cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ယူနီဆက်(ဖ်)
အဖွဲ့အစည်း တည်ဆောက်ပုံနှင့် ဝန်ထမ်းများ
NGO များကဲ့သို့ မဟုတ်ဘဲ၊ ယူနီဆက်(ဖ်)သည် အစိုးရအချင်းချင်း နှင့်သက်ဆိုင်သော အဖွဲ့အစည်း တစ်ခုဖြစ်၍၊ ယင်းသည် နိုင်ငံအစိုးရများကို တာဝန်ယူစေသည်။ ၎င်းသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ နိုင်ငံအသီးသီးသို့ တမူထူးခြားစွာ ချဉ်းကပ် ဝင်ရောက်ခြင်းများ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ သို့ရာတွင် တစ်ခါတစ်ရံ၌ အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုများကို ပြည်သူလူထုသို့ ပြောကြားရန် သို့မဟုတ် အစိုးရ၏ မူဝါဒနှင့် လုပ်ဆောင်ချက်များကို ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ဝေဖန်ရာ၌ ၎င်း၏ အရည်အချင်းကို နှောင့်နှေးစေသည်။
ယူနီဆက်(ဖ်) အမျိုးသားရေးကော်မတီများ
ကမ္ဘာပေါ်ရှိ စက်မှုလုပ်ငန်း တည်ထောင်သည့် နိုင်ငံပေါင်း ၃၆ နိုင်ငံတွင် အမျိုးသားရေး ကော်မတီများ ထားရှိ၍ လွတ်လပ်ပြီး ပြည်တွင်း၌ရှိသည့် အစိုးရမဟုတ်သည့်အဖွဲ့အစည်း အနေဖြင့် တည်ထောင်ထားသည်။ ယင်းအမျိုးသားရေး ကော်မတီများသည် ပြည်သူလူထု၏ မျက်နှာနှင့် ယူနီဆက်(ဖ်)၏ စိတ်ရောကိုယ်ပါ မြှုပ်နှံထားသည့် အသံလည်း ဖြစ်သည်။ ပုဂ္ဂလိက ကဏ္ဍမှ ရန်ပုံငွေများ ရှာဖွေခြင်း၊ ကလေးသူငယ်များ၏ အခွင့်အရေးများ မြှင့်တင်ပေးခြင်းနှင့်၊ ကမ္ဘာနှင့်အဝှမ်း မြင်သာသည့် ကလေးသူငယ်များအပေါ် ခြိမ်းခြောက်နေသော ဆင်းရဲမွဲတေမှု၊ ရုတ်တရက် တွေ့ကြုံရသည့် သဘာဝ ဘေးဒုက္ခများ၊ လက်နက်ကိုင် တိုက်ပွဲများ၊ မတော်မတရား ပြုလုပ်ခြင်းများနှင့် ခေါင်းပုံဖြတ်ခြင်းများတို့မှ လုံခြုံမှုပေးခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်ပါသည်။
ယူနီဆက်(ဖ်)ကို မိမိတို့ဆန္ဒအလျောက် ထည့်ဝင်ငွေများဖြင့် ငွေကြေးထောက်ပံ့ထားသည်။ အမျိုးသားရေး ကော်မတီများသည်လည်း ယူနီဆက်(ဖ်)၏ နှစ်စဉ်ဝင်ငွေ၏ သုံးပုံတစ်ပုံခန့်ကို စုပေါင်းရှာဖွေပေးပါသည်။ ယင်းသည် ကော်ပိုရေးရှင်းများ၊ ပြည်သူ့အသင်းအဖွဲ့အစည်းများ၊ ကမ္ဘာတစ်ဝန်း တစ်ဦးချင်းလှူဒါန်းသူ ၆ သန်းကျော်တို့မှ လှူဒါန်းကြခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ကလေးငယ်များ၏ အခွင့်အရေးများနှင့် စပ်ဆိုင်သည့် အရေးကိစ္စများအတွက် သတင်းမီဒီယာများ၊ နိုင်ငံတော်နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ အစိုးရဝန်ထမ်းများ၊ အစိုးရမဟုတ်သော အဖွဲ့အစည်းများ၊ ဆရာဝန်များ၊ ရှေ့နေများ ကဲ့သို့သော အထူးကျွမ်းကျင်သူများ၊ ကော်ပိုရေးရှင်းများ၊ ကျောင်းများ၊ လူငယ်များနှင့် အထွေထွေပြည်သူများ ကဲ့သို့သော ကွဲပြားခြားနားသော လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များနှင့် အတူတကွပူးပေါင်း စုရုံးကြသည်။ (ယူနီဆက်(ဖ်) အမျိုးသားရေးကော်မတီများစာရင်း - ကြည့်ပါ)
ဝေဖန်ချက်
ယူနီဆက်(ဖ်)သည် ၎င်းအာရုံစိုက်သော သို့မဟုတ် တိတိကျကျ သတ်မှတ်ထားသော မူဝါဒများအတွက် ကြိမ်ဖန်များစွာ ဝေဖန်ခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်က လဲန်းဆက်မှ အယ်ဒီတာ့အာဘော်တွင် ငြင်းခုံထား သည်မှာ ကလေးသူငယ်များ၏ ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာချမ်းသာရေးအတွက် ယူနီဆက်(ဖ်)၏ အခွင့်အရေးများကို အခြေခံသော ချဉ်းကပ် မှုဖြစ်၍၊ ကလေးသူငယ် အခွင့်အရေးများ သဘောတူညီချက် ပေါ်တွင် အခြေခံထားသည်ဟု ဖြစ်သည်။ ယင်း သည် နိုင်ငံတကာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး မူဝါဒ နှင့်အညီ ဆိုပါမူ ကလေးများရှင်သန်ရေးနှင့် သေဆုံးမှုတို့ အပေါ်တွင် အနည်းငယ်မျှသာ အလေးအနက်ပြုမှုသို့ ရှေ့ရှုနေသည်ဟု ဆိုသည်။
ဂွါတီမာလာနိုင်ငံမှ စိတ်ခံစားဘွယ် ထုတ်လွှင့်သည့် နိုင်ငံများအကြား ကလေးမွေးစားခြင်းများ သည်လည်း အခြားသော ဥပမာတစ်ခုပင်ဖြစ်သည်။ ယင်းနိုင်ငံသည် ကလေးငယ်များ အကာအကွယ်ပေးရေးနှင့် နိုင်ငံများအကြား ကလေးမွေးစားခြင်းများနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရန်ဟူသော ဟိတ်(ဂ်) သဘောတူညီချက် ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့မှစတင် အကျိုးသက်ရောက်မှုရှိသည့် သဘောတူညီချက်ကို ၁၉၉၃ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ယူနီဆက်(ဖ်)အား စိတ်ဝင်စားမှုရှိသည့် အချို့သော ပါတီများမှ သတ်မှတ်ရက်မတိုင်မှီ ဆောင်ရွက်ဆဲဖြစ်သည့် မွေးစားခြင်းများကို အထောက်အပံ့ဖြစ်ရန် ပျက်ကွက်ခြင်းအတွက် ဝေဖန်ခဲ့သည်။ ယူနီဆက်(ဖ်) ထောက်ခံသူများမှ ယင်းယူဆချက်အမြင်သည် ယူနီဆက်(ဖ်)အား အစိုးရမဟုတ်သော အဖွဲ့အစည်းထက် နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအဖြစ် အဆင့် အတန်းနှင့် တာဝန်ဝတ္တရားများတို့မှ အသိအမှတ်ပြုရန် ဆုံးရှုံးစေသည်ဟု မှတ်ချက်ချကြသည်။
ယူနီဆက်(ဖ်)အင်နိုစင်တီ သုတေသနစင်တာ
ယူနီဆက်(ဖ်)၏ အီတလီနိုင်ငံ၊ ဖလော့ရင့်(စ်) မြို့ရှိ အင်နိုစင်တီ သုတေသနစင်တာကို ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂ ကလေးများရန်ပုံငွေ ယူနီဆက်(ဖ်)၏ သုတေသနပြုမှု စွမ်းဆောင်ရည်အား ခွန်အားဖြည့်ရန်နှင့် ကလေးများအတွက် တစ်ကမ္ဘာလုံးမှ လူသိရှင်ကြား ထောက်ခံပြောဆိုခြင်းများကို အထောက်အပ့ံပြုစေရန် တည်ထောင်ခဲ့သည်။
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကလေးများဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်မှုစင်တာ
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကလေးများဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်မှုစင်တာဟု ယခင်ကသိခဲ့သော ၎င်းစင်တာ၏ မူလပထမ ရည်ရွယ်ချက်များမှာ ကလေးများ၏ အခွင့်အရေးများနှင့် ပတ်သက်သည့် အကြောင်းအရာများကို နိုင်ငံတကာနားလည်မှု တိုးတက်လာစေရန်၊ ကလေးများနှင့် ပတ်သက်သော အကြောင်းကိစ္စများ တိုးတက်လုပ်ဆောင်ရန်အတွက် စီးပွားရေးမူဝါဒများကို မြှင့်တင်ပေးရန်၊ ကုလသမဂ္ဂ၏ ကလေးသူငယ် အခွင့်အရေးများ သဘောတူညီချက်ကို စက်မှုထွန်းကားသည့် နိုင်ငံများနှင့် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများတို့တွင် အပြည့်အဝ ဖြည့်ဆည်း နိုင်ရေး လွယ်ကူစေရန်အတွက် ကူညီဆောင်ရွက်ရန်တို့ ဖြစ်သည်။
၂၀၀၆-၂၀၀၈ ခုနှစ် အစီအစဉ်ကို ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ တွင် ယူနီဆက်(ဖ်) အလုပ်အမှုဆောင် ဘုတ် အဖွဲ့မှ အတည်ပြုခဲ့သည်။ ယင်းသည် စင်တာ၏ ပညာနှင့်ဆိုင်သော လွတ်လပ်မှုနှင့် IRC ၏ ဗဟုသုတ ကွာခြားမှုအပေါ် ရှေ့မျှော်မှန်းချက်အမြင် သုတေသနပြုမှု၊ ကလေးများ၏ အခွင့်အရေးများကို နားလည်သဘောပေါက်ခြင်းနှင့်ဆိုင်သည့် မေးခွန်းများ၊ ထိခိုက်လွယ်သော အကြောင်းအရာများ ပေါ်ထွက်လာစေရန် ထပ်မံအခိုင်အမာ ပြောဆိုသည်။ ယင်းသည် IRC ၏ အခန်းကဏ္ဍကို ယူနီဆက်(ဖ်) လက်တွေ့ ကွင်းဆင်း ဆောင်ရွက်မှု၊ နိုင်ငံတကာကျွမ်းကျင်သူများ၊ သုတေသနပြုမှု ကွန်ယက်ဆက်နွယ်ခြင်းနှင့် ပေါ်လစီမူဝါဒ ပြုသူများအကြား တူညီသည့် ဘောင်တစ်ခုအဖြစ် အကျိုးဖြစ်ထွန်းစေသည်။ ဒေသဆိုင်ရာ ပညာရေးနှင့် ပေါ်လစီမူဝါဒများ ချမှတ်ပေးသော အဖွဲ့အစည်းများတို့နှင့် စင်တာ၏ အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုတို့ကို အားဖြည့်စေရန် အောက်ပါ ရည်မှန်းချက်လေးခုကို လိုက်နာဆောင်ရွက်ရန် ဖြစ်သည် -
အချင်းချင်း ဆက်စပ်နေသော နည်းဗျူဟာသုံးခုသည် ယင်းရည်မှန်းချက်များကို အောင်မြင်မှုရရှိစေရန် အတွက် လမ်းညွှန်မှု ပြုပါလိမ့်မည် -
မောရှေ
တမန်တော် မောရှေ (Mosess) သည် ဂျူးလူမျိုးတို့၏ ကယ်တင်ရှင်တမန်တော် သည် ဘီစီ ၁၃ရာစု ကပေါ်ထွန်းခဲ့သူဖြစ်သည်။ ဟီဘရူး(ဂျူးလူမျိုး)တို့အတွက်သာမက ဓမ္မသစ်ကျမ်းတွင်လည်း မိုးစက်သည် တမန်တော်အဖြစ်ဆက်လက်ပါဝင်ပြီး နောင်တွင် မိုဟာမက်က ဆက်လက်ပြီး အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ သဘောမှာ နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင့်သုံးရာကျော်ကာလတိုင် အယူဘာသာ အမျိုးမျိုးမှ ပူဇော်သမှုကို ခံရသူလည်းဖြစ်သည်။ တိုရာခေါ် ဂျူးတို့၏ အထွတ်အမြတ်ကျမ်းတွင် ၅ ခန်းပါဝင်ရေးသားသူအဖြစ် အများက ယုံကြည်လက်ခံကြသည်။
မောရှေ၏ ဘဝအကြောင်းကို တိကျစွာမသိရပေ။ အချို့က မိုးစက်ဆိုသည့်အမည်မှာ ဟီးဘရူး(ဂျူး) နာမည်မဟုတ်၊ အီဂျစ်နာမည်သာဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ အဓိပ္ပာယ်မှာကလေး၊လူကလေး ဖြစ်သည်။ ထိုအသုံးအနှုံးကို အီဂျစ် ဖာရိုဘုရင်များ၏ ဘွဲ့များတွင်လည်း ထည့်သွင်းသုံးစွဲတတ်သည် ဟုဆိုကြသည်။ အချို့ သမိုင်းပညာရှင်များကလည်း မိုးစက်ဘဝဇာတ်ကြောင်းမှာ အလွန်ပင် စိတ်ကူးယဉ်ဆန်သည့် ပုံပြင်များသဖွယ်ဖြစ်နေသည်၊အချို့ဇာတ်ကြောင်းအဖြစ်အပျက်များမှာ အခြားနေရာဒေသများတွင် အခြားသောပုံစံကွဲများဖြင့် တွေ့ရသည်ဟုဆိုကာ ယုံကြည်ခြင်းလျော့ရဲကြသည်။ ထို့ပြင် ချုံပုပ်မှ မီးလောင်ခြင်း၊တောင်ဝှေးမှမြွေဖြစ်ခြင်းအစရှိသည့် သဘာ၀လွန်ဖြစ်ရပ်များကိုလည်း စောဒကတက်လိုကြသည်။ ထိုမှသာမက အသက် ရှစ်နှစ်အရွယ်မိုးစက်အနေဖြင့် ဂျူးလူမျိုးများကို နှစ်ပေါင်းလေးဆယ်ကြာ လွတ်မြှောက်ရေးခရီးကို မည်သို့စတင်ဦးဆောင်သည်ကိုလည်း အတော်ပင်သံသယရှိကြသေးသည်။ သို့ဖြင့် ဘာသာရေးနှင့် သမိုင်းဖြစ်ရပ်မှန် တို့ကြားအငြင်းပွားမှုများတွင် မိုးစက်ဘဝဇာတ်ကြောင်းမှာလည်း တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်နေစဲဖြစ်ရသည်။
သို့သော် မိုးစက်အားအမှန်ချီးမွမ်းရန် အချက်များရှိသည်ကို မမေ့အပ်ပေ။၎င်းတို့မှာ
စူပါနိုဗာ
အလွန်ကြီးမားသော ကြယ်တို့ကို ဟိုက်ပါဂျိုင်းယင့် ဟုခေါ်လေ့ရှိပြီး ၎င်းတို့ထက် ပို၍သေးငယ်သော ကြယ်များကို စူပါဂျိုင်းယင့် ဟု ခေါ်လေ့ ရှိသည်။ ထိုကြယ်များမှာ အလွန်ကြီးမားသည့် အတွက် သူတို့၏ ဗဟိုထုသို့ ပြင်းထန်စွာ ဖိနှိပ်ကြပြီး စွမ်းအင်များကို အလျှင်အမြန် ကုန်ဆုံးစေလေ့ ရှိသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ထိုသို့သော ကြယ်များမှာ နှစ်သန်းပေါင်း အနည်းငယ်မျှသာ ရှင်သန်လေ့ ရှိသည်။ မကြာမီတွင် သူတို့သည် တွင်းမည်း သို့မဟုတ် နယူထရွန်ကြယ် အဖြစ် ပြောင်းလဲသွားကြသည်။ သေးငယ်သော ကြယ်များမှာပေါက်ကွဲလေ့ မရှိပေ။ ၎င်းတို့မှာ တဖြည်းဖြည်း အပူချိန်လျော့ကာ ကျုံ့ဝင်သွားပြီး ဒွဖ်ဖြူ အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားကြသည်။
စူပါနိုဗာများသည် အလွန်ပြင်းထန်သော ပေါက်ကွဲမှုများ ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ကြယ်တို့ ပေါက်ကွဲပါက ထိုအလင်းရောင်သည် အခြားကြယ်များ၏ အလင်းရောင်ထက် ပို၍ တောက်ပသည်။ အကယ်၍ စူပါနိုဗာ ကြယ်ပေါက်ကွဲမှုသည် ကမ္ဘာနှင့်နီးသော နေရာတွင် ဖြစ်ပေါ်ပါက နေ့ခင်းဖက် ကောင်းကင်တွင်ပင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။
လေ့လာမှု သမိုင်း
ဆူပါနိုဗာဖြစ်ရပ်အား အစောဆုံး မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သူမှာ အေဒီ ၁၈၅ ခုနှစ်တွင် SN 185 အား တရုတ် နက္ခတ္တပညာရှင်များဖြစ်သည်။ SN 1006 သည် တရုတ် နက္ခတ္တပညာရှင်နှင့် အစ္စလမစ် နက္ခတ္တပညာရှင်တို့ မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သော အတောက်ပဆုံး ဆူပါနိုဗာဖြစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ ဆူပါနိုဗာ SN 1572 နှင့် SN 1604 သည် နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီတွင် ဖြစ်ပွားသော သာမန်မျက်စိဖြင့်တောင် မြင်ရသည့် ဆူပါနိုဗာဖြစ်ရပ်များပင်တည်း။ ဆူပါနိုဗာ SN 1054 သည် ကဏန်း နက်ဗျူလာအား မွေးထုတ်စေခဲ့သည်။ တယ်လီစကုပ်များ တိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ ဆူပါနိုဗာအားလေ့လာသည့်အခန်းသည် ပိုမို ကောင်းမွန်လာခဲ့သည်။ ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် အင်ဒရိုမီဒါ ဂလက်ဆီမှ ဆူပါနိုဗာများအား လေ့လာနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် အာမေရိကန် နက္ခတ္တပညာရှင် Rudolph Minkowski နှင့် Fritz Zwicky တို့သည် ခေတ်သစ် ဆူပါနိုဗာ ခွခြားမှုပညာရပ်များအား စတင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ မကြာသေးခင်မှ အဝေးဆုံး ဆူပါနိုဗာတို့၏ အလင်းသည် မျော်လင့်သည်ထက် ပိုမှိန်သည်ကို တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ယင်းသည် မဟာစကြဝဠာ ပြန်ကားနေသည်ဟူသောအဆိုကို ထောက်ခံပေးလျက်ရှိသည်။
နာမည်ကင်ပွန်းတပ်ခြင်း
ဆူပါနိုဗာ ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုများအား International Astronomical Union's Central Bureau for Astronomical Telegrams ဆီသို့ သတင်းပို့ပေးရသည်။ နာမည်သည် အက္ခရာ SN နောက်တွင် ဂဏန်းနှင့် A-Z ဖြင့် စတင်ရသည်။ ပြီးလျင် အက္ခရာအသေး a-z ဖြစ်ပေမည်။ ဥပမာဆိုရသော် SN 2003C ဆိုပါက ၂ဝဝ၃ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည် ဆူပါနိုဗာ ဖြစ်သည်။ ၂ဝဝ၅ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် နောက်ဆုံးဆူပါနိုဗာသည် SN 2005nc ဖြစ်သည်။ ၂ဝဝ၅ ခုနှစ်အတွင်း ၃၆၇ ကြိမ်မြောက် ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ဆူပါနိုဗာဟု ဖော်ညွန်းသည်။ ၂ဝဝဝ ခုနှစ်မှ စတင်ကာ ဝါရင့်နက္ခတ္တပညာရှင်တို့သည် ဆူပါနိုဗာဖြစ်ရပ်ပေါင်းများစွာအား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။
အမျိုးအစား ခွဲခြားခြင်း
ဆူပါနိုဗာမှ ထုတ်လွှတ်ပေးသည့် အလင်းပြဇယား၊ ပါဝင်ပစ္စည်း စသည်တို့အားမူတည်ကာ ဆူပါနိုဗာများအား Type I, Type II, Type III, Type IV, Type V, Type Ia, Type IIa အစရှိသည်ဖြင့် ခွဲခြားသည်။
ကမ္ဘာမြေအား သက်ရောက်မှု
ကမ္ဘာမြေအနီး ဆူပါနိုဗာဖြစ်ရပ်သည် ယင်း၏ ဘိုင်အိုစဖီးယားတွင် သတိထားနိုင်သည့် အကျိုးသက်ရောက်မှု ရှိမည်ဖြစ်သည်။ ဆူပါနိုဗာ၏ အမျိုးအစားနှင့်စွမ်းအင်ကိုမူတည်ကာ ယင်းသည် ကမ္ဘာမြေမှ အလင်းနှစ် ၃ဝဝဝ ကွာဝေးနိုင်သည်။ ဆူပါနိုဗာမှ ဂါမာရောင်ခြည်သည် အပေါ်ပိုင်းလေထု နိုင်ထရိုဂျင်အား နိုင်ထရိုဂျင်အောက်ဆိုဒ်အဖြစ် ပြောင်းလဲစေကာ ဓာတုဓာတ်ပြုမှုများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ အိုဇုန်းလွှာအား ဖျက်ဆီးပစ်ကာ နေရောင်ခြည်မှ အဆိပ်သင့်ရောင်ခြည်များအား ကမ္ဘာမြေပြင်သို့ ရောက်ရှိစေမည်ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် သမုဒ္ဒရာနေ သက်ရှိ ၆ဝ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါးခန့်အား မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်စေနိုင်သည်။ Type Ia ဆူပါနိုဗာများသည် ကမ္ဘာအနားတွင် ဖြစ်ပွားပါက အင်မတန် အန္တရာယ်များလှသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ယင်းဆူပါနိုဗာအား ဖြစ်စေည့် ကြယ်ဖြူပုအကြောင်း ကျွန်တော်တို့ သေချာ မလေ့လာရသေးပေ။ မကြာသေးခင်ကအနီးစပ်ဆုံး ခန့်မှန်းချက်မှာ Type II ဆူပါနိုဗာတစ်ခုသည် ကမ္ဘာမှ ၈ parsec (အလင်းနှစ် ၂၆) ဝေးပါက ကမ္ဘာမြေ၏ အိုဇုန်းအလွှာထက်ဝက်အား ဖျက်ဆီးရန် လုံလောက်သည်။
နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီအတွင်း ကြယ်ဘီလူးကြီးပေါင်းများစွာသည် နောက်ထောင်စုနှစ်အတွင်း ဆူပါနိုဗာဖြစ်နိုင်ဖွယ်ရှိသည်ဟု အကြံပေးထားသည်။ ယင်းတို့တွင် Rho Cassiopeiae, အိသာ ကရိနီ RS Ophiuchi, U Scorpii, VY Canis Majoris, ဘီတယ်ဂျူးစ်နှင့် အန်တာရစ် တို့ပါဝင်သည်။ အနီးဆုံး ဆူပါနိုဗာ ဖြစ်နိုင်ဖွယ်ရှိသောကြယ်မှာ IK Pegasi (HR 8210) ဖြစ်ပြီး အလင်းနှစ် ၁၅ဝ အကွာအဝေးတွင် တည်ရှိသည်။ ယင်းသည် Type Ia ဆူပါနိုဗာ ဖြစ်နိုင်ဖွယ်ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။
စူပါနိုဗာ နှင့် သက်ရှိ
စူပါနိုဗာ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း မရှိပါက ကမ္ဘာပေါ်တွင် သက်ရှိ ရှိလိမ့်မည် မဟုတ်ပေ။ အဘယ်ကြောင့် ဆိုသော် ဓာတုဗေဒ ဒြပ်စင်များမှာ ကြယ်ပေါက်ကွဲမှုမှ ပေါ်ထွက်လာသောကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။ ထိုသို့သော ဒြပ်စင်များကို လေးလံသော ဒြပ်စင်များဟု ခေါ်ဆိုလေ့ ရှိပြီး ၎င်းတို့ကို သက်ရှိတို့ ဖြစ်ပေါ်ရန်အတွက် လိုအပ်သည်။
ကျမ်းကိုး
ကဏ္ဍ:ဆူပါနိုဗာများ ကဏ္ဍ:အလင်း ပင်ရင်းများ ကဏ္ဍ:နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ ဖြစ်ရပ်များ
ကုလားတန်းရွာ၊ ဆီဆုံကုန်း
ကုလားတန်းရွာ၊ ဆီဆုံကုန်း
တမလိုရွာ၊ ကုက္ကိုဝ
တမလိုရွာ၊ ကုက္ကိုဝ
မဲခင်ချောင်ကွက်သစ်ရွာ၊ မဲခင်ချောင်
မဲခင်ချောင်ကွက်သစ်ရွာ၊ မဲခင်ချောင်
ကြောင်
သံတူကြောင်းကွဲများ
မြောက်ရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်
မြောက်ရွာ (Myauk)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်၊ အောင်မြင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၉၀၀၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အောင်မြင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၉၀၈ ဦး၊ မ ၇၄၆၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၃၇၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ငန်း
ငန်း သည် အောက်ပါတို့မှတစ်ခုခုကို ရည်ညွန်းနိုင်သည်-
လားဟူ အမျိုးသား ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ပါတီ
လားဟူအမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ (Lahu National Development Party; အတိုကောက် LNDP) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ နိုင်ငံရေးပါတီ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ပါတီ၏မှုဝါဒမှာ တိုင်းရင်းသား စည်းလုံးညီညွတ်မှု တည်တံ့ခိုင်မြဲရေး၊ လားဟူးတိုင်းရင်းသားများ၏ စာပေ၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်း စဉ်လာ၊ အနုပညာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရန်၊ နိုင်ငံသားတိုင်း တန်းတူအခွင့်အရေး ရရှိစေရန် ၊ တမျိုးသားလုံး၏ လူနေမှုအဆင့်အတန်းမြင့်မားရေး တို့ဖြစ်သည်။
ပါတီသည် ၁၉၉၀ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး မိုင်းတုံမြို့နယ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် အမတ်တစ်နေရာ အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။
၂၀၁၀ ခုနှစ် ဧပြီ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ပါတီကို ပြန်လည်မှတ်ပုံတင်ခဲ့သည်။ လက်ရှိတွင် ပါတီဝင် အရေအတွက် ၈၂၆၃ ဦး ရှိပြီး ၂၀၁၅ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် လားဟူ တိုင်းရင်းသား အများဆုံးနေထိုင်သော ဒေသအတွင်း မြို့နယ် ၁၁ မြို့နယ်ရှိ အမျိုးသားလွှတ်တော် ၁ နေရာ၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော် ၉ နေရာ၊ ပြည်နယ်လွှတ်တော် ၁၈ နေရာနှင့် လားဟူ တိုင်းရင်းသား လူမျိုး လွှတ်တော် ၁ နေရာ အားလုံးပေါင်း ၂၉ နေရာ ဝင်ရောက် ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။
မျောမောရွာ၊ ဆော့လော်မြို့နယ်
မျောမောရွာ(Myawmaw)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဆော့လော်မြို့နယ်၊ မျောဂျောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၄၄၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မျောဂျောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၆ ဦး၊ မ ၄၅ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၉၁ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆော့လော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နန်းတောကျွန်းရွာ၊ မဲခင်ချောင်
နန်းတောကျွန်းရွာ၊ မဲခင်ချောင်
ဘိုးထွန်းပုံစု
ဘိုးထွန်းပုံစု
ဘိုကြီးချောင်းရွာ၊ မီးချောင်းဈေး
ဘိုကြီးချောင်းရွာ၊ မီးချောင်းဈေး
ငါး
ငါး ဆိုသည်မှာ အောက်ပါတို့အနက် တစ်ခုခု ဖြစ်နိုင်သည်။
ဇီးဖြူကုန်းရွာ၊ ကုက္ကိုဝ
ဇီးဖြူကုန်းရွာ၊ ကုက္ကိုဝ
သစ်ဆိမ့်ပင်ရွာ၊ အောင်လံမြို့နယ်
သစ်ဆိမ့်ပင်ရွာ (Thitseintpin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ အောင်လံမြို့နယ်၊ သပြေပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၇၄၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သပြေပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၄၅ ဦး၊ မ ၁၇၂၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၂၆၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အောင်လံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဒပ်နူးရွာ၊ မင်းတပ်မြို့နယ်
ဒပ်နူးရွာ(Datnu)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်ခရိုင်၊ မင်းတပ်မြို့နယ်၊ စွန်တောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၈၄၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စွန်တောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၄၇ ဦး၊ မ ၂၆၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၀၉ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းတပ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မောက်တင်ချေ
မောက်တင်ချေ (Tufted Deer) သည် သမင်အငယ်စားတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ယင်းတို့၏ဦးခေါင်းရှေ့ပိုင်းတွင် သိသာထင်ရှားစွာတွေ့ရသောအမွေး နက်စုကို အကြောင်းပြု၍ ခွဲခြားနိုင်သည်။ ယင်းတို့သည် ချေနှင့်ဆွေမျိုးနီးစပ်သည်။ ချေများကျက်စားရာ၏ ပိုမို မြောက်ဘက်ကျသောနေရာတွင် တွေ့ရသည်။ တရုတ်ပြည်အလယ်ပိုင်းနှင့် မြန်မာပြည်အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် တွေ့ရသည်။ အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံတွင်လည်း လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း၆၀က နောက်ဆုံး တွေ့ရှိခဲ့ရပြီးနောက် မကြာသေးမီက ပြန်လည်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ အလွန်အကျွံအမဲလိုက်ခြင်းနှင့် ကျက်စားရာသဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆုံးရှုံးခြင်းတို့၏ဒဏ်ကို ခံစားနေရသော်လည်း မောက်တင်ချေများသည် မျိုးပြုန်းတီးမည့်ဘေးနှင့်ရင်ဆိုင်ရသောမျိုးစိတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားခြင်း မရှိပေ။ ပင်လယ်ရေ မျက်နှာပြင်အထက် မီတာ ၄၅၀ဝအမြင့်ရှိသစ်တောများတွင် ကျက်စားခြင်းကြောင့် ယင်းတို့ကို လေ့လာရခက်ခဲလေ သည်။
မောက်တင်ချေ၏ သိပ္ပံအမည်မှာ အီလာဖိုးဒပ်စ် စီဖာလိုးဖတ်စ် ဖြစ်သည်။
မျိုးစိတ်ခွဲများ
မောက်တင်ချေမျိုးစိတ်ခွဲလေးမျိုး ရှိလေသည်။
ပထမတစ်မျိုးသည် အရွယ်အစားအကြီးမားဆုံးမျိုးစိတ်ခွဲ ဖြစ်ပြီး သားမွေးမှာ အညိုရောင်သမ်းသည်။ တရုတ်ပြည်အ နောက်တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာပြည်အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် တွေ့ရသည်။
ဒုတိယတစ်မျိုးသည် သိသာထင်ရှားစွာ သေးသွယ်သောနှာတံ ရှိသည်။ တရုတ်ပြည်အရှေ့တောင်ပိုင်းတွင် တွေ့ရသည်။
တတိယတစ်မျိုးသည် သိသာထင်ရှားစွာ ကျယ်ပြန့်သောနှာတံ ရှိသည်။ မီးခိုးရောင်သမ်းသော သားမွေး ရှိသည်။ တရုတ်ပြည်အလယ်ပိုင်းတွင် တွေ့ရသည်။
ပုံပန်းသဏ္ဌာန်
မောက်တင်ချေသည် ချေနှင့် ပုံပန်းသဏ္ဌာန် ဆင်တူသည်။ သို့သော်လည်း လည်တိုင်ပိုရှည်သည်။ ခြေ တံများမှာ အနည်းငယ် ပိုမိုသွယ်သည်။ သားမွေးသည် ကောက်ကွေးနေပြီး အမွေးများသည်တိုကာ တောင့်တင်းသည်။ ဆောင်းရာသီတွင် အနက်ရောင်ဖြစ်ပြီး နွေရာသီတွင် ချောကလက်ညိုရောင် ဖြစ်သည်။ နှုတ်ခမ်းများ၊ နားရွက်အဖျား များနှင့် အမြီးအောက်ဘက်တို့သည် ဖြူသည်။ အသိသာအထင်ရှားဆုံးသွင်ပြင်လက္ခဏာမှာ ဦးခေါင်းရှေ့တွင် ရှိသော မြင်းခွာပုံအမွေးစုဖြစ်သည်။ ယင်းအမွေးစုသည် အညိုရောင်မှ အနက်ရောင်အထိ အမျိုးမျိုး ရှိသည်။ အမွေးစုအ ရှည်သည် ၁၇ စင်တီမီတာအထိ ရှိသည်။ အမြီးဖြူကို မထွက်ပြေးမီ သတိပေးသင်္ကေတအဖြစ် အသုံးပြုသည်။
မောက်တင်ချေသည် သမင်အငယ်စားတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ချေမျိုးစိတ်အများစုထက် ပိုမိုအရွယ်အစားကြီးမားသည်။ ပခုံးအမြင့်သည် ၅၀ မှ ၇၀စင်တီမီတာအထိ ရှိသည်။ ကိုယ်အလေးချိန်သည် ၁၇ မှ ၅၀ ကီလိုဂရမ်အထိ ရှိလေသည်။ အမြီးသည် တိုပြီး ၁၀စင်တီမီတာဝန်းကျင်သာ ရှိသည်။ ဦးချိုများသည် အဖိုတွင်သာ ရှိလေသည်။ ဦးချိုသည် အလွန်တိုပြီး ဦးချိုအမွေးစုရှည်၏အောက်တွင် ကွယ်နေသည်။ မောက်တင်ချေအဖိုများတွင် ပါးစပ်အပြင်ဘက်သို့ ထွက်နေသော ရှည်လျားချွန်မြသောအစွယ်များ ရှိသည်။
ပျံ့နှံ့ကျက်စားရာအရပ်
မောက်တင်ချေကို တရုတ်ပြည်တွင်သာ အဓိကတွေ့ရသည်။ ယင်းတို့ကို တောင်ပိုင်းတွင်တွေ့ရ ကာ အရှေ့ဘက်ကမ်းခြေမှသည် တိဘက်အရှေ့ပိုင်းအထိ တွေ့ရသည်။ တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းစွန်းတွင်မူ မတွေ့ရပေ။ မှတ်တမ်းဟောင်းများအရ မြန်မာပြည်အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင်တွေ့ရကြောင်း သိရသည်။ သို့သော်လည်း မကြာသေးမီကပြု လုပ်ခဲ့သောလေ့လာချက်များကမူ ယင်းတို့ကို မတွေ့ရှိရပေ။ သို့သော်လည်း ယင်းမှာ မောက်တင်ချေများကျက်စားရာ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်တွင် ရှာဖွေနိုင်ခြင်းမရှိမှုဟု ယူဆရသည်။ မောက်တင်ချေများသည် မြင့်မားစိုစွတ်သောတောင်ပေါ်တောများတွင် ကျက်စားသည်။ ယင်းတို့သည် သစ်ပင်များလုံးဝ ပေါက်ရောက်ခြင်းမရှိသည့်နေရာအစပ်အထိ တွေ့ရတတ်သည်။ ယင်းတို့ကို အမြဲစိမ်းနှင့် ရွကြွေ်ကတောများတွင် တွေ့ရပြီး ရေနှင့်အနီးတဝိုက်တွင် ကျက်စားသည်။ ကျတ်မြေ (ဆားလျက်နိုင်သောနေရာ) ရှိခြင်းသည်လည်း မောက်တင် ချေများကျက်စားရန်အတွက် ကောင်းမွန်သောအချက်တစ်ခု ဖြစ်လေသည်။ မောက်တင်ချေသည် လူသားတို့အနှောင့်အ ယှက်ပြုခြင်းကို ခံနိုင်ရည် ရှိလေသည်။ ယင်းတို့ကို ရံဖန်ရံခါတွင် စိုက်ပျိုးမြေများတွင် တွေ့နိုင်လေသည်။
အကျင့်စရိုက်
မောက်တင်ချေကို တစ်ကောင်တည်း (သို့မဟုတ်) အစုံလိုက် တွေ့ရတတ်သည်။ ယင်းတို့သည် မှောင်ရီ ဝိုးတဝါးတွင် ကျက်စားတတ်သည်။ ယင်းတို့ကျက်စားရာနယ်မြေအတွင်း သတ်မှတ်ထားသောလမ်းကြောင်းအတိုင်း သွား လာတတ်သည်။ ယင်းတို့သည် ရှက်ရွံ့တတ်သောသတ္တဝါများ ဖြစ်သည်။ ပုန်းအောင်းနိုင်သောနေရာများတွင် ကျက်စားရန် နှစ်သက်သည်။ အနှောင့်အယှက်ပြုခြင်းခံရလွယ်သည်။ သတိပေးသည့်အနေဖြင့် ဟောင်သံ ပြုတတ်သည်။ ယင်းနောက် ပြေးလေသည်။ ပြေးသောအခါ တင်ပါးရှိအဖြူရောင်ကို ခုန်သည့်အချိန်တိုင်း ပြသသည်။ ယင်းအတွက်ကြောင့် ရန်သူအ နေဖြင့် လိုက်ရန်အတွက် ခဲယဉ်းစေသည်။
မိတ်လိုက်ပုံ
မိတ်လိုက်ရာသီသည် စက်တင်ဘာလနှင့် ဒီဇင်ဘာလအကြားတွင် ဖြစ်သည်။ ယင်းကာလတွင် အဖိုများ၏ ကျယ်လောင်သောဟောက်သံများကို လွယ်ကူစွာကြားရနိုင်သည်။ သားလွယ်ကာလမှာ ၆လခန့် ကြာမြင့်သည်။ နွေရာသီ စောစောပိုင်းတွင် သားတစ်ကောင်၊ နှစ်ကောင်ပေါက်သည်။ အကောင်ပေါက်ကလေးသည် ၁နှစ်၊ ၂နှစ်သားအရွယ်တွင် မျိုးပွားနိုင်သောအရွယ်သို့ ရောက်သည်။ သဘာဝတောရိုင်းအတွင်းတွင် ၁၀နှစ် မှ ၁၂နှစ်အထိ ရှည်သည်။ သက်တမ်း သည် အဖမ်းလှောင်ခံဘဝတွင် ပိုမိုတိုသည်။ လူသားတို့က မကြာခဏလာရောက်ကြည့်ရှုခြင်းကြောင့် ဤရှက်ရွံ့တတ် သောသတ္တဝါလေးကို အဆင်မပြေဖြစ်စေလေသည်။
ကြုံတွေ့နေသော ဘေးအန္တရာယ်များနှင့် ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းခြင်း
၁၉၉၈ခုနှစ်တွင်ပြုလုပ်သောလေ့လာချက်အရ ခန့်မှန်းခြေကောင်ရေသည် သုံးသိန်းမှ ငါးသိန်းအထိ ရှိမည်ဟု သိရသည်။ သို့သော်လည်း ကောင်ရေကျဆင်းမှုသည် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည်။ မောက်တင်ချေအကောင်ကြီးများအား အလွန်အကျွံသတ်ဖြတ်ခြင်းသည် ယင်းတို့ကြုံတွေ့နေရသောဘေး အန္တရာယ်လည်း ဖြစ်သည်။ မောက်တင်ချေ၏အရေခွံသည် အတန်အသင့်ကောင်းမွန်လေသည်။ ကျက်စားရာသဘာဝပတ် ဝန်းကျင်ဆုံးရှုံးခြင်းသည် လူဦးရေအလွန်အကျွံတိုးပွားနေသောတိုင်းပြည်တွင် အဓိကအချက်တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ တရုတ်ပြည်တွင် နေရာများစွာ၌ ပြည်နယ်အဆင့် ကာကွယ်ထားသောမျိုးစိတ် ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း နိုင်ငံအဆင့် ဥပဒေဖြင့်ကာကွယ်ထားခြင်း မရှိပေ။ ကာကွယ်ထားသောဘေးမဲ့တောများတွင် ယင်းတို့ကို တွေ့နိုင်လေသည်။ လေ့လာ ချက်များအရ ယင်းတို့အား ကောင်းစွာကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန် လိုအပ်ကြောင်း သိရသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သမင်မျိုးရင်းဝင်
ကွန်ဟုံးရွာ၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်
ကွန်ဟုံးရွာ (Kunhuong)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်၊ ကုန်းစုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၆၅၃၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကုန်းစုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၇၇ ဦး၊ မ ၅၆၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၄၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဘန့်ဘွေးရွာ၊ ပုလဲမြို့နယ်
ဘန့်ဘွေးရွာ (Bantbway)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ ဘန့်ဘွေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၄၂၃၄ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပုလဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နမ့်မုံရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
နမ့်မုံရွာ (Nammon)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်၊ နမ့်ဟူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၄၁၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နမ့်ဟူးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၈၁ ဦး၊ မ ၇၀၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၈၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မယ်ညောလေးဖိုးခိုရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
မယ်ညောလေးဖိုးခိုရွာ(Meinyawlayhpoekho)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ ရွှေဖလားကျကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၉၅၁ ဖြစ်သည်။ အရပ်အခေါ်မှာ မယ်ညောလေးဖိုးခေါ် ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖာပွန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စာလုံးပေါင်း
လိုအပ်သော စကားဖြစ်အောင် အက္ခရာတို့ကို ပေါင်းစည်းခြင်းသည် စာလုံးပေါင်း မည်၏။ အတ္ထော အက္ခရ သညာတော ဟူသော ကစ္စည်းသဒ္ဒါကြီး သုတ်နှင့်အညီ ‘အနက်’ ကို ‘အက္ခရာ’ ဖြင့် မှတ်ရပေမည်။ မြန်မာဘာသာတွင် သရ သက်သက်ဖြင့်လည်း အနက်ကို မှတ်ရသည်။ ‘ဗျည်း’ နှင့် ‘သရ’ ကို ပေါင်း၍လည်း မှတ်ရသည်။ “အက္ခရာ ဝိပတ္တိယံဟိ အတ္ထဿ ဒုန္နယတာ” ဟူသည်နှင့်အညီ အက္ခရာ ဖောက်ပြန်လျှင် အနက် သိရခက်ပေသည်။ ဤအ​ကြောင်းကိုရည်ရွယ်၍ ရွှေတောင်ရာဇကျော်က ကဝိလက္ခဏာ သတ်ပုံ ကျမ်းတွင် -
ဟု ဆိုခဲ့ပေသည်။ ထိုကြောင့် ပုဂံခေတ်မှစ၍ ပညာရှိ အဆက်ဆက်တို့သည် အက္ခရာစာလုံး ရေနည်း၊ ပေါင်းနည်းတို့ကို အထူးအလေးပြု လေ့လာစောင့်ရှောက်ခဲ့ကြပေသည်။
စာလုံးပေါင်းနည်း
စာလုံးပေါင်းနည်းမှာ အထက်တွင် ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း ဗျည်း နှင့် သရ ကို ပေါင်းနည်းအပြင်၊ ဗျည်း ဗျည်းချင်း သံယုတ်အဖြစ်ပေါင်းခြင်း၊ နောက်ပါ ဗျည်း တွင် တံခွန်တင်၍ အသံကိုသတ်ကာ ပေါင်းခြင်းတို့လည်း ရှိပေသေးသည်။ ဥဒါဟရုဏ် ဆိုသော်
ရောထွေးမှားယွင်းနိုင်သည်များ
ဤသို့ စာလုံးပေါင်းခြင်း အမျိုးမျိုးရှိရာတွင် -
ပညာရှိများ ရေးသားပြုစုခဲ့သည့် ကျမ်းများ
ထိုကြောင့် ပျို့လင်္ကာဆရာတို့သည် မိမိတို့၏ ပျို့လင်္ကာတို့တွင် ‘အပင့်’ နှင့် ‘အရစ်’ ကို ခွဲထားပြု၍ စပ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ အသတ် ကာရန်ကို စောင့်ရှောက်၍ စပ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ထိုစပ်ထုံးဆိုထုံးတို့ကို လေ့လာစုဆောင်း၍ -
ရေးသားပြုစုခဲ့ကြပေသည်။
ပြင်ပလင့်များ
ကဏ္ဍ:ဘာသာဗေဒ ကဏ္ဍ:စာလုံးပေါင်း
သက်ဘာသာစကား
သက် (Sak, Cak, Chak, သို့မဟုတ် Tsak) သည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် ပြောဆိုအသုံးပြုကြသော တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည်။
ပထဝီဝင် ပျံ့နှံ့မှု
သက်ဘာသာစကားကို ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် လူဦးရေ ၃,၀၀၀ ခန့်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် လူဦးရေ ၁,၀၀၀ ခန့်က ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်ဟု Ethnologue တွင် ဖော်ပြထားသည်။ ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် မောင်တောမြို့နယ်၊ ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်၊ ရသေ့တောင်မြို့နယ်နှင့် မြောက်ဦးမြို့နယ်တို့တွင် သက်ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြသည်။
ကန်သာရွာ၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်
ကန်သာရွာ (Kanthar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ ယမ်းတွင်းငါးကြောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၉၃၁၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ယမ်းတွင်းငါးကြောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၄၅၁ ဦး၊ မ ၁၈၄၆၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၉၁၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရပ်စောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ချားလ် ဂျော့ရှ် ဂေါ်ဒင်
ချားဂျော့ဂေါ်ဒင်သည် ထင်ရှားသော ဗြိတိသျှဗိုလ်ချုပ်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ဝူးလစ်မြို့၌ ၁၈၃၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့ တွင် မွေးဖွားခဲ့ရာ မျိုးရိုးအားဖြင့် စစ်သားမျိုးရိုးပင် ဖြစ်သည်။ ထိုမြို့ရှိ ဘုရင့်တက္ကသိုလ်တွင် စစ်ပညာများကို သင်ကြား အောင်မြင်သည်။ ၁၈၅၂ ခုနှစ်တွင် ဘုရင့်အင်ဂျင်နီယာတပ်၌ ဗိုလ်အဖြစ် စတင်အမှုထမ်းခဲ့၍ ကရိုင်းမီးယားစစ်ပွဲတွင် ၁၈၅၅ ခုနှစ်၌ ပါဝင် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် အသက် ၃ဝ အရွယ်တွင် တရုတ်နိုင်ငံ တိုင်ပင်သူပုန်အရေး၌ တရုတ်အစိုးရ ဖက်မှ ကူညီ၍ သူပုန်တို့ကို နှိမ်နင်းပေးခဲ့သည်။
တိုင်ပင်သူပုန်အရေးမှာ ၁ဝ နှစ်မျှကြာသည့်တိုင်အောင် နှိမ်နင်းမရဖြစ်ခဲ့ရာ ဗြိတိသျှအစိုးရ၏ သဘောတူညီချက်အရ ဂေါ်ဒင်သည် ဥရောပတိုက်သားများနှင့် အမေရိကန်တို့က လေ့ကျင့်ပေးထားသော တရုတ်စစ်တပ်များကို ကွပ်ကဲအုပ်ချုပ် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်တွင် ၁၈ လအတွင်း သူပုန်အရေး ငြိမ်းအေး သွားလေသည်။ ထို့ကြောင့် တရုတ်အစိုးရက ကြီးကျယ်စွာ မြေ|ာက်စားချီးမြှင့်လိုသည်ဟု စကားကမ်းလှမ်းသည်။ သို့သော် ဂေါ်ဒင်က လက်မခံခဲ့ပေ။
အင်္ဂလန်သို့ ဗိုလ်မှူးကြီးအဆင့်အတန်းဖြင့် ပြန်လာပြီးနောက် အင်္ဂလန်ပြည် တင်းမြစ်တလျှောက်တွင် ခံတပ်များ ဆောက်လုပ် ရာ၌ အင်ဂျင်နီယာမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ရလေသည်။ အင်ဂျင် နီယာမှူးအဖြစ် ၆ နှစ်မျှ ဆောင်ရွက်နေစဉ်အတွင်း ဂေါ်ဒင်၏ အိမ်သည် အိုးအိမ်မရှိ လေလွင့်နေသူများအား ထိန်းသိမ်း စောင့်ရှောက်၍ ပြုစုပျိုးထောင်ပေးရာဌာန ဖြစ်နေလေသည်။ ထိုလေလွင့်နေသူများအား ဆေးဝါးများ ကုသပေး၍ ညနေ သင်တန်းများဖွင့်ကာ ပညာသင်ကြားပေးသောအားဖြင့် အသက် မွေးမှုအတွက် လုံလောက်အောင် ဆောင်ရွက်ပေး၏။ ယင်းသို့ ပြည်သူ့ဝန်ထမ်း လုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ရာ၌ မည်သူ၏ အကူအညီ အထောက်အပံ့ကိုမျှ မယူဘဲ သူရသမျှသော လခနှင့် ပင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပေသည်။ ယင်းသို့ဖြင့် ဂေါ်ဒင်သည် လူကြမ်း စိတ်ကြမ်းနှင့် စစ်ပွဲဝင်ခဲ့သည့် စစ်သားကောင်းတစ်ယောက် ဖြစ်သော်လည်း သူ၏ ပင်ကိုစိတ်ဓာတ်မှာ နူးညံ့သိမ်မွေ့၍ ကြင်နာ စာနာတတ်ကြောင်းသိရသည့်ပြင် ဘာသာရေး၌လည်း လေးစား ကိုင်းရှိုင်းသူ ဖြစ်ပေသည်။
၁၈၇၃ ခုနှစ်တွင် အီဂျစ်ဘုရင်ခံချုပ်က ဂေါ်ဒင်အား အီဂျစ် ပိုင် အီကွေတာပိုင်းဒေသများ၏ ဘုရင်ခံအဖြစ် ခန့်ထားလေ သည်။ သို့သော် ငွေဝယ်ကျွန်စနစ် ပပျောက်အောင် ဆောင်ရွက် ခဲ့ရာ၌ ဆူဒန်နယ်ဘုရင်ခံက အနှောင့်အယှက်ပေးသဖြင့် စိတ်ပျက်ပြီးသော် အလုပ်မှ နုတ်ထွက်၍ အင်္ဂလန်ပြည်သို့ ပြန်သွားလေသည်။ ၁၈၇၇ ခုနှစ်တွင် ငွေဝယ်ကျွန်စနစ် ပပျောက်ရေး ဆောင်ရွက်ရန် အခွင့်ရမှသာ ရာထူးလက်ခံမည် ဟု ဆိုသည့်အတိုင်း အခွင့်ရရှိလာသဖြင့် ဆူဒန်နယ်၏ ဘုရင်ခံ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့်အပြင် ငွေဝယ်ကျွန်စနစ် ပပျောက် အောင်လည်း ကြိုးပမ်းခဲ့လေသည်။ ထိုနောက်တွင် ဂေါ်ဒင်မှာ တရုတ်နိုင်ငံ မောရစ်ရှပ်ကျွန်းနှင့် အာဖရိကတိုက် တောင်ပိုင်း တို့တွင် အမှုထမ်းရွက်ခဲ့သေး၏။
ဤသို့ တရုတ်နိုင်ငံနှင့် အီဂျစ်နိုင်ငံတို့တွင် စစ်ရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးတို့၌ အမှုထမ်းရွက်သည်ကို အစွဲပြု၍ ဂေါ်ဒင်သည် 'တရုတ်ဂေါ်ဒင်'ဟူ၍၎င်း၊ 'ဂေါ်ဒင်ပါရှား'ဟူ၍၎င်း အမည် နှစ်မျိုးရခဲဲ့သည်။
၁၈၈၄ ခုနှစ်တွင် ဆူဒန်နယ်၌ မာဒီခေါင်းဆောင်သည့် သူပုန်အရေးကြောင့် အခြေအနေမှာ အတော်ပင်ဆိုးရွားလာလေ သည်။ထိုကြောင့် ဆူဒန်နယ်မှ အီဂျစ်စစ်တပ်များကို ရွှေ့ပြောင်း ရာတွင် အီဂျစ်ဘုရင်ခံချုပ်အား ကူညီရန် ဗြိတိန်အစိုးရက ဂေါ်ဒင်အား စေလွှတ်လိုက်လေသည်။ ဂေါ်ဒင်သည် တစ်ခါက သူ ဩဇာကြီးမားခဲ့သည့်နယ်ဖြစ်၍ သူစီမံခန့်ခွဲလိုက်ပါက သူပုန် အရေးပင် ငြိမ်းအေးသွားမည်ဟု မျှော်လင့်ခဲ့၏။ သို့ဖြစ်၍ အချိန်ရခိုက် စစ်တပ်များ မပြောင်းသေးဘဲ အခြေအနေ ပြန် ကောင်းလာအောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်။ အခြေအနေကား ဂေါ်ဒင် မြေ|ာက်လင့်သလို ကောင်းမလာဘဲ သူနှင့်တကွ စစ်တပ်များပါ ခါတွမ်းမြို့ထဲ၌ ရန်သူဖြစ်သော မာဒီ၏ နောက် လိုက်များက ဝိုင်းဝန်းပိတ်ဆို့ခြင်း ခံရလေတော့သည်။
ဂေါ်ဒင်သည် မြို့ကို ရန်သူလက်သို့ အကျမခံဘဲ မြို့တွင်းမှ နေ၍ ၁ဝ လမျှ ခုခံခဲ့၏။ ထိုအတောအတွင်း အင်္ဂလိပ်အကူ စစ်တပ်သည်လည်း အပြင်းချီတက်လာရာ ၁၈၈၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ခါတွမ်းမြို့အနီးသို့ ရောက်ရှိခဲ့ ၏။ သို့သော် အလာနှောင်းသောကြောင့် ဂေါ်ဒင်နှင့်တကွ နောက်လိုက်ရဲမက်အားလုံးတို့သည် ရန်သူမာဒီ၏တပ်သားများ သတ်ပစ်ခြင်းကို တစ်ပြုံလုံး ခံလိုက်ရလေသည်။
ဆယ်ဆီယမ်
ဆယ်ဆီယမ် (Cesium) ကို ၁၈၆၀ ခုနှစ်တွင် ဂျာမန် ဓာတုဗေဒ ပညာရှင်များဖြစ်သော Robert Wilhelm Bunsen နှင့် Guastav Robert Kirchoff တို့က ဂျာမနီနိုင်ငံ Durkhein ပြည်နယ်ရှိ သဘာဝရေအား ရောင်စဉ်ကြည့်ကရိယာ (spectroscoptic) ဖြင့် ဆန်းစစ်လေ့လာ သုတေသန ပြုကြရာမှ တွေ့ရှိခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ဆယ်ဆီယမ်ဟူသော အမည်သည် ရောင်စဉ်ကြည့်ကရိယာ ဖြင့် သုတေသနပြုစဉ် ထွက်ပေါ်လာ သော နက်ပြာရောင် ရောင်စဉ်အတွင်း တောက်ပသော ရောင်စဉ်လှိုင်းနှစ်ခု ပါဝင်နေခြင်းကြောင့် လက်တင်ဘာသာစကားအရ (Caesius = celestial-bule) ကို IUPAC name အရ Caesium သို့မဟုတ် United States name အရ Cesium ဟု အတည်ပြု သက် မှတ်ခဲ့ကြသည်။ ပထမဦးဆုံးသော ဆယ်ဆီယမ်သတ္တုကို ၁၈၈၂ ခုနှစ်တွင် ဆွစ်ဇလန် ဓာတုပညာရှင် Carl Setterberg မှ barium ဒြပ်စင်နှင့် ဆယ်ဆီယမ် ကာဘိုနိုက်ထရိတ် CsCN အရောအနှော တို့ကို ပေါင်းစပ်၍ သတ္တုစပ် (alloy) အဖြစ် စတင်ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အားလုံးသောဆယ်ဆီယမ် အယ်ကာလီများကို ငွေဖြူရောင်ရှိသော ပုံဆောင်ခဲများအဖြစ်တွေ့ရှိရသည်။ ဆယ်ဆီယမ်သည် အိုင်ဆိုတုတ် ပေါများသော ဒြပ်စင်တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့ထဲမှာ သိပ်သည်းဆ အများဆုံးသော အိုင်ဆိုတုတ်မှာ 133Cs ဖြစ်ပြီးသက်တမ်း အရှည်ဆုံးနှင့် ရေဒီယိုသတ္တိအကြွဆုံးသော အိုင်ဆိုတုတ်မှာ 135Cs ဖြစ်သည်။ ၎င်းသက်တမ်းဝက်မှာ ၂.၃ မီလီယံနှစ် ဖြစ်သည်။ အိုင်ဆိုတုတ် 137Cs မှာ ရေတွင်လွယ် ကူစွာ ပျော်ဝင်နိုင်ပြီး မိနစ်အတွင်းအလွန်ပြင်း ထန်သော အဆိပ်ကိုဖြစ်စေသည်။ ၎င်း၏သက်တမ်းဝက်မှာ 30.07 years ဖြစ်သည်။ သန့်စင်သောသတ္တုအဖြစ် တွေ့မြင်ရသော ဆယ်ဆီယမ် ဒြပ်စင်၏အရောင်မှာ ရွှေရောင်နှင့်အလွန်ဆင်တူသော ရွှေဖြူရောင်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ပျော့ပြောင်းပြီး နန်းဆွဲရလွယ်သော ဒြပ်စင်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းဒြပ်စင်သည် လျှပ်စစ်ဓာတ်မ အများ ဆုံးနှင့် အယ်ကာလီသတ္တိလွန်ကဲဆုံး ဒြပ်စင်တစ်ခုဖြစ်သည်။ cesium, gallium နှင့် mercury ဒြပ်စင်သုံးခု တို့သည် အခန်းတွင်းအပူချိန် (သိုမဟုတ်) ထိုအပူချိန်ဝန်းကျင်အတွင်း၌ပင် အရည်အဖြစ်သို့ရောက်ရှိသည်။ cesium သည် အပူချိန် (-116 ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်) အထက်ရှိသောရေခဲ နှင့် ရေအေး တို့တွင်ပေါက်ကွဲခြင်း အခြေအနေသို့ရောက်ရှိသည်။ cesium hydroxide သည် အားကောင်းသော base ဘေ့စ် (အယ်လကာလီနှင့်အက်စစ်ဓာတ်ပြု၍ရသောဆား) တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ဖန်ထည်မှန် ထည်များကို တိုက်ခိုက်ပျက်စီးစေနိုင်သည်။ cesium သည် halogens များနှင့် ဓာတ်ပြုခြင်းဖြင့် ဖရိုရိုက်(fluoride)၊ ကလိုရိုက် (chloride)၊ ဘရိုမိုက်(bromide) နှင့် အိုင်အိုဒိုက်(iodide) များကိုဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဆယ်ဆီယမ်ဒြပ်စင်သည် လေထဲတွင် အောက်ဆီဂျင်များ နှင့် လျင်မြန်စွာဓာတ်ပြုပြီး ၎င်း၏မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အန္တရာယ်ရှိသော စွမ်းအားမြင့်မားသည့် အောက်ဆိုဒ်(superoxide) များကိုဖြစ်ပေါ် စေနိုင်သည်။
အသုံးပြုခြင်း
Cesium ကို စက်မှုလုပ်ငန်းများတွင် organic ဒြပ်ပေါင်းများအတွင်းသို့ ဟိုက်ဒရိုဂျင်အက်တမ်များပေါင်း ထည့်သည့်ဖြစ်စဉ်အတွက် အောက်ဆိုဒ်ဖြစ်နေသောဒြပ်စင်များ၏ ဓာတ်ပြုနိုင်စွမ်းကိုမြင့်ပေးသည့် အထောက် အပံ့ဓာတ်ကူပစ္စည်းအဖြစ်အသုံးပြုကြသည်။ cesium nitrate ကိုမျက်ကပ်မှန်များ ပြုလုပ်ရာတွင် အသုံးပြု ကြသည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် အလင်းပေးမီးသီးများနှင့် လေဟာနယ်ပြွန်များထဲမှ အောက်စီဂျင်များ ကို ဖယ်ရှား ရန်အတွက် cesium ကိုအသုံးပြုသည်။ cesium ဆားများကို ဖန်ထည်မှန်ထည်များ မာကြောစေရန် အတွက်ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့်အသုံးပြုကြသည်။ cesium chloride ကို ဓာတ်ပုံရိုက်ရာတွင်အလင်းထွက်ပေးရန်၊ စက္ခုအာရုံနှင့်ဆိုင်သော ကိရိယာများ နှင့် အီလက်ထရွန်ပြွန်များ၏ ပြင်ပဒဏ်မခံနိုင်မှု တိုးပွားနေသော အခါများတွင် အသုံးပြုသည်။ cesium ကိုအဏုမြူနာရီများတွင်အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး အိုင်းယွန်း(ion)များ ကိုတွန်းပို့ သောစနစ်များတွင် မကြာသေးမှီသောအချိန်ကမှစတင်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
ပတ်ဝန်းကျင်တွင်တွေ့ရှိရမှုအခြေအနေ
Cesium ဒြပ်စင်သည် အခြားသော အယ်လကာလီဒြပ်စင်များထက် ပေါကြွယ်ဝမှုအလွန်ပင် နည်းပါး သော်လည်း arsenic, iodine နှင့် uranium ကဲ့သိုသောဒြပ်စင်များထက် ပိုမိုများပြားစွာ တည်ရှိသည် ကိုတွေ့ရသည်။ Cesium သတ္တုရိုင်းတွင်းမှ သန့်စင်သော Cesium ကို အနည်းငယ်သာတွေ့ရှိရပြီး ၎င်းနှင့်ဓာတုဂုဏ် သတ္တိချင်း တူညီသော rubidium နှင့် တွဲဖက်၍တွေ့ရတက်သည်။ ယနေ့ခေတ် Cesium ကို အဓိက ရရှိသော အရင်းအမြစ် တစ်ခုမှာ pollucite (Cs,Na)2Al2Si4O12·2H2O သတ္တုရိုင်းများမှဖြစ်သည်။ pollucite သတ္တုရိုင်းကို ဆီလီကာဒြပ်ပေါင်းများ ပါဝင်သော ကျောက်ပျော်ရည်များ အေးခဲပြီးနောက် မာကျောသည့် ကျောက်တုံးများ အဖြစ်တွေ့ရသည်။ Cesium ဒြပ်ပေါင်း၏ ကမ္ဘာ့ထုတ်လုပ်မှုမှာ တစ်နှစ်လျှင် တန်၂၀ မျှ ဖြစ်သည်။ အဓိက ထုတ်လုပ်သော နေရာများမှာ ကနေဒါ နိုင်ငံရှိ ဘားနစ်ကန်(Bernic lake)၊ တောင်အာဖရိက နှင့် ဇင်ဘာဘွေနိုင်ငံမှ အနည်းငယ်ထုတ်လုပ်ရရှိသည်။
ကျန်းမာရေးအပေါ်သက်ရောက်မှုများ
လူသားများသည် အသက်ရှူခြင်း၊ ရေသောက်ခြင်း နှင့် အစာစားခြင်းတို့ဖြင့် Cesium နှင့်ထိတွေ့နိုင်သည်။ လေထဲတွင် cesium ပါဝင်မှုသည်ယေဘုယျအားဖြင့် အနည်းငယ်သော ပမာဏမျှသာရှိသော်လည်း အချို့သော ရေမျက်နှာပြင်များနှင့် အစားအစာအမျိုးအစားတချို့တွင် ရေဒီယိုသတ္တိကြွ Cesium များပါဝင်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ စားသောက်ဖွယ်ရာများ၌ Cesium ပါဝင်မှုပမာဏသည် အနုမြူဓာတ်အားပေးစက်ရုံများတွင် ရေဒီယိုသတ္တိကြွ Cesium မှတဆင့် မတော်တဆ ရောင်စင်ဖြာထွက်မှုပေါ်တွင် အဓိကမူတည်သည်။ ၎င်းမတော်တဆဖြစ်စဉ်မျိုးသည် ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ချာနိုဘိုင်း နျူးကလီးယား ပေါက်ကွဲမှု (Chernobyl disaster) မတိုင်ခင်က ပေါ်ပေါက်ခဲ့ခြင်းမရှိခဲ့ပါ။ အနုမြူစွမ်းအင်သုံးစက်မှုလုပ်ငန်းများတွင် အလုပ်လုပ်သော လူများသည် Cesium နှင့်ပိုမို၍ ထိတွေ့နိုင်သော်လည်း ကြိုတင်ကာကွယ် တိုင်းတာနိုင်သော နည်းလမ်းများစွာရှိ သောကြောင့် ၎င်းကိုကာကွယ်တားဆီးနိုင်သည်။ သာမန်အားဖြင့် Cesium ဒြပ်စင်ကိုယ်တိုင် ဆက်စပ်ပက်သက်ပြီးလူတို့၏ ကျန်းမာရေးအပေါ် သက်ရောက်မှု များတွေ့ ကြုံရခြင်းကဲ့သို့သော ဖြစ်စဉ်မျိုးသည် ဖြစ်နိုင်ခြေ အလွန်နည်းပါးသည်။ အလွန်မှပင်ဖြစ်နိုင်ခဲလှသည့် Cesium ရေဒီယိုသတ္တိကြွခြင်း ဖြစ်ပေါ်နေသောအချိန်နှင့် ထိတွေ့မိသောသူသည် Cesium အမှုန်များ၏ ရောင်စဉ်ဖြာ ထွက်ခြင်းကြောင့် ကိုယ်ခန္ဓာရှိ ဆဲလ်များကိုပျက်စီးစေသည်။ ထိုသို့ထိတွေ့မိခြင်းကြောင့် ကိုယ်လက် မအီ မသာဖြစ်ခြင်း၊ ပျို့အန်ခြင်း၊ ဝမ်းလျှောခြင်း၊ သွေးများယိုထွက်ခြင်း ကဲ့သိုသော သက်ရောက်မှု များဖြစ်ပေါ်စေသည်။ အနည်းငယ်ထိတွေ့မိရုံမျှဖြင့် လူကိုအချိန်ကာ လကြာမြင့်စွာ သတိပျောက်ဆုံးစေသည်။ Coma ကဲ့သို့သောသတိမေ့မျှောခြင်းရောဂါ(သို့မဟုတ်)သေဆုံးခြင်း အထိဖြစ်စေနိုင်သည်။ ၎င်း၏သက်ရောက်မှု မည်မျှပြင်းထန်မှုရှိသည်ဟူသောအချက်သည် လူတစ်ဦးချင်းစီ၏ခုခံအား၊ ထိတွေ့သည့်အချိန်ကာလ၊ တစ်ဦးချင်း၏ထိတွေ့ခဲ့သည့်ပြင်းအားပမာဏ စသည့်အချက်များပေါ် မှုတည်သည်။
ပတ်ဝန်းကျင်အပေါ်သက်ရောက်မှုများ
Cesium ကို ပင်ကိုအတိုင်း ပတ်ဝန်းကျင်တွင်တွေ့ရှိရသည်။ အဓိကအားဖြင့် မြေလွှာများ တိုက်စားခြင်း၊ မိုးဒဏ်လေဒဏ်ကြောင့်ကျောက်တုံးများကွဲပြတ်လွင့်ထွက်ခြင်း နှင့် တွင်းထွက်ပစ္စည်းများ တွင်တွေ့ရသည်။ ၎င်းဒြပ်စင်သည် သတ္တုရိုင်းများကြိတ်ခွဲခြင်း နှင့် ဓာတ်သတ္တုတူးဖော်ခြင်း များမှတဆင့် ရေ၊မြေကြီးနှင့် လေထုအတွင်းသို့ရောက်ရှိကြသည်။ Cesium ဒြပ်စင်၏ ရေဒီယိုသတ္တိကြွနေသော isotopes များသည် အနုမြူစွမ်းအင်သုံးစက်မှုလုပ်ငန်းများ၊ မတော်တဆနျူးကလီးယား ဖြစ်စဉ်များ နှင့် နျူးကလီးယားလက်နက်များ စမ်းသက်ခြင်း စသည်တို့မှ လေထုအတွင်းသို့ ရောက်ရှိသွားကြသည်။ရေဒီယိုသတ္တိကြွနေသော isotopes များအား ရေဒီယိုဓာတ်သတ္တိပြိုကွဲခြင်းဖြစ်စဉ်(radioactive decay) မှတဆင့် ၎င်းတို့၏ ပြင်းအားကိုသာ လျှော့ချနိုင်သည်။ ရေဒီယိုသတ္တိကြွခြင်းမရှိသော Cesium များကို သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင်သို့ရောက်ရှိစဉ် (သိုမဟုတ်) အခြားသောဒြပ်ပေါင်းများနှင့်အလွန်တိကျသော မော်လီကျူးများတွင်းတွင် ဓာတ်ပြုစဉ်အချိန်များ၌ ဖျက်စီးနိုင်သည်။ ရေဒီယို သတ္တိကြွ နေသော Cesium နှင့် တည်ငြိမ် နေသော Cesium နှစ်မျိုးလုံးသည် လူနှင့် တိရစ္ဆာန်များ၏ခန္ဓာကိုယ်များ အတွင်းတွင် တူညီသော ဓာတုဗေဒ ဆိုင်ရာလုပ်ငန်းများကို လုပ်ဆောင်ကြသည်။ Cesium သည် ကမ္ဘာမြေပေါ်သို့မကြရောက်ခင်ထိ လေထဲတွင် အကွာအဝေးရှည်လျှားစွာ လွင့်မျောနေနိုင်သည်။ ရေနှင့်မြေလွှာများတွင်းရှိ Cesium ဒြပ်ပေါင်းအများစုသည် ရေထဲတွင် အလွန်ပျော်ဝင် လွယ်သည်။ သို့သော်မြေလွှာအတွင်းရှိ Cesium ကို ရေကျင်းဆေးကြောခြင်းဖြစ် မြေအောက်ရေအတွင်းသို့ မရောက်ရှိနိုင်ပါ။ ၎င်း၏ခိုင်ခံသော ချိတ်ဆက်စည်း (bonds) များက မြေလွှာအမှုန်များကိုချိတ်ဆက် ထားခြင်း နှင့် အပင်များ၏ အမြစ်များကို ဖြတ်သန်းဖောက်ထွက်မနိုင်ခြင်း ကဲ့သို့သော အကြောင်းများကြောင့် မြေလွှာအထက်ပိုင်း အလွှာ အတွင်းတွင် Cesium ကျန်ရှိနေခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ရေဒီယိုသတ္တိကြွနေသော Cesium သည် အပင်များအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်နိုင်သော အခွင့်အလမ်းတစ်ခုမှာ သစ်ရွက်ကြွေခြင်း များမှပင်ဖြစ်သည်။ တိရစ္ဆာန်များသည် အလွန်မြင့်သော Cesium ဓာတ်ရောင်ခြည်အဆိပ် အနည်းငယ်သော ပမာဏ သင့်ပါက သာမန် မဟုတ်သော လှုပ်ရှားမှုများ ဖော်ပြလာကြသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အယ်လ်ကာလီ သတ္တုများ
အုပ်ရှစ်ကုန်းရွာ၊ ဇလုပ်ကြီး
အုပ်ရှစ်ကုန်းရွာ၊ ဇလုပ်ကြီး
သရက်ပင်လှရွာ၊ သင်္ဃန်းဒေါင့်
သရက်ပင်လှရွာ၊ သင်္ဃန်းဒေါင့်
ကုက္ကိုဝအလယ်ဆယ်ရွာ၊ ကုက္ကိုဝ
ကုက္ကိုဝအလယ်ဆယ်ရွာ၊ ကုက္ကိုဝ
လာကျာရွာ၊ ဆော့လော်မြို့နယ်
လာကျာရွာ(Larkyar)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဆော့လော်မြို့နယ်၊ နန်ဘုတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၄၅၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆော့လော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားကျေးရွာ (ရန်ကုန်)
ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားကျေးရွာ (ရန်ကုန်) သည် ရန်ကုန်မြို့၊ သာကေတမြို့နယ်၊ ရှုခင်းသာလမ်း၊ သန်လျင်တံတားအနီးတွင် တည်ရှိသည်။
ဘန့်ဘွေး (အနောက်)ရွာ၊ ပုလဲမြို့နယ်
ဘန့်ဘွေး (အနောက်)ရွာ (Bantbway(West))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ ဘန့်ဘွေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၈၁၀၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပုလဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကိုးကန့် ဒီမိုကရေစီနှင့် ညီညွတ်ရေးပါတီ
ကိုးကန့် ဒီမိုကရေစီနှင့် ညီညွတ်ရေးပါတီ (Kokang Democracy and Unity Party; အတိုကောက် KDUP) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ နိုင်ငံရေးပါတီ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ကိုးကန့်ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့ကို အခြေခံကာ ၁၉၈၉ တွင် ပါတီတည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၀ ရွေးကောက်ပွဲ တွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၇ ခုနှစ်အထိ အမျိုးသားညီလာခံတွင် ကိုယ်စားလှယ်ငါးဦး ပါဝင်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ပါတီကို ပြန်လည် မှတ်ပုံတင်ခဲ့သည်။
ကျော်စွာရွာ၊ အောင်လံမြို့နယ်
ကျော်စွာရွာ (Kyawswar)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ အောင်လံမြို့နယ်၊ သရက်တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၆၇၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သရက်တောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၉၁ ဦး၊ မ ၁၉၂၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၇၁၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အောင်လံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပိန်းအင်းရွာ၊ ဇလုပ်ကြီး
ပိန်းအင်းရွာ၊ ဇလုပ်ကြီး
ရှမ်းရွာဟောင်းရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်
ရှမ်းရွာဟောင်းရွာ (Shanywarhaung)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်၊ အောင်မြင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၉၀၁၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အောင်မြင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၉၀၈ ဦး၊ မ ၇၄၆၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၃၇၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျောက်ခက်ပင်မျိုး
တောတောင် စိမ့်စမ်း ဂနိုင်တို့၌ အရွက်အလက် ဝေဝေ ဆာဆာနှင့် ထူထပ်စွာ ပေါက်လေ့ရှိသော ကျောက်ခက်ပင် တို့သည် ယင်းတို့၏ လှပသောအရွက်များဖြင့် ပေါက်ရောက်ရာ အရပ်ဒေသများကို တန်ဆာဆင်ကြငြားသော်လည်း အပွင့်ပွင့် သောအပင်များမဟုတ်ချေ။
အနွေးဓာတ်၊ ရေ၊ အရိပ်အာဝါသ စသည်တို့မှာ ကျောက်ခက်ပင်များ ကောင်းမွန်စွာ တိုးတက်ကြီးထွားမှု အတွက် လိုအပ်ပေသည်။ အချို့သောကျောက်ခက်ပင်မျိုးသည် စိုစွတ်သည့်တောင်ခြေ ချိုင့်ဝှမ်းတို့၌ ပေါက် ရောက်၏။ အချို့မှာ အရိပ်အာဝါသ ကင်းမဲ့သည့်လယ်ကွင်းခေါင်ခေါင်တွင် ပေါက်တတ်၏။ ရေထဲတွင် ပေါက်နိုင်သော ကျောက်ခက် ပင်မျိုးကိုမူ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဖလော်ရီဒါပြည်နယ် တောင်ပိုင်း၌ တွေ့မြင်နိုင်ပေသည်။
ကျောက်ခက်ပင် အမျိုးပေါင်း မြောက်မြားစွာရှိသည့်အနက် ကျွန်ုပ်တို့ လေ့လာရန် အတွေ့လွယ်နိုင်ဆုံးသော အပင်မှာ ဍရင်ကောက်ပင် ဖြစ်၏။ ဍရင်ကောက်ပင်သည် စိုစွတ်သော နေရာများ၌ ပေါက်တတ်သည်။
ကျောက်ခက်ပင် ပေါက်လာပုံ
အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း သင့်လျော်သော ဒေသတွင် မျိုးမှုန်သည် အခြေစိုက် ပေါက်ရောက်သည်။ ရှေးဦးစွာ ညောင်ရွက်ပုံသဏ္ဌာန်ကဲ့သို့ ဖြစ်လာ၍ အမွေးသိမ် များဖြင့် မြေကြီးကို ခိုင်မြဲစွာ တွယ်ကပ်ထား၏။ ယင်းကို ပရိုသဲလပ်ဟု ခေါ်သည်။ ပရိုသဲလပ်၏ အောက်ဘက်တွင် မျိုးစေ့အိမ်ကလေးများ ရှိသည်။ ယင်းတို့မှာ အလွန်သေးငယ်၍ မှန်ဘီလူးဖြင့် အသေအချာကြည့်မှ မြင်ရသည်။ မျိုးစေ့အိမ် အချို့တွင် ဖိုမျိုးစေ့များ ရှိ၍ အချို့တွင် မမျိုးစေ့များ ရှိ၏။ အချိန်ရောက်သောအခါ ဖိုမျိုးစေ့တို့သည် မမျိုးစေ့များရှိရာသို့ ရွေ့လျား ပူးပေါင်းမှုကြောင့် မျိုးစေ့များ အောင်လာသည်။ အောင်သောမျိုးစေ့မှ မကြာမီ အပင်သစ် ထွက်လာတော့ သည်။ များသောအားဖြင့် ပရိုသဲလပ်တစ်ခုမှ တစ်ပင်သာ ပေါက်တတ်၏။ အပင်သစ်သည် အစာရမှုအတွက် ပရိုသဲလပ် အပေါ်၌ မှီခိုရ၏။ တစ်စတစ်စနှင့် အပင်ကြီးလာ၍ ယင်းမှ အမြစ်သည် မြေဆီလွှာသို့ သက်ဆင်းပြီးသော် အရွက်ကလေး တစ်ခုသည် အလင်းကျရာဖက်သို့ ထိုးထွက်လာသည်။ ထိုအချိန်မှ စ၍ ပရိုသဲလပ်အပေါ်၌ မမှီခိုတော့ဘဲ မိမိအစာကို မိမိဖာသာ ရယူနိုင်တော့သည်။ ပရိုသဲလပ်သည် ညှိုးနွမ်း၍ သေလေတော့၏။ အပင်လည်း ဆက်လက်ကြီးထွားလာပြီး လျှင် မျိုးပွားခြင်းကို ဆက်လက် ဆောင်ရွက်သည်။ များစွာသောကျောက်ခက်ပင်တို့မှာ မြေငုပ်ပင်စည်ရှိ၍ မျိုးမှုန်တို့သည် လှပသော အလက်များ အောက် ဖက်၌ ဖြစ်ပေါ်သည်။ တစ်ခါတစ်ရံ မျိုးမှုန်အိမ်များကို အလက် ကြောများပေါ်တွင် တွေ့နိုင်၍ တစ်ခါတစ်ရံ အလက်စောင်း များပေါ်တွင် တွေ့ရ၏။
ရှဉ့်မတက်၊ အဖိုးကြီးမုတ်ဆိတ် စသည်တို့မှာလည်း ကျောက်ခက်ပင်များပင် ဖြစ်၏။ သို့သော် မြေပေါ်တွင် ပေါက်လေ့မရှိဘဲ သစ်ပင်များပေါ်တွင်သာ ပေါက်လေ့ရှိသည်။ သမပိုင်းတို့၌ ကျောက်ခက်ပင်မျိုးပေါင်း မြောက်မြားစွာကို တွေ့နိုင်သော်လည်း တကယ့်ကျောက်ခက်ပင် အစစ်ကိုမူ အပူပိုင်းဒေသများ၌သာ တွေ့မြင်နိုင်သည်။ စိုစွတ်ထိုင်းမှိုင်းသော ထိုဒေသများ၌ တန်ဆာဆင်မှုကို ဖန်တီးပေးသကဲ့သို့ ရှိ၏။ သစ်ပင်တမျှကြီးမားသော ကျောက်ခက်ပင်များလည်း ရှိကြ၏။ ယင်းတို့၏ပင်စည်သည် ကြီးမား၍ မွေးညှပ်များဖြင့် ဖုံးလွှမ်း နေသည်။ အဖျားမှ ကြီးမားသောအလက်များ ထိုးထွက်နေ၏။ အကိုင်းဟူ၍မရှိပေ။ အလက်သည် ၁၅ ပေ၊ ပေ ၂ဝ ခန့်မျှ ရှည်၍ ရွက်မြွှာများသဖွယ် ဘေး၌ ပြတ်လျက်ရှိ၏။ အပူပိုင်း တောများတွင် အလှဆုံး အပင်များပင်တည်း။ ကျောက်ခက်ပင်သည် တန်ဆာဆင်မှုအတွက် သက်သက် လောက်သာ ဖြစ်သည်။ အပွင့်ပွင့်သော အပင်များလောက် အသုံးမကျပေ။ ဍရင်ကောက်ပင်ကို တို့စရာအဖြစ် မြန်မာနိုင်ငံ တွင် စားသုံးကြသည်။ ကျောက်ခက်ဖိုပင်ကို တုတ်ကောင်ကျ ဆေးအဖြစ်လည်း အသုံးပြုကြသည်။ ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်း၌ ကျောက်ခက်ပင်များမှ မြွေဆေး၊ ဝမ်းနာပျောက်ဆေး စသည် တို့ကို ဖော်စပ်ကြသော်လည်း တကယ်စွမ်းသော ဆေးများကား မဟုတ်ကြပေ။
ကျောက်ခက်ပင်မှ ခြည်မျှင်ကို တောင်း၊ ဦးထုပ်၊ အဝတ် အထည် ရက်လုပ်ရာတွင် အသုံးပြု၏။ ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်း၌ စီးကရက်ဗူးများပင် လုပ်ကြသည်။ ကျောက်ခက်ပင်တစ်မျိုး၏ လျှော်သည် ကြိုးကျစ်ရာတွင် အလွန်အသုံးကျ၏။ ရေငန်နှင့် ထိသော်လည်း မဆွေးမမြည့်သောကြောင့် အလွန် အဖိုးတန် သည်။
အမှန်အားဖြင့်ကား ကျောက်ခက်ပင်များကို အိမ်များတွင် အလှအပတန်ဆာဆင်ရန်အတွက်သာ စိုက်ကြ ပေသည်။
ကလုံရွာ၊ မြစ်သားမြို့နယ်
ကလုံရွာ (Kalon)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ မြစ်သားမြို့နယ်၊ နှမ်းခင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၉၃၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နှမ်းခင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၃၆ ဦး၊ မ ၁၂၅၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၃၈၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြစ်သားမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်
အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် (အတိုကောက် လပခ) သည် မန္တလေးမြို့၊ အောင်မြေသာစံမြို့နယ်တွင် အခြေစိုက်သော တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဓိက တာဝန်မှာ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းဒေသများဖြစ်သော မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီးတောင်ပိုင်းနှင့် ၎င်းတို့နှင့်ထိစပ်နေသော နေရာဒေသများ၏ ကာကွယ်ရေး၊ လုံခြုံရေးနှင့် စစ်ဆင်ရေးဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များအား အဓိကတာဝန်ယူဆောင်ရွက်ရသည်။ ထို့ပြင် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် နယ်မြေအတွင်းရှိ ၎င်း၏လက်အောက်ခံ တပ်များနှင့် အခြားလက်ရုံး/ဝန်ထမ်းတပ်များ၏ စစ်ဦးစီး/ စစ်ရေး/ စစ်ထောက်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများကိုပါ ဖြေရှင်းဆောင်ရွက်ပေးခြင်းနှင့် အထက်ဌာနများမှ အမိန့်နှင့် ညွှန်ကြားချက်များအား ထပ်ဆင့် ညွှန်ကြားပေးခြင်းနှင့် ကြီးကြပ်ခြင်းတို့ကိုပါ ဆောင်ရွက်ရသည်။ တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်ရုံးမှာ မန္တလေးမြို့၊ အောင်မြေသာစံမြို့နယ် နန်းတွင်းတွင်တည်ရှိပြီး၊ လက်ရှိ အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးတာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူမှာ ဗိုလ်ချုပ် ကိုကိုဦး ဖြစ်သည်။
သမိုင်း​
၁၉၆၁ခုနှစ်မတိုင်မီတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ တောင်ပိုင်းတိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်းတိုင်းဟူ၍ တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် နှစ်ခုသာရှိခဲ့ရာမှ ၁၉၆၁ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် အနောက်မြောက်၊အလယ်ပိုင်း၊အရှေ့တောင်၊အနောက်တောင်၊အရှေ့ပိုင်းဟူ၍ ၅ခုအထိ တိုးချဲ့ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ စတင်ဖွဲ့စည်းစဉ်က အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်မှာ မင်္ဂလာဒုံတွင် အခြေစိုက်သည်။ ပထမဆုံးတိုင်းမှူးမှာ ဗိုလ်မှူးချုပ်စိန်ဝင်းဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် တောင်ငူသို့ ပြောင်း၍ အခြေစိုက်သည်။၁၉၈၈ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် မန္တလေးအခြေစိုက် အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်အား ခွဲခြားကာ မုံရွာမြို့သို့ ပြောင်း၍ အခြေစိုက်သည်။ တောင်ငူအခြေစိုက် အလယ်ပိုင်းတိုင်းအား မန္တလေးသို့ ပြောင်း၍ အခြေစိုက်သည်။ တောင်ငူတွင် တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်ဟူ၍ အသစ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်မှ ပျဉ်းမနားဒေသအား နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်ဟူ၍ ခွဲထုတ်ခဲ့သည်။
အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးတာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ
အောက်ပါတို့မှာ အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သော စစ်တိုင်းမှူးများဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များ
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အောက်လွှတ်တော်
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကိုယ်စားလှယ်များလွှတ်တော် (The United States House of Representatives) သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဥပဒေပြုလွှတ်တော် (ကွန်ဂရက်) မှ အောက်လွှတ်တော်ဖြစ်၍ အထက်လွှတ်တော်မှာ ဆီးနိတ် (/ဆဲနစ်တ်, ဆဲနာ့တ်/) ဖြစ်သည်။ တိုက်ရိုက်အနက်မှာ "ရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ်များ၏ လွှတ်တော်" ဖြစ်လေသည်။ လွှတ်တော်နှစ်ရပ်ဖြင့် ဥပဒေပြုသောစနစ်ကို ကျင့်သုံးသည်။
ဤအောက်လွှတ်တော်ကို ဖွဲ့စည်းခြင်းကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ အခြေခံဥပဒေ အပိုဒ်ခွဲ (၁) ကပြဋ္ဌာန်းပေးထားသည်။ အောက်လွှတ်တော်ကို နိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်တစ်ခုခြင်းအလိုက် ခွဲဝေသတ်မှတ်ထားသော ကွန်ဂရက်မဲဆန္ဒနယ်များမှ ရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ်များ (representatives) တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထား၍ လူဦးရေပေါ်တွင် မဲဆန္ဒနယ်ကို အခြေခံသတ်မှတ်ကြသည်။ မဲဆန္ဒနယ်တစ်ခုတွင် ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦးရှိပြီး ပြည်နယ်တစ်ခုတွင် ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦး အနည်းဆုံးရှိနေရမည်။ ၁၇၈၉ လွှတ်တော်စတင်ကျင့်သုံးချိန်ကတည်းက ကိုယ်စားလှယ်အားလုံးကို တိုက်ရိုက်ရွေးကောက်တင်မြှောက်ကြသည်။ လွှတ်တော်တွင် မဲပေူပိုင်ခွင့်ရှိသော ကိုယ်စားလှယ်ကို ဥပဒေအရ ၄၃၅ ဦးဖြင့် ကန့်သတ်ထားသည်။ DC Admission Act (ထပ်မံဝင်ခွင်ပြု အက်ဥပဒေ) ကိုသာ ထုတ်ပြန်မည်ဆိုလျှင် အရေအတွက်မှာ ၄၃၆ ဦး ဖြစ်လာမည်။ ထို့အပြင် လက်ရှိ၌ မဲပေးပိုင်ခွင့်မရှိသော ကိုယ်စားလှယ်အမတ် ခြောက်ဦးရှိ၍ စုစုပေါင်း လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်မှာ ၄၄၁ ရှိသည်။ (သို့) လစ်လပ်နေရာရှိပါက ပို၍ နည်းနိုင်သည်။ ၂၀၁၀ သန်းခေါင်စာရင်းအချက်အလက်အရ ကိုယ်စားလှယ်အများဆုံးရှိသည့် ပြည်နယ်မှာ ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်ဖြစ်၍ ၅၃ ဦး ရှိလေသည်။ ပြည်နယ်ခုနစ်ခုတွင် ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦးစီသာရှိ၍ ၎င်းတို့မှာ အလက်စကာပြည်နယ်၊ ဒယ်လာဝဲပြည်နယ်၊ မွန်တားနားပြည်နယ်၊ မြောက်ဒါကိုတာပြည်နယ်၊ တောင်ဒါကိုတာပြည်နယ်၊ ဗားမောင့်ပြည်နယ်၊ ဝိုင်းယိုမင်ပြည်နယ်တို့ဖြစ်ကြသည်။
အောက်လွှတ်တော်သည် ပြည်ထောင်စုဥပဒေပြုခြင်းများကို ကိုင်တွယ်လုပ်ဆောင်ရာ ဥပဒေကြမ်း (bill) များကို ထုတ်ပြန်ပေး၍ ထို့နောက် အထက်လွှတ်တော် ဆီးနိတ်၏ သဘောတူညီမှုဖြင့် သမ္မတဆီသို့ တင်ပြကြသည်။ အောက်လွှတ်တော်တွင် သီးသန့်အခွင့်အာဏာများရှိကြသည်။ ၎င်းတို့မှာ အခွန်ဘဏ္ဍာဥပဒေကြမ်းများကိုညစတင်ခြင်း၊ ပြည်ထောင်စု အရာရှိများကို တာဝန်မှဖယ်ရှားခြင်း၊ ပြည်ထောင်စုကိုယ်စားလှယ်များအဖွဲ့ (Electoral College) တွင် အများစုမဲကို သမ္မတလောင်းနှစ်ဦး၌ မည်သူမျှ မရရှိပါက သမ္မတကို ရွေးကောက်နိုင်သည်။  အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု_ကာပီတယ်လ်အဆောက်အအုံ၏ တောင်ဘက်ဆောင်သည် အောက်လွှတ်တော်၏ တည်နေရာဖြစ်သည်။
လွှတ်တော်နာယကကို လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များက ရွေးကောက်တင်မြှောက်ကြပြီး ပုံမှန်မှာ အများစုအနိုင်ရပါတီ၏ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်လေ့ရှိသည်။ ထိုသို့ နာယကနှင့် အခြားဆွေးနွေးပွဲ/အစည်းအဝေး ခေါင်းဆောင်များကို ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ သီးသန့်အဖွဲ့ငယ် (သို့) ရစ်ပါဘလစ်ကန်ပါတီ ညီလာခံတို့က မည်သည့်ပါတီသည် မဲပေးပိုင်ခွင့်ရှိ ကိုယ်စားလှယ်အရေအတွက် ရရှိမှုအပေါ်မူတည်၍ ရွေးချယ်ကြလေသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အောက်လွှတ်တော်
တောင်အမေရိကတိုက်မှ တင်နာမူရစ်ငှက်များ
တောင်အမေရိကတိုက်မှ တင်နာမူရစ်ငှက်များ (Tinamous) သည် Tinamiformes ဟုခေါ်သည့် ငှက်မျိုးစဉ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး မျိုးရင်းခွဲ ၂ ခုဖြင့် ပိုင်းခြားထားသည်။ မျိုးစိတ်ပေါင်း ၄၆ ခု ပါဝင်ပြီး မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၊ ဗဟိုအမေရိက၊ တောင်အမေရိကတိုက်တို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။ ယင်းငှက်တို့သည် မပျံသန်းနိုင်သော ratite ငှက်များနှင့် ညီအစ်မအုပ်စု တော်စပ်မှုရှိကြသည်။ တင်နာမူရစ်ငှက်များသည် ကုန်းမြေပြင်တွင် ကျင်လည်ကျက်စားတတ်သည့်ငှက်များဖြစ်ကြပြီး အန္တရာယ်နှင့် ကြုံတွေ့လာပါက ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်ခြင်းကိုရှောင်ဖယ်ကာ ပုန်းခြင်း၊ ပြေးလွှားခြင်းကို ပိုမိုလိုလားကြသည်။ မျိုးရင်းခွဲ ၂ ခုကို ကွင်းပြင်းတွင် နေထိုင်သော တင်နာမူရစ်ငှက်နှင့် သစ်တောတွင် ကျင်လည်ကျက်စားသော တင်နာမူရစ်ငှက်များဟူ၍ ခွဲခြားသည်။
တင်နာမူရစ်ငှက်များသည် ရှက်ကြောက်တတ်ပြီး လျှို့ဝှက်သိုသိပ်နိုင်ကြသည်။ နေ့ခင်းဘက်တွင် သွားလာလှုပ်ရှားပြီး ညဘက်တွင် အနားယူကြသည်။ ငှက်အမများသည် များသောအားဖြင့် ငှက်အထီးများထက် ပိုကြီးသည်။ အပင်နှင့် တိရစ္ဆာန်မျိုးစုံကို စားသောက်ကြပြီး သစ်စေ့များ၊ အင်းဆက်များ၊ တီကောင်များအထိ ပါဝင်သည်။ တင်နာမူရစ်ငှက်များကို မြင်ရသည်ထက် အသံကို မကြာခဏ ကြားရတတ်သည်။ သားပေါက်ရာသီတွင် မတူညီသောကြိမ်နှုန်းဖြင့် အချင်းချင်း အသံပေးကာ ဆက်သွယ်ကြသည်။ ငှက်အမသည် အရောင်တောက်သည့် ဥကို ဥပေးတတ်သည်။ ဥမှ သားပေါက်ရန် ၂-၃ ပတ်ခန့် ကြာမြင့်သည်။ သားပေါက်ကလေးသည် သားပေါက်ပြီးချင်း ပြေးနိုင်ပြီး ရက်သတ္တပတ် ၃ ပတ်ကြာပါက မိမိဘာသာရပ်တည်နိုင်ကြသည်။
တင်နာမူရစ်ငှက်များနှင့် ယင်းတို့၏ဥများသည် ဖယ်လကွန်သိမ်းငှက်၊ ကျားစသော သဘာဝ သားရဲတိရစ္ဆာန်တို့၏ အန္တရာယ်မှ ရင်ဆိုင်ရသည်။ လူသားများ၏ အလွန်အကျွံ အမဲလိုက်ခြင်းကိုလည်း ခံရပြီး တခါတရံ အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် မွေးမြူခြင်းခံကြရသည်။ သို့သော်လည်း ယင်းငှက်တို့၏ အဓိကဘေးအန္တရာယ်မှာ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးအတွက် တင်နာမူရစ်ငှက်များ၏ နေထိုင်ကျက်စားရာနယ်မြေများ ဖျက်ဆီးခံရခြင်းဖြစ်သည်။ ငှက်မျိုးစိတ် ၇ ခုကို မျိုးသုဉ်းရန်အန္တရာယ်ကျရောက်နိုင်သော မျိုးစိတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းခံထားရပြီး အခြားမျိုးစိတ် ၇ ခုကိုမူ မျိုးသုဉ်းရန်အန္တရာယ်ကျရောက်နိုင်ဖွယ်ရှိသော မျိုးစိတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရသည်။ တင်နာမူရစ်ငှက်များသည် ဌာနေတိုင်းရင်းသားများအတွက် ဒဏ္ဍာရီအဖြစ် ပုံဖော်ခြင်းခံထားရသည်။ တင်နာမူရစ်ငှက်များကို လှောင်အိမ်တွင် သားပေါက်အောင် မွေးမြူနိုင်ကြသော်လည်း ယဉ်ပါးအောင် မွေးမြူနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တောင်အမေရိကတိုက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကဏ္ဍ:ငှက်မျိုးစဉ်များ
ခိုက်မူရရွာ၊ မီးချောင်းဈေး
ခိုက်မူရရွာ၊ မီးချောင်းဈေး
ကောင်တန်ရွာ၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်
ကောင်တန်ရွာ (Kawngtan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ ယမ်းတွင်းငါးကြောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၉၃၁၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ယမ်းတွင်းငါးကြောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၄၅၁ ဦး၊ မ ၁၈၄၆၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၉၁၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရပ်စောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထရံကြီးရွာ၊ ကုက္ကိုဝ
ထရံကြီးရွာ၊ ကုက္ကိုဝ
ကန့်ဘလူရွာ၊ ဇလုပ်ကြီး
ကန့်ဘလူရွာ၊ ဇလုပ်ကြီး
ကောင်းဟုန်းရွာ၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်
ကောင်းဟုန်းရွာ (Kawnghuong)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်၊ လွယ်ငင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၆၄၉၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လွယ်ငင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၆၀ ဦး၊ မ ၁၅၉၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၉၅၆ ဦးနေထိုင်သည်။
သတ္တုဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်
thumb|ရန်ကုန် Junction Cityရှိ MDBankအားတွေ့မြင်ရစဉ် သတ္ထုဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ် (Mineral Development Bank; အတိုကောက် MDB)< သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပုဂ္ဂလိကဘဏ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ကျောက်မျက်၊သတ္ထုနှင့်ရွှေလုပ်ငန်းဖွံ့ဖြိုးရေးအတွက် တည်ထောင်ဖွင့်လှစ်ထားသော ဘဏ်တစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း
၂၀၁၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် အများပိုင်ဘဏ်လီမိတက်အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် ဘဏ်တစ်ခုဖြစ်ကာ မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်က ၂၀၁၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၆ ရက်နေ့တွင်  ဘဏ်လုပ်ငန်းလိုင်စင်ချထားပေးခဲ့သည်။ဘဏ်၏ အဓိကလုပ်ငန်းဆောင်တာများမှာ မြန်မာနိုင်ငံဘဏ္ဍာရေးအဖွဲ့အစည်းဥပဒေပုဒ်မ ၅၂ အရ သတ်မှတ်ထားသည့် ဘဏ်လုပ်ငန်းနှင့် ငွေကြေးဝန်ဆောင်မှုများ ပေးဆောင်ရန်ပင်ဖြစ်သည်။ ဘဏ်ရုံးချုပ်အား အမှတ် ၆၆၊ ကမ္ဘာအေးဘုရားလမ်း၊ မရမ်းကုန်းမြို့နယ်၊ ရန်ကုန်တွင် ဖွင့်လှစ်ထားသည်။ ၂၀၂၂ နိုဝင်ဘာနောက်ဆုံးထုတ်ပြန်မှုအရ ရန်ကုန်တွင် ဘဏ်ခွဲသုံးခု၊ နေပြည်တော်တွင် ဘဏ်ခွဲတစ်ခုနှင့် မန္တလေးတွင် ဘဏ်ခွဲ လေးခုရှိသည်။ ။ ရန်ကုန် (ကမ္ဘာအေးဘဏ်ခွဲ) ကို ၂၀၁၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး နေပြည်တော်ဘဏ်ခွဲ ကို ၂၀၁၉ ခုနှစ် သြဂုတ်လ ၇ ရက်နေ့တွင် လည်းကောင်း၊ မန္တလေး ဘဏ်ခွဲ ကို ၂၀၁၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် လည်းကောင်း၊ရွှေဘုံသာဘဏ်ခွဲသစ်(ရန်ကုန်)ကို  ၂၀၂၂ ဇန်နဝါရီ ၂၄ရက်နေ့တွင် လည်းကောင်း၊ ရန်ကုန်  Junction City ဘဏ်ခွဲကို ၂၀၂၂ နိုဝင်ဘာလ၂ရက်နေ့တွင် လည်းကောင်း အသီးသီးဖွင့်လှစ်ထားသည်။ ဘဏ်၏ အရေးပါပုဂ္ဂိုလ်မှာ မြန်မာနိုင်ငံ ကျောက်မျက်ရတနာလုပ်ငန်းရှင်များအသင်း ဥက္ကဋ္ဌ ဟောင်း ဦးရုံးမူ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘဏ်များ