cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ကိန်း
သုညကို စတင်အသုံးပြုလာခြင်း
အာရပ်ကုန်သည်များသည် အိန္ဒိယမှ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်နှင့် အခြားကုန်ပစ္စည်းအသစ်အဆန်းများအပြင် ဗြာဟ္မဂုတ္တ၏ သင်္ချာကျမ်းကိုပါ ပြန်လည်သယ်ဆောင်လာကြရာ ၇၇၃စီအီးသို့ရောက်သော် (ယခုခေတ် အီရတ်နိုင်ငံရှိ) ဘဂ္ဂဒက်မြို့သို့ သုည၏သဘောတရား ရောက်ရှိပြီးဖြစ်သည်။ အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသတွင် သုည၏သဘောတရား ပြန့်ပွားစည်ပင်လာရာ ကိုးရာစုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါ မိုဟာမက် အီဘင်မူဆာ အယ်ခိုဝါရစ်ဇမီ (Mohammed ibn-Musa al-Khowarizmi) သည် သုညပါ ညီမျှခြင်းများကို စတင်လေ့လာခဲ့ပြီး မြှောက်ခြင်းနှင့် စားခြင်းတို့ကို အမြန်တွက်နည်းတို့ကိုလည်း တီထွင်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ အယ်ခိုဝါရစ်ဇမီက သုညကို “sifr” ဟုခေါ်ခဲ့သည်။ ခုနှစ် ၈၇၉စီအီးသို့ရောက်သော် သုညကို မျက်မှောက်ခေတ်ရေးသားပုံအတိုင်း ဘဲဥပုံဖြင့် ရေးသားလာကြသည်။
စပိန်ပြည်တောင်ပိုင်းကို မောတို့ (Moors) သိမ်းပိုက်ရာမှစပြီး တစ်ဆယ့်နှစ်ရာစုအလယ်ပိုင်းသို့ ရောက်သောအခါ အယ်ခိုဝါရစ်ဇမီ၏ကျမ်းကို ဘာသာပြန်ထားသောကျမ်းများသည် အင်္ဂလန်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရောက်ရှိလာသည်။ ကုန်သွယ်စီးပွားရေးရာများတွင် သုညသည် အလွန်အသုံးဝင်သော်လည်း သုညနှင့် နေရာလိုက်တန်ဖိုးကို အသုံးပြုရေးသားထားသော နံပါတ်များကို တုပပြင်ဆင်ရေးသားရန် လွယ်ကူလွန်းသည်ဟုဆိုကာ ဥရောပရှိ အစိုးရများက သုညနှင့် အာရေဗျ ကိန်းစနစ်ကို ပိတ်ပင်ခဲ့သည်များလည်းရှိသည်။ သို့သော် ကုန်သည်များက လျှို့ဝှက်သုံးစွဲခဲ့ရာမှာ “sifr” ခေါ်သုည၏ အာရေဗျအမည်မှ ရွေ့လျောလာသည့် “cipher” ဆိုသည့် မျက်မှောက်ခေတ်စကားလုံးမှာ ဝှက်စာ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရလာသည်။ နောင်တွင် ရနေးဒေးကား (Rene Descartes) ၏ နာမည်ကျော် ကာတေးရှန်း ကိုဩဒိနိတ်စနစ်တွင် လည်းကောင်း၊ အခြားသင်္ချာပညာရှင်များဖြစ်သည့် နယူတန် (Newton) နှင့် လိုက်ဘနစ် (Leibniz) စသည်တို့၏ လေ့လာမှုများတွင် သုညကို အသုံးပြုခဲ့ပြီး ကဲကုလပ်နှင့် အခြားသင်္ချာဆိုင်ရာ တိုးတက်မှုများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပေသည်။
အနှုတ်ကိန်းများ စတင်အသုံးပြုလာခြင်း
အနှုတ်ကိန်းဟူသည့် သဘောတရားကို အစောဆုံး ၁၀၀ ဘီစီအီး နှင့် ၅၀ ဘီစီအီးအကြားတွင် တရုတ်လူမျိုးတို့ သိမြင်နားလည်ခဲ့ပုံရသည်။ “သင်္ချာအနုပညာနှင့် ပတ်သက်သည့် အခန်းကိုးခန်း” အမည်ရ တရုတ်ကျမ်းတွင် ပုံသဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုး၏ ဧရိယာရှာပုံရှာနည်းကို ဖော်ပြရာတွင် အပေါင်းအမြှောက်ကိန်း (positive coefficient) များကို အနီရောင်အစက်ပြောက်များနှင့်လည်းကောင်း၊ အနှုတ်အမြှောက်ကိန်း (negative coefficient) များကို အနက်ရောင်အစက်ပြောက်များနှင့်လည်းကောင်း ကိုယ်စားပြုရေးသားထားသည်။
သုံးရာစုနှစ်အတွင်းသို့ ရောက်သောအခါ ဂရိပညာရှင် ဒိုင်အိုဖန်တပ် (Diophantus) ၏ Arithmetica ခေါ် ဂဏန်းသင်္ချာကျမ်းတွင် 4x+20=0 ဟူ၍ ယခုခေတ်ပုံစံဖြင့် ရေး၍ရမည့် ညီမျှခြင်းကို ဖြေရှင်းရာတွင် ရရှိသည့် အနှုတ်ကိန်းအဖြေကို အဓိပ္ပာယ်မရှိဟု ကျမ်းပြုသူကိုယ်တိုင် မှတ်ချက်ချဖူးသည်။ ဒိုင်အိုဖန်တပ်သည် အနှုတ်ဂဏန်းပါ တွက်ချက်မှုအချို့ကို ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း အနှုတ်၏ ယေဘုယျသဘောတရားအကြောင်းကို ရှင်းလင်းရေးသားခဲ့ခြင်းမရှိပေ။
စီအီး ခုနစ်ရာစုသို့ ရောက်သောအခါမှသာ အိန္ဒိယပညာရှင် ဗြာဟ္မဂုတ္တ၏ကျမ်းတွင် နှစ်ထပ်ကိန်းညီမျှခြင်းရှင်းနည်းကို အနှုတ်ကိန်းများသုံး၍ ဖော်ပြခဲ့သည်။ အနှုတ်ကိန်းသုံး၍ တွက်ချက်ရာတွင် လိုက်နာရမည့် စည်းမျဉ်းများကိုလည်း ရေးသားခဲ့သည်။
နောက်ပိုင်းရာစုများတွင် အနှုတ်ကိန်းအကြောင်းကို ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှ ပညာရှင်တို့ မှတ်ချက်ပြုရေးသားခဲ့သော်လည်း ဤအနှုတ်သဘောကို အလွယ်တကူ လက်ခံခဲ့ခြင်းမရှိပေ။ စီအီး ကိုးရာစု အရှေ့အလယ်ပိုင်းမှ အယ်ခိုဝါရစ်ဇမီက အနှုတ်ကိန်းများကို အသုံးမပြုဘဲ နှစ်ထပ်ကိန်းညီမျှခြင်းရှင်းနည်းကို ခြောက်မျိုးခွဲ၍ရေးသားခဲ့ပြီး ၊ တစ်ဆယ့်နှစ်ရာစု အိန္ဒိယမှ ဘက်ရှ်ကာရာ (Bhaskara) က အနှုတ်ကိန်းရင်းအဖြေကို “မပြည့်စုံ၍၊ လူတို့သဘောမတူ၍ ယူစရာမလို” ဟုလည်းကောင်း၊ ဆယ့်ငါးရာစု ဥရောပမှ ရှူကေး (Chuquet) က “အဓိပ္ပာယ်မရှိသော နံပါတ်များ” ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဆယ့်ခြောက်ရာစု ဥရောပမှ ရှတီဖယ်က သုညထက်နည်းသည့် အတုအယောင်ကိန်း အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဆယ့်ခုနစ်ရာစု ဥရောပမှ ဒေးကားက အနှုတ်ကိန်းရင်းများသော အဖြေမှားများ အဖြစ်လည်းကောင်း အသီးသီး ရေးသားခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းအဆက်ဆက်မှ ပညာရှင်အချို့က အနှုတ်ကိန်းကို အလုံးစုံသော်လည်းကောင်း၊ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းမျှသာလည်းကောင်း လက်ခံခဲ့သည့် ဖြစ်ရပ်များ ရှိသော်လည်း တစ်ဆယ့်ကိုးရာစု နောက်ပိုင်းရောက်မှသာ အနှုတ်ကိန်းများကို တဖြည်းဖြည်း တွင်ကျယ်စွာ အသုံးပြုလာဟန်ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကိန်းများ
ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံ
ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံသည် ဥရောပတိုက်တောင်ပိုင်းရှိ ဘော်လကန်ကျွန်းဆွယ်တွင် တည်ရှိသည်။ အရှေ့ဘက်တွင် ပင်လယ်နက်၊ တောင်ဘက်တွင် ဂရိနိုင်ငံနှင့် တူရကီနိုင်ငံ အနောက်ဘက်တွင် ယူဂိုဆလားဗီးယားနိုင်ငံနှင့် မြောက်ဘက်တွင် ရူမေးနီးယားနိုင်ငံတို့ဖြင့် ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။ ရူမေးနီးယားနိုင်ငံနှင့် ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံကြားတွင် ဒန်ညုမြစ်က နယ်နိမိတ်သဖွယ် စီးဆင်းလျက်ရှိသည်။ ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံသည် ၄၂၈၁၀ စတုရန်းမိုင်ကျယ်ဝန်း၍ မြန်မာနိုင်ငံအကျယ်အဝန်း၏ ၆ ပုံ ၁ ပုံ နီးနီးသာ ရှိသည်။ ခရစ်နှစ် ၆၀၀ ကျော်ခန့်က ယင်းဒေသတွင် လာရောက်နေထိုင်ကြသော တာတာလူမျိုးအနွယ် ဗူလဂါး လူမျိုးတို့အား အစွဲပြု၍ ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံဟုတွင်သည်။ ယခုအခါ ယင်းနိုင်ငံကို ဘူလ်ဂေးရီးယား ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံတော်ဟုခေါ်ကြသည်။ ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံ၏ မြေမျက်နှာပြင်ကို ၄ ပိုင်းခွဲခြားထားနိုင်သည်။ မြောက်ပိုင်းတွင် ဒန်းညုမြစ် စီးဆင်းရာ ဒန်းညုမြစ်ဒေသ၊ အလယ်ပိုင်းတွင် ဘော်လကန်တောင်တန်းဒေသနှင့် တောင်ပိုင်းတွင် လွင်ပြင်ခေါ် မရစ်ဆမြစ်ဝှမ်းဒေသ၊ တောင်ပိုင်းတွင် ရော့ဒိုပဲ တောင်တန်းဒေသတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဗော်လကန်တောင်တန်းနှင့် ရော့ဒိုပဲတောင်တန်းတို့သည် အရှေ့မှ အနောက်သို့တန်းနေကြသည်။ ဘော်လကန်တောင်တန်း၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ထွတ်သည် အနောက်နှင့် အနောက်မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိ၍ ပေ ၁၀၀၀ ကျော်မြင့်သည်။ ရော့ဒိုပဲ တောင်တန်း၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ထွတ် မူဆာလာသည် ၉၅၉၅ ပေမြင့်သည်။ ပေ ၄၅၀၀ အထက်တောင်ကုန်းဒေသတွင် ထင်းရှူးနှင့် ဝက်သစ်ချပင်များ ပေါက်သော သစ်တောများရှိသည်။ ဘူဂေးရီးယားနိုင်ငံ၏ ထင်းရှားသော မြစ်ကြီးများမှာ ဒန်းညုမြစ်၊ မရစ်ဆမြစ်၊ တွန်ဒစာမြစ်၊ ယန်တြာမြစ်၊ အစ္စတာမြစ်၊ ကမ္မချိယမြစ်နှင့် အော့စမာမြစ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ များစွာသော မြစ်ငယ်များ၊ ချောက်ငယ်များတို့ကား ဒန်းညုမြစ်နှင့် မရဆစ်မြစ်တို့ထဲ့သို့ စီးဝင်ကြသည်။ ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံတွင် တောင်ကြားရေအိုင်ကလေးများမှ အပ ထင်ရှားသော ရေအိုင်ကြီးများ မရှိချေ။
ရာသီဥတု
ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံတောင်ပိုင်တွင် အပူအအေး မျှတသော မိုးအသင့်အတင့် ရွာသည်။ ဘောလ်ကန်တောင်တန်း၏ မြောက်ပိုင်းသည် နွေရာသီတွင် ပူ၍ ဆောင်းရာသီတွင် အလွန်အေးသည်။ တောင်ပိုင်းအစွန်းဆုံးဒေသများမူကား အီတလီနိုင်ငံ ရာသီဥတုနှင့် ခပ်ဆင်ဆင်တူသည်။ ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံသည် မြေဩဇာကောင်းသဖြင့် စိုက်ပျိုးရေး ဖြစ်ထွန်းသည်။ ထင်ရှားသော လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး ထွက်ကုန်များမှာ ဂျုံ၊ ရိုင်းဂျုံ၊ မုယော စသည့် ကောက်ပဲသီးနှံများ၊ ဆေးရွက်၊ သစ်သီးများနှင့် ဝါဂွမ်းတို့ဖြစ်သည်။ ကျောက်မီးသွေား၊ ခဲ၊ သွပ်၊ အလျူမီနီယမ်နှင့် ကြေးနီစသော သတ္ထုတွင်းများလည်း ထွက်သည်။ ဘော်လကန်တောင်တန်းဒေသများနှင့် အနောက်တောင်ဘက်ရှိ တောင်တန်းများတွင် ရေပူစမ်းနှင့် ဆေးစမ်းများရှိသည်။ ၁၉၅၆ ခုနှစ် သန်းကောင်စာရင်းအရ ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံ၏ လူဦးရေသည် ၇, ၆၂၉, ၂၅၄ ယောက်ရှိသည်။ ယင်းတို့အနက် ၉၁ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဘူလ်ဂေးရီးယန်း လူမျိုးများဖြစ်၍ ၆ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သည် တူရကီလူမျိုးများ ဖြစ်ပြီးလျှင် ကျန် ၂ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဂျစ်ပဆီနှင့် အခြားလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။ ဘူဂေးရီးယန်း လူမျိုးဟူသည်မှာ ဗူလဂါး လူမျိုးနှင့် ဆလဗ လူမျိုးတို့ သွေးနှော၍ ပေါက်ဖွားလာသော လူမျိုးဖြစ်သည်။
ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု
နိုင်ငံအတွင်း လူအများစု သက်ဝင် ယုံကြည်သော အယူဝါဒမှာ ဂရိ အောသိုဒေါ့ဂိုဏ်းဖြစ်သည်။ များသောအားဖြင့် ဘူလ်ဂေးရီးယန်းနှင့် တူရကီဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြသည်။ ဘူလ်ဂေးရီးယန်း လူမျိုးတို့သည် အရပ်ပုသော်လည်း ကျန်းမာ သန်စွမ်းသူများဖြစ်ကြသည်။ အသက်ရှည်သော လူမျိုးဟူ၍လည်း ကျော်ကြားသည်။ ဘူဂေးရီးယားနိုင်ငံတွင် မြို့နေလူထုထက် ရွာနေလူထုက ပိုသည်။ များစွာသော ကျေးရွာတို့၌ အိမ်းတိုင်းလိုလို၌ပင် လက်ရက်ကန်းစင်များ ရှိကြသည်။ ဘူဂေးရီးယန်း အမျိုးသမီးများ ရက်လုပ်သော အထည်များသည် အလွန်လှပသဖြင့် ကျော်ကြားသည်။
စီးပွားရေး
ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံသည် လယ်ယာလုပ်ကိုင်သော နိုင်ငံဖြစ်သည့်အလျောက် အဓိက ထွက်ကုန်များမှာ ဆေးရွက်၊ သစ်သီး၊ ဂျုံ၊ ပြောင်း၊ သားရေ၊ ပိုးခြည်နှင့် ရေမွှေးလုပ်သော နှင်းဆီပန်းအဆီတို့ဖြစ်သည်။ ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် နှင်းဆီပန်းအဆီအများဆုံးထွက်သော နိုင်ငံဖြစ်သည်။ တကမ္ဘာလုံးထွက် နှင်းဆီပန်းအဆီ၏ ၇၅%သည် ဘူဂေးရီးယားနိုင်ငံမှ ထွက်သည်။ မရစ်ဆမြစ်ဝှမ်းဒေသတွင် ဧကပေါင်း ထောင်ကျော်လောက်၌ နှင်းဆီပန်းများ စိုက်ပျိုးကြသည်။ ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံ ထွက်ကုန် တဝက်ကျော်ကို ဂျာမနီနိုင်ငံက ဝယ်၍ ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံ သွင်းကုန်တဝက်ကျော်သည် ဂျာမနီနိုင်ငံထွက်ကုန်များ ဖြစ်သည်။
ထင်ရှားသော နေရာများ
ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံ၏ မြို့တော်သည် ဆိုဖီယာမြို့ ဖြစ်သည်။ အခြားထင်ရှားသော မြို့ကြီးများမှာ ပလော့ဒစ်၊ ဗာနာ၊ ရုစ၊ ဗားဂတ် စသည့်မြို့များ ဖြစ်သည်။ ဗားဂတ်နှင့် ဗာနာမြို့ကြီး ၂ မြို့သည် ပင်လယ်နက်ပေါ်ရှိ ထင်ရှားသော သင်္ဘောဆိပ်မြို့ကြီးများ ဖြစ်သည်။
အက်စစ်မိုး
အက်ဆစ်မိုးသည် မိုးရွာခြင်း သို့မဟုတ် အက်စစ်ဓာတ် ပုံမှန်မဟုတ်သော အခြား မိုးရွာခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းတွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင်အိုင်းယွန်း(pH နိမ့်သော) အဆင့်များ မြင့်မားနေသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ သောက်သုံးရေ အပါအဝင် ရေအများစုတွင် 6.5 နှင့် 8.5 ကြားရှိ ကြားနေ pH ပါရှိသော်လည်း အက်ဆစ်မိုးသည် ဤထက်နိမ့်သော pH အဆင့်ရှိပြီး ပျမ်းမျှအားဖြင့် 4-5 မှ ကွာပါသည်။ အက်စစ်မိုးရွာလေလေ အက်စစ်ဓာတ်များလေလေ pH နိမ့်လေလေဖြစ်သည်။ အက်ဆစ်မိုးရွာခြင်းသည် အပင်များ၊ ရေနေသတ္တဝါများနှင့် အခြေခံအဆောက်အအုံများအပေါ် အန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်သည်။ အက်ဆစ်မိုးရွာခြင်းသည် ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ်နှင့် နိုက်ထရိုဂျင်အောက်ဆိုဒ် ဓာတ်ငွေ့ထုတ်လွှတ်မှုတို့ကြောင့် လေထုအတွင်းရှိ ရေမော်လီကျူးများနှင့် အက်ဆစ်များထုတ်လုပ်ရန် တုံ့ပြန်မှုကြောင့်ဖြစ်သည်။ thumb|အက်စစ်မိုး ဖြစ်ပေါ်လာပုံ အက်ဆစ်မိုးရွာခြင်းသည် သစ်တောများ၊ ရေချို များ၊ မြေဆီလွှာများ၊ အဏုဇီဝပိုးမွှားများ၊ အင်းဆက်များနှင့် ရေနေသတ္တဝါများ အပေါ် ဆိုးရွားသော သက်ရောက်မှုရှိကြောင်း ပြသထားသည်။ ဂေဟစနစ်များတွင် အဆက်မပြတ် အက်စစ်မိုးသည် သစ်ပင်အခေါက် တာရှည်ခံမှုကို လျော့နည်းစေပြီး မိုးခေါင်ခြင်း၊ အပူ/အအေး နှင့် ပိုးမွှားများ ကျရောက်ခြင်းကဲ့သို့သော သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ဖိစီးမှုဒဏ်ကို ပိုမိုခံနိုင်ရည်ရှိစေသည်။ အက်ဆစ်မိုးသည် အပင်ကြီးထွားမှုနှင့် ကျန်းမာသောမြေဆီလွှာကို ထိန်းသိမ်းပေးသည့် ကယ်လ်စီယမ်နှင့် မဂ္ဂနီဆီယမ်ကဲ့သို့သော အာဟာရဓာတ်များကို ဖယ်ထုတ်ခြင်းဖြင့် မြေဆီလွှာဖွဲ့စည်းမှုကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်။ လူ့အဆောက်အအုံများနှင့်ပတ်သက်၍ အက်ဆစ်မိုးရွာခြင်းသည် သုတ်ဆေးများ အခွံခွာခြင်း၊ တံတားများကဲ့သို့သော သံမဏိအဆောက်အဦများ ချေးတက်ခြင်း၊ ကျောက်တုံးအဆောက် အအုံများနှင့် ရုပ်တုများ ရာသီဥတုဒဏ်ခံရခြင်းအပြင် လူ့ကျန်းမာရေးကိုပါ ထိခိုက်စေပါသည်။
ဥရောပနှင့် မြောက်အမေရိကအစိုးရများအပါအဝင် အချို့သော အစိုးရများသည် လေထုညစ်ညမ်းမှု စည်းမျဉ်းများမှတစ်ဆင့် လေထုထဲသို့ ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ်နှင့် နိုက်ထရိုဂျင်အောက်ဆိုဒ်များ ထုတ်လွှတ်မှုကို လျှော့ချရန် ၁၉၇၀ခုနှစ်များကတည်းက ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ ၁၉၆၀ခုနှစ်များတွင် စတင်ခဲ့သော အက်ဆစ်မိုးရွာခြင်းဆိုင်ရာ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် သုတေသနပြုမှုများနှင့် ၎င်း၏ အန္တရာယ်ရှိသော အကျိုးသက်ရောက်မှုများဆိုင်ရာ သတင်းအချက်အလက်များကို လူသိရှင်ကြား ထုတ်ပြန်ခြင်းကြောင့် ဤကြိုးပမ်းမှုများသည် အပြုသဘောဆောင်သော ရလဒ်များ ရရှိခဲ့သည်။ အက်စစ်မိုးရွာခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေသည့် ဆာလဖာနှင့် နိုက်ထရိုဂျင်ဒြပ်ပေါင်းများ၏ အဓိကအရင်းအမြစ်မှာ မနုဿဇီဝအန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်သော အရင်းအမြစ်ဖြစ်ပြီး နိုက်ထရိုဂျင်အောက်ဆိုဒ်ကို မိုးကြိုးပစ်ခြင်းဖြင့် သဘာဝအတိုင်း ထုတ်လုပ်နိုင်ပြီး ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ်ကို မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် ထုတ်ပေးပါသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုး ကဏ္ဍ:ညစ်ညမ်းမှု ကဏ္ဍ:လေထုညစ်ညမ်းမှု ကဏ္ဍ:ရေညစ်ညမ်းမှု
တာလောင်ကြီးရွာ၊ တောင်ပေါက်
တာလောင်ကြီးရွာ၊ တောင်ပေါက်
င/ပုန်ကုန်းရွာ
င/ပုန်ကုန်းရွာ
မြို့သစ်ရွာ၊ မြို့သစ်
မြို့သစ်ရွာ၊ မြို့သစ်
အောက်ချွန်းရွာ၊ နုံးကျွန်
အောက်ချွန်းရွာ၊ နုံးကျွန်
မက္ကလက်ရွာ၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်
မက္ကလက်ရွာ (Metkalet)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်၊ မက္ကလက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၀၇၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝန်းသိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
NGC 38
NGC 38 ( MCG-1-1-47, Stephan XII သို့မဟုတ် PGC 818 ဟုလည်းသိထား) သည် Pisces ကြယ်စုတန်းထဲမှ ခရုပတ်ပုံစံ ဂယ်လက်ဆီဖြစ်သည်။
ကျမ်းကိုး
ကဏ္ဍ:မိန် နက္ခတ်တာရာ
ကင်းတုံ (၂)ရွာ၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်
ကင်းတုံ (၂)ရွာ (Kinton(2))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်၊ မီးသွေးဘုတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၈၂၆၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မီးသွေးဘုတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၃၀၄ ဦး၊ မ ၄၂၉၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၆၀၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရောင်ထောက်ရွာ၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်
ရောင်ထောက်ရွာ (Yawnghtauk)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုးမိတ်ခရိုင်၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်၊ ရေပုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၀၇၉၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရေပုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၈၇ ဦး၊ မ ၃၁၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၀၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမိတ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လက်ဦးစုရွာ၊ ကညင်ငူ
လက်ဦးစုရွာ၊ ကညင်ငူ
ဆတ်ချိုင်ရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
ဆတ်ချိုင်ရွာ(Satchaing)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ဆတ်ချိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၄၄၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆတ်ချိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၂၉ ဦး၊ မ ၁၀၆၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၈၉ ဦး နေထိုင်သည်။
ကျောက်စုရွာ၊ ကျောက်စု
ကျောက်စုရွာ၊ ကျောက်စု
စာဖြူစုရွာ၊ သူရဲချောင်း
စာဖြူစုရွာ၊ သူရဲချောင်း
အရွန်ဒမ်းရွာ၊ နောင်မွန်းမြို့နယ်
အရွန်ဒမ်းရွာ(Ahrundam)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ နောင်မွန်းမြို့နယ်၊ တဆူထုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၈၀၈၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တဆူထုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၂၁ ဦး၊ မ ၃၁၁ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၆၃၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နောင်မွန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပန်းရွဲ
ပန်းရွဲသည် ကျောက်သွေး အတတ်ပညာဖြစ်ပြီး ပန်းဆယ်မျိုး တွင် ပန်းရန် (အုတ် အင်္ဂတေ တို့ဖြင့် အဆောက်အအုံလုပ်သည့် အတတ်ပညာ) အစား ပန်းရွဲကို ထည့်သွင်းရေတွက်ခြင်းလည်း ရှိသည်။
ရှင်အဂ္ဂဝံသ (မြဝတီဆရာတော်)
ရှင်အဂ္ဂဝံသ(၁၂၃၈ − ၁၂+) သည် “မြဝတီဆရာတော်” ဟု ထင်ရှားခဲ့သည့် ကျမ်ပြုဆရာတော်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။
ဘဝ
ဆရာတော်ကို ၁၂၃၈ ခုနှစ်တွင် ရွာထောင်မြို့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ရွာထောင်မြို့၊ သိမ်ကုန်းဂိုဏ်းထောက်ဆရာတော် ဦးဇမ္ဗုဒီပထံတွင် ပညာများ သင်ကြားခဲ့သည်။
မြဝတီဆရာတော်ဟု ထင်ရှားလာခြင်း
ဆရာတော်သည် ရဟန်းဘောင်သို့ ဝင်ရောက်ပြီးနောက် ၁၂၈၆ ခုနှစ်တွင် အောင်လံမြို့၊ မြဝတီကျောင်းတိုက်တွင် သီတင်းသုံးရာမှ “မြဝတီဆရာတော်” ဟု ထင်ရှားလာခဲ့သည်။
ပြုစုခဲ့သည့် ကျမ်းများ
ဆရာတော်သည် အောက်ပါကျမ်းများကို ရေးသားပြုစုတော်မူခဲ့သည်။
၁။ မောဟတိမိရနာသနီကျမ်း၊
၂။ မာတာပိတုဂုဏဝိကသိနီကျမ်း၊
၃။ ဇဋာဇဋဝိစ္ဆေဒနီကျမ်း၊
၄။ သံမုဠတ္ထဝိနာသိနီကျမ်း၊
၅။ သာမုန္ဒြိကမေဒိနီကျမ်း၊
၇။ ဒိဋ္ဌိသတ်ခဏ်း ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်းကျမ်း၊
၈။ သံသရာဖြတ်ခဏ်း ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်းကျမ်း၊
၉။ သက္ကာယဒိဋ္ဌိဝိနောဒနီကျမ်း၊
၁၀။ ဝဋ်မှထွက်လမ်း ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်းကျမ်း (၁၂၇၀)၊
၁၁။ နိဗ္ဗာန်ပေါက်လမ်း ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်း၊
၁၂။ တဏှာသတ်ခဏ်း ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်း။
၁၃။ ဓမၼဈကာမဟာဋီကာက်မ္း။
ကလီထော် (အရှေ့)
ကလီထော် (အရှေ့)
အေးကုန်းရွာ၊ ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်
အေးကုန်းရွာ (Ayekone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်၊ ဖောင်းကတာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၉၇၃ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ငှက်ပျောတောအောက်ရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
ငှက်ပျောတော(အောက်)ရွာ(Hngetpyawtaw(Lower))သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ငှက်ပျောတောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၁၅၄ ဖြစ်သည်။ ငှက်ပျောတောအောက်တွင် အိမ်ခြေ ၄၈ အတွက် နေရောင်ခြည်စွမ်းအင်ဖြင့် မီးရရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သန်းပင်ရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
သန်းပင်ရွာ (Thanpin)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ ဆိတ္တိန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၈၂၉၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆိတ္တိန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၁၆ ဦး၊ မ ၂၇၃၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၈၄၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြင့်အောင်၊ ဦး
ဦးမြင့်အောင် သည် မြန်မာနိုင်ငံသား နိုင်ငံရေးသမားနှင့် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားဟောင်း တစ်ဦးဖြစ်ပြီး မကွေးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်တွင် ကံမမြို့နယ် ကိုယ်စားပြု လွှတ်တော်အမတ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ ၁၉၉၀ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် မဲအရေအတွက် ၂၈,၃၄၀ ဖြင့် ရွေးကောက်ခံခဲ့ရသော်လည်း လွှတ်တော်အမတ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခွင့် မရခဲ့ပေ။
ဇန်နဝါရီ ၁၉၉၅
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဇန်နဝါရီ ကဏ္ဍ:၁၉၉၅
1995
ပြည်ကြီးဝန်
ပြည်ကြီးဝန်
ပြည်ကြီးဝန်၏ ရာထူးကိုတိကျသေချာစွာမသိရသေးပါ။ ဘုရင်းမင်းမြတ်တို့ ထီးနန်းစိုးစံခဲ့ဖူးရာ မင်းနပြေည်တော်ဟောင်းများကို အုပ်ချုပ်ကွပ်ကဲရသူ ဖြစ်ဟန်ရှိသည်။
ပြည်ကြီးဝန်ဦးစံပျော်
ဗဒုံမင်း ( ဘိုးတော်ဘုရား ) လက်ထက် ၁၇၈၄ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်ဒေသကိုသိမ်းပိုက်လိုက်သောအခါ ရခိုင်ဓညဝတီ ( မြို့ဟောင်း ) နယ်မှ မင်းနပြေည်တော်အဆင့်မျ လျှော့ကျသွားသည်။ ထိုသို့သိမ်ပိုက်ပြီးစက မဟာမင်းကြီးကျော်စွာဘွဲ့ခံ ဦးစံပျော်ကို ပြည်ကြီးဝန်အရာခန့်အပ်ခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ဦးစံပျော်သည် နောင်ရတနာပုံခေတ်တွင်ထင်ရှားခဲ့သူ တိုင်းတာမင်းကြီးဦးဖို၏ ဖခင်ဖြစ်သည်။ သို့သော် များမကြာမီ ရခိုင်ဒေသအား ဓညဝတီ၊ ရမ္မာဝတီ၊ ဒွာရာဝတီ၊ မေယဝတီ အဖြစ် ဝတီနယ်စားရပ်သတ်မှတ်လိုက်သောအခါ ဦးစ့ပျော်မှာလည်း ပြည်းကြီးဝန်မဟုတ်တော့ဘဲ ဓညဝတီဝန်ဖြစ်လာခဲ့သည်။
မင်းနေပြည်တော်
ရတနာသိဃင် ( ရွှေဘို ) သည် ဘိုးတော်ဘုရား ( ဗဒုံမင်း ) လက်ထက်မတိုင်မီပင် မင်းနပြေည်တော်အဖြစ်မှ လျှောကျသွားခဲ့၏။ ဒီပဲယင်းမင်း ( နောင်တော်ကြီး ) ( ၁၇၆၀ - ၁၇၆၃ ) လက်ထက်တွင် ရတနာသိင်္ဃနှင့် စစ်ကိုင်းတို့၌ တစ်လှည့်စီနန်းစိုက်သည်။ မြေဒူးမင်းနှင့် စဉ့်ကူးမင်းတို့က အင်းဝတွင် ထီးနန်းစိုးစံခဲ့သည်။ ထို့နောက်ဘိုးတော်ဘုရား လက်ထက်မှ ဘကြီးတော် ( စစ်ကိုင်းမင်း )လက်ထက် ၁၈၃၇ ခုနှစ်အထိ အင်းဝတွင် ထီးနန်းစိုးစံခဲ့သည်။ တစ်ဖန် သာယာဝတီမင်း ( ၁၈၃၇ - ၁၈၄၆ ) နှင့် ပုဂံမင်း ( ၁၈၄၆ -၁၈၅၂ )တို့က အမရပူရတွင် နန်းစိုက်ကြ၏။ နောက်ဆုံး မင်းတုန်းမင်း လက်ထက် ၁၈၅၉ ခုနှစ်တွင် အမရပူရမှ ရတနာပုံမန္တလေးသို့ ပြောင်းရွှေခဲ့ကြရာ သီပေါမင်းပါတော်မူချိန် ၁၈၈၅ ခုနှစ် အထိဖြစ်သည်။
ပြည်ကြီးဝန်ဦးမော့
မင်းနပြေည်တော်မှ လျှောကျခဲ့ရသည့် ရတနာသိခင် ( ရွှေဘို ) မြို့တွင် ပြည်ကြီးဝန်အရာခန့်အပ်အုပ်ချုပ်စေခဲ့ရာ စစ်ကိုင်းမင်း (ဘကြီးတော်) လက်ထက် ပြည်ကြီးဝန်အရာခန့်အပ်ခဲ့သူမှာ ဦးမော့ဖြစ်သည်။ ဦးမော့၏ မင်းပေးဘွဲ့အမည်မှာ မင်းကြီးမဟာမင်းခေါင်ဖြစ်၏။ သာယာဝတီမင်းနန်းတက်စ ၁၈၃၇ ခုနှစ်တွင် ဦးမော့အား ပြည်ကြီးဝင်အရာခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၁၈၄၅ ခုနှစ်တွင် ပြည်ကြီးဝင်ဦးမော့ ကွယ်လွန်သွား၏။ ပြည်ကြီးဝင် ဦးမော့၏သား သံတော်ဆင့်မင်းထင်ရာဇာဘွဲ့ခံ ဦးဘိုးအောင်မှာ အဝေးရောက်မင်းဦးအောင်ကြီးနှင့် ခမည်းခမတ်တော်စပ်သူဖြစ်သည်။
ဆင်ကူးရွာ၊ တောင်ပေါက်
ဆင်ကူးရွာ၊ တောင်ပေါက်
NGC 39
NGC 39 ( UGC 114, MCG 5-1-52, ZWG 499.76 သို့မဟုတ် PGC 852) သည် အင်ဒရိုမီဒါ ကြယ်စုတန်းမှ ခရုပတ်ပုံစံ ဂယ်လက်ဆီဖြစ်သည်။
ဘိုင်ရွာ၊ မင်းကင်းမြို့နယ်
ဘိုင်ရွာ (Baing)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ မင်းကင်းမြို့နယ်၊ ဘိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၉၆၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းကင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပလောင်လူမျိုး
ပလောင်လူမျိုးတို့သည် ရှေးဦးပျူလူမျိုးတို့နှင့် နီးကပ်စွာအတူ ယှဉ်တွဲနေထိုင်ပြီး ယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးတမ်းအစဉ်အလာ၊ ရှေးဟောင်းယုံကြည်မှု၊ ရိုးရာပုံပြင်များ။ မျိုးရိုးစဉ်လာခံယူမှု၊ အုပ်ချုပ်မှုစနစ်ကို တူညီစွာ ခံယူကျင့် သုံးလာခဲ့၍လည်း ပျူလူမျိုးမှ “ပြူ” “ ပလူ” ၎င်းမှ ပလောင် လူမျိုးဟု အဆိုရှိလေသည်။
ရှေးပလောင်အလံ
ရှေးပလောင်လူမျိုးတို့ အထိမ်းအမှတ်အလံမှာ အပြာရောင်အောက်ခံ၍ ဗဟိုအလယ်တွင် နေဝန်းနီလုံးရှိထားသည်။
ကြံဟင်း
ပုံသဏ္ဌာန် 	: 	အပင် နှစ်ကြာခံမြေတွင် ဖြန့်သွား၍ ပေါက်သော နွယ်ပင်ရှည်မျိုးဖြစ်သည်။ ပင်စည် ခရမ်းညိုရောင် ရှိ၍ သုံးထောင့်ပုံ ဖြစ်ပြီး လိမ်နေသည်။ ထောင့်များ ပေါ်တွင် အတောင် ပါရှိ၏ ။ အခက် အလက် များစွာရှိ၍ အပင်ငယ်တွင် အမွေးနုကလေးများဖြင့် ဖုံးအုပ်နေသည်။ အရွက် ပင်စည်၏ တစ်ဖက်တည်းမှ လိမ်ထွက်သည်။ ရွက်ပြားကြီး၍ နှလုံးပုံရှိသည်။ ရွက်ရင်းတွင် ညီညာသော အဝိုက်ကြီးများ ရှိပြီး ရွက်ထိပ်ချွန်သည်။ ရွက်ကြောထင်ရှား၍ ရွက်နား လှိုင်း အနည်းငယ် တွန့်သည်။ ရွက်ပြားချောသည်။ ရွက်ညှာအလွန်ရှည်၍ အလယ်တွင် မြောင်းတိမ် ကလေးပါရှိ၏ ။ အပွင့် ပွင့်ညှာတံ တစ်ခုတွင် အပွင့် ၁ ပွင့် မှ ၇ ပွင့် ထိ ပါရှိ၏ ။ အဖြူရောင် ခေါင်းလောင်း ပုံသဏ္ဌာန် ဖြစ်သည်။ ပွင့်ချပ်သည် အစိမ်းရောင်ရှိ၍ ရှည်မျောမျော ဘဲဥပုံဖြစ်သည် ။ အတွင်း ၃ ဖတ် ၊ အပြင် ၂ ဖတ်ရှိသည်။ အသီး ကြီး၍ လုံးဝိုင်းသည် ။ အစေ့ ၄ စေ့ပါသည်။ ပြောင်ချောသည်။ အသုံးပြုနိုင်သည့် အစိတ်အပိုင်းများ 	: 	အပင် နှင့် အမြစ်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့နိုင်သောနေရာများ 	: 	မြန်မာနိုင်ငံ အနှံ့အပြားတွင် ပေါက်သည်။ ပေါက်ရောက်ပုံ သဘာ၀အလျောက် ပေါက်ရောက်သည်။ အသုံးဝင်ပုံ 	: 	အာနိသင် မြန်မာဆေးကျမ်းများ အလိုအရ ချို၏ ၊ ခါး၏ ။ ဖန်၏ ၊ ပူသောသတ္တိရှိ၏ ။ လေကို ထုတ်စေတတ်၏ ။ လေနာ ၊ နူနာတို့ကို ပျောက်စေ၏ ။ အသုံးပြုပုံ- အပင် ၁ ။ အညွန့်ကို ကြက်ရိုးနှင့်သော် လည်းကောင်း ၊ တင်ကျီးရိုးနှင့် သော် လည်းကောင်း ဟင်းချိုချက်သောက်ပါက ဆီးအောင့် ဆီးချုပ်ရောဂါနှင့် အခြား ဆီးနှင့် ပတ်သက်သောရောဂါများ ပျောက်၏ ။ အေးအောင်ပြုသော ဆေးဘက်တွင် အကောင်းဆုံးဖြစ်သည်။ ၂ ။ ကျောက်တည် ရောဂါ အတွက် ယင်းကြိတ်ညှစ်ရည် ကို နွားနို့ သကြားနှင့်ရော၍ သောက်ရ၏။ ၃ ။ မျက်စိရောဂါနှင့် လေနာ ၊ ရင်ဘတ်နာရောဂါအတွက် လည်း ဆေးအဖြစ် ဖော်စပ်အသုံးပြုနိုင်သည်။ အမြစ် ၁ ။ ဝမ်းသက်ဆေးအဖြစ် အမြစ်ခေါက်ကို ကြိတ်၍ နို့နှင့် သောက်ရ၏ ။ ၂ ။ နူနာ ၊ ဖျဉ်းစွဲနာ ၊ ဒူလာရောဂါများအတွက် ချင်း ၊ ငရုတ်ကောင်း တို့နှင့်ဆေးဖော်စပ်၍ စားသုံးရ၏။
ပလောင်လူမျိုး
ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု
ပလောင်လူမျိုးတို့ ၉၉ ရာခိုင်းနှုန်းက ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်ကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်ကြသည်။ နတ်ကို အနည်းအကျဉ်း၊ ခရစ်ယာန် အနည်းအကျဉ်းကိုးကွယ်ကြပြီး တောစောင့်နတ်၊ ရွာစောင့်နတ်၊ လယ်စောင့်နတ်တို့ကို ပသပူဇော်သည့် ဓလေ့ရှိသည်။ ပလောင်ပြည်နယ်လွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့ ဌာနချုပ် စာအုပ်မှ ကောက်နုတ်ရေးသားထားသည်။
နေနဂါးမျိုးနွယ်
ပလောင်လူမျိုးတို့သည် အဖ နေနတ်သား အမိ နဂါးမတို့မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သတ်မှတ် ယုံကြည် ကိုးကွယ်ကြသည်။ (အမျိုးသမီးများ၏ ပုဝါ (သို့) သဘက်ဖြင့်စည်းထားသော ခေါင်းစည်းလွှာ (သို့) ခေါင်းပေါင်းများကိုကြည့်ခြင်းဖြင့် အမိနဂါး၏ အမောက်ပုံစံ ကိုယ်စားပြုခြင်းကိုတွေ့နိုင်သည် )
မြင်းတွင်း (အရှေ့)ရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
မြင်းတွင်း (အရှေ့)ရွာ (Myintwin (East))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ မြင်းတွင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၅၉၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြင်းတွင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၁၃၄ ဦး၊ မ ၂၈၈၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၀၁၉ ဦးနေထိုင်သည်။ ဒေသအခေါ်မှာ မြင်းကွင်း (အရှေ့)ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ညောင်ပင်သာရွာ၊ ရေနံချောင်းမြို့နယ်
ညောင်ပင်သာရွာ (Nyaungpinthar)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ရေနံချောင်းမြို့နယ်၊ ပင်းဝကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၄၉၆၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပင်းဝကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၁၂၄ ဦး၊ မ ၃၉၂၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၀၄၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေနံချောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခရင်ဝါးတောထောင့်ရွာ
ခရင်ဝါးတောထောင့်ရွာ
ပုတ်စီရွာ၊ မြို့သစ်
ပုတ်စီရွာ၊ မြို့သစ်
ဒေဝတာသုတ်
(၂)သုတ် ရှိပါသည်။
ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ အညတရနတ်သား လျှောက်ထားသော ဘိက္ခုအပရိဟာနိယတရား (၆)ပါးကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင်က ဟောတော်မူရာ ယင်းအပရိဟာနိယတရား (၆)ပါးကို အကျယ်အားဖြင့် မိမိသိရှိပါကြောင်း အရှင်သာရိပုတ္တရာက လျှောက်ထားပါသည်။ ဘုရားရှင်က သာရိပုတ္တရာ လျှောက်သည့်အတိုင်း ဘိက္ခုအပရိဟာနိယတရားတို့၏ အကျယ်ကို သိမှတ်ရမည်ဟု အတည်ပြု မိန့်ကြားတော်မူသည့်သုတ်။ --- ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်ဝယ် သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ်
(၁) မိမိတို့ လူဖြစ်စဉ်က နေအိမ်သို့ ကြွလာသော ရဟန်းတော်များအား ခရီးဦး မကြိုဆိုကြသောနတ်များ။
(၂) ခရီးဦးကြိုဆိုမှု ရှိခိုးမှုကို မပြုခဲ့ကြသောနတ်များ။
(၃) ခရီးဦးကြိုဆိုမှု၊ ရှိခိုးမှု၊ နေရာမပေးလှူခဲ့ကြသော နတ်များ။
(၄) ခရီးဦးကြိုဆိုမှု၊ ရှိခိုးမှု၊ နေရာပေးလှူမှု၊ သတ္တိစွမ်းအားရှိသမျှ မလှူဒါန်းခဲ့ကြသာ နတ်များ၊
(၅) ခရီးဦးကြိုဆိုမှု လှူဒါန်းမှု၊ အနီး၌ တရားမနာခဲ့ကြသောနတ်များ။
(၆) ခရီးဦးကြိုဆိုမှု တရားနာမှု နားစိုက်၍ တရားမနာခဲ့ကြသောနတ်များ။
(၇) ခရီးဦးကြိုဆိုမှုနာယူပြီးသော တရားတော်ကို မဆောင်ထားခဲ့ကြသော နတ်များ။
(၈) ခရီးဦးကြိုဆိုမှု ဆောင်ထားသော ဓမ္မ၏ အနက်အဓိပ္ပါယ်ကို သိရှိ နားလည်အောင် မဆင်ခြင်ခဲ့သော နတ်များတို့သည် ကောင်းမှု၏ မပြည့်စုံခြင်း၊ နှလုံးမသာယာခြင်း၊ နောင်တ တဖန်ပူပန်ခြင်း ရှိကြပြီး ယုတ်နိမ့်သောနတ်ပြည်၌ ဖြစ်ကြရပုံ။
(၉) ခရီးဦးကြိုဆိုမှု၊ ရှိခိုးမှု၊ နေရာပေးလှူမှု၊ သတ္တိစွမ်းအားရှိသမျှ လှူဒါန်းမှု၊ အနီး၌နေ၍ တရားနာယူမှု၊ တရားတော်ကို နားစိုက်၍ နာယူမှု၊ နာယူပြီးသော တရားတော်ကို ဆောင်ထားမှု၊ ဆောင်ထားအပ်သော တရားတော်၏ အနက် အဓိပ္ပါယ်ကို သိရှိနားလည်အောင် ဆင်ခြင်မှု၊ ဓမ္မ၏အနက်အဓိပ္ပါယ်, ဓမ္မကို သိမြင်ပြီး ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပတ်ကို ဖြည့်ကျင့်ခဲ့ကြရသဖြင့် ကောင်းမှု၏ ပြီးပြည့်စုံမှု စိတ်နှလုံးသာရွှင်မှု နောင်တတဖန် ပူပန်မှုမရှိကြဘဲ မြင့်မြတ်သော နတ်ပြည်၌ ဖြစ်ကြရပါကြောင်း မိမိတို့၏ နတ်ပြည်ရောက်ကြောင်း ကောင်းမှုများကို သမ္ဗဟုလနတ်များက လာရောက်ပြီး လျှောက်ထားကြပုံ၊ ဘုရားရှင်က ရဟန်းတို့အား ပြန်လည် မိန့်ကြားတော်မူပြီး ရုက္ခမူလ, သုညာဂါရဟူသော ဌာနတို့၌ ရဟန်းတရားပွားများ အားထုတ်ကြ၊ ထိုနတ် များကဲ့သို့ နောက်ကာလရောက်မှ နှလုံးမသာမယာ မဖြစ်ကြနှင့်ဟု နတ်တို့ကို ပမာထား၍ ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်။
မှန်ကုန်း
မှန်ကုန်း
မဟာပီတာ
ရုရှားဇာဘုရင်များထဲတွင် အကြီးကျယ်ဆုံးသော၊ ပဒေသရာဇ်ရုရှားကို ခေတ်မှီရေးအတွက် စွမ်းဆောင်ခဲ့သော ဇာဘုရင်အဖြစ် မဟာပီတာ(Пётр I Алексе́евич)(၁၆၇၂-၁၇၂၅)ကို လူတို့က အမှတ်ရကြသည်။ ပထမမြောက် ပီတာဘုရင်သည် မေလ ၃၀ ရက်နေ့ ၁၆၇၂ ခုနှစ်တွင် ဖခင် ဇာဘုရင် အလက်ဆီ မီခိုင်းလော့ဗစ်ချ်နှင့် ဒုတိယမိဖုရား မိခင် နာတာလျာ ကီယီးလ်လော့ဘ်နာ တို့မှ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ခမည်းတော် နတ်ရွာလားသဖြင့် မင်းညီမင်းသားများ အချင်းချင်း နန်းလုသတ်ဖြတ်ကြပြီး အဆုံးသတ်တွင် အသက် ၄ နှစ်မပြည့်မှီသေးသည့် ပီတာလေးတစ်ယောက် ပလ္လင်ပေါ်သို့ မျက်စိသူငယ်၊နားသူငယ်ဖြင့် တက်ရသည်။ အဖတူအမိကွဲ အမတော် ဆိုဖီယာက အထိန်းတော်အဖြစ် တာဝန်ယူပြီး ပီတာလေးကို ၁၀ နှစ်သားအရွယ်ကပင် ရင်ခွင်ပိုင်ဘုရင်အဖြစ် တင်မြှောက်ခြင်း ခံထားခဲရသူ ဖြစ်သည်။ ၁၆၈၉ အသက် ၁၇ နှစ် အရွယ်တွင် အမတော် ဆိုဖီယာကို ဖယ်ရှားပြီးကာမှ ဘုရင် အစစ်အမှန်အဖြစ် အုပ်ချုပ်သည်။ ပီတာဘုရင်သည် ငယ်စဉ်ကပင် သိပ္ပံနည်းပညာနှင့် နိုင်ငံရပ်ခြား လူနေမှုဘဝကို စိတ်ဝင်တစား လေ့လာခဲ့သူဖြစ်ပြီး ရုရှားဘုရင်များအနက် အနောက်ဥရောပနိုင်ငံများသို့ လေ့လာရေး ခရီးထွက်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော ပထမဆုံး ရုရှားဘုရင်လည်း ဖြစ်ပေသည်။
ပီတာဘုရင်၏ ငယ်ဘဝ
ပီတာဘုရင်သည် ၁၆၇၂ ခုနှစ် မေလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ဖခင်ဇာဘုရင် အလက်ဆီ မီခိုင်းလော့ဗစ်ချ်၏ ဒုတိယမြောက် မိဖုရားကြီး နာတာလျာ နာရီးရှ်ကီးနာ မှ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ဇာဘုရင်၏ ၁၄ ယောက်မြောက်သားတော် ဖြစ်ပြီး ဒုတိယမြောက် မိဖုရားကြီး၏ အကြီးဆုံးသား လည်းဖြစ်သည်။ ပီတာဘုရင် ဖွားမြင်ခဲ့ရာနေရာကိုမူ တိကျစွာ မသိရှိရပေ။ သမိုင်းမှတ်တမ်း အချို့က ကျယ်ရယ်မနွေးနန်းတော် ( Теремной дворец) တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်ဟု ဆိုကြပြီး လက်ဆင့်ကမ်း သမိုင်းမှတ်တမ်းများကမူ ကာလာမျန်းစကားရဲ (Коломенское) ရွာတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်ဟု ဆိုကြပြီး အချို့ကမူ အီဇမိုင်အိလော့ဗာ (Измайлово) ရွာဟု ဖော်ပြကြသည်။ ပီတာ ဟုသော အမည်သည် ရိုမန်နော့ မင်းဆက်တွင် ရှားပါးသော အမည်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အခြား ပီတာ ပါသော ဘုရင်တစ်ပါးမှာ ပီတာ ဒမီသရော့ဗစ်ချ် (၁၄၂၈ ကွယ်လွန်) ဖြစ်သည်။ ၁၆၇၆ ခုနှစ် ပီတာမင်းသား ၄ နှစ်သားအရွယ်တွင် ဖခင် ဇာဘုရင် နတ်ရွာစံခဲ့ပြီးနောက် မိဖုရား မာရီယာ အီလျီညီးချနာမှ ဖွားမြင်သော သားကြီး ဖရိုဒါ (Фёдор) မင်းသားသည် တတိယမြောက် ဖရိုဒါ ဘုရင်အဖြစ် နန်းတက်ခဲ့သည်။
နန်းရရှိခြင်း
ဖရိုဒါ ဘုရင်သည် ကျန်းမာရေး ဆိုးရွားခဲ့ပြီး နန်းသက် ၆ နှစ်အကြာ ၁၆၈၂ ခုနှစ်တွင် ကံကုန်ခဲ့ပြီး ထီးမွေဆက်ခံမည့်သူ မကျန်ခဲ့ရာ နန်းတင်ရန်အတွက် ဘုရင့်မိသားစုအတွင်း အားပြိုင်မှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ အဓိကမှာ အကြီးဆုံးဖြစ်သူ မင်းသား အီဗန် (Иван) နှင့် မင်းသား ပီတာ တို့အား မည်သူ့ကို ရွေးချယ်ရန် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မင်းသား အီဗန်သည် အသက်အရွယ်အရ သင့်တော်ပြီ ဖြစ်သော်လည်း ကျန်းမာရေး ကောင်းမွန်ခြင်းမရှိဖြစ်နေပြီး မင်းသား ပီတာမှာလည်း အသက်အရွယ်အရ ငယ်ရွယ်သေးနေသည် ဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် မိဖုရား နာရီရှ်ကီးနီနှင့် လူကြီးမင်း အီအူအာကီးမာ (Иоакима) တို့၏ ထောက်ပံ့မှုဖြင့် ပီတာမင်းသား သည် ၁၆၈၂ ခုနှစ် မေလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ပထမမြောက် ပီတာဘုရင် အဖြစ် နန်းတက်ခဲ့လေသည်။ စင်စစ်အားဖြင့်မူ ပီတာဘုရင်သည် အသက် ၁၀ နှစ်သာ ရှိသေးပြီး ငယ်ရွယ်လွန်းနေသောကြောင့် ဘုရင့်အာဏာကို ရင်ခွင်ပိုက် အစိုးရအနေဖြင့် မိဖုရား နာရီးရှ်ကီးနီး ၏ အဖွဲ့ဝင်များက ရယူထားလေသည်။
အာဏာရယူခြင်း
နောက်ပိုင်းကာလများတွင် ပီတာမင်းသားသည် အမတော် ဆိုဖီယာ ရယူထားသော ဘုရင့်အာဏာကို ပြန်လည်ရရှိရန် စတင်စီစဉ် ကြိုးပမ်းလာခဲ့သည်။ ဆိုဖီယာမင်းသမီး၏ အခြေအနေမှာလည်း ကရိုင်းမီယားဒေသတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော စစ်ပွဲနှစ်ခဒ ရှုံးနိမ့်မှုကြောင့် အင်အားချည့်နဲ့လျက်ရှိသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ပီတာမင်းသားသည် ဆိုဖီယာမင်းသမီး၏ လက်အောက်ခံ သက်တော်စောင့် တပ်ဖွဲ့ဝင်များ၏ ထိန်းသိမ်းထားမှုမှ လွတ်မြောက်ခဲ့ပြီး သူအားထောက်ခဲ့သူများ၏ အကူအညီဖြင့် အမတော် ဆီုဖီယာအား အာဏာသိမ်းနိုင်ခဲ့သည်။ နောင်တော် အီဗန်ဘုရင်ကလည်း ပီတာအား ပူးတွဲဘုရင်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ စင်စစ်အားဖြင့် အာဏာအရပ်ရပ်သည် ပီတာမင်းသား၏ လက်ဝယ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ဖြစ်ပေသည်။ အမတော် ဆိုဖီယာအား နိုဗာဂျဲဗင့်စကီး မယ်သီလရှင်ကျောင်းတွင် ထိန်းသိမ်းထားရှိခဲ့သည်။
နန်းတက်စ နှစ်များ
ပီတာဘုရင်သည် ရုရှားနိုင်ငံ ခေတ်မှီတိုးတက်ရန် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများစွာကို ကြံဆောင်ခဲ့သည်။ ရုရှားတပ်မတော်နှင့် ရေတပ်ကို ခေတ်မီ ပုံစံဖြစ်အောင် တိုးတက်ချဲ့ထွင်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပြောင်းလဲမှုများ ပြုလုပ်နေစဉ်အတွင်း ပီတာဘုရင်သည် ဆန့်ကျင်မှုများကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ သို့သော် ပီတာဘုရင်သည် ဆန့်ကျင်မှုတိုင်းကို ကြမ်းတမ်းစွာပင် ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းခဲ့သည်။ ပီတာဘုရင်သည် ရုရှားလူမျိုးတို့၏ ခေတ်မမှီတော့သော ဝတ်စားဆင်ယဉ်မှု ပုံစံကစ၍ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ပီတာဘုရင်သည် ရုရှားနိုင်ငံအတွက် ကောင်းမွန်သော ပင်လယ်ထွက်ပေါက်များ ရရှိရေးကိုလည်း ဦးစားပေး ဆောင်ရွက်ခဲ့ရသည်။ ဆိပ်ကမ်းကောင်းဟူ၍ အာဟန်ဂဲစကီးမြို့ တစ်ခုသာ ရှိနေချိန်တွင် ဘော်လ်တစ်ပင်လယ်သည် ဆွီဒင်၏ ထိန်းချုပ်မှု အောက်တွင်လည်းကောင်း၊ ပင်လယ်နက်ကမ်းခြေဒေသနှင့် ကက်စပီယန်ပင်လယ်ကမ်းခြေတို့သည် အော်တိုမန်အင်ပါယာ၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင် လည်းကောင်း အသီးသီးရှိနေချိန်ဖြစ်သည်။
မဲဇလီကွင်းရွာ၊ ကညင်ငူ
မဲဇလီကွင်းရွာ၊ ကညင်ငူ
မဟာပီတာ
နန်းတက်စ နှစ်များ
ဦးစွာ ပီတာဘုရင်သည် ပင်လယ်နက်ကမ်းခြေဒေသအား ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် ကြိုးစားခဲ့ရာ ထိုဒေသတွင် ခြေကုပ်ယူထားသော တာတာ (Tatars) လူမျိုးများနှင့် ရင်ဆိုင် တိုက်ခိုက်ခဲ့ရသည်။
ပိုလန်နှင့် သဘောတူညီချက် ရရှိခဲ့ပြီး ကီးယက်ဖ် (Киев) ကို ရုရှားပိုင်နက်အတွင်း သွတ်သွင်းနိုင်ခဲ့သည်။ ပီတာဘုရင်သည် ဒွန်းမြစ်အနီးရှိ အော်တိုမန်အင်ပါယာ၏ အာဇော့ဘ်ခံတပ်စခန်းကို သိမ်းပိုက်ရန် ကြံခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ ပီတာသည် မော်စကိုသို့ ပြန်လာခဲ့ပြီး ၁၆၉၅ ခုနှစ်တွင် အသစ်ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းထားသော ရေတပ်မတော်ဖြစ် ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ရာ ၁၆၉၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် အာဇော့ဘ်မြို့ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၆၉၈ ခုနှစ်တွင် ပီတာဘုရင်သည် သာဂန်ရော့ဆိပ်ကမ်းမြို့တွင် ရုရှားရေတပ်အခြေစိုက်စခန်းကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ရုရှားနိုင်ငံ၏ ထိုခေတ်အခြေအနေ
ထိုအချိန်ထိ ရုရှားနိုင်ငံမှာ အခြားသော ဥရောပနိုင်ငံများနှင့် ယှဉ်လျှင်များစွာ နောက်ကျကျန်နေချိန်ဖြစ်သည်။ မြေကျွန်လူတန်းစားမှာလည်း အရေအတွက်အားဖြင့် လွန်စွာများပြားနေပြီး ပြည်သူတစ်ရပ်လုံးမှာ အတွေးအခေါ်အားဖြင့်လည်း နောက်ကျနေခဲ့ရသည်။ အနောက်တိုင်းတွင် နယူတန်၏ ကျမ်းစာများ၊ ဥပဒေသများ ထွန်းကားဆူပွက်နေချိန်၌ပင် ရုရှားမှာ သိပ္ပံ နှင့် ဒဿနိက ဘာသာရပ်များထွန်းကားခြင်းမရှိပဲ အလယ်ခေတ်ပုံစံ ဘဝမှ တိုးတက်လားခြင်းမရှိသေးပေ။ ဘာသာရေးနှင့် ပတ်သက်၍လည်း ရှေးရိုးစွဲဘာသာရေးစနစ်နှင့် အော်သိုဒေါ့ ကျောင်းတော်မှာ အာဏာကြီးမြဲဖြစ်သည်။
ခရီးရှည်ကြီးထွက်ခြင်း
ဥရောပနိုင်ငံအများစုထံမှ အကူအညီဖြင့် အော်တိုမန်အင်ပါယာအား တိုက်ထုတ်ရန် ဟူသော ပီတာ၏ မျှော်လင့်ချက်မှာ ပျက်ခဲ့ရသည်။ အကြောင်းမှာ ပြင်သစ်သည် အစဉ်အလာအရ အော်တိုမန်အင်ပါယာနှင့် မဟာမိတ် ဖြစ်နေခြင်း၊ ဩစတြီးယားမှာလည်း အနောက်ဘက်တွင် ဖြစ်နေသော စစ်ပွဲများကြောင့် အရှေ့ဘက် အော်တိုမန်တို့နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားလိုခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ထိုအချိန်က ဥရောပနိုင်ငံများသည် အော်တိုမန်တို့အား တိုက်ထုတ်ရန်ထက် စပိန် ထီးနန်း ဆက်ခံရေးပြဿနာအပေါ်တွင်သာ အာရုံစိုက်လျက်ရှိခဲ့ကြသည်။ ပီတာဘုရင် ဦးဆောင်သော မဟာသံအဖွဲ့သည် မူလ ရည်ရွယ်ချက် မအောင်မြင်ခဲ့သော်လည်း ဥရောပနိုင်ငံများသို့ ဆက်လက်ထွက်ခွဲ လည်ပတ်ခဲ့သ်ည။ ထိုခရီးစဉ်အတွင် လေ့လာဖွယ်ရာများကို စူးစိုက်လေ့လာခဲ့သည်။ ဟော်လန်နိုင်ငံသို့ သွားရောက်ပြီး ဒက်ချ် အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီ၏ သင်္ဘောကျင်းတွင် သင်္ဘောတည်ဆောက်သည့် လက်သမားအဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်သည်။ ပီတာဘုရင်သည် သင်္ဘောတည်ဆောက်ခြင်းနှင့် ဆိုင်သော နည်းပညာများကို အဓိက လေ့လာနိုင်ခဲ့သည်။ အတက်ပညာရှင်၊ အသိပညာရှင်များစွာနှင့်လည်း တွေ့ဆုံရင်းနှီးခဲ့သည်။ ဒတ်ချ် အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီပိုင် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး သင်္ဘောကျင်းတွင် ပီတာဘုရင်အတွက် အတွေ့အကြုံများစွာ ရရှိခဲ့သည်။ ပီတာသည် အင်္ဂလန်သို့ ခရီးဆက်ခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် တတိယမြောက် ဝီလီယံနှင့် တွေ့ဆုံခဲ့ပြီး မန်ချက်စတာမြို့သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး မြို့ပြတည်ဆောက်ရေး နည်းပညာများကို လေ့လာသင်ယူခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်း စိန့်ပီတာစဘတ်မြို့ ( Санкт Питербург) တည်ဆောက်ရာတွင် များစွာ အထောက်အကူ ဖြစ်စေခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ တော်ဝင်ရေတပ်သင်္ဘောကျင်း တစ်ခုတွင်လည်း အလားတူ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ အမြောက်ပစ်နည်းကို ပရပ်ရှားတွင် သင်ကြားခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်တွင်ရှိနေစဉ် ပါလီမန်အစည်းအဝေးပွဲသို့လည်း တက်ရောက်နားထောင်သည်။ ရောက်လေရာဒေသတိုင်းတွင် စိတ်ဝင်စားဖွယ်ရှိသည့် လက်နက်တိုက်၊ ပြတိုက်၊ စက်ရုံအလုပ်ရုံနှင့် စာသင်ကျောင်း အစရှိသဖြင့် ဝင်ရောက်လေ့လာခဲ့သည်။ ပီတာဘုရင်သည် ဗီယင်နာမြို့နှင့် အခြားဥရောပမြို့ကြီးများသို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ဟိုးလီး ရောမ အင်ပါယာ ပြည့်ရှင် လီယိုပို (ပထမမြောက်)နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ အကျဉ်းဆိုရလျှင် အနောက်တိုင်း၏ ဓလေ့၊ထုံးစံ နှင့် သိပ္ပံပညာ၊ အုပ်ချုပ်ရေး၊ စက်မှုလုပ်ငန်း တို့ကို သွားရောက်လေ့လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုရမည်။ ၁၆၉၈ ခုနှစ်တွင် ပီတာဘုရင်သည် သူ၏ ခရီးစဉ်များကို ရုတ်တရက် ရပ်တန့်လိုက်ရပြီး ရုရှားနိုင်ငံသို့ ပြန်ခဲ့ရသည်။ အကြောင်းမှာ သက်တော်စောင့် တပ်ဖွဲ့ဝင်များ၏ သူပုန်ထမှုကြောင့် ဖြစ်သည်။ ပီတာသည် သူပုန်များကို အပြင်းအထန် နှိမ်နင်းခဲ့သည်။ ထို တပ်ဖွဲအားလုံးကို လုံးဝ ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ သံသယရှိသူ အမတော် ဆိုဖီယာအားလည်း သီလရှင် ဝတ်ရန် ဖိအားပေးခဲ့သည်။
၁၆၉၈ ခုနှစ်တွင် ဘောရစ် ရှယ်ရယ်မင်ကျဲ့ဖ် (Борис Петрович Шереметев) ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့အား မော်လ်တာ(Malta) သို့ စေလွှတ်ပြီး မော်လ်တာရှိ သူရဲကောင်းများ လေ့ကျင့်ပုံနှင့် တပ်ဖွဲ့များ အကြောင်းကို လေ့လာစေခဲ့သည်။ ရှယ်ရယ်မင်ကျဲ့ဖ်သည် မော်လ်တာတွင် တပ်ဖွဲများအကြောင်း ကောင်းစွာ လေ့လာခဲ့ပြီး အနာဂတ် ရုရှားရေတပ်မတော်အတွက် အစီအစဉ်များ ကြံဆနိုင်ခဲ့သည်။
ပီတာဘုရင်သည် နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများသာမက ရုရှားနိုင်ငံအတွင်း ဝတ်စားဆင်ယဉ်မှုများက အစ ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။ ယခင်က မုတ်ဆိတ်ရည်များ ထားလေ့ရှိသော ရုရှားအမျိုးသားများအား မုတ်ဆိတ်များကို ဖြစ်စေသည်။ အရှည်ထားပါက မုတ်ဆိတ်ခွန် (Bread Tax) အဖြစ် ရူဘယ် ၁၀၀ ကောတ်ခံသည်။ ခေတ်မှီသော အနောက်တိုင်းဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်စေခဲ့သည် ၁၆၉၉ ခုနှစ်တွင် ပီတာသည် နှစ်သစ်ကူးနေ့ကို အရင်က သတ်မှတ်ထားခဲ့သော စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့အစား အခြားနိုင်ငံများ နည်းတူ ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်နေ့သို့ ပြောင်းလဲ သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ကမ္ဘာစဖန်ဆင်းသည်ဟု ယူဆသော နှစ်မှ စတင်ရေတွက်သည့် နှစ်ပေါင်း ၇၂၀၇ ရှိပြီးဖြစ်သည့် ပြက္ခဒိန်ဟောင်းအစား ဂျူလီယန်းပြက္ခဒိန်ကို ပြောင်းလဲသုံးစွဲခဲ့သည်။
မြောက်ပိုင်းစစ်ပွဲများ
ပီတာသည် အာဇော့ ဆိပ်ကမ်းမြို့အား ရရှိနိုင်ရန်အတွက် အော်တိုမန်တို့နှင့် ခေတ္တငြိမ်းချမ်းရေး ယူထားပြီးနောက် ဘောလ်တစ်ပင်လယ်ဒေသတွင် ပင်လယ်ထွက်ပေါက်ရရှိရန် ကြိုးပမ်းလာခဲ့သည်။ ဘောလ်တစ်ဒေသအား ဆွီဒင်တို့ ထိန်းချုပ်လာခဲ့သည်မှာ ရာစုနှစ် တဝက်နီးပါးရှိပြီးဖြစ်သည်။ ပီတာဘုရင်သည် ဆွီဒင်အား စစ်ကြေညာပြီး တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ဆွီဒင်ဘက်မှ ဒွါဒဿမမြောက် ချားဘုရင် (Charles XII) ဦးဆောင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ တချိန်တည်းမှာပင် ဆွီဒင်သည် ဒိန်းမတ်-နော်ဝေး၊ ဆက်ဇုံနီ၊ ပိုလန်-လစ်သူရေးနီးယားတို့၏ ဝိုင်းဝန်း တိုက်ခိုက်မှုကိုလည်း ခံနေရသည်။
ရုရှားသည် စစ်အတွက် ကောင်းမွန်စွာ ပြင်ဆင်ထားခြင်း မရှိခဲ့သောကြောင့် ဘောလ်တစ်ပင်လယ် စိုးမိုးရေး အစီအစဉ်၏ ပထမခြေလှမ်းသည် ၁၇၀၀ ပြည့်နှစ် နာရ်ဗာတိုက်ပွဲတွင် အဆုံးသတ်ခဲ့ရသည်။ သို့သော် ချားလ်ဘုရင်သည် သူ၏ တပ်ဖွဲ့များကို စုစည်းပြီး ပိုလန်နှင့် လစ်သူရေးနီးယန်းတပ်များကို တိုက်ရန် ပြင်ဆင်ခဲ့ရာ ပီတာဘုရင်အတွက် တပ်ဖွဲ့များ ပြန်လည် စုဖွဲ့ရန် အချိန်ရရှိခဲ့သည်။
ဆွီဒင်များ ပိုလန်နှင့် လစ်သူရေးနီယားများအား တိုက်ခိုက်နေစဉ်တွင် ပီတာဘုရင်သည် ၁၇၀၃ ခုနှစ်၌ Ingermanland ဒေသတွင် နောင်အခါ စိန့်ပီတာစပါတ်ဟု အမည်တွင်မည့် မြို့တစ်မြို့ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့လေသည်။
ပိုလန်ဘုရင် ဒုတိယမြောက် ဩဂတ်စ် နန်းစွန့်သွားရပြီးနောက် ဆွီဒင်ဘုရင် ချားလ်သည် ရုရှားဖက်သို့ ပြန်လည်ဦးတည်လာခဲ့သည်။ ၁၇၀၈ ခုနှစ် ဂိုလော့ချင်းတိုက်ပွဲတွင် ပီတာဘုရင် အရေးနိမ့်ပြီး လက်စနားယား (Lesnaya) တိုက်ပွဲတွင်မူ ချားလ် ဘုရင် စတင်အရေးနိမ့်ခဲ့ရသည်။ ချားလ် ဘုရင်၏ မော်စကိုသို့ ချီတက်ရေး အစီအစဉ် ရပ်တန့်ခဲ့ရပြီး အထောက်အပံ့ ပြတ်တောက်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ချားလ် ဘုရင်သည် နန်းစွန့်ကာ အော်တိုမန်အင်ပါယာသို့ ထွက်ပြေးသွားခဲ့ရသည်။ ထိုနောက်တွင် ပီတာဘုရင်သည် ဘောလ်ကန်ဒေသ မဟာမိတ်များ၏ အကူအညီဖြင့် အော်တိုမန် အင်ပါယာအား စတင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ သို့သော် မအောင်မြင်ခဲ့ပဲ ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ် ချုပ်ဆိုခဲ့ရကာ ၁၆၉၇ ခုနှစ်က ရရှိထားပြီးဖြစ်သော ပင်လယ်နက် ဆိပ်ကမ်းမြို့များကို ပြန်လည် ပေးအပ်လိုက်ရသည်။
ပီတာ၏ မြောက်ပိုင်းတပ်ဖွဲ့များသည် ဆွီဒင်နယ်မြေများဖြစ်သော လီဗိုနီယား (Livonia) (ယနေ့ခေတ် လတ်ဗီးယားနိုင်ငံတောင်ပိုင်းနှင့် အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနယ်မြေများ) ကို ရရှိခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဆွီဒင်တို့ကို ဖင်လန်နယ်မြေသို့ မောင်းထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၇၁၄ ခုနှစ်တွင် ရုရှားရေတပ်မတော်သည် ဂန်းဂွတ် (Gangut) တိုက်ပွဲတွင် အနိုင်ရရှိခဲ့ပြီး ဖင်လန်နယ်မြေအများစုကို ရုရှားတို့ ရရှိခဲ့သည်။ ၁၇၂၁ ခုနှစ် ဆွီဒင်သည် ရုရှားနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး စာချုပ်ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး ၁၇၂၁ နျူးစတက်ဒ် စာချုပ် ( Treaty of Nystad) အရ မဟာ မြောက်ပိုင်းစစ်ပွဲကြီး (Great Northern War) ပြီးဆုံးကြောင်း သတ်မှတ်ကြသည်။ ရုရှားသည် အင်ဂရီယာ (Ingria)၊ အက်စတိုးနီးယား၊ လီဗိုးနီးယားနှင့် ကာရဲလီယားဒေသအချို့ကို ရရှိခဲ့သည်။ ရလဒ်အားဖြင့် ပီတာဘုရင်သည် သူတည်ထောင်ထားသော မြို့တော် စိန့်ပီတာစပါတ်မြို့ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ နယ်မြေများကို ရရှိလိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
နန်းသက် နောက်ဆုံးနှစ်များ
ပီတာဘုရင်သည် ၁၇၂၁ ခုနှစ် အောက်တိုက်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ရုရှားနယ်ပယ်အားလုံး၏ ဧကရာဇ် (Emperor of All Russia) ဘွဲ့ကို ဆက်သခံခဲ့ရသည်။ ပီတာဘုရင်၏ ထိုဘွဲ့အမည်နာမကို ပိုလန်ဘုရင် ဩဂတ်စတပ်(၂)၊ ပရပ်ရှား ဘုရင် ဖရက်ဒရစ် ဝီလီယံ (၁) ၊ ဆွီဒင်ဘုရင် ဖရက်ဒရစ် (၁) တို့က ထောက်ခံ အသိအမှတ်ပြုခဲ့ကြသည်။ သို့သော် အခြားဥရောပနိုင်ငံများကမူ အသိအမှတ်မပြုခဲ့ကြပေ။ အကြောင်းမှာ Emperor ဟူသော ဧကရာဇ်ဘွဲ့သည် သူတို့၏ King ဟူသော ဘွဲ့ထက် သာလွန်သွားမည်ဟု မှတ်ထင်နေသောကြောင့်ဖြစ်သည်။
ပီတာဘုရင်သည် ဘာသာရေး ပြောင်းလဲမှုများကိုလည်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ရုရှားအော်သိုဒေါ့ကျောင်းတော်လည်း အသစ်ပြန်လည် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ သို့သော် ပီတာဘုရင်သည် ရုရှားအမျိုးသားများအား အသက် ၅၀ မပြည့်မီ ဘုန်းကြီးဝတ်ခြင်းကို တားမြစ်ခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ သူ၏ ခေတ်မှီတပ်မတော်သို့ ဝင်ရောက်အမှုထမ်း စေလိုသောကြောင့် ဖြစ်ပေးသည်။ ပီတာဘုရင်သည် ပညာရေး တိုးတက်မှုများအတွက်လည်း ဖော်ဆောင်ခဲ့သည်။
ပီတာဘုရင်သည် သူ၏ စိန့်ပီတာစပါတ်မြို့တော် တည်ဆောက်ရေးအတွက် ရန်ပုံငွေလိုသည် ဖြစ်ရာ အကောတ်ခွန် အချို့ကို အသစ် စတင် ကောတ်ခံခဲ့သ်ည။ အရင်က ကောတ်ခံခဲ့သော မြေခွန်နှင့် အိမ်ခွန်များကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး လူခွန် (Poll Tax) ကို ကောတ်ခဲ့ခဲ့သည်။ ၁၇၂၂-၁၇၂၃ အတွင်း ရုရှား- ပါရှန်း စစ်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ရလဒ်အဖြစ် ကော့ကေးဆပ်ဒေသနှင့် ကတ်စပီယန်ပင်လယ်ဒေသများတွင် ရုရှား ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု ပိုမိုတိုးချဲ့နိုင်ခဲ့သည်။
၁၇၂၅ ခုနှစ်တွင် ရုရှားနိုင်ငံ၏ ဗာဆိုင်းလ်နန်းတော်ဟု သမုတ်ရသော ပီတာ့ဘုရင့်နန်းတော် (Петергоф) (ဒတ်ချ်ဘာသာစကားမှ Peter hof) ကို စိန့်ပီတာစဘတ်မြို့အနီးတွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
ကိုယ်ရည်ကိုယ်သွေးနှင့် မိသားစု
အရပ် ၆ပေ၆လက်မမြင့်ပြီး ရုပ်ရည်ချောမောကာ ပျော်ရွှင်ရီမောနေတတ်သည့် ပီတာကို လူချစ်လူခင်ပေါပါသည်။ သန်မာထွားကြိုင်းပြီး ကျန်းမာရေးလည်းကောင်းသည်။ အတတ်ပညာရပ်များစွာတတ်မြောက်သည်။ လက်သမား၊ ပန်းချီဆရာ၊ ပုံနှိပ်စက်ဆရာ၊ ရေကြောင်းလမ်းပြ နှင့် သင်္ဘောတည်ဆောက်ရေးဖက်တို့တွင် ထူးချွန်သည်။ အရက်အလွန်အကျွံသောက်တတ်ပြီး ထိခိုက်ခံစားလွယ်သည့်ပုံလည်းရှိသည်။
အိမ်ထောင် နှစ်ဆက်ရှိသည်။ ပထမမိဖုရား ယူဒိုဇီးယားကို အသက် ၁၇နှစ်တွင် လက်ထက်ပြီး တစ်ပတ်ကြာပေါင်းသင်းကာ အဲလက်ဇီ အမည်ရသားတစ်ယောက်ထွန်းကားသည်။ အသက် ၂၆နှစ်တွင် အဆိုပါမယားကို သီလရှင်ကျောင်းသို့ ပို့ကာ ၁၇၁၂တွင် အပြီးအပြတ် ကွာရှင်းခဲ့သည်။၁၇၁၈တွင် သားဖြစ်သူ အဲလက်ဇစ်က မိမိအားလုပ်ကြံရန် ကြံစီသည်ဟုဆိုပြီး ဖမ်းဆီးနှိပ်စက်သဖြင့် အဲလက်ဇစ်တစ်ယောက် ထောင်တွင်းတွင် သေဆုံးသွားခဲ့သည်။ ဒုတိယမိဖုရား ကတ်သရင်းမှာ သာမန်အရပ်သူဖြစ်သည်။ လစ်သူရေးနီးယားသူဖြစ်ပြီး ပီတာနောက် နန်းတက်သည်။
နတ်ရွာစံခြင်း
၁၇၂၃ ခုနှစ် ဆောင်းရာသီတွင် ပီတာဘုရင်၏ ကျန်းမာရေးသည် ရုတ်တရက် ချို့ယွင်းလာခဲ့သည်။ ဆီးလမ်းကြောင်းနှင့် သည်းခြေအိတ် တို့တွင် ပြဿနာ ဖြစ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၇၂၄ နွေရာသီတွင် တော်ဝင်ဆရာဝန်များအဖွဲ့သည် ခွဲစိတ်မှုတစ်ခု ပြုလုပ်ခဲ့ရာ ဆီးလမ်းကြောင်းအတွင်း ခဲနေသော ဆီး (၄) ပေါင်မျှ တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ မဟာပီတာ ဘုရင်သည် ကာလရှည် အိပ်ယာပေါ်တွင် ဆေးဝါးကုသခံယူပြီးနောက် ၁၇၂၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၈ ရက်နေ့ နံနက်ခင်းအချိန်တွင် သူတည်ထောင်ခဲ့သော ရုရှားအင်ပါယာ၊ ခေတ်မီရုရှားတပ်မတော်၊ မြို့တော် စိန့်ပီတာစဘတ် တို့နှင့်တကွ အရာအားလုံးကို ခွဲခွာကာ နတ်ရွာစံတော် မူသည်။ သူ၏ အသက် ၅၄ နှစ်၊ နန်းသက် ၄၂ နှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ပီတာဘုရင် ကံကုန်သောအခါ ပထမမြောက် မိဖုရား ကတ်သရင်းသည် ဧကရီ ဘုရင်မအဖြစ် နန်းတက်ခဲ့သည်။
တဇ္ဈာနသုတ်
(၂)သုတ် ရှိပါသည်။
ကာမစ္ဆန္ဒ, ဗျာပါဒ, ထိနမိဒ္ဓ, ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စ, ဝိစိကိစ္ဆာ-ဟူသော နီဝရဏငါးပါး နှင့် ကာမဂုဏ်၏အပြစ်ကို ဉာဏ်ပညာဖြင့် မှန်ကန်စွာ မသိမမြင်ခြင်းဟူသော တရား (၆)ပါးတို့ကို မပယ်မစွန့်နိုင်လျှင် ပဌမဈာန်ကိုရ၍နေခြင်းငှါ မဖြစ်နိုင်။ ထိုတရား (၆)ပါးတို့ကို ပယ်စွန့်နိုင်လျှင် ပဌမဈာန်ကိုရ၍နေခြင်းငှါ ဖြစ်ထိုက် ၏ဟု ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။ - ကာမဝိတက်၊ ဗျာပါဒဝိတက်၊ ဝိဟိံသဝိတက်၊ ကာမသညာ၊ ဗျာပါဒသညာ၊ ဝိဟိံသသညာ ဟူသော တရား(၆)ပါးတို့ကို မပယ်မစွန့်နိုင်လျှင် ပဌမဈာန်ကိုရ၍ နေခြင်းငှါ မဖြစ်နိုင်။
ထိုတရား (၆)ပါးတို့ကို ပယ်စွန့်နိုင်သောသူသည် ပဌမဈာန်ကို ရ၍နေခြင်းငှါ ဖြစ်ထိုက်၏ဟု ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင်ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
တီမောကျွန်း
တီမောကျွန်း (Timor Island) သည် ပင်လယ်ပိုင်းအရှေ့တောင်အာရှ၏ အရှေ့ဘက်ဆုံးတွင်ရှိသော ကျွန်းဖြစ်ကာ တီမောပင်လယ်၏ မြောက်ဘက်တွင်ရှိသည်။ တီမောကျွန်း၏ အရှေ့ခြမ်းသည် အရှေ့တီမောနိုင်ငံဖြစ်ကာ အနောက်ခြမ်းသည် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံက ပိုင်ဆိုင်သည်။ တီမောပင်လယ်ခြားလျက် ဩစတြေးလျနိုင်ငံနှင့် ၅၀၀ကီလိုမီတာခန့်သာ ဝေးတော့သည်။
အနောက်တီမော
အနောက်တီမောဒေသသည် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံအပိုင်ဖြစ်ကာ အရှေ့နူဆာတန်ဂါရာပြည်နယ်တွင် ပါဝင်သည်။
အရှေ့တီမော
အရှေ့တီမောဒေသသည် အရှေ့တီမောနိုင်ငံဖြစ်ကာ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်သည်။
ဒြပ်
ဒြပ်(mass) ဟူသည်မှာ အလျင်ပြောင်းနှုန်း (acceleration)ကို အရာဝတ္ထုတခုခုက တောင့်ခံနိုင်မှု ပမာဏသဘောတရား ဖြစ်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ရူပဗေဒတွင် ဒြပ်ထုပမာဏ ဟူသည့် စကေလာ တိုင်းဖွယ် တခု ဖြစ်သည်။ ဂန္ထဝင် ရူပဗေဒနှင့် ယေဘုယျ ဓာတုဗေဒတို့တွင် ဒြပ်သား (Matter) ဆိုသည်မှာ ဒြပ်ထုနှင့်ထုထည်ရှိသောအရာဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားသည်။ နေ့စဉ်ထိတွေ့နိုင်သော အရာများအားလုံးသည် အက်တမ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ထိုအက်တမ်များကို အက်တမ်အောက်အမှုန်များဖြင့် ထက်မံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ထိုအရာများအားလုံးသည် "ဒြပ်သား"၌အကျုံးဝင်သည်။ ဖိုတွန်ကဲ့သို့သော ဒြပ်ထုမဲ့အမှုန်များ၊ အလင်း၊ အပူကဲ့သို့သော စွမ်းအင်နှင့် လှိုင်းများသည် "ဒြပ်သား"၌အကျုံးမဝင်ပေ။ ဒြပ်သည် အခြေအနေအမျိုးမျိုး (သို့မဟုတ် အဆင့်များ) တွင်တည်ရှိနိုင်သည်။ ယင်းတို့သည် အစိုင်အခဲ၊ အရည်၊ အငွေ့ ဟူသောအများသိသည့် အခြေအနေများဖြစ်ကြသည်။ သာဓကအားဖြင့် ရေသည် ရေခဲ၊ ရေနှင့် ရေနွေးငွေ့ အခြေအနေသုံးမျိုးလုံးအဖြစ်တည်ရှိသည်။ ဤအခြေအနေသုံးရပ်အပြင် ဒြပ်များသည် ပလာစမာ၊ ဘို့စ်–အိုင်းစတိုင်း ကွန်ဒန်စိတ်၊ ဖာမီယွန်နစ် ကွန်ဒန်စိတ်၊ ကွာ့–ဂလူယွန် ပလာစမာစသော အခြားအခြေအနေများတွင်လည်း တည်ရှိနိုင်ကြသည်။.
ဟိုဖိုင်ရွာ၊ မိုးနဲမြို့နယ်
ဟိုဖိုင်ရွာ (Hohpai)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မိုးနဲမြို့နယ်၊ မိုင်ဟိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၅၂၆၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်ဟိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၇၄ ဦး၊ မ ၂၁၀၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၂၇၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးနဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရာဟုလာ
ရာဟုလာထေရ်သည် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားလက်ထက် ထင်ရှားသော ထေရ်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား သည် ဘုရားမဖြစ်မီ သိဒ္ဓတ္ထမင်းသားဘဝက ယသောဓရာ မင်းသမီးနှင့် ထိမ်းမြားလက်ထပ်ရာမှ ဖွားမြင်သော သားတော် ဖြစ်သည်။ ဘုရားအလောင်းတော်အဖို့ လကို ရာဟုဖမ်းသကဲ့သို့ သံယောဇဉ် အနှောင်အဖွဲ့နှင့် တူသည်ဖြစ်၍ ရာဟုလာအမည် တွင်သည်။
မဟာသက္ကရာဇ် ၁ဝ၄ ခုနှစ် တပေါင်းလတွင် မြတ်စွာ ဘုရားသည် ကပိလဝတ်ပြည်သို့ ကြွတော်မူပြီးနောက် ရာဟုလာ ၏မယ်တော် ယသောဓရာမိဖုရားသည် သားတော်ရာဟုလာအား ဖခမည်းတော် ဘုရားထံတွင် ဖွားတော်မူစဉ်က ပေါ်ပေါက်ခဲ့ သော ရွှေအိုးကြီးများကို အမွေတောင်းရန် စေလွှတ်သည်။ ရာဟုလာသည် မြတ်စွာဘုရားထံသို့ ရောက်သောအခါ မြတ်စွာဘုရားက လောကီအမွေထက် မြတ်သော လောကုတ္တရာ အမွေကို ပေးရန် ရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်ကို ခေါ်၍ ဆံရိတ်စေ သည်။ ထိုနောက် ရှင်သာရိပုတ္တရာအား သရဏဂုံပေးစေလျက်၊ ရှင်မဟာကဿပကို ဩဝါဒဆရာပြုစေကာ သာသနာ့ဘောင်သို့ သွတ်သွင်းတော်မူသည်။
ထိုအချိန်တွင် ရှင်ရာဟုလာမှာ အသက် ခုနစ်နှစ်မျှသာ ရှိသေးသည်။ မြတ်စွာဘုရားသည် ရာဟုလာအား သိက္ခာပုဒ် မြဲ စေရန် ရာဟုလောဝါဒသုတ်ဖြင့် ဆုံးမတော်မူသည်။ ရာဟုလာ ကား သိက္ခာပုဒ်တို့ကို ပို၍ အားထုတ်လိုသောဆန္ဒ ပြင်းထန်လှ သည်။ အသက် ၁၈ နှစ်ရွယ်အထိ ပြက်ရယ်ပြုသောစကားကိုမျှ မပြောချေ။ ရှင်ရာဟုလာကိုယ်တော်မှာ သုံးဆယ့်နှစ်ပါးသော လက္ခဏာတော်ကြီး၊ ရှစ်ဆယ်သောလက္ခဏာတော်ငယ်တို့နှင့် ပြည့်စုံသဖြင့် လူအများက တဏှာပေမဖြင့် ချစ်ခင်ကြသော ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားက မဟာရာဟုလောဝါဒသုတ်ကို ဟောတော်မူသည်။
ရှင်ရာဟုလာသည် အသက် ၁၈ နှစ်ရှိသောအခါ ဉာဏ် ရင့်ပြီဖြစ်သဖြင့် မြတ်စွာဘုရားက စူဠရာဟုလောဝါဒသုတ်ကို ဟောတော်မူရာ တရားတော်၏ အဆုံး၌ အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်သည်။
ရှင်ရာဟုလာသည် သိက္ခာကို ထိန်းသိမ်းရာတွင် အလွန် ခိုင်မြဲလွန်ကဲသောကြောင့် သိက္ခာကာမာနံဧတဒဂ်ဘွဲ့ဖြင့် ချီမြှောက်တော်မူခြင်း ခံရလေသည်။
အောက်ငပွီရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
အောက်ငပွီရွာ(Aukngapwei)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ စိမ့်စင်းဝကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၂၇၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စိမ့်စင်းဝကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၈၂ ဦး၊ မ ၅၄၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၃၀ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဒဟွန်းဒမ်းရွာ၊ နောင်မွန်းမြို့နယ်
ဒဟွန်းဒမ်းရွာ(Dahundam)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ နောင်မွန်းမြို့နယ်၊ တဆူထုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၈၀၈၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တဆူထုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၂၁ ဦး၊ မ ၃၁၁ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၆၃၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နောင်မွန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
င/ပိန်ပြင်ရွာ
င/ပိန်ပြင်ရွာ
မောက်ပြားရွာ၊ ကျောက်စု
မောက်ပြားရွာ၊ ကျောက်စု
ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ
ပစ္စေက = အသီးသီး + ဗုဒ္ဓါ = မဂ်ဖိုလ်ကို သိသူများ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ဘုရားပွင့်သောအချိန်၊ ဘုရားသာသနာ ထွန်းလင်းနေသော အချိန်များတွင် ပစ္စေကဗုဒ္ဓများ ပွင့်ရိုးထုံးစံမရှိပေ။ ထိုသို့ ဘုရားရှင်နှင့်အပြိုင်မဟုတ်ဘဲ သီးခြားပွင့်သော ဘုရားငယ်ဖြစ်၍ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဟု ခေါ်သည်။
ပစ္စေက = တသီးတခြား + ဗုဒ္ဓါ = ပွင့်သည့်ဘုရားငယ် ဟူ၍လည်း အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ပွင့်သည့်အချိန်အခါ
ဘုရားမပွင့်သော (သံဝဋ္ဋကပ်)သုညကမ္ဘာမှာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါများ မပွင့်ကြပေ။ ဘုရားပွင့်သော (ဝိဝဋ္ဋကပ်) အသုညကမ္ဘာမှာမှ ဘုရားတစ်ဆူနှင့်တစ်ဆူအကြား သာသနာပ အချိန်မှာ ပွင့်လေ့ပွင့်ထ ရှိသည်။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတွေထဲတွင် မာတင်္ဂခေါ်သော ပစ္စေကဗုဒ္ဓါသည် နောက်ဆုံးပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဖြစ်သည်။ ဂေါတမဘုရားအလောင်း ဖွားတော်မူသည့် အချိန်ထိ ရာဇဂြိုဟ်ပြည်အနီးတွင် သီတင်းသုံးနေသည်။ ဘုရားအလောင်းကို ပူဇော်ရန် သွားကြသောနတ်တွေက တွေ့၍ “အချင်းတို့ လောက၌ ဘုရားပွင့်ပြီ” ဆိုသော အသံကြားရမှ မိမိ၏ အသက်အပိုင်းအခြား ကုန်ပြီဆိုတာသိသွားပြီး၊ ဟိမဝန္တာရှိ မဟာပပါတတောင်ကို ကြွကာ ပရိနိဗ္ဗာန် ပြုတော်မူသည်။
ပစ္စေကဗုဒ္ဓါများသည် ဘုရားရှင်ကဲ့သို့ အမြဲတမ်း တစ်ပါးတည်း ပြိုင်ဘက်မရှိ ပွင့်လေ့မရှိ။ တစ်ပါးတည်း ပွင့်သည့်အခါ ရှိသလို တစ်ရာ တစ်ထောင်ပြိုင်ပြီး ပွင့်သည့်အခါလဲ ရှိသည်။ ပဒုမဒေဝီ၏ သား(၅၀၀)သည် တပြိုင်နက် ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဖြစ်ကြကြောင်း၊ ဆဒ္ဒန်ဆင်မင်း ဝတ္တုမှာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ငါးရာ ဆုံတော်မူကြောင်း၊ မဟာကပ္ပိနမင်း ဝတ္တုမှာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ တစ်ထောင် တပြိုင်နက် ဆုံကြကြောင်း ပါရှိပေသည်။
ပစ္စေကဗုဒ္ဓါများသည် နှစ်သင်္ချေ နှင့် ကမ္ဘာတစ်သိန်း ပါရမီဖြည့်ကြရသည်။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါလောင်းများသည် နောက်ဆုံးဘဝတွေမှာ မင်းမျိုး၊ ပုဏ္ဏားမျိုး၊ သူကြွယ်မျိုး တစ်မျိုးမျိုး ဖြစ်ကြရ၏။
ဗောဓိဆု
ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းဂန်အရ ဗောဓိဆု သုံးဆုရှိသည်။
နိယတ ဗျာဒိတ် (၅)ပါး
ပစ္စေကဗောဓိဆုအရ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါသည် -
ဘုရားနှင့် ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ကွာခြားချက်များ
ဘုရားလောင်းသည် အင်္ဂါ(၈)ပါးနှင့် ညီမှ နိယတ ဗျာဒိတ်ကို ရရှိသည်။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါသည် အင်္ဂါ(၅)ပါးနှင့် ညီမှ နိယတ ဗျာဒိတ်ကို ရရှိသည်။
ဘုရားလောင်းသည် (အနည်းဆုံး) လေးသချေင်္ နှင့် ကမ္ဘာတစ်သိန်း ပါရမီဖြည့်ကြရသည်။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါလောင်းသည် နှစ်သချေင်္ နှင့် ကမ္ဘာတစ်သိန်း ပါရမီဖြည့်ကြရသည်။
ဘုရားလောင်းသည် နောက်ဆုံးဘဝတွင် မင်းမျိုး၊ ပုဏ္ဏားမျိုး နှစ်မျိုးမှသာ ဖြစ်ရသည်။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါလောင်းသည် နောက်ဆုံးဘဝတွင် မင်းမျိုး၊ ပုဏ္ဏားမျိုး၊ သူကြွယ်မျိုး သုံးမျိုးမှ ဖြစ်ရသည်။
ဘုရားသည် အရဟတ္တ မဂ်,ဖိုလ်ကို ရပြီးသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် သဗ္ဗညုတ ဉာဏ်တော်ကြီးနှင့် အာသယာ နူသယဉာဏ်၊ ဣန္ဒြိယ ပရောပရိယတ္တ ဉာဏ် စသည့် ဉာဏ်တော်ကြီးတွေပါ (အသာဓာရဏ ဉာဏ်တော်ကြီး) ရသည်။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါသည် အရဟတ္တ မဂ်,ဖိုလ်ကို ရပြီးသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် ပဋိသမ္ဘီဒါ၊ အဘိညာဉ်၊ သမာပတ် စသည့် ဉာဏ်တန်ခိုး၊ ဈာန်တန်ခိုးများကို ရရှိကြသည်။
ဘုရားရှင်တိုင်း သိသမျှတရားများကို ပြန်ဟောကြားနိုင်ပြီး သတ္တဝါများအား အကျွတ်တရာါ်ရစေနိုင်သည်။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါသည် သိသမျှတရားများကို ပြန်လည်မဟောကြားနိုင်ပေ။ ကျမ်းဂန်များတွင် ပစ္စေကဗုဒ္ဓါသည် အတ္ထရသ ကိုသာ ထိုးထွင်းသိပြီး၊ ဓမ္မရသကို မသိနိုင်ကြဟု ဆိုသည်။ တရား၏ အဓိပ္ပာယ် သဘောသဘာဝများကို သိကြသော်လည်း ထိုတရားများကို ပညတ်တင်ပြီး ဒေသနာ အစဉ်အနေနှင့် မဟောကြားနိုင်သည့် သဘောဖြစ်သည်။
ဇိုတုံးလူမျိုး
ဇိုတုံးလူမျိုး သည် မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရမှ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားသည့် တိုင်းရင်းသား (၁၃၅) မျိုးထဲတွင် ပါဝင်သည်။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး (၈) မျိုးအနက် ချင်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုး မျိုးနွယ်စု ၅၃မျိုးနွယ် ထဲမှ လူမျိုးစုတစ်စုဖြစ်သည်။ လူမျိုးစုအစည်းအဝေးအရ ခေါ်စေလိုသောအမည်မှာ ဇိုတုန် (Zotung) ဖြစ်သည်။ ဇိုတုန် တို့သည်  တောင်ပိုင်းချင်းများဖြစ်သည့်အလျောက် တောင်ပိုင်းချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီမြို့အနီး၌ အများအပြားနေထိုင်ကြသည်။ သို့ရာတွင် မြောက်ပိုင်းနှင့် ရခိုင်တောင်တန်းဒေသများ၌လည်း ဇိုတုန်တို့ကို အနည်းငယ်တွေ့ရလေသည်။ ဇိုတုန်အမည်ဖြင့် ရွာရှိသဖြင့် ရွာအမည်ကို အစွဲပြု၍ခေါ်သော အမည်ဖြစ်သည်။
ချင်းပြည်နယ်တွင် ချင်းလူမျိုးစုပေါင်းများစွာနေထိုင်ကြရာ၊ ဇိုတုန် တို့ သည် တောင်ပိုင်းချင်းအမျိုးစုတွင် ပါဝင်သည်။ ယင်းလူမျိုးတို့သည် ဟားခါးချင်းများနှင့် အသွင်အပြင်၊ စိတ်နေသဘောထားများ အလွန်တူညီသော်လည်း၊ ဝတ်ဆင်ပုံနှင့် စကားအပြောအဆိုတို့၌ ကွာခြားသည်။
ဇိုတုန်တို့ ၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှု၌ ထူးခြားချက်တစ်ရပ်မှာ ယောက်ျား မိန်းမမရွေး စောင်ခြုံသော အလေ့အထပင်ဖြစ်သည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ် သန်းကောင်စာရင်းအရ ဇိုတုံးလူမျိုး ၆၅ဝဝ ကျော်ရှိသည်ဟု တွေ့ရသည်။ ဇိုတုန်တို့သည်ခရစ်ယာန်ဘာသာကိုကိုးကွယ်ယုံကြည်ကြသည်။ အခြားချင်းလူမျိုးများနည်းတူ၊ အသုဘများ၌၎င်း၊ မင်္ဂလာဆောင်များ၌၎င်း ကျွဲနွားများကို သတ်ဖြတ်၍ ကျွေးမွေးဧည့်ခံလေ့ရှိသည်။ သေသူကို မြေမြှုပ်သင်္ဂြိုဟ်လေ့ရှိသည်။ ပိုက်ဆံတတ်နိုင်သူများကမူ၊ ဂူများပင်ပြုလုပ်ကြသည်။ ဇိုတုန် အမျိုးသမီးများသည် ပါးရဲ ထိုးလေ့မရှိချေ။
ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မသုတ်
မုဋ္ဌသစ္စ, အသမ္ပဇည, ဣန္ဒြိယေသုအဂုတ္တဒွါရတာ, ဘောဇနေမတ္တညုတာ, ကုဟန, လပန-ဟူသော တရား ၆-ပါးတို့ကို မပယ်မစွန့်ပဲ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မကို မျက်မှောက်ပြုရန် မဖြစ်နိုင်ပုံ၊ ယင်းတရားခြောက်ပါးတို့ကို ပယ်စွန့်နိုင်မှ ဥတ္တရိမနုဿ ဓမ္မကို မျက်မှောက်ပြုရန် ဖြစ်နိုင်ပုံကို ကဏှပက္ခ, သုက္ကပက္ခ ခွဲ၍ ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
လွယ်မောက်ရွာ၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်
လွယ်မောက်ရွာ (Loimauk)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုးမိတ်ခရိုင်၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်၊ လွယ်ယားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၀၇၇၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လွယ်ယားကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၁၁ ဦး၊ မ ၃၄၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၆၀ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမိတ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အေမီး ဇိုလာ
ပြင်သစ်စာရေးဆရာကြီး အေမီးဇိုလာ၏ဖခင်မှာ အီတာလျံ လူမျိုး အင်ဂျင်နီယာ ဖရန်ဆွာဖိုလာဖြစ်၍၊ မိခင်မှာ ပြင်သစ်လူမျိုးဖြစ်သည်။ ပါရစ်မြို့၌မွေးဖွား၍၊ မာဆေးမြို့နှင့် ပါရစ်မြို့၌ ပညာသင်ခဲ့၏။ ငယ်ရွယ်စဉ်က အလုပ်အကိုင်အခြေမကျသဖြင့် ဆင်းရဲသည်။ အလုပ်ရှာဖွေနေစဉ်ပင် ဝတ္ထုများကို ရေးခဲ့သည်။ ၁၈၆၄ ခုနှစ်တွင် ပထမဦးဆုံး သူရေးသားသော စာအုပ်ကို ထုတ်ဝေရာ၊ ကောင်းစွာမအောင်မြင်ချေ။ နှစ်နှစ်မျှ စာရေးအလုပ်ဖြင့် အသက်ဝမ်းကျောင်းပြီးလျှင် ထိုအလုပ်ကို စွန့်လွှတ်လိုက်ပြီးသော်၊ စာရေးဆရာလုပ်ရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်၏။ နောက်တစ်နှစ်တွင် ဒေါသ၏အကြောင်းကို သရုပ်ဖော်၍ ဝတ္ထုတစ်ပုဒ် ရေးသားရာ၊ ထိုဝတ္ထုတအုပ်နှင့်ပင် နာမည်ထင်ရှားလာခဲ့လေသည်။