cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
မောင်ထော်လေး (စစ်ကဲ)
ငယ်ဘဝ
စစ်ကဲ မောင်ထော်လေးအား ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၇၇၄ ခုနှစ် တွင် မုတ္တမတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွန်သုံးရပ်ရှိသည့် အနက် မောင်ထော်လေးသည် မုတ္တမ မွန်မျိုးမှ ဆင်းသက်လာသူ ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်ကပင် သဘောဖြူစင်၍ စာပေတို့ကို အတော်လိုက်စားသည် ဆို၏။ မောင်ထော်လေး ဟူသော အမည်၌ ထော် ဆိုသော စကားသည် မွန်စကား ဖြစ်သည်။ မော်လမြိုင်မြို့နယ်တွင် ထော် နှစ်ယောက် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည် ဟု ဆိုစကားရှိသည်။ ယင်းမှာ စစ်ကဲ မောင်ထော်လေးနှင့် မွန်သူဌေးကြီး ဦးမွန်ထော်တို့ကို အကြောင်းပြုကာ ပေါ်ပေါက်လာသော စကားဖြစ်သည်။ မောင်ထော်လေးကို ဖွားမြင်သည့်အချိန်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ ကုန်းဘောင်ဆက်သုံးဆက်မြောက် ဆင်ဖြူရှင်ဘွဲ့ခံ မြေဒူးမင်းနန်းတက်ဆဲဖြစ်၏။ မောင်ထော်လေးအား ဖွားမြင်သော အခါ၌ ဆင်ဖြူရှင်မင်း( မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၂၅ -၁၁၃၈ ) နန်းစံသည်မှာ ၁၀ နှစ်ပြည့်ခဲ့ပေပြီ။ မောင်ထော်လေး တစ်နှစ်သား အရွယ် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၃၆ ခုနှစ် )တွင် ဆင်ဖြူရှင်သည် ရန်ကုန်သို့ စုန်လာကာ ရွှေတိဂုံစေတီကို ထီးတင်သည်။ ဟံသာဝတီ မွန်မင်းဟောင်း ဗညားဒလသည် မွန်လူမျိုးများကို စည်းရုံး၍ ပုန်ကန်မည် စိုးကာ မွန်မင်းဟောင်း ဗညားဒလ၊ ညီ အိမ်ရှေ့မင်းသားဟောင်းနှင့် တကွ ရဲမက်အချို့ကို ရန်ကုန်မြို့တွင် ကွပ်မျက်လိုက်လေသည်။
ဒလမြို့စား
မင်းမှုထမ်းများ ဖြစ်လာသော မောင်ထော်လေး၏ မိဘများသည် မြန်မာဘုရင် လက်အောက်တွင် အမှုထမ်းရွက်ခဲ့ရာ မောင်ထော်လေးသည် အသက် ၂၈ ကျော် အရွယ်တွင် ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက် ခရစ်နှစ် ၁၈၀၄ ၌ ဒလမြို့စား ဖြစ်လာသည်။ ဘကြီးတော်ဘုရား (စစ်ကိုင်းမင်း) လက်ထက်တွင် မင်းကျော်သီဟ (ကျော်ထင်သီဟသူ) ဟူသော ဘွဲ့ကို သနားမြတ်ခံရသည်။ ထို့ပြင် ရန်ကုန်မြို့ဝန် ဦးအို၏ ယုံကြည်လေးစားခြင်းကိုလည်း ခံခဲ့ရသည်ဟု ဆိုသည်။ ထိုစဉ် မောင်ထော်လေး၏ သူငယ်ချင်း သန်လျင် မြို့ဝန်ဖြစ်နေသူ သမိန်ဘရူးဘွဲ့ခံ မောင်စပ် ဆိုသူသည် သန်လျင်နယ်ခရိုင်တွင် မွန်ဗမာ သွေးခွဲမှုများ ပြုလုပ်ခြင်း၊ အင်္ဂလိပ်ကုန်သဘေငာ်များနှင့် တိတ်တဆိတ် ကူးလူး ဆက်ဆံခြင်း စသည်တို့ကို ပြုလုပ်လျက် ရှိခြင်းကြောင့် ဒလမြို့စား မောင်ထော်လေးနှင့် သန်လျင်မြို့ဝန် မောင်စပ်တို့သည် မသင့်မတင် ကြချေ။ မောင်စပ်၏ ရန်ကြောင့် မောင်ထော်လေးသည် မိမိနှမအား ( နောင်အခါ စစ်ကဲကြီးဖြစ်လာမည့် ) မောင်ခိုင်ဆိုသူနှင့် လက်ဆက်စေခဲ့သည်။
ဦးထော်လေးသည် မိမိအုပ်ချုပ်ရသည့် နယ်မြေကို နိုင်နင်းအေးချမ်းစွာ အုပ်ချုပ်နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ပထမ အင်္ဂလိပ်- မြန်မာ စစ်ပွဲမဖြစ်ခင်က အင်းဝနေပြည်တော် ရွှေဖဝါးတော်အောက် အဖူးမြော် တက်ရောက်ကာ ဆုလာဘ်များစွာ ချီးမြှင့်သည်ကို ခံယူခဲ့ရသည်။ ထို့ပြင် ဦးထော်လေးသည် စာပေ ပရိယတ္တိ၌လည်း မွေ့လျော်၏။ ဒလတွင် ရှေးမွန်စာပေများကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ပြီးနောက် ဝိနည်းပါဠိတော် ၅ ကျမ်း၊ အဘိဓမ္မာပါဠိတော် ၇ ကျမ်း၊ သုတ်တန်ပါဠိတော်ပေါင်း ၁၅၀ ကျော်တို့ကို ရှာဖွေစုဆောင်းကာ ငွေတစ်သောင်းကျော် အကုန်ခံ၍ ပေထက် အက်ခရာ တင်ခဲ့၏။
ပထမ အင်္ဂလိပ်- မြန်မာ စစ်ပွဲ
alt=|thumb|223x223px|ဗြိတိသျှတပ်တို့ ရန်ကုန်မြို့အနီး ကမ်းကပ်လာပုံ ပန်းချီကားချပ် (၈ ရက် ဇူလိုင်လ ၁၈၂၄ ခုနှစ်) မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၈၅ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၈၂၄)၌ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာ ပထမ စစ်ပွဲကြီး ဖြစ်ပွားရာ ဦးထော်လေးသည် စစ်မှုထမ်းခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် မကြာမီမှာပင် ဗိုလ်ချုပ် စကြာဝန်ကြီး၏ လက်အောက်တွင် စစ်သူရဲ (၇၀၀) ကျော်ကို အုပ်ချုပ်ရသော စစ်ကဲဖြစ်လာသည်။ ၁၁၈၅ ခုနှစ်၊ တပေါင်းလဆန်း၌ စစ်ပွဲဖြစ်ပွားစဉ် မြဝတီမင်းကြီး ဦးစနှင့် စစ်သူကြီး မဟာဗန္ဓုလတို့က ပန်းဝါ၊ ရာမူး အောင်ပွဲများကို ဆင်နေစဉ် စစ်ဆုတ်ခွာရသော အင်္ဂလိပ်တို့သည် စစ်မျက်နှာ အသစ်ဖွင့်ကာ တပ်သား(၁၁,၅၀၀)တို့ကို ဂျင်နရယ်ဆာအာချီဘောကင်းဘဲလ် ဦးစီလျက် ရေလမ်းမှတစ်ဆင့် ရန်ကုန်မြို့သို့ ဝင်၍ စီး၏။ ထိုစဉ် ရန်ကုန်မြို့၌ အစောင့်တပ်ချ၍ နေသော ဦးထော်လေး အမှူးရှိသည့် ရန်ကုန်မြို့စောင့် တပ်များသည် အင်္ဂလိပ်များ ကမ်းပေါ်သို့မတက်ရောက်နိုင်စေရန် အပြင်းအထန် ခုခံကြရ၏။ ထိုအချိန်တွင် သန်လျင်မြို့ဝန် မောင်စပ်သည် အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်အား လမ်းဖွင့်ပေးသဖြင့် ပုဇွန်တောင်ခံတပ်မှ ခုခံနေသော ဗမာ့တပ်မတော်တပ်မကြီးသည် သိမ်ဖြူကျောင်းတိုက်ကြီးမှ တစ်ဆင့် အပြင်းအထန် ခုခံရင်း ရွှေတိဂုံကုန်းတော်ပေါ်အရောက် ထပ်မံကာ ဆုတ်ခွာပေးလိုက်ရ၏။ အင်္ဂလိပ်တပ်များလည်း ရန်ကုန်မြို့တစ်ဝိုက်ကို နင်းမိလေ၏။ ပုဇွန်တောင် တပ်မြေဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ ယင်းနေရာမှာ စစ်ကဲမောင်ထော်လေးတို့ ခိုင်မာစွာ တပ်စခန်းချခဲ့သော နေရာဖြစ်လေသည်။ ရွှေတိဂုံကုန်းတော်မှ ခိုင်မာစွာ ခုခံနေစဉ် အင်္ဂလိပ်တပ်များသည် ဗိုလ်တထောင် ဓနိတောမှ တစ်ဆင့် ဂေါ်ရာကုန်း (ယခု ဓမ္မရက္ခတကုန်းမြေ)သို့ ကူးပြီးလျှင် ရွှေတိဂုံကုန်းတော်ကို အပြင်းအထန် တိုက်ခိုက်ကြရာ မြန်မာစစ်သည်တော်များစွာ ကျဆုံး၍ ဖရိုဖရဲ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ သို့သော် ဦးထော်လေးသည် တပ်များကို ပြန်လည်စုစည်းအုပ်ထိန်း၍ ယခုအာဇာနည်းကုန်း တည်ရှိရာ သွေးဆေးကန်ဘက်မှ ရပ်တည်ကာ အင်္ဂလိပ်တို့ကို ခုခံရပြန်သည်။
စဉ်နေပြည်တော်မှ သတိုးမဟာသေနာပတိဘွဲ့ခံ စကြာဝန်ကြီးအား ရန်ကုန်သို့ ဗိုလ်ချုပ်ခန့်၍ စေလွှတ်ခဲ့သဖြင့် ရောက်ရှိလာသည်။ ရခိုင်မှ စစ်သူကြီး မဟာဗန္ဓုလ၏ တပ်များလည်း ဆင်း၍လာ၏။ အာဇာနည်ကုန်းရှိ မြန်မာစစ်သည်များ ထိခိုက်ရှနာသလောက် ဦးထော်လေးတို့၏ လက်ချက်ဖြင့် ရွှေတိဂုံကုန်းတနင်္ဂနွေထောင့်တွင် အင်္ဂလိပ်ကာနယ် (ဗိုလ်မှူးကြီး) တစ်ယောက်နှင့် မေဂျာ (ဗိုလ်မှူး) တစ်ယောက်တို့သည် ဗမာကျည်သင့်ကာ ကျဆုံးရသည်။ ယင်းတို့၏ အလောင်းများကို ဘုရားကုန်းတော်ပေါ်၌ပင် မြှုပ်နှံသင်္ဂြုလ်ထားရာ အရိုးများကို ထုတ်ဖော်၍ ကန်တိုမင်အင်္ဂလိပ်သင်္ချိုင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့မြှုပ်နှံစေသည်။ အင်္ဂလိပ်တို့သည် ရွှေတိဂုံဘုရားကို အခိုင်အခံ့ပြု၍ မြန်မာတပ်များကို ပစ်ခတ်ရာ စကြာဝန်ကြီးနှင့် ဦးထော်လေးတို့တပ်များက ကမာရွတ်ဘက်သို့ ဆုတ်ခွာခဲ့ရပြန်သည်။ ( အင်္ဂလိပ်တို့ တူးဖော်ပြုလုပ်ခဲ့သော ခံမြေကတုတ်များ၊ အမြောက်တင်ခုံများနှင့် အမြောက်ပေါက်များကို ယခုတိုင် ရွှေတိဂုံစေတီကုန်းတော်ပေါ်ရှိ ထောင့်လေးထောင့်တွင် တွေ့မြင်နိုင်လေသည်။ ) ဦးထော်လေး ဦးစီးသောတပ်များ ကမာရွတ်တွင် အင်္ဂလိပ်တို့နှင့် တိုက်ပွဲပြင်းထန်စွာ ဖြစ်နေစဉ် မဟာဗန္ဓုလ တပ်မကြီးသည် လှိုင်မြစ်မှ စုန်ဆင်းလာကာ ကြည့်မြင်တိုင်တွင် တပ်စွဲ၍ အင်္ဂလိပ်တို့အား ပြင်းထန်စွာ တိုက်ခိုက်ခဲ့၏။ သို့သော် အင်အားချင်းမမျှသဖြင့် အားမတန် မာန်လျော့ကာ မဟာဗန္ဓုလတပ်ရော စကြာဝန်ကြီးတပ်ပါ ဆုတ်ခွာရလေသည်။
မော်လမြိုင်သို့
ဦးထော်လေးသည် ယခင်ကအတိုင်းပင် ဒလမြို့ကို အပိုင်စား အုပ်ချုပ်နေရပြန်သည်။ သို့သော် တာရှည်မနေနိုင်ပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် သန်လျင်မြို့ဝန်မောင်စပ်သည် အင်္ဂလိပ်တို့က မြှောက်ပေးသဖြင့် မြန်မာဘုရင်ကို သောင်းကျန်းပုန်ကန်သည်။ ထိုအခါ မြန်မာဘုရင်သည် မွန်အမျိုးသားတို့အား အယုံအကြည်ကင်းမဲ့လာပြီးလျှင် စစ်ဆေးမေးမြန်းခြင်း ပြု၍ သင်္ကာမကင်း ဖြစ်လာလေတော့သည်။ သန်လျင်မြို့ဝန် မောင်စပ်ကလည်း ဦးထော်လေးအား သူနှင့် ပူးပေါင်း၍ ပုန်ကန်တော်လှန်ရန် ဖြားယောင်းသွေးဆောင်သေးသည်။ နောက်ဆုံး အမျိုးမျိုး စည်းရုံး၍ မရသောအခါ အမျက်သို၍ နေလေရာ ဦးထော်လေးသည် ရေကြောင်းခရီးဖြင့် အင်္ဂလိပ်ပိုင်နက်ဖြစ်သော မော်လမြိုင်ဘက်သို့ တိမ်းရှောင်သွားခဲ့ရလေသည်။ ဤအဖြစ်အပျက်နှင့်ပတ်သက်၍ စစ်ကဲကြီး ဦးထော်လေး သူကိုယ်တိုင်ရေးသားသော ‘ရေစက်ချမှတ်တမ်း’ ၌ ၁၈၈၆ ခု၊ အကြိမ်တွင် သမ္ဘိန္နဝင်၊ မြန်ခွင်ပိုင်နင်း၊ ပြည်ရှင်မင်းနှင့် အင်္ဂလိပ်ဘုရင် အရှင်မင်းခေါင်၊ ပြည်ထောင်နှစ်ပါး၊ ရန်ကြီးပွား၍၊ အများစစ်ပြိုင်ကြရာ၊ စင်္ကြာဝန်ကြီးမင်း လက်အောက်တော်ဝယ်၊ ခုနှစ်ရာကျော် သူရဲကို မှူးကဲအုပ်ကွပ်လျက်၊ သက်စွန့်ကြိုးပမ်း၊ မှုတော်ထမ်းခဲ့၍၊ စစ်ခန်း ပြေငြိမ်းကြသည့်နောက်၊ ရှစ်ခုမြောက် သက္ကရာဇ်ဆီတွင်၊ သံလျှင်ရွှေမြို့ကို၊ ခွန်ပို့ပိုင်ချုပ်၊ ဝန်ပြုလုပ်သော၊ မင်းသမိန်ဘရူးသည်၊ ကျေးဇူးရှင် သစ္စာတော်ကို မထောက်၊ အရှင်ကို ပြန်ချောက်သော မျောက်သူငယ် အဟန်၊ ရန်စစ်တမူ၊ တော်လှန်မှုပြုသည်ကို၊ မခုခံသာ မဝင်သာသောကြောင့်၊ ငါးရာကျော်လှေသင်းနှင့်၊ နေရင်းမုတ်ကျွတ်းမှ၊ ဒရတွန်းထွက်ခွာသဖြင့်၊ မင်္ဂလမဏ္ဍိုင်၊ ကုန်သည်မျိုးဆိုင်ဖြစ်သော၊ မော်လမြိုင်မြို့ကြီးသို့ ရောက်၏။ စသည်ဖြင့် ရေးသား မှတ်တမ်းတင်၍ ထားခဲ့လေသည်။
မော်လမြိုင်မြို့ စစ်ကဲ တရားသူကြီး
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၉၉ (ခရစ်နှစ် ၁၈၃၇) ခုနှစ်တွင် အင်းဝ၌ သာယာဝတီမင်းနန်းတက်လာသည်။ သာယာဝတီမင်းသည် ရန္တပိုစာချုပ်ကိုလည်း အတည်မပြု၊ အင်္ဂလိပ်အစိုးရက စေလွှတ်သော သံကိုယ်စားလှယ် ဘားနေးကို လည်း အသိအမှတ် မပြုဘဲ နေသဖြင့် ဦးထော်လေး၏ မျှော်လင့်ချက်မှာ အပြီးအပိုင် ပျက်ပြားသွားရရှာလေတော့သည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၀၈ (ခရစ်နှစ် ၁၈၄၆) ခုနှစ်တွင် ပုဂံမင်း နန်းတက်လာ၏။ ခရစ်နှစ် ၁၈၅၂ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားပြန်လေရာ အင်္ဂလိပ်အစိုးရဘက်မှ ဂျင်နရယ် ဂေါ်ဒွင်နှင့် ရေကြောင်းဗိုလ်ချုပ်ကြီး အက်ဒမိုင်ရယ် အော်စတင်တို့သည် ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၈၅၂ ခုနစ်၊ ဧပြီလ ၄ ရက်နေ့တွင် မုတ္တမမြို့ ကို ဒလကြမ်းတိုက်ခိုက်ကာ သိမ်းယူကြလေသည်။ အမြောက်ဒဏ်ကြောင့် မုတ္တမကမ်းပါးရှိ မြသိန်းတန် စေတီတော်မှာ ချရားသီးကွဲကာ ပျက်စီးသွားရလေသည်။ သို့ဖြစ်သည်ကို ဦးထော်လေးသည် စိတ်မချမ်းမသာ ရှိလှသဖြင့် စစ်အတွင်းမှာ ပင် စေတီတော်ကို ပြင်ဆင်စေသည်။ စစ်ဖြစ်အံ့ဆဲဆဲ၌ မုတ္တမရှိ မြန်မာမြို့စား မဟာအင်္သယာလည်း ထိုစေတီကို ရွှေသင်္ကန်းကပ်လှူရန် ငြမ်းဆင်ထားပြီး ဖြစ်သည်။ စစ်ဖြစ်ကာ ငြမ်းတန်းလန်းနှင့် ဆုတ်ခွာပြေးရလေသည်။ ထို့ကြောင့် ဦးထော်လေးသည် စေတီတော်ကို အမြန်ပြုပြင်ကာ မြို့စားအသင်္ခယာ ကိုယ်စား ရွှေသင်္ကန်းကပ်၍ နောင်သောအခါ အင်းဝရောက် မြို့စားမင်းအား အမျှပေးကာ သာဓုခေါ်စေသည်။ အိန္ဒိယဘုရင်ခံချုပ် လော့ဒ်ဒါလဟိုဇီသည် ခရစ်နှစ် ၁၈၅၂ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လနှင့် ဩဂုတ်လတွင် ရန်ကုန်သို့ ရောက်ရှိလာပြီး ပဲခူးနယ်ဘက်သို့ သိမ်းရန် ဂျင်နရယ်ဂေါ်ဒွင်နှင့် တိုင်ပင်သည်။ ယင်းအခိုက်တွင် မဟာဗန္ဓုလ၏ သား သုံးဆယ်မြို့စား မောင်ကြီးသည် အင်္ဂလိပ်တို့အား လက်နက်ချလေရာ ဦးထော်လေးမှာ မချင့်မရဲ ဖြစ်ရရှာလေသည်။
ဦးထော်လေးသည် မော်လမြိုင်မြို့ကို ပြန်လည်ထူထောင်ခဲ့သည်မှ ၂၅ နှစ်အကြာ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၁၄ (ခရစ်နှစ် ၁၈၅၂ ခုနှစ်) ခုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါ ရန်ကုန်မြို့ရှိ ရွှေတိဂုံစေတီတော်ကြီးကို စစ်သားများက ဌာပနာတိုက်သို့ရောက်အောင် ရည်ရွယ်၍ အတောင် ၆၀ မျှ တူးဖော် ဖျက်ဆီးပစ်သည်ဆိုသော မကောင်းသတင်းကို ကြားသိရလေသည်။ ထို့ကြောင့် ဦးထော်လေးသည် ရန်ကုန်သို့ အဆောတလျှင် လာပြီးလျှင် အထက်အစိုးရထံ တိုင်ကြားလေသည်။ ထို့နောက် အထက်အစိုးရထံ အမိန့်ခံယူပြီးလျှင် ဦးထော်လေး ခံတပ်ဂူများမှ အပ ဌာပနာတိုက်ကို ဖောက်ရာ တွင်းပေါက်ဝများကို အတွင်းကျောက်ဖျား အထိ ဂဝံကျောက်၊ ငွေအုတ်ချပ်တို့ စေ့စပ်သေချာစွာ ပိတ်ဆို့ပြုပြင်သည့် အပြင် ရွှေတိဂုံစေတီတော်ကြီးအားလည်း အထက်ချရားသီးမှ ဖိနပ်တော်သို့တိုင် ကိုယ်လုံးပြည့် သင်္ကန်းကပ်လှူခဲ့သည်။ ထီးတော်၌လည်း ရွှေပြားခတ်၍ ရွှေသား၊ ငွေသား သံသေဆည်းလည်း ပေါင်း ၉၆၀ နှင့် ရွှေ၊ ငွေဖြင့် စပ်သော ညောင်ရွက်များ တပ်ဆင် လှူဒါန်းခဲ့လေသည်။ တနင်္ဂနွေထောင့်ရှိ နောင်တော်ကြီးစေတီ ပျက်စီးနေသည်ကိုလည်း ပြုပြင်ကာ ကျောက်စာတိုင်များ စိုက်ထူခဲ့လေသည်။ ဆူးလေစေတီတော်ကြီးကိုလည်း ပြင်ဆင်သည်။
ဘဝနိဂုံး
thumb|ခရစ်နှစ် ၁၈၇ဝ ခုနှစ်ကာလ ဗြိတိသျှပိုင် မော်လမြိုင်မြို့ အသက် ၇၇ နှစ် အရွယ်သို့ ရောက်သောအခါ ဇရာထောင်းလာသောကြောင့် ဦးထော်လေးသည် မော်လမြိုင်မြို့ စစ်ကဲ တရားသူကြီး ဘဝမှ အငြိမ်းစားယူကာ ရန်ကုန်မြို့သို့ ရောက်လာနေထိုင်ခဲ့လေသည်။ ထိုမှ တစ်ဖန် ဒလ (တွံ့တေးမြို့ ) သို့ သွားရောက်နေထိုင်ကာ တွံတေး ရွှေဆံတော် စေတီတော်ကို လှူဒါန်းခဲ့ပြန်လေသည်။ ဦးထော်လေးအား ဝိတိုရိယ ဘုရင်မ မှ ကျက်သရေဆောင် ရွှေစလွယ်မင်းဘွဲ့ကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဦးထော်လေးသည် ဒလ (တွံတေး) မြို့၌နေစဉ် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၂၈ ခုနှစ်၊ (ခရစ်နှစ် ၁၈၆၇ ခုနှစ် ) အသက် ၉၃ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်သွားသည်ဟု ဘီအာရ်ပန်း၏ ရန်ကုန်ရာဇဝင်တွင် ဆိုလေသည်။ အင်္ဂလိပ်အစိုးရတို့သည် ပထမမြန်မာစစ်ပွဲ၊ ဒုတိယ မြန်မာစစ်ပွဲအတွင်း၌ ပါဝင် ထင်ရှားကျော်စောခဲ့သော အင်္ဂလိပ်စစ်ဗိုလ်များ ၏ အမည်ကို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ရန်ကုန်မြို့လမ်းများကို မှည့်ခေါ်ခဲ့ကြသည်။ ဂုဏ်ပြုမှည့်ခေါ်သူများတွင် အင်္ဂလိပ်စစ်ဗိုလ်များနှင့်အတူ ထင်ရှားခဲ့သော ဦးထော်လေးနှင့် ဦးခိုင်တို့ကိုလည်း အမည်ပေးရန် ပန်ကြားခဲ့ကြသည်။ ယခု ဗိုလ်ဆွန်ပက်လမ်း ဟု ခေါ်တွင်နေသော မောင်ထော်လေးလမ်းကို ဦးထော်လေးက သူ၏ အမည် မှည့်ခေါ်စေလိုခြင်းမှာ (၁) ထိုလမ်း၌ ရန်ကုန်မြို့တွင် ရှေးအကျဆုံးဖြစ်သော ကွန်ဗင့်ကျောင်းဟောင်းကြီး ရှိ၏။ တည်ထောင်သည်မှာ နှစ်ပေါင်း ၁၅၀ ကျော်မျှရှိပြီဖြစ်၏။ ထိုကျောင်းဆောက်စ အခါက ခရစ်ယာန် ဘာသာပြန့်ပွားသွားမည်စိုး၍ ဦးထော်လေးက အပြင်းအထန် ကန့်ကွက်ခဲ့ဖူးသည်။ ထိုကျောင်းတွင် မြန်မာ့သမိုင်း၌ ထင်ရှားသော ဒေါက်တာမတ် ခေါ် ဆရာမှတ်ကြီး နေထိုင်သွားဖူးသည်ဟု ဆို၏။ သို့ကန့်ကွက်ခဲ့သည်ကို အကြောင်းပြု၍ လည်းကောင်း၊ ( ၂ ) တစ်ဖန် ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပွဲ၌ အင်္ဂလိပ်တို့က ရန်ကုန်ကို တိုက်ခိုက်ရာတွင် ဦးထော်လေးသည် ကန္နားမှ ခုခံရင်း တပ်ဆုတ်ရသော အခါ၌ ထိုလမ်းတစ်လျောက်မှ ဆုတ်ပေးခဲ့ဖူးသောကြောင့် တစ်ကြောင်း၊ ထို နှစ်ကြောင်းတို့ကြောင့် ၎င်းလမ်းကို သူ၏အမည် မှည့်ပေးစေလိုကြောင်း တင်ပြခဲ့သည်ဟု သိရသည်။
မျိုးဆက်
နှစ်ဆယ်ရာစု အတွင်း မြန်မာ အမျိုးသမီးများ၏ ထူးချွန် ထက်မြက်မှုကို ကမ္ဘာ့အလယ်တွင် ပညာရည်ဖြင့် ထင်ရှားစေခဲ့သူ အောက်စဖို့ဒ် တက္ကသိုလ်တွင်မြန်မာနိုင်ငံသားမြန်မာ အမျိုးသမီးများ ထဲမှ ပထမဆုံးဘွဲ့ရသူ သမိုင်းပညာရှင် ဒေါ်မြစိန် (၁၉ဝ၄-၁၉၈၈)၊ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပုံနှိပ်စာအုပ်သမိုင်းဦး ၁၉ရာစုနှောင်းပိုင်း ကိုလိုနီခေတ် မော်လမြိုင်မြို့ ရမ္မာပူရ စာပုံနှိပ်တိုက်ပိုင်  ဒေါ်မေ၊ မဒရပ် ငွေတိုက် မင်းကြီးကတော် ဒေါ်မြမေ၊ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပထမဆုံးဆာဘွဲ့ရသူ ဆာမောင်ခင်၏  ဇနီး ဒေါ်ခင်သန်းမေ (လေဒီခင်)၊ လွတ်လပ်ရေးခေတ်ဦး ရဲမင်းကြီး ဦးထွန်းလှအောင်၊ မဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ ဓမ္မဗျူဟာ ဒေါ်ခင်လှတင်၊ အဆိုတော် မျိုးကျော့မြိုင် တို့သည်စစ်ကဲ မောင်ထော်လေး မှ ဆင်းသက်လာသူများ ဖြစ်သည်။
ငွေတိုက် မင်းကြီးကတော်ဒေါ်မြမေ ၏မွေးစားသားမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကလျာဏယု၀အသင်း (ဝိုင်အမ်ဘီအေ) ကို ၁၉၀၆ ခုနှစ် စတင်တည်ထောင်သူ ပထမဆုံး ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ဥပဒေပါမောက္ခ ဦးမေအောင် (၁၈၈ဝ - ၁၉၂၆) ဖြစ်သည်။  ဦးမေအောင်၏  ဇနီး မသိန်းမြ မှာလည်း စစ်ကဲကြီး မောင်ထော်လေး၏ မြစ်ဖြစ်သည်။
အနုပညာပျိုးခင်း
ရည်မှန်းချက်
ရည်မှန်းချက်မှာ မြန်မာ့ရုပ်ရှင်လောကတွင် အမျိုးသမီးသရုပ်ဆောင်ရှားပါးနေခိုက် မင်းသမီး အသစ်များ မွေးထုတ်ရန်ဖြစ်သည်။ အနုပညာလောကသား ခြောက်ယောက်(မင်းသား ၅ယောက်၊ ဒါရိုက်တာ ၁ယောက်)တို့သည် ကိုယ်ပိုင်ထုတ်လုပ်ရေးများ ဖြင့် မင်းသမီး အသစ်တင်တိုင်း မင်းသားတစ်ယောက်လျှင် ၃ကားစီဖြင့် စုစုပေါင်း ၁၅ကားအား ၂နှစ်အတွင်း ရိုက်ကူးပေးမည်ဖြစ်သည်။ မင်းသမီးသစ်များ အနေဖြင့် တစ်ကားကို အနုပညာကြေးအဖြစ် ၈သိန်းရရှိမည်ဖြစ်သည်။ ၂နှစ်အတွင်း ၁၅ကား မပြီးစီးပါက လျော်ကြေးအဖြစ် တစ်ကားကို ၈သိန်းနှင့် ကျန်ရှိသလောက် အရေအတွက်အလိုက် ရရှိမည် ဖြစ်သည်။ မင်းသမီးသစ်များ၏ အရည်အချင်းအရ နှစ်နှစ် အတွင်း ၁၅ကားထက်ပို၍လည်း ရိုက်ကူးနိုင်မည်။
လက်ရှိတင်ပြီးသော မင်းသမီးသစ် ၃လက်
လက်ရှိ အနုပညာပျိုးခင်းမှ တင်ပြီးသော မင်းသမီးသစ် ၃လက်တို့မှာ ယုသန္တာတင်၊ အိချောပိုနှင့် ရွှေမှုန်ရတီ တို့ဖြစ်ကြသည်။
ယုသန္တာတင်
ယုသန္တာတင်သည် ၁၉၉၁ခုနှစ် မတ်လ ၃ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌မွေးဖွားခဲ့ပြီး ၂၀၀၉ခုနှစ်တွင် အနုပညာလောကအတွင်းသို့ ကြော်ငြာများရိုက်ကူးရာမှ တစ်ဆင့် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ မစ်လွိုင်ကထုံဆု၊ ၂၀၀၉ မစ်နောင်းဟောင်း ပေါ်ပြူလာ နှင့် မစ်နောင်းဟောင်း ဒုတိယဆု၊ ၂၀၁၀ မစ်ငွေဆောင် ဆုတို့ ရရှိခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ရက်တွင် နေပြည်တော်၌ကျင်းပသော မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုပေးပွဲ၌ အကယ်ဒမီ ဗန်းကိုင် အဖြစ် ရွေးချယ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။
အိချောပို
အိချောပိုသည် BA (Cinema Photography and Drama)ဖြင့် ကျောင်းပြီးခဲ့သည်။ ၂၀၀၇ခုနှစ်တွင် အနုပညာလောကအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။၂၀၀၈မစ် ပီးပဲလ် ပြိုင်ပွဲတွင် မစ် ဆစ်ခ်အန်ရှိုင်း၊ Miss Smoothe E ၊ Miss 7 Day နှင့် မစ် ထရိုင် ဆုများရရှိခဲ့သည်။ 2010 Asean China Youth တွင် မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စားပြု၍ စေလွတ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၁၂ Miss Asean ပြိုင်ပွဲအတွက်လည်း တရုတ်ပြည်တွင် သွားရောက်ယှဉ်ပြိုင်ရန်ရှိသည်။
ရွှေမှုန်ရတီ
ရွှေမှုန်ရတီသည် ၁၉၉၈ခုနှစ်၊ မေလ ၁၆ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး အသက် ၁၄နှစ်သာ ရှိသေးသည်။ အ.ထ.က (၃) တာမွေ တွင် အဌမတန်း၌ ပညာသင်ကြားနေပြီး အနုပညာလောကအတွင်းသို့ ၂၀၁၁ နှောင်းပိုင်းလောက်မှ ဝင်ရောက်ခဲ့သူတစ်ဦးဖြစ်သည်။ စတားမော်ဒယ်အေဂျင်စီတွင် သင်တန်းများ တက်ခဲ့ဖူးပြီး မော်ဒယ်ရှိုးများ လျှောက်ဖူးသည့် အတွေ့အကြုံရှိသည်။
ကိုးကား
ရွှေအမြုတေ
ကုန်းညိုရွာ၊ နမ့်စန်မြို့နယ်
ကုန်းညိုရွာ (Konenyo)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ နမ့်စန်မြို့နယ်၊ ဝမ်နောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၉၃၄၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝမ်နောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၀၀ ဦး၊ မ ၁၉၅၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၈၅၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နမ့်စန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အတ္တလန်တစ်မြို့တော်
အတ္တလန်တစ်မြို့တော် (in Greek, Ἀτλαντὶς νῆσος, "island of Atlas") သည် ၃၆၀ ဘီစီ အတွင်းပြောကြားခဲ့သော ပလေတို၏ စကားများဖြစ်သော တင်မေရပ်စ် နှင့် ကရီတီရပ်စ်တို့မှ ဒဏ္ဏာရီဝင် ကျွန်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ပလေတို၏ ပြောကြားချက်အရ အတ္တလန်တစ်မြို့တော်သည် ဆော်လမွန်ခေတ် လွန်ခဲ့သော နှစ် ၉၀၀၀ ခန့်က အတိအကျအားဖြင့် ၉၆၀၀ဘီစီတွင် ဥရောပအနောက်ဘက်အခြမ်းနှင့် အာဖရိကအနောက်ဘက် အခြမ်း ဟာကျူလီ ထောက်တံ (Pillar of Harcules) ၏ အရှေ့တွင် တည်ရှိခဲ့သည်။ အေသင်မြို့ကို သိမ်းပိုက်ရန် ကြိုးပမ်းမှု ကျဆုံးပြီးချိန်တွင် အတ္တလန်တစ်မြို့တော်သည် ‘‘ကံကြမ္ဘာဆိုး၏ နေ့နှင့်ည’’ ပင်လယ်ထဲသို့ နစ်မြုပ်သွားခဲ့သည်။
ပညာရှင်များသည် ပလေတို၏ ပုံပြင်ကို ရှေးဟောင်း ရိုးရာများတွင် အဓိကပါဝင်နေမှုကို လက်မခံပေ။ ကရီတီရပ်စ်ထဲတွင် ပလေတိုသည် ရှေးဟောင်း အေသင်လူမျိုးများနှင့် အတ္တလန်တစ်မြို့တော်သားတို့သည် အေသင်လူမျိုး ထိပ်တန်း ဥပဒေရေးဆွဲသူ ဆိုလွန် အီဂျစ်သို့ ခရီးထွက်လာရောက်ခြင်းကို တားမြစ်ခဲ့သည် ဟုပြောကြားခဲ့သည်။ အီဂျစ်တွင် ဆိုလွန်သည် အေသင်မြို့နှင့် အတ္တလန်တစ်မြို့တော်တို့၏ သမိုင်းကို ဂရိဘာသာသို့ ဘာသာပြန်ခဲ့သော ဆိုင်းရပ်စ်မြို့၏ ဖာသာနှင့် တွေ့ရှိခဲ့သည်။
ဒဏ္ဍာရီဝင် အတ္တလန်တစ်မြို့တော်ရှိခဲ့သည်ဟု ဖြစ်နိုင်ခြေကို ဆွေးနွေးမှုများစွာပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း များသောအားဖြင့် နောက်ပိုင်း စာရေးဆရာများက လက်မခံခဲ့ပေ။ အလန်ကမ်မရွန်က ‘‘အရင်တုန်းကလူတွေကသာ အတ္တလန်တစ်မြို့တော် အကြောင်းကို အလေးထားကြတာပါ။ ခုနောက်ပိုင်းတော့ ဘယ်သူမှ သိပ်အလေးမထားတော့ဘူး’’ဟု ရေးသားခဲ့သည်။
ရေကြည်ဝရွာ၊ ရွှေဘိုမြို့နယ်
ရေကြည်ဝရွာ (Yaekyiwa)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရွှေဘိုမြို့နယ်၊ တယ်ပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၄၃၃ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရွှေဘိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကုန်းညိုရွာ၊ ဝမ်ပိန်း
ကုန်းညိုရွာ (Konenyo)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ နမ့်စန်မြို့နယ်၊ ဝမ်ပိန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၅၈၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝမ်ပိန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၁၆ ဦး၊ မ ၁၀၉၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၁၁ ဦးနေထိုင်သည်။ ဒေသအခေါ်မှာ ကုန်းညို့ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နမ့်စန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လဂါတ်ဒေါ့ရွာ၊ မံစီမြို့နယ်
လဂါတ်ဒေါ့ရွာ(Lagatdawt)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မံစီမြို့နယ်၊ လဂါတ်ဒေါ့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၄၂၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မံစီမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မင်းတဲကြီးရွာ၊ မင်းလှမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းလှမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝမ်ကန်းအွန်ရွာ၊ လဲချားမြို့နယ်
ဝမ်ကန်းအွန်ရွာ (Wankanaun)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လဲချားမြို့နယ်၊ နောင်ကော့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၂၈၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်ကော့ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၉၈ ဦး၊ မ ၆၆၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၅၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လဲချားမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဇီးပင်သာရွာ၊ တောင်ငူမြို့နယ်
ဇီးပင်သာရွာ (Zeepinthar)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ တောင်ငူမြို့နယ်၊ ဆင်ဆိပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၉၇၉၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆင်ဆိပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၂၂၅ ဦး၊ မ ၃၆၈၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၉၀၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တောင်ငူမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆင်ဆိပ်ရွာ၊ တောင်ငူမြို့နယ်
ဆင်ဆိပ်ရွာ (Sinseik)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ တောင်ငူမြို့နယ်၊ ဆင်ဆိပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၉၇၉၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆင်ဆိပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၂၂၅ ဦး၊ မ ၃၆၈၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၉၀၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တောင်ငူမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကုန်းယောင်းရွာ၊ နမ့်စန်မြို့နယ်
ကုန်းယောင်းရွာ (Koneyawng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ နမ့်စန်မြို့နယ်၊ နောင်ဟီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၇၃၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်ဟီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၄၇၄ ဦး၊ မ ၃၅၆၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၀၃၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နမ့်စန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ယွန်းစုကောင်းဟန်ဝန်
ယွန်းစုကောင်းဟန်ဝန်၏ တာဝန်ဝတ္တရားများကို တိကျသေချာစွာ မသိရသေးပေ ။ ယွန်းစုဝန်နှင့် ကောင်းဟန်ဝန်၏ တာဝန်ဝတ္တရားများအားပေါင်စပ်ကာ ယွန်းစုကောင်းဟန်ဝန်ဟူ၍ သီးခြားခန့်အပ်ထားခြင်း ဖြစ်ဟန်ရှိသည်။ သို့သော် ယွန်းစုကောင်းဟန်ဝန်ရာထူးကို ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးကာလ မြေဒူးမင်းလက်ထက်တွင်သာ တွေ့ရှိရသည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်းကာလတွင် ယွန်းစုဝန်ရာထူးနှင့် ရောနှောပျောက်ကွယ်သွားဟန်ရှိသည်။
ယွန်းစုကောင်းဟန်ဝန် နေမျိုးနော်ရထာ
မြေဒူးမင်း ( ၁၇၆၃ - ၁၇⁠၇၆ ) လက်ထက် ဘွဲ့မည်သိရှိရသူ ယွန်းစုကောင်းဟန်ဝန်မှာ နေမျိုးနော်ရထာဖြစ်သည်။ မြေဒူးမင်း နန်းတက်စ ၁၇၆၄ ခုနှစ်တွင် ယိုးဒယားသို့ စစ်ချီစဉ် ယွန်းစုကောင်းဟန်ဝန်နေမျိုးနော်ရထာ ဦးစီသော တပ်တစ်တပ် ပါဝင်ခဲ့၏ ။ အလားတူ ၁၇၆၉ ခုနှစ် တရုတ်မြန်မာစစ်ပွဲကာလ အတွင်း၌လည်း ယွန်းစုကောင်းဟန်ဝန်နေမျိုးနော်ရထာ လိုက်ပါစစ်မှုထမ်းခဲ့ရသည်။ ၅ စတင်ဘာ ၁၇၆၉ ခုနှစ်တွင် စန္ဒပူရီ (လင်းဇင်း)မှ သမီးကညာဆက်သလာရာ အခမ်းအနားဖြင့် ကြိုယူကြရ၏ ။ ထိုစဉ် ကြိုဆိုရေးအဖွဲ့တွင် ယွန်းစုကောင်းဟန်ဝန်နေမျိုးနော်ရထာ ပါဝင်ခဲ့သည်။ လင်းဇင်းအရေးကိစ္စြဖစ်၍ ယွန်းစုကောင်းဟန်ဝန်နှင့် ပက်သက်မှုရှိသည်ဟု မှတ်ယူနိုင်သည်။ မြေဒူးမင်းလက်ထက် နောက်ပိုင်းကာလတွင် ကောင်းဟန်ဝန် ၊ ဝင်းကောင်းဟန်ဝန်နှင့် ယွန်းစုကောင်းဟန်ဝန် ရာထူးများမှာ ကွဲပြားခြားနားမှုရှိနေပြီး ဝန်တစ်ဦးစီအား သီးခြားစီ ခန့်အပ်ထားကြောင်း တွေ့ရှိရ၏ ။ ၁၃ ဒီဇင်ဘာ ၁၇၆၉ ခုနှစ်တွင် နန်းတွင်းအရာရှိအချို့ တက်ရောက်ခဲ့ကြရာ၌ ကောင်းဟန်ဝန် ရွှေတောင်ရဲခေါင်နော်ရထာ ၊ ဝင်းကောင်းဟန်ဝန် ပျံချီသီရိကျော်ထင်နှင့် ယွန်းစုကောင်းဟန်ဝန် နေမျိုးနော်ရထာ တို့ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။
နောင်ကန်ရွာ၊ မိုင်းလပ်
နောင်ကန်ရွာ (Nawngkan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ မိုင်းလပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၂၀၆၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းလပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၉၅၉ ဦး၊ မ ၂၇၂၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၆၈၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျိုင်းတုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တက်တူရွာ၊ ရွှေဘိုမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရွှေဘိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြေခြားရွာ၊ မင်းလှမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းလှမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝမ်ကုန်းတောက်ရွာ၊ လဲချားမြို့နယ်
ဝမ်ကုန်းတောက်ရွာ (Wankonekauk)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လဲချားမြို့နယ်၊ နောင်ကော့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၂၇၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်ကော့ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၉၈ ဦး၊ မ ၆၆၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၅၉ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လဲချားမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လခွမ်းမနားရွာ၊ မံစီမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မံစီမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လခွမ်းခကယ်ရွာ၊ မံစီမြို့နယ်
လခွမ်းခကယ်ရွာ(Lahkumhkakei)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မံစီမြို့နယ်၊ လဂါတ်ဒေါ့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၄၃၂ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မံစီမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နောင်ချိုရွာ၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်
နောင်ချိုရွာ (Nawnghkio)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ မိုင်းအင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၂၀၁၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းအင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၁၉ ဦး၊ မ ၁၃၉၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၁၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျိုင်းတုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဟင်းရေမြားရွာ၊ တောင်ငူမြို့နယ်
ဟင်းရေမြားရွာ (Hinyaymyar)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ တောင်ငူမြို့နယ်၊ ဆူးတပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၉၈၂၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆူးတပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၃၆ ဦး၊ မ ၈၉၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၃၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တောင်ငူမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အိုင်းမကန်ရွာ၊ မင်းလှမြို့နယ်
အိုင်းမကန်ရွာ (Aingmakan)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ မင်းလှမြို့နယ်၊ မြို့သစ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၂၁၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြို့သစ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၉၁ ဦး၊ မ ၁၈၈၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၇၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းလှမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျောက်ခွန်ဝန်
ကျောက်ခွန်ဝန်သည် တွင်းထွက်ပစ္စည်းများ၊ ကျောက်မျက်ရတနာ ထုတ်လုပ်တူးဖော်ရောင်းချရေး လုပ်ငန်းများအပေါ် အခွန်တော်စည်းကြပ် ကောက်ခံရသူဖြစ်သည်။ ကျောက်ခွန်တော်အဖြစ် ကောက်ခံရသည့် တွင်းထွက်ကုန်အချို့မှာ ပတ္တြမား ၊ ကျောက် ၊ စိန် ၊ ရွှေ ၊ ဘော် ၊ ပယင်း ၊ ခဲ ၊ ကန့် စသည်တို့ ဖြစ်သည်။
ညောင်ရမ်းခေတ် ကျောက်ခွန်ဝန်
ကျောက်ခွန်ဝန်ရာထူးကို ညောင်ရမ်းခေတ် စနေမင်း (၁၆၉၈-၁၇၁၄) လက်ထက်တွင် တစ်ကြိမ်သာ တွေ့ဖူးပါသည်။ စနေမင်း မတိုင်မီကပင် ရှိခဲ့ဟန်တူသော်လည်း မြန်မာရာဇဝင်ကျမ်းများ၌ ရှာဖွေ မတွေ့ရပါ။ စနေမင်းလက်ထက် ကျောက်ခွန်ဝန်အမည်မှာ သီရိဇေယျကျော်ထင် ဖြစ်သည်။ သူသည် ကျောက်ခွန်ဝန်ဖြစ် အမှုထမ်းနေစဉ် အဝေးကျီဝန်ရာထူး ပြောင်းလဲခန့်အပ်ခံခဲ့ ရသည်။ သို့ဖြစ်၍ ကျောက်ခွန်ဝန်၏ တာဝန်ဝတ္တရားများသည် နောင် အဝေးကျီဝန်အဖြစ် ပြောင်းလဲ သွားလေသလောဟု တွေးဆစရာရှိသည်။ ကျောက်ခွန်ဝန် သီရိဇေယျကျော်ထင်သည် ၁၇၀၉ ခုနှစ်တွင် ဝန်ကြီးရာထူးတိုးမြှင့်ခန့်အပ်ခံခဲ့ရပြီးနောက် ၁၇၃၁ ခုနှစ်၌ ကွယ်လွန်သွားသည်။
ပတ္တမြားတွင်းများ
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပတ္တမြားတွင်းရှိရာဒေသများမှာ မိုးကုတ်ကျပ်ပြင်နှင့် ကသည်းနယ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းဒေသများကို ၁၅ ရာစုခန့်ကပင် ဥရောပတိုက်သားတို့ သိရှိခဲ့ကြသည်။ နိုင်ငံခြားသားတို့၏ မှတ်တမ်းများထဲတွင် ကက်ပလန် (ကျပ်ပြင်)ရပ်၌ ပတ္တမြားအမြောက်မြား တူးဖော်တွေ့ရှိရကြောင်း ဖော်ပြထား၏။ ယင်းနယ်မြေမှာ ၁၅၉၇ ခုနှစ်မတိုင်မီအထိ မိုးမိတ်စော်ဘွားစီရင်စုနယ်အတွင်းရှိခဲ့သည်။ ညောင်ရမ်းမင်းတရား (၁၆၀၀-၁၆၀၆)လက်ထက်တွင်မှ အင်းဝစီရင်စုနယ်အတွင်း ပါဝင်လာခဲ့၏။ (ညောင်ရမ်းမင်းက မိုးမိတ်စော်ဘွားအား တကောင်းနယ်ကို အစားပေးအပ်ခဲ့သည်ဟုလည်း ဆိုသည်။)ပတ္တမြားထုတ်လုပ်ရာ နယ်မြေများတွင် ကျောက်တူးဖော်သူ အကြီးအမှူးနှင့် ငယ်သားတို့ကို ကျောက်ခွန်ဝန်က စာရင်းအင်းရယူကာ ရွှေတိုက်သို့ ဆက်သွင်း ရသည်။ ကျောက်တူးဖော်ခြင်းနှင့် ရောင်းချခြင်းကို ဘုရင့်ခွင့်ပြုမိန့်ဖြင့်သာ လုပ်ဆောင်ကြရ၏။ ပတ္တမြားတွင်းများမှ နှစ်စဉ်အခွန်ငွေ ကိုးသောင်းတစ်သိန်းခန့်အထိ ရရှိခဲ့သည် ဆိုသည်။
တွင်းသစ်များ
မင်းတုန်းမင်းလက်ထက် ၁၈၆၇ ဇူလိုင်တွင် စကျင်တောင်ဝန်းကျင်၌ ပတ္တမြားထွက်ကြောင်း ကြားရ၍ မဟာဒါန်ဝန်နှင့် ရေနံ့သာမြို့အုပ်တို့အား စေလွှတ် တူးဖော် စေခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရ၏။ ပတ္တမြားမှာ အရည်အသွေး ကောင်းမွန်လှဩဖင့် နောက်ထပ်လူ သုံးရာခန့် စေလွှတ်တူးဖော်စေရာ တစ်လလျှင် ပတ္တမြားသုံးသောင်းဖိုးခန့် ရရှိခဲ့ကြောင်း စကျင်သူကြီးက ပြောပြခဲ့သည်။ ပုရပိုက်မှတ်တမ်းအရ ကျောက်တူးအလုပ်သမားများအား တစ်နေ့လျှင် ၂ မူး ၁ ပဲပေးရပြီး သင်္ဘောဧကန် ပုဆိုး ၊ အင်္ကျီနက်နှင့် ပုဝါများကိုလည်း ပံ့ပိုးပေးအပ်ရကြောင်း သိရှိရ၏။ ကျောက်တူးဖော်ရာ၌ ဓား ၊ သံတူရွင်းကြီးငယ်၊ တူရွင်းပြားကြီး ၊ လွန်ပူးစို့ ၊ သံတူကြီးငယ် ၊ ကျောက်ခွဲရန်ယမ်းတို့ကို အသုံးပြုခဲ့ကြ၏။
ကျောက်စိမ်းတူးဖော်မှု
ကျောက်စိမ်းကို မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းတွင် ၁၃ ရာစုခန့်ကပင် ယူနန်ကုန်သည်တစ်ဦးက အမှတ်မထင် ကောက်ယူရရှိခဲ့သည်ဆို၏။ ယင်းကောက်ယူရရှိသည့် ကျောက်စိမ်းကြောင့်ပင် တရုတ်လူမျိုး အများအပြား ကျောက်စိမ်းရှာဖွေရန် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။ ထို့ထက် ၁၇၈၄ မတိုင်မီ ကာလအထိ အကြောင်းကြောင်းကြောင့် အောင်မြင်ဖြစ်ထွန်းမှုမရှိခဲ့ကြပေ။ ယင်းနောက်ပိုင်းတွင်မှ ဥရုမြစ် လကျာ်ဘက်၌ ကျောက်စိမ်းရရှိနိုင်ကြောင်း သိရှိလာခဲ့ကြ၏။ ကျောက်စိမ်းတူးဖော်ထုတ်လုပ်မှုကို ကချင်တိုင်းရင်းသားများက လုပ်ကိုင်ကြပီး ရောင်းဝယ်ရေးကိုမူ တရုတ်တို့က လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ကျောက်စိမ်းလုပ်ငန်းအတွက် အခွန်အကောက် ပေးဆောင်ပြီး မင်းတုန်းမင်းလက်ထက် ဇွန် ၉ ၁၈၆၉ တွင် အချက် ၁၂ ချက်ပါ ကျောက်စိမ်း ဥပဒေကို ထုတ်ပြန်ကာ စနစ်တကျ လုပ်ဆောင်စေခဲ့သည်။
ဘော်တွင်းများ
ဘော်သတ္တုကို ရှေးခေတ်အခါကပင် ရှမ်းပြည်နယ်ဒေသများ၌ တွေ့ရှိရ၏။ မြန်မာဘုရင်၏ ခွင့်ပြုချက်အရ တရုတ်တိုင်းရင်းသားများ လာရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြရာ ကျောက်ခွန်ဝန်က အခွန်တော်ငွေ ကောက်ခံခဲ့ရဟန်တူသည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ် ပုရပိုက်မှတ်တမ်းတစ်ခုတွင် ‘ရွှေမြို့တော်နယ်ရှိ ဘော်တွင်းစာရင်း’ ခေါင်းစဉ်တပ်လျက် ဘော်တွင်း ၃ တွင်းနှင့် ကြီးကြပ်သူ အရာရှိများ အမည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ ယင်းတို့မှာ ရြေကည်ကြာပင်ဘော်တွင်း (လက်သစ်ဗိုလ်ဟောင်းငပု)၊ ဘုတ်ရွာဘော်တွင်း (ဘုတ်ရွာသူကြီးငြကင်)နှင့် စကားတောင်ဘော်တွင်း (မြို့စားရေးဟောင်းငတိုး) တို့ဖြစ်ကြောင်း။ အလားတူ ရှမ်းပြည် မြို့ရွာနယ်မြေရှိဘော်တွင်း စာရင်း ပုဂ္ဂိုလ်၌လည်း ဘော်တွင်း ၁၃ တွင်းနှင့် ကြီးကြပ်သူများကို ဖော်ပြထား၏။ ယင်းတို့မှာ ညောင်ရွှေ၊ ရပ်စောက် ၊ မိုးနဲ ၊ တဘက်မြို့ ၊ ဘော်နင်းမြို့ ၊ ရွာငံ ၊ ဘော် ၄၄ ရွာ ၊ ဘော်ဆိုင်းရွာတို့ရှိ ဘော်တွင်းများဖြစ်ကြပြီး အများအားဖြင့် စော်ဘွားနှင့် မြို့စားများက ကြီးကြပ်ကြသည်။
ခဲထုတ်လုပ်တူးဖော်ရေး
ခဲကို မြန်မာဘုရင် လက်ထက်က ရပ်စောက်ဒေသမှ အများအပြား ထွက်ရှိကြောင်းသိရှိရ၏။ ရပ်စောက်နယ်တွင် တွင်း ၅ တွင်းထက်မနည်း ရှိပြီး ပုရပိုက် မှတ်တမ်းအရ ဦးရော့ဆိုသူက အုပ်ချုပ်ကြီးကြပ်ရကြောင်း သိရှိရသည်။ ခဲတွင်းများကို ကုန်းဘောင်ခေတ် မတိုင်မီက မြန်မာဘုရင်၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် တရုတ်အမျိုးသားများက လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြသည်။ မင်းတုန်းမင်းလက်ထက် နောက်ပိုင်းတွင်မျ စနစ်တကျ တူးဖော်ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့ကြဟန်တူသည်။
ဓာတ်သတ္တုရှာဖွေရေး
‘သက္ကရာဇ် ၁၂၃၁ ခုနှစ် ကျောက်ထူးကျောက်ဆန်းများ ယောနယ်ထဲ၌ တွေ့ရှိသည့်မှတ်တမ်း’ ခေါင်းစည်းပါ ပုရပိုက်တွင် ဓာတ်သတ္တုရှာဖွေရေအတွက် အထောက်အကူပြုနိုင်သော အချက်အလက်များကို သက်ဆိုင်ရာသို့ တင်ပြလျှောက်ထားခဲ့ပုံကို တွေ့ရှိရ၏။ ယင်းမှတ်တမ်းတွင် ‘ကျောက်စိမ်း ၁ မှာ ကျောက်စစ်ရွာ အထက်ချောင်းဖျား မောင်တော် နှမတော် တော်တော်မှာ အကျိုးဆက်ဖြစ်ရန် ရှိပါမည်ဘုရား ၊ ဘော်ကျောက် ၁ မှာ စံချောင်း ၊ မြချောင်း ၊ ကျောက်စစ်ချောင်းများမှာ ဘော်ကျောက်များရှိသည် ဘုရား၊ ကြေးနီကျောက် ၁ မှာ ရိုးမတောင်ရှိဘုရား ၊ ကန့်ကျောက် ၁ မှာ တန်ခြေတောင်တွင် ချက်လုပ်ရန်အကျိုးတော်ရှိသည် ဘုရား ၊ ကံ့ကူဆံကွင်း ၁ မှာ ထီးလင်းမြို့ ၊ ထီးလင်းရွာ အနီး ရေမြင့်တောင်ချောင်းတွင် အကျိုးတော်ဖြစ်ရန် ရှိသည်ဘုရား’ ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
ကျောက်စိမ်းဥပဒေတော် စာအုပ်
ကျောက်မျက်ရတနာများနှင့် ပတ်သက်၍ နန်းတွင်းစာပုံနှိပ်တိုက်မှ ၈ ဩဂုတ် ၁၈၆၉ ခုနှစ်တွင် စာအုပ်အဖြစ် ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။ စာအုပ် အမည်မှာ ‘ကျောက်စိမ်းဥပဒေတော်’ ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ယင်းစာအုပ်ကို စာပုံနှိပ်ဆရာ အပဒါ ၊ တံဆိပ်စာရေးနော်ရထာစည်သူတို့က ကြီးကြပ်ပြီး မြောက် ထားဝယ် အမှုထမ်းဦးဆန်း ၊ ဦးအောင်သာတို့က စက်တင် ပုံနှိပ်ပေးခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။ ယင်းစာအုပ်မရိုက်နှိပ်မီကလည်း ‘သဿမေဓအခွန်တော် ကောက်ခံရာတွင် ဆင့်ဆိုရန်ဥပဒေ’ အမည်ရှိ စာအုပ်ကို ရိုက်နှိပ်ခဲ့သေးကြောင်း သိရှိရ၏။
အင်ကြင်းပင်ရွာ၊ ရွှေဘိုမြို့နယ်
အင်ကြင်းပင်ရွာ (Ingyinpin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရွှေဘိုမြို့နယ်၊ သဘွတ်တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၄၁၄ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရွှေဘိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကုန်းယောင်းရွာ၊ ဝမ်နောင်
ကုန်းယောင်းရွာ (Koneyawng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ နမ့်စန်မြို့နယ်၊ ဝမ်နောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၅၂၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝမ်နောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၀၀ ဦး၊ မ ၁၉၅၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၈၅၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နမ့်စန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နောင်ချိုရွာ၊ နမ့်အင်း
နောင်ချိုရွာ (Nawnghkio)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ နမ့်အင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၂၁၀၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နမ့်အင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၃၉ ဦး၊ မ ၁၁၂၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၃၆၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျိုင်းတုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝမ်မိုင်ရွာ၊ လဲချားမြို့နယ်
ဝမ်မိုင်ရွာ (Wanmai)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လဲချားမြို့နယ်၊ နောင်ကော့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၂၇၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်ကော့ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၉၈ ဦး၊ မ ၆၆၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၅၉ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လဲချားမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လိန်ကျောရွာ၊ မင်းလှမြို့နယ်
လိန်ကျောရွာ (Leinkyaw)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ မင်းလှမြို့နယ်၊ မြို့သစ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၂၁၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြို့သစ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၉၁ ဦး၊ မ ၁၈၈၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၇၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းလှမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝမ်မတ်လန်းရွာ၊ လဲချားမြို့နယ်
ဝမ်မတ်လန်းရွာ (Wanmatlan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လဲချားမြို့နယ်၊ နောင်ကော့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၂၇၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်ကော့ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၉၈ ဦး၊ မ ၆၆၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၅၉ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လဲချားမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တညင်ကုန်းရွာ၊ ရွှေဘိုမြို့နယ်
တညင်ကုန်းရွာ (Tanyinkone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရွှေဘိုမြို့နယ်၊ သဘွတ်တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၄၁၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရွှေဘိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ယိုးဒယားဝန်
မြန်မာမင်းများလက်ထက်တွင် ယိုးဒယားနိုင်ငံ နှင့် အဆက်အဆံရှိကြသည့် အလျောက် ယိုးဒယားဝန်ရာထူးကိုလည်း သီခြားခန့်အပ် ထားလေ့ရှိပါသည် ။
ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးကာလ ယိုးဒယားစစ်
ကုန်ဘောင်ခေတ်ဦးကာလ အလောင်းမင်းတရားလက်ထက် ၁၇၅၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ယိုးဒယားသို့ စစ်ချီတက်ခဲ့သည် ။ စစ်ချီရြခင်းအကြောင်းမှာ ထားဝယ်မြို့စားနှင့် ပက်သက်မှုရှိပါသည် ။ ထားဝယ်မြို့စားသည် ယိုးဒယာဒတို့၏ အထောက်အပံ့ဖြင့် မြန်မာဘုရင်အား ခြားနားခဲ့သည် ။ အလောင်မင်းတရားပိုင် သင်္ဘောတော်ကိုပင် တနင်္သာရီကမ်းခြေသို့ ယူဆောင်သွားခဲ့၏ ။ သို့ဖြင့် ကြည်းကြောင်း ၊ ရေကြောင်း ချီခဲ့ကြခြင်းဖြစ်ပါသည် ။ သို့သော် အယုဒ္ဓယကို ဝန်ရံတိုက်ထိုက်စဉ် အတွင်း အလောင်းမင်းတရား၏ ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် ပြန်လည်ဆုတ်ခွာလာခဲ့ကြရာ လမ်းခရီး မုတ္တမနယ် ကင်းရွာ အရောက် ၁၁ မေ ၁၇၆၀ တွင် အလောင်းမင်းတရားနတ်ရွာစံခံသည်။ သားတော် မြေဒူးမင်းလက်ထက်တွင် ခမည်တော်လက်ထက် မအောင်မြင်ခဲ့သည့် ယိုးဒယားသို့ စစ်ချီခဲ့ပြန်ပါသည် ။ ထာဝယ်မြို့စား ရွှေတောင်စားက မြန်မာဘုရင်အား ခြားနားပုန်ကန်သဖြင့် ၃၀ နိုဝင်ဘာ ၁၇၆၄ ခုနှစ်တွင် မဟာနော်ရထာ ဦးဆောင်ကာ သွားရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါသည် ။ မြန်မာတပ်များသည် ၂၈ မေ ၁၇၆၇ တွင် အယုဒ္ဓယကို သိမ်ပိုက်နိုင်ခဲ့ပါသည် ။ ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် ယိုးဒယားဝန်ရာထူး သီးခြားပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပါသည်။
စဉ့်ကူးမင်းလက်ထက်
စဉ့်ကူးမင်း ( ၁၇၆၆ - ၁၇၈၂ ) လက်ထက် ယိုးဒယားဝန်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသူမှာ ကျော်ခေါင်ကျော်သူ ဖြစ်သည်။ သူ၏ သမီး တောင်တွင်းကြီးမြို့စား သီရိဒေဝီမှာ စဉ့်ကူးမင်း၏ မိဖုရားဖြစ်ရာ ယိုးဒယားဝန်မှာ ဘုရင့်ယောက္ခမတော်စပ်သူ ဖြစ်ပါသည်။ ထို့အတူ ဘိုးတော်ဘုရား၏ မိဖုရားတစ်ပါးဖြစ်သော ရေနံချောင်းမြို့စား သီရိစန္ဒာမဟေမှာလည်း ယိုးဒယားဝန်ကျော်ခေါင်ကျော်သူ၏ သမီးဖြစ်ပါသည် ။
လခွမ်းနားလုံရွာ၊ မံစီမြို့နယ်
လခွမ်းနားလုံရွာ(Lahkumnarlong)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မံစီမြို့နယ်၊ လဂါတ်ဒေါ့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၄၃၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မံစီမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လော့ဒန်ရွာ၊ မံစီမြို့နယ်
လော့ဒန်ရွာ(Lawtdan)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မံစီမြို့နယ်၊ လဂါတ်ဒေါ့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၄၂၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မံစီမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မွေးရိုးရွာ၊ တောင်ငူမြို့နယ်
မွေးရိုးရွာ (Mwayyoe)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ တောင်ငူမြို့နယ်၊ ဆူးတပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၉၈၂၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆူးတပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၃၆ ဦး၊ မ ၈၉၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၃၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တောင်ငူမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စည်ပင်သာယာရွာ၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်
စည်ပင်သာယာရွာ (Sipintharyar)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်၊ ကင်ပွန်းတောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၅၃၉၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကင်ပွန်းတောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၅၃၇ ဦး၊ မ ၄၅၇၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၁၁၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ယွန်းစုဝန်
ယွန်းစုဝန်သည် ယွန်းလူမျိုးအစု အမှုထမ်းများအား ကြီးကြပ်ကွပ်ကဲရသူ ဖြစ်သည်။ ယွန်းတပ်သည် စစ်ထွက်သည့်အခါ ဆင်အနီးမှ ဝန်းရံလျက် လှံတံကိုင်ကာ လိုက်ပါရကြောင်း သိရှိရသည်။ ယွန်းစုဝန်ရာထူးမှာ ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦး ကာလကပင် အထင်အရှား ရှိခဲ့သည်။
မြေဒူးမင်းလက်ထက်
မြေဒူးမင်း ( ဆင်ဖြူရှင် ) လက်ထက် ၇ နိုဝင်ဘာ ၁၇⁠၇၄ ခုနှစ်တွင် ယိုးဒယားသို့ စစ်ချီရာ၌ ဘွဲ့မည်မသိရသူ ယွန်းစုဝန်သည် စစ်ကဲ တစ်ဦးအဖြစ် လိုက်ပါချီတက်ခဲ့ရကြောင်း သိရှိရသည်။
ဗဒုံမင်းလက်ထက်
ဗဒုံမင်း( ဘိုးတော်ဘုရား ) ( ၁၇၂၈ - ၁၈၁၉ ) နန်းတက်လာပြီးနောက် ယွန်းစုဝန်ရာထူးကို မင်းကျော်စည်သူအား ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် မကြာမီ ယွန်းစုဝန်ရာထူးပြောင်းလဲခန့်အပ်ခဲ့၏။ ဗဒုံမင်းလက်ထက် ၁၇၈၅ ခုနှစ်တွင် ယိုးဒယားသို့ စစ်ချီစဉ် ယွန်းစုဝန် နေမျိုးဇေယျကျော်ထင်၏တပ် လိုက်ပါအမှုထမ်းရွက်ခဲ့သည်။ အလားတူ ၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၇၉၅ ခုနှစ်တွင် ဘိုးတော်ဘုရား၏ သမီးတော် မိတ္ထီလာမင်းသမီးအား ကွမ်းခွံ့မင်္ဂလာပြုစဉ်၌လည်း ယွန်းစုဝန် နေမျိုးဇေယျကျော်ထင် အခမ်းအနားသို့ တက်ရောက်ခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရ၏။ ဗဒုံမင်းလက်ထက်နှောင်းပိုင်းကာလတွင် နေမျိုးဇေယျသူဘွဲ့ခံ ဦးရောက်ကြီးအား ယွန်းစုဝန်အရာပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ယွန်းစုဝန် ဦးရောက်ကြီးမှာ မကြာမီ မြို့ဝန်၊ ဝန်ကြီးအရာများ ရရှိခဲ့သည်။
စစ်ကိုင်းမင်းလက်ထက်
စစ်ကိုင်းမင်း( ဘကြီးတော် ) နန်းတက်စ ၁၈၁၉ ခုနှစ်တွင် လက်ဝဲရာဇရွှေတောင်ကို ယွန်းစုဝန်ရာထူးခန့်အပ်ခဲ့သည်။ သူ့အား မင်းလှမင်းကျော်ထင်ကျော်သူဘွဲ့ခံ ဦးက ဆက်ခံခဲ့၏။ ၁၈၂၁ ခုနှစ်ခန့်တွင် မင်းလှမင်းငယ်ကျော်ဘွဲ့ခံဦးပိုအား ယွန်းစုဝန်အရာ ခန့်အပ်ပြန်ပါသည်။ အမရပူရမြို့ကွက်မြေပုံတွင် အကွက်အမှတ် ၆၄၈ မှာ ယွန်းစုဝန်ဟောင်း ဦးပိုနေထိုင်ရာ အကွက်ဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြထား၏ ။ ၂ ဧပြီ ၁၈၂၃ ခုနှစ်တွင် တရုတ်သံအဖွဲ့ နေပြည်တော်သို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ ကြိုဆိုသူများထဲတွင် ယွန်းစုဝန်မင်းလှမင်းငယ်ကျော်ဘွဲ့ခံ ဦးပိုပါဝင် ပါသည်။ ဦးပိုတွင် မိမင်းတိုက်ဆိုသူ သမီးတစ်ဦးရှိကြောင်း သိရှိရ၏ ။ ယင်းနှစ်၌ပင် နေမျိုးမင်းကျော်ဘွဲ့ခံ ဦးကြာဘက်အား ယွန်းစုဝန်ရာထူး ခန့်အပ်လိုက်ပါသည်။ ဦးကြာဘက်သည် တောင်ငူဝန်ဟောင်းဖြစ်ပြီး ၁၈၂၃ ခုနှစ် အာသံစစ်မျက်နှာမှ အပြန်တွင် ယင်းသို့ ခန့်အပ်ခံခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။ ဦးကြာဘက်အား ဆက်ခံသူမှာ မဟာမင်းလှကျော်ခေါင်ဘွဲ့ခံ ဦးကြယ်ဝ ဖြစ်သည်။ ယွန်းစုဝန် ဦးကြယ်ဝသည် ၂၄ မေ ၁၈၂၄ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့သို့ စစ်ချီတက်ခဲ့ ရသည်။
ရတနာပုံခေတ်
၁၈၅၃ ခုနှစ်တွင် သီပေါမင်း နန်းတက်လာပြီးနောက် ရဲဘက်မြင်းဝန် ဦးမာလိန်အား ယွန်းစုဝန်ရာထူး ပြောင်းလဲခန့်အပ်လိုက်ပါသည်။ ဦးမာလိန်မှာ မြန်မာရာဇဝင်တွင် ထင်ရှားခဲ့သည့် အမတ်ကြီးအလိမ္မာ၏ မြေးဖြစ်သည်ဆို၏ ။ အလိမ္မာအား ပြောင်းပြန်ပြုကာ ဦးမာလိန်ဟု အမည်ပေးထားခြင်းဖြစ်သည်။ သို့သော် မကြာမီ ဦးမာလိန်ကို ကင်းဝန်ရာထူး ပြောင်းလဲ ပေးအပ်ခဲ့၏ ။ သီပေါမင်းနန်းတက်စ ၁၈၇၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် လက်သုံးတော်ကိုင် နေမျိုးမင်းထင်သီလဝအား ယွန်းစုဝန်အရာ ခန့်အပ်လိုက်ပါသည်။ သူသည် ၁၈၇၉ ခုနှစ် စတင်ဘာလတွင် ဗြိတိသျှကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ မန္တလေးသို့ လာရောက်စဉ် စစ်ရေးပြ အခမ်းအနားသို့ ပါဝင်တက်ရောက်ခဲ့ရ၏ ။ နေမျိုးမင်းထင် သီလဝ၏ ရာထူးကို ဆက်ခံခဲ့သူမှာ မင်းရဲညွန့်ဘွဲ့ခံ ဦးရဲတင်ဖြစ်သည်။ စက်ဝန်းရာထူးကိုပါ ပူးတွဲတာဝန်ထမ်းဆောင်ရသဖြင့် စက်ဝန် ယွန်းစုဝန်မင်းရဲညွန့်ဟု ခေါ်ဆိုကြ၏ ။ ၁၅ ဧပြီ ၁၈⁠၈၃ ခုနှစ်တွင် မဟာမုနိဘုရားသို့ ထီးဖြူတော်ပို့ဆောင်စဉ် ယွန်းစုဝန်ဦးရဲတင် အခမ်းအနား၌ ပါဝင်ခဲ့သည်။
ကုန်းလမ်းရွာ၊ နမ့်စန်မြို့နယ်
ကုန်းလမ်းရွာ (Konelan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ နမ့်စန်မြို့နယ်၊ လွိုင်ယဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၇၂၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လွိုင်ယဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၁၆ ဦး၊ မ ၁၃၈၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၉၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နမ့်စန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကုန်းလမ်းရွာ၊ နမ့်လစ်
ကုန်းလမ်းရွာ (Konelan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ နမ့်စန်မြို့နယ်၊ နမ့်လစ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၇၆၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နမ့်လစ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၀၈၂ ဦး၊ မ ၂၉၈၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၀၆၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ဝမ်နောင်ချယ်ရွာ၊ လဲချားမြို့နယ်
ဝမ်နောင်ချယ်ရွာ (Wannawngchei)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လဲချားမြို့နယ်၊ နောင်ကော့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၂၇၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်ကော့ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၉၈ ဦး၊ မ ၆၆၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၅၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လဲချားမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နောင်ဆာရွာ၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်
နောင်ဆာရွာ (Nawnghsar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ ကတ်ထိုက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၁၉၄၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကတ်ထိုက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၆၅၅ ဦး၊ မ ၃၆၀၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၂၅၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ဆူးတပ်ရွာ၊ တောင်ငူမြို့နယ်
ဆူးတပ်ရွာ (Sutat)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ တောင်ငူမြို့နယ်၊ ဆူးတပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၉၈၂၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆူးတပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၃၆ ဦး၊ မ ၈၉၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၃၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တောင်ငူမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သဘွတ်တော (အရှေ့)ရွာ၊ ရွှေဘိုမြို့နယ်
သဘွတ်တော (အရှေ့)ရွာ (Thabuttaw(East))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရွှေဘိုမြို့နယ်၊ သဘွတ်တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၄၁၂ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရွှေဘိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပုန်းလိန်မန်ကန်ရွာ၊ မံစီမြို့နယ်
ပုန်းလိန်မန်ကန်ရွာ(Poneleinmankan)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မံစီမြို့နယ်၊ လဂါတ်ဒေါ့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၆၉၈၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မံစီမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နောင်ဆာရွာ၊ ယန်းခ
နောင်ဆာရွာ (Nawnghsar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ ယန်းခကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၂၄၂၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ယန်းခကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၃၁ ဦး၊ မ ၁၃၆၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၉၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျိုင်းတုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရတနာရွှေချိုင့်
'''(ရတနာရွှေချိုင့် ပါဠိနှင့် မြန်မာပြန်) '''
၁။ ဇယာသန္နာဂတာ ဗုဒ္ဓါ ၊ ဇိတွာ မာရံ သဝါဟနံ။
စတုသစ္စ မတရသံ ၊ ယေ ပိဝိံသု နရာသဘာ။
အောင်ခြင်း၏အနီး (အပရာဇိတပလ္လင်) သို့ ရောက်တော်မူကုန်သော လူ, နတ်, ဗြဟ္မာ သတ္တဝါတို့ထက်လည်း မြတ်တော်မူကုန်သော ဘုရားရှင်တို့သည် စစ်သည်နှင့်တကွ မာရ်နတ်သားကို အောင်တော်မူပြီး၍ သစ္စာလေးဖြာ မြိုက်ရသာကို (တပည့်သား သာ၀ကတို့အား) သောက်စေတော်မူကုန်ပြီ။
မှတ်ချက်။ ဇယာ သနာဂတာ-ဟု ရှိခဲ့သော် အောင်နေရာခွင် အပရာဇိတပလ္လင်သို့ ရောက်တော်မူကုန်သော-ဟု မြန်မာပြန်ဆိုပါလေ။
၂။ '''တဏှင်္ကရာဒယော ဗုဒ္ဓါ ၊ အဋ္ဌဝီသတိ နာယကာ။
သဗ္ဗေ ပတိဋ္ဌိတာ မယှံ ၊ မတ္ထကေ တေ မုနိဿရာ။
လူ, နတ်, ဗြဟ္မာ သတ္တဝါအပေါင်းတို့၏ ခရီးလမ်းညွှန်သဖွယ် ဖြစ်တော်မူကုန်သော၊ ရသေ့, ရဟန်းအပေါင်းတို့ကို အစိုးရတော်မူကုန်သော တဏှင်္ကရာ အစရှိသော နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူသော ဘုရားရှင်တို့သည် အကျွန်ုပ်၏ ဦးခေါင်းထက်၌ တည်တော်မူကုန်ပြီ။ (တည်တော်မူကြပါစေ)။
၃။ '''သီသေ ပတိဋ္ဌိတော နောသိ ၊ ဗုဒ္ဓေါ ဓမ္မော ဒွိလောစနေ။
'''သံဃော ပတိဋ္ဌိတော မယှံ ၊ ဥရေ သဗ္ဗဂုဏာကရော။
ဂုဏ်တော် ကျေးဇူးတော်အပေါင်းတို့၏ တည်ရာဖြစ်တော်မူသော အကျွန်ုပ်တို့၏ ကိုးကွယ်ရာ ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားသည် အကျွန်ုပ်တို့၏ ဦးခေါင်း၌ သီတင်းသုံး တည်နေတော်မူပြီ။(တည်နေတော်မူပါစေ)
ရှစ်ယောက်သော အရိယာသံဃာတော်သည် အကျွန်ုပ်၏ ရင်၌ တည်နေတော်မူပြီ။(တည်နေပါစေ)။
၄။ '''ဟဒယေ မေ အနုရုဒ္ဓေါ ၊ သာရိပုတ္တော စ ဒက္ခိဏေ။
'''ကောဏ္ဍညော ပစ္ဆာဘာဂသ္မိံ ၊ မောဂ္ဂလ္လာနော စ ဝါမကေ။
အရှင်အနုရုဒ္ဓါသည် အကျွန်ုပ်၏ နှလုံးသား၌ တည်တော်မူပြီ။ (တည်တော်မူပါစေ)။
အရှင်သာရိပုတ္တရာသည် အကျွန်ုပ်၏ လက်ယာဘက်၌ တည်တော်မူပြီ။ (တည်တော်မူပါစေ)။
အရှင်ကောဏ္ဍညသည် အကျွန်ုပ်၏ နောက်အဖို့၌ တည်တော်မူပြီ။ (တည်တော်မူပါစေ)။
အရှင်မောဂ္ဂလ္လာန်သည် အကျွန်ုပ်၏ လက်ဝဲဘက်၌ တည်တော်မူပြီ။ (တည်တော်မူပါစေ)။
၅။ '''ဒက္ခိဏေ သ၀နေ မယှံ ၊ အာသုံ အာနန္ဒ ရာဟုလာ။
'''ကဿပေါ စ မဟာနာမော ၊ ဥဘောသုံ ဝါမသောတကေ။
၆။ '''ကေသန္တေ ပိဋ္ဌိဘာဂသ္မိံ ၊ သူရိယော၀ ပဘင်္ကရော။
'''နိသိန္နော သိရိသမ္ပန္နော ၊ သောဘိတော မုနိပုင်္ဂေဝါ။
နေမင်းကဲ့သို့ အရောင်ကိုပြုတတ်သော ဘုန်းကျက်သရေနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော ရဟန်းမြတ် ဖြစ်တော်မူသော သောဘိတအရှင်သည် အကျွန်ုပ်၏ ဆံပင်အဆုံး ကျောက်ကုန်းအဖို့၌ တည်တော်မူပြီ။ (တည်တော်မူပါစေ)။
၇။ '''ကုမာရကဿပေါ နာမ ၊ မဟေသီ စိတြဝါစကော။
'''သော မယှံ ၀ဒနေ နိစ္စံ ၊ ပတိဋ္ဌာသိ ဂုဏာကရော။
သီလက္ခန္ဓ စသည့်ကျေးဇူး ဂုဏ်အထူးကို ရွှင်မြူးဝမ်းသာ ရှာတော်မူလေ့ရှိထသော, ဆန်းကြယ်သော တရားသကားကို ဆိုတော်မူတတ်သော,ကျေးဇူးတော်အပေါင်း၏ တည်ရာဖြစ်တော်မူသော ကုမာရကဿပ မထေရ်သည် အကျွန်ုပ်၏ နှုတ်ခမ်း၌ တည်တော်မူပြီ။ (တည်တော်မူပါစေ)။
၈။ '''ပုဏ္ဏော အင်္ဂုလိမာလော စ ၊ ဥပါလိ နန္ဒ သီ၀လိ။
'''ဣမေ ပဉ္စ မဟာထေရာ ၊ နလာဋေ တိလကာ ဝိယ။
အရှင်ပုဏ္ဏ, အရှင်အင်္ဂုလိမာလ, အရှင်ဥပါလိ, အရှင်နန္ဒ, အရှင်သီ၀လိ, ဤမထေရ် ငါးပါးတို့သည် အကျွန်ုပ်၏ နဖူးပြင်၌ မှန်ကူကဲ့သို့ တည်တော်မူကုန်ပြီ။ (တည်တော်မူပါစေ)။
၉။ '''တေဟိ သေသာ မဟာထေရာ ၊ ဇိတဝန္တော ဇိနောရသာ။
'''ဇလန္တာ သီလတေဇေန ၊ အဂ္ဂမင်္ဂေသု သဏ္ဌိတာ။
ထိုဆိုအပ်ပြီးသော မထေရ် ၁၅-ပါးမှ ကြွင်းကုန်သော ကိလေသာရန်ကို အောင်ကုန်ပြီး၍ သီလတန်ခိုးအားဖြင့် ထွန်းတောက်ပကုန်သော ဘုရားသားတော် မထေရ်ကျော်တို့သည် အကျွန်ုပ်၏ မြတ်သောအင်္ဂါတို့၌ တည်တော် မူကုန်ပြီ။ (တည်တော်မူကြပါစေ)။
၁၀။ '''ရတနံ ပုရတော အာသိ ၊ ဒက္ခိဏေ မေတ္တသုတ္တကံ။
'''ဓဇဂ္ဂံ ပစ္ဆတော အာသိ ၊ ဝါမေ အင်္ဂုလိမာလကံ။
၁၁။ '''ခန္ဓ မောရ ပ၇ိတ္တဉ္စ ၊ အာဋာနာဋိယ သုတ္တကံ။
'''အာကာသေ ဆဒနံ အာသိ ၊ သေသော ပါကာရ သဏ္ဌိတာ။
၁။ ရတနသုတ် ပရိတ်တော်သည် အကျွန်ုပ်၏ ရှေ့မှ တည်တော်မူပြီ။
၂။ မေတ္တသုတ် ပရိတ်တော်သည် အကျွန်ုပ်၏ လကျာ်၌ တည်တော်မူပြီ။
၃။ ဓဇဂ္ဂသုတ် ပရိတ်တော်သည် အကျွန်ုပ်၏ နောက်မှ တည်တော်မူပြီ။
၄။ အင်္ဂုလိမာလသုတ် ပရိတ်တော်သည် အကျွန်ုပ်၏ လက်ဝဲ၌ တည်တော်မူပြီ။
၅။ ခန္ဓသုတ်, မောရသုတ်, အာဋာနာဋိယသုတ် ပရိတ်သုံးစောင်သည် အကျွန်ုပ်၏ အထက်ကောင်းကင်၌ ထီးသဖွယ် တည်တော်မူပြီ။
၆။ ကြွင်းကုန်သော မင်္ဂလသုတ်, ဝဋ္ဋသုတ်, ဗောဇ္ဈင်္ဂသုတ်, ပုဗ္ဗဏှသုတ် ပရိတ်လေးစောင်တို့သည် တံတိုင်းသဖွယ် တည်နေတော်မူပြီ။ (တည်နေတော်မူကြပါစေ)။
၁၂။ '''ဇိနာနံ ဗလသံယုတ္တေ ၊ ဓမ္မပါကာရ လင်္ကတေ။
'''၀သတော မေ အကိစ္ဆေန ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ ပဉ္စရေ။
၁၃။ '''ဝါတပိတ္တာဒိသဉ္ဇာတာ ၊ ဗာဟိရ ဇ္ဈတ္တုပဒ္ဒဝါ။
'''အသေသာ ဝိနာသံ ယန္တု ၊ အနန္တဂုဏ တေဇသာ။
ငါးပါးမာရ်အောင် မြတ်ဘုန်းခေါင်တို့၏ အားတော်ဆယ်ပါးနှင့် ယှဉ်သော တရားတည်းဟူသော မြို့တံတိုင်းဖြင့် တန်ဆာဆင် ကာရံထားသော မြတ်စွာဘုရားတည်းဟူသော ရွှေချိုင့်၌ မငြိုမငြင်နေရသော အကျွန်ုပ်အား လေ, သည်းခြေ-ဟစည်တိုပကြောင့် ဖြစ်ကုန်သော အပြင်ရန် အတွင်းရန်တို့သည် မြတ်စွာဘုရား၏ ဂုဏ်တော်အနန္တ, တန်ခိုးတော်အနန္တတို့ကြောင့် အကြွင်းအကျန်မရှိ ပျောက်ပျက်ခြင်းသို့ ရောက်ပါစေ။
'''သဒါ ပါလေန္တု မံ သဗ္ဗေ ၊ တေ မဟာပုရိသာ သဘာ။
မြတ်စွာဘုရားတည်းဟူသော ရွှေချိုင့်အလယ်၌ နေရသော အကျွန်ုပ်ကို မြေအပြင်၌ ကြီးမြတ်ကုန်သော ယောက်ျားမြတ်အးလုံးတို့က အခါခပ်သိမ်း စောင့်ရှောက်ကြပါစေ။
၁၅။ '''ဣစ္စေ၀ မေကန္တံ ကတော ၊ သုရက္ခော ဇိနာနုဘော၀။
'''ဟတာရိသံဃော သံဃဿ ၊ တေဇေန ဂုဏာကရဿ။
ဆိုခဲ့ပြီးသောနည်းဖြင့် ငါသည် ကောင်းသော အစောင့်အရှောက်ကို ပြုအပ်ပြီ။
၁။ မြတ်စွာဘုရား၏ တန်ခိုးတေဇော် အာနုဘော်ကြောင့် ဘေးရန်အပေါင်းကို ပယ်သတ်နိုင်ရပါလို၏။
၂။ သီလ သမာဓိ-စသော ဂုဏ်ကျေးဇူးအပေါင်းတို့၏ တည်ရာဖြစ်သော ပရမတ္ထသံဃာတော်၏ တန်ခိုးကြောင့် ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ချမ်းသာရပါလို၏။
ရတနာရွှေချိုင့် အနက်
(၁) ဇယာ သန္နာ ဂတာ၊ အနီးသို့ရောက်သောအောင်ပွဲရှိတော်မူကုန်ထ သော။ နရာသဘာ၊ လူ, နတ်, ဗြဟ္မာသတ္တဝါတို့ထက်လည်း မြတ်တော်မူကုန် ထသော။ ယေဗုဒ္ဓါ၊ အကြင် မြတ်စွာဘုရားတို့သည်။ သ ဝါဟနံ၊ စစ်သည် ဗိုလ်ပါနှင့် တကွသော။ မာရံ၊ မာရ်နတ်မင်းကို။ ဇိတွာ၊ အောင်တော်မူ၍။ စတု သစ္စာမတ ရသံ၊ သစ္စာလေးပါး တရား အမြိုက်အရသာကို။ ပိဝိံ သု၊ ကိုယ် တိုင်ရှေ့ဖျား သောက်စားတော်မူကြလေကုန်ပြီ။
(၅) အာနန္ဒ ရာဟုလာ၊ အရှင်အာနန္ဒ, အရှင်ရာဟုလာတို့သည်။ မယှံ၊ အကျွန်ုပ်၏။ ဒက္ခိဏေ သဝဏေ၊ လကျ်ာနား၌။ ပတိဋ္ဌိတာ၊ တည်တော်မူကုန် သည်။ အာသုံ၊ ဖြစ်ကုန်ပြီ။ ကဿပေါစ၊ ကဿပအရှင်သည်လည်းကောင်း။ မဟာနာမောစ၊ မဟာနာမ်အရှင်သည်လည်းကောင်း။ ဥဘော၊ နှစ်ပါးသောအရှင် တို့သည်။ မယှံ၊ အကျွန်ုပ်၏။ ဝါမသောတကေ၊ လက်ဝဲနား၌။ ပတိဋ္ဌိတာ၊ တည် တော်မူကုန်သည်။ အာသုံ၊ ဖြစ်ကုန်ပြီ။
(၆) သူရိယောဝ၊ နေမင်းကဲ့သို့။ ပဘံကရော၊ အရောင်ကိုပြုတတ်သော။ သိရိ သမ္ပန္နော၊ ဘုန်းကျက်သရေနှင့် ပြည်စုံတော်မူသော။ မုနိပုင်္ဂဝေါ၊ ရဟန်း တို့၏ရှေ့သွားဖြစ်တော်မူသော။ သောဘိတော၊ သောဘိတ အရှင်သည်။ မယှံ၊ အကျွန်ုပ်၏။ ကေသန္တေ၊ ဆံ၏အဆုံးဖြစ်သော။ ပိဋ္ဌိဘာဂသ္မိံ၊ ကျောက်အဖို့၌။ နိသိန္နော၊ နေတော်မူသည်။ အသိ၊ ဖြစ်ပြီ။
(၇) မဟေသီ၊ သီလက္ခန္ဓ စသည်ကျေးဇူးဂုဏ်အထူးကို ရွှင်မြူးဝမ်းသာ ရှာတော်မူလေ့ရှိထသော။ စိတြဝါစကော၊ ဆန်းကြယ်သော တရားစကားကို ဆိုတော်မူတတ်ထသော။ ဂုဏာကရော၊ ကျေးဇူးတော်အပေါင်း၏ တည်ရာဖြစ် တော်မူထသော။ ကုမာရ ကဿပေါနာမ၊ ကုမာရ ကဿပအမည်ရှိတော်မူ သော။ သောထေရော၊ ထိုမထေရ်သည်။ မယှံ၊ အကျွန်ုပ်၏။ ဝဒနေ၊ နှုတ်ခမ်း၌။ နိစ္စံ၊ အမြဲ။ ပတိဋ္ဌာသိ၊ တည်တော်မူပြီ။
(၈) ပုဏ္ဏောစ၊ အရှင်ပုဏ္ဏမထေရ်သည်လည်းကောင်း။ အင်္ဂုလိမာလော စ၊ အရှင်အင်္ဂုလိမာလမထေရ်သည်လည်းကောင်း။ ဥပါလိ နန္ဒ သီဝလိစ၊ အရှင် ဥပါလိမထေရ်, အရှင်နန္ဒမထေရ်, အရှင်သီဝလိမထေရ်တို့သည်လည်းကောင်း။ ဣမေ ပဉ္စ မဟာထေရာ၊ ဤငါးပါးသော မဟာထေရ်တို့သည်။ မေ၊ အကျွန်ုပ် ၏။ နလာဋေ၊ နဖူးပြင်၌။ တိလာကာဝိ၊ မှန်ကူတို့ကဲ့သို့။ ပတိဋ္ဌိတာ၊ တည်တော် မူကုန်သည်။ အာသုံ၊ ဖြစ်ကုန်ပြီ။
(၉) တေဟိ၊ ထိုအရှင်အနုရုဒ္ဓါ, အရှင်သာရိပုတ္တရာအစရှိသော မထေရ် တို့မှ။ သေသာ၊ ကြွင်းကုန်သော။ ဇိတဝန္တော၊ ကိလေသမာရ် ကိုယ်တွင်းရန်ကို အောင်တော်မူကုန်ပြီးသော။ ဇိနောရသာ၊ ငါးမာရ် အောင်မြင် ဘုရားရှင်၏ ရွှေရင်တော်နှစ်သားတော်စစ် ဖြစ်ကုန်သော။ ထေရာ၊ မထေရ်မြတ်တို့သည်။ သီလ တေဇေန၊ သီလရှိန်စော် အာနုဘော်ဖြင့်။ ဇလန္တာ၊ တောက်ပကုန်လျက်။ အင်္ဂမင်္ဂေသု၊ အင်္ဂါကြီးငယ်တို့၌။ သဏ္ဍိတာ၊ ကောင်းစွာတည်ကုန်သည်။ အာသုံ၊ ဖြစ်ကုန်ပြီ။
(၁၀) ရတနံ၊ ရတနသုတ်ပရိတ်တော်သည်။ ပုရတော၊ ရှေ့မှတည်သည်။ အာသိ၊ ဖြစ်ပြီ။ မေတ္တသုတ္တကံ၊ မေတ္တသုတ်ပရိတ်တော်သည်။ ဒက္ခိဏေ၊ လကျ်ာ ဘက်၌တည်သည်။ အာသိ၊ ဖြစ်ပြီ။ ဓဇဂ္ဂံ၊ ဓဇဂ္ဂသုတ်ပရိတ်တော်သည်။ ပစ္ဆတော၊ နောက်မှတည်သည်။ အာသိ၊ ဖြစ်ပြီ။ အင်္ဂုလိမာလကံ၊ အင်္ဂုလိမာလသုတ်ပရိတ် တော်သည်။ ဝါမေ၊ လက်ဝဲဘက်၌တည်သည်။ အာသိ၊ ဖြစ်ပြီ။
(၁၁) ခန္ဓ မောရ ပရိတ္တဉ္စ၊ ခန္ဓသုတ်, မောရသုတ်ပရိတ်တော်သည်လည်းကောင်း။ အာဋာနာဋိယသုတ္တကံ၊ အာဋာနာဋိယသုတ်ပရိတ်တော်သည်လည်းကောင်း။ အာကာသေ၊ ကောင်းကင်၌။ ဆဒနံ၊ အမိုးသည်။ အာသိ၊ ဖြစ်ပြီ။ သေသာ၊ ကြွင်းသော ပရိတ်တော်တို့ကို။ ပါကာရ လင်္ကတာ၊ တံတိုင်းအသွင်ထက်ဝန်း ကျင်မှ ဆင်ယင်ကာရံအပ်ကုန်ပြီ။
(၁၃) ဝါတ ပိတ္တာဒိ သဉ္စာတာ၊ လေ, သည်းခြေ, စသည်တို့ကြောင့်ဖြစ် ကုန်သော။ ဗာဟိ ရဇ္ဈတ္တု ပဒ္ဒဝါ၊ ကိုယ်ပ, ကိုယ်တွင်း၌ဖြစ်ကုန်သော ဘေးရန် တို့သည်။ အနန္တ ဂုဏ တေဇသာ၊ အဆုံးမရှိသော ကျေးဇူးတော်ရှိသော မြတ် စွာဘုရား၏ တန်ခိုးတော်အာဖြင့်။ အသေသာ၊ အကြွင်းအကျန်မရှိကုန်သည်ဖြစ် ၍။ ဝိနာသံ၊ ပျောက်ပျက်ခြင်းသို့။ ယန္တု၊ ရောက်စေကုန်သတည်း။
(၁၄) ဇိန ပဉ္စရ မဇ္ဈမှိ၊ မြတ်စွာဘုရားသခင် တည်းဟူသော ရွှေချိုင့်၏ အလယ်၌။ ဝိဟရန္တံ၊ နေသော။ မံ၊ အကျွန်ုပ်ကို။ မဟီ တလေ၊ မြေအပြင်၌။ သဗ္ဗေ၊ ခပ်သိမ်းကုန်သော။ တေ မဟာ ပုရိသာ သဘာ၊ ထိုယောကျ်ားမြတ်တို့ သည်။ သဒါ၊ အခါခပ်သိမ်း။ ပါလေန္တု၊ စောင့်ရှောက်ကုန်စေသတည်း။
(၁၅) ဣစ္စေဝံဣတိဧဝံ ၊ ယထာဝုတ္တပ္ပကာရေန၊ ဤသို့ဆိုအပ်ခဲ့တိုင်းသော အပြားအားဖြင့်။ မယာ၊ ငါသည်။ ဧကန္တံ- ဧကန္တေန၊ စင်စစ်အားဖြင့်။ သုရက္ခော၊ ကောင်းစွာအစောင့်အရှောက်ကို။ ကတော၊ ပြုအပ်ပြီ။ ဇိနာနုဘာဝေန၊ မြတ်စွာ ဘုရား၏ အာနုဘော်တော်အားဖြင့်။ မာရိတသံဃော၊ သတ်အပ်ပြီးသောဘေး ဒဏ်ရန်မာန်အပေါင်းရှိသည်။ ဘဝေယျံ၊ ဖြစ်ရပါလို၏။ ဂုဏာကရဿ၊ သီလ, သမာဓိ အစရှိသော ကျေးဇူးအပေါင်းတို့၏ တည်ရာဖြစ်သော။ သံဃဿ၊ ပရ မတ္ထသံဃာတော်၏။ တေဇေန၊ တန်ခိုးဖြင့်။ သုခိတော၊ ကိုယ်စိတ်၏ ချမ်း သာခြင်းသို့ရောက်သည်။ ဘဝေယျံ၊ ဖြစ်ရပါလို၏။
ရတနာရွှေချိုင့်ပါဋ္ဌ် အနက် ပြီး၏။
ရတနာရွှေချိုင့် သံပေါက်ကဗျာများ
၁။ မာရ်နတ်အောင်မြင်၊ ဘုရားရှင်၏၊ လေးအင်သစ္စာ၊ မြိုက်ရသာကို၊ မှန်စွာသောက်ပြီး၊ အောင်ခရီး၌၊ ငါလည်း အားကျ၊ မြော်တောင့်တ၍၊ ဗုဒ္ဓရတနာ၊ ရွှေချိုင့်သာဝယ်၊ ရန်ကွာဘေးပ၊ အောင်ပွဲရ၊ ဒုက္ခဘုံမှ ဝေးပါစေ။ ၂။ အဋ္ဌဝီသ၊ မြတ်ဗုဒ္ဓ၊ ထိပ်မှတည်နေ ကာပါစေ။ ၃။ ဘုရားဗုဒ္ဓ၊ ဂေါတမ၊ ခေါင်းမှတည်နေ ကာပါစေ။ ၄။ လောကုတ်ကိုးပါး၊ မြတ်တရား၊ နှစ်ပါးမျက်စိ ကာပါစေ။ ၅။ ရှစ်ပါးအရိယာ၊ မြတ်သံဃာ၊ ရင်မှာတည်နေ ကာပါစေ။ ၆။ အနုရုဒ္ဓါ၊ နှလုံးမှာ၊ သေချာတည်နေ ကာပါစေ။ ၇။ သာရိပုတ္တရာ၊ ညာလက်ယာ၊ သေချာတည်နေ ကာပါစေ။ ၈။ ထေရ်ကောဏ္ဍည၊ နောက်ဘက်မှ၊ မုချတည်နေ ကာပါစေ။ ၉။ မောဂ္ဂလာန်က၊ လက်ဝဲမှ၊ မုချတည်နေ ကာပါစေ။ ၁၀။ အာနန်ညီဘွား၊ ရာဟုသား၊ လက်ယာနားနေ ကာပါစေ။ ၁၁။ မဟာနာမ၊ ကဿပ၊ လက်ဝဲနားမှ ကာပါစေ။ ၁၂။ သောဘိတဘုန်း၊ ဆံအဆုံး၊ ကျောက်ကုန်းတည်နေ ကာပါစေ။ ၁၃။ ထေရ်ကုမာရ၊ ကဿပ၊ နှုတ်မှတည်နေ ကာပါစေ။ ၁၄။ အင်္ဂုလိမာလ၊ ပုဏ္ဏ,သီ၀လိ၊ ဥပါလိ,နန္ဒ၊ ငါး၀ထေရ်ရှင်၊ နဖူးပြင်၊ မှန်ကူသွင်သို့ ကာပါစေ။ ၁၅။ ကြွင်းသောသံဃာ၊ မြတ်အင်္ဂါ၊ သေချာတည်နေ ကာပါစေ။ ၁၆။ သုတ်ရတန၊ ပရိတ္တ၊ ရှေ့မှတည်နေ ကာပါစေ။ ၁၇။ သုတ်တော်မေတ္တ၊ ပရိတ္တ၊ ယာမှတည်နေ ကာပါစေ။ ၁၈။ သုတ်ဓဇဂ္ဂ၊ ပရိတ္တ၊ နောက်မှတည်နေ ကာပါစေ။ ၁၉။ အင်္ဂုလိမာလ၊ ပရိတ္တ၊ ဝဲမှတည်နေ ကာပါစေ။ ၂၀။ ခန်,မော,အာဋာ၊ သုတ်သုံးဖြာ၊ ခေါင်းမှာတည်နေ ကာပါစေ။ ၂၁။ မင်္ဂလ, ဝဋ္ဋ၊ ဗောဇ္ဈင်္ဂနှင့်၊ ပုဗ္ဗဏှပါ၊ သုတ်လေးဖြာ၊ ရံကာတံတိုင်း ကာပါစေ။ ၂၂။ ဘုရားရတနာ၊ ရွှေချိုင့်သာတွင်၊ ငြိုငြင်မရှိ၊ နေဘိငါ့အား၊ နှစ်ပါးဘေးရန်၊ တွင်းပြင်ဒဏ်၊ အမှန်ကင်းပါစေ။ ၂၃။ ဘုရားရတနာ၊ ရွှေချိုင့်သာတွင်၊ ငြိုငြင်မရှိ၊ နေဘိငါ့အား၊ ကြီးမားမြေပြင်၊ မြတ်လူရှင်၊ အစဉ်စောင့်ရှောက်ကြ ပါစေ။ ၂၄။ ဘုရားတန်ခိုးတော်၊ အာနုဘော်၊ မတော်ရန်ပေါင်း ကင်းပါစေ။ ၂၅။ သံဃာ့တန်ခိုးတော်၊ အာနုဘော်၊ ရွှင်ပျော်ကိုယ်စိတ် ရှိပါစေ။
ဝမ်ပုတ်ရွာ၊ လဲချားမြို့နယ်
ဝမ်ပုတ်ရွာ (Wanpoke)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လဲချားမြို့နယ်၊ နောင်ကော့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၂၇၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်ကော့ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၉၈ ဦး၊ မ ၆၆၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၅၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လဲချားမြို့နယ်ရှိ ရွာများ