cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ကာဠကဏ္ဏိဇာတ်
ကျေးဇူးများလှ မောင်ကာဠ
နတ်လူတို့ဆရာ ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၍ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် အနာထပိဏ် သူဌေးနှင့် ငယ်စဉ်က စကားဖက်၊ ပညာသင်ကြားဖက် ဖြစ်သော ကာဠကဏ္ဏီ အမည်ရှိသော အဆွေခင်ပွန်း တစ်ယောက်ရှိလေ၏။
ထို ကာဠကဏ္ဏီသည် နောက်အခါ အလွန်ဆင်းရဲ၍ အသက်မမွေးနိုင်သည့်အတွက် အနာထပိဏ် သူဌေးထံသို့ လာလေ၏။ အနာထပိဏ်သူဌေးလည်း အဆွေခင်ပွန်းအား သက်သာစေ၍ လခရိက္ခာပေးကာ မိမိဥစ္စာတို့ကို စောင့်ရှောက်စေ၏။ ထိုကာဠကဏ္ဏီသည် သူဌေးအား အလွန် ကျေးဇူးများ၏။ အလုံးစုံသော အမှုကိစ္စကို ရွက်ဆောင်လေ၏။
မိတ်ဆွေရင်းကို မနှင်လို
ထိုအခါ အနာထပိဏ်သူဌေး၏ ဆွေမျိုးတို့သည် သူဌေးထံလာ၍ “သူဌေးမင်း ... ဤကာဠကဏ္ဏီကို သူဌေးထံ မထားပါနှင့်၊ ကာဠကဏ္ဏီ- ကာဠကဏ္ဏီဟု ခဏခဏ ခေါ်ရခြင်းကား ကျက်သရေမင်္ဂလာ မရှိပါ၊ အလွန်ဆင်းရဲသည်။ မကောင်းသူများသည် အရှင်သူဌေးအား အကျိုးမရှိ” ဟု ပြောဆိုကုန်ကြ၏။
သူဌေးလည်း “အမောင်တို့ ... သူယုတ်မှည့်၍ အကျင့်ယုတ်သည် မဟုတ်ပေ၊ သူကောင်းမှည့်၍လည်း အကျင့်ကောင်းသည် မဟုတ်ပေ၊ အမည်သညာ ဆိုသည်မှာ ခေါ်ဝေါ် ပြောဆိုရုံမျှသာ ဖြစ်သည်၊ ပညာရှိတို့ကား အမည်သညာကို ပမာဏမပြုကုန်၊ ကာဠကဏ္ဏီ အမည်ကို မှည့်ထားရုံနှင့် ငါ၏ မြေမှုန့်ကစားဖက်၊ ကျောင်းနေဖက် အဆွေခင်ပွန်းကို မစွန့်ပစ်နိုင်” ဟု ပြောဆိုလေ၏။
မည်ခေါ်သမုတ် လိုရင်းမဟုတ်
တစ်နေ့သ၌ သူဌေးသည် ကာဠကဏ္ဏီကို အိမ်စောင့်ထားကာ မိမိစားရသော ရွာသို့ သွားလေ၏။ သူခိုးတို့သည် သူဌေးမရှိ အခွင့်ရပြီမှတ်ထင်၍ ညဉ့်အခါ လက်နက်ကိုင်လျက် သူဌေးအိမ်ကို ဝိုင်းကုန်ကြ၏။ ကာဠကဏ္ဏီ သိ၍ လူတို့ကို အိပ်ရာမှ နိုးကြစေရန် အိမ်ရှိလူများကို သင်က ခရုသင်းမှုတ်၊ သင်က စည်တီး စသည်ဖြင့် တစ်အိမ်လုံး ဆူညံသွားအောင် ပြုလုပ်လေ၏။ သူခိုးတို့လည်း သူဌေးရှိသည် ထင်မှတ်၍ လက်နက်တို့ကို စွန့်လွှတ်ကာ ပြေးကြကုန်၏။
သူဌေး ပြန်လာသောအခါ လူတို့သည် သူဌေးကြီးထံလာ၍ “အရှင်သူဌေးမင်း ... သူဌေးမင်း၏ အဆွေခင်ပွန်း ကာဠကဏ္ဏီ အစီအမံကောင်း၍ သူဌေးကြီးအိမ် သူခိုးဘေးမှ လွတ်သည်” သူ့ထက်ငါ ပြောကြသောအခါ သူဌေးကြီးသည် ဆွေမျိုးတို့အား -
“အမောင်တို့ ... ငါ့ အဆွေခင်ပွန်း ကာဠကဏ္ဏီ လုပ်ငန်းကို မြင်ကြပြီ မဟုတ်လော၊ သင်တို့စကား နားထောင်ကာ ကာဠကဏ္ဏီကို နှင်ထုတ်မိလျှင် ဤပစ္စည်းဥစ္စာတို့ အိမ်မှာ ရှိတော့မည် မဟုတ်ကုန်၊ သို့အတွက် အမည်သည်ကား လိုရင်း မဟုတ်ပေ၊ ပမာဏ မဟုတ်ပေ၊ အစီးအပွားကို အလိုရှိသော စိတ်သည် လိုရင်းပမာဏ ဖြစ်ပေသည်” –
ဟု ပြောဆိုချီးကျူးပြီးလျှင် ကာဠကဏ္ဏီအား လခရိက္ခာတိုး၍ ချီးမြှောက်လေ၏။
ထိုအခါ သူဌေးကြီးလည်း ငါ့မှာ စကားလက်ဆောင် ရပေပြီဟု မြတ်စွာဘုရားထံသွား၍ ကာဠကဏ္ဏီအကြောင်းကို လျှောက်ထားလေလျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် “သူဌေးကြီး ... ကာဠကဏ္ဏီသည် ယခုအခါ၌သာ မိမိအဆွေခင်ပွန်း အိမ်၌ ပစ္စည်းဥစ္စာတို့ကို စောင့်ရှောက်သည် မဟုတ်၊ ရှေးအခါ၌လည်း စောင့်ရှောက်ဖူးပြီ” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါအတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း။
မိတ်ဆွေရင်းချာ ပေါင်းသင်းပါ
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည် သူဌေးဖြစ်၍ အဆွေခင်ပွန်း ကာဠကဏ္ဏီပင် မည်၏။ [စကားစဉ်သည် ပစ္စုပ္ပန်ဝတ္ထုနှင့်တူ၏။]
ထိုသူဌေးသည် မိမိ စားရသော ရွာသို့သွား၍ ပြန်အလာတွင် အကြောင်းစုံကို ကြားရလျှင် -
“အမောင်တို့ ... အတူတကွ ခုနစ်ဖဝါး လှမ်း၍ သွားဖူးမူ အဆွေခင်ပွန်း၊ ဆယ့်နှင်ဖဝါးလှမ်း၍ သွားဖူးမူ အပေါင်းအဖော်၊ လခွဲအတူ ပေါင်းဖက်နေဖူးမူ ဆွေမျိုး၊ ထို့ထက်အလွန် အတူပေါင်းဖက်နေဖူးမူ ကိုယ်နှင့်တူသူ ဖြစ်၏။
သို့အတွက် ငါ့မှာ စီးပွားချမ်းသာ ဟူသောအကြောင်းကြောင့် ရှည်မြင့်စွာ အတူတကွ ပေါင်းဖက်နေထိုင်ဖူးသော ကာဠကဏ္ဏီကို အဘယ်မှာ စွန့်ပစ်နိုင်အံ့နည်း” ဟု ပြောဆိုလေ၏။ ထိုအခါမှစ၍ ကာဠကဏ္ဏီအကြောင်းကို သူဌေးထံ ပြောဝံ့သောသူ မရှိလေ၊ အဆွေခင်ပွန်းကောင်းတို့ သဘောအတိုင်း ချီးမြှောက်ထားလေ၏။
ဇာတ်ပေါင်း
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -
ရဟန်းတို့ -
ထိုအခါ ကာဠကဏ္ဏှီသည် - ယခုအခါ အာနန္ဒာ။
ဗာရာဏသီသူဌေးသည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -
ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း။
ကာဠကဏ္ဏီဇာတ် ပြီး၏။
ဂန္ထဝင်ဂီတ
အနောက်တိုင်းဂန္ထဝင်ဂီတ (western classical music or classical music) သည် အနောက်တိုင်း ကျေးလက်ရိုးရာဂီတ (သို့) အများကြိုက်ဂီတ၏ ဓလေ့စဉ်လာများကို ပြုပြင်မွမ်းမံပုံစံ (သို့) ထိုသို့မွမ်းမံမှုအပြင် အနောက်တိုင်းယဉ်ကျေးမှု၏ ရိုးရာအစဉ်အလာများ၌ ဇာစ်မြစ်တွယ်၊ ဖန်တီးထုတ်လုပ်ထားသော အနုပညာဂီတပုံစံဖြစ်သည်။ ၅ ရာစုနှောင်းပိုင်း ရောမအင်ပါယာ ပျက်သုဉ်းပြီးနောက် ဥရောပတွင် စတင်ခဲ့သည်ဟု ယေဘုယျအားဖြင့် ယူဆနိုင်သော ဤဂီတပုံစံသည် မျက်မှောက်ခေတ်ကာလအထိပင် ဆက်လက်တည်ရှိလျက်ရှိ၏ ။ အမျိုးအစားအရ ထပ်မံခွဲခြားမည်ဆိုလျှင် အလယ်ခေတ်ဂီတ (medieval) (၅၀၀-၁၄၀၀) ၊ ရီနေဆွန်းခေတ်ဂီတ (Renaissance) (၁၄၀၀-၁၆၀၀) ၊ ဘာရော့ခ်ခေတ်ဂီတ (Baroque) (၁၆၀၀-၁၇၅၀) ၊ ဂန္ထဝင်ခေတ်ဂီတ (Classical) (၁၇၅၀-၁၈၂၀) ၊ ရိုမန့်တစ်ခေတ်ဂီတ (Romantic) (၁၈၀၀-၁၉၁၀) ၊ မော်ဒန်ခေတ်ဂီတ (Modernist) (၁၈၉၀-၁၈၇၅) ၊ ပို့စ်မော်ဒန်ခေတ်ဂီတ (Postmodern) (၁၉၅၀-လက်ရှိ) တို့ဖြစ်ကြသည်။ ဤကာလ၊ ဤနေ့စွဲများအားလုံးသည် အနီးစပ်ဆုံး ယေဘုယျဖော်ပြချက်များသာဖြစ်၍ အနောက်ကမ္ဘာတခွင်၌ ဂီတ၏ လေးနက်မှု၊ ထင်ရှားမှု အနေအထားများဖြင့် တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲလာခဲ့သော အပြောင်းလဲပုံစံကို ညွှန်းဆိုကိုယ်စားပြုခြင်းသာဖြစ်ပေသည်။
အနောက်တိုင်း ဂန္ထဝင်ဂီတ၏ ထူးခြားထင်ရှားသောအင်္ဂါရပ်မှာ စတက်ဖ် ဂီတနုတ်စ်ကို အသုံးပြုမှုဖြစ်၍ ၁၁ ရာစုခန့်ကတည်းကပင် အသုံးပြုလာခဲ့ကြသည်။ ကတ်သလစ်ဘုန်းတော်ကြီးများက ကမ္ဘာအနှံ့ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းများတွင် ခရစ်ယာန်ဝတ်ပြုဆုတောင်းမှုပုံစံကို စံစနစ်ဖြစ်စေရန် ကြိုးစားရာတွင် ဥရောပ၏ ဂီတနုတ်စ်ရေးမှတ်ခြင်း ပထမပုံစံများကို တိုးတက်ကောင်းမွန်အောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။ အနောက်တိုင်းစတက်ဖ်ရေးခြင်းကို ဂီတဖန်တီးသူများက အသုံးချကြရာ တီးခတ်/ဖျော်ဖြေသူကို ဂီတတေးသွားတစ်ပုဒ်၏ အသံနိမ့်မြင့် (pitch) ၊ ကြာမြင့်ချိန်များကို ညွှန်ကြားပြသရန်ဖြစ်သည်။ ထိုအသုံးချမှုတွင် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ဂီတ၊ လောကီဂီတ နှစ်မျိုးစလုံးပါဝင်လေသည်။ သီချင်းသံပြိုင်ထပ်ကျော့ပုံစံ (strophic) ကို ယူငင်သုံးစွဲကြသော လူကြိုက်များသည့် ဂီတပုံစံများနှင့် ကွဲလွဲစွာဖြင့် ဂန္ထဝင်ဂီတသည် တူရိယာအသားပေးဂီတများဖြစ်သော ဆင်ဖိုနီ၊ ကန်ချေးတို/ကန်ချဲတို (concerto) ၊ ဖြူးဂ် (fugue) ၊ ဆိုနာတာ စသည်တို့အပြင် အော်ပရာ၊ ကန်တားတာ (cantata)၊ မာ့စ် (mass) တို့ကဲ့သို့ အသံနှင့် တူရိယာတွဲစပ်ဂီတများကဲ့သို့ အလွန်အဆင့်မြင့် ရှုပ်ထွေးစွာ ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်လာခဲ့သည်ဟု မှတ်ယူနိုင်သည်။
ရင်းမြစ်များ
ကဏ္ဍ:ဂန္ထဝင်ဂီတ ကဏ္ဍ:ဂီတ သမိုင်း
မောင်သင်းခိုင်
" မော်ဒန်ကဗျာခေတ်ဦးမှာ ဦးဆောင်ခဲ့တဲ့သူတွေပေါ့။ သူနဲ့ခေတ်ပြိုင်တွေက မရှိတော့သလောက်ပဲ။ အဲဒီတော့ နှမျောတာပေါ့။ သူတိမ်းပါးသွားတာ မြန်မာ့ကဗျာ လောကအတွက်တော့ ကြီးမားတဲ့ ဆုံးရှုံးမှုတစ်ရပ်ပါ "
သူ့ကို ၁၉၄၀ ခုနှစ် မတ်လ ၂၁ ရက်နေ့ (ကမ္ကာ့ကဗျာနေ့မှာ) ဖခင် သခင်တင်ဦးနဲ့ မိခင် ဗမာ့ကာကွယ်ရေး တပ်မတော် (BDA) သူနာပြုဆရာမ ဒေါ်သန်းရင်တို့က မွေးဖွားခဲ့ပါတယ်။ အမည်အရင်းမှာ ဦးမြင့်ဦး ဖြစ်ပြီးတော့ ကျမ်းပြုစာရေးဆရာ လယ်တီပဏ္ဍိတ ဦးမောင်ကြီးရဲ့ မြေးတော်စပ်သူလည်း ဖြစ်ပါတယ်။
ပျဉ်းမနားကဗျာဆရာအသင်း အတွင်းရေးမှူး၊ မြန်မာနိုင်ငံကဗျာဆရာ သမဂ္ဂ ဗဟိုကော်မတီဝင်၊ မိုးဝေမဂ္ဂဇင်း ကဗျာအယ်ဒီတာ၊ ရုပ်ရှင်တေးကဗျာမဂ္ဂဇင်း ကဗျာအယ်ဒီတာ စတဲ့ အလုပ်တာဝန်တွေကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်ပါတယ်။
သူဟာ တော်လှန်ကဗျာ အများအပြားကိုလည်း ရေးသားခဲ့ပြီး ၁၉၅၈ ခုနှစ်မှာ တစ်ကြိမ်၊ ၁၉၆၆ မှာတစ်ကြိမ်၊ ၁၉၇၈ မှာတစ်ကြိမ် စုစုပေါင်း သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် ရမည်းသင်းထောင်၊ မန္တလေးထောင်နဲ့ အင်စိန်ထောင်တွေမှာ နိုင်ငံရေးမှုနဲ့ ထောင်ကျခံခဲ့ရပါတယ်။ border|center|thumb|အသက် ၈၀ �ပြည့်မွေးနေ့
သူရဲ့ တစ်ကိုယ်တော်ကဗျာစာအုပ်တွေဖြစ်တဲ့ ချစ်သူများကိုတမ်းတခြင်း၊ မမြင်ရတဲ့မြစ် (ဘာသာပြန်ကဗျာများ)၊ အဖြူအမည်း သမိုင်းဘိုင်စကုပ် စာအုပ်တွေက ထင်ရှားတဲ့စာအုပ်တွေ ဖြစ်ပါတယ်။
ပျိုးခင်းချောင်ရွာ၊ ပေါက်ကုန်းစွန်း
ပျိုးခင်းချောင်ရွာ၊ ပေါက်ကုန်းစွန်း
တံတားမိုးရွာ၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်
တံတားမိုးရွာ (Tadarmoe)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ လွယ်ကိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၉၇၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လွယ်ကိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၃၄ ဦး၊ မ ၁၄၀၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၃၆ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရပ်စောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဟိန်၊ ဆရာ (မြို့မ)
မြို့မ ဆရာဟိန် (၁၉၀၅−၁၉၇၉) သည် မြန်မာ လူမျိုး ကျောင်းဆရာ၊ နိုင်ငံရေး လှုပ်ရှားသူနှင့် စာရေးဆရာ ဖြစ်သည်။
ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး
၁၉၂၅ ခုတွင် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ဆယ်တန်းစာမေးပွဲကို မြို့မ အမျိုးသား အထက်တန်းကျောင်းမှ အောင်သည်။
ကျောင်းဆရာ ဘဝ
၁၉၂၆ ခုတွင် ရန်ကုန်မြို့မြို့မ အထက်တန်းကျောင်းတွင် အလယ်တန်းပြဆရာအဖြစ် အမှုထမ်းသည်။ ၁၉၂၇ ခုတွင် ရှေ့နေစာမေးပွဲ အောင်သဖြင့် ၁၉၂၈-၂၉ ခုများတွင် မြောင်းမြ၌ ရှေ့နေအဖြစ် အသက်မွေးသည်။ ရှေ့နေဘဝထက် ကျောင်းဆရာဘဝကို မြတ်နိုးသူဖြစ်၍ ၁၉၃ဝ ပြည့်တွင် မြို့မ အမျိုးသားကျောင်း၌ပင် အထက်တန်းပြဆရာအဖြစ် ပြန်အမှုထမ်းသည်။ ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် ဆရာဖြစ် စာမေးပွဲ အောင်မြင်ခဲ့သည်။ မြို့မကျောင်း သာရေးနာရေးကိစ္စများ၊ ရန်ပုံငွေကပွဲများတွင် အားကြိုးမာန်တက် စွမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သဖြင့် မြို့မဆရာဟိန်ဟူ၍ ခေါ်ကြသည်။ စစ်ပြီးစ ၁၉၄၆ ခုတွင် မြို့မကျောင်းကို ပြန်ထောင်ရာ ကျောင်းဆရာဘဝကို ခံယူခဲ့သေးသည်။
နိုင်ငံရေး လှုပ်ရှားမှု
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း မြောင်းမြ၌ ပြန်နေရာ ဂျပန် ဝင်လာသောအချိန်တွင် မြောင်းမြမြို့ ယာယီငြိမ်းချမ်းရေးအဖွဲ့ဝင် ဝါဒဖြန့်ချိရေးမှူးအဖြစ် အကျိုးဆောင်ခဲ့သည်။ မြစ်ဝကျွန်းပေါ် သတင်းစဉ် အမည်ဖြင့် အပတ်စဉ်ထုတ်သတင်းစာကို ကိုယ်တိုင် ကြီးမှူးထုတ်ဝေပြီး၊ ဝါဒဖြန့်လုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ဗမာလွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် ဌာနချုပ်မှ ခေါ်ယူသဖြင့် ရန်ကုန်မြို့၊ အလံပြဘုရားလမ်းရှိ စစ်ဌာနချုပ်ရုံးတွင် ဝါဒဖြန့်ချိရေးမှူးအဖြစ် ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီးနောက် ဗမာ့ခေတ် အစိုးရပညာရေးဌာနတွင် အထူးအရာရှိအဖြစ် လည်းကောင်း၊ မဟာဗမာဌာနချုပ်တွင် ဝါဒဖြန့်ချိရေးမှူးအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ အင်္ဂလိပ် ပြန်ဝင်လာသည်အထိ ထမ်းဆောင်ခဲ့လေသည်။
ဂျပန်ခေတ် အခမ်းအနားများ၌ အဓိပတိ ဒေါက်တာဘမော် ဝင်မလာမီ ရှေ့တော်ပြေး အဖြစ် "တိတ်စေ" အော်ရသူ ဖြစ်သဖြင့် "တိတ်စေဆရာဟိန်" ဟုလည်း အမည်ရခဲ့သည်။
၁၉၃၆ တက္ကသိုလ် သပိတ်၊ ၁၉၃၈ ကျောင်းသားသပိတ်၊ ရေနံမြေသပိတ် စသော အရေးတော်ပုံများတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ တက္ကသိုလ်သံမဏိတပ် အကြံပေးအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ကျောင်းသားသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်များအား အကြံပေးခြင်း၊ အကူအညီပေးခြင်းများအပြင် မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ လူငယ် အသင်းကြီးကို စတင် တည်ထောင်သူများအနက် တစ်ဦးအပါအဝင် ဖြစ်ခဲ့သည်။
နိုင်ငံခြားအဝတ်များ မီးပုံရှို့ခြင်း၊ တိုင်းရင်းဖြစ် အထည်များ ဝတ်ဆင်ရန် လှုံ့ဆော်ခြင်း၊ စီးကရက်အစား ဆေးပေါ့လိပ်များ သောက်ကြရန် မေတ္တာရပ်ခံခြင်း စသော ဝံသာနု လုပ်ငန်းများကိုလည်း လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၅၇ ခုတွင် အမေရိကန် အစိုးရပညာသည် ခေါင်းဆောင်ချင်းဖလှယ်ရေး စီမံကိန်းအရ အမေရိကန်နိုင်ငံ၌ (၃) လကြာ လေ့လာရေးခရီးသွားပြီး အပြန်၌ တရုတ်ပြည်၊ ဂျပန်ပြည်၊ စင်္ကာပူနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံများသို့ လှည့်လည်သည်။
စာရေးဆရာ ဘဝ
၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၇) ရက်မှ စ၍ မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန် စာပေ အသင်းတွင် ဖြန့်ချိရေးမှူး အဖြစ် လည်းကောင်း၊ လုပ်ငန်းမှူးအဖြစ် လည်းကောင်း၊ အရစ်ကျအရောင်းဌာနမှူးအဖြစ် လည်းကောင်း အမှုထမ်းခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှ စ၍ စာ စရေးရာ နယ်ဒေါင်းကလေး၊ မြို့မကျောင်း ပဂေး၊ မြို့မ ရဲခေါင်၊ ကမ္ဘာ့တက်လူ၊ ယထာဘူတ၊ ဟိံသက၊ မြို့မ ဆရာဟိန် စသော ကလောင်များဖြင့် စာစုံ ရေးသည်။
ဘဝနိဂုံး
၁၉၇၉ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၁၉) ရက်တွင် ရန်ကုန်ဆေးရုံကြီးမှ ကြံတောသုသာန်သို့ ပို့ဆောင် မီးသဂြိုဟ်သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် သားသမီး ဖြစ်ကြသော ဦးခင်မောင်ချို၊ ဒေါ်အေးမြင့်၊ ဦးကျော်ဇေယျ၊ ဒေါ်နန်းညွန့်နွယ်တို့ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:၁၉၀၅ မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:၁၉၇၉ ကွယ်လွန်သူများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ဘဒကားရွာ၊ ဘဒကား
ဘဒကားရွာ၊ ဘဒကား
ကဲဆန်ကာလံရွာ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်
ကဲဆန်ကာလံရွာ (Kesankarlan)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်၊ ကဲဆန်လောင်ကျန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၉၉၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နန်းယွန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အောင်ညီသာရွာ၊ အောင်လံမြို့နယ်
အောင်ညီသာရွာ (Aungnyithar)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ အောင်လံမြို့နယ်၊ ငမဲကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၆၆၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ငမဲကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၅၆ ဦး၊ မ ၁၇၃၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၃၉၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အောင်လံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မဲဆန္ဒပေးခြင်း
thumb|မဲဆန္ဒပေးခြင်း
နိုင်ငံ အရေးအခင်းများကို ဆုံးဖြတ်ရာ၌လည်းကောင်း၊ ခေါင်းဆောင်များနှင့် အစိုးရအဖွဲ့များကို ရွေးချယ်ရာ၌ လည်းကောင်း ပြည်သူလူထုသည် မဲဆန္ဒပေးသည့်နည်းကို အသုံးပြုလေ့ရှိကြသည်။
ဆိုရှယ်လစ်နိုင်ငံဖြစ်သော ဆိုဗီယက်ရုရှနိုင်ငံ၌ အသက် ၁၈ နှစ် ပြည့်သော တိုင်းသူ ပြည်သားများသည် မိမိတို့ နှစ်ခြိုက် သော ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပြည်သူ့လွှတ်တော် အမတ်များနှင့် လူမျိုးစု လွှတ်တော် အမတ်များ အဖြစ်သို့ မဲဆန္ဒဖြင့်ရွေးကောက် တင်မြှောက်ကြသည်။ ဗြိတိန်၊ အမေရိကန်၊ ပြင်သစ် စသော ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီ နိုင်ငံများရှိ ပြည်သူပြည်သားများသည်လည်း မဲဆန္ဒဖြင့်ပါလီမန်အမတ်များကို ရွေးချယ်ကြရသည်။
ပါလီမန် အမတ်များအား မဲဆန္ဒပေး၍ ရွေးကောက် တင်မြှောက်သော စံနစ်မှာ ဗြိတိသျှတို့ စတင် ကျင့်သုံးသော စံနစ်ဖြစ်သည်။ အကျဉ်းအားဖြင့်ဖော်ပြရသော် ရှေးဦးကာလ ဆိုင်ရာခရိုင်များမှ ကိုယ်စားလှယ်အမတ်များကို ရွေးကောက် တင်မြှောက်ကြရာ၌ လက်ထောင်၍ ရွေးကောက်ခြင်း ပြုကြ သည်။ ၁၈ ရာစုနှစ်တွင်မှ မဲဆန္ဒပေးခြင်း စံနစ်ပေါ်လာသည်။
ထိုစဉ်အခါက မဲဆန္ဒပေးသူသည် မဲရုံသို့သွား၍ မိမိ မဲပေးလို သော အမတ်လောင်း၏ အမည်ကို လူအများရှေ့တွင် ထုတ်ဖော် ပြောရ၏။ ဤသို့ ပြောရခြင်းစံနစ်ကြောင့် လပ်ပေးလပ်ယူပြုခြင်း၊ ခြိမ်းခြောက်ခြင်းတို့ ပေါ်ပေါက်ရုံမကဘဲ ရွေးကောက်ပွဲသည် လည်း အဓိကရုဏ်းဖြင့် အပြီးသတ်လေ့ရှိ၏။ ၁၈၇၂ ခုနှစ်တွင် လျှို့ဝှက် မဲပေးရေး ဥပဒေကို ဗြိတိန်ပြည်၌ ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။
၁၈၃၂ ခုနှစ် မတိုင်မီက မဲဆန္ဒပေးခွင့်ရှိသူ လူဦးရေကို အကန့်အသတ်ပြုခဲ့၏။ မြေပိုင်၍ ချမှတ်ထားသော နှစ်စဉ် အသားတင် ဝင်ငွေရှိသူများကိုသာ မဲဆန္ဒပေးနိုင်ခွင့်ရှိ၏။ တဖြည်းဖြည်းဖြင့် မဲပေးခွင့်ကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့ရာ ၁၈၈၄ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် အသက် ၂၁ နှစ်ပြည့်သော ယောက်ျားတိုင်း မဲ ဆန္ဒပေးခွင့်ရ၏။ ဗြိတိသျှ အမျိုးသမီးတို့သည် ၁၉၁၈ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင်မှ မဲဆန္ဒပေးခွင့်ရကြသည်။
ရုရှ နိုင်ငံကို ဇာဘုရင်တို့ အုပ်စိုးစဉ် ပြည်သူလူထုသည် နိုင်ငံအရေးတို့ကို မဲဆန္ဒပေး၍ ဆုံးဖြတ်နိုင်ခွင့် ပြောပလောက် အောင် မရရှိခဲ့ကြချေ။ ၁၉၁၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ တော်လှန်ရေး ပြီးသည့်နောက် ဆိုရှယ်လစ် ရုရှနိုင်ငံ သဖြစ်လာသောအခါ၌ကား အသက် ၁၈ နှစ်ပြည့်သော တိုင်းသူပြည်သား ယောက်ျား မိန်းမ အားလုံးတို့သည်။ လူမျိုး၊ ဘာသာ၊ ပညာ၊ စီးပွားရေးအခြေအနေ၊ ဇာတိဂုဏ်၊ အရည်အချင်း၊ နေထိုင်ရာဒေသတို့ ကွဲပြားခြားနားမှုကြောင့် အကန့်အသတ် မရှိစေဘဲ၊ မဲဆန္ဒပေးခွင့် ရှိလာသည်။ သို့ရာတွင် ရူးသွပ်သူ၊ တရားရုံးမှ ရာဇဝတ်အပြစ်ဒဏ် အပေးခံရသူနှင့် မဲဆန္ဒပေးခွင့်ကို ရုပ်သိမ်းခြင်းခံရသူတို့သည်မဲဆန္ဒပေးခွင့် မရှိချေ။ မဲပေးရာ၌ လျှို့ဝှက်မဲပေးစံနစ်ကို အသုံးပြု၏။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရွေးကောက်ပွဲများ
လှတွီရွာ၊ မင်းတပ်မြို့နယ်
လှတွီရွာ(Hlatwi)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်ခရိုင်၊ မင်းတပ်မြို့နယ်၊ ကြုတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၀၁၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကြုတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၉၈ ဦး၊ မ ၄၄၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၄၅ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းတပ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အတ္ထဿဒွါရဇာတ်
ဧကကနိပါတ် - ၉။ အပါယိမှဝဂ် -၈၄ - အတ္ထဿဒွါရဇာတ်။ ။ ဖခင်သူဌေးအား အကျိုးစီးပွား ဖြစ်ကြောင်း တရားမေးကြားသော ခုနစ်နှစ်အရွယ် သူဌေးသားငယ် အကြောင်း။
သားမေးပြဿနာ လျှောက်ထားရာ
ထိုသူဌေးသငယ်သည် တစ်နေ့သ၌ အဖထံကပ်၍ အကျိုးစီးပွား ဖြစ်ခြင်းအကြောင်း ပြဿနာကို မေးလေ၏။ အဖသူဌေးလည်း အဖြေနိုင်၍ သားကိုခေါ်ကာ မြတ်စွာဘုရားထံ သွားပြီးလျှင် မြတ်စွာဘုရားအား “အရှင်ဘုရား ... ဤသူငယ်ကား ပညာရှိ၏၊ အကျိုးစီးပွား၌ လိမ္မာ၏၊ အကျိုးစီးပွား ဖြစ်ခြင်းအကြောင်း ပြဿနာမေးရာ အဖြေနိုင်၍ အထံတော်သို့ လာရပါသည်၊ ထိုပြဿနာ အကျွန်ုပ်အား ဖြေကြားတော်မူပါ” ဟု လျှောက်ထားလေ၏။
မြတ်စွာဘုရားလည်း “သူဌေးကြီး ... ဤသူငယ်သည် ရှေးအခါ၌လည်း ဤပြဿနာကို ငါဘုရားအား မေးဖူးပြီ၊ ငါဘုရားလည်း ဖြေကြားခဲ့ဖူးပြီ၊ ဤသူငယ်ကား ဤပြဿနာ အဖြေကို သိခဲ့ဖူးပြီ၊ ယခုအခါ ဘဝတစ်ပါး ဖုံးလွှမ်းသဖြင့် မမှတ်မိ” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါ အတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း။
လောကစီးပွား ကြောင်းခြောက်ပါး
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည် သူဌေးဖြစ်လေ၏။ ထိုသူဌေး၏ ခုနစ်နှစ်အရွယ်ရှိ သားငယ်သည် ပညာရှိ၏။ အကျိုးစီးပွား၌ လိမ္မာ၏။
ထိုသူဌေးသားငယ်သည် တစ်နေ့သ၌ အဖသူဌေးကို ကပ်ကာ “ဖခင် ... အကျိုးစီးပွား ဖြစ်ခြင်းအကြောင်း အဘယ်နည်း” ဟု မေးလေ၏။ ထိုအခါ အဖသူဌေးသည် သားငယ်အား အောက်ပါအတိုင်း ဖြေကြားလေ၏။
အကျိုးစီးပွားဖြစ်ကြောင်း ခြောက်ပါး
(၁) အနာရောဂါ မရှိခြင်း၊
(၂) အကျင့်သီလနှင့် ပြည့်စုံခြင်း၊
(၃) ပညာရှိတို့ အဆုံးအမ ဩဝါဒကို လိုက်နာခြင်း၊
(၅) သုစရိုက်သုံးပါးကို ကျင့်ခြင်း၊
(၆) မပျင်းရိခြင်း။
ဤခြောက်ပါးတို့ကား အကျိုးစီးပွားဖြစ်ကြောင်း ဖြစ်သည်ဟု ဖြေကြားလေ၏။ ထိုသူသားလည်း ထိုအခါမှစ၍ ထိုတရားခြောက်ပါးတို့၌ ကျင့်လေ၏။ အဖသူဌေးလည်း ကုသိုလ်ကောင်းမှုတို့ကို ပြုလျက် သေလွန်သောအခါ ကံအားလျော်စွာ ဖြစ်လေ၏။
ဇာတ်ပေါင်း
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -
ထိုအခါ သူဌေးသားသည် - ယခုအခါ သူဌေးသား။
ဗာရာဏသီသူဌေးသည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -
ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း။
ဆောင်ပုဒ်
(၁) အနာမခ၊ ကျင့်သီလ၊ လိုက်ရဩဝါဒါ။
(၃) အကျိုးစီးပွား၊ ဖြစ်ကြောင်းကား၊ ခြောက်ပါးဤသို့လာ။
အတ္ထဿဒွါရဇာတ် ပြီး၏။
ကြိမ်တောမြောင်ရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပေါက်ကုန်းစွန်းရွာ၊ ပေါက်ကုန်းစွန်း
ပေါက်ကုန်းစွန်းရွာ၊ ပေါက်ကုန်းစွန်း
ရေနံလုပ်ငန်း
ရေနံဖြန့်ဖြူးမှုနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့များ သိုမှီးထားရှိမှုသည် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးသော ရေနံကုမ္ပဏီကြီး ၅၀ များအတွင်းတွင် ရှိနေသည်။ ပုဂ္ဂလိကပိုင် ကုမ္ပဏီများ၏ သိုမှီးထားရှိမှုများကို တစ်လုံးတစ်စည်းထဲ အုပ်စုဖွဲ့ထားသည်။ “သာလွန်ထူးကဲ ”သည့် ကုမ္ပဏီကြီးများ၏ ရေနံထုတ်လုပ်မှုသည် ကမ္ဘာ့ရေနံစုစုပေါင်း ထုတ်လုပ်ပေးမှု၏ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်း အောက် အနည်းငယ်လျော့နည်းသည်။ ကမ္ဘာ့ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့သိုမှီးထားရှိမှု၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သည် နိုင်ငံပိုင်ရေနံကုမ္ပဏီကြီးများမှ ထိန်းချုပ်ထားသည်။ ကမ္ဘာ့အကြီးမားဆုံးသော ရေနံကုမ္ပဏီကြီး အခု ၂၀ တွင် ၊ ၁၅ ခုသည် နိုင်ငံတော်ပိုင်များ ဖြစ်ကြသည်။
စက်မှုလုပ်ငန်းကြီးကို ကိုယ်စားပြုသည့်ရေနံလုပ်ငန်း
ရေနံလုပ်ငန်းတွင် ကမ္ဘာနှင့် အဝှမ်းပြင်ဆင်လုပ်ဆောင်နေရသည့် ရေနံရှာဖွေခြင်း၊ ရေနံထုတ်ယူခြင်း၊ ရေနံချက်လုပ်ခြင်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ခြင်း (ရံဖန်ရံခါ ရေနံတင်သင်္ဘောနှင့် ပိုက်လိုင်းများဖြင့်) နှင့် ရေနံထွက်ပစ္စည်းများ ဈေးကွက် တင်ရောင်းချခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ လုပ်ငန်း၏ အများဆုံးသော ထုထည်ပစ္စည်းထုတ်လုပ်မှုများမှာ လောင်စာဆီနှင့် ဓာတ်ဆီတို့ဖြစ်သည်။ ရေနံသည် များစွာသော ဓာတုထုတ်ကုန်များအတွက် ကုန်ကြမ်းတစ်မျိုးလည်းဖြစ်သည်။ ဓာတု ထုတ်ကုန်များတွင် ဆေးဝါးပစ္စည်းများ၊ အဖျော်ရည်များ၊ ဓာတ်မြေဩဇာများ၊ ပိုးသတ်ဆေးများနှင့် ပလပ်စတစ်များတို့ ပါဝင်သည်။ လုပ်ငန်းကို ပုံမှန်အားဖြင့် အဓိကပါဝင်သည့်အပိုင်း သုံးပိုင်းခွဲခြားထားသည်။ အပေါ် စီးကြောင်း ၊ အလယ် စီးကြောင်း နှင့် အောက် စီးကြောင်း တို့ဖြစ်သည်။ အလယ် စီးကြောင်း လုပ်ဆောင်မှုများသည် ပုံမှန်အားဖြင့် အောက်စီး ကြောင်း အမျိုးအစားတွင် ပါဝင်နေသည်။
သဘာဝသမိုင်း
ရေနံသည် သဘာဝအားဖြင့် ကျောက်အစိုင်အခဲများဖြစ်ပေါ်မှုအတွင်းတွင်တွေ့ရှိရသည့် အရည်ဖြစ်သည်။ ရေနံ တွင် မျိုးစုံသော မော်လီကျူး အလေးချိန်များ ပါရှိသည့် ဟိုက်ဒရိုကာဗွန်အရောအနှောများနှင့် အခြားသော ကာဗွန်ဒြပ် ပေါင်းများပါရှိသည်။ ရေနံကို ယေဘုယျအားဖြင့် လက်ခံထားသည်မှာ ရေနံသည် အခြားသော ကျောက်ဖြစ်လောင်စာ များနှင့် တူညီစွာ အပင်နှင့်တိရစ္ဆာန်တို့၏ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ နှစ်သန်းရာပေါင်းများစွာ ကြာ မြင့်လာသည့်အခါ၊ ကမ္ဘာမြေထု၏ အပူချိန်နှင့်ဖိအားတို့ကြောင့် ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများသည် လောင်စာများအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားကြသည်။ အချိန်ကြာမြင့်လာသည့်အခါ ပုပ်သိုးဆွေးမြေ့သောအ ကြွင်းအကျန်များသည် ရွံ့နှင့် နုံးများဖြင့်ဖုံးအုပ် လာပြီး၊ ကမ္ဘာမြေ၏ မာတင်းနေသောမျက်နှာပြင်အလွှာအတွင်းသို့ စိမ့်ဝင်နစ်မြုပ်သွားသည်။ ထိုနေရာတွင် ပူ၍ ဖိအားပေးခြင်းခံရသော မြေလွှာများ၏ ကြားတွင် ထိန်းသိမ်းထားပြီး တစ်ဖြည်းဖြည်း ရေနံလှောင်ကန်များအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်။
သမိုင်းဦးအစ
ရေနံစိမ်းကို မချက်လုပ်ရသေးသည့်အနေအထားဖြင့် လူတို့သုံးစွဲလာခဲ့သည်မှာ လွန်ခဲ့သည့်နှစ်ပေါင်း ၅၀ဝဝ ကျော်ပြီ ဖြစ်သည်။ ရေနံဆီအဖြစ် မီးတောက်လောင်ရန်နှင့် စစ်ရေးစစ်ရာများတွင် သုံးစွဲရန်အဖြစ် လူ့သမိုင်းဦးအစ ကတည်းမှ အသုံးချခဲ့သည်။ ရှေးဦး ပါရှန်းဘာသာကျောက် ထွင်းစာများတွင် ရေနံကို အလင်းရရှိရန်နှင့် ဆေး အဖြစ်သုံးရန် လူ့အထက်တန်းလွှာများ သုံးစွဲခဲ့ကြသည်ကို ဖော်ပြထားသည်။ ရှေးခေတ် တရုတ်ပြည်တွင် အလင်းရောင် ရရှိရန်အတွက် သန့်စင်ပြီး ရေနံဆီများ သုံးစွဲခဲ့သည်ကို သိရှိရသည်။
ရှေးအကျဆုံးသော ရေနံလုပ်ငန်းတစ်ခု ထူထောင်ထားခဲ့မှုကို ၈ ရာစုနှစ်တွင် ရေနံကို အဆီအနှစ်ထုတ်ဖျက်ဆီးခြင်းမှ ရရှိသည့် ကတ္တရာများဖြင့်ခင်းထားသည့်လမ်းများ ဘဂ္ဂဒက်မြို့ တွင်တွေ့ရှိရသည်။ ၉ရာစုနှစ်တွင် နက်ဖသာ ထုတ်လုပ်ရန်အတွက် ရေနံမြေများကို ခေတ်သစ်ဘာကူး ၊ အာဇာဘိုင်ဂျန် ဒေသတစ်ဝိုက်တွင် ရှာဖွေတူးဖော်ခဲ့သည်။ ထိုရေနံမြေများကို ၁၀ ရာစုနှစ်တွင် အယ်-မာဆူဒီ နှင့် ၁၃ရာစုနှစ်တွင် မာကိုပိုလို တို့မှထုတ်ဖော်ရေးသားခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ဟြေဆိုခဲ့သည်မှာ ထို ရေနံတွင်းများမှထွက်ရှိမှုပမာဏသည် သင်္ဘောရာနှင့်ချီ၍့်သယ်ယူရမည့်အနေအထားဖြစ်သည်။ ၉ ရာစုနှစ်တွင် အယ်ရာဇီ မှ ရေနံကို ပေါင်းခံခြင်းဖြင့် ရေနံဆီကို ထုတ်လုပ်ခဲ့ပြီး ထိုရေနံဆီကို ဆီမီးအိမ်လုပ်ငန်းတွင် အသုံးပြုရန်အတွက် ရေနံဆီမီး အိမ်တွင် သုံးစွဲခဲ့သည်။
ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးတွင် ရေနံဆီ၏အရေးပါမှုသည် နှေးကွေးနေခြင်းနှင့်အတူ ဝေလငါးအဆီကို မီးထွန်းရန်အတွက် ၁၉ရာစုနှစ်တွင် သုံးစွဲခဲ့ပြီး ထင်းနှင့်မီးသွေးကို အပူပေးရန်နှင့်ချက်ပြုတ်ရန်အတွက် ၂၀ရာစုနှစ်အတွင်းထိ ကောင်းစွာ သုံးစွဲခဲ့သည်။ ရေနံစက်မှုလုပ်ငန်းသည် မြောက်အမေရိကတိုက်ရှိ ကနေဒါနိုင်ငံနှင့် အမေရိကန်နိုင်ငံတို့တွင်ဖြစ် ပေါ်လာခဲ့သည်။ စက်မှုတော်လှန်ရေးသည် စွမ်းအင်အတွက်အဓိကလောင်စာ ထုတ်ပေးသည်ကျောက်မီးသွေးနှင့်တကွ ငါးကြီးဆီအပါအဝင် အခြားလောင်စာအရင်းအမြစ်များကို တိုးတက်ရရှိရန် တွန်းအားပေးခဲ့သည်။ သို့သော်ငြားလည်း ရေနံဆီကို ရေနံစိမ်းမှထုတ်ယူရရှိနိုင်သည်ကို တွေ့ရှိခဲ့ပြီးနောက် ရေနံဆီကို မီးထွန်းရန်နှင့် အပူပေးရန် လောင်စာ အဖြစ် သုံးစွဲခဲ့သည်။ ရေနံသည် တောင်းဆိုမှုအလွန်မြင့်မားလာခဲ့ပြီး နှစ်ဆယ်ရာစုနှစ် ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်တွင် တန်ဖိုးအရှိ ဆုံး ကုန်သွယ်ရောင်းဝယ်ခဲ့သော ကုန်ပစ္စည်းဖြစ်လာသည်။
ခေတ်သစ်သမိုင်း
ဘာကူးရေနံခေတ်ထချိန်နှင့် ရေနံလမ်းကြောင်း ၊ နိုင်ငံတကာ ခရီးသွားလမ်းကြောင်း တွင်လည်းကြည့်နိုင်သည်။
ဂယ်လီရှီယန်း ရေနံတွင်းများ
ရုရှားအင်ပါယာသည် ၁၈၂၅ ခုနှစ်တွင် ရေနံ ၃၅၀ဝ တန်ထုတ်လုပ်ခဲ့ပြီး ရာစုနှစ်အလယ်တွင် နှစ်ဆတိုးထွက် ရှိခဲ့သည်။ [6] ၁၈၄၈ ခုနှစ်တွင် ယခုလက်ရှိ အာဇာဘိုင်ဂျန်နိုင်ငံ၌ရေနံတူးဖော်မှစတင်ခဲ့ပြီး နောက် ကြီးမားသည့်ပိုက်လိုင်း နှစ်လိုင်းကို ရုရှားအင်ပါယာတွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ အရှည် ၈၃၃ကီလိုမီတာရှိသော ပိုက်လိုင်းကို ၁၉၀၆ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ပြီးစီးခဲ့ပြီး ကက်စပီယန် ဒေသမှ ပင်လယ်နက်ဆိပ်ကမ်းဖြစ်သည့် ဘာတူးမီ (ဘာကူး- ဘာတူးမီပိုက်လိုင်း)သို့ ရေနံသယ်ပို့ပေးခဲ့သည်။ အရှည် ၁၆၂ ကီလိုမီတာရှိသည့် အခြားပိုက်လိုင်းတစ်ခုကို ချေချင်းညာ မှ ကက်စပီယန်သို့ ရေနံပို့ရန်အတွက် သွယ်တန်းခဲ့သည်။
၂၀ရာစုနှစ်ရောက်သည့်အခါတွင် အပ်ရှာရွန်ကျွန်းဆွယ် မှ ရုရှားအင်ပါယာ၏ ရေနံထုတ်လုပ်မှု အားလုံးနီးပါး မှာ ကမ္ဘာ့ရေနံထုတ်လုပ်မှု၏ ထက်ဝက်ရှိခဲ့ပြီး နိုင်ငံတကာဈေးကွက်များကို လွှမ်းမိုးထားခဲ့သည်။ ၁၈၈၄ခုနှစ်အရောက်တွင် ဘာကူးမြို့၏ဆင်ခြေဖုံးအရပ်ဒေသများ၌ ရေနံချက်စက်ရုံငယ်ပေါင်း အခု ၂၀ဝ နီးပါးအထိ လည်ပတ်ခဲ့သည်။[8] ရှေးဦးစွာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုများ၏ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးအဖြစ် အပ်ရှာရွှန်းကျွန်းဆွယ်ဒေသသည် “ရေနံညစ်ညမ်းမှု နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးလျစ်လျူရှုမှုတို့၏ ကမ္ဘာ့သက်တမ်းအရင့်ဆုံးအမွေအနှစ်” အဖြစ် ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ၁၈၇၈ ခုနှစ်တွင် လုဗစ်နိုဘယ် နှင့်သူ၏ ဘရာနိုဘယ် ကုမ္ပဏီသည် ပထမဦးဆုံးသော ရေနံတင်သင်္ဘောကို ကက်စပီယန်ပင်လယ်တွင် စတင်သုံးစွဲခဲ့ခြင်းအားဖြင့် “ရေနံသယ်ပို့သည့်လုပ်ငန်းကို တော်လှန်ခဲ့ သည်။”
ရေနံချက်စက်ရုံများ
ပထမဆုံးသော ခေတ်မီရေနံချက်စက်ရုံများကို ဂျက်စလို မြို့အနီးရှိ (ထိုအချိန်က မှီခို ဂယ်လိရှ နှင့် လိုဒိုမာရီးယား ဘုရင့်နိုင်ငံ (Kingdom of Galicia and Lodomeria) ၊ ဗဟိုဥရောပဂယ်လိရှ ှတွင်ရှိ) ပိုလန်နိုင်ငံ ၁၈၅၄ မှ ၁၈၅၆ တွင် အစ်နာဆီလုကာဆိုက်ဝစ် (Ignacy Łukasiewicz)မှတည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ချက်လုပ်ပြီးလောင်စာဆီလိုအပ်ချက်မှာအကန့်အသတ်ဖြစ်နေသည့် အတွက်ထိုစက်ရုံများသည် ကနဦးတွင် သေးငယ်ကြသည်။ ချက်လုပ်ပြီး ထုတ်ကုန် များကို လုကာဆိုက်ဝစ်၏ ရေနံဆီမီးအိမ်များတွင် ထည့်သွင်းသုံးစွဲထားခြင်းနှင့်အတူ ကတ္တရာအတု ၊ စက်ဆီနှင့်ချောဆီ များတွင် သုံးစွဲခဲ့သည်။ ရေနံဆီမီးအိမ်များကျော်ကြားအောင်မြင်လာသဖြင့် ရေနံချက်လုပ်မှုလုပ်ငန်းသည် ထိုဒေသတွင် ကြီးထွားလာသည်။
ပထမဆုံးသောအကြီးစား ရေနံချက်စက်ရုံကို ၁၈၅၆ ခုနှစ် ရိုမေးနီးယားနိုင်ငံ ပလိုက်စတီ တွင်ဖွင့် လှစ်ခဲ့သည်။ အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် ပထမဆုံးသောရေနံတွင်းတူးခြင်းကို ၁၈၅၉ ခုနှစ် ၊ ပင်စီဗေးနီးယားပြည်နယ် ၊ တီတပ်စ ဗွီး တွင်အောင်မြင်စွာ တူးဖော်ခဲ့ခြင်းဖြင့် စတင်ခဲ့သည်။ ၂၀ ရာစုနှစ်၏လေးပုံတစ်ပုံတွင် အမေရိကန်နိုင်ငံ သည်ရုရှားနိုင်ငံကိုကျော်တက်ပြီး ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ရေနံထုတ်လုပ်သူဖြစ်လာသည်။
၁၉၂၀ ခုနှစ်တွင် ကနေဒါ ၊ ပိုလန် ၊ ဆွီဒင် ၊ ယူကရိန်း ၊ အမေရိကန်နှင့် ဗင်နီဇွဲလားအပါအဝင် နိုင်ငံအတော် များများတွင်ရေနံမြေများတည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။၁၉၄၇ခုနှစ်တွင်ဆူပီးရီးယားရေနံကုမ္ပဏီသည် လူစီယားနားပြည်နယ်၏ပင်လယ်ကွေ့ကမ်းလွန်တွင် ပထမဆုံး သောကမ်းလွန် ရေနံတွင်းတူးစင်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးပြီးဆုံးပြီးနောက်ပိုင်းတွင် အရှေ့အလယ် ပိုင်းနိုင်ငံများသည် ရေနံထုတ်လုပ်မှုကို အမေရိကန်နိုင်ငံမှ လွှဲဟြေင်းရယူပြီး ဦးဆောင်ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။
လုပ်ငန်းဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံ
အမေရိကန်ရေနံအဖွဲ့အစည်းသည် ရေနံလုပ်ငန်းကို ကဏ္ဍငါးခုခွဲခြားထားသည်။
ရေနံကုမ္ပဏီများကို ရောင်းအားအပေါ်မူတည်၍ အမျိုးအစားခွဲထားပုံမှာ “သာလွန်ထူးကဲ” ဘီပီ ၊ ချက်ဗရွန် ၊ အက်ဇွန်မိုဘီ ၊ ကိုနိုကိုဖီးလစ် ၊ ရှဲ ၊ အင်နီ နှင့် တိုတယ် အက်စ်အေ ၊ “အဓိကများ” နှင့် “တစ်သီးပုဂ္ဂလများ” သို့မဟုတ် “လက်ကားရောင်းဝယ် သူများ”။ သို့သော်လည်း မကြာသေးခင်နှစ်များအတွင်းက နိုင်ငံပိုင်ရေနံကုမ္ပဏီ (NOC နိုင်ငံပိုင်ရေနံကုမ္ပဏီ IOC နှင့်ဆန့်ကျင်ဘက်)သည် အကြီးမားဆုံးသော ရေနံသိုမှီးထားရှိမှုများအပေါ် ထိန်းချုပ်နိုင်ခွင့်များရရှိလာခဲ့သည်။ ဤကဲသို့လုပ်ဆောင်မှုများကြောင့်ထိပ်ဆုံးတွင်ရှိသောရေနံကုမ္ပဏီဆယ်ခုသည်နိုင်ငံပိုင်ကုမ္ပဏီများဖြစ်ကြသည်။ အောက်ပါဇယား သည် ရေနံသိုမှီးထားရှိမှုနှင့် ထုတ်လုပ်မှု အပေါ်မူတည်ပြီး အကြီးဆုံးသောရေနံကုမ္ပဏီဆယ်ခုကို အဆင့်အလိုက် ဖော်ပြထားသည်။
ကမ္ဘာ့အကြီးမားဆုံးထိပ်တန်းရေနံကုမ္ပဏီ ၁၀ ခု ၊ သိုမှီးထားရှိမှုနှင့်ထုတ်လုပ်မှုအရ
ရေနံမြေ သို့မဟုတ် ရေနံတွင်းတွင် အထက်စီးကြောင်းအလုပ်တော်တော်များများသည် တွင်းတူးကန်ထရိုက်တာ များနှင့် ရေနံမြေဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းဆောင်ရွက်သည့် ကုမ္ပဏီများသို့ ကန်ထရိုက်ချပေးသည်။
ပတ်ဝန်းကျင်သက်ရောက်မှုနှင့် အနာဂတ်မလုံလောက်မှုများ
အချို့သောရေနံလုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်မှုများသည် ရေနံချက်လုပ်ရာမှ ရရှိသည့် ဘေးထွက်ပစ္စည်းများနှင့် ရေနံယိုဖိတ်မှုတို့မှ တစ်ဆင့်ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ရေထုညစ်ညမ်းမှုအတွက် တာဝန်ရှိသည်။ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းလောင်စာများ ပေါက်ကွဲမှုသည် ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့နှင့် အခြားသော ဘေးထွက်ပစ္စည်းအဖြစ် လေထုညစ်ညမ်းစေသည့်ပစ္စည်းများထုတ်လုပ်ပေးသည်။ ညစ်ညမ်းစေသည့် ပစ္စည်းများတွင် နိုက်ထရိုဂျင်အောက်ဆိုဒ် ၊ ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ်၊ အငွေ့ပျံလွယ်သော အော်ဂင်းနစ်ဓာတ်ပေါင်းများနှင့် သိပ်သည်းဆများသည့် သတ္တုများ ပါဝင်သည်။
ရေနံသည်ပြန်လည်အသစ်မဖြစ်နိုင်သောသဘာဝအရင်းအမြစ်ဖြစ်သည့်အတွက်ရေနံလုပ်ငန်းသည်နောက်ဆုံးတွင်ကမ္ဘာ့ရေနံထုတ်လုပ်ပေးခြင်းလျော့နည်းလာမှုနှင့်ရှောင်လွှဲ၍မရနိုင်ပဲထိပ်တိုက်ကြုံတွေ့ရမည်။ ကမ္ဘာ့စွမ်းအင် ၂၀ဝ၇ ၏ ဘီပီ စာရင်းအင်းလေ့လာသုံးသပ်မှုတွင် ကမ္ဘာ့တစ်ဝန်းသေချာပေါက်ရှိပြီးသား အရင်းအမြစ်များအတွက် သိုမှီးထားရှိမှု ထုတ်လုပ်မှုအချိုး စာရင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ လေ့လာမှုတွင်သေချာပေါက်ရှိပြီးသားသိုမှီးထားရှိမှုများ၏ရှေ့မျှော်မှန်းရသောဘဝသက်တမ်းသည်အရှေ့အလယ်ပိုင်းတွင်ရ၉.၅နှစ်၊လက်တင်အမေရိက၄၁.၂နှစ်နှင့်မြောက်အမေရိက၁၂နှစ်အသီးသီးဖြစ် သည်။ ဟားဗတ် အထွတ်အထိပ်အဆိုပြုချက်သည် အထွတ်အထိပ်ရောက်နေသည့် ရေနံ၏ သဘောသဘာဝကို ဖွင့်ပြသွားခဲ့သည်။ ဟားဗတ်အဆိုပြုချက်သည် ရေနံထုတ်လုပ်မှု၏ ရေရှည်တည်တံ့နိုင်မှုကို မေးခွန်းထုတ်ထားသည်။ အကြံပြုထားသည်မှာရေနံထုတ်လုပ်မှုနှုန်းအမြင့် ဆုံးရောက်ပြီးခဲ့လျှင်ရေနံလျော့နည်းလာမှုသည်နောက်မှ လိုက်ပါလာရမည်ဖြစ်သည်။ အိုင်ဘစ်ကမ္ဘာ(IBIS)မှသုတေသနတွေ့ရှိ ချက်အရ ၊ ဇီဝလောင်စာ(အဓိက အီသနော၊ သို့သော်ဇီဝဒီဇယ် လည်းဖြစ်သည်။) သည်ရေနံလိုအပ်ချက်ကိုဆက်လက်ဖြည့်စွက်လာလိမ့်မည်။ သို့သော်လည်းထွက်ရှိမှုအဆင့်များသည် နိမ့်ကျနေပြီး၊ ထိုဇီဝလောင်စာများသည်ဒေသရေနံထုတ်လုပ်မှုကိုနေရာဖယ်ရှားပစ်ရန်လည်းမဖြစ်နိုင်ပါ။ အမေရိကန်နိုင်ငံတွင်သုံးစွဲနေသည့်အီသာနော၉၀ရာခိုင်နှုန်းကျော်သည်လောင်စာဆီတွင်ပါဝင်သည့်အောက်ဆီဂျင် ကိုမြှင့်တင်နိုင်ရန် အတွက် ဓာတ်ဆီနှင့်ရောနှောပြုပြင်ပြီး၊ အီသာနော ၁၀ ရာခိုင်နှုန်း ပါသည့် အရောလောင်စာဆီကို ထုတ်လုပ်သည်။
ဟောသွန်းပင်
မွှေးကြိုင်သည့်အဖြူ၊ပန်းရောင် သို့မဟုတ်အနီရောင်ပန်းပွင့်များပွင့်လေ့ရှိသောဟောသွန်းပင်သည် ဆူးရှိသောချုံပင်၊ သို့မဟုတ် သစ်ပင်ဖြစ်လေသည်။ အင်္ဂလိပ်ဟောသွန်းပင်ရိုးရိုးသည် ခြံစည်းရိုးအလုပ်များသည့် အပင်ငယ်ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် မေလ၌ဟောသွန်း ပင်များပန်းပွင့်ကြသဖြင့် လှပသောကြောင့် လူကြိုက်များသည်။ မြို့ကြီးများရှိ ဆင်ခြေဖုံးရပ် ကွက်များသည်ထိုအချိန်၌ ဟောသွန်းပန်းပွင့်များကြောင့် ဖြူဖွေးလျက်ရှိတတ်လေသည်။ မေလအ တွက်ဟောသွန်းပန်းပွင့်များသည် အထူးပန်းများ ဖြစ်ကြလေသည်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံမှ စာဆိုတော်ကြီး များကဟောသွန်းပင်ကိုအမျိုးမျိုးစာဖွဲ့ကြလေသည်။ ဥရောပတိုက်တစ်တိုက်လုံး၊အာဖရိကတိုက် မြောက်ပိုင်းနှင့်အာရှတိုက်အနောက်ပိုင်းတို့တွင်ဟောသွန်းပင်များ သည်အလေ့ကျပေါက်လေ့ရှိကြလေသည်။ ထိုအပင်သည် များသောအားဖြင့် ၂၅ ပေအထိမမြင့်တတ်သဖြင့် သစ်ပင် ကြီးထက်ချုံပင်နှင့်ပို၍နွယ်လေသည်။ လှပသည့်အရွက်များ ထူထပ်စွာပေါက်လေ့ရှိပြီးလျှင် နွေကူးရာသီစောစောပိုင်း၌ မွှေးကြိုင်သည့်ပန်းပွင့်များကို ပွင့်လေ့ရှိကြသည်။ များသော အားဖြင့် အဖြူရောင်ဖြစ်သော်လည်း တစ်ခါတစ်ရံတွင် ပန်းရောင်သန်းနေသည်ကိုတွေ့ရတတ်သည်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် ပေါက်ရောက်သည့် ဟောသွန်းပင်မှ ဆောင်းကူးရာသီ၌ များသောအားဖြင့် အနီရောင်ရှိသော အသီးများသီးလျက်ရှိသည်မှာ ကြည့်ရှု၍ ကောင်းလေသည်။ အသီးများတွင်အ စေ့မာများရှိကြလေသည်။ ပန်းများကမူ နွေကူးရာသီတွင်သာပွင့်ကြသည်။ အလေ့ကျပေါက် သော ဟောသွန်းပင်များအပြင် ဥယျာဉ်များတွင် စိုက်ပျိုးယူသည့် ဟောသွန်းပင်များလည်းရှိသေးသည်။ ထိုအပင်များသည် ခရစ္စမတ်(နာတာလူး)ပွဲတော်အချိန်တွင် ပန်းများပွင့်လေ့ရှိသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ဟောသွန်းပင် မျိုးစိတ်ပေါင်း မြောက်မြားစွာရှိရာ မျိုးစိတ်တစ်ခုမှာလှပသည့် မွေးနုများရှိသော ဟောသွန်းပင်ဖြစ်သည်။ ထိုအပင်သည် အပင်ငယ်ဖြစ်ပြီးလျှင်ယင်း၌ကွေ့ကောက်ကာဖြာထွက်နေသည့် အကိုင်းများရှိသည်။ ပန်းပွင့်တို့၏ အရောင်မှာအဖြူ ရောင်ဖြစ်သည်။ အသီးများ၏အရောင်မှာတောက်ပသည့် လိမ်မော်ရောင်သန်းနေသော အနီရောင်ဖြစ်သည်။ နွေရာသီနောက်ပိုင်းတွင်အသီးမှည့်ကြပြီးလျှင်စက်တင်ဘာလတွင် အောက်သို့ကြွေကျကုန်ကြသည်။ ထိုအသီးများတွင် ကောင်းမွန်သည့် အနံ့အရသာရှိကြသဖြင့် တစ်ခါတစ်ရံ ထိုအသီး များကိုယိုထိုးရာတွင် အသုံးပြုကြလေသည်။ ထိုအပင်မျိုးသည် ပိုးကောင်တို့၏ဖျက်ဆီးခြင်းကို ရုတ်တရက်မခံရသည့်အပြင် လှပသည့်အပွင့်များ၊ အရွက်များနှင့်အသီးများရှိသဖြင့်မြက်ခင်းများတွင် စိုက်ပျိုးရန်အတွက် အကောင်းဆုံးသော အပင်တစ်မျိုးဖြစ်လေသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ပေါက်ရောက်သည့် အခြားဟောသွန်းပင်တစ်မျိုးမှာ ကော့စပါး၊ သို့မဟုတ် ကော့စပါးသွန်းဖြစ်သည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ထိုအပင်သည် ၂၅ပေမြင့်တက်ပြီးလျှင်ယင်း၌ရှည်ပြီးလျှင်ဖြောင့်သည့် ဆူးများရှိလေသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအရှေ့ဘက် ပိုင်းနှင့်ဥရောပတိုက်တို့တွင် ဟောသွန်းပင်မျိုးကို အလှအပစိုက်ပျိုးကြသည်။ ဟောသွန်းပင်သည် ရိုဇေးစီအီးခေါ် နှင်းဆီမျိုးရင်းဝင်ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် ပေါက်ရောက်သည့်ဟောသွန်းပင်မျိုးကို ရုက္ခဗေဒအမည်အားဖြင့် ကရေတီးဂပ်အောက်ဆိယကန်သာ ဟုခေါ် ၍မွေးနုများရှိသော ဟောသွန်းပင်မျိုးကိုမူကရေတီးဂပ်မောလစ္စဟုခေါ်သည်။ ကော့စပါးဟောသွန်းမျိုးကိုမူကရပ်ဂယ်လီဟူ၍ခေါ်ကြလေသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပန်းပွင့်သောအပင် မျိုးစုများ ကဏ္ဍ:စားသုံးနိုင်သော အပင်များ ကဏ္ဍ:ဆေးဖက်ဝင် အပင်များ
တောစွန်းကန်
တောစွန်းကန်
ကိုးကား
တောစွန်းကန်
တောင်ငူ-ဟံသာဝတီခေတ်
တောင်ငူ-ဟံသာဝတီခေတ်သည် မြန်မာတို့၏ အထွတ်အထိပ်ရောက်သည့် ကာလများအနက်မှ တစ်ခုဖြစ်သည်။အရှေ့တောင်အာရှ၏ တစ်ခုတည်းသောအကြီးဆုံးအင်ပါယာလည်းဖြစ်၏။ ပုဂံပျက်သုဉ်းပြီးချိန်မှ စကာ အင်းဝကိုဗဟိုပြုနေသည့် ဗမာတို့အတွက် အောက်ပြည်အရပ်မှ မွန်တို့၏ရန်စစ်၊မြောက်ဘက်မှ တစ်စတစ်စအင်အားကြီးလာသည့် ရှမ်းစော်ဘွားတို့၏ရန်စစ်သာမက မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံး တစ်နယ်တစ်မင်း အုပ်ချုပ်နေသည်အထိ ပျက်စီးနေချိန်တွင် အင်းဝလက်အောက်ခံ ကေတုမတီတောင်ငူမှ မင်းကြီးညို၊သားတော် တပင်ရွှေထီး နှင့် ယောက်ဖဖြစ်သူ ဘုရင့်နောင်တို့ ကအသီးသီး အစဉ်မပျက် နိုင်ငံကိုချဲ့ထွင်ကြရာ မင်းကြီးညိုလက်ထက်တွင် အတန်အတင့် အင်အားကောင်းမွန်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း၊သားဖြစ်သူ တပင်ရွှေထီးလက်ထက်တွင် အောက်ပြည်ရှိ မွန်တို့၏ပိုင်နက် နှင့် ဘုရင့်နောင်လက်ထက်တွင် ယနေ့မြန်မာနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်အပြင်သို့ကျော်ကာ အနောက်ဘက်တွင် မဏိပူရ မှ အရှေ့ဘက် ထိုင်းနိုင်ငံ အယုဒ္ဒယ အထိ၊မြောက်ဘက်တွင် ကချင်ပြည်နယ်မှ တောင်ဘက်ကော့သောင် အထိ ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။ နောက် ကမာ္ဘဇသာဒီ နန်းတော် ကိုလည်းတည်ခဲ့သည်။ သို့သော် အမြော်အမြင်ကြီးမားသည့် ဘုရင့်နောင်သည် သားတော်နန္ဒဘုရင်လက်ထက်တွင် မိမိတည်ထောင်သည့် နိုင်ငံကြီးအလွယ်တကူပြိုပျက်သွားမည့်အရေးကိုမူ ကြိုသိမသွားခဲ့နိုင်ပေ။နန္ဒဘုရင်လက်ထက်တွင် လက်အောက်ခံ နယ်စားပယ်စားများ အသီးသီးပုန်ကန်ကြပြီး နောက်ဆုံးတွင် ရခိုင်ဘုရင် မင်းဗာကြီး နှင့်တောင်ငူဘုရင်ခံ မင်းရဲသီဟသူတို့၏တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကမော္ဘဇသာဒီနန်းတော်ကြီးဖျက်ဆီးခံရပြီး နန္ဒဘုရင်လည်းနန်းကျကာ တောင်ငူသို့ သုံပန်းအဖြစ်သို့ပါခဲ့ရသည်။ ဘုရင့်နောင်၏ သားဖြစ်သူ ညောင်ရမ်းစား ရှင်သစ္စာ က ညောင်ရမ်းမင်းဆက်ကို တည်ထောင်ပြီး ၎င်းနှင့် ၎င်းအဆက်အနွယ်များက နိုင်ငံကိုထိန်းသိမ်းကြသော်လည်း ယခင်ကဲ့သို့ကြီးပွားမှုကိုကား မမှီတော့ပေ။
နောင်းငမ်ရွာ၊ တနိုင်းမြို့နယ်
နောင်းငမ်ရွာ(Nawngngan)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ တနိုင်းမြို့နယ်၊ ဇီးကောင့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၂၄၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တနိုင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တောင်လက်ရွာ၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်
တောင်လက်ရွာ (Taunglet)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်၊ စဉ့်ကူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၂၃၄၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စဉ့်ကူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၃၃၉ ဦး၊ မ ၃၉၀၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၂၄၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ညောင်ဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကြံတော်စုရွာ၊ ဆင်လမ်းကြီး
ကြံတော်စုရွာ၊ ဆင်လမ်းကြီး
ကြာအင်းဇောင်းရွာ၊ ပေါက်ကုန်းစွန်း
ကြာအင်းဇောင်းရွာ၊ ပေါက်ကုန်းစွန်း
ဝက်ချောင်းရွာမရွာ၊ ဝက်ချောင်း
ဝက်ချောင်းရွာမရွာ၊ ဝက်ချောင်း
လာကော်ဒိုးရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
လာကော်ဒိုးရွာ(Larkawdoe)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ ဘွားဒိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၇၈၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖာပွန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြအေး (နိုင်ငံရေးသမား)
ကိုမြအေး( ၁၀ မတ် ၁၉၆၆ ဖွား) သည် မြန်မာ့ဒီမိုကရေစီအရေးတက်ကြွလှုပ်ရှားသူဖြစ်ပြီး ၈၈၈၈ မျိုးဆက် ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်များထဲမှ တစ်ဦးဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း
ကိုမြအေးသည် မင်းကိုနိုင် ဦးဆောင်သည့် ၈၈ မျိုးဆက် ကျောင်းသားများအဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပြီး ၁၉၈၈ ခုနှစ် အရေးအခင်းတွင် ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့မှုကြောင့် ထောင်ဒဏ် ၈ နှစ် ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၉၆ တွင် လွတ်မြောက်လာပြီး မြန်မာ့ဒီမိုကရေစီရေးအတွက် ဆက်လက်လှုပ်ရှားခဲ့သည်။ ရွှေဝါရောင် ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်များနှင့်အတူ ထပ်မံဖမ်းဆီးခံရပြီး ထောင်ဒဏ် ၆၅ နှစ်နှင့် ၆ လ ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ ၎င်း၏သမီးမှာ မြန်မာ့ဒီမိုကရေစီရေးနှင့် နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ လွတ်မြောက်ရေး အတွက် ကြိုးပမ်းခဲ့သူ ဝေနှင်းပွင့်သုန် ဖြစ်သည်။၂၀၁၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် မင်းကိုနိုင်၊ နီလာသိန်းနှင့်  ၈၈ မျိုးဆက်ကျောင်းသားများ အပါအဝင် နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် တစိတ်တပိုင်းအဖြစ် ကိုမြအေးကို  ပြန်လွတ်လာသည်။
ထောင်မှပြန်လွတ်လာပြီးနောက် ဖြတ်သန်းမှုများ
၈၈မျိုးဆက် ငြိမ်းချမ်းရေး နှင့် ပွင့်လင်း လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ တိုင်းရင်းသားရေးရာကဏ္ဍ တွင် အင်တိုက်အားတိုက် ပါဝင်ခဲ့သည်။ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ခရီးလှည့်လည် တွေ့ဆုံမှုများတွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့ပြီး အဖွဲ့၏  ငြိမ်းချမ်းရေးတာဝန်ခံတဦးအဖြစ်  တစ်တပ်တစ်အားလှုပ်ရှားပေးခဲ့သည်။
၂၀၂၁ နောက်ပိုင်းဖြစ်ရပ်များ
၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်း သည့် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက် မနက်ပိုင်းမှာပင် ကိုမြအေး သည် ဖမ်းခံခဲ့ရသည်။ ယင်းနောက် သမ္မတဦးသိန်းစိန် အစိုးရ လက်ထက်၂၀၁၄ ခုနှစ်က တရုတ်နိုင်ငံသားဖြစ်သူ မင်းသိမ်း ဆိုသူနှင့် အီးမေးလ် (E-mail) က တဆင့် ဆက်သွယ် ပြောဆိုခဲ့သည်ဆိုသော စွပ်စွဲချက်ဖြင့် ရန်ကုန် မင်္ဂလာတောင်ညွန့်မြို့နယ် ဒုရဲမှူး ဇော်မင်းသူက တရားလိုလုပ်၍ ရာဇသတ်ကြီး ဥပဒေ ပုဒ်မ ၅၀၅- ဂ အမှုဖြင့် တရားစွဲသည်။ ကိုမြအေးက စွပ်စွဲချက်များအား တစ်နိုင်ငံလုံးပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှုရပ်စဲရေးသဘောတူစာချုပ် (NCA) အချက်အလက်များအား သက်သေထားကာ ၎င်းတွင် အပြစ်မရှိကြောင်း ထုချေခဲ့သော်လည်း ၂၀၂၁ မတ်လ ၁၀ရက်တွင် အင်းစိန်ထောင်တွင်း တရားရုံးက  ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် ချမှတ်သည်။ ၂၀၂၂ နိုဝင်ဘာ ၁၇ရက်တွင် ကိုမြအေးသည် အခြားသော နိုင်ငံရေးတက်ကြွသူအချို့နှင့်အတူ ထောင်မှ လွတ်ငြိမ်းဖြင့်ပြန်လွတ်လာကာ မြန်မာ ပြည်သူများနှင့် အမြဲအတူတူရှိကြောင်း ပြောခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:၈၈ မျိုးဆက် ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ
ဝါးတောလှဲရွာ၊ ပေါက်ကုန်းစွန်း
ဝါးတောလှဲရွာ၊ ပေါက်ကုန်းစွန်း
ကဲဆန်လောင်ကျန်ရွာ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်
ကဲဆန်လောင်ကျန်ရွာ (Kesanlaungkyan)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်၊ ကဲဆန်လောင်ကျန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၉၉၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နန်းယွန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မကန်းလူမျိုး
မကန်းလူမျိုးသည် မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် တိုင်းရင်းသား (၁၃၅)မျိုးထဲတွင် ပါဝင်လေသည်။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး (၈)မျိုးအနက်၊ ချင်းတိုင်းရင်းသားထဲမှ လူမျိုးစု တစ်စုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အနောက်ပိုင်း ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းတွင်တည်ရှိသည်။ မင်းတပ်မြို့နယ်တွင် မွင်း(mon)လူမျိုးများနှင့် အတူတကွ နေထိုင်ကြသည်။ ယဉ်ကျေးသိမ် မွေ့သောလူမျိုးများ ဖြစ်သည်။ ဏာန်းနယ်မြေတွင် ထင်ရှားသောတောင်တန်းနှစ်ခု ရှိသည်။ (yan pa)ရန်ပါနင့် မိုးပီးတောင် ဖြစ်သည်။ ရန်ပါတောင်တန်းကြီးသည် ဏာန်းလူမျိုးများ၏ ပျော်မွေ့ရာ တောင်တန်းကြီး ဖြစ်သည်။ (zan -ဆိုသည်မှာ ညီညာကျယ်ပြန်ပြီး၊ pa-မှာအဖေ၊ အထီး၊ ယောက်ျားဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ မိုးပီးတောင်သည် (mopichung)နတ်များ၏ တံခါးဝဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ မိုးပီးတောင်သည် ချင်းပြည်နယ်တွင် ဒုတိယအကြီးဆုံး တောင်ဖြစ်သည်။ ရန်ပါတောင်တန်းကြီးကို အင်္ဂလိပ်လက်ထက်တွင် တပ်စခန်းများအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ဏာန်းလူမျိုးများသည် နတ်ပဆိုင်းများကို ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ရှေးယခင်က(mon) နယ်မြေတွင် မိုးရည်ရှားပါးမူဖြစ်ခဲ့ရာ ဟီးလောင်ကျေးရွာမှ နတ်ဆရာ(မာန်ထန်း)မှ နတ်တင်ပူဇော်ပသရာတွင် မအောင်မြင်ခဲ့ပေ၊ ထိုအချိန်တွင်(zan pa ) ခေါ် တောင်တန်းသို့ ရောက်လာပြီး ဏာန်းတို့၏ နတ်ဆရာ(ခေါ်ဟုန်း)နဲ့ တွေ့ပြီး နတ်အတူတင်ခဲ့ကြသည်။ ကျောက်ခဲများကို စနစ်တကျစီကာ ထိုကျောက်ပေါ်တွင် နွားနောက်၊ ဝက်၊ ကြက်တို့ကို သတ်၍ ကောင်းကင်ကြည့်ပြီး အကြီးဆုံးသောဘုရားဟု တိုင်တည်၍ နှစ်ဦးစလုံးမှ တောင်းခံခဲ့ကြရာ မိုးရေကို ရရှိကြသည်။ ထိုကြောင့် ထို အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် တောင်ယာကို စတင်မီးရှို့ရန် နတ်များက စေခိုင်းသည်ဟုဆိုကာ ဏာန်းလူမျိုးများထဲတွင် ကြုတ်ရွာ၌ စတင်ကာ ဟီးလောင်ရွာတွင် ဒုတိယမီးရှို့ခဲ့သည်မှာ ယခုတိုင်ဖြစ်သည်။ ဏာန်းလူမျိုးများသည် မွန်လူမျိုးများနဲ့အတူ တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့ကြသည်။ ဏာန်းလူမျိုးများသည်လွတ်လပ်ရေး ရရှိပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ဒိုင်လူမျိုးမှ ခွဲထွက်လာကြသည်။ ရှေးယခင်က မင်းတပ်နယ်တွင် ဒိုင်လူမျိုး မရှိပါ၊၊ လွတ်လပ်ရေးရပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ပလက်ဝနယ်မှာ စတင်၍ လာခဲ့သည်၊၊ ပြီးနောက် မင်းတပ်မြို့နယ်တွင် စတင်လာကြသည်၊၊ မင်းတပ်နယ်တွင် စကားပုံရှိသည် (mon la kaang kcho la vai) ဟူ၍ စာဆိုခဲ့ကြသည်၊။ အဓိပ္ပာယ်မှာ(မွန်လူမျိုးနဲ့ ဏာန်းလူမျိုး၊ ချိုးလူမျိုးနဲ့ ဗမာလူမျိုး)ဟု ဖြစ်သည်၊။
ငါးဒုက္ခ
ငါးဒုက္ခသည် မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်းနှင့် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် တွေ့ရတတ်သော အင်းအစားအစာ တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
= ပါဝင်ပစ္စည်းများ = တီလားဘီးယားငါး (ငါးဥပါ)
ကျွဲခိုးကန်
ကျွဲခိုးကန်
ငါးဒုက္ခ
ဂျင်း
ကြက်သွန်မြိတ်
ငရုတ်သီးစိမ်း
သံပရာသီး
ကြက်သွန်ဖြူ တို့ ဖြစ်သည်။
ပြုလုပ်ပုံအဆင့်ဆင့်
ရေဆေးပြီးသော တီလားဘီးယားငါးကို ဗိုက်ထဲမှ ငါးဥအား ထုတ်ပြီး သတ်သတ် ဖယ်ထားပါ။ ငါးဥကို နုပ်နုပ်စဉ်း ထားသည့် ခရမ်းချဉ်သီး၊ ကြက်သွန်မြိတ်၊ ချင်းတို့နှင့် မွှေချက်ချက်ပါ။ ချက်ထားသော ငါးဥချက်ကို တစ်ဝက်ချန်ပြီး ကျန်တာကို ငါးဗိုက်ထဲထည့်ပြီး အပြင်ပြန်ထွက် မကျအောင် နှီးနှင့် နှစ်ပတ်သုံးပတ်လောက် ချည်ပြီး ဆီပူထဲ ထည့်ကြော်ပါ။ ကြွပ်နေသော ငါးကြော်ကိုဆယ်ပြီး အပေါ်ကနေ ချန်ထားတဲ့ ငါးဥချက်ကို တင်လိုက်ရင်တော့ ရနံ့မွှေးမွှေးနှင့် ငါးဒုက္ခကို စားနိုင်ပါပြီ။ တွဲဖက် စားရန်အတွက် ကြက်သွန်နီနှင့် ငရုတ်သီးစိမ်းကို ထောင်းပြီး သံပရာရည်ညှစ်၍ ဆော့စ် ပြုလုပ်နိုင်သည်။
ထနောင်းကုန်းရွာ၊ မြစ်သားမြို့နယ်
ထနောင်းကုန်းရွာ (Htanaungkone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ မြစ်သားမြို့နယ်၊ ကြောင်ပန်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၈၉၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကြောင်ပန်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၇၆ ဦး၊ မ ၇၄၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၁၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြစ်သားမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သပြုချောင်းရွာ၊ ဆင်လမ်းကြီး
သပြုချောင်းရွာ၊ ဆင်လမ်းကြီး
တလုပ်ကုန်းရွာ၊ ဝက်ချောင်း
တလုပ်ကုန်းရွာ၊ ဝက်ချောင်း
ဂုံညင်းတန်းရွာ၊ ပေါက်ကုန်းစွန်း
ဂုံညင်းတန်းရွာ၊ ပေါက်ကုန်းစွန်း
ချောင်းဦးတိုရွာ၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်
ချောင်းဦးတိုရွာ (Chaunguto)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ မကျီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၉၃၁၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မကျီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၇၆ ဦး၊ မ ၂၁၆၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၃၄၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရပ်စောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လီယွန်နယ် မက်ဆီ
လီယွန်နယ် အင်ဒရေ မက်ဆီသည် အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ့လက်ရွေးစင် ဘောလုံးသမားတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး ယခုလက်ရှိတွင် ပီအက်စ်ဂျီ နှင့် အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ အသင်း တို့တွင် ရှေ့တန်း ညာတောင်ပံနှင့် ကွင်းလယ်တိုက်စစ် ကစားသမား အဖြစ် ကစားနေသူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ မက်ဆီ ကို ၁၉၈၇ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၄ ရက်တွင် အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ ရိုဆာရီယိုမြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူ၏ မျိုးဆက်တွင်သာမက သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင်ပါ အကောင်းဆုံးသော ဘောလုံးသမား တစ်ယောက်အဖြစ် အများကသတ်မှတ်ကြသည်။ သူ၏ ကစားဟန်နှင့် စွမ်းရည်တို့မှာ အာဂျင်တီးနား ဘောလုံးအကျော်အမော် မာရာဒိုနာ ကိုပင် ယှဉ်နိုင်ပြီး မာရာဒိုနာ ကိုယ်တိုင်က သူ့နေရာကို ဆက်ခံမည့်သူတစ်ဦးဟု ဖော်ထုတ်ပြောဆိုခဲ့သည်။ ရွှေဘောလုံးဆု 7 ကြိမ်နှင့် ဥရောပ ရွှေဖိနပ်ဆု ခြောက်ကြိမ်လည်း ရရှိထားသည်။ အလိမ်အခေါက်စွမ်းရည် ပြိုင်ဘက်ကင်း ထူးချွန်၍ ဖန်တီးမှုစွမ်းရည်၊ ဂိုးသွင်းစွမ်းရည် အင်မတန် ကောင်းမွန်သောကြောင့် အခြားကမ္ဘာမှလာသော ဂြိုဟ်သားဟုပင် အများစုက တင်စားကြသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အာဂျင်တီးနားဘောလုံးသမားများ ကဏ္ဍ:ဘာစီလိုနာဘောလုံးသမားများ ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတကာ ဘောလုံးသမားများ‎ ကဏ္ဍ:၂၀၁၈ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား ကစားသမားများ
နောင်လုံရွာ၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်
နောင်လုံရွာ (Nawnglong)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်၊ နမ့်ယုံးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၆၆၂၈ ဖြစ်သည်။  ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အုတ်မြေဒူးရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်
အုတ်မြေဒူးရွာ (Okemyaydu)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ ပတ္တလားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၀၂၄၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပတ္တလားကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၁၂ ဦး၊ မ ၁၀၀၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၁၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ရှိန်ရန်တောင့်ရွာ၊ တနိုင်းမြို့နယ်
ရှိန်ရန်တောင့်ရွာ(Sheinyantaunt)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ တနိုင်းမြို့နယ်၊ ဇီးကောင့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၂၅၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တနိုင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မင်းကန် (မြောက်)ရွာ၊ အောင်လံမြို့နယ်
မင်းကန် (မြောက်)ရွာ (Minkan(North))သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ အောင်လံမြို့နယ်၊ ငမဲကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၆၆၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ငမဲကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၅၆ ဦး၊ မ ၁၇၃၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၃၉၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အောင်လံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
NGC 6509
NGC 6509 သည် New General Catalog ရှိ ခရုပတ်ပုံစံ ဂယ်လက်ဆီ ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် အော်ဖီယူကပ် ကြယ်စုတန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ၎င်းသည် Sc အမျိုးအစား ခရုပတ်ပုံစံ ဂလက်ဆီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ခရုပတ်ပုံစံ ဂလက်ဆီများ ကဏ္ဍ:အော်ဖီယူကပ် (ကြယ်စုတန်း)
ဒေါ်မင်းဇံတဲစု
ဒေါ်မင်းဇံတဲစု
ကြုတ် (ရွာဟောင်း)ရွာ၊ မင်းတပ်မြို့နယ်
ကြုတ် (ရွာဟောင်း)ရွာ(Kyuk(Ywarhaung))သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်ခရိုင်၊ မင်းတပ်မြို့နယ်၊ ကြုတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၀၁၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကြုတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၉၈ ဦး၊ မ ၄၄၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၄၅ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းတပ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဟိုနိုလူလူမြို့
ဟိုနိုလူလူမြို့
ဟိုနိုလူလူမြို့သည် ဟာဝိုင်ယီကျွန်းစု၏ မြို့တော်ဖြစ်၍ ထိုကျွန်းစုတွင် အပါအဝင်ဖြစ်သော အိုအားဟူးကျွန်း အနောက်တောင်ဘက် ကမ်းခြေ၌တည်ရှိသည်။ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာဘက်တွင် ဖြတ်သန်းသွားလာလျက်ရှိသော သင်္ဘောအားလုံးနီပါးမျှ ဟိုနိုလူလူဆိပ်ကမ်း၌ဝင်ရောက်ဆိုက်ကပ်ကြသည် ဖြစ်သောကြောင့် ဟဝိုင်းယန်းကျွန်းစုတွင် အကြီးဆုံး ဆိပ်ကမ်းမြို့လည်းဖြစ်သည်။ သိုနိုလူလူမြို့အနောက်ဘက် ခြောက်မိုင်ခန့်အကွာတွင် အမေရိကန်ရေတပ်စခန်း တည်ရာဖြစ်သော ပုလဲဆိပ်ကမ်း(ပါးလ်ဟာဗာ) ရှိသည်။
ဟိုနိုလူလူမြို့သည် အမေရိကတိုက်ရှိ မြို့ကြီးများနှင့်မခြား ခေတ်မီအဆောက်အအုံများ၊လမ်းမကျယ်များ၊ သပ်ရပ်သောလူနေရပ်ကွက်များဖြင့် စည်ကားသောမြို့ကြီး ဖြစ်သည်။ ရေကြောင်းခရီးနှင့်လေကြောင်းခရီးဆုံရာ ဖြစ်ခြင်းကြောင့်လူအမျိုးမျိုးကိုတွေ့ရှိနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် သဘာဝရှုခင်းသာယာ၍ ရာသီဥတုသင့်တင့်ကောင်းမွန်သော မြို့ဖြစ်ရာ နိုင်ငံအများမှဧည့်သည်များလာရောက် လည်ပတ်လေ့ရှိသည်။ ဝိုင်ကီကီကမ်းခြေသောင်ပြင်သည် ထင်ရှားသောအပန်းဖြေစခန်းဖြစ်သည်။ ထိုကမ်းခြေတွင်ရေကူးခြင်း၊ ရေလွှာပြင်လျှောစီးခြင်းစသော ရေပြင်ကစားနည်းတို့ကိုလေ့ကျင့်ကစားကြသည်။ ဧည့်သည်များ တည်းခိုရန်အတွက် ခေတ်မီဟိုတယ်ပေါင်းများစွာရှိသည်။ ဟာဝိုင်ယီကျွန်စု၏ အဓိကထွက်ကုန်များဖြစ်သော သကြားနှင့်နာနတ်သီးတို့ကိုဟိုနိုလူလူ ဆိပ်ကမ်းမှ နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့ရောင်းချသည်။ မြို့တွင်း၌လည်း သကြားစက်နှင့် နာနတ်သီးစည်သွပ်စက်ရုံများရှိသည်။ ရှေးအခါက ဟာဝိုင်ယီ ကျွန်းစုကို တိုင်းရင်းသားဘုရင်တို့က အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၈၉၈ခုနှစ်မှစ၍အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌နယ်တစ်နယ်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့၍ဘုရင်ခံတစ်ဦးကအုပ်ချုပ်ခဲ့ရသည်။ သိုနိုလူလူမြို့တွင် လူဦးရေ ၂၉၄၁၉၄ ယောက်(၁၉၆ဝ)တွင်ရှိသည်။ ( ဟဝိုင်းယန်းကျွန်းစု•။)
မောက်သူဇာ
မောက်သူဇာ သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ အနောက်ဘင်္ဂလားပြည်နယ်ရှိ မြို့တခု ဖြစ်သည်။ ဂင်္ဂါမြစ်၏ မြစ်လက်တက်တခုဖြစ်သော ဟုဂလီမြစ်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင် ရှိသည်။ မောက်သူဇာဒိစတြိတ်၏ မြို့တော်လည်း ဖြစ်သည်။
၁၈ ရာစုတွင် မောက်သူဇာသည် ကြွယ်ဝစည်ပင်သော မြို့ဖြစ်သည်။ မောင်းဂွတ်အင်ပါယာ၊ သုဘဘင်္ဂလားပြည် နေပြည်တော်အဖြစ် နှစ် ၇၀ ကျော် နန်းစိုက်ခဲ့သည်။
ဥရောပကုမ္ပဏီများဖြစ်သော ဗြိတိသျှအရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီ၊ ပြင်သစ်အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီ၊ ဒပ်ချအရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီနှင့် ဓနိအရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီများက ရုံးစိုက်ကာ မြို့အနီးတွင် စက်ရုံများဖြင့်၍ လည်ပတ်ကြသည်။ အဓိကထွက်ကုန်မှာ ပိုးထည်ဖြစ်သည်။ ယဉ်ကျေးမှု အနုပညာတို့ စုဆုံရာဖြစ်ပြီး ဆင်စွယ်ပန်းပု၊ ဟိန္ဒူစတန္နီ ဂန္ထဝင်ဂီတနှင့် မောက်သူဇာဟန် မောင်းဂွတ်ပန်းချီတို့မှာ ထင်ရှားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ မြို့များ
ရောမမြို့
ရောမမြို့ (အင်္ဂလိပ် : Rome၊ အီတလီ: Roma ) သည် အီတလီနိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးနှင့် လူဦးရေ အများဆုံးမြို့ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ ၂.၇ သန်းကျော်ရှိပြီး အကျယ်အဝန်းမှာ ၁၂၈၅.၃ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၄၉၆.၃ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ရောမမြို့သည် အီတလီကျွန်းဆွယ်၏ အလယ်ဘက် အနောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိပြီး အီတလီနိုင်ငံ လာဇီယိုဒေသရှိ တိုင်ဘာမြစ်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
ရောမမြို့၏ သမိုင်းကြောင်းသည် နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော်မျှ ရှည်လျားခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဘီစီ တစ်ရာစုမှ အေဒီ ၇ ရာစု အထိ နှစ်ပေါင်း ၇၀၀ ကျော်မျှ အနောက်ဥရောပနှင့် မြေထဲပင်လယ် ကမ်းစပ်အထိ နယ်နိမိတ် ပိုင်းခြားထားသော ဒေသတို့တွင် ဩဇာကြီးမားခဲ့သော ရောမ ဘုရင့်နိုင်ငံတော်၊ ရောမ သမ္မတနိုင်ငံ နှင့် ရောမအင်ပါယာ တို့၏ မြို့တော် ဖြစ်ခဲ့သည်။ အေဒီ ၁ ရာစုမှစ၍ ရောမသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ရုံးထိုင်ရာ ဖြစ်ခဲ့ပြီး ဘိုင်ဇင်တိုင်းတို့၏ လွှမ်းမိုးသည့် ကာလ ကျော်လွန်သွားသည့် အချိန်တွင် ပါပယ်လ်နိုင်ငံ (Papal States) ၏ မြို့တော် အဖြစ် ရှိနေခဲ့သည်မှာ ၁၈၇၀ အထိပင် ဖြစ်သည်။ ၁၈၇၁ ခုနှစ်တွင် ရောမသည် အီတလီ ဘုရင့်နိုင်ငံတော်၏ မြို့တော် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် အီတလီ သမ္မတနိုင်ငံတော်၏ မြို့တော် ဖြစ်လာသည်။ ရောမ၏သမိုင်းသည် ၂၈ ရာစုနှစ်အထိဖြစ်သည်။ ရောမသည် ဘီစီ ၇၅၃ ခန့်အထိ တည်ရှိခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြနေပြီး၊ ၎င်းနေရာတွင် လူအများစုနေထိုင်ခဲ့ပြီး ဥရောပတိုက်တွင် ရှေးအကျဆုံး ဩဇာကြီးမားစွာ သိမ်းပိုက်ထားနိုင်သော မြို့ကြီးများအနက်မှ တစ်ခုဖြစ်သည်။
ခင်မောင် (သူကြီးဂေဇက်)
သူကြီးဂေဇက် ဦးခင်မောင် (ခရစ် ၁၈၉၂ – ၁၉၅၂) သည် ဗြိတိသျှခေတ်နှင့် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံခေတ် နှစ်ခေတ်စလုံးတွင် နိုင်ငံတော်အစိုးရ ပြန်ကြားရေးဌာန ညွှန်ကြားရေးဝန်အဖြစ် အမှုထမ်းသူ ဖြစ်သည်။ ဗြိတိသျှခေတ်က အစိုးရပိုင် သူကြီးဂေဇက်သတင်းစာ အယ်ဒီတာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ဘူးသောကြောင့်၊ သူကြီးဂေဇက် ဦးခင်မောင်ဟု ပိုမို၍ လူသိများသည်။
ဦးခင်မောင်သည် ၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်ကောလိပ် မှ ဘီအေ အောင်မြင် ခဲ့သည်။ ငယ်စဉ်က မည်သည့် ကျောင်းတွင် ပညာ သင်ကြား ခဲ့သည် ဟုလည်း အမှတ်အသား မရရှိ ခဲ့သေး။ ဘီအေ အောင်ပြီးနောက် ဆရာဖြစ် လက်မှတ်ရပြီး သထုံမြို့တွင် ကျောင်းဆရာ လုပ်ခဲ့သည်။ ဦးခင်မောင်သည် ကျောင်းဆရာ အလုပ်မှ ထွက်ပြီးလျှင် မြန်မာများ ထုတ်ဝေသော 'ဘားမား အော့(ဖ်)ဇားဗား' ခေါ် အင်္ဂလိပ် ဘာသာနှင့် ထုတ်ဝေသော သတင်းစာတွင် အယ်ဒီတာ အဖြစ် ဆောင်ရွက် ခဲ့သည်။ ထို သတင်းစာတိုက်တွင် သတင်းစာတိုက် ပိတ်လိုက်သည်အထိ အယ်ဒီတာ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဦးခင်မောင်သည် 'ဘားမား အော့ (ဖ်) ဇားဗား' သတင်းစာ ပိတ်လိုက်သော အခါ သူရိယသတင်းစာတွင် ဘကြီး ဘဖေ တို့နှင့် အတူ တွဲဖက်၍ အယ်တီတာ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ထိုခေတ်တွင် နိုင်ငံရေးလုပ်ငန်းများ၌ ပါဝင်ရာ ဂျီစီဘီအေ (ခေါ်) မြန်မာ အသင်းချုပ်ကြီးနှင့် 'ဘားမား ရီဖောင်းလိ' တို့၌ အကျိုးဆောင် လက်ထောက် (ဒု- အတွင်းရေးမှူး) အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ယင်းအပြင် ဝိုင်အမ်ဘီအေ (ခေါ်) ဗုဒ္ဓဘာသာ ကလျာဏယုဝ အသင်းကြီး တွင်လည်း အကျိုးဆောင် အတွင်းရေးမှူး အဖြစ် ဆောင်ရွက် ခဲ့သည်။ သူရိယသတင်းစာတွင် အယ်ဒီတာ လုပ်ခဲ့စဉ်က အိန္ဒိယ ဥပဒေပြု လွှတ်တော် မင်းတိုင်ပင် အမတ် အဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် ဦးခင်မောင်သည် အစိုးရ အလုပ်တွင်ဝင်၍ သူကြီးဂေဇက် သတင်းစာ၌ အယ်ဒီတာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှခေတ်က အစိုးရပိုင် သူကြီး ဂေဇက် သတင်းစာတွင် အယ်တီတာအဖြစ် နှစ်အတော် ကြာအောင် ဆောင်ရွက် ခဲ့ဖူးသောကြောင့် သူကြီးဂေဇက် ဦးခင်မောင်ဟုဆိုလျှင် လူသိများခဲ့သည်။
ဦးခင်မောင်သည် 'တောသား' ဟူသော ကလောင် အမည်ဖြင့် အင်္ဂလိပ် သတင်းစာ များတွင် ရေးလေ့ ရှိသည်။ သူ၏ ရေးသားချက် များကို မြန်မာ အမျိုးသားနှင့် အမျိုးသမီးများ သာမက နိုင်ငံခြား သားများ ကပင် အထူး နှစ်သက် ကြသည်။ အထူးသဖြင့် အင်္ဂလိပ်စာ ရေးရာတွင် ထူးချွန်သည်။ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာ ၂ ဘာသာတွင် နှံ့စပ်သော ပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ စိတ်ကောင်း ရှိသည်။ သဘောထား သိမ်မွေ့၍ ကြင်နာ တတ်သည်။
ဦးခင်မောင်သည် သူကြီး ဂေဇက် အယ်ဒီတာ အဖြစ်မှ ပြန်ကြားရေးဌာန ညွှန်ကြားရေးဝန် အဖြစ် ဂျပန်များ မြန်မာပြည်ကို သိမ်းပိုက်သည် အထိ ဆောင်ရွက် ခဲ့ရသည်။ စစ်ပြီး၍ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အစိုးရ လက်ထက်တွင် ပြန်ကြားရေး ဌာန ညွှန်ကြားရေးဝန် အဖြစ် ဆောင်ရွက် ခဲ့ရပြန်သည်။ ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့ ကိုလည်း ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရသည်။ မကျန်းမာ၍ အလုပ်မှ နုတ်ထွက် ခဲ့ရသည်။
ဂျပန်ခေတ် အဓိပတိ ဒေါက်တာဘမော် အစိုးရ လက်ထက် ပညာ စွယ်စုံကျမ်း ထုတ်ဝေရန် စီစဉ်ရာတွင် ဦးခင်မောင်မှာ တာဝန်ခံ တဦး ဖြစ်သည်။ အဘိဓာန် ဌာန အဖွဲ့ငယ်တွင် လည်းကောင်း၊ အတိုင်ပင်ခံ စာတည်း အဖွဲ့တွင် လည်းကောင်း ပါဝင် ခဲ့ရသည်။
ဘဝနိဂုံး
ဦးခင်မောင်သည် ၁၉၅၂ ခု၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၁ ရက်၊ ၁၃၁၄ ခု၊ နတ်တော်လဆန်း (၇)ရက်၊ သောကြာနေ့၊ အသက် ၆ဝ အရွယ်တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန် အနိစ္စရောက်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဂျာနယ်လစ်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ပန်ဇီရွာ၊ ဘဒကား
ပန်ဇီရွာ၊ ဘဒကား
ကနောင်ကလေးရွာ၊ အိုးဘို
ကနောင်ကလေးရွာ၊ အိုးဘို
မှတ်မိသေးတယ် ဂျပန်ခေတ်ဆေးရုံကြီးဝယ် (စာအုပ်)
မှတ်မိသေးတယ် ဂျပန်ခေတ်ဆေးရုံကြီးဝယ် စာအုပ်ကို ခွဲစိတ်ဆရာဝန်ကြီး ဒေါက်တာမြင့်ဆွေ ရေးသားပြီး ဆေးပညာဆရာဝန်၊သူနာပြု၊ ဆေးရုံဝန်ထမ်းများ ဂျပန်ခေတ် ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် (ဘီအိုင်အေ) ဆေးရုံကြီး အကြောင်း မေလ ၁၉၄၂ မှ ဧပြီ ၁၉၄၅ ကာလအတွင်း မြန်မာ့ ခေါင်းဆောင်များအား ဆေးကုသခဲ့ပုံ၊ ဆေးဝန်ထမ်းများ ပြင်းထန် လှသော ဒု-ကမ္ဘာစစ်ကြီး၏ ဗုံးဒဏ်များကြားတွင် ဆေးဝန်ထမ်းများ၏ ကိုယ်ကျိုးမဖက်၊ စေတနာ၊ မေတ္တာ၊ ကရုဏာများသည် အကြောင်းကို ရေးသားထားသည်။