cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဂရီဂေါရီးယန်း ပြက္ခဒိန်
ဖော်ပြချက်
ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်သည် နေဗဟိုပြု ပြက္ခဒိန် ဖြစ်သည်။ ပုံမှန်ဂရီဂေါရီယန်းပြက္ခဒိန်တွင် တစ်နှစ်လျှင် ၃၆၅ ရက်ပါဝင်ပြီး ဂျူလီယန်ပြက္ခဒိန်ကဲ့သို့  ရက်ထပ်နှစ်တွင် ရက်ထပ်ရက် ကို ဖေဖော်ဝါရီလတွင်ပင် ပေါင်းထည့်သည်။ သိုပေမဲ့ ဂျူလီယန်ပြက္ခဒိန်တွင် လေးနှစ်ပြည့်တိုင်း ရက်ထပ်နှစ်တစ်ခုရှိပြီး ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်တွင်မှု နှစ် ၄၀၀ ပြည့်တိုင်း ရက်ထပ်ရက် ၃ ရက် ကျော်ခဲ့သည်။  ဂျူလီယန်ပြက္ခဒိန်တွင် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၄ ကို ၂ ခါ ထည့်ခြင်းဖြင့် ရက်ထပ်ရက်ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့ပြီး ပြောင်းလဲလိုက်သော ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်တွင် ရက်ထပ်ရက်၏ နေ့စွဲသည် ပြောင်းလဲခြင်းမရှိခဲ့ပေ။ မျက်မှောက်ခေတ်တွင် လတစ်လ၏ နေ့အစနှင့် ပါဝင်သော ရက်တို့မှာ အသားကျလာခဲ့ပြီး ဖေဖော်ဝါရီ ၂၉ ဆိုလျှင် ရက်ထပ်ရက်မှန်း သိရှိနေပြီ ဖြစ်သည်။ အချိုခရစ်ယာန်ကျောင်းတော်များ အထူးသဖြင့် ရိုမန်ကက်သလစ် ကျောင်းတော်သည် ရက်ထပ်နှစ်တွင် ဖေဖော်ဝါရီ ပွဲတော်ကို ၂၃ရက် ဖေဖော်ဝါရီပြီးနောက် တစ်ရက်ရွေ့ဆိုင်းခဲ့သည်။
ဝါကျ
ကြိယာတစ်ခုရှိသော ဝါကျဖွဲ့နည်းများ
ထိုကြိယာနှစ်ခုနှင့် ဝါကျဖွဲ့နည်းတို့အနက် ဆိုလိုသော အဓိပ္ပာယ်အတိုင်း လိုအပ်သောဖွဲ့နည်းတို့ကို ရောနှော၍ဖွဲ့လျှင် ကြိယာနှစ်ခုမက ဝါကျများဖြစ်လာ၏။ ယင်းသို့ ရောနှော၍ဖွဲ့ရာ၌လည်း ကြိယာတစ်ခုပြီးတစ်ခု ဆက်လက်ပြုလုပ်သည်ကို ပြသော '၍' ပစ္စည်းကို အသုံးများ၏။ ပုံစံ - ကိန္နရာ ကိန္နရီတို့သည် ဘုရားလောင်းကို ခြံရံ၍ သစ်သီးကြီးငယ်တို့ကို ဆွတ်ယူ၍ ဘုရားလောင်းအားပေးကုန်၏။ ထို့ပြင် မေးခွန်းဝါကျ၊ မဟုတ်ဝါကျ (မဟုတ်ကြောင်းပြသော ဝါကျ)၊ ညွှန်ကြားခြင်း စသည်တို့ကို ပြသောဝါကျများလည်းရှိသေး၏။
ဂရီဂေါရီးယန်း ပြက္ခဒိန်
ဖော်ပြချက်
နှစ်အစဉ်ဆက်တို့ရဲ့ ကိန်းဂဏန်းတွေမှ ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်ကို ဖော်ထုတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုစက်ဝန်းဟာ ၁၄၆,၀၉၇ ရက်( နှစ် ၄၀၀)ပြည့်တိုင်း တစ်ပါတ်ပြီးမြောက်သည်။ အဲဒီနှစ် ၄၀၀ တွင် ၃၀၃ မှာ ပုံမှန် ၃၆၅ ရက်ရှိသော နှစ်တွေဖြစ်ပြီး ၉၇ မှာ ၃၆၆ ရက်ပါသော ရက်ထပ်နှစ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ပြက္ခဒိန်မှ ဆိုလိုသော နှစ်တစ်နှစ်မှာ ၃၆၅  ရက် = ၃၆၅.၂၄၂၅ ရက် (သို့) ၃၆၅ ရက် ၅ နာရီ ၄၉ မိနစ် ၁၂ စက္ကန့် ဖြစ်သည်။
ပြက္ခဒိန်တွင် နှစ်တစ်နှစ်၊ လများ( အမည် (သို့) အက္ခရာစဉ်ဖြင့်)၊ ထိုလတို့တွင် ပါဝင်သော ရက်များ( ၁ မှ စတင်၍ အစဉ်အတိုင်းရေတွက်ခြင်း)ကို ဖော်ပြထားသည်။ လက်ရှိပြက္ခဒိန်တွင် ပြက္ခဒိန်နှစ်တစ်နှစ်သည် ၁ ဇန်နဝါရီမှ ၃၁ ရက် ဒီဇင်ဘာအထိရေတွက်နေသော်ငြားလည်း ယခင်ကာလများတွင် နှစ်တစ်နှစ်အစသည် ပြက္ခဒိန်တွင် မတူညီသော ပထမရက်များကို အခြေခံကြသည်။(အောက်တွင်ဖော်ပြထားသော "နှစ်တစ်နှစ်၏ အစ" ကို ကြည့်ပါ)
ဝါကျ
မဟုတ်ဝါကျ (မဟုတ်ကြောင်းပြသော ဝါကျ)
ပုံစံ - သူတော်ကောင်းဥစ္စာကို ရေမှာပစ်လည်းမနစ်၊ မီးမှာပစ်လည်း မခြစ်၊ ( သူတော်ကောင်းဥစ္စာကို ရေမှာပစ်လည်း နစ်၏၊ မီးမှာပစ်လည်း ခြစ်၏ ဟုဆိုလျှင် အဟုတ်ဝါကျ ဖြစ်ရာ၏။ ပုံစံ - ဟုတ်သည့်အတိုင်းဆို၊ မဆိုသော် သင့်အသက်မရှိပြီ။ (က) ရှေ့ပြေးပုဒ်စု၌သာ အသုံးပြုသည်။ 'မ' နှင့် 'ဘဲ'အကြားတွင် ကြိယာကိုထား၏။ ပုံစံ - ငါသည် စားဦးကိုမလှူဘဲ စားလေ့မရှိ။ (ခ) 'ဘဲ' အစား'မူ၍'ကိုလည်းအသုံးပြုနိုင်သည်။ ပုံစံ - သုဇာတသူကြွယ်သည် တစ်ပါးသော မာတုဂါမကို မကြည့်မူ၍ နတ်သမီးကိုသာ တောင့်တ၍ သေလေ၏။ ရှေ့ပြေးပုဒ်စု၌သာ အသုံးပြုသည်။ 'မ' နှင့် ' မီ'အကြားတွင် ကြိယာရှိ၏။ ပုံစံ - မဒ္ဒီဒေဝီ မလာမီ (ငါ) သွားအံ့။ ('မီ' အစား'ခင်'ကိုလည်း သုံးနိုင်သည်။) ပုံစံ - လင်းဇင်းအမှူးအမတ်တို့သည် ပျပ်ဝပ်ကျိုးနွံမည်မဟုတ်။ (က) အဓိပ္ပာယ်လေးနက်စေလိုလျှင် မဟုတ်ကြိယာနောက်က 'ဘူး' 'ဖူး'ဖြင့် အဆုံးသတ်၏။ ပုံစံ - ငါမမြင်ပါဘူး။ (ခ) မည်သည့်အခါမျှ အပြုအမူ အဖြစ်အပျက် မရှိခဲ့ကြောင်းပြလိုလျှင် 'ဘူး' အစား 'စဘူး' 'စဖူး' ဘူးဘူး တို့ကိုအသုံးပြု၏။ ပုံစံ - ငါ ဤမျှသော ကာလပတ်လုံး မြက်မရိတ်စဘူး။ ကြားမျှမကြားစဖူး။ သည်အရူးမကို တစ်ခါမျှ ကြားလည်းမကြားဘူးဘူး မြင်လဲမမြင်ဘူးဘူး။ ပုံစံ - ထားမကူ၊ လှံမကူ၊ ပြည်သူ မပန်းမနွမ်းစေရ။ (က) 'နှင့်' 'လင့်' တို့ဖြင့် အဆုံးသတ်သည်။ ပုံစံ - သောက်ယောင်သာပြု၊ မသောက်နှင့်၊ ဆရာ မကြောက် လင့် (ခ) 'ရ' ဖြင့်အဆုံးသတ်သည်။ ပုံစံ - နောင် သည်ကဲ့သို့ မပြုမကျင့်ရ၊ ပုံစံ - ငါမလာမခြင်း တံခါးမပိတ်နှင့်ဦး။
ဂရီဂေါရီးယန်း ပြက္ခဒိန်
ဂရီဂေါရီးယန်း ပြောင်းလဲခြင်း
၂၄ ၇က် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅၈၂ တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သော  papal bull Inter gravissimas  အရ ပုပ် ဂရီဂေါရီ (၁၃) သည် ဂျူလီယန်းပြက္ခဒိန်၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲထားသော ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်ကို စတင် အသုံးပြုစေခဲ့သည်။ ထိုပြက္ခဒိန်ကို သူလွန်သော် အခါမှ သူ့အမည်ကို အစွဲပြု၍ ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ပြုပြင် ထိန်းညှိစေခြင်း၏ အကြောင်းအရင်းခံမှာ အီစတာပွဲတော် ကျင်းပမည့်အချိန်ကို ရှေးခရစ်ယာန်ကျောင်းတော်များ သတ်မှတ်ထားသော ရက်အတိုင်း ကျင်းပနိုင်စေရန် ဖြစ်သည်။  သို့ပေမယ့် ၃၂၅ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပခဲ့သော First Council of Nicaea  အရ ခရစ်ယာန်အားလုံး အီစတာပွဲတော်ကို တရက်တည်း စုံညီစွာ ကျင်းပကြရမည်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ ဒီပြဿနာကို လွန်ခဲ့သော ငါးရာစုလောက်ကတည်းကပင် အလက်ဇန္ဒားကျောင်းတော်၏ စည်းမျဉ်းများကို အသုံးပြုလိုက်ခြင်းဖြင့် ယေဘုယျအားဖြင့်တော့ အဆင်ပြေနေခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။(
လင်ဇင့်ရွာသစ်ရွာ၊ ဝဲကြီးဒေါင့်
လင်ဇင့်ရွာသစ်ရွာ၊ ဝဲကြီးဒေါင့်
ဂရီဂေါရီးယန်း ပြက္ခဒိန်
နောက်ခံအကြောင်းအရင်း
နွေဦး၏ နေ့နှင့်ည အချိန်အတိုင်းအတာ တူသော နေ့သည် အီစတာပွဲတော်နှင့် ဆက်စပ်နေလေရာ အီစတာပွဲတော်ရက်တွင် ရာသီဥတုပြောင်းလဲနေခြင်းသည် ရိုမန်ကက်သလစ်ကျောင်းတော် အတွက်  မနှစ်မြို့ဖွယ်ရာ ဖြစ်နေသည်။ အလက်ဇန္ဒားကျောင်းတော် သည် နွေဦး၏နေ့နှင့်ည အချိန်အတိုင်းအတာ တူသော နေ့မှ ၁၄ ရက်မြောက် လပြည့်မှ( Metonic cycle ကို အသုံးပြု၍ တွက်ချက်သော) ကျော်လွန်သော တနင်္ဂနွေနေ့တွင် အီစတာပွဲတော်ကို ကျင်းပခဲ့သည်။ ထိုနေ့ကို ၂၁ မတ်လ အဖြစ် ကျောင်းတော်မှ သတ်မှတ်ထားခဲ့သည်။ သို့ပေမယ့်လည်း ရောမဘုရားကျောင်းတော် သည် ၂၅ မတ်ကို  နွေဦး၏ နေ့နှင့်ည အချိန်အတိုင်းအတာ တူသော နေ့(၃၄၂ မတိုင်ခင်ထိ)အဖြစ် မှတ်ယူခဲ့ကြပြီး လသွားရက်များကို တွက်ချက်ရန် မတူညီသော စက်ဝန်းကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ အလက်ဇန္ဒား ကျောင်းတော်၏ စနစ်တွင် အီစတာလဝန်းသည် အစောဆုံး ၂၁ မတ်တွင် ကျရောက်သောကြောင့် အီစတာပွဲတော်၏ မတ်လ ၈ ရက်ထက်လည်း မစော၊ ၅ ရက် ဧပြီထက်လည်း နောက်မကျပဲ ကျရောက်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အီစတာပွဲတော်သည် ၂၂ မတ်မှ ၂၅ ဧပြီအကြာင်း ပြောင်းလဲနေသည်။ ရောမတွင် အီစတာပွဲတော်သည် ၂၁ ဧပြီထက်တော့ နောက်ကျ၍ မရပေ။ ထို ၂၁ ဧပြီနေ့တွင် ရောမမြို့၌  Parilia  ခေါ် ရောမမြို့မွေးနေ့ ရှိနေသည်။ အီစတာလဝန်း၏ ပထမနေ့သည် ၅ မတ်နှင့် ၂ ဧပြီထက်လည်း မနောက်ကျနိုင်ပေ။
ဝါကျ
ညွှန်ကြားခြင်း စသည်တို့ကိုပြသော ဝါကျများ။
(က) ပစ္စည်းမဲ့ ကြိယာသက်သက်နှင့် ဝါကျကို အဆုံးသတ်နိုင်သည်။ ပုံစံ - ငါတို့ ခုနစ်ယောက် ညီမှပေး။ (ခ) 'လော့' နှင့် ဝါကျကို အဆုံးသတ်နိုင်သည်။ ပုံစံ - လျင်လျင် ပေးလိုက်လော့။ (ဂ) 'ရမည်'နှင့် ဝါကျကို အဆုံးသတ်နိုင်သည်။ ပုံစံ - သင်မူကား ငါ့အလိုတော်ကိုသာ လုံခြုံစွာစောင့်ရှောက် ရမည်။ (ဃ) 'ခဲ့' 'ခဲ့လော' တို့ကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ ပုံစံ - ငါနှင့် လိုက်ခဲ့။ ငါ့ထံ ထားခဲ့လော့။ (င) 'စေ' 'စေလော့'တို့နှင့် ဝါကျကို အဆုံးသတ် နိုင်သည်။ ပုံစံ - ခိုးသူကို ဖမ်းပါစေ။ သင်တို့အား စိုးအုပ်စီမံ ကွပ်ကဲစေလော့။ 'ပါရစေ' နှင့် ဝါကျကို အဆုံးသတ်သည်။ ပုံစံ - ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ်လင်နှင့်အတူ လိုက်ပါရစေ။ 'ပါစေ' 'စေသား' 'စေသော' 'စေသတည်း' တို့နှင့် ဝါကျကို အဆုံးသတ်သည်။ ပုံစံ - ငါတို့ ဆရာ ရဟန်းလည်း ကျန်းခံ့ပါစေ၊ အနာကင်းပါစေ။ မြေပြင်အလုံး၌ ဓနန္ဒမင်းသား အကျိုးမဲ့သာဖြစ်စေသား။ ဤအရာသည် ဝန်ရှင်တော်မင်းကြီးအား နှစ်သိမ့်သည် ဖြစ်စေသော။ ငါ့သား သုဝဏ္ဏသာမအား မြားဆိပ်ပျောက်စေသတည်း။ 'စို့' ကို အသုံးပြုသည်။ ပုံစံ - ကျွန်းဖြစ်ပုံကို အလုံးစုံသိရအောင် ကျွန်းကြည့်လယ်စမ်းကြစို့၊ မောင်မင်းများ။
ဂရီဂေါရီးယန်း ပြက္ခဒိန်
နောက်ခံအကြောင်းအရင်း
အီစတာပွဲတော်နေ့ တွက်ချက်ရန် လက်ခံထားသော လဝန်းသည် 19-year cycle ဖြင့် ဂျူလီယန်ပြက္ခဒိန်ကို တိုက်ဆိုင်ရာ အခြေအနေ ပိုမိုဆိုးရွားလာလေသည်။ ထို  ခန့်မှန်း တွက်ချက်ချက်တွင် နှစ် ၃၁၀ တိုင်း အမှား ၁ ရက် ရှိလာရာ ၁၆ ရာစုအရောက်တွင် လဗဟိုပြု ပြက္ခဒိန် သည် အမှန်တကယ် လနှင့် လေးရက်မျှ လွန်နေပြီ ဖြစ်သည်။
ပြင်ဆင်ခြင်း
၁၅၆၃ ခုနှစ်တွင် Council of Trent ကျင်းပခဲ့စဉ် ဆုံးဖြတ်ချက်အတိုင်း နေ့နှင့်ညထပ်တူညီသောရက်ကို ပြန်လည် အသုံးပြုနိုင်စေရန်အတွက်  ပြက္ခဒိန်မှားယွင်းမှုကို အဖြေရှာရန် အစီအစဉ်တခု ရေးဆွဲခဲ့သည်။ ထိုထဲတွင် ပြက္ခဒိန်ပြောင်းလဲခြင်းတွင် နောက်ကာလများတွင် ထိုကဲ့သို့ ရွေ့လျားမှုကိုလည်း ကာကွယ်ရန် ရည်ရွယ်သည်။ ထိုပြက္ခဒိန်တွင် အီစတာပွဲတော်ချိန်သည် လျော်ကန်သင့်မြတ်ပြီး တိကျသော အချိန်ဖြစ်ရန် ပိုမို၍လိုသည်။ ၁၅၇၇ ခုနှစ် စုစည်းပြင်ဆင်ထားမှု တို့ကို ပြင်ဆင်ရေးအဖွဲ့မှ သင်္ချာကျွမ်းကျင်ပညာရှင်များထံသို့ မှတ်ချက်များ ရရန်အတွက် ပေးပို့ခဲ့သည်။ Giambattista Benedetti နှင့် Giuseppe Moleto တို့အပါအဝင် သင်္ချာပညာရှင်အချို့သည် အီစတာပွဲတော်ရက် တွက်ချက်ခြင်းကို ယခင်အသုံးပြုခဲ့သော ဇယားများအစား အမှန်တကယ် နေ၊လ လမ်းကြောင်းများပေါ်တွင် မူတည်၍ တွက်သင့်သည်ဟု ယုံကြည်သော်လည်း ထိုမှတ်ချက်ကို အကောင်အထည်မဖော် ခဲ့ကြပေ။ ပြင်ဆင်မွမ်းမံခြင်း သည် ကာလဘီးယား မှ ဒေါက်တာ Aloysius Lilius (or Lilio)၏ အဆိုပြုချက်ကို မွမ်းမံကာ ပြောင်းလဲမှု စတင်ခဲ့သည်။
လီလီရက်စ်၏ အဆိုပြုချက်တွင် ရာစုနှစ် ၄ ခုအတွင်းရှိ ရက်ထပ်နှစ် ၁၀၀ မှ ၉၇ သို့ လျော့ချရန်ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ရာစုနှစ်လေးခုအတွင်းမှ ၃ နှစ်မှာ ရက်ထပ်နှစ် မဟုတ်တော့ပေ။ လီလီရက်စ်၏ မူလနှင့်လက်တွေ့ စီမံချက်တွင် နှစ်စဉ် အီစတာပွဲတော်နေ့ကို တွက်ချက်ရန် epacts of the moon ကို ထိန်းညှိခြင်းဖြင့် ကာလကြာရှည်စွာ တည်ရှိနေသာ အမှားကို ပြင်ဆင်၍ ပြက္ခဒိန်ကို ပြောင်းလဲခြင်းဖြစ်သည်။
Ancient tables provided the sun's mean longitude. Christopher Clavius, the architect of the Gregorian calendar, noted that the tables agreed neither on the time when the sun passed through the vernal equinox nor on the length of the mean tropical year. Tycho Brahe also noticed discrepancies. The Gregorian leap year rule (97 leap years in 400 years) was put forward by Petrus Pitatus of Verona in 1560. He noted that it is consistent with the tropical year of the Alfonsine tables and with the mean tropical year of Copernicus (De revolutionibus) and Reinhold (Prutenic tables). The three mean tropical years in Babylonian sexagesimals as the excess over 365 days (the way they would have been extracted from the tables of mean longitude) were 14,33,9,57 (Alphonsine), 14,33,11,12 (Copernicus) and 14,33,9,24 (Reinhold). All values are the same to two places (14:33) and this is also the mean length of the Gregorian year. Thus Pitatus' solution would have commended itself to the astronomers.
လီလီရက်စ်၏ အဆိုပြုချက်တွင် အပိုင်း (၂) ပိုင်းပါဝင်သည်။ ပထမအနေဖြင့် သူက နှစ်တစ်နှစ်၏ အချိန်အလျားကို အမှန်သို့ ပြင်ဆင်ရန် အဆိုပြုခဲ့သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အပူပိုင်းဇုံ နှစ် သည် ၃၆၅.၂၄၂၁၉ ရှည်လျားသည်။ ဂျူလီယန်ပြက္ခဒိန်၏ ပျမ်းမျှနှစ်တစ်နှစ်မျာ ၃၆၅.၂၅ ရက် ရှိနေသဖြင့်  အပူပိုင်းဇုံ နှစ်ထက် ၁၁ မိနစ်နီးပါး ရှည်လျားနေသည်။ ဒီနှစ်ခု၏ကွဲပြားခြားနားချက်များအာ နှစ်လေးရာ ပြည့်လေတိုင်း အချိန် ၃ ရက်လောက်နီးပါး ရွေ့လျားနေခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ လီလီရက်စ်၏ အဆိုပြုချက်တွင် ပါဝင်သော နှစ်တစ်နှစ်၏ ပျမ်းမျှအချိန်အလျားမှာ ၃၆၅.၂၄၂၅ ရက်ဖြစ်သည်။ (see Accuracy) ဂရီဂေါရီ၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု ပြုလုပ်ချိန်တွင် Council of Nicaea ကျင်းပသော အချိန်နှင့်စာလျှင် ၁၀ ရက်မျှ ရွေ့လျားလာခဲ့ရာ နွေဦး၏ နေ့နှင့်ည အချိန်အလျား တူညီသောနေ့သည် သတ်မှတ်ထားသော ၂၁ မတ်တွင် ကျရမည့်အစား ၁၀ (သို့) ၁၁ မတ်တွင် ကျရောက်၍ နေလေပြီဖြစ်ရာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများသာ မပြုလုပ်ပါက နောက်နောင်တွင်လည်း ထပ်၍ ရွေ့လျားနေဦးမည် ဖြစ်သည်။ လီလီရက်စ်က  နှစ်လေးဆယ်အချိန်ကျော်မှ အဖြစ်အပျက် ၁၀ ခုကို ဂျူလီယန်ပြက္ခဒိန်က ရက်ထပ်ရက်မှ ပယ်ဖျက်ရန် အဆိုပြုခဲ့သည်။ ထိုသို့အားဖြင့် နွေဦး၏နေ့နှင့်ည အချိန်အလျား တူညီသောနေ့သည် တဖြည်းဖြည်းချင်း ၂၁ မတ်သို့ ရောက်ရှိသွားသည်။
Christopher Clavius က စာမျက်နှာ ၈၀၀ ရှိသော ကျမ်းကို ခုခံချေပရန် ရေး၍ လီလီရက်စ်၏ အဆိုပြုချက်ကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ရေးသားခဲ့သည်။ နောက်တွင် သူသည် သူ၏ ကျမ်းနှင့် လီလီရက်စ်၏ အဆိုပြုချက်ကို ငြင်းခုံသူများကြား ခုခံကာကွယ်ခဲ့သည်။ ကာလဗီးရက်စ်အမြင်တွင် ထို့ပြင်ဆင်ခြင်းကို ဆောင်ရွက်သင့်သည်ဟု ထင်ပြီး ပုပ်ဂရီဂေါရီကလည်း ထိုအကြံပေးချက်ခံကို လက်ခံခဲ့သည်။
ဒုတိယပိုင်းတွင် ရိုးရှင်းတိကျပြီး နည်းစနစ်ကျသော ပြက္ခဒိန်တစ်ခု အဖြစ် ခန့်မှန်းတွက်ချက်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ လီလီရက်စ်၏ တွက်ချက်နည်းသည် Council of Nicaea ကျင်းပချိန်မှစ၍ ရွေ့လျားလာခဲ့သော ၁၀ ရက်ကို ပြန်ပြင်ရန်နှင့် နှစ် ၄၀၀ တွင် ရက်ထပ်နှစ် ၉၇ နှစ်ကို ၄ နှစ် တစ်ကြိမ်အစား ပြောင်းလဲရန် ဖြစ်သည်။ အဆိုပြုထားသော ဥပဒေသမှာ၁၀၀ နှင့် စား၍ ပြတ်သော နှစ်များသည် အကယ်၍သာ ၄၀၀ နှင့်သာ စား၍ ပြတ်ခဲ့မည် ဆိုပါက ရက်ထပ်နှစ် ဖြစ်သည်။
လဗဟိုပြု ပြက္ခဒိန်အတွက် အသုံးပြုသော 19-year cycle ကို လည်း နှစ် ၃၀၀ သို့ ၄၀၀ (နှစ် ၂၅၀၀ တွင် ၈  ကြိမ်)တိုင်းတွင် တစ်ရက်တိုးလာခြင်းကိုလည်း ပြင်ဆင်ရမည်ဖြစ်ရာ ၁၇၀၀၊ ၁၈၀၀၊ ၁၉၀၀၊ ၂၁၀၀ အစရှိသော နှစ်တို့သည် ရက်ထပ်နှစ် ဖြစ်တော့မည် မဟုတ်ပေ။ ထိုအကြောင်း အချက်အလက်တို့ဖြင့် အီစတာပွဲတော်ရက် တွက်ချက်ခြင်း နည်းသစ်ကို စတင်ခဲ့ပါတော့သည်။
ပြက္ခဒိန်စနစ်သစ်ကို စတင်အသုံးပြုချိန်တွင် Council of Nicaea ကျင်းပချိန်မှ စလျှင် ၁၃ ရာစုနှစ်အတွင်း စုပြုံနေသော ရက်အမှားတို့ကို ၁၀ ရက် နှုတ်လိုက်ခြင်းဖြင့် ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ ဂျူလီယန်ပြက္ခဒိန်၏ ကြာသပတေးနေ့ ၄ ရက် အောက်တိုဘာ ၁၅၈၂ ခုနှစ်တွင် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန် စတင်အသုံးပြုခဲ့သော ပထမရက်ဖြစ်ကာ သောကြာနေ့ ၁၅ ရက် အောက်တိုဘာ ၁၅၈၂ ခုနှစ်ဖြစ်သည်။(ရက်သတ္တပါတ် စက်ဝန်းအပေါ် အကျိုးသက်ရောက်မှု မရှိခဲ့)
အဟိရိကမူလကသုတ်
အဟိရိကပုဂ္ဂိုလ်၊ အနောတ္တပ္ပီပုဂ္ဂိုလ်၊ ဒုပ္ပညပုဂ္ဂိုလ်၊ အပ္ပဿုတပုဂ္ဂိုလ်၊ ကုသီတပုဂ္ဂိုလ်၊ မုဋ္ဌဿတိပုဂ္ဂိုလ်၊ ဟိရီမနပုဂ္ဂိုလ်၊ ဩတ္တပ္ပပုဂ္ဂိုလ်၊ ပညဝန္တပုဂ္ဂိုလ်၊ ဗဟုဿုတပုဂ္ဂိုလ်၊ အာရဒ္ဓဝီရိယပုဂ္ဂိုလ်၊ ဥပဋ္ဌိတသတိပုဂ္ဂိုလ်တို့ သဘောတူရာအချင်းချင်းပေါင်းသင်းဆက်ဆံ ညီညွတ်ပုံကို ကဏှပက္ခ, သုက္ကပက္ခ သုံးမျိုးစီ သုံးမျိုးစီတွဲ၍ ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
ဂရီဂေါရီးယန်း ပြက္ခဒိန်
အသုံးပြုခြင်း
ဂရီဂေါရီ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကို ဘာသာရေးအတွက် အရေးကြီးသော ဓလေ့ထုံးတမ်းအဖြစ် ဘုရားကျောင်းတော်တွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော်လည်း ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ကက်သလစ် ဘုရားကျောင်းတော်နှင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး နယ်မြေ လွန်၍ အာဏာ မရှိပေ။ ပြက္ခဒိန်စနစ်ပြောင်းလဲခြင်းကို ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးတွင် လူအများသုံးပြက္ခဒိန်တစ်ခုအဖြစ် ပြောင်းလဲရန် ဆန္ဒရှိသော်လည်း သူတွင် အခွင့်အာဏာ မရှိခဲ့ပေ။ နိုင်ငံ အသီးသီးတွင် အသုံးပြုလာစေဖို့အတွက် တရားဝင် ဥပဒေဖြင့် ပြဋ္ဌာန်းပေးရန် လိုအပ်သည်။
Bull Inter gravissimas  သည် ၁၅၈၂ တွင် ကက်သလစ် ဘုရားကျောင်းတော်၏ ဥပဒေ ဖြစ်လာခဲ့သော်လည်း  ပရိုတက်စတင့် ဘုရားကျောင်းတော်၊ အော်သိုဒေါ့ ဘုရားကျောင်းတော် နှင့် အချို့က အသိအမှတ် မပြုခဲ့ကြပေ။ သို့ဖြစ်သောကြောင့် အီစတာပွဲတော်နေ့နှင့် ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများ ကျင်းပသော ရက်သည် ဘုရားကျောင်းတော်ပေါ် မူတည်၍ နောက်တဖန် ကွဲလွဲလာကြပြန်သည်။
ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကို သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းပြီး ၁ လ အကြာ ၃ ဧပြီ ၁၅၈၂ ခုနှစ်တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးသည် Antonio Lilio(the brother of Luigi Lilio)ကို ၁၀ နှစ်စာ ပြက္ခဒိန် ထုတ်နိုင်ရန် မူပိုင်ခွင့် ပေးခဲ့သည်။ ရောမတွင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု ပြုလုပ်ပြီးနောက် Vincenzo Accolti ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သော   Lunario Novo secondo la nuova riforma သည် ပထမဆုံးပြက္ခဒိန် ဖြစ်လာကာ ပြက္ခဒိန်၏ အောက်ခြေတွင် Lilio မှ လတ်မှတ်ရေးထိုးထားသည်။ (Con licentia delli Superiori... et permissu Ant(onii) Lilij) Antonio Lilio သည် ဝယ်လိုအား များလာမှုပေါ် မထိန်းသိမ်းနိုင်တော့ သောကြောင့် နောင် ၂၀ စက်တင်ဘာ ၁၅၈၂ တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးသည် သူ၏ အမိန့်ကို ရုပ်သိမ်းပေးခဲ့သည်။
ဒုတိယမြောက် ဖီးလစ် ဘုရင် သည် ဥရောပ ရိုမန် ကက်သလစ်ဘာဝင်များအပေါ် များစွာ အကျိုးသက်ရောက်သောကြောင့် ဂျူလီယန်ပြက္ခဒိန်မှ ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်သို့ ပြောင်းရန် အမိန့်ထုတ်ခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ဖီးလစ်ဘုရင်သည် စပိန် နှင့် ပေါ်တူဂီ၊ ဒါ့အပြင် အီတလီရဲ့ နယ်မြေ တော်တော်များများကို အုပ်ချုပ်နေသူ ဖြစ်သည်။ ထိုနယ်မြေများတွင်  ပိုလစ် - လစ်သူရေးနီးယန်း ဓနသဟာယနိုင်ငံ (ruled by Anna Jagiellon) နှင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး နယ်မြေများ ပါဝင်ပြီး Bull တွင် ပြဋ္ဌာန်းထားသည့်အတိုင်း ဂျူလီယန် ပြက္ခဒိန်မှ ကြာသပတေး ၄ ရက် အောက်တိုဘာ ၁၅၈၂ ကို ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်မှ သောကြာနေ့ ၁၅ ရက် အောက်တိုဘာ ၁၅၈၂ သို့ပြောင်းလိုက်ခြင်းဖြင့် ပြီးမြောက်ခဲ့သည်။ စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီ ကိုလိုနီနယ်မြေများတွင် ဆက်သွယ်ရေးကြန့်ကြာမှုကြောင့် အချိန် အတော်အတန်ကြာမှ ပြဋ္ဌာန်းနိုင်ခဲ့သည်။
များလှစွာသော ပရိုတက်စတင့် ဘာသာဝင် နိုင်ငံများသည်  ကက်သလစ်ဘုရားကျောင်းတော်၏ တီထွင် ဆန်းသစ်အသုံးပြုမှုကို ကနဦးပိုင်းတွင် ဆန့်ကျင်ကြသည်။ အချို့ ပရိုတက်စတင့်များက ပြက္ခဒိန်သစ်သည် ကက်သလစ် ဘုရားကျောင်း၏ လွှမ်းမိုးမှုကို ပြန်လည်ရောက်စေရန် ဇာတ်လမ်းဆင်မှုတစ်ခုအဖြစ် ကြောက်ရွံ့ကြသည်။
ဂရိတ်ဗြိတိန် ဘုရင့်နိုင်ငံတော် နှင့် British Empire (ယခုအခါ အမေရိကန်နိုင်ငံဖြစ်နေသော အရှေ့ပိုင်းဒေသများ အပါအဝင်)တွင် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်ကို ၁၇၅၂ ခုနှစ်တွင် စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။
Prior to 1917, Turkey used the lunar Islamic calendar with the Hegira era for general purposes and the Julian calendar for fiscal purposes. The start of the fiscal year was eventually fixed at 1 March and the year number was roughly equivalent to the Hegira year (see Rumi calendar). As the solar year is longer than the lunar year this originally entailed the use of "escape years" every so often when the number of the fiscal year would jump. From 1 March 1917 the fiscal year became Gregorian, rather than Julian. On 1 January 1926 the use of the Gregorian calendar was extended to include use for general purposes and the number of the year became the same as in other countries.
ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၂
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဒီဇင်ဘာ ကဏ္ဍ:၂၀၁၂
ဂရီဂေါရီးယန်း ပြက္ခဒိန်
ဂရီဂေါရီးယန်း ပြက္ခဒိန်နှင့် ဂျူလီယန် ပြက္ခဒိန် နေ့ရက်ကွာခြားချက်
ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်ကို စတင်အသုံးပြုခြင်းကြောင့် ဂရီဂေါရီးယန်းနှင့် ဂျူလီယန်ပြက္ခဒိန်ကြား ခြားနားမှုသည် ရာစုနှစ် လေးခု ကြာလေတိုင်း သုံးရက်တိုး တိုးလာသည်-
ဒီအပိုင်းတွင် အချိန်ကို ထိန်းညှိသည့် ရက်ဖြစ်သော ဖေဖော်ဝါရီ ၂၉ ကို အမြဲတမ်းထည့်သွင်းပါသည်။ သို့ပေမယ်လည်း ထို ထိန်းညှိသောရက်ကို အလယ်ခေတ်နောက်ပိုင်းထိ ၂၄ ဖေဖော်ဝါရီကို ၂ ရက်ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ထိန်းညှိခဲ့ကြသည်။ ဂရီဂေါရီယန်းပြက္ခဒိန် စတင်အသုံးပြုသော အခါတွင် ၁၅၈၂ မတိုင်မှီနှစ်များကို ခန့်မှန်းထွက်ချက်၍ အချိန်ကို ထိန်းညှိခဲ့ကြသည်။
အောက်ပါ ညီမျှခြင်းသည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်မှာ ဂျူလီယန်ပြက္ခဒိန် ရှေ့ရောက်နေသော နေ့အရေအတွက် (အမှန်တကယ်တော့ ရက်စွဲ)ကို တွက်လို့ရပြီး ဒါကို ပြက္ခဒိန် နှစ်ခုအကြားက secular difference လို့ ခေါ်ပါတယ်။ အနှုတ်ရလဒ်များကတော့ ဂျူလီယန်ပြက္ခဒိန်မှ ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်ထက် စောနေခြင်းပဲဖြစ်သည်။
ဒီနေရာတွင်  D ကတော့ secular difference ဖြစ်ပြီး Yကတော့ the year using astronomical year numbering(that is, use (year BC) − 1 for BC years)ဖြစ်သည်။   ၏ ဆိုလိုရင်းမှာ အကယ်၍ စား၍ရသော ရလဒ်ဟာ ကိန်းပြည့်မဟုတ်ခဲ့ဘူးဆိုလျှင် အနီးစပ်ဆုံးကိန်းပြည့်တန်ဖိုးသို့ ပြောင်းပေးရန်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ၁၉၀၀ နှစ်များတွင် ၁၉၀၀/၄၀၀=၄ ဖြစ်ပြီး −၅၀၀ နှစ်များတွင် −၅၀၀/၄၀၀=−၂ ဖြစ်သည်။
ဂျူလီယန်ပြက္ခဒိန်တွင် ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်ပြီး ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်တွင် မဟုတ်သော နှစ်များအတွက် ယေဘုယျ ဥပဒေသမှာ အောက်ပါတိုင်းဖြစ်သည်−
Up to February 28 in the calendar you are converting from add one day less or subtract one day more than the calculated value. Remember to give February the appropriate number of days for the calendar you are converting into. When you are subtracting days to move from Julian to Gregorian be careful, when calculating the Gregorian equivalent of February 29 (Julian), to remember that February 29 is discounted. Thus if the calculated value is -4 the Gregorian equivalent of this date is February 24.
နှစ်တစ်နှစ်၏ အစ
နှစ်တွေကို ရက်စွဲများဖြင့်  ရောမ ရီပါ့ပလစ် နှင့် ရောမအင်ပါယာ ကာလအတွင်း အသုံးပြုခဲ့ကြရာ ၎င်းကို ကောင်စစ်ဝန်နှစ်ဟု ခေါ်ပြီး ကောင်စစ်ဝန်မှ ပထမဆုံး ရုံးတော်သို့ ဝင်ရောက် ရုံးထိုင်သော နေ့ဖြစ်ပြီး — ၂၂၂ ဘီစီ မတိုင်မှီ ၁ မေ၊ ၂၂၂ ဘီစီပြီးနောက် ၁၅ မတ်၊ ၁၅၃ ဘီစီပြီးနောက် ၁ ဇန်နဝါရီ ဖြစ်ကောင်းဖြစ်ပါလိမ့်မည်။ ၄၅ ဘီစီတွင် စတင်ခဲ့သော ဂျူလီယန်ပြက္ခဒိန်တွင် ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်ကို  နှစ်သစ်၏ ပထမဆုံးနေအဖြစ် ဆက်လက်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ရက်စွဲများအတွက် အသုံးပြုသော နှစ်တွေပြောင်းလဲသွားသော်လည်း ရောမရီပါ့ပလစ်ခေတ်ကတည်းကနေ့ ယနေ့အချိန်ထိ လများကို ကို ဇန်နဝါရီမှ ဒီဇင်ဘာထိ အစဉ်အတိုင်း ဖော်ပြကြသည်။
အလယ်ခေတ်အတွင်း ကက်သလစ်ဘုရားကျောင်းတော်၏ လွှမ်းမိုးမှုရှိနေစဉ်တွင် အနောက်ဥရောပနိုင်ငံအများစုသည် နှစ်တစ်နှစ်၏ အစကို အရေးပါသော ခရစ်ယာန်ပွဲတော်နေ့များဖြစ်ကြသည့် ၂၅ ဒီဇင်ဘာ (ခရစ်တော် ဖွားမြင်တော်မူခြင်း)၊ ၂၅ မတ် (Annunciation) သို့ အီစတာပွဲတော်နေ့ (France) အစရှိသော ပွဲတော်များထဲမှ တစ်ခုကို ပြောင်းရွေ့ချင်ကြသည်။ ထိုစဉ်တွင် ဘိုင်ဇင်တိုင်း အင်ပါယာတွင် နှစ်တစ်နှစ်ကို စက်တင်ဘာ ၁ ရက်မှ စပြီး ရုရှားနိုင်ငံတွင် ၁ မတ်တွင် နှစ်သစ်စကာ ၁၄၉၂ ခုနှစ်တွင်မှ ၁ စက်တင်ဘာသို့ ပြောင်းရွေ့ခဲ့သည်။
ယေဘုယျသုံးအနေဖြင့် ၁ ဇန်နဝါရီကို နှစ်သစ်၏ ပထမဆုံးအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများ ကျင်းပကြသည်။ သို့ပေမယ့်လည်း ၁၂ ရာစုမှ ၁၇၅၁ ခုနှစ်မတိုင်ခင် အထိ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ တရားဝင် နှစ်သစ် အစမှာ ၂၅ မတ်(Lady Day)ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ပါလီမန် မှတ်တမ်းများအရ ပထမမြောက် ချားလ် ဘုရင် ၏ ဇန်နဝါရီ ၃၀ ရက်နေ့ ဆောင်ရွက်ချက်များကို ၁၆၄၈ ခုနှစ်အဖြစ် တွေ့ရသည်။(နှစ်တစ်နှစ်သည် ၂၄ မတ် မတိုင်မချင်း မကုန်ဆုံးသောကြောင့်) သို့ပေမယ် သမိုင်းသစ်တွင် နှစ်တစ်နှစ်၏ အစကို ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်ဖြင့် ညှိလိုက်သောကြောင့် ၁၆၄၉ ခုနှစ်အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။
အနောက်ဥရောပနိုင်ငံအများစုသည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန် ပြောင်းလဲအသုံးမပြုခင်ကတည်းကပင် နှစ်တစ်နှစ်၏ အစ ပထမရက်ကို ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်အဖြစ် ပြောင်းပြီးသားဖြစ်ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် စကော့တလန်နိုင်ငံသည် စကောတလန်နှစ်သစ်ကို ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်သို့ ၁၆၀၀ ခုနှစ်တွင် ပြောင်းရွေ့ခဲ့သည်။(ဆိုလိုသည်မှ ၁၅၉၉ ခုနှစ်သည် နှစ်အတိုလေး ဖြစ်သည်။) အင်္ဂလန်၊ အိုင်ယာလန်နှင့် ဗြိတိသျှကိုလိုနီနယ်များတွင် နှစ်တစ်နှစ် အစကို ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်အဖြစ် ၁၇၅၂ ခုနှစ်တွင် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ (ထို့ကြောင့် ၁၇၅၁ ခုနှစ်သည် ရက် ၂၈၂ ရက်သာ ရှိသော နှစ်တိုလေးသာ ဖြစ်သည်။) သို့ပေမယ်လည်း အင်္ဂလန် နိုင်ငံ ဘဏ္ဍာနှစ် အစသည် ၂၅ မတ် (O.S.)၊ ၅ ဧပြီ (N.S.) အဖြစ် ၁၈၀၀ ခုနှစ်အထိ ရှိနေခဲ့သည်။ Lနောက်နောင် ၁၇၅၂ ခုနှစ်တွင်မှ ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်ကို ဗြိတိန် တပြည်လုံးနှင့် ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီနယ်များအားလုံးတွင် စတင် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။( အသုံးပြုခြင်း အပိုင်းတွင် ရှုရန်). ထိုပြောင်းလဲမှု နှစ်ခုလုံးကို Calendar (New Style) Act 1750 ဖြင့် ပြီးမြောက်စေခဲ့သည်။
Neither the papal bull nor its attached canons explicitly fix such a date, though it is implied by two tables of saint's days, one labelled 1582 which ends on 31 December, and another for any full year that begins on 1 January. It also specifies its epact relative to 1 January, in contrast with the Julian calendar, which specified it relative to 22 March. The old date was derived from the Greek system: the earlier Supputatio Romana specified it relative to 1 January.ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန် စတင်အသုံးပြုခဲ့သော ၁၅၈၂ ခုနှစ်မှ ဥရောပရှိ နောက်ဆုံး ပြောင်းလဲအသုံးပြုခဲ့သော နိုင်ငံအချိန် ၁၉၂၃ ခုနှစ်အတွင်းတွင် တချို့သော အဖြစ်အပျက်များကို ဂျူလီယန်ပြက္ခဒိန်ရော ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်မှာပါ ဖော်ပြရန် လိုအပ်၍ လာခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ၁၀/၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၇၅၀/၅၁ (ဒီနေရာတွင် ဒွိနာမနှစ်မှာ အချို့နိုင်ငံများတွင် နှစ်တစ်နှစ်အစကို ဇန်နဝါရီ ၁ သတ်မှတ်ထားသော်လည်း တခြားသော နိုင်ငံများက အခြားသော နေ့ရက်များကို သတ်မှတ်ထားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။) ၁၅၈၂ ခုနှစ် မတိုင်မှီတွင်မှ နိုင်ငံအမျိုးမျိုးတို့တွင် နှစ်တစ်နှစ်၏ အစပထမရက် ကွဲပြားခြားနားမှုကြောင့် နှစ်တစ်နှစ်တွင် ရက်စွဲနှစ်ခု ရှိနေတက်သည်။ ဘင်ဂျမင် ဝူးလီ ရေးသော ဂျွန်ဒီး(1527–1608/9) အတ္ထုပ္ပတ္တိတွင် သတိပြုမိကြပြီး ၁၅၈၂ နောက်ပိုင်း အင်္ဂလိပ်ပေးစာ စာရေးသူတို့သည်"ဓလေ့ထုံးစံအရ" "ရက်စွဲ ၂ ခု"ကို အသုံးပြုကြရာ တစ်ခုမှာ OS ဖြစ်၍ နောက်တစ်ခုမှာ NS ဖြစ်သည်။
Old Style and New Style dates
"Old Style" (OS) and "New Style" (NS) are sometimes added to dates to identify which system is used in the British Empire and other countries that did not immediately change. Because the Calendar Act of 1750 altered the start of the year, and also aligned the British calendar with the Gregorian calendar, there is some confusion as to what these terms mean. They can indicate that the start of the Julian year has been adjusted to start on 1 January (NS) even though contemporary documents use a different start of year (OS); or to indicate that a date conforms to the Julian calendar (OS), formerly in use in many countries, rather than the Gregorian calendar (NS).
Proleptic Gregorian calendar
Extending the Gregorian calendar backwards to dates preceding its official introduction produces a proleptic calendar, which should be used with some caution. For ordinary purposes, the dates of events occurring prior to 15 October 1582 are generally shown as they appeared in the Julian calendar, with the year starting on 1 January, and no conversion to their Gregorian equivalents. For example, the Battle of Agincourt is universally considered to have been fought on 25 October 1415 which is Saint Crispin's Day.
Usually, the mapping of new dates onto old dates with a start of year adjustment works well with little confusion for events that happened before the introduction of the Gregorian calendar. But for the period between the first introduction of the Gregorian calendar on 15 October 1582 and its introduction in Britain on 14 September 1752, there can be considerable confusion between events in continental western Europe and in British domains in English language histories.
Events in continental western Europe are usually reported in English language histories as happening under the Gregorian calendar. For example, the Battle of Blenheim is always given as 13 August 1704. Confusion occurs when an event affects both. For example, William III of England arrived at Brixham in England on 5 November 1688 (Julian calendar), after setting sail from the Netherlands on 11 November 1688 (Gregorian calendar).
Shakespeare and Cervantes seemingly died on exactly the same date (23 April 1616), but Cervantes predeceased Shakespeare by ten days in real time (as Spain used the Gregorian calendar, but Britain used the Julian calendar). This coincidence encouraged UNESCO to make 23 April the World Book and Copyright Day.
Astronomers avoid this ambiguity by the use of the Julian day number.
For dates before the year 1, unlike the proleptic Gregorian calendar used in the international standard ISO 8601, the traditional proleptic Gregorian calendar (like the Julian calendar) does not have a year 0 and instead uses the ordinal numbers 1, 2, … both for years AD and BC. Thus the traditional time line is 2 BC, 1 BC, AD 1, and AD 2. ISO 8601 uses astronomical year numbering which includes a year 0 and negative numbers before it. Thus the ISO 8601 time line is −0001, 0000, 0001, and 0002.
နှစ်တစ်နှစ်၏ လများ
နိုင်ငံအသီးသီးတွင် လများနှင့် ပါဝင်သော ရက်များကို မှတ်မိစေရန် လင်္ကာငယ်လေးများ ရွတ်ဆို မှတ်သားကြရာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အောက်ပါအတိုင်း မှတ်သားကြသည်။ ရက်သုံးဆယ်မှာ စက်တင်ဘာ ဧပြီ၊ဇွန်နှင့် နိုဝင်ဘာ ကျန်သောလမှာ သုံးဆယ့်တစ် ဖေဖော်ဝါရီ နှစ်ဆယ်ရှစ် ရက်ထပ်နှစ်မှာ တစ်ရက်တိုး ဖေဖော်ဝါရီ နှစ်ဆယ့်ကိုး နိုင်ငံအများစုတွင် ဘာသာစကားကွဲပြားနေသောကြောင့် ဘာသာစကားကို မမှီခိုပဲ မှတ်သားခြင်းကတော့ လက်နှစ်ဖက်ကို လက်သီးဆုပ်သဏ္ဌာန်ပြု၍ ဘယ်လက်ကို ညာလက်နံဘေးကပ်ထားလိုက်ပါ။ ထို့နောက် ဘယ်ဘက်လက် လက်သန်းလက်ဆစ်ကလေးစကာ လက်ဆစ်၊ လက်ကြား၊ လက်ဆစ်၊ လက်ကြား အစဉ်အတိုင်း ဇန်နဝါရီလမှစ၍ ရေတွက်သွားလိုက်ပါ။ လက်ဆစ်ကလေးများသည် ၃၁ ရက်ရှိသော လများကို ကိုယ်စားပြုပြီး လက်ကြားကလေးများသည် လအတိုများ(၂၈/၂၉ ဖေဖော်ဝါရီနှင့် ၃၀ ရက်ရှိသော လများ)ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ လက်နှစ်ဖက် ထိဆက်နေသော အကြားကိုတော့ ထည့်သွင်းရေတွက်ရမည် မဟုတ်ပါ။ ထိုကြောင့် ထိုနေရာကို ချန်လှပ်ရေတွက်မည်ဆိုလျှင် လက်ဆစ်နှစ်ခု ပူးကပ်နေသော ကြောင့် ဇူလိုင်နှင့် ဩဂုတ်လကို ပြနေမည် ဖြစ်သည်။
တောင်ရေကန်ရွာ၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဇီးကုန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဂရီဂေါရီးယန်း ပြက္ခဒိန်
နှစ်တစ်နှစ်၏ လများ
ထိုနည်းသည် ညာလက်မှ ဘယ်လက်သို့ အစဉ်အတိုင်း ရေတွက်သွားမည်ဆိုလျှင်လည်း မှန်ပါသည်။ ထိုနည်းသည် လက်တစ်ဖက်တည်းဖြင့်လည်း ရေတွက်၍ ရပြီး ဇူလိုင်လအဖြစ် ရေတွက်ထားသော လေးခုမြောက် လက်ဆစ်အဆုံးတွင် ထိုနေရာမှ ပြန်စပြီး ဩဂုတ်လအဖြစ် ရေတွက်ရမည် ဖြစ်သည်။
ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်တွင် အမည်ပေးထားသော အင်္ဂလိပ်အမည် လများ၏ အမည် မူလအစမှာ−
ရက်သတ္တပါတ်
လများကို ဆက်စပ်ပေးထားသော စနစ်မှာ ရက်သတ္တပါတ်စနစ် ဖြစ်သည်။ အီလက်ထရောနစ် ပြက္ခဒိန်များတွင် နေ့စွဲတစ်ခုကို ပေးလိုက်သည်နှင့် ရုံးဖွင့်ရက်၊ ရုံးပိတ်ရက်များကိုပါ ပြသပေးသည်။  ရက်သတ္တတစ်ပါအတွင်းရှိ နေ့များ တွက်ချက်ခြင်းသည် ဂရီဂေါရီယန်း ပြက္ခဒိန်၏ ပုံမှန်မဟုတ်မှုတို့ကြောင့် မလွယ်ကူခဲ့ပေ။ ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်ကို နိုင်ငံအသီးသီးတွင် အသုံးပြုကြချိန်တွင် ရက်သတ္တပါတ်စက်ဝန်းလည်း မပြတ်တောက်ခဲ့ပေ။ ဥပမာအားဖြင့် Gregory XIII ၏ အကြံပြုချက်အတိုင်း ပြောင်းလဲမှုကို စတင်ခဲ့သော နိုင်ငံအချို့တွင် သောကြာနေ့ ၁၅ ရက် အောက်တိုဘာ ၁၅၈၂ နှစ်မှာ ယခင် ဂျူလီယန်ပြက္ခဒိန်၏ ကြာသပတေးနေ့ ၄ အောက်တိုဘာ ၁၅၈၂ ခုနှစ် ဖြစ်ခဲ့သည်။
ရက်သတ္တတစ်ပါတ်အတွင်းရှိ နေ့ရက်များကို အမှတ်စဉ်သတ်မှတ်ရာတွင် အမြင်အမျိုးမျိုးကွဲခဲ့ကြသည်။  ကမ္ဘာတစ်ဝန်း အများစု အသုံးပြုကြသော ISO 8601 အရ တင်္နလာနေ့=၁ ဖြင့် အစပြုရာ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေသော ပြက္ခဒိန်များတွင် တနင်္လာနေ့သည် ပြက္ခဒိန်ဇယား၏ ပထမဆုံး(ဘယ်စွန်)မှာရှိနေပြီး ကော်လံအဆုံးတွင် တနင်္ဂနွေနေ့ ရှိနေသည်။ ဆော့ဝဲလ်များတွင် တနင်္ဂနွေ=၀ ဖြင့် မကြာခဏ အစပြုလေ့ရှိပြီး တနင်္ဂနွေနေ့သည် လအလိုက် ပြက္ခဒိန် ဇယား၏ ဘယ်အစွန်ကော်လံတွင် ရှိနေမည် ဖြစ်သည်။
တိကျမှု
ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်သည် ဂျူလီယန်ပြက္ခဒိန်မှ နှစ် ၄၀၀ တိုင်း ရက်ထပ်ရက် ၃ ရက် နှုတ်လိုက်ခြင်းဖြင့် အဆင့်မြှင့်တင်ထားသော ပြက္ခဒိန်ဖြစ်ပြီး ပျမ်းမျှ နှစ်တစ်နှစ်မှာ ၃၆၅.၂၄၂၅  mean solar days ရှည်ကြာပါသည်။ ထိုခန့်မှန်းချက်တွင်လည်း အမှားတစ်ခု ရှိပြီး နှစ် ၃,၃၀၀ ကြာလျှင် ၁ ရက်နီးပါး ပျမ်းမျှ အပူပိုင်း နှစ်နှိုင်းစာလျှင် ရှိလာမည် ဖြစ်သည်။ Axial precession ကြောင့် အမှားသည် နွေဦး၏ နေ့နှင့်ည ထပ်တူညီသော အချိန် (which occurs, on average, 365.24237 days apart near 2000 )နှင့် ဆက်စပ်နေရာ နှစ် ၇၇၀၀ မှ ၁ ရက် ဖြစ်၍ လာမည်ဖြစ်သည်။  မည်သည့်စံနှုန်းစနစ်ဖြင့် ဖြစ်စေ ဂရီဂိုရီးယန်းပြက္ခဒိန်သည် ၁၂၈ နှစ်တွင် ၁ ရက်အမှားရှိသော ဂျူလီယန်ပြက္ခဒိန်ထက်စာရင်တော့ ပိုမို၍ တိကျနေမည်သာ ဖြစ်သည်။
၁၉ ရာစုတွင် ဆာ ဂျွန် ဟာစ်ချယ်မှ ဂရီဂေါရီးယန်း ပြက္ခဒိန်ကို နှဏ် ၄၀၀၀ တွင် ရက်ထက်ရက် ၉၇၀ မှ ၉၆၉ သို့ လျော့ချ၍ တူညီသော ကာလအပိုင်းအခြားအတိုင်း အဆင့်မြှင့်တင်ရန် အဆိုပြုခဲ့သည်။ ထိုသည်မှာ ပျမ်းမျှနှစ်တစ်ကို ၃၆၅.၂၄၂၂၅ သို့ လျော့ချခြင်းဖြစ်သည်။ ဟာစ်ချယ်၏ အဆိုပြုချက်ကို ၄၀၀၀ ခုနှစ်နှင့် သူ၏ ဆတိုးကိန်းများတွင်ရှိသော နှစ်များမှ ရက်ထပ်ရက်များ နှုတ်ပစ်ရမည်ဖြစ်သည်။  သို့သော် ထိုအဆိုပြုချက်သည် တရားဝင် အကောင်အထည် ဖော်မလာခဲ့ပေ။
နှစ်တစ်ထောင် အချိန်စကေးတွင် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်သည် ကမ္ဘာမြေ ဝင်ရိုးဗဟိုပြု လည်ခြင်းသည် အချိန်ကြာသည်နှင့်အမျှ နေ့စဉ် အနည်ငယ်ပိုကြာလာသောကြောင့် ရာသီစက်ဝန်း နောက်သို့ ကျန်ခဲ့မည် ဖြစ်သည်။(see tidal acceleration and leap second)
Calendar seasonal error
ပုံတွင် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်နှင့် ရာသီစက်ဝန်းအကြား ကွာခြားချက်ကို ပြသထားသည်။
y-axis သည် ဇွန်လ၏ နေ့စွဲများ ဖြစ်ပြီး x-axis သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်နှစ် ဖြစ်သည်။
အမှတ်တိုင်းသည်  ပုံမှန် နှစ်တစ်နှစ် နွေယဉ်စွန်းချိန်၏ ရက်စွဲနှင့် အချိန်များကို ဖော်ပြထားသည်။ အမှားသည် တစ်နှစ်တွင် နေ့တနေ့၏ လေးပုံတစ်ပုံခန့် ရွေ့လျားနေသည်။ ရာစုနှစ်များသည် ၄၀၀ နှင့်စား၍ မပြတ်ခဲ့လျှင် ပုံမှန်နှစ်ဖြစ်ပြီး ပြတ်ခဲ့လျှင်တော့ ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်သည်။ အမှားပြင်ဆင်ခြင်းသည် ၁၇၀၀၊ ၁၈၀၀၊ ၁၉၀၀၊ ၂၁၀၀၊ ၂၂၀၀ နှင့် ၂၃၀၀ ခုနှစ်များတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
ဥပမာအားဖြင့် ထို့ပြင်ဆင်ခြင်းသည် ၂၃ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၀၃ ကို နောက်အကျဆုံး ဆောင်းယဉ်စွန်းချိန်ဖြစ်စေပြီး ၂၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၉၆ ကို အစောဆုံး ယဉ်စွန်းချိန် ဖြစ်စေခဲ့ရာ ရာသီစက်ဝန်းနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ၂.၂၅ ရက် အပြောင်းအလဲ ဖြစ်နေမည် ဖြစ်သည်။
ဂရီဂေါရီးယန်း ပြက္ခဒိန်ပြောင်းလဲရန် အဆိုပြုထားသော ပုံစံများ
အောက်ပါတို့သည် ဂရီဂေါရီးယန်း ပြက္ခဒိန်အား ပြောင်းလဲရန် အဆိုပြုထားချက်များ ဖြစ်သည်-
ကွင်းယားရွာ၊ ကဒုံကနိ
ကွင်းယားရွာ၊ ကဒုံကနိ
ချောင်းဖျားရွာ၊ သပြေကွင်း
ချောင်းဖျားရွာ၊ သပြေကွင်း
ငွန်ငတ် (၁)ရွာ၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်
ငွန်ငတ် (၁)ရွာ (Ngunngat (1))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ မိုင်းငွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၂၅၁၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းငွန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၈၆ ဦး၊ မ ၆၀၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၉၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျိုင်းတုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လုံးချင်းဝတ္ထုတို
အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "novella" သည် အီတလီစကားလုံး "novella" မှဖြစ်၍ novello၏ ဣတ္ထိလိင်ပုဒ်ဖြစ်ကာ သစ်သော၊ ဆန်းသော ဟူ၍ အနက်ရ၏ ။ ယင်းအီတလီဝေါဟာရသည်လည်း လက်တင်စကားလုံး novellus မှလာခြင်းဖြစ်သည်။ လုံးချင်းဝတ္ထုတိုသည် ဥရောပဘာသာစကားအချို့၏ စာပေအမျိုးအစားတစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စာပေ
အနောက်ရွာ၊ အနောက်
အနောက်ရွာ၊ အနောက်
လက်ပန်ကုန်းရွာ၊ ရှော်ကုန်း
လက်ပန်ကုန်းရွာ၊ ရှော်ကုန်း
အဿဒ္ဓမူလကသုတ်
(၁) အသဒ္ဓပုဂ္ဂိုလ်အချင်းချင်း၊ (၂) အဟိရိကပုဂ္ဂိုလ်အချင်းချင်း၊ (၃) ဒုပ္ပညပုဂ္ဂိုလ် အချင်းချင်း၊ (၄) အနောတ္တပ္ပီပုဂ္ဂိုလ်အချင်းချင်း၊ (၅) အပ္ပဿုတပုဂ္ဂိုလ်အချင်းချင်း၊ (၆) ကုသီတပုဂ္ဂိုလ်အချင်းချင်း၊ (၇) မုဋ္ဌဿတိပုဂ္ဂိုလ်အချင်းချင်း၊ (၈) သဒ္ဓပုဂ္ဂိုလ် အချင်းချင်း၊ (၉) ဟိရီပုဂ္ဂိုလ်အချင်းချင်း၊ (၁၀) ဩတ္တပ္ပီပုဂ္ဂိုလ်အချင်းချင်း၊ (၁၁) ပညဝန္တ ပုဂ္ဂိုလ်အချင်းချင်း၊ (၁၂) ဗဟုဿုတပုဂ္ဂိုလ်အချင်းချင်း၊ (၁၃) အာရဒ္ဓဝီရိယ ပုဂ္ဂိုလ် အချင်းချင်း၊ (၁၄) ဥပဋ္ဌိတသတိ ပုဂ္ဂိုလ်အချင်းချင်းတို့ ပေါင်းသင်ဆက်ဆံကြ ညီညွတ်မှု ရှိကြပုံကို ပစ္စုပ္ပန်ကာလ, အတိတ်ကာလ, အနာဂတ်ကာလ, ကဏှပက္ခ, သုက္ကပက္ခအားဖြင့် ပုဂ္ဂိုလ်သုံးမျိုးစီ လှည့်လည်၍ ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
တကွာဒမ်းရွာ၊ ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်
တကွာဒမ်းရွာ(Takwardam)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်၊ ချီထုဖန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၈၁၄၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ချီထုဖန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၁၄ ဦး၊ မ ၃၉၅ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၈၀၉ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စေ့ရွက်အောက်တံ
စေ့ရွက်အောက်တံ (Hypocotyl; "ဟိုက်ပိုကော့တလီဒိုးနပ်စ် ပင်စည်" ("hypocotyledonous stem") ၏ အတိုကောက်  "အစေ့ရွက်၏အောက်"ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ)သည် အညှောင့်ထွက်ကာစ အပင်ပေါက်ကလေး၏ ပင်စည်ဖြစ်ပြီး အစေ့ရွက်(ကော့တလီဒန်)များ၏ အောက်နှင့် အမြစ်လောင်း(အမြစ်)၏ အပေါ်တွင် တွေ့ရသည်။
စေ့ရွက်စုံပင်များ
အပင်လောင်းသည် အစို့ပေါက်ချိန်တွင် ကြီးထွားလာသည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် အမြစ်လောင်း(ရာဒီကယ်-radicle)ဟုခေါ်သော အစို့တစ်ခုကို ပေါက်လာစေသည်။ ၎င်းအပင်လောင်းသည် နောင်တွင် မူလမြစ် ဖြစ်လာပြီး မြေကြီးထဲသို့ ထိုးဖောက်ဝင်လေသည်။ အပင်လောင်းပေါ်ထွက်လာပြီးသည့်နောက်တွင် စေ့ရွက်အောက်တံလည်း ထွက်လာကာ ကြီးထွားလာနေသည့်ထိပ်ဖျား (အစေ့ရွက်လည်း ပါလေ့ရှိ) ကို မြေပြင်ပေါ်သို့ မတင်လိုက်လေသည်။ ထိုအချိန်တွင် အပင်လောင်းရွက်များ(အစေ့ရွက်ဟုခေါ်)နှင့် ပင်စည်လောင်းတို့ကိုလည်း ခံဆောင်ထားသည်။ စေ့ရွက်အောက်တံသည် အပင်ပေါက်ကလေးကို ဆန့်ထွက်စေသည့် မူလအင်္ဂါ ဖြစ်ပြီး ပင်စည်အဖြစ်သို့ ဖွံ့ဖြိုးလာသည်။
စေ့ရွက်ထီးပင်များ
ကောက်နှံများနှင့် မြက်များကဲ့သို့ စေ့ရွက်ထီးအစို့ပေါက်အစေ့များ၏ ရှေးဦးဖွံ့ဖြိုးမှုသည်ကား မတူညီသောအရာ ဖြစ်၏။  အညွန့်ဖုံးဟုခေါ်သော အရာတစ်ခုသည် အစေ့ရွက်၏ မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖြစ်လာပြီး ပင်စည်ငယ်နှင့် အညွန့်လောင်းတို့ ကြီးထွားပြီး မြေပေါ်ထွက်လာသည်နှင့်အမျှ အကာအကွယ်ပေးရတော့သည်။  မီဆိုကော့တိုင်းလ်—အစေ့(အတွင်းတွင် နစ်မြုပ်ကျန်နေ)နှင့် အညွန့်လောင်းတို့ကြားရှိ အပင်ပေါက်ကလေး၏ အစိတ်အပိုင်း—လေပေါ်ပိုင်းပင်စည်ကို မြေမျက်နှာပြင်အထက်သို့ ဆန့်ထုတ်လိုက်သည်။ မြေမျက်နှာပြင်၌ အညွန့်လောင်း၏အောက်ဘက် ကပ်လျက်နေရာမှ ဆင့်ပွားမြစ်များ ဖွံ့ဖြိုးလာသည်။ ၎င်းနောက်တွင် အမြစ်လောင်းမှ မူလမြစ်သည် ဆက်လက်မဖွံ့ဖြိုးနိုင်တော့ချေ။ မီဆိုကော့တိုင်းလ်ကို စေ့ရွက်အောက်တံတစ်ပိုင်း၊ အစေ့ရွက်တစ်ပိုင်း ဖြစ်နေသည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။(အစေ့ ကို ကြည့်ပါ။)
စေ့ရွက်ထီးပင်တိုင်းသည် မြက်များကဲ့သို့ မဖွံ့ဖြိုးကြချေ။  ကြက်သွန်နီသည် အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည့် ပထမဖြစ်စဉ်အတိုင်း ဖွံ့ဖြိုးသည်။ အစေ့ရွက်ထိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ အစေ့ခွံနှင့် အစေ့တွင်းစာ(သိုလှောင်ထားသောအစာ)တို့သည်လည်း အထက်သို့ တက်လာသည်။. ထို့နောက် အမြစ်လောင်းနှင့် အခွံပုံစံအစေ့ရွက်ကြားရှိ အဆစ်မှ ပထမဆုံးအရွက်စစ်များသည် အစေ့ရွက်ကို ထိုးဖောက်ကျော်ဖြတ်လျက် ကြီးထွားလာသည်။
သိုလှောင်အင်္ဂါ
အချို့အပင်များတွင် စေ့ရွက်အောက်တံသည် သိုလှောင်အင်္ဂါအဖြစ် ကြီးထွားလာတတ်သည်။
ဆင်ဖြူအင်းရွာ၊ ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်
ဆင်ဖြူအင်းရွာ (Sinhpyuinn)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်၊ ပန်းဦးတောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၉၈၅၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပန်းဦးတောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၁၄ ဦး၊ မ ၁၅၆၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၀၇၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နောင်တောရွာ၊ ကျေးသီးမြို့နယ်
နောင်တောရွာ (Nawngtaw)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ ကျေးသီးမြို့နယ်၊ နောင်တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၃၆၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်တောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၉၂ ဦး၊ မ ၄၃၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၂၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျေးသီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျုံဒရယ်ရွာ၊ အုံးပင်စု
ကျုံဒရယ်ရွာ၊ အုံးပင်စု
မိုးလောက်ကုန်းရွာ၊ ကဒုံကနိ
မိုးလောက်ကုန်းရွာ၊ ကဒုံကနိ
အဿဒ္ဓသံသန္ဒနသုတ်
အထက်အဿဒ္ဓမူလကသုတ်တော်လာ ပုဂ္ဂိုလ်များကိုပင် ကဏှပက္ခ, သုက္ကပက္ခအားဖြင့် ခွဲ၍ ကာလသုံးပါးတို့ဖြင့် ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်။
ငွန်ငတ် (၂)ရွာ၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်
ငွန်ငတ် (၂)ရွာ (Ngunngat (2))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ မိုင်းငွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၂၅၁၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းငွန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၈၆ ဦး၊ မ ၆၀၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၉၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျိုင်းတုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရွာသာရွာ၊ ဗန္ဓုလ
ရွာသာရွာ (Ywarthar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ တမူးခရိုင်၊ တမူးမြို့နယ်၊ ဗန္ဓုလကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၀၃၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တမူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နွားခြံကုန်းရွာ၊ မကွေးမြို့နယ်
နွားခြံကုန်းရွာ (Nwarchankone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ မကွေးမြို့နယ်၊ ရွာသာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၄၉၁၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွာသာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၃၄ ဦး၊ မ ၁၀၅၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၈၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မကွေးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဗန်းမတ် (နောက်)ရွာ၊ မောက်မယ်မြို့နယ်
ဗန်းမတ် (နောက်)ရွာ (Banmat (West))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မောက်မယ်မြို့နယ်၊ ကဒူးကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၅၅၀၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကဒူးကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၉၃ ဦး၊ မ ၂၁၁၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၂၀၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မောက်မယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နု၊ ဦး ဆရာကြီး
ဆရာကြီးဦးနုသည် မြန်မာနိုင်ငံတော်ကို တတိယအကြိမ်တည်ထောင်တော်မူခဲ့သော အလောင်းမင်းတရားကြီး၏ သားတော်ကြီး အိမ်ရှေ့ဥပရာဇာသည် ဖခမည်းတော်၏ ရွှေနန်းစည်းစိမ်ကို ဆက်ခံစိုးစံစဉ် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၄၂-ခုတွင် ရတနာသိင်္ဃမင်းနေပြည်တော်ကြီးတွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ဆရာကြီးဦးနု၏ မွေးသက္ကရာဇ်ကို မည်ကဲ့သို့ သိရှိရသနည်းဟူမူ ဆရာကြီးဦးနု ပြုစုရေးသားခဲ့သော သုံးခဏ်းကျမ်းအပြီးတွင် ကျမ်းပြီးသက္ကရာဇ် ၁၁၅၆-ခုဟူ၍ ပြဆိုထားပေသည် ဆရာကြီး ဦးနု မိမိအသက် ၃၂- နှစ်ရှိသောအခါ သုံးခဏ်းကျမ်း ပြုစုကြောင်း သုံးခဏ်းအစ စာမျက်နှာတွင် ရေးသားထားလေသည် ထိုကြောင့် ကျမ်းပြီးသက္ကရာဇ် နှင့်တွက်စစ်သည်ရှိသော် ဆရာကြီး၏ မွေးသက္ကရာဇ်ကိုရရှိပေသည် ဟစ်ဂျရီသက္ကရာဇ်အားဖြင့် ၁၁၇၈ ခုဖွားဖြစ်ပေသည်။ ဆရာကြီးဦးနု၏ ငယ်နာမည်ကား မုဟမ္မဒ်ကာစင်မ် ဟူ၏ ဆရာကြီးသည်ကျမ်းပြုတိုင်း ကျမ်းပြုသူ၏ အမည်နာမကို အထူးသိစေရန် စကားဝှက်များဖြင့်ရေးသားလေ့ရှိ၏ သုံးဆယ့် ငါးခဏ်းကျမ်းအဆုံးတွင် ရေးသားထားသည်မှာ စာပြုသူမှာခြောက်စစွာ၊ မ-မှာ ဆွဲအစ်လျှင်၊ င-ကိုသတ္ထိဆွဲပြီးမှ၊န-မှာလေးအောက်တွင်၊သည်တွင် နာမ၊ပုံသေကျ၊တွေးယူပေရှင်၊ဟူ၍လည်းကောင်းခြောက်ခဏ်း ကျမ်းအဆုံးတွင်လည်း ရေးသားသည်မှာ ဤစာပြုသူ၊ လွယ်တကူ၊ တွေးယူသိစရာ၊ သဝေအစ၊ မ-ကိုချ၊င-တွင်အစုံပါ၊ နကိုအချောင်းငင်၍ပေါင်း၊ စာကောင်းပြုဆရာ ဟူ၍လည်းကောင်းင်း ပညတ်ခွဲတန်း ဆယ်ခြောက်ပိုဒ် ကျမ်းအဆုံးတွင်လည်း ကျွန်နာမကား၊ အစခြောက်တည်၊ ရေးသည်-မမှာ၊ အစ်ဆွဲကာပင်၊ င-တွင်သတ်တ၊ ဆွဲမှတသွယ်၊ နငယ်ကိုမှာ၊လေးဆွဲပါလော့သည်ကားနာမ၊ ပုံသေကြ၏။ ဟူ၍ အသီးသီး တွေ့ရှိရပေသည်။ ဆရာကြီးဦးနု၏ ဘိုးဘွား မိဘတို့သည် အင်းဝဇာတိဖြစ်ပေသည် ထိုကြောင့်ဆရာကြီး ဦးနုသည် မြန်မာမွတ်စလင်မ်အဆက်အနွယ်လေးရပ်ဖြစ်သော အင်းဝဆက်၊ သုံးထောင့်ငါးရာဆက်၊ ရခိုင်ဆက်၊ ကသည်းဆက်ဟူ၍ရှိရာ ဆရာကြီးဦးနု၏အဆက် အနွယ်သည် အင်းဝဆက်ဖြစ်ပေသည်။ သက်သေသာဓက အထောက်အထားကို ပြဆိုရလျှင် ဆရာကြီးဦးနုပြုစုသော ဆယ့်ငါးခဏ်းကျမ်း နိဂုံးတွင် မိမိ၏အဆက်အနွယ်ကိုစာရှုသူတို့ သိစေရန်ရေးသားထားသည် လျှောက်ဟံဆိုဘွယ်၊ အကြောင်းဝယ်ကား၊မွေးမယ်မိဘ၊ဘိုးဘေးစသည်အင်းဝဇာတိ၊ ဖြစ်ဘိမှန်စွာ ကွန်ုပ်မှာကား၊ ရတနာ သိင်္ဃ၊ ပြည်မကုန်းဘောင်၊ တည်ထောင်သာသနာ၊ ထွန်းသောခါဝယ်၊ ရာဇာဋ္ဌါနီ ဖြစ်ပြီးမှန်ငြား၊ ရွှေဘိုသားရှင့်၊... ထို့ကြောင့် ဆရာကြီး ဦးနုသည်အဆက်အနွယ်အားဖြင့် အင်းဝဆက်ကဖြစ်၍ ဇာတိအားဖြင့် ရတနာသိင်္ဃ၊ ရွှေဘိုမြို့ပေတည်း။ ဆရာကြီးဦးနု၏ မိဘတို့သည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၁၃ - ခုနှစ်တွင် ဟံသာဝတီ မွန်ဘုရင်က အဝမြို့တော်ကြီးကိုတိုက်ခိုက်ရာ အဝမြို့တော်ကြီး ပျက်သည်တွင် ဦးအောင်ဇေယျသည် မုဆိုးဖို အရပ်မှ ခြားနား၍ တထီးတနန်း တည်ထောင်ရာတွင် မြန်မာတို့သည် ဦးအောင်ဇေယျ ၏ဘုန်းတော်ရိပ်ကို ခိုလှုံရန်ဝင်လာကြလေသည်၊ ထိုသို့ ဝင်လာသူများ အထဲတွင် ဆရာကြီး ဦးနု၏ မိဘတို့သည်လည်း အင်းဝပျက်၍ ပြည်ရွှေဘိုသို့ တိမ်းရှောင်ကြပေလိမ့်မည်။ ထိုကြောင့်ဆရာကြီးဦးနုသည်အလောင်းမင်းတရားကြီးဦးအောင်ဇေယျ နတ်ရွာစံပြီးနောက် နှစ်နှစ်မြောက်တွင် ရွှေဘိုမြို့တော်တွင် မွေးဘွားရခြင်းဖြစ်တန်ရာသည်။
ဆရာကြီးဦးနု၏နောင်တ
ဆရာကြီးဦးနု ပြုစုသော သုံးခဏ်းကျမ်းစာမျက်နှာ (၂၆၉) တွင်ရေးသားထားသည်မှာ အသက် လေးငါးနှစ်အရွယ်ကျောက်ပေါက်သဖြင့် အရက်ကို ဆေးဖြင့်သုံးဘူးသည်ကို အသက် ၃၂ နှစ်တွင် ပြုစုသော သုံးခဏ်းကျမ်းကို ပြုစုစဉ် သတိရသဖြင့် ပူမိကြောင်း ရေးသားထားပေသည်။ ထိုအချိန်ကစ၍ မထိပါ ဟူ၍မိမိ၏ အကျင့်သီလကို ဖော်ပြထားသည် ဆရာကြီးဦးနုသည် ခြောက်ခဏ်းကျမ်း စာမျက်နှာ ၂၂ဝ တွင်မိမိသည် ဆယ့်သုံးနှစ်သားကပင် အရွယ်သို့ရောက်သည် ဆယ်ကိုးနှစ်မှစ၍နမာဇ် ဝတ်ပြုမှုကိုပြုရခြင်းကြောင့် ခြောက်နှစ်အတွက် ကသွာ မိမိအပေါ်တွင် တင်ရှိနေခြင်းကြောင့် ပူပန်သောကရှိကြောင်းကိုသုံးခဏ်းကျမ်း အစတွင်ရေးသားသည်မှာ ထိုခြောက်နှစ်ကို ရက်ပေါင်း နှစ်ထောင့်တရာခြောက်ဆယ် ရှိသည်။ ဖွရတ်သွ နမာဇ်ပေါင်း သုံးသောင်းခြောက်ထောင်ခုနှစ်ရာနှစ်ဆယ်သော ရက်အတွက် လစ်ဟင်းလေသည်။ သူ၍ ထိုကသွာများအတွက် ထောက်ရှုတိုင်း ပူပန်သောကရှိကဲ့သည် ဟူ၍ ဆရာကြီးသည် ငြီးငြူထားပေသည်။
ဆရာကြီးဦးနု၏ဆရာ
ဆရာကြီးဦးနု၏ ဆရာကား အီဂျစ်ပြည်သားဖြစ်၍ ကိုယ်တော်မြတ် မုဟမ္မဒ်သခင်ချမ်းမြေ့ သာယာခြင်း အပေါင်းကိုယ်တော့် အပေါ် သက်ရောက် ပါစေသတည်း၏သာကီဝင် စိုင်ယစ်ဒ် အနွယ်တော်လည်းဖြစ်ပေသည် အမည်ကား စိုင်ယစ်ဒ်မုဟမ္မဒ်ဖြစ်လေသည် မိမိဆရာ၏ ဂုဏ်ကိုအထူးသိစေရန် သုံးခဏ်းကျမ်းဦးအစတွင် ရေးသားထားသည်မှာ ဖန်ဆင်း မွေးမြူတော်မူသော ကျေးဇူးတော်မြတ်ကို ထောက်ထားသဖြင့် တရားတော်နှင့်အညီကျင့်ဆောင်ဆောက်တည်ကောင်းလျက် မပြုမိုက်များမေ့လျော့၍ ခြောက်နှစ်ကျော် ခုနှစ်နှစ် ခန့်နေချေသည် အသက်တဆယ့်ကိုးနှစ် ရောက်သောကာလ ရာဇဋ္ဌာနီရှာမ် အမည်ရှိသောပြည်က ငါတို့သခင် မုဟမ္မဒ် အနွယ်တော်ဖြစ်သော စိုင်ယစ်ဒ် မုဟမ္မဒ် ရန်ကုန်မြို့သို့ ဆိုက်ရောက်သည်တွင် ထံတော်နီးစပ် ချဉ်းကပ်သည်နှင့်။ တဆယ့်ကိုးနှစ်အရွယ်က တွာအပ်ဗန္ဒဂီကို။ အစဉ် အစဉ် အတိုင်းမပြတ် မပျက်စေရ။ ဝိရိယနှင့်တကွကျင့်ဆောင်၍ ယခုငါ့အသက်သုံးဆယ့်နှစ်နှစ်ရှိပြီ။ စိုင်ယစ်ဒ် သခင်ကိုမတွေ့ရမှီ မသိမမြင်မေ့လျော့ မိုက်မှားအလား တိရစ္ဆာန်ကဲ့သို့နေသည် အတွင်းအီဘ လစ္စညွှတ်ကွင်းတဏှာတွင်းသို့ တကြိမ်တခေါက် ရောက်မှားဘူးချေပြီ ဟူ၍ မိမိကိုယ်ကို သံဝေဂဖြစ်စေသည် ထိုအထက်ပါ စာပိုဒ်တွင် ဆရာကြီး ဦးနုသည် အသက်ဆယ်ကိုးနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ကို ရောက်ဘူးကြောင်းကိုတွေ့ရသည်။ အလောင်းမင်းတရားကြီး၏ စတုတ္ထသားတော်ဖြစ်သော ဘိုးတော်မင်းတရားကြီးသည်မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၁၄၄- ခုနှစ်တွင် အမရပူရမြို့တော်သစ်ကို တည်ထောင်တော်မူ၍ သက္ကရာဇ်-၁၁၄၅ နှစ်တွင် အင်းဝမြို့မှ ပြောင်းရွှေ့၍ စံတော်မူသည်။ ထိုအခါ တိုင်းသူပြည်သားအပေါင်းတို့သည် မင်းနေပြည်တော်သို့ ပြောင်းရွှေ့ကြလေသည်။ ဆရာကြီး ဦးနုသည်လည်း အမရပူရ လင်းဇင်းကုန်းဒေသတွင် ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်သည်။ ထိုသို့နေထိုင်စဉ် စာပေကျမ်းဂန်များကို ပြုစုလေသည်။
ကဲ့ရဲ့ခြင်းနှင့်ချီးမွမ်းခြင်း
ဆရာကြီးဦးနုသည် အသက် နှစ်ဆယ်ကိုးနှစ်သားအရွယ်ကစ၍ ကျမ်းစာများကို စတင်၍ရေးသားသည်။ ထိုသို့ပြုစုသောအခါ အာရဗီစာကို မြန်မာဘာသာသို့ ပြန်ရပါမည်လောဟူ၍ ဆရာကြီးအား အချို့သော ဉာဏ်နည်းသူတို့က ကဲ့ရဲ့ကြလေသည်။ ဆရာကြီးဦးနုသည် မိမိအား ကျမ်းဂန်များ ပြုစုသဖြင့် ကဲ့ရဲ့ခြင်းခံရကြောင်းကို သိစေရန် ခြောက်ခဏ်း ကျမ်းစာမျက်နှာ(၂၀၅) တွင် ရေးသားသည်မှာ သက်မှာနှစ်ဆယ် ကိုးနှစ်ရွယ်က မကျယ်မဝန်း။ ဆဲ့တခဏ်းဖြင့်၊ရွှင်လမ်းတခါ။ သုံးဆယ်သာ ၍။ စမ္မာစွန်းလစ်။ ထိုသည့်နှစ်လည်း။ အစ်နှင့်ဒွေးရော။ သုံးခဏ်းဟောရှင့်။ ချောမောမှတ်ရာ။ ပြုစုပါသည်။ ထိုခါသော်က လူ့ဗာလတို့။ သူများဘာသာ တို့ကျမ်းစာကို။ ပညာဆင့်။ မပြန်သင့်ဟု။ မရင့်ဝဏ်ယူ။ ကဲ့ရဲ့မူ၏ ဆရာကြီးဦးနု ပြုစုသော ကျမ်းဂန်များကို လူအပေါင်းတို့ ဖတ်ရှုရသဖြင့် အကျိုးကျေးဇူးများစွာ ဖြစ်ထွန်းကြောင်းကို သိလာသောအခါ ထိုအထက်ပါ ကဲ့ရဲ့သော သူများသည် ဆရာကြီးဦးနုအား တဖန်ချီးမွမ်းကြပြန်လေသည်။ ထိုအကြောင်းကို ဆရာကြီးဦးနုက သိစေရန် ခြောက်ခဏ်းကျမ်းအစတွင် ရေးသားသည်မှာ လူ(ဂျာဟေလီ)။ နည်းမှီမှတ်သားပွားများကျင့်ဆောင်၊ နောင်ရေးကြောက်ကြသံဝေရမှ။ ကောင်းစွာတဘန်။ ချီးမွမ်းပြခဲ့ဟူ၍ တွေ့ရလေသည်။ ဆရာကြီးအား ကဲ့ရဲ့သောလူများ ရှိသလို ချီးမွမ်းသူများလည်း ရှိပေသည် ဆရာကြီးအား ကျမ်း ပြုရန်။ အတန်တန်တောင်းပန်သောသူတို့တွင် ထိုခေတ်အခါက အမရပူရနေပြည်တော်တွင် ခုံမင်းအရာဖြင့် အမှု့တော်ကို ထမ်းခဲ့သော ခုံမင်းမောင်ဥ ဖြစ်သည်။ ခုံမင်းမောင်ဥ တောင်းပန်ကြောင်းကို ခြောက်ခဏ်းကျမ်းအစတွင် ဆရာကြီးရေးသားသည်မှာ အရ်ဗီဘာသာကို မြန်မာဘာသာ သို့ပြန်ဆိုပါမည်။ စိတ်၌ အကြံရှိသည်မှာ နှစ် လ များ လှပြီ။ ခုံမင်းမောင်ဥ တောင်းပန်သည်လည်း ရှစ်နှစ်ကျော်ရှိပြီ ထို့ အပြင် အရ်ဗိဘာသာနက်နဲစွာကို မြန်မာပြန်မည်။ စိတ်ကရည်လျက် ကြံစည်သည်မှာ ကြာတောင်းကြာခဲမှုမှာ တောင်လောက်။ ပို၍မောက်ရှင့်။ မခေါက်မအား။ သို့ဖြစ်ငြားလည်း ရွယ်ကားမငယ် ငါးဆယ်ပြည့်ပြီ။ မသေမှီက ကြိုးလုလ္လ မှာ စိတ်ကကြံစည်ပြီးလိမ့်မည်ဟု ရသည်အကြောင်း အထူးမှတ်သားရန်ကား ဆရာကြီးဦးနု ခြောက်ခဏ်းပြုသောအခါ အသက်ငါးဆယ်ပြည့်နေလေပြီ။
ဆရာကြီးဦးနုနှင့် ကြွေး
ဆရာကြီးဦးနုသည် သုံးဆယ့်ငါးခဏ်း ဝိနည်းကျမ်းတော်ကြီးကို ပြုစုနေစဉ် ဆရာကြီးဦးနုတွင် သူတပါးအား ပေးဆပ်ရန် ကြွေးငွေများတင်ရှိနေပေသည်။ ဆရာကြီးသည် ကြွေးငွေများကို ဆောလျှင်စွာဆပ်နိုင်လောက်အောင် ငွေမရှိသဖြင့် ဆရာကြီးသည် လူမြင်မခံဝံ့ဘဲ ဆယ်လတိုင်တိုင်တိမ်းရှောင်နေရပေသည်။ ထိုသို့တိမ်းရှောင်နေစဉ် သုံးဆယ့်ငါးခဏ်း ကျမ်းတော်ကြီးကို အပြီးတိုင် ပြုစုပြီးလျှင် ရရှိသော ကြေးငွေများကို ကြွေးရှင်များအား အသီးသီးပေးဆပ်နိုင်သောကြောင့် ဆရာကြီးဦးနုသည် ထိုသောအခါမှသာလျှင် ယခုရောနောင်ပါ သာယာတော့မည်ဟူ၍ သုံးဆယ့်ငါးခဏ်း နောက်ဆုံးတွင်ရေးသည်မှာမောင်နုတွင်မည်၊ ကျွန်ုပ်သည်ကား၊ မတည်ရပ်ပါ၊ ကြွေးများစွာကြောင့်၊ အိမ်မှာလျှင်မျှ၊ မနေရတည့်၊ ခေတ္တဟိုသည် တိမ်းရှောင်လည် ၍နေ့ရှည်လှစွာ၊ကြာတောင်းကြာခဲ့၊ ရက်မှာတဆယ်၊ ပြီးလောက်ဘွယ်ကို ကိုယ်ဝယ်သောက၊ ဤဒုက္ခကြောင့် ဆယ်လမြောက်ပင်၊နေ့ရက်မြင်ခဲ့။ မရွှင်ညှိုးပူ၊ စိတ်မဖြူလည်၊ လူဟူသမျှ၊ နိစ္စမရှိ၊ ရှုမိပြန်က၊ အစများလာ၊ မထားပေကောင်း၊ ပြီးကြောင်း ကြံစည်၊စိတ်ရည်မှတ်ခါ၊ ဤကျမ်းစာသည်၊ ဘက်ခါဝယ်တည့်သာတော့၏။
ဆရာကြီးသည် အမှားကိုဝန်ခံခြင်း
ဆရာကြီးဦးနုသည် အသက်သုံးဆယ်နှစ်နှစ်တွင် ပြုစုသော သုံးခဏ်းကျမ်းစာမျက်နှာ ၃၆၉-တွင် ဆရာပညာရှိတို့က(ကသွာ) မထိုက်(ကသွာ)မပြုသင့်ဟု ဟောပြောကြသည်ကို အမှန်ထင်မှတ်၍ သုံးခဏ်းကျမ်းတွင် (ကသွာ) မပြုသင့်ဟူ၍ ရေးသားမိခဲ့လေသည်။ သက္ကရာဇ် ၁၁၇၁-ခုနှစ်တွင် ဘင်္ဂလားမြို့သို့ရောက်သောအခါ ထိုမြို့တွင်ဖွေကာမစအူဒီတွင်သော အလွန်ခိုင်မာသောဝိနည်းကျမ်းတော်ကြီးကို ဖတ်ရှုရာ ကသွာပြုရမည်ဟူ၍ တွေ့သဖြင့် အသက်လေးဆယ်ခုနှစ်နှစ်မှ မိမိအမှားကိုသိရှိရသဖြင့်အသက်ငါးဆယ်အရွယ်တွင် ပြုစုသော ခြောက်ခဏ်းကျမ်းတွင် မိမိအထက်က ရေးခဲ့ဘူးသော အမှားကို ဝန်ခံထားသည်မှာကျွန်ုပ်ဆယ်သုံးနှစ်က (ဗာလစ်ဂ) အရွယ်ရောက်သည် ဆယ်ကိုးနှစ်မှစ၍ (နမတ်ဇ)ကို ပြုရ၏။ ခြောက်နှစ်တွက် ကသွာကို ဆရာပညာရှိတို့က ကသွာမထိုက် ကသွာမပြုသင့် ဟောပြောကြသည်ကို အမှန်ထင်၍ အသက်သုံးဆယ်နှစ်နှစ်တွင် ပြုစုသည့် သုံးခဏ်းနှင့် အခြားစာတစောင်မှာ ခြောက်နှစ်ပျက် (နမာဇ်)ကို ကသွာမပြုသင့်ဟု တရား တော်တွင် ရှိကြောင်း ရေးသားဖော်ပြမိခဲ့၏ ထိုမှားယွင်းမှုကြောင့် ဗျာပါဒုက္ခရှိကြောင်း စာသားဖြင့် ရေးသားလေသည်။ ထောင့်တရာခုနှစ်ဆယ့်တခုနှစ် ဘင်္ဂလားမြို့တွင် ဖွေကာမစအူဒီကျမ်းကိုကြည့်၍ ထိုကျမ်းတွင်ကသွာပြုရမည်ပါသည်တွင် အထက်ဆိုမိသော စကားမှားကြောင်းသိသာရ၏ ကျွန်ုပ်ခြောက်နှစ်ကသွာထိုက်ချေပြီ ထိုပျက်သည့်ခြေက်နှစ်ကသွာတွက်ဒုက္ခဗျာပါကြီးစွာရှိချေ၏ ယာအေလာဟီအကျွန်ုပ်ကို ခြောက်နှစ်ပျက်သည်ကသွာ (နမတ်ဇ)ကိုဖြည့်နိုင်အောင် စွမ်းအားပေးသနားတော်မူပါ ဆရာကြီးဦးနုသည် ကျမ်းဂန်များကို လေ့လာရာ၌ စာသင်ဟူက ကျမ်းထိုမျှကို တွေ့ကမရှောင်၊ ကြောင်ပုဇွန်စား၊ကျွတ်ကျွတ်ဝါးသို့၊ဟူသောလင်္ကါနှင့်အညီ အိန္ဒိယပြည် ဘင်္ဂလားမြို့သို့ ရောက်သွားအချိန်တွင် စာပေကျမ်းဂန်များကို လေ့လာခဲ့သောကြောင့် တွေ့ရပေသည်။ ထို့ကြောင့် ဆရာကြီးဦးနုသည် ဒေသန္တရဗဟုသုတနှင့်လည်း ပြည့်စုံပေ၏။ ပညာရှိသတိဖြစ်ဆိုသလို မိမိအမှားကို ဝန်ခံခြင်း၌လည်း နှောင့်နှေးခြင်းမရှိ ဤကားပညာရှင်တို့၏ ဓမ္မတာတည်း။
အသက်ငါးဆယ်တနှစ် ၅၁တွင် ဆယ့်ခြောက်ပုဒ်
ပညတ်ခွဲတန်းကျမ်းကို ပြုစုသည် ကျမ်းပြီးသက္ကရာဇ်ကား တထောင့်တရာခုနှစ်ဆယ်ငါးခုဖြစ်သည် ၁၁၇၅ ဆရာကြီးဦးနုသည် ခုနှစ်ပိုဒ်လကာ ဆုံးမစာကိုလည်း ရေသားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် အလွန်ထင်ရှားကျော်စောသော သုံးဆယ့်ငါးခဏ်းဝိနည်းကျမ်းတော်ကြီးကိုလည်း ဘိုးတော်မင်းတရား လက်ထက်တွင် ရေးသားခဲ့သည်။ သုံးဆယ့်ငါးခဏ်းဟူ၍ အမည်တူ အခြားကျမ်းများလည်း ရှိသေးသည်။ မော်လမြိုင်ဇာတိ မုဟမ္မဒ်ယူစွထ်၏သား ဆရာရှိတ်ခ် မုဟမ္မဒ်ရှမ္မဆွဒီန် ကနဆီဟတွလ်အစ္စလာမ် အမည်ရှိသော သုံးဆယ့်ငါးခဏ်းကျမ်းကို မြန်မာသက္ကရာဇ် တထောင့်နှစ်ရာငါးဆယ်ငါးခု ၁၂၅၅ ဝါဆိုလဆန်း ၁၂ရက်။ အင်္ဂလိပ်သက္ကရာဇ် ၂၄-၇-၁၈၉၃တွင် ရန်ကုန်ဟံသာဝတီ စာပုံနှိပ်တိုက်တွင် ရိုက်နှိပ်ထားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် တရားငါးခဏ်းကျမ်းဟာ တင်တာယီဝတ္ထုတော်ကြီးအစရှိသော စာပေများကိုလည်း ရေးသားခဲ့သည်။
ဆရာကြီးဦးနုနှင့်ဘိုးတော်မင်းတရားကြီး
ဆရာကြီးဦးနုသည် ဘိုးတော်မင်းတရားကြီးနှင့် ငယ်စဉ်အခါက ဘုန်းကြီးကျောင်းတွင် အတူစာပေသင်ကြားဘူး၍ သူငယ်ချင်းလည်းဖြစ်သည်ဟူ၍ မြန်မာ-မွတ်စလင်မ် ပညာရှိ တို့က ဆိုကြသည် ဘိုးတော်မင်းတရားကြီးသည် မြန်မာသက္ကရာဇ် တထောင့်တရာခုနှစ်ဆယ့်ရှစ်ခုနှစ်တွင် ကျက်ထောင့်ကို ထွက်တော်မူရာ ထိုအရပ်တွင် ကမ္ဘာ့ဘာသာကြီ လေးရပ်ကို လျှောက်တင်ခိုင်းရာ ဆရာကြီးဦးနုသည် (၁၁၇၈)နှစ်တွင် အစ္စလာမ်တရားတော်၏ အခြေအမြစ်တရားများကို အသေးစိပ်ရေးသား၍ ဘိုးတော်မင်းတရားကြီးအား ဆက်သွင်းဘတ်ပြစေ၏။ ထိုကျမ်းအမည်ကား သံတော်ဦးတင်လွှာကျမ်းမည်၏။ ဘိုးတော်မင်းတရားကြီးသည် နှစ်သက်တော်မူ၍ မွတ်စလင်မ်များကို မြှောက်စားတော်မူလေသည်။
အနိစ္စရောက်ခြင်း
မြန်မာမွတ်စလင်မ် အပေါင်းတို၏ ဆီမီးတန်ဆောင်သဘွယ်ဖြစ်သော ကျေးဇူးရှင်ဆရာကြီး ဦးနုသည် သက်တော်ခြောက်ဆယ်ကျော်တွင် မမြဲသောသင်္ခါရလောကကြီးကို စွန့်ခွာသွားသဖြင့် အမရပူရရှိ လင်းဇင်းကုန်း သင်္ချိုင်းတွင် မြှုပ်နှံလေသည်။
ကဏ္ဍ:မြန်မာ မှူးမတ်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ပုဇွန်တောင်ချောင်း
ပုဇွန်တောင်ချောင်း(အထက်မြစ်ညာတွင် ငမိုးရိပ်ချောင်းဟုလူသိများ)သည် ရန်ကုန်မြစ်အတွင်းသို့ စီးဝင်သော ချောင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်မြို့လယ်နေရာကို အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တွင် ရန်ကုန်မြစ်၊ အရှေ့ဘက်တွင် ပုဇွန်တောင်ချောင်းတို့ ဆုံရာအရပ်တွင် တည်ထားခဲ့သည်။ ပုဇွန်တောင်ချောင်းပတ်လည်ဧရိယာတွင် မြန်မာပြည်ဖွား အိန္ဒိယအနွယ်ဝင်လူမျိုးများ အများဆုံးနေထိုင်ကြသည်။ ကမ္ဘာအကြီးဆုံးခေါင်းလောင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော ဓမ္မစေတီခေါင်းလောင်းကြီးသည် ၁၆၀၈ ခုနှစ်တွင် သန်လျင်မြို့ မြို့ဝန် ငဇင်ကာသည် ရွှေတိဂုံစေတီတော်မြတ်ကြီးမှ ဖြုတ်ယူသယ်ဆောင်ခဲ့ကာ ထို ပုဇွန်တောင်ချောင်းအတွင်း နှစ်မြုပ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။
ဂုဏ်တော်ကွန်ချာ
သော ဘဂဝါ ဣတိပိ အရဟံ၊ အရဟံဝတ သော ဘဂဝါ၊ အရဟန္တံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ၊ အရဟန္တံ သိရသာ နမာမိ၊ ပထမော ဝဇီရပါကာရော၊ သော ဘဂဝါ ဣတိပိ အရဟံ။
ကံကြီးရွာ၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်
ကံကြီးရွာ (Kangyi)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်၊ ဆိပ်ဖူးကျင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၃၈၀၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆိပ်ဖူးကျင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၃၂ ဦး၊ မ ၁၅၆၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၉၉၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ဂုဏ်တော်ကွန်ချာ
သော ဘဂဝါ ဣတိပိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝတ သော ဘဂဝါ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ သိရသာ နမာမိ၊ ဒုတိယော ဝဇီရပါကာရော၊ သော ဘဂဝါ ဣတိပိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ။
ကံကြီးရွာ၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဇီးကုန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဒဟမ်ရွာ၊ ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်
ဒဟမ်ရွာ(Daham)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်၊ ဒဟမ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၈၁၀၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဒဟမ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၇ ဦး၊ မ ၅၅ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၁၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ