cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ငှက်ဆတ်နီ
ငှက်ဆတ်နီ (Cymbirhynchus macrorhynchos) ကို ဘရူနိုင်း၊ ကမ္ဘောဒီးယား၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ လာအို၊ မြန်မာ၊ စင်ကာပူ၊ ထိုင်းနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
အမြင့်ချောင်း
အမြင့်ချောင်း
ဧပြီ ၁၉၄၃
ကိုးကား
1943
လူစီးတွဲနှင့်ကုန်တွဲစက်ရုံ (မြစ်ငယ်)
လူစီးတွဲနှင့်ကုန်တွဲစက်ရုံ (မြစ်ငယ်)သည် ဒီဇယ်စက်ခေါင်း၊ လူစီးတွဲနှင့် ကုန်တွဲများ မွမ်းမံထိန်းသိမ်းနိုင်ရန် အတွက် မြန်မာ့ မီးရထား၊ စက်မှုနှင့်လျှပ်စစ်အင်ဂျင်နီယာဌာနမှ ဖွင့်လှစ်ထားသော စက်ရုံကြီး ၃ ရုံအနက်မှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ လူစီးတွဲနှင့် ကုန်တွဲများ အကြီးတန်းပြင်ဆင်ရန်နှင့် လူစီးတွဲနှင့် ကုန်တွဲများအတွက် လိုအပ်သော အရန်ပစ္စည်းများ ထုတ်လုပ်ခြင်း၊ ပြည်တွင်းတွင် မထုတ်လုပ်နိုင်သော အရန်ပစ္စည်းများ နိုင်ငံခြားမှ မှာယူခြင်း၊ သိုလှောင်ခြင်းနှင့် နယ်တွဲပြင်ရုံများသို့ ပစ္စည်းများ ဖြန့်ဖြူးခြင်းလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်နေသည်။
သမိုင်းကြောင်း
၁၉၀၅ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သော စက်ရုံဖြစ်သည်။ လူစီးတွဲနှင့်ကုန်တွဲများ တည်ဆောက်ရာ၌ နေရာအခက်အခဲရှိလာမှုကြောင့် ၁၉၇၀ခုနှစ်တွင် ပင်မစက်ရုံကြီး၏ မြောက်ဘက်တွင် စက်ရုံအသစ်ကို တည်ဆောက်ခဲ့ရာ ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။
တည်နေရာနှင့် အကျယ်အဝန်း
လူစီးတွဲနှင့် ကုန်တွဲစက်ရုံ (မြစ်ငယ်)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြစ်ငယ်မြို့၊ ရန်ကုန်-မန္တလေးရထားလမ်းမကြီးအနီးတွင် တည်ရှိသည်။ ရန်ကုန်မြို့မှ ၃၇၇.၂၅ မိုင် (၆၀၇.၃ရ ကီလိုမီတာ) အကွာနှင့် မန္တလေးမြို့မှ ၈ မိုင် (၁၃ ကီလိုမီတာ) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ အကျယ်အဝန်းမှာ လူနေအိမ်အပါအဝင် စက်ရုံနယ်နိမိတ်မှာ ၇၈၃ ဧက ရှိသည်။
အင်းတမံရွာ၊ ကညင်ဆိုင်
အင်းတမံရွာ၊ ကညင်ဆိုင်
တွတ်တမူရွာ၊ လကျာ်းကြီး
တွတ်တမူရွာ၊ လကျာ်းကြီး
ကုတေတိုမြစ်
ကုတေတိုမြစ်သည် အင်ဂိုလာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းတွင်ရှိသော မြစ်တစ်စင်းဖြစ်ပြီး ကွန်ဇာမြစ်၏ မြစ်လက်တက်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြစ်သည် ဘန်ဂွီလာ၏ အရှေ့မြောက်ဘက်မှနေ၍ စီးဆင်းသည်။ ကုတေတိုမြို့သည်လည်း မြစ်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်ဂိုလာနိုင်ငံရှိ မြစ်များ
ဘူးရောက်ရွာ၊ တံတားဦးမြို့နယ်
ဘူးရောက်ရွာ (Buyauk)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ တံတားဦးမြို့နယ်၊ မြင်းစိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၁၀၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြင်းစိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၄၄ ဦး၊ မ ၁၁၈၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၃၃၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တံတားဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြရိပ်ရွာ၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်
မြရိပ်ရွာ (Myayeik)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်၊ မြရိပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၅၇၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ယင်းမာပင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မွန်ပြည်နယ် လွှတ်တော်
မွန်ပြည်နယ်လွှတ်တော် (Mon State Hluttaw) သည် မြန်မာနိုင်ငံ မွန်ပြည်နယ်၏ ဥပဒေပြုလွှတ်တော် တစ်ခုဖြစ်သည်။ လွှတ်တော်တစ်ရပ်တည်းရှိသော လွှတ်တော်အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး အမတ်ဦးရေ ၃၁ ဦး (ရွေးကောက်ခံ ၂၃ ဦးနှင့် တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ် ၇ ဦး) ရှိသည်။
၂၀၁၅ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်မှ လွှတ်တော်အမတ်နေရာ အများစုကို အနိုင်ရခဲ့သည်။
ဥယျာဉ်စုရွာ၊ ညောင်ပင်လှ
ဥယျာဉ်စုရွာ (Uyinsu)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ပခုက္ကူမြို့နယ်၊ ညောင်ပင်လှကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၈၀၆၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်ပင်လှကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၄၄ ဦး၊ မ ၁၆၆၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၉၀၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပခုက္ကူမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပုံအင်ခူးရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
ပုံအင်ခူးရွာ(Ponginghku)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ ပုံအင်ခူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၆၃၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဒီဇယ်စက်ခေါင်းစက်ရုံ (ရွာထောင်)
ဒီဇယ်စက်ခေါင်းစက်ရုံ (ရွာထောင်)သည် ဒီဇယ်စက်ခေါင်း၊ လူစီးတွဲနှင့် ကုန်တွဲများ မွမ်းမံထိန်းသိမ်းနိုင်ရန် အတွက် မြန်မာ့ မီးရထား၊ စက်မှုနှင့်လျှပ်စစ်အင်ဂျင်နီယာဌာနမှ ဖွင့်လှစ်ထားသော စက်ရုံကြီး ၃ ရုံအနက်မှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာ့မီးရထား၏ လိုအပ်ချက်အရ ဒီဇယ်စက်ခေါင်းစက်ရုံ၊ ရွာထောင် အနေဖြင့် ဒီဇယ်ဟိုက်ဒြောလစ် စက်ခေါင်းများသာမက ဒီဇယ်လျှပ်စစ် စက်ခေါင်းများကိုလည်း ပြုပြင်ပေးလျက်ရှိသည်။
သမိုင်းကြောင်း
မြန်မာ့မီးရထားသည် ၁၉၅၈-ခုနှစ်တွင် ဒီဇယ်စက်ခေါင်း(၆)လုံးကို စတင်ဝယ်ယူ၍ အသုံးပြုခြင်းဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ ရထားပို့ဆောင်ရေးသမိုင်းတွင် ဒီဇယ်ရထားကဏ္ဍအသစ်တစ်ရပ် ဖွင့်လှစ် ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ရေနွေးငွေ့စက်ခေါင်းများနေရာတွင် ဒီဇယ်စက်ခေါင်းများကို ဝယ်ယူ အစားထိုးအသုံးပြုလာခဲ့ရာမှ နောက်ပိုင်း စက်ခေါင်း အရေအတွက် များပြားလာချိန်တွင် အင်းစိန် စက်ခေါင်းစက်ရုံ တစ်ခုတည်းဖြင့် ပြင်ဆင်နိုင်စွမ်း မရှိတော့၍ ဒီဇယ်လျှပ်စစ် စက်ခေါင်းများကို အင်းစိန်စက်ရုံ၌လည်းကောင်း၊ ဒီဇယ်ဟိုက်ဒြောလစ်စက်ခေါင်းများကို ရွာထောင်၌ စက်ခေါင်းစက်ရုံ တည်ဆောက်၍လည်း ကောင်းပြင်ဆင်ရန်စီစစဉ်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် ရွာထောင် ဒီဇယ်စက်ခေါင်းပြင်စက်ရုံတည်ဆောက်ရေး စီမံကိန်းကို ရေးဆွဲအကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သည်။ ရွာထောင် ဒီဇယ်စက်ခေါင်းပြင်စက်ရုံကို ၁၉၆၉ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ(၁)ရက်နေ့တွင် စတင် တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၅ ခုနှစ်၊ မတ်လ(၃၁)ရက်နေ့တွင်ပြီးစီးကာ ၁၉၇၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၁)ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့သည်။ ကနဦးရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတန်ဖိုးမှာ အဆောက်အဦတန်ဖိုး ကျပ်ငွေ ၂၄.၈၀ သန်းနှင့် စက်ကိရိယာတန်ဖိုး ကျပ်ငွေ ၂၇.၀၀ သန်း၊ စုစုပေါင်းတန်ဖိုး ကျပ်ငွေ ၅၁.၈၀ သန်းရှိသည်။
တည်နေရာနှင့် အကျယ်အဝန်း
ဒီဇယ်စက်ခေါင်းစက်ရုံ (ရွာထောင်)သည် စစ်ကိုင်းမြို့ မြောက်ဘက်၊ ရွာထောင်ရွာ အရှေ့ဘက်၊ မီးရထားရပ်ကွက်နယ်မြေ မင်းဝံတောင်ခြေတွင် တည်ရှိသည်။ အကျယ်အဝန်းမှာ အလျား (၂၅၀၀)ပေ၊ အနံ(၇၅၀)ပေ (၄၃.၀၄ ဧက)ရှိပြီး လူနေအိမ်အပါအဝင် စက်ရုံနယ်နိမိတ်မှာ ၂၉၂.၉၀ ဧကရှိသည်။
စက်ရုံတွင်ပါဝင်သော အဆောက်အဦများ
အုပ်ချုပ်မှုပိုင်းဆိုင်ရာ အဆောက်အဦများ
ပြုပြင်မှုပိုင်းဆိုင်ရာ အဆောက်အဦများ
ထုတ်လုပ်မှုပိုင်းဆိုင်ရာ အဆောက်အဦများ
ရည်မှန်းချက်တာဝန်
ဒီဇယ်စက်ခေါင်းစက်ရုံ၊ ရွာထောင်၏ ရည်မှန်းချက်တာဝန်များမှာ
စက်ရုံဖွဲ့စည်းမှု
စက်ရုံ အထွေထွေမန်နေဂျာတစ်ဦး ပါဝင်သော အရာရှိ၊ ကြီးကြပ်ရေးဝန်ထမ်း၊ အခြားဝန်ထမ်းများကို ခန့်ထား၍ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ ဖွဲ့စည်းပုံအင်အားနှင့် လက်ရှိခန့်အပ်ပြီး ဝန်ထမ်း အခြေအနေမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
စက်ခေါင်းများပြည်တွင်း၌တည်ဆောက်ခြင်း
ဒီဇယ်စက်ခေါင်းစက်ရုံ၊ ရွာထောင်၌ မြန်မာ့မီးရထား၌ လိုအပ်လျက်ရှိသော စက်ခေါင်းများအား အကြီးတန်းပြုပြင်ခြင်း၊ အလတ်တန်းပြုပြင်ခြင်း စသည့် မွမ်းမံမှုများ ပြုလုပ်သည့်အပြင် အသုံးပြု သက်တမ်း ကြာမြင့်သော စက်ခေါင်းများအား အင်ဂျင်အသစ်တင်ကာ စွမ်းအားမြှင့်တင်ခြင်းလုပ်ငန်း များလည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် အသုံးမပြုတော့သည့် စက်ခေါင်းများမှ အရန်ပစ္စည်းများအား ပြုပြင်မွမ်းမံ၍ ဆယ်တင်ပစ္စည်းအဖြစ် ပြန်လည်အသုံးပြုခြင်း၊ အရန်ပစ္စည်းအမယ်သစ်များ တီထွင်ထုတ်လုပ်ခြင်းများ ဆောင်ရွက်ကာ မြန်မာ့မီးရထားအတွက် လိုအပ်လျက်ရှိသော စက်ခေါင်းငယ်များ၊ ဌာနသုံးသံလမ်းပြေးယာဉ်များ တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ
ရထားစက်မှုသင်တန်းကျောင်း
ရထားစက်မှုသင်တန်းကျောင်းတွင် အောက်ပါအတိုင်း သင်တန်းဌာန(၄)ခုထားရှိကာ အခြေခံနှင့် အဆင့်မြင့်သင်တန်းများ ပို့ချပေးလျက်ရှိသည်။
စက်မှုနှင့်လျှပ်စစ်ဌာနခွဲ လက်အောက်ရှိ ဝန်ထမ်းများအား အခြေခံနှင့် အဆင့်မြင့် သင်တန်းများ သင်ကြားပို့ချခဲ့ရာ ယနေ့အထိ သင်တန်းသား စုစုပေါင်း (၄၉၄၂)ဦး ပို့ချပေးခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။
ရွာထောင်စက်ရုံမှ ထူးခြားသည့်ဆောင်ရွက်ချက်များ
ဒီဇယ်စက်ခေါင်းစက်ရုံ၊ ရွာထောင် အနေဖြင့် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ၏ တာဝန်ပေးချက်အရ မတ္တရာမြို့နယ်၊ စကျင်တောင်မှ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်၊ ကံတလူဘုရား ပရဝုဏ်သို့ ဓမ္မစကြာ ရုပ်ပွားတော်မြတ်ကြီးအား ပင့်ဆောင်နိုင်ရေးအတွက် ပါဝင်၍ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် အောင်မြင်စွာဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည်။
စွန်ပိရွာ၊ စွန်ပိ
စွန်ပိရွာ၊ စွန်ပိ
အရှေ့စု
အရှေ့စု
မြင်သာကျွန်းရွာ၊ မုံရွာမြို့နယ်
မြင်သာကျွန်းရွာ (Myintharkyun)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ မုံရွာမြို့နယ်၊ ပုဏ္ဏားမော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၉၅၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မုံရွာမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဘဂဝါဂီတ
ဘဂဝဒ်ဂီသာသည် မဟာဘာရတလင်္ကာ၏ အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဘဂဝါဂီတတွင် စကားပြောသူ လေးဦးရှိ၏။ ယင်းတို့ကား ဘုရင် ဓီတရဋ္ဌ၊ သူ၏အမတ်ကြီး သဉ္စယ၊ ပဏ္ဍဝမင်းသား အဇ္ဇုနနှင့် သူ၏ရထားထိန်း၊ ကရစ်သျှဏ(ဘုရားသခင်)တို့ ဖြစ်ကြ၏။ ဓီတရဋ္ဌသည် မျက်စိမမြင်ပေ။ သူ့အား ကုရုခေတ္တတွင် ပဏ္ဍဝနှင့် ကောရဝ(သူ၏သားများ)တို့ တိုက်ကြပုံကို အဝေးမှ မြင်နိုင်ကြားနိုင်သော တန်ခိုးရရှိအောင် (ဘဂဝါဂီတကျမ်းကို ရေးသူဟု အဆိုရှိသော) ဝါလ်မီကိရသေ့ကြီး(Valmiki) ဖန်ဆင်းပေးမည်ဟု ဆိုသော်လည်း သူက သူ၏သားရင်းတို့ သေကြေကြသည်ကို မမြင်ဝံ့သဖြင့် ငြင်းဆိုလိုက်လေသည်။ ထို့ကြောင့် ဝါလ်မီကိရသေ့ကြီးသည်  ဓီတရဋ္ဌ၏အမတ်ကြီး သဉ္စယအား အဆိုပါတန်ခိုးရရှိအောင် ဖန်ဆင်းပေးလိုက်၏။ စင်စစ်သော်ကား ဘဂဝါဂီတသည် အခြားမဟုတ် ကုရုခေတ္တစစ်မြေပြင်ဝယ် အဇ္ဇုနနှင့် ကရစ်သျှဏတို့ အပြန်အလှန် ပြောဆိုကြပုံကို အမတ်ကြီး သဉ္စယ က နားထောင်ပြီး ဘုရင်အား ပြန်လည်လျှောက်တင် ချက်များပင် ဖြစ်ပေသည်။
တူးချောင်းရွာ၊ လကျာ်းကြီး
တူးချောင်းရွာ၊ လကျာ်းကြီး
ကော့လူဒိုးရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
ကော့လူဒိုးရွာ(Kawtludoe)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ ကော့လူဒိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၈၁၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကော့လူဒိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၆၆ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၆၈ ဦး နေထိုင်သည်။
လူဘမ်းပြင်ရွာ၊ ကြက်ရိုးပြင်
လူဘမ်းပြင်ရွာ၊ ကြက်ရိုးပြင်
သျှင်မ
စာရေးဆရာမ သျှင်မသည် မကွေးတိုင်းဆင်ဖြူကျွန်းမြို့ဇာတိဖြစ်သည်။ ကလောင်အမည်သျှင်မ၊ လရောင်ကျူးရင့် စသည့်ကလောင်အမည်များဖြင့် ဝတ္ထုပေါင်းများစွာရေးသားခဲ့ပြီး သူ၏ဟစ်တိုင်ဝတ္ထုမှာ ဒါရိုက်တာဟိန်းစိုး ရိုက်ကူးပြီး ပညာပေးဇာတ်လမ်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ကျွန်မကမဟေသီ စသည့်ဝတ္ထုများသည်လည်း သျှင်မ၏ လက်ရာ ဖြစ်သည်။
ရက်ကန်း စက်ရုံ
ရက်ကန်း စက်ရုံမှာ ရတနာပုံမြို့ မြောက်ပြင် အမရ စံခေါင်ရပ် ရွှေတချောင်း အရှေ့ဘက် ကမ်း၌ အမြောက် သေနတ် စက်ရုံနှင့် ကပ်လျက် တည်ရှိ ခဲ့သည်။ မည်သည့် ခုနှစ် တည်ဆောက် သည်ဟု အတိအကျ မသိရ သော်လည်း စက်များ၊ ပစ္စည်း ကိရိယာ များကို ၁၈၇၂ ခုနှစ် ဦးတွင် တပ်ဆင်ပြီးစီးသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ ယင်း စက်ရုံတွင် ဘက်ဖို့မို့ဟောင်းဝတ် ကုမ္ပဏီလုပ် ဘွိုင်လာကြီး တခု၊ ရောသ်ဝဲလ် အင်ကိုးမှ ၁၈၆၉ ခုနှစ်ထုတ် မြင်းကောင်ရေ ၄ဝ အား အင်ဂျင်စက် တလုံးနှင့် ဟဲသားရင်တန် ကုမ္ပဏီလုပ် စက်ရက်ကန်းစင် ၈ဝ ခန့်၊ ရက်ဖောက်တံ ၁၅၀ဝ ခန့်နှင့် လွန်း၊ တညင်းလုံး၊ ရစ်၊ ချား စသည့် စက်ကိရိယာတို့ အပြည့်အစုံ ရှိခဲ့သည်။
ဝါများကို ကြိတ်သည့် ကြိတ်စက်၊ကြိတ်ပြီး ဝါကို ဖတ်သည့် ဂွမ်းဖတ်စက်၊ ဖတ်ပြီး ဂွမ်းကို ဆိုင်ရှိ ဗိုင်းတောင့်ကြီး တဆက်တည်း အရှည်အလံ ဖြစ်အောင် လုပ်သည့် စက်၊ ၎င်း ဗိုင်းတောင့်ကြီးကို တစတစ သေးစေ၍ အလို ရှိရာ ချည်ချော ချည်ကြမ်း ဖြစ်အောင် စက် အဆင့်ဆင့် များနှင့် လုပ်ဆောင်သည်။ ၎င်းချည်ကို ဝင့်သည့်စက်၊ ချည်ချစက်၊ ချည်ခင်ကို ခေါက်သည့် စက်၊ ချည်စာ ယူသည့် တိုက်ခန်း၊ အထည် ရက်ရန် ရက်ကန်း ရှယ်သည့် တိုက်ခန်း၊ ဉှပ်ကောက်သည့် တိုက်ခန်း၊ အထည် ရက်သည့် ရက်ကန်းစင် တိုက်ခန်း၊ အထည် ခေါက်သည့် စက်ခန်း များနှင့် ပြည့်စုံစွာ ရှိသည်ဟု ရွှေနန်းသုံး ဝေါဟာရ အဘိဓာန်တွင် ဖော်ပြ ထားသည်။
စက်ရက်ကန်း စင်ပေါင်း ၈ဝ ခန့်နှင့် အခြား လိုအပ်သည့် စက်များကို ဂျုံနှင့် ကာခမ်း ဆိုသူ နိုင်ငံခြားသား နှစ်ဦးကကြီးကြပ် တပ်ဆင် ကြသည်။ ဤ စက်ဆရာ နှစ်ဦးကို ရန်ကုန်မြို့ ကုမ္ပဏီကြီး တခုမှ ကန်ထရိုက် စနစ်ဖြင့် ခေါ်ယူရာ အချိန် ကာလ အခကြေးငွေ မည်မျှနှင့် စာချုပ် သည်ဟု အတိအကျ မသိရ သော်လည်း ယင်း စက်ဆရာ နှစ်ဦးတို့ မပြန်မီ ကျပ်ငွေ ၃၅၀ဝ ပေးလိုက် ရသည်ဟု သိရသည်။ ၁၈၇၂ ခု မတ်လ အတွင်း ယင်းငွေကို မြန်မာ အစိုးရက ငွေဒင်္ဂါး ၂၀၀ဝ ကျပ်၊ ရွှေဒင်္ဂါး ၁၅၀ဝ ဖိုးနှင့် ပေးချေရာ ရွှေဒင်္ဂါး ပေါက်ဈေးမှာ လျော့ကျ နေသည် ဟူ၍ မယူလို ကြသဖြင့် စက်ဆရာ တို့သည် အလုပ်ရပ် စဲလျက် ရန်ကုန်သို့ ပြန်မည်ဟု ဆန္ဒပြကြသည်။ သို့သော် မြန်မာ အစိုးရက ယင်း စက် ဆရာတို့ အလိုကျ လိုက်လျော သဖြင့် လုပ်ငန်းကို ဆက်လက် လုပ်ဆောင် ွကသည်။ ၁၈၇၂ ခု ဉှစ် ဇွန်လ အတွင်း လုပ်ငန်း ွှပီးပြေ၍ စာချုပ်ရက်လလည်း စေ့ရောက် သည်နှင့် စက်ရုံကို တည်ဆောက်လျက် အရာရာ နေသား တကျ ရှိအောင် တပ်ဆင် ပြုပြင် ပေးသည့် အင်ဂျင်နီယာမှာ မန္တလေးမှ ထွက်ခွာ သွားလေသည်။ နေပြည်တော်ရှိ ဗြိတိသျှ အစိုးရ ကိုယ်စားလှယ် အရေးပိုင်သည် ၁၈၇၂ ခု ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၃ ရက်နေ့ ရက်ကန်း စက်ရုံသို့ သွားရောက် ကြည့်ရှုပီးနောက် စက်များမှာ အလွန် ကောင်းမွန်ေွကာင်း၊ တနေ့လျှင် အထည်ကိုက် ၁၀၀ဝ ခန့် ထုတ်လုပ် နိုင်ရန် အလားအလာ ရှိကြောင်း၊ သို့သော် ကျွမ်းကျင်သူ စက်ရက်ကန်း အတတ်ပညာရှင်များကို ခေါ်ယူအမှုထမ်းစေရန် စီစဉ်မှု မရှိ သေးကြောင်း စသည်ဖြင့် အစီရင်ခံသည်။ ၁၈၇၂ ခု၊ နိုဝင်ဘာလသို့ ရောက်သော အခါ တွင်မူ စက်ရုံတွင်း လုပ်ငန်း များမှာ များစွာ တိုးတက် လာပြီဟု ဆိုရ ပေမည်။ များစွာသော စက် တို့သည် ကောင်းမွန်စွာ လည်နေ ွကွှပီ ဖြစ်၍ ချည်ချော ချည်ကောင်းများ ထုတ်လုပ် နေပြီ ဖြစ်သည်။ သို့သော် ကျွမ်းကျင်သူ ရက်ကန်း ပညာသည် နှစ်ဦးကို အင်္ဂလန် နိုင်ငံမှ မှာထားရာ မရောက် ကြသေး သည်နှင့် စက်ရက်ကန်းစင် များမှာ တပ်ဆင်ပြီး ဖြစ်သော်လည်း အထည်ရက်လုပ်သည့် လုပ်ငန်းမှာ မစရသေး ဖြစ်သည်။
ရက်ကန်း စက်ရုံ၏ လုပ်ငန်းသည် ၁၈၇၃ ခု ဉှစ် ဦးတွင်မြိုင်မြိုင်ဆိုင်ဆိုင် ဖြစ်လာ ခဲ့သည်ဟု ဆိုရပါမည်။ လင်ကက်ရှိုင်းယားမှ ရက်ကန်း ပညာသည် နှစ်ဦးလည်း ရောက်လာပြီ ဖြစ်၍ ယင်းနှစ်ဦးကပင် အထည်များ ရက်လုပ် ခဲ့သည်ဟု ခန့်မှန်း ရသည်။ ရက်ကန်း စက်ရုံ၏ ထုတ်လုပ် စွမ်းအားနှင့် ပတ်သက်၍ အထောက်အထားများစွာ မတွေ့ရချေ။ အလိုတော် ရှိသမျှ ချည်ထည် များကို ရက်လုပ် ထမ်းရွက်ကြရသည်ဟု လည်းကောင်း၊ မြန်မာပြည်မှထွက်သည့် ဝါများ မကောင်းသဖြင့် ပိတ်ချော ရက်လုပ်နိုင်လောက်အောင် ချည်သေး ချည်ချော လုပ်၍ မရ ဟူ၍ လည်းကောင်း သိရသည်။ အတိအကျ အားဖြင့်သော် ၁၈၇၃ ခုနှစ် အတွင်း ရက်ကန်း စက်ရုံမှ ဝါညစ်ညစ် ခပ်ကြမ်းကြမ်း လှသိဂည ခေါ် ပိတ်မျိုးတရက်လျှင် အုပ်ပေါင်း ၃၀၊ ၃၂ အုပ်ခန့် ထုတ်လုပ် ခဲ့သည်။ ယင်း ပိတ်ကြမ်းမှာ တအုပ်လျှင် ခြောက်ကျပ်၊ သို့မဟုတ် ခုနစ် ကျပ်ခန့် ဈေးရှိ၍ များသော အားဖြင့် အဝါ ဆိုးကာ သက္စန်း ချုပ်လုပ်ကြောင်း သိရသည်။
ရက်ကန်း စက်ရုံသည် ရတနာပုံ ခေတ် ကုန်ဆုံးချိန်ထိ ဆက်လက် တည်ရှိ နေခဲ့ သော်လည်း ထုတ်လုပ် စွမ်းအား အခြေအနေကို မသိရချေ။ သီပေါမင်း လက်ထက် အီတလီ အမျိုးသား ရက်ကန်း စက်ဆရာ ကာနက်ပ ဆိုသူက ကြီးကြပ် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
ယင်း ရက်ကန်း စင်များတွင် ရက်လုပ် အမှုထမ်းခဲ့သည့် အကြီး အချုပ်များ အဝင်အပါ လုပ်သား မည်မျှ ရှိခဲ့ သည်ဟု မသိရပါ။ စက်ရုံစောင့် အမှုထမ်း ရှစ်ယောက် တို့သည် လစာ အဖြစ် တလလျှင် စပါး ၂၁၅ တင်း ရရှိ ခဲ့ကြောင်း သိရသည်။
ကိုးကား
<References />
ညောင်လက်မောင်း
ညောင်လက်မောင်း
နတ်ဖေါင်ဆိပ်ရွာ၊ စွန်ပိ
နတ်ဖေါင်ဆိပ်ရွာ၊ စွန်ပိ
ဘိုးကံပေးရွာ၊ လကျာ်းကြီး
ဘိုးကံပေးရွာ၊ လကျာ်းကြီး
ငှက်ဆတ်ညို
ငှက်ဆတ်ညို (Eurylaimus javanicus) ကို ဘရူနိုင်း၊ ကမ္ဘောဒီးယား၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ လာအို၊ မြန်မာ၊ စင်ကာပူ၊ ထိုင်းနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ဓဒါခန်ရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
ဓဒါခန်ရွာ(Dadarhkan)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ ဖုန်ဝဲယန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၆၀၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဂွေ့ကြီးရွာ၊ လောက်လေးချောင်း
ဂွေ့ကြီး
ယောင်ပလုံး (အောက်)ရွာ၊ မိုင်းမောမြို့နယ်
ယောင်ပလုံး (အောက်)ရွာ (Yawngpalong (Lower))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ မိုင်းမောမြို့နယ်၊ ယောင်ပလုံးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၇၇၅၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းမောမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရေကြည်ပင်ရွာ၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်
ရေကြည်ပင်ရွာ (Yaekyipin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်၊ မြရိပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၅၇၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ယင်းမာပင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နှော်ထယ် (သစ်)ရွာ၊ မတူပီမြို့နယ်
နှော်ထယ် (သစ်)ရွာ(Nhawte(A))သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ မတူပီမြို့နယ်၊ နှော်ထယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၀၅၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နှော်ထယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၂ ဦး၊ မ ၁၁၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၅ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မတူပီမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လွယ်ယင်းမင်္ဂလာရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်
လွယ်ယင်းမင်္ဂလာရွာ (Loiyinmingalar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်၊ မိုးဗြဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၇၆၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုးဗြဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၅၈၇ ဦး၊ မ ၁၃၆၇၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၂၆၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖယ်ခုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရွာသစ်ကုန်းရွာ၊ ကညင်ဆိုင်
ရွာသစ်ကုန်းရွာ၊ ကညင်ဆိုင်
မဒရပ်ပြည်နယ်
မဒရပ်ပြည်နယ်သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ပါဝင်သည့် ပြည်နယ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဗြိတိသျှတို့လက်ထက် က နယ်နိမိတ် ကျယ်ဝန်းသော်လည်း အိန္ဒိယပြည်သည် လွတ်လပ်သော နိုင်ငံဖြစ်လာ၍ ပြည်နယ်များကို ပြန်လည် သတ်မှတ်သည်တွင် မဒရပ်ပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း တစ်ခြမ်းကို အန္ဓရပဒေသဟူသော အမည်ဖြင့် ပြည်နယ်သစ်တစ်ခု ဖွဲ့စည်းပေးလိုက်သဖြင့် ယခုအခါ မဒရပ်ပြည်နယ်၏ အကျယ် အဝန်းမှာ ၅ဝ၁၃၂ စတုရန်း မိုင်မျှသာ ရှိပေသည်။ မဒရပ် ပြည်နယ်သည် ဗြိတိသျှတို့၏ မူရင်းနယ်ကြီး ၃ နယ်အနက် တစ်နယ်ဖြစ်ခဲ့၏။ အခြားနယ်များမှာ ဘုံဘိုင်နှင့် ဘင်္ဂလားတို့ ဖြစ်လေသည်။
မဒရပ်ပြည်နယ်သည် အိန္ဒိယကျွန်းဆွယ် တောင်ဘက် အစွန်းတွင် ဘင်္ဂလားအော် တစ်လျှောက်၌ တည်ရှိသည်။ မဒရပ်ပြည်နယ်၏ အနောက်ဘက် ကျောချင်းကပ်၌ ကေရာလ ပြည်နယ် တည်ရှိ၏။ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် အန္ဓရပဒေသ ပြည်နယ်၊ အရှေ့ဘက်တွင် ဘင်္ဂလားအော်တို့ဖြင့် ပတ်ရံလျက် ရှိ၏။ တောင်ဘက်၌ သီဟိုဠ်ကျွန်း ရှိ၍ ပေါက်ရေလက်ကြား ဖြင့်သာ ခြားလျက်ရှိပေသည်။ မဒရပ်ပြည်နယ်၏ ရုံးစိုက်ရာ မြို့သည် မဒရပ်မြို့ဖြစ်၍ အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တတိယလိုက်သော မြို့ကြီးဖြစ်၏။ ယင်းပြည်နယ်ရှိ အခြားမြို့ကြီးများမှာ ပွန်ဒီ ချယ်ရီ၊ တီရူချီ ရာပလီ၊ တန်ဂျော်၊ မဒူရေးမြို့များ ဖြစ်ကြ သည်။
မဒရပ်ပြည်နယ်သည် များစွာသော အပိုင်းတွင် တောင်ထူထပ်၍ ကျန်အပိုင်းမှာ ကုန်းပြင်မြင့် ဖြစ်ကာ ကျွဲနွားမွေးမြူရန် သင့်လျော်၏။ အဓိကတောင်တန်းများမှာ အရှေ့နှင့် အနောက် ဂတ်တောင်တန်းများနှင့် နီလာဂီရိ တောင်များဖြစ်၏။ အရေးပါ အရာရောက်သော မြစ်များကား ဂေါဒဝရီနှင့် ကစ္စနာမြစ်များဖြစ်၏။ မဒရပ်ပြည် နယ်သည် ယေဘုယျအားဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် အပူပြင်းဆုံး ဒေသဟု သတ်မှတ်ထားခြင်း ခံရသော်လည်း အနိမ့် အမြင့်သို့လိုက်၍ ဒေသအသီးသီးတွင် များစွာကွာခြားမှု ရှိသည်။ ပင်လယ်မှ တိုက်ခတ်သော လေပြေလေည|င်းများကြောင့် သက်သာရာ ရသင့်သလောက်လည်းရသည်။ မဒရပ် ပြည်နယ်တွင် ထူးခြားသည်ကား ဆောင်းဦးပေါက် ကာလဖြစ်သော နိုင်ဝင်ဘာလ၊ ဒီဇင်ဘာလများတွင် မိုးအထူးကောင်းခြင်းပင် ဖြစ်လေသည်။ အနောက်ဘက် ကမ်းရိုးတစ်လျှောက်တွင် လက်မ ၁၅ဝ ခန့်ရွာ၍၊ အနောက်ဘတ် တောင်တန်းအရှေ့ ဘက်ရှိ အချို့ဒေသများတွင် လက်မ ၁၂ဝ သာရွာသည်။
မဒရပ်ပြည်နယ်ထွက် သဘာဝ ပစ္စည်းများတွင် အဖိုးတန်သစ်များနှင့် သယံဇာတ ပစ္စည်းများ ပါဝင်သည်။ အရေးပါ အရာရောက်ဆုံး သယံဇာတပစ္စည်းတို့မှာ သံ၊ ရွှေ၊ ခဲ၊ ဂါးနက်ကျောက်၊ စိန်နှင့် ကြေးနီတို့ဖြစ်၏။
လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးတွင် မဒရပ်ပြည်နယ်သည် နဂိုရ်အားဖြင့် ကောင်းမွန်ခြင်း မရှိသော်လည်း ပြုပြင်ထား သည့်အတွက် လွယ်ကူစွာ ဖောက်လုပ်ထားသည်။ မဒရပ်မြို့ရှိ သင်္ဘောဆိပ်မှာ ငွေကြေးအမြောက်အမြား အကုန်အကျခံ၍ ပြုပြင်ဆောက်လုပ်ထားသော ဆိပ်ကမ်းဖြစ်၏။ ပြည်နယ်သည် မြေဩဇာကောင်းမွန်ခြင်း မရှိသော်လည်း မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ များ၌ တူးမြောင်းများဖြင့် ရေးသွင်းပေးသောကြောင့် စိုက်ပျိုးရေး ဖွံ့ဖြိုးကာ၊ ပြည်နယ်၏ ဝင်ငွေကို တိုးပွားစေ သည်။ စိုက်ပျိုးသော ကောက်နှံများကား စပါး၊ နှံစာပြောင်း၊ ဆီထွက်သော အစေ့များ၊ ဝါ၊ မဲနည်၊ ဟင်းခတ် အမွှေး အကြိုင်များ၊ ဆေးရွက်ကြီးပင်၊ လက်ဘက်အစရှိသည်တို့ ဖြစ်၏။ မဒရပ် ပြည်နယ်သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ အခြားမြို့ ကြီးများနှင့် မီးရထားလမ်းများဖြင့် အဆက်အသွယ်ရှိသည်။
သီဟိုဠ်ကျွန်း သို့သွားလျှင် မဒရပ်ပြည်နယ်၏ အရှေ့တောင် ဘက်ရှိ ဒါနုသကိုဒိ ဆိပ်ကမ်း တံတားအထိ မီးရထားစီး၍၊ ထိုမှတစ်ဆင့် တစ်ဘက်ကမ်းရှိ သီဟိုဠ်ကျွန်းမှ တာလယ်မန္ဒာ ဆိပ်ကမ်းသို့သင်္ဘောဖြင့် ကူးကာ တာလယ်မန္ဒာမှနေ၍ ကိုလံဗိုသို့မီးရထားဖြင့် ခရီးဆက်ရ၏။
မဒရပ်ပြည်နယ်တွင် နေထိုင်သူအများမှာ ဟိန္ဒူများ ဖြစ်၏။ ခရစ်ယာန် အယူဝါဒသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် အခြား ဒေသများထက် မဒရပ်ပြည်နယ်၌ ပို၍ပြန့်ပွားသည် ဖြစ်ရကား ခရစ်ယာန်အယူဝါဒီ အထူးသဖြင့် ဗရင်ဂျီ ဂိုဏ်းဝင်များပေ သည်။ ဤပြည်နယ်တွင် တိုင်းရင်းဘာသာစကား ၃ မျိုးပြော ကြသော်လည်း အများသုံး ဘာသာ စကားမှာ တမီလ်စကား ဖြစ်၏။ မဒရပ်ပြည်နယ်ရှိ လူဦးရေမှာ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ခန့်မှန်းခြေ ၂၉၉၇၄၉၃၆ ယောက်ဖြစ်၏။
မဒရပ်ပြည်နယ်သည် အာဏာအတွက် ဗိုလ်လုပွဲ မကြာခဏ ဖြစ်ပွားရာဒေသဖြစ်၏။ ခရစ် ၁၄ ရာစုနှစ် ဦးကာလက မဒရပ်ပြည်နယ်တွင်းသို့မွတ်စလင်များ ချင်းနင်းဝင်ရောက်လာသည်။ ထို့နောက် ဗြိတိသျှ၊ ပြင်သစ် နှင့် ဒပ်ချလူမျိုးတို့သည် အာဏာရရေးအတွက် နှစ်လကြာ ရှည်စွာ တိုက်ခိုက်ကြ၍ အဆုံးတွင် ဗြိတိသျှတို့က အနိုင် ရသည်။ မဒရပ်ပြည်နယ်သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ ဗြိတိသျှတို့က အနိုင်ရသည်။ မဒရပ်ပြည်နယ်သည် အိန္ဒိယ နိုင်ငံ၌ ဗြိတိသျှတို့က ဦးစွာအခြေစိုက်ရာ ဌာနတစ်ခုဖြစ်၏။ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေး ရပြီးသည့်နောက်ပိုင်း၌ မဒရပ်ပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းကို အန္ဓရပဒေသပြည်နယ်ဟူ၍ နယ်သစ်တစ်ခု တည်ထောင်၏။ အန္ဓရပဒေသပြည်နယ်တွင် အများပြော ဘာသာစကားမှာ တေလဂူဖြစ်၏။ အိန္ဒိယ နိုင်ငံတွင် ပြောဆိုသော ဘာသာစကားကို မူတည်၍ ပြည်နယ်သီးခြား သတ်မှတ်ရာ၌ အန္ဓရပဒေသသည် ပထမ ဆုံးပြည်နယ်ဖြစ်၏။ မဒရပ်ပြည် နယ်ကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ သမ္မတက ခန့်အပ်သော ဘုရင်ခံအား တာဝန်ခံရသည့် ဝန်ကြီးအဖွဲ့က အုပ်ချုပ်သည်။ သီးခြားဥပဒေပြု လွှတ်တော် ၂ ရပ်ရှိ၏။ မဒရပ်ပြည်နယ်မှ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အထက်လွှတ်တော်သို့ ကိုယ်စားလှယ် ၁၇ ဦးနှင့် အောက်လွှတ်တော်သို့ကိုယ်စား လှယ် ၄၁ ဦး စေလွှတ်ရသည်။
လက်ထုပ်ကုန်း
လက်ထုပ်ကုန်း
ပလောင်းကြီးရွာ၊ လကျာ်းကြီး
ပလောင်းကြီးရွာ၊ လကျာ်းကြီး
ဆူးထင်းရှူးပင်
ဆူးထင်းရှူးပင် (Cunninghamia lanceolata) သည် Cupressaceae မျိုးရင်းရှိ မျိုးစိတ်တခုဖြစ်ပြီး တရုတ်နိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် သဘာဝအလျောက် ပေါက်ရောက်သည်။ ဆူးထင်းရှူးပင်များကို အများအားဖြင့် သမပိုင်းဇုန်များတွင် စိုက်ပျိုးကြသည်။ သဘာဝအတိုင်းပေါက်ရောက်သော ဆူးထင်းရှူးပင်များသည် ပေ ၁၅၀ အထိ ကြီးထွားနိုင်သည်။ မြောက်အမေရိကတွင် ပေ ၃၀ မှ ၅၀ အထိ ကြီးထွားကြသည်။
Garage punk
Garage punk သည် garage rock နှင့် punk rockတို့ လွှမ်းမိုးထားသော တီးဝိုင်းများ၏ ဂီတဖြစ်သည်။ ဤအမျိုးအစား၏ တီးဝိုင်းအများစုကို 60s garage အဖြစ်တွေ့မြင်နိုင်သည်။ သို့သော် ထိုခေတ်အခါက တိကျသော အသံအဖြစ်ပြန်လည်ကူးယူးဖော်ပြရန်မလိုပေ။ garage punk ၏ ဝိသေသလက္ခဏာများမှာ dirty, choppy guitar အသံများဖြင့် တီးခတ်ထားပြီး စာသားများမှာ ပုန်ကန်လိုခြင်းများ ပါဝင်သည်။ တီးခတ်ထားသည့်တီးဝိုင်းများမှာ independent record labels များမှဖြစ်ပြီး (သို့) လက်မှတ်မထိုးထားသည့် တီးဝိုင်းများဖြစ်သည်။ garage punk တီးဝိုင်းများသည် သူတို့ကို hardcore punk မှဝေးကွာပြီး များသောအားဖြင့် တိကျသော ယဉ်ကျေးမှုသို့ မစွဲမြဲပေ။ စိတ်ကူးစိတ်သန်းများမှာ punk ၏အခြားယဉ်ကျေးမှုများနှင့် မဆက်စပ်ပေ။ ဤစကားရပ်သည် တစ်ခါတစ်ရံတွင် 60s garage တီးဝိုင်းများသို့ ရည်ညွန်းသည်။ ပြန်လည်ရှင်သန်လာသောတီးဝိုင်းများမှာ သူတို့ကို တုပြိုင်စေသည်။
သမိုင်းကြောင်း
အစောပိုင်းအသုံးပြုသော ဝေါဟာရသည် 60 garage rock တီးဝိုင်း၏ ၁၉၇၃ Nuggets LP သီချင်းကို ဖော်ပြရန် Lenny Kaye ၏ track-by-track ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ classic garage punk the Shadows of Knigt ဟုဆိုသကဲ့သို့ ထိုခေတ်က garage တီးဝိုင်းများကို ဖော်ပြရန် အသုံးပြုခဲ့သည်။ မည်သို့ပင်ဆိုစေ မကြာခဏ နောက်ပိုင်းကာလမှ တီးဝိုင်းများကို ရည်ညွန်းထားသည်။ များသောအားဖြင့် ၁၉၇၀နောက်ပိုင်းမှ ဖြစ်သည်။ လတ်တလောတွင် garage punkသည် ၉၀ နောက်ပိုင်း ၂၁ ရာစု အစောပိုင်းနှစ်များတွင် ကျော်ကြားလာခဲ့သည်။ Allmusic အဆိုအရ အမေရိကမှ ၉၀ punk ရှင်သန်ခြင်း mainstream ကို ရိုက်ခတ်စေခဲ့သည်။ the punk-pop wing မတိုင်မီ ကွဲပြားသော punk များသည် indie-rock underground ထဲတွင် ပုံသဏ္ဌာန်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် garage punk သည် punk pop၏ melodic ကဲ့သို့ မနီးစပ်ပေ။ garage punk သည် Detroit မှ protopunk တီးဝိုင်း၏ The Stooges နှင့် MC5တို့ရေးဆွဲထားသည်။
အဓိကလွှမ်းမိုးသည့်ပုံစံမှာ ကွဲပြားသော sonic background မှဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အများအားဖြင့် ယိုယွင်းသော ဘဝနေထိုင်မှုပုံစံများနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ သို့သော် တကယ် rocker များ၏နေပုံထိုင်ပုံနှင့်လည်းဆက်စပ်နေသည်။ တီးဝိုင်းများမှာ Motorhead, New York Dollနှင့် မှတ်တမ်း The Damned ၏ Damned Damned Damned နှင့် The Stooges ၏ Raw Power တို့ဖြစ်ပြီး ပုံစံ၏ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအတွက် စမ်းသပ်ချက်ဖြစ်သည်။ အရေးပါသော အလျင်ကျသော ဥပမာများမှာ ၁၉၇၀အစောပိုင်း Detroit မှ Death တီးဝိုင်းနှင့် Boston တီးဝိုင်း The Modern Lovers တို့ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၀ garage တီးဝိုင်းများရှိနေစဉ်တွင် နောက်ဆုံးကျသော လွှမ်းမိုးမှုများဖြစ်သည်။
အစောပိုင်းUK punk တီးဝိုင်းများမှာ The Clash ဖြစ်ပြီး သူတို့၏ပုံစံကို garageတီးဝိုင်းဟု ဖော်ပြသည်။ The Clash ၏ထူးခြားသော သီချင်းမှာ ပထမဆုံး album The Clash မှ Garageland ဖြစ်ပြီး အခိုင်အမာဆိုထားသည်မှာ "ကျွန်တော်တို့ဟာ garageတီးဝိုင်းဖြစ်ပါတယ်၊ garage land မှ ဆင်းသက်လာပါတယ်" ဟုဆိုသည်။ punkနှင့် garage rock တို့စတင်နေစဉ် တစ်ခါတစ်ရံတွင် ၁၉၆၀ soul music, beat music, surf music, power pop, hardcore punkနှင့် psychedelia မှ အစိတ်အပိုင်းများပေါင်းစပ်ထားသည်။ များသော garage punk ဂီတသမားများမှ လူဖြူများ၊ working class၊ ဆင်ခြေဖုံးတွင် နေထိုင်သော ဆယ်ကျော်သက်များပါဝင်သည်။ ပထမဆုံး garage punk တီးဝိုင်းမှ အချို့မှာ ၈၀နောက်ပိုင်းနှင့် ၉၀အစောပိုင်းမှဖြစ်ပြီး Sub Pop labelနှင့် လက်မှတ်ထိုးခဲ့ကြသည်။ New Bomb Turks, The Oblivian, The Gories, Subsonics, The Mummies, The Dirtbombsနှင့် The Humpers စသောတီးဝိုင်းများသည် ၁၉၉၀နှင့် ၂၀၀၀ ကိုဖြတ်သန်း၍ ထိုပုံစံအတွက် ပရိသတ်များတည်ရှိစေရန် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။
ကုတေတိုမြို့
ကုတေတိုမြို့သည် အင်ဂိုလာနိုင်ငံ၊ ကွန်ဒို ကုဘန်ဂိုပြည်နယ်၊ ကုရှီမြူနီစပါယ်ဒေသရှိ မြို့ငယ်လေးတစ်မြို့ဖြစ်သည်။ မြို့သည် ကုတေတိုမြစ်၏ အရှေ့ဘက်မြစ်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
သနဲသပေါက်ရွာ၊ စွန်ပိ
သနဲသပေါက်ရွာ၊ စွန်ပိ
ဝါယာရွာ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်
ဝါယာရွာ (Waryar)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ ဝါယာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၈၃၂၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝါယာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၇၀ ဦး၊ မ ၂၅၆၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၃၃၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေစကြိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပုဏ္ဏားမော် (အရှေ့)ရွာ၊ မုံရွာမြို့နယ်
ပုဏ္ဏားမော် (အရှေ့)ရွာ (Ponnarmaw(East))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ မုံရွာမြို့နယ်၊ ပုဏ္ဏားမော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၉၄၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မုံရွာမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အ.ထ.က(၁)ဒဂုံ
အမှတ် (၁) အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်း၊ ဒဂုံ သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ ဒဂုံမြို့နယ်တွင် တည်ရှိသည်။ ၁၈၈၄ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့ရာမှ ၁၉၆၅ ခုနှစ် ပြည်သူပိုင်သိမ်းဆည်းသည်အထိ အင်္ဂလိပ်မက်သဒစ် အထက်တန်းကျောင်း အမည်တွင်ခဲ့သည်။ ပြည်သူပိုင်သိမ်းပြီးနောက် အမှတ်(၁)အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း၊ ဒဂုံမြို့နယ်အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။
ဇွဲပကစ်ရွာ၊ လကျာ်းကြီး
ဇွဲပကစ်ရွာ၊ လကျာ်းကြီး
လုတ်ကန်းရွာ၊ စုံလော
လုတ်ကန်းရွာ (Lokekan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်၊ စုံလောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၅၉၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စုံလောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၄၈၉ ဦး၊ မ ၃၀၈၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၅၇၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရေကန်စု
ရေကန်စု
ကျွဲတမရွာ၊ ကြက်ရိုးပြင်
ကျွဲတမရွာ၊ ကြက်ရိုးပြင်
ခါ့ဘယန်ရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
ခါ့ဘယန်ရွာ(Hkabayang)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ ဖုန်ဝဲယန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၆၀၃ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အပယ်ရတနာဘုရား
အပယ်ရတနာဘုရားသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုဂံ၊ မြင်းကပါရွာ တောင်ဘက် ပုဂံမြို့သစ်သို့ သွားသော လမ်းဘေးတွင် တည်ရှိသည်။ စေတီပုထိုးအမှတ်မှာ ၁၂၀၂/၅၄၀ ဖြစ်သည်။
ဘုရားသမိုင်း
စောလူးမင်း (၁၀၇၇ - ၁၀၈၄)က ကျန်စစ်သားကို မျက်သဖြင့် ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေသည့်အခါ ချစ်သူအပယ်ရတနာလာ၍ စောင့်နေကျနေရာတွင် ကျန်စစ်သားမင်း( ၁၀၈၄-၁၁၁၃)က ဘုရားတစ်ဆူ တည်ထားသည်။ ထိုကြောင့် အပယ်ရတနာ အမည်တွင် ရစ်သည်ဟု ဆိုကြလေသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ရေးသည် မင်စာတစ်ခုတွင်မှု ထိုဂူဘုရားကို အပယ်ရတနာကိုယ်တိုင် တည်သည်ဟု တွေ့ရလေသည်။
ဗိသုကာလက်ရာများ
အပယ်ရတနာဘုရားသည် နဂါးရုံဘုရားနှင့် မဝေးလှ။ နဂါးရုံဘုရားမှာကဲ့သို့ပင် ဂူအထက် အမိုးထောင့်စေတီများ၊ ပစ္စယာအဆင့်များ၊ ဆင်ခြေလျှော အမိုးများရှိသည်။ ခေါင်းလောင်းပုံနှင့် သပိတ်မှောက်အထက်၌ ဖရုံတုံးခံပြီး ဖောင်းရစ်တက်သည်။ ကလသာအိုးသဏ္ဌာန် ထောင့်စေတီငယ်များ ရှိသည်။ နဂါးရုံဘုရားမှာကဲ့သို့ ကွမ်းထောင်မရှိခေျ။ ဤဂူဘုရားမှာ ထူပါရုံပေါက်ဂူဘုရား ဖြစ်သည်။ မြောက်ဘက်မျက်နှာပြုနေသော အာရုံခံခန်းမှ၌ မုခ်ပေါက် သုံးခုရှိသည်။ ယင်းမှတစ်ဆင့် ဘုရားဆောင်တိုက်မှသို့ ဝင်ရသည်။ လိုဏ်ဂူပတ်လည်တွင် ကျောက်အုတ်ပြင်တင်းများ၌ မုခ်တံကဲ့များဖြင့် တင့်တယ်လှပစွာ တည်ထားလေသည်။
လိုဏ်ဂူအတွင်း ခန်းမ၌ ဘူမိဖဿမုဒြာ အနေအထားဖြင့် အုတ်ဆင်းတုတော်တစ်ဆူ ရှိသည်။ အပယ်ရတနာဘုရားအတွင်း၌ အာရုံခံနှင့် ပတ်လည်စင်္ကြံမုခ်ခုံးနံရံများ တည်ဖွဲ့ပုံမှာ ဆန်းကြယ်သည်။ နံရံတစ်ဖက်ရှိ ပြတင်းသုံးပေါက်မှ အလင်းရောင်မှိန်မှိန် ရသဖြင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများကို မြင်နိုင်သည်။ ဤဂူဘုရားမှ ဆေးရေးပန်းချီများတွင် ဗောဓိသတ္တဘုရားလောင်းဖြစ်သော လောကနာထ ဟူ၍လည်းခေါ်သော အဝလောကိတေသွာရ ၏ ပုံကို ရေးဆွဲထားသည်။ ဘုရားလောင်းသည် လက်ဝဲလက်တွင် ကြာပန်းတစ်ခုကိုကိုင်လျက် လက်ယာလက်သည် ဝရဒမုဒြာ အနေအထားဖြင့် လက်ဝါးကိုဖြန့်လျက် ကြာပွင့်ချပ်တစ်ခုပေါ်တွင် ထိုင်နေလေသည်။ ဗုဒ္ဓပုံများသာမက မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ ရသေ့ပုံ၊ နတ်အမျိုးမျိုးပုံ၊ ဗြဟ္မာ၊ သီဝ၊ ဗိဿနိုးနှင့် အခြားဗြဟ္မဏအယူဝါဒ ဆိုင်ရာ ပုံများကိုလည်း တွေ့ရသည်။ ရှေးဟောင်း မွန်မင်စာနှင့် ဗုဒ္ဓဝင်ဇာတ်ကွက်ပုံများကိုလည်း အရှေ့ဘက်ဆောင်၌ တွေ့နိုင်လေသည်။ အပယ်ရတနာဘုရား ၏ ထူးခြားချက်တစ်ခုမှာ မဟာယာန၊ ဗြာဟ္မဏအယူဝါဒ များဆိုင်ရာ နံရံဆေးရေး ပန်းချီများကို အခြားဂူဘုရား တို့ထက်ပို၍ တွေ့ရခြင်း ဖြစ်လေသည်။
အမှတ် (၁) တပ်မတော်ဆေးရုံ
အမှတ်(၁) တပ်မတော်ဆေးရုံ(ခုတင်-၅၀၀) (အတိုကောက်- တဆရ(၁/ ၅၀၀)) သည် မိတ္ထီလာမြို့တွင် အခြေစိုက်သော စစ်ဆေးရုံ တစ်ရုံဖြစ်သည်။ ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး လက်အောက်၌ တပ်မတော်၏ ခုတင်-၅၀၀ ဆေးရုံ နှစ်ရုံရှိပြီး အခြားတစ်ရုံမှာ ဦးဝိစာရလမ်း၊ ဒဂုံမြို့နယ်၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးတွင် အခြေစိုက်သည်။ ဆေးရုံအုပ်ရာထူးအား ဗိုလ်မှူးချုပ် အဆင့်ရှိသည့် တပ်မတော် ဆရာဝန်ဘွဲ့ရ အရာရှိကြီးများကိုသာ ခန့်အပ်လေ့ရှိသည်။
လည်ရစ်ပါငှက်ဆတ်
လည်ရစ်ပါငှက်ဆတ် (Eurylaimus ochromalus) ကို ဘရူနိုင်း၊ ကမ္ဘောဒီးယား၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ လာအို၊ မြန်မာ၊ စင်ကာပူနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
မြောက်နုံးရွာ၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်
မြောက်နုံးရွာ (Myauknone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်၊ မြို့ကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၅၆၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ယင်းမာပင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တတားဒိုးရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖာပွန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မတ်ပျဉ်းရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်
မတ်ပျဉ်းရွာ (Matpying)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်၊ မိုးဗြဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၇၇၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုးဗြဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၅၈၇ ဦး၊ မ ၁၃၆၇၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၂၆၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖယ်ခုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
R Scuti
လေ့လာမှု
R Sct သည် RV Tau-type ကြယ်များထဲတွင် အတောက်ပဆုံးဖြစ်ပြီး American Association of Variable Star Observers (AAVSO) အဖွဲ့မှ ယင်းကြယ်အား လေ့လာမှုပေါင်း အကြိမ် ၁၁၀၀၀၀ ထိလုပ်ခဲ့သည်။ သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်နိုင်လောက်အောင် တောက်ပသောကြောင့် အမှိန်ဆုံးကိုပင် ကောင်းမွန်သော မှန်ဘီလူးတစ်လက်ဖြင့် ရှာဖွေနိုင်သည်။
ဂုဏ်သတ္တိများ
R Scuti ၏ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု မှတ်တမ်းသည် မရေရာပေ။ တွက်ချက်ထားသော ထုထည်မှာလည်း များစွာကွာဟနေသည်။ ယင်းကဲ့သို့သော ကြယ်များ၏ ထုထည်သည် နေ၏ထုထည်အနား သို့မဟုတ် အောက်သို့ရှိနေတတ်ပြီး ဒွိကြယ်စနစ်များ ဖြစ်ကြသည်ဟု အတည်ပြုထားသည်။ ယခင် တွက်ချက်မှုများအရမူ ဆူပါဂျိုင်းယင့် တောက်ပမှုများသည် ထုထည်ပိုကြီးဖွယ်ရာရှိသည်ဟု ဆိုသည်။
ပြင်ပလင့်
ကဏ္ဍ:ကြယ်များ
ရေထွက်ရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
ရေထွက်ရွာ (Yaehtwet)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ လယ်ယားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၉၆၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လယ်ယားကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၅၁ ဦး၊ မ ၂၃၄၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၄၉၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နှော်ထယ် (ဟောင်း)ရွာ၊ မတူပီမြို့နယ်
နှော်ထယ် (ဟောင်း)ရွာ(Nhawte(B))သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ မတူပီမြို့နယ်၊ နှော်ထယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၀၅၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နှော်ထယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၂ ဦး၊ မ ၁၁၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၅ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မတူပီမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လုကာလာမြစ်
လုကာလာမြစ်သည် အင်ဂိုလာနိုင်ငံရှိ မြစ်တစင်းဖြစ်ပြီး နိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးမြစ်ဖြစ်သော ကွန်ဇာမြစ်အတွင်းသို့ မြစ်ညာဘက်ကမ်းမှနေ၍ စီးဝင်သော မြစ်လက်တက်တစ်ခုဖြစ်သည်။
ကဏ္ဍ:အင်ဂိုလာနိုင်ငံရှိ မြစ်များ
ရခိုင်ပြည်နယ်
ရခိုင်ပြည်နယ် သည် ရခိုင်လူမျိုးတို့ အစဉ်တစ်စိုက်‌နေထိုင်သော ပြည်နယ်ဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ အနောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။
သမိုင်း​​ကြောင်း
ရှေးအခါက ရခိုင်ဘုရင်များ အုပ်စိုးရာ တိုင်းပြည်နိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့၏။ အေဒီ ၁၅ ရာစုမှ ၁၇ ရာစုအတွင်း ရှေးရခိုင်ဘုရင်များသည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ စစ်တကောင်းဒေသနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ တြိပူရဒေသတို့ကို လက်အောက်ခံ အဖြစ် သိမ်းသွင်းနိုင်ခဲ့သည်။ ရခိုင်ဘုရင်များ တန်ခိုး အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိစဉ် ရခိုင်ဘုရင့်နိုင်ငံ၏ အကျယ်အဝန်းသည် ယခု ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ ဒါကာမြို့တော်မှ မော်လမြိုင် ပင်လယ် ကမ်းရိုးတန်း တစ်လျှောက် ကျယ်ပြန့်ခဲ့သည်။ ရခိုင်လူမျိုးတို့၏ မူရင်း ရခိုင်ပြည် သည် ဘင်္ဂလားနယ်စပ် နတ်မြစ်ဝမှ မော်တင်စွန်း (ယခု ဧရာဝတီတိုင်းနယ်မြေ) အထိ ရှည်လျားသော ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းဒေသ ဖြစ်သည်။
ရခိုင်ပြည်နယ်တံဆိပ်
ရခိုင်လူမျိုးများ သုံးစွဲခဲ့သော ဝေသာလီခေတ် ရခိုင်ဒင်္ဂါး၏ ပန်းဖက်ပုံကို အခြေခံဖော်ပြထားသည်။ ဝေသာလီခေတ် ရခိုင်ဒင်္ဂါးကို သတ်မှတ်ဖော်ပြရခြင်းမှာ ရခိုင်လူမျိုးများ၏ ပေါ်လွင်ထင်ရှားရေး၊ အနုပညာ ဓနဥစ္စာ ကြွယ်ဝခြင်းနှင့် ရှေးပဝေသဏီကပင် ယဉ်ကျေးမှုထွန်းကားခဲ့ခြင်းကို ရည်ညွှန်းဖော်ထုတ်လို၍ ဖြစ်သည်။ ထိုဝေသာလီခေတ် ဒင်္ဂါးကို သဇင်ပန်းခွေ နှစ်ခက်ဖြင့် ခြံရံထားသည်။ ရခိုင်ပြည်နယ် တံဆိပ်၏ အပေါ်ထိပ်တွင် ကြယ်ဖြူတစ်ပွင့်၊ အောက်ဘက်တွင် "ရခိုင်ပြည်နယ်"ဟု ရေးသားဖော်ပြထားပြီး သဇင်ပန်းခွေနှစ်ခက်ဖြင့် ခြံရံထားသည်။
တည်နေရာနှင့် အကျယ်အဝန်း
ရခိုင်ပြည်နယ်‌သည် ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းနှင့် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်အကြား ကမ်းမြှောင်ဒေသတွင်တည်ရှိသည်။ ရှေးရခိုင်လူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များ ပေါများသော ဒေသလည်းဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အနောက်ပိုင်းတွင်တည်ရှိ ဧရာဝတီတိုင်း၊ ပဲခူးတိုင်း၊ မကွေးတိုင်း၊ ချင်းပြည်နယ်၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံနှင့် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်တို့ဖြင့် ဝန်းရံထားသည်။ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၇ ဒီဂရီ ၃၀မိနစ် နှင့် ၂၁ ဒီဂရီ ၃၀မိနစ်ကြား၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၂ ဒီဂရီ ၁၀မိနစ် နှင့် ၉၄ ဒီဂရီ ၂၀မိနစ်ကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ဧရိယာ စုစုပေါင်း ၁၄,၂၀ဝ စတုရန်းမိုင်ကျယ်ဝန်းသည်။
အုပ်ချုပ်ရေး
၂၀၁၁ခုနှစ်မှစတင်၍ ဝန်ကြီးချုပ်အမှူးပြုသော ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့မှ အုပ်ချုပ်သည်။
ဥပဒေပြုရေး
၂၀၁၁ခုနှစ်မှစတင်ကာ ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကို ရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ်များ၊ တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းကာ စတင်ကျင်းပခဲ့သည်။
တရားစီရင်ရေး
ရခိုင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်ကို တရားသူကြီးချုပ် (၁)ဦး၊ တရားသူကြီး (၂)ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်အောက်တွင် ခရိုင်တရားရုံး (၅)ရုံး၊ မြို့နယ်တရားရုံး (၁၇)ရုံးရှိသည်။
မြို့နယ်များ
ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် ခရိုင် (၇)ခု၊ မြို့နယ် (၁၇) မြို့နယ်၊ မြို့ (၂၆) မြို့၊ ရပ်ကွက် (၁၇၀)၊ ကျေးရွာအုပ်စု (၁၀၃၅)။ ရွာပေါင်း (၃၇၃၈) ရှိသည်။
ဘာသာတရား
ရခိုင်ပြည်နယ်တွင်အကြီးဆုံးဘာသာတရားသည်ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာဖြစ်ပြီးရခိုင်ပြည်နယ်လူဦးရေ၏၆၃.၃၂%ကိုးကွယ်သည်။အစ္စလာမ်ဘာသာမှာဒုတိယလူဦးရေအများဆုံးဘာသာဖြစ်ပြီး၃၄.၁၈%ကိုးကွယ်ကြသည်။ထို့ပြင်ခရစ်ယာန်၁.၄%၊ဟိန္ဒူ၀.၅%၊နတ်ကိုးကွယ်၀.၁%၊ဘာသာမဲ့သို့မဟုတ် အခြား၀.၀%တို့ကိုလည်းကိုးကွယ်ကြသည်။ရခိုင်ပြည်နယ်တွင်အစ္စလာမ်ဘာသာကိုကမန်လူမျိုးများနှင့်ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများကအဓိကကိုးကွယ်ကြသည်။
လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး
ရခိုင်ပြည်နယ်၏ကုန်းလမ်းဆက်သွယ်ရေးမှာလွန်စွာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနောက်ကျသည်။ ကုန်းလမ်းဆက်သွယ်ရေးမှာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနောက်ကျ၍ လေကြောင်းလမ်းနှင့် ရေလမ်းတို့ကိုသာ အဓိကအားထားကြရသည်။ စစ်တွေ၊ သံတွဲ၊ ကျောက်ဖြူ၊ အမ်း နှင့် မာန်အောင် တို့တွင် လေယာဉ်ကွင်းရှိသည်။ စစ်တွေ-ရန်ကုန် ကားလမ်းမှာနှစ်လမ်းသွားကွန်ဂရစ်လမ်းကျဉ်းဖြစ်ပြီးမိုးရာသီရောက်လျှင်ကားဘီးများချော်သည်၊ ကျောက်ဖြူ-ရန်ကုန် ကားလမ်းမှာလည်းထိုနည်းတူဖြစ်သည်။ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးသည် တစ်နှစ်ထက်တစ်နှစ် အနည်းငယ်စီ တိုးတက်လာလျက် ရှိသည်ဆိုသော်လည်း တခြားပြည်နယ် တိုင်းဒေသကြီးနဲ့ယှဉ်လျှင် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုလွန်စွာနောက်ကျနေဆဲဖြစ်သည်။
စာပေ
ရခိုင် စာပေသည် ဓညဝတီခေတ် (အေဒီ တစ်ရာစု) ခန့်ကပင် စတင် ထွန်းကားခဲ့ကြောင်း၊ အထောက်အထားတွေ့ရသည်။ ဓညဝတီ မြို့ဟောင်းအနီးမှ တောင်ပေါက်ကြီးကျောက်စာတွင် အသောကခေတ်က အသုံးပြုခဲ့သော ဗြဟ္မီအရေးအသားဖြင့် ရေးထိုးထားသည်ကိုတွေ့ရသည်။ ထို့အပြင် ဗြဟ္မီအက္ခရာ အရေးသား စာတန်းပါ ဗိုက်ပူဘုရား ကျောက်စာသည်လည်း ဓည၀တီခေတ် ရခိုင်စာပေ ထွန်းကားမှု၏ သက်သေ ပင် ဖြစ်သည်။ ဝေသာလီခေတ် (အေဒီ လေးရာစုမှ ဆယ်ရာစု) တွင် ရခိုင်စာပေ ထွန်းကားမှုသည် ကျယ်ပြန့်ခဲ့သည်။ အေဒီ ခြောက်ရာစု ဂုပ္ပတ အက္ခရာ ဖြင့် ရေးထိုးထားသော ယေဓမ္မာ ရခိုင်ကျောက်စာများစွာကို ဤခေတ်တွင် တွေ့ရသည်။ ဝေသာလီခေတ်၏ အထင်ရှားဆုံး ကျောက်စာမှာ အေဒီ ၇၂၉ တွင် ရေးထိုးသော အာနန္ဒစန္ဒြမင်း ကျောက်စာဖြစ်သည်။ ထိုကျောက်စာတွင် ရခိုင် မင်းဆက်များကို ဂါထာ ၆၅ ဂါထာဖြင့် ရေးထိုးထားသည်။ ထိုသို့ မင်းစဉ်မင်းဆက်များကို အစအဆုံးမှတ်တမ်း တင်ထားသည့် ကျောက်စာမျိုးမှာ မြန်မာပြည်တွင်သာမက အိန္ဒိယပြည်တွင်ပါ အစောဆုံးဟု သိရသည်။ ဝေသာလီခေတ်တွင် ကျောက်စာများသာမက မော်ကွန်းလင်္ကာ၊ သျွှန်းလိုက်ရတု၊ စသည့် ရတုကဗျာများ ထွန်းကားခဲ့သည်။ အမတ်ကြီး မေဓပညာရေးသားသည့် မေဓပညာ မော်ကွန်းလင်္ကာမှာ ဝေသာလီခေတ် လက်ရာဟု ထင်ရှားသည်။ လေးမြို့ခေတ် (အေဒီ ၁၁ ရာစု ၁၅ ရာစု) တွင် ကျောက်စာအရေးအသားများများနှင့် အတူ ကဗျာစာပေများလည်း ထွန်းကားသည်။ ဗျည်း ၃၃ လုံးလင်္ကာမှာ လေးမြို့ခေတ်တွင် ပေါ်ထွန်းခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ မြန်မာစာပေတွင် ထင်ရှားသည့် လောကသာရပျို့ကို ရခိုင်သူမြတ်က လေးမြို့ခေတ်တွင် ရေးသားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ လေးမြို့ခေတ် ရခိုင်ကျောက်စာများအနက် လောင်းကြက်တောင်မော် ကျောက်စာနှင့် မဟာထီး မီးကျောင်းရုပ် ကျောက်စာတို့မှာ ထင်ရှားသည်။ လောင်းကြက်တောင်မောင် ကျောက်စာသည် အလျား ပေ ၃၀ ရှိပြီး မြန်မာပြည်တွင် အကြီးဆုံး ကျောက်စာ ဖြစ်သည်။ မြောက်ဦးခေတ်တွင် ရေးစပ်သီကုံးခဲ့သော ဘဒူမင်းညို၏ ရခိုင်မင်းသမီးဧချင်း၊ နန်းတွင်းမိညို၏ ကိုယ်ရည်သွေးရတုနှင့် စာဆို ဥက္ကာပျံ၏ ၁၂ လ ရာသီ ရတုတို့မှာ ထင်ရှားသည်။
မြောက်ဦးခေတ် ရခိုင်စာဆိုတော် ဥက္ကာပျံ၏-
ဟူသည့် မိုးဖွဲ့ရတုသည် ရခိုင်ဘာသာစကား၊ ရခိုင်သံ၊ ရခိုင်ကာရန် ဖြင့် ရေးဖွဲ့ထားသည့် ရခိုင်စာပေ ၏ အကောင်းဆုံး သာဓက ပြယုဂ် ဖြစ်သည်။
ဒေသထွက်ကုန်များ
ရခိုင်ကမ်းလွန်တွင် သဘာဝ ဓာတ်ငွေ့ထွက်ပြီး Shell၊ Total၊ Daewoo၊ Woodside အစရှိသည် နိုင်ငံခြားကုမ္ပဏီများက လုပ်ကိုင်လျက်ရှိသည်။ ရခိုင်ပြည်နယ်သည် မြန်မာတနိုင်ငံလုံး၏ စွမ်းအင်တူဖော်ထုတ်လုပ်မှုမှရရှိသော အခွန်ဘဏ္ဍငွေ၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော်လည်း ဆင်းရဲမွဲတေမှု နှုန်း ၄၁.၆ ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ဒုတိယအဆင်းရဲဆုံးပြည်နယ်ဖြစ်သည်။
ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးရေး၊ ပင်လယ်ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း နှင့် ဝါး၊ ဓနိ အစရှိသည့် သစ်တောထွက်ပစ္စည်းရောင်းဝယ်ရေးလုပ်ငန်းများရှိသည်။ ဒေသထွက်ကုန်များကို အိမ်နီးချင်း ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် နိုင်ငံ နှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနှံ တင်ပို့ရောင်းချသည်။
တွင်းထွက်
ရခိုင်ကမ်းလွန်တွင် နာမည်ကျော် မြန်မာ့သဘာဝဓာတ်ငွေ့သိုက်များ ရှိသည်။ ရမ်းဗြဲကျွန်းနှင့် မိုးစည်ကျွန်းတို့တွင် ရေနံအနည်းငယ်ထွက်သည်။ တောင်ကုတ်မြို့နယ် နေပူတောင်မှ စကျင်ကျောက် ထွက်သည်။
ကျီးသုံးပင်ရွာ၊ စွန်ပိ
ကျီးသုံးပင်ရွာ၊ စွန်ပိ
လဟာဇောင်း
လဟာဇောင်း
လယ်ကိုင်းတာကွင်းရွာ၊ မီသွေးချောင်း
လယ်ကိုင်းတာကွင်းရွာ၊ မီသွေးချောင်း
NGC 5544
NGC 5544 သည် ကြယ်စုတန်း ဘိုးတီမှ ခရုပတ်ပုံစံ ဂလက်ဆီ ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် NGC 5545 နှင့် ချိတ်ဆက်နေသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘိုးတီ
ကျီးအိုင်ရွာ၊ ကညင်ဆိုင်
ကျီးအိုင်ရွာ၊ ကညင်ဆိုင်
ကညွှတ်ကုန်းရွာ၊ ကြည်တန်
ကညွှတ်ကုန်းရွာ၊ ကြည်တန်
သောင်တန်းတာကွင်းရွာ၊ မီသွေးချောင်း
သောင်တန်းတာကွင်းရွာ၊ မီသွေးချောင်း
သင်္ကန်းပင်ရွာ၊ စွန်ပိ
သင်္ကန်းပင်ရွာ၊ စွန်ပိ
မိုးကုတ်ဆရာတော်
မိုးကုတ်ဆရာတော်ကြီး ဦးဝိမလသည် မြန်မာပြည်၏ ခေတ်သစ်သမိုင်းတွင် ပေါ်ထွန်းခဲ့သော ရဟန္တာဟု နာမည်ကြီးသော ပုဂ္ဂိုလ်ထူးကြီးဖြစ်သည်။ ဆရာတော်၏ နည်းနာကို ကျင့်သုံးသည့် မိုးကုတ်ဝိပဿနာရိပ်သာများစွာ မြန်မာပြည်တွင် သာမက ကမ္ဘာအနှံ့တွင်ပါ ပြန့်နှံ့လျက်ရှိသည်။ ဆရာတော် ခန္ဓာဝန်ချသွားသော်လည်း ဆရာတော်၏ တရားတော်များမှာ စာအုပ်အနေဖြင့်လည်းကောင်း၊ တရားခွေများ အနေဖြင့်လည်းကောင်း ကျယ်ပြန့်စွာ လူအများ နာကြားနေကြဆဲဖြစ်သည်။
ထေရုပ္ပတ္တိ
အသက် (၉)နှစ်သား အရွယ်တွင် ဥယျာဉ်တောရွာရှိ ဂွေးပင်တောရကျောင်းဆရာတော် ဦးဇာဂရထံ၌ ရှင်သာမဏေအဖြစ် ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ရှင်ဝိမလ ဟု ဘွဲ့မည်တွင်သည်။ ရှင်ဝိမလသည် (၂)ဝါရသောအခါ မိဘများကလူထွက်စေခြင်သော်လည်း ရှင်ဝိမလကမူ မထွက်။ မိမိ၏စာဝါလိုက်ဖက် ရှင်ဝါယမကလည်း အခြာတစ်နေရာသို့ ပြောင်းသွားသဖြင့် ရှင်ဝိမလသည် သူ၏အစ်မဖြစ်သူ သီလရှင် မသုစာရီနေထိုင်သော အမရပူရမြို့ မင်္ဂလာတိုက်သို့ တစ်ပါးတည်းထွက်ခွာလာခဲ့သည်။ ဆရာတော်ဦးသုဇာတသည်လည်း မကုဋကျောင်းတွင်နေရန် ပန်ကြားခဲ့သည်။
ရှင်ဝိမလ သက်တော်(၂၀) ပြည့်သောအခါ ၁၂၈၁ ခုနှစ်၊ ဝါဆိုလဆန်း (၈)ရက်နေ့တွင် အမရပူရရှိ မင်္ဂလာတိုက် ဆရာတော်အား ဥပဇ္ဈာယ်ပြုကာ မြင့်မြတ်သော ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိတော်မူသည်။
၁၂၈၆ ခုနှစ်တွင် မင်္ဂလာ ကျောင်းတိုက်အတွင်း အလယ်ပိဋကတ် ကျောင်းကြီး၌ ကျောင်းထိုင်စာချဖြစ်ကာ နှစ်ပေါင်းသုံးဆယ်ကျော်မျှ စာဝါများ ပို့ချတော်မူခဲ့သည်။ နောင်တွင် ပထမကျော်ဆရာကြီး ဦးအုန်း လက်စမသတ်ခဲ့ရသော အဘိဓမ္မာတံခွန်ကျမ်းကြီးကို လက်စသတ် ရေးသားတော်မူသည်။ ထို့နောက် 'ယမက မဉ္ဇူရီကျမ်း' နှင့် 'ပုထုဇန အလင်းပြကျမ်း' များကိုလည်း ပြုစုတော်မူခဲ့သည်။ ဆရာတော် ဦးဝိမလသည် စာသင်သားရဟန်းတော်များအား စာပေပို့ချတော်မူလျှက်ပင် တစ်ဖက်မှလည်း လူဒါယကာ ဒါယိကာမအပေါင်းတို့ကို အဘိဓမ္မာတရားတော်များ ဟောကြားပြသတော်မူခဲ့သည်။
၁၂၉၄ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၉၃၂) မှ စတင်ကာ မိုးကုတ်မြို့၊ဂျော့ချ်တောင်ရပ် (ယခု စည်ပင်သာယာရပ်ကွက်)မှ ကျောင်းဒကာကြီး ဦးလယ်နှင့် ဇနီး ဒေါ်သိုင်းခြုံတို့၏ ပင့်လျှောက်ချက်အရ ဆရာတော်ဦးဝိမလသည် မိုးကုတ်သို့ နှစ်စဉ်ကြွရောက်၍ တရားတော်များကို ဟောကြားပြသတော်မူသည်။ ဆရာတော်သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ မဟာစေတီ၊ ရန်ကုန် ဗိုလ်တစ်ထောင်စေတီတို့အတွက် စိန်ဖူးတော်၊ပတ္တမြားကလပ်တော်တို့ကို ဆပ်ကပ်ခဲ့သည်။
၁၃၀၃ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၉၄၁) မှစ၍ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း မိုးကုတ်၌ သီတင်းသုံးသည်။
၁၃၁၆ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၉၅၄) တွင် ဆရာတော်အား ဒေါ်ဒေါ်အုံ၊ ဒေါ်ဒေါ်ဖုံတို့မှ မိုးကုတ်မြို့တွင် မင်္ဂလာတိုက် ဟု ကမ္ဗည်းထိုးကာ တိုက်ကျောင်း ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းသည်ကို အလှူခံ ရရှိတော်မူသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မီးကြီး မြန်မာနိုင်ငံသို့ ကူးစက်လာရာ စစ်ဘေး စစ်ဒဏ်တို့ကို ရှောင်တိမ်း၍ ဆရာတော်ဘုရားသည် မိုးကုတ်မြို့ သုဿာန်ကျောင်း၌ ခေတ္တမျှ သီတင်းသုံးတော်မူခဲ့သည်။ ထို့နောက် အောင်ခြင်းရှစ်ပါးဆရာတော် ဦးနာဂဝံသ၏ မိန့်ကြားခြက်ကြောင့် တရားအားထုတ်ရန် မိုးကုတ်မြို့နှင့်လေးမိုင်ခန့်ဝေးသော ဘော်ဗဒန်းရွာသို့ ကြွရောက်သီတင်းသုံးကာ ထိုရွာအနီးရှိ သယံဇာတ ကျောက်လှိုဏ်ဂူအတွင်း၌ ဝိပဿနာတရားများကို ကျင့်ကြံအားထုတ်တော်မူခဲ့သည်။ ထိုလှိုဏ်ဂူအတွင်း၌ပင် ၁၃၀၄ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၉၄၂) ဝါဆိုဦးမှစ၍ လေးနှစ်လေးမိုးတိုင်တိုင် ကျင့်ကြံအားထုတ်ခဲ့ပြီး တရားထူးများ ရရှိခဲ့လေသည်။ ယခင်ဟောကြားသော တရားတော်များနှင့် ကွာခြားလာပြီး စစ်ပြီးကာလတွင် ဟောသော တရားတော်များမှာ ပို၍ထူးခြားလာကာ လေးနက်မှုအပြည့်အဝရှိလာခဲ့သည်။
မိုးကုတ်ဆရာတော်ဟု ကျော်ကြားခြင်း
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းမိုးကုတ်မြို့လိုဏ်ဂူထဲတွင်တရားအားထုတ်ကျင့်ကြံခြင်း မိုးကုတ်မြို့မှ ဒကာများက ပင့်ဖိတ်၍ မိုးကုတ်သို့ကြွရောက် တရားဟောတော်မူခြင်း၊ မိုးကုတ်မြို့ရှိ ဒကာ၊ ဒကာမ အပေါင်းတို့၏ ကြည်ညိုလေးစားတော်မူခြင်း၊ မိုးကုတ်မြို့မှပင် လာရောက်ပြီး ကျောင်းဆောင်များ ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခြင်းနှင့် ထိုမိုးကုတ်ကျောင်းကြီးပေါ်၌ သီတင်းသုံးတော်မူခြင်း စသည့် အကြောင်းအရင်းများကြောင့် မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရား ဟု အမည်တွင်ခဲ့ရလေသည်။
ပဋိပတ္တိ သာသနာပြု စတော်မူခြင်း
၁၃၁၄ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၉၅၂) တွင် မိုးကုတ်မှ အမရပူရသို့ ဆရာတော် ပြန်ကြွလာရာ သံဃာမွေးမှု၊ စာချမှုများ ရပ်ဆိုင်း၍ တရားဟော၊​ တရားပြမှုကိုသာ ဦးစားပေးလျက် ပဋိပတ္တိ သာသနာပြုတော်မူသည်။ ‘မင်္ဂလာမဂ္ဂင်’ အမည်တပ်ကာ တရားဌာနကြီးတစ်ခု ဖွင့်လှစ်တော်မူ၏။
၁၃၂၂ ခုနှစ် တန်ခူးလ (မတ်လ ၁၉၆၀ ခုနှစ်) တွင် ဆရာတော်၌ သွက္ခပါဒ ဆီးချိုရောဂါ စွဲကပ်၍ ခေတ္တပါးရွဲ့သွားခဲ့သည်။
တရားဟောဟန်
မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် မြတ်စွာဘုရားအလိုတော်အတိုင်း သစ္စာလေးပါးတရားတော်များကို ဟုတ်တိုင်းမှန်ရာ သိရှိနားလည်နိုင်စေရန်နှင့် ယောနိသောမနသိကာရ နှလုံးသွင်းမှန်စေရန် ရည်ရွယ်၍ အများနားလည်သော စကားများဖြင့် နည်းမျိုးစုံသုံးကာ ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ဆရာတော်၏ဟောဟန်မှာ အများခေတ်စားသလို သံနေသံထားအမျိုးမျိုး အသံနိမ့်မြင့်ဖြင့် ဟောခြင်းမျိုးမဟုတ်။ အကြောင်းအရာတစ်ခုကို အရပ်သုံးစကားဖြင့် ရှင်းပြခြင်းမျိုး ဖြစ်လေသည်။ ပရိယာယ်မပါ မှန်ရာကိုသာ တည့်တည့်ကြီးဟောပြောနေခြင်းမျိုး ဖြစ်သည့်အတွက် နားကြားရသူအဖို့တွင် နားလည်သဘောပေါက်လွယ်ကြသည်။ ဟောပြောရာတွင်လည်း မည်ကဲ့သို့ပင် ဂုဏ်ရှိရှိ ညှာတာထောက်ထားတော်မူလေ့ မရှိပဲ တင်းတင်းရင်းရင်း တိုက်ရိုက်ပင် လက်ညှိုးထိုးကာ စေတနာအပြည့်ဖြင့် ဟုတ်တိုင်းမှန်ရာ ဟောပြ ညွှန်ပြတော်မူလေ့ ရှိသည်။ ယောဂီများအတွက်လည်း အခက်အခဲမရှိ တရားအားထုတ်နိုင်ရန် ဝိပဿနာကျင့်စဉ်များကို နေ့စဉ်သုံးစကားဖြင့် သွန်သင်ဆုံးမထားခဲ့သည်။ တိပိဋကဓရ ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိက မင်းကွန်းဆရာတော်ဘုရားကြီးကပင်လျှင် မိုးကုတ်ဆရာတော်၏ ဟောချက်များနှင့် ပတ်သက်၍ ဗုဒ္ဓတရားတော်တွေကို မြန်မာဘာသာနှင့် မြန်မာလူမျိုးတွေ နားလည်အောင် ဟောကြားတဲ့နေရာမှာ မြတ်စွာဘုရားသာရှိမယ်ဆိုရင် မြန်မာအဋ္ဌကထာ ဆရာကြီးရယ်လို့ ဧတဒဂ်ဘွဲ့ထူး ပေးရလောက်ပါပေတယ် ဟု မှတ်ချက်ပြုတော်မူခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် မှန်ကင်းဆရာတော်မှ မိုးကုတ်ဆရာတော်ကြီး ဟောတရားများတွင် ပါဝင်နေသော အမှားပေါင်း (၂၀၀) ကျော်ကို စောဒနာတင် ထောက်ပြခဲ့ရာ နိုင်ငံတော် သံဃမဟာနာယကမှ သီးခြားဝိနည်းဓိုရ် ဖွဲ့စည်းပြီး အမှတ် (၁၂) 'မိုးကုတ် ဝိနိစ္ဆယ' အဖြစ် အမှားများကို ပြင်ဆင်ပယ်နုတ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။
ဆရာတော်ကြီးသည်ခုတင်ပေါ်တွင် တရားဟောရာ တောင်ငူမြို့၊ဘော်ပလိရပ် ကွမ်းခြံကြီးက ရလာသော ကွမ်းသီးလုံးကို စီတန်းကာ ဟောကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက်တရားပလ္လင်ဆပ်ကပ်လာသောကြောင့် တရားပလ္လင်ပေါ်ထိုင် စားပွဲပေါ်တွင်ကွမ်းသီးလုံးတင်ပြီး ဟောကြားသောကြောင့် မြင်သလာပါတော့သည်။ များမကြာမီ ပန်းချီဆရာဦးထွန်းရင်က ခွက်ကလေးများဆပ်ကပ်သဖြင့် ကွမ်းသီးအစား ပလပ်စတစ် သုံးခဲ့ရာ ပို့ပြီးမြင်သာလာပါတော့သည်။ ဦးထွန်းရင် လျှောက်ထားသောကြောင့်စက်ဝိုင်းဒေသနာကို ရေးဆွဲခဲ့ပြီး ဦးထွန်းရင်က သုံးထပ်သားပေါ်တွင်ပြန်လည်ရေးသားသောကြောင့်ပိုပြီး အမြင်လင်းလာတော့သည်။ ဆရာတော်သည် ရံခါတွင် ခွက်ကလေးများချကာချကာ စက်ဝိုင်းကို တုတ်ဖြင့်ထောက်ကာ ထောက်ကာ ပြသသည်ကိုလည်းသိရသည်။
ဆရာတော်ဘုရားသည် ခန္ဓာဝန်မချမှီအချိန်တိုင်အောင်ပင် သစ္စာလေးပါး တရားတော်များကို မရပ်မနား ဟောကြားသွားတော်မူခဲ့သည်။ သစ္စာလေးပါး တရားတော်ကို အဟောအပြော သက်သက်မျှ မဟုတ်ပဲ အလုပ်သဘောဖြင့် ကိုယ်တော်တိုင် သက်သေပြတော်မူခဲ့လေသည်။ မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီး ဟောကြားဆုံးမတော်မူခဲ့သော သစ္စာလေးပါးတရားတော်များမှာ တရားခွေများ၊ ဒစ်ဂျစ်တယ် အမ်ပီသရီး စီဒီများဖြင့် ပုဒ်ရေ တစ်ထောင်ခန့် ကျန်ရှိခဲ့ရာ ယခုတိုင် နာကြားနေကြရဆဲ ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် အသံသွင်း တိတ်ခွေများမှတဆင့် စာအုပ်အဖြစ်သို့ ပုဒ်ရေငါးရာကျော်ကိုလည်း ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေပြီး ဖြစ်သည်။ ဆရာတော်ဘုရား၏ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဒေသနာတော်ကို အင်္ဂလိပ်၊ တရုတ်၊ ဂျပန်၊ ကိုရီးယား၊ ထိုင်း၊ သီရိလင်္ကာ စသည့် နိုင်ငံခြားတိုင်းပြည် များတွင်လည်း ဘာသာပြန်ဆိုကာ လေ့လာအားထုတ်လျက် ရှိကြသည်။
ဘွဲ့တံဆိပ်တော်များ
၁၃၆၂ ခုနှစ်၊ ဝါဆိုလဆန်း(၇)ရက်၊ (၈ ဇူလိုင် ၁၉၆၂ ခုနှစ်) နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ တော်လှန်ရေးကောင်စီ အစိုးရ၏ သာသနာရေးဦးစီးဋ္ဌာနမှ လှူဒါန်းဆက်ကပ်သည့် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကို အလှူခံရရှိတော်မူသည်။ အလှူခံရန် မိုးကုတ်-ညောင်လေးပင် ရထားဖြင့်လာပြီး ပဲခူးတွင် သီတင်းသုံးသော အစ်မတော်ထံသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သေးသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မဖြစ်ပွားမီ ၁၉၃၆ ခုနှစ် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၉၈ ခုနှစ်)တွင် သီဟိုဠ်ကျွန်း (ယခု သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ)၊ အနုရာဓမြို့ရှိ မဟာစေတီတော် ဂေါပကအဖွဲ့မှနေ၍ မေတ္တာရပ်ခံ အကူအညီတောင်းခံချက်အရ ဆရာတော်မှ ဦးဆောင်၍ မိုးကုတ်မြို့မှ ဒကာ၊ ဒကာမအပေါင်းတို့ လှူဒါန်းသော အဖိုးတန်ပတ္တမြားအပါအဝင် ကျောက်လုံးရေ (၄၃၅၀)၊ ရွှေချိန် (၃)ပိဿာ၊ ဘော်ချိန် (၄၁)ပိဿာခွဲဖြင့် မွမ်းမံပြုလုပ်ထားသည့် ဉာဏ်တော်အမြင့် (၁၈) လက်မ ရှိသော စိန်ဖူးတော်ကြီးကို ရန်ကုန်မှတဆင့် ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောဖြင့် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံသို့ ပေးပို့လှူဒါန်းခဲ့သည်။ တဖန် သီဟိုဠ်ကျွန်း မဟာစေတီတော်ကြီး၏ စိန်ဖူးတော်အတွက် မိုးကုတ်မြို့မှနေ၍ ပေးပို့လှူဒါန်းလိုက်ကြောင်းကို ကြားသိရသော ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဗိုလ်တထောင်စေတီတော် ဂေါပကအဖွဲ့ကလည်း ဗိုလ်တထောင်စေတီတော်တွင် လိုအပ်လျက် ရှိသော စိန်ဖူးတော်ကို ထပ်မံအလှူခံပြန်ရာ ဆရာတော်မှပင် ဦးဆောင်၍ မိုးကုတ်မြို့မှ ဒကာ၊ ဒကာမများ စုပေါင်းကာ ဝိုင်းဝန်းလှူဒါန်းကြပြီး ၁၉၃၇ ခုနှစ် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၀၉ ခုနှစ်) တွင် မန္တလေးမှ ရန်ကုန်မြို့သို့ လေယာဉ်စင်းလုံးငှားဖြင့် ပေးပို့လှူဒါန်းခဲ့သည်။
ခန္ဓာဝန်ချတော်မူခြင်း
မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ၁၃၂၄-ခုနှစ်၊ သီတင်းကျွတ်လပြည့်ကျော် (၄)ရက်၊ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ (၁၇ အောက်တိုဘာ ၁၉၆၂ ခုနှစ်) တွင် ခန္ဓာဝန်ချတော်မူကာ အကြွင်းမဲ့ အေးငြိမ်းတော်မူလေသည်။ ဆရာတော်၏ဓာတ်တော်များကို ဌာပနာ၍ အမရပူရမြို့တွင် မင်္ဂလာဓာတုဓမ္မစေတီတော် တည်ထားလေသည်။
မိုးကုတ်ဝိပဿနာ တရားစဉ်နှင့် လုပ်ငန်းစဉ်ပြန့်ပွားရေးအသင်း
မိုးကုတ်ဝိပဿနာ တရားစဉ်နှင့် လုပ်ငန်းစဉ်ပြန့်ပွားရေးအသင်းသည်လည်း မြန်မာပြည်အနှံ့တွင် အဖွဲ့ခွဲပေါင်း (၂၆၉)ဖွဲ့နှင့် အဖွဲ့စိတ်ပေါင်း သုံးထောင်ကျော်ခန့် ရှိသည်။ မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီး မရှိတော့သော်လည်း ဆရာတော်ဘုရားကြီး ဟောကြားဆုံးမတော်မူခဲ့သော သစ္စာလေးပါး တရားတော်များမှာကား ယနေ့တိုင် ရှင်သန်နေဆဲဖြစ်သည်။ ဆရာတော်ဘုရားကြီးနောက် အမာခံဆရာတော်ဦးဓမ္မိသရ၊ အမာခံဆရာတော် ပျံတော်မူပြီးနောက် ဆင်ဖြူကျွန်းဆရာတော်ဦးဓမ္မသာရကို နာယကချုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ရေကူးဆရာတော်ဦးဃောသိတ၊ဇနိတာရာမဆရာတော်ဦးဇနိတာလင်္ကာရတို့ကို ဒု-နာယကချုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ဆင်ဖြူကျွန်းဆရာတော်ပျံလွန်တော်မူသောအခါ ရေကူးဆရာတော်ဦးဃောသိတအား နာယကချုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ အောင်စက်ြာဆရာတော်ဦးဝိမလဗုဒ္ဓိ၊ဇနိတာရာမဆရာတာ်ဦးဇနိတာလင်္ကာရတို့ကို ဒု-နာယကချုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ရေကူးဆရာတော်ဦးဃောသိတ ပျံတော်မူပြီးနောက် အောင်စက်ြာဆရာတော်ဦးဝိမလဗုဒ္ဓိအား နာယကချုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဇနိတာရာမဆရာတော်ဦးဇနိတာလင်္ကာရ၊ဘုရားလေးဆရာတော်ဦးအဂ္ဂဉာဏတို့ကိုဒု-နာယကချုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊အောင်စက်ြာဆရာတော်ဦးဝိမလဗုဒ္ဓိ ပျံတော်မူပြီးနောက်ဇနိတာရာမဆရာတော်ဦးဇနိတာလင်္ကာရအား နာယကချုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ဘုရားလေးဆရာတော်ဦးအဂ္ဂဉာဏ၊ သုဝဏ္ဏသိင်္ဂီဆရာတော်ဦးကစ္စာယနတို့ကိုဒု-နာယကချုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ဇနိတာရာမဆရာတော်ဦးဇနိတာလင်္ကာရပျံတော်မူပြီးနောက်ဦးအဂ္ဂဉာဏသည်လည်း (၁၀)လစောပျံလွန်တော်မူသွား သောကြောင့် သုဝဏ္ဏသိင်္ဂီဆရာတော်ဦးကစ္စာယနကို နာယကချုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း  ကျိုက္ကလော့ဆရာတော်ဦးစန္ဒာဝရာဘိဝံသ၊  အောင်မြေဆရာတော်ဦးပညိန္ဒ တို့ကိုဒု-နာယကချုပ်ဖြစ်လည်းကောင်း အခြားဆရာတော်များကလည်း နာယကဝင်၊ကမ္မဌာနာစရိယ၊ဓမ္မကထိက တာဝန်ယူသာသနာပြုနေကြောင်း
ပုဏ္ဏားမော် (အနောက်)ရွာ၊ မုံရွာမြို့နယ်
ပုဏ္ဏားမော် (အနောက်)ရွာ (Ponnarmaw(West))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ မုံရွာမြို့နယ်၊ ပုဏ္ဏားမော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၉၄၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မုံရွာမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြေကျက်ဆူရွာ၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်
မြေကျက်ဆူရွာ (Myaykyetsu)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်၊ မြို့ကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၅၆၄ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ယင်းမာပင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အင်ချင်ယန်ရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
အင်ချင်ယန်ရွာ(Inchinyang)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ ဖုန်ဝဲယန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၆၀၂ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ