cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
မှို
ရုပ်သွင်
မှိုသည် ဖန်းဂပ်ခေါ် မှိုမျိုးဝင်ဖြစ်၍ ကလိုရိုဖီခေါ် စိမ်းရောင်ဒြပ် မပါရှိချေ။ စိမ်းရောင်ဒြပ်ရှိသော အပင်စိမ်းများသည် မိမိတို့အစာအဖြစ် လိုအပ်သော ကာဗိုဟိုက်ဒြိတ်ကို ပြုလုပ်ရန်အတွက် နေရရောင်ကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ ယင်းတို့သည် ရေနှင့် လေတွင်ပါရှိသော ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်မှ ကာဗိုဟိုက်ဒြိတ်ကို လုပ်ယူသည်။ မှိုတွင် စိမ်းရောင်ဒြပ် မပါရှိသောကြောင့် အခြား အပင်စိမ်းများက လုပ်ထားသည့် အစာကိုပင် အသုံး ပြုရလေသည်။ ဤသို့ဖြင့် သစ်ငုတ်တိုကြီးများ တွင်လည်းကောင်း၊ သစ်တုံးကြီးများတွင်လည်းကောင်း၊ ဆွေးမြည့်နေသော သစ်ကိုင်းများ၊ သို့မဟုတ် သစ်ရွက်များတွင် လည်းကောင်း မှိုများ ပေါက်နေသည်ကို တွေ့နိုင်သည်။
အသက်ရှင်နေသော အပင်များတွင် ပေါက်သောမှိုများကို ပရဆိုက်(ဝါ) ကပ်ပါးပင်များဟု ခေါ်သည်။ မှို၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သော မိုင်စီလီယမ်သည် အာဟာရရှိသော ပစ္စည်း၏ အတွင်းဘက်၌သာ တည်ရှိသည်။ သစ်တုံးတစ်တုံးပေါ်တွင်ဖြစ်စေ၊ သစ်ပင်တစ်ပင်ပေါ်တွင်ဖြစ်စေ မှိုပေါက်လျှင် ထိုမှိုက သစ်တုံး၊ သို့မဟုတ် သစ်ပင်ကို ဆွေးမြည့်သွားစေသည်။ ဤသို့ ဆွေးမြည့်ခြင်းသည် မှိုအတွက် အစာကို ပို၍ ပေးနိုင်သည်။
မှိုသည် ရေငွေ့ အမြောက်အမြားကို လို၏။ နွေကူးရာသီ၊ နွေရာသီ၊ သို့မဟုတ် ဆောင်းကူးရာသီတို့၌ မိုးတစ်ကြိမ်နှစ်ကြိမ်လောက် ရွာအပြီးတွင် မှိုများ ရုတ်တရက် ပေါက်လာသည်ကို တွေ့ရသည်။
မှိုကို လူကြိုက်များသဖြင့် အချို့က စီးပွားရေးအဖြစ် စိုက်ပျိုးယူကြသည်။ အထူးသဖြင့် ဥရောပတိုက်တွင် စိုက်ယူကြသည်။ မှိုကို စိုက်ပျိုးရာတွင် အထူးပြုပြင်ထားသည့် ဆွေးမြည့်နေသော နွားချေး၊ သို့မဟုတ် မြင်းချေးများကို အသုံးပြုကြသည်။ အပူချိန် သင့်တော်သောအခါ မှိုဥများကို ထိုသို့ အထူးပြုပြင်ထားသည့် မြေဩဇာ၏ အောက်ဘက်တွင် တစ်ပေခန့်စီ ခွာ၍ စိုက်ပျိုးလေ့ရှိကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ မှိုမျိုးများ
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပေါက်ရောက်သော မှိုများတွင် တောင်ပို့မှို ခေါ် မှိုခြေတံရှည်သည် အထင်ရှားဆုံး ဖြစ်သည်။ ထိုမှိုသည် အမည်နှင့်လိုက်ဖက်အောင် တော်သလင်းလ၌ တောင်ပို့များတွင် ပေါက်ရောက်တတ် သည်။ ဤကဲ့သို့ တောင်ပို့များပေါ်တွင် ပေါက်ရောက်တတ်သော အခြားထင်ရှားသည့် မှိုများမှာ မှိုဦးနက်နှင့် မှိုခြေတံကြီးဖြစ်သည်။ မှိုဦးနက်တွင် မှိုပွင့်၏ ထိပ်၌ အနက်ကွက်ပါရှိ၍ တစ်မိုးတွင်းလုံး ပေါက်တတ်သည်။ မှိုခြေတံကြီး မှာ ခြေတံ၌ပါရှိသော အဖုကြီးကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မှိုဦးနက်ကဲ့သို့ပင် တစ်မိုးတွင်းလုံး ပေါက်တတ်သော်လည်း တစ်နေရာတည်း၌ တစ်ကြိမ်လျှင် သုံးလေးပွင့် ထက်ပို၍ တွေ့ရခဲ့သည်။ တောင်ပို့မှိုကဲ့သို့ အလားတူ ထင်ရှားသော အခြားမှိုတစ်မျိုးမှာ အထက်ပိုင်း၌ ငှက်ကွေ့စား၊ သို့မဟုတ် မှိုဖြူဟုခေါ်သည်။ ဤမှိုမျိုးသည် နယုန်လလောက်တွင် လှိုင်လှိုင်ကြီး ပေါက်ရောက်တတ်၍ တစ်ခါတစ်ရံ ဤမှိုများ ပေါက်ရောက်တတ်သော နေရာ အကျယ်အဝန်းမှာ မြင်းတစ်ပြေးတည်းရှိသည်ဟု အဆိုရှိသည်။ ရွှင်ပြသော မျက်နှာရှိသူကို မှိုရသော မျက်နှာဟု တင်စားသုံးစွဲကြရာ၌ ဖက်သွတ်မှိုကဲ့သို့ မှိုခင်းကြီးကို တွေ့ရသူဟု ဆိုလိုဟန်တူသည်။ အခြား ထင်ရှားသော မှိုများမှာ မိုးတွင်း၌ ပေါက်ရောက်တတ်သည့် ဝါးမှို၊ နယုန်လ လောက်၌ ပေါက်ရောက်တတ်သော မှိုကြက်တောင်၊ မိုးဦးကျတွင် ပေါက်ရောက်တတ်သော ကောက်ရိုးမှိုနှင့် မြက်ကြားမှိုခေါ် ဆန်ကွဲမှိုများ ဖြစ်သည်။ အထက်ပါ မှိုများမှာ စားကောင်းသောမှိုများဖြစ်သော်လည်း အလေ့ကျသာ ပေါက်ရောက်တတ်သဖြင့် မှိုရှာသူများသည် အဆိပ်ရှိသော မှိုများနှင့် မမှားရအောင် အလွန် သတိကြီးစွာ ထားရသည်။ မှိုဥအမျိုးမျိုးမှာလည်း မှိုထဲ၌ အကျုံးဝင်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင်ရှိသော မှိုဥတစ်မျိုးမှာ ကဆုန်၊ နယုန်လများ၌ တောင်ကုန်းများတွင် ပေါက်ရောက်တတ်၍ အင်ဥ ဟု လူသိများသည်။ မှိုဥဟူသမျှမှာ အဆိပ်အတောက်ကင်း၍ ယင်းတို့ကို လူတို့ စားသုံးကြသည်။ သို့သော် အရသာမှာ အမျိုးမျိုး ကွဲပြားကြ၍ အချို့သော မှိုဥများ၌ ခါးသက်သော အရသာပင်ရှိသည်။ မှိုဥများ ကြီးရင့်လာသောအခါ အထဲ၌ အမျှင်များနှင့် မျိုးမှုန်များ ဖြစ်လာသဖြင့် ငယ်၍ နုနေသောအခါ စားသုံးရန် အကောင်းဆုံးဖြစ်သည်။ သို့သော် အဆိပ်ကို ဖြစ်စေတတ်သည့် မှိုအချို့သည် အပင်ပေါက်စ၌ အလုံးပုံရှိ၍ ဤမှိုများနှင့် မမှားယွင်းရအောင် အထူးဂရုပြုရသည်။ မှိုဥများ ပေါက်ကွဲသွားသောအခါ အထဲ၌ရှိသော မျိုးမှုန်တို့သည် မီးခိုး ကဲ့သို့ ထွက်လာလေသည်။
အဆိပ်ရှိသော မှိုမျိုးစိတ်များ
အဆိပ်ရှိသော မှိုများသည် အားလုံးပင် အမန်နီတာမျိုးစု၌ အကျုံးဝင်၍ ဤမျိုးစု၏ လက္ခဏာများကို သေချာစွာ သိရှိရန် အရေးကြီးသည်။ အမန်နီတာမျိုး၌ များသောအားဖြင့် ဖြူသော မျိုးမှုန်နှင့် အလွှာတန်း များ ပါရှိကြသည့်ပြင် ငယ်သော မှိုပွင့်များ၌ အမြှေးဖုံးအုပ်ပါရှိတတ်သည်။ မှိုပွင့်ကြီးလာသောအခါ မှိုတံထိုး တက်လာသဖြင့် ဤအမြှေးသည် ပေါက်ထွက် သွား၍ မှိုတံရင်း၌ ခွက်သဖွယ်ဖြစ်၍ ကျန်ရစ်လေသည်။ ထိုခွက်ကို အချို့မှိုမျိုး၌ သေချာစွာ တွေ့မြင်ရသော်လည်း အချို့ မှိုမျိုး၌မူကား ထင်ထင်ရှားရှား မတွေ့ရချေ။ အချို့သောမှိုမျိုး၌ မှိုတံ ထိုးတက်လာသောအခါ အမြှေး၏ အထက်ဘက်ခြမ်းသည် ပြတ်၍ မှိုထိပ်တွင် စွပ်လျက် ပါသွားသည်၊ အမြှေး၏ ကျန်တစ်ပိုင်းသည် မှိုတံရင်း၌ ခက်သဖွယ် ထင်ထင်ရှားရှား ကျန်ရစ်လေသည်။ မှိုတွင် ပါသွားသော အမြှေးသည် မှိုပွင့်လာသောအခါ မှိုပွင့်နှင့်အတူ ကြီးလာ၍ ချပ်လွှာသဖွယ် အကြေးများ ဖြစ်လာသည်။ အက်ဂါရိကပ်မှိုတို့၌လည်း မကြီးရင့်မီ ဖြူသော အလွှာတန်းများ ရှိတတ်ရာ အထက်ဖော်ပြပါ အမန်နီတာမျိုးစုတွင် ပါဝင်သော မှိုများနှင့် ခွဲမရဘဲ ရှိတတ်သည်။ ထိုကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့သည် မှိုထိပ်၌ ချပ်လွှာသကဲ့သို့ အကြေးရှိ မရှိကိုလည်း‌ကောင်း၊ မှိုတံရင်း၌ ခွက်ကဲ့သို့ အမြှေးငယ် ရှိ မရှိကိုလည်းကောင်း စုံစမ်း၍ တစ်မျိုးနှင့်တစ်မျိုး ခွဲခြား သိရှိရာသည်။ ကျွန်ုပ်တို့သည် မှိုများကို မစားသောက်မီ အဆိပ်အတောက် ကင်းကြောင်းကို အသေအချာ သိရှိရန် ရွေးချယ်ရုံနှင့် မပြီးသေးဘဲ လတ်ဆတ်သော မှိုများကိုသာ ရွေးချယ်၍ ချက်ပြုတ်စားသောက်ရန်လည်း အရေးကြီးသည်။
မှိုများကို စား၍ အဆိပ်တောက်ပြီးလျှင် သေဆုံးမှုများကို ကျွန်ုပ်တို့ မကြာခဏ ကြားရသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ အိမ်လုံးကျွတ်လိုပင် မှိုတောက်၍ မူးဝေခြင်း၊ အော့အန်ခြင်း စသော ဝေဒနာကို အပြင်းအထန် ခံစားရတတ်သည်။ ဤသို့ဖြစ်ရခြင်း အကြောင်းကို သေချာစွာ စေ့ငုကြည့်သောအခါ များသောအားဖြင့် လူတို့သည် အမန်နီတာခေါ် အဆိပ်ရှိသော မှိုကို စားသောက်မိခြင်းကြောင့်ဖြစ်ကြောင်းကို တွေ့ရသည်။ အချို့သောသူတို့ မှာ စားကောင်းသောမှိုများကို စားလျက်နှင့်ပင် မှိုတောက်၍ သေဆုံးသွားတတ်ရာ ဤသို့ ဖြစ်ရခြင်းမှာ ပုပ်သိုးနေသော မှိုများကို စားသောက်၍ ဖြစ်ရသည်ဟု ထင်မှတ်ဖွယ်ရာရှိသည်။ အကယ်၍ မှိုကြောင့် အဆိပ်အတောက်ဖြစ်ခဲ့သော် လူနာကို အနီးဆုံး ဆရာဝန်ထံသို့ မြန်နိုင်သမျှ မြန်အောင် ပို့ဆောင်ပေးရပေမည်။ အဆိပ်တောက်ခါစ လူတွင် ဖြစ်ပျက်တတ်သော လက္ခဏာများမှာ အော့အန်ခြင်း၊ ဓာတ်လျှောခြင်း၊ တံတွေးများစွာထွက်ခြင်း၊ ဆီးချုပ်ခြင်း၊ မျက်လုံးဝေလာခြင်းများဖြစ်ပြီးလျှင် ထိုင်းမှိုင်းခြင်း၊ ချွေးထွက်ခြင်းနှင့် နှလုံး သွေးအားနည်းခြင်း စသည်များ ဖြစ်လာတတ်သည်။ ကုမရသော ဝေဒနာတွင် နှစ်ရက်သုံးရက်မျှ ထိုင်းမှိုင်း နေပြီးလျှင် လူနာသည် သွေးအားနည်း၍ သေဆုံးသွားလေသည်။ မှိုကြောင့် အဆိပ်တောက်နေသော လူတစ်ယောက်ကို ကုစားရာ၌ စားသောက်ထားသောမှိုကို အစာလမ်းကြောင်းမှ ထုတ်ပစ်ပြီးလျှင် အက်တြိုပင် ကဲ့သို့သော ဆေးကို ထိုးပေးရလေသည်။
မှိုဆိပ်များ
မှိုမျိုး အများစုသည် ဇီဝအာနိသင် ရှိသော ဒြပ်ပေါင်းများ ထုတ်လွှတ်ကြသည်။ ဒြပ်ပေါင်းအများအပြားမှာ အကောင် သို့မဟုတ် အပင် များကို အဆိပ်သင့်စေသဖြင့် မှိုဆိပ်ဟု ခေါ်တွင်ကြသည်။ လူတို့နှင့် အဓိက သက်ဆိုင်သည်မှာ အစားအစာများကို ပျက်စီးစေသော မှိုဆိပ် နှင့် အစာအဆိပ်သင့်စေသော အဆိပ်ရှိမှိုများ (အထက်တွင်ရှု) ဖြစ်သည်။ နာမည်ကျော် မှိုဆိပ်များမှာ Amanita မှိုမျိုးစိတ်များတွင် တွေ့ရသော သေစေနိုင်သော amatoxins နှင့် rye ခေါ် ရိုင်းစပါး (ရိုင်းဂျုံ) နှင့်အတူ တွေ့ရတတ်သော ergot မှိုဖြစ်သည့် Claviceps purpurea ၏ မှိုမျှင်ထု sclerotia တွင် တွေ့ရသော အားဂေါ့ အယ်လကာလွိုက် (ergot alkaloids) ဖြစ်သည်။ အားဂေါ့ အယ်လကာလွိုက် သည် ရိုင်းဂျုံ စားသုံးသူများတွင် အာဂေါ်တဇင် (ergotism) ခေါ် အားဂေါ့ အဆိပ်သင့်ခြင်း ကို ဖြစ်စေသည်။ အခြား မှိုဆိပ်တမျိုးမှာ အချို့ အက်စ်ပါဂျီးလပ်စ် Aspergillus မျိုးစိတ်များတွင် တွေ့ရသော အက်ဖလာတောက်ဆင် aflatoxin ဖြစ်သည်။ အက်စ်ပါဂျီးလပ်စ် မှိုမျိုးမှာ လူတို့ စားသုံးသော အနှံ နှင့် ခွံမာသီးများ တွင် တွေ့ရတတ်ပြီး စားသုံးသူတို့အတွက် အသည်းအဆိပ် များ ဖြစ်လာပြီး ကင်ဆာ ဖြစ်စေနိုင်သည်။ အခြား မှိုဆိပ်များမှာ လူ့အစားအစာ နှင့် မွေးမြူရေးတိရစ္ဆာန်တို့ တွင် သက်ရောက်မှု ရှိသော ochratoxins, patulin, နှင့် richothecenes (ဥပမာ T-2 mycotoxin) နှင့် fumonisins တို့ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လောက (ဇီဝဗေဒ)
ကျိုင်းရွာ၊ ထီးလင်းမြို့နယ်
ကျိုင်းရွာ (Kyaing)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ဂန့်ဂေါခရိုင်၊ ထီးလင်းမြို့နယ်၊ ဒေါသာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၉၃၁၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဒေါသာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၁ ဦး၊ မ ၂၃၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၂၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ထီးလင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရီကင်
ရီကင် (理研, RIKEN) သည် ဂျပန်တွင် အကြီးစား သဘာဝ သိပ္ပံ သုသေသန အဖွဲအစည်းဖြစ်သည်။ ၁၉၁၇ ခု တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ယခုတွင် ဂျပန်နိုင်ငံ နေရာ ခုနှစ်ခုတွင် ပညာရှင် ၃၀၀၀ ခန့်ရှိသည်။ ထိုခုနှစ်ခုတွင် တိုကျို တစ်ဖက်ရှိ ဝါကို သည် ပင်မ ဖြစ်သည်။ အချုပ်အချာ ကိုပိုင်ဖြစ်သော အဖွဲ့အစည်းဖြစ်ပြီး စာဝင် အမည်မှာ Rikagaku Kenkyusho (理化学研究所) ဖြစ်သည်။
ခန်းဒုံးရွာ၊ မိုးမောက်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အညာစုရွာ၊ ခွေးလေး
အညာစုရွာ၊ ခွေးလေး
ဗညားဓမ္မရာဇာ
ရာဇာဓိရာဇ်လွန်လျှင် သားတော်ကြီးဖြစ်သည့် ဗညားဓမ္မရာဇာက ဟံသာ၀တီနန်းကို စိုးစံသည်။ သို့သော် ညီတော်များဖြစ်သည့် ဗညားရံ၊ ဗညားကျန်း တို့ ပုန်ကန်သည့်အတွက် ပဲခူးနှင့် ဒဂုံ၊ သန်လျှင်မြို့များ အကြားညီညွတ်မှုမရပဲ အင်း၀ဘုရင်သီဟသူ၏ တိုက်ခိုက်ခြင်းကိုပါခံခဲ့ရသည်။ ထိုသို့သီဟသူ ဒဂုံကိုလာရောက် ဝိုင်းရံသဖြင့် ဗညားရံလည်း မိမိနှမဖြစ်သူ ရှင်စောပု ကိုဆက်သပြီး စစ်ပြေငြိမ်းရန် စကားဆိုရသည်။ သီဟသူပြန်လည်ဆုတ်ခွာအပြီး ဗညားဓမ္မရာဇာ နန်းသက် ၃ နှစ်အရောက်တွင် ညီတော်နှစ်ပါးနန်းချသည့်အတွက် ဗညားဓမ္မရာဇာ လွန်သည်။ ၎င်းနောက် ညီတော် ဗညားရံနန်းတက်သည်။
နဂုံးရွာ၊ နဂုံး
နဂုံးရွာ၊ နဂုံး
တလုပ်ကုန်းမြောက်စုရွာ၊ လှည်းလမ်းတက်
တလုပ်ကုန်းမြောက်စုရွာ၊ လှည်းလမ်းတက်
ပေါင်းငူ
ပေါင်းငူ
အဒုတိယပုဂ္ဂလသုတ်
အရဟံဂုဏ်ရှင်, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဂုဏ်ရှင် တစ်ဆူတည်းသော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်တော်မူသော ဘုရားရှင်ပွင့်တော်မူခြင်းသည် တစ်ဆူတည်းသာ ပွင့်တော်မူ၏။ ဘုရားရှင်မှ ဒုတိယမြောက် သဗ္ဗညုဘုရားရှင်ဟူ၍ မရှိပါပေ၊ ဂုဏ်ရည်တူ ပုဂ္ဂိုလ်မရှိ၊ ကိုယ်ကာယအားဖြင့် တူသူမရှိ၊ တုဖက်ပြိုင်ဖက် ပုဂ္ဂိုလ်မရှိ၊ တုနှိုင်သည့် ပုဂ္ဂိုလ်မရှိ၊ မည်သူနှင့်မျှ တူတော်မမူ၊ မည်သူနှင့်မျှမတူသော ရှေ့ဘုရားရှင်တို့နှင့်သာ တူတော်မူ၏။ အခြေ နှစ်ချောင်း ရှိသူတို့တွင် အမြတ်ဆုံးပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်တော်မူ၏-ဟု ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
ထနောင်းသာရွာ၊ ဝက်လက်မြို့နယ်
ထနောင်းသာရွာ (Htanaungthar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဝက်လက်မြို့နယ်၊ ရှားကွဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၈၈၃၂ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝက်လက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရိုင်ဖယ်
ရိုင်ဖယ်ဆိုသည်မှာ သေနတ်အမျိုးအစားတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး သေနတ်ဒင်နှင့် ပြောင်းရှည်တို့ပါဝင်ကာ ပခုံးတွင်ထောက် ၍ပစ်ခတ်ရသည်။ ပြောင်းအတွင်းပါရှိသည့် ပြောင်းရစ်ကို အစွဲပြုကာ ရိုင်ဖယ်ဟု ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ရိုင်ဖယ်သေနတ်အား ဝေးကွာသည့်ပစ်မှတ်များကို တိကျစွာ ပစ်ခတ်နိုင်ရန် ဖန်တီးခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။ အရပ်ဖက်တွင် ရိုင်ဖယ်အား သေနတ်ဟူ၍ လည်ကောင်း၊ ဒင်ပါရှိသော သေနတ်များကို ရိုင်ဖယ်ဟူ၍လည်ကောင်း မှားယွင်းစွာ ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိကြသည်။ ရိုင်ဖယ်သေနတ်များအား စစ်ဖက်၊ အမဲလိုက်ခြင်းနှင့် သေနတ်ပစ်အားကစားများ တွင်အသုံးပြုကြသည်။
အခြေခံအလုပ်လုပ်ပုံ
ကျည်ခွံအိမ်နောက်ဖက်အား မောင်းတံရိုက်မိသောအခါ ယမ်းပေါက်ကွဲပြီး ပြောင်းတွင်းသို့ ကျည်ဖူး ရောက်သွားသည်။ ပြောင်းအတွင်းပိုင်း၌ ဝက်အူရစ်သဖွယ် လမ်းကြောင်းဖော်ထားသည့် ပြောင်းရစ်ကြောင့် ယမ်းအားဖြင့် တိုးထွက်လာသောကျည်ဖူးအား ဆွဲမွှေ့ကာ ချိန်ထားရာနေရာသို့ ပစ်ပေးသည်။ ထို့သို့လည်ပတ်သွားသော ကျည်ဖူးသည် Angular Momentum ခေါ် ရူပဗေဒနိယာမအား လိုက်နာခြင်းဖြင့် အရှိန်ကျနှုန်းအား ထိန်းသိမ်းနိုင်သည့်အပြင် ပစ်မှတ်အား ပိုမိုတိကျစွာ ရောက်ရှိနိုင်သည်။ ရှေးအခါက သေနတ်ကျည်ဆန်များအတွက် ယမ်းမှုန့်နက် နှင့်ကော်ဒိုက်ယမ်း တို့ကို အသုံးပြုကြ သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ပိုမိုပေါက်ကွဲအား ပြင်းထန်သည့် နိုက်ထရိုဆဲလူးလို့ဒြပ်ပေါင်းအား အသုံးပြုလာကြသည်။
ပေါ်ပေါက်လာပုံသမိုင်း
ရိုင်ဖယ် ပေါ်ပေါက်လာပုံနှင့် ပတ်သက်၍ တိကျသောသမိုင်း အထောက်အထားများစွာ မကျန်ခဲ့ပေ။ သို့သော် (၁၅) ရာစုခန့် ဥရောပတွင် တွင်ကျယ်စွာ အသုံးပြု နေသည့် Musketခေါ် ယမ်းထိုးသေနတ်များ၏ ချို့ယွင်းချက်များအား ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် ဖန်တီးရာမှ ရိုင်ဖယ်လင်း ခေါ် သေနတ်ပြောင်းအတွင်း အရစ်ဖော်ခြင်း ခေတ်စားလာခဲ့ သည်။ နပိုလီယံစစ်ပွဲအတွင်းတွင် ဗြိတိသျှစစ်တပ်မှ Baker ရိုင်ဖယ်အမည်ရှိ ရိုင်ဖယ် တစ်မျိုးအား စမ်းသပ်နေခဲ့ပြီးနောက် စပိန်နှင့်ပေါ်တူဂီ စစ်ပွဲများတွင် စတင် အသုံးပြုကြည့်ခဲ့သည်။ ထိုရိုင်ဖယ်များသည် Musketသေနတ်များ ထက် ပိုမိုကွာဝေးအောင် ပစ်နိုင်သည့်အပြင် ပိုမို၍လည်း တိကျမှု ရှိသောကြောင့် အောင်မြင်မှု ရရှိခဲ့သည်။
အမျိုးအစား
ကဏ္ဍ:ရိုင်ဖယ်များ
မွန်တုန်းညူရွာ၊ လဟယ်မြို့နယ်
မွန်တုန်းညူရွာ (Muntonenyu)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ လဟယ်မြို့နယ်၊ မော်ဖွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၈၀၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မော်ဖွန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၅၃ ဦး၊ မ ၄၀၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၆၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လဟယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထိန်နန်ကောင်ရွာ၊ မိုးမောက်မြို့နယ်
ထိန်နန်ကောင်ရွာ(Htingnangkaung)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မိုးမောက်မြို့နယ်၊ စိန်လုံကဂျီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၁၁၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မှိုသိမ်
မှိုသိမ်
မှိုသိမ်ကို ရုက္ခဗေဒ အလိုအရ အက်စကိုမိုင်စီးတီးဟု ခေါ် သည်။ အပင်၏ အရွက်များ၊ အသီးများ၊ စိုထိုင်းသည့် အဝတ် အစားနှင့် စိုထိုင်းသည့်စားစရာများပေါ်တွင် မကြာခဏ အကွက်ကလေးများ ရှိတတ်သည်ကို တွေ့ကြရ၏။ တစ်ခါ တစ်ရံတွင် ထိုအကွက်ကလေးများသည် အတော်ကြီးသည်ကို တွေ့ရသည်။ ထိုသို့ဖြစ်ရခြင်းသည် မှိုသိမ်များ စွဲနေကြခြင်း ကြောင့် ဖြစ်သည်။ မှိုသိမ်သည် ရုတ်တရက် ဖြစ်ပေါ်လာတတ် ၏။ မှိုသိမ် နှစ်မျိုးရှိရာ တစ်မျိုးတွင် အမှုန့်ကလေးများ ပါရှိ၍ ကျန်တစ်မျိုးတွင် မွေးနုကလေးများ ပါရှိသည်။
အမှုန့်ကလေးများ ပါရှိသော မှိုသိမ်သည် အပင်စိမ်းများတွင် ဖြစ်ပေါ်တတ်ပြီးလျှင် မွေးနုကလေးများ ပါရှိသော မှိုသိမ်သည် အရွက်များ၊ သို့မဟုတ် အသီးကလေးများပေါ်တွင် ဖြစ်ပေါ် တတ်သည်။ အပွင့်ပွင့်သော အပင်မျိုးပေါင်း ၁၅ဝဝ ခန့်တွင် အမှုန့်ကလေးများပါရှိသော မှိုသိမ်များ ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။
တစ်ခါတစ်ရံတွင် ပင်စည်နှင့် အသီးများပေါ်၌ ပန်းပွင့်နှင့် တူသော အပိမ့်များ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။ ထိုအပိမ့်များသည် စင်စစ်အားဖြင့် မှိုမျှင်ကလေးများ ဖြစ်ပြီးလျှင် ထိုအမျှင်ကလေး များမှ တစ်ဖန် အမျှင်တိုကလေးများသည် ဖြာထွက်နေကြ၏။ ထိုအမျှင်တိုကလေးများတွင် စုတ်ယူနိုင်သော အဂ‡ါကလေးများ ပါရှိရာ ထိုအဂ‡ါကလေးများဖြင့် ပင်စည်နှင့် အသီးများကို စုတ်ယူကြသည်။ ထိုသို့ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို ကန့်မှုန့်များ ဖြူပေး ခြင်းဖြင့် ကာကွယ်နိုင်သည်။
မွေးနုကလေးများ ပါရှိသော မှိုသိမ်များသည် အရွက်နှင့် အသီးကလေးများပေါ်တွင် အဝါစက်ကလေးများ အဖြစ် ဖြစ် ပေါ်လာတတ်သည်။ ယင်းတို့သည် သခွား၊ ဂေါ်ဘီထုပ်၊ ကြက်သွန်နီနှင့် ဆလတ်ပင်တို့တွင် ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။ ဗော်ဒိုးမစ်စချာ ပက်ဖျန်းပေးခြင်းဖြင့် ယင်းတို့ကို ကာကွယ် နိုင်သည်။
စိုထိုင်းသည့် အပူပိုင်းဒေသရှိ တိုင်းပြည်များတွင် မှိုသိမ်များ ဖြစ်ပေါ်တတ်၏။ ထိုဒေသမျိုးရှိ တိုင်းပြည်များ၌ အဝတ်အစား များကို သွေ့ခြောက်စွာ မထားနိုင်လျှင် မှိုသိမ်များ ဖြစ်ထွန်းလာ တတ်သည်။ သမပိုင်းဒေသရှိ တိုင်းပြည်များ၌ပင် အဝတ်အစား များကို တာရှည်စွာ စိုထိုင်း၍နေစေလျှင် မှိုသိမ်များ ဖြစ်ပေါ် လာတတ်သည်။
စိုထိုင်းသည့် တိုင်းပြည်များတွင် စာအုပ်များကို သေတ္တာ တွင် ထည့်၍ ပါရာဖော်မဲလဒီဟိုက် အမှုန့်များကို ဖြူးမထား လျှင် မှိုသိမ်များ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။ အမှုန့်ကလေးများပါရှိသော မှိုသိမ်သည် အဲရီဆစ်ပါစီအီး မှိုမျိုးရင်းဝင်ဖြစ်၍ မွေးနုကလေးများပါရှိသော မှိုသိမ်သည် ပါရိုနိုစပိုရာစီအိး မှိုမျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်။
မန်ပေါင်ရွာ၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်
မန်ပေါင်ရွာ (Manpawng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုးမိတ်ခရိုင်၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်၊ မန်ကောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၀၇၄၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန်ကောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၇၀ ဦး၊ မ ၂၇၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၄၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမိတ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပင်တလဲ (မြောက်)ရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
ပင်တလဲ (မြောက်)ရွာ (Pintale (North))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ စင်းတောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၃၅၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စင်းတောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၃၇၈ ဦး၊ မ ၄၃၈၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၇၆၆ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
မြင်ကွန်းမြို့ဟောင်း
မြင်ကွန်းမြို့ဟောင်း သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးမြို့နယ်တွင် တည်ရှိသည့် ရှေးဟောင်းမြို့တစ်ခု ဖြစ်ပြီး လက်ရှိတွင် ကျေးရွာ ၁၀ ရွာပါဝင်သော တိုက်နယ်အဆင့် ဖြစ်ကာ အိမ်ခြေ ၁၄၀၀ ခန့်နှင့် လူဦးရေ ၅၅၀၀ ကျော်ရှိသည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်က မြင်ကွန်းမင်းသား အပိုင်စားရသော မြို့ဖြစ်ခဲ့သည်။
သမိုင်းကြောင်း
မြင်ကွန်းမြို့သည် အနော်ရထာမင်းလက်ထက်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ကင်းမြို့ ၄၃ မြို့တွင် ပါဝင်သည်ဟု ဆိုသည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်းပိုင်း ၁၈၁၉ ခုနှစ်မှ ၁၈၈၅ ခုနှစ်အထိ ထင်ရှားခဲ့သော မြို့တစ်မြို့ဖြစ်ပြီး မြို့ဝန်ရုံးစိုက်ခဲ့သည်။ မြင်ကွန်းမြို့တွင် ပုဂံခေတ် စောလူးမင်းသည် ယာယီမြို့နန်းတည်ဆောက်ကာ ကျုံး၊ မြို့ရိုးတို့နှင့် စံစားခဲ့သည်ဟုလည်း ဆိုသည်။
အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ဒုတိယစစ်ပွဲအပြီး ၁၈၆၈ တွင် မြင်ကွန်းမြို့သည် ခြောက်မြို့ဝန် ဝန်စုပါမြို့နယ်ဖြစ်ပြီး မြင်ကွန်းမြို့ဝန်ကို မြင်ကွန်း၊ တောင်ခွင်၊ ပဌာနဂိုရ် သုံးမြို့ဝန်ဟု ခေါ်ခဲ့သည်။ ၁၉၀၈ ခုနှစ်တွင် မကွေးမြို့ဝန် မစ္စတာဝှီးလ်သည် မြင်ကွန်းမြို့ကို စနစ်တကျမြို့ကွက်ချ၍ ရပ်ကွက်ခြောက်ကွက်ဖြင့် မြို့ကွက်ပြန်လည် ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။
လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး
မြင်ကွန်းမြို့သည် မကွေး-တောင်တွင်းကြီးလမ်းမှ လမ်းခွဲကာ ခုနှစ်မိုင်ခန့် သွားရသည်။ မကွေးမြို့မှ ကားလမ်းဖြင့် ၂၃ မိုင်အကွာ၊ ရေလမ်းဖြင့် ၁၀ မိုင်အကွာ တွင် တည်ရှိသည်။
စိတ်ဝင်စားဖွယ် နေရာများ
မြင်ကွန်းမြို့ဟောင်းတွင် ပုဂံခေတ်လက်ရာ စေတီပုထိုး၊ ဂူကျောင်း ကျောက်စာများ တည်ရှိသည်။ လက်ရှိတွင် စေတီပုထိုးဂူကျောင်းများ ၆၀ ခန့်ကျန်ရှိသည်။ ထင်ရှားသော စေတီနှင့် ကျောင်းများမှာ လေးဆူစံရာဘုရား၊ လေးမျက်နှာဘုရား၊ ရှင်အဇ္ဇဂေါဏဂူ၊ ကုလားကျောင်းဂူပျက်၊ ရဟန္တာသိမ်ဘုရား၊ မုန့်ပေါင်းသည် ညီအစ်မဘုရား၊ ရွှေနန်းပေါက်ဘုရား၊ ငါးမျက်နှာစေတီ၊ ကွမ်းထမ်းညီနောင်ဘုရား စသည်တို့ ဖြစ်သည်။
ရွာသစ်ရွာ၊ ခွေးလေး
ရွာသစ်ရွာ၊ ခွေးလေး
ဇလွန်းရွာ၊ ထားဝယ်မြို့နယ်
ဇလွန်းရွာ(Zalun)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်ခရိုင်၊ ထားဝယ်မြို့နယ်၊ ဇလွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ 177,035 ဖြစ်သည်။ ဇလွန်းကျေးလက်ကျန်းမာရေးဌာနခွဲရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ထားဝယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဗျူနိုအေးရိစ်မြို့
ဗျူနိုအေးရိစ်မြို့ (စပိန်ဘာသာ အသံထွက် - ဘွယ်နိုဇိုင်းရဲ့ဇ်) သည် အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ အသံထွက် အမှန်မှာ ဘွယ်နိုဆိုင်းရပ်စ် ဖြစ်သည်။ ဆောပိုလို ပြီးလျှင် တောင်အမေရိကတွင် ဒုတိယမြောက် အကြီးဆုံး မက်ထရို ဧရိယာဖြစ်သည်။ တောင်အမေရိကတိုက်၏ အရှေ့တောင်ခြမ်း ရိုင်ယိုဒီ လာ ပလာတာ ပင်လယ်ထောက်ကြား၏အနောက်ဘက် ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
တိတ်တူးပေါက်ရွာ
တိတ်တူးပေါက်ရွာ
ဆိတ်စရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
ဆိတ်စရွာ(Seiksa)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ခိုက်ခါကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၆၁၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခိုက်ခါကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၅၆ ဦး၊ မ ၂၅၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၁၀ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဂုံညင်းတန်းရွာ၊ နဂုံး
ဂုံညင်းတန်းရွာ၊ နဂုံး
လေးဒေါင့်ကန်
လေးဒေါင့်ကန်
စိုးပိုင်
အဆိုတော် စိုးပိုင်မှ သီဆိုပြီး မောင်သစ်မင်းရေးသားခဲ့သော အချစ်ည ရင်ခုန်သံ ဟုအမည်ရသည့် တေးသီချင်းသည် အောင်မြင်ကျော်ကြားခဲ့သော တေးသီချင်းတစ်ပုဒ်ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် အဆိုတော် စိုးပိုင် သီဆိုရန် ရေးသားပေးခဲ့သည့် အနီးဆုံးလူ ဟုအမည်ရသော တေးသီချင်းသည် မောင်သစ်မင်း၏ ပထမဦးဆုံးသော ကိုယ်ပိုင်သံစဉ်တေးသီချင်းတစ်ပုဒ်ဖြစ်သည်။
ညွန့်ညွန့်စိန်
ညွန့်ညွန့်စိန် (၁၉၄၃-၂၀၁၆) သည် မြန်မာ အဆိုရှင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။
ငယ်ဘဝ
၁၉၄၃ ခု၊ စက်တင်ဘာလ ၁၄ ရက်တွင် ဦးတင်မောင်၊ ဒေါ်သောင်းညွန့် တို့မှ မွေးသည်။ အစ်ကိုမှာ စန္ဒရား ကျော်ဇောလေး ဖြစ်သည်။
အနုပညာခရီး
မြန်မာနိုင်ငံ ဂီတကောင်စီ (ဗဟို) တွင် အမှုဆောင်အဖြစ် (၁၉၅၆-၆၆) တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။
ဘဝနိဂုံး
၂၀၁၆ ခု၊ အောက်တိုဘာလ ၁၉ ရက်တွင် ကွယ်လွန်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသမီး အဆိုတော်များ
ပထမဗညားရံ
နောင်တော် ဗညားဓမ္မရာဇာ အားအနိုင်ယူပြီးလျှင် ဗညားရံ ကမဂဒူးမင်းဆက်၏ ၁၁ ဆက်မင်းအဖြစ် ဟံသာ၀တီနန်းကို စိုးစံသည်။ မြန်မာ့သမိုင်းတွင် နုတ်ရေးဖြင့် စစ်ပွဲများကို အောင်မြင်အောင် စွမ်းဆောင်နိုင်သူအဖြစ် အလွန်ကြော်ကြားသည်။ ၎င်းလက်ဆက်တွင် အင်း၀မှ ကလေးတောင်ညိုမင်း၊ မိုးညှင်းသတိုးအစရှိသည့် အင်း၀မင်းများနှင့် စစ်ဆက်ခင်းခဲ့သည်။နန်းသက် ၁၉ နှစ်တွင် နတ်ရွာစံသည်။နတ်ရွာစံလျှင် တူတော်သူ ဗညားဗရူး(ရှင်စောပု၏သားတော်)ထီးနန်းဆက်ခံသည်။
ရွာသာယာရွာ၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်
ရွာသာယာရွာ (Ywartharyar)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်၊ မီးသွေးဘုတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၆၅၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မီးသွေးဘုတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၃၀၄ ဦး၊ မ ၄၂၉၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၆၀၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရှမ်းကုန်းရွာ၊ ခွေးလေး
ရှမ်းကုန်းရွာ၊ ခွေးလေး
အနုတပ္ပပုဂ္ဂလသုတ်
အရဟံဂုဏ်ရှင် သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဂုဏ်ရှင် တစ်ဆူတည်းသော ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်ဖြစ်တော်မူသော ဘုရားရှင်၏ ပရိနိဗ္ဗာန်ဝင်စံတော်မူခြင်းသည် များစွာသော နတ်လူတို့၏ အဖန် ဖန်ပူပန်မှု ဖြစ်ခြင်းငှာဖြစ်၏-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
အဋ္ဌကထာ၌ -စကြာမင်း နတ်ရွာစံခြင်းနှင့် ဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန်ဝင်စံတော်မူခြင်း ခြားနားချက်ကို ဖွင့်ပြထားပါသည်။
ချင်းပြည်နယ်နေ့
၁၉၉၉ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂၀) ရက်နေ့သည် (၅၁) နှစ်မြောက် ချင်းအမျိုးသားနေ့ဖြစ်သကဲ့သို့ (၂၅) နှစ်မြောက် (ငွေရတု) ချင်းပြည်နယ်လည်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၄ဂ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၁၉) ရက်မှ (၂၂) ရက်နေ့အထိ ချင်းပြည်နယ် ဖလမ်းမြို့ ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။ ချင်းအမျိုးသားညီလာခံက ချင်းတောင်တန်းပဒေသရာဇ်စနစ်များဖျက်သိမ်းသည့်အဆိုကို အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး ယင်းနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ (၂၀) ရက်နေ့ကို ချင်းအမျိုးသားနေ့ အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
နယ်ချဲ့လက်အောက်သို့ မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးကျရောက်ခဲ့ပြီးနောက် သူ့ကျွန်မခံလိုသော ချင်းအမျိုးသားများသည် ရရာလက်နက်လူသူစုရုံးကာ အခြားတိုင်းရင်းသားများနှင့်အတူ နယ်ချဲ့အစိုးရကို တွန်းလှန်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြပေသည်။
နယ်ချဲ့အစိုးရသည် တိုင်းရင်းသားအချင်းချင်း စည်းလုံးညီညွတ်မှုမရှိစေရန် ပြည်နယ် ပြည်မ ခွဲခြား၍လည်းကောင်း ၊ တောင်တန်း မြေပြန့် ခွဲခြား၍လည်းကောင်း အုပ်ချုပ်ကာ သွေးခွဲခဲ့ကြသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်း ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းမှ ချင်းမျိုးချစ်လူငယ်များသည် ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်၊ ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်နှင့် ဗမာ့မျိုးချစ်တပ်မတော်တို့တွင် အတူပါဝင်လျက် နယ်ချဲ့အစိုးရကို တွန်းလှန်တိုက်ခိုက်ခြင်းနှင့် ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေးတိုက်ပွဲများတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြသည့်နည်းတူ မြောက်ပိုင်းရှမ်းပြည်နယ်မှ မျိုးချစ်လူငယ်များကလည်း ချင်းတောင်တန်းတွင် လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်နှင့် ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်များ ဖွဲ့စည်းကာ နယ်ချဲ့ အစိုးရနှင့်ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေးတိုက်ပွဲများ၌ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။
မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးဗိသုကာ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးအကြို ပြည်ထောင်စုစည်းလုံးညီညွတ်မှုညီလာခံဖြစ်သည့် ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၁၂) ရက်နေ့တွင် ပင်လုံညီလာခံတွင် အခြားတိုင်းရင်းသားကိုယ်စားလှယ်များနည်းတူ ချင်းအမျိုးသားကိုယ်စားလှယ်များ ပါဝင်တက်ရောက်၍ သဘောတူလက်မှတ် ရေးထိုးခဲ့ကြကာ တိုင်းရင်းသားစည်းလုံး ညီညွတ်မှုကို ရယူခဲ့ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးအတွက် အရေးဆိုရာ ၌ ပါဝင်ခဲ့ကြပေသည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ (၄) ရက် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော် လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီးနောက် ချင်းတောင်တန်းသည် ချင်းဝိသေသတိုင်းအဖြစ် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တိုင်းတစ်တိုင်းဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပြည်တွင်းပြည်ပ သောင်းကျန်းသူများ နှိမ်နင်းရာတွင်လည်း ချင်းအမျိုးသားတို့သည် အခြားပြည်ထောင်စု တိုင်းရင်းသားများနည်းတူ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၃) ရက်နေ့မှ စ၍ ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ်လစ်သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး ယင်းဥပဒေအခန်း၊ (၃၊ ပုဒ်မ ၃၀(ခ) အရ ချင်းဝိသေသတိုင်းကို ချင်းပြည်နယ်ဟု သတ်မှတ်ကာ ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ်လစ် မြန်မာနိုင်ငံတော် ပြည်နယ်တစ်နယ်ဖြစ်လာခဲ့ရာမှာယခင် ချင်းအမျိုးသားနေ့ကို 'ချင်းပြည်နယ်နေ့' ဟု ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ဤသို့ဖြင့် နှစ်စဉ် ဖေဖော်ဝါရီလ (၂၀) ရက်နေ့ကျရောက်တိုင်း ချင်းပြည်နယ်နေ့ကို ကျင်းပလာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း ကဏ္ဍ:နေ့ထူးနေ့မြတ်များ ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်
အဘာဒင်းမြို့
အဘာဒင်းမြို့သည် စကော့တလန်နိုင်ငံတွင် တတိယမြောက် လူဦးရေ အများဆုံးမြို့ ဖြစ်ပြီး ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းတွင် ၂၅ ခုမြောက် လူဦးရေ အများဆုံး ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ ၂ သိန်း ၁ သောင်း ၄၀၀ ခန့် ရှိသည်။
အဗာဒင်းမြို့သည် စကော့တလန်ပြည် အရှေ့ မြောက်ကမ်းခြေပေါ်တွင် တည်ရှိသော ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းမြို့ကြီး တစ်မြို့ ဖြစ်၍ အက်ဒင်ဗာရာမြို့မှ ၉၈ မိုင်၊ လန်ဒန်မြို့မှ ၅၂၈ မိုင်ကွာဝေး သည်။ အဗာဒင်းမြို့သည် ဒွန်းမြစ်နှင့်ဒီးမြစ်တို့ အကြားတွင် ရှိသည်ဟု အကြမ်းအားဖြင့် ပြောဆိုကြသည်။ သို့ရာတွင် မြို့၏ စည်ကားရာရပ်ကွက်တို့မှာ ဒီးမြစ်၏မြောက်ဘက် ဒီးမြစ်ဝအနီးတွင် ရှိပေသည်။
အဗာဒင်းမြို့သည် အလွန်ရှေးကျသော မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်။ ခရစ် ၇ဝဝ ပြည့်နှစ်ခန့်က တည်တောင်ခဲ့သည်ဟု အဆိုရှိ သည်။ သို့သော် ၁၁၇၉ ခုနှစ်တွင်မှ မြို့အဖြစ် ပြဋ္ဌာန်း ကြေညာခဲ့လေသည်။ အဗာဒင်းမြို့မှာ အဗာဒင်းခရိုင်၏ မြို့တော် ဖြစ်ပြီးလျှင် ယခုအခါ စကော့တလန်ပြည်တွင် တတိယ အကြီး ဆုံးမြို့ ဖြစ်လေသည်။ အဗာဒင်းမြို့အနီး ရုဗစ်လောအရပ်နှင့် ဒွန်းမြစ်ဝှမ်းတို့မှ နှမ်းဖတ်ကျောက် အများအပြား တူးဖော် ရရှိသဖြင့် မြို့ပေါ်ရှိ အဆောက်အအုံများစွာတို့ကို နှမ်းဖတ် ကျောက်များဖြင့် ဆောက်လုပ်ရုံမက ယင်းသည့် နှမ်းဖတ် ကျောက်များကို လန်ဒန်စသော မြို့ကြီးများသို့လည်း တင်ပို့ ရောင်းချရသေးသည်။
မြို့မှာ စနစ်တကျ တည်ဆောက်ထားသည့်ပြင် ကျောက် သားဖြင့်ပြီးသော အိုးအိမ်တိုက်တာများကြောင့် သန့်ရှင်းလှပေ သည်။ မိုးရွာပြီးစ အချိန်များတွင် ကျောက်ဖြင့် ဆောက်လုပ် ထားသော အဆောက်အအုံကြီးများမှာ ငွေသားကဲ့သို့ ဖြူဖွေး နေပေတော့သည်။ ထို့ကြောင့် ဤမြို့ကို ပင်လယ်အနီးက ငွေမြို့တော်ကြီး ဟုပင် ခေါ်ကြသေးသည်။
အဗာဒင်းမြို့အနီး၌ ဆာမန်ငါးနှင့် အခြားပင်လယ်ငါးများကို လည်း ရရှိသည်။ နှမ်းဖတ်ကျောက်၊ ငါးစိမ်း၊ ငါးဆားနယ်၊ သိုးမွေးနှင့်သားရေများကို ပြည်တွင်းပြည်ပများသို့ တင်ပို့ရောင်း ချသည်။ မြို့ပတ်ဝန်းကျင်၌ စက္ကူလုပ်ငန်း၊ သစ်လုပ်ငန်း၊ ဘီး လုပ်ငန်းနှင့် အခြားအထည်လုပ်ငန်းများကိုလည်း လုပ်ကိုင်ကြ သည်။ မြို့နယ်တွင် ပြည်တွင်းလုပ်ငန်းများ ထွန်းကားသဖြင့် ဤမြို့ကို ဖူလုံသော မြို့ဟုလည်း ခေါ်စမှတ်ပြုကြသည်။ အဗာဒင်းတက္ကသိုလ်သည် ဗြိတိန်ကျွန်းတွင် ရှေးအကျဆုံး တက္ကသိုလ် ဖြစ်သည်။ ၁၄၉၄ ခုနှစ်တွင် အဗာဒင်း တက္ကသိုလ် ကို ဘုရင့်ကောလိပ်အမည်ဖြင့် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ မာရစ်ရှယ် ကောလိပ်ကျောင်းကိုကား ၁၅၉၃ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်သည်။ ၁၈၆ဝ ပြည့်နှစ်သို့ ရောက်သောအခါ ယင်းကောလိပ်နှစ်ခုကို ပူးပေါင်း၍ တက္ကသိုလ်တစ်ခုတည်းအဖြစ် တည်ထောင်လိုက် သည်။ မာရစ်ရှယ်ကောလိပ်ကျောင်းကို နှမ်းဖတ်ကျောက်ဖြင့် ဆောက်လုပ်ထားရာ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကျောက်ဖြင့် ဆောက်လုပ် ထားသော အဆောက်အအုံကြီးများအနက် ဤ အဆောက်အအုံ မှာ အလှပဆုံးဖြစ်လေသည်။ အဗာဒင်းမြို့ပေါ်ရှိ သဒ္ဒါကျောင်းခေါ် အထက်တန်းကျောင်းမှာလည်း ၁၂၆၂ ခုနှစ်ကစ၍ တည်ထောင်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
အဗာဒင်းမြို့မှာ အနောက်ဘက်ရှိ စကော့တလန်ကုန်းမြင့် ဒေသနှင့် အရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ မြေနိမ့်ပိုင်းတို့အကြားတွင် ရှိရ ကား ကုန်စည်ကူးသန်းမှု ထွန်းကားရာ အချက်အချာ နေရာ လည်း ဖြစ်ပေသည်။
အဗာဒင်းမြို့၏ အကြီးအကျယ်ဆုံးသော ထွက်ကုန်မှာ ငါး ပင်ဖြစ်သည်။ သင်္ဘောဆိပ်များတွင် ငါးဖမ်း သင်္ဘောများကို တွေ့ရှိနိုင်သည်သာမက ဤမြို့၌ ငါးလုပ်ငန်းသုတေသနဌာန များတွင် ဖွင့်လှစ်ထားရှိလေသည်။
အဗာဒင်းမြို့လယ်ကို ယူနီယန်လမ်းမကြီး ဖြတ်သွားသည်။ မြို့တော်ခန်းမကြီး၊ ဈေးသစ်ကြီး၊ အနုပညာပြတိုက်၊ စစ်မော် ကွန်းကျောက်တိုင်၊ ဈေးရှေ့မော်ကွန်းတိုင်နှင့် စိန်မတ်ချာဘုရား ရှိခိုးကျောင်းတို့မှာ ထင်ရှားသော အဆောက်အအုံများ ဖြစ်ကြ သည်။ မြို့နှင့် ငါးမိုင်ခန့်အကွာတွင် လေဆိပ်တစ်ခုရှိသည်။ အဗာဒင်းမြို့သည် ဗြိတိန်ကျွန်း၏ မြောက်ဘက်အပိုင်းတွင် ရှိသော်လည်း နွေရာသီ၌ ညဉ့် ၁ဝ နာရီကျော် အထိ နေရောင် ကို တွေ့မြင်ရလေသည်။ လန်ဒန်မြို့ထက် တစ်နာရီ ၁၅ မိနစ် ခန့် နေကို ပို၍မြင်ရသည်။ တစ်နှစ်အတွင်း နာရီပေါင်း ၁၄၁၁ နာရီမျှ နေကို မြင်ရလေသည်။ ထိုကြောင့် နွေရာသီ၌ အထူး လှပသော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်လေသည်။ ပတ်ဝန်းကျင်မှာလည်း တောပန်း တောင်ပန်းများဖြင့် ဝေဆာတင့်တယ်လှပေသည်။ ကောင်းလှရကား နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ခရီးသည်များ လာရောက် လည်ပတ်လေ့ရှိကြသည်။၁၉၇၁ ခုနှစ် ခန့်မှန်းခြေစာရင်းအရ အဗာဒင်းမြို့၌ လူဦးရေ ၁၈၁၇၈၅ ယောက်ရှိသည်။
ယန်ဇီမြစ်
ယန်ဇီမြစ် (揚子江) သည် အာရှတိုက်တွင် အရှည်လျားဆုံးနှင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် တတိယမြောက် အရှည်လျားဆုံး မြစ်တစ်စင်းဖြစ်သည်။ ယန်ဇီမြစ်ကို တရုတ်အသိုင်းအဝိုင်းတွင် ချန်ကျန်း (ရှည်လျားသောမြစ်, 長江) ဟု အဓိက ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲလေ့ရှိသည်။ ၆၃၀၀ ကီလိုမီတာ (၃၉၁၅ မိုင်) ရှည်လျားသည့် ယန်ဇီမြစ်သည် တရုတ်ပြည် အနောက်ပိုင်းဒေသ တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်ရှိ ရေခဲမြစ်များမှ မြစ်ဖျားခံကာ အရှေ့ဘက်သို့ ဦးတည်၍ အနောက်တောင်ပိုင်း၊ အလယ်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်းဒေသများကို ဖြတ်သန်းပြီး ရှန်ဟိုင်းမြို့၌ အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။ မြစ်ဝါမြစ်နည်းတူ ယန်ဇီမြစ်သည် တရုတ်သမိုင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် စီးပွားရေးတွင် အရေးပါသည့် မြစ်တစ်စင်းဖြစ်သည်။
တိဗက်ပြည် ကွန်လွန်တောင်တန်းတွင် မြစ်ဖျားခံပြီးလျှင် ယူနန်၊ ဆီချွမ်၊ ဟူပေ၊ ဟူနန်၊ ကျိယန်ဆီ၊ အန်ဟွီပြည်နယ်များကို ဖြတ်သန်း၍ ပင်လယ်ဝါထဲသို့ စီးဝင်လေသည်။ မြစ်အောက်ပိုင်းလောက် ၌သာ ယန်ဆီမြစ် (ယန်ဆီကျန်)ဟု အမည်တွင်၍ ကျန်အပိုင်း များ၌ အမည်အမျိုးမျိုး ရှိလေသည်။ ယန်ဆီမြစ်သည် တရုတ် နိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းကို အနောက်ဘက်မှ အရှေ့ဘက်သို့ ဖြတ်၍ စီးဆင်းသဖြင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ် ရေးအတွက် အလွန်အရေးပါ အရာရောက်ပေသည်။ ယန်ဆီမြစ် နှင့်တကွ ယင်း၏ မြစ်လက်တက်များတို့ ဖြတ်သန်းစီးဆင်း သော မြစ်ဝှမ်းဒေသမှာ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၇ဝဝဝဝဝ နီးပါး မျှ ရှိသည်။
ယန်ဆီမြစ်သည် မိုင် ၃ဝ မှ မိုင် ၄ဝ အထိ ကျယ်၏။ ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောများသည် မြစ်ဝအနီး၌ တည်ရှိသော ရှန်ဟိုင်းမြို့မှ အထက်သို့ မိုင် ၆၂ဝ ခန့် ဝေးသော ဟန်ကောင် မြို့အထိ ဆန်တက်နိုင်သည်။ တစ်ဖန် ဟန်ကောင်မြို့မှ မြစ်တွင်း ခုတ်မောင်းသောသင်္ဘောဖြင့် အထက်သို့ မိုင် ၅ဝဝ ခန့် သွား ရောက်နိုင်သေးသည်။ အီချန်မြို့ အထက်ပိုင်း၌မူကား မြစ်ကြောင်းသည် ရေစီးသန်၍ ချောက်ကြီးများ ရှိခြင်းကြောင့် လှေငယ် တက်စင်းများဖြင့်သာ သွားလာနိုင်လေသည်။
ယန်ဆီမြစ်ဖျားခံရာ ဒေသသည် မြင့်မားသော တောင် တန်းများဖြစ်သောကြောင့် ရေစီးအလွန်သန်၍ မြစ်ကမ်းပါးများ သည်လည်း မြင့်သည်။ မြစ်အောက်ပိုင်းတွင်မူ ရေစီးနှေး၍ နုံးထူသည်။ မြစ်တစ်လျှောက်၌ အိုင်များရှိရာ၊ မြစ်ရေလျှံသော အချိန်ကာလတွင် ဟွန်ဟိုမြစ်လောက် လယ်ယာအိမ်ခြေ အပျက်အစီးမများချေ။ မြစ်အတွင်း လှေများပေါ်၌၎င်း၊ မြစ်ဝှမ်း တစ်လျှောက်၌၎င်း တရုတ်အမျိုးသား မြောက်မြားစွာ နေထိုင်ကြ သည်။ ယန်ဆီမြစ်ဝှမ်းတွင် ပိုးမွေးမြူခြင်း၊ ဆန်စပါး၊ ဝါနှင့် လက်ဖက်ပင်စိုက်ပျိုးခြင်းလုပ်ငန်းများကို အကြီးအကျယ် လုပ် ကိုင်ကြ၏။
ယန်ဆီမြစ်တစ်လျှောက်ရှိ ထင်ရှားသောမြို့များမှ ရှန်ဟိုင်းမြို့၊ နန်းကင်းမြို့၊ ကျူကျန်မြို့၊ အန်ကင်းမြို့၊ ဟန်ကောင်မြို့၊ ဝူချန်မြို့၊ အီချန်မြို့နှင့် ချုန်ကင်းမြို့များ ဖြစ်လေသည်။
မဟာ ဘယ်ရီယာ သန္တာကျောက်တန်းကြီး
မဟာ ဘယ်ရီယာ သန္တာကျောက်တန်းကြီး (Great Barrier Reef) သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးသော သန္တာကျောက်တန်းကြီးဖြစ်သည်။ သန္တာကျောက်တန်းပေါင်း ၂၉၀၀ ကျော်နှင့် မိုင်ပေါင်း ၁၆၀၀ (ကီလိုမီတာ ၁၆၀၀) မျှ ရှည်လျားသော ဒေသတွင် ဖြန့်ကျက်တည်ရှိနေသော သန္တာကျွန်းပေါင်း ၉၀၀ ကျော် ပါဝင်ပြီး ဧရိယာ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၁၃၃,၀၀၀ မိုင် (၃၄၄,၀၀၀ စတုရန်း ကီလိုမီတာ) မျှ ကျယ်ဝန်းသည်။ သန္တာကျောက်တန်းကြီးသည် ဩစတေးလျနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်း ကွင်းစလန်ပြည်နယ်၏ ကမ်းလွန် သန္တာပင်လယ်တွင် တည်ရှိသည်။
မဟာ ဘယ်ရီယာ သန္တာကျောက်တန်းကြီးကို အာကာသမှပင် တွေ့မြင်နိုင်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် သက်ရှိတို့ ဆောက်လုပ်သော အကြီးဆုံးသော တည်ဆောက်မှု ဖြစ်သည်။ ထိုသန္တာကျောက်တန်းကြီးကို ဘီလီယံပေါင်း မြောက်မြားစွာသော ကိုရယ်လ် ပေါ်လစ်ပ် (coral polyps) ခေါ် သန္တာကောင် ကလေးများက တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာတွင် သက်ရှိပေါင်း မြောက်မြားစွာတို့ နေထိုင်ရန် အထောက်အကူဖြစ်ပြီး ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် ယူနက်စကိုမှ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ အဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ စီအင်န်အင်န် သတင်းဌာနမှ ထိုနေရာကို ကမ္ဘာ့ သဘာဝ အံ့ဖွယ် ခုနစ်ပါး စာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ကွင်းစလန်း အမျိုးသား ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အဖွဲ့မှ ကွင်းစလန်းပြည်နယ်၏ သင်္ကေတအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
Electropunk
Electropunk သည် အီလက်ထရွန်းနစ် ဂီတနှင့် ပန့်ခ် ဂီတ ကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဂီတအမျိုးအစားတစ်ခုဖြစ်သည်။
ဝိသေသလက္ခဏာ
Punk rock ၏ဂီတအရင်းအမြစ်တွင် ဂီတာများကို ကြီးမားစွာ လွှမ်းမိုးအသုံးပြုသော်လည်း synthesizer များကိုလည်း အသုံးပြုသည်။ သို့သော် အလွန်ရှားပါးသည်။ အထူးသဖြင့် အမေရိကတွင် punk ဂီတသမားများသည် punk ဂီတကိုဖန်တီးရန် synthesizer (သို့) ကီးဘုတ်များကို အအသုံးပြုကြသည်။ ဂီတာအစားအသုံးပြုကြသည်။ punk ဂီတထဲတွင် ကျိုးကြောင်းဆင်ခြင်၍ ဂီတာများအစား အသုံးပြုထားစဉ်တွင် synthesizer ကို အခြေခံခြင်းကို အသိအမှတ်ပြုလာကြသည်။ punk rock မျိုးခွဲများသည် နှစ်များစွာကြာလာသောအခါ စုဝေးထားသော အမျိုးအစားမျာကို အသိအမှတ်ပြုလာကြသည်။
သမိုင်းကြောင်း
၁၉၇၅တွင် Suicide, ၁၉၇၉ ဩဂုတ်လ ၉ရက်တွင် The Units၊ ၁၉၇၉ အောက်တိုဘာတွင် Pere Uba တီးဝိုင်းတို့သည် electronic ဂီတ synthesizer များကို အသုံးပြုလာကြသည်။ The Screamer တီးဝိုင်း (၁၉၇၇) သည်လည်း အစောပိုင်း synthpunk မှတ်တမ်းတင်ရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ The Units တီးဝိုင်းသည် ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် The San Francisco Examiner နေ့စဉ်သတင်းစာတွင် "ကီးဘုတ်များ တီးခတ်နေသော punk များ" ဆောင်းပါးတွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်။ The Screamers သည် ၁၉၇၈တွင် Los Angeles Times နေ့စဉ်သတင်းစာ၏ techno-punk ဆောင်းပါးတွင်ပါဝင်ခဲ့ သည်။ သို့သော် အမျိုးအစားအမည်ကို မတည်ထောင်ရသေးပေ။ မည်သို့ပင်ဆိုစေ USA တွင် အနုပညာတီးဝိုင်းများ(သို့) အနုပညာမှတ်တမ်း label ပြောင်းရွှေ့စဉ် The Units တီးဝိုင်းသည် The Prodigy နှင့် Chemical Brothers တို့၏ အစောပိုင်းအလုပ်များကို ပြင်းထန်စွာ စမ်းသပ်လေ့လာခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းနှစ်များတွင် Minimal Man ၏ She Was A Visitors နှင့် Enstuction ၏ Keep Out of My Body Bag တို့ဖြန့်ချိခဲ့သည်။ Harrisburg, Pennysylvania မှ Billy Synthနှင့် the Janitors(၁၉၇၈-၁၉၈၂) တို့သည် ARP Odyssey analog synthesizer များကို punk ဂီတထဲသို့ တိုက်ရိုက်ထည့်သုံးခဲ့သည်။
သက္ကယ်ပြင်ရွာ၊ ခူး
သက္ကယ်ပြင်ရွာ၊ ခူး
ပရိုဂရမ်းမင်းမျိုးဆက်
alt=Java programming code Simple|thumb|Simple Java Programming Code
ပရိုဂရမ်းမင်းဘာသာစကားများကို ပရိုဂရမ်းမင်းဘာသာစကားမျိုးဆက်များစွာ ခွဲခြားထားသည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ဤအမျိုးအစားခွဲခြားမှုသည် ပရိုဂရမ်စတိုင်လ်များတိုးတက်လာခြင်းကိုညွှန်ပြရန် အသုံးပြုခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းအရေးအသားများသည် အဓိပ္ပာယ်များကိုအနည်းငယ်ပြန်လည်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
မျိုးဆက်
ပရိုဂရမ်းမင်းဘာသာစကားမျိုးဆက်နဲ့ ပတ်သက်ပြီးတော့ ပရိုဂရမ်းမင်းကို စတင်သင်တဲ့သူတွေ တော်တော်များများ သိထားသင့်ပါတယ်။ မသိလို့ ဘာဖြစ်လည်းဆိုတော့ ဘာမှတော့မဖြစ်ပါဘူး။ သိထားတော့ လက်ရှိကိုယ်သုံးနေတာ ဘယ်မျိုးဆက်ကို ရောက်နေပြီလဲ။ ဒီမျိုးဆက်မတိုင်ခင်က ဘယ်ဘာသာစကားတွေ ရှိခဲ့လဲ။ အခု ကိုယ်လေ့လာနေတာက ဘယ်မျိုးဆက်လဲ။ စတာတွေကို သိရှိနိုင်ပါတယ်။
First Generation Language ( 1GL )
1950 မတိုင်ခင်က UNIVAC I နဲ့ IBM 701 တို့ဟာ ပထမဆုံး machine language program လို့ ဆိုလို့ရပါတယ်။ သို့ပေမယ့် 1GL ဟာ လျင်မြန်စွာ ကုန်ဆုံးသွားပြီး 2GL ကို ကူးပြောင်းလာခဲ့ပါတယ်။
Second Generation Language ( 2GL )
2GL ကတော့ လူသိများတဲ့ assembly language သို့မဟုတ် assembler ပေါ့။ assembler ကတော့ အခုထက်ထိတော့ အချို့နေရာတွေမှာ အသုံးချနေဆဲပါပဲ။
Third Generation Language ( 3GL )
အဲဒီနောက်ပိုင်းမှာတော့ 3GL တွေ ဖြစ်တဲ့ FORTRAN, LISP, COBOL တွေ ထွက်ခဲ့ပါတယ်။ 3GL ဟာ ပိုမို ရေးသားရ လွယ်ကူလာပြီး အရင်တုန်းက machine code တွေနဲ့ မတူညီတော့ပါဘူး။ 3GL ဟာ general use အနေနဲ့ အသုံးချလာနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ 3GL နဲ့ အတူတူ general purpos language တွေကိုလည်း ပေါ်ထွက်လာခဲ့ပါတယ်။
C language ကို 1969 နဲ့ 1973 ကြားမှာ developed လုပ်ခဲ့ပြီးတော့ အခုအချိန်ထိ popular ဖြစ်နေသေးတဲ့ langauge တစ်ခုပါ။ C ကို ထပ်ပြီးတော့ version အသစ်တိုးကာ 1980 မှာ C++ ကို ထုတ်ခဲ့ပါတယ်။ C++ က object-oriented နဲ့system programming တွေ ပါဝင်လာပါတယ်။
Third Generation နဲ့ အတူ လက်ရှိ အသုံးပြုနေတဲ့ general purpose programming language တွေကတော့ PHP, ASP, C, C++, Java, Javascript, Perl, Python, Pascal, Fortran တို့ ဖြစ်ပြီး သူတို့ဟာလည်း Third generation Language တွေပါပဲ။
Fourth Generation Language ( 4GL )
Fourth generation language ကိုတော့ စီးပွားရေးဆိုင်ရာ business software တွေအတွက် ရည်ရွယ်ပြီး ဖန်တီးခဲ့ကြပါတယ်။ အချို့ 3GL ဟာ 4GL ထဲမှာ General Use အနေနဲ့ ပါဝင်လာပါတယ်။
Fifth Generation Language ( 5GL )
5GL ကတော့ အဓိကအားဖြင့် programmer မလိုပဲနဲ့ program တွေကို တည်ဆောက်ဖို့အတွက် ရည်ရွယ်ထားတာပါ။ 5GL တွေကို အဓိကအားဖြင့် Artificial Intelligence research တွေ မှာ အဓိက အသုံးပြုပါတယ်။ Prolog, OPS5, Mercury တို့က 5GL example တွေပေါ့။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပရိုဂရမ်းမင်း
စံဂိုးတောင်ရွာ
စံဂိုးတောင်ရွာ
ဉာဏ (ကျေးရွာ)
ဉာဏ
အနေကဓာတုပဋိဝေဓသုတ်
အရဟံဂုဏ်ရှင်, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဂုဏ်ရှင် တစ်ဆူတည်းသော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်တော်မူသော ဘုရားရှင်ပွင့်တော်မူလာခြင်းသည် များစွာသော (၁၈)ပါးသောဓာတ်တို့ကို ထိုးထွင်း၍ သိမြင်ရန်ဖြစ်၏-ဟု ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
(အဘိ၊ဝိ။၃၂၉။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၃၈။)
မွန်တုန်းရှောင်ရွာ၊ လဟယ်မြို့နယ်
မွန်တုန်းရှောင်ရွာ (Muntoneshaung)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ လဟယ်မြို့နယ်၊ မော်ဖွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၈၀၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မော်ဖွန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၅၃ ဦး၊ မ ၄၀၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၆၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လဟယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မီးသွေးကုန်းရွာ၊ ခွေးလေး
မီးသွေးကုန်းရွာ၊ ခွေးလေး
ဟင်းခွက်ကုံးရွာ၊ ထီးလင်းမြို့နယ်
ဟင်းခွက်ကုံးရွာ (Hinkhwetkone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ဂန့်ဂေါခရိုင်၊ ထီးလင်းမြို့နယ်၊ ဟင်းခွက်ကုံးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၉၃၀၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟင်းခွက်ကုံးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၈ ဦး၊ မ ၁၆၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၉၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ထီးလင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကောင်ဂျာယန်ရွာ၊ မိုးမောက်မြို့နယ်
ကောင်ဂျာယန်ရွာ(Kawngjaryang)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မိုးမောက်မြို့နယ်၊ စိန်လုံကဂျီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၆၉၁၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဗညားကျန်းထော
ဗညားဗရူးအားသတ်ဖြတ်နန်းချပြီး ဗညားကျန်းထောနန်းတက်သည်။ ဗညားဓမ္မရာဇာ ၏ သားတော်ဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်။ နန်းသက်၅နှစ် တွင် ဝမ်းကွဲညီနောင်ဖြစ်သူ လိပ်မွတ်ထောကလုပ်ကြံသဖြင့် ကံကုန်သည်။ ၎င်းနောက်တွင် လိပ်မွတ်ထော ဟံသာ၀တီ နန်းကိုသိမ်းပိုက်စိုးစံသည်။၎င်းလက်ထက်တွင် ရွှေတိဂုံ စေတီတော်ကို ဉာဏ်တော်တိုးမြှင့်ပူဇော်ရာ ဉာဏ်တော် ၂၁၆ - တောင်၊ ၂ - မိုက်၊ ၅ - သစ်အထိသာ ပြီးသည်။
အရဟတ္တဖလသစ္ဆိကိရိယသုတ်
အရဟံဂုဏ်ရှင်, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဂုဏ်ရှင် တထာဂတဖြစ်တော်မူသော ဘုရားရှင်၏ ထင်ရှားစွာ ဖြစ်ပွင့်တော်မူခြင်းသည် အရဟတ္တဖိုလ်ကို ကိုယ်ထိလက်ရောက် မျက်မှောက်ပြုခြင်းငှာ ဖြစ်၏-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
သင်တန်းရွှေရွာ၊ ခူး
သင်တန်းရွှေရွာ၊ ခူး
ထုံးဘိုကုန်းရွာ၊ ဝက်လက်မြို့နယ်
ထုံးဘိုကုန်းရွာ (Htonebokone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဝက်လက်မြို့နယ်၊ ရှားကွဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၈၃၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝက်လက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထွာရေကျော်ရွာ၊ ခွေးလေး
ထွာရေကျော်ရွာ၊ ခွေးလေး
ပင်တလဲ (နောက်)ရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
ပင်တလဲ (နောက်)ရွာ (Pintale (West))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ စင်းတောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၃၅၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စင်းတောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၃၇၈ ဦး၊ မ ၄၃၈၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၇၆၆ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရှပ်ရှားတောင်ရွာ
ရှပ်ရှားတောင်ရွာ
ရွှေနံသာစံပြ
ရွှေနံသာစံပြ
ဘော်ရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
ဘော်ရွာ(Baw)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ခန်တိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၆၃၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခန်တိုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၁ ဦး၊ မ ၁၃၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၉ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စတုပဋိသမ္ဘိဒသစ္ဆိကိရိယပုဂ္ဂလသုတ်
အရဟံဂုဏ်ရှင် သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဂုဏ်ရှင် တထာဂတဖြစ်တော်မူသော ဘုရား၏ ထင်ရှားစွာ ဖြစ်ပွင့်တော်မူခြင်းသည် အတ္ထ, ဓမ္မ, နိရုတ္တိနှင့် ပဋိဘာန-ဟူသော လောကီ, လောကုတ္တရာ ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်လေးတန်ကို ကိုယ်ထိလက်ရောက် မျက်မှောက်ပြုနိုင်ရန်ဖြစ်၏-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
လိပ်မွတ်ထော
ဗညားကျန်းထော အားလုပ်ကြံပြီးလျှင် ဗညားရံ ၏သားဖြစ်သူ လိပ်မွတ်ထော နန်းတက်သည်။လိပ်မွတ်ထော၏မိခင်သည် အင်းဝမင်းသမီးဖြစ်သောကြောင့် လိပ်မွတ်ထောသည် အင်းဝဘက်သို့ ယိမ်းသောဘုရင်ဖြစ်သည်ဆိုကာ မင်းကျင့်တရားနှင့်မညီဟူသော စွပ်စွဲချက်ဖြင့် ၇ လအကြာတွင် မူးမတ်များက လုပ်ကြံနန်းချပြီး အင်း၀မှ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာသည့် ရာဇာဓိရာဇ်၏ သမီးတော် ရှင်စောပုအား ဗညားထောဝ် ဘွဲ့ဖြင့်ဟံသာ၀တီနန်းကို စိုးစံရန် တင်မြောက်ကြသည်။
မြဝတီခရိုင်
မြဝတီခရိုင် (Myawaddy District) သည် ကရင်ပြည်နယ်တွင် ပါဝင်သောခရိုင်ဖြစ်သည်။ ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ မြဝတီမြို့ဖြစ်သည်။
ပါဝင်​သောမြို့နယ်များ
မြဝတီခရိုင်တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်များနှင့် မြို့များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း
၁၉၄၅ခုနှစ်တွင် မြဝတီမြို့သည် တရုတ်ဖြူများ၏ သိမ်းပိုက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာ့တပ်မတော်မှ ပြန်လည်တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့ရသည်။ မြဝတီမြို့နယ်သည် ဘားအံခရိုင်၊ ကော့ကရိတ်နယ်တွင်ပါဝင်ခဲ့သော မြို့နယ်ဖြစ်သည်။ ကော့ကရိတ်နယ်တွင် ကော့ကရိတ်၊ ကြာအင်း၊ မြဝတီဟူ၍ မြို့နယ်(၃)ခု ပါဝင်သည်။၁၉၉၅ခုနှစ် စက်တင်ဘာ (၁၉)ရက်နေ့တွင် မြဝတီမြို့နယ်အား မြဝတီခရိုင်အဖြစ် တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
တည်နေရာနှင့်အကျယ်အဝန်း
မြဝတီခရိုင်သည် ကရင်ပြည်နယ်၏ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိကာ မြန်မာ-ထိုင်း နယ်စပ်အဖြစ် ရှိနေသည်။၁၂၁၀.၈၅၆ စတုရန်းမိုင်ကျယ်ဝန်းကာ အရှေ့မှအနောက်သို့ (၃၁)မိုင်၊ တောင်မှမြောက်သို့ (၇၃)မိုင် ရှည်လျားသည်။
နယ်နိမိတ်
မြောက်ဘက်တွင် ဘားအံခရိုင်နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ တက်ခ်ပြည်နယ်၊ အရှေ့ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ တက်ခ်ပြည်နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် ဘားအံခရိုင်နှင့် ကော့ကရိတ်ခရိုင်တို့ တည်ရှိသည်။ ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် ကုန်းကြောင်း (၆၈)မိုင်၊ ရေကြောင်း (၁၁၈)မိုင် နယ်နိမိတ် ထိစပ်လျက်ရှိသည်။
ရေဆင်း
မြဝတီခရိုင်အတွင်း မဲကုလားရွာအနီးတွင် တောင်မှမြောက်သို့စီးသော ဂေါ်လီချောင်း၊ အနောက်မှအရှေ့သို့စီးသော မဲကုလားမြစ်တို့ပေါင်းဆုံ၍ သောင်းရင်းမြစ် ဖြစ်ပေါ်လာကာ မြန်မာ-ထိုင်း နယ်နိမိတ်အဖြစ် စီးဆင်းနေသည်။ မဲကနယ်ချောင်း၊ မဲပလဲ့ချောင်း၊ သင်္ဃန်းညီနောင်ချောင်းတို့မှာ ထင်ရှားသည်။
လူဦးရေ
၂၀၁၄သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြဝတီခရိုင်တွင် လူဦးရေ ၂၁၀,၅၄၀ ဦးရှိကာ အမျိုးသား ၁၀၇,၆၀၇ဦး၊ အမျိုးသမီး ၁၀၂,၉၃၃ဦးဖြစ်သည်။ ကရင်ပြည်နယ်ရှိ ခရိုင်(၄)ခုတွင် တတိယမြောက် လူဦးရေအများဆုံးဖြစ်သည်။ မြို့ပြတွင် ၁၁၆,၅၈၀ဦးနေထိုင်ကာ မြို့ပြနေရာခိုင်နှုန်းမှာ ၅၅.၄ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။ကရင်လူမျိုးများနှင့် ဗမာလူမျိုးများ အများဆုံးနေထိုင်ကြသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာကို အများဆုံး ကိုးကွယ်ကြသည်။
စီးပွားရေး
မြဝတီခရိုင်သည် ကရင်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ စီးပွားရေးကောင်းမွန်သော ခရိုင်တစ်ခူဖြစ်သည်။ ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာ မြဝတီမြို့မှာ အရေးပါသော နယ်စပ်မြို့ဖြစ်သဖြင့် ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားမှုများဖြင့် စည်ကားသည်။ ထိုင်း-မြန်မာ ချစ်ကြည်ရေးတံတားများ၊ နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးစခန်းများ စသည်တို့လည်းတည်ရှိသည်။ ဒေသခံများသည် စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းကို အဓိကလုပ်ကိုင်ကြသည်။ ဆန်စပါး၊ အစေ့ထုတ်ပြောင်း၊ ပဲတီစိမ်းတို့ကို အဓိကစိုက်ပျိုးကာ ထိုင်းနိုင်ငံသို့ အများဆုံးတင်ပို့သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံဘက်ခြမ်းရှိ မဲဆောက်မြို့သို့ သွားရောက်လည်ပတ်သည့် မြဝတီ-မဲဆောက်ခရီးစဉ်များကြောင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများလည်းရှိသည်။
ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး
မြဝတီခရိုင်သည် မော်တော်ကားလမ်းများဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ အာရှနိုင်ငံများကို ဆက်သွယ်ထားသည့် အာရှအဝေးပြေးလမ်းမကြီး (၁)မှာ မြန်မာနိုင်ငံ၌ မြဝတီမြို့တွင် အစပြုသည်။ မြဝတီမြို့တွင် ထိုင်း-မြန်မာ ချစ်ကြည်ရေးတံတား အမှတ်(၁)နှင့် အမှတ်(၂)တို့ရှိသည်။ မြဝတီမြို့မှ ရန်ကုန်၊ မန္တလေး၊ နေပြည်တော်၊ တောင်ကြီး၊ မုံရွာ၊ သထုံ၊ တောင်ငူ စသည့်မြို့များသို့ အဝေးပြေးယာဉ်များဖြင့် တိုက်ရိုက်သွားရောက်နိုင်သည်။
ပညာရေး
၂၀၁၄သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြဝတီခရိုင်တွင် အသက်(၁၅)နှစ်နှင့်အထက် စာတတ်မြောက်နှုန်းမှာ ၈၁.၁ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။
ကျန်းမာရေး
မြဝတီခရိုင်တွင် ကုတင်(၁၀၀)ဆံ့ ခရိုင်ဆေးရုံ၊ (၁၆)ကုတင်ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ (၃)ရုံတို့ တည်ရှိသည်။
ဂျော့ဂျ် ဘရန့်ဒ်
ဂျော့ဂျ် ဘရန့်ဒ် (Georg Brandt) သည် ဆွီဒင် ဓာတုဗေဒပညာရှင်၊ တွင်းထွက်ဓာတ်သတ္တုပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်၍ ၁၇၃၅ ဝန်းကျင်ခန့်တွင် ကိုဘော့ (ဒြပ်စင်)ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိသူဖြစ်သည်။ ရှေးခေတ်အချိန်များတွင် မသိရှိခဲ့ကြသည့် သတ္တုတစ်မျိုးကို ပထမဆုံး တွေ့ရှိသူဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွီဒင် ဓာတုဗေဒပညာရှင်များ
သိန္ဓုမြစ်
သိန္ဓုမြစ်သည် ပါကစ္စတန်နိုင်ငံကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသော အဓိက မြစ်တစ်စင်းဖြစ်ပြီး တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့ကို သည်း ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသည်။
သိန္ဓုမြစ်သည် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်ပိုင်း တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်ဒေသ တိဘက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသရှိ မန်ဆာရိုဗာကန်၏ ဝန်းကျင်မှ မြစ်ဖျားခံ ပြီး ဂျမ်မူး နှင့် ကက်ရှမီးယားပြည်နယ် လာဒက်ရှ် ဒေသကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းကာ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းဒေသမှ စတင်၍ နိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်သည်။ ထို့နောက် ပါကစ္စတန် တစ်နိုင်ငံလုံးအား မြောက်မှတောင်သို့ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းပြီး အာရပ်ပင်လယ်အတွင်းသို့ ကရာချိမြို့ အနီးတွင် စီးဝင်သည်။ မြစ်၏ စုစုပေါင်း အရှည်မှာ ၁၉၈၀ မိုင် (၃၁၈၀ ကီလိုမီတာ) မျှ ဖြစ်ပြီး ပါကစ္စတန်နိုင်ငံတွင် အရှည်ဆုံးမြစ် ဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာ့မြစ်ကြီးတစ်မြစ်ဖြစ်သော သိန္ဓုမြစ်သည် ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးမြစ်ကြီးဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယကျွန်းဆွယ်ကြီးတစ်ခုလုံး၏ အဓိကမြစ်ကြီး သုံးသွယ်အနက် တစ်ခုအပါအဝင်လည်း ဖြစ်သည်။ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ၌ တည်ရှိ၍ ထိုနိုင်ငံ၏ အသက်သွေးကြောမကြီးသဖွယ် အရေးပါလှသော မြစ်ကြီး ဖြစ်ပေသည်။
သိန္ဓုမြစ်ကြီး၏အလျားသည် မိုင်ပေါင်း ၁၉ဝဝ ကျော်ခန့်ရှိ၍ ယင်း၏ ရေဆင်းဒေသအကျယ်အဝန်းသည် စတုရန်း မိုင် ၃၆ဝဝဝဝ ကျော်သည်။ တောင်ဘက်သို့ အာရေဗျပင်လယ် (အိန္ဒိသမုဒ္ဒရာ)အတွင်း စီးဆင်းရာ၌ အိန္ဒုမြစ်ကြီးသည် ရှုမငြီးဖွယ်ရာ တင့်တယ်ခန့်ညားသော တောတောင်စိမ့်စမ်း ရှုခင်းသာများကိုလည်းကောင်း၊ ပူပြင်းခြောက်သွေ့သော သဲကန္တာရပိုင်းကို လည်းကောင်း၊ စိုက်ခင်းပျိုးခင်းတို့ဖြင့်ဝေဆာသော ဆည်မြောင်း ဒေသများကိုလည်းကောင်း အဆင့်ဆင့် ဖြတ်ကျော်ခဲ့သည်။ ထိုမြစ်ကြီးအတွင်းသို့ စီးဝင်သော မြစ်လက်တက်ကြီးငယ် အများအပြားရှိသည့်အနက် ဂျေလမ်၊ ချီနဗ်၊ ရာဗီ၊ ဗိအတ်နှင့် ဆပ်တလက်မြစ်တို့သည် အဓိကမြစ်ကြီးများဖြစ်သည်။ ယင်းတို့သည်လည်း ဟိမဝန္တာတောင်တန်း၌ပင် မြစ်ဖျားခံကြသည်။ သိန္ဓုမြစ်သည် မြစ်ဖျားပိုင်းတွင် ဟိမဝန္တာတောင်တန်း ၏ မြောက်ဘက်တောင်ခြေရင်းတစ်လျှောက် အနောက်မြောက် ယွန်းယွန်း စီးလာပြီးနောက် ကသ္မီရပြည်နယ်ထဲသို့ဝင်သည်။ မြစ်ဝှမ်းကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်ဖြင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်ကို ဖြတ် သန်းလာခဲ့သော ထိုမြစ်ကြီးသည် ကသ္မီရနယ်နိမိတ်ကို ဖြတ်ကျော်ပြီးနောက်တွင် အကျယ် ၁ဝ မိုင်၊ အမြင့်ပေ ၆ဝဝဝ ခန့် ရှိသော ချောက်ကမ်းပါးကြီးတစ်ခုကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းရသည်။ ထို့နောက် ကာရာကိုရမ်တောင်တန်းနှင့် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းအကြား တစ်လျှောက် စကာဒူးမြို့အရောက်စီးလာပြီးလျှင် ဟာရာမော့တောင်တန်းကိုဖြတ်သန်း၍ ပေ ၁ဝဝဝဝ နက်သောချောက် ကမ်းပါးကိုဖြစ်ပေါ်စေပြီးနောက် အနောက်ဘက်သို့ မြစ်ကြောင်းပြောင်းသည်။
ကသ္မီရပြည်နယ်၏ အရှေ့ဘက်နယ်ခြားခရိုင် လဒက်၏ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်သော လေးမြို့၏အောက်ဘက်တွင် ဇန်စကာ ခေါ် မြစ်လက်တက်တစ်ခုစီးဝင်သည်။ ထို့နောက် ဒရတ်မြစ်သည်လည်းကောင်း၊ ဗလစ္စတန်မြစ်သည်လည်းကောင်း စီးဝင်သည်။ ထိုနေရာ၌ပင် ကာရာကိုရမ်တောင်တန်းမှ ရေခဲမြစ် တစ်မြစ်ဖြစ်သော ဂီလဂစ်မြစ်သည် သိန္ဓုမြစ်အတွင်းသို့ လကျာ်ဘက်ကမ်းမှ စီးဝင်သည်။ ထိုမြစ်နှစ်မြစ် ပေါင်းဆုံသည့်အရပ်တွင် မြေပြင်အမြင့်သည် ပေ ၄ဝဝဝ ခန့်သာရှိလေသည်။ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းဒေသမှ အိန္ဒုမြစ်အတွင်းစီးဝင်သော မြစ်လက်တက်များအနက် ဂီလဂစ်သည် အကြီးဆုံးမြစ်ဖြစ်သည်။ အိန္ဒုမြစ်သည် ဂီလဂစ်မြစ်နှင့် ပေါင်းဆုံ၍ မိုင် ၁ဝဝ ခန့် ဆက်လက်စီးဆင်းလာပြီးနောက် အနောက်တောင်ဘက်သို့ ရုတ်တရက်မြစ်ကြောင်းပြောင်းလိုက်သည်။ ယင်းသို့မြစ်ကြောင်း ပြောင်း၍ မိုင် ၁၈ဝ ခန့် စီးဆင်းခဲ့ပြီးနောက်တွင်မူ တောင်တန်း တောင်ကုန်းဒေသကို လွန်မြောက်ကာ မြေနိမ့်ပိုင်းသို့ ဆင်းသက်လေသည်။
ကံလွင် (တောင်)ရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သိန္ဓုမြစ်
မြစ်၏အထက်ပိုင်းတွင် ကြိုးတံတား၊ ကြိမ်တံတား အနည်းငယ်ရှိသည်။ လေးမြို့တွင် သစ်သား မြစ်ကူးတံတား တစ်ခုရှိသည်။ အိန္ဒုမြစ်သည် မြေနိမ့်ပိုင်းသို့ဆင်း၍ ပန်ဂျပ်ပြည်နယ်အတွင်းသို့ ရောက်လာသောအခါ ယခင်က ဗြိတိသျှ ခံတပ်မြို့ဖြစ်ခဲ့သော အတော့မြို့၏အောက်ဘက်တွင် မီးရထားတံတားတစ်ခုက မြစ်ကိုဖြတ်ကျော်ထားသည်။ ထိုတံတားသည် ကရာချိ-ပက်ရှဝါ မီးရထားလမ်း၏ တံတားဖြစ်သည်။ သိန္ဓုမြစ်ပေါ်ရှိ အကောင်းဆုံးမြစ်ကူးတံတားသည် ဆွတ်ကူမြို့ရှိ လင်းစဒေါင်းတံတားဖြစ်၍ ထိုတံတား ဆောက်လုပ်ထားပုံသည် အံ့ဩ ချီးကျူးဖွယ်ရာ ဖြစ်ပေသည်။
အတော့မြို့၏အောက်ဘက် မိုင် ၁၁ဝ ခန့်ရှိ ကာလာ ဗက်မြို့အနီးတွင် မြစ်အကျယ်သည် ပေ ၁၄ဝဝ ခန့်ရှိပြန်သည်။ မြေနိမ့်မြေပြန့်ဒေသ၌ စီးဆင်းသဖြင့် မြစ်ရေသည်ရွှံ့နှစ်ထနေသည်။ မတ်လတွင် တောင်တန်းဒေသမှ နှင်းများပျော်ဆင်းသဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဇွန်နှင့်ဇူလိုင်လများတွင် မိုးရေကြောင့် လည်းကောင်း မြစ်ရေတိုးသဖြင့် မြစ်ရေလျှံသည်။ မြစ်ရေကျသွားသည့်အခါ နုန်းတင်မြေနုများ ကျန်ခဲ့သဖြင့် အလွန်မြေဩဇာ ထက်သန်ကောင်းမွန်သောကြောင့် ဂျုံ၊ စပါး၊ ဝါဂွမ်း၊ ပြောင်းစသည့် သီးနှံများစိုက်ပျိုးရေး အလွန်အောင်မြင်ဖြစ်ထွန်းလေသည်။
မီသန်ကော့မြို့အနီးတွင် ပန်ဂျပ်ပြည်နယ်၏ မြစ် ငါး သွယ်တို့သည် အိန္ဒုမြစ်မကြီးအတွင်းသို့ စီးဝင်ကြသည်။ မြစ် ခြောက်သွယ်တို့ စုပေါင်းစီးဆင်းသဖြင့် ရေလုံးထုထည် ကြီးမား လာလေရာ၊ မြစ်ဆုံ၏ အောက်ဘက်တွင် ရေနည်းသည့်ကာလ၌ ပင် မြစ်အကျယ်သည် ပေ ၁၉၈ဝ ကျော်ရှိလေသည်။ မြစ်ခြောက်သွယ်တို့၏ မြစ်ကြောင်းအသီးသီးတွင် အနည်အနှစ်များ အများအပြားပါလာသဖြင့် အနည်အနှစ်ပို့ချမှု လည်းများပြားလာသည်။ အီဂျစ်နိုင်ငံသည်နိုင်းမြစ်ကိုအကြောင်း ပြု၍ ဖြစ်ပေါ်သည့်နည်းတူ သိန္ဒုပြည်နယ်သည်လည်း အိန္ဒုမြစ် မှ ပို့ချသောနုန်းမြေများဖြင့် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဟုဆိုကြသည်။ သိန္ဒုပြည်နယ်တွင်းသို့ရောက်လာသောအခါမြစ်ကြောင်း သည် ကွေ့ကောက်လာသည်။ ထိုပြည်နယ်ရှိ ဟိုက်ဒရဗတ်မြို့၏ အောက်ဘက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဧရာဝတီမြစ်ကဲ့သို့ မြစ်ခွဲ များစွာဖြစ်ပေါ်လျက် မြစ်ဝများစွာဖြင့် အာရေဗျပင်လယ် အတွင်းသို့စီးဝင်သည်။ မြစ်ဝများအနက် ယာထိုမြစ်ဝသည် အရေးပါဆုံးဖြစ်သည်။ မြစ်ကြောင်းတစ်လျှောက် သယ်ယူခဲ့ သော နုန်းမြေများပို့ချသဖြင့် ဧရိယာစတုရန်းမိုင် ၃ဝဝဝ ကျော် ရှိ၍ ကမ်းရိုးတန်းမိုင် ၁၃ဝ အလျားရှိသော မြေနုကျွန်း ပေါ် သည်။ ထိုမြေနုကျွန်းပေါ်၏ထိပ်သည် တတ္တာမြို့ဖြစ်၍ ပင်လယ် မှ မိုင် ၇ဝ ဝေးကွာသည်။ ပင်လယ်ဒီရေသည် ထိုတတ္တာမြို့ အထိ ရောက်လေသည်။
အိန္ဒုမြစ်သည် အထက်ပိုင်း၌ရေလုံးကောင်းသော်လည်း အောက်ပိုင်းတွင် မိုးပါးသောဒေသ၊ ခြောက်သွေ့သော သဲကန္တာရ တို့ကို ဖြတ်သန်းလာခဲ့ရသဖြင့်လည်းကောင်း၊ ရေသွင်းစိုက်ပျိုး ရေးအတွက် ဆည်မြောင်းတူးမြောင်း သွယ်ယူကြသဖြင့်လည်း ကောင်း ပင်လယ်တွင်းသို့စီးဝင်သော ရေလုံးထုထည်သည် ဂင်္ဂါ မြစ်လောက်ပင် မကောင်းလှချေ။
အိန္ဒယ ဝှမ်းတစ်လျှောက် ဆည်များဆောက်၍ တူး မြောင်းများသွယ်ကာ လယ်ယာများသို့ ရေသွင်းစိုက်ပျိုးခြင်းကို အကြီးအကျယ်ပြုလုပ်ကြသည်။ အိန္ဒုမြစ်မကြီး၌သာမက၊ ယင်း ၏မြစ်လက်တက်ကြီးများဖြစ်သော ပန်ဂျပ်ပြည်နယ်မှ ချီနဗ်၊ ဂျေလမ်၊ ရာဗီ၊ ဆပ်တလက်မြစ်တို့မှလည်း ရေသွယ်စိုက်ပျိုး ခြင်းကိုပြုလုပ်ကြသည်။ အိန္ဒုမြစ်ဝှမ်းသည် ကမ္ဘာပေါ်၌ရေသွင်း စိုက်ပျိုးရေးကို ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် ဆောင်ရွက်သော ဒေသ တစ်ခုဖြစ်၍ အကြီးအကျယ်ဆုံးသည် သိန္ဒုပြည်နယ်၊ ဆွတ်ကူ မြို့အနီးရှိ လွိုက်ဆည်ကြီး ဖြစ်လေသည်။
၁၉၂၁ ခုနှစ်မှစ၍ အိန္ဒိယ ရှေးဟောင်းသုတေသနဌာန က သုတေသနပြုကာ တူးဖော်ခဲ့သဖြင့် တွေ့ရှိရသော ရှေးခေတ် မြို့ဟောင်းကြီးများမှာ သိန္ဒုနယ် လားကားနခရိုင်အတွင်းရှိ မောဟိန်ဇောဒရောမြို့၊ ပန်ဂျပ်နယ် မောင်ဂိုမာရီခရိုင်အတွင်းရှိ ဟာရပ္ပမြို့၊ ဆင်းမလားတောင်ကုန်းခြေရင်းရှိ ရူပါမြို့၊ နာဗဒါ မြစ်ဝှမ်းဒေသရှိ လိုသယ်မြို့တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုဒေသတို့တွင် အီဂျစ်နိုင်ငံနှင့် မက်ဆိုပိုတေးမီးယား (ယခု- အီရတ်) နိုင်ငံတို့ ၏ ရှေးခေတ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဆင်ဆင်တူသော ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားခဲ့ကြောင်း ခိုင်လုံသောအထောက်အထားများ တွေ့ရှိရ သည်။ တွေ့ရှိရသော အထောက်အထားများအရ အိန္ဒုမြစ်ဝှမ်း ဒေသသည် ထိုခေတ်အခါက ကြွယ်ဝဖွံ့ဖြိုး၍ အီဂျစ်၊ မက်ဆိုပို တေးမီးယားတို့နှင့်ပင် ကုန်သွယ်ဆက်ဆံမှုရှိခဲ့ကြောင်း သိရလေ သည်။
ဆိုခဲ့သော မြို့ဟောင်းများလောက် အရေးမပါသော် လည်း ထိုခေတ်အတွင်းက ယဉ်ကျေးမှုထွန်းကားခဲ့သော ဌာန ပေါင်း ၆ဝ ကျော်ကိုလည်း တူးဖော်တွေ့ရှိရသည်။ တူးဖော်တွေ့ ရှိရချက်များအရ ဆိုခဲ့သော မြို့ပြကြီးငယ်တို့ကို စနစ်တကျ တည်ဆောက်ထားကြောင်း သိရသည်။ ကျယ်ဝန်းပျံ့ပျူးသော လမ်းများ တစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် အဆောင်ဆောင် အခန်းခန်း ရှိသော နေအိမ်တိုက်တာများရှိ၍ နေအိမ်တိုင်း၌ ရေချိုးခန်းများ လည်းရှိသည်။ ထို့ပြင် ဝတ်ပြုရာဌာနများ ကြီးမားသောစပါးကျီ များလည်းရှိကြောင်း တွေ့ရလေသည်။
အိန္ဒုမြစ်ဝှမ်းသားတို့တွင် စာရေးစာဖတ်စနစ်၊ အခြင် အတွယ်စနစ်၊ ရေတွက်မှတ်သားသော စနစ်များရှိကြောင်းလည်း သိရှိရသည်။ အိုးခွက်လုပ်ငန်း အတော်ပင် အဆင့်အတန်းမြင့်၍ လက်သမား၊ ကျောက်ဆစ်သမား၊ ပန်းပဲ၊ ပန်းထိမ်နှင့် ဆင်စွယ် ပန်းပုပညာရှင်တို့၏ လက်ရာကောင်းများကိုလည်း တွေ့ရသည်။ တံဆိပ်တုံးများနှင့် အခြားအရာဝတ္ထုများအရ ထိုစဉ်က ဟိန္ဒူ နတ်ဘုရားများ ကိုးကွယ်မှုပြုကြသည်ဟု ယူဆရသည်။ အိန္ဒု မြစ်ဝှမ်းသားတို့သည် အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များထားရှိ၍ ဂျုံ၊ မုယော စသည်တို့ကို စိုက်ပျိုးကြပြီးလျှင် ဝါဂွမ်းကိုလည်း အသုံးချတတ် ကြလေသည်။
ထိုသို့ လူနေမှုစနစ်အဆင့်အတန်းမြင့်မားခဲ့သော အိန္ဒု မြစ်ဝှမ်းသားတို့၏ အမျိုးအမည်ကို မဖော်ထုတ်နိုင်သေးသော်လည်း၊ ယင်းတို့သည် အာရိယာန်တို့ထက်ပင် ရှေးဦးကျသော လူ့ယဉ်ကျေးမှုများဖြစ်ကြောင်းကိုကား လက်ခံနိုင်သည်။ ထို့ပြင် ထိုလူမျိုးများနှင့်ဒြာဗီးဒီးယန်းလူမျိုး၊ အာရိယန်လူမျိုးတို့ မည်ကဲ့သို့ ဆက်သွယ်မှုရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ထုတ်ရန် ကျန်ပေသေးသည်။ အသေအချာပြောနိုင်သော အချက်တစ်ရပ်မှာမူ အိန္ဒုမြစ်ဝှမ်း ယဉ်ကျေးမှုသည် ထိုဒေသ၌ပင် မူလပေါက်ဖွားခဲ့၍ ထိုယဉ်ကျေးမှုထွန်းကားရာဒေသသည်လည်း အတော်အတန်ကျယ်ပြန့်ခဲ့ပေသည်။
ထိုမျှ ဖွံ့ဖြိုးထွန်းကားခဲ့သော ယဉ်ကျေးမှုသည် မည်သို့ သောအကြောင်းကြောင့် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်ကိုမူ အတိအကျ မဖော်ထုတ်နိုင်သေးပေ။ သဘာဝဘေးဆိုး တစ်ခုခုကြောင့်သော် လည်းကောင်း၊ သတ္ထန္တရကပ်ဘေးကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ ထိုယဉ်ကျေးမှု ပျက်သုန်းခဲ့ရမည်မှာကား မလွဲနိုင်သောအချက်ဖြစ်သည်။ အချို့သော သုသေသီတို့အလိုမှာမူ သံဖြင့်ပြုလုပ်သော လက်နက်များစွဲကိုင်လျက် မြင်းများစီးကာ အိန္ဒုမြစ်ဝှမ်းဒေသသို့ ဒလကြမ်းဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်လာသော အာရိယန်တို့ကြောင့် ထိုယဉ်ကျေးမှုကြီး ပျက်စီးခဲ့ရသည်ဟုယူဆကြလေသည်။