cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန
သမိုင်း​ကြောင်း
ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနကို မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၁၉၄၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ(၂၆)ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိသည့် ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလမှစ၍ ရေတွက်လျှင် ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီးဌာန သက်တမ်းသည် (၇၁)နှစ်ခန့် ရှိပြီဖြစ်သည်။ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီး ဌာန၏ ပင်မ တာဝန်မှာ ပြည်သူလူထုအား ခေတ်မီလူထုဆက်သွယ်ရေး နည်းလမ်းများအသုံးပြု၍ သုတ၊ ရသသက် ရောက် သော ပြန်ကြားပေးခြင်း၊ ပညာပေးခြင်း၊ ဖြေဖျော်ပေးခြင်းတို့ဖြစ်သည်။
ကလိန်ချုံရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန
သမိုင်း​ကြောင်း
၁၅-၃-၁၉၇၂ ရက်နေ့စွဲဖြင့် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည့် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်လှန်ရေးကောင်စီ ကြေညာချက်အမှတ်(၉၇)အရ အတွင်းဝန်များရုံးအား ဖျက်သိမ်း၍ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သစ်ကို ဖော်ထုတ် ခဲ့ရာ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနကို အောက်ပါအတိုင်း ဦးစီးဌာန(၁)ခု၊ ကော်ပိုရေးရှင်း (၃)ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါသည်။ပြန်ကြားရေးဌာနခွဲနှင့် အသံလွှင့်ဌာနခွဲကိုပေါင်း၍ ပြန်ကြားရေးနှင့်အသံလွှင့် ဦးစီးဌာန၊ဗဟိုပုံနှိပ်တိုက်၊ ပြည်သူပိုင်ပုံနှိပ်တိုက်များ ကြီးကြပ်ကွပ်ကဲမှုအဖွဲ့ ၊ စာပေဗိမာန်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့နှင့် မြဝတီပုံနှိပ်တိုက်တို့ကိုပေါင်း၍ ပုံနှိပ်ရေးနှင့်စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးကော်ပိုရေးရှင်း၊လုပ်သားပြည်သူ့နေ့စဉ်သတင်းစာ၊ The Working People’s Daily၊ ကြေးမုံသတင်းစာ၊ ဗိုလ်တထောင်သတင်းစာ၊ The Guardian Daily၊ မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာနှင့် ဟံသာဝတီ သတင်းစာတို့ကိုပေါင်း၍ သတင်းနှင့်စာနယ်ဇင်းကော်ပိုရေးရှင်းရုပ်ရှင်ဆင်ဆာဘုတ်အဖွဲ့၊ ဗဟိုရုပ်ရှင်ဌာနခွဲ၊ ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းမြှင့်တင်ရေးအဖွဲ့နှင့် နိုင်ငံခြား ရုပ်ရှင်ကားတင်သွင်းရေးအေဂျင်စီတို့ကိုပေါင်း၍ ရုပ်ရှင်ကော်ပိုရေးရှင်း ဟူ၍ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
နောက်ပိုင်းတွင် ဦးစီးဌာနနှင့်လုပ်ငန်းများအဖြစ် အောက်ပါအတိုင်း အဆင့်ဆင့်ပြောင်းလဲ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
၁၉၄၆ခုနှစ်တွင် ဗမာ့အသံ ၊ ၁၉၅၈ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့အသံ၊ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ပြန်ကြားရေးနှင့်အသံလွှင့်ဦးစီးဌာန၊ ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရောင်စုံ ရုပ်မြင် သံကြား အစီအစဉ်ကို စတင်ထုတ်လွှင့်ခဲ့ပြီး ၂၄-၁-၁၉၉၁ ရက်နေ့မှ စတင်၍ မြန်မာ့ ရုပ်မြင်သံကြားနှင့်အသံလွှင့်ဦးစီးဌာန၊ ၂၂-၁၁-၁၉၉၇ ရက်နေ့တွင် မြန်မာ့အသံနှင့်ရုပ်မြင်သံကြားဟု အမည်ပြောင်းလဲခဲ့ပါသည်။
ပြန်ကြားရေးနှင့်အသံလွှင့်ဦးစီးဌာန လက်အောက်တွင်ရှိသည့် ပြန်ကြားရေးဌာန ခွဲကို ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးဦးစီးဌာနအဖြစ် ၂၄-၁-၁၉၉၁ ရက်နေ့ တွင် ပြောင်းလဲ ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါသည်။ထိုမှတစ်ဆင့် ၁၅-၁-၂၀၁၅ ရက်နေ့တွင် ပြုလုပ်သည့် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေး အမှတ်စဉ် (၂/၂၀၁၅) ၏ သဘောတူညီချက်အရ မြန်မာ့ရုပ်ရှင် မြှင့်တင်ရေးဦးစီးဌာန (ယခင်မြန်မာ့ ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်း)ကို ဖျက်သိမ်းပြီး ပြန်ကြားရေးနှင့်ပြည်သူ့ ဆက်ဆံရေးဦးစီး ဌာနအောက်တွင် ရုပ်ရှင်မြှင့်တင်ရေးဌာနခွဲအဖြစ် ထည့်သွင်းပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ပုံနှိပ်ရေးနှင့်စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးကော်ပိုရေးရှင်းကို ၁-၄-၁၉၈၉ရက်နေ့တွင် ပုံနှိပ်ရေးနှင့်စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးလုပ်ငန်းအဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ယခုအခါ၁၃-၁-၂၀၁၆ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပပြုလုပ်သော ပြည်ထောင်စု အစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ်(၂/၂၀၁၆)၏ သဘောတူညီချက်အရ ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာနအဖြစ် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ဝန်ကြီးရုံးမှ ၂၂-၁-၂၀၁၆ ရက်စွဲပါစာအမှတ်၊၁-၂(၃/၂၀၁၆)/၀၁၃၅ ဖြင့် အမိန့် ကြော်ငြာစာထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
သတင်းနှင့်စာနယ်ဇင်းကော်ပိုရေးရှင်းကို ၁-၄-၁၉၉၈ရက်နေ့တွင် သတင်းနှင့်စာနယ်ဇင်းလုပ်ငန်းဟု အမည်ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့ပါသည်။ရုပ်ရှင်ဆင်ဆာဘုတ်အဖွဲ့၊ ဗဟိုရုပ်ရှင်ဌာနခွဲ၊ ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းမြှင့်တင်ရေး အဖွဲ့နှင့် နိုင်ငံခြား ရုပ်ရှင်ကားတင်သွင်းရေး အေဂျင်စီတို့ကိုပေါင်း၍ ရုပ်ရှင်ကော်ပိုရေးရှင်း ဟုလည်းကောင်း၊ ရုပ်ရှင်ကော်ပိုရေးရှင်းကို မြန်မာ့ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းဟု လည်းကောင်း အဆင့်ဆင့် အမည်ပြောင်းလဲ ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး၁-၄-၂၀၁၄ ရက်နေ့မှစ၍ မြန်မာ့ရုပ်ရှင်မြှင့်တင်ရေးဦးစီးဌာန အဖြစ်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါသည်။ ၁၅-၁-၂၀၁၅ ရက် နေ့တွင် ကျင်းပပြုလုပ်သည့် ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်၊ပြည်ထောင်စု အစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ် (၂/၂၀၁၅)၏ သဘောတူ ညီချက်အရ မြန်မာ့ ရုပ်ရှင်မြှင့်တင်ရေးဦးစီးဌာနကိုဖျက်သိမ်းပြီး ပြန်ကြားရေး နှင့်ပြည်သူ့ ဆက်ဆံရေး ဦးစီးဌာနအောက်တွင် ရုပ်ရှင်မြှင့်တင်ရေးဌာနခွဲအဖြစ် ပြောင်းလဲပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါသည်။
ဖွဲ့စည်းပုံ
ဝန်ကြီးရုံး လက်အောက်တွင် ဦးစီးဌာန နှစ်ခုနှင့် ဝန်ကြီးဌာနအချင်းချင်း ပေါင်းစပ်ညှိနှိုင်းခြင်းနှင့် အောက်ခြေ အဖွဲ့အစည်းကို တာဝန်ခံခြင်း၊ ဝန်ကြီးဌာနအချင်းချင်း ပေါင်းစပ်ညှိနှိုင်းခြင်းနှင့် အောက်ခြေ အဖွဲ့အစည်းများကို လမ်းညွှန်ကွပ်ကဲခြင်း တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်လျှက်ရှိသည်။ လက်အောက်ခံ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများနှင့် စီမံခန့်ခွဲရေးဆိုင်ရာ တာဝန်များကို နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ဦးတည်ချက်၊ ရည်မှန်းချက်များနှင့်အညီ ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်။ လက်အောက်ခံ ဦးစီးဌာနနှင့် လုပ်ငန်းများမှာ အောက်ပါတို့ ဖြစ်ကြသည်-
ကိုးကား
ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဝက်ဆိုက်
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးဌာနများ
စမ်းစုရွာသစ်ရွာ၊ ချောက်မြို့နယ်
စမ်းစုရွာသစ်ရွာ (Sansuywarthit)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ချောက်မြို့နယ်၊ မကျီးကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၅၂၈၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မကျီးကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၃၅ ဦး၊ မ ၁၀၄၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၇၆ ဦးနေထိုင်သည်။
နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေးပညာ
နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေးပညာ Nation-States ရဲ့စွမ်းအား Nation-States တွေဟာ ပြည်တွင်းမှာ လူသားတွေရဲ့လိုအင်တွေ ရရှိဖို့ သူတို့ရဲ့စွမ်းရည်ကို အသုံးပြုရာမှာ ကွာခြားကြပါတယ်။ ပုံမှန်အားဖြင့် ပြည်တွင်းနဲ့ နိုင်ငံတကာမှာ တာဝန်သိစိတ် အပြည့်အဝနဲ့ ထိရောက်အောင် ဆောင်ရွက်ကြတဲ့ Nation-States တွေမှာ အားကောင်းတဲ့ အမျိုးသားရေး ကိုယ်ပိုင် လက္ခဏာ၊ ထူးခြားသိသာတဲ့ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သယံဇာတ အရင်းအမြစ်တွေနဲ့ ကောင်းစွာဖွံ့ဖြိုးတဲ့ အစိုးရပိုင်းဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းတွေ ရှိကြပါတယ်။ အပြန်အလှန်အားဖြင့် ထိရောက်အောင် မဆောင်ရွက်နိုင်တဲ့ နိုင်ငံတွေမှာ အဲဒီ အရည်အချင်းတွေ ယေဘုယျအားဖြင့် မရှိတာ တွေ့ရပါတယ်။
နိုင်ငံတွေဟာ နိုင်ငံတကာ တာဝန်သိစိတ်တွေ ပြည့်ဝပြီး ထိရောက်အကျိုးရှိစွာ အုပ်ချုပ်နိုင်ရင် အဲဒီ နိုင်ငံတွေကို ပြည်တွင်း နိုင်ငံရေး ပေါင်းစည်း ညီညွတ်မှုနဲ့ လူမှုရေး ကျစ်လျစ်ခိုင်မာမှု ပေါ်အခြေခံပြီး တရားဝင်ဖြစ်ပြီး ပျော်ရွှင်ဖွယ် လူမှုအသိုက်အမြုံ အနေနဲ့ ရှုမြင်နိုင်ပါတယ်။ Holsti ရဲ့ အဆိုအရ တရားဝင်ဖြစ်မှု (Legitimacy)မှာ ဒိုင်မင်းရှင်း နှစ်ခုရှိပါတယ်။ ပထမတစ်ခုကတော့ Horizontal Legitimacy ဖြစ်ပြီး အဲဒါက နိုင်ငံရေး အသိုက်အမြုံ (Political Community)ရဲ့ သဘာဝနဲ့ စရိုက်လက္ခဏာကို ကိုယ်စားပြုပါတယ်။ နောက်တစ်ခုကတော့ Vertical Legitimacy ဖြစ်ပြီး အစိုးရပိုင်းဆိုင်ရာ ဩဇာအာဏာရဲ့အဆင့်နဲ့ ပြည်သူနဲ့ အုပ်ချုပ်သူအကြား သစ္စာရှိမှု အဆင့်ကို ကိုယ်စားပြုပါတယ်။ တကယ်တော့ Nation-States တွေကို အားကောင်းတဲ့ နိုင်ငံတွေ (Strong States) နဲ့အားနည်းတဲ့ နိုင်ငံတွေ (Weak States) ဆိုပြီး အမျိုးအစား သတ်မှတ်လို့ ရနိုင်ပါတယ်။
Strong States တွေမှာ ရေပြင်ညီ (Horizontal) နဲ့ ထောင်လိုက် (Vertical) Legitimacy မြင့်မားတဲ့ အဆင့်တွေ ပါရှိတဲ့ နိုင်ငံရေးစနစ်တွေ ရှိကြပါတယ်။ ထိရောက်တဲ့ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ၊ ပြည်တွင်း အေးချမ်းငြိမ်သက်မှု အားကောင်းတဲ့ နိုင်ငံရေးပါတီတွေ၊ Interest groups တွေ၊ ကန့်သတ်ထားတဲ့ ခြစားမှုနဲ့ နိုင်ငံရေးစနစ်ရဲ့ စည်းမျဉ်းတွေ အတွက် ကျယ်ပြန့်တဲ့ အထောက်အကူပြုမှုတွေနဲ့ အဲဒီနိုင်ငံတွေကို အသွင်လက္ခဏာ ဖော်ဆောင်လို့ရပါတယ်။ သည်နိုင်ငံတွေကို ဥပမာပြရရင် ဩစတြေးလျ၊ ဒိန်းမတ်၊ နော်ဝေးနဲ့ ဆွစ်ဇာလန်တို့ ဖြစ်ပါတယ်။ အပြန်အလှန်အားဖြင့် weak states တွေကို တစ်ခါတစ်ရံ အယောင်ဆောင် ပုံဖမ်းထားတဲ့နိုင်ငံတွေ (quasistates) လို့လည်း ခေါ်ကြပါတယ်။
အဲဒီနိုင်ငံတွေရဲ့ နိုင်ငံရေးစနစ်တွေက အကန့်အသတ်ပါရှိတဲ့ ဒေါင်လိုက်နဲ့ အလျားလိုက် Legitimacy တွေရှိကြပါတယ်။ အဲဒီနိုင်ငံတွေကို ဥပမာပြရရင် အာဖဂန်နစ္စတန်၊ အယ်လ်ဘေးနီးယား၊ ဘော့စနီးယား၊ ကွန်ဂိုသမ္မတနိုင်ငံ၊ ဟေတီနိုင်ငံတို့ ဖြစ်ကြပါတယ်။ သည်လို စနစ်တွေမှာ အစိုးရအနေနဲ့ လာဘ်ပေး လာဘ်ယူမှုတွေရှိပြီး ထိရောက်မှု မရှိဘူး။ အုပ်ချုပ်သူတွေဟာ ဩဇာအာဏာ အနည်းငယ်နဲ့ အမိန့်ပေးကြတယ်။ နိုင်ငံရေးစနစ်ကလည်း မတည်ငြိမ်ဘူး။ အုပ်ချုပ်တဲ့ အစိုးရက ပြည်သူကို အကျိုးပြုမှု နည်းပါးတယ်။ မှုခင်းတွေနဲ့ ကျပန်းဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ အကြမ်းဖက်မှုတွေက ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဖြစ်လို့နေတယ်။ စစ်အေးခေတ်လွန်ကာလမှာ တည်ရှိတဲ့ nation-states တွေ ပြိုကွဲပျက်စီးခဲ့ကြတယ်။ အခြေခံကျကျ ဆိုရင် ပြိုပျက်သွားတဲ့ နိုင်ငံတွေမှာ နိုင်ငံရေးစနစ်တွေဟာ သူတို့ရဲ့လုပ်ငန်းဖန်ရှင်တွေရဲ့ စွမ်းရည်တွေ ဆုံးရှုံးခဲ့ကြတယ်။ နိုင်ငံတွေရဲ့နယ်မြေပိုင်နက်တွေ၊ ဒေသတွေကို ထိန်းသိမ်းဖို့အတွက် လူမျိုးအုပ်စုတွေရဲ့ကျယ်ပြန့်တဲ့ အကြမ်းဖက်မှုတွေ ရှိခဲ့ပါတယ်။
နိုင်ငံ (State) သို့ စိန်ခေါ်မှုများ လွန်ခဲ့တဲ့ ဆယ်စုနှစ် အနည်းငယ်မှာ State (နိုင်ငံ)ကို နိုင်ငံရေး အဖွဲ့အစည်းရဲ့ လွှမ်းမိုးတဲ့ပုံစံလို့ ယူဆနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သည်နေ့ ခေတ်မှာတော့ Above the state နဲ့ From below အနေနဲ့ ပြင်းထန်တဲ့ စိန်ခေါ်မှုတွေ ပေါ်ပေါက် လာခဲ့ပါတယ်။ Above the state ရဲ့ ဆိုလိုရင်း သဘောကတော့ ကမ္ဘာ့ခေါင်းဆောင်တွေဟာ State (နိုင်ငံ)ရဲ့ လုပ်ငန်းဖန်ရှင်များစွာကို အစားထိုးမယ့် Structures (ဖွဲ့စည်းမှုတွေ) အတွက် အုပ်စုဖွဲ့ခြင်း (grouping) တွေပြုလုပ်လာကြပါတယ်။ သည် Above the law က အထူးသဖြင့် စီးပွားရေးရာ ကိစ္စရပ်တွေ ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့ပါတယ်။ EU,NAFTA the challenge from above ကတော့ စီးပွားရေး ကိစ္စရပ်တွေသာမက ဘာသာရေး ကိစ္စရပ်တွေပါ အကျုံးဝင် နေတာတွေ့ရပါတယ်။
အစ္စလာမ် လူမှုအသိုက်အမြုံမှာ ဘာသာရေး ခေါင်းဆောင်တွေမှ တစ်ဆင့် အုပ်ချုပ်တာ တွေ့ရပါတယ်။ State (နိုင်ငံ)ကို From below မှ တိုက်ခိုက်တာလည်း ရှိပါတယ်။ လူမျိုးစုံနဲ့ ဒေသဆိုင်ရာ ခွဲထွက်ရေး ဝါဒီလှုပ်ရှားမှုတွေကလည်း ကြီးကြီးမားမား ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပါတယ်။ သီရိလင်္ကာ၊ ယခင် ယူရိုဆလားဗီးယား၊ ဆိုဗီယက် ပြည်ထောင်စု၊ ဒေသဆိုင်ရာနဲ့ လူမျိုးရေး ဆိုင်ရာ ပြင်းပြတဲ့ ဆန္ဒတွေ (၁၉၈၀ ပြည့်နှစ် နှစ်လွန်ကာလများနဲ့ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် နှစ်လွန်ကာလများ) က လေးနက်တဲ့ နိုင်ငံရေး လှုပ်ရှားမှုသို့ ဦးတည်ခဲ့ပြီး အဲဒီနိုင်ငံတွေရဲ့ အခြေအနေတွေက ဆိုးဝါးခဲ့ပါတယ်။
နိုင်ငံအပေါ် ဘာ့ကြောင့် စိန်ခေါ်မှုတွေဖြစ် ရတာလဲ နိုင်ငံအနေနဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းတွေရဲ့လိုအင်တွေကို ရရှိစေရေးမှာ နည်းပါးတဲ့ တန်ဖိုးထားမှုတွေ ရှိလာနိုင်ပါတယ်။ From above အနေနဲ့ကြည့်ရင် ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ပြဿနာတွေ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး အဲဒါတွေကို သီးခြားနိုင်ငံ တစ်ခုချင်းအလိုက် လွယ်လင့်တကူ မဖြေရှင်းနိုင်တာ တွေ့ရပါတယ်။ Green house ဓာတ်ငွေ့တွေက ကမ္ဘာပေါ်ရှိ နိုင်ငံတိုင်းကို နွေးစေပါတယ်။ စက်မှုလုပ်ငန်းရဲ့ သင့်တော်တဲ့ စကေးကလည်း ၂၀ ရာစုမှာ မြင့်တက်လာခဲ့ပါတယ်။ မော်တော်ကား ကုမ္ပဏီတွေဟာ နိုင်ငံကြီးတွေ ဖြစ်တဲ့ အမေရိကန်၊ ဂျပန်၊ ဗြိတိန်၊ ပြင်သစ်နဲ့ အီတလီ နိုင်ငံတွေမှာ ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့ပါတယ်။ နျူကလီးယား နည်းပညာ၊ လေယာဉ်လုပ်ငန်းနဲ့ အာကာသ နည်းပညာတို့လို သွက်လက် ထက်မြက်တဲ့ လုပ်ငန်းတွေဟာ စီးပွားရေးဆန်ဆန် အလုပ်လုပ်ဖို့ ပိုမိုကြီးမားတဲ့ စကေး လိုအပ်ပါတယ်။
From below အနေနဲ့ကြည့်ရင် အိုးအိမ်၊ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှုမှာ ဒေသဆိုင်ရာ လိုအင်တွေ ပြောင်းလဲဖို့ ကောင်းမွန်တဲ့ အလှည့်အပြောင်း တုံ့ပြန်မှုအတွက် ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှု ပြုတဲ့နိုင်ငံတွေဟာ ပိုမိုပုံပန်းမကျတဲ့ ဖွဲ့စည်းမှုတွေ ရှိနေပါတယ်။ သည်အချက်က နိုင်ငံတွင်းနဲ့ ဒေသဆိုင်ရာ ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ခွင့်အတွက် ဖိအားတွေကို တွန်းအားပေးဖို့ ကူညီရာ ရောက်ပါတယ်။ နိုင်ငံအနေနဲ့ အချုပ်အခြာအာဏာ (Sovereignty) ကို အဓိပ္ပာယ် သတ်မှတ်ထားဆဲပါ။ နိုင်ငံ နယ်နိမိတ်တွေကို ပြင်ပမှ ကျူးကျော်ခြင်းကို ပြည်သူတွေက ဆန့်ကျင် ကာကွယ်နိုင်တာ အချုပ်အခြာအာဏာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ တစ်ဖက်မှာတော့ ကမ္ဘာအနှံအပြားမှာ ပြည်တွင်း သောင်းကျန်းသူ တပ်ဖွဲ့တွေ ရှိနေဆဲပါ။
Nation အနေနဲ့ သမိုင်းဆိုင်ရာ ထင်ထင်ရှားရှား သီးခြားရပ်တည်နေတဲ့ အရာထက် ပိုမိုတာတွေ ရှိသလို State မှာလည်း ဥပဒေဆိုင်ရာ သီးခြားရပ်တည်နေတဲ့ အရာထက် ပိုမိုတာတွေ ရှိပါတယ်။ State နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ တခြားအယူအဆတွေ ရှိပါသေးတယ်။ State ဆိုတာ စံအဖြစ်၊ စည်းမျဉ်းအဖြစ် သတ်မှတ်တဲ ့အစီအစဉ် တစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။ သီးခြား လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွက် သင်္ကေတ တစ်ခုလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ နယ်နိမိတ်အတွင်း နေထိုင်နေကြတဲ့ လူတွေကို ယုံကြည်မှုတွေနဲ့ ချည်နှောင်ထားတဲ့ သင်္ကေတလို့လည်း ဆိုနိုင်ပါတယ်။ အရေးကြီးတဲ့ တာဝန် ဝတ္တရားတွေ၊ ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှု ပြုခြင်းနဲ့ အဲဒီတာဝန်တွေကို ညီညီညွတ်ညွတ် ဆောင်ရွက်တဲ့ လုပ်ငန်းဖန်ရှင် ယူနစ် တစ်ခုလည်း ဖြစ်ပါတယ်။
State အပေါ် အမြင်ရှုထောင့် State အပေါ် Liberal View ကို လေ့လာကြည့်ရင် အောက်ပါ အချက်တွေကို တွေ့နိုင်ပါတယ်။ (၁) State ဆိုတာ အခိုင်အမာ အကျိုးစီးပွားတွေ ပါဝင် ပတ်သက်တဲ့ လုပ်ငန်းစဉ် တစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။ (၂) State ဆိုတာ အစိုးရရဲ့အကျိုးစီးပွားနဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းရဲ့အကျိုးစီးပွား နှစ်ခုစလုံးရဲ့ ရောင်ပြန်ဟပ်မှု တစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။ (၃) State ဆိုတာ အမျိုးစုံပြီး ပြောင်းလဲနေတဲ့ အမျိုးသား အကျိုးစီးပွား သိုလှောင်ရာနေရာလည်း ဖြစ်ပါတယ်။
State အပေါ် radical view ကတော့ (၁) State ဆိုတာ အရင်းရှင် လူတန်းစားရဲ့အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်ပေးတဲ့ အေးဂျင့်ဖြစ်တယ်။ (၂) State ကို အရင်းရှင် လူတန်းစားအလွှာမှ ဖိအားပေးမှုတွေနဲ့ လွှမ်းမိုးတယ်။ (၃) State ကို နိုင်ငံတကာ အရင်းရှင်စနစ်ရဲ့ ဖွဲ့စည်းမှုနဲ့ ဘောင်ခတ်ထားတယ်။
State အပေါ် constructivist view ကတော့ (၁) State ဆိုတာ လူမှုရေးအရ တည်ဆောက်ထားတဲ့ ထင်ထင်ရှားရှား သီးခြား ရပ်တည်နေတဲ့ အရာဖြစ်တယ်။ (၂) State ဆိုတာ အချိန်နဲ့အမျှ ပြောင်းလဲတဲ့ အမျိုးသား အကျိုးစီးပွားတွေရဲ့ သိုလှောင်ထားရာ နေရာဖြစ်တယ်။ (၃) State ကို ပိုမို နှစ်သက်ဖွယ်ရာတွေကို ပြောင်းလဲတဲ့ နိုင်ငံတကာ စံချိန်စံညွှန်းတွေနဲ့ ပုံသွင်းတယ်။ (၄) ကိုယ်ပိုင် လက္ခဏာတွေကို ပုံသွင်းခြင်းနဲ့ ပြန်လည် ပုံဖော်ခြင်း ပြုလုပ်တဲ့ ပြောင်းလဲနေတဲ့ အမျိုးသား အကျိုးစီးပွားတွေနဲ့ State ကိုလွှမ်းမိုးထားတယ်။ (၅) State ကို IGOs တွေနဲ့၊ NGOs တွေနဲ့ လူမှုရေး အသွင်သဏ္ဌာန် ဖော်ဆောင်ထားတယ်။
အထက်မှာ ဖော်ပြခဲ့တာတွေကတော့ Liberals, realists နဲ့ radicals တွေက State နဲ့ပတ်သက်လို့ ကိုင်စွဲထားတဲ့ ကွဲပြားခြားနားတဲ့ အမြင်တွေ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီ ကွဲပြားခြားနားမှုတွေကို လေ့လာကြည့်ရင် အဓိက နယ်ပယ်လေးခုမှာ တွေ့နိုင်ပါတယ်။ အဲဒီနယ်ပယ်တွေကတော့ State ပါဝါရဲ့သဘာဝ၊ (ပါဝါဆိုတာ ဘာလဲ။ ပါဝါရဲ့အရေးကြီးတဲ့ အရင်းအမြစ်တွေက ဘာလဲ) State ပါဝါရဲ့ အလေ့အကျင့်၊ နိုင်ငံခြားရေး မူဝါဒ (Foreign Policy)ကို ဘယ်လိုပြုလုပ်သလဲနဲ့ နိုင်ငံခြားရေး ပေါ်လစီကို ပိုင်းဖြတ်ပေးတဲ့ အရာများ (ပြည်တွင်းနဲ့ နိုင်ငံတကာ အချက်အလက်တွေရဲ့ဆက်နွှယ်အရေးပါမှု) တို့ပဲဖြစ်ပါတယ်။
မူးလမန်း
သက္ကရာဇ် ၉၂၆-ခုနှစ်တွင် ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီးက တည်ခဲ့ကြောင်း တွံတေးရွှေဆံတော်သမိုင်းတွင် ရေးသားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီးသည် မူးလမန်းကျေးရွာနှင့်အတူ ရှမ်းစုကျေးရွာ၊ ညောင်တံခါးကျေးရွာ၊ ငါးခုန်းမစမ်းကျေးရွာများကိုလည်း တည်ခဲ့သည်။ ထိုကျေးရွာများသည် တွံတေးရွှေဆံတော်ဘုရားအနီး ပတ်ဝန်းကျင်တွင် တည်ရှိသည်။
ရွာသစ်ရွာ၊ ရွာငံမြို့နယ်
ရွာသစ်ရွာ (Ywarthit)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ရွာငံမြို့နယ်၊ မြို့ကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၈၇၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြို့ကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၃၅၆ ဦး၊ မ ၂၁၅၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၅၁၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရွာငံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မော်ကျန်းရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်
မော်ကျန်းရွာ(Mawkyang)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်၊ ဖုန်ကရော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၈၇၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖုန်ကရော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၂၀ ဦး၊ မ ၃၀၃ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၆၂၃ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝိုင်းမော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သမိန်ဗြာဇ္ဇ
တတိယအကြိမ် မင်းခေါင်က မွန်ပြည်သို့ စစ်ချီလာစဉ်တွင် ရိက္ခာဖြတ်တောက်ကာ အဝတပ်အား ချည့်နဲ့စေသည်။ နောက် အဝတပ် ပြန်ဆုတ်သည်တွင် လိုက်စစ်ဆင်ရာ ပဲခူး၌ လက်ရသုံ့ပန်း အများရသည်။ မိဖုရားများပင် ရ၏။
ဘဝနိဂုံး
မင်းရဲကျော်စွာနှင့် လဂွန်းအိန်တို့ လှေစီးချင်းမထိုးမီ နာမကျန်းဖြစ်ကာ မြောင်းမြ၌ပင် လွန်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မွန်လူမျိုးများ
တိန္ဒုကဇာတ်
thumb ဒုကနိပါတ် - ၃။ ကလျာဏဝဂ် -၁၇၇ - တိန္ဒုကဇာတ်။ ။ ရွာကိုမီးရှို့၍ တည်ပင်ပေါ်မှ မျောက်အပေါင်းကို သေဘေးမှ လွတ်မြောက်အောင် ကြံဆောင်သော သေနကမျောက် အကြောင်း။
ဘုရားကျေးဇူး ရဟန်းကျူး
နတ်လူတို့ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် တရားသဘင်ဝယ် ရဟန်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရား ပညာတော်၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ချီးကျူး ပြောဆိုနေကြစဉ် မြတ်စွာဘုရား ကြွလာတော်မူ၍ ထိုအကြောင်းကို သိတော်မူလျှင် “ရဟန်းတို့ ... ယခု အခါ၌သာလျှင် ငါဘုရားသည် ပညာရှိသည်မဟုတ်၊ ရှေးအခါ၌လည်း ပညာရှိခဲ့ဖူးပြီ အကြောင်း၌ လိမ္မာခဲ့ဖူးပြီ” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါ အတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း။
တည်သီးမှီစား ရွာသူများ
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည် မျောက်မင်းဖြစ်၍ မျောက်ရှစ်သောင်း ခြံရံကာ ဟိမဝန္တာအရပ်၌ နေလေ၏။
လူတို့နေရွာ စုံစမ်းရာ
ထိုအခါ မျောက်တို့သည် ငါတို့ကား ရှေးအခါ၌လည်း ဤမည်သော ရွာလယ်ရှိ တည်ပင်ကြီးမှ ချိုမြိန်ကောင်းမြတ်သော အသီးတို့ကို စားကြရကုန်၏။ ယခုအခါ ထိုတည်ပင်ကြီးသည် အသီးသီလေသလော၊ မသီးလေသလော၊ ထိုရွာ၌လည်း လူများနေလေသလော၊ မနေလေသလောဟု အကြောင်းကို စုံစမ်းရန် မျောက်တစ်ကောင်ကို လွှတ်လိုက်၏။ ထိုမျောက်လည်း သွား၍စုံစမ်းရာ တည်ပင်ကြီး အသီးသီးသည်ကို လည်းကောင်း၊ ရွာ၌ လူများနေသည်ကို လည်းကောင်း သိရလျှင် ပြန်ခဲ့၍ မျောက်တို့ကို ပြောကြားလေ၏။
ညချမ်းချိန်ခါ မျောက်တွေလာ
မျောက်တို့သည် တည်ပင် အသီးသီးကိုသိလျှင် စားလိုကြသဖြင့် မျောက်မင်းထံ ပြောကြားကြကုန်၏။ မျောက်မင်းသည် မျောက်တို့အား “အမောင်တို့ ... ရွာ၌လူနေသလော” ဟု မေး၏။ “အရှင် ... နေပါသည်” ဟု ပြော၏။ “အမောင်တို့ ... လူနေလျှင် မသွားကြလင့်၊ လူတို့ကား ပရိယာယ် မာယာများကုန်၏” ဟု ပြောလေ၏။ “အရှင် ... လူတို့အိပ်ချိန် သန်းခေါင်ယံတွင် သွားကြမည်” ဟု ပြောကြားကာ မျောက်များစွာတို့သည် မျောက်မင်းကို သွားရန် ဝန်ခံစေလျက် ဟိမဝန္တာမှ သက်ဆင်းကာ ရွာအနီးရှိ ကျောက်ဖျာကြီးတစ်ခုဝယ် လူတို့အိပ်ချိန်ကို ငံ့ဆိုင်းလျက် အိပ်ကြကုန်၏။
လူတို့အိပ်ချိန် ရွာတွင်းသို့ဝင်ကာ တည်ပင်ကြီးသို့တက်၍ တည်သီးတို့ကို စားကြကုန်၏။ လူတို့သည် မျောက်တို့လာမှန်းသိလျှင် လေး၊ မြားတောင့် စသည်တို့ကို ကိုင်စွဲလျက် မိုးလင်းသောအခါ မျောက်တို့ကို ဖမ်းရန် တည်ပင်ကြီးကို ဝန်းရံကာ အသင့်စောင့်နေကြကုန်၏။
လူတို့ဝိုင်းထား မျောက်အများ
မျောက်တို့သည် လူတို့ကိုမြင်လျှင် သေဘေးမှ ကြောက်ကုန်ရကား မျောက်မင်းမှတစ်ပါး ကိုးကွယ်ရာ မမြင်၍ မျောက်မင်းထံသွားသွာ -
“အရှင်း မျောက်မင်း ... လူတို့သည် လေး၊ မြားတောင့်၊ သန်လျက် စသည်တို့ကို ကိုင်စွဲကုန်လျက် အရပ်လေးမျက်နှာမှ ကျွန်ုပ်တို့ကို ဝန်းရံထားကြကုန်ပါပြီ၊ ဘယ်အကြောင်းဖြင့် လွတ်မြောက်ပါအံ့နည်း” ဟု ပြောကြားကြကုန်၏။ မျောက်မင်းလည်း မျောက်တို့ စကားကို ကြားလျှင် -
“အမောင်တို့ ... မကြောက်ကြကုန်လင့် လူတို့မှာ ကိစ္စများကုန်၏။ ယခုလည်း မဇ္ဈိမယံသာ ရှိသေး၏။ ငါတို့ကို ဝန်းရံနေသောလူတို့အား တခြား တစ်စုံ တစ်ရာကိစ္စ ဖြစ်လာမည်လည်း မသိ၊ တည်းသီတွေ အလွန်များလှ၏။ အလိုရှိသလောက်သာစားကြကုန်” ဟု မျောက်တို့အား အားပေးစကား ပြောကြားကာ သက်သာရာ ရစေ၏။
ဘေးရန်စောင့်ရှောက် သေနကမျောက်
ထိုနောက် မျောက်အလုံးစုံကို စုရုံးစေသည်ရှိသော် မျောက်မင်း၏ တူဖြစ်သော သေနကမျောက် မပါလာသည်ကို သိလေလျှင် “အမောင်တို့... မကြောက်ကြလင့် ယခုအခါ သေနကမျောက်သည် သင်တို့အသက် ချမ်းသာအောင် ပြုလုပ်လိမ့်မည်” ဟု ပြောဆိုဆုံးမလေ၏။
သေနကမျောက်လည်း မျောက်တို့သွားသည်ရှိသော် အိပ်ပျော်ကျန်ရစ်၍ နိုးသောအခါ တစ်ကောင်မျှ မမြင်သဖြင့် မျောက်တို့သွားရာသို့ လိုက်လေသော် လူတို့ကိုမြင်လျှင် မျောက်အပေါင်းမှာ မုချဘေးဖြစ်တော့မည်ဟု သိသဖြင့် ရွာစွန်ရှိ မီးဖိုး၍ ဗိုင်းငင့်နေသော မိ်န်းမအိုထံသွားပြီးလျှင် မီးတစ်စကိုယူကာ လေထက်မှရပ်လျက် ရွာကိုမီးရှို့လေ၏။
လူတို့သည် မီးလောင်သည်ကိုမြင်လျှင် မျောက်တို့ကို စွန့်လွှတ်ကာ မီးသတ်ရန် ပြေးသွားကြကုန်၏။ မျောက်တို့သည် လူတို့ပြေးကြသောအခါ သေနကမျောက် စားရန် တည်းသီးတစ်လုံးစီယူလျက် ပြေးကြကုန်၏။
ဇာတ်ပေါင်း
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -
ရဟန်းတို့ -
ထိုအခါ သေနကမျောက်သည် - ယခုအခါ သာကီဝင်မျိုး မဟာနာမ်။
မျောက်အပေါင်းသည် - ဘုရားပရိသတ်။
မျောက်မင်းသည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -
ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း။
ဆောင်ပုဒ်
(၁) အသိအလိမ္မာ၊ ဉာဏ်ပညာ၊ ရတနာအပြတ်ပေ။
(၂) ရွာမီးရှို့လတ်၊ မျောက်အတတ်၊ ဘေးလွတ်မျောက်မျိုးတွေ။
တိန္ဒုကဇာတ် ပြီး၏။
အင်ကာ ယဉ်ကျေးမှု လူ့အဖွဲ့အစည်း
အင်ကာ ယဉ်ကျေးမှု လူ့အဖွဲ့အစည်းသည် ကူဇကို ဒေသတွင် စတင်ခဲ့သော လူမျိုးစု ဖြစ်ပြီး ဒဏ္ဍာရီ အရ ပထမဆုံး ဆာပါး အင်ကာ နှင့် မန်ကို ကားပက်တို့က ကူဇကို နိုင်ငံတော်ကို ၁၂၀၀ ခုနှစ်ခန့်တွင် စတင် တည်ထောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ မန်ကိုကားပက်မှ ဆင်းသက်လာသော ခေါင်းဆောင်များ၏ ဦးဆောင်မှု အောက်တွင် အင်ကာ နိုင်ငံသည် ကျယ်ပြန့်လာခဲ့ပြီး အခြားသော အန်ဒီယန် အဖွဲ့အစည်းများကို သိမ်းသွင်းခဲ့ကြသည်။ ၁၄၄၂ ခုနှစ်တွင် အင်ကာတို့သည် ပါချာကူတက်၏ ဦးဆောင်မှု အောက်တွင် အဝေးဆုံး ဒေသများသို့တိုင်အောင်ပင် နယ်မြေ ချဲ့ထွင်ခဲ့ကြသည်။ သူသည် အင်ကာ အင်ပိုင်ယာ သို့မဟုတ် တာဟွန်တင်ဆုယိုကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ထိုအင်ပိုင်ယာမှာ ကိုလံဘီယာ အမေရိကား မတိုင်မီက အကြီးမားဆုံးသော အင်ပိုင်ယာပင် ဖြစ်သည်။
အင်ပိုင်ယာသည် မည်သူက အင်ကာ ဟာနန်အဖြစ် ဆက်ခံမည် မည်သူက အင်ကာ ဟူရင် အဖြစ် ဆက်ခံမည် ဆိုသည်ကို ဆုံးဖြတ်ချက်ချရန် အတွက် စစ်ဖြစ်ကြရာမှ နှစ်ခြမ်းကွဲ ခဲ့သည်။ (ဟာနန် နှင့် ဟူရင် ဆိုသည်မှာ မြို့တော်၏ အမြင့်ပိုင်းရှိ မိသားစုများ (ဟာနန်) နှင့် မြို့တော်၏ အနိမ့်ပိုင်းရှိ မိသားစုများ (ဟူရင်) တို့ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ယုံကြည်လက်ခံထားကြသည်မှာ ညီအစ်ကိုနှစ်ယောက်မှာ ဟာနန် ကူဇကို နှင့် အခြားတစ်ယောက်မှာ ဟူရင် ကူဇကို ဖြစ်ပြီး သူတို့သည် မိသားစု၏ တစ်ခုတည်းမှ ဖြစ်ကြသည်။) ဟွာစကာနှင့် အတာဟွာလ်ပါ ညီအစ်ကိုနှစ်ယောက်တို့ တစ်ယောက်နှင့် တစ်ယောက် တိုက်ခိုက်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၅၃၃ ခုနှစ်တွင် ဖရန်စစ္စကို ပီဇာရို ဦးဆောင်သော စပိန်တပ်သည် ဤအခြေအနေကို အခွင့်ကောင်းယူ၍ အင်ကာနယ်မြေ၏ ဒေသအတော်များများကို ကျူးကျော် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ထိုမှစ၍ ကျူးကျော်သူများသည် အန်ဒီယန် ဒေသတစ်ခုလုံးတွင် အာဏာစက်ကို စုစည်းခဲ့ကြပြီး အင်ကာတို့၏ ပုန်ကန်တော်လှန်မှုများကို ဖိနှိပ်ခဲ့ကြပြီး ပီရူး ဗိုင်စီယိုရွိုင်ရယ်လ်တီကို ၁၅၄၂ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ အင်ကာတို့၏ လွတ်မြောက်ရေး လှုပ်ရှားမှုမှာ ၁၅၇၃ ခုနှစ် ဗီလ်ကာဘမ်ဘာ ကျရှုံးရာမှ အစပြု၍ အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ အင်ကာတို့၏ အချုပ်အခြာအာဏာ ပျက်သုဉ်းခဲ့ရသော်လည်း အင်ကာတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများမှာ ကွေချွာနှင့် အေမာရာ စသည့် အင်ကာတို့ကို ဆက်ခံသည့် ကွဲပြားခြားနားသည့် လူမျိုးစုများ ကြားတွင် ဆက်လက်၍ ရှင်သန်ခဲ့သည်။
သမိုင်းကြောင်း
ဒဏ္ဍာရီများအရ အင်ကာ ယဉ်ကျေးမှု လူ့အဖွဲ့အစည်းသည် တာပက် ယောရီ ဟုခေါ်သည့် ရွှေအမှတ်အသားကို ကိုင်ဆောင်ထားသည့် မန်ကို ကားပက်မှ စတင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။ အင်ကာများသည် ကမ္ဘာမြေကြီးထဲသို့ ပစ္စည်းများ မြုပ်ဝင်သွားသော နေရာတွင် သူတို့၏ ကောင်းကင်ယံရှိ ဖခင်ကို ဂုဏ်ပြု၍ နေဘုရားကျောင်းကို တည်ဆောက်ရန် ညွှန်ကြားခြင်း ခံခဲ့ရသည်ဟု ဆိုကြသည်။ မြေအောက်ခရီး အပါအဝင် ခရီးရှည်ကြီး သွားပြီးနောက် အင်ကာတို့သည် ကူဇကိုသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြပြီး ထိုနေရာတွင် ဘုရားကျောင်းကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ ခရီးစဉ် အတွင်း၌ မန်ကို ၏ ညီအစ်ကို တစ်ယောက် သို့မဟုတ် မောင်နှမထဲမှ တစ်ယောက်သည် ဟွာကာဟု ခေါ်သော မြင့်မြတ်သော ကျောက်တုံးအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ဤဒဏ္ဍာရီ၏ အခြား မျိုးကွဲ တစ်ခုမှာမူ မောင်နှမများသည် ကူဇကို ရှိ ကျောက်ဂူထဲမှ ထွက်လာခြင်း မဟုတ်ဘဲ တီတီကာကာ ရေကန်အတွင်းမှ ထွက်လာခဲ့သည်ဟုလည်း ဆိုကြသည်။
ဓမ္ဘိရွာ၊ ဆုံလဲ
ဓမ္ဘိရွာ၊ ဆုံလဲ
ဥတိုချောင်းဖျားရွာ၊ ဦးပိတ္ထုတ်ရွာမ
ဥတိုချောင်းဖျားရွာ၊ ဦးပိတ္ထုတ်ရွာမ
သပြေလှရွာ၊ ဆုံလဲ
သပြေလှရွာ၊ ဆုံလဲ
လက်ဝဲဒက်ရွာ၊ လက်ဝဲဒက်ပုဇွန်ချောင်း
လက်ဝဲဒက်ရွာ၊ လက်ဝဲဒက်ပုဇွန်ချောင်း
ကောင်းမှန်းသိ သာအိတစိုစို
ကောင်းမှန်းသိ သာအိတစိုစို ဟူသည်မှာ မြန်မာစကားပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ရှင်းလင်းချက်
စားကောင်းမှန်းမသိခင်က မစားချင်သော်လည်း စားကြည့်၍ အရသာသိသွားသည့်အခါ ထိုအစာကို တွေ့တိုင်း သွားရည်တများများ ဖြစ်နေသကဲ့သို့ ယခင်က ကောင်းမှန်း မသိသေးသည့်အရာကို ယခု ကောင်းမှန်းသိသည်နှင့် လက်မလွှတ်နိုင် ဖြစ်နေသည်ကို ဆိုလိုသည်။
ညောင်ပင်စောက်ရွာ၊ ပုလဲမြို့နယ်
ညောင်ပင်စောက်ရွာ (Nyaungpinzauk)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ ဆင်ရှင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၄၁၀၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပုလဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အရှေ့စုရွာ၊ ဦးပိတ္ထုတ်ရွာမ
အရှေ့စုရွာ၊ ဦးပိတ္ထုတ်ရွာမ
ဖာဆိုင်ရွာ၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်
ဖာဆိုင်ရွာ (Hparhseng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်၊ မန်ကျောင်းပန်ဆင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၆၅၀၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန်ကျောင်းပန်ဆင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၇၈ ဦး၊ မ ၁၂၀၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၈၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နောင်လိုက်ရွာ၊ ဗန်းမော်မြို့နယ်
နောင်လိုက်ရွာ(Nawnglaik)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ ဗန်းမော်မြို့နယ်၊ နောင်လိုက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၈၂၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နောင်လိုက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၇၂ ဦး၊ မ ၅၅၂ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၀၂၄ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဗန်းမော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သစ်ညိုကုန်းရွာ၊ ချောက်မြို့နယ်
သစ်ညိုကုန်းရွာ (Thitnyokone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ချောက်မြို့နယ်၊ မကျီးကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၅၀၇၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မကျီးကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၉၃၆ ဦး၊ မ ၃၇၅၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၆၉၅ ဦးနေထိုင်သည်။ ၎င်းရွာသည် စလေမြို့ပေါ်ရှိ ရပ်ကွက်များ ဖြစ်သွားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ချောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တောင်ကုန်းရွာ
တောင်ကုန်း
ကိုးကား
တောင်ကုန်း
မြောက်ကျွန်း
မြောက်ကျွန်းသည် ဘုရားဟော ကျမ်းဂန်လာ မြင်းမိုရ်တောင်၏ ပတ်လည်ရှိ ကျွန်းကြီးလေးကျွန်းအနက် မြောက်ဘက်၌ တည်ရှိသော ဥတ္တရကုရု အမည်ရသည့် ကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဇမ္ဗူဒီပါလက်ျာတောင်ကျွန်း ဝါ ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်း၏ ဆန့်ကျင်ဘက် အခြားတဘက်၌ တည်ရှိသည်။ ရွှေရောင်တောက်နေသော မြောက်ကျွန်း၌ ဖြစ်လာသော လူတို့သည် ငါ၏ ဥစ္စာဟု စွဲလမ်းခြင်း၊ ငါ၏ မယားဟု သိမ်းဆည်း သိမ်းပိုက်ခြင်းတို့ မရှိလေ။ မြောက်ကျွန်းတွင် ကုတင် မရှိ၊ ကျွန်းသားတို့သည် အနောက်ကျွန်းသားတို့ကဲ့သို့ မြေ၌ အိပ်ကြသည်။ ဘုရားရှင်လက်ထက် ဝေရဉ္ဇာမြို့၌ ဒုဗ္ဘိက္ခဘေး ဆိုက်ကပ်သော် နေရာတိုင်း အရိုးများ ဖွေးဖွေးဖြူနေသောအခါ၊ အရှင်မဟာမောဂ္ဂလန်က အရှင်ဘုရား၊ အားလုံးသော ရဟန်းသံဃာကို မြောက်ကျွန်းသို့ ဆွမ်းခံကြွပါစေဟု လျှောက်၏။ မြတ်စွာဘုရားက ထိုသို့ ဆွမ်းခံ ကြွခြင်းသည် မသင့်လျော် မလျောက်ပတ်သော အရာဟု ပယ်တော်မူ၏။ ဇောတိကသူဌေး၏ ကြင်ယာတော်သည် နတ်တို့ ပင့်လာသော မြောက်ကျွန်းသူ ဖြစ်သည်။
မြောက်ကျွန်းသူတို့သည် မျိုးစေ့ချ စိုက်ခြင်း၊ လယ်ယာထွန်ယက်စိုက်ပျိုးရခြင်း စသော အလုပ်များကို လုပ်စရာ မလိုအပ်ချေ။ အလိုလို ပေါက်သော သလေးဆန်ကို ထမင်းအိုးထဲ ထည့်ချက် စားရသောကြောင့် ထွန်တုံးကို လယ်သို့ သယ်ရခြင်း မရှိချေ။ ဥရုဝေလကဿပရသေ့ကို ချေချွတ်ရန် အလို့ငှာ လေးခုမြောက်သော တန်ခိုးပြာဋိဟာ ပြသည့်အခါ၊ ပူဇော်ပွဲကြောင့် ဆွမ်းမဖိတ်လိုသော ရသေ့၏ စိတ်အကြံကို သိ၍ မြောက်ကျွန်းသို့ ဆွမ်းခံကြွတော်မူသည်။ မြောက်ကျွန်းသူတို့ လှူအပ်သော သလေးဆွမ်းကို ဆောင်ယူ၍ အနဝတတ်ရေအိုင်၌ ဘုဉ်းပေးတော်မူ၏။ ရသေ့က ရဟန်းကြီး မမြင်ပါလားဟု လျှောက်သော်၊ ငါ မြောက်ကျွန်းမှ ဆွမ်းကို ဘုဉ်းပေးပြီးပြီဟု မိန့်တော်မူ၏။
နန်းအိမ်တော်၌ မိန်းမ ကိုးသန်းခြောက်သိန်း၏ အကြီးအမှူး ဖြစ်ခဲ့သော မိန်းမမြတ် ယသောဓရာမိဖုရား တဖြစ်လဲ ယသော်ဓရာထေရီ ပရိနိဗ္ဗာန် စံတော်မူခါနီးတွင် ဘုရားရှင်ရှေ့မှောက် ကြီးမားသည့် တန်ခိုး ပြရာ၊ ကိုယ်ခန္ဓာသည် စကြဝဠာလောက် ရှိကာ၊ ဦးခေါင်းသည် မြောက်ကျွန်းမျှလောက် ကြီးသည်။
မြောက်ကျွန်းသို့ သွားနိုင်မည့် လူ
အရှင်နာဂသေနကို မိလိန္ဒမင်းက အရှင်ဘုရားနာဂသေန၊ ဤကိုယ်ဖြင့် မြောက်ကျွန်းသို့ဖြစ်စေ၊ ဗြဟ္မာ့ပြည်သို့ဖြစ်စေ၊ အခြားကျွန်းသို့ ဖြစ်စေ သွားနိုင်သူ တစုံတယောက် ရှိပါသလောဟု မေးလျှောက်ဖူးသည်။ မဟာဘုတ်လေးပါးရှိသော ဤကိုယ်ဖြင့် သွားနိုင်သူရှိသည်ဟု မိန့်ဖြေသော်၊ အရှင်ဘုရား၊ အဘယ်သို့ သွားနိုင်ရာသနည်းဟု ပြန်မေးသည်။ ရှစ်တောင်အမြင့် ခုန်သည့် ဥပမာ ပေး၍၊ တန်ခိုးနှင့် ပြည့်စုံသော၊ စိတ်၌ လေ့လာပြီးသော ရဟန်းသည် ကိုယ်ကို စိတ်၌ ကောင်းစွာတင်၍ စိတ်တန်ခိုးဖြင့် ကောင်းကင်ပျံကြွ သွားလာနိုင်သည်ဟု ဖြေလေသည်။
ရှင်သန်ပုံ
မြောက်ကျွန်း၏ အကျယ်အဝန်းသည် ယူဇနာ (၈)ထောင် ရှိသည်။ မြောက်ကျွန်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် အင်းပျဉ်မှန်နှင့် တူသည်။ ထိုကျွန်းနေ လူတို့၏ မျက်နှာသဏ္ဌာန်မှာလည်း ကျွန်းသဏ္ဌာန်ကဲ့သို့ အင်းပျဉ်မှန်နှင့် တူသည်။ မြောက်ကျွန်း၏ ကျွန်းဦး၊ ကျွန်းထိပ်တွင် အမြင့် ယူဇနာတစ်ရာ ရှိသော ပဒေသာပင်ရှိသည်။ မြောက်ကျွန်းသူ/သားများသည် အလိုရှိရာကို ပဒေသာပင်မှ ဆွတ်ယူစားသောက်ပြီး ချမ်းချမ်းသာသာ နေထိုင်ကြရသည်။ အသက် ၁၀၀၀ ရှည်ကြသည်။ မြောက်ကျွန်းသူ/သားများသည် ဥပစ္ဆေဒကကံ နှင့် သေခြင်းမျိုးမရှိပေ။ အခက်အလက်စိတ်ပြီး ပြဿဒ်ကြီးများနှင့် တူသော သစ်ပင်ကြီးများ နေရာအနှံ့ ပေါက်ရောက်နေသည်။ ကျွန်းသူ/သားများသည် ထိုသစ်ပင်ကြီးများကို နေအိမ်အဖြစ် အသုံးပြု နေထိုင်ကြသည်။ အိပ်လိုသည့်အခါ အိပ်ယာများသည် အဆင်သင့် ဖြစ်နေ၏။ ကြာမျိုးငါးပါးနှင့် ဖုံးလွှမ်းနေသော အလွန်သာယာသည့် ရေကန်များလည်း ရှိသည်။
မြောက်ကျွန်းသူ/သားများသည် အရပ်မမြင့်လွန်း၊ မပုလွန်း ကြည့်ကောင်းရုံမျှ အချိုးအစားရှိသည်။ အိုမင်းခြင်း၊ ဆံဖြူခြင်း၊ ပါးရေတွန့်ခြင်း၊ အားအင်ဆုတ်ယုတ်ခြင်း မရှိ၊ အမြဲတင့်တယ်နေသည်။ မြောက်ကျွန်းတွင် အေးခြင်း၊ ပူခြင်း၊ မှက်၊ ခြင်၊ လေ၊ နေပူ၊ ကင်း၊ သန်း၊ သားရဲတိရစ္ဆာန် စသော အနှောက်အယှက် ဘေးရန်လုံးဝမရှိပေ။ အမြဲတမ်း ရာသီဥတု မျှတ နေသည်။ မြောက်ကျွန်းသူ/သားများသည် လယ်ယာလုပ်ကိုင်ရခြင်း မရှိပေ။ မြေအလိုလို ပေါ်ပေါက်လာသည့် ဖွဲ အမြှေး ကင်းစင်သော သလေးဆန်ကို အိုးတွင်ထည့်၍ မီးကျီးအခိုးမထွက်သော ဇောတိပါသာဏ မီးကျောက်နှင့် ချက်ကာ စားသောက်ကြသည်။ (ဇောတိပါသာဏ မီးကျောက် သုံးခုကို ဖိုခနောက်လုပ်၍ သလေးဆန်ထည့်ထားသော ရွှေခွက်ကို တည်သည်။ မီးသည် သလေးဆန် မကျက်မချင်း ဖိုခနောက်မှ ထတောက်နေသည်။ သလေးဆန် ကျက်လျှင် မီးသည် အလိုလို ငြိမ်းသွားသည်။) တခြားဟင်းလျာများကို မစားကြပေ။ မိမိလိုလား တောင့်တသည့်အတိုင်း အရသာ ဖြစ်လာကြသည်။ ထိုဘောဇဉ်ကို စားသုံးကြသည့် အတွက် အနာရောဂါ လုံးဝကင်းရှင်းသည်။
မြောက်ကျွန်းသူ/သားများသည် ခါးကုန်းခြင်း၊ ခြေလက်ကောက်ခြင်း၊ ခွင်ခြင်း၊ ကိုယ်အင်္ဂါ ချို့တဲ့သည်များ လုံးဝမရှိပေ။ မြောက်ကျွန်းသူများသည် တင့်တယ်လျောက်ပတ်သော ရုပ်ဆင်းအင်္ဂါ ရှိကြသည်။ မြောက်ကျွန်းသူ မိန်းမများသည် လက်ချောင်းသွယ်သည်။ လက်သည်း နီသည်။ ရင်သားရှည်ပြီး ခါးသေးသည်။ လပြည့်ဝန်းနှင့် တူသောမျက်နှာ ရှိသည်။ မျက်လုံးကျယ်သည်။ နူးညံ့သည့် အသားအရေ ရှိသည်။ ပေါင်တံသွယ်သည်။ ဖြူစင်သော သွားများရှိသည်။ ချက်ကျ စောက်နက်သည်။ ဒူးဆစ် သေးသွယ်သည်။ ဆံပင်နက်သည်။ တင်ပါး ကျယ်သည်။ အမွှေးအမျှင် မထူမပါးရှိသည်။ စကားပြောလျှင် သိမ်သိမ်မွေ့မွေ့ ပြောဆို၏။ လက်ဝတ်တန်းဆာ အမျိုးမျိုး ဝတ်ဆင်တတ်သည်။ အသက် ၁၆ နှစ် အရွယ်ကဲ့သို့ အမြဲတင့်တယ်နေသည်။ ယောက်ျားများသည် အသက် ၂၅ နှစ် အရွယ်ကဲ့သို့ အမြဲတင့်တယ်နေသည်။
ယောက်ျားများသည် သားမယားအပေါ် စွဲစွဲလမ်းလမ်း ချစ်ချစ်ခင်ခင် မရှိကြ။ မြောက်ကျွန်းသူယောက်ျား၊ မိန်းမများသည် ၇ ရက် တစ်ကြိမ် ကာမဂုဏ် မွေ့လျော်ကြသည်။ ကျန်ရက်များတွင် ရာဂကင်းစွာ နေထိုင်ကြသည်။ မြောက်ကျွန်းတွင် ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်း၊ သားဖွားခြင်း စသော ဒုက္ခများမရှိကြပေ။ သင်တိုင်းနီအတွင်းက ရွှေရုပ်ကလေးလို မိခင်၏ ဝမ်းပိုက်မှ ကလေးငယ်သည် အညစ်အကြေးမရှိ ထွက်လာကြသည်။ အမျိုးသမီးများ မွေးဖွားချိန်ကျသည့်အခါ ရောက်သည့်နေရာ၌ မွေးဖွားတတ်သည်။ မွေးဖွားသည့်အခါ ထိုင်၍မွေးဖွားသည်၊ အိပ်၍လဲ မွေးဖွား တတ်သည်။ မိခင်များသည် ဖွားမြင်ပြီး သားသမီးများကို အငဲ့မကွက်မရှိဘဲ လူအများသွားသော လမ်းတွင် ထားပစ်ခဲ့ပြီး မိမိတို့သွားလိုရာကို သွားကြသည်။ ထိုကလေးငယ်များကို တွေ့သည့် ယောက်ျား၊ မိန်းမများက မိမိတို့၏ လက်ညှိုးကို ကလေးငယ်၏ ပါးစပ်ထဲသို့ ထည့်လိုက် လျှင် နို့ထွက်လာသည်။ လက်ညှိုးက ထွက်လာသည့် နို့ကိုသာ စို့ရပြီး အားအင်ဖြစ်လာကြရသည်။ မိန်းကလေးဖြစ်လျှင် မိန်းမကြီးများဆီ၊ ယောက်ျားကလေး ဖြစ်လျှင် ယောက်ျားကြီးများဆီ သွားရောက်နေထိုင်ကြရသည်။ မြောက်ကျွန်းတွင် သားက အမိကို မသိ၊ အမိက သားကို မသိ `သားနှင့် အမိ'သည် ယောက်ျားမိန်းမ သဘောအရ တပ်မက်ခြင်း မရှိကြ။ ထိုသို့ဖြစ်ခြင်းမှာ သူတို့တွင်ရှိသော တရားသဘောများ၏ ဓမ္မတာ အစွမ်းသတ္တိကြောင့် ဖြစ်သည်။
အမြင့် ယူဇနာ တစ်ရာရှိသော ပဒေသာပင်များသည် နေရာတိုင်းလိုလို ရှိနေကြသည်။ ပဒေသာပင်၌ သစ်သီး သီးသကဲ့သို့ မျိုးစုံသော အဝတ်တန်ဆာများနှင့် တူရိယာများ ရှိကြသည်။ လိုချင်သော ပစ္စည်းကို အပင်ရင်းက ဖြစ်စေ၊ အကိုင်းကြားက ဖြစ်စေ လက်ဖြန့်ထားလျှင် အလိုအလျောက်ရသည်။ အသီးသီးသော သစ်ပင်များတွင် ရေအိုးမျှ အရွယ်ရှိ ချိုမြိန် ကောင်းမွန် သော အသီးများ သီးသည်။ ထိုအသီးများကို စားလျှင် (၇)ရက် အဆာပြေသည်။ မြစ်များတွင် အလွန်ကြည်လင် သော ရေများရှိသည်။ ရွံ့ညွှံ သဲ လုံးဝမရှိ။ ရနံ့မွှေးကြိုင်သော ပန်းများသည် အမြဲ တင့်တယ်လှပ နေသည်။ ဆူးရှိသောမြက်၊ ကြမ်းတမ်းသော ချုံပင်များ လုံးဝမရှိပေ။ မြောက်ကျွန်းတွင် စန္ဒကူး၊ ကံ့ကော်ပင်များသည် အလိုလို နံ့သာရည်များ ယိုထွက် နေကြသည်။
မြောက်ကျွန်းသူ/သားများသည် ကိုယ့်ဟာ၊ သူ့ဟာ ခွဲခြားမှု မရှိကြ။ ထို့ကြောင့် ငြင်းခုံ၊ ခိုက်ရန်ဖြစ်ခြင်း လုံးဝမရှိပေ။ မြောက်ကျွန်းသူ/သားများသည် လူသေကို တွေ့လျှင် မငိုကြ၊ သောက မဖြစ်ကြ။ လူသေကောင်ကို အဝတ်တန်ဆာ ဆင်ယင်ပြီး စွန့်ပစ်လိုက်ကြသည်။ ငှက်များက လူသေကောင်ကို တစ်ခြားကျွန်းသို့ ယူဆောင်သွားကြသည်။ ထို့ကြောင့် မြောက်ကျွန်းတွင် သင်္ချိုင်း မရှိပေ။ မြောက်ကျွန်းသူ/သားများသည် သေသောအခါ အပါယ်လေးဘုံသို့ မရောက်၊ ငါးပါးသီလ မြဲသောကြောင့် နတ်ပြည်၌သာ စံရသည်။ အမြဲတမ်း အသက် ၁၀၀၀ ပြည့်အောင် နေကြရသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဒဏ္ဍာရီ
ဖိုးလတ်၊ ဦး
ဦးဖိုးလတ် (၁၂၅၈ - ၁၃၂၇)
ဦးဖိုးလတ်ကို ကြည့်မြင်တိုင် တဘက်ကမ်း အေးရွာတွင် ၁၂၅၈-ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင်သည်။
ဦးဖိုးလတ်သည် ကွယ်လွန်သူ အမျိုးသား ပညာဝန် ဦးဖိုးကျားနှင့် အလွန် ခင်မင်ရင်းနှီးပြီး မြန်မာ စာပေနှင့် မြန်မာမှုကို ကျောင်းသားဘဝ ကတည်းက အထူး လိုက်စားခဲ့သူ ဖြစ်လေသည်။ ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ် ကျောင်းသား သပိတ်ကြီး ပေါ်လာသော အခါ ဦးဖိုးလတ်၊ ဦးဖိုးကျား၊ ဦးမြင့်ဆွေ (နေရှင်နယ်) တို့သည် ဂျပ်ဆင် ကောလိပ်ဘက်မှ ကျောင်းသား ခေါင်းဆောင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဦးဖိုးလတ်သည် သပိတ်မှောက် ကောင်စီတွင် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်။  ထိုသို့ သပိတ်ကြီးကို အကြောင်းပြု၍ အမျိုးသားကျောင်းများ ပေါ်ပေါက် ခဲ့လေသည်။ အမျိုးသားကျောင်းများကို စတင် တည်ထောင်သူ လေးဦးတွင် တစ်ဦး အပါအဝင် ဖြစ်လေသည်။
ထို့ပြင် ပထမဦးဆုံး အမျိုးသားကျောင်း (မြို့မအမျိုးသားကျောင်း) ၏ ပထမဦးဆုံးသော ကျောင်းအုပ်လည်း ဖြစ်ခဲ့ပေသည်။ ဦးဖိုးလတ်သည် ရန်ကုန် အမျိုးသားကျောင်းတွင် ကျောင်းအုပ် လုပ်ပြီးနောက် မအူပင်၊ ညောင်လေးပင်မြို့များရှိ အမျိုးသားကျောင်းများတွင် ကျောင်းအုပ် လုပ်နေစဉ် ဘီအေ စာမေးပွဲကို အလွတ်ပညာသင် အနေဖြင့် ဝင်ရောက် ဖြေဆိုရာ အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဘီစီအက်(စ်) မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ထမ်းစာမေးပွဲကို ဝင်ရောက် ဖြေဆိုရာ ဒုတိယ အဆင့်ဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ အစိုးရဘက်တွင် ဝင်ရောက် အမှုထမ်းရာ မြို့အုပ်၊ ဝန်ထောက်၊ အရေးပိုင်၊ ညွှန်ကြားရေးဝန်၊ အတွင်းဝန် စသည်ဖြင့် ရာထူး အဆင့်ဆင့် တိုးမြှင့် ခန်ထားခြင်း ခံခဲ့ရလေသည်။
ဦးဖိုးလတ်သည် အရာရှိ အလုပ်ဖြင့် လုပ်ကိုင် နေရသော်လည်း ဂုဏ်၊ ပကာသဏ ထားတတ်သူ တစ်ယောက် မဟုတ်ပေ။ သူ့မှာ ရည်ရွယ်ချက် တစ်ခု ရှိသည်။ ယင်းရည်ရွယ်ချက်ကား မြန်မာစာပေနှင့် မြန်မာမှုကို လိုက်စားကာ အကျိုးဆောင်လိုခြင်း ဖြစ်ပေသည်။
အစိုးရ အလုပ်တာဝန် များပြားနေသည့် ကြားမှပင် သူဝါသနာပါသော သုတေသန လုပ်ငန်းများကို အပင်ပန်းခံ ရှာဖွေပြီး ရရှိသော သုတေသန ရှာဖွေချက်များကို မဂ္ဂဇင်းများတွင် ဆောင်းပါးအဖြစ် ရေးသားတင်ပြခဲ့လေသည်။ ဂန္တလောက မဂ္ဂဇင်းတွင် ဦးဖိုးလတ်၏ ဆောင်းပါး အများအပြားကို တွေ့မြင်ရလေသည်။ ထို့ပြင် စာအုပ်စာတမ်းများနှင့် ကျမ်းများ ရေးသားပြုစု၍လည်း တင်ပြခဲ့ပေသေးသည်။
ကျောင်းသား ဘဝက သင်အံ လေ့ကျက် ခဲ့ရသော ‘သီချင်းပဒေသာ’ စာအုပ်မှာ ဦးဖိုးလတ် စုဆောင်း စီစဉ်ခဲ့သော စာအုပ်ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ‘နောက်တွေ့ ရှေးသီချင်းကြီးများ’ မှာလည်း ဦးဖိုးလတ် စုဆောင်း ထုတ်ဝေသော စာအုပ်ဖြစ်သည်။ ယင်းစာအုပ်တွင် ကျွန်တော်တို့ မတွေ့၊ မမြင်၊ မဖတ်ရှုရသေးသော သီချင်းကြီး ၃၅ ပုဒ်ကိုလည်း တွေ့မြင်ရပေသည်။ ဦးဖိုးလတ် ကျောက်ဆည်၌ အလုပ်ဝတ္တရားနှင့် ရှိစဉ် သူ၏ သုတေသန ပြုစု ရှာဖွေရာမှ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း ပိဋိကတ်တိုက် စာပေထဲမှ တွေ့မြင်ရရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေသည်။
ဦးဖိုးလတ်သည် သထုံ၌ အရေးပိုင် ဘဝနှင့် ‘ဓမ္မပဒ’ ကျမ်းကို မြန်မာပြန်ဆို ထုတ်ဝေ ခဲ့သေးသည်။ အတွင်းဝန် ဘဝ၌ ရှိစဉ်ကလည်း ‘အာသောက ကျောက်စာ’ ကို မြန်မာပြန်ဆို ထုတ်ဝေ ခဲ့သေးသည်။ မြန်မာစာ စာလုံးပေါင်း သတ်ပုံကို ရဲဝံ့စွာ ဦးစွာ ဦးဆောင် ရေးသားခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။
ဦးဖိုးလတ်သည် ယဉ်ကျေးမှု ဌာန အတွင်းဝန်ဘဝမှ အငြိမ်းစား ယူခဲ့ပြီးနောက် သုတေသန လုပ်ငန်းရပ်များကို မနားမနေ ကြိုးစား လုပ်ဆောင်ကာ ‘မြန်မာအစ ဘယ်ကလဲ’ စာအုပ်ကို ရေးသားပြီး ‘မြန်မာ ဝေါဟာရ ဇာစ်မြစ်ရှာ ကျမ်းသုံးစောင်’၊ ‘ရှေးခတ် မြန်မာ ရာဇဝင်နှင့် ယဉ်ကျေးမှု သုတေသနကျမ်း’ များလည်း ရေးသား ပြုစုပြီး ဖြစ်သည်ဟု သိရသည်။
ဦးဖိုးလတ်သည် သုတေသန ပြုချက်များကို ထပ်မံ ရှာဖွေနေရာမှ ၁၃၂၇ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၃ဝ တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့လေသည်။
ကျမ်းကိုး
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
နမ့်ပါယမ်းရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
နမ့်ပါယမ်းရွာ (Namparyang)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်၊ စုံလောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၆၀၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စုံလောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၄၈၉ ဦး၊ မ ၃၀၈၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၅၇၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆိပ်သာရွာ၊ ဆုံလဲ
ဆိပ်သာရွာ၊ ဆုံလဲ
ကျွန်း ကိုင်းမှီ၊ ကိုင်း ကျွန်းမှီ
ကျွန်း ကိုင်းမှီ၊ ကိုင်း ကျွန်းမှီ ဟူသည်မှာ မြန်မာစကားပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ရှင်းလင်းချက်
ကိုင်းပင်များ ပေါက်ရောက်နေသဖြင့်လည်း သောင်ကျွန်းသည် ရေတိုက်စားမှုကို ခံနိုင်ပြီး ရပ်တည်နေနိုင်သည်။ သောင်ကျွန်းတည်ရှိနေသဖြင့်လည်း ကိုင်းပင်များ ပေါက်ရောက်ရှင်သန် ရပ်တည်နိုင်သကဲ့သို့ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦးသည်လည်း အပြန်အလှန် အကျိုးပြု၍ အမှီသဟဲပြုကာ ရပ်တည်ကြရသည်ကို ဆိုလိုသည်။
နမူနာအသုံး
ရှေ့သို့၊ ၇၊ ၂။ ၁၁။
သဿမေဓခွန်
အဓိပ္ပါယ်
သဿမေဓ ၏ တိုက်ရိုက်အဓိပ္ပါယ်မှာ သမုတိနတ်ဖြစ်သော ရေမြေ့သခင်ရှင်ဘုရင်ကို လယ်ယာမြေမှ ထွက်ရှိသော ကောက်စပါး၏ ဆယ်ဖို့တစ်ဖို့ဖြင့် ပူဇော်ခြင်း ပင်ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် လက်တွေ့ ကောက်ခံခဲ့သော သဿမေဓအခွန်မှာ လယ်ယာထွက်ကုန်မှ ဝင်ငွေပေါ်တွင် ကောက်ယူခြင်းမဟုတ်ဘဲ ဥစ္စာ ပစ္စည်း ပိုင်ဆိုင်ခြင်းပေါ်တွင်မူတည်၍ ကောက်ယူခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဝင်ငွေရှိသူသည် လယ်သမား ယာသမားဟုတ်သည်ဖြစ်စေ၊ မဟုတ်သည်ဖြစ်စေ သဿမေဓအခွန်ကို ထမ်းဆောင် ရလေသည်။
မတိုင်မီအခွန်များ
မင်းတုန်းမင်း မတိုင်မီကာလတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အခွန်တော် စနစ်မှာ များစွာရှုပ်ထွေးလှသည်။ မြေခွန်၊ ယာခွန်၊ ကိုင်းခွန်၊ တောခွန်၊ ရေခွန်၊ အစွတ်ခွန်ဟုခေါ်သည့် အင်းအိုင်ခွန်၊ သစ်သီးခွန်၊ ဖယောင်းခွန်၊ ဆင်စွယ်၊ လျှော်၊ ကြိမ်၊ သင်ဖြူး၊ ပျားရည်အခွန်တော်များ၊ သစ်စေးခွန်၊ သံခွန်၊ ရွှေခွန်၊ ငွေခွန်၊ သဇင်ပန်းခွန်၊ အိုးတော်ဆက်၊ နနွင်းတော်ဆက်၊ မီးသွေးတော်ဆက် စသည်ဖြင့် များပြားရှုပ်ထွေးလှသည်။ မင်းတုန်းမင်း သည် ဤသို့ ရှုပ်ထွေးလှသော အခွန်တော်များကို သဿမေဓ အခွန်တော် ဖြင့် အစားထိုးကောက်ခံခဲ့သည်။
သဿမေဓ အခွန်တော် ခွဲဝေသည်မှစ၍ မင်းမှုထမ်းတို့ကို မြို့စား၊ ရွာစားအဖြစ် စားကျေးနယ်မြေချီးမြှင့်ခြင်း မပြုတော့ဘဲ၊ လစာငွေ ပေးသည့်စနစ်ကို စတင်ကျင့်သုံးခဲ့သည်။
ကောက်ခံပုံ
သဿမေဓအခွန်ကို တစ်အိမ်လျှင် ငွေတစ်ဆယ်ကျပ်နှုန်းဖြင့် သမာဓိဝှန်း၍ ကောက်ခံခဲ့ပါသည်။ သမာဓိဝှန်း၍ ကောက်ခံပုံမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ ကျေးရွာတစ်ရွာရှိ အိမ်ထောင်စုများသို့မဟုတ် အိမ်များကို ရေတွက် ပြီး တစ်ဆယ်နှင့်မြှောက်ရ၏။ တစ်ဆယ်နှင့် မြှောက်၍ ရရှိသောဂဏန်းမှာ ထိုကျေးရွာမှ ပေးရမည့်အခွန်တော်ငွေ ကျပ်ပေါင်းပင်ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် သမာဓိခေါ် အခွန်တော်ရာပြတ်တို့က ကျေးရွာတစ်ရွာက ပေးဆောင် ရမည့် အခွန်တော်ငွေ ကျပ်ပေါင်းကို ထိုကျေးရွာရှိ အိမ်ထောင်စုများ၏ ဥစ္စာပစ္စည်းပိုင်ဆိုင်မှုပေါ်တွင်ကြည့်၍ သမာဓိရှိရှိ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပေးဆောင် စေပါသည်။ ထို့ကြောင့် ကျွဲနွားများများ၊ အိမ်ကောင်းကောင်း၊ လယ်ဧက များများ၊ ကောက်ပဲသီးနှံများအပြည့် သိုလှောင်ထားနိုင်သည့် စပါးကျီ ကြီးကြီး ပိုင်ဆိုင်သူရွာသားများက အခွန်များများ ပေးဆောင်ရပါသည်။ တဲစုတ်ကလေးနှင့် နေထိုင်ပြီး၊ ကျွဲနွားပင်မရှိသော လယ်သူရင်းငှါးများမှာ အခွန်အနည်းငယ်သာ ပေးဆောင်ရပါသည်။ မည်သည့် အိမ်က အခွန် မည်မျှပေးရမည်ကို သမာဓိများက ကြေးသေး၊ ကြေးလတ်၊ ကြေးကြီး (ကြေးထမ်းကြီး)ဟူ၍ အတန်းအစားသုံးမျိုးခွဲခြားသတ်မှတ်ပေးသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း
ဝ အမျိုးသား စည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ
ဝ အမျိုးသား စည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ (Wa National Unity Party) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဖျက်သိမ်းလိုက်သော နိုင်ငံရေး ပါတီဟောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပါတီကို ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် မေလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကောမရှင်တွင် မှတ်ပုံတင်ခွင့်ရခဲ့သည်။
မိုင်းဒါရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်
မိုင်းဒါရွာ(Mongdar)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်၊ ဖုန်ကရော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၈၆၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖုန်ကရော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၂၀ ဦး၊ မ ၃၀၃ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၆၂၃ ဦး နေထိုင်သည်။
ဝ အမျိုးသား စည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ
ဝ အမျိုးသား စည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ၊ ဝ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ နှင့် ဝလစ်ဘရယ် ဒီမိုကရက်တစ်တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီတို့ ပူးပေါင်း၍ ဝ အမျိုးသားပါတီ အဖြစ် ပူးပေါင်း တည်ထောင်ခဲ့သည့်အတွက်  ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဧပြီ ၂ ရက်နေ့တွင်ပါတီအဖြစ်မှ ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။
မိုင်းဒါရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝိုင်းမော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝ အမျိုးသား စည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ နိုင်ငံရေးပါတီဟောင်းများ
အလယ်တစ်ဝက်ပိတ်အပြန့်သရ
အလယ်တစ်ဝက်ပိတ်အပြန့်သရ (close-mid central unrounded vowel) သည် အပြောဘာသာစကားအချို့တို့တွင် အသုံးပြုသည့် သရသံအမျိုးအစားတစ်ခုဖြစ်ဖြစ်၍ နိုင်ငံတကာသဒ္ဒဗေဒအက္ခရာတွင် ဤသရသံကို ဟုတင်ဆက်ထားသည်။ ဤအက္ခရာသည် e ကို မှန်တွင်မြင်ရသည့်ပုံစံဖြစ်၍  ရွှား  နှင့် မရောထွေးရန်လိုအပ်သည်။ ဤသင်္ကေတကို ၁၉၉၃ တွင် ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ယခင်က ဤသရသံကို လက်တင်စာလုံး e ကို အပေါ်ကအစက်နှစ်စက်ဖြင့် ရေးသားခဲ့ကြဖူးသည်။  အချို့သော ရှေးကျသည့်ရင်းမြစ်များ၌   ဟူ၍ ဖလှယ်ရေးသားခဲ့ကြသည်။
အလယ်တစ်ဝက်အပြန့်သရကို ရည်ညွှန်းရန် ဤအက္ခရာကို အနိမ့် ဖြည့်စွက်အက္ခရာသုံး၍ ဟု ရေးသားနိုင်သည်။
ဆန့်ကျင်ဘက်သဘောအားဖြင့် အမြင့် ဖြည့်စွက်အက္ခရာသုံး၍ အဖြစ် ဖော်ပြနိုင်ကာ အလယ်တစ်ဝက်ပိတ်အပြန့်သရကို ရည်ညွှန်း၏ ။ တိတိကျကျရေးသားရမည်ဆိုလျှင် အပြန့်သဘောကိုညွှန်းဆိုသည့် ထပ်တိုးသင်္ကေတတင်၍  ဟုရေးသားနိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တစ်ဝက်ပိတ်သရများ ကဏ္ဍ:အလယ်သရများ ကဏ္ဍ:အပြန့်သရများ
လွှစင်ရွာ၊ ရွာငံမြို့နယ်
လွှစင်ရွာ (Hlwasin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ရွာငံမြို့နယ်၊ နန်းခုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၉၇၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နန်းခုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၀၆ ဦး၊ မ ၉၅၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၆၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရွာငံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခတ်ချိုကွင်းရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်
ခတ်ချိုကွင်းရွာ (Khatchokwin)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်၊ ကင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၉၁၆၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၀၁၆ ဦး၊ မ ၃၁၂၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၁၃၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အုံးပင်စုရွာ၊ ဦးပိတ္ထုတ်ရွာမ
အုံးပင်စုရွာ၊ ဦးပိတ္ထုတ်ရွာမ
ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်
ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (Shan Nationalities League for Democracy; ; အတိုကောက် SNLD) သည် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ နိုင်ငံရေးပါတီ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပါတီ၏ နိုင်ငံရေး သဘောတရားမှာ  ရှမ်းလူမျိုး အခွင့်အရေး နှင့်  ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုစနစ် ဖြစ်သည်။ ပါတီမူဝါဒမှာ ဒီမိုကရေစီ စနစ်နဲ့အညီ ကျင့်သုံးသော ဖက်ဒရယ် ပြည်ထောင်စုစနစ် ထူထောင်ရေးဖြစ်သည်။ လက်ရှိဥက္ကဋ္ဌမှာ ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရ အတွင်းဝန် စဝ်ကြာဇုံ၏ မွေးစားသား ခွန်ထွန်းဦးဖြစ်ပြီး အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးမှာ စိုင်းညွန့်လွင်ဖြစ်သည်။
သမိုင်း
၁၉၈၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က မှတ်ပုံတင်အမှတ်စဉ် (၄၅) ဖြင့် ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်ရွေးကောက်ပွဲတွင် မဲဆန္ဒနယ် ၅၆ နေရာတွင် ဝင်ရောက်အရွေးခံရာ ၂၃ နေရာတွင် အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် မဲဆန္ဒနယ်အများဆုံး အနိုင်ရရှိခဲ့သည့် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်သည်ပင်လျှင် ရှမ်းပြည်နယ်၌ SNLD ထက် မဲဆန္ဒနယ်တစ်နယ်လျော့၍ ၂၂ နေရာတွင်သာ အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ မူဆယ်မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁) မှ ဝင်ရောက်အရွေးခံသူ စိုင်းလှဖေသည် မဲရာခိုင်နှုန်း ၉၁.၄၅ ဖြင့် တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် ခိုင်လုံမဲ ရာခိုင်နှုန်း အများဆုံး ရရှိသူအဖြစ် မှတ်တမ်းဝင်ခဲ့သည်။ ဥက္ကဋ္ဌ ခွန်ထွန်းဦးမှာ သီပေါမဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁) တွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင် အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်၏ ပထမဆုံးရုံးခန်းကို အမှတ် (၅၈)၊ ပထမထပ်၊ မဟာဗန္ဓုလပန်းခြံလမ်း (ယခင်ဘားလမ်း)၊ ကျောက်တံတားမြို့နယ်၊ ရန်ကုန်မြို့၌ ၁၉၈၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
၂၀၀၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၄ ရက်နှင့် ၅ ရက်နေ့တွင် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း သီပေါမြို့နယ် စိန်ကျော့ဒေသရှိ SSA ဗဟိုဌာနချုပ်တွင် သက်ဆိုင်ရာဒေသ စစ်တိုင်းမှူး၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရနှင့် ရှမ်းပြည် တပ်မတော် (SSA) တို့ ငြိမ်းချမ်းရေးရယူခဲ့သည့် (၁၅) နှစ်ပြည့် အခမ်းအနားကို ကျင်းပခဲ့သည်။ ထိုအခမ်းအနားသို့ တက်ရောက်ရန် SNLD ပါတီအား ဖိတ်ကြားခဲ့သည့်အတွက် ဥက္ကဋ္ဌ ခွန်ထွန်းဦး၊ အတွင်းရေးမှူး စိုင်းညွန့်လွင်၊ ဗဟိုဦးစီးအဖွဲ့ဝင်များဖြစ်သော စိုင်းလှအောင်၊ စဝ်သာဦး တို့ တက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုအခမ်းအနားတွင် ရှမ်းပြည်အတိုင်ပင်ခံကောင်စီ ဖွဲ့စည်းရေး ကိစ္စကို ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ ထိုနောက် ၂၀၀၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်နေ့ (ရှမ်းပြည်နယ်နေ့) တွင် ရှမ်းပြည်ပညာရှင်များ အတိုင်ပင်ခံကောင်စီ ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထိုသို့ဖွဲ့စည်းပြီး နောက်တစ်နေ့ ဖေဖော်ဝါရီ ၈ ရက်နေ့ နံနက်စောစောအချိန်တွင် တောင်ကြီးမှ ရန်ကုန်သို့ ထွက်ခွာလာသော ခရီးသည်တင် အဝေးပြေးကားပေါ်တွင် SNLD ဗဟိုဦးစီးအဖွဲ့ဝင်များဖြစ်သော စိုင်းလှအောင်နှင့် စဝ်သာဦး တို့ကို တောင်ငူမြို့အရောက်တွင် အထူးသတင်းတပ်ဖွဲ့များက ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီ ၉ ရက်နေ့တွင် ခွန်ထွန်းဦးနှင့် စိုင်းညွန့်လွင်တို့အား ၎င်းတို့၏ နေအိမ်အသီးသီးတွင် လာရောက်ဖမ်းဆီး ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ကြသည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားညီလာခံအား ဖျက်ဆီးနှောင့်ယှက်သူများ ဘေးအန္တရာယ်မှ ကာကွယ်သည့် ဥပဒေပုဒ်မအပြင် နိုင်ငံတော်ပုန်ကန်မှု၊ နိုင်ငံတော်ကို အကြည်ညိုပျက်စေမှု စသည့် ဥပဒေပုဒ်မပေါင်းများစွာဖြင့် အင်းစိန်အထူးတရားရုံး၌ လျှို့ဝှက်တရားစီရင်ချက်အမိန့်ဖြင့် နှစ်ရှည်ထောင်ဒဏ်များ ချမှတ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ချမှတ်ရာတွင် ခွန်ထွန်းဦးအား ထောင်ဒဏ် ၉၃ နှစ်ဖြင့် ကချင်ပြည်နယ် ပူတာအိုထောင်သို့လည်းကောင်း၊ စိုင်းညွန့်လွင်အား ထောင်ဒဏ် ၈၅ နှစ်ဖြင့် စစ်ကိုင်းတိုင်း ကလေးထောင်သို့လည်းကောင်း၊ စိုင်းလှအောင်အား ထောင်ဒဏ် ၇၉ နှစ် ချမှတ်၍ ရခိုင်ပြည်နယ် ကျောက်ဖြူထောင်သို့ လည်းကောင်း ပို့ဆောင်ခဲ့သည်။ အစိုးရသက်သေအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သော စဝ်သာဦးကိုမူ အစိုးရက ပြန်လွှတ်ပေးခဲ့သည်။
၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီရွေးကောက်ပွဲတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ကြသော နိုင်ငံရေးပါတီများထဲမှ တရားဝင်တည်ရှိနေသည့် လက်ကျန်နိုင်ငံရေးပါတီ ၁၀ ပါတီကို နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ ဥပဒေအမှတ် (၄/၈၈) ၏ နိုင်ငံရေးပါတီများ မှတ်ပုံတင်ခြင်းဥပဒေအရ နိုင်ငံရေးပါတီအဖြစ် ဆက်လက်တည်ထောင်လိုပါက ရက်ပေါင်း ၆၀ အတွင်း ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်သို့ လျှောက်ထားရမည်။ ယင်းသို့ လျှောက်ထားခြင်း မရှိပါက နိုင်ငံရေးပါတီအဖြစ်မှ အလိုအလျောက် ပျက်ပြယ်ပြီးဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူရမည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။ သို့သော် SNLD ပါတီသည် ပါတီတည်ထောင်ခွင့် ဆက်လက်လျှောက်ထားခြင်း မရှိ၍ ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် စက်တင်ဘာလ၁၄ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က ကြေညာချက်အမှတ် (၉၇/၂၀၁၀) ဖြင့် နိုင်ငံရေးပါတီအဖြစ် မှတ်ပုံတင်ထားခြင်းကို ပယ်ဖျက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။
ထိုနောက် အစိုးရသစ် တက်လာပြီးနောက်ပိုင်း သမ္မတ၏ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်အမိန့်ဖြင့် ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၃ ရက် နေ့တွင် SNLD ခေါင်းဆောင်များသည် ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့ကြသည်။ SNLD ခေါင်းဆောင်များ လွတ်မြောက်လာပြီးနောက်တွင်၂၀၁၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၀ ရက်နေ့၌ ပြုလုပ်သော အစည်းအဝေးမှ သဘောတူဆုံးဖြတ်ချက်အရ SNLD ပါတီအား တရားဝင်ပါတီအဖြစ် ပြန်လည်ရပ်တည်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ထိုသို့ ဆုံးဖြတ်ခဲ့ပြီးနောက် ပါတီတည်ထောင်လိုသူ ၁၅ ဦး၏ အမည်စာရင်းနှင့်အတူ ပထမခေါင်းဆောင်အဖြစ် ခွန်ထွန်းဦး၊ ဒုတိယခေါင်းဆောင် အဖြစ် စိုင်းညွန့်လွင် တို့ကို သဘောတူရွေးချယ်ခဲ့ကာ ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်ထံသို့ ၂၀၁၂ ခုနှစ် မတ်လ ၁၆ ရက်နေ့တွင် မှတ်ပုံတင်ခဲ့သည်။ ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ပါတီအား ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၂ ရက်နေ့ ရက်စွဲဖြင့် ပါတီမှတ်ပုံတင်အမှတ်စဉ် (၅၆) ဖြင့် ခွင့်ပြုကြောင်း အကြောင်းပြန်ခဲ့သည်။ ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်၏ပါတီဌာနချုပ်ကို ရန်ကုန် မရမ်းကုန်းမြို့နယ်၊ ရပ်ကွက်(၅)၊ ကိုးမိုင် ပြည်လမ်းနှင့် စော်ဘွားလမ်းထောင့်၊ အမှတ် (၂၆) တွင် ဖွင့်လှစ်ထားရှိပြီး ပါတီဌာနချုပ် ဆိုင်းဘုတ်တင်ပွဲ အခမ်းအနားကို ၂၀၁၂ ဩဂတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပပြုလုပ်ခဲ့သည်။
အီသန်ဘာသာစကား
အီသန် (သို့) အရှေ့မြောက်ထိုင်း ( ภาษาอีสาน, ภาษาไทยถิ่นตะวันออกเฉียงเหนือ, ภาษาไทยถิ่นอีสาน, ภาษาไทยอีสาน, ภาษาลาวอีสาน  ) မဲခေါင်မြစ်ပေါ်ရှိ လာအိုစကားပြောကမ္ဘာ၏နိုင်ငံရေးပြိုကွဲအပြီးတွင်ဘယ်ဘက်ကမ်းခြေသည်ခေတ်သစ်လာအိုနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ Isan ဒေသ (ညာဘက်ကမ်းရိုးတန်း) ဖြစ်လာသည်။ ထိုင်းနိုင်ငံရှိ လာအိုဘာသာစကား ၏ဒေသဆိုင်ရာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကိုရည်ညွှန်းသည်။ (၁၉၃၂ မတိုင်မီ) ၁၈၉၈ ဖရန့်စီယမ်စစ်ပွဲ၏နိဂုံးပြီးနောက်။ ထိုသို့ပြုလုပ်ခြင်းသည်ဘာသာစကားတစ်ခုကိုနေ့စဉ်အသုံးပြုနေသူများကဖန်တီးသောကြောင့်ကျွန်တော်တို့၏အဘိဓာန်လာအိုကိုလာအိုဘာသာစကားအဖြစ်ရည်ညွှန်းသည်။ လာအိုဘာသာစကားမှဆင်းသက်လာသူဖြစ်သော Isan သည် Kra-Dai ဘာသာစကားမိသားစု၏အနောက်တောင်ပိုင်းဌာနခွဲ၏လာအို - ဖွတ်ဟိုင်းဘာသာစကားသည်၎င်း၏မိခင်ဘာသာစကားဖြစ်သောလာအိုနှင့် ဖူဟိုင် နှင့် တိုင် ကဲ့သို့သောလူမျိုးစုမျိုးနွယ်စုဘာသာစကားများနှင့်အလွန်နီးစပ်သည်။ yo Isan ကိုထိုင်းဘာသာစကားအဖြစ်တရားဝင်သတ်မှတ်ထားသည်မှာထိုင်းအစိုးရကထိုင်းနိုင်ငံနှင့်နီးကပ်စွာဆက်စပ်သောအနောက်တောင်ပိုင်းဘာသာစကားဖြစ်သော်လည်း၎င်းသည် Chiang Saen ဘာသာစကားများအတွင်းတွင်ရှိသည်။ ထိုင်းနှင့်လာအို (Isan အပါအ ၀ င်) သည်အပြန်အလှန်နားလည်နိုင်ရန်ခက်ခဲသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော်လည်းကောင်းတို့သည် ၈၀% သောဝေါဟာရများကိုဝေမျှသော်လည်းလာအိုနှင့် Isan တို့တွင်အလွန်ကွဲပြားခြားနားသော tonal ပုံစံ၊ သရအက္ခရာအရည်အသွေး၊ စကားပြောဆိုပုံနှင့်ထိုင်းနှင့်ကွဲပြားသောအသုံးများသောစကားလုံးများစွာရှိသည်။ ထို့ကြောင့်ကြိုတင်ထိတွေ့ခြင်းမရှိဘဲအချင်းချင်းနားလည်သဘောပေါက်မှုကိုအဟန့်အတားဖြစ်စေသည်
ခွဲခြားခြင်း
right|thumb|225x225px| ကွေ့ကျိုးပြည်နယ်ရှိ ကမ်းလူမျိုးမိန်းကလေး၊
ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ ကဏ္ဍ:ပြန်လည်မဆန်းစစ်ရသေးသော ဘာသာပြန်များပါဝင်သည့် စာမျက်နှာများ
စက်တင်ဘာ ၁၉၄၃
ကိုးကား
1943
သင်း (အဝတ်အစား)
right|thumb| သင်းအဝတ်အစားဝတ်ဆင်ထားသည့်လာအိုအမျိုးသမီးများ သင်း ( ສິ້ນ, ; ซิ่น, ,  ; Tai Nuea : ᥔᥤᥢᥲ) သို့ ( ผ้าซิ่น,  ),  သည် ထိုင်းမြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့မြောက်ထိုင်းအမျိုးသမီးများဝတ်ဆင်လေ့ရှိသော လာအိုနှင့် ထိုင်း အမျိုးသမီးများဝတ်ဆင်ကြသော ရိုးရာအ၀ တ်အထည်ဖြစ်သည်။ ဤအဝတ်အစား၏  ပုံစံကိုကြည့်ခြင်းဖြင့် ဘယ်ဒေသကလာသည်၊ ဘယ်အရပ်ကလာသည်ကို ကောင်းစွာသိနိုင်သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ယခုအခါ သင်းအဝတ်အစားကို အထူးပွဲများတွင် ဝတ်ဆင်လေ့ရှိလာကြပါပြီ။ သို့သော်လာအိုတွင် သင်းအဝတ်အစားကိုနေ့စဉ်ပုံမှန်ပုံမှန်ဝတ်ဆင်ကြသည်။
ဆက်စပ်ပစ္စည်းများ
right|thumb| ပုံမှန် [[ယွမ်လူမျိုး|တိုင်ယွမ်သင်းအထည် ။]] သင်းထည်သို့ သင်း (အဝတ်အစား)ကို ပုံမှန်အားဖြင့် အစိတ်အပိုင်းသုံးမျိုးဖြင့်ဖွဲ့စည်းထားသည်။
ချည်ထည်
သင်း (အဝတ်အစား)ကို ပိုးထည် သို့မဟုတ်လက်လုပ်ချည် ဖြင့်ပြုလုပ်ကြသည်။ သူတို့၏ရိုးရာဝတ်စုံများတွင် ဒီဇိုင်းကာလာဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံသည် ဒေသအလိုက်အမျိုးမျိုးဖန်တီးယူကြသည်။အထူးသဖြင့်နာမည်ကြီး ရက်ကန်းသမားများကဖန်တီးလျှင် အကောင်းစားပိုးထည်များသည် အဝတ်တစ်စလျှင် ဘတ် ၅၀၀၀၀ ကျော်တန်ဖိုးရှိသည်။ ဈေးသက်သာသည့်အထည်များသည် ဘတ် ၃၀၀၀ ခန့်ကုန်ကျပါသည်။
ဆင်ရှင်ရွာ၊ ပုလဲမြို့နယ်
ဆင်ရှင်ရွာ (Sinshin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ ဆင်ရှင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၄၁၀၂ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပုလဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကန်ကြီးကုန်း
ကန်ကြီးကုန်း
ဒိုးတန်းရွာ၊ လက်ဝဲဒက်ပုဇွန်ချောင်း
ဒိုးတန်းရွာ၊ လက်ဝဲဒက်ပုဇွန်ချောင်း
ကံပေါက် (အရှေ့)ရွာ၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်
ကံပေါက် (အရှေ့)ရွာ (Kanpauk(East))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်၊ ဖွားစောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၂၄၆၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖွားစောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၀၆ ဦး၊ မ ၁၅၁၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၂၂ ဦးနေထိုင်သည်။
အလုပ်သမားညွှန်ကြားရေးဦးစီးဌာန
အလုပ်သမား ညွှန်ကြားရေးဦးစီးဌာန(Department of Labour)သည် အလုပ်သမား၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်​ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန၏ လက်အောက်ရှိ ဦးစီးဌာနတစ်ခုဖြစ်သည်။
ကျောင်းစုရွာ၊ ဦးပိတ္ထုတ်ရွာမ
ကျောင်းစုရွာ၊ ဦးပိတ္ထုတ်ရွာမ
ရန်ကင်းရွာ (ရန်ကုန်ရာဘာခြံကျေးရွာစု)
ရန်ကင်း
ပြန်ကြားရေးနှင့်ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးဦးစီးဌာန
ပြန်ကြားရေးနှင့်ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးဦးစီးဌာနသည် ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန အောက်ရှိ ဦးစီးဌာနတစ်ခုဖြစ်သည်။ ပြန်ကြားရေးနှင့်ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးဦးစီးဌာနတွင် ဌာနခွဲ(၆)ခုရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ -
နောက်ခံသမိုင်း
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလ ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် သတင်းနှင့်ဝါဒဖြန့်ချိရေးဌာနခွဲအဖြစ် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ယင်းဌာနခွဲကိုကိုလိုနီခေတ် ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးဌာနငယ်အဖြစ် ဖွဲ့စည်း ခဲ့သည်။ ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးဌာနကို ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ ခုနစ်တွင် ပြန်ကြားရေးဌာနနှင့် အသံလွှင့်ဌာနဟူ၍ သီးခြားဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ပြန်ကြားရေးဌာနလက်အောက်တွင် သတင်းဌာနခွဲ၊ ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးဌာနခွဲ၊ စာအုပ်စာတမ်း ထုတ်ဝေရေးဌာနခွဲ၊ ဓာတ်ပုံဌာနစိတ်၊ သုတေသနဌာနစိတ်၊ ဖြန့်ချိရေး ဌာနစိတ် ဟူ၍ ဖွဲ့စည်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။