cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဟေးဒီးစ်
ဟေးဒီးစ်နတ်မင်း ( သို့မဟုတ် Άͅδης, Háidēs)သည် ရှေးဂရိဒဏ္ဍာရီလာ နတ်ဘုရားများအနက်မှ မြေအောက်ကမ္ဘာကို အစိုးရသော နတ်မင်းဖြစ်သည်။ သူ၏ညီအကိုများဖြစ်သော ဇုစ်၊ ပိုဆိုက်ဒန် တို့နှင့်ပေါင်းပြီး ဖခင် ခရိုနပ်စ် ဆီမှ ထီးနန်းသိမ်းယူပြီး ဇူးစ်ကို နန်းတင်ခဲ့ပြီး ကောင်းကင်ကို အုပ်ချုပ်စေသည်။ ပိုဆိုက်ဒန်ကို ပင်လယ်ပေးကာ ဟေးဒီးစ်က မြေအောက်ကမ္ဘာကို အုပ်ချုပ်သည်။ ဟေးဒီးစ်ကို အနုပညာလက်ရာများတွင် အသက်အရွယ်ရသော အမျိုးသားပုံစံဖြင့် သရုပ်ဖော်ပြီး နံဘေးတွင် ခေါင်းသုံးလုံးနှင့် အစောင့်ခွေးတစ်ကောင်ပါပြီး ဦးခေါင်းတွင် အမှောင်လောကမှ သရဖူကိုဆောင်းထားသည်။ ထိုသရဖူအစွမ်းဖြင့် ဟေးဒီးစ်မှာ ကိုယ်ဖျောက်နိုင်သည်။ ဇုစ်နတ်မင်းနှင့် ရုပ်ချင်းဆင်သော်လည်း ပို၍ ဣန္ဒြေကြီးပြီးလျှင် ခက်ထန်သည်။ ဟေးဒီးစ်မှာ  မြေဩဇာကောင်းအောင် ကူညီမှိုင်းမ ပေးနိုင်သဖြင့် လယ်သမားတို့က ကိုးကွယ်ပသကြသည်။
မွေးဖွားခြင်း
ဟေးဒီးစ်သည် ခရိုနပ်စ်(Cronus or Kronos) နှင့် ရီးယာ(Rhea) တို့၏ အကြီးဆုံးသားဖြစ်သည်။
ချောင်းစောက်ရွာ
ချောင်းစောက်
လက်ပံကျင်းသီးကုန်းရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
လက်ပံကျင်းသီးကုန်းရွာ (Letpankyintheekone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ လယ်ကြီးတောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၂၀၉၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လယ်ကြီးတောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၅၅ ဦး၊ မ ၇၇၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၂၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အလယ်စုရွာ၊ နှဲမောက်တန်း
အလယ်စုရွာ၊ နှဲမောက်တန်း
ကျုံဖာရွာ၊ ကျုံတာကလေး
ကျုံဖာရွာ၊ ကျုံတာကလေး
သုခ
ကို ဆိုလိုသည်။
ဖုန်အင်ယန်ရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
ဖုန်အင်ယန်ရွာ(Hponingyang)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ ဖုန်အင်ယန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၆၅၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖုန်အင်ယန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၈ ဦး၊ မ ၇၁ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၂၉ ဦး နေထိုင်သည်။
ဆင်သေပြင်ရွာ၊ လောင်းဒုံ
ဆင်သေပြင်ရွာ၊ လောင်းဒုံ
ဝီလီယမ် ဖရန့်စစ် ဂျီအော့ခ်
ကနေဒါနိုင်ငံသား ဓာတုဗေဒပညာရှင် ဝီလီယမ် ဖရန့်စစ် ဂျီအော့ခ် (William Francis Giauque) သည် "ဓာတုနည်းနှင့်ပတ်သက်သည့် အပူအားနှင့်လှုပ်ရှားမှု ဆက်စပ်သောအကြောင်းအချက်များ" ကိုသုတေသနပြုလေ့လာခဲ့သည်။ သူသည်အလွန်နိမ့်သောအပူချိန်တွင် ဒြပ်ပစ္စည်းများ၏ လှုပ်ရှားမှုနှင့် ဂုဏ်သတ္တိတို့ကိုဖော်ထုတ်ခဲ့သူဖြစ်သည်။
လဂျီနွဲ့ရွာသစ်ရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်
လဂျီနွဲ့ရွာသစ်ရွာ (Lajinwetywarthit)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်၊ မိုးဗြဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၇၆၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုးဗြဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၅၈၇ ဦး၊ မ ၁၃၆၇၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၂၆၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖယ်ခုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သစ်ကြီးတောရွာ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်
သစ်ကြီးတောရွာ (Thitgyitaw)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ သစ်ကြီးတောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၈၃၃၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သစ်ကြီးတောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၄၁ ဦး၊ မ ၁၆၃၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၀၇၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေစကြိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကပ်ကတော့
ကပ်ကတော့
ခနောင်ရွာမရွာ၊ ခနောင်
ခနောင်ရွာမရွာ၊ ခနောင်
ထယ်ရီကျွန်းရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖာပွန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကချင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်
ကချင်ပြည်နယ် လွှတ်တော် (Kachin State Hluttaw) သည် မြန်မာနိုင်ငံ ကချင်ပြည်နယ်၏ ဥပဒေပြုလွှတ်တော် တစ်ခုဖြစ်သည်။ လွှတ်တော်တစ်ရပ်တည်းရှိသော လွှတ်တော်အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး အမတ်ဦးရေ ၅၁ ဦး (ရွေးကောက်ခံ ၃၈ ဦးနှင့် တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ် ၁၃ ဦး) ရှိသည်။
ကံကလေးရွာ၊ အထောင်
ကံကလေးရွာ၊ အထောင်
ယောင်ပလင်းရွာ၊ မိုင်းမောမြို့နယ်
ယောင်ပလင်းရွာ (Yawngpalin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ မိုင်းမောမြို့နယ်၊ ယောင်ပလောက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၇၇၇၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းမောမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရန်ကြီးအောင်ရွာ၊ ကွမ်းခြံကုန်း
ရန်ကြီးအောင်
အောင်သာယာရွာ၊ ဒီပဲယင်းမြို့နယ်
အောင်သာယာရွာ (Aungtharyar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဒီပဲယင်းမြို့နယ်၊ အင်ကြင်းသပိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၇၁၈၄ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဒီပဲယင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရွာသစကုန်းရွာ၊ နှဲမောက်တန်း
ရွာသစကုန်းရွာ၊ နှဲမောက်တန်း
မင်းတဲရွာ၊ မုံရွာမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မုံရွာမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဖုန်ကျန်းရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
ဖုန်ကျန်းရွာ(Hponkyan)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ ဖုန်အင်ယန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၇၀၄၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖုန်အင်ယန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၈ ဦး၊ မ ၇၁ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၂၉ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရဲတိုက်
ရဲတိုက်ဆိုသည်မှာ ဥရောပနှင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်း တို့တွင် အလယ်ခေတ်က ဆောက်လုပ်လေ့ ရှိကြသော ခံတပ် အဆောက်အအုံ တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် ရဲတိုက်ဆိုသည်မှာ ခံတပ်အနေနှင့် ဆောက်လုပ်ထားသော လော့ဒ် သို့မဟုတ် အထက်တန်းလွှာတို့၏ နေအိမ်ကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ထို အသုံးအနှုန်းမှာ ခံတပ် (fortress) ဆိုသော အသုံးအနှုန်း နှင့် အများအတွက် ကာကွယ်ရေးအတွက် တည်ဆောက်ထားသော ခံတပ်မြို့ (fortified town) ဆိုသော အသုံးအနှုန်းတို့မှ ကွဲပြားခြားနားသွားသည်။ ထိုအဆောက်အအုံများမှာ ပုံမှန်အားဖြင့် တူညီသော ပုံသဏ္ဌန်များ ရှိတတ်ကြသည်။ ရဲတိုက်များကို တည်ဆောက်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၉၀၀ ခန့်အတွင်းတွင် ၎င်းတို့သည် ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် ဆောက်လုပ်ခဲ့ကြပြီး ၎င်းတို့တွင် တူညီသော ပုံသဏ္ဌာန်များလည်း ပါဝင်လေ့ ရှိကြသည်။
ရဲတိုက်များကို ဥရောပမှ စတင် တီထွင်ကြံဆခဲ့ကြပြီး ၉ ရာစုနှင့် ၁၀ ရာစုနှစ်များတွင် စတင်ခဲ့ကြသည်။ ကာရိုလင်ဂျီယန်း အင်ပိုင်ယာ ပျက်သုဉ်းပြီးသည့် နောက် နယ်မြေများကို လော့ဒ်များနှင့် မင်းသားများ အကြားတွင် ခွဲခြမ်းရယူခဲ့ပြီးသည့် နောက်တွင်ဖြစ်သည်။ ရဲတိုက်များသည် ၎င်း၏ ဘေးနားပတ်လည်တွင်ရှိသော နယ်မြေကို ထိန်းချုပ်ရန် အတွက်တည်ဆောက်ထားပြီး ကာကွယ်ရန်နှင့် တိုက်ခိုက်ရန် နှစ်မျိုးစလုံးအတွက် ဖြစ်သည်။ ရဲတိုက်များ အနေနှင့် တိုက်ခိုက်မှုကို စတင်ရန်နှင့် ရန်သူများထံမှ ကာကွယ်ရန် အခြေပြု စခန်းအဖြစ် အသုံးပြုလေ့ ရှိကြသည်။ ရဲတိုက်များကို လေ့လာရာတွင် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ကိစ္စများသည် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သောလည်း ရဲတိုက်များသည် အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ဩဇာအရှိန်အဝါ၏ အထိမ်းအမှတ် အဖြစ်လည်း တည်ရှိကြသည်။ မြို့ပြများရှိ ရဲတိုက်များသည် ဒေသခံ နေထိုင်သူတို့ကို ထိန်းချုပ်ရန် ကောင်းသော နေရာများ နှင့် အရေးပါသော ခရီးသွား လမ်းကြောင်းများပေါ်တွင် တည်ရှိကြပြီး ကျေးလက်ရှိ ရဲတိုက်များမှာမူ လူမှုအဖွဲ့အစည်း၏ အရေးပါသော နေရာများဖြစ်သည့် ကြိတ်ခွဲစက်များနှင့် စိုက်ပျိုးရန်ကောင်းသော မြေများအနီးတွင် တည်ရှိကြသည်။
ရဲတိုက်အများစုမှာ အစကနဦးတွင် မြေကြီးများ သစ်လုံးများဖြင့် တည်ဆောက်ခဲ့ကြသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် သူတို့၏ ကာကွယ်ရေး အတွက် ကျောက်တုံးများဖြင့် ပြောင်းလဲတည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ အစောပိုင်း ရဲတိုက်များမှာ သဘာဝအလျောက် ကာကွယ်ရန် ကောင်းသော နေရာများကို မှီ၍ တည်ဆောက်ခဲ့ကြပြီး မျှော်စင်များ နှင့် မြှားပစ်စစ်များ မပါရှိကြပေ။ အလယ်ဗဟို ခံတပ်နေရာကိုသာ အဓိက ထားကြသည်။ ၁၂ ရာစုနှောင်းပိုင်း နှင့် ၁၃ ရာစု အစောပိုင်းတွင် ရဲတိုက်တို့၏ ခံစစ်နည်းပညာကို သိပ္ပံနည်းကျ တီထွင် လာခဲ့ကြသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် မျှော်စင်များကို ဖြုတ်ချခဲ့သည်။ အသစ်ဆောက်လုပ်သော ရဲတိုက်များမှာ ထောင့်ပုံသဏ္ဌာန်များ ဖြစ်ကြပြီး အလယ်ဗဟိုမှ ကာကွယ်ရေးကို အဓိက ထားကြသည်။ ကာကွယ်ရေး အဆင့်ဆင့်ကို တစ်ခုနှင့် တစ်ခု ဆက်လျှက် တည်ဆောက်ထားကြပြီး ပစ်ခတ်နိုင်မှုကို မြှင့်တင်ရန် အဓိက ထားသည်။ ထိုသို့ ကာကွယ်ရေးတွင် ပြောင်းလဲလာကြခြင်းဖြင့် အလယ်ဗဟို အဓိကထားသည့် ခံတပ်များ အစရှိသည့် ခရူးဆိတ် စစ်ပွဲမှ ရသည့် နည်းပညာများနှင့် ရောမတို့၏ ခံတပ်များ စသည့် အစောပိုင်း ခုခံမှု နည်းပညာများကို ရောစပ်သုံးစွဲ လာကြသည်။ ရဲတိုက် ဗိသုကာပညာ၏ အစိတ်အပိုင်း အားလုံးမှာ စစ်ရေး သက်သက် မဟုတ်တော့ဘဲ ကျုံး စသည့် တန်ခိုးအာဏာ၏ ပြယုဂ်များကို ပါ ထည့်သွင်း တည်ဆောက်လာကြလေသည်။ အချို့သော ရဲတိုက်များမှာ အခြားသူတို့ နှစ်သက်အားကျ စေရန်နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်တွင် အထင်အရှား ရှိစေရန် ရည်ရွယ် ဆောက်လုပ်ကြသည်။
ယမ်းမှုန့်များကို ဥရောပတွင် ၁၄ရာစု ကတည်းက ရောက်ရှိခဲ့သော်လည်း ၁၅ ရာစု အထိ ရဲတိုက်တည်ဆောက်မှု အပေါ်တွင် ဩဇာသက်ရောက်မှု မရှိခဲ့ပေ။ ထိုအချိန်တွင်မူ လက်နက်များသည် ကျောက်သားနံရံများကို ဖြိုခွဲနိုင်သည် အထိ အားပြင်းလာကြပြီ ဖြစ်သည်။ ၁၆ ရာစု အထိ ရဲတိုက်များကို တည်ဆောက်ကြဆဲ ဖြစ်သော်လည်း တိုးတက်လာသော အမြောက်ပစ်ခတ်မှုများကို ကာကွယ်ရန် မစွမ်းနိုင်ကြောင့် ထိုနေရာများသည် နေထိုင်ရန် မသင့်တော်တော့ပေ။ ထို့အတွက်ကြောင့် ရဲတိုက်များ ဆောက်လုပ်မှု ကျဆင်းလာပြီး ခံတပ်များ တည်ဆောက်ခြင်း နှင့် ကာကွယ်ရန် မဖြစ်နိုင်သော ကျေးလက်အိမ်များ ဆောက်လုပ်ခြင်းဖြင့် အစားထိုးလာကြသည်။ ၁၈ ရာစု တွင်မူ ရဲတိုက်များ ဆောက်လုပ်ခြင်းကို ပြန်လည် စိတ်ဝင်စားလာကြပြီး ဂေါသစ် ဗိသုကာ ပညာကို ပြန်လည် အသက်သွင်းသည့် အနေနှင့် စစ်ရေး အတွက် မရည်ရွယ်သော ရဲတိုက်များကို တည်ဆောက်လာကြသည်။
ရဲတိုက်များကို မူလဆောက်လုပ်ခါစက အကာအကွယ် အဖြစ်သာ ဆောက်လုပ်ခဲ့ကြသော်လည်း နောင်အခါတွင် ခမ်း ခမ်းနားနား နေထိုင်ရန်ဟူ၍လည်း သဘောထားလာကြလေ သည်။ သို့ဖြစ်ရာ ရဲတိုက်များကို အနုပညာလက်ရာအမျိုးမျိုးဖြင့် လှပတင့်တယ် နေချင်စဖွယ်ဖြစ်အောင် ပြုပြင်မွမ်းမံလျက် နေ ထိုင်ကြလေသည်။ ဤသို့ နေနိုင်သူများမှာ များသောအားဖြင့် မင်းညီမင်းသား လူကုံတံများနှင့် သူဌေးသူကြွယ်များသာ ဖြစ် ကြသည်။
ဝါးတားဗတ်‌တောဆိတ်
ဝါးတားဗတ်‌တောဆိတ်သည် အာဖရိကတိုက်၊ ဆဟာရသဲကန္တာရ၏ အောက် ဖက်ရှိဒေသများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာတွေ့ရသော တောဆိတ် (အန်တီလုပ်) တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ကိုယ်အရွယ်အစား ကြီးမား၍ ခွန်အား‌ကောင်း‌သည်။ ယင်း၌ အ‌မွေးကြမ်းရှည်များရှိသည်။ ထို‌တောဆိတ်မျိုး၌ အဖိုတွင်သာ ဦးချို‌ပေါက်သည်။ ဦးချိုတွင် ကွင်းများရှိ၏။ ဦးချိုသည် ပထမတွင် ‌နောက်ဘက်သို့‌ကောက်၍ အဖျားနားတွင် တစ်ဖန် ‌ရှေ့ဘက်သို့လန်လျက်ရှိသည်။ အုပ်ဖွဲ့ကာ ‌ရေထဲတွင် ဒူးဆစ်နစ်သည်အထိ‌နေ၍ ‌ရေထဲမှအပင်များကို စား‌သောက်‌လေ့ရှိကြ သည်။ ထို‌တောဆိတ်မျိုးကို ‌ရေနှင့်တစ်မိုင်‌ကျော်မျှ‌ဝေးရာအရပ်ရှိ မတ်‌စောက်သည့် ‌ကျောက်‌တောင်များတွင် ‌တွေ့ရတတ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ခွာစုံပါသော တိရစ္ဆာန်များ
ဂက်ဇယ်ဆိတ်
အာဖရိကတိုက်နှင့် အာရှတိုက်တို့တွင် အလွန်နှစ်သက်ဖွယ်‌ကောင်းသည့် ‌တောဆိတ် (အန်တီလုပ်)အမျိုး‌ပေါင်း ‌မြောက်မြားစွာရှိ ‌သေးသည်။ ယင်းတို့အနက် ဂက်ဇယ်‌ဆိတ်တစ်မျိုးသည် အလွန်လှပ‌လေသည်။ ဂက်ဇယ်ဆိတ်များသည် ‌ပေါ့ပါး ‌သေးသွယ်‌သော ကိုယ်လုံးရှိကြသည်။ ‌ခြေ‌ထောက်များ မှာလည်း ‌သေးသွယ်သည်။ အဖျားရှူးသွားသည့် ဦးချိုဖျားသည် လှပ‌သော အ‌ကွေ့အ‌ကောက်များနှင့် တွန့်လိမ်လျက်ရှိသည်။ ယင်းတို့၏ သဲ‌ရောင်အ‌မွေးများသည် ‌ချောမွတ်၏။ ဂက်ဇယ်ဆိတ်တို့၏ မျက်နှာတွင် အဖြူစင်း နှစ်ခုရှိ၍ ရှုချင့်စဖွယ် တင့်တယ်သည်။ ထိုအစင်းနှစ်ခုသည် ဦးချိုမှ နှာ‌ခေါင်းဖျား အထိ ‌ရောက်သည်။ ဂက်ဇယ်‌ဆိတ်တို့သည် တိရစ္ဆာန်လောကတွင် အ‌တောက်ပဆုံးနှင့် အလှပဆုံးမျက် လုံးများရှိ ‌သော တိရစ္ဆာန်များဖြစ်ကြသည်။
ထို့‌ကြောင့် ထိုလှပ‌သော မျက်လုံးများအ‌ကြောင်းကို ‌ရှေးအာ‌ရေဗျလကင်္ာဆရာများသည် သူတို့၏ကဗျာများတွင် ထည့်သွင်းချီးကျူးဖွဲ့ဆိုခဲ့ကြ‌လေသည်။ ဂက်ဇယ်‌ဆိတ်များသည် အထူးသဖြင့် သဲကန္တာရ အတွင်း၌ ‌နေကြသည်။ ယင်းတို့သည် ‌ပြေးလွှားရာ၌ လျင်မြန် လှသဖြင့် ခြင်္သေ့နှင့် ချီတာကျားသစ်များပင် လိုက်၍မမှီကြ‌ပေ။ လှပသည့် ဂက်ဇယ်‌ ဆိတ်မျိုး ‌မြောက်အမြားရှိသည့်အနက် လူသိအများဆုံးအမျိုးမှာ ‌ဒေါကပ်ဂက်ဇယ်‌ဆိတ်ဖြစ်သည်။ ထို‌ဂက်ဇယ်‌ဆိတ်မျိုးသည် ၂ ‌ပေမျှပင်မမြင့်တတ်‌ချေ။ ‌သေးသွယ်၍ တွန့်လိမ်လျက်ရှိ‌သောဦးချိုများသည် ၁၃ လက်မခန့် ရှည်သည်။ ထို‌ဂက်ဇယ်‌ဆိတ်မျိုးသည် ၃ ‌ပေ၊ ၄ ‌ပေမျှမြင့်‌အောင် ခုန်လွှား သွားနိုင်ကြသည်။ အိန္ဒိယဂက်ဇယ်‌ဆိတ်သည် ‌ဒေါကပ်အရွယ်‌လောက်ပင် ရှိသည်။ ယင်း၌ ‌သေးသွယ်‌သော ကွင်းပုံဦးချို များရှိသည်။ ထိုဦးချိုများသည် အဂင်္လိပ်အက္ခရာကဲ့သို့ ‌ကောက်လျက်ရှိသည်။ ထိုဂက်ဇယ်‌ဆိတ်များသည် ‌ဒေါကပ် ကဲ့သို့ ခုန်လွှား၍မ‌ပြေးနိုင်ကြ‌သော်လည်း အ‌ပြေးတွင် အလွန်မြန်သဖြင့် ‌အာဖရိကအမဲလိုက်ခွေးများပင် ယင်းတို့ကို လိုက်၍မမှီနိုင်‌ချေ။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ခွာစုံပါသော တိရစ္ဆာန်များ
ပုလင်းကုန်း
ပုလင်းကုန်း
မတ်လမ်းရွာ၊ မိုင်းယွန်း
မတ်လမ်းရွာ (Matlan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်၊ မိုင်းယွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၅၉၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းယွန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၄၉ ဦး၊ မ ၁၃၈၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၃၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထုံနားရွာ၊ မတူပီမြို့နယ်
ထုံနားရွာ(Thungna)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ မတူပီမြို့နယ်၊ မားဒူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၀၈၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မားဒူးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၆၀ ဦး၊ မ ၅၈၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၄၉ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မတူပီမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လယ်ကျွဲရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်
လယ်ကျွဲရွာ (Lelkywe)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်၊ မိုးဗြဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၇၆၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုးဗြဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၅၈၇ ဦး၊ မ ၁၃၆၇၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၂၆၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖယ်ခုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ငဟစ်လေး
The striated heron (Butorides striata) ကို အာဖရိက၊ ဩစတြေးလျ၊ ဂျပန်၊ တောင်အမေရိကတို့တွင် တွေ့ရှိရတတ်သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အမေရိကတိုက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အာဖရိကတိုက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အာဖရိကတိုက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အိုရှန်းနီးယားတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဒိုမီနီကန်သမ္မတနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဗျိုင်းနှင့် အလားတူငှက်များ
နိုဗက် ဂျိုကိုဗစ်
နိုဗက်ဂျိုကိုဗစ် (Новак Ђоковић/Novak Đoković)သည် ဆားဘီးယားနိုင်ငံ၏ နံပါတ် ၁ တင်းနစ်ကစားသမားဖြစ်၍ ကမ္ဘာနံပါတ် ၁ တင်းနစ်ကစားသမားဖြစ်သည်။ ဂျိုကိုဗစ်ဟာ ဩစတေးလျအိုးပင်း(၂၀၀၈ ၂၀၀၆၊ ၂၀၀၇၊)၊ ဝင်ဘယ်လ်ဒမ် ချန်ပီယံရှစ်(၂၀၁၁)၊ အမေရိကန်အိုးပင်း(၂၀၁၁) စတဲ့ Title ၅ ခုကိုရရှိထားသူဖြစ်တယ်။ ၂၀၁၁ ရဲ့အဓိက ပွဲစဉ် ၃ ခုကို အနိုင်ရရှိခဲ့သောကြောင့် သူဟာ ခေတ်သက်တမ်းတစ်ခုလုံးမှာ အဓိက ပွဲစဉ် ၃ ခုအနိုင်ရရှိသော အမျိုးသားတင်းနစ်ကစားသမားထဲမှ ၆ ယောက်မြောက်ကစားသမား ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ဘဝအစ
ဂျိုကိုဗစ်ကို ၁၉၈၇ခုနှစ်၊ မတ်လလ၊ ၂၂ရက်နေ့တွင် ယူဂိုဆလားဘီးယားနိုင်ငံ (ဆားဘီးယား) ဘဲလ်ဂရိတ်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူ့မှာ ညီနှစ်ယောက် ရှိသည်။ ထိုညီနှစ်ယောက်စလုံးဟာလည်း တင်းနစ်ကစားသမားများဖြစ်ကြသည်။ ဂျိုကိုဗစ်သည် ၄ နှစ်သားကတည်းကပင် တင်းနစ်ကိုကစားခဲ့သည်။ ထို့နောက် အသက် ၁၄ နှစ်တွင် ဥရောပ၏ တစ်ဦးချင်းပြိုင် ချန်ပီယံရှစ်ဆု ကိုရရှိခဲ့သည်။
ငါးစားကြူးရွာ၊ ငါးစားကြူး
ငါးစားကြူးရွာ၊ ငါးစားကြူး
ရန်ကြီးအောင်ရွာ၊ တွံတေး
ရန်ကြီးအောင်
ချင်းပြည်နယ်
ချင်းပြည်နယ် သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အနောက်ဘက်အကျဆုံး ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ချင်းပြည်နယ်သည် အကျယ်အဝန်း 36019 km2 ရှိပြီး တောင်ဘက်တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘက်တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးနှင့် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြောက်ဘက်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ မဏိပူရပြည်နယ်နှင့် အနောက်ဘက်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ မီဇိုရမ်ပြည်နယ်တို့ဖြင့် ဝန်းရံထားသည်။ ပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ ဟားခါးမြို့ ဖြစ်သည်။ ချင်းပြည်နယ်သည် တောင်တန်းထူထပ်မှုကြောင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ခက်ခဲကာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖွံ့ဖြိုးမှု အနည်းဆုံးနေရာ ဖြစ်သည်။
တည်နေရာနှင့် အကျယ်အဝန်း
ချင်းပြည်နယ်သည် ၁၃,၉၀၇ စတုရန်းမိုင်ကျယ်ဝန်းသည်။ လူနေကျဲသော တောင်ပေါ်ဒေသဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အနောက်မြောက်ပိုင်းတွင်တည်ရှိပြီး ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မကွေးတိုင်း၊ စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့်ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတို့ဖြင့် ဝန်းရံထားသည်။ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၂၁ ဒီဂရီ မှ ၂၄ ဒီဂရီ ၁၅မိနစ် အတွင်း၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၃ ဒီဂရီ ၁၅မိနစ် မှ ၉၄ ဒီဂရီ အတွင်း တည်ရှိသည်။
ရာသီဥတု
တောင်ပေါ်ဒေသဖြစ်၍၊ ချမ်းမြသော ရာသီဥတုရှိသည်။ အပူဆုံးသောလမှာ ဧပြီ နှင့် မေလများဖြစ်ပြီး ပျှမ်းမျှအပူချိန်မှာ ၆၀ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက် မှ ၇၀ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက် သာရှိသည်။ အအေးဆုံးကာလများတွင် အပူချိန်မှာ ၃၉ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်မှ ရေခဲမှတ်အောက်ထိ ကျဆင်းတတ်သည်။
ပျှမ်းမျှ မိုးရေချိန်မှာ ၈၀ မှ ၁၀ဝ လက်မအတွင်းရှိပြီး အထူးသဖြင့်တောင်ပိုင်းဒေသများမှာ မိုးပိုများတက်ပါသည်။
မြို့တော်
ချင်းပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ ဟားခါးမြို့ဖြစ်သည်။
အုပ်ချုပ်ရေး
၂၀၁၁ခုနှစ်မှစတင်ကာ ချင်းပြည်နယ်ကို ဝန်ကြီးချုပ်အမှူးပြုသော ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့မှ အုပ်ချုပ်သည်။၂၀၂၁ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှုအပြီးတွင် ချင်းပြည်နယ်စီမံအုပ်ချုပ်​ရေး​ကောင်စီမှ အုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။
ဥပဒေပြုရေး
၂၀၁၁ခုနှစ်မှစတင်ကာ ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကို ရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ်များ၊ တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းကာ စတင်ကျင်းပခဲ့သည်။
တရားစီရင်ရေး
ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်ကို တရားသူကြီးချုပ် (၁)ဦး၊ တရားသူကြီး (၂)ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ တိုင်းတရားလွှတ်တော်အောက်တွင် ခရိုင်တရားရုံး (၄)ရုံး၊ မြို့နယ်တရားရုံး (၉)ရုံးရှိသည်။
ခရိုင်၊ မြို့နယ်၊ မြို့၊ ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စု၊ ကျေးရွာများ
{{legend|#E31A1C|ဟားခါးခရိုင်}} {{legend|#0000FF|ဖလမ်းခရိုင်}} {{legend|#33a02c|တီးတိန်ခရိုင်}} {{legend|#1f78b4|မင်းတပ်ခရိုင်}} {{legend|#b2df8a|မတူပီခရိုင်}} {{legend|#aca9aa|ပလက်ဝခရိုင်}}
မြို့​ပေါ်ရပ်ကွက်များ
မြို့နယ်(၉)ခု၊ မြို့ (၁၈)မြို့၊ ရပ်ကွက် (၆၆)ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စု (၄၆၄) အုပ်စု နှင့် ရွာပေါင်း (၁၃၄၇) ရွာ ရှိသည်။
အခြား မြို့ရွာများ
{{columns-list|3|
လူဦး​ရေ
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ချင်းပြည်နယ်တွင် လူဦးရေ ၄.၇သိန်း နေထိုင်သည်။ ကယားပြည်နယ်ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် လူဦးရေ အနည်းဆုံးပြည်နယ်ဖြစ်သည်။ တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာတွင် လူဦးရေ (၁၃.၃)ဦးဖြစ်သည်။ လူ (၁၀၀)လျှင် (၇၉)ဦးမှာ ကျေးလက်တွင် နေထိုင်သည်။
ပညာရေး
၂၀၁၆ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလက ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော ဟားခါးကောလိပ်အား ၂၀၂၀ပြည့်နှစ်တွင် တက္ကသိုလ်အဆက့် မြှင့်တင်ခဲ့သဖြင့် ပြည်နယ်၏ ပထမဆုံးသော တက္ကသိုလ်ဖြစ်လာသည်။၂၀၁၇ခုနှစ်တွင် ဟားခါးပညာရေးကောလိပ်ကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (ဟားခါး)လည်း တည်ရှိပြီး အားကစားနှင့်ကာယပညာသိပ္ပံ (ဟားခါး)ကိုလည်း တည်ဆောက်လျက်ရှိသည်။
ဆက်သွယ်ရေး
မင်းဖွားဖွားနဲ့တူတူသွား
ဒေသထွက်ကုန်များ
ချင်းပြည်နယ် ထွတ်ကုန် သီးနှံများမှာ ပြောင်းဖူး၊ပဲ
တွင်းထွက်များ
အောက်ပါတို့မှာ မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရမှ တရားဝင်ကြေညာထားသော ချင်းပြည်နယ် ဖွံ့ဖြိုးမှုဆိုင်ရာ ဇယားဖြစ်သည်။
ကိုးကား
<References />
ဩစတေးလျ ဂီတ
Australian country ဂီတသည် ဩစတေးလျဂီတမှ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ Bluegrass၊ yodeling မှ folk အထိကျော်ကြားသော ဂီတ၏ပုံစံများ ပါဝင်သည်။ အမျိုးအစားသည် Celtic နှင့် folk ဂီတ၊ ဩစတေးလျ bush ballad ရိုးရာနှင့် အမေရိကန် country ဂီတတို့ လွှမ်းမိုးထားသည်။ အစောပိုင်းတီထွင်သူများထဲတွင် Slim Dusty၊ Smoky Dawson (MBE)၊ (QAM)၊ Tex Mortonနှင့် Buddy Williams တို့ပါဝင်သည်။ ဩစတေးလျ country ကြယ်ပွင့်များ အမှတ်ရစရာ ဂီတသမားများတွင် Adam Brand, Adam Harvey, Jasmine Rae, Tray Cassor-Daley, Davidson Brothers, Slim Dusty, Steve Forde, Joy Williamson, Chad Morgan, Keith Urban, O’ SHEA, Lee Kernughan နှင့်Kasey Chambers တို့ပါဝင်သည်။ Paul Kellyနှင့် Text Perkins တို့လည်းပါဝင်ခဲ့သည်။ ကျော်ကြားခဲ့သော သီချင်းများမှာ When the Rain Tumbles Down in July (၁၉၄၆)၊ Waltzing Matilda (၁၈၉၅)၊ Pub with No Beer (၁၉၅၇)၊ Lights on the Hill (၁၉၇၃)၊ I honestly You (၁၉၇၄)၊ True Blue (၁၉၈၁)၊ Boys from the Bush (၁၉၉၂) နှင့် Not Pretty Enough (၂၀၀၂) တို့ဖြစ်သည်။
ခြုံငုံ၍ကြည့်ခြင်း
ဩစတေးလျတွင် country ဂီတရိုးရာရှိပြီး US မှ တိုးတက်ခဲ့သော ကွဲပြားသော ပုံစံတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်၊ အိုင်ယာလန်နှင့် စကော့တလန် folk သီချင်းများ လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။ Country တူရိယာများတွင် ဂီတာ၊ ဘင်ဂျို၊ တယောနှင့် ဘာဂျာများ ပါဝင်ပြီး ကွဲပြားသော country ဂီတကို ဩစတေးလျတွင် ဖန်တီးခဲ့သည်။ အမှတ်ရစရာ chorus နှင့် စာသားများပါဝင်သည်။ ဩစတေးလျ country ဂီတပုံစံသည် rock and roll ပုံစံလွှမ်းမိုးခဲ့သည်။ ရိုးရာဓလေ့နှင့် ခေတ်ပြိုင်သီချင်းများကြားထဲမှ ထူးခြားသော ပုံစံတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ Slim Dusty ၏ When the Rain Tumbles Down in July သို့ Leave Him in the Long yard သီချင်းသည် Pick n’ Strum beat ပုံစံဖြင့် Chorusers တို့ပါဝင်သည်။ လက်ချောင်းဖြင့်တီးခတ် ခြင်းနှင့် rock ပုံစံတီးခတ်ပုံများပါဝင်သည်။
အစောပိုင်း bush ဂီတ
ဩစတေးလျမှ bush ဂီတ၏ထူးခြားသော အကြောင်းအရာများနှင့်မူရင်းကို ၁၇၈၈ အစတွင် ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီခေတ် အစောပိုင်းကို လိုက်ရှာကြည့်နိုင်သည်။ အစောပိုင်း ဩစတေး လျ သီချင်း၏ စူးရှသော သီဆိုပုံများကို bushrangers, swagmen, drovers, stockmenနှင့် shearers အဖြစ်အပျက်တွေ့နိုင်သည်။ ဂန္ထဝင် bush သီချင်းများကို The Wild Colonial Boy, Click Go The Shears, The Eumeralla Shore, The Drover’s Dream, The Queensland Drover, The Dying Stockman နှင့် Moreton Bay ဖြစ်ရပ်များတွင် တွေ့နိုင်သည်။ ယနေ့ထက်တိုင်တည်မြဲသောဖြစ်ရပ်များတွင် စစ်ပွဲအတွေ့အကြုံများ၊ မိုးရေကြီးခြင်းများပါဝင် သည်။ ထိုသမိုင်းကြောင်းများတွင် ဩစတေးလျ၏ bush ဂီတသည် oral နှင့် folk ရိုးရာဓလေ့များတွင် သက်ဆိုင်နေသည်။ ၁၈၉၀မှ Banjo Paterson ၏ bush သီချင်းဟောင်းများနှင့် သက်ဆိုင်နေသည်။ Waltzing Matilda သည် စံပြုလောက်အစောပိုင်းဩစတေးလျ country သီချင်းဟု ထင်မှတ် ကြသည်။ အမေရိကန် country နှင့် western ဂီတထက် Celtic folk သီချင်းက ပို၍ လွှမ်းမိုးသည်။ စာသားများကို ၁၈၉၅တွင် Banjo Paterson က ရေးသားထားသည်။ ဩစတေးလျ country ဂီတ စာသားများကို တိကျသော ဩစတေးလျ အကြောင်းအရာများကို အာရုံစိုက်ထားသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် bush ဂီတသို့ bush band ဂီတဟုလည်းခေါ်သည်။ Country နှင့် folk အနုပညာရှင်များဖြစ်သည်။ Tex Morton, Slim Dusty, Rolf Harris, The Bushwacker, John Williamson နှင့် John Schumann ၏ Redgum တီးဝိုင်းမှတ်တမ်းတင်ခဲ့ပြီး ၁၀ရာစုကို ဖြတ်သန်းဩစတေးလျသီချင်းဟောင်းများကို ကျော်ကြားစေခဲ့သည်။ ခေတ်ပေါ်အနုပညာ ရှင်များမှာ Pat Drummond, Sara Storer နှင့် Lee Kernaghan တို့ပါဝင်ခဲ့သည်။
သီးကုန်းရွာ၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်
သီးကုန်းရွာ (Theekone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်၊ မင်းကံကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၆၁၄ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ယင်းမာပင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နက်ဆာကန်
နက်ဆာကန် (بحيرة ناصر Boħēret Nāṣer, ) သည် အီဂျစ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းနှင့် ဆူဒန်နိုင်ငံမြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည့် သဘာဝရေကန်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကန်သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အကြီးဆုံးလူလုပ်ရေကန်များထဲတွင် ပါဝင်သည်။ ဤကန်ကို တူးဖော်ခြင်းမပြုမီက ဆူဒန်နိုင်ငံတွင် ကန်တူးဖော်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ ဆန့်ကျင်မှုများ ကြုံခဲ့ရသည်။ ထိုသို့ ကြုံရခြင်းမှာ ထိုနြေ၏ မြောက်ဘက်တွင် နုဘီယန်လူမျိုးများသည်နေထိုင်သည့်အတွက် ဖြစ်သည်။ ထိုကန်ကို တူးဖော်လိုက်ပါက နုဘီယန်လူမျိုးများသည် ပြန်လည်ပြောင်းရွှေ့အခြေချရမည် ဖြစ်သည်။ နက်ဆာကန်အနီးရှိ ဆူဒန်၏ ကုန်းမြေများသည်လည်း များသောအားဖြင့် ရေလွှမ်းသည့်နေရာများ ဖြစ်သည်။
နက်ဆာကန်သည် ကန်တစ်ခုလုံးကြီး အကြီးမားဆုံးအပိုင်းဖြစ်သည့် အီဂျစ်နိုင်ငံက ပိုင်ဆိုင်သည့် ၈၃ ရာခိုင်နှုန်းကို ဆိုလိုသည်။ ဆူဒန်နိုင်ငံက ပိုင်ဆိုင်သည့် ရေပိုင်နက်အနည်းငယ်ကိုမူ "နုဘီယကန်" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။
ဖော်ပြချက်
ကန်ကို ၁၉၅၈ နှင့် ၁၉၇၀ အကြားတွင် နိုင်းမြစ်၏ ရေကို Aswam ဆည် တည်ဆောက်ရာမှ ဤကန်သည် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကန်၏ အမည်ကို ၁၉၅၂ ခုနှစ် အီဂျစ်တော်လှန်ရေးခေါင်းဆောင်တစ်ဦးနှင့် အီဂျစ်၏ ဒုတိယမြောက်သမ္မတဖြစ်သည့် ၏ အမည်ဖြစ်သည့် Gamal Abdel Nasser ကို အစွဲပြုကာ ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။ သူသည်ပင် မြင့်မားသည့် ဤဆည်စီမံကိန်းကို စတင်ခဲ့သည်။ သမ္မတ  Anwar Sadat သည် ကန်နှင့် ဆည်ကို ၁၉၇၁ တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
လက်ရှိပြဿနာများ
အီဂျစ်သည် ၎င်း၏ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် လျှပ်စစ်အတွက် ရေလိုအပ်လျက်ရှိသည်။ အီသီယိုပီးယားတွင် လက်ရှိတည်ဆောက်လျက်ရှိသည့် Grand Ethiopian Renaissance ဆည် သည် ရေကို ထိခိုက်မှု ရှိမည်ဖြစ်သည်။ ထိုဆည်သည် အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံအတွက် ကအျိုးရှိမည်ဖြစ်သော်လည်း အီဂျစ်၊ ဆူဒန်နှင့် အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံများအကြား တင်းမာမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ အီဂျစ်နိုင်ငံက ထိုဆည်အသစ်တည်ဆောက်မှုကြောင့် နိုင်းမြစ်မှရေသည် နက်ဆာကန်သို့ စီးဝင်မှုရပ်တန့်သွာမည်ကို ဖြစ်သည်။ နက်ဆာကန်မှရေဖြင့် လျှပ်စစ်ကို ထုတ်လုပ်နိုင်ပြီး ကန်အတွင်းသို့ ရေစီးဝင်မှုလျော့နည်းခြင်းသည် ကန်၏ လျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်နိုင်စွမ်းကို ထိခိုက်စေမည် ဖြစ်သည်။ ကန်တွင် ရေစုပ်တင်သည့်နေရာများစွာရှိသည်။ လက်ရှိတွင် ဤစီမံကိန်းသည် အီဂျစ်လူမျိုးများသို့ တစ်နှစ်လျှင် ရေအားလျှပ်စစ်စွမ်းအား တစ်နာရီလျှင် ၁၀ ဘီလီယံကီလိုဝပ်ကို ထုတ်လုပ်လျက်ရှိသည်။
အားကစားနှင့် ခရီးသွား
ဤကန်တွင် ကမ်းခြေမှသော်လည်းကောင်း လှေဖြင့်သော်လည်းကောင်း Nile perch ငါးများကို ငါးမျှားခြင်းသည် အထူးလူသိများသည်။   ကန်၏ ရေသည်ပြည့်သွားသည့်အခါတွင် ရှေးအခါက အီဂျစ်လူမျိုးတို့သည် ကန်၏ ရေမျက်နှာပြင်အထပ် မြင့်မားသည့် နေရာများတွင် နေရာပြောင်းရွှေ့ကာ နေထိုင်ကြသည်။ သို့သော်လည်း အချို့သည်လည်း နေရာပြောင်းရွှေ့ခြင်း မရှိဘဲနေထိုင်ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ရှေးခေတ်အီဂျစ်လူမျိုးများဖြစ်ကြသည့် Buhen တို့သည် ခံတပ်အကြီးကြီးများတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ထိုအရာတို့သည် ယခုအခါ ရေအောက်သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ Abu Simbel ရှိသည့် ကျောင်းတော်များကိုလည်း နေရာပြန်ချထားခဲ့ရသည်။ Abu Simbel သည် အီဂျစ်နိုင်ငံရှိ ရှေးဟောင်းနေရာများထဲတွင် အထင်ကရနေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။  နက်ဆာရေကန်တွင် လှေစီးခြင်းများလည်း လုပ်ဆောင်နိုင်သည်။ လှေစီးကာ အဆောက်အဦများ, ကျောင်းတော်များကို နက်ဆာကန်တစ်လျှောက် လေ့လာနိုင်သည်။ Abu Simbel ရှိ ကျောင်းတော်များကို လေ့လာခြင်းသည် ကန်သို့လာရောက်သည့် ခရီးသွားများ၏ မရှိမဖြစ် အရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အီဂျစ်နိုင်ငံရှိ ရေကန်များ ကဏ္ဍ:ဆူဒန်နိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
မာဒရစ်မြို့
မာဒရစ်မြို့သည် ဥရောပတိုက်အနောက်တောင် ဘက် အစွန်းတွင် တည်ရှိသော စပိန်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ် ၏။ စပိန်ဘာသာဖြင့် မားသရိဟုခေါ်၏။ မာဒရစ်မြို့သည် စပိန်နိုင်ငံ၏ အလယ်ဗဟိုဒေသ မန်းသာနာရေးမြစ်၏ လက်ဝဲဘက် ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိ၍ ကုန်းပြင်မြင့်ပေါ်တွင် ဖြစ်၏။ ယင်းကုန်းပြင်မြင့်သည် ပင်လယ်ပြင် ထက် ပေ ၂၁၅ဝ မြင့်၏။ မာဒရစ်မြို့သည် စပိန်နိုင်ငံ၏ အလယ်ဗဟိုတွင် တည်ရှိသောကြောင့် မြေထဲပင်လယ်၊ အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာ၊ ဗစ္စကေးပင်လာအော်တို့နှင့် အကွာအဝေးချင်း ညီမျှပေသည်။ ၉ ရာစုနှစ်ဦးပိုင်းက မာဒရစ်သည် မူးဝါးလူမျိုးတို့၏ ပိုင်နယ်သိုလေသို၏ နယ်စပ်တွင်ကင်းစောင့် မြို့ဖြစ်၏။ ရှေးအခါက ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော မြို့ကြီး မဟုတ်ခဲ့စေကာမူ ယခုအခါတွင် ခေတ်မီသော မြို့ကြီးတစ်မြို့ ဖြစ်နေပေပြီ။ မာဒရစ်မြို့တွင် နေထိုင်လျက် ရှိသော လူဦးရေ သည် ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ် ခန့်မှန်းခြေအရ ၂ဝဝဝဝဝဝ ခန့်ဖြစ် ၏။ မဒရစ်မြို့၏ ရာသီဥတုသည် မျှတခြင်းမရှိဘဲ အပူဓာတ် အအေးဓာတ် လွန်ကဲပေသည်။
မာဒရစ်မြို့၏ အချက်အချာတွင်ရှိသော ပွားတိုဒေဆော ခေါ် စတုဂံ လူထုပန်းခြံရပ်ကွက်သည် စီးပွားကုန်သွယ် ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားမှု လုပ်ငန်းအဝဝ စုဝေးရာဖြစ်၏။ မြို့တွင်းရှိ လမ်းကြီးလမ်းငယ် အသွယ်သွယ်တို့သည် ယင်း စတုဂံ ဥယျာဉ်မှ ဖြာထွက်လေသည်။ ကမ္ဘာတွင် လှပသော ရိပ်သာများအနက် တစ်ခု အပါအဝင်ဖြစ်သော ပရာဒိုရိပ်သာသည် ပွားတိုဒေဆော၏ အရှေ့ဘက်တွင် တည်ရှိ၏။
ပရာဒိုရိပ်သာ တစ်လျှောက်တွင် ရေပန်းများ၊ အထိမ်းအမှတ် ကျောက်တိုင်များနှင့် ရုပ်တုများရှိလျက် ဖြောင့်မတ်သော သစ်ပင်များကို လမ်းတစ်လျှောက်လုံး တစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် စီတန်းစိုက်ပျိုးထားလေသည်။ ပွားတိုဒေဆော၏ အနောက် ဘက်တွင်မူ အမျိုးသား နန်းတော်ရှိ၏။
လက်နက်တိုက်တော်မှာ မာဒရစ်မြို့ရှိ ထင်ရှားသော အဆောက်အအုံများတွင် အပါအဝင်ဖြစ်၏။ ယင်းလက် နက်တိုက် အတွင်းဝယ် အဖိုးမဖြတ်နိုင်အောင် တန်ဖိုးကြွယ် ဝသော ရှေးခေတ် လက်နက်ပစ္စည်းများ၊ စစ်ဝတ်တန်ဆာများ ရှိလျက် စပိန်နိုင်ငံ၏ ရှေးဖြစ်ဟောင်း အောက်မေ့ဖွယ် နိုင်ငံ ၏ ကျက်သရေဆောင် အဆောက် အအုံပင်ဖြစ်၏။ ထို့ပြင် တဝလည်း ပရာဒိုဟုခေါ်သော ပန်းချီနှင့် ပန်းပုဆိုင်ရာည အမျိုးသား ပြတိုက်သည် စပိန် နိုင်ငံ၏ အနုပညာကို ထင်ရှားစေသည့် ရတနာသိုက်ပင်ဖြစ်၏။ ယင်းပြတိုက်ထဲတွင် ဂိုးယာ၊ ဗေလက်ကတ်၊ မူရီ လျို၊ ရူးဗင်း၊ အယ်ဂရေးကို၊ ဗန်ဒိုက်၊ ရက်ဖီအယ်အစရှိသော အနုပညာရှင် ပန်းချီပန်းပု အကျော်အမော်များ၏ လက်စွမ်းပြ ပန်းချီပန်းပု လက်ရာများ ကို တွေ့နိုင်ပေသည်။
ရေတပ် ပိဋကတ်တိုက်နှင့် အခြားပိဋကတ် ပြတိုက်များလည်း ရှိပေသေးသည်။ ယင်းတို့ကြောင့် မာဒရစ်မြို့သည် ခရီးသည်များ၊ ပညာရှင်များအတွက် အနုပညာ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် စပ်လျဉ်း၍ စိတ်ဝင်းစားဖွယ်ရာ ဒေသဖြစ်၏။ မာဒရစ် တက္ကသိုလ်သည် ဥရောပတိုက်၏ အကြီးဆုံးသော တက္ကသိုလ်များတွင် အပါအဝင်ဖြစ်သည်။ မာဒရစ်မြို့ရှိ အော်ပရာဇာတ်ရုံသည် လှပသောကြောင့် ကမ္ဘာတွင် ကျော်ကြားလေ၏။ ပလားဆား ဒေတိုးရိုးခေါ် နွားကစားပွဲရုံသည် ပရိသတ် ၁၃ဝဝဝ ခန့်ဆံ့ သည်။
မာဒရစ်မြို့သည် မီးရထားလမ်းဆုံရာ ဒေသဖြစ်၏။ သို့အားဖြင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးတွင် အချက်အချာ ဖြစ်သည်။ ပါရစ်မြို့၊ လစ္စဗွန်းမြို့နှင့် ကျွန်းဆွယ်ပေါ်ရှိ အခြားမြို့ကြီးများ သို့မီးရထားလမ်း ပေါက်၏။ မာဒရစ်မြို့တော်တွင် စက်မှု လက်မှု လုပ်ငန်းအဝဝသည် ခရစ် ၁၈၉ဝ ခုနှစ် နောက်ပိုင်း တွင် အထူးတလည် တိုးတက်လာ၏။ အရေးပါ အရာ ရောက်ဆုံးမှာ သားရေထည်လုပ်ငန်းဖြစ်၍၊ အခြားလုပ်ငန်း များမှာ ယင်တာင်၊ ထီး၊ ဓာတုဗေဒ ပစ္စည်းများ၊ အရောင် တင်ဆေး၊ ကြယ်သီးများ၊ ဖယောင်းတိုင်၊ အိမ်ထောင် ပရိဘောဂ၊ ကြွေထည်၊ ကြွေရည်သုတ်ထည်၊ မီးခြစ်၊ ကော်ဇော၊ ရထားတွဲ၊ ဆေးရွက်ကြီး၊ အရက်၊ ဖော့၊ အထည်အလိပ်များ အစရှိသည် ထုတ်လုပ်သော လုပ်ငန်းတို့ဖြစ်၍ သစ်စက်၊ ဂျုံစက်၊ ဆပ်ပြာစက်၊ အုတ်စက်၊ စက္ကူစက်၊ သားရေရုံ အစရှိသည် တို့လည်း ရှိပေသည်။ လက်ဝတ်ရတနာများလည်း ထွက်၏။ ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေရေးလုပ်ငန်းလည်း အရေးပါပေသည်။
မာဒရစ်မြို့သည် သမိုင်းအားဖြင့် ထင်ရှားလှသည် မဟုတ်။ ရောမမြို့၊ ပါရစ်မြို့တို့နှင့် နှိုင်းယှဉ်၍ မရနိုင်ပေ။ ရောမနိုင်ငံတော် ခေတ်ကောင်းစဉ် အခါက ယခုမဒရစ်မြို့ တည်ရာတွင် လူနေအိမ်ခြေ ရှိမရှိပင် အသေအခြာ မသိရပေ။ ခရစ် ၉ဝဝ ပြည့် နှစ်လွန်နှစ်များတွင် မူးဝါးတို့၏ ကင်းစခန်း တစ်ခုကို ယခု မာဒရစ်မြို့တည်ရာတွင် တွေ့ရပေသည်။
နှစ်ပေါင်း ၁ဝဝဝ ကျော်ခန့်က မူးဝါးတို့လက်မှ စပိန်လူမျိုး တို့က သိမ်းယူလိုက်သော်လည်း ခရစ် ၁၅ဝဝ ပြည့်နှစ်အထိ မထင်ရှားသေးပေ။ ခရစ် ၁၆၉၁ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယ ဖိလစ် ဘုရင်က မာဒရစ်မြို့ကို မင်းနေပြည်အဖြစ် ရွေးချယ်လိုက်၏။ ဤသို့ရွေးချယ်ခြင်းမှာ စပိန်နိုင်ငံ၏ အလယ်ဗဟိုတွင် တည်ရှိသည်က တစ်ကြောင်း၊ ထို့ပြင် အနီးတစ်ဝိုက်တွင် တောလည်ထွက်ရန် ကောင်းသော တောစခန်းများလည်း ရှိသောကြောင့် ဖြစ်၏။ မာဒရစ်မြို့သည် နိုင်ငံ၏ အလယ် ဗဟိုတွင် တည်ရှိရုံမှတစ်ပါး အခြားကောင်းခြင်း အင်္ဂါမရှိပေ။
ဤသို့အားဖြင့် အကျိုးမရှိကြောင်းကို တွေ့ရှိရသောအခါ ဒုတိယဖိလစ်၏ သားတော်က မြို့တော်ကို ပြောင်းရွှေ့ရန် ကြံစည်ခဲ့သေး၏။ ထို့နောက်ပိုင်းတွင် မဒရစ်မြို့၏ တိုးတက် မှုသည် အလွန်နှေးကွေးခဲ့၏။
နပိုလီယန် စစ်ပွဲအတွင်းက မဒရစ်မြို့ကို ပြင်သစ်တို့ သိမ်းပိုက်ခဲ့၏။ ပြင်သစ်တို့ကို ဒျုဘွဲ့ရ ဝယ်လင်တင်က တိုက်ထုတ်ခဲ့၏။ စပိန်ပြည်တွင်းစစ် အတွင်း (၁၉၃၆-၃၉) က မာဒရစ်မြို့သည် အချိန်အတော်ကြာစွာ ဝန်းရံထားခြင်း ခံရ၍ တိုက်ပွဲပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပွားရာ စစ်တလင်းဖြစ်ခဲ့၏။ ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ဖရန်ကိုက မြို့တွင်းသို့ဝင်၍ အစိုးရဖွဲ့၏။ ယင်းအချိန်မှသည် ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်လွန် နှစ်များတိုင်အောင် မြို့ကို ပြန်လည် တည်ဆောက်ခဲ့လေ၏။
သံချေး
သံချေးတက်ခြင်း link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a4/Rust_on_iron.jpg/300px-Rust_on_iron.jpg|thumb| သံ‌ချေး၏ အရောင်များ နှင့် စိမ့်ဝင်နိုင်သောမျက်နှာပြင် အနေအထား Rusting of iron ( သံချေးတက်ခြင်း )
************************
သံ (သို့) သံမဏိဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အရာဝတ္တုများသည် အချိန်အတိုင်းအတာတစ်ခု ကြာပြီးနောက် သံချေးတို့ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းလာသည်။ သံကြေးတက်ခြင်းသည် ကြီးမားသောပြဿနာတစ်ခုဖြစ်ပြီး နှစ်စဉ် အလွန်များပြားလှသောငွေကြေးများ အလဟ   ဿ    ဖြစ်နေရသည်။ သံချေးတက်သွားသော သံနှင့်သံမဏိပစ္စည်းများကို အစားထိုးရန် ယူရိုငွေ သန်းငါးရာခန့် နှစ်စဉ် အသုံးပြုနေရသည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။
သံချေး (rust) သည် လိမ္မော်နီရောင် အမှုန့်တစ်ခုဖြစ်ပြီး hydrated iron(III) oxide, Fe2O3.xH2O အဓိက ပါဝင်သည်။ သံချေးတက်ရန် ရေနှင့်အောက်စီဂျင် နှစ်မျိုးစလုံးကို လိုအပ်၍ ၎င်း   တို့အနက်မှ တစ်ခုခုမပါဝင်လျှင် သံချေးတက်ခြင်း မဖြစ်ပွားနိုင်ပါ။ ဆားများသည် သံချေးတက်ခြင်းကို အားပေးသည်။
Rust prevention ( သံချေးတက်ခြင်းအား ကာကွယ်ခြင်း )
*******************************
သံချေးတက်ခြင်းအား ကာကွယ်ရန် လေထဲမှအောက်စီဂျင်နှင့် ရေတို့ကို ထိတွေ့ခြင်းမှ ရပ်တန့်ပစ်ရန် လိုအပ်သည်။ ထိုသို့ပြုလုပ်ရန် နည်းလမ်းများစွာ ရှိပါသည်။
*   Painting ( ဆေးသုတ်ခြင်း )
သင်္ဘောများ၊ ကုန်တင်ကားများ၊ အိမ်စီးကားများ၊ တံတားများနှင့် သံ၊သံမဏိတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အဆောက်အအုံ များစွာတို့ကို သံကြေးတက်ခြင်းမှ ကာကွယ်ရန် ဆေးသုတ်ထားရသည်။ သို့သော် ဆေးသားများ စုတ်ပြဲ၍ ပေါက်သွားလျှင် ၎င်း   ၏ အောက်တွင်ရှိသော သံသည် စတင်၍သံချေးတက်လာမည် ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် သံချေးစားခြင်းသည် ကောင်းနေသော ဆေးသားများ၏ အောက်သို့လည်း ပျံ့နှံ့သွားမည်။ ထို့ကြောင့် ဆေးသားကို အမြဲတမ်း အကောင်းပကတိအတိုင်းရှိနေအောင် ထိန်းသိမ်းရန်နှင့် ပုံမှန်စစ်ဆေးပေးရန် လိုအပ်သည်။
*   Oiling/greasing ( ဆီသုတ်ခြင်း/အမဲဆီသုတ်ခြင်း )
စက်ယန္တရားများ၏ သံနှင့်သံမဏိအစိတ်အပိုင်းများကို လေ (သို့) ရေနှင့် ထိတွေ့ခြင်းမှ ကာကွယ်ရန် ဆီဖြင့် သုတ်ထားလေ့ ရှိသည်။ ဤနည်းလမ်းသည် စက်ယန္တရားများ၏အစိတ်အပိုင်းများကို သံချေးတက်ခြင်းမှကာကွယ်ရန် အသုံးများသောနည်းလမ်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ သို့သော် ထိုအကာအကွယ်ပေးသောအလွှာကို အသစ်လဲလှယ်ပေးရန် လိုအပ်သည်။
*   Plating ( သတ္တုရည် စိမ်ခြင်း )
*   Galvanising ( သွပ်ရည်စိမ်ခြင်း )
တံတားနှင့်အဆောက်အအုံများတည်ဆောက်ရာတွင် အသုံးပြုသော သံမဏိရက်မ (steel girder) များကို သွပ်ရည်စိမ်လေ့ရှိသည်။ ကျောက်မီးသွေးသိုလှောင်ခန်းများနှင့် သံမဏိဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော အမှိုက်ပုံးများကိုလည်း သွပ်ရည်စိမ်ထားလေ့ရှိသည်။ အရည်ပျော်နေသောသွပ်ရည်ထဲသို့ အရာဝတ္တုကိုနှစ်၍ သွပ်ရည်စိမ်ရသည်။ သံမဏိကိုယ်ထည်များကို ဖုံးအုပ်ထားသည့် အလွန်ဓာတ်ပြုလွယ်သော သွပ်အလွှာပါးသည် တဖြည်းဖြည်းစားသွားပြီး သံထံသို့ အီလက်ထရွန်များ ဆုံးရှုံးကာ သံမဏိကို သံချေးတက်ခြင်းမှ ကာကွယ်ပေးသည်။ ဤဖြစ်စဉ်သည် ဖုံးအုပ် ထားသော သွပ်အလွှာများ တော်တော်များများ ပျက်စီးသွားသော်လည်း ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေပြီး သံကိုလည်း ဆက်လက်ကာကွယ်ပေးနေမည် ဖြစ်သည်။
*   Sacrificial protection ( အနစ်နာခံ၍ ကာကွယ်ခြင်း )
သင်္ဘောကိုယ်ထည်များနှင့် ရေနံတူးစင်များကို သွပ်ချောင်း (zinc bars) များဖြင့် တွယ်ကပ်ထားကြသည်။ Reactivity series တွင် သွပ်(zinc)၏ နေရာသည် သံ(iron)၏ အထက်တွင် ရှိသောကြောင့် သံ၏အစားဓာတ်ပြု၍ သံကို သံချေးတက်ခြင်းမှ ကာကွယ်ပေးသည်။ သွပ်နှင့်သံအဆောက်အအုံ ထိတွေ့နေသရွေ့ ထိုအဆောက်အအုံကို သံချေးတက်ခြင်းမှ ကာကွယ်ပေးသည်။ သွပ်ချောင်း ကုန်ဆုံးသွားသောအခါ အသစ်ပြန်တပ်ပေးရမည် ဖြစ်သည်။ သံ၊သံမဏိတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဓာတ်ငွေ့ပိုက်နှင့် ရေပိုက်များကို အထက်ပါရလဒ်အတိုင်း ရရှိစေရန် magnesium တုံးများသို့ ဝိုင်ယာကြိုးနှင့် ဆက်သွယ်ထားလေ့ရှိသည်။
ဤဖြစ်စဉ်နှစ်ခုစလုံးတွင် ပိုမိုဓာတ်ပြုလွယ်သောသတ္တုသည် စားသွားကာ အီလက်ထရွန်ကို သံဆီသို့ဆုံးရှုံးပြီး သံချေးတက်ခြင်းမှ ကာကွယ်ပေးသည်။
Corrosion  ( စားခြင်း/ ပျက်စီးယိုယွင်းခြင်း )
သံချေးတက်ခြင်းသည် အတွေ့ရများသော ပျက်စီးယိုယွင်းခြင်းပုံစံတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ပျက်စီးယိုယွင်းခြင်း ဆိုသည်မှာ သတ္တုနှင့် သတ္တုစပ်များကို အောက်စီဂျင်၊ရေ (သို့မဟုတ်) ၎င်း   တို့၏ အနီးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ အခြားအရာဝတ္တု များက ဓာတ်သဘောအရ တိုက်ခိုက်ပျက်စီးစေသောအခါ ဖြစ်ပွားသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
Reactivity series တွင် ရှိသော သတ္တုများသည် ပမာဏအနည်းနှင့်အများဆိုသလို ပျက်စီးယိုယွင်းကြမည် ဖြစ်သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် reactivity series ၏ အမြင့်ပိုင်းတွင်ရှိလေလေ ပို၍မြန်မြန် ပျက်စီးယိုယွင်းလေလေ ဖြစ်သည်။ sodium နှင့် potassium တို့ကို ဆီအောက်တွင်သိမ်းမထားလျှင် အလွန်လျှင်မြန်စွာပျက်စီးယိုယွင်းကြမည် ဖြစ်သည်။ magnesium, calcium နှင့် aluminium တို့သည် လေထဲတွင်ရှိသောအောက်စီဂျင်နှင့် ဓာတ်ပြုကာ အောက်ဆိုဒ် (oxide) အလွှာပါးပါးကလေးတစ်ခုဖြင့် ဖုံးအုပ်နေလေ့ရှိသည်။ လတ်လတ်ဆတ်ဆတ် ထုတ်လုပ်ပြီးကာစ ကြေးနီ (copper) သည် ပန်းရောင် ဖြစ်သည်။ သို့သော် သတ္တုမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် copper(II) oxide ဖြစ်ပေါ်လာမှု ကြောင့် မကြာမီတွင် အညိုရောင်သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်။
ပတ်ဝန်းကျင်နှင့်ထိတွေ့မှုပိုများသော ကြေးနီအမိုးနှင့် ပိုက်များသည် ကြေးညှိ (verdigris) များဖြင့် ဖုံးအုပ် လာသည်။ ကြေးညှိ (verdigris) သည် အစိမ်းရောင်ဖြစ်ပြီး ကြေးနီမှဖြစ်လာသောဆားများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ကြေးညှိ (verdigris) ၏ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းပုံသည် ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေအပေါ်မူတည်၍ ကွဲပြားမှုရှိသည်။ သို့သော်လည်း copper(II) carbonate နှင့် copper(II) hydroxide အရောအနှော CuCO3.Cu(OH)2  အမြဲတမ်းပါဝင်သည်။
ရွှေနှင့်ပလက်တီနမ်တို့သည် ဓာတ်ပြုနိုင်စွမ်း အလွန်နိမ့်သောကြောင့် နှစ်,ထောင်ပေါင်းများစွာကြာသည်အထိ မပျက်စီးမယိုယွင်းဘဲ ရှိနေနိုင်သည်။
သံချေးသည် လေနှင့်ရေတွင် စိမ့် ဝင်နိုင်သောကြောင့် သံချေးတက်သည့်အလွှာ၏အောက်ရှိ အတွင်းပိုင်းသတ္တုသံသည် ဆက်လက်တိုက်စားဆဲဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သံချေးတက်ခြင်းကို ကာကွယ်ရန် သံချေးတက်ခြင်းကို ဟန့်တားသော အပေါ်ယံအလွှာများ လိုအပ်ပါသည်။ ကဏ္ဍ:စားခြင်း
ရွာကန့်လန့်ရွာ၊ နှဲမောက်တန်း
ရွာကန့်လန့်ရွာ၊ နှဲမောက်တန်း
သံဖြူချောင်းရွာ၊ ခနောင်
သံဖြူချောင်းရွာ၊ ခနောင်
ဥယျာဉ်စုရွာ၊ ပခုက္ကူမြို့နယ်
ဥယျာဉ်စုရွာ (Uyinsu)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ပခုက္ကူမြို့နယ်၊ အရှေ့ကမ်းဖြူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၉၀၅၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အရှေ့ကမ်းဖြူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၅၈ ဦး၊ မ ၉၄၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၀၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပခုက္ကူမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝန်အိုင်
ဝန်အိုင်
ထီးတော်တော်ရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
ထီးတော်တော်ရွာ(Hteetawtaw)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ ကျောက်တောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၈၉၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖာပွန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မယ်မြန်မာ ကမ္ဘာ
လက်ရှိအနိုင်ရရှိထားသူမှာ တွင် မြန်မာကွန်ဗန်းရှင်းစင်တာ (ရန်ကုန်) ၌ကျင်းပခဲ့ပြီး အနိုင်ရရှိခဲ့သော ရန်ကုန် ကိုယ်စားပြု အလှမယ် ခတ်လင်းလက်ယွန်း ဖြစ်သည်။
အင်ရှမ်ဂါးရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
အင်ရှမ်ဂါးရွာ(Inshangar)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ ဖုန်အင်ယန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၆၆၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖုန်အင်ယန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၈ ဦး၊ မ ၇၁ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၂၉ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပလ္လင်ကုန်းရွာ၊ မုံရွာမြို့နယ်
ပလ္လင်ကုန်းရွာ (Palinkone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ မုံရွာမြို့နယ်၊ ပလ္လင်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၀၄၀ ဖြစ်သည်။
ဂင်းစဗုတ်တောဆိတ်
ဂင်းစဗုတ်တောဆိတ်ကို ဂျမ်းဘော့တောဆိတ်၊ ဂင်းစဗုတ်ဆိတ်သမင်၊ ဂျမ်းဘော့ဆိတ်သမင်ဟုလည်း ခေါ်သည်။ အာဖရိကတိုက်တောင်ပိုင်းရှိ ခြောက်သွေ့သောအရပ်များတွင် ကျက်စားသော တောဆိတ် (အန်တီလုပ်) တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ နမီးဘီးယား၊ ဘော့ဆွာနာနှင့် တောင်အာဖရိကနိုင်ငံများတွင် တွေ့ရသည်။ ‌ထို‌တောဆိတ်၏ အ‌မွေး‌ရောင်မှာ မွဲပြာ‌ရောင်ဖြစ်သည်။ မျက်နှာနှင့် ‌ခြေ‌ထောက်များတွင် အဖြူနှင့် အမည်း‌ရောင်များသည် ထူးခြားစွာ ကျားလျက်ရှိသည်။ ဂင်းစဗုတ်‌တောဆိတ်၌ ‌ဖြောင့်၍ ရှည်‌သောဦးချိုများရှိသည်။ ရန်သူကို ရဲရင့်ကျင်လျင်စွာ ထိုဦးချိုများနှင့် ခုခံတိုက်ခိုက်တတ်သည်။ ‌
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ခွာစုံပါသော တိရစ္ဆာန်များ
ဝက်တိုးကန်ရွာ၊ တံတားဦးမြို့နယ်
ဝက်တိုးကန်ရွာ (Wettoekan)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ တံတားဦးမြို့နယ်၊ ဘလဲ့ဘကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၀၃၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘလဲ့ဘကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၃၂ ဦး၊ မ ၇၈၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၁၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တံတားဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လယ်ကြီးတောင်ရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
လယ်ကြီးတောင်ရွာ (Lelgyitaung)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ လယ်ကြီးတောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၂၀၉၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လယ်ကြီးတောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၅၅ ဦး၊ မ ၇၇၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၂၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဗျိုင်းအောက်ကျောညို
ဗျိုင်းအောက်ကျောညို (Ardeola grayii) သည် အိန္ဒိယတိုက်ငယ်၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရသောငှက်ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဗျိုင်းနှင့် အလားတူငှက်များ
ကြာအင်းရွာ၊ ကညင်ဆိုင်
ကြာအင်းရွာ၊ ကညင်ဆိုင်
ရန်ကြီးအောင်ရွာ၊ သုံးခွ
ရန်ကြီးအောင်
သင်္ဘော စက်ရုံ
သင်္ဘော စက်ရုံ
မန္တလေးရတနာပုံ ရွှေမြို့တော် အနောက်မျက်နှာ မြို့ကြီးပြင် ပန်းစက် တံခါး အထွက် ဧရာဝတီမြစ် အရှေ့ဘက် ကမ်းနဖူးတွင် သင်္ဘောတော်များ တည်လုပ်ရန်၊ ပျက်လျှင် ပြင်ဆင်ရန် စက်ရုံတော်ကြီး တည်ရှိ ခဲ့သည်။ သင်္ဘောကျင်း တည်ရာ ဌာနသည် အသိုက်အဝန်း အလွန် လျော်ကန် ကောင်းမွန်သည်။ စက်ရုံ များသည် ကမ်းနဖူး ကုန်းမြင့်များ ပေါ်တွင် ရှိ၍ ဧရာဝတီမြစ်ရေ အမြင့်ဆုံး အချိန်၌ ပင်လျှင် ရေလျှံ နစ်မြုပ် မည်ကို စိုးရွ့ံဖွယ် မရှိ ဖြစ်သည်။ ယင်းသို့ မြစ်ရေ တိုးချိန်ဝယ် သင်္ဘော များကို စက်ရုံ ဝန်းကျင်သို့ အရောက် တင်ဆောင် နိုင်သည်။ ဤ သင်္ဘော ကျင်းနှင့် စက်ရုံ များကို မည်သည့် ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက် သည်ဟု အတိအကျ မဖော်ပြ နိုင်ပါ။ ၁၈၇ဝ ပြည့်နှစ် အတွင်း သင်္ဘော ကျင်းမှ သင်္ဘောများ ဆောက်လုပ် ပြီးမြောက်လျက် ရှိပြီ ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရ၍ ၁၈၆၄ ခုမှ ၁၈၇ဝ ပြည့်နှစ် အတွင်း ခေတ်မီ စက်ကိရိယာ အချို့ တပ်ဆင် ဆောက်လုပ် ပြီးစီး သည်ဟု ခန့်မှန်း ရသည်။ ထို့ပြင် ၁၂၃၄ ခု (ခရစ် ၁၈၇၂) နှစ်တွင် သင်္ဘော ကျင်းကို ထပ်မံ ပြုပြင် တိုးချဲ့လျက် ခေတ်မီ စက်ကြီးများ တပ်ဆင် ပြုလုပ် ကြောင်းကို ၁၂၃၄ ခု ပထမ ဝါဆို လပြည့်ကျော် ၁၅ ရက် (၅ ဇူလိုင် ၁၈၇၂) သောကြာ နေ့ထုတ် မြန်မာ သတင်းစာတွင် 'သင်္ဘော များကို ဆွဲတင်၍ ပြင်ဆင်ရန် လုပ်ဆောင်သော ကျင်းစက်ကြီး အလွန် ကြီးကျယ် ပေသည်။ ကျင်းကို တူးပြီး ပါပြီ၊ စက်များလည်း အနည်းငယ် တပ်ဆင်စ ပြုလေပြီ။ ထိုစက်ကြီးသည် သင်္ဘောပြည်မှာ စက်များ ကဲ့သို့ပင် ကြီးကျယ် ကောင်းမွန်ရန် ရှိသည်' ဟု ဖော်ပြ ထားသည်။ ယင်း သင်္ဘောကျင်း စက်ရုံတွင် ခေတ်မီ၍ ကောင်းမွန်သော စက်များ၊ ပစ္စည်း ကိရိယာများ ပြည့်စုံစွာ ရှိခဲ့သည်။ စက်များမှာ များသော အားဖြင့် စကော့တလန် ပြည်လုပ် ဖြစ်၍ ဒန်ဒပ် (စ်) နှင့် ဂလပ်စဂိုမြို့ စမစ် ကုမ္ပဏီ ထွက်များ ဖြစ်သည်။ ယင်းတို့ အနက် ပွတ်စက် လေးလုံး၊ တွင်စက် ငါးလုံး၊ ကတ်ကျေး စက်ကြီး တလုံးနှင့် ဗဟိုခွာအားသုံး ရေစုပ်စက် တခုလည်း ပါဝင်သည်။ ၁ဝ တန် ဝန်ချီစက်နှင့် စက်မောင်း လက်ကြီး တို့သည် ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်ချိန်ထိ မတပ်ဆင် ရသေးဘဲ ပကတိ အတိုင်းပင် ရှိနေ ခဲ့သည်။ စက်ရုံ အမှုထမ်း ၁၂၇ ယောက် ရှိခဲ့၍ လစာ အားဖြင့် တလလျှင် စပါး ၂၈၅၅ တင်း ရရှိ ခဲ့ကြသည်။
ရတနာပုံသင်္ဘောစက်ရုံတွင် ၁၈၇ဝ ပြည့်နှစ် သို့မဟုတ် ထိုထက် အနည်းငယ် စောစွာက မြစ်တွင်းသွား ခေတ်မီ မီးသင်္ဘောများ စတင် ဆောက်လုပ် ခဲ့သည်။ မြန်မာ ဘုရင် အစိုးရသည် အစ ပထမ၌ နိုင်ငံခြားသား ကုမ္ပဏီများ၊ ကုန်သည် ကြီးများနှင့် ဆက်သွယ်ကာ သင်္ဘောများ ဝယ်ယူရန် စီစဉ်၍ သက္ကရာဇ် ၁၂၂၆ ခု (ခရစ် ၁၈၆၄ - ၅) နှစ် အတွင်း ဟယ်လီဒေးဘူးလုပ် ကုမ္ပဏီမှ အဖိုးငွေ ၂၁၀,၀၀ဝ ကျပ်ပေး၍ သင်္ဘော တစင်း ဝယ်ယူ ခဲ့သည်။ အခြား ကုမ္ပဏီများ၊ ကုန်သည်များ နှင့်လည်း သင်္ဘော ယူရန် စာချုပ်များ ချုပ်ဆိုသည်။ ထို့နောက် ခေတ်မီ အခင်းအကျင်း ပစ္စည်း ကိရိယာ အစုံနှင့် စက်အားကောင်း မြစ်တွင်းသွား အလျား အတောင် ၁၂၀၊ အနံ အတောင် ၂၀၊ စောက် ခြောက်တောင်၊ ရေစူး နှစ်တောင်ရှိ သံတိုက် မီးသင်္ဘော နှစ်စင်း ဝယ်ယူရန် စီစဉ်လျက် ၁၂၃ဝ ပြည့်၊ နှောင်းတန်ခူး လပြည့်ကျော် ရ ရက် (၂ ဧပြီလ ၁၈၆၉) နေ့ ပခန်းမင်းကြီးက ဗြိတိသျှ ကိုယ်စားလှယ် စလေဒင် ထံသို့ စာရေးသား စုံစမ်းသည်။ ယင်း ကိစ္စကား အမြောက် သေနတ် လက်နက်များ ဝယ်ယူရေး စီမံကိန်း ကဲ့သို့ပင် ဗြိတိသျှ အစိုးရ တို့က ပိတ်ပင် ဖျက်ဆီး သည်နှင့် မအောင် မြင်ခဲ့ပေ။ ဤတွင် မြန်မာဘုရင်အစိုးရသည် နစ်ကိုလ်ဆင် ဆိုသူ သင်္ဘော ဆောက်လုပ် တတ်သူ ပညာရှင် တဦးကို ရန်ကုန်မြို့မှ ခေါ်ယူ၍ ၁၈၇ဝ ပြည့်နှစ် အတွင်း ရတနာပုံ သင်္ဘောကျင်းတွင် ခေတ်မီ မီးသင်္ဘောများ စတင် ဆောက်လုပ် ခဲ့သည်ဟု ထင်မြင် ရသည်။ နစ်ကိုလ်ဆင်၏ လက်ရာ ဖြစ်သည့် မြစ်တွင်းသွား ရိုးရိုး မီးသင်္ဘော တစင်းကို ၁၂၃၂ သီတင်းကျွတ် လဆန်း ၁၃ ရက် (၇ အောက်တိုဘာ ၁၈၇၀) နေ့ ရေချ နိုင်ခဲ့သည်။ ယင်း သင်္ဘော ကိုယ်ထည်ကို ကျွန်းသစ်ဖြင့် ဆောက်လုပ်သည်။ ဗြိတိသျှ အစိုးရ တို့ကမူ ယင်း သင်္ဘောကို မြန်မာ တို့က တိုက်သင်္ဘော အဖြစ် လုပ်ဆောင် အသုံး ပြုမည်ဟု သံသယ ကြီးစွာ ရှိနေ သည်နှင့် နေပြည်တော်ရှိ ဗြိတိသျှ ကိုယ်စားလှယ်က သင်္ဘော အကြောင်း မျက်ခြည် မပြတ် ထောက်လှမ်း သတင်း ပေးခဲ့ ရသည်။
ရတနာပုံ သင်္ဘော စက်ရုံတွင် ၁၈၇ဝ ပြည့် အောက်တိုဘာလ အတွင်း သင်္ဘော တစင်း ရေချ နိုင်ပြီးနောက် နစ်ကိုလ်ဆင်အား အလားတူ သင်္ဘော ၁ဝ စင်း တပြိုင်တည်း ဆက်လက် လုပ်ဆောင် စေသည်။ ယင်းသင်္ဘော ၁ဝ စင်း၏ ဧရာ များကို ၁၈၇၁ ခု မတ်လ ၅ ရက်နေ့ ပွဲလမ်း အကြီးအကျယ် ပေး၍ တပြိုင်တည်း ပန္နက်ရိုက် လုပ်ဆောင်သည်။ ယင်းနေ့က နန်းတော် မြို့တော် နေပြည်တော် တခုလုံး နေ့လွတ် နေ့အား အဖြစ် တရားရုံး ခွင်မှ အစ လုပ်ငန်း များ ပိတ်ထား၍ မြို့သူ မြို့သားများ မှူးမတ် မင်းစိုး ကတော် မယား မင်းညီ မင်းသား ပေါင်းစုံ တို့လည်း ဗောင်းနားဋောင်း ဝတ်ကောင်း စားလှ ရွှန်းရွှန်းပပ ဆင်ယင်ကာ ယင်း အခမ်းအနားကို တက်ရောက် ခဲ့ကြသည်။ နစ်ကိုလ်ဆင် ကြီးကြပ် ဆောက်လုပ်၍ ၁၈၇၁ ခု မတ်လ ၅ ရက်နေ့ ဧရာ တည်ခဲ့သည့် ယင်း သင်္ဘော ၁ဝ စင်း အနက် နှစ်စင်းကို ယင်းနှစ် ဇွန်လ ၂ ရက်နေ့ မင်းညီ မင်းသား မှူးကြီး မတ်ကြီး အစုံအညီ မင်းခမ်း မင်းနားနှင့် အမြောက် ၁၂ ချက် ပစ်ဖောက်လျက် အောင်မြင်စွာ ရေချ နိုင်ခဲ့သည်။ ကျန် သင်္ဘော ရှစ်စင်း ကိုလည်း မကြာမြင့်မီ ရေချ နိုင်ရန် လျင်လျင်ထက်ထက် လုပ်ဆောင် စေသည်။ သင်္ဘော များကို မြစ်တွင်းသွား မီးသင်္ဘောများ အဖြစ် တည်ဆောက်မည် ဖြစ်၍ သင်္ဘောစက် များကို ဆပ်သလင်မက္ကဇီ ကုမ္ပဏီ၊ ဒေါ်ဆင်ဆင်ပဆင် ကုမ္ပဏီ နှင့် အက်ဒမန်ဂျုံး ကုမ္ပဏီ တို့က ဝယ်ယူ ပေးသွင်းရန် စာချုပ်ဆို ကြသည်။ သင်္ဘော များသည် ဧရာ အလျားပေ ၁၅ဝ မှ ပေ ၁၈ဝ ရှိ၍ အကျယ် ၂၄ ပေ၊ စောက် ခြောက်ပေ ရှိသည်။ ၁၈၇၁ ခု မတ်လ အတွင်းက ရတနာပုံ သင်္ဘော စက်ရုံတွင် အလျား ၁၅၆ ပေ၊ အနံ ၂၈ ပေရှိ တိုက်မီးသင်္ဘော တစင်း ကိုလည်း စတင် တည်ဆောက်သည်။ ယင်း စစ်သင်္ဘောကို ဆောက်လုပ်သူ သင်္ဘော ဆရာမှာ မော်လမြိုင်မြို့မှ ဆရာရှမ်း ဆိုသူ မြန်မာ အမျိုးသား တယောက် ဖြစ်၏။ သင်္ဘောဧရာကို ပွဲကြီး လမ်းကြီး ပေး၍ အမြောက် သေနတ်များ ပစ်ဖောက်ကာ မင်းခမ်း မင်းနားနှင့် ၁၈၇၁ ဇူလိုင်လ ၂ ရက်နေ့ ရေချသည်။ သင်္ဘောမှာ လေး၍ ရေစူး များသည်။ ထုတပေရှိ တံကူများ ခံ၍ ငါးလက်မ ပျဉ်များကို စပ်လျက် ဆောက်လုပ်ပုံမှာ အထူး သေသပ် ခိုင်ခံ့သည်။ အမြောက် ၂ဝ တပ်ဆင် နိုင်ရန် စီမံထားလျက် သင်္ဘောဦးတွင် ဓားလွတ်ကိုင် မြန်မာ ရဲမက် တဦး၏ ပုံ ကျွန်းသား ပန်းပု ရုပ်လုံး လက်ရာကောင်း လက်ရာမွန် တခုကို တပ်ဆင် ထားသည်။ ယင်း သင်္ဘောကို ဆောက်လုပ်သည့် မြန်မာ အမျိုးသားကို အထူး ချီးမွမ်း ဂုဏ်ပြု ထိုက်သည်ဟု ဗြိတိသျှ အစိုးရ ကိုယ်စားလှယ် အရေးပိုင်က ချီးကျူး မှတ်တမ်း တင်ခဲ့သည်။ သင်္ဘော ဆောက်လုပ်ရာ၌ ဆရာ ရှမ်းနှင့် အတူ အလုပ်သမား ၂၀ဝ ကျော်တို့ တွဲဖက် လုပ်ဆောင် ကြသည်။ ယင်းတို့ အနက် လုပ်သား ၅ဝ ခန့်မှာ မော်လမြိုင် မြို့မှ လက်သမားများ ဖြစ်ကြ သည်ဟု ဆိုသည်။ သက္ကရာဇ် ၁၂၃၃ ခု (ခရစ် ၁၈၇၁ ) နှစ် ကုန်ဆုံး ချိန်ဝယ် ရတနာပုံ သင်္ဘော စက်ရုံ၏ ထုတ်လုပ် စွမ်းအားမှာ -
ဆောက်လုပ်ပြီး တန် ၂၅ဝ ချီသင်္ဘောသုံးစင်း၊ ဆောက်လုပ်ဆဲ တန် ၂၅ဝ ချီ တိုက်သင်္ဘောတစ်စင်းနှင့် ဆောက်လုပ်ဆဲ တန် ၂၀ဝ ချီသင်္ဘော ၁ဝ စင်း ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
ဗြိတိသျှ အစိုးရ ကိုယ်စားလှယ်သည် ရတနာပုံ သင်္ဘော စက်ရုံသို့ မကြာခဏ သွားရောက် ကြည့်ရှု၍ ၎င်း သင်္ဘော ဆရာ နစ်ကိုလ်ဆင်နှင့် လျှို့ဝှက်စွာ ဆက်သွယ်ကာ ၎င်း သင်္ဘောတို့ အခြေအနေကို ထောက်လှမ်း စုံစမ်းကြောင်း တွေ့ရသည်။ ဗြိတိသျှ အစိုးရတို့ အရေးတကြီး သိလိုသည့် အချက်ကား ဆရာ ရှမ်း ဆောက်လုပ် နေသည့် တိုက်သင်္ဘော မည်မျှ ပြီးမြောက် အောင်မြင်သည် ဆိုသည့် အချက်ပင် ဖြစ်သည်။ ယင်း အချက်ကို တိတိကျကျ သိရှိ နိုင်ရန် ဗြိတိသျှ ကိုယ်စားလှယ်သည် ၁၈၇၂ ခုနှစ် အတွင်း ဇန်နဝါရီလ ၃ ရက်နေ့တွင် တကြိမ် မေလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် တကြိမ် သင်္ဘော စက်ရုံသို့ သွားရောက် အကဲခတ်သည်။ ထို့ပြင် ၁၈၇၁ ခု ဇူလိုင်လ အတွင်း သင်္ဘော ဆရာ နစ်ကိုလ်ဆင်ထံ တိတ်တဆိတ် စာရေးသား ဆက်သွယ်၍ ယင်း သင်္ဘော ဆရာ ဆောက်လုပ် နေသည့် သင်္ဘော ၁ဝ စင်း အကြောင်း အသေးစိတ်ကို စုံစမ်းသည်။ ထိုစဉ်က သင်္ဘောဆရာ နစ်ကိုလ်ဆင်က သူ ဆောက်လုပ် နေသည့် သင်္ဘော ၁ဝ စင်းသည် သာမန် မြစ်တွင်း သွားများ ဖြစ်ကြသည်၊ သို့သော် အလို ရှိ၍ အနည်းငယ် ပြုပြင် လိုက်က ဦးပဲ့ အမြောက်ကြီး နှစ်စင်း၊ ဘေး အမြောက်ငယ် လေးစင်းမှ ရှစ်စင်း အထိ တပ်ဆင်နိုင် ပစ်နိုင်သည့် တိုက်သင်္ဘောများ ဖြစ်လာ နိုင်ကြောင်း၊ သို့သော် မြန်မာ ဘုရင် အစိုးရက ထိုသို့ ပြုပြင် လုပ်ဆောင်ရန် အမိန့် တစုံတရာ ပေးထားခြင်း၊ မရှိကြောင်း ပြန်ကြား လိုက်သည်။ ထို့ပြင် နစ်ကိုလ်ဆင်က အခြား အလို ရှိသည့် မည်သည့် အကြောင်းအရာကို မဆို ဝမ်းမြောက် ဝမ်းသာ ပေးပို့ရန် အသင့် ရှိကြောင်းနှင့် သူ သတင်း ပေးပို့ကြောင်းကို မြန်မာ ဘုရင် အစိုးရ နားသို့ မပေါက် မကြားအောင် ထိန်းသိမ်း စောင့်ရှောက် ပေးမည့် အကြောင်း ကိုလည်း ရေးသား လိုက်သည်။
ရတနာပုံ သင်္ဘော စက်ရုံတွင် ဆောက်လုပ်သည့် သင်္ဘော များကို ၁၈၇၂ မှ ၁၈၇၄ ခုနှစ် အတွင်း ဆက်လက်၍ ရေချ နိုင်ခဲ့သည်။ အတိအကျ ဖော်ပြ ရသော် ၁၂၃၄ ခု ဒုတိယ ဝါဆို လဆန်း ရ ရက် (၁၂ဇူလိုင် ၁၈၇၂) နေ့ သင်္ဘော တစင်း ရေချ ခဲ့၍ မကြာမီ ရက်များ အတွင်း သုံးစင်း ထပ်မံ ရေချ နိုင်ခဲ့ သည်ဟု ယူဆ ရသည်။ ယင်းသို့ သင်္ဘော ရေချ နိုင်ရန် အတွက် ၁၈၇၂ ခု မေလ အတွင်း ကုန်သည်ကြီး မစ္စတာ ဒေါ်ဆင်က သင်္ဘော တစင်း အတွက် စက်ကိရိယာများ ဝယ်ယူ တင်သွင်းသည်။ ထိုအတွင်း အဖိုးငွေ ၁ဝ သိန်းခန့် ပေး၍ အင်္ဂလန် နိုင်ငံမှ ဝယ်ယူသည့် သင်္ဘော လေးစင်းကို ရတနာပုံ သင်္ဘော စက်ရုံ တွင်ပင် တပ်ဆင် မွမ်းမံ ပြုပြင်သည်။ ယင်း သင်္ဘော လေးစင်းကို ရန်ကုန် မြို့ရှိ ဟာနံဒေး ကုမ္ပဏီမှ တဆင့် ဝယ်ယူခြင်း ဖြစ်သည်။ သင်္ဘော များမှာ မြစ်တွင်းသွား ပဲ့ခုတ် စက်ရဟတ်တပ် မီးသင်္ဘောများ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်း သင်္ဘော များကို ရတနာပုံ သင်္ဘော စက်ရုံ၌ မွမ်းမံ တပ်ဆင်ရန် အတွက် မစ္စတာ ဘိန်း ဆိုသူ အင်ဂျင်နီယာ တဦး ထပ်မံ ခေါ်ယူ အမှုထမ်း စေခဲ့သည်။ ၁၂၃၅ ခု တော်သလင်း လပြည့်ကျော် ၃ ရက် (၉ စက်တင်ဘာ ၁၈၇၃) နေ့ ယင်း သံသင်္ဘော တစင်းကို ကောင်းစွာ ရေချ နိုင်ခဲ့သည်။ ကျန် သုံးစင်း မှာမူ ပြီးပြည့်စုံလုနီး အခြေတွင် ရှိသော်လည်း မြစ်ရေ ကျသွားပြီ ဖြစ်၍ နောက်နှစ် မှပင် ရေချ နိုင်ခဲ့ သည်ဟု မှန်းဆရသည်။ ၁၂၃၆ ခု နယုန်လ (ဇွန် ၁၈၇၄) အတွင်း မင်းခမ်း မင်းနား ကြီးကျယ်စွာ ပွဲကြီး လမ်းကြီး သဘင် အငြိမ့် ကသီ တီးမှုတ်လျက် ရတနာပုံ သင်္ဘော စက်ရုံမှ သင်္ဘော သုံးစင်း ရေချသည်။ ယင်း အခမ်းအနားကို ၁၂၃၆ ခု နယုန် လပြည့်ကျော် ၁၄ ရက် (၁၃ ဇွန် ၁၈၇၄)၊ စနေနေ့ထုတ် မြန်မာ သံတော်ဆင့် သတင်းစာတွင် အောက်ပါ အတိုင်း ဖော်ပြ ထားသည်။
ကျုံဖာရွာ၊ ခနောင်
ကျုံဖာရွာ၊ ခနောင်
သင်္ဘော စက်ရုံ
သင်္ဘော စက်ရုံ
ရွှေမြို့တော်၌ တည်ဆောက်သော သင်္ဘော သုံးစင်း ပြီး၍ မင်းခမ်း မင်းနားဖြင့် ရေသို့ ချခြင်း -
"လွန်ခဲ့သည့် တနင်္လာနေ့ နှစ်ပတ် သုံးပတ်က ရွှေမြို့တော်၌ တည်ထား လုပ်ကိုင်သော သင်္ဘော သုံးစင်း အပြီး အဆုံးသို့ ရောက်သည်နှင့် အထက် သင်္ဘော တည်ရာ ကုန်းမှ ရေထဲသို့ ချရာ ဘုန်းတော် ကြီးလှသော ဘုရား သားတော် မက္ခရာ မင်းသား၊ ရွှေဂူ မင်းသား၊ ထိုမှ တပါးသော မင်းသား နှစ်ပါးတို့ ဆင်တော်ကို ရွှေကြိုး ရွှေက အစုံ တင်လျက် တန်ဆာ ဆင်ယင် စေပြီးလျှင် မိမိ တို့လည်း အဖိုး များစွာ ထိုက်တန်သော ဝတ်လဲတော် ပုဆိုး မင်းညီ မင်းသား အဆောင်အယောင် တို့ဖြင့် တင့်တယ်စွာ ဆင်ယင် ဝတ်စားလျက် စီးနင်း ပြီးလျှင် မှူးတော် မတ်တော် အရာရှိ အထူးရှိ ကတော် စိုးမင်း တို့နှင့် မင်းခမ်း မင်းနား ကြီးကျယ်စွာ ပွဲကြီး လမ်းကြီး သဘင် အငြိမ့် ကသီ တီးမှုတ် စေလျက် သင်္ဘောတော်ကို ချကြ လေသည် .…
စက်ဆရာကြီး ဘိန်း သည်လည်း စက်ကြိုး အရာ သေချာ စေ့စပ် အရပ်ရပ် လျှောက်ပတ် တတ်ကျွမ်းသူ တယောက် ဖြစ်သည်နှင့် အညီ လုပ်ဆောင် သမျှ အဝဝမှာ ဝိသုကမ္မ ယိုးမှား သိကြားမင်း လက်သုံး ကဲ့သို့ နှုန်းပမာ တူပေသည် .…"
ဖော်ပြပါ သင်္ဘော သုံးစင်းမှာ 'ရွှေမြို့တော်၌ တည်ဆောက်သည်' ဆိုသော်လည်း စင်စစ် အင်္ဂလန်မှ ဝယ်ယူ၍ ရတနာပုံ သင်္ဘော စက်ရုံတွင် စက်ဆရာ ဘိန်းအား ပြုပြင် မွမ်းမံ တပ်ဆင် စေသည့် သံသင်္ဘော များဟု တွေးထင် နိုင်ဖွယ် ရှိသည်။ ၁၈၇၃ ခုနှစ်က လုပ်ဆောင် ပြီးစီး သော်လည်း မြစ်ရေ ကျသွား သည်နှင့် ၁၈၇၄ ခုနှစ် တွင်မှ ရေချ ရဟန် တူသည်။ ထို့နောက် ၁၂၃၆ ခု ဝါခေါင် လဆန်း ၁ ရက် (၁၃ ဩဂုတ် ၁၈၇၄) ရက်နေ့တွင် နစ်ကိုလ်ဆင် ဆောက်လုပ်သည့် သင်္ဘော တစင်းကို စက်ကိရိယာ အပြည့်အစုံ တပ်ဆင်ပြီး ရေချ ခဲ့နိုင် ပြန်သည်။ ထိုစဉ်က သံသင်္ဘော များကို တပ်ဆင် ပေးသည့် မစ္စတာ ဘိန်းကို မြန်မာဘုရင်အစိုးရက အမြောက် ၁၆ စင်းတင် တိုက်သင်္ဘောတစ်ခု ဆောက်လုပ်ရန်လည်း စေခိုင်းခဲ့သည် ဟုဆိုသည်။ မော်လမြိုင်မှ ဆရာရှမ်း ဆောက်လုပ်သည့် တိုက်သင်္ဘော မှာမူ ၁၈၇၂ ခု အောက်တိုဘာလ အတွင်း မှာပင် ပြီးစီး ပြည့်စုံ၍ ရေချ နိုင်မည်ဟု ဆိုသော်လည်း ၁၈၇၃ ခု မေလ ၂၆ ရက်နေ့ သင်္ဘော စက်ရုံသို့ ကာနယ် ဘရောင်းတို့ အဖွဲ့ လာရောက် ကြည့်ရှုစဉ်က ယင်း တိုက်သင်္ဘောမှာ ရေ မချရ သေးဘဲ ရှိနေလေသည်။ ထိုစဉ်က လိုအပ်သည့် စက်များမှာ အင်္ဂလန် မှပင် မရောက်ရှိ သေးကြောင်းနှင့် ကာနယ် ဘရောင်း၏ မှတ်တမ်းတွင် ရေးသား ထားသည်။ တိုက်သင်္ဘောများ အတွက် စက်များကို အိနြီ္ဒနောက ဝယ်ယူ တင်ဆက် မည်ဟု စာချုပ်ဆို ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ သို့သော် ယင်း တိုက်သင်္ဘောမှာ မည်သည့် ခုနှစ် နေ့ရက်တွင် ပြီးပြည့် စုံ၍ ရေချ နိုင်ခဲ့သည်၊ မည်မျှ ကောင်းမွန် အောင်မြင် အသုံး ဝင်ခဲ့သည် ဟူ၍ကား အတိအကျ ပြောဆို နိုင်ရန် အထောက်အထား မတွေ့ ရသေး ဖြစ်သည်။ ၁၈၇၅ ခု ဇန်နဝါရီ လအတွင်း မြန်မာ ဘုရင် အစိုးရသည် မြစ်တွင်းသွား သင်္ဘော တစင်းကို အမြောက် ၁၂ လက် ဆင်လျက် စစ်ရေး လေ့ကျင့် ခဲ့သည် ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ နစ်ကိုလ်ဆင် ဆောက်လုပ်သည့် သင်္ဘော တစင်းတွင် အမြောက် ၁၄ လက် တပ်ဆင် အောင်မြင်လျက် ၁၈၇၅ ခု ဧပြီလ အတွင်း ဗန်းမော်သို့ ဆန်တက် ခဲ့သည် ဟူ၍ လည်းကောင်း သာမန် မျှသာ သိရသည်။ ရတနာပုံ သင်္ဘော စက်ရုံ၏ ၁၈၇၄ ခု နောက်ပိုင်း သီပေါမင်း လက်ထက် လုပ်ရည် လုပ်အားကို ဖော်ညွှန်းသည့် အထောက်အထား များလည်း မတွေ့ ရသေး ဖြစ်သည်။ သိရ သမျှသော် ရတနာပုံ သင်္ဘော စက်ရုံမှ ၁၈၇ဝ ပြည့် မတိုင်မီ ဆောက်လုပ် ပြီးသည့် သင်္ဘော သုံးစင်း၊ ၁၈၇၁ ခုနှစ်မှ စ၍ နစ်ကိုလ်ဆင် ဆောက်လုပ်သည့် ကျွန်းသင်္ဘော ၁ဝ စင်း၊ ဆရာရှမ်း ဆောက်လုပ်သည့် အမြှောက်တင် တိုက်သင်္ဘော တစင်းနှင့် ဆရာဘိန်း စက်ကိရိယာများ တပ်ဆင် လုပ်ဆောင်သည့် သံသင်္ဘော လေးစင်း၊ ပေါင်း သင်္ဘော ၁၈ စင်း ထုတ်လုပ် နိုင်ခဲ့ သည်ဟု မှတ်ယူ ရမည် ကဲ့သို့ ရှိသည်။
ကိုးကား
<References />
စိန်ဝိုင်းရွာ၊ နှဲမောက်တန်း
စိန်ဝိုင်းရွာ၊ နှဲမောက်တန်း
နျူကလီးယားစွမ်းအင်နှင့် နိုင်ငံတကာ
ကမ္ဘာ့နျူကလီးယားစွမ်းအင်အသုံးပြုလာမှုများသည် အလျှင် အမြန် တိုးတက်လျက်ရှိကြောင်းတွေ့ရသည်။ ၁၉၆၀ နှစ်ပိုင်း လောက်တွင် 1 Gigawatt (GW) ခန့်သာ အသုံးပြုနေရာမှ ၁၉၇၀ တွင် 100 GW အထိ၊ ၁၉၈၀ တွင် 300 GW အထိသုံးစွဲလာကြောင်း တွေ့ရသည်။ ၁၉၈၀ နောက်ပိုင်းတွင် တိုးတက်သုံးစွဲမှုနှုန်းကျဆင်း သွားသည်။ ၂၀၀၅ တွင် 366 GW အထိသာသုံးစွဲကြောင်းတွေ့ရ သည်။ ၁၉၇၀ ဇန်နဝါရီလတွင် ကမ္ဘာ့နျူကလီးယားစက်ရုံ သုံးပုံ နှစ်ပုံခန့် ရပ်ဆိုင်းသွားခဲ့သည်။ ၁၉၇၅ မှ ၁၉၈၀ အတွင်း အမေရိ ကန်နိုင်ငံတစ်ခုတည်းမှာပင် နျူကလီးယားဌာနပေါင်း ၆၃ ခုကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ ကြောင်းတွေ့ရသည်။