cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဈာန်
ဈာန်ရအောင်အားထုတ်နည်း
ထိုကဲ့သို့ ပထမဈာန်ကိုရပြီး၍၊ ဒုတိယဈာန်ကိုအားထုတ်လိုသော်၊ ယခုရသောပထမဈာန်စိတ်သည် ဝိတက်ပါခြင်းကြောင့် ရုန့်ရင်းကြမ်းတမ်းသေး၏။ ဤဝိတက်မပါလျှင် ယခုထက်သိမ်မွေ့ရာ၏ဟု ဆင်ခြင်၍ ဝိတက် ကိုမပါစေလိုသောဆန္ဒဖြင့်၊ ပထဝီပဋိဘာဂနိမိတ်ကိုပင်လျှင် ပထဝီ ပထဝီဟု စိတ်၌မှတ်လျက်၊ တစ်ဖန် အထပ်ထပ်စီးဖြန်းပွားများလတ်သော်၊ ဝိစာရ၊ ပီတိ၊ သုခ၊ ဧကဂ္ဂတာတည်းဟူသော ဈာန်အင်္ဂါလေးပါးနှင့် ပြည့်စုံသော ဒုတိယဈာန်ဖြစ်ပေါ်လာ၏။
ဒုတိယဈာန်မှ တတိယဈာန်သို့တက်၍ အားထုတ်လိုသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် အထက်ပါနည်းအတိုင်း ဝိစာရကိုမပါစေလိုသော ဆန္ဒဖြင့် ပထဝီပဋိဘာဂနိမိတ်ကိုပင်လျှင်၊ ပထဝီ ပထဝီ ဟု စိတ်၌မှတ်လျက်၊ တစ်ဖန် အထပ်ထပ်စီးဖြန်းပွားများလတ်သော်၊ ပီတိ၊ သုခ၊ ဧကဂ္ဂတာဟူသော ဈာန်အင်္ဂါသုံးပါးနှင့် ပြည့်စုံသော တတိယ ဈာန်ဖြစ်ပေါ်လာ၏။
အထက်ပါနည်းအတိုင်းပင်၊ ပီတိမပါစေလိုသောဆန္ဒဖြင့် ပထဝီပဋိဘာဂနိမိတ်ကို တစ်ဖန်အထပ်ထပ်စီးဖြန်း ပြန်သော်၊ သုခ၊ ဧကဂ္ဂတာဟူသော ဈာန်အင်္ဂါနှစ်ပါးနှင့်ပြည့်စုံသော စတုတ္ထဈာန်ဖြစ်ပေါ်လာ၏။
ထိုပဉ္စဈာန်သည် ရုပ်တရား၌သာလျှင် အာရုံရှိသော ရူပဈာန်ဖြစ်၍ ညံ့ဖျင်းသေး၏။ ထိုကြောင့် ထိုမှတစ်ဆင့် သိမ်မွေ့မွန်မြတ်သော အရူပဈာန်ကို တက်လှမ်းလိုသော်၊ စတုတ္ထနည်းအားဖြင့်ရအပ်သော စတုတ္ထဈာန် ကိုတက်လှမ်းလိုသော်၊ စတုတ္ထနည်းအားဖြင့်ရအပ်သော စတုတ္ထဈာန်မှရအပ်သော ကသိုဏ်းဝန်းကိုပယ်၍၊ ကောင်းကင်ဟင်းလင်းဟု နှလုံးသွင်းကာ အထပ်ထပ်စီးဖြန်းပွားများသည်ရှိသော်၊ အာကာသာနဉ္စာယတနဈာန် (ပထမရုပ္ပဈာန်)သည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။
ထိုမှတစ်ဆင့်၊ ပထမာရုပ္ပဈာန်ဝင်စား၍၊ ဈာန်မှထပြီးလျှင်၊ အဆုံးမရှိသော ကောင်းကင်ကိုအာရုံပြုသော ဝိညာဏ်ဟု စိတ်ထဲမှတ်လျက် အဖန်ဖန်စီးဖြန်းပွားများသည်ရှိသော်၊ ဝိညာဏဉ္စာ ယတနဈာန်(ဒုတိယရပ္ပဈာန်) သည်ဖြစ်ပေါ်လာ၏။
ထိုမှတစ်ဆင့်၊ တတိယာရုပ္ပဈာန်ဝင်စား၍၊ ဈာန်မှထပြီး လျှင်၊ တတိယာရုပ္ပဈာန်စိတ်ဝိညာဏ်ကိုပင်လျှင် သိမ်မွေ့ငြိမ် သက်၏ဟု စိတ်ကမှတ်လျက် အဖန်ဖန်စီးဖြန်းပွားများသည်ရှိသော်၊ နေဝသညာနာသညာယတန ဈာန်(စတုတ္ထာရုပ္ပဈာန်)သည် ဖြစ်လာ၏။
ဈာန်၏ အကျိုးတရားငါးပါး
ကြွင်းပုထုဇန်, သေက္ခတို့အား ဝိပဿနာဉာဏ်၏ အထောက်အပံ့ အခြေခံဖြစ်ခြင်း,
အနာဂါမ်ရဟန္တာ ပုဂ္ဂိုလ်တို့အား နိရောဓသမာပတ်ကို ဝင်စားနိုင်ခြင်းဟူသော အကျိုးတရားများကို ရရှိနိုင်သည်
ဈာန် ၉-ပါးလုံး ရထားသူ၏ ပဋိသန္ဓေ
ဈာန် ၉-ပါးလုံးကိုရသော ပုထုဇန်, သောတာပန်, သကဒါဂါမ်တို့သည် သုဒ္ဓါဝါသဘုံမှ တစ်ပါး မိမိအလိုရှိသောဘုံ၌ ဖြစ်နိုင်၏၊ ကာမသုဂတိ ၇-ဘုံ၌လည်း ကာမာဝစရကုသိုလ်ကံ၏အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်နိုင်၏။ အနာဂါမ် ပုဂ္ဂိုလ်သည်ကား မိမိအလိုရှိအပ်သော ဗြဟ္မာ့ဘုံ၌ ဖြစ်နိုင်၏
အသီးသီး ချုပ်ငြိမ်းပုံ
ဈာန်သမာပတ် ၈-ပါးတို့တွင် ပဌမဈာန်ကို ဝင်စားသော ပုဂ္ဂိုလ်အား ကာမသညာသည် ချုပ်၏၊ ဒုတိယဈာန်ကို ဝင်စားသော ပုဂ္ဂိုလ်အား ဝိတက်, ဝိစာရတို့သည် ချုပ်ကုန်၏၊ တတိယဈာန်ကို ဝင်စားသောပုဂ္ဂိုလ်အား ပီတိသည် ချုပ်၏၊ စတုတ္ထဈာန်ကို ဝင်စားသောပုဂ္ဂိုလ်အား ထွက်သက် ဝင်သက် = အဿာသပဿာသတို့သည် ချုပ်ကုန်၏။ အာကာသာနဉ္စာယတနဈာန်ကို ဝင်စားသော ပုဂ္ဂိုလ်အား ရူပသညာသည် ချုပ်၏၊ ဝိညာဏဉ္စာယတနဈာန်ကို ဝင်စားသော ပုဂ္ဂိုလ်အား အာကာသာနဉ္စာယတန သညာသည် ချုပ်၏၊ အာကိဉ္စညာယတနဈာန်ကိုဝင်စားသော ပုဂ္ဂိုလ်အား ဝိညာဏဉ္စာယတနသညာသည် ချုပ်၏၊ နေဝသညာနာသညာယတနဈာန်ကို ဝင်စားသော ပုဂ္ဂိုလ်အား အာကိဉ္စညာယတနသညာသည် ချုပ်၏
ဈာန်ရခြင်းအကြောင်းတရားများ
ဤ ၆-ပါးတို့သည် ဈာန်တရားရခြင်း၏ အားကြီးသော အကြောင်း အထောက်အပံ့များ ဖြစ်သည် (
ဈာန်လျောခြင်း အကြောင်းတရားများ
ကိလေသာတရားတို့ဖြစ်ခြင်း, မလျောက်ပတ်သောအမှုကို ပြုလုပ်ခြင်း, ဈာန်တရားကို မပွားများ အားမထုတ်ခြင်း၊ ဤအကြောင်း ၃-ပါးတို့ကြောင့် ဈာန်တရားတို့သည် ဆုတ်ယုတ်ပျက်စီးကုန်၏၊ ထိုတွင်–ကိလေသာ တရားတို့ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဈာန်တရားတို့၏ ဆုတ်ယုတ် ပျက်စီးမှုသည် လျင်မြန်၏၊ မလျောက်ပတ်သောအမှုကို ပြုလုပ်ခြင်း ဈာန်တရားမပွားများ အားမထုတ်ခြင်းတို့ကြောင့် ဈာန်တရားတို့၏ ဆုတ်ယုတ် ပျက်စီးမှုသည် နုံ့နှေး၏၊ ဒုတိယဈာန်စသည်တို့မှ ဆုတ်ယုတ် ပျက်စီးခြင်းကား အောက် အောက်ဈာန်၌ တပ်ခြင်း “နိကန္တိတဏှာ” ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်၏
ဈာန်အပြားများ
တနည်း— ဈာန်သည် ပဋိပဒါသိဒ္ဓဈာန်, ဥပပတ္တိသိဒ္ဓဈာန်, မဂ္ဂသိဒ္ဓဈာန်ဟူ၍ ၃-ပါးအပြားရှိ၏။ ထိုတွင် ကသိုဏ်းဝန်းကိုပြုလုပ်၍ ပရိကမ္မဘာဝနာ ဥပစာရဘာဝနာအစဉ် တို့ဖြင့် ထမင်အားထုတ်၍ ဖြစ်ပေါ် လာသော ဈာန်သည် ပဋိပဒါသိဒ္ဓဈာန်မည်၏။ ဗြဟ္မာဘုံ၌ ဖြစ်သောသူသည် အခြားမဲ့ဘဝ၌ ရခဲ့ဘူးသော ဈာန်ဘိုးကို အသစ်ထူထောင် အားထုတ်ဘွယ်မရှိ၊ အလိုလိုရပြီးဖြစ်၍နေ၏၊
တုံပါရွာ၊ မင်းကင်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းကင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဈာန်
ဈာန်အပြားများ
ဝင်စားလိုသောအခါမှ “ပထဝီ ပထဝီ”စသည် ဖြင့် နှလုံးသွင်းရုံမျှနှင့် ဈာန်ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ဤကဲ့သို့သော ဝန်မျိုးသည် ဥပပတ္တိသိဒ္ဓဈာန် မည်၏။ အရှင်အာနန္ဒာ အစရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ထိုကဲ့သို့ ပါရမီထူးရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ အား ဈာန်ကို သီးခြား အားထုတ်ဘွယ်မရှိ၊ မဂ်ကိုရလျှင်ပင် ဈာန်ရမှု အဘိညာဉ်ရမှုတို့သည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏၊ ဤကဲ့သို့သောဈာန်မျိုးသည် မဂ္ဂသိဒ္ဓဈာန်မည်၏
အဒူရွာ၊ ပေါက်ပင်ရင်း (ပေါက်တော)
အဒူရွာ၊ ပေါက်ပင်ရင်း (ပေါက်တော)
ဈာန်
ဈာန်အပြားများ
တနည်းလည်း— ပါဒကဈာန်, သမ္မသိတဈာန်ဟူ၍ ၂-ပါးအပြားရှိ၏။ထိုတွင် ဝိပဿနာ စသည်တို၏ အခြေခံအတွက် ဝင်စားအပ်သော ဈာန်သည် ပါဒကဈာန်မည်၏။ ဝိပဿနာ အလို့ငှါ ဈာန်တရားတို့ကိုအနိစ္စ, ဒုက္ခ, အနတ္တ ဟု ဆင်ခြင်သုံးသပ်အပ်သော ဈာန်သည် သမ္မသိတဈာန် မည်၏။ ပါဒကဈာန်သည် အဘိညာပါဒကဈာန်, ဝိပဿနာပါဒကဈာန်, နိရောဓပါဒကဈာန်ဟူ၍ ၃-မျိုး ကွဲပြားပြန်သည်။ ထိုတွင် အဘိညာဉ်၏ အခြေခံအလိုငှါ ဝင်စားအပ်သော ပါဒကဈာန်သည် အဘိ ညာပါဒကဈာန်မည်၏၊ ဝိပဿနာ၏ အခြေခံ အလိုငှါ ဝင်စားအပ်သော ပါဒကဈာန်သည် ဝိပဿနာပါဒကဈာန်မည်၏၊ နိရောဓသမာပတ်၏ အခြေခံအလို ဝင်စားအပ်သော ပါဒကဈာန်သည် နိရောဓပါဒကဈာန်မည်၏
တနည်း—မချီးမွှမ်းအပ်သောဈာန်, ချီးမွမ်းအပ်သောဈာန်ဟူ၍လည်း ၂-မျိုးရှိ၏။
ထိုတွင် ကာမရာဂ, ဗျာပါဒ, ထိနမိဒ္ဓ, ဥဒ္ဓစ္စ, ကုက္ကုစ္စ, ဝိစိကိစ္ဆာဟူသော အကုသိုလ် နီဝရဏတရားတို့ကို အတွင်းပြု၍ ကြံစည်ခြင်း မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပ, မိစ္ဆာသမာဓိစသော အကုသိုလ် တရားတို့သည် ဈာနပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် မချီးမွမ်းအပ်သော ဈာန်မည်၏ (ငှက်ကို သေနတ်ဖြင့်ပစ်ရာ၌ ဤဈာနပစ္စည်းမပါလျှင် ရွယ်ပင် မရွယ်နိုင်ကြောင်း သိပါလေ)။ ရူပါဝစရ အရူပါဝစရ ဈာန်တရားတို့သည် ချီးမွမ်းအပ်သော ဈာန် မည်၏
ဈာန်မရနိုင်သော ပုဂ္ဂိုလ်များ
ကမ္မဋ္ဌာန်းတရားကို မည်သို့ပင် အားထုတ်ပါသော်လည်း ဈာန်မရနိုင်သော ပုဂ္ဂိုလ်များ ရှိပေသေးသည်၊ ယင်းတို့ကား–ပဉ္စာနန္တရိယကံ ၅-ပါးတို့တွင် တစ်ပါးပါးနှင့် ပြည့်စုံသော ပုဂ္ဂိုလ်, နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပုဂ္ဂိုလ် အဟိတ်ပုဂ္ဂိုလ်, ဒွိဟိတ်ပုဂ္ဂိုလ်, ရတနာ ၃-ပါးတို့၌ ယုံကြည်ခြင်း “သဒ္ဓါတရား”ကင်းသောပုဂ္ဂိုလ် မဂ်အားလျော်သော သစ္စာနုလောမိကဝိပဿနာ၌ သမ္မာဆန္ဒကင်းသော ပုဂ္ဂိုလ်, လောကီလော ကုတ္တရာသမ္မာဒိဋ္ဌိမှ ကင်းသောပုဂ္ဂိုလ်, ဘိက္ခုနီဒူသကပုဂ္ဂိုလ်, အရိယာတို့ကို စွပ်စွဲနှိပ်စက် ဖျက်ဆီးသောပုဂ္ဂိုလ်, ဘုရားရှင်၏ အာဏာတော်တည်းဟူသောသိက္ခာပုဒ်ကို လွန်ကျူးသောပုဂ္ဂိုလ်၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ဈာန်, မဂ်, ဖိုလ်ကို မရရှိနိုင်ကြလေကုန်
ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန်
အရူပဈာန်
ကသိုဏ်း
ထဝါဒမ်းရွာ၊ ပူတာအိုမြို့နယ်
ထဝါဒမ်းရွာ(Htawardam)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ပူတာအိုမြို့နယ်၊ ဆာရ်ခွမ်ဒမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၅၁၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆာရ်ခွမ်ဒမ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၇၄ ဦး၊ မ ၁၂၄၂ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၅၁၆ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပူတာအိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဒဂုန်ရွှေမျှား
ဒဂုန်ရွှေမျှားသည် ၁၈၉၅ ခု ၊ ဇွန်လ (၂)ရက် တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ပြည်မြို့၌ အဖ ကုန်သည် ဦးချစ်ထွန်း ၊ အမိ ဒေါ်စောကလေးတို့မှ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ဆရာကြီး၏ အမည်ရင်းမှာ ဦးတင်ဖြစ်သည်။ ဆရာကြီး ဒဂုန်ရွှေမျှားသည် ၁၉၈၂ ခုနှစ် ၊ မေလ (၂၈)ရက်နေ့ နံနက် (၈)နာရီ (၂၅) မိနစ်အချိန်တွင် ရန်ကုန်မြို့ အမှတ် ၃၃၊ ကျောက်ကုန်းလမ်း ၊ ရန်ကင်းနေအိမ်၌ ကွယ်လွန်သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် သားသမီး ခြောက်ယောက် ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။
ငယ်ဘဝ
ငယ်စဉ်က ပြည်မြို့ အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ရာ ကာလကတ္တားတက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲအောင်မြင်ခဲ့သည်။
စာပေခရီး
၁၉၁၉-၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကြည်တော်မူ ဂျာနယ်ကို အုပ်ချုပ်မှု အယ်ဒီတာအဖြစ် တာဝန်ယူ ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၁၉၂၃ တွင် ဒဂုန် မဂ္ဂဇင်း၌ ပါဝင်ရေးသားပြီး မိုးဝေ မဂ္ဂဇင်းကို အစွဲပြုကာ ဒဂုန်ရွှေမျှား ကလောင်အမည်တွင်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၆-၃၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကုန်သည်လုပ်ငန်းလုပ်ရင်း သူရိယသတင်းစာနှင့် တိုးတက်ရေးသတင်းစာတို့တွင် သတင်းထောက်အဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့၏။ ၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင် ရှေ့နေစာမေးပွဲဝင်ဖြေပြီး ရှေ့နေအဖြစ် အသက်မွေးသည်။ ၁၉၄၃ ခုနှစ်တွင် ဝါဒဖြန့်ချိရေးနှင့် ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးဗျုရိုတွင် အယ်ဒီတာအဖြစ် အမှုထမ်း၏။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးစတွင် ဗမာ့ခေတ်၊ ရှေ့ဆောင် သတင်းစာများနှင့် သတင်းစုံဂျာနယ်တို့တွင် အယ်ဒီတာအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေ အသင်း၌ စာပြုအဖြစ် အမှုထမ်း၏။ ၁၉၅၉ ခုတွင် အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။ ဆရာကြီး ဒဂုန်ရွှေမျှား ဆာရိုက်ဒါဟတ်ဂတ်၏ ဝတ္ထု ၂၀ ကျော် အပါအဝင် ဘာသာပြန်ဝတ္ထုရှည် (၄၀)ခန့်ကို ဘာသာပြန်ခဲ့၏။ ထို့ပြင် ဝတ္ထုတိုရှည် တစ်ထောင်ခန့်နှင့် ဆောင်းပါး (၆၀ဝ)ခန့် ရေးသားခဲ့သည်။ ပင်ကိုရေး အထ္ထုပ္ပတိအဖြစ် ဘဝနှင့်အတွေ့အကြုံကို ၁၉၆၈ ခုနှစ် ၊ ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် စတင်ရေးသားခဲ့ပြီး ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် စာအုပ်အဖြစ် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
အခြားဘာသာသို့ ပြန်ဆိုသော စာအုပ်များ
၁၉၆၅ တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံ၌ ထုတ်ဝေသော အရှေ့တိုင်း ဝတ္ထု (၅၀) စာအုပ်တွင် ထောင်မင်းသား ဦးဖိုးထော် ဝတ္ထုတိုတစ်ပုဒ်ဖြစ်သည့် ဖယောင်းရုပ်ဝတ္ထုကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်ဖြင့် ပြန်ဆိုဖော်ပြခြင်း ခံရသည်။ ၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် အရှေ့ဂျာမနီနိုင်ငံမှ မြန်မာအမည် ဒေါ်နှင်းဆီ ခေါ် ဒေါက်တာ အင်နီမာရီအက်ရှီ (Dr.Annemarie Esche) ဘာသာပြန်ထုတ်ဝေသော 'ပုဂံဈေး' (Der marktvon Pagan) အမည်ရှိ မြန်မာဝတ္ထုတို ပေါင်းချုပ် စာအုပ်တွင် ဒဂုန်ရွှေမျှား၏ 'အတိတ်၏ပဲ့တင်သံ' ဝတ္ထုတိုကို ဂျာမန်ဘာသာဖြင့် ပြန်ဆိုဖော်ပြခြင်း ခံရသည်။
အုပ်ဖိုရွာ၊ တောင်ရွာထန်းတော
အုပ်ဖိုရွာ (Okehpo)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ စလင်းမြို့နယ်၊ တောင်ရွာထန်းတောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၆၄၅၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တောင်ရွာထန်းတောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၆၅ ဦး၊ မ ၃၂၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၈၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စလင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဟောလူဒိုးရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
ဟောလူဒိုးရွာ(Hawludoe)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ရှိုးခိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၀၈၄ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပြဿဒါးကြီး (ပြဿဒ်ကြီး)
ပြဿဒါးကြီး (ပြဿဒ်ကြီး) ဘုရားသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုဂံတွင် တည်ရှိသည့် စေတီဖြစ်သည်။ ကွမ်းတောင် ပေါက် လိုဏ်နှစ်ဆင့် ဂူဘုရားဖြစ်ပြီး အေဒီ(၁၂၄၉)တွင် ကျစွာမင်းတည်ခဲ့သည်။ ကျစွာမင်းက သီဟိုဠ်ပြန် ဓမ္မသီရိမဟာထေရ်အတွက် တည်ဆောက်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး ပြဿဒါးနေ့တွင် စတည်ခဲ့သည့်အတွက် ပြဿဒါးဘုရားဟု ခေါ်ခဲ့ကြသည်။ ဘုရားတည်၍ မကြာမီမှာပင် ကျစွာမင်း အနိစ္စရောက်၍ ဘုရားအပြီး မသတ်ခဲ့ပေ။ ပြဿဒါးဘုရားကို ယခု ပြဿဒ်ကြီးဘုရားဟု ပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ ပြဿဒါးဘုရားတွင် အုတ်စီအုတ်နင်း လက်ရာများနှင့် ပေါင်းကူး (အမိုးခုံး)များကို လေ့လာနိုင်သည်။ ပြဿဒါးဘုရား အဝင်မုခ်တွင် အမိုးခုံးနှစ်ခုအကြား လွတ်နေသော လေဟာနယ် ထား၍ တည်ဆောက်ထားသည်။
အင်းခေါင်းရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
အင်းခေါင်းရွာ (Innhkawng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ ပေါ့ယားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၆၅၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပေါ့ယားကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၆၂ ဦး၊ မ ၂၀၃၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၉၀၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အင်ကုန်း
အင်ကုန်း
လုံး၊ ဦး
ဆရာကြီး ဦးလုံးသည် တိမ်မြုပ်နေသော ရခိုင်ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှု များကို စတင် ဖော်ထုတ်ပေးခဲ့သူ တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၈ မှ ၁၉၈၆ အထိ ပြည်ထောင်စုနေ့ အခမ်းအနား ယဉ်ကျေးမှု ကပွဲများတွင် တင်ဆက်ခဲ့သော ရခိုင်ပြည်နယ် ကိုယ်စားပြု တေးသီချင်းများမှာ ဆရာကြီး ဦးလုံး၏ လက်ရာများပင် ဖြစ်သည်။ ကျောက်ဖြူမြို့ မှ ဆရာကြီး ဦးလုံး ဟု လူသိများသည်။
ဆရာကြီးဦးလုံးကို ၁၉၂ဝ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မာန်အောင်မြို့၊ ကုန်းတန်းရွာတွင် အဖ ဦးစိန်လုံး၊ အမိ ဒေါ်ဝါနုတို့မှ မွေးဖွားသည်။ သံတွဲမြို့ ဆရာကြီး ဦးရွှေကြိုင် အလွတ်ပညာသင် ကျောင်းမှ ဆယ်တန်း (ဟိုက်ယား ဂရိတ်) နှင့် မက်ထရစ် စာမေးပွဲများကို အောင်မြင်ပြီး၊ စစ်တွေမြို့ ဆရာဖြစ်သင် နော်မန်ကျောင်းမှ အထက်တန်းပြ ဆရာဖြစ် လက်မှတ်ရရှိခဲ့သည်။ မာန်အောင်မြို့နှင့် ကျောက်ဖြူမြို့တို့တွင် ပညာရေး ဝန်ထမ်းအဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး၊ အလယ်တန်းကျောင်းအုပ် ဆရာကြီး အဖြစ်မှ အငြိမ်းစား ယူခဲ့သည်။ ရခိုင် စာပေ၊ အနုပညာ များကို ငယ်စဉ်ကပင် ဝါသနာပါခဲ့ပြီး ရခိုင်စာပေ၊ ယဉ်ကျေးမှုရေးရာ ဆောင်းပါး၊ စာတမ်း များစွာကို ရေးသားခဲ့သည်။
ဆရာကြီး၏ ပြည်ထောင်စုပွဲဝင် ဂန္ထဝင်မြောက် ပထမဆုံး ရိုးရာ ရခိုင် တေးသီချင်းမှာ ရထားပန်းယိုင် ယိမ်း (ပန်းရထားဆွဲပွဲ- ရှု) ဖြစ်ပြီး၊ ၁၉၆၈ ခုနှစ် ပြည်ထောင်စုနေ့ တွင် ရခိုင်ပြည်နယ် ကိုယ်စားပြု တင်ဆက်ခဲ့သည်။ ဆရာကြီး၏  ပြည်ထောင်စုပွဲဝင် နောက်ဆုံး လက်ရာ ရိုးရာ ရခိုင်သီချင်းမှာ စည်ကြီးဗြိန်းစောင် (၁၉၈၆) ဖြစ်သည်။  ဆရာကြီး ဦးလုံးသည် ပထမဆုံးသော ရခိုင်ပြည်နယ်နေ့ အခမ်းအနား အဖွင့်သီချင်းဖြစ်သည့် မိုးယံလွင့်ပျံ ရခိုင့်အလံ သီချင်း ကို ရေးစပ်ခဲ့သည်။ ထိုသီချင်းသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မြို့နယ် အသီးသီးတွင် နှစ်စဉ် ကျင်းပသော ရခိုင်ပြည်နယ်နေ့ အခမ်းအနားများ၏ အဖွင့် တေးသီချင်း ဖြစ်ခဲ့သည်။  ဆရာကြီး၏ ထင်ရှားသော လက်ရာ အချို့မှာ အောက်ပါ အတိုင်းဖြစ်သည်။
ရခိုင်ကျင် ယိမ်း (၁၉၇၉) (ရခိုင် ကျင် - ရှု) ဇီသျှင် (၁၉၇၉)
အခါတော် (၁၉၈၀)
ရခိုင်မြေမှ ကဿက (၁၉၈၁)
စက္ကရေကိုင် ရခိုင် လယ်သမား (၁၉၈၂)
ရခိုင့်တန်ဆောင် (၁၉၈၃)
ဆီဖွင့်ရွာ၊ မိုးနဲမြို့နယ်
ဆီဖွင့်ရွာ (Hsihpwint)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မိုးနဲမြို့နယ်၊ နောင်လိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၅၂၄၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်လိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၈၂ ဦး၊ မ ၉၇၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၅၄ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးနဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လုံး၊ ဦး
ရိုးရာထုံးဖွဲ့မှု (၁၉၈၄)
ရွေ့ခြင်းသံသာ (၁၉၈၅)
နန်းတွင်းမိညို (၁၉၈၅)
စည်ကြီးဗြိန်းစောင် (၁၉၈၆)
ဆရာကြီးသည် ရခိုင်ပြည်နယ် ယဉ်ကျေးမှု ရေးရာ လုပ်ငန်း ကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် နှစ်ပေါင်းများစွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး၊ ရခိုင် ဝေါဟာရ အဘိဓာန် ပြုစုရေး အဖွဲ့ဝင် အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ရခိုင့်ယဉ်ကျေးမှု မဂ္ဂဇင်း အတိုင်ပင်ခံစာတည်း အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ရခိုင်ပြည်နယ် ဖြစ်စဉ် သမိုင်း- ငါးတွဲ (သမိုင်းကဏ္ဍ၊ ယဉ်ကျေးမှုှု ကဏ္ဍ၊ စီးပွားရေး ကဏ္ဍ၊ နိုင်ငံရေး ကဏ္ဍ၊ လူမှုရေး ကဏ္ဍ) ပြုစု တည်းဖြတ်ရေး အဖွဲ့ဝင် အဖြစ်လည်းကောင်း၊ တာဝန်ယူခဲ့သည်။ မြန်မာစာအဖွဲ့မှ မြန်မာအဘိဓာန် ပြုစု ရာတွင်လည်း ရခိုင်ဝေါဟာရများအတွက် ကူညီပံ့ပိုးခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန၊ မြန်မာနိုင်ငံ တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုများ၏ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဖော်ထုတ်ရေး ဗဟို ကော်မတီဝင် အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ရခိုင်ပြည်နယ် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုများ၏ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဖော်ထုတ်ရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်လည်းကောင်း၊ တာဝန်ယူခဲ့ပြီး၊ ရခိုင်ပြည်နယ် အတွင်းရှိ တိုင်းရင်းသား လူနည်းစုများဖြစ်ကြသော သက်၊ ဒိုင်းနက်၊ မြို၊ ခမီး၊ ချောင်းသား၊ ကောက်ကတန်း စသည့် တိမ်မြုပ်နေသော တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများ၏ သမိုင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ဖော်ထုတ် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၆ တွင် နိုင်ငံတော်မှ ချီးမြှင့်သည့် လူမှုထူးချွန် ဆုတံဆိပ်ကို ရရှိခဲ့သည်။ ဆရာကြီးသည် ၁၉၉၈ တွင် ကျောက်ဖြူမြို့ ၌ ကွယ်လွန်သည်။ ကွန်လွန်ချိန်တွင် သမီးနှစ်ယောက် ကျန်ရစ်သည်။
ကိုးကား
၁။ စာတည်းအဖွဲ့ဝင် တစ်ဦး၊ ဦးလုံး သို့မဟုတ် ရိုးရာတေးဖြင့် ပြည်ထောင်စုကို အလှဆင်သူ၊ သန္တာမြေ မဂ္ဂဇင်း၊ ၁၉၉၃
၂။ အမ်တီတီ၊ ကြိုးပြတ်သွားသော ရထားပန်းယိုင်၊ ရွှေကျွန်သန္တာ မဂ္ဂဇင်း၊ ၂၀၀၁
ကဏ္ဍ:၁၉၂၀ မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:၁၉၉၈ ကွယ်လွန်သူများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ
ဝါးရုံ (အောက်)ရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
ဝါးရုံ (အောက်)ရွာ(Waryon(Lower))သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ဝါးရုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၄၈၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝါးရုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၀၇ ဦး၊ မ ၈၅၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၅၇ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရီပေါက်ရွာ၊ အထက်မအူထုံး
ရီပေါက်ရွာ၊ အထက်မအူထုံး
ကြက်ခြေခတ် (ကြယ်စုတန်း)
ကြက်ခြေခတ် (Crux) သည် တောင်ကမ္ဘာခြမ်းကောင်ကင်ရှိ နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ၏ ကြယ်စုတန်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ လက်တင်ဘာသာဖြင့် ကြက်ခြေခတ်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး အသေးငယ်ဆုံး ကြယ်စုတန်းဖြစ်သော်လည်း ခေတ်သစ် ၈၈ ကြယ်စုတန်းစာရင်းတွင် ပါဝင်လျက်ရှိသည်။
တံတားဦး (မြောက်)ရွာ၊ လမိုင်း
တံတားဦး (မြောက်)ရွာ၊ လမိုင်း
ကမ်းခြေဦးရွာ၊ နတ်မှော်
ကမ်းခြေဦးရွာ၊ နတ်မှော်
မီးချောင်းအိုင်ရွာ
မီးချောင်းအိုင်ရွာ
ရေဆေးစက္ကူ
ရေဆေးစက္ကူ (Watercolor paper) ဆိုသည်မှာ ရေဆေးပန်းချီ ရေးရာတွင် အသုံးပြုသော စက္ကူကို ဆိုလိုသည်။ ရေဆေးစက္ကူ အမျိုးအစား အမျိုးမျိုးရှိပြီး ယနေ့ခေတ်တွင် အလွယ်တကူ ဝယ်ယူရရှိနိုင်သည်။ ဈေးနှုန်းများမှာ ဖိုင်ဘာ၊ အရွယ်အစား၊ အလေးချိန် နှင့် စာရွက်ပုံစံ အားလုံးသည် စက္ကူ၊ ရေနှင့် အရောင်များကို မည်သို့လက်ခံသည်၊ ရေထိန်းနှိုင်မှု၊ ဆေးသား ပြန်နှုတ်ထုတ်နိုင်မှု နှင့် လိုအပ်သလို ပြုပြင်ရေးဆွဲနိုင်မှု အပေါ် မူတည်ပြီး ဈေးကွာခြားကြသည်။
စာရွက်အများစုကိုဝါဂွမ်းသို့မဟုတ်သစ်သားဖြင့်ပျော့ဖတ်ပြုလုပ်ပြီး အမျှင်များကိုခွဲထုတ်ရသည်။ ပျော့ဖတ်ကို အရည်အခြေအနေရောက်သည်နှင့်၎င်းကိုအောက်ခြေရှိအသင်ပြုလုပ်ထား‌သောမျက်နှာ ပြင်မှိုပုံစံခွက်(mouldထဲသို့သွန်းလောင်းပြီးပိုလျှံ သောရေများထွက်သွားပြီးနောက်ခြောက်သွေ့‌ အောင်ထားရသည်။များသောအားဖြင့် ဖဲကြိုး(သို့ မဟုတ်) ချည်သား‌  အောက်ခံမျက်နှာပြင်သည် စက္ကူ၏ ဗြုတ်( texture) အကြမ်းအချောကိုဖြစ်‌ ပေါ်စေသည်။
ရိုးရိုးရုံးသုံးစက္ကူများမှာဆယ်လူးလို့(cellulose) သစ်ပျော့ဖတ်ကုန်ကြမ်းမှထုတ်လုပ်ထားသည်။ ရိုးရိုးစက္ကူများမှာ ပျော့ဖတ်ပြုလုပ်ရာတွင်အက်စစ်ဓာတ်ကိုကုန်အောင်မထုတ်ထားသဖြင့် အချိန်ကြာလာလျှင်ဝါပြီးကျွတ်ဆတ်လာတတ်သည်။ ရေဆေးစက္ကူများတွင်အက်စစ်ကိုကုန်စင်အောင်သန့်စင်ရသဖြင့် ထုတ်လုပ်မှုစရိတ်များသည်။‌‌ ရေဆေးစက္ကူအ‌ကောင်းစားတွင်( Acid free, handmade, 100% cotton, cold press)ဖော်ပြထားတတ်သည်။ ‌ အပေါ်မျက်နှာပြင်သည်‌ အောက်မျက်နှာဘက်ထက်ပို‌ ချောမွေ့သော texture ပုံသဏ္ဌန်ရှိသည်။ အကောင်း စား‌ ရေဆေး စက္ကူသည် အမှားတစ်ခုပြုလုပ်မိလျှင်၊ စက္ကူကိုပြန်ပွတ်တိုက်ထုတ်ပြီးပြန်‌ရေးနိုင်သည်။
ယခု ရေးဆွဲရာတွင် စက္ကူ မျက်နှာပြင်ကြမ်းချောအလိုက်ကွာခြားမှုရှိကြသည်။ (A)သည် 300-lb (640gsm) cold press အထူဆုံးဖြစ်ပြီးမျက်နှာပြင်ကြမ်းပြီးရေထိန်းအားကောင်းသည်။ (B)သည်140lb (300gsm) cold press အလယ် အလတ် စားအထူရှိပြီးစက္ကူထဲတွင် ‌ရေစုပ်ယူအားကောင်းသည်။
(C)သည် Bနှင့်အထူအပါးတူညီသော်လည်းထုတ်လုပ်ပုံကွာသည်။ (hot press) အမျိုးအစားသည် စက္ကူပျော့ဖတ်ကိုဒလိမ့်တုံးဖြင့် အပူပေးနည်းကိုသုံးထားသည်။ ထို‌ကြာင့်စက္ကူမျက်နှာပြင်ညီညာချောမွေ့ပြီး ရေထိန်းအားနည်းသည်။ 300lb စက္ကူအထူမျက်နှာပြင်အကြမ်း(Rough)လည်းရနိုင် သည်။ထိုစက္ကူအမျိုးအစားသည် အသေးစိတ်ရေးရန်သင့်တော်သည်။( cold press) မှာ စက္ကူကိုရေ ဆွတ်ပြီး အစိုရေးရန်သင့်တော်သည်။ Moist paper and dry paper( အစိုဓာတ်ထိန်းသော စက္ကူနှင့် မထိန်းသောစက္ကူ)
အစိုဓာတ်ထိန်းသောစက္ကူ (moist paper)မှာရေဆွတ်လိုက်လျှင် အရောင်ပြီး လက်နေသည်။ အစိုရေးနည်း (wet into wet technique) အတွက်ကောင်းသည်။ ရေးချက်နှင့်အရောင်များအလွယ် တကူပျံ့နှံ့စေသည်။ နှုတ်ထုတ်ရလွယ်သည်။သို့ သော်ရေများလျှင် ထိန်းရခက်ပြီး ဆေးများဘေးအနားစွန်းသို့ပျံ့နှံ့ပြီး ရေခြောက်သောအခါအနား ကွပ်လိုင်းများ(hard ring)ဖြစ်တတ်သည်။ အရောင်များပြေပြစ်စွာရောနှောစေရန် လိုသလိုရေထပ်ဖြည့်ပေးရန်လိုသည်။
ရေမထိန်းသောစက္ကူ (dry paper)သည်မာကျောတောင့်တင်းပြီး ရေအိုင်ထွန်းပြီး စုတ်ချက်အရာများထင်ကျန်တတ်သည်။ ရေဆွတ်လျှင်စက္ကူခုံးခွက်ခြင်းဖြစ်တတ်ပြီး အနားသတ်လိုင်းများထင်းနေတတ်သည်။ပထမအကြိမ်အစိုရေးရန်သင့်တော်ပြီးဆေးခြောက်ပြီးမှ နောက်တကြိမ်ဆေးအခြောက်ရေးနည်း(dry method)ဖြင့်ရေးရန်သင့်တော်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပန်ချီကားသုံး ပစ္စည်းများ ကဏ္ဍ:ပန်းချီ
S/2003 J 24
S/2003 J 24 (ယာယီအမည် EJc0061) သည် ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလတစင်းဖြစ်ပြီး ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယင်းသည် ဂျူပီတာအား 23088000 km အကွာအဝေးမှ ၇၁၅.၄ ရက်လျင် တပတ်နှုန်းဖြင့် လှည့်ပတ်လျက်ရှိသည်။
အတွင်းထုတ် ဂလင်းအဖွဲ့
ဇီဝကမ္မဗေဒပညာ (Physiology) အရ အင်ဒိုခရိုင်း စနစ် (Endocrine system) သည် ဂလင်းခေါ် အချွဲအိပ်များ (အကျိတ်) ၏ လုပ်ငန်းတာဝန်စနစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ခန္ဓာကိုယ်တွင် gland (ဂလင်း) ခေါ် အိပ် နှစ်မျိုးရှိသည်။
ငွေခုတ်ရွာ၊ မိုင်းမောမြို့နယ်
ငွေခုတ်ရွာ (Ngwehkoke)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ မိုင်းမောမြို့နယ်၊ မန်ခါးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၇၈၃၄ ဖြစ်သည်။
ဆာဗူးသီး
ဆာဗူးသီးသည် ချင်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ရိုးရာ အစားအစာ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဆာဗူးသီးသည် ချင်းလူမျိုးတို့၏ အဓိကဟင်းလျာအဖြစ် စားသုံးသော အစားအစာ မဟုတ်ပဲ အစာပြေစားသုံးသော အစားအစာ(Snack) အမျိုးအစား တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ဆာဗူးသီးဟူသော ချင်းဝေါဟာရမှာ ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါး စကားဖြစ်သည်။ ဆာသည် အသားဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး ဗူးသီးမှာ ပြောင်းဖူးပြုတ်ရည်ဟု အဓိပ္ပာယ် ထွက်သည်။ ထို့ကြောင့် ဆာဗူးသီး၏ မြန်မာလို အဓိပ္ပာယ်မှာ အသားနှင့် ပြောင်းဖူးပြုတ်ရည် ဖြစ်သည်။
ဆာဗူးသီး အစားအစာသည် မည်သည့် အချိန်က စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်ကို မှတ်တမ်းတင်ထားသော အထောက်အထားများ ရှာမတွေ့သေးပါ။ သို့သော်လည်း ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းက ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး မြန်မာဘုရင်များလက်ထက် ချင်းစော်ဘွားများ ခေတ်ကတည်းက စော်ဘွားများမှစ၍ သာမန်ပြည်သူများအထိ နှစ်သက်ခုံမင်စွာ စားသုံးခဲ့ကြသည်ဟု ချင်းလူကြီးသူမများက ပြောကြပေသည်။ ပထဝီအနေအထားအရ ချင်းတောင်တန်းဒေသတွင် ရှေးအခါက ဆန်စပါးထက် ပြောင်းဖူးကို ပိုမိုစိုက်ပျိုးကြသည်။ ထို့ကြောင့်ပြောင်းဖူးနှင့် ဆက်နွယ်သော ချင်းရိုးရာ အစားအသောက် ပေါ်ပေါက်လာခြင်းပင် ဖြစ်သည်ဟု ယူဆသည်။
ဆာဗူးသီး အစားအစာ ချက်ပြုတ်ရန် ပါဝင်သော အရာများမှာ သစ်သားဆုံဖြင့် ထောင်းထားသော အခွံချွတ် ပြောင်းဖူးကြမ်းအဆန်၊ အသားနှင့် ရေတို့ပင်ဖြစ်သည်။ ဟင်းခတ်မှုန့် မပါသော်လည်း အသား၏ အချိုဓာတ်နှင့် ပြောင်းဖူး၏ ချိုဆိမ့်သော အရသာ ပေါင်းစပ်ကာ ချိုဆိမ့်အိနေသော အရသာပင် ဖြစ်သည်။ ဆာဗူးသီး တစ်ခွက်စားပြီးပါက တောင်ယာလုပ်ငန်းကို တစ်နေကုန် မမောမပန်းဘဲ အလုပ်လုပ်နိုင်လောက်အောင် အာဟာရရှိသည်ဟု ချင်းရှေးလူကြီးများ၏ ဆိုရိုးစကား ရှိသည်။ အသားမှာ ရှေးအခါက နွားနောက်ဝမ်းတွင်းသား (နွားနောက် အူကို အများဆုံးသုံးသည်။)ကို အခွံချွတ် ပြောင်းဖူးကြမ်းဆန်ဖြင့် ရော၍ပြုတ်သည်။ ရရှိသည့် ပြုတ်ရည်ပျစ်ပျစ်ကို ပန်းကန်လုံးတွင်ထည့်၍ နွားနောက်ခြောက်ဖုတ်နှင့် တွဲ၍ စားသုံးသည်။ အပေါ့အငံကို လိုသလို ဆား၊ ဟင်းခတ်မှုန့်များ ထည့်စားကြသည်။ အစပ်ကြိုက်သူများ ငြုပ်သီးထည့်စားသည်။
ကောဒ့် ငါး
ကော့ဒငါးသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူသုံးအများဆုံး ငါးတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ဤငါးကို ကမ္ဘာ့မြောက်ဘက်ခြမ်းရှိ သမပိုင်းပင်လယ်များတွင် အမြောက်အမြား တွေ့ရသည်။ အထူးသဖြင့် ဥရောပတိုက် ပြင်သစ်နိုင်ငံနှင့် မြောက်အမေရိကတိုက် ဗာဂျင်းနီယားပြည်နယ်တို့၏ မြောက်ဘက်ကျသော အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာကမ်းခြေများတွင် အထူးပေါများသည်။ ကော့ဒငါးသည် ကိုယ်ထည်ခပ်ပြားပြားဖြစ်၍ အမြီးဘက်သို့ သွယ်ဆင်း သွားသည်။ ကျောပိုင်းနှင့် ကိုယ်နံဘေးတွင် အစိမ်းရောင်သန်းကာ အညိုစက်ကလေးများဖြင့် ပြည့်လျက်ရှိ၍ ဝမ်းပိုင်းမှာ ဖြူသည်။ သို့သော် ကျက်စားရာအရပ်ကိုလိုက်၍ အရောင်များ အနည်းငယ်ကွဲလွဲတတ်သည်။ ဆူးတောင်ရှည်လျား၍ မေးအောက်တွင် ငါးနှုတ်ခမ်းမွေးဟုခေါ်သော အမျှင်နှစ်ပင်ရှိသည်။
သာမန်အရွယ်ရောက်ပြီးသော ကော့ဒငါးသည် အလျား ၂ ပေ ကျော်မျှ ရှည်သည်။ သို့သော် အလျား ၆ ပေ၊ အလေးချိန် ပေါင် ၁ဝဝ ကျော်ရှိသည့် ကော့ဒငါးများကိုလည်း တစ်ခါတစ်ရံ တွေ့ရတတ်၍၊ တစ်ခါက အလေးချိန် ပေါင် ၄ဝဝ ခန့် စီးသော ကော့ဒငါးကိုပင် ဖမ်းဆီးရမိဘူးလေသည်။ ဤငါးမျိုးသည် ပုစွန်၊ ကနန်း၊ ယောက်သွား၊ ငါးငယ်ကလေးများနှင့် ပင်လယ်ကျောက်ပွင့်အမျိုးမျိုးကိုစားသည်။ အလွန် အစားကြမ်းသည့်အတိုင်း ရေထဲ၌ တွေ့ရသမျှ ပစ္စည်းအားလုံးလိုလိုကို စားမျိုတတ်ရာ၊ ကော့ဒငါး၏ ဝမ်းပိုက်အတွင်းမှ ကတ်ကျေး၊ သံဗူး၊ ဓား၊ သားရေစ၊ မှန်စ၊ ကျောက်ခဲ၊ သော့တွဲစသည့် ပစ္စည်းမျိုးစုံတွေ့ရဘူးသည်။ အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာ မြောက်ပိုင်းကျသော ဥရောပကမ်းခြေဘက်ရှိ ကော့ဒငါးများသည် ဖေဖော်ဝါရီလမှ ဧပြီလအတွင်း ဥအုကြ၍၊ အမေရိကတိုက်ကမ်းခြေတွင် အောက်တိုဘာမှ ဇန်နဝါရီလအထိ အုကြသည်။ အရွယ်ရောက်ပြီးသော ကော့ဒငါး တစ်ကောင်သည် ဥအုချိန်တစ်ချိန်အတွင်း၌ ဥပေါင်း ၃ သန်းမှ ၁ဝ သန်းအထိ အုနိုင်သည်။ သို့သော် ဥများသည် အလွန် သေးငယ်၍ ပင်လယ်ရေမျောဒိုက်များနှင့်အတူ ရေပေါ်တွင် ပေါလောပေါ်လျက်မျောနေတတ်ရာ ထိုသို့မျောနေစဉ် အချိန်တွင် လည်ကောင်း၊ ဥမှ ပေါက်စအရွယ်တွင် လည်းကောင်း၊ အခြားငါးအမျိုးမျိုးနှင့် ပင်လယ်သတ္တဝါတို့၏ စားသောက်ခြင်းကို ခံရသောကြောင့်၊ ကော့ဒငါးအရေအတွက်သည် ထင်သလောက်များပြားလာခြင်း၊ လျင်စွာတိုးပွားလာခြင်းမရှိချေ။
ကော့ဒငါး၏အသားသည် အနည်းငယ်ကြမ်းတမ်း၍ အရသာမှာ ပြောပလောက်အောင်မကောင်းချေ။ သို့သော် အာဟာရ ဓာတ်နှင့်ပြည့်စုံခြင်း၊ လွယ်ကူစွာဆားနယ်နိုင်၊ အခြောက်လှန်းနိုင် ခြင်းတို့ကြောင့်၊ ယင်းတို့ကို နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း မြောက်မြားစွာ ဖမ်းဆီးပြီးနောက်၊ များသောအားဖြင့် အသားကို ဆားနယ်၍ဖြစ်စေ၊ အခြောက်လှန်း၍ဖြစ်စေ၊ ရောင်းချကြသည်။
အသားသာမက ကော့ဒငါး၏အစိတ်အပိုင်းအားလုံးလိုလိုပင် အသုံးဝင်ပေသည်။ ကော့ဒငါး၏ အသည်းမှရသော အဆီသည် ဗီတာမင်ဒီဓာတ်၊ ထုံးဓာတ်နှင့် ဖော့စဖောရပ်တို့ဖြင့် များစွာ ကြွယ်ဝသောကြောင့် ဆေးဝါးဖက်တွင် များစွာ အဖိုးတန်သည်။ ဤအဆီကို ငါးကြီးဆီဟု လူသိများလေသည်။ စည်ဖောင်းများမှလည်း ငါးစည်ဖောင်းကော်ကိုရနိုင်သည်။ ငါးခေါင်းနှင့် စား မကောင်းသော အသားများကိုမူ အခြောက်လှန်းပြီးသော် အချို့ တိုင်းပြည်များတွင် ကျွဲနွားစာအဖြစ်လည်းကောင်း၊ မြေဩဇာအဖြစ်လည်းကောင်း အသုံးပြုကြသည်။
ကော့ဒငါးကို အကြီးအကျယ်ဖမ်းဆီးရောင်းချကြသော တိုင်းပြည်များမှာ နော်ဝေး၊ ဆွီဒင်၊ ဗြိတိန်၊ ပြင်သစ်၊ ကနေဒါ၊ နျူးဖေါင်းလန်၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် အလာစကာပြည် နယ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ကော့ဒငါးသည် ရေနက်တွင် ကျက်စားသော ငါးမျိုးဖြစ်၍ ယင်းတို့ကို ဆွဲပိုက်များဖြင့်လည်းကောင်း၊ ငါးမျှားတန်များဖြင့်လည်းကောင်း ဖမ်းဆီးလေ့ရှိကြသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ငါး
မြတ်စွာချောင်းရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
မြတ်စွာချောင်းရွာ(Myatswarchaung)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ရေတံခွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၃၃၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရေတံခွန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၁၉၆ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၀၉၅ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခွေးအိပ်ချောင်းရွာ
ခွေးအိပ်ချောင်း
ကညင်ချောင်းလက်ခုတ်ရွာ၊ အောက်မအူထုံး
ကညင်ချောင်းလက်ခုတ်ရွာ၊ အောက်မအူထုံး
အ.ထ.က(၂)အင်းစိန်
ပြင်ပလင့်ခ်များ
၁၉၆၂ တွင်စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
ကျွဲကျရွာ၊ မင်းကင်းမြို့နယ်
ကျွဲကျရွာ (Kywekya)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ မင်းကင်းမြို့နယ်၊ ပေါက်အိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၈၇၃ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းကင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အောက်နန်းရာရွာ၊ အောက်နန်းရာ
အောက်နန်းရာရွာ၊ အောက်နန်းရာ
မြန်မာပြည် စာအုပ်ဖြန့်ချိရေးဌာန
မြန်မာပြည် စာအုပ်ဖြန့်ချိရေးဌာန သည် နဂါးနီ စာအုပ်တိုက်နှင့်အပြိုင် နိုင်ငံရေးစာအုပ်များ ထုတ်ဝေသည့် မြန်မာ ပုံနှိပ်တိုက် ဖြစ်သည်။ ဦးထွန်းအေး ထူထောင်သည်။
နောက်ခံသမိုင်း
နဂါးနီ စာအုပ်အသင်း တစ်နှစ်နီးပါး ရှိလာသည့်အခါ ဘဏ္ဍာရေးအကြပ်အတည်း ဖြစ်လာသည်။ တိုက်ရှင်ဖြစ်သော ဦးနုနှင့် ဦးထွန်းအေးတို့က နည်းလမ်းရှာဖွေသော်လည်း သဘောထား မတိုက်ဆိုင်။ သို့ဖြစ်ရာ ဦးထွန်းအေးက ယခင်လုပ်ကိုင်နေသည့် ထွန်းအေး စာအုပ်ဖြန့်ချိရေးကို အမည်ပြောင်းကာ နဂါးနီနှင့် အပြိုင်လုပ်ရန် ကြိုးစားခြင်း ဖြစ်သည်။
ပန်းဆိုးတန်း၌ တိုက်ဖွင့်သည်။ နဂါးနီဖွင့်စဉ်က "သူဌေးဝါဒ" နှင့် ဖွင့်သည့်နည်းတူ မြန်မာပြည် ဖွင့်သောအခါလည်း "ဓနရှင်လောက" ဖြင့် စခဲ့သည်။ ၁၉၃၉ ခု၊ စက်တင်ဘာလ ၅ ရက်တွင် စဖွင့်ပြီး ဒဂုန် သခင်တင်ရေးပေးသော သီချင်းဖြစ်သည်။ မောနင်းတင်တင် ဆိုကာ ဂီတာကို ကိုဖူးညို၊ တယောကို ကိုဘကိုး တီးပေးသည်။
စာရေးသူများမှာ နဂါးနီ၌ ရေးသူများပင် ဖြစ်သည်။
ဆပ်သေရွာ၊ ရေဦးမြို့နယ်
ဆပ်သေရွာ (Satthay)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရေဦးမြို့နယ်၊ အင်တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၂၉၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝိသုဒ္ဓိမဂ်
ထေရဝါဒ၏ တိပိဋက ခေါ် ပိဋကတ်သုံးပုံကျမ်းစာပြင်ပတွင် အရေးပါဆုံးသော ကျမ်းစာအဖြစ်လည်း ယူဆကြ၍ ပိဋကတ်သုံးပုံကျမ်းစာများ၏ အဖွင့် အဋ္ဌကထာဖြစ်၍ လွယ်ကူရှင်းလင်း ပြည့်စုံသည့် မဏ္ဍိုင်ကျမ်းတစ်ခုအဖြစ်လည်း ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။
တည်ဆောက်ပုံ
ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းကို မဇ္ဈိမနိကာယ်လာ "ရထဝိနီတိသုတ်"အပေါ်တွင် အခြေခံ၍ဖွင့်ဆိုသည်ဖြစ်၍ သီလစင်ကြယ်မှုမှ လှမ်းတက်ကာ နောက်ဆုံးအန္တိမပန်းတိုင်ဖြစ်သည့် နိဗ္ဗာန်သို့ အဆင့်ခုနစ်ဆင့်ဖြင့် ရောက်ရှိနိုင်ကြောင်းကို ဖော်ပြထားသည်။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ပါ အကြောင်းအရာတို့သည် အစောပိုင်းကျမ်းစာ ဝိမုတ္တိမဂ်တွင် ပါရှိသော အကြောင်းအရာများနှင့် အတော်လေး ဆင်တူမှုရှိ၏ ။
နောက်ပိုင်းဖြစ်ထွန်းမှုများအပေါ် ထင်မြင်သုံးသပ်မှု
ဝိသုဒ္ဓိမဂ်သည် ထေရဝါဒ အဘိဓမ္မာ၏ ဒဿနပိုင်းဆိုင်ရာများကို ရောင်ပြန်ဟပ်ညွှန်းဆိုနိုင်ကာ ရှေးအကျဆုံးဗုဒ္ဓကျမ်းစာများ (သုတ်များ)တွင် မတွေ့ရသော တီထွင်မှုများ၊ ဘာသာပြန်အနက်ဖွင်ဆိုချက်များပါသည်ဟု အနောက်တိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။ ဗုဒ္ဓဃောသမထေရ်၏ ဤကျမ်းစာတွင် မူရင်းကျမ်းများတွင်မပါသည့် လမ်းညွှန်ချက်များ၊ ဥပမာအနေဖြင့် နိမ္မိတရုပ်ကို ထိန်းသိမ်းခြင်းနည်းလမ်းများ[?] စသည်ကဲ့သို့သော လမ်းညွှန်ချက်များပါဝင်သည်ဟုလည်း ၎င်းတို့က ထင်မြင်ယူဆကြသည်။ ထိုသဘောသည် ထေရဝါဒ ကသိုဏ်းရှုမှုတွင် နောက်ပိုင်းမှဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။
ကသိုဏ်းကျင့်စဉ်
ဝိသုဒ္ဓိမဂ်သည် ကသိုဏ်းကျင့်ကြံမှုအပေါ်တွင် အဓိကထားသည်။ ဌာနိဿရော မထေရ် (Ṭhānissaro) အရ "ကျမ်းစာသည် ထပ်ဆင့်လက္ခဏာများကို ပေါ်စေရန်အလို့ငှာ အခြားတရားထိုင်ခြင်းနည်းများကို ကသိုဏ်းနည်းထဲသို့ အံဝင်ရန်ကြိုးပမ်းထားသည်။ သို့သော် ကျမ်းစာပါဖွင့်ဟဝန်ခံချက်များအနေဖြင့်ကို အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်းသည် ကသိုဏ်းထဲသို့ အံမဝင်ပါ။" ကသိုဏ်းတရားရှုခြင်းအပေါ် အလေးပေးသော ဝိသုဒ္ဓိမဂ်သည် ပါဠိကျမ်း(ရင်း)စာများနှင့် သွေဖည်ရာ ဈာန်ကျင့်စဉ်ကို အဓိကထား၍ မူရင်းကျမ်းစာများနှင့်မတူဘဲ အဋ္ဌကထာများ၌ ဈာန်ကို တစ်မျိုးအနက်ဖွင့်ထားသည်ဟု ဌာနိဿရော မထေရ်ကပင် ဖော်ပြသည်။
ထေရဝါဒမဟုတ်သော လွှမ်းမိုးမှုများ
'ဒေးဗစ် ကာလုပဟန'က ဝိသုဒ္ဓိမဂ်တွင် အဇ္ဈတ္တဝိဇ္ဇ ခေါ် ရုပ်လွန်ဘောတရား ထင်မြင်ချက်ပေးမှုများ၊ ဥပမာ : သဗ္ဗတ္ထိဝါဒ (Sabbatthivāda)၊ သုတ္တဝါဒ (Suttavāda) တို့အပြင် ယောဂစရဝါဒ (Yogācāra) တို့၏ သဘောတရားများပါဝင်သည်ဟု မှတ်ချက်ပြုသည်။ ကာလုပဟန၏ မှတ်ချက်မှာ : "ဗုဒ္ဓဃောသမထေရ်သည် မဟာဝိဟာရ(အသိုင်းအဝိုင်း)အတွင်းသို့ အယူဆသစ်များကို သိသာထင်ရှားသောနည်းလမ်းဖြင့် စတင်မိတ်ဆက်ရာ၌ အလွန်သတိထားတော်မူသည်။ ၎င်း၏လက်ရာစာပေများက်ု ဝေဖန်စိစစ်မည့်သူများ၏ စိတ်ထဲ၌ သံသယပွားခြင်းမရှိစေဘဲ အယူဆအသစ်နှင့် အဟောင်းတို့ကို ရောနှောအဆင်ပြေစေခဲ့သူ ဗုဒ္ဓဃောသမထေရ်၏ စွမ်းရည်များမှာ ဤဝိသုဒ္ဓိမဂ်နှင့် အဋ္ဌကထားများပင်ဖြစ်သည်။"
အကျဉ်း
ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကို အပိုင်းကြီး (၃) ပိုင်းဖြင့် စီရင်ဖွဲ့စည်းထားရာ ၎င်းတို့မှာ :
စင်ကြယ်ခြင်း ခုနစ်ပါး
အကျင့်တရားနှင့် လက်ဆင့်ကမ်းပြိုင်ပွဲဝင်သည့် ရထား ခုနစ်စင်းတို့ကြား နှိုင်းယှဉ်ချက်သည် ပန်းတိုင်သို့ရောက်ရှိရေး ဆိုသည်အချက်ဖြစ်သည်။ နောက်တစ်ဆင့်တက်လှမ်းရန်အတွက် စင်ကြယ်မှုတစ်ခုခြင်းစီကို လိုအပ်ပေသည်။ ထို့ကြောင့် စင်ကြယ်မှု ခုနစ်ပါး (သတ္တ ဝိသုဒ္ဓိ) အဖြစ်ရည်ညွှန်းကြရာ :
ဤသို့ "ပညာ၊ ဒိဋ္ဌိဖြင့် စင်ကြယ်ခြင်း"သည် တရား၏ အထွတ်အထိပ်ဖြစ်၍ လွတ်မြောက်ရာ နိဗ္ဗာန်ကို ပို့ဆောင်ပေးနိုင်သည်။ လက္ခဏာသုံးပါးဖြစ်သော ဒုက္ခ၊ အနတ္တ၊ အနိစ္စ တို့အပေါ်တွင် အလေးပေးရှုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ သမထဖြစ်ရေးထက် ဝိပဿနာဖြစ်ရေးကို ဦးစားပေးထားလေသည်။
ရပ်သာရွာသစ်ရွာ
ရပ်သာရွာသစ်ရွာ
ဝိသုဒ္ဓိမဂ်
တန်ခိုးစွမ်းအင်
ပညာရှင်များဖော်ပြချက်အရ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်သည် ဟိန္ဒူဘာသာ၊ဂျိန်းဘာသာ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ တို့၌ အလွန်ရှားပါးသည့် ကျမ်းစာများထဲက တစ်စောင်ဖြစ်ကာ သိဒ္ဓိဟူသော သာမန်ထက်လွန်ကဲသည့် တန်ခိုးအစွမ်းပိုင်ဆိုင်နိုင်ရေးအတွက် မည်သို့ပြုမူကျင့်ကြံရမည်ကို ပြသသောကျမ်းအဖြစ် ယူဆခဲ့ကြသည်။ မြေလျှိုး မိုးပျံ စသော စွမ်းအားများကို မဟာဘူတတစ်ခုကို အခြားတစ်ခုသို့ (ဥပမာ ပထဝီဓာတ်မှ အာပေါဓာတ်သို့) ပြောင်းလဲခြင်းဖြင့် ရရှိနိုင်သည်။ ကျင့်ကြံသောသူသည် ကသိုဏ်းကို တစ်ဖက်ကမ်းခပ်တတ်မြောက်ရန်လိုအပ်ပေသည်။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ဖြင့် ကျင့်ကြံဖူးသော ဒိပမား သည် ထိုသို့စွမ်းအားများကို သရုပ်ပြနိုင်သည်ဟု ဆိုကြ၏ ။
ရင်းမြစ်များ
ကဏ္ဍ:ပါဠိစာပေ ကဏ္ဍ:ထေရဝါဒ ကျမ်းစာများ
ဝါးရုံ (အထက်)ရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
ဝါးရုံ (အထက်)ရွာ(Waryon(Upper))သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ဝါးရုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၄၈၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝါးရုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၀၇ ဦး၊ မ ၈၅၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၅၇ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဗို့
ဗို့(Volt)သည် လျှပ်စစ်တွန်းအား၊လျှပ်စစ်တွန်းအားခြားနားချက်၊လျှပ်စစ်ဖိအား တို့အတွက် [SI] စနစ်(သင်္ကတ:V)ဖြင့် သတ်မှတ်ထားသော အရာဖြစ်သည်။ အီတလီ ရူပဗေဒပညာရှင် အလက်ဇန်ဒရိုဗိုလတာ (1745–1827) ကို ဂုဏ်ပြုပြီး သတ်မှတ်ထားသော အမည်ဖြစ်သည်။ (လျှပ်စစ်ဓာတ် တွန်းဖိသောအား) ==လျှပ်စစ်သင်္ကေတ=အားြဖင့် ဗို့ကို Electromotive Force=E ( သို့မဟုတ် ) Volt=V ဟု သတ်မှတ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုမှု
ဆင်ဂဲလ်ဗို့ ကိုသတ်မှတ်သည်မှာ လျှပ်ကူးဝါယာတစ်ချောင်း၏ အမှတ်နှစ်ခုကြားတွင် လျှပ်စီး တစ်အင်ပီယာသည် စွမ်းအား တစ်ဝပ် ကို အသုံးပြုဆုံးရှုံးစေလျှင် ၎င်းအမှတ်နှစ်ခုကြားရှိ လျှပ်စစ်တွန်းအားခြားနားချက် ကိုဆင်ဂဲလ်ဗို့ဟု သတ်မှတ်သည်။ အခြားနည်းတစ်ခုဖြင့် တစ်မီတာအကွာအဝေးတွင်အပြိုင်လိုက်ရှိနေသော မျက်နှာပြင်နှစ်ခုမှ ဖြစ်ပေါ်စေသော သံလိုက်စက်ကွင်းသည် တစ်ကူးလောင့်တွင် တစ်နယူတန် ရှိခဲ့လျှင် ဟုလည်းသတ်မှတ်သည်။ ထို့အပြင် အမှတ်နှစ်ခုကြားရှိ တွန်းအားခြားနားချက် သည် ၎င်းအမှတ်နှစ်ခုကြား ဖြတ်စီးသောလျှပ်စစ် တစ်ကူးလောင့်ဘ်တွင် စွမ်းအင်ပမာဏ တစ် ဂျိုးကို ပေးနိုင်လျှင် ဟုလည်းသတ်မှတ်သည်။SI ယူနစ်သတ်မှတ်ချက်ဖြင့် -
ထို့ပြင် ၎င်းကို လျှပ်စီးနှင့်အုမ်း၊အမ်ပီယာနှင့်ဝပ်၊ကူးလောင့်ဘ်နှင့်ဂျိုး တို့ကိုလိုက်၍ တွက်ချက်နိုင်သေးသည်။
ဗို့အားနှင့် လျှပ်စီးများကို ထင်သာစေရန် ရေပိုက်အတွင်း ရေစီးသည့်ဥပမာဖြင့်လည်းတင်စား ပြောဆိုကြသည်။ ပိုက်အတွင်း ရေစီးဆင်းရန် တွန်းသည့်ဖိအားသည် ဗို့ နှင့်တူပြီး စီးဆင်းသွားသည့် ရေသည် လျှပ်စီးနှင့်တူသည်။ ရေဖိအားများလေ ရေအဝေးသို့ပိုရောက်လေဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း
၁၈၈၀ တွင် ဓာတုနည်းဖြင့် လျှပ်စစ်ထုတ်ယူမှုကို Luigi Galvani ၏ လျှောက်လဲတင်သွင်းမှုအပေါ် သဘောထားကွဲလွဲကြပြီးနောက် အလက်ဇန်ဒရိုဗိုလတာ သည် ဘက္ထရီတို့၏ ရှေ့ပြေးပုံစံဖြစ်လာမည့် တည်ငြိမ်လျှပ်စစ်ကိုထုတ်ပေးနိုင်သော Voltaic pile ကို တီထွင်ခဲ့သည်။ လျှပ်စစ်ထုတ်ယူရန် ဇင့် နှင့် ငွေ အတွဲတို့သည် အကျိုးရှိသည်ကိုလည်း အလက်ဇန်ဒရိုဗိုလတာ တွေ့ရှိခဲ့သည်။၁၈၈၀ နှစ်များအတွင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလျှပ်စစ်ကွန်ဂရက် (ယခု IEC-International Electrotechnical Commission)မှ လျှပ်စစ်ရွေ့လျားစွမ်းအားကို ဗို့ ဟုသတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ဗို့ကို လျှပ်ကူးဝါယာတစ်ချောင်း၏ အမှတ်နှစ်ခုကြားတွင် လျှပ်စီး တစ်အင်ပီယာသည် စွမ်းအား တစ်ဝပ် ကို အသုံးပြုဆုံးရှုံးစေလျှင် ၎င်းအမှတ်နှစ်ခုကြားရှိ လျှပ်စစ်တွန်းအားခြားနားချက်(ယခု ဗို့) ဟုသတ်မှတ်ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။
ကောင်ဖားရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
ကောင်ဖားရွာ (Kawnghpar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ ပေါ့ယားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၆၅၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပေါ့ယားကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၆၂ ဦး၊ မ ၂၀၃၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၉၀၁ ဦးနေထိုင်သည်။
မက္ခရာရွာ၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်
မက္ခရာရွာ (Metkhayar)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်၊ ဧည့်ပြကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၇၁၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဧည့်ပြကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၆၁ ဦး၊ မ ၁၅၀၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၉၆၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကောင်ဖားရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မက္ခရာရွာ၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကမ်းဖြူရွာ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်
ကမ်းဖြူရွာ (Kanhpyu)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ ကမ်းဖြူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၈၂၁၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကမ်းဖြူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၄၀ ဦး၊ မ ၁၈၈၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၃၂၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေစကြိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကြိမ်ချောင်းရွာ၊ အောက်မအူထုံး
ကြိမ်ချောင်းရွာ၊ အောက်မအူထုံး
သနတ်ချောင်းဘူတာ
သနတ်ချောင်းဘူတာ
မလီဒီရွာ၊ ပူတာအိုမြို့နယ်
မလီဒီရွာ(Malidi)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ပူတာအိုမြို့နယ်၊ ဆာရ်ခွမ်ဒမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၅၁၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆာရ်ခွမ်ဒမ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၇၄ ဦး၊ မ ၁၂၄၂ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၅၁၆ ဦး နေထိုင်သည်။
ကော်ဘတ်စ် (ကြယ်စုတန်း)
ကော်ဘတ်စ် (Corvus) သည် တောင်ကမ္ဘာခြမ်းကောင်းကင်ရှိ ‌သေးငယ်သော ကြယ်စုတန်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ လက်တင်ဘာသာဖြင့် ကျီးကန်းနွယ်ဝင်ငှက် (Crow) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး ၂ ရာစုနှစ်တွင် နက္ခတ္တပညာရှင် တော်လမီက ပြုစုခဲ့သည်။ ယင်းသည် ခေတ်သစ် ၈၈ ကြယ်စုတန်းစာရင်း၌လည်း ပါဝင်လျက်ရှိသည်။ ကြယ်စုတန်းရှိ အတောက်ပဆုံး ကြယ်များမှာ Gamma Corvi, Delta Corvi, Epsilon Corvi နှင့် Beta Corvi တို့ဖြစ်ကြသည်။
ဥယျာဉ်ရွာ၊ လမိုင်း
ဥယျာဉ်ရွာ၊ လမိုင်း
လူဇင်ဘတ်ဘာသာစကား
Luxembourgish (also Luxemburgish, Luxembourgian, Letzebu(e)rgesch; Luxembourgish: Lëtzebuergesch ) is a West Germanic language that is spoken mainly in Luxembourg. About 600,000 people speak Luxembourgish worldwide.
မော်ဆဲလ်ဖရန်ကိုနီယန်စကား၏စံဘာသာစကားအနေဖြင့် လူဇင်ဘတ်ဘာသာစကားသည် အခြားကုန်းမြင့်ပိုင်းဂျာမန်စကားနှင့် ပင်မအုပ်စုခွဲဖြစ်သည့် အနောက်ဂျာမနစ်ဘာသာစကား၏အခြားမျိုးခွဲဘာသာစကားများနှင့်ဆင်တူသည်။ The status of Luxembourgish as an official language in Luxembourg and the existence there of a regulatory body have removed Luxembourgish, at least in part, from the domain of Standard German, its traditional Dachsprache.
ရာဇဝင်
Due to the fact that Luxembourgish has a maximum of some 600.000 native speakers, resources in the language like books, newspapers, magazines, television, internet etc. are limited. Since most Luxembourgers also speak Standard German and French there is strong competition with these two which both have very large language resources and therefore the use of Luxembourgish up to now remains quite limited.
Speech
Luxembourgish is considered the national language of Luxembourg and also one of the three administrative languages, alongside German and French.
In Luxembourg, 77% of citizens can speak Luxembourgish. Luxembourgish is also spoken in the Arelerland region of Belgium (part of the Province of Luxembourg) and in small parts of Lorraine in France.
In the German Eifel and Hunsrück regions, similar local Moselle Franconian dialects of German are spoken. The language is also spoken by a few descendants of Luxembourg immigrants in the United States and Canada.
Other Moselle Franconian dialects are spoken by ethnic Germans long settled in Transylvania, Romania (Siebenbürgen).
Moselle Franconian dialects outside the Luxembourg state border tend to have far fewer French loanwords, and these mostly remain from the French Revolution.
The political party that places the greatest importance on promoting, using and preserving Luxembourgish is the Alternative Democratic Reform Party (ADR) and its electoral success in the 1999 election pushed the CSV-DP government to make knowledge of it a criterion for naturalisation. It is currently also the only political party in Luxembourg that wishes to implement written laws also in Luxembourgish and that wants Luxembourgish to be an officially recognized language of the European Union. In this context, in 2005, politician Jean Asselborn of LSAP rejected a demand made by ADR to make Luxembourgish an official language of the European Union citing financial reasons and the suffiency of official German and French.
မျိုးကွဲများ
There are several distinct dialect forms of Luxembourgish including Areler (from Arlon), Eechternoacher (Echternach), Kliärrwer (Clervaux), Miseler (Moselle), Stater (Luxembourg), Veiner (Vianden), Minetter (Southern Luxembourg) and Weelzer (Wiltz). Further small vocabulary differences may be seen even between small villages.
Increasing mobility of the population and the dissemination of the language through mass media such as radio and television are leading to a gradual standardisation towards a "Standard Luxembourgish" through the process of koineization.
Surrounding languages
There is no distinct geographic boundary between the use of Luxembourgish and the use of other closely related High German dialects (for example, Lorraine Franconian); it instead forms a dialect continuum of gradual change.
Spoken Luxembourgish is relatively hard to understand for speakers of German who are generally not familiar with Moselle Franconian dialects (or at least other West Central German dialects). They can usually read the language to some degree. For those Germans familiar with Moselle Franconian dialects, it is relatively easy to understand and speak Luxembourgish as far as the everyday vocabulary is concerned. The large number of French loanwords in Luxembourgish may hamper communication about certain topics, or with certain speakers (who use many French loanwords).
စံပြုခြင်း
A number of proposals for standardising the orthography of Luxembourgish can be documented, going back to the middle of the 19th century. There was no officially recognised system until the adoption of the "OLO" (ofizjel lezebuurjer ortografi) on 5 June 1946. This orthography provided a system for speakers of all varieties of Luxembourgish to transcribe words the way they pronounced them, rather than imposing a single, standard spelling for the words of the language. The rules explicitly rejected certain elements of German orthography (e.g., the use of ä and ö, the capitalisation of nouns). Similarly, new principles were adopted for the spelling of French loanwords. ဤအဆိုပြုထားသော ရေးထုံးဖွဲ့နည်းသည် လူတို့ရင်းနှီးပြီးသားဖြစ်သော ရှိပြီးသား "နိုင်ငံခြား" စံနှုန်းများနှင့် ကွဲပြားသောကြောင့် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အတည်ပြုချက်ကို မနှစ်သက်ပါ။
A more successful standard eventually emerged from the work of the committee of specialists charged with the task of creating the Luxemburger Wörterbuch, published in 5 volumes between 1950 and 1977. The orthographic conventions adopted in this decades-long project, set out in Bruch (1955), provided the basis of the standard orthography that became official on 10 October 1975. Modifications to this standard were proposed by the Permanent Council of the Luxembourguish language and adopted officially in the spelling reform of 30 July 1999. A detailed explanation of current practice for Luxembourgish can be found in Schanen & Lulling (2003).
Alphabet
The Luxembourgish alphabet consists of the 26 Latin letters plus three letters with diacritics: é, ä, and ë. In loanwords from French and Standard German, other diacritics are usually preserved:
In German loanwords, the digraphs and  indicate the diphthong, which does not appear in native words.
Orthography of vowels
! Spelling ! IPA ! Example
ရောင်ချည်ဦးရွာ၊ နတ်မှော်
ရောင်ချည်ဦးရွာ၊ နတ်မှော်
လူဇင်ဘတ်ဘာသာစကား
Eifeler Regel
Like many other varieties of Western High German, Luxembourgish has a rule of final n-deletion in certain contexts. The effects of this rule (known as the "Eifel Rule") are indicated in writing, and therefore must be taken into account when spelling words and morphemes ending in n or nn. For example:
Consonants
The consonant inventory of Luxembourgish is quite similar to that of Standard German.
Nominal syntax
Luxembourgish has three genders (masculine, feminine, and neuter), and three cases (nominative, accusative, and dative). These are marked morphologically on determiners and pronouns. As in German, there is no morphological gender distinction in the plural.
The forms of the articles and of some selected determiners are given below:
As seen above, Luxembourgish has plural forms of en ("a, an"), namely eng in the nominative/accusative and engen in the dative. They are not used as indefinite articles, which—as in German and English—do not exist in the plural, but they do occur in the compound pronouns wéi en ("what, which") and sou en ("such"). For example: wéi eng Saachen ("what things"); sou eng Saachen ("such things"). Moreover, they are used before numbers to express an estimation: eng 30.000 Spectateuren ("some 30,000 spectators").
Distinct nominative forms survive in a few nominal phrases such as der Däiwel ("the devil") and eiser Herrgott ("our Lord"). Rare examples of the genitive are also found: Enn des Mounts ("end of the month"), Ufanks der Woch ("at the beginning of the week"). The functions of the genitive are normally expressed using a combination of the dative and a possessive determiner: e.g. dem Mann säi Buch (lit. "to the man his book", i.e. "the man's book"). This is known as a periphrastic genitive, and is a phenomenon also commonly seen in dialectal and colloquial German, and in Dutch.
The forms of the personal pronouns are given in the following table (unstressed forms appear in parentheses):
The 2pl form is also used as a polite singular (like French vous, see T-V distinction); the forms are capitalised in writing:
Like most varieties of colloquial German, but even more invariably, Luxembourgish uses definite articles with personal names. They are obligatory and not to be translated:
A feature Luxembourgish shares with only some western dialects of German is that women and girls are most often referred to with forms of the neuter pronoun hatt:
Adjectives
Luxembourgish morphology distinguishes two types of adjective: attributive and predicative. Predicative adjectives appear with verbs like sinn ("to be"), and receive no extra ending:
Attributive adjectives are placed before the noun they describe, and change their ending according to the grammatical gender, number, and case:
Curiously, the definite article changes with the use of an attributive adjective: feminine d '  goes to déi (or di), neuter d '  goes to dat, and plural d '  changes to déi.
The comparative in Luxembourgish is formed analytically, i.e. the adjective itself is not altered (compare the use of -er in German and English; tall → taller, klein → kleiner). Instead it is formed using the adverb méi: e.g. schéin → méi schéin
The superlative involves a synthetic form consisting of the adjective and the suffix -st: e.g. schéin → schéinst  (compare German schönst, English prettiest). Attributive modification requires the emphatic definite article and the inflected superlative adjective:
Predicative modification uses either the same adjectival structure or the adverbial structure am+ -sten: e.g. schéin → am schéinsten:
Some common adjectives have exceptional comparative and superlative forms:
Several other adjectives also have comparative forms, not commonly used as normal comparatives, but in special senses:
Word order
Luxembourgish exhibits "verb second" word order in clauses. More specifically, Luxembourgish is a V2-SOV language, like German and Dutch. In other words, we find the following finite clausal structures:
Non-finite verbs (infinitives and participles) generally appear in final position:
These rules interact so that in subordinate clauses, the finite verb and any non-finite verbs must all cluster at the end. Luxembourgish allows different word orders in these cases: This is also the case when two non-finite verb forms occur together:
Luxembourgish (like Dutch and German) allows prepositional phrases to appear after the verb cluster in subordinate clauses:
Vocabulary
Luxembourgish has borrowed many French words. For example, the word for a bus driver is Buschauffeur (as in Dutch and Swiss German), which would be Busfahrer in German and chauffeur de bus in French.
Some words are different from Standard German, but have equivalents in German dialects. An example is Gromperen (potatoes – German: Kartoffeln). Other words are exclusive to Luxembourgish.
Selected common phrases
Note: Words spoken in sound clip do not reflect all words on this list.
Neologisms
Neologisms in Luxembourgish include both entirely new words, and the attachment of new meanings to old words in everyday speech. The most recent neologisms come from the English language in the fields of telecommunications, computer science, and the Internet.
Recent neologisms in Luxembourgish include:
Academic projects
Between 2000 and 2002, Luxembourgish linguist Jérôme Lulling compiled a lexical database of 125,000-word forms as the basis for the first Luxembourgish spellchecker (Projet C.ORT.IN.A).
The LaF (Lëtzebuergesch als Friemsprooch – Luxembourgish as a Foreign Language) is a set of four language proficiency certifications for Luxembourgish and follows the ALTE framework of language examination standards. The tests are administered by the Institut National des Langues Luxembourg.
The "Centre for Luxembourg Studies" at the University of Sheffield was founded in 1995 on the initiative of Professor Gerald Newton. It is supported by the government of Luxembourg which funds an endowed chair in Luxembourg Studies at the university. The first class of students to study the language outside of the country as undergraduate students began their studies at the 'Centre for Luxembourg Studies' at Sheffield in the academic year 2011–2012.
Endangered status claims
UNESCO declared Luxembourgish to be an endangered language in 2019, adding it to its Atlas of the World's Languages in Danger.
Additionally, some local media have argued that the Luxembourgish language is at risk of disappearing, and that it should be considered an endangered language. Even though the government claims that more people than ever are able to speak Luxembourgish, these are absolute numbers and often include the many naturalized citizens who have passed the Sproochentest, a language test that certifies the knowledge of merely A.2. in speaking and B.1. in understanding.
Luxembourgish language expert and historian Alain Atten argues that not only the absolute number of Luxembourgish speakers should be considered when defining the status of a language, but also the proportion of speakers in a country. Noting that the proportion of native Luxembourgish speakers has decreased in recent decades, Atten believes that Luxembourgish will inevitably disappear, stating:
"It is simple math, if there are about 70% foreigners and about 30% Luxembourgers (which is the case in Luxembourg City), then it can impossibly be said that Luxembourgish is thriving. That would be very improbable."
Alain Atten also points out that the situation is even more dramatic, since the cited percentages take only the residents of Luxembourg into account, excluding the 200,000 cross-border-workers present in the country on a daily basis. This group plays a major role in the daily use of languages in Luxembourg, thus further lowering the percentage of Luxembourgish speakers present in the country.
The following numbers are based on statistics by STATEC (those since 2011) and show that the percentage of the population that is able to speak Luxembourgish has been constantly diminishing for years (Note that the 200,000 cross-border workers are not included in this statistic):
It has also been argued that two very similar languages, Alsatian and Lorraine Franconian, which were very broadly spoken by the local populations at the beginning of the 20th century in Alsace and in Lorraine respectively, have been nearly completely supplanted by French, and that a similar fate could also be possible for Luxembourgish. Another example of the replacement of Luxembourgish by French occurred in Arelerland (historically a part of Luxembourg, today in Belgium), where the vast majority of the local population spoke Luxembourgish as a native language well into the 20th century. Today, Luxembourgish is nearly extinct in this region, having been replaced by French.