cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဝမ်ခန်ရွာ၊ ကျေးသီးမြို့နယ်
ဝမ်ခန်ရွာ (Wanhkan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ ကျေးသီးမြို့နယ်၊ ဟာဝမ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၀၇၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟာဝမ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၀၇ ဦး၊ မ ၁၈၂၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၄၂၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျေးသီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဂေါ်ပင်တောင်ရွာ၊ ကံမမြို့နယ်
ဂေါ်ပင်တောင်ရွာ (Gawpintaung)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ ကံမမြို့နယ်၊ ဇီးတောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၄၂၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇီးတောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၅ ဦး၊ မ ၂၇၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၈၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကံမမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မင်းကန်ရွာ၊ ရှင်ရေ
မင်းကန်ရွာ၊ ရှင်ရေ
ဆင်ကြီးလည်ပင်းရွာ၊ ခွေးလေးကြီး
ဆင်ကြီးလည်ပင်းရွာ၊ ခွေးလေးကြီး
လုပ်ဆုပ်ရွာ၊ ချီဖွေမြို့နယ်
လုပ်ဆုပ်ရွာ(Lokesoke)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ချီဖွေမြို့နယ်၊ ရှီးကျန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၃၇၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရှီးကျန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၆၈ ဦး၊ မ ၄၅၅ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၉၂၃ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ချီဖွေမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မာန်အောင်စားရွာ
မာန်အောင်စားရွာ
ဟိုဖိုင်ရွာ၊ မိုင်းရှူးမြို့နယ်
ဟိုဖိုင်ရွာ (Hohpai)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းရှူးမြို့နယ်၊ မော်မေ့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၇၅၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မော်မေ့ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၀၆ ဦး၊ မ ၁၄၀၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၀၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရှူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
EGS-zs8-1
EGS-zs8-1 သည် တောင်ဘက် နက္ခတ်တာရာ ဘိုးတီ ကြယ်စုတန်းမှ ဝေးကွာသည့် ဂလက်ဆီဖြစ်သည်။ ယင်းသည် ၂၀၁၅ မေလတွင် အဝေးဆုံးမှ ဂယ်လက်ဆီအဖြစ် ရပ်တည်လျက်ရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၅ ဂျူလိုင်၂၀ တွင် EGSY-2008532660 ဟူသော ဂလက်ဆီက အဝေးဆုံးအဖြစ် အနိုင်ယူသွားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘိုးတီ
ကရမ်းကွဲရွာ၊ မလော့
ကရမ်းကွဲရွာ၊ မလော့
ဆိုင်ယာကြီးရွာ၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်
ဆိုင်ယာကြီးရွာ (Saingyargyi)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်၊ တောင်ဒွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၃၇၄ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ညောင်ပင်လှရွာ၊ ညောင်ပင်လှ
ညောင်ပင်လှရွာ၊ ညောင်ပင်လှ
ခါစီလူမျိုး
ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ တိုင်းရင်းသားများဖြစ်ကြသော မွန်၊ ပလောင်၊ ဝတို့နှင့် ပြောဆို သော ဘာသာစကား၌ လည်း ကောင်း၊ မျိုးရိုးဇာတိ၌လည်းကောင်း အလွန်တူညီကြသည့် ပြည်ထောင်စုအပနေ လူမျိုးတစ်မျိုးမှာ ခါစီလူမျိုး ဖြစ်သည်။ ခါစီတို့သည် မွန်၊ ပလောင်တို့ကဲ့သို့ပင် မွန်ခမာအစုခွဲဝင် ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြ၍ လူမျိုးအားဖြင့် မွန်ဂိုအနွယ်ဝင် များ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းတို့သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အာသံပြည် တွင် အနောက်ဘက် ဂါရိုတောင်များနှင့် အရှေ့ဘက် ကပီလီ မြစ်တို့ စပ်ကြားရှိ (ကမ္ဘာပေါ်တွင် မိုးအများဆုံး ရွာသွန်း သော) ချယ်ရာပွန်ဂျီမြို့နှင့် ရှိလောင်မြို့တို့ကို ဗဟိုပြုသည့် ခါစီနှင့် ဂျိန်းတိယတောင်တန်း ခရိုင်များတွင် နေထိုင်ကြသည်။ လူဦရေမှာ ၂ဝဝဝဝဝ ကျော်မျှ ရှိလေသည်။ အာသံပြည်ရှိ တိုင်းရင်းသားများမှာ တိဗက်မြန်မာအစုဝင် ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုကြသည်။ သို့သော် ခါစီတို့မှာ တိဗက်မြန်မာအစုဝင် ဘာသာစကားကို ပြောဆိုလေ့ရှိသော လူမျိုးများအကြားဝယ် ထီးတည်းဖြစ်နေသော မွန်ခမာများပင် ဖြစ်လေသည်။ အာသံပြည်တွင် မွန်ခမာစကားကို ခါစီတို့သာ ယခုအခါ ပြောဆိုနေကြသော်လည်း တိဗက်မြန်မာ အစုဝင် ဘာသာစကားကို ပြောဆိုသူတို့နှင့် အင်ဒိုအာရီယန်လူမျိုးတို့ မရောက်မီအခါက မွန်ခမာစကားကို ပြောဆိုသူများသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တောင်ဘက်ချိုတာနဂ္ဂပူကုန်းမြင့်အထိ မြောက် မြားစွာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။ မွန်ခမာစကားကို ပြောသောမွန်ဒလူမျိုးများကို ယခုတိုင်အောင် ချိုတာနဂ္ဂပူ ကုန်းမြင့်၌ တွေ့ရသေး၏။
ခါစီတို့မှာ အလွန်ရှေးကျသော အယူဝါဒနှင့် ယဉ်ကျေး မှုများကို ယနေ့တိုင် လက်ခံကျင့်သုံးနေကြသည်။ သေဆုံးသူ များကို အမှတ်တရဖြစ်စေရန်သော်လည်းကောင်း၊ တိုက်ပွဲများ၊ အမဲလိုက်ခြင်းများ၊ အရေးကြီးသော ရွာအတွင်း အဖြစ်အပျက် များကို အမှတ်တရဖြစ်စေရန်လည်းကောင်း၊ ကျောက်တုံး၊ ကျောက်တိုင်ကြီးများကို စိုက်ထူထားကြ၏။ အခြားယဉ်ကျေးမှု အသစ် မည်သို့ပင် ရောက်လာစေကာမူ ခါစီတို့သည် မိမိတို့၏ မူရင်းယဉ်ကျေးမှုကို မစွန့်လွှတ်ဘဲ နေလာခဲ့သူများ ဖြစ်ကြ သည်။
ဂျိန်းတိယတောင်တွင် နေကြသော ခါစီတို့ကို စင်တင်ဟု ခေါ်သည်။ ယင်းတို့မှာ ဂျိန်းတိယမဟာရာဇာ တို့၏ လက် အောက်ခံ ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ ခါစီတို့မှာ မည်သည့်အချိန်ကမှ အုပ်ချုပ်ရေးဖွဲ့စည်းမှုတစ်ခုတည်း အတွင်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြ သည် မရှိ။ သူတို့၏ သဘာဝသည် အစုငယ်ကလေးများ အနေဖြင့် တကွဲတပြားစီ လွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ကြ၏။ တစ်ခါ တစ်ရံ စွန့်စားလိုသော ခေါင်းဆောင်များ ပေါ်ပေါက်၍ နီးစပ်ရာ အစုငယ်များကို ပူးပေါင်းကာ အနည်းငယ် ကျယ်ပြန့် သော အုပ်ချုပ်မှုမျိုးကို ပေးနိုင်ခဲ့သော်လည်း ထိုအုပ်ချုပ်မှုမှာ မကြာမတင်ပင် ပျက်ပြားကာ အစုငယ်များအဖြစ် ထပ်မံ၍ ကွဲပြားပြန်လေသည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ ခါစီတို့သည် မိမိတို့ အစုနှင့် မိမိတို့ လွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်၏။ အလွန်ရှေးကျသော အချိန်က အမျိုးသမီးတစ်ဦးတည်းက ခင်ပွန်းသည်အများကိုယူသော အိမ်ထောင် စံနစ်မျိုး ရှိခဲ့ဘူး ဟန်တူသည်။ ခါစီတို့၏ လူနေထိုင်မှု ဖွဲ့စည်းပုံမှာ ထူးခြား၏။ အမျိုးသမီးတို့တွင် ဘခင် ဦးစီးသည့် အိမ်ထောင်စုစံနစ်များ ရှိသော်လည်း ခါစီတို့အတွက်မူ မိခင်ဦးစီးသည့် အိမ်ထောင်စု စံနစ်သာ ရှိ၏။ ထိုစံနစ်မှာလည်း သာမန်မဟုတ်ဘဲ စည်းကမ်း ဥပဒေများဖြင့် ဆီလျော်ကျနစွာ ပေါ်ပေါက်တိုးတက်လာသည့် စံနစ်ဖြစ်သည်။ မိခင်သည် အိမ်ထောင်၏ ဦးစီးသာမက အိမ်ထောင်ကို ပိုင်ဆိုင်သူလည်း ဖြစ်သည်။ အိမ်ထောင်စုကို မိခင်က စုစည်းထား၏။ အချို့ဒေသများတွင် မိခင်သာလျှင် အိမ်ထောင်ပစ္စည်းများကို ပိုင်၏။ သူကသာလျှင် အမွေခွဲဝေ ပေးနိုင်သည်။ မွေးဖွားသည့်ကလေးတို့မှာ မိခင်၏ လူမျိုးစုဝင် များ ဖြစ်သည်။ ဖခင်နှင့် မသက်ဆိုင်ပေ။ ဖခင်လုပ်သူ ရှာဖွေ ရရှိသည့်ပစ္စည်းတို့သည် သူ့မိခင်၏ လူမျိုးစုအတွက် ဖြစ်သည်။ သေဆုံးလျှင်ပင် သူ၏အရိုးများကို မိခင်၏ ဆွေမျိုးများအတွက် စိုက်ထူထားသော ကျောက်တိုင် အဝိုင်းများသို့ ပို့ရသည်။ အချို့ ဒေသ၌သော်ကား လင်သည် မယားနှင့်အတူမနေ၊ အတူမစား၊ မိုးချုပ်ခါမှ ဇနီးရှိရာသို့ လာလေ့ရှိသည်။ ခါစီတို့သည် ရှေးဖိုး ဖွားစဉ်ဆက်ကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်သူများ ဖြစ်သည်။ ကွယ် လွန်သော ရှေးဆွေစဉ်မျိုးဆက်ကို အမှတ်တရဖြစ်စေရန် တောင် ကုန်း တောင်ထိပ်တို့၌ စိုက်ထူသော ကျောက်တိုင်ဝိုင်းများကို ပင်လျှင် ထိုလူစု၏ ကိုယ်စားဖြစ်သော မိန်းမအကြီးအကဲ၏ အမည်နှင့် ပညတ်ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ မိခင်ဦးစီးသော စံနစ်မှ ပေါက်ဖွားလာသည့် အကြီးအကဲတစ်ဦး သေဆုံးသောအခါ သူ၏နေရာကို သူ၏သားက မဆက်ခံရချေ။ သူ၏နှမ သို့မဟုတ် အမ၏သားကသာ ဆက်ခံရသည်။ အယူဝါဒရေး ဆိုင်ရာ၌လည်း မိန်းမတို့ပင် ခေါင်းဆောင်ကြ၏။ ယောက်ျား တို့မှာ နောက်လိုက်မျှသာ ဖြစ်သည်။ အိမ်စောင့်နတ်များနှင့် နာမှုသေမှုကို အစိုးရသည်ဟု ယူဆထားသော နတ်များမှာလည်း နတ်သမီးများသာ ဖြစ်သည်။ အချို့နေရာများတွင် မိန်းမတို့မှာ နယ်၏ ဦးစီးခေါင်းဆောင်ဖြစ်သည်သာမက အယူဝါဒဦးစီး ခေါင်းဆောင်လည်း ဖြစ်သည်။
ခါစီဘာသာစကားသည် ပြည့်စုံကုံလုံသော သဒ္ဒါရှိသည့် ဘာသာစကား ဖြစ်၏။ ၁၈၄၂ ခုနှစ်တွင် ချယ်ရာပွန်ဂျီမြို့၌ ဗြိတိန်နိုင်ငံ ဝေလနယ်မှ ကယ်လဗင်မက်သဒစ် သာသနာပြု အဖွဲ့ အခြေစိုက်၍ ခါစီဘာသာ စကားကို လေ့လာပြီးလျှင် ရောမအက္ခရာတို့ဖြင့် ခါစီစာကို တီထွင်ပေးခဲ့၏။ ထို့နောက် သော် ခါစီသူငယ် တန်း ဖတ်စာများ၊ ခါစီ သဒ္ဒါစာအုပ်များ၊ အဘိဓာန်များ ပေါ်ပေါက်လာ၍ ၁၉ ရာစုနှစ်ကုန်လုနီးသော် ခါစီဂျာနယ် ၂ စောင်ပင် ပေါ်ထွက်လာခဲ့လေသည်။ ယခုအခါ၌ အယူဝါဒရေးသာမက လောကီရေးဆိုင်ရာ ခါစီ စာပေအများ အပြား ပေါ်ထွက်နေပြီ ဖြစ်၏။ ခါစီတို့သည် အထက်၌ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း မိဖကိုလည်း ကောင်း၊ တောတောင်ရေမြေတို့ကို ကိုယ်စားပြုသော နတ်တို့ကို လည်းကောင်း ကိုးကွယ်ကြသည်။ ထူးခြားသော အလေ့အထ တစ်ခုမှာ အရေးကြီးကိစ္စတစ်ခု ဆောင်ရွက်ရန် ပေါ်ပေါက်လျှင် ရှေ့ရေးကိုသိစေရန် ကြက်ဥကိုခွဲ၍ ရှေးဖြစ်ဟောသည့်ဓလေ့ ဖြစ် သည်။ ယခုအခါ၌ ခရစ်ယန်အယူဝါဒကို သက်ဝင်ယုံကြည်သူ များ ရှိနေပေပြီ။ ခါစီတို့သည် ကျန်းမာတောင့်တင်း သန်စွမ်းသူများဖြစ်၏။ လူများစုမှာ လယ်ယာဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ စပါး၊ အာ လူး၊ လိမ္မော်၊ ကွမ်းသီးနှင့် ကွမ်းပင်များကို စိုက်ပျိုးကြသည်။ အချို့မှာ ကူလီအလုပ်ဖြင့် အသက်မွေးကြ၏။ တောင်ကုန်း ထူထပ်၍ လမ်းပန်းမသာယာသောကြောင့် ပစ္စည်းများကို လူဖြင့် သာ သယ်ယူကြသည်။ အချို့မှာ လမ်းကူလီလုပ်ငန်းများကို လုပ်ကြသည်။ မိမိတို့ဆင်မြန်းရန် အဝတ်အထည်ရက်လုပ်ခြင်း၊ ပျားမွေးခြင်း၊ တိရစ္ဆာန်မွေးမြူခြင်းများကိုလည်း ပြုလုပ်ကြ၏။ ပထမအင်္ဂလန်မြန်မာ နယ်ချဲ့စစ် မဖြစ်မီက ခါစီတို့မှာ ဗြိတိသျှတို့၏ ဩဇာခံမဟုတ်ဘဲ လွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြ သည်။ ထိုစစ်ပြီးသည့်နောက် ၁၈၂၆ ခုနှစ်က စ၍ ဗြိတိသျှ အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီက ခါစီတို့၏နယ်တွင် ဝင်ရောက်ခြယ် လှယ်ခဲ့ကြ၏။ ၁၈၂၇ ခုနှစ်တွင် စီလဟက်မှ ခါစီနယ်ကို ဖြတ်၍ ဂေါဟတ်သို့ လမ်းဖောက်ရန် မစ္စတာဒေးဗစ်စကော့ ဆိုသူ စတင်ဆောင်ရွက်ရာမှ အစပြု၍ ခါစီတို့သည် ဗြိတိသျှ တို့ကို လက်နက်ကိုင်ကာ တော်လှန်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြရာ ၁၈၃၃ ခုနှစ်မှ အရှုံးနှင့် ပြီးဆုံးခဲ့လေသည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ နိုင်ငံရေး ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ရှေးဦးစွာ ဆောင်ရွက်ရသူမှာ ဗိုလ်ကြီး လစ္စတာ ဖြစ်၏။ ခါစီနယ်တွင် နယ်ငယ်ကလေးပေါင်း ၂၅ နယ် ရှိသည်။ ၁၅ နယ်မှာ စီယင်ခေါ်သော ခါစီအကြီးအကဲတို့က အုပ်ချုပ် ၏။ စီယင်တို့မှာ မိသားတစ်စုတည်းကပင် ဖြစ်သော်လည်း အများသဘောတူ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်း ခံရသူများ ဖြစ်၏။ နယ်တစ်နယ်မှာ နယ်ကလေးများကို စုပေါင်းထား၍ ရွေးချယ်တင် မြှောက်သော အရာရှိများက အုပ်ချုပ်ရသော နယ်ဖြစ်သည်။ ကျန်နယ် ၉ နယ်မှာလည်း အများသဘောတူ ရွေးကောက်တင်မြှောက်သော အကြီးအကဲတို့က အုပ်ချုပ်သော နယ်များ ဖြစ်၏။ ရွေးကောက်တင်မြှောက်သည် ဆိုစေကာမူ ဗြိတိသျှအစိုးရ၏ သဘောတူညီချက်ရမှသာ အတည်ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ခါစီတို့မှာ လွတ်လပ် သော အိန္ဒိယ သမ္မတနိုင်ငံ၏ အာသံပြည်နယ်တွင် ငြိမ်းချမ်းသာယာစွာ နေထိုင်လျက်ရှိကြ ပေသည်။
ရွာသစ်ရွာမရွာ၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဖိုးကျော့
ဖိုးကျော့
စာရေးဆရာ ဖိုးကျော့ကို (၁၃၀၂) ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လပြည့်ကျော်(၁)ရက်(၄.၈.၁၉၄၀)ရက်နေ့တွင် ရခိုင်ပြည်၊ ကျောက်ဖြူမြို့နယ်၊ ချောင်းဝကျေးရွာ၌ အဖ-ဦးဘောက်ဖြူ၊ အမိ-ဒေါ်ချက်တောင်းမတို့က မွေးဖွားသည်။ အမည်ရင်းမှာ ဦးမြင့်လွင်ဖြစ်သည်။ မွေးချင်း(၉)ယောက်အနက်မှ တတိယမြောက်ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်က ရွာရှိ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။
၁၉၅၆ - အောက်တိုဘာလထုတ် မြ၀တီမဂ္ဂဇင်းပါ ဆင်မာန်နှင့် ငှက်ဉာဏ် အခန်းဆက်ဝတ္ထုရှည်ဖြင့် စာပေ နယ်သို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။
၁၉၆၆ - အောက်တိုဘာလထုတ်မြဝတီမဂ္ဂဇင်းပါ ဆင်လိုက်ခြင်း ဝတ္ထုမှာ အလယ်တန်းမြန်မာစကားပြေ လက်ရွေးစင်'' တွင်ကျောင်းသုံးအဖြစ် ပြဋ္ဌာန်းခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ဝတ္ထုတိုအချို့ကို ဂျပန်နှင့်ဗီယက်နမ် နိုင်ငံတို့တွင် ဘာသာပြန်၍ ထုတ်ဝေဖူးသည်။
၁၉၇၀ - အောက်တိုဘာလထုတ် မြ၀တီမဂ္ဂဇင်းပါ နတ်မလိုက်သောနေ့ ဝတ္ထုကို ဂျပန်နိုင်ငံ နိုင်ငံခြားဘာသာ သင်တက္ကသိုလ်မှ ပါမောက္ခ တိုရူအိုနိုက ဂျပန်ဘာသာသို့ ပြန်ဆို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
၁၉၇၂ - မြေဆီမဲမဲ သွေးရဲရဲ၊ အောင်ပွဲသို့ချီရာဝယ် ဝတ္ထုများထွက်(အောင်ပွဲသို့ချီရာဝယ်-ဝတ္ထုရှည်ဖြင့် ယင်းနှစ် အတွက် အမျိုးသားစာပေဝတ္ထုရှည်ဆုရ။)
၁၉၇၃ - လွန်လေပြီးသောအခါ၊ လောဘမြစ်ပင်လယ်၊ ချစ်ငြိုးရစ်ချည်၊ ငြိုးမာန်လျှော့ပြေ၊ ဝမ်းရေးထက်ပင် ခက်ပါသည် စသောဝတ္ထုများထွက်။
၁၉၇၄ - ဆင်လုပ်သား၊ အမှောင်လမ်းကသူတို့အပြန် စာအုပ်များထွက်။
သစ်ညိုကုန်းရွာ၊ နနွင်းဂရက်
သစ်ညိုကုန်းရွာ၊ နနွင်းဂရက်
ဖိုးကျော့
ဖိုးကျော့
၁၉၈၁ - မျှော်ရသူတို့ဗျာပေါဝ၊ ခပ်သိမ်းသောမြစ်တို့ကဲ့သို့ စာအုပ်များထွက်။
၁၉၈၂ - ပြန်မပြောချင်ဘူး ဝတ္ထုထွက်။
၁၉၉၀ - အင်တွဲပွဲလျက် အရှာထွက် ဝတ္ထုရှည်စာမူဖြင့် စာပေဗိမာန်စာမူဝတ္ထုရှည် ဒုတိယဆုရ။
၁၉၉၁ - သေရွာပြန်တို့၏ အဏ္ဏဝါခရီး စာမူဖြင့် စာပေဗိမာန်ဝတ္ထုရှည်-ဒုတိယဆုရ။
၁၉၉၃ - အင်တွဲပွဲလျက်အရှာထွက် စာအုပ်ထွက်။ မြန်မာ့မုဆိုး ဝတ္ထုဖြင့် စာပေဗိမာန်ဝတ္ထုရှည် ဒုတိယ ဆုရ။
၂၀၀၁ - သေရွာပြန်တို့၏အဏ္ဏဝါခရီး စာအုပ်ထွက်။
၂၀၀၂ - ကမ္မဇဒ္ဓိ ဝတ္ထုထွက်။
၂၀၀၃ - ဆင်သင်္ချိုင်းရှာပုံတော်၊ ဆင်သေကုန်း၊ ရာဇဌာနီ၊ မြန်မာပြည် မြောက်ဖျားမှ စသောစာအုပ်များထွက်။ နောက်ပိုင်းတွင်ဆက်လက်၍ နန်းရပ်ထီးဖြူ လုယူမယ်မြင်သည်၊ မြေထုမြင်းမိုပြိုပါလေလျှင်၊ ဆောင်းရက်ရှည်တဲ့ နွေဒေသ ဝတ္ထုများထွက်။
၂၀၀၆ - မဟာလီဒို ဝတ္ထုထွက်။
ဆရာဖိုးကျော့သည် ယခုအချိန်ထိ ဝတ္ထုတို(၇၀)ကျော်၊ မဂ္ဂဇင်းဝတ္ထုရှည် အပုဒ်(၂၀)ကျော်၊ လုံးချင်း(၃၀)ခန့် ရေးသားပြီးဖြစ်သည်။ ယခင်က ပြည်သူ့ဂုံနီစက်ရုံတွင် စာကြည့်တိုက်မှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ယခုအခါ စာပေ များ ဆက်လက်ရေးသားလျက် အမှတ်(၂)၊ စပယ်(၂)လမ်း၊ ၃-ရပ်ကွက်၊ ကမာရွတ်မြို့နယ်တွင် ဇနီး-ဒေါ်ကြူကြူ ဝင်း၊ သားသမီး(၂)ဦးတို့နှင့်အတူ နေထိုင်လျက်ရှိ သည်။
၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁၂ရက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ ကျင်းပပြုလုပ်သော ၁၀ ကြိမ်မြောက် မဲခေါင်စာပေဆုချီးမြှင့်ပွဲအခမ်းအနားမှ မြေဆီမည်းမည်း သွေးရဲရဲစာအုပ်ဖြင့် မဲခေါင်စာပေဆု ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
သရက်ချောင်းအဝစုရွာ၊ ခွေးလေးကြီး
သရက်ချောင်းအဝစုရွာ၊ ခွေးလေးကြီး
ဟူကန်ရွာ၊ မူဆယ်မြို့နယ်
ဟူကန်ရွာ (Hukan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ မူဆယ်မြို့နယ်၊ မန်ပြိန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၈၁၉၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန်ပြိန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၂၇ ဦး၊ မ ၆၀၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၃၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မူဆယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြထွန်းအောင်
ဦးမြတ်ထွန်းအောင် (၁၈၅၆-၁၉၁၉)သည် ရခိုင်ပြည်၊ ကျောက်ဖြူမြို့ ဇာတိဖြစ်သည်။ အရေးပိုင် မြတ်ထွန်းအောင် ဟု လည်းကောင်း၊ ဒီဝီဇံ မြတ်ထွန်းအောင် ဟု လည်းကောင်း နာမည်ကြီးသည်။ တတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပွဲအတွင်း ဗြိတိသျှစစ်တပ်တွင် အမှုထမ်းခဲ့ပြီး၊ မန္တလေးမြို့ကို သိမ်းယူရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် နယ်ပိုင် ဝန်ထောက်ဖြစ်လာပြီး၊ မြန်မာတိုင်းရင်းသား များထဲတွင် ပထမဆုံးသော အရေးပိုင် ရာထူးကို ရရှိခဲ့သည်။ ဦးမြတ်ထွန်းအောင် မတိုင်မီက အရေးပိုင်ရာထူးကို မျက်နှာဖြူများသာ ရရှိခဲ့သည်။ ဦးမြတ်ထွန်းအောင်အား ဗြိတိသျှ အစိုးရက အိန္ဒိယ အင်ပိုင်ယာ၏ ဆွေသဟာ (CIE)ဘွဲ့ (Companion of the Indian Empire)၊ ကျက်သရေဆောင် ရွှေစလွယ်ရမင်း (KSM)ဘွဲ့နှင့် သူရဲကောင်း ဓားတော်ရမင်း (TDM) ဘွဲ့များကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ကျောက်ဖြူမြစ်အတွင်း ရေနစ် ကွယ်လွန်သည်။ ယခု ကျောက်ဖြူမြို့ရှိ၊ မြန်မာ့စီးပွားရေးဘဏ် အဆောက်အဦး နေရာသည် ဦးမြတ်ထွန်းအောင်၏ အိမ်နေရာ ဖြစ်သည်။
သညန်းရွာ၊ ကံမမြို့နယ်
သညန်းရွာ (Thanyan)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ ကံမမြို့နယ်၊ ဇီးတောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၄၂၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇီးတောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၅ ဦး၊ မ ၂၇၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၈၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကံမမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နုချွောမ်ရွာ၊ ချီဖွေမြို့နယ်
နုချွောမ်ရွာ(Nuchum)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ချီဖွေမြို့နယ်၊ ရှီးကျန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၃၇၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရှီးကျန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၆၈ ဦး၊ မ ၄၅၅ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၉၂၃ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ချီဖွေမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဖာတ (ထက်)ရွာ၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်
ဖာတ (ထက်)ရွာ (Hparta (Upper))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ လွိုင်မွေကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၂၄၁၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လွိုင်မွေကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၄၄၅ ဦး၊ မ ၃၀၅၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၄၉၆ ဦးနေထိုင်သည်။ ဒေသအခေါ်မှာ ဖာတ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျိုင်းတုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မလော့အလယ်စုရွာ၊ မလော့
မလော့အလယ်စုရွာ၊ မလော့
တံခွန်တိုင်ရွာ၊ တံခွန်တိုင်
တံခွန်တိုင်ရွာ၊ တံခွန်တိုင်
ဂရက်ကြီးရွာ၊ ခွေးလေးကြီး
ဂရက်ကြီးရွာ၊ ခွေးလေးကြီး
ဆိုင်ယာလေးရွာ၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်
ဆိုင်ယာလေးရွာ (Saingyarlay)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်၊ တောင်ဒွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၃၇၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အောက်ကိုင်းရွာ၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်
အောက်ကိုင်းရွာ (Aukkaing)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်၊ ဆင်နင်းပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၄၅၃၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆင်နင်းပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၄၀ ဦး၊ မ ၆၂၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၆၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ဝမ်နင်ရွာ၊ ကျေးသီးမြို့နယ်
ဝမ်နင်ရွာ (Wannin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ ကျေးသီးမြို့နယ်၊ ဟာဝမ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၀၆၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟာဝမ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၀၇ ဦး၊ မ ၁၈၂၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၄၂၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျေးသီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
င/တက်ပြင်ရွာ၊ ညောင်ပင်လှ
င/တက်ပြင်ရွာ၊ ညောင်ပင်လှ
လှဲဆိပ်ရွာ၊ ခွေးလေးကြီး
လှဲဆိပ်ရွာ၊ ခွေးလေးကြီး
ကိုင်းတော(အရှေ့)ရွာ၊ မလော့
ကိုင်းတော(အရှေ့)ရွာ၊ မလော့
ဂျိုခန့်
ဂျိုခန့် (Tibetan: ཇོ་ཁང།,  Chinese:  大 昭 寺 ) သည် တိဘက်နိုင်ငံတွင် တည်ရှိသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျောင်းတော်၏ ပုံစံသည့် အိန္ဒိယဝိဟာရဒီဇိုင်း၊ တိဘက်နှင့် နီပေါဒီဇီုင်း စသည်တို့ရောက်စပ်လျက်ရှိသည်။
ခွေးလေးကြီးရွာ၊ ခွေးလေးကြီး
ခွေးလေးကြီးရွာ၊ ခွေးလေးကြီး
ငခူတောင်ရွာ၊ ရှင်ရေ
ငခူတောင်ရွာ၊ ရှင်ရေ
ပေါက်ကုန်းရွာ၊ စဉ့်ကူးမြို့နယ်
ပေါက်ကုန်းရွာ (Paukkone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ စဉ့်ကူးမြို့နယ်၊ ဟင်္သာမကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၂၀၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟင်္သာမကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၁၆ ဦး၊ မ ၁၅၈၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၉၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စဉ့်ကူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အာရှမသန်စွမ်းအားကစားပြိုင်ပွဲ၏ ဆုတံဆိပ်ဇယား
အောက်ပါတို့မှာ အာရှ မသန်စွမ်း အားကစားပြိုင်ပွဲ၏ စုစုပေါင်း ဆုတံဆိပ်ဇယားဖြစ်သည်။၂၀၁၀ပြည့်နှစ်မှ စတင်ကျင်းပခဲ့ပြီး လက်ရှိအချိန်တွင် ၃ကြိမ် ကျင်းပထားသည်။ နောက်ဆုံးကျင်းပသော ၂၀၁၈ဂျာကာတာပွဲတော်အပြီးတွင် ရွှေတံဆိပ် (၁၂၉၁)ခု၊ ငွေတံဆိပ် (၁၂၇၀)ခု၊ ကြေးတံဆိပ် (၁၃၄၉)ခု၊ စုစုပေါင်းတံဆိပ် (၃၉၁၀)ခု ချီးမြှင့်ထားသည်။
အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ၄၄နိုင်ငံမှ ၃၇နိုင်ငံသည် အနည်းဆုံးဆုတံဆိပ် တစ်ခု ရရှိထားသည်။၇နိုင်ငံမှာမူ ဆုရရှိခြင်းမရှိသေးပေ။ နိုင်ငံ၃၁နိုင်ငံသည် အနည်းဆုံး ရွှေတံဆိပ် တစ်ခု ရရှိထားသည်။ တောင်ကိုရီးယားနှင့် မြောက်ကိုရီးယားသည် အချို့ပွဲများတွင် တစ်ခုတည်းသော ကိုရီးယားအဖြစ် ယှဉ်ပြိုင်လေ့ရှိကြသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အာရှမသန်စွမ်းအားကစားပြိုင်ပွဲ
ဟွေဝမ်ရွာ၊ မိုင်းရှူးမြို့နယ်
ဟွေဝမ်ရွာ (Hwaywan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းရှူးမြို့နယ်၊ မော်မေ့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၇၆၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မော်မေ့ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၀၆ ဦး၊ မ ၁၄၀၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၀၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ဇီးတောရွာ၊ ကံမမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကံမမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
​ရွှေကျေးစုရွာ၊ တံခွန်တိုင်
ရွှေကျေးစုရွာ၊ တံခွန်တိုင်
မကျီးချောင်းရွာ၊ အေး
မကျီးချောင်းရွာ၊ အေး
တောင်ဒွန်းရွာ၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်
တောင်ဒွန်းရွာ (Taungdun)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်၊ တောင်ဒွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၃၆၆ ဖြစ်သည်။ ဒေသအခေါ်မှာ တောင်တွန်း ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြလှိုင်
ဆရာမြလှိုင်ကို ၁၉၂၁ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ဧရာဝတီတိုင်း၊ ဖျာပုံမြို့၌ အဖ ဦးစိန်သွင်၊ အမိ ဒေါ်ကျင်မြို့တို့က မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်း ခုနှစ်ယောက် အနက် ဆဋ္ဌမမြောက်သားဖြစ်သည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ဖျာပုံ မြို့နယ်လုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားသမဂ္ဂ ဥက္ကဋ္ဌ၊ ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ဖျာပုံမြို့နယ် တို့ဗမာ အစည်းအရုံး အတွင်းရေးမှူး အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် မြို့မ အမျိုးသား အထက်တန်းကျောင်းမှ ဆယ်တန်း အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ဗမာ့တပ်မတော်၌ ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေး ပြီးသည် အထိ တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ဖျာပုံခရိုင် ပြည်သူ့ရဲဘော် အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဖျာပုံမြို့နယ် ဖဆပလ အဖွဲ့ အတွင်းရေးမှူး အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၄၆-၄၇ ခုနှစ်၊ ဖျာပုံမြူနီစပယ် ဥက္ကဋ္ဌ၊ ၁၉၄၈-၅၂ ခုနှစ်တွင် မြိတ်ခရိုင် စစ်ရဲတပ်ရင်း တပ်ခွဲ (၁၁)၊ မြိတ်ခရိုင် စစ်ဝန်ကြီးထမ်းတပ် ခေတ္တတပ်ရင်းမှူး၊ ၁၉၅၃-၅၆ ခုနှစ်တွင် ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ စိတ်ဓာတ် စစ်ဆင်ရေးဌာနတွင် စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး အရာရှိ၊ မြဝတီ မဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာချုပ်၊ ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ စာပေစိစစ်ရေး ဌာန၊ စာပေ စိစစ်ရေးမှူး၊ တောင်သူလယ်သမား ဂျာနယ် တာဝန်ခံ အယ်ဒီတာ၊ ၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ ဇွန်လတွင် ပေဖူးလွှာ မဂ္ဂဇင်း၌ စာတည်းမှူးချုပ် အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် မြဝတီ၊ ငွေတာရီ၊ ရှုမဝ၊ သွေးသောက်၊ နဝဒေး၊ မိုးဝေ မဂ္ဂဇင်းများတွင် ဝတ္ထုရှည်၊ ဝတ္ထုတိုနှင့် ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်။
'ဘဝနေဝင်ချိန်နှင့် ကျွန်တော်ငယ်စဉ်က အကြောင်း' အခန်းဆက် ဝတ္ထုမှာ လူကြိုက်များလှသည်။ ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် 'တော်လှန်ရေးဝတ္ထုတိုများ' ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ် စာအုပ်ဖြင့် အမျိုးသား စာပေဆု ရရှိခဲ့သည်။ 'ဘုန်းကြီးကျောင်း ဒေါက်တာ မြတ်ကျော်နှင့် ကျွန်တော်ငယ်စဉ်က အကြောင်း' လုံးချင်း ဝတ္ထုများကိုလည်း ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
ဘဝနိဂုံး
ဆရာမြလှိုင်သည် ၁၄၊ ၁၁၊ ၉ဝ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ဝါးကျိတ်လိန်ရွာ၊ ခွေးလေးကြီး
ဝါးကျိတ်လိန်ရွာ၊ ခွေးလေးကြီး
ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုက်
ကာဗွန်မို‌နောက်ဆိုက်သည် အရောင်ကင်း၍ အနံ့အရသာ မရှိသော ဓာတ်ငွေ့ ဖြစ်၏။ ရေတွင်အနည်းငယ်သာ ပျော်ဝင်၏။ လေလောက်ပင်လေး၍ ကိုယ်တိုင်မီးလောင်နိုင်သော်လည်း မီးလောင်မှုကို အားမပေး ချေ။ အလွန်အဆိပ်ပြင်းထန်သောကြောင့် ထိုဓာတ်ငွေ့ကို လူ၊ တိရစ္ဆာန်တို့ ရူရှိုက် မိသော် အသက်အန္တရာယ် ဖြစ်နိုင်သည်။ ကာဗွန်မွန်အောက်ဆိုက်ဓာတ်ငွေ့ကို သဘာဝတွင် အလိုအလျောက် တွေ့ရခဲ၏။ မီးတောင်ပတ်ဝန်းကျင်တွင်ရှိသော လေထဲ၌ အနည်းအကျဉ်းမျှသာ တွေ့ရ၏။ မီးထွန်းသော ဓာတ်ငွေ့များတွင် ကာဗွန်မို‌နောက်ဆိုက် ပါတတ်သောကြောင့်၊ ထိုဓာတ်ငွေ့ကို အနည်းငယ်မျှရူရှိုက်မိလျှင်ပင် ဘေးအန္တရာယ် ဖြစ်စေတတ်သည်။ မော်တော်ကား အိပ်ဇောပိုက်များမှ ထုတ်လိုက်သောအငွေ့များ တွင်လည်း ကာဗွန်မို‌ေနာက်ဆိုက် ပါလာသောကြောင့်၊ လူရှိနေခိုက် မော်တော်ကားကို စက်နှိုး၍ မော်တော်ကားရုံကို လေလုံအောင် ပိတ်မထားမိရန် အထူးသတိပြုအပ်ပေသည်။ ကာဗွန်မိုအောက်ဆိုက်နှင့် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်တို့ ခြားနားပုံမှာ ကာဗွန်မို‌နောက်ဆိုက်၏ မော်လီကျူးတစ်ခုတွင် ကာဗွန်အက်တမ်တစ်ခုနှင့် အောက်ဆီဂျင်အက်တမ်တစ်ခုသာ ပါရှိ၏။ ယင်း၏ဓာတု သင်္ကေတမှာ CO ဖြစ်၏။
ကာဗွန်မို‌နောက်ဆိုက် ရရှိလိုသော် မီးသွေးကို လေအလုံ အလောက် မပေးဘဲ မီးရှို့ပါက မီးသွေးရှိ ကာဗွန်နှင့်လေ အတွင်းရှိ အောက်စီဂျင်တို့သည် ပူးပေါင်း၍ ကာဗွန်မွန် အောက်ဆိုက် ဖြစ်လာသည်။
မီးသွေး + အောက်ဆီဂျင် (မလုံမလောက်) ကာဗွန်မွန်‌ေနာက်ဆိုက် ကာဗွန်မွန်အောက်ဆိုက်ကို ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် မှလည်း ရရှိနိုင်၏။ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် ဓာတ်ငွေ့ကို ရဲရဲတောက်နေသော မီးကျီးခဲများ အပေါ်မှ ဖြတ်သန်းသွားစေခြင်းဖြင့် ကာဗွန်မွန်အောက်ဆိုက် ဓာတ်ငွေ့ကို ရရှိနိုင်သည်။
လိပ်စန်းရွာ၊ နနွင်းဂရက်
လိပ်စန်းရွာ၊ နနွင်းဂရက်
ကတက်ကုန်းရွာ၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မဟာစတ္တာရီသကသုတ်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူနေစဉ် “ရဟန်းတို့အကြောင်းနှင့်တကွ အခြံအရံနှင့်တကွ အရိယသမ္မာသမာဓိကို ဟောကြားပေအံ့၊ အရိယသမ္မာသမာဓိ၏အကြောင်းနှင့် အခြံအရံသည် ကျန်မဂ္ဂင်ခုနစ်ပါးဖြစ်ပုံ၊ ထိုမဂ္ဂင် ခုနစ်ပါးတွင် သမ္မာဒိဋ္ဌိသည် ရှေ့သွားခေါင်းဆောင်ဖြစ်ပုံ၊ မိစ္ဆာမဂ္ဂင်ရှစ်ပါး, သမ္မာမဂ္ဂင် ရှစ်ပါး၏ အကျယ်သရုပ်သဘာဝ၊ သမ္မာမဂ္ဂင်ရှစ်ပါး၌ လောကီမဂ္ဂင်, လောကုတ္တရာ မဂ္ဂင် သရုပ်သဘာဝများ၊ သမ္မာမဂ္ဂင်များရရှိပြည့်စုံနေလျှင် မိစ္ဆာမဂ္ဂင်များကို ပယ်စွန့် နိုင်ပုံ၊ သမ္မာမဂ္ဂင်များပြည့်စုံမှု၌ သမ္မာဒိဋ္ဌိ သမ္မာဝါယာမ, သမ္မာသတိ သုံးပါးတို့ ပြေးဝင်(အတူတကွဖြစ်)ခြံရံပုံ၊ သမ္မာမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးတွင် ရှေးရှေးမဂ္ဂင်ဖြစ်လျှင် နောက် နောက်မဂ္ဂင်များ ရှေ့နောက်အစဉ်ဖြစ်ပုံ၊ သမ္မာသမာဓိဖြစ်သူအား သမ္မာဉာဏ ဖြစ်သူအား သမ္မာဝိမုတ္တိဖြစ်ပုံ၊ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးနှင့်ပြည့်စုံသူသည် သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်ပြီး မဂ္ဂင်ဆယ်ပါးနှင့်ပြည့်စုံသူသည် ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်နိုင်ပုံ၊ သမ္မာဉာဏဖြင့် အကုသိုလ် ဓမ္မအားလုံး ကင်းပျောက်သွားပုံ၊ ဘာဝနာပြည့်ပြည့်စုံစုံဖြစ်ပုံ၊ သမ္မာမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့အား မိစ္ဆာမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးနှင့် မိစ္ဆာမဂ္ဂင်လျှင်ဖြစ်ကြောင်းရှိသော အကုသိုလ် တရားတို့ပျက်စီးပုံ၊ သမ္မာမဂ္ဂင်လျှင်ဖြစ်ကြောင်းရှိသော ကုသိုလ်တရားတို့ ဘာဝနာ ပြည့်စုံခြင်းသို့ရောက်ပုံ၊ မဂ်ကိုဆင်ခြင်သော ပစ္စဝေက္ခဏ(သမ္မာ)ဉာဏ်ရှိသောပုဂ္ဂိုလ်အား မိစ္ဆာဉာဏ်ပျက်စီးပုံ၊ မိစ္ဆာဉာဏ်လျှင်ဖြစ်ကြောင်းရှိသော အကုသိုလ်တရားတို့ ပျက်စီးပုံ၊ သမ္မာဝိမုတ္တိ (အရဟတ္တဖိုလ်)ရှိသောပုဂ္ဂိုလ်အား မိစ္ဆာဝိမုတ္တိပျက်စီးပုံ၊ မိစ္ဆာ ဝိမုတ္တိဟူသော အကြောင်းကြောင့်ဖြစ်ကုန်သော များစွာသောအကုသိုလ်တရားတို့ ပျက်စီးပုံ၊ သမ္မာဝိမုတ္တိ-ဟူသော အကြောင်းကြောင့်ဖြစ်ကုန်သော များစွာသော ကုသိုလ်တရားတို့ တိုးပွားဖြစ်ပေါ်လာပုံ၊
(သမ္မာဒိဋ္ဌိ အစရှိသော ကုသိုလ် ၁၀-ပါး၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိ အစရှိသည်တို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာကုန်သော များစွာသော ကုသိုလ် ၁၀-ပါး-ဟူသော) ကုသလပက္ခ ၂၀။ (မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအစရှိသော အကုသိုလ် ၁၀-ပါး၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအစရှိသော အကြောင်းကြောင့်ဖြစ်သော များစွာသော အကုသိုလ်၁၀-ပါးဟူသော) အကုသလပက္ခ ၂၀ (အားဖြင့် ၄၀-သော တရားတို့ကိုပြခြင်းကြောင့်) မဟာစတ္တာရီသက ငါဘုရား ဖြစ်စေတော်မူအပ်ပြီ။ လောက၌ သမဏဖြစ်စေ၊ ဗြဟ္မဏဖြစ်စေ၊ နတ်ဖြစ်စေ၊ ဗြဟ္မာ ဖြစ်စေ၊ မာရ်နတ်ဖြစ်စေ တစ်စုံတစ်ယောက်မျှ မဖြစ်စေနိုင်။
ဤမဟာစတ္တာရီသကသုတ်တော်ကို ကဲ့ရဲ့ပြစ်တင်သူတို့ရရှိနိုင်သော အပြစ်၊ ဥက္ကလဇနပုဒ်၌နေကြကုန်သော အဟေတုကဒိဋ္ဌိ၊ အကိရိယဒိဋ္ဌိ၊ နတ္ထိကဒိဋ္ဌိဖြစ်ကြကုန်သော ဝဿ, ဘညမည်သော သူနှစ်ယောက်တို့သည်သော်လည်း မဟာစတ္တာရီသက ဒေသနာတော်ကို မကဲ့ရဲ့ထိုက်၊ မပစ်ပယ်ထိုက်ဟု မှတ်ထင်ကြကုန်ပြီ၊ အဘယ့်ကြောင့်နည်းဟူမူ-ကဲ့ရဲ့ခြင်းမှကြောက်ခြင်း၊ ထိပါးချုပ်ချယ်ခြင်းမှကြောက်ခြင်း၊ သူတစ်ပါးစွပ်စွဲခြင်းမှကြောက်ခြင်းကြောင့်တည်းဟု ရဟန်းတို့အား တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီသော ဒေသနာတော်ကို အကျယ်အားဖြင့် ဟောကြားတော်မူပါသည်။
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ မှတ်သားဖွယ်ဖွင့်ဆိုချက်များရှိပါသည်။
လွိုင်အိမ်ဟောင်ရွာ၊ မိုင်းရှူးမြို့နယ်
လွိုင်အိမ်ဟောင်ရွာ (Loieinhawng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းရှူးမြို့နယ်၊ မော်မေ့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၇၅၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မော်မေ့ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၀၆ ဦး၊ မ ၁၄၀၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၀၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကျောက်ဖြူ ရေနက်ဆိပ်ကမ်း
ကျောက်ဖြူ ရေနက်ဆိပ်ကမ်းသည် ရခိုင်ပြည်နယ် ကျောက်ဖြူမြို့ မဒေးကျွန်းနှင့် ကုဋေချီကျွန်းတို့တွင် တည်ရှိသည်။ ပေ ၁၀၀၀ အထက် ကုန်တင် သင်္ဘောကြီးများ ဝင်ထွက် သွားလာနိုင်သော ကုန်စည် တင်ပို့ရာ ရေနက် ဆိပ်ကမ်း အမျိုးအစားဖြစ်သည်။ အဆိုပါ ရေနက်ဆိပ်ကမ်း မှာ စီမံကိန်း အဖြစ် တည်ရှိနေပြီး၊ ရေနက်ဆိပ်ကမ်း အထောက်အကူပြု ဆိပ်ခံတံတားများကို လည်း ကျောက်ဖြူမြို့တွင် တည်ဆောက်လျက် ရှိနေရာ နောက်ဆုံး သတင်းများအရ ကျောက်ဖြူမြစ်တွင် လုပ်ငန်းသုံးဆိပ်ခံတံတားတစ်ခု ကို တည်ဆောက်လျက်ရှိသည်။
လွိုင်အိမ်ဟောင်ရွာ၊ မိုင်းရှူးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရှူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျောက်ဖြူ ရေနက်ဆိပ်ကမ်း
လက်ရှိကာလတွင် ကျောက်ဖြူမြို့၌ ရွှေသဘာ၀ ကမ်းလွန် ဓာတ်ငွေ့မှ ထွက်ရှိသော ရေနံပိုက်လိုင်းများ သွယ်တန်းရေးနှင့် ရေနက်ဆိပ်ကမ်း တည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းများအတွက် အခြေခံအဆောက်အအုံများကို စတင် တည်ဆောက်နေပြီဖြစ်ရာ လိုအပ်သော လုပ်ငန်းသုံး စက်ကိရိယာများနှင့် အခြားပစ္စည်းများကို ကျောက်ဖြူသို့ သယ်ဆောင်လာရန်အတွက် အဆိုပါတံတားကို တည်ဆောက်နေခြင်း ဖြစ်ကြောင်းလည်း သိရှိရသည်။
ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်း ရေနံလုပ်ကွက်များမှ ထွက်ရှိသော ရေနံနှင့်သဘာ၀ဓာတ်ငွေ့များကို မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းကိုဖြတ်လျက် တရုတ်နိုင်ငံကူမင်းမြို့သို့ ပိုက်လိုင်းသွယ်တန်းကာ တင်ပို့သွားမည်ဖြစ်ရာ ကျောက်ဖြူမြို့တွင် ရေနံတင်ဆိပ်ကမ်း တည်ဆောက်ရေးသည် အရေးကြီးသော အပိုင်းတွင်ပါဝင်ပြီး အဆိုပါ ရေနံတင်ဆိပ်ကမ်း တည်ဆောက်ရေးအတွက် မြေနေရာကိုလည်း ရွေးချယ်ထားပြီးဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။
ယင်းအတွက် လုပ်ငန်းသုံး တံတား တည်ဆောက်ရေးနှင့် မြေနေရာ ရွေးချယ်ရေးတို့အတွက် တာဝန်ရှိသူများက ၂၀၁၀ မေလ ၉ ရက်နေ့တွင် ကျောက်ဖြူမြို့သို့ သွားရောက်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။
ကျောက်ဖြူမြို့တွင် ရေနက်ဆိပ်ခံတံတား အမှတ်(၁)နှင့်အမှတ်(၂) တို့ရှိသော်လည်း ဒေသတွင်းသင်္ဘောများသာ ဆိုက်ကပ်လျက်ရှိပြီး ရေနံတင်ဆိပ်ကမ်းအတွက် ဆိပ်ခံတံတားကို တည်ဆောက်မည် ဖြစ်သည့်အပြင် ယခုအခါ လုပ်ငန်းသုံး တံတားတစ်ခု ကိုလည်း တည်ဆောက်မည်ဖြစ်ရာ တံတားလေးစင်းအထိ ရှိလာမည်ဖြစ်ကြောင်းလည်း သိရှိရသည်။
Jietai Temple
Jietai Temple (戒台寺) သည် ဘေကျင်းမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျောင်းတော်ကို Tang မင်းဆက်ကာလတွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ Ming နှင့် Qing မင်းဆက်ကာလများတွင် အဓိကပြုပြင်မွမ်းမံမှုများ ဆောက်ရွက်ခဲ့သည်။
ဖျာပုံစုရွာ၊ ခွေးလေးကြီး
ဖျာပုံစုရွာ၊ ခွေးလေးကြီး
ဖာစိမ်းရွာ၊ ကျေးသီးမြို့နယ်
ဖာစိမ်းရွာ (Hparsein)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ ကျေးသီးမြို့နယ်၊ ခေါက်စန့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၁၁၆၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခေါက်စန့်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၉၄ ဦး၊ မ ၁၆၂၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၀၁၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျေးသီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အလယ်ဘိုရွာ၊ မကွေးမြို့နယ်
အလယ်ဘိုရွာ (Ahlelbo)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ မကွေးမြို့နယ်၊ အလယ်ဘိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၄၇၁၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အလယ်ဘိုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၅၀၄ ဦး၊ မ ၂၆၄၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၁၄၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မကွေးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဖောင်ဖဲရွာ၊ ညောင်ပင်လှ
ဖောင်ဖဲရွာ၊ ညောင်ပင်လှ
ယိုးဒယားသီချင်းနှင့်အက
ယိုးဒယားသီချင်းနှင့်အက
ယခုခေတ် မြန်မာတိုင်းရင်းသားတို့၏ သီဆိုတီးမှုတ် ကခုန်မှု သဘင်ပညာသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် လွန်ခဲ့သော နှစ် ပေါင်း ၁၅ဝဝ ခန့်မှစ၍ ဆင်းသက်ပေါက်ပွားလာသော ပညာ ဖြစ်လေသည်။ ပုဂံခေတ်ကျောက်စာများတွင် ကခြေသဘင် ဟူသော ဝေါဟာရစကားများကို တွေ့ရသဖြင့်အပြင် ပုဂံဂူ ဘုရား နံရံများရှိ အချို့သော ပန်းချီဆေးရေးကားများတွင် ကဟန်အမူအရာအမျိုးမျိုကို မြင်နိုင်လေသည်။ ထိုအမူအရာများ သည် ယခုအခါ ယိုးဒကားအကဟု နှုတ်ဝသီအတိုင်းခေါ်နေကြ သော အချို့အကအမူအရာတို့နှင့် တူလှလေသည်။ သို့ရာတွင် ပုဂံကောင်းစားနေသောခေတ်၌ ယခုအခါ ယိုးဒယားဟုခေါ်သော ဒေသတွင် ယိုးဒယားလူမျိုးများသည် နိုင်ငံမတည်ကြသေးချေ။ ထို့ကြောင့် ယိုးဒယားအက အမူအရာများသည် ပုဂံ ခေတ်မှ ဆင်းသက်လာသော မြန်မာ့အကပညာအစစ် ဖြစ်သည်ဟုလည်းကောင်း၊ ထိုအက အမူအရာများကို ရှေးရိုး မြန်မာအကပညာဟုလည်းကောင်း ဆိုထိုက်လှလေသည်။ မြန်မာဇာတ်သဘင်
အလောင်းမင်းတရားကြီး၏ သားတော်လတ်ဖြစ်သော ဆင်ဖြူရှင်မင်းတရားကြီးသည် သက္ကရာဇ် ၁၁၂၉ ခုနှစ်တွင် ဇင်းမယ်၊ လင်းဇင်း၊ အယုဒ္ဓယတို့ကို အောင်တော်မူရာ ယိုးဒယားမင်းသား မင်းသမီးတို့နှင့်တကွ ယိုးဒယားသဘင် ပညာသည်တို့သည် အင်းဝသို့ ရောက်လာကြလေသည်။ ဂျွမ်းပြည်၊ ယွန်းပြည်တို့မှ အရပ်ရပ် ဒဏ္ဍာရီပုံပြင်များ၊ ယိုးဒယားအဆိုအတီးများလည်း ပါလာလေသည်။ ထိုပုံပြင်များသည် သင်္ခပတ္တ၊ ကေသာ သီရိ၊ အီနောင်၊ ရာမတို့သည် ထင်ရှားသည်။ ဘိုးတော်ဘုရား လက်ထက် ၁၁၅၁ ခုနှစ်တွင် ဂျွမ်းပြည်၊ ယွန်းပြည်တို့မှ ပါလာသော အီနောင်၊ ရာမ၊ သင်္ခပတ္တ၊ ကေသာသီရိ ဒဏ္ဍရီဇာတ်များကို ဂျွန်းသံခံ၊ ယွန်းသံခံတို့၏ အကူအညီဖြင့် မြန်မာပြန်ဆိုစေသည်။ ထိုနောက် မြဝတီမင်းကြီး ဦးစနှင့် ပြင်စည်မြို့စား မြင်းမှူးမင်းသား အစရှိသော မြန်မာ ပညာရှိများကို ပင့်ခေါ် စုရုံးစေ၍ ထိုဘာသာပြန် ဒဏ္ဍာရီများ ကို နန်းတွင်းဇာတ်တော်ကြီးများအဖြစ် ခင်းကျင်းကပြနိုင်အောင် မြန်မာတို့နှင့် သင့်လျော်သော ဇာတ်လမ်းဇာတ်ကွက်များ ထုတ် ကာ၊ ကဗျာလင်္ကာ သီချင်းများကို ရေးစပ်ဖွဲ့ဆိုစေခဲ့သည်။ ( စ၊ ဦး၊ မြဝတီမင်းကြီး။ ပြဇာတ်။ ပြင်စည်မင်းသား--။) ထိုသို့ ပုံပြင်ဒဏ္ဍာရီများနှင့်အတူ ပါလာသော ယိုးဒယား အဆို အတီးများ (ဝါ) ယိုးဒယားသီချင်းတေးသံတို့ကို ယိုးဒယား သီချင်းဟု ခေါ်လာခဲ့၍ ထိုယိုးဒယားသီချင်း တီးကွက် အသံ များကို အမှီပြုကာ ပေါ်ပေါက်ထွန်းကားလာခဲ့သော၊ တစ်နည်း အားဖြင့် ထိုတေးသီချင်းများကို အကြောင်းပြု၍ ယှဉ်တွဲသရုပ် ဖော် ကပြသည့် ကကွက်များကို ယိုးဒယား အကဟူ၍ ခေါ် ဝေါ်လာကြလေသည်။ ယိုးဒယားတေးသီချင်း တီးကွက်များအနေဖြင့် မြန်မာ တူရိယာပညာရှင်တို့ အဓိကထား၍ တီးမှုတ်ခဲ့သော မြန်မာ ယိုးဒယားတေးသီချင်းများနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ''ရွေနှင်းတောမြိုင်၊ ပန်းခိုင်မှော်မှိုင်း၊ ခြားပိုင်းရှစ်သံ၊ ဖရံတင်(ညွန့်)၊ ခက်မွန့်ခမိန်၊ ထနောက်ချိန်သား၊ ဖရင်းချားထပ်တွန့်၊ ချွတ်ချံငုစပ်၊ အသံရှစ်၊ မှတ်လစ်စဉ်ကမ္ဘာ''ဟု မှတ်သားရန် လင်္ကာတပိုဒ် ရေးစပ်ထား ခဲ့၏။ ယင်းသည့် လင်္ကာကို အကျယ်ဖွင့်ပြရသော်- (၁) (ရွှေ) - ရွေတညာ (ဖရံတင်)
(၄) (မြိုင်) - တောမြိုင်ခြေလမ်း (ထနောက်)
(၅) (ပန်း) - ပန်းမြိုင်လယ် (ဖရင်းချား)
(၇) (မှော်) - မှော်ရုံဟေဝန် (ချွတ်ချံ)
ယိုးဒယားသံ ရှစ်မျိုးဖြင့် သီကုံးဖွဲ့ဆိုထားသော ထို ယိုးဒယားသီချင်း ရှစ်ပုဒ်ကို ပြင်စည်မင်းသား စပ်ဆိုခဲ့သည်။ ပြင်စည်မင်းသားကြိးသည် ဤရှစ်ပုဒ်ဖြင့် ယိုးဒယားသံ မြန်မာ သီချင်းများ၏ အုတ်မြစ်ကို ချခဲ့သည်ဟု ဆိုရာသည်။ ရှေးအစဉ်အလာအားဖြင့် မြန်မာတူရိယာပညာရှင်တို့သည် ဤယိုးဒယားသီချင်း ရှစ်ပုဒ်ကို သင်ကြား ပြီးမြောက်ချိန်၌ ယိုးဒယားသီချင်းများ၏ အခြေခံကို ပြည့်စုံတတ်မြောက်သည်ဟု ယူဆခဲ့လေ့ ရှိသည်။ ထို့ပြင် ထိုမြန်မာယိုးဒယား သီချင်း တေးသံတို့ကို ယိုးဒယားရှစ်ခန်းဟူ၍ မှတ်သားလာခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ သို့ရာတွင် ထိုသီချင်းရှစ်ပုဒ်တွင်- (၁) (လွမ်း) - လွမ်းပိုအောင် (ချူခြား) (၂) (ဆန်း) - ဆန်းနွေဦး (ကပီ) (၃) (စိန်) - စိန်ခြယ်ညီးလင်း (အလေ့မေ့) (၄) (ဝေ) - ဝေဇယန္တာ (မဟိုရ်သီ)တို့ကို ဖြည့်စွက်၍ ယိုးဒယား ၁၂ ခန်းဟု မှတ်သားထားကြသည် လည်း ရှိပြန်လေသည်။ မြန်မာယိုးဒယားတေးသီချင်းများ၏ တီးကွက် တေးသွား နှင့် ယှဉ်တွဲကပြလေ့ရှိသော ကကွက်များမှာ အထက်ဖော်ပြပါ တေးသီချင်းများ၏ တီးကွက် အစိတ်အပိုင်းအတွင်း၌သာ ကိုယ်ဟန်အမူအရာ ပြောင်းလဲဖန်တီး ကပြသောကကွက်များ ဖြစ်လေသည်။ ယိုးဒယားအက ကကွက်များမှာ ညက်ညောသိမ်မွေ့စွာ ကပြရသော ကကွက်များ ဖြစ်သည့်အလျောက် နရီ၊ စည်း၊ ဝါး၊ အနှေးအမြန်နှင့် ကကွက်ပြောင်းစေကာမူ ငြိမ့်ညောင်းစွာ လှုပ်ရှားကပြရသော အကတစ်မျိုး ဖြစ်လေသည်။ မြန်မာအခေါ် အားဖြင့် ထိုကကွက် ကဟန်များတွင် သရုပ်ဖော်မှု၏အဓိပ္ပာယ် ကို အကြောင်းပြု ပေါ်လွင်စေမည့်အမည်များ ပေးထားလေ သည်။ ထိုအကများကိုပင် ယခုအခါ၌ ရှေးရိုးတစ်ပင်တိုင်အက ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြပြန်လေသည်။ ထိုအကများကိုလည်း အောက်ပါ အတိုင်း ၁၂ မျိုး ပြဆိုလေသည်။
(၁) ဘောင်းတော်ပြင်။ ။ ခေါင်းပေါင်း (ဘောင်းတော်)ပေါင်းဟန်ကို လက်အကွေးအညွတ်အပျောင်း အနွဲ့တို့ဖြင့်သယ်ယူကပြသွားခြင်း ဖြစ်သည်။
(၂) မှန်တော်ရှု။ ။ မှန်ကြည့်ဟန်အက ဖြစ်သည်။
(၃) ပန်းစိုက်။ ။ ပန်းစိုက်ဟန်၊ ပန်းပန်ဟန်အကမျိုးဖြစ်သည်။
(၅) ကျောက်ကောက်။ ။ မင်းသမီး ကျောက်ကောက်ဟန်နှင့် မင်းသား ကျောက်ကောက်ဟန် နှစ်မျိုး ရှိ၏။ လက်နှစ်ဘက်ကို ခွဲ၍ ကပြရာတွင် လက်နှစ်ဘက်စလုံး ပက်လက်လှန်သည့် အနေအထားဖြင့် ပြသရသော အကတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
(၆) ဆံတော်သိမ်း။ ။ ဆံပင်သိမ်းဟန်၊ ထုံးဟန်၊ ရစ်ဟန်အကတစ်မျိုး ဖြစ်၏။ လက်နှစ်ဘက်စုံ ယူရာတွင် လက်များ ဦးခေါင်းနောက် ရောက်လျှင် ဆံတော်သိမ်း ရှေ့ရောက်လျှင် ပန်းဝိုင်းဟု ခွဲခြားသည်။
(၈) ဖျင်းဖျတ်ဖျတ်။ ။ ဖျင်းချင်အကမှ မူကွဲတစ်မျိုးဖြစ်၍ စည်းခပ်သွက်သွက်ဖြင့် အမျိုးမျိုး ပြောင်းလဲ ကပြရသည့် အကကိုပင် ခေါ်ဆိုသည်။
(၉) ချွတ်။ ။ ချွတ်အကြီးအသေး ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိရာ ရာမဇာတ်မှ သမင်လိုက်ခန်းမှာ ချွတ်အကြီး ဖြစ်သည်။ ခြေကို ရွရွကလေး နင်း၍ တစ်စုံတစ်ဦးအား ရှောင်ဟန်၊ တိမ်းဟန်၊ ချောင်းဟန်၊ ရှာဟန်နှင့် မိုးဟန်၊ ခုတ်ဟန်အကမျိုး ဖြစ်သည်။
(၁ဝ) ချွတ်အသေး။ ။ တစ်ချက်ချင်း ခပ်လေးလေး ခပ်မှန်မှန်ကလေး တီးခေါက်ပေးနေသည့် ဆိုင်းချက်အလိုက် ရွရွကလေး ခြေဖော့နင်းပြီးလျှင် အရှောင်အတိမ်း အကူးအပြောင်းနှင့် အံ့ဩဟန်ထိတ်လန့်ဟန်တို့ကို ဟန်ပါပါဖြင့်ပရိသတ်တို့ အသဲတထိတ်ထိတ်၊ စိတ်တထင့်ထင့်ဖြင့်ငေးမောနေရအောင် ကပြရသော ကကြိုးဖြစ်သည်။
(၁၁) ကပီ။ ။ ခြေများများ ကသောအကကို ကပီ ဟုခေါ်သည်။ ဆင်ကပီ၊ မြင်းကပီဟူ၍ ရှိရာ၊ မြင်းကပီဆိုသည်မှာ မြင်းကို ခြေဖြင့်တို့၍ နောက်သို့ ကြည့်ဟန်ကကြိုးတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ဆင်ကပီဆိုသည်မှာ ခြေကို စုံထား၍ ကူးပြောင်းကပြရသော ကကြိုးတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
(၁၂) ကရောင်း။ ။ ကရောင်း ဆိုသည်မှာ ပေါင်ကို အများဆုံးကပြရသော အကတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ဘီလူးများ ကလေ့ရှိသည့် အကအားလုံး ဟန်အားလုံးကို ကရောင်းဟူ၍ ခြုံပြီးခေါ်ဆိုလေ့ရှိသည်။
(၁)မှ (၆)အထိသည် အနုပိုင်းဆိုင်ရာ လူများဖြစ်သည့် မင်းသမီးများ ကနိုင်သည့်အတွက် အနုခြောက် ခန်းဟု ခေါ်၍၊ (၇)မှ (၁၂)အထိသည် အထူးသဖြင့် ယောက်ျားပိုင်းမှ ကလေ့ ရှိသဖြင့် အကြမ်းခြောက်ခန်းဟု ခေါ်သည်။ ထို့ပြင် ယိုးဒယားအက ကကွက် ကဟန်များကို (၁) ကန်တော့ခန်း၊ (၂) သားပိုက်၊ (၃) အဝေးမျှော်၊ (၄) အနီး မျှော်၊ (၅) ကျောက်ကောက်၊ (၆) သမင်လိုက်၊ (၇) ဖျင်းချင်၊ (၈) ကိန္နရာလည်ပြန်၊ (၉) ကပီ၊ (၁ဝ) ဆံသိမ်း၊ (၁၁) ချွတ်၊ (၁၂) မှန်တော်ရှု၊ (၁၃) ပန်းစိုက်၊ (၁၄) ဘောင်းတော်ပြင်ဟူ၍ ခွဲခြားဖော်ပြ သည်လည်း ရှိသေးသည်။ ယိုးဒယားအကပညာသည် ခက်ခဲ ရှုပ်ထွေးသော အတတ် ပညာဖြစ်၍ ဆရာကြီးများထံ ရိုသေကျိုးနွံစွာ ကြိုးစားအားထုတ် သင်ယူမှ ရလေသည်။ ယိုးဒယားအကအခန်းကုန်၊ အချင်းကုန် ကို ယိုးဒယားဇာတ်တော်ကြီးသားများမှ လွဲ၍ အခြားသူများ မကတတ်ဟု ဆိုလေသည်။ အကအစ၊ ယိုးဒယားမှဆိုသော စကားစဉ်အတိုင်း ခြေဖျားမှ ဦးခေါင်းအထိ၊ ဘယ်ခြေညာလက်၊ ဘယ်မြေ|ာက်ညာချ စသော ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်း လှုပ်ရှားပုံ၊ ရင်ခါး၊ ဦးခေါင်းငဲ့၊ မေးတိမ်း၊ လက်ဖျားမှောက်လှန်၊ လက် ချောင်း ထားပုံ စသော အကွက်အချင်းတို့ကို အထူးဂရုပြုရန် လိုပေသည်။ ယိုးဒယားဇာတ်သည် စည်းကမ်းအလွန်ကြီးသည်။ ဟန်လည်း အလွန်ကြီးသည်။ အတီးနှင့် အက၊ အကနှင့် ခြေဟန် လက်ဟန်၊ ခြေဟန်လက်ဟန်နှင့် မျက်နှာထားတို့ သုံးမျိုး သုံးစား ညီညွတ်ရလေသည်။ ယိုးဒယားကဟန် မှန်သမျှတွင် မိမိကိုယ်ကို တောင့် တောင့်တင်းတင်း၊ ခိုင်ခိုင်မာမာ ရပ်တန့်မနေရ၊ ပေါင်ကွကွ ကိုယ်ဟန်ပျော့ပျော့ နေရသည်။ ဟန်ဆိုသည်မှာ တိမ်တောင် တိမ်လိပ် တက်သကဲ့သို့ တစ်ဟန်မှ တစ်ဟန်သို့ တရိပ်ရိပ်ဖြင့် ကူးပြောင်းမှန်းမသိ သိမ်သိမ်မွေ့မွေ့ ကူးပြောင်းရလေသည်။ ရာမဇာတ်ကြီးတွင် (၁) ဘိုးတော်၊ ရာမ၊ လက္ခဏ၊ သီတာတို့ ထွက်လာလျှင် ဖရင်းချား၊ သို့မဟုတ် ဖျင်းကို တီးမှုတ်ပေးရသည်။ (၂) ဘီလူးထွက်လာလျှင် ထပ်ကွန့်၊ သို့မဟုတ် ကရောင်းကို တီးမှုတ်ပေးရသည်။ (၃) မျောက်ထွက် လာလျှင် ချွတ်၊ သို့မဟုတ် ကပီကို တီးမှုတ်ပေးရသည်။ ဘိုးတော်၊ ရာမ၊ သီတာ၊ လက္ခဏာနှင့် ဟနုမန် ပေါင်း ငါးဦး တို့သည် ခြေမှန်မှန်နှင့် ခပ်ကျဲကျဲကပြရလေသည်။ အီနောင် လောက် ဟန်မစိပ်ရချေ။ ဘီလူးနှင့် မျောက်တို့မှာ ခြေကျဲကျဲ မှန်မှန်လှမ်းရသည်။ ခပ်သွက်သွက် ခြေလှမ်း၍ ဝါးချက်နှင့် ထပ်တူထပ်မျှ ခြေချ မိစေရသည်။
ဟူမွေရွာ၊ မူဆယ်မြို့နယ်
ဟူမွေရွာ (Humway)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ မူဆယ်မြို့နယ်၊ မန်ပြိန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၈၁၉၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန်ပြိန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၂၇ ဦး၊ မ ၆၀၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၃၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မူဆယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အောင်နိုင်၊ ဒေါက်တာ (ဆေး/သု)
ဒေါက်တာအောင်နိုင် (ဆေး/သု) (၁၉၄၈)
၁။ အမည်ရင်း - ဦးအောင်နိုင်
၂။ မိဘအမည် - ဦးထွန်းအောင် + ဒေါ်ရင်မေ
၃။ မွေးသက္ဗရာဇ် - ၂၃၊ ၈၊ ၁၉၄၈
၄။ မွေးဖွားရာဒေသ - ရန်ကုန်မြို့
၅။ ကလောင်အမည်ခွဲများ - မြင့်ဦး၊ အဂ္ဂအောင်နိုင်၊ သံမီးကျည်၊ ဆရာနိုင် (ရန်ကင်း)၊ မောင်ချင်း၊ အောင်ကိုနိုင်
ကိုယ်ရေးဖြစ်စဉ်
၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင်၊ ဩဂုတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် အဖ ဦးထွန်းအောင်နှင့် အမိ ဒေါ်ရင်မေတို့က ရန်ကုန်မြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်း သုံးယောက်အနက် အငယ်ဆုံးသား ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် အထက (၇) ဗိုလ်တထောင်မှ အထက်တန်း အောင်မြင်ခဲ့သည်။ တိုင်းရင်း ဆေးပညာ သုံးဘာသာ စာမေးပွဲကို ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် ဖြေဆို အောင်မြင်သည်။ အနောက်တိုင်း ဆေးပညာ M.B.B.S. ဘွဲ့ကို ရန်ကုန် ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) မှ ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ဆေးပညာ မဟာသိပ္ပံ (ဆေးဝါးဗေဒ) ဘွဲ့လွန် ဒီဂရီကို ၁၉၈ဝ မှ ၁၉၈၃ ခုနှစ်ထိ ရန်ကုန် ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) တွင် တက်ရောက် အောင်မြင်သည်။ ရန်ကုန် စီးပွားရေး တက္ကသိုလ်မှ စီမံခန့်ခွဲမှုနှင့် အုပ်ချုပ်မှု ဆိုင်ရာ ဒီပလိုမာဘွဲ့ (D.M.A.) ကိုလည်း ရရှိခဲ့သည်။
၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် သမားတော် စာစောင်တွင် မြင့်ဦး ကလောင် အမည်ဖြင့် ဆောင်းပါးများ စတင် ရေးသားခဲ့သည်။ ၁၉၇၅ မှ ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်အထိ မန္တလေး တိုင်းရင်းဆေးသိပ္ပံတွင် လက်ထောက် ကထိက အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် ရန်ကင်းမြို့နယ် ကြက်ခြေနီ အသင်း အတွင်းရေးမှူး အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် ဆေးသုတေသန ဦးစီးတွင် သုတေသန အရာရှိ အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် တိုင်းရင်းဆေး ကောင်စီ အတွင်းရေးမှူး အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၁၉၉၅ ခုနှစ် အတွင်း ကမ္ဘာ့ ကျန်းမာရေး အဖွဲ့နှင့် ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးမှု အစီအစဉ်တွင် စီမံချက် မန်နေဂျာ အဖြစ် လည်းကောင်း တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
အဆင့်မြင့် အနောက်တိုင်း ဆေးဝါးဗေဒ ပညာရပ်များကို ၁၉၈၃ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ လန်ဒန် တက္ကသိုလ်၌ လည်းကောင်း၊ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့ သမ္မတနိုင်ငံ ဝူဟန်မြို့၊ ဟူဘေးပြည်နယ် တက္ကသိုလ်နှင့် ဘေးဂျင်းမြို့ တိုင်းရင်းဆေး တက္ကသိုလ်တို့တွင် တရုတ် ဆေးပညာနှင့် ဓာတ်အပ်စိုက် ပညာတို့ကို လည်းကောင်း၊ ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဗာရာဏသီမြို့ရှိ ရှိဘာနာရားစ် ဟိန္ဒူ တက္ကသိုလ်တွင် အာယုဗေဒ အဆင့်မြင့် ဆေးပညာရပ်များကို လည်းကောင်း ဆည်းပူးခဲ့သေးသည်။
၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် တိုင်းရင်းဆေး ပညာ ဦးစီးဌာန ခေတ္တညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် အဖြစ် လည်းကောင်း၊ တိုင်းရင်းဆေး ကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ရန်ကုန် ဆေးတက္ကသိုလ် (၂) စီမံခန့်ခွဲရေး အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် လည်းကောင်း တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် အငြိမ်းစား ယူခဲ့သည်။ ယခုအခါ နက္ခတ္တရောင်ခြည် မဂ္ဂဇင်း၊ သုခချမ်းသာ မဂ္ဂဇင်းတွင် အယ်ဒီတာ အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်။ ဒေါက်တာအောင်နိုင်သည် မလေးရှား၊ ဗီယက်နမ်၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ သီရိလင်္ကာ၊ ထိုင်း၊ စင်ကာပူ နိုင်ငံများသို့ ဆေးပညာ လေ့လာရေး ခရီးများလည်း သွားရောက်ခဲ့သည်။
ဆရာသည် အမှတ် (၃၀)၊ ဆေးရုံလမ်း၊ ပြည်သာယာရိပ်သာ၊ ရန်ကင်း မြို့နယ်၊ ရန်ကုန်တွင် ဇနီး ဒေါက်တာဖြူဖြူဝင်း၊ သားသမီး သုံးဦးတို့နှင့် အတူ နေထိုင်ရင်း စာပေများ ဆက်လက် ရေးသားလျက် ရှိသည်။
ရေးသား ပြုစုခဲ့သော စာအုပ်များ
၁။ ပွဲတွေ့ကုထုံး လိုရာသုံး ၁၉၉၁
၂။ သုတအဖြာဖြာ တိုင်းရင်းဆေးပညာ (၁) ၁၉၉၀
၃။ သုတအဖြာဖြာ တိုင်းရင်းဆေးပညာ (၂) ၁၉၉၁
၅။ သုတအဖြာဖြာ တိုင်းရင်းဆေးပညာ (၄) ၁၉၉၆
၆။ သုတအဖြာဖြာ တိုင်းရင်းဆေးပညာ ပေါင်းချုပ် ၂၀၀၀
၈။ ကျန်းမာရေး သုတ အဖြေလွှာ (၂) ၁၉၉၉
၉။ ကျန်းမာရေး သုတ အဖြေလွှာ (၃) ၂၀၀၁
၁၀။ ကျန်းမာရေး သုတ အဖြေလွှာ (၄) ၂၀၀၂
၁၁။ ကျန်းမာစေကြောင်း နည်းလမ်းကောင်းများ (ဒေါက်တာအောင်နိုင် + ဒေါက်တာဖြူဖြူဝင်း) ၁၉၉၆
၁၂။ ရောဂါသုတ ဆေးသုတ ၂၀၀၁
၁၄။ တရုတ်ရိုးရာ ဓာတ်ပြင် လက်နှိပ်ဗေဒ ၂၀၀၂
၁၅။ ဖွေဖွေရှာရှာ တိုင်းရင်းဆေးပညာ ၂၀၀၅
၁၆။ မြန်မာမှုနှင့် တိုင်းရင်း ဆေးပညာ ၂၀၀၆
၁၇။ သက်ရှည်ကျန်းမာ တရုတ်ရိုးရာ ဓာတ်စာ ၂၀၀၆
ကိုးကား
<References />
ရာသီခွင်
ဟိန္ဒူနှင့် မြန်မာဗေဒင်ကျမ်းများအရ အေးရီးအစ ပိုက်ဆီး အဆုံးရှိသော ၁၂ ရာသီကို မိဿ၊ ပြိဿ၊ မေထုန်၊ ကြကဋ်၊ သိဟ်၊ ကန်၊ တူ၊ ဗြိစ္ဆာ၊ ဓနု၊ မကာရ၊ ကုံ၊ မိန်ဟူ၍ အစဉ် အတိုင်း ခေါ်သည်။ ပုံများမှာ နှစ်မျိုးစလုံးပင် ထပ်တူဖြစ်သင့်သော်လည်း အနည်းငယ် ကွဲလွဲချက်များမှာ ဟိန္ဒူနှင့် မြန်မာ ဗေဒင်ကျမ်းများ၌ မိဿကို ဆိတ်ထီးပုံဖြင့်၎င်း၊ မေထုန်ကို ယောက်ျားတစ်ဦးနှင့် မိန်းမတစ်ဦးဘက်၍ ရပ်နေသောပုံဖြင့်၎င်း၊ မကာရကို သမင်ခေါင်းရှိသော မကန်းမည်သော ရေသတ္တဝါ ပုံဖြင့်၎င်း ပေးထားသည်ကို တွေ့ရလေသည်။ မြန်မာစာပေရှိ ၁၂ ရာသီဆိုင်ရာ နက္ခတ်၊ တာရာ၊ ရာသီ၊ လ စသည်တို့၏ သဘောကို ဖော်ပြပါ ရာသီစက်အားဖြင့် သိမြင်နိုင်လေသည်။ ရာသီစက်တွင် နက္ခတ် ၂၇ လုံး ရှိသည့်အနက် နက္ခတ် စဉ်ကို အဿဝဏီမှ စ၍ ရေဝတီအဆုံးအထိ ရေတွက်ကြသည်။ နက္ခတ် ၂၇ လုံးသည် တာရာကိုးလုံးနှင့် တစ်ဖန် တိုက်ဆိုင် နေပြန်၍ ရာသီစက်ပုံကိုကြည့်လျှင် တာရာတလုံးသည် နက္ခတ် သုံးလုံးနှင့် တူညီနေသည်ကို တွေ့ရပေမည်။ တာရာကြီးကိုးလုံးကို ကျီးတာရာ၊ ဟင်္သာတာရာ စသည်ဖြင့် အသိအမှတ်ပြုထား သည်။ တစ်ရာသီမှ တစ်နှစ်၏ ၁၂ ပုံ တစ်ပုံ ဖြစ်၏။ နက္ခတ် တစ်လုံးကို လေးစိတ်စိတ်၍ တစ်စိတ်ကို တစ်ပါဒ်ဟုခေါ်သည်။ နက္ခတ်နှစ်လုံးနှင့် တစ်ပါဒ်သည် တစ်ရာသီဖြစ်သည်။ တနည်းအားဖြင့် ကိုးပါဒ်သည် တစ်ရာသီဖြစ်သည်။ ရာသီစက်တွင် နှစ်ဦး ဖြစ်သော မိဿရာသီ တန်ခူးလကို အဿဝဏီလေးပါဒ်၊ ဘရဏီလေးပါဒ်၊ ကြတ္တိကာပထမတစ်ပါဒ် ပေါင်း ကိုးပါဒ်နှင့် ညိ|၍ ခွဲထားသည်။ ကျန် ရာသီများကိုလည်း ဤနည်းအတိုင်း ပင် ခွဲထားသည်။ ရာသီစက်တွင် တန်ခူး၊ ကဆုန် စသော စန္ဒရမာသ မြန်မာလများနှင့် မိဿ၊ ပြိဿ စသော သူရိယ မာသရာသီများကို သိမြင်ရလွယ်အောင် တစ်မျိုးတည်း သဘော နှင့်ပင် ဖော်ပြထားသ်ည။ အမှန်အားဖြင့်ကား သူရိယ မာသနှင့် စန္ဒရမာသတို့မှာ တစ်မျိုးတည်း မဟုတ်ကြပေ။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကြယ်စုတန်းများ
ဖာသဲဟောင်းရွာ၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်
ဖာသဲဟောင်းရွာ (Hpartheahawng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ လွိုင်မွေကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၂၃၇၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လွိုင်မွေကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၄၄၅ ဦး၊ မ ၃၀၅၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၄၉၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျိုင်းတုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တင်လှ၊ ဦး (မောင်မြန်မာ)
မောင်မြန်မာ (ခေါ်) ဦးတင်လှ (၁၉၁၇-၂၀၀၄)
၁။ အမည်ရင်း - ဦးတင်လှ
၂။ မိဘအမည် - ဦးလွှာ + ဒေါ်အုန်းရှင်
၃။ မွေးသက္ကရာဇ် - ၅၊ ၅၊ ၁၉၁၇
၄။ မွေးဖွားရာဒေသ - သုံခွမြို့နယ်၊ ဥက္ကံကျေးရွာ
၅။ ကလောင်အမည်ခွဲများ - မောင်မြန်မာ၊ တက္ကသိုလ်နေနတ်နွယ်၊ မောင်လူထွေး
ကိုယ်ရေးဖြစ်စဉ်
မောင်မြန်မာ အမည်ဖြင့် စာပေများ ရေးသားပြုစုသူ ဦးတင်လှကို အဖ ဦးလွှာ၊ အမိ ဒေါ်အုန်းရှင်တို့က ၁၉၁၇ ခုနှစ်၊ မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် သုံးခွမြို့နယ် ဥက္ကံကျေးရွာ၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။
ဦးတင်လှသည် ငယ်စဉ်က ဥက္ကံကျေးရွာ မူလတန်းကျောင်း (ဆရာဦးဘခင်)၊ သုံးခွမြို့ မက်သဒစ် အလယ်တန်းကျောင်း၊ သန်လျင်မြို့ မက်သဒစ် အထက်တန်းကျောင်းတို့တွင် ပညာ သင်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်သို့ တက်ရောက် ပညာသင်ယူပြီး ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ဝိဇ္ဇာ (မြန်မာစာဂုဏ်ထူး) ဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်။ လန်ဒန် တက္ကသိုလ် School of Oriental and African Studies ၌ Lexicography and Linguistics ပညာရပ်များ သင်ယူခဲ့သည်။
ဦးတင်လှသည် ၁၉၄၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၇ ခုနှစ် အထိ ကျောက်ကုန်းမြို့တွင် လက်ထောက်မြို့ပိုင် အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၁၉၄၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၈ ခုနှစ် အထိ မြန်မာ့အသံ၊ အသံလွှင်ဌာန လက်ထောက် သတင်းအယ်ဒီတာ အဖြစ် လည်းကောင်း၊ တာဝန် ထမ်းဆောင်ပြီး အဘိဓာန် စာတည်းမှူး တာဝန်မှ အငြိမ်းစား ယူခဲ့သည်။ ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ် အထိ မြန်မာစာအဖွဲ့ အကြံပေး ပုဂ္ဂိုလ် အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၈၃ ခုနှစ် အထိ ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိုဆာကာ တက္ကသိုလ် ဘာသာခြား စာပေသင်ကျောင်းတွင် မြန်မာစာ ဧည့်ပါမောက္ခ အဖြစ် လည်းကောင်း တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ဦးတင်လှသည် ရှုမဝမဂ္ဂဇင်း၊ ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်း၊ ငွေတာရီ မဂ္ဂဇင်းတို့နှင့် တို့ကျောင်းသား မဂ္ဂဇင်း စာစောင်တို့တွင် မောင်မြန်မာ၊ တက္ကသိုလ်နေနတ်နွယ် ကလောင်အမည်ဖြင့် စာပေများ ရေးသားခဲ့သည်။ အမည်ရင်း ဦးတင်လှဖြင့် ရေးသားသော 'မြန်မာမှု' စာအုပ်ဖြင့် ၁၉၆၆ ခုနှစ်အတွက် အမျိုးသား စာပေဆု (မြန်မာ့ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အနုပညာဆိုင်ရာ စာပေဆု) တတိယ ရရှိခဲ့သည်။
သက်ကြီး စာပေပညာရှင် စာရေးဆရာကြီး မောင်မြန်မာ ခေါ် ဦးတင်လှသည် ၂၀၀၄ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် သားသမီး နှစ်ဦးနှင့် မြေးနှစ်ဦး ကျန်ရစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ အားကစားသမားများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ခန္တီးမြို့
ဇင်္ဂလိန်ခန္တီး
၁၉၃၉-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၁၆ ရက်နေ့တွင် အထက်ချင်းတွင်း ခရိုင်မှ ခွဲထွက်၍ နာဂတောင်တန်း ခရိုင်အဖြစ် အဖွဲ့စည်း အုပ်ချုပ်သည်။ ခန္တီးမြို့သည် နာဂတောင်တန်းခရိုင်၏ ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့နှင့် မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့ ဖြစ်လာ သည်။ ခန္တီးမြို့နယ်ကို စော်ဘွားအုပ်ချုပ်သော ဇင်္ဂလိန်ခန္တီးနယ်၊ ကောင်းဟိန်၊ လိုင်ဆဲနယ်နှင့် လာဆားနယ်များ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။
ခရစ် ၁၇၄၉−ခုနှစ်အထက်တွင် ခန္တီးရှမ်းတို့သည် အာသံနယ်ထဲသို့ ရွေ့ပြောင်းလာကြပြီးလျှင် ဆာဒီးယားနယ်၌ နေထိုင် ကြသည်။ ၁၈၃၉−ခုနှစ်သို့ရောက်သော် အာသံနယ်ထဲသို့ ဗြိတိသျှတို့ ချင်းနင်းဝင်ရောက်၍ အာသံနယ်ကို သိမ်းပိုက်စ ပြုလာလေ သည်။ ထိုအခါ ဆာဒီးယားနယ်ရှိ ခန္တီးရှမ်းတို့သည် ဗြိတိသျှတို့အား ပုန်ကန်ထကြွကြလေသည်။ ဗြိတိသျှတို့လည်း ထိုပုန်ကန်မှုကြီးကို နှိမ်နင်းပြီးနောက်၊ ဆာဒီးယားခန္တီးရှမ်းတို့ကို အာသံပြည် အခြားဒေသတို့သို့ ရွေ့ပြောင်းပေလေရာ၊ ခန္တီးရှမ်း တို့လည်း ချင်းတွင်းမြစ်ဝှမ်းဒေသသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြဟန် တူလေသည်။ ထို့ပြင် အဆိုပါနှစ်တစ်ဝိုက်လောက်တွင် ခန္တီးကြီး ခေါ် ခန္တီးလုံနယ်မှ ခန္တီးရှမ်းများသည် ဟူးကောင်းမြစ်ဝှမ်း၊ ပယင်းတွင်းဒေသ၊ ချင်းတွင်းမြစ်ဝှမ်းတို့သို့ ရွေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြ သည်ဟုလည်း သိရှိရသည်။ ဤကဲ့သို့ ဇင်္ဂလိန်အရပ်သို့ ခန္တီးရှမ်းများဝင်ရောက်နေထိုင်လာသည်ကို အကြောင်းပြု၍၊ ထို အရပ်သည် ဇင်္ဂလိန်ခန္တီးဟုတွင်လေသည်။ သို့သော် မြန်မာတို့ကမူ ခန္တီးကြီးနှင့် ကွဲပြားခြားနားလေအောင် ယင်းနယ်ကို ခန္တီးဟူ၍လည်းကောင်း၊ ခန္တီးကလေးဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
မြန်မာမင်းများလက်ထက်တွင် ဇင်္ဂလိန်ခန္တီးနယ်ကို တမူးနှင့် ခန်းပတ်ဝန်တို့က နယ်ရှင်စော်ဘွားမှတစ်ဆင့် အုပ်ချုပ်သည်။ ထိုနယ်မှ နှစ်စဉ် ပျားဖယောင်း ပိဿာချိန်တထောင်နှင့် ဆင်စွယ်ပိဿာချိန်တရာကို မြန်မာဘုရင်တို့အား ပဏ္ဏာတော် ဆက်သရမြဲဖြစ်သည်။ ဗြိတိသျှခေတ်၌၊ ဦးစွာတစ်နှစ်လျှင် ငွေငါးဆယ်မျှသာ ပဏ္ဏာဆက်သရန် သတ်မှတ်ထားသည်။ ၁၈၉၂ ခုနှစ်တွင် ငွေတော်တစ်ရာ သတ်မှတ်သည်။ ထိုနောက်မှ အခွန်တော် တဖြည်း⁠ဖြည်းတိုးလာသည်။ မင်းတုန်းမင်းတရား ကြီးလက်ထက်တွင် ဇင်္ဂလိန်ခန္တီးမြို့သည် အမြောက်လေးလက်၊ သေနတ်တစ်ရာ တပ်ဆင်ပေးထားသော ခံမြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်။
ခရစ် ၁၈⁠၈၃ ခုနှစ်တွင် ဟူးကောင်းတောင်ကြားနယ်မှ ကချင်လူမျိုးတို့သည် ဇင်္ဂလိန်ခန္တီးနယ်ကို တိုက်ခိုက်သဖြင့်၊ သက်ဆိုင်ရာဝန်နှင့် စော်ဘွားတို့မှာ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ရသည်။ ၁၈⁠၈၆ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့ အထက်မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်သောအခါ၊ ဗြိတိသျှအစိုးရ ကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သူ မေဂျာအက်(ဖ)၊ ဒီ၊ ရိတ် သည် ထိုစဉ်က ဇင်္ဂလိန်ခန္တီးနယ်တွင် အကြီးဆုံးသော မုန်းတုန်းရွာသို့ လာရောက်ပြီးလျှင်၊ စောနီတောင်းဆိုသူအား ရွာအုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်လေသည်။ ၁၈⁠၈၇ ခုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါ ဗြိတိသျှအစိုးရသည် မြောက်ပိုင်းရှမ်းပြည်၊ တောင်ပိုင်းရှမ်းပြည်၊ မြေလတ်၊ သောင်ထွတ်နှင့် ဇင်္ဂလိန်ခန္တီးစော်ဘွားနယ်များကို မြန်မာပြည်မ အုပ်ချုပ်ရေးမှ ပယ်ထုတ်၍၊ ရှမ်းပြည်နယ်ဟု သတ်မှတ်ပြီးလျှင်၊ ဇင်္ဂလိန်ခန္တီး စော်ဘွားနယ်ကို အထက်ချင်းတွင်း ခရိုင်အရေးပိုင်၏ လက်အောက်၌ထား၍ အုပ်ချုပ်စေလေသည်။ ထိုစဉ်က အထက်ချင်း တွင်းခရိုင်သည် ယခုထက်မြောက်ဘက်သို့ ရှည်လျားကျယ်ဝန်းစွာ နယ်ပယ်သတ်မှတ်ထားသဖြင့် ဇင်္ဂလိန်ခန္တီးစော်ဘွားနယ်သည် အနေအထားအားဖြင့် ယင်းခရိုင်မြောက်ပိုင်းအတွင်း၌ တည်ရှိခဲ့သည်။ ဇင်္ဂလိန်ခန္တီးနယ်ကို အခြားစော်ဘွားနယ်များနည်းတူ ဆာနာဒ်ခေါ် အမိန့်စာချွန်ဖြင့် သတ်မှတ်ဖွဲ့စည်း ပေးလေသည်။
အကျယ်အဝန်း
ထိုစဉ်က ထိုနယ်၏ နယ်နိ မိတ်မှာ မြောက်ဘက်၌ ဟူးကောင်းတောင်ကြားနယ်၊ အနောက် ဘက်၌ စာရာမေတိတောင် အပါအဝင်ဖြစ်သော တောင်တန်းကြီးများ၊ တောင်ဘက်၌ အထက်ချင်းတွင်းခရိုင်အပိုင်ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်၊ အရှေ့ဘက်၌ အထက်ချင်းတွင်းခရိုင်အပိုင် ဥယုမြို့နယ်နှင့် မြစ်ကြီးနားခရိုင် ဟူ၍ဖြစ်၏။ ဥယုမြို့နယ်မှာ ဥယုမြစ်ဝှမ်း တစ်လျှောက်ရှိ ကျေးရွာနယ်မြေတို့ကိုစုပေါင်း၍ ရှေးက ဖွဲ့စည်းခဲ့သော မြို့နယ်ဖြစ်၏။ ယခုခေတ်၌ကား၊ ဥယုမြိုနယ်ဟူ၍မရှိတော့ပြီ။ ထိုစဉ်က နယ်နိမိတ်အတိုင်းဆိုလျှင် ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်၏ နယ်နိမိတ်သည် ဇင်္ဂလိန်ခန္တီးနယ်ထဲသို့ ထွင်းဖေါက်ဝင်ရောက်လျက်ရှိသဖြင့်၊ ဇင်္ဂလိန်ခန္တီးစော်ဘွားနယ်မှာ နှစ်ပိုင်းကွဲလျက်ရှိသည်။ မြောက်ဘက်ပိုင်းသည် အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၅ ံ၂ဝဒ နှင့် ၉၆ တို့အကြား၊ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၂၆ ံ၁ဝဒ နှင့် ၂၅ ံ၄၅ဒ အကြားလောက်တွင်၎င်း၊ တောင်ဘက်ပိုင်းမှာ အရှေ့ လောင်တီတွဒ် ၉၅ ံ၂ဝဒ နှင့် ၉၅ ံ၃ဝဒ အကြား၊ မြောက်လတ္တီ တွဒ် ၂၅ ံ၃ဝဒ နှင့် ၂၅ ံ၄ဝဒ အကြားလောက်တွင်၎င်း အသီးသီးတည်ရှိကြသည်။ မြောက်ဘက်ပိုင်း၏ အကျယ်အဝန်းမှာ ၁၄၂၅ စတုရန်းမိုင်ရှိ၍၊ တောင်ဘက်ပိုင်း၏ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၅ဝဝ ခန့်ရှိသည်။ ဇင်္ဂလိန်ခန္တီးနယ်တွင် ၁၈၉၇ ခုနှစ်က လူဦးရေ ၁၃⁠၃၁ ယောက်ရှိခဲ့သည်။
အုပ်ချုပ်ရေး
၁၉၄၂-ခုနှစ်၊ ဇွန်လတွင် တရုတ်ပြည်မှ အိန္ဒိယသို့ထွက်ခွာလာခဲ့သော တရုတ်ဒီဝီဇံ တပ်မကြီးသည် ခန္တီးမြို့သို့ ဖြတ်သန်းလာသော အခါ ခန္တီးမြို့ တစ်နယ်လုံးနှင့် ကျေးရွာများ ကစင့်ကလျားဖြစ်ပွားပြီး ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်ခဲ့ရ၏။ စဝ်ဖ စဝ်မြစိန်သည် ဟိန်စွန်းသို့ ခေတ္တရှောင်တိမ်းနေစဉ် ဟော်နန်းနှင့်တကွ နန်းသုံးပစ္စည်း မှတ်တမ်းများပါမကျန် မီးလောင်ပျက်စီးဆုံးရှုံး ခဲ့ရသည်။
၁၉၄၇-ခု၊ ဧပြီလ (၁၈)ရက်နေ့တွင် ပင်လုံညီလာခံ၏ အဆက်ဖြစ်သော မေမြို့(အင်ကွာရီ)သို့ စော်ဘွားကြီး စပ်မြစိန်နှင့် အတူ လူထုကိုယ်စားလှယ် ဦးဘိုးရင်တို့ တက်ရောက်ခဲ့ပြီး၍ မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရယူသောအခါ တောင်တန်းသားများ ပါဝင်လို/မလို စုံစမ်းရေး ကော်မရှင်တွင် ခန္တီးစော်ဘွားသည် ပြည်မနှင့်အတူ တပေါင်းတည်း ပါဝင်မည်ဟု ထွက်ဆိုလက်မှတ် ရေးထိုးခဲ့သည်။ ဤအကြံပေးချက်ကို တိုင်းပြည်ပြု လွှတ်တော်က လက်ခံသဖြင့်၊ မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ အတည်ဖြစ်လာသော အခါ၊ ဇင်္ဂလိန်ခန္တီးစော်ဘွားနယ်သည် မြန်မာပြည်မ အုပ်ချုပ်ရေးတွင် ပါဝင်သော နာဂတောင်တန်းခရိုင်၌ ပါဝင်လာခဲ့သည့်ပြင်၊ ဇင်္ဂလိန်ခန္တီးမြို့သည်လည်း နာဂတောင်တန်းခရိုင် ရုံးစိုက်ရမြို့ ဖြစ်လာလေသည်။
၁၉၄၈-ခု၊ ဇူလိုင်လ(၁၂) ရက်နေ့တွင် စော်ဘွားကြီး စဝ်မြစိန်နှင့်အတူ လူထုကိုယ်စားလှယ် အဖွဲ့တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖဆပလအစိုးရက ခေါ်ယူညှိနှိုင်းသော မြန်မာနိုင်ငံ အနောက်မြောက်တောင်တန်း ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးစီမံကိန်းအတွက် လေရှီး၊ လဟယ်၊ ဒေသ အကြီးအကဲများအဖွဲ့၊ သောင်သွပ်စော်ဘွားကြီးနှင့် လူထုကိုယ်စားလှယ် အဖွဲ့တို့နှင့်အတူ တက်ရောက် ခဲ့ပြီး ဒေသဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်ရေးအတွက် လိုအပ်လျှင် မိမိတို့၏ စော်ဘွားအာဏာကို စွန့်လွှတ်မည်ဟု ပဏာမ ကတိပြုခဲ့ကြသည်။