cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
သမုဒ္ဒကာကဇာတ်
ဇာတ်ပေါင်း
ထိုအခါ ကျီးမသည် - ယခုအခါ မယားဟောင်း။
သမုဒ္ဒရာစောင့်နတ်သည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -
ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း။
ဆောင်ပုဒ်
(၁) သမုဒ်မြစ်ရေ၊ ကျီးမ-သေ၊ ဆယ်လေဝိုင်းအုံကာ။
(၂) ကျီးမိုက်အစုတ်၊ ရေသမုဒ်၊ နှုတ်ဖြင့်သယ်ပြောင်းရာ။
(၃) နတ်ကသနား၊ ခြောက်လှန့်ငြား၊ ပြေးသွားသက်ချမ်းသာ။
သမုဒ္ဒကာကဇာတ် ပြီး၏။
မဲဇရပ်ရွာ၊ ပုလဲမြို့နယ်
မဲဇရပ်ရွာ (Mezayat)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ ကန့်ဒေါင့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၄၀၉၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပုလဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အောင်ဆန်းစုကြည်၊ ဒေါ် ရရှိခဲ့သည့် ဆုများ
1. Honorary Fellow St Hugh's College (Oxford, UK) 1990
2. Thorolf Rafto Human Rights (Norway) 1990
3. Sakharov Freedom of Thought (European Parliament) 1991
4. Nobel Peace Oslo, Norway 1991
5. Honorary Member International PEN (Norwegian Center) 1991
6. Humanities Human Rights Award (USA) 1991
7. Honorary Member International PEN (Candian Center) 1991
8. Marisa Bellisario Price Italy 1992
10. Honorary President Students' Union London School of Economics and Political Science (UK) 1992
11. Honorary Member International PEN (English Centre) 1992
13. Honorary Professional Fellowship Law and Society Trust (Sri Lanka) 1992
14. Honorary Doctorate in Political Science Thammasat University (Thailand) 1992
15. International Simon Bolivar prize (UNESCO) 1992
16. Prix Litteraire des Droits de l'Homme Nouveaux Droits de l'Homme, France 1992
17. Honorary Member World Commission on Culture and Development (UNESCO) 1992
18. Member Academie Universelle des Cultures (Paris) 1993
19. Rose Prize arbejderbevaegelsens Internationale Forum/International Forum of the Danish Labour Movement, Copenhagen 1993
21. Member of the Advisory Board Francois-Xavier Bagnoud Center for Health and Human Rights, Harvard University 1993
22. Honorary Doctorate of Law University of Toronto (Canada) 1993
23. The Freedom of the City Commune of Giugliano, Italy 1993
24. Bremen Solidarity City of Bremen, Germany 1993
25. Premio Mujer Progresista (Federacion Mujeres Progresistas / Spanish Federation of Progressive Women, Madrid) 1993
26. Honorary Doctorate Philosophy & Letters, Free University of Brussels 1994
27. Honorary Adviser Forum of Democratic Leaders in the Asia-Pacific 1994
28. The Freedom of the City Aversa, Italy 1995
29. Liberal International Prize for Freedom Britanints Liberal Democracy Party, UK 1995
30. Honorary Doctorate of Laws Queen's University, Canada 1995 (Revoked 30 November 2018)
31. Jawaharlal Nehru Award for International Understanding (for 1993) India 1995
32. Gandhi Award Simon Fraser University, Canada 1995
34. IRC Freedom Award International Rescue Committee 1995
35. Companion of the Order of Australia Australia 1996
36. Liberal International Prize (UK) 1996
37. Asia Human Rights of Law (Japan) 1996
38. W.Averell Harrimen Democracy Award National Democratic Institute U.S.A 1996
39. Rajiv Shmirti Parashka [Rajiv Gandhi Memorial Award] India 1996
40. Empty Chair Award Women of the Year Lunch, London, UK 1996
41. Honorary Doctorate of Law Charles University in Prague, Czeeh Republic) 1997
42. Honorary Doctorate of Letters Sydney University of Technology, Australia 1997
43. Honorary Doctorate of Letters California Chapman University, U.S.A 1997
44. Honorary Doctorate of Law Natal University, South Africa 1997
45. Honorary Doctorate of Law America University, Washington D.C, U.S.A 1997
46. Distinguished Alumni Award Central University / Delhi University 1997
47. Honorary Citizenship of Rome (Italy) (May 23,1997) 1997
48. Honorary Doctorate of Letters Glasgow University (UK) 1997
49. Pearl S. Buck Woman's Award Pearl S. Buck Foundation (USA) 1997
50. International Award St. Angela's Peace and Justice Group, Waterford (Eire) 1997
51. Profiles in Courage Award Kennedy Society of Denmark 1997
52. Honorary Doctorate Cambridge University (June 1998) 1998
53. Freedom of the City (Oxford, UK) 1998 (Revoked on 27 November 2017)
54. Honorary Doctorate of Laws University of Wales, Cardiff 1998
55. Honorary Doctorate of Laws University of Bristol (UK) 1998
56. Honorary Doctorate of Laws University of Melbourne (Australia) 1998
57. Honorary degree Université catholique de Louvain, Belgium - December 1998
58. Honorary Degree University of Bath (UK) - December 1998
59. Honorary Degree Bucknell University - May 1999
60. Freedom Award International Republican Institute, USA (October 1999) 1999
61. The Freedom of the City of Dublin Award Ireland (November 1999) 1999 (Revoked on 13 December 2017)
62. 2000 CAW Nelson Mandela Human Rights Award Canada (December 2000) 2000
63. Presidential Medal of Freedom Award U.S.A. (December 2000) 2000
64. Collage United Nations Prize 2001 Germany (June 2001) 2001
65. International Social Welfare Prize University of Southern California School of Social Work- (December 8) 2001
66. Al Neuharth Free Spirit Award U.S. Foundation, Washington, USA 2003
67. MTV Humanitarian Award, "Free Your Mind" MTV Europe, EDINBURGH, UK 2003
အယ်လဗတ် ရွိုက်ဇာ
အယ်လဗတ် ရွိုက်ဇာ(ခရစ် ၁၈၇၅-၁၉၆၅) သည် ပြင်သစ်-ဂျာမန်နွယ်ဖွား စာပေပညာရှင်၊ ဂီတပညာရှင်၊ သမားတော်၊ သာသနာပြု၊ ရုက္ခဗေဒပညာရှင်၊ ဗိသုကာ ဖြစ်သည်။
အောင်ဆန်းစုကြည်၊ ဒေါ် ရရှိခဲ့သည့် ဆုများ
69. Kwangju Human Rights Award May 18 Memory Foundation from South Korea 2004
ခဆွတ်တဒိုင်းဘူတာ
ခဆွတ်တဒိုင်းဘူတာ (勝田台駅 ခဆွတ်တဒိုင်း- အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ချိဘခရိုင်၊ ယချိယောမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
အယ်လဗတ် ရွိုက်ဇာ
ပုဂ္ဂိုလ်ထူး ဒေါက်တာရွှိုက်ဇာသည် ဂျာမန်လူမျိုးဖြစ်သည်။ ယခင်က ဂျာမန်ပိုင် ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ယခု ပြင်သစ်ပိုင် ဖြစ်သည့် အထက်အယ်လဆက်နယ်၊ ကိုင်ဇာဗတ်မြို့၌ ၁၈၇၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားသည်။ မိဘဘိုးဘွားများသည် လူသာဂိုဏ်းဝင် သာသနာ့ဝန်ထမ်းများ ဖြစ်သည်။ ရွှိုက်ဇာကို မွေးဖွားပြီး၍ မကြာမီပင် မိဘများသည် ဂွန်းစဗတ်မြို့သို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ရာ ထိုမြို့သည် ရွှိုက်ဇာ၏ ဇာတိဌာနေ ဖြစ်ခဲ့လေသည်။
ရွှိုက်ဇာသည် ရှစ်နှစ်သားအရွယ်ကပင် အော်ဂန်ကို ကောင်းစွာ တီးနိုင်၍ ၁၈၉၃ ခုနှစ်တွင် ပါရစ်မြို့သို့ သွား ရောက်ပြီးလျှင် အော်ဂန်ပါရဂူချားဗီဒေါ်ထံတွင် ကျနစွာ တပည့် ခံခဲ့သဖြင့် ကျော်ကြားသော အော်ဂန်ဝိဇ္ဇာတစ်ဦး ဖြစ်လာသည်။ အယ်လဗတ်ရွှိုက်ဇာသည် ပြင်သစ်တက္ကသိုလ်၌ ၎င်း၊ ဂျာမန်တက္ကသိုလ်၌၎င်း ပညာဆည်းပူးခဲ့သည်။ အဓိကထား၍ သင်ကြားဆည်းပူးခဲ့သောဘာသာရပ်တို့မှာ ဒဿနိကဗေဒ နှင့် ကိုးကွယ်မှု ဘာသာဆိုင်ရာ ဗြဟဒေဝဗေဒတို့ ဖြစ်၍ ယင်းဘာသာရပ်တို့၌လည်း ပေါက်မြောက်ထူးချွန်သည်။ ၁၉ဝဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဗြဟဒေဝဗေဒအတွက် ပါရဂူဘွဲ့ကို စထရက်ဇဗူး တက္ကသိုလ် (ပြင်သစ်)မှ ရရှိခဲ့သည်။ ထိုပါရဂူဘွဲ့အတွက် ဆည်းပူးနေစဉ် စထရက်ဇဗူးမြို့၊ စိန်နစ်ကိုလတ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်း၏ ဓမ္မဆရာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့၍ ပါရဂူဘွဲ့ရပြီးနောက်တွင် စထရက်ဇဗူး တက္ကသိုလ် ဘာသာရေးကောလိပ်၏ ကျောင်းအုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရသည်။
အောင်ဆန်းစုကြည်၊ ဒေါ် ရရှိခဲ့သည့် ဆုများ
72. Honorary Doctorate in Politics, Philosophy and Economics Rangsit University, Thailand 13/12/2004
အယ်လဗတ် ရွိုက်ဇာ
ဒေါက်တာ ရွှိုက်ဇာသည် ဒဿနိကဗေဒနှင့် ဗြဟဒေဝဗေဒတို့ကို စူးစူးစိုက်စိုက် လေ့လာသကဲ့သို့ ဂီတကိုလည်း စွဲစွဲမြဲမြဲ ဝါသနာထုံသည်။ ထိုကြောင့် ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာအကြောင်းရပ်တို့ကို သုတေသန ပြုသကဲ့သို့ ဂီတလောက ဆိုင်ရာ၌လည်း စူးစမ်းလေ့လာမှု ပြုခဲ့သည်။ ၁၉ဝ၅ ခုနှစ်တွင် ဂျာမန်ဂီတပညာရှင်ကြီး ဗာခ်၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိကို ရေးသားပြုစု ထုတ်ဝေခဲ့ရာ ဂီတလောကနှင့် စပ်လျဉ်းသော ကျမ်းကြီး ကျမ်းခိုင်တစ်အုပ် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ရွှိုက်ဇာသည် ကိုးကွယ်မှုနှင့် စပ်လျဉ်း၍ မိရိုးဖလာ ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှုအတိုင်း လက်ခံသည် မဟုတ်ချေ။ စူးစမ်းမှု၊ ဝေဖန်ပိုင်းခြားမှုတို့ကို ပြုခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် သခင်ယေရှုအကြောင်း စူးစမ်းလေ့လာချက်စာအုပ်ကို ဗာခ်အတ္ထုပ္ပတ္တိစာအုပ် ထုတ်ဝေပြီးနောက်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့ရာ ကမ္ဘာက ရွှိုက်ဇာအား အလေးထား ဂရုပြုခြင်းကို ပထမဆုံး ခံယူခဲ့ရသည်။
အောင်ဆန်းစုကြည်၊ ဒေါ် ရရှိခဲ့သည့် ဆုများ
73. Outstanding Women in Buddhism United Nations Gender and Religious department 8/03/2005
အယ်လဗတ် ရွိုက်ဇာ
ထိုအချိန်တွင် ရွှိုက်ဇာသည် ပညာအခြေခံ၌ ထိပ်တန်းအဆင့်တွင် ရှိ၍ မိမိ၏ ဘဝရှေ့ရေးအတွက် မတောင့်မတ မကြောင့်မကျရသော အခြေ အနေဖြင့် နေနိုင်ပေပြီ။ သို့သော် ရွှိုက်ဇာသည် မိမိ၏အရေးထက် လူနေမှုအဆင့်အတန်း အလွန် နိမ့်ကျနေသေးသူတို့အတွက် လူမှုရေးကိစ္စများကို စေတနာ့ ဝန်ထမ်း ဆောင်ရွက်ပေးရန် ပို၍ အလေးပေး အရေးထားခဲ့သည်။ ထိုကြောင့် လူမှုဝန်ထမ်းလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ရင်း မိမိ ဘဝကို မြှုပ်နှံရန် စိတ်ပိုင်းဖြတ်လိုက်လေသည်။
အောင်ဆန်းစုကြည်၊ ဒေါ် ရရှိခဲ့သည့် ဆုများ
74. Honory Degree in Political Science Thammasat University, Thailand 19/06/2005
အယ်လဗတ် ရွိုက်ဇာ
လူမှုဝန်ထမ်းလုပ်ငန်းကို ဆောင်ရွက်ပေးရန် အရေး၌ ဥရောပတိုက်ရှိ မျိုးတူ နွယ်တူများအတွက် ရွှိုက်ဇာ မစဉ်းစားခဲ့ ပေ။ အကြောင်းမူ ဥရောပတိုက်သားတို့ကား လူနေမှုအဆင့် အတန်း၌ ခေတ်နှင့်အမီ လိုက်လျက်ရှိကြသည်။ ဥရောပတိုက် နှင့် ပင်လယ်တစ်ခုသာ ခြားလျက်ရှိသော အာဖရိကတိုက်၏ အလယ်ပိုင်း အီကွေတာသစ်တောကြီးများဒေသရှိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ၏ဘဝအခြေအနေကား ကမ္ဘာ တွင် အောက်တန်း အကျဆုံး ရှိနေခဲ့သည်။ ဓားမနောက်ပိတ်ခွေး ဖြစ်နေသူတို့၏ ကျန်းမာရေးအသိဉာာဏ် ပွင့်လင်း ရေးတို့အတွက် မိမိ၏ဘဝကို မြှုပ်နှံ၍ ဆောင်ရွက်ရန် စိတ်ပိုင်းဖြတ်လိုက်ပြီးလျှင် ရွှိုက်ဇာ သည် မိမိ၏ ရည်ရွယ်ချက်ကို အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ရန် လိုအပ်သမျှတို့နှင့် တတ်နိုင်သမျှ ပြည့်စုံလေအောင် ပြင်ဆင် မှုများ ပြုလေတော့သည်။
အောင်ဆန်းစုကြည်၊ ဒေါ် ရရှိခဲ့သည့် ဆုများ
75. Freedom of the City Award The City Council of Edinburgh, Scotland 16 /06/ 2005 (Revoked on 23 August 2018)
အယ်လဗတ် ရွိုက်ဇာ
ထိုကြောင့် အသက် ၃ဝ အရွယ် ပါရဂူဘွဲ့ကို ရရှိပြီးမှပင် အလုပ်မှ နုတ်ထွက်၍ ပရဟိတလုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်ရေး အတွက် ဆေးပညာဘွဲ့ ရရှိရန် ၁၉ဝ၅ ခုနှစ်တွင် စထရက်ဇဗူး တက္ကသိုလ်၌ ဆေးပညာကို ပြန်လည်ဆည်းပူးသည်။ ထို အတောအတွင်း သူမတူသော ဇွဲလုံ့လတို့ဖြင့် ကျမ်းကြီးကျမ်းခိုင် တို့ကို ပြုစုခဲ့လေသည်။ ၁၉၁၁ ခုနှစ်၌ ဆေးပညာဘွဲ့ကို ရရှိပြီး နောက်တွင် အာဖရိကတိုက်၌ မိမိ၏ ပရဟိတလုပ်ငန်းကြီး အကောင် အထည် ဖော်ရမည့် အရပ်ဒေသကို စုံစမ်းရှာဖွေရခြင်း၊ လိုအပ်သောပစ္စည်းများ စုဆောင်းရခြင်းတို့ဖြင့် နှစ်နှစ်မျှ အချိန် ကုန်လွန်ခဲ့ရသည်။ အာဖရိက၌ မိမိလုပ်ငန်း အကောင်အထည် ဖော်ရမည့် အရပ်ဒေသအတွက် ပါရစ်မြို့တွင် ဌာနချုပ်ရှိသော ပါရစ်သာသနာပြုအသင်းနှင့် ဆက်သွယ်ရသည်။ ထိုအသင်း၏ အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့သည် အာဖရိကတိုက်၏တောကြီးမျက်မည်း အလယ် ရှိ၍ ထိုအဖွဲ့အတွက် ဆရာဝန်တစ်ဦး လိုနေသည်။ ရွှိုက်ဇာ သည် လမ်ဗာရေးနေးသို့ ဆရာဝန်အဖြစ် မိမိစရိတ်ဖြင့် သွားလို ကြောင်း လျှောက်လွှာတင်သည်။ သို့သော် အသင်းဌာနချုပ် သည် ရွှိုက်ဇာကဲ့သို့ ခရစ်ယန်သာသနာရေးတွင် အမြင်တစ်မျိုး ရှိနေသူ တစ်ဦးအား လက်ခံစေလွှတ်ရန် ရွံ့နေကြသည်။ ကန့် ကွက်သူများကလည်း ကန့်ကွက်ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ရွှိုက်ဇာ၏ ထက်သန်သော စေတနာကို၎င်း၊ သူ့စရိတ်နှင့်သူ ဆောင်ရွက်မည့်လုပ်ငန်း အစီအစဉ်များကို၎င်း ဌာနချုပ်က ကျေနပ် သဖြင့် ရွှိုက်ဇာကို လက်ခံလိုက်ကြသည်။ ယင်းသို့ဖြင့် ဘွဲ့ထူး၊ ဂုဏ်ထူး၊ ရာထူးဂုဏ်သိရ်တို့ဖြင့် ပြည့်စုံသူ ပညာတတ် လူတန်းစားတို့ မွေ့လျော်သော သိမ်မွေ့နူးညံ့သည့် ဘဝလမ်းခရီး ကို ကျောခိုင်း၍ ကြမ်းတမ်းခက်ထရော်သော ဘဝလမ်းခရီးကို စတင်ရန် ၁၉၁၃ ခုနှစ်တွင် ရွှိုက်ဇာသည် အာဖရိကတိုက် ဂါဘွန်ပြည်နယ်၊ လမ်ဗာရေးနေးရွာသို့ ခရီးထွက်ခဲ့လေသည်။ ရွှိုက်ဇာသည် အာဖရိကတိုက်သို့ ထွက်ခွာခဲ့ရာ၌ သူ တစ်ဦးတည်း မဟုတ်ပေ။ သူ၏ပါရမီကို ကူညီဖြည့်တင်းရန် ဟယ်လင်ဗရက်စလောသည် ဖဝါးထက်ချပ် လိုက်ပါလာသည်။
အောင်ဆန်းစုကြည်၊ ဒေါ် ရရှိခဲ့သည့် ဆုများ
76. Freedom of Galway City Galway city, Ireland June 2005 (Revoked on 11 February 2019)
အယ်လဗတ် ရွိုက်ဇာ
ဟင်လင်ဗရက်စတောသည် စထရက် ဇဗူးတက္ကသိုလ်မှ သမိုင်း သုတေသီတစ်ဦး၏ သမီး ဖြစ်သည်။ ဟယ်လင်ဗရက်စလော ကိုယ်တိုင်သည်လည်း ပညာရှင်တစ်ဦး ဖြစ်လင့်ကစား ရွှိုက်ဇာ ၏ ပရဟိတလုပ်ငန်းကြီးတွင် အကူအညီပေးနိုင်ရန် ရွှိုက်ဇာက ဆေးဝါးကုသရေးနှင့် ခွဲစိတ်ပညာတို့ကို ဆည်းပူးနေစဉ် ဟယ်လင်ဗရက်စလောသည် သူနာပြုအတတ်ကို သင်ကြားဆည်းပူးခဲ့သည်။ ရွှိုက်ဇာနှင့် ဟယ်လင်ဗရက်စလောတို့သည် ၁၉၁၂ ခုနှစ် တွင် လက်ထပ်ခဲ့ကြသည်။
အောင်ဆန်းစုကြည်၊ ဒေါ် ရရှိခဲ့သည့် ဆုများ
77. UNISON Honorary Membership UNISON, Britain's largest trade union, June 2005 (Suspended on 20 September 2017)
အယ်လဗတ် ရွိုက်ဇာ
ရွှိုက်ဇာတို့ ဇနီးမောင်နှံသည် အာဖရိကတိုက် ဂါဘွန်ပြည်နယ်၏ တောကြီးမျက်မည်းအလယ်၊ အိုဂိုဝီမြစ်ကြောပေါ်ရှိ လမ်ဗာရေးနေးရွာသို့ ထွက်ခွာလာခဲ့ကြစဉ်က သူတို့၏ ရည်မှန်းချက်လုပ်ငန်းကို စတင်ရန်အတွက် ဂျာမန်မတ်ဒင်္ဂါး နှစ်ထောင် ပါလာ၍ ဆေးခန်းတစ်ခု တည်ထောင်ရန်အတွက် လိုအပ်သော ဆေးဝါးများ၊ ကရိယာတန်ဆာပလာများနှင့် ပစ္စည်းအသုံး အဆောင်အချို့ကို သူတို့ဘာသာ ဝယ်ယူစုဆောင်းထားသည် များလည်း ပါသည်။ စေတနာရှင် မိတ်ဆွေအပေါင်းအသင်း များက ပေးကမ်းလှူဒါန်းလိုက်သည်များလည်း ပါသည်။ ရွှိုက်ဇာတို့ ဇနီးမောင်နှံသည် ဥရောပတွင် ရှိစဉ်က အနေ အထိုင် ပတ်ဝန်းကျင်မျိုးနှင့် အစစအရာရာ ကွာခြားလှ၍ ဥရောပတိုက်သားများအတွက် ပစ္စန္တရစ်ကဲ့သို့သော အရပ်မျိုး၌ အခက်အခဲအမျိုးမျိုးကို ရင်ဆိုင်လျက် သာသနာပြုအသင်းက ကြက်မွေးရန် ဆောက်ထားသော အိမ်ကလေးတွင် အခမဲ့ ဆေးဝါးကုသ ပေးသော ဆေးခန်းတစ်ခုကို ဖွင့်လှစ်၍ မိမိတို့၏ လုပ်ငန်းကို စတင်အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့လေသည်။
အောင်ဆန်းစုကြည်၊ ဒေါ် ရရှိခဲ့သည့် ဆုများ
78. Olof Palme Prize Sweden, February 2006
အယ်လဗတ် ရွိုက်ဇာ
ရွှိုက်ဇာတို့ ဇနီးမောင်နှံသည် ဖြူစင်သန့်ရှင်းသောစေတနာဖြင့် အခမဲ့ ဆေးဝါးကုသပေးခဲ့ရာ တိုင်းရင်းသားတို့သည် ရွှိုက်ဇာတို့အား ခင်မင်ရင်းနှီးလာကြ၍ ယုံကြည်စိတ်ချစွာ ဆက်ဆံလာကြသည်။ ထိုကြောင့် ဒေါက်တာ ရွှိုက်ဇာဖြစ်သလို ဆောက်ထားသော ဆေးခန်းသို့ မိုင် ၂ဝဝ ကျော်ခရီးမှပင် လူနာများလာရောက်၍ ဆေးဝါးကုသမှု ခံယူကြသည်။
အောင်ဆန်းစုကြည်၊ ဒေါ် ရရှိခဲ့သည့် ဆုများ
79. Freedom Award Franklin and Eleanor Roosevelt Institute, USA March 2006
အယ်လဗတ် ရွိုက်ဇာ
ဒေါက်တာရွှိုက်ဇာကိုယ်တိုင်ကလည်း ဆေးခန်းတွင်သာ ဆေးကုသပေး သည်မဟုတ်။ လမ်ဗာရေးနေးနှင့် မိုင်ပေါင်း များစွာ ဝေးကွာသောဒေသများသို့လည်း ဆေးအိတ်ဆွဲကာ လှေဖြင့် တစ်လှည့်၊ ခြေကျင်ဖြင့်တစ်ခါ လှည့်လည်၍ ဆေး ကုသပေးခဲ့ရသည်။ ဒေါက်တာရွှိုက်ဇာ ဇနီးမောင်နှံတို့ ကုသ ပေးရသော ရောဂါတို့ကား ဆင်ခြေထောက်ရောဂါ၊ အိပ်မဝ ရောဂါ၊ ကုဋ္ဌနူနာရောဂါနှင့် ငှက်ဖျား စသော အပူပိုင်းဒေသ ရောဂါအမျိုးမျိုးတို့ ဖြစ်ကြသည်။
အောင်ဆန်းစုကြည်၊ ဒေါ် ရရှိခဲ့သည့် ဆုများ
81. Netaji Subhas Chandra Bose International Deshprem Award, India, 2007
အယ်လဗတ် ရွိုက်ဇာ
ဒေါက်တာရွှိုက်ဇာသည် တိုင်းရင်းသားတို့အား တစ်ဖက်တွင် ဆေးဝါးကုသပေးလျက် တစ်ဖက်တွင် ယင်းတို့၏စာရိတ္တ မဏ္ဍိုင် ကြံ့ခိုင်ရေးအတွက် ဆောင်ရွက်ပေးသည်။ ဒေါက်တာ ရွှိုက်ဇာ အဓိကထားသောဝါဒကား အသက်ရှင်မှု အလေး အမြတ်ပြုဟူ၍တည်း။
အောင်ဆန်းစုကြည်၊ ဒေါ် ရရှိခဲ့သည့် ဆုများ
82. Award from University of Cape Town, South Africa
အယ်လဗတ် ရွိုက်ဇာ
လူမှုဝန်ထမ်း ဆရာဝန်ကြီးသည် အလွန် အလုပ်လုပ်နိုင်သူလည်း ဖြစ်သည်။ တစ်ဖက်တွင် ဆေးကုလုပ်ငန်းတို့ကို ကိုယ်ဖိရင်ဖိ ဆောင်ရွက်သကဲ့သို့ ဆေးရုံအဆောက်အအုံ တိုးချဲ့ဆောက်လုပ်ရေးကိုလည်း တိုင်းရင်းသားတို့၏ အကူအညီဖြင့် ကိုယ်ထိလက်ရောက် ဆောင်ရွက်သည်။ ယင်းသို့ အလုပ်တာဝန် များပြားလှသည့် အကြားမှပင် ကမ္ဘာ့လူနေမှု တိုးတက်ပုံ၊ ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း စသည်တို့ကို ကျမ်းတစ်စောင် ပေတစ်ဖွဲ့အဖြစ် ပြုစုရန် သုတေသနပြုလျက်ရှိသည်။ ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီး ဖြစ်လာ၍ ဇနီးမောင်နှံ နှစ်ဦး စလုံး ပြင်သစ်အစိုးရ၏ သုံ့ပန်းအဖြစ် ပြင်သစ်နိုင်ငံ ရရောဗန်း နယ် သုံ့ပန်းစခန်း၌ သွား၍နေရသောအခါ ဆိုခဲ့သော သုတေသန ပြုမှုကို ဒေါက်တာရွှိုက်ဇာသည် ပို၍ ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည်။ သုံ့ပန်းစခန်းသို့ ရောက်ပြီး၍ အတန်ကြာလျှင် ဒေါက်တာရွှိုက်ဇာသည် အာဏာပိုင်တို့၏ ခွင့်ပြုချက်အရ ဘဝတူများကို ဆေးဝါး ကုသပေးခဲ့သည်။
နေပြည်တော်မြို့
မြို့တော်၏တရားဝင်အမည် ကို ၂၀၀၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂၇ ရက် မြန်မာ့တပ်မတော်နေ့တွင်ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။၂၀၀၉ ခုနှစ်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၉၂၅,၀၀၀ ရှိပြီး၊ ရန်ကုန် နှင့် မန္တလေး ပြီးလျှင် တတိယ လူဦးရေအများဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ မြို့၏နေရာအများအပြားသည် အစိုးရလူနေအဆောက်အဦးများ ဖြစ်သည်။
အယ်လဗတ် ရွိုက်ဇာ
၁၉၁၈ ခုနှစ်တွင် ဇနီးမောင်နှံ နှစ်ဦးသည် သုံ့ပန်းဘဝမှ လွတ်မြောက်ခဲ့သော်လည်း ကျန်းမာရေး ချွတ်ယွင်းခဲ့သဖြင့် အနားယူနေခဲ့ရသည်။ ဒေါက်တာရွှိုက်ဇာသည် ကျန်းမာရေး အခြေအနေ ပြန်ကောင်းလာလျှင် ဂရိတ်ဗြိတိန်၊ ပြင်သစ်၊ နယ်သာလန်၊ စကင်ဒီနေးဗီးယားနိုင်ငံတို့သို့ သွား ရောက်၍ အော်ဂန်တီးခြင်း၊ ဟောပွဲများ ပြုထားခဲ့သော အကြောင်းရပ် တို့ကို စာအုပ်များအဖြစ် ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ယင်းသို့ဖြင့် ယဉ်ကျေးမှု၊ လူ့ကျင့်ဝတ် စသည်တို့နှင့် စပ်လျဉ်းသော ကမ္ဘာကျော် စာအုပ်ကြီးများသည် ၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် ပေါ်ထွက်ခဲ့လေသည်။ ထိုအခါ သုံ့ပန်းဘဝက စတင်ခဲ့သော ကြွေးမြီများလည်း ကြေလည်၍ အာဖရိကတိုက်ရှိ ဆေးရုံနှင့် ပရဟိတလုပ်ငန်း များကို ပြန်လည်ထူထောင်ရန် ငွေကြေးအတော်အတန် စုဆောင်းမိပြီး ဖြစ်သဖြင့် လမ်ဗာရေးနေးသို့ ပြန်ခဲ့ပြန်လေသည်။ ဤတစ်ကြိမ်တွင် ကျန်းမာရေး မတောင့်တင်းလှသော ဇနီးသည်နှင့် သမီးငယ်တို့ကို ဥရောပတိုက်၌ပင် ထားရစ်ခဲ့လေသည်။
နေပြည်တော်မြို့
ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်၊ ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်၊ သမ္မတအိမ်တော် နှင့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ တို့သည် နေပြည်တော်၌ တည်ရှိသည်။ နေပြည်တော်သည် ၂၄ နှင့် ၂၅ ကြိမ်မြောက်အာဆီယံထိပ်သီးအစည်းအဝေး၊ တတိယကြိမ်မြောက် ဘင်းမ်စတက်ထိပ်သီးအစည်းအဝေး၊ နဝမကြိမ်မြောက် အရှေ့အာရှထိပ်သီးအစည်းအဝေးနှင့် ၂၀၁၃ အရှေ့တောင်အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ များကျင်းပခဲ့သည်။
အယ်လဗတ် ရွိုက်ဇာ
လမ်ဗာရေးနေး ဆေးရုံသည် အတော်ပင် ပျက်စီးယိုယွင်းနေသဖြင့် ရွှိုက်ဇာသည် အစမှပင် ပြန်၍ ထူထောင်ရသည်။ ရောဂါဝေဒနာရှင်တို့ကို ဆေးကုရင်းပင် ဆေးရုံကို ပြန်၍ ထူထောင်ရသည်။ ကုဋ္ဌနူနာ ရောဂါသည်များအတွက် ဆေးကုဌာန တစ်ခုကိုလည်း သပ်သပ်ဖွင့်လှစ်သည်။ ဆေးရုံလုပ်ငန်းများ အခြေတကျ ရှိပြန်လျှင် မိမိ၏လုပ်ငန်းများ အရှိန်မပျက် စေရန် လိုအပ်သော စရိတ်ကြေးငွေအတွက် ဥရောပသို့ ပြန်၍ ငွေရှာရပြန်သည်။ ရွှိုက်ဇာသည် အာဖရိကနှင့် ဥရောပကို ကူးချည်သန်းချည် ပြုနေရသည်။ အော်ဂန် တီး၍၎င်း၊ ဟောပြောပွဲများ ကျင်းပ၍၎င်း၊ စာအုပ်စာတမ်းများမှ ရရှိသော ရွိုင်ယယ်တီများဖြင့်၎င်း ဆေးရုံအတွက် ရန်ပုံငွေစုသည်။ ထို့ပြင် ရွှိုင်ဇာ၏ လုပ်ငန်းကို သိမြင်ကြသူ စေတနာရှင်များကလည်း အလှူငွေနှင့် ဆေးဝါးပစ္စည်းများကို ထည့်ဝင်လှူဒါန်းကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် ရွှိုင်ဇာ၏လုပ်ငန်းကို ကမ္ဘာက သိလာကြ၍ အကူအညီပေးလာကြသဖြင့် လမ်ဗာရေးနေး ဆေးရုံသည်လည်း အခြေခိုင်ခိုင် စိုက်မိခဲ့လေသည်၊ လူနာများလည်း များပြားလာသဖြင့် ဥရောပတိုက်သား ဆရာဝန်များ၊ သူနာပြုများကလည်း ရွှိုင်ဇာ၏ဆေးရုံတွင် လာရောက်ကူညီ ဆောင်ရွက်ပေးကြသည်။ အချို့သည် နှစ်ကာလကြာမြင့်စွာ ရွှိုင်ဇာနှင့် အတူ ဒိုးတူပေါင်ဖက် ဆောင်ရွက်ပေးကြသည်။ ရွှိုင်ဇာ၏ ကိုယ်ကျိုးမငဲ့ ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်မှုတို့ကို ချီးကျူးသောအားဖြင့် ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် ချက်ကိုစလိုဗားကီးယားနိုင်ငံ ပရာဟတက္ကသိုလ်က ရွှိုင်ဇာအား ဂုဏ်ထူးဆောင်ပါရဂူဘွဲ့ကို အပ်နှင်းလေသည်။ ၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံက စာရေးဆရာကြီး ဂါတာ၏ ဆုကို ရွှိုင်ဇာအား ချီးမြှင့်လေသည်။
နေပြည်တော်မြို့
ဝေါဟာရ ရင်းမြစ်ဗေဒ
နေပြည်တော်ကို ယေဘုယျအားဖြင့် ဘာသာပြန်ဆိုရလျှင် “တော်ဝင်မြို့တော်”၊ “ဘုရင်နန်းစိုက်ရာ” သို့မဟုတ် “ဘုရင်နန်းစံရာ” ဖြစ်သည်။ ဓလေ့ထုံးတမ်းအရ မင်းနေပြည်များ၏ နောက်ဆက်စကားလုံးအဖြစ် သုံးစွဲသည်။ ဥပမာအားဖြင့် မန္တလေးကို ရတနာပုံနေပြည်တော် (Yadanabon Naypyidaw) ဟုခေါ်ဆိုခဲ့သည်။
အယ်လဗတ် ရွိုက်ဇာ
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းတွင်လည်း ရွှိုက်ဇာသည် လမ်ဗာရေးနေးဆေးရုံမှ မခွာဘဲ နေခဲ့သည်။ စစ်ကာလအတွင်း အခက်အခဲများစွာ တွေ့ခဲ့ရသော်လည်း အမေရိကန်မှ မိတ်ဆွေများ၏ အကူအညီဖြင့် ဆေးဝါးပစ္စည်းများကို ရရှိခဲ့သောကြောင့် လမ်ဗာရေးနေးဆေးရုံကို အရှိန်မပျက် ဆက်လက် ဖွင့်ထားနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုကြောင့်ထိုကျေးဇူးကို ထောက်ထား၍တစ်ကြောင်း၊ လမ်ဗာရေးနေးဆေးရုံအတွက် ရန်ပုံငွေ (မြန်မာငွေ သုံးသောင်းကျော်ခန့်)ထည့်ဝင်မည်ဟု ကတိပြုသည်က တစ်ကြောင်းကြောင့် ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၊ ကော်လိုရာဒိုး ပြည်နယ်၊ အက်စပင်မြို့၌ ကျင်းပသော ဂျာမနီဂီတပညာရှင် ဂါတာ ကွယ်လွန်သည့် အနှစ် ၂ဝဝ ပြည့် အထိမ်းအမှတ်ပွဲသို့ တက်ရောက်စဉ် ရှီကာဂိုးတက္ကသိုလ်က ဒေါက်တာရွှိုင်ဇာအား ဥပဒေပါရဂူ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ကို ပေးအပ်လေသည်။
နေပြည်တော်မြို့
သမိုင်း
နေပြည်တော်ဟူ၍ ဖြစ်လာပြီးနောက်ပိုင်း နေပြည်တော်၏သမိုင်းသည် တိုတောင်းလှသော်လည်း နေပြည်တော်မြို့တော်တည်ထားသော ယခု လက်ရှိမြေနေရာများသည် မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးဖခင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းခေါင်းဆောင်သည့် ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်(BIA)၏ စစ်ဌာနချုပ်တည်ရှိခဲ့သောနေရာများဖြစ်သောကြောင့် ၎င်းမြေနေရာများ၏ သမိုင်းမှာ အလွန်ရှည်လျားလှသည်။ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းသည် ယိုးဒယားမှ ချီတက်လာပြီး ပျဉ်းမနား-လယ်ဝေးတွင် စစ်ဌာနချုပ်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ယခု နေပြည်တော်မြို့တော်သည် ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးအတွက် အစပြုခဲ့သော မြန်မာနိုင်ငံ၏ "အောင်မြေ" တွင် တည်ရှိနေခြင်းဖြစ်သည်။ နေပြည်တော်ကို ပျဉ်းမနားမြို့၏အနောက်ဘက် ၂ မိုင် (၃.၂ ကီလိုမီတာ ) အကွာတွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်မြို့ ၏မြောက်ဘက် ခန့်မှန်ခြေအားဖြင့် မိုင် ၂၀၀ (၃၂၀ ကီလိုမီတာ) အကွာတွင်တည်ဆောက်ရေး လုပ်ငန်းများ စတင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ အေးရှားဝေါလ် နှင့် ထူးလီမိတက် အပါအဝင် အနည်းဆုံး ဆောက်လုပ်ရေးကုမ္ပဏီ ၂၅ ခုကို စစ်အစိုးရမှ ငှားရမ်းခဲ့ပြီး တည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်စေခဲ့သည်။ တည်ဆောက်ရေး လုပ်ငန်းများအားလုံး ပြီးစီးမှုမရှိသေးသော်လည်း ၂၀၀၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် အစိုးရအဖွဲ့များ နေပြည်တော်သို့ အဖွဲ့များခွဲ၍ စတင်ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။
အယ်လဗတ် ရွိုက်ဇာ
ရွှိုင်ဇာသည် လမ်ဗာရေးနေး ဆေးရုံကို တဖြည်းဖြည်း တိုးချဲ့ခဲ့ရာ ဆေးရုံပရဝုဏ်အတွင်း၌ အဆောက်အအုံ ၄၅ ခုမျှ ရှိသည်။ ဆေးရုံနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်တွင် စားနပ်ရိက္ခာ ဖူလုံရေး အတွက် ၁၅ ဧက ကျယ်ဝန်းသော စိုက်ပျိုးခင်းကို စိုက်ပျိုးထားသည်။ ဒေါက်တာရွှိုင်ဇာ၏ ဆေးရုံသို့ နှစ်စဉ် ပျမ်းမျှ လူနာ ၅ဝဝဝဝ ကျော်ခန့် လာရောက်ကြ၍ လူနာ ၈ဝဝ ခန့်ကို ခွဲစိတ်ကုသပေးရသည်။ ရောဂါသည်များသည် ဝေးလံသော အရပ်ဒေသမှလည်း လာရောက်ကြရာ လူနာတစ်ဦး ရောက်လာ လျှင် သူ့အိမ်သူအိမ်သား ဥသေးဥမွှားမကျန် ပါလာတတ်သည်။ ထိုသူတို့ကို ဆေးရုံဝင်းအတွင်း၌ နေရာပေးထားရသည်။ သို့မဟုတ်လျှင် လူနာသည် ရောဂါမပျောက်မီ အိမ်ပြန်ပြေးတတ်သည်။ လူနာနှင့် ပါလာသူများအား လူနာကို ချက်ပြုတ် ကျွေးမွေးခြင်း စသော ဝေယျာဝစ္စများ ပြုစေသည့်ပြင် အဝတ်လျှော်ခြင်း၊ ထင်းခွဲခြင်း စသော ဆေးရုံ၏ ဝေယျာဝစ္စများကိုလည်း ကူညီလုပ်ကိုင်စေသည်။ ထိုကြောင့် လမ်ဗာရေးနေးဆေးရုံဝင်းသည် ဆေးရုံဝင်းနှင့်မတူ၊ တိုင်းရင်းသားကျေးရွာ ဇနပုဒ်ကလေး တစ်ခုကဲ့သို့ ရှိတော့သည်။
နေပြည်တော်မြို့
သမိုင်း
ငါးရက် ကြာပြီးနောက် နိုဝင်ဘာလ ၁၁ ရက် နံနက် ၁၁ နာရီ တွင် စစ်တပ်ကုန်တင်ယာဉ် ၁၁၀၀ ပါသည့် ဒုတိယယာဉ်တန်းသည် အစိုးရဝန်ကြီးဌာန ၁၁ ခု ကိုတင်ဆောင်ပြီး ရန်ကုန်မြို့မှထွက်ခွါခဲ့သည်။ ဝန်ကြီးဌာနများအားလုံးကို ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလကုန်တွင် နေရာချထားပြီးဖြစ်ရန် မျှော်လင့်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ကတိုက်ကရိုက် ပြောင်းရွှေ့ခြင်းသည် ကျောင်းများနှင့် အခြားနေရာများ မပြည့်စုံခြင်းကိုဖြစ်စေပြီး၊ အစိုးရဝန်ထမ်းများကို ၎င်းတို့၏မိသားစုများနှင့် အချိန်အတိုင်းအတာ တစ်ခုအထိ ခွဲခွာခြင်းကို ဖြစ်စေခဲ့သည်။ အစိုးရသည် အစပိုင်းတွင် အစိုးရအလုပ်သမားများ၏ မိသားစုများအား နေပြည်တော်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခြင်းကို တားဆီးခဲ့သည်။ စစ်တပ်ဌာနချုပ်များသည် အစိုးရ ဝန်ကြီးဌာနများမှ ခွဲခြားသည့်နေရာတွင် ထားရှိသည်။ အရပ်သားများကို စစ်တပ်နှင့် အစိုးရ နေရာများသို့ ဝင်ရောက်ခြင်းကို ပိတ်ပင်ထားသည်။ အစိုးရရုံးများ အနီးရှိ စီးပွားရေးဇုန်အတွင်းသို့ ဈေးသည်များ ဝင်ရောက်ခြင်းကို တားမြစ်ထားသည်။ အစိုးရအလုပ်များအတွက် အရာရှိများသည် အတိုကောက်အဖြစ် “နပတ” ဟုသုံးစွဲသည်။
၂၀၀၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂၇ ရက်တွင်၊ စစ်သည် ၁၂,၀၀၀ ကျော်သည် မြို့တော်အသစ်တွင် ပထမဆုံး လူထုဆောင်ရွက်လှုပ်ရှားမှုအဖြစ် ချီတက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဂျပန်သိမ်းပိုက်မှုကို တော်လှန်ခဲ့သော နှစ်ပတ်လည်နေ့ဖြစ်သည့် တပ်မတော်နေ့ကိုဂုဏ်ပြုရန် ကြီးမားသည့် စစ်ရေးပြ ချီတက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ကွန်ကရစ် စစ်ရေးပြကွင်း အတွင်းသို့ ရုပ်ရှင်၊ ဗွီဒီယို၊ ဓာတ်ပုံရိုက်ခြင်းကို တားမြစ်ထားပြီး၊ ကွင်းထဲတွင် မြန်မာမင်းများဖြစ်ကြသည့် အနော်ရထာ၊ ဘုရင့်နောင်နှင့် အလောင်းဘုရား တို့၏ကြီးမားသည့် ရုပ်တုကြီးသုံးခု ရှိသည်။ ထိုမင်းသုံးပါးကို မြန်မာ့သမိုင်းတွင် အရေးအကြီးဆုံးသောဘုရင်များအဖြစ် မှတ်ယူထားသည်။ မြို့၏အမည်ကို ထိုစစ်ရေးပြပွဲကျင်းပနေစဉ်အတွင်း တရားဝင်ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ မြို့တော်၏တရားဝင်အမည် ကို ၂၀၀၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂၇ ရက် မြန်မာ့တပ်မတော်နေ့တွင်ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
အယ်လဗတ် ရွိုက်ဇာ
ရွှိုင်ဇာ၏ ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်မှုကြောင့် အာဖရိကတိုက် အလယ်ပိုင်းတွင် ကုဋ္ဌနူနာရောဂါ ပြန့်ပွားခြင်းသည် ရပ်တံ့သွားခဲ့သည်။ သူ၏စေတနာ မေတ္တာ ကရုဏာတို့သည် မိုးသီး မိုးပေါက်ကဲ့သို့ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်လေသဖြင့် ဒေါက်တာရွှိုင်ဇာ ၏ ကုသမှုကို ခံယူရသော တိုင်းရင်းသား ရောဂါဝေဒနာသည် အများစုတို့သည် နတ်ဆေးကို စားသုံးရသည့်နှယ် ရောဂါ ကင်းရှင်း ပျောက်ကင်းချမ်းသာကြရသောကြောင့် တိုင်းရင်းသားတို့က ကြည်ညိုလေးစား ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် လူဖြူကဝေဆရာကြီးဟု ဒေါက်တာရွှိုင်ဇာအား ခေါ်ဝေါ်ကြလေသည်။ ဒေါက်တာရွှိုင်ဇာအား ကြည် ညိုလေးစားသူ အများကမူ သူတော်စင်တစ်ပါးဟု ယူဆကြလေသည်။
နေပြည်တော်မြို့
နေပြည်တော်သို့ပြောင်းရွှေ့ခြင်း၏အခြေခံအကြောင်းအရင်း
နေပြည်တော်သည် မြန်မာပြည်၏ အလယ်ဗဟိုနားတွင်တည်ရှိပြီး မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးကို အုပ်ချုပ်ရန်အတွက် နေရာကောင်းဖြစ်သည်။ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးအတွက် ဗဟိုချက်မဖြစ်ပြီး၊ ရှမ်း၊ ကယားနှင့် ကရင်ပြည်နယ်တို့နှင့် ထိစပ်နေသည်။ အစိုးရအဖွဲ့ အနီးအနားတွင်တည်ရှိနေခြင်းဖြင့် ကာလရှည်ကြာစွာ မငြိမ်သက်ခဲ့သည့်ဒေသများကို တည်ငြိမ်မှုရှိလာစေရန် ထောက်ကူပေးနိုင်သည်။ နေပြည်တော် မြို့တော်ပြောင်းရွှေ့ရခြင်းမှာ ရန်ကုန်မြို့သည် မြန်မာပြည်၏ အဓိကစီးပွားရေးမြို့တော်ဖြစ်သဖြင့် လူဦးရေထူထပ်များပြားသောကြောင့်လည်းကောင်း၊ အစိုးရရုံးများနှင့် လူနေရပ်ကွက်များ ရောထွေးနေခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ မြို့အတွင်း စစ်တပ်ရှိနေခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ စသည်တို့အပြင် ဒီမိုကရေစီအသွင် ကူးပြောင်းရာတွင် လိုအပ်သည့် အခြေခံအဆောက်အအုံများ ရန်ကုန်မြို့တွင် စနစ်တကျမရှိခြင်းတို့ကြောင့် မြို့တော်သစ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ အုပ်ချုပ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ယခုလက်ရှိ နေပြည်တော် တည်ရှိနေသော နေရာသည် ဗမာ့လွတ်လပ်ရေး ဖခင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ခေါင်းဆောင်ခဲ့သည့် ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် (BIA) ၏ စစ်ဌာနချုပ်တည်ရှိခဲ့ရာနေရာ (သို့မဟုတ်) မြန်မာပြည်၏ အောင်မြေ ဖြစ်သည်။
အယ်လဗတ် ရွိုက်ဇာ
အများက ထင်သကဲ့သို့ ရွှိုင်ဇာ၏ ရည်မှန်ချက်သည် ဓားမနောက်ပိတ်ခွေး ဖြစ်နေသူများအား ကျန်းမာ ရေးဖြင့် ပြည့်စုံအောင် ပြုစုရေးတစ်ခုတည်းကိုသာ အဓိကထားသည် မဟုတ်ချေ။ နိုင်ငံရေးအတွက်လည်း ရွှိုင်ဇာက ဂရုမစိုက်ချေ။ တိုင်းရင်းသားတို့၏ စာရိတ္တမဏ္ဍိုင် ကြံ့ခိုင်ရေးကို ဆောင်ရွက် ပေးရေးသည် ရွှိုင်ဇာ၏ အဓိကရည်မှန်းချက်တစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ ရွှိုင်ဇာ ပြောလေ့ရှိသော လက်သုံးစကားမှာ ဘုရားသခင်နှင့် နီးစပ်လိုလျှင် မေတ္တာ၊ ကရုဏာ၊ မုဒိတာ၊ ဥပေက္ခာတည်း ဟူသော ဗြဟ္မစိုရ်ရတရား လေးပါးကို လက်ကိုင်ပြု၍ လူသား အချင်းချင်း ဆက်ဆံရေးဖြစ်ပေရာ သူ၏စကားနှင့်အညီလည်း ကိုယ်တိုင် လိုက်နာဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
နေပြည်တော်မြို့
နေပြည်တော်သို့ပြောင်းရွှေ့ခြင်း၏အခြေခံအကြောင်းအရင်း
နောင်အနာဂတ်များတွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် နိုင်ငံတကာနှင့်သက်ဆိုင်သည့် ဆွေးနွေးပွဲများ၊ အားကစားပြိုင်ပွဲများ စသည်တို့ကို အိမ်ရှင်အဖြစ် လက်ခံကျင်းပပြုလုပ်ရန် ရည်ရွယ်သည့်အတွက် နေပြည်တော်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ယခုအခါ နေပြည်တော်တွင် နိုင်ငံတကာ အဆင့်မီသည့် အစိုးရဧည့်ဂေဟာများ၊ နိုင်ငံတကာ အဆင့်မီသည့် ဟိုတယ်များ စသည့် နိုင်ငံတကာနှင့် ဆက်ဆံရာတွင် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သည့် အခြေခံအဆောက်အအုံများ ဆောက်လုပ်ပြီးစီးနေပြီဖြစ်သည်။ ဒီမိုကရေစီစနစ်အတွက် အလွန်ရေးပါသည့် လွှတ်တော်အဆောက်အအုံများလည်း ဆောက်လုပ်ပြီးစီးပြီဖြစ်ပြီး လက်ရှိအချိန်တွင် ယင်းလွှတ်တော် အဆောက်အအုံများအတွင်း လွှတ်တော်အစည်းအဝေးများ ကျင်းပပြုလုပ်နေပြီဖြစ်သည်။
အယ်လဗတ် ရွိုက်ဇာ
ရွှိုင်ဇာ၏ ဆေးရုံသည် လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟတို့ဖြင့် အရှိန်တငြီးငြီး တောက်လောင်ပူပြင်းနေသော သဲကန္တာရကြီးနှင့် တူသည့် ကမ္ဘာကြီးအလယ်၌ မေတ္တာ၊ ကရုဏာ၊ မုဒိတာတရား တို့ဖြင့် ပြည့်လျှမ်းသော စမ်းရေအိုင်ကလေးသဖွယ် ဖြစ်ပေသည်။ ထိုကြောင့် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံကြီးများက ရွှိုင်ဇာ၏ မွန်မြတ် သော လုပ်ငန်းကို အားပေးချီးမြှင့်လျက် ရှိကြ၍ ဘုရင် သမ္မတ စသော နိုင်ငံထိပ်သီးခေါင်းဆောင်ကြီးများကပင် ရွှိုင်ဇာအား ကြည်ညိုလေးစားစွာ ဆက်ဆံကြသည်။ အလွန်များပြားလှသော တာဝန်ဝတ္တရားများကို အသက် ရှစ်ဆယ်ကျော်၍ ကိုးဆယ်ပိုင်း သို့ ချဉ်းကပ်လာသည့်တိုင်အောင် ဖျတ်လတ်သွက်လက်စွာဖြင့် စီမံဆောက်ရွက်နိုင်သော ဒေါက်တာရွှိုင်ဇာ၏ ကိုယ်လက်ကြံ့ ခိုင်မှု၊ စိတ်ဓာတ်ကြံ့ခိုင်မှုတို့သည် ချီးကျူးဖွယ်ရာ ဖြစ်သည်။ ရှစ်ဆယ်ကျော်ပိုင်းသို့ ရောက်လာသည်မှစ၍ ဒေါက်တာရွှိုင်ဇာ သည် ခွဲစိတ်ကုသမှုတို့ကို ကိုယ်တိုင် မဆောင်ရွက်တော့ဘဲ စီမံခန့်ခွဲမှုပိုင်းကို ပို၍ အလေးပေး ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ တောင့်တင်းကြံ့ခိုင်သော ကိုယ်နေဟန့်ထား သိမ်မွေ့နူးညံ့လှသော်လည်း စူးရှထက်မြက်သော မျက်နှာအမူအရာတို့သည် ဒေါက်တာရွှိုင်ဇာ အား တွေ့မြင်ရသူများအဖို့ ကြည်ညိုလေးစား စိတ်နှင့်အတူ ချစ်ခင်အားကိုးစိတ်တို့ပါ ပေါ်ပေါက်စေနိုင်သည်။ ဒေါက်တာ ရွှိုင်ဇာသည် မိမိ၏ရည်မှန်းချက်၏ အောင်မြင်သောအသီးအပွင့် များကို ကျေနပ်စွာ ကြည့်ရင်း လမ်ဗာရေးနေးဆေးရုံကို အရှိန် ကောင်းကောင်းဖြင့် ပြုစုပျိုးထောင်လျက်ကပင် အသက် ၉ဝ ပြည့်ပြီးနောက် ကိုးလခန့်အလွန်တွင် ၁၉၆၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ လေးရက်နေ့၌ သူ၏စိတ်ဆန္ဒအတိုင်းပင် လမ်ဗာရေးနေး တောတွင်းဆေးရုံဝင်းရှိ နေအိမ်တွင် လူကြီးရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သည်။ ဇနီးသည် ဟယ်လင်ရွှိုင်ဇာသည် ၁၉၅၇ ခုနှစ်၌ ဥရောပတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့၍ ဇနီးသည်၏ အရိုးပြာကို လမ်ဗာရေးနေးနေအိမ်နှင့် မနီးမဝေးတွင် မြှုပ်နှံထားခဲ့ရာ ထိုနေရာနှင့် ယှဉ်လျက် ဒေါက်တာရွှိုင်ဇာကို မြှုပ်နှံခဲ့ကြသည်။ ပြိုင်စံရှားလှသော လူမှုဝန်ထမ်း စေတနာရှင် တောပျော်ဆရာဝန်ကြီးက အပင်ပန်းအဆင်းရဲခံ၍ သူမတူသော ဇွဲလုံ့လတို့ဖြင့် အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သည့် လမ်ဗာရေးနေး ဆေးရုံနှင့် လူမှုဝန်ထမ်း လုပ်ငန်းကိစ္စ အဝဝတို့ ဆက်လက်တည် တံ့ခိုင်မြဲစေရန် ဒေါက်တာရွှိုင်ဇာ၏ တစ်ဦးတည်းသောသမီး မစ္စက်ရီးနားက တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်လျက် ရှိလေသည်။
နေပြည်တော်မြို့
ပထဝီအနေအထား
နေပြည်တော်သည် ပဲခူးရိုးမတောင်တန်းနှင့် ရှမ်းရိုးမတောင်တန်း နှစ်ခုတို့၏အကြားတွင် တည်ရှိသည်။ တရားဝင်စာရင်းများအရ မြို့တော်သည် ၇၀၅၄.၃၇ စတုရန်းမိုင်ကျယ်ဝန်းပြီး၊ လူဦးရေ ၉၂၄,၆၀၈ ရှိသည်။ ချောင်းမကြီးဆည်သည် နေပြည်တော်၏မြောက်ဘက် ကီလိုမီတာအနည်းငယ်အကွာအဝေးတွင်ရှိပြီး၊ ငလိုက်ဆည်သည် မြို့၏တောင်ဘက် ကီလိုမီတာအနည်းငယ် အကွာတွင်ရှိသည်။ ရေဆင်းဆည်သည် မြို့၏ အရှေ့မြောက် ခပ်လှမ်းလှမ်းတွင်ရှိသည်။ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၉° ၁၈' နှင့် ၂၀° ၂၅' အကြား ၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၅° ၄၅' နှင့် ၉၆° ၄၅' အကြားတွင် တည်ရှိသည်။ နေပြည်တော်သည် ရန်ကုန်နှင့် ၃၂၀ ကီလိုမီတာ (၁၉၈ မိုင်) ၊ မန္တလေးမြို့နှင့် ၁၃၈ မိုင် ကွာဝေးသည်။
လူနေအိမ်ရာဇုန်များ
လူနေအိမ်ရာအကွက်များသည် သေချာစွာဖွဲ့စည်းထားပြီး၊ အခန်းများကို ရာထူးအလိုက်နှင့် အိမ်ထောင်ရှိ/မရှိ အပေါ်မူတည်ပြီး ချထားပေးသည်။ မြို့တွင် လက်ရှိအခန်းတွဲ လေးထပ်တိုက် ၁၂၀၀ ရှိသည်။ ကြီးမားသည့် အခန်းတွဲတိုက်များစွာသည် ခေါင်မိုးအနီရောင်၊ အစိမ်းရောင် သို့မဟုတ် အပြာရောင်များဖြင့် ရှိနေကြသည်။ အချို့သောလူနေအခန်းတွဲတိုက်များ၏ ဆေးရောင်အမှတ်အသားကို ဝန်ကြီးဌာနအလိုက် ခွဲခြားထားသည်မှာ ဥပမာကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာနဝန်ထမ်းများသည် အပြာရောင်ခေါင်မိုးနှင့် တိုက်များတွင်နေကြပြီး၊ စိုက်ပျိုးရေးဝန်ကြီးဌာနဝန်ထမ်းများမှာမူ အစိမ်းရောင်ခေါင်မိုးများ နှင့်နေကြသည်။ အဆင့်မြင့်အရာရှိကြီးများသည် လုံးချင်းအိမ်ကြီးများတွင် နေထိုင်ကြသည်။
ဝန်ကြီးဌာနဇုန်
ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော် နှင့် သမ္မတအိမ်တော် တို့သည် ဝန်ကြီးဌာနဇုန်၌ တည်ရှိသည်။ မြို့တော်ခန်းမအဆောက်အဦးသည် ဆိုဗီယက်အစိုးရအဆောက်အဦးနှင့် ဆင်တူပြီး၊ ခေါင်မိုးပုံစံမှာမူ မြန်မာ့ဟန်ဖြစ်သည်။ မြို့တော်ခန်းမ၏ အနောက်ဘက်တွင် ကလေးကစားကွင်းနှင့် ရေတံခွန်အတုရှိပြီး၊ ထိုနေရာတွင် တေးဂီတလျှပ်စစ်မီးရောင်စဉ်ပွဲကို နေ့တိုင်းပြသသည်။ ဝန်ကြီးဌာန အဆောက်အအုံ အများစုသည် ပုံစံအားဖြင့် ဆင်တူကြသည်။
တပ်မတော်ဇုန်များ
အဆင့်မြင့် တပ်မတော်အရာရှိကြီးများနှင့် အခြားသောအရေးပါသည့် စစ်အရာရှိကြီးများသည် သာမန်ဝန်ထမ်း များနေထိုင်ရာမှ ၁၁ ကီလိုမီတာကွာဝေးသည့် စုပေါင်းဝင်းကြီးအတွင်းတွင် နေထိုင်ကြပြီး၊ ထိုဝင်းကြီးတွင် ဗုံးခိုကျင်းများ၊ မြေအောက်ဥမင်လှိုဏ်ခေါင်းများ ပါရှိသည်ဟုဆိုပြီး အများပြည်သူအတွက် ကန့်သတ်နယ်မြေဖြစ်သည်။ မြို့တွင် တပ်မတော်ဇုန်ဟုလည်း သီးသန့်ရှိပြီး၊ ခွင့်ပြုမိန့်မရှိပဲ နိုင်ငံသားများ သို့မဟုတ် အခြားသောလူပုဂ္ဂိုလ်များ ဝင်ရောက်ခွင့်မရှိပါ။
ဟိုတယ်ဇုန်
ဟိုတယ်ဇုန်တွင် နားနေစံအိမ်ပုံစံ ဟော်တယ်များသည် လက်တစ်ဆုပ်စာလောက်သာရှိပြီး၊ မြို့၏ဆင်ခြေဖုံးရှိ တောင်ကုန်းများပေါ်တွင် ဟိုတစ်ခု ဒီတစ်ခု ရှိနေသည်။ ဤဇုန်သည် မြို့၏မြို့လယ်ခေါင် ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။ နေပြည်တော်အတွင်းနှင့် အနီးအနားတစ်ဝိုက်တွင် ယခုလက်ရှိ ဟိုတယ် ၁၂ ခုရှိသည်။ ထိုအထဲမှ ရှစ် ခုသည် နေပြည်တော်ဟိုတယ်ဇုန် အတွင်းတွင်ရှိနေပြီး၊ နှစ်ခုသည် ရန်ကုန်-မန္တလေးကားလမ်းမပေါ် လယ်ဝေးတွင် ရှိသည်။
ဈေးဝယ်ထွက်ခြင်း
ဗဟိုလမ်းဆုံကုန်တိုက် နေပြည်တော် မြို့မဈေးသည် လတ်တစ်လောတွင် နေပြည်တော်၏ စီးပွားရေးအချက်အချာကျနေသည်။ အခြားသော ဈေးဝယ်ထွက်ရန်နေရာများမှာ သပြေကုန်းဈေးနှင့် ဗဟိုလမ်းဆုံကုန်တိုက် တို့ဖြစ်ကြသည်။ ဗဟိုလမ်းဆုံကုန်တိုက်ကို ရွှေတောင်ဖွံ့ဖြိုးရေး ကုမ္ပဏီမှ ဆောက်လုပ်ပေးခဲ့ကာ နေပြည်တော်ရှိ ဈေးစီမံကိန်းအတွက် ပထမဆုံးပုဂ္ဂလိက ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဈေးကုန်တိုက်ဖြစ်ပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ မြို့မဈေးတွင် စားသောက်ဆိုင်အနည်းငယ်နှင့် လမ်းဘေးအစားအစာဆိုင်တန်းများရှိပြီး၊ သပြေကုန်း ဈေးအနီးတွင်လည်း စားသောက်ဆိုင်များရှိသည်။ မိုင်အနည်းငယ်သွားလိုက်ရုံဖြင့် စိတ်ကြိုက်ညနေစာစားသုံးနိုင်သည့်ဆိုင်များ လယ်ဝေး နှင့် ပျဉ်းမနားတွင်ရှိသည်။
ယဉ်ကျေးမှု
ဖျော်ဖြေရေး
မြန်မာ့ရုပ်ရှင်အကောင်းဆုံးစွမ်းဆောင်နိုင်သူများအတွက် မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုပေးပွဲကို နေပြည်တော်တွင် တစ်ခါတစ်ရံ ကျင်းပသည်။ နေပြည်တော်ရှိ လမ်းဆုံဗဟိုကုန်တိုက်တွင် ရုပ်ရှင်ရုံ တစ်ရုံ၊‌ေနပြည်တော်ရေပန်းဥယျာဉ် အနီးရှိအောင်သ‌ေပြ ရုပ်ရှင်ရုံ နှင့် ပျဉ်းမနား နှင့် တပ်ကုန်း တို့တွင် တစ်ရုံစီ ရှိသည်။
မြို့တော်အုပ်ချုပ်ရေး
နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေသည် နိုင်ငံတော် သမ္မတ၏ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ နေပြည်တော်ကောင်စီကို ဥက္ကဋ္ဌတစ်ဦး၊ အတွင်းရေးမှူးတစ်ဦးနှင့် ကောင်စီဝင် ကိုးဦးတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ နေပြည်တော်မြို့တော် စီမံခန့်ခွဲခြင်းကိစ္စရပ်များကို နေပြည်တော်ကောင်စီ  မှ တာဝန်ယူဆောင်ရွက်သည်။ နေပြည်တော်မြို့တော်ဒေသတွင် မြို့စစ်စစ် (မြို့လယ်ခေါင်)နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်မြို့နယ် ရှစ်ခု ပါဝင်သည်။ မြို့လယ်ခေါင်ကို ဆက်၍ ရပ်ကွက်လေးခု ခွဲထားသည်။ ပျဉ်းမနား၊ လယ်ဝေး နှင့် တပ်ကုန်း မြို့နယ်များသည် ယခင်က ရမည်းသင်းခရိုင်၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသများ ဖြစ်ကြသည်။ ဥတ္တရသီရိ၊ ဒက္ခိဏသီရိ၊ ပုဗ္ဗသီရိ၊ ဇမ္ဗူသီရိ၊ နှင့် ဇေယျာသီရိ တို့သည် မြို့နယ်အသစ်များ ဖြစ်သည်။ ဒီဇင်ဘာ၂၀၀၉ တွင် အားလုံးသော ဝန်ကြီးဌာနရုံးများသည် အုပ်ချုပ်ရေးမြို့တော်သို့ ပြောင်းရွှေ့နေရာချထားပြီးဖြစ်သည်။
ရထားလမ်း
နေပြည်တော်အတွက် ပျဉ်းမနားဘူတာ လယ်ဝေးဘူတာနှင့် နေပြည်တော်ဘူတာကြီးတို့ ရှိသည်။ ပျဉ်းမနားဘူတာသည် ရန်ကုန် - မန္တလေးရထားလမ်းပေါ်တွင် ရှိပြီး လယ်ဝေးဘူတာသည် ပျဉ်းမနားနှင့် ကျောက်ပန်းတောင်း လမ်းပေါ်တွင်ရှိသည်။ ရန်ကုန်မှ ပျဉ်းမနားသို့ ရထားဖြင့် ၆ နာရီကြာသွားရသည်။
မြို့တော်အသစ်တည်ဆောက်စဉ်က ရထားပို့ဆောင်ရေး ပြည့်စုံလာစေရန် ပျဉ်းမနား၏နောက် တစ်ဘူတာရွာတော်ဘူတာတွင် နေပြည်တော်ဘူတာစီမံကိန်းများကို တည်ဆောက်ခဲ့၍ ယခုအခါ နေပြည်တော်ဘူတာကြီးအဖြစ် တည်ရှိနေသည်။
လေကြောင်း
နေပြည်တော်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ် (ယခင်အမည် အေလာလေဆိပ်) သည် နေပြည်တော်မြို့မှ အရှေ့တောင်ဘက် ၁၆ ကီလိုမီတာအကွာ အေလာနှင့်လယ်ဝေးမြို့ တို့အကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ပြည်တွင်းလေကြောင်း လိုင်းများဖြစ်ကြသည့် မြန်မာ့လေကြောင်း နှင့် ရန်ကုန်လေကြောင်း တို့သည် ရန်ကုန် နှင့် နိုင်ငံအနှံ့ရှိ အခြားသောမြို့များသို့ ပုံမှန်ပြေးဆွဲရန်အတွက် ဤလေဆိပ်ကို အသုံးပြုကြသည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဧပြီလ မှစတင်၍ အဓိကဆောက်လုပ်ရေးများကို တည်ဆောက်ဆဲဖြစ်ပြီး၊ တစ်နှစ်လျှင် ခရီးသည် ၃.၅ သန်း ဝင်ထွက်နိုင်ရန် ဖြစ်သည်။
ဘတ်စ်ကား နှင့် ကားများ
အစိုးရဝန်ကြီးဌာနများသည် နံနက်ပိုင်း နှင့် ညနေပိုင်းတို့တွင် ၎င်းတို့၏သက်ဆိုင်ရာရုံးများသို့ လွန်းပျံဘတ်စ်ကားများ ပြေးဆွဲပေးသည်။ မြို့တွင် ဗဟိုဘတ်စ်ကားရပ်နားကွင်း နှင့် စစ်တပ်ပိုင်သည့် အငှားယာဉ်ကုမ္ပဏီတစ်ခု ရှိသည်။
အားကစား
ဝဏ္ဏသိဒ္ဓိအားကစားကွင်း၊ ဝဏ္ဏသိဒ္ဓိမိုးလုံလေလုံအားကစားကွင်း နှင့် ဇေယျာသီရိအားကစားကွင်း တို့သည် မြန်မာအသင်း၏ နိုင်ငံတကာ ပွဲများအတွက် နေပြည်တော်၌ တည်ရှိသည်။ နေပြည်တော် ဘောလုံး အသင်း သည် နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ ကိုယ်စားပြု အသင်း ဖြစ်သည်။ မြန်မာ နေရှင်နယ် လိဂ် (Myanmar National League) ခေါ် ပရိုစနစ်ဖြင့် ဘောလုံးပြိုင်ပွဲတို့တွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။
ဆက်သွယ်ရေးများ
၂၀၀၉ ခုနှစ်မှစတင်ပြီး စီဒီအမ်အေ ကြိုးမဲ့ဖုန်း တစ်မြို့လုံးတွင် သုံးစွဲနိုင်သည်။ အစိုးရတိုက်ခန်းများတွင် နေထိုင်သည့် ဝန်ထမ်းများအား ကိုယ်ပိုင်ဖုန်းလိုင်း တပ်ဆင်ခွင့် မရှိပါ။ အများသုံးဖုန်းကိုသာ သုံးစွဲရမည်။ နေပြည်တော်သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် တစ်ရက် ၂၄ နာရီပတ်လုံး လျှပ်စစ်မီးရရှိသည့် တစ်ခုတည်းသော နေရာဖြစ်သည်။
မိုးနဲမြို့
မိုးနဲမြို့သည် ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ နမ့်စန်ခရိုင်၊ လွယ်လင်-မိုင်းပန်သွားလမ်း ၄၆ မိုင်တွင် တည်ရှိသည်။ ပင်လယ်မျက်နှာပြင်အထက် ၃,၁၇၉ ပေမြင့်သည်။ မိုးနဲဟူသည်မှာ ရှမ်းဘာသာစကားဖြင့် မိုင်းခင်း = အဖွားမြို့ ဟူ၍ ဖြစ်၏။ မိုးနဲမြို့၏အရှေ့ဘက်တွင် နောင်ကျော့အင်းနှင့် နောင်ကျော့ချောင်း ရှိပြီးလျှင်၊ အနောက်တောင်ဘက်နှင့် မြောက်ဘက်တွင် မြို့ရိုးပျက်များ ရှိသည်။ မြို့၏ အနောက်ဘက်တွင် တံခွန်တောင်၊ မြတောင်၊ ငွေတောင်စသည့် တောင်ကုန်း တောင်စွယ်များ ရှိ၏။ ထိုတောင်များပေါ်တွင် စေတီတစ်ဆူကျ တည်ထားလေသည်။
မိုးနဲမြို့သည် ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတိုင်း၊ လွယ်လင်ခရိုင်၊ မိုးနဲနယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်သည့်အတိုင်း၊ နယ်ပိုင်ရုံး၊ မြို့ပိုင်ရုံး၊ လမ်းဝန်ထောက်ရုံး၊ အမျိုးသားမှတ်ပုံတင်ရုံး၊ ရဲဌာန၊ တိရစ္ဆာန်ဆေးကုဌာန စသည်ဖြင့် အစိုးရအဆောက်အအုံများ ရှိသည်။ အစိုးရအထက်တန်းေကျာင်း ၁ ကျောင်းနှင့် မူလတန်းကျောင်းများလည်းရှိသည်။ မိုးနဲမြို့သည် လွယ်လင်၊ မိုင်းပန်၊ မန္တလေး၊ ကျိုင်းတောင်း၊ လင်းခေး စသည့် မြို့များနှင့် လမ်းပန်းအဆက်အသွယ် ရှိလေသည်။
ရမ်းဒေးဟိုးရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်
ရမ်းဒေးဟိုးရွာ (Yandayhoe)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်၊ ဂနက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၉၁၁၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဂနက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၂၂၂ ဦး၊ မ ၃၈၅၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၀၇၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရွာသစ်ရွာ၊ မြစ်သားမြို့နယ်
ရွာသစ်ရွာ (Ywarthit)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ မြစ်သားမြို့နယ်၊ ရွာသစ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၈၄၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွာသစ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၁၆ ဦး၊ မ ၁၂၁၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၃၂၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြစ်သားမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သမိုင်းမတင်မီခေတ်
သမိုင်းမတင်မီခေတ် ဆိုသည်မှာ သမိုင်းမှတ်တမ်းများ မရေးသား ရသေးခင် အချိန်ကာလကို ဆိုလိုသည်။ ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် လူသားတို့ နေထိုင်သွားလာ နေကြပြီး ဖြစ်သော်လည်း ထိုအချိန်ကာလများ အတွက် သမိုင်းမှတ်တမ်းများ မရရှိနိုင်သည့် အချိန်ကာလကို ရည်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်သည်။ စာရေးသားခြင်း တီထွင်မှု မပြုရသေးခင် အချိန်ကာလဟုလည်း ဆိုနိုင်သည်။ ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာ ပြောရမည်ဆိုလျှင် လူသားများ မပေါ်ပေါက်မီ အချိန်ကာလ ကိုပါ ထည့်သွင်း ပြောဆိုရမည် ဖြစ်သည်။ ရှေးဟောင်း သုတေသနပညာရှင် ပေါလ်တိုးနယ် က ပြင်သစ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းရှိ ဂူများ အတွင်း သူရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော အရာများကို ရေးသား ဖော်ပြရာတွင် ဤ အသုံးအနှုန်းကို စတင် သုံးနှုန်းခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ပြင်သစ်ဘာသာ တွင် ၁၈၃၀ ခုနှစ်များမှစ၍ စာရေးသားခြင်း မပေါ်ပေါက်မီ အချိန်ကာလကို သမိုင်းမတင်မီခေတ်ဟု သုံးနှုန်းခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂလိပ်တို့ အတွက်မူ သမိုင်းမတင်မီ ကာလ ဆိုသည့် အသုံးအနှုန်းကို ၁၈၅၁ ခုနှစ်တွင် ရှေးဟောင်းသုတေသန ပညာရှင် ဒင်နီယယ် ဝီလ်ဆင်က စတင် သုံးနှုန်းခဲ့သည်။
သမိုင်းမတင်မီခေတ် ဆိုသည်မှာ စကြဝဠာ အစပြုသော အချိန်က စ၍ ရည်ညွှန်းခြင်း ပြုနိုင်သော်လည်း အများအားဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် သက်ရှိများ စတင်ဖြစ်ထွန်းလာသည့် အချိန်မှစ၍ ရည်ညွှန်းလေ့ ရှိသည်။ ပို၍ တိတိကျကျ ဆိုရလျှင် လူနှင့် သဏ္ဌာန်တူသော သက်ရှိများ ပေါ်ပေါက်လာသည့် အချိန်က စ၍ ရည်ညွှန်းလေ့ရှိသည်။ လူတို့၏ သမိုင်းမတင်မီခေတ်ကို ရည်ညွှန်းရာတွင် သမိုင်းမတင်မီခေတ်နှင့် ဆိုင်သော သမိုင်းပညာရှင်များ အနေနှင့် ခေတ် ၃ ခေတ် ခွဲခြားသော စနစ်ကို အသုံးပြုလေ့ ရှိသော်လည်း လူသားမပေါ်ပေါက်မီ အချိန်ကာလ ကို လေ့လာသော ပညာရှင်များ အနေနှင့်မူ ပိုမို တိကျစွာ ခွဲခြားနိုင်သော ဘူမိဆိုင်ရာ ကျောက်လွှာများပေါ် မူတည်၍ ပြောဆိုလေ့ ရှိကြသည်။
လူတို့၏ သမိုင်းမတင်မီ ကာလကို ခေတ် ၃ ခေတ် အနေနှင့် ခွဲခြားသော အခါတွင် လက်နက်ကိရိယာ များကို ပြုလုပ်သော နည်းပညာ ပေါ်မူတည်၍ ကျောက်ခေတ်၊ ကြေးခေတ် နှင့် သံခေတ် ဟူ၍ ခွဲခြားခေါ်ဆိုတတ်ကြသည်။
အချက်ပြ ဆက်သွယ်ရေး
အချက်ပြ ဆက်သွယ်ရေး
ယခုအခါတွင် ထောင်ပေါင်းများစွာ ဝေးကွာသော အရပ်၌ ဖြစ်ပွားသည့် အခြင်းအရာတစ်ခုကို နာရီပိုင်းအတွင်း၌ သိနိုင်ကြပေပြီ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ရေဒီယို ကြေးနန်း စသည် တို့သည် ထိုသတင်းများကို ဆောင်ကြဉ်းပေးကြသောကြောင့် ဖြစ်၏။ ထိုရေဒီယို ကြေးနန်းစသည် တို့ မပေါ်ပေါက်သေးမီကာလက မည်သို့ သတင်းများ ပေးပို့ကြ၍ တစ်မြို့နှင့်တစ်မြို့ တစ်ရွာနှင့်တစ်ရွာ မည်သို့ ဆက်သွယ် ကြသည်ကို သိလိုကြပေလိမ့်မည်။ ထိုအဆက်အသွယ်များ ပြုလုပ်ရန်မှာ အတော်ပင် ခက်ခဲသော ပြဿနာတစ်ရပ် ဖြစ်ခဲ့လေသည်။ သို့ရာတွင် လိုလျှင်ကြံဆ နည်းလမ်းရ ဆိုသကဲ့သို့ သူ့ခေတ်နှင့်သူ အလိုက် အထိုက် ဆီလျော်အောင် အဆက်အသွယ်များ ပြုလုပ်လာကြလေသည်။ ရှေးအခါက ခရီးသည်များ အချက် ပေးကြပုံမှာ နေ့အခါဖြစ်ပြီး ခရီးတိုလျှင် ကိုယ်အမူအရာ လက်အမူအရာများဖြင့် အချက်ပေးကြသည်။ ည့ဉ်အခါဖြစ်ပြီး ခရီးအတော်အတန်ဝေးလျှင် မီးမြားများဖြင့် အချက်ပေးကြလေသည်။
ဓမ္မပဒအဋ္ဌကထာ အပ္ပမာဒဝဂ်လာ သာမဝတီဝတ္ထု၌ အလ္လကပ္ပမင်းနှင့်ဝေဋ္ဌဒီပကမင်းတို့သည် ရသေ့ရဟန်း ပြုကာ ဟိမဝန္တတောအရပ်တွင် တောင်တစ်လုံးစီ၌ နေထိုင်ကြရာဝယ် ''ငါတို့သည် လခွဲတိုင်းသော ဥပုသ်နေ့၌သာလျှင် တစ်ပေါင်း တည်း တွေ့ဆုံခြင်း ဖြစ်ကြကုန်အံ့၊ (ဥပုသ်နေ့ ကြုံကြိုက်လျှင်) သင်သည်လည်း သင်၏တောင်မှ မီးကိုညှိထွန်းလေလော့၊ ငါသည်လည်း ငါ၏ တောင်၌မီးကို ညှိထွန်းပေအံ့၊ ထိုသို့သော အမှတ်ဖြင့် ရှိသည်၏အဖြစ်ကို သိကြကုန်အံ့ဟု တိုင်ပင် စကားကို ပြောကြား၍ နေကြကုန်၏''ဟူ၍ ပါရှိရာ ယင်းမှာ အချက်ပြ ဆက်သွယ်ခြင်းသဘောဟု ဆိုနိုင်လေသည်။ ထိုသို့ မီးဖြင့် အချက်ပြခြင်းထက် တိုးတက်လာသောအခါ တွင် အမှတ်အသားဖြင့် သတင်းပေးပို့ခြင်းကို ပြုလုပ်ခဲ့ကြလေ သည်။ ထိုပြင် မီးခိုးများကို အလိပ်လိုက် အလိပ်လိုက် ကန့်သတ်ခွဲခြား၍ အချင်းချင်း နားလည်ပြီးဖြစ်သည့် အမှတ် အသားများဖြင့် ပေးပို့ကြလေသည်။ စစ်ဖြစ်နေသောအခါများ တွင် အချင်းချင်း နားလည်ထားသည့် အချက်ပြချက်များကို အလံများဖြင့်ဖြစ်စေ၊ မီးများဖြင့်ဖြစ်စေ ပြပြီး ဆက်သွယ်ခဲ့ကြ လေသည်။
ရှေးခေတ် အချက်ပေးခြင်းများသည် ယခုခေတ် အချက်ပေး ခြင်းများနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် အကြမ်းစားများသာ ဖြစ်ခဲ့သော် လည်း စစ်ပွဲတို့တွင် ထိုအချက်ပြချက်များဖြင့်ပင် ရန်သူများ အား အောင်နိုင်ခဲ့ပုံ သာဓကများကို တွေ့ရပေသည်။ အာဖရိက တိုက်၌ အသုံးပြုသည့် အာဖရိက လူမျိုးတို့၏ သတင်း ဆက်သွယ်ပေးပို့ပုံမှာ စိတ်ဝင်စားဖွယ် ဖြစ်သည့်ပြင် ဆက်သွယ် ရာ၌လည်း အတော်ပင် ခရီးရောက်ခဲ့လေသည်။ ထိုဆက်သွယ်ပုံ မှာ ဗုံတီး ဆက်သွယ်ခြင်းပင် ဖြစ်၏။ သူတို့သည် ဗုံချက် တို့ကို အမှတ်အသားထား၍ တီးခြင်းဖြင့် တစ်ရွာမှ တစ်ရွာသို့ သတင်းများကို လက်ဆင့်ကမ်းနိုင်ကြလေသည်။
ကြေးနန်းနှင့် ရေဒီယိုတို့မှအပ စစ်အတွင်း၌လည်းကောင်း၊ ငြိမ်းချမ်းနေစဉ် ကာလ၌လည်းကောင်း၊ ယနေ့တိုင် အသုံးပြု လျက်ရှိသည့် အချက်ပြဆက်သွယ်နည်းများမှာ အလံပြ ဆက်သွယ်ခြင်း ဖြစ်၏။ တိုင်းပြည်တိုင်းတွင် အပြည်ပြည် ဆိုင်ရာ အချက်ပြ ဆက်သွယ်ရေး အမှတ်အသားများအရ အရောင်မျိုးစုံ ခြယ်လှယ်ထားသည့် အလံငယ်များကို အသုံးပြု ကြသည်။ အလံတစ်ခုစီ၌ အက္ခရာတစ်လုံးစီ အဓိပ္ပာယ်ရှိ၍ အက္ခရာတိုင်းတွင် သက်ဆိုင်ရာအဓိပ္ပာယ်အကျယ်များ ရှိသည်။ ပုံစံအားဖြင့် အဝါနှင့် အပြာထောင်လိုက် နှစ်ရောင် ခြယ်ထား သော လေးထောင့်ပုံ အလံမှာ အက္ခရာကိုပြသော အလံဖြစ် ၍ အဓိပ္ပာယ်မှာ သင်္ဘော ချက်ချင်း ရပ်လိုက်ပါဆိုသည့် အဓိပ္ပာယ် ဖြစ်၏။ ထိုကြောင့် ထိုအလံမျိုးနှင့် ဆက်သွယ်ပုံကို ဘာသာမရွေး လူမျိုးတိုင်းက နားလည်နိုင်ပေသည်။ သို့သော် ထိုအလံတို့မှာ ဝေးကွာသော အရပ်တွင် အရောင် များ ထွေပြားနိုင်သဖြင့် ဆင်မဖိုးခေါ် အချက်ပြ တိုင်တစ်မျိုးကို အသုံးပြုကြသည်။ ထိုနည်းကို ရေတပ်နှင့် မီးရထားဘက်တွင် အထူးအသုံးပြုကြသည်။
အလင်းရောင်ဖြင့် အချက်ပြဆက်သွယ်ရာ၌ ဟီလီယိုဂရပ် သည် အလွန်အရေးပါ အရာရောက်သော ကိရိယာ ဖြစ်သည်။ ဟီလီယိုဂရပ်တွင် မှန်နှစ်ချပ်ပါ၍ ထိုမှန်နှစ်ချပ်စလုံးကို နေ မည်သည့်နေရာ၌ ရှိသည် ဖြစ်စေ နေမှ အလင်းတန်းကို ပို့လိုသည့်ဘက်သို့ ပို့နိုင်ရန် စီစဉ်ထားသည်။ အလင်းတန်း အတိုအရှည်ကို ကြည့်၍ သတင်းကို မော့အက္ခရာဖြင့် ဖတ်ယူ သည်။ နေ၏ အလင်းကို ကောင်းစွာ ရနိုင်သည့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ နှင့် အခြားတိုင်းပြည်များတွင် ထိုအချက်ပြ ဆက်သွယ်ခြင်း သည် လွန်စွာ အရေးပါခဲ့ပေသည်။ သို့ရာတွင် နေမှ အလင်း ကို ကောင်းစွာ မရနိုင်သည့် ဥရောပတိုက်ကဲ့သို့သော ဒေသများ တွင်ကား များစွာ အသုံးမဝင်လှချေ။
ကျွဲသလင်း
ကျွဲသလင်း
အချက်ပြ ဆက်သွယ်ရေး
အချက်ပြ ဆက်သွယ်ရေး
ယခုအခါတွင် လျှပ်စစ်ဓာတ်၊ ရေဒီယိုဓာတ်များ ထွန်းကား လာပြီ ဖြစ်၍ ဝိုင်ယာလက် ကြေးနန်းတို့ဖြင့် အစစအရာရာတွင် ပိုမိုလွယ်ကူ ကောင်းမွန်စွာ ဆက်သွယ်နိုင်ကြပြီ ဖြစ်၏။ ကြေးနန်းဖြင့် သတင်းပို့ရာတွင် မော့အချက်ပြစံနစ်ကို အသုံးပြု ကြသည်။ ရေပေါ်တွင် သွားလာသည့် သင်္ဘောအချင်းချင်း သာမက ရေအောက်၌ သွားလာသည့် ရေငုပ်သင်္ဘောအချင်းချင်း လည်း ဆက်သွယ်နိုင်ကြပြီ ဖြစ်သည်။ ရေငုပ်သင်္ဘော၏ဦးတွင် ရေပြင်ထက်က လှိုင်းများ၏ လှုပ်ရှားချက်များမှ ကင်းဝေးသည့် နေရာနားတွင် ခေါင်းလောင်းကဲ့သို့ စက်ကလေးတစ်မျိုးကို တပ်ဆင်ထားသည်။ ထိုစက်ကလေးအားဖြင့် ဖန်တီးပေးလိုက်သော ဂယက်များကို အခြား ရေငုပ်သင်္ဘောမှ မိုက္ကရိုဖုန်းနှင့် သတင်းယူခြင်းဖြင့် ရေငုပ်သင်္ဘောအချင်းချင်း ဆက်သွယ်ကြသည်။ ယခုအခါ တွင် နိုင်ငံကြီးတိုင်း၌ အချက်ပြ ဆက်သွယ်ရေးကို အထူးဂရုပြု၍ စစ်တပ်များတွင် အချက်ပြ ဆက်သွယ်ရေး တပ်မကြီးများဟူ၍ သီးသန့် ထားရှိကြလေသည်။
သရက်ကုန်းရွာ၊ ငှက်ကြီးကွင်း
သရက်ကုန်းရွာ၊ ငှက်ကြီးကွင်း
ဆနုခိဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်
ဆနုခိဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော် သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ခန်တိုးဒေသမြောက်ပိုင်း၊ တိုချိဂိစီရင်စု၊ ရှိအိုယမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်တစ်ဆူ ဖြစ်သည်။ ရုပ်ပွားတော်ကို ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ သမိုင်းဝင်နယ်မြေစာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။
အကျဉ်းချုပ်
ဤရုပ်ပွားတော်သည် ကျောက်သားမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကို ရေးခြစ်ထွင်းထုထားသည်။ ၎င်းနေရာသည် ခိနုမြစ်အထက်ပိုင်းတွင် ဖြစ်ပြီး မြစ်၏ လက်ဝဲဘက်ကမ်းခြေတွင် တည်ရှိသည်။ ရုပ်ပွားတော်သည် အထက်ဘက်ဆုံးရှိ ဦးထိပ်မှသည် အောက်ဘက်ဆုံးရှိ ကြာပွင့်ပလ္လင်အထိ အမြင့် ၁၈.၂ မီတာ ရှိသည်။ မျက်နှာတော်သည် အကျယ် ၁.၆ မီတာခန့်နှင့် အရှည် ၃ မီတာ ခန့် ရှိသည်။ အောက်ခြေရှိ ကြာပလ္လင်သည် ကြာပွင့်ရှစ်ခုဖြင့် ထွင်းထုထားသည်။ ရုပ်ပွားတော်သည် အချိန်ကာလ ရှည်ကြာစွာ ရာသီဥတုဒဏ်၊ တိုက်စားမှုဒဏ် စသည်တို့ကြောင့် မှေးမှိန်လျက်ရှိသည်။ သို့သော်လည်း ထွင်းထုထားသည့် လိုင်းကြောင်း၏ အထူသည် ၄.၅ စင်တီမီတာမှသည် ၆.၁ စင်တီမီတာ အထိ ရှိသည်။
နာရခေတ် မှသည် ဟဲနန်ခေတ်နှင့် ကမာကူရခေတ်ကာတိုင်အောင် ဤဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော် ထွင်းထုထားမှုနှင့် ပတ်သက်၍ အယူအဆ အမျိုးမျိုး ရှိနေသည်။ ရုပ်ပွားတော်၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကို ကြည့်ကာ အနုပညာဆိုင်ရာသမိုင်းပညာရှင်တို့က ဟဲနန်ခေတ်နောက်ပိုင်းမှသည် ကမာကူရခေတ်အစောပိုင်းက ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ သို့သော်လည်း ဒေသခံတို့က ရှေးရိုးပြောစကာများတွင် ၎င်းကို အေဒီ ၈၀၇တွင် ရှိခိုခု၏ ဆနုခိစီရင်စုအုပ်ချုပ်သူဖြစ်သည့် ဖုဂျိဝရနို တိုမိတဒ က မေတ္တာရပ်ခံမှုကြောင့် အမည်ကျော်ကြားသည် ခိုးဘိုးဒိုင်းရှိက တစ်ညတည်း ရုပ်ပွားတော်ကို ထုလုပ်ခဲ့သည်။ ထိုကဲ့သို့  ရုပ်ပွားတော် ပြုလုပ်ခဲ့သည့်အချိန်မှာ ခိုးဘိုးဒိုင်းရှိသည် တရုတ်နိုင်ငံ တန်မင်းဆက်ခေတ်ကာလမှ ပြန်လာပြီးနောက် မကြာမီအချိန် ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့သော ယူဆယုံကြည်ချက်များနှင့် ပတ်သက်၍ သက်သေပြသရန်မှာမူ မရှိပေ။
ရုပ်ပွားတော် ထွင်းထုထားသည့် တောင်ကို ကန်နွန်အိဝ (観音岩) ဟု ခေါ်သည်။ ၎င်းတောင်တွင် ဗောဓိသတ္တရုပ်ပွားတော်တစ်ခုကို ရှိသည့် ဂူတစ်ခုလည်း ရှိနေသည်။ ဗောဓိသတ္တရုပ်ပွားတော်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာအဆောက်အဦများတွင် အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် ပါဝင်လေ့ ရှိသည်။ သို့သော်လည်း ထိုကျောင်းတော်သည် မဲဂျိခေတ်ကာလ ပြန်လည်ပြင်ဆင်ပြီးနောက်တွင် အဖျက်ဆီး ခံခဲ့ရပြီး ထွင်းထုမှုများသည်လည်း စွန့်ပယ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဂူကျောင်းတော်ကို ၂၀၁၅ ခုနှ်စတွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ နှစ်ပေါင်း ၁၃၆ နှစ်ကြာသည့်ကာလတွင် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ဖွင့်လှစ်ခြင်း ဖြစ်သည်။
ရုပ်ပွားတော်သို့ တိုဟိုခုရှင်ခန်ဆန်ရထားကို စီးကာ အုဆုနိုမိယကားဂိတ်မှတစ်ဆင့် ဘတ်စကားစီးကာ သွားရောက်နိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းများ
မဲဇလီအောက်စုရွာ၊ မဲဇလီဒလ
မဲဇလီအောက်စုရွာ၊ မဲဇလီဒလ
ခဆွတ်အုရဘူတာ
ခဆွတ်အုရဘူတာ (勝浦駅 ခဆွတ်အုရ- အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ချိဘခရိုင်၊ ခဆွတ်အုရမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ထုံကိန်းရွာ၊ မင်းတပ်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းတပ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အင်းကြီးရွာ၊ ရွာငံမြို့နယ်
အင်းကြီးရွာ (Inngyi)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ရွာငံမြို့နယ်၊ ညောင်အိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၉၁၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်အိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၂၂ ဦး၊ မ ၁၃၉၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၂၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရွာငံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စံညှင်းဝေ (ရခိုင်)ရွာ၊ စံညှင်းဝေ
စံညှင်းဝေ (ရခိုင်)ရွာ၊ စံညှင်းဝေ
မြန်မာအင်ဒီပဲန်ဒင့်သတင်းဂျာနယ်
မြန်မာအင်ဒီပဲန်ဒင့် သတင်းဂျာနယ်ကို ၂၀၁၂ ခုနှစ် မေလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် စတင်ထုတ်ဝေသည်။ ယင်းဂျာနယ်သည် သတင်းဂျာနယ်တစ်စောင်ဖြစ်သည်။ အယ်ဒီတာအဖွဲ့မှာ ဝင်းငြိမ်း(အယ်ဒီတာချုပ်)၊ မျိုးမြင့်ညိမ်း(တာဝန်ခံအယ်ဒီတာ)၊ မသီတာ(စမ်းချောင်း)(အမှုဆောင် အယ်ဒီတာ)၊ ဒဲဒီ(အဖွဲ့ဝင်)နှင့် ဟန်ဇော်(အဖွဲ့ဝင်)တို့ဖြစ်သည်။
ဝါသိုးခိုရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
ဝါသိုးခိုရွာ(Warthokho)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ ဝါးကော်ကျေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၀၀၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝါးကော်ကျေးကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၅၆၈ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၁၂၄ ဦး နေထိုင်သည်။ ဝါသို့ခို​ကျေးလက်ကျန်းမာရေးဌာနခွဲတွင် ဝါကော်ကျေးကျေးလက်ကျန်းမာရေးဌာန တည်ရှိသည်။ မြစိမ်းရောင်ကျေးရွာစီမံကိန်းတွင် ပါဝင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖာပွန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရေညှောင့်ငှက်များ
ဤမျိုးစိတ်အများစုသည် ရွှံ့နွံနှင့် မြေဆီလွှာအတွင်းသို့ နှုတ်သီးချွန်လေးဖြင့် ထိုးကာ ကျောရိုးမဲ့သတ္တဝါများကို ရှာဖွေစားသောက်ကြသည်။ ရေညှောင့်ငှက် မျိုးစိတ်များသည့် နှုတ်သီးအရှည်ချင်း မတူညီကြသဖြင့် ရှာဖွေသော အစာ အမျိုးအစားလည်းမတူညီကြသောကြောင့် အစာရှာရာတွင် တိုက်ရိုက်ယှဉ်ပြိုင်ရခြင်းမရှိဘဲ စားကျက်နေရာတစ်ခုတည်း၌ အတူတကွကျက်စားလေ့ရှိကြသည်။ အထူးသဖြင့် ကမ်းခြေဒေသများတွင် ရေညှောင့်ငှက်မျိုးရင်းဝင် ငှက်မျိုးစိတ်များစွာသည် အတူတကွ ကျင်လည်ကျက်စားကြလေ့ရှိသည်ကိုတွေ့နိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ငှက်မျိုးရင်းများ ကဏ္ဍ:စင်ရော်၊ ရေညှောင့်ကောင်နှင့် အလားတူငှက်များ
ကညွှတ်ကုန်း
ကညွှတ်ကုန်းဆိုသည်မှာ
ခဆွတ်ယာမဘူတာ
ခဆွတ်ယာမဘူတာ (勝山駅 ခဆွတ်ယာမ- အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဖုခုအိခရိုင်၊ ခဆွတ်ယာမမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ပေါက်အိုင်ရွာ၊ ငှက်ကြီးကွင်း
ပေါက်အိုင်ရွာ၊ ငှက်ကြီးကွင်း
သာစည်ရွာ၊ ပုလဲမြို့နယ်
သာစည်ရွာ (Tharsi)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ ကန့်ဒေါင့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၄၀၉၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပုလဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဇူလိုင် ၁၉၈၃
ကိုးကား
လစဉ်ထုတ် နိုင်ငံတကာသတင်းစဉ် စက်တင်ဘာ ၁၉၈၃
မဲဇလီရွာဟောင်းရွာ၊ မဲဇလီရွာဟောင်း
မဲဇလီရွာဟောင်းရွာ၊ မဲဇလီရွာဟောင်း
Portal:ကျန်းမာရေး
Purge server cache
မြို့တော်
မြို့တော်ဆိုသည်မှာ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ (သို့မဟုတ်) ပြည်နယ်တစ်နယ် (သို့မဟုတ်) ဒေသတစ်ခု၏ အုပ်ချုပ်ရေးအရ အဆင့်အမြင့်ဆုံးသော အစိုးရရုံးထားရှိသည့် မြို့ကို ဆိုလိုသည်။ သို့သော် အချို့နိုင်ငံများတွင် အုပ်ချုပ်ရေး၊ တရားစီရင်ရေးနှင့် ဥပဒေပြုရေးတို့တွင် အချင်းချင်းလွှမ်းမိုးမှုမရှိစေရန် အုပ်ချုပ်ရေးရုံးစိုက်ရန် တစ်မြို့၊ တရားရုံးချုပ်ရုံးစိုက်ရန် တစ်မြို့၊ လွှတ်တော်တည်ရှိရာ တစ်မြို့ သီးသန့်ခွဲထုတ်ထားတတ်သည်။ (ဥပမာ = တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ)
မြို့တော်များ
တိုက်အသီးသီးရှိလူဦးရေအများဆုံးမြို့တော်များ (လူဦးရေ ပေါ်မှာ မူတည်)--