cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
လှရွှေ
ပထမအကြိမ် ထောင်ကျခြင်း
၆၁-၆၂ ကာလ၌ ဝိဇ္ဇာတန်းမှ အောင်ပြီး ဥပဒေဘွဲ့ဆက်တက်စဉ် ဇူလိုင် ၇ အရေးအခင်းတွင် ပါဝင်မှုကြောင့် အစိုးရမှ လိုက်ဖမ်းသဖြင့် ကျောင်းသားဘဝကို စွန့်ရသည်။ အောင်သာအမည်ဖြင့် မြေအောက်တော်လှန်ရေးတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။
ဒုတိယအကြိမ် ထောင်ကျခြင်း
၁၉၆၃ ခု၊ ဇွန်လတွင် ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးရန် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ (ဗကပ) အပါအဝင် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းအားလုံးကို တော်လှန်ရေးကောင်စီက အထွေထွေလွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ထုတ်ကာ မြို့ပေါ်ခေါ်သည်။ သို့ဖြင့် လှရွှေအပါအဝင် ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်များ ပြန်ရောက်လာသည်။ ဆွေးနွေးပွဲပျက်သည်နောက် စစ်တပ်မှ လိုက်ဖမ်းပြန်ရာ မိသားစုကိုစွန့်၍ တောတွင်းသို့ ပြန်ရသည်။
မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ ဖျာပုံခရိုင်တွင် ဗကပဦးဆောင်မှုဖြင့် လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးကို ၉ နှစ်ကြာ ပါဝင်ခဲ့ပြီး ထိုကာလ၌ ဇနီးဖြစ်သူ ခင်မာအေးကိုလည်း လက်နက်ကိုင်များဖြင့်ဆက်သွယ်သည်ဟူသော အကြောင်းပြချက်ဖြင့် စစ်ဘက်ထောက်လှမ်းရေးမှ ဖမ်းဆီးသည်။ ၃ နှစ်အကြာ ၁၉၇၀ ပြည့်မှ ပြန်လွတ်သည်။
၁၉၆၉ ခု ရွှေလဝင်းစစ်ဆင်ရေးဖြင့် တပ်မတော်မှ ထိုးစစ်ဆင်ရာ လှရွှေအပါအဝင် ဗကပတပ်များ ဘိုကလေးမြို့နယ်တောင်ပိုင်းတွင် အဖမ်းခံရသည်။ ၁၉၇၂ ခုတွင် ထိန်းသိမ်းရေးစခန်းမှ ပြန်လွတ်လာသည်။
တတိယအကြိမ် ထောင်ကျခြင်း
၁၉၈၂ ခုတွင် မြို့ပေါ်နေ ဗကပအဖွဲ့ဝင်ဟောင်းများကို မြေအောက်နှင့်ဆက်သွယ်သည်ဟူသော အကြောင်းပြချက်ဖြင့် ဖမ်းသော ဝရဇိန်စစ်ဆင်ရေးတွင် အဖမ်းခံရပြန်ကာ ထောင် ၃ နှစ် ကျသည်။ ၁၉၈၅ ခုတွင် ပြန်လွတ်သည်။
စတုတ္ထအကြိမ် ထောင်ကျခြင်း
ထောင်မှလွတ်သည်နောက် ယခင် နိုင်ငံရေးသမား မိတ်ဟောင်းများထံ အကူးအသန်းရှိသည်ဟု အကြောင်းပြကာ မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ (မဆလ) အစိုးရက ၁၉၈၆ ခု၊ ဇန်နဝါရီတွင် ပုဒ်မ ၁၀/က ဖြင့် ဖမ်းပြန်သည်။
၁၉၈၈ ခု၊ ဇူလိုင်လ ၁၅ ရက်တွင် ပြန်လွတ်ပြီး အချိန်ကိုက်မှာပင် ၈၈၈၈ အရေးတော်ပုံတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုကာလ၌ တကသအဆောက်အအုံနေရာတွင် ကျောင်းသားသမဂ္ဂပြန်လည်ဖွဲ့စည်းရေးအတွက် ညီလာခံကျင်းပရာ ဗကသအဖွဲ့ချုပ်၏ နောက်ဆုံးကျန်သော ဗဟိုအမှုဆောင်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် တက်သည်။
ပဉ္မအကြိမ် ထောင်ကျခြင်း
၁၉၈၈ ခု၊ စက်တင်ဘာလ ၁၈ ရက်တွင် စစ်တပ်မှ အာဏာသိမ်းသည်နောက် တရားဝင်နိုင်ငံရေးလုပ်ရန် ပြည်သူ့တိုးတက်ရေးပါတီ (People Progressive Party) ကို ခင်မောင်မြင့်၊ ညိုဝင်း စသူတို့နှင့်တွဲကာ ထူထောင်သည်။ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူသည်။ ၁၉၉၀ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဝင်ပြိုင်ခဲ့၏။ စစ်တပ်မှ ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်ကို ငြင်းပယ်သည်နောက် ၁၉၈၉ ခုတွင် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်အပါအဝင် မိတ်ဘက်ပါတီ ၄၁ ခုက အာဏာဖီဆန်ရေးလှုပ်ရှားမှုတွင် ပါဝင်ရာ ပြည်သူ့တိုးတက်ရေးပါတီလည်း ပါသဖြင့် ဥက္ကဋ္ဌ ခင်မောင်မြင့်နှင့်အတူ လှရွှေလည်း အဖမ်းခံရသည်။ ရေကြည်အိုင်စစ်ကြောရေးစခန်းတွင် အတန်ကြာဖြတ်သန်းပြီးနောက် ပုဒ်မ ၅/ည၊ ပုံနှိပ်ဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၇၊ ပုံနှိပ်ဥပဒေ ပုဒ်မ ၂၀ တို့ဖြင့် တရားစွဲကာ ထောင် ၇ နှစ် ကျသည်။
ဆဋ္ဌမအကြိမ် ထောင်ကျခြင်း
၁၉၉၅ ခု၊ မေလ ၂၅ ရက်တွင် မန္တလေးထောင်မှ လွတ်လာပြီး သမီးဖြစ်သူနှင့် ရန်ကုန်၌နေရာ ၁၉၉၈ ခုတွင် စက်မှုတက္ကသိုလ်ကျောင်းသား အောင်ထွန်းရေးသည့် ကျောင်းသားသမဂ္ဂသမိုင်း စာအုပ်ကြောင့် အဖမ်းခံရပြန်သည်။ အောင်ထွန်းမှာ သမိုင်းကြောင်းများမေးရန် အိမ်သို့ဝင်ထွက်သဖြင့် စာအုပ်ထွက်လာသည်နောက် ဆက်စပ်နိုင်သည်ဟူ၍ ဖမ်းဆီးခြင်းတည်း။ ပုဒ်မ ၅/ည၊ ပုံနှိပ်ဥပဒေ ပုဒ်မ ၂၀ တို့ဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၁၄ နှစ် ကျသည်။ ၇ နှစ်နေကာ ၂၀၀၅ ခု၊ ဇူလိုင်လတွင် ပြန်လွတ်လာသည်။
ရေးသားသောစာအုပ်များ
ဖျက်သိမ်းခံရသော ပြည်သူ့တိုးတက်ရေးပါတီကို အောက်မေ့သောအားဖြင့် PPP ဟူသောစာလုံးကို ယူကာ အောင်သာ (PPP) ကလောင်အမည်ဖြင့် စာရေး၏။
မိသားစုဘဝ
၁၉၆၂ ခု၊ ဇူလိုင်လ ၅ ရက်တွင် တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားလှုပ်ရှားမှုများတွင် လက်တွဲပါဝင်ခဲ့သူ ဒေါ်ခင်မာအေးနှင့်လက်ထပ်ခဲ့သည်။ အိမ်ထောင်ကျပြီး မကြာမီပင် လင်တခြား မယားတနေရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဒုတိယအကြိမ် ထောင်မှလွတ်သည်နောက် မဆလာလုပ်ငန်း၊ ကြက်မွေးမြူရေးလုပ်ငန်းတို့ကို လုပ်သည်။ ထိုကာလတွင် သား ဆက်အောင်ခိုင်နှင့် ဆက်အောင်နိုင်၊ သမီး နေခြည် တို့ကို မွေးသည်။
၈၈၈ အရေးတော်ပုံတွင် သားကြီး ဆက်အောင်ခိုင်မှာ မိဘများနည်းတူ နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုတို့ကြောင့် ပုဒ်မ ၅/ည ဖြင့် ထောင် ၄ နှစ် ကျ၏။ ထောင်တွင်း၌ပင် လွန်သည်။
သားလတ် ဆက်အောင်ခိုင်မှာ ယင်းကာလတွင် တောခိုကာ ကျောင်းသားတပ်မတော် တပ်ရင်းမှူးဖြစ်သည်။ နောက် အမေရိကသို့ ကူးရွှေ့နေထိုင်သည်။
ခင်မာအေးမှာ ၈၈၈၈ အရေးတော်ပုံတွင် အဖမ်းမခံရသော်လည်း နဝတအစိုးရမှပြုလုပ်သည့် အမျိုးသားညီလာခံကို ကန့်ကွက်သဖြင့် ထောင်နန်းစံရ၏။ ၂၀၀၈ ခု၊ ဧပြီလတွင် နှလုံးရောဂါဖြင့် ထောင်တွင်း၌ပင် တိမ်းပါးသည်။
သမီးငယ် နေခြည်မှာ ငယ်စဉ်ကပင် မိဘတို့နှင့်အစ်ကိုဖြစ်သူအား ထောင်တကာလှည့်ကာ ထောင်ဝင်စာလိုက်တွေ့ရသူဖြစ်သည်။
ဖားလက်ခိုကြီးရွာ၊ ဖားလက်ခို
ဖားလက်ခိုကြီးရွာ၊ ဖားလက်ခို
လှရွှေ
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:၁၉၃၆ မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:၂၀၂၁ ကွယ်လွန်သူများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ဇိုတိုင်းရင်းသားဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ
ဇိုတိုင်းရင်းသားဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ (Zo National Region Development Party; အတိုကောက် ZNRD) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ နိုင်ငံရေးပါတီ တစ်ခုဖြစ်သည်။
NGC 106
thumb|NGC 106 NGC 106 သည် lenticular ဂယ်လက်ဆီဖြစ်ပြီး Pisces ကြယ်စုတန်းမှ အလင်းနှစ် ၂၇၀ မီလီယံအကွာ၌ တည်ရှိသည်။ ယင်းအား Francis Leavenworth ဆိုသူမှ ၁၈၈၆ ခုနှစ်တွင် တွေ့ရှိခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိန် နက္ခတ်တာရာ
ဖာဇေဒါရွာ၊ တပ်ချောင်း
ဖာဇေဒါရွာ၊ တပ်ချောင်း
ထန်းပင်လင့်ရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
ထန်းပင်လင့်ရွာ (Htanpinlint)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ မဲဒီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၂၀၂၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မဲဒီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၃၆ ဦး၊ မ ၂၁၃၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၇၆၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဓမ္မတာသုံးဆယ်
ဓမ္မတာဆိုသည်မှာ ဖြစ်ရမြဲ သဘောတရား၊ ပြုလုပ်ရမြဲ သဘောတရားကိုဆိုသည်။ ဓမ္မတာသုံးဆယ်ကား ဘုရားရှင် တို့နှင့်သာ သက်ဆိုင်သော ဓမ္မတာဖြစ်၍၊ အလုံးစုံသော ဘုရားရှင်တို့ ဖြစ်ရမြဲ ပြုလုပ်ရမြဲ သဘောတရားဖြစ်သည်။ ပစ္ဆိမဝိကဖြစ်သော ဘုရားလောင်းတို့သည်-
တာကောက်ရွာ၊ အိုင်ဝိုင်း
တာကောက်ရွာ၊ အိုင်ဝိုင်း
ကျွန်းတောကုန်း
ကျွန်းတောကုန်း
စစ်ကုန်းရွာ၊ ကျုံရှ
စစ်ကုန်းရွာ၊ ကျုံရှ
အောင်သိဒ္ဓိကျွန်းရွာ၊ မုံရွာမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မုံရွာမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မက္ခလိဂေါသာလ
မက္ခလိဂေါသာလ ဆရာကြီး (မက္ခလိသည် ရှင်တော်ဂေါတမနှင့် ခေတ်ပြိုင်ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်သည့် ပူရဏကဿပစသောတိတ္ထိဆရာကြီး ၆-ဦးတို့တွင် တစ်ဦးအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ သူသည် ရွှံ့ညွှန်ရှိရာ မြေပေါ်၌ ဆီအိုးကို ယူသွားခိုက် သခင်က “ချစ်သား မချော်လဲစေနှင့် ဟု ကြိုတင်သတိပေးပါလျက် ချော်လဲခဲ့ရာ သခင်ကို ကြောက်ရွံ့၍ ထွက်ပြေးမည့်ဟန် ပြင်စဉ် သခင်က အနီးသို့ပြေးသွားပြီး ပုဆိုးစွန်းကို ဆွဲကိုင်လိုက်လေသည်။ သူသည်ပုဆိုး ချွတ်ထားခဲ့၍ ကိုယ်တုံးလုံးနှင့်ထွက်ပြေးသွား ပြီးနောက် အဝတ် မဝတ်ဘဲ နေလေသည်။ ယင်းသို့နေသဖြင့် လူအများက အလိုနည်းသူ ရဟန္တာဟုထင်မှတ်ကာ ကြည်ညိုကိုးကွယ် ဆည်းကပ်ကြကုန်၏၊ ထိုအခါမှ စ၍ နောက်လိုက် တပည့်သာဝကများ တဖြည်းဖြည်း တိုးပွားလာရာ ၅-ရာအထိ ရှိလာသည့်အတွက် အစေလကတိတ္ထိယဆရာကြီးအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိသွားလေသည်။
မက္ခလိအယူ ဝါဒ
(“ကုသိုလ် အကုသိုလ်ကံနှင့် ယင်း၏ အကျိုးမရှိ။ ကုသိုလ်, အကုသိုလ်ကံကို ပြုဖွယ်မလို၊ အားထုတ်စရာမလို” ဟူသော အယူဝါဒကို မက္ခလိအယူဝါဒဟုဆိုသည်။
မက္ခလိသုတ် ခေါ် ကေသကမ္ဗလသုတ်
(ဤသုတ်၌-အဝတ်အထည်များတွင် လူဆံချည်ဖြင့်ရက် လုပ်ထားသော အဝတ်အထည်များကို စက်ဆုပ်ဖွယ်ဖြစ်၍ အယုတ်ညံ့ဆုံးဟု ဆိုရသကဲ့သို့ အယူဝါဒများတွင် ကံကံ၏အကျိုးမရှိစသည်ဖြင့် ခံယူထားသော မက္ခလိအယူဝါဒကို လူ အများဆင်းရဲကြောင်းဖြစ်၍ အယုတ်ညံ့ဆုံး အယူဝါဒဟု ဆိုရသည်ဟူ၍ လည်းကောင်း ယင်းဝါဒပိုင်ရှင် မက္ခလိကိုလည်း ငါးထောင် မြုံးနှင့် တူသောကြောင့် လူထောင်မြုံး ဟူ၍ လည်းကောင်း ဟောတော်မူသည်။
ထန်းပေါက်ကုန်းရွာ၊ တံတားဦးမြို့နယ်
ထန်းပေါက်ကုန်းရွာ (Htanpaukkone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ တံတားဦးမြို့နယ်၊ ထန်းပေါက်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၁၆၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထန်းပေါက်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၉၅ ဦး၊ မ ၈၃၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၂၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တံတားဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အင်းပါရွာမရွာ၊ အင်းပါ
အင်းပါရွာမရွာ၊ အင်းပါ
အင်ဗလူကထောင်ရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
အင်ဗလူကထောင်ရွာ(Inbalukahtaung)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ ဘွပ်ခါးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၈၄၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘွပ်ခါးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၃ ဦး၊ မ ၁၂၈ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၄၁ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြောက်စုရွာ၊ အိုင်ဝိုင်း
မြောက်စုရွာ၊ အိုင်ဝိုင်း
ဘွဲ့ဝတ်စုံ
ဘွဲ့နှင်းသဘင် ကျင်းပခြင်း၊ အခမ်းအနားတွင် ဝတ်စုံဝတ်ဆင်ခြင်းကို ၁၂ ရာစုနှင့် ၁၃ ရာစု ခေတ်ကတည်းက စတင်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပွဲတက်ဝတ်စုံ အခမ်းအနားဖြင့် စီစဉ်ကျင်းပခြင်းအား တက္ကသိုလ်များက စတင်လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ပညာတတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံကြရသော ကျောင်းသား ကျောင်းသူများနှင့် ဆရာ၊ ဆရာမများသည် တစ်သားတည်း ဖြစ်သည်ဆိုသော သဘောကို ဖော်ကျူးရန်အလို့ငှာ တူညီဝတ်စုံကို ဝတ်ဆင်ကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟုလည်း သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။
၁၃၂၁ ခုနှစ်က ကိုလံဘီယာ တက္ကသိုလ်သည် ဒေါက်တာဘွဲ့၊ သာမန်ဘွဲ့နှင့် လက်မှတ်များကို ဘွဲ့ဝတ်စုံ ဝတ်ဆင်ပြီး တက်ရောက်ယူမှသာ ထုတ်ပေးရမည်ဟု သတ်မှတ်ထားခဲ့သည်။ ၁၄ ရာစုလယ် နှောင်းပိုင်းတွင် အချို့သော ကောလိပ်အဆင့် ကျောင်းများတွင် ဘွဲ့ယူအခမ်းအနား၌ ဝတ်ဆင်သော ဝတ်စုံကို ဝတ်ရုံရှည် ဝတ်ဆင်မှုအား ကန့်သတ် တားမြစ်ခဲ့ကြောင်းလည်း တွေ့ရသည်။ အင်္ဂလန်မင်းဆက် အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီ လက်ထက်တွင် အောက်စ်ဖို့ဒ်တက္ကသိုလ်နှင့် ကင်းဘရစ်ချ် တက္ကသိုလ်များတွင် ဘွဲ့ဝတ်စုံကို စံတစ်ခုအနေနှင့် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ယင်းစံသတ်မှတ်ချက်အရ သေးကွေးလွန်းသည့် ဘွဲ့ဝတ်စုံများ ဝတ်ဆင်ခြင်းကို လက်မခံခဲ့ပေ။
၁၈၀ဝ ပြည့်နှစ်လောက်တွင်မှ မိမိသင်ယူခဲ့သည့် ဘာသာရပ်အလိုက် အရောင်များကို ခွဲခြားရန် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုသို့ အရောင်ခွဲခြားမှုကို အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုလောက်သာ ကျင့်သုံးခဲ့ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ဥရောပ အဖွဲ့အစည်းများတွင် ဘွဲ့ဝတ်စုံနှင့် ပတ်သက်ပြီး အမျိုးမျိုး သတ်မှတ်သုံးစွဲကြကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရှေးခေတ်က ဘွဲ့ဝတ်စုံကဲ့သို့သော ဝတ်ရုံများကို ခရစ်ယာန် ဘုန်းတော်ကြီးများသည် ကျောင်းတော်များတွင် ဝတ်ဆင်လေ့ ရှိသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပညာရှင်များအနေနှင့် တက္ကသိုလ်၊ ကောလိပ်များတွင် ပညာသင်ယူသူရော သင်ကြားသူပါ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ယခင်က နေ့စဉ် ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ပညာသင်နှစ် တစ်နှစ် ကုန်ဆုံးသည့် အထိမ်းအမှတ် အခမ်းအနားများတွင်သာ ဝတ်ဆင်ကြတော့သည်။ နောက်ပိုင်းကျမှ ပညာသင်နှစ် အားလုံးပြီးဆုံးချိန် ဘွဲ့လက်မှတ်ယူချိန်၌ ဝတ်ဆင်ရန် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ ပထမဆုံးဘွဲ့
မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဘွဲ့နှင်းသဘင် အခမ်းအနားကို ၁၉၂၁ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ ရွှေတိဂုံဘုရားလမ်းပေါ်ရှိ ဂျူဗလီဟော (ယခု တပ်မတော်ပြခန်းနေရာ) တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ဝင်းအတွင်း ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမကို ဆောက်လုပ်ခြင်း မပြုရသေးသောကြောင့် ထိုစဉ်က မင်းပွဲစိုးပွဲ အခမ်းအနားကြီးများ ကျင်းပရာ ဂျူဗလီဟောတွင် လာရောက်ကျင်းပခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။
စောင်ထီယားရွာ၊ မတူပီမြို့နယ်
စောင်ထီယားရွာ(Congthia)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ မတူပီမြို့နယ်၊ စောင်ထီယားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၀၄၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စောင်ထီယားကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၅၄ ဦး၊ မ ၃၁၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၇၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မတူပီမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဘွဲ့ဝတ်စုံ
မြန်မာနိုင်ငံ ပထမဆုံးဘွဲ့
အမျိုးသားများသည် ပန်းရောင် ခေါင်းပေါင်းများကို ဘွဲ့ဒေါက်ချာ ခေါင်းဆောင်းများအစား ဝတ်ဆင်သူ ရှိသကဲ့သို့ အနက်ရောင်ဒေါက်ချာ ခေါင်းဆောင်းနှင့် နိုင်ငံခြားဝတ်စုံ ဝတ်ကာ တက်ရောက်သူများလည်း ရှိကြသည်။
အခမ်းအနားတွင် ဘွဲ့ရပုဂ္ဂိုလ် အားလုံးကို အဓိပတိကြီးက “ဘွဲ့ရပုဂ္ဂိုလ်များ၏ ကိုယ်ကျင့်တရား နှင့်အညီ နေ့စဉ် ကျင့်ကြံနေထိုင်မည်လော” ဟု မေးခွန်းကို အားလုံးက ရိုသေကျိုးနွံစွာဖြင့် နေထိုင်မည် ဖြစ်ကြောင်း ဖြေကြားပြီးမှ ယူနီဗာစီတီကောလိပ်နှင့် ဂျပ်ဆင်ကောလိပ်တို့က ပေးအပ်သည့် ဘွဲ့များကို လက်ခံယူကြရသည်။
ဘွဲ့ဝတ်စုံ
သမိုင်းအထောက်အထားများအရ ဘွဲ့ဝတ်စုံများကို အလယ်ခေတ် တက္ကသိုလ်များတွင် ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ခရစ်ယာန်ဂိုဏ်း ထိပ်တန်း တာဝန်ယူထားသော ပုဂ္ဂိုလ်များသည် မိမိတို့ အဆင့်အတန်းအလိုက် ဘွဲ့ဝတ်ရုံကြီးများကို ဝတ်ဆင်ကာ အခမ်းအနားများ သို့မဟုတ် အစည်းအဝေးများသို့ တက်ရောက်ကြရသည်။ တရားသူကြီးများသည် ခြေကျင်းဝတ်အထိ ရှည်သော ဝတ်ရုံကြီးများကို ဝတ်ဆင်ကာ တက်ရောက်လေ့ ရှိသည်။ ယခင် အလယ်ခေတ် အခမ်းအနား၊ အစည်းအဝေးများ၊ တရားစီရင်ရေးများ ကျင်းပသည့် ခန်းမနေရာသည် များသောအားဖြင့် အေးစက်ပြီး လေတိုက်သည့် နေရာများ ဖြစ်သောကြောင့် ဝတ်ရုံကြီးများ ဝတ်ဆင်ခဲ့ရာမှ အစဉ်အလာအဖြစ် ဝတ်ရုံများကို ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြဟန် တူသည်။
ဘွဲ့ဦးထုပ်
ဘွဲ့ဦးထုပ်ကို ၁၅ ရာစုနှစ် လောက်ကတည်းက ပညာတတ် အထိမ်းအမှတ်အနေနှင့် ဆောင်းခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ သမိုင်းအထောက်အထားများအရ ဘွဲ့ဦးထုပ်ကို ပါမောက္ခများသာ ဆောင်းရန် သတ်မှတ်ခဲ့ကြောင်းလည်း တွေ့ရသည်။ နောက်ပိုင်းတွင်မှ ပန်းဖွားများ၊ အရောင်များပြောင်းကာ ခမ်းနားစေရန် စီစဉ်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။
ဘွဲ့ဦးထုပ်၏ မူလအဓိပ္ပာယ်မှာ
“ဒေါက်တာ” ဘွဲ့အတွက် ရည်စူးကာ စီစဉ်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ပြင်သစ်သမိုင်းပညာရှင် ဂျက်ကက်လီဂေါ့ဖ်က ဒေါက်တာဘွဲ့ စာမေးပွဲအတွက် အသေးစိတ် ပြင်ဆင်ထားပုံကို သူ၏ “Intellectuals in Medieval Times” စာအုပ်တွင် အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားထားသည်။
“စာမေးပွဲ အောင်မြင်သည့် ကျောင်းသားတစ်ဦးသည် လက်မှတ်ရ ပညာတတ်တစ်ဦး ဖြစ်သွားသည်။ သူသည် ဒေါက်တာ သို့မဟုတ် ပါရဂူဘွဲ့ကို သူသင်ကြားခဲ့သည့် ဘာသာရပ်အတွက် ကျွမ်းကျင်သူအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံရသော်လည်း မာစတာဆိုသည့် အမှန်တကယ် ကျွမ်းကျင်မှု ရှိမရှိကို ပြည်သူ့ထံဆင်းကာ အစစ်ဆေးခံရမည် ဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်ရာ သူ့ကို ခမ်းနားထည်ဝါသည့် ဘုရားကျောင်းကြီး တစ်ကျောင်းသို့ ခေါ်ဆောင်ခြင်း ခံရမည်။ ထိုကျောင်းတွင် သူသည် မိန့်ခွန်းများ ပြောကြားရမည်။ သူပြောကြားမည့် အကြောင်းအရာများသည် သူတတ်ကျွမ်း လေ့လာထားသည့် ပညာရပ်များနှင့် ပတ်သက်သည့် အကြောင်းအရာများသာ ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်တွင် နားထောင်နေသည့် ပရိသတ်ထဲက ကျောင်းသားများသည် သူ့ကို သိလိုသမျှ ထမေးမည်။ ဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်မည်။ သူက ထိုသူတို့၏ အမေးများကို ချက်ကျလက်ကျ ပြန်လည်ဖြေဆို ရှင်းလင်းပြရန် လိုသည်။ ထိုသို့ အောင်မြင်စွာ ဖြေဆိုရှင်းလင်းနိုင်ပြီ ဆိုလျှင် တက္ကသိုလ်က သူ့ကို မာစတာဘွဲ့ နှင်းအပ်မည် ဖြစ်သည်။ ဘွဲ့အပ်နှင်းရာတွင် သူ့ကို ပါမောက္ခ ထိုင်သည့် ကုလားထိုင်တွင် ထိုင်စေပြီး ရွှေလက်စွပ်တစ်ကွင်း၊ စာအုပ်တစ်အုပ်နှင့် ခေါင်းဆောင်းရန် ဒေါက်ချာ ဦးထုပ်ကို ပေးအပ်ချီးမြှင့်လေ့ ရှိသည်” ဆိုသည်မှာ ရှေးခေတ် မာစတာဘွဲ့ယူသည့် သူတစ်ဦး၏ အခမ်းအနား ဖြစ်သည်။
၁၉၅၉ ခုနှစ်က အမေရိကန်ဘွဲ့ဝတ်စုံ ဝတ်ဆင်မှုနှင့် အခမ်းအနားကျင်းပရေး ကော်မတီက ဘွဲ့ယူစဉ် ဘွဲ့ဝတ်စုံ ဝတ်ဆင်မှုကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
ဘွဲ့အခမ်းအနား ကျင်းပစဉ်နှင့် ဘွဲ့လက်မှတ် ပေးအပ်စဉ်တွင် ဘွဲ့ဦးထုပ်ကို တောက်လျှောက် ဝတ်ဆင်ထားရမည်။ ဘွဲ့ယူသူများသည် ဆုတောင်းသည့်အခါ သို့မဟုတ် နိုင်ငံတော်သီချင်း တီးမှုတ်နေစဉ် အခါတွင်သာ ဦးထုပ်ကို ချွတ်ခွင့်ရှိသည်။ နိုင်ငံတော်သီချင်း သို့မဟုတ် ဆုတောင်းမှု ပြီးဆုံးလျှင် ဦးထုပ်ကို ပြန်ဆောင်းရမည်။ ပန်းဖွားကို မည်သည့်ဘက်သို့ ချမည်ဟု သတ်မှတ်ထားခြင်း မရှိ။ ကိုယ့်ကျောင်းနှင့် ကိုယ့်ပုံစံအတိုင်းသာ ဖြစ်သည်။ ဘယ်ထားသည် ဖြစ်စေ၊ ညာထားသည် ဖြစ်စေ သတ်မှတ်ထားသည့် အတိုင်းသာ ဖြစ်သည်။
အထက်ပါအချက်များကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ဘွဲ့ဝတ်စုံများကို အမြတ်တနိုး သတ်မှတ်ဝတ်ဆင်ကြောင်း ထင်ရှားလှသည်။
ဘွဲ့အပ်နှင်းခြင်း ဘွဲ့နှင်းသဘင် အခမ်းအနားဖြင့်သာ ရရှိသော ဘွဲ့များကို အပ်နှင်းချီးမြှင့်လေ့ ရှိသည်။ ဘွဲ့ယူမည့် ကျောင်းသား ကျောင်းသူများသည် သတ်မှတ်ထားသည့် ပညာရပ်များကို သင်ယူပြီးမြောက်ကြောင်း အစစ်ဆေးခံယူပြီး ဖြစ်ရမည်။ ဘွဲ့မယူမီ ဘွဲ့ယူမည့် သူသည် သတ်မှတ်ထားသည့် အတန်း သို့မဟုတ် စာသင်နှစ်ကို အောင်မြင်ပြီးသူ ဖြစ်ရသည်။ ထိုသို့ သတ်မှတ်အရည် အချင်းများနှင့် ပြည့်စုံသူများကို ဘွဲ့များ အပ်နှင်းချီးမြှင့်သောပွဲကို ဘွဲ့နှင်းသဘင် အခမ်းအနားနေ့ (Graduation Day) အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ အပ်နှင်းချီးမြှင့်လေ့ ရှိသည်။
ဘွဲ့အပ်နှင်းချီးမြှင့်ခြင်းကို တက္ကသိုလ်နှင့် ကောလိပ်များတွင် ကျင်းပပြုလုပ်လေ့ ရှိသည်။ တက္ကသိုလ် အဓိပတိ သို့မဟုတ် ကျောင်းအကြီးအကဲများက ဘွဲ့လက်မှတ်များကို ပေးအပ်ချီးမြှင့်လေ့ ရှိသည်။ ဘွဲ့လက်မှတ် မှတ်ပေးရာတွင် အဓိပတိသည် တစ်ဦးချင်းအား ပေးသကဲ့သို့ အုပ်စုလိုက်၊ အဖွဲ့လိုက် ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခြင်းများလည်း ရှိတတ်သည်။ အုပ်စုလိုက် ချီးမြှင့်သည့် ဘွဲ့လက်မှတ်များကို မိမိတို့ သက်ဆိုင်ရာ ကျောင်းများရောက်မှ ကျောင်းအုပ်ကြီးများက သီးခြားပြန်ပေး အပ်ခြင်းများလည်း ရှိတတ်သည်။ နိုင်ငံတကာတွင် မိမိတို့ကျောင်းအလိုက် ဘွဲ့နှင်းသဘင် အခမ်းအနားများ ကျင်းပပြီးချိန်တွင် ဘွဲ့နှင်းသဘင် အထိမ်းအမှတ် ပါတီပွဲများလည်း ကျင်းပလေ့ရှိသည်။
ငုံး
ငုံး (Quail) သည် အလယ်အလပ်ရစ်ငှက်မျိုးကွဲ (Phasianidae) အများ၏အမည်ဖြစ်သည်။ ပါဏဗေဒအရ ငုံးသည် ဒေါင်း၊ တောကြက်၊ ရစ်တို့နှင့်အတူ ဂယ်လီဖောမီး မျိုးစဉ်တွင် ပါဝင်လေသည်။ 'ကိုတာနစ် ချိုင်းနန်းဆစ်' အမည်ရှိ ငုံးသည် အလျား ၆ လက်မရှိ၍ သေးငယ်ကျစ်လျစ်သည်။ ငုံးဖိုနှင့် ငုံးမတို့မှာ အရောင်အဆင်းချင်းမတူကြချေ။ ငုံးဖိုသည် ကျောဖက်၌ အမည်းပြောက်နှင့် သံချေးရောင် အပြောက်များရှိသည်။ ခြေထောက်ဝါသည်။ မြက်တောထဲမှ ထ၍ ပျံသောအခါ ငုံးဖိုသည် သာမန်ငှက်မည်းများ ဖြစ်သည်ဟု ထင်မှတ်ရသည်။ ငုံးမသည် ငုံးဖိုထက် အရောင်ဖျော့သည်။ ကိုယ်တွင် ဝမ်းနှင့် ရင်ဖက်၌ ညိုဝါရင့်ရောင်ရှိသည့်ပြင် ရင်ပိုင်းနှင့် နံဘေးဖက်တွင် အမည်းကန့် လန့်စင်းများ ပါရှိသည်။ ငုံးမသည် သာယာသောအသံကို ပြုတတ်သည်။
ငုံးကို ကောက်ရိုးပြတ်နှင့် မြက်တောပေါများရာ လွင်ပြင်များတွင် အနှံ့အပြား တွေ့ရသည်။ ကိုက်အနည်းငယ်မျှ လျင်မြန်စွာ ပျံသန်းပြီးလျှင် ချုံဖုတ်ထဲသို့ဝင်၍ ခိုအောင်းနေတတ် သည်။ ခရီးဝေး မပျံသန်းနိုင်ချေ။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မိုးဥတု၌ အများအားဖြင့် ဥဥသည်။ ဇန်နဝါရီလတွင်လည်း အချို့ငုံးများ ဥဥသည်ကို တွေ့ရသည်။ တစ်မြုံလျှင် ဥ ၄ လုံးမှ ၇ လုံးခန့်ရှိ၍ အဝါရောင်၊ အညိုရင့်ရောင် စသည်ဖြင့် ကွဲပြား ခြားနားကြသည်။ အချို့တွင် အပြောက်ပါရှိသည်။ ဤငုံးအမျိုးမျိုးကို အာဖရိကတိုက်၊ ဩစတြေးလျတိုက်၊ မြန်မာနိုင်ငံရှိ လွင်ပြင်များနှင့် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်တွင် အနှံ့အပြားတွေ့ရသည်။
ငုံးအမျိုးမျိုးရှိကြရာ ထင်ရှားသော အခြားငုံး ၂ မျိုးမှာ 'ကိုတာနစ် ကိုရိုမန်ဒဲလစ်ကား'နှင့် 'ကိုတာနစ် ကိုတာနစ်' ဖြစ်သည်။
'ကိုတာနစ် ကိုရိုမန်ဒဲလစ်ကား'ငုံး
'ကိုတာနစ် ကိုရိုမန်ဒဲလစ်ကား'ငုံးသည် အလျား ၇ လက်မ ရှိသည်။ အဝေးမှကြည့်လျှင် ယင်းကို အခြားငုံးနှင့် ခွဲခြားရန် အလွန်ခဲယဉ်းသည်။ သို့သော် ခြားနားချက်မှာ အရွယ်ငယ်ခြင်း၊ အသံကွဲပြားခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ငုံးဖို၏ ရင်ပိုင်းသည် သိသာ ထင်ရှားစွာ မည်းနက်သည်။ ငုံးမမှာ ဤသို့မည်းနက်ခြင်း မရှိချေ။
ဤငုံးသည် ကျယ်လောင်စွာ အော်မြည်တတ်လေသည်။ ဇူလိုင်လမှ အောက်တိုဘာလအတွင်း ထိုငုံး၏ အော်သံကို အများအားဖြင့် ကြားရသည်။ ရွာအနီးအနားတွင် ပေါက်ရောက်သော မြက်တောနှင့် စိုက်ခင်းများတွင် ကျက်စားလေ့ရှိသည်။ အကောင်ပေါက်ချိန်တွင် ဖိုမတွဲ၍ နေတတ်သည်။ အခြားအချိန်တွင် တစ်ကောင်ချင်း သို့မဟုတ် အအုပ်အသင်းဖြင့် နေလေ့ရှိသည်။ တစ်နေရာထဲတွင် အမြဲတစေ ကျက်စားလေ့ရှိသည်။ သို့သော် ရာသီအလိုက် ဒေသပြောင်းရွှေ့၍ ကျက်စားသည်လည်း ရှိသေး၏။
ဖေဖော်ဝါရီလမှ အောက်တိုဘာလအတွင်း အကောင်ပေါက်သည်။ မြေပေါ်တွင် ဥကျင်းတူး၍ ဥ ၄ လုံးမှ ၁၁ လုံးထိ ဥအုတတ်သည်။ ဥအရောင်မှာ အမျိုးမျိုး ဖြစ်သည်။ အချို့တွင် အပြောက်ပါရှိ၍ အချို့တွင် မပါရှိချေ။ ဤငုံးမျိုးကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ သီဟိုဠ်ကျွန်းတို့တွင် တွေ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မိုးခေါင်ရေရှား ရပ်ဝန်းနှင့်ရှမ်း ကုန်းပြင်မြင့်တွင် အများအားဖြင့် တွေ့ရသည်။
'ကိုတာနစ် ကိုတာနစ်' ငုံး
'ကိုတာနစ် ကိုတာနစ်' ငုံး၏အရွယ်မှာ ၁၅ ရက်သား ကြက်ငယ်ကလေးမျှ ရှိသည်။ အလျား ၇ လက်မ ၈ လက်မ အထိ ရှိသည်။ အမြီးမပါရှိချေ။ ဦးခေါင်းတွင် သဲရောင်အစင်းကြောင်းများနှင့် အဖြူရောင် အတန့်အရစ်များ ပါရှိသည်။ ကိုယ်ပေါ်တွင် ညိုဝါရောင်အစင်းများ ပါရှိသည်။ ကျောဖက်တွင် မည်းနက်သည့်အပြင် ညိုဝါရောင်ကွက်များ မညီမညာပါရှိသည်။ ငုံးဖို၏ လည်ချောင်းတွင် ကျောက်ဆူးသဏ္ဌာန် အမည်းမှတ် ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ငုံးများ ကဏ္ဍ:အများသုံးနာမည်အလိုက် ငှက်များ
ပရေးပလို့ရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်
ပရေးပလို့ရွာ (Payaepaloet)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်၊ ဗျဲ့တိုက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၉၄၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဗျဲ့တိုက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၃၇ ဦး၊ မ ၅၁၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၄၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖယ်ခုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကုန်းတလင်း (အလယ်)ရွာ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်
ကုန်းတလင်း (အလယ်)ရွာ (Konetalin(Middle))သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ ဆင်ချောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၈၄၁၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆင်ချောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၁၉ ဦး၊ မ ၂၅၀၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၃၂၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေစကြိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အောင်သပြေရွာသစ်ရွာ၊ ကနီမြို့နယ်
အောင်သပြေရွာသစ်ရွာ (Aungthapyayywarthit)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ကနီမြို့နယ်၊ ယာကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၈၅၂ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကနီမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ချားလ်စ် ဒါဝင်
ထိုမှစတင်ပြီးခရီးထွက်ရာ (၅) နှစ်လုံးလုံး တောင်အမေရိကတိုက်ကမ်းခြေများ၊ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ နှင့် တောင်ဘက် အတ္တလန်တိတ်ဒေသများတွင် အေးအေးလူလူ လေ့လာခွင့်ရသည်။ ထို့ပြင် လူသူမနီးသည့် ကျွန်းများ၊ လူရိုင်းဆန်ဆန်မျိုးနွယ်စုများ (တိုးတက်မှုများစွာမရှိသေးသည့် ရှေးကျကျန်ရစ်သည့် လူမျိုးနွယ်စုများ) (Primitive tribes)၊ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်း (Fossil)၊ အပင်များ၊ သတ္တဝါများကို အမျိုးစုံလင်အောင် တွေ့ရှိကာ လေ့လာခွင့်ရခဲ့သည်။ တွေ့ရှိချက်မှန်သမျှကို စာအုပ်များတွင် မှတ်တမ်းမှတ်ရာအစုံအလင် ရေးမှတ်ထားခဲ့သည်။ ထိုမှတ်စုများမှာ နောင်တစ်ချိန်တွင်ရေးသားမည့် ကျမ်းများအတွက် အရေးပါသည့် အရင်းအနှီးများ ဖြစ်ပေတော့သည်။
၁၈၃၆ ဒါဝင် အိမ်ပြန်ရောက်ပြီးနောက်တွင် မိမိ၏တွေ့ရှိချက်များကို အခြေခံကာ သတ္တဝါနှင့် အပင်များသည် မည်သည့်နည်းနှင့်မျှ မပြောင်းမလဲပဲ တပုံစံတည်း တည်ရှိမနေနိုင်ကြောင်း နားလည်ခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုအချက်အား မည်သူ့ကိုမှ ပြောပြခဲ့ခြင်း၊ ရှင်းပြခဲ့ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ အကြောင်းမှာ အများက ကန့်ကွက်မည်မှာ သေချာလှသည် ဖြစ်သောကြောင့်ပင်။ သို့သော် ဘူမိဗေဒ သဘောအရ တောင်များ၊ ချိုင့်ဝှမ်းများ၊ ပင်လယ်များ၊ ကုန်းမြေများ အားလုံးသည် အချိန်ကာလနှင့် အခြေအနေများအရ ပြောင်းလဲမြဲဖြစ်သကဲ့သို့ သတ္တဝါများ၊ အပင်များတွင်လည်း ထိုကဲ့သို့ပင်ဖြစ်မည်ကို သက်သေပြနိုင်ရန် အကြီးအကျယ်ပင် လုံ့လထုတ်တော့သည်။ သို့ဖြင့် ပညာရှင်များ အသိုင်းအဝန်းကြားတွင် ဒါဝင်၏အမည်မှာ ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ ၁၈၃၈ တွင် သောမက်စ်မားလ်သပ်စ်၏ လူဦးရေ အခြေခံသဘောတရားအကြောင်း အမည်ရှိ စာအုပ်ကို ဖတ်ရှုမိပြီးနောက် မိမိစိတ်ကူးကို မည်သို့သက်သေပြရမည်ကို အတွေးရသွားခဲ့သည်။ သို့ဖြင့် သဘာဝအလိုက် ရွေးချယ်ခြင်း အခြေခံ သဘောတရား (Principle of natural selection) ကိုရေးသားခဲ့ပြီး ဖြန့်ဝေခြင်းမပြုပဲ သက်သေပြနိုင်ရန် အထောက်အထားများကို စုဆောင်းနေခဲ့သည်။ ပြီးမှ စနစ်တကျထုတ်ဝေတင်ပြနိုင်ရန် မူကြမ်း(Hypothesis) ကို စီစဉ်သည်။
သီအိုရီ အကျဉ်းချုပ်ကို ၁၈၄၂ စောစောကပင် ရေးသားပြီးစီးခဲ့ပြီးနောက် အကျယ်ကို ၁၈၄၄ တွင်ပြီးစီးသည်။ ထိုသို့ အကျယ်ရေးနေချိန်အတွင်း အရှေ့အင်ဒိစ် (ယနေ့ အင်ဒိုနီးရှား) သို့ ရောက်ရှိနေသည့် အဲဖရက်ရပ်ဆဲလ်ဝေါလေ့စ် (Alfred Russel Wallace) ထံမှ ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ် သီအိုရီ နှင့်ပတ်သက်သည့် စာမူကြမ်းတစ်ခု ရောက်လာသဖြင့် တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးရာ နှစ်ဦးသား၏ တွေ့ရှိများမှာ အဓိက အကြောင်းအရာအားဖြင့် အတော်များများ တူညီမှုရှိကြောင်း တွေ့ရသည်။ နှစ်ဦးသားအနေဖြင့် တူညီသည့် အကြောင်းအရာ တစ်ခုအတွက် မည်သူကအလျင်တွေ့ရှိသည်ကို ငြင်းခုံရတော့မယ့် အခြေအနေသို့ ရောက်နေရပြီဖြစ်သည်။
သို့သော် ဒါဝင်က ထိုအခြေအနေသို့ အရောက်မခံတော့ပဲ နှစ်ဦးလုံး၏ စာမူများကို သိပ္ပံအဖွဲ့ကြီးတစ်ခုသို့ ပို့ပြီးတင်ပြလိုက်သည်။ ထိုတင်ပြချက်များအား မည်သူမျှ အရေးတယူ ပြောဆိုဆွေးနွေးခြင်း မရှိခဲ့သော်လည်း ၁၈၅၉တွင် ဒါဝင်၏ မျိုးရိုးဗီဇများ (The 0rigin of Species) ကိုပုံနှိပ်ထုတ်ဝေသောအခါတွင်မူ ပညာရှင်အသိုင်းအဝန်းကြားတွင်သာမက အရပ်သားများကြားတွင်ပါ အကြီးအကျယ် ပွက်လောညံသွားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ၁၈၇၁ တွင် လူဆင်းသက်လာပုံနှင့် လိင်အလိုက် ရွေးချယ်ပုံ"' (The Descent of Men and Selection to Sex) ကို ထပ်မံထုတ်ဝေသောအခါတွင်လည်း အကြီးအကျယ် အငြင်းပွားကြပြန်သည်။ ထိုနောက် လူသည် လူဝံ (Ape) ကဲ့သို့သောသတ္တဝါမျိုးမှ ဆင်းသက်လာသည်''' ဟူသော် အဆိုပြုချက်ကို ဖတ်ရသောအခါ လောင်နေသည့် မီးတောက်ထဲသို့ ဆီလောင်းထည့်လိုက်သကဲ့သို့ပင် ဖြစ်တော့သည်။
ဒါဝင်သည် သူ၏သီအိုရီနှင့် ပတ်သက်ပြီး ငြင်းခုံကြသည့် ပွဲများတွင် ကိုယ်တိုင်ပါဝင်လေ့မရှိပေ။ အကြောင်းမှာ
သို့နှင့် ချားလ်စ်ဒါဝင်ကွယ်လွန်သည့် ၁၈၈၂ တွင် သူ၏သီအိုရီများမှာ အမှန်ဖြစ်သည်ဟု အများကလက်ခံယုံကြည်သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိနေပြီဖြစ်သည်။ အမှန်ဆိုရလျှင် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲခြင်းဖြစ်စဉ် သီအိုရီကို စတင်ဖော်ထုတ်သူမှာ ဒါဝင်တစ်ဦးတည်း မဟုတ်ပေ။ ရှေ့တွင်လည်း လက်ဦးက ပြောဆိုနေမှုများ ရှိနေပြီးဖြစ်သည်။ (ထိုသူများထဲတွင် ဒါဝင့်အဖိုးကိုယ်တိုင်ပါဝင်သည်။) သို့သော် မည်သူကမှ လက်မခံခဲ့ပေ။ အကြောင်းမှာ ဒါဝင်ကဲ့သို့ အချက်အလက် သက်သေခိုင်ခိုင်ဖြင့် မတင်ပြနိုင်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။
နောက်နှစ် ၂၀ အကြာတွင် ပေါ်ပေါက်လာသည့် ဂရီဂိုမန်ဒဲလ် (Gregor Mendel) ၏ မျိုးရိုးဗီဇ အမွေဆက်ခံခြင်း နိယာမ(Law of Genetic Ingeritance) က ဒါဝင်၏သီအိုရီကို ပိုမိုအားကောင်း ခိုင်မာလာစေသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ဒါဝင်၏ သဘာဝရွေးချယ်ခြင်း သီအိုရီကို သိပ္ပံပညာရပ်တော်တော်များများတွင်သာမက နိုင်ငံရေး၊ ဘောဂဗေဒ အစရှိသည့် ဘာသာရပ်များတွင်လည်း အလျဉ်းသင့်သလို အသုံးချကြသေးသည်။ ဘာသာရေးအနေဖြင့်ကြည့်လျှင် ဘာသာမဲ့ဖြစ်သူ ဒါဝင်၏ သီအိုရီကို ဘာသာရေးသမားများ၊ လေးနက်ယုံကြည်သူများက အတော်ပင်စိုးရွံခဲ့ကြသည်ဟုဆိုနိုင်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထာဝရဘုရား အယူဝါဒအရ "အရာရာကို ဘုရားသခင်က ဖန်ဆင်းသည်။"ဆိုသည့်ယုံကြည်မှုကို အကြီးအကျယ်ပင် ခြိမ်းခြောက်နေသောကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။
သို့နှင့် ဘဝရပ်တည်ရေးအတွက် ရုန်းကန်ဆဲနှင့် အတော်ဆုံးသာလျှင် ကျန်ရစ်မည်။ ဆိုသည့်စကားမှာ လူသားတို့အတွက် သတိပေးစကားဖြစ်လာခဲ့ကာ သိပ္ပံ၊ မနုဿနှင့် ဇီဝဗေဒ ဆိုင်ရာများတွင် ဒါဝင်၏ သီအိုရီများမှာ မရှိမဖြစ်ဆိုသလိုပင် အသုံးပြုနေရသောကြောင့် ဒါဝင်၏ကျေးဇူးမှာ ခေတ်လူသားတို့အပေါ်တွင် များစွာတင်ရှိနေသည်ဟု ဆိုရတော့မည်ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံမိခင်နှင့်ကလေးစောင့်ရှောက်ရေးအသင်း
မြန်မာနိုင်ငံမိခင်နှင့်ကလေးစောင့်ရှောက်ရေးအသင်း (Myanmar Maternal and Child Welfare Association) သည် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးရှိ မိခင်နှင့်ကလေးများ၏ ကျန်းမာရေး၊ ပညာရေးနှင့် လူနေမှုဘဝအဆင့်အတန်း မြင့်မားလာစေရေးအတွက် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသော စေတနာ့ဝန်ထမ်းလူမှုရေးအဖွဲ့အစည်း တစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ အမျိုးသမီးများ၊ မိခင်များနှင့် ကလေးများအတွက် စောင့်ရှောက်မှု ပေးနိုင်ရန် ရည်ရွယ်လျက် မြန်မာနိုင်ငံ မိခင်နှင့်ကလေးစောင့်ရှောက်ရေးအသင်းကို နိုင်ငံတော် အစိုးရမှ စေတနာ့ဝန်ထမ်းလူမှုရေး အဖွဲ့အစည်း တစ်ခုအဖြစ် ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဧပြီလ(၃ဝ)ရက်နေ့တွင် ဥပဒေအမှတ်(၂၁/၉ဝ) အရ ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ မိခင်နှင့်ကလေး စောင့်ရှောက်ရေးအသင်းကို ဗဟိုကောင်စီဝင်(၃၅)ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းပြီး ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၏ (၅-၇-၂ဝ၁၃)ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်(၁၉/၂ဝ၁၃)အရ မြန်မာနိုင်ငံမိခင်နှင့်ကလေးစောင့်ရှောက်ရေးအသင်း၏ ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်အဖွဲ့ (၁၅)ဦးအား ဖွဲ့စည်းတာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။
လူမှုရေးလုပ်ငန်းများကို စိတ်ပါဝင်စားသူ၊ အသက်(၁၈)နှစ်ပြည့်ပြီးသူ လူမျိုး/ဘာသာ၊ ကျား/မ မရွေး မိမိသဘောဆန္ဒအလျောက် အသင်းဝင်ခွင့် လျှောက်ထားနိုင်သည်။
မြို့နယ်အသင်းနှင့် အသင်းခွဲများ ဖွဲ့စည်းနိုင်မှု အခြေအနေ
၂ဝ၁၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ(၃၁)ရက်နေ့အထိ မြို့နယ် အသင်းပေါင်း (၃၃ဝ)သင်း၊ အသင်းခွဲပေါင်း (၂၂ဝ၆၃)နှင့် အသင်းဝင်အင်အား စုစုပေါင်း (၁၂၂ဝ၉၂၄၇) ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
ယုံကြည်ချက်စာတမ်း
မြန်မာနိုင်ငံမိခင်နှင့်ကလေးစောင့်ရှောက်ရေးအသင်းသည် လူမှုရေးအဖွဲ့အစည်းတစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးရှိ မိခင်နှင့်ကလေးများ၏ ကျန်းမာရေး၊ ပညာရေး၊ လူမှုရေး စောင့်ရှောက်မှုပေးခြင်းဖြင့် မိသားစု၏ ဘဝအဆင့်အတန်း မြင့်မားလာစေရေးကို အထောက်အကူ ပြုရန်ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံအခြေစိုက် အဖွဲ့အစည်းများ
တအုံး (အထက်)ရွာ၊ မိုင်းမောမြို့နယ်
တအုံး (အထက်)ရွာ (Taong (Upper))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ မိုင်းမောမြို့နယ်၊ မွတ်လုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၇၈၉၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းမောမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အီဂွားနာဖွတ်
အီဂွားနာ (Iguana) ဆိုသည်မှာ အသီးအရွက်စား ဖွတ် မျိုးစု တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး မက္ကစီကို၊ အမေရိကအလယ်ပိုင်း၊ တောင်အမေရိကနှင့် ကာရစ်ဘီယံဒေသ အပူပိုင်းဇုံတို့၏ ဒေသခံမျိုးရင်းလည်းဖြစ်သည်။
ကဏ္ဍ:တွားသွားသတ္တဝါများ
ကုန်းတန်းရွာ၊ ကျုံရှ
ကုန်းတန်းရွာ၊ ကျုံရှ
မြိုရွာ၊ တပ်ချောင်း
မြိုရွာ၊ တပ်ချောင်း
လုံတုမ်းရွာ၊ မတူပီမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မတူပီမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရွှေမန်းတင်မောင်
သဘင်သည်ဘဝ
နောင်တွင် ဦးကြီးတော်၏ ရုပ်သေးစင်၌ ဆီးသီးကောက် မင်းသားကလေး အဖြစ် သူငယ်တော်ရုပ်ကလေးနှင့် တွဲဖက်ကာ သီချင်းဆိုခဲ့ရ၏။ သူ့အသံကို ပရိသတ်များက နှစ်သက်လှသောကြောင့် ရုပ်လက္ခဏာကို မြင်လိုကြသည်။ သူ့အား ထွက်ကပြရန် တောင်းပန်လာသဖြင့် ဆီးသီးကောက် မင်းသားငယ်သည် ဇာတ်ခုံကို အခိုင်အမာပြုကာ လူကိုယ်တိုင် ထွက်ပြရလေသည်။
ဘကြီးတော်သူ ဆရာတော်ဦးကေသရ၏ ညွှန်ကြားချက်အရ စိန်ပါတူ ဆိုင်းအဖွဲ့တွင် ဆိုင်းသားကလေး လုပ်လာရသည်။ ထို့နောက် မြခြေချင်း မငွေမြိုင်ထံတွင် သုံးနှစ်ခန့် သဘင်ပညာကို သင်ကြားခဲ့လေသည်။ သူ့အစ်မကြီး၏ ခင်ပွန်း ဦးခင်သက်က ဇာတ်ထောင်ပေးသဖြင့် ဇာတ်မင်းသားဘဝသို့ ရောက်ခဲ့လေသည်။ ထိုအချိန်မှ စ၍ တရှိန်ထိုးနာမည်တက်လာကာ အလင်္ကာကျော်စွာ ဘွဲ့ကိုပင် ရရှိခဲ့ပြီး အထူးကျော်ကြားသော မင်းသားဖြစ်လာလေသည်။
မီးရောင်ခြည်အစ ရွှေမန်းက
အနုမြူရောင်ခြည် ခေါ် စလိုက်မီးများကို စတင်သုံးစွဲ တီထွင်သူမှာ အလင်္ကာကျော်စွာ ရွှေမန်းတင်မောင် ပင်ဖြစ်သည်။ ရွှေမန်းတင်မောင် အဖွဲ့ကြီးသည် လူပေါင်း ၈ဝ ကျော်မျှနှင့် မြို့ရွာအသီးသီးသို့ လှည့်လည် ပြသနိုင်ပေသည်။ ရွှေမန်းတင်မောင်သည် မြန်မာ့ဇာတ်သဘင် အဆင့်ကျမသွားလေအောင် သိပ္ပံနည်းဖြင့် တနည်းတဖုံ စီမံထားသော အဝတ်အစားများကို ဝတ်ဆင်၍ ဇာတ်ခုံကို မှောင်ချကာ ကပြလေသည်။ အမှောင်ထဲတွင် တဝင်းဝင်းတောက်လျက် အံ့မဆုံးအောင် ဖြစ်ကြရလေသည်။ ထို့နောက် ဇာတ်ခုံထက်မှ ပိတ်ကားပေါ်တွင် အမှောင်ချ၍ လျှပ်စီးလက်ဟန်၊ မိုးရွာဟန် စသည်တို့ကိုလည်း ဆလိုက်မီးများဖြင့် ပြုလုပ်ပြလေသည်။ လျှပ်စီးလက်လိုက်သော ရောင်ခြည်တန်းကြီးများနှင့် မိုးကြိုးထစ်သံကြီးတို့မှာ တကယ်အလား ထင်မှားကြရလေသည်။ ဤသို့လျှင် ရွှေမန်းတင်မောင်က မီးရောင်ခြည်များကို စထွင်လိုက်သောအခါ ``မီးရောင်ခြည်အစ ရွှေမန်းက´´ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ရွှေမန်းတင်မောင်ဟာ မီးနဲ့ ပြုစားနိုင်တယ်၊ ရွှေမန်းတင်မောင်ရဲ့ မီးရောင်ခြည်ကို ရုပ်ရှင် ကင်မရာတောင် လိုက်မမှီဘူး ဟူ၍လည်းကောင်း ပြောစမတ်ပြုကြလေသည်။
ညဉ့်ဝက် စနစ်သစ်သဘင်
ရွှေမန်းတင်မောင်သည် ရွက်ထည်ရုံကြီးတွင် ရှေ့ဆုံးမှ နောက်သို့ ၅ကျပ်၊ ၃ကျပ်၊ ၂ကျပ်၊ ၁ကျပ်တန် ထိုင်ခုံများ စီခင်း၍ ရုံသွင်းကပြ ပြန်လေသည်။ ထိုသို့ ရုံသွင်းလာသောအခါ ညဉ့်လုံးပေါက် မကတော့ဘဲ ညဉ့်ဝက်အတောအတွင်းမှာ ရှေ့ပိုင်းတွင် နှစ်ပါးသွား၍ နောက်ပိုင်းတွင် ဂီတရူးတို့ ကဲ့သို့သော ပြဇာတ်မျိုး၊ ကြည့်တိုင်းပင် မရိုးနိုင်ရုံမျှမက စာပေရေး၊ နိုင်ငံရေး စသည့် စိတ်ဓာတ်များကို ပွင့်ဖူးလာစေသော လက်ဝဲသုန္ဒရ စသည့် ဇာတ်တို့ကို ကပြလေသည်။
ရွက်ထည်ရုံကြီးဖြင့် ကုလားထိုင်ခင်းကာ ကပြသော ``ညဉ့်ဝက် စနစ်သစ်သဘင်´´ ရွှေမန်းတင်မောင်က တီထွင်လိုက်သောအခါ အိပ်ရေးပျက် မခံလိုကြသော ပွဲကြည့်ပရိသတ်သည် ဇာတ်ဘက်သို့ ဦးလှည့်လာကြသည်။ မြန်မာ့ရုပ်ရှင်လောက၏ အရှိန်အဝါအောက်ဝယ် နစ်မွန်းလုနီးပါးရှိခဲ့ရသော မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်သည် ရွှေမန်းတင်မောင်၏ ညဉ့်ဝက် စနစ်ကြောင့် ပို၍ ဆန်းသစ်လာခဲ့သည်။
​ဆောက်တန်းရွာ၊ အင်းပါ
ဆောက်တန်းရွာ၊ အင်းပါ
ကျွန်းကြီး (မြောက်)ရွာ၊ မုံရွာမြို့နယ်
ကျွန်းကြီး (မြောက်)ရွာ (Kyungyi(North))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ မုံရွာမြို့နယ်၊ ကျွန်းကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၁၁၂ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မုံရွာမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အင်ဗရော့ယန်ရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
အင်ဗရော့ယန်ရွာ(Inbayawtyang)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ ဘွပ်ခါးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၈၃၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘွပ်ခါးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၃ ဦး၊ မ ၁၂၈ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၄၁ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တောင်ငုံးရင်မည်း
တောင်ငုံးရင်မည်း သို့မဟုတ် တောင်ငုံးရင်မဲ ("Hydrornis gurneyi") သည် အရွယ်အစား အလယ်အလတ် ရှိသော မြေလူးငှက် ဖြစ်သည်။ မလေးကျွန်းဆွယ်၌ သားပေါက်သော်လည်း၊ ကောင်ရေအများစုမှာ မြန်မာပြည်မှ ဖြစ်သည်။ ဗြိတိသျှ ဘဏ်လုပ်ငန်းရှင်နှင့် အပျော်တမ်း ငှက်ပညာရှင် ဂျွန် ဟင်နရီ ဂါးနီး (John Henry Gurney) (၁၈၁၉-၁၈၉၀) ကို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် Gurney's pitta ဟု ခေါ်တွင်သည်။ ၎င်းစားသောက်သည်များမှာ ပက်ကျိ၊ အင်းဆက်ပိုးနှင့် တီကောင်များ ဖြစ်သည်။
ကျောင်းစုရွာ၊ ကျုံရှ
ကျောင်းစုရွာ၊ ကျုံရှ
တောင်ငုံးရင်မည်း
ဖော်ပြချက်
ငှက်ဖိုတွင် အပြာရောင် အမောက် ရှိပြီး၊ အောက်ပိုင်းမှာ အမည်း၊ အဝါနှင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ခေါင်း၏ ကျန်သော အပိုင်းမှာ အမည်းရောင် ဖြစ်သည်။ အပေါ်ပိုင်းတွင် နီညိုရောင် ရှိသည်။ ငှက်မတွင် နီညိုရောင် အမောက် ရှိပြီး၊ အောက်ပိုင်းမှာ ညိုဝါရောင်နှင့် ဖြူတူတူ ရောင် ရှိသည်။ ပျမ်းမျှ ၇၃.၂ ဂရမ် လေးသည်။ အဓိကကျက်စားသည်မှာ အပူပိုင်းဒေသ ဖြစ်သည်။ နွေးသမပိုင်းဒေသ၊ ရွှံ့နွံစိမ့်တောများ၌ တွေ့ရသည်။ ကျက်စားခွင်မှာ ၂၄၀၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။
ပစ္စက္ခ အခြေအနေ
တောင်ငုံးရင်မည်းသည် မျိုးတုံး အန္တရာယ် ကြုံတွေ့နေရသည်။ အစက ၁၉၅၂ ကတည်းက မျိုးတုံးသွားပြီဟု ထင်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၁၉၈၆ တွင် ပြန်လည် တွေ့ရှိသည်။ မြန်မာပြည်တောင်ပိုင်း တနင်္သာရီဒေသနှင့် ထိုင်းကျွန်းဆွယ်တွင် သစ်ပင်များ ခုတ်လှဲရာမှ သဘာဝသစ်တောများ ပျောက်ကွယ်ကုန်မှုကြောင့် ဤမျှ ရှားပါးရခြင်း ဖြစ်သည်။
၁၉၉၇ တွင် အထီးအမ ၉ စုံသာ ကောင်ရေကျန်လောက်သည်ဟု ခန့်မှန်းတွက်ချက်ကြရာ၊ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အရှားပါးဆုံး ငှက်မျိုးစိတ်ဝင် ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ကံအားလျော်စွာ ၂၀၀၃ တွင် မြန်မာပြည်၌ ၎င်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိရာ၊ ဆိုက်လေးနေရာ တွေ့သောအခါ၊ တနေရာတည်းတွင် အများဆုံး ဖိုမ ၁၀-၁၂ စုံခန့်သည် ခဲယဉ်းစွာ အသက်ရှင်နေထိုင်နေရသည်။ သို့ဖြစ်ရာ၊ IUCN စာရင်းတွင် မျိုးတုံးလုနီးအဆင့်မှ မျိုးတုံးရန် အန္တရာယ်ကြုံနေအဆင့်သို့ ပြန်လည် လျှော့ချနိုင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်း ၂၀၀၉ အထိ မြန်မာပြည်တွင် ထပ်မံ သုတေသနပြုသောအခါ၊ အခြား နေရာဒေသများတွင်ပါ အတော်များများ တွေ့ရှိလာရသဖြင့် တကမ္ဘာလုံးတွင် ခန့်မှန်းထားသော မူလကောင်ရေထက် သိသိသာသာ တိုးလာသည်။ သို့သော်လည်း များမကြာမီ မျိုးတုံးလုနီး အဆင့်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိနိုင်ခြေ ရှိသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် မျိုးတုံးလုနီး တောင်ငုံးရင်မည်းသုတေသနကို ၂၀၀၇ မှ ၂၀၁၃ အထိ ပြုလုပ်ပြီး သုံးနှစ်အကြာ ၂၀၁၆- ၁၇ တွင် ယင်းငှက်မှီခိုနေထိုင်ရာ မြေနိမ့်မြေပြန့်တောများသည် ဆီအုန်းအပါအဝင် စိုက်ပျိုးမြေချဲ့ထွင်လာမှုကြောင့် တောပြုန်းတီးကာ ၂၀၀၇ ကထက် ၈၀ ရာခိုင်နှုန်း ပျောက်ကွယ်သွားကြောင်း ယင်းငှက်ကို သုတေသနပြုနေသည့် FFI မှ တနင်္သာရီ ဒေသသဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး အစီအစဉ်အရ သိရသည်။ မြန်မာနှင့်ထိုင်း၌သာ တွေ့ရပြီး တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး ဆွန်ဒဟတ်တောများ နှင့် မြိတ်၊ ကော့သောင်း အနီးတဝိုက်၌ နေထိုင်ကျက်စားသည်။ မြိတ်-ကော့သောင်းလမ်းရှိ မှီခိုတော တော်တော် များများ ပျက်စီးသွားရာ၊ သုတေသန ပြုလုပ်ချက်များအရ ငှက်ကောင်ရေ အတိအကျ မသိနိုင်ဘဲ ကောင်ရေ နည်းပါးနိုင်သည်ဟု အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ တောရိုင်း တိရစ္ဆာန်နှင့် သစ်ပင်ပန်းမန်များ အဖွဲ့ (FFI)မှ ဆိုသည်။
ပြင်ပလင့်
ကဏ္ဍ:မလေးကျွန်းဆွယ်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:စာကလေးနှင့် အလားတူငှက်များ
​ဆိပ်ကြီးကုန်းရွာ၊ အိုင်ဝိုင်း
ဆိပ်ကြီးကုန်းရွာ၊ အိုင်ဝိုင်း
ဒေါင့်ဒိုးရွာ၊ ရေဦးမြို့နယ်
ဒေါင့်ဒိုးရွာ (Dauntdoe)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရေဦးမြို့နယ်၊ ဇေယျဝတီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၃၅၇ ဖြစ်သည်။
မာဒါဘော့ဆွာ့ဖ်မြို့
မာဒါဘော့ဆွာ့ဖ်မြို့ (Mladá Boleslav; ; Jungbunzlau) သည် ချက်သမ္မတနိုင်ငံ၊ ဗဟိုဘိုဟီးမီးယန်းဒေသရှိ မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်။ လူဦးရေမှာ ၄၂,၀၀၀ ခန့်ရှိသည်။
မာဒါဘော့ဆွာ့ဖ်မြို့သည် ဒေသတွင်းတွင် ဒုတိယလူဦးရေအများဆုံးမြို့ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် စကိုဒါအော်တို ကုမ္ပဏီ၏ကျေးဇူးကြောင့် ချက်မော်တော်ယာဉ်လုပ်ငန်း၏ အဓိကဗဟိုချက်ဖြစ်ကာ ချက်စက်မှုလုပ်ငန်း၏ ဗဟိုလည်း ဖြစ်သည်။။ သမိုင်းဝင်မြို့လယ်ကို ကောင်းစွာထိန်းသိမ်းထားပြီး မြို့ပြအထိမ်းအမှတ်ဇုန် အဖြစ် ဥပဒေဖြင့် ကာကွယ်ထားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ချက်သမ္မတနိုင်ငံရှိ မြို့များ
သတ္တဌာန
ဌာနခုနှစ်ဆူကား တို့ဖြစ်ကြသည်။
ပလ္လက် သတ္တာဟ မည်သည် မြတ်စွာဘုရားသည် ဗောဓိပင်၏ အရှေ့မျက်နှာလေးတောင်ကွာ အရပ်၌ ပါရမီတော်တို့ကြောင့် ပေါ်ပေါက်လှာသော ပလ္လင်ထက်၌သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကြီးကိုရကာ ဘုရားဖြစ်တော်မူသည်မှစ၍ ထက်ဝယ်ဖွဲ့ခွေနေတော်မူပြီးလျှင် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဓမ္မကိုအနုလောမ၊ ပဋိလောမအားဖြင့် ဆင်ခြင် အောက်မေ့လျက် ကုဋေအသိန်းမကသော ဖလသမာပတ်ကိုဝင်စားကာသိကြား ၊သုယာမ၊ သန္တုဿိတ၊ မဟာဗြဟ္မာစသောနတ်တို့၏ပူဇော်ခြင်းကိုခုနှစ်ရက်ပတ်လုံးခံယူ စံပယ်တော်မူရာ အရပ်ဖြစ်သည်။
ပလ္လက် သတ္တာဟဆိုသည်မှာပလ္လင်ပေါ်တွင်သီတင်းသုံးလေသောခု နှစ်ရက်ဟုဆိုလိုသည်။ ဖလသမာပတ်ကိုဝင်စားသည်ဆိုရာ၌ နိဗ္ဗာန်၏ချမ်းသာပုံကိုအာရုံပြုသည်ဟုဆိုလို၏။ ဤပလ္လင်ကို လုယူ လိုသူတို့သည် မည်သည့်နည်းနှင့်မျှ လုယူ၍မအောင်မြင်နိုင်။ တစ်နည်း လုယူလိုသူများထံမှ မဆုံးရှုံးနိုင် သောပလ္လင်ဖြစ်၍ အပ္ပရာဇိတပလ္လင်ဟုခေါ်သည်။ သီရိဓမ္မာသောကမင်းသည် မဟာဗောဓိပင်နှင့် ပလ္လင်တော်ကို ဖူးမျှော်ရန် မိမိနန်းစံ ၁ဝ နှစ်၊ ၁၁ နှစ်ခန့်တွင်လာရောက်၍ ဗောဓိပင်၏အနီးတွင် မဟာ ဗောဓိစေတီကို တည်ထားတော် မူခဲ့၏။ ထိုတည်ခဲ့ရင်းစေတီတော်မှာ ကာလကြာမြင့်၍ ပျက်စီးယိုယွင်း သဖြင့်ယခုတွေ့ရှိဖူးမျှော်ရသောစေတီတော်မှာ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီတို့ကဆက်လက်ပြုပြင်ထားသောစေတီတော်ကြီး သာဖြစ်၏။ ယခုရှိနေသောဗောဓိပင်မှာလည်းမူလပင်ရင်းမှ ဆင်းသက်ပေါက်ဖွားလာသော အဆက်အနွယ်ဝင်ဗောဓိပင် သာဖြစ်လေသည်။
အနိမ္မိသ သတ္တာဟမည်သည် ဗောဓိပင်၏အရှေ့မြောက်ယံ တစ်ဆဲ့လေးလံကွာသောအရပ်၌ မြတ်စွာဘုရားသည်ရပ်တော်မူလျက် ဗောဓိရပ်ခွင်ရွှေပလ္လင်ဝယ် သဗ္ဗညုတဉာဏ်ကိုရပေသည်တကားဟု ခုနစ်ရက်ပတ်လုံး မမှိတ်သောမျက်စိဖြင့် ကြည့်ရှုစံပယ်တော်မူရာအရပ်ဖြစ်သည်။ အနိမ္မိသ သတ္တာဟဆို သည်မှာမျက်စိမှိတ်ခြင်းမရှိသော ခုနစ်ရက်ဟုဆိုလိုသည်။ ဤသို့ မြတ်စွာဘုရားသည်ဗောဓိပင်နှင့်ပလ္လင် တော်ကိုကြည့်ရှုကာ ခုနစ်ရက်တိုင်တိုင်ရပ်တော်မူရာအရပ်ကိုအနိမ္မိသ စေတီဟုခေါ်သည်။ မြတ်စွာဘုရား ကားအထူးသုံးဆောင်တော်မူအပ်သော အရာဟူသမျှသည် ပရိဘောဂစေတီထိုက်သည်ချည်းဖြစ်၏။
ရတနစင်္ကမ သတ္တာဟမည်သည် ထိုသို့ပလ္လင်တော်ကိုစိမ့်စိမ့်မှည့်မှည့်ကြည့်ရှုတော်မူသောအခါ နတ်တို့ကဤသိဒ္ဓတ်မင်းသားဘုရားအလောင်းတော်သည် စံပျော်ဖူးသည့်ပလ္လင်ကိုမှခင်မင်တောင့်တခြင်း မပြတ်ထပ်၍ပြုအပ်သောမဂကိစ္စရှိချေသေးသည်ဟု အကြံဖြစ်သည်ကိုသိမြင်တော်မူလတ်၍ နတ်တို့၏ သံသယကိုပယ်ဖျောက်ခြင်းငှာ မြတ်စွာဘုရားသည်ကောင်းကင်သို့တစ်ယူဇနာမျှပျံတက်၍ ယမိုက်ပြာဋိဟာ ကိုပြတော်မူလျက် ကောင်းကင်မှသက်တော်မူသောအခါ ရွှေပလ္လင်နှင့်အနိမ္မိသ အကြား အတောင် ၂ဝ ရှိ သောအရပ်ကိုဗဟိုထား၍ တဖက်ငါးလံကွာဌာနတွင် အရှေ့အနောက်အတောင် ခြောက်ဆယ်ရှည်သော ရတနာစင်္ကြန်ကို ဖန်ဆင်းကာ ခုနစ်ရက်ပတ်လုံးစင်္ကြန်ကြွတော်မူရာအရပ်ဖြစ်သည်။ စင်္ကမသတ္တာဟ ဆိုသည်မှာစင်္ကြန်ကြွနေတော်မူသည့် ခုနစ်ရက်ဟုဆိုလိုသည်၊ ထိုစင်္ကြန်ကြွတော်မူရာနေရာကိုလည်း ရတနစင်္ကမစေတီဟုခေါ်၏။
ရတနဃရ သတ္တာဟမည်သည် မြတ်စွာဘုရားသည်မဟာဗောဓိပင်မှ အနောက်မြောက်အတောင် လေးဆယ်ကွာနေရာတွင်ရှိသောရတနာခုနစ်ပါးဖြင့်ခြယ်လယ်ကာ နတ်များဖန်ဆင်းအပ်သောအိမ်၌ထက်ဝယ်ဖွေဲ့ခွေနေတော်မူလျှက် ပိဋကတ်သုံးပုံကိုသုံးသပ်ဆင်ခြင်တော်မူသည်တွင် မဟာပကရဏဖြစ်သောပဋ္ဌာန်း ကျမ်းသို့ရောက်လျှင် ထက်ဝန်းကျင်ကိုယ်တော်မှ ရောင်ခြည်တော်ခြောက်သွယ်သည်တဖိတ်ဖိတ်ကွန့်မြူး လျက် ခုနစ်ရက်ပတ်လုံးစံပယ်တော်မူရာအရပ်ဖြစ်သည်။ ရတနဃရ သတ္တာဟဟူသည် ရတနာအိမ်၌သီ တင်းသုံးသော်မူသော ခုနစ်ရက်ဟုဆိုလိုသည်။ ဤအဘိဓမ္မာတရားကို သုံးသပ်ဆင်ခြင်ခြင်းပြုရာအိမ်ကို ရွှေ၊ငွေစသော ရတနာခုနှစ်ပါး တို့ဖြင့် ခြယ်လှယ်ကာ နတ်များဖန်ဆင်းထားသည်ဟု သုတ္တန်ဆောင်ပုဂ္ဂိုလ်တို့က မိန့်ဆိုတော်မူကြ၏။
အဘိဓမ္မာဆောင်ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကမူကား ရတနဃရ ဟူသည်ရွှေငွေစသောလောကီရတနာ ခုနစ်ပါးတို့ဖြင့်ခြယ်လှယ်ထားသောအိမ်မဟုတ်၊ အဘိဓမ္မာခုနစ်ကျမ်းတည်းဟူသော တရားရတနာတို့ကို သုံးသပ်ဆင်ခြင်ရာအိမ်ဖြစ်သောကြောင့်ရတနာအိမ်ခေါ်သည်ဟု မိန့်ဆိုတော်မူကြ၏။ ထိုအိမ်နေရာအရပ် ကိုလည်း ရတနဃရ စေတီဟုခေါ်လေသည်။
မုစလိန္ဒ သတ္တာဟမည်သည် မဟာဗောဓိပင်၏အရှေ့တောင်မျက်နှာ ၅၁ လံကွာသို့မဟုတ်၊ ၂၉ လံကွာတွင်ရှိသောမုစလိန္ဒအိုင်အနီး ကျည်းပင်ကြီး၏ အရင်း၌ မြတ်စွာဘုရားသည်သီတင်းသုံးတော်မူခိုက် စကြဝဠာတခုလုံးကိုပျံ့နှံ့ကာ မိုးရေရောထွေးလေပြင်းတိုက်ခက်လျက် နေ့ရက်ကိုဖျက်ဆီးတတ်သောမိုးကြီး သည် အခါမဟုတ်ပဲ ခုနစ်ရက်တိုင်ရွာစွေသည်တွင် ကိုယ်တော်အားချမ်းအေးခြင်းစသောဘေးကို ကာကွယ်ရန်အလို့ငှာ မိမိ၏ကြီးစွာသောကိုယ်ဖြင့် ခုနစ်ဆင့်ရစ်ခွေဦးခေါင်းတော်ပေါ်၌ ပါးပျဉ်းဖြင့်အုပ်မိုး ကွယ်ကာပေးသော မုစလိန္ဒနဂါးမင်း၏ အစောင့်အရှောက်ကိုခံယူတော်မူကာ နိဗ္ဗာန်၏ချမ်းသာပုံကို အာရုံဝင်စားလျက် ခုနစ်ရက်ပတ်လုံးသီတင်းသုံးတော်မူရာ အရပ်ဖြစ်သည်။ မုစလိန္ဒနဂါးဟူသည်ကျည်းပင် အနီးရှိရေအိုင်၊ သို့မဟုတ် ရေကန်နှင့်ဆက်သွယ်လျက်ရှိသောနဂါးဘုံနေ တန်ခိုးကြီးသောနဂါးဖြစ်၏။ မုစလိန္ဒသတ္တာဟ ဟူသည် ကျည်းပင်ရင်းတွင်သီတင်းသုံးသောခုနစ်ရက်ဟုဆိုလိုသည်။ ဤကျည်းပင် ကိုလည်းမုစလိန္ဒစေတိယဟုမခေါ်တော့ချေ။
ရာဇာယတန သတ္တာဟ မည်သည် မဟာဗောဓိပင်၏တောင်မျက်နှာ အလံလေးဆယ်ကွာအရပ် တွင်ရှိသောရာဇာယတနခေါ် လင်းလွန်းပင်ရင်း၌ မြတ်စွာဘုရားသည်သမာပတ်ကိုဝင်စား၍ ခုနစ်ရက် ပတ်လုံးသီတင်းသုံးတော်မူရာအရပ်ဖြစ်သည်။ ရာဇာယတနသတ္တာဟဟူသည် လင်းလွန်းပင်ရင်းသီတင်း သုံးတော်မူသည့်ခုနစ်ရက်ဟုဆိုလိုသည်။
ဤလင်းလွန်းပင်ရင်းကိုလည်း ရာဇာယတနစေတိယဟုမခေါ် တော့ပြီ။ ပလ္လက် သတ္တာဟမှစ၍ ရာဇာယတနသတ္တာဟအထိ ခုနစ်ရက်ခုနစ်လီဖြစ်၍ ၄၉ ရက်ဖြစ်၏။ မြတ်စွာဘုရားသည်ကဆုန်လပြည့်နေ့တွင်သုဇာတာလှူဒါန်းသော ဃနာနို့ဆွမ်းကို ၄၉ လုပ်တိတိ ဘုဉ်း ပေးတော်မူခဲ့ရာ တစ်ရက်တစ်လုပ်ကျနှင့်မျှတတော်မူ၏။ ရက် ၅ဝမြောက် ဖြစ်သော နေ့မှာကား စားသုံး တော်မူရန်အာဟာရလိုသည့် အတိုင်း ဥက္ကလာဇနပုဒ်မှ အရောင်းအဝယ်လာရောက်သော ဘလ္လိကနှင့်တပုဿ ခေါ် ကုန်သည်ညီနောင်တို့အား ရှေးဘဝကအမျိုးတော်သောနတ်က ညွှန်ကြားချက်အရ လင်းလွန်းပင်မှ မြတ်စွာဘုရားကြွသွားတော်မမူမီ ကုန်သည်ညီနောင်တို့ရောက်လှာကြပြီးလျှင် မုံကြွက်ကျစ် နှင့်ပျားမုံ့ဆုပ် များကိုလှူဒါန်းပြီးမှ မြတ်စွာဘုရားကို ကိုးကွယ်ရာဟူ၍ ယုံကြည်ဆည်းကပ်ပါ၏။ တရားတော်ကို ကိုးကွယ်ရာဟူ၍ ယုံကြည်ဆည်းကပ်ပါ၏။ ဟူသောစကားနှစ်ခွန်းဖြင့်သရဏဂုံတည်ဆောက်ကြကုန်၏။ သံဃာတော်မပေါ်သေးသောကြောင့် သံဃသရဏဂုံကိုမဆောက်တည်ကြရ။ သို့ဖြစ်၍ထိုညီနောင်တို့၏ သရဏဂုံကို ဒွေဝါစိကသရဏဂုံဟုခေါ်သည်။
ကုန်းဆာရွာ၊ ဟိုခဲ
ကုန်းဆာရွာ (Konehsar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်၊ ဟိုခဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၆၆၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟိုခဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၆၄ ဦး၊ မ ၂၂၈၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၂၄၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပေါက်စံရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
ပေါက်စံရွာ (Pauksan)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ မဲဒီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၂၀၃၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မဲဒီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၃၆ ဦး၊ မ ၂၁၃၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၇၆၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အဟုန်
အဟုန် (momentum) ဆိုသည်မှာ နယူတန်၏ ရွေ့လျားမှုဆိုင်ရာ နိယာမများတွင် အဖြောင့်သွားအဟုန်၊ ရွေ့ရှားအဟုန် (သို့) သာမန်အဟုန် သည် အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ ဒြပ်ထုနှင့် အလျင်တို့၏ မြှောက်လဒ်ဖြစ်သည်။ ဗက်တာတန်ဖိုးရှိသောကြောင့် ပမာဏနှင့် လားရာတို့ရှိကြသည်။ အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ ဒြပ်ထုကို
ဟုသတ်မှတ်၍ အလျင်ကို
v
ဖြင့် သတ်မှတ်ထားကာ အဟုန်ကိုလိုချင်လျှင်
နိုင်ငံတကာသုံးယူနစ်ဖြစ်သည့် SI unit တွင် အဟုန်ကို တစ်စက္ကန့်၌ရှိသော ကီလိုဂရမ် မီတာ (kg m/s) ဖြင့် ပြသသည်။
နယူတန်၏ ရွေ့လျားမှု ဆိုင်ရာ ဒုတိယနိယာမတွင် အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ အဟုန်ပြောင်းလဲနှုန်းသည် ထိုအရာဝတ္ထုအပေါ်တွင် သက်ရောက်သော အသားတင်အားနှင့် ညီသည်ဟု ဖွင့်ဆိုထားသည်။ အဟုန်သည် ရည်ညွှန်းဘောင် (frame of reference-ရည်ညွှန်းကိုးကားသည့် စံ/ဥပဒေ) အပေါ်တွင်မူတည်သော်လည်း ရွေ့မြဲတည်မြဲဘောင် (inertial frame-အင်နားရှားဘောင်) တွင်မူ တစ်သတ်မတ်တန်ဖိုး (conserved quantity-မပြောင်းလဲသည့်တန်ဖိုး) ရှိ၏ ။ ဆိုလိုသည်မှာ အပိတ်စနစ် (closed system-ပြင်ပ၏စွက်ဖက်မှုမရှိခြင်း) ကို ပြင်ပမှ အားများသက်ရောက်မှုမရှိလျှင် ၎င်း၏စုစုပေါင်းအဖြောင့်အဟုန်သည်လည်း ပြောင်းလဲခြင်းမရှိနိုင်ပေ။ အထူးနှိုင်းရသီအိုရီ (အထူးပြုထားသော ဖော်မြူလာပုံစံတစ်ခုဖြင့်)၊ အထူးပြုမွန်းမံပုံစံ၊ ယေဘုယျနှိုင်းရသီအိုရီ၊ လျှပ်စစ်သံလိုက်စက်ကွင်းဘာသာရပ်၊ ကွမ်တမ်မက္ကင်းနစ်၊ ကွမ်တမ်စက်ကွင်းသီအိုရီ တို့တွင်လည်း တသတ်မတ်တန်ဖိုးအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ နေရာနှင့်အချိန်တို့၏ အခြေခံအချိုးညီခြင်းများထဲက တစ်ခုဖြစ်သည်။ (translational symmetry-ရွေ့လျားမှုဆိုင်ရာ အချိုးညီခြင်း)
ကဏ္ဍ:မက္ကင်းနစ်
ဝက်ဖြူကုန်း
ဝက်ဖြူကုန်း
ချင်းလျှားလေးရွာ၊ ချင်းလျှား
ချင်းလျှားလေးရွာ၊ ချင်းလျှား
အိုင်ဝိုင်းရွာ၊ အိုင်ဝိုင်း
အိုင်ဝိုင်းရွာ၊ အိုင်ဝိုင်း
ဘန့်ပွေး
ဘန့်ပွေး
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော သစ်ပင်များ
ဗိုလ်တဲငှက်လည်ဖြူ
ဗိုလ်တဲငှက်လည်ဖြူ (Monticola gularis) သည် မန်ချူးရီးယား (ယနေ့ခေတ် တရုတ်နိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းဒေသ) တွင် တွေ့ရှိရသည့် ငှက်ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မန်ချူးရီးယားတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
အမှတ်(၂) ခြေလျင်တပ်ရင်း
အမှတ်(၂) ခြေလျင်တပ်ရင်း
လက်ပြ ကျိုက်ထိုမြို့နယ်
ကဏ္ဍ:ခြေလျင်တပ်ရင်းများ
ရွာသစ်ရွာ၊ ကျုံရှ
ရွာသစ်ရွာ၊ ကျုံရှ
မျှော်ချောင်း
မျှော်ချောင်း
NGC 5750
NGC 5750 သည် ဗာဂိုး ကြယ်စုတန်းမှ တက်ကြွ ဂယ်လက်တစ် နယူကလိယပ်ရှိသည့် ခရုပတ်ပုံစံ ဂလက်ဆီဖြစ်သည်။
ကုန်းတလင်း (မြောက်)ရွာ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်
ကုန်းတလင်း (မြောက်)ရွာ (Konetalin(North))သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ ဆင်ချောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၈၄၁၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆင်ချောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၁၉ ဦး၊ မ ၂၅၀၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၃၂၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေစကြိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဘိုးချိန်၊ အမ်
အမ်ဘိုးချိန်
အမ်ဘိုးချိန် ကို ၁၉၀၄ ခုနှစ်တွင် တောင်ငူခရိုင်၊ ဇီးဖြူသောင် ကျေးရွာ၌ အဖ ဦးမောင်ကြီး အမိ ဒေါ်မှန် တို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ တောင်ငူအထက်တန်းကျောင်းမှ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း အောင်မြင်ပြီး ဖြူး နေရှင်နယ် အထက်တန်းကျောင်း တွင် ကျောင်းဆရာ အဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
ဦးဘိုးချိန် သည် ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်တွင် သတင်းထောက် အဖြစ် သတင်းစာလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ရာ ဆန်းနေ့စဉ်သတင်းစာ တွင် ၁၉၄၅ ခုနှစ်အထိ အယ်ဒီတာအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု သတင်းစာ လုပ်ငန်းသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ Tribune သတင်းစာ စတင်တည်ထောင်သည့် ၁၉၄၆ ခုနှစ်မှ စ၍ အယ်ဒီတာ အဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၉-၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ သတင်းထောက် အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၁၉၄၇-၅၁ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့ကာယကြံ့ခိုင်ရေးအဖွဲ့ ငွေထိန်း အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၅-၅၈ ခုနှစ်တွင် ရုပ်ရှင်တည်းဖြတ်ရေးဘုတ် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် လည်းကောင်း၊ မြူနီစီပါယ် ကောင်စီဝင် အဖြစ်လည်းကောင်း ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယ နှင့် ပါကစ္စတန် သို့လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ဂျပန် နိုင်ငံသို့ လည်းကောင်း ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂ စီးပွားရေးနှင့်လူမှုရေး ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်ရေး ညီလာခံသို့ တက်ရောက်ခဲ့ပြီး၊ ဥရုဂွေး၊ မွန်တီဗီဒို တောင်အမေရိက နိုင်ငံများသို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် ကနေဒါ၊ အနောက်ဂျာမဏီ နှင့် ပြင်သစ် နိုင်ငံများသို့ သွားရောက် ခဲ့သည်။
ဦးဘိုးချိန် သည် ၁၉၉၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
၁၉ ဇူလိုင်
ဇူလိုင်လ၊ (၁၉)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၂၀၁)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၂၀၂)ရက်မြောက်)) နေ့ရက် ဖြစ်သည်။ ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၁၆၅) ရက် ကျန်သေးသည်။
ထီအောလ်ရွာ၊ မတူပီမြို့နယ်
ထီအောလ်ရွာ(Thiol)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ မတူပီမြို့နယ်၊ စောင်ထီယားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၀၄၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စောင်ထီယားကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၅၄ ဦး၊ မ ၃၁၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၇၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မတူပီမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ငပိအိုင်ရွာ၊ အိုင်ဝိုင်း
ငပိအိုင်ရွာ၊ အိုင်ဝိုင်း
အင်လုံဂျုံရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
အင်လုံဂျုံရွာ(Inlongjon)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ ဘွပ်ခါးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၈၄၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘွပ်ခါးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၃ ဦး၊ မ ၁၂၈ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၄၁ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တတ်အူးတဲရွာ၊ မိုင်းမောမြို့နယ်
တတ်အူးတဲရွာ (Tatautei)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ မိုင်းမောမြို့နယ်၊ မွတ်လုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၇၈၈၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းမောမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဖွားစော (သစ်မထီး)
သစ်မထီး ဖွားစော သည် ပုဂံခေတ်နှောင်းပိုင်း ကျော်စွာဘုရင်နှင့် စောနစ်ဘုရင်တို့၏ မိဖုရားခေါင်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ နန်းတွင်းရာဇဝင်ကျမ်းများတွင် စောစိုးကို ကျော်စွာဘုရင်၏ မိဖုရားခေါင်အဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ သို့သော် သမိုင်းပညာရှင်များက ဖွားစောကို မိဖုရားခေါင်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုကြသည်။ ဖွားစောသည် အိမ်ရှေ့မင်းသား သိင်္ဃပတိ နှင့် ကုမာရ ကဿပတို့၏ မယ်တော်လည်း ဖြစ်သည်။
သစ်မထီးဖွားစောသည် ပုဂံခေတ်သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော မိဖုရား ဖွားစော သုံးဦးအနက် တတိယ ဖွားစော ဖြစ်သည်။ ခေတ်ပြိုင်ကျောက်စာများကို ဗိုလ်မှူးဘရှင်၏ နှိုင်းယှဉ်စစ်ဆေးချက်အရ သူမသည် မိဖုရားစောလှဝန်း၏ အငယ်ဆုံး ညီမတော်ဖြစ်ပြီး အေဒီ ၁၂၉၅/၉၆ ကာလတွင်မှ အစ်မတော်၏ မိဖုရားခေါင်နေရာကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း စောလှဝန်းသည် ဆယ်စုနှစ် နှစ်နှစ်ကျော်ငယ်သော ကျော်စွာဘုရင်၏ မိဖုရားဖြစ်သည်ကိုလည်းကောင်း၊ သစ်မထီးဖွားစောသည် စောလှဝန်း၏ ညီမတော် ဖြစ်သည်ကိုလည်းကောင်း အားလုံးက လက်ခံထားခြင်း မဟုတ်ပေ။
ကျမ်းပြုစာရင်း
ကဏ္ဍ:ပုဂံခေတ် မိဖုရားခေါင်များ
ကျွန်းကြီး (တောင်)ရွာ၊ မုံရွာမြို့နယ်
ကျွန်းကြီး (တောင်)ရွာ (Kyungyi(South))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ မုံရွာမြို့နယ်၊ ကျွန်းကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၁၁၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မုံရွာမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ယူအေဘီဘဏ်
ယူနိုက်တက်အမရဘဏ် (United Amara Bank) သည် ပြည်တွင်းပုဂ္ဂလိကဘဏ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၂၀၁၀ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရမှ ခွင့်ပြုပေးခဲ့သော ပုဂ္ဂလိကဘဏ် (၄)ခုထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ နောင်တွင် ယူအေဘီဘဏ်လီမိတက် (uab bank Limited) ဟု ပြန်လည်၍ အမည်ပြောင်းခဲ့သည်။
ဘဏ်ကို အဓိကပိုင်ဆိုင်သူမှာ ဦးအောင်သောင်း၏ သားဖြစ်သူ ဦးနေအောင်ဖြစ်သည်။ ရုံးချုပ် (ရန်ကုန်ရုံးခွဲ)သည် အမှတ်- ၅၂၀( အေ/၄ )၊ ကမ္ဘာအေးဘုရားလမ်း၊ ဗဟန်းမြို့နယ်၊ ရန်ကုန်မြို့တွင် တည်ရှိသည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ယူအေဘီ တာဝါ၊ တိုင်းမ်စီးတီး၊ ကမာရွတ်မြို့နယ်၊ ရန်ကုန်မြို့သို့ ရုံးချုပ် (ရန်ကုန်ရုံးခွဲ) အဖြစ် ပြောင်းလဲ ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
မတည်ရင်းနှီးငွေ
ခွင့်ပြုပြီး မတည်ရင်းနှီးငွေမှာ မြန်မာကျပ်ငွေ ၇၅ ဘီလီယံဖြစ်ပြီး ထည့်ဝင်ပြီး ၃၀ ကျပ်ဘီလီယံဖြစ်သည်။
ဝန်ဆောင်မှုများ
ယူနိုက်တက်အမရဘဏ်မှ ဆောင်ရွက်ပေးနေသော ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘဏ်များ
ကြက်တောစားရွာ၊ ရေဦးမြို့နယ်
ကြက်တောစားရွာ (Kyettawsar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရေဦးမြို့နယ်၊ ဇေယျဝတီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၃၅၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အက်ဒ်ဝင် ဟားဘတ် လန်း
ဓာတ်ပုံလောကသည် နည်းပညာများတိုးတက်လာသည့်အလျောက် ခေတ်တစ်ခေတ်ပြီးတစ်ခေတ် ပြောင်းလဲလာသည်နှင့်အမျှ အသစ်အဆန်းများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ရသည်။ ဓာတ်ပုံလောကတွင် နည်းပညာတိုးတက်မှုကို များစွာအထောက်အကူပြုခဲ့သူများ ထဲတွင် အက်ဒ်ဝင် ဟားဘတ် လန်းကိုလည်း မေ့ထား၍မဖြစ်ပေ။ ဓာတ်ပုံရိုက်ပြီးပြီးချင်း စက္ကန့်ပိုင်းအတွင်း ထွက်လာသည့် ပိုလာရွိုက်ကင်မရာကို သတိရလျှင် သူ့ကို ပထမဆုံး ကျေးဇူးတင်ရမည်သာဖြစ်သည်။
သူဘယ်သူလဲ
လန်းသည် အမေရိကန် သိပ္ပံပညာရှင်နှင့် တီထွင်သူတစ်ဦးဖြစ်သည်။ Polaroid Corporation ကို စတင်ထူထောင် သည့် ကုမ္ပဏီပိုင်ရှင်တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။ သူသည် ဓာတ်ပုံနှင့် ပတ်သက်သည့် တီထွင်မှုပေါင်းများစွာကို ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ယင်း တို့အထဲတွင် ပိုလာရွိုက်အလင်းနှင့် တွဲဖက်သုံးနိုင်မည့် တန်ဖိုးနည်း filter များ၊ ဓာတ်ပုံအရောင်အတွက် retinex သဘောတရားများအပြင် ချက်ချင်းရိုက်၊ ပုံချက်ချင်းထွက်သည့် ကင်မရာများကိုပါ တီထွင်နိုင်ခဲ့သူတစ်ဦးဖြစ်သည်။ သူသည် ပိုလာရွိုက်ကင်မရာကို ၁၉၄၈ ခုနှစ်လောက်ကတည်းက ဈေးကွက်တင်ကာ ရောင်းချခဲ့ပြီး၊ ဓာတ်ပုံကို ရိုက်ပြီးသည်နှင့် စက္ကန့် ၆၀အတွင်း ပုံထွက်နိုင်အောင် တီထွင်နိုင်ခဲ့သောကြောင့် လူအများ စိတ်ဝင်စားခဲ့ကြရသည်။
အစောပိုင်းဘဝ
အက်ဒ်ဝင်ကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ကွန်နက်တီကတ်ပြည်နယ်၊ ဘရစ်ပို့တွင် မာသာနှင့် ဟယ်ရီလန်းတို့က မွေးဖွားခဲ့သည်။ နော်ဝစ်ချ်အရပ်ရှိ Norwich Free Academy ကျောင်းတွင် တက်ရောက်ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ထိုကျောင်းမှ ၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင် အထက်တန်းအောင်မြင်ခဲ့သည်။
အထက်တန်းကျောင်းပြီးသည့်အခါတွင် ဟားဗတ် တက္ကသိုလ်သို့သွားပြီး ဆက်လက်ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ဓာတုဗေဒဘာသာရပ်ကို သင်ကြားနေစဉ်မှာပင် ကျောင်းပြီးအောင် ဆက်မတက်တော့ဘဲ ပထမနှစ်နှင့် နယူးယော့ခ်မြို့တော်ကြီးကို ထွက်လာခဲ့ သည်။ သူ့စိတ်ထဲတွင် ပိုလာရွိုက်ကင်မရာအတွက် filter ကို တီထွင်ရန်သာ စိတ်ထဲရှိနေသော်လည်း ကျောင်းမပြီးသေးသည့် သူ့လို ချာတိတ်တစ်ယောက်ကို ပရောဂျက်အပ်မည့်သူမရှိ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။
ကိုလမ်ဘီယာတက္ကသိုလ် ဓာတ်ခွဲခန်းကို ကျောင်းသားများပြန်သည့် အချိန်တွင် ခိုးကြောင်ခိုးဝှက်ဝင်ကာ ဓာတ်ခွဲခန်းသုံး ပစ္စည်းများဖြင့် သူတီထွင်ချင်သည့်အရာကို လေ့လာတီထွင်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရသည်။ ထို့ပြင် နယူးယော့ခ်စီးတီး ပြည်သူ့စာကြည့်တိုက်သို့ သွားပြီး ပိုလာရွိုက်သဘောတရားနှင့် ပတ်သက်သည့် ပညာရပ်များကို လေ့လာဆည်းပူးမှုများ ကိုယ်တိုင်ပြုလုပ်ခဲ့ရသည်။ သူ့ကြိုးပမ်းအားထုတ်ချက်ကြောင့်ပင် ဓာတ်ပုံဖလင်တွင် အလွန်သေးငယ်သည့် မိုက်ခရွန်အရွယ်အစား သလင်းကျောက်အမှုန်များကို ကပ်ပြီး ဓာတ်ပုံကို ချက်ချင်းထုတ်ယူနိုင်သည့် နည်းလမ်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိသွားတော့သည်။ သူတီထွင်လိုက်သည့် ပိုလာရွိုက်ဖလင်ကြောင့် ဟားဗတ်တက္ကသိုလ်ကို ပြန်တက်နိုင်ခဲ့သော်လည်း သူသည် ဘွဲ့ရသည်အထိ ကျောင်းဆက်မတက်နိုင်ခဲ့ပေ။