cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ပြည်ထောင်စု သစ္စာ
ကျည်ထောင်စု သစ္စာ
နောက်ဆုံးအပိုင်း ထုတ်လွှင့်မည့် မတ်လ ၂၆ ရက်တွင် The Voice Daily သတင်းစာ၌ ဇာတ်ကားပါ စာသားများကို သရော်ထားသည့် ကျည်ထောင်စု သစ္စာ ဆောင်းပါး ပါလာသည်။ ထိုဆောင်းပါးအား တပ်မတော်မှ ကန့်ကွက်စာထုတ်၍ အယ်ဒီတာချုပ် ကျော်မင်းဆွေနှင့် စာရေးသူ ဗြိတိသျှ ကိုကိုမောင် ကို ဆက်သွယ်ရေးဥပဒေ ပုဒ်မ ၆၆ (ဃ) နှင့် တရားစွဲသည်။ ဗြိတိသျှ ကိုကိုမောင်ကို ဒုတိယမြောက် ရုံးထုတ်အပြီး ဇွန်လ ၁၆ ရက်တွင် တရားသေ လွှတ်ပေးလိုက်သည်။ အယ်ဒီတာ ဦးကျော်မင်းဆွေကို ကိုးကြိမ်မြောက် ရုံးထုတ်အပြီးတွင် ဗဟန်းတရားကိုက ဩဂုတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် ကျပ် သိန်း ၁၀၀ နှင့် အာမခံပေးသည်။
ဗာဂိုး (ကြယ်စုတန်း)
ဗားဂိုးသည် ဇိုးဒစ် ကြယ်စုတန်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ လက်တင်ဘာသာဖြင့် အပျိုဟု ဆိုလိုပြီး သင်္ကေတမှာ ♍ ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် ကြယ်စုတန်း လီယို ၏အနောက်ဘက်နှင့် လီဘရာ ၏အရှေ့ဘက်ကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ဟိုက်ဒရာပြီးလျင် ကောင်းကင်တွင် အကြီးမားဆုံး ကြယ်စုတန်းဖြစ်သည်။ ယင်းအား အတောက်ပဆုံး Spica ကြယ်အနားတွင် အလွယ်တကူ မြင်နိုင်ပေသည်။
တည်နေရာ
အတောက်ဆုံး Spica ကြယ်သည် ဗာဂိုးအား တည်နေရာပြရန် လွယ်ကူစေသည်။
ပြင်ပလင့်
ကဏ္ဍ:ကြယ်စုတန်းများ
ဘုရားပြန်ရွာ၊ ဝက်လက်မြို့နယ်
ဘုရားပြန်ရွာ (Hpayarpyan)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဝက်လက်မြို့နယ်၊ ဘုရားပြန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၇၀၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝက်လက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စင်အပ်ရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
စင်အပ်ရွာ(Sinaht)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ အထက်ဘလိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၄၄၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အထက်ဘလိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၅၉ ဦး၊ မ ၈၄၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၀၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကြွက် (တိရစ္ဆာန်)
ကြွက်သည် အိမ်ထောင်ပစ္စည်း စသည်တို့ကို ကိုက်ဖြတ်ဖျက်ဆီးတတ်သော ခြေလေးချောင်း သတ္တဝါငယ်ဖြစ်သည်။ လူအများပင် ကြွက်ကို စက်ဆုပ်ရွံရှာကြလေသည်။ သို့ရာတွင် ကြွက်ကို လုံးဝပျောက်ကွယ်သွားအောင်ကား ယနေ့တိုင်အောင် မဆောင်ရွက်နိုင်သေးပေ။ ကြွက်သည် လူ့အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများကိုသာ ဖျက်ဆီးတတ်သည်မဟုတ်ချေ။ ပလိပ်ရောဂါကိုလည်း ကူးစက်ပြန့်ပွားစေကာ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း အသက်ပေါင်းများစွာကို ဆုံးရှုံးစေသည်။ လူတို့ မွေးမြူထားသော တိရစ္ဆာန်များပင်လျှင် ကြွက်တို့ကြောင့် မမာမကျန်း ဖြစ်ရတတ်သည်။
ကြွက်မျိုးများ
ကြွက်တွင် အမျိုးကွဲများ ရှိသော်လည်း အရင်းခံအားဖြင့် ကြွက်ကြီးမျိုး၊ ကြွက်ငယ်မျိုး ဟူ၍ နှစ်မျိုးသာ ရှိသည်။ ကြွက်ကြီးမျိုးသည် မြေတွင်နေလေ့ရှိ၍ ကြွက်ငယ်မျိုးသည် အိမ်စသော အဆောင်အဦးများတွင် နေလေ့ရှိသည်။ ကြွက်ကြီးမျိုးတွင် ကြွက်ညိုနှင့် ကြွက်နက်ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်။ ကြွက်ညို၏ မူလဒေသမှာ အာရှတိုက်အလယ်ပိုင်းဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ကြွက်ညိုကို ကမ္ဘာအနှံ့အပြားတွင် တွေ့ရလေသည်။ ကြွက်နက်၏ မူလဒေသမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံဖြစ်၍ ထိုနိုင်ငံမှတဆင့် ကမ္ဘာသို့ ပြန့်ပွားသွားသည်ဟု ဆိုသည်။ ကြွက်နက်သည် ကြွက်ညိုထက် အရွယ်ငယ်သော်လည်း အမြီးပို၍ ရှည်သည်။ ဤကြွက်နှစ်မျိုးစလုံးပင် မျိုးပွားမြန်၍ အဖျက်အဆီးသန်ကြသဖြင့် ယင်းတို့ကို မည်သည့်နိုင်ငံကမှ လက်မခံလိုကြပေ။ ထိုကြွက်တို့သည် တနိုင်ငံမှ တနိုင်ငံသို့ သင်္ဘောများဖြင့်လိုက်ပါသွားတတ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် သင်္ဘောများဆိပ်ကမ်း၌ ဆိုက်ကပ်ထားစဉ် ကုန်းပေါ်မှ ကြွက်များ တက်မလာနိုင်စေရန် သင်္ဘောကြိုးများ၌ ကတော့ပုံ သံပြားဝိုင်းများ စွပ်ထားလေ့ ရှိကြသည်။ ကြွက်ငယ်မျိုးသည် အိမ်များတွင် အသိုက်ဖွဲ့ကာ နေလေ့ရှိသောကြောင့် ထိုကြွက်မျိုးကို အိမ်ကြွက်ဟူ၍ လူသိများသည်။ ကြွက်ဝမ်းဖြူ၊ ကြွက်စုတ် စသည်တို့မှာ အိမ်ကြွက်မျိုး ဖြစ်သည်။ ကြွက်ကယ်လောင်း သို့မဟုတ် ကြွက်ဖလောင်းဟုခေါ်သော ကြွက်ငယ်မျိုး တချို့သည် လယ်ကွင်းများနှင့် တောခြေတောင်ခြေများတွင် နေလေ့ရှိကြသည်။ ကြွက်ငယ်မျိုးသည် တစ်နှစ်လျှင် ၆ ကြိမ်မျှ သားပေါက်လေ့ ရှိ၍ ၁ ကြိမ်လျှင် ၆ကောင်ခန့် မွေးတတ်သည်။ ထိုကြွက်တို့ ၄ လ သားအရွယ်သို့ ရောက်သောအခါ တဖန်ဆက်၍ မျိုးပွားကြပြန်သည်။ ဤသို့ဖြင့် ကြွက်ဖိုကြွက်မ တစ်စုံသည် တစ်နှစ်အတွင် ကြွက်ကောင်ရေ ၃၀၀မှ ၄၀၀ အထိ တိုးပွားလာနိုင်သည်။ ထို့ပြင် ကြွက်ဖြူမျိုးများလည်း ရှိပြီး ကြွက်ငယ်မျိုးဝင်ကြသည်။ ၎င်းကြွက်ဖြူမျိုးများအား ပဋိဇီဝ ဆေးဝါးများ ထုတ်လုပ်ရာတွင်သော်လည်းကောင်း၊ ဓာတုဗေဒဆိုင်ရှာ ဓာတ်ခွဲခန်းများတွင်သော်လည်းကောင်း၊ ၎င်းတို့ တီထွင်ထားသည့် အရာများအား စမ်းသပ်ရန်အတွက် ကြွက်ဖြူများကို အသုံးချနေကြသည်။
ပြန့်ပွားမှုနှင့် ၎င်းတို့၏ ပြဿနာများ
ကြွက်ငယ်မျိုး၏ မူလဒေသမှာ ကြွက်ကြီးမျိုးကဲ့သို့ အာရှတိုက်ပင် ဖြစ်သော်လည်း တစ်ရပ်မှ တရပ်သို့ မီးရထား၊ သင်္ဘောတို့ဖြင့် တစတစ ပြန့်ပွားသွားသောကြောင့်၊ ယခုအခါ ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူတို့နေထိုင်ရာ အရပ်ဟူသမျှအရပ်မှာပင် ယင်းတို့ကို တွေ့ရတတ်သည်။ အိမ်ကြွက်များသည် အိမ်ရှင်တို့၏ အစားအစာ၊ အဝတ်အစား အိမ်ထောင်ပရိဘောဂနှင့် အသုံးအဆောင် ပစ္စည်းများကို ဖျက်ဆီးကြသည့်နည်းတူ၊ လယ်ကွင်း ခြံစည်းရိုးနှင့် တောခြေတို့တွင် နေ့လေ့ရှိကြသော ကြွက်ငယ်တမျိုးတို့သည်လည်း လူတို့ကို များစွာ အနှောင့်အယှက်ပေးကြသည်။ ယင်းတို့သည် တောင်သူလယ်သမားတို့ ပြုစုထားသော ကောက်ပဲသီးနှံတို့ကို ကိုက်ဖြတ်ဖျက်ဆီးတတ်ကြရုံသာမက လယ်မြေယာမြေနှင့် လယ်ကန်သင်းတို့တွင်လည်း ကျင်းများတူးကာ မြေဆီလွှာကို ညံ့ဖျင်းအောင် ပြုတတ်ကြသည်။ ကြွက်သည် အလွန်မျိုးပွားမြန်သည့်အတိုင်း အိမ်၌ဖြစ်စေ၊ လယ်၌ဖြစ်စေ နေမိလျှင် ယင်းတို့ကို လုံးဝပျောက်အောင် သုတ်သင်ရန်မှာ မဖြစ်နိုင်သလောက် ခဲယဉ်းပေသည်။ သို့ရာတွင် ကြောင်၊ ကျီး၊ ဇီးကွက်၊ သိမ်းငှက်၊ ငှက်ဘီလူး၊ မြွေပါစသော ကြွက်တို့၏ သဘာဝရန်သူများကြောင့် ကြွက်တို့၏ အရေအတွက်မှာ ရှိသင့်သည်ထက် များစွာ ယုတ်လျော့၍ နေသည်။ ထိုသို့သဘာဝရန်သူများ မရှိပါက နေရာတကာ၌ ကြွက်တို့ လွှမ်းမိုးနေမည်မှာ မလွဲပေ။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကိုက်ဖြတ် သတ္တဝါများ
သစ်ပင်ကြီးရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
သစ်ပင်ကြီးရွာ (Thitpingyi)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ မင်းဘူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၂၅၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မင်းဘူးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၈၅၂ ဦး၊ မ ၂၉၄၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၇၉၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျုံပေါက်ရွာ၊ မြဂိုးကြီး
ကျုံပေါက်ရွာ၊ မြဂိုးကြီး
ကျောက်ဂူအိမ်ကျောင်း
ကျောက်ဂူအိမ်(石窟庵)(석굴암; ဆောက်ဂူလ်အာမ်)သည် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၊ ဂယောင်းဂျူမြို့၊ ထိုဟမ်တောင်ရှိ ဘုရားကျောင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ တောင်ကိုးရီးယားနိုင်ငံ၊ ဂယောင်းဂျူ ဘုရားကျောင်း၏ အရှေ့ဘက် ၄ ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ၎င်းကို တောင်ကိုရီးယားအစိုးရမှ အမျိုးသားဘဏ္ဍာအမှတ် ၂၄ အဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး ၉၉၄၊ ဂျင်းဟျောန်းဒွံ၊ ဂယောင်းဂျူမြို့၊ ဂယောင်းဆံဘို့ပြည်နယ်တွင် တည်ရှိသည်။ အုတ်ဂူမှ ဂျပန်ပင်လယ်(အရှေ့ပင်လယ်)ကို မြင်နိုင်ပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၇၅၀မီတာတွင် တည်ရှိသည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ ၂၄ ခုမြောက် နိုင်ငံတော်ဘဏ္ဍာ အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၅ခုနှစ်တွင် ကျောက်ဂူအိမ်ကျောင်းကို ဗုဒ္ဓပြည်ဘုရားကျောင်းနှင့် အတူ ယူ‌နေစကို၏ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းသို့ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ကမ္ဘာ့အကောင်းဆုံး ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်အချို့ကို သာဓကပြလျက် ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ ကဏ္ဍ:ကိုရီးယားဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ
Wikimedia Commons
Wikimedia Commons (သို့မဟုတ် Commons) သည် လွတ်လပ်စွာ အသုံးပြုနိုင်သော ပုံများ၊ အသံများနှင့် အခြားသော မီဒီယာဖိုင်များကို စုဆောင်းထားရှိသည့် အွန်လိုင်းပြတိုက်ကြီးတစ်ခုဖြစ်ကာ ဝီကီမီဒီယာ ဖောင်ဒေးရှင်း၏ ပရောဂျက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း
ပရောဂျက်ကို Erik Möller မှ ၂၀၀၄ ခုနှစ် မတ်လတွင် အဆိုပြုခဲ့ပြီး ၂၀၀၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၇ ရက်နေ့တွင် စတင်လွှင့်တင်ခဲ့သည်။ Commons မရှိခဲ့မီက တူညီသောဖိုင်များကို ဝီကီအမျိုးမျိုးတွင် သီးခြားစီ ဖိုင်တင်နေခဲ့ရခြင်းကြောင့် ဝီကီမီဒီယာ ပရောဂျက်များနှင့် ဘာသာစကားဆိုဒ်များတွင် ထပ်တူညီဖိုင်များကို လျော့ကျနိုင်စေရန် အတွက် တည်ထောင်ခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။
မူဝါဒများ
Wikimedia Commons ၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ "မူပိုင်ခွင့် ကင်းလွတ်သော ပညာရေးဆိုင်ရာ မီဒီယာများကို လွတ်လပ်စွာ ရယူနိုင်ရန်နှင့် ဝီကီမီဒီယာ ဖောင်ဒေးရှင်း၏ ပရောဂျက်အမျိုးမျိုးအတွက် ဘုံမီဒီယာဘဏ်တိုက်အဖြစ် ထောက်ပံ့ပေးနိုင်မည့်" မီဒီယာဖိုင်ဘဏ်တိုက်အဖြစ် ထောက်ပံ့ပေးနိုင်ရန် ဖြစ်သည်။ "ပညာရေးဆိုင်ရာ" ဟု ဆိုရာတွင် "အသိအလိမ္မာ ထောက်ပံ့ပေးခြင်း၊ သင်ကြားပို့ချမှုဆိုင်ရာ နှင့် အသိအမြင်ပေးရန်" ဟူ၍ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် နားလည်ရန် ဖြစ်သည်။
Wikimedia Commons တွင် မူပိုင်ခွင့်ရှိသော၊ အခမဲ့လွတ်လပ်သည့် လိုင်စင်မဟုတ်သော၊ စီးပွားရေးဆိုင်ရာများတွင် အသုံးပြုရန်ဖြစ်သော၊ သို့မဟုတ် ဆင့်ပွားဖန်တီးမှုများဖြစ်သည့် ဖိုင်များအား တင်ခြင်းကို ခွင့်မပြုပေ။ ဤအကြောင်းပြချက်ကြောင့် Wikimedia Commons သည် မူပိုင်ခွင့် လွတ်လပ်သော ဖိုင်များကို အမြဲလွှင့်တင်ပေးထားကာ မူပိုင်ခွင့်ချိုးဖောက်မှုများအား အမြဲ ဖျက်ပစ်ပါသည်။ လက်ခံနိုင်သည့် လိုင်စင်အမျိုးအစားများတွင် GNU Free Documentation License, Creative Commons Attribution and Attribution/ShareAlike လိုင်စင်များ၊ အခြားသော အခမဲ့အကြောင်းအရာများနှင့် အခမဲ့ဆော့ဖ်ဝဲလ်လိုင်စင်များနှင့် public domain တို့ပါဝင်သည်။
အကြောင်းအရာကိန်းဂဏန်းများ
ရင်းမြစ်: commons:Commons:Milestones
ဆင်စွယ်ရရွာ
ဆင်စွယ်ရရွာ
ပွန်ပေ
ပွန်ပေ (The city of Pompeii) သည် မြေကြီးအောက်တွင် တစ်ဝက်တစ်ပျက် နစ်မြုပ်နေသာ ခေတ်ဟောင်း ရောမမြို့တော် တစ်ခုဖြစ်ပြီး ယနေ့ခေတ် အီတလီနိုင်ငံ ကမ်ပါးနီးယားဒေသ အတွင်း နေပယ်လ်မြို့ အနီးတွင် တည်ရှိသည်။ အေဒီ ၇၉ ခုနှစ်က ဗီဆူးဗီးယပ်မီးတောင် ပေါက်ကွဲရာမှ ပွန်ပေမြို့နှင့် ၎င်း၏ ညီအစ်မမြို့ဖြစ်သော ဟာကျူလေနီယမ်မြို့တို့ ပျက်စီးပြီး မြေအောက်တွင် နစ်မြုပ်သွားခဲ့သည်။ မီးတောင် ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် ပွန်ပေကို ၄ မီတာမှ ၆ မီတာ အထိ ထူထပ်သော မီးတောင်ပြာများအတွင်းတွင် ပွန်ပေကို နစ်မြုပ်သွားစေသည်။ ထိုမြို့သည် နှစ်ပေါင်း ၁၅၀၀ ကျော်မျှ ပျောက်ဆုံးနေခဲ့ပြီး ၁၅၉၉ ခုနှစ်တွင် မတော်တဆ ပြန်လည်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ မြို့ဟောင်းကို တူးဖော်ခြင်းဖြင့် ရိုမန်အင်ပိုင်ယာ ထိပ်ဆုံးသို့ ရောက်နေသော အချိန်က မြို့ပြရှိ လူနေမှု ဘဝကို အသေးစိတ်ကို ထဲထဲဝင်ဝင် သိရှိခွင့် ရခဲ့သည်။
ပွန်ပေသည် နှစ်ပေါင်း ၂၅၀ ကျော်အထိ ခရီးသွားဧည့်သည်များ လာရောက်လည်ပတ်ရာနေရာဖြစ်သည်။ ယခု အချိန်တွင် ယူနက်စကိုက ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာတစ်ခု အဖြစ် သတ်မှတ်ပေးထားပြီး အီတလီနိုင်ငံရှိ ခရီးသွားအများဆုံး လာရောက်လည်ပတ်လေ့ ရှိသည့် နေရာတစ်ခုလည်း ဖြစ်ကာ လူပေါင်း ၂ သန်းခွဲခန့် နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း လည်ပတ်လေ့ရှိသည်။
ချက်မာရွာ၊ မိုးမောက်မြို့နယ်
ချက်မာရွာ(Chetmar)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မိုးမောက်မြို့နယ်၊ မရူဝါထန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၀၄၄ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပိဿလိန်း ကျင်းရွာ၊ သရက်မြို့နယ်
ပိဿလိန်း _ကျင်းရွာ (Peikthalein-Kyin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ သရက်မြို့နယ်၊ ပိဿလိန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၀၆၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပိဿလိန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၁၁ ဦး၊ မ ၉၈၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၉၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သရက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝီကီမီဒီယာ ပရောဂျက်
ဝီကီမီဒီယာ ပရောဂျက် (Wikimedia project) ဆိုသည်မှာ ဝီကီ အခြေပြု ပရောဂျက်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်၊ ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့တွင် တည်ထောင်ခဲ့သော အကျိုးအမြတ်မယူသည့် အဖွဲ့အစည်း ဝီကီမီဒီယာ ဖောင်ဒေးရှင်းမှ စီမံခန့်ခွဲနေသည်။ ဖောင်ဒေးရှင်းအနေဖြင့် အခမဲ့ဆော့ဖ်ဝဲလ်နှင့် အခမဲ့ ပရောဂျက်ပေါင်းများစွာကို စီမံခန့်ခွဲလျက်ရှိသည်။
စာရင်း
ဇယားတွင် စီစဉ်ဖော်ပြထားမှုမှာ Wikimedia SiteMatrix ၏ အစီအစဉ်အတိုင်းဖြစ်သည်။
သရက်ပင်ရွာ၊ ကျောက်ဆည်မြို့နယ်
သရက်ပင်ရွာ (Thayetpin)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ ကျောက်ဆည်မြို့နယ်၊ သရက်ပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၆၃၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သရက်ပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၆၀ ဦး၊ မ ၅၄၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၀၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ဆည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သာစည်ရွာ၊ ကျွန်းလှမြို့နယ်
သာစည်ရွာ (Tharsi)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်၊ ကျွန်းလှမြို့နယ်၊ သစ်ချိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၂၁၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျွန်းလှမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အုန်းတပင်ရွာ၊ ဘားအံမြို့နယ်
အုန်းတပင်ရွာ(Ohntapin)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ အုန်းတပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၃၃၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အုန်းတပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၅၁၀ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၀၉၈ ဦး နေထိုင်သည်။ နာမည်ကျော် ကော့ကသောင်ဂူ ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘားအံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြဂိုးကြီးရွာ၊ မြဂိုးကြီး
မြဂိုးကြီးရွာ၊ မြဂိုးကြီး
ဒုလ္လဘတရားငါးပါး
ဗုဒ္ဓဘာသာ သာသနာနှင့် ပတ်သက်၍ ဒုလ္လဘတရား ငါးပါးရှိသည်။
တစ်နည်း - ဒုလ္လဘတရား ၅-ပါး။ သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ်။ ဋ္ဌ။ ၂၂၅-၌ အကျယ်ရှုပါ။ ရခဲလှစွာသော သဘောတရား၅-ပါး ဟူလို။
ကံပလုပ်ရွာ၊ ဝက်လက်မြို့နယ်
ကံပလုပ်ရွာ (Kanpaloke)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဝက်လက်မြို့နယ်၊ ဘုရားပြန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၇၁၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝက်လက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ငှက်ပျောချောင်းရွာ၊ ငှက်ပျောချောင်း
ငှက်ပျောချောင်းရွာ၊ ငှက်ပျောချောင်း
ကွန်းချောင်းရွာ၊ မဘိမ်းမြို့နယ်
ကွန်းချောင်းရွာ (Kunchaung)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုးမိတ်ခရိုင်၊ မဘိမ်းမြို့နယ်၊ ကွန်းချောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၀၈၄၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကွန်းချောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၉၁ ဦး၊ မ ၁၁၀၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၃၀၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ခေါင်းဖြူရွာ၊ ခေါင်းဖြူ
ခေါင်းဖြူရွာ၊ ခေါင်းဖြူ
ဗုဒ္ဓပြည်ကျောင်း
ဗုဒ္ဓပြည်ကျောင်း(불국사; ဘူလ်ဂူဂ်ဆာ)သည် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ ဂယောင်းဆံဘို့ဂ်ပြည်နယ်၊ ဂယောင်းဂျူမြို့ အရှေ့ဘက် ထိုဟမ်တာင်ရှိ ကိုရီးယား ဗုဒ္ဓဘာသာဘုရားကျောင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ၁၉၉၅ခုနှစ်တွင် ယူနေစကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ် စာရင်းဝင်ဖြစ်ခဲ့သည်။
ကဏ္ဍ:တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ ကဏ္ဍ:ဝီကီဒေတာရှိ ကိုဩဒိနိတ်များ
သစ်ပင်ကြီးရွာ၊ ပင်မွန်း
သစ်ပင်ကြီးရွာ (Thitpingyi)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ ပင်မွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၄၀၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပင်မွန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၆၉၂ ဦး၊ မ ၃၀၆၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၇၆၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကတာနာ
သမိုင်းအရ ကတာနာ (Katana) ဓားသည် ဂျပန်ရိုးရာ ဓားကောင်းတစ်လက်ဖြစ်သည်။ ယင်းဓားများကို ဂျပန်စစ်သည်တော် ဆာမူရိုင်းများကအသုံးပြုကြသည်။ ခေတ်ပေါ် ကတာနာဓားများကို ရိုးရာမဟုတ်သော ပစ္စည်းများ၊ နည်းလမ်းအသစ်များဖြင့်ပြုလုပ်ကြသည်။ ကတာနာဓားအသွင်အပြင်မှာ ကွေးညွတ်၊ သေးသွယ်ပြီး အသွားတစ်ဖက်တည်းသာပါပြီး စက်ဝိုင်း (သို့) လေးဒေါင့်ပုံ ဓားအခံပါသော လက် နှစ်ဖက်ဖြင့် ကိုင်ရသောဓားဖြစ်သည်။
လောင်းချောင်းကုလားရွာ
လောင်းချောင်းကုလားရွာ
အုပ်ဖိုချောင်း (မြောက်စု)ရွာ၊ ထန်းတပင် (ဒူးယား)
အုပ်ဖိုချောင်း (မြောက်စု)ရွာ၊ ထန်းတပင် (ဒူးယား)
မနောမြေ ဘောလုံးအသင်း
မနောမြေ ဘောလုံးအသင်းသည် မြန်မာ ဘောလုံးအသင်းတစ်သင်း ဖြစ်ပြီး ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားမြို့ကို အခြေပြု တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ထိုနှစ်မှစတင်ကာ မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ်ပြိုင်ပွဲများသို့ စတင်ဝင်ရောက် ကစားခဲ့သည်။ ၂၀၁၆ မြန်မာလိဂ် ၂ ချန်ပီယံဖြစ်သော မနောမြေအသင်းသည် ဘဏ္ဍာရေးအခြေအနေများကြောင့် ၂၀၁၆ စက်တင်ဘာလ ၁၀ ရက်နေ့ မြန်မာလိဂ်အစည်းအဝေးတွင် အသင်းအား ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။
ကျွန်းကြားရွာ၊ ငှက်ပျောချောင်း
ကျွန်းကြားရွာ၊ ငှက်ပျောချောင်း
မဂ်တုဆယ်ပါး
ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် ရင့်ကျက်ပိုင်းသို့ရောက်လျှင် ပေါ်တတ်သည်။ မဂ်ဉာဏ်အမြင်ကြောင့် မဟုတ်ပဲ ဝိပဿနာဉာဏ်အမြင်ကြောင့် ဖြစ်တတ်သည်။ မဂ်ဉာဏ်ဟု လက်မခံပဲ ဖြစ်ပျက်ရှုရန် လိုအပ်ပါသည်။ ၎င်းတို့ကို ဖြစ်ပျက်မရှုလျှင် မဂ်ဉာဏ်အစစ်မရနိုင်ပါ။ မဂ်တု(၁၀)ပါးမှာ -
ကျမ်းကိုး
သီဟသုဓမ္မမဏိဇောတဓရ ဦးမြင့်ဆွေ ၏ မိုးကုတ်ယောဂီလက်စွဲ အမှတ်(၁)ကျမ်း
သရက်ကုန်းရွာ၊ ငါးဘတ်ချောင်း
သရက်ကုန်းရွာ၊ ငါးဘတ်ချောင်း
ဖော်လန်းရွာ၊ မိုးမောက်မြို့နယ်
ဖော်လန်းရွာ(Hpawlang)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မိုးမောက်မြို့နယ်၊ မရူဝါထန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၀၄၃ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆွန်လမ်မန် (ဘောလုံးသမား)
ဆွန်လမ်မန်(၂၈ ရက် ဇူလိုင် ၁၉၉၄ ခုနှစ်ဖွား)သည် မြန်မာနိုင်ငံမှ ဘောလုံးသမားတစ်ဦးဖြစ်သည်။ သူသည် မြန်မာ့လက်ရွေးစင်အသင်းတွင် ၂၀၁၅ ခုနှစ်၌ ပထမဆုံးအကြိမ် ဝင်ရောက်ကစားခဲ့သည်။ ဆွန်လမ်မန်သည် မြန်မာလက်ရွေးစင်အသင်းအတွက် ပထမဆုံးသောဂိုးကို ၁၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၅ တွင်ကစားခဲ့သော လာအိုအသင်းအား ၃-၁ ဖြင့်အနိုင်ရရှိခဲ့သော ပွဲတွင် သွင်းယူပေးခဲ့သည်။
သစ်ချိုရွာ၊ ကျွန်းလှမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျွန်းလှမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပြွန်ဦးရွာ၊ ဝက်လက်မြို့နယ်
ပြွန်ဦးရွာ (Pyunu)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဝက်လက်မြို့နယ်၊ ဘုရားပြန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၇၀၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝက်လက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စင်ယီးရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
စင်ယီးရွာ(Sinyee)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ အထက်ဘလိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၄၄၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အထက်ဘလိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၅၉ ဦး၊ မ ၈၄၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၀၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နမ့်အွမ်ရွာ၊ နမ့်စန်မြို့နယ်
နမ့်အွမ်ရွာ (Namaum)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ နမ့်စန်မြို့နယ်၊ နောင်ဟီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၇၅၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်ဟီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၄၇၄ ဦး၊ မ ၃၅၆၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၀၃၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နမ့်စန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆက်ဖို
ဆက်ဖိုသည် ဂရိစာပေသမိုင်းတွင် ရှေးကျသော လစ်ရစ် ကဗျာစာဆိုရှင် ဂရိအမျိုးသမီး ဖြစ်သည်။ ဘီစီ ၆ဝဝခန့်တွင် အီးဂျီးယန်းပင်လယ်ရှိ လက်စဗော့ကျွန်းတွင်မွေးဖွားသည်ဟု အမှတ်အသား ပြုကြသည်။ ဂရိပညာရှိအယ်ရစ္စတိုတယ်သည် ဆက်ဖိုအား ဂရိစာဆိုပညာရှိ ဟိုးမားနှင့်တန်းတူထားခဲ့သည်။
သူစီကုံးရေးသားခဲ့သော လစ်ရစ်ကဗျာကိုးစောင်တွင် အက်ဖရိုဒိုက်တီခေါ် အလှနတ်သမီးအား ချီးကျူး သည့်ကဗျာမှာ ယနေ့တိုင်ထင်ပေါ်ကျော်ကြားလျက် ရှိလေသည်။
သူ၏ ကဗျာစီကုံးပုံ နည်းနိဿယမှာ ထူးခြားလှသဖြင့် သူ၏ နည်းကို ဆက်ဖို၏နည်းဟု နှောင်းလူတို့က မှည့်ခေါ်ကြသည်။ သူ၏ အဖွဲ့အနွဲ့မှာ ရိုးသားသော်လည်း ချစ်ခြင်းရသကို ပေါ် အောင်သီကုံးရာ၌ များစွာထိရောက်လေးနက်သည်။ ဆက်ဖို နှင့်စပ်လျဉ်းသော ဒဏ္ဍာရီတစ်ခုမှာ သူသည်ချစ်သူ ဖေယွန်နှင့် မပေါင်းရသောကြောင့် လျူကေးဒီးယန်းကျောက်ဆောင်ထိပ်မှ ခုန်ချကာ သူ့ကိုယ်သူ အဆုံးစီရင်သည်ဟူ၏။ သို့သော် ဤ ဒဏ္ဍာရီကို စာပေသမိုင်းဆရာတို့ ပယ်လေသည်။
အခြားကဏ္ဍများ
ဂရိဘာသာနှင့် စာပေ
တောင်ပီစူးငှက်
‌
တောင်ပီစူးငှက်ကို ဘီး‌တောင်ပို ဟူ၍လည်း ‌ခေါ်ကြသည်။ ဇီဝ‌ဗေဒအလိုအားဖြင့် ထိုငှက်ကို ‘ယူးပူပ အဲ‌ပေါ့’ဟု‌ခေါ်သည်။ မျိုးရင်းမှာ ‘အုပျူးပီဒီး’ဖြစ်သည်။ အလျား ၁၂ လက်မရှိသည်။ ပျံသန်း‌နေခိုက်၌ အဖြူနှင့် အမည်းစင်းများကို မြင်ရ၏။ အ‌တောင်များကို လိပ်ပြာကဲ့သို့ ရိုက်ခတ်ကြသည်။ ဦး‌ခေါင်း၌ အ‌မောက်ပါရှိသည်။ သာမန်အချိန်၌ အ‌မောက်သည် လဲ‌နေ တတ်‌သော်လည်း လန့်ဖျပ်‌သောအခါ ‌ထောင်ထလာတတ် သည်။
သား‌ပေါက်ချိန်၌ ‌အော်သံမှာ ‌ပျော့‌ပျောင်း၍၊ ဟွပ် ဟွပ် ဟွပ်ဟု မြည်သည်။ ထို‌အော်သံကို အ‌ဝေးကပင် ကြားရသည်။ ‌အော်‌သောအခါ လည်ပင်းသည် ‌ဖောင်းကြွလာသည်။ ‌ခေါင်း လည်း ညိတ်လာသည်။
ထိုငှက်များသည် ‌မြေ‌ပေါ်၌ချည်းလိုပင် ကျက်စား‌လေ့ရှိကြ သည်။ လှန့်‌ချောက်လိုက်သည့်အခါကျမှသာ သစ်ပင်‌ပေါ်သို့ ပျံတက်သည်။ အ‌ကြောက်‌ပြေလျှင် ‌မြေ‌ပေါ်သို့ ပြန်ဆင်းသည်။ ယင်းတို့ကို စိုက်ခင်းများ၊ ထူထပ်‌သောမြက်ခင်းများ၊ ‌ခြောက် ‌သွေ့‌သော ဝါး‌တောများတွင် ‌တွေ့ကြရသည်။ တစ်‌ကောင်တည်း ဖြစ်‌စေ၊ ‌ခြောက်‌ကောင်ထက်မနည်း အုပ်စုဖွဲ့၍ဖြစ်‌စေ ကျက်စား တတ်ကြသည်။ ‌ခေါင်းကိုလှုပ်၍‌လျှောက်ရင်း ပပ်ကြားအက်များ ကိုနှိုက်၍၎င်း၊ သစ်ရွက်များကို လှန်‌လှော၍၎င်း ပိုးမွှားများနှင့် ခူ‌ကောင်များကို ရှာ‌ဖွေစားကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၌ ‌တောင်ပီစူးငှက်ဥများကို မတ်လမှ ဇွန်လ အတွင်း ‌နေရာအနှံ့အပြားတွင်‌တွေ့ရသည်။ အသိုက်ကို သစ် ‌ခေါင်းများထဲတွင် ပြုလုပ်တတ်ကြသည်။ တစ်မြုံလျှင် ဥ‌ပေါင်း ၃ လုံးမှ ၁၀ လုံးအထိရှိသည်။ ဥအ‌ရောင်မှာ စိမ်းပြာ‌ဖျော့ ‌ရောင်မှ အညို‌ဖျော့‌ရောင်အထိ အ‌ရောင်အမျိုးမျိုးရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ယူရေးရှားတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အာဖရိကတိုက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ငှက်မျိုးရင်းများ ကဏ္ဍ:အောက်ချင်း၊ တောင်ပီစူးနှင့် အလားတူငှက်များ
တပ်မင်းချောင်းရွာ
တပ်မင်းချောင်းရွာ
ကြေးတိုင်နှင့် မြေစာရင်း ဦးစီးဌာန
ကြေးတိုင်ဦးစီးဌာန (Settlement Department)နှင့် မြေစာရင်းနှင့် စိုက်ပျိုးရေးဦးစီးဌာန (Land Records and Agricultural Department) နှစ်ခုပူးပေါင်း ပြီးမကြာမီ ၁၉၀၆ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ (၁၅) ရက်နေ့တွင် စိုက်ပျိုးရေးဦးစီးဌာန (Agricultural Department) ခွဲထွက်သွား သည်မှစ၍ ကြေးတိုင်နှင့်မြေစာရင်းဦးစီးဌာန (Settlement and Land Records Department)အဖြစ် သီးခြား ပေါ် ထွက်လာခဲ့သည်။
နောက်ခံသမိုင်း
ဌာန၏ လုပ်ငန်းများသည်မူ ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီနယ်ချဲ့ တို့ မြန်မာနိုင်ငံသို့ စတင် ဝင်ရောက်ချိန် ကတည်းက စတင်ခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှတို့ စတင်ဝင် ရောက်ချိန်တွင် ဦးစွာဌာနများ ဖွဲ့စည်းရာတွင် ယနေ့ခေတ် ကြေးတိုင်နှင့် မြေစာရင်းလုပ်ငန်းများကို အခြေတည်ဆောင်ရွက်ရန် ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ဌာနမှာ Revenue Survey Department ဖြစ်ပြီး ယင်းဌာနအောက်တွင် Settlement Department နှင့် Survey Department တို့ပါဝင်သည်။ ယင်းဌာနများ၏ လုပ်ငန်းများမှာ လူခွန်၊ မြေခွန်များ စည်းကြပ်ခြင်းနှင့် မြေမျက်နှာပြင် တိုင်းတာခြင်း လုပ်ငန်းများ ဖြစ်သည်။
အခွန်တော်မြေတိုင်းတာခြင်း (Cadastral Survey) လုပ်ငန်း
ယနေ့လက်ရှိ အသုံးပြုနေသော Cadastral Maps ခေါ် ကွင်းမြေပုံများမရှိ ခင်က ဗြိတိသျှအစိုးရမှ အုပ်ချုပ်ရေး ဗျူရိုကရေစီ ယန္တယား တည်ဆောက်ရန် ရည်ရွယ် တိုင်းတာထားသော မြေမျက်နှာပြင် မြေပုံများ(Topographical Maps) များကို အခွန်တော် ကောက်ယူရေး လုပ်ငန်းတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ယင်းမြေပုံများမှာ ၁ လက်မ = ၃၂ မိုင်၊ ၁ လက်မ = ၈ မိုင်၊ ၁ လက်မ = ၄ မိုင် နှင့် ၁ လက်မ = ၁ မိုင်စကေးများ ဖြစ်ကြသည်။ ၁လက်မ၁မိုင် စကေးမြေပုံ များကို သူကြီးများက မြေခွန်စည်းကြပ်ရန် လမ်းညွှန်မြေပုံအဖြစ် အသုံးပြု ကြရသည်။
သို့ဖြစ်၍ မြန်မာနိုင်ငံရှိ မဟာဝန်ရှင်တော်မင်းကြီး Chief Commissioner က အသေးစိတ်မြေတိုင်းတာခြင်းနှင့် ကြေးတိုင်လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခြင်းလုပ်ငန်းများလုပ်ကိုင်ရန် လိုအပ်ကြောင်း အိန္ဒိယအစိုးရသို့ တိုက်တွန်းမှုကြောင့် အိန္ဒိယအစိုးရမှ ၁၈၇၉ ခုနှစ်၊နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် မြေတိုင်းဥပဒေကြမ်း (Survey Bill)ကို ထုတ်ပြန်၍ ကွက်စိတ်တိုင်းတာရေး အစီအစဉ်ကို (Cadastral Survey Program)ချမှတ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကွက်စိပ်မြေတိုင်းအဖွဲ့ (၈) ဖွဲ့ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ကွက်စိပ် တိုင်းတာမှုများ ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ကွင်းမြေပုံ(Cadastral Kwin Map)များ ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။
ကြေးတိုင်လုပ်ငန်း
Revenue Survey Department အောက်တွင် Revenue Settlement Officers များနှင့် Superintendents of Survey များ၏ ကြီးကြပ်မှုဖြင့် ခရိုင်မြေတိုင်းစာရေး၊ သူကြီးနှင့် မြေတိုင်းသူကြီးတို့၏ မြေခွန်စည်းကြပ်မှုနှင့် ကောက်ခံမှုတို့ကို ဆောင်ရွက်စေပြီး မြေခွန်တော် ကို သတ်မှတ်နှုန်းထားအတိုင်း ကောက်ခံနိုင်စေရန် မြေခွန်တိုင်းတာသတ်မှတ်သည့်လုပ်ငန်း ( Land Revenue Settlement Operation) တို့ကိုဆောင်ရွက်ပြီး သက်တမ်း (၃)နှစ်၊ (၅)နှစ်၊ (၁၀)နှစ် ထားရှိ၍ တစ်ဧက အခွန်နှုန်း (Fix Rated per Acre) သတ်မှတ် ထားသည်။
၁၈၇၉ ခုနှစ်တွင် Revenue Settlement Department ပေါ်ပေါက်လာပြီး ကွက်စိပ်မြေတိုင်းနှင့် ကြေးတိုင်လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရန် အောက်ပါရာထူးများ ခန့်ထားသည်။
၁၈၇၉ ခုနှစ်တွင် ၁၆ လက်မ = ၁ မိုင် စကေး ကွက်စိပ်မြေပုံများ စတင်တိုင်းတာထုတ်လုပ်ပြီး ကြေးတိုင်စိုက်သည့်လုပ်ငန်း (Settlement Operation)များစတင်ခဲ့သည်။
ကွက်စိတ်မြေပုံ တိုင်းတာပြီး ဒေသများအတွက် ကြေးတိုင်စိုက်သည့် လုပ်ငန်း (Settlement Operation) ကို ကြေးတိုင်အဖွဲ့ (Settlement Party) ၅ဖွဲ့မှ ဆောင်ရွက်ကြသည်။
ကြေးတိုင် စိုက်ခြင်းလုပ်ငန်းမှာ ဗြိတိသျှကိုလိုနီတို့က နယ်မြေတည် ငြိမ်ရေး၊ ဥပဒေစိုမိုးရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာစက် ထိရောက်စေရေးတို့အတွက် နယ်မြေဒေသကို ဦးစွာတိုင်းတာ၍ နယ်မြေပိုင်းခြားသတ်မှတ်ပြီးနောက် မြေခွန် စည်းကြပ်လိုက်ခြင်းဖြင့် ဗျူရိုကရေစီယန္ယယားအခြေစိုက်ပြီး နယ်မြေကိုယင်းတို့ ကစိုးမိုးလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း ဆင့်ဆိုအမိန့်ပေးလိုက်ခြင်းသဘောဆောင်ပါသည်။
၁၈၈၃ ခုနှစ်တွင် Land Revenue and Agriclutural Department ကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ယင်းဌာနမှ ကြေးတိုင် သက်တမ်းကာလ သတ်မှတ်ခြင်း၊ ကြေးတိုင်သက်တမ်း ပြည့်ပါက ပြင်ဆင်ကြေးတိုင် ဆောင်ရွက်ခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်ရသည်။
ယင်းကာလ ကြေးတိုင်လုပ်ငန်းများတွင် နောင်တွင် မြေခွန်စည်းကြပ်ရေး နှင့် လယ်ယာကဏ္ဍစာရင်းအင်းများ ထုတ်ပြန်ရေးအတွက် ပေါ်ပေါက် လာမည့် ကြေးတိုင်နှင့် မြေစာရင်းဦးစီးဌာန အတွက် မြေယာလုပ်ကိုင်ပိုင်ဆိုင်မှု နှင့် မြေယာ အသုံးချမှု မှတ်ပုံတင်စာရင်းများ ကို ကနဦး ပြုစုပေးသော လုပ်ငန်းတစ်ရပ်လည်း ပါဝင်သည်။
ကြေးတိုင်နှင့်မြေစာရင်းဦးစီးဌာနမွေးဖွားခြင်း
ဦးစွာ ပထမဆုံး မြေတိုင်းလုပ်ငန်းနှင့် ကြေးတိုင်လုပ်ငန်းတို့ကို ပေါင်းစပ် ပေးသောဌာနမှာ Revenue Survey Department ဖြစ်သည်။ ယင်းဌာနကို အောက်မြန်မာနိုင်ငံအား အင်္ဂလိပ်တို့ သိမ်းပိုက်ပြီးနောက်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး မြေမျက်နှာပြင်မြေပုံ တိုင်းတာထုတ်လုပ်ခြင်းလုပ်ငန်းနှင့် မြေခွန်တော် အကြမ်းဖျင်းသတ်မှတ်ခြင်း လုပ်ငန်းများကိုဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၈၇၉ တွင် ကွက်စိပ်ကွင်းမြေပုံတိုင်းတာခြင်းနှင့် ကြေးတိုင်စိုက်ခြင်း လုပ်ငန်းများကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြပြီး အောက်ပါအတိုင်း ဌာနအဆင့်ဆင့် ဖွဲ့စည်း ပေါ်ပေါက်လာသည်။
ပထမဆုံးသော Director of the Land Records and Agriculture အဖြစ်ခန့်ထားခံရသူမှာ Mr. W.T Hall ဖြစ်ပြီး 12th May 1887 တွင်စတင် ခန့်ထားသည်။
20th Feb 1905 တွင် Settlement Department နှင့် Land Records and Agricultural Department တို့ပေါင်းစပ် ဖွဲ့စည်းရာ တွင်  Settlement Commissioner and Director of Land Records and Agriculture ရာထူးသို့ စတင် ခန့်ထားခံရသူမှာ Mr. TC Wilson (ICS) ဖြစ်သည်။ 15th Oct 1906 တွင် Agricultural Department ခွဲထွက်ပြီးနောက် Director of Settlement and Land Records တာဝန်ကို Mr. TC Wilson (ICS) က ဆက်လက်ထမ်းဆောင်ပါသည်။
ကြေးတိုင်နှင့်မြေစာရင်းဦးစီးဌာန သည် ဌာန၏ သမိုင်းသက်တမ်း တစ်လျှောက် ထမ်းဆောင်လာခဲ့သော တာဝန်များမှာ မြေတိုင်း၊ မြေပုံထုတ်၊ ကြေးတိုင်စိုက် နှင့် မှတ်ပုံတင်ခြင်း တို့ ဖြစ်သည်။
ဆက်စတန့်အင်္သာတိုင်း
ဆက်စတန့်အင်္သာတိုင်း (Sextant) သည် မိုးကုပ်စက်ဝိုင်း၏အထက်ရှိ နေ ၊ လ ၊ နက္ခတ်တာရာတို့၏ အန်ဂူလာ အကွာကိုတိုင်းတာသော ကိရိယာဖြစ်သည်။ ထိုကိရိယာကို ခရစ်နှစ် ၁၇၃ဝ ပြည့်နှစ်လောက်တွင် ဖိလဒဲလဖီးယားမြို့သား သောမတ် ဂေါ့ဖရီ ဆိုသူသည်၎င်း၊ ဗြိတိသျှ ရေ တပ်မတော်သား ကက်ပတိန် ဟက်ဒလေ ဆိုသူသည်၎င်း အသီးသီး မိမိတို့ဘာသာ တစ်ခြားစီ တီထွင်ခဲ့ကြလေသည်။
ပုံ-(၁)ကို လေ့လာလျှင် ဆက်စတန့် ကိရိယာဖြင့် အန်ဂူလာ အကွာကို မည်သို့တိုင်းရသည်ဟူသော မူကို သိမြင်နိုင်သည်။ (စ) သည် ရိုးရိုး ကြည့်မှန်တစ်ချပ်ဖြစ်သည်။ ထိုကြည့်မှန်၏ မျက်နှာကို အောက်ဘက်သို့ စောင်းထားပြီးလျှင်၊ လက်ဝဲဘက်သို့လည်း လှည့်ထားသည်။ (ဆ) သည်ကား ဟင်းသပြဒါး သုတ်မထားသော ရိုးရိုးမှန်တစ်ချပ်ဖြစ်၏။ (မ) အမှတ်အသားတွင် မျက်စိကိုထားလျက် ထိုမှန်ကို ကြည့်သော် အဝေးမှအရာဝတ္ထုကို (ည) အမှတ်ဆီ၌ မျဉ်းစက်များအတိုင်း မြင်ရသည်။ အခြားအရာ ဝတ္ထု (အ) သို့မဟုတ် (ပ) မှလာသည့် အလင်းရောင်သည် ချိန်ထားသောကြည့်မှန် (စ) ကို ရိုက်ပြီးနောက်၊ (စဆ) မျဉ်းအတိုင်း ရောင်ပြန်လျက် မှန်ပြား (ဆ) ပေါ်သို့ကျရောက်သည်။ ထိုအလင်းရောင် တစ်ဝက်တစ်ပျက်သည် (ဆမ) လမ်းကြောင်းအတိုင်း မှန်ပြား (ဆ) မှ ရောင်ပြန်ရိုက်လာ၏။ ထို့ကြောင့် (မ)အမှတ်မှ ကြည့်သူသည် (ည) နှင့် (အ) ဝတ္ထုနှစ်ခုကိုသော်၎င်း၊ (ည) နှင့် (ပ) ဝတ္ထုနှစ်ခုကိုသော်လည်းကောင်း တထပ်တည်းမြင်ရသည်။ ပုံတွင်ပါသကဲ့သို့ ကြည့်မှန် (စ) ကို မှန်ပြား (ဆ) နှင့် မျဉ်းပြိုင်ထားလျှင် (ညမ) နှင့် (အစ) လင်းတန်းများသည် ပြိုင်နေကြသောကြောင့် ယင်းတို့ကို အဝေးရှိ ဝတ္ထုတစ်ခုတည်းမှလာသော အလင်းတန်းများကဲ့သို့ ယူဆနိုင်ပေသည်။ ကြည့်မှန်ထဲတွင် ပုံရိပ်နှစ်ခုကို တစ်ခုတည်းကဲ့သို့ မြင်ရသည်။ သို့ရာတွင် (ကခ) မျဉ်းစက်အတိုင်း အဆိုပါကြည့်မှန် (စ)ကို အနည်းငယ်စောင်းလိုက်ပါမူ (ပ) မှလာသော အလင်းတန်းသည်၎င်း၊ မှန်ပြား (ဆ)ပေါ်သို့ရောင်ပြန်သော အလင်းတန်းသည်၎င်း ကြည့်မှန် စောင်းသွားသော ထောင့်၏ နှစ်ဆဖြင့် (အစ) လမ်းကြောင်းမှ စောင်းသွားသည်။ ဤသို့ နှစ်ဆတိုးစောင်းခြင်းအကြောင်းမှာ ကြည့်မှန် (စ) ရွေ့ရှားသဖြင့် လင်းရိုင်ထောင့်၊ လင်းပြန်ထောင့်များ ပြောင်းလဲခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ ကြည့်မှန် (စ) နှင့် မှန်ပြား (ဆ) တို့ကြားရှိ ထောင့်ကို တိုင်းယူနိုင်လျှင် ထိုထောင့်ကို နှစ်ဆတိုးလိုက်ခြင်းအားဖြင့် (ည) နှင့် (ပ) တို့မှလာသော လင်းတန်းတို့၏ကြားရှိ ထောင့်ကို သိနိုင်ပေသည်။ ဆက်စတန့် အင်္သာတိုင်းသည် အဆိုပါ မှန်နှစ်ချပ်ကြားရှိ ထောင့်ကို တိုင်းသည်။
ထိုကိရိယာ၏ အရေးကြီးသော အစိတ်အပိုင်းများကို ပုံ-(၂)တွင် ပြထားသည်။ (ကခဂ) အစိတ်အပိုင်းတွင် (ဂ) ကို ဗဟိုပြုသည့် (ကခ) စက်ဝန်းပိုင်းတစ်ခုရှိ၍ (ဂခ)၊ (ဂက) အချင်းဝက်ပေါင်တန်းများကို အခြေခံပေါင်၌ အသေတပ်ထားသည်။ အခြေခံပေါင်ကို ပုံတွင် မဖော်ပြပေ။ ထိုအခြေခံပေါင်တွင် (ဆ) မှန်ချပ်ကိုလည်း အသေတပ်ထားသည်။ ထိုမှန်၏ အထက်ကို ပြဒါးသုတ်ထား၏။ အောက်တခြမ်းမှာမူ အလင်းရောင်ပေါက်သော မှန်ရိုးရိုးဖြစ်သည်။ ယင်းမှန်ကို လင်းပေါက်မှန်ဟု သိပ္ပံပညာအရခေါ်ဆိုကြသည်။ (တ)သည် ပေါင်ပေါ်၌ အသေတပ်ထားသော တယ်လီစကုပ်(အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း) ဖြစ်၏။ (မ) အမှတ်၌ မျက်စိထား ကြည့်လျှင် ကြည့်မှန်၏ လင်းပေါက်အခြမ်းကို ဖြတ်လျက် အဝေးမှအရာဝတ္ထုကို မြင်နိုင်သည်။ တစ်ချိန်တည်း၌ပင် ပြဒါးသုတ်မှန်တခြမ်းမှ ပြန်ဟပ်သည့်အလင်းရောင်ဖြင့် အခြားအရာဝတ္ထုကိုလည်းမြင်နိုင် သေးသည်။ စက်ဝန်းပိုင်း (ကခ)ပေါ်တွင် ပုံ၌ပြထားသည့် အစိတ်အပိုင်းများပြုလုပ်ထား၏။ ထောင့်ကို နှစ်ဆ တိုးရသဖြင့် စက်ဝန်းပိုင်း (စက)တွင်ရှိ အတိုင်းအတာတို့ကိုလည်း နှစ်ဆ တိုးထားသည်။ ဆိုလိုရင်းမှာ ဤစက်ဝန်းပိုင်းသည် အလျား ဒီဂရီ ၆ဝ မျှသာရှိသော်လည်း ကြည့်ရှုသည့်အရာဝတ္ထု၏ အန်ဂူလာ အကွာ အမှန်ကို သိမြင်နိုင်ရန် ဒီဂရီ ၁၂ဝ အထိ စိတ်ထားသည်။ (ပဘ)သည် လက်တံရှင်ဖြစ်သည်။ ယင်း၏ အထက်စွန်းတွင် အညွှန်းပြ မှန်ခေါ် ကြေးမုံ (ဂ)ကို ထောင့်မတ်ကျတပ်ထားသည်။ ထိုလက်တံသည် (ဂ) ကို ဗဟိုပြု၍ လှည့်သည်။ လက်တံ အောက်စွန်းတွင် အညွှန်းပြကွက်နှင့် ဗာနီယာ တစ်ခုပါရှိရာ၊ လက်တံ၏နေရာကို စက်ဝန်းပိုင်းရှိ အမှတ်အသားများအရ သိနိုင်ပေသည်။
(ဂ) ၌ဖြစ်သော တာရာတစ်လုံး၏ အန်ဂူလာအကွာကို တိုင်းလိုသောအခါ ဆက်စတန့်ကို လက်တွင် ထောင်လိုက်ကိုင်၍ တယ်လီစကုပ် (တမ) ကို ရေပြင်ညီရှိစေရသည်။ ကြည့်သူသည် ထိုတာရာနှင့် မျက်နှာချင်း တည့်တည့်ဆိုင်ပြီးလျှင် တာရာကို တယ်လီစကုပ်မှ မြင်ရသည့်တိုင်အောင် လက်တံ (ပဘ) ကို ရွေ့ပေးရသည်။ တာရာသည် ရေပြင်နှင့် တထပ် တည်းကျသောအခါ လက်တံ (ပဘ) ရွေ့ပေးရသောထောင့်ကို သိနိုင်ပြီ။ ထိုထောင့်တွင့် ဒီဂရီ မည်မျှရှိသည်ကို လက်တံစွန်းရှိ အညွှန်းပြကွက်၌ပေါ်သော အမှတ်အသားကို ဗာနီယာဖြင့် ကြည့်၍သိရသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နက္ခတ္တဆိုင်ရာ ကိရိယာများ
အာမေးနီးယားနိုင်ငံ
အာမေးနီးယားနိုင်ငံ၏ တရားဝင်အမည်မှာ အာမေးနီးယားသမ္မတနိုင်ငံဖြစ်သည်။ ကော့ကေးဆပ် (Caucasus)နှင့် ယူရေးရှား (Eurasia) ဒေသမှ တောင်ထူထပ်သော ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အနောက်တောင်အာရှ နှင့် အရှေ့ဥရောပ တို့ကြားတွင်တည်ရှိသည်။ အနောက်ဘက်တွင် တူရကီနိုင်ငံ၊ မြောက်ဘက်တွင် ဂျော်ဂျီယာနိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘက်တွင် အဇာဘိုင်ဂျန်သမ္မတနိုင်ငံ၊ တောင်ဘက်တွင် အီရန်နှင့် အဇာဘိုင်ဂျန်၏ နာ့ခ်ချီဗန်ပြည်နယ် (Nakhchivan) တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်းထိစပ်နေသည်။
ယခင်‌ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု၏ ပြည်နယ်ဖြစ်ခဲ့သော အာမေးနီးယားသည် ရှေးကျသောဒီမိုကရေစီနိုင်ငံဖြစ်ခဲ့သည်။ ယဉ်ကျေးမှုမြင့်မားသည်။ အာမေးနီးယားနိုင်ငံသည် ခရစ်ယာန်ဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ပထမဆုံးပြဋ္ဌာန်း ကိုးကွယ်သော တိုင်းပြည်ဖြစ်သည်။ ခရစ်နှစ် ၃၀၁ခုနှစ်မှစ၍ ကိုးကွယ်လာခဲ့သည်။ ခေတ်သစ်အာမေးနီးယားနိုင်ငံသည် အာမေးနီးယန်းအပေါ်စတော်လစ်ဂိုဏ်း ကို အသိအမှတ်ပြုကိုးကွယ်သည်။
အာမေးနီးယားသည် ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ၊ ဥရောပကောင်စီ၊ အာရှဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်၊ လွတ်လပ်သောနိုင်ငံများဓနသဟာယအဖွဲ့ (Commonwealth of Independent States)၊ ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးအဖွဲ့၊ ကမ္ဘာ့အကောက်ခွန်အဖွဲ့၊ ပင်လယ်နက်စီးပွားရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအဖွဲ့ (Organization of the Black Sea Economic Cooperation) စသော နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းပေါင်း (၄၀)ကျော်၏ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် Collective Security Treaty Organisation|CSTO) ၏ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်သည်။ စစ်ရေးမဟာမိတ်လည်းဖြစ်သည်။ နေတိုး၏ Partnership for Peace(PfP) ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၄ခုနှစ်တွင် နေတိုးဦးဆောင်သော ကိုဆိုဗိုငြိမ်းချမ်းရေးထိန်းသိမ်းရေးစစ်တပ်တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ယူရေးရှန်းစီးပွားရေးအဖွဲ့ (Eurasian Economic Community) နှင့် ဘက်မလိုက်လှုပ်ရှားမှုအဖွဲ့ (Non-Aligned Movement) တို့၏ အဖွဲ့ဝင်လည်းဖြစ်သည်။
အာမီးနီးယန်းနိုင်ငံ
ကော့ကဆပ်တောင်တန်းဒေသ၏ တောင်ပိုင်းတွင် တည်ရှိ၍ အရှေ့ဘက်၌ အဇာဗိုင်ဂျန် ဆိုဗီယက် ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတနိုင်ငံ၊ အနောက်ဘက်၌ တူရကီ နိုင်ငံ၊ မြောက်ဘက်၌ ဂျော်ဂျီယန် ဆိုဗီယက်ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတနိုင်ငံ(နောင်အခါ အဇာဗိုင်ဂျန်၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ဖြစ်သွားသည်)နှင့် အီရန် (ပါးရှား)နိုင်ငံတို့ဖြင့် ဝန်းရံလျက် ရှိသည်။ နိုင်ငံ၏ အကျယ်အဝန်း သည် စတုရန်းမိုင် ၁၁၄၉ဝ ရှိ၍ ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ် လူဦးရေသည် ၂၄၉၃ဝဝဝ ဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်၏ မြို့တော်သည် အီရီဗန်း(လူဦးရေ ၇၆၇ဝဝဝ) ဖြစ်၍ ဇန်ဂါမြစ်ပေါ်၌ တည်ရှိသည်။
အခြား အရေးပါသော မြို့ကြီးများမျာ လူဦးရေ ၁၆၄ဝဝဝ ယောက်ရှိသော လီနင်နကန် (ယခင်က အယ်လက်ဇန္ဒရိုပို မြို့)နှင့် ကီရိုဗကန် (ယခင်က ကာရာကလစ်မြို့)တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အာမီးနီးယန်း ဆိုဗီယက်နိုင်ငံအတွင်း၌ အီရန်ကုန်းပြင်မြင့် မြောက်ဘက်စွန်း တစ်စိတ်တစ်ဒေသအပြင် အားရတ်မြစ်နှင့် ယင်း၏လက်တက် ဇန်ဂါမြစ်တို့၏ အလယ်ပိုင်းမြစ်ဝှမ်းဒေသ တို့ ပါဝင်သည်။ တောင် ထူထပ်၍ ပေ ၁ဝဝဝဝ ကျော်မြင့်သော တောင်ထွတ်များစွာရှိသည့်အနက် အမြင့်ဆုံးဖြစ်သော အာလာဂူး (အာရာဂတ်)တောင်ထွတ်သည် ၁၃၄၃၅ ပေ ကျော်မြင့်သည်။ ဗိုရိုတန်မြစ် စီးဆင်းရာ အရှေ့တောင်ပိုင်းဒေသ သည် မြေမျက်နှာပင် မညီမညာလှပေ။ အားရတ်မြစ် စီးဆင်းရာ အနောက်တောင်ပိုင်းဒေသသည် အတန်ငယ် ညီညာပြေပြစ် သော မြေမျက်နှာပြင်ရှိသည်။ အားရတ်မြစ်သည် တူရကီနှင့်အားမီးနီးယန်းနိုင်ငံတို့၏ နယ်နိမိတ်ကြောင်းလည်း ဖြစ်ပေ သည်။
မြစ်ဝှမ်းမြေနိမ့်ပိုင်းတို့၌ နှစ်စဉ်မိုးရေချိန် ရှစ်လက်မမှ ၁၂ လက်မခန့်သာ ရွာသွန်း၍ ကုန်းမြင့်ပိုင်းတို့၌မူ ၁၂ လက်မမှ ၂၄ လက်မအထိ ရွာသွန်းသည်။
အာမီးနီးယန်းနိုင်ငံ၏ နယ်မြေ ဧရိယာထက်ဝက်ကျော်ခန့်သည် သစ်ပင်ကင်းသော အယ်လပိုင်း စားကျက်များဖြစ်၍ ၁၃ ရာခိုင်နှုန်းခန့်တွင်သာ သစ်တောများ ရှိသည်။ မိုးနည်းပါးသဖြင့် လယ်ယာ စိုက်ပျိုးရေးကို ရေသွင်းစနစ်ဖြင့် လုပ်ကိုင် ရသည်။ တောင်ပေါ်မြစ်ချောင်းများမှ ရေသွယ်ယူရ၍ ယင်းတို့မှ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားလည်း ထုတ်ယူရရှိသည်။ ဆီဗန်းရေအိုင်ကြီးရှိ လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထုတ်လုပ်ရေးစက်ရုံကြီးသည် အချက်အချာ ဖြစ်၍ လယ်ယာများနှင့် မြို့ကြီးများသည် လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ဖောဖောသီသီ ရရှိသည်။ အာမီးနီးယန်းနိုင်ငံ၏ စက်မှုလယ်ယာများမှ ထွက်ကုန်များမှာ ဂျု၊ ရိုင်း၊ စပါးနှင့် အခြားကောက် စပါး အမျိုးမျိုးတို့အပြင် သကြား၊ မုန်လာ၊ ဆေးရွက်၊ အာလူး စသည်တို့ ဖြစ်သည်။ ထိုနိုင်ငံသည် ဆိုဗီယက် ပြည်ထောင်စု တွင် ပိုးမွေးမြူရေး၌ ကြီးကျယ်သော နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်သည့်ပြင် ချည်မျှင်ရှည် ဝါအထွက်ကောင်းသည်။ စပျစ်စိုက်ပျိုးရေးသည် လည်း ထိုနိုင်ငံတွင် အရေးပါသော လုပ်ငန်းတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ နွား၊ သိုး၊ ဆိတ်၊ ကြက်၊ ဝက်၊ မြင်း မွေးမြူရေးလုပ်ငန်းကို လည်း လုပ်ကိုင်ကြသည်။
ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုအတွင်း ပါဝင်လာစက အလွန်ခေတ်နောက်ကျ၍ မဖွံ့ဖြိုးမတိုးတက်သေးပဲ ရှိခဲ့လင့်ကစား ယခုအခါ တွင် စက်မှုလုပ်ငန်းဘက်၌လည်း တိုးတက်ထွန်းကားလျက်ရှိသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက စက်မှုပစ္စည်းသစ် အမျိုး ပေါင်း ၂၅ဝ ကျော်ကို ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ အာမီးနီးယန်း နိုင်ငံမှ ရော်ဘာတု ပြုလုပ်ခြင်းကို စထွင်ခဲ့၍ အခြားထုတ်လုပ် ခဲ့သော ပစ္စည်းများမှာ စက်ပစ္စည်းများ၊ ဘိလတ်မြေ၊ သားရေ၊ အထည်အလိပ်နှင့် အသားဗူတို့ ဖြစ်သည်၊ အရာရတ်တောင် ထွတ်ရှိရာ ခရိုင်နယ်မှထွက်သည့် ရို့တျူဖာခေါ် ကျောက်သား တစ်မျိုးသည်လှပ၍ ကိုင်တွယ်အသုံးပြုရန် လွယ်ကူပြီးလျှင် ကြာရှည်ခံသဖြင့် အဆောက်အအုံ ဆောက်လုပ်ရာ၌ အသုံးပြု ရန် အလွန်ကောင်းသည်။ အာမီးနီးယန်းနိုင်ငံ၏ အခြား မြေထွက် သယံဇာတ ပစ္စည်းများမှာ ကြေးနီ၊ ခဲ၊ သွပ်၊ ငွေ၊ ရွှေ နှင့် မိုလစ်ဒီနမ်တို့အပြင် ကျောက်မီးသွေးနှင့် အခြား သတ္တုရိုင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ထုံးကျောက်၊ ကျောက်ပွနှင့် စကျင်ကျောက်တို့လည်း ပေါပေါများများ ထွက်လေသည်။
မြစ်ချောင်းများသည် ရေစီးမြန်သဖြင့် ကူးသန်းသွားလာရေး နှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် အသုံးမဝင်ချေ။ အာမီးနီး ယန်းနိုင်ငံသည် ကုန်းတွင်းပြည်နယ်ဖြစ်သဖြင့် ပင်လယ် ဆိပ်ကမ်းမြို့များလည်း မရှိပေ။ နိုင်ငံ၏ မြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်ပိုင်းတွင် ကောင်းမွန်သော မီးရထားလမ်းရှိသည်။ ထိုမီးရထားလမ်းသည် ဂျော်ဂျီယာနိုင်ငံ၏ မြိုတော်တစ်ဖလစ (တပလီဆီ)မှ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းလာကာ အားမီးနီးယန်း နိုင်ငံတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာပြီးလျှင် လီနင်နကန်မြို့သို့ အရောက်တွင် လမ်းသွယ်နှစ်ခုခွဲထွက်သည်။ ပထမလမ်းခွဲ သည် အနောက်ဘက်သို့သွားရာ တူရကီနိုင်ငံတွင်းရှိ ကားစမြို့သို့ ရောက်သည်။ ကားစမြို့သည် အန်ကာရာမြို့၊ အစ္စတန်ဗူမြို့တို့နှင့် မီးရထားလမ်း အဆက်အသွယ်ရှိသည်။ ဒုတိယလမ်းခွဲသည် ယခု အဇာဗိုင်ဂျန်နိုင်ငံ၏ တစ်စိတ် တစ်ဒေသဖြစ်သော ယခင် နခီရှီဗန်နိုင်ငံကိုဖြတ်၍ အီရန် နိုင်ငံတွင်းသို့ ရောက်သွားရာ တဗရီးမြို့၊ တဟီရန်မြို့၊ ပါးရှင်း ပင်လယ်ကွေ့တို့နှင့် ဆက်သွယ်နိုင်လေသည်။
ဆိုဗီယက် ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်လာပြီးနောက်တွင် ယခင်က စာမတတ်သူ လူဦးရေ အလွန်များခဲ့သော အာမီးနီးယန်းနိုင်ငံတွင် ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ် စစ်တမ်းများအရ အားလုံး လိုလို စာတတ်သူများဖြစ်လာကြ သည်ကို တွေ့ရသည်။ အီရီဗန်းတက္ကသိုလ် အပါအဝင် အထက်တန်းပညာရေး အဖွဲ့ အစည်း ၁ဝ ခုခန့်ရှိသည်။ ထို့ပြင် ဆေးစိုက်ပျိုးရေးနှင့် ဗိသုကာအတတ်သင် ကောလိပ်များလည်း သီးသန့်ရှိသေးသည်။ သိပ္ပံနှင့် သုတေ သနဗိမာန်များလည်း အများအပြား ဖွဲ့စည်း ထားလေသည်။
၁၉ ရာစုနှစ် အလယ်ပိုင်းအထိ တူရကီပိုင် အာမီးနီးယန်း ပြည်၌ လူများစုဖြစ်ခဲ့သော အာမီးနီးယန်း အမျိုးသားတို့သည် တူရကီတို့၏ ညဉ်းဆဲသတ်ဖြတ်မှုကြောင့် သေဆုံးသူ အများ အပြား ရှိခဲ့၍ တိုင်းခြားနိုင်ငံများသို့ အမြောက်အမြား တိမ်းရှောင်ခဲ့ကြရသည်။ ထိုကြောင့် ဆိုဗီယက်ဆိုရှယ်လစ် ပြည်ထောင်စုဝင် နိုင်ငံအဖြစ် ကြေညာစဉ်က အာမီးနီးယန်း နိုင်ငံ၌ အာမီးနီးယန်းအမျိုးသား ၇၂ဝဝဝဝ ခန့်သာ ရှိသည်။ သို့သော် အနှစ် ၂ဝ ခန့်အတွင်း၌ တိုင်းတစ်ပါးမှ အာမီးနီး ယန်းအမျိုးသားတို့ ပြန်လာကြသဖြင့် လူဦးရေ နှစ်ဆတိုး သွားသည်။ ထိုကြောင့် အာမီးနီးယန်းတို့သည် နိုင်ငံလူဦးရေ၏ ၈၅ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်ခဲ့၍ ကျန်လူဦးရေမှာ အဇာဗိုင်ဂျန်၊ ရုရှ၊ ဂျော်ဂျီယန်း၊ ကတ်နှင့် ဂရိအမျိုးသားများ ဖြစ်ကြသည်။
အာမီးနီးယန်း လူမျိုးတို့သည် အင်ဒိုဥရောပလူမျိုးကြီးများမှ ဆင်းသက်လာ၍ အင်ဒို-ဥရောပ ဘာသာ စကားကို ပြောဆိုကြ ပြီးလျှင် အက္ခရာ ၃၈ လုံးပါဝင်သော ကိုယ်ပိုင်စာပေရှိသည်။ တိုင်းခြား စိုးမိုးသူများ၏ အညဉ်းဆဲကို မရှုမလှ ခံခဲ့ရလင့် ကစား၊ မိမိတို့၏ မျိုးရိုးဇာတိမာန်နှင့် ယဉ်ကျေးမှုတို့ကို မပျောက်မပျက်အောင် ထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့သဖြင့် လူမျိုး မပျောက် ခဲ့ပေ။ အာမီးနီးယန်းတို့သည် များသောအားဖြင့် အရည်အသွေး ပြည့်ဝသူများ ဖြစ်ကြ၍ အခွင့်သာသည့်အခါ ယင်းတို့သည် ဘဏ်လုပ်ငန်း၊ ကုန်သည်လုပ်ငန်းတို့၌ ကျွမ်းကျင်သူများအဖြစ် လူစွမ်းလူစ ပြသခဲ့ကြသည်။ ထိုကြောင့်ပင် စိုးမိုးသူ တူရကီ များက မျက်မှောင်ညိုးကာ အလွန် ဖိနှိပ်ခဲ့သည်။ အေးချမ်း တည်ငြိမ်စွာ နေရသော ခေတ်ကောင်းနှင့် ရှည်ကြာစွာ မကြုံခဲ့ ကြရသဖြင့် အာမီးနီးယန်းတို့၏ လက‡ာရသမြောက်သော ကျမ်း ကြီးကျမ်းခိုင်များ မပေါ်ထွက်နိုင်ခဲ့စေကာမူ ယင်းတို့၏ သမိုင်း အစဉ်အဆက်ကိုမူ ၁၈ ရာစုနှစ်တိုင်အောင် မပျက်မကွက် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြလေသည်။
သမိုင်းစဉ်ကို ပြန်လည်သုံးသပ်ကြည့်လျှင် ရှေးအာမီးနီးယန်း နိုင်ငံသည် ဘီစီ ခုနစ်ရာစုခန့်က ပေါ်ထွန်းခဲ့ကြောင်း တွေ့ရ သည်။ အာရှမိုင်းနား၏ အရှေ့မြောက်ပိုင်း၊ ကောကဆပ်တောင် တန်းနှင့် ဗန်းရေအိုင်အကြား၌ တည်ရှိခဲ့သော ထိုနိုင်ငံသည် မူလက ဗန်းနစ်လူမျိုးများ နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်၍ ဗန်းနိုင်ငံဟု ခေါ်သည်။ ထိုနိုင်ငံကို မကြာခဏ လာရောက်တိုက်ခိုက်သော အဆီးရီးယန်းလူမျိုးတို့ကမူ အူရားတူးဟုခေါ်သည်။ အဆီးရီးယန်းတို့၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ဘီစီခုနစ်ရာစုနှစ် နောက်ပိုင်း တွင် ဗန်းနိုင်ငံ ပျက်သုဉ်းသောအခါ အာမီးနီးယန်းလူမျိုးတို့ သည် ထိုဒေသတွင် ဝင်ရောက်ကြီးစိုးခဲ့ကြသည်။ အာမီးနီးယန်း တို့သည် မြင့်မားသောယဉ်ကျေးမှုအဆင့်အတန်း ရှိခဲ့ကြကြောင်း ကို ထိုစဉ်က ခံတပ်မြို့ရိုးရှိသော မြို့ပြများ၌ နေထိုင်ပုံ၊ လယ် ယာများကို ရေသွင်းစိုက်ပျိုးပုံ၊ ကောင်းစွာပြုပြင်ထားသော လယ်ယာနှင့် စပျစ်ခင်းများကို လုပ်ကိုင်ခဲ့ပုံ အထောက်အထား များအရ သိရပေသည်။
သို့သော် အာမီးနီးယန်းတို့သည် မိမိတို့နိုင်ငံ၏ လွတ်လပ်ရေးကို ကြာရှည်စွာ ထိန်းသိမ်းမထားနိုင်ခဲ့ကြချေ။ ရှေးအာမီးနီး ယန်းနိုင်ငံသည် ဥရောပနိုင်ငံများနှင့် အာရှနိုင်ငံတို့ အကူးအသန်းပြုရာ လမ်းကြောင်းပေါ် ကျရောက်ခဲ့ပေသည်။ ထိုကြောင့် နယ်ချဲ့လိုသော ဥရောပနိုင်ငံကြီးများသည် အာမီးနီးယန်းကို ပိုင်ဆိုင်လိုကြသဖြင့် ထိုနိုင်ငံအား မကြာခဏ တိုက်ခိုက်ကြရာ တိုင်းခြားတို့၏ လက်အောက် အကြိမ်ကြိမ် ရောက်ခဲ့ရ၍ ရှေးအာမီးနီးယန်းနိုင်ငံ၏ နယ်နိမိတ်သည်လည်း အကြိမ်ကြိမ် ပြောင်းခဲ့ရလေသည်။
အာမီးနီးယန်းနိုင်ငံသည် တိုင်းတစ်ပါးတို့၏လက်သို့ အကြိမ်ကြိမ် ကျရောက်ခဲ့သည်ဟုဆိုခဲ့ရာ ရှေးဦးစွာ မီးဒီး လူမျိုးတို့၏ လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့သည်။ နောင်အခါ ပါးရှင်း(အီရန်)တို့၏ လက်အောက်သို့ လည်းကောင်း ရောက်ခဲ့ ပြန်သည်။ ထိုနောက် တိုင်းခြားတို့၏ လက်အောက်မှ လွတ် မြောက်ပြန်သည့်အခါ ပြည်တွင်းအာဏာလုမှုများကြောင့် နိုင်ငံ နှစ်ပိုင်းဖြစ်သွားပြီးလျှင် အာမီးနီယန်းအကြီးနှင့် အာမီးနီးယန်း အငယ် ဟူ၍ နှစ်ခြမ်းကွဲခဲ့ရပြန်သည်။ ဘီစီ ၉၅ ခုနှစ်မှ ၅၅ ခုနှစ်အထိ အုပ်စိုးခဲ့သော အာမီးနီးယန်းဘုရင် တိုက်ဂရေနီ -သ-ဂရိတ် လက်ထက်တွင် နိုင်ငံကိုပြန်လည် ပူးပေါင်းခဲ့ သည်။ ထိုစဉ်က အာမီးနီးယန်းနိုင်ငံသည် စည်ပင်ဝပြောသော နိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။
သို့တစေ အင်အားကြီးနိုင်ငံများဖြစ်သော ရောမနှင့် ပါးရှားနိုင်ငံတို့၏ အကြား၌ ရှိနေသဖြင့် တစ်စတစ်စနှင့် ထိုနိုင်ငံကြီးများ၏ ဗိုလ်လုပွဲ ကျင်းပရာ မြေဇာပင်နိုင်ငံ ဖြစ် လာသည်။ ဘီစီ ၆၆ ခုနှစ်ခန့်တွင် ရောမ၏ လက်အောက်ခံ ဖြစ်သွားပြီးလျှင် ခရစ်ယာန် အယူဝါဒသည်လည်း နိုင်ငံတွင်း၌ စည်ပင်ပြန့်သွားလာသည်။ ခရစ် ၃ဝ၃ ခုနှစ်တွင် ခရစ်ယာန် အယူဝါဒကို နိုင်ငံတော်အယူဝါဒအဖြစ် အာမီးနီးယန်းနိုင်ငံက ပြဋ္ဌာန်းခဲ့လေသည်။
ခရစ်သုံးရာစုနှစ်မှ ခုနစ်ရာစုနှစ်အတွင်း၌လည်း အာမီးနီး ယန်းနိုင်ငံသည် ရောမနှင့် ပါးရှားဘက်တော်သား နိုင်ငံများ၏ စစ်တလင်းဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၂၄၂ ခုနှစ်တွင် မွန်ဂိုတို့က တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်၍ လုယက်ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ ဥရောပအလယ်ခေတ်တွင် ခရစ်ယာန်နိုင်ငံများနှင့် အစ္စလာမ်နိုင်ငံများ၏ ပဋိပက္ခ၌လည်း အာမီး နီးယန်းနိုင်ငံသည် မြေဇာပင် ဖြစ်ခဲ့ရပြန်သည်။ ၁၅ ရာစုနှစ်မှ ၁၉ ရာစုနှစ်အစပိုင်းအထိ အာမီးနီးယား၌ တူရကီ နှင့် ပါးရှားတို့ အင်အားပြိုင်ခဲ့ကြပြန်သည်။ ၁၅၁၄ ခုနှစ်၌ အာမီးနီးယန်းနိုင်ငံကို တူရကီတို့က သိမ်းပိုက်၍ အော့တိုမန် အင်ပိုင်ယာအတွင်း သွတ်သွင်းခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၆၃၉ ခုနှစ် တွင် ပါးရှားနိုင်ငံက နိုင်ငံ အရှေ့ပိုင်းကို တိုက်ခိုက်သိမ်းယူ လိုက်ပြန်သည်။ ၁၈ဝ၂ ခုနှစ်တွင် ရုရှနိုင်ငံက ဂျော်ဂျီယာကို သိမ်းယူလိုက်သောအခါ အာမီးနီးယားပြည်နယ်နှင့် ရုရှနိုင်ငံတို့ သည် နယ်နိမိတ်ချင်း ဆက်စပ်သွားသည်။ ထိုအခါ ရုရှနိုင်ငံ ကလည်း အာမီးနီးယားပြည်နယ်၏ ခရိုင်နှစ်ခုကို ၁၈၂၈ ခုနှစ် နှင့် ၁၈၂၉ ခုနှစ်များတွင် သိမ်းယူလိုက် ပြန်သည်။ ထိုအတွင်း ဂရိတ်ဗြိတိန်နိုင်ငံကလည်း အရှေ့ဖျားမှ မိမိ၏ပိုင်နက် နယ်ပယ် များကို စောင့်ထိန်းနိုင်ရေးအတွက် ခရီးလမ်းကြောင်းကျနေသော အာမီးနီးယားအပေါ် 0x100သဇာလွှမ်းမိုးလိုလာပြန်လေသည်။
အာမီးနီးယားပြည်၏ အခြေအနေသည် ရှုပ်ထွေးနေခဲ့၏။ တိုင်းပြည်မှာလည်း စိတ်ပိုင်းခွဲဝေ စိုးမိုးခြင်းကို ခံနေရသည်။ ထိုအခါ အာမီးနီးယားအမျိုးသားတို့သည် နိုးကြားထကြွလာကြ သည်။ ယင်းသည်ကို တူရကီတို့က မလိုလားချေ။ ထိုကြောင့် အာမီးနီးယန်းတို့ကို အလွန် ည|ဉ်းပန်းနှိပ်စက်လေသည်။ ထိုအခါ အခွင့်သင့်သည့်အခါ အာမီးနီးယားတို့အထဲမှ အရည် အချင်းနှင့် ပြည့်စုံသော လူတော်လူကောင်းများ ပေါ်ထွက်နိုင်ခဲ့ သည်ကို တူရကီတို့က မရှုဆိတ်ချေ။ ရုရှတို့က ကူညီမည်ကို လည်း အလွန်စိုးရိမ်သည်။ ထိုကြောင့် လူမျိုး ပြုတ်လောက် အောင် သတ်ဖြတ်ည|ဉ်းဆဲမှုများ ပြုသည်။ ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီး အတွင်းက အာမီးနီးယားတို့ အများအပြား သေကျေ ပျက်စီး ရသည်။ မဟာမိတ်တို့ဘက်မှ ပါဝင် တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် လည်းကောင်း၊ တူရကီတို့၏ ည|ဉ်းဆဲ နှိပ်စက်သတ်ဖြတ်မှု ကြောင့်လည်းကောင်း အာမီးနီးယား တစ်သန်းကျော်မျှ သေကျေ ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ ထို့ပြင် အာမီးနီးယား အများအပြားသည် တိုင်းခြားနိုင်ငံများသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေခဲ့ကြရလေသည်။
တူရကီတို့ ည|ဉ်းပန်းနှိပ်စက်သည့် အကြားမှပင် အာမီးနီး ယား မျိုးချစ်တစ်စု (ဒက်ရှနက်)တို့သည် ပထမ ကမ္ဘာစစ် အတွင်းက ရုရှကိုကုညီ၍ တူရကီတို့အား တိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် တူရကီပိုင် အာမီးနီးယား ဒေသကို ရုရှတို့က သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ရုရှတော်လှန်ရေးကြီး (၁၉၁၇ ခုနှစ်) ဖြစ်ပွားသဖြင့် ရုရှ- တူရကီနယ်နိမိတ်သည် ယခင် အတိုင်းပင် ပြန်ဖြစ်သွားပြန်လေသည်။ ထိုအတောအတွင်း အာမီးနီးယန်းမျိုးချစ် ဒက်ရှန်တို့က ဦးစီး၍ ရုရှပိုင် အာမီးနီးယားကို ဂျော်ဂျီယာ၊ အဇာဗိုင်ဂျန် တို့နှင့် တွဲပြီးလျှင် ထရန်စကော့ကဆပ် ပြည်ထောင်စု သမ္မတ နိုင်ငံဟူ၍ ထူထောင်လိုက်သည်။ ၁၉၁၈ ခုနှစ်တွင်မူ ထို နိုင်ငံကို ဖျက်သိမ်းလိုက်၍ သီးခြားလွတ်လပ်သော သမ္မတ နိုင်ငံငယ်သုံးခု တည်ထောင် ခဲ့ပြန်သည်။ သို့သော် မကြာမီ တူရကီတို့သည် အာမီးနီးယားသမ္မတနိုင်ငံငယ်ကို တိုက်၍ အရေးပါသော ကားဗန်းနှင့် မောင့်အရာရတ် ခရိုင်များကို သိမ်းပိုက်လိုက်သည်။ ဆိုဗီယက်ရုရှကသာ ကြားမဝင်ခဲ့ပါက ထိုအာမီးနီးယန်းသမ္မတနိုင်ငံငယ်သည် တူရကီတို့၏0x100သဇာခံ ဖြစ်သွားဖွယ်ရာ ရှိလေသည်။ ထိုဒေသအတွင်း၌ အခြေအနေ သည် မတည်မငြိမ် ဖြစ်နေသေးသော်လည်း ဆိုဗီယက် အုပ်ချုပ် ရေးမျိုးကို တည်ထောင်၍ ဒက်ရှနက်တို့က ဝင်ရောက် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂ ရက်နေ့တွင်မူ အာမီးနီးယန်းနိုင်ငံကို ဆိုဗီယက်ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတနိုင်ငံအဖြစ် ကြေညာလိုက်လေသည်။
အကျယ်အဝန်း စတုရန်းမိုင် ၅၇ဝဝဝ ရှိသော တူရကီပိုင် အာမီးနီးယန်းနယ်သည်မူ ဆိုဗီယက် အာမီးနီးယန်းနိုင်ငံကဲ့သို့ နိုင်ငံရေးရာ အဆင့်အတန်း မရှိချေ။ ထိုဒေသတွင် ရှေးအာမီး နီးယန်းနိုင်ငံ အပိုင်း အခြား၏ အမြင့်ဆုံးပိုင်းဖြစ်သော အရာ ရတ်တောင်ရှိ၍ တိုင်းဂရစ်၊ ယူဖရေးတီးနှင့် အားရတ်မြစ်တို့ သည် ထိုဒေသအတွင်း၌ မြစ်ဖျားခံကြလေသည်။
သဲဖြူရွာ၊ သရက်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သရက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
Dark metal
Dark metal သည် heavy metal ၏ မျိုးခွဲတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ပုံစံသည် gothic နှင့် extreme metalမှ မှုရင်းဇစ်မြစ်ဖြစ်သည်။ စာရေးဆရာအချို့က dark metalသည် heavy metal ၏ အမျိုးအစားဖြစ်ကြောင်း ငြင်းခုံကြသော်လည်း မည်သည့် အစိတ်အပိုင်းပုံစံ ဆိုလိုရင်းများဖြင့် dark metal ကိုပြု လုပ်ထားသည်ကို ထင်မြင်ချက်များ ကျယ်ပြန့်များပြားလှသည်။
New York Times မှ rock ဝေဖန်ရေးဆရာ Robert Palmer ကြောက်ရွံ့ထိတ်လန့်မှုများနှင့် အကြမ်းဖက်မှုများနှင့်အတူ metalဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ဥပမာအားဖြင့် Megadeth, Anthrax, Slayer နှင့် Danzig တို့ဖြစ်သည်။ Robert Walseနှင့် Richard D.Barnet တို့၏စာအုပ်တွင် dark metal သည် လျှို့ဝှက်သော ဂီတဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်။ Micah L.Issitt, Jeffery Kaplan, Bryan Reesman, Joel Maclver နှင့် Chuck Eddy တို့က dark metal တွင် gothic အကြောင်းအရာများဖြင့် ပြည့်နှက်နေ ကြောင်း ရေးဖွဲ့ထားသည်။ စာရေးဆရာများဖြစ်သော Ian Christe, ဂီတဂျာနယ်လစ် Chuck Eddy, Sara Pendergast, Tom Pendergast, Natalie J Purcell, Brian Reesman, Jeff Wagner နှင့် Steven Wilson တို့က melancholy tone ရှိပါတယ်။ ဒါဟာ ယခုမျက်မှောက်ခေတ်မှ dark metal တီးဝိုင်းများကို ခွဲခြားနိုင်သည်။ ဒီ tone ဟာမှုန်သုန်သော အလှအပ၊ စိတ်ညှိုးငယ်မှိုင်တွေသော၊ အလှအပနှင့် romantic၊ နက်ရှိုင်းသောဒုက္ခနှင့် တစ္ဆေခြောက်လှန့်ခြင်း၊ goth-tinged နှင့် အမှောင်ထု စသဖြင့် အမျိုးမျိုးဖော်ပြချက်ရှိသည်။ dark metal label ထဲတွင်ပါဝင်သော တီးဝိုင်းအချို့မှာ Bethlehem, Black Sabbath, Slayer, Megadeth, Alice in Chains, Anthrax, Judas Priest, Evergrey, Tool, Iron Maiden, Paradox နှင့် Kekal အစရှိသောတီးဝိုင်းများဖြစ်သည်။
ဦးလင်း
အဂ္ဂမဟာ ပဏ္ဍိတ ဆရာကြီး ဦးလင်း သည် မြန်မာစာပေ ပညာရှင်၊ စာရေးဆရာတစ်ဦးဖြစ်သည်။
ဘဝဖြစ်စဉ်
ဆရာကြီးဦးလင်းသည် သက္ကရာဇ် ၁၂၃၆ ခုနှစ်၊ ဝါဆိုလပြည့်ကျော် ၁၃ ရက်၊ သောကြာနေ့တွင် မန္တလေးမြို့တောင်ပြင် မဟာနွယ်စင်ရပ်၌ အဖဦးစံလှ၊ အမိဒေါ်တုတ်တို့မှ ဖွားမြင်၏။ အမိမှာ ရွှေဘိုမင်းအဆက်အနွယ်ဖြစ်သည်။
ဆရာကြီးကား ငယ်ရွယ်စဉ် အခါ ကာလမှ စ၍ ဉာဏ်ပညာ အထူး ထက်မြက်သော ပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်၏။ ကျောင်းသားဘဝ၌ပင် မန္တလေးမြို့ သာသနာပိုင် မိုးထားဆရာတော် ဘုရားထံတွင် ပါဠိသင်ရိုးများကို ကုန်သည်။ ဆယ်နှစ်သားအရွယ်တွင် ကစ္စည်းသဒ္ဒါကြီးကို စသင်သည်။ ဆရာတော်က တစ်ခေါက်တည်းဖြင့် သင်ပြရုံနှင့် အထစ်အငေါ့မရှိ ပြန်ဆိုနိုင်သည်။ ဆယ့်နှစ်နှစ်သား ကိုရင်ဘဝ၌ သင်ရိုးစာများကို ထူးချွန်ကျေပွန်စွာ တတ်မြောက်လေသောကြောင့် မိုးထားဆရာတော် ဘုရား၏ အမိန့်အရ လက်ထောက် စာချ အဖြစ်ဖြင့် ဦးပဉ္စင်းများကို စာချပေးရသည်။ ထိုစဉ်အတွင်း အသက် တဆယ့်ငါးနှစ်ခန့်ရှိသောအခါ တနေ့တွင် 'သဒ္ဒတ္ထ ဘေဒစိန္တာ' ခေါ် သဒ္ဒါငယ်ကျမ်းကို ကိုရင်ဘဝနှင့်ပင် အခြားကိုရင်အများအား စာတက်ပေးရ ပြန်သည်။ ကိုရင် သုံးလေးရာ ရှိသော ဟူ၏။ ထိုအခါ စာဆို ကိုရင်လေး၏ ရှင်းလင်းပြတ်သားမှုကြောင့် မန္တလေးမြို့ တစ်မြို့လုံးတွင် 'ဘေဒစိန္တာ ကိုရင်ကလေး'ဟု တခဏချင်းပင် ကျော်ကြားသွားတော့သည်။
မိုးထားကျောင်းတိုက်ကြီးသည် စည်းကမ်းအလွန်ကြီးသောကျောင်းဖြစ်ရကား လောကီစာပေဖြစ်သော ပျို့ကဗျာ လင်္ကာတို့ကို လုံးဝမသင်သဖြင့် ဆရာလင်းသည် ဆရာသံဃာများမျက်ကွယ်၌ ပျို့၊ ကဗျာ၊ လင်္ကာ၊ စာနု၊ စာယဉ်တို့ကို အချိန်ရသရွေ့ လေ့လာဆည်းပူးခဲ့၏။ ၁၂၅၈ ခုနှစ်တွင် မိုးထားကျောင်းတိုက်ကြီး၌ပင် ရဟန်းဘောင် သို့တက်ခဲ့၏။ သို့နှင့် ရဟန်းခံ၍ အသက် ၂ဝ ကျော်သော အခါ မိုးထားဆရာတော် ကပင် ကိုရင် မောင်လင်းအား "နင်တော့ ဆရာ တစ်ဆူ လုပ်နိုင်ပြီ။ ဒါပေမဲ့ ဝိနည်းတော် အရ လိုက်ဝါ ၁ ဝါ ထားဦး။ ကျန်တဲ့ ဝါတွေသာ စာချ။ ၅ ဝါပြည့်မှ စာချ ဆရာ သက်သက်လုပ်" ဟု ပညာတိုးတက်ရေးကို မျှော်ကိုး၍ ဆုံးမတော်မူသည်။ ထိုစဉ်ကပင် မန္တလေးမြို့ ပရိယတ္တိ သာသနာ့ဟိတ အသင်းကြီး၏ အကိုးကွယ်ခံ စာချဆရာအဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်း ခံရပေသည်။ သံဃာတော် အပါး ၆ဝ ကျော်ကို နေ့စဉ်စာချပေးရ၏။ ထို့အပြင် ထိုစဉ်ကပင်လျှင်လည်း သာသနာ့ဟိတ အသင်းကြီးမှ ကြီးမှူး ကျင်းပေသော စာမေးပွဲအတွက် မေးခွန်းများ ထုတ်ရေးရသေးသည်။
ဤသို့နေလာခဲ့ရာ မန္တလေးမြို့၌ သာသနာပိုင်အရေးကိစ္စ အရှုပ်အထွေး ဖြစ်လာသောအခါ ရန်ကုန်မြို့သို့ ၁၂၆၅ ခုနှစ်တွင် ဆင်းခဲ့၏။ ရဟန်းဝါ ၈ ဝါ ရသော အခါ ရန်ကုန်မြို့သို့ ဆင်းလာ ပြီးလျှင် လူဝတ်လဲ၍ ရှေးဦးစွာ ဟံသာဝတီ ပုံနှိပ်တိုက်၌ ဝိနည်း၊ အဋ္ဌကထာများကို ကြီးကြပ်ပြင်ဆင် သုတ်သင် ပုံနှိပ်သည်။ နောက် ကဝိမျက်မှန် ပုံနှိပ်တိုက်သို့ ကူးပြောင်းပြီးလျှင် အင်္ဂုတ္ထိုရ် ပါဠိတော်ကို ပထမဆုံး အကြိမ် စတင်ပုံနှိပ်သည်။ ဆက်လက်၍လည်း ပိဋကတ်တော် မြောက်မြားစွာကို ကြီးကြပ် ပုံနှိပ်ခဲ့သေးသည်။
ဤသို့ ပိဋကတ်တော် များကို ဦးစီးဦးကိုင် နိုင်နိုင်နင်းနင်း ဖြန့်ဖြူးထုတ်ဝေပြီးသည့်နောက် ပညာမင်းကြီးရုံး အယ်ဒီတာဌာနတွင် ဝင်ရောက်အမှုထမ်းလေသည်။ ထိုအခါမှစ၍ ပထမပြန် ကော်မတီဝင်တစ်ဦး အဖြစ်ဖြင့် စာမေးပွဲများကို ဆရာကြီးကွယ်လွန်သည်အထိ စစ်ဆေး ကျင်းပလာခဲ့ရပေသည်။
ဆရာကြီးကား ပါဠိဘာသာဘက်တွင်သာမက မြန်မာစာဘက်တွင်လည်း အထူးတတ်ကျွမ်း စွမ်းဆောင်ခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးဖြစ်ပါ၏။ မြန်မာစာဘက်တွင် အခြေခံ ပေးလိုသောကြောင့်လည်း ပညာမင်းကြီးရုံး အယ်ဒီတာ ဌာနတွင် လုပ်ကိုင် နေစဉ် အတွင်းမှာပင် ဦးရွှေကြူးနှင့် ပူးတွဲ၍ သူငယ်တန်းမှအစ ဆဋ္ဌမတန်းအထိ 'ဒေါင်းတံဆိပ်' မြန်မာဖတ်စာများကို ရေးသားခဲ့ပေသည်။ ထို့ပြင် ဦးရွှေကြူးနှင့်ပင်တွဲဖက်၍ ခြင်္သေ့တံဆိပ် ဖတ်စာများကိုလည်း ပြုစုခဲ့သေးသည်။
သက္ကရာဇ် ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် မြန်မာစာဌာန၌ နည်းပြဆရာတစ်ဦးအဖြစ် ခန့်ထားခြင်းခံရသည်။ ထိုဌာနတွင် တပည့်တပန်းများကို သာမက ဆရာ ဆရာမများ ကိုပင် ပျို့အစောင်စောင်၊ မော်ကွန်း အသီးသီး၊ ကဗျာ စကားပြေ အမျိုးမျိုး ပို့ချ ဖြန့်ဖြူးပေးပေသည်။ ပါမောက္ခ ဦးဖေမောင်တင်၏ 'မြန်မာစာပေ သမိုင်း' ထွက်ပေါ်ရေးတွင်လည်း အထူးအကူအညီပေးခဲ့သူ တစ်ယောက်ဖြစ်ပေသည်။ သက္ကရာဇ် ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ရွှေတိဂုံစေတီတော်မှ စိန်ဖူးနှင့် ငှက်မြတ်နား စောင်းယိုင်သွားရာ အသစ်တဖန် မွမ်းမံပြင်ဆင်ပြန်၍ တင်သော အခမ်းအနား၌ ဆရာကြီးသည် စိန်ဖူးတင် မော်ကွန်းကြီးကို စီကုံးစပ်ဆို ခဲ့သေး၏။ နောက် သက္ကရာဇ် ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်သို့ ရောက်ပြန်သော အခါ၌လည်း အထက်တန်းကဗျာ ကောက်နုတ်ချက်ကို အဖွင့်ဋီကာ ရေးသားပေးသေးသည်။
ဤအတောအတွင်း သက္ကရာဇ် ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် ဆရာကြီး၏ ပညာကို ဂုဏ်ပြုချီးကျူးသော အနေနှင့် အင်္ဂလိပ်အစိုးရက ဆရာကြီးအား အဂ္ဂမဟာ ပဏ္ဍိတ ဘွဲ့ကို နှင်းအပ်သည်။ နောက် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှလည်း ထို့နည်းအတူပင် အမ်အေ (မဟာဝိဇ္ဇာ)ဘွဲ့နှင့် ဒီလစ်(စာပေပါရဂူ)ဘွဲ့ဖြင့် အဆင့်ဆင့် ချီးမြှင့်ပြန်လေသည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကြီး ပြီးပြန်သော အခါ ဆရာကြီး ဦးလင်းသည် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၌ပင် လက်ထောက်ကထိကအဖြစ် ဆက်လက် ထမ်းဆောင်သည်။ ဤကဲ့သို့ တက္ကသိုလ်၌ စာပေပို့ချနေစဉ် ကဝိမျက်မှန် မဂ္ဂဇင်းကြီးပေါ်ထွက်လာရာ အမျိုးဘာသာ သာသနာအခန်းကို တာဝန်ယူ၍ ရေးသားခဲ့လေသည်။ ထို့အပြင် သစ္စာဝါဒီသတင်းစာ၌ သာသနာ သတင်းကို ရေးသားပေးပို့ခဲ့လေသည်။ ၁၃ဝ၁ ခုနှစ်တွင် အထက်တန်းကဗျာ ကောက်နုတ်ချက်ကို အဖွင့်ဋီကာ ရေးသားခဲ့၏။ ထိုနှစ်မှာပင် ပညာဝန် ဦးစံရွှေနှင့် တွဲဖက်၍ လင်းယုန်တံဆိပ် မြန်မာဖတ်စာများကိုလည်း ပြုစုရေးသားခဲ့လေသည်။ သို့ရာတွင် သက္ကရာဇ် ၁၉၅၁-ခုနှစ်သို့ ရောက်သော် ပိဋကတ် ဘာသာပြန် ဌာနတွင် အယ်ဒီတာချုပ်ကြီး အဖြစ် ဦးစီး၍ ဆဋ္ဌမသင်္ဂါယနာတင်ပွဲအတွက် စိုင်းပြင်းပေးပါရန် နိုင်ငံတော်အစိုးရက တောင်းပန်လေသောကြောင့် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ပြောင်းရွှေ့၍ ပိဋကတ်ဘာသာပြန် ဌာနတွင် ကြိုးပမ်းထမ်းရွက် ရပြန်သည်။
ဘဝနိဂုံး
သို့နှင့်အထက်တွင် ပြဆိုခဲ့ပြီးသည့်အတိုင်း အသက် ၈ဝ ပြည့်ပြီ ဖြစ်သော ဆရာကြီး ဦးလင်းသည် သက္ကရာဇ် ၁၃၁၆ ခုနှစ်၊ နတ်တော် လဆန်း ၁၁ ရက်နေ့ (၁၉၅၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့) နံနက် ၉ နာရီအချိန်ခန့်တွင် အဆုပ်အအေးမိသော ရောဂါနှင့် ကွယ်လွန်အနိစ္စ ရောက်လေသည်။ ဆရာကြီး သက်ရှိထင်ရှားရှိစဉ် အခါကပင် နေထိုင်ခဲ့သော ကမာရွတ်ရပ်ကွက်ရှိ လမ်းအား 'ပဏ္ဍိတ'လမ်းဟု ဆရာကြီးကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဝေါ် ထားရှိပေသည်။
ရန်ကုန်မြို့ ကြံတော သုဿာန် အတွင်းရှိ အဂ္ဂမဟာ ပဏ္ဍိတ ဆရာကြီး ဦးလင်း၏ အုတ်ဂူတွင် -
ကျမ်းကိုး
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ကြာကွင်းရွာမရွာ၊ ကြာကွင်းကျွန်းကြား
ကြာကွင်းရွာမရွာ၊ ကြာကွင်းကျွန်းကြား
ပရိညာသုံးပါး
ပရိညာ ဟူသည် ပါဠိဘာသာစကားဖြစ်ပြီး ပိုင်းခြား၍သိခြင်း၊ ပိုင်းခြားသိသောဉာဏ်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ပရိညာ သုံးပါးရှိသည်။
ဉာတပရိညာ
ဉာတပရိညာဆိုသည်မှာ ပရမတ္တသစ္စကထာ၊ ပစ္စယကာတို့တွင် အကြောင်းနှင့် တကွသော ရုပ်တရား၊ နာမ်တရား၊ နိဗ္ဗာန်တရားတို့ကို သဘောကျနစွာ တတ်သိလိမ္မာခြင်း ဖြစ်သည်။ အသိဉာဏ်၌ ဆံပင်၊ မွေးညင်း စသော သဏ္ဌာနပညတ်မျိုး ပျောက်ကွယ်၍ ဓမ္မအဘိညာဖြင့် ပရမတ္ထဓမ္မသက်သက်သာ ရှိသည်ဟု ပိုင်နိုင်စွာ သိခြင်း ဖြစ်သည်။ အကုန်လုံးကိုပင် မသိသော်လည်း ရုပ် (၂၈) ပါးတွင် ဓာတ်ကြီးလေးပါးကို ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် သိနိုင်လျှင် ရုပ်၌ ဉာတပရိညာကိစ္စ ပြီးနိုင်၏။