cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
နားညုရွာ၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်
နားညုရွာ (Narnyu)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ နောင်လုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၂၁၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်လုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၆၅၅ ဦး၊ မ ၃၆၆၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၃၂၄ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရပ်စောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လေစီလှရွာ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နန်းယွန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြန်မာနိုင်ငံရှိ သစ်တောပြုန်းတီးမှု
ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ စားနပ်ရိက္ခာနှင့် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးအဖွဲ့အစည်းမှ အစီရင်ခံစာအရ မြန်မာနိုင်ငံသည် ၁၉၉၀ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၀ ခုနှစ်အတွင်း သစ်တော ၁၉ ရာခိုင်နှုန်း ၇၄၄၅၀၀၀ ဟတ်တာ (၂၈၇၅၀ စတုရန်းမိုင်) ဆုံးရှုံးခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးချိန်တွင် သစ်တောလွှမ်းခြုံမှု ပမာဏ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်း ရှိခဲ့သော်လည်း ၂၀၁၄ ခုနှစ်အရ ၄၈ ရာခိုင်နှုန်းမျှသာ ရှိတော့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၁၉၉၀ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၀ ခုနှစ်အတွင်း သစ်တောပြုန်းတီးမှု နှစ်စဉ် ၀.၉၅ ရာခိုင်နှုန်း ရှိခဲ့ရာမှ ၀.၃ ရာခိုင်နှုန်းသို့ လျော့နည်းသွားခဲ့သော်လည်း အရေးကြီးသော ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ကိစ္စတစ်ခုအဖြစ် ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ သစ်တောပြုန်းတီးရခြင်း၏ အဓိကအချက်များမှာ တရားမဝင် သစ်ခုတ်ခြင်း၊ မြေယာကိစ္စ ပြဿနာဖြစ်ခြင်းနှင့် တိုးပွားလာသော စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးတို့ကြောင့်ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် အပူပိုင်းသစ်တော အကြီးမားဆုံး ပိုင်ဆိုင်ထားပြီး သမပိုင်း သစ်တောထက် ပိုမိုကြီးမားသည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်အရ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကာဗွန် မက်ထရစ်တန်ချိန် သိန်းပေါင်း ၁၆၅၄ နှင့်ညီမျှသော သစ်တော biomass ကို ပိုင်ဆိုင်ထားပြီး နိုင်ငံတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသော မျိုးစိတ်ပေါင်း ၈၀ ကျော်တို့၏ နားခိုရာဖြစ်သည်။ ဇီဝမျိုးကွဲနှင့် သစ်တော အရွယ်အစား မည်မျှပင်ရှိစေကာမူ ကုန်းမြေ၏ ၆.၃ ရာခိုင်နှုန်းကိုသာ ကာကွယ်ပေးထားပြီး သစ်တောပြုန်းတီးမှု အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။
ကိုလိုနီခေတ်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် သမားရိုးကျအတိုင်း စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးကို နှစ်ထောင်ချီကာ ဆောင်ရွက်ခဲ့သော်လည်း သိသာထင်ရှားသော သစ်တောပြုန်းတီးမှုကို မတွေ့ခဲ့ချေ။ သိသာထင်ရှားသော သစ်တောပြုန်းတီးမှုမှာ ၁၈၀၀ ခုနှစ်များတွင် ဗြိတိသျှတို့က အင်ပါယာအတွက် ကျွန်းပင်များ ထုတ်လုပ်ရာမှ စတင်ခဲ့သည်။ သစ်မာများသည် ရေဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိပြီး သင်္ဘောများ တည်ဆောက်ရာတွင် အလွန်အရေးပါလှသည်။
ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီတို့သည် ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် အောက်မြန်မာပြည်ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် သစ်တောဌာနကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ပဲခူးရိုးမမှ သစ်များကို ဆင်များဖြင့်အသုံးပြုကာ အဓိက ထုတ်ယူခဲ့ကြသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မတိုင်ခင် ဗြိတိသျှတို့သည် ကျွန်းသစ် တန်ချိန်ပေါင်း ၄၄၇၀၀၀ ထုတ်ယူခဲ့ကြသည်။
လွတ်လပ်ရေးခေတ် (၁၉၄၈)
၁၉၄၈ ခုနှစ် လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်များ ထကြွလာပြီး သစ်ခုတ်မှုများ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ သူပုန်အဖွဲ့များသည် မြန်မာနိုင်ငံ သစ်တောအများစုကို ထိန်းချုပ်ခဲ့ကာ သစ်တောဌာနအတွက် အန္တရာယ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ကျွန်းထုတ်လုပ်မှုကို မြှင့်တင်ခဲ့ရာ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ၄ ရာခိုင်နှုန်းရှိရာမှ ၁၉၈၀ ခုနှစ်များတွင် ၄၂ ရာခိုင်နှုန်းသို့ ရောက်ရှိသွားသည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် ၁၉၆၀ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၈၀ ခုနှစ်များတွင် သစ်တောလွှမ်းခြုံဧရိယာ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၄၆၀၀၀ ဆုံးရှုံးခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရချိန်က သစ်တောပမာဏမှာ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်း ရှိခဲ့ရာမှ ၁၉၈၀ ခုနှစ်များတွင် ၄၆ ရာခိုင်နှုန်းသို့ လျော့နည်းသွားခဲ့သည်။ ၈၈ အရေးတော်ပုံ ဖြစ်ပွားပြီးနောက် နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားရေးက သစ်တောပြုန်းတီးမှုနှင့် သက်ဆိုင်သော စည်းမျဉ်းများကို အနည်းငယ် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်အစိုးရသည် ထိုင်းသစ်ထုတ်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီ ၄၂ ခုနှင့် အပေးအယူပြုလုပ်ခဲ့ပြီး စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၇၀၀၀ နှင့်ညီမျှသော သစ်တောပြုန်းတီးမှုကို ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ဥပဒေသစ် ချမှတ်ခဲ့သော်လည်း စည်းကမ်းမဲ့ သစ်ထုတ်လုပ်မှုများ ရှိနေခဲ့ပြီး သစ်တောပြုန်းတီးမှု ဆက်လက်ရှိနေခဲ့သည်။
အာဗာ ဂါ့ဒနာ
ခေတ်ဟောင်း ရုပ်ရှင်မင်းသမီးကြီးအာဗာ ဂါ့ဒနာ(Ava Gardner)ကို ၁၉၂၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင်အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု မြောက်ကာရိုလိုင်းနားပြည်နယ်စမစ်ဖီးလ်ဒ်မြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့၏။ မိဘများမှာ 'ဂျိုနာ့စ်'နှင့်'မေရီအယ်လီဇဘက်'တို့ ဖြစ်ကြသည်။ 'ဂါ့ဒနာ'မှာ သားသမီးခုနစ်ယောက်အနက် အထွေးဆုံးသမီးလေး ဖြစ်၏။ ၁၉၂၉ ခုနှစ်က ဘရော့ဒင်ကျောင်းမှ ပထမတန်းကျောင်းသူကလေး 'ဂါ့ဒနာ'သည် ထိုကျောင်းမှတင် ဆက်သောနှင်းဆီအိပ်မက်အမည်ရှိ အော်ပရာကပွဲတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့ရသည်။
ဖခင်'ဂျိုနာ့စ်'မှာ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်တစ်ဦး ဖြစ်သဖြင့်ငွေကြေးပြည့်စုံကုံလုံ၏။ ဆေးရွက်ကြီးစိုက်ခင်း ဝါဂွမ်းစိုက်ခင်းများရှိသည်။ သစ်စက်နှင့် စတိုးဆိုင် တစ်ဆိုင်လည်းဖွင့်လှစ်ထား၏။ ထို့ကြောင့် 'ဂါ့ဒနာ'လေး၏ ငယ်စဉ်ကလေးဘဝမှာ မပူမပင် မကြောင့်မကြ ရှိခဲ့ရသည်။ အတ္တလန္တိတ်မြို့ခရစ်ယန်ကောလိပ်တွင်လည်းတက်ရောက်ဆည်းပူးခဲ့သည်။ ၁၉၄၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ဟောလိဝုဒ်ရုပ်ရှင်နယ်မြေသို့ 'ဂါ့ဒနာ' စတင်ခြေချလာ၏။ အမ်ဂျီအမ်ကုမ္ပဏီက 'ဂါ့ဒနာ'အား ခုနစ်နှစ်စာချုပ် ချုပ်ဆိုထားသည်။
ကုမ္ပဏီအကြီးအကဲလွစ္စမေယာသည် အနုပညာလုပ်ငန်းနှင့် ပတ်သက်လျှင် အလွန်စေ့စပ်သေချာသူ ဖြစ်၏။ မျက်နှာသစ် မင်းသမီးလေး 'ဂါ့ဒနာ'အား နည်းပြဆရာအမျိုးမျိုးတို့လက်တွင် အပ်နှံကာ လိုအပ်သော အခြေခံသရုပ်ဆောင်ပညာများကို လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးစေ၏။ ဤအတွင်းရုပ်ရှင်အတွေ့အကြုံ ရစေရန်အတွက် Calling Dr.Gillespie နှင့် Red Glove Killer ဇာတ်ကားများတွင် 'ဂါ့ဒနာ' အား ဇာတ်ပို့ဇာတ်ရန်အဖြစ် မထင်မရှား ပါဝင်ခဲ့သည်။ 'အမ်ဂျီအမ်' ကုမ္ပဏီတွင် ရုပ်ရှင်အတူရိုက်ရင်း မင်းသား 'မစ်ကီရွန်းနီ'(၂၁နှစ်)နှင့် 'ဂါ့ဒနာ'(၁၉နှစ်)တို့ တွေ့ကြသည်။ နောက်ခြောက်လအကြာ ၁၉၄၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ဝ ရက်နေ့တွင် သူတို့နှစ်ဦး လက်ထပ်လိုက်၏။
သို့သော် ငယ်ရွယ်သူနှစ်ဦး၏ အိမ်ထောင်သက်မှာ မကြာလိုက်ရပေ။ အိမ်ထောင်ပြုပြီး ၁၆ လအကြာတွင် သူတို့နှစ်ဦး လမ်းခွဲလိုက်ကြသည်။ 'ဂါ့ဒနာ'အား ခေါင်းဆောင်မင်းသမီးအဖြစ် ပထမဆုံးပါဝင်သော We Were Dancing ဇာတ်ကားမှာလည်း ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင်ပင် ရုံတင်ပြသည်။ ဟောလိဝုဒ်တွင် အလှဘုရင်မဟူသော ဘွဲ့ဖြင့် 'အာဗာ ဂါ့ဒနာ'၏အမည် ထင်ရှားလာ၏။ သန်းကြွယ်သူဌေးကြီး ဟောင်းဝပ်ဟယုချ်နှင့် 'ဂါ့ဒနာ'တို့ ချစ်ကြိုက်နေသော်လည်း ၁၉၄၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလထဲတွင် တီးဝိုင်းခေါင်းဆောင် အာတီရှောနှင့် လက်ထပ်လိုက်သည်။ ရှော(၃၅ နှစ်)သည် 'အာဗာ'နှင့် မတွေ့မီက အိမ်ထောင်လေးဆက် ကျခဲ့ပြီးဖြစ်၍ အိမ်ထောင်ရေး အတွေ့အကြုံ နည်းပါးလှသေးသော 'အာဗာ' အပေါ်တွင် အစစအရာရာ လွှမ်းမိုးနိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းသို့ ဩဇာ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့်ပင် သူတို့ အိမ်ထောင်ရေးသည် ၁၉၄၆ ခုနှစ်မှာပင် ပြိုလဲကျသွားခဲ့၏။
မင်းသား ကလပ်ဂေဘယ် မင်းသမီး ဒီဘိုရာကားတို့နှင့်တွဲဖက်ပါဝင်ရသော The Hucksters တွင် ဂါ့ဒနာသည်ပရိသတ်၏ အားပေးချစ်ခင်မှုကို တခဲနက် ရရှိလိုက်၏။ ၁၉၄ဝ ပြည့်လွန်နှစ်များ နှောင်းပိုင်းတွင် 'ဖရင့်ဆင်နာတြာ'နှင့်တွေ့ဆုံမိကြသည်။ 'ဖရင့်'သည် သူ၏ဇနီးနှင့် တရားဝင် ပြတ်စဲပြီးနောက် ၁၉၅၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် 'ဂါ့ဒနာ'နှင့် လက်ထပ်လိုက်သည်။ သို့သော် သူတို့အိမ်ထောင် သက်မှာ နှစ်နှစ်သာ ကြာလိုက်ရ၏။ ထိုအချိန်မှစ၍ 'ဂါ့ဒနာ' ၏ဘဝတွင် နောက်ထပ် အိမ်ထောင်သစ် မထူတော့ပေ။ မင်းသမီးကြီးသည် ၁၉၈၆ ခုနှစ်မှစ၍ လေသင်ဓုန်း ဖြတ်ထားခံရသောကြောင့် ကိုယ်အောက်ပိုင်း တစ်ခုလုံး မလှုပ် ရှားနိုင်တော့ပေ။ ရောဂါအမျိုးမျိုးဖိစီးလာသဖြင့် ဟောလိဝုဒ်မှ ဗီဘာလီဟီးလ်စ် နေအိမ်တွင် မနေတော့ဘဲ ဟောလိဝုဒ် အသိုင်းအဝိုင်းနှင့် ဝေးကွာစေရန်အတွက် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့သည်။
လန်ဒန်မြို့ ဟိုက်ပတ် ပန်းခြံ၏တစ်ဖက်ရှိ အခန်းစုံတိုက်ခန်း တစ်ခန်းတွင် အိမ်ဖော် အမျိုးသမီးကြီး ကားမင်းဗာဂါးစ်နှင့်အတူနေထိုင်၏။ နှစ်ပေါင်းများစွာ မိမိကျင်လည်ခဲ့သော ဟောလိဝုဒ် ရုပ်ရှင်နယ်က ဇရာ ဖိစီးနေသော မင်းသမီးကြီးအား လျစ်လျူရှုထားသဖြင့် စိတ်နာကာ ယခုလိုအဝေးသို့ စွန့်ခွာထွက်ပြေးလာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၅ ရက်နေ့ နံနက်တွင် ထုံးစံအတိုင်း အိမ်ဖော်အမျိုးသမီးကြီးက 'ဂါ့ဒနာ'၏ ခုတင် ပေါ်တွင် နံနက်စောစောကို ပြင်ဆင်ပေးထားခဲ့သည်။ နေမွန်း မတည့်မီ အချိန်လောက်တွင် တစ်ခေါက် ပြန်ဝင်လာသည့်အခါ အသက်ဝိဉာဉ် ကင်းပြတ်နေသော 'ဂါ့ဒနာ'အား အိပ်ရာပေါ်၌ စန့်စန့်ကြီး တွေ့လိုက်ရသည်။
မကွယ်လွန်မီက တစ်ခါတရံ အဆုတ်ထဲဝင်နေသော ရေ များကို အပြင်မှ အတိုင်းသားကြားရသည် ဆို၏။ တစ်ခါက 'အမ်ဂျီအမ်' ကုမ္ပဏီကြီး၏ လက်စွဲမင်းသမီးချော အလှဘုရင်မ သည် ဟောလိဝုဒ် ရုပ်ရှင်နယ်မြေနှင့် ဝေးရာသို့ပုန်းရှောင်ရင်း နောက်ဆုံး အချိန်ပိုင်းကလေးကို မထင်မရှား နေသွားခဲ့ရ၏။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် သူ့အနီး၌ အိမ်ဖော် အမျိုးသမီးကြီး တစ်ယောက်သာ ရှိနေခဲ့ခြင်းမှာလည်း တရားသံဝေဂရဖွယ် ကောင်းလှသည်။ 'ဂါ့ဒနာ' ကွယ်လွန်ကြောင်း သိလျှင်သိချင်း သူမ၏ ခင်ပွန်းဟောင်း မင်းသားကြီး ဖရင့်ဆင်နာတြာက စင်းလုံးငှားလေယာဉ် တစ်စင်းလွှတ်၍ ရုပ်အလောင်းကို ယူဆောင်လာစေသည်။ ဇန်နဝါရီလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် သူမ၏ ဇာတိချက်ကြွေဖြစ်သော မြောက်ကာရိုလိုင်း နားပြည်နယ် စမစ်ဖီးလ်မြို့သုဿာန်၌ မြု|ပ်နှံသင်္ဂြိုဟ်လိုက်ကြသည်။ ကျေးလက်ဒေသ၏မြို့ကလေး 'စမစ်ဖီးလ်ဒ်'မှ 'ဂါ့ဒနာ' ထွက်ခွာသွား ခဲ့ပြီး အနှစ် ၅ဝ အကြာတွင်မှ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာခြင်း ဖြစ်သည်။
အသုဘချသောနေ့က မိုး သည်းသည်းမည်းမည်း ရွာနေ၏။ ၁၉၄၅ ခုနှစ်က The Bare Foot Contessa ဇာတ်ကားထဲမှ သူမ၏ အသုဘအခမ်းအနားအတိုင်း တသွေမတိမ်း တူညီ နေခြင်းမှာ ထူးဆန်းသော တိုက်ဆိုင်မှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ တစ်ခါက ပရိသတ်များ ဝိုင်းဝိုင်းလည်နေခဲ့သောမင်းသမီးကြီး 'ဂါ့ဒနာ' ၏ နောက်ဆုံးခရီး အသုဘအခမ်းအနားတွင် ဆွေမျိုးမိတ်ဆွေ အယောက် ၅ဝ လောက်သာ တက်ရောက်လာကြသည်။ ဘုန်းတော်ကြီး ' ဖရန်းစစ်စီ ဘရက်ဒ်ရှော့'က သရဏဂုံတင်ပေး၏။ 'ဂါ့ဒနာ'၏ မိခင်ကြီး' မေရီအယ်လိဇဘက်'(မော်လီ) တစ်ခါက ဖွင့်လှစ်ထားခဲ့သော ဘော်ဒါဆောင်လေးကို 'အာဗာဂါ့ဒနာ' ပြတိုက်အဖြစ်သို့ပြောင်းလဲ ဖွင့်လှစ်ထား၏။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်ကစာ ရေးဆရာမ'ဂျိမ်းအယ်လင်ဝိန်း'က Ava’s Men (အာဗာ၏ ချစ်သူများ)ဟူသော အမည်ဖြင့် 'အာဗာဂါ့ဒနာ' ၏အတ္ထုပ္ပတ္တိ စာအုပ်ကိုရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့ဖူးသည်။ 'အာဗာ ဂါ့ဒနာ'သည်ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၆၇ နှစ်အရွယ်ရှိ၏။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အမေရိကန် အမျိုးသမီး ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ
ရှမ်းရွာသစ်မြို့
ရှမ်းရွာသစ်မြို့ သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်ခွဲအဆင့်ရှိ မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြို့နယ်ခွဲတစ်ခုလုံး၏ လူဦးရေမှာ ၂၁,၇၃၅ ဦးဖြစ်ပြီး မြို့ပေါ်ရှိ လူဦးရေမှာ ၅၃၁ ဦးမျှသာ ဖြစ်သည်။
နွယ်နီရိုးရွာ၊ မျက်နီကွင်း
နွယ်နီရိုးရွာ၊ မျက်နီကွင်း
နမ့်ဟူးပန်စုံရွာ၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်
နမ့်ဟူးပန်စုံရွာ (Namhupangson)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်၊ ဟိုတိကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၆၅၄၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟိုတိကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၇၂ ဦး၊ မ ၁၀၂၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၉၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အာလန် ဂါစီယာ ပဲရက်ဇ်
ပီရူးနိုင်ငံသမ္မတ အာလန်ဂါစီယာ ပဲရက်ဇ်ကို (1949-2019) ၁၉၄၉-ခုနှစ် မေလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ပီရူးနိုင်ငံ လီမာမြို့တော်တွင် မွေးဖွားသည်။ လီမာမြို့ စန်မားကော့စ် တက္ကသိုလ်မှ ဥပဒေဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့ပြီးနောက် စပိန်နိုင်ငံ မက်ဒရစ်မြိုနှင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံ ပါရီမြို့တို့ရှိ တက္ကသိုလ်များတွင် ဥပဒေနှင့် လူမှုရေး သိပ္ပံပညာဘွဲ့လွန် သင်တန်းများကို တက်ရောက်ဆည်းပူးခဲ့သည်။ ၁၉၇၈-ခုနှစ်တွင် ပီရူးနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာ၍ ပီရူးနိုင်ငံ၏လက်ရှိအခြေခံဥပဒကို ရေးဆွဲပြဋ္ဌာန်းသော ဥပဒေပြု လွှတ်တော်တွင် အမတ်အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ရသည်။
ဂါစီယာပဲရက်ဇ်သည် အလျံဇာ ပေါ်ပြူလာ ရီဗော်လူစီ ယွန်နာရီယာအမေရိကာနာ (အေပီအာရ်အေ) ပါတီ၏ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံ ရသည်။ ဂါစီယာ၏အတိုက် အခံများက ဂါစီယာသည် နိုင်ငံရေး အတွေ့အကြုံနည်းပြီး စီမံအုပ်ချုပ်မှု အတွေ့အကြုံ လုံးဝမရှိကြောင်းဖြင့်ဝေ ဖန်တိုက်ခိုက်ကြသော်လည်း ထောက်ခံသူတို့ကမူယင်း အားနည်းချက်သည် ပင်လျှင် အင်အားတစ်ရပ်ဖြစ်လာပြီး အစဉ်အလာအရ စစ်တပ်နှင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဘဏ်လုပ်ငန်းရှင်များ၏ ဖိအားပေးမှုကို လုံးဝဒူးထောက် အညံ့ခံမည့်သူ မဟုတ်ဟူ၍ ယုံကြည်ကြသည်။ စပိန်ဝန်ကြီးချုပ် ဖိလစ်ဂွန် ဇာလေ့မား ကွက်စ် ကဲ့သို့ပင် သဘောတရားထက် နိုင်ငံရေးအရ လက်တွေ့ဗျူဟာကို ဦးစားပေးတတ်သူ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ သို့ဖြင့် ၁၉၈၅-ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၄ ရက်နေ့က ကျင်းပသော ရွေးကောက်ပွဲတွင်ထောက်ခံမဲ ၄၅ ဒသမ ၇ ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် ဦးဆောင်ခဲ့သည်။
ပီရူးနိုင်ငံတွင် ဒီမိုကရေစီအရ ရွေးချယ်တင်မြှောက် ခံထားရသောသမ္မတ တစ်ဦး၏ နေရာတွင် အနှစ် ၄ဝကျော် ကာလအတွင်းပထမဆုံး အကြိမ်အဖြစ် ဒီမိုကရေစီနည်းအရ ဆက်ခံခွင့်ရသူဖြစ်လာသည်။
သမ္မတ ဂါစီယာသည် ပြည်ပပို့ကုန်မှ ရသောဝင်ငွေ၏ ၁ဝ ရာခိုင်နှုန်းကိုသာ ပြည်ပကြွေးမြီး ဆပ်မည်ဟု ၁၉၈၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ကြေညာခဲ့သည်။ ပြည်ပ ကြွေးမြီဒေါ်လာသန်းပေါင်း ၁၄ယ၇ဝဝတင် ရှိသော ပီရူးနိုင်ငံ၏ အကျိုးစီးပွားအတွက် ထူးခြားသော အစီအမံဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်။၁၉၈၇-ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ပုဂ္ဂလိကပိုင် ဘဏ် ၁ဝ ခု၊ ဘဏ္ဍာရေးကုမ္ပဏီ ခြောက်ခုနှင့် အာမခံကုမ္ပဏီ ၁၇ ခုတို့ကို နိုင်ငံပိုင်သိမ်းယူရန် စီစဉ်ခဲ့ပြန်သည်။ ယခင်က ရေနံတင်သွင်း နေရသောပီရူးနိုင်ငံသည် ဂါစီယာ၏ လက်ထက်တွင် ပြည်ပသို့တင်ပို့ရောင်းချနိုင်သော နိုင်ငံအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိလာသည်။
ပျဉ်းမချောင်ရွာ၊ ကြက်သွန်ခင်း
ပျဉ်းမချောင်ရွာ၊ ကြက်သွန်ခင်း
စပိန်စာပေ
စပိန်စာပေသည် အခြားဥရောပ စာပေများကဲ့သို့ လက်တင် ဘာသာမှ ဆင်းသက်လာသည်။ သို့ရာတွင် အာရေဗျ၊ ယဟူဒီ စာပေများနှင့် ပိုမိုနီးစပ်သည်။ ထိုကြောင့် ခန့်ညားသည်။ မာန် ပါသည်။ နက်နဲသည်။ ယဉ်ကျေးသည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင်မူကား ကြမ်းကြုတ်ရက်စက်လေသည်။
စပိန်နိုင်ငံသည် ပထဝီအနေအထားအားဖြင့် အခြားဥရောပ နိုင်ငံများနှင့် အဆက်ပြတ်နေသောကြောင့် စပိန်လူမျိုးများသည် အခြားတိုင်းသားများနှင့် မရောဘဲ တစ်ဦးပုဂ္ဂလအဖြစ်နေသည်။ အာဖရိကမြောက်ပိုင်း မူးဝါးလူမျိုးများနှင့် စစ်မက်ဖြစ်ပွားခဲ့၍ တစ်ခါက စပိန်နိုင်ငံသည် မူးဝါးတို့၏ လက်အောက်သို့ ကျ ရောက်ခဲ့ဘူးသည်။ ဤအကြောင်းများကြောင့် စပိန်စာပေသည် အခြားဥရောပစာပေများနှင့်မတူဘဲ တစ်ဘာသာဖြစ်နေလေသည်။ စပိန် နိုင်ငံကို မူးဝါးတို့ သိမ်းပိုက်ထားခိုက် စပိန်မင်းမျိုး မင်းနွယ်များသည် အတိုင်းတိုင်း အပြည်ပြည်သို့ လှည့်ပတ်၍ စောင်းသီချင်း သီဆို တီးမှုတ်ကြရာ၊ ထိုစာဆိုတို့ကို လမ်း လျှောက် စာဆိုဟု ခေါ်ကြသည်။
စပိန်ဘာသာဖြင့် ရေးသားသော စာပေများတွင် ရှေးအကျ ဆုံးမှာ ၁၁၄၀ ပြည့်နှစ်က ရေးသော လင်္ကာတစ်ပုဒ် ဖြစ်သည်။ ထိုလင်္ကာကို ရေးသားသော စာဆိုတော်မှာ မူးဝါးလူမျိုးများ ဘက်မှ အမြဲကူညီနေသူ မွတ်စလင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ သို့သော် သူ၏ လင်္ကာတွင် မူးဝါးလူမျိုးများကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ပုံများကို ရေးသားထားလေသည်။ ထိုလင်္ကာသည် စပိန်နိုင်ငံ၏ သမိုင်း ကို ဖော်ပြသောလင်္ကာဖြစ်သည်။ ရှေးကျသော စပိန်စာပေအရေး အသားများတွင် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ပုံပြင်အဖြစ်အပျက်များကို မှီး၍ ရေးထားသော ပြဇာတ်များသာတွေ့ရသည်။
စပိန်နိုင်ငံကို နှစ်ပေါင်း ၈၀၀ မျှ မူးဝါးတို့က သိမ်းပိုက် အုပ်စိုးခဲ့သဖြင့် စပိန်ဘာသာနှင့် စာပေတိုးတက်မှု နည်းပါးခဲ့ သည်။၁၇ ရာစုနှစ်လောက်တွင် စပိန်လူမျိုးတို့သည် အမေရိက တိုက်ကို တွေ့ပြီးလျှင်၊ တိုးတက်ကြီးပွားလာခဲ့ကြသည်။ ထို အခါမှ စပိန်ဘာသာလည်း တိုးတက်လာလေသည်။ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ်မှ ၁၆၈၀ ပြည့်နှစ်လောက် အတွင်းသည်ကား စပိန် စာပေ အထွန်းကားဆုံးအချိန် ဖြစ်သည်။ ထိုခေတ်၌ ဝတ္ထုများ၊ ပြဇာတ်များ၊ ကဗျာလင်္ကာနှင့် တေးကြီးဖွဲ့ကြီးများကို ရေးသား ကြလေသည်။
၁၆၀၅ ခုနှစ်တွင် သာဗင်တေး အမည်ရှိသော စာရေးဆရာ သည် သူ၏ မျက်မှောက်ခေတ်မရောက်မီ တစ်ခေတ်ခန့်က လူတို့စိတ်ဝင်စားကြသည့် ချစ်ခန်ကြိုက်ခန်း စွန့်စားခန်းများကို အတိဝုတ္တိ ဖြစ်လောက်အောင် ဖွဲ့နွဲ့ရေးသားခြင်း ပြုသည်ကို သရော်သောအားဖြင့် ဒွန်ကွီဟိုးတေး ဝတ္ထုကို ရေးသားလေ သည်။
၁၉ ရာစုနှစ်တွင် ဝတ္ထုများပေါ်လာ၍ သမိုင်းဝတ္ထု၊ ဟာသ ဝတ္ထု၊ တောလက်ကျေးရွားဝတ္ထုများ ပေါ်ပေါက်လာလေသည်။ စပိန်လူမျိုးစာရေးဆရာထဲမှ ၁၉၀၄ ခုနှစ်၌ ပထမဦးစွာ နိုဘယ်ဆု ကို ဆွတ်ခူးသူမှာ ပြဇာတ်ရေးဆရာ ဟိုဇေးအေချေဂါးရိုင်း ဖြစ်သည်။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်မှာ အင်ဂျင်နီယာစာမေးပွဲကို ထိပ်ဆုံးက အောင်မြင်ခဲ့၏။ သင်္ချာပါမောက္ခလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ အစိုးရ အဖွဲ့တွင် ဘဏ္ဍာရေးနှင့် ပညာရေးဝန်ကြီးလည်း ဖြစ်ခဲ့ဘူး သည်။ သူ၏ပြဇာတ်များမှာ ဥရောပတိုက်တွင် နာမည်ကျော် ကြားလေသည်။ အေချေဂါးရိုင်းမှာ ပြဇာတ်ရေးသားရာတွင်သာ ကျော်ကြားသည်မဟုတ်ဘဲ ပြဇာတ်စင် အဆင်အပြင်ဘက်၌လည်း ကျွမ်းကျင်သူတစ်ဦးဖြစ်ရကား ၁၈၇၃ ခုနှစ်မှ ၁၈၉၀ ပြည့်နှစ် လောက် အတွင်းတွင် ပြဇာတ်ရုံများကို သူကိုယ်တိုင် အုပ်ချုပ် ဦးစီးခဲ့၏။
စပိန်စာရေးဆရာများတွင် နာမည်ကျော်ကြား၍ လူကြိုက် များသူမှာ ဗီသယိန်းတေးအီဗားနယေ့ ဖြစ်၍ ရုပ်ရှင်ရိုက်ခဲ့ဘူး သည့် 'သွေးနှင့်မြေ'ခေါ် ဝတ္ထုကြီးကို ရေးခဲ့လေသည်။ ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီး အပြီးတွင် ပေါင်းသင်းဆက်ဆံရေးနှင့် နိုင်ငံရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကြောင့် စပိန်စာပေမှာ ထူးခြား စွာ ပြောင်းလဲလာလေသည်။ ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ်လောက်သို့ ရောက်သောအခါ စပိန်စာဆိုများသည် တကယ့်အဖြစ်စစ် အဖြစ်မှန်တို့ကိုသာ ရေးသားလာကြလေသည်။
သံရွာ
သံရွာသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ ကျောက်ဆည်မြို့နယ်တွင် ပါဝင်သော တိုက်နယ်အဆင့်ရှိ ရွာတစ်ရွာ ဖြစ်သည်။ စည်ပင်သာယာဈေး၊ ၁၆ ခုတင်ဆံ့တိုက်နယ်ဆေးရုံ၊ ကျေးရွာ ၁၃ ရွာ ပါဝင်သည်။
တည်နေရာ
သံရွာသည် ဟံမြင်းမိုရ်-ရွာငံ-အောင်ပန်း ကားလမ်းမကြီး၏ ဝဲယာတွင် တည်ရှိသည်။ အရှေ့ဘက်တွင် ရှမ်းပြည်နယ်၊ ရွာငံမြို့နယ်၊ တောင်ဘက်တွင် မြစ်သားမြို့နယ်၊ မြောက်ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်တွင် ကျောက်ဆည်မြို့နယ်များဖြင့် ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ ရွာများ
မင်းရဲကျော်ထင်
နောင်တော် နရာဝရလွန်လျှင် ညီတော် ဝရဇေယ (ခေါ်) မင်းရဲကျော်ထင်(ဝမ်းဘဲအင်းစံမင်း)က သီရိပရဝ မဟာဓမ္မရာဇာဘွဲ့ဖြင့် အင်းဝ တွင် နန်းတက်လေသည်။ ထိုမင်းလက်ထက်တွင် လူတို့ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် မညီပျက်ပြားကြသဖြင့် တင်းကျပ်သော အမိန့်တို့ကို ထုတ်ပြန်ရလေသည်။ ထို့ပြင် အခွန်အတုတ်တို့ ကြီးလေးကြောင်းလူတို့ ငြီးငြူလေသောကြောင့် အခွန်စည်းကျပ်ပုံကို ပြင်ဆင်ခဲ့ရသည်။ အင်းဝနန်းတော်ကိုလည်း နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် အသစ်တည်သည်ဟု မှတ်တမ်းများအရ သိရှိရသည်။
ထူးခြားချက်အနေဖြင့် ၎င်းလက်ထက်တွင် ပေကို သရိုး၊သစ်စေးကိုင်ပြီး ဆေးဒန်းနှင့် အက္ခရာရေးကာ ရွှေချသည့် ရွှေစာရေးနည်းစတင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ နန်းသက် ၂၆နှစ်တွင် နတ်ရွာစံရာ သားတော် စနေမင်း နန်းတက်သည်။
နားထပ်ရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
နားထပ်ရွာ (Narhtat)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်၊ မိုင်းယွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၅၈၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းယွန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၄၉ ဦး၊ မ ၁၃၈၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၃၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခပတ်ရွာ၊ ဆော့လော်မြို့နယ်
ခပတ်ရွာ(Hkapat)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဆော့လော်မြို့နယ်၊ လခမ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၄၀၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လခမ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၂ ဦး၊ မ ၁၁၂ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၂၄ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆော့လော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆိုင်မွန်ကော်မစ်ရှင်
ဆိုင်မွန် ကော်မရှင်ဟုလည်းသိကြသော အိန္ဒိယဥပဒေရေးရာကော်မရှင်သည် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆာ ဂျွန် ဆိုင်မွန်(Sir John Simon)ဦးစီး၍ ပါလီမန်အမတ် ခုနစ်ဦးပါဝင်သော အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ဖြစ်သည်။ ဆိုင်မွန်ကော်မရှင်သည် ဗြိတိန်နိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးနှင့် အရေးအပါဆုံး ပိုင်ဆိုင်မှုတစ်ခုဖြစ်သည့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကို လေ့လာရန် ၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ၎င်းအဖွဲ့ဝင်များအနက် တစ်ဦးမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံအတွက် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရရှိစေရန် ကတိပြုခဲ့သည့် အနာဂတ်အလုပ်သမားပါတီခေါင်းဆောင်
ကလီးမန့် အက်တလီပင်ဖြစ်သည်။
၁၉၁၉ ခုနှစ်၌ မွန်တဂူ-ခမ်းစ်ဖော့ဒ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး ကို စတင်မိတ်ဆက်ချိန်တွင်၊ ဗြိတိသျှအစိုးရသည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုနှင့် လုပ်ဆောင်မှုများကို ဆန်းစစ်ရန်နှင့် အိန္ဒိယ အတွက် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုအသစ်များကို အကြံပြု‌ပေးရန် ဆယ်နှစ်အကြာတွင် ကော်မစ်ရှင်တစ်ရပ်ကို အိန္ဒိယသို့ စေလွှတ်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။
၁၉၂၇ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလတွင် ဗြိတိသျှအစိုးရသည် ကတိပြုထားသည့်အတိုင်း ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို မိတ်ဆက်ရန်အတွက်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ တိုးတက်မှုများကို အစီရင်ခံရန် ဆိုင်မွန်ကော်မစ်ရှင်ကို သတ်မှတ်ထားသည့် အချိန်ဇယားထက် ၂နှစ်စော၍ ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
၎င်းကော်မစ်ရှင်ကို အိန္ဒိယလူမျိုးများမှ ပြင်းထန်စွာ ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်။ နေရူး ၊ ဂန္ဒီ ၊ ဂျင်နာ ၊ မွတ်ဆလင်အဖွဲ့ချုပ် နှင့် အိန္ဒိယအမျိုးသားကွန်ဂရက် တို့အပါအဝင် အိန္ဒိယလူမျိုးများမပါဝင်သည့် ဗြိတိသျှပါလီမန် ကပါ ၎င်းကို ဆန့်ကျင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၎င်းကို ဒေါက်တာ ဘင်ရောင်း ရမ်ဂျီ အမ်ဘီကယ် ၊ ပီရီယာ အီဗွီ ရာမစာမီ နှင့် ချောင်ဒရီ ချိုတူး ရမ် တို့မှ ပံ့ပိုးပေးခဲ့ပါသည်။
ထင်ရှားသည့် အိန္ဒိယအမျိုးသားရေးဝါဒီစာရေးဆရာလာလာ လာ့ခ်ျပတ် ရိုင်း သည် လာဟိုးမြို့ ၌ ဆန္ဒပြပွဲတစ်ခုကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ သူသည် ဆန္ဒပြပွဲတွင် ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်များ၏ ရိုက်နှက်ထိုးကြိတ်မှုကို ခံခဲ့ရပြီး ၎င်းမှဒဏ်ရာများဖြင့် ၁၉၂၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် သေဆုံးသွားခဲ့သည်။
နောင်ခုံးရွာ၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်
နောင်ခုံးရွာ (Nawnghkone)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ နောင်လုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၁၉၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်လုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၆၅၅ ဦး၊ မ ၃၆၆၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၃၂၄ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရပ်စောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကမာကလုတ်
ကမာကလုတ်
သာသနာပိုင်ထန်းတပင်ဆရာတော်
ထန်းတပင်ဆရာတော်ကား စေတုတ္တရာမြို့၌ဖွားမြင်သည်။ ရဟန်းမည်ရှင်နန္ဒမေဓာတည်း။ ရွှေဘိုမြို့မြောက်လက် ရှေ့ကထန်းတပင်ရွာနောက်ထန်းတပင်မြို့တွင်သောမြို့၌ သီတင်းသုံးသည်။ တောင်ဘီလူးအရပ်၌သီတင်းသုံးသော အနန္တဓဇ မဟာဓမ္မရာဇဂုရုတံဆိပ်တော်ရ တောင်ဘီလူး ဆရာတော်ကြီးထံ၌ သုံးနှစ်ညဝါသင်ကြားသည်။ တစ်ဖန် ထန်းတပင်မြို့သို့ပြန်၍ အလောင်းမင်းတရားကြီး၏ကျွန်ယုံတော် နန္ဒသီဟကျော်ထင်အမတ်ကြီး ဆောက်လုပ်အပ်သော ဗောဓိမည်သောကျောင်းကို အလောင်းမင်းတရားကြီးနျင့် အတူ ရေစက်သွန်းချလှူဒါန်းသဖြင့် သီတင်းသုံးတော်မူသည်။ နောက်စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး ဘုံသုံးဆင့်ရှိ တိလောကဂုရုကျောင်း၌လည်းကောင်း၊ ပုညစေတီ အနောက်အရပ်၌ သတိုးမင်းလှရွှေတောင်ဘွဲ့ခံ မင်းသားမောင်ရွှေဝိုင်းဆောက်လုပ်အပ်သောကျောင်း၌ လည်းကောင်းငါးနှစ်သီတင်းသုံးသည်။ ထိုအခါကပင် တိသာသနာလင်္ကာရပဌမတံဆိပ်နှင့် ဓမ္မသာမိဇောတမဟာဓမ္မရာဇဂုရု ဒုတိယ တံဆိပ်တော်တို့ကိုရရှိပြီးဖြစ်သည်။ စဉ့်ကူးမင်းလက်ထက် အင်းဝမြို့တော် ရှေ့မိုးထိကျောင်းရာဟောင်းတွင် ဆောက်လုပ်သည့် ကျောင်းဦးရွှေပြာ သာဒ်၊ ကျောင်းရံတစ်ဆဲ့နှစ်ကျောင်း၊ ပိဋကတ်တိုက်နှင့်တကွ ငါးထပ်ဇေတဝန်ရွှေကျောင်းတော်ကို မဟာမင်္ဂလာရွှေဘုံ သမိုက်၍ တိပိဋကာလင်္ကာရသာမိမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရုထန်းတပင် ဆရာတော်ကြီးအားလှူဒါန်းသည်။ ယင်းဆရာတော်ကြီးကား အတင်ဂိုဏ်းဝင်ဖြစ်၍ တိလောကဂုရု ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးဖူးသောကြောင့် တိလောကဂုရုဆရာတော် ဟုအမည်တွင်သည်။ ပထမ ဗားကရာ ဆရာတော်၊ ကတိုးဆရာတော်တို့သည် ထန်းတပင်ဆရာတော်ကြီးထံ ညဝါသင်ဖူးကြသည်။ ရှင်သာပုံလွန်သည့်နောက်မှ တိလော်ကဂုရုဆရာတော်ကြီးကိုသာသနာပိုင်အပ်သည်ဟု သီလဝိသော ဓနီကျမ်း၌ အဆိုရှိသဖြင့်သာသနာပိုင် ဖြစ်ကြောင်းထင်ရှားသည်။ ဆင်ဖြူရှင်လက်ထက်၌ ဖြစ်သည်ဟုယူဆသင့်သည်။ ထန်းတပင်ရွာတွင် ပြောစမှတ်ပြုကြသည်မှာ ဆရာတော်သည် မာဂဓဘာသာစကားကို နားလည်တတ်ကျွမ်းသည်ဟု ဆိုကြသည်။ တခါသော် ဆွမ်းပွဲပြင်ပြီးခါမှ ဆရာတော်သည် ဆွမ်းမဘုန်းဘဲ ဆွမ်းပွဲကို ပြန်သိမ်းခိုင်းရာ တပည့်ဒကာများက ဆရာတော်များ မကျန်းမာ၍လားဟူ၍လျှောက်ကြရာ မကျန်းမာ၍မဟုတ်ကြောင်း ကျောင်းမျက်နှာကျက် အပေါ်ဘုံထဲတွင် ငှက်မောင်နှံက ငှက်ကလေးမွေးလာရာ ခြေတဖက်မပါ၍ စိတ်မကောင်းဖြစ်၍ပြောနေကြသည်ကို ကြားရ၍ စိတ်မချမ်းမြေ့သောကြောင့်ဟု မိန့်တော်မူသည်ဟုဆို၏။ ကျောင်းသားတစ်ဦးအား ဒါယကာတစ်ဦးမှ တက်ကြည့်ခိုင်းရာ ဆရာတော်မိန့်သည့်အတိုင်း တွေ့ရသည်ဟု ဆိုပါသည်။ စေတုတ္တရာမှသူများနှင့် တွေ့စဉ်က စေတုတ္တရာ၌ မာဂဓဘာသာစကား နားလည်သော ရဟန်းများနှင့် ပတ်သက်သော ပါးစပ်ရာဇဝင်ရှိလားဟုမေးရာ ဘုရင်တွေခေတ်က တစ်ပါးနှင့် အဂ်လိပ်ခေတ်က တစ်ပါး ရှိခဲ့ဘူးသည်ဟု ကြားဖူးကြောင်း ပြောကြပါသည်။ ဘုရင်ခေတ်က ဦးဇးသည် တခါတရံ ုရွက်ဆိတ်များကို ထိုင်ကြည့်ရယ်နေတတ်ကြောင်း၊ ရယ်ရသည့်အကြောင်းကို မေးကြည့်ရာ ပုရွတ်ဆိတ်များ ပြောဆိုနေကြသည်ကို ပြန်ပြောပြတတ်ကြောင်းကြားဖူးသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထို့ကြောင့် ပါးစပ်ရာဇဝင်အရ အတော်အတန်တော့ နီးစပ်မှုရှိသည်ဟု ယူဆစရာရှိပါသည်။ အကြောင်းမှာ ထန်းတပင်သာသနာပိုင် ဆရာတော်သည်လည်း စေတုတ္တရာ၌ စာလိုက်ခဲ့သောကြောင့်ဖြစ်ပါသည်။
အုန်းပင်စုရွာ၊ ရုံးတော
အုန်းပင်စုရွာ၊ ရုံးတော
ငကျဉ်တောက်ရွာ၊ ငကျဉ်တောက်
ငကျဉ်တောက်ရွာ၊ ငကျဉ်တောက်
မန်စွန်စွပ်ရွာ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်
မန်စွန်စွပ်ရွာ (Mansunsut)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်၊ ပီနောင်စွပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၈၈၇၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နန်းယွန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကမမောင်းမြို့
ကမမောင်းမြို့ (Kamamaung) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်ခွဲအဆင့်ရှိ မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြို့နယ်ခွဲတစ်ခုလုံး၏ လူဦးရေမှာ ၂၀,၈၉၅ ဦးဖြစ်ပြီး မြို့ပေါ်ရှိ လူဦးရေမှာ ၁၃,၉၉၂ ဦးဖြစ်သည်။
ရွှေဦးကွင်း
ရွှေဦးကွင်း
အဆောင်အယောင်အလံ
thumb|333x333px| စိန့်ဂိလက်စ်ဘုရားရှိခိုးကျောင်းကြီး တွင်ပြသထားသည့် မြင်းစီးသူရဲဆူးလေဘွဲ့တံဆိပ်တော် အဆောင်အယောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များတိုးမြှင့်ဖြန့်ဝေခြင်းစနစ်နှင့် အလံများလေ့လာခြင်းစနစ်တို့တွင် ဆူးလေသည် အလံတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ထို့ပြင်လက်မောင်းတံဆိပ်များအနေဖြင့်လည်း အသုံးပြုပါသည်။ သို့မဟုတ်ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဖော်ထုတ်ခြင်းများအတွက်အသုံးပြုသည်။
အင်းကြီးရွာ၊ အောင်လံမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အောင်လံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရွှေကူမြို့
ရွှေကူမြို့သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင် ရွှေကူမြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်သည်။
ရွှေကူမြို့နယ်သည် မြောက်ဘက်တွင် မြစ်ကြီးနားခရိုင်နှင့် ကောက်ကွေ့ချောင်းဖြင့် ခြားလျက် တောင်ဘက်တွင် မဘိမ်းမြို့နယ်နှင့် စပ်နေသည်။ အရှေ့ဘက်တွင် ဆင်ကန်ချောင်းအထိ ဖြစ်၍ အနောက်ဘက်တွင် ကသာခရိုင်နှင့် စပ်နေသည်။ ရွှေကူမြို့သည် ဧရာဝတီမြစ်၏ ဒုတိယမြစ်ကျဉ်းအောက် မိုင်အနည်းငယ်အကွာ လက်ဝဲဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်းဖြင့် ဗန်းမော်မြို့ အနောက်ဘက် ၃၈ မိုင် ဝေး၍ မြစ်ကြီးနားမြို့တောင်ဘက် ၁၂၉ မိုင် ဝေးသည်။ ဗန်းမော်နှင့် ရွှေကူမြို့သည် ကားလမ်းအဆက်အသွယ် ရှိသော် လည်း ရာသီဥတု ကောင်းမွန်သည့်အခါမှ သွားလာအသုံးပြုနိုင်သည်။ သို့ရာတွင် ရေလမ်းဖြင့်မူ အချိန်မရွေး သွားလာနိုင်သည်။
ရွှေကူမြို့နယ် ဝန်းကျင်တွင် သစ်တောများ ပေါသဖြင့် သစ်လုပ်ငန်းကို အကြီးအကျယ် လုပ်ကိုင်သည်။ ထိုကြောင့် ရွှေကူမြို့သည် သစ်တောဌာန သင်္ဘောဆိပ်မြို့ဖြစ်လျက် ရှိသည်။ ရွှေကူမြို့ထွက် ထင်ရှားသော ကုန်ပစ္စည်းမှာ မြေအိုးဖြစ်သည်။ ရွှေကူအိုးသည် လှပစွာ ဆေးခြယ်ထားသဖြင့်လူကြိုက် အလွန်များသည်။
မြို့၏မြောက်ဘက် ဧရာဝတီမြစ်လယ် သောင်ကျွန်းပေါ်၌ တည်ရှိသော ကျွန်းတော်ကြီးဘုရားခေါ် ရွှေပေါ်ကျွန်းဘုရားသည် ရွှေကူမြို့၏ ထင်ရှားသော တန်ခိုးကြီးဘုရား ဖြစ်သည်။ သောင်ကျွန်းတစ်ကျွန်းလုံးပေါ် ဘုရားပေါင်းများစွာ တည်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဧရာဝတီမြစ်ရေချိန် တက်သောအခါ၌ပင် ဘုရားရင်ပြင်ပေါ်သို့ ရေမလွှမ်းဟုလည်း ဆိုသည်။
ရွှေကူမြို့နှင့် အနီးတစ်ဝိုက်တွင် ရွှေလုပ်ငန်းကို အများအပြားလုပ်ဆောင်ကြသည်။
အညာစုရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်
အညာစုရွာ (Ahnyarsu)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ ရေလဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၀၂၇၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရေလဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၅၈ ဦး၊ မ ၁၅၀၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၆၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ရုံးတော (အနောက်စု)ရွာ၊ ရုံးတော
ရုံးတော (အနောက်စု)ရွာ၊ ရုံးတော
ကြက်သွန်ခင်း (မြောက်)ရွာ၊ ကြက်သွန်ခင်း
ကြက်သွန်ခင်း (မြောက်)ရွာ၊ ကြက်သွန်ခင်း
သပြအိုင်ကမ်းနားရွာ၊ မျက်နီကွင်း
သပြအိုင်ကမ်းနားရွာ၊ မျက်နီကွင်း
စွယ်ကတော့
စွယ်ကတော့
မြင်းတပြေးရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
မြင်းတပြေးရွာ(Myintapyay)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ မြင်းတပြေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၀၁၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖာပွန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နောင်လုံရွာ၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်
နောင်လုံရွာ (Nawnglong)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ နောင်လုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၁၉၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်လုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၆၅၅ ဦး၊ မ ၃၆၆၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၃၂၄ ဦးနေထိုင်သည်။
မိတေရွာ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်
မိတေရွာ (Mitay)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်၊ ပီနောင်စွပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၈၈၀ ဖြစ်သည်။  ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားသည်။
နောင်လုံရွာ၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရပ်စောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မိတေရွာ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နန်းယွန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဖရန်ကလင် ပီးယားစ်
ကံဆိုးစွာဖြင့် ပြည်တွင်းစစ်ကြီးနီးမှ သမ္မတဖြစ်လာသောသူများအနက် တစ်ဦးအပါအဝင်ဖြစ်သည့် ဖရန်ကလင် ပီးယားစ်သည် တောင်ပိုင်းသားများအပေါ်တွင် သဘောထားပျော့ပျောင်းသည့် သူတစ်ဦးဖြစ်သည်။ ရုပ်ရည်ရူပကာကောင်းမွန်ပြေပြစ်သူဖြစ်သဖြင့် လူအများကို ဆွဲဆောင်စည်းရုံးရသော မဲဆွယ်အလုပ်တွင် တပန်းသာသဖြင့် သမ္မတဖြစ်လာသူလည်းဖြစ်သည်။ ပိန်ပိန်ပါးပါး၊ ဆံပင်ကောက်ကောက်၊ မျက်နှာထားချိုချိုနှင့်လူချောလေးဟုမှတ်ချက်ပေးကြသည်။ ရွေးကောက်ပွဲအနိုင်ရသော် သူ့ဇာတိဒေသကပင် အံ့ဩရသည်ဟု ဆိုသည်။ ရှေ့နေ၊ ဥပဒေဝန်ထမ်းနှင့် တရားသူကြီး ထိုမှ စစ်ဖက်တွင်လည်း ဗိုလ်မှူးချုပ်ရာထူးအထိ တာဝန်များထမ်းဆောင်ခဲ့ဖူးသည်။ ထိုနောက် အောက်လွှတ်တော်အမတ်၊ အထက်လွှတ်တော်အမတ် စသဖြင့် အဆင့်ဆင့်အရွေးကောက်ခံရသည်။
သမ္မတဖြစ်လာသည့်နောက်တွင် အမှားအယွင်းများကို စတင်ကျူးလွန်သည်။ ပြည်တွင်းစစ်ကိုရှောင်လွဲလိုသည်ကြောင့် တောင်ပိုင်းသားများကို မျက်နှာသာပေးရန် ကြိုးစားမှုကြောင့် ဝေဖန်ခံလာရသည်။ ၁၈၄၅တွင် ထုတ်ပြန်သော ကန်းဆပ်စ်-နီဘရာစကာ ဥပဒေတွင် ကျွန်စနစ်လက်ခံရေး (သို့) ပယ်ဖျက်ရေးမှာ သက်ဆိုင်ရာပြည်နယ်များ၏ အတွင်းရေးသာဖြစ်ပြီး ဗဟိုအစိုးရအနေဖြင့် ဝင်ရောက် စွပ်ဖက်ခြင်းမပြုဟုဆိုထားသည်။ ထို့အပြင်ထိုနယ်မြေများတွင် ကျွန်စနစ်လိုလားသူများကို အုပ်ချုပ်ရေးဌာနများတွင် ဆက်တိုက်ခန့်ထားသဖြင့် ကျွန်စနစ်ဖျက်သိမ်းလိုသူများ မကျေမနပ်ဖြစ်လာကြသည်။ ထိုမကျေနပ်မှုများကြောင့် ဒေသတွင်း အသေးစားစစ်ပွဲများဖြစ်လာသဖြင့် ကန်းဆပ်စ်ပြည်နယ်ကို Bloody Kansas ဟုပင်အမည်ပြုကြသည်။ အခင်မင်ဆုံးသော မိတ်ဆွေလည်းဖြစ်သည့် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး ဂျက်ဖာဆန် ဒေးဗီးစ် ကဆူပူမှုများကို ကြိုးစားနှိမ်နှင်းထိန်းသိမ်းသော်လည်း မနိုင်နင်းတော့ပေ။ (ဂျက်ဖာဆန်ဒေးဗီးစ်သည် နောင်တွင် တောင်ပိုင်းမှ ဝင်တိုက်ပေးခဲ့သည်။)
ရင်သွေးသုံးဦးထွန်းကားခဲ့ရာ တစ်ဦးမှ အဖတ်မတင်ပေ။ ကြေကွဲစရာဘဝကို အရက်ဖြင့်ဖြေဖျောက်သည်။ အခြေခံဥပဒေပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို တိတိကျကျလိုက်နာသူဖြစ်ပြီး နိုင်ငံခြားရေးရာများတွင် အောင်မြင်မှုအနည်းငယ်ရလိုက်သည်။ သူ့လက်ထက်တွင် ဂျူးသွေးပါသူတစ်ဦးကို သံအမတ်အဖြစ် ပထမဆုံး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဂျပန်နှင့်ကုန်သွယ်ရေးကို အကောင်အထည်ဖော်သည်။ ပြည်ပမှ လာရောက်အခြေချသူများအတွက် အခွင့်အရေးများကို ထောက်ခံပေးသူ စသည်တို့မှာ ပီးယားစ်၏ အဆိုးများကြားမှ ကောင်းကွက်လေးများဖြစ်ကြသည်။ သူ့နောက်တွင် ရုပ်ချောသူများကို ဇွတ်တရွတ် မရွေးကောက်တော့ဟု ပြက်လုံးထုတ်ခံရသည်။ သက်တမ်းတစ်ကြိမ်သာ တာဝန်ထမ်းဆောက်လိုက်ရပြီး သူ၏ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီက ဆက်လက်ထောက်ခံမပေးသဖြင့် နောက်တစ်ကြိမ်ရွေးကောက်ပွဲမဝင်နိုင်တော့ပေ။
ကြက်သွန်ခင်းရွာ၊ ကြက်သွန်ခင်း
ကြက်သွန်ခင်းရွာ၊ ကြက်သွန်ခင်း
လခမ်ရွာ၊ ဆော့လော်မြို့နယ်
လခမ်ရွာ(Lahkam)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဆော့လော်မြို့နယ်၊ လခမ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၄၀၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လခမ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၂ ဦး၊ မ ၁၁၂ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၂၄ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆော့လော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နရာဝရ
နရာဝရ (၁၆၅၀–၁၆၇၃) သည် တောင်ငူထီးနန်းကို ၁၆၇၂ ခုနှစ်မှ ၁၆၇၃ ခုနှစ်အထိ ၁၁ လခန့် စိုးစံခဲ့သူ ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ ၁၆၇၂ ခုနှစ်တွင် ခမည်းတော် ပြည်မင်းလွန်ပြီးနောက် သားတော် နရာဝရ နန်းတက်ခဲ့သည်။  နန်းစံသက် ၁၁ လသာရှိကာ ထူးခြားသော အမှတ်အသား၊အကြောင်းအရာများ မှတ်တမ်းကျန်ရစ်ခဲ့ခြင်းမရှိပေ။ ထိုမင်းလွန်လျှင် နန်းလျာမသတ်မှတ်ခဲ့သဖြင့် မှူးမတ်တို့လည်း မင်းဖြစ်လောက်မည့် မင်းညီမင်းသားကို ရွေးချယ်၍ နန်းတင်ရန် ဘုရင့်နှမတော်နှင့် တိုင်ပင်ဆုံးဖြတ်လေသည်။ သို့ဖြင့် ဘုရင်နတ်ရွာလားကြောင်း မကြေညာပဲ လျှို့ဝှက်ထားပြီး မင်းဖြစ်လောက်မည့် မင်းညီမင်းသားအား ရှာဖွေလေ့လာလေသည်။ ဘုရင့်ညီတော်သူ မင်းရဲကျော်ထင်အား ထုံးတမ်းစဉ်လာကိုသိမြင်ကာ ရာဇဝင်တွင်လည်းနှံစပ်သည်ဟု သဘောကျနှစ်ခြိုက်ကာ အိမ်ရှေ့အရာအပ်နှင်းကြောင်း ပင့်ဖိတ်၍ လွှတ်တော်တက်ချိန်တွင်မှ ဘုရင်နတ်ရွာလားကြောင်း ကြေညာကာ ညီတော် ဝရဇေယ (ခေါ်) မင်းရဲကျော်ထင် (ဝမ်းဘဲအင်းစံမင်း)က အင်းဝ တွင် နန်းတက်လေသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဘုရင်များ
အောက်တိုဘာ ၁၉၉၃
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အောက်တိုဘာ ကဏ္ဍ:၁၉၉၃
October 1993
ပတ္တမြားငမောက်
မြန်မာဘုရင်များအဆက်ဆက်တွင် အထွဋ်အမြတ်ထားခဲ့သော ပတ္တမြားငမောက် ကျောက်မြတ်ရတနာကို မိုးကုတ်ပတ္တမြားနယ်မြေအတွင်း အင်းခေါင်းမှ ရရှိသည်။ ၎င်းကျောက်ကို အင်ကြင်းတောင်နှင့် ကျောက်ဆောင်လူးတော်များမှ ရသည်ဟုလည်း မူကွဲလျက် ရှိသည်။
ရရှိပုံ
ရရှိပုံမှာ ချင်းတွင်းနယ်သားဖြစ်သော ငမောက်ဆိုသူသည် မိုးကုတ်နယ်မြေတွင် လာရောက်ပြီး လယ်ယာစိုက်ပျိုးနေထိုင်ရာ၊ တစ်ညသောအခါ မိမိခြံအတွင်းမှ ပြိုးပြိုးပျက်ပျက် အရောင်တလက်လက်နှင့် ထူးဆန်းတောက်ပ နေသည်ကို မြင်ရသဖြင့် သွားရောက်ကြည့်ရှုလေသော် အလွန်တရာလှပသော ကျောက်နီ ပတ္တမြားကြီး တစ်လုံးကို တွေ့ရှိလေသည်။ ငမောက်လည်း ဝမ်းသာစွာ ကောက်ယူခဲ့ပြီးနောက် သိမ်းဆည်းထားရာမှ ၂ပိုင်းခွဲပြီးလျှင် တစ်ပိုင်းကို ယောက်ဖဖြစ်သူ မောင်ရွှေအား တရုတ်ပြည်ဘက်သို့ ရောင်းရန်စေလွှတ်လိုက်ပြီးနောက်၊ ကျန်တစ်ပိုင်းကို သက္ကရာဇ် ၁၀၂၃ခု၊ ငါးထပ်ကြီးဒါယကာ ပင်းတလဲမင်း လက်ထက် အင်းဝမြို့တော်သို့ သွားရောက် ဆက်သရာ ဘုရင်မင်းမြတ်လည်း များစွာနှစ်သက်အားရ ဝမ်းမြောက်လှသဖြင့် ငမောက်အား ဆုတော်ငွေများ ပေးသနားတော် မူလိုက်လေသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုပတ္တမြားကို ငမောက်ဆိုသူ ဆက်သသဖြင့် ငမောက်ပတ္တမြား ဟု ထင်ရှားကျော်စောလေသည်။
တရုတ်ပြည်သို့ ရောက်သွားသော ထိုကျောက်တစ်ပိုင်းမှာလည်း ထိုအချိန်၌ တရုတ်ပြည်တွင် မင်မင်းဆက် ပျက်စီးပြီး တိုင်းပြည်မငြိမ်မသက် ဖရိုဖရဲ ဖြစ်နေသောကြောင့် နီးစပ်ရာတိုင်းပြည်များသို့ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်နေကြသဖြင့် တရုတ်ပြည်သို့ ရောက်သွားသော ထိုကျောက်တစ်ပိုင်းကို မြန်မာပြည် ခိုဝင်လာသော တရုတ်လူမျိုးတစ်ဦးလက်ထဲတွင် ငမောက် ရောင်းချခဲ့သော ပတ္တမြားတစ်ပိုင်းလည်း ပါလာခဲ့သည်။ ထိုတရုတ်လူမျိုးကုန်သည်ကြီးသည် ထိုပတ္တမြားတစ်ပိုင်းကို မြန်မာဘုရင်အား ဆက်သခဲ့ရာ ဘုရင်လည်းဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လက်ခံပြီး ဆုတော်ငွေများ ပြန်လည်ပေးသနားခဲ့သည်။ ဘုရင်မင်းမြတ်လည်း ဝမ်းသာအားရ၊ မိမိတွင်ရှိရင်းဖြစ်သော (ငမောက်)ကျောက်တစ်ခြမ်းနှင့် ဆက်စပ်ကြည့်ရာ တစ်လုံးတည်း ရှုမငြီးသည့် ကျောက်ကြီး ဖြစ်ကြောင်းသိကာ၊ ငမောက်အား အားလုံးကို မဆက်သရသလောဟု အမျက်တော်ပွားသဖြင့်၊ မင်းပရိယာယ်ဖြင့် ရေဝေးရာတောင်ကုန်းတွင် မီးလောင်စင်ကြီးများ ပြုလုပ်ပြီး၊ ငမောက်၏ ဆွေ(၇)ဆက် မျိုး(၇)ဆက် ကိုခေါ်ကာ ကွပ်မျက်တော်မူလေသည်။ ငမောက်နှင့် ဆွေမျိုးများ သေဆုံးခဲ့ရသောနေရာကို လောင်းစင်ရွာဟူ၍လည်းကောင်း၊ ရေနှင့်ဝေးသောနေရာဖြစ် ၍ ရေဝေးရွာ ( နောင်တွင် ရေဝေရွာ ) ဟူ ၍လည်းကောင်း ယခုတိုင် ခေါ်ဆိုနေကြသေးသည်။ မီးတိုက်နေသော အခြင်းအရာကို ငမောက်၏ အမဖြစ်သူ ဒေါ်နန်းမြင်လျှင် လွတ်ရာသို့ ပြေးရရှာလေသည်။ တောင်ပေါ်တစ်ခုသို့ ရောက်သောအခါ ပြန်လှည့် ကြည့်လိုက်ရာ၊ များစွာပူပင်သောက၊ စိတ်ဒုက္ခရောက်ပြီး ရင်ကွဲနာကျကာ ထိုတောင်၌ပင် သေလေသည်။ ၎င်းသေဆုံးရာ၌ လွမ်းစေတီကလေး တစ်ဆူကိုပင် တည်ထားလျက် ရှိပေသည်။ ဒေါ်နန်းလှည့်ကြည့်သည့်တောင်ကို အစွဲပြုပြီး ဒေါ်နန်းကြည့်တောင်၊ ကာလကြာသောအခါ ဒေါ်နန်းကြည်တောင် ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြလေသည်။ ၎င်းပတ္တမြားမျက်ရှင်မှာ တတိယအင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပွဲတွင် အစတုံးကာ လုံးလုံးကြီး ကွယ်ပျောက်ပြီး မည်သည့်လက်သို့ ရောက်နေသည်ဟု အသေအချာ မပြောပြနိုင်တော့ပေ။
ထူးခြားချက်
ငမောက်ပတ္တမြား (ခေါ်) ပတ္တမြားငမောက် အလေးချိန်မှာ ရတီ (၉၀)ကျော် ရှိပြီး လုံးချောသွေးထားကာ အရည်အသွေး အလွန်ကောင်းလှကြောင်း သိရသည်။ စွတ်စွတ်ဖြူနေသော ဝါဂွမ်း ( သို့) နွားနို့အတွင်းတွင် ထိုပတ္တမြားကို ထည့်လိုက်လျှင် ဝါဂွမ်းနှင့် နွားနို့ပင် အနီရောင်ပြောင်းလာကြောင်း သိရသည်။ ထိုပတ္တမြားငမောက်ကို လက်ညှိုးနှင့် လက်မ ညှပ်ကိုင်ထားလျှင် အရည်လည်ပြီး ပေါက်ကွဲယိုစီးမလား ထင်ရသည်။ မှောင်ထဲမှာ အနီရောင်တလျှမ်းလျှမ်း ဖြာထွက်နေသည်။ လက်ထဲ ဘယ်လောက်ကြာကြာ ဆုပ်ထားပေမဲ့ အေးမြနေသည်။ ရေထဲစိမ်သောက်လျှင် လည်ချောင်းနာ၊ ရင်ပူ၊ ခေါင်းကိုက်၊ ဇက်လေး၊ မူးမော်၊ မောပန်းတာတွေ ပျောက်ပြီး အားအင်တိုးလာသည်ဟု ဆိုသည်။ မျက်နှာကို ပွတ်သပ်ပေးလျှင် အေးမြပြီး၊ ဝက်ခြံ တင်းတိတ် ကင်းစေသည်။
ပျောက်ဆုံးပုံ
" သီပေါက တိုင်တန်းသည့် ငမောက်ပတ္တမြားအပါအဝင် အဖိုးတန်ရတနာများကိစ္စ နှင့် ပတ်သက်၍မူ အိန္ဒိယပြည်ဆိုင်ရာ အတွင်းဝန်က အချက်များကို တင်ပြရန် ထက် အောက် အရာရှိများကို တောင်းဆိုသည်။ ဆိုင်ရာ တို့ကစုံစမ်းပြီး အထက်သို့တင်ပြသည်။ တင်ပြချက်မှာ ယခင်ကအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။
စလေဒင်သည် သီပေါထံမှ အဖိုးတန်ရတနာပစ္စည်းများ ယူသည်ဟု ထင်စရာအကြောင်း ဘာမျှမရှိကြောင်း၊ မည်သည့်ကတိဝန်ခံ ချက်ကိုမျှလည်း မပေးခဲ့ကြောင်း၊ သီပေါသည် မိမိနှင့် တစ်ပါတည်း ယူဆောင် လာသော ရတနာပစ္စည်း များမှအပ အခြား မည်သည့် ရတနာပစ္စည်းကိုမျှ ပြန်ရမည်ဆိုသည် ကတိစကား လည်း မရှိခဲ့ကြောင်းဖြင့် အကြောင်းပြန်သည်။ စလေဒင်သည် ပစ္စည်းသိမ်း ကော်မတီက သိမ်းယူခဲ့သော ရတနာပစ္စည်းများကို ပစ္စည်းသိမ်း ကော်မတီ၏ ကိုယ်စားတာဝန်ကျသည့် အစောင့်ကို လွှဲပြောင်းပေးလိုက်ကြောင်း၊ ထိုနေ့က (၁၈၈၅ ခု၊ နိုဝင်ဘာ လ ၃၀ ရက်နေ့) ဘုရင် လက်နက်ချသည့်အခါ တွင် မိမိနှင့်တာဝန်ရှိသူများသည် သီပေါနှင့် မိသားစုတို့ ယူဆောင်သွားခြင်းမပြုသော ပစ္စည်း များကို ဗိုလ်ချူပ် ပရင်ဒါဂတ်စ်၏ အမိန့်အရ ပစ္စည်းသိမ်း ကော်မတီသို့ လွှဲပြောင်းပေးလိုက်ကြောင်း ဖြင့်ဖော်ပြပါရှိသည်။
မြန်မာပြည်အစိုးရသည် ထိုကိစ္စနှင့် ပတ်သက်၍ မြန်မာဝန်ဟောင်းတချို့ကိုလည်း သေချာစွာစုံးစမ်းခဲ့သည်။
သူတို့ထွက်ဆိုချက်အရ သီပေါဘုရင်၏ သရဖူထဲတွင်ရှိကြောင်း၊ ထိုပတ္တမြား ကြီးသည်အရည်အသွေးကောင်းမွန်၍ တန်ဖိုးမဖြတ်နိုင်သည့် ပတ္တမြား ကြီးဖြစ်ပြီး ဘိုးတော်ဘုရား (၁၉၈၂-၁၈၁၉) လက်ထက်ကတည်းက ရှိခဲ့သော နန်းစဉ်ရတနာကြီး ဖြစ်ကြောင်း၊ ၁၈၈၅ ခု၊ နိုဝင်ဘာ ၂၉ ရက်နေ့မနက်တွင် သီပေါမင်းကိုယ်တိုင် ထိုပတ္တမြားကြီးကို စလေဒင် လက်သို့ပေးအပ်လိုက်ကြောင်း၊ ထိုအချိန်က စလေဒင်၏ စာရေးတော် ကြီး နီကလတ် လည်းရှိကြောင်း၊ ထို့ပြင် တိုင်းတာမင်းကြီးလည်း ရှိကြောင်း၊ မိမိကိုယ်ပိုင် ပုရပိုက် တစ်ဆူပေါ်တွင် ရတနာပစ္စည်း များ၏ စာရင်းကို ရေးမှတ်ပေးရကြောင်း၊ သို့ရာတွင် အပြည့်အစုံ မမှတ်ရသေးကြောင်း၊ ထိုစာရင်း ကို နီကလတ်သို့ ပေးလိုက်ကြောင်း၊ ထိုပစ္စည်းများ အားလုံးကို စလေဒင်က အင်္ဂလိပ်အရာရှိတစ်ယောက် လက်အောက်ရှိ အစောင့် တစ်ယောက်ကိုပေးအပ်လိုက်သည်ကို မိမိမြင်လိုက်ကြောင်းဖြင့် ရွှေတိုက်ဝန်က ထွက်ဆိုသည်။
ထိုအင်္ဂလိပ်အရာရှိ၏ အမည်ကို သတိရခြင်း ရှိမရှိ၊ ရွှေတိုက်အတွင်းဝန်၏ ထွက်ဆိုချက် မှန်မမှန်၊ ထိုစာရင်း နှင့် ထိုအဖိုးတန် ပစ္စည်းများ မည်သို့မည်ပုံ ဖြစ်သွားသည်ကို သိမသိ၊ ပစ္စည်းသိမ်းကော်မတီသို့ အပ်ရာတွင် မည်သို့သော အခြေအနေရှိသည်ကို သိမသိ စသည်သို့ကို စလေဒင်အား မေးမြန်းသည်။
၁၈၈၇ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၅ ရက်နေ့စွဲဖြင့် စလေဒင်က အသေးစိတ် ပြန်ကြားရာ၌ ရွှေတိုက်အတွင်းဝန်ပြောသည့်စကား မှန်နိုင်ကြောင်း၊ မိမိသည် ထိုနေ့မနက်ကရွှေတိုက်အတွင်းဝန်ကို နန်းတော်ထဲတွင် တွေ့ခဲ့ရကြောင်း၊ သို့ရာတွင် ပုရပိုက်တစ်ဆူပေးသည် မပေးသည်ကိုမူ မိမိ မမှတ်မိတော့ကြောင်း၊ ထိုသို့ ရုတ်ရုတ်သဲသဲ အချိန်မျိုးတွင် အဖိုးတန်ကျောက်မျက်ရတနာများ၊ စီခြယ်ထားသည့်ရွှေထည် ပစ္စည်း အသေး၊ အကြီး အမျိုးမျိုးတို့ပါသည် နန်းစဉ်ရတနာ ပစ္စည်းအားလုံးကို ရေးမှတ်ဖို့ ဆိုသည်မှာ ခက်ခဲလှကြောင်းဖြင့် စလေဒင်က အကြောင်းပြန် သည်။
ဧကရီဘုရင်မကြီးထံ ပေးပို့သည့်ပစ္စည်းများထဲတွင် သီပေါ၏ အကောင်းဆုံး သရဖူတစ်ခု၊ ဒုတိယ သရဖူမှ မြကျောက်ကြီးသုံးလုံး၊ သရဖူထဲမှ ကျွတ်ကျသည့်ကျောက်အလွတ် ၈ လုံးထည့်ထားသည့် စက္ကူအိတ်တစ်လုံး၊ စိန်ဒေါင်းရုပ်ပါသည့် ဘယက်တစ်ကုံး နှင့် ရွှေဘီးတစ်ချောင်း တို့ပါသည်။
ဒီအမှုကို သီပေါဘုရင်က ၁၉၁၁ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ အိန္ဒိယ ပြည်ဘုရင်အဖြစ် ရာဇဘိသေက ခံဖို့ရာလာတဲ့ ပဉ္စမမြောက် ဂျော့ဘုရင်ထံ သူ့ရတနာပစ္စည်းတွေ အတွက် တာဝန်ရှိသူ စလေဒင်ကို တိုင်တန်းစာ ပို့ရာက ဖြစ်လာတဲ့ နောက်ဆက်တွဲ ဖြေရှင်းချက်များဖြစ်သည်။
ရတနာပုံရွှေတိုက်တော်စာရင်းအရ မြန်မာ့နန်းစဉ်ပတ္တမြားများ
၁။ သက္ကရာဇ် ၁၀၃၂ (အေဒီ ၁၆၆၁) လောက်ကတည်းက ရှိခဲ့တဲ့ အလေးချိန် ရတီကိုးဆယ်ကျော်ရှိသော ပတ္တမြား ငမောက်
၂။ ဗဒုံမင်းလက်ထက်ကတည်းက ရှိခဲ့တဲ့ ရတီချိန် နှစ်ဆယ်ခန့်ရှိတဲ့ လှော်ကားတင်ကလေး ဟုခေါ်သော ပတ္တမြား
၃။ သက္ကရာဇ် ၁၁၉၉ (အေဒီ၁၈၃၇) ခုနှစ် ရွှေဘိုမင်းလက်ထက်ကတည်းက ရှိခဲ့တဲ့ ရတီချိန်လေးဆယ်ကျော် လှော်ကားတင်ကြီး ဟုခေါ်သော ပတ္တမြား
၄။ အလေးချိန် လေးဆယ်ရတီရှိ ဆင်ဖြူတော် ဟုခေါ်သော ပတ္တမြား
၅။ အလေးချိန် ဆယ်ရတီရှိ ဆင်မတော် ဟုခေါ်သော ပတ္တမြား
၆။ စံထားအသုံးပြုရတဲ့ အချိန်ခြောက်ရတီရှိတဲ့ စံကျောက်တော် ဟုခေါ်သော ပတ္တမြား တို့ဖြစ်သည်။
ကျမ်းကိုး
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း ကဏ္ဍ:ဘူမိဗေဒ ကဏ္ဍ:ကျောက်မျက်ရတနာ
ဂုံတောရွာ၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ညောင်ဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကိုလိုနီခေတ် အုပ်ချုပ်ခဲ့သော မဟာမင်းကြီးများနှင့် ဘုရင်ခံများ
ဒုတိယအင်္ဂလိပ်မြန်မာစစ်အပြီးတွင် အင်္ဂလိပ်တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏နယ်မြေများကို ရရှိပြီးနောက် ထိုနယ်မြေများကို အုပ်ချုပ်ရန် ဘုရင်ခံများကို ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံး အင်္ဂလိပ်လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့သောအခါတွင် မြန်မာနိုင်ငံကို အိန္ဒိယပြည်၏ ပြည်နယ်အဖြစ်ထားရှိခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းမှသာ မြန်မာနိုင်ငံကို သီးခြားကိုလိုနီအဖြစ်ထားရှိခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလတွင် ဂျပန်တို့မှသိမ်းပိုက်ခဲ့သောအခါ မြန်မာနိုင်ငံကို ဂျပန်စစ်တပ်မှအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ဂျပန်တို့အားတိုက်ထုတ်ပြီးနောက် အင်္ဂလိပ်တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအား ဆက်လက်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
စာရင်း
(အစောင်းဖြင့်ပြထားလျှင် de facto အရ အုပ်ချုပ်ခြင်းကိုပြသည်)
ဟဒ်ဆန် ပင်လယ်အော်
ဆောင်းရာသီအတွင်း၌ ဟဒ်ဆန် ပင်လယ်အော်အတွင်း သွားလာရေးသည် ဘေးမကင်းချေ။ ခြောက်လ ကျော်ကျော်မျှ ရေလက်ကြား၌ ရေခဲများရှိသည်။ ထို့ပြင် ပင်လယ်အော်သည် မြောက်သံလိုက်ဝင်ရိုးစွန်းအနီး၌ တည်ရှိသဖြင့် သဘေ‡ာများ သွားလာရာတွင် အိမ်မြေ|ာင်များအား အသုံးပြုရာ၌ အခက်အခဲ နှင့် တွေ့ကြရသည်။ သံလိုက်ဝင်ရိုးစွန်းက အိမ်မြေ|ာင်များကို ဆွဲယူသဖြင့် မြောက်အရပ်မှန်ကို သိနိုင်ရန် ခဲယဉ်းလေသည်။ ပင်လယ်အော်၏ အရှေ့နှင့် အရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ ကမ်း စောက်များမှလွဲလျှင် ကမ်းခြေသည် နိမ့်သဖြင့် သားကောင် များကို တွေ့နိုင်သည်။ အမဲထောင်သူများ၊ မုဆိုးများ၊ ရွှေရှာသူ များနှင့် သတ္တုရှာသူများ အနေအထိုင် များသည်။
ဟဒ်ဆန် ပင်လယ်အော်၏ ရာသီဥတုမှာ ပြင်းထန်၍ အေးသော ဆောင်းရာသီသည် တာရှည်သည်။ ပင်လယ်သို့ အဓိကထွက်ပေါက်ဖြစ်သော ဟဒ်ဆန်ရေလက်ကြားသည် ဇူလိုင်လမှ နိုဝင်ဘာအထိသာ ရေခဲများ ကင်းရှင်းသည်။ တိုတောင်းသည့် နွေရာသီများတွင် သဘေ‡ာများသည် ထိုကုန်းတွင်းပင်လယ်အတွင်းသို့ ဝင်လာကြပြီးလျှင် ငွေကြေး မြောက်မြားစွာတန်သော သားမွေးများကို တင်ဆောင်ကာ သွား ကြလေသည်။ ကမ်းရိုးတန်း အနီးနေ တိုင်းရင်းသားများနှင့် အက်စကီးမိုးလူမျိုးတို့ကလည်း ပင်လယ်ဖျံများ၊ လင်းပိုင်ခေါင်း တိုများနှင့် ဝါးလရပ်ဖျံ များကို ဖမ်းယူကြလေသည်။ ထို့ပြင် ကော့ဒငါးနှင့် ဆာမန်ငါးများအပြင် အခြားစားနိုင်သော ငါးများ ကိုလည်း ဖမ်းယူကြလေသည်။
ဟဒ်ဆန် ပင်လယ်အော်တွင် ရေခဲများ အရည်ပျော်ခြင်းသည် အချိန်ကြာမြင့်ခြင်းနှင့် မြေဆီလွှာများပေါ်တွင် ရေခဲများ ဖုံး လွှမ်းနေခြင်းကြောင့် မြေဩဇာညံ့သဖြင့် အစာရေစာများကို များသောအားဖြင့် အခြားနေရာများမှ တင်သွင်းရယူရသည်။ ထိုကြောင့် သားကောင်များကို ထောင်၍ ဖမ်းယူခြင်းနှင့် သတ္တု တွင်းများ တူးဖော်ခြင်းတို့က လယ်ယာလုပ်ကိုင်ခြင်းထက် ပို၍ အရေးပါလေသည်။ မြေခွေး၊ ပင်လယ်ဖျံ၊ မြေပါမြီးတိုနှင့် အချို့ ကြောင်မြီးတိုတို့ကဲ့သို့ သားမွေးရှိ တိရစ္ဆာန်များသည် လယ်ယာ များထက်ပို၍ အရေးကြီးလေသည်။ ထို့ပြင် ထိုပင်လယ်အော် အတွင်း၌ ဝေလငါးဖြူနှင့် အာတိတ်ဆာမန်ငါးများကိုပါ ဖမ်း ယူနိုင်လေသည်။ ယခုအခါတွင် သတ္တုတွင်းလုပ်ငန်းက သား မွေးလုပ်ငန်းထက် ပို၍ အရေးကြီးလာလေသည်။ ရွှေ၊ ငွေ၊ ကြေးနီ၊ ခဲ၊ သွပ် စကျင်ကျောက် (ထုံးကျောက်နု)နှင့် သစ် များသည် အရေးကြီးသည့် ထွက်ကုန်များ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုသို့ သတ္တုများ တူးဖော်ရရှိသဖြင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ် ရေးသည်လည်း အရေးကြီးလာသည်။ ထိုကြောင့် မီးရထား လမ်း၊ မော်တော်ကားလမ်းနှင့် လေယာဉ်လမ်းများ ပို၍ များပြားလာသည်။
ဟဒ်ဆန် ပင်လယ်အော်ဟု ခေါ်ကြခြင်းမှာ ၁၆၁ဝ ပြည့် နှစ်တွင် ထိုပင်လယ်အော်ကို ဟင်နရီ ဟဒ်ဆန်က စတင်၍ စူးစမ်းလေ့လာခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်လေသည်။
မှိုင်းဟုန်ရွာ၊ မြစ်သားမြို့နယ်
မှိုင်းဟုန်ရွာ (Hmainghon)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ မြစ်သားမြို့နယ်၊ ခန္တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၉၁၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခန္တောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၆၇ ဦး၊ မ ၂၂၇၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၃၄၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြစ်သားမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ညောင်လမ်းကန်
ညောင်လမ်းကန်
ရုံးတောကမ်းနားရွာ၊ ရုံးတော
ရုံးတောကမ်းနားရွာ၊ ရုံးတော
မျိုးသုဉ်းရန်အန္တရာယ်ကျရောက်နိုင်သော မျိုးစိတ်
မျိုးသုဉ်းရန်အန္တရာယ်ကျရောက်နိုင်စွမ်းသည် အဓိကအားဖြင့် မျိုးစိတ်များ၏ နေထိုင်ကျက်စားရာ နေရာများဆုံးရှုံးခြင်း (သို့) ပျက်စီးခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်ရခြင်းဖြစ်သည်။ မျိုးသုဉ်းရန်အန္တရာယ် ကျရောက်နိုင်သော မျိုးစိတ်များသည် ၎င်းတို့အပေါ်သို့ အန္တရာယ်ကျရောက်မှု ပိုမိုဆိုးရွားလာနိုင်သောကြောင့် သူတို့၏ ဒေသရင်းနယ်မြေများအား စောင့်ကြပ်ကြည့်ရှုပေးရန် လိုအပ်သည်။ ဤအဆင့်အတန်းမျိုး သတ်မှတ်ပေးရသည့် မျိုးစိတ်များ၏ အများစုသည် လူသားများ ဖမ်းယူမွေးမြူလေ့ရှိသော (သို့) ယူဆောင်စိုက်ပျိုးလေ့ရှိသော မျိုးစိတ်များ ဖြစ်ကြသည်။
thumb| စနဲပင်ဂွင်းများ ([[:en:Eudyptes robustus|Eudyptes robustus) သည် မျိုးသုဉ်းမှုအန္တရာယ်ကျရောက်နိုင်သော မျိုးစိတ်များအတွက် သာဓကတစ်ခုပင်ဖြစ်သည်။|left]]လက်ရှိတွင် ဤအဆင့်အတန်းအား တိရစ္ဆာန်မျိုးစိတ်ပေါင်း (၅၁၉၆) မျိုးနှင့် အပင်မျိုးစိတ်ပေါင်း (၆၇၈၉) မျိုးကို သတ်မှတ်ပေးထားပြီးဖြစ်ရာ ၁၉၉၈ ခုနှစ်ထိ တိရစ္ဆာန်မျိုးစိတ် (၂၈၁၅) မျိုးနှင့်  အပင်မျိုးစိတ် (၃၂၂၂) မျိုး သတ်မှတ်ခဲ့မှုနှင့် အရေအတွက်ခြင်း နှိုင်းယှဉ်ကြည့်နိုင်သည်။ သတ္တဝါ မျိုးရိုးဗီဇ အရင်းအမြစ်များ အေးခဲထိန်းသိမ်းခြင်း (Cryoconservation of animal genetic resources) ကဲ့သို့သော လက်တွေ့လုပ်ဆောင်မှု ကိစ္စရပ်များသည် မျိုးသုဉ်းမှုအန္တရာယ် ကျရောက်နိုင်သော မျိုးစိတ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန် ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုများကို အကောင်အထည်ဖော်နိုင်စေခဲ့သည်။
နိုင်ငံတကာ သဘာဝထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးအသင်းသည် ဤအဆင့်အတန်းအား မျိုးစိတ်များအပေါ် သတ်မှတ်ရာတွင် စံချိန်စံနှုန်းများစွာဖြင့် တိုင်းတာလေ့ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မျိုးသုဉ်းရန်အန္တရာယ်ကျရောက်နိုင်သော မျိုးစိတ် ကဏ္ဍ:ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး
ဆပ်ဆူဝရွာ၊ အောင်လံမြို့နယ်
ဆပ်ဆူဝရွာ (Satsuwa)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ အောင်လံမြို့နယ်၊ ဆပ်ဆူဝကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၆၉၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆပ်ဆူဝကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၆၁ ဦး၊ မ ၈၀၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၆၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အောင်လံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြင့်သန်း၊ ဒေါ် (ကထိက)
ကထိက ဒေါ်မြင့်သန်း သည် ၂၀ ရာစု မြန်မာစာပေ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော မြန်မာစာပေ ပညာရှင် ဆရာမကြီးဖြစ်သည်။ မျိုးချစ်စိတ်ဓာတ် ရှင်သန်ထက်မြက်ရေး စာပေ နှင့် မြန်မာစာပေတိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးရေးတို့တွင် ထူးခြားပြောင်မြောက်စွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့သော မြန်မာစာပေပညာရှင်ဆရာမကြီးဖြစ်သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးကာလ ဂျပန်ခေတ်အာရှလူငယ် အစည်းအရုံး လှုပ်ရှားမှုများတွင် တက်ကြွစွာပါဝင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ မြန်မာစာအဖွဲ့ ဦးစီးဌာနတွင် မြန်မာစာအဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သည်။
ငယ်စဉ်ဘဝ
ဒေါ်မြင့်သန်းကို သူဌေး ဦးကြင်သိန်း၊ ဒေါ်မမကြီးတို့က ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ ပုဇွန်တောင်မြို့နယ်၌ ဖွားမြင်သည်။ ဖခင် သူဌေး ဦးကြင်သိန်းသည် ၁၉၃၁ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ၊ ၂၇ရက် မှ ၁၉၃၂ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ၊ ၁၂ရက်အထိ ပထမအကြိမ် မြန်မာနိုင်ငံလုံး ဆိုင်ရာ လန်ဒန် မျက်နှာစုံညီ အစည်းအဝေး (The Round Table Conference) သို့ မြန်မာနိုင်ငံမှ ကိုယ်စားလှယ် ၂၄ ဦး နှင့်အတူ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုကွန်ဖရင့်သို့ မြန်မာ့နိုင်ငံရေး ခေါင်းဆောင် ဦးဘဘေ၊ ဦးချစ်လှိုင်၊ အမ်အေ ဦးမောင်ကြီး၊ မြို့မကျောင်းအုပ်ဆရာကြီး ဒေါက်တာသိန်းမောင်၊ ဒေါ်မြစိန် (ဒိုင်အာခီခေတ် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး ဦးမေအောင်၏သမီး)၊ သာယာဝတီ ဦးပု တို့နှင့်အတူ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ လန်ဒန်မြို့တွင် ဗြိတိသျှ ဝန်ကြီးချုပ် Ramsay MacDonald စသော အင်္ဂလိပ်အစိုးရအား မြန်မာ့အရေး (demanding Burma's administration from India) တွေ့ဆုံ ဆွေးနွေးခဲ့ရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ဒေါ်မြင့်သန်း၏အစ်မမှာ ဒေါက်တာ ဒေါ်စန်းလွင်ဖြစ်သည်။
စာပေရေးသားခြင်း
စာပေရေးရာနှင့် ပတ်သက်၍ ကထိက ဒေါ်မြင့်သန်း၏ ဆောင်ရွက်ချက်များမှာ ၁၉၄၄၊ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အတွင်း 'စာရေးဆရာအသင်း' ဝင်ခဲ့သည်။ ဆရာဇဝန၊ ဆရာသင်္ခါတို့ ဦးဆောင်သော စာရေးဆရာ စာစောင်တွင် စာညွန့်၊ ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်။ စစ်ပြီးစ ၁၉၄၅ တွင် ရွှေမန်းစာဆို၊ ယုဝတီဂျာနယ်၊ သံတော်ဆင့် သတင်းစာ၌ ထောင်ကဲအော်သံ အခန်းဖွင့်၍ လွတ်လပ်ရေး မရမီနှင့် ရလုဆဲဆဲ အချိန်အထိ နိုင်ငံရေး၊ လူမှုရေး၊ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်။ အချို့သော တက္ကသိုလ် မဂ္ဂဇင်းများတွင် မြန်မာစာ စာတည်းမှူးနှင့် သုတေသန စာတမ်းရှင်၊ ဆောင်းပါး၊ ကဗျာရှင်အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ယခုအခါ မြို့မကျောင်းမဂ္ဂဇင်း၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မဂ္ဂဇင်း၊ ငွေတာရီ၊ မြဝတီ၊ လစဉ်ထုတ်ဂျာနယ်များ နှင့် သတင်းစာများတွင် ဘာသာရေး၊ ပညာရေး၊အမျိုးသားရေး နှင့် ကျောင်းသား လူငယ်ရေးရာ ဆောင်းပါးများ ရေးသားလျက် ရှိသည်။
၁၉၉၅ ခုနှစ် မြို့မကျောင်း၏ ၇၅နှစ်ပြည့် စိန်ရတု ကို အထက ၂ ဒဂုံ၊ အထက ၃ ဒဂုံ တွင် ကျင်းပခဲ့ရာတွင် ဗိုလ်ချုပ် သောင်းတင်၊ ဗိုလ်ချုပ် ချစ်လှိုင်၊ ရှေ့နေချုပ် ဦးသာထွန်း၊ ဒုတိယ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးဘုန်းမြင့်၊ ဒုတိယ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး သိန်းဝင်း၊ ဒုတိယ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မောင်လှ၊ ဗိုလ်ချုပ်စိန်ထွား နှင့် ဗိုလ်မှူးကြီး လှဘူး စသော မြို့မဟောင်းများနှင့်အတူ မြို့မကျောင်း စိန်ရတု နာယက အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြို့မကျောင်းစိန်ရတု အထိမ်းအမှတ် သမိုင်းဆိုင်ရာ ပြခန်းများတွင် ဆရာမ ဒေါ်ခင်ဆွေ၊ ဆရာမ ဒေါ်ခင်သောင်းရီ၊ စာရေးဆရာ ဦးမြင့်ကြွယ် (မြို့မ-မြင့်ကြွယ်)၊ ဆရာမ ဒေါ်ခင်ခင်အေး တို့နှင့်အတူ ကြီးမှူးဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ ၇၅နှစ်ပြည့် စိန်ရတုပွဲ ကျင်းပခဲ့ရာတွင်လည်း ဦးဆောင်ပါဝင်ခဲ့သည်။ ကထိက ဒေါ်မြင့်သန်း ရေးသားခဲ့သည့်စာအုပ်များအနက် စာပေဗိမာန်မှ ထုတ်ဝေခဲ့သော 'အလှသုံးဖြာ စာပေဒသာ' (ပတွဲ၊ ဒုတွဲ) စာအုပ်သည် ၁၉၉၇ ခုနှစ်အတွက် အမျိုးသား စာပေဆု (လူငယ်စာပေ) ကို ရရှိခဲ့သည်။
ချမ်းသာကြွယ်ဝပြီး ပညာရေးလောက၊ စာပေလောက၊ မြန်မာစာပေလောကတွင် လွန်စွာထင်ရှားသူဆရာမကြီးဖြစ်သော်လည်း မာနမကြီးပေ။ လူတိုင်းကို ယဉ်ကျေးပျူငြာစွာ ဆက်ဆံတတ်သည်။ အမျိုးဘာသာ၊ သာသနာကောင်းကျိုးအတွက် အတက်နိုင်ဆုံး ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်။ အလှူဒါနရက်ရောသည်။
ကွယ်လွန်ခြင်း
ကထိက ဒေါ်မြင့်သန်းသည် ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅ ရက်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသမီး စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာစာအဖွဲ့ဝင်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ဒေါက်ဂလပ် ဟိတ်
အားဘွဲ့ရ ဒေါက်ဂလပ် ဟိတ်သည် ပထမကမ္ဘာစစ် (၁၉၁၄-၁၈) အတွင်းက ပြင်သစ်နိုင်ငံရှိ ဗြိတိသျှ စစ်တပ်ကို ဦးစီး ကွပ်ကဲခဲ့သော သေနာပတိဖြစ်သည်။ ဟိတ်သည် ၁၈၆၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် စကော့တလန်ပြည် အက်ဒင်ဗာရာမြို့၌ ဖွားမြင်သည်။ အောက်စဖို့ တက္ကသိုလ်တွင် ပညာသင်ပြီးနောက် ၁၈၈၅ ခုနှစ်၌ ဆင်းဒဟတ်ဘုရင့်စစ်ကောလိပ်ကျောင်းသို့ ဝင်ရောက် သင်ကြားသည်။ ၁၈၈၉ ခုနှစ်၌ အမှတ် (၇) မြင်းတပ်တွင် ဗိုလ်ရာထူးဖြင့် စတင် အမှုထမ်းသည်။ ၁၈၉၁ ခုနှစ် တွင် ဗိုလ်ကြီးရာထူးတို့ တိုးတက်ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရလေသည်။ ထိုနောက် ၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင် အာဖရိကတိုက် နိုင်းမြစ်ရိုး တိုက်ပွဲများ၌ ဗိုလ်ချုပ် လော့ကစ်ချနာအောက်တွင် ထူးချွန်စွာ အမှုထမ်းခဲ့ရာ ဗိုလ်မှူးအဆင့်သို့ တိုးမြှင့်ခြင်း ခံရသည်။ တစ်ဖန် ၁၈၉၉ ခုနှစ်မှ စတင်ဖြစ်ပွားသော အာဖရိကတောင်ပိုင်း ဗိုးဝါးစစ်ပွဲ၌လည်း ပါဝင် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
ဟိတ်သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ၁၉ဝ၃ ခုနှစ်မှ ၁၉ဝ၆ ခုနှစ် အထိ မြင်းတပ် စစ်ဆေးမှူးချုပ်အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ထိုနောက် အိန္ဒိယတပ်မတော်တွင် စစ်ဦးစီးချုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း အမှုထမ်းခဲ့သည်။ ပထမ ကမ္ဘာစစ် စတင်ဖြစ်ပွားချိန်တွင် ဟိတ်သည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၌ အကြီးဆုံး စစ်လေ့ကျင့်ရေးဌာနချုပ်ဖြစ်သော အောလဒါရှော့စခန်းတွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဖြစ် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ ၁၉၁၄ ခုနှစ်ဩဂုတ်လတွင် ဟိတ်သည် ဂျာမန်တပ်များကို တိုက်ခိုက်ရန် အမှတ် ၁ တပ်မကြီးကို ဦးစီး၍ ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ စစ်ချီခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်ဟိတ်သည် တိုက်ပွဲများတွင် သူရသတ္တိရှိသော စစ်ခေါင်းဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်သာမက မိမိ လက်အောက်ငယ်သားတို့၏ စိတ်ဓာတ်ကြံ့ခိုင်ရအောင် စွမ်းဆောင်နိုင်သူလည်း ဖြစ်ပေသည်။ ထိုကြောင့် ၁၉၁၅ ခုနှစ် ဒီဇင်္ဘာလတွင် ဗိုလ်ချုပ်ဟိတ်ကို ဆာဂျွန်ဖရင့်၏နေရာ၌ ဗြိတိသျှတပ်ပေါင်းစု၏ သေနာပတိ အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ မဟာမိတ်တပ်များ၏ သေနာပတိချုပ် ဖာရှယ်ဖော့ဦးစီး၍ တိုက်စစ်ဆင်ရာ၌ ဗိုလ်ချုပ်ဟိတ် ကွပ်ကဲ သော တပ်များက ထူးချွန်စွာ ကူညီခဲ့ကြသည်။ ၁၉၁၈ ခုနှစ်တွင် ဟင်ဒင်ဗတ် စစ်ကြောင်းကို ထိုးဖောက်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဟိတ်သည် ထိုအချိန်က အကြီးဆုံးသော ဗြိတိသျှတပ်ကို ဦးစီးရသောစစ်သူကြီး ဖြစ်သည်။ အနောက်စစ်မျက်နှာတွင် ဗြိတိသျှတပ်များ နောက်ဆုံး၌ စစ်ရေးသာခဲ့ရခြင်းသည် ဗိုလ်ချုပ်ဟိတ်၏ စွမ်းရည်နှင့် အမြော်အမြင်ကြီးမှုကြောင့်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုရာသည်။
၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှအစိုးရက ဗိုလ်ချုပ်ဟိတ်ကို အားဘွဲ့ဖြင့် သူကောင်းပြု၍ ဆုငွေများ ပေးကမ်း ချီးမြှင့်သည်။ အခြားဘွဲ့ထူးများကိုလည်း အပ်နှင်းသည်။ ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် စစ်မှုထမ်းအဖြစ်မှ နုတ်ထွက်ပြီး နောက် စစ်ပြန်ရဲဘော်များ သက်သာချောင်ချိရေးအတွက် ကြိုးပမ်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှလီဂျင်ခေါ် စစ်ပြန်ရဲဘော်များပါဝင်သော အသင်းကို လည်း ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်၍ ထိုအသင်း၏ ပထမဦးဆုံး ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ ထိုပြင် နှစ်စဉ် စစ်ပြေငြိမ်း သည့် နိုဝင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့၌ ပေါ်ပီပန်းများကိုရောင်း၍ အသင်းရန်ပုံငွေရှာခြင်းကိုလည်း အားပေးခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ် ဟိတ်သည် ၁၉၁၈ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် လန်ဒန် မြို့၌ ကွယ်လွန်ခဲ့ရာ ပုံတူမြင်းစီးကြေးရုပ် သွန်းလုပ်၍ ဝက် စမင်စတာအရပ်တွင် အထိမ်းအမှတ် အဖြစ် စိုက်ထူထားကြ လေသည်။
ညောင်ကုန်းရွာ၊ ကြက်သွန်ခင်း
ညောင်ကုန်းရွာ၊ ကြက်သွန်ခင်း
နောင်ရင်းရွာ၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရပ်စောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တမာတကော
တမာတကော
ဖလောက်ကေးရွာ၊ မင်းတပ်မြို့နယ်
ဖလောက်ကေးရွာ(Falautkay)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်ခရိုင်၊ မင်းတပ်မြို့နယ်၊ မကွီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၉၂၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မကွီကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၄ ဦး၊ မ ၂၁၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၀၈ ဦး နေထိုင်သည်။
ရုံးတောရွာမ (၂)ရွာ၊ ရုံးတော
ရုံးတောရွာမ (၂)ရွာ၊ ရုံးတော
မူဆာတော်ရွာ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်
မူဆာတော်ရွာ (Musartaw)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်၊ ပီနောင်စွပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၈၈၄ ဖြစ်သည်။
စပိန်အနုပညာ
စပိန်နိုင်ငံသည် လူအမျိုးမျိုးတို့က ဝင်ရောက်အုပ်စိုးခြင်းကို ခံခဲ့ရသောကြောင့် အနုပညာများမှာလည်း အသွင်အမျိုးမျိုး ပြောင်းလဲခဲ့ရလေည်။ မူးဝါးလူမျိုးတို့၏ ဗိသုကာလက်ရာ၊ ဂေါ့သလူမျိုးတို့၏လက်ရာ၊ ရောမဆန်သော ဗိသုကာလက်ရာ ဟူသည်တို့ကို စပိန်နိုင်ငံ၌ တွေ့နိုင်သည်။ ပန်းချီဆေးရေးဘက်တွင် အယ်ဂရေးကိုး၊ ဗေလားစကေး၊ ဂိုးယား၊ ပီကာဆိုတို့မှာ ထင်ရှားသော စပိန်ပညာရှင်များ ဖြစ်ပေသည်။