cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
မောရဇာတ်
မိန်းမပြစ်ပြ ဆိုဆုံးမ
အဆွေခင်ပွန်းဖြစ်သော ရဟန်းတို့သည် ထိုရဟန်းကို မြတ်စွာဘုရားထံ ခေါ်ဆောင်အပ်သည်ရှိသော် မြတ်စွာဘုရားသည် “ ချစ်သားရဟန်း ... မိန်းမမည်သည် သင်ကဲ့သို့သော သူ၏စိတ်ကို အဘယ်ကြောင့် မလှုပ်ခြောက်စေနိုင်ဘဲ ရှိအံ့နည်း၊ ရှေးပညာရှိတို့အား အနှစ်ခုနစ်ရာပတ်လုံး မဖြစ်သာ ကိလေသာတို့သည် မိန်းမအသံကို ကြားရ၍ အခွင့်ရကာ တစ်ခဏချင်း ဖြစ်လာကုန်သေး၏။ စင်ကြယ်သောသူတို့ စဉ်လျက်လည်း ညစ်နွမ်းရကုန်သေး၏။ မြတ်သောဆန္ဒရှိသောသူတို့ စဉ်လျက်လည်း အကျော်အစောမဲ့ခြင်းသို့ ရောက်ရကုန်သေး၏။ မစင်ကြယ်သော သူတို့သည်ကား အဘယ်ဆိုဖွယ်ရာရှိအံ့နည်း” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါအတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း။
နေမင်းတိုင်ကြား အရံအတား
ထိုရွှေဥဒေါင်းမင်းသည် အသက်ကို စောင့်ရှောက်လိုသဖြင့် တောင်သုံးလုံးကိုလွန်၍ လေးလုံးမြောက် ဒဏ္ဍကရွှေတောင်၌ နေ၏။ မိုးသောက်ထအခါ ဒဏ္ဍက ရွှေတောင်ထိပ်မှာနေလျက် အရှေ့လောကဓာတ်မှ ထွက်လာသော နေမင်းကို ကြည့်ရှုပြီးလျှင် မိမိကျက်စားရာအရပ်၌ တစ်နေ့လုံး အစောင့်အရှောက် အရံအတား ဖြစ်စိမ့်သောငှာ -
“အရှင်နေမင်းသည် သတ္တဝါတို့ မျက်စိအမြင်ကို ပေးပေ၏။ မြတ်သောမင်းလည်း ဖြစ်ပေ၏။ ရွှေအဆင်းနှင့်တူသော အဆင်းလည်းရှိပေ၏။ မြေ၌ ထွန်းလင်းသော အရောင်လည်း ရှိပေ၏။ အရှင်နေမင်းကို အကျွန်ုပ် ရှိခိုးပါ၏။ အရှင်နေမင်းသည် စောင့်ရှောက်၍ ထားသဖြင့် အကျွန်ုပ်တို့သည် တစ်နေ့လုံး ချမ်းသာစွာ နေရပါစေတသည်း” –
ဟု မွန်မြန်သော ပထမ မန္တရားဂါထာကို ဖွဲ့ဆို၍ နေမင်းကို ရှိခိုးလေ၏။
လွန်ပြီးဘုရား ရှိခိုးငြား
ထိုနောက် လွန်လေပြီးသောအခါ ပရိနိဗ္ဗာန် ပြုတော်မူကြပြီးသော ဘုရားရှင်တို့နှင့် ဘုရားရှင်တို့၏ ဂုဏ်တော်တို့ကို ရှိခိုးလိုသဖြင့် -
“မကောင်းမှုကင်းကုန်လျက် တရားအလုံးစုံကို သိတော်မူသော ဘုရားရှင်တို့ကို အကျွန်ုပ် ရှိခိုးပါ၏။ ထိုဘုရားရှင်တို့သည် အကျွန်ုပ်ကို စောင့်ရှောက်ပါစေသတည်း။
ကိလေသာမှ လွတ်ကုန်သော ဘုရားရှင်တို့အား လည်းကောင်း၊ အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ် သဗ္ဗညုတဉာဏ်အား လည်းကောင်း၊ အရဟတ္တဖိုလ်ဉာဏ်အား လည်းကောင်း အကျွန်ုပ် ရှိခိုးခြင်းဖြစ်ပါစေသတည်း” –
ဟု မွန်မြတ်သော ဒုတိယ မန္တရားဂါထာကို ဖွဲ့ဆို၍ ရှိခိုးပြန်၏။
နေမင်းတစ်ဖန် တိုင်ကြားပြန်
ဤသို့ အရံအတား အစောင့်အရှောက်ကို ပြုလုပ်စီမံပြီးလျှင် တစ်နေ့လုံး အစာရှာထွက်လေ၏။
ရွှေဥဒေါင်းမင်းသည် အစာစားပြီးလျှင် ညအခါ၌လည်း ဒဏ္ဍက ရွှေတောင်ထိပ်မှာ နေလျက်ပင် အနောက်လောကဓာတ်သို့ ဝင်သွားသော နေမင်းကို ကြည့်ပြီးလျှင် မိမိနေရာအရပ်၌ တစ်ညဉ့်လုံး အစောင့်အရှောက် အရံအတား ဖြစ်စိမ့်သောငှာ -
“အရှင်နေမင်းသည် သတ္တဝါတို့ မျက်စိအမြင်ကို ပေးပေ၏။ မြတ်သောမင်းလည်း ဖြစ်ပေ၏။ ရွှေအဆင်းနှင့်တူသော အဆင်းလည်း ရှိပေ၏။ အရှင်နေမင်းကို အကျွန်ုပ်ရှိခိုးပါ၏။ အရှင်နေမင်းသည် စောင့်ရှောက်၍ထားသဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့သည် တစ်ညဉ့်လုံး ချမ်းသာစွာ နေရပါစေသတည်း” –
ညဉ့်ချိန်တစ်ဖန် ရှိခိုးပြန်
ထိုနောက် လွန်လေပြီးသောအခါ ပရိနိဗ္ဗာန် ပြုတော်မူကြပြီးသော ဘုရားရှင်တို့နှင့် ထိုဘုရားရှင်တို့၏ ဂုဏ်တော်တို့ကို ရှိခိုးလိုသဖြင့် -
“မကောင်းမှု ကင်းကုန်လျက် တရားအလုံးစုံကို သိတော်မူသော ဘုရားရှင်တို့ကို ကျွန်ုပ်ရှိခိုးပါ၏။ ထိုဘုရားတို့သည် အကျွန်ုပ်ကို စောင့်ရှောက်ပါစေသတည်း။
ကိလေသာမှ လွတ်ကုန်သော ဘုရားရှင်တို့အား လည်းကောင်း၊ အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ် သဗ္ဗညုတဉာဏ်အား လည်းကောင်း၊ အရဟတ္တဖိုလ်ဉာဏ်အား လည်းကောင်း အကျွန်ုပ် ရှိခိုးခြင်းဖြစ်ပါစေသတည်း” –
ဟု မွန်မြတ်သော ဒုတိယ မန္တရားဂါထာကို ဖွဲ့ဆို၍ ရှိခိုးပြန်၏။ ဤသို့အစောင့်အရှောက် အရံအတားကို ပြုလုပ်စီမံပြီးလျှင် တစ်ညဉ့်လုံး နေလေ၏။
မိဖုရားလျှောက်ထား ဒေါင်းမင်းတရား
ရွှေဥဒေါင်းမင်းသည် နေ့တစ်ခါ ညတစ်ခါ ပြုလုပ်စီမံထားသော ပရိတ်အရံအတား၏ တန်ခိုးအာနုဘော်ကြောင့် ဘေးရန်မဖြစ်၊ ကြက်သီးမွေးညင်းထရုံမျှပင် မဖြစ်ခဲ့လေ။
ထိုအခါ ဗာရာဏသီမြို့တော်၏အနီး မုဆိုးရွာ၌ နေသော မုဆိုးတစ်ယောက်သည် ဟိမဝန္တာအရပ်၌ လှည့်လည်သည်ရှိသော် ဒဏ္ဍက ရွှေတောင်ထိပ်၌နေသော ရွှေဥဒေါင်းမင်းကိုမြင်လျှင် မိမိသားအား ပြောကြားလေ၏။
တစ်နေ့သ၌ ဗာရာဏသီမင်းကြီး၏ ခေမာမည်သော မိဖုရားကြီးသည် အိပ်မက်ထဲတွင် ရွှေဥဒေါင်းမင်းတရားဟောသည်ကို မြင်မက်၍ နိုးသောအခါ မင်းကြီးအား လျှောက်ထားလေ၏။
မုဆိုးခေါ်လျက် စေခိုင်းချက်
မင်းကြီးလည်း အမတ်တို့ကိုမေး၍ မသိကြလျှင် ပုဏ္ဏားတို့ကို မေးပြန်၏။ ပုဏ္ဏးတို့သည် “မြတ်သောမင်းကြီး ... ရွှေအဆင်းရှိသော ဥဒေါင်းမင်း ရှိပါသည်” ဟု လျှောက်ထား၏။ “ပုဏ္ဏားတို့ ... ဘယ်အရပ်မှာ ရှိသနည်း” ဟု မေး၏။ “မြတ်သောမင်းကြီး ... မုဆိုးတို့ သိကြပါလိမ့်မည်” ဟု လျှောက်ထား၏။
မင်းကြီးလည်း မုဆိုးတို့ကို စည်းဝေးစေ၍ မေးလေလျှင် မုဆိုးသားတစ်ယောက်သည် “မြတ်သောမင်းကြီး ... ဒဏ္ဍကရွှေတောင်ထိပ်၌ ရွှေဥဒေါင်းမင်း နေပါသည်” ဟု လျှောက်၏။ “အို မုဆိုး ... သင်သိလျှင် ထိုရွှေဥဒေါင်းမင်းကို မတ်ဘဲ အရှင်ဖမ်းယူခဲ့လော” ဟု စေခိုင်းလေ၏။
မင်းမျက်ထွက်မုန်း ပရိယာယ်သုံး
မုဆိုးသည် ရွှေဥဒေါင်းမင်းရှိရာ အရပ်သို့သွား၍ ကျက်စားရာအရပ်၌ ကျော့ကွင်းထောင်၍ ဖမ်းလေ၏။ ပရိတ်အရံအတား ကောင်းလှသဖြင့် မမိနိုင်ချေ။ မုဆိုးလည်း ခုနစ်နှစ်ပတ်လုံး ဖမ်းသော်လည်း မမိနိုင်ဘဲ ထိုအရပ်တွင်ပင် သေရလေ၏။ ခေမာ မိဖုရားကြီးလည်း တောင့်တအပ်သော ရွှေဥဒေါင်းမင်းကို မရသဖြင့် သေရလေ၏။
မင်းကြီးလည်း ရွှေဥဒေါင်းမင်းကိုမှီ၍ ငါ့မိဖုရားကြီး သေလွန်ရသည်ဟု အမျက်ထွက်ကာ “ဟိမဝန္တာအရပ်၌ ဒဏ္ဍကရွှေတောင် ရှိလေ၏။ ထိုရွှေတောင်ဝယ် ရွှေဥဒေါင်းမင်း နေလေ၏။ ထိုရွှေဥဒေါင်း၏ အသားကို စားရသော သူတို့သည် မအိုမသေဘဲ နေကြရကုန်၏” ဟု အက္ခရာတို့ကို ရွှေပြားတွင် ရေးသားစေပြီးလျှင် ရွှေတံတင်း* သေတ္တာ၌ ထားစေ၏။ *တံတင်း - သေတ္တာကိုခေါ်သည်။
နောက်မင်း နန်းတက်သောအခါ၌လည်း ရွှေတံတင်းကို ဖွင့်စေ၍ ရွှေပြားတွင် ရေးသားထားသော အက္ခရာတို့ကို ဖတ်စေလျက် အကြောင်းကိုသိလျှင် မအိုမသေရဘဲ နေလိုသဖြင့် မုဆိုးတစ်ယောက်ကို အဖမ်းခိုင်းပြန်ရာ မမိနိုင်ဘဲ သေရပြန်၏။ ဤနည်းဖြင့် မင်းခြောက်ဆက် လဲလေ၏။
တဏှာမှိုင်းထိ ကျော့ကွင်းမိ
ခုနစ်ဆက်မြောက်သော မင်းလက်ထက်၌လည်း မုဆိုးတစ်ယောက်ကို အဖမ်းခိုင်းပြန်၏။ မုဆိုးသည် ရွှေဥဒေါင်းမင်းရှိရာ အရပ်သို့သွားပြီးလျှင် ရွှေဥဒေါင်းမင်း ကျက်စားရာအရပ် အနေအထိုင် အသွားအလာကို ကြည့်ရှုဆင်ခြင်လတ်သော် ပရိတ်အရံအတား ပြုလုပ်၍ နေသဖြင့် ရိုးရိုးဖမ်း၍ မရနိုင်ကြောင်းကို သိလေလျှင် ဥဒေါင်းမ တစ်ကောင်ကို ဖမ်း၍ အက, အတွန်ကို သင်စေပြီးလျှင် ဥဒေါင်းမကို ယူဆောင်ကာ ရွှေဥဒေါင်းမင်း ပရိတ်အရံအတား မပြုလုပ်မီ စောစောကပင် ကျက်စားရာ အရပ်တွင် ကျော့ကွင်းထောင်လျက် ဥဒေါင်းမကို အကအတွန်ခိုင်းလေ၏။
ထိုအခါ ရွှေဥဒေါင်းမင်းသည် ဥဒေါင်းမသံကိုကြားလျှင် အနှစ်ခုနစ်ရာတို့တိုင်အောင် မဖြစ်သော ကိလေသာတို့သည် ထကြွသောင်းကျန်းကာ ပရိတ်အရံအတား ပြုရန်ကိုပင် သတိမရတော့ဘဲ ကျက်စားရာ အရပ်သို့ သွားလေလျှင် ကျော့ကွင်း၌ မိလေ၏။
ဥဒေါင်းမင်းဟောပြ တရားရ
ထိုအခါ ရွှေဥဒေါင်းမင်းသည် “မြတ်သောမင်းကြီး ... နိဗ္ဗာန်ကိုထား၍ အလုံးစုံသော သင်္ခတတရားသည် ဖြစ်လျှင် ကုန်ဆုံး ပျက်စီးတတ်သောသဘောရှိ၏” ဟု တရားဟော၍ ငါးပါးသီလ၌ တည်စေ၏။ မင်းကြီးလည်း အလွန်ကြည်ညိုသဖြင့် ရွှေဥဒေါင်းမင်းအား မင်းစည်းစိမ်ဖြင့် ပူဇော်လေ၏။ ရွှေဥဒေါင်းမင်းလည်း မင်းစည်းစိမ်ကို မင်းကြီးအား အပ်နှင်း၍ နှစ်ရက်သုံးရက်နေပြီးလျှင် ဒဏ္ဍကတောင်သို့ ပြန်လေ၏။
မင်းကြီးလည်း ရွှေဥဒေါင်းမင်း၏ အဆုံးအမ၌ တည်ကာ ကုသိုလ်ကောင်းမှုတို့ကို အားထုတ်၍ သေလွန်သောအခါ ကံအားလျော်စွာ လားလေ၏။
ဇာတ်ပေါင်း
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -
ရဟန်းတို့ -
ထိုအခါ မင်းကြီးသည် - ယခုအခါ အာနန္ဒာ။
ရွှေဥဒေါင်းမင်းသည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -
ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း။
ဆောင်ပုဒ်
(၁) ပရိတ်တော်ကား၊ ဘေးရန်များ၊ ဆီးတားနိုင်လေသည်။
(၂) ပရိတ်ရွတ်လျင်း၊ ဥဒေါင်းမင်း၊ ကျော့ကွင်းလွတ်လေသည်။
မောရဇာတ် ပြီး၏။
၂၀၁၁ ပုဂံညောင်ဦးမိုးကြီးမှု
ဖြစ်စဉ်အကျဉ်း
ပုဂံ(ညောင်ဦး)မြို့တွင် ၂၀၁၁ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ (၁၉)ရက်နေ့ညမှ (၂၀)ရက်နေ့နံနက် ပိုင်းအထိ မိုးသည်းထန်စွာ ရွာသွန်းခဲ့ရာ ထိုနေ့နံနက်(၉)နာရီအချိန် ညောင်ဦးမြို့ မိုးလေဝသနှင့်ဇလဗေဒဌာန ၏ တိုင်းထွာချက်များအရ မိုးရေချိန် (၈)လက်မ ရှိခဲ့သည်။ အဆိုပါမိုးကြီးမှုကြောင့် ပုဂံရှေးဟောင်းဘုရားနှင့် အဆောက်အဦးတချို့ ပြိုကျပျက်စီး ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။
ထိခိုက်ပျက်စီးမှု
သရပါဟိုတယ်အနီး ကားလမ်းနံဘေးရှိ ပုဂံခေတ်နှောင်းပိုင်းလက်ရာ ရှေးဟောင်းဘုရားတစ်ဆူပြိုကျခဲ့သည်။ အဆိုပါမိုးမှာ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော် မှ ကုန်းတွင်းပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်လာသော မုန်တိုင်းငယ်ကြောင့် ဖြစ်သည်။ သရပါဟိုတယ်အနီးရှိ ပြိုကျခဲ့သောစေတီ ၏ ရှေးဟောင်းဘုရားနံပါတ်မှာ (၁၉၅၅)ဖြစ်ပြီး၊ အုတ်ကျောင်းခံစေတီ အမျိုးအစားဖြစ်ကာ၊ အုတ်ခွက်ဘုရားနှင့် ဆင်းတုတော် ဌာပနာပစ္စည်းများလည်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့အတူ ရွှေစည်းခုံစေတီတော်ကြီး၏ အရှေ့ဘက်အတွင်းတံတိုင်း၊ မြောက်ဘက်မုခ်ဦးစေတီ၏ မြောက်ဘက်ခြမ်းသည် လည်းကောင်း၊ အနောက်ဘက်အဝင် မုခ်ဦးခြင်္သေ့ကြီးနှစ်ကောင် အနက်တောင်ဘက်ခြင်္သေ့၏ နောက်ဘက်ခြေထောက်နှင့် ဖင်မြီး ပိုင်းတစ်ခြမ်းသည် လည်းကောင်း၊ ရွှေစည်းခုံစေတီ အနောက်ဘက်သက်တော်ရှည်(နံကပ်ကျောင်း)အတွင်းရှိ ရှေးဟောင်း အုတ်ကျောင်းတော်ကြီးသည် လည်းကောင်း ထိုနေ့ကမိုးကြောင့် ပြိုကျပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။ အုတ်ကျောင်းကြီးမှာ စွာစော်ကဲမင်း (အင်းဝခေတ်) က တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ယမန်နှစ်ကမှ ရှေးဟောင်းသုတေသနဦးစီးဌာနမှ အနောက်ဘက်ခြမ်းကို ပြုပြင်ပေးထားခြင်းဖြစ်သည်။ အလားတူ ရှေးဟောင်းတံတိုင်းတချို့လည်း ပျက်စီးမှုရှိကြောင်း Weekly Eleven News Journal တွင် ဖော်ပြထားသည်။
မိုးရေချိန်စံချိန်သစ်
ညောင်ဦးမြို့တွင် ယခုနှစ်အတွင်း လွန်ခဲ့သည့် ဩဂုတ်လ (၂၆) ရက်နေ့က ရွာသွန်းခဲ့သောမိုးကြောင့် (၄၇)နှစ်တာ ကာလအတွင်း မိုးရေချိန်အများဆုံးရရှိသည့်နေ့အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ရာ (၄.၇၂)လက်မ ရွာသွန်းခဲ့သော်လည်း ယခုရွာသွန်းသောမိုးမှာ မိုးရေချိန် (၈)လက်မ ရရှိခဲ့ရာ စံချိန်သစ် ထပ်မံတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုနေ့ မိုးကြောင့် မြို့တွင်း လမ်းတချို့သဲများ၊ ရေများဖုံလွှမ်းခဲ့ပြီး သက်ဆိုင်ရာမှ ရှင်းလင်းဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ရသည်။
အယုဒ္ဓယ
အယုဒ္ဓယ သို့မဟုတ် သီရိအယုဒ္ဓယ (พระนครศรีอยุธยา, ) ထိုင်းနိုင်ငံ၊ အယုဒ္ဓယတိုင်း၏ ရှေးမြို့တော်ဟောင်းဖြစ်၍ ဘန်ကောက်မြို့မှ မြောက်ဘက်သို့ မိုင်၅ဝ ခန့်အကွာ၊ အောက်မဲနမ် ကျောက်ဖယားမြစ်မြစ်အတွင်းရှိ ကျွန်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ အယုဒ္ဓယ မြို့ဟောင်းကို ခရစ် ၁၃၅ဝ ပြည့်နှစ်၌ ပထမ ရာဇာဓိပတိဘွဲ့ခံ ဗြအုထုံအမည်ရှိ ယိုးဒယားဘုရင်တစ်ပါးက စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ရာမှ ခမ်နားကြီးကျယ်သော မင်းနေပြည်တော်ကြီး ဖြစ်ခဲ့သည်။ တဖြည်းဖြည်းအင်အားကောင်းလာပြီး ရှေးဦးပိုင်း ထိုင်းမြို့ပြနိုင်ငံများဖြစ်ကြသည့် သောက္ကတဲ၊ ပိဿလောက်စသည်တို့ကို သိမ်းယူခဲ့သည်။ ယင်းသို့ ယိုးဒယားမင်း အဆက်ဆက် စိုးမိုး အုပ်ချုပ်ခဲ့၍ နှစ်ပေါင်း ၄၁၇ နှစ်တိုင်တိုင် မားမားမတ်မတ်တည်တံ့ခဲ့သော အယုဒ္ဓယနေပြည်တော်ကြီးသည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၂၈ ခုနှစ်၌ နောက်ဆုံးဖြစ်ပွားခဲ့ သော ယိုးဒယား-မြန်မာစစ်ပွဲတွင် မြန်မာတို့လက်သို့ကျရောက်၍ ရာဇဝင်တင်လောက်အောင် ဆုံးရှုံး ပျက်စီးခဲ့ရလေသည်။ ယခုအခါ၌ကား ယခင်ကလောက် စည်ကားခြင်း မရှိတော့ဘဲ ဘုရားပျက် ကျောင်းပျက်များသာ ရှိနေသည်။ အယုဒ္ဓယမြို့သည် ကျွန်းပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသည် ဖြစ်ရကား မြစ်ကမ်းနားတစ်လျှောက်ရှိ အဆောက်အအုံများမှာ မိုးရာသီ မြစ်လျှံတက်မှုမှ လွတ်ကင်းရန် တိုင်များဖြင့် အမြင့် ဆောက်လုပ်ထားကြသည်။ မြို့တွင်း၌ မဲနမ်မြစ်မှနေ၍ မြို့ကို ဖြတ်သန်းဖောက်လုပ်ထားသော တူးမြောင်း အမြောက်အမြားကို မြို့တွင်းကူးသန်းသွားလာရေးအတွက် အသုံးပြုကြသည်။
နောင်စံဖူးရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
နောင်စံဖူးရွာ (Nawngsanhpu)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်၊ နောင်စံဖူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၆၁၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်စံဖူးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၃၈ ဦး၊ မ ၁၁၃၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၆၈ ဦးနေထိုင်သည်။
အယုဒ္ဓယ
ကမ်းနားတစ်လျှောက်နှင့် တူးမြောင်းများထဲတွင် ဆင်းရဲသား များ နေထိုင်ကြသော လှေအိမ်နှင့် ရေပေါ်ဈေးဆိုင် အမြောက် အမြားရှိရာ ဈေးဝယ်ရာ၌ လည်းကောင်း၊ တစ်အိမ်နှင့်တစ်အိမ် ကူးသန်းသွားလာကြသည်။ မြို့အတွင်းဘက်၌ကား လမ်းကြီး၊ လမ်းငယ် အသွယ်သွယ် ဖောက်လုပ်ထားသဖြင့် ကုန်းလမ်းခရီးဖြင့်လည်း အခြားမြို့များသို့ လွယ်ကူစွာ သွားလာနိုင်သည်။ အယုဒ္ဓယမြို့သည် ယိုးဒယားနိုင်ငံ၏ ဆန်စပါး အများဆုံး ထွက်ရာ ဗဟိုဌာန ဖြစ်သည်။ ဆန်နှင့် ကျွန်းသစ်များကို အမြောက်အမြား လုပ်ကိုင်ကြ၍ နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့ရောင်းချသည်။ ငါးဖမ်းခြင်း အလုပ်ဖြင့်လည်း အရေးပါသောမြို့ ဖြစ် သည်။ အယုဒ္ဓယမြို့မှ ဗန်ကောက်နှင့် အခြားရေလမ်းခရီးမြို့ များသို့ မော်တော်သင်္ဘောများဖြင့် အဆက်မပြတ် ကူးသန်း သွားလျက် ရှိကြသည်။ ထင်ရှားသော ရှေးမြို့ဟောင်းကြီး ဖြစ်သည့်ပြင် ပျက်စီးလျက်ရှိသော ဘုရားပျက်၊ ကျောင်းပျက် နှင့် အဆောက်အအုံပျက်များကို ရှေးကအတိုင်း လက်ရာမပျက် ယခုတိုင် တွေ့နေရသေးသောကြောင့် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှ ခရီးသည်များနှင့် ရှေးဟောင်းပစ္စည်းနှင့် ကမ္ဗည်းကျောက်စာ လေ့လာလိုက်စားသူ အမြောက်အမြား လာရောက်လည်ပတ် ကြည့်ရှုကြသည်။ အယုဓျာမြို့၏ ၁၉၅၇ ခုနှစ် ခန့်မှန်းခြေ လူဦးရေမျာ ၃ဝ၉၄၇ ဖြစ်သည်။
နောင်စံဖူးရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အယုဒ္ဓယ
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၉၁ဝ ပြည်နှစ် တောင်ငူခေတ် တပင်ရွှေထီးလက်ထက်မှ စ၍ ယိုးဒယားနှင့် မြန်မာတို့သည် မကြာခဏ တိုက်ခိုက်လာခဲ့ကြရာ တစ်ခါတစ်ရံ မြန်မာတို့က အယုဒ္ဓယမြို့ကို ရောက်ခဲ့ကြ၍ တစ်ခါတစ်ရံ ယိုးဒယားတို့က တနင်္သာရီ၊ ထားဝယ်၊ မုတ္တမထိ ရောက်ခဲ့ကြသည်။ တပင်ရွှေထီး လက်ထက်တွင် အယုဒ္ဓယမြို့ကို တစ်လခန့် လုပ်ကြံသော်လည်း မြို့စီးပြစီး ထူထပ်လှသဖြင့် မအောင်မြင်ချေ။ ဘုရင့်နောင်(ဟံသာဝတီ ဆင်ဖြူများရှင်မင်းတရား) လက်ထက်၊ သက္ကရာဇ် ၉၂၅ ခုနှစ်တွင် တစ်ကြိမ်၊ ၉၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် တစ်ကြိမ် နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် အယုဓျာမြို့ကို အလုံးအရင်း ကြီးစွာဖြင့် လုပ်ကြံတိုက်ခိုက်ရာ အောင်မြင်သဖြင့် မြို့နှင့်တကွ ရွှေငွေရတနာ ဘဏ္ဍာများစွာကို သိမ်းယူပြီးလျှင် မင်းညီ၊ မင်းသားများနှင့် မြို့စားမှူးမတ်များ အပါအဝင် သုံ့ပန်း အမြောက်အမြားကို ဟံသာဝတီသို့ ယူဆောင်လာခဲ့သည်။ သို့သော် မြို့ကြီးကား အပျက်အစီးများစွာ မရှိခဲ့ချေ။ အလောင်းမင်းတရားကြီး လက်ထက် သက္ကရာဇ် ၁၁၂၁ ခုနှစ်တွင် အယုဒ္ဓယမြို့ကို ဝန်းရံလုပ်ကြံသော်လည်း မရခဲ့ချေ။ ဤသို့ လုပ်ကြံစဉ်တွင် ကိုယ်တော် မကျန်းမာသည်နှင့် ပြန်လာရာ မုတ္တမကျေးကင်းရွာသို့ အရောက်တွင် နတ်ရွာစံတော်မူသည်။ သက္ကရာဇ် ၁၁၂၈ ခုနှစ် အလောင်းမင်းတရားကြီးသားတော် ဆင်ဖြူရှင်မင်းတရား လက်ထက်တွင် တစ်ဖန် အယုဒ္ဓယမြို့ကြီးကို လုပ်ကြံ တိုက်ခိုက်ပြန်ရာ ဤအကြိမ်သည် အယုဒ္ဓယမြို့၏ ပျက်စီးခြင်းအကြောင်း နောက်ဆုံးအကြိမ်ပင်တည်း။ အယုဒ္ဓယမြို့ကြီးကို ဝိုင်းရံတိုက်ခိုက်ရာ၌ မြန်မာတို့က အယုဒ္ဓယမြို့အောက်သို့ ရောက်အောင် ဥမင်ကြီးများ ဖောက်၍ ထင်း၊ လောင်စာ အပြည့်သွင်း၍ မီးခိုးလျှံပြင်းလှသဖြင့် မြို့ရိုးပြိုသည်နှင့် မြန်မာရဲမက်များ ဝင်နိုင်သည်တွင် အယုဒ္ဓယမြို့ တစ်မြို့လုံးကိုရ၍ အယုဒ္ဓယမြို့သား မိန်းမ ယောက်ျားတို့ကို သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းယူသည်။ အိမ်ရာ၊ ကျောင်း၊ ကန်၊ ဇရပ်၊ တန်ဆောင်းများကို အနှံ့အစပ် မီးတိုက်ရှို့သည်။ ဤတွင် ယိုးဒယားဘာသာ ရာဇဝင်စာပေ အမြောက်အမြား ပျက်စီးဆုံးရှုံးသည်ဟု ဆိုသည်။ အယုဒ္ဓယမြို့မှာ မြို့ပျက်ကြီး အဖြစ်သို့ ရောက်သွား၍ နောက်ထပ်မြို့ကို မထူထောင်တော့ဘဲ ဘန်ကောက်မြို့သို့ ပြောင်း၍ မြို့နန်းထူထောင်လေတော့သည်။
မြို့မ
The city is located at the junction of the Chao Phraya, Lopburi and Pa Sak rivers, and on the main north-south railway linking Chiang Mai to Bangkok. The old city is on an island formed by a bend of the Chao Phraya on the west and south sides, the Pa Sak on the east side and, on the northern side, the Klong Maung canal.
The Empire was actually brought down in 1767 by the Burmese destruction of Ayudhya.
စက်တင်ဘာ ၁၉၃၆
ကိုးကား
1936
ကျန်သရီးရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်
ကျန်သရီးရွာ (Kyanthare)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်၊ ဖြူးစုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၉၂၆၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖြူးစုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၇၃၅ ဦး၊ မ ၃၀၆၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၇၉၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စိန်ဝင်း၊ မြန်မာ့လမ်းစဉ်
သတင်းစာဆရာ ဦးစိန်ဝင်း (မြန်မာ့လမ်းစဉ်) ကို ၁၉၁၂ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၁) ရက်နေ့တွင် အဖ ဦးညွန့်နှင့် အမိဒေါ်မေ တို့က မန္တလေးမြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။
ကော့မှန်ရပ်ရွာ၊ ကော့ကရိတ်မြို့နယ်
ကော့မှန်ရပ်ရွာ(Kawthmanyat)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ကော့ကရိတ်ခရိုင်၊ ကော့ကရိတ်မြို့နယ်၊ နောင်တပွဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၄၃၁ ဖြစ်သည်။ အရပ်အခေါ်မှာ ကော့ဖန်ရင် ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နောင်တပွဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၇၁၄ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၃၅၈ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကော့ကရိတ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စိန်ဝင်း၊ မြန်မာ့လမ်းစဉ်
ဦးစိန်ဝင်း (မြန်မာ့လမ်းစဉ်)၏ဇနီးမှာ ဒေါ်သက်တင် ဖြစ်၍ သားတစ်ဦးနှင့် သမီးသုံးဦး ထွန်းကားခဲ့သည်။ ဦးစိန်ဝင်း (မြန်မာ့လမ်းစဉ်) သည် ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ မတ်လ၊ ၃၀ ရက်နေ့တွင် မန္တလေး မြို့နေအိမ်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဂျာနယ်လစ်များ ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားဟောင်းများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ကဆုန်လ
ကဆုန်သည် မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ဒုတိယလ ဖြစ်သည်။ ကဆုန်လတွင် ရက် ၃၀ ရှိသည်။ ရက်စုံသောလ ဖြစ်သည်။ ပုဂံကျောက်စာသို့တွင် ကုဆုန်ဟူသောအရေးအပြင် ကုဆုန်၊ ခူဆုန်၊ ခုဆုန်ဟူသောကွဲလွဲချက်များကို တွေ့ရသော်လည်း သဘောမှာ အတူတူချည်းဖြစ် ၍ ကုဆုန်ကို အရင်းခံတာ၍ ဆိုပါမည်။ ကုဆုန်ဟူသော စကား၌ ကုသည် ရေကိုဟော၏။ ဆုန်ကား စုန်ဆင်းခြင်း၊ စီးဆင်းခြင်း၊ သွန်းလောင်းခြင်းကို ဟော၏။ ကုမှ က သို့ရွေ့လျောသည်။ အဓိပ္ပာယ်ကား ရေသွန်းလောင်းသောလ ဟူ၏။ လှေသင်းအတွင်းဝန်မင်းကမူ ကဆုန်ကို ဝိဂြိုဟ်ပြုသောအခါ၊ "ဥဒကံ ရေကို၊ ဆနတိဖြတ်တတ်၏" ဟုဆို၍ ယင်းလကို ရေပြတ်သောလဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်သည်။ သို့ရာတွင် ဆယ့်နှစ်လရာသီဘွဲ့များတွင် ကဆုန်ညောင်ရေသွန်းခြင်းကို မဓာပြု၍ ဖွဲ့ဆို ကြသောကြောင့် ရေသွန်းလောင်းခြင်းဟူသည် ညောင်ရေသွန်းခြင်းပင်ဖြစ်သည်ဟူ၍ မှတ်ယူခြင်းသည် သဘာဝကျလိမ့်မည် ဖြစ်သည်။
ဒုတိယလဖြစ်သည့် ကဆုန် (ကုဆန်) လသည် ခရစ်ပြက္ခဒိန်တွင် ဧပြီလ-မေလ အတွင်းဖြစ်သည်။ 'ကု' သည် 'ရေ' ဟုအဓိပ္ပာယ်ရပြီး 'ဆုန်' မှာ 'သွန်းလောင်းခြင်း' အဓိပ္ပာယ် ရှိသည့်အတွက်ကြောင့် အလွန်ပူပြင်းသည့်နွေရာသီ၏ အပူဒဏ်ကြောင့် သစ်ပင်ကြီးငယ်တို့ကို ရေလောင်းပေးရသည်ဟု ယူဆပါသည်။ မြတ်စွာဘုရား ပွင့်တော်မူရာ ဗုဒ္ဓဂါယာမှ ဗောဓိညောင်ပင်၏ မျိုးပွားအပင်များကို မြန်မာတို့ဆောင်ယူလာကြပြီး အထွတ်အမြတ် စိုက်ပျိုးထားကာ ထိုဗောဓိညောင်ပင်တို့ကိုလည်း ရေသွန်းလောင်းလေ့ရှိပြန်သည်။ ကဆုန်လ၏ အထိမ်းအမှတ် ပန်းမှာ စံကားပန်း (Talauma Spongocarpa) ဖြစ်သည်။
အထက်သပြေကုန်းရွာ၊ ဗန်းမော်မြို့နယ်
အထက်သပြေကုန်းရွာ(Ahhtetthapyaykone)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ ဗန်းမော်မြို့နယ်၊ ကောင်းစင့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၈၈၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကောင်းစင့်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၆၄ ဦး၊ မ ၁၃၅၃ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၆၁၇ ဦး နေထိုင်သည်။ ၎င်းရွာသည် တိမ်ကောသွားခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဗန်းမော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အင်းလှရွာ၊ ရွာငံမြို့နယ်
အင်းလှရွာ (Innhla)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ရွာငံမြို့နယ်၊ ကျောက်ပုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၉၀၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောက်ပုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၂၂ ဦး၊ မ ၁၄၆၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၈၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရွာငံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဖြူထွားရွာ၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ညောင်ဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လက်ဖက်စိမ်းရည်
လက်ဖက်စိမ်း (သို့) လက်ဖက်စိမ်းရည် (Green tea) သည် လက်ဖက်ရွက် (Camellia sinensis) မှ ပြုလုပ်ထားသော အရည် (လက်ဖက်ရည်ကြမ်း) တစ်မျိုးဖြစ်၍ အခြောက်ခံ၊ ဓာတ်တိုးမှုမရှိသေးသော လက်ဖက်ရွက်စိမ်းမှ ပြုလုပ်ကြသည်။ အခြောက်ခံ၍ ဓာတ်တိုးမှုရှိထားပြီးသော လက်ဖက်များကို အချိုခြောက်ရည်၊ အူးလုံလက်ဖက်ရည်များကို ပြုလုပ်ရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။ လက်ဖက်စိမ်းရည်သည် တရုတ်ပြည်တွင် စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့၍ လက်ဖက်စိမ်း(ရည်)ထုတ်လုပ်ခြင်းများသည် အရှေ့အာရှတလွှားသို့ ပြန့်နှံ့ရောက်ရှိခဲ့ကြပြီဖြစ်သည်။
လက်ဖက်စိမ်းပုံစံအချို့ရှိရာ အများအားဖြင့် C. sinensis မျိုးကွဲများကို အသုံးပြုကြပြီး စိုက်ပျိုး/ပေါက်ရောက်မှု အခြေအနေ၊ စိုက်ပျိုးနည်းစနစ်၊ ထုတ်လုပ်မှု လုပ်ငန်းစဉ်အဆင့်၊ ခူးဆွတ်ရာကာလ တို့အပေါ်မူတည်၍ ကွဲပြားကြလေသည်။ လက်ဖက်စိမ်းကို တရုတ်၊ ဂျပန်တို့တွင် ဆေးကုသမှုအသုံးအဖြစ် နှစ်ထောင်ချီ၍ သုံးစွဲလာခဲ့ကြသည်။ လက်ဖက်စိမ်းသောက်သုံးမှုနှင့်ပတ်သက်၍ ကျန်းမာရေးအကျိုးသက်ရောက်မှုမျကို လေ့လာထားသည့် သုတေသနများစွာရှိသော်လည်း လက်ဖက်စိမ်းသည် ကိုယ်ခန္ဓာအလေးချိန်ကျဆင်းရန်အတွက် အကူအညီများစွာမပေးနိုင်ဟု ဆိုထားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လက်ဖက်စိမ်းရည်
တပေါင်းလပြည့်နေ့
တပေါင်းလသည် မြန်မာလများတွင် ၁၂-လမြောက်ဖြစ်သည်။ တနှစ်တာ၏ နောက်ဆုံးလဖြစ်သည်။ တပေါင်းလ၏ ပထမလဝက်သည်ဆောင်းရာသီတွင် ကျရောက်သည်။ ဒုတိယလဝက်ကား နွေရာသီတွင် ကျရောက်သည်။ ဆောင်ကုန် နွေစ သာယာလှသော လရာသီဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ခေတ်အဆက်ဆက် စာဆိုတို့သည် တပေါင်းလ၏အလှကို ရေးဖွဲကြသည်မှာယနေ့တိုင်ဖြစ်သည်။ ရှေးယခင်က တပါင်းလပွဲတော်သည် သဲပုံစေတီပွဲတော် ဖြစ်သည်။ သဲပုံစေတီပွဲတော်သည် ပုဂံခေတ် (သို့မဟုတ်) ပုဂံခေတ်မတိုင်မီကပင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်ဟု အချို့က ဆိုကြသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် သဲပုံစေတီပွဲတော် ကျင်းပသည့်ဓလေ့ တဖြည်းဖြည်း မှေးမှိန်သွားသည်။ တပေါင်းလပြည့်နေ့တွင် ဘုရားပွဲတော်များ ကျင်းပသည့် ဓလေ့ ခေတ်စားလာခဲ့သည်။ ထိုသို့ ဘုရားပွဲတော် ကျင်းပခြင်းကိုပင် “တပေါင်းလပွဲတော်”ဟု ခေါ်ကြသည်။ တပေါင်းလသည် ရာသီဥတု သာယာသည်နှင့်အမျှ သာသနာရေးတွင်လည်း မှတ်တမ်းတင်သင့်သော ဖြစ်ရပ်ကြီးများ ပေါ်ထွန်းခဲ့သည်။
ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်လက်ထက်တော်က ဘုရားရှင်သည် ရာဇဂြိုဟ်ပြည် ဝေဠုန်ဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးကာ အင်္ဂတိုင်းနှင့် မဂဓတိုင်းမှ ဒကာ ဒကာမများအား တရားရေအေးတိုက်ကျွေးလျက်ရှိသည်။ ထိုသတင်းကို ခမည်းတော် သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီး ကြားသိသောအခါ သားတော်ဘုရားကို ဖူးတွေ့ချင်နေသည်။ ထို့ကြောင့် အမတ်တယောက်အား အခြွေအရံတထောင်နှင့်အတူ စေလွှတ်၍ ပင့်ခိုင်း၏။
ထိုအမတ်သည် ဗုဒ္ဓထံ ရောက်လာရာမှ တရားတော်ကိုနာရ၍ အခြွေအရံတို့နှင့်အတူ ရဟန်းပြုသွားသည်။ သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီးထံ ဘုရားရှင်ကြွရောက်တော်မူရန် မပင့်ဖြစ်ချေ။ မင်းကြီးလည်း နောက်ထပ်၍ အမတ်တို့ကို အြခွေအရံ တထောင်စီဖြင့်ကိုးကြိမ်တိုင်အောင် စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် အားလုံး ရဟန်းပြု၍ နေကြပြန်သည်။
ဆယ်ကြိမ်မြောက်တွင်မူ ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်နှင့် ဖွားဖက်တော်ဖြစ်သော ကာဠုဒါယီအမတ်ကို စေလွှတ်သည်။ ကာဠုဒါယီအမတ်သည်လည်း ရှေးကအမတ်များနှင့်နည်းတူပင် နောက်ပါများနှင့်တကွ ရဟန်းပြုပြန်သည်။ သို့ရာတွင် ခရီးလမ်းပန်းသာယာသော တပေါင်းလအချိန်သို့ ရောက်သောအခါတွင်ကား လမ်းခရီးသာယာပုံ တပေါင်းအလှကို ဂါထာပေါင်း ၆၀-ဖြင့် ဖွဲ့နွဲ့ကာ ကပိလဝတ်ပြည်သို့ ကြွပါမည့်အကြောင်း ဘုရားရှင်အား လျှောက်ထားတောင်းပန်သည်။ ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်လည်း လက်ခံကာ တပေါင်းလပြည့်နေ့၌ ကပိလဝတ်ပြည်သို့ ကြွတော်မူခဲ့သည်။
ဘုရားရှင် ကပိလဝတ်နေပြည်တော်သို့ကြွတော်မူခြင်းကြောင့်နိဂြောဓာရုံကျောင်းကြီး ပေါ်ပေါက်လာသည်။ ဂါထာ ၁၀ဝ၀-ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ဝေဿန္တရာဇာတ်တော်ကြီးကို ဟောတော်မူခဲ့သည်။ ခမည်းတော် သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီးသည်လည်းမဟာဓမ္မပါလဇာတ်တော်ကြီးကို ကြားနာရသဖြင့် အနာဂါမ် တည်ခဲ့သည်။ နောင်အခါအရဟတ္တဖိုလ် တည်သွားသည်။ ဗုဒ္ဓဘုရားရှင် ကပိလဝတ်ပြည်သို့ ကြွရောက်တော်မူ၍ တရားဟောတော်မူသဖြင့် မိထွေးတော်ဂေါတမီသည်လည်း သောတာပန်တည်သည်။ ယသော်ဓရာကို အကြောင်းပြု၍ စန္ဒကိန္နရီဇာတ်တော်ကိုလည်း ဘုရားဟောတော်မူခဲ့သည်။ ညီတော်နန္ဒမင်းသား ရဟန်းပြုဖြစ်သည်။ သားတော်ရာဟုလာ သာမဏေဘဝသို့ ရောက်ရှိသည်။ သာကီဝင်မင်းသားတထောင် ရဟန်းဘောင်သို့ ရောက်ရှိသည်။ ဆွေမျိုးတို့ ဘုရားရှင်ကို ကြည်ညိုစေရန် ဆောင်ရွက်ရာ၌ အထူးအောင်မြင်သဖြင့် ကာဠုဒါယီမထေရ်အား ကုလပ္ပသာဒ ဧတဒဂ်ဘွဲ့ ချီးမြှင့်တော်မူခဲ့သည်။
တပေါင်းလပြည့်နေ့သည် ဘုရားရှင် ပြည်တော်ဝင်ရန် စတင်ကြွလှမ်းသောနေ့ဖြစ်သဖြင့်လည်း ထိုနေ့ကို အကြောင်းပြု၍ သာသနာတော်၌ထူးခြားသော ဖြစ်ရပ်ကြီးများ ပေါ်ထွန်းခဲ့သည်။
ထို့ပြင် မဟာသက္ကရာဇ် ၁၀၃-ခု တပေါင်းလပြည့်ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် သိကြားမင်း၊ ဥက္ကလာပမင်းကြီး တပုဿနှင့်ဘလ္လိက ကုန်သည်ညီနောင်တို့ကြီးမှူး၍ရွှေတိဂုံစေတီတော်ကြီး တည်ထားခဲ့သည်ဟု သမိုင်းကဆိုသည်။ဤကား တပေါင်းလကို အကြောင်းပြု၍သာသနာတော်၌ ထူးခြားသော မှတ်တိုင်ကြီးများ ပေါ်ထွန်းလာခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေသည်။
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အားလပ်ရက်များ
အုန်းပင်စုရွာ၊ ကြာကံ
အုန်းပင်စုရွာ၊ ကြာကံ
ဝိနီလကဇာတ်
ဒုကနိပါတ် - ၁။ ဒဠှဝဂ် -၁၆၀- ဝိနီလကဇာတ်။ ။ ဝေဒေဟမင်းကြီးကို တုပမိ၍ မစင်ပုံနားသို့ အပို့ခံရသော ကျီးဟင်္သာအကြောင်း။
ဘုရားအတုပြု ပျက်စီးမှု
နတ်လူတို့ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဝေဠုဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ဒေဝဒတ်သည် ဂယာသီလတွင် နေလေ၏။ ရှင်သာရိပုတ္တရာ၊ ရှင်မောဂ္ဂလာန်တို့ လာသောအခါ ဘုရားအတုပြု၍ အိပ်လတ်သော် ရှင်သာရိပုတ္တရာ၊ ရှင်မောဂ္ဂလာန်တို့သည် တရားဟော၍ မိမိတို့ တပည့်ရဟန်းတို့ကို ခေါ်ဆောင်ကာ ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်သို့ ပြန်ကြကုန်၏။
မြတ်စွာဘုရားသည် ရှင်သာရိပုတ္တရာ၊ ရှင်မောဂ္ဂလာန်တို့ကို “ချစ်သား သာရိပုတ္တရာ၊ ရှင်မောဂ္ဂလာန်တို့ ... ဒေဝဒတ်သည် သင်တို့ကိုမြင်လဆင် အဘယ်သို့ပြုသနည်း” ဟဟု မေးတော်မူလျှင် “အရှင်ဘုရား ... မြတ်စွာဘုရား အတုကိုပြု၍ ကြီးစွာ ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်ကြောင်းကို လျှောက်ထားကြကုန်၏” မြတ်စွာဘုရားသည် “ချစ်သား သာရိပုတ္တရာ ဒေဝဒတ်သည် ယခုအခါ၌သာ ငါဘုရား၏အတုပြု၍ ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်သည်မဟုတ်၊ ရှေးအခါ၌လည်း ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်ဖူးပြီ” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါ အတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း။
ဟင်္သာနှင့်ကျီးညား သားတစ်ယောက်ဖွား
လွန်လေပြီးသောအခါ ဝေဒဟတိုင်း မိဓိလာပြည်ဝယ် ဝေဒဟမင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည်ဒေဝဟမင်း မိဖုရားကြီးဝမ်း၌ ပဋိသန္ဓေတည်၍ ဖွားမြင်ပြီးလျှင် အရွယ်ရောက်သောအခါ တက္ကသိုလ်ပြည်၌ အတတ်ပညာ အလုံးစုံတို့ကို သင်ကြားတတ်မြောက်၍ အဖမင်းကြီး သေလွန်သဖြင့် မင်းအဖြစ်သို့ ရောက်လေ၏။
ထိုအခါ ရွှေဟင်္သာတစ်ကောင်သည် ကျက်စားရာအရပ်၌ ကျီးမနှင့် ပေါင်းဖော်ရာ သားတစ်ကောင် မွေးဖွားလေ၏။ ထိုသားငယ်ကို အမိနှင့်လည်း လုံးလုံးမတူ၊ အဖနှင့်လည်း လုံးလုံးမတူ၊ မညိုမရွေသော အဆင်းရှိသည့်အတွက် ဝိနီလကဟု အမည်မှည့်လေ၏။ ရွှေဟင်္သာမင်းသည် သားငယ်ဝိနီလကကို မပြတ်လာ၍ ကြည့်လေ့ရှိ၏။
ဟင်္သာညီနောင် ညီငယ်ဆောင်
ထိုရွှေဟင်္သာမင်းအား ဝိနီလကမှတစ်ပါး သားဖြစ်သော ဟင်္သာနှစ်ကောင်တို့လည်း ရှိကုန်၏။ ထိုရွှေဟင်္သငယ်တို့သည် အဖရွှေဟင်္သာမင်း လူတို့နေရာသို့ မပြတ်သွားသည်ကို မြင်ကြလျှင် ဖခင်အား “ဖခင် ... အဘယ်ကြောင့် လူတို့ နေရာသို့ မပြတ်သွားသနည်း” ဟု မေးလေ၏။ “ချစ်သားတို့ ... ဖခင်မှာ ကျီးမတစ်ကောင်နှင့် ပေါင်းဖော်၍ရသော ဝိနီလက မည်သော သားတစ်ကောင်ရှိသည်။ ၎င်းသားကို ကြည့်ရှုရန်သွားသည်” ဟု ပြောလေ၏။ “ဖခင် ... ဝိနီလကကား ဘယ်အရပ်မှာ နေသနည်း” ဟု မေး၏။ “ချစ်သားတို့ ... ဝေဒဟတိုင်း မိဓိလာပြည်နှင့် မနီးမဝေးဖြစ်သော ထန်းပင်ဖျားတစ်ခုမှာ နေသည်” ဟု “ဖခင် ... လူတို့နေရာ၌ ရွံရှာဖွယ် ရှိသည်၊ ဘေးဘျမ်းနှင့်တကွ ဖြစ်သည် ဖခင် မသွားပါလင့်၊ ကျွန်ုပ်တို့သွား၍ ယူလာပါမည်” ဟု ပြောဆိုကာ ဖခင်ပြောလိုက်သော အမှတ်သညာဖြင့် ဝိနီလကထံ သွားကြကုန်၏။
မင်းဟုထင်ကာ ပြောဆိုရာ
ရွှေဟင်္သာ ညီနောင်တို့သည် ဝိနီလကိုတွေ့လျှင် တုတ်တံတစ်ခုတွင် ဝိနီလကကို စီးစေ၍ တုတ်တံဖျား အစွန်း နှစ်ဘက်တွင် တစ်ဖက်တစ်ကောင်စီ နှုတ်သီးဖြင့် ကိုက်ချီကာ မိဓိလာမြို့ပေါ် ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် ယူဆောင်သွားကြလေ၏။ ထိုအခါ ဝေဒဟမင်းကြီးသည် အလုံးစုံဖြူသော သိန္ဓောမြင်းလေးစီးကသော ရထားကို စီးနင်းကာ မြို့ကို လက်ယာရစ် လှည့်လည်တော်မူ၏။
ဝိနီလကသည် ဝေဒဟမင်းကြီးကို မြင်လျှင် ငါကား ဤဝေဒဟမင်းကြီးနှင့် အဘယ်မှာ ထူးသနည်းဟု ကြံစည်လျက် -
မိဓိလာပြည်ကြီးကို သိမ်းပိုက်ကာ ဝေဒေဟတိုင်းကို အုပ်စိုးသော ဝေဒေဟမင်းကြီးကို အာဇာနည် သိန္ဓောမြင်းလေးစီးတို့ ယူဆောင်ကြသကဲ့သို့ ငါ့ကိုလည်း ဤရွှေဟင်္သာညီနောင်တို့သည် ဝိနီလက၏ စကားကို ကြားကြလျှင် အမျက်ထွက်၍ ဝိနီလကကို ဤအရပ်၌ ပစ်ချကာ သွားကြတော့မည်ဟု ကြံစည်ပြီးမှ ဤသို့ပြုသည်ရှိသော် ငါတို့အား ဖခင်သည် အဘယ်သို့ ဆိုလတ္တံ့နည်းဟု ကဲ့ရဲ့မည်မှ ကြောက်သောကြောင့် အဖထံသို့ ရောက်အောင် ယူဆောင်ပြီးလျှင် ဝိနီလကပြုသော အမူအရာကို ဖခင်အား ပြောကြားကြကုန်၏။
ဖခင်အမျက်ထ မစင်တွင်းကျ
ရွှေဟင်္သာမင်းသည် ဝိနီလကကို ပြင်းစွာ အမျက်ထွက်၍ “ဟယ် ဝိနီလက ... သင်သည် ငါ့သားတို့ထက် မြတ်သလော၊ သင်ကား ငါ့သားတို့ကို နှိပ်စက်ကာ ရထားတွင်ကသော သိန္ဓောမြင်းတို့ပမာ ပြုမူဘိ၏၊ မိ်မိ၏ပမာဏကို မသိလေ” ဟု ပြောဆိုပြီးလျှင် တစ်ဖန် ဝိနီလကအား -
“ဟယ် ဝိနီလက ... သင်ကား ဤရွှေဟင်္သာညီနောင်တို့ အစွမ်းဖြင့် ရောက်ရန်ခဲယဉ်းသော တောင်ချောက်ကြားသို့ ရောက်လာဘိ၏။ ဤအရပ်သည်ကား သင်၏ ကျက်စားရာ အရပ်မဟုတ်၊ သင်ကား မစင်စွန့်ရာ၊ အကောင်ပုပ်စွန့်ရာ၊ သင့်အမိ ကျီးမ ကျက်စားရာ ရွာနားသို့ သွားလေလော့” –
ဟု ခြိမ်းခြောက်ပြီးလျှင် ရွှေဟင်္သာငယ်တို့ကို “ချစ်သားတို့ .... သွားကြကုန်၊ ဤဝိနီလကကို မစင်စွန့်ရာ မိဓိလာမြို့နားတွင်ချ၍ ပြန်လာကြကုန်” ဟု စေလွှတ်လိုက်၏။ ရွှေဟင်္သာညီနောင်တို့လည်း အဖ စေခိုင်းသောအတိုင်း ပြုလုပ်ကြကုန်၏။
ဇာတ်ပေါင်း
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -
ရဟန်းတို့ -
ထိုအခါ ဝိနီလကသည် - ယခုအခါ ဒေဝဒတ်။
ရွှေဟင်္သာညီနောင်သည် - အဂ္ဂသာဝကနှစ်ပါး။
ရွှေဟင်္သာမင်းသည် - အာနန္ဒာ။
ဝေဒေဟမင်းသည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -
ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း။
ဆောင်ပုဒ်
(၂) ဘုရားတုလတ်၊ ဒေဝဒတ်၊ မြေဟပ်ဝီစိမှာ။
(၃) ဝေဒေတုပ၊ နီလက၊ ပြန်ရဘင်စွန့်ရာ။
ဝိနီလကဇာတ် ပြီး၏။
မင်းမ (အရှေ့)ရွာ၊ ပုလဲမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပုလဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
​ပေတောရွာ၊ ကလို့ကွင်း
ပေတောရွာ၊ ကလို့ကွင်း
ခပရာရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်
ခပရာရွာ(Hkapara)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်၊ ဖော့ဒေါ့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၈၁၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝိုင်းမော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝရကုန်းရွာ၊ ချောက်မြို့နယ်
ဝရကုန်းရွာ (Wayakone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ချောက်မြို့နယ်၊ ထိန်ကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၅၂၃၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထိန်ကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၀၃ ဦး၊ မ ၂၁၉၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၀၉၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ချောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မယှက် (အလယ်)ရွာ၊ မြစ်သားမြို့နယ်
မယှက် (အလယ်)ရွာ (Mashat(Middle))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ မြစ်သားမြို့နယ်၊ မရှက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၈၂၆၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မရှက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၉၃ ဦး၊ မ ၄၃၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၂၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြစ်သားမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဘုရားငုတ်တို (တောင်)
ဘုရားငုတ်တို (တောင်)
လူမှုအရင်းအနှီး
လူမှုအရင်းအနှီးသည်လူမှုရေးသဘောထားအမြင်တစ်ခုဖြစ်သည်။ လူမှုကွန်ယက်များအကြားနှင့် အတွင်းတွင် ဆက်သွယ်ထားမှုများက ရည်ညွှန်းသည်။ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် အမျိုးမျိုး အဖုံဖုံရှိနေ ကြသော်လည်း လူမှုအရင်းအနှီးသည် ခေတ်သစ်လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ပြဿနာများ အတွက် “တစ်စုံတစ်ခုသောအတိုင်းအတာအထိ အရာအားလုံးကိုကုစားပေးနိုင်သည်” ဟု ဖော်ပြထားခဲ့ကြသည်။ လူမှုရေးကွန်ယက်များသည် တန်ဘိုးရှိသည်ဆိုသည့် အနှစ်သာရကို မျှဝေသိရထားခြင်းဖြစ်သည်။ ဝက်အူလှည့်တစ်ခု (ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရင်းအနှီး) သို့မဟုတ် ကောလိပ်ကျောင်းထွက်တစ်ဦး (လူ့အရင်းအနှီး) သည်ထုတ်လုပ်မှု (တစ်ဦးချင်းရော၊စုပေါင်း၍ရော) ကိုတိုးတက်စေသည်။ ထိုနည်းတူစွာ လူမှုထိတွေ့ဆက်ဆံမှုများသည် တစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းများနှင့် အုပ်စုများ၏ ထုတ်လုပ်မှုက ထိရောက်စေသည်။ ”
နောက်ခံသမိုင်း
၁၉၁၆ တွင် အယ်ဂျေဟန်နီဖန်(L.J. Hanifan)၏ဆောင်းပါးတွင်ဆိုထားသည်မှာ ကျေးလက်ကျောင်း များအတွက် အနီးအနားမှထောက်ပံ့ကူညီမှုသည် လူအစုအဖွဲ့အတွင်း “လူမှုရေးရင်းနှီးမှု” နှင့် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုအား ရည်ညွှန်းထားသည့် လူမှုအရင်းအနှီးဝေါဟာရ၏ ပထမဆုံး ပြယုဂ် တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [၃] သဘောထားကိုအကျယ်ချဲ့ဆိုရာတွင် ဟန်နီဖန်သည် လူမှုအရင်းအနှီးကို ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်းများ နှင့်နှိုင်းယှဉ်သတ်မှတ်ဟြေဆိုထားသည်မှာ –
“ကျွနု်ပ်သည် အိမ်ခြံမြေ သို့မဟုတ် ပုဂ္ဂလိကပိုင်ဆိုင်မှု သို့မဟုတ် သိမ်းဆည်းထားသည်ငွေများ ကို ရည်ညွှန်းဟြေဆိုလိုခြင်းမဟုတ်ပါ။ ဟြေဆိုလိုသည်မှာ ဘဝတွင်သိသာထင်ရှားနေသည့် အကြောင်းကိစ္စများဖြစ်သည်။ လူ၏နေ့တစ်ဓူဝ ဘဝတွင် အမည်နာမအားဖြင့် စိတ်စေတနာကောင်း၊ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံမှု၊ အပြန်အလှန်စာနာမှုနှင့် စည်းလုံးမှုဖြစ်စေမည့် တစ်ဦးချင်း၊အဖွဲ့အတွင်း နှင့် မိသားစုများအတွင်း လူမှုဆက်ဆံမှုတို့ကို အလေးထား ဟြေဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။ အကယ်၍ လူတစ်ယောက်သည် သူ၏အိမ်နီးချင်း နှင့် ရင်းနှီးခဲ့ပြီး သူတို့သည် ထပ်မံ၍အခြားသော အိမ်နီးချင်းများနှင့် ခင်မင်ခဲ့ရာမှ လူမှုအရင်းအနှီးတစ်ခု စုပေါင်းဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ထိုလူမှုအရင်းအနှီးသည် လူမှုလိုအပ်ချက်များကို ချက်ချင်းဖူလုံစေသည်။ လူမှုအရင်းအနှီးသည် လူစုအဖွဲ့ကြီးတစ်ခုလုံးအတွင်း နေထိုင်မှုအခြေအနေများကို တန်ဘိုးရှိသော တိုးတက်မှုဖြစ်စေရန် လုံလောက်သည့် လူမှုစွမ်းအားရှိသည်။ အကယ်၍ တစ်ဦးတစ်ယောက်သည် သူ၏အသင်းအဖွဲ့များတွင် အိမ်နီးချင်းများမှ ကူညီမှု၊ စာနာမှုနှင့် ပေါင်းသင်းဆက်ဆံမှု တို့၏ အကျိုးကျေးဇူးများကိုတွေ့မြင်လာလျှင် လူမှုအရင်းအနှီး၏ အရာအားလုံးကို စုစည်းပေါင်းစပ်ထားခြင်း ဖြင့် လူအစုအဖွဲ့တစ်ခုလုံးကို အကျိုးဖြစ်ထွန်းစေသည်။”
အမျိုးမျိုးသော သဘောထားအမြင်များ
အားလုံးသောလူမှုရေးသိပ္ပံနယ်ပယ်များဖြင့် အမျိုးမျိုးသော သဘောထားအမြင်များကို ချဉ်းကပ်ဖွင့်ဆိုနေကြစဉ်တွင် အချို့သည် ဂျိမ်းစ်ဂျက်ကော့ (Jane Jacobs) ၁၉၆၀ ၏ ခေတ်သစ်ဝေါဟာရသုံးစွဲမှုနောက်သို့ အစလိုက်ရှာနေကြသည်။ သို့ရာတွင် သူမသည် ကွန်ယက်များ၏ တန်ဘိုးကို ရည်ညွှန်းဟြေဆိုမှုအား ဆောင်းပါး တစ်ခုတွင် ထည့်သွင်းသုံးစွဲခဲ့ခြင်းသာဖြစ်ပြီး လူမှုအရင်းအနှီး ဝေါဟာရကို သိသာထင်ရှားသောအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခဲ့ခြင်း မရှိပါ။ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံပညာရှင် ရောဘတ်ဆယ်လီဘာရီ သည် အနောက်အလယ်ပိုင်း နိုင်ငံရေးသိပ္ပံဂျာနယ်တွင်ပါသည့် သူ၏ဆောင်းပါး “အကျိုးရှိမည့် အုပ်စုများ၏ဖလှယ်မှုသဘောတရားတစ်ခု” ၁၉၆၉ တွင် အကျိုးရှိအုပ်စု ဖွဲ့စည်းခြင်း၏ မရှိမဖြစ်အစိတ် အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် ဝေါဟာရကို ကြိုတင်ဟြေဆိုခဲ့သည်။ လူမှုရေးပညာရှင် ပီရာဗော်ဒူး (Pierre Bourdieu) သည် ၁၉၇၂ ခုနှစ်သူ၏ “အလေ့အကျင့်သဘောတရား၏ပုံကြမ်း” ဆောင်းပါးတွင် ဝေါဟာရကို သုံးစွဲခဲ့ပြီးနှစ်အနည်းငယ်အကြာတွင် လူမှုအရင်းအနှီးဝေါဟာရ ကို ယဉ်ကျေးမှု ၊ စီးပွားရေးနှင့် သင်္ကေတဆိုင်ရာအရင်းအနှီးတို့နှင့် ကွဲဟြးခြားနားသည့် ဝေါဟာရအဖြစ် အမျိုးအစားသတ်မှတ်ခဲ့သည်။
လူမှုရေးပညာရှင်များဖြစ်ကြသည့် ဂျိမ်းစ်ကိုးမင်း(JamesColeman)၊ ဘာရီဝဲမင်း(Barry Wellman)နှင့် စကော့ဝတ်တလေ (Scot Wortley) တို့သည်ဖွံ့ဖြိုးရေးနှင့် လူအများကြိုက်သဘောထားပါဝင်သည့် ဂလင်လိုရီ (Glenn Loury) ၁၉၇၇ ၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်ကို လက်ခံသဘောတူကြ သည်။ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်များနှောင်းပိုင်းတွင် ဤသဘောထားသည် ရောဘတ်ပွတ်နမ် (Robert Putnam) ၏ “တစ်ယောက်တည်း ဘောလုံးလှိမ့်ခြင်း” [၂] နှင့် ပွတ်နမ်နှင့်လူဝစ် (Lewis Feldstein) တို့၏ “အတူတကွ ကောင်းစားရေး” စာအုပ်များအပါအဝင် အဓိကစာအုပ်များ၏ အကြောင်းအရာနှင့် ကမ္ဘာ့ဘဏ်သုတေသနအစီအစဉ်၏ ပစ်မှတ်အဖြစ်ဖော်ဆောင်ပေးခဲ့ခြင်းတို့ဖြင့် လူသိများမှု ရရှိလာခဲ့သည်။
လူမှုအရင်းအနှီးကို အထူးပြုထားသည့် သဘောထားတွင် များစွာရှည်ကြာခဲ့သည့် သမိုင်းကြောင်းရှိသည်။ တွေးခေါ်ပညာရှင်များသည် အသင်းအဖွဲ့ဘဝနှင့် ဒီမိုကရေစီတို့အကြား ရှိဆက်စပ်မှုကိုရှာဖွေခဲ့ကြသည်။ အမေရိကန်နိုင်ငံရေးသိပ္ပံတွင် လူမှုပေါင်းစည်းမှုနှင့် ဆက်စပ်မှု တို့၏ သဘောထားများကိုစုစည်းပြီး အများကြိုက် ဓလေ့ထုံးတမ်းဖြစ်စေသည့် အကြောင်းများ ရေးသားခဲ့သည့် ဂျိမ်းစ်မက်ဒီဆင် (James Madison) ပြည်ထောင်စုသမားစာတမ်းများ နှင့် အဲလက်စီဒီတော့ကွီဗွီး (Alexis de Tocqueville)၊ (အမေရိကန်ရှိ ဒီမိုကရေစီ) ကဲ့သို့သော ရှေးခေတ်ဟောင်း စာရေးဆရာကြီးများ၏ ၁၉ ရာစုနှစ်ရေး သားချက်များမှ ထုတ်ယူရရှိသည့် အလားတူသဘောကို သုံးစွဲနေကြသည်။ ဂျွန်ဒီဝီး (John Dewey) သည် “လူမှုအရင်းအနှီး” ၏ ပထမဆုံးတိုက်ရိုက် ပင်မ သုံးစွဲမှုကို ၁၈၉၉ တွင် “ကျောင်းနှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်း” စာအုပ်တွင် ရေးသား ခဲ့သည်။
အဓိပ္ပာယ်များ ၊ ပုံစံများနှင့် အတိုင်းအတာ
လူမှုအရင်းအနှီးသည်သူ၏အသုံးအနှုန်းကို များစွာသောအဓိပ္ပာယ်များဘာသာပြန်ဆိုမှုများနှင့် သုံးစွဲမှုများသို့ချေးငှားခဲ့သည်။ ဒေးဗစ်ဟယ်ပန်း (DavidHalpern) ညွှန်ပြပြောဆိုသည်မှာ အယူဝါဒဆုံးဖြတ်ပေး သူများအတွက်လူမှုအရင်းအနှီး၏ ရေပန်းစားမှုသည် သဘောထား၏ဒွန်တွဲနေမှုနှင့်ချိတ်မိနေသည်။ ဒွန်တွဲနေမှုမှာ“လူမှုရေး၏အရေးပါမှုကို ပြန်လည်ထုတ်ဖော်ပြောဆိုနေချိန်တွင် စီးပွားရေးအနံ့ခံမှု ရရှိသောကြောင့်ဖြစ်သည်။” သုတေသနသမားများအတွက် အဓိပ္ပာယ်ကျယ်ဝန်းစွာ ရှင်းပြနိုင်သည့်အတွက်ကြောင့် ဝေါဟာရသည်ခေတ်စားလာသည်။ လူမှုအရင်းအနှီးအတွက်ပွားများသုံးစွဲမှုများ သည် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်များ ပွားများလာ သည်အထိ ဖြစ်စေသည်။ လူမှုအရင်းအနှီးကို အထက်တန်းစားမန်နေဂျာကြီးများ၏ လုပ်ဆောင်မှုများအား ရှင်းပြပြောဆိုရန်ကြိမ်ဖန်များစွာ သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ဝေါဟာရသည် လုပ်ဆောင်မှုအားဖြင့် ကွဲဟြးနေသည့်အုပ်စုများ၏ လုပ်ရပ်ကို တိုးတက်စေသည်။
ဗျူဟာမြောက်မဟာမိတ်များမှရရှိလာသည့် အဖိုးတန်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက်၏ ဆက်ဆံမှုများကိုလည်း တိုးတက်ကောင်းမွန်စေ သည်။ ရှေးယခင်လူမှုအရင်းအနှီးအား အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုရန် ကြိုးစားမှုများသည် ၎င်းကို အရင်းအမြစ်တစ်ခုဖြင့် လူ ထုကောင်းစားရေး သို့မဟုတ် တစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းများ၏ အကျိုးအမြတ်အတွက် မည်မျှလုပ်ပေးနိုင်မည်လဲဆိုသည့် အမြင်ပေါ်တွင်သာ ကြည့်ရှုခဲ့သည်။ ပွတ်နမ် အကြံပြုထားသည်မှာ လူမှုအရင်းအနှီးသည် လူအစုအဖွဲ့များ နှင့် နိုင်ငံများတွင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်းနှင့် အပြန်အလှန် အထောက်အကူပြု ဆက်ဆံရေးများကို ပြည့်စုံစေသည်။ ထို့အပြင်ခေတ်သစ် လူမှုအဖွဲ့အစည်းများကို ပြည့်စုံစေသည်။ ထို့အပြင်ခေတ်သစ်လူမှုအဖွဲ့အစည်း များတွင် အမြစ်တွယ်နေသည့် ဥပမာ ဒုစရိုက်မှု ၊ လူမှုပြဿနာများကို နှိမ့်နင်းနိုင်သည့် အဖိုးတန် နည်းလမ်းများဖြစ်သည်။ လူမှုဆက်ဆံရေးများ၏ ကွန်ယက်မှရရှိသည့် တစ်ဦးတစ်ယောက်၏ အ ကျိုး အမြတ်နှင့် ၎င်းတို့ကပင်လျှင် ကြိုက်နှစ်သက်၍ ကွန်ယက်တွင် ချည်နှောင်ခံထားရသူများအပေါ် ကြည့်မြင်သူများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ရာတွင် လူမှုအရင်းအနှီး ထည့်ပေးလိုက်ချင်းဖြင့် သတင်းအချက်အလက်နှင့် ကျွမ်းကျင်မှုအား ကိုယ်ပိုင်ရရှိမှုကို တိုးမြှင့်ပေးပြီး စွမ်းအားကို တိုးတက်ကောင်းမွန်လာစေသည်။ ဤအမြင်အရ တစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းများသည် အဖွဲ့အစည်းများ၏ကောင်းကျိုးထက် ၎င်းတို့၏ရှေ့ဖြစ်လာမည့် ကိုယ်ပိုင်အသက်မွေးလမ်းကြောင်း အလားအလာများအတွက် လူမှုအရင်း အနှီးကို သုံးစွဲနိုင်သည်။
အရင်းအနှီး၏ပုံစံများ
အရင်းအနှီး၏ပုံစံများတွင် ပီရာဗော်ဒူးသည် အရင်းအနှီး၏ပုံစံသုံးမျိုးကို ခွဲခြားပြ ထားသည်။ စီးပွားရေးအရင်းအနှီး ၊ ယဉ်ကျေးမှုအရင်းအနှီးနှင့် လူမှုအရင်းအနှီး။ သူသည် လူမူအရင်းအနှီးကို “အမှန်တစ်ကယ် သို့မဟုတ် စွမ်းရည်ရှိသည့် အရင်းအနှီးများ၏ စုစုပေါင်းပမာဏသည် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး အပြန်အလှန် ခင်မင်မှု၊ နားလည်မှု ရှိသည့် အဖွဲ့အစည်းပုံစံဆက်ဆံမှုများ၏ အနည်းနှင့်အများဆိုသလို တာရှည်ခံမည့်ကွန်ယက် ရှိထားမှု နှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နေသည်။” ဟုအဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုသည်။ သူ၏သဘောထားအပေါ်ထိတွေ့မှုသည် လူမှုအရင်းအနှီး ပိုင်ဆိုင်သူများအား အကျိုးဖြစ်ထွန်းစေမှုများအပေါ် နှင့် “ဤအရင်း အမြစ်ကိုဖန်တီးရန် ရည်ရွယ်ချက်အတွက် စဉ်းစားတွေးခေါ် တည်ဆောက်ထားသော လူမှုအပေါင်း အသင်း” ဆိုသည် တို့ကို နည်းလမ်းတကျ ရှုမြင်ထားသည်။
ဂျိမ်းစ်ကိုးမင်းသည် လူမှုအရင်းအနှီးကို “ပူးတွဲ၍အကျိုးရှိသော မူလအခြေခံနှစ်ခုပါသည့် ဖြစ်တည်မှုအမျိုးမျိုး အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုသည်။ ၎င်းတို့အားလုံးတွင် လူမှုရေးအဆောက်အဦး အသွင်အပြင် အချို့ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့သည် ပြုလုပ်သူ၏သေချာသည့်ပြုလုပ်မှုများကို အဆောက်အဦးအတွင်းတွင် ဖြည့်ဆည်းပေးသည်” [၁] ဆိုလိုသည်မှာ လူမှုအရင်းအနှီးသည် ဆက်ဆံမှုများ၏ကွန်ယက်များအပြန်အလှန်ရှိမှု ၊ ယုံကြည်မှုနင့် လူမှုရေးစံနမူနာများမှ ဖြစ်ပေါ်လာစေသည့် တစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်း သို့မဟုတ် စုပေါင်း၍ လုပ်ဆောင်မှုကို ဖြည့်ဆည်းပေးသည့် မည်သည့်ကိစ္စရပ်တစ်ခုကိုမဆို ခေါ်ဆိုသည်။ ကိုးမင်း၏သဘောထားအမြင်တွင် လူမှုအရင်းအနှီးသည် ကြားနေအရင်းအမြစ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး မည်သည့်အပြုအမူကို မဆို လွယ်ကူသက်သာစေသည်။ သို့သော် လူမှုအဖွဲ့အစည်းသည် ရလဒ်တစ်ခုအဖြစ် ကောင်းလားမည်လားဆိုသည်မှာ တစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်း ၏ မည်သို့အသုံးချထားသနည်းဆိုသည့်အပေါ် မူတည်သည်။
ရောဘတ်ပွတ်နမ်၏အဆိုအရ “လူမှုအရင်းအနှီးသည် လူမှုကွန်ယက်များအားလုံး၏စုပေါင်း တန်ဘိုးအား ရည်ညွှန်းသည်”။ လူမှုအရင်းအနှီးသည် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦးကိစ္စရပ်များ ဆောင်ရွက်ပေးရန် ထိုလူမှုကွန်ယက်များမှ ထွက်ပေါ်လာသည့် ဩဇာသက်ရောက်မှုများဖြစ်သည်။ ပွတ်နမ်နှင့်သူ၏နောက်လိုက်များအဆိုအရ လူမှုအရင်းအနှီးသည် ဒီမိုကရေစီတည်ဆောက်ရန်နှင့် ထိန်းသိမ်းရန် အတွက်အဓိကသော့ချက်ဖြစ်သည်။ ပွတ်နမ်ဟြေဆိုသည်မှာ လူမှုအရင်းအနှီးသည် အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် ကျဆင်းနေသည်။ ဤအကြောင်းအရာသည် အစိုးရအား ယုံကြည်မှုအနိမ့်ဆုံးအဆင့်နှင့် လူထုပါဝင်မှုအနိမ့်ဆုံးအဆင့်တို့တွင် တွေ့မြင်နေရသည်။ ပွတ်နမ်ထပ်မံ ဟြေဆိုသွားသည်မှာ တယ်လီဗွီးရှင်းနှင့်မြို့ပြ ကို့ရိုးကားရားဖြစ်နေမှုသည် အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ လုပ်ရပ်များတွင် ပေါ်လွင်နေသည့် အခန်းက ဏ္ဍတစ်ခုဖြစ်ပြီး ၊ ဝေးလေ“ဆက်သွယ်မှုခက်လေ”ဖြစ်သည်။ ပွတ်နမ်ယုံကြည်ထားသည်မှာ လူမှုအရင်းအနှီးကိုယုံကြည်မှုစုစုပေါင်း နှင့် လူအစုအဖွဲ့အတွင်း သို့မဟုတ် တစ်ယောက်နှင့်တစ်ယောက်အကြားတွင် “အပြန်အလှန်ရှိမှု”တို့ဖြင့် တိုင်းတာနိုင်သည်။
နန်းလင်း (Nan Lin) ၏ လူမှုအရင်းအနှီးသဘောထားအမြင်သည် တစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်း ချဉ်းကပ်မှု ကို ပို၍အသားပေးသည် - “ဈေးကွက်နေရာမှရမည့် အကျိုးအမြတ်ကို မျှော်လင့်ပြီး လူမှုဆက်ဆံရေးများတွင် ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှု”။ ဤသဘောထားသည် ဗော်ဒူး ၊ ဖလပ် နှင့် အဲရစ်ဆန် တို့ကဲ့သို့သော အချို့သောသူများ၏ သဘောထားများကိုပါ ထည့်သွင်းထားသည်။ “လူမှုအရင်းအနှီးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးမှု လာမည့်အစီအစဉ်”တွင် ဖရန်စစ် ဖူကူယာမာ (Francis Fukuyama) ထောက်ပြထားသည်မှာ လူမှုအရင်းအနှီးကို သဘောတူညီနိုင်သည့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် မရှိပါ။ ထို့ကြောင့် သူရှင်းပြသည်မှာ “လူမှုပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကို မြှင့်တင်ပေးသော အချိုးကျပါဝင်သည့် စံများ သို့မဟုတ် တန်ဘိုးများဖြစ်ပြီး အမှန်တကယ် လူမှုဆက်ဆံရေးတွင် ချက်ချင်းဆောင်ရွက်ပေးခြင်း” ဖြစ်သည်။ (ဖူကူယာမာ ၂၇) ဖူကူယာမာ သည် ဤအဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ကို သူ၏စာအုပ်တစ်လျှောက်လုံးတွင် သုံးစွဲသွားသည်။
သူထောက်ပြပြောဆိုသွားသည်မှာလူမှုအရင်းအနှီးသည် အောင်မြင်သောဖွံ့ဖြိုးမှုအတွက်ကြိုတင်လိုအပ်မှုတစ်ခုဖြစ်သည်။ သို့သော်လူမှုအရင်းအနှီးတည်ဆောက်ရန်ခိုင်မာသည့် ဥပဒေစည်းမျဉ်းစည်းကမ်း နှင့် အခြေခံနိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းများ လိုအပ်သည်။ သူယုံကြည်ထားသည်မှာ ခိုင်မာသည့်ဒီမိုကရေစီတစ်ခု နှင့်တောင့်တင်းသည့် စီးပွားရေးတိုးတက်မှုအတွက်ခိုင်မာသည့်လူမှုအရင်းအနှီး လိုအပ်သည်။ မိသားစုစံနစ်ပုံစံသည် ယုံကြည်မှုအတွက် အဓိကပြဿနာဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော ထိုစံနစ်သည် ကိုယ်ကျင့်တရားနှစ်မျိုးကို မွေးစားထားသည်။ ထိုအထဲတွင် တစ်စုံတစ်ယောက်သည် မိသားစုအဖွဲ့ဝင်များ၏ ထင်မြင်ချက်များကို ဦးစားပေးဆောင်ရွက်ရမည်ဖြစ်သည်။
ဖူကူယာမာ ယုံကြည် သည်မှာ လူမှုအရင်းအနှီးတံတားခင်းခြင်း (ပွတ်နမ်၏ တစ်ဦးတည်း ဘောလုံးလှိမ့်ခြင်းတွင် သုံးစွဲခဲ့သည့်ဝေါဟာရ) သည် ခိုင်မာသည့် လူမှုအရင်းအနှီးအတွက် မရှိမဖြစ်ဖြစ်သည်။ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် ကျယ်ပြန့်သည့် ယုံကြည်မှု အကွာအဝေးသည် အားလုံးသောအရာများ၏ နယ်နိမိတ်များကို ဖြတ်ကျော်၍ ဆက်သွယ်ပေးနိုင်မှုရှိပြီး အဖွဲ့အစည်း များအတွက် အခြေခံအဖြစ်ဆောင်ရွက်ပေးသည်။ သို့သော းလည်း သူသည် များစွာသော ပြဿနာများနှင့် ဖြေရှင်းနိုင်မှုများကို သူ၏စာအုပ်တွင် ထောက်ပြထားသည်။ ခိုင်မာသည့် လူမှုအရင်းအနှီးတည်ဆောက်ရန် နှင့်ဆောင်ရွက်ရန်ကိစ္စရပ်များ များစွာရှိနေသေးသည်ကို ဝန်ခံထားသည်။
ရှုထောင့်များ
လူမှုအရင်းအနှီး၏အခြေခံအုတ်မြစ် (TSCF) အကြံပြုထားသည်မှာ လူမှုအရင်းအနှီးကို ၎င်း၏ထင်ဟပ်မှုများနှင့် ရောထွေးခြင်းမပြုလုပ်ရပါ။ ဥပမာအဖြစ် လူမှုအရင်းအနှီးသည် လူတစ်ယောက်၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများနှင့် ရောထွေးခြင်းမပြုလုပ်ရပါ။ ဥပမာအဖြစ် လူမှုအရင်းအနှီးသည် လူတစ်ယောက်၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများနှင့် စုစည်းမှု ရည်ရွယ်ချက်တွင် အသုံးပြုမှုများ၏ ကွန်ယက်များအဖြစ် ရံဖန်ရံခါသိရှိထားစဉ်တွင် လူမှုအရင်းအနှီးသည် အစစ်အမှန်လူမှုအရင်းအနှီးကို ဖွဲ့စည်းပေးသည့် ကွန်ယက်များ ဖန်တီးရန် ၊ ထိန်းသိမ်းရန်နှင့် ဖွံ့ဖြိုးစေရန် ပို ၍ကောင်းသော ကြိုတင်အစီအစဉ်များဖြစ်သည်။ အလားတူစွာပင် လူထုပါဝင်မှုသည် လူမှုအရင်းအနှီး၏ ထင်ဟပ်မှုတစ်ခုဖြစ်သည်။ သို့သော် လူမှုအရင်းအနှီးကိုယ် တိုင်မဟုတ်ပါ။ ဤအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်တွင် လူမှုအရင်းအနှီးသည် စုပေါင်းထားသော စိတ်ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှု တစ်ခုဖြစ်ပြီး လူအစုအဖွဲ့၏ ဝိညာဉ်နှင့်နီးစပ်သည်။
နာဟာပိ (Nahapiet) နှင့် ဂိုရှယ် (Ghoshal) တို့၏ ပညာတတ်အရင်းအနှီးဖန်တီးမှုအတွင်းမှ လူမှုအရင်းအနှီး၏ အခန်းကဏ္ဍကို စစ်ဆေးမှုတွင် အကြံပြုထားသည်မှာ လူမှုအရင်းအနှီးကို အစုအဖွဲ့ သုံးခု၏ဝေါဟာရ များအဖြစ် ထည့်သွင်းစဉ်းစားထားရမည်။ ထိုသုံးခုမှာ အဆောက်အဦးပိုင်း၊ ဆက်ဆံရေးပိုင်းနှင့် သိနားလည်မှုပိုင်း တို့ ဖြစ်သည်။ လူမှုအရင်းအနှီး၏ အဆောက်အဦးပိုင်း ရှုထောင့်များသည် စံနစ်တစ်ခုအတွင်းတွင် အခြားသူများကို လျော့ရဲရဲချည်နှောင်ထားသလား တင်းတင်းချည်နှောင်ထားသလား ဆိုသည့်တစ်ဦးတစ်ယောက် ၏ စွမ်းဆောင်နိုင်မှုနှင့် ဆက်စပ်ပတ်သက်မှုကို ကားလို့စ်ဂါစီယာတီမွန် (Carlos García Timón) မှ ဖော်ပြခဲ့သည်။ ဤရှုထောင့်များသည် တစ်ဦးတစ်ယောက်၏ ကွန်ယက် သို့မဟုတ် စုပေါင်းကွန်ယက်အား ပြုလုပ်သူ တစ်ဦး၏စီစဉ်ထားရှိမှုမှ ရရှိလာသည့် အကျိုးဖြစ်ထွန်းမှုအပေါ် အထူးအလေးထားသည်။
လျော့လျော့နှင့် တင်းတင်းချည်နှောင်ထားမှု အကြား ခြားနားမှုများကို ဂရန်နိုဗက်တာ (Granovetter) မှ ရှင်းပြထားသည်။ ဆက်ဆံရေးပိုင်းရှုထောင့်သည် တစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းများ အကြား ဆက်သွယ်မှု စရိုက်လက္ခဏာအပေါ်တွင် အထူးအလေးထားသည်။ ဤရှုထောင့်သည် အခြားသူများနှင့်၎င်းတို့၏ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု၊ ယုံကြည်မှု နှင့် တစ်ဦးတစ်ယောက်သည် ကွန်ယက်တစ်ခုအတွင်းရှိနေမှု တို့ကို ဖော်ပြခြင်းအားဖြင့် အကောင်းဆုံး စရိုက်လက္ခဏာဖြစ်စေသည်။ ဟေဇယ်တ န် (Hazleton) နှင့် ကင်နန် (Kennan) တို့သည် ဆက်သွယ်ရေးဆိုသည့် တတိယထောင့်ကို ဖြည့်စွက်ခဲ့ကြသည်။ ဆက်သွယ်ရေးသည် သတင်းအချက် အလက်ဖလှယ်ခြင်း ၊ အခက်အခဲများနှင့် ဖြေရှင်းမှုများကို ခွဲခြားဖော်ပြခြင်းနှင့် ပြဿနာများကိုစီမံခြင်းတို့မှ တစ်ဆင့် လူမှုအရင်းအနှီး ရယူရန်နှင့် သုံးစွဲရန် လိုအပ်သည်။ ဘွက်ဆော့ (Boisot) ၊ ဘိုလန် (Boland)နှင့် တန်ဆာကီ (Tensaki) တို့၏အဆိုအရ ၊ ဖလှယ်မှုအချို့ဖြစ်သော အဖွဲ့များအတွင်း အနည်းဆုံးပြဋ္ဌာန်းချက်အချို့ကိုမျှဝေရန် အဓိပ္ပာယ်ပြည့်ဝသည့် ဆက်သွယ်ရေးလိုအပ်သည်။ သိနားလည်မှုရှုထောင့်သည် တစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းများ သို့မဟုတ် အုပ်စုများသည် တစ်ယောက်နှင့်တစ်ယောက် သိရှိမှုနှင့်နားလည်မှုများ မျှဝေသည့်အပေါ် အထူးအလေးထား သည်။ ကွန်ယက်အခြေပြု သဘောထားအမြင်ကို လူမှုအရင်းအနှီး စုပေါင်းထားရှိမှုများ(အဖွဲ့အစည်း များ သို့မဟုတ် လုပ်ငန်းအစုအဖွဲ့များကဲ့သို့သော) အား စရိုက်လက္ခဏာဖော်ပြရန်အတွက်လည်း သုံးစွဲနိုင်သည်။
အထက်ကျွဲကိုင်းရွာ၊ ဧရာချ
အထက်ကျွဲကိုင်းရွာ၊ ဧရာချ
ကလို့ကွင်း (အနောက်)ရွာ၊ ကလို့ကွင်း
ကလို့ကွင်း (အနောက်)ရွာ၊ ကလို့ကွင်း
တိုက်စိုး (ရာထူး)
တိုက်စိုး ဟူသည်မှာ မြန်မာဘုရင်များလက်ထက် ကသောင်းမြောင်တိုက်၊ ဒေးဝန်းတိုက် စသေော တိုက်များအနက်မှ တခုခုကို စိုးအုပ်ရသော အမှုထမ်းရာထူးတမျိုး ဖြစ်သည်။
တိုက်ဖြင့်ထိန်းသိမ်းသိုမှီးသော ပစ္စည်းများအတွက် ခန့်ထားရာ အောက်ပါရာထူးအမည်ဖြင့် တိုက်စိုးများ ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အုပ်ချုပ်မှုယန္တရား
အုန်းပင်စုရွာ၊ စွန်တနီး
အုန်းပင်စုရွာ၊ စွန်တနီး
မိုက်ကယ် ရှူးမက်ကာ
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတကာ အားကစားသမားများ
ရုရှား
အောက်ပါတို့မှ တစ်ခုခု ဖြစ်နိုင်သည်။
အီဂျစ်မှ ပိရမစ်များ
အီဂျစ်မှ ပိရမစ်များသည် အီဂျစ်နိုင်ငံတွင် တည်ရှိသော ပိရမစ်ပုံသဏ္ဌာန် အဆောက်အဦးများ ဖြစ်သည်။ ပိရမစ် စုစုပေါင်း ၁၀ဝ ကျော်မျ ရှိပြီး အများစုမှာ ဘုရင်စနစ်ခေတ်ဦး နှင့် ဘုရင်စနစ်၏ အလယ်ခေတ်တို့တွင် တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ ပထမဦးဆုံး ပိရမစ်မှာ ဂျိုဇာပိရမစ် ဖြစ်ပြီး တတိယမြောက် ဘုရင်မင်းဆက် ဂျိုဇာဘုရင်လက်ထက်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ဘုရင်၏ ဂူသင်္ချိုင်းအတွက် အင်မ်ဟိုတက်ပ်မှ ပုံစံထုတ် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ အထင်ရှားဆုံးသော အီဂျစ်ပိရမစ်မှာ ဂီဇာမဟာပိရမစ်ကြီးဖြစ်ပြီး ထိုပိရမစ်မှာ လူ့သမိုင်းတွင် အကြီးဆုံး တည်ဆောက်ခဲ့သော အဆောက်အဦးအဖြစ် သိရှိကြပြီး ရှေးခေတ် ကမ္ဘာ့အံ့ဖွယ်ခုနစ်ပါး တွင် တစ်ခုတည်း ကျန်ရှိခဲ့သော အဆောက်အဦးလည်း ဖြစ်သည်။
ပေါ်ပေါက်လာပုံ သမိုင်းကြောင်း
အီဂျစ်သမိုင်းကြောင်း၏ အစ ကနဦးကာလတွင် ပြည့်စုံကြွယ်ဝသောသူတို့သည် မတ်စ်တာဘတ်ဟုခေါ်သော ကျောက်ခုံနှင့် သဏ္ဌာန်တူသည့် ဂူသင်္ချိုင်းများဖြင့် သင်္ဂြိုဟ်လေ့ ရှိကြသည်။
အီဂျစ်ဆိုင်ရာ ပညာရှင်တို့၏ လေ့လာတွေ့ရှိချက်အရ ပထမဦးဆုံးသမိုင်းဝင် ပိရမစ်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သူမှာ ဗိသုကာပညာရှင် အင်မ်ဟိုတက်ပ်(Imhotep) ဖြစ်ပြီး ဖာရိုဘုရင် ဂျိုဇာ(Djozer) ၏ ပိရမစ်အတွက် ဖြစ်သည်။ အင်မ်ဟိုတက်ပ်သည် မတ်စ်တာဘတ် ကျောက်တုံးများကို တစ်ခုပေါ်တစ်ခု ဆင့်၍ အဆောက်အဦး တည်ဆောက်ရန် ပထမဆုံး အကြံရသူ ဖြစ်နိုင်သည်။ ထိုသို့ ပြုလုပ်ခြင်းအားဖြင့် လှေကားထစ်များပမာ အဆင့်များ ပါရှိပြီး အထက်သို့ မြင့်တက်လာသည်နှင့် အမျှ အရွယ်အစား သေးငယ်သွားသော အဆောက်အဦး ပုံစံတစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ထိုအကြံအစည်၏ ရလဒ်မှာ ဂျိုဇာဘုရင်၏ လှေကားထစ်ပိရမစ် ပင်ဖြစ်သည်။ ထိုပိရမစ်မှာ သေဆုံးသွားသော ဖာရိုဘုရင်၏ ဝိညာဉ် ကောင်းကင်ဘုံသို့ လှမ်းတက်နိုင်ရန် အတွက် ကြီးမားသော လှေကားထစ်များသဖွယ် ပုံစံ ထုတ်ထားခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ အင်မ်ဟိုတက်ပ်၏ အောင်မြင်မှုမှာ အရေးပါသော အောင်မြင်မှုတစ်ခု ဖြစ်ပြီး နောက်လာမည့် အီဂျစ်ပြည်သားတို့ အတွက် စံပြတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။
ပိရမစ်များကို အမြောက်အမြား တည်ဆောက်သော ကာလမှာ ဖာရိုဘုရင်တို့၏ သက်ဦးဆံပိုင်စနစ်နှင့် တိုက်ဆိုင်စွာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ဂီဇာအနီးတဝိုက်ရှိ အထင်ရှားဆုံးသော ပိရမစ်များကို တည်ဆောက်ခဲ့သော အချိန်လည်း ဖြစ်သည်။ အချိန်ကာလ ကြာမြင့်လာသောအခါ အုပ်ချုပ်မှု အာဏာမှာ ပြန့်ကြဲလျော့ရဲ လာပြီး ထုထည် လွန်စွာကြီးမားသော ပိရမစ်များကို တည်ဆောက်နိုင်ရန် လိုအပ်သည့် အရင်းအမြစ်များကို ထိန်းချုပ်နိုင်သည့် စွမ်းဆောင်နိုင်မှုနှင့် စိတ်အားထက်သန်မှု လျော့နည်းလာသည်။ ထို့ကြောင့် နောက်ပိုင်း တည်ဆောက်သော ပိရမစ်များမှာ ယခင်က တည်ဆောက်ခဲ့သော ပိရမစ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် အရွယ်အစား သေးငယ်ခြင်း၊ ကောင်းမွန်စွာ တည်ဆောက်မှုမရှိခြင်းနှင့် အလောသုံးဆယ် တည်ဆောက်ထားခြင်းတို့ကို တွေ့နိုင်သည်။
အီဂျစ်တို့၏ ပိရမစ် တည်ဆောက်သည့် အချိန်ကာလ ကျော်လွန် ကုန်ဆုံးပြီး နှစ်ကာလ အတော်ကြာသောအခါ၌ ယခု ဆူဒန်နိုင်ငံ နေရာတွင် အီဂျစ်မှ နာပါတာ(Napata)ဘုရင်များ၏ လက်ထက်၌ ပိရမစ် တည်ဆောက်မှု ပြန်လည် ထွန်းကားလာခဲ့ပြန်သည်။ နာပါတန်တို့၏ အုပ်ချုပ်မှုမှာ ကာလ တိုတောင်းပြီး ဘီစီ ၆၆၁တွင် ကုန်ဆုံးခဲ့သော်လည်း အီဂျစ်တို့၏ လွှမ်းမိုးမှုမှာ ဖျောက်ဖျက်မရနိုင်သော အတုယူ အားကျစရာတစ်ခု ဖြစ်စေခဲ့သည်။ နှောင်းပိုင်းကာလ ဆူဒန်ရှိ မီရိုးဘုရင်ခေတ် (ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ဘီစီ ၃၀ဝ မှ အေဒီ ၃၀ဝအတွင်း) တွင် ထိုလွှမ်းမိုးမှု မှတဆင့် ပိရမစ် တည်ဆောက်ခြင်း အကြီးအကျယ် ပြန်လည် ထွန်းကားလာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ပင်ကို ဖြစ်သော်လည်း အီဂျစ်တို့၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ဖြစ်သည့် တော်ဝင် ပိရမစ် ဂူသင်္ချိုင်း ၂၀ဝကျော်ကို မြို့တော်၏ ပတ်ဝန်းကျင် ဒေသ၌ တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်ကို တွေ့မြင်နိုင်သည်။
ပိရမစ် သင်္ကေတနိမိတ်ပုံ
ပိရိမစ်သင်္ကေတ နိမိတ်ပုံမှာ အီဂျစ်တို့ယုံကြည်ထားသော ကမ္ဘာစတင် ဖြစ်ပေါ်ချိန်တွင် ရှိသည့် အစကနဦး မြေကြီး အစုအဝေး၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကို ထင်ဟပ် ဖော်ပြထားခြင်းဟု ထင်မြင်ယူဆကြသည်။ ထို့အတူ နေရောင်ခြည် ဖြာထွက်ကျဆင်းလာသော ပုံသဏ္ဌာန်ကို ထင်ဟပ် ဖော်ပြထားခြင်း ဟုလည်း ထင်မြင် ယူဆကြသည်။ ပိရမစ် အများစုမှာ အဝေးမှ ကြည့်လျှင် ပြောင်လက် တောက်ပသော သဏ္ဌာန်ရှိစေရန်အတွက် မျက်နှာစာကို ပြောင်လက်နေအောင် တိုက်ခ္ဈတ်ထားပြီး အလွန်အမင်း အလင်းပြန်လေ့ရှိသော လိပ်သည်းကျောက်များဖြင့် တည်ဆောက်ထားလေ့ ရှိသည်။ ပိရမစ်များကို မကြာခဏ ဆိုသလိုပင် နေရောင်ခြည် ဖြာထွက်၊ ကျရောက်ပုံပေါ် မူတည်၍ အမည်ပေးလေ့ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဒါရှာရှိ ဘင့်န်ပိရမစ်၏ တရားဝင်အမည်မှာ တောင်ဘက်ရှိတောက်ပသော ပိရမစ်ဖြစ်ပြီး မူရင်းအမည် Senwosret at el-Lahun မှာ Senwosret သည် တောက်ပနေသည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ယေဘုယျအားဖြင့် ပိရမစ်များကို မြှုပ်နှံရာ အဆောက်အဦးများအဖြစ် အားလုံးက လက်ခံကြသော်လည်း ပိရမစ်တို့ ပေါ်ပေါက်လာပုံနှင့် ပတ်သက်သည့် ဘာသာရေး ယုံကြည်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိကြသည်။ တစ်ခုသော သီအိုရီမှာ ပိရမစ်တို့ကို ပြန်လည်၊ ရှင်သန်မွေးဖွားရာ ယန္တရား (Resurrection Machine) တစ်ခုအဖြစ် တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ အခြေခံအားဖြင့် ဖာရိုးမင်းများသည် သေလွန်ပြီးနောက် တစ်ဖန်ပြန်လည်ရှင်သန်လာခြင်းမျိုးကို ယုံကြည်လိုလားသည်ဖြစ်၍ မိမိတို့ကွယ်လွန်လျှင် ကျန်ရစ်သောရုပ်အလောင်းကို ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါများထုတ်၍ ခန္ဓာကိုယ်အား ဆေးစိမ်ကျပ်စည်းခြင်းအားဖြင့် မပုပ်မသိုးဘဲ နောင်တစ်ချိန်တွင် ပြန်လည်ရှင်သန်မည်ဟူသော ယုံကြည်မှုမျိုးဖြင့် ပိရမစ်များကို တည်ဆောက်ကြခြင်းဖြစ်သည်။
အီဂျစ်တို့၏ ယုံကြည်မှုမှာ ညဘက် ကောင်းကင်ပြင်ရှိ ကြယ်တာရာတို့ ထွက်ပေါ်ရာ မှောင်မိုက်သော ဒေသမှ ကောင်းကင်ဘုံသို့ သွားရာ လမ်းကြောင်း ဖြစ်သည်ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ အဓိကမြှုပ်နှံရာ ဂူအတွင်းမှ တစ်ခုသော ကျဉ်းမြောင်းသော လမ်းကြောင်းသည် ပိရိမစ်ကြီး တစ်ခုလုံးကို ဖြတ်၍ ကောင်းကင်ယံရှိ ထိုနေရာသို့ ညွှန်ပြ၊ တည်ဆောက်ထားသည်ကို တွေ့နိုင်သည်။ ထိုအရာကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ပိရမစ်သည် သေဆုံးသွားသော ဖာရိုဘုရင်၏ ဝိညာဉ်ကို ကောင်းကင်ဘုံရှိ နတ်ဘုရားများ၏ နေအိမ်သို့ ထူးခြား၊ ဆန်းကြယ်သော နည်းအားဖြင့် လွှတ်တင်ရန် ပုံစံထုတ်၊ တည်ဆောက်ထားသည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။
အီဂျစ်ရှိ ပိရမစ်များ အားလုံးသည် နိုင်းမြစ်၏ အနောက်ဘက် ကမ်းပါးတွင် တည်ဆောက်ထားကြသည်။ ထိုနေရာမှာ အီဂျစ်ဒဏ္ဍာရီရှိ နေဝင်ရာ ဒေသ ဖြစ်ပြီး သေဆုံးရာကမ္ဘာနှင့် ဆက်စပ် ယူဆကြသည်။
ပိရမစ်များ၏ အရေအတွက်နှင့် တည်နေရာ
ယနေ့ခေတ် အီဂျစ်ရှိ ပိရမစ်များမှာ ၈၁ ခု နှင့် ၁၁၂ ခုကြား ရှိမည်ဟု အများစုက ရေးသား၊ မှတ်တမ်းတင်ကြပြီး အများစုက ကြီးမားသောကိန်းဂဏန်းကို ပို၍ လက်ခံကြသည်။ ပိရမစ်အများစု ကို ကိုင်ရိုမြို့အနီးရှိ ဂီဇဲ(Gizeh)အရပ်တွင် တွေ့ရပြီး ထိုဒေသမှာ ဒုတိယပြည်ထောင်စုခေတ်၏ မြို့တော်ဟောင်း မင်းဖစ်(Memphis) တည်ရှိခဲ့သည့် နေရာပင် ဖြစ်သည်။ ဂီဇဲဒေသ၏ အမြင့်ဆုံး ပိရမစ်အပေါ်မှ တောင်ဘက်တစ်လွှားတွင် အလျားမိုင်းခြောက်ဆယ်ကျော်ခန့် ရှိသော ပိရမစ်အုတ်ဂူတန်းကြီးကို တွေ့ရပေမည်။
ထီးဝါးဆူးခီးရပ်ရွာ၊ ကော့ကရိတ်မြို့နယ်
ထီးဝါးဆူးခီးရပ်ရွာ(Hteewarsukheeyat)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ကော့ကရိတ်ခရိုင်၊ ကော့ကရိတ်မြို့နယ်၊ နောင်တပွဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၄၃၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နောင်တပွဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၇၁၄ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၃၅၈ ဦး နေထိုင်သည်။
တိုက်ဂါးဝုဒ်
အဲလ်ဒရစ် တွန့် တိုက်ဂါး ဝုဒ် (Eldrick Tont "Tiger" Woods) (၁၉၇၅ ဒီဇင်ဘာ ၃၀မွေးဖွား) သည် အမေရိကန် ကြေးစား ဂေါက်သီးရိုက်သမား တစ်ဦးဖြစ်ပြီး သူ၏ ယနေ့ထက်တိုက် အောင်မြင်မှုများကြောင့် သူ့အား အချိန်တိုင်းတွင် အအောင်မြင်ဆုံးသော ဂေါက်သီးရိုက် ကစားသမား တစ်ဦးအဖြစ် စံချိန် တင်ထားသည်။ ယခင်က ကမ္ဘာပေါ်တွင် နံပါတ်တစ် ဖြစ်ခဲ့ပြီး သူသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကြေးအများဆုံးသော ကြေးစား အားကစားသမား တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ဆုကြေးနှင့် ကြော်ငြာများမှ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၉၀.၅ သန်း ရရှိခဲ့သည်။
ပါပလာ
ပါပလာဆိုသည်မှာ ပါးလွှာ ကြွပ်ရွပြီး အဝိုင်းပုံသဏ္ဍန်ရှိသော အိန္ဒိယတိုက်ငယ်မှ စားစရာ တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ပါးပါးလှီးထားသော မတ်ပဲ အား အရသာထည့်ထားသော ပါပလာ အခြောက်အား ကြော်ခြင်း သို့မဟုတ် မီးအပူပေးခြင်းဖြင့် စားသုံးနိုင်သည်။