလစ်ဗီးယားနိုင်ငံများရှိ ကုန်း ပြင်မြင့်များမှ အဖိုးတန်သတ္တုများကို ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ မီးရထားလမ်းလေးခုအနက် အာရိုယာမီးရထားလမ်းသည် ကမ္ဘာ ပေါ်တွင် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ပြီးလျှင် ပင်လယ်ရေပြင်ထက် ပေပေါင်း ၁၅၈၆၅ မြင့်လေသည်။
အန်းဒီးတောင်တန်းမှ ပီရူးနိုင်ငံအရှေ့ပိုင်း မြေနိမ့်ဒေသသို့ ပေါက်ရောက်သော မော်တော်ကားလမ်းမကြီး လေးခုရှိ၍ အန်းဒီးတောင်ပေါ်ဒေသများစွာသို့ ယခုအခါ မော်တော်ကားများ လမ်းပေါက်လျက်ရှိသည်။ ထို့အပြင် ပီရူးနိုင်ငံ၌ အန်းဒီးကုန်း ပြင်မြင့်နှင့် မြေပြန့်ဒေသသို့ လေကြောင်းအဆက်အသွယ်များ လည်းရှိလေသည်။
ဒီမိုကရေစီတူဒေး
ဒီမိုကရေစီတူဒေး (Democracy Today) သတင်းစာသည် မြန်မာသတင်းကွန်ယက် မီဒီယာဂရု(ပ်) (Myanmar News Network Media Group) မှ ထုတ်ဝေသည့် နေ့စဉ်ထုတ် သတင်းစာဖြစ်သည်။
ခုံကြီးရွာ၊ ဒေါင့်ကြီး
ခုံကြီးရွာ၊ ဒေါင့်ကြီး
သလိပ်ရွာ
သလိပ်
မန်းကြာ (မြောက်)ရွာ၊ မန်းကြာ
မန်းကြာ (မြောက်)ရွာ၊ မန်းကြာ
နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ကျိုင်းတုံ)
နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ကျိုင်းတုံ) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်း ကျိုင်းတုံမြို့တွင် တည်ရှိပြီး ၃၈.၃၈ ဧက ကျယ်ဝန်းသည်။ ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် အစိုးရနည်းပညာသိပ္ပံ အဖြစ် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် အစိုးရနည်းပညာကောလိပ် အဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်အဆင့်သို့ တိုးမြှင့်ခဲ့သည်။
ဖဘွမ်ရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
ဖဘွမ်ရွာ(Hpabum)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ အင်တားဂလူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၆၁၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အင်တားဂလူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၀ ဦး၊ မ ၉၆ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၈၆ ဦး နေထိုင်သည်။
လပင်နွဲ့ရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်
လပင်နွဲ့ရွာ (Lapinnwet)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်၊ ရီလုံရီကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၈၈၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရီလုံရီကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၇၇၉ ဦး၊ မ ၂၈၂၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၆၀၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖယ်ခုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဘရွန်ဘိကိုတိုကန်
ဘရွန်ဘိကိုတိုကန် သည် ကင်မရွန်းနိုင်ငံအနောက်တောင်ပိုင်းရှိ ကန်ငယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကန်သည် မီးတောင်မှ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ကန်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အချင်းသည် ၁.၂ ကီလိုမီတာခန့် (၀.၇၅ မိုင်) ဖြစ်သည်။ ကန်၏ အလယ်တွင် သေးငယ်သည့် ကျွန်းတစ်ခု တည်ရှိသည်။ Tung Nsuia နှင့် Tung Nsuria တို့သည် ကန်၏ အဝတွင် တည်ရှိသည်။ ထိုချောင်းတစ်ခုချင်းစီသည် ၁-၂ မီတာ (၃ပေ ၃လက်မ - ၆ ပေ ၇ လက်မ) အကျယ်ရှိကာ အနက်သည် ၀.၃ မီတာ (၁ ပေ) ရှိသည်။ ခြောက်သွေ့သည့် ရာသီချိန်တွင် ဤကန်သည် ခန်းခြောက်သည်။
နောင်လင်ရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
နောင်လင်ရွာ (Nawnglen)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်၊ ဟမ်းငိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၆၇၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟမ်းငိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၆၂၂ ဦး၊ မ ၃၀၁၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၆၃၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကမ္ဘာ့အသည်းရောင်ရောဂါနေ့
ကမ္ဘာ့အသည်းရောင်ရောဂါနေ့မှာ ဇူလိုင် ၂၈ ရက်နေ့ဖြစ်သည်။
လူပေါင်း ၁ဝ သန်းဟာ မူးယစ်ဆေး တရားမဝင်ထိုးရာကနေ အသည်းရောင် စီပိုး ကူးစက်ခံနေကြရပြီး ၁.၂ သန်းမှာ ဘီပိုး ကူးစက်ခံထားရတယ်။
ဒီဆိုးဝါးလှတဲ့ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးတွေကြောင့် အသက်သေတဲ့အထိ ဖြစ်နိုင်တယ်။ ဒါ့ကြောင့် သွေးကတဆင့် ကူးစက်မှု လျော့ကျစေအောင် နဲ့ ကုသစရိတ် နည်းပါအောင် လုပ်ဖို့ လိုအပ်နေတယ်။
မူးယစ်ဆေး ထိုးရာကနေ စီပိုး ကူးစက်မှုကြောင့် ကုန်ကျစရိတ်ဟာ ဒီနည်းလမ်းနဲ့ ကူးစက်တဲ့ HIV အဆပေါင်းများစွား များနေတယ်။ British journal Lancet ထုတ်ပြန်ချက်အရ ကမ္ဘာမှာ မူးယစ်ဆေးထိုးသူ ၃ ပုံ ၂ ပုံမှာ HVC စီးပိုး ကူးစက်နေကြတယ်။ သူတို့ထဲက ၈ဝ% ဟာ နာတာရှည် အသည်းရောင်တာ ဖြစ်မယ်။ ၁၁% ဟာ အသည်းခြောက်ရောဂါ ရမယ်။ နောက် အသည်း အလုပ်မလုပ်နိုင်ဘဲ အသည်းကင်ဆာပါ ဖြစ်စေနိုင်တယ်။ စီပိုး ကာကွယ်ဆေး အခုထိ မပေါ်သေးပါ။
မူးယစ်ဆေး ထိုးတဲ့သူတွေနေတဲ့ နိုင်ငံပေါင်း ၇၇ နိုင်ငံက ကိန်းဂဏန်းတွေ စုစည်းတွက်ချက်ထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ တချို့ တိုင်းပြည်တွေမှာ ကူးစက်နှုန်း ၆ဝ ကနေ ၈ဝ% ရှိတယ်။ စပိန် ၈ဝ%၊ နော်ဝေ ၇၆%၊ ဂျာမနီ ၇၅%၊ ပြင်သစ် ၆၄%၊ အမေရိကား ၇၃%၊ တရုပ် ၆၇% နဲ့ ကနေဒါ ၆၄%။
၁၂ နိုင်ငံမှာ ဒိထက် များတယ်။ အီတလီ၊ ပေါ်တူဂယ်လ်၊ ပါကစ္စတန် တို့မှာ ၈ဝ% ကျော်တယ်။ ထိုင်း၊ မက်ဆီကို နဲ့ နယ်သာလန်မှာ ၇၉% ရှိတယ်။ ယူနိုက်တက်-ကင်းဒမ်း၊ နယူးဇီလန် နဲ့ ဩစတြေးလျတို့မှာ အနည်းဆုံး။ ဒါတောင် ၅ဝ% ကျော်လောက်တယ်။
Hepatitis B virus (HBV) က သွေးကနေရောက လိင်လမ်းကရော မအေကနေ ကလေးကိုပါ ကူးစက်တယ်။ ကမ္ဘာလုံးမှာ လူပေါင်း သန်း ၃၅ဝ မယ် ကူးစက်ခံနေကြရတယ်။ အများစုကြီးက ကလေးဘဝကတည်းက ကူစက်ခံကြရတာ ဖြစ်တယ်။ ဒါကြောင့် မွေးတဲ့ ကလေးတိုင်းကို ဘီ ကာကွယ်ဆေး တကမ္ဘာလုံးမှာ ထိုးရတယ်။
HBV ဘီပိုးဟာ ကင်ဆာဖြစ်စေတာမှာ ဆေးလိပ် (တိုဘက်ကို) ပြီးနောက် ဒုတိယလိုက်တယ်။ ဒီ ဘီပိုးကနေ Cirrhosis အသဲခြောက် ရောဂါ နဲ့ Liver cancer အသဲကင်ဆာဖြစ်စေတယ်။ WHO အဆိုအရ တနှစ်မှာ လူ ၆ သိန်းသေဆုံးနေရတယ်။
မင်းကုန်းရွာ၊ ရသား
မင်းကုန်းရွာ (Minkone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်၊ ရသားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၁၀၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကန့်ဘလူမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မဟာမောဂ္ဂလာန်ထေရ်
အရှင်မောဂ္ဂလာန် သည် ဗုဒ္ဓ မြတ်စွာဘုရားရှင်တော်မြတ် မှတစ်ပါးတန်ခိုးကြီးသည့်အဖြစ်၌ သာလွန်သောသာဝက ဟူ၍မရှိသော ထူးကဲသည့်ဂုဏ်နှင့်ပြည့်စုံသည့်ရဟန္တာ သူမတူအောင်တန်ခိုးကြီးထူးချွန်သဖြင့် တန်ခိုးအရာ၌ အဂ္ဂဣဒ္ဓိမန္တဘွဲ့ တံဆိပ်ရရဟန္တာဖြစ်သည်။ ရှင်မေဂ္ဂလာန်သည် ဂေါတမဗုဒ္ဓဘုရားသခင်၏ လက်ဝဲတော်ရံ အဂ္ဂမဟာသာဝက ကြီး ဖြစ်တော်မူသည်။ မဟာမောဂ္ဂလာန်ထေရ်သည် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ လက်ဝဲရံ အဂ္ဂသာဝကအဖြစ် ချီးမြှောက်ခြင်းခံရသော ရဟန္တာတစ်ပါးဖြစ်သည်။ ရာဇဂြိုဟ်ပြည် ကောလိတရွာ ဗြဟ္မဏမဟာသာလ မျိုးဖြစ်သော ကောလိတရွာသူကြီးနှင့် မောဂ္ဂလိပုဏ္ဏေးမ၏ သားဖြစ်၍ ကောလိတဟု အမည်တွင်သည်။
ဘုရားရှင်၏ ဗျာဒိတ်
လွန်ခဲ့သော တစ်သင်္ချေနှင့် ကမ္ဘာတစ်သိန်းထက်ကာလ အနောမဒဿီဘုရား ပွင့်တော်မူသည့် အချိန် တွင် ဖြစ်၏။ သရဒနှင့် သီရိဝဍ္ဎန နှစ်ယောက်တို့သည် သူငယ်ချင်း ဖြစ်သည်။ သရဒသည် ရှင်သာရိပုတ္တရာ အလောင်းအလျာဖြစ်ပြီး၊ သီရိဝဍ္ဎနသည် ရှင်မောဂ္ဂလန် အလောင်းအလျာဖြစ်သည်။ သီရိဝဍ္ဎန ၏ မျိုးရိုးသည် အသည်မျိုး ဖြစ်၏။
ဂေါတမဘုရားရှင်၏ လက်ယာရံအဂ္ဂသာဝကအဖြစ် ဗျာဒိတ်ပေးခြင်းခံရသည် သရဒရသေ့သည် မိမိ၏ သူငယ်ချင်းဖြစ်သူ သီရိဝဍ္ဎနအား လက်ဝဲရံအဂ္ဂသာဝကဆုကို တောင်းရန် အကြံပေး၏။ သီရိဝဍ္ဎန လည်းဘုရားအမှူးရှိသည့် သံဃာတော်အရှင်မြတ်တို့ကို တိစီဝရိတ် သင်္ကန်းတို့ဖြင် ဆက်ကပ်လှူဒါန်းပူဇော်၏။ အနောမဒဿီဘုရားရှင်အား အရှင်ဘုရား၊ တပည့်တော်၏ သူငယ်ချင်း သရဒရသေ့ နောင်ပွင့်တော်မူမည့် ဂေါတမဘုရားရှင်လက်ထက်တွင် လက်ယာရံအဂ္ဂသာဝကဆုကို တောင်းပါ၏။ အကျွန်ုပ်လည်း ယခုပြုရသော ကောင်းမှုကုသိုလ်တို့ကြောင့် လက်ဝဲရံအဂ္ဂသာဝကဆုကို ရရပါလို၏ ဟုဆုတောင်း၏။ ထိုအခါ ဘုရားရှင်က သင်သည်လည်း မဟာမောဂ္ဂလန် အမည်ဖြင့် ဂေါတမဘုရားရှင်၏ လက်ဝဲရံအဂ္ဂသာဝက ဖြစ်လတ္တံ့ဟု ဗျာဒိတ် မြွက်ကြားတော်မူသည်။
ငယ်ဘဝ
ငယ်စဉ်ကသူငယ်ချင်းဖြစ်သော ဥပတိဿပုဏ္ဏားမျိုးနှင့် အတူ တောင်ထွတ်သဘင်ပွဲကို ကြည့်ကြရင်း သတိသံဝေဂရ၍ နှစ်ဦးသဘောတူ တရားအားထုတ်ရန် ရာဇဂြိုဟ်ပြည် သိဉ္စည်းပရိဗိုဇ်ထံသို့သွားကြသည်။
ထိုပရိဗိုဇ်ထံ၌ ရဟန်းပြု၍ တရားရှာကြသော်လည်း တရားစစ် တရားမှန်ကို မရနိုင်မှန်း သိကြသဖြင့် သူငယ်ချင်းနှစ်ဦးသည် တစ်ဦးတရားရလျှင် တစ်ဦးကို ပြန်ကြားပြောဆိုစတမ်းဟု ကတိကဝတ်ပြုလျက် တရားမှန် ရှာရန် တကွဲတပြားစီ ခွဲထွက်သွားကြသည်။
ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ရာဇဂြိုဟ်ပြည်သို့ရောက်၍ ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်တွင် စံပယ်သီတင်းသုံးနေတော်မူခိုက်ဖြစ်သည်။ သူငယ်ချင်းဖြစ်သော ဥပတိဿပရိဗိုဇ်သည် မြတ်စွာဘုရား၏ တပည့် ပဉ္စဝဂ္ဂီတို့တွင် အငယ်ဆုံးဖြစ်သော အဿဇိထေရ်နှင့် တွေ့၍ မြတ်စွာဘုရား၏တရားတော်ကို အဿဇိထေရ်မှ တစ်ဆင့် နာကြားရကာ သောတာပတ္တိဖိုလ်သို့ဦးစွာရောက်နှင့်သည်။
ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခြင်း
ကောလိတသည် တရားရပြီးနောက် ဥပတိဿနှင့်အတူ မြတ်စွာဘုရားထံသို့လိုက်ပါသွားရောက်သည်။ မြတ်စွာဘုရားက တရားတော်ကို ဟောကြားသဖြင့် မဟာသက္ကရာဇ် ၁ဝ၃ ခု တပို့တွဲလဆန်း ၇ ရက်နေ့တွင် ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်သည်။ ထိုနေ့၌ပင် မြတ်စွာဘုရားက မဟာမောဂ္ဂလာန် ဟူ၍ အမိ၏ အမည်ကိုစွဲ၍ သမုတ်လျက် လက်ဝဲရံအဂ္ဂသာဝက အရာ၌ ချီးမြှောက်တော်မူသည်။ ထို့နောက် တန်ခိုးတော်အရာ၌ ထူးချွန်သဖြင့် ဧတဒဂ်ဘွဲ့ဖြင့် ချီးမြှောက်တော်မူပြန်သည်။
ပရိနိဗ္ဗာန် စံတော်မူခြင်း
မဟာမောဂ္ဂလာန်ထေရ်သည် မြတ်စွာဘုရားထံတွင် နှစ်ရှည်လများ အလုပ်အကျွေးပြုသည်။ ထို့နောက် သိဂိလိတောင် နံဘေး၌ ဝဋ်ကြမ္မာအလျောက် ခိုးသား ငါးရာတို့၏ ရိုက်နှက်ခြင်းကို ခံရသဖြင့် ပရိနိဗ္ဗာန် စံတော်မူသည်။ မဟာမောဂ္ဂလာန်ထေရ်၏ ဓာတ်တော်များကို မြတ်စွာဘုရားကိုယ်တော်တိုင် ကြပ်မတ်၍ ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော် တံခါးမုခ်ဝ၌ စေတီတည်တော်မူသည်။
ရှင်ဘုရင်တို့၏ သာသနာထိန်းသိမ်းပုံ
နောင်သောအခါ သီရိဓမ္မာသောကမင်း ကြီးသည် ဓာတ်တော်များကို မူလနေရာမှ တူးဖော်ဆောင်ယူ၍ အဝန္တိတိုင်း ဥဇ္ဇေနီပြည်အနီး ဝေဒိဿသတောင်ရံ၌ စေတီကြီး ၃ ဆူတည်၍ တစ်ဆူတွင် မဟာမောဂ္ဂလာန်ထေရ်၏ ဓာတ်တော်ကို ဌာပနာသည်။
ထိုဓာတ်တော်များကို ၁၉ ရာစုနှစ်အတွင်း၌ စေတီတော် ပြိုပျက်ရာတွင် တူးဖော်တွေ့ရှိရ၍ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ ပြတိုက်သို့ပင့်ဆောင်ပူဇော်ထားရာမှ အိန္ဒိယနိုင်ငံ မဟာဗောဓိ အသင်းမှ ကြီးမှူး၍ ပြန်လည်ပင့်ဆောင်ကာ ထိုဝေဒိဿကတော် (ယခုအခါ ဆန်ချီ) အရပ်ရှိ စေတီတော်၌ပင် ဌာပနာခြင်းပြုသည်။ ဓာတ်တော်များကို ဌာပနာခြင်းမပြုမီ မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရက မြန်မာနိုင်ငံသို့ပင့်ဆောင်ကာ မြို့ရွာများစွာတွင် လှည့်လည် အပူဇော်ခံ တော်မူသည်။ ဓာတ်တော်ဌာပနာပွဲကို ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယ၌ ကျင်းပရာလွန်စွာ စည်ကားလှသည်။ ထိုပွဲတော်သို့မြန်မာနိုင်ငံမှ ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနုနှင့် ဗုဒ္ဓဝါဒီ အများလည်း တက်ရောက်ပူဇော်ကြပါတယ်။
ညောင်တန်းရွာ၊ ဒေါင့်ကြီး
ညောင်တန်းရွာ၊ ဒေါင့်ကြီး
ဘောခေါ်ရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
ဘောခေါ်ရွာ(Bawkhaw)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ ခေါပုတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၇၆၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖာပွန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရွှေဇားကပ္ပကောင်းရွာ၊ ရွှေဇားကပ္ပကောင်း
ရွှေဇားကပ္ပကောင်းရွာ၊ ရွှေဇားကပ္ပကောင်း
သဲဖြူကုန်းကလေး
သဲဖြူကုန်းကလေး
တာပတ်ရွာ၊ ဆိပ်သာ
တာပတ်ရွာ၊ ဆိပ်သာ
ရခိုင်
ရခိုင်၏အဓိပ္ပာယ်များ
ရွှေစစ်သင် မြင်းဖြူရှင်နတ်
ရွှေစစ်သင်နတ်သည် ပုဂံစောမွန်နစ်မင်း (၆၈၇-၇၃ဝ) ၏ သားတော်ဖြစ်သည်။ ခမည်းတော်က စစ်ချီစေရာတွင် ပေါ့လျော့စွာ ကြက်တိုက်ကစားနေသည်နှင့် ခမည်းတော်က ခြေထိပ်ခတ်ထားရာတွင် အနိစ္စရောက်သည်မှ နတ်ဖြစ်သည်ဟူ၏။ မြင်းဖြူရှင်နတ်ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ နတ်ရုပ်မှာဇွန်းရိုးပလ္လင်ခံ၊ ယာဒူးထောင်၊ ဝဲဒူးလှဲ၊ ယာလက် ဓားထမ်း၊ ဝဲလက်ကဒူးပေါ်အုပ်၊ ခေါင်းစလွယ်၊ ရှေ့ဘယက်နောက်ဘယက်နှင့် ထုလုပ်ရသည်။
ဟာတာမူလာ
၂၀၀၉ အတွက်စာပေနိုဘယ်လ်ဆုချီးမြင့်ခံရသူမှာ ရူမေးနီးယားနိုင်ငံဖွား၊ ဂျာမနီနိုင်ငံသား စာရေးဆရာမ ဟာတာမူလာ (Herta Muller) ဖြစ်သည်။ သူမွေးဖွားရာဇာတိနိုင်ငံအတွင်း ကွန်မြူနစ် အာဏာရှင်များလက်အောက်တွင် မနေနိုင်သဖြင့် နိုင်ငံစွန့်ခွာခဲ့သူဖြစ်သည်။ မူလာကို ဂျာမနီစာပေအသိုင်းအဝိုင်း ပြင်ပကသိသူမရှိပေ။ စတော့ဟုမ်းမြို့ဆွီဒင် အကယ်ဒမီက မူလာကိုနိုဘယ်လ်ဆုချီးမြင့်ရခြင်း ရှင်းပြရာတွင် သူမသည်ကဗျာကိုအာရုံစိုက်ပြီး စကောပြေကိုပွင့်လင်းစွာရေးသားနိုင်သူဟုဆိုသည်။ မူလာအသက် ၆၅နှစ်သည်၁၉၈၇ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင်ဂျာမနီနိုင်ငံသို့ ပြောင်းရွေ့ခဲ့သည်။ ရူမေးနီးယားနိုင်ငံကွန်မြူနစ်များက သူ့စာပေများကိုဖြတ်တောက်ခြင်း၊ ပိတ်ပင်ခြင်းများပြုလုပ်ခဲ့သည်။ စာပေဆုရသည့် နိုဘယ်လ်ဆုရှင်များထဲတွင် သူမသည်၁၂ယောက်မြောက်အမျိုးသမီးဖြစ်သည်။ ဝတ္ထု ၂၀ ခန့်ရေးသားခဲ့ပြီး ငါးအုပ်ကိုသာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ပြန်ဆိုခဲ့သည်။
ဘင်္ဂါလီဘာသာစကား
ဘင်္ဂါလီဘာသာသည် အရှေ့တိုင်း အင်ဒို-အာရိယာန် ဘာသာစကားတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ တောင်အာရှရှိ ဘင်္ဂလားဒေသဟု ခေါ်သည့် ဒေသ တစ်ခုတွင် မြစ်ဖျားခံသည်။ ဘင်္ဂလားဒေသ ဆိုသည်မှာ ယနေ့ခေတ် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အတွင်းရှိ အနောက် ဘင်္ဂလား ပြည်နယ်တစ်ခုလုံးနှင့် ထရိပူရ နှင့် အာသံပြည်နယ်တို့၏ တစိတ်တပိုင်း ပါဝင်သည်။ ဘင်္ဂါလီဘာသာကို ဘင်္ဂါလီစကားလုံးများဖြင့် ရေးသားကြသည်။ စုစုပေါင်း ပြောဆိုသုံးစွဲသူ သန်း ၃၀၀ မျှ ရှိသဖြင့် ဘင်္ဂါလီ ဘာသာစကားသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဆဌမမြောက် အသုံးအများဆုံး ဘာသာစကားဖြစ်သည်။
အခြားသော အရှေ့တိုင်း အင်ဒို-အာရိယာန် ဘာသာစကားများနှင့် အတူ ဘင်္ဂါလီဘာသာစကားသည် အေဒီ ၁၀၀၀ မှ ၁၂၀၀ ဝန်းကျင် ကာလ တွင် မဂါဒီ ပရာကရစ် (ဗေဒ နှင့် ဂန္ထဝင် သင်္သကရိုက်ဘာသာ အမျိုးကွဲများမှ ကွဲပြားခြားနားစွာ ပေါ်ပေါက်လာသည့် ဘာသာစကား) ဘာသာမှ ကူးပြောင်း ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ ခြင်း ဖြစ်သည်။ ယခုအခါတွင် ဘင်္ဂါလီဘာသာစကားသည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၏ အဓိက ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ဒုတိယမြောက် အသုံးအများဆုံး ဘာသာစကား တစ်ခု ဖြစ်သည်။
နရွဲတောရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
နရွဲတောရွာ (Naywetaw)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ သပြေကိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၈၃၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သပြေကိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၆၉ ဦး၊ မ ၆၁၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၈၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဘိန်းနွယ်ချောင်ရွာ၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်
ဘိန်းနွယ်ချောင်ရွာ (Beinnwechaung)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်၊ စုန်းကျင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၆၈၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ယင်းမာပင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြစ်သာ တာတမံ
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံများ
ငှက်စုရွာ၊ ဆိပ်သာ
ငှက်စုရွာ၊ ဆိပ်သာ
မန်းကြာ (တောင်)ရွာ၊ မန်းကြာ
မန်းကြာ  (တောင်)ရွာ၊ မန်းကြာ
အင်တားဂလူရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
အင်တားဂလူရွာ(Intagalu)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ အင်တားဂလူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၆၀၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အင်တားဂလူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၀ ဦး၊ မ ၉၆ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၈၆ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဗိုက်ဖြူဆက်ရက်မဲ
ဗိုက်ဖြူဆက်ရက်မဲ (Aplonis panayensis) သည် စတာလင်ဆက်ရက်ငှက်မျိုးနွယ်ဝင်ဖြစ်ပြီး ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ ဘရူနိုင်းနိုင်ငံ၊ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မလေးရှားနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၊ စင်ကာပူနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ဆင်ကောင်းရွာဟောင်း
ဆင်ကောင်းရွာဟောင်း
အူးတူးကလိုလိုရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
အူးတူးကလိုလိုရွာ(Autukalolo)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ ခေါပုတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၇၇၄ ဖြစ်သည်။
The Pirate Bay
The Pirate Bay (အတိုကောက် TPB) သည် ၂၀၀၃ ခုနှစ်မှစတင်၍ ဒယ်ဂျယ်တယ် မီဒီယာများအား စုစည်းပေးသည့် အွန်လိုင်း torrent ဆိုဒ်ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် Piratebay ပိုင်ရှင်သည် မူပိုင်ခွင့်ချိုးဖောက်သည့်အတွက် ပြစ်မှုမြောက်သည်ဟု ဆွီဒင်နိုင်ငံတွင် အဖမ်းခံရသည်။ နိုင်ငံအချို့တွင် အဆိုပါ ဝဘ်ဆိုဒ်အား အင်တာနက် ဝန်ဆော်မှုပေးသူများက ပိတ်ပင်ထားသည်။ သို့သော်လည်း proxy server များကို အသုံးချကာ ဝင်ရောက်သုံးစွဲနိုင်သည်။    ယင်း၏ဆိုဒ်တွင်ရှိသော ဖိုင်များကိုလည်း DNS ဆာဗာများစွာဖြင့် သုံးနိုင်လေသည်။
မြန်မာပိတောက်
ပိတောက်ပန်း သည် မြန်မာလူမျိုးတို့၏ နှစ်သစ်ကူး အထိမ်းအမှတ်ဖြစ်သည်။ မြန်မာ ဆယ့်နှစ်လ ရာသီများတွင် တန်ခူးလဟူသော မြန်မာ နှစ်သစ်ကူးလတွင် ပိတောက်ပန်းများ ဝေဆာစွာ ပွင့်ဖူးကြသည်။ မြန်မာလူမျိုးတို့သည် ပိတောက်ပန်းအား ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်အား ကပ်လှူခြင်း၊ ပန်ဆင်ခြင်းတို့တွင် အသုံးပြုကြသည်။ ပိတောက်ပန်းနှင့် ပက်သက်သော ကဗျာများ၊ သီချင်းများ၊ ဝတ္ထုဇတ်လမ်းများ အများအပြားရှိသည်။ ပိတောက်ပင်ကို မြန်မာနိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။ ပိတောက်ပင်သည် ယေဘုယျအားဖြင့် အလယ်အလတ် အမျိုးအစား အပင်မျိုးဖြစ်ပြီး ၁၀ မီတာမှ ၃၀ မီတာထိ ရှည်လျားတတ်ပြီး အချင်း ၁.၇ မီတာခန့်ရှိသည်။ ခြောက်သွေ့ရာသီတွင် ပေါက်ရောက်သော အမျိုးအစားဖြစ်သည်။ အပင်အပြင်ခွံသည် အညိုရောင် ဖြစ်ပြီး ပွရောင်းသည်။ အတွင်းသားသည် အနီရောင် ဖျော့ဖျော့ ရှိသည်။ အပွင့်များသည် ၂၀-၂၅ စင်တီမီတာ ရှည်လျား၍ အဝါရောင်ရှိသည်။ အရွက်ရှိ ဆစ်တံများသည် ၅-၉ စင်တီမီတာ ရှည်လျားကြသည်။ ပိတောက်သီးသည် အစေ့ဆံ ၂ခု သို့ ၃ခုခန့် ပါရှိတတ်ပြီး အတောင့် သဏ္ဍန်ရှိသည်။ ၎င်းကို ၄.၅မှ ၇ စင်တီမီတာခန့်ရှိသော အတောင်ပံကဲ့သို့သော အမွေးပါးလေးများဖြင့် ဝန်းရံထားသည်။ ပိတောက်သားသည် သစ်မာအမျိုးအစား ဖြစ်ပြီး ခိုင်ခန့်ခြင်း၊ ခြမစားခြင်းတို့ကြောင့် အိမ်တိုင်များ၊ အိမ်ပျဉ်၊ ဗီရို၊ လှည်းဘီးနှင့် လှည်းလက်ရန်းတိုင်များနှင့် အခြား ပရိဘောဂ အမျိုးမျိုးတို့တွင် အသုံးပြုကြသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်၏ သစ်ပင်များ ကဏ္ဍ:အင်ဒို-ချိုင်းနားတွင် တွေ့ရှိရသော သစ်ပင်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော သစ်ပင်များ
ဘရွန်ဘိဘိုကန်
ဘရွန်ဘိဘိုကန် သည် ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၊ အနောက်တောင်ပိုင်းဒေသ၊ ကမ်ဘမြို့အနီးတွင် တည်ရှိသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကန်သည် ကင်မရွန်းမီးတောင်လမ်းကြောင်းပေါ်ရှိ ကန်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ထိုဒေသတွင် အကြီးဆုံး မီးတောင်မှဖြစ်ပေါ်လာသည့်ကန် ဖြစ်သည်။ ဤကန်သည် အာဖရိကရှိ ရေဒီယိုကာဗွန် သက်တမ်းအကြာဆုံးကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကိုလိုနီခေတ်ကာလများက ဤကန်ကို "ဆင်ကန်" ဟု သိကြသည်။ သို့သော်လည်း ထိုဒေသတွင် နေထိုင်ကြသည့် ဆင်များသည် တရားမဝင်ရောင်းဝယ်မှုများကြောင့် မျိုးတုန်းခဲ့ရသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကင်မရွန်းနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
မင်းကုန်းရွာ၊ ကောလင်းမြို့နယ်
မင်းကုန်းရွာ (Minkone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ကောလင်းမြို့နယ်၊ ခံသာ (မင်းကုန်း)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၀၃၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကောလင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လွယ်ယင်း (အောက်)ရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်
လွယ်ယင်း (အောက်)ရွာ (Loiyin (Lower))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်၊ ရီလုံရီကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၈၇၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရီလုံရီကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၇၇၉ ဦး၊ မ ၂၈၂၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၆၀၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖယ်ခုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆက်ရက်ခေါင်းဝါ
ဆက်ရက်ခေါင်းဝါ (Ampeliceps coronatus) သည် စတာလင်ဆက်ရက်ငှက်မျိုးနွယ်ဝင်ဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်း၊ အင်ဒိုချိုင်းနားတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ငှက်မျိုးစုများ
နန်ချို တာတမံ
နန်ချို တာတမံသည် ပျဉ်းမနားမြို့၏အရှေ့ဘက် (၁၆)မိုင်ခန့်အကွးတွင် တည်ရှိသည့် တာတမံဖြစ်ပြီး ရေအားလျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်ရေးအတွက် ရည်ရွယ်ဆောက်လုပ်ထားသည့်  တာတမံဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံများ
ဂေါင်ညာရွာ၊ ရွှေဇားကပ္ပကောင်း
ဂေါင်ညာရွာ၊ ရွှေဇားကပ္ပကောင်း
ဆင်ကောင်းရွာသစ်
ဆင်ကောင်းရွာသစ်
ကုန်းတန်းကြီးရွာ၊ ဆိပ်သာ
ကုန်းတန်းကြီးရွာ၊ ဆိပ်သာ
လက်ဆောင်ယူရွာ၊ တံတားဦးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တံတားဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျွဲကျောင်းဗျိုင်း
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကျွဲကျောင်းဗျိုင်းကို ကွင်းပြင်၊ လယ်ပြင်နှင့် ကမ်းခြေများ၌ အများအပြားတွေ့နိုင်သည်။ ကျွဲနွားများအနီးတွင် အမြဲတွေ့ရသောကြောင့် ကျွဲကျောင်းဗျိုင်းဟု ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။
ကြင်အင်လက္ခဏာများ
အလျားလက်မ ၂၀ ရှိသည်။ ဝါသော နှုတ်သီးနှင့် ညိုမည်းသော ခြေထောက်များရှိသော ကြောင့် အခြားဗျိုင်းနှင့် ခွဲခြား၍ ရသည်။
အစားအစာ
ကျွဲကျောင်းဗျိုင်းသည် ကျွဲနွားများကိုယ်ပေါ်တွင် နားလျက်ကျွဲနွားများ၌ ကပ်တွယ်နေသော ပိုးမွှားများကိုလည်းကောင်း၊ ကျွဲနွားများလှုပ်ရှားသွားလာရခြင်းကြောင့် မြက်သီးထပျံသော ပိုးမွားများကိုလည်းကောင်း စားသည်။ ငါးကလေးများ၊ ဖားလောင်းခေါ်ဖားတပိုင်းငါးတပိုင်းနှင့် ရေပိုးမွှားများကိုလည်း စားတတ်လေသည်။ အသိုက်ကို ကုက္ကိုပင်များ၌ ဧပြီလကုန် သို့မဟုတ် မေလ အစလောက်တွင် ပြုလုပ်သည်။
မြပင်စီရွာ၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်
မြပင်စီရွာ (Myapinsi)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်၊ စုန်းကျင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၆၈၁ ဖြစ်သည်။
မန်ကျူရွာ၊ မိုင်းမောမြို့နယ်
မန်ကျူရွာ (Mankyu)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ မိုင်းမောမြို့နယ်၊ ကတ်ဟီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၇၇၅၃ ဖြစ်သည်။
ဘာမင်ကန်
ဘာမင်ကန် သည် ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၊ အနောက်တောင်ပိုင်းဒေသရှိ ကင်မရွန်းမီးတောင်ကြောပေါ်တွင် တည်ရှိသည့် ကန်ငယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကန်၏ အချင်းသည် မီတာ ၇၀၀ ခန့် (၂၃၀၀ ပေ) ရှိသည်။ ဤကန်သည် တစ်သီးတခြားတည်ရှိပြီး မြင့်မားသည့်အရပ်တွင် တည်ရှိကာ စက်ဝိုင်းသဏ္ဌာန် ပုံစံရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကင်မရွန်းနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
မရှော့ဝါဆန်တူရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တူးမြောင်းရွာ၊ မန်းကြာ
တူးမြောင်းရွာ၊ မန်းကြာ
မြင်းကျိုးချောင်းရွာ၊ ဒေါင့်ကြီး
မြင်းကျိုးချောင်းရွာ၊ ဒေါင့်ကြီး
ကပေခီးရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
ကပေခီးရွာ(Kapaykhee)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ ဆင်ဆွယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၉၂၄ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖာပွန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လေးအိမ်တန်းရွာ၊ ဆိပ်သာ
လေးအိမ်တန်းရွာ၊ ဆိပ်သာ
သုံးဆယ်မြို့
သုံးဆယ်မြို့သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး သာယာဝတီခရိုင်၊ သာယာဝတီမြို့နယ်အတွင်းရှိ စည်ကားသော မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်။ သာယာဝတီမြို့သည် သုံးဆယ်မြို့နှင့်နှစ်မိုင်မျှသာကွာဝေး၍ ခရိုင်နှင့်မြို့နယ်ရုံး စိုက်ရာမြို့ဖြစ်သော်လည်း သုံးဆယ်မြို့လောက် မစည်ကားချေ။ သုံးဆယ်မျူနီစီပယ် နယ်နိမိတ်၏ဆင်ခြေဖုံးကဲ့သို့ ဖြစ်နေလေသည်။ သုံးဆယ်မြို့၏ မြို့ရွာသန့်ရှင်း စည်ပင်ရေးအတွက် မျူနီစီပယ်အဖွဲ့ကိုခရစ် ၁၈၉၇ ခုနှစ်မှစ၍ဖွဲ့စည်းဆောင်ရွက်လာခဲ့သည်။ ၁၉၆၅ ခုနှစ်သန်းခေါင်စာရင်းအရ သုံးဆယ်မြို့၏ လူဦးရေမှာ ၁၄၄၄၃ ယောက်ဖြစ်သည်။ မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာ မြို့မဟုတ်သော်လည်းများစွာသောအစိုးရအမှုထမ်း အရာထမ်းတို့မှာ သုံးဆယ်မြို့တွင်နေ၍ မြောက်ဘက် နှစ်မိုင်မျှသာဝေးသော သာယာဝတီမြို့သို့မိမိ တို့ဆိုင်ရာ ရုံးကိစ္စအလုပ်ဝတ်တရားများ ဆောင်ရွက်ရန် နေ့စဉ်သွားရောက်လေ့ရှိကြသည်။
ရန်ကုန် ပြည်မီးရထားလမ်းနှင့် မော်တော်ကား လမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသော သုံးဆယ်မြို့သည် ရန်ကုန်မြို့မှမီးရထားလမ်းအတိုင်း ၆၆ မိုင်ဝေး၍ပြည်မှ ၉၃ မိုင်ဝေးသည်။ မော်တော်ကား လမ်းအတိုင်းဆိုသော် ရန်ကုန်မြို့မှ ၇၅မိုင်ဝေးကွာသည်။ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ကောင်းမွန်၍ ပစ္စည်းများကိုမီးရထား၊ မော်တော်ကားများဖြင့် သယ်ယူပို့ဆောင်နိုင်သဖြင့်အရောင်းအဝယ် အလုပ်အကိုင်ကောင်းသည်။ သုံးဆယ်မြို့၏ ပတ်ဝန်းကျင်မှ ဆန်စပါးများစွာထွက်သည်။ သုံးဆယ်မြို့မချောင်းမှ ကျွန်းသစ်များ မျှောကာ သစ်လုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်ကြသည်။
မြို့တွင်း၌ကိုးထပ်ကြီးဘုရား၊ မဟာစေတီလှ ပုထိုးတော်၊ ရွာပုံစည်းခုံစေတီတော်၊ ထူပါရုံကျောင်းတိုက်စသည့် စေတီပုထိုးကျောင်းတိုက်တို့ရှိကြသည့်ပြင် ကျောင်းသား ၈၀၀မှ ၁၀၀၀ခန့်မျှပညာသင်ကြားနိုင်သော အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းကြီးကိုလည်း ၁၉၅၃ - ၅၄ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ပြီးစီးခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ပြည်သူ့ရဲတပ်ဖွဲ့စခန်း၊ စာတိုက်၊ ဆေးပေးခန်းတို့လည်းရှိသည်။ မြို့အလယ်ရှိ ရွှေဟင်္သာရေကန်ကြီးမှာ လည်း တင့်တင့်တယ်တယ် ရှုမငြီးဖွယ်ရှိလှပေသည်။ ယခုသုံးဆယ်မြို့တည်ရှိရာဒေသတွင် ရှေးအခါက သုံးဆယ်မြို့ဟူ၍မရှိသေးဘဲ ရွာမ၊စံရွေး၊ ဆင်စု စသောရွာများသာရှိသည်။ ရွာမရွာသည် ယခုသုံးဆယ်မြို့မ ချောင်းကမ်းပါး၌တည်ရှိ၍ လယ် တဲကလေး ၁၀တဲခန့်သာ ရှိခဲ့သည်။ ကျွန်းသစ်လုပ်ငန်းကြောင့် ရွာမရွာသည် တဖြည်းဖြည်း စည်ကားလာပြီး ရွာကြီးဖြစ်လာသည်။
ရွာမ၌လူအခြေစိုက်မိသောအခါ ယခင်က မြို့ကလေးအဖြစ် တည်ရှိ နေသောစံရွေးမှလူများသည် သစ်လုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်ရန် ရွာမသို့တစ်စတစ်စ ပြောင်းရွှေ့လာကြသည်။ အချို့လူများသည်ရွာမတွင်နေထိုင်ကြပြီးလျှင် အချို့မှာ ယခုသုံးဆယ်မြို့တည်ရာ ချောင်းကမ်းဖြစ် သောဆင်စု၌ လာရောက်အခြေစိုက်ကြသည်။ သစ်လုပ်ငန်းတွင် ကျယ်လာသဖြင့် ဆင်စုရွာသည်အိမ် ခြေ ၂ဝ ခန့်လောက်ဖြစ်လာသည်။ သစ်များဖောင်ဖွဲ့ရာတွင်လည်းကောင်း၊ သစ်စွပ်ရာတွင်လည်းကောင်း ဆင်များကို အထူးအသုံးပြု ကြရာ ထိုနေရာ၌များသောအားဖြင့် ဆင်သမားများသာနေထိုင် ကြသည်။ ဆင်အကောင် ပေါင်းများစွာစု၍ ချောင်းကမ်းပါးညောင်ပင်ကြီးအောက်၌ ချည်လေ့ရှိသောကြောင့် ထိုနေရာသည် ဆင်စု ဟု အမည်တွင်ခဲ့လေသည်။ ရွာမနှင့်ဆင်စုသည် တစ်ခေါ်ခန့်လောက်သာဝေးသည်။ သစ်လုပ်ငန်းကြောင့် ထိုနေရာသည်စည်ကားလာသည်။
ထိုရွာကလေးများ သာယာသောအချိန်သည် ဘကြီးတော်ဘုရားလက်ထက် အင်္ဂလိပ်မြန်မာ ပထမစစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားသည့်အခါဖြစ်ပေသည်။ ထိုအချိန်တွင် စစ်သူကြီး မဟာဗန္ဓုလ၏ အမိန့်တော်ဖြင့် အောက်ပြည် တစ်လွှားရှိနယ်ပယ်များမှ စစ်သည်တော်များစုဆောင်း ကြရသည်။ ရွာမနှင့်ဆင်စုရှိ ရွာသားများထဲမှ စစ်သည်တော်များ စုဆောင်းရာတွင် စစ်ရေး၌ စွမ်းဆောင်နိုင်မည့် ယောက်ျားအာဇာနည်ပေါင်း သုံးဆယ်ရရှိလေသည်။ ဤသို့စစ်သည် သူရဲကောင်းသုံးဆယ် ပို့ဆက်ရသောအကြောင်းကို အစွဲပြု၍ အင်္ဂလိပ်·မြန်မာ ပထမစစ်ပွဲပြီးဆုံးသွားသောအခါ ထိုရွာမနှင့်ဆင်စုကို သုံးဆယ် ဟုခေါ်တွင်လာကြလေသည်။ ဘကြီးတော်ဘုရား လက်ထက်မှ စ၍သုံးဆယ်မြို့သည် အိမ်၊ ဈေး၊ သစ်ဆိပ်တို့ဖြင့် တဖြည်းဖြည်း တိုးတက်စည်ကားလာလေသည်။
ဖိုးနုမကုန်း
ဖိုးနုမကုန်း
သာသနာရေး ဦးစီးဌာန
သာသနာရေး ဦးစီးဌာန (Department of Religious Affairs) သည် သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာနလက်အောက်ရှိ သာသနာရေးဆိုင်ရာဌာနတစ်ခုဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း
သာသနာရေးဆိုင်ရာများဆောင်ရွက်ရန် လွတ်လပ်ရေးမရမီကပင် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီးနောက် ၁၉၅၀ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော် ဗုဒ္ဓသာသနာ့အဖွဲ့ကို စတင်ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်ဗုဒ္ဓသာသနာ့အဖွဲ့၏ ပထမအကြိမ် အစည်းအဝေးကို ၁၉၅၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် အတွင်းဝန်ရုံး (ဝန်ကြီးများရုံး) ဗုဒ္ဓဘာသာအသင်းတည်ရာ ခန်းမကြီး၌ ကျင်းပခဲ့ပြီး သာသနာရေးကိစ္စအဝဝတို့ကို အသီးသီး တာဝန်ခွဲစေ၍ ကောင်းမွန်စွာဆောင်ရွက် နိုင်ရန် အောက်ပါအဖွဲ့ငယ်(၄) ခုကို ဥပဒေပုဒ်မ ၂၃ နှင့် အညီ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
တော်လှန်ရေးကောင်စီ အစိုးရလက်ထက်တွင် နိုင်ငံတော်ဗုဒ္ဓသာသနာအဖွဲ့အဖြစ် ဆက်လက် ရပ်တည်ခဲ့ရာမှ ၁၉၆၂ ခုနှစ် မေလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်ဗုဒ္ဓသာသနာ့အဖွဲ့ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး အောက်ဖော်ပြပါ ဌာနခွဲများဖြင့် သီးခြားဝန်ကြီးဌာန တစ်ခုအဖြစ် ၁၉၇၂ ခုနှစ် မတ်လ ၁၄ ရက်နေ့အထိ တည်ရှိခဲ့သည်-
၁၉၇၂ ခုနှစ် မတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သစ် ဖော်ထုတ်မှုအစီအစဉ်အရ ယခင်ဖွဲ့စည်းတည်ရှိခဲ့သော ဖော်ပြပါဌာနခွဲများကို ပူးပေါင်း၍ သာသနာရေးဦးစီးဌာနကို ဖွဲ့စည်းပြီး ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာနနှင့် ပူးပေါင်းကာ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနအောက်တွင် သာသနာရေးဦးစီးဌာနလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုစဉ်အခါက သာသနာရေးဦးစီးဌာနကို-
၁၉၈၀-ပြည့်နှစ်တွင် သာသနာတော်သန့်ရှင်းတည်တံ့ပြန့်ပွားရေးဂိုဏ်းပေါင်းစုံ အစည်းအဝေးကြီးကို ကျင်းပပြုလုပ်နိုင်ခဲ့ပြီး သံဃာ့အဖွဲ့အစည်း အဆင့်ဆင့်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သဖြင့် များပြားလှသော သာသနာရေးလုပ်ငန်းများကို တွင်ကျယ်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ရန်လိုအပ်ချက်အရလည်းကောင်း၊ ပြည်ထဲရေး နှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန(ဝန်ကြီးရုံး)၏ ၁၆-၃-၁၉၉၁ ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၁/၉၁)ဖြင့် သာသနာတော်ထွန်းကားပြန့်ပွားရေးဦးစီးဌာနကို အသစ်ဖွဲ့စည်းရာတွင် သာသနာရေး ဦးစီးဌာနမှ သုတေသနနှင့်ကျမ်းပြုဌာနခွဲ၏ လုပ်ငန်းတာဝန်များဖြစ်သည့် စာကြည့်တိုက်၊ ပြတိုက် နှင့်ပေစာဌာန၊ တောင်တန်း သာသနာပြုဌာနတို့ကို သာသနာတော်ထွန်းကားပြန့်ပွားရေးဦးစီးဌာနသို့ လူအင်အားနှင့်တကွ လွဲပြောင်းပေးခဲ့ရခြင်းကြောင့် သာသနာရေးဦးစီးဌာန၏ ဖွဲ့စည်းပုံကို ပြင်ဆင် ရေးဆွဲရန် လိုအပ်လာသည်။ သို့ဖြစ်ပါ၍ သာသနာရေးဦးစီးဌာနကို- ဟူ၍ဌာနခွဲ(၄)ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်း၍ ၂၀-၃-၁၉၉၂ ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာ စာအမှတ်၂၃/၉၂ဖြင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနကို သီးခြားဝန်ကြီးဌာနအဖြစ် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ယင်းဝန်ကြီးဌာနအောက်တွင် ဦးစီးဌာန(၂)ဌာနအပြင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓသာသနာပြုတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ခွဲဝေတာဝန်ယူဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနအဖြစ် ဖွဲ့စည်းရာ သာသနာရေးမှ ဦးစီးဌာန ၂ခုနှင့် တက္ကသိုလ်တစ်ခု၊ ယဉ်ကျေးမှုမှ ဦးစီးဌာန ၃ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ဟင်ဒီ-အူရဒူဘာသာစကား
ဟင်ဒီ-အူရဒူဘာသာသည် အင်ဒို-အာရိယန်ဘာသာစကား တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းနှင့် ပါကစ္စတန်နိုင်ငံတို့တွင် သုံးသော ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ ဟိန္ဒူစတန်နီ ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ ယခင်က ဟင်ဒါဗီ သို့မဟုတ် ရက္ခတာ ဟုလည်း ခေါ်လေ့ရှိသည်။ ထိုဘာသာစကားသည် ဒေလီတွင်သုံးသော ခါရီဘိုလီ ဒေသိယစကားမှ ပြောင်းလဲဆင်းသက်လာပြီး ပါရှန်းဘာသာ၊ အာရပ်ဘာသာ၊ သင်္သကရိုက်ဘာသာ နှင့် တူရကီဘာသာတို့မှ ဝေါဟာရ အများအပြားကို ယူငင် အသုံးပြုထားသည်။ ၎င်းသည် စံနှုန်း တစ်မျိုးမက ရှိသော ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး ဟင်ဒီစံ နှင့် အူရဒူစံဟူ၍ တရားဝင် စံသတ်မှတ်ချက် နှစ်မျိုးရှိသည်။ ရပ်ရွာသုံး ဟင်ဒီနှင့် အူရဒူဘာသာမှာ ခွဲခြားရန် ခက်ခဲပြီး တရားဝင် စံသတ်မှတ်ချက်တွင်ပင် စာကြောင်းတည်ဆောက်ပုံအားဖြင့် အတူတူ နီးပါးရှိသည်။ သို့သော်လည်း စာပေသုံး အသုံးအနှုန်းများနှင့် ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ဝေါဟာရများတွင် ကွဲပြားခြားနားချက်များ ရှိသည်။ အူရဒူ ဘာသာမှ ပါရှားဘာသာ၊ အလယ်အာရှ နှင့် အာရပ်ဘာသာ လွှမ်းမိုးမှုများ အဓိကပါဝင်ပြီး ဟင်ဒီတွင်မူ သင်္သကရိုက်ဘာသာ၏ လွှမ်းမိုးမှုများ အဓိက ပါဝင်သည်။ ဗြိတိသျှထံမှ အိန္ဒိယ လွတ်လပ်ရေးမရမီ အချိန်က ဟိန္ဒူစတန်နီ၊ အူရဒူနှင့် ဟင်ဒီဆိုသော စကားလုံးများကို အလဲလဲ အလှယ်လှယ် သုံးစွဲကြလေ့ရှိပြီး ယနေ့ခေတ် အူရဒူနှင့် ဟင်ဒီဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသော စကားအားလုံးကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ဟိန္ဒူစတန်နီ ဆိုသော စကားကို အခြားသော တိုက်ကြီးများတွင် သုံးစွဲကြသော ဟင်ဒီဘာသာစကား မျိုးကွဲများကိုလည်း ရည်ညွှန်းလေ့ ရှိကြပြီး ဖီဂျီ ဟိန္ဒူစတန်နီ နှင့် ဆူရာနမ်နိုင်ငံ နှင့် ထရီနီဒတ်နှင့် တိုဘက်ဂိုနိုင်ငံ တို့တွင် သုံးစွဲလေ့ ရှိကြသော ကာရစ်ဘီယံ ဟိန္ဒူစတန်နီတို့ ဖြစ်ကြသည်။
ပါလက်စတိုင်းနိုင်ငံ
ပါလက်စတိုင်းနိုင်ငံသည် ၁၉၈၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ပါလက်စတိုင်း လွတ်မြောက်ရေး အဖွဲ့ (ပီအယ်လ်အို) အမျိုးသားကောင်စီမှ ပြည်ပရောက် အုပ်ချုပ်သူများက ပါလက်စတိုင်း လွတ်လပ်ရေး ကြေညာစာတမ်းဖြင့် ကြေညာခဲ့သော နိုင်ငံဖြစ်သည်။ ၁၉၈၈ ခု နိုင်ငံအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော အချိန်က ပီအယ်လ်အို အနေနှင့် မည်သည့်နယ်မြေကိုမှ ထိန်းသိမ်းထားခြင်း မရှိဘဲ အစ္စရေးတို့ သိမ်းပိုက်ထားသော နယ်မြေများ အပေါ်တွင် လွတ်လပ်ရေး ကြေညာခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး ဂျေရုဆလင်အား စစ်သွေးကြွအစ္စရေးတို့ ထိန်းချုပ်ထားသော်လည်း ပါလက်စတိုင်း၏ မြို့တော် အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။
ခေါင်းကွဲရွာ၊ မြောင်မြို့နယ်
ခေါင်းကွဲရွာ (Gaungkwe)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ မြောင်မြို့နယ်၊ ခေါင်းကွဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၂၈၃ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြောင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နိမ်ဘူဂါးရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
နိမ်ဘူဂါးရွာ(Neinbugar)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ အင်တားဂလူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၆၁၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အင်တားဂလူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၀ ဦး၊ မ ၉၆ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၈၆ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သုံးဆဲ့နှစ်ကောဌာသ
သုံးဆဲ့နှစ်ကောဌာသ
ခန္ဓာကိုယ်၏ ၃၂ ပါးသော အဖို့အစုအစိတ်အပိုင်းများကို သုံးဆဲ့ နှစ်ကောဌာသဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ထိုခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်းများကား - ၁။ ကေသာ-ဆံပင်။ ၂။ လောမာ -အမွေး။ ၃၊ နခါ-ခြေသည်းလက်သည်း။ ၄။ ဒန္တ-သွား။ ၅။ တစော-အရေ။ ၆။ မံသံ-အသား။ ၇။ နှာရု-အကြော။ ၈။ အဋ္ဌိ-အရိုး။ ၉။ အဋ္ဌိမိဉ္ဇံ-ရိုးတွင်းခြင်ဆီ။ ၁ဝ။ ဝက္ကံ-အညှို့။ ၁၁။ ဟဒယံ-နှလုံး။ ၁၂။ ယကနံ-အသည်း။ ၁၃။ သိလောမက-အမြှေး။ ၁၄။ ပိဟကံ-အဖျဉ်း။ ၁၅။ ပပ္ဖာသံ-အဆုတ်။ ၁၆။ အန္တံ-အူမ။ ၁ရ။ အန္တဂုဏံ-အူသိမ်။ ၁၈။ ဥဒရိယံ-အစာသစ်။ ၁၉။ ကရီသံ-အစာဟောင်း။ ၂ဝ။ မတ္တလုင်္ဂ - ဦးနှောက်။ ၂၁။ ပိတ္ထံ-သည်းခြေ။ ၂၂။ သေမှံ-သလိပ်။ ၂၃။ ပုဗ္ဗော-ပြည်။ ၂၄။ လောဟိတံ-သွေး။ ၂၅။ သေဒေါ-ချွေး။ ၂၆။ မေဒေါ-အဆီအခဲ။ ၂ရ။ အဿု-မျက်ရည်။ ၂၈။ ဝသာ-ဆီကြည်။ ၂၉။ ခေဠော-တံတွေး။ ၃ဝ။ သိင်္ဃာဏိကာ-နှပ်။ ၃၁။ လသိကာ-အစေး။ ၃၂။ မုတ္တံ-ကျင်ငယ်တို့ ဖြစ်သည်။ ဤ၃၂ပါးသော ကောဋ္ဌာသတို့အနက် ဆံပင်မှ ဦးနှောက်အထိနှစ်ဆယ်သော ကောဋ္ဌာသအစုတို့သည် အဇ္ဈုတ္တအတွင်း ပထဝီဓာတ်များ ဖြစ်ကြကုန်သည်။