cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ကွန်ဒိုင်းရွာ၊ လေးအိမ်တန်း
ကွန်ဒိုင်းရွာ၊ လေးအိမ်တန်း
ကျရီဘွမ်ရွာ၊ မိုးမောက်မြို့နယ်
ကျရီဘွမ်ရွာ(Jaribum)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မိုးမောက်မြို့နယ်၊ ကျရီဒဂေါ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၀၁၈ ဖြစ်သည်။
သရေကုန်းတန်းရွာ
သရေကုန်းတန်းရွာ
ကိုးကား
သရေကုန်းတန်းရွာ
ကိုးပင်ရွာ၊ သရက်မြို့နယ်
ကိုးပင်ရွာ (Koepin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ သရက်မြို့နယ်၊ ကိုးပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၆၉၈၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကိုးပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၇၄ ဦး၊ မ ၁၁၂၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၉၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သရက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သခင်သန်းထွန်း
သခင်သန်းထွန်းကို ခရစ်နှစ် ၁၉၁၁ ခု၊ ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက်တွင်တောင်ငူခရိုင် ကညွှတ်ကွင်းမြို့၌မွေးဖွားသည်။ အဘမှာ သစ်ကုန်သည် ဦးဘိုးမောင်၊ အမိဒေါ်အေးဖြူတို့ ဖြစ်၏။ မောင်နှမ ၈ ယောက်အနက် ၅ယောက်မြောက်သားဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်က မိခင်ကွယ်လွန်သွားခဲ့ပြီး ဘကြီးအရင်းဖြစ်သူ အင်္ဂလိပ်အစိုးရ ပထမဆုံးခန့်အပ်သော ရှမ်းပြည်နယ် မြို့မဝန်ထောက်ကြီး ဦးကြီးညိုထံတွင် နေထိုင်ခဲ့ပြီး တောင်ကြီး အေဘီအမ် အထက်တန်းကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ သခင်သန်းထွန်းသည်ပျဉ်းမနားမြို့ အင်္ဂလိပ်မြန်မာ အထက်တန်းကျောင်းမှ ၁၉၃၁ ခုတွင် ဆယ်တန်း(တက္ကသိုလ် ဝင်တန်း) အောင်မြင်ပြီးနောက် ရန်ကုန်မြို့၊ ဆရာဖြစ်သင်ကောလိပ်တွင် ပညာဆက်လက်သင်ကြားသည်။ ဆရာအတတ်သင်ကြားတတ်မြောက်ပြီးသောအခါ ရန်ကုန်မြို့ကန်တော်လေးရပ်ရှိ ဘားမားမွတ်စလင် အထက်တန်းကျောင်းတွင်ကျောင်းဆရာအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့လေသည်။
ဗြိတိသျှခေတ် မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှု ကာလတွင် သခင်သန်းထွန်းသည် တို့ဗမာအစည်းအရုံးသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် ၁၉၃ရ ခုနှစ်တွင်နဂါးနီစာအုပ်အသင်းကို စည်းရုံးတည်ထောင်ခဲ့၏။ တို့ဗမာအစည်းအရုံးတွင်လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ တာဝန်ခံအမှုဆောင်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ယူကာ ဆက်လက်ပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့ပေသည်။ ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် တို့ဗမာအစည်းအရုံး၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် သခင်အောင်ဆန်းတို့နှင့်အတူ အိန္ဒိယကွန်ဂရက်ပါတီညီလာခံသို့ တက်ရောက်ခဲ့၏။
ထိုအချိန်တွင်မြန်မာပြည်သို့ရောက်ရှိလာသော မတ်ခ်ဝါဒစာအုပ်များကိုဖတ်ရှုကာ သခင်သန်းထွန်းသည် ကွန်မြူနစ်ဝါဒကိုစိတ်ဝင်စားခဲ့ပေသည်။ ထိုနောက် အချို့သောလူငယ်များနှင့်အတူ ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီကို ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့၏။
၁၉၄၂ - ၄၄ ခုနှစ်၊ ဂျပန်ခေတ်တွင် သခင်သန်းထွန်းသည် မြန်မာနိုင်ငံအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့တွင် မြေနှင့်လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးတာဝန်ခံအဖြစ်လည်းကောင်း၊ မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးပြင်ဆင်မှုကော်မီတီတွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၄၃ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့မှစ၍ မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရအဖွဲ့တွင် မြေနှင့်လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးဌာနဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် ဖတပလအဖွဲ့ကြီး(နောင် ဖဆပလအဖွဲ့) ကို စတင်ဖွဲ့စည်းဦးစီးအဖွဲ့ ပါဝင်ကာ ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေး လုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့၏။
၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် သခင်သန်းထွန်းသည် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာ၏။ ၁၉၄၆ ခုနှစ် မေလတွင်လည်း ဖဆပလအဖွဲ့၏လအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရလေသည်။ (၁၉၄၆ ခုနှစ်အောက်တိုဘာလ ၁ဝရက်နေ့တွင်သခင်သန်းထွန်းတို့ခေါင်းဆောင်သည့် ကွန်မြူနစ်ပါတီသည် ဖဆပလအဖွဲ့ချုပ်မှ ထုတ်ပယ်ခြင်း ခံရလေသည်။) ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် သခင်သန်းထွန်းသည်အစိုးရကို တော်လှန်ပုန်ကန်ကာ ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီကို ဦးဆောင်ပြီးလျှင် တောခိုခဲ့၏။ ထိုနောက် မြေအောက်ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် နှစ်ပေါင်းများစွာဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၈ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂၄ရက်နေ့တွင် မြေအောက်ကွန်မြူနစ်ပါတီမှ တပ်သားတစ်ဦးဖြစ်သူ ကျုံတိတ်@ လုံတိတ်@ မြကြီးဆိုသူက အနီးကပ် လုပ်ကြံ သတ်ဖြတ်သဖြင့် သခင်သန်းထွန်းသည် တောင်ငူခရိုင် အုတ်တွင်းမြို့နယ်အနောက်ခြမ်း၊ မြရာပင်ကြော၏အရှေ့ဘက်စောင်း၊ ကျောက်ချောင်းကမ်းပါးရှိ တောင်ကျောကလေးတွင် ကျဆုံးခဲ့၏။ သခင်သန်းထွန်းကွယ်လွန်သောအခါ ဇနီးဒေါ်ခင်ကြီးနှင့် သားနှစ်ယောက်၊ သမီးတစ်ယောက် ကျန်ခဲ့ပေသည်။
သခင်သန်းထွန်းသည် မြန်မာလိုရော အင်္ဂလိပ်လိုပါ စာရေးကောင်းသူဖြစ်သည်။ သုပဏ္ဏက ကလောင်အမည်ဖြင့်လည်း ဆောင်းပါးများ၊ ဘာသာပြန်များရေးသားခဲ့သည်။ ၁၉၃၉ခုနှစ်က အရေးတော်ပုံအမည်ရှိ ကွန်မြူနစ်ဂျာနယ်ကို လျှို့ဝှက်ထုတ်ဝေခဲ့ဘူး၏။
သခင် သန်းထွန်း - အနီကို လေ့လာကြည့်ရှုချက်
''၁၉၅၅ ခုနှစ်မှာ ဂျာနယ်ကျော်မမလေး စာပေဖြန့်ချိရေးက ထုတ်ဝေ ဖြန့်ချိခဲ့တဲ့ ဒဂုန်တာရာရဲ့ ရုပ်ပုံလွှာ စာအုပ်၊ ပထမ နှိပ်ခြင်းကနေ ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ ဥက္ကဋ္ဌ (ကွယ်လွန်) ရဲ့ ရုပ်ပုံလွှာ အဖွဲ့အနွဲ့ ဖြစ်တဲ့ ‘သခင် သန်းထွန်း - အနီကို လေ့လာကြည့်ရှုချက်’ ကို ပြန်လည်ကူးယူ ဖော်ပြတာဖြစ်ပါတယ်။
ဥဒါယိသုတ်
(၅)သုတ် ရှိပါသည်။
အရှင်အာနန္ဒာထေရ်နှင့် အရှင်ဥဒါယီထေရ်တို့ ဝံသနိုင်ငံ၊ ကောသမ္ဗီမြို့၊ ဃောသိတာရုံကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေစဉ် အရှင်ဥဒါယီ၏ “ဤကာယကို ဘုရားရှင်က နည်းအမျိုးမျိုးဖြင့် အနတ္တ-ဟု ဟောတော်မူသကဲ့သို့ ဝိညာဏ်ကိုလည်း အနတ္တ-ဟု ဟောကြားရန် သင့်/မသင့် မေးလျှောက်ထားချက်အရ -ဝိညာဏ်ကိုလည်း အနတ္တ-ဟု ဟောဆိုသင့်ပုံကို အကျယ်တဝင့် ရှင်းလင်းဟောကြား၍ ငှက်ပျောတုံး၌ အနှစ်ရှာပုံဥပမာဖြင့် မိန့်ကြားပြီး ဖဿာယတန ၆-ပါးတို့၌ ငါ (အတ္တ)မဟုတ်, ငါ့ဟာ (အတ္တနိယ)မဟုတ်ဟု ရှုမြင်သောပုဂ္ဂိုလ်သည် အာသဝေါကင်းကွာ ရဟန္တာ ဖြစ်နိုင်ပုံကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
အဋ္ဌကထာ၌-ဤသုတ်၌ အနိစ္စလက္ခဏာဖြင့် အနတ္တလက္ခဏာကို ဟောတော်မူကြောင်း ဖွင့်ဆိုထားပါသည်။
ဘုရားရှင် သမ္ဘဇနပုဒ် သေတကနိဂုံး၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် အရှင်ဥဒါယီ က “ဘုရားရှင်အပေါ်၌ ချစ်ခင်ခြင်း, ရိုသေခြင်း, ရှက်ခြင်း ကြောက်ခြင်း၏ ကျေးဇူး များလှပုံ၊ မိမိအား ဘုရားရှင်က ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါး, ယင်းတို့၏ ဖြစ်ကြောင်း ချုပ်ရာတရားတော်ကို တစ်ခုစီ တစ်ခုစီ ဟောတော်မူပုံ၊ မိမိသည် ယင်းဥပါဒါနက္ခန္ဓာတို့၏ ဖြစ်ဟန် ပျက်ပုံကို အပြန်ပြန် အလှန်လှန် ဆင်ခြင်သုံးသပ်သည်ရှိသော် သစ္စာလေးပါးကို သိခဲ့ရပုံ, ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်၏အဖြစ်ကို သိနိုင်သော ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်ဖြစ်ပုံ, သတိ သမ္ဗောဇ္ဈင်, ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်ကို ပွားများပုံ-အစရှိသည်တို့ကို လျှောက်ထားပါသည်။
ဘုရားရှင်က သာဓုခေါ်တော်မူပြီး “သင်သည် ပွားများအပ်သောမဂ်ကို ရပြီးပုံ၊ အရဟတ္တဖိုလ်ကို သိမြင်နိုင်သော ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်ဖြစ်ပုံ၊ အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်နိုင် ပုံတို့ကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်။ --- ဥဒါယီဗြာဟ္မဏကြီး၏ ဘုရားရှင်အား “အရှင်ဂေါတမသည် ယာဇ်ပူဇော်ခြင်းကို ချီးမွမ်းပါသလော”ဟု လျှောက်ထားသည်ကို အကြောင်းပြု၍ ဘုရားရှင် ချီးမွမ်းတော်မူအပ်သော ယာဇ်ပူဇော်ခြင်း, ချီးမွမ်းတော်မမူအပ်သော ယာဇ်ပူဇော်ခြင်းတို့ကို ခွဲခြား၍ ဟောတော်မူသည့်သုတ်။ -- ဘုရားရှင် ဝံသနိုင်ငံ ကောသမ္ဗီမြို့ ဃောသိတာရုံကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် အရှင်အာနန္ဒာ၏ လျှောက်ထားချက်အရ တရားဟောမည့်ပုဂ္ဂိုလ်များ တရားငါးမျိုးတို့ကို မိမိသန္တာန်၌ဖြစ်စေပြီးမှ တရားဟောသင့်ပုံကို မိန့်ကြားတော်မူသည့်သုတ်။
ဘုရားရှင်က “အနုဿတိဌာန အဘယ်မျှရှိသနည်း”ဟု အရှင်ဥဒါယီအား မေးတော်မူရာ မှန်ကန်စွာ မဖြေဆိုနိုင်သဖြင့် အရှင်အာနန္ဒာအား မေးတော်မူရာ အရှင်အာနန္ဒာက-(၁)မျက်မှောက်ဘဝ၌ ချမ်းသာစွာနေနိုင်သော အနုဿတိဌာန၊ (၂)သိမြင်တတ်သောဝိပဿနာဉာဏ်အမြင်ကို ရနိုင်သော အနုဿတိဌာန၊ (၃)ကာမရာဂကို ပယ်နိုင်သော အနုဿတိဌာန၊ (၄)ငါ-ဟူသော မာန်မာနကို ပယ်နိုင်သော အနုဿတိဌာန၊ (၅)များစွာသောဓာတ်တို့ကို ထိုးထွင်း၍ သိနိုင်သော အနုဿတိဌာနဟု အနုဿတိ (၅)မျိုးရှိကြောင်း လျှောက်ထားပါသည်။ ဘုရားရှင်က သတိသမ္ပဇဉ် ဖြစ်နိုင်သော အနုဿတိဌာနကိုလည်း မှတ်သားဦးဟု ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
ပခုက္ကူခရိုင်
ပခုက္ကူခရိုင် (Pakokku District) သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီးတွင် ပါဝင်သော ခရိုင်ဖြစ်သည်။ ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ ပခုက္ကူမြို့ဖြစ်သည်။
ပါဝင်သော မြို့နယ်များ
ပခုက္ကူခရိုင်တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်များနှင့် မြို့များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း
သျှရီတြိဘုဝနာနုရုဒ္ဓမဟာဓမ္မရာဇာဓိပတိဘွဲ့မည်ရသောရာဇဂြိုဟ်ဘုရင်ဓနုသီဟမင်းသည်တောင်လေးလုံးဝန်းရံလျက်ရှိသောပုခန်းကြီးအရပ်တွင်မဟာနာဂရအမည်ရှိတိုင်းပြည်ကိုသာသနာနှစ် ၃၆ ခုနှစ်၊ နတ်တော်လပြည်ကျော် (၄) ရက်နေ့တွင်တည်ထောင်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ဧရာဝဏ်ခေါ်ဧရာဝတီမြစ်အနောက်ဘက်ကမ်းမှအနောက်ရိုးမတောင်ခြေအထိ ကျယ်ဝန်း၍ အရန်မြို့ (၅၀) ဖြင့်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ မင်းအစဉ်အဆက် (၇) ဆက်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ပုဂံအင်ပါယာခေတ်မှာပုဂံဘုရင်သိန်းခိုမင်းသည်သားတော်နှစ်ပါးအားမဟာနာဂရတိုင်းကိုစေလွတ်အုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။ စည်သူမင်းသားနှင့် | ကျော်စွာမင်းသားတို့ဖြစ်သည်။ (စည်သူ ၁-အလောင်းစည်သူမင်းထက်နှစ်ပေါင်း ၁၈၀ ခန့်ပိုစောပါသည်)။ (ကျော်စွာမင်းသားပခန်းမင်းကျော်ကိုကြီးကျော်) စသဖြင့်ခေါ်တွင်သောမင်းကျော်စွာ ဦးဆောင်၍ မဟာနာဂရတိုင်း၏မြို့တော်အဖြစ်ပုခန်းကြီးမြို့ကိုတည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ကောဇာသက္ကရာဇ် (၉၆) ခုနှစ်၊ ခရစ်သက္ကရာဇ် (၇၃၄) ခုနှစ်ဖြစ်သည်။
ကိုလိုနီခေတ် - ၁၈၈၇ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ (၂၁) ရက်တွင်ပခုက္ကူမြို့ကိုစတင်တည်ထောင်သည်။ ၁၈၈၈ခုနှစ်ဇူလိုင် (၂၁) ရက်တွင်ဗြိတိသျှအိန္ဒိယအစိုးရ၏အမိန့်ဒီဂရီ (၂၀၁) ကိုထုတ်ပြန်ကာ ပုဂံခရိုင်နှင့် ပုခန်းကြီးခရိုင်အားဖျက်သိမ်း၍ ပခုက္ကူခရိုင်ကိုတည်ထောင်စေခဲ့သည်။ ပခုက္ကူမြို့ကိုခရိုင်မြို့အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ပုခန်းကြီးမြို့ကိုပုခန်းကြီးဆပ်ဒီဝီဇံ (လက်ထောက်ခရိုင်မြို့) အဖြစ်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ပခုက္ကူခရိုင်လက်အောက်တွင်ပခုက္ကူခရိုင် ခွဲနှင့်ပုခန်းကြီးခရိုင်ခွဲဟူ၍ ခရိုင်ခွဲနှစ်ခုပါရှိသည်။
ပခုက္ကူခရိုင်ခွဲလက်အောက်၌ ပခုက္ကူမြို့နယ်နှင့် မြိုင်မြို့နယ်တို့ပါဝင်ပြီး ပုခန်းကြီးခရိုင်ခွဲလက်အောက်၌ ပုခန်းကြီးမြို့နယ်နှင့် လင်းကတောမြို့နယ်တို့ ပါဝင်သည်။ ၁၈၉၆ခုနှစ်တွင် ပခုက္ကူဒေသ၊ ပုံတောင်ပုံညာတောင်တန်း၊ ချင်းတောင်တန်း၊ ကာရိုတောင်တန်း၊ လူရှိုင်းတောင်တန်း၊ နာဂတောင်တန်း၊ ကချာနှင့်ဂ်ိန္းတိယတောင်တန်း၊ အက္ကပတ်တောင်တန်း၊ မဏိပူရတောင်တန်းဒေသတို့ကို စုပေါင်း၍ ပခုက္ကူတောင်တန်းဒေသခရိုင်များပြည်နယ်အဖြစ် ဖွဲ့စည်း၍ ပခုက္ကူမြို့ကို ပြည်နယ်မြို့တော်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၁၉၀၁ခုနှစ်၊ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပခုက္ကူမြို့၏လူဦးရေ မှာ (၁၉,၄၅၆) ယောက်ဖြစ်သည်။ ၁၉၃၀ခုနှစ်အစောပိုင်းလများတွင် ဗြိတိသျှအိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် တွဲရေးခွဲရေးဆွေးနွေးပွဲများကို လော့ဒ်ဒါလဟိုဇီလမ်း (ယခု-ဗိုလ်ချုပ်လမ်း) ပေါ်ရှိ ရွှေကူဘုရားဝင်းအတွင်း ကျင်းပခဲ့သည်။ ဆန္ဒခံယူပွဲကျင်းပရာတွင် အိန္ဒိယနှင့်တွဲရေးဘက်က ဆန္ဒမဲအများအပြားရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၁၈ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်အစိုးရ၏ ဝတ်စလီခရစ်ယာန်သာသနာပြုအထက်တန်းကျောင်း (ယခု-အလက-၃) နှင့်အပြိုင် ဗုဒ္ဓသာသနာ့ရက္ခိတအမျိုးသားအထက်တန်းကျောင်း (ယခု-အထက-၁) ကိုစတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၁၂၈၁ခုနှစ်၊ တပို့တွဲလပြည့်ကျော် (၅) ရက်နေ့တွင် မဟာဝိဇယာရာမပါဠိတက္ကသိုလ် (အရှေ့တိုက်ကြီး)ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ပခုက္ကူမြူနီစပါယ်ရွေးကောက်ပွဲကို ၁၉၃၀ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ (၁၀) ရက်နေ့တွင်ကျင်းပခဲ့သည်။ ၁၉၃၁ခုနှစ်၊ မတ်လ၂၂ရက်နေ့တွင် ပခုက္ကူမြို့တွင် မီးအကြီးအကျယ်လောင်ကျွမ်းခဲ့ရာလူပေါင်း (၃၀၀၀) ကျော်အိုးမဲ့အိမ်မဲ့ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ နောက်နေ့မနက်တွင်လည်း ဖလန်းမင်းလမ်း (ယခု-ကျောင်းတော်ရာလမ်း) တွင်မီးလောင်ကျွမ်းပြန်သည်။ ထို့ကြောင့်ပခုက္ကူမီးသတ်တပ်ဖွဲ့ကို ၁၉၃၁ခုနှ စ်၊ ဧပြီ (၇) ရက်နေ့တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။၁၉၄၇ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက်တွင် အိန္ဒိယနှင့် ပါကစ္စတန်နိုင်ငံတို့ လွတ်လပ်ရေးရလာခြင်းနှင့်အတူ ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ-ပါကစ္စတန်နယ်နိမိတ်မျဉ်းဖြစ်သော မက်မဟွန်းမျဉ်းအရ ပခုက္ကူတောင်တန်းဒေသပြည်နယ်ကို ဖျက်သိမ်း၍ ပခုက္ကူ တောင်တန်းဒေသပြည်နယ်၏ ၃ပုံ၂ပုံမှာ ဗြိတိသျှဗမာနိုင်ငံမှဆွဲထုတ်ကာ အိန္ဒိယဓနသဟာယနိုင်ငံတွင် ပြောင်းလဲပါဝင်လာခဲ့၍ မဏိပူရပြည်နယ်၊ မီဇိုရမ်ပြည်နယ်၊ တြိပူရပြည်နယ်၊ နာဂလန်းပြည်နယ်နှင့်မီဂါလာယာပြည်နယ်တို့ဖြစ်လာခဲ့သည်။
လွတ်လပ်ရေးခေတ် - ပခုက္ကူတောင်တန်းဒေသကိုပခုက္ကူ၊ ပေါက်၊ မြိုင်၊ ဆိပ်ဖြူ၊ ရေစကြို၊ ဂန့်ဂေါ၊ ထီးလင်း၊ ဆော၊ကန်ပက်လက်၊ မင်းတပ်၊ မတူပီ ဟူ၍မြို့နယ် (၁၁) ခုဖြင့် ဖဆပလအစိုးရက ၁၉၄၈တွင်အသစ်ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ပခုက္ကူခရိုင်နှင့် ကန်ပက်လက်ခရိုင်ဟူ၍ ခရိုင်နှစ်ခုနှင့် ပခုက္ကူစီရင်စု၊ ဆိပ်ဖြူစီရင်စု၊ ဂန့်ဂေါစီရင်စုနှင့် မင်းတပ်စီရင်စုဟူ၍စီရင်စု (၄) ခုရှိခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့်ပင် ပခုက္ကူတောင်တန်းဒေသ၏မြို့တော်ဖြစ်သော ပခုက္ကူမြို့ကိုချင်းဝိသေသတိုင်း၏မြို့တော်အဖြစ်ထည့်သွင်းပေးရေး ချင်းတိုင်းရင်းသားပါလီမန်ကိုယ်စားလှယ်များက အစဉ်တစိုက်တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ ပခုက္ကူမြို့ကို ၁၉၄၉ တွင်ကွန်မြူနစ်သူပုန်များကသိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၅ ခုနှစ်အထိအစိုးရတပ်များမှလက်လွှတ်ပေးခဲ့ရသည်။၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင်ကန်ပက်လက်ခရိုင်ကိုဖျက်သိမ်းပြီးမင်းတပ်ခရိုင်ကိုဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ တော်လှန်ကောင်စီအစိုးရလက်ထက်တွင် ပခုက္ကူတောင်တန်းဒေသကို ဖျက်သိမ်းပြီးပခုက္ကူခရိုင်ကို မကွေးတိုင်းအတွင်း ပေါင်းထည့်ခဲ့သည်။၂၀၀၃ ခုနှစ်အထိပခုက္ကူခရိုင်ကိုမြို့နယ် ၈ ခုဖြင့်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင်ဂန့်ဂေါခရိုင်ကိုမြို့နယ် ၃ မြို့နယ်ဖြင့်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့်ယနေ့ပခုက္ကူခရိုင်ကိုမြို့နယ် ၅ ခုသာဖွဲ့စည်းထားသည်။
ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့
ပခုက္ကူမြို့မှာ ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်ပြီး ဧရာဝတီမြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်း မြို့တော် ဟူ၍လည်း ထင်ရှားသည်။ ဧရာဝတီမြစ် အနောက်ဘက်ကမ်းရှိ မြို့ကြီးများ အနက် အချက်အချာအကျဆုံး ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ရထားရော ကားပါ ဖြတ်သန်းနိုင်မည့် ဧရာဝတီတံတား (ပခုက္ကူ)ကို တည်ဆောက်ပြီးစီးပြီဖြစ်သဖြင့် အရှေ့ဘက်ကမ်း ဒေသများနှင့် ပိုမို လွယ်ကူလျင်မြန်စွာ ဆက်သွယ်သွားလာနိုင်သည်။
နယ်နိမိတ်
မြောက်ဘက်တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းမှ မုံရွာခရိုင်၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်နှင့် စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ အရှေ့ဘက်တွင် မန္တလေးတိုင်းမှ မြင်းခြံခရိုင်နှင့် ညောင်ဦးခရိုင်၊ တောင်ဘက်တွင် မကွေးခရိုင်နှင့် မင်းဘူးခရိုင်၊ အနောက်ဘက်တွင် ဂန့်ဂေါခရိုင်တို့ တည်ရှိသည်။
မြေမျက်နှာသွင်ပြင်
ခရိုင်၏အရှေ့ပိုင်းသည် မြေပြန့်လွင်ပြင်များဖြစ်သည်။ ခရိုင်၏ အချို့နေရာများတွင် တောင်ကုန်းတောင်စွယ်များ တည်ရှိသည်။တန့်ကြည့်တောင်မှာ ထင်ရှားသည်။
ရေဆင်း
ခရိုင်၏ အရှေ့ဘက်တွင် ဧရာဝတီမြစ်သည် မန္တလေးတိုင်းနှင့် နယ်နိမိတ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ချင်းတွင်းမြစ်သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းနှင့် နယ်နိမိတ်အဖြစ်လည်းကောင်း စီးဆင်းနေသည်။ ရေစကြိုမြို့အနီး အောက်ပိုင်းတွင် ချင်းတွင်းမြစ်သည် ဧရာဝတီမြစ်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။ယောချောင်းနှင့် ကျောချောင်းမှာလည်း ထင်ရှားသည်။
လူဦးရေ
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပခုက္ကူခရိုင်၏ လူဦးရေမှာ ၁,၀၀၅,၅၄၅ ဦးဖြစ်ကာ အမျိုးသား ၄၅၁,၈၈၇ဦး၊ အမျိုးသမီး ၅၅၃,၆၅၈ဦးဖြစ်သည်။ မကွေးတိုင်းရှိ ခရိုင်(၅)ခုတွင် ဒုတိယမြောက်လူဦးရေ အများဆုံးခရိုင်ဖြစ်သည်။ မြို့ပြတွင်နေထိုင်သူ ၁၃၈,၂၄၄ဦးဖြစ်ကာ မြို့ပြနေရာခိုင်နှုန်းမှာ ၁၃.၇ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။ဗမာလူမျိုးများ အများဆုံးနေထိုင်ကြပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာကို အများဆုံးကိုးကွယ်ကြသည်။
ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး
ပခုက္ကူခရိုင်သည် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးကောင်းမွန်သောခရိုင်ဖြစ်သည်။ ပုသိမ်-မုံရွာလမ်းမကြီးနှင့် အမှတ်(၁)အာရှအဝေးပြေးလမ်းမကြီး၏ မြန်မာနိုင်ငံအပိုင်းသည် ပခုက္ကူခရိုင်ကို ဖြတ်သန်းသွားသည်။ ပခုက္ကူခရိုင်နှင့် မန္တလေးတိုင်း ညောင်ဦးခရိုင်ကိုဆက်သွယ်သည့် ဧရာဝတီတံတား (ပခုက္ကူ)မှာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အရှည်ဆုံးမြစ်ကူးတံတားကြီးဖြစ်သည်။ ကားလမ်းနှင့် ရထားလမ်း ပါရှိပြီး အရေးပါသော တံတားကြီးဖြစ်သည်။ဆင်ဖြူရှင်တံတားမှာလည်း မကွေးတိုင်းနှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်းကို ဆက်သွယ်ထားသည်။ ဆိပ်ဖြူမြို့တွင် ချောက်မြို့နှင့်ဆက်သွယ်သော အနော်ရထာတံတားလည်းရှိသည်။
ပညာရေး
၂၀၁၄သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပခုက္ကူခရိုင်၏ အသက်(၁၅)နှစ်နှင့်အထက် စာတတ်မြောက်နှုန်းမှာ (၉၀.၆)ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။ ပခုက္ကူမြို့တွင် ဝိဇ္ဇာသိပ္ပံတက္ကသိုလ်၊ နည်းပညာတက္ကသိုလ်၊ ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ် စသည်တို့တည်ရှိသည်။
ကျန်းမာရေး
ပခုက္ကူမြို့နယ်တွင် ကုတင်(၂၀၀)ဆံ့ ပြည်သူ့ဆေးရုံ၊ (၁၆)ကုတင်ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ (၄)ရုံ ၊ ဆိပ်ဖြူမြို့တွင် ကုတင်(၅၀)ဆံ့ ပြည်သူ့ဆေးရုံ၊ (၁၆)ကုတင်ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ (၂)ရုံ၊ ပေါက်မြို့နယ်တွင် (၂၅)ကုတင်ဆံ့ ပြည်သူ့ဆေးရုံ၊ (၁၆)ကုတင်ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ (၃)ရုံ၊ မြိုင်မြို့နယ်တွင် ကုတင်(၅၀)ဆံ့ ပြည်သူ့ဆေးရုံ၊ (၁၆)ကုတင်ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ (၃)ရုံ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်တွင် ကုတင်(၁၀၀)ဆံ့ ပြည်သူ့ဆေးရုံ၊ (၁၆)ကုတင်ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ (၅)ရုံ တို့ တည်ရှိသည်။
ကိုရီးယားပြက္ခဒိန်
ဒန်းဂွန်း ခေါ်သော ကိုရီးယားပြက္ခဒိန် (단군; 檀君) သည် အခြား အရှေ့အာရှပြက္ခဒိန်များနည်းတူ လကိုအခြေခံသော ပြက္ခဒိန်ဖြစ်၏။ တရုပ်ပြက္ခဒိန်မှ ပွားယူပြီး ကိုရီးယား၌မြင်ရသော လအဆုတ်အတက်ကို တည်၍ ပြက္ခဒိန်ဖွဲ့ခြင်း ဖြစ်၏။ ပွဲတော်ရက်များမှာမူ ယဉ်ကျေးမှုအရ ကျင်းပသော ပွဲများကို အချိန်ကိုက်ဖြစ်စေရန် ညှိထားခြင်းတည်း။
၁၈၉၆ မှစ၍ ဂရီဂေါ်ရီယန်ပြက္ခဒိန် ခေါ် ခရစ်ယာန်ပြက္ခဒိန်ကို တရားဝင် ပြောင်းသုံးသည်နောက် ယင်းသည်သာ အသုံးများ၏။ သို့သော် ရိုးရာ အားလပ်ရက်များအတွက်၎င်း၊ သက်ကြီးပိုင်းတို့ အသက်တွက်ရာ၌၎င်း ပြက္ခဒိန်ဟောင်းကိုသာ သုံးစွဲဆဲပင်။ ကိုရီးယား၌ အကြီးဆုံးပွဲတော်ဖြစ်ပြီး အမျိုးသားအားလပ်ရက်အဖြစ် သတ်မှတ်သော ​ဆောလ်နားလ် (설날) ခေါ် နှစ်သစ်ကူးပွဲနှင့် မိသားစုတိုင်း မပျက်မကွက် လုပ်မြဲဖြစ်သည့် ချူဆော့ (추석) ခေါ် ဘိုးဘေးကန်တော့ပွဲတို့မှာ ကိုရီးယားပြက္ခဒိန်အရ ၁-လပိုင်း (၁) ရက်၊ ၈-လပိုင်း (၁၅) ရက် ၌ အသီးအသီး ပြုလုပ်သည်။
လများ
ခေတ်သစ်ကိုရီးယားစကားတွင် လ ကို ​ဝေါလ် (월) တပ်၍ သုံးစွဲသည်။ တစုံတယောက်၏မွေးလကို တိရစ္ဆာန်များဖြင့် သရုပ်ဖော်ထားသော တရုပ်ရာသီခွင်အရ ပြောဆိုလိုပါမူ ဒါးလ် (달) ကို သုံး၏။ ၁-လ၊ ၇-လ နှင့် ၁၂-လတို့ အမည်ဟောင်းများသည် တရုပ်ပြက္ခဒိန်လာ အမည်များနှင့် အတူပင်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကိုရီးယား ယဉ်ကျေးမှု
၁၅ ဩဂုတ်
ဩဂုတ်လ၊ (၁၅)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၂၂၇)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ် ဖြစ်လျှင် (၂၂၈)ရက်မြောက်) နေ့ရက် ဖြစ်သည်။ ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၁၃၈) ရက် ကျန်သေးသည်။
ဧကဓမ္မသုတ်
စက္ခု, သောတ, ဃာန, ဇိဝှါ, ကာယ, မန-ဟူသော သံယောဇနိယဓမ္မတို့၌ ဖြစ်သော သံယောဇဉ် အနှောင်အဖွဲ့တို့ကို ပယ်စွန့်ရန် ဗောဇ္ဈင်ခုနစ်ပါး-ဟူသော တစ်ခုတည်းသောတရားကို ဖြစ်စေအပ်, ကြိမ်ဖန်များစွာ ပွားများရမည်ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။ -- ပွားများအပ်, ကြိမ်ဖန်များစွာ အလေ့အလာပြုအပ်သည်ရှိသော် အကျိုးအာနိ သင်ကြီးမားသော အာနာပါနဿတိပွားများပုံကို အကျယ်တဝင့် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
ကောင်ဘာရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
ကောင်ဘာရွာ (Kawngbar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ စင်းတောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၃၆၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စင်းတောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၃၇၈ ဦး၊ မ ၄၃၈၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၇၆၆ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မိုးမိုး (အင်းလျား)
မိုးမိုး (အင်းလျား) သည် ဘဝသရုပ်ဖော်ဝတ္ထုများအား ရေးဖွဲ့ရာတွင် အထူးပြောင်မြောက်သော မြန်မာ စာရေးဆရာမတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ပျောက်သောလမ်းမှာ စမ်းတဝါး ဟူသော ဝတ္ထုမှာ သူ၏ အကောင်းဆုံးလက်ရာဟု စာပေသမားများက ရည်ညွှန်းတတ်ကြသည်။ အချစ်ဆိုသောအရာ၊ မှတစ်ပါး အခြားမရှိပြီ စသော ဝတ္ထုများမှာ ရုပ်ရှင်အဖြစ် ရိုက်ကူးခြင်း ခံရသည်။
ကိုယ်ရေးဖြစ်စဉ်
စာရေးဆရာမ မိုးမိုး (အင်းလျား) ကို ၁၉၄၄ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလတွင် အဖ ဦးထွန်း၊ အမိ ဒေါ်မြရှင်တို့မှ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီ:၊ ဒိုက်ဦးမြို့တွင် ဖွားမြင်သည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ဒိုက်ဦးမြို့ အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းတွင် စတင်ပညာသင်ကြားသည်။ သတ္တမတန်းကျောင်းသူဘဝတွင် ကဗျာများ စတင်ရေးသားသည်။ ကျောင်းစာကြည့်တိုက်နှင့် နံရံကပ်စာစောင်ကော်မတီများတွင် အမှုဆောင်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ အထက်တန်းကျောင်းသူဘဝတွင် ခရိုင်အလိုက် စာစီစာကုံးပြိုင်ပွဲများတွင် ဆုရရှိခဲ့သည်။
တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း အောင်မြင်ပြီးနောက် ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်ရှိ ဝိဇ္ဇာနှင့်သိပ္ပံတက္ကသိုလ်တွင် သင်္ချာအဓိကဖြင့် တက်ရောက်သင်ကြားသည်။ နေထိုင်ရာ အဆောင်အမည်ကို အစွဲပြု၍ မိုးမိုး (အင်းလျား) ဟူသော အမည်ဖြင့် ကဗျာ၊ ဆောင်းပါးများ စတင်ရေးသားသည်။ ၁၉၆၅ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် တိုင်းရင်းမေဂျာနယ်၌ 'ရွက်လှပန်းလေးကိုယ့်ဘဝ' ကဗျာဖြင့် စာပေနယ်သို့ စတင်ဝင်ရောက်သည်။
၁၉၆၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလမှစ၍ မြောက်ဥက္ကလာပမြို့နယ်၊ အမှတ် (၂၃) အခြေခံပညာမူလတန်းကျောင်းတွင် ဆရာမအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။ ၁၉၆၉ နိုဝင်ဘာလ ၆ ရက်တွင် မျိုးညွန့် (စာပေလောက) နှင့် လက်ထပ်သည်။
၁၉၇၀ ခုနှစ်၊ မေလတွင် တိုင်းရင်းမေဂျာနယ်၌ ပြင်ဆင်ခြယ်သမျက်လုံးအလှ ဆောင်းပါးကို ရေးသားသည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလထုတ် ငွေတာရီမဂ္ဂဇင်းတွင် အိမ်နီးချင်း ဝတ္ထုကို ဖော်ပြခြင်း ခံခဲ့ရသည်။
၁၉၇၂ မှ ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင်း မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ၊ ပါတီသုတေသနဌာနခွဲတွင် သုတေသနလက်ထောက်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။ ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာတွင် 'ပျောက်သောလမ်းမှာစမ်းတဝါး'အမည်ရှိ ပထမဆုံးလုံးချင်းဝတ္ထုကို ရေးသားသည်။
ဝတ္ထုတို၊ ဝတ္ထုရှည်နှင့် ဆောင်းပါးများကို ကွယ်လွန်ချိန်အထိ အဆက်မပြတ် ရေးသားခဲ့ရာ ဝတ္ထုတိုနှင့် မဂ္ဂဇင်းဝတ္ထု ၁ဝ၁ ပုဒ်၊ လုံးချင်းဝတ္ထု ၂၄ ပုဒ်နှင့် ဆောင်းပါး ၅၅ ပုဒ်ခန့် ရှိသည်။
ပျောက်သောလမ်းမှာစမ်းတဝါး လုံးချင်း ဝတ္ထုရှည်ဖြင့် ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ အမျိုးသားစာပေ ဝတ္ထုရှည်ဆုကိုလည်းကောင်း၊ မဂ္ဂဇင်းဝတ္ထုရှည်များဖြင့် ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်၊ အမျိုးသားစာပေ ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ်ဆုကို လည်းကောင်း၊ ဝတ္ထုတိုများ (၁) ဖြင့် ၁၉၈၂ ခုနှစ်၊ အမျိုးသားစာပေ ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ်ဆုကို လည်းကောင်း၊ ဝတ္ထုတိုများ (၂) ဖြင့် ၁၉၈၆ ခုနှစ်၊ အမျိုးသားစာပေ ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ်ဆုကိုလည်းကောင်း အမျိုးသား စာပေဆုကို လေးကြိမ်တိုင်တိုင် ဆွတ်ခူးရရှိခဲ့သည်။
'ပျောက်သောလမ်းမှာစမ်းတဝ' ဝတ္ထုကို ရုရှား၊ ဂျပန်ဘာသာများသို့ လည်းကောင်း၊ 'ဘယ်သူလာကူပါ့မယ်' ဝတ္ထုကို ရုရှားဘာသာဖြင့် လည်းကောင်း၊ 'မှတပါးအခြားမရှိပြီး' ဝတ္ထုကို ဂျပန်ဘာသာဖြင့် လည်းကောင်း ပြန်ဆိုထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ဝတ္ထုတိုအများအပြားကို အင်္ဂလိပ်၊ ဂျပန်ဘာသာများဖြင့် ပြန်ဆိုထုတ်ဝေခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသမီး စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ခင်ဇော်၊ ဦး (ကေ)
ငယ်စဉ်ဘဝ
ဦးခင်ဇော်ကို ၁၉၀၅ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ (၃၀) ရက်နေ့တွင် သာယာဝတီခရိုင်၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့၌ အဖ ဦးဖိုးသွင်၊ အမိ ဒေါ်ဖွားတို့က ဖွားမြင်သည်။
၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းမှ ဟိုက်စကူးဖိုင်နယ် အောင်မြင်သည်။ ၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ အင်္ဂလိပ် ဘာသာဂုဏ်ထူးဖြင့် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ရရှိသည်။ ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် စာကြည့်တိုက်ပညာ တက်ရောက်သင်ကြားပြီး၊ ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် လန်ဒန်တက္ကသိုလ်မှ စာကြည့်တိုက်ပညာ ဒီပလိုမာ ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ မှ စာကြည့်တိုက်ပညာဆိုင်ရာ အမြင့်မားဆုံး (FLA) ဘွဲ့တံဆိပ် ချီးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။
စာကြည့်တိုက်မှူးဘဝ
ဦးခင်ဇော်သည် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် စာကြည့်တိုက်မှူးအဖြစ် ၁၉၃၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၂ ခုနှစ်အထိ တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ဤသို့ ထမ်းဆောင်စဉ် အတွင်း မြန်မာဂီတကို စနစ်တကျ လိုက်စားကာ ကမ္ဘာ့ဂီတ သင်္ကေတဖြင့် မြန်မာ့ဂီတကို ဆက်စပ်ပေးခဲ့သည်။ ဤနည်းဖြင့် ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် မင်းသုဝဏ်၏ 'မောင်ခွေးဖို့ကဗျာများ'ကို ကမ္ဘာ့သုံး ဂီတ သင်္ကေတဖြင့် အသံ ထည့်ပေးခဲ့သည်။
ဦးခင်ဇော်သည် ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသန ညီလာခံ၌ မြန်မာ့ဂီတ ကနဦး လေ့လာချက်စာတမ်းကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ဖတ်ကြားခဲ့သည်။
စစ်မှုထမ်းဘဝ
ဦးခင်ဇော်သည် ၁၉၄၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၅ ခုနှစ် အတွင်း ထိုစဉ်က ဗြိတိသျှစစ်တပ် တော်ဝင် အင်ဂျင်နီယာ တပ်ခွဲတွင် ဗိုလ်အဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ အတွင်းသို့ ဂျပန်တပ်များ ဝင်ရောက်လာသော အခါ ဦးခင်ဇော်သည် ဗြိတိသျှစစ်တပ်နှင့်အတူ အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ တပ်ဆုတ်ရာတွင် ပါသွားခဲ့သည်။
အိန္ဒိယတွင် ရှိနေစဉ်အတွင်း ဦးခင်ဇော်သည် ၁၉၄၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၄ ခုနှစ်အထိ အိန္ဒိယ အသံလွှင့်ဌာနတွင် လည်းကောင်း၊ ၁၉၄၄ခုနှစ်မှ ၁၉၄၅ ခုနှစ်အထိ အင်္ဂလန် ဘီဘီစီ အသံလွှင့်ဌာနတွင် လည်းကောင်း တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်း အသံလွှင့်မှု အတွေ့အကြုံပေါ် မူတည်၍ ဗြိတိသျှတပ်များ မြန်မာနိုင်ငံကို ဂျပန်လက်မှ ပြန်လည် သိမ်းယူပြီး အချိန်တွင် ဦးခင်ဇော်ကို မူလ စာကြည့်တိုက်မှူး အဖြစ်မှ မြန်မာ့အသံ ညွှန်ကြားရေးဝန် အဖြစ် ခန့်အပ်လိုက်သည်။
မြန်မာ့အသံ ညွှန်ကြားရေးဝန်
ဦးခင်ဇော်သည် မြန်မာ့အသံတွင် ညွှန်ကြားရေးဝန် အဖြစ် ၁၉၄၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၂ ခုနှစ်အထိ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်မှ ချီးမြှင့်သော ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့ကို လက်ခံရရှိသည်။ မြန်မာ့အသံတွင် ညွှန်ကြားရေးဝန် အဖြစ် အမှုထမ်းစဉ် အတွင်း ရှေးစာဆိုတော်ကြီးများ၏ ရတု၊ ရကန်၊ အဲ၊ အံ၊ လူးတား၊ မော်ကွန်း၊ တောလား၊ အိုင်ချင်းများ၏ သီဆိုဟန်ကို ဂီတမိခင်ကြီး စောမြအေးကြည်နှင့် ဒေါ်ဒေလီညွန့်တို့၏ အသံဖြင့် ဓာတ်ပြားများ သွင်းယူထားသည်။
ဦးခင်ဇော်သည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာ အထူးကျွမ်းကျင်သည့် အလျောက် မြန်မာ့ဝတ္ထု ဆောင်းပါးများကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုပေးခဲ့သည်။ ကိုယ်ပိုင် ရေးသား ပြုစုသည့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု (Myanmar Culture) စာအုပ်ကို ပြုစု ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ဦးခင်ဇော်သည် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန အနုပညာဦးစီးဌာန ဂီတအထူးအကြံပေး အရာရှိအဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ဦးခင်ဇော်သည် ဦးသိန်းဟန် (ဇော်ဂျီ၊ စာရေးဆရာ) နှင့်အတူ ၁၉၇၅ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ နယူးဒေလီမြို့၌ ကျင်းပသည့် နိုင်ငံတကာ ရာမာယန စာတမ်းဖတ်ပွဲသို့ တက်ရောက် စာတမ်း ဖတ်ကြားခဲ့သည်။
ကွယ်လွန်ခြင်း
ဦးခင်ဇော်သည် ၁၉၈၉ ခုနှစ်၊ မေလ ၇ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ဥက္ကာပျံ (ရခိုင်စာဆိုတော်)
ဥက္ကာပျံ၊ ရခိုင်စာဆိုကြီး (မြန်မာ ၉၂ဝ ခန့်-၉၈ဝ ခန့်)
ဥက္ကာပျံသည် သက္ကရာဇ် ၉၅ဝ ကျော်ခေတ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံဘက်၌ လည်း ကောင်း၊ ရခိုင်ပြည်ဘက်၌လည်းကောင်း ကျော်စောထင်ရှား သော ရခိုင်စာဆိုကြီးဖြစ်သည်။
ဥက္ကာပျံကို ဦးကာဗျာန်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဥဂ္ဂါပျံ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ စိန်တင်ရွာကိုစားရသောကြောင့် စိန်တင် ရွာစားဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ဝေါ်ရေးသားကြသည်။ သက္ကရာဇ် ၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ဓညဝတီ ရခိုင်ပြည်နယ်၌ မင်းရာဇာနန်းတက်တော်မူသောအခါ ထိုမင်း၏သားတာ် အိမ်ရှေ့ မင်း မင်းခမောင်းထံ အကြီးတော်အဖြစ် ခစားထမ်းရွက်ရသည်။ ၉၅၉ ခုနှစ်တွင် တောင်ငူမင်း မင်းရဲကျော်ထင်သည် ဟံသာဝတီ ငါးဆူဒါယကာဘုရင်နှင့် မသင့်သဖြင့် ဟံသာဝတီ ကိုတိုက်ရန် မင်းရာဇာကြီးထံ စစ်ကူတောင်းရာ၊ အိမ်ရှေ့ ဥပရာဇာ မင်းခမောင်းသည် ဟံသာဝတီသို့ စစ်ချီရသည်။ ထို အခါ အကြီးတော်ဥက္ကာပျံသည် မင်းခမောင်းနှင့် ပါရလေသည်။ မင်းခမောင်းသည် ဟံသာဝတီကို ရံ၍လည်းကောင်း၊ တစ်ဖန် အောင်တော်မူပြီးနောက် စံ၍လည်းကောင်း လေးနှစ်ခန့် နေ တော်မူရာ၊ ဥက္ကာပျံလည်း အတူလိုက်နေရသည်။ ဤသို့ဖြင့် ဥက္ကာပျံသည် ဟံသာဝတီတွင် အနေများရကား သူ၏ရတုများ သည် မြောက်ဦးမြို့တော်သို့ ရည်ရော်လွမ်းဆွတ်သော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် ပြည့်လျှံနေသည်ကို တွေ့ရသည်။ မြောက်ဦးတွင် ကျန်ခဲ့သော မင်းသမီးတစ်ပါးက အိမ်ရှေစံ မင်းခမောင်း နူးညွတ် တိမ်းယိမ်းလာစေရန် မြို့၏ သာယာတင့်တယ်ပုံကို လျှောက်ထားလေဟန် ကဗျာ့ပရိယာယ်သုံး၍ ကျေးစေရတု၊ ၁၂ ရာသီရတုတို့ကို ဖွဲ့ဆိုခြင်းအားဖြင့် နေပြည်တော်မြောက်ဦးမြို့ကို လွမ်းဆွတ်ကြောင်းပြခဲ့သည်။
ရတုလည်း တပေါင်းကုန်၊ အတာအစွန်း၊ တန်ခူးဆန်းသော် အလွန်မေ့ဝယ်ယူခဲ့၊ ခုတူစုံမဖူးသာ ဟံသာဝတီ၊ တိုင်းမြေသူခန်းဝါက နီ ဖြူ ကာ ပန်းမျိုးစုံ ဆက်စာရက်ထောက်၊ ခြင်းကောက်လှမျိုးစုံက ထက်ရပ်ဘုံလျှံဝါပြီ ပစ္စုန်ကျလှာ၊ သို့ချိန်ခါကို လွမ်းတော် မမူသိလော့၊ ဟု ဟံသာဝတီတွင် မင်းခမောင်းထံတင်ဆက်သော တစ်ဆယ့်နှစ်ရာသီရတု၌ စပ်ဆိုခဲ့သည်ကိုထောက်၍ သိနိုင်သည်။ ဥက္ကာပျံသည်သင်္ကြန်အခါတွင် ဟံသာဝတီနေပြည်တော် အနောက်ဘက်ရှိ ပဲခူးချောင်းသစ်ကိုကြည့်၍ မြောက်ဦး ရွှေမြို့ တော်တောင်ဘက်ရှိ တန်ခူးလ သင်္ကြန်အခါတွင် ရွှေနန်းသူတို့ ရေကစားရာ သိင်္ဃနဒီချောင်းကို သတိရဟန်တူသည်။ ထို့ကြောင့်လျှင် ဒဒရက္ခမှန်ဖူး၊ မြောက်ဦးရွှေပြည်သာ၌ များစွာသည် ရွှေလှေပေါင်း သိင်္ဃနဒီ၊ နန်းတောင်ဆီဝယ် ရွှေလှေမင်းဆိတ် ချောင်း၌ တသောင်းသောင်းပျော်စည်တွင် တူစုံရှုကြည့်ချင်သည် သင်္ကြန်အခါတည့်လေဒဒ ဟုဖွဲ့ဆိုခဲ့လေသည်၊ ဥက္ကာပျံသည် ရခိုင်ဘက်၌ခင်းကျင်းကြသော ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများကိုသာ သတိရသည်မဟုတ်၊ မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံး ၏ အသက်သခင် လယ်သမားတို့ကိုလည်း သတိရလေသည်။ ထိုနေရာ၌ အင်းဝစာဆိုတော်ဝန်ကြီးပဒေသရာဇာနှင့် တူသည်ဟု ဆိုရပေမည်။ မိုးဦးကျ၍ စိုက်ချိန်ပျိုးချိန်ကျသောအခါ ထွန်တုံး ထွန်သံ ကျွဲနွားတို့ပြင်ဆင်ကြဟန်ကို ဒဒနတ်သားပဇ္ဇုန်၊ ကမြူးခုန်သည် ကဆုန်လွန်၊ ပေါ်ဆန်းပြံနံယုံလ သမုတ်ရေရင်၊ တောင်လေတင်၍ ကောင်းကင်မှိုင်းဝီမျှတည်း။ သွန်ဆင်းကျ၊ ရွာပြန်လှာ သောင်းဇမ္ဗူဝယ်၊ ရှင်လူမျိုးလေးဖြာတို့ ထွန်သွားရှာ ကျွဲနွားတတ် လယ်ချောင်းတောတောင် လုပ်ဆောင်မျိုးချလတ်က ဆွတ်ဆွတ်ပူလောင်ဝေဒဒ ဟူ၍ဖွဲ့ဆိုခဲ့လေသည်။ သက္ကရာဇ် ၉၆၇ ခုနှစ်တွင် အိမ်ရှေ့ဥပရာဇာ မင်းခ မောင်းသည် မသူတော်တို့၏ ဖြားယောင်းသွေးဆောင်မှုကို နား ညွှတ်တော်မူ၍ ခမည်းတော်ဖြစ်သော မင်းရာဇာကြီးကို ပုန်ကန် သောင်းကျန်းသည်။ သို့ရာတွင် ဗိုလ်ပါကျေးကျွန်တို့၏ လုပ် ရည်ကြံရည်ကြောင့် မင်းခမောင်းကို မကြာမတင် ဖမ်းဆီးရမိ သည်။ ထိုအခါ အကြီးတော်ဖြစ်သော စိန်တင်ရွာစား ဥက္ကာပျံ ကိုလည်း ဥက္ကာပျံမှာ သားတော်ကို အထိန်းအကြီးထားသူဖြစ် လျက် နိုင်အောင်မဆုံးမ၊ ပျော်ရွှင်မှုကိုသာလေ့သူ၊ မင်းမသုံးအပ်၊ လက်ကိုဖြတ်၍ မဟာမြတ်မုနိဘုရားမှာ လှူတော်မူသည် ဟု ဓညဝတီ အရေးတော်ပုံကျမ်းတွင်ပါရှိသည်။ သို့ရာတွင် ၉၇၁ ခုနှစ်တွင် အင်းဝဘုရင် အနောက်ဘက်လွန်မင်းတရားကြီးက လက်ဆောင်ပဏ္ဏာများဖြင့် မိတ်ဆက် သံတမန်စေလွှတ် ရောက်လတ်သော် မင်းရာဇာကြီးကလည်း ဥက္ကာပျံကို ရာဇသင်္ကြန်အမည်ဖြင့် သံတမန်အဖြစ်ခန့်၍ ထိုနှစ် နတ်တော်လ ဆန်း ၅ ရက် အင်္ဂါနေ့တွင် သံဖက်၍ ထည့်တော်မူလိုက် ကြောင်းနှင့် ရာဇဝင်များတွင်ပါရှိရာ မင်းမသုံးအပ်ဟူ၍ လက်ကို ဖြတ်လှူသည်ဆိုသော အချက်သည် မဟုတ်တန်ရာဟု ယူဆ ရသည်။
အင်းဝသို့ ဥက္ကာပျံရောက်လျှင် မြန်မာမှူးမတ်တို့နှင့် နှီးနှောတိုင်ပင်ပြောဆိုပြီးနောက် အတန်ကြာလျှင် မြန်မာတို့က ဥက္ကာပျံ၏သတ္တိဗလကို သိလိုသောကြောင့် ထောင်သင်းမှူး အမတ်ကြီးအား အဖြည့်ခံရတုစပ်ဆိုခိုင်း၍ ဥက္ကာပျံအားဖြည့်စေ လေသည်။ ထောင်သင်းမှူးအမတ်ကြီးက မမျှသောင်းထောင် မလှတောင်းအောင် ချီ၍၊ တူဖတ်လွတ်လောကြာနတ်လော ဖြူညက်ထွတ်လော ပြာလတ်လော ဟုချထားသည်ကို ဥက္ကာပျံက မဆိုင်းမတွပင်လျှင်မရကြောင်းဆောင် ချီ၍ ကြူ ရွက်ဆွတ်လော ညာပတ်လော ချသည့် အဖြည့်ခံအပိုဒ်ကို စပ်ဆိုလေသည်။
ဥက္ကပျံသည် အင်းဝ၌သံအဖြစ်ဆောင်ရွက်ရန် ကိစ္စဟူသမျှတို့ကို လောက်ငှပြည့်စုံစေပြီးနောက် ရခိုင်ပြည်သို့ မပြန်မီ အထူးအထူး၊ ဥဒါန်းကျူးပိမ့် ချီဧကပိုဒ်ရတုကို ပုရပိုက် ပေါ်၌ ရေးသားစီကုံးကာ ပစ်စာအဖြစ် ထားခဲ့ကြောင်းနှင့်လည်း အမှတ်အသားတွေ့ရှိရသည်။ အမတ်ကြီးဥက္ကာပျံသည် မည်သည့်ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ကြောင်း အတိအကျမသိရသော်လည်း မင်းရာဇာကြီးလက်ထက် သက္ကရာဇ် ၉၇၂ ခုနှစ်တွင် တသောင်းနေပြောင် ချီ အရိ မေတ္တယျဘုရားဖွဲ့ ရတုပိုဒ်စုံကို စပ်ဆိုသေးရာ ထိုသက္ကရာဇ်တိုင် အမတ်ကြီးသက်ရှိထင်ရှား ရှိသေးကြောင်း သိသာသည်။ အမတ်ကြီးသည် ရတုများမှအပ အခြားလင်္ကာစာပေများရေးသားခဲ့သေးသည် ဟူ၍ကားအမှတ်အသား မရှိချေ။
တောက်၊ ဆရာ၊ စန္ဒရား
မြန်မာဂီတ ပညာရှင်များထဲတွင် စန္ဒရားကို မြန်မာ့ ဆိုင်းဝိုင်းတီးကွက်ဖြင့် ပထမဆုံးတီထွင် တီးမှုတ်ခဲ့‌သော ဆရာ ‌တောက်သည် မြန်‌အောင်မြို့နယ် ကျွန်း‌တောတိုက်ပိုင်ဆယ်ရွာစု တွင် အဖ ဦး‌သော့၊ အမိ ‌ဒေါ်‌ဖော့တို့မှ မြန်မာ ၁၂၆၁ ခုနှစ် ဝါဆိုလ ပြည့်‌နေ့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့‌သော ဂီတပညာရှင် ဖြစ်သည်။ ‌မွေးချင်း‌ခြောက်ဦးအနက် ဒုတိယ‌မြောက်သားဖြစ်သည်။
ဆရာ‌တောက်သည် ‌ခေတ်ပညာ စတုတ္ထတန်း‌အောင်မြင် ပြီး‌နောက် ဘုန်း‌တော်ကြီး‌ကျောင်း၌ ‌လောကုတ္တရာ စာ‌ပေများကို သင်ကြားခဲ့သည်။ အသက် ၁၁ နှစ်အရွယ်တွင်ပန်းထိမ်ပညာကို သင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၃ နှစ်အရွယ်တွင် ကြံခင်းနယ်မှအရပ်ဇာတ် ဆရာ ဦး‌ပေသီး၏သား ဦးဖိုးသန့်၊ ဦးဖိုးကြင်တို့ထံတွင် အဆို အက ပညာကို သင်ယူခဲ့‌လေသည်။ ထို့‌နောက် ပခုက္ကူမှဆိုင်း ဆရာကြီး ဦး‌ဖေညွှန့်နှင့် ဇာတ်မင်းသား ဦးဘလှတို့ထံတွင်ဆိုင်း ပညာကိုသင်ယူ‌လေသည်။ မင်းသားဦးဘလှ ‌ခေါင်း‌ဆောင်‌သော ဇာတ်သဘင်အဖွဲ့၌ ဆိုင်းဆရာ ဦး‌ဖေညွှန့်ထံတွင် တပည့်ခံယင်း ပတ်တီးလက်‌ထောက် အဖြစ်နှင့် တီးခဲ့ရသည်။ အသက် ၁၅နှစ် အရွယ်တွင် ဆိုင်းဝိုင်းကြီးကို ကျွမ်းကျင်စွာတီးနိုင်ပြီး ၁၆ နှစ် အရွယ်တွင် ပြည်မြို့ ဆိုင်းဆရာကြီး ဆရာ‌ပေထံတွင်တပည့်ခံ၍ ‌ခြောက်နှစ်ခန့် တီးခဲ့သည်။ ထို့‌နောက် ပဲခူးနယ်မှ ဆိုင်းဆရာ ဦးချစ်လှထံတွင် နည်းနာခံခဲ့‌လေသည်။
ထို့‌နောက် ရန်ကုန်မြို့သို့ ‌ပြောင်း‌ရွှေ့လာပြီး ယူနီယံ ‌အောင်သိန်းခင် အငြိမ့်အဖွဲ့တွင် ဒိုးတီးအဖြစ်ပါ ဝင်ခဲ့‌လေသည်။ ဆရာ‌တောက်သည် စန္ဒရားပညာကို ဆိုင်းဆရာဦးသိန်း ‌ဖေထံ၌ လည်း‌ကောင်း၊ နာမည်ရဆရာကြီး စန္ဒရားဦးသာဒင်ထံ ၌လည်း‌ကောင်း နည်းနာခံ၍ သင်ယူတတ်‌မြောက်လာ‌သောအခါ ဆိုင်းဆရာဘဝမှစန္ဒရား ဆရာဘဝသို့ ကူး‌ပြောင်းခဲ့ပြီး ရုပ်ရှင် ဇာတ်ကားများတွင် ‌နောက်ခံတီးလုံးများ တီးခဲ့‌လေသည်။ မြန်မာ အ‌ဆွေ ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီမှ ရိုက်ကူး‌သောမှိုင်း‌ဝေ‌ဝေ ဇာတ်ကားမှစ၍ တီးဝိုင်း ‌ခေါင်း‌ဆောင်အဖြစ်နှင့် ‌နောက်ခံတီးလုံးများ တီးခဲ့သည်။ ရုပ်ရှင်တီးလုံးဆန်းများကိုလည်း တီထွင်ခဲ့သည်။
မြန်မာအ‌ဆွေ ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီ၌ လုပ်ကိုင်လျက် ရှိစဉ်က ပင် ‌ခွေးတံဆိပ် ဓာတ်ပြားကုမ္ပဏီနှင့် ဆက်သွယ်မိပြီး ဓာတ်ပြား များသွင်းခဲ့သည်။ မြန်မာအ‌ဆွေမှ ထွက်ခဲ့ပြီး‌နောက်ရုပ်ရှင် ဇာတ် ကားများကိုကံထရိုက် စနစ်ဖြင့် တီး‌နေခဲ့‌လေသည်။ ထို့‌နောက် ဗြိတိသျှဘားမား ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီမှ ဓာတ်ပြားကုမ္ပဏီ သီးခြားဖွင့် လှစ်ရာတွင် လခစားအဖြစ် ဝင်‌ရောက်လုပ်ခဲ့‌လေသည်။
ဆရာ‌တောက် စန္ဒရားတီး၍ အသံသွင်းခဲ့‌သောဓာတ် ပြားများမှာ နဂရာမြင့် သီဆို‌သော ဆန်းသဉ္ဇာ‌ညောင်၊ မကြည် ‌အောင်သီဆို‌သော နိ‌ဂြောဓသမင်နှင့် စိတ္တရဂီဝါ၊‌မေ‌မေဝင်းသီဆို ‌သော မြနန်း‌စေတီ၊မင်းသား ခင်‌မောင်ရင် သီဆို‌သောဥ‌ပေါသထ ဆင်နှင့် စိတ်သီချင်းများအပြင် ပြည်‌မောင်ကြီး၊ မ‌ကြွေနှင့်ခင်ခင်ရီ စ‌သော အဆို‌တော်များ၏ သီချင်းများဖြစ်သည်။ အထက်ပါသီ ချင်းများအနက် စိတ္တရဂီဝါ၊ နိ‌ဂြောဓသမင်၊ စိတ်နှင့် ဥ‌ပေါသထ သီချင်းတို့ကို ကိုယ်တိုင် ‌ရေးစပ်ခဲ့‌လေသည်။
ဓာတ်ပြားကုမ္ပဏီ၊ ရုပ်ရှင် ကုမ္ပဏီတို့တွင် အလုပ်လုပ် ‌နေစဉ် ‌ခေတ်‌ဟောင်း အသံလွှင့်ဌာနမှ ဆရာ‌တောက် တူရိယာ အဖွဲ့အမည်ဖြင့် သီချင်းကြီးများကို အခါအား‌လျော်စွာထုတ်လွှင့် ခဲ့သည်။ မြန်မာလွတ်လပ် ‌ရေး‌ခေတ်တွင် ရန်ကုန်ဆရာအတတ် သင်သိပ္ပံ၌ ဂီတဘက်ဆိုင်ရာ လက်‌ထောက် ကထိကအဖြစ်‌ဒေါ် ‌စောမြ ‌အေးကြည်နှင့်အတူ သုံးနှစ်တာမျှ အမှုထမ်းခဲ့သည်။
‌တော်လှန်‌ရေးအစိုးရ တက်လာပြီး‌နောက် ဆရာ‌တောက် သည် မြန်မာအသံ သီချင်းကြီးစိစစ်‌ရေး အဖွဲ့ဝင်လူကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံ ဂီတ‌ကောင်စီ (ဗဟို) ၏အမြဲတမ်း နာယကအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ယဉ်‌ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန အနုပညာအကြံ‌ပေး အတိုင်ပင်ခံလူ ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း ‌‌ဆောင်ရွက်‌နေယငင်း ၁၉၇၈ ခုနှစ် ‌ဖေဖွာဝါရီလ ၂၄ ရက်၊ အသက် ၇၈ အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ကိုးကား
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၅)
ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းများသင်ကြားလေ့ကျင့်ရသောသိက္ခာပုဒ်များ
ဝိနည်းတော် ပညတ်ခြင်းအကြောင်း ၁၀ ချက်
(၁) သံဃာတော်၏ ကောင်းပါပြီဟု ဝန်ခံကျင့်သုံးရန်၊
(၂) သံဃာတော်များ ချမ်းသာစေရန်၊
(၃) အကျင့်သီလ ဖောက်ဖျက်သူတို့ကို နှိမ်နင်းရန်၊
(၄) အကျင့်သီလကို ချစ်မြတ်နိုးသော ရဟန်းတို့ ချမ်းသာစွာ နေနိုင်ရန်၊
(၅) မျက်မှောက်၌ ဖြစ်ကုန်သော ဆင်းရဲအထူးတို့ကို ပယ်ရှားရန်၊
(၆) နောင် ဖြစ်လတ္တံ့ကုန်သော ဆင်းရဲအထူးတို့ကို ပယ်ရှားရန်၊
(၇) မကြည်ညိုသေးသောသူတို့ ကြည်ညိုစေရန်၊
(၉) သူတော်ကောင်းတရား(သာသနာသုံးရပ်) တည်တံ့စေရန်၊
(၁၀) ဝိနည်း (စည်းမျဉ်းဥပဒေ) ကို ချီးမြှောက်ရန်။
အနာမာသဝတ္တုများ (ရဟန်းများမထိမကိုင်ကောင်းသောအရာဝတ္တုများ)
၁. မာတုဂါမ = ယနေ့မွေးစ သူငယ်မကိုပင် မကိုင်ရ၊ သာယာစိတ် ရှိလျှင် သံဃာဒိသိသ်အာပတ် သင့်၏။ သာယာစိတ်မရှိသော်လည်း တမင်သက်သက်ကိုင်လျှင် ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏။ မတော်တဆ ထိမိတိုးမိလျှင် အာပတ်မသင့်။ မိခင်၊ နှမ စသော ဆွေမျိုးတော် စပ်သူကို မိသားစုချစ်ခင်စိတ်ဖြင့် ကိုင်လျှင် ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်သည်။ ရေနှစ်သော မိခင်၊ ရေတွင်းထဲကျသော မိခင်ကိုပင် လက်ဖြင့်မဆွဲမကိုင်ရ၊ ဝါးလုံး၊ ကြိုး စသည်ကို လှမ်းပေး၍ ဆွဲတင်ကယ်ဆယ်ရမည်။ လက်ကိုလှမ်းဆွဲပါဟုမပြောရ၊ ကြောက် အား လန့်အားဖြင့် လာရောက်ဆွဲကိုင်ဖက်ထားပါမူကမ်းစပ်ရောက် အောင် ကူးခပ်လာရမည်။ အာပတ်မသင့်ချေ။ မိမိ၏ ကာယပယောဂ၊ ဝစီပယောဂ မပါစေရ။
၂. မာတုဂါမ၏ အသုံးအဆောင်၊
၃. မာတုဂါမ၏ ရုပ်ပုံ၊ ဓာတ်ပုံ၊ ရုပ်တု၊
၄. စပါးအမျိုးမျိုး၊
၅. ပဲအမျိုးမျိုး၊
၇. ပုလဲ၊ ပတ္တမြား၊ ရွှေ၊ ငွေ စသော ရတနာအမျိုးမျိုး၊
၉. လက်နက် အမျိုးမျိုး၊
၁၀. တူရိယာ အမျိုးမျိုး။
အထက်ပါ ပစ္စည်းဝတ္တုတို့ကို ကိုင်တွယ်သုံးသပ်ပါက ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်သည်။
ဆွမ်းမခံအပ်သော (၆)ဌာန
၁. ပြည့်တန်ဆာမအိမ်၊
၂. မုဆိုးမအိမ်၊
၃. အပျိုကြီးအိမ်၊
၄. ပဏ္ဍုက် (မိန်းမရှာ) အိမ်၊
၅. ဘိက္ခုနီမကျောင်း
၆. သေတင်းကုပ် (အရက်ဆိုင်)
အမြဲတမ်း ဆွမ်းမခံအပ်သော်လည်း တစ်ခါတစ်ရံ ဆွမ်းရပ်ခွင့်ရှိ၏။ ၎င်းတို့က လမ်းဆုံးလမ်းမသို့ ထွက်၍ ဆွမ်းလောင်းလျှင်လည်းကောင်း၊ ကျောင်းသို့ လာရောက် ဆွမ်းပို့လျှင် လည်းကောင်း ခံယူသုံးဆောင် ကောင်း၏။
အကပ်ခံအင်္ဂါ (၅) ပါး
ဤအင်္ဂါ ငါးပါးနှင့်ညီအောင် ဆက်ကပ်ခံယူလျှင် အကပ်မြောက်သည်။
အကပ်မမြောက်
မပြောင်းမရွှေ့နိုင်သော ပျဉ်ချပ် ကျောက်ဖျာစသည်ဖြစ်စေ၊ သစ်ငုတ် သစ်ပင်စသည်နှင့် တွဲချည်ထားသောညောင်စောင်း၊ အင်းပျဉ်စသည်ဖြစ်စေ ဆက်ကပ်ရန်ပစ္စည်းကို တင်၍ ကပ်လျှင် အကပ်မမြောက်။ သစ်ပင်ဖြစ် (ပေါက်) နေ၍ မခူး ရသေးသော ပဒုမ္မာကြာရွက်၊ ပေါက်ရွက်၊ အင်ဖက် စသည် ထည့်၍ ကပ်လျှင်လည်း အကပ်မမြောက်။ ဆက်ကပ်မည့် ပစ္စည်းကို ဆောင်ယူ၍ မရနိုင်လောက်အောင် သေးငယ်သော မန်ကျည်းရွက်၊ သျှားရွက် စသည် ထည့်၍ ကပ်လျှင် အကပ်မမြောက်။ အားအလယ် အလတ်ရှိသော ]]ထာမမဇ္ဈိမ}} ယောက်ျား မမြှောက်နိုင်လောက်အောင် ကြီးသောစားပွဲခုံကြီး ပေါ် ခဲဖွယ် ဘောဇဉ်တို့ကို တင်၍ ကပ်လျှင် အကပ်မမြောက်။ ထမင်း ဟင်း ပါသော ထမင်းအိုးကြီး၊ ဟင်းအိုးကြီးစသည်ကို လူအများ ဝိုင်းမ၍ ကပ်လျှင် အကပ်မမြောက်။
အကပ်ပျက်ခြင်းအင်္ဂါ (၆) ပါး
၁။ သိက္ခာချ (လူထွက်) ခြင်း၊
၃။ သေ (ပျံလွန်) ခြင်း၊
၄။ ရဟန်းယောက်ျားအဖြစ်မှ ရဟန်းမိန်းမအဖြစ် ပြောင်းလဲ သွားခြင်း၊
၅။ (အစွန့်ခံ ပုဂ္ဂိုလ် ထင်ရှားမရှိဘဲ မိမိဘာသာ မစားတော့ပြီ၊ တော်ပြီတန်ပြီဟု ဆုံးဖြတ်ကာ) ကိုယ်အင်္ဂါ၊ စိတ် နှစ်ပါးလုံးဖြင့် ဖြစ်စေ၊ စိတ်သက်သက်ဖြင့်ဖြစ်စေ စွန့်လွှတ်ခြင်း။
၆။ လူ သာမဏေ စသည်တို့အား စိတ်အာလယပြတ် ပေးစွန့်ခြင်း စသဖြင့် အကပ်ပျက်ခြင်းအင်္ဂါ ခြောက်ပါးရှိ၏။
မကပ်ဘဲအပ်သောဝတ္ထုများ
နွားလှည်း၊ မြင်းရထား၊ ကား စသည်တို့ သွားသောအခါ ထသောဖုန် မြူမှုန့်မပါ၊ စင်ကြယ်သော ရေကို အကပ်မခံဘဲ သောက်ကောင်း၏။
ဖျော်ရည်၊ သားငါးအရည်၊ ထမင်းရည် စသည်တို့နှင့် မရောမနှော စင်ကြယ်သန့်ရှင်းသော ရေကို မကပ်ဘဲ သောက်ကောင်း ၏။ ရွံ့၊ ညွန် စသည်တို့နှင့် ရောနေသော ရေဖြစ်လျှင် ဓမကရိုဏ် (ရေစစ်) ဖြင့် စစ်ပြီးမှ သောက်ရ၏။
သွားချေးသည် သွားနှင့်ကပ်ငြိနေစဉ် စားလိုက အကပ်မခံဘဲ စားကောင်း၏။ မတော်တဆ ဝမ်းတွင်းသို့ ရောက်သွားသော်လည်း အပြစ်မရှိ၊ သွားတိုက်တံ၊ ဒန်ပူစသည်တို့ဖြင့် ခြစ်မိ၍ သွားမှလွတ်လျှင် အကပ်ခံပြီးမှ စားကောင်း၏။
နှပ် (နှာရည်) သည် နှာခေါင်းအတွင်း ကပ်ငြိနေစဉ် နှာခေါင်းမှ တွဲလျားကျ၍ အောက်သို့ ပြတ်မကျသေးမီ စားလိုက အကပ်မခံဘဲ စားကောင်း၏။ နှာခေါင်းမှအောက်သို့ပြတ်ကျသွားလျှင် အကပ်ခံပြီးမှ စားကောင်း၏။ မျက်ချေး၊ နားချေး (နဖာချေ၊ ကိုယ်ပေါ်ချွေးထွက်၍ ပေါက်သော ဆား၊ မျက်ရည်၊ တံတွေး၊ သလိပ်၊ ကျင်ငယ်။ ကျင်ကြီးတို့လည်း အလားတူပင် ဖြစ်ကြသည်။ ကိုယ်အင်္ဂါ ကပ်ငြိနေစဉ် ကိုယ်အင်္ဂါမှ တွဲလျားကျသော်လည်း ဥပတ်ပြတ်မကျသေးမီဖြစ်လျှင် အကပ်မခံဘဲ သုံးစွဲကောင်း၏။
ဆေးကုကောင်းသော ပုဂ္ဂိုလ်များ
ရဟန်းနှင့် သာမဏေများ၊ မိမိမယ်တော် ခမည်းတော်နှင့် မယ်တော် ခမည်းတော်တို့အား ပြုစုလုပ်ကျွေးသူ၊ မိမိအား ဝေယျာဝစ္စပြုလုပ်ပေးသူနှင့် ရှင်လောင်းတို့အား ဆေးကုပေးအပ်၏။ လူနာအား ဆေးနည်းကို ပြောပြခြင်း၊ ထိုလူနာ၏ ပစ္စည်းဖြင့် ဆေးဖော်စပ်ပေးခြင်း၊ သို့မဟုတ်မိမိပစ္စည်းဖြင့် ဆေးဖော်စပ်တိုက်ကျွေးကုသခြင်းပြုနိုင်၏။ အကယ်၍ မိမိ ဆေးပစ္စည်းမရှိပါက ဆွေမျိုးများနှင့်ဖိတ်ကြားထားသော ဒါယကာများထံမှ အလှူခံ၍ လည်းကောင်း၊ မရပါက နေမွန်းလွဲအချိန်တွင် အိမ်စဉ်လှည့်လည်ရပ်၍ ဆွမ်းခံသကဲ့သို့ ဆေးပစ္စည်း အလှူခံ၍ လည်းကောင်း ဆေးပစ္စည်းရှာဖွေဖော်စပ် ကုသရမည်။
ထို့ပြင်ရဟန်းနှင့် ဆွေခုနစ်ဆက် မျိုးခုနစ်ဆက် တော်စပ်သူများအား ၎င်းတို့၏ ဆေးပစ္စည်းဖြင့် ဆေးဖော်စပ်၍ ကုသခွင့်ရှိ၏၊ အကယ်၍ မိမိဆေးပစ္စည်းဖြင့် ကုသပေးရပါက နောင်တစ်ချိန်တွင် အစားပေးကြရန် ပြောဆို၍ ကုသရမည်၊ အလိုက်သိ၍ အစားပြန်ပေးက ယူရမည်၊ ပြန်မပေးက မတောင်းရ။
ဆေးပညာ တတ်ကျွမ်းသော ရဟန်းသည် မိမိအတူနေ ဆရာရဟန်း၊ တပည့်ရဟန်း၏ မိခင်ဖခင်တို့အား မလွဲမရှောင်သာ၍ ဆေးကုသပေးရပါက ထိုရဟန်းပိုင် ဆေးဝါးဖြင့် ကုသပေးရမည်၊ ထိုရဟန်း ဆေးမရှိပါက မိမိဆေးဝါးများကို ထိုရဟန်းပိုင် အဖြစ်ပေးအပ်ပြီးမှ ထိုဆေးဖြင့် ကုသပေးရမည်။
ထို့ပြင် အန္တရာယ်ပြုနိုင်သော ဥပဒေမဲ့ လက်နက်ကိုင်များ၊ စစ်ရှုံးလာသော မင်းမှုထမ်းများ၊ ခရီးသည်နှင့် ဆွေမရှိမျိုးမရှိအထီးကျန်သူတို့သည် မကျန်းမာသဖြင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းသို့ ဝင်ရောက်ခိုလာပါက ဆေးကုသပေးနိုင်သည်။
သို့မဟုတ် ဒါယကာဖြစ်သူ ဝိနည်းနား လည်သဖြင့် မည်သူဖျားနာသည်၊ မည်သူအတွက်ဟူ၍ မရည်ညွှန်းဘဲ "ဤရောဂါကို မည်သည့်ဆေးဖြင့် ကုသရသနည်း"ဟု ဆေးပညာသဘောသက်သက် ကိုသာ မေးရာ ထိုရောဂါ ပျောက်ကင်းစေနိုင်သည့် ဆေးနည်းများကို ပြောပြခွင့်ရှိ၏။
မစားကောင်းသော အသားကြီး ၁၀ မျိုး
၁။ လူသား - ဇာတ်တူချင်းဖြစ်၍ မစားအပ်၊ ထုလ္လစ္စဉ်း။
၂။ ဆင်သား − မင်းအင်္ဂါဖြစ်၍ မစားအပ်၊ ဒုက္ကဋ်။
၃။ မြင်းသား − မင်းအင်္ဂါဖြစ်၍ မစားအပ်၊ ဒုက္ကဋ်။
၄။ ခွေးသား − ရွံဖွယ်ဖြစ်၍ မစားအပ်၊ ဒုက္ကဋ်။
၅။ မြွေသား − ရွံဖွယ်ဖြစ်၍ မစားအပ်၊ ဒုက္ကဋ်။
၆။ ခြင်္သေ့သား − ဘေးရန်ဖြစ်စေတတ်၍ မစားအပ်၊ ဒုက္ကဋ်။
၉။ ဝံသား − ဘေးရန်ဖြစ်စေတတ်၍ မစားအပ်၊ ဒုက္ကဋ်။
သိ၍ ဖြစ်စေ၊ မသိ၍ဖြစ်စေ အထက်ပါ အသားတို့ကို မစားအပ်။ အဆီတို့တွင် လူဆီတစ်ခုတည်းသာ မအပ်သော အဆီဖြစ်၏။ ကျန်သော အဆီတို့သည် အပ်၏။ နို့ရည် စသည်တို့တွင် မအပ်သည်ဟူ၍ မရှိပေ။
လိင်, ဒဏ်သင့်ကြောင်း (၆) ပါး
၁။ အလဇ္ဇိတာ − အရှက်မရှိခြင်း၊
၃။ ကုက္ကုစ္စပကတတာ − အလို့လို့နှိပ်စက်ခြင်း၊
၄။ သတိသမ္မောသတာ − သတိမေ့လျော့ခြင်း၊
၆။ ကပ္ပိယေ အကပ္ပိယသညိတာ − အပ်သည်၌ မအပ်သည်ဟု ထင်ခြင်း။
မအပ်သော ကနုတံ (၆) ချောင်း
၁။ ကွဲသော ကနုတံ၊
၂။ ကြမ်းသော ကနုတံ၊
၄။ ဆူးရှိသော ကနုတံ၊
၅။ အခေါင်း အပေါက်ရှိသော ကနုတံ၊
၆။ ပုပ်ဆွေးသော ကနုတံ၊
ပရိဘောဂ (၄) ပါး
၁။ ထေယျပရိဘောဂ − သီလမရှိဘဲ ပစ္စည်းလေးပါးကို သုံးဆောင်ခြင်းသည် ခိုးစားခြင်းနှင့် တူ၏။
၂။ ဣဏပရိဘောဂ − ပစ္စဝေက္ခဏာ မဆင်ခြင်ဘဲ သုံးဆောင်ခြင်းသည် ချေးငှားစားသည်နှင့် တူ၏။
၃။ ဒါယဇ္ဇပရိဘောဂ − ပစ္စဝေက္ခဏာ ဆင်ခြင်၍ သုံးဆောင်ခြင်းသည်လည်းကောင်း၊ သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ သုံးဆောင်ခြင်းသည်လည်းကောင်း အမွေခံအဖြစ်နှင့် တူ၏။
၄။ သာမိပရိဘောဂ − ရဟန္တာတို့၏ သုံးဆောင်ခြင်းသည် ပိုင်ရှင်နှင့် တူ၏။
အဖျော်မအပ်သော အသီးကြီး (၉) လုံး
၁။ ထန်းသီး၊
၂။ အုန်းသီး၊
၃။ အိမ်ပိန္နဲသီး၊
၄။ တောင်ပိန္နဲသီး၊
၅။ ဘူးသီး၊
၆။ ဖရုံသီး၊
၇။ သခွား ငဆစ်သီး၊
၈။ သခွား ငပြုတ်သီး၊
၉။ သခွား ငကြောင်သီး။
အဖျော် (၈) ပါး
၁။ သရက်သီးအဖျော်၊
၂။ သပြေသီးအဖျော်၊
၃။ တောငှက်ပျောသီးအဖျော်၊
၄။ အိမ်ငှက်ပျောသီးအဖျော်၊
၅။ သစ်မည်စည်သီးအဖျော်၊
၆။ စပျစ်သီးအဖျော်၊
၇။ ကြာစွယ်အဖျော်၊
၈။ ဖက်သက်သီးအဖျော်။
ဤ အဖျော်ရှစ်မျိုးတို့သည် အေးသည်ဖြစ်စေ၊ နှေချက်၍ နွေးသည်ဖြစ်စေ အပ်သည်။ မီးချက်၍ မအပ်။ ရှောက်၊ မန်ကျီး စသော အဖျော်တို့သည် လျော်သောကြောင့် အနုလောမ အဖျော်တို့ မည်သည်။
မအပ်သော ဆိုးရည် (၉) မျိုး
၁။ နနွင်းမြစ်၊
၂။ ထန်းကျင့်၊
၃။ ပိန္နဲနွယ်၊
၄။ မဲရွက်၊
၅။ ဒန်းရွက်၊
၆။ ကြပိုင်ခေါက်၊
၇။ တောက်ရပ်ခေါက်၊
၈။ ဝတ်ပန်းပွင့်၊
၉။ ပေါက်ပွင့်
ကာလိက (၄) ပါး
၁။ ယာဝကာလိက − နံနက် အရုဏ်တက်မှ မွန်းတည့်အတွင်း အပ်သော ခဲဖွယ်၊ ဘောဇဉ်။
၂။ ယာမကာလိက − ယနေ့ အရုဏ်တက်မှ နက်ဖြန် အရုဏ်အတွင်း အပ်သော ဖျော်ရည်။
၃။ သတ္တာဟကာလိက − ခုနှစ်ရက်အတွင်း အပ်သော လျက်ဖွယ် ငါးပါး။
၄။ ယာဝဇီဝိက − တစ်သက်လုံး အပ်သော ဇာတိပ္ဖိုလ်၊ လေးညှင်း၊ နနွင်း၊ သိန္ဒောစသော ဆေး။
ကာလိက လေးပါးတွင် ယာမကာလိက၊ သတ္တာဟ ကာလိက၊ ယာဝဇီဝိက သုံးပါးသည် နေလွဲအခါ နာသောသူ (ဂိလာန)၊ ဆာလောင်မွတ်သိပ်သောသူ (ဝိပါသ) တို့အတွက် အပ်၏။ မနာသောသူ၊ မဆာသောသူတို့သည် မအပ်။ နာသောသူမှာ ပကတိအတိုင်း သုံးဆောင်နိုင်သည်။ ဆာလောင်သောသူမှာ သတ္တဟကာလိက ရေနှင့်ရော၍ သုံးဆောင်ရသည်။
သုရာခေါ် သေ (၅) မျိုး
၁။ ပိဋ္ဌသုရာ − ဆန်မှုန့်ကို လုပ်သော သေရည်။
၂။ ပူဝသူရာ − မုန့်ကိုလုပ်သော သေရည်။
၃။ ဩဒနသုရာ − ထမင်းကိုလုပ်သော သေရည်။
၄။ ကိဏ္ဍပက္ခိတ္တသုရာ − တဆေးမှုန့် ထည့်၍ လုပ်သော သေရည်။
၅။ သမ္ဘာရ သံယုတ္တသုရာ − ဖန်ခါးသီးစသော အရာဝတ္ထုများ ရောစပ်၍ လုပ်သော သေရည်။
မေရယခေါ် အရက် (၅) မျိုး
၁။ ပုပ္ဖာသဝ − သစ်မည်စည်ပွင့် စသော ပန်းပွင့်စိမ်ရည်။
၂။ ဖလာသဝ − အသီးစိမ်ရည်။
၃။ မဓွာသဝ − စပျစ်သီးစိမ်ရည်။
၄။ ရဠာသဝ − ကြံရည် ထန်းရည်ကို ပြုလုပ်သော စိမ်ရည်။
၅။ သမ္ဘာရသံယုတ္တာသဝ − ဖန်ခါးသီး စသော အဆောက်အဦ အမျိုးမျိုးဖြင့် စိမ်သော စိမ်ရည်။
ကုလဒူသန (၈) ပါး
၁။ သစ်သီးပေးခြင်း၊
၂။ ပန်းပေးခြင်း၊
၄။ မြေညက်ပေးခြင်း၊
၅။ ဝါးပေးခြင်း၊
၆။ တံပူပေးခြင်း၊
၇။ စေခိုင်းရာ ခြေဖြင့်သွားခြင်း၊
၈။ ဆေးကုခြင်း
အနေသန (၂၁) ပါး
၁။ မျက်နှာသစ်ရေ ပေးခြင်း၊
၂။ ဆွမ်းတုံ့ပေးခြင်း၊
၄။ ရေချိုး ကသယ်မှုန့်ပေးခြင်း၊
၅။ ကလေး ချီထိန်းခြင်း၊
၆။ ပဲဟင်းအလား အမှန်နည်းပါး အမှားများသော စကားကို ဆိုခြင်း၊
၇။ ချစ်အောင် ခင်အောင် ခင်ဗျား ကျွန်တော် စသည်ဖြင့် အောက်ကျို့၍ စကားဆိုခြင်း၊
၉။ စာတမန် ပြုလုပ်ခြင်း၊
၁၀။ ဘူမိနက်သန် မြေကြန်အတတ်ဖြင့် ဟောစားခြင်း၊
၁၁။ လယ်၊ ယာ မြေ၏ အကျိုးအပြစ်သိသော အတတ်ဖြင့် ဟောခြင်း၊
၁၂။ ရုပ်ဆင်းအင်္ဂါ လက္ခဏာ အကျိုးအပြစ် သိသော အတတ်ဖြင့် ဟောခြင်း၊
၁၃။ နက္ခတ် အကျိုးအပြစ် သိသော အတတ်ဖြင့် ဟောခြင်း၊
၁၄။ ကုလဒူသန (၈) ပါး (အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့ပြီးဖြစ်သည်)
စုစုပေါင်း အနေသန (၂၁) ပါးဖြစ်သည်။ ကုလဒူသန၊ အနေသနဖြင့် ရသောပစ္စည်း၊ အမျိုးမတော်သူ၊ မဖိတ်ကြားသောသူထံ တောင်း၍ရသော ပစ္စည်း၊ အံ့ဖွယ်ပြုခြင်း၊ မြှောက်ခြောက်ရစ်ဆွယ်ခြင်း၊ အရိပ်နိမိတ် ပြုခြင်းတို့ကြောင့် ရသော ပစ္စည်း၊ မဟုတ်မမှန် ဈာန်၊ မဂ်၊ ဖိုလ် ပြော၍ရသော ပစ္စည်း၊ ဤ ပစ္စည်းအားလုံးသည် တစ်သာသနာလုံး မအပ် ဝေးစွာရှောင်ရှားအပ်၏။ ဤပစ္စည်းမျိုးဖြင့် ချီးမြှောက်သော သီတင်းသုံးဖော်ကို အပါယာနဂ္ဂဟ မိတ်ဆွေဟု ဆိုသင့်သည်။ အပ − အယ − အနဂ္ဂဟ = ချမ်းသာကင်းအောင်ချီးမြှောက်သူ၊ သတိပြုဖွယ်တည်း၊ လူတို့၏ မိစ္ဆာဇီဝပစ္စည်းကား ရဟန်းတို့၌ မအပ်မည်သည် မရှိ။