cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဆင်းမလားစီမံကိန်း
၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ မတ်လ ( ၂၇ ) ရက်နေ့တွင် ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေး ဆင်နွဲခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှစစ်တပ်များ လည်း မြန်မာပြည်တွင်း ပြန်လည်ဝင်ရောက်လာကြသည်။ ထိုအချိန်မှာ စစ်အတွင်းကာလ ဖြစ်၍ ဗြိတိသျှတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံကို စစ်အုပ်ချုပ်ရေးဖြင့် အုပ်ချုပ်ခဲ့လေသည်။ မြန်မာပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရန် ဗြိတိသျှ စစ်သေနာပတိ၏ လက်အောက်၌ မြို့ပြအုပ်ချုပ်ရေးဌာနခွဲ ( Civil Affairs Service ( Burma ) ) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်း၍ အုပ်ချုပ်စေသည်။ ၎င်းကို ကက်စ်ဘီ [ C.A.S ( B )] အုပ်ချုပ်ရေးဟု ခေါ်ကြသည်။ မြန်မာပြည်သူတို့သည် စစ်အုပ်ချုပ်ရေးကို မလိုလားပေ။ ထို့ကြောင့် ၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ (၁၉) ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ ဗဟန်းရပ် နေသူရိန်ပွဲရုံ၌ လူထုစည်းဝေးပွဲကြီးတစ်ရပ် ကျင်းပခဲ့သည်။ တိုင်းရင်းသား လူမျိုးပေါင်းစုံ တက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းနေသူရှိန် အစည်းအဝေးကြီးမှ စစ်အုပ်ချုပ်ရေးကို အမြန်ဆုံး ရပ်စဲပစ်ရန် တစ်ခဲနက်တောင်းဆိုကြသည်။ ၁၉၄၅ ခု၊ အောက်တိုဘာလ ( ၁၅ ) ရက်နေ့တွင် စစ်အုပ်ချုပ်ရေးကို ရပ်စဲပေးခဲ့သည်။
ဆင်းမလား သို့မဟုတ် စက္ကူဖြူ
မြန်မာပြည်၏ စစ်ပြေးဘုရင်ခံ ဆာရက်ဂျီရယ် ဒေါ်မန်စမစ်သည် ၁၉၄၅ ခု၊ ဧပြီလ ( ၁၆ ) ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်သို့ ပြန်ရောက်လာသည်။ သူနှင့်အတူ ဆင်းမလား စီမံကိန်း ဆိုသည်ကိုလည်း ယူဆောင်လာခဲ့သည်။ ဆာဒေါ်မန်စမစ်နှင့် ဗြိတိသျှ စစ်ပြေးအစိုးရသည် အိန္ဒိယအစိုးရ နွေရာသီ ရုံးစိုက်ရာ ဆင်းမလားမြို့တွင် ရှိခဲ့စဉ်က မြန်မာပြည်ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်မိပါက မည်သို့မည်ပုံ အုပ်ချုပ်မည်ကို စီမံချက်များ ပရိုဂျက်များ ရေးဆွဲခဲ့သည်။ ဆင်းမလားမြို့တွင် ရေးဆွဲခဲ့သော ကြောင့် ဆင်းမလားစီမံကိန်း ဟု အမည်တွင်ခြင်း ဖြစ်လေသည်။
ဘုရင်ခံ ဆာဒေါ်မန်စမစ်သည် ရန်ကုန်သို့ ပြန်ရောက်ပြီး မကြာမီ အင်္ဂလန် သို့ ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ ဆင်းမလား စီမံကိန်းကို ဗြိတိသျှအစိုးရထံ တင်ပြ၍ သဘောတူညီချက် တောင်းခံရန် ဖြစ်သည်။ ၎င်းစီမံချက်ကို ဗြိတိသျှ ပါလီမန်က အတည်ပြုပြဋ္ဌာန်းပြီးနောက် ၁၉၄၅ ခု၊ မေလ ( ၁၇ ) ရက်နေ့တွင် တရားဝင် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှ ပါလီမန်က စက္ကူဖြူစာတမ်း ( White Paper ) အနေဖြင့် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သောကြောင့် ဆင်းမလား စီမံကိန်းကို စက္ကူဖြူစာတမ်းဟူ၍လည်း ခေါ်ဆိုကြလေသည်။
ဆင်းမလား စီမံကိန်းတွင် အချက်ပေါင်း ( ၇ ) ချက်ပါဝင်သည်။ စီမံကိန်းအရ စစ်ပြီးကာလ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပြန်လည်ထူထောင်ရေး လုပ်ငန်းများ ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်သည်ဟု ဆိုကာ ပရိုဂျက်များ ချမှတ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဗြိတိသျှအရင်းရှင်ကြီးများ ပြန်လည် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံနိုင်ရန် အစီအစဉ် လုပ်ပေးသည်။ လက်ဝါးကြီးအုပ် အရင်းရှင်များ ပြန်လည်ရှင်သန်အောင် အားပေးသည်။ ရည်ရွယ်ချက်မှာ စီးပွားရေးတွင် ဗြိတိသျှတို့ ထင်သလို ချယ်လှယ်ခေါင်းပုံဖြတ်ခွင့် ရစေရန် စီမံပေးခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ ၎င်းစီမံကိန်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံအား ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေး ပေးမည်ဟု ဆိုထားသော်လည်း နှစ်ကာလ အပိုင်းအခြား တိတိကျကျ ဖော်ပြထားခြင်းမရှိချေ။ ထို့ပြင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေး မပေးမီ ၁၉၄၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၈ ခုနှစ်အထိ သုံးနှစ်တိုင်တိုင် ဘုရင်ခံက အာဏာကျင့်သုံး၍ အုပ်ချုပ်မည်ဖြစ်သည်။ ဤပြဋ္ဌာန်းချက်မှာ အသစ်အဆန်း မဟုတ်ချေ။ ‘၁၉၃၅ ခုနှစ်၊ မြန်မာပြည်အစိုးရအက်ဥပဒေ’ ( The Government of Burma Act 1935 ) ၏ ပုဒ်မ ၁၃၉ အရ ဘုရင်ခံအား ‘မိမိကြိုက်နှစ်သက်သလို စီရင်အုပ်ချုပ်ပိုင်ခွင့် အာဏာ’ ( Discretionary ) ပေးအပ်၍ အုပ်ချုပ်စေခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ပုဒ်မ ၁၃၉ သည် ဘုရင်ခံ လက်သုံး ပုဒ်မပင် ဖြစ်ပေသည်။
ဆင်းမလား စီမံကိန်းအရ ဆိုလျှင် ပြည်သူတို့ တောင့်တနေသော လွတ်လပ်ရေး ပန်းတိုင်သို့ နှေးကွေးသော ခြေလှမ်းများဖြင့်သာ တက်လှမ်းနိုင်ကြပေမည်။ အဆင့်ဆင့်တက်လှမ်းကြပြီးမှ ဗြိတိသျှ ဓနသဟာယ အတွင်း၌ ကိုယ်ပိုင်လွတ်လပ်ခွင့် အပြည့်အဝကို မြန်မာပြည်မက ရရှိမည်။ ‘တောင်တန်းသား တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ’ ကိုမူ ဘုရင်ခံ ကိုယ်တိုင်က သီးခြား အုပ်ချုပ်ထားမည် ဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဆင်းမလား စီမံကိန်း၏ ‘သတ္တမအချက်’ တွင် အောက်ပါအတိုင်း ပြဋ္ဌာန်းထားပေသည်။ ‘မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းဒေသတွင် နေထိုင်ကြသော မြန်မာလူမျိုးတို့နှင့် ဘာသာစကား၊ ဓလေ့ထုံးစံ၊ နိုင်ငံရေး တိုးတက်မှု အဆင့်အတန်း မတူကြသူတို့ နေထိုင်ရာ ရှမ်းပြည်နယ်မြေများနှင့် လူမျိုးစုတို့ နေထိုင်ရာ တောတောင်ထူထပ်သည့် နိုင်ငံ အစွန်အဖျားဒေသများ ပါဝင်သည့် ခြွင်းချန်နယ်မြေများ’ ( Scheduled Areas ) ကိုမူ ထိုလူမျိုးများက မိမိတို့ နေထိုင်သော ဒေသများကို ပြည်မနှင့် သင့်လျော်သော ပုံစံဖြင့် ပူးပေါင်းလိုကြောင်း မိမိတို့ ဆန္ဒကို ထုတ်ဖော်ခြင်း မပြုသေးမီ အတောအတွင်း ဘုရင်ခံက အထူးစီမံ အုပ်ချုပ်ထားလိမ့်မည်’။
ထိုအချက်၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ မြန်မာပြည်မကို မတတ်သာ၍ လွတ်လပ်ရေး ပေးရစေကာမူ ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် တောင်တန်းဒေသများကို ဆက်လက် ကျွန်ပြုချုပ်ကိုင်ထားရန် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဆင်းမလား စီမံကိန်းသည် ကိုလိုနီနယ်ချဲ့တို့၏ သွေးခွဲအုပ်ချုပ်ရေး မူဝါဒ အရ ဘာသာစကား၊ ဓလေ့ထုံးစံနှင့် နိုင်ငံရေး နိုးကြွမှု မတူညီသည်ကို အခွင့်ကောင်းယူ၍ ဆက်လက်သွေးစုပ် အမြတ်ထုတ်ရန် ကြံစည်ခဲ့သော ‘ကျွန်သက်ရှည်ရေး စီမံကိန်း’ ပင်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဆင်းမလား စီမံကိန်းကို ပြည်သူတစ်ရပ်လုံးက ကန့်ကွက်ကြသည်။ အလုပ်သမားများက ကန့်ကွက်ကြသည်။ တောင်သူလယ်သမားများလည်း မလိုလားကြ။ အမျိုးသားတပ်ဦးဖြစ်သည့် ဖဆပလ အဖွဲ့ကြီးကလည်း ဆန့်ကျင်သည်။
အမှုထမ်းပေါင်းစုံတို့၏ အထွေထွေ သပိတ်ကြီး၏ ဒီရေသည်။ ဗြိတိသျှ တို့၏ ဗြူရိုကရေစီ အုပ်ချုပ်ရေး စက်ယန္တရားကို ပြင်းထန်စွာ ရိုက်ခတ်ခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှ တို့ အုပ်ချုပ်ရေး၌ ကြီးမားသော အကျပ်အတည်းနှင့် တွေ့တော့သည်။ ဆင်းမလား စီမံကိန်းကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သော ဆာဒေါ်မန်စမစ်သည် ၁၉၄၆ ခု၊ ဇွန်လ ( ၁၄ ) ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မှ သင်္ဘောဖြင့် ပြည်တော်ပြန်ရတော့သည်။ သူ၏ ဘုရင်ခံသစ် အဖြစ် ဆာဟူးဘတ်ရန့်စ်ကို ခန့်အပ်ရလေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံကို ဆက်လက်အုပ်ချုပ်ရန်မှာ မြန်မာ တစ်မျိုးသားလုံး၏ ထောက်ခံမှုကို ရရှိနေသော ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုမရှိဘဲ မဖြစ်ကြောင်း ဗြိတိသျှ အစိုးရ ရိပ်စားမိလာသည်။ ထို့ကြောင့် စက္ကူဖြူစာတမ်းအစား မူဝါဒ အသစ်တစ်ခုဖြင့် အစားထိုးရန် စီစဉ်ကြတော့သည်။ သို့ဖြင့် ဘုရင်ခံသစ် ဆာဟူးဘတ်ရန့်စ်သည် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ဦးဆောင်သော ဖဆပလ အဖွဲ့ကြီးအား အစိုးရအဖွဲ့သစ် ဖွဲ့စည်းရန် ပြန်လည် အုပ်စိုးသည့် ကာလ အုပ်ချုပ်ရေးတွင် အရေးပါခဲ့သော ဆင်းမလား စီမံကိန်းသည် မြန်မာပြည်သူတို့၏ စွမ်းအားကို မကျော်လွှားနိုင်ဘဲ ပျက်ပြားသွားခဲ့ရပေသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး
​အောက်ရွာကလေးရွာ၊ တမွတ်
အောက်ရွာကလေးရွာ၊ တမွတ်
ကသန်းရွာ၊ ထားဝယ်မြို့နယ်
ကသန်းရွာ(Kathan)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်ခရိုင်၊ ထားဝယ်မြို့နယ်၊ တလိုင်းတောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ 177,037 ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ထားဝယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မန်ကျည်းပင်ရွာ၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်
မန်ကျည်းပင်ရွာ (Magyipin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုးမိတ်ခရိုင်၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်၊ မန်ကျည်းပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၀၆၈၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန်ကျည်းပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၀၀ ဦး၊ မ ၁၄၉၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၉၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမိတ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စစ်ဖတ်ချောင်းရွာ၊ ထီးပနန်း
စစ်ဖတ်ချောင်းရွာ၊ ထီးပနန်း
ကညင်ကွင်းရွာ၊ အရိုးဒါး
ကညင်ကွင်းရွာ၊ အရိုးဒါး
လင်ပန်းကျကုန်းရွာ၊ ဝက်လက်မြို့နယ်
လင်ပန်းကျကုန်းရွာ (Linpankyakone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဝက်လက်မြို့နယ်၊ ပေါက်တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၆၉၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝက်လက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စစ်ကုန်းရွာ၊ တမွတ်
စစ်ကုန်းရွာ၊ တမွတ်
ချင်းတောင်မြို့
ချင်းတောင်မြို့ (青島市) သည် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၊ ဆန်းတုံးပြည်နယ် (山東) အတွင်းရှိ ခရိုင်အဆင့် မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်။ ဆန်းတုံးကျွန်းဆွယ်ပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး ပင်လယ်ဝါကို မျက်နှာမူထားသည့် ချင်းတောင်သည် တရုတ်ပြည် အရှေ့မြောက်ပိုင်း ဒေသ၏ အရေးပါသော စက်မှုလုပ်ငန်း အချက်အချာ ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းမြို့ ဖြစ်သည့်အပြင် တရုတ်ရေတပ် အခြေစိုက်စခန်းလည်း တည်ရှိသည်။ ချင်းတောင်ဘီယာသည် ချင်းတောင်မြို့၏ အဓိက ထုတ်ကုန်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။
ဖုံညိုလိပ် (ရခိုင်+ကုလား)ရွာ
ဖုံညိုလိပ် (ရခိုင်+ကုလား)ရွာ
လုံခင်ရွာ၊ လဟယ်မြို့နယ်
လုံခင်ရွာ (Lonkhin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ လဟယ်မြို့နယ်၊ လုံခင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၈၃၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လဟယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အပိုလို ၇
အပိုလို ၇ (Apollo 7) ကို ၁၉၆၈ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁၁ ရက်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ လူလိုက်ပါသော အာကာသခရီးစဉ်အဖြစ် လွှတ်တင်ခဲ့သည်။ အာကာသလွန်းပြန်ယာဉ် အပိုလို (Apollo) မီးလောင်ပျက်စီးပြီးနောက် ပထမဦးဆုံးအနေဖြင့် အပိုလို ၇ ကိုလွတ်တင်ခဲ့ရာ လိုက်ပါသူများအဖြစ် Walter Schirra, Donn Eisele နှင့် Walter Cunningham တို့ဖြစ်သည်။ အသစ်ထပ်မံပြုလုပ်ထားသည့် အဆိုပါ အပိုလို ၇ ၏ထိပ်ဖူးတွင် IB Rocket တစ်ခုတပ်ဆင်ထားပြီး ကမ္ဘာကြီးအား ၁၁ ရက်အတွင်း ၁၆၃ ကြိမ်လည်ပတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သုံးဦးသည် အာကာသခရီးစဉ်အတွင်း နေ့လယ်စာစားပြီးချိန် နောက်ပိုင်းဦးခေါင်းအအေးပတ်မှုများ မကြာခဏခံစားခဲ့ရသည်။ လုပ်ငန်းစဉ် သတ်မှတ်ရက်ပြီးဆုံးပြီးနောက် အပိုလို ၇ သည်သမုဒ္ဒရာရေပြင်သို့ ပြန်လည်ဆင်းသက်ခဲ့သည်။
ပရန်ဟူဒုံးရွာ၊ မိုးမောက်မြို့နယ်
ပရန်ဟူဒုံးရွာ(Pranghudong)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မိုးမောက်မြို့နယ်၊ ပရန်ဟူဒုံးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၀၃၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပရန်ဟူဒုံးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၅ ဦး၊ မ ၅ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၅၀ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဗန်ရှည်
ပန်ဆေး ပန် =ပ္မ်ှ =လှည့်ပတ်ခြင်း ဆေး =သေး = ရှည်မျောသောအရာဝတ္ထုလက်နက် ဗန်ရှည် = ပန်ဆေး =ပ္မ်ှသေး = ခန္ဓာကိုယ်အား လှည့်ပတ်ပြီး ရှည်မျောသောအရာဝတ္ထုလက်နက်ဖြင့် (လက်နက်ပါ)တိုက်ခိုက်ခြင်း။ ထိုသိုင်းပညာများအား သျှမ်း(Tai)တို့သည် နန်ကျောက်ဝ်(လန့်စောင်ဝ်)အင်ပါယာ တည်ထောင်သည့် အချိန်တွင်ပင် အသုံးပြုနေကြပြီးဖြစ်ကြသည်။ တစ်ဖန် မြန်မာသိုင်းပညာဟု ပဥတ်သော ဗန်တို၊ဗန်ရှည်(ပန်တို၊ပန်ဆေး)သိုင်းများသည် AD-၈ရာစုမှ စတင်ခဲ့ကြကြောင်း ရေးသားထားကြသည်ကို မြန်မာစွယ်စုံကျမ်းများတွင် တွေ့ရှိရသည်။
တံတားကြီးရွာ၊ ထီးပနန်း
တံတားကြီးရွာ၊ ထီးပနန်း
အာစိဏ္ဏသုတ်
(၂)သုတ် ရှိပါသည်။
ဘုရားရှင်၏ အလေ့အကျက်တော်ကို ဘုရားရှင်၏ အလေ့အကျက်မဟုတ်ဟု (ပြောဟော, ရေးသား, ယူဆ, ပြုကျင့်)ကြသော ရဟန်းတို့သည် လူအများ အစီးအပွား မဲရန်, ချမ်းသာမဲ့ရန်, အကျိုးစီပွားမဲ့ရန်, နတ် လူတို့ ဆင်းရဲရန် ကျင့်သုံးကြကုန်၏။ သည်သာမကသေး ထိုရဟန်းတို့သည် များစွာသောအကုသိုလ်ကိုလည်း တိုးပွားစေကြကုန်၏၊ ဤသဒ္ဓမ္မသုံးဖြာ သာသနာတော်ကို ကွယ်ပျောက်စေသူတို့လည်း ဖြစ်ကုန်၏-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
နင်းဂျမ်းရွာ၊ ဓအင်းဓဓဝယ်ဓ
နင်းဂျမ်းရွာ၊ ဓအင်းဓဓဝယ်ဓ
Microsoft Classroom
Microsoft Classroom သည် မိုက်ခရိုဆော့မှ ထုတ်လုပ်ထားသည့် စာရွက်မဲ့နည်းဖြင့် ကျောင်းသားများ ဆက်သွယ်နိုင်ရေးနှင့် သင်ကြားရေးလုပ်ငန်းများကို ကျောင်းများတွင် လွယ်ကူစွာလုပ်ဆောင်နိုင်မည့် သင်ကြားရေးပလက်ဖောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် Office 365 Education  အသုံးပြုသူများအတွက် စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။
၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် မိုက်ခရိုဆော့သည် Microsoft Classroom ကို ရပ်နားတော့မည်ဟု ကြေညာခဲ့ပြီး ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် လုံးဝရပ်နားခဲ့သည်။ Microsoft Classroom ၏ လုပ်ဆောင်ချက်အချို့သည် Office 365 Education ရှိ Microsoft Teams ဆော့ဝဲတွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုက်ခရိုဆော့ဖ် ဆော့ဖ်ဝဲလ်များ
ကိုရီးယား ဗုဒ္ဓဘာသာ
ယခုအခါ ကိုရီးယားဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ဂျိုဂယယ်ဂိုဏ်း(Jogye)နှင့် ထယ်ဂို(Taego)ဂိုဏ်း ဟူ၍ ၂ ဂိုဏ်း ရှိသည်။ ယင်းတို့မှာ ကိုရီးယားလို ဆွန်းဟု ခေါ်ပြီး၊ ဂျပန်လိုက ဇင်ဂိုဏ်း(Zen)ဟူ၍ သိကြသည်။ ကိုရီးယားဆွန်းသည် တရုတ် ချန်(Chan=တရားထိုင်ခြင်း)မှ ဆင်းသက်လာကာ၊ မဟာယာန အငွေ့အသက်များစွာ လွှမ်းမိုးသည်။ မျက်မှောက်ခေတ်တွင် ချွန်ထယ်(Cheontae)၊ ဂျင်ဂက်(Jingak)နှင့် အသစ် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဝန်း(Won) ဂိုဏ်းခွဲများသည်လည်း ယုံကြည်သက်ဝင်သူ များစွာ ရှိသည်။
ကိုရီးယားဗုဒ္ဓဘာသာသည် ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်တွင် ပျံ့နှံ့လာသော ဗုဒ္ဓဘာသာ ဂိုဏ်းခွဲ တမျိုး ဖြစ်၍၊ တရုတ်ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်ကာ၊ မယာယာနလမ်းစဉ်ကို လိုက်ပြီး၊ တရုတ်ပြည်မှ ဝင်ရောက်လာသည်။ အစောပိုင်းကာလ ပင်မလှုပ်ရှားမှုမှာ ကျမ်းစာ ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းနှင့် တရားပြခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ ပြီးမှ ကိုရီးယားယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရောယှက်၍ အသွင်တမျိုးဖြင့် ပေါ်ပေါက်လာကာ၊ သီးခြားလွတ်လပ်စွာ ရပ်တည်လာသော မိရိုးဖလာဘာသာ ဖြစ်လာသည်။ ၂၀၀၆ တွင်၊ ကိုရီးယားတပြည်လုံး၌ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်မှာ ၂၄.၄%၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင် ၂၆.၁% (ပရိုတင့်စတက် ၁၆.၆%၊ ကက်သလစ် ၉.၅%)၊ အခြားဘာသာဝင် ၁.၄%၊ မည်မည်ရရ ယုံကြည်မှု မရှိသူ ၄၈.၁% ရှိသည်။ တဖက်တွင်မူ၊ တောင်ကိုရီးယားနှင့် ယှဉ်လျှင်၊ ဘာသာမဲ့ဟု လက်ကိုင်ထားသူ မြောက်ကိုရီးယားသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ပတ်သက်၍ ရှေးကအတိုင်းပင် တင်းကြပ်စွာ ကိုင်တွယ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာကို စစ်မှန်စွာ ယုံကြည်သူ ဦးရေမှာ တောင်နှင့်စာလျှင် အလွန်တရာမှ နည်းပါးသည်။ မြောက်ကိုရီးယားမှ ဘုရားကျောင်းကန်များစွာသည် အမှန်စင်စစ် နိုင်ငံခြားသား ခရီးသွားများ လာရောက်လည်ပတ်အောင် ဆွဲဆောင်သော ရုပ်ပြသက်သက် ဖြစ်လျက် ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် ဗုဒ္ဓဘာသာ
ယင်းခိုမြို့
ယင်းခိုမြို့သည် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၊ လျောင်းနင်ပြည်နယ် အတွင်းရှိ ခရိုင်အဆင့် မြို့တော် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းမြို့ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။
တပ်ကုန်းရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
တပ်ကုန်းရွာ (Tatkone)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ ဘုရားဖြူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၆၈၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘုရားဖြူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၁၇၄ ဦး၊ မ ၃၄၅၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၆၃၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ချောင်းဝရွာ၊ ထီးပနန်း
ချောင်းဝရွာ၊ ထီးပနန်း
စွန်းလွန်းဂူဓမ္မအေးရိပ်သာဆရာတော်
စွန်းလွန်းဂူဓမ္မအေးရိပ်သာဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တတိလောကမဟာထေရ်သည် မွန်ပြည်နယ်၊ ရေးမြို့နယ်၊ အစင်ကျေးရွာ နေ ခမည်းတော် ဦးသိန်း၊ မယ်တော် ဒေါ်ကျင်တို့မှ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၁၄ ခုနှစ်၊ တပေါင်းလဆန်း ၂ ရက်၊ စနေနေ့ ( ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၉၅၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၄ ရက်) တွင် မီးရှုးသန့်စင်ဖွားမြင်တော်မူခဲ့သည်။ ငယ်အမည်မှာ “မောင်တင်မောင်” ဖြစ်သည်။
ပညာစတင်သင်ကြားခြင်းနှင့် ရှင်သာမဏေပြုခြင်း
ဆရာတော်လောင်းလျာသည် အသက် ၇ နှစ်အရွယ်တွင် အစင်ကျေးရွာ၊ ရတနာဗိမာန်ကျောင်းတိုက်ဆရာတော်ထံ၌ ဘာသာရေးစာပေများကို အခြေခံမှစ၍ သင်ယူခဲ့သည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၂၇ ခုနှစ်၊ ကဆုန်လဆန် ၇ ရက်နေ့တွင် မိဘနှစ်ပါး၏ပစ္စယာနုဂ္ဂဟကို ခံယူပြီး အစင်ကျေးရွာ၊ ရတနာဗိမာန်ကျောင်းတိုက်ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဝါယမာလင်္ကာရကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြုကာ ရှင်သာမဏေအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။
ပရိယတ္တိစာပေများ သင်ယူခြင်း
ရှင်သာမဏေအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိပြီးနောက် ရေးမြို့နယ်၊ အစင်စံပြကျေးရွာ၊ ရတနာဗိမာန်ကျောင်းတိုက်ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဝါယမာလင်္ကာရထံမှ မူလတန်းပရိယတ္တိစာပေများကို စတင်သင်ယူခဲ့သည်။ ထို့နောက် မုဒုံမြို့ ဂျုံးဂျုံးကျ တောရပရိယတ္တိစာသင်တိုက်၊ သထုံမြို့ သာသနာဝဎ္တိစာသင်တိုက်၊ ခရမ်းမြို့ ကိုင်းကုန်းပါဠိတက္ကသိုလ်၊ ရန်ကုန်မြို့ အောင်မင်္ဂလာတိုက်သစ်၊ ကမ္ဘာအေး(ရေကူး) သံဃတက္ကသိုလ်၊ မန္တလေးမြို့ တောင်ပြင်ထီးလင်းတိုက်တို့တွင် ပထမငယ်၊ ပထမလတ်၊ ပထမကြီး၊ ဓမ္မာစရိယ(စာချတန်း)နှင့် နိကာယ်ငါးရပ် စသော ပရိယတ္တိစာပေများကို လေ့လာဆည်းပူး သင်ယူခဲ့သည်။ ဆရာတော်သည် အစိုးရ(ငယ်-လတ်-ကြီး)တန်းကို ခရမ်းမြို့၊ ပါဠိပထမပြန်စာဖြေဌာနမှ အောင်မြင်ခဲ့ပြီး အဘိဓမ္မာ စာမေးပွဲသုံးဆင့်လုံးကို ဒုတိယအဆင့်ဖြင့် တနင်္သာရီတိုင်းမှ အောင်မြင်ခဲ့သည်။ အမျိုးသားအဆင့်စာမေးပွဲ(ငယ်-လတ်-ကြီး)တန်း၊ ဓမ္မာစရိယ(စာချတန်း)အပြင် သံဃတက္ကသိုလ်(ကမ္ဘာအေး-ရေကူး)မှ အခြေခံပညာအထက်တန်းကို အောင်မြင်ခဲ့သည်။
ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခြင်း
ဆရာတော်သည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၃၄ ခုနှစ်၊ တပေါင်းလဆန်း ၇ ရက်တွင် မွန်ပြည်နယ်၊ ရေးမြို့နယ်၊ အစင်စံပြကျေးရွာ၊ ရတနာဗိမာန်ကျောင်းတိုက် ခဏ္ဍသိမ်တော်တွင် ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဝါယမာလင်္ကာရကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြုကာ မိဘနှစ်ပါး၏ ပစ္စယာနုဂ္ဂဟကို ခံယူပြီး ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။
ပရိယတ္တိ သာသနာ့ဝန်ဆောင်တော်မူခြင်း
ဆရာတော်သည် ရဟန်းဝါတော် ၇ ဝါမှစ၍ ရေးမြို့နယ်၊ အစင်စံပြကျေးရွာ၊ ဓမ္မဃောသကကျောင်းတိုက်တွင် ရှင်သာမဏေများကို အခြေခံစာပေမှစ၍ ငယ်-လတ်-ကြီးတန်းစာပေများ ပို့ချခြင်း၊ ဘုန်းတော်ကြီးသင် ပညာရေးကျောင်း ဖွင့်လှစ်၍ မိဘမဲ့နှင့် ဆင်းရဲနွမ်းပါးသော ကလေးများကို စာပေပညာသင်ကြားပေးခြင်း၊ ဝါတွင်းကာလနှင့် နွေရာသီတို့တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာယဉ်ကျေးမှုသင်တန်းများ၊ အခြေခံဝိပဿနာတရားစခန်းများ ဖွင့်လှစ်ခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်တော်မူခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ပေါင်မြို့နယ်၊ ဇင်းကျိုက်တောင်ခြေရှိ စွန်းလွန်းဂူဓမ္မအေး ရိပ်သာတွင် ပရိယတ္တိစာသင်တိုက်တည်ထောင်တော်မူပြီး ပရိယတ္တိစာပေများ ပို့ချလျက်ရှိသည်။
ပဋိပတ္တိ သာသနာ့ဝန်ဆောင်တော်မူခြင်း
ဆရာတော်သည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၅၀ ပြည့်နှစ်မှစ၍ မြန်မာနိုင်ငံအဝှမ်းရှိ ဝိပဿနာကမ္မဌာန်းနည်းများကို လေ့လာဆည်းပူးအားထုတ်တော်မူခဲ့ရာမှ မြင်းခြံမြို့၊ စွန်းလွန်းဆရာတော်၏ စွန်းလွန်းဝိပဿနာကမ္မဌာန်းနည်းကို ကိုယ်တိုင်လေ့လာဆည်းပူး၍ အားထုတ်တော်မူခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဒါယိကာ၊ ဒါယိကာမများကို ဤဝိပဿနာနည်း အတိုင်း နည်းပေးလမ်းပြတော်မူခဲ့ပြီး မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၅၈ ခုနှစ်မှစတင်ကာ ရေးမြို့နယ်၊ အစင်စံပြကျေးရွာရှိ ဓမ္မဃောသကကျောင်းတိုက်ကို စွန်းလွန်းဂူဓမ္မအေးရိပ်သာ (ပင်မရိပ်သာ)အဖြစ် သမုတိပြုကာ နေ့စဉ် အချိန်ပိုင်း တရားစခန်းများ၊ လစဉ် ၁၀ ရက် တရားစခန်းများဖွင့်လှစ်ပြီး စွန်းလွန်းဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ဥပနိဿယနှင့်အညီ ဟောပြောပြသလမ်းပြတော်မူလျက် ရှိသည်။ ဆရာတော်သည် စွန်းလွန်းဝိပဿနာကမ္မဌာန်းနည်းများကို အခြေပြု၍ အနယ်နယ်အရပ်ရပ်ရှိ တပည့်သာဝကများ၊ ဒါယိကာ၊ ဒါယိကာမများ အားထုတ်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ မွန်ပြည်နယ်၊ ကရင်ပြည်နယ်၊ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးနှင့် ရန်ကုန်ုတိုင်းဒေသကြီးတို့တွင် စွန်းလွန်းဂူဓမ္မအေးရိပ်သာ (ကမ္မဌာန်းတိုက်ခွဲ) ၁၂ ခုကို တိုးချဲ့တည်ထောင်တော်မူခဲ့သည့်အပြင် မလေးရှားနိုင်ငံ၊ ကွာလာစလန်းကောပြည်နယ်၊ စကင်းချမ်းမြို့တွင် လည်း ပြည်ပရိပ်သာအနေဖြင့် ဖွင့်လှစ်တည်ထောင်တော်မူခဲ့သည်။ ဆရာတော်၏ ပင်မရိပ်သာနှင့် ပြည်တွင်း ရိပ်သာခွဲများတွင် အချိန်ပိုင်းအားထုတ်သူ ယောဂီ တစ်နှစ်လျှင် ပျှမ်းမျှ ၄၀၀၀၀ ဦးခန့်နှင့် လစဉ် ၁၀ ရက်စခန်း၌ ဝင်ရောက်အားထုတ်သူ ယောဂီ တစ်နှစ်လျှင် ၃၅၀၀ ဦးခန့် အားထုတ်လေ့ရှိပြီး မလေးရှားနိုင်ငံရှိ ပြည်ပရိပ်သာတွင် လည်း တစ်နှစ်လျှင် တစ်ကြိမ် ၇ ရက် တရားစခန်း ဖွင့်လှစ်ခဲ့ရာ ပြည်ပရောက်မြန်မာနိုင်ငံသား တစ်ကြိမ်လျှင် ပျှမ်းမျှ တစ်ရာကျော် နှစ်စဉ် ဝင်ရောက်အားထုတ်လေ့ရှိသည်။
သဒ္ဓမ္မတရားပြန့်ပွားတော်မူစေခြင်းနှင့် သံဃဝန်ကိုဆောင်တော်မူခြင်း
ဆရာတော်သည် မင်္ဂလာအခြေပြုကျမ်းနှင့် ယောဂီလက်စွဲကျမ်းတို့ကို ပြုစုရေးသားတော်မူခဲ့ပြီး သာသနာပြုစဉ်ကာလအတွင်း အခြားဘာသာမှ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာသို့ ကူးပြောင်းကိုးကွယ်ခြင်းကိစ္စများကိုလည်း ဆောင်ရွက်ပေးတော်မူခဲ့သည်။ ဆရာတော်သည် အစင်ကျေးရွာ၊ ဓမ္မဃောသကကျောင်းတိုက်ရှိ တောင်တန်းပေါ်တွင် ဆံတော်ရှင် ပြည်တော်အေး ဓာတ်ပေါင်းစုစေတီကိုလည်းကောင်း၊ နဂါးရုံဘုရားကြီးကိုလည်းကောင်း၊ ကျေးဇူးတော်ရှင် စွန်းလွန်းဆရာတော် ဘုရားကြီး၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးတော်ကို ရည်မှန်း၍ မော်လမြိုင်မြို့၊ ပေါင်မြို့ ဇင်းကျိုက်တောင်၊ ရေးမြို့နယ် ဆိပ်ကလေး ကျေးရွာရှိ စွန်းလွန်းဂူဓမ္မအေးရိပ်သာအသီးသီးတွင် စော-စံ-သ ဘွဲ့တော်အမည်ဖြင့် စေတီပုထိုးများကို တည်ထား ကိုးကွယ်တော်မူခဲ့သည်။ ထို့ပြင် နှစ်စဉ် ပွင့်လင်းကာလရာသီ၌ ရှင်အပါး ၁၀၀ ရဟန်းခံရှင်ပြုပွဲများကို ပြုလုပ်ပေးလျက် ရှိရာ ယနေ့အထိ ရှင်ရဟန်း ၂၀၀၀ ကျော်၊ မလေးရှားနိုင်ငံတွင် ဒုလ္လဘရဟန်း ၇၅၀ ကျော်ကို သာသနာ့ဘောင်သို့ ဒုလ္လဘအားဖြင့် တက်လှမ်းစေခဲ့ပြီး ဝိပဿနာကမ္မဌာန်းများကို နည်းပေးလမ်းပြ အားထုတ်တော် မူစေခဲ့သည်။ ဆရာတော်သည် မြို့နယ်အဆင့်နှင့် ပြည်နယ်အဆင့်ဝိနည်းဓိုရ်ဆရာတော်အဖြစ် ပထမအကြိမ်သက်တမ်းမှ ပဉ္စမအကြိမ်သက်တမ်းအထိ ဆောင်ရွက်တော်မူခဲ့သည်။ ၁၃၇၁ ခုနှစ်မှ ယနေ့အထိ မွန်ပြည်နယ်သံဃနာယကအဖွဲ့ (မဟာဒွါရ)ဥက္ကဋ္ဌဆရာတော်အဖြစ် သာသနာ့ဝန်ကို ထမ်းဆောင်တော်မူလျက်ရှိသည်။
သာသနာတော်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်များ ဆပ်ကပ်ခံယူရရှိတော်မူခြင်း
ဆရာတော်သည် သာ့သနာဝန်ကို နှစ်ပေါင်းများစွာ ထမ်းဆောင်တော်မူခဲ့သဖြင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရမှ ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် သဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်၊ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် မဟာကမ္မဌာနာစရိယ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်၊ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် အဂ္ဂမဟာကမ္မဌာနာစရိယ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်အသီးသီးကို ဆပ်ကပ်လှူဒါန်းခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘုန်းတော်ကြီးများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ရဟန်းတော်များ‎
အိုင်းမရွာ၊ ထီးလင်းမြို့နယ်
အိုင်းမရွာ (Aingma)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ဂန့်ဂေါခရိုင်၊ ထီးလင်းမြို့နယ်၊ အိုင်းမကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၉၂၉၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အိုင်းမကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၈၆ ဦး၊ မ ၆၄၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၃၀ ဦးနေထိုင်သည်။
မောက်ကဒီးရွာ၊ ဝက်လက်မြို့နယ်
မောက်ကဒီးရွာ (Maukkadee)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဝက်လက်မြို့နယ်၊ ပေါက်တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၆၉၉ ဖြစ်သည်။
ဝူဟန်မြို့
ဝူဟန်မြို့ သည် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၊ ဟူးပေပြည်နယ်၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ ဝူဟန်မြို့သည် ဟူးပေပြည်နယ်တွင် အကြီးဆုံးဖြစ်ပြီး တရုတ်နိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းတွင် လူဦးရေ အများဆုံးမြို့ ဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၁၁ သန်းကျော် ရှိကာ တရုတ်နိုင်ငံတွင် သတ္တမမြောက် လူဦးရေ အများဆုံး မြို့ဖြစ်သည့်အပြင် တရုတ်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်ဗဟိုမြို့တော် ၉ မြို့တွင် တစ်မြို့ အပါအဝင် ဖြစ်သည်။
ဝူဟန်ဆိုသော အမည်မှာ မြို့တော်၏ သမိုင်းဆိုင်ရာ ဇစ်မြစ်အရ ဝူချန်ခရိုင်၊ ဟန်ကိုးခရိုင်နှင့် ဟန်ယန်းခရိုင်တို့ကို ပေါင်းစပ်၍ ဝူဟန် ၃ မြို့ဟု သိရှိကြရာမှ အစပြုခြင်း ဖြစ်သည်။ ကျန်းဟန့်လွင်ပြင် အရှေ့ပိုင်းတွင် ရှိပြီး ယန်စီမြစ် နှင့် ၎င်း၏ အကြီးဆုံး မြစ်လက်တက် တစ်ခုဖြစ်သော ဟန်မြစ်တို့ ပေါင်းဆုံရာဒေသတွင် ရှိပြီး "တရုတ်ပြည် အဓိကလမ်းမကြီး"ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
ဝူဟန်မြို့၏ သမိုင်းကြောင်းသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃,၅၀၀ မှ စတင်သည်။ ဝူဟန်မြို့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော သမိုင်းဝင် အဖြစ်အပျက်များတွင် ချင်မင်းဆက်အား ပြုတ်ကျစေခဲ့သော ဝူချန်ပုန်ကန်မှု နှင့် တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ ကို ထူထောင်ခြင်း တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဝူဟန်သည် ဝမ်ဂျင်းဝေ ဦးဆောင်သော လက်ဝဲယိမ်း ကူမင်တန် အစိုးရ လက်အောက် ၁၉၂၇ တွင် တရုတ်နိုင်ငံ၏ မြို့တော် ခဏမျှ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဒုတိယ အင်္ဂလိပ်-တရုတ် စစ်ပွဲအတွင်း ၁၉၃၇တွင် ၁၀လကြာမျှ တရုတ်နိုင်ငံ၏ စစ်အတွင်း မြို့တော် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ယဉ်ကျေးမှု တော်လှန်ရေး ကာလအတွင်း မြို့တော်ကို ထိန်းချုပ်ရန် အဖွဲ့နှစ်ခုကြား လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခဖြစ်ခဲ့ခြင်းကို ဝူဟန် အဖြစ်အပျက်ဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။
ဝူဟန်သည် ယနေ့ခေတ်တွင် တရုတ်နိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း၏ နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး၊ ဘဏ္ဍာရေး၊ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပညာရေး ဆိုင်ရာ ဗဟိုဌာန အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ ၎င်းသည် အဓိက သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးဆိုင်ရာ အချက်အချာ နေရာဖြစ်ပြီး ဒါဇင်ပေါင်းများစွာသော ရထားလမ်းများ၊ ကားလမ်းများ အမြန်လမ်းများသည် မြို့တော်ကို ဖြတ်သန်းသွားကြပြီး အခြားသော အဓိက မြို့တော်များနှင့် ဆက်သွယ်ပေးထားသည်။ ပြည်တွင်း သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ကဏ္ဍတွင် အဓိကကျသော နေရာမှ ပါဝင်၍ နိုင်ငံခြား စာနယ်ဇင်းများမှ တစ်ခါတစ်ရံ တရုတ်ပြည်၏ ရှီကာဂိုဟု ညွှန်းဆိုလေ့ ရှိကြသည်။ ယန်ဇီမြစ်၏ "ရွှေရောင်မြစ်ကြောင်း" နှင့် ၎င်း၏ အကြီးဆုံး မြစ်လက်တက်ဖြစ်သော ဟန်မြစ်တို့သည် မြို့ပြဧရိယာကို ဖြတ်သန်းသွားပြီး ဝူဟန်အား ဝူချန်ခရိုင်၊ ဟန်ကိုးခရိုင်နှင့် ဟန်ယန်းခရိုင်တို့အဖြစ် ပိုင်းခြားထားသည်။ ဝူဟန် ယန်စီမြစ်ကူးတံတားသည် မြို့တော်အတွင်း ယန်စီမြစ်ကို ဖြတ်ကူး တည်ဆောက်ထားသည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံး လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ ဖြစ်သော မြစ်ကျဉ်းသုံးသွယ် ရေကာတာသည် အနီးအနားတွင် ရှိသည်။
ဝူဟန်သည် ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာတိုင်အောင် ရိုးရာ ကုန်ထုတ်လုပ်ရေး ဗဟိုဌာန အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သော်လည်း ၎င်းသည် ယနေ့ခေတ် တရုတ်နိုင်ငံ၏ စက်မှု အပြောင်းအလဲများကို မြှင့်တင်နေသော ဒေသတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ဝူဟန်တွင် နိုင်ငံတော်ဆိုင်ရာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ဇုံ ၃ ခု၊ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဆိုင်ရာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ဒေသ ၄ ခု၊ နည်းပညာမြင့် ကုမ္ပဏီ ၁,၆၅၆ ခုအပြင် အမျိုးမျိုးသော အင်တာပရိုက်စ်တို့၏ လုပ်ငန်းအသစ် ပျိုးထောင်ပေးမှုများနှင့် ကမ္ဘာကျော် ဖော်ကျွန်း ၅၀၀ ကုမ္ပဏီ စာရင်းဝင် ကုမ္ပဏီ ၂၃၀ မှ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ ရှိသည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ဂျီဒီပီ အနေနှင့် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂၂၄ ဘီလီယံမျှ ပံ့ပိုးပေးနိုင်ခဲ့သည်။ မော်တော်ကားထုတ်လုပ်သည့် ကုမ္ပဏီဖြစ်သော ဒေါင်ဖန်း မော်တော်ကား ကော်ပိုရေးရှင်းသည် ဝူဟန်တွင် ရုံးချုပ်ရှိသည်။ ဝူဟန်တွင် လူသိများထင်ရှားသော အဆင့်မြင့်ပညာကျောင်းများရှိပြီး ၂၀၁၇ တွင် တစ်နိုင်ငံလုံး တတိယအဆင့် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသော ဝူဟန်တက္ကသိုလ်လည်း ပါဝင်သည့်အပြင် ဟွာကျောင်း သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာတက္ကသိုလ် လည်း ရှိသည်။
သမိုင်းကြောင်းအရ ဝူဟန်မြို့သည် ရေကြီးမှုနှင့် တွေ့ကြုံခံစားခဲ့ရပြီး ထို့အတွက်ကြောင့် အစိုးရမှ ထိုအခြေအနေကို ကုစားနိုင်ရန် ဂေဟစနစ်နှင့် ကိုက်ညီသော ရေစုပ်သည့် နည်းစနစ်ကို မိတ်ဆက်ပေးခဲ့ရသည်။ ဝူဟန်းအားကစားရုံသည် ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဖီဘာအာရှဖလား ဘတ်စကက်ဘောပြိုင်ပွဲကို အိမ်ရှင် အဖြစ်လက်ခံကျင်းပခဲ့ပြီး ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဖီဘာ ကမ္ဘာ့ဖလား ဘတ်စကက်ဘောပြိုင်ပွဲ ကျင်းပရာ နေရာ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၈ ရက်မှ ၂၇ ရက်အထိ ကမ္ဘာ့ စစ်တပ်နှင့် ပတ်သက်သော ပြိုင်ပွဲကို ဝူဟန်မှ အိမ်ရှင်အဖြစ် လက်ခံကျင်းပခဲ့သည်။ ၂၀၁၇ တွင် ဝူဟန်အား ယူနက်စကိုမှ ဒီဇိုင်းကဏ္ဍတွင် တီထွင်ဆန်းသစ်မှုမြို့တော် အဖြစ် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။ ဝူဟန်အား လွှမ်းခြုံဆက်စပ်နေသာ ကမ္ဘာ နှင့် ကမ္ဘာ့မြို့တော် သုတေသန ကွန်ယက်အဖွဲ့မှ ဘီတာကမ္ဘာ့မြို့တော် အဖြစ် အဆင့်သတ်မှတ်ထားခဲ့သည်။
အမည်မှည့်ခေါ်ခြင်း
ဝူဟန် ဆိုသော အမည်မှာ ယန်ဇီမြစ်၏ မြောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်မြစ်ကမ်းတွင် ရှိသော ဝူဟန်မက်ထရိုပိုလစ် အဖြစ်တည်ရှိသည့် အဓိကမြို့တော် နှစ်ခု၏ အမည်ကို ပေါင်းစပ်ခေါ်ဝေါ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ "ဝူ" ဆိုသော အမည်မှာ ယန်ဇီမြစ်၏ တောင်ဘက်ကမ်းတွင် ရှိသော ဝူချန်မြို့မှ ရယူထားပြီး "ဟန်" ဆိုသော အမည်မှာ ယန်ဇီမြစ်၏ မြောက်ဘက်ကမ်းတွင်ရှိသော ဟန်ကိုးမြို့မှ ရယူထားခြင်း ဖြစ်သည်။
၁၉၂၆တွင် မြောက်ပိုင်းလေ့လာရေး အဖွဲ့မှ ဝူဟန်မြို့သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး ဟန်ကိုး၊ ဝူချန်နှင့် ဟန်ယန်းတို့ကို မြို့တော် တစ်မြို့ အဖြစ်ပေါင်းစပ်ကာ မျိုးချစ်တရုတ်ပြည်၏ မြို့တော်အသစ် အဖြစ် သတ်မှတ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၂၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်တွင် ရလဒ်ဖြစ်သော ဝူဟန်မြို့ အဖြစ် ကြေညာသတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။
ရှေးခေတ်
အနောက်ကျိုးခေတ်အတွင်းတွင် ဟူပေးပြည်နယ်အား အီး ပြည်နယ်ဟု နာမည်တစ်လုံးတည်း ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ပြီး ယနေ့ခေတ် ယန်စီမြစ် တောင်ဘက်ကမ်းရှိ ဝူချန်ဒေသမှ အုပ်စိုးခဲ့သည်။ ဘီစီ ၈၆၃ တွင် အီး ပြည်နယ်အား အောင်မြင်သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးနောက် ယနေ့ခေတ် ဝူဟန်ဒေသအား ချူပြည်နယ်မှ ကျန်ရှိသော အနောက်ကျိုးခေတ် နှင့် အရှေ့ကျိုးခေတ် ကာလများတွင် အုပ်စိုးခဲ့သည်။
အစောပိုင်း ဘုရင်ခေတ် တရုတ်ပြည်
ဟန်မင်းဆက် လက်ထက်တွင် ဟန်ယန်းသည် အတန်အသင့် အလုပ်များသော ဆိပ်ကမ်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ အေဒီ ၂၀၃ ခုနှစ်တွင် တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသော ရှားကိုးတိုက်ပွဲနှင့် နောက်ထပ် ၅ နှစ်အကြာတွင် တိုက်ခိုက်ခဲ့သော ကျန်းရှားတိုက်ပွဲတို့သည် ကျန်ရှားဒေသ (ယနေ့ခေတ် ဝူဟန်အရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ ဇင်ကျိုးခရိုင်) ကို အုပ်စိုးနိုင်ရန် ယှဉ်ပြိုင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၈ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၉ ခုနှစ် ဆောင်းရာသီတွင် တရုတ်သမိုင်းတွင် အလွန်ထင်ရှားသော တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပြီး တရုတ်ဘုရင် ၃ခေတ် ၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သော ကမ်းပါးနီတိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ဝူဟန်မြို့အနီးရှိ ကမ်းပါးများတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်များတွင် ကာကွယ်ရေးအတွက် ရည်ရွယ်၍ ဟန်ယန်း (အေဒီ ၂၀၆) နှင့် ဝူချန် (အေဒီ ၂၂၃) တို့တွင် တံတိုင်းများ တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ ဝူချန်တံတိုင်း တည်ဆောက်ခြင်းသည် ဝူဟန်မြို့၏ အုတ်မြစ် ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၂၂၃တွင် ကြိုးကြာဝါ မျှော်စင်ကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး တရုတ်ပြည်၏ အဓိက မျှော်စင် ၄ ခုမှ တစ်ခု ဖြစ်ကာ ယန်ဇီမြစ်၏ ဝူချန်ဘက် အခြမ်းတွင် အရှေ့ဝူပြည်တို့၏ ခေါင်းဆောင် ဆန်းကွမ်း ၏ အမိန့်အရ တည်ဆောက်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုမျှော်စင်သည် တာအို ဘာသာဝင်တို့အတွက် အထွဋ်အမြတ် ထားရာ နေရာ တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။
အရှေ့ဝူပြည်နှင့် ကောင်းဝေပြည်တို့ကြား တင်းမာမှုများကြောင့် ၂၂၈ ခုနှစ် ဆောင်းဦးရာသီတွင် ကောင်းကောင်း ၏ မြေးဖြစ်ပြီး ကောင်းဝေပြည်၏ ဒုတိယမြောက် ဧကရာဇ်ဖြစ်သော ကောင်းယွီ သည် ဗိုလ်ချုပ်မန်ချောင်း အား ရှားကောင်းအရပ် (ယနေ့ ဝူဟန်နေရာအတွင်း)  သို့ တပ်ဖွဲ့များကို ဦးဆောင်ချီတက်စေခဲ့သည်။ ၂၇၉ ခုနှစ်တွင် ဝန်ဂျွမ်းနှင့် သူ၏ တပ်များသည် ဝူတို့၏ နယ်မြေအတွင်းရှိ မဟာဗျူဟာကျသော ဇီးလင် (ယနေ့ခေတ် ယီချန်း၊ ဟူးပေပြည်နယ်)၊ ရှားကိုး (ယနေ့ခေတ် ဟန်ကိုး) နှင့် ဝူချန် (ယနေ့ခေတ် အီကျိုး၊ ဟူးပေပြည်နယ်) စသည့် နေရာများကို အောင်မြင်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။
၅၅၀ ခုနှစ် ဆောင်းဦးရာသီတွင် ဟိုဂျင်း သည် ရန်ယွယ် အား ရှောင်းဒါစင်း နှင့် ရှောင်းဖန်း၏ သားဖြစ်သူ ရှောင်းစီတို့အား တိုက်ခိုက်ရန် စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ရန်ယွယ်သည် ရှောင်းစီအား တိုက်ပွဲအတွင်း သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး မခုခံနိုင်မှန်း သိသော ရှောင်းဒါစင်းသည် လက်နက်ချခဲ့ပြီး ဟိုဂျင်းအား ၎င်း၏ နယ်မြေများကို အုပ်စိုး ခွင့်ပေးခဲ့ရသည်။ ထိုအချိန်အတွင်း ရှောင်းဂွမ်းသည် ကျန်ရှား (ယနေ့ခေတ် ဝူဟန်နေရာအတွင်း)တွင် အခြေချနေခဲ့ပြီး ဟိုဂျင်းအား တိုက်ခိုက်ရန် ပြင်ဆင်နေခဲ့သည်။ ထိုအဖြစ်အပျက်က ရှောင်းယီ အနေနှင့် ရှောင်းဂွမ်သည် ထီးနန်းကို ရရန် ကြံစည်နေသည်ဟု ယူဆ၍ ဒေါသဖြစ်စေခဲ့သည့်အတွက် ဝမ်အား စေလွှတ်၍ ရှောင်ဂွမ်းအား တိုက်ခိုက်စေခဲ့သည်။ ၅၆၇ ခုနှစ် နွေရာသီတွင် ချန်းစု သည် ဝူမင်ချီ အား ရှန်းပြည်နယ်၏ ဘုရင်ခံ အဖြစ်ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး ဟွာတို့အား ချန်ယုလျန် နှင့် အတူ တိုက်ခိုက်ရန် တပ်ဖွဲ့၏ အဓိက အပိုင်းကို ဦးဆောင်စေခဲ့သည်။ နှစ်ဖက်တပ်တို့သည် ကျွမ်ကိုး (ယနေ့ ဝူဟန်နေရာအတွင်း) တွင် ထိပ်တိုက်တွေ့ခဲ့ကြသည်။
မြို့တော်သည် အနုပညာ ဗဟိုဌာန (အထူးသဖြင့် ကဗျာ) နှင့် ပညာရပ်ဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများအတွက် ရှေးယခင်ကပင် ထင်ရှားခဲ့သည်။ တန်မင်းဆက်ခေတ်အတွင်း ကျော်ကြားသော ကဗျာဆရာ တစ်ယောက်ဖြစ်သည့် ကွီးဟောင် သည် ၈ရာစု အစောပိုင်းတွင် ကြိုးကြာဝါ မျှော်စင်သို့ အလည်အပတ် ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ၎င်း၏ ကဗျာကြောင့် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းတွင် အကျော်ကြားဆုံး အဆောက်အဦး တစ်ခု ဖြစ်စေခဲ့သည်။
၈၇၇ ခုနှစ် နွေဦးရာသီတွင် ဝမ်ရှန်ကျီးသည် အီးဒေသအား သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် သူသည် မြောက်ဘက်သို့ ပြန်သွားခဲ့ပြီဂ ဟွမ်၏ တပ်များနှင့် ပြန်လည်ပူးပေါင်းခဲ့ပြီး သူတို့သည် ဆောင်းဒေသ အတွင်းရှိ ဆောင်းဝေ အရပ်(ယနေ့ခေတ် ရှန်ကွီး၊ ဟဲနန်ပြည်နယ်) အား ဝိုင်းရံခဲ့ကြသည်။ ၈၇၇ ခုနှစ် ဆောင်းရာသီတွင် ဟွမ်ချောင်သည် ကွီပြည်နယ် နှင့် ဟွမ်ပြည်နယ်တို့အား တိုက်ခိုက်၍ လုယက်ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။
၁၂၅၉ ခုနှစ် ကူဗလိုင်ခန် မရောက်ရှိမီ အချိန်တွင် သူ၏ ညီအစ်ကို တော်စပ်သူ မောင်းကဲ သေဆုံးကြောင်း သတင်းရောက်လာခဲ့သည်။ ကူဗလိုင်ခန်သည် သူ၏ ညီအစ်ကိုတော် သေဆုံးမှုကို လျှို့ဝှက်ထားခဲ့ပြီး ဝူဟန်ဒေသအား ယန်ဇီမြစ် အနီးတွင် ဆက်လက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ကူဗလိုင်ခန်၏ တပ်များ ဝူချန် အား သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် အူရီယန်ခါဒိုင်းမှ ၎င်းနှင့် လာရောက်ပူးပေါင်းခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ် ဝူယင်းဘုရားမှာ မွန်ဂိုလီးယားတပ်များ တိုက်ခိုက်နေစဉ်အတွင်း ဆောင်းမင်းဆက်၏ အဆုံးတွင် တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ မွန်ဂိုအုပ်စိုးသူများ (ယွမ်မင်းဆက် ၁၃၀၁ နောက်ပိုင်း) လက်အောက်တွင် ဝူချန်ဒေသသည် မြို့တော်တွင် ဌာနချုပ်ထားရှိကာ ဟူပေးပြည်နယ်၏ မြို့တော် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဟန်ကိုး ဒေသမှာမူ မင်မင်းဆက်လက်ထက်မှ ချင်မင်းဆက် လက်ထက်အထိ အချိန်ကာလအတွင်း ဟန်ယန်ခရိုင်မှ ဒေသအစိုးရ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် မင်မင်းဆက် ကာလကပင် တစ်နိုင်ငံလုံး၏ အဓိကဈေး ၄ ခုတွင် တစ်ခု အပါအဝင် ဖြစ်နေခဲ့သည်။
ချင်မင်းဆက်
ဟန်ယန်းရှိ ဂွီးယွမ်ဘုရားကျောင်းသည် ရွှန်ဇီ ဘုရင် ၁၅ နှစ်မြောက် အုပ်စိုးပြီးနောက် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၁၈ ရာစု ဦးပိုင်းသို ရောက်သော အခါတွင် ဟန်ကိုးသည် တရုတ်၏ ကုန်သွယ်ရေးတွင် အရေးအပါဆုံး မြို့ ၄မြို့၌ တစ်ခု အပါအဝင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ရထားလမ်းများကို မြို့တော်၏ တောင်နှင့်မြောက်သို့ ဆက်လက် တိုးချဲ့ခဲ့ပြီး ဝူဟန်အား ရထားပို့ဆောင်ရေး နှင့် မြစ်တွင်းရေကြောင်းပို့ဆောင်ရေးကြားတွင် အရေးပါသော တဆင့်ခံပို့ဆောင်ရာ နေရာ တစ်ခု ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။ ထိုကာလအတွင်းတွင် နိုင်ငံခြားရှိ အင်အားကြီးတိုင်းပြည်များမှ ကုန်သွယ်ရန် နေရာများကို တောင်းဆိုခဲ့ကြပြီး ဟန်ကိုးရှိ မြစ်အရှေ့ နေရာများကို နိုင်ငံခြားသားများ အုပ်ချုပ်သော ကုန်သွယ်ရေး ရပ်ကွက်များ အဖြစ် ပိုင်းခြားထားခဲ့သည်။ ထိုနေရာများတွင် ကုန်သွယ်ရေး ကုမ္ပဏီများ၏ ရုံးများ၊ ဂိုဒေါင်များ နှင့် ကုန်တင်ကုန်ချနေရာများ ရှိခဲ့သည်။ ပြင်သစ်တို့အနေနှင့် ဟန်ကိုးတွင် ကုန်သွယ်ခွင့် ရရှိခဲ့သည်။
တိုင်ပင်း သူပုန်ထမှုအတွင်း ဝူဟန်ဒေသအား သူပုန်တပ်တို့မှ နှစ်ပေါင်းများစွာ ထိန်းချုပ်ထားခဲ့ပြီး ကြိုးကြာဝါမျှော်စင်၊ ဇင်ဖူး ဘုရားကျောင်း၊ကျိုဒေါင်ကွမ် ဘုရားကျောင်း နှင့် အခြားအဆောက်အဦးတို့မှာ ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ ဒုတိယ ဘိန်းစစ်ပွဲ (အနောက်တိုင်းတွင် မြှားစစ်ပွဲ ၁၈၅၆-၁၈၆၀ ဟု သိကြသည်။) အတွင်း ချင်မင်းဆက် အစိုးရမှ အနောက်တိုင်း အင်အားကြီးနိုင်ငံတို့အား ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီး တျန်ဂျင်းစာချုပ်နှင့် ပီကင်းစာချုပ်တို့အား လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ရပြီး ထိုစာချုပ်များကြောင့် မြို့တော် သို့မဟုတ် ဒေသ ၁၁ ခု (ဟန်ကိုး အပါအဝင်) တို့အား ကုန်သွယ်ရေး ဆိပ်ကမ်းများ အဖြစ် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့ရသည်။ ၁၈၅၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် အယ်ဂျင်၏ အဋ္ဌမမြောက် မြို့စားဖြစ်သော ဂျိမ်းစ်ဘရုစ်သည် တရုတ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီး အဖြစ် စစ်သင်္ဘော ၄ စင်းကို ယန်ဇီမြစ်တစ်လျှောက် ဝူဟန်အထိ ဦးဆောင်မောင်းနှင် လာခဲ့ပြီး ဝူဟန်တွင် ကုန်သွယ်ရေး ဆိပ်ကမ်း ဖွင့်လှစ်ရန် လိုအပ်သော အချက်အလက်များကို စုဆောင်းရန် အတွက် ဖြစ်သည်။
၁၈၆၁ ခုနှစ်တွင် အတွင်းဝန် ဟယ်ရီပါ့ခ် နှင့် ရေတပ်ဗိုလ်ချုပ် ဟားဘတ် တို့အား ဝူဟန်တွင် ကုန်သွယ်ရေးဆိပ်ကမ်း ဖွင့်လှစ်ရန် စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ပီကင်းစာချုပ်အရ ဟယ်ရီပါ့ခ်သည် ဟန်ကိုး အငှားစာချုပ်အား ဟူနန်နှင့် ဟူပေးပြည်နယ်တို့၏ ဘုရင်ခံချုပ် ဂွမ်ဝမ် နှင့် အပြီးသတ် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ယန်ဇီမြစ်တစ်လျှောက် 30.53 km2 မျှ ကျယ်ဝန်းသော ဧရိယာ (နောက်ပိုင်းခေတ် ကျန်းဟန်လမ်း မှ ဟဲကျိုလမ်းအထိ) သည် ဗြိတိသျှတို့ စီမံခန့်ခွဲခွင့်ရသည့် နေရာဖြစ်ခဲ့ပြီး ဗြိတိသျှတို့မှ ထိုနေရာအတွင်း သံရုံး ဖွင့်ခဲ့သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ဟန်ကိုးသည် လွတ်လပ်သော ကုန်သွယ်ရေး ဆိပ်ကမ်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။
၁၈၈၉ ခုနှစ်တွင် လျံဂွမ်းနယ်စား ကျန်းစီတုံး (ဂွမ်ဒုံး နှင့် ဂွမ်စီ ပြည်နယ်) မှ ဟူဂွမ်းနယ်စား (ဟူနန် နှင့် ဟူပေးပြည်နယ်) အဖြစ် ပြောင်းရွှေ့လာခဲ့သည်။ သူသည် ပြည်နယ်အား ၁၈ နှစ်ကြာမျှ ၁၉၀၇ ခုနှစ် အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်အတွင်း သူသည် "တရုတ်သင်ယူရေး အား အခြေခံထား၊ အနောက်တိုင်း သင်ယူရေး အားအသုံးချ" ဆိုသည့် တိ-ယောင် တွေးခေါ်မှုကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ သူသည် အကြီးစားလုပ်ငန်း အများအပြားကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ဟန်ယန်း စတီးလ်စက်ရုံ၊ ဒါရဲ သတ္တုတွင်း၊ ပင်ရှန်း ကျောက်မီးသွေးတွင်း၊ ဟူပေး လက်နက်စက်ရုံနှင့် ဒေသတွင်း အထည်ချုပ်လုပ်ငန်းများကို တည်ထောင်ခဲ့ကာ ဝူဟန်တွင် ခေတ်သစ်လုပ်ငန်းများကို တိုးမြှင့်စေခဲ့ပြီး ကြွယ်ဝချမ်းသာလာစေခဲ့သည်။ ထိုအချိန်အတွင်း သူသည် ပညာရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကိုလည်း လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး ဒါဇင်ပေါင်းများစွာသော ခေတ်သစ် ပညာရေး ကျောင်းများကို ဆက်တိုက်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့တွင် လျန်ဟူး (ဟူနန်နှင့် ဟူးပေ) ဂန္ထဝင် သင်ကြားရေး အကယ်ဒမီ၊ အရပ်သား အထွေထွေ သိပ္ပံ၊ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ အထွေထွေ သိပ္ပံ၊ နိုင်ငံခြားဘာသာသင်သိပ္ပံ နှင့် လျန်ဟူး အထွေထွေ ပုံမှန် ကျောင်း တို့ပါဝင်ပြီး ကျောင်းသားအများအပြားကို ရွေးချယ်၍ နိုင်ငံရပ်ခြားသို့ ပညာတော်သင် စေလွှတ်ခဲ့သဖြင့် တရုတ်ပြည်၏ ခေတ်သစ်ပညာရေး ဖွံ့ဖြိုးမှုကို များစွာ အထောက်အကူ ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ထို့အပြင် သူသည် ခေတ်သစ် စစ်တပ်ကို လေ့ကျင့်ပေးခဲ့ပြီး "ကျန်း" တပ်ဖွဲ့ နှင့် "ရှဲ" တပ်ဖွဲ့ (ကျန်းနှင့် ရှဲတို့သည် ချင်မင်းဆက်အောက်ရှိ စစ်တပ်များ ဖြစ်သည်။)တို့ကို ဟူးပေတွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထိုအကြောင်းအချက်များသည် ဝူဟန်အား ခေတ်ပေါ် တိုးတက်စေရေးအတွက် ခိုင်မာသော အုတ်မြစ် ချပေးခဲ့သည်။
ဝူချန် ပုန်ကန်မှု
၁၉၀၀ ပြည်နှစ်တွင် ကော်လီယာ မဂ္ဂဇင်းမှ ယန်ဇီမြစ်၏ တိုးတက်သောမြို့ဖြစ်သော ဟန်ကောမြို့အား "တရုတ်ပြည်၏ စိန့်လူးဝစ် နှင့် ရှီကာဂို" ဟု တင်စားဖော်ပြခဲ့သည်။ ၁၉၁၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၁ ရက်တွင် ဆွန်ယက်ဆင် နှင့် သူ၏ နောက်လိုက်များသည် ဝူချန်ပုန်ကန်မှုကို စတင်ခဲ့ပြီး နောက်ဆက်တွဲ အဖြစ် ချင်မင်းဆက် ပြိုလဲသွားခဲ့ကာ တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံကို ထူထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ဝူဟန်သည် ဝမ်ကျင်းဝေ ဦးဆောင်သော လက်ဝဲယိမ်း ကူမင်တန် အစိုးရ၏ မြို့တော် ဖြစ်ခဲ့ပြီး လက်ယာယိမ်း ချန်ကေရှိတ် အစိုးရအား ၁၉၂၀ နှစ်များအတွင်း ဆန့်ကျင်ခဲ့သည်။
ချင်မင်းဆက်ကို ဖြုတ်ချခဲ့သော ၁၉၁၁ အောက်တိုဘာလ၏ ဝူချန်ပုန်ကန်မှုသည် ဝူဟန်တွင် အစပျိုးခဲ့သည်။ ပုန်ကန်မှု မတိုင်ခင်က ချင်မင်းဆက်ကိုဆန့်ကျင်သော မြေအောက်အဖွဲ့အစည်းများမှာ ဝူဟန်တွင် တက်ကြွလှုပ်ရှားနေခဲ့သည်။ ၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် ဇီချွမ်၌ ဆန္ဒပြမှုများ ပြန့်ပွားခဲ့သဖြင့် ချင်မင်းဆက် အာဏာပိုင်းများကို စစ်တပ်သစ်၏ အစိတ်အပိုင်းကို ဝူဟန်တွင် တပ်စွဲစေခဲ့ပြီး ပုန်ကန်မှုကို နှိမ်နှင်းခဲ့သည်။ စက်တင်ဘာ ၁၄ ရက်တွင် ဟူးပေမှ ဒေသခံ တော်လှန်ရေး အသင်းအဖွဲ့ နှစ်ခု ဖြစ်သော စာပေအသင်း နှင့် ရှေ့ဆောင်အသင်းတို့မှ ဝူချန်တွင် ပူးပေါင်းဌာနချုပ်ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ပုန်ကန်ထကြွရန် ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာ ၉ ရက်တွင် နိုင်ငံရေး စီစဉ်မှု ရုံး၌ ဗုံးတလုံး အချိန်မကျခင် ပေါက်ကွဲခဲ့သဖြင့် ဒေသခံ အာဏာပိုင်များအား သတိပေးသကဲ့သို့ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ပုန်ကန်မှုအတွက် ကြေညာချက်၊ တော်လှန်မည့်သူ စာရင်း နှင့် တော်လှန်ရေးသမားတို့၏ တရားဝင် စည်းတံဆိပ်တို့မှာ ဟူနန် နှင့် ဟူးပေတို့၏ ဘုရင်ခံချုပ် ရွေးချန် ၏ လက်အတွင်းသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ပြီး ရွေးချန်မှ ပုန်ကန်သူတို့၏ ဌာနချုပ်ကို နေ့ချင်းပြီး ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီး စာရင်းတွင်း ပါရှိသူများကို လိုက်လံ ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် တော်လှန်ရေးသမားတို့မှ ပုန်ကန်မှုကို အချိန်မကျမီ မဖြစ်မနေ စတင်ရန် တွန်းအား ဖြစ်ခဲ့သည်။
အောက်တိုဘာ ၁၀ ရက်နေ့ညတွင် တော်လှန်ရေးသမားများသည် ဟူဘေး စစ်တပ်သစ်၏ အင်ဂျင်နီယာတပ် တန်းလျားများမှ စတင်ပစ်ခတ်ခြင်းဖြင့် ပုန်ကန်မှုကို စတင်ကြောင်း အချက်ပေးခဲ့သည်။ ထို့နောက် သူတို့သည် စစ်တပ်သစ်၏ တပ်အကုန်လုံးအား တော်လှန်ရေးတွင် ပူးပေါင်းရန် ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ ဝူကျောင်လင်း၊ ခိုင်ကျီမင်း နှင့် အခြားသူတို့၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် တော်လှန်ရေးတပ်သည် ဘုရင်ခံ၏ အိမ်တော် နှင့် အစိုးရရုံးများကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သည်။ ရွေးချန်သည် ချူးယုသင်္ဘောဆီသို့ ကြောက်လန့်တကြား ထွက်ပြေးခဲ့သည်။ ချင်စစ်တပ်၏ တပ်မှူးဖြစ်သော ကျန်းဗျောင်သည်လည်း မြို့တော်မှ ထွက်ပြေးခဲ့သည်။ ၁၁ ရက်နေ့ မနက်တွင် တော်လှန်ရေးတပ်သည် ဝူချန်မြို့ တစ်မြို့လုံးကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သော်လည်း ခေါင်းဆောင်များ ဖြစ်သော ကျန်းယီဝူး နှင့် ဆွန်ဝူး စသူတို့မှာ ပျောက်ဆုံး နေခဲ့သည်။ ထို့အတွက်ကြောင် ခေါင်းဆောင်မရှိသော တော်လှန်ရေးတပ်သည် ချင်စစ်တပ်၏ လက်ထောက်တပ်မှူး လီယွမ်ဟောင်းအား စစ်သေနာပတိ အဖြစ် တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ လီယွမ်ဟောင်းသည် ဟူပေး စစ်တပ်အစိုးရကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ဟူပေးတွင် ချင်မင်းဆက်၏ အုပ်ချုပ်မှုကို ဖျက်သိမ်းကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး အခြားပြည်နယ်များကိုလည်း တော်လှန်ရေးတွင် ပူးပေါင်းရန် ကြေးနန်း ပေးပို့ တိုက်တွန်းခဲ့သည်။
တော်လှန်ရေးသည် နိုင်ငံ၏ အခြားအပိုင်းများသို့ ပျံ့နှံ့သွားသည့် အခါတွင် ချင် အစိုးရသည် သစ္စာခံ စစ်တပ်များကို စုစည်း၍ ဝူဟန်ရှိ ပုန်ကန်မှုကို နှိမ်နင်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာလ ၁၇ ရက်မှ ဒီဇင်ဘာ ၁ ရက် အထိ တော်လှန်ရေးတပ်နှင့် ဒေသခံ လုပ်အားပေးများသည် လက်နက်ပိုမိုကောင်းမွန်၍ အင်အားပိုများသော ယွမ်ရှိခိုင် ဦးဆောင်သည့် ချင်တပ်များကို ယန်ရှားစစ်ပွဲတွင် ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး မြို့တော်ကို ကာကွယ်ခဲ့သည်။ ဟွမ်စင်းသည် နိုဝင်ဘာ အစောပိုင်းတွင် ဝူဟန်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး တော်လှန်ရေးတပ်၏ ဦးဆောင်မှုကို လွှဲပြောင်းရယူခဲ့သည်။ ပြင်းထန်စွာ တိုက်ခိုက်၍ အကျအဆုံး များခဲ့ပြီးနောက် ချင်တပ်များသည် ဟန်ကိုး နှင့် ဟန်ယန်းတို့ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ယွမ်ရှိခိုင်သည် ရှေ့ဆက်မတက်တော့ဘဲ ရပ်တန့်ရန် သဘောတူခဲ့ပြီး ငြိမ်းချမ်းရေးစကားဝိုင်းတွင် ပါဝင်ခဲ့ကာ နောက်ဆုံးတွင် ဆွန်ယက်ဆင်အား ပြည်နှင်ဒဏ် မှပြန်ခေါ်နိုင်ခဲ့ပြီး ၁၉၁၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်တွင် တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံကို ထူထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ဝူချန် ပုန်ကန်မှုကြောင့် ဝူဟန်သည် တရုတ်ပြက္ခဒိန် ဆင်ဟိုင်းနှစ်ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုကြသော ဆင်ဟိုင်းတော်လှန်ရေး မွေးဖွားရာ အရပ်အဖြစ် သိရှိကြသည်။ မြို့တော်တွင် တော်လှန်ရေးနှင့် ပတ်သက်သော ပြတိုက်များနှင့် တော်လှန်ရေးအား ကာကွယ်ရင်း အသက်စွန့်ခဲ့ကြသော အာဇာနည် ထောင်ပေါင်းများစွာ နှင့် တော်လှန်ရေးအတွက် အထိမ်းအမှတ် အချို့ ရှိသည်။
တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ
မြောက်ပိုင်းစွန့်စားရှာဖွေသူများ၏ မြောက်ဘက်သို့ ချဲ့ထွင်လာမှုကြောင့် မဟာတော်လှန်ရေး၏ ဗဟိုသည် ပုလဲမြစ်ဝှမ်းမှ ယန်ဇီမြစ်ဝှမ်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းရောက်ရှိ လာခဲ့သည်။ နိုဝင်ဘာလ ၂၆ ရက်တွင် ကူမင်တန် ဗဟိုနိုင်ငံရေး ကော်မတီမှ မြို့တော်အား ကွမ်ကျိုးမှ ဝူဟန်သို့ ရွှေ့ပြောင်းရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ဒီဇင်ဘာ လလယ်ပိုင်းတွင် ကူမင်တန် ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင် ကော်မတီဝင်များ နှင့် နိုင်ငံတော် အစိုးရ ကော်မတီဝင် အများစုသည် ဝူဟန်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်ကော်မတီဝင်များနှင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရ ကော်မတီဝင်များ၏ ညီလာခံကို ပူးတွဲကျင်းပခဲ့ပြီး ပါတီဗဟိုဌာနချုပ်နှင့် နိုင်ငံတော် အစိုးရ၏ ထိပ်ပိုင်းအလုပ်များကို လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြပြီး သူတို့သည် ဝူဟန်တွင် အလုပ်လုပ်ကြမည်ဟု ၁၉၂၇ ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်တွင် ကြေညာခဲ့ကာ ဝူချန်၊ ဟန်ကိုး နှင့် ဟန်ယန်းတို့ကို ဝူဟန်မြို့တော် အဖြစ် ပေါင်းစည်းရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကာ မြို့တော်ဒေသ ဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ နိုင်ငံတော် အစိုးရသည် ဟန်ကိုးရှိ နန်ယန်း အဆောက်အဦးတွင် အခြေစိုက်ပြီး ပါတီဗဟိုဌာနချုပ်နှင့် အခြားအဖွဲ့အစည်းများမှာ ဟန်ကိုး နှင့် ဝူချန်တွင် ရုံးထိုင်ရန် နေရာ ရွေးခဲ့ကြသည်။
၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင် ကူမင်တန် ဗဟိုအလုပ်မှုဆောင်ကော်မတီ၏ တတိယမြောက် ဗဟိုညီလာခံသို့ မော်စီတုန်း တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ထိုညီလာခံတွင် ဗိုလ်ချုပ်ချန်၏ အာဏာကို ရုပ်သိမ်းခဲ့ပြီး ဝမ်ကျင်းဝေအား ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ မြောက်ပိုင်းစွန့်စားရှာဖွေသူများ၏ ပထမဆုံး အဆင့်မှာ ကူမင်တန်တို့ အတွင်း နိုင်ငံရေး အကွဲအပြဲကြောင့် အနှောင့်အယှက်ဖြစ်ခဲ့ပြီး လက်ရှိ ဝူဟန်အဖွဲ့အား ဆန့်ကျန်သည့် နန်ကျင်းအဖွဲ့ကို ၁၉၂၇ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီးနောက်တွင် ဖြစ်သည်။  ဧပြီ ၁၂ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုတွင် မသေဘဲ ကျန်ရှိနေသည့် တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ အဖွဲ့ဝင်များမှာ ချန် ဒုရှူအား ပါတီ၏ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး အဖြစ် ပြန်လည်ရွေးကောက် တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ ထိုအကွဲအပြဲမှာ ပါတီအတွင်း ကွန်မြူနစ်များကို ဖယ်ထုတ်ရန် ကြိုးစားမှုကြောင့် ဖြစ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းမှာ ပထမဆုံးညီညွတ်သောတပ်ဦး ၏ အဆုံးသတ် ဖြစ်စေခဲ့ပြီး ချန်ကေရှိတ်မှာ အမျိုးသားတော်လှန်ရေးတပ်၏ သေနာပတိအဖြစ်မှ မကြာခင် နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။
၁၉၂၇ ခုနှစ်ဇွန်လတွင် ဆိုဗီယက်ခေါင်းဆောင် စတာလင်မှ ဝူဟန်ရှိ ကွန်မြူနစ်တို့ထံသို့ ကြေးနန်းပေးပို့ခဲ့ပြီး အလုပ်သမားနှင့် လယ်သမားတို့၏ တပ်ကို စတင်လုပ်ရှားရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။. ထိုအဖြစ်အပျက်သည် ဝမ်ကျင်းဝေအား သတိပေးသကဲ့သို့ ဖြစ်ခဲ့ပြီး ကွန်မြူနစ်တို့နှင့် အဆက်အသွယ် ဖြတ်တောက်ကာ ချန်ကေရှိတ် အား မတတ်သာသဖြင့် လက်ခံခဲ့ရသည်။ ဝူဟန် အာဏာသိမ်းမှုသည် ၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင် ဝမ်ကျင်းဝေမှ ချန်ကေရှိတ် နှင့် ၎င်း၏ ရှန်ဟိုင်းအခြေစိုက် ပြိုင်ဖက်ကူမင်တန်များဘက်သို့ နိုင်ငံရေး အရ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဝူဟန် မျိုးချစ်အစိုးရအား ၁၉၂၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၁ တွင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၂၇ ဩဂုတ် ၁၉ တွင် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။
၁၉၃၁ ခုနှစ် တရုတ်နိုင်ငံ ရေကြီးမှုသည် ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် အသေအပျောက်အများဆုံး ရေကြီးမှု တစ်ခု ဖြစ်ပြီး ဝူဟန်သည် အနီးအနားဒေသများမှ ရေဘေးဒုက္ခသည်များ၏ ခိုနားရာ နေရာ ဖြစ်ခဲ့ပြီး ဒုက္ခသည်များမှာ နွေဦးရာသီ နှောင်းပိုင်းမှ စတင် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း နွေရာသီ အစောပိုင်း ဇူလိုင် ၂၇ ရက် မနက် ၆ နာရီ မတိုင်မီ တမံပြိုလဲမှုကြောင့် ဝူဟန်မြို့ပါ ရေကြီးခဲ့ပြီး ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ၇၈၂,၁၈၉ ဦးမျှသော မြို့နေလူများနှင့် ကျေးလက်ဒုက္ခသည်များမှာ အိုးအိမ်မဲ့ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ရေကြီးမှုသည် စတုရန်းမိုင် ၃၂ မိုင်မျှ ရှိပြီး မြို့တော်မှာ ၃ လခန့်တိုင်အောင် ပေပေါင်းများစွာသော ရေအောက်တွက် ရှိနေခဲ့သည်။  မြို့တော်တစ်ဝှမ်းရှိ ရေဘေးလွတ်ရာ နေရာများတွင် လူအများအပြား စုဝေးနေခဲ့ပြီး လူ ၃၀,၀၀၀ မှာ ဟန်ကိုး အလယ်ပိုင်းရှိ ရထားလမ်း တမံများပေါ်တွင် ခိုလှုံနေခဲ့ကြသည်။ စားနပ်ရိက္ခာ အနည်းအပါးသာ ရှိပြီး ရေပေးဝေရေး စနစ် လုံးဝပျက်စီးသွားခြင်းကြောင့် လူဦးရေ ထောင်ပေါင်းများစွာမှာ မကြာမီ ရောဂါဘယများကို ခံစားခဲ့ရသည်။ ဟူးပေ ရေကြီးမှု တားဆီးရေး အေဂျင်စီမှ စီနီယာ အင်ဂျင်နီယာ ဂျင်ရှိလောင် က ရေကြီးမှု အောက်ပါအတိုင်း ပြောပြခဲ့သည်။ "ဘာမှ ကြိုမသိဘူး။ ရေလုံးကြီးက ရုတ်တရက် ရောက်လာတယ်။ အဲဒီတုန်းက ဝူဟန်က အဆောက်အဦး အတော်များများဟာ တစ်ထပ်ပဲ မြင့်ကြတယ်။ လူအများစုအတွက် လွတ်လမ်း မရှိခဲ့ဘူး။ သူတို့ သောင်းနဲ့ချီပြီး သေဆုံးကြသည်။ ကျွန်တော်က ကုမ္ပဏီ ရုံးချုပ်ကနေ ဂျူတီထွက်လာတာ။ အဲဒါက မြို့အလယ်နားမှာ ရှိတဲ့ ၃ ထပ် အဆောက်အဦးအသစ်။ ကျွန်တော် ကြောက်စရာ အသံကြီးကို ကြားပြီး ရေလုံးကြီး ဝင်လာတာ တွေ့လိုက်တော့ ကျွန်တော် အဆောက်အဦး ထိပ်ဆုံးအထိ တက်ပြေးတယ်။ ကျွန်တော်ဟာ အမြင့်ဆုံးနဲ့ အခိုင်မာဆုံး ကျန်ခဲ့တဲ့ အဆောက်အဦးတစ်ခုရဲ့ အပေါ်မှာ ရှိနေတယ်။ အဲဒီအချိန်က ရေက ကျသွားမယ်။ ဒါမှ မဟုတ် ထပ်တက်လာမယ်လို့ ဘယ်သူမှ မသိနိုင်ဘူး။." ဟန်ကိုးတွင် အမြင့်ဆုံး ရေမှတ်သို့ ဩဂုတ် ၁၉တွင် ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ရေမှတ်မှာ ပုံမှန်ထက် 53 ft မျှ များပြားနေခဲ့သည်။ ၁၉၃၆တွင် တရုတ်ပြည်အလယ်ပိုင်းအား သဘာဝ ဘေးအန္တရာယ်ကျရောက်၍ များပြားလှစွာသော ရေလွှမ်းမှုများမှာ ယန်ဇီမြစ်နှင့် ဟွိုင်မြစ်တို့၏ ကမ်းပါးများ ပြိုကျခြင်းကြောင့် ဟဲဘေ၊ ဟူနန်၊ ကျန်ဇီး၊ ဝူဟန် နှင့် ချောင်ကျင်းတို့သို့ သက်ရောက်စေခဲ့သည်။
ဒုတိယမြောက် တရုတ်-ဂျပန်စစ်ပွဲတွင် နန်ကင်းမြို့ ဂျပန်တို့လက်သို့ ကျရောက်ပြီးနောက် ဝူဟန်သည် ကူမင်တန်အစိုးရ၏ ယာယီမြို့တော် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ဂျပန်တို့၏ တစ်ယောက်စီး ဗုံးကြဲလေယာဉ်နှင့် တိုက်လေယာဉ်များနှင့် တရုတ်လေတပ်တို့၏ လေယာဉ်များ လေကြောင်းစစ်ပွဲ ဆင်နွှဲရာ အဓိကနေရာအဖြစ် ၁၉၃၈ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် စတင်ခဲ့သည်။ တရုတ်လေတပ်အား အမေရိကန်တို့၏ အထောက်အပံ့ လျော့ကျလာပြီးနောက် ဆိုဗီယက် လုပ်အားပေး အဖွဲ့များမှ လေယာဉ်နှင့် လူပါ ပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်အတွင်း တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်လာပြီးနောက် ဝူဟန်နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများသည် ဝူဟန်တိုက်ပွဲ ဖြစ်ပွားရာနေရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဂျပန်တို့က ၁၉၃၈ ခုနှစ် နှောင်းပိုင်းတွင် သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးနောက် ဝူဟန်သည် ဂျပန်တို့၏ တရုတ်တောင်ပိုင်းအတွက် အဓိက ထောက်ပံ့ရေးစခန်း တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။
၁၉၃၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ အစောပိုင်းတွင် ဂျပန်တပ်များသည် ဝူဟန်မြို့အပြင်ဘက် အရှေ့နှင့် မြောက်ဘက်သို့ ရွေ့လျားလာကြသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ကုမ္ပဏီနှင့် လုပ်ငန်းအများအပြားနှင့်အတူ လူအများအပြားမှာ ဝူဟန်မှ ဟူးပေ၏ အနောက်ဘက်နှင့် ဇီချွမ်သို့ ဆုတ်ခွာကြရသည်။ ကူမင်တန်ရေတပ်မှ ယန်ဇီမြစ်အား ကာကွယ်ရန် ကင်းလှည့်သည့် တာဝန်ယူခဲ့ပြီး ဆုတ်ခွာသူများကို အကာအကွယ်ပေးခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာလ ၂၄ ရက်တွင် ဝူချန်ရှိ ကျင်းကိုမြို့ (ဝူဟန်ရှိ ကျန်ရှားခရိုင်) အနီးတွင် စောင့်ကြည့်နေခဲ့သော ကူမင်တန် စစ်သင်္ဘော ကျောင်ရှန်းသည် ဂျပန်လေယာဉ် ၆ စင်းနှင့် ထိပ်တိုက်တွေ့ဆုံ တိုက်ပွဲ ဖြစ်ခဲ့သည်။ လေယာဉ် ၂စင်းကို ပစ်ချနိုင်ခဲ့သော်လည်း ကျောင်ရှန်းသည် နစ်မြုပ်သွားခဲ့ပြီး လူ ၂၅ ဦးသေဆုံးခဲ့သည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ယန်ဇီမြစ် အောက်ခြေမှ ဆယ်ယူခဲ့ပြီးနောက် ဒေသတွင်းရှိ သင်္ဘောကျင်း၌ ပြန်လည် ပြုပြင်ခဲ့ကာ ကျောင်ရှန်းသည် ဝူဟန်မြို့၏ ဆင်ခြေဖုံးရှိ ကျန်ရှားခရိုင်တွင် ပြတိုက်အဖြစ် ဖွင့်လှစ်ထားရှိခဲ့ပြီး ၂၀၁၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၆ မှ စတင်ပြသခဲ့သည်။
ခံဘူးရွာ၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်
ခံဘူးရွာ (Khanbu)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်၊ ဆည်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၇၀၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆည်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၄၆၆ ဦး၊ မ ၂၇၂၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၁၉၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝူဟန်မြို့
တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ
ချန်ကျန်း ရေအရင်းအမြစ် ကော်မရှင်အား ၁၉၅၀ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ပြန်လည်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ဝူဟန်တွင် ရုံးချုပ် ထားရှိခဲ့သည်။ ၁၉၅၄ ခုနှစ် ဇွန်လမှ စက်တင်ဘာလ အထိ ယန်ဇီမြစ်ရေလွှမ်းမိုးမှုသည် ဟူပေးပြည်နယ်တွင် အများစု ဖြစ်ပွားသော ဆက်တိုက်ကျရောက်သော ကပ်ဘေးဒုက္ခများ ဖြစ်သည်။ ပုံမှန်မဟုတ်သော အလွန်တရာများပြားလှသည့် မိုးရေချိန်များ နှင့် အလွန်တရာမှပင် ရှည်လျားလှသော မိုးရာသီကြောင့် ၁၉၅၄ ခုနှစ် နွေဦးရာသီ နှောင်းပိုင်း ဇွန်လ နောက်ပိုင်းတွင် ယန်ဇီမြစ်၏ အလယ်ပိုင်း တစ်ကြောတွင် မြစ်ရေသည် ပုံမှန်အဆင့်မှ ပို၍ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် ၁၉၅၄ ခုနှစ် ယန်ဇီမြစ် ရေလွှမ်းမိုးမှုတွင် သူရဲကောင်းပီသစွာ ရင်ဆိုင်ခဲ့မှုများအတွက် ဂုဏ်ပြုသည့်အနေနှင့် ကြီးမားသော ကျောက်တိုင်ကြီးကို ဟန်ကိုးရှိ မြစ်ဘေး ဥယျာဉ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
ဝူဟန်ယန်ဇီမြစ်ကူးတံတားကို မတည်ဆောက်မီက အင်္ဂလန် ဟန်းစလက် အင်ဂျင်ကုမ္ပဏီမှ ဧရာမအရွယ်စား ၀-၈-၀ အရွယ် ရထားခေါင်းတွဲ နှစ်ခုအား ဝူဟန်ရှိ ယန်ဇီမြစ်ကို ဖြတ်ကူးသည့် ရထားလွန်းပျံယာဉ်များကို သယ်ဆောင်ရန်အတွက် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
ပထမဆုံး ယန်ဇီမြစ်ကူးတံတားဖြစ်သည့် ဝူဟန် ယန်ဇီမြစ်ကူးတံတား တည်ဆောက်ရေး စီမံကိန်းမှာ ပထမ ငါးနှစ် စီမံကိန်းအတွင်း အဓိက စီမံကိန်း တစ်ခု အဖြစ်ပါဝင်သည်။ ၁၉၅၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂၅ ရက်တွင် တံတားတည်ဆောက်မှဒ စတင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၇ ခုနှစ် ထိုနေ့တွင်ပင် စီမံကိန်း တစ်ခုလုံး ပြီးဆုံးခဲ့ပြီး အောက်တိုဘာ ၁၅ ရက်တွင် ဖြတ်သန်းရန်ဖွင့်ပေးသည့် အခမ်းအနားကို ကျင်းပခဲ့သည်။ ပထမ ယန်ဇီ မြစ်ကူး တံတားမှ ဘေဂျင်း-ဟန်ကိုး ရထားလမ်းနှင့် ဂွမ်ဒေါင်း-ဟန်ကိုး ရထားလမ်းတို့ကို ဘေဂျင်း-ဂွမ်ဒေါင်း ရထားလမ်း အဖြစ် ပေါင်းစပ်ပေးနိုင်ခဲ့ကာ ဝူဟန်အား ပြည်နယ် ၉ ခုအတွက် အဓိက ဖြတ်သန်း လမ်းမကြီး အဖြစ် သတ်မှတ်အမည်ပေးခဲ့သည့် အပြင် အချက်အလက်အရလည်း ထိုအတိုင်းပင် ဖြစ်ခဲ့သည်။
ချန်ဒူး ညီလာခံ အပြီးတွင် မော်စီတုန်းသည် ချောင်ကျင်း နှင့် ဝူဟန်တို့သို့ ဧပြီလတွင် သွားရောက်ခဲ့ပြီး ကျေးလက်နှင့် စက်ရုံများကို စစ်ဆေးရန်အတွက် ဖြစ်သည်။ ဝူဟန်တွင် သူသည် ချန်ဒူး ညီလာခံသို့ မတက်ရောက်ခဲ့သော ပြည်နယ် နှင့် စည်ပင်သာယာရေး နယ်နိမိတ် ခေါင်းဆောင်များအား သူတို့၏ လုပ်ဆောင်မှုများကို လာရောက် အစီရင်ခံ တင်ပြစေခဲ့သည်။ မော်စီတုန်း၏ အတွင်းရေးမှူးဖြစ်သူ တျန်ဂျာယင်းမှ ဝူဟန် ညီလာခံသည် ချန်ဒူး ညီလာခံ၏ နောက်ဆက်တွဲဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။
၁၉၆၇ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ဝူဟန်အဖြစ်အပျက် (ဇူလိုင် ၂၀ အဖြစ်အပျက်) ဟုခေါ်သော ပြည်သူများ အကြား ပဋိပက္ခ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ယဉ်ကျေးမှု တော်လှန်ရေး ၏ အထွဋ်အထိပ်တွင် ကြမ်းတမ်းသော အဖွဲ့နှစ်ခုမှ မြို့တော်ကို ထိန်းချုပ်ရန် လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခ ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
အဘာသိတ အလပိတသုတ်
(၂)သုတ် ရှိပါသည်။
ဝူဟန်မြို့
တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ
၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် ဝူဟန်မြို့တော် အစိုးရမှ ကြိုးကြာဝါ မျှော်စင်အား နေရာအသစ်တွင် ပြန်လည်တည်ဆောက်မှု စတင်ခဲ့ပြီး မူလနေရာမှ ၀.၆၂မိုင် (၁ ကီလိုမီတာ) အကွာတွင်ရှိကာ ၁၉၈၅ တွင် အပြီးသတ် တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၇ တွင် ဝူဟန် ယန်ဇီမြစ်ကူး တံတားကို တည်ဆောက်ခဲ့စဉ်က မြင်းခံခုံတစ်ခုအား မူလမျှော်စင်ရှိရာ နေရာတွင် တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၁၈၈၄ ခုနှစ်က နောက်ဆုံး ဖျက်စီးခံခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။
အဘာသိတ အလပိတသုတ်
ဘုရားရှင် မဟောအပ်, မမိန့်အပ်သည်ကို ဘုရားရှင်ဟောတော်မူအပ်, မိန့်တော်မူအပ်၏ဟု ပြ (ပြောဟော, ရေးသား, ယူဆ, ပြုကျင့်) ကြသောရဟန်းတို့သည် လူအများအစီးအပွားမဲ့ရန်၊ ချမ်းသာမဲ့ရန်၊ အကျိုးစီးပွားမဲ့ရန်၊ နတ်, လူတို့ဆင်းရဲရန် ကျင့်သုံးကြကုန်၏။ သည်သာမကသေး ထိုရဟန်းတို့သည် များစွာသောအကုသိုလ်ကိုလည်း တိုးပွားစေကြကုန်၏။ ဤသဒ္ဓမ္မသုံးဖြာ သာသနာတော်ကို ကွယ်ပျောက် စေသူတို့လည်းဖြစ်ကုန်၏-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။ -- တထာဂတ အဘာသိတ အလပိတကို တထာဂတအဘာသိတ အလပိတဟု ပြ (ပြောဟော, ရေးသား, သင်ကြား, ယူဆ, ကျင့်သုံးနေ)ကြသော ရဟန်းတို့သည် လူအများတို့ကြီးပွား ချမ်းသာရန်၊ နတ်, လူတို့ချမ်းသာစေရန် ပြုကျင့်ကြသူတို့ဖြစ်ကုန်၏။ သည်သာမကသေး ထိုရဟန်းတို့သည် များစွာသောကုသိုလ်တရားကို တိုးပွားစေကြကုန်၏။ သဒ္ဓမ္မသုံးဖြာ ဤသာသနာတော်ကိုလည်း ကြာရှည်လေးမြင့်တည် တံ့စေသူတို့ဖြစ်ကုန်၏-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
ဝူဟန်မြို့
တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ
၁၉၈၉ ခုနှစ် ထျန်းအန်းမင်ရင်ပြင် ဆန္ဒပြမှု ၌ ဝူဟန်ရှိ ကျောင်းသားများသည် ယန်ဇီမြစ်ကူး ရထားတံတားကို ပိတ်ဆို့ ဆန္ဒပြခဲ့ပြီး အခြား ကျောင်းသား ၄,၀၀၀ မှာ ဘူတာရုံတွင် စုဝေး ဆန္ဒပြခဲ့သည်။  ကျောင်းသား ၁,၀၀၀ ခန့်သည် ရထားလမ်းတွင် ပိတ်ဆို့၍ ထိုင်သပိတ် မှောက်ခဲ့သည်။ ဘေဂျင်း-ကွမ်ကျိုး နှင့် ဝူဟန်-ဒါလီယန် ရထားသွားလာမှုကို အနှောင့်အယှက် ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ကျောင်းသားများမှ အစိုးရပိုင်လုပ်ငန်းများမှ ဝန်ထမ်းများကိုလည်း ပါဝင်ဆန္ဒပြရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။  အခြေအနေမှာ အလွန်တင်းမာသည့် အတွက် မြို့နေလူများမှာ ဘဏ်များမှ အပြေးအလွှား ငွေထုတ်ကြပြီး ပစ္စည်းများကို ကြောက်လန့်တကြား ဝယ်ယူစုဆောင်းခဲ့ကြသည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ ၁၉၉၉ ခုနှစ် မေလ ၇ ရက်တွင် ဘဲလ်ဂရိတ်မြို့ ရှိ တရုတ်သံရုံးအား ဗုံးကြဲပြီးနောက် တရုတ်ပြည်တဝှမ်းလုံး ဝူဟန်အပါအဝင် ဆန္ဒပြမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
၂၀၀၀ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၂ ရက်တွင် အန်းရှိမှ ဝူဟန်သို့ ပျံသန်းသော ဝူဟန်လေကြောင်းလိုင်း ခရီးစဉ်မှာ မိုးကြိုးမုန်တိုင်းများကြောင့် ဝူဟန်မြို့ပေါ်တွင် မိနစ် ၃၀ ကြာမျှ ပျံဝဲနေခဲ့ရသည်။ နောက်ဆုံးတွင် လေယာဉ်သည် ဟန်ယန်းခရိုင်အတွင်း ဟန်မြစ်ကမ်းပါးပေါ်သို့ ပျက်ကျခဲ့ကာ လေယာဉ်ပေါ်တွင် လိုက်ပါလာသောသူ အားလုံး ( လေယာဉ်အမှုထမ်း နှင့် ခရီးသည် အရေအတွက်မှာ ရင်းမြစ် အမျိုးမျိုးမှ အမျိုးမျိုး ထုတ်ပြန်ကြသည်။) သေဆုံးခဲ့သည်။ ထို့အပြင် လေယာဉ်ပျက်ကျမှုကြောင့် မြေပြင်ပေါ်ရှိ လူ ၇ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။
တရုတ်ဆန္ဒပြသူများက ပြင်သစ်ပိုင် ကဲရ်ဖိုး စူပါမားကက်များအား တရုတ်ပြည်ရှိ ကူမင်း၊ဟဲဖေး နှင့် ဝူဟန် အပါအဝင် အဓိကမြို့ကြီးများတွင် သပိတ်မှောက်ခဲ့ကြပြီး ပြင်သစ်အား ခွဲထွက်ရေး အားပေးမှုတွင် လျှို့ဝှက်ကြံစည်ပါဝင်သည် ဟူ၍ လည်းကောင်း တရုတ်ဆန့်ကျင်ရေး လူမျိုးရေးမုန်းတီးမှု လုပ်ဆောင်သည်ဟူ၍ လည်ကောင်း စွပ်စွဲခဲ့ကြသည်။ ဘီဘီစီ သတင်းအရ ဘေဂျင်း၊ ဝူဟန်၊ ဟဲဖေး၊ ကူမင်း နှင့် ချင်းဒေါင်တို့တွင် ရာပေါင်းများစွာသော လူများ ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် မေလ ၁၉ ရက်တွင် ဘေဂျင်း စာတိုက်နှင့် ကြေးနန်းဆက်သွယ်ရေး တက္ကသိုလ် ကျောင်းအုပ်ကြီး ဖန်ဘင်ဇင်း (တရုတ် မဟာ ဖိုင်းယားဝေါလ်၏ ဖခင်ကြီးဟုလည်း သိကြသည်။ ) မှ ဝူဟန်တက္ကသိုလ်တွင် လက်ချာပေးနေစဉ် ဟွာကျောင်း သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာတက္ကသိုလ် ကျောင်းသူတစ်ဦးမှ ပစ်ပေါက်လိုက်သော ဖိနပ်သည် ရင်ဘတ်တွင် ထိမှန်ခဲ့သည်။
မြို့တော်သည် ပြင်းထန်သော ရေလွှမ်းမိုးမှုများနှင့် မကြာခဏ ကြုံတွေ့ရပြီး ၎င်းအား ယခုအခါ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည့် ရည်ရွယ်ချက်ကြီးမားစွာ တည်ဆောက်ထားသော မြစ်ကျဉ်းသုံးသွယ် ရေကာတာ ကြောင့် ထိန်းချုပ်နိုင်မည်ဟု ယူဆရသည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် တရုတ် ဆောင်းရာသီ နှင်းမုန်တိုင်းကြောင့် ဝူဟန်ရှိ ရေပေးဝေရေးစက်များ ပျက်စီးခဲ့ပြီး ရေပိုက်အချို့ ပေါက်ထွက်ကာ ဒေသတွင်း အိမ်များသို့ ဖြန့်ဝေသော ရေလိုင်းများ ပြတ်တောက်ခဲ့သဖြင့် လူပေါင်း ၁၀၀,၀၀၀ ကျော် ရေမရရှိဘဲ ဒုက္ခဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ၂၀၁၀ မြောက်ကမ္ဘာခြမ်း နွေရာသီ အပူလှိုင်းသည် ဝူဟန်အား ဇူလိုင် ၃ ရက်တွင် ရိုက်ခတ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ တရုတ်ပြည် ရေလွှမ်းမိုးမှုတွင် ဝူဟန်ရှိ ဟန်မြစ်သည် နှစ် ၂၀ အတွင်း အဆိုးရွားဆုံး ရေလွှမ်းမိုးမှုနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီး အာဏာပိုင်များမှ ဟန်မြစ်နှင့် ယန်ဇီမြစ် တစ်လျှောက်တွင် သဲအိတ်များ စုပုံကာကွယ်ခဲ့ရပြီး ရေကာတာများကို စစ်ဆေး ခဲ့ရသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် တရုတ်ပြည် ရေလွှမ်းမိုးမှုတွင် ဝူဟန်သည် ရေလွှမ်းမိုးခြင်း ခံခဲ့ရပြီး မြို့၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းမှာ လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ပြတ်တောက်ခဲ့ရသည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ် တရုတ်ပြည် ရေလွှမ်းမိုးမှုတွင် ဝူဟန်သည် မိုးရေချိန် 570 mm မျှ ဇူလိုင်လ ပထမပတ်တွေ တွေ့ကြုံခဲ့ရကာ ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ရွာသွန်းခဲ့သော မိုးရေချိန် စံချိန်ကို ကျော်သွားခဲ့သည်။ ဇူလိုင် ၂ရက်တွင် မိုးသည်းထန်စွာ ရွာသွန်းမှု အတွက် အနီရောင်အဆင့် သတိပေးချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး ထိုနေ့တွင်ပင် 2 m မျှ မြင့်မားသော ရေတံတိုင်း၏ 15 m မြင့်သော အပိုင်း သူတို့အပေါ် ပြိုကျခဲ့သဖြင့် လူ ၈ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ မြို့တော်၏ မြေအောက်ရထား ဖြစ်သော ဝူဟန် မက်ထရိုမှာ တစိတ်တပိုင်း ရေလွှမ်းမိုးခြင်း ခံခဲ့ရပြီး အဓိက ရထားဘူတာရုံမှာလည်း ရေလွှမ်းမိုးမှု ခံခဲ့ရသည်။ အနည်းဆုံး မြို့နေလူ ၁၄ ဦး သေဆုံးပြီး ၁ ယောက်ပျောက်ဆုံးကာ လူပေါင်း ၈၀,၀၀၀ ကျော်ကို နေရာ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ရသည်။