cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ပန်းရထားဆွဲပွဲ
ကုံရာသီ တပို့တွဲ ရထားဆွဲ
တစ်နှစ်လုံး၏ ဆောင်းရာသီ တစ်လတည်း၌သာ ရထားဆွဲပွဲကို ကျင်းပသည်။ တောင်သူလယ်သမားများနှင့် ပြည်သူအပေါင်း စပါးရိတ်ပြီးချိန် ငွေရွှင်ချိန်နှင့် ရှေ့လာမည့်နှစ်တွင် ရာသီဥတုကောင်းမွန်စေရန်နှင့် စပါးဆန်ရေပေါများစေရန် ရည်ရွယ်၍လည်း တပို့တွဲလတွင် ရထားဆွဲကြကြောင်း စာဆိုသုတေသီအပေါင်းက ဆိုသည်။ မြောက်ဦးခေတ်က အစပျိုးကာ ဗြိတိသျှခေတ်နှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နှောင်းပိုင်းတွင်လည်း စဉ်ဆက်မပြတ် ရထားဆွဲပွဲကို ရခိုင်ဒေသအသီးသီးတွင် ကျင်းပခဲ့ကြကြောင်း သိရသည်။ ယနေ့ အချိန်အခါတွင် နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ရထားပွဲကို ကျင်းပသော်လည်း စစ်တွေမြို့တွင် လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း (၄၀) ခန့်ကပင် ရထားဆွဲပွဲ မကျင်းပခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ ရထားဆွဲရန် သစ်သားဘောင်ကို ခိုင်ခန့်အောင် လုပ်ပြီး သစ်သားဘီးများဖြင့် တွဲဆက်ကာ ရထားအလယ်၌ ဝါးညွှန့်ပင်ကို စိုက်ထူကာ ရထားတစ်ဘက်တစ်ချက်၌ ကြိုးဖြင့် ဆွဲကြသည်။ ရပ်ကွက်အသီးသီးမှ တစ်ဘက်နှင့်တစ်ဘက် အပြိုင်ဆွဲ (သံကျိပ်) သံချပ်ထိုးကြ သည်။ ညီညွတ်စုပေါင်းခွန်အားနှင့် အားကစားစိတ်ဓာတ်၊ မိသားစုစိတ်ဓာတ်ကို အခြေခံကာ ယှဉ်ပြိုင်ကြသည်။
ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကပင် ရထားဆွဲပွဲကို တပို့တွဲလဆန်းတွင် ဆွဲကြပြီး တပို့တွဲလပြည့်ည ရောက်တိုင်း ရထားကို အနိုင်ရသည့်ဘက်က မီးရှို့လေ့ရှိကြသည်။ ရခိုင်ရိုးရာ ရထားဆွပြွဲကို ကျင်းပသည့်ရပ်ကွက်သည် (၃) နှစ်ဆက်တိုက် ကျင်းပရသည့် ဓလေ့ရှိကြောင်း သိရသည်။ သို့ဖြစ်ပါ၍ ရခိုင်ရိုးရာအစဉ်အလာပွဲတော်တစ်ခုဖြစ်သည့် မပျောက်ကွယ်ရလေအောင် ထိန်းသိမ်းရင်း ရထားဆွဲပွဲ ပါဝင်ဆင်နွှဲပါရန် ဖိတ်ခေါ်လိုက်ရသည်။
ပြန်လည်ဖော်ထုတ်မှု
၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ မိဇံရပ်ကွက်၊ ရခိုင်ရိုးရာ ရထားပွဲကျင်းပရေးကော်မတီအနေဖြင့် နှစ် (၄၀) မျှ ပျောက်ဆုံးနေသည့် ရထားဆွဲပွဲအား အသက် (၆၅) နှစ်အထက် မိမိကိုယ်တိုင် ပါဝင်ခဲ့ဖူးသူ အသက်ကြီးသူများ၊ အသက် (၉၃) နှစ် အထက်ရှိသူများအား သဘာပတိ (၉) ဦး တင်မြှောက် လျက် သက်ဆိုင်ရာ မိဇံရပ်ကွက်လူကြီးလူငယ်များ မြို့ပေါ်စေတနာရှင်များအပါအဝင် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
ဖိတ်ခေါ်သံချပ်
ချမ်းရေကြက်တေ ၊ အိမ်မှာနီလို့
ပုဆိုးခြုံဗျာ ၊ ကုပ်ပီးကေ
မြင်ဘာရွာ၊ သရက်မြို့နယ်
မြင်ဘာရွာ (Myinbar)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ သရက်မြို့နယ်၊ ဆင်သေကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၆၉၈၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆင်သေကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၃၇ ဦး၊ မ ၆၀၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၄၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ပန်းရထားဆွဲပွဲ
ဖိတ်ခေါ်သံချပ်
မီးလှုံဗနာ ၊ ဆောင့်ကြောင့်ထိုင်လို့
မြင်ဘာရွာ၊ သရက်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သရက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပန်းရထားဆွဲပွဲ
ဖိတ်ခေါ်သံချပ်
ထိုစကား၊ ဒေစကား ၊ ပြောနီလာ
တပို့တွဲလမှာ ၊ ရထားပွဲ
ချမ်းစွာတိကို ၊ ဘေးဖယ်ထား
ချွေးထွက်သံယို ၊ ရထားဆွဲဖို့
ရိုးရာစိုင်လာ ၊ မမိန့်ကောင်း
ထိန်းသိမ်းဂတ်မေ ၊ ရခိုင်သားရို့
(မောင်ရို့ - မောင်ရို့ - လေး-လေး-လေး-လေး)၂
ပျော်ရွှင်လူ့ရပ်မြေ၊ ရထားသဘင်၊
နှစ်စဉ်ငင်သည်၊ သောင်းခွင်
ဤလူ့ပြည်ထက် ပျော်ရွှင်ဖွယ်လူတို့၌
ကိုးကား
(စာဆိုဥက္ကာပျံ၏ ရထားသဘင်ဖွဲ့၊ တပို့တွဲလရတု)
ချက်ကိုဆလိုဗားကီးယား ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံ
ချက်ကိုဆလိုဗားကီးယား ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံသည် ယခင်က ဩစတြီးယား၊ ဟန်ဂေရီနိုင်ငံတွင် ပါဝင်ခဲ့သောနယ်မြေ များကို ပထမ ကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် စုပေါင်းဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့ သော သမ္မတနိုင်ငံ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ယင်းသည် ဥရောပတိုက် အလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိ၍ မြောက်ဘက်တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံ၊ ပိုလန် နိုင်ငံတို့နှင့်လည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်တွင် ဩစတြီးယား၊ ဟန်ဂေရီ၊ရူမေး နီးယားနိုင်ငံတို့နှင့် ၎င်းနယ်နိမိတ်ချင်း ဆက်စပ်လျက်ရှိသည်။ နိုင်ငံ၏ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၄၉,၃၇၁ မိုင်ရှိသည်။ ၁၉၇၇-ခန့်မှန်းချက် အရ လူဦးရေ ၁၅,ဝ၃ဝ,ဝဝဝ ဖြစ်သည်။ ချက်ကိုဆလို ဗားကီးယား နိုင်ငံတွင် ဗိုဟီးမီးယား၊ ဗိုရေးဗီးယား ဆိုင်လီးရှားနှင့် ဆလိုဗားကီးယားဟူ၍ ပြည်နယ် ၃ ခုရှိသည်။
လီယိုနာဒို ပီဆာနို ဘီပေါလ်လို
လီယိုနာဒို ပီဆာနို ဘီပေါလ်လို (Leonardo Pisano Bigollo) သည် ၁၁၇၀ တွင်မွေးဖွားခဲ့ပြီး ၁၂၅၀ ပြည့်နှစ်တွင်ကွယ်လွန်သွားသော သင်္ချာပညာရှင်ကြီးဖြစ်သည်။ လီယိုနာဒို ဘိုနာချီ သို့မဟုတ် ဖီဘိုနာချီ အဖြစ်လည်း လူသိများ ထင်ရှားကျော်ကြားသည်။ လီယိုနာဒို ဖီဘိုနာဆီ သည် အလယ်ခေတ်တွင် ထင်ရှားအကျော်ကြားဆုံး သင်္ချာပညာရှင်ကြီးများ အနက် ထိပ်သီး သင်္ချာပညာရှင်ကြီးဖြစ်သည်။ သူ့သည် ပီဆာနာဆီ သင်္ချာတွက်နည်းများနှင့် အာရပ်သင်္ချာ ကိန်းဂဏန်းစနစ်ကိုလည်း တီထွင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ သင်္ချာပညာရှင်ကြီး လီယိုနာဒိုသည် ၁၂၀၂ ခုနှစ်တွင် အီတလီ နိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ သူ့သည် လီဘာအက်ဘာဆီ ဟုခေါ်သော သင်္ချာတွက်နည်းဖြင့် အာရပ်သင်္ချာ ကိန်းဂဏန်းများကို သင်္ချာဘာသာ ကို စတင် မိတ်ဆက်ရန်ကြိုးပမ်းအားထုတ်ခဲ့သည် လီယိုနာဒိုသည် အာရပ်သင်္ချာကိန်းဂဏန်းများကို အသုံးပြုရန် ကြိုးပမ်းအားထုတ်၏ အဓိက အကြောင်းရင်းမှာ အာရပ်သင်္ချာကိန်းဂဏန်းများမှာ ရောမသင်္ချာလောက် မရှုပ်ထွေး ရုံမျှသာမကအာရပ်သင်္ချာ ကိန်းဂဏန်းများသည် အခြားဘာသာထက် အပြန်တစ်ရာပိုမို လွယ်ကူရှင်းလင်းသည်ဟုယုံကြည်ယူဆထားသူဖြစ်သည်။
ချက်ကိုဆလိုဗားကီးယား ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံ
ချက်ကိုဆလိုဗားကီးယားနိုင်ငံသည် သယံဇာတပစ္စည်း ကြွယ်ဝ၍ ကျောက်မီးသွေး၊ သံ၊ ဘော်၊ကြေး နီ၊ ခဲနှင့် သတ္တု တူးဖော်ရေး လုပ်ငန်းတို့ကိုလည်း လုပ်ကိုင်သည်။ ၁၉၁၄-ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားသော ကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်း၌ အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီး တောမတ်၊ ဂျီ၊ မာဆာရစ်၏ စွမ်း ဆောင်ချက်များကြောင့် စစ်ကြီးပြီးဆုံးသည့်အခါ ဩစတြီးယား၏ လက်အောက်မှ လွတ်မြောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၁၈-ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ချက်ကိုဆလိုဗားကီးယား သမ္မတနိုင်ငံကိုတည် ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ အမျိုးသား ခေါင်းဆောင်ကြီး မာဆာရစ်အား ပထမဦးဆုံး သမ္မတအဖြစ် တင်မြှောက် ခဲ့ကြသည်။ ချက်နှင့် ဆလိုဗက် လူမျိုးတို့ပူးပေါင်း၍ နိုင်ငံသစ် တည်ထောင်ထားသည် ကို အစွဲပြု၍ ချက်ကို ဆလိုဗားကီးယား နိုင်ငံဟု မှည့်ခေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
လီယိုနာဒို ပီဆာနို ဘီပေါလ်လို
ကိုးကား
ကဏ္ဍ: အီတလီသင်္ချာပညာရှင်များ
ချက်ကိုဆလိုဗားကီးယား ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံ
၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ဂျာမန်စစ်တပ်များက ချက်ကိုဆလို ဗားကီးယားနိုင်ငံကို ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်သိမ်း ပိုက်လိုက်ပြီး ဗိုဟီးမီးယားနှင့် မိုရေးဗီးယားဟူ၍ ပြည်နယ်နှစ်ခုခွဲကာ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကြီး ပြီးဆုံးသည်အထိ အုပ်စိုးခဲ့လေသည်။ ၁၉၄ဝပြည့် နှစ်တွင်လန်ဒန်မြို့တွင် ချက်ကိုဆလိုဗားကီးယား ယာယီအစိုးရကို တည်ထောင်၍ တော်လှန်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၄၅ တွင် ချက်ကိုဆလို ဗားကီးယားနိုင်ငံ၏ မဟာမိတ်ကြိုးကိုင် အဖွဲ့အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ၏ဆုံးဖြတ်ချက်အရ နယ်မြေများကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည်။ မကြာ မီ ချက်ကိုဆလိုဗားကီးယား နိုင်ငံသည် ဆိုရှယ်လစ်နိုင်ငံဖြစ်လာ ပြီး နိုင်ငံတွင်းရှိ စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းများကို ပြည်သူပိုင်ပြုလုပ်ခဲ့ သည်။ ထိုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင်ကုလသမဂ္ဂ၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်လာသည်။
၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် သမ္မတ နိုဗော့တနီသည် သမ္မတ ရာထူးကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ရလေသည်။ ထိုနေရာတွင် ဂျင်နရယ်ဆဗို ဗိုဒါက လက်ခံပြီး အိုဒရစ်ချားနစ်က ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာကာ ဝန်ကြီးအဖွဲ့သစ်ကို ပြန်လည် ဖွဲ့စည်းခဲ့လေသည်။
ထို့နောက် အလက်ဇန္ဒားဒူဗချက် ဦးဆောင်သော ချက် ခေါင်းဆာင်များသည် ချက်ကိုဆလိုဗားကီးယား နိုင်ငံတွင်ပြုပြင် ပြောင်းလဲရေး လုပ်ငန်းစဉ်ကို ချမှတ်ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။ ယင်း ဆောင်ရွက်မှုကြောင့် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုနှင့် ဝါဆောစာချုပ် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများက စိုးရိမ်မကင်း ဖြစ်လာကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဝါဆောစာချုပ် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများဖြစ်သော ရုရှ၊ ပိုလန်၊ အရှေ့ ဂျာမန်၊ ဟန်ဂေရီနှင့်၊ ဗဲလဂျီယမ် စစ်တပ်များသည် ၁၉၆၈ ခု ဩဂုတ်လတွင် ချက်ကိုဆလို ဗားကီးယားနိုင်ငံတွင်းသို့ဝင်ရောက် ခဲ့ကြသည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် နိုင်ငံတွင်း၌လည်းဗဟိုဦးစီးချုပ် ကိုင်မှု လျှော့ပါးရေးအတွက် လူထုဆန္ဒ ပြပွဲများကြောင့် အဓိက ရုဏ်းများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ချက်ခေါင်းဆောင်များအဖို့ အကျပ်အတည်းနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပြီး ပါတီ ခေါင်းဆောင်အပြောင်း အလဲများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၆၉ ခုနှစ်ဧပြီလတွင် ဒူဗချက် သည် ကွန်မြူနစ်ပါတီခေါင်းဆောင် အဖြစ်မှနုတ်ထွက်လိုက်သော အခါ ဂူးစတပ်ဟူးဘတ်သည် ပါတီခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာသည်။
၁၉၇၇-ခုနှစ်တွင် ပဋိညာဉ်စာတန်းဟု ခေါ်ဆိုသည့် လူ့အခွင့်အရေး ကြေညာစာတန်းကြီး တစ်စောင်ကို ပါတီခေါင်း ဆောင် ၇ဝ၁ တို့က ဦးစီး၍ လက်မှတ်ရေးထိုး ခဲ့လေသည်။
ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယား ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတနိုင်ငံ ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယားနိုင်ငံ၌ ကွန်မြူ နစ်ပါတီ အတွင်းရေးမှူးချုပ် ဂုစတပ်ဟူဆက်သည် ၁၉၈၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ရာထူးမှနုတ် ထွက်သွားရပြီး မီလော့စ် ယာကက်ရှ်က ဆက်ခံသည်။ ဟူဆက်သည်နိုင်ငံ၏ အဆောင် အယောင် အဖြစ်သာ ထားရှိသော သမ္မတရာထူးကိုမူ ယူထားဦး မည်ဖြစ်ပြီး ပါတီ၏ ဦးဆောင်သဘာပတိအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် နိုင်ငံရေး မြင်ကွင်းတွင် ရှိနေဦးမည်ဖြစ်သည်။ ၁၉၅ဝ ပြည့်လွန်နှစ်များ အတွင်း အရှေ့ဥရောပ၌ဆိုဗီယက်ခေါင်းဆောင် ဂျိုးဇာတ်စတာ လင် ဩဇာထက်ခဲ့စဉ်က ဟူဆက်သည် နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှု ဖြင့် ထောင်ဒဏ် တစ်သက် တစ်ကျွန်း အပြစ်ပေးခံရဖူးသည်။
၁၉၆ဝ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်းတွင် ထောင်ဒဏ်မှ လွတ်ကင်း ကာပြန် လည်၍ဂုဏ်သိက္ခာတင်ခံရသည်။ ''လူသားမျက်နှာရှိ သော ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒ'' ဟုလူသိများသည့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး လုပ်ငန်းစဉ်ကို အလက်ဇန္ဒားဒူးချက်ချမှတ်၍ အကောင်အထည် ဖော်စဉ် ဟူဆက် ပါဝင်ကူညီခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် ၁၉၆၈ ခုနှစ် တွင် ဝါဆောစာချုပ်အဖွဲ့က စစ်တပ်အင်အားဖြင့် ပရာဟာနွေဦး ပုန်ကန်မှုကို ချေမှုန်း ခဲ့ပြီးနောက် ဒူးချက်ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခံရ သောအခါ ဟူဆက်က ဆက်ခံခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ဟူဆက်၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံသော မီလော့စ်ယာ ကက်ရှ်သည် ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယားနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းရှိ ဘာတာရှူးဖိနပ်စက်ရုံတွင် လျှပ်စစ်ဝန်ထမ်းဖြစ်ခဲ့ဖူးသည်။ ပါတီ ရာထူးအဆင့်ဆင့်တွင်တိုးမြှင့် ခန့်ထားခံခဲ့ရပြီး စိတ်ကူးမယဉ် တတ်သော စီမံခန့်ခွဲသူအဖြစ် ဂုဏ်သတင်းမွှေးခဲ့သည်။ ဗဟိုချုပ် ကိုင်မှု ဖျက်သိမ်းရေးအပါအဝင် စီးပွားရေးလွတ်လပ်ခွင့်ကို ဖွင့်ပေးမည့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး လုပ်ငန်းစဉ်များကို ဒူးချက် က ဦးဆောင်ချမှတ်ခဲ့သောအခါ ယာကက်ရှိသည် အတိုက်အခံပြုခဲ့ သည်ဟုဆိုသည်။ ဒူးချက်အာဏာ မရမီက စတာလင်ဝါဒီအန် တိုနင် နိုဗော့တနီ၏လက်အောက်တွင် ယာကက်ရှ်သည် လျှို့ဝှက် ရတပ်ဖွဲ့ကို ကွပ်ကဲရသော ပြည်ထဲရေး ဒုတိယဝန်ကြီး ဖြစ်ခဲ့ဖူး၍ လမ်းစဉ်မှ သွေဖည်သူတို့၏ ရန်သူအဖြစ်နာမည်ကြီးခဲ့သည်။
၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် ဒူးချက်၏ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးလုပ်ငန်းစဉ်ကို ထောက်ခံသူ ငါးသိန်းခန့်ကို ပါတီမှထုတ်ပယ်ပစ်ရာတွင် ထိုစဉ် က ပါတီ၏ဗဟိုကွပ်ကဲရေးနှင့် စာရင်းစစ် ကော်မရှင်၏ အကြီး အကဲဖြစ်သော ယာကက်ရှ်သည် အဓိက အခန်းကဏ္ဍ ပါဝင်ခဲ့ သည်ဟုဆိုသည်။
ယာကက်ရှ်သည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၁ ခုနှစ်အထိ ပါတီဗဟိုကော်မတီ၏ စိုက်ပျိုးရေးရာ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သောအခါ ထိုစဉ်က ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုတွင် ယင်းတာဝန်မျိုးကိုပင်ထမ်းဆောင်နေရသော မီခါယီးဂေါ်ဘာချော့ နှင့် အကြိမ်ကြိမ်တွေ့ဆုံနှီးနှော တိုင်ပင်ခဲ့ဖူးသည်။ မည်သို့ပင် ဖြစ်စေ ယာကက်ရှ် ပါတီအတွင်းရေးမှူးချုပ်ဖြစ်လာချိန်သည် အရှေ့ဥရောပအုပ်စုအတွင်း မီခါယီး ဂေါ်ဘာချော့၏ပယ်ရက်စထ ရွိုင်ကာ (ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းစဉ်)နှင့် ဂလပ်စနော့ (နိုင်ငံရေးအရ ပွင့်လင်းမှု အစီအစဉ်) တို့ဂယက်ရိုက်ခတ်နေချိန် နှင့် တိုက်ဆိုင်နေပေသည်။ တစ်ချိန်ကစက်မှုစွမ်းအား ပြည့်ဝမှု တွင် ပြိုင်စံရှားသော နိုင်ငံဖြစ်ပါလျက် လက်ရှိအခြေအနေတွင် ပို့ကုန်အတွက် ဝယ်လိုအားမလိုက်သော အရည်အသွေးညံ့ဖျင်း သည့် ကုန်စည်များကို ထုတ်လုပ်နေခြင်း၊ ဒေါ်လာသန်း ၂ဝဝဝ ခန့်ရှိသော ပြည်ပကြွေးမြီ၏ ဝန်ထုပ်ပိနေခြင်း၊ စီးပွားရေးတိုး တက်မှုနှုန်းကို ၃ ဒသမ ၅ ရာခိုင်နှုန်းရှိစေရိ ရည်မှန်းထားသော် လည်း ၂ ဒသမ ၅ ရာခိုင်နှုန်း ထက်မကျော်လွန်ဘဲ နှေးကွေးနေ ခြင်းစသည့် ချက်ကိုစလိုဗက်စီးပွားရေး၏ အားနည်းချက်များကို ယာကက်ရှ် ဦးဆောင်၍ ဖြည့်ဆည်းသွားရမည်ဖြစ်သည်။
ချက်ကိုစလိုဗက်ဝန်ကြီးချုပ် လူဘိုမီယာ စထရောဂါး သည် ၁၉၈၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁ဝရက် နေ့တွင် ရာထူးမှ နုတ်ထွက်လိုက်သည်။ ချက်ကိုစလိုဗက် ကွန်မြူနစ်ပါတီ ဗဟို ကော်မတီ နိုင်ငံရေးဦးဆောင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်မှလည်း နုတ်ထွက် ခဲ့သည်။ ဝန်ကြီးချုပ်သစ်အဖြစ် လာဒီဆလပ်အဒမ်မက်အား ပါတီဗဟိုကော် မတီက ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ အဒမ်မက်သည် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုတွင် ပြုလုပ်သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ ကဲ့သို့ ချက်ကိုစလိုဗက်၌ စီးပွားရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ ပြုလုပ် ရေးတွင် အဓိကဦးဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် အဒမ်မက် ၏စီးပွားရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး အစီအစဉ်များကို ပါတီတွင်း ရှေးရိုးဝါဒီများ၊ပြုပြင်ပြောင်း လဲမှုကို မလိုလားသူအများစုက ပယ်ချထားခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။ နိုင်ငံရေးဦးဆောင်အဖွဲ့တွင် သဘောထားတင်းမာသူအဖြစ် ကျန်ရှိသူ ဖာဆီးလ်တီလက်သည် သဘောတရားရေးရာ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်အဖြစ်မှ နိုင်ငံခြားရေးရာ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်ရာထူးသို့ ပြောင်းလဲခန့်အပ်ခြင်း ခံရသည်။
ပါတီနိုင်ငံရေး ဦးဆောင်အဖွဲ့ဝင် ဦးရေကို လည်း ၁၂ ဦးမှ ၁၅ ဦးသို့တိုးလိုက်သည်။ ထိုသို့ခေါင်းဆောင်ပိုင်း ပြုပြင်ပြောင်းလဲ ခြင်းဖြင့် စီးပွားရေး အားနည်းချက်များ ဖြည့်ဆည်းရေးကို အရှိန် အဟုန်မြှင့်တင်နိုင်မည်ဟု ပါတီခေါင်းဆောင်ပိုင်းက မျှော်လင့် ထားသည်။ သို့ရာတွင် အောက်ခြေသိမ်းပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကို ဆန့်ကျင်ကြောင်းနှင့် နိုင်ငံရေးသဘောထားကွဲလွဲ မှုများကို သည်းခံမည် မဟုတ်ကြောင်း အတိအလင်းကြေညာသည်။
စစ်ပေါက်ချောင်းရွာ
စစ်ပေါက်ချောင်းရွာ
ဟဲထင် (ရွာသစ်)ရွာ၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်
ဟဲထင် (ရွာသစ်)ရွာ (Hehtin (Ywarthit))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုးမိတ်ခရိုင်၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်၊ ဟဲထင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၀၇၅၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟဲထင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၈၆ ဦး၊ မ ၄၄၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၃၂ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမိတ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မျောက်
မျောက်အမျိုးအစား အမျိုးမျိုး ရှိကြသည်။ အချို့မျောက်များသည် သစ်ပင်ပေါ်တွင် နေထိုင်ကြပြီး အချို့မှာ မြေကြီးပေါ်တွင် နေထိုင်ကြသည်။ ကွဲပြားခြားနားသော ပရိုင်းမိတ် မိသားစုဝင်များမှ မျောက်မျိုးကွဲများသည် အစားအစာ အမျိုးမျိုးကို စားသုံးလေ့ ရှိကြသည်။ ထိုအစားအစာများတွင် သစ်သီးများ၊ သစ်ရွက်များ၊ အင်းဆက်များ၊ ပန်းပွင့်များ၊ အသေးစား နို့တိုက်သတ္တဝါများ၊ တွားသွားသတ္တဝါများ၊ ကုန်းနေရေနေ သတ္တဝါများ၊ ကဏန်းများ ပါဝင်ပြီး အခြားမျောက်များကိုပင် စားသုံးသော မျောက်မျိုးကွဲများ ရှိသည်။ အချို့က မျောက်များကို အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်အဖြစ် မွေးလေ့ ရှိကြသော်လည်း သူတို့၏ ဉာဏ်ရည် ထက်မြက်မှုနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဂရုစိုက်မှု ပိုမို လိုအပ်ခြင်းတို့ကြောင့် မမွေးသင့်ပေ။ မျောက်များသည် သစ်တောများ၊ ဆာဗားနား မြက်ခင်းများ၊ သဲကန္တာရများတွင် နေထိုင်လေ့ ရှိကြပြီး ရေခဲနေသော တောင်များပေါ်တွင် နေထိုင်သော မျောက်များပင် ရှိသည်။
မျောက်ပြ၍ ဆန်တောင်းသည်၊ မျောက်အုန်းသီးရသလို၊ မျောက်မထားသည် ၊ မျေက်သားစားချင် မျောက်မျက်နှာ မကြည့်နှင့်၊ မျောက်ရှုံးသည့်ကလေးစသည်ဖြင့် မျောက်နှင့် ခိုင်းနှိုင်းသည့်စကားပုံများစွာပင် မြန်မာလူမျိုးတို့ ပြောဆိုခဲ့သည် ကိုထောက်၍ မျောက်များသည် လူတို့နှင့် မည်မျှ နီးစပ် ဆက်သွယ်နေကြောင်း သိသာနိုင်ပေသည်။ သက်ရှိ သတ္တဝါ တို့တွင် မျောက်သည် လူနှင့် အတူဆုံးတိရစ္ဆာန်ဖြစ်သဖြင့် အင်္ဂလိပ်လူမျိုး သိပ္ပံဆရာကြီး ဒါဝင်က လူများသည် မျောက်များမှ အဆင့်ဆင့်ယဉ်ကျေး တိုးတက်လာသူများ ဖြစ်သည်ဟုပင် ရေးသားဖော်ပြခဲ့လေသည်။ မျောက်များသည် လူတို့ ပြုလုပ်သမျှကို ခဏနှင့်ပင် အတုခိုး၍ လုပ်နိုင်သော သတ္တဝါမျိုးဖြစ်၏။ လူတို့က မဲ့ရွဲ့ပြလျှင် ပြန်၍ မဲ့ရွဲ့ပြတတ်၏။ လူတို့ လုပ်ခိုင်းသမျှ လုပ်တတ်၏။ နေထိုင်စားသောက်ပုံမှစ၍ လူတို့နှင့်အလွန်တူလေသည်။
မျောက်သည် လူကဲ့သို့ပင် လက်ချောင်းများ လက်မများပါရှိ၍ ကိုင်တွယ်သွားလာနိုင်သော သတ္တဝါဖြစ်၏။ သို့ရာတွင် လူတို့ကဲ့သို့ ခြေနှစ်ချောင်းနှင့် လက်နှစ်ဖက်ရှိသော သတ္တဝါမျိုးကား မဟုတ်ပေ။ မျောက်သည် မြေပြင်တွင် သွားသောအခါ လေးဖက်သွားတတ်သဖြင့် ခြေလေးချောင်းရှိသော သတ္တဝါမျိုးဟုလည်း ထင်ကောင်းထင်ကြပေမည်။ အမှန်တွင်မူ မျောက်သည် ခြေလေးချောင်းရှိသော သတ္တဝါမျိုးလည်း မဟုတ်၊ ခြေနှစ်ချောင်း လက်နှစ်ဖက်ရှိသော သတ္တဝါမျိုးလည်း မဟုတ်ချေ။ သူတို့၏နောက်ခြေဟု ထင်ရသည့် အချောင်း နှစ်ချောင်းမှာ လက်များကဲ့သို့ပင် မည်သည့် အရာဝတ္ထုကိုမဆို ဆုပ်နိုင်ကိုင်နိုင်ခြင်း၊ သစ်ကိုင်းစသော ကိုင်တွယ်စရာတို့ကို ဆုပ်ကိုင်ကာ ကိုယ်ကို စောက်ထိုးတွဲလဲပြုနိုင်ခြင်းစသည်တို့ကြောင့် ခြေမဟုတ် လက်များသာဖြစ်ကြသဖြင့် မျောက်သည် လက်လေးဖက်ရှိသောသတ္တဝါဖြစ်သည်ဟု ဆိုရပေမည် ။ ရှေ့လက်နှစ်ချောင်းကား နောက်လက်နှစ်ချောင်းထက် ပို၍ ရှည်ကြ၏။
မျောက်သည် လက်လေးဖက်ရှိသည့်အတိုင်း မြေပေါ်တွင် သွားသောအခါ လက်များကို ဆုပ်လျက်လက်ဖနောင့်ဖြင့်သာ သွားကြ၏။ သို့ရာတွင် သစ်ပင်များပေါ်တွင်လည်းကောင်း လှောင်အိမ်တွင်းရှိ တန်းများပေါ်တွင်လည်းကောင်း ပေါ့ပါးလျင်မြန်စွာ ခုန်ပေါက်ပြေးလွှား နိုင်ကြလေသည်။ မျောက်သည် အလွန်ပင်ပေါ့ပါးလျင်မြန် ဖျတ်လတ်၍ လိမ္မာမှုလည်းရှိသည်။ အစားအစာကိုပစ်ပေးက မြေသို့ မကျမီ ဖမ်းယူနိုင်ကြ၏။ မျောက်သည် အချိန်ရှိသရွေ့ အငြိမ်မနေ လှုပ်ရှားပြေးလွှားကစားနေတတ်သော သတ္တဝါမျိုး ဖြစ်လေသည်။
မျောက်ဆိုလျှင် လူအများမြင်ဘူးကြသော ခွေးငယ်အရွယ် အမွှေးဖွားဖွား အမြီးရှည်ရှည်နှင့် လူနှင့်အလွန်တူသော သတ္တဝါလေးများကိုသာ ထင်မြင်ကြပေမည် ။ အမှန်မှာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် မျိုးပေါင်း မရေမတွက်နိုင်လောက်အောင် ကွဲပြား မြောက်မြားလှသဖြင့် ရုပ်ဆင်းသဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုး ရှိကြသည်။ မျောက်အမျိုးတိုင်း၌ လက်လေးဖက်ရှိသည်မှလွဲ၍ အခြား ရုပ်ဆင်းသဏ္ဌာန်တို့ကား တူညီကြသည်မဟုတ်ပေ။ အချို့ မျောက်များသည် ရှဉ့်ကလေး အရွယ်မျှသာရှိ၍ အချို့ကား ခွေးအကြီးစား အရွယ်ခန့်ပင် ရှိ၏။ အချို့ မျောက်များ၏အမြီးတို့သည် ဖွား၍ အချို့ကား သာမန်အနေမျှသာ အမွှေးရှိသည်။ အချို့ကား အမြီးရှည်ဖြစ်ပြီးလျှင်၊ အချို့ကား အမြီးတိုဖြစ်ကြသည်။
အချို့ မျောက်မျိုး၏ မျက်နှာတွင် အမွှေးရှည် ဖုံးအုပ်နေ၍ အချို့ မျောက်မျိုး၏ မျက်နှာတွင် လုံးဝ အမွှေးမရှိချေ ။ ထိုမျှသာမကသေး၊ မျက်နှာပုံချင်းလည်း မတူကြချေ။ အချို့မှာ ခွေးနှင့်တူ၍၊ အချို့မှာ ဝက်နှင့်တူသည်၊ အချို့မှာ အမယ်အိုနှင့်ပင် တူကြသည်။ ထို့အပြင် နှာနီသောအမျိုး၊ ပါးစောင်နီသောအမျိုး၊ နှာခေါင်းလန်သောအမျိုး၊ ပါးမုန်းမွှေးရှိသော အမျိုး၊ လက်တံအလွန်ရှည်သော အမျိုးဟူ၍လည်းအမျိုးကွဲကြသေးသည်။ ထိုသို့ အိင်္ဂါရုပ် အမျိုးမျိုးကွဲပြားရုံမျှမက အမွှေးရောင်လည်း အမျိုးမျိုးရှိကြသည်။ အချို့မျောက်တို့၏ အမွှေး သည် နက်၏။ အချို့မှာ မီးခိုးရောင်ဖြစ်သည်။ အချို့မှာ ညို၍ အချို့မှာ အဖြူရောင်၊ အစိမ်းပုပ်ရောင်၊ လိမ်မော်ရောင်စသည် ရှိကြသည်။
မျောက်များသည် ပူအိုက်စွတ်စိုသော ဒေသများ၌ အထူး ပေါများကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ သစ်တောကြီးများတွင် မျောက်အုပ်ကြီးများ ရှိကြရာ၊ အချို့ လူများသည် မျောက်သားစားရန် လိုက်လံပစ်ခတ်လေ့ ရှိကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းရှိ ပုပ္ပါးတောင်နှင့်မုံရွာမြို့ အနောက်ဘက်ရှိ ဖိုးဝန်းတောင်တို့၌ မျောက်များစွာ ရှိရာ၊ ဘုရားဖူးလာသူများ၏ လက်တွင်းမှ သစ်သီးဝလံ အစားအစာများကိုပင် ယူငင် စားသောက်တတ်ကြလျက် ယဉ်ပါးနေကြလေသည်။
အာရိကတိုက်၊ အာရှတိုက် တောင်ပိုင်းနှင့် တောင်အမေရိကတိုက်ရှိ ပူအိုက်စွတ်စိုသည့် အရပ်များတွင် မျောက်အမျိုးမျိုး ရှိကြသော်လည်း မြောက်အမေရိကတိုက်နှင့် ဥရောပတိုက်ရှိ အလွန်အေးသောဒေသများတွင်မူ မျောက်ကို မတွေ့ရချေ။ မြောက်အမေရိကတိုက်တွင် မက္ကဆီကိုနယ်၌ လည်းကောင်း၊ ဥရောပတိုက်တွင် ဂျီဘရော်လ်တာ တောတောင်ဒေသများ၌ လည်းကောင်း မျောက်များကို အနည်းအကျဉ်းမျှသာ တွေ့ရှိရသည်။ မျောက်သည် အပူကြိုက်သော သတ္တဝါမျိုးဖြစ်သဖြင့် အေးမြသောဒေသများတွင် မနေနိုင်ကြချေ။
တောင်အမေရိကတိုက်ရှိ မျောက်မျိုးနှင့် အာဖရိကတိုက်၊ အာရှတိုက် တောင်ပိုင်းရှိ မျောက်မျိုးများမှာ အလွန် ကွဲပြား ခြားနားကြသည့်အလျောက် မျောက်တို့ကို မည်သည့် ဌာနေများ ဖြစ်ကြောင်း လွယ်ကူစွာပင် ခွဲခြားပြောပြနိုင်လေသည်။
အာဖရိကတိုက်နှင့် အာရှတိုက်ရှိ မျောက်များထက် တောင်အမေရိကတိုက်ရှိ မျောက်များသည် အမြီးကို လက်သဖွယ် အသုံးပြုနိုင်ကြသည် အမြီးဖြင့် သစ်ကိုင်းများကို ရစ်ပတ်ကာ ကိုယ်ကို တွဲလဲပြု၍ ကစားခုန်လွှားနိုင်ကြသည်။ အာရှ၊ အာဖရိက စသောဒေသများရှိ မျောက်များကား သူတို့၏ အမြီးကို ထိုသို့ အသုံးမပြုနိုင်ကြချေ။
တောင်အမေရိကတိုက်ရှိ မျောက်တို့၏ နှာခေါင်းမှာ ခပ်ပြားပြားဖြစ်၍ နှာခေါင်းပေါက်ချင်းလည်း ဝေးသည်။ အာရှ၊ အဖရိကတိုက်ရှိ မျောက်တို့၏ နှာခေါင်းပေါက်ချင်း အကွာအဝေးမှာ တောင်အမေရိကမျောက်တို့လောက် မဝေးလှချေ။ အာရှတိုက်နှင့် အာဖရိကတိုက်ရှိ မျောက်များ၏ ပါးစောင်တွင် အိတ်များပါရှိသဖြင့် အစားအစာများကို ထိုပါးစောင်အိတ်တွင် ထည့်ယူလျက် အလိုရှိမှ ထုတ်ယူ စားသုံးနိုင်ကြသည်။
သို့ရာတွင် တောင်အမေရိက မျောက်များ၌ကား ထိုကဲ့သို့ ပါးစောင်အိတ်များ မပါကြချေ။ အခြား ကွဲပြားချက် တစ်ခုကား အာရှ၊ အာဖရိကတိုက်တို့၌ နေထိုင်ကြသော မျောက်မျိုးတို့တွင် အမွှေးမပေါက်သည့် အရေထူ တင်ပါးအသားမာ ဖတ်ကြီးများရှိကြသဖြင့် သစ်ကိုင်းများပေါ်တွင် လွယ်ကူသက်သာစွာ ထိုင်လျက် စားသောက်နိုင်ကြလေသည်။
တောင်အမေရိက မျောက်များ၌ကားထိုကဲ့သို့ မပါရှိကြချေ။ အာရှနှင့် အာဖရိကတိုက်ရှိ မျောက်များသည် တောင်အမေရိကတိုက်ရှိ မျောက်များထက် အမွှေးရောင် မျိုးစုံလေသည်။
မျောက်များသည် သစ်တော်ထူထပ်ရာအရပ်တွင် နေထိုင်လျက် အများအားဖြင့် သစ်ဥသစ်သီးများကို စားသောက်ကြသည်။ သစ်ပင်တစ်ပင်မှ တစ်ပင်သို့ ဆူညံစွာ ဟစ်အော်လျက် သွားလာနေထိုင်ကြသဖြင့် မျောက်ရှိသောနေရာကို အဝေးကပင် သိနိုင်ကြသည်။
နေထွက်ချိန်နှင့် နေဝင်ချိန်တို့မှာ မျောက်တို့ အစာစားချိန်ဖြစ်သဖြင့် အဆူညံဆုံး ဖြစ်လေသည်။ မျောက်တို့သည် တောတွင်း ချောင်းကမ်းစပ်ရှိ သစ်ပင်များ၌ အထူးသဖြင့် နေထိုင်တတ်ကြသည်။
မျောက်အုပ်တိုင်းတွင် အကြီးအမှူးခေါင်းဆောင် တစ်ကောင်စီ ရှိမြဲဖြစ်သည်။ မျောက်ခေါင်းဆောင်သည် လိမ်မာပါးနပ်၍ သတ္တိရှိပြီးလျှင် မျောက်အပေါင်းတို့၏ ဘေးအန္တရာယ်ကို အမြဲပင် ဂရုစိုက် စောင့်ရှောက်တတ်သည်။ ထို ခေါင်းဆောင်အား မျောက်အုပ်တွင်းရှိ မျောက်တိုင်းကပင် ရိုသေလေးစားကြသည်။ ရန်သူနှင့် တွေ့သောအခါ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သော မျောက်သည် ကျယ်လောင်စွာ ဟစ်အော်ခြင်းဖြင့် မျောက်အုပ်အား သတိပေးလိုက်လျှင် မျောက်အပေါင်းတို့သည် ရုတ်တရက် အသံဆိတ်စွာနေထိုင်ကြလျက်ရန်သူမမြင်နိုင်စေရန် ငြိမ်နေတတ်ကြသည်။
မျောက်အုပ်တိုင်းပင် ကိုယ်ပိုင်ဟု သီးသန့်သတ်မှတ်ထားသော နယ်ပယ်အတွင်း၌သာ အစာရှာခြင်း၊ ကစားခြင်း၊ အိပ်ခြင်းပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။ ယင်းတို့ အမြဲနေသော နေရာကိုသာ ယင်းတို့ပိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ အခြားဖက်မှ မျောက်များသည် ထိုနယ်အတွင်းသို့ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာခဲ့သော် ဝိုင်းဝန်းတိုက်ခိုက်၍ မောင်းနှင် ထုတ်တတ်ကြသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ မျောက်တစ်အုပ်နှင့်တစ်အုပ် အပြင်းအထန် တိုက်ခိုက်တတ်ကြ၍ နိုင်သည့် မျောက်အုပ်သည် ရှုံးသော မျောက်အုပ်ကိုမောင်းထုတ်ကာ ထိုနယ်ကို ကြီးစိုး လိုက်လေသည်။
မျောက်များသည် တောတောင်ရှိ သစ်သီး သစ်ဥများကိုသာ မှီဝဲစားသောက်ကြသော်လည်း အစားအစာ ရှားပါး၍ ငတ်မွတ်လာသောအခါ လူတို့စိုက်ပျိုးထားသော တောင်ယာပဲခင်းများသို့ ဝင်ရောက်၍ စားသောက် ဖျက်ဆီးတတ်ကြသည်။ ယင်းသို့ ဝင်ရောက်စားသောက်သည့် အခါလည်း ခေါင်းဆောင်မျောက်ကပင် ဦးဆောင်၍ သွားလေ့ရှိလေသည်။ အသီးအနှံများကို ယာတွင်း၌ မစားကြဘဲသူတို့၏ ပါးစောင်အိတ်များ၌ အပြည့်ထည့်ကာ ခေါင်းဆောင်နှင့်အတူ နေရင်းအရပ်သို့ပင် ပြန်သွားလေ့ရှိကြသည်။
မျောက်တိုင်းပင် သစ်ပင်ပေါ်၌ ခုန်လွှားပြေးသွားရာတွင် ကျင်လျင်လေသည်။ မျောက်မများသည် သားငယ်တို့ကို ပိုက်၍ ခုန်လွှားနိုင်ကြ၏။ တောင်အမေရိကတိုက်ရှိ မျောက်များသည် အခုန်အလွှားတွင် အခြားတိုင်းပြည်များရှိမျောက်များထက်ပို၍ ကျင်လျင်ကြသည်။ အမြီးကို လက်သဖွယ် သစ်ကိုင်းများတွင် ရစ်ပတ်၍ တွဲလဲပြုကာ အရှိန်ဖြင့် လွှဲလျက် တစ်ပင်မှတစ်ပင်သို့ ခုန်နိုင်ကြ၏။
မြေကြီးမှ ပေ ၄ဝ အမြင့်တို့၌ပင် ထိုသို့ လွှဲခုန်ကာ သွားလာ နေတတ်ကြသည်။ သစ်ပင်ပေါ်မှ ဆင်းသက်ခဲလှ၍ ရေသောက်သောအခါ၌ပင် အမြီးဖြင့် သစ်ကိုင်းကို ရစ်ပတ်ကာ တွဲလဲပြု၍ ရေသောက်တတ်ကြသည်။ တောင်အမေရိကတိုက်ရှိ မျောက်များသည်လူတို့၏ တောင်ယာပဲခင်းများကို ဝင်ရောက် စားသောက်ဖျက်ဆီးလေ့ မရှိကြချေ။ သို့ရာတွင် သူတို့၏ အသားနှင့် အမွှေးများအတွက်လိုက်လံဖမ်းဆီးခြင်း ခံကြရလေသည်။
မျက်နှာရှုံ့ မျောက်မျိုးထဲမှ အကြီးဆုံးနှင့် အရဲရင့်ဆုံးသော မျောက်နီမျိုးကို အာဖရိကတိုက် အနောက်ပိုင်းတွင် တွေ့ရသည်။ ထိုမျောက်နီမျိုးသည်လည်း အုပ်ဖွဲ့ကာ နေထိုင်တတ်ကြ၏။ သို့ရာတွင် ရန်သူတစ်စုံတစ်ယောက်သည် ယင်းတို့ နယ်အတွင်း ချဉ်းနင်းဝင်ရောက်လာလျှင် အခြား မျောက်တို့ကဲ့သို့ ငြိမ်သက်စွာ ပုန်းအောင်းမနေဘဲ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာသော ရန်သူတို့အား ယင်းတို့လက်လှမ်းမှီရာ သစ်သီးများ၊ တုတ်ချောင်းများ၊ သစ်ကိုင်းသစ်ခွများနှင့်ပစ်ခတ်လေ့ရှိကြသည်။
တစ်ခါတစ်ရံ ယင်းတို့နေထိုင်ရာ သစ်တောကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသော မြစ်ချောင်းများအတွင်း၌ သွားလာသည့် လှေသမားများကိုပင် မျောက်နီ အုပ်ကြီးသည် မိုင်ပေါင်းများစွာ သစ်ပင်ခေါင်ဖျားမှလိုက်၍ အမျိုးမျိုး ပစ်ခတ်တတ်ကြသည်။
အာဖရိကတိုက်ရှိ မျက်ကွင်းဖြူ မျောက်ငယ်မျိုးများမှာမူ မျောက်နီများကဲ့သို့ ဆိုးသွမ်း ကြမ်းကြုတ်ခြင်းမရှိဘဲ၊ နှုးညံ့ သိမ်မွေ့သဖြင့် လူတို့မွေးမြူလေ့ ရှိကြသည်။ ထိုမျောက်မျိုးတို့ကို တိရစ္ဆာန်ရုံများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ သင်ပြ၍ အလွန် တတ်လွယ်ကြသည်။
အချို့ မျက်ကွင်းဖြူ မျောက်များ၏ အမွှေးမှာ ရှည်၍ အရောင်မှာ မည်းနက်ကာ သပိတ်ရောင်ထနေသည်။ အချို့ မျောက်တို့၏ အမွှေးများမှာ အမည်းရောင်ပေါ်တွင် ဆွတ်ဆွတ်ဖြူ လည်ဆံမွှေးနှင့် အမြီးမွှေးတို့က ကျားလျက်ရှိသည်။ ယင်းတို့၏ အရေကို အဖိုးတန်သားမွှေးထည်များ ပြုလုပ်ရန်အတွက် မုဆိုးများသည် ထိုမျောက်များကို လိုက်လံဖမ်းဆီးကြလေသည်။ အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံမှ စစ်ဗိုလ်ကြီးများသည် ရာထူးအလိုက် ယင်းတို့၏ ဒိုင်းများကို ထိုမျောက်မွှေးရှည်များဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားလေ့ရှိကြ၏။
ဥရောပနှင့် အမေရိကတိုက်တို့တွင် ခေတ်ဆန်သော အမျိုးသမီးများသည် ထိုမျောက်မွှေးရှည်များကို ယင်းတို့၏ အင်္ကျီရှည် အနားတစ်လျှောက်တွင် ကွပ်လျက် ဝတ်ဆင်လေ့ရှိကြသည်။ အမွှေးအဖြူများရှိသော မျောက်ကလေးများတွင် လက်မ မပါဘဲ၊ လက်ချောင်း ၄ ချောင်းသာပါသည်။ လက်မမှာအရာသာသာ ငုတ်တိုလေးမျှသာ ဖြစ်သဖြင့် ဆုပ်ကိုင်ရာ၌ အသုံးမပြုနိုင်ပေ။ သို့ရာတွင် ထိုမျောက်ကလေးများသည် အခြားမျောက်များကဲ့သို့ပင် လွယ်ကူစွာ သွားလာခုန်လွှားနိုင်ကြလေသည်။ မျောက်အပေါင်းတို့တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ ဟနုမန်ခေါ် မျောက်မျိုးတို့ကဲ့သို့ မည်သည့် မျောက်မျိုးမှ ကံမကောင်းနိုင်ချေ။ ဟနုမန် မျောက်များကို ဟိန္ဒူ လူမျိုးများသည် အထွတ်အမြတ် ထားကြ၏။ အနည်းငယ်မျှပင် နာကျဉ်အောက် မရိုက်ဝံ့ကြချေ။
ဟနုမန်မျောက်မျိုးမှာ အတော်အတန် ကြီးမားသည်။ ကိုယ်တွင်ညိုသော်လည်း၊ မျက်နှာနှင့်လက်များမှာ မည်းနေသည်။ အမြီးမှာ သေးသွယ်ရှည်လျားသည်။ ယင်းတို့သည် သစ်တောကြီးများတွင် နေသည်မှာ မှန်၏။ သို့ရာတွင် ယင်းတို့နေထိုင်ရာ အနီးရှိ တောလက်ကျေးရွာများသို့ အစုလိုက် အအုပ်လိုက် လာရောက်ကြလျက် ရွာတွင်းရှိ ပစ္စည်းများကို သူတို့ပိုင်သကဲ့သို့ ထင်သလိုပြုလုပ်တတ်ကြသည်။ ရွာဈေးများအတွင်းသို့ အုပ်လိုက်ဝင်ရောက်လျက် မုန့်များ၊ သစ်သီးများ၊ ထမင်းဟင်းများကို လုယူစားသောက်ကာ ပြန်သွားတတ်ကြသည်။
သို့ရာတွင် ဟိန္ဒူတို့သည် ထိုမျောက်များကို အထွတ်အမြတ် ထားကြသူများ ဖြစ်သဖြင့် မျောက်တို့လုပ်သမျှ ကြည့်နေ၍ အပျက်အစီးအဆုံးအရှုံးခံကြသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ ထိုမျောက်တို့သည် ရွာတွင်းသို့ ဝင်၍ အိမ်ခေါင်မိုးများပေါ်သို့ တက်ကာ အိမ်များအတွင်းရှိ လိုရာပစ္စည်းမျာကို ဆွဲယူထွက်ပြေးတတ်ကြသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ အမိုးများကို ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့ကြသဖြင့် မိုးအခါတွင် များစွာ ဒုက္ခရောက်ကြရသည်။ သို့ရာတွင် ဟနုမန်မျောက်မျိုးကား ဘေးမဲ့ထားခြင်းခံရသဖြင့် ထိုသို့သော နှောင့်ရှက်ဖျက်ဆီးမှုတို့ကြောင့် လူတို့၏ ရိုက်ပုတ်ညှဉ်းပန်းခြင်းကို မခံယူကြရပေ။
လူနှင့် ဝေးလှသော တောကြီးများတွင် နေကြသော ဟနုမန် မျောက်များပင်လျှင် လူကို တွေ့ရှိက မှတ်မိသည့် မိတ်ဆွေကဲ့သို့ပင် သစ်ပင်များပေါ်မှလာ၍ ဝမ်းသာအားရ နှုတ်ဆက်တတ်ကြလေသည်။ ကျား၊ ကျားသစ် စသော ရန်သူတို့နှင့် တွေ့သောအခါမူ လက်ညှိုးတထိုးထိုးပြုလျက် စူးရှစွာ ဟစ်အော်တတ်ကြသည်။ ဟနုမန်မျောက်များ၌ ပါးစောင်အိတ် မရှိကြချေ။ အခုန်သန်သည့် ဟနုမန်တို့ကဲ့သို့ အခုန်သန်သော မျောက်များသည် ပူအိုက်စွတ်စိုသော သစ်တောကြီးများတွင်သာ နေတတ်ကြသော်လည်း အချို့ အမျိုးတို့သည် ဟိမဝန္တာတောင်ပေါ်ရှိ ဆီးနှင်းလွှမ်းတတ်သည့် ထင်းရှူးတောများတွင် နေထိုင်တတ်ကြသေးသည်။ တရုတ် နိုင်ငံတွင်လည်း ထိုကဲ့သို့ ဆီးနှင်းရှိရာ မြင့်မားသော တောင်တန်းကြီးများတွင် နေနိုင်ကြသည့် မျောက်မျိုးရှိလေသည်။
တောင်အမေရိကတိုက်တွင် ရှဉ့်ထက် အနည်းငယ်မျှသာ ကြီး၍ အမွှေးရှည်သော အလွန်လှသည့် မျောက်ကလေးမျိုးရှိ၏။ ယင်းသည် ၈ လက်မခန့် ရှည်၏။ သူ၏ အမြီးမူကား တစ်ပေခန့် ရှည်၍ အမွှေးဖွားသည်။ ယင်း၏ ချွန်နေသော နားရွက်ကလေး၊ လူမျက်နှာနှင့် တူသော မျက်ခွက်နှင့် လက်များကြောင့်သာ မျောက်ဟုသိရသော်လည်း ရုတ်တရက်မူ ရှဉ့်ကလေးဟူ၍သာ အထင်မှားတတ်ပေသည်။ ထို့ကြောင့် ယင်းမျောက်ကလေးများကို ရှဉ့်မျောက်ဟု ခေါ်ကြသည်။ မိုးသည်းထန်စွာ ရွာသွန်းသောအခါ ဤရှဉ့်မျောက်ကလေး များသည် အနီးအနားရှိ အရွက်အထူဆုံး သစ်ပင်ကြီး တစ်ပင်ပေါ်တွင် တစ်စုတည်းနေလျက် တစ်ကောင်၏ လည်ပင်းပေါ်တွင် တစ်ကောင်၏ အမြီးကို ပတ်ထားကာ အချင်းချင်း မှီလျက်နေခြင်းဖြင့် အအေးဒဏ်မှ ကာကွယ်ကြသည်။
တောင်အမေရိကတိုက်ရှိ တောကြီးများတွင် ဆူညံစူးရှစွာ အူတတ်သော မျောက်တစ်မျိုးလည်း ရှိသေးသည်။ ထိုမျောက်မျိုးတွင်အသံကို ဖြစ်စေသော လေအိတ် ၆ ခုစီပါရှိသဖြင့် ယင်းတို့၏ အသံမှာ အထူးပင် ကြယ်လောင်စူးရှလှပေသည်။ တောင်အမေရိကတိုက်တွင် အခြား ထူးဆန်းသည့် မျောက်တစ်မျိုးမှာ ပင့်ကူမျောက်ပင်ဖြစ်သည်။ ကျောပေါ်တွင် အမွှေးထူထဲစွာ ပေါက်နေ၍ အမြီးနှင့် လက်တံများသည် သေးသွယ်ရှည်လျားရကား ရုတ်တရက်သော် ပင့်ကူကြီးနှင့်တူလှ၏။
ထို့အပြင် ကျောမွှေးနီရှိသော မျောက်မျိုးရှိသေး၏။ ထိုမျောက်မျိုးသည် လူတို့ကဲ့သို့ပင် ရေသောက်သောအခါ လက်ခုပ်ဖြင့်ယူ၍ သောက်တတ်ကြသည်။ ယင်းတို့သည် လွန်စွာနူးညံ့သဖြင့် လှောင်အိမ်နှင့် မွေး၍ မရသောကြောင့် တိရစ္ဆာန်ရုံများ၌ပင်မတွေ့မြင်ရချေ။
အာဖရိကတိုက် အနောက်ပိုင်းတွင် တွေ့ရသော မျောက်မောင်းမမျိုးမှ အကြီးဆုံးနှင့် အဆိုးဆုံးမှာ မန်ဒရီးခေါ် မျောက်မျိုးဖြစ်သည်။ မျက်နှာပုံမှာ ခွေးနှင့် ဆင်ဆင်တူသည့် အပြင် ချွန်ထွက်နေသော အစွယ်များကြောင့် အတော်ပင်အရုပ်ဆိုးသည်။ အမြီးမှာနှစ်လက်မခန့်မျှ ရှည်သော အငုတ်ကလေးဖြစ်၏။ မြေပြင်ပေါ်တွင် လေးဖက်လျင်မြန်စွာ ပြေးနိုင်သော်လည်း သစ်ပင်တက်ရာတွင်လွယ်ကူစွာ မတက်နိုင်ချေ။ သစ်သီး သစ်ဥများအပြင် ပိုးမွှားများနှင့် တိရစ္ဆာန်ငယ်များကိုပါ စားသောက်တတ်ကြသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ လူတို့ စိုက်ပျိုးထားသော တောင်ယာ ပဲခင်းများကို ဝင်ရောက်ဖျက်ဆီးတတ်ကြသည်။
အာရေဗျနိုင်ငံနှင့် အာဖရိကတိုက် အရှေ့မြောက်ပိုင်းရှိ မျောက်မောင်းမ တစ်မျိုးသည်လည်း ခွေးနှင့် ခပ်ဆင်ဆင် တူ၏။ ယင်းတို့ကို ရှေးအီဂျစ်လူမျိုးတို့ ကိုးကွယ်ရှိခိုးခဲ့ကြသည်။ တောင်အာဖရိကရှိ မျောက်ဝံထက် အနည်းငယ်ကြီးသော မျောက်တစ်မျိုးကို သိုးများထိန်းကျောင်းရန် ငယ်စဉ်ကပင် ယဉ်ကျေးအောင်မွေး၍ သင်ကြားပြသကာ အသုံးပြုကြသည်။ ယင်းတို့သည် ရဲရင့်၍ သစ္စာရှိသည်။ သိုးတို့အား ရန်မူလာသော မြွေကြီးများ၊ ကျား၊ ကျားသစ်စသည့် သတ္တဝါနှင့် လူများကိုပင် ရဲရင့်စွာ ခုခံတိုက်ခိုက်ကြသည်။ လူတို့လောက်ပင် သက်တမ်းရှည်သဖြင့် များစွာ အသုံးဝင်သော မျောက်မျိုး ဖြစ်သည်။
အာရှတိုက် အရှေ့တောင်ဘက်ရှိ ဘော်နီယိုကျွန်းတွင် ထူးဆန်းသော နှာတံရှည်မျောက်တစ်မျိုးရှိသေးသည်။ မျောက်ထီးကြီး၏ နှာတံမှာ ဆင်၏ နှာမောင်းကဲ့သို့ ရှေ့သို့ထိုးထွက်နေလျက် တစ်မိုက်ခန့်ရှည်ကာ ဆင်နှာမောင်းကဲ့သို့ ဘယ်ညာ အထက်အောက် ရွှေ့ပြောင်းလှုပ်ရှားနိုင်သည့်အပြင် အတိုအရှည် အလိုရှိသလို ရှုံ့နိုင် ဆန့်နိုင်သည်။
အပြည်ပြည်တွင် မိမိတို့ဆိုင်ရာ မျောက်နှင့် စပ်ဆိုင်သည့် ဝတ္ထုပုံပြင်များ ရှိကြလေသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပရိုင်းမိတ်များ
အမျိုးသားလွှတ်တော်
အမျိုးသားလွှတ်တော်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဥပဒေပြုဌာနတစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်၏ အထက်လွှတ်တော်ဖြစ်သည်။ အမျိုးသားလွှတ်တော်တွင် အမတ် ၂၂၄ ဦးပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ၁၆၈ ဦးမှာ လူထုမှ ရွေးကောက်တင်မြောက် ထားသူများဖြစ်ကာ ကျန် ၅၆ ဦးမှာ တပ်မတော် ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ်မှ အမည်တင်သွင်းထားသည့် တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ်များဖြစ်သည်။ လူထုရွေးကောက်တင်မြောက်ပုံမှာ ပြည်နယ်(သို့)တိုင်းဒေသကြီး တစ်ခုစီမှ ကိုယ်စားလှယ် ၁၂ ဦးစီ အချိုးကျနှုန်းဖြင့် သက်ဆိုင်ရာပြည်နယ် (သို့) တိုင်းဒေသကြီးများတွင် ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်မှ သတ်မှတ်ထားသည့် မဲဆန္ဒနယ်များမှ ရွေးကောက်တင်မြောက်ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး ၁၄ ခုတို့မှ ကိုယ်စားလှယ် ၁၆၈ဦး (၁၄×၁၂) တင်မြောက်ခြင်းဖြစ်သည်။
အမျိုးသားလွှတ်တော်၏ သက်တမ်းမှာ ပထမအကြိမ် အစည်းအဝေး စတင်ကျင်းပသည့် နေ့မှစ၍ ၅ နှစ် ဖြစ်သည်။ လက်ရှိ ဒုတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌမှာ မန်းဝင်းခိုင်သန်း ဖြစ်သည်။
အမျိုးသားလွှတ်တော်ရှိ လူထုမှ ရွေးကောက်တင်မြှောက်သော ကိုယ်စားလှယ်များသည် သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းကာ ဒုတိယသမ္မတ တစ်ဦးကို ရွေးချယ်ခွင့်ရှိသည်။ တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ်များမှာ ပြည်သူ့လွှတ်တော်မှ တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် သမ္မတရွေးချယ်ရေးအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းကာ ၎င်းတို့နှစ်သက်ရာ ဒုတိယသမ္မတ ၁ ဦးကို ရွေးချယ်ခွင့်ရှိသည်။
၂၀၁၆ မှ ယနေ့အထိ
== ကော်မတီ/ကော်မရှင်များ ==
သရဖီပင်
သရဖီပင်သည် ပုန်းညက်ပင်နှင့်မျိုးတူဖြစ်၍ ဂတ်တီဖာရီ(Guttiferae; ယခုအခါတွင် Calophyllaceae) မျိုးရင်း၌ပါဝင်သည်။ ရုက္ခဗေဒအမည် အားဖြင့်ကယ်လိုဖိုင်လမ်စပက်တေဗီ (Calophyllum spectabile; ယခုအခါတွင် Calophyllum tacamahaca ) ဟုခေါ်သည်လည်းရှိသည်။ ကယ်လိုဖိုင်လမ်ပိုလီယန်သွမ်(Calophyllum polyanthum)ဟု ခေါ်သည်လည်းရှိသည်။ ကယ်လိုဖိုင်လမ်ကွန်စတယ်ရိုင်(Calophyllum kunstleri; ယခုအခါတွင် Calophyllum rigidum )ဟု ခေါ်သည်လည်းရှိသည်။
ပူအိုက်သောရာသီဥတုရှိသည့်ဒေသများတွင် မူလပေါက်ရောက်ခဲ့သောအပင်ဖြစ်၍ မြန်မာနိုင်ငံ၌တနင်္သာရီတိုင်း အမြဲစိမ်းတောများတွင် အများအပြားပေါက်ရောက် သည်။ ဝေါဟာရလီနတ္ထဒီပနီအရ မှာ သရဖီဟုခေါ်ဝေါ်ခြင်းသည်သုရာဘိသဒ္ဒါမှဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ သုရာဘိသဒ္ဒါပါဌ်တွင် ဥသရကျေ၍သရဘီဟုခေါ်တွင်လာရာမှသရဖီဟုရေးသားခေါ်ဝေါ်လာကြသည်။ တောင်ပုန်းညက် ပင်ဟုလည်း ယူဆရန်ရှိကြောင်းဖော်ပြထားလေသည်။
သရဖီပင်သည် ပုန်းညက်ပင်နှင့်အနေအထားတူသည်။ ပင်စည်ဖြောင့်မတ်၍ အမြင့်ပေ ၇ဝ မှ ၈ဝ အထိရှိ ပြီးလျှင်လုံးပတ်ခုနစ်ပေခန့်ရှိသည်။ အရွက်များသည် ပုန်းညက်အရွက်ကဲ့သို့ ချောမွတ်ပြောင်လက်သည်။ အလျားလေး လက်မမှခြောက်လက်မအထိရှိသည်။ ပုန်းညက်ရွက်ကဲ့သို့ပင် ထူ၍သားရေကဲ့သို့မာကျောပြီးလျှင်အနားညီသည်။ ရှည်ရှည်ဝိုင်းဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်။ ပုန်းညက်ရွက်နည်းတူ အလယ်အကြောမမှအကြောငယ်များ ထင်ရှားစွာ ယှဉ်ပြိုင်ထွက်ပေါ်နေသည်။ ပုန်းညက်နှင့်ခြားနားသော အခြားအချက်တစ်ရပ်မှာ အပွင့်ပွင့်ပုံ မတူခြင်းဖြစ်သည်။ ပုန်းညက်ကဲ့သို့အခိုင်လိုက်မပွင့်ဘဲ အကိုင်းအခက်များမှအပွင့်ကလေးများတစ်ပွင့်ချင်းထွက်ပွင့်သည်။ အပွင့်ညှာတံ တို၍အပွင့်ကြဲသည်။
အပွင့် ကလေးများသည် ကံ့ကော်ပွင့်အသေးစားကလေးများနှင့်ဆင်ဆင်တူ၍ ဝတ်ဆံအဝါရောင်ရှိသော အဖြူပွင့်ကလေးများဖြစ်သည်။ သင်းပျံ့သောရနံ့ရှိသည်။ ဇေယျရန္တမိတ်ဆို 'ဆောင်းဘုံဌာနေ'ချီရတုတွင်ဖွဲ့နွဲ့သကဲ့သို့ 'ဝတ်ဆံရွှေခဲ၊ပုလဲချပ်စီ'ထားသည့်နှယ်လှပယဉ်ကျေးသော သရဖီပန်းကလေးများကို အမျိုးသမီးတို့ပန်ဆင်ရန် နှစ်သက်ကြသည်။ တပေါင်းလအခါ သမယ၌ သရဖီပန်းများဖူးပွင့်ကြလေရာ ရှေးမြန်မာစာဆိုကြီးများသည် တပေါင်းလရာသီဘွဲ့များ၌ သရဖီပန်းအကြောင်းကို ထည့်သွင်းစပ်ဆိုကြသည်။
အမျိုးသမီးစာဆိုတော် မယ်ခွေ၏ဆဲ့နှစ်ရာသီ အဲချင်း ၁၂ပုဒ်အနက်တပေါင်းလဘွဲ့၌ - နွေဦးမှတိမ်ခ၊ တောတောင်တလီ၊ မှိုင်းဝေရီနှင့်၊ ကတ္တီပါပေါင်း၊ ရွက်သစ်ကယ်လောင်း၊ ရွက်ဟောင်းပျံလို့၊ ခက်ရံမှဝေဝေ၊ အင်ကြင်းသရဖီ၊ ပန်းစုံစီနှင့်၊ သိင်္ဂီရောင်သွေး၊ ကြိုင်ကြိုင်ငယ်မွှေးလို့၊ ငှက်ကျေးငယ်ခြွေသည်၊ တောင်လေပြေ မုန် တိုင်းနှင့်၊ရေလှိုင်းသံတိုး ....'ဟုစပ်ဆိုခဲ့၏။ စာဆိုတော်ကြီးဦးမင်း၏ တပေါင်းလဘွဲ့လေးချိုးတွင်မူ'' ယခေါင်စဉ်ရှည် သဲစေတီတည်မြဲမို့၊ ရှစ်မည်က မြူချည်လျှင်၊ သရဖီရွှေလိုဝင်းလို|၊အင်ကြင်းသန္တာညွန့်တို့၊ဖူးကွန့်ကိုက်လှယ် ....''ဟူ၍ သရဖီပန်းကလေးများ၏ ထင်ပေါ်သော ဝတ်ဆံအဝါရောင်ကို ရွှေရောင်နှင့်ခိုင်းနှိုင်းစပ်ဆိုခဲ့လေသည်။
သရဖီပင်၏အသားသည်ညို၏။ အတော်အသင့်မာသည်။ အကြောအမျှင်များ သိပ်သည်းလျက် ပြုပြင်ရလွယ်သောသစ်ပင်မျိုးဖြစ်သည်။ သရဖီသားကိုသာမန်နည်းဖြင့်အခြောက်ခံ၍ အသားသေ အောင်ပြုလျှင် ကောက်ကွေးတတ်သောကြောင့် ပေါင်းဖိုတွင်အခြောက်ခံမှသာလျှင် သစ်ကောင်းရနိုင်သည်။
သရဖီသားကိုလှေစပ်ခြင်း၊ အိမ်ဆောက်ခြင်း၊ လှေရွက်တိုင်၊ လှည်းထမ်းပိုးစသည်တို့ပြုလုပ်ရန် အသုံးပြုနိုင်လေသည်။ တနင်္သာရီတိုင်းတွင် ပန်းတကာခေါ် သရဖီတစ်မျိုးရှိသေးလေသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သစ်ပင်များ
ဒိုင်ကိုဒရမ်
ဒိုင်ကို ဆိုသည်မှာ ဂျပန်ဘာသာဖြင့် ဒရမ်ကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံ ပြင်ပတွင်မူ အမျိုးမျိုးသော ဂျပန် ဒရမ်များကို ဒိုင်ကို ဟုခေါ်လေ့ ရှိကြပြီး ခေတ်သစ်အနုပညာ တစ်မျိုး ဖြစ်သော ဒိုင်ကိုဒရမ်အဖွဲ့ကိုလည်း ရည်ညွှန်းလေ့ ရှိသည်။ ဒိုင်ကိုဒရမ် ဖျော်ဖြေမှုမှာ ၅ မိနစ်မှ ၂၅ မိနစ် အထိ ကြာမြင့်တတ်ပြီး အစ၊ အလယ်၊ အဆုံး/အမြန်၊ ရုတ်တရက်၊ အလောတကြီး၊ အရေးပေါ် စသည့် ပုံသဏ္ဌန် အတိုင်း တီးခတ်လေ့ ရှိသည်။ ဆိုလိုရင်းမှာ ဖျော်ဖြေမှုသည် အဆုံးသတ်တိုင်အောင် တဖြည်းဖြည်းချင်း အရှိန်မြှင့်တင်သွားလေ့ ရှိသည်။
သနွန်သနော့ရွာ၊ သနွံသနော့
သနွန်သနော့ရွာ၊ သနွံသနော့
Sludge metal
Sludge metal (တစ်ခါတစ်ရံ sludge) သည် ပြင်းထန်သော မျိုးခွဲဂီတဖြစ်ပြီး doom metal နှင့် hardcore punk တို့ ပေါင်းစပ်ထားသည်။ sludge metal သည် စူးရှပြီးနှင့် ကြမ်းတမ်းသည်။ မကြာခဏ အော်သံ (သို့) စူးရှသောအဆို၊ လေးလံသော distorted instruments နှင့် sharply contrasting tempo တို့ဖြင့် ဖန်တီးထားသည်။
ဝိသေသလက္ခဏာများ
sludge metalသည် ယေဘုယျအားဖြင့် slow tempo များ၊ rhythm များနှင့် dark pessimistic atmosphere of doom metal နှင့် aggression, အော်ဟစ်သံနှင့် occasional fast tempo of hardcore punkများ ပေါင်းစပ်ထားသည်။ The New York Times တွင် အစောပိုင်းတွင် Black Sabbath နှင့်နောက်ပိုင်း Black Flag တို့မှ ဆင်းသက်လာခဲ့သည်။ sludge ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ နှေးကွေးပြီး ထူထပ်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ အချို့ sludge တီးဝိုင်းများသည် slow-paced သီဆိုရေးဖွဲ့ကြသည်။ ၎င်းမှာ အတိုချုပ်ဖြစ်သော hardcore passage (ဥပမာ Eyehategod ၏ Depress နှင့် My Name is God) Mike Williams (a founder of the sludge style and member of Eyehategod) noniker of sludge style သည် သိရသရွေ့ slowness, dirtiness, filth နှင့် General feel of decadence the tunes တို့ဖြင့် သယ်ဆောင်ထားသည်ဟု ဆိုသည်။ မည်သို့ပင်ဆိုစေ တချို့တီးဝိုင်းများသည် သူတို့၏ဂီတကို တောက်လျှောက် fast tempoများကို အလေးထားသည်။ string instruments (လျှပ်စစ်ဂစ်တာ နှင့် ဘေ့စ်ဂစ်တာ)သည် downtunedနှင့် heavily distorted နှင့် ထူထပ်၍ ခက်ထန်ကြမ်းတမ်းသော အသံများကို ထုတ်လုပ်ရန် မကြာခဏ ကြီးမားသော feedback များဖြင့် တီးခတ်ကြသည်။ ထို့ပြင် guitar solo များမှာ မရှိသလောက်နည်းပါးသည်။ ဒရမ်တီးခတ်ပုံသည် doom metal fashion ပုံစံဖြင့် ဖျော်ဖြေတင်ဆက်ကြသည်။ ဒရမ်သမားများသည် လျင်မြန်သော passage တစ်လျှောက်လုံး hardcore D-beat (သို့) double-kick တီးခတ်ပုံ(သို့) ထူထဲသော breakdownများ vocal များမှာ ထုံးစံအတိုင်း အော်ဟစ်သံ(သို့) စူးရှသံများနှင့်  စာသားများမှာ ယေဘုယျအားဖြင့် သဘာဝတရား၏အဆိုးမြင်ဝါဒများ၊ ဝေဒနာခံစားရခြင်း၊ မူးယစ်ဆေးဝါး သုံးစွဲခြင်း၊ နိုင်ငံရေးနှင့် လူမှုကွန်ယက်များသို့ ဒေါသဖြစ်စေခြင်းများကို ဖွဲ့ဆိုကြသည်။
Sludge metal တီးဝိုင်းအများစုသည် တောင်အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက ဖြစ်ပြီး souther rock လွှမ်းမိုးမှုများ ပေါင်းစပ်ကြသည်။   အငြင်းပွားဖွယ်ရာမှာ နယူးအော်လီယန်းမြို့ နှင့် နောက်ပိုင်းတွင် American South မှ ထွက်ပေါ်လာခဲ့ခြင်း၊ Black Flag, Black Sabbath တို့ ဦးဆောင်နိုးကြွမှုတို့ဖြစ်သည်။ atmospheric sludge တီးဝိုင်းများကို ပို၍ စမ်းသပ်လေ့လာလာခြင်း၊ ambient atmosphere နှင့်အတူ ဂီတကို ဖွဲ့ဆိုခြင်း၊ aggression နှင့် ဒဿနိကဗေဒနှင့်ဆိုင်သော စာသားတို့ဟု ခေါ်သည်။ sludge နှင့် stoner metal ကြားတွင်ဆင်တူသောကြောင့် ဤဂီတနှစ်ခုကြား မကြာခဏပုံစံပြောင်းသည်။  သို့သော် sludge metal သည် ယေဘုယျအားဖြင့် stone metal ၏ psychedelia ကို ရှောင်ကြသည်။ sludge metalသည် crust punkနှင့်ဆိုင်သော ဂီတဆိုင်ရာစာသားများ ပါရှိသည်။
ရှေ့ပြေး
Black Flag နှင့် Black Sabbath နှင့်အတူ ဂီတသမားများသည် Mississipi John Hurt, Lynyrd Skynyrd, Greg Ginn, Trouble, Carnivore, Saint Vitus, Gore, Righteous Pigs, Amebix နှင့် Swans အစရှိသော ဤပုံစံတီထွင်သူများ၏ လွှမ်းမိုးမှုများကို ကိုးကားထားသည်။ အစောပိုင်း sluge metal အုပ်စုများ၊ Industrial ဂီတာအုပ်စုများဖြစ်သော SPK, Throbbing Gristle, Chrome နှင့် Swans များမှ ချေးငှားခဲ့သည်။
အစောပိုင်း sludge
အရေးပါသော လွှမ်းမိုးမှုမှာ Washington မှ တီးဝိုင်း Melvins ဖြစ်ကောင်းဖြစ်နိုင်ပါလိမ့်မည်။ သူတို့၏အစောဆုံး ထုတ်လွှင့်မှုများဖြစ်သော SixSongs (၁၉၈၆)နှင့် Gluey Porch Treatments (၁၉၈၇) တို့သည် ပထမဆုံး sludge record အဖြစ် ယူဆနိုင်သည်။ ထိုအချိန်တွင် တီးဝိုင်းမှာ Washington grunge အဖြစ်အပျက်ထဲမှ အရေးပါသော အဖွဲ့ဝင်များဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူတို့၏ဒုတိယမြောက် dirt နှင့်အတူ အစောပိုင်း sludge သို့ လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။ Oakland မှ Neurosis သည်လည်း အရေးပါခဲ့သည်။
၁၉၉၀ အစောပိုင်းတွင် လူဝီစီယားနားပြည်နယ်မှ တီးဝိုင်းအများစုကြောင့် ဤပုံစံမှ လွှမ်းမိုးမှုနှင့် ဖွံ့ဖြိုးစေခဲ့ပြီး sludge ဟု သိစေခဲ့သည်။ Eyehategod (၁၉၈၈ တွင် တည်ထောင်), Crowbar (၁၉၈၉ တွင် တည်ထောင်) နှင့် Acid Bath (၁၉၉၁ တွင် တည်ထောင်) အမျိုးအစားသို့ ရွေးချယ်ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။
နောက်ပိုင်းဖွံဖြိုးမှုများ
Sludge metalသည် နောက်ပိုင်းတွင် တောင်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်း အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ ဖြတ်၍ပြန့်နှံ့သွားသည်။ တိုက်ဆိုင်မှု(သို့) sludge ကမ္ဘာကြီးအတွက် အရေးကြီးသော တံခါးဖြစ်စေခဲ့သည်။
ဂျပန်အုပ်စု Corrupted နှင့် ခေတ်ပြိုင် အမေရိကန်အုပ်စုဖြစ်သည့် Dumb Numbers, Lair of the Minotaur, Old Man Gloom နှင့် Kylesa တို့ပါဝင်ခဲ့သည်။ Mastodon, Baroness, Black Tusk နှင့် Kylesa တို့သည် ဂျော်ဂျီယာ၏ အဓိက sludge အုပ်စုအရင်းဖြစ်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရသည်။
၁၉၉၀ နောက်ပိုင်း sludge metal တီးဝိုင်းများသည် post-rock အစိတ်အပိုင်းများနှင့်အတူ post-metal သို့ဆင်တူသော နည်းလမ်းအချို့ဖြစ်စေခဲ့သည်။ post-rock နှင့် sludge ဆန့်ကျင်သောအားဖြင့် post-metal တီးဝိုင်းများစုသည် post-rock နှင့် modern heavy metal ကို ပေါင်းစပ်ခဲ့သော်လည်း ဤအချက်သည် post-metal မှ ကွဲပြားစေခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ အစောပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်းအတောအတွင်းတွင် Neurosis တီးဝိုင်း၏ စမ်းသပ်လေ့လာမှုနှင့်အတူ post-rock/sludge crossver သည်လှုံ့ဆော်ခဲ့သည်။ ဖျော်ဖြေတင်ဆက်ခဲ့သည့် အရေးပါသော တီးဝိုင်းမှာ Isis, Cult of luna နှင့် Pelican တို့ဖြစ်သည်။
မွန်သီချင်း
မွန်သီချင်း
ယနေ့တိုင် ကျန်ရှိနေသည့် ရှေးမြန်မာ သီချင်း ဂီတဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းမှတ်စုများ၌ မွန်သီချင်း များနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အများ အပြား မတွေ့ရှိရဘဲ မွန်-အလေးမေ့ခေါ် ''တောင်ယံတောက မောလေအောင်'' အစချီ တောင်ယံတောလေ၊ တောင်ယံတော ကြီး မွန်သီချင်း နှစ်ပုဒ်၊ မွန်-ကြာစေ့ကောက်ခေါ် ''နှင်းယွန်း ဂိမ္မာန် အစချီ သီချင်း၊ စိန်ခြယ်ညီလင်း'' အစချီ သီချင်း၊ မွန်-သံစုံခေါ် ကောင်းကြီးသခါ အစချီ သီချင်း၊ မွန်- ဆဲ့နှစ်ခန်းခေါ် ညှင်းညှင်း အစချီ သီချင်း၊ ဗိမ္မာသားလွှဲ ချင်းခေါ် စိန်မြရံခြယ် အစချီ သီချင်းနှင့် ''သောင်းကျေး ဒီပတွေ'' အစချီ သီချင်းရှစ်ပုဒ်လောက်သာလျှင် တွေ့ရှိရ လေသည်။
အဆိုပါ မွန်သီချင်းဟူ၍ အမည်တပ်ထားသော သီချင်း ရှစ်ပုဒ်မှာ ရှေးမွန်သီချင်းအလိုက် တေးသွား များကို တိုက်ရိုက် သီကုံးစပ်ဆိုထားသော သီချင်းမျိုးများ မဟုတ်ဘဲ ယိုးဒယား သီချင်းဟူ၍ အမည်တပ်ထားသော ရှေးမြန်မာသီချင်းမျိုးများ ကဲ့သို့၊ ရှေးမွန်သီချင်းများ၏ အဆွဲအငင် အဖွဲ့အနွဲ့ လေယူ လေသိမ်း အဖြတ်အတောက် စည်းဝင်စည်းထွက် အတော သီးချက် စသည်များကိုသာလျှင် အတုယူလျက် တစ်မျိုးဘာသာ တီထွင် စပ်ဆို သီကုံးထားသည့် မြန်မာသီချင်းများသာလျှင် ဖြစ်လေသည်။
မွန်သီချင်းအမည်များ၌ အလေးမေ့နှင့် ''ကြာစေ့ ကောက်'' ဟူသော အသုံးအနှုန်းများမှာလည်း မြန်မာ စကား အခေါ်အဝေါ်များ မဟုတ်ဘဲ၊ မွန်ဘာသာ အခေါ်အဝေါ် အသုံး အနှုန်းများဟူ၍ ယူဆရသည်။
မွန်သီချင်း ရှစ်ပုဒ်၏ စပ်ဆို သီကုံးထားသော အလိုက်တေး သွားများကို လေ့လာကြည့်မည်ဆိုလျှင် ကောင်းကြီးသခါ အစချီ သီချင်းနှင့် ညှင်းညှင်း အစချီ သီချင်းနှစ်ပုဒ်မှအပ ကျန်သီချင်း ခြောက်ပုဒ်၏ အလိုက်တေးသွားများ၊ သီကုံးစပ်ဆိုပုံများမှာ တစ်ပုဒ်နှင့်တစ်ပုဒ် အနည်းငယ်ဆင်တူယိုးမှား သီကုံးစပ်ဆိုထား သည်ကို တွေ့ရှိနိုင်ရုံမျှမက အလိုက်တေးသွားအားဖြင့် တူညီ သော အချို့ သီချင်းပိုဒ်များ၌ စာသားများကိုပါ တစ်ပုဒ်နှင့် တစ်ပုဒ် ဆင်တူယိုးမှား စပ်ဆိုထားသည်ကို အောက်ပါအတိုင်း တွေ့မြင်ရပေသည်။
''ထူးထူးထွေထွေ၊ ထူးထူးငယ်များထွေထွေ၊ သောင်ငွေ ယမုန်ထဲ၊ သဲခုံတွေ-ငှက်ဖာ်စုံရွှေ'' (နှင်းယွန်း ဂိမ္မာန်) ''ထူးထူးထွေထွေ၊ စုံခြေရဂုံတော၊ ငှက်မွန်လေဖော်ချင်းနှော''(ကောင်ကြီးသင်္ခါ) ''တိုင်းကျေးငယ် ဝေးမြေတာ၊ ပျော်တော်နိုင်ပါရေး၊ ဘွေသီဟာ ဘွေသီဟာ''(စိန်ခြယ်ညီးလင်း) ''တိုင်းကျေးမြေတာ၊ တိုင်းကျေးငယ် ဝေးမြေတာ၊ ဖန်ရာလွန်ကြည်ကွဲ၊ ကြုံတော်ပြန်လှာ'' (စိန်မြရံခြယ်) ''သွန်းဖြိုး မန္ဒာ၊ သွန်းဖြိုးငယ် မိုးမန္ဒာ၊ တံမြွာ ရွှေစည်ကျူး၊ ထူးသံသာ၊ ထူးသံသာ'' (တောင်ယံတောကြီး) ''သွန်းဖြိုး မန္ဒာ၊ သွန်းဖြိုးငယ် မိုးမန္ဒာ၊ ဘီလာတိမ်ခြေဦး၊ စံရာဘွေ၊ မန်းညာရွှေ''(သောင်းကျေးဒီပါတွေ) မွန်သီချင်း အချီပိုဒ်များ၌ အလိုက်တေးသွားအားဖြင့် အမျိုးမျိုး စပ်ဆိုကြသည်ကို တွေ့ရှိရသော်လည်း အချပိုဒ် များတွင် ညှင်းညှင်း အစချီ သီချင်းတစ်ပုဒ်မှအပ ကျန်သီချင်းများ၌ စိန်ခြယ်ညီလင်း အစချီ သီချင်းရှိ အောက်ဖော်ပြပါအလိုက်တေးသွား အချပိုဒ်မျိုးကဲ့သို့ စပ်ဆို သီကုံးကြသည်ကို တွေ့ရှိရသည်မှာ မွန်သီချင်း၏ ထူးခြား ချက်တစ်ရပ်ပင် ဖြစ်သည်။
''သောရာမြင့် သုံးဆင့် သံချိုညွှန်း၊ ယုန်ငွေဝန်း၊ ဖန်ခါခါဆွေးကြောင်း၊ တိမ်ခြေ ငွေနှင်းပေါင်း၊ လေပြန်လာသွန်းလောင်း၊ နန်းသူ ပူဆွေးကြောင်း၊ ဘွေသဉ်ကြာမင်းပေါင်း ငယ်လေ ခွေညှိုးပျောင်း'' မွန်သီချင်း ရှစ်ပုဒ်အနက် စိန်ခြယ်ညီလင်းအစချီ မွန်သီချင်း တစ်ပုဒ်သာလျှင် မြဝတီမင်းကြီး ရေးသား၍ ကျန် သီချင်းများကို ပြင်စည်မင်းသား ရေးသားခဲ့လေသည်။ ( စ၊ ဦး၊ မြဝတီဝန်ကြီး။) ( ပြင်စည်မင်းသား။) ပြင်စည်မင်းသား ရေးသားခဲ့သော နှင်းယွန်းဂိမ္မာန် အစချီ သီချင်းနှင့် မြဝတီ မင်းကြီး ရေးသားခဲ့သော ဥက္ကလာပပြန်ခေါ် ''စိန်ခြယ်ညီး လင်း'' အစချီ သီချင်းနှစ်ပုဒ်မှာ သက္ကရာဇ် ၁၂ဝ၃ ခုနှစ်တွင် ရွှေဘိုမင်းသည် ရွှေတိဂုံစေတီတော်မြတ်အား ဖူးမျှော်ရန်အတွက် အမရပူရမှ ဥက္ကလာပခေါ် ရန်ကုန်မြို့သို့ စုန်ဆင်းလာစဉ် ရန်ကုန်မြို့၌ မွန်သီချင်းများသည် ရွှေဘိုမင်းလက်ထက် အခါလောက်မှစ၍ ထွန်းကားပေါ်ပေါက်လာသည်ဟု ယူဆ ရသည်။
သက္ကရာဇ် ၁၁၄၅ ခုနှစ်တွင် ဇေယသင်္ခယာ ရေးသားခဲ့ သော ရွှေဘုံနိဒါန်း၌လည်း မြန်မာမင်းများ၏ ဝင်စည်တော် တီးမှုတ်ရာ၌ မွန်တီးချက်နှင့် မွန်ဘာသာ တေးသွားအတိုင်း တိုက်ရိုက်တီးမှုတ်ကြောင်းကို အောက်ပါအတိုင်း တွေ့ရှိရသည်။
''စည်ငါးလုံး၊ နှဲလေးစင်း၊ ပုံတစ်၊ စည်းစုပ်တစ်၊ စည် ချင်းမှာ သမိန်ဗြမ်း တီးသည်။ သမိန်မှာ မြန်မာပြန်လျှင် မင်း ဆိုသည်မှာ၊ ဗြမ်းမှာ ဘုန်းတန်ခိုးကြီးသည် ဆို၏။ ဘုန်းတန်ခိုးကြီးသောမင်း ဆိုလိုသည်။ နှဲချင်းမှာ ''သီရိ ပဝရ အဂ္ဂဓမ္မရာဇာ မဟာစ္စက္ကဝေါ သမိန်ထောလွတ်တရ'' ဟူ၍ မှုတ်သည်။ ပါဠိ မှာ မြန်မာ တလိုင်း ယွန်းအက္ခရာ အတူတူ ပင် ဖြစ်သည်။ သမိန်ထောမှာ မင်းတရား ဆိုသည်။ လွတ်တရမှာ ဝင်တော့ ဆိုသည်။ လွတ်တရမှာ ဝင်တော့ ဆိုသည်။ မင်းတရား ဝင်တော်မူတော့ ဆိုသည့် စကားပင် ဖြစ်သည်။''
ထိုပြင် လွန်ခဲ့သည့်နှစ်ပေါင်း ၁၅ဝဝ ခန့်မှစ၍ မွန်တို့၏ ဒေသဖြစ်သော မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းရှိ ပဲခူးမြို့နှင့် သထုံမြို့ များနှင့် ပျူတို့၏ အရပ်ဒေသဖြစ်သော မြန်မာနိုင်ငံ အလယ် ပိုင်းရှိ သရေခေတ္တရာမြို့များမှ ယဉ်ကျေးမှုအားဖြင့် နှစ်ပေါင်း များစွာ အဆက်အသွယ်ရှိခဲ့ခြင်း၊ ကျန်စစ်သားမင်း၏ နန်းတည် ကျောက်စာ၌ ပုဂံနန်းတည် အခမ်းအနားတွင် မွန်အတီးအမှုတ် များနှင့် ပျူအတီးအမှုတ်များ ပါဝင်သည်ဟူ၍ တွေ့ရှိရခြင်း၊ သက္ကရာဇ် ၁ဝ၃၅ ခုနှစ် မင်းရဲကျော်ထင်မင်း ဥကင်တော်ဖွင့် မဂ‡လာအခမ်းအနား ဆင်ယင်ကျင်းပရာတွင် ပါဝင်ကပြရန်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ သက္ကရာဇ် ၁ဝ၃၄ ခုနှစ် တန်ခူးလဆန်း ၃ ရက်နေ့ နာခံပြော့မှူးကြီး၏ လွှတ် ပြန် အမိန့်တော်၌ ''မြန်မာ အတီး အက - နောက် ၄ဝ ရှေ့ ၈ဝ၊ မွန် အတီးအက၊ ယိုးဒယား၊ အတီးအက နောက် ၁၅ ရှေ့ ၃ဝ''ဟူ၍ တွေ့ရှိရခြင်း၊ အင်းဝ ခေတ်မင်းများ လက်ထက်တွင် မင်းခမ်းမင်းနား သဘင်များ ဆင်ယင်ကျင်းပကြသည့်အခါ၌ ပါဝင်တီးမှုတ်ကြသည့် မြန်မာ တူရိယာများအထဲတွင် မွန်နှဲဟုခေါ်သော နှဲတစ်မျိုး အစဉ် ထည့်သွင်း တီးမှုတ်လေ့ရှိကြောင်း ပျို့ကဗျာများ၌ တွေ့ရှိရခြင်း၊ သက္ကရာဇ် ၁၁၈၇ ခုနှစ် မုံရွေး ဆရာတော် ရေးသားခဲ့သည့် မဟာသီလဝပျို့၌ ''တုလောင်ငွေမောင်း၊ စည်ပန်းတောင်းက သံညောင်း ပန်းတိယား၊ အခြားခြားတည့်၊ သားများသားနည်း၊ ဂျွမ်းကျည်းယွန်းမွန်၊ အတန်တန်ကို၊ စိတ်ဉာာဏ်မှတ်ပိုက်၊ ဇာတ်စရိုက်ဖြင့်၊ သမိုက်သမျှ၊ တီးမျိုးစသား၊ ရာဇဘွယ်ရာ၊ စိတ်တောသာတိုင်း၊ အခါမလွဲ၊ ရွှေနန်းထဲတွင်၊ သဲသဲ ထိတ်ထိတ်၊ ကရဝိတ်တွန်သံ၊ ပုံနှင့်စံ၍၊ ညံညံမစဲ၊ ရွှေနန်းပွဲကို၊ ခံမြဲခံတော်မူပါလော့'' ဟူ၍ တွေ့ရှိ ရခြင်း၊ သက္ကရာဇ် ၁၂၂၇ ခုနှစ်တွင် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးသည် ကျောက်တော်ကြီး ဘုရားကို ဖူးမြှော်ရန်အတွက် ထွက်တော်မူလာပုံ ဆေးရေး ပုရပိုက်တစ်ဆူတွင် မြန်မာဆိုင်းဝိုင်း တူရိယာများထဲ၌ မွန် တူရိယာဖြစ်သော ကြေးကောက် တူရိယာကို တွေ့ရှိရခြင်း စသည့် အချက်အလက်များကြောင့် ထိုခေတ်အခါက မြန်မာ လူမျိုးများနှင့် မွန်လူမျိုးများတို့သည် ပန်တျာ အတီးအမှုတ် ပညာရပ်များကို တစ်ဦးထံမှ တစ်ဦး ဖလှယ်နည်း ယူ လက်ခံ တီးမှုတ် သီဆိုကြမည်မှာ ယုံမှားဖွယ် မရှိချေ။
ဧဧခြူရေးချိုက် အစချီ ယိုးဒယားဘာသာ သီချင်း တေးသွားအတိုင်း တိုက်ရိုက် စီကုံးရေးသားစပ်ဆိုခဲ့သည့် လွမ်းပိုအောင် အစချီ ယိုးဒယား သီချင်းမျိုးကဲ့သို့ ရှေး အခါက ခေတ်အစားဆုံး မွန်သီချင်းများ၏ အလိုက် တေးသွား များနှင့် အတော တီးချက်အတိုင်း နှောင်းခေတ်ဆရာတစ်ဦး မြန်မာဘာသာဖြင့် တိုက်ရိုက် စပ်ဆို သုံးခဲ့သည့် မွန်သံဟောင်း သီချင်းခေါ် တလိုင်းသံ နှိုင်းစံပယ်ခွာ အစချီ သီချင်းတစ်ပုဒ် တည်းလည်း မြန်မာ့ ပန်တျာလောကတွင် ယနေ့တိုင် ခေတ်စား လျက်ရှိပေသည်။
မွန်သီချင်းများသည် များသောအားဖြင့် အလွမ်းသံ အဆွေး သံများ ဖြစ်သဖြင့် ယနေ့ ဇာတ်သဘင်များ ကပြရာ လွမ်းခန်း ဆွေးခန်းများ၌ ဇာတ်လမ်း ဇာတ်ကွက်များနှင့် ဆီလျော်ရာ သီချင်းပိုဒ်များကို ကောက်နုတ် သီဆို တီးမှုတ်လေ့ရှိကြသည်။
ကံဆိပ်ရွာ၊ အုပ်ပုံရေကျော်
ကံဆိပ်ရွာ၊ အုပ်ပုံရေကျော်
လိပ်စရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
လိပ်စရွာ(Leiksa)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ချိုင်းစနူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၆၂၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ချိုင်းစနူးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၃၆ ဦး၊ မ ၄၈၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၂၁ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အဒိန္နာဒါနသုတ်
အဒိန္နာဒါန(မပေးသည်ကိုယူခြင်း)မှ ရှောင်ကြဉ်သောသူတို့က နည်းပါးပြီး မရှောင်ကြဉ်သောသူတို့က များပြားကြောင်း ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
ငတင်းတိမ်ရွာ
ငတင်းတိမ်ရွာ
သောမတ်စ် ချက်တာတန်
သောမတ်စ် ချက်တာတန်သည် ကဗျာအရေးသားတွင် ထူးချွန်သူ တစ်ယောက်ဖြစ်၍၊ သက်တမ်းစေ့သာ နေခဲ့ရပါမူ မည်မျှကျော်ကြားမည်ကို သူ့စာပေတို့မှ အကဲခတ်နိုင်ပေသည်။ ချက်တာတန်သည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ ဘရစ္စတိုမြို့၌၊ ၁၇၅၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂ဝ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်သည်။ ငယ်စဉ်က အခမဲ့ စာသင်ကျောင်း တစ်ကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့လေ သည်။ ချက်တာတန်တို့သည် မျိုးရိုးအစဉ်အဆက် နှစ်ပေါင်း ၂ဝဝ ကျော်မျှ ဘရစ္စတိုမြို့ရှိ စိန်မေရီ ရက်ကလစ် ဘုရားရှိခိုး ကျောင်း၏ အဆောင်မှူးများ ဖြစ်ကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် သောမတ်စ် ချက်တာတန်သည် ဘုရားရှိခိုးကျောင်းအတွင်း၌ တိမ်မြှုပ် နေသော စာဟောင်းပေဟောင်းများကိုလည်းကောင်း၊ သင်းချိုင်းဂူများ ပေါ်တွင် ရေးသားထားသော ကျောက်ထက် အက္ခရာများကိုလည်းကောင်း ဖတ်ရှုလေ့လာခဲ့၏။
ထိုအချိန်အခါတွင် အင်္ဂလန်ပြည်၌ အလယ်ခေတ်က ရေးသားခဲ့သော ကဗျာများကို စိတ်ဝင်စားနေကြ၏။ လူများ မေ့နေသော ထိုခေတ်ကဗျာဟောင်းများကို စုဆောင်း၍ ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေလျက် ရှိကြသည်။ ထိုအခါ ချက်တာတန်သည် ပင်ကိုအားဖြင့် ကဗျာအရေးအသားတွင် ထူးချွန်သူ ဖြစ် သည့်အလျောက် သူကိုင်တိုင် ရှေးဆန်သောကဗျာများကို ရေး သားလေသည်။ သူရေးသားသော ကဗျာများကို ၁၅ ရာစု လောက်က တောမတ်ရိုလီအမည်ရှိ ဘုန်းကြီးတစ်ပါး ရေးခဲ့ သော ကဗျာများဖြစ်လေဟန် 'ရိုလီ၏ စာမူများ'ဟူ၍ အမည် ပေးခဲ့လေသည်။
သူ့အဆိုအရ ရှေးနှစ်ပေါင်း ၃ဝဝ ကျော်ခန့်က ကဗျာ ဆရာကြီးများ ရေးထားခဲ့သည့် ထိုစာမူများကို စိန်မေရီရက် ကလစ်ဘုရားရှိခိုးကျောင်းအတွင်း ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ရသည်ဟု ဆို၏။ ဆိုသည့်အတိုင်းလည်း ရှေးဟန် အသွင်အပြင်မပျက် ရေးသားထားလေသည်။ အချို့ယုံလွယ်သူများက ထိုသို့ရေးသား သော ကဗျာများမှာ အကယ်ပင် ရှေးဟောင်းစာမူများ ဖြစ်သည် ဟု သူသေပြီးနောက် နှစ်ပေါင်းအတော်ကြာသည့် တိုင်အောင် ယုံကြည်လျက်ရှိကြသေးသည်။ သို့သော် အောက်စဖို့နယ်စား အမတ်ကြီး ဟောရေဝါလပိုကဲ့သို့သော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများကမူ ချက်တာတန်၏ ပရိယာယ်ကို မကြာမီပင် ရိပ်မိလာကြ၏။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ၊ သူရေးသောကဗျာများမှာ သူ၏ လက် စွမ်း လက်စကို ပေါ်လွင်ထင်ရှားစေ၏။ ထို့ပြင်လည်း ဆင်းရဲ နွမ်းပါးပြီးလျှင်၊ အပေါင်းအသင်းမရှိသော သူငယ်တစ်ယောက် က ဤမျှလောက် အဆီအနှစ်ပါသည့် ကဗျာများ ရေးသား နိုင်သည်ကိုကား မချီးကျူးဘဲ မနေနိုင်ချေ။
ထို့နောက် အသက် ၁၇ နှစ်အရွယ်တွင် ချက်တာတန် သည် လန်ဒန်မြို့၌ စာရေးဆရာအဖြစ်ဖြင့် အသက်မွေးရန်၊ ဘရစ္စတိုမြို့မှ ထွက်ခွာခဲ့သည်။ သူရေးသားသော ကဗျာများနှင့် ဆောင်းပါးများကို လန်ဒန်မြို့၌ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့ရသော်လည်း၊ ဆင်းဆင်းရဲရဲနှင့် ငတ်ပြတ်၍နေရသည်က များလေသည်။ သို့ရာတွင် ဘရစ္စတိုမြို့ရှိ သူ၏မိဘဆွေမျိုးများထံသို့ စာရေးသော အခါမူ၊ လန်ဒန်မြို့တွင် ချောင်ချောင်လည်လည် ချမ်းချမ်း သာသာ နေထိုင်လျက်ရှိကြောင်းကိုသာ ထည့်ရေးလေ့ရှိသည်။ နောက်ဆုံး၌ ချက်တာတန်သည် သူ့ဝမ်းကို မထိန်းကျောင်းနိုင် သည့် အခြေသို့ ဆိုက်ရောက်လာသဖြင့် ၁၇၇ဝ ပြည့်နှစ် ဩဂုတ်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ဘရွတ်လမ်း အမှတ် ၃၉ နေအိမ်၌ အဆိပ်သောက်၍ သူ့ကိုယ်သူ အဆုံးစီရင်လိုက်လေသည်။ ကဗျာဘက်တွင် အကျော်အမော်များ ဖြစ်ကြသည့် ကိနှင့် ကိုးလရစ် စသောပုဂ္ဂိုလ်များကဲ့သို့ အထွတ်အထိပ်သို့တိုင် ရောက်ကာ နာမည်မထင်ရှားခဲ့သော်လည်း၊ ချက်တာတန်သည် ထိုသူများ၏ ရှေ့ဆောင်လမ်းပြ ကဗျာဆရာကလေးတစ်ယောက် ဖြစ်ခဲ့သည် ဟူ၍ အသိအမှတ်ပြုကြသည်။
တပ်ဆန်းရွာ၊ နမ့်စန်မြို့နယ်
တပ်ဆန်းရွာ (Tatsang)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ နမ့်စန်မြို့နယ်၊ တုန်ဟုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၆၅၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တုန်ဟုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၆၈ ဦး၊ မ ၃၃၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၀၄ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နမ့်စန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျုံလွတ်တမံရွာ၊ သုံးဒါတ်
ကျုံလွတ်တမံရွာ၊ သုံးဒါတ်
ပင်လယ်မြွေ
ဒေသအခေါ် ဂျပ် ဟု အမည်တွင်သည့် သတ္တဝါမှာ စိမ်းပုပ်ရောင် ကိုယ်လုံးတွင် အမည်းစင်းများ ပါရှိသော ပင်လယ်မြွေ တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ထိုဂျပ်မြွေတွင် "ဂျပ်လုံး" နှင့် "ဂျပ်ပြား" ဟူ၍ နှစ်မျိုး နှစ်စား ရှိပြီး နှစ်မျိုးစလုံး၌ပင် လူကို အသက်အန္တရာယ် ဖြစ်စေတတ်သည့် အဆိပ်ရှိပေသည်။ "ဂျပ်လုံး"မှာ အကောင်သေး၍ အကြီးဆုံး အရွယ်အစား လုံးပတ် လက်မခန့်၊ အရှည် တစ်တောင်ခန့် ရှိသည်။ "ဂျပ်ပြား" မှာ ဦးခေါင်းပိုင်း လက်ညှိုး လက်မ တစ်ကွင်းစာခန့် ရှိ၍ ဝမ်းဗိုက်မှာ လက်ဖဝါးခန့် ရှိပြီး သုံးတောင်ခန့် အရှည်ရှိသည်။ ဦးခေါင်းနှင့် ရင်ဘတ်ပိုင်းမှာ အလုံးသဏ္ဌာန် ရှိသော်လည်း ဝမ်းဗိုက်မှ အပြီးပိုင်းအထိ အပြားသဏ္ဌာန် ရှိသည်။
သဘာဝ
၎င်း ဂျပ်မြွေ များသည် ပင်လယ်မြွေများ ဖြစ်သော်လည်း ရေအောက်တွင် တစ်နာရီခန့်သာ နေနိုင်ပြီး ရေပေါ်တက်၍ အသက်ရှုကြသည်။ ဂျပ်လုံး များသည် ရေပေါ်တက်၍ အသက်ရှုရာတွင် ခန္ဓာကိုယ်အား တုတ်တစ်ချောင်း ထောင်ထားသကဲ့သို့ တည့်မတ်စွာ ထောင်လျက် ငြိမ်သက် နေတတ်ပြီး လှေ သို့မဟုတ် အရာဝတ္တု တစ်ခုခု အနီးအနား ရောက်ရှိလာပါက ရေအောက်သို့ ပြန်လည် ငုပ်လျှိုး သွားတတ်သည်။ ဂျပ်ပြား မှာမူ သူတို့၏ ကြီးမားသော ဝမ်းပိုက်များကြောင့် ဦးခေါင်းပေါ်ယုံသာ ဖော်၍ အသက်ရှုတတ်ကြသည်။ ဂျပ်တစ်ကောင်၏ ရေပေါ် ဖော်၍ အသက်ရှု ချိန်မှာ တစ်မိနစ်မှ သုံးမိနစ်ခန့် အထိသာ ကြာပေသည်။
အကိုက်ခံရလျှင်
ဂျပ်မြွေ အကိုက်ခံရလျှင် အကိုက်ခံရမှန်း သိသိချင်း ရှေးဦးသူနာ ပြုစုနည်းဖြင့် ပြုစုပြီး ကော်ဖီ၊ လက်ဖက်ရည်၊ အရက် တစ်ခုခု အနည်းငယ် တိုက်ထားရုံဖြင့် သက်သာစေသည်။ ဂျပ်မြွေ အကိုက်ခံရခြင်းကြောင့် နာကျင်ခြင်း၊ ပူလောင်ခြင်းနှင့် အခြား အဆိပ်တက်သည့် လက္ခဏာများ မပြပါက ထိုသည်ပင်လျှင် ဂျပ်မြွေ၏ ကြီးမားသော အန္တရာယ် ဖြစ်ပေသည်။ ပြင်းထန်သည့် အဆိပ်တက်ပုံ မရှိသောကြောင့် ဂျပ်မြွေအကိုက်ခံရသည်ကို မသိဘဲ ပုစွန်၊ ငါး၊ ဆူးစူး သလိုလို နှင့် ပေါ့ပေါ့တန်တန် သဘောထားမိ၍ အသက်ဆုံးရှုံးရသော ရေလုပ်သားပေါင်း မနည်းလှတော့ပေ။
အဆိပ်တက်ပုံ
ဂျပ်မြွေ အဆိပ်တက်ပုံ လက္ခဏာမှာ သွေးများ ထိုင်းလာခြင်း၊ ငိုက်မြည်း သမ်းဝေလာခြင်းနှင့် အိပ်ပျော် သွားတတ်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ အိပ်ပျော်သွားလျှင် အသက်ရှင်လျက် ပြန်လည် နိုးထလာတော့မည် မဟုတ်ချေ။
ဖြေဆေး
မြွေဆိပ်ဖြေဆေးများတွင် ဂျပ်မြွေ အဆိပ်ဖြေဆေး ဟူ၍ မရှိသေးဖြင့် ဂျပ်မြွေကိုက်လျှင် အချိန်မီ ပြုစု ကုသရန် လိုအပ်ပေသည်။
သတိထားရမည့် ဂျပ်မြွေ အန္တရာယ်
ပင်လယ်ဂျပ်မြွေသည် ကမ်းနီးရေလုပ်သား များဟု ခေါ်ဆိုနိုင်သော ဖောင်၊ ကျားပါးစပ်၊ စန္ဒား၊ ဂွေး(မျှင်ကောင်)ထိုးလှေ၊ ပုစွန်ထိုးလှေ စသည့်လုပ်ငန်းများမှ ရေလုပ်သားများအတွက် အန္တရာယ် အကြီးမားဆုံး သတ္တဝါတစ်မျိုး ဖြစ်ပေသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြွေများ