cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ခင်ယုမေ
သရုပ်ဆောင် လှုပ်ရှားမှု
thumb|ခင်ယုမေ နှင့် ဖိုးပါကြီး အသက် ၁၈၊ ၁၉ အရွယ် ၁၉၅၇-၅၈ လောက်မှာ ဒါရိုက်တာ ဦးချင်းစိန်က ခေါ်ဆောင်မှုနဲ့ သက်ဟု အမည်ပေးထားတဲ့ ရုပ်ရှင် ကားတစ်ကား စတင် ရိုက်ကူးခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် သက် က အိမ်ထောင်ရေး ဇာတ်ကားတစ်ကားဖြစ်ပြီး တစ်ကားလုံး နီးပါး မင်းသမီးငိုရတဲ့ ဇာတ်ဖြစ်နေတာကြောင့် ဆရာ ဦးချင်းစိန်က မင်းသမီးသစ် တစ်ယောက်ကို ဒီလို ပွဲထုတ်လို့ မဖြစ်ဘူး၊ အဆိုကျော် မင်းသမီး အနေနဲ့ ပေါ့ပေါ့ပါးပါး ဇာတ်ကား တစ်ကားနဲ့ ပွဲဦး ထွက်သင့်တယ် ဆိုပြီး ဒါရိုက်တာ ဦးလှတင်လက်ကို အပ်လိုက်ပါတယ်။ သက် ဇာတ်ကား ရိုက်ကူးမှုကို ခေတ္တရပ်ဆိုင်းပြီး ဒါရိုက်တာ ဦးလှတင် ရိုက်ကူးတဲ့ ဤဘဝဝယ် ဟာသကားမှာ အဲဒီခေတ် အခါတုန်းက နာမည်ကြီး ဟာသ သရုပ်ဆောင်ဖြစ်တဲ့ ဦးဖိုးပါကြီးနဲ့ တွဲပြီး သရုပ်ဆောင်ခဲ့ရပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒေါ်ခင်ယုမေရဲ့ ပွဲဦးထွက် ရုပ်ရှင်ကားဟာ ဤဘဝဝယ် လို့ မှတ်တမ်း တင်ရသည်။ ခင်ယုမေသည် ဂီတနယ်မှတစ်ဆင့် ရုပ်ရှင်နယ်သို့ ဂီတစာဆို ဦးစိန်မြမောင်နှင့် အကယ်ဒမီဖိုးပါကြီး၏ ကျေးဇူးကြောင့် ရောက်ခဲ့သည်။ ရုပ်ရှင်နယ်တွင်လည်း ခင်ယုမေ၏ဆရာများမှာ ဆရာဦးချင်းစိန်၊ ဒါရိုက်တာ ဦးတင်လှ၊ ဆရာကြီးဦးသုခ နှင့် မင်းသားကြီးဦးကျော်ဆွေတို့ ဖြစ်ကြသည်။
ဒေါ်ခင်ယုမေက အဆိုကျော်ဘဝကနေ သရုပ်ဆောင် ဖြစ်လာတော့ ပင်ကို ကတည်းက ဝါသနာပါတဲ့ ဖက်ရှင်မျိုးစုံကို တီထွင်ဝတ် ဆင်လာခြင်းကြောင့် မြန်မာ နိုင်ငံတစ်လွှားမှာ ခင်ယုမေ ဖက်ရှင်ဆိုပြီး ဖက်ရှင်ပေါင်း များစွာ ခေတ်စားခဲ့ပါတယ်။ ခုခေတ် မိန်းကလေးများ ဝတ်နေကြတဲ့ ဒူးအောက်ရောက် စကတ်ထဘီများဟာ ခင်ယုမေ ခေတ်တုန်းက တီထွင်ခဲ့ပြီးသား ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီတုန်းက လူကြီးများက လယ်သူမဖက်ရှင်လို့ ဩဘာ ပေးခဲ့ကြပါတယ်။ ဆံပင် ဖက်ရှင်နဲ့ ပတ်သက်လို့လည်း ငယ်ထိပ်တည့်တည့်မှာ ဗူးပွင့်သဏ္ဌာန် အပွင့်ဖော်တဲ့ ဆံပင် ဖက်ရှင်ကို တီထွင်ခဲ့တဲ့ အပြင် ဗီးဟိုက်လို့ ခေါ်တဲ့ ပျားအုံပုံစံ ဆံပင်ဖက်ရှင်ဟာလည်း မြန်မာနိုင်ငံမှာ ခင်ယုမေ စတင် တီထွင်ခဲ့တာပါ။
ရုပ်ရှင်မင်းသမီးအဖြစ် ရုပ်ရှင်ကားပေါင်းများစွာ ရိုက်ကူးခဲ့ရပါတယ်။ ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆုကို ၁၉၆၁ ခုနှစ်မှာ မန္တလေး ရုပ်ရှင်က ရိုက်ကူး ထုတ်လုပ်ခဲ့တဲ့ ကိုယ်ပိုင် မေတ္တာ ဇာတ်ကားနဲ့ ပထမဆုံးအကြိမ် အမျိုးသမီး ပညာသည်ဆုကို ရရှိခဲ့ပါတယ်။ ထူးချွန်ဆုပေးပွဲ ကျင်းပချိန်မှာ ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းက ဆက်သွယ် အကြောင်းကြားခဲ့ ပေမယ့် သံတောင်၊ ဘောဂလိ တောထဲမှာ ပုလဲမျက်ရည် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားကို သွားရောက် ရိုက်ကူးနေချိန် ဖြစ်တဲ့အတွက် ရန်ကုန်သို့ ပြန်မလာနိုင်ခဲ့ပါဘူး။ ဒေါ်ခင်ယုမေကိုယ်စား သရုပ်ဆောင်၊ ဒါရိုက်တာ ဗိုလ်ဗကိုက ဆုတက် ယူပေးခဲ့ပါတယ်။ ၁၉၇၅ ခုနှစ်မှာ ဒါရိုက် တာ ဦးသုခ ရိုက်ကူးခဲ့တဲ့ ရွှေခြည်ငွေခြည်တန်းပါလို့ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားနဲ့ အမျိုးသမီး ဇာတ်ဆောင်ဆုကို ဆွတ်ခူးနိုင်ခဲ့ပြန်ပါတယ်။
တစ်ယောက်တည်း ရုန်းကန်နေထိုင်ရတဲ့ ဘဝမှာ ဒေါ်ခင်ယုမေဟာ လူလိမ် လူကောက်များစွာနဲ့ ကြုံတွေ့ပြီး လိမ်လည်မှုများ ခံခဲ့ရပါ တယ်။ ရန်ကုန်မြို့၊ ကမ္ဘာ အေးဘုရားလမ်းဘေးက လမ်းသွယ် တစ်ခုဖြစ်တဲ့ သီရိ မင်္ဂလာရိပ်သာ လမ်းသွယ်ထဲမှာ မြေနှစ်ကွက် ပိုင်ဆိုင်ခဲ့ပြီး မျက်နှာစာ အကွက်ကို တိုက်ဆောက်၊ အငှားချပြီး အတွင်းဘက်က အကွက်မှာ ကိုယ်တိုင်နေထိုင်ဖို့ သီးခြားဆောက် လုပ်နေထိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ရှေ့က တိုက်ကို သွင်းကုန် ထုတ်ကုန် လုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်တဲ့ ကုမ္ပဏီ တစ်ခုက နှစ်ရှည်ငှားရမ်းဖို့ အတွက် ပြင်ဆင် ဆောက်လုပ်ဖို့ လိုအပ်လာတာကြောင့် သုံးလနဲ့ အပြီးဆောက်လုပ်ပေးမယ် ဆိုတဲ့ ကန်ထရိုက်ကို အပ်လိုက်ပေမယ့် ငွေများအလိမ် ခံလိုက်ရပြီး ဆောက်လက်စ တိုက်မှာလည်း တန်းလန်းနဲ့ ရပ်သွားပါတယ်။ တိုက်ဆက်ဆောက်နိုင်ဖို့ အတွင်းဘက်က မြေကွက်ကို ခွဲရောင်းလိုက်ပြီး ရှေ့ကတိုက်ကို ပြီးအောင် ဆောက်ခဲ့ပါတယ်။ တိုက်ဆောက်ပြီး ပိုလျှံတဲ့ ငွေကို စားစရိတ် ရနိုင်အောင်လို့ ပုဂ္ဂလိက ငွေစု ငွေချေးလုပ်ငန်းထဲ ထည့်ထားခဲ့ရာက ကုမ္ပဏီ ဖျက်သိမ်းသွားတဲ့အတွက် လက်မဲ့ဖြစ်ခဲ့ရပြန် ပါတယ်။
ဆောက်ပြီးတဲ့တိုက်ကို ရွှေခြည်ငွေခြည်မှာ အတူ သရုပ်ဆောင်ခဲ့တဲ့ ချိုပြုံး ရောက်လာပြီး ရုပ်ရှင်သမားတွေကို ငှားပါလားလို့ အကြံပေး တိုက်တွန်းခဲ့ရာကအစ ခုချိန်ထိ ဒေါ်ခင်ယုမေရဲ့ တိုက်ကို ရုပ်ရှင်သမားများ ရိုက်ကူး နေကြဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဒေါ်ခင်ယု မေက “အရင်တုန်းကတော့ တစ်လမှာ ရက် ၂ဝ လောက် ငှားရပါတယ်။ ခုတော့ ၁ဝ ရက်တောင် မပြည့်တတ်တော့ဘူး”လို့ ဆိုပါတယ်။ သူ့အိမ်မှာ ရုပ်ရှင်သမားတွေ ဝင်ထွက် သွားလာနေကြပေမယ့် ရိုက်ကွင်းပေါ် ရောက်တဲ့ သူများ ဒေါ်ခင်ယုမေကို မတွေ့ကြရပါဘူး။ ရိုက်ကွင်း ရှိတဲ့ နေ့ဆိုရင် ဒေါ်ခင်ယုမေက သူ့အခန်းထဲမှာပဲ စားစရာ သောက်စရာ အပြည့်အစုံ နဲ့ အခန်းတံခါး ပိတ်နေတာပါ။
ဒီအသက်အရွယ်မှာ သူနဲ့လိုက်ဖက်တဲ့ ဇာတ်ရုပ်မှာ သရုပ်ဆောင်မယ် ဆိုရင် ဖြစ်နိုင်သေးပေမယ့် ဒေါ်ခင်ယုမေကတော့ လုံးဝငြင်းပါတယ်။ ဒီအလုပ်ကို လုပ်ဖို့ စိတ်မဝင်စားတော့ဘူးလို့လည်း ဆိုပါတယ်။ ကျန်းမာရေး အခြေအနေက ကင်ဆာရောဂါဖြစ် ပွားခဲ့ဖူးပြီး ကင်ဆာပျောက်ခဲ့ပေမယ့် တစ်မျိုးမဟုတ် တစ်မျိုး ဖောက်နေတာပဲလို့ ဒေါ်ခင်ယုမေက ဆိုပါတယ်။ လက်ရှိ အခြေအနေမှာ လက်တစ်ဖက်နဲ့ ခြေထောက် တစ်ဖက်က သွေးပြန်ကြောများ ပိတ်နေတာကြောင့် လက်များ ရောင်ကိုင်းနေသလို ခြေထောက်ကလည်း ခြေဖမိုး တစ်ခုလုံး ရောင်ကိုင်းနေတာ တွေ့ရပါတယ်။ လက်ရှိ နေအိမ်ဖြစ်တဲ့ အမှတ် (၂၉/အေ) သီရိမင်္ဂလာ ရိပ်သာလမ်း၊ ရန်ကင်းမြို့နယ်မှာ တူမကလေး များရဲ့ စောင့်ရှောက်မှုနဲ့ နေထိုင်လျက် ရှိပါတယ်။
မိသားစုဘဝ
၁၉၆၅ ခုတွင် ဦးကျော်ဆွေနှင့် အိမ်ထောင်ပြုသည်။ ၁၉၇၁ ခုတွင် အောင်ကျော်မိုးကို မွေးသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးကျော်ဆွေက ကျော်ဆွေဆက်ဟု ခေါ်လိုသော်လည်း ဒေါ်ခင်ယုမေက အောင်ကျော်မိုး အမည်ကိုသာ တွင်စေသည်။ အောင်ကျော်မိုးမှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌ နေထိုင်လျက်ရှိသည်။
ဘဝနိဂုံး
၂၀၁၄ ခု ဇန်နဝါရီလ (၂၃) ရက်တွင် ရန်ကုန်၌ ကွယ်လွန်သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် (၇၇)နှစ်ရှိပြီ ဖြစ်သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်မှာ အတူနေ အစ်မကြီး တယောက် ကျန်ရှိပြီး အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် နေထိုင်သော သားနှင့်မိသားစု ကျန်ရှိခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုရှင်များ
တံခွန်တိုင်လေးရွာ၊ ဝါးနက်ချောင်း
တံခွန်တိုင်လေးရွာ၊ ဝါးနက်ချောင်း
ကျောက်ကြီးကျင်းရွာ၊ မကျေးငူ (ရွှေယချိုင်)
ကျောက်ကြီးကျင်းရွာ၊ မကျေးငူ (ရွှေယချိုင်)
စမုန်တဲရွာ
စမုန်တဲရွာ
ဇန်နဝါရီ ၁၉၉၁
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဇန်နဝါရီ ကဏ္ဍ:၁၉၉၁
January 1991
ခုံတိုင်ရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
ခုံတိုင်ရွာ(Khontaing)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ခုံတိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၀၄၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခုံတိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၁၀၉ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၅၆၄ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကနဖေါ့ကုန်းရွာ၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်
ကနဖေါ့ကုန်းရွာ (Kanahpawtkone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်၊ မယ်ဇလီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၁၃၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝန်းသိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကူးဆိပ်ရွာ၊ မင်းကင်းမြို့နယ်
ကူးဆိပ်ရွာ (Kuseik)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ မင်းကင်းမြို့နယ်၊ ဗရုံကာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၉၁၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဗရုံကာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၃၄ ဦး၊ မ ၇၇၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၁၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းကင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မန်လုံရွာ၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်
မန်လုံရွာ (Manlong)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုးမိတ်ခရိုင်၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်၊ ရေပုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၀၇၉၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရေပုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၈၇ ဦး၊ မ ၃၁၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၀၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမိတ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဒိုးချောင်းဝရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
ဒိုးချောင်းဝရွာ(Doechaungwa)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ဆတ်ချိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၄၅၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆတ်ချိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၂၉ ဦး၊ မ ၁၀၆၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၈၉ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကုလားမကွင်းရွာ၊ မဲခရဲ
ကုလားမကွင်းရွာ၊ မဲခရဲ
ပင်းယသေနတ်ဝန်
ပင်းယသေနတ်ဝန်
ကုန်းဘောင် ခေတ်ဦး ကာလတွင် ပုံမှန်ရှိရင်းစွဲဖြစ်သော သေနတ်ဝန်ရာထူးအပြင် ပင်းယသေနတ်ဝန်ဟူ၍လည်း ခန့်အပ်ခဲ့ဖူးကြောင်း သိရှိရသည်။ ပင်းယသေနတ်ဝန်မှာ ပင်းယကိုအခြပြေုဖွဲ့စည်းထားသော သေနတ်အစုအမှုထမ်းများအား အုပ်ချုပ်ကွပ်ကဲရသူ ဖြစ်သည်။
စဉ့်ကူးမင်း လက်ထက်
အထင်အရှားတွေ့ရှိရသူ ပင်းယသေနတ်ဝန်တစ်ဦးမှာ စဉ့်ကူးမင်း (၁၇၇၆-၁၇၈၂)လက်ထက်တွင် အမှုထမ်းခဲ့သည့် လက်ယာနန္ဒကျော်သူ ဖြစ်သည်။ စဉ့်ကူးမင်း ပင်းယသို့ ထွက်ခဲ့စဉ်က ပင်းယ သေနတ်ဝန် လိုက်ပါကူညီခဲ့ရဟန်တူပါ၏။ သို့သော် လက်ယာနန္ဒကျော်သူမှာ ဘိုးတော်ဘုရား (ဗဒုံမင်း)နန်းတက်စ ၁၇၈၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် စီရင်ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသည်။ ပင်းယ သေနတ်ဝန်ကို အပြစ်ပေးစီရင်ခဲခြင်းမှာ ဗဒုံမင်း၏ ညီတော် စည်သာမင်းသားနှင့် ဝန်ကြီး ဦးသာတို့ ပုန်ကန်မှုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့၍ ဖြစ်သည်။
ဗဒုံမင်းလက်ထက်
ဗဒုံမင်းလက်ထက်တွင် ပင်းယသေနတ်ဝန်အဖြစ် ဆက်လက်ခန့်အပ်မှု ရှိခဲ့သော်လည်း ပင်းယသေနတ်ဝန်ဘွဲ့ကိုမူ မသိရပေ။ ၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈၀၃ တွင် စစ်ကိုင်းမင်းသားနှင့် ဆင်ဖြူရှင်တို့ ထိမ်းမြားလက်ထပ်ကြစဉ် ပင်းယသေနတ်စွဲ အမှုထမ်း ၅၀၄ ဦးအား စစ်ကိုင်းမင်းသားမောင်နှံတို့ထံ၌ အမှုတော်ထမ်းရွက်ကြရန် လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရ၏။
စိုးမြင့်၊ အေဝမ်း
အေဝမ်း စိုးမြင့် (၁၉၃၂ - ၂၀၀၇)
အေဝမ်း စိုးမြင့်သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဂီတ စာဆို တစ်ဦးဖြစ်သည်။ အေဝမ်း စိုးမြင့်ကို ဧရာဝတီတိုင်း မြောင်းမြ ခရိုင်၊ မြောင်းမြ မြို့မှာ အဖ ဦးရောင်ရှိန်၊ အမိ ဒေါ်ကျော့ တို့က မွေးဖွားခဲ့သည်။
အသက် ၂ဝ အရွယ်က စပြီး အေဝမ်း ရုပ်ရှင် ကုမ္ပဏီမှာ ဂီတ လုပ်ငန်းတွေကို စန္ဒရား အေဝမ်း ဦးခင်မောင်နှင့် တွဲဖက် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၅ ကစလို့ အေဝမ်း စိုးမြင့် အမည်နဲ့ သံစုံ တီထွင်မှုတွေ၊ ဂီတမှူး လုပ်ငန်းနဲ့ သီချင်း ရေးသား တာတွေ၊ ရုပ်ရှင် နောက်ခံ တေးဂီတ လုပ်ငန်း တွေကို လုပ်ကိုင်ခဲ့တယ်။ နာမည်ကျော် တီဝိုင်း တဝိုင်း ဖြစ်တဲ့ အေဝမ်း တေးဂီတ အဖွဲ့ကို အောင်အောင်မြင်မြင် ထူထောင် ခဲ့သည်။
၁၉၅၉ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၅ ရက်နေ့မှာ နာမည်ကျော် အဆိုတော် တင်တင်မြနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။
အေဝမ်း ဦးစိုးမြင့်သည် ၂၀၀၄ ခုနှစ်မှာ လူမှု ထူးချွန် ပထမ အဆင့် ရရှိခဲ့ပြီး၊ ၂၀၀၅ ခုနှစ်မှာ လူမှု ထူးချွန်ဆု ထပ်မံ ရရှိခဲ့။ ၁၉၉၈ - ၉၉ ခုနှစ်က စပြီး မြန်မာ့ ရုပ်သံ အကြံပေး နာယက၊ မြန်မာ့ အသံ ခေတ်ပေါ် တေးဂီတ အဖွဲ့ ဂီတ စိစစ်ရေး အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် တာဝန်ယူ ခဲ့တယ်။ ၂၀၀၆ ကစလို့ ဂီတအစည်းအရုံး နာယက အဖြစ်ပါ တာဝန်ယူခဲ့။
ဘဝနိဂုံး
အေဝမ်း ဦးစိုးမြင့် ၂၀၀၇ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့နံနက်တွင် နှလုံးသွေးကြောကျဉ်းရောဂါနှင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ဓမ္မိကသုတ်
(၂)သုတ် ရှိပါသည်။
ဇာတိဘူမိအရပ်၌ အာဂန္တုကရဟန်းတို့ကို ဆဲရေးခြင်း အစရှိသော အကြောင်းကြောင့် ဥပါသကာတို့ နှင်ထုတ်လိုက်သော ကျောင်းတိုက်(၇) တိုက်တို့၏ ကျောင်းထိုင်ပုဂ္ဂိုလ် အရှင်ဓမ္မိကအား တီရဒဿိကသကုဏ ဥပမာအားဖြင့် မိန့်တော်မူပြီး ကောရဗျမင်း၏ သုပ္ပတိဋ္ဌ နိဂြောဓရာဇာအကြောင်း၊ ဆသတ္တာရတို့အား ပြစ်မှားဆဲရေးသူတို့ ခံစားရသော အပြစ်ထက် သောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ်အား ပြစ်မှား ဆဲရေးသူတို့ ခံစားရသော အပြစ်ကကြီးမားပုံ၊ သဗြဟ္မစာရီပုဂ္ဂိုလ်တို့၌ စိတ်မပြစ်မှားပဲ ကျင့်ရန် ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ မှတ်သားဖွယ် ဖွင့်ဆိုချက်များ ရှိပါသည်။ - အခြံအရံ ဥပါသကာငါးရာနှင့်အတူ ရောက်ရှိလာသော ဓမ္မိက အနာဂါမ် ဥပါသကာက ဂါထာ(၉)ပုဒ်ဖြင့် ဘုရားရှင်၏ ဂုဏ်တော်တို့ကို ချီးကျူး လျှောက်ထားမေးလျှောက်သဖြင့် ဘုရားရှင်က ဂါထာ(၂၀)တို့ဖြင့် “အဂါရိယ, အနဂါရိယပဋိပဒါ”တို့ကို ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်။
အဋ္ဌကထာ၌ မှတ်သားဖွယ် ဖွင့်ဆိုချက်များစွာ ပါရှိပါသည်။
NGC 35
NGC 35 သည် Cetus ကြယ်စုတန်းမှ ခရုပတ်ပုံစံ ဂလက်ဆီဖြစ်သည်။
ငှက်တော်ရွာ၊ ဝါးနက်ချောင်း
ငှက်တော်ရွာ၊ ဝါးနက်ချောင်း
ရေလဲကန်
ရေလဲကန်
ဇော်မွှားပန်း
မြန်မာ့ဝေါဟာရတွင် ဇော်မွှားဟုတွင်သောပန်းမျိုးကို ရုက္ခ ဗေဒနည်းအရ ခွဲခြားကြည့်လျှင်၊ မျိုးရင်းအားဖြင့် သုံးမျိုးရှိသည် ကိုတွေ့ရသည်။ ပထမမျိုးရင်းမှာ 'ဒိုင်အင်းသပ် ကယ်ရီယိုဖစ် လပ်(Dianthus caryophyllus)'ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်လို 'ကာနေးရှင်း(carnation)'ဟု ခေါ်သည် မြန်မာ တို့ကမူ ဇော်မွှားကြီးပန်းဟု ခေါ်ကြသည်။ ဒုတိယမျိုးရင်းမှာ 'ဒိုင်အင်းသပ် ပလူမားရိယပ်(Dianthus plumarius)'ဖြစ်၍၊ အင်္ဂလိပ်လို 'ပင့်ခ(pink)'ဟု ခေါ်သည်။ ဤမျိုးရင်းဝင်ဇော်မွှားပန်း၏ အရွယ်မှာ သွယ်သည် ဖြစ်၍၊ မြန်မာလို ဇော်မွှားရွက်သွယ်ဟု ရုက္ခဗေဒပညာရှင်တို့က အမည်ပေးကြသည်။ တတိယမျိုးရင်းမှာ 'ဒိုင်အင်းသပ်ဗာဗတပ်(Dianthus barbatus)' ဖြစ်သည်။ ယင်းကို အင်္ဂလိပ်လို 'ဆွိ ဝီလျံ(sweet William)'ဟုခေါ်သည်။ ဤ အမျိုးမှာ ရွက်ကားမျိုးဖြစ်၍၊ ရုက္ခဗေဒပညာရှင်တို့က ဇော်မွှား ရွက်ကားဟု အမည်ပေးကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ဤရွက်ကား မျိုးကို အများဆုံးစိုက်ပျိုးကြသည်။
ဇော်မွှားကြီးပင်သည် ၁ ပေမှ ၃ ပေအထိမြင့်သောနှစ်ကြာ ခံပင်မျိုးဖြစ်သည်။ အပွင့်များစွာပွင့်သည်။ အပင်၌ မျက်နှာချင်း ဆိုင် အရွက်ပြားကလေးများရှိသည်။ ဥရောပတိုက်တောင်ပိုင်း သည် ထိုပန်းပင်၏ မူလ ပေါက်ရာ အရပ်ဖြစ်သည်။ ပန်းပွင့်၌ ပန်းရောင်၊ ခရမ်းရောင်နု၊ အနီ၊ အဖြူ သို့မဟုတ် အဝါရောင် များ ရှိတတ်သည်။ ပင်စည်မှ အတက်နုကလေးများကို ပျိုးယူ ခြင်းဖြင့်ဖြစ်စေ၊ ပင်စည်တစ်ခုကို မြေကြီးသို့ကိုင်းယူ၍ အမြစ် သစ်များထွက်စေခြင်းဖြင့်ဖြစ်စေ မျိုးပွားယူနိုင်သည်။ ပန်းပွင့် ကြီးစေရန် အဖူးတစ်ခုတည်းကိုသာ ချန်၍၊ ကျန်အဖူးများကို ခြွေချရသည်။ ထိုပန်းပင်မျိုးကို စိုက်ပျိုးကြခြင်းမှာ ပန်းပွင့်ကြီး ခြင်း၊ အရောင်လှခြင်း၊ အနံ့မွှေးခြင်းတို့ကြောင့်ဖြစ်သည်။ သို့သော် တပင်တည်းတွင် ထိုဂုဏ်များနှင့်ပြည့်စုံသော ပန်းပွင့် ကိုရခဲသည်။ ဇော်မွှားကြီးပန်းပင်သည် မွှေးကြိုင်သော အရွယ် သင့်ပန်းများ ပွင့်သည်ဟုဆိုလျှင်ပင်၊ ယင်းကို အကောင်းဆုံးဟု ခေါ်ရသည်။
ဇော်မွှားရွက်သွယ်ပင်ကို မြန်မာနိုင်ငံ၌ စိုက်၍ရသော် လည်း၊ အစိုက်နည်းကြသည်။ ထိုအပင်မှာ နှစ်ကြာခံပင်ပျော့ မျိုးဖြစ်သည်။ ဥရောပတိုက်အလယ်ပိုင်း၊ အရှေ့ပိုင်းနှင့် အထူး သဖြင့် မြေထဲပင်လယ်ဒေသတစ်ဝိုက်သည် ထိုအပင်၏ မူလ ပေါက်ရာဒေသ ဖြစ်သည်။ ထိုအပင်မျိုးသည် ၁၆၂၉ ခုနှစ်က ဗြိတိန်နိုင်ငံသို့ပျံနှံ့ လာသည်။ များသောအားဖြင့် နေရာအနှံ့ အပြားတွင် နံရံအိုကြီးမျာကို အမှီပြု၍၊ သဘောဝအလျောက် ပေါက်တတ်သည်။ ထိုအပင်မျိုး၌ တစ်ပေမြင့်သော ပင်စည် သေးကလေးရှိတတ်သည်။ ထိုပင်စည်ကလေးမှ အကိုင်းများ ဖြာထွက်သည်။ အရွက်သည် မြက်ပုံသဏ္ဌာန်ရှိ၍ စုံထွက်တတ် သည်။ အစေ့ကိုပျိုးယူခြင်းဖြင့်ဖြစ်စေ၊ အကိုင်းကိုဖြတ်၍ ပျိုး ယူခြင်းဖြင့်ဖြစ်စေ မျိုးပွားယူနိုင်သည်။ ဥယျာဉ်အတွင်း၌ စိုက် ပျိုးရန် လွယ်ကူသဖြင့် ထိုအပင်ကို လူကြိုက်များသည်။ ပန်း ပွင့်၌ ပွင့်ဖတ်တို့၏အနားသည် တွန့်လျက်ရှိသည်။ အနံ့မှာ မွှေးကြိုင်သည်။
လဟာပရွာ၊ လဟာပ
လဟာပရွာ၊ လဟာပ
ဟင်းစနဲရွာ
ဟင်းစနဲရွာ
လက်ပံပင် (မြောက်)ရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မိုးကောင်းရွာ၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်
မိုးကောင်းရွာ (Moekaung)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်၊ မိုးကောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၆၈၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုးကောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၃၃၉ ဦး၊ မ ၂၇၁၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၀၅၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဗြိစ္ဆာ နက္ခတ်တာရာ
ဗြိစ္ဆာ နက္ခတ်တာရာ (Scorpius) သည် တောင်ကမ္ဘာဘက်ခြမ်းတွင်တည်ရှိသော ရာသီခွင် ကြယ်စုတန်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ လက်တင်ဘာသာစကားဖြင့် ကင်းမြီးကောက်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး သင်္ကေတမှာ (Unicode ♏) ဖြစ်သည်။ ၂ ရာစုနှစ် ဂရိလူမျိုး နက္ခတ္တပညာရှင် တော်လမီပြုစုသော ကြယ်စုတန်းများစာရင်း ၄၈ ခုထဲတွင် ပါဝင်သောကြောင့် ရှေးကျသော ကြယ်စုတန်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ယင်းသည် အနောက်ဘက်တွင် တူ နက္ခတ်တာရာ၊ အရှေ့ဘက်တွင် ဓနု နက္ခတ်တာရာကြား၌ တည်ရှိသည်။ ဗြိစ္ဆာ နက္ခတ်တာရာသည် ကြီးမားသော ကြယ်စုတန်းဖြစ်ပြီး နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ၏ဗဟိုအနီး တောင်ကမ္ဘာဘက်ခြမ်းတွင် တည်ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဗြိစ္ဆာ နက္ခတ်တာရာ ကဏ္ဍ:ကြယ်စုတန်းများ
ဂဝိုင်ရွာ၊ နောင်မွန်းမြို့နယ်
ဂဝိုင်ရွာ(Gawaing)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ နောင်မွန်းမြို့နယ်၊ ငါဝါကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၈၀၇၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ငါဝါကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၄ ဦး၊ မ ၄၆ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၀၀ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နောင်မွန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အောင်လှပြင်ရွာ၊ ဖတူးကြီး
အောင်လှပြင်ရွာ၊ ဖတူးကြီး
နတ်ကန်ဦးရွာ၊ ရေနံချောင်းမြို့နယ်
နတ်ကန်ဦးရွာ (Natkanu)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ရေနံချောင်းမြို့နယ်၊ အုတ်ရှစ်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၄၉၉၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အုတ်ရှစ်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၆၂ ဦး၊ မ ၂၂၅၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၀၁၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေနံချောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သီသုဝတ္ထိ
သီသုဝတ္ထိ(ស៊ីសុវត្ថិ; ၁၈၄၀ စက်တင်ဘာ ၇ ~ ၁၉၂၇ သြဂုတ် ၉)သည် ကမ္ဘောဒီးယားဘုရင်(နန်းသက်: ၁၉၀၄ ဧပြီလ ၂၇ ~ ၁၉၂၇ သြဂုတ် ၉) ဖြစ်သည်။ သူသည် Ang Duong၏ သားတော်ဖြစ်ပြီး မင်းသား Si Vothaနှင့် Norodomဘုရင်တို့၏ ဖကွဲညီတော်ဖြစ်သည်။
စဘားလော်ချီးရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
စဘားလော်ချီးရွာ(Sabarlawchee)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ခုံတိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၀၀၇၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခုံတိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၁၀၉ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၅၆၄ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စိုင်ခေါင်းရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
စိုင်ခေါင်းရွာ (Saingkhaung)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ ဆိတ္တိန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၈၂၉၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆိတ္တိန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၁၆ ဦး၊ မ ၂၇၃၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၈၄၉ ဦးနေထိုင်သည်။
နရောတ္တမ သုရာမြိတ
နရောတ္တမ သုရာမြိတ(នរោត្តម សុរាម្រិត ၊ ၁၈၉၆ မတ် ၆ – ၁၉၆၀ ဧပြီ ၃)သည် ၁၉၅၅ခုနှစ် မတ်လ ၃ရက် မှ ၁၉၆၀ခုနှစ်တွင်ကွယ်လွန်ချိန်အထိ ကမ္ဘောဒီးယားဘုရင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူသည် ဘုရင် နရောတ္တမ သီဟနု၏ ဖခမည်းတော်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ လက်ရှိဘုရင် နရောတ္တမ သီဟမုနီ၏ ဘိုးတော်မင်းတရားဖြစ်သည်။
သုရာမြိတသည် ဖနွမ်းပင်မြို့တွင် မင်းသား Norodom Sutharotမှ ဖွားမြင်သည်။ ၁၉၀၄ ခုနှစ်တွင် သူ၏အဘိုး နရောတ္တမဘုရင် ကွယ်လွန်သောအခါ နရောတ္တမ၏ ညီတော် Sisowath သည် ထီးနန်းကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၇ခုနှစ်တွင် Sisowathမင်း ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး သားတော် Monivong နန်းတက်ခဲ့သည်။
သုရာမြိတသည် Monivong၏သမီး Sisowath Kosmakနှင့် ထိမ်းမြားလက်ထပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၁ခုနှစ် Monivong ကွယ်လွန်သောအခါ သုရာမြိတ၏ သားတော် နှင့် Monivong၏ မြေးတော်ဖြစ်သော သီဟနုအား ဘုရင်အသစ်အဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၅ခုနှစ်တွင် သီဟနုသည် ဖခင်၏ မျက်နှာသာဖြင့် နန်းစွန့်ခဲ့သည်။ သူ၏ သက်တော် ၆၀ ပြည့်မွေးနေ့နှင့် တိုက်ဆိုင်သော ၁၉၅၆ ခုနှစ် မတ်လ ၆ ရက်နေ့တွင် သရဖူကို တရားဝင် ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။
၁၉၆၀ခုနှစ်တွင် သုရာမြိတကွယ်လွန်ပြီးနောက် သီဟနုသည် နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး သုရမြိတ၏ဇနီး Sisowath Kosamakသည် ဘုရင်မဖြစ်လာခဲ့သည်။ သုရာမြိတ၏ ဘွဲ့တော်မှာ Preah Karuna Preah Norodom Suramarit Preah Moha Kachanakkot (ព្រះ មហាសុ ព្រះករុណាព្រះនរោត្តមសុម្រិត ព្រះមហាកាញ្ចនកោដ្ឋ រត្ត មហាកា កោ)ဖြစ်သည်။
ကျွဲခြံကူးရွာ၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်
ကျွဲခြံကူးရွာ (Kywechanku)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်၊ မယ်ဇလီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၁၄၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝန်းသိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တင်တင်မြ
တင်တင်မြသည် နိုင်ငံကျော် အဆိုတော် တစ်ဦးဖြစ်သည်။ တင်တင်မြ၏ အသံသည် တစ်မူထူးခြားသည်။ မြန်မာအသံတွင် အမှု့ထမ်းခဲ့သည်။ တင်တင်မြသည် “တကျော့နှစ်ကျော့ တေးကိုသီ” ရုပ်ရှင်ဇတ်ကားတွင် ဝင်းဦး၊ ချိုပြုံး တို့နှင့်တွဲဘက်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ တင်တင်မြ၏ ခင်ပွန်းမှာ အေဝမ်း စိုးမြင့် ဖြစ်သည်။
ရန်ကုန်မြို့၊ အထက်ပုဇွန်တောင်ရပ်ကွက်တွင် နေထိုင်သော အဖဦးသန်း (မြန်မာ့အသံ ဂီတစီစဉ်ရေးမှူး - ရွှေမောင်းသံ)၊ အမိ ဒေါ်တင်ညွှန့်တို့မှ ၁၉၃၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၂၅)ရက်နေ့တွင် တင်တင်မြကို မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်း (၆) ယောက် ရှိသည်။ မရင်ရင်နု၊ ကိုပါကြီး(ခ)ကိုကျင်သိန်း၊ တင်တင်မြ၊ စန္ဒရားဘိုကြီး၊ မောင်လှကြည်နှင့် မတင်တင်အောင်တို့ဖြစ်သည်။ တင်တင်မြမှာ တတိယသမီးဖြစ်သည်။
တင်တင်မြသည် ဂီတနယ်သို့ ၁၉၄၆-၄၇ ခုနှစ်မှစတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ မဟာဂီတ သီချင်းကြီးများကို ဆရာမကြီး ဒေါ်စောမြအေးကြည်ထံတွင် သင်ယူခဲ့သည်။ ဒေါ်စောမြအေးကြည် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ဆရာမကြီး ဝဏ္ဏကျော်ထင် ဒေါ်ကြည်အောင်ထံတွင် သီချင်းကြီးများ ဆက်လက်သင်ယူလေ့လာခဲ့သည်။ အဆိုပညာနှင့် ပတ်သက်၍ အဆိုတော်ကြီး ဒေါ်စိန်ပါတီ၊ ဒေါ်ကြည်အောင်၊ ဒေါ်အေးမိ၊ ဒေါ်မေရှင်၊ ဒေါ်ကြည်ကြည်ဌေးတို့သည် သင်ဆရာ မြင်ဆရာ ကြားဆရာများ ဖြစ်ကြသည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ ဂီတသုခုမ အဖွဲ့ချုပ်မှ ကြီးမှူးကျင်ပသည့် မဟာဂီတပြိုင်ပွဲတွင် သိင်္ဂါ ရွှေရောင် ပတ်ပျိုးသီချင်းဖြင့် ပထမဆုကို ရရှိခဲ့သည်။
တင်တင်မြသည် ရေဒီယို၊ ဓာတ်ပြား၊ ရုပ်ရှင်ပဏာမတေးများ၊ ဇာတ်ဝင်တေးများ၊ တေးသရုပ်ဖော် ဇာတ်လမ်းသီချင်းများနှင့် စီးရီးခွေ အများအပြား သီဆိုခဲ့လေသည်။ ဂီတပညာကို အခြေခံမှစ၍ ပိုင်နိုင်ကျွမ်းကျင်စွာ တတ်မြောက်သီဆိုနိုင်သူဖြစ်၍ ဓမ္မပူဇာတေးများ အပါအဝင် သီချင်းအမျိုးအစားပေါင်း အမြောက်အမြားကို သီဆိုခဲ့သူဖြစ်သည်။
တင်တင်မြသီဆိုခဲ့သော တေးသီးချင်းများမှ အချို့ကိုဖော်ပြရလျှင် -
ကာလပေါ်တွင် ပေဖူးလွှာ၊ စခန်းအောင်မြေ၊ မြပုဏ္ဏမာ၊ သည်းဖိုးရွှေလီမြစ်နဒီ၊ ယောဆရာ၊ မင်္ဂလာမောင်မယ်၊ ချစ်တာပဓာန၊ ဘယ်မှာလည်းချစ်သူရယ်၊ ပင်တိုင်စံ၊ တောင်တန်းပြာနဲ့ကျောပိုးအိတ်၊ တိမ်လွှာမို့မို့လွင်၊ ပုဂံမြို့ဟောင်းတစ်နေရာ၊ မဟာဗုဒ္ဓဝင် သီချင်းများဖြစ်သည်။
ဂီတတာဝန်များမှာ မဟာဂီတသီချင်းကြီး စိစစ်ရေးအဖွဲ့၊ ကာလပေါ်တေးစိစစ်ရေး ဘုတ်အဖွဲ့တွင် အတွင်းရေးမှူး၊ ခေတ်ဟောင်းတေးရေးပညာရှင်ကြီးများ တေးသီချင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိ ပြုစုရေးတွင် ကော်မတီဝင်၊ ဆို က ရေး တီး ပြိုင်ပွဲကြီးတွင် အဆိုအကဲဖြတ်အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ၊ မဟာဂီတသီချင်းကြီးများ စိစစ်ရေးနှင့် ဂီတသင်္ကေတ မှတ်တမ်းပြုစုရေး ကော်မတီ၊ စည်းဝါးသံကျနှင့် ဟန်တားဆပ်ကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ ဂီတလုပ်ငန်းနှင့် သက်ဆိုင်သည့် တာဝန်များအပြင် နိုင်ငံတော်မှ ပြုလုပ်ကျင်းပသည့် လွတ်လပ်ရေးနေ့၊ ပြည်ထောင်စုနေ့၊ တပ်မတော်နေ့ နှင့် ဂီတလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ ဖျော်ဖြေပွဲများကို ဦးဆောင်ပါဝင် သီဆိုဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၅၉ ခုနှစ် အသက် ၂၃နှစ်အရောက်တွင် တင်တင်မြသည် ဂီတမှူးအေဝမ်းစိုးမြင့် နှင့် အိမ်ထောင်ပြုခဲ့သည်။ ယခုအခါ အမှတ်-၃၃ စိတ္တသုခလမ်း၊ ကျောင်းမြောင်း၊ တာမွေမြို့နယ်၊ ရန်ကုန်မြို့တွင် နေထိုင်လျက် နိုင်ငံတာဝန်ကို ဂီတစွမ်းအားဖြင့် ကျန်းမာစွာ ဖြည့်ဆည်းထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်။
ထိပ်တင်ဆန်း
ထိပ်တင်ဆန်းသည် မန္တလေးမြို့မ အပျော်တမ်း တူရိယာ အဖွဲ့အသင်းကြီး၏ မန်နေဂျာအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ပြီး ပင်တိုင်အဆိုတော်တစ်ယောက် ဖြစ်သည်။
ထိပ်တင်ဆန်းသည် မန်းစည်ပင်တေးဂီတကိုလဲ စတင်တည်ထောင်ခဲ့သူဖြစ်ပြီး ဂီတမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံဂီတအစည်းအရုံး(မန္တလေးတိုင်း)တွင်လဲ တိုင်းတွဲဖက်အတွင်းရေးမှူး တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်။ မြို့မနှင့်အတူ စီးရီးများစွာထွက်ရှိခဲ့ပြီး ပရိသတ်အကြိုက် သီချင်းများစွာ သီဆိုခဲ့သူလဲ ဖြစ်သည်။
သူ၏စတိုင်
မန္တလေးတွင် ထိပ်တင်ဆန်းအား တွေ့လိုက်လျှင် သူ၏ ဝတ်စားပုံသည် သူများနှင့်မတူ တမူထူးခြားနေ၏။ ဘိတ်သိပ်ဆရာ မင်္ဂလာဆောင် သွားမည့်ပုံစံနှင့် တူနေသည်။ တစ်ခါတစ်လေ ထိုအဝတ်အစားများနှင့် စက်ဘီးစီးပြီးသွားတာ တွေ့ရတတ်သည်။ မြန်မာဆန်လှသည်။ အလှူများ၊ မင်္ဂလာဆောင်များတွင် မြန်မာသီချင်းများကို ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် ဆိုနိုင်သည်။
ဘဝနိဂုံး
၂၀၀၉-ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၁ဝရက် မွန်းလွဲပိုင်း မန္တလေးမြို့ နန်းတော်ရှေ့ရှိ နေအိမ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်မှာ အသက် (၆၃)နှစ်ရှိပြီဖြစ်ပြီး သမီးငယ်တစ်ဦး ကျန်ရှိခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်အထိ အနုပညာတာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး မန်းစည်ပင်တေးဂီတက အနားယူပြီးနောက်တွင် မြို့မအသင်းကြီးမှာပင် တစ်စိုက်မတ်မတ် ပါဝင်လှုပ်ရှား ဆောင်ရွက်သွားခဲ့သည်။
ကိုးကား
<References />
အောင်လှိုင်ရွာ၊ အောင်လှိုင်
အောင်လှိုင်ရွာ၊ အောင်လှိုင်
ဇန်နဝါရီ ၁၉၉၂
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဇန်နဝါရီ ကဏ္ဍ:၁၉၉၂
January 1992
မြတ်မချောင်ရွာ
မြတ်မချောင်ရွာ
ဟင်းအိုးချောင်းရွာ၊ မကျေးငူ (ရွှေယချိုင်)
ဟင်းအိုးချောင်းရွာ၊ မကျေးငူ (ရွှေယချိုင်)
နန်းမတော်ဝန်
ခင်မမင်းဝန် (နန်းမတော်ဝန်)
ခင်မမင်းဝန် (သို့) နန်းမတော်ဝန်သည် မိဖုရားခေါင်ကြီးနှင့် ပတ်သက်သည့် အရေးကိစ္စအဝဝကို တာဝန်ယူရသူဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် မိဖုရားခေါင်၏ အသုံးကံကျွေးမြို့ရွာတို့မှ အခွန်တော်များကို စနစ်တကျ ကောက်ခံထိန်းသိမ်း ပေးရသူဖြစ်၏။ ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးကာလ ခင်မမင်းဝန်ဟု ခေါ်ဆိုကြသော်လည်း ခေတ်နှောင်းကာလ၌ နန်းမတော်ဝန်ဟူ၍သာ ခေါ်ဆိုကြသည်။ အမိန့်တော် ပြန်တမ်းများ၌ အများအားဖြင့် ခင်မမင်းဝန်ဟူ၍သာ ဖော်ပြကြသည်။
မိဖုရားခေါင်
ဘုရင်မင်းမြတ်၏ မိဖုရားများထဲတွင် အခေါင်အထွတ်ဖြစ်သဖြင့် မိဖုရားခေါင်ဟု ခေါ်ဆိုကြသကဲ့သို့ တစ်ခါတစ်ရံ တောင်နန်းမတော် မိဖုရားကြီးဟူ၍လည်း သုံးနှုန်းခေါ်ဆိုကြ၏။ ကုန်းဘောင်ခေတ်တစ်လျှောက် မိဖုရားခေါင်အရာ ရရှိခဲ့ကြသူများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
ခင်မမင်းဝန်မင်းရဲတင့်တယ်
အစောပိုင်းကာလ အမည်သိရှိရသူ ခင်မမင်းဝန် တစ်ဦးမှာ မင်းရဲ တင့်တယ် ဖြစ်သည်။ မင်းရဲတင့်တယ်သည် တံတားဦး သေနတ်ဝန်ရွှေယင်းမာ ရွာစားလည်း ဖြစ်၏။ အလောင်းမင်းတရားနှင့် နောင်တော်ကြီး (ဒီပဲယင်းမင်း)တို့လက်ထက်တွင် မင်းရဲတင့်တယ် ခင်မမင်းဝန်အဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့ခြင်း ရှိမရှိ မသိရသော်လည်း ဆင်ဖြူရှင် (မြေဒူးမင်း) လက်ထက်တွင် မိဖုရားခေါင်ကြီး သီရိအတုလမဟာပဒုမ္မာဒေဝီအတွက် ခန့်အပ်ခံရသူ ခင်မမင်းဝန်ဖြစ်နေပြီဖြစ်၏။
မယ်ဇလီရွာစား ဦးမောင်
ဘိုးတော်ဘရား (ဗဒုံမင်း)လက်ထက်တွင် မယ်ဇလီရွာစား သီရိရာဇာသူဘွဲ့ခံ ဦးမောင်အား ခင်မမင်းဝန်အရာ ခန့်အပ်ခဲ့ဟန်ရှိသည်။ သို့သော် မကြာမီ သူ့အား တောင်နန်းမတော်ဝန် ဒေါ်ခင်မမင်းဝန်အဖြစ်မှ မြောက်နန်းမတော်ဝန်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲခန့်အပ်ခဲ့သည်။
စစ်ကိုင်းမင်းလက်ထက်
ဘကြီးတော် (စစ်ကိုင်းမင်း) နန်းတက်စ ၁၈၁၉ ခုနှစ်တွင် အိမ်ရှေ့စာရေးကြီး သီဟစည်သူကျော်ထင်အား အရှင်မိဖုရားခေါင်ကြီး ဝန်အရာ ခန့်အပ်ခဲ့၏။ ၃ နိုဝင်ဘာ ၁၈၁၉ တွင် ထီးဖြူဆောင်းမဂင်္လာပွဲ ဆင်ယင်ကျင်းပစဉ် သူ့အား နေမျိုးမင်းလှရာဇာဘွဲ့ ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် မကြာမီ ရာထူးအပြောင်းအလဲ ဖြစ်ခဲ့သည်။ မိဖုရားခေါင်ဖြစ်သူ နန်းမတော်မယ်နုက သူ၏ ဦးရီးတော် မဟာမင်းကြီးကျော်ထင်ဘွဲ့ခံ ဦးကွန်းအား နန်းမတော်ဝန်အရာ ခန့်အပ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ဦးကွန်သည် ၁၈၂၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဒီပဲယင်း မြို့ဝန်အဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်ခဲ့ရ၏။ ဦးကွန်၏ နေရာ၌ မင်းကြီးကျော်ထင်ဘွဲ့ခံ ဦးစကို အစားထိုးခန့်အပ်လိုက်ပါသည်။ ၁၈၂၄ ခုနှစ် ဘိသိပ်မဂင်္လာပွဲအပြီးတွင် မင်းလှသီရိကျော်ထင်ဘွဲ့ခံ ဦးစသည် အရှင်နန်းမတော်ဘုရားဝန်အဖြစ် ဖော်ပြခံရပြီး ရွှေစလွယ် ၁၂ သွယ် အပါအဝင် အဆောင်အရွက်များ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခံခဲ့ရကြောင်း သိရှိရ၏။ ဦးစ၌ မမင်းအိုနှင့် မမဆိုသူ သမီးနှစ်ဦးထွန်းကားရာ နှစ်ဦးစလုံးမှာ ၄၀ တော်မှူးမတ်သမီးစာရင်းဝင် ဖြစ်သည်။
ခင်မမင်းဝန်ဦးကြွက်
၁၈၃၇ ခုနှစ်တွင် သာယာဝတီမင်း နန်းတက်စ၌ ဦးကြွက်အား မင်းကြီးမဟာရာဇသင်္ကြန်ဘွဲ့ဖြင့် ခင်မမင်းဝန်အရာ ခန့်အပ်လိုက်ပါသည်။ ခင်မမင်းဝန် မင်းကြီးမဟာရာဇသင်္ကြန်သည် ၁၅ ဇူလိုင် ၁၈၃၈ တွင် သွေးသောက်အဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းရာ၌ ပါဝင်ခဲ့၏။ သို့သော် နောက်နှစ်နှစ်ခန့် အကြာတွင် ခင်မမင်းဝန်ရာထူး အပြောင်းအလဲ ဖြစ်ခဲ့သည်။
ပုဂံမင်းလက်ထက်
ပုဂံမင်းလက် နန်းမတော်ဝန်၏ အမည်ကို ရှာဖွေမတွေ့ရသေးပေ။ ဝန်ထောက် ဦးညိုကိုပင် နန်းမတော်ဝန်အဖြစ် ဆက်လက်ခန့်ထားခဲ့ခြင်းလည်း ဖြစ်ဟန်ရှိသည်။ (ပုဂံမင်း၏ မိဖုရားခေါင်ကြီးမှာ အသက်အလွန်ရှည်သူဖြစ်ပြီး ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက်တွင်မှ ကွယ်လွန်ခဲ့၏။)
နန်းမတော်ဝန် ဦးပေါ်လာ
ရတနာပုံခေတ်တွင် နန်းမတော်ဝန်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသူမှာ ဦးပေါ်လာ ဖြစ်သည်။ မင်းတုန်းမင်းသည် ၁၈၅၉ ခုနှစ်တွင် ရတနာပုံ နေပြည်တော်ကြီး တည်ခဲ့ပြီးနောက် မန္တလေးသို့ ပြောင်းရွှေ့ နန်းစံသောအခါ ဦးပေါ်လာအား နန်းမတော်ဝန်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ဟန်ရှိ၏။ ထိုစဉ်က နန်းမတော်ဝန် ဦးပသီမှာ ကွယ်လွန်သွားဟန်ရှိသည်။ နန်းမတော်ဝန် ဦးပေါ်လာ၏ သားတစ်ဦးမှာ သွေးသောက် မင်္ဂလာအမြောက်အမှုထမ်း ဦးဗိုလ်ကြီး ဖြစ်သည်။
နန်းမတော်ဝန် ဦးယံ
မင်းတုန်းမင်းလက်ထက် ၂၆ အောက်တိုဘာ ၁၈၇၂ တွင်း မိုင်းခိုင်းမြို့စား ပိဋကတ်တော်အုပ် မဟာသီရိဇေယျသူဘွဲ့ခံ ဦးယံကို ခင်မမင်းဝန် (နန်းမတော်ဝန်)အရာ ခန့်အပ်လိုက်ပါသည်။ အမိန့်ပြန်ထမ်းတွင်‘မိုင်းခိုင်းမြို့စား မဟာသီရိဇေယျသူကို ခင်မမင်းဝန်ခန့်။ သက္ကရာဇ် ၁၂၃၄ ခု သီတင်းကျွတ်လပြည့်ကျော် ၉ ရက်နေ့ နာခံနေမျိုးသင်္ခတွင်ပြန်’ ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ၂ဝဧပြီ ၁၈၇၄ တွင် မင်းတုန်းမင်း မုဒ္ဓာဘိသိက်ခံစဉ်က အရှင် နန်းမတော်ဘုရားဝန် မိုင်းခိုင်းမြို့စား မဟာသီရိဇေယျသူ တက်ရောက်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရ၏။ သို့သော် နန်းမတော် မိဖုရားခေါင်ကြီး စကြာဒေဝီမှာ ၁၂ နိုဝင်ဘာ ၁၈၇၆ တွင် ကွယ်လွန်သွားရာ ဦးယံမှာလည်း ပိဋပတ်တော်အုပ် ရာထူးဖြင့်သာ ဆက်လက်အမှုထမ်းရွက်ခဲ့ရလေသည်။
သီပေါမင်းလက်ထက်
၁၈၇၈ ခုနှစ်တွင် သီပေါမင်း နန်းတက်လာသောအခါ ဦးယံကိုပင် နန်းမတော်ဝန်အရာ ခန့်အပ်ရန် လျာထားခဲ့၏။ သို့သော် နန်းမတော် မိဖုရားခေါင်အဖြစ် ဘိသိက်မခံရသေးမီ စုဖုရားလတ်၏ ဝန်အဖြစ်သာ ခန့်အပ်ခဲ့ဟန်ရှိသည်။ စုဖုရားလတ်၏ အစ်မတော် မိုင်းနောင်စုဖုရားကြီးအတွက်မူ အင်းဝမြို့ဝန် မင်းကြီးမင်းလှ မဟာမင်းခေါင်ရာဇာဘွဲ့ခံ ဦးဘိုးရောက်အား ခန့်အပ်ခဲ့၏။ အဂ္ဂမဟေသီဘိ သိက်ခံစဉ် စုဖုရားကြီးအား မိဖုရားခေါင်နေရာ လျာထားသတ်မှတ်သော်လည်း ညီမစုဖုရားလတ်က အဓမ္မရယူခဲ့သဖြင့် ဦးဖိုးရောက်မှာ နန်းမတော်ဝန်အရာနှင့် လွဲကာ ရာထူးလက်မဲ့ဖြစ်သွားရသည်။ စုဖုရားကြီးမှာ နောင်တွင် သီလရှင်ဝတ်သွားသည်။
မင်းကြီးမဟာမင်းကျော်မင်းထင်
၁၈၈၃ ခုနှစ်တွင် မဟာမုနိစေတီတော်မြတ်သို့ ထီးဖြူတော် ချုပ်လုပ်လှူဒါန်းစဉ် နန်းမတော်ဝန် စဉ့်ကူးမြို့ဆိုင်ရာ မင်းကြီး မဟာ မင်းကျော်မင်းထင် ပါဝင်လုပ်ဆောင်ပေးခဲ့ရကြောင်း သိရှိရ၏။ ၎င်း မင်းကြီးမဟာမင်းကျော်မင်းထင် ပါဝင်လုပ်ဆောင်ပေးခဲ့ရကြောင်း သိရှိရ၏။ ၎င်း မင်းကြီးမဟာမင်းကျော်မင်းထင် သည်ပင် မြန်မာမင်းများလက်ထက် နောက်ဆုံးခန့်အပ်ခံခဲ့ရသူ နန်းမတော်ဝန်ဖြစ်ဟန်ရှိသည်။
မသွာရွာ၊ မင်းကင်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းကင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဂျက္ကော့ ဇူးမား
ဂျက္ကော့ ဂါလီယေခီးဆာ ဇူးမား (၁၉၄၂ ဧပြီ ၁၂ ဖွား) သည် တောင်အာဖရိကနိုင်ငံသား နိုင်ငံရေးသမားဖြစ်ပြီး ဒီမိုကရေစီနည်းအရတင်မြှောက်သော တောင်အာဖရိက၏ စတုတ္ထမြောက် သမ္မတအဖြစ် ၂၀၀၉ ခုမှ ၂၀၁၈ အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။. ဇူးမားအား အမည်ရှေ့စကားလုံးများကို အဖျားဆွတ်ကာ ဂျေဇီး ဟု ခေါ်သည့်နည်းတူ မျိုးနွယ်စုအမည် သျှလိုဇီ ကိုလည်း ခေါ်တတ်ကြသေးသည်။
ဒုသမ္မတအဖြစ် ၁၉၉၉-၂၀၀၅ ကာလတွင် တာဝန်ထမ်းသည်။ ၂၀၀၅ အရောက်တွင် ဇူးမား၏ ဘဏ္ဍာရေးအကြံပေး ချဘာသျှိုတ်က လာဘ်ပေးလာဘ်ယူမှုနှင့် အဖမ်းခံရသည်နောက် သမ္မတ သာဘိုဘေကီက ဇူးမားကို ဒုသမ္မတအရာမှ ဖြုတ်သည်။ ပိုလော့ကွိန်၌ ကျင်းပသော အာဖရိကန်အမျိုးသားကွန်ဂရက် (အမက) ၌ ဘေကီအား ရှုံးသော်လည်း ၂၀၀၇ ခု၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၈ ရက်တွင် ၎င်းကွန်ဂရက်၏ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် အရွေးခံရသည်။ အမျိုးသားအမှုဆောင်ကော်မတီမှ ဆင့်ခေါ်ခံရသည်နောက် ဘေကီက ၂၀၀၈ ခု၊ စက်တင်ဘာလ ၂၀ ရက်တွင် ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ကြောင်း ကြေညာသည်။ ဆင့်ခေါ်ခံရသည့်ကိစ္စမှာ ဇူးမား၏လာဘ်စားမှုကို စစ်နေသော တရားရုံးချုပ် (ဟိုက်ကုတ်) မှ တရားသူကြီး ခရစ်စတိုဖာ နီချိုလဆန်ဦးစီးသည့် အမျိုးသားအစိုးရရှေ့နေအာဏာပိုင်အဖွဲ့ (အစဏ) ၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ဘေကီက နှောင့်ယှက်သောကြောင့်တည်း။ ဇူးမား ထောင်ကျရန် ဘေကီက ကြိုးပမ်းသောကြောင့်ဟု အတိုဆိုနိုင်သည်။
၂၀၀၉ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ဇူးမားက အမကကို ခေါင်းဆောင်ကာ တောင်အာဖရိက၏ ရွေးကောက်ခံသမ္မတဖြစ်လာသည်။ ၂၀၁၂ ခု၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၈ ရက်တွင် မန်ဂေါင်၌လုပ်သော အမကကွန်ဂရက်၌ စိန်ခေါ်လာသူ ခလီမာ မော့တလန်သေကို မဲအနည်းအများဖြင့်နိုင်ကာ ၂၀၁၄ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ၌လည်း သမ္မတအဖြစ် ဆက်လုပ်ရသည်။ သို့သော် ဇူးမား သမ္မတဆက်ဖြစ်သည်နောက် ပါတီအားထောက်ခံမှုမှာ အတော်ပင် လျော့ကျသွားသည်။ ၂၀၁၇ ခု၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၈ ရက်တွင် ဂျိုဟန္နက်စဘာ့ရှိ နက်စရက်၌လုပ်သည့် အမကကွန်ဂရက်တွင် ဇူးမားအားဆက်ခံရန် ဆိုင်ရေး ရာမာဖိုဆာကို ရွေးကြသည်။ ၎င်းနောက်တွင် ဇူးမားအား ရာထူးမှထွက်ရန် ဖိအားပေးလာသည်။ ပါလီမန်၌လည်း အယုံအကြည်မရှိအဆိုတင်မည့်အခြေအနေကြောင့် ၂၀၁၈ ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၄ ရက်တွင် ရာထူးမှထွက်ကြောင်း ကြေညာရသည်။ နောက်ရက်တွင် ရာမာဖိုဆာက ရာထူးယူသည်။
ဇူးမားသည် သမ္မတမဖြစ်မီ၊ သမ္မတဖြစ်ခိုက်၊ သမ္မတဖြစ်ပြီးနောက် ကာလသုံးပါးလုံးတွင် အမှုအမျိုးမျိုးနှင့် ရင်ဆိုင်ရသည်။ ၂၀၀၅ ခုတွင် အဓမ္မမှုနှင့် အမှုဆိုင်ရသည်။ နောက် တရားသေလွတ်သည်။ သူ၏ဘဏ္ဍာရေးအကြံပေး အဖမ်းခံရပြီးနောက် ဆက်ကြေးကောက်ခြင်းနှင့် ချစားခြင်းတို့အတွက် ကာလရှည် တရားရင်ဆိုင်ရသည်။ ၂၀၀၉ ခု၊ ဧပြီလ ၆ ရက်တွင် နိုင်ငံရေးအသုံးချမှုရှိနိုင်ကြောင်း မှတ်ချက်ပြုကာ အစဏက စွဲချက်များကို ပယ်လိုက်သည်။ သို့သော် ၎င်းဆုံးဖြတ်ချက်ကို ကန့်ကွက်သော အတိုက်အခံပါတီများ ရှိခဲ့သည်။
၂၀၁၈ ခုတွင် တောင်အာဖရိကတရားရုံးချုပ်က ၂၀၀၉ ခုက ပယ်ထားသော ဇူးမား၏ လာဘ်စားမှုကို ပြန်စစ်ရန် အမိန့်ချသည်။ ၁၉၉၀ ကာလများက ဒေါ်လာ ၅ ဘီလီယံတန်ကြေးရှိ လက်နက်အရောင်းအဝယ်ကိစ္စများနှင့် စပ်လျဉ်း၍ဖြစ်သည်။ ချစားမှု၊ ဆက်ကြေးကောက်မှု၊ လိမ်လည်မှု၊ ငွေခဝါချမှု၊ တရားမဝင်ငွေလက်ခံမှု ၇၈၃ ခုတို့အတွက် ၁၆ ကြိမ် တရားရင်ဆိုင်ရသည်။ သို့သော် ၂၀၂၁ ခု၊ မေလတွင် အပြစ်မရှိ လွတ်သည်။
၂၀၁၈ မှစ၍ ဇွန်ဒိုကော်မရှင်ဖွဲ့ကာ ဇူးမားအား လိမ်လည်ချစားမှုတို့အတွက် စစစ်သည်။ ဇူးမားကမူ ၎င်းမတိုင်ခင်ကပင် အစစ်ခံနိုင်ကြောင်း ဆိုလေ့ရှိသည်။ သို့ရာတွင် ၂၀၁၉ ခု၊ ဇူလိုင်လ၌လုပ်သော ရုံးချိန်း စတုတ္ထမြောက်ရက်မှစ၍ ပေါ်မလာတော့။ အခြေခံဥပဒေခုံရုံးက ဇွန်ဒိုကော်မရှင်အရပြုလုပ်သည့် ရုံးချိန်းသို့ မလာခြင်းကြောင့် ရုံးတော်အားမထီမဲ့မြင်ပြုမှုဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၁၅ လ ချမှတ်ထားသည်။ ၂၀၂၁ ခု၊ ဇွန်လ ၂၉ ရက်တွင် လူဖြူတို့အုပ်ချုပ်သော ၁၉၉၄ မှနောက်ပိုင်း ထောင်ဒဏ်ကျသည့် ပထမဆုံး တောင်အာဖရိကသမ္မတ ဖြစ်လာသည်။
၂၀၂၁ ဇွန် ၂၉ တွင် တရားရုံးအား မထီမဲ့မြင်ပြုခြင်းအတွက် ဇူးမားအားထောင်ဒဏ် ၁၅ လချမှတ်ခဲ့သည်။
မိသားစုဘဝ
၆ ကြိမ်လက်ထပ်ပြီး ၂၃ ယောက်သော သားသမီးများ ရှိသည်။ ၂၀၁၂ ခုတွင် ဒေးလီးတယ်လီဂရပ်က ၂၀ သာရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းပြီး ၂၀၁၄ ထုတ် ဂါးဒီးယန်းကမူ ၂၁ ယောက်ဖြစ်ကြောင်း ဆိုသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:၁၉၄၂ မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ ကဏ္ဍ:တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ
ဂိုအာ
ဂိုအာပြည်နယ်သည် အိန္ဒိယကျွန်းဆွယ် အနောက်ဖက်ကမ်းခြေတွင် ရှိ၍ ပေါ်တူဂီတို့က ၁၅၁၀-ခုနှစ်တွင် သိမ်းပိုက်၍ အရှေ့တောင်အာရှရှိ ပေါ်တူဂီအင်ပါယာ၏ မြို့တော်အဖြစ် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ပေါ်တူဂီဘုရင်ခံက အုပ်ချုပ်လျက် ရှိ၍ စတုရန်းမိုင် ၃၁၉၅၀ မိုင် ကျယ်ဝန်းသည်။ လူဦးရေ အားလုံးလိုလိုမှာ တိုင်းရင်းသား ဟိန္ဒူများသာဖြစ်သည်။ သံရိုင်းနှင့် မဂ္ဂနီ သတ္တုထွက်သည်။ သီဟိုဠ်သရက်စေ့၊ ဟင်းခတ်အမွေးအကြိုင်များကို ပို့ထုတ်သည်။ ပန်ဂျင်(နိုဗာဂိုအာ)မှာ မြို့တော်ဖြစ်သည်။
ကူကီးလူမျိုးတို့၏ နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ် တော်လှန်ရေး
ကူကီးလူမြိုးတို့၏ နယ်ချဲ့ အင်္ဂလိပ် တော်လှန်ရေး (အင်္ဂလိပ်-ကူကီးစစ်ပွဲ ၁၉၁၇-၁၉၁၉) Anglo-Kuki War (or) The Kuki Rising (1917-19)
ကူကီးလူမျိုးတို့သည် ရှေးပဝေသဏီကပင် ကိုယ်ပိုင်နယ်မြေဒေသတွင် ကိုယ့်ထီးကိုယ့်နန်း ကိုယ့်ကြငှန်း ဖြင့် ဘိုးစဉ်ဘောင်ဆက် လွတ်လပ်အေးချမ်းစွာ ရပ်တည်နေထိုင်လာခဲ့ကြသော လူမျိုးတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ကူကီးလူမျိုးတို့သည် ပြည့်စုံကြွယ်ဝသော ကိုယ်ပိုင်ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများနှင့် တရားစီရင်ထုံးများကိုလည်း သီးခြားပိုင်ဆိုင်ခဲ့ကြပြီး လူမှုရေး၊ စီးပွားရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေး၊ စစ်ရေး စသည်တို့ တွင် မည်သည့်လူမျိုးခြားကိုမျှ အားကိုးမှီခိုခြင်းမရှိဘဲ သမိုင်းစဉ်တလျှောက်လုံး လွတ်လပ်စွာ ရပ်တည် လာခဲ့ကြသည်။
ကူကီးလူမျိုးတို့ ဘိုးဘွားစဉ်ဆက် ပိုင်ဆိုင်နေထိုင်လာခဲ့ကြသော နယ်မြေများမှာ အရှေ့ဘက်တွင် အ ထက်ချင်းတွင်းမြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်းတလျှောက်၊ ကလေးကဘော်ဒေသမှ ဆွန်ပရာဗွမ်ဒေသအထိ နှင့် ချင်းပြည်နယ်ရှိ ထန်ကိုင်ဒေသတို့ ပါဝင်သည်။ အနောက်ဘက်တွင် မဏိပူရပြည်နယ်ရှိ တောင်တန်း ဒေသများ၊ နာဂပြည်နယ်ရှိ Ahthibung, Kanjang ဒေသများ၊ အာသံပြည်နယ်ရှိ Karbi-Anglong ဒေသ တို့ ပါဝင်ပြီး စတုရန်းမိုင်ပေါင်း (၆,၀၀၀)ကျော် ကျယ်ပြန့်သည်။ ကူကီးလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့၏ ဘိုးဘွား ပိုင်နယ်မြေများအတွင်း သက်ဆိုင်ရာမျိုးနွယ်စု (Haosa) ဟွောင်ဆာ အကြီးအကဲတို့၏ စီမံအုပ်ချုပ်မှု အောက်တွင် စည်းလုံးညီညွတ်စွာဖြင့် စိုးရိမ်ကြောင့်ကျခြင်းမရှိဘဲ လွတ်လပ်စွာ ရပ်တည်လာခဲ့ကြသည် မှာ နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်တို့၏ ကျူးကျော်သိမ်းပိုက်မှု မခံရမီ အချိန်ထိပင်ဖြစ်သည်။
ကူကီးလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့၏ ဘိုးဘွားပိုင်နယ်မြေများကို ဝင်ရောက်ကျူးကျော်ရန်ပြုလာသော နယ်ချဲ့ အင်္ဂလိပ်တို့၏ ကျူးကျော်မှုများကို အကြိမ်ကြိမ် ဆန့်ကျင်တွန်းလှန်ခဲ့ကြရာ ပထမကမာ္ဘစစ်အတွင်း ဖြစ် ပွားခဲ့သော Anglo-Kuki War (အင်္ဂလိပ်-ကူကီးစစ်ပွဲ ၁၉၁၇-၁၉) မှာ အကြီးကျယ်အပြင်းထန်ဆုံးသော စစ်ပွဲကြီးဖြစ်ခဲ့သည်။ ၎င်း Anglo-Kuki War (အင်္ဂလိပ်-ကူကီးစစ်ပွဲ ၁၉၁၇-၁၉) သည် အာရှတစ်ခွင်၌ ဗြိ တိသျှနယ်ချဲ့တို့၏ ကျူးကျော်မှုများကို ခုခံတော်လှန်ခဲ့ကြသည့် အကြီးကျယ်ဆုံးနှင့် အပြင်းထန်ဆုံးသော သမိုင်းဝင်စစ်ပွဲကြီးများအနက် တခုအပါအဝင်ဖြစ်ခဲ့သည်။
နယ်စားပယ်စားများဖြစ်ကြသော ကူကီးအကြီးအကဲ (Haosa)ဟွောင်ဆာ များသည် ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့တို့၏ ကျူးကျော်မှု အပေါ်တွင် ခုခံတိုက်ခိုက်သင့် မတိုက်ခိုက်သင့် ဆုံးဖြတ်ရန် တမျိုးသားလုံးကို ကိုယ်စားပြု သည့် အစည်းအဝေးများကို ဒေသအတွင်းရှိ Chahsat, Longjaနှင့် Jampi တို့တွင် သုံးကြိမ်တိုင်အောင် ပြုလုပ်ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ ယင်းအစည်းအဝေးပွဲများမှ (Haosa) ဟွောင်ဆာ အကြီးအကဲတို့၏ ဆုံးဖြတ် ချက်များအရ နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်တို့၏ ကျူးကျော်စစ်ကို အမိမြေမှ စစ်ကြောင်း (၄) ကြောင်းဖြန့်ကျက်ကာ ခု ခံတွန်းလှန်တိုက်ခိုက်ကြရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။
ထိုသဘောတူ ဆုံးဖြတ်ချက်များအရ ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့တို့၏ ကျူးကျော်စစ်ကို တွန်းလှန်တိုက်ခိုက်ရန်အ တွက် ကူကီးရိုးရာထုံးစံနှင့်အညီ ဝါအကြီးဆုံးဖြစ်သူ Aisan ဟွောင်ဆာအကြီးအကဲ Pu.Chengjapao -Innpipa (King of Kuki) မှ ၁၉၁၇၊ မတ်လ ၁၇ ရက်နေ့၌ ဒေသအတွင်းရှိ ကူကီးအကြီးအကဲအားလုံးကို ဖိတ်ခေါ်ကာ နွားနောက်တစ်ကောင်ကို သတ်ပြီး ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုသည့် အခမ်းအနားတရပ်ကို ဦးစီး ကျင်းပပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုသည့် အခမ်းအနားကို ကူကီးလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာအစဉ်အလာနှင့် အညီ Seilmei-Tan, Sajam-Lhah တို့ကို ပြုလုပ်ပြီး နွားနောက်၏ အသည်းနှလုံးတို့ကို ရိုးရာခေါင်ရည် နှင့်အတူ စားသောက်ပြီး ဝါအကြီးဆုံးပုဂိ္ဂုလ်မှ ဝါအငယ်ဆုံးအထိ သစ္စာဆိုခဲ့ကြသည်။ ထိုသို့ပြုလုပ်ခြင်း ကို Hansa-Neh a Kihaah-Sielဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။
ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုပွဲတွင် နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်အစိုးရကို စည်းလုံးညီညွတ်စွာ တော်လှန် နိုင်ရန်အတွက် (၁)။ စစ်ပွဲတွင် ကူကီးပြည်သူလူထု တရပ်လုံးပါဝင် တိုက်ပွဲဝင်ရန်။ (၂)။ စစ်ပွဲတွင် မပါဝင်သူများ၊ ရန်သူနှင့် အပေးအယူပြုလုပ်သူများ၊ ရန်သူကို ကူညီအားပေးသည့် သစ္စာ ဖောက်များအား ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခြင်း၊ ပိုင်ဆိုင်မှု မှန်သမျှကို သိမ်းယူခြင်း၊ ၎င်းတို့၏ ရပ်ရွာများကို မီးရှို့ ဖျက်ဆီးခြင်းများကို ပြုလုပ်ကြရန် သစ္စာဆိုခဲ့ကြသည်။ ထိုသို့ သစ္စာဆိုကြပြီးသည်နှင့် တပြိုင်နက် ရိုးရာအစဉ်အလာနှင့်အညီ ကူကီးတမျိုးသားလုံးကို တပ်လှန့် သည့် အနေဖြင့် ရွှေလံဘိုငရုတ်သီးနှင့် မီးစိုက်ထားသောထင်းချောင်းအား နှီးဖြင့်တွဲချည်ထားသည့် အ မှတ်အသား Thingkho le Melchapom Tawl ကို ကူကီးနယ်မြေဒေသ အားလုံးတွင်ရောက်ရှိနိုင်ရန် လက်ဆင့်ကမ်းစနစ်ဖြင့် တရွာမှ တရွာသို့ ပေးပို့ခဲ့ကြသည်။
နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်တို့၏ ကျူးကျော်စစ်ကို ခုခံတွန်းလှန်တိုက်ခိုက်ကြရန် ၁။ Jampi (Haosa)ဟွောင်ဆာ Pu.Tintong နှင့် Thenjang (Haosa)ဟွောင်ဆာ Pu.Enjakhup ကွပ်ကဲ သော Jampi Area စစ်ကြောင်း (အနောက်ဘက် စစ်ကြောင်း)၊
၂။ Henglep (Haosa)ဟွောင်ဆာ Pu.Pakang နှင့် Loikhai (Haosa)ဟွောင်ဆာ Pu.Semchung ကွပ် ကဲသော Henglep-Loikhai Area စစ်ကြောင်း (တောင်ဘက် စစ်ကြောင်း)၊
၃။ Longja (Haosa) ဟွောင်ဆာ Pu.Ngulbul ၊ Lonpi (Haosa) ဟွောင်ဆာ Pu.Ngulkhup နှင့် Goboh (Haosa) ဟွောင်ဆာ Pu.Letthang ကွပ်ကဲသော Lonpi-Lonja Area စစ်ကြောင်း (အရှေ့တောင်ဘက် စစ်ကြောင်း)၊
၄။ Aisan (Haosa) ဟွောင်ဆာ Pu.Chengjapao (King of Kuki) နှင့် Chahsat (Haosa) ဟွောင်ဆာ Pu.Lhunkhomang ကွပ်ကဲသော Aisan-Chahsat Area စစ်ကြောင်း (အရှေ့ဘက် စစ်ကြောင်း) ဟူ၍ စစ်ကြောင်း (၄) ကြောင်းဖြန့်ကျက်ကာ ခုခံတိုက်ခိုက်ကြသည်။
ထိုစဉ်က ကူကီးလူမျိုးများ အသုံးပြုခဲ့ကြသော လက်နက်များတွင် ဓားလှံ၊ လေးမြား၊ တူမီးသေနတ်၊ သား ရေဖြင့်ပြုလုပ်သည့် Pumpiဟုခေါ်သော သားရေအမြောက်၊ ရန်သူများအား အစုလိုက်အပြုံလိုက် သေစေ နိုင်သော ကျောက်တုံးကြီးများကို ထောင်ခြောက်ဆင်ထားသည့် ကျောက်မောင်းအပါအဝင် အခြားသော လက်နက်မျိုးစုံတို့ကိုလည်း တီထွင်အသုံးပြု ခဲ့ကြသည်။
ကူကီးလူမျိုးများ စစ်ရေးပြင်ဆင်ခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ Lt.Colonel H.W.G.Cole, Political Agentသည် Shillongအခြေစိုက် Assam Sorkar, Special Officer, B.C.Allen ထံတွင် စာအမှတ် D.O.No.5c ဖြင့် အစီရင်ခံစာပေးပို့ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့်လည်း Major. L.T Walker, Captain. Montibiar နှင့် Lieutenant. Neadhem တို့သည် Kohima အခြေစိုက် အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်ကို ဦးဆောင်၍ Jampi Area စစ်ကြောင်း (အ နောက်ဘက် စစ်ကြောင်း) ကို၎င်း၊ Captain. Goodal, Captain. Fox နှင့် Lieutenant. Carter တို့သည် Imphal အခြေစိုက် အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်ကို ဦးဆောင်၍ Henglep-Loikhai Area စစ်ကြောင်း (တောင်ဘက် စစ်ကြောင်း)ကို၎င်း၊ Captain. Cooile, Captain. Coote, Captain. Montefierနှင့် Lieutenant. Askurit တို့သည် Burma အခြေစိုက် အင်္ဂလိပ် စစ်တပ်ကို ဦးဆောင်၍ Lonpi-Lonja Area စစ်ကြောင်း (အရှေ့ တောင်ဘက် စစ်ကြောင်း)ကို၎င်း၊ Captain.Parryle, CaptainLt.Patrick နှင့် Lieutenant. Molesworth တို့သည် Imphal အခြေစိုက် အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်ကို ဦးဆောင်၍ Aisan-Chahsat Area စစ်ကြောင်း (အရှေ့ ဘက် စစ်ကြောင်း) ကို၎င်း အသီးသီးဝင်ရောက်၍ ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။
J.C.Higgins, Officiating Political Agent ၏ ဦးဆောင်မှု ဖြင့် နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်၏ Assam Rifles တပ်များသည် ၁၉၁၇၊ ဧပြီလတွင် ကူကီးနယ်မြေကို ဝင်ရောက် ကျူးကျော်ခဲ့ကြရာ Lonpi (Haosa) ဟွောင်ဆာ Pu. Ngulkhup ဦးဆောင်သော ကူကီးစစ်သည်များနှင့် Chahpi ချောင်းအနီးခံတပ်တွင် အပြင်းအထန်တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားကာ နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်၏ တပ်များအရေးနိမ့် ကာ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့ကြသည်။ နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်အစိုးရဘက်မှ Political Agentသည် စစ်သည်အင် အားထပ်မံဖြည့်စွက်ကာ Capt.Coote ကွပ်ကဲသော 4th, Assam Rifle တပ်ဖြင့် Lonpi (Haosa)ဟွောင် ဆာ အုပ်ချုပ်သော Lonpiကို ၁၉၁၇၊ အောက်တိုဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့ရာ နယ်ချဲ့တော် လှန်ရေးမှာ ပို၍အရှိန်အဟုန်ပြင်ထန်လာခဲ့သည်။
၁၉၁၈၊ ဖေဖဝါရီလလယ်တွင်လည်း Longja (Haosa) ဟွောင်ဆာ Pu.Ngulbul နှင့် ကူကီးစစ်သည်များ အခိုင်အမာတပ်စွဲသော Longja-Kulpiခံတပ်ကို Captain Montefier ကွပ်ကဲသော နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်တပ် များမှ အပြင်းအထန် တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသော်လည်း အကျအဆုံးများစွာဖြင့် ဆုတ်ခွာခဲ့ကြသည်။
နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်တို့သည် Longja (Haosa)ဟွောင်ဆာ Pu.Ngulbul အား ဖမ်းဆီးနိုင်ရန် ၎င်းတို့၏ သစ္စာခံ ကမ်ဟောင် တိုက်သူကြီး၏ အကူအညီဖြင့် Pu.Ngulbul ၏ သမီးဖြစ်သူကို ဖမ်းဆီးပြီး တောထဲတွင် ရက်စက်စွာ ညှင်းဆဲကာ ထောင်ချောက်ဆင်ခဲ့ကြသည်။ သမီး၏ အဖြစ်ဆိုးကြောင့် သမီး ဖြစ်သူကို ကယ်ဆယ်ရန် Longja-Kulpi ခံတပ်မှ ထွက်လာခဲ့သော Longja အကြီးအကဲမှာ ရန်သူအင်္ဂ  လိပ်တပ်၏ ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့တိုက် ခိုက်ခြင်းခံခဲ့ရပြီး ပေါင်တွင်ကျည်သင့်ခဲ့သည်။ နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်တို့သည် ဒဏ်ရာရပြီး ဖမ်းဆီးခြင်းခံရသော Longja အကြီးအကဲကို အရှင်လတ်လပ် ခေါင်းဖြတ်ခဲ့ကြသည့်အပြင် Longja အကြီးအကဲ၏ ခေါင်းကို သမီးဖြစ်သူအား ပုလိုင်းဖြင့်သယ်စေပြီး ကူကီးရွာတိုင်းသို့ တရွာဝင် တ ရွာထွက်ကာ ပြသစေခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် Longja အကြီးအကဲ၏ သမီးအပြင် ဖခင်နှင့် အခြားသားသမီး များကိုလည်း ရက်စက်စွာညှင်းဆဲကာ သတ်ဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂလိပ်တို့သည် ၎င်းတို့၏ သစ္စာခံ ချင်း တိုက်သူကြီးအား Longja အကြီးအကဲ၏ ဦးခေါင်းဖြင့် အောင်ပွဲခံစေသည့်အပြင်  အလောင်းကိုလည်း အ စိတ်စိတ် အမြွှာမြွှာလှီးဖြတ်ကာ Kamhau ရွာတိုင်းတွင် အိမ်ခြေအလိုက် ဝေငှခြင်းဖြင့် အောင်ပွဲခံစေခဲ့သည်။        နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်တို့သည် ကူကီးပြည်သူများထံ ၎င်းတို့အား ဆက်လက်တော်လှန်ပါကLongja အကြီးအ ကဲနှင့် မိသားစုကဲ့သို့ ရက်စက်စွာ သတ်ဖြတ်ပစ်မည်ဟု ကူကီးလူမျိုးများ စိတ်ဓာတ်ကျဆင်းစေရန် လူမ ဆန်သော အဆိုပါ လုပ်ရပ်များဖြင့် အဆုံစွန် ရက်စက်ခဲ့ကြသည်။
Chahsat (Haosa) ဟွောင်ဆာ Pu.Lhunkhomang (Pache)နှင့် ကူကီးစစ်သည်များ အခိုင်အမာတပ်စွဲ နေသော Kamjong-Kulpiခံတပ်ကို J.C.Higgins,ICS,PoliticalAgent ဦးဆောင်၍ Captain Lt.Parryနှင့် Captain Lt.Patrick ကွပ်ကဲသော နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်တပ်များမှ ၁၉၁၈ နှစ်ဦးပိုင်း၌ အပြင်းအထန်ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်ရာ နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်ဘက်မှ Lt.Molesworth အပါအဝင် စစ်သည်အမြောက်အမြား ကျဆုံးပြီး အရေးနိမ့်ကာ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့ကြသည်။
ဤသို့ဖြင့် ကူကီးလူမျိုးများနှင့် ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသော နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်တပ်များသည် မထင်မှတ်ဘဲ အကျအဆုံးများစွာဖြင့် ဆုတ်ခွာခဲ့ကြသည်။ စစ်ပွဲ၏ အစပိုင်းတွင် ကူကီးလူမျိုးဘက်မှ အသာစီးရပြီး ကျူး ကျော်စစ်ကို ခုခံတွန်းလှန်နိုင်သည့် အနေအထားတွင်ပင် ရှိနေခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှာ ကူကီးလူမျိုးများ စည်းလုံးညီညွတ်ချိန်နှင့် အင်အားတောင့်တင်းချိန်ဖြစ်သောကြောင့် နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်တို့၏ ကျူးကျော်စစ် ကို ကြောက်ရွံ့ခြင်းမရှိဘဲ ရဲဝ့ံစွာတော်လှန်ခ့ဲကြခြင်းဖြစ်သည်။
အင်္ဂလိပ်-ကူကီးစစ်ပွဲအရှိန်မှာ ပိုမိုပြင်ထန်လာခဲ့ရာ ၁၉၁၈၊ ဇွန်လတွင် Civil administration နှင့် Assam Chief Commissioner to DIG....Assam Rifles တို့သည် Simla မြို့ရှိ Army Head-quarters, Commander-In-Chief, India Army ထံသို့သွားရောက်ကာ စစ်ကူတောင်ခံခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် လည်း ၁၉၁၈၊ နိုဝင်္ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်တို့သည် ဒုတိယအကြိမ် ကူကီးဘိုးဘွားပိုင်မြေ ကို ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ရန် ၎င်းတို့လက်အောက်ခံ ကိုလိုနီစစ်တပ်များဖြစ်ကြသော Burma Military Police (၃၂၀၀) နှင့် Assam Rifle (၂၆၀၀) တို့ကို ဖြည့်စွက်ကာ စစ်သည်တော် စုစုပေါင်း (၇၆၅၀) နှင့် စစ်အရာရှိ (၂၀၈) တို့အား ကူလီ (၈၃၀၀) ကျော်တို့နှင့်အတူ ဒုတိယအကြိမ်ထပ်မံ ထိုးစစ် ဆင်စေခဲ့ကြသည်။
ဒုတိယအကြိမ် ကျူးကျော်စစ်ကို ဗြိတိသျှ စစ်ဗိုလ်ချုပ် Lieutenant General Sir. Henry D.U.Keary, K.C.B, K.C.I.E, D.S.O, I.A, General Officer Commanding, Burma Division မှ ဦးဆောင်ခဲ့သည်။၎င်း၏ ဦးဆောင်မှုအောက်တွင် ဗိုလ်မှူးချုပ်Brigarial Macquidအား စစ်ဦးစီးချုပ်အဖြစ်ခန့်အပ်ပြီး Imphal မှ ၎င်း၊ Lieutenant Colonel J.L.W.Firench-Mullen, C.I.E., I.A အား အထက်ချင်းတွင်းဒေသတွင် ၎င်း အခြေပြုစေကာ စနစ်တကျ ထိုးစစ်ဆင်စေခဲ့သည်။ ထိုမျှသာမကဘဲ ဤဒုတိယအကြိမ် ကျူးကျော် စစ်တွင်လည်း ၎င်းတို့၏ လက်အောက်ခံလူမျိုးများကို ထပ်မံစည်းရုံးပြီး နည်းမျိုးစုံဖြင့် ကူကီးလူမျိုးများကို အစွမ်းကုန်ချေမှုန်းခဲ့ကြသည်။
အင်္ဂလိပ်-ကူကီးစစ်ပွဲတွင် ကူကီးစစ်သည်များသည် အင်အားကြီးမားလှသော အင်္ဂလိပ်နယ်ချဲ့စစ်တပ်ကို  ပြောက်ကျားစစ်ဗျူဟာဖြင့် ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသော်လည်း နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်တို့သည် မြေလှန်စစ်ဆင်ရေး ဖြင့် ရက်စက်မှုပေါင်းစုံကို အသုံးပြုကာ အစွမ်းကုန်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်တို့၏ ကျွန်အဖြစ် ဘဝအရှုံးမခံလိုသော ကူကီးစစ်သည်များသည် မိမိတို့၏ အသက်ကို စွန့်လွှတ်ကြသူများပီပီ ကျဆုံးသူများလေလေ ထိုသွေးကြွေးအတွက် ပေးဆပ်မည့်သူ များပြားလေလေဖြစ်ကာ တစ်ဗိုလ်ကျ တစ် ဗိုလ်တက်စနစ်ဖြင့် ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ဆက်လက်၍ တော်လှန်ခဲ့ကြသည်။
ထို့ကြောင့်လည်း အင်္ဂလိပ်နယ်ချဲ့စစ်တပ်သည် ကူကီးလူမျိုးများ၏ လယ်ယာကောက်ပဲသီးနှံများကို မီးရှို့ ဖျက်ဆီးပစ်ခြင်း၊ အိမ်မွေးတိရိစာ္ဆန်ဟူသမျှကို ပစ်ခတ်သတ်ဖျက်ခြင်း၊ အိမ်ရာနှင့် စပါးကျီဟူသမျှကို မီးရှို့ ဖျက်ဆီးပစ်ခြင်း၊ အရပ်ဘက်ပြည်သူများ၏ စားနှပ်ရိက္ခာ သယ်ယူပို့ဆောင်မှုများကို ပိတ်ဆို့တားဆီးခြင်း၊ မြို့ရွာများကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးပစ်ခြင်း၊ စစ်ပွဲနှင့်မသက်ဆိုင်သော အရပ်ဘက်ပြည်သူများနှင့် သက်ကြီးရွယ် အို ကလေးသူငယ်များပါ မချန်ဘဲ ကျားမ-မရွေး ညှာတာမှုကင်းမဲ့စွာဖြင့် တွေ့ရာသင်္ချိုင်း ဓားမဆိုင်းစေဘဲ ကမ်းကုန်အောင် ရက်စက်ခြင်း၊ ကူကီးစစ်သည်များ၏ သားသမီးများနှင့် မိဘများကို ဓားစာခံအဖြစ် ဖမ်း ဆီးခြင်း၊ သတ်ဖျက်ခြင်း အစရှိသော ညှာတာမှုကင်းမဲ့ပြီး ရက်စက်ယုတ်မာသည့် စစ်ဆင်ရေးနည်းမျိုးစုံကို ကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်။
တောင်လေးရွာ၊ မဲခရဲ
တောင်လေးရွာ၊ မဲခရဲ
ကျော်ဟိန်း
ကျော်ဟိန်း (၁၄ ဇူလိုင် ၁၉၄၇–၁၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၀) သည် မြန်မာပြည်သူလူထုတစ်ရပ်လုံး၏ ချစ်ခင်လေးစားခြင်းခံရသော မင်းသားကြီးဖြစ်သည်။
ကျော်ဟိန်းသည် ၁၉၄၇-ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ(၁၄)ရက်၊ တနင်္လာနေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ စမ်းချောင်းမြို့နယ်၊ ကျောင်းကုန်းလမ်း၌ အငြိမ်းစား ခရိုင်ရဲဝန် အဖ ဦးဂျွန်မောင်စိန်(D.Y.S.P) နှင့် အမိ ဒေါ်ချိုချိုတို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ငယ်နာမည် ကျော်ကြီး၊ အမည်ရင်းမှာ ကျော်ဌေး ဖြစ်သည်။ သားသမီး ခြောက်ယောက်တွင် စတုတ္ထမြောက်ဖြစ်သည်။
ပညာရေး နှင့် ငယ်စဉ်ဘဝ
၁၉၅၂ ခုနှစ် ရန်ကုန်မြို့၊ ကြည့်မြင်တိုင်၊ ABM ကျောင်းတွင် ပထမတန်းမှ စတုတ္ထတန်းအထိ ကျောင်းစာသင်ကြားခဲ့သည်။ စတုတ္ထတန်း စာမေးပွဲတွင် အောင်မှတ် မပြည့်၍ နွေရာသီကျောင်းပိတ်ရက် နှစ်လတွင် စာကျက်ပြီး စာမေးပွဲ ပြန်ဖြေခဲ့ရသည်။ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် အလုံမြို့နယ်၊ ဟုမ်းလမ်း ဘူတာရုံအနားရှိ ယူနစ်ကရင်ကျောင်းတွင် ပဉ္စမတန်း တက်ရောက်သင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် အလုံမြို့နယ်၊ ကူရှင်ကျောင်းတွင် ဆဋ္ဌမတန်း၊ သတ္တမတန်း (နှစ်ကြိမ်)၊ အဋ္ဌမတန်း တက်ရောက်ခဲ့ပြီး နဝမတန်းတွင် နှစ်ကြိမ် ကျရှုံးပြီး ကျောင်းထွက်ခဲ့ရသည်။ ၁၉၆၄ ခုနှစ် ရန်ကုန်မြို့၊ မြို့နယ်အသီးသီးရှိ အလွတ်ပညာသင်ကျောင်း (ညကျောင်းအပါအဝင်)၊ (၂၃) ကျောင်း ပြောင်းရွှေ့သင်ကြားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ကျောင်းမနေဖြစ်တော့ဘဲ အိမ်မှ ၁၆ ကြိမ်ဆင်းခဲ့ပြီး အိမ်ပြေးဘဝဖြင့် လမ်းပေါ်တွင် လေလွင့်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် ကမာရွတ်မြို့နယ်၊ ဒေါ်သာထက်ကျောင်းမှ နဝမတန်း (သုံးကြိမ်မြောက်) သင်ကြားအောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် ဒဂုံမြို့နယ်၊ ဒေါ်နုနုခင် အလွတ်ပညာသင်ကျောင်းတွင် ဒသမတန်းသင်ကြားခဲ့သော်လည်း သုံးလမျှတက်ပြီး ရေတပ်သို့ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ကိုယ်ပိုင်နံပါတ်မှာ ၁၂၂၀၅ ဖြစ်ပြီး ၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် ရေတပ်မှ ထွက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဒသမတန်း ပြန်ဖြေ၍ (ခ) စာရင်းဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ငယ်စဉ်က စိန်ဂေါ်လီ ဂိုဏ်းဝင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ရုပ်ရှင်လောကအတွင်း ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ကျော်ဟိန်း သည် ငယ်ငယ်က အလွန်ဆိုးသည့် ခလေးဖြစ်ပေမဲ့ စာပေါ်တွင်လည်း အလွန်တော်သည်
ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်ဘဝ
၁၉၇၀-ပြည့်နှစ်မှစ၍ ရုပ်ရှင်မင်းသမီး စန္ဒာနှင့်အတူ ဖူးစာလမ်းစုံ ဇာတ်ကားဖြင့် ရုပ်ရှင်လောကထဲသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်အဖြစ် အကာကအချစ်၊ အနှစ်ကမေတ္တာ (၁၉၇၉)၊ မွန်းတည့်ချိန်တွင် နေဝင်သည် (၁၉၈၂)၊ ပန်းမြိုင်လယ်က ဥယျာဉ်မှူး(၁၉၈၉)၊ နေကမွေးတဲ့လ (၂၀၀၃)တို့ဖြင့် အမျိုးသားဇာတ်ဆောင်ဆု (၄)ဆုရရှိခဲ့ပြီး ဝေလည်းမွှေး ကြွေလည်းမွှေး (၁၉၉၄)ဇာတ်ကားဖြင့် ဇာတ်ပို့ဆု(၁)ဆုရရှိခဲ့ရာ စုစုပေါင်းအကယ်ဒမီဆု (၅)ဆုရရှိခဲ့သည်။ မွန်းတည့်ချိန်တွင် နေဝင်သည်ဇာတ်ကားကို ကိုယ်တိုင် ဒါရိုက်တာအဖြစ် ရိုက်ကူးခဲ့သည်။
ရုပ်ရှင်လောကထဲဝင်ပြီး (၄)နှစ်ပြည့်သည့်နှစ် ၁၉၇၀-ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး ဒါရိုက်တာလုပ်၍ သရုပ်ဆောင် ရိုက်ကူးခဲ့သော ဇာတ်ကားမှာ စိန်သို့မဟုတ်စိမ် ဖြစ်သည်။ ထိုဇာတ်ကား၏ ကြော်ငြာဒီဇိုင်း၊ ပိုစတာများအားလုံးကို သူကိုယ်တိုင် နေမင်းထိပ်ခေါင် အမည်ဖြင့် ရေးဆွဲခဲ့သည်။
၁၉၈၅ခုနှစ်တွင်ရုံတင်သည့် ကျီးယောင်ဆောင်သောဒေါင်း မှာ လူကြိုက်အများဆုံး၊ ပရိသတ်တခဲနက်အားပေးသည့် ရုပ်ရှင်ကားတစ်ကားဖြစ်ခဲ့သည်။
ဝတ္ထုတို၊ ဝတ္ထုရှည်အချို့ ရေးသားခဲ့ပြီး တေးစီးရီးအချို့ကိုလည်း သီဆိုထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ရုပ်သံကြော်ငြာများတွင်လည်း သရုပ်ဆောင်ကြေး အများဆုံးရရှိခဲ့သူဖြစ်သည်။
၁၉၆၇ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၈ ခုနှစ်ထိ (နှစ်ပေါင်း ၄၁ နှစ်အတွင်း) ရိုက်ကူးခဲ့သော ရုပ်ရှင် ကားပေါင်း ၂၂၂ကား၊ ဗီဒီယို ကားပေါင်း ၃၆၂ကား၊ ဆိုခဲ့သော သီချင်းခွေပေါင်း ၁၄ခွေ နှင့် ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သောစာအုပ်ပေါင်း (၆)အုပ် ဖြစ်သည်။
ရဟန်းဘဝ
၂၀၀၈-ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာ (၄)ရက်နေ့မှစ၍ ဦးကျော်ဟိန်းသည် ရုပ်ရှင်လောကက အနားယူကာ ရဟန်းဝတ်ခဲ့လေသည်။ ဘွဲ့တော်မှာ ဦးကိတ္တိသာရ ဖြစ်သည်။ ဦးကျော်ဟိန်း ရဟန်းမဝတ်ခင်ကလည်း ကျော်ဟိန်း၏ နောက်ဆုံးနှုတ်ဆက်ခရီးစဉ်ဟု အမည်ပေးကာ မြန်မာနိုင်ငံ အနှံ့သို့ သွားရောက်ခဲ့သေးသည်။ ရဟန်းဘောင်ဝင်၍ တရားပွဲများ ပြုလုပ်ခြင်းနှင့် ပတ်သက်၍ ဝေဖန်ပြောဆိုမှုများ ရှိခဲ့သည်။ ဘုန်းကြီးဝတ်အနေဖြင့် စာပေများရေးသောအခါ ကလောင်နာမည်မှာ ဦးကိတ္တိသာရ(ခေတ္တ ၃၁ ဘုံ) ဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံး ရိုက်ကူးခဲ့သော ရုပ်ရှင်ကားမှာ ကြိုးတန်း ဖြစ်သည်။
ဓာတ်ပုံများ
၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် အသိသတိ ဝက်ဘ်စာမျက်နှာကို လွှင့်တင်သည်။
ရုပ်ရှင်
• # ဖူးစာလမ်းဆုံ
• # တစ်ချက်ခုတ်နှစ်ချက်ပြတ်
• # နုနုငယ်ငယ်
• # မိုးဆမ်းပန်း
• # ချစ်ရတဲ့သူရယ်
• # ပဝါဖြူ
• # ဟိုကောင်မလေးညိုတိုတို
• # ဒီလူနဲ့မိန်းကလေး
• # ကျွန်တော့်နာမည်ကျော်ကျော်
• # ပြင်ဦးလွင်မှစိန်တစ်ပွင့်
• # ဖူးစာတစ်ရေးနိုး
• # ကျွန်တော့်ရွှေမင်းသမီး
• # အလှတွင်အယဉ်ဆင့်
• # မိုးပုလဲနဲ့တိမ်မည်းညို
• # ဝါသနာကိုမတားပါနဲ့ရှင်
• # အသည်းဒေါင့်မှာတစ်နေရာ
• # ကညာပျိုနဲ့ဇရာအို
• # မိစမ်း
• # သံလက်သီးနဲ့ကရာတေး
• # အချစ်တစ်ပွဲစစ်ပွဲတစ်ရာ
• # စိန်သို့မဟုတ်စိမ်
• # ဆောင်းကလျာ
• # အပြောချိုတဲ့အပျိုချော
• # မာန်လျှော့လေဦးစောခက်ငယ်
• # ရာသက်ပန်မေတ္တာ
• # လှချင်ရက်စက်စက်ယို
• # သူ့အကြောင်းနဲ့သူ
• # ခိုင်စပယ်ဖူး
• # ညောင်ညိုရိပ်ဝယ်
• # ကုဋေရှစ်ဆယ်သူဌေးသား
• # ချစ်အားငယ်ရသူမယ်
• # မလှချင်
• # သူ့လက်ထဲမှာဓား
• # မျက်လုံးချင်းဆုံတော့ရင်ခုန်တယ်
• # တိမ်လှိုင်းပမာ
• # မေတ္တာလက်တစ်လှမ်း
• # မတ်တပ်ရပ်လို့လမ်းမှာငို
• # အရှေ့နဲ့အနောက်
• # ပန်းနုရောင်မရင့်တရင့်
• # နေမဝင်အချစ်
• # ပတ်ဝန်းကျင်ကိုစိန်ခေါ်ချင်တယ်
• # ကမ္ဘာဆယ်သိန်းချစ်ပါ့မယ်
• # ဒို့နှစ်ယောက်နဲ့မိငြိမ်းချမ်း
• # တစ်ဦးကစေတနာ တစ်ဦးကမေတ္တာ
• # သားနဲ့ပါဆို ကိုလူပျို
• # မဟူရာ
• # ရှာမှာရှား တကယ့်ယောက်ျား
• # လမင်းတစ်ရာ
• # လမ်းပေါ်မှာ လမ်းပျောက်သူ
• # နှစ်ဆယ်ရာစု လက်ဝှေ့ကျော်
• # ကိုကိုမောင် တော်တော်ဆိုး
• # တစ်ယောက်နှစ်မျက်နှာ
• # နွေဦးပေါက်ရင်
• # စနေမ
• # လိမ္မာပါကွယ်မောင်လေးရယ်
• # မနော်ဟရီအလှ
• # မုန်းစကားဆိုနဲ့ ချစ်သည်း
• # တောပြောင်းသောကျား
• # ချစ်သောဖေဖေ
• # အနန္တချစ်သူ
• # ရွှေလဝင်းကို ခွင်းမည့်သူ
• # ဘတစ်ပြန်ကျားတစ်ပြန်
• # ကျားသိုင်း နဲ့ ဓားရိုင်း
• # လူဇော်
• # တစ်ခါကတစ်ဘဝ
• # စက္ကူလှေကလေးများ
• # ဇဝေဇဝါ
• # မချစ်ဝံ့ဝံ့ချစ်ဝံ့ဝံ့
• # နှလုံးသားတိုက်ပွဲ
• # လွတ်လပ်မှအမျှဝေပါ
• # ပန်းစကား
• # ကျွန်တော့်ကိုယ်စားပြောပေးပါ