cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဝင်းဖေ (ဒါရိုက်တာ)
ဦးဝင်းဖေသည် မြန်မာနိုင်ငံမှ ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ၊ စာရေးဆရာ၊ ပန်းချီဆရာ တစ်ဦးဖြစ်သည်။ သူနှင့်ခေတ်ပြိုင် ပန်းချီဆရာ သူငယ်ချင်းများမှာ နိုင်ငံကျော် ပန်းချီဆရာများ ဖြစ်ကြသော ပေါ်ဦးသက်၊ ခင်မောင်ရင်တို့ ဖြစ်သည်။
ငယ်ဘဝ
ဦးဝင်းဖေသည် ၁၉၃၆-ခုနှစ်၊ မန္တလေးမြို့၌ မွေးဖွားသည်။ ဖခင်မှာ ရွှေပြည်ဦးဘတင် ဖြစ်သည်။
မိသားစုထုံးတမ်းအရ ငယ်စဉ်ကတည်းက ဂီတနှင့် ပန်းချီ မသင်မဖြစ်သင်ကြားခဲ့ရသည်။ ၁၉၅၁-ခုနှစ်မှ ၁၉၅၉-ခုနှစ်အထိ မန္တလေးတက္ကသိုလ် နှင့် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် တို့တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ဘွဲ့မရခဲ့ပါ။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးခေတ် မြန်မာခေတ်ပေါ် ပန်းချီ စတင်လိုက်စားသူ (၆)ဦး အနက် တစ်ဦးဖြစ်ခဲ့သည်။ ပန်းချီပြပွဲ များစွာတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၉-ခုနှစ်မှ ၁၉၆၂-ခုနှစ်အထိ မန္တလေးအခြေစိုက်၊ လူထုသတင်းစာနှင့် စာပေတိုက်တွင် လက်သင်နိုင်ငံခြားရေး အယ်ဒီတာ၊ သရုပ်ဖော် ပန်းချီဆရာ၊ ကာတွန်းဆရာအဖြစ် အလုပ်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
၁၉၆၂-ခုနှစ်မှ ၁၉၆၄-ခုနှစ်အထိ မြန်မာပြည် မြောက်ပိုင်း ကချင်ပြည်နယ်တွင် ကျောက်စိမ်း သွားတူးခဲ့သေးသည်။ ၁၉၆၄-ခုနှစ်မှ ၁၉၆၆-ခုနှစ်အထိ ရတနာ ကုန်သည် လုပ်ကိုင်သည်။ ၁၉၆၆-ခုနှစ်မှ ၁၉၇၃-ခုနှစ်အထိ မန္တလေးရှိ အနုပညာ ဦးစီးဌာန၊ ပန်တျာနှင့် အကကျောင်းတွင် ကျောင်းအုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၇၃ - ၁၉၉၄ ဝတ္ထုတို၊ ရုပ်ရှင်ဇာတ်လမ်းနှင့် ဇာတ်ညွှန်းများ ရေးသား၊ ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာလုပ်၊ နောက်ပိုင်းတွင် ဗီဒီယို ထုတ်လုပ်ရေးပါ လုပ်ကိုင်သည်။ ၁၉၈၁ အကောင်းဆုံး ဒါရိုက်တာအဖြစ် အကယ်ဒမီဆု ရရှိခဲ့သည်။ အခြားသော အကယ်ဒမီဆုများကိုလည်း ၎င်းရိုက်ကူးသည့် ရုပ်ရှင်များမှ ဆွတ်ခူးခဲ့သည်။ ပန်းချီလည်း ဆွဲသည်။
၁၉၉၄ - အမေရိကန်အစိုးရ၏ ယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ရေး အစီအစဉ်ဖြင့် ယူစီအယ်လ်အေနှင့် ဟောလိဝုဒ်တွင် တစ်လတာ လေ့လာရေး ခရီးထွက်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အိုင်အိုဝါတက္ကသိုလ်၊ နိုင်ငံတကာ စာရေးဆရာများ အစီအစဉ်သို့ တက်ရောက်ကာ ဂုဏ်ထူးဆောင်ပညာရှင်အဖြစ် ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရသည်။
၁၉၉၅ - ၁၉၉၆ အလွတ်တန်း စာရေးဆရာ၊ ပန်းချီဆရာအဖြစ် နယူးယောက်မြို့တွင် ရပ်တည်သည်။
၁၉၉၇ - ၂ဝဝ၅ လွတ်လပ်သော အာရှအသံ ရေဒီယိုဌာနတွင် အကြီးတန်း အသံလွှင့်သူ၊ အကြီးတန်း အယ်ဒီတာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ရေဒီယို အစီအစဉ်များနှင့် ဆောင်းပါးများစွာ ရေးသား ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။
၂ဝဝ၅ မှ ယနေ့ အထိ - ရေဒီယိုဌာနမှ အနားယူ၊ အချိန်ပြည့် ပန်းချီဆရာ စာရေးဆရာအဖြစ် ရပ်တည်၊ Open Society Institute (OSI) - Burma Project ၏ မြန်မာ့ရုပ်သံမော်ကွန်း အစီအစဉ်များကို မိုးမခ စာနယ်ဇင်းအဖွဲ့နှင့်အတူ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ မိုးမခ၏ အကြံပေး အမှုဆောင်လူကြီးအဖြစ် ကူညီပေးသည်။ လောလောဆယ် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် နေထိုင်လျက်ရှိသည်။
ကာတွန်း
- လွန်ခဲ့သော ၅၅ နှစ်က ဝင်းဖေ၏ ကာတွန်းများ
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာများ ကဏ္ဍ:၁၉၃၆ မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုရှင်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ကျောက်အိုင်ရွာ
ကျောက်အိုင်
ခမိုဂဝဘူတာ
ခမိုဂဝဘူတာ  (鴨川駅 ခမိုဂဝ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ခါဂါဝါခရိုင်၊ ဆခအိဒဲမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
တံခွန်တိုင်ကြီးရွာ၊ ဘုရားချောင်းတံခွန်တိုင်
တံခွန်တိုင်ကြီးရွာ၊ ဘုရားချောင်းတံခွန်တိုင်
ရွှေယချိုင်ရွာ၊ မကျေးငူ (ရွှေယချိုင်)
ရွှေယချိုင်ရွာ၊ မကျေးငူ (ရွှေယချိုင်)
အလေးချောင်းရွာ
အလေးချောင်းရွာ
ဇူးလူးလန်းနယ်
ဇူးလူးလန်းနယ်
ဇူးလူးလန်းနယ်သည် တောင်အာဖရိကတိုက် ပြည်ထောင်စု တွင်ပါဝင်သော နာတဲပြည်နယ်၏ အရှေ့မြောက်ပိုင်းကမ်းမြောင် ဒေသဖြစ်သည်။ ထိုကမ်းမြောင်ဒေသ၏ အရှေ့ဘက်နှင့် တောင် ဘက် ကမ်းရိုးတန်းတို့သည် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာရေပြင်နှင့် ဆက် စပ်လျက်တည်နေသည်။ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်း မိုင်ပေါင်း ၁ဝ၃၆၂ မိုင်ဖြစ်၏။ လေဗောင်းဗိုးတောင်တန်းကြီးသည် တောင်နှင့်မြောက်တန်းကာ ဇူးလူးလန်း နယ်ကို ၂ ပိုင်း ပိုင်းလျက်တည်ရှိသည်။ ယင်းတောင်တန်းနှင့် ပင်လယ်စပ် ကြားရှိ အပိုင်းသည် မြေဩဇာကောင်းမွန်၍၊ ကျွဲနွားများမွေး မြူရာ ဒေသဖြစ်သည်။ အတွင်းဖက်ဒေသမှာ တောင်ကုန်း မြင့်များနှင့် ပြည့်နှက် နေသည်။ အချို့ကုန်းမြင့်များသည် ပေ ၅ဝဝဝ အထိမြင့်မား၏။
ဇူးလူးလန်းနယ်တွင် ဇူးလူးလူမျိုးများနေထိုင်သည်။ ယင်း တို့သည် ဗန်တူနွယ်ဝင် နီးဂရိုးများဖြစ်ကြသည်။ ဇူးလူးလန်း နယ်၌ ၁၉၃၆ ခုနှစ် သန်ကောင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၃၆ဝဝဝဝ ယောက်ခန့်ရှိရာ၊ မျက်နှာဖြူ လူမျိုးပေါင်း ၆ဝဝဝ ခန့်ပါဝင်သည်။ လယ်ယာစိုက်ပျိုးခြင်းနှင့် ကျွဲနွားမွေးမြူခြင်း အလုပ်အကိုင်များသည် ဇူးလူးလန်းနယ်၏ အဓိကလုပ်ငန်း များဖြစ်သည်။ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းနှင့်နီးသော ဒေသများတွင် ကြံပင်များ ကိုစိုက်ပျိုးကြသည်။ ကြံခင်းများစွာတို့ကို အနောက် တိုင်းသားများက ပိုင်ဆိုင်ကြ၏။
ဇူးလူးလန်းနယ်၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ အက်ရှိုဝေမြို့ဖြစ် သည်။ ထိုမြို့၏မြောက်ဘက် ၁၅ မိုင်ခန့်အကွာတွင် ဂေါ်မိတ် ကျောက်ကို တူးဖော်ရရှိသည်။ ဇူးလူးလန်းနယ်မှ ရွှေ၊ ငွေ၊ ခဲ၊ ကြေးနီနှင့် ဒန်ဖြူတို့လည်း အသင့်အတင့်ထွက်သည်။ ဇူးလူးတို့ သည် အရပ်အမောင်းထွားကျိုင်း၍၊ ကျန်းမာသန်စွမ်း၏။ စစ် တိုက် ဝါသနာပါကြ၏။ သူတို့၏အိမ်များမှာ ပျားအုံသဏ္ဌာန် တဲဝိုင်းများဖြစ်သည်။ ရွာများမှာလည်း ရွာဝိုင်းကြီးများဖြစ် သည်။ ရွာအလယ်၌ ကျွဲနွားများကို ထားတတ်ကြသည်။ ဇူးလူးလူမျိုးတို့၌ တစ်လင်တစ်မယားစနစ် မရှိချေ။
ယောကျာ်းများက မိန်မတစ်ဦးထက်ပို၍ လက်ထပ်ယူလေ့ရှိကြ သည်။ ဇူးလူးယောကျာ်းကလေးနှင့် မိန်းကလေးတို့ ချစ်ရေးဆို ကြသည့်အခါ၌ ယောကျာ်းကလေးက မိန်းကလေးအား ကျွဲနွား အစရှိသော တိရစ္ဆာန်များကို လက်ဆောင်ပေးလေ့ရှိ၏။ လက် ထပ်မင်္ဂလာပွဲ ကျင်းပသည့်အခါ၌ကား သတို့သား သတို့သမီး နှစ်ဦးစလုံးတို့က ထိုလက်ဆောင်မျိုးကိုပင် အပြန်အလှန် ပေးကမ်းကြသည်။
ဇူးလူးများသည် ၁၉ ရာစုအစပိုင်း၌ အာဖရိကတိုက် တောင်ပိုင်းတွင် တန်ခိုးအကြီးမားဆုံး လူမျိုးဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၇၈၃ ခုနှစ်မှ ၁၈၂၈ ခုနှစ်အတွင်း 'ချာက'ဆိုသော ခေါင်းဆောင်ကြီး ၏ ရှေ့ဆောင်မှုဖြင့် ဇူးလူးတို့ တန်ခိုးကြီးခဲ့ရာ၊ ဇမ်ဗီဇီမြစ်မှ ဂွတ်ဒဟုပ် အငူအထိ အာဏာစက် ပျံ့ခဲ့သည်။ ဇူးလူးဘုရင် စက်တီဝေးယို လက်ထက်၌ အင်္ဂလိပ်တို့နှင့် အချင်းများခဲ့သည်။ ဇူးလူးတို့ အရေးရှုံးနိမ့်သဖြင့် ၁၈၈၇ ခုနှစ်တွင် ဇူးလူးလန်းကို ဗြိတိသျှတို့က သိမ်းယူလိုက်၍၊ ၁၈၉၇ ခုနှစ်သို့ရောက်သော်၊ နာတဲနယ်ထဲသို့ သွတ်သွင်းခဲ့ လေသည်။ ၁၉ဝ၆ ခုနှစ်တွင် ဇူးလူးတို့ အနည်းငယ် ဆူပူလှုပ်ရှားခဲ့သေးသည်။ သို့ရာတွင် အလွယ်တကူဖြင့် ထိုဆူပူမှုကို နျိမ်နင်းလိုက်သည်။ ထိုနောက် ၌ကား ဆူပူမှုများမရှိတော့ချေ။ စက်တီဝေးယို၏ မြေးသည် ၁၉၃၉ ခုနှစ်မှစ၍ ဇူးလူးလူမျိုးတို့၏ အကြီးအကဲအဖြစ် အုပ် ချုပ်လျက်ရှိသည်။
မော်နိုင်းရွာမရွာ၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်
မော်နိုင်းရွာမရွာ (Mawnaingywarma)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်၊ မော်နိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၁၈၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝန်းသိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝင်းမင်းထွေး
ဝင်းမင်းထွေး ဟု လူသိများသော ကဗျာဆရာ ၊ တေးရေးဆရာ အမည်ရင်း ဝင်းမြင့် ကို အမရပူရမြို့နယ်၊ ရွှေကြက်ယက်ရွာ၌ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ဦးခင်မောင်ထွေး၊ ဒေါ်လှတင် တို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ၁၉၇၀ တွင် စစ်ကိုင်း အထက(၁)မှ အခြေခံပညာအထက်တန်းအောင်မြင်ခဲ့သည်။
ရန်ကုန်စက်မှုတက္ကသိုလ် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး မှိုင်းရာပြည့် အ‌‌ရေးအခင်းတွင် ကျောင်းသားခေါင်းဆောင် အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုပါဝင်မှုကြောင့် ‌ကျောင်းထုတ်ခံခဲ့ရပြီး အင်းစိန်ထောင်တွင် ၅နှစ်ကြာ ထောင်ကျခဲ့သည်။
ကဗျာဆရာဘဝ
၁၉၇၂ ခုနှစ်ခန့်တွင် တက္ကသိုလ်အသိုင်းအဝိုင်း၌ ကဗျာများစတင်ရေးသားခဲ့ပြီး စက်မှုသတင်းဂျာနယ်တွင် သူ၏ကဗျာစတင်ပါဝင်ခဲ့သည်။ ရှုမဝရုပ်စုံမဂ္ဂဇင်းတွင် ၁၉၇၄ ၌ ကဗျာစတင်ရေးခဲ့သည်။
ခမိုဂတဘူတာ
ခမိုဂတဘူတာ  (鴨方駅 ခမိုဂတ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိုခါယာမခရိုင်၊ အဆခုချိမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဝင်းမင်းထွေး
ကဗျာဆရာဘဝ
ကဗျာပေါင်းများစွာ ရေးသားခဲ့သော်လည်း ပုံနှိပ်ဖြစ်သော ကဗျာများမှာ နည်းပါးသည်။
တေးရေးဆရာဘဝ
ပလေးဘွိုင်းသန်းနိုင်အတွက် “ချစ်ရမ္မက်” သီချင်းစာသားကို ၁၉၈၂ တွင် စတင်ရေးပေးခဲ့သည်။ ၁၉၈၂ မှ ၂၀၀၆ ခုနှစ်အတွင်း သီချင်းစာသားပေါင်း ၃၀၀ ခန့်ရေးသားခဲ့ပြီး စကားလုံး ဝင်းမင်းထွေး ဟု ထင်ရှားသည်။ တစ်ကိုယ်တော်ရေးသားပေးခဲ့သော တေးစီးရီးအခွေများတွင် ချစ်ကောင်း ၏ ကိုယ်တိုင်ရေးပုံတူ ထူးအိမ်သင်၏ အရင်အတိုင်း တေးစီးရီး နှင့် ဇော်ဝင်းထွဋ်၏ ဂျစ်ပစီမိုးတိမ် တေးစီးရီးတို့မှာ အထူးအောင်မြင်ကျော်ကြားသည်။
အခြားအနုပညာလှုပ်ရှားမှုများ
အဆိုတော် ၁၂ ယောက်ပါဝင်သော သီချင်းဗီဒီယို (MTV) ၂ခွေတွဲကို ၁၉၈၆ တွင် ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ တွင် ဟန်သစ်မဂ္ဂဇင်းကို စတင်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ အခြား ဗီဒီယိုဇာတ်ကားများနှင့် မှတ်တမ်းဗီဒီယိုများလည်း ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ ရွှေအင်ကြင်း အမည်ရှိရုပ်ရှင်ကားကြီးကို ၁၉၉၅ တွင် ဒါရိုက်တာအဖြစ် ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ ၂၀၀၇ ဧပြီလတွင် မဂ္ဂဇင်းအချို့တွင် သူရေးသားခဲ့ဖူးသော စကားပြေ ၅ ပုဒ် နှင့် ကဗျာရှည် တစ်ပုဒ်တို့ကို စုစည်း၍ ကိုယ်တိုင်ရေး ပုံတူများ အမည်ဖြင့် စာအုပ်တစ်အုပ် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
လက်ရှိဘဝ
ဇနီးဖြစ်သူ မိကော် နှင့် သားကြီး အာကာ ၊ သမီးများဖြစ်ကြသော ဘရဏီ၊ ရွှေရင်အေးတို့နှင့်အတူ ရန်ကုန်မြို့တွင် နေထိုင်လျက်ရှိသည်။
=လက်ရာများ=
မယ်ဝရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
မယ်ဝရွာ(Meiwa)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ချောင်းမငယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၂၆၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ချောင်းမငယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၅၈ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၇၀ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ငမြင်းသောင် (အနောက်)ရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
ငမြင်းသောင် (အနောက်)ရွာ(Ngamyinthaung(West))သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ဆားဝကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၅၅၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆားဝကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၆၂ ဦး၊ မ ၅၈၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၄၉ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထန်ထုရွာ၊ နောင်မွန်းမြို့နယ်
ထန်ထုရွာ(Htanhtu)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ နောင်မွန်းမြို့နယ်၊ နောင်မွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၈၀၄၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နောင်မွန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၃၂ ဦး၊ မ ၄၂၉ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၈၆၁ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နောင်မွန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အတ္တကာရီသုတ်
အညတရဗြာဟ္မဏက “မိမိသည် ပြုအပ်သော ကိစ္စမရှိ, သူတစ်ပါးသည် ပြုအပ်သော ကိစ္စမရှိ” ဟု လျှောက်ထားသဖြင့် “ရှေ့သို့ တက်ခြင်း, နောက်သို့ဆုတ်ခြင်းကို ကိုယ်တိုင်ပြု နေပါလျက် အဘယ်ကြောင့် ဤသို့ ပြောဆိုရသနည်း၊ အာရဗ္ဘဓာတ်, နိက္ကမဓာတ်, ပရက္ကမဓာတ်, ထာမဓာတ်, ဌိတိဓာတ်, ဥပက္ကမဓာတ်-ဟူသော အားထုတ်မှု ဝီရိယများရှိလျှင် ထိုဝီရိယသဘောတို့နှင့် ပြည့်စုံသူရှိရမည်။ ထိုသို့ရှိပါလျက် အဘယ်ကြောင့် မိမိသည် ပြုအပ်သော ကိစ္စမရှိ၊ သူတပါးသည် ပြုအပ်သော ကိစ္စမရှိ” ဟု ပြောရဘိသနည်းဟု မိန့်ကြားတော်မူရာ အညတရဗြာဟ္မဏက (သဘောပေါက် နားလည်ကျေနပ်သဖြင့်) ဥပါသကာ အဖြစ်ခံယူပါကြောင်း လျှောက်ထားသည့်သုတ်။
ခမိ − အုဆုခိဘူတာ
ခမိ − အုဆုခိဘူတာ  (上臼杵駅 ခမိ − အုဆုခိ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိုအိတခရိုင်၊ အုဆုခိမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
တုံးကြီးရွာ၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်
တုံးကြီးရွာ (Tonegyi)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုးမိတ်ခရိုင်၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်၊ တုံးကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၀၇၈၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တုံးကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၈၂ ဦး၊ မ ၂၈၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၆၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမိတ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရွှေမြေမြန်မာအလှမယ် ၂၀၁၈
Contestants
ရွှေမြေမြန်မာအလှမယ်၂၀၁၈ ကို ပြိုင်ပွဲဝင် ၂၀ဦး ဝင်ရောက် ယှည်ပြိုင်သည်။
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အလှမယ်ပြိုင်ပွဲများ
ရိုင်းရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကြာအင်း (အနောက်)
ကြာအင်း (အနောက်)
ရှမ်းပြည် တပ်မတော်
ရှမ်းပြည် တပ်မတော် (Shan State Army; အတိုကောက် SSA) သည် မြန်မာနိုင်ငံ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် မြန်မာစစ်အစိုးရအား ဆန့်ကျင်ခဲ့သည့် အဖွဲ့အစည်းကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်တပ်မတော်ကို ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် ရှမ်းပြည်နယ် လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် နှင့် ရှမ်းအမျိုးသား တပ်ပေါင်းစု တို့ကို ပူးပေါင်းဖွဲ့စည်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် ရှမ်းပြည် တပ်မတော်သည် ရှမ်းပြည်တပ်မတော်-တောင်ပိုင်း နှင့် ရှမ်းပြည်တပ်မတော်-မြောက်ပိုင်း ဟူ၍ နှစ်ပိုင်းကွဲသွားခဲ့သည်။
ရှမ်းခုခံတိုက်ခိုက်ရေး သမိုင်းကြောင်း
ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်ထောင်စုအဖွဲ့ဝင် ပြည်နယ်တစ်ခုဖြစ်သော ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ရှမ်းတော်လှန်ရေးသမားများသည် ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် စတင်မြစ်ဖျားခံခဲ့သည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့မြေပေါ်သို့ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာသည့် တရုတ်ဖြူများအား မြန်မာ့တပ်မတော်မှ ၃ နှစ်ကြာမျှ နဂါးနိုင်စစ်ဆင်ရေး၊ ဘုရင့်နောင်စစ်ဆင်ရေးနှင့် ရန်ကြီးအောင်စစ်ဆင်ရေးများဖြင့် တိုက်ခိုက်နှိမ်နင်း ခဲ့သည်။ ထိုသို့တိုက်ခိုက်နေစဉ် စစ်ဆင်ရေးဒေသများ၌ စစ်အုပ်ချုပ်ရေးကျေညာပြီး မြန်မာ့တပ်မတော်မှ ရှမ်းပြည်သူလူထုကို ဖိနိပ်ခဲ့သည်ကို ရှမ်းပဒေသရာဇ်စော်ဘွားများ၊ မြို့စားများ နှင့် ရှမ်းလူငယ်များက မခံမရပ်နိုင် ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ၁ ကြိမ်၊ ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် ၁ ကြိမ်၊ မိုင်းရယ်မြို့တွင် စည်းဝေးလျက် ရှမ်းပြည်နယ်ကို ပြည်ထောင်စုမှခွဲထွက်ရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ ပဒေသရာဇ်စော်ဘွားများသည် ရှမ်းပြည်နယ်ကို ပြည်ထောင်စုမှခွဲထွက်ရန် မြေပေါ်တွင် ထင်ထင်ရှားရှား စည်းရုံးလှုပ်ရှားသကဲ့သို့ အခြားတစ်ဖက်မှလည်း လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးအတွက် နွံစစ်ဟန်၊ တိုင်းနွမ်း၊ တိုင်းလုံ စသည်ဖြင့် လူငယ်အဖွဲ့အစည်းများ လျှို့ဝှက် ဖွဲ့စည်းလှုပ်ရှားစေခဲ့သည်။
ရှမ်းတော်လှန်ရေးလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများဖွဲ့စည်းခြင်း
ရှမ်းစော်ဘွားများသည် အတင်းအဓ္မအာဏာစွန့်လွှတ်ရမည်ကို စိုးရိမ်ကြသည့်အတွက် ၁၉၅၇ ခုနှစ်၊ နှစ်ဦးပိုင်းမှစ၍ မြန်မာလူမျိုးကြီးဝါဒဆန့်ကျင်ရေး(Anti-Burmanization၊ ပြည်ထောင်စုစစ်စစ်ဖွဲ့စည်းရေးနှင့် ၁ဝ နှစ်ပြည့်လျှင် ပြည်ထောင်စုမှခွဲထွက်ရေး ဦးတည်လှုပ်ရှားမှုများကို စတင်ခဲ့သည်။ ငွေကြေး၊ လူ၊ လက်နက်စုဆောင်းခြင်း၊ လေ့ကျင့်သင်တန်းပေးခြင်း များကို ပြုလုပ်လာခဲ့ကြသည်။ အထူးသဖြင့် ထိုစဉ်ကတရုတ်ဖြူတပ်များ ဝင်ရောက်အခြေပြုထားသည့် ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်းမှ ကျိုင်းတုံနယ်တွင် စော်ဘွားမျိုးနွယ်များဦးစီး၍ လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးအတွက် ဒေသန္တရကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့အသွင်ဖြင့် လူငယ်များကို လေ့ကျင့်ဖွဲ့စည်းလာခဲ့သည်။ မြန်မာအစိုးရမှ ဖိနိပ်လာသောအခါ ကျိုင်းတုံစော်ဘွား၏ ဦးလေးတော်စပ်သူ စဝ်စိုင်းနွဲ့သည် ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်သို့တိမ်းရှောင် ကာ လူအင်အားစုဆောင်း ဖွဲ့စည်းလေ့ကျင့်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
လက်နက်ကိုင်တိုက်ခိုက်လာခြင်း
၁၉၅၈ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် စိုင်းနွဲ့သည် နွံစစ်ဟန် (ခေါ်) ရဲရင့်သော ရှမ်းလူမျိုးများအဖွဲ့အမည်ဖြင့် ရှမ်းသောင်းကျန်းသူအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ကို ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ် ဟွေပုတော ခန့်မှန်းမြေပုံညွှန်း (အယ်လ်တီ-၈၅၅၆)တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ယင်းသတင်းကို ကြားသိရသောအခါ ရှမ်းပြည်နယ်(မြောက်ပိုင်း)မှ လူငယ်များနှင့် တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများ တစ်သုတ်ပြီးတစ်သုတ် လာရောက် ပူးပေါင်းခဲ့ကြ၍ အင်အား ၄ဝဝ ခန့် စုစည်းမိသောအခါ ဌာနချုပ်ကို ထိုင်းနိုင်ငံအတွင်းရှိ ပန်းတောင်း ခန့်မှန် မြေပုံညွှန်း (အယ်လ်တီ-၉၃၂ဝ)သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ဗဟိုဌာနချုပ်တစ်ခုကိုလည်း ကျိုင်းတုံနယ်အတွင်း ထားရှိခဲ့သည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ၎င်းအဖွဲ့သည် ပွဲဦးထွက်အဖြစ် ပုံပါကျင်စခန်းကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ရှမ်းတော်လှန်ရေးသမား ၁၈ ဦးသေဆုံးပြီး ၃၆ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ရှမ်းစော်ဘွားများ အာဏာစွန့်လွှတ်ခဲ့ရပြီးနောက် စော်ဘွားများ၏မကျေနပ်မှု ပိုမိုများပြားလာကာ လှုံ့ဆော် စည်းရုံးခဲ့သဖြင့် ရှမ်းတော်လှန်ရေအင်အားစုများ ထပ်မံ၍ အင်အားတောင့်တင်းလာခဲ့သည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် စစ်ရဲတပ်မှ ဝ လူမျိုး တပ်စုမှူး ဗိုလ်မောင်နှင့် ရှမ်းတော်လှန်ရေးအင်အားစုများပူးပေါင်းပြီး တန့်ယန်းကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် မြန်မာ့တပ်မတော်မှ တန့်ယန်းအား ပြန်လည် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
ရှမ်းတော်လှန်ရေးအစည်းများ ကွဲပြားလာခြင်း
နွံစစ်ဟန်အဖွဲ့အတွင်း၌ လူငယ်နှင့် လူကြီးပိုင်းအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုဖြစ်ပေါ်လာပြီး ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ် လွယ်ပန်းတောင် အစည်းအဝေးတွင် တောခို ရှမ်းတက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများ ခွဲထွက်ကာ ခွန်သော်တာ၊ ခွန်ကြာဥ၊ စိုင်းလှအောင်တို့ ဦးစီးသော လွတ်ကျောက်ဆောက် (ခေါ်) ရှမ်းပြည်နယ်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် (SSIA) ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၉၆၁ ခုနှစ်၊ လွယ်ပန်းတောင် အစည်းအဝေးတွင်လည်း ကျိုင်းတုံနယ်မြေမှ ရှမ်းသောင်းကျန်းသူခေါင်းဆောင်များ ခွဲထွက် သွားပြီး ဘုန်းကြီးလူထွက် ဦးကုဏ္ဍလ (ခေါ်) ကျောက်ဝါးခမ်း ဦးစီးသည့် စစ်ဟန်စစ်တိုင်း (ခေါ်) ရှမ်းအမျိုးသား တပ်မတော်ကို ထူထောင်ခဲ့သည်။ အလင်းဝင်ကွန်မြူနစ်ဟောင်းဖြစ်သော ဗိုလ်မိုးဟိန်းသည် အလင်းဝင်များအတွက် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ မတည်ထောက်ပံ့ငွေများကို အလွဲသုံးစားပြုကာ တောခိုသွားခဲ့ပြီး စိုင်းနွဲ့ထံမှ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ် တစ်ဝိုက်တွင် သီးခြားခွဲထွက်ကာ ရှမ်းအမျိုးသား တော်လှန်ရေး တပ်ပေါင်းစု(Shan Nationalities United Revolutionary Front-SNURF) အမည်ဖြင့် မိုင်းကိုင်၊ လဲချားနယ်မြေတွင် လှုပ်ရှားခဲ့သည်။
SSA တည်ထောင်ခြင်း
၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် တော်လှန်ရေးကောင်စီအစိုးရ ပြုလုပ်သော ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးပွဲ၌ ရှမ်းတော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ လာရောက်ဆွေးနွေးခဲ့သော်လည်း ကိုယ်ပိုင် ပြဋ္ဌာန်းခွင့်၊ အုပ်ချုပ်ခွင့် လူမျိုးစုအခွင့်အရေးနှင့် သီးခြားပြည်နယ်ရရှိရေး ဖက်ဒရယ်စတိတ်မူများကိုသာ အသေဆုပ်ကိုင် ဆွေးနွေးခဲ့သဖြင့် ဆွေးနွေးမှုမအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် မဟာဒေဝီ စောဝ်နန်းဟိန်းခမ်းသည် မြဝတီ-မဲဆောက် လမ်းမှတစ်ဆင့် ထိုင်းနိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးခဲ့သည်။ ၁၉၆၅ ခုနှစ်အစပိုင်းတွင် ရှမ်းပြည်နယ် လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော်မှ ခွန်ကြာနု၊ စိုင်းလှအောင်အဖွဲ့နှင့် ရှမ်းအမျိုးသား တော်လှန်ရေး တပ်ပေါင်းစုမှ မိုးဟိန်းအဖွဲ့တို့ပူးပေါင်း၍ မဟာဒေဝီ စောဝ်နန်းဟိန်းခမ်းအား နာယကအဖြစ် တင်မြှောက်ပြီး ရှမ်းပြည်တပ်မတော် (SSA) ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ဗိုလ်မိုးဟိန်းကို စစ်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ စိုင်းလှအောင်၊ ခွန်ကြာနု၊ စိုင်းပန်း၊ ဝါးခမ်းတို့ဦးစီးသော တပ်မဟာ ၄ ခုဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး တပ်ရင်း ၁၂ ရင်း၊ လူအင်အား ၁,၆ဝဝ ခန့် ရှိခဲ့သည်။ SSA ဌာနချုပ်ကို ထိုင်းနိုင်ငံ အတွင်းရှိ ဇင်းမယ်တွင်ထားရှိပြီး တပ်မဟာ များနှင့် တပ်ရင်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်-
ခမိယဘူတာ
ခမိယဘူတာ  (上臼杵駅 ခမိယ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ရှိဇုအိုခခရိုင်၊ ဖုဂျိမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ယောရိုးနတ်နန်း
ယောရိုးနတ်နန်း (養老神社、ようろうじんじゃ）သည် ဂိဖုခရိုင်၊ ယောရိုးမြို့နယ်၊ ယောရိုးမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဗိမာန်ကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတည်ရှိရာနေရာတွင် အလှဆုံးရေတံခွန် ၁၀၀ စာရင်းဝင်သည့် မနအိရေတံခွန် ရှိသည်။
သမိုင်းကြောင်း
နတ်နန်းအား တည်ဆောက်ခဲ့သည့်အချိန်ကိုမူ မသိရှိရပေ။ ဤနတ်န်းသည် ယောရိုတခအိုသမိုင်းကြောင်းနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်။ နာရခေတ်ကာလ၊ ယောရိုးနှစ်ကာလများက တည်ဆောက်ခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။ မိနိုခုနိရှင်းမဲရေးသားထားသည့် စာအုပ်တွင် ၎င်းကို ဟဲအန်းခေတ်က ဆောက်လုပ်ခဲ့ကာ ယောရိုးနတ်မင်းကြီးအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ လည်ပတ်စရာနေရာများ
ကျွဲလမ်းစုရွာ၊ သဲဘွက်
ကျွဲလမ်းစုရွာ၊ သဲဘွက်
အုတ်လှရွာ၊ ရေနံချောင်းမြို့နယ်
အုတ်လှရွာ (Okehla)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ရေနံချောင်းမြို့နယ်၊ ညောင်ပင်အိုင့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၅၀၃၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်ပင်အိုင့်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၅၂ ဦး၊ မ ၁၈၈၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၃၃၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကျီးညိုရွာ
ကျီးညိုရွာ
အုတ်လှရွာ၊ ရေနံချောင်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေနံချောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တံခွန်တိုင်လေးရွာ၊ ဘုရားချောင်းတံခွန်တိုင်
တံခွန်တိုင်လေးရွာ၊ ဘုရားချောင်းတံခွန်တိုင်
ကြာအင်း (အရှေ့)
ကြာအင်း (အရှေ့)
ငပြေမအောက်စုရွာ၊ ငပြေမ
ငပြေမအောက်စုရွာ၊ ငပြေမ
တိတ်ဖတ်တိရွာ၊ မိုးနဲမြို့နယ်
တိတ်ဖတ်တိရွာ (Teikhpatti)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မိုးနဲမြို့နယ်၊ ကွန်လုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၅၃၁၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကွန်လုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၂၁ ဦး၊ မ ၃၃၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၅၄ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးနဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဒါရုက္ခန္ဓသုတ်
အရှင်သာရိပုတ္တရာထေရ် မဂဓနိုင်ငံ ရာဇဂြိုဟ်မြို့တော်အနီး ဂိဇ္ဈကုဋ်တောင် ကျောင်းတော်မှ ရာဇဂြိုဟ်မြို့တွင်းသို့ ရဟန်းတော်များနှင့် ဆင်းသက်ကြွစဉ် သစ်တုံးကြီးကို တွေ့မြင်တော်မူသည့်အခါ “စေတောဝသိပ္ပတ္တ တန်ခိုးရှင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤ သစ်တုံးကြီးကို ပထဝီဓာတ်, အာပေါဓာတ်, တေဇောဓာတ်, ဝါယောဓာတ်, သုဘဓာတ်, အသုဘဓာတ် တစ်မျိုးမျိုးဖြင့် နှလုံးသွင်း(မှတ်သား)နိုင်ပုံ၊ သစ်တုံးကြီး၌ ထိုဓာတ်(၆)ပါး ရှိနေသောကြောင့် ပင်တည်းဟု ရဟန်းတို့အား အရှင်သာရိပုတ္တရာ ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
အဋ္ဌကထာ၌ မှတ်သားဖွယ် ဖွင့်ဆိုချက်များပါရှိပါသည်။
ယုဝတီဂျင်းဖောမယ်
ယုဝတီဂျင်းဖောမယ်သည် ယုဝတီဂျာနယ်၏ အမြင့်ဆုံး သောယုဝတီဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ကချင်ပြည်နယ် အလှမယ်ပြိုင်ပွဲ၌ ရရှိခဲ့သော ဂျင်းဖောမယ်ဘွဲ့ကို ကလောင်အမည်အဖြစ် အယ်ဒီတာများက ဓာတ်ပုံနှင့်တကွ ဖော်ပြပေးခဲ့သဖြင့် ကလောင်အမည် ဂျင်းဖောမယ် ဖြစ်ခဲ့သည်။
အစောပိုင်းဘဝ
ယုဝတီဂျင်းဖောမယ်ကို ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း၊ နမ္မတူမြို့၊ ပန်ဟိုက်ရပ်တွင် အဖ ဦးဆန်းမောင် (သိန္နီအမတ်ချုပ်) နှင့် အမိ ဒေါ်ခမ်းလှတို့မှ ၁၉၂၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၁၅)ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၈၈ ခု၊ နှောင်းတန်ခူးလဆန်း ၁၄ရက်)သောကြာနေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ သားသမီးသုံးယောက်အနက် အလတ်ဖြစ်သည်။ အမည်ရင်းမှာ ဒေါ်ခင်ဘုန်းတင့် ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်က သာသနာပြု ကျောင်းများတွင် ပညာဆည်းပူးခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ဆယ်တန်း အောင်မြင်သည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ် ကချင်ပြည်နယ် အလှမယ်ပြိုင်ပွဲတွင် ဂျင်းဖောမယ်ဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်။
စာပေရေးသားခြင်း
၁၉၄၈ ခုနှစ်မှ စ၍ စာပေနယ်သို့ စတင် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုနှစ်မှာပင် တိုင်းရင်းသူဂျာနယ်၊ ဆောင်းပါး ပြိုင်ပွဲတွင် စတယ်လာတင့် ကလောင်အမည်ဖြင့် ကိုညို့ကို ကျွန်မ အကြည်ညိုဆုံး ဆောင်းပါးဖြင့် ပထမဆု ရရှိခဲ့သည်။
တိုင်းရင်းသူဂျာနယ် တွင်စတယ်လာတင့် အမည်ဖြင့် ဆောင်းပါးပြိုင်ပွဲ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ရာ ပထမဆုရရှိခဲ့သော်လည်း ဂျင်းဖောမယ် ကလောင်အမည် တွင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၂ခုနှစ်တွင် ယုဝတီဂျာနယ်၏ ယုဝတီဘွဲ့ ကိုရရှိ၍ ယုဝတီဂျင်းဖောမယ် ဟုအမည်တွင်ခဲ့သည်။
ခမိ − အုဝဘူတာ
ခမိ − အုဝဘူတာ  (伊予石城駅 ခမိ − အုဝ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အဲဟိမဲခရိုင်၊ ဆဲအိယောမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ယုဝတီဂျင်းဖောမယ်
စာပေရေးသားခြင်း
၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် မြန်မာပြည် အမျိုးသမီး ကလောင် အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ထိုအဖွဲ့၏ အမြင့်ဆုံး ယုဝတီ ကလောင်ရှင်ဘွဲ့ ပေးအပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ယုဝတီဂျင်းဖောမယ်သည် မြန်မာပြည် အမျိုးသမီး ကလောင်ရှင် အဖွဲ့ (၁၉၄၇-၁၉၆၂) နှင့် အထက်မြန်မာနိုင်ငံ စာရေးဆရာအသင်း (၁၉၄၆-၁၉၆၂) တို့တွင် အမှုဆောင် အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၅၄-၁၉၅၆ ခုနှစ်များတွင် မန္တလေးမြို့ ကိုယ်ပိုင်ပုံနှိပ်တိုက် ဖွင့်လှစ်ကာ ရတနာပုံဂျာနယ်၊ ရွှေမန်းရုပ်စုံနှင့် ရွှေမန်းညနေ သတင်းစာများကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် အထက်မြန်မာပြည် စာရေးဆရာများ အသင်းတွင် နိုင်ငံခြား ဆက်သွယ်ရေး တာဝန်ခံနှင့် ဧည့်ခံရေး ကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်၌ပင် ရှမ်းပြည်နည် (အရှေ့ပိုင်း) နယ်စပ်ဒေသများသို့ သွားရောက်၌ မန်းမြေမှ မဲဆိုင်ကမ်းခြေသို့ နယ်စပ် ခရီးသွား ဆောင်းပါးရှည်ကြီးကို ယုဝတီဂျာနယ်၌ ရေးသားခဲ့သည်။
၁၉၆၂ တွင် ကာနယ်ဇင်း မဂ္ဂဇင်းတွင် ခင်တို့ တွက်တာ ကဏ္ဍ၌ အယ်ဒီတာ အဖြစ် ဆောင်ရွက်၍ လောင်းရိပ်မိသောပန်း ဝတ္ထုကို ရေးသားခဲ့သည်။
အခြားဆောင်ရွက်ချက်များ
၁၉၅၈-၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်များတွင် ယုဝတီဂျင်းဖောမယ်သည် ချစ်လို့ချစ်တယ်၊ တပ်ကြပ်ကြီးအောင်ထူး၊ ဂုဏ်ရိပ်မြိုင်ဝယ်၊ မေသရဖူ၊ ဤခေတ်ကြီးနှင့် အမီ စသည့်ရုပ်ရှင်ကားများတွင် ရုပ်ရှင် သရုပ်ဆောင် အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ဇာတ်ညွှန်းရေးသူ အဖြစ် လည်းကောင်း ပါဝင် လှုပ်ရှားခဲ့သည်။ မင်္ဂလာဒုံ တပ်နယ် ကလေးများ စာသင်ကျောင်း၌ စေတနာ့ဝန်ထမ်း အလယ်တန်းပြ ဆရာမ အဖြစ်လည်း တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင် မချမ်းဘောမြို့၌ ရုံးစိုက်သော နယ်ခြားဒေသ အုပ်ချုပ်ရေး ဌာနတွင် လက်ထောက် လူမျိုးစု သုတေသန ဌာနမှူး အဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် မဖွံ့ဖြိုး မတိုးတက်သေးသော လူမျိုးစုများအကြောင်း သုတေသနပြုကာ မြဝတီမဂ္ဂဇင်း၊ ငွေတာရီမဂ္ဂဇင်း၊ ယုဝတီ ဂျာနယ်တို့တွင် ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်။
ရရှိခဲ့သော ဆုများ
၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ရင်မှာပွင့်သော ပန်းကလေးများ ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ်ဖြင့် အနုပညာစာပေ ပထမဆု (အမျိုးသား စာပေဆု) ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်တွင် မြောက်ပိုင်းဒေသမှ မြန်မာပြည်သားများ စာမူဖြင့် စာပေဗိမာန် စာပဒေသာ (ဒုတိယ) ဆု ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉⁠၉ဝ ပြည့်နှစ်တွင် နန်းမိုးခမ်း ကလောင်အမည်ဖြင့် အရင်ကလည်း သည်လိုပဲ ချစ်ခဲ့ကြပါတယ် စာမူဖြင့် မြဝတီစာပေပြိုင်ပွဲ ဝတ္ထုရှည် နှစ်သိမ့်ဆု ဆွတ်ခူးခဲ့သည်။ ၁၉⁠၉၁ ခုနှစ်တွင် မျိုးချစ်ဇာနည်မယ် ဝတ္ထုရှည်ဖြင့် မျိုးချစ်စိတ်ဓာတ် ရှင်သန်ထက်မြက်ရေး စာပေပြိုင်ပွဲတွင် ဒုတိယဆု ရရှိခဲ့သည်။
ကွယ်လွန်ခြင်း
ယုဝတီဂျင်းဖောမယ်သည် ၂၀၀၃ခုနှစ်၊ ဇွန်လ(၇)ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ခင်ပွန်း ဗိုလ်မှူး အက်စ်လှထွေး (ငြိမ်း)၊ သမီး ဒေါ်ခင်မျိုးမြတ် (နန်းအိ⁠အိဇာ)၊ ဒေါ်ခင်မျိုးအေးနှင့် မြေး သုံးဦး၊ မြစ်တဦးတို့ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသမီး စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
လက်မဲပြင်ရွာ
လက်မဲပြင်ရွာ
အုပ်ရှစ်ကုန်းရွာ၊ အင်းတော်မြို့နယ်
အုပ်ရှစ်ကုန်းရွာ (Okeshitkone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ အင်းတော်မြို့နယ်၊ အုပ်ရှစ်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၄၄၁၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်းတော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရှမ်းပြည်တပ်မတော်-မြောက်ပိုင်း
ရှမ်းပြည်တပ်မတော် (မြောက်ပိုင်း) (Shan State Army-North (SSA-N)) သည် ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းရှိ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်ပြီး ရှမ်းပြည်နယ်/အထူးဒေသ ၃ (SSA/SR-3) ဟူ၍လည်း ခေါ်သည်။ ရှမ်းပြည်တပ်မတော် (မြောက်ပိုင်း) ၏ နိုင်ငံရေးပါတီမှာ ရှမ်းပြည်တိုးတက်ရေးပါတီ (Shan State Progress Party (SSPP)) ဖြစ်သည်။
ဗရုံကာရွာ၊ မင်းကင်းမြို့နယ်
ဗရုံကာရွာ (Bayonkar(Mayanthar))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ မင်းကင်းမြို့နယ်၊ ဗရုံကာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၉၁၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဗရုံကာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၃၄ ဦး၊ မ ၇၇၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၁၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းကင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဖတူချေရွာ၊ ဖတူးကြီး
ဖတူချေရွာ၊ ဖတူးကြီး
ဆုံကုန်း
ဆုံကုန်း
ထွန်းကြည်
၁-၅-၃၈ ရက်နေ့တွင် မုံရွာမြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် မုံရွာ အထက (၁)၊ ၁၉၅၀-၅၄ ခုနှစ်တွင် မုံရွာလူငယ်အစည်းအရုံး ဝင်၊ ၁၉၅၄-၅၈ ခုနှစ်တွင် စစ်တက္ကသိုလ် တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ပြန်တမ်းဝင်အရာရှိအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရပြီး အမတ(၁)တွင် တပ်စုမှူး၊ မြစ်သားမြို့နယ် နလက ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်နှင့် ပြည်တွင်းပြည်ပ သင်တန်းများ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် အမြောက်တပ် (၁) တွင် တပ်ရေး။ တပ်ထောက်။ ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် တခရ ကျောင်း (ဗထူး)နည်းပြအရာရှိ။ ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် အမြောက်တပ် (၃) တပ်ခွဲမှူး၊ ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် ခလရ (၂၆) ခွဲမှူး(ဗိုလ်မှူး) ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် နမခ (အနောက်မြောက်တိုင်း စစ်ဌါနချုပ်) စစ်ဦးစီး (ဒုတိယတန်း)အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရသည်။ ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် ခလရ (၄၇) တပ်ရင်းမှူး။ တပ်ရင်းစည်းရုံးရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ၊ ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် မြောက်ပိုင်းတိုင်း စစ်ဌါနချုပ် စစ်ဦးစီးမှူး(ပထမတန်း)၊ တိုင်းစည်းရုံးရေးကော်မတီ အတွင်းရေးမှူးနှင့် စဗဟမှူး။ တိုင်းစည်းရုံးရေးကော်မတီဝင်၊ ၁၉၈၃ ခုနှစ်တွင် တပ်မ (၈၈) တပ်မမှူး၊ တပ်မစည်းရုံးရေး ကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် နမခ (အနောက်မြောက်တိုင်း စစ်ဌါနချုပ်) တိုင်းမှူး၊ ထို့နောက် လပခ (အလယ်ပိုင်းတိုင်း စစ်ဌါနချုပ်) တိုင်းမှူး။ ၂၄-၉-၉၂ ရက်နေ့တွင် ကုန်သွယ်ရေးဝန်ကြီအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်ဖြင့် တပ်မတော်မှ အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။
ကျွဲဒလင်းရွာ၊ ဘုရားချောင်းတံခွန်တိုင်
ကျွဲဒလင်းရွာ၊ ဘုရားချောင်းတံခွန်တိုင်
ပြိုင်းသောင်ရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
ပြိုင်းသောင်ရွာ(Pyaingthaung)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ဆားဝကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၅၅၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆားဝကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၆၂ ဦး၊ မ ၅၈၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၄၉ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သင်ပေါင်းတောရွာ၊ မကျေးငူ (ရွှေယချိုင်)
သင်ပေါင်းတောရွာ၊ မကျေးငူ (ရွှေယချိုင်)
ကွမ်လင်းရွာ၊ နောင်မွန်းမြို့နယ်
ကွမ်လင်းရွာ(Kunlin)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ နောင်မွန်းမြို့နယ်၊ နောင်မွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၈၀၄၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နောင်မွန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၃၂ ဦး၊ မ ၄၂၉ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၈၆၁ ဦး နေထိုင်သည်။
သမြတ်ချောင်းရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
သမြတ်ချောင်းရွာ(Thamyatchaung)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ချောင်းမငယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၂၆၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ချောင်းမငယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၅၈ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၇၀ ဦး နေထိုင်သည်။
မိဂသာလာသုတ်
(၂)သုတ် ရှိပါသည်။
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် မိဂဇာလာ ဥပါသိကာမ၏ မေးလျှောက်သော “ပုရာဏ (ဗြဟ္မစာရီ)နှင့် ဣသိဒတ္တ(အဗြဟ္မစာရီ)တို့ သကဒါဂါမ် ဖြစ်ပြီး တုသိတာနတ်ပြည်၌ဖြစ်ပုံ”ကို ဘုရားရှင်အားလျှောက်ထားရာ ဘုရားရှင်က သောရတပုဂ္ဂိုလ်နှစ်မျိုး၊ အဓိဂတကောဓမာန လောဘဓမ္မ ပုဂ္ဂိုလ်နှစ်မျိုး၊ အဓိဂတ ကောဓမာန ဝစီသင်္ခါရ ပုဂ္ဂိုလ်နှစ်မျိုးတို့ကို အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
အဋ္ဌကထာ၌ မှတ်သားဖွယ် ဖွင့်ဆိုချက်များရှိသည်။ - ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူနေစဉ် အထက်သုတ်တော်ပါ အရှင်အာနန္ဒာ မေးလျှောက်အပ်သော မိဂသာလာ၏ပြဿနာကို (၁) ဒုဿီလပုဂ္ဂိုလ် နှစ်မျိုး၊ (၂) သီလဝန္တပုဂ္ဂိုလ် နှစ်မျိုး၊ (၃) တိဗ္ဗရာဂပုဂ္ဂိုလ် နှစ်မျိုး၊ (၄) ကောဓန ပုဂ္ဂိုလ်နှစ်မျိုး၊ (၅) ဥဒ္ဓတပုဂ္ဂိုလ်နှစ်မျိုးဖြင့် ရှင်းလင်း၍ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ မှတ်သားဖွယ်ဖွင့်ဆိုချက်များရှိပါသည်။
မြေနီပြင်ရွာ
မြေနီပြင်ရွာ
လားရှိုးမြို့
လားရှိုးမြို့သည် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ တရုတ်နိုင်ငံနှင့် နီးစပ်သော ကုန်သွယ်ရေးရှိပြီး တရုတ်နိုင်ငံ၏ အာဆီယံသို့ ကုန်သွယ်ရေးဝင်ပေါက် လမ်းကြောင်းပေါ်မှ မြို့အဖြစ်လည်း ကျော်ကြားသည်။ ထို့ကြောင့် စီးပွားရေးနှင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ကောင်းမွန်သည်။
မြို့သမိုင်း
ရှေးယခင် သီပေါ၊ သိန္နီ၊ မိုင်းရယ်၊ နမ့်ခမ်း အစရှိသည့် ရှမ်းစော်ဘွားများအုပ်ချုပ်စဉ်က လွယ်ရိုး အမည်ရှိ ရွာလေးသာဖြစ်သည်။ ၁၉၀၄တွင် အင်္ဂလိပ်တို့က သိန္နီစော်ဘွား နှင့် အနီးကပ်ဆက်သွယ်ရန် အင်္ဂလိပ်အရေးပိုင်တစ်ဦးထားရှိခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မတိုင်မှီ တရုတ်-မြန်မာလမ်းမကြီး ဖောက်လုပ်ပြီးသည့်နောက်တွင် စီးပွားရေးကောင်းမွန်လာသဖြင့် လူနေထူထပ်လာသောကြောင့် လားရှိုးအမည်ဖြင့် မြို့အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ် ဆင်ဖြူရှင် လက်ထပ်က တရုတ်-မြန်မာစစ်ပွဲကာလအတွင်းတွင် စစ်စခန်းထောက်ရွာအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် အတွင်းက ဂျပန်၊ တရုတ်နှင့် မဟာမိတ်တပ်များ၏ စစ်စခန်းချရာအဖြစ် လည်းကောင်း မှတ်တမ်းများရှိခဲ့သည်။
တည်နေရာနှင့် အကျယ်အဝန်း
မန္တလေးမြို့မှ အရှေ့မြောက် ၁၈၆မိုင် အကွာ၊ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပင်အမြင့် ၁၈၀၆ပေတွင်တည်ရှိသည်။ မြို့နယ်တစ်ခုလုံး အနေဖြင့် မြောက်လတ္တီတွဒ် ၂၂ဒီဂရီ ၃၆မိနစ် ၅၃စက္ကန့် နှင့် ၂၃ဒီဂရီ ၄မိနစ် ၂၇စက္ကန့် အကြား၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၇ဒီဂရီ ၃၁မိနစ် ၁၀စက္ကန့် နှင့် ၉၈ဒီဂရီ ၃၁မိနစ် ၄၈စက္ကန့် အကြားတွင်တည်ရှိသည်။ အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် ၁၆၃၃.၄၁ စတုရန်းမိုင် ရှိသည်။
လူမျိုးများ
နေထိုင်သည့် လူမျိုးများမှာ ရှမ်း၊ တရုတ်၊ ဗမာ၊ လားဟူ၊ ကချင်၊ တအာင်း(ပလောင်)၊ ကိုးကန့်၊ လီဆူ၊ ဂေါ်ရခါး၊ လွယ်လ"ဝ" နှင့် အခြားအိန္ဒိယနွယ်ပွားများ အဓိကနေထိုင်ပြီး အခြားတိုင်းရင်းသားများလည်း အနည်းငယ် နေထိုင်ကြသည်။
စီးပွားရေး
မြန်မာနိုင်ငံတဝှမ်းမှ တရုတ်နိုင်ငံသို့ တင်ပို့သည့် ကုန်စည်များ၏ စီးဆင်းရာအဖြစ်လည်းကောင်း၊ တရုတ်နိုင်ငံမှ ကုန်ပစ္စည်းများ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ရာအဖြစ်လည်းကောင်း ကျော်ကြားသည်။ တပ်အတိုင်းအဝိုင်းများနှင့်နီးစပ်သည့်လုပ်ငန်းရှင်များ၊ ဒေသခံပြည်သူ့စစ်ခေါင်းဆောင်များမှ သတ္တုတွင်းလုပ်များကို တူးဖော်၍ တရုတ်နိုင်ငံသို့ ‌တင်သွင်းပေးပို့သည်။ အခြားဒေသထွက်ကုန်စည်များ၊ စိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်များကို ပြည်တွင်း နှင့် ပြည်ပ(တရုတ်နိုင်ငံ) များသို့တင်ပို့သည်။
ဘာသာရေး
ဗုဒ္ဓဘာသာကိုအများဆုံးကိုးကွယ်ကြပြီး အခြား ခရစ်ယာန်ဘာသာ၊ အစ္စလာမ်ဘာသာ၊ ဟိန္ဒူဘာသာ၊ ထေရဂေါ်ရခါးဗုဒ္ဓဘာသာများလည်းရှိကြသည်။ တရုတ်လူမျိုးများက မဟာယနဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ၎င်းတို့၏ ထုံးတမ်းစဉ်လာများကို လိုက်နာကြသည်။ မြန်မာဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများ၊ ရှမ်းတိုင်းရင်းသားဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများနှင့် စေတီပုထိုးများကို နေရာအနှံ့တွေ့နိုင်သလို အစ္စလာမ်ဗလီများ၊ ဟိန္ဒူ နှင့် ဂေါ်ရခါးဘုရားကျောင်းများ အပါအဝင် တရုတ်ဘုံကျောင်းများလည်းရှိသည်။
စာပေ နှင့် ယဉ်ကျေးမှု
ရှမ်းတိုင်းရင်းသားတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု နှင့် မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အပါအဝင် အခြားတိုင်းရင်းနယ်ခံများ၏ယဉ်ကျေးမှုများကိုလည်း လွတ်လပ်စွာ ခွင့်ပြုထားရှိသည်။ မြို့တော်ခန်းမ နှင့် ပြဇာတ်ရုံတစ်ခုလည်း ရှိသည်။
မြန်မာစာနှင့် စကား ၊ ရှမ်းစာပေနှင့် စကား တို့မှာ အသုံးများပြီး တရုတ်စကားမှာလည်း တွင်ကျယ်သော စာပေနှင့် စကားအဖြစ်သုံးစွဲကြသည်။
ဆက်သွယ်ရေး
တရုတ်နိုင်ငံနှင့်ဆက်သွယ်ထားသည့် ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီးပေါ်တွင်တည်ရှိသဖြင့် ကားလမ်းမှာ အများဆုံးအသုံးပြုသည့် သွားလာဆက်သွယ်ရေး ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် မန္တလေး-လားရှိုး ရထားလမ်း၏ အဆုံးမြို့လည်းဖြစ်သဖြင့် မီးရထားဖြင့်လည်း သွားလာနိုင်သည်။ ရာသီမရွေးအသုံးပြုနိုင်သည့် လေယာဉ်ကွင်းတစ်ခုလည်းရှိသည်။
ရာသီဥတု
တောင်ပေါ်ဒေသဖြစ်သည့်အတွက် ကြမ်းတမ်းသည့် ရာသီဥတုမျိုးရှိသည်။ ဆောင်းတွင်းကာလများတွင် ရေခဲမှတ်ထိရောက်ရှိနိုင်ပြီး။ မိုးရာသီတွင်လည်း ရက်ရှည်မိုးရွာသွန်းမှုမျိုးကို ကြုံရတတ်သည်။ နွေဦးကာလများတွင် အနည်းငယ်သာယာပြီး နွေလယ်ပိုင်းတွင် အပူချိန်အတန်ငယ်မြင့်တတ်သည်။
အားကစား
ပြည်နယ်အဆင့် ဘောလုံးကွင်းနှင့် မိုးလုံလေလုံ အားကစားခန်းမတစ်ခုလည်းရှိသည်။ ရပ်ကွက်အလိုက် အခြားဘောလုံးကွင်းငယ်များလည်းရှိသည်။ ဘောလုံး နှင့် ဘက်စကတ်ဘောမှာ လူကြိုက်များသည့် အားကစားများဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် သေနတ်ပစ်ကွင်း၊ ရေကူးကန် နှင့် လားရှိုးဂေါက်ကွင်းတို့လည်း ရှိသည်။ နိုင်ငံတကာ အဆင့်မီ စားပွဲတင်တင်းနစ် (Table Tennis) နောင်ရိုး ကလပ်လည်းရှိသည်။
လားရှိုးမြို့
လားရှိုးမြို့သည် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းရှိ လားရှိုးခရိုင်၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်၍ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် အကြီးဆုံးမြို့ဖြစ် သည်။ ပင်လယ်ပြင်မှ အမြင့်ပေ ၂၈ဝဝ ထက်တွင် တည်ရှိသည်။ လားရှိုးမြို့သည် မန္တလေးမှ ခွဲထွက်လာသော မီးရထားလမ်းတစ် ကြောင်း၏ အဆုံးဘူတာဖြစ်သည်။ မန္တလေးမှ ရထားလမ်းအားဖြင့် ၁၇၅ မိုင် ကွာဝေးသည်။ သို့သော် ဘူတာရုံသည် မြို့နှင့်နှစ်မိုင်ခန့်ကွာဝေးသော နေရာတွင်တည်ရှိသည်။ နေ့စဉ် မီးရထားများရှိသည့်အပြင် မေမန်းသယ်ယူပို့ ဆောင်ရေးမှ ခရီးသည်တင်မော်တော်ကားကြီးများကလည်း ခရီးသည်များကို နေ့စဉ် သယ်ယူပို့ဆောင်ပေးလျက်ရှိသည်။ ထိုမျှသာမကသေး ရှမ်းပြည်နယ် ရှိ အခြားမြို့များဖြစ်သော သိန္နီ၊ ကွတ်ခိုင်၊ မူဆယ်၊ နမ့်ခမ်း၊ ကွမ်းလုံ၊ မိုင်းရယ်၊ နမ္မတူ၊ တန့်ယန်း၊ သီပေါ၊ ကျောက်မဲ စသောမြို့များသို့လည်း နေ့စဉ်အချိန်မှန် ခရီးသည်တင်ကားများ ပြေးဆွဲလျက်ရှိသည်။ တစ်နှစ်ပတ်လုံး အသုံးပြုနိုင်သည့် လေဆိပ်လည်းရှိသဖြင့် သွားလာမှု ပို၍လွယ်ကူ လေသည်။ ခရိုင်ရုံး စိုက်မြို့ ဖြစ်သည်နှင့်အညီ အစိုးရရုံးများ၊ အစိုးရအထက်တန်းကျောင်များ၊ ဆေးရုံ၊ အပန်းဖြေဥယျာဉ်၊ ဧည့်ဂေဟာ၊ ဧည့်သည်များ တည်းခိုရာ အိမ်များနှင့် တိုက်တာအဆောက်အအုံ အိမ်ကြီးအိမ်ကောင်းများ ရှိသည်။ လားရှိုးမြို့သည် သို့အားဖြင့် စည်ကားသော ရှမ်းမြို့တစ်မြို့ဖြစ် သည်။ ရာသီဥတုလည် မျှတကောင်းမွန်သည်။ သစ်တောများ ဝိုင်းလျက်ရှိ သောကြောင့် စိုပြည်စိမ်းလန်း၍ ရှုခင်းသာသည်။ လားရှိုးမြို့၌ ရှမ်း၊ မြန်မာ၊ ပလောင်၊ ကချင်၊ လီရှော၊ ရှမ်းတရုတ်၊ ကုလား စသည့်လူမျိုးပေါင်းစုံ နေထိုင်သည်။ လူဦးရေမှာ ၃ဝ၁ဝ၉ (၁၉၆၇ ခုနှစ်) ယောက်ရှိသည်။ လားရှိုးနှင့် နှစ်မိုင်ခန့်အကွာတွင် မန်ဆူစေတီတော်တစ်ဆူ တည် ရှိသည်။ ရှေးမင်းများလက်ထက်က နတ်သိကြားများကိုယ်တိုင် တည်သည်ဟု အဆိုရှိသည်။ သုံးမိုင်ခန့်အကွာတွင် ရေပူတွင်းများရှိ၍ အချိန်မရွေး သွားနိုင်သည်။ ၂၇ မိုင်ခန့် ဝေးကွာသောအရပ်တွင်လည်း ထင်ရှားသော သိန္နီရေပူစခန်းရှိသည်။ ဗြိတိသျှလက်ထက်ကမူ လားရှိုးမြို့သည် စစ်တပ်စခန်းမြို့ဖြစ်သည်။ ယခင်အခါ စော်ဘွားများကြီးစိုးစဉ်က လားရှိုးမြို့သည် သိန္နီနယ်တွင် ပါဝင်၍ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၏ မြို့တော်ဖြစ်သော်လည်း ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်ထိ လူဦးရေ ၃၅ဝဝ ခန့်သာရှိခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်း အင်္ဂလိပ်များမဆုတ်ခွာမီက တရုတ်-မြန်မာ လမ်းမကြီးကို ဖွင့်လှစ်လိုက်သောအခါ လမ်းမကြီးပေါ်တွင် တည်ရှိသော လားရှိုးမြို့သည် နေ့ခြင်းညခြင်းပင် စည်ကားလာပေတော့သည်။ စစ်အတွင်းက ဗုံးဒဏ်ပြင်းထန်စွာခံခဲ့ရ၍ တလင်းပြင်တမျှ ကျန်ခဲ့သော်လည်း စစ်ပြီးကာလတွင် ပြန်လည်၍ မြို့ကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သောကြောင့် ယခုအခါ စည်ကားနေပေပြီဖြစ်သည်။
ဇေးမန် အကျိုးသက်ရောက်မှု
အလင်းရောင်ထုတ်လွှင့်သည့် ပစ္စည်းတစ်ခုကို အား ကောင်းသော သံလိုက်စက်ကွင်းတွင် ချထားလျှင် ရောင်စဉ် ကြောင်းများသည် နှစ်ကြောင်းသော်လည်းကောင်း၊ နှစ်ကြောင်းထက်ပို၍ သော်လည်းကောင်း ခွဲထွက်သွား တတ်ကြသည်။ ယင်းသို့ခွဲထွက်သော အခြင်းအရာကို ရူပဗေဒပညာရပ်တွင် ဇေးမန်တွေ့ချက်ဟု ခေါ် သည်။ ဤအချက်ကို၁၈၉၆ ခုနှစ်တွင် အမ္မစတာဒမ်တက္ကသိုလ် မှ ဒပ်ချအမျိုးသား ရူပဗေဒပညာရှင် ဒေါက်တာ ပီတာ ဇေးမန် ဆိုသူ တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ အမည်ကိုအစွဲပြု၍ ဤတွေ့ ရှိချက်ကို ဇေးမန်တွေ့ရှိချက်ဟု ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။
ဇေးမန်တွေ့ချက်ကို အောက်ပါအတိုင်း ပုံစံပြနိုင်သည်။ ကျွန်ုပ်တို့ စမ်းသပ်လိုက်သော အရောင်တန်းတစ်ခုသည် သံ လိုက်စက်ကွင်းထဲတွင် သံလိုက်အားလမ်းနှင့် မျဉ်းပြိုင်ယှဉ် တန်းလျက်ရှိသည်ဟု ဆိုကြပါစို့။ ဤသို့သောအခါမျိုးတွင် ရောင်စဉ်ကြောင်း အသီးသီးတို့သည် နှစ်ကြောင်းစီ ခွဲထွက် သွားကြလိမ့်မည်။ ဤသို့ ခွဲထွက်လာသော နှစ်ကြောင်းကွဲ ရောင်စဉ်များအားလုံးကို တစ်စုတစ်ပေါင်းတည်းအားဖြင့် 'မဂ္ဂနက်တစ် ဒဗ္ဗလက်'ဟု ခေါ်ကြသည်။ ယင်း'မဂ္ဂနက်တစ် ဒဗ္ဗလက်'တွင်ပါဝင်သည့် ရောင်စဉ်ကြောင်း နှစ်ကြောင်းမှာ ယေဘုယျအားဖြင့် အားချင်းတူညီသည်။ ယင်း 'မဂ္ဂနက်တစ် ဒဗ္ဗလက်'တွင် ရောင်စဉ်ကြောင်း နှစ်ကြောင်းသန့်သန့်ထွက်လာ သည်။ ဤအခြင်းအရာသည် အရောင်သန့်သန့်ထွက်ခြင်းပင် ဖြစ်၏။ ယင်းသို့ရောင်စဉ် သန့်သန့်ထွက်ရာ၌၊ ရောင်စဉ် ကြောင်းနှစ်ကြောင်း၏ သွားရာလမ်းကြောင်းသည် တစ်ခုနှင့် တစ်ခုဆန့်ကျင်၍ စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်ကဲ့သို့ ခွဲထွက်ကြသည်။ ဇေးမန်တွေ့ချက်ကို လက်တွေ့စမ်းသပ်ရာ၌ ထင်ရှားစွာမြင်လိုပါ လျှင်၊ သံလိုက်စက်ကွင်းသည် တသမ္မတ်တည်း အားကောင်းနေ ရမည့်အပြင်၊ စပက်ထရိုစကုပ်မှ ရောင်စဉ်တို့သည် ကောင်းစွာ ဖြာထွက်ရပေမည်။
ဤကား အလင်းရောင်တန်းနှင့် သံလိုက်အားလမ်းမျဉ်း ပြိုင်ယှဉ်လျက်ရှိသောအခါ တွေ့ရချက်ဖြစ်၏။ သံလိုက်စက် ကွင်းမှ ထွက်လာသော အလင်းရောင်တန်းသည် သံလိုက်အား လမ်းနှင့် ထောင့်မှန်ကျ၍ ထွက်လာသောအခါ တွေ့ရသော အချက်များမှာ ပို၍ရှုပ်ထွေးလာပေသည်။ အများအားဖြင့် ရောင် စဉ်ကြောင်း တစ်ကြောင်းမှ သုံးကြောင်းထိ ခွဲထွက်လာသည်ကို တွေ့ရပေသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ ရောင်စဉ်ကြောင်းလေးကြောင်း၊ တစ်ခါတစ်ရံ ထိုထက်ပင်များသော ရောင်စဉ်ကြောင်းတို့ကို ရှုပ်ထွေးစွာ တွေ့ရပေသည်။ ယင်းသို့တွေ့ရှိချက်များ ကွဲပြား လင့်ကစား၊ အသွင်ပြောင်းသော ရောင်စဉ်ကြောင်းအားလုံးသည် အရောင်သန့်သန့်ချည်း ကွဲထွက်ကြ သည်ကိုတွေ့ရသည်။ သို့ရာ တွင် ကွဲထွက်သော ပုံသဏ္ဌာန်မှာမူ၊ ယခင်ကလို စက်ဝိုင်းပုံ သဏ္ဌာန်မျိုးမဟုတ်တော့ပေ။ ဤသို့လျှင် မူလရောင်စဉ်ကြောင်း အသီးသီးမှ ခွဲထွက်လာသော ရောင်စဉ်ကြောင်းကွဲများကို နှစ်စုခွဲနိုင်ပေသည်။ ပထမအစုမှာ သံလိုက်အားလမ်းနှင့် ပြိုင် လျက် အရောင်သန့်သန့်ဖြာထွက်သော ရောင်စဉ်ကြောင်းများ ဖြစ်သည်။ ဒုတိယအစုမှာ သံလိုက်အားလမ်းနှင့် ထောင့်မှန်ကျ အရောင်သန့်သန့်ဖြာထွက်သော ရောင်စဉ်ကြောင်းများဖြစ်သည်။ သာမန်အလင်းသီအိုရီများတွင် အလင်းလှိုင်းတို့သည် စတင်ရာပစ္စည်းမှ ထွက်လာပြီးနောက်၊ ဒြဗ်နှင့် အီသာတို့ကို ဖြတ်၍သွားကြသည်ဟုဆိုသည်။
ပစ္စည်း အတွင်းရှိ အက်တမ်တို့မှ အလင်းလှိုင်းများမည်သို့ စတင်ပေါ် ထွက်လာပုံကို အနည်းအကျဉ်းလောက်သာ ဖော်ပြနိုင်၏။ သို့ရာတွင် ဒေါက်တာဇေးမန်တွေ့ချက်သည် အလင်းရောင် စတင်ရာ ပစ္စည်းအတွင်း၌ ဖြစ်ပေါ်သောအခြေအနေကို လက် တွေ့နည်းအားဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့အား သိမြင်စေသည်။ ထိုကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့သည် ဒြဗ်တို့ဖွဲစည်းပုံ၊ အီသာ၏သဘော၊ အီသာ၏ ရွေ့ရှားမှုတို့နှင့်သက်ဆိုင်သော အရေးကြီးဆုံးအချက်များကို သိမြင်ကောင်း သိမြင်လာနိုင်ကြပေလိမ့်မည်။ ယခုခေတ် ရူပ ဗေဒပညာရှင်တို့ ယုံကြည်ကြသည်မှာ ဒြဗ်ကိုဖွဲ့စည်းထားသည့် အက်တမ်တို့တွင် အက်တမ်ထက်သေးငယ်၍၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်ပါ ရှိသော အီလက်ထရွန်များ ပါဝင်လျက်ရှိသည်။ အီလက်ထရွန် များသည် အက်တမ်အတွင်း၌ လှုပ်ရှားနေသည့်အတွက် အလင်း ရောင်ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
နောင်ကွင်းရွာ၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်
နောင်ကွင်းရွာ (Naungkwin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်၊ မော်နိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၁၉၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝန်းသိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အင်ချောင်းရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
အင်ချောင်းရွာ (Innchaung)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ ဆည်ပေါက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၉၀၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆည်ပေါက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၆၆ ဦး၊ မ ၁၉၅၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၂၅ ဦးနေထိုင်သည်။
အင်းကန့်လန့်
အင်းကန့်လန့်
အင်ချောင်းရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မဲခရဲရွာ၊ မဲခရဲ
မဲခရဲရွာ၊ မဲခရဲ
ဆင်သေမြောက်ရွာ၊ ရေနံချောင်းမြို့နယ်
ဆင်သေမြောက်ရွာ (Sinthaymyauk)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ရေနံချောင်းမြို့နယ်၊ ညောင်ပင်အိုင့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၅၀၃၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်ပင်အိုင့်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၅၂ ဦး၊ မ ၁၈၈၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၃၃၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေနံချောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝါးနက်ချောင်းရွာ၊ ဘုရားချောင်းတံခွန်တိုင်
ဝါးနက်ချောင်းရွာ၊ ဘုရားချောင်းတံခွန်တိုင်
ဘုရားငါးဆူရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
ဘုရားငါးဆူရွာ (Hpayarngarsu)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ မြင်းတွင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၅၉၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြင်းတွင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၁၃၄ ဦး၊ မ ၂၈၈၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၀၁၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပသီလူမျိုး
ပသီလူမျိုး သည် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းတွင် အများဆုံးနေထိုင်ကြသည့် မွတ်ဆလင်များ ဖြစ်ကြသည်။ မြန်မာဘုရင်များ လက်ထက်ကတည်းက နေထိုင်ခဲ့သည့် သမိုင်းကြောင်း ရှိသူများလည်း ဖြစ်ကြသည်။ ယခု အခါ ပသီလူမျိုးအဆက်အနွယ်တို့သည် မြေဒူးရွာတွင်မနေကြတော့ပဲ မြေဒူးရွာ၏ အနောက်ဘက် ကံသာထွန်း ရွာတွင် ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ကြသည်။ ဒေသခံ ဗမာလူများက ကုလားတိုက်ဟု ခေါ်ကြသည်။
နိုင်ငံတော်က အသိအမှတ်ပြုထားသော စာရင်းတွင် ပသီလူမျိုး မပါဝင်သဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ကြသော ပသီလူမျိုးများကို တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတစ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်ပေးရန်နှင့် ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်း ကောက်ယူရာတွင် ကုတ်နံပါတ်သတ်မှတ်ပေးရန် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးကွန်ဂရက်ပါတီ (United National Congress) က ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် တောင်းဆိုခဲ့သည်။
ကူကီးလူမျိုးတို့၏ နောက်ခံ သမိုင်းအကျဉ်း
ကူကီးလူမျိုးများအနေဖြင့် မိမိတို့လူမျိုးများမှာ ရှေးပဝေသဏီအချိန်က khul (ဂူ) မှ တဆင့် ဆင်းသက် လာခဲ့သော Pu.Songthu ၏ မျိုးဆက်များဖြစ်ကြသည်ဟု သမိုင်းစဉ်ဆက် ခေတ်အဆက်ဆက် ဆုပ်ကိုင်ယုံ ကြည်လာခဲ့ကြသည်။
ကူကီးလူမျိုးတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းဒေသများနှင့် ဟန်လင်း (Hatlen) တို့မှတဆင့် အထက်ချင်း တွင်းမြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်းဒေသများ၊ ချင်းတောင်တန်းမြောက်ပိုင်းဒေသများ၊ နာဂတောင်တန်းဒေသ များ၊ မဏိပူရပြည်နယ်ရှိ တောင်တန်းဒေသများ၊ နာဂပြည်နယ်ရှိ Ahthibung, Kanjang ဒေသများ၊ အသံ ပြည်နယ်ရှိ Karbi-Anglong ဒေသများအတွင်း ရှေးအကျဆုံး ဝင်ရောက်အခြေချ နေထိုင်လာခဲ့ကြသည့် ဌာ နေတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။
ကူကီးလူမျိုးတို့သည် ရှေးပဝေသဏီကပင် ကိုယ်ပိုင်နယ်မြေဒေသ(Zale'n-gam)တွင် ကိုယ့်ထီးကိုယ့်နန်း ကိုယ့်ကြငှန်းဖြင့် ဘိုးစဉ်ဘောင်ဆက် လွတ်လပ်အေးချမ်းစွာ ရပ်တည်နေထိုင်လာခဲ့ကြသော လူမျိုးတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ကူကီးလူမျိုးတို့ ဘိုးဘွားစဉ်ဆက် ပိုင်ဆိုင်နေထိုင်လာခဲ့ကြသော နယ်မြေများမှာ အရှေ့ဘက်တွင် အထက်ချင်းတွင်းမြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်းတလျှောက်၊ ကလေးကဘော်ဒေသမှ နာဂတောင်တန်းဒေသ အထိနှင့် ချင်းတောင်တန်းမြောက်ပိုင်းဒေသတို့ ပါဝင်သည်။ အနောက်ဘက်တွင် မဏိပူရပြည်နယ်ရှိ တောင် တန်းဒေသများ၊ နာဂပြည်နယ်ရှိ Ahthibung, Kanjang ဒေသများ၊ အာသံပြည်နယ်ရှိ Karbi-Anglong ဒေသ တို့ ပါဝင်ပြီး စတုရန်းမိုင်ပေါင်း (၆,၀၀၀)ကျော် ကျယ်ပြန့်သည်။
ကူကီးလူမျိုးတို့သည် ပြည့်စုံကြွယ်ဝသော ကိုယ်ပိုင်ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများနှင့် တရားစီရင်ထုံးများကိုလည်း သီးခြားပိုင်ဆိုင်ခဲ့ကြပြီး လူမှုရေး၊ စီးပွားရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေး၊ စစ်ရေး စသည်တို့ တွင် မည်သည့်လူမျိုးခြားကိုမျှ အားကိုးမှီခိုခြင်းမရှိဘဲ သမိုင်းစဉ်တလျှောက်လုံး လွတ်လပ်စွာ ရပ်တည်လာခဲ့ ကြသည်။ ကူကီးလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့၏ ဘိုးဘွားပိုင်နယ်မြေများအတွင်း သက်ဆိုင်ရာမျိုးနွယ်စု (Haosa) ဟွောင်ဆာ အကြီးအကဲတို့၏ စီမံအုပ်ချုပ်မှု အောက်တွင် စည်းလုံးညီညွတ်စွာဖြင့် စိုးရိမ်ကြောင့်ကျခြင်းမရှိဘဲ လွတ်လပ်စွာ ရပ်တည်လာခဲ့ကြသည်မှာ နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်တို့၏ ကျူးကျော်သိမ်းပိုက်မှု မခံရမီအချိန်ထိပင်ဖြစ် သည်။
ချောင်းဖျား (တောင်စု)ရွာ၊ သဲဘွက်
ချောင်းဖျား (တောင်စု)ရွာ၊ သဲဘွက်
ကူကီးလူမျိုးတို့၏ နောက်ခံ သမိုင်းအကျဉ်း
နယ်စားပယ်စားများဖြစ်ကြသော ကူကီးအကြီးအကဲ (Haosa)ဟွောင်ဆာများသည် ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့တို့၏ ကျူးကျော်မှု အပေါ်တွင် ခုခံတိုက်ခိုက်သင့် မတိုက်ခိုက်သင့် ဆုံးဖြတ်ရန် တမျိုးသားလုံးကို ကိုယ်စားပြုသည့် အစည်းအဝေးများကို ဒေသအတွင်းရှိ Chahsat, Longjaနှင့် Jampiတို့တွင် သုံးကြိမ်တိုင်အောင် ပြုလုပ်  ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ ယင်းအစည်းအဝေးပွဲများမှ (Haosa) ဟွောင်ဆာ အကြီးအကဲတို့၏ ဆုံးဖြတ်ချက်များအ ရ နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်တို့၏ ကျူးကျော်စစ်ကို အမိမြေမှ စစ်ကြောင်း(၄)ကြောင်းဖြန့်ကျက်ကာ ခုခံတွန်းလှန်တိုက် ခိုက်ကြရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။
နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်တို့သည် ကူကီးဘိုးဘွားပိုင်မြေကို ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ရန် ဗြိတိသျှ စစ်ဗိုလ် ချုပ် Lieutenant General Sir. Henry D.U.Keary အား ဦးဆောင်စေခဲ့ပြီး ၎င်း၏ ဦးဆောင်မှုအောက်တွင် ဗိုလ်မှူးချုပ် Brigarial Macquidအား စစ်ဦးစီးချုပ်အဖြစ်ခန့်အပ်ကာ ၎င်းတို့ လက်အောက်ခံကိုလိုနီစစ်တပ် များဖြစ်ကြသော Burma Military Police (၃၂၀၀) နှင့် Assam Rifle (၂၆၀၀) အပါအဝင် စစ်သည်တော် စုစုပေါင်း (၇၆၅၀)နှင့် စစ်အရာရှိ (၂၀၈)တို့အား ကူလီ(၈၃၀၀) ကျော်တို့နှင့်အတူ ထိုးစစ်ဆင်စေခဲ့ကြသည်။
ထိုစစ်ပွဲကြီးသည် ၁၉၁၇ မှ စ၍ ၁၉၁၉ ခုနှစ်အထိ သုံးနှစ်တိုင်အောင်ကြာရှည်ခဲ့ပြီး ပြင်းထန်သော စစ်ပွဲ များနှင့်အတူ အင်္ဂလိပ်နယ်ချဲ့စစ်တပ်မှ ကူကီးလူမျိုးများ၏ လယ်ယာကောက်ပဲသီးနှံများကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးပစ် ခြင်း၊ အိမ်မွေးတိရိစာ္ဆန်ဟူသမျှကို ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်ခြင်း၊ အိမ်ရာနှင့် စပါးကျီဟူသမျှကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးပစ် ခြင်း၊ အရပ်ဘက်ပြည်သူများ၏ စားနှပ်ရိက္ခါသယ်ယူပို့ဆောင်မှုများကို ပိတ်ဆို့တားဆီးခြင်း၊ မြို့ရွာများကို မီး ရှို့ဖျက်ဆီးပစ်ခြင်း၊ စစ်ပွဲနှင့် မသက်ဆိုင်သော အရပ်ဘက်ပြည်သူများနှင့် သက်ကြီးရွယ်အို ကလေးသူငယ် များပါ မချန်ဘဲ ကျားမ-မရွေး ညှာတာမှုကင်းမဲ့စွာဖြင့် တွေ့ရာသင်္ချိုင်းဓားမဆိုင်းစေဘဲ ကမ်းကုန်အောင် ရက် စက်ခြင်း၊ ကူကီးစစ်သည်များ၏ သားသမီးများနှင့်မိဘများကို ဓားစာခံအဖြစ် ဖမ်းဆီးခြင်း၊ သတ်ဖြတ်ခြင်း အစ ရှိသော ညှာတာမှုကင်းမဲ့ပြီး ရက်စက်ယုတ်မာသည့် စစ်ဆင်ရေးနည်းမျိုးစုံကို ကျင့်သုံးခဲ့ကြသောကြောင့် ကူ ကီးလူမျိုးတို့သည် ဆိုးဝါးစွာ ဆင်းရဲဒုက္ခရောက်ခဲ့ကြရသည်။
ဤစစ်ပွဲတွင် စစ်ရှုံးခဲ့သော ကူကီးခေါင်းဆောင် Haosa ဟွောင်ဆာများကိုလည်း နေရာခွဲခြားကာ အ နောက်ဘက်ဒေသတွင် နေထိုင်ကြသည့် ကူကီးစော်ဘွားများ ဖြစ်ကြသော....
(1). Pu. Cheng Ja Pao                     Chief of  AiSan (2). Pu. Kho Tin Thang                    Chief of  YamPi (3). Pu. Lun Kho Mang                    Chief of  ChahSat (4). Pu Tin Tong                               Chief of  LaiJang (5). Pu. Pa Kang                             Chief  of  HengLep (6). Pu. En Ja Khup                        Chief of  ThenJang (7). Pu. Ngul Khup                          Chief of  LonPi (8). Pu. Hem Ja Son                        Chief of  TingKai (9). Pu. Mang Kho On                     Chief of  LoiBol (10).Pu. Let Thang                           Chief of  GoBoh (11).Pu. Lun Kho Mang                    Chief of  ChongJang (12).Pu. Sem Chung                        Chief of  UKha
တို့ကို အိန္ဒိယပိုင် အက်ဒမန်ကျွန်း အကျဉ်းထောင်တွင် လည်းကောင်း၊ အရှေ့ဘက်ဒေသတွင် နေထိုင်ကြသည့် စစ်ခေါင်းဆောင် ကူကီးစော်ဘွားများ ဖြစ်ကြသော....
(13).Pu. Hao Kho Pao                       Chief  of  MolVaiLup (14).Pu. Ja Lhun                                Chief  of  MolVom (15).Pu. Kam Ja Hen                        Chief  of  PhaiLenJang (16).Pu. Kon Dem                             Chief  of  SaChih (17).Pu. Let Ja Hao                           Chief  of  KhoMunNom (18).Pu. Let Kho Thang                    Chief  of  KhoTuh (19).Pu. Noh Jang                            Chief  of  SaiSem (20).Pu. Sem Kho Lun                     Chief  of  PhaiSat (21).Pu. Son Kho Pao                      Chief of  TuiSom (22).Pu. Tong Kho Lun                    Chief  of  PhaiLenJang (23).Pu. Tu Kih                                 Chief  of  TongLhang (24).Pu. Vum Ngul                           Chief  of  TuJang'''
တို့ကို မြန်မာနိုင်ငံရှိ တောင်ကြီးအကျဉ်းထောင်တွင်လည်းကောင်း အသီးသီး ဖမ်းဆီးအကျဉ်းချထားခဲ့ကြ သည်။ နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်တို့သည် စစ်ရှုံးနိမ့်ခဲ့ကြသဖြင့် ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ခံရသော ကူကီးမျိုးချစ် Haosa ဟွောင်ဆာ စစ်ခေါင်းဆောင်များကို သေဒဏ်မှ တစ်သက်တစ်ကျွန်းအထိ ပြစ်ဒဏ်ချမှခဲ့ကြသည်။ ကျန်ရှိ သော ကူကီးတော်လှန်ရေးသမားများကိုလည်း ဟုမ္မလင်း၊ ခနီး္တ၊ အင်ဖား စသည်တို့တွင် ထောင်ချခြင်း၊ အ လုပ်ကြမ်းများ ပြုလုပ်ခိုင်းခြင်းဖြင့် ရက်ရက်စက်စက် အပြစ်ပေးခဲ့ကြသည်။
စစ်ပြီးဆုံးပြီးနောက်ပိုင်းတွင် အစဉ်အလာအရ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေတခုအတွင်း ဆက်စပ်တည်ရှိနေ သော ကူကီးနယ်မြေကို (၂) ပိုင်းခွဲကာ အနောက်ဘက်ခြမ်းကို အိန္ဒိယအုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ အတွင်းတွင်၎င်း၊ အရှေ့ဘက်ခြမ်ကို မြန်မာအုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ အတွင်းတွင်၎င်း ထည့်သွင်းအုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်အစိုးရသည် ကူကီးလူမျိုးများ၏ စည်းလုံးညီညွတ်မှု ပြိုကွဲရန်နှင့် အမျိုးသားရေးလက္ခဏာရပ် များ ပပျောက်တိမ်ကောစေရန် ကူကီးလူမျိုးများအတွင်း သွေးခွဲအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကျင့်သုံးလာခဲ့ကြရာ ကူကီး လူမျိုးများသည်  ဘက်ပေါင်းစုံမှ နိမ့်ကျလာခဲ့ကြသည်။
အိန္ဒိယအုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေအတွင်း သွတ်သွင်းခြင်းခံခဲ့ရသည့် ကူကီးနယ်မြေများကို မဏိပူရနှင့် အာသံ တို့၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ထပ်မံခွဲခြားကာ ထည့်သွင်းအုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။ မြန်မာအုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ အ တွင်းတွင် သွတ်သွင်းခြင်းခံခဲ့ရသည့် ကူကီးနယ်မြေများအနက် အထက်ပိုင်းဒေသရှိ JouJang Haosa ဟွောင်ဆာ ပိုင်ဖြစ်သော ရွာပေါင်း (၃၀) ရွာခန့်အပါအဝင် နာဂတောင်တန်းနှင့် ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်တို့ကို ခနီး္တခ ရိုင်အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေများ အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ကလေးကဘော်ဒေသများအပါအဝင် အလယ်ပိုင်းဒေသ များကို မော်လိုက်ခရိုင်အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေများ အဖြစ်လည်းကောင်း၊ HengJang Haosa ဟွောင်ဆာ ပိုင်ဖြစ် သော ရွာပေါင်း (၁၅) ရွာခန့်အပါအဝင် အောက်ပိုင်းကူကီးနယ်မြေများကို ချင်းတောင်တန်းချုပ်ရေးနယ်မြေအ ဖြစ်လည်းကောင်း အစိတ်စိတ် အမြွှာမြွှာ အပိုင်းပိုင်းဖြစ်အောင် ထပ်မံခွဲခြား၍ အုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။
ဤသို့ ထပ်မံခွဲခြားထားခြင်း ခံခဲ့ကြသောကြောင့်လည်း လူနည်းစုကူကီးလူမျိုးများမှာ ပို၍ လူနည်းစုဘဝ အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြကာ နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး၊ လူမှုရေးတို့တွင် ပို၍ အောက်ကျနောက်ကျဖြစ်ခဲ့ကြရပြီး ပို ၍ပင် နစ်နာဆုံးရှုံးခဲ့ကြရလေသည်။ ထိုအကြားတွင်ပင် စစ်ရှုံးနိမ့်ခဲ့ကြသော ကူကီးလူမျိုးများအပေါ် အပြစ် ပေးသည့်အနေဖြင့် ဒေသအတွင်းရှိ တမူး-ကလေးလမ်း၊ တမူး-တုံဟဲလမ်း၊ တမူး-အင်ဖာလမ်း များအပြင် အင်ဖာကို ဗဟိုပြု၍ ချူရာကျန်ပူ၊ အုပ်ခွန်၊ တမင်လောင်၊ ဆယ်နာပတီ စသော လမ်းမကြီးများကို ဖောက်လုပ် စေခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့်လည်း ကူကီးလူမျိုးများသည် နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်တို့အား အမိမြေမှ တွန်းလှန်တိုက်ထုတ်ရန် အ ခွင့်ကောင်းကို စောင့်မျှော်ခဲ့ကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် (၁၉၃၉-၁၉၄၅) ဒုတိယကမာ္ဘစစ်ကြီး ဖြစ်ပေါ်လာသောအခါ Pu. PaKang ၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် ကူကီးလူမျိုးများသည် ဂျာပန်တို့နှင့် မဟာမိတ်ပြုကာ နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်တို့ အား ထပ်မံ၍ တော်လှန်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုသို့ အတူတကွလက်တွဲ၍ နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်တို့အား တိုက် ထုတ်ရန်နှင့် ကူကီးလူမျိုးများ ယခင်ပိုင်ဆိုင်ခဲ့ကြသော နယ်မြေများကို ပြန်လည်ပိုင်ဆိုင်စေရမည် ဟူသော သဘောတူညီမှုများကြောင့် ကူကီးလူမျိုးများသည် ဂျာပန်တို့နှင့် မဟာမိတ်ပြုခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုဒုတိယ ကမာ္ဘစစ်ကြီးတွင်ပင် နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်တို့ပါဝင်သော မဟာမိတ်တို့ဘက်မှ စစ်ပွဲကို အောင်နိုင်ခဲ့သောကြောင့် ကူကီးလူမျိုးများ၏ လွတ်လပ်မှုရည်မှန်းချက်သည်လည်း ဒုတိယကမာ္ဘစစ်ကြီးနှင့်အတူ မှေးမှိန် ကွယ်ပြောက် ခဲ့ရလေသည်။
ကမ္ဘာ့စစ်ပွဲကြီး နှစ်ခုအတွင်း ကူကီးလူမျိုးများမှ ဆင်နွဲခဲ့သော နယ်ချဲ့တော်လှန်ရေးသမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန်များ သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်ချဲ့တော်လှန်ရေးနှင့် လွတ်လပ်ရေးသမိုင်းတွင် ဖျောက်ဖျက်မေ့ပျောက်ခြင်း ခံခဲ့ရ သော်လည်း အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ နယ်ချဲ့တော်လှန်ရေးနှင့် လွတ်လပ်ရေးသမိုင်းတွင် ကူကီးလူမျိုးတို့၏ အခန်း ကဏ္ဍအား ထင်ရှားစွာ မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်ကို တွေ့ရှိရပေသည်။ ဤသို့ဖြင့် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးစစ်ပွဲများဖြစ်သော ပထမကမာ္ဘစစ်နှင့် ဒုတိယကမာ္ဘစစ်များတွင် နယ်ချဲ့အင်္ဂ လိပ်အစိုးရအား တော်လှန်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသော ကူကီးလူမျိုးများအပေါ်တွင် အင်္ဂလိပ်အစိုးရသည် နားလည် ရန်မကြိုးစားဘဲ ရန်သူသဖွယ်သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့်လည်း သမိုင်းစဉ်တလျှောက်လုံး ကူကီးဘိုး ဘွားပိုင်နယ်မြေများဖြစ်သော ကူကီးနယ်မြေများကို  ပိုင်ရှင်ကူကီးလူမျိုးများ၏ ဆန္ဒမပါဘဲ လွတ်လပ်သော အန္ဒိယနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့၏ ဝေစုအစိတ်အပိုင်းများအဖြစ် ခွဲဝေး၍ သွတ်သွင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။
ကျောက်ဖြူရွာ၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်
ကျောက်ဖြူရွာ (Kyaukhpyu)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုးမိတ်ခရိုင်၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်၊ ရေပုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၀၇၉၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရေပုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၈၇ ဦး၊ မ ၃၁၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၀၃ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမိတ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကူကီးလူမျိုးတို့၏ နောက်ခံ သမိုင်းအကျဉ်း
နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်အစိုးရသည် ကူကီးနယ်မြေများအား အိန္ဒိယနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့၏ ဝေစုအစိတ်အပိုင်းများ အဖြစ် ပါဝင်ရန် နယ်စပ်ဒေသများ၏ သဘောထားကို မေးမြန်းစုံစမ်းသော အစည်းအဝေးများ၌ ကူကီးလူမျိုး များကို ပါဝင်ကိုယ်စားပြုစေခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့်လည်း လွတ်လပ်ရေး အကြိုကာလ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် သက်ဆိုင် သော နယ်စပ်ဒေသများ၏ သဘောထားကို မေးမြန်းစုံစမ်းသော မေမြို့စုံစမ်းရေးကော်မရှင်တွင် အထက်ပိုင်း ကူကီးနယ်မြေများကို ကိုယ်စားပြုသော Pu. SomThong, Pu. NgamJam, Pu. JaVumMi တို့သည်၎င်း၊ အောက်ပိုင်း ကူကီးနယ်မြေများကို ကိုယ်စားပြုသော Pu.LetSo, Pu. OnKhoMang, Pu. NgamKhoThan တို့သည်၎င်း အသီးသီးပါဝင် တက်ရောက်ကာ မြန်မာပြည်မနှင့် ပူးပေါင်းကာ လွတ်လပ်ရေးအရယူရန် ဆုံး ဖြတ်ခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။