cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဆိုက်ဘေးရီးယား
ရုရှနိုင်ငံ၏ အရှေ့ပိုင်းဒေသ
၁၆၈၉ ခုနှစ်၌မူ အာမူးဝါးမြစ် မြောက်ပိုင်းနယ်ကို ရုရှတို့က မသိမ်းပိုက်တော့ဘဲ၊ မန်ချူးနိုင်ငံနှင့်စာချုပ်ချုပ်ကြသည်။၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင် ထိုအာမူးဝါးမြစ်ကို ရုရှနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့၏နယ် ခြားအဖြစ်သတ်မှတ်၍၊ နှစ်နိုင်ငံတို့က စာချုပ်ချုပ်ကြပြန်သည်။ သို့ရာတွင် ၁၈၆ဝ ပြည့်နှစ်သို့ရောက်သော်၊ ပင်လယ်ကမ်းရိုး တန်းဒေသကို တရုတ်တို့က ရုရှတို့သို့ ပေးအပ်ခဲ့ရလေရာ၊ ဗလာဒီဗော့စတော့အထိ ရုရှပိုင်ဖြစ်လာလေသည်။၁၇၁ဝပြည့် နှစ်မှစ၍ ဆိုက်ဗီးရီးယားနယ်ကို ပီတာသဂရိတ်ဘုရင်မင်း မြတ်က အကျဉ်းသမားတို့၏အတွက်တစ်ကျွန်းအဖြစ်ဖြင့် အသုံးပြုခဲ့သည်။ သို့ရာတွင်အကျဉ်းသမားတို့သည်နယ်သစ်၌ အိုးအိမ်သစ်တည်ထောင်ရန်အလို့ငှာ မတတ်နိုင်ကြချေ။ ထို့ နောက်၌ရွှေတွင်းစသောသတ္တုတွင်းတို့ကို အကြောင်းပြု၍ ရုရှတောင်သူလယ်သမားများကိုယ်တိုင်ထိုဒေသသို့သွားရောက် ကာ နယ်သစ်တည်ထောင်ကြသဖြင့် ဆိုက်ဗီးရီးယားသည် လူနေများ၍လာလေသည်။
ကုန်းတန်းရွာသစ်ရွာ
ကုန်းတန်းရွာသစ်ရွာ
အိုဆာကာရဲတိုက်
thumb|ပင်မ မျှော်စင်၏ ပုံတူ thumb|မဟာကုန်းရဲတိုက်၏ အပြင်ဘက်ရှိ ကျုံးတော် မဟာကုန်းရဲတိုက် သို့မဟုတ် တောင်ကုန်းတော်ရဲတိုက် သို့မဟုတ် အိုဆာကာရဲတိုက် (大坂城 or 大阪城)သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မဟာကုန်းမြို့၊ ချူးကုရှိ ရဲတိုက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ လည်ပတ်စရာနေရာများ
ဗာဠှဂိလာနသုတ်
အရှင်အနုရုဒ္ဓါ ကောသလနိုင်ငံ အန္ဓဝန်တောအုပ်အတွင်း၌ ပြင်းထန်ဆင်းရဲစွာ ဝေဒနာဒဏ်ကြောင့် ဂိလာနဖြစ်နေစဉ် သမ္ဗဟုလရဟန်းတို့ ရောက်ရှိလာကြပြီး မေးလျှောက်ကြသဖြင့် သတိပဋ္ဌာန်တရားလေးပါးတို့၌ စိတ်၏စွဲမြဲစွာတည်ရှိနေစဉ် ဖြစ်ပေါ်လာကုန်သော သာရီရိကဒုက္ခဝေဒနာတို့ ကုသိုလ်စိတ်ကို ကုန်လွန်စေ၍ မတည်နေနိုင်ပုံကို မိန့်ကြားတော်မူပြီး သတိပဋ္ဌာန်လေးပါးပွားများပုံ အသီးသီးကို သမ္ဗဟုလရဟန်းတို့အား အရှင်အနုရုဒ္ဓါ ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
ဂွေးချောင်းရွာ၊ ကျုံလတာ
ဂွေးချောင်းရွာ၊ ကျုံလတာ
အဒါးဝရွာ၊ မွေးလုံး
အဒါးဝရွာ၊ မွေးလုံး
အသိဉာဏ်စစ်ဆေးခြင်း
ပညာသင်ကြားရေးတွင် စိတ်ပညာသည် အကျုံးဝင်နေခဲ့ရာ စိတ်ပညာပါရဂူများသည် ကျောင်းများ၌ ပညာသင်ကြားနေသော ကလေးများ၏စိတ်ဓာတ်ကို အထူးသဖြင့် ဝေဖန်စစ်ဆေး စုံစမ်းလျက် ရှိ၏။ အတန်းတစ်တန်းရှိ ကျောင်းသားများထဲ၌ အချို့ကျောင်းသားများသည် အတူတူစာသင်ကြားနေရသော်လည်း စာမလိုက်နိုင်ပဲ ရှိနေလေသည်။
ထိုကျောင်းသားများသည် အဘယ်ကြောင့် ထိုကဲ့သို့ စာ မလိုက် နိုင်သည်ကို စိတ်ပညာ ပါရဂူများက စူးစမ်းရှာဖွေလိုသောအခါ ကျောင်းသားတို့၏ စိတ်သက်နှစ်သည် အဆင့်အတန်း မမှိီသော ကြောင့် ဖြစ်သည်ကို တွေ့ကြရ၏။ ထိုအခါမှစ၍ ကလေးများ ၏ စိတ်သက်နှစ် အဆင့်အတန်းကို စစ်ဆေးရန် အသိဉာဏ် စစ်ဆေးနည်းများကို စထွင်ခဲ့ကြလေသည်။ ယင်းတို့မှာ ကလေး ၏ ဉာဏ်အရည်အချင်း မည်မျှလောက်ရှိသည်ကို စစ်ဆေး ခြင်းပင် ဖြစ်၏။ ကျောင်းများ၌ စစ်ဆေးသော ရိုးရိုး စာမေးပွဲ များနှင့် ဤ (ဉာဏ်စွမ်းဉာဏ်စ စစ်ဆေးနည်း၊ သို့မဟုတ်) အသိဉာာဏ် စစ်ဆေးပွဲများမှာ အလွန် ကွာခြားလေသည်။ အသိဉာဏ်ကို စစ်ဆေးရသော စာမေးပွဲများ အတွက် မေးခွန်း လွှာကို ပြင်ဆင်ရသည်မှာ ရိုးရိုးစာမေးပွဲအတွက် မေးခွန်းလွှာကို ပြင်ဆင်ရသကဲ့သို့ မလွယ်ကူလှချေ။
အသိဉာဏ် စစ်ဆေးနည်းများ။ ။ အသိဉာဏ်စစ်ဆေးရန်ဖြစ်သော စာမေးပွဲ မေးခွန်းလွှာအတွက် စီစဉ်ပုံကို ပုံစံပြရသော် သုံးနှစ်အရွယ်တွင် ရှိသင့်ရှိထိုက်သော အသိဉာဏ်ကို စမ်းသပ် စုံစမ်းရန် အသက် သုံးနှစ် အရွယ် ကလေးများကို စုရုံးကာ သုံးနှစ်နှင့် ထိုက်တန်သော မေးခွန်း အမျိုးမျိုးကို စစ်ဆေးရာတွင် ထိုသုံးနှစ် အရွယ်ကလေးများ ဖြေနိုင်ခဲ့သော် ထိုမေးခွန်းကို စိတ်သက်နှစ် သုံးနှစ်အတွက် ဉာဏ်စမ်းမေးခွန်းများအဖြစ် အတည်ပြုလေသည်။ ယင်းတို့မှာ သင့်မျက်လုံးကို ညွှန်ပြပါ၊ သင့်နှာခေါင်းကို လက်ဖြင့် ထိုးပြပါ၊ သင့် ပါးစပ်၊ နားရွက်၊ ပါး စသောနေရာများကို လက်ညှိုးနှင့် ထောက်ပြပါဟု လွယ်ကူသော မေးခွန်းကလေးများ ဖြစ်သည်။ နောက်မေးခွန်းပုံစံတစ်ခုမှာ ဂဏန်းနှစ်လုံးကို ကလေးအားလိုက်၍ ဆိုခိုင်းခြင်း ဖြစ်၏။ ဥဒါဟရုဏ် ဆောင်ရသော် စစ်ဆေးသူက သုံးဆယ့်ခြောက် (၃၆)ဟု ဂဏန်းနှစ်လုံးကို ဆိုပြပြီးသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် ကလေးသည် သုံးဆယ့်ခြောက်ဟု စာစစ်သူဆိုသည့် ဂဏန်း အတိုင်း လိုက်ဆိုရသည်။ ဂဏန်းနှစ်လုံးကို လိုက်ဆိုပြီးသော် တစ်ဆင့်တက်၍ ဂဏန်းသုံးလုံးဖြစ်သော နှစ်ရာတစ်ဆယ့်ငါး (၂၁၅)ကို စစ်ဆေးသူက ဆိုပြ ပြီးနောက် ကလေးအား ယခင် နည်းအတိုင်း လိုက်ဆိုစေသည်။ နောက်မေးခွန်းတစ်မျိုးမှာ အရုပ်ကားချပ် တစ်ခုကိုပြ၍ ထိုကားထဲ၌ မည်သည့်အရာများ ပါသည်ကို ကလေးအား ပြောခိုင်းခြင်း ဖြစ်၏။ ထိုမှတစ်ပါး ကလေး၏ ဖခင်အမည်၊ မိခင်အမည်နှင့် မောင်နှမ ဘယ်နှစ် ယောက်စသော မိသားစုနှင့်သက်ဆိုင်သည့် မေးခွန်းများကို လည်း မေးကြ၏။ ထို့ပြင် စကာလုံး ခြောက်လုံးလောက် ပါသော ဝါကျတစ်ခုကို ကလေးအား လိုက်ပြောခိုင်း၏။ ထိုကဲ့သို့ သုံးနှစ်ကလေးတိုင်း ဖြေဆိုနိုင်သည့် မေးခွန်းများ၊ လေးနှစ်အရွယ်ကလေးတိုင်း ဖြေဆိုသည့်မေးခွန်းများ၊ ငါးနှစ် ကလေးအတွက် မေးခွန်းများ စသည့်ဖြင့် အသက်အရွယ် အမျိုးမျိုးအတွက် မေးခွန်းပုံစံများ တီထွင် ထားလေသည်။ အကယ်၍ သုံးနှစ်အရွယ် ကလေးအတွက် မေးခွန်းများကို သုံးနှစ် သားအား ဖြေကြားခိုင်းရာတွင် ကောင်းစွာဖြေဆိုနိုင် ခဲ့သော် ထိုကလေးဉာဏ်မှာ သုံးနှစ်သားနှင့် ညီမျှသည်ဟု ဆိုရ ပေမည်။ တစ်နည်းကား ထိုကလေး၏ စိတ်သက်နှစ်မှာ သုံးနှစ် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုရပေမည်။ ထိုကလေးသည် သုံးနှစ်သားအရွယ်၌ ရှိရမည့် ဉာဏ်ရည်ကိုမှီသည်ဟု ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်၏။ အကယ်၍ လေးနှစ်သား၊ ငါးနှစ်သား အရွယ်ကလေးများသည် လေးနှစ်၊ ငါးနှစ်သားအတွက် ထွင်ထားသော မေးခွန်းများကို မဖြေနိုင်ပဲ သုံးနှစ်သားအတွက်ဖြစ်သည့် မေးခွန်းများကိုသာ ဖြေကြားနိုင် လျှင် ထိုကလေး၏ အသက်သည် စင်စစ် ငါးနှစ်ရှိသော်လည်း သူ၏ စိတ်သက်နှစ်မှာ သုံးနှစ်မျှသာရှိသည်ဟု ဆိုရပေမည်။ အသိဉာဏ်စစ်ဆေးပွဲများမှာ စာအုပ်ထဲမှ ကျက်မှတ်ထားသော ဗဟုသုတမျာကို ပြန်အံချလျှင်ပြီးနိုင်သည့် ရိုးရိုးစာမေးပွဲမျိုး မဟုတ်ဘဲ မွေးကတည်းက ပါလာသော နဂိုဗီဇစွမ်းရည်ကို အမှန်အကန် သိရအောင် စစ်ဆေးနည်းမျိုးဖြစ်၍ ပညာသင် ကြားရေးဘက်တွင် အထူးအသုံးဝင် အကျိုးဖြစ်ထွန်းစေခဲ့ လေသည်။
အမေရိကန် အသိဉာာဏ်စစ်ဆေးနည်းများ။ ။ ယခုအခါ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ၌ ဤအသိဉာာဏ် စစ်ဆေးပွဲများကို ပညာသင်ကြားရေးတွင်သာမက စစ်ဘက်၌ လည်း အထူးအသုံးပြုလျက် ရှိလေသည်။ ပထမ ကမ္ဘာစစ်ကြီး ဖြစ်ပွားခဲ့ စဉ်က စစ်ထဲသို့ ဝင်ရောက်အမှုထမ်းမည့် လူများစွာ လိုခဲ့၏။
ထိုသို့ စစ်ထဲဝင်မည့် လူများကို ပထမဦးဆုံး အသိဉာဏ် စစ်ဆေးကြ၏။ စစ်ဆေးပြီးမှ သင့်တော်သည့်တပ်များသို့ပို့၍ စစ်မှုထမ်း စေသည်။ အမေရိကန် စစ်သားများအတွက် စတင် ခဲ့သော စစ်တပ်စာမေးပွဲများမှာ ဗီဇစွမ်းရည်၊ ကျက်မှတ်တတ် သည့် စွမ်းရည်၊ လျင်မြန်စွာ တွေးဆတတ်သည့် စွမ်းရည်၊ တိကျသေချာ စေ့စပ်စွာ လုပ်ကိုင်နိုင်သည့် စွမ်းရည်များကို စစ်ဆေးရန်အတွက် ဖြစ်လေသည်။ မေးခွန်းများမှာလည်း စာတတ်သူများနှင့် စာမတတ်သူများ အဖို့ ခွဲခြား ထွင်ထား၏။ စာမတတ်သူများအဖို့ မေးခွန်းများမှာ အရုပ်ကားများ၊ ဓာတ်ပုံများ၊ သရုပ်ဖော်ပုံများ၊ လက်ဖြင့် ရေးဆွဲသောပုံများ စသည်တို့ကို ကြည့်၍ နှုတ်ဖြင့် ဖြေဆိုရလေ သည်။ စာတတ်သူများကား စစ်နှင့်ဆိုင်သော စစ်ရေးစစ်ရာ စစ်ဆင်ပုံနည်းများ၊ တပ်ပေါင်းစုကို အုပ်ချုပ်ပုံနည်းများ စသည် တို့ကို ရေးဖြေရလေသည်။ ဖျတ်လတ်မှု၊ တိကျသေချာမှုတို့ကို စစ်ဆေးသော မေးခွန်းပုံစံများကို ပြရသော် မေးခွန်းတစ်ခုမှာ စာရွက်တစ်ရွက်ပေါ်တွင် စက်ဝိုင်းငါးခုကိုစီ၍ ဆွဲထားပြီးလျှင် ပထမစက်ဝိုင်းတွင်း၌ ကြက်ခြေခတ်တစ်ခုနှင့် ပဉ္စမစက်ဝိုင်း အတွင်း၌ ဂဏန်း(၁)ကို ရေးခိုင်းခြင်း ဖြစ်လေသည်။ စစ်ဆေး သူက နှုတ်နှင့် ပြော၍ ငါးစက္ကန့်အတွင်း၌ သူပြောသည့် အတိုင်း သေချာ မှန်ကန်စွာ ရေးခြစ်ရလေသည်။ အခြား မေးခွန်းတစ်ခုမှာ ၃၈၊ ၇၉၊ ၈၇၊ ၆၈၊ ၅၆၊ ၂၁၊ ၈၂၊ ၄၇၊ ၂၇၊ ၃၁၊ ၆၄၊ ၉၃၊ ၇၁၊ ၄၁၊ ၅၂၊ ၉၉ စသော ဂဏန်း တစ်ဆယ့်ခြောက်လုံးခန့်ကို စီရေးထား၍ ခြောက်ဆယ်ထက်ပို၍ ခုနစ် ဆယ်အောက်လျော့သော ဂဏန်းများကို ခဲတံဖြင့် ခြစ်ပစ်ရန် ခိုင်း၏။ ထိုမေးခွန်း မှာ ၁၅ စက္ကန့်အတွင်း ပြီးအောင် ဖြေရ မည်ဖြစ်၍ ဤနေရာ၌ မျက်စိလျင်ပြီးလျှင် လျင်မြန် ဖျတ်လတ် စွာ မှန်မှန်ကန်ကန်နှင့် ပေးထားသော အချိန်အတွင်းပြီးအောင် လုပ်ရန်မှာ မလွယ်ကူလှပေ။ ဤသို့ မေးခွန်းများကို တစ်ခုပြီး တစ်ခု အဆင့်ဆင့် အနည်းငယ်စီ အဆင့်အတန်းမြှင့်ကာ လွယ် ရာမှ တဖြည်းဖြည်း ခက်သွားအောင် စီစဉ်ထား၏။ ဤမေးခွန်း မျိုးကို ထုတ်ဖို့ရန်မှာ ကြီးလေးသော တာဝန်တစ်ခု ဖြစ်နေ၏။ ရိုးရိုးစာမေးပွဲများမှာ မေးခွန်းထုတ်သည့်အခါ များစွာ မပင်ပန်း ပဲ အဖြေစာရွက်ကို ခြစ်သည့်အခါ၌သာ ပင်ပန်းလေသည်။ သို့သော် အမှတ်ပေးရာတွင် မတိကျလှချေ။ စာသားနှင့် စာစီ စာကုံးသဘော ဖြေဆိုထားရာ ခြစ်ရသူအဖို့ စာရွက်ပေါင်း များစွာ ဖတ်ရပြီးလျှင် ထိုစာသားအပေါ်၌ မိမိသဘောအတိုင်း အမှတ်ပေး ရလေသည်။ အသိဉာဏ် စစ်ဆေးပွဲများမှာကား ဤကဲ့သို့ မဟုတ်ချေ။ မေးခွန်းထုတ်သည့်အခါ၌ များစွာ စဉ်းစားရပြီးလျှင် တစ်နာရီအတွင်း မေးခွန်းပေါင်း တစ်ရာမျှ စစ်မေးနိုင်၍ အဖြေကို ခြစ်သည့်အခါ၌ ဘာမျှ စဉ်းစားချင့်ချိန် နေစရာ မလိုတော့ဘဲ မှန်လျှင် အမှတ်ပြည့်ပေး၍ မှားလျှင် လည်း အမှတ်အလျှင်းမပေးသာရုံသာ ရှိလေသည်။ မေးထား သော မေးခွန်းများမျာလည်း အဖြေမှန် တစ်ခုတည်းသာ ထားရှိ သောကြောင့် ထိုအဖြေကိုရလျှင် အမှတ်ပေးလိုက်ရုံပင် ဖြစ်၏။ ဤသို့ အရည်အခြင်းအစစ်ကို စစ်ဆေး၍ တစ်ယောက်စီ တစ် ယောက်စီ၌ရှိသော ထူးချွန်မည့် ဗီဇစွမ်းရည်ကလေးကို သင့် တော်မည့်ဘက်၌ အသုံးချခြင်းဖြင့် ပညာသင်ကြားရေးဘက်၌ လည်းကောင်း၊ စစ်ဘက်၌လည်းကောင်း အထူးအကျိုးရှိစေ လေသည်။ လက်မှုပညာ ကျွမ်းကျင်သူ၊ စိတ်ကူးကောင်းသူ၊ ဖြတ်ထိုး ဉာာဏ်ရှိသူ၊ စဉ်းစားဆင်ခြင်တတ်သူစသောလူ အမျိုးမျိုးတို့ကို သူတို့နှင့် သင့်မည့်ပညာရပ်များကို သင်ကြား ပေးခြင်းဖြင့် လူရည်ချွန် ပုဂ္ဂိုလ်ထူးများ ပေါ်ပေါက်လာနိုင် လေသည်။
ရှင်ဇို အာ့ဘဲ့ လုပ်ကြံခံရခြင်း
ရှင်ဇို အာ့ဘဲ့ ပစ်ခတ်မှုဖြစ်စဉ်သည် 2022 ခုနှစ် ဇူလိုင်လ 8 ရက်နေ့တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ Nara ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သော လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်မှုတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဂျပန်ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း ရှင်ဇို အာ့ဘဲ့သည် မိန့်ခွန်းပြောနေစဉ်အတွင်း သေနတ်ပစ်ခံခဲ့ရသည်။ ရှင်ဇို အာ့ဘဲ့ကို ဆေးရုံသို့ပို့ဆောင်ခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် သေဆုံးသွားကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နောက်ပိုင်း ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ဂျပန်ဝန်ကြီးချုပ် လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရသည်။
လိပ်ကျွန်းရွာ၊ ကျုံဒါးချောင်း
လိပ်ကျွန်းရွာ၊ ကျုံဒါးချောင်း
ကျုံခရာတခြမ်းရွာ၊ ကျုံလတာ
ကျုံခရာတခြမ်းရွာ၊ ကျုံလတာ
ပထမ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာစစ်
ပထမအင်္ဂလိပ်မြန်မာစစ်သည် ခရစ်နှစ် ၁၈၂၄-ခုနှစ်တွင် စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်၊ ဘကြီးတော်(စစ်ကိုင်းမင်း) လက်ထက်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ရှင်မဖြူကျွန်း ကိစ္စနှင့် ပတ်သက်၍ အငြင်းပွားရာမှ စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ခရစ်နှစ် ၁၈၂၆-ခုနှစ်တွင် ရန္တပိုစာချုပ်ချုပ်ဆိုပြီး စစ်ပွဲပြီးဆုံးသည်။ ပထမ အင်္ဂလိပ်မြန်မာစစ်တွင် မြန်မာတို့ ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီး အကျိုးဆက်အနေဖြင့် အာသံ၊ မဏိပူရ၊ ရခိုင် နှင့် တနင်္သာရီဒေသတို့ကို အင်္ဂလိပ်တို့အား ပေးအပ်ခဲ့ရသည်။ စစ်ပွဲတွင် စစ်သူကြီးမဟာဗန္ဓုလ ဓနုဖြူ တိုက်ပွဲတွင် ရဲရဲဝံ့ဝံ့ တိုက်ခိုက်ရင်း ခရစ်နှစ်-၁၈၂၅ခု၊ ဧပြီ (၁) ရက်နေ့တွင် ကျဆုံးခဲ့သည်။ ထိုစစ်ပွဲသည် မြန်မာဘုရင်ပိုင်နက်နှင့် အချုပ်အချာအာဏာ ကျရှုံးရန် အဓိက အကြောင်းအရင်း ဖြစ်သည်။
စစ်ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းအရင်းများ
ဘကြီးတော်မင်း ဘိသိက်မင်္ဂလာ ဆင်ယင်သောအခါ၌ မဏိပူရရာဇာ မတက်ရောက်ခြင်းသည် မြန်မာတို့ကို မထီလေးစားပြု၍ ပုန်ကန်ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု မြန်မာတို့က ယူဆကြကုန်သည်။ နောင်ကျဉ်သွားစေရန် သင်ခန်းစာ ပေးရမည် ဖြစ်၍ မြန်မာတပ်ကြီးကို မဏိပူရသို့ သွားရောက် တိုက်ခိုက်စေသည်။ မာဂျစ်ဆင်သည် နောက်လိုက်နောက်ပါ ထောင်ပေါင်းများစွာဖြင့် အိမ်နီးချင်း နယ်ပယ်ဖြစ်သော ကချာဒေသတွင်းသို့ ထွက်ပြေး တိမ်းရှောင်လေသည်။ ကချာရာဇာသည် ကြောက်ရွံ့ ထိတ်လန့်ခြင်းဖြင့် အနီးအနား ဖြစ်သော ဗြိတိသျှပိုင် စပ်လျက်နယ်သို့ ဝင်ပြေးလေသည်။ ကချာရာဇာ ဂေါဝိန္ဒချန္ဒရသည် ဗြိတိသျှနှင့် မြန်မာ နှစ်ဦးစလုံးထံ အကူအညီ တောင်းသည်။ ဗြိတိသျှတို့သည် ကချာနှင့် ဂျိန်းတိယ နယ်များတွင် မြန်မာတို့ လွှမ်းမိုးမည်ကို ထိတ်လန့်လာခဲ့သည်။ ထိုနယ် နှစ်နယ်ကို မြန်မာတို့ သိမ်းပိုက်မိလျှင် မြန်မာတို့ ဘင်္ဂလားသို့ ဝင်ရောက် စစ်ခင်းမည်မှာ အမှန် ဖြစ်ချေသည်ဟု စိုးရွံ့လာကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဗြိတိသျှတို့သည် ဂျိန်းတိယနှင့် ကချာနယ်များကို ဗြိတိသျှတို့ လက်အောက်ခံ နယ်မြေများ ဖြစ်သည်ဟု အလျင်အမြန် ကြေညာလိုက်လေသည်။
ထိုအတော အတွင်း၌ ရခိုင် နယ်စပ် ပြဿနာသည် ဗြိတိသျှနှင့် မြန်မာတို့ မလွှဲမရှောင်သာအောင် ပဋိပက္ခ ဖြစ်ပွားရန် ဖန်တီးခဲ့သည်။ အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီမှ ဆင်လိုက်မုဆိုးများသည် မြန်မာတို့က မြန်မာ့နယ်မြေဟု ယူဆသော နယ်မြေအတွင်းသို့ ကျူးကျော်ပေါက်ရောက်ခဲ့သဖြင့် မြန်မာတို့က ၎င်းတို့အား ဖမ်းဆီး ချုပ်နှောင်ထားပြီးနောက် နတ်မြစ်ဝကို အစောင့်အကြပ် ထူထပ်စွာ ချထားလိုက်သည်။ ဗြိတိသျှတို့ကလည်း နတ်မြစ်ဝရှိ ရှင်မဖြူ (ရှပူရီ)ကျွန်းပေါ်တွင် စစ်တပ်ငယ်တစ်ခု ချထားသည်။ ၁၈၂၃ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် မြန်မာတို့က ရှင်မဖြူကျွန်းကို တိုက်ခိုက် သိမ်းယူလိုက်သည်။ အိန္ဒိယရှိ ဘုရင်ခံချုပ် လတ်မင်းကြီး အင်းမတ်စ်သည် ရှင်မဖြူကျွန်းကို ဗြိတိသျှတို့အား ပြန်အပ်ရန် မြန်မာ အာဏာပိုင်များထံ အကြောင်းကြားသည်။ နယ်စပ်ကိုလည်း သေချာစွာ သတ်မှတ်ရန် အားထုတ်လေသည်။ ဗြိတိသျှ အရာရှိ နှစ်ဦးဖြစ်သော ချူးနှင့် ရိုက်စ်တို့ကို နယ်စပ်ကိစ္စ ဆောင်ရွက်ရန်စေလွှတ်ရာ မြန်မာတို့က ၎င်းတို့ကို ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်လိုက်သည်။ ထို့ပြင် မြန်မာတို့သည် ကချာနယ်တွင်းသို့ ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်ကြလေသည်။ ထိုအချိန်၌ ဗြိတိသျှတို့သည် ရှေးယခင်ကထက် ပို၍ အင်အားများစွာ ပြည့်ဖြိုးနေလေသည်။ ဗြိတိသျှတို့သည် နပိုလီယန်နှင့် ယှဉ်ပြိုင် တည်ဆောက်ကြရာ၌ ကမ္ဘာ့ အနှံ့အပြားတွင် အနိုင်ရခဲ့ပြီ ဖြစ်လေသည်။
အိန္ဒိယတွင် ဗြိတိသျှတို့၏ စစ်အောင်နိုင်မှုကို ထိရောက်စွာ အသုံးပြုနိုင်စေရန် အိန္ဒိယနိုင်ငံသားများက ဗြိတိသျှတို့၏ တန်ခိုးအာဏာ လွှမ်းမိုးခြင်းကို အကျောက်အကန် မပြုတော့ဘဲ အသာတကြည် လက်ခံရန် လိုလေသည်။ ထိုကြောင့် မြန်မာတို့က ထိပါးလာသည်ဟု ယူဆသောအခါ၌ ဗြိတိသျှတို့သည် ချက်ခြင်း တုံ့ပြန်မည်သာ ဖြစ်လေသည်။ ၁၈၂၄ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၅ ရက်နေ့၌ မြန်မာနိုင်ငံကို ဗြိတိသျှတို့က စစ်ပြုကြောင်း ကြေညာလိုက်လေသည်။
အင်္ဂလိပ် မြန်မာ ပထမ စစ်ပွဲ
ဗြိတိသျှတို့သည် မြန်မာတို့ထက် မိမိတို့က အင်အား သာနေကြောင်းကို ယုံကြည် စိတ်ချကြသည်။ ထို့ပြင် မြန်မာ့ အခြေအနေသည် အပေါ်ယံ အမြင်ထက် ပိုမို၍ ချို့ငဲ့ နေသည်ဟု ယူဆသည်။ ဥပမာ ဗြိတိသျှနှင့် မြန်မာ စစ်ဖြစ်လျှင် ယိုးဒယားတို့က အခွင့်ကောင်းယူ၍ မြန်မာတို့ကို အလျင်အမြန် ကလဲ့စား ချေကြလိမ့်မည်ဟု လည်းကောင်း၊ မွန်တို့က ဗြိတိသျှတို့အား မိမိတို့ကို မြန်မာ့ လက်အောက်မှ ကယ်တင်ပေးသူ အဖြစ်နှင့် ဝမ်းပန်းတသာ ကြိုဆို ကြလိမ့်မည်ဟု လည်းကောင်း၊ ရခိုင်တို့ကလည်း ထိုနည်းတူပင် ရှိလိမ့်မည်ဟု လည်းကောင်း တွေးထင် ယူဆလေသည်။
ဗြိတိသျှတို့ တွေးထင်ချက်သည့် မှန်သင့်သလောက် မှန်သည်။ ရခိုင်သားတို့သည် မြန်မာ အရာရှိများကို နှစ်မြို့ခြင်း မရှိချေ။ မြန်မာတို့ထက် ဗြိတိသျှတို့က အင်အားသာ၍ ဗြိတိသျှတို့သည် စစ်နိုင်မည့်သူ ဖြစ်ကြောင်းကို ကောင်းစွာ ချိန်ဆ တတ်သူများ ဖြစ်သည်။ ထိုကြောင့် ဗြိတိသျှတို့သည် ရခိုင် စစ်တပ် တတပ်ကိုပင် ဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ရခိုင်သားတို့သည် ရခိုင်ဒေသမှ မြန်မာတို့ ထွက်ခွာ သွားစေရန်ကိုသာ အလိုရှိသူများ ဖြစ်၍ မြန်မာတို့ ဆုတ်ခွာရလျှင်ပင် ဗြိတိသျှ အုပ်ချုပ်မှုကိုလည်း အလိုမရှိ ဖြစ်ကြတော့သည်။
တောင်ပိုင်း မွန်တို့သည်လည်း မြန်မာတို့ကို တော်လှန် တိုက်ခိုက် နေခြင်းဖြင့် အချိန်ကုန် လူပန်း နစ်နာ ခဲ့သည်ဟု သဘောပေါက်ကာ မြန်မာဘုရင် အုပ်စိုးခြင်းကို အကြည်အသာ ခံယူကြပြီ ဖြစ်သည်ကို တွေ့ရသည်။ သံလျင်ရှိ မွန်မြို့ဝန်သည် မိမိ နှစ်မကို မြန်မာမင်းနှင့် လက်ဆက်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မြန်မာတို့၏ တန်ခိုးအင်အား ခိုင်လုံခြင်း မရှိတော့ကြောင်းကို သိမြင်သည့် အချိန်အထိ ဗြိတိသျှတို့ကို အကူအညီ မပေးဘဲနေခဲ့သည်။
ယိုးဒယား(ယခု ထိုင်းနိုင်ငံ) တို့က ဗြိတိသျှတို့ စစ်အောင်နိုင်လျှင် ဝင်၍ အမြတ်ထုတ်ရန် စိတ်အား သန်လျက် ရှိကြသည်။ သို့သော် ဗြိတိသျှတို့သည် မြန်မာတို့ကို အလွယ်တကူ တိုက်ခိုက် နှိမ်နင်း နိုင်သည်ဟု ယုံကြည်မှု မရှိသောကြောင့် နောက်ဆုတ် နေကြလေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ ပြိုကွဲသော အခါမှ ရသမျှကို ဝင်ရောက် သိမ်းယူမည်သာ ဖြစ်လေသည်။
ဗြိတိသျှတို့သည် ရန်ကုန်ကို သိမ်းပိုက်ပြီးလျှင် မြန်မာတို့ထံမှ စစ်ပြေငြိမ်းစကား ဆိုလာလိမ့်မည်ဟု ထင်မှတ် ခဲ့ကြသည်။ အကယ်၍ ရန်ကုန် သိမ်းပိုက်ပြီးသည့် တိုင်အောင် မြန်မာတို့က စစ်ပြေငြိမ်းစကား မဆိုလာလျှင် မွန်နှင့် အခြား မြန်မာ မဟုတ်သော တိုင်းရင်းသားများသည် ဗြိတိသျှ စစ်တပ်ကြီးကို ပြည်မတွင်းသို့ ချီတက်နိုင်စေရန် သယ်ယူ ပို့ဆောင် ပေးလိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်နေသည်။
ဗြိတိသျှ တပ်မကြီး၌ ဥရောပ စစ်သည် ၅,၀၀ဝ အပါအဝင် စစ်သည်ပေါင်း ၁၁,၀၀ဝ ရှိသည်။ ဗြိတိသျှ စစ်တပ်ကြီးသည် အိန္ဒိယ ဆိပ်ကမ်း အသီးသီးမှ ထွက်ခွာ၍ အန်ဒမန် ကျွန်းစုတွင် ဆုံတွေ့ပြီးနောက် ရန်ကုန် ဆိပ်ကမ်းသို့ ဝင်ကြလေသည်။ ထိုစစ်တပ်ကြီး အပြင် အာသံ၊ မဏိပူရနှင့် ရခိုင်သို့လည်း မြန်မာတို့ကို တိုက်ခိုက် နှင်ထုတ်ရန် စစ်တပ်ခွဲများ စေလွှတ်သည်။ တနင်္သာရီကို သိမ်းရန် အတွက်လည်း ရေတပ် တတပ် စေလွှတ်လိုက်သည်။
မြန်မာတို့က ဗြိတိသျှတို့သည် ဘင်္ဂလားနယ်ကို သိမ်းပိုက်ထားသည်နှင့် တချိန်တည်းတွင် ပင်လယ်ကြောင်းမှ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက် လိမ့်မည်ဟု တကြိမ် တခါမျှ စဉ်းစားမိခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ၁၈၂၄ ခုနှစ်၊ မေလ ၁ဝ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန် ဆိပ်ကမ်းသို့ ဗြိတိသျှ စစ်သင်္ဘောများ ရောက်လာသော အခါ၌ မြန်မာတို့သည် အံ့အား အသင့်ကြီး သင့်ကုန်ကြသည်။ ဗြိတိသျှတို့သည် ရန်ကုန်ကို အလွယ်တကူပင် ရလိုက်လေသည်။ သို့သော် ရန်ကုန်ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခြင်းဖြင့် ရုတ်တရက် ထူးခြားခြင်း မရှိချေ။ မြန်မာ စစ်မှူး စစ်ကဲတို့သည် ရန်ကုန် ပတ်လည်တွင် နေထိုင်သူ အားလုံးတို့ကို ရွှေ့ပြောင်းစေသည်။ ရန်ကုန် ဝန်းကျင် ပတ်လည်တွင် လူသူ ဆိတ်သုဉ်း၍ တောကြီး မြက်မဲသာလျှင် ရံ၍ ရှိရကား ဗြိတိသျှတို့သည် စားနပ်ရိက္ခာနှင့် လမ်းပြများ၊ သတင်း ပေးပို့မည့်သူများ၊ သယ်ယူ ပို့ဆောင် ပေးမည့်သူများကို ရှာဖွေ မရနိုင် ဖြစ်လေတော့သည်။ မကြာမြင့်မီ မိုးကျ၍ လာလေရာ ဗြိတိသျှတို့မှာ ထိုနေရာမှ ထပ်မံ ရွေ့လျားနိုင်ခြင်း မရှိတော့ဘဲ မြန်မာတို့ လာရောက် တိုက်ခိုက်ခြင်းကိုသာ စောင့်ဆိုင်း၍ နေကြရလေသည်။
စစ်သူကြီး မဟာဗန္ဓုလ၏ တိုက်စစ်
ဗြိတိသျှတို့ စစ်ကြေညာသော အချိန်၌ မြန်မာတို့၏ တပ်မကြီးသည် စစ်တကောင်းနှင့် ဘင်္ဂလားကို တိုက်ခိုက်ရန် အိန္ဒိယ နယ်စပ်တွင် ရောက်နေလေသည်။ သို့သော် မြန်မာနိုင်ငံ အတွင်း၌ စစ်တပ်များ အလျင်အမြန် ဖွဲ့စည်း၍ သုံးပါး ဝန်ကြီးနှင် ကျည်ဝန်ကြီးတို့ ကွပ်ကဲပြီးလျှင် ဗြိတိသျှ စစ်တပ်ကို ခုခံ တိုက်ခိုက်ကြသည်။ ဗြိတိသျှတို့သည် ရန်ကုန်ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ရွှေတိဂုံ ကုန်းမြင့်တွင် တပ်စွဲ၍ တြိဂံ ပုံသဏ္ဌာန် ခံတပ် တည်ဆောက်ကြသည်။ တပ်စခန်းထိပ်ဖျားမှာ ရွှေတိဂုံ ဘုရား ဖြစ်၍ တပ်အခြေမှာ ရန်ကုန်မြစ် ဖြစ်သည်။ မြန်မာတို့သည် ကြည့်မြင်တိုင်တွင် တပ်စွဲပြီးနောက် ထိုမှ တဆင့် ဗြိတိသျှ ရေတပ် ဆုတ်ခွာရန် သို့မဟုတ် မီးလောင် ပျက်စီး သွားစေရန် မီးဖောင်များကို ကြည့်မြင်တိုင် ဆိပ်ကမ်းမှ မျှောချကြသည်။ ဤတွင် ဗြိတိသျှ စစ်တပ်သည် ကြည့်မြင်တိုင်ကို တိုက်ခိုက်၍ ပထမ မြန်မာ ခံတပ်ကို သိမ်းယူလေသည်။ မင်းကြီး မဟာ ဗန္ဓုလကို ရခိုင်တိုင်းမှ အမြန်ပြန်လာရန် ဆင့်ခေါ် လိုက်လေသည်။ စစ်သူကြီး ဗန္ဓုလသည် မုတ်သုန်မိုး အပြင်းထန်ဆုံး ရွာသွန်းနေချိန်တွင် တပ်မတော် တခုလုံးနှင့် အမြောက် လက်နက်များပါ သယ်ဆောင်၍ ရခိုင်ရိုးမကို အပြင်းချီတက် ဖြတ်ကျော် ခဲ့လေသည်။ ဤအချက်ဖြင့် မြန်မာတပ်များ၏ တပ်ချီ တပ်ဆုတ် လျင်မြန်မှု အစွမ်းကို ပေါ်လွင်စေခဲ့ရာ ဗြိတိသျှ စစ်ဗိုလ်များပင် အံ့ဩ ခဲ့ကြလေသည်။ ဤသို့သော မြန်မာ့စွမ်းရည်ကို ပြောက်ကျား စနစ် စစ်ဆင်ရေးတွင် အသုံးချ သင့်သော်လည်း ဗန္ဓုလသည် ခေတ်မှီ လက်နက်များ တပ်ဆင်၍၊ အကျအန ပြင်ဆင်ထားသော ရန်သူ စစ်တပ်ကို ရှေ့မှနေ၍ ရင်ဆိုင် တိုက်ခိုက်လေသည်။ ဗန္ဓုလသည် ရွှေတိဂုံ ဘုရားနှင့် ကြည့်မြင်တိုင်ကို အဓိက ထား၍ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ မြန်မာတို့သည် ဗြိတိသျှတို့ တပ်စွဲဌာနသို့ ခံတပ်များကို တဖြေးဖြေး ရှေ့သို့ တိုး၍ တရွေ့ရွေ့ ချဉ်းကပ် လာကြပြီးနောက် အလုံးအရင်းနှင့် တိုက်ခိုက်ကြသည်။ ဗြိတိသျှ စစ်တပ်သည် ရွေ့လျားနေသော မြန်မာတပ် နီးကပ်လာသော် အဆက်မပြတ် ပစ်ခတ်ကြပြီးလျှင် ပတ်ပတ်လည်ရှိ မြန်မာတို့၏ ခံတပ်များကို ပစ်ခတ် ဖြိုဖျက်လေသည်။
မြန်မာတို့၏ သေနတ်မှာ ကျည်တခါ ပစ်ပြီး နောက်တဖန် ကျည်သွင်းရန် နှေးကွေး နေလေရာ ဒုတိယအကြိမ် ကျည်မသွင်းနိုင်မီ ဗြိတိသျှ စစ်သားများသည် မြန်မာတပ်တွင်းသို့ လှံစွပ်များဖြင့် ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက် နိုင်လေသည်။ ရှေးယခင်က မြန်မာတို့ အဖို့ စစ်အောင်နိုင်မှုများကို ဖန်တီးခဲ့သော မြန်မာ ခံတပ်များမှာ ယခု အကြိမ်တွင် မြန်မာ့ သေတွင်းသဖွယ် ဖြစ်တော့သည်။ သို့သော် မြန်မာတို့သည် မလျော့သော သတ္တိဖြင့် အသေခံ၍ ခုခံ တိုက်ခိုက်ကြသည်။ မြန်မာတို့သည် လက်နက်ချခြင်း၊ ထွက်ပြေးခြင်း မပြုကြဘဲ ဓား လှံကို စွဲကိုင်၍ ဗြိတိသျှ စစ်သည်တို့၏ သေနတ် လှံစွပ်များ အကြားသို့ တိုးဝင် ထိုးခုတ်ကြရာဗြိတိသျှတို့သည် အံ့ဩ ကြရပြန်သည်။ တိုက်ပွဲမှာ လွန်စွာ ပြင်းထန်လှ သဖြင့် ဗြိတိသျှတို့သည် မြန်မာ့ တပ်မကြီးကို ရုတ်တရက် ထိုးဖောက်နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ချေ။ မြန်မာတို့လည်း ကုက္ကိုင်းတွင် တပ်များ ပြန်လည် စုရုံးရန် အချိန်ရလိုက်သည်။ သို့သော် ဤအဖြစ်မှာ ကြာရှည် တည်တံ့ခြင်း မရှိပေ။ ဗြိတိသျှတို့က အပြင်းအထန် တိုက်ခိုက်ပြန် သဖြင့် မြန်မာတပ်သည် ရွေ့လျားရ ပြန်သည်။ စစ်သူကြီး ဗန္ဓုလတွင် စစ်သည် ၇,၀၀ဝ မျှသာ ကျန်ရစ်သော်လည်း ထိုစစ်သည်များနှင့်ပင် ဓနုဖြူခံတပ်သို့ ရွှေ့ပြောင်း ဆုတ်ခွာပြီးလျှင် နေပြည်တော်သို့ ရှေးရှု ချီတက်လာမည့် ဗြိတိသျှ စစ်ကြောင်းကို စောင့်ကြိုနေလေသည်။
မြန်မာ့တပ်များ၏ ခံစစ်
ဗြိတိသျှ စစ်ဗိုလ်ချုပ် ဆာအာချီဘော ကင်းဘဲလ် တောင်းဆိုထားသော စစ်ကူတပ် ထပ်မံ ရောက်လာ ပြန်သောအခါ ဗြိတိသျှတို့သည် ပြည်မြို့ဘက်သို့ ဆက်လက်၍ စစ်ချီ တက်လေသည်။ ဓနုဖြူမြို့မှာ ဧရာဝတီ မြစ်ကြောင်းနှင့် ပုသိမ်သို့ ကုန်းကြောင်း ချီနိုင်သော စစ်ရေးရာ အချက်အချာ ဌာန ဖြစ်လေသည်။
မြန်မာတို့ တပ်စွဲရာ နေရာမှာ ကျယ်ပြန့်သော ပတ်ဝန်းကျင် တဝိုက်တွင် တခုတည်းသော ကုန်းမြင့် ဖြစ်လေသည်။ အကယ်၍ မြန်မာတို့တွင် ကောင်းမွန်သော အမြောက် လက်နက်များသာ အပြည့်အစုံ ရှိခဲ့ပါလျင် မြစ်ကြောင်းမှ ဆန်တက်လာသော ဗြိတိသျှ စစ်တပ်ကို အချိန်ကြာမြင့်စွာ ဟန့်တားထားနိုင်ခဲ့မည် ဖြစ်လေသည်။ ဗန္ဓုလသည် ဗြိတိသျှတို့၏ စစ်ဆင်ရေး ညံ့ဖျင်းမှုများ တပ်စွဲပုံ စနစ်မကျမှုများကို သိမြင်သော်လည်း မြန်မာ စစ်တပ်၏ စည်းကမ်းစနစ် လက်နက် အင်အားမှာ ဗြိတိသျှတို့နှင့် ကွာခြားလွန်း သဖြင့် မည်သို့မျှ မတတ်နိုင်ချေ။ ဗန္ဓုလသည် တကြိမ် ထပ်မံ စစ်ရေး နိမ့်ခြင်းဖြင့် အသရေ မပျက်ရတော့ဘဲ တိုက်ပွဲတွင်ပင် ကျဆုံးလေသည်။ ဗန္ဓုလ ကျသည်နှင့် တပြိုင်နက် မြန်မာတပ်လည်း ပြိုကွဲ လေတော့သည်။ ဤတွင် ဗြိတိသျှ တပ်များသည် အဟန့်အတား မရှိ ပြည်မြို့သို့ ချီတက် နိုင်လေတော့သည်။
စာချုပ်ချုပ် ဆိုခြင်း
ဗြိတိသျှ စစ်တပ်သည် ပြည်တွင် တမိုးနားကြလေရာ မြန်မာတို့ အဖို့ နောက်ထပ် စစ်တပ်ကြီး တစ်တပ် ထပ်မံဖွဲ့ရန် အချိန် ရပြန်သည်။ အချိန်ဆွဲသည့် သဘောဖြင့် ပြည်ဝန်ကြီးသည် စစ်ပြေငြိမ်းရေး စကားကို ကမ်းလှမ်းခြင်း ပြုခဲ့သည်။ ဤသို့ စကားကမ်းလှမ်း ဆဲတွင် ထပ်မံ ဖွဲ့စည်းသော မြန်မာ တပ်ကြီးသည် ပြည်သို့ အလျင်အမြန် ချဉ်းကပ်ကြသည်။ ဗြိတိသျှတို့သည် ပြည်မြို့မှ ထွက်၍ တိုက်ခိုက်သော အခါ ပွဲဦးထွက်၌ အခြေမလှသော်လည်း နောက်တိုက်ပွဲများတွင် မြန်မာတို့ ရှုံးနိမ့်ကာ တပ်ကြီး တကြိမ် ပြိုကွဲ ပြန်လေသည်။ ဗြိတိသျှတို့ ပြည်မှ ဆက်လက် ချီတက်ရာ မလွန်သို့ ရောက်လျှင် စစ်ပြေငြိမ်းပါက ဗြိတိသျှတို့ အလိုရှိသည့် အချက်များကို မြန်မာတို့က စုံစမ်းကြသည်။ ထိုအခါ ရခိုင်၊ တနင်္သာရီ၊ အာသံနှင့် မဏိပူရကို ဗြိတိသျှတို့ လက်သို့ အပ်နှင်း၍ စစ်လျော်ကြေးငွေ ၁ ကုဋေ ပေးရမည်ဟု တောင်းဆိုသည်။ တောင်းဆိုချက် များလွန်း သဖြင့် မြန်မာတို့ ပြန်ကြသည်။
ပုဂံမြို့ အနီးသို့ ဗြိတိသျှ စစ်တပ် ရောက်သော အခါ မြန်မာတို့သည် နောက်ဆုံးအကြိမ် ခုခံ တိုက်ခိုက် ကြသော်လည်း အောင်မြင်ခြင်း မရှိချေ။ ဗြိတိသျှ စစ်တပ်သည် နေပြည်တော်နှင့် ၄၅ မိုင်သာကွာသော ရန္တပိုအရပ်သို့ ရောက်သော အခါ မြန်မာတို့သည် ဗြိတိသျှတို့ အလိုရှိသော အချက်များကို ချွင်းချက်မရှိ လိုက်လျောမည်ဟု ဆို၍ ရန္တပိုစာချုပ်ချုပ်ဆိုကာ စစ်ပြေ ငြိမ်းကြ လေတော့သည်။
အင်းချောင်းဒိုင်းနက်ရွာ
အင်းချောင်းဒိုင်းနက်ရွာ
လမ်ရှဲကထောင်ရွာ၊ မိုးမောက်မြို့နယ်
လမ်ရှဲကထောင်ရွာ(Lamsheakahtaung)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မိုးမောက်မြို့နယ်၊ မိုင်းခတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၀၈၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းခတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၂၃ ဦး၊ မ ၂၁၉၉ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၄၃၂၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျောက်ငနွားရွာ၊ ကျောက်ငနွား
ကျောက်ငနွားရွာ၊ ကျောက်ငနွား
အောက်စင်ကီရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
အောက်စင်ကီရွာ(Auksinki)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ အာကီကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၅၇၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အာကီကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၄၁ ဦး၊ မ ၂၆၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၁၀ ဦး နေထိုင်သည်။
အမ္ဗပါလိဝနသုတ်
အရှင်သာရိပုတ္တရာနှင့် အရှင်အနုရုဒ္ဓါမထေရ်တို့ ဝေသာလီမြို့အနီး အမ္ဗပါလီ ဥယျာဉ်၌ သီတင်းသုံးနေစဉ် အရှင်သာရိပုတ္တရာထေရ်၏ မေးမြန်းချက် အရ အရှင်အနုရုဒ္ဓါထေရ်က “သတိပဋ္ဌာန် လေးပါးတို့၌ စွဲမြဲစွာတည်သော စိတ်ဖြင့် အချိန် များစွာ နေခြင်းကြောင့် စက္ခုအစရှိသော ဣန္ဒြေများ ကြည်လင်ပြီး၊ မျက်နှာအဆင်း သန့်ရှင်းကြည်လင်ပုံ အာသဝေါကင်းကွာ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်များ သတိပဋ္ဌာန်လေးပါး၌ စွဲမြဲစွာတည်သောစိတ်ဖြင့် အချိန်များစွာ နေကြပုံကို လျှောက်ထားပါသည်။ အရှင်သာရိပုတ္တရာထေရ်က အရှင်အနုရုဒ္ဓါထေရ်၏ ရဲရင့်ပြတ်သားလှသောစကားကို ကြားရ ခြင်းကြောင့် “အရတော်ပါပေစွ” ဟု မိန့်တော်မူပုံကို ပြဆိုသည့်သုတ်။
ပရန်လုံးရွာ၊ မဘိမ်းမြို့နယ်
ပရန်လုံးရွာ (Payanlong)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုးမိတ်ခရိုင်၊ မဘိမ်းမြို့နယ်၊ လွယ်ဆောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၀၈၃၇ ဖြစ်သည်။  ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
သပိတ်
ရဟန်းတော်တို့၏ အသုံးအဆောင်၊ ပရိက္ခရာ ရှစ်ပါးတွင် သပိတ်သည်အပါအဝင်ဖြစ်၏။ မည်သည့်သပိတ်မျိုးကို ကိုင်တွယ်သုံးဆောင်ရမည်ဟု မပညတ်မသတ်မှတ်မီအခါ ကရဟန်းတော်များသည်လူတို့၏ အသုံးအဆောင်ဖြစ်သည့် အမျိုးမျိုးသောသပိတ်တို့ကို ကိုင်တွယ်သုံးဆောင်ကြသည်။ ထိုကြောင့် ဘုရားရှင်သည် ၁၁ လုံးသောသစ်သား၊ ရွှေ၊ ငွေ၊ ပတ္တမြား၊ ကျောက်မျက်ရွဲ၊ ဖန်၊ ကြေးဖြူ၊ စဉ့်၊လွဲဖြူ၊ သလွဲမည်း၊ ကြေးနီ သပိတ်တို့ကိုပယ်မြစ်၍ မြေသပိတ် နှင့်သံသပိတ် တို့ကိုသာ ခွင့်ပြုတော်မူသည်။
သပိတ်
ရဟန်းတော်တို့သည် ဆွမ်း စသော အာဟာရတို့ကို ခံယူသုံးဆောင်ခြင်းငှာအပ် သောသပိတ်သည် မြေသပိတ်၊ သံသပိတ်ဟုနှစ်မျိုးရှိသည်။ ယင်းသပိတ် တို့သည် အဆင်းအရောင်လုံလောက်မှသာ အဓိဋ္ဌာန်၊ ဝိကပ္ပနာ လောက်သည် ဖြစ်၍သပိတ်အရာဝင်သည်။ သပိတ်သည်
ထိုတွင် သပိတ်ကြီးသည် (က)သပိတ်ကြီး ထက်ကြီးသောသပိတ်၊ (ခ)သပိတ်ကြီး။ (ဂ)သပိတ် ကြီးအောက်ငယ်သောသပိတ်ဟူ၍သုံးလုံး။ ထို့အတူသပိတ်လတ်သည်လည်း (က)သပိတ်လတ်ထက်ကြီး သောသပိတ်။ (ခ)သပိတ်လတ်၊ (ဂ)သပိတ်လတ် အောက်ငယ်သောသပိတ်ဟူ၍သုံးလုံး။ သပိတ်ငယ် သည်လည်း (က)သပိတ်ငယ်ထက်ကြီးသောသပိတ်၊ (ခ)သပိတ်ငယ်၊ (ဂ)သပိတ်ငယ်အောက်ငယ်သောသပိတ်ဟူ၍ သုံးလုံးစီ ရှိကြသည်။
သို့ဖြစ်၍ သပိတ်သည်ကိုးလုံးရှိသည်။ အရွယ်ပမာဏအားဖြင့်ချက်ပြီးထမင်း ဟင်းအစုံသုံးစလယ်မလျော့ မပိုဝင်ဆံ့သောသပိတ်သည် သပိတ်ငယ်မည်သည်။ ဤအချင့်ကိုမူတည်၍ ချက်ပြီးထမင်းဟင်း စုံသုံးစလယ်ထည့်သောအခါ လျော့ဟောက်နေလျင် အငယ်ထက် ကြီးသောသပိတ်၊ ပိုမောက်နေလျှင် အငယ့်အောက် ငယ်သော သပိတ်မည်သည်။ ချက်ပြီး ထမင်းဟင်းအစုံတစ်ပြည့်တစ်ခွက် (သုံးခွက်) မလျှော့မပိုဝင်ဆံ့သောသပိတ်သည် သပိတ်လတ်မည်သည်။ ဤအချင့်ကိုမူတည်၍ ဤချက်ပြီးထမင်းဟင်း အစုံထည့်သောအခါ လျော့ဟောက်နေလျှင်အလတ်ထက်ကြီး သောသပိတ်၊ ပိုမောက်နေလျှင် အလတ်အောက်ငယ်သော သပိတ်မည်သည်။ ချက်ပြီးထမင်းဟင်း အစုံသုံးပြည်ဝင်ဆံ့သော သပိတ်သည် သပိတ်ကြီးမည်သည်။
ဤအချင့်ကိုမူတည်၍ချက် ပြီးထမင်းဟင်းအစုံသုံးပြည် ထည့်သောအခါ လျော့ဟောက်နေလျှင် အကြီးထက် ကြီးသောသပိတ်၊ ပိုမောက်နေလျှင်အကြီး အောက်ငယ်သော သပိတ်မည်သည်။ သပိတ်ကိုးလုံးအနက်အငယ်ဆုံး (အငယ့်အောက်အငယ်)နှင့်အကြီးဆုံး (အကြီးထက် အကြီး) သပိတ်နှစ်လုံးသည် အဓိဌာန်ဝိကပ္ပနာ၊ပြုခွင့်မရှိသော ကြောင့်သပိတ် အရာမဝင်၊ သာမန်ခွက်အဖြစ်ဖြင့် သာသုံးစွဲအပ်သည်၊ သပိတ်သည် အမျိုးအစားအားဖြင့် မြေသပိတ်၊သံသပိတ်နှစ်မျိုးသာအပ်သည်။ အရောင်အဆင်းမှာဖြူကြောင်ကြောင် အရောင်အဆင်းမရှိစေဘဲ၊ ရဟန်း တို့အား လျောက်ပတ်သောညိုမှောင်မှောင်အရောင်အဆင်း ရှိစေရမည်။ ဤရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် မြေသပိတ်ကိုနှစ်ကြိမ်မီးဖုတ်၍၊ သံသပိတ်ကို ငါးကြိမ်မီးဖုတ်ရမည်ဟု အဌကထာ တို့၌ဆိုသည်။
ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်ထည့်သော သပိတ်
ထိုရေဖြင့် ပထမအကြိမ် အကြမ်းဆေးပြီး ဆပ်ပြာဖြင့် ပွတ်တိုက်ရသည်။ ထိုသို့ ဆပ်ပြာတိုက်ရာ၌ သပိတ်အတွင်း ဘက်ကိုသာ ပွတ်တိုက်ရသည်။၎င်းနောက် ရေအနည်းငယ် ထည့်၍ သွန်ပစ်ပြီး ရေအသစ်ထည့်၍ ဆပ်ပြာရည်စင်အောင် ဆေးပါ၊ သပိတ်နှုတ်ခမ်းများကို ရေသန့် သန့်ဖြင့် ပွတ်သပ်ရုံသာ ဆေးရသည်။ အပြင်ဘက် သပိတ်အိတ်ကို ရေမစိုစေရပါ။ ဟင်းနံ့ စင်ကြယ်လျှင် သပိတ်ကို ရေစင်အောင် မှောက်သွန်ပါ၊ ၎င်းနောက် ပဝါ သန့်သန့်ဖြင့် သုတ်ပါ၊ သပိတ်အဖုံးကိုလည်း ထိုနည်းအတူ စင်ကြယ်အောင် ဆေးပါ၊ သုတ်ပါ။
သပိတ်နှင့် ပတ်သက်၍ ခုဒ္ဒသိက္ခာကျမ်းလာ မှတ်သားဖွယ်ရာတို့ကို လိုက်နာရပေမည်။ ကပ္ပိယကောင်းတို့ မည်သည် ရေမစင်သော သပိတ်ကို သိမ်းမထားရပါ၊ ရေမစင်ဘဲနှင့် သပိတ်ကို နေပူ မလှန်းရပါ၊ သပိတ်ရှိ ဟင်းနံ့များ သန့်ရှင်း စင်ကြယ်သွားစေရန် နေပူထဲတွင် ခဏမျှ လှန်းပါ၊ နေပူ ကျဲကျဲတွင် အချိန်ကြာမြင့်စွာ သပိတ်ကို နေမလှန်းရပါ၊ ကြမ်းတမ်းသောမြေပြင်ပေါ်၌ အခင်းမပါ သပိတ်ခြေ မပါဘဲ ချမထားရပါ၊ သံကောက် ဆင်စွယ်ကောက် စသည့်နေရာတို့၌ ချိတ်ဆွဲမထားရပါ၊ သပိတ်ကို သိမ်းဆည်းသောအခါ သပိတ် ဖုံးဖြင့် ဖုံးထားလျှင် အနံ့အသက် မကောင်းသောကြောင့် သပိတ်ဖုံးကို ဖွင့်၍ ထားရသည်။
ရှေးခေတ်က နံရံအခြေခိုင်အောင်၊ သို့မဟုတ် ထိုင်ရအောင် နံရံ၏အတွင်းအပြင်၌ မြေခုံတစ်ခု အပိုလုပ်ထား တတ်ကြသည်။ ထိုမြေခုံကို အကျည်ဟု ခေါ်သည်။ ထိုခုံ အကျည်၌ သပိတ်ထားလျှင် လိမ့်ကျမည်စိုး၍ အကျည်စွန်း၌ မထားရပါ၊ ယခုကာလ အုတ်တိုက်အစွန်းများ၌ အကျည်သဘောပင်ဖြစ်၍ မတင်ရ မထားရ၊ အကျည်က တစ်တောင်လောက် ကျယ်ဝန်း၍ လိမ့်ကျရန် မလွယ်လျှင်မူ ထားကောင်းပါ၏။ သပိတ်ခြေနှင့်အတူ စနစ်တကျ ထားရပါသည်။
ဆွမ်းစားပြီး၍ သပိတ်ကို ဆေးရန်ယူသောအခါ ပလုတ် ဆေးရေ၊ စားသောက်စွန့်ပစ်အပ်သော ဟင်းဖတ် အရိုးဖတ်များကို မထည့်ရပါ၊ သပိတ်သည် သာမန်ခွက်မျိုး မဟုတ်သည်ကို သတိပြုရပါမည်။ သပိတ်ကို လက်ဆေးခံ လုပ်၍ လက်မဆေးရပါ၊ သပိတ် လက်၌ ပိုက်လျက်ဖြစ်စေ၊ ကိုယ်ခန္ဓာအစိတ်အပိုင်း တစ်ခုခုမှာ သပိတ် ရှိနေလျှင်ဖြစ်စေ တံခါးရွက်ကို မတွန်းရ၊ မင်းတုတ်ကလန်ကိုလည်း မဖြုတ်ရ၊ သပိတ်အိတ်ဖြင့် လွယ်ထားခိုက်ဖြစ်လျှင်ကား အခြေအနေ ကြည့်၍ လုပ်ကောင်းပါသည်။ သပိတ် ကျကွဲခြင်း၊ သပိတ် ပေါ်သို့ မင်းတုတ်ကလန့် လဲကျခြင်းတို့ မဖြစ်စေရန် အထူး သတိပြုရပါမည်။
ရဟန်းတော်တို့နှင့်အပ်သော ခွက်များ
ရွှေခွက်စသော ရတနာခွက်တို့သည် ရဟန်းတော်များ ကိုင်ရုံ ထိရုံမျှ မအပ်စပ်ပေ၊ သစ်သားခွက်ကား ထည့်၍သာ မစားမသောက်ကောင်းပါ၊ ကိုင်ရုံကား ကိုင်ကောင်း၏။ ယခုကာလ ကွမ်းအစ် စသည်၌ ငွေထုံးဘူး စသည်တို့ကို မကိုင်ကောင်းပေ။ ထည့်၍လည်း မသုံး ဆောင်ကောင်းပေ၊ သို့ဖြစ်၍ ကပ္ပိယတို့သည် သတိထား၍ စီစဉ် ရပေမည်။ နိုးခွက်၊ နှီးကွမ်းအစ်၊ နှီးဖြင့် ပြုလုပ်သော လက်ဖက်အုပ်တို့ကိုပင် သစ်သားခွက်နှင့် အလားတူဟု သဘောထား၍ လက်ဖက်၊ ကွမ်းစသည် ထည့်စားမှုကို ရှောင်ကြဉ်ကြသည်။ သို့ဖြစ်၍ ကပ္ပိယတို့သည် ပန်းကန်များဖြင့် ဆက်ကပ်ကြရပေမည်။
ချက်ဖန်ခွက်၊ ချက်ကျောက်ခွက်၊ စဥ့်ခွက်၊ ကြေးဖြူ၊ ကြေးဝါခွက်တို့မှာမူ လူဥစ္စာ ဖြစ်သော်လည်းကောင်း၊ သံဃိကပစ္စည်း ဖြစ်သော်လည်းကောင်း ထည့်၍ သုံးဆောင် ကောင်းပါ၏။ ပုဂ္ဂလိကပိုင် (ရဟန်းတစ်ပါးတည်းပိုင်) အဖြစ်ဖြင့်မူ မသုံးစွဲအပ်ပေ။ ကြေးဝါဇွန်း၊ ဖန်ခွက်၊ ဖန်ချိုင့် စသည်တို့ကို ဆက်ကပ်ရာ၌ သတိပြုရမည် ဖြစ်သည်။
နိုးခွက်၊ အိုးခွက်တို့သည် တခဏမျှ ထည့်၍ စားသောက်ကောင်းပါ၏။ သွားလေရာယူ၍ သပိတ်ကဲ့ သို့ကား အမြဲ မသုံးစွဲကောင်းပါ၊ ခဏလောက် ထည့်စား ရန်သာ နိုင်သည်။ ဖက်ရွက်သစ်ရွက်ဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော ဖက်ခွက်များလည်း ထို့အတူပင် တခဏမျှ ထည့်စားကောင်း၏ဟု သတိပြုကာ ရဟန်းတော်တို့အား ရာ၌ အပ်စပ်သောခွက်များဖြင့် ကြရန် သတိထားရပေမည်။
အကယ်၍ ရှောင်လွှဲမရသောအခါ နှီးကွမ်းအစ်ဖြင့် ထည့်၍ကပ်သော ကွမ်းကို လက်ပေါ် တဆင့်ပြောင်း၍ စားသုံးကြ၏။ ရဟန်းတော်များအတွက် အဆင်ပြေစေရန် ကပ္ပိယတို့က ကြိုးပမ်းကြရပေမည်။
ကျွန်းတော်ကြီးရွာ၊ ဝက်လက်မြို့နယ်
ကျွန်းတော်ကြီးရွာ (Kyuntawgyi)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဝက်လက်မြို့နယ်၊ အင်ဒေါင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၇၇၈ ဖြစ်သည်။
မွန်ဂိုးလီးယားနိုင်ငံ
မွန်ဂိုးလီးယားနိုင်ငံသည် အာရှတိုက် အရှေ့ပိုင်း နှင့် အလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော ကုန်းတွင်းပိတ် နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ မြောက်ဘက်တွင် ရုရှားနိုင်ငံနှင့် တောင်ဘက်၊ အရှေ့ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်တို့တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ တို့ ဖြင့် ထိစပ်နေသည်။ မွန်ဂိုလူမျိုးတို့ နေထိုင်ရာဒေသဖြစ်၏။ မွန်ဂိုးလီးယားနိုင်ငံသည် ကာဇက်စတန်နိုင်ငံနှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေခြင်း မရှိသော်လည်း ၎င်း၏ အနောက်ဘက် အစွန်ဆုံး နေရာသည် ကာဇက်စတန်၏ အရှေ့ဖျားပိုင်းမှ ၃၈ ကီလိုမီတာ (၂၄ မိုင်) သာ ကွာဝေးသည်။ မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့မှာ ဦလန်ဘာတာမြို့ ဖြစ်ပြီး လူဦးရေ၏ ၄၅ ရာခိုင်နှုန်း နေထိုင်လျက် ရှိသည်။ မွန်ဂိုလီးယားနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးစနစ်မှာ ပါလီမန် သမ္မတနိုင်ငံ စနစ် ဖြစ်သည်။ အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၁၈၇၅ဝဝဝ ရှိ၍ ပင်လယ်ပြင်မှ ပေပေါင်း ၃ဝဝဝ-၄ဝဝဝ မျှ မြင့်သော ကုန်းပြင်မြင့် ဖြစ်သည်။
ကျွန်းတော်ကြီးရွာ၊ ဝက်လက်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝက်လက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မွန်ဂိုးလီးယားနိုင်ငံ
ပထဝီဝင်အရ မွန်ဂိုးလီးယားကို သုံးပိုင်း ခွဲခြားနိုင်၏။ တောင်ထူထပ်သော အနောက်မြောက်ပိုင်းကို အပြင် မွန်ဂိုး လီးယားဟု ခေါ်သည်။ အရှေ့တောင်ဘက် မြေပြန့်ပိုင်းကို အတွင်းမွန်ဂိုးလီးယားဟု ခေါ်သည်။ ထိုအပိုင်းနှစ်ပိုင်း အကြားတွင် ဂိုဘီသဲကန္တာရကြီး ရှိသည်။
မွန်ဂိုးလီးယားတွင် ပြင်းထန်လွန်ကဲသော ရာသီဥတုရှိ၏။ အပူအအေး မညီမျှချေ။ လေပြင်း အစဉ် တိုက်ခတ်သည်။ နွေရာသီတွင် အပူချိန် ဒီဂရီ ၉ဝ မျှရှိ၍ ဆောင်းရာသီတွင် ဒီဂရီ ၄ဝ အထိ ကျဆင်းတတ် သည်။ မိုးအလွန်ပါး၍ တစ်နှစ်လျှင် မိုးရေချိန် ရှစ်လက်မမှ ၁၂ လက်မအထိသာ ရွာသွန်းလေသည်။
ရေရှားသောအရပ်ဖြစ်ခြင်းကြောင့် မွန်ဂိုလူမျိုးတို့သည် သိုး၊ ဆိတ်၊ မြင်းပု၊ ကုလားအုပ်များကို မွေးမြူ၍ ရေကြည်ရာ မြက်နုရာသို့ လှည့်လည်နေထိုင်လေ့ရှိကြသည်။ ထိုကြောင့် အိုးအိမ် အတည်တကျ မရှိဘဲ သားရေဖြင့် ချုပ်လုပ်ထားသော ယတ်ခေါ် တဲရှင်များ၌ နေထိုင်ကြသည်။ မွန်ဂိုလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့အတွက် လိုသမျှပစ္စည်းကပို မွေးမြူထာသည့် တိရစ္ဆာန် များမှ ရရှိလေသည်။ အစားအစာအတွက် အသား၊ နို့၊ ထောပတ်၊ ဒိန်ခဲကိုလည်းကောင်း၊ နေထိုင်ရန် တဲအတွက် သားရေကို လည်းကောင်း ထိုတိရစ္ဆာန်များမှ ရရှိကြသည်။
ကုလားအုပ်နှင့် မြင်းကို ဝန်တင် တိရစ္ဆာန်အဖြစ် အသုံးပြုကြ သည်။ ထွက်ကုန်များဖြစ်သော ရွှေ၊ သားမွေး၊ သားရေ၊ သိုးမွေးတို့ကို လက်ဖက်ခြောက်၊ ဂျုံ၊ သကြား၊ ဆေး၊ ချည်ထည်၊ သားရေထည်ပစ္စည်း၊ လက်ဝတ်လက်စားတို့နှင့် လဲလှယ်ကြသည်။
တစ်ဆယ့်ကိုးရာစုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် အတွင်းမွန်ဂိုးလီးယား သို့ တရုတ်လူမျိုး မြောက်မြားစွာ ဝင်ရောက်လာ ပြီးလျှင် ခေတ်မီစိုက်ပျိုးနည်းများဖြင့် ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်လျက် ရှိကြ၏။
မွန်ဂိုးလီးယားတွင် လူဦးရေ နှစ်သန်းခန့်ရှိသည်။ အတွင်း မွန်ဂိုးလီးယားသည် လူနေအစိပ်ဆုံးဒေသ ဖြစ်၏။ တိဘက်ပြည်မှ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် ဆင်တူသော လာမာ အယူဝါဒကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကြသည်။ အစ္စလာမ်ဘာသာကိုးကွယ်သူများလည်းရှိသည်
(၁၃)သုံးရာစုနှစ်ခန့်က မွန်ဂိုဘုရင် ဂျင်ဂစ်ခန် လက်ထက်တွင် မွန်ဂိုလူမျိုးတို့သည် စည်းလုံးမိပြီးလျှင် အနီးအနားရှိ တိုင်းပြည်များကိုသာမက ဥရောပတိုက်ဖက်သို့ပင် စစ်ဦး လှည့်ကာ တိုက်ခိုက်အောင်မြင်ခဲ့လေသည်။ ထိုနောက် မြေးတော် ကူဗလိုင်ခန် လက်ထက်၌ မွန်ဂိုအင်ပိုင်ယာကြီးများ အရှေ့ဘက် ပစိဖိတ်ကမ်းခြေမှ အနောက်ဘက် ပင်လယ် နက်အထိ ကျယ်ပြန့်လေသည်။ သို့ရာတွင် နောက်ဆုံး၌ မွန်ဂိုးလီးယားသည် မန်ချူးဘုရင်တို့၏ လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့ရလေသည်။
ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု
၂၀၂၀ခုနှစ်မွန်ဂိုလီးယားနိုင်ငံ၏သန်းခေါင်စာရင်းများအရဗုဒ္ဓဘာသာကိုလူဦးရေအများဆုံးကကိုးကွယ်ပြီး ၅၁ဒဿမ၇ရာခိုင်နှုန်းရှိသည်။ ၄၀ဒဿမ၆ရာခိုင်နှုန်းမှာဘာသာမဲ့များပင်ဖြစ်သည်။အစ္စလာမ်ဘာသာကို၃ဒဿမ၂ရာခိုင်နှုန်းကိုးကွယ်ကြသည်။၂ဒဿမ၅ရာခိုင်နှုန်းမှာမွန်ဂိုလီယန်ရှာမန်ဝါဒကိုကိုးကွယ်ကြသည်။၁ဒဿမ၃ရာခိုင်နှုန်းမှာခရစ်ယာန်ဘာသာကိုကိုးကွယ်သည်။၀ဒဿမ၇ရာခိုင်နှုန်းမှာအခြားကိုးကွယ်မှုများကိုကိုးကွယ်ကြသည်။
ဧကရာဇ်နဂါးကျောင်း
ဧကရာဇ်နဂါးကျောင်း(皇龍寺) (황룡사; ဟွာင်လျိုင်ဆာ)သည် ဂယောင်းဆံဘို့ပြည်နယ်၊ ဂယောင်းဂျူမြို့တွင်တည်ရှိပြီး ဂယောင်းဂျူတွင်အကြီးဆုံး ဘုရားကျောင်း အဖြစ်လူသိများသည်။ အထပ် ၉ထပ် ရှိသော ဧကရာဇ်နဂါးဘုရားကျောင်းသည် ရှီလာ၏ ရတနာသုံးပါးမှ တစ်ပါးဖြစ်ကာ ကျန် ဗုဒ္ဓဘုရားကျောင်း နှစ်ကျောင်းနှင့် အတူ ကျော်ကြားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ ကဏ္ဍ:ဝီကီဒေတာရှိ ကိုဩဒိနိတ်များ
အသီတိသာဝက
အသီတိသာဝကဆိုသည်မှာ မဟာသာဝက ရှစ်ကျိပ်ကို ခေါ်သည်။ လက်ယာတော်ရံ လေးကျိပ်၊ လက်ဝဲတော်ရံလေးကျိပ်ဟူ၍ မဟာသာဝက ရှစ်ကျိပ် ရှိသည်။
ဆောင်းခါးရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
ဆောင်းခါးရွာ (Hsawnghkar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ ဘန့်ဘာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၂၄၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘန့်ဘာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၀၇၄ ဦး၊ မ ၅၂၆၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၃၃၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အသီတိသာဝက
လက်ယာတော်ရံ မဟာသာဝကလေးကျိပ်ကား - (၁) ရှင်သာရိပုတ္တရာ(ပညာကြီးသောအရာ၌ ဧတဒဂ်ရ)၊ (၂) ရှင်ကောဏ္ဍည(တစ်ဦးရ၍ ရတ္တညုအရာ၌ ဧတဒဂ်ရ)၊ (၃) ရှင်ဘဒ္ဒိယ၊ (၄) ရှင်ဝပ္ပ၊ (၅) ရှင်မဟာနာမ်၊ (၆) ရှင်အဿဇိ၊ (၇) ရှင်နာဠက၊ (၈) ရှင်ယသ၊ (၉) ရှင်ဝိမလ၊ (၁ဝ) ရှင်သုဗာဟု၊ (၁၁) ရှင်ဂဝမ္ပတိ၊ (၁၂) ရှင်ပုဏ္ဏဇိ၊ (၁၃) ရှင်ဥရုဝေဠကဿပ၊ (အခြံအရံ ပရိသတ်များသောအရာ၌ ဧတဒဂ်ရ)၊ (၁၄) ရှင်နဒီကဿပ၊ (၁၅) ရှင်ဂယာကဿပ၊ (၁၆) ရှင် မဟာကဿပ၊ (ဓူတင်ကို ကျင့်ဆောင်ဟောပြောသော အရာ၌ ဧတဒဂ်ရ)၊ (၁၇) ရှင်ကစ္စည်း (ရှင်မဟာကစ္စာ ယန) (အကျဉ်းပါဠိတော်ကို အကျယ် ဝေဖန် ဟောပြောသောအရာ၌ ဧတဒဂ်ရ၊ (၁၈) ရှင်မဟာကောဋ္ဌိက (ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တ အရာ၌ ဧတဒဂ်ရ)၊ (၁၉) ရှင်မဟာကပ္ပိန္န(ရဟန်းတို့ကို ဆုံးမသောအရာ၌ ဧတဒဂ်ရ)၊ (၂ဝ) ရှင်မဟာစုန္ဒ၊ (၂၁) ရှင်ဥပါလိ (ဝိနည်းကိုဆောင်သော အရာ၌ ဧတဒဂ်ရ)၊ (၂၂) ရှင်အနုရုဒ္ဓါ (ဒိဗ္ဗစက္ခု အဘိညာဉ်အရာ၌ ဧတဒဂ်ရ)၊ (၂၃) ရှင်ကင်္ခါရေဝတ (ဈာန်ကိုများစွာ ဝင်စားသောအရာ၌ ဧတဒဂ်ရ) (၂၄) ရှင်အာနန္ဒာ (ဗဟုသုတ၊သတိမန္တ၊ ဂတိမန္တ၊ ဓိတိမန္တ၊ ဥပဋ္ဌာက (ငါး)ဌာန၌ ဧတဒဂ်ရ)၊ (၂၅) ရှင်နန္ဒက (ဘိက္ခုနီမ တို့ကို ဆုံးမသောအရာ၌ ဧတဒဂ်ရ)၊ (၂၆) ရှင်ဘဂု (၂၇) ရှင်နန္ဒိယ၊ (၂၈) ရှင်ဘဒ္ဒိယ (အမျိုး မြတ်သောအရာ၌ ဧတဒဂ်ရ) (၂၉) ရှင်ကိမိလ၊ (၃ဝ) ရှင်ရာဟုလာ (သိက္ခာကာမ အရာ၌ ဧတဒဂ်ရ)၊ (၃၁) ရှင်သီဝလိ (လာဘ်များသောအရာ၌ ဧတဒဂ်ရ)၊ (၃၂) ရှင်ဒဗ္ဗ (သံဃာတို့အား နေရာခင်းသော အရာ၌ ဧတဒဂ်ရ)၊ (၃၃) ရှင်ဥပသေန (ပရိသတ်နှင့်တကွ အလုံးစုံကြည်ညိုဘွယ် ရှိသောအရာ၌ ဧတဒဂ်ရ)၊ (၃၄) ရှင်ခဒိယရေဝတ (အရညကင် ဓူတင်ဆောင်သောအရာ၌ ဧတဒဂ်ရ)၊ (၃၅) ရှင်မန္တာနီပုတ္တပုဏ္ဏ၊ (၃၆) ရှင်သုနာပရန္တပုဏ္ဏ၊ (၃၇) ရှင်ကဋိဏ္ဏသောဏ (ရှင်သောဏကောဋိကဏ္ဏ (ကောင်းသောစကားရှိရာ၌ ဧတဒဂ်ရ (၃၈) ရှင်ကောဋိဝီသသောဏ (ရှင်သောဏကောဠိဝေသ) (အာရဒ္ဓ ဝိရိယအရာ၌ ဧတဒဂ်ရ၊ (၃၉) ရှင်ရာဒ (ဘုရားဒေသနာ ဉာဏ်တော်အဆင့်ဆင့် ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်သောအရာ၌ ဧတဒဂ်ရ၊ (၄ဝ) ရှင်သုဘူတိ (ကိလေသာကင်း၍နေသော အရဏ ဝိဟာရအရာ၊ အလှူခံ ထိုက်သောအရာတို့၌ ဧတဒဂ်ရ)ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
လက်ဝဲတော်ရံ မဟာသာဝက လေးကျိပ်ဟူသော်ကား- (၁) ရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန် (တန်ခိုးကြီးသောအရာ၌ ဧတဒဂ်ရ)၊ (၂) ရှင်အင်္ဂုလိမာလ၊ (၃) ရှင်ဝက္ကလိ (သဒ္ဓါလွန်ကဲသောအရာ၌ ဧတဒဂ်ရ)၊ (၄) ရှင်ကာဠုဒါယီ) ဆွေတော်မျိုးတော်တို့ကို ကြည်ညိုစေသောအရာ၌ ဧတဒဂ်ရ)၊ (၅) ရှင်မဟာဥဒါယီ၊ (၆) ရှင်ပိလိန္ဒဝစ္ဆ (နတ်တို့ကို ချစ်ခင်သောအရာ၌ ဧတဒဂ်ရ)၊ (၇) ရှင်သောဘိတ (ပုဗ္ဗေနိဝါသအဘိညာဉ်အရာ၌ ဧတဒဂ်ရ)၊ (၈) ရှင်ကုမာရကဿပ(ဆန်းကြယ်စွာတရားစကား ဟောတတ်တော် မူသောအရာ၌ ဧတဒဂ်ရ)၊ (၉) ရှင်ရဋ္ဌပါလ( သဒ္ဓါပဗ္ဗဇ္ဇိတအရာ ၌ ဧတဒဂ်ရ)၊ (၁ဝ) ရှင်ဝင်္ဂိဿ(ဘုရားဂုဏ်စသည်ကို ရုပ်ခြည်း ခြီးမွမ်းဘွဲ့ ဆိုနိုင်သော ဉာဏ်ပဋိဘာန်ရှိသောအရာ၌ ဧတဒဂ်ရ၊ (၁၁) ရှင်သဘိယ၊ (၁၂) ရှင်သေလ၊ (၁၃) ရှင်ဥပဝါသ၊ (၁၄) ရှင်မေဃရိယ၊ (၁၅) ရှင်သာဂတ(တေဇောဓာတ်ဝင်စားသောအရာ၌ဧတဒဂ်ရ) (၁၆) ရှင်နာဂိတ၊ (၁၇) ရှင်လကုဏ္ဍက ဘဒ္ဒိယ(အသံသာယာသောအရာ၌ ဧတဒဂ်ရ)၊ (၁၈) ရှင်ပိဏ္ဍောလဘာရဒွါဇ (ရဲတင်းသောစကားကို ဆိုတတ်သော သီဟနာဒအရာ၌ ဧတဒဂ်ရ)၊ (၁၉) ရှင်မဟာပန္တက (အရူပဈာန်မှ ထ၍ မဂ်ကိုရသော ပညာဝိဝပဋအရာ၌ ဧတဒဂ်ရ)၊ (၂ဝ) ရှင်စူဠပန္တက (မနောမယ အဘိညာဉ်ဖန်ဆင်းနိုင်သော စေတောဝိဝဋအရာတို့၌ ဧတဒဂ်ရ)၊ (၂၁) ရှင်ဗာကုလ (အနာကင်းသောအရာ၌ ဧတဒဂ်ရ)၊ (၂၂) ရှင်ကောဏ္ဍဓန (စာရေးတံဦးယူသောအရာ၌ ဧတဒဂ်ရ)၊ (၂၃) ရှင်ဒါရုဝိရိယ (ခိပ္ပာဘိညအရာရှ် ဧတဒဂ်ရ) (၂၄) ရှင်ယသောဇ၊ (၂၅) ရှင်အဇိတ၊ (၂၆) ရှင်တိဿ၊ (၂၇) ရှင်မေတ္တယျ၊ (၂၈) ရှင်ပုဏ္ဏက(ဓမ္မကထိကအရာ၌ ဧတဒဂ်ရ)၊ (၂၉) ရှင်မေတ္တဂူ၊ (၃ဝ) ရှင်ဇောတိက၊ (၃၁) ရှင်ဥပသီဝ၊ (၃၂) ရှင်နန္ဒ (ဣန္ဒြေကို စောင့်သောအရာ၌ ဧတဒဂ်ရ)၊ (၃၃) ရှင်ဟေမက၊ (၃၄) ရှင်တောဒေယျ၊ (၃၅) ရှင်ကပ္ပ၊ (၃၆) ရှင်စတုကဏ္ဏိ၊ (၃၇) ရှင်ဘဒြာဝုဒ၊ (၃၈) ရှင်ပေါသလ္လ၊ (၃၉) ရှင်ပိင်္ဂိယ၊ (၄ဝ) ရှင်မောဃရာဇ (ခေါင်းပါးသော သင်္ကန်းကို ဆောင်သောအရာ၌ ဧတဒဂ်ရ) ဟူ၍ ဖြစ်လေသည်။
ကရာကတောင်း
ကရာကတောင်း (Krakatau) သည် ချော်ရည်များမှ ဖြစ်ပေါ်လာသော မီးတောင်ကျွန်း တစ်ခု ဖြစ်ပြီး အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ ဂျာဗားကျွန်း နှင့် ဆူမားတြားကျွန်း တို့ ကြားရှိ ဆွန်ဒါရေလက်ကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ကရာကတောင်းဆိုသော အမည်သည် ပင်မကျွန်း (ရာကာတာ) နှင့် မီးတောင် တို့ ပါဝင်သည့် ကျွန်းအစုအဝေးကို ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ကရာကတောင်းကျွန်းသည် ၁၈၈၃ ခုနှစ်တွင် ပေါက်ကွဲခဲ့ပြီ: လူပေါင်း ၄၀,၀၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့ရသည်။ အချို့ကမူ သေဆုံးသည် ထိုထက်မက များပြားလိမ့်မည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ ထိုပေါက်ကွဲမှုသည် ခေတ်သစ်သမိုင်းတွင် အသံအကျယ်ဆုံးအဖြစ် မှတ်ယူကြပြီး ပေါက်ကွဲသော နေရာမှ မိုင်ပေါင်း ၃၀၀၀ (၄၈၂၈ ကီလီမီတာ) ခန့် အထိပင် ကြားရသည်။ ပေါက်ကွဲမှုမှ ဖြစ်လာသော တုန်ခါမှု လှိုင်းများကို ကမ္ဘာအရပ်ရပ်တွင် ဘာရိုဂရပ်များဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့ကြသည်။
သမိုင်းတွင် ထင်ရှားရခြင်း
ကရာကတောင်း၏ ပေါက်ကွဲမှုများတွင် အထင်ရှားဆုံးမှာ ၁၈၈၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၆-၂၇ ရက်တွင် ဆက်တိုက်ပေါက်ကွဲခဲ့ခြင်းများ ဖြစ်ပြီး ထိုပေါက်ကွဲမှုသည် ခေတ်သစ်နှင့် မှတ်တမ်းတင်ထားသော သမိုင်းတွင် အပြင်းထန်ဆုံးသော မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှုများတွင် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။
မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှု ကိန်းညွှန်း ၆ ရှိသဖြင့် ထိုပေါက်ကွဲမှုသည် တီအင်န်တီယမ်း ၂၀၀ မီဂါတန်ပေါက်ကွဲမှုနှင့် ညီမျှသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်း ဟီရိုရှီးမားတွင် ပေါက်ကွဲခဲ့သော နျူးကလီးယားဗုံး၏ အဆပေါင်း ၁၃,၀၀၀ မျှ ရှိသည်။
၁၈၈၃ ခုနှစ် ပေါက်ကွဲမှုမှ ၂၁ ကုဗကီလိုမီတာ (၅.ဝ ကုဗမိုင်) မျှ ရှိသော ကျောက်တုံးများ၊ ပြာများနှင့် ချော်ကျောက်များကို လွှတ်ထုတ်ခဲ့သည်။
ထိုသို့ အားပြင်းသော ပေါက်ကွဲမှု ကို မိုင်ပေါင်း ၁,၉၃၀ (၃,၁၁၀ ကီလိုမီတာ) ဝေးသော ဩစတေးလျနိုင်ငံ အနောက်ပိုင်း ပါ့သ်မြို့မှ သဲကွဲစွာ ကြားနိုင်ပြီး မိုင်ပေါင်း ၃,၀၀၀ (ကီလိုမီတာ ၅၀၀၀ ဝေးသော) မောရစ်ရှပ်နိုင်ငံ အနီးရှိ ရောဒရစ် ကျွန်းမှလည်း ကြားရသည်။
တရားဝင် မှတ်တမ်းများအရ ကရာကတောင်း အနီးတွင် မြို့ရွာပေါင်း ၁၆၅ ခု ပျက်စီးခဲ့ရပြီး ၁၃၂ ခုမှာ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးခဲ့ရကာ အနည်းဆုံး လူပေါင်း ၂၁,၀၀၇ (တရားဝင် စာရင်း) သေဆုံးခဲ့ရသည်။ လူပေါင်းထောင်ပေါင်းများစွာသည် ပေါက်ကွဲမှု နှင့် ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် ဖြစ်သော ဆူနာမီတို့ကြောင့် ဒဏ်ရာ ရရှိခဲ့ကြသည်။ ထိုပေါက်ကွဲမှုသည် ကရာကတောင်းကျွန်း၏ ၃ ပုံ ၂ပုံကို ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့သည်။
မီးတောင်ပေါက်ကွဲပြီးနောက် ၁၉၂၇ မှစ၍ ထိုနေရာတွင် ကျွန်းအသစ် တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး အာနပ် ကရာကတောင်း (Anak Krakatau) ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ အင်ဒိုနီးရှာ ဘာသာစကားဖြင့် ကရာကတောင်း၏ ရင်သွေး ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ထိုကျွန်းသည် လက်ရှိတွင် အချင်းဝက် ၂ ကီလိုမီတာ (၁.၂ မိုင်) မျှ ရှိပြီး အမြင့်ဆုံးနေရာမှာ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် အထက် မီတာ ၃၀၀ ( ၉၈၀ ပေ) မျှ ရှိသည်။ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်းတွင် ၅ မီတာ (၁၆ ပေ) မျှ မြင့်တက်လျက် ရှိသည်။
ကမ်းနီရွာ၊ သရက်မြို့နယ်
ကမ်းနီရွာ (Kanni)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ သရက်မြို့နယ်၊ ပြရေကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၀၇၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပြရေကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၈၃ ဦး၊ မ ၁၄၈၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၆၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သရက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရဖလေးရွာ၊ ရဖလေး
ရဖလေးရွာ၊ ရဖလေး
မျက်နီကျင်းရွာ၊ ကျွန်းလှမြို့နယ်
မျက်နီကျင်းရွာ (Myetnikyin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်၊ ကျွန်းလှမြို့နယ်၊ ရေရှင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၂၂၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျွန်းလှမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျုံဒါးချောင်းရွာ၊ ကျုံဒါးချောင်း
ကျုံဒါးချောင်းရွာ၊ ကျုံဒါးချောင်း
ကျုံလတာရွာ၊ ကျုံလတာ
ကျုံလတာရွာ၊ ကျုံလတာ
သပိတ်ကျင်းမြို့
သပိတ်ကျင်းမြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းမန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သပိတ်ကျင်းခရိုင်တွင်ပါဝင်သော သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်၏ မြို့ပိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်သည်။ ဧရာဝတီမြစ်၏ ဝဲဘက်ကမ်းပေါ်၌ရှိသော သင်္ဘောဆိပ်မြို့ တစ်မြို့လည်းဖြစ်သည်။
မိုးပါးရေရှားရပ်ဝန်းဒေသ၏ မြို့တစ်မြို့ဖြစ်၍ ရာသီဥတုပူပြင်းခြောက်သွေ့သည်။ တစ်နှစ်ပတ်လုံး မိုးရေချိန် ၄၄ လက်မခန့်သာရရှိသည်။ ကချင်ပြည်နယ်၊ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း ဒေသများနှင့်နီးစပ်၍ ကူးလူးဆက်ဆံမှုများပြားသော်လည်း မြို့ပေါ်တွင်နေထိုင်ကြသူများသည် မြန်မာလူမျိုးများသာလျှင်၊အများစုဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြို့ပေါ်ရှိ လူဦးရေမှာ ၅,၆၃၀ ယောက် ဖြစ်သည်။
မူလကသပိတ်ကျင်းမြို့သည် ပတ္တမြားမြေခရိုင်အတွင်း ပါဝင်သော သပိတ်ကျင်းခရိုင်ခွဲ၏ နယ်ပိုင်ရုံးစိုက်ရာ မြို့ဖြစ်သည်။ နောင်အခါ သပိတ်ကျင်းခရိုင်ခွဲကို မြို့နယ်အဖြစ်ပြောင်း၍ ကသာခရိုင်အတွင်း ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် သပိတ်ကျင်းသည် ရွှေဘိုခရိုင်၏ မြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်ခဲ့ရာမှ ၁၉၆၅ ခုနှစ်အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့မှ အစပြု၍ မိုးကုတ်မြို့နယ်နှင့်အတူ မန္တလေးခရိုင် အတွင်း သွတ်သွင်းခံခဲ့ရပြီး ယခုအခါ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်တွင် ပါဝင်သည်။ မြို့နယ်မြေမျက်နှာသွင်ပြင်သည် ညီညာပြန့်ဖြူးခြင်း မရှိဘဲ အရှေ့ဘက်ရှိ မိုးကုတ်မြို့နယ်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ကုန်းမြင့်သွားလေသည်။ မြို့နယ်၏ အောက်ခံမြေသည်လည်း များသောအားဖြင့်ထုံးကျောက်မြေဖြစ်သည်။
လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး
သပိတ်ကျင်းမြို့၏ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးသည် မညံ့ဖျင်းလှချေ။ မန္တလေးမြို့နှင့် ရေကြောင်းအားဖြင့် ၇၇ မိုင် မျှသာဝေးကွာ၍ မန္တလေး၊ ဗန်းမော်၊ မြစ်ကြီးနား၊ အစုန်အဆန် သွားလာနေသော ပြည်တွင်းရေကြောင်း ပို့ဆောင်ရေးအဖွဲ့ပိုင် သင်္ဘောကြီးသည်တစ်ပတ်လျှင် တစ်ကြိမ် သပိတ်ကျင်းမြို့၌ ဆိုက်ကပ်သည်။ ထို့ပြင် မန္တလေးနှင့်သပိတ်ကျင်း အစုန်အဆန် သွားလာနေသောကြား ကူးတို့သင်္ဘောကလေးများလည်း ရှိသေးသည်။ ကုန်းလမ်းခရီး အားဖြင့် ပတ္တမြားမြေမိုးကုတ်မြို့နှင့် မော်တော်ကားလမ်းဖြင့်မိုင် ၆ဝ မျှသာကွာဝေး၍ ယင်းမှတစ်ဆင့် မိုးမိတ်နှင့် ဗန်းမော်၊ မြစ်ကြီးနားစသည့်ကချင်ပြည်နယ်ဘက်သို့လည်းကောင်း၊ ကျောက်မဲ၊ သီပေါစသည့် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းသို့ လည်းကောင်း ဆက်လက်သွားလာနိုင်သည်။
မစ္ဆရိယ
မစ္ဆရိယ သည် ဝန်တိုစိတ်ရှိခြင်း ဖြစ်သည်။ မစ္ဆရိယ ၅-မျိုးရှိပြီး ယင်းတို့မှာ -
ဈေးတဲ့ကောင်ရွာ
ဈေးတဲ့ကောင်ရွာ
ရွှေလေးရွာ၊ ကျောက်ဆည်မြို့နယ်
ရွှေလေးရွာ (Shwelay)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ ကျောက်ဆည်မြို့နယ်၊ အင်ဒိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၄၈၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အင်ဒိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၇၂ ဦး၊ မ ၂၂၀၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၃၇၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ဆည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စစ်အကူလက်ရုံး
ကြည်းတပ်မတော် ၏ စစ်အကူလက်ရုံး ဟူသော အသုံးအနှုန်းသည် တိုက်ခိုက်ရေးအစိတ်အပိုင်းများအတွက် ၎င်းတို့၏ တိုက်စွမ်းအားကို အထောက်အပံ့ဖြစ်စေသော၊ ၎င်းတို့အား စစ်ဆင်ရေးဆိုင်ရာ ပံ့ပိုးမှုများပေးသော တပ်ဖွဲ့များကို ရည်ညွှန်းသည်။ စစ်အကူလက်ရုံး တပ်ဖွဲ့များသည် ၎င်းတို့၏ အထူးပြုစွမ်းဆောင်ရည်များဖြင့် တိုက်ခိုက်ရေး တပ်ဖွဲ့များအား အောက်ပါနယ်ပယ်ကဏ္ဍများ၌ ထောက်ပံ့ပေးသည် -
တိုက်ခိုက်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များ၏ စစ်ဆင်ရေးတာဝန်များ ဆက်လက်ထမ်းဆောင်နိုင်ရန်အတွက် ထောက်ပံ့ရေး၊ ထိန်းသိမ်းရေး၊ ပို့ဆောင်ရေး၊ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုများ အစရှိသည့် အုပ်ချုပ်မှုကိစ္စရပ်များဖြင့် ကူညီထောက်ပံ့ပေးသော စစ်အကူလက်ရုံးဝန်ထမ်း နှင့် ဤ စစ်အကူလက်ရုံး ဝေါဟာရ နှစ်ခုတို့ကို မရောထွေးသင့်ပါ။ ၎င်းတို့ နှစ်ခု၏ ကွဲပြားခြားနားမှုကို အခြားနည်းလမ်းဖြင့်ဖော်ပြရလျှင် စစ်ဆင်ရေးတစ်ခုတွင် စစ်အကူလက်ရုံး တပ်ဖွဲ့များသည် ပင်မတိုက်ခိုက်ရေး တပ်ဖွဲ့များအတွက် ‘ တိုက်ပွဲဝင် ပံ့ပိုးမှု ’ အတွက်ကို အာရုံစိုက်ပြီး စစ်အကူလက်ရုံးဝန်ထမ်း တပ်ဖွဲ့များသည်  စစ်ဆင်ရေး၏ ‘အုပ်ချုပ်မှု နှင့် ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေး ’ အတွက်ကို အာရုံစိုက်ကြသည်။ အမှန်တကယ် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်၍ တိုက်ပွဲဝင်ရသည့် အမြောက်၊ ဒုံး၊ တင့်၊ သံချပ်ကာ၊ လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး တပ်ဖွဲ့များကိုမူ စစ်လက်ရုံး တပ်ဖွဲ့များ ဟူ၍ ရည်ညွှန်းလေသည်။ ထို့ကြောင့် ကြည်းတပ်မတော်၏ တပ်ဖွဲ့များသည် စစ်လက်ရုံး၊ စစ်အကူလက်ရုံး နှင့် စစ်အကူလက်ရုံးဝန်ထမ်း ဟူသော ကဏ္ဍ(၃)ခု မှ တစ်ခု၏ အောက်၌ ရှိလေသည်။  တိုက်ခိုက်ရေး ။   ပင်မတိုက်ပွဲဝင် တိုက်ခိုက်ရေး အဖွဲ့။
စစ်လက်ရုံး ။  ပစ်ခတ်မှု စွမ်းအားဖြင့် တိုက်ပွဲဝင် ပံ့ပိုးမှုပေးသော အဖွဲ့။
စစ်အကူလက်ရုံး ။  ပစ်ခတ်မှုမဟုတ်သော အခြား တိုက်ပွဲဝင် ပံ့ပိုးမှုပေးသော အဖွဲ့။
စစ်အကူလက်ရုံးဝန်ထမ်း ။  တိုက်ပွဲဝင် တပ်ဖွဲ့ မဟုတ်သော အခြားအုပ်ချုပ်မှုကိစ္စများ ပံ့ပိုးပေးသော အဖွဲ့။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု တပ်မတော်
လက်ရှိ၌ အမေရိကန် ကြည်းတပ်မတော်၏ ဖွဲ့စည်းပုံဆိုင်ရာ သတ်မှတ်ချက် အယူအဆမှာ “စစ်ကစားခြင်းနှင့် ပစ်ခတ်ထိရောက်စေခြင်း” (အင်္ဂလိပ်။ Maneuver, Fires & Effects) နှင့် “စစ်ဆင်ရေး တိုက်ပွဲဝင်အထောက်အပံ့” (အင်္ဂလိပ်။  Operational Support) ဟူ၍ ခွဲခြားထားသည်။ အမေရိကန် ကြည်းတပ်မတော်၏ အစဉ်အလာအရ စစ်အကူလက်ရုံးအဖြစ် ခွဲခြားသတ်မှတ်ထားသော ဌာနခွဲများမှာ - ကြည်းတပ်သည် စစ်လက်ရုံး / စစ်အကူလက်ရုံး / စစ်အကူလက်ရုံးဝန်ထမ်း ဟူ၍ အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်းစနစ်ကို၂၀၀၈ ခုနှစ်ထိ အသုံးမပြုဘဲ အောက်ပါဌာနခွဲများသည် သတ်မှတ်ထားသော ခုနှစ်မှစ၍ စစ်အကူလက်ရုံး အဖြစ်သတ်မှတ်ထားသည်။ (မှတ်ချက်။ ။  ကြည်းတပ်မတော် လေကြောင်းနှင့် အင်ဂျင်နီယာများသည် အမှန်တကယ်တွင် စစ်လက်ရုံးဌာနခွဲများ၏ စစ်အကူလက်ရုံး နှင့် စစ်အကူလက်ရုံးဝန်ထမ်းအခန်းကဏ္ဍများ၌ ပါဝင်သည်။)
မြန်မာ့တပ်မတော်
မြန်မာ့တပ်မတော်တွင် အောက်ပါတပ်ဖွဲ့များသည် ၎င်းတို့၏ အထူးပြုထားသော စစ်ဆင်ရေးဆိုင်ရာ အခန်းကဏ္ဍအရ စစ်အကူလက်ရုံးတပ်ဖွဲ့များ ဖြစ်လေသည် -
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စစ်ရေး
ဆူရ်ဘုန်လေဆိပ်
လေဆိပ် စီမံကိန်းကို ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့ပြီး ဘတ်ဂျက် ကျပ်ငွေ ၃၇ ဘီလီယံကျပ် (အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂၆ သန်း) ဖြင့် ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် စတင်ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။ ပြေးလမ်းအလျား 1830 m နှင့် အကျယ် 30 m ရှိပြီး ATR-72 အမျိုးအစား လေယာဉ်များ ဆင်းသက်နိုင်သည်။
ကျားခြံရွာ၊ ကျုံဒါးချောင်း
ကျားခြံရွာ၊ ကျုံဒါးချောင်း
နက်ဝေါ့ခ် အက်ဒမင်
နက်ဝေါ့ခ် အက်ဒမင် တစ်ယောက်သည် နက်ဝေါ့ခ်ပိုင်းထိန်းသိမ်းရေး နှင့် သက်ဆိုင်ရာ ကွန်ပျူတာ ဟာ့ဒ်ဝဲလ်၊ ဆော့ဖ်ဝဲလ်ပိုင်းဆိုင်ရာများ အတွက် တာဝန်ရှိသူဖြစ်သည်။ နက်ဝေါ့ခ် အက်ဒမင်သည် များသောအားဖြင့် အဖွဲ့အစည်း တစ်ခု၏ နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ ဝန်ထမ်းများတွင် အမြင့်ဆုံးဖြစ်သည့် အပြင် အသုံးပြုသူများနှင့် တိုက်ရိုက်ထိတွေ့ခြင်းလည်း ရှားပါးသည်။ နက်ဝေါ့ခ် အက်ဒမင်သည် နက်ဝေါ့ခ်အခြေအနေ၊ ဆာဗာပိုင်းအခြေအနေ၊ လုံခြုံရေးနှင့် ကုမ္ပဏီ၏ LAN/WAN ပိုင်းများကို စောင့်ကြည့်ရသည်။ ကုမ္ပဏီများ ပေါ်မူတည်၍ နက်ဝေါ့ခ် အက်ဒမင်သည် နက်ဝေါ့ခ်များကိုလည်း ရေးဆွဲ၊ တပ်ဆင်နိုင်သည်။ နက်ဝေါ့ခ် အက်ဒမင်များ၏ အဓိကအပိုင်းသည် ကုမ္ပဏီတစ်ခုနှင့် တစ်ခုကိုလိုက်၍ ကွဲပြားသည်။ သို့သော် နက်ဝေါ့ခ် လိပ်စာလုပ်ငန်း၊ အိုင်ပီ ချိတ်ဆက်ခြင်း လုပ်ငန်းများမှာ တူညီလေ့ရှိသည်။ ၎င်းသည် တစ်ခါတစ်ရံတွင် သီးသန့် စက်များဖြစ်သော ဒရိုင်ဘာများ၊ တစ်ကိုယ်ရည် ကွန်ပျူတာ စက်ပိုင်းဆိုင်ရာများ၊ ပရင်တာများ စသည်တို့ဖြင့် နက်ဝေါ့ခ် ထိန်းသိမ်းခြင်းကို ပြုလုပ်ရသည်။
မန္တလေးစုရွာ၊ မွေးလုံး
မန္တလေးစုရွာ၊ မွေးလုံး
ကဏ္ဍကီသုတ်
(၃)သုတ် ရှိပါသည်။
ကောသလနိုင်ငံ၊ သာကေတမြို့ အနီး ကဏ္ဍကီတောအုပ်အတွင်း၌ အရှင်အနုရုဒ္ဓါ၊ အရှင်သာရိပုတ္တရာ၊ အရှင်မောဂ္ဂလာန်ထေရ်တို့ သီတင်းသုံးတော်မူနေကြစဉ် အရှင်သာရိပုတ္တရာ၏ မေးလျှောက်ထားချက်အရ ကျင့်ဆဲသေခရဟန်းသည် သတိပဋ္ဌာန်လေးပါးသို့ ကပ်ရောက်၍ နေထိုက်၏-ဟု သတိပဋ္ဌာန်တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီကို ဝေဖန်၍ အရှင်အနုရုဒ္ဓါ ဖြေဆိုသည့်သုတ်။ -- အထက်သုတ်နည်းအတိုင်း အရှင်သာရိပုတ္တရာ၏ မေးလျှောက်ထားချက်အရ ကျင့်ပြီးသော အသေခရဟန်းသည် သတိပဋ္ဌာန်လေးပါးသို့ ကပ်ရောက်၍ နေထိုင်ပုံကို အရှင်အနုရုဒ္ဓါ ဖြေဆိုသည့်သုတ်။
စတုတ္ထသုတ်တော်အတိုင်း အရှင်သာရိပုတ္တရာထေရ်၏ မေးလျှောက်ချက်အရ သတိပဋ္ဌာန်လေးပါးကို ပွားများခြင်းကြောင့် မြတ်သော အဘိညာဉ်ရှိသူဖြစ်ရပုံကို အရှင်အနုရုဒ္ဓါ ဖြေဆိုတော်မူသည့်သုတ်။
ဒပ်နန်ရွာ၊ မဘိမ်းမြို့နယ်
ဒပ်နန်ရွာ (Datnan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုးမိတ်ခရိုင်၊ မဘိမ်းမြို့နယ်၊ လွယ်ဆိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၀၈၂၅ ဖြစ်သည်။  ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မဘိမ်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဂွေးကုန်းရွာ၊ ကျုံခရာ
ဂွေးကုန်းရွာ၊ ကျုံခရာ
ဘဒနာကုလားရွာ
ဘဒနာကုလားရွာ
ကျွန်းတော်လေးရွာ၊ ဝက်လက်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝက်လက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လပုန်ကုန်းရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
လပုန်ကုန်းရွာ(Laponkone)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ အာကီကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၅၇၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အာကီကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၄၁ ဦး၊ မ ၂၆၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၁၀ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဒေဝစာရိကသုတ်
(၃)သုတ် ရှိပါသည်။
ဗုဒ္ဓ, ဓမ္မ, သံဃာ့ဂုဏ်ရည်များ အဝေစ္စပသာဒဖြစ်အောင် ကြည်ညို ယုံကြည်သူ, အရိယကန္တသီလနှင့် ပြည့်စုံသူများသည် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် နတ်ပြည်သို့ ရောက်နိုင်ပုံကို တာဝတိံသာနတ်တို့အား အရှင်မောဂ္ဂလ္လာန်ထေရ်က ဟောတော်မူရာ တာဝတိံသာနတ်တို့က ဤအတိုင်းဖြစ်ပါကြောင်းကို အရှင်မောဂ္ဂလ္လာန်ထေရ်အား လျှောက်ထားသည့်သုတ်။ - နဝမသုတ်။ - ဒသမသုတ်။
အထက်ပါ အဋ္ဌမသုတ်တော်အတိုင်း အရှင်မောဂ္ဂလ္လာန်ထေရ်က မိန့်ကြားသည်ကို တာဝတိံသာနတ်တို့က ပြန်လည်လျှောက်ထားသည့်သုတ်။
သစ်စင်ရွာ၊ ကျွန်းလျှားကြီး
သစ်စင်ရွာ၊ ကျွန်းလျှားကြီး
မိုင်းခတ်ရွာ၊ မိုးမောက်မြို့နယ်
မိုင်းခတ်ရွာ(Monghkat)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မိုးမောက်မြို့နယ်၊ မိုင်းခတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၀၇၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းခတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၂၃ ဦး၊ မ ၂၁၉၉ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၄၃၂၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အသုရာ
အသုရာသဒ္ဒါကား မြန်မာလိုဆိုသော် နတ်တို့၏ ဆန့်ကျင်ဘက် နတ်တို့ကဲ့သို့ မမြူးတူးတတ်သူဟုဆိုလိုသည်။ အသုရာများ၊ မျိုးအပြား၊ သုံးပါးကျမ်းဂန်လာဟူသော စကားရပ်အရ အသုရာသုံးမျိုးရှိ၏။
(၁) ဝေပစိတ္တိအသုရာ
တာဝတိံသာနတ်တို့နှင့် သက်တမ်းစည်းစိမ် တန်ခိုးညီမျှ၍ မြင်းမိုရ်တောင်အောက်၌ နေကြသော အသုရာမျိုး။ (ယင်းတို့ကို အသုရာဟုခေါ်ရာ၌ သဒ္ဒါသည် ဆန့်ကျင်ဘက် (ပဋိပက္ခ) အနက်ကို ဟော၏။ တာဝတိံသာ နတ်တို့၏ ဆန့်ကျင်ဘက်များ ဟူလို။)
(၂) ဝိနိပါတိကအသုရာ
ယင်းတို့သည်လည်း နတ်အသုရာမျိုးပင် ဖြစ်၏။ သို့သော်လည်း စာတုမဟာရာဇ်၊ တာဝတိံသာနတ်တို့လောက် တန်ခိုး မကြီးချေ။ ရှားပါးသော အဝတ်တန်ဆာ အစားအစာရှိကုန်၏။ အချို့ကား တိဟိတ် ပဋိသန္ဓေ နေကုန်သည်ဖြစ်၍ မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်တိုင် ရကြကုန်၏။