cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ပြည်တွင်းသောင်းကျန်းမှုသမိုင်း
နိုင်ငံရေးစာအုပ်များ ဖတ်ရှုလေ့လာကြခြင်း
မာ့ခ်စ်ဝါဒ (ဝါ) မာ့ခ်စ်၊ လီနင်ဝါဒသည် ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်တစ်ဝိုက် ဂျီစီဘီအေဝံသာနုခေတ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိပြီးဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ မာ့ခ်စ်ဝါဒကို အချို့က သိပ္ပံနည်းမှန်သော ဆိုရှယ်လစ် ဝါဒ (Scientific Socialism) ဟူ၍လည်း သုံးစွဲကြ သည်။ ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်တစ်ဝိုက်တွင် ထုတ်ဝေသော ဂျာနယ်စာစောင်များတွင် မာ့ခ်စ်ဝါဒ တစ်စွန်းတစ်စ ပါဝင်ခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ သို့သော် ဂျီစီဘီအေ နိုင်ငံရေး လှုပ်ရှားမှု၊ ဝံသာနုနိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများတွင် မာ့ခ်စ် ဝါဒသည် ဩဇာညောင်းမှု မရှိခဲ့ပေ။ ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင်ကား မြန်မာမျိုးချစ်လူငယ်များအတွင်းတွင် မာ့ခ်စ်ဝါဒသည် ကောင်းစွာခေတ်စားလာသည်။  သို့သော် စာအုပ်စာတမ်းများ ဖတ်ရှုလေ့လာခြင်း၊ မိမိကြိုက်နှစ်သက်ရာ အပိုင်းအလိုက် ဘာသာပြန် ဆောင်းပါးများ ရေးသားခြင်းတို့သာ ရှိခဲ့လေသည်။
မာ့ခ်စ်ဝါဒီများနှင့် ၁၃၀၀ ပြည့်အရေးတော်ပုံ
၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်မှစ၍ တို့ဗမာအစည်းအရုံး၊ ဂျီစီဘီအေအသင်းနှင့် အခြားအသင်းအဖွဲ့များ၏ နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများ ပိုမို၍ ပြင်းထန်လာသည်။ မျိုးချစ်စိတ်ရှိသော လူငယ်အများအပြားသည် တို့ဗမာ အစည်းအရုံးသို့ ဝင်ရောက်ပြီး နိုင်ငံရေးလုပ်ကြတော့သည်။ ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် ကိုအောင်ဆန်းသည် တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားသမဂ္ဂ အမှုဆောင်အဖွဲ့၏ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်နေပြီ ဖြစ်သည်။ ၁၉၃၆ ခုနှစ် နှစ်ဦးတွင် အိုးဝေမဂ္ဂဇင်း ပေါ်လာသည်။ ကိုအောင်ဆန်းသည် အိုးဝေမဂ္ဂဇင်း၏ တာဝန်ခံစာတည်းအဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်သည်။ အိုးဝေမဂ္ဂဇင်းတွင် ဦးသိန်းတင် (ခေါ်) ဦးညိုမြ (ကွယ်လွန်)က အမည်မဖော်ဘဲရေးသားသည့် Hell- Hound at  large အမည်ရှိ အင်္ဂလိပ်ဘာသာ ဆောင်းပါးပါလာသည်။ ယင်းဆောင်းပါးမှာ တက္ကသိုလ်အာဏာပိုင်တစ်ဦးအား ငရဲခွေးနှင့် နှိုင်းထားသဖြင့် ကျောင်းအုပ်ကြီးလုပ်သူ မျက်နှာဖြူလူမျိုးမစ္စတာ ဒီဂျေစလော့စ်က ကိုအောင်ဆန်းကို ခေါ်၍ ဆောင်းပါးရှင်ကို ဖော်ထုတ်ခိုင်းသည်။ ကိုအောင်ဆန်း က "မပြောနိုင်ဘူး"ဟု အဖြေပေးလိုက်သောအခါ  ကိုအောင်ဆန်းကို တက္ကသိုလ်ကျောင်းမှ ထုတ်ပစ်လိုက်တော့သည်။ ကျောင်းသားထုတစ်ရပ်လုံးကလည်း ကိုအောင်ဆန်းအား ကျောင်းထုတ်ပစ်ခြင်းကို မကျေနပ် ကြသဖြင့် ၁၉၃၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၅ ရက်တွင်  ဒုတိယကျောင်းသားသပိတ်ကြီးကို ဆင်နွှဲလိုက်ကြသည်။
ဒီးဒုတ်ဦးဘချို၊ ဦးဘခိုင်၊ သခင်နု စသောပုဂ္ဂိုလ် များသည် စာရေးဆရာကြီး ဘားနာဒ်ရှော၏ ဖေဘီ ယန်ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒကို စွဲလမ်းလာခဲ့ကြသည်။ အချို့မှာ အင်္ဂလိပ် ဆိုရှယ်လစ်တစ်ဦးဖြစ်သော ဂျွန် စထရက်ချိ ၏ ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒစာအုပ်ကို ဖတ်၍ ရုရှား ကွန်မြူနစ်တစ်ပိုင်း၊ အင်္ဂလန်ဆိုရှယ်လစ်တစ်ပိုင်း ဖြစ်လာကြသည်။ ထိုသူများမှာ သခင်အောင်ဆန်း၊ သခင် ဗဟိန်း၊  ဦးကျော်ငြိမ်း၊ လက်ပံတန်း  ဦးဘတင်၊ ဦးဘဆွေတို့ ဖြစ်ကြသည်။ သခင်စိုး၊ သခင်ကျော်စိန်နှင့် သခင်ဗိုလ်တို့သည် မာ့ခ်စ်ဝါဒကိုသာ စွဲလမ်းယုံကြည်ပြီး လေ့လာလိုက်စား ကြသည်။ သခင်စိုးသည် မော်လမြိုင်ဒေသမှ မွန် အမျိုးသားတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ခုနစ် တန်းအထိပညာသင်ခဲ့ပြီး အသက် ၁၇ နှစ်မှစ၍ သန်လျင်ရေနံချက်စက်ရုံတွင် အလုပ်ဝင်လုပ်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ အလုပ်လုပ်နေစဉ်မှာပင် တို့ဗမာအစည်းအရုံးဝင် သခင်တစ်ဦးဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် အလုပ်မှထွက်ပြီး တို့ဗမာအစည်းအရုံး ဥက္ကဋ္ဌ သခင်သိန်းမောင်ကြီးထံတွင် တပည့်ခံ၍ နိုင်ငံရေးလေ့လာခဲ့သည်။ ထို့နောက် သခင်သိန်းမောင်ကြီး၏ အပြုအမူ များကို အထင်မကြီးတော့သဖြင့် လမ်းခွဲပြီး ကားလ် မာ့ခ်စ်ရေးသားသည့် အရင်းကျမ်းကို လေ့လာသည်။
သခင်စိုး၊ သခင်ဗဟိန်း၊ သခင်ဗိုလ်တို့သည် ကွန်မြူနစ်ဝါဒကို တိတိကျကျ ဝါဒ ဖြန့်ရေးသားခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။ သခင်စိုးသည် ရုပ်ဝါဒနှင့် ရုပ်ပိုင်းရာဇဝင်ဝါဒကို ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒစာအုပ်တွင် ဖော်ပြခဲ့ပြီး အလုပ်သမား လောက၊ ဗမာ့တော်လှန်မှု၊ ကျွန်မချစ်လင်စသော စာအုပ်များကိုလည်း ရေးသားခဲ့သည်။ သခင်ဗဟိန်းသည် ဓနရှင်လောက၊ စနစ်ကျသော ဘုံဝါဒ၊ ကမ္ဘာ့စစ် နှင့် ဗမာ့နောင်ရေး၊ ကွန်မြူနစ် ကြေညာစာတမ်း စာအုပ်များကို ရေးသားခဲ့သည်။ သခင်ဗိုလ်သည် ကားလ်မာ့ခ်စ်အမည်ရှိ စာအုပ်ကို  ရေးသားခဲ့ပြီး သခင်နုက ရုရှားတော်လှန်ရေးအကြောင်းကို လူမွဲတို့ ၏ထွက်ရပ်လမ်းအမည်ဖြင့် ရေးသားခဲ့သည်။ မိုးကြိုး ဆိုသူက လီနင်ဟူသောစာအုပ်၊ သခင်တင်မောင် (ကိုယ့်မင်းကိုယ့်ချင်း)က ဘုံအာဏာရှင် စတာလင်နှင့်  လင်းယုန်နီစာအုပ်၊ တက်ဘုန်းကြီးသိန်းဖေ က သပိတ်မှောက်ကျောင်းသားစာအုပ် တို့ကို ရေးသားခဲ့သည်။
မြန်မာမျိုးချစ်လူငယ်များကြားတွင် မာ့ခ်စ်ဝါဒ (ကွန်မြူနစ်ဝါဒ)၊ ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒတို့မှာ ခေတ်အစားဆုံး ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ဖော်ပြပါစာအုပ်များကို မြန်မာပြည် စာအုပ်ဖြန့်ချိရေးတိုက်၊ နဂါးနီ စာအုပ်တိုက်နှင့် ကျောင်းသားသမဂ္ဂ လျှို့ဝှက်ဖြန့်ချိရေးဌာနများက  စာအုပ်များအဖြစ် ရိုက်နှိပ်ဖြန့်ချိကြသည်။ မျိုးချစ် လူငယ်များသည် မာ့ခ်စ်ဝါဒအကြောင်း ရေးသားခြင်း၊ ဆွေးနွေးခြင်း၊ ဟောပြောခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်သည့် နည်းတူ ဆွဲဆောင်စည်းရုံးခြင်းကိုလည်း ဆောင်ရွက် လာကြသည်။
၁၉၃၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၈ ရက်တွင် ချောက်မြို့ ဘီအိုစီ ရေနံမြေအလုပ်သမားသပိတ်ကြီး ပေါက်ကွဲထွက်ပေါ်လာသည်။ အလုပ်သမားသပိတ်ကို တို့ဗမာအစည်းအရုံးဝင် သခင်များက ဦးဆောင်မှုပေး ကြသည်။ သပိတ်ကြာရှည်လာစဉ်မှာပင် ၁၉၃၈ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂၆ ရက်တွင် ရွှေတိဂုံစေတီရင်း၌ လူထုနှင့် ပုလိပ် ရိုက်ပွဲဖြစ်ကြသည်။ ဇွန်လ ၂၈ ရက်တွင် ဗြိတိသျှအစိုးရသည် ကုလား-ဗမာ ဒုတိယအဓိကရုဏ်း မီးကို မွှေးပေးပြန်သည်။ ထိုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက် တွင် အာဠာဝက သခင်ဖိုးလှကြီးခေါင်းဆောင်သော  ရေနံမြေအလုပ်သမား ၂၀၀၀ သည် ရန်ကုန်သို့ ချီတက်လာတော့သည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၁ ရက်တွင် ရေနံမြေသပိတ်၌ဦးဆောင်နေသော ကိုဗဟိန်းနှင့် ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်သုံးဦးကို မကွေးမြို့၌ ဖမ်းလိုက်ရာမှ တတိယကျောင်းသား သပိတ်ကြီး ပေါ်လာရပြန်သည်။ ဒီဇင်ဘာလ ၂၂ ရက် တွင် ယုဒသန်ကောလိပ်ကျောင်းသား ကိုအောင်ကျော် ကျဆုံးခဲ့ရသည်။
ရေနံမြေတပ်သားများသည် ၁၉၃၉ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၈ ရက်တွင် ရန်ကုန်သို့ ရောက်လာကြသည်။ ထိုအချိန်တွင် သာယာဝတီ၊ ဝေါ၊ ပဲခူး၊ ဖြူး မှ တောင်သူလယ်သမား နှစ်သောင်းကျော်သည်လည်း ရန်ကုန်သို့ ရောက်ရှိနေလေပြီ။ ၁၉၃၈-၃၉ ခုနှစ်အတွင်း ဗြိတိသျှ နယ်ချဲ့အစိုးရတို့အား ကျောင်းသား၊ တောင်သူလယ်သမားနှင့် အလုပ်သမားတို့က ပြင်းထန်စွာ ဆူပူဆန့်ကျင်ရာ အစိုးရကလည်း ရက်စက်စွာ နှိပ်ကွပ်ညှဉ်းပန်းခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်ရပ်ကို ၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံဟု ခေါ်သည်။ ရေနံမြေသပိတ်၊ ကျောင်းသားသပိတ်များမှသည် တစ်ပြည်လုံး ဆူပူအုံကြွကုန်ကြသည်။ ရေနံမြေသပိတ်၊ ကျောင်းသားသပိတ်နှင့် အလုပ်သမားလှုပ်ရှားမှုများကို ဦးဆောင်သူများတွင် မာ့ခ်စ်ဝါဒီသခင်များလည်း ပါဝင်ကြသည်။ ဗြိတိသျှအစိုးရကလည်း ပို၍ပို၍ ရက်စက်စွာ နှိပ်ကွပ်လေရာ ၁၉၃၉ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ လဆန်း ၁၀ ရက်တွင် မန္တလေး၌ ဆန္ဒပြကြသော လူထုနှစ်သိန်းကျော်ကို သေနတ်နှင့် ပစ်ခတ်နှိမ်နင်းပြန်သည်။ ထို့ကြောင့် သံဃာတော်ခုနစ်ပါးနှင့် အသက် ၁၂ နှစ်အရွယ် ကျောင်းသားလေးတစ်ဦး အပါအဝင် စုစုပေါင်း ၁၇ ဦး သေဆုံးခဲ့ရသည်။ ၁၃၀၀ ပြည့်အရေးတော်ပုံသည် ဗြိတိသျှ အလိုတော်ရိ ညွှန့်ပေါင်းအစိုးရကို ပြုတ်ကျသွားစေခဲ့သည်။ မာ့ခ်စ်ဝါဒီတို့ရေးဆွဲသော ကြေညာချက်နှင့် လုပ်ငန်းစဉ်များကို တို့ဗမာအစည်းအရုံးက လက်ခံခဲ့သည်။ ၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံကာလအတွင်းမှာ မာ့ခ်စ်ဝါဒကို ယုံကြည်သူများသည် အစုလေးတစ်စုအဖြစ် စုမိကြသည်။
ပြည်ပအဆက်အသွယ်
၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံသည် ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့ အစိုးရအား နိုင်ငံရေးဆန့်ကျင်ရာတွင် အကြီးမားဆုံး သော အမျိုးသားရေးလှုပ်ရှားမှုကြီး ဖြစ်ခဲ့သည်။ တို့ဗမာအစည်းအရုံးသည် ပေါ်ပေါက်လာခါစ တွင် အမျိုးသားရေးဝါဒကိုသာ ကိုင်စွဲထားခဲ့သော်လည်း မာ့ခ်စ်ဝါဒီခေါင်းဆောင်များ များပြားလာသည့် အလျောက် ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒ၊ ကွန်မြူနစ်ဝါဒများကို လေ့လာရင်း လက်ဝဲအယူအဆများကို လက်ခံလာခဲ့သည်။
ပထမပိုင်းတွင် တို့ဗမာအစည်းအရုံး၏ နိုင်ငံရေး ဝါဒမှာ အမျိုးသားရေးသက်သက်ဝါဒနှင့် ဆိုရှယ်လစ် ဝါဒအယူအဆများ ရောနှောပေါင်းစပ်ထားသည့် တို့ဗမာဘုံဝါဒကို လက်ခံခဲ့သည်။ တို့ဗမာအစည်း အရုံးသည် လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲအတွက် အယူအဆ တူသူများကို စုပေါင်းထားသည့် တပ်ပေါင်းစုသဖွယ် ဖြစ်နေရာ မျိုးချစ်ခေါင်းဆောင်များအတွင်း နှစ်သက်ရာ ဝါဒအမျိုးမျိုးကို လက်ခံ ယုံကြည်နေခြင်းများလည်း ရှိသည်။ တို့ဗမာအစည်းအရုံးတွင် အမျိုးသားရေး သက်သက်ဝါဒသမားများ၊ ပြုပြင်ရေးဝါဒီများ၊ ကိုယ့်မင်းကိုယ့်ချင်းဖြင့် ပဒေသရာဇ်အုပ်ချုပ်ရေးကို ပြန်လည် တမ်းတနေသူများ၊ ဖေဘီယန်ဝါဒသမားများ၊ ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒသမားများစသည်ဖြင့် အယူအဆမျိုးစုံရှိနေသော်လည်း လွတ်လပ်ရေးရည်မှန်းချက်မှာမူ တူညီနေသောကြောင့် တို့ဗမာအစည်းအရုံးသည်  စည်းလုံးညီညွှတ်နေခြင်း ဖြစ်သည်။
၁၃၀၀ ပြည့်အရေးတော်ပုံ ဖြစ်ပွားနေသော ၁၉၃၈ ခုနှစ်အတွင်းမှာပင် အိန္ဒိယကွန်မြူနစ်ပါတီ မှ ဂျေဂို့ရှ် (J.Gosh) ဆိုသူ ရန်ကုန်မြို့သို့ ရောက်ရှိ လာခဲ့သည်။ ဂျေဂို့ရှ်သည် ဂိုရှယ် (H.N Goshl M.Munshi) နှင့် မူကာဂျီ (S.K Mukerjee)တို့အား ကွန်မြူနစ်ဖြစ်လာစေရန် စည်းရုံးနိုင်ခဲ့သည်။ ဂိုရှယ် နှင့် ကုလားအမျိုးသားအချို့သည် ကွန်မြူနစ်ဝါဒကို လေ့လာ၍ အယူအဆပြင်းထန်သော ကွန်မြူနစ်များ ဖြစ်လာကြသည်။ ဂိုရှယ်နှင့် မူကာဂျီတို့လူစုတွင် ရဲဘော်ဒေး၊ ရဲဘော်နာ့တ်နှင့် ရဲဘော်ဘို့(စ်)တို့ ပါဝင်လာပြီး ဘင်္ဂလားနယ် လျှို့ဝှက်လုပ်ကြံရေးအဖွဲ့နှင့် အဆက်အသွယ်ရှိလာသည်။ ဂိုရှယ်တို့လူစုသည် အိန္ဒိယကွန်မြူနစ်ပါတီနှင့်သော်လည်းကောင်း၊ တို့ဗမာ အစည်းအရုံးနှင့်သော်လည်းကောင်း အဆက်အသွယ် ရှိနေရာ လျှို့ဝှက်လုပ်ကြံရေး အဖွဲ့ငယ်တစ်ခုပမာ ဖြစ်လာသည်။
ထိုအချိန်တွင် မြန်မာမျိုးချစ်ခေါင်းဆောင်များ သည်လည်း လျှို့ဝှက်ကွန်မြူနစ်ပါတီတစ်ရပ်ထူထောင်ရန် နည်းလမ်းရှာဖွေနေကြပြီဖြစ်သည်။ သခင် သိန်းဖေ (သိန်းဖေမြင့်)နှင့် သခင်လှဖေ (ဗိုလ်လက်ျာ) တို့သည် အိန္ဒိယပြည် ကာလကတ္တားမြို့သို့ ပညာသင် ရန် သွားရောက်ကြရင်း ဘင်္ဂလားပြည်နယ် ကွန်မြူနစ် ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သူ မူဆာဖာအာမက်နှင့် လျှို့ဝှက်၍ ဆက်သွယ်မိကြသည်။ ထိုစဉ်က နိုင်ငံ အမျိုးမျိုးရှိ ကွန်မြူနစ်ပါတီများကို ဆက်သွယ်ချုပ်ကိုင်၍ ခေါင်းဆောင်မှုပေးနေသော အဖွဲ့အစည်းမှာ တတိယကမ္ဘာ့ကွန်မြူနစ်အဖွဲ့ချုပ်ဖြစ်ပြီး ဆိုဗီယက် ယူနီယံ မော်စကိုမြို့၌ ရုံးစိုက်သည်။ အိန္ဒိယကွန်မြူနစ် ပါတီသည် တတိယကမ္ဘာ့ကွန်မြူနစ်အဖွဲ့ချုပ်နှင့် အဆက်အသွယ်ရှိသော အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည်။
သခင်သိန်းဖေနှင့် သခင်လှဖေသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ တို့ဗမာအစည်းအရုံးဝင် ခေတ်ပညာတတ် လူငယ်ခေါင်းဆောင်များအနေနှင့် ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒ၊ ကွန်မြူနစ် ဝါဒတို့ကို လေ့လာယုံကြည်ကြကြောင်း၊ တို့ဗမာအစည်းအရုံးနှင့် အလုပ်သမား၊ လယ်သမားလူတန်းစားများကို ခေါင်းဆောင်မှုပေးရန် ကွန်မြူနစ်ပါတီတစ်ရပ် ထူထောင်လိုကြောင်း မူဆာဖာအာမက်နှင့် ဆွေးနွေး ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ကွန်မြူနစ်ပါတီ ထူထောင်နိုင်ရန်အတွက် အိန္ဒိယကွန်မြူနစ်ပါတီက ကူညီပံ့ပိုးပေးရန်နှင့် အခြေအနေကို တတိယကမ္ဘာ့ကွန်မြူနစ်အဖွဲ့ချုပ်သို့ တင်ပြပေးရန်၊ ဆက်သွယ်သတင်းပေးပို့ရန်လည်း တောင်းဆိုခဲ့သည်။ မူဆာဖာအာမက်က ကူညီရန် ကတိပြုသည်။
သခင်သိန်းဖေနှင့် သခင်လှဖေတို့နှစ်ဦးက အိန္ဒိယတွင် ပြည်ပအဆက်အသွယ်ကို ရှာဖွေနေစဉ် သခင် ဗိုလ်တို့လူစုသည်လည်း ရန်ကုန်မြို့သို့ လျှို့ဝှက်ရောက် ရှိနေသော တရုတ်ကွန်မြူနစ်များနှင့် ဆက်သွယ်မိ သည်ဟု ဆိုသည်။ သို့သော် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ဖြစ်လုဆဲဆဲတွင် သခင်ဗိုလ်တို့လူစုသည် တရုတ်ကွန်မြူနစ် များနှင့် အဆက်အသွယ်ပြတ်သွားရသည်။ တရုတ်ကွန်မြူနစ်များသည် တရုတ်ပြည်သို့ ရွှေ့ပြောင်းသွား ကြသည်။
တို့ဗမာအစည်းအရုံးတွင် လက်ဝဲဝါဒလွှမ်းမိုးလာခြင်း
၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့သော ၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံကြီး၏ ဩဇာအရှိန်အဝါကြောင့် သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်းခေါင်းဆောင်သော တို့ဗမာအစည်းအရုံးတွင် ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒီသခင်များ နေရာရလာကြသည်။ လက်ဝဲဝါဒီသခင်များသည် အယူအဆမျိုးစုံ ရှိသူများ စုစည်းနေခြင်းထက် ကွန်မြူနစ်ဝါဒ(မာ့ခ်စ် ဝါဒ)ကို ယုံကြည်သူ၊ အယူအဆတူသူများကို သိမ်းဆည်း ကျစ်လျစ်စွာ စုစည်း၍ ကွန်မြူနစ်ပါတီတစ်ရပ် ထူထောင်ရန် ကြိုးစားနေကြသည်။ ပြည်ပအဆက် အသွယ်ရှာသူက ရှာနေစဉ် ပြည်တွင်း၌လည်း နိုင်ငံရေး အယူဝါဒကျယ်ပြန့်လာရန် စည်းရုံးဟောပြောသူက ဟောပြောကြသည်။ နဂါးနီစာအုပ်အသင်းကို ထူထောင် ၍ လက်ဝဲဝါဒစာပေများကိုလည်း ပုံနှိပ်ဖြန့်ချိကြသည်။ တစ်ဖက်မှလည်း အမျိုးသားရေးဝါဒသက်သက်မှ ဆိုရှယ်လစ်ရေးဘက်သို့ ကူးပြောင်းလာသော တို့ဗမာ အစည်းအရုံးတွင် ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒ လုံးဝလွှမ်းမိုးလာအောင် ကြိုးစားကြသည်။
သခင်အောင်ဆန်းသည် တို့ဗမာအစည်းအရုံး အမှုဆောင်အစည်းအဝေးကို ရွှေတိဂုံစေတီ မော်လမြိုင်ဇရပ်တွင် ဦးဆောင်၍ ကျင်းပခဲ့သည်။ ထိုအစည်းအဝေးတွင် တို့ဗမာအစည်းအရုံး၏ ဝါဒနှင့် လုပ်ငန်းစဉ်ကို ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒအမြင်ဖြင့် အသစ်ပြုပြင်ရေးဆွဲကြသည်။ ထို့နောက် ၁၉၃၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် မော်လမြိုင်မြို့၌ကျင်းပသော တစ်နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ သခင်ညီလာခံက ယင်းဝါဒနှင့် ရှေ့လုပ်ငန်းစဉ်များကို  အတည်ပြုလိုက်သည်။ သို့နှင့် တို့ဗမာအစည်းအရုံးတွင် လက်ဝဲဝါဒသည် ကောင်းစွာ လွှမ်းမိုးလာတော့သည်။
မြေအောက်ကလာပ်စည်းဖွဲ့စည်းခြင်း
၁၉၃၉ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလကုန်ခန့်တွင် အိန္ဒိယ ကွန်မြူနစ်ခေါင်းဆောင် မူဆာဖာအာမက်က စည်းရုံးရေးမှူးတစ်ဦးဖြစ်သူ မစ္စတာပူ(ရ်)နန္ဒူဒတ်(စ်) ဂုပတား ကို ရန်ကုန်သို့ စေလွှတ်လိုက်သည်။ ဂုပတား သည် စင်ကာပူတွင် ဌာနချုပ်လုပ်ထားသော အင်ဒိုချိုင်းနားကျွန်းဆွယ် ကွန်မြူနစ်ပါတီဌာနချုပ်သို့ ပထမဦးစွာ သွားရောက်သတင်းပို့ရသည်။ တတိယ ကမ္ဘာ့ကွန်မြူနစ်အဖွဲ့ချုပ်၏ စည်းရုံးရေးနယ်မြေ သတ်မှတ်မှုတွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် မပတ်သက်ဘဲ စင်ကာပူရှိ အင်ဒိုချိုင်းနားကျွန်းဆွယ် ကွန်မြူနစ်ပါတီ ဌာနချုပ်နှင့်သာ သက်ဆိုင်သည်။ အိန္ဒိယကွန်မြူနစ် များက မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကွန်မြူနစ်ပါတီထူထောင်ပေးရန် တတိယကမ္ဘာ့ကွန်မြူနစ်အဖွဲ့ချုပ်သို့ တင်ပြရာ ခွင့်ပြုချက်ရရှိခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဂုပတားသည် စင်ကာပူသို့ ဝင်ရောက်သတင်းပို့  ညှိနှိုင်းပြီးမှ ဆောင်ရွက်ရခြင်းဖြစ်သည်။
ဂုပတား ရန်ကုန်ရောက်ရှိချိန်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ ကွန်မြူနစ်ဝါဒကို လေ့လာစူးစမ်းနေသော အစုမှာ နှစ်စုရှိနေသည်။ ပထမလူစုမှာ သခင်အောင်ဆန်း၊ သခင်စိုး၊ သခင်လှဖေ(ဗိုလ်လကျာ်)၊ သခင်ဗဟိန်း၊  သခင်သိန်းဖေ(သိန်းဖေမြင့်)တို့လူစုဖြစ်ပြီး ဒုတိယ လူစုမှာ လျှို့ဝှက်လုပ်ကြံရေးအဖွဲ့ဝင် ကုလားရဲဘော် များဖြစ်သော ရဲဘော်ဂိုရှယ်၊ ရဲဘော်မူကာဂျီ၊ ရဲဘော် ဒေး၊ ရဲဘော်နာ့တ်နှင့် ရဲဘော်ဘို့(စ်)တို့ ဖြစ်သည်။ ၁၉၃၉ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် ဂုပတားသည် ရန်ကုန်သို့ ရောက်ရှိလာပြီး သခင်အောင်ဆန်းတို့ လူစုနှင့် ဂိုရှယ်တို့လူစုကို တွေ့ဆုံကာ မြေအောက် ကွန်မြူနစ်ပါတီ ထူထောင်ရေးအတွက် ဆွေးနွေးခဲ့ သည်။ အိန္ဒိယကွန်မြူနစ်ပါတီသည် မတရားအသင်း ကြေညာခံထားရသောကြောင့် လျှို့ဝှက်ပါတီတစ်ရပ် အဖြစ် လှုပ်ရှားနေရသည်။ ထိုစဉ်က ဗြိတိသျှအစိုးရ လက်အောက်ရှိ မြန်မာနိုင်ငံမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ပြည် နယ်တစ်ခုသဖွယ် ဖြစ်နေသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံ ကွန်မြူနစ်ပါတီသည်လည်း တရားဝင်ထူထောင်ခွင့် ရနိုင်မည်မဟုတ်ပေ။ ထို့ကြောင့် လျှို့ဝှက်ပါတီ တစ်ရပ်အနေနှင့်သာ ထူထောင်ရမည်ဖြစ်သည်။ မြန်မာခေါင်းဆောင်များသည် ဂုပတားနှင့် ဆွေးနွေးပြီးနောက် မြေအောက်ကွန်မြူနစ်ပါတီတစ်ရပ် ထူထောင်ရန် သဘောတူညီလိုက်ကြသည်။
၁၉၃၉ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက်တွင် လျှို့ဝှက် ကွန်မြူနစ်ပါတီကို သခင်အောင်ဆန်းခေါင်းဆောင်၍ ရန်ကုန်မြို့အရှေ့ပိုင်း ၄၈ လမ်းအတွင်းမှ အိမ်တစ်အိမ်တွင် ပထမဦးဆုံးသော ဦးဆောင်ကလာပ်စည်းကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ယင်းကလာပ်စည်းတွင် ပါဝင်သူများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
ယင်းပါတီကလာပ်စည်းသည် လျှို့ဝှက်ပါတီ ဖြစ်သည့်အလျောက် ဝါဒဖြန့်ချိရေးကိုသာ လုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုတွင် တရားဝင် အထင်ကရ အဖွဲ့အစည်းအဖြစ် ဆောင်ရွက်နေသော တို့ဗမာ အစည်းအရုံးကို ဩဇာလွှမ်းမိုးရန် ကြိုးစားရာတွင် အတန်အသင့် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ သို့သော် မကြာမီမှာပင် ဗြိတိသျှအစိုးရက ရိပ်မိသိရှိပြီး မတရားအသင်း ကြေညာလိုက်သဖြင့် ကွန်မြူနစ်ကလာပ်စည်း၏ လှုပ်ရှားမှုများမှာ များစွာ ကျဉ်းမြောင်းသွားခဲ့ရသည်။
=လွတ်လပ်ရေးရယူရန်အတွက် အယူအဆကွဲပြားလာခြင်း=
ပထမအကြိမ်သင်တန်း
လျှို့ဝှက်ကွန်မြူနစ်ပါတီဦးဆောင်ကလာပ်စည်းကို ဖွဲ့စည်းပြီး မကြာခင်မှာပင် ပါတီကေဒါစည်းရုံးရေး အတွက် လျှို့ဝှက်ကွန်မြူနစ်သင်တန်းတစ်ခုကို သခင်အောင်ဆန်း၊ သခင်စိုးနှင့် ရဲဘော်ဂိုရှယ်တို့ ဦးစီးပြီး  ရန်ကုန်အရှေ့ပိုင်းတစ်နေရာ၌ စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။  ထိုသင်တန်းသို့ သခင်လှမြိုင် (ဗိုလ်ရန်အောင်)၊ သခင်တင်ထွန်း (ပျဉ်းမနား)၊   မောင်သွင် (ကျိုက်မရော ကိုသွင်)နှင့် ကိုခင် ဆိုသူတို့ တက်ရောက်ကြသည်။ လျှို့ဝှက်ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ အဓိကလုပ်ငန်းမှာ ပါတီဝင် ကေဒါသစ်များရှာဖွေစုဆောင်းခြင်း၊ နိုင်ငံရေးသဘော တရားများ သင်ကြားပေးခြင်း၊  ကွန်မြူနစ်ဝါဒကို လေ့လာစေခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ လျှို့ဝှက်အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်သည့်အလျောက် ကွန်မြူနစ်ပါတီသည် အလုပ် သမား၊ လယ်သမား လူတန်းစားတို့၏ နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှား မှုများကို တိုက်ရိုက်ဦးဆောင်နိုင်ခြင်း မရှိပေ။ တို့ဗမာအစည်းအရုံး၊ တောင်သူလယ်သမားအစည်းအရုံး၁၊ ကျောင်းသားသမဂ္ဂ စသည်တို့မှတစ်ဆင့်သာ စည်းရုံး လှုပ်ရှားရသည်။
ကွန်မြူနစ်ပါတီ  လျှို့ဝှက်ကလာပ်စည်းသည် နိုင်ငံရေးအတွေ့အကြုံ ရင့်ကျက်မှုမရှိသေးသည့်အပြင် တရားဝင်လှုပ်ရှားခွင့် မရှိသောကြောင့် ကျယ်ပြန့်စွာစည်းရုံးနိုင်ခြင်းမရှိပေ။ ထို့ကြောင့် သင်တန်းများမှာ  လည်း စနစ်တကျမရှိခဲ့ပေ။ လျှို့ဝှက်သင်တန်းများကို  သင်တန်းသားအရေအတွက်များများဖြင့် ပြုလုပ်နိုင်ခြင်းမရှိဘဲ လူအနည်းငယ်ဖြင့်သာ ဖွင့်လှစ်ကြရသည်။ ရံဖန်ရံခါ သင်တန်းသားမှာ တစ်ယောက်တည်းဖြစ်နေ တတ်သည်။ နေရာဟူ၍လည်း အတည်တကျမရှိဘဲ သင်တန်းတစ်ခုတည်းပင်လျှင် နေရာများစွာ ပြောင်းရွှေ့  ၍ ဖွင့်လှစ်ရသည်။ သင်တန်းဆင်းပြီးသူများကလည်း ဆင့်ပွားသင်တန်းသဘောမျိုး ပြန်လည်ပို့ချဖွင့်လှစ်လေ့ရှိသည်။ သို့သော် အချိန်ကြာလာသောအခါ ကွန်မြူနစ် သင်တန်းတက်ဖူးသူများ တိုးပွားလာပြီး ကွန်မြူနစ်ဝါဒ ကို လက်ခံသူလည်း များပြား၍လာသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှု
၁၉၃၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၃ ရက်တွင် အင်္ဂလိပ်တို့က နာဇီဂျာမန်တို့အား စစ်ကြေညာလိုက် သည့်အချိန်မှစ၍ ဥရောပတိုက်အတွင်းတွင် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်မီးသည် စတင် လောင်ကျွမ်းတော့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် စလျှင်စချင်း  နာဇီအာဏာရှင် ဟစ်တလာ၏  ဂျာမန်တပ်များသည်  ဥရောပနိုင်ငံ အများအပြားကိုလျှပ်တစ်ပြက်အတွင်း စစ်ဆင်၍ သိမ်းပိုက်လိုက်နိုင်သည်။ ပြင်သစ်နိုင်ငံ ကျဆုံးပြီးသော အခါတွင်ကား အင်္ဂလန်ကျွန်းမှလွဲ၍ ဥရောပတိုက် တစ်ခုလုံးနီးပါးသည် ဂျာမန်တို့၏လက်အောက်သို့  ကျဆင်းသွားရသည်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံပင်လျှင် ဂျာမန် လေတပ်၏ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုအန္တရာယ်ကို နေ့စဉ်နှင့် အမျှ ခံနေရသည်။ ထိုအချိန်တွင် အရှေ့ဖျား၌ ဂျပန်နိုင်ငံသည် စစ် အင်အားကြီးမားလာပြီး  အင်္ဂလိပ်၊  ပြင်သစ်တို့၏ ကိုလိုနီနယ်ပယ်များကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ရန် တာစူနေချိန်ဖြစ်သည်။ မြန်မာမျိုးချစ်ခေါင်းဆောင်များသည် ဤအခြေအနေကို အခွင့်ကောင်းယူ၍ လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းရန် ကြံစည်တွေးတောလာကြသည်။ စစ်ဖြစ်လုနီးပါးအခြေအနေမှာပင် 'အင်္ဂလိပ်အခက်၊ ဗမာ အချက်'ဟူသော ကြွေးကြော်သံသည် ထင်ရှား၍ လာ သည်။ စစ်ကြီးဖြစ်ပွားပါက ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့အစိုးရအား အကူအညီမပေးရန် လှုံ့ဆော်ချက်များ ပိုမိုပြင်းထန် လာသည်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံက စစ်မကြေညာမီ ၂ ရက် အလို ၁၉၃၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်တွင် တို့ဗမာအစည်းအရုံးမှ  ပြည်လုံးဆိုင်ရာ  အလုပ် အမှုဆောင်အဖွဲ့သည်  အထူးအစည်းအဝေးတစ်ရပ် ကျင်းပပြီးနောက် အသင်းအပင်း ဂိုဏ်းဂဏမရွေး၊ အဖွဲ့မရွေး၊ ပါတီမရွေး ပါဝင်နိုင်သည့် လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု တည်ထောင်ရန် ဆုံးဖြတ်ကြသည်။  ထို့ကြောင့် တို့ဗမာအစည်းအရုံးသည် ဒေါက်တာ ဘမော်၏ ဆင်းရဲသားဝံသာနုအဖွဲ့နှင့် ပူးပေါင်းကာ  ဗမာ့ထွက်ရပ်ဂိုဏ်း (The  Freedom  Bloc) ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြသည်။ သခင်အောင်ဆန်းသည် ဗမာ့ ထွက်ရပ်ဂိုဏ်းတွင်လည်း အတွင်းရေးမှူးဖြစ်လာသည်။
ကွန်မြူနစ် မြေအောက်ကလာပ်စည်း၏ ခေါင်းဆောင် (အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး)ဖြစ်သော သခင် အောင်ဆန်းသည် တစ်ချိန်တည်းမှာပင် တို့ဗမာ အစည်းအရုံးကြီး၏ အတွင်းရေးမှူးတာဝန်နှင့် ဗမာ့ ထွက်ရပ်ဂိုဏ်း၏ အတွင်းရေးမှူးတာဝန်ကိုပါ ထမ်းဆောင်နေရခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သခင် အောင်ဆန်းသည် ကွန်မြူနစ်ဝါဒရေးရာထက် လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုဟူသော အမျိုးသားရေးကို ဦးစားပေးဆောင်ရွက်လာရသည်။ ၁၉၄ဝ  ပြည့်နှစ်၊  မတ်လတွင်  အိန္ဒိယနိုင်ငံ ကွန်မြူနစ်ပါတီညီလာခံကို ရမ္မဝါးမြို့တွင် ကျင်းပရာ သခင်ဗဟိန်း၊ သခင်အောင်ဆန်းနှင့် သခင်သန်းထွန်း တို့ခေါင်းဆောင်သော မြန်မာလူငယ်အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ တက် ရောက်ခဲ့သည်။ သခင်အောင်ဆန်းသည် ကွန်မြူနစ် မြေအောက်ကလာပ်စည်း၏ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်နေသော်လည်း အမျိုးသားရေးကိုသာ အဓိကထားသူ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ထိုခေတ်ကာလက ကွန်မြူနစ် ပါတီသည် ရုရှားနိုင်ငံရှိ ကမ္ဘာ့ကွန်မြူနစ်အဖွဲ့ချုပ်ကို သာ သစ္စာခံကြရပြီး အဖွဲ့ချုပ်မှ ချမှတ်ပေးသည့် လမ်းစဉ်အတိုင်း  ဆောင်ရွက်ကြရသည်။  သခင် အောင်ဆန်းသည် အမျိုးသားရေးကို ဒုတိယ ဦးစားပေးအဆင့်ထားရမည့် အချက်များကို မနှစ်မြို့နိုင်ခဲ့  ပေ။ သခင်အောင်ဆန်းသည် အိန္ဒိယပြည်သို့ ရောက် ရှိနေစဉ်အတွင်း ကွန်ဂရက်ပါတီသို့ စာတမ်းတစ်စောင် ကိုကိုယ်တိုင်ရေးသားတင်သွင်းခဲ့သည်။
အဆိုပါစာတမ်းတွင် 'တို့ဗမာအစည်းအရုံးက စိတ်တူသဘောတူ လုပ်ကိုင်လိုသူ  ဆိုရှယ်လစ်၊ ကွန်မြူနစ်၊ အမျိုးသားရေးဝါဒီ မည်သူကိုမဆို ကြိုဆိုမည်။ အစည်းအရုံးသည် ကွန်မြူနစ်ပါတီမဟုတ်၊ ကွန်မြူနစ်ပါတီဟု စွပ်စွဲသူများကလည်း ကွန်မြူနစ် ဝါဒကို  ကောင်းစွာ  နားလည်ခဲ့ကြသည်မဟုတ်၊ အစည်းအရုံးသည် ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးအတွက် ကြိုးပမ်း သည်။ သို့ရာတွင် နီသည်ဆိုလျှင်ကြောက်၊ ကွန်မြူနစ် ဆိုတာနှင့်  မုန်းခြင်းမျိုးကား မရှိ' ဟူ၍ ဖော်ပြ ထားသည်။ သခင်အောင်ဆန်းသည် အိန္ဒိယကွန်မြူနစ်ပါတီ ညီလာခံသို့  တက်ရောက်လာသူဖြစ်သော်လည်း ကွန်ဂရက်ပါတီသို့ တင်သွင်းသည့်စာတမ်းတွင် မြန်မာကွန်မြူနစ်များကို ကိုယ်စားမပြုဘဲ တို့ဗမာအစည်း အရုံးကိုသာ ကိုယ်စားပြုခဲ့သည်။ သခင်အောင်ဆန်း သည် အိန္ဒိယကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ ဩဇာအာဏာကို သစ္စာခံခြင်းမရှိတော့သကဲ့သို့ အိန္ဒိယအမျိုးသားရေး ဝါဒီများဖြစ်သည့် ကွန်ဂရက်ခေါင်းဆောင် ပဏ္ဍစ်  နေရူးတို့လူစုနှင့်  ပို၍ရင်းနှီးလာသည်။  နှစ်နိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးအတွက် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မည်ဟု လည်း သဘောတူလိုက်ကြသည်။
ကွန်မြူနစ်များ အယူအဆကွဲပြားလာခြင်း
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးသည် တစ်စတစ်စ ပိုမို ကျယ်ပြန့်လာသည်။ ဗြိတိသျှအစိုးရ၏ မြန်မာပြည် ဘုရင်ခံ ဆာအာခိဘော(လ်)ကော့ကရိန်းက မြန်မာပြည်သူတို့၏ဆန္ဒသဘောထားမပါဝင်ဘဲ မြန်မာပြည်နှင့် ဂျာမနီပြည်စစ်ဖြစ်နေပြီဟု ကြေညာခဲ့သည်။ တို့ဗမာ အစည်းအရုံးကြီးသည် ဘုရင်ခံ၏ကြေညာချက်ကို ကန့်ကွက်ခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးအတွက်  လှုံ့ဆော် ဟောပြောမှုများမှာလည်း  ပိုမိုပြင်းထန်လာသည်။ သခင်များသည် တစ်ဖက်က စည်းရုံးဟောပြောခြင်းဖြင့် နိုင်ငံရေးအရ တိုက်ပွဲဝင်နေသကဲ့သို့ ဗြိတိသျှအစိုးရ အား လက်နက်ကိုင်တိုက်ပွဲဝင်နိုင်ရန် နည်းလမ်းရှာကြံ လာကြသည်။ ထိုအခါ မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေးရရှိရန်အတွက် ကြိုးပမ်းရမည့်နည်းလမ်းနှင့် ပတ်သက်ပြီး အယူအဆသုံးမျိုး ကွဲပြားလာသည်။
ပထမအယူအဆမှာ မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေး ရရှိမှုအတွက်ဆိုပါက မည်သည့်နိုင်ငံ၊ မည်သည့် အင်အားစုနှင့်ပင် ပူးပေါင်းရသည်ဖြစ်စေ ပူးပေါင်း ကြရမည်။ အင်္ဂလိပ်နယ်ချဲ့သမား၏ ကျွန်ဘဝမှ လွတ်မြောက်ရေးအတွက် အင်္ဂလိပ်နယ်ချဲ့သမား၏ ရန်သူဖြစ်သော ဂျပန်နယ်ချဲ့သမားကိုပင်ဖြစ်စေ ယာယီပူးပေါင်းရမည်။ ယင်းတို့ကပေးသော အကူ အညီကို ရယူမည်ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ထိုအယူအဆကို လက်ခံသူများမှာ သခင်နု၊ သခင်လေးမောင်၊ သခင် လှဘော်ကြီး၊  သခင်မြ  စသောခေါင်းဆောင်များ ဖြစ်သည်။
ဒုတိယအယူအဆမှာ မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေး ရရှိမှုအတွက် မည်သူ့ကိုမျှအားမကိုးဘဲ မိမိအားနှင့် မိမိကိုယ်သာ အားကိုးပြီး ရန်သူမှန်သမျှကို တိုက်ရမည်။ အင်္ဂလိပ်နယ်ချဲ့သမားကိုလည်း မိမိတို့၏ ကျွန် ပိုင်ရှင်အဖြစ် တိုက်ရမည်။ နောက်ဝင်လာမည့် ဂျပန် နယ်ချဲ့သမားကိုလည်း ဖက်ဆစ်ဝါဒသမားဖြစ်၍ တိုက်ထုတ်ကြရမည်ဟူ၍ ဖြစ်သည်။  ထို့ကြောင့် အင်္ဂလိပ်နယ်ချဲ့သမားရော   ဖက်ဆစ်ဂျပန်ကိုပါ တစ်ပြိုင်တည်း ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်ရမည် ဖြစ်သည်။ ထိုအယူအဆရှိနေသူများမှာ ရဲဘော်ဂိုရှယ်၊ ရဲဘော် နာ့တ်၊ ကိုဗဟိန်း၊ သခင်ထွန်းရွှေ၊ သခင်ချစ်တို့ လူစု ဖြစ်သည်။
တတိယအယူအဆမှာ မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေး အလို့ငှာ တစ်ကမ္ဘာလုံးရှိ လွတ်လပ်ရေးနှင့် ဒီမိုကရေစီ ရေးကို ဖျက်ဆီးနေသော ဖက်ဆစ်ဝါဒကို အဓိကထား တိုက်ရမည်။ ဖက်ဆစ်ဝါဒသည် အဓိကရန်သူ ဖြစ် သည်။ ဖက်ဆစ်ဝါဒအောက်တွင် လွတ်လပ်ရေးမရနိုင်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဂျပန်ဖက်ဆစ်များ ဝင်ရောက်မလာနိုင်အောင် ခုခံတိုက်ခိုက်ရမည်။ ဤသို့ ဂျပန်ဖက်ဆစ်ဝါဒကို ခုခံရာတွင် အင်္ဂလိပ်နယ်ချဲ့ သမားနှင့်ပင်ဖြစ်စေ ယာယီအားဖြင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ရမည်။ နားလည်မှုရအောင် လုပ်ရမည်ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ထိုအယူအဆရှိသူများမှာ သခင်စိုး၊ သခင်သန်းထွန်း၊ သခင်ကျော်စိန်၊ သခင်ဗိုလ်နှင့် သခင်တင်မောင်ကြီး တို့ဖြစ်သည်။
သခင်အောင်ဆန်းမှာမူ ဗြိတိသျှတို့အား လက်နက် ကိုင်တော်လှန်ရေးအတွက် ပြည်ပအကူအညီတစ်ခုခု ယူရမည်ဟု နားလည်ထားရာ အထူးသဖြင့် တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီနှင့် အဆက်အသွယ်ရရှိရန် ကြိုးပမ်း ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှာပင်  ဗြိတိသျှအစိုးရသည် လွတ်လပ်ရေးတရား ဟောပြောသည့် သခင်များကို ဖမ်းဆီးအကျဉ်းချထားလေရာ  သခင်နု၊  သခင် သန်းထွန်း၊ သခင်စိုး၊ သခင်ကျော်စိန်၊ သခင်လေးမောင် စသော မြန်မာမျိုးချစ်များအပြင် ရဲဘော်ဂိုရှယ်၊ ရဲဘော်နာ့တ်စသော ကုလားရဲဘော်များလည်း ထောင်ကျကုန်၏။ သခင်အောင်ဆန်းမှာမူ ဟင်္သာတ ရာဇဝတ်ဝန် မစ္စတာဇေးဗီးယား(Zavier)က ဆုငွေ ငါးကျပ်ထုတ်ပြီးနောက် ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်၊ ဇွန်လ ၅ ရက်မှစ၍ မြေအောက်သို့ ပုန်းလျှိုးကွယ်ပျောက် ခဲ့သည်။
သခင်အောင်ဆန်းနှင့်ကွန်မြူနစ်များကွဲကွာသွားခြင်း
သခင်အောင်ဆန်းသည် ဗြိတိသျှတို့က ကာကွယ် ရေးဥပဒေဖြင့် ဖမ်းဆီးရန်ကြံသည်ကိုမခံဘဲ မြေအောက် တွင် လှုပ်ရှားနေရာမှ သခင်လူငယ်များကို စည်းရုံး၍ ပြည်သူ့အရေးတော်ပုံပါတီ(The People's  Revolutionary  Party)ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ ပြည်သူ့ အရေးတော်ပုံပါတီ၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ နိုင်ငံခြား အကူအညီကိုရယူ၍ လက်နက်များကိုင်စွဲကာ ဗြိတိသျှ တို့အား တော်လှန်တိုက်ခိုက်ရေးပင် ဖြစ်သည်။ ထို အချိန်တွင် မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးကို ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသောအဖွဲ့မှာ တို့ဗမာအစည်းအရုံးနှင့် ဗမာ့ထွက်ရပ် ဂိုဏ်းတို့ရှိနေရာ ပြည်သူ့အရေးတော်ပုံပါတီသည် လျှို့ဝှက်မြေအောက်အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်သည်။ ကွန်မြူနစ် ပါတီသည်လည်း မြေအောက်အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုပင် ဖြစ်သော်လည်း ပါတီတစ်ရပ်၊ အဖွဲ့အစည်းတစ်ရပ် အနေဖြင့် ထိရောက်စွာ လှုပ်ရှားစည်းရုံးနိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။ ထောင်တွင်း ထောင်ပြင်မှ  ကွန်မြူနစ် ခေါင်းဆောင်များသည် ပါတီကြီးထွားရေးအတွက် စည်းရုံးသိမ်းသွင်းရဆဲ ဖြစ်သည်။
ကွန်မြူနစ်များ၏အယူအဆမှာ ဂျပန်ကို ဦးစား ပေးရန်သူအဖြစ် သတ်မှတ်၍ အင်္ဂလိပ်နှင့်ပူးပေါင်းရန် သို့မဟုတ် ရန်သူနှစ်မျိုးစလုံးကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း တိုက်ခိုက်ရန်ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်နှင့် ဂျပန် နှစ်မျိုး စလုံးကို ရန်သူအဖြစ် သဘောထားတိုက်ရန် ယူဆကြ သည့် ဂိုရှယ်တို့လူစုသည် လက်တွေ့သဘောတွင် မဖြစ်နိုင်သောကြောင့် အင်္ဂလိပ်ကို မဟာမိတ်ဖွဲ့၍ ဂျပန်ကို တိုက်ရန် အယူအဆဘက်သို့ ကူးပြောင်းသွားသည်။ ထို့ကြောင့် သခင်စိုး၊ သခင်သန်းထွန်း၊ ဂိုရှယ်တို့လူစု သည်အယူအဆတူညီပြီး တစည်းတလုံးတည်းဖြစ်သွားသည်။ ကွန်မြူနစ်ဝါဒကို လက်ခံသော ခေါင်းဆောင် များမှာ ထောင်ထဲရောက်သူရောက်ပြီး ထောင်ပြင်တွင် ရှိသူက ရှိသည်။ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးဖြစ်သူ သခင်အောင်ဆန်းမှာ ပြည်ပသို့ ရောက်သွားသည်။ ထို့ကြောင့် မြေအောက်ပါတီ ကလာပ်စည်းပါတီဝင် များမှာ တကွဲတပြားစီ ဖြစ်ကုန်သည်။ အယူအဆ ရေးရာတွင်လည်း ကွဲပြားခြားနားလာသည်။ သခင်စိုး နှင့် သခင်သန်းထွန်းတို့လူစုသည် ထောင်ထဲမှာပင် ကွန်မြူနစ်သင်တန်းများကိုပေးရာ ထောင်ကျနေသော သခင်တော်တော်များများ ကွန်မြူနစ်များ ဖြစ်ကုန်ကြသည်။ သခင်အောင်ဆန်းမှာမူ ပြည်ပသို့ ထွက်ခွာသွားသည့်အချိန်မှစ၍  ကွန်မြူနစ်များနှင့်  ကွဲကွာသွားပြီ ဟု ဆိုနိုင်သည်။ လွတ်လပ်ရေးအတွက် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုအချို့ ရှိခဲ့သည်မှန်သော်လည်း သခင်အောင်ဆန်းသည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏အရေးတွင် ပါဝင်ပတ်သက်ခြင်း မရှိတော့ပေ။
=သခင်စိုး၏ မြင်းခြံစစ်တမ်း=
ထောင်တွင်း နိုင်ငံရေးသင်တန်းများ
ဟစ်တလာ၏ နာဇီတပ်များသည် ဥရောပတိုက် တစ်တိုက်လုံးကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ပြီးသည့်နောက် ၁၉၄၁ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂၂ ရက်တွင်ဆိုဗီယက်ယူနီယံအား စတင်တိုက်ခိုက်တော့သည်။ ဂျာမနီနိုင်ငံ၏ ဝင်ရိုးတန်းမဟာမိတ်နိုင်ငံဖြစ်သော ဂျပန်နိုင်ငံသည်လည်း ၁၉၄၁ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၇ ရက်တွင် ပုလဲ ဆိပ်ကမ်းရှိ အမေရိကန်ရေတပ်ကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခြင်း ဖြင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးထဲသို့ ပါဝင်လာသည်။ ထိုအချိန်တွင် မြန်မာ့နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင်များသည် ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့အစိုးရ၏ ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်မှုကြောင့် လည်းကောင်း၊ လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုကို လျှို့ဝှက်လုပ်ဆောင်ရသောကြောင့်လည်းကောင်း စုစုစည်းစည်းမရှိဘဲ တကွဲတပြားစီ ဖြစ်နေကြရသည်။ သခင်အောင်ဆန်းသည် ပုဒ်မ ၁၂၄(က)အရ ဝရမ်းအထုတ်ခံရသောကြောင့် လျှို့ဝှက်စွာ ပုန်းအောင်း နေရာမှ ပြည်သူ့အရေးတော်ပုံပါတီ (The People's  Revolutionary  Party)ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ သခင် အောင်ဆန်းသည် ကိုဗဟိန်း၊ ရဲဘော်ဂိုရှယ်၊ သခင်လှဖေ(ဗိုလ်လက်ျာ)တို့၏ အကြံပေးချက်အရ တရုတ် ကွန်မြူနစ်များနှင့် အဆက်အသွယ်ရရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ သည်။ သခင်ဗိုလ်သည် ရန်ကုန်ရောက် တရုတ် ကွန်မြူနစ်များနှင့် အဆက်အသွယ်ရှိသဖြင့် သခင်အောင်ဆန်းကို တရုတ်ပြည်ရောက်ရန် ကူညီသည်။ သခင်အောင်ဆန်းသည် ကွန်မြူနစ်သင်တန်းဆင်း တစ်ဦးဖြစ်သူ သခင်လှမြိုင်(ဗိုလ်ရန်အောင်)ကို အဖော် ခေါ်၍ ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၈ ရက်မှစတင်၍ ခရီးထွက်ခွာရာ ဟောင်ကောင်မှတစ်ဆင့် အမွိုင်သို့ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့သော် သခင်အောင်ဆန်းနှင့် သခင်လှမြိုင်သည် တရုတ်ကွန်မြူနစ်များနှင့် အဆက်အသွယ်မရဘဲ တရုတ်ပြည်တွင်းရှိ ဂျပန်သိမ်းပိုက်ထားသောဒေသမှတစ်ဆင့် ဂျပန်များနှင့် အဆက်အသွယ် ရသွားတော့သည်။
ထိုအချိန်တွင် သခင်စိုး၊ သခင်နု စသောခေါင်းဆောင်များကို ဗြိတိသျှအစိုးရက ဖမ်းဆီးပြီး ထောင်ချထားသည်။ ပထမဆုံး ကွန်မြူနစ်ကလာပ်စည်းဝင်ခေါင်းဆောင်ဆို၍ ထောင်ပြင်တွင် ကိုဗဟိန်းနှင့် သခင်လှဖေသာ ကျန်သည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာပြည်တွင်းတွင် ကွန်မြူနစ်စည်းရုံးရေးလုပ်ငန်းမှာ ကျယ်ပြန့်လာခြင်း မရှိနိုင်ပေ။ သခင်စိုး၊ သခင်နုနှင့်  နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင်များကို အစိုးရက သာယာဝတီထောင်တွင် ချုပ်နှောင်ထားရာမှ အင်းစိန်ထောင်သို့ ပို့လိုက်သည်။ ဂိုရှယ်နှင့် ကုလားရဲဘော်များသည်လည်း အင်းစိန်ထောင်ထဲသို့ ရောက်လာသည်။ သခင်စိုးနှင့် သခင်သန်းထွန်းသည် ထောင်ထဲတွင် စုဝေးမိကြသော မျိုးချစ်လူငယ်များကို နိုင်ငံရေး သင်တန်းများပေးသည်။ သခင်သန်းထွန်းက စတာလင် ရေးသော 'ဆိုဗီယက်ယူနီယံကွန်မြူနစ်ပါတီ(ဗော်လ်ရှီ ဗစ်)၏သမိုင်း'စာအုပ်ကို လက်ကိုင်ထား၍ မြန်မာပြည် ၏သမိုင်းနှင့်နှိုင်းယှဉ်သင်ကြားပေးသည်။ သခင်စိုးက လီနင်ရေးသားသည့် 'ဆိုရှယ်လစ်ဒီမိုကရေစီ နည်း ပရိယာယ်နှစ်သွယ်'အမည်ရှိ စာအုပ်ကို ကိုင်စွဲ၍ ပို့ချသည်။
နိုင်ငံရေးသင်တန်းမှာ ထောင်ထဲတွင် လျှို့ဝှက်စွာပို့ချသော သင်တန်းဖြစ်သော်လည်း လူစုမိနေသောကြောင့် အောင်မြင်မှုရှိသည်ဟု ဆိုရမည်။ သခင်လေးမောင်နှင့် သခင်နုက မြန်မာပြည်နိုင်ငံရေး သမိုင်း၊ အလုပ်သမားလှုပ်ရှားမှုသမိုင်းသက်သက်တို့ကို ဟောပြောပို့ချသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ သခင်နုသည် လိင်ပညာနှင့် ကျန်းမာရေး၊ လူမှုရေးပညာများကို ပို့ချသည်။ သခင်သန်းထွန်းသည် ဆိုဗီယက်ယူနီယံကွန်မြူနစ ပါတီ(ဗော်လ်ရှီဗစ်)၏သမိုင်ကို ထောင်ထဲမှာပင် တစ်လအတွင်း မြန်မာဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခဲ့သည်။ ယင်းစာအုပ်မှာ မော်စကို နိုင်ငံခြားစာပေဖြန့်ချိရေး ဌာနက  ရိုက်နှိပ်ဖြန့်ချိခြင်းဖြစ်ပြီး  မြန်မာပြည်သို့ နှစ်အုပ်တည်းသာ ရောက်လာခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။ ထို့နောက် သခင်သန်းထွန်းသည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံမှ ဆစ်ဒနီတက်လင်မယား ရေးသားသည့် ဆိုဗီယက်ယူနီယံကွန်မြူနစ်ဝါဒစာအုပ်ကို အချိန်သုံးလယူ၍ မြန်မာဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခဲ့သည်။ သခင်စိုးက လီနင်၏ဇနီး ကရပ်စ်ကာယာ ရေးသားသော "လီနင်အား အမှတ်တရ"ဟူသည့်စာအုပ်တစ်အုပ်ကို ဘာသာပြန်ဆိုသည်။ ယင်းစာအုပ်ကို နဂါးနီစာအုပ်အသင်းက "ကျွန်မ ချစ်လင်"အမည်ဖြင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ သို့သော် ပထမပိုင်းသာ ထုတ်ဝေနိုင်ခဲ့သည်။
ဘီအိုင်အေနှင့် ဂျပန်တပ်များ ဝင်ရောက်လာခြင်း
ဂျပန်တို့သည် ၁၉၄၁ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၇ ရက်၂ တွင် ဟာဝေယံကျွန်း ပုလဲဆိပ်ကမ်းရှိ အမေရိကန် ရေတပ်စခန်းကို အလစ်အငိုက် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ပြီးနောက် အမေရိကန်နှင့် အင်္ဂလိပ်မဟာမိတ်တို့အား စစ်ကြေညာလိုက်သည်။ ဂျပန်တပ်များသည် အာရှ စစ်မျက်နှာနှင့် ပစိဖိတ်စစ်မျက်နှာကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဖွင့်လှစ်ပြီး အလုံးအရင်းဖြင့် ထိုးစစ်ဆင် တိုက်ခိုက်တော့သည်။ ထိုအချိန်က ပြင်သစ်ပြည်ပိုင် အင်ဒိုချိုင်းနား (ဗီယက်နမ်၊ ကမ်ပူးချား၊ လော)တွင် အုပ်စိုးလျက်ရှိသော ပြင်သစ်အစိုးရမှာ နာဇီဂျာမနီ တို့၏ လက်အောက်ခံ ရုပ်သေးအစိုးရသာ ဖြစ်သည်။ ဂျပန်နှင့် ဂျာမနီနိုင်ငံတို့သည် ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂၇ ရက်တွင် ချုပ်ဆိုသော ဘာလင် စာချုပ်အရ ဝင်ရိုးတန်းမဟာမိတ်နိုင်ငံများဖြစ်ရာ ဂျာမနီလက်အောက်ခံ ပြင်သစ်ရုပ်သေးအစိုးရအုပ်ချုပ်နေသော အင်ဒိုချိုင်းနားကျွန်းဆွယ်အတွင်းသို့ ဂျပန် တပ်များ လွယ်ကူစွာ ဝင်လာနိုင်ကြသည်။ ထိုင်းနိုင်ငံသည်လည်း ၁၉၄၁ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁ ရက်တွင် ဂျပန်တပ်များကို ထိုင်းနယ်မြေအတွင်း ဖြတ်သန်းခွင့် ပေးရပြီး ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်တွင်လွယ်ကူစွာပင် ဝင်ရောက်လာနိုင်ခဲ့သည်။
ထိုအချိန်က အင်္ဂလိပ်၏ ပထမခံစစ်စည်းမှာ စင်ကာပူဖြစ်ပြီး ဒုတိယခံစစ်စည်းမှာ မြန်မာပြည်ဖြစ် သည်။ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့် ရဲဘော်သုံးကျိပ်သည်လည်း ဂျပန်တပ်များနှင့်အတူ ဗန်ကောက်မြို့သို့ ရောက်ရှိလာပြီး   တပ်သားသစ်များစုဆောင်းကာ အပြင်းအထန် သင်တန်းပေးလေ့ကျင့်နေကြရသည်။  ၁၉၄၁ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလအတွင်းမှာပင် ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်းနှင့်   ရဲဘော်သုံးကျိပ်သည်   ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်(ဘီအိုင်အေ)ကို ဗန်ကောက် မြို့၌ ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြသည်။ ဂျပန်တပ်များသည် ၁၉၄၁ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၃ ရက်တွင် ရန်ကုန်မြို့ ကြီးကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်တော့သည်။ ၁၉၄၂ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၅ ရက်တွင် အင်္ဂလိပ်တို့၏ ပထမ ခံစစ်စည်းဖြစ်သော စင်ကာပူခံတပ်ကြီး ဂျပန်လက်သို့ ကျရောက်သွားပြီး ၁၉၄၂ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၉ ရက်တွင် ဂျပန်လေယာဉ်ပျံများက မန္တလေးမြို့ကို စတင်ဗုံးကြဲတော့သည်။ ဂျပန်များက မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ရန် တာစူ နေပြီး မော်လမြိုင်ကို သိမ်းပိုက်ရရှိပါက မြန်မာနိုင်ငံ ၏လွတ်လပ်ရေးကို   ကြေညာရန် ရဲဘော်သုံးကျိပ် နှင့် သဘောတူထားကြသည်။ ဗမာ့လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော်သည် ဗန်ကောက်မှ ရဟိုင်းသို့ တပ်ပြောင်း ရွှေ့လိုက်သည်။ ဂျပန်တပ်များနှင့်အတူ မြန်မာပြည် တွင်းသို့ ဘီအိုင်အေတပ်မတော်ကြီးတွင် ဗိုလ်မှူးကြီး နေဝင်း(သခင်ရှုမောင်)နှင့် အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့သည် လျှို့ဝှက်စွာ ကြိုတင်ဝင်ရောက်ပြီး အင်္ဂလိပ်အစိုးရကို ဆန့်ကျင် တိုက်ခိုက်ရန် ကြံရွယ်ထားသည်။ ဗိုလ်မှူးကြီးနေဝင်း ၏တပ်ဖွဲ့ကို အတွင်းသူပုန်တပ်ဖွဲ့ဟုခေါ်သည်။ ဂျပန် တပ်များနှင့်  ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်တို့သည်  ဝိတိုရိယအငူနှင့်   ထားဝယ်ဘက်မှ   စစ်ကြောင်း တစ်ကြောင်း၊ ရဟိုင်းမှတစ်ဆင့် မြဝတီ၊ မော်လမြိုင် ဘက်သို့ စစ်ကြောင်းတစ်ကြောင်း ခွဲ၍ မြန်မာပြည် တွင်းသို့ ဝင်လာသည်။ မော်လမြိုင်စစ်ကြောင်းနှင့်အတူ ဘီအိုင်အေဌာနချုပ် ပါဝင်လာပြီး ရေကြောင်းချီ စစ်ကြောင်းသည်လည်း ရေကြောင်းခရီးဖြင့် ချီတက် လာသည်။ ဗိုလ်မှူးကြီးနေဝင်းခေါင်းဆောင်ပြီး ဗိုလ်တာရာ၊ ဗိုလ်မိုးညို၊ ဗိုလ်လင်းယုန် စသော ဗမာ့လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော်သားများပါဝင်သည့် အတွင်းသူပုန်တပ်ဖွဲ့ သည် သောင်ရင်းမြစ်ကို ဖြတ်ကူး၍ မြန်မာပြည်တွင်း သို့ လျှို့ဝှက်စွာ ဝင်ရောက်လာသည်။ အတွင်းသူပုန် တပ်ဖွဲ့သည် ရွှေဂွန်းနယ်မှတစ်ဆင့် အင်္ဂလိပ်တို့ သိမ်းပိုက်ထားဆဲဖြစ်သော စစ်တောင်း-မုတ္တမရထား လမ်းပေါ်ရှိ ကျိုက္ကော်-သိမ်ဆိပ်သို့ ရောက်သွားသည်။ ထို့နောက် ဗိုလ်မှူးကြီးနေဝင်းက ရန်ကုန်မှ ကွပ်ကဲ ဆက်သွယ်ရန်၊ ဗိုလ်တာရာက တောင်ငူ၊ ပျဉ်းမနားနှင့်  မန္တလေးအထိ ခရိုင်ခေါင်းဆောင်များနှင့် ဆက်သွယ်စည်းရုံးရန်၊ ဗိုလ်မိုးညိုနှင့် ဗိုလ်လင်းယုန်တို့က ပဲခူး နှင့် ပြည်ဘက်တွင် တာဝန်ယူရန် ဆုံးဖြတ်ပြီး လူစုခွဲ လိုက်ကြသည်။ အတွင်းသူပုန်တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် တို့ဗမာအစည်းအရုံးဝင်သခင်များ၊ မျိုးချစ်ပုဂ္ဂိုလ်များ အား စည်းရုံး၍ အင်္ဂလိပ်ဆုတ်ခွာသွားသည့် မြို့ရွာများတွင် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာ  သိမ်းပိုက်ထားခြင်း၊ ဘီအိုင်အေတပ်မတော်အတွက် ကြိုတင်၍ တပ်သား သစ်များစုဆောင်းထားခြင်း၊ ဆုတ်ခွာနေသော အင်္ဂလိပ်တပ်များအား ပြောက်ကျားနည်းဖြင့် အနှောင့်အယှက် ပေးခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။ ရောက်လေရာ  အရပ်တွင်လည်း သူပုန်တပ်ဖွဲ့များကို အမြန်ဆုံးဖွဲ့စည်း နိုင်ခဲ့ကြလေသည်။
မြင်းခြံစစ်တမ်း
ဂျပန်တပ်များနှင့် ဘီအိုင်အေတပ်များ မြန်မာ ပြည်အတွင်းသို့ တစ်စတစ်စ ချင်းနင်းဝင်ရောက်လာ သောအခါ ဗြိတိသျှအစိုးရသည် ယင်းတို့၏ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားများကို မြောက်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းရတော့သည်။ ထောင်ထဲရောက်နေကြသည့် မျိုးချစ်ခေါင်းဆောင်များကိုလည်း လွှတ်မပေးရဲသဖြင့် ထောင်တစ်ခုပြီးတစ်ခု ပြောင်းရွှေ့၍ ချုပ်နှောင် နေကြရသည်။ သို့နှင့် သခင်စိုး၊ သခင်နု စသော ခေါင်းဆောင်များသည် မြင်းခြံထောင်သို့ ရောက်သွား သည်။ အချို့မှာ မန္တလေးထောင်သို့ ရောက်သွားသည်။ သခင်စိုးသည် ဖက်ဆစ်ဂျပန်ကို နံပါတ်တစ် ဦးစားပေးရန်သူအဖြစ်  သတ်မှတ်ပြီး  အဂင်္လိပ်၊ အမေရိကန်များနှင့် ပူးပေါင်း၍ တိုက်ခိုက်ရမည်ဟု စွဲမြဲစွာ ယူဆထားသူ ဖြစ်သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အခြေအနေတွင်လည်း ကမ္ဘာ့အဓိက ကွန်မြူနစ် အင်အားစုကြီးဖြစ်သော ဆိုဗီယက်ယူနီယံသည် အင်္ဂလိပ်-အမေရိကန်ဟူသော အရင်းရှင်နယ်ချဲ့များ နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့၍ နာဇီဂျာမနီနိုင်ငံကို တိုက်ခိုက်နေ ရသည်။ တရုတ်ကွန်မြူနစ်များသည်ပင် ချန်ကေရှိတ်၏ ကူမင်တန်အစိုးရနှင့် ယာယီပူးပေါင်း၍ ဖက်ဆစ် ဂျပန်တို့၏ နယ်ချဲ့ကျူးကျော်မှုကို ခုခံတိုက်ခိုက်နေရ သည်။ အိန္ဒိယကွန်မြူနစ်ပါတီသည်လည်း ဤအယူ အဆကို ထောက်ခံလျက်ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် သခင်စိုး သည် ဖက်ဆစ်ဂျပန်နှင့် ပူးပေါင်း၍ အင်္ဂလိပ်အစိုးရ ကို တိုက်ခိုက်သည့် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့် ဘီအိုင်အေ တပ်မတော်ကို ဖက်ဆစ်ဝါဒီများ၊ ဖက်ဆစ်ကို ပင့်ဖိတ် လာသူများဟု မြင်လာတော့သည်။
ကွန်မြူနစ်တစ်ဦးဖြစ်သူ သိန်းဖေ(သိန်းဖေမြင့်)က တော်လှန်ရေးကာလ  နိုင်ငံရေးအတွေ့အကြုံများ စာအုပ်တွင် သခင်စိုး၏အယူအဆကို အောက်ပါ အတိုင်း ဖော်ပြထားသည် -
'ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေးလုပ်ငန်းကို စည်းရုံးရာ၌ တည်ထောင်သူတစ်ဦးဖြစ်သော သခင်စိုးသည် မဟာမိတ်နှင့်ပူးပေါင်းပြီး ဖက်ဆစ်ကို အဓိကထားတိုက်ရန် စိတ်အားထက်သန်လွန်းသဖြင့် ဂျပန်နှင့် မှားယွင်းစွာ ပူးပေါင်းမိသော ဘီအိုင်အေနှင့် အခြား မျိုးချစ်များ၏ အင်္ဂလိပ်နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေးဆန္ဒကို မေ့သွားကာ ဖက်ဆစ် ပဉ္စမံတပ်သားများဟုပင် ခေါ် လိုက်သေး၏။ ဤသို့ တရားသေအမြင်ဖြင့် သတ်မှတ်လိုက်ခြင်းသည် မျိုးချစ်အင်အားစုကို သိမ်းသွင်းရာ၌ အခက်အခဲဖြစ်စေခဲ့သေးသည်။  ဂိုဏ်းဂဏဝါဒသို့ ရောက်စေခဲ့သေးသည်။ ဤအမှား၏ ရေသောက်မြစ် မှာ အင်္ဂလိပ်နယ်ချဲ့ရန်သူကို ဖော့တွက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေသည်။'
နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများမှာမူ မန္တလေးထောင်မှူးကြီးကို ငွေတစ်သောင်းကျပ်ပေးရန် သဘောတူပြီး ဧပြီလ ၂၈ ရက်တွင် ထောင်မှလွတ်လာ ကြသည်။ သခင်စိုး၊ သခင်နုနှင့် ကိုဗဟိန်းတို့သည် ထောင်မှ မလွတ်ခင်တွင် ချန်ကေရှိတ်၏  ကူမင်တန်တပ်မှ ဂျင်နရယ်ပီအက်(စ်)ဝမ် ဆိုသူနှင့် အဆက်အသွယ်ရခဲ့ကြသည်။ ပီအက်(စ်)ဝမ်မှာ သခင်နု တရုတ်ပြည် သွားခဲ့စဉ်က  သိကျွမ်းခဲ့သူဖြစ်ပြီး  ချန်ကေရှိတ်၏ ကိုယ်ရေးအရာရှိ ဖြစ်သည်။  ပီအက်(စ်)ဝမ်သည် ဒီးဒုတ်ဦးဘချို၏ညွှန်ပြမှုဖြင့် မန္တလေးထောင်ထဲ ရောက်လာပြီး သခင်စိုး၊ သခင်နုနှင့် သခင်ကျော်စိန် တို့ကို တွေ့ဆုံသည်။ သခင်စိုးတို့က တရုတ်ပြည်သို့ လိုက်ပါလိုကြောင်း ပြောကြားသဖြင့် သခင်စိုး၊ သခင်နု၊ သခင်ကျော်စိန်တို့ကို ထောင်မှ ထုတ်ယူသွားခဲ့သည်။ သို့သော် လားရှိုးကို ဂျပန်တပ်များက သိမ်းပိုက်လိုက် သဖြင့် ပီအက်(စ်)ဝမ်သည် ရှေ့သို့ ဆက်လက်မသွား နိုင်ဘဲ မေမြို့တောင်ခြေမှ လှည့်ပြန်လာခဲ့ရသည်။ ပီအက်(စ်) ဝမ်သည် သခင်စိုးတို့လူစုကိုမူ ထောင်ထဲ  တွင် ပြန်လည်ချုပ်နှောင်ထားပစ်ခဲ့သည်။
သခင်စိုး၊ သခင်ကျော်စိန်၊ တက်ဘုန်းကြီးသိန်းဖေ နှင့် သခင်မြသွင်တို့လူစုသည် မန္တလေးထောင်မှ လွတ် လာသောအခါ တရုတ်ပြည်သွားရေးကို ဆက်လက် ကြိုးပမ်းကြပြန်သည်။ သခင်စိုးတို့လေးဦးသည် ကပိုင် ရွာမှတစ်ဆင့် ရွှေဘိုသို့ လျှို့ဝှက်စွာ ခရီးထွက်ခဲ့သည်။ ရွှေဘိုသို့ရောက်သောအခါ တရုတ်စစ်သားများ၏ ဖမ်းဆီးခြင်းကိုခံရရာ ဒီးဒုတ်ဦးဘချိုကူညီမှ ပြန်လည် လွတ်မြောက်လာကြသည်။ သခင်စိုးက ရွှေဘိုမှာပင် နေခဲ့ပြီး သခင်ကျော်စိန်၊ ကိုသိန်းဖေနှင့် သခင်မြသွင် တို့ သုံးယောက်မှာမူ ရေဦးအထိ လိုက်သွားကြသည်။  သို့သော် တရုတ်စစ်သားများ၏ စည်းကမ်းပျက်မှု၊ထိရောက်သောအကူအညီမရရှိမှုများကြောင့် တရုတ် ပြည်သို့ သွားရောက် အကူအညီတောင်းခံရေးကို လက်လျှော့လိုက်တော့သည်။ သခင်စိုးသည် တရုတ်များထံ အကူအညီတောင်း ရေးမအောင်မြင်သောအခါ ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး အတွက် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၊ သခင်သန်းထွန်းတို့ လူစုနှင့် အဆက်အသွယ်လုပ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် အိန္ဒိယသွားရေးကို စီစဉ်ပြန်သည်။ သို့သော် မြန်မာ့ နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင်များက  သခင်စိုးကိုယ်တိုင် အိန္ဒိယသို့ သွားရောက်ရေးကို ဝိုင်းဝန်းကန့်ကွက်ကြ သောကြောင့် သခင်တင်ရွှေနှင့် တက်ဘုန်းကြီးသိန်းဖေ တို့နှစ်ဦးကိုသာ အိန္ဒိယသို့ စေလွှတ်ရန် ဆုံးဖြတ်လိုက် ကြသည်။
သခင်စိုး၏ မြင်းခြံစစ်တမ်းသည် လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းရန်အတွက် နည်းလမ်းတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့် ပြည်သူ့အရေးတော်ပုံပါတီ၊  ဘီအိုင်အေတပ်မတော်တို့ လက်တွေ့ဆောင်ရွက်ခဲ့ သော လုပ်ငန်းစဉ်နှင့် ဆန့်ကျင်လျက်ရှိသည်။ လူငယ် လူရွယ်အများအပြားသည် ဖက်ဆစ်ဂျပန်တို့ဝင်ရောက် လာသည်နှင့် ဖက်ဆစ်ဂျပန်များ၏ ယုတ်မာရိုင်းပျမှု၊ မောက်မာမှု၊ ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်မှု၊ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှု များကို ချက်ချင်းလက်ငင်း ကြုံတွေ့ကြရသောအခါ သခင်စိုး၏ မြင်းခြံစစ်တမ်းကို ထောက်ခံလာကြသည်။ သခင်စိုး၏ ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေးလှုပ်ရှားမှုသည် သခင်စိုး၏  ခေါင်းဆောင်မှုကို  မြင့်မားလာစေပြီး ကွန်မြူနစ်ပါတီဝင်အင်အားကို များစွာတိုးပွားလာစေ ခဲ့သည်။
=ကရင်-ဗမာအဓိကရုဏ်း ပေါ်ပေါက်လာခြင်း=
ကရင်လူမျိုးများအပေါ် ဗြိတိသျှတို့၏ သွေးခွဲမှုများ
ကရင်အနွယ်ဝင် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ၏ မူလဇာစ်မြစ်မှာ မွန်လွိုက်မျိုးနွယ်ပင်ဖြစ်သည်။ ကရင်လူမျိုးများကို အချို့သမိုင်းဆရာများက တိုင်တရုတ်စုမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြပြီး အချို့ကမူ တိဗက်တိုဘားမင်း(တိဗက်မြန်မာ)စုမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ တိုင်တရုတ်အုပ်စုသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ နောက်ဆုံးရောက်ရှိလာကြသူများဖြစ်ပြီး အရှေ့ ဘက်တောင်တန်းများပေါ်တွင် စတင်နေထိုင်ကြသည်။ နှစ်ပေါင်းများစွာကြာသောအခါက ကရင်လူမျိုးများ ပေါ်ပေါက်လာပြီး လူဦးရေတိုးပွားလာသဖြင့် တောင်ဘက် မြေပြန့်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာကြသည်။ အများစုမှာ ကယားတောင်တန်းဒေသမှ တနင်္သာရီတောင်တန်းဒေသအထိ တောင်ပေါ်ဒေသများနှင့် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသတို့တွင် အခြား မွန်၊ ဗမာစသောလူမျိုးများနှင့် ရောနှောနေထိုင်ကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသတွင်နေထိုင်ကြသော ကရင်အများစုမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်ဖြစ်ပြီး ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့ထုံးစံမှာလည်း မွန်၊ ဗမာတို့နှင့် ကွဲပြားမှုမရှိခဲ့ပေ။ တောင်ပေါ် ဒေသတွင်နေထိုင်ကြသော ကရင်များမှာမူ နတ်ကိုးကွယ်လေ့ရှိပြီး ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့ထုံးစံမှာ အနည်းငယ်ကွဲပြားကြသည်။ ကရင်လူမျိုးများ၏ အဓိကစီးပွားရေးမှာ အခြားလူမျိုးများကဲ့သို့ပင် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်း ဖြစ်သည်။ သက်ဦးဆံပိုင်ပဒေသရာဇ်စနစ်တွင် ကရင်များသည် ဗမာများနှင့် သီးသန့်ခွဲခြား၍ ဖိနှိပ်ခံရခြင်းမျိုး များမရှိခဲ့ပေ။ ဩဇာအာဏာထက်မြက်ခဲ့သည့် မြန်မာဘုရင်၊ မွန်ဘုရင်များက ကရင်လူမျိုးများအား လူမျိုးရေးအရ ဖိနှိပ်ညှဉ်းဆဲမှုများလည်း မြန်မာ့သမိုင်းတွင် မရှိခဲ့ပေ။ ပဒေသရာဇ်ခေတ်ကာလအတွင်း ဗမာ၊ မွန်တိုင်းရင်းသားများ ကြုံတွေ့ခဲ့ကြရသည့် ကောင်းကျိုး ဆိုးကျိုးများကို ကရင်များလည်း တန်းတူပင် ကြုံတွေ့ ခဲ့ကြရသည်။ သက်ဦးဆံပိုင်ပဒေသရာဇ်စနစ်၏ ခါးသီးသောအတွေ့အကြုံများကို ကရင်များအနေနှင့် အခြားလူမျိုးများထက် ထူးထူးခြားခြား ပိုမိုခံစားခဲ့ကြရခြင်း မရှိခဲ့ပေ။
အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ပထမစစ်ပွဲအပြီးတွင် အင်္ဂလိပ်တို့သည် ရခိုင်နှင့် တနင်္သာရီကို ပိုင်ဆိုင်ခွင့်ရသွားခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် အင်္ဂလိပ်နှင့် အမေရိကန်သာသနာပြုဆရာများသည် တနင်္သာရီရှိ ကရင်လူမျိုးများနှင့်စတင်ထိတွေ့ ခွင့်ရလာကြသည်။ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ဒုတိယစစ်ပွဲပြီး သောအခါတွင်ကား အောက်မြန်မာနိုင်ငံတစ်ခုလုံးနယ်ချဲ့လက်အောက်ကျရောက်သွားသဖြင့် သာသနာပြုဆရာများသည် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ရှိ ကရင်လူမျိုးများနှင့်ပါ ထိတွေ့ခွင့်ရလာကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ ကောင်းစွာထွန်းကားသောကြောင့် ခရစ်ယာန်သာသနာပြုများ အောင်မြင်မှုမရကြပေ။ ထို့ကြောင့် တောင်တန်းဒေသများသို့ သွားရောက်ကြပြီး သာသနာပြုကြရသည်။ ဗြိတိသျှအစိုးရက ခရစ်ယာန် သာသနာပြုလုပ်ငန်းကို မြေတောင်မြှောက်၍ အခွင့်အရေးများစွာပေးလေရာ သာသနာပြုလုပ်ငန်းများ ကောင်းစွာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာသည်။
သို့သော် ကရင်လူမျိုးများအတွင်း ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် ဦးရေများပြားနေဆဲပင်ရှိရာ ဗြိတိသျှအာဏာပိုင်များ သည် ကရင်-ဗမာ သွေးခွဲရေးလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်လာကြသည်။ ဘာသာရေးကို အကြောင်းပြု၍ ကရင်အချင်းချင်းပင် သွေးကွဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာကရင်ကို စာမည်းကရင်ဟုခေါပြီး ခရစ်ယာန်ကရင်များကို စာဖြူကရင်ဟု ခေါ်ဝေါ်လာ ကြသည်။ ဗြိတိသျှအစိုးရသည် ခရစ်ယာန်များကို ပိုမို ၍ အခွင့်အရေးပေးခြင်း၊ ခရစ်ယာန်ပညာတတ်များ ပေါ်ပေါက်စေရေးအတွက် သာသနာပြုကျောင်းများ ဖွင့်လှစ်ပေးခြင်းတို့ဖြင့် ဘာသာရေးလွှမ်းမိုးမှုကို ဆောင်ရွက်လာခဲ့သည်။ နယ်ချဲ့အစိုးရ၏ နိုင်ငံရေး ဆိုင်ရာအယူအဆမှာ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်ဦးရေ များပြားလာလျှင် မြန်မာနိုင်ငံအား ကာလကြာရှည်စွာ အုပ်ချုပ်ထားနိုင်မည်ဟူသော အယူအဆပင်ဖြစ်သည်။ ဗြိတိသျှတို့သည် ရိုးသား၍ သစ္စာရှိသော ကရင် လူမျိုးများကို မိမိတို့အား လိုလားထောက်ခံသည့် လူမျိုးတစ်မျိုးအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိစေရန် ဖိဖိစီးစီး စည်းရုံးခဲ့ကြသည်။
ဗြိတိသျှတို့၏သွေးခွဲမှုကို ၁၈၈၈ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေသော ဒေါ်နယ်မက္ကင်ဇီစမိတန် ရေးသားသည့် 'မြန်မာပြည်ရှိ ကျေးဇူးသစ္စာတော်ကို စောင့်သိရိုသေသောကရင်များ' အမည်ရှိစာအုပ်တွင်  ထင်ရှားစွာ တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ယင်းစာအုပ်၏ စာမျက်နှာ ၂၂၆ တွင် ဒေါ်နယ်မက္ကင်ဇီစမိတန်က ဘာသာရေး နှင့်ပတ်သက်၍ အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားထား သည်ကို တွေ့ရသည် -
'ဗြိတိသျှအစိုးရက ကရင်များထဲတွင် ခရစ်ယာန် ဘာသာပြန့်ပွားအောင် အားပေးခြင်း၊ အခွင့်အမိန့် ပေးခြင်းများကိုပြုလုပ်ရာတွင် အစိုးရသည် နိုင်ငံသား တို့၏ လွတ်လပ်စွာ ဘာသာကိုးကွယ် ဆည်းကပ်နိုင်မှု တွင် ဝင်ရောက်နှောင့်ယှက်ရာ ရောက်သည်မဟုတ်။ (ဤကဲ့သို့ ပြုလုပ်နိုင်ခွင့်ရခြင်းမှာ ကျွန်ုပ်တို့အတွက်) အလွန်ထူးဆန်းကြုံကြိုက်ခဲသော အခွင့်အရေးတစ်ခုဖြစ် ၏။ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင် အုပ်စိုးသူတို့သည် မိမိတို့ လက်အောက်ခံ လူမျိုးတစ်ခုအပေါ်တွင် ဤကဲ့သို့ တရားသဖြင့် ကြီးမားထိရောက်သော ဘာသာရေး ဩဇာကိုရရှိနိုင်ရန် အလွန်ခဲယဉ်း၏။ ကြုံလည်း မကြုံဖူး သေးချေ။'
ဗြိတိသျှအစိုးရသည် ကရင်တိုင်းရင်းသားတို့အား ခရစ်ယာန်ဘာသာအတွင်းသို့ သွတ်သွင်း၍ သွေးခွဲခြင်း ကိုပင်လျှင် တရားသဖြင့်ရရှိသော အခွင့်အရေး၊ အလွန်ထူးဆန်းကြုံကြိုက်ခဲသော အခွင့်အရေးအဖြစ် ယူဆခဲ့ကြသည်။ ဗြိတိသျှတို့သည် ကရင်တိုင်းရင်းသား တို့အား အထူးပြု၍ အာရုံစိုက်မိခဲ့ကြသည်။ ဘာသာရေးတွင်သာမကဘဲ စီးပွားရေး၊ လူမှုရေးကိစ္စများတွင်ပါ ကရင်လူမျိုးတို့အား အခြားလူမျိုးများထက် ပိုမို၍ ခွဲခြားစည်းရုံးခဲ့သည်။ ဒေါ်နယ်မက္ကင်ဇီသည် ဗြိတိသျှ အစိုးရ၏လုပ်ရပ်များကို စာမျက်နှာ ၂၂၇ နှင့် ၂၂၈ တွင် အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြထားခဲ့သည် -
'နည်းကုန်၊ လမ်းကုန်ကြိုးပမ်း၍ အစိုးရသည် တောင်ပေါ်ကရင်များကို မြေပြင်များပေါ်သို့ ခေါ်ယူ ပြီးလျှင် မြေဩဇာကောင်းသည့် လယ်မြေများပေါ်တွင် အခြေစိုက်ရန် နေရာချထားပေးရမည်။ ပင်ပန်းလှ သည့် အလုပ်ခွင်များမှ ကလေးများကို လက်ရဖမ်း၍ (ခရစ်ယာန်သာသနာပြု)ကျောင်းများသို့ ပို့ပေးခြင်းဖြင့် မကြာမီ စိတ်ချမ်းသာ ကိုယ်ချမ်းသာဖြစ်သော လူမျိုးစု  တစ်ခုကို ရလိမ့်မည့်အပြင် ဗြိတိသျှအုပ်စိုးမှုအတွက်  ခိုင်ခံ့သော ထာဝရခံတပ်မြေကတုတ်ကြီးတစ်ခုကို လည်း တည်ဆောက်ပြီး ဖြစ်လိမ့်မည်။'
'ကျွန်ုပ်တို့နှင့် အနီးကပ်ဆုံးဖြစ်အောင် ကရင် များကို ချည်နှောင်ထားရန်၊ အကောင်းဆုံးနှင့် အထက်တန်းအကျဆုံးဝါဒမှာ သူတို့အား အင်အားတောင့်တင်း ၍ ကြွယ်ဝသောလူမျိုးတစ်ခုဖြစ်စေရန်၊ ကျွန်ုပ်တို့ ပြုမူပုံနှင့် ပြသရန်၊ ကရင်လူမျိုးယဉ်ကျေးမှုနှင့် အမျိုး ဘာသာတစ်ခုဖန်တီးနိုင်ရန်၊ လိုသမျှအကူအညီများကို ကျွန်ုပ်တို့က  ပေးရန်ဖြစ်၏။  ဤသို့  ရည်ရွယ်ချက် အတိုင်းသာ အထမြောက်လျှင် ကျွန်ုပ်တို့အား အပြင် ရန်၊ အတွင်းရန်တို့ကို ခုခံကာကွယ်မည့် ကရင်လူမျိုး တည်းဟူသော သဝိညာဏက မြေကတုတ်မြို့ရိုးကြီး ကို  တည်ဆောက်ပြီး ဖြစ်လိမ့်မည်။'
ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့အစိုးရသည် ကရင်လူမျိုးများအား ယင်းတို့ကို အကာအကွယ်ပေးမည့်လူမျိုး၊ အင်္ဂလိပ် လူမျိုးများအား ထာဝစဉ်ထောက်ခံနေမည့် လူမျိုးများ အဖြစ် ရောက်ရှိစေရန် စနစ်တကျ လေ့ကျင့်သိမ်းသွင်း ပေးခဲ့ခြင်းပင် ဖြစ်၏။ ကရင်လူမျိုးများမှာ ရိုးသား ကျိုးနွံ၍ အမိန့်နာခံတတ်သော လူမျိုးများဖြစ်ရာ ဗြိတိသျှတို့သည် ယင်းတို့အား စစ်ပုလိပ်တပ်၊ စစ်တပ် နှင့် သစ်တောဌာနများတွင် တဖြည်းဖြည်းထည့်သွင်း ၍ လုပ်ကိုင်စေခဲ့သည်။ ကရင်အမျိုးသားအချို့သည် ပထမကမ္ဘာစစ်ကာလတွင် ပါဝင်၍ တိုက်ခိုက်ဖူးခဲ့ကြ သည်။ ကရင်လူမျိုး ကျောင်းဆရာများ၊ တရားဟော ဆရာများ၊ ဆေးဝန်ထမ်းသူနာပြုများမှာလည်း ဗြိတိသျှ တို့၏ ပြုစုပျိုးထောင်ပေးမှုကြောင့် တဖြည်းဖြည်း တိုးတက်လာကြသည်။
မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံး ဗြိတိသျှတို့၏ အုပ်စိုးမှု အောက်တွင် ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ် ခံကြရသောကြောင့် အမျိုးသားရေးလှုပ်ရှားမှုများ ပေါ်ပေါက်လာချိန်တွင် ကရင်လူမျိုးများမှာ ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်မှု မခံခဲ့ရသော ကြောင့် အမျိုးသားရေးလှုပ်ရှားမှုများတွင် ပါဝင်ခြင်း မရှိခဲ့ကြပေ။ ဗြိတိသျှအစိုးရကလည်း ဆရာစံသူပုန်၊ တောပုန်းစံဖဲအရေးများတွင် ကရင်လက်နက်ကိုင်များ ကို အသုံးပြု၍ ရက်စက်စွာ နှိမ်နင်းစေခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် အမြင်မကျယ်သော မြန်မာနိုင်ငံရေးသမား အချို့က ကရင်များကို နယ်ချဲ့လက်ပါးစေများဟု မြင်လာကြသည်။
၁၉၃၁ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကရင် မျိုးနွယ်စုဝင်တို့၏ လူဦးရေမှာ ၁၃၆၇၆၇၃ ယောက် ဖြစ်သည်။ ယင်းတို့အနက်   ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်မှာ ၁ဝ၄၉၆၁၃ ယောက်ဖြစ်ရာ ကရင်လူမျိုးစုတစ်ခုလုံး ၏ ၇၅ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။ ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်သူ ၉၉၂၇ဝ ယောက်ဖြစ်ရာ ၁ဝ ရာခိုင်နှုန်းသာ ဖြစ်  သည်။ သို့သော် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မဖြစ်ခင်မှာပင် ကရင်ခရစ်ယာန်တို့၏ဦးရေမှာ များစွာတိုးတက်လာတော့သည်။
ဘီအိုင်အေနှင့်ကရင်လက်နက်ကိုင်တပ်များပဋိပက္ခ
ဗြိတိသျှအစိုးရသည် ကရင်တိုင်းရင်းသားများအား ဗမာတို့နှင့် ခွဲခြား၍ ကျယ်ပြန့်စွာ စည်းရုံးနိုင်ခဲ့သည်။ ကရင်တိုင်းရင်းသားများသည် ဘာသာရေး၊ စီးပွားရေး၊ လူမှုရေးကအစ သီးခြားစီဖြစ်လာပြီး နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများတွင်လည်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု နည်းပါးခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှအစိုးရသည် ကရင်တိုင်းရင်းသားတို့အား လက်နက်တပ်ဆင်၍ ကရင်သေနတ်ကိုင်တပ်များ၊ စစ်ရဲတပ်များ ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ ဘီအိုင်အေတပ်များနှင့် ဂျပန်တပ်များ မြန်မာပြည်တွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာသောအခါ ဗြိတိသျှစစ်တပ် များသည် အိန္ဒိယပြည်ဘက်သို့ ဆုတ်ခွာကြရသည်။
ဗိုလ်နေဝင်းသည် ရန်ကုန်မြို့သို့ ၁၉၄၂ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၇ ရက်တွင်ရောက်ရှိလာပြီး ပြည်တွင်း သူပုန်တပ်ဖွဲ့ကို ကွပ်ကဲ၍ နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေးလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်နေသည်။ ဗမာ့လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော် ထားဝယ်စစ်ကြောင်းသည် ပဲခူးမြို့ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ဂျပန်တပ်မ ၅၅ နှင့်အတူ ရန်ကုန် မြို့သို့ ဦးတည်ချီတက်ကာ ၁၉၄၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၈ ရက်တွင် ရန်ကုန်မြို့ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှတပ်များသည် အောင်မြင်စွာ ဆုတ်ခွာခြင်းဖြင့် စနစ်တကျ စည်းကမ်းသေဝပ်စွာ ခွာစစ်ဆင်နိုင်ကြသည်ဟုဆိုသော်လည်း ကရင်လက်နက်ကိုင်တပ်များကို စနစ်တကျဆုတ်ခွာရန် ထိန်းသိမ်းနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ကရင်လက်နက်ကိုင် အတော်များများသည် မိမိဇာတိကို မစွန့်ခွာနိုင်သောကြောင့်လည်းကောင်း၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ မလိုက်ပါလိုသောကြောင့်လည်းကောင်း ဗြိတိသျှတပ်များနှင့် ကွဲကွာပြီး ကျန်ရစ်ခဲ့ကြသည်။ ကရင်လက်နက်ကိုင်အချို့သာ အိန္ဒိယအထိ လိုက်ပါသွားကြပြီး အများစုမှာမူ လက်နက်ခဲယမ်းများနှင့်တကွ ခြေဦးတည့်ရာသို့ ဆုတ်ခွာသွားကြရသည်။ ကရင်လက်နက်ကိုင်များသည် စစ်ပြေးများအဖြစ် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်၊ ဖာပွန်နှင့် တောင်ငူဒေသမှ ကရင်ကျေးရွာများသို့ လက်နက်ခဲယမ်းနှင့်တကွ ရောက်ရှိသွားကြသည်။ ဂျပန်တပ်များသည်လည်း အောက်မြန်မာပြည်ကိုသိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ၁၉၄၂ ခုနှစ်၊ မတ်လလယ်ခန့်တွင်  အထက်မြန်မာပြည်သို့ ဆက်လက်ချီတက်တော့သည်။
ဘီအိုင်အေတပ်မတော်သည်လည်း ဂျပန်တပ်များနှင့်အတူ ချီတက်လျက်ရှိရာ စစ်သေနာပတိအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းက ဆောင်ရွက်ပြီး ဒုတိယစစ်သေနာပတိအဖြစ် ဗိုလ်လက်ျာ(သခင်လှဖေ)က ဆောင်ရွက်သည်။ တပ်မ(၁)တပ်မမှူးမှာ ဗိုလ်မှူးကြီးဇေယျဖြစ်ပြီး တပ်မ(၂)တပ်မမှူးမှာ ဗိုလ်မှူးကြီးနေဝင်းဖြစ်သည်။ ဗိုလ်ကျော်ဇောသည် ရန်ကုန်မြို့ တွင် ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် တောင်ပိုင်းတိုင်း စစ်ဌာနချုပ်၌ ကွပ်ကဲ၍ကျန်ရစ်သည်။ ဗိုလ်မှူးမင်းခေါင်ဦးစီးသော ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် ရေကြောင်းချီတပ်ဖွဲ့သည် ကြည့်မြင်တိုင်မှ ၁၉၄၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၈ရက်မှစ၍  မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ကို ဖြတ်ပြီး ရခိုင်တိုင်းတောင်ပိုင်းသို့  ဦးတည်ချီတက်သွားသည်။ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ရှိ မြို့များမှ မျိုးချစ်ပုဂ္ဂိုလ်များ၊ သခင်များသည် ပြည်တွင်းသူပုန်တပ်ဖွဲ့နှင့် ဆက်သွယ်၍ အင်္ဂလိပ်အစိုးရ အုပ်ချုပ်မှုမရှိတော့သည့် မြို့များတွင် ယာယီအုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို သိမ်းပိုက်ထားကြရသည်။ ဘီအိုင်အေတပ်များ ရောက်ရှိလာသောအခါတွင် ဘီအိုင်အေအုပ်ချုပ်ရေးကို ယာယီအားဖြင့် ထူထောင်ကြသည်။
ထိုအချိန်တွင် စစ်ဖြစ်ချိန်ကို အခွင့်ကောင်းယူ၍ ထကြွသောင်းကျန်းနေသော လက်နက်ကိုင်များ ပေါ်ပေါက်လာပြီး ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်အောက်မှ လက်နက်ကိုင်ရဲများကို ကွပ်ကဲမည့်သူမရှိ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် ဘီအိုင်အေ ယာယီအုပ်ချုပ်ရေး အဖွဲ့ဝင်များသည် ဓားပြများအား နှိမ်နင်းခြင်း၊ စည်းကမ်းမဲ့ကိုင်ဆောင်နေသည့် လက်နက်များကို သိမ်းဆည်းခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်ကြရသည်။ ကရင် စစ်ပြေးများသည် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသရှိ ကရင် ကျေးရွာများတွင် လက်နက်ခဲယမ်းအပြည့်အစုံဖြင့် ခိုလှုံနေထိုင်လျက်ရှိကြရာ  ဘီအိုင်အေ  ယာယီအုပ်ချုပ်ရေး အဖွဲ့ဝင်များနှင့် ထိပ်တိုက်ပြဿနာ တက်တော့သည်။ ဗိုလ်သိမ်းဆွေ၊ ကိုမောင်မောင် (ဗိုလ်အောင် အမည်ခံ)၊ ကိုဘစံ (ဗိုလ်ဝင်းအမည်ခံ)နှင့် မြောင်းမြ မြို့ သခင်အဖွဲ့ဝင်များသည် ဘီအိုင်အေနှင့် ဂျပန်တပ် များမရောက်မီမှာပင် မြောင်းမြမြို့ကို သိမ်းပိုက် အုပ်ချုပ်လိုက်ကြသည်။ ထို့နောက် မြင်းကဆိပ်ရွာတွင် ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်ကို ဖွဲ့စည်း၍ လူသ စုဆောင်းကြသည်။ မြောင်းမြနှင့် မြင်းကဆိပ်ရွာကို ဘီအိုင်အေတပ်မတော်က အုပ်ချုပ်ကြောင်းလည်း ကြေညာခဲ့သည်။ သူခိုးဓားပြများအား နှိမ်နင်းခြင်း၊ အင်္ဂလိပ်ခေတ် ကျေးရွာသူကြီးများထံမှ လက်နက်သိမ်းခြင်းတို့ကိုလည်း ဆောင်ရွက်သည်။ ထိုအချိန်တွင် ပုသိမ်မြို့မှ အင်္ဂလိပ် အစိုးရ အရာရှိများမှာ ကရင်၊ ဗမာလူကြီးများနှင့် ရဟန်းတော်များလက်သို့ မြို့ကိုအပ်နှံကာ ထွက်ပြေးသွားကြလေပြီ။ ဗိုလ်သိမ်းဆွေတို့ လူစုသည် ပုသိမ်မြို့ကို သိမ်းပိုက်ရန် ချီတက်လာရာ ရှမ်းရွာသို့အရောက်ကရင်စစ်ပြေးများထံတွင် လက်နက်များရှိနေကြောင်း၊ ကရင်များကို စောဘဦး ကြီးနှင့် ဆာစံစီပိုးတို့က ခေါင်းဆောင်နေကြောင်း သတင်းရရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဗိုလ်သိမ်းဆွေသည် မြောင်းမြမှ ဗိုလ်အောင်ထံ စစ်ကူတောင်းရသည်။ ဗိုလ်ဝင်းက ရန်ကုန်ရှိ ဘီအိုင်အေဌာနချုပ်သို့တက်ပြီး စစ်ကူတောင်းခံသည်။ ဘီအိုင်အေဌာနချုပ်က ဝါးခယ်မ တွင်ရှိနေသော ဘီအိုင်အေတပ်သားများကို သင်္ဘော တစ်စင်းစာ လက်နက်အပြည့်အစုံဖြင့် ဖြည့်တင်းပေးခဲ့သည်။