cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
သတင်းမီဒီယာ
သတင်းမီဒီယာ ဘက်လိုက်မှုများ
သတင်းဘက်လိုက်မှုတွင် သတင်းထိန်ချန်မှုလည်းပါဝင် သည်။ သတင်းဆိုသည်မှာ အားလုံးဖော်ပြရန်မဟုတ်သော်လည်း အချို့သောတိုင်းပြည်များတွင် အစိုးရလွှမ်းမိုးမှုကြောင့် သတင်း အမှန်ကို အပြည့်အစုံတင်ပြ၍ မရနိုင်သည်များလည်း ရှိနိုင်သည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ဈေးကွက်အနေအထားအရလည်း သတင်း ဘက်လိုက်မှုများရှိနိုင်သည်။ ဥပမာ သတင်းမီဒီယာကို ပိုင်ဆိုင်သူ ကြောင့်၊ သတင်းပိုင်ဆိုင်သူနှင့် ပတ်သက်မှုအနေအထားကြောင့်၊ သတင်းဖတ်သူအနေအထားကြောင့်၊ ကြော်ငြာသူဖိအားများကြောင့် လည်း သတင်းဘက်လိုက်မှုရှိနိုင်သည်။
သတင်းမီဒီယာဘက်လိုက်မှုနှင့်ပတ်သက်ပြီး သတင်းမီဒီယာ စောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့ (Watchdog groups) များသည် နိုင်ငံတကာ တွင် ခေတ်စားလာသည်။ ထိုအဖွဲ့သည် သတင်း မီဒီယာလောက၏ ဘက်လက်ပြီးရေးသားဖော်ပြချက်များကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ် တင်ပြပေးနေသည့် အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်။
ဘက်လိုက်မှုအမျိုးအစားများ
သတင်းဘက်ဘက်မှုသည် များသောအားဖြင့် နိုင်ငံရေးပါတီ များ၊ ပြည်သူ့ကိုယ်စားလှယ်လောင်းများ၊ နိုင်ငံရေးဝါဒသဘော တရားများတွင် သိသာမြင်သာ ပေါ်ထွက်လာတတ်သည်။ အခြား မီဒီယာဘက်လိုက်မှုများအနေဖြင့်
ကြော်ငြာဘက်လိုက်မှု
ကြော်ငြာရှင် ကျေနပ်နှစ်သက်မှုရစေရန် သတင်းဆောင်းပါး ကို သာသာထိုးထိုး မြှောက်ပင့်ရေးသားခြင်းမျိုးဖြစ်သည်။
ကုမ္ပဏီအသင်းအဖွဲ့ဘက်လိုက်မှု
ကုမ္ပဏီပိုင်ရှင် ကျေနပ်စေရန် သတင်းဆောင်းပါးကို မြှောက် ထိုးပင့်ကော်ရေးသားခြင်း
လူပြိန်းကြိုက်ဘက်လိုက်မှု
ကြုံတောင့်ကြုံခဲသတင်းများ ဥပမာ လေယာဉ်ပျက်ကျသည့် သတင်းနှင့် သာမန်သတင်းများ ဥပမာ ကားတိုက်သည့် သတင်း များတွင် သာမန်အဖြစ်အပျက်ထက် ထူးကဲစွာစိတ်ခံစားမှုများ ထည့်သွင်းရေးသားခြင်းမျိုးများဖြစ်သည်။
အခြားဘက်လိုက်မှုများတွင် လူမျိုးရေး၊ အသားအရောင်၊ ဘာသာရေး၊ လိင်ခွဲခြားမှု၊ အသက်အရွယ်၊ ပတ်ဝန်းကျင်၊ လူမျိုးစု များလည်း ပါဝင်ပတ်သက်နိုင်သည်။
သတင်းဘက်လိုက်မှုရှိ မရှိ တိုင်းတာခြင်းနှင့် ပိုင်းဖြတ်ခြင်း
ရစ်ချတ် အယ်လင် နယ်ဆန်ဆိုသူက ၂ဝဝ၄ ခုနှစ်တွင် Tracking Propaganda to the Source: Tools for Analyzing Media Bias ဆိုသည့် စာအုပ်တစ်အုပ်ရေးခဲ့သည်။ သူက သတင်းမီဒီယာ ဘက်လိုက်မှုရှိ မရှိကို အချက် ၁၂ ချက်ဖြင့်တိုင်းတာနိုင်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ထိုအချက်များမှာ
၁။ 	ထိုသတင်းသမား (ဂျာနယ်လစ်) ၏ နိုင်ငံရေးရာ၊ ယဉ်ကျေးမှု ဆိုင်ရာ အမြင်သဘောထား၊ အထူးသဖြင့် ထိုသူသည် မီဒီယာလောကတွင် အခြေကျနေသည့် လူ့မလိုင်လူတန်းစား၊ အကြံပြုနိုင်သည့် ဝါရင့်သမ္ဘာရင့်လား၊ သတင်းသမားပေါက်စ အလုပ်သင်ကျောင်းသားလေးလား
ချောင်းဝရွာ၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်
ချောင်းဝရွာ (Chaungwa)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်၊ ချောင်းဝကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၂၄၂၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ချောင်းဝကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၇၉ ဦး၊ မ ၇၃၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၁၁ ဦးနေထိုင်သည်။
သတင်းမီဒီယာ
သတင်းဘက်လိုက်မှုရှိ မရှိ တိုင်းတာခြင်းနှင့် ပိုင်းဖြတ်ခြင်း
၂။	ထိုသတင်းသမား၏ ယခင်အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း အလုပ် နှင့် ဆက်နွှယ်ခဲ့မှုများ
ချောင်းဝရွာ၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ညောင်ဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သတင်းမီဒီယာ
သတင်းဘက်လိုက်မှုရှိ မရှိ တိုင်းတာခြင်းနှင့် ပိုင်းဖြတ်ခြင်း
၃။	နိုင်ငံရေးနှင့်ပတ်သက်၍ဖြစ်စေ၊ လုပ်ငန်းနှင့်ပတ်သက်၍ ဖြစ်စေ သူ့အမြင် သူ့အတွေးထုတ်ဖော်ချက်များ၊ ထိုသူ၏ ရပ်တည်ချက်သဘောထားအမြင်
၄။ 	ထိုသူ၏လေ့လာမှုအား၊ စာဖတ်အား၊ ကောက်ချက်ချနိုင်မှု
၅။	သတင်းဇာတ်လမ်းတစ်ခုအပေါ် သုံးသပ်အား၊ အကြံပြု နိုင်စွမ်း
၆။	သတင်းဖြစ်စဉ်တစ်ခုအပေါ်တွင် နှိုင်းယှဉ် သုံးသပ်နိုင်စွမ်း
၇။	အကောင်းမြင် သို့မဟုတ် အဆိုးမြင် ဘက်နှစ်ဘက် ပိုင်းဖြတ် သုံးသပ်နိုင်စွမ်း
၈။	မီဒီယာတွင် ဆုံးဖြတ်သုံးသပ်နိုင်သူတစ်ယောက်အနေဖြင့် အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ သတ်မှတ်နိုင်စွမ်း
သာကေတဇာတ်
(၂)ဇာတ် ရှိပါသည်။ ဧကကနိပါတ် - ၇။ ဣတ္ထိဝဂ် -၆၈ - သာကေတဇာတ်။ ။ မြတ်စွာဘုရားသခင်အား သားဟု ခေါ်ဝေါ်ကာ အိမ်သို့ ပင့်ဆောင်သွားသော သာကေတမြို့နေ ပုဏ္ဏားလင်မယားအကြောင်း။
သတင်းမီဒီယာ
သတင်းဘက်လိုက်မှုရှိ မရှိ တိုင်းတာခြင်းနှင့် ပိုင်းဖြတ်ခြင်း
၉။	သတင်းလား ကြော်ငြာလား၊ အတင်းလား သတင်းလား ပိုင်းဖြတ်နိုင်စွမ်း
သာကေတဇာတ်
ဘုရားရှင်သားခေါ် သူဌေးကြင်ဖော်
နတ်လူတို့ဆရာ ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် သာကေတမြို့ အနီးရှိ အဇ္ဇုနဥယျာဉ်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ထိုသာကေတမြို့၌ စည်းစိမ်ဥစ္စာ၊ သား သမီး အခြွေအရံနှင့် ပြည့်စုံသော ပုဏ္ဏားအို လင်မယားတို့သည် ရှိကြကုန်၏။
သတင်းမီဒီယာ
သတင်းဘက်လိုက်မှုရှိ မရှိ တိုင်းတာခြင်းနှင့် ပိုင်းဖြတ်ခြင်း
၁ဝ။	ဝါဒဖြန့်တာလား သတင်းလား၊ ပြည်သူအတွက်လား အစိုးရ အတွက်လား ခွဲခြားပိုင်းဖြတ်နိုင်စွမ်း
သာကေတဇာတ်
ဘုရားရှင်သားခေါ် သူဌေးကြင်ဖော်
ပုဏ္ဏားအိုကြီးသည် မြို့ပြင်သို့ ထွက်မည်သွားရာ မြို့တွင်းဝယ် သံဃာတော်အပေါင်း ခြံရံလျက် ဆွမ်းခံနေသာ မြတ်စွာဘုရားကိုမြင်လျှင် ဖမျက်တော်ကိုကိုင်လျက် “ချစ်သား .. သားတို့မည်သည် အမိအဖတို့ အိုမင်းသောအခါ လုပ်ကျွေးရသည် မဟုတ်တုံလော၊ မိဘတို့အား အဘယ်ကြောင့် ဤမျှကြာအောင် မျက်နှာမပြဘဲ နေဘိသနည်း၊ ဖခင်ကား ဖူးမြော်ရပေပြီ၊ သင့်အမိ ဖူးမြော်ရအောင် လာပါ” ဟု မြတ်စွာဘုရားကို ပင့်ဆောင်ကာ အိမ်သို့သွားလေ၏။
သတင်းမီဒီယာ
သတင်းဘက်လိုက်မှုရှိ မရှိ တိုင်းတာခြင်းနှင့် ပိုင်းဖြတ်ခြင်း
၁၁။	ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်၊ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိပုဂ္ဂိုလ် စသူတို့၏ ပြောဆိုရေးသားချက်များကို အဆိုးအကောင်း၊ အကျိုး အကြောင်း ကောင်းစွာယှဉ်ပြဖော်ထုတ်နိုင်စွမ်း
၁၂။	သူရရှိထားသည့် ခံစားခွင့်၊ လစာများ၊ သူနှင့် နောက်ကွယ် အဖွဲ့အစည်းများပတ်သက်မှု၊ အထောက်အပံ့ခံဟုတ်မဟုတ် စသည်များသည် သတင်းမီဒီယားသမားတစ်ယောက်အပေါ် တွင် ဘက်လိုက်မှုရှိ မရှိ ကောက်ချက်ချနိုင်သည့် အဓိက အချက်များဖြစ်သည်။
သာကေတဇာတ်
သားကိုတွေ့မှ မဂ် ဖိုလ်ရ
အိမ်သို့ရောက်လျှင် ပုဏ္ဏေးမ အိုကြီးလည်း လာလတ်၍ ဖမျက်တော်ကို ကိုင်လျက် ပုဏ္ဏားအိုကြီးနှင့် အတူ လျှောက်ထားငိုကြွေးလေ၏။ သားသမီးတို့အားလည်း အစ်ကိုကြီးအား ရှိခိုးကြကုန်ဟု ပြောဆို၍ ရှိခိုစေပြီးလျှင် အလွန် နှစ်သက် ဝမ်းသာလျှသဖြင့် အလှူကြီးစွာ ပေးလှူကုန်၏။
ယောနခိုရေတံခွန်
ယောနခိုရေတံခွန် (米子大瀑布, Yonako Dai-Bakufu), စာဖြင့် "ယောနခိုရေတံခွန်ကြီး" )သည် ဂျပန်နိုင်ငံအလယ်ပိုင်း၊ နဂနိုစီရင်စု၊ ဆုဇခမြို့၊ ယောနခိုတွင် တည်ရှိသည့် ရေတံခွန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
သတင်းမီဒီယာ
ဒီမိုကရေစီအစိုးရသည် သတင်းမီဒီယာကို ကာကွယ်သူလော
ဥရောပဒီမိုကရေစီတွင် သတင်းမီဒီယာလုပ်ငန်းကို လွတ်လပ် စွာလုပ်ပိုင်ခွင့်အတွက် အကာအကွယ်ပေးရန်ဥပဒေများ ပြဋ္ဌာန်းပေး ထားသည်။ ဥပမာ ရုရှားဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေတွင် ‘‘ပြည်သူ့ ဆက်ဆံရေးနှင့် သတင်းလွတ်လပ်ခွင့်အတွက်အာမခံချက်အပြည့် ပေးသည်။ သတင်းဆင်ဆာလုပ်မှုကို တားမြစ်သည်’’ ဟုအတိ အလင်း ဆိုထားသည်။ သို့ရာတွင် သတင်းအချက်အလက်ဒေတာ များကို နိုင်ငံတော်၏ လျှို့ဝှက်ချက်အဖြစ် စောင့်ထိန်းရမည်ဟုဆို ထားသည်။ အမေရိကန်နိုင်ငံတွင်လည်း သတင်းမီဒီယာလွတ်လပ် ခွင့်နှင့်ပတ်သက်ပြီး နိုင်ငံတော်တရားရုံးချုပ်၏ ဆုံးဖြတ်ချက် အတိုင်းသာရှိစေရမည်ဟုဆိုထားသည်။ အမေရိကန်ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေပြင်ဆင်ချက်တွင် ‘‘လွှတ်တော်သည် လွတ်လပ်စွာ ပြောဆိုခွင့်၊ လွတ်လပ်စွာပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခွင့်နှင့် ပတ်သက်ပြီး ပိတ်ပင်သည့် ဥပဒေကို မပြဋ္ဌာန်းရ’’ ဟုဖွင့်ဆိုထားသည်။ အမေရိကန်သမိုင်းတွင် အစိုးရသည် သတင်းလွတ်လပ်ခွင့်နှင့်ပတ် သက်ပြီး နည်းမျိုးစုံဖြင့် ပိတ်ပင်နိုင်ရန် ကြိုးစားခဲ့ကြသည်။ အမျိုးသားလုံခြုံရေးနှင့် စစ်ရေးကျူးကျော်မှုကိစ္စများတွင် သတင်း မီဒီယာ၏အခန်းကဏ္ဍကို လုံးဝကန့်သတ်နိုင်ရန် ကြိုးစားခဲ့ကြ သည်။
ယောနခိုရေတံခွန်
ရေတံခွန်များ
ယောနခိုရေတံခွန်သည် နဂနိုစီရင်စု၊ ဆုဇကတွင် တည်ရှိသည်။ ရေတံခွန်၏ အမည်သည် ဖုဒိုရေတံခွန် (不動滝, Fudo no taki) နှင့် ဂွန်းဂင်းရေတံခွန် (権現滝, Gongen no taki) စသည့် ရေတံခွန်နှစ်ခုအမည်ကို ပေါင်းစပ်ကာ ခေါ်ဝေါ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုရေတံခွန်နှစ်ခုသည် စုပေါင်းကာ ယောနခိုမြစ်ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ယောနခိုမြစ်သည် ချိခုမမြစ်၏ မြစ်လက်တက်များထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ချိခုမြစ်သည်လည်း ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အရှည်ဆုံးမြစ်ဖြစ်သည့် ရှိနနိုမြစ်၏ အထက်ပိုင်းရှိ မြစ်လက်တက်တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နဂတမြို့တွင် ဂျပန်ပင်လယ်အတွင်းသို့ စီးဝင်သွားသည်။
သာကေတဇာတ်
သားကိုတွေ့မှ မဂ် ဖိုလ်ရ
ရဟန်းတို့လည်း တရားသဘင်ဝယ် “ငါ့ရှင်တို့ ... ပုဏ္ဏားကြီးသည် မြတ်စွာဘုရား အဖကား သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီး၊ အမိကား မဟာမာယာ မိဖုရားကြီးဟု သိလျက်နှင့်ပင် ပုဏ္ဏားကြီးနှင့် ပုဏ္ဏေးမတို့သည် မြတ်စွာဘုရားကို ငါတို့သားဟု ဆိုကုန်၏။ မြတ်စွာဘုရားလည်း သည်းခံတော်မူ၏။ အကြောင်း အသို့ရှိသနည်း” ဟု စကားစပ်မိ၍ ပြောဆိုနေကြရာ မြတ်စွာဘုရား ကြွလာတော်မူ၍ “ ရဟန်းတို့ ... ဤပုဏ္ဏားကြီး နှင့် ပုဏ္ဏေးမတို့သည် မိမိတို့သား ဖြစ်၍သာလျှင် သားဆိုကုန်သည်” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါ အတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း။
ယောနခိုရေတံခွန်
ရေတံခွန်များ
ဤရေတံခွန်သည် ၁၉၉၀ ခုနှစ် ဂျပန်နိုင်ငံ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဝန်ကြီးဌာနမှ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည့် “ဂျပန်နိုင်ငံရှိ အကောင်းဆုံး ရေတံခွန် ၁၀၀” တွင် ပါဝင်သည်။
သတင်းမီဒီယာ
ရုပ်သံမီဒီယာလွတ်လပ်ခွင့်နှင့် စပွန်ဆာ
သတင်းမီဒီယာရပ်တည်ပိုင်ခွင့်သည့် ကြော်ငြာရှင်များနှင့် များစွာဆက်စပ်နေရသည်။ ရုပ်သံလွှင့်မီဒီယာတွင် ကြော်ငြာရှင်များ က သူတို့ထုတ်ကုန်များနှင့် ဝန်ဆောင်မှုအတွင် အချိန်နှင့်ထုတ်လွှင့် ပြသခွင့်များကို ဝယ်ကြရသည်။ အားကစားပြိုင်ပွဲများကိုလည်း စပွန်ဆာတွေပေးကြရသည်။ McDonald, Samsung နှင့် Visa တို့ သည် ၂ဝဝ၈ ဘေကျင်းအိုလံပစ်အားကစားပွဲအတွက် စပွန်ဆာများ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုအားကစားပြိုင်ပွဲစဉ်ကာလတစ်လျှောက် မိမိတို့က စပွန်ဆာပေးထားသဖြင့် မိမိတို့မှလွဲပြီး အခြား ကုမ္ပဏီ များ ဝင်ရောက်ကြော်ငြာခြင်းမပြုနိုင်စေရန် ထိန်းချုပ်တောင်းဆိုပိုင်ခွင့် များရှိသည်။ ဥပမာ Coca Cola အချိုရည်သည် အိုလံပစ်ပွဲကို စပွန်ဆာပေးလျှင် Pepsi Cola အချိုရည်က ထိုအားကစားပွဲတွင် ကြော်ငြာခွင့် ဝင်ရောက်ရောင်းချခွင့်မရှိသည့်သဘောဖြစ်သည်။
သာကေတဇာတ်
ဘဝ သုံးထောင် အတိတ်ဆောင်
“ရဟန်းတို့ ... လွန်လေပြီးသောအခါ ဤပုဏ္ဏားကြီးသည် အဆက်မပြတ်ဘဲ ဘဝငါးရာပတ်လုံး ငါ့အဖေ ဖြစ်ဖူးပြီ၊ ဘဝငါးရာပတ်လုံး ဘထွေး ဖြစ်ဖူးပြီ၊ ဘဝငါးရာပတ်လုံး ငါ့ဘကြီး ဖြစ်ဖူးပြီ။ ဤပုဏ္ဏားမကြီးလည်း အဆက်မပြတ်ဘဲ ဘဝငါးရာပတ်လုံး ငါ့အမိ ဖြစ်ဖူးပြီ၊ ဘဝငါးရာပတ်လုံး ငါ့မိထွေး ဖြစ်ဖူးပြီ၊ ဘဝငါးရာပတ်လုံး ငါ့မိကြီး ဖြစ်ဖူးပြီ။ ဤသို့လျှင် ဘဝပေါင်း ထောင့်ငါးရာပတ်လုံး ပုဏ္ဏားကြီးလက်၌ ကြီးခဲ့ရဖူးပြီ၊ ဘဝပေါင်း ထောင်းငါးရာပတ်လုံး ပုဏ္ဏေးမကြီးလက်၌ ကြီးခဲ့ရဖူးပြီ” ဟု ဘဝသုံးထောင်ကို ဟောတော်မူကာ -
သတင်းမီဒီယာ
ရုပ်သံမီဒီယာလွတ်လပ်ခွင့်နှင့် စပွန်ဆာ
ရုပ်သံမီဒီယာသို့ လုံလောက်သည့်ငွေကြေးထောက်ပံ့နိုင်ရေးမှာ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ မီဒီယာတိုင်းကြုံတွေ့နေရသည့် ပြဿနာတစ်ရပ် ဖြစ်လာသည်။ အဓိကပြဿနာမှာ လူထုဆက်သွယ်ရေးလမ်း ကြောင်းများပွင့်လာပြီး အွန်လိုင်းနှင့် အခြားမီဒီယာလိုင်းများ ပေါများလာခြင်းကြောင့်ဟု သုံးသပ်ကြသည်။
ယောနခိုရေတံခွန်
ရေတံခွန်များ
ယခင်က ယောနခိုဆာလဖာမိုင်း ဖြစ်ခဲ့သည့် ကျောက်ချော်မြေနေရာ (ဥယျာဉ်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့) မှနေ၍ မီတာ ၉၀၀ အကွာမှ ရေတံခွန်ကို ကြည့်ရှုရသည့် မြင်ကွင်းသည် အရမ်းလှပသည်။ အထူးသဖြင့် ဆောင်းဦးရာသီသစ်ရွက်ဝေချိန်တွင် ဖြစ်သည်။
သာကေတဇာတ်
ဇာတ်ပေါင်း
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -
ယောနခိုရေတံခွန်
သွားလာရေး
Jōshin-etsu Expressway ၏ Suzaka-Nagano အရှေ့ဘက်ထွက်ပေါက်မှ National Routes 403 နှင့် 406 မှတစ်ဆင့် ရေတံခွန်၏ ကားပါကင်နေရာသို့ မိနစ် ၄၀ ခန့် ကြာမြင့်သည်။
သတင်းမီဒီယာ
ရုပ်သံမီဒီယာ၏စွမ်းပကားကို သုံးသပ်ကြည့်ခြင်း
နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံတွင် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းကော်ပိုရေးရှင်းကြီးများ၊ သီးခြားချမ်းသာကြွယ်ဝသူများနှင့် နိုင်ငံတော်ကသာ ရုပ်သံမီဒီယာ ကို ထိန်းချုပ်ပိုင်ခွင့်များ ရရှိထားကြသည်။ နိုင်ငံအများစုတွင်လည်း ရုပ်သံမီဒီယာလိုင်းကြီး သုံးလိုင်းလောက်ကသာ ထိန်းချုပ်ထားနိုင် စွမ်းရှိပြီး လူနည်းစုထက် လူများစုအကြိုက်ကိုသာ ဦးစားပေးထုတ် လွှင့်နေကြရသည်ဟုဆိုသည်။
သာကေတဇာတ်
ဇာတ်ပေါင်း
ရဟန်းတို့ -
ပုန်းရည်
ပုန်းရည်သည် စားသုံးရသည့် ချဉ်သော အရည်တစ်မျိုး ဖြစ်၏။ ယင်းကို သင်္ဘောပုန်းရည် သို့မဟုတ် ရှာရကာရည်ဟုလည်း ခေါ်တတ်ကြသေးသည်။ ရှေးသိုးဆောင်းနှင့် မြန်မာဆေး ကျမ်းများ၌ ပုန်းရည်သည် ဆေးဝါးအဖြစ် အသုံးဝင်ကြောင်း အထင်အရှား ရေးသားထားသည်။ ယင်းကို အချဉ်အရသာအတွက်လည်း အသုံးပြုလေ့ရှိပြီး အသီးအနှံများကို သနပ်ပြုလုပ်ရာတွင်လည်း အသုံးပြုကြသည်။
သာမဏေ
ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာရဟန်း၏ သားဖြစ်သောကြောင့် သာမဏေဟု ခေါ်ရသည်၊ မှန်၏။ ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာက ဌာန် ကရိုဏ်း ကျနစွာ နှုတ်ခံတွင်းဖြင့် သရဏဂုံ ရွတ်ဆိုပေးပါမှ သာမဏေဘဝသို့ရောက်ရသဖြင့် နှုတ်ခံတွင်းမှ မွေးဖွားလိုက်သောအရာ၌တည်လေရကား ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာရဟန်း၏ သားဟု ခေါ်ဆိုရပေသည်။
ပုန်းရည်
ရှေးအခါက သကြားရည်ကို သူ့အလိုအလျောက် အချဉ်ပေါက်အောင် ထားခြင်းဖြင့် ပုန်းရည်တည်ကြ သည်။ အချို့ဗက်တီးရီးယားများသည် အယ်လကိုဟောသတ္တိ နည်းပါးသော အရည်များကို ကဇော်ပေါက် စေတတ်သည်။ ထိုသို့ကဇော်ဖောက်၍ တည်သော ပုန်းရည်ပြုလုပ်ရာ၌ အရေးကြီးဆုံးသော ဗက်တီးရီး ယားသည်ဗက်တားရီးယမ်အက်ဆီတီးခေါ် ဗက်တီးရီးယားများ ဖြစ်သည်။
သာကေတဇာတ်
ဇာတ်ပေါင်း
ထိုအခါ ပုဏ္ဏား၊ ပုဏ္ဏေးမ နှစ်ယောက်တို့သည်- ယခုအခါ ပုဏ္ဏား၊ ပုဏ္ဏေးမ။
ပုန်းရည်
ပုန်းရည်တည်ရာ၌ အနောက်နိုင်ငံတွင် သစ်သော့သီး၊ လိမ္မော်သီး၊ နာနတ်သီး၊ စပျစ်သီး၊ ပျားရည်တို့ ကိုလည်း အသုံးပြုကြသည်။ မြန်မာဆေးကျမ်းများ၌မူ မုယောစိမ်း ပုန်းရည်၊ စပါးပုန်းရည်၊ ဂျုံဆန်စိမ်း ပုန်းရည် စသည်ဖြင့် ပုန်းရည်အမျိုးမျိုး ရှိကြောင်းကို တွေ့ရသည်။ ယင်းတို့သည် အစာကို ကြေစေ၍ လေနာကို နိုင်သဖြင့် ဆေးဝါးအဖြစ် အသုံးဝင်သည်။ ဝိနည်း မဟာဝါ ပါဠိတော်၌ စပါးမျိုးခုနှစ်မျိုးမှ ဖြစ် သော ထမင်း၊ အမဲ၊ သားစိမ်း ငါးစိမ်း၊ တြိကဋုက်သုံးပါး၊ မဆလာ၊ အမွှေး၊ သိန္ဓောဆားတို့ကို ထည့်၍ လုပ်သော ကာဏသောဝီရကမည်သော ပုန်းရည်သည် အစာကို လွန်စွာ ကြေစေနိုင်သည်၊ လူကိုဝစေတတ် သည်။ နေလွှဲသည့်အခါ၌ပင် မကျန်းမာသော ရဟန်းတို့သည် ယင်းအရည်အတိုင်းသောက်၍၊ ကျန်းမာသော ရဟန်းသည် ရေရော၍ သောက်နိုင်သည်ဟု ခွင့်ပြုထားတော်မူလေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၌ အိမ်ရှင်မများ အသုံးများသော ပုန်းရည်မျိုးကား ဆန်ဆေးရည်တွင် ထမင်းကြမ်း အနည်းငယ်ထည့်၍ တည်သော ပုန်းရည်ဖြစ်သည်။ ယင်းကိုလေးငါးရက်ခန့်ထားလျှင် ချဉ်လာတတ်သည်။ ထိုပုန်းရည်နှင့် ဟင်းရွက်၊ ဟင်းသီးများ ပြုတ်ကာ ထမင်းပွဲတွင် တို့စရာအဖြစ်စားသောက်လေ့ ရှိကြသည်။ ဓနိ၊ ထန်း စသော အပင်များ ပေါရာအရပ်၌မူ ဓနိရည်၊ ထန်းရည်တို့ဖြင့် ပုန်းရည်တည်လေ့ ရှိကြသည်။
သတင်းမီဒီယာ
ရုပ်သံမီဒီယာ၏စွမ်းပကားကို သုံးသပ်ကြည့်ခြင်း
မီဒီယာပိုင်ရှင်များသည် သူတို့မီဒီယာအစွမ်းဖြင့် နိုင်ငံရေးပါတီ များ အောင်နိုင်ရေးကို စွမ်းဆောင်ပေးလာကြကြောင်းတွေ့ရသည်။ ၂ဝဝ၁ ခုနှစ် အီတလီနိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ်ရွေးချယ်ပွဲတွင် မဲဆွယ် လှုပ်ရှားပွဲများတွင် ဆီလ်ဗီရို ဘာလူစကိုနီသည် အောင်မြင်မှုရရှိ သွားခဲ့သည်။ အီတလီနိုင်ငံတွင် ရုပ်သံလိုင်းကြီးလေးလိုင်းရှိသည့် အနက် ဘာလူစကိုနီသည် သုံးလိုင်းကို ကိုင်ထားနိုင်သူဖြစ်သည်။ ထိုလိုင်းသုံးလိုင်းသည် အီတလီနိုင်ငံတွင် လူဦးရေ၏ ၄ဝ ရာခိုင်နှုန်း ခန့် ကြည့်ရှုအားပေးခြင်းခံရသည့် ရုပ်သံလိုင်းများဖြစ်သည်။ ဘာလူစကိုနီသည် သူ့ပြိုင်ဘက်များထက် ရုပ်သံလိုင်းများတွင် ၆ဝ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ကျော် လွှင့်ထုတ်ဖော်ပြခြင်းခံနေရသဖြင့် ပြည်သူ များ၏ အမြင်တွင်ပိုပြီး စွဲစရာဖြစ်လာသည်။ ထို့ကြောင့် အောင်ပွဲ ဆင်သွားရသည်ဟု အီတလီဂျာနယ်လစ် ရာဖဲလ် မာ့စ်ထရိုလိုနာဒို က ဝေဖန်ထောက်ပြခဲ့သည်။
ယောနခိုရေတံခွန်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ရေတံခွန်များ
သတင်းမီဒီယာ
ရုပ်သံမီဒီယာနှင့် လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုပြဿနာ
ရုရှားနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုကဲ့သို့သော နိုင်ငံကြီးများ တွင် မီဒီယာလွတ်လပ်ခွင့်ဆိုသည်မှာ ‘‘ကြီးလေကောင်းလေ’’ တစ်နည်းအားဖြင့် ‘‘အင်အားများလေ ကောင်းလေ’’ ဆိုသည့်မူဝါဒ ကို လက်ကိုင်ထားနေကြဆဲဖြစ်ကြောင်းတွေ့ရသည်။ ရုပ်သံလိုင်း အသေးစားလေးများကို မူအရခွင့်ပြုထားသည်မှန်သော်လည်း နောက်ခံငွေကြေးအင်အားမတောင့်တင်းသဖြင့် မရပ်တည်နိုင်ကြ သည်ကများသည်။ သို့ဖြစ်ရာ အင်အားကြီးသည့်မီဒီယာက အင်အားသေးသည့်မီဒီယာများကို ချုပ်ကိုင်ပြီး သူတို့ထံမှအစီအစဉ် ကောင်းများကို လက်စဖျောက်နိုင်သည်အထိ အတင့်ရဲလာကြ သည်။ အင်အားကောင်းသည့်မီဒီယာကြီးများသည် ငွေဂုဏ်၊ ဓနဂုဏ်၊ အဆက်အသွယ်၊ အရှိန်အဝါများရှိသလို အစိုးရနှင့်လည်း ပလဲနံပသင့်သည်ကများသဖြင့် သတင်းထုတ်လွှင့်မှုများ၊ တင်ဆက်မှုများအပေါ် လက်ဝါးကြီးအုပ်ခွင့်အများဆုံးရရှိထား သူများဟုဆိုနိုင်သည်။ အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံကဲ့သို့ သေးငယ် သည့်နိုင်ငံမျိုးများတွင် ဒီမိုကရေစီအနည်းငယ်သာရှိသည်ဆိုစေ မီဒီယာလွတ်လပ်ခွင့်ကို အပြည့်ပေးထားသည်က အံ့ဩစရာဖြစ် သည်။
ပုန်းရည်
အင်္ဂလန်ပြည်၌ အချဉ်ပေါက်သွားသော ဘီယာများကို ပုန်းရည်ပြုလုပ်လေ့ရှိကြသည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၌ ဆိုက်ဒါရည်ကို ပုန်းရည်ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။ ပြင်သစ်နိုင်ငံနှင့် အခြားဥရောပနိုင်ငံများ၌ စပျစ် သီးအရည်မှ ပုန်းရည်လုပ်ယူ ကြသည်။ နောက် ပုန်းရည်တစ်မျိုးမှာ သစ်သားပုန်းရည်ခေါ် ပုန်းရည်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ထိုပုန်းရည်သည် အက်ဆီတစ်အက်ဆစ် အပေါ့စားမျှသာ ဖြစ်သည်။ သစ်သားပုန်းရည်ဟု ခေါ် ခြင်းမှာ ရှေးအခါက အက်ဆီတစ်အက်ဆစ်ကို ချက်ရာ၌ သစ်သားများကို ပေါင်း၍ ထုတ်ယူခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယင်းပုန်းရည်သည် အလွန်ကြည်လင်၍ အချဉ်စူး၊ အနံ့စူးသည်။
သတင်းမီဒီယာ
ရုပ်သံမီဒီယာနှင့် လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုပြဿနာ
ရုပ်သံမီဒီယာတွင် ပြိုင်ဘက်များခြင်းသည် ထိန်းချုပ်ရခက်ခဲ စေနိုင်သည်။ ချက်သမ္မတနိုင်ငံမှ သတင်းသမားတစ်ဦးဖြစ်သူ ယန်း အာဘန်းက ‘‘အီလက်ထရောနစ်မီဒီယာနဲ့ ကြော်ငြာဈေးကွက် မှာ လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုတွေ အတော်လေးများလာပြီ’’ ဟု မှတ်ချက်ချ ဖူးသည်။ CNN ကိုစတင်ထူထောင်သူ တက် တာနာကလည်း ကြော်ငြာဈေးကွက်တွင် လက်ဝါးကြီးအုပ်ထိန်းချုပ်လာမှုများနှင့် ပတ်သက်ပြီး ‘‘ဘာနဲ့တူနေသလဲဆိုတော့ ပါလီမန်ရွေးကောက်ပွဲကို ဝင်ခွင့်ရှိ မရှိ ဆုံးဖြတ်တာကတစ်ယောက်၊ ပြီးတော့မှ ပြည်သူတွေ ရွေးကောက်ကြလို့ပြောသလိုဖြစ်နေပြီ’’ ဟုထောက်ပြသွားသည်။
ပုန်းရည်
ပုန်းရည်ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းသည် ကဇော်ပေါက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ မည်သည့် အရည်မျိုးတွင်မဆို တဆေးဖြင့် ကဇော် ဖောက်နိုင်လောက်အောင် သကြား ( အချိုဓာတ် ) လုံလောက်စွာ ရှိလျှင် ပုန်းရည်ဖြစ် နိုင်သည်။ ကဇော်ပေါက်ခြင်းကြောင့် သစ်သီးရည်ရှိ သကြားသည် အယ်လကိုဟော (အရက်) နှင့် ကာဗွန်နစ် အက်ဆစ်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်။ ကာဗွန်နစ်ဓာတ်ငွေ့သည် အငွေ့ပျံပြီးသွားသော် အယ်လကိုဟောနှင့် အသုံးပြုသည့် သစ်သီး၏ အနံ့အရသာသာ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ သစ်သီးရည်သည် အောက်ဆီဂျင်နှင့် ပေါင်းကာ ပုန်းရည်ဖြစ်သွားလေသည်။ လေ၌ ရှိနေသော အောက်ဆီဂျင်သည် သစ်သီးရည်ရှိ၊ အယ်လကိုဟောနှင့် ထိမိသည့်အခါ ဗင်နီဂါဗက်တီးရီးယား ( မိုင်ကိုဒါမာ - အက်ဆီတီ ) ၏ အကူအညီဖြင့် အယ်လကိုဟော ကို ပုန်းရည်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားစေသည်။ အကြမ်းအားဖြင့် ပုန်းရည်လုပ်နည်း နှစ်မျိုးရှိသည်။
သာကေတဇာတ်
ဆောင်ပုဒ်
(၁) မြင်လျှင်မြင်ခြင်း၊ ချစ်ခင်ခြင်း၊ ကြောင်းရင်းရှေးရှေးက။
ပုန်းရည်
တမျိုးမှာ သဘာဝအလျောက် ဖြစ်စေသည့် အနှေးနည်းဖြစ်၍၊ ကျန်တစ်မျိုးမှာ အမြန်နည်းဖြစ်သည်။ သဘာဝနည်း၊ သို့မဟုတ် အနှေးနည်းသည် အပူချိန် နှင့် လေနှင့် တွေ့ထိမှုတို့ အပေါ်တွင် အခြေပြုကာ ပုန်းရည်ဖြစ်ရန် တနှစ်မှ နှစ်နှစ်အထိ ကြာ တတ်သည်။ ကဇော်ပေါက်နေသည့် အရည်ကို ဝက်သစ်ချသားနှင့် အထူးပြုလုပ်ထားသော စည်အတွင်း၌ ထည့်ထားနိုင် သည်။ ထိုစည်တွင် လေလှည့်နိုင်စေရန် အပေါက်များ ဖောက်ထားရသည်။ အရည်သည် စည်၏ ငါးပုံလေးပုံ မျှသာ ရှိသင့်သည်။ သို့မှသာ လေအတွက် နေရာလွတ်များ ရှိနိုင်ပေမည်။
သာကေတဇာတ်
ဆောင်ပုဒ်
(၂) အလေ့ဝါသနာ၊ ဆက်ဆက်ပါ၊ ဤခါချစ်ပြန်ရ။
ပုန်းရည်
သစ်သီးအရည်ရှိ အယ်လကိုဟောသည် ထိုအရည်ရှိ အခြားပစ္စည်းများထက် ပို၍ပေါ့သဖြင့် ထိပ်ဖက် သို့တက်လာလေသည်။ အယ်လကိုဟောသည် လေနှင့်ထိသောအခါ အက်ဆီတစ်အက်ဆစ် ဖြစ်သွားလေသည်။ အရည်၏ ထိပ်ဖက်သည် အက်ဆီတစ် အက်ဆစ်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသောအခါ ယင်းသည် အလေးချိန် ပိုလာပြီးလျှင် တဖြည်းဖြည်း စည်၏အောက်ခြေသို့ ထိုင်သွား၍ အခြားအယ်လကိုဟောများသည် ထိပ်ဖက်သို့ တက်လာကြကာ ရှေးနည်းအတိုင်း ထပ်တလဲလဲဖြစ်သဖြင့် အယ်လကိုဟော အားလုံးလိုလိုသည် ပုန်းရည်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်။ အမြန်လုပ်သည့်နည်းတွင် အချဉ်ဖောက်ထားသည့် သစ်သော့သီးရည် ( ဆိုက်ဒါရည် ) ကို ဂျင်နရေ တာခေါ် စည်များတွင် အစဉ်သဖြင့် လှည့်လည်နေစေလေသည်။ ဂျင်နရေတာများ အတွင်း၌ ကုတ်မီးသွေး ကဲ့သို့သော စိမ့်ဝင်နိုင်သော ပစ္စည်းများ ထည့်ထားသည်။ ထိုစိမ့်ဝင်နိုင်သော ပစ္စည်းအတွင်း၌ မပူမအေး ဖြစ်နေသော သစ်သော့သီးအပြင်းရည် ပုန်းရည်ကို ၂၄ နာရီမှ ၄၈ နာရီတိုင် လှည့်လည်စေသည်။
သာကေတဇာတ်
ဆောင်ပုဒ်
သာကေတဇာတ် ပြီး၏။
ပုန်းရည်
ထိုနောက် အချဉ်ဖောက်ထားသည် သစ်သော့သီးရည်ကို လည်နေသော စပါဂျာခေါ် ရေဖျန်းကိရိယာဖြင့် ဂျင်နရေတာ၏ ထိပ်ပိုင်းသို့ သွင်းပေးသည်။ ထိုသစ်သော့သီးရည်သည် အရည်စက်များ ဖြစ်သွားကာ အစက်တိုင်းသည် ဂျင်န ရေတာ၏ အောက်ခြေအနီးရှိ အပေါက်များမှ ဝင်လာသည့်လေနှင့်တွေ့ထိမိလေသည်။ ထိုနည်းဖြင့် ၄၈ နာရီမှ ၇၂ နာရီအတွင်းတွင် ဂျင်နရေတာသာ ကောင်းလျှင် ဂါလန် ၁ဝဝဝ မှ ၂ဝဝဝ အထိရှိသော သစ်သော့သီးရည်ကို ပုန်းရည်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲစေနိုင်ပေသည်။ ကဇော်ပေါက်နေသည့် သစ်သီးအရည်များ အထူးသဖြင့် သစ်သော့သီးရည်ကို ပုန်းရည်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲစေသော အခါတွင် မျက်နှာပြင်သို့ အညစ်အကြေးများသည် ရွှံ့စေးအထပ်ကဲ့သို့ တက်လာလေသည်။ ထိုအထပ်ကို ဗက်တီရီယမ် ဇိုင်လီနမ်ဟု ခေါ်သည်။ ထိုအထပ်သည် ဂျင်နရေတာကို ပိတ်ဆို့တတ်သောကြောင့် လေ၏လှည့်ပတ်မှုကို နှေးစေသဖြင့်၊ အမှန်အားဖြင့် လုပ်ငန်းစဉ်ကို နှောင့်နှေးစေသည်။ စီးပွားရေးအရ ပုန်းရည်ကို ပြုလုပ်သောအခါ ယင်းဗက်တီရီယမ်ဇိုင်လီနမ်ခေါ် အထပ်တက်မလာစေရန် အမျိုးမျိုး ကြိုးပမ်းကြလေသည်။ ပုန်းရည် အမျိုးမျိုးတို့၏ အရသာ၊ အရောင်နှင့် အနံ့များသည် ပြုလုပ်သည့်အခြေခံ ပစ္စည်းပေါ်တွင် တည်၍ကွာခြားသည်။ သစ်သော့သီး အရည်မှ ပြုလုပ်သည့် ပုန်းရည်တွင် သစ်သော့သီးအနံ့ရှိပြီးလျှင် အရောင် သည်လည်း အညို သို့မဟုတ် အဝါဖြစ်တတ်သည်။ ပေါင်းခံယူသည့် ပုန်းရည်မှာမူ ချဉ်သည့် အရသာမှလွဲ၍ အခြားမည်သည့် အနံ့ အရသာမျှမရှိဘဲ၊ ရေကဲ့သို့ ကြည်လင်သောအရောင်ရှိသည်။
သာကေတဇာတ်
ဆောင်ပုဒ်
---
နတ်သံကွင်းရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်
နတ်သံကွင်းရွာ (Natthankwin)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ နတ်သံကွင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၀၂၈၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နတ်သံကွင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၉၉၇ ဦး၊ မ ၄၇၄၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၇၃၉ ဦးနေထိုင်သည်။
သတင်းမီဒီယာ
ရုပ်သံမီဒီယာနှင့် လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုပြဿနာ
သတင်းမီဒီယာလောကတွင် လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုမဖြစ်စေရန် ကာကွယ်သည့်နည်းမှာ ဖွဲ့စည်းပုံဥပဒေဖြင့် ထိန်းချုပ်ရန်သာဖြစ် သည်။ လစ်သူနီးယန်းနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေတွင် ‘‘ပြည်သူ လူထုအတွက်မီဒီယာကို စိစစ်တည်းဖြတ်ခြင်းအား တားမြစ်သည်။ နိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံရေးပါတီများ၊ နိုင်ငံရေးအရဖြစ်စေ၊ ပြည်သူ့ အဖွဲ့အစည်းများအတွင်း၌ဖြစ်စေ၊ လူပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးချင်းအလိုက်ဖြစ် စေ သတင်းမီဒီယာကို လက်ဝါးကြီးအုပ် ထိန်းချုပ်မှုမပြုရ’’ ဟူ၍ ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။
သာမဏေ
ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာ၊ သားပုတ္တာ၊ ခေါ်ပါသာမဏေ။
သရဏဂုံသုံးပါးတို့ဖြင့် ရှင်သာမဏပြုနိုင်
ဘုရားရှင်သည် ဗာရာဏသီပြည်၌ သုံးပါးသော သရဏဂုံတို့ဖြင့် သာမဏေရော ပဉ္စင်းပါတွဲဘက်၍ “အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ ဣမေဟိ တီဟိ သရဏဂမနေဟိ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပသမ္ပဒံ”ဟု ခွင့်ပြုတော်မူပြီးနောက် ကပိလဝတ်ပြည် နိဓာရုံကျောင်း၌ သီတင်းသုံးစဉ် အမွေတောင်းကာ ကျောင်းတော်သို့ လိုက်ပါလာသော သားတော်ရာဟုလာကို ရှင်ပြုပေးလိုက်ပါ သာရိပုတြာဟု မိန့်တော်မူလျှင် တပည့်တော် ဘယ်သို့ ရှင်ပြုပေးရပါမည် နည်းဟု ရှင်သာရိပုတြာ လျှောက်ထားချက်ကြောင့် သရဏဂုံသုံးပါးတို့ဖြင့် ရှင်သာမဏေအဖြစ်ကို ပြုကြလော့ဟု သီးခြားခွင့်ပြုတော်မူသည်။
ရှင်သာမဏေပြုနိုင်သည့်အရွယ်
ဘုရားလက်ထက်တော်၌ ကူးစက်တတ်သော အဟိဝါတက-ခေါ် ယင်း အနာရောဂါကြောင့် တမျိုးလုံးသေဆုံး၍ သားအဖနှစ်ဦးသာ ကျန်သဖြင့် သာသနာတော်၌ အဖက ရဟန်းပြု သားက သာမဏေပြု ကြလေလျှင် နံနက်အခါ ဆွမ်းခံသွားရာ၌ အဖအား လူတို့က ဆွမ်းလောင်းသည့်အခါ နောက်ကျန်သော သား ကိုရင်လေးက ပြေးလာ၍ ဖခင် - ဖခင် ရတဲ့ ထမင်း ငါ့လဲ ပေးပါဦးဟု တောင်း၏။ သည်တော့ အတွေးချော်တဲ့ လူတို့က ရဟန်းတွေဟာ မေထုန်ကို မရှောင်ပါဘူး၊ သည်ကိုရင်လေးဟာ ဘိက္ခုနီရဟန်းမက မွေးတဲ့သား ဖြစ်မှာပဲဟု ကဲ့ရဲ့မှုကြောင့် ဆယ့်ငါးနှစ်မပြည့်တဲ့သူငယ်ကို ရှင်သာမဏေမပြုရဟု ဘုရားရှင် အာဏာထားတော်မူသည်။
နောက်အခါ အရှင်အာနန္ဒာ၏ ဒါယကာအမျိုးလည်း ထိုအဟိဝါတက ရောဂါဆိုးကြောင့်ပင် တမျိုးလုံး ပျက်စီးကြလေရာ လူမမယ် ကလေး နှစ်ယောက်သာ ကျန်၏၊ ထိုသူငယ်များသည် မိဘများ ရှိစဉ်က ရဟန်းများနှင့် အရောတဝင် နေခဲ့ဘူးသည့်အတိုင်း ရဟန်းတို့ကိုမြင်လျှင် အားကိုးရှာသဖြင့် ပြေးလာကုန်၏၊ ကရုဏာကင်းမဲ့သော ရဟန်းတို့က ငေါက်ငမ်း၍ ငိုယိုကြသော ကလေးတွေဖြစ်ပုံကို အရှင်အာနန္ဒာ သနား လှသော်လည်း ၁၅-နှစ် မပြည့်သေး၍ ရှင်ပြု မပေးနိုင်သောကြောင့် ဘုရားရှင်အား အကြောင်းစုံ လျှောက်ထားရလေသည်၊ ထိုအခါ ဘုရားရှင်က ကျီးချောက်နိုင်ပြီလား အာနန္ဒာဟု မေးတော်မူ၍ ချောက် နိုင်ပါပြီဟု လျှောက်ထားချက်ကြောင့် ဘုရားရှင်က ၁၅-နှစ် မပြည့် သေးသော်လည်း လက်ဝဲလက်ဖြင့် ခဲကိုကိုင်၍ထိုင်လျက် လာကြကုန်သော ကျီးတို့ကို ချောက်လှန့်ကာ ရှေ့နားထားတဲ့ထမင်း စားနိုင်သည့်သူငယ်ကို ရှင်ပြုခြင်းငှာ ငါဘုရား ခွင့်ပြုတော်မူ၏ဟု မိန့်တော်မူပြန်သည်။
သတင်းမီဒီယာ
သတင်းမီဒီယာ ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်ကျမှု
သတင်းမီဒီယာလောကတွင် ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်ကျကျဖော်ပြမှုကို (Objectivity) ဟုခေါ်သည်။ သတင်းပညာဖြင့်အသက်မွေးသည့် သတင်းသမားများ၏ ကိုယ်ကျင့်တရားနှင့် စံတွင် ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်ကျမှု ကိုလည်း ထည့်သွင်းထားရမည်ဖြစ်သည်။ ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်ကျမှုဆိုသည် မှာ တရားမျှတခြင်း (fairness) ၊ ကိုယ်ကျိုးမကြည့် အများအကျိုး ကြည့်ခြင်း (disinterestedness) ၊ အမှန်တရားကိုသာကြည့်ခြင်း (factuality) နှင့် ဘက်မလိုက်ခြင်း (nonpartisanship) တို့ဖြစ်သည်။ သတင်းမီဒီယာလောကတွင် အထက်ပါအချက်များနှင့်တိုင်းတာပြီး ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်ကျမှုရှိ မရှိကို ပိုင်းဖြတ်နိုင်သည်။
ရဲနှောင်း (ပန်းချီဆရာ)
ပန်းချီ ရဲနှောင်းကို ၁၉၇၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့က အဖ ဦးခင်အောင်ဦး(ကာတွန်းအနောင်)နှင့် အမိ ဒေါ်မြတ်မြတ်ထင်တို့မှ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ သန်လျင်မြို့နယ်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ငယ်စဉ်ကပင် ပန်းချီရေးဆွဲခြင်းကို ဝါသနာခဲ့ပြီး အခါအားလျော်စွာ ဂီတကိုလည်း လေ့လာလိုက်စားခဲ့သည်။ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းအောင်မြင်ပြီးသည့် နောက်ပိုင်း ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် ယဉ်ကျေးမှုတက္ကသိုလ်ကို ရန်ကုန်မြို့တွင် တက်ရောက်ခဲ့သည်။
သတင်းမီဒီယာ
သတင်းမီဒီယာ ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်ကျမှု
Objectivity သည် naeutrality နှင့်လည်း သဘောအတူတူပင် ဖြစ်သည်။ လူမှုဗေဒပညာရှင် မိုက်ကယ် ရှုဆန်က ‘‘ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်ကျမှု ကို လက်ခံလျှင် အမှန်တရားကို ယုံကြည်ရမည်။ တန်ဖိုးကို မယုံ ကြည်ရ၊ အမှန်တရားနှင့် တန်ဖိုးကို ခွဲခြားထားနိုင်ရမည်’’ ဟုဆို ထားသည်။ သတင်းအချက်အလက်တို့ကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ် တင်ပြရန်အတွက် စုဆောင်းရာတွင် ဖြစ်ပျက်သည့်နေရာတွင် အမှန်တကယ်ရှိခဲ့သည့် မျက်မြင်သက်သေကို အခြေခံပြီး၊ အဘက်ဘက်မှကောက်ချက်ဆွဲကာ မျှတစွာတင်ပြရမည်ဟုဆိုလို ခြင်းဖြစ်သည်။ မည်သည့်လူ့ဘောင်အဖွဲ့အစည်းအတွက်မဆို သတင်းမီဒီယာဆိုသည်မှာ စတုတ္ထမဏ္ဍိုင်သာဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတစ် နိုင်ငံအတွက် မရှိမဖြစ်အရေးကြီးသလို တန်ဖိုးထားလေးစားအပ် သည့် အဖွဲ့အစည်းကြီးတစ်ခုအနေဖြင့် ဂုဏ်ယူဝံ့ကြွားနိုင်ရမည်ဖြစ် သည်။
သတင်းစာသို့မဟုတ် ဂျာနယ်တစ်စောင်တွင် မည်သည့် အကြောင်းအရာကို မျက်နှာဖုံးတင်ရမည်၊ မည်သည့်အကြောင်း အရာများကို ကောက်စာအနေဖြင့်ဖော်ပြရမည်ဆိုသည်မှာ ဓမ္မဓိဋ္ဌာန် ကျကျဖြစ်သင့်သည်ဟုဆိုသည်။ အက်ဒဝပ် ဟားမင်းနှင့် နောမ် ချောင်းစကီးတို့က ဝါဒဖြန့်မှုကို ရှေ့တန်းတင်လျှင် ထိုသတင်းစာ သည် ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်မကျဟု သုံးသပ်ကြသည်။
သတင်းမီဒီယာလွတ်လပ်ခွင့်နှင့် နယ်စည်းမခြားသတင်းသမား
ကမ္ဘာ့သတင်းစာအဖွဲ့ကြီး (The World Association of Newspapers) ၏ထုတ်ပြန်ချက်အရ နိုင်ငံပေါင်း ၁ဝဝ အတွင်း သတင်း မီဒီယာ ၁၈,ဝဝဝ ခန့်တွင် သတင်းအယ်ဒီတာများ တာဝန်ထမ်း ဆောင်နေကြသည်ဟုဆိုသည်။ ထိုအထဲတွင် အင်တာနက်၊ web site နှင့် blog များတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြသူများလည်းပါ ဝင်သည်။ သတင်းမီဒီယာမှတစ်ဆင့် သတင်းသမားများသည် ပြည်သူကို ပြန်လည်ပညာပေးရန်အတွက် အခြေခံလိုအပ်ချက်မှာ ‘‘သတင်းမီဒီယာလွတ်လပ်ခွင့်’’ ဖြစ်သည်။ ထို ကမ္ဘာ့သတင်းစာ အဖွဲ့ကြီး၏ဆောင်ပုဒ်ကိုက ‘‘သတင်းမီဒီယာလွတ်လပ်ခွင့်ဆို သည်မှာ ပြည်သူတို့လွတ်လပ်ခွင့်ပင်ဖြစ်သည်’’ ဟုဆိုထားသည်။
သတင်းသမားဆိုသည်မှာ အခွင့်ထူးခံလူတန်းစားမဟုတ်၊ သာမန်ထက်ပိုပြီး နဖူးတွင် ချိုပေါက်နေသူများလည်းမဟုတ်၊ သီးသန့်ပေါက်ဖွားလာသူများမဟုတ်ပေ။ သူတို့သည် သာမန် လူထဲကလူများသာဖြစ်ကြသည်။ သတင်းသမားကို ကြောက်စရာ မဟုတ်၊ ချောက်စရာမဟုတ်၊ မြှောက်စရာမဟုတ်။ သူတို့သည် ရနိုင်သည့်အခွင့်အလမ်းရှိသလောက် ပြည်သူထံသတင်းရောက်ရန် ကြိုးပမ်းလုပ်ဆောင်နေကြသူများဖြစ်သည်။
သတင်းသမားများအတွက် နယ်စည်းမခြားသတင်းထောက် များအဖွဲ့ (Reporters Without Borders) ဆိုသည့် NGO အဖွဲ့ အစည်းတစ်ရပ်ကို ဖွဲ့စည်းထားရှိသည်။ ထိုအဖွဲ့သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ ပဲရစ်မြို့တွင်အခြေစိုက်ထားပြီး သတင်းလွတ်လပ်ခွင့်အတွက် အမြဲ ထောက်ခံအားပေးနေသည့် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။ ၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် ရောဘတ် မေးနတ် (Robert Ménard) ဆိုသူက စတင်ထူထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ရွန်နီ ဘရောမင်းနှင့် ဂျာနယ်လစ် ဂျင်း ကလော်ဒီ ဂူလီဘော့တို့လည်း ပါဝင်ကြသည်။ ဂျင်း ဖရန်ဆွာ ဂျူးလီးယတ်သည် ၂ဝဝ၈ ခုနှစ်အထိ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး ရာထူးကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
နယ်စည်းမခြားသတင်းထောက်များအဖွဲ့ကို ၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ မောင့်ပီလီးယားမြို့တွင် စတင်ထူထောင်ခဲ့သည်။ အစပိုင်းတွင် အဖွဲ့အနေဖြင့် သတင်းမီဒီယာလောကဖွံ့ဖြိုးတိုးတက် ရေးအတွက် ဦးတည်ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ သို့သော် စတင် ထူထောင်သူသုံးဦးအတွင်းမှာပင် သဘောထားကွဲပြားမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ရသည်။ နောက်ဆုံး ရောဘတ် မေးနတ်တစ်ဦးသာကျန်ခဲ့ ပြီး အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးရာထူးဖြင့် သတင်းလွတ်လပ်မှုကို NGO လမ်းကြောင်းအတိုင်းလိုက်ရန် ဆုံးဖြတ်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
နယ်စည်းမခြား သတင်းထောက်များအဖွဲ့သည် ၁၉၄၈ ခုနှစ် တွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည့် နိုင်ငံတကာ လူ့အခွင့်အရေးကြေညာစာတန်း၊ အပိုဒ် ၁၉ ကိုအခြေခံပြီး စည်းမျဉ်းများကိုချမှတ်လိုက်နာခဲ့ကြ သည်။ ထိုကြေညာစာတန်း အပိုဒ် ၁၉ တွင် ‘‘မိမိတို့ထင်မြင်ချက် သဘောထားများကို လွတ်လပ်စွာဖော်ထုတ်တင်ပြခွင့်ရှိသည်’’ ဆို သောအချက်ကိုယူပြီး သတင်းအချက်အလက်များနှင့် စိတ်ကူးစိတ် သန်းများကို ‘‘ရှာဖွေ၊ လက်ခံ၊ မျှဝေ’’ ပေးရာတွင် မည်သည့်အတား အဆီးများရှိနေသည်ဖြစ်စေ အရယူ၊ အရပေးရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြ သည်။
သာကေတဇာတ်
ဆောင်ပုဒ်
ဒုကနိပါတ် - ၉။ ဥပါဟနဝဂ် -(၂၃၇) သာကေတဇာတ်။ ။ ဘဝပေါင်း တစ်ထောင့်ငါးရာစီ ဆွေမျိုးတော်စပ်ခဲ့ဖူး၍ မြင်လျှင်မြင်ချင်း ဘုရားကို ချစ်ခင်ကြည်ညိုသော သာကေတ ပုဏ္ဏားလင်းမယား အကြောင်း။
သာမဏေ
မိဘခွင့်ပြုမှ ရှင်ပြုပေးနိုင်
မြေးချစ် ရာဟုလာကို မပန်ကြား အသိမပေးပဲရှင်သာမဏေပြုလိုက် မှုကြောင့် လွန်စွာစိတ်ဆင်းရဲရှာသော သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီးသည် ကိုယ်ချင်း စာနာပြီးလျှင် တပါးသူတို့၌လည်း ဤသို့ ဆွေမျိုး ကွေကွင်းရခြင်းကြောင့် ဖြစ်ရမည့် ဆင်းရဲမျိုး မဖြစ်ကြပါစေလင့်ဟု ကြံရွယ်၍ သားတော် မြတ်ဘုရား... လောကတွင် သားတို့၌ မိဘတို့က ချစ်ခြင်းသည် အရေပါး အရေထူ အသား အကြော အရိုးတို့ကို ဖောက်ထွင်းပြီး ရိုးတွင်းခြင်ဆီကို ထိ၍ တည်ပါသည်၊ တပည့်တော် လျှောက်ထား တောင်းပန်လိုသည်မှာ အရှင်မြတ်ဘုရားတို့သည် မိဘ ခွင့်မလွှတ်သော သားကို ရှင်ပြုမပေးပါရန် တောင်းပန်ပါသည်ဟု ဘုရားရှင်အား တောင်းပန်မှုကို အကြောင်းပြု၍ ချစ်သားရဟန်း မိဘခွင့်မပြုသော သားကို ရှင်ပြုမပေးရ၊ ပြုပေးသော ရဟန်းအား ဒုက္ကဋ် အပြစ်သင့်စေဟု ဘုရားရှင် အာဏာထားလေသည်။
သတင်းမီဒီယာ
သတင်းမီဒီယာလွတ်လပ်ခွင့်နှင့် နယ်စည်းမခြားသတင်းသမား
နယ်စည်းမခြားသတင်းထောက်များအဖွဲ့သည် International Freedom of Expression Exchange အဖွဲ့ကြီး၏အဖွဲ့ဝင်လည်းဖြစ် သည်။ ထိုအဖွဲ့သည် နိုင်ငံတကာသတင်းလွတ်လပ်ခွင့်နှင့်ဖော်ထုတ် ခွင့်များအတွက် အကာအကွယ်ပေးနေသည့် NGO အဖွဲ့အစည်း တစ်ခုဖြစ်သည်။
သာကေတဇာတ်
ပေါင်းသင်းနေရေး အချစ်ဆေး
နတ်လူတို့ဆရာ ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် သာကေတပုဏ္ဏားကို အကြောင်းပြု၍ အောက်ပါ အတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း။
သာမဏေ
မိဘခွင့်ပြုမှ ရှင်ပြုပေးနိုင်
ထိုကြောင့် မိဘနှစ်ဦးစုံရှိသော သားဖြစ်လျှင် နှစ်ဦးစလုံးပန်ကြား၍ ခွင့်ပြုမှ ရှင်ပြုပေးရသည်၊ တဦးသေခဲ့လျှင် ကျန်ရှိသော မိဘကို ပန်ကြား ရမည်၊ ရှင်ရဟန်းပြုနေသော မိဘကိုလည်း ပန်ကြားအပ်၏၊ ကိုယ်တိုင် ဖြစ်စေ, တယောက်ယောက် စေခိုင်း၍ဖြစ်စေ ပန်ကြားအပ်၏၊ စေခိုင်း အပ်သူက ခွင့်ပေးပါသည်ဟု ပြန်ပြောသော်လည်း ယုံကြည်မှ ရှင်ပြုပေးအပ်၏၊
သတင်းမီဒီယာ
သတင်းမီဒီယာလွတ်လပ်ခွင့်နှင့် နယ်စည်းမခြားသတင်းသမား
၂ဝဝ၅ ခုနှစ်တွင် နယ်စည်းမခြားသတင်းထောက်များအဖွဲ့ သည် ဥရောပပါလီမန်ကပေးအပ်သည့် ဆခါရော့ဆု (Sakharov Prize) ကို လက်ခံရရှိခဲ့သည်။ နိုင်ဂျီးရီးယား လူ့အခွင့်အရေးလှုပ်ရှား သူ ရှေ့နေ ဟော်ဝါ အီဘရာဟင်နှင့် ကျူးဘားမှ Ladies in White လှုပ်ရှားမှုအတွက် ထိုဆုကိုပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
သာကေတဇာတ်
ပေါင်းသင်းနေရေး အချစ်ဆေး
[ဤဇာတ်၌ ပစ္စုပ္ပန်ဝတ္ထု၊ အတိတ်ဝတ္ထုတို့ကို ဧကကနိပါတ်၌ ပြဆိုခဲ့ပြီ။]
သတင်းမီဒီယာ
သတင်းမီဒီယာလွတ်လပ်ခွင့်
လွတ်လပ်သောသတင်းမီဒီယာဆိုသည်မှာ ဒီမိုကရေစီရှိရန် လိုသည်။ သတင်းမီဒီယာသည် အစိုးရအမှားကိုထောက်ပြနိုင် သည်။ အစိုးရအမှုထမ်းများ အဂတိလိုက်စားခြင်းကို ဝေဖန်ဖော် ထုတ်ပြနိုင်သည်။ လူသိရှင်ကြားပြောနိုင်ခွင့်၊ ဝေဖန်နိုင်ခွင့်၊ ထောက်ပြနိုင်ခွင့်ရှိသူများမှာ တိုင်းပြည်တစ်ပြည်တွင် စတုတ္ထမဏ္ဍိုင် အဖြစ်တင်စားကြသည့် မီဒီယာသာဖြစ်သည်။ ပြည်ကိုဖွင့်ဟဖော်ပြ ရမည်မှာ သတင်းသမားတို့တာဝန်ဖြစ်ပြီး၊ ဘာဆက်လုပ်သင့်သည် ကို ဆုံးဖြတ်ရမည်မှာ ပြည်သူများသာဖြစ်သည်။
ဥရောပနှင့် အမေရိကတွင် သတင်းမီဒီယာလမ်းကြောင်းသည် ရုပ်မြင်သံကြားလိုင်းဘက်သို့ သိသိသာသာကူးပြောင်းနေပြီဖြစ် သည်။ သတင်းမီဒီယာလောကတွင် အင်အားကြီးသူများက အင်အားသေးသည့်မီဒီယာလေးများကို ဝါးမြိုပြီး သတင်းမီဒီယာ လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုများ ထွန်းကားသည့်ခေတ်ဖြစ်လာသည်။ အချို့ သောနိုင်ငံများတွင် အစိုးရကိုယ်တိုင် သို့မဟုတ် အစိုးရလက်ဝေခံ ကုမ္ဋဏီများကို သတင်းမီဒီယာများကို ထိန်းချုပ်ပြီး ဝါဒဖြန့်ချိရေး လက်နက်အဖြစ် အသုံးပြုလာကြောင်းလည်းတွေ့ရသည်။
သာမဏေ
သာမဏေတို့ ထိန်းရသော သိက္ခာပုဒ်များ
သာမဏေ သို့မဟုတ် ကိုရင် ဆိုသည်မှာ သင်္ကန်းဝတ်လျက် သူ့အသက် သတ်ခြင်း၊ သူ့ဥစ္စာ ခိုးယူခြင်းစသော ဆယ်ပါးသော ကျင့်ဝတ်တို့ကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်းဖြင့် လိုက်နာစောင့်ထိန်းသူကို ဆိုလိုသည်။ ဆယ်ပါးသော သီလ၊ လိင် ဆယ်ပါး၊ ဒဏ် ဆယ် ပါး၊ ခန္ဓကဝတ် ၁၄ ပုဒ်နှင့် သေခိယ ၇၅ ပုဒ် များကို စောင့်ထိန်းကြရသည်။ ထို့ကြောင့် ကိုရင် များသည် ရဟန်းများ နှင့် တန်းတူ မဖြစ်လင့်ကစား၊ သာမည လူများထက် အဆများစွာ သိက္ခာပုဒ်များကို စောင့်ထိန်းရခြင်းကြောင့် သာလွန်မြင့်မြတ်သည်ဟု ဆိုနိုင်ပြီး၊ ၈ ပါး သီလ နှင် ကိုးပါး သီလ သာ စောင့်ထိန်းရသော ယောဂီ၊ သီလရှင်များ ထက် အဆင့်အတန်း ပိုမြင့်ပါသည်။သာမဏေ သို့မဟုတ် ကိုရင် များသည် အသက် ၂၀ ထိဝတ်၍ရပါသည်။
သာကေတဇာတ်
ချစ်ကြည်ညိုရေး အကြောင်းမေး
အထူးအားဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် ဘုရားဖြစ်တော်မူ၍ ကျောင်းဦးသို့ ကြွတော်မူသောအခါ ရဟန်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားကို -
သတင်းမီဒီယာ
သတင်းမီဒီယာလွတ်လပ်ခွင့်
သတင်းမီဒီယာလွတ်လပ်ခွင့်တွင် ဆက်သွယ်ရေးမီဒီယာလမ်း ကြောင်းများအပါအဝင် သတင်းစာ၊ စာအုပ်၊ မဂ္ဂဇင်း၊ ရေဒီယို၊ ရုပ်မြင်သံကြားမီဒီယာများ အစိုးရထိန်းချုပ်မှု သို့မဟုတ် ဆင်ဆာ လုပ်ကာ စိစစ်ဖြတ်တောက်ခြင်းမှကင်းလွတ်ခြင်းကို ခေါ်ဆိုပါ သည်။ သတင်းမီဒီယာလွတ်လပ်ခွင့်သည် လူပုဂ္ဂိုလ် တစ်ဦးချင်း ဆိုင်ရာ အခြေခံရပိုင်ခွင့်များနှင့်လည်း ဆက်စပ်နေသည်။ မီဒီယာ လွတ်လပ်ခွင့်မရှိလျှင် လွတ်လပ်သောလူ့ဘောင်အဖွဲ့ အစည်းတစ်ခု၊ ဒီမိုကရေစီနည်းကျအစိုးရတစ်ခုကို ထူထောင်၍မရနိုင်ဟုဆိုသည်။ လွတ်လပ်စွာ သဘောထားကွဲလွဲပိုင်ခွင့်ကို ဒီမိုကရေစီအစိုးရတိုင်း လက်ခံနိုင်ရမည်ဖြစ်သည်။ ပြည်သူများကလည်း တည်ငြိမ် အေးချမ်းစွာဖြင့် ပြောင်းလဲမှုများကို ဖော်ဆောင်နိုင်သူများဖြစ်ရန် လိုသည်။
သာကေတဇာတ်
ချစ်ကြည်ညိုရေး အကြောင်းမေး
“အရှင်ဘုရား ... လောကမှာ တချို့ပုဂ္ဂိုလ်တို့၌ မြင်ကာမျှဖြင့်သာလျှင် စိတ်နှလုံးသည် အလွန်ငြိမ်းချမ်း၏။ အလွန်ကြည်ညို၏။ ထိုသို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ အကြောင်းအဘယ်သို့ရှိပါသနည်း” – ဟု ချစ်ခင်းကြည်ညိုခြင်း၏ အကြောင်းကို မေးမြန်းလျှောက်ထားကြကုန်၏။
သတင်းမီဒီယာ
သတင်းမီဒီယာလွတ်လပ်ခွင့်
သတင်းမီဒီယာလွတ်လပ်ခွင့်ဆိုသည်မှာ အကြွင်းမဲ့၊ အထိန်း ချုပ်မဲ့၊ အကန့်အသတ်မဲ့ လွတ်လပ်ခြင်းကို မဆိုလိုပေ။ အစိုးရ တစ်ရပ်သည် နိုင်ငံတော်တည်ငြိမ်ရေးနှင့် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေး အတွက် လိုအပ်လျှင် သတင်းမီဒီယာအပေါ်ကန့်သတ်ထိန်းချုပ်ခွင့် များရှိသည်။ ဥပမာ အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်း (၁၉၁၄-၁၉၁၈) နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုနှင့်ပတ်သက်သော အရေးယူဆောင်ရွက်မှုများ၊ အစိုးရ၏လုပ်ဆောင်ချက်များ၊ စစ်မှုမထမ်းမနေရ ဥပဒေထုတ်ပြန်ထားမှုများ၊ အမေရိကန်အလံနှင့် ပတ်သက်ပြီး သတင်းမီဒီယာများမှ မဝေဖန်ရန် ကန့်သတ်ထားခဲ့ဖူး သည်။ မည်သည့်နိုင်ငံတွင်မဆို သတင်းမီဒီယာ လွတ်လပ်ခွင့် ဆိုသည်မှာ သူ့အတိုင်းအတာနှင့်သူ ဘောင်တစ်ခုအတွင်းမှာသာ ပေးထားနိုင်သေးကြောင်းတွေ့ရသည်။
သာကေတဇာတ်
ကြောင်းနှစ်ခုပေ ဘုရားဖြေ
ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ရဟန်းတို့အား -
သတင်းမီဒီယာ
သတင်းမီဒီယာနှင့်ဆင်ဆာ
လူ့ဘောင်ဟူ၍ဖြစ်ထွန်းလာသည်နှင့် သတင်းအချက်အလက် များပေါ်တွင် စိစစ်ဖြတ်တောက်မှု၊ ကြီးကြပ်မှု၊ ထိန်းချုပ်မှုများ ယှဉ်တွဲဖြစ်ပေါ်လာရသည်။ ခေတ်သစ်လူ့ဘောင်တွင် သတင်း မီဒီယာဆင်ဆာဖြတ်တောက်ခြင်းဆိုသည်မှာ စာအုပ်၊ အပတ်စဉ် လစဉ်ထုတ် စာနယ်ဇင်းများ၊ ပြဇာတ်၊ ရုပ်ရှင်၊ ရုပ်မြင်သံကြား၊ ရေဒီယို၊ သတင်းထုတ်ပြန်ချက်များနှင့် အခြားဆက်သွယ်ရေးနည်း ပညာ၊ အီလက်ထရောနစ်မီဒီယာများအပေါ်တွင်ပါ ပြုပြင်စေလို သဖြင့်၊ ထိန်းချုပ်ရခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသို့ထိန်းချုပ်သည်ဆိုရာတွင် အများပြည်သူအတွက် မနှစ်မြို့စရာ၊ စိတ်မချမ်းမြေ့စရာ၊ အထင် အမြင်လွဲမှားစရာဖြစ်မည်စိုးရိမ်သောကြောင့် ဆင်ဆာလုပ်ရခြင်းဖြစ် သည်။
သာကေတဇာတ်
ကြောင်းနှစ်ခုပေ ဘုရားဖြေ
“ရဟန်းတို့ ... ကြာပန်းသည် လည်းကောင်း၊ တခြားပန်းသည် လည်းကောင်း၊ ရေထဲ၌ဖြစ်လတ်သော် ရေ၊ ညွန်ဟူသော နှစ်ပါးသောအကြောင်းကိုမှီ၍ ဖြစ်ရသကဲ့သို့ ထို့အတူ ချစ်ခြင်းဖြစ်သည်ရှိသော် ရှေးဘဝ၌ အတူတကွနေဖူခြင်း၊ ယခုဘဝ၌ အကျိုးစီးပွား ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ ဤအကြောင်း နှစ်ပါးကိုမှီ၍ ချစ်ခင်ကြည်ညိုခြင်း ဖြစ်ရ၏” – ဟု ချစ်ခင်ကြည်ညိုခြင်း၏ အကြောင်းနှစ်ပါးကို ဖြေကြားတော်မူ၏။
ဇာတ်ပေါင်း
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် - ရဟန်းတို့ -
ရဲနှောင်း (ပန်းချီဆရာ)
၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ကိုစိုးမိုးနိုင်၊ ကိုရဲမာန်(ယခု ကာတွန်း ဝလုံး)၊ ဇာမင်းထိုက်တို့နှင့် အတူ အရပ်လေးမျက်နှာ အမည်ဖြင့် ပြပွဲပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် ဇင်မင်းထွန်းနှင့် အတူ Duet အမည်ဖြင့်ပြပွဲပြုလုပ်ခဲ့ပြီး Second Duet ပြပွဲ၊ Another Seven ပြပွဲများတွင် ပါဝင်ပြသခဲ့သည်။
သာကေတဇာတ်
ဇာတ်ပေါင်း
သားသည် - ငါဘုရားဖြစ်လာပြီ -
ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း။
ဆောင်ပုဒ်
(၁) ရှေးရှေးဘဝ၊ နေဖူးက၊ မုချချစ်ကြည်မြဲ။
(၃) ချစ်ကြည်ညိုရာ၊ ကြောင်းနှစ်ဖြာ၊ မှတ်ပါနှလုံးစွဲ။ သာကေတဇာတ် ပြီး၏။
သတင်းမီဒီယာ
သတင်းမီဒီယာနှင့်ဆင်ဆာ
၁။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုအရေး
၂။ ဘာသာရေးနှင့်
၃။ နိုင်ငံတော် အရေးများကြောင့်ဖြစ်သည်။
ယနေ့ခေတ်တွင် ဆင်ဆာဖြတ်တောက်မှုနှင့်ပတ်သက်ပြီး ဒီမိုကရေစီထွန်းကားပါသည်ဆိုသော လူ့ဘောင်အဖွဲ့အစည်းများ အတွင်း၌ပင်တွေ့မြင်နေရသည်။ ဆင်ဆာ မလိုအပ်ဟုမည်မျှပင် တိုက်ခိုက်အော်နေစေကာမူ နိုင်ငံတိုင်းတွင် သူ့နည်းသူ့ဟန်ဖြင့် ဆင်ဆာဖြတ်တောက်မှုများကို ပြုလုပ်နေကြရသည်။ အထိန်း အချုပ်များလျှင် သတင်းမီဒီယာနှင့် အနုပညာတွင်အရည်အသွေး များနိမ့်ကျလာမည်ဟုဆိုကြသည်။
မည်သို့ဆိုစေ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံတွင် ဆင်ဆာဖြတ်တောက်ရခြင်း မှာ နိုင်ငံသူနိုင်ငံသားတို့အတွက် အပြုသဘောဆောင်သည့်ဘက်မှ တွေးပြီးကြည့်လျှင် ရှိသင့်သည်သာဖြစ်သည်။
ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂ဝဝ၈ ခုနှစ်) ‘‘နိုင်ငံသား၊ နိုင်ငံသားများ၏ မူလအခွင့်အရေးနှင့် တာဝန်များ’’ အခန်း၊ ပုဒ်မ-၃၅၄ တွင်
နိုင်ငံသားတိုင်းသည် နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး၊ တရားဥပဒေစိုးမိုး ရေး၊ ရပ်ရွာအေးချမ်းသာယာရေး သို့မဟုတ် ပြည်သူတို့၏ ကိုယ်ကျင့်တရားအကျိုးငှာ ပြဋ္ဌာန်းထားသည့် ဥပဒေများနှင့် မဆန့်ကျင်လျှင် (က) မိမိ၏ ယုံကြည်ချက်၊ ထင်မြင်ယူဆချက်များကို လွတ်လပ်စွာ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခွင့်၊ ရေးသားဖြန့်ဝေခွင့် ရှိကြောင်း ပြဋ္ဌာန်းပေးထားသည်။
ထို့ပြင် အပိုဒ် (ဃ) တွင်လည်း
တိုင်းရင်းသားလူမျိုးတစ်မျိုးနှင့်တစ်မျိုး သို့မဟုတ် တိုင်းရင်း သားလူမျိုးအချင်းချင်းကိုလည်းကောင်း၊ အခြားဘာသာ သာသနာ ကိုလည်းကောင်း ထိခိုက်နစ်နာမှုမရှိစေဘဲ မိမိချစ်ခင်မြတ်နိုးသည့် စကား၊ စာပေ၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ ကိုးကွယ်သည့် ဘာသာ သာသနာနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို လွတ်လက်စွာဆောင်ရွက်ပိုင်ခွင့်ရှိကြောင်း လည်း ဖွင့်ဆိုထားသည်။
မီဒီယာတစ်ခေတ်ပြောင်း
ခေတ်သစ်မီဒီယာဆုံမှတ်ကို ကွန်ပျူတာ၊ ဆက်သွယ်ရေးစနစ်၊ သတင်းအချက်အလက်တို့ဖြင့် ဖော်ဆောင်လာရာတွင် နည်းပညာ နှင့် ထုတ်လုပ်မှုအဆင့်တို့ကလည်း လိုက်ပါပြောင်းလဲလာကြောင်း တွေ့ရသည်။ မီဒီယာသစ်ကြောင့် အစဉ်အလာလုပ်ကိုင်ခဲ့ကြသည့် မီဒီယာပုံစံအဟောင်းများ ချုပ်ငြိမ်းသွားမည်လားဟု စိုးရိမ်သောက ပွားစရာတွေလည်းဖြစ်လာသည်။ ဒစ်ဂျစ်တယ်ခေတ်သည် ပုံနှိပ် ခေတ်ကို လွှမ်းမိုးလာကြောင်းကိုတော့ မငြင်းနိုင်ပေ။ ယခင်မီဒီယာ ပုံစံဟောင်းသည် one-to-one နှင့် many-to-many စနစ်ဖြစ်ပြီး၊ အင်တာနက်ခေတ်မီဒီယာသစ်က one-to-many ဖြစ်လာခြင်းသည် မီဒီယာသမားတိုင်း သတိထားရမည့်အချက်ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံတကာရှိ နာမည်ကျော် သတင်းစာကြီးများနှင့် မဂ္ဂဇင်း ကြီးများသည် ယခုအခါ Web site များဖြင့် အင်တာနက်ထဲတွင် ဖတ်ရှုနိုင်သည့် ခေတ်ဖြစ်လာသည်။ အချိန်နှင့်တပြေးညီ ဖြစ်ပျက် နေသည့် သတင်းအချက်အလုပ်များကို မိနစ်ပိုင်းအတွင်း သိနိုင် ဖတ်နိုင်လာသည့် အစီအစဉ်သစ်များကြောင့် အချိန်ကိုစောင့်ပြီး ဖတ်ရသည့် သတင်းစာများ ကျဆုံးလာရသည်။
ခေတ်သစ်လူသားတို့သည် သတင်းသိချင်လျှင် ပထမဦးဆုံး တီဗွီကိုဖွင့်ကြည့်ကြသည်။ CNN, BBC တို့က နောက်တစ်နေ့ သတင်းစာစောင့်ဖတ်စရာမလိုအောင် အချိန်ပိုင်း မိနစ်ပိုင်းအတွင်း အဖြစ်အပျက်သစ်များကို တင်ဆက်ပေးနေသည်။ ၁၉၉ဝ နောက် ပိုင်းတွင် Web site တွေခေတ်စားလာသည်။ ယခင်သတင်းစာနှင့် ပုံနှိပ်မီဒီယာများတွင် ကြော်ငြာနေကြသည့် ကြော်ငြာရှင်တွေက သတင်းစာထက် စိတ်နှလုံးကိုသိမ်းကျုံးဖမ်းစားနိုင်စွမ်းရှိသည့် မီဒီယာသစ်ကို မျက်စပြစ်လာကြသည်။ အချိန်တိုအတွင်း ထိရောက် သောကြော်ငြာကို အသက်ပါပါ ကြော်ငြာရသည့်စနစ်ကိုစိတ်ဝင်စား ပြီး ကြော်ငြာတွေပါ လိုင်းပြောင်းကုန်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ကြော်ငြာ နှင့်ရပ်တည်နေကြရသည့် သတင်းနှင့် မဂ္ဂဇင်းဂျာနယ်များ ရပ်ဆိုင်း ကုန်သည်အထိဖြစ်ခဲ့ရသည်။ မရပ်ဆိုင်းချင်သည့် သတင်းမီဒီယာ များ အွန်လိုင်းပေါ်တက်ကုန်ကြသည်။ အွန်လိုင်းသတင်းသည် upodate အဖြစ်ဆုံးဆိုသည့်အသိကို ပြည်သူထဲထည့်ပေးလိုက် သဖြင့် မီဒီယာအဟောင်းများ ကျဆုံးခန်းကိုရင်ဆိုင်လာရသည်။
သတင်းမီဒီယာသမားတို့၏တာဝန်နှင့် အရည်အချင်းများ
သတင်းမီဒီယာသမားတို့သည်
- ဖြစ်ရပ်မှန်ကို တင်ပြရဲသူများဖြစ်ရမည်
ရန်ကုန်မြို့သစ်စီမံကိန်း
ရန်ကုန်မြို့သစ်စီမံကိန်းကို ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရ၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ် ဦးမြင့်ဆွေမှ အဆိုပြုသော စီမံကိန်းဖြစ်သည်။ အဆိုပြုမြေနေရာသည် ၄,၇၄၅ ဟတ်တာကျယ်ဝန်းပြီး လှိုင်သာယာ-တွံတေး မြစ်ကြောင်းလမ်းမှ ဆိပ်ကြီးခနောင်တိုမြို့နယ်အကြားတွင် ဖြစ်သည်။ ပွင့်လင်းမြင်သာမှုမရှိဟုသော စွပ်စွဲချက်များကြောင့် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်မှ အဆိုပါစီမံကိန်းကို ဆိုင်းငံထားခဲ့ရသည်။ ထိုစီမံကိန်းသတင်းကြောင့် ဒလ၊ တွံတေး၊ ဆိပ်ကြီးခနောင်တိုမှ မြေဈေးများ အဆမတန်မြှင့်တက်ခဲ့သည်။ ဆိုင်းငံကာလ ၁၀ လကျော်ခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ထိုစီမံကိန်းကို လက်ခံခဲ့သည်။ ထိုစီမံကိန်းတွင် မြစ်ကူးတံတားကြီး ငါးစင်းနှင့် မြို့အင်္ဂါရပ်နှင့်ညီသော အခြေခံအဆောက်အအုံများ ပါဝင်သည်။ ထိုစီမံကိန်းသည် အစောပိုင်းတွင် ရန်ကုန်မြို့တော် ဖွံဖြိုးရေးစီမံကိန်း Master Plan  အဖြစ် Japan International Cooperation Agency (JICA)မှ အဆိုပြုသော စီမံကိန်းတွင်လည်း မပါဝင်ပေ။
သတင်းမီဒီယာ
သတင်းမီဒီယာသမားတို့၏တာဝန်နှင့် အရည်အချင်းများ
- အစိုးရနှင့်ပြည်သူကြား ပေါင်းကူးဆက်စပ်ပေးတတ်သူများဖြစ် ရမည်
- သတင်းအချက်အလက်သစ်များကိုသာ ပြည်သူသို့ အသိပေး တင်ပြရမည် - ပြည်သူကို ပညာပေးနိုင်ရမည်၊ ဖျော်ဖြေမှုပေးနိုင်ရမည်၊ နှစ်သိမ့် ကျေနပ်မှုပေးနိုင်ရမည်
- ပြည်သူ့အကျိုးစီးပွားကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သူများဖြစ်ရမည် သတင်းမီဒီယာသမားတစ်ယောက်၏ ကိုယ်ခံအရည်အချင်း မှာ
- နယ်မြေဒေသကျွမ်းကျင်ရမည်
- မှတ်သားတတ်ရမည်
- ဝီရိယရှိရမည်
ထို့ပြင် သတင်းအချက်အလက်များ ပြည့်စုံစွာရရှိနိုင်ရေး အတွက် ‘‘ဘ’’ ခြောက်လုံး လက်ကိုင်သုံးနိုင်သူများဖြစ်ရန်လိုပါ သည်။ ဘ ခြောက်လုံးဆိုသည်မှာ ‘‘ဘယ်သူ၊ ဘယ်မှာ၊ ဘယ်အချိန်၊ ဘာဖြစ်၊ ဘယ်လို၊ ဘာကြောင့်’’ ဟူ၍မေးခွန်းခြောက်မျိုးကို အစုံ အလင်မသိရမချင်း ကြိုးပမ်းတတ်သူများလည်းဖြစ်ရန်လိုသည်။
သတင်းမီဒီယာသမားများ သည်
၁။ သတင်းကို အရယူပါ၊ သတင်းအားလုံးရပါစေ၊ သတင်းကိုသာ ရပါစေ
၂။ သတင်းမကူးပါနှင့်၊ သူတပါး ပုံနှိပ်ပြီးသော သတင်းကို ဆက်၍ မစုံစမ်းဘဲ မကူးနှင့်
၃။ တွေ့ဆုံမေးမြန်းရယူသော သတင်းကို တွေ့ဆုံမေးမြန်းခံရသူက သဘောတူခွင့်ပြုချက်မရလျှင် ပုံနှိပ်ခြင်း မပြုပါနှင့်
၄။ အခကြေးငွေရရှိသော ဝါဒဖြန့်ကြော်ငြာကို သတင်းအဖြစ် မရေး ပါနှင့် ဟူ၍ တိကျသည့်ဆောင်ပုဒ်များကိုလည်း လိုက်နာကြရန် လိုသည်။
နိုင်ငံရေးနှင့် မီဒီယာသမားတို့အခန်းကဏ္ဍ
၁၉ ရာစုအတွင်းလောက်တွင် သတင်းစာနှင့် မဂ္ဂဇင်းများ၏ အခန်းကဏ္ဍသည် လူမှုရေးနှင့် နိုင်ငံရေးတွင် အတော်လေးဝင်ဆန့် လွှမ်းမိုးလာကြောင်းတွေ့ရသည်။ နိုင်ငံတော်ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး အတွက် သတင်းသမားတို့က မိမိတို့တာဝန်တစ်ရပ်အနေဖြင့် သတ်မှတ်လုပ်ဆောင်လာမှုများကိုလည်း တွေ့လာရသည်။ ဝီလျှံ ရန်းဒေါ့ဖ် ဟတ်စ်နှင့် ဂျိုးဆက် ပူလစ်ဇာတို့သည် သတင်းကို လူတိုင်းစိတ်ဝင်စားစွာဖြင့် စောင့်ဖတ်နိုင်ရန် စွမ်းဆောင်ပေးနိုင်ခဲ့ ကြသူများဖြစ်လာသည်။ လူမှုရေးလောကတွင် မကောင်းမှုမှန်သမျှ၊ နိုင်ငံရေးလောကတွင် မဟုတ်တာလုပ်မှုမှန်သမျှကို အပြောရဲရဲ အတွေးရဲရဲဖြင့် ထောက်ပြဝေဖန်ဖော်ပြလာကြသည်။ ထိုစဉ်က နာမည်ကျော် McClure's Magazine နှင့် Everybody's Magazine တို့သည် မဟုတ်မမှန် မတရားမှုမှန်သမျှကို ဖော်ထုတ်ရေးသားရာ တွင် နာမည်ကြီးသည့် မဂ္ဂဇင်းများဖြစ်လာသည်။
သတင်းစာနှင့် မဂ္ဂဇင်းအယ်ဒီတာများသည် ထိုအချိန်က အတော်လေးဩဇာငြောင်းသူများဖြစ်ကြသည်။ သူတို့အယ်ဒီတာ အာဘော်ခေါင်းကြီးပိုင်းများသည် သတင်းဆောင်းပါးများထက်ပင် အရေးပါပြီး စောင့်ဖတ်ခြင်းခံကြရသည်အထိ ဩဇာကြီးခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ထိုစဉ်က နိုင်ငံရေးအရှုပ်တော်ပုံများကို ထင်ရှားအောင် ထုတ်ဖော်ရာတွင် အယ်ဒီတာခေါင်းကြီးများ၏အစွမ်းသည် ဆတ် ဆတ်ခါလောက်အောင်ဖြစ်ကုန်ကြရသည်။
ဂျာနယ်လစ်များကလည်း မိမိတို့ကိုယ်မိမိတို့ မကောင်း သူပယ်၊ ကောင်းသူကယ်မည့်သူများအဖြစ်သဘောထားကြပြီး၊ အထုပ်ဖွကာ အပုပ်ချသည့်နေရာတွင် နာမည်ကျော်သူများဖြစ်ကြ သည်။ သူတို့ကြောင့် တိုင်းပြည်အတွင်း ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ ထင်ရှားစွာ လုပ်ဆောင်ကြရသည့် သာဓကများစွာရှိခဲ့သည်။
ဂျာနယ်လစ်တို့သည် ပြည်သူတွေအတွက် အလုပ်အကျွေးပြု ကြမည့် ပြည်သူ့ဘက်တော်သား သတင်းစောင့်ကြည့်သူများ (watchdogs) အဖြစ် မိမိတို့ကိုယ်မိမိတို့ ခံယူထားကြသည်။ ၁၉၆ဝ ခန့်က ရုပ်မြင်သံကြားများတွင် အစိုးရက ထိန်းချုပ်နေသည့်ကြားမှ ဗီယက်နမ်စစ် (၁၉၅၉-၁၉၇၅) ၏ ရက်စက်ယုတ်မာမှုများကို ဖွင့်ချဖော်ထုတ်ပြကြသည်။ ပြည်သူက အထင်နှင့်အမြင်တခြားစီ ဖြစ်ကုန်သဖြင့် စစ်ဆန့်ကျင်ရေးလှုပ်ရှားမှုများ နိုင်ငံနှင့်အဝှမ်းတွင် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ရပြီး အစိုးရလည်း သိက္ခာအကြီးအကျယ်ကျခဲ့ရ သည်။
၁၉၇၂ နှင့် ၁၉၇၃ တွင် ဝါရှင်တန်ပို့စ်သတင်းစာကြီးကဦး ဆောင်ပြီး စုံစမ်းမှုတစ်ခုကိုပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သမ္မတရစ်ချတ် နစ်ဆင် လက်ထက်တွင် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ၏ရုံခန်းကို ဖောက်ထွင်းဝင် ရောက်သွားမှုတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။ ဝါးတာဂိတ်အဆောက်အအုံ အတွင်းရှိ ထိုရုံးခန်းကို ဖောက်ထွင်းဝင်ရောက်ခံရသဖြင့် ဝါးတား ဂိတ်အရှုပ်တော်ပုံဟု လူသိများသွားရသည်။ ဖောက်ထွင်းဝင်ရောက်သူများကိုမိပြီး ဆီးနိတ်လွှတ်တော်က ကြားနာစစ်ဆေးကာ အထက်လွှတ်တော်သို့လွှဲပြောင်းပေးလိုက်ရ သည့်ထိုအမှုတွင် သမ္မတ ရစ်ချတ်နစ်ဆင်ကိုယ်တိုင်ပါဝင်ပတ်သက် နေကြောင်း ထူးဆန်းစွာတွေ့လိုက်ရသည်။ အမေရိကန်ပြည်သူ တိုင်း စိတ်ဝင်စားဖွယ်အရေးအခင်းကြီးဖြစ်သွားပြီး ထိုကိစ္စကြောင့် သမ္မတလည်းနုတ်ထွက်သွားရသည်အထိ သတင်းဂျာနယ်လစ်တို့ စွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့ကြောင်းတွေ့ရသည်။ သမ္မတနစ်ဆင်နှင့်ဆက်စပ်ပြီး စီအိုင်အေနှင့် အက်ဖ်ဘီအိုင်တို့ကပါ အမေရိကန်ပြည်သူတို့အပေါ် တွင် အမြဲမပြတ် မလွတ်လပ်စေရန်နှင့်၊ ပုဂ္ဂလိကလွတ်လပ်ခွင့်များ ပါမကျန် ထောက်လှမ်းနေမှုများကို သတင်းသမားများက ဖော်ထုတ်ရေးသားနိုင်ခဲ့ကြသည်။
ဝါးတားဂိတ်အရှုပ်တော်ပုံနှင့်ပတ်သက်ပြီး စတင်ဖော်ထုတ် သူမှာ ပက် ဘူခါနန်ဖြစ်သည်။ သူက အယ်ဒီတာ့အာဘော် ခေါင်း ကြီးပိုင်းမှ ‘‘အမေရိကန် ကွန်ဆာဗေးတစ်’’ ဆိုသည့်ခေါင်းကြီးဖြင့် ဆောင်းပါးတစ်ပုဒ်ရေးလိုက်သည်။ သူရေးလိုက်မှ သမ္မတတစ် ယောက် ကုန်းကောက်စရာမရှိလောက်အောင် ဖြစ်သွားရသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ရစ်ချတ် နစ်ဆင်က ထိုခေါင်းကြီးပိုင်းနှင့်ပတ်သက် ပြီး ‘‘ကျုပ်ကတော့ ဒါးတစ်ချောင်းပေးလိုက်တာပဲ။ သူတို့က အဲဒီ ဒါးနဲ့ ကျုပ်ကိုပြန်ထိုးတာ’’ ဟု ဝေဖန်မှတ်ချက်ချခဲ့သည်။
နစ်ဆင်၏ ဒုသမ္မတ စပီရို အက်နယူးက မီဒီယာကို စကား လုံးများဖြင့် ပက်ပက်စက်စက် ပြန်လည်ဝေဖန်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ အိမ်ဖြူတော်အကြောင်း မကောင်းရေးသည့် ဝီလျှံ ဆပ်ဖိုင်းယားနှင့် ဘူခါနန်တို့ကို အီလစ်တွေ၊ လစ်ဘရယ်တွေဟု ပြန်ဝေဖန်ခဲ့သည်။ သို့သော် မီဒီယာသမားတွေကလည်း ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲနှင့်ပတ်သက် ပြီး အကြီးအကျယ်ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ခဲ့သဖြင့် သမ္မတဂျွန်ဆင် တစ်ယောက် နောက်တစ်ကြိမ်ပြန်ပြီး ရွေးကောက်မခံရသည်အထိ ဒုက္ခရောက်ခဲ့ရသည်။
ရည်ညွှန်း
၁။ 	စာနယ်ဇင်းသမိုင်းစာတန်းများ (ပထမတွဲ+ဒုတိယတွဲ) စာပေဗိမာန်ပြည်သူ့လက်စွဲစာစဉ်၊ ပထမနှိပ်ခြင်း၊ ၁၉၇၈
၂။ Deliberating in a Democracy, Free and Independent Press, Constitutional Rights Foundation Chicago
၃။ Reporting and Writing News: A Basic Handbook, by Peter Eng and Jeff Hodson
၄။ The Newspaper: Its Place in a Democracy, by Duane Bradley
၅။ http://en.wikipedia.org
၆။ Encyclopædia Britannica
၇။ Encyclopædia Encarta
ဝိသဝန္တဇာတ်
ဧကကနိပါတ် - ၇။ ဣတ္ထိဝဂ် -၆၉ - ဝိသဝန္တဇာတ်။ ။ ကိုက်သော လူနာမှ အဆိပ်ကို ပြန်ယူဟု ဆရာက ပြောသော်လည်း မယူဘဲ အသက်သေခံရန် အဓိဋ္ဌာန်ပြုသော မြွေအကြောင်း။
ခဲဖွယ်မှီပြု ဓိဋ္ဌာန်မှု
နတ်လူတို့ဆရာ ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ရှင်သာရိပုတ္တရာသည် အတူနေ တပည့်ရဟန်းငယ်အတွက် ယူထားသော မုန့်ခဲဖွယ်ကို နေကြီးမြင့်သော်လည်း မလာသဖြင့် ဘုဉ်းပေးမိလေ၏။ ဘုဉ်းပေးပြီးမှ ရဟန်းငယ် ရောက်လာ၍ ပြောပြရာ ရဟန်းငယ်က “အရှင်ဘုရား ... ကောင်းမြတ်သော ခဲဖွယ်ကို ဘယ်သူ မနှစ်သက်ဘဲ ရှိမည်နည်း” ဟု ပြန်၍ လျှောက်ထားရာ သံဝေဂဖြစ်တော်မူသဖြင့် ယနေ့မှစ၍ မုန့်ခဲဖွယ်ကို မစားတော့ပြီဟု ဓိဋ္ဌာန်တော်မူကာ ဘယ်အခါမှ မုန့်ခဲဖွယ်ကို မစားတော့ပေ။
ရှင်သာရိပုတ္တရာ မုန့်ခဲဖွယ် မစားတော့ကြောင်း ရဟန်းဘောင်ဝယ် ထင်ရှားလာခဲ့ရာ တစ်နေ့သ၌ တရားသဘင်ဝယ် စကားစပ်မိ၍ ပြောဆိုနေခိုက် မြတ်စွာဘုရား ကြားတော်မူသဖြင့် “ ရဟန်းတို့ ... သာရိပုတ္တရာကား တစ်ကြိမ်စွန့်ပြီးသော ဝတ္ထုကို အသက်ကိုပင် စွန့်ရငြားသော်လည်း နောက်တစ်ဖန် မယူတော့ပြီ” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါ အတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း။
မြွေကိုခေါ်ကာ စုပ်စေရာ
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည် အဆိပ်ကို ဖြေတတ်သော အမျိုး၌ဖြစ်၍ ဆေးဆရာလုပ်လျက် အသက်မွေးလေ၏။
ထိုအခါ ဇနပုဒ်နေ လူတစ်ယောက်ကို မြွေကိုက်၍ ဆွေမျိုးတို့သည် လျင်မြန်စွာ ဆေးဆရာထံ ဆောင်ခဲ့ကြကုန်၏။ ဆေးဆရာလည်း လူနာရှင်တို့အား ဆေးလိမ်းကျံခြင်း၊ ထုံခြင်းကိုပြု၍ အဆိပ်ကို ဖြေမည်လော၊ သို့မဟုတ် ကိုက်သော မြွေကိုခေါ်ကာ ကိုက်ရာအရပ်မှ အစုပ်ခိုင်းရမည်လောဟု မေးလေ၏။ လူနာရှင်တို့သည် ကိုက်သောမြွေကိုခေါ်ကာ အဆိပ်ကို စုပ်စေပါဟု ပြောကုန်၏။
စွန့်လွှတ်ပြီးလျှင် မယူငင်
ဆေးဆရာလည်း ထင်းတို့ကို ဆောင်ယူစေ၍ မီးမွှေးစေပြီးလျှင် မြွေအား “သင့်အဆိပ်ကို သင် ပြန်၍ မစုပ်လျှင် ယခု မီးထဲဆင်းရမည်” ဟု ဆိုလေ၏။ ထိုအခါ မြွွေှသည် “ငါကား မီးထဲသို့ဆင်းမည်၊ ထွေးအန်ပြီးသော အဆိပ်ကို တစ်ဖန် မမျိုလို၊ စက်ဆုပ်ရွံရှာလှသည်၊ ထွေးအန်ပြီး အဆိပ်ကို ပြန်မျို၍ အသက်ရှည်ကြာနေရခြင်းထက် သေရခြင်းက မြတ်သေးသည်” ဟု ဆိုပြီးလျှင် မကြောက်မရွံ့ မီးထဲသို့ ဆင်းရန် သွားလေ၏။
ဆေးဆရာလည်း မြွေကို တားမြစ်၍ မြွေကိုက်သော လူနာကို ပျောက်ကင်းအောင် ဆေးကုပြီးလျှင် မြွေကို ငါးပါးသီလပေးကာ ယနေ့မှစ၍ တစ်စုံတစ်ယောက်ကိုမျှ မကိုက် မညှဉ်းဆဲလေနှင့်ဟု ဆုံးမကာ လွှတ်လိုက်လေ၏။
ဇာတ်ပေါင်း
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -
ထိုအခါ မြွေသည် - ယခုအခါ သာရိပုတ္တရာ။
ဆေးဆရာသည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -
ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း။
ဆောင်ပုဒ်
(၁) ထွေးအန်ပြီးကို၊ မမျိုလို၊ မြွေလိုကျင့်ကြရာ။
(၂) စွန့်လွှတ်ပြီးမူ၊ ပြန်မယူ၊ တစ်ဆူသာရိပုတ္တရာ။
ဝိသဝန္တဇာတ် ပြီး၏။
ဂဏန်းသင်္ချာ
သင်္ချာသည် ရေတွက်ခြင်းကိုပြသည်။ ဂဏန်းသင်္ချာသည် ဂဏန်းဖြင့်ရေတွက်ခြင်း ပညာဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ သို့သော်လည်း ဂဏန်းဖြင့် ရေတွက်သည်ထက် များစွာကျယ်ဝန်းလာသော ပညာဖြစ်သည်။ အရေအတွက်တစ်ခုခုကို ကိန်းတစ်ခုအနေ ဂဏန်းခြေဖြင့်ရေးပြပြီးသည့်နောက် ကိန်းချင်းပေါင်းခြင်း၊ နုတ်ခြင်းစသော အမှုကိစ္စများကို ဆောင်ရွက်ရာ၌ ကိန်းပြဂဏန်းချင်း ပေါင်းခြင်း၊ နုတ်ခြင်းများကို လုပ်ဆောင်ရရာ ယင်းကိုပင် ဂဏန်းတွက်ခြင်းဟုဆိုကြသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ အတွက်တွက်သည်ဟု ဆိုကြသည်။
ဂဏန်းခြေခေါင်းစဉ်အောက်တွင် ရောမလူမျိုးတို့၏ ကိန်းရေးကိန်းဖတ်စနစ်ကို ဖော်ပြခဲ့ရာ ယင်းတို့၏အပေါင်းအနုတ်သဘောများ သက်ရောက်နေပြီး ဖြစ်သည်ကို ကြည့်ရခြင်းအားဖြင့် လူများသည် ကိန်းများကို မရေးတတ်မီကပင် ပေါင်းတတ် နုတ်တတ်နေသည်ဟု ယူဆရန်ရှိသည်။
ရောမလူမျိုးတို့၏ သင်္ချာပညာရပ်၌-
ရှစ်ဆယ်ကိုတိုတိုဖြင့် ငါးဆယ်နှင့်သုံးဆယ် နှစ်ခုပေါင်းအနေဖြင့် LXXX ဟုလည်းကောင်း၊ ကိုးရာကို တစ်ထောင်တစ်ရာလျော့အနေဖြင့် CM ဟု ၎င်း ရေးပြခဲ့ကြသည်မှာ အထက်ကဆိုခဲ့သည့်ကိန်းကို မရေးတတ်မီ ပေါင်းတတ်နုတ်တတ်သည်ဟူသောအဆိုကို ထောက်ခံလျက်ရှိ နေသည်။ အပေါင်းအနုတ်သင်စ ကလေးသူငယ်များ သည် လက်ချိုးရေတွက်၍ ပေါင်းခြင်း၊ နုတ်ခြင်းပြုလုပ်သကဲ့သို့ပင် ရှေးအခါက လူများသည်လည်း ထိုကဲ့သို့ပင်လုပ်ခဲ့ကြသည်ဟု အနောက်နိုင်ငံသင်္ချာသမိုင်းများက ဆို၏။ ပေါင်းနုတ်ရန် အကြောင်းပေါ်လာလျှင် လက်တွေ့နည်းဖြင့် လက်ကိုချိုး၍ဖြစ်စေ၊ ရေတွက်ရာ၌ အကူအညီယူခဲ့သည့် ပေသီးခုံကို အသုံးချ၍ဖြစ်စေ၊ အလားတူ အကူအညီ တစ်မျိုးမျိုးဖြင့်ဖြစ်စေ တွက်ချက်၍ အဖြေမျှလောက်ကိုသာ ရေးမှတ်ကြသည်။ နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာရှည်မှ ယခုပေါင်းနုတ်နည်းမျိုးကို ရရှိအသုံးပြုခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ အမြှောက်အစားတွက်များကို ထိုထက်များစွာ နောက်ကျ၍ ခရစ် ၁၂ဝဝ ပြည့်နှစ်လောက်ကျမှ ယခုတွက်နည်းမျိုးဖြင့် တွက်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုခေတ်မတိုင်မီက အမြှောက်အစားကို တွက်ရန်ရှိလျှင် အဖြေကိုတွေ့သည်တိုင်အောင် ပင်ပန်းကြီးစွာဖြင့် အကြိမ်ကြိမ်ပေါင်းနုတ်၍ တွက်ခဲ့ကြသည်ကို ကြည့်ရသော် လူများသည် အမြှောက်အလီဇယားများကို ကောင်းစွာ မတတ်ကြသေးဟူ၍သော်လည်းကောင်း၊ ကောင်းစွာအသုံးမပြုတတ်ကြသေးဟူ၍ သော်လည်းကောင်း ယူဆရသည်။ ရရှိသောအဖြေကို ကိုးဖြင့်ချေ၍ ချိန်ထိုးနည်းဖြင့်မှန်သည် မမှန်သည်ကို စစ်ဆေးကြည့်ရှုလေ့ရှိကြသည်။ မြန်မာတို့၏ ကိုးကြောင်း တွက်နည်းသည်လည်း ရှေးကျသောနည်း တစ်နည်းဖြစ်သည်။ ၅x ၅ အထိ အလီ ဇယားကို ကျက်မှတ်ထားပြီးသည်နောက်၅x ၅ ဆထက် ၁ဝx ၁ဝ အထိ အမြှောက်များကို တွက်ရာ၌ လက်ချောင်းကလေး များဖြင့် တွက်သောနည်းမှာ ရှေးက အီတလီပြည်တွင် ပေါ် ပေါက်ဖူး၍ မှတ်သားဖွယ်ရာကောင်းသည်။