cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
အေမာမ်ဟိုစိုင်း(န)(အ.စ)
မာအ်ဝေယာအိဘ်နေအဘီစိုဖေယာန်အုပ်ချုပ်စဉ်ကာလ
မိုဟမ္မဒ်အေမားဒ်ဟာအေရီဆိုသည်မှ ရေးသားခဲ့သည်မှာ -နောင်တော်ဟစန်(အ.စ)လက်ထက်၌ပင် မာအ်ဝေယာနှင့်ပြေငြိမ်းရေးစာချုပ်ချုပ်ဆိုပြီ(၁၀)နှစ်ကြာသည်အထိ အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)သည် အေမာမ်ဟစန်(အ.စ)နှင့် ခံယူချက်၌လည်းကောင်း ကြံဆမှုများ၌လည်းကောင်း အတွေးအခေါ်ပိုင်း၌လည်းကောင်း တူညီမှုရှိခဲ့သည်။ မည်မျှပင် မာအ်ဝေယာနှင့် စာချုပ်ချုပ်မှုကို မလိုလားခဲ့ပါစေ။ ထိုသို့စာချုပ်ချုပ်ဆိုပြီးနောက်ပိုင်း၌လည်း မာအ်ဝေယာနှင့် သစ္စာခံယူမှု(ဘိုင်အသ်ပြုလုပ်မှု)အလျဉ်းမရှိခဲ့ပေ။ သို့သော် စာချုပ်ပါ အချက်အလက်များအပေါ်ကတိသစ္စာတည်ခဲ့သည်။ မိုဟမ္မဒ်ဘာကိရ်မှ ရေဝါယသ်တစ်ခုကို ဆင့်ပြန်ထားသည်မှာ အေမာမ်ဟစန်နှင့်အေမာမ်ဟိုစိုင်န်း(အ.စ)တို့သည် မာအ်ဝေယာဘက်မှ ခန့်အပ်ထားသော မဒီနာမြို့စား မရ်ဝါန်အိဘ်နေဟကမ်၏နောက်တွင် နမားဇ်ဝတ်ပြုခဲ့သည်ဟု ဖြစ်သည်။ သို့သော် ဆယိဒ် မိုဟမ္မဒ်အေမားဒီ ဟာအေရီသည် ရှီအာတို့၏ရင်းမြစ်ကျမ်းများတွင် ရေးသားထားသော အထောက်အထားများအတွင်းမှ ဟွရ်အာမိုလီ၏ အပြစ်ရှိသူတို့၏နောက်တွင် နမားဇ်ဝတ်ပြုခြင်းသည် မပိုင်ကြောင်း ဟုပြောကြားချက်ကို သက်သေပြု၍လည်းကောင်း သမိုင်းကျမ်းများတွင်ပါသော အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)သည် မရ်ဝါန်အား ပြင်းပြင်းထန်ထန်ဆက်ဆံပုံများကို သက်သေထား၍ အထက်ပါ ရေဝါယသ်သည် မမှန်ကန်ကြောင်း ကိုထောက်ပြထားလေသည်။
ထိုကာများအတွင်း၌ပင် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)သည် အဘူမရ်ရာဟ်အိဘ်နေမစ်အူးဒ်စကဖီး၏သမီးတော် လိုင်လားနှင့် ထိမ်းမြားမှုပြုခဲ့သည်။ ထိုမှ အလီအက္ကဘရ်(အ.စ)ကို ဖွားမြင်တော်မူခဲ့သည်။ အဘူမရ်ရာဟ်သည် အမဝီမျိုးနွယ်စုတို့နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ထားသဖြင့် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)ထံသို့ ငွေကြေးဥစ္စာများ မာအ်ဝေယာဘက်မှ အမြဲပို့သလေ့ရှိသည်ဟု ရေးသားကြသည်။၎င်းအပြင် အိဘ်နေစအ်ဒ်သည် မိမိကျမ်းတွင်ရေးသားထားသည်မှာ မာအ်ဝေယာသည် ဒီရ်ဟမ်(ရွှေဒင်္ဂါး)၃၀၀၀၀၀ ကို အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)လက်ဆောင်အဖြစ်ပေးပို့ခဲ့သည်။(ဤသို့ရေးသားမှုများသည် အလျဉ်းခိုင်လုံမှုမရှိနိုင်ပါ စစ်မှန်သော သမိုင်းကျမ်းများကိုလေ့လာကြည့်မည်ဆိုပါက ရှင်းလင်းစွာသိနားလည်နိုင်မည်ဖြစ်သည်) အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် မာအ်ဝေယာသည် အလီ(အ.စ)အား အမြဲတမ်း (လာအ်နသ်ပို့သ)ကျိန်ဆဲလေ့ရှိခဲ့သည်။ ရှီအာများကိုဖမ်းဆီးအကျဉ်းချလေ့ရှိခဲ့သည်။ မရ်ဝါန်အိဘ်နေဟကမ်မှလည်း မဒီနာမြို့အတွင်း ဘနီအိုမိုင်ယာနှင့်ဘနီဟာရှင်မ် မျိုးနွယ်စုနှစ်စုအကြားပြေလည်မှုရရှိရန်ကြိုးစားသူအားလုံး ရပ်တန်းကရပ်ရန်အမိန့်ထုတ်ပြန်ခဲ့လေသည်။ ထို့အပြင်မရ်ဝါန်အိဘ်နေဟကမ်သည် မာအ်ဝေယာ၏အမိန့်အရ ယဇီးဒ်နှင့်အဘ်ဒုလ္လာဟ်အိဘ်နေဂျာအ်ဖရ်၏သမီး အွမ္မေကွလ်စူမ်သခင်မ(အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)၏တူမတော်)အားထိမ်းမြားပေးပါရန် ကမ်းလှမ်းလာသည့်အခါ အေမာမ်ဟိုင်စိုင်းန်(အ.စ)ငြင်းဆိုခဲ့ပြီးနောက် အွမ္မေကွလ်စူမ်သခင်မအား မိုဟမ္မဒ်အိဘ်နေအဘီဘက်ရ်၏သားတော် ကာစင်မ် နှင့်ထိမ်းမြားပေးလိုက်လေသည်။ ထို့အပြင် မရ်ဝါန်သည် မဒီနာမြို့အတွင်း ပေါ်ပေါ်ထင်ထင် အလီ(အ.စ)အပေါ် လာအ်နသ်ပို့သခဲ့သည့်အခါ ၎င်းအပေါ် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)သည်လွန်စွာမှပင် အမျက်ဒေါသထွက်ခဲ့ပြီး ပြန်လည်တုံ့ပြန်မှုများပြုလုပ်ခဲ့ပြီးနောက် တမန်တော်မြတ်ကြီး(ဆွ)ခေတ်ကာလ၌ ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးခြင်းခံခဲ့ရသော မရ်ဝါန်နှင့် ၎င်း၏ဖခင်ဖြစ်သူ ဟကမ်တို့အား လာအ်နသ်ပို့သခဲ့လေသည်။
မာအ်ဝေယာသည် ယဇီးဒ် အပေါ်ဘိုင်အသ်(သစ္စာ)ခံယူကြရန် ဆော်ဩနေသော အချိန်တွင် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ) ထိုကိစ္စအပေါ်ဆန့်ကျင်ကန့်ကွက်ခဲ့ပြီး မာအ်ဝေယာအား ရှုံ့ချခဲ့သူတစ်ဦးဖြစ်လေသည်။ မာအ်ဝေယာပေးပို့ခဲ့သော လက်ဆောင်များကို အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)မှ လက်ခံယူလျက် ရှိခဲ့သည်ဟုအချို့အရေးအသားများတွင် ရေသားထားမှုကို ဆယိဒ်မိုဟမ္မဒ် အေမာဒီဟာအေရီက ငြင်းဆိုထားသည်။ အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ,စ)သည် ၎င်းမှပေးပို့ခဲ့သော လက်ဆောင်များကို မည်သို့သောအခါတွင်မျှ လက်ခံခဲ့ခြင်းမရှိခဲ့ပါ ဟု ၎င်းမှ ယုံကြည်ထားသည်။ မာအ်ဝေယာသည် ယဇီးဒ်အားမှာကြားခဲ့သည်မှာ - အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)ဆက်ဆံသည့်အခါ အတတ်နိုင်ဆုံး သိမ်မွေ့စွာဆက်ဆံရန်နှင့် သူ့အား မည်သို့သောအခါမျှ ဘိုင်အသ်ခံရယူရန်အတွက် အတင်းအကျပ် မလုပ်ရန်ဖြစ်သည်။ ။
(၁၂)ပါးအေမာမ်(ရှေ့ဆောင်)တို့၏အေမာမသ်(ရှေ့ဆောင်မှု)သက်တမ်း
(၁) အလီယေမွရ်သဒွါ،(အ.စ) အေဒီ ၆၃၂ မှ ၆၆၁ (၂၉)နှစ် (၂) ဟစန်နေမွဂျ်သဘာ (အ.စ)အေ၁မှ ၆၇၀ (၉)နှစ် (၃)ဟိုစိုင်းန်နေရှဟီးဒ်အေဒီ၆၇၀ မှ ၆၈၀ (၁၀)နှစ် (၄) အလီ အစ်စဂျားဒ်(အေဒီ၆၈၀မှ၇၁၂)(၃၂)နှစ် (၅) မိုဟမ္မဒ်ဘာကိရ် (အေဒီ ၇၁၂မှ ၇၃၂)(၂၀)နှစ် (၆) ဂျာအ်ဖရ် ဆွာဒိက် (အေဒီ ၇၃၂မှ ၇၆၅)(၃၃)နှစ် (၇) မူစလ် ကာဇင်းမ် (အေဒီ ၇၆၅ မှ ၇၉၉) (၃၄)နှစ် (၈) အလီ ရေဇာ (အေဒီ ၇၉၉ မှ ၈၁၈)(၁၈)နှစ် (၉) မိုဟမ္မတကီ (အေဒီ ၈၁၈မှ ၈၃၅) (၁၈)နှစ် (၁၀) အလီနကီ (အေဒီ ၈၃၅မှ ၈၆၈)(၃၃)နှစ် (၁၁) ဟစန်အစ်ကရီ (အေဒီ ၈၆၈ မျ ၈၇၄)(၇)နှစ် (၁၂) ဟွဂျ်ဂျသ်သေမဲဟ်ဒီ (၈၇၄ မှ ယနေ့ထိ)
ယဇီးဒ်နှင့် ဘိုင်အသ် (သစ္စာ) မခံမှု နှင့် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော အဖြစ်အပျက်များ
မာအ်ဝေယာသည် ဟီဂျရီ ၆၀ ခုနှစ်၊ ရဂျဘ်လ (၁၅)ရက်နေ့၊ အေဒီ ၆၈၀ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၂၂) ရက်နေ့တွင် သေဆုံးသွားခဲ့သည်။ ထိုသို့ သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် ယဇီးဒ်သည် နန်းတက်မင်းလုပ်၍ မဒီနာမြို့ဝန် ဝလီးဒ်အိဘ်နေအသ အား အဘ်ဒုလ္လာဟ်အိဘ်နေဇိုဘိုင်းရ်၊ အဘ်ဒုလ္လာဟ်အိဘ်နေအိုမဲရ် နှင့် အေမာဇ်ဟိုစိုင်း(န)(အ.စ) တို့အား သစ္စာခံခိုင်းရန် အမိန့်တော် ထုတ်ပြန်ခဲ့လေသည်။ ထိုအခါ ဝလီးဒ်သည် ယင်း (၃)ဦးကို အချိန်မတော် မိမိနန်းတွင်းသို့ ဆင့်ခေါ်ပြီး ယဇီးဒ်နှင့် သစ္စာခံရန် အတင်းအကျပ် ပြုလုပ်လေတော့သည်။ အဘ်ဒုလ္လာဟ်အိဘ်နေ ဇိုဘိုင်းရ် သည် မအ်ဝေယာ သေဆုံးသည်ကိုလည်း သိထားခဲ့ကြသလို ယဇီးဒ် ဤသို့ ပြုလုပ် မည်ကိုလည်း သိထားခဲ့ကြသည်။ တဘက်မှလည်း ယဇီးဒ်နှင့်လည်း သစ္စာမခံလိုခဲ့ကြပါ။ ၎င်းအပြင် သစ္စာမခံသည့် အတွက် ယဇီးဒ်၏ အရေးယူမှုကိုလည်း စိုးရိမ်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းသည် ညတွင်းချင်းပင် မက္ကာမြို့သို့ တိမ်းရှောင်သွားခဲ့ကြသည်။ အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ) သည် မိမိ ဘက်တော်သားများနှင့် အတူ နန်းတော်သို့ ရောက်လာခဲ့သည့်အခါ ဝလီးဒ်မှ အေမာန်ဟိုစိုင်းန် (အ.စ) အား ယဇီးဒ်နှင့် တိတ်တစိတ် သစ္စာခံရန် ပြောလေသည်။ ထိုအခါ အေမာမ် (အ.စ)မှ တိတ်တဆိတ် သစ္စာခံမှု မပြုလိုဘဲ လူအများရှေ့မှောက်တွက် သစ္စာခံလိုကြောင်း တင်ပြခဲ့လေသည်။ ထိုသို့ဖြင့် သစ္စာခံပွဲကို နှစ်ရက်ရွှေ့ဆိုင်းခဲ့လေသည်။ ထိုသို့ပြောဆိုမှုကို ဝလီးဒ်ဘက်မှလည်း လက်ခံ သဘောတူခဲ့သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ယဇီးဒ်သည် ၎င်းအား ရာထူးမှ ဖြုတ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မရ်ဝါန်အိဘ်နေဟကမ် သည် အကယ်၍ အေမာမ်(အ.စ) ယခု နန်းတော်အတွင်းမှ ထွက်သွားခဲ့သည် ရှိသော် နောက်တစ်ကြိမ် လွယ်ကူစွာဖြင့် ပြန်လည်ခေါ်၍ မရနိုင်သည်ကို ကောင်းကောင်းသိထားခဲ့ သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် မရ်ဝါန်သည် အေမာမ်(အ.စ) အား ဖမ်း၍ သစ္စာခံခိုင်းရန် နှင့် သစ္စာခံမှု မပြုခဲ့ပါက ဤနေရာ၌ပင် သတ်ပစ်ရန် ဝလီးဒ်အား ပြောခဲ့လေသည်။ နောက်ဆုံးတွင် အေမာမ် (အ.စ) သည် ညတွင်းချင်းပင် မိမိ၏ မိသားစု အနွယ်ဝင်တို့နှင့် အတူ မဒီနာမြို့ကို စွန့်ခွာ၍ မက္ကာမြို့သို့ ထွက်လာခဲ့လေသည်။ သို့သော် တစ်ခု သတိထားရမည်မှာ – အေမာမ်(အ.စ)သည် ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ မက္ကာသို့ ခရီးထွက်ခဲ့ရာတွင်လည်း အများအသွားအလာ ပြုလုပ်သည့် လမ်းမှ သွားခဲ့သည်။ အခြား လမ်းများမှ မသွားခဲ့ပါ။ ထိုခရီးတွင် အေမာမ် (အ.စ) နှင့် အတူ မိမိ၏ ညီအစ်ကိုများနှင့် တူတော်များအပြင် အမျိုးသမီးများနှင့် သားသမီးများလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ညီတော်တစ်ဦးဖြစ်သည့် မိုဟမ္မဒ် ဟနဖီယာသည် ၎င်းခရီးတွင် မပါခဲ့ပါ။ ထို့ပြင် အေမာမ် (အ.စ) အား ကူဖာမြို့သားတို့ဘက်မှ အသေအချာ သစ္စာခံမှုပြုပြီးမှသာ ကူဖာသို့ ခရီးဆက်ရန် အကြိမ်ကြိမ် မှာကြားခဲ့လေသည်။ အီရာနီကားစွယ်စုံကျမ်းတွင် ဝါကေဒီသည်ဆင့် ပြန်ထားသော အဘ်ဒုလ္လာအိဘ်နေဇိုင်းဘိုင်းရ် နှင့် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ) တို့ အတူတကွ မဒီနာမှ မက္ကာသို့ ထွက်သွားခဲ့ကြ သည်ဆိုသည့် ရေဝါယသ်ကို ငြင်းဆိုထားလေသည်။ အေမာမ်(အ.စ) နှင့် အဘ်ဒုလ္လာဟ် အိဘ်နေဇိုဘိုင်းရ်တို့ မဒီနာမြို့တွင် ရှိနေသည့် ပုံသဏ္ဌာန်အကြား၌ ကွာဟမှုများ ရှိနေ သည်။ အေမာမ်(အ.စ) မဒီနာတွင် ရှိနေခဲ့စဉ် လူတို့သည် အေမာမ်(အ.စ) အား အရိုအသေ ပြု ကြည်ညိုလေးစားခြင်းအား အဘ်ဒုလ္လာဟ် မှ မနာလို ဝန်တိုမှုများ ဖြစ်ခဲ့သည်။ အေမာမ်ဟိုစိုင်း(န) (အ.စ)သည် မက္ကာမြို့သို့ ရောက်သောအခါ တမန်တော်မြတ်ကြီး(ဆွ) ၏ ဦးရီးတော်ဖြစ်သူ အဘ္ဘားစ် သခင်၏ အိမ်တွင် (၄)လ တိတိ နေထိုင်ခဲ့သည်။
ကူဖာမြို့သားများမောမ် ဟိုစိုင်းန်(အ.စ) အား ဖိတ်ခေါ်ခြင်းနှင့် အေမာမ်(အ.စ)သည် မွစ်လင်(မ) အိဘ်နေ အကီးလ် အား စေလွှတ်ခြင်း
အေမာမ်ဟိုစိုင်(န်)(အ.စ) သည် ဘဆွရာမြို့၌ ရှီအာထိပ်သီးခေါင်းဆောင်များ အတွင်းမှ တစ်ဦးချင်း တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဘဆွရာမြို့နှင့် ပတ်သက်ပြီး ဆွေးနွေးသည့် သဘောဖြင့် ထိုမြို့၌ နေထိုင်လျက် ရှိကြသော မျိုးနွယ်စု (၅)စု၏ ခေါင်းဆောင်များထံသို့ ပုံစံတစ်မျိုးတည်း စာရေး သားပေးပို့ခဲ့သည်။ အေမာမ်(အ.စ) သည် ထိုစာများအတွင်း ရေးသားထားသည်မှာ - "အလ္လာဟိုအရှင်မြတ်သည် မိုဟမ္မဒ်(ဆွ)အား မိမိ၏ဖန်ဆင်းခံများအကြား အကောင်းဆုံး သော သူအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကိုယ်တော်(ဆွ) မိသားစု အနွယ်တို့အား မိမိ နောက် ဆက်ခံမည့်သူများအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ လေသည်။ သို့သော် ကိုရိုင်းရှ်တို့သည် အဲဟ်လေဘိုင်းသ် (တမန်တော်မြတ်(ဆွ)၏ အနွယ်ဝင်များ)တို့၏ ရပိုင်ခွင့်ကို မိမိတို့၏ ရပိုင်ခွင့်ဟု သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် အဲဟ်ဘိုင်းသ်သည် အွမ္မသ်(နောက်လိုက်)တို့အကြား စုစည်းမှုရှိရန်နှင့် အကွဲအလွဲ မဖြစ်ပေါ် စေရန် ကို ဦးစားပေး၍ နုတ်ဆိတ်နေခဲ့ကြသည်။" ... ကုရ်အာန် နှင့် တမန်တော်မြတ်(ဆွ)၏ စွန္နသ်တော်ကို အသင်တို့အား ပြန်လည်သတိရစေလိုပါ၏။ သာသနာပျောက်ကွယ်ခဲ့ချေပြီ။ သာသနာ မှ မပြဋ္ဌာန်းထားသော လုပ်ရပ်များ သာသနာအတွင်းသို့ ရောက်လာခဲ့ချေပြီ။ အကယ်၍ ကျွန်ုပ် နောက်လိုက်မည်ဆိုပါက အသင်တို့အား လမ်းမှန်ဘက်သို့ ပြသပေးမည် ဖြစ်သည်။  ဝီလ်ဖဲရ်ဒ်မာဒလူးန်ဂ် ဆိုသူမှ ]]အေမာမ်(အ.စ) ၏ ဤစာသည် အဘူဘက်ရ်နှင့် အိုမရ်တို့၏ လုပ်ရပ်များအပေါ် အလီ(အ.စ) ရေးသားခဲ့သော စာ နှင့် အလွန်တူညီသည် ဆိုထားလေသည်။ ထိုသို့ဘဆွရာ ခေါင်းဆောင်များထံသို့ အေမာမ်(အ.စ) မှ ရေးသားခဲ့သော စာများသည် လျှို့ဝှက်သော နည်းလမ်းဖြင့် ရောက်ရှိခဲ့သည့်အတွက် ၎င်းတို့အတွင်းမှ ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးသည် ယဇီးဒ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးကို လက်မခံနှင့်လက်ခံသူများမည်မျှ ရှိသည်ကို သိလို၍ အိဘ်နေဇေယားဒ် မှ ပရိယာယ် သုံး၍ ရေးသားပေးပို့ခဲ့သော စာဟု သံသယဝင်ခဲ့လေသည်။ ထို့နောက် ၎င်းသူသည် ထိုစာအား အိဘ်နေဇောယားဒ်ထံသို့ ယူဆောင်လာခဲ့လေသည်။ အိဘ်နေဇေယားဒ် သည် ဘဆွရာ သို့ လာရောက်ပို့သူများ အားလုံးကို ဦးခေါင်းဖြတ်ခဲ့ပြီး ဘဆွရာမြို့သားများကို သင်ခန်းစာပေးခဲ့သည်။
အေမာမ်ဟိုစိုင်န်(အ.စ) ကူဖှါမြို့ဘက်သို့ထွက်ခွာခြင်း
အေမာမ်ဟိုစိုင်န်(အ.စ)အား မိုဟမ္မဒ်ဟနဖီယာနှင့်အဘ်ဒုလ္လာဟ်အိဘ်နေအိုမရ်တို့မှ မသွားရန် အကြံပြုခဲ့ကြသလို အိဘ်နေအဘ္ဘားစ်မှလည်း အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)မက္ကာ၌ ရှိနေခဲ့စဉ် ထိုဒေသ သို့မသွားရောက်ရန် တောင်းဆိုခဲ့လေသည်။ ထို့ပြင် အဘ်ဒုလ္လာဟ်အိဘ်နေဇိုဘိုင်းရ်သည်လည်း မသွားရန် ပြောခဲ့သည်။ (အဘ်ဒုလ္လာဟ်အဘိနေဇိုဘိုင်းရ် သည်အမှန်တကယ် မသွားစေလို၍ ပြောခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပေ။ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်းသည် မက္ကာမြို့တွင် အေမာမ်ဟုစိုင်းန်(အ.စ) မရှိလေ မိမိ သဘောကျလေဖြစ်သည်။) သို့သော်လည်း အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)သည် မိမိဆုံးဖြတ်ခဲ့မှုအပေါ် မပြင်ခဲ့ပေ။ အိဘ်နေအဘ္ဘားစ်သည် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)အား အလီ(အ.စ)နှင့် အခန်(အ.စ) တို့အပေါ် ကူဖှါသားတို့မှ သစ္စာမဲ့မှုများကို သတိပြန်လည်ရစေရန် ပြောကြားခဲ့ပြီး ဤခရီးစဉ်၌ အမျိုး သမီးများနှင့် ကလေးသူငယ်တို့အား မခေါ်ဆောင်သွားရန် မေတ္တာရပ်ခံခဲ့သည်။ ထိုအခါ အေမာမ် ဟိုစိုင်န်(အ.စ)သည် အိဘ်နေအဘ္ဘားစ်အား ဤသို့မေတ္တာရပ်ခံမှုအပေါ် ကျေးဇူးတင်စကားပြောခဲ့ပြီး မိမိ၏ အလုပ်ဆောင်မှု အားလုံးတို့ကို အလ္လာဟိုအရှင်မြတ်အပေါ် (သဝကုလ်လုပ်၍) အပ်နှံထားပြီး ဖြစ်ကြောင်း ပြန်လည်မိန့်ကြားတော် မူခဲ့လေသည်။ (စာဖတ်သူတို့ အနေဖြင့် အေမာမ်ဟိုစိုင်န်(အ.စ) သည် (နအူဇိုဘိလ္လာဟ်)မည်သူ၏ စကားကိုမျှ အလေးမထားသူဟု မြင်ကောင်းမြင်နိုင်သည်။ သို့သော် ဤသို့ မဟုတ်ချေ။ အေမာမ်(အ.စ)သည် မာအ်စူမ်ဖြစ်သည့်အတွက် အရာအားလုံးကို အများသူတို့ ထက်ပို၍ သိနားလည်သည့် သူဖြစ်သော်လေသည်။ ထို့အပြင် အေမာမ်(အ.စ)သည် ထိုအချိန်၌ ကူဖှါလမ်းမှအပ အခြားရွေးချယ်စရာ လမ်းမရှိခဲ့ချေ။ ထို့အပြင် အေမာမ်(အ.စ)သည် အစ္စလာမ် ကျန်ရှိစေရန်အတွက် အလ္လာဟ်၏ လမ်းတွင်မိမိကိုယ်ကိုနှင့် မိသားစုကိုပါ စတေးရန် ဝန်လေးသူ မဟုတ်ခဲ့ပေ။ အချုပ်အနေဖြင့် ပြောရသော် ထိုအချိန်၌ အေမာမ်၏ တာဝန်သည် ကူဖှါသို့သွားရန် သာလျှင် ဖြစ်ပေသည်။ ဝေလဲဖဲလ်မာဒ်လွန်းဂ်ရေးသားသည်မှာ- ရေဝါယသ်များစွာတွင် ဖော်ပြထား လေသည်မှာ အဘ်ဒုလ္လာဟ်အိဘ်နေဇိုဘိုင်းရ်သည် အေမာမ်ဟိုစိုင်န် (အ.စ)အား မက္ကာမြို့မှအမြန် ဆုံးထွက်ခွာ၍ ကူဖှါမြို့ရှိအာများထံသို့ အမြန်ဆုံး သွားရောက်ရန် တိုက်တွန်းပြောဆိုခဲ့လေသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော အေမာမာမ်ဟိုစိုင်န် (အ.စ) အား၎င်းမှ မိမိပြိုင်ဘက်ဟု သတ်မှတ်ထားခဲ့ပြီး မက္ကာမြို့၌ မိမိ၏ ပြိုင်ဘက်မရှိတော့လေပို၍ ကောင်းလေဖြစ်သည်။ သို့သော် အခြားသော ရေဝါယသ်တော်များ၌ အဘ်ဒုလ္လာဟ်အိဘ်နေဇိုဘိုင်း သည်အေမာမ် ဟိုစိုင်းန် (အ.စ)ကူညီဆောင်မ လိုသောဆန္ဒဖြင့် ပြောဆိုခဲ့သည်ဟူ၍ ဖော်ပြထားလေသည်။ အေမာမ်ဟိုစိုင်န် (အ.စ) သည် ကူဖှါမြို့တွင် ဖြစ်ပျက်ခဲ့မှုများကို သတင်းမရှိခဲ့ချေ။ ထို့နောက် ဟီဂျရီသက္ကရာဇ် (၆၀)ဇီလ်ဟဂျ်လ (၈)ရက်(သို့) (၁၀)ရက်၊ အေဒီ (၆၈၀) စက်တင်ဘာလ (၁၀) (သို့) (၁၂)ရက်နေ့တွင် ကူဖှါမြို့သို့ ထွက်ခွာရန် အဆင့်သင့်ဖြစ်နေခဲ့ပြီဖြစ်သည်။ ဟဂျ်ပြုလုပ်နေရင်း အွမ္မရာကျင့်စဉ်များသို့ ပြောင်းလဲလုပ်ဆောင်ကာ မိမိ၏ မိသားစုဝင် အမျိုးသားများနှင့် ဘက်တော်သား အယောက် (၅၀)အပြင် အမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးသူငယ်များကိုပါ ခေါ်ဆောင်၍ ကူဖှါမြို့ဘက်သို့ ထွက်လာခဲ့သည်။ မက္ကာမြို့နှင့် ကူဖှါမြို့သို့ သွားရာလမ်းခရီးတလျှောက်တွင် အေမာမ်ဟိုစိုင် (အ.စ) နားနေခဲ့သောနေရာများသွဘရီနှင့် ဘေလာဇရီ ကျမ်းတို့တွင် ဖော်ပြထားလေသည်။ ထိုအကြောင်း အရာများနှင့် ပတ်သက်၍ ဂျာမဏီနိုင်ငံမှ သမိုင်းသုတေသီတစ်ဦးဖြစ်သူ “ဝေလ်ယာဝဇန်း”မှလည်း ရေးသားထားလေသည်။ အေမာမ်ဟိုစိုင်(အ.စ) စတင်ထွက်ခွာချိန်တွင် ညီအစ်ကိုဝမ်းကွဲ အဘ်ဒုလ္လာဟအိဘ်နေဂျာအ် ဖဲရ်သည် ပြန်လာရန်အတွက် မိမိသားတော်နှစ်ပါးမှတဆင့် အေမာမ် (အ.စ)ထံ စာရေး၍ မေတ္တာရပ်ခံခဲ့လေသည်။
ထို့အပြင် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန (အ.စ)၏ ညီအစ်ကိုဝမ်းကွဲဖြစ်သူ အဘ်ဒုလ္လာဟ်အိတ်ဘ်နေဂျာအ်ဖဲရ် သည် မက္ကာမြို့စား အမ်ရ်အိဘ်နေစအီးဒ်အိဘ်နေအာ၏ထံသို့ အကယ်၍ အေမာမ်ဟိုစိုင်းန (အ.စ) မက္ကာမြို့သို့ ပြန်လာခဲ့သည်ရှိသော် လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်စာ ရေးပေးရန်စာရေး၍ တောင်းဆိုခဲ့သည်။ မက္ကာမြို့စားသည် အဘ်ဒုလ္လာဟ်အိဘ်နေဂျာအ်ဖဲရ်၏စာကြောင့် မိမိ၏ညီတော် ယဟ်ယာအား ရဲဘော်ရဲမက်များနှင့် အတူအေမာမ်ဟိုစိုင်န(အ.စ)နောက်သို့လိုက်စေခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် အေမာမ် ဟိုစိုင်န်(အ.စ)အား မှီသွားခဲ့ပြီး အေမာမ်ဟိုစိုင်န(အ.စ)အား မက္ကာသို့ ပြန်လှည့်ရန် ပြောလာခဲ့သည့်အခါ အေမာမ်ဟိုစိုင်းန(အ.စ)သည် ၎င်းတို့အား မိန့်ကြားလေသည်မှာ ကျွန်ုပ်သည် အဘိုးတော် မိုဟမ္မဒ်(ဆွ)နှင့် အိပ်မက်၌တွေ့ဆုံခဲ့ရပြီး အဘိုးတော်သည် သူ၏ လမ်းစဉ်အတိုင်း လျှောက်လှမ်းဖို့ရန် ကျွန်ုပ်အားတာဝန်ပေးခဲ့ပြီး ဖြစ်သလို အရာအားလုံးကိုအလ္လာဟို အရှင်မြတ်ထံသို့ ပုံအပ်ရန်မှာကြားတော်မူခဲ့သည်။ ရဲဘော်ရဲမက်တို့နှင့် အတူပါလာသော အဘ်ဒုလ္လာဟ်၏သားတော် နှစ်ပါးဖြစ်သည့် အောန်နှင့်မိုဟမ္မဒ်တို့သည်လည်း အေမာမ်ဟိုစိုင်းန (အ.စ)နှင့်အတူ ကဲရ်ဘလာသို့ လိုက်ပါသွားပြီးနောက် အာရှူရာနေ့တွင် (ရှဟီးဒ်ဖြစ်) ကျဆုံးသွားခဲ့ကြသည်။.
အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ) သည် ခရီးစဉ်တစ်လျှောက်လုံးတွင် လူအမျိုးမျိုးနှင့် တွေ့ဆုံခဲ့ရ သည်။ ဖဲရ်ဇဒက်ဆိုသူကဗျာဆရာတစ်ဦးနှင့် ဆုံမက်ခဲ့ရာတွင် ၎င်းမှအိုဟိုစိုင်န်(အ.စ) ကူဖှါသားတို့၏ နှလုံးသားသည် အသင်နှင့်အတူရှိနေသော်လည်း ၎င်းတို့၏ ဓားများသည် အသင့်အပေါ်၌ ရွယ်ထား ပြီးဖြစ်သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ လမ်း၌ဆုံမက်သူတိုင်းက နောက်ကြောင်းပြန်လှည့်ရန် မေတ္တာရပ်ခံသည့် အခါ အရာအားလုံးသည် အလ္လာဟ်၏ လက်ဝယ်၌ရှိသည်။ အရှင်မြတ်သည် သူ၏ဖန်ဆင်းခံတို့ အတွက် အကောင်းဆုံးကိုသာလျှင် လိုလားတော်မူ၏။ အရှင်မြတ်သည် မှန်ကန်သူတို့အား မည်သို့ သောအခါမျှ မုန်းတီးမည်မဟုတ်ချေဟု ပြန်လည်မိန့်ကြားတော်မူခဲ့လေသည်။ ဇိုဟိုင်းရ်အိဘ် နေကိုင်းဘဂျလီသည် အွစ်မာန်၏ ဘက်တော်သားတို့အတွင်းမှ တစ်ဦးဖြစ်လေသည်။ ၎င်းသည်လည်း မိမိ၏ ကိစ္စဖြင့် ခရီးထွက်လာရင်း အေမာမ်ဟိုစိုင်န်(အ.စ)နှင့် လမ်းခရီးဆုံးသွားခဲ့သည်။ ခရီးစဉ်တစ်လျှောက်လုံးနားခိုလိုကြသည့်အခါ ၎င်းသည် နားခိုရန်အတွက် ရွက်ဖျင်တဲကို အေမာမ်(အ.စ)နှင့် ခပ်လှမ်းလှမ်းအဝေးတစ်နေရာတွင် ထိုး၍နားခိုလေ့ရှိခဲ့ပြီး နောက်တစ်နေ့တွင် နားခိုရန်အတွက် ရွက်ဖျင်တဲထိုးသည့်အခါ နေရာအခက်အခဲကြောင့် အေမာမ်(အ.စ)၏ ရွက်ဖျင်တဲ အနီးအနား၌ ထိုးခဲ့ရသည်။ ထိုအခါ အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)သည် မိမိတို့နှင့် ပူးပေါင်းရန် ၎င်းအား ဖိတ်ခေါ်ခဲ့လေသည်။ ထို့နောက် အေမာမ်(အ.စ)နှင့်အတူ ခရီးဆက်လာရင်း ၎င်း၏အမြင်များ ပြောင်းလဲ၍လာခဲ့သည်။ ထို့နောက် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)နှင့် ထံသို့ပူပေါင်းခဲ့ပြီးနောက် သူသည် အေမာမ်(အ.စ)၏ အကောင်းဆုံးသော ဘက်တော်သားများ အတွင်းမှတစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့လာလေသည်။
အိုဘိုဒုလ္လာအိဘ်နေဇေယားဒ်သည် မဒီနာမြို့မှနေ၍ ကူဖှါမြို့အထိ ခရီးသွားလာရာလမ်းများ တွင် အစောင့်အကျပ်များချထားခဲ့ပြီး မည်သူ့ကိုမျှ အဝင်အထွက်ပြုလုပ် ခရီးသွားလာခွင့် မပြုခဲ့ပေ။ ထို့အပြင် ဟစီးန်အိဘ်နေသမီးမ်အား ကာဒေစီးယာဟ် ဒေသအထိစေလွှတ် ခဲ့ပြီး မဒီနာမြို့မှ ကူဖှါမြို့သို့ အဝင်အထွက်လမ်းများကို စောင့်ကျပ်စေခဲ့သည်။ အေမာမ်ဟိုစိုင်န် (အ.စ)သည် ဘဒဝီမျိုးနွယ်စိုတို့၏ သတင်းပေးမှုဖြင့် အိုဘိုဒုလ္လာဟ်အိဘ်နေဇေယားဒ်မှ အစောင့်အကျပ်များ ချထားမှုကို အေမာမ်ဟိုစိုင်းန် (အ.စ) သိခဲ့သည်။ သို့သော် စိုးစဉ်းမျှထိတ်လန့်ခဲ့ခြင်း မရှိခဲ့ပါ။ ထို့အပြင် မိမိ၏ခရီးကို ရှေ့ဆက်ခဲ့လေသည်။ စအာလဘီယာဟ် ဒေသသို့ ရောက်ရှိခဲ့သော အခါ လမ်းခရီးတွင် အချို့သော ခရီးသွားများဖြင့် တွေ့ဆုံသည့်အခါ မွစ်လင်(မ)အိဘ်နေ အကီးလ် နှင့် ဟာနီအိဘ်နေ အွရ်ဝါတို့ရှဟီးဒ်ဖြစ် (ကျဆုံး)သည့် သတင်းကိုကြားသိခဲ့ရသည့။ အချို့ ရေဝါယသ် တော်၌ ဖော်ပြထားသည်မှာ ထိုသို့သတင်းကြားလိုက်သည့်အခါ အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)သည် နောက်ပြန်လှည့်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သော်လည်း ဟဇ္ဇရသ်မွတ်လင်(မ)၏ သားတော်နှစ်ပါးမှ မိမိဖခင်၏ သွေးကြွေး ပြန်ဆပ်မည်ဟု ပြောသဖြင့် ရှေ့ဆက်ခဲ့သည်။ မာဒင်လွန်းဒ်ဂ်သည် ဖော်ပြပါ ရေဝါယသ်တော် ခိုင်လုံမှု၌ သံသယများရှိသည် ဟုဆိုထားလေသည်။ (အမှန် တကယ်မှာလည်း ထိုကဲ့သို့ မဟုတ်ခဲ့ချေ။) ရစူလေဂျာအ်ဖရီယားန်သည် ဤသို့လက်ခံသည်မှာ အေမာမ်ဟိုစိုင်န် (အ.စ)သည် ဟဇ္ဇရသ်မွစ်လင်(မ)(ရှဟီးဒ်)ကျဆုံးသည့် သတင်းကို ကြားသိခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင်လည်း ကူဖှါမြို့သို့ ခရီးနှင်ခဲ့သည်။ ထိုသို့နောက်ပြန်မလှည့်ပဲ ခရီးဆက်ခဲ့ရသည့် အကြောင်းအရင်းမှာ အေမာမ်ဟိုစိုင်န်(အ.စ)နှင့် နောက်လိုက်သားများအားလုံးတို့သည် အောင်နိုင်မှု ရရှိရေးအတွက် ခရီးဆက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ အေမာမ်ဟိုစိုင်းန် (အ.စ)နှင့်အတူ မိသားစုဝင်များပါ လိုက်ပါလာခဲ့ရသည့် အကြောင်းအရင်းကို ရစူလေဂျာအ်ဖရီယာန်မှ် ဆက်လက်ရှင်းပြထားသည်မှာ အေမာမ်ဟိုစိုင်းန် (အ.စ)ကူဖှါသို့ လာရခြင်း၏ ရည်ရွယ်ချက်သည် ယဇီးဒ်အား တော်လှန်ဖြုတ်ချရန် အတွက် ဖြစ်လေသည်။ အကယ်၍ ကူဖှါမြို့ကိုအောင်နိုင်သွားခဲ့သည်ရှိသော် မဒီနာတွင် မိမိ၏ မိသားစုဝင်များ ကျန်နေခဲ့မည် ဆိုပါက၊ မဒီနာမြို့ရှိ အမဝီမျိုးနွယ်စု (ယဇီးဒ်တို့၏ အဆွေအမျိုးလက် ပါးစေ) တို့သည် မိမိ၏မိသားစုများကို ဒုက္ခပေးမည်ဟု သိထားသည့်အတွက် တပါတည်း ခေါ်ဆောင်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
အေမာမ်ဟိုစိုင်းန် (အ.စ)သည် ဇိုဘာလာဟ် ဒေသသို့ရောက်သောအခါ မိမိတို့ကူဖှါမြို့သို့ မကြာမီရောက်ရှိတော့မည်ဖြစ်ကြောင်း သတင်းကို ကူဖှါမြို့သားတို့ထံ သတင်းပို့ရန် စေလွှတ်ခဲ့သော ကိုင်းစ်အိဘ်နေ မိုစဟ်ဟရ် ဆွိုင်ဒါဝီ (သို့) နို့သောက်ဘက်ညီအစ်ကိုဖြစ်သူ ဟိုစိုင်းန်အဘ်ဒုလ္လာဟ် အိဘ်နေယက်သွရ် ဆိုသူအား သတ်ဖြတ်ပြီး နန်းတော်၏ ခေါင်မိုးပေါ်မှ ပစ်ချခဲ့သည့် သတင်းကို ရရှိ ခဲ့လေသည်။ ထိုသို့သတင်းရရှိသည်နှင့် တပြိုင်နက် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန် (အ.စ)သည် မိန့်ကြားလေ သည်မှာ-ယခုလိုကူဖှါမြို့သားတို့ဘက်မှ သစ္စာဖောက်မှုများ ဖြစ်ခဲ့ရသည့်အပေါ် မည်သူမဆိုကျွန်ုပ်နှင့် လမ်းခွဲလိုက လမ်းခွဲနိုင်သည်ဟု ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ အေမာမာမ်ဟိုစိုင်န် (အ.စ)နှင့် မဒီနာမြို့မှ စတင်ထွက်ခွာလာစဉ် ကတည်းမှ အတူလိုက်ပါလာသူများမှအပ လမ်းခရီးတွင် အေမာမ် (အ.စ)နှင့်ပူးပေါင်းဝင်ရောက်လာခဲ့သော အချို့သူများသာ အေမာမ်(အ.စ)ကို ထားခဲ့ပြီး လမ်းခွဲသွားခဲ့ကြသည်။ ရစူလေဂျာလ်ဖရီယားန်သည် ဤသို့ သုံးသပ်ပြောဆိုထားသည်မှာ ကူဖှါမြို့၏ ပြောင်းလဲ သွားမှုကို ဤအချက်က မီးမောင်းထိုးပြထားလေသည်။ မာဇ္ဇရသ်မွစ်လင်(ခ) ရှဟီးဒ် မဖြစ်မီ အချိန်၌ ကူဖှါမြို့ အခြေအနေသည် ပုံစံတစ်မျိုးရှိခဲ့ပြီး ၎င်းရှဟီးဒ် ဖြစ်သွားပြီးနောက်ပိုင်း တစ်မျိုးဖြစ်သွားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ကူဖှါမြို့သို့မသွားသင့်တော့ကြောင်း အေအမ်ဟိုစိုင်းန် (အ.စ) သိလိုက်၏။
ရှရားဖ်ဒေသ(သို့) ဇူဟရှ်မ်ဒေသတွင် ဟွရ်အိဘ်နေယဇီးဒ်သမီမီတပ်စုကြီးနှင့် အေမာမ်ဟိုင်စိုင်န်(အ.စ)တို့တွေ့ဆုံခဲ့သည့်အခါ ရာသီဥတုသည်ကလည်းအလွန်ပူပြင်းသည့်အတွက် ရေသောက်စရာပင်မရှိတော့ချေ။ ထိုအခါ အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)မှ ၎င်းတို့အားရေအေးတိုက်ကြွေးခဲ့လေသည်။ ထို့နောက် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)သည် ဟွရ်၏တပ်စုကြီးအား မိမိ၏ရည်ရွယ်ချက်များကို ကြေညာခဲ့လေသည်။ အသင်စစ်သည်အပေါင်းတို့ အသင်တို့ထံအေမာမ်(ခေါင်းဆောင်)မဲ့နေချိန်တွင် ကျွန်ုပ်သည် အွမ္မသ်(နောက်လိုက်)တို့အကြား စုစည်းရန်အကြောင်းခံတစ်ခုဖြစ်ခဲ့လေသည်။ ကျွန်ုပ်တို့သည် အခြားသူတို့ထက်ပို၍ အသင်တို့အပေါ် ကြီးစိုးပိုင်ခွင့်ရှိသူများဖြစ်ပေသည်။ သို့သော် ယခုအချိန်အခါတွင် မထိုက်သန်သောသူတို့သည် မတရားအာဏာလု၍ အုပ်ချုပ်နေကြသည်။ အကယ်၍ အသင်တို့သည် ကျွန်ုပ်နှင့် ပူးပေါင်းမည်ဆိုပါက ကျွန်ုပ်သည် ကူဖှာဘက်သို့ခရီးဆက်မည်။ အကယ်၍ ဤသို့မဟုတ်ပါက ကျွန်ုပ်နောက်ပြန်လှည့်မည်။ သုဖြစ်သည်။
ထိုသို့ရေပိတ်ထားသော်လည်း အိဘ်နေစအ်ဒ်သည် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)နှင့် ဆွေးနွေးလိုခဲ့သည့်အတွက် ညလုံးပေါက် ဆွေးနွေးမှုများပြုလုပ်ခဲ့လေသည်။ ထိုအခါအေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)သည် ာ စစ်မဖြစ်ကြပဲ နှစ်ဦးနှစ်ဘက်လုံးယဇီးဒ်ထံသို့သွားရောက်ပြီး မျက်နှာချင်းဆိုင်စကားပြောကြမည်ဟု အိဘ်နေစအ်ဒ်အားအကြံပြုခဲ့သည်။ သို့သော် အိဘ်နေစအ်ဒ်သည် အိဘ်နေဇေယားဒ်ဘက်မှ ဒဏ်ခတ်မည်ကို ကြောက်ရွံ့ခဲ့သည့်အတွက် ထိုအကြံပြုချက်အား လက်မခံခဲ့ပေ။ ထိုသို့ဆွေးနွေးမှုသည် နှစ်ဦးအကြားတွင်သာ ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း မြောက်မြားစွာသော ဆင့်ပြန်မှု(ရေဝါယသ်)တော်များတွင် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ,စ)ဘက်မှ အချက်(၃)ကို အကြံပြုသည့်အနေဖြင့်တင်ပြခဲ့လေသည်။:
အိဘ်နေဇေယားဒ်သည် လက်ရှိအနေအထားကို သဘောရန်ဆုံးဖြတ်လိုသော်လည်း ရှင်မ်အိဘ်နေဇီရှောင်ရှန်(စစ်ဖီးန်းတိုက်ပွဲတွင် အလီ(အ.စ)ဘက်မှ ဝင်၍စစ်တိုက်ပေးခဲ့သူ)သည် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)မဖြစ်ဖြစ်သည့်နည်းဖြင့် ယဇီးဒ်နှင့်သစ္စာခံခိုင်းရန် အိဘ်နေဇေယားဒ်အားသွေးထိုးခဲ့လေသည်။ ထပ်မံ၍ အကယ်၍ အသင်အိဘ်နေဇေယားဒ်သည် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)နှင့်ငြိမ်းချမ်းမှုရယူခဲ့ပါက အိဘ်နေဇေယားဒ်၏အားနည်းသူနှင့် ဟိုစိုင်န်အဘ်နေအလီ(အ.စ)သည် အားသာသူဖြစ်သွားပေမည်။ ထို့ကြောင့်မိမိ၏ သိက္ခာကျခံမည်လောဟု အိဘ်နေဇေယားဒ်အား ပြောကြားခဲ့သည်။ အိဘ်နေိဇေယားဒ်သည် ရှင်မ်ရ်အိဘ်နေဇီဂျောင်ရှန်၏စကားများကို ကြားလိုက်ရသည်နှင့် မိမိ၏ဆုံးဖြတ်ချက်များကိုပြောင်းလိုက်လေသည်။ ထိုသို့ဖြင့် ရှင်မ်ရ်သည် အိဘ်နေဇေယားဒ်၏အမိန့်စာကို အိုမရ်အိဘ်စအ်ထံသို့ ယူဆောင်လာပြီး သူ့အားပေးခဲ့သည်။၎င်းစာတွင် အကယ်၍ အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)သည် မိန့်ကြားချက်ကို လိုက်နာမှုမရှိပါက သတ်ပစ်ရန်နှင့် မိမိထိုညွှန်ကြားချက်အတိုင်းဆောင်ရွက်လိုမှုမရှိပါက စစ်သူကြီးရာထူးကို ရှင်မ်ရ်အားလွှဲပြောင်းပေးရန် ညွှန်ကြားထားလေသည်။ ၎င်းအပြင် ရှင်မ်ရ်သည် မိမိဘက်မှ ဖြည့်ဆွက်၍ အိုမရ်အိဘ်နေစအ်ဒ်ကို ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)သေဆုံးသွားပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ၎င်း၏ခန္ဓာအား အစိတ်စိတ်အပိုင်းပိုင်းဖြစ်သွားရန် နင်းချေပစ်မည်ဟု ပြောဆိုခဲ့လေသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ရှင်မ်ရ်သည် အလွန်မှပင်ယုတ်မာကြမ်းတမ်းသူတစ်ဦးဖြစ်သည့်အတွက်ဤကဲ့သို့ပြောဆိုခဲ့ခြင်းဖြစ်လေသည်။ ရှင်မ်ရ်၏ စကားများကို အိုမရ်အိဘ်နေစအ်ဒ်ကြားလိုက်ရသောအခါ ၎င်းအား ကျိန်းဆဲပြီး ငြိမ်းချမ်းရေးတည်ဆောက်မှုများကို ဖျက်စီးပစ်သူသည် အသင်သာလျှင်ဖြစ်သည်ဟု ပြောဆိုခဲ့သည်။ အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)ဘက်မှ မည်သို့သောအခါမျှ ယဇီးဒ်နှင့်သစ္စာခံမည်မဟုတ်ကြောင်းကို အိုမရ်အိဘ်နေစအ်ဒ် ကောင်းကောင်းသိထားသည်။ အိဘ်နေဇေယားဒ်ဘက်မှလည်း အမိန့်စာလာရှိထားသည်မှာ အိုမရ်အိဘ်နေစအ်ဒ်သည် ထိုတာဝန်ကို မယူနိုင်ပါက ရှင်မ်ရ်သို့လွှဲပြောင်းပေးရန်ဖြစ်သည်။ သို့သော် အိုမရ်အိဘ်စအ်ဒ်မှလည်း ရာထူးကို ရှင်မ်ရ်ထံမလွှဲပေးလိုခဲ့ချေ။ နောက်ဆုံးတွင် ထိုတာဝန်ကို မိမိကိုယ်၌ လုပ်ဆောင်မည်ဟု ဆုံးဖြတ်ပြီး လက်ခံလိုက်လေသည်။
မိုဟရမ်လ(၉)ညနေခင်းနေဝင်ချိန်တွင် အိုမရ်အိဘ်စအ်သည် မိမိ၏စစ်သည်ရဲမက်များနှင့်အတူ အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)၏ခိုင်မာတဲနန်းများဘက်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)သည် မိမိ၏ဓားကို မြေ၌စိုက်ကာ မှီလျှက် မှေးနေခဲ့ချိန်ဖြစ်သည်။ ထိုသို့မှေးနေရင်းဖြင့် ခေတ္တခဏအိပ်ပျော်သွားခဲ့ပြီး အိပ်မက်၌ အဘိုးတော်မိုဟမ္မဒ်(ဆွ)နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့လေသည်။ ထိုအခါ အဘိုးတော်မှ "အိုငါ့၏မြေးတော် ဟိုစိုင်န် အသင်သည် များမကြာမီ ငါတို့ထံသို့ရောက်ရှိလာတော့မည်ဖြစ်သည်"ဟု မိန့်တော်မူခဲ့လေသည်။ ထိုသို့ဖြင့် ဇိုင်နဘ်သခင်မကြီး(စ.အ)သည် နောင်တော်ထံသို့ရောက်ရှိ၍လာခဲ့ပြီး အိုဟိုစိုင်န်း(အ.စ) အိုမရ်အိဘ်စအ်ဒ်သည် မိမိ၏စစ်သည်များနှင့်အတူ ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီဟု ပြောဆို၍ အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)အား နှိုးခဲ့လေသည်။ ထိုအခါ အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)သည် မိမိ၏ညီတော်အဘ္ဘားစ်(အ.စ)အား ၎င်းတို့လာရောက်ရခြင်းအကြောင်းကို စုံစမ်းရန်အတွက် ၎င်းတို့ထံစေလွှတ်ခဲ့လေသည်။ ထို့နောက် အိုမရ်အိဘ်နေစအ်ဒ်ဘက်မှ ဆုံဖြတ်ချက်များပြောင်းလဲသွားသည့်အတွက် နှစ်ဦးနှစ်ဘက်စကားများအပြန်အလှန်ပြောဆိုခဲ့ရကြသည်။ ထိုသို့ဖြင့် အေမာမ်ဟိုစိုင်န်(အ.စ)သည် အကြောင်းစုံကို သိသွားခဲ့သည်။ ထိုအခါ ၎င်းည၌ပင် မိမိ၏မိသားစုများအပြင် ဘက်တော်သားတို့ အကြားမိန့်ခွန်းများခြွေခဲ့လေသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ထိုမိန့်ခွန်းများကို သားတော် အေမာမ်စဂျ်ဂျားဒ်မှ ဆင့်ပြန်တော်မူထားခဲ့လေသည်။ ယင်းမိန့်ခွန်းများအတွင်းမှ တစ်ခုသည် "ကျွန်ုပ်သည် အလ္လာဟိုအရှင်မြတ်အား ထောမနာပြုပါ၏။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ကျွန်ုပ်တို့အကြား မိုဟမ္မဒ်(ဆွ)ကဲ့သို့သော တမန်တော်ကို ပို့ဆောင်ပေးတော်မူခဲ့ပြီး အရှင်မြတ်၏စစ်မှန်သော သာသနာတော်နှင့်ပတ်သက်၍ ကျွန်ုပ်တို့အား သွန်သင်ပြသတော်မူခဲ့သည်။ ကျွန်ုပ်၌ အသင်တို့ကဲ့သို့သော မိတ်ဆွေကောင်းများကို မတွေ့ခဲ့ရသလို မိသားစုဝင်များအကြား ကျွန်ုပ်၏ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော စိတ်ဓါရှိသည့် ကျွန်ုပ်၏မိသားစုကဲ့သို့ မည်သည့်မိသားစုကို မျှ မတွေ့ဖူးချေ။ ထို့ကြောင့်အရှင်မြတ်ဘက်မှ အသင်တို့အပေါ်ကောင်းချီးအဖြာဖြာနှင့် ဆုလဒ်တော်များ ပေးတော်မူပါဟု ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သပါလို၏။ မနက်ဖန်အချိန်တွင် ကျွန်ုပ်တို့အားလုံးတို့သည် သေချင်းတရားနှင့်ရင်ဆိုင်ကြရပေမည်ဟု ကျွန်ုပ်ထင်မြင်မိပါအံ့။ ထို့အတွက်ကြောင့် အသင်တို့အားလုံးကို မိန့်ဆိုလိုသည်မှာ ယခုလိုမှောင်နေခိုက် မည်သူမဆိုကျွန်ုပ်နှင့် လမ်းခွဲ၍သွားလိုက သွားနိုင်သည်။ ကျွန်ုပ်နှင့် အတူရှိနေဖို့ရန် အသင်တို့အား ကျွန်ုပ်ဘက်မှ အလျဉ်းမတိုက်တွန်းလိုပါ။ ဟုဖြစ်လေသည်။
သို့သော် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)ဘက်တော်သားများနှင့် အနွယ်ဝင်တို့အားလုံးသည် မည်သူတစ်ဦးတစ်ယောက်မျှ လမ်းခွဲ၍ ထွက်ခွာသွားခြင်းမပြုပဲ အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)အပေါ် သစ္စာစောင့်ထိန်းခဲ့ကြသည်။ သခင်မကြီးဇိုင်နဘ်(စ.အ)သည် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)၏ မိန့်ခွန်းကို ကြားလိုက်ရသည်နှင့်မေ့လဲသွားခဲ့သည်။ ထိုအခါအေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)သည် နှမတော်အား စကားများပြောဆို၍ ဖြေသိမ့်ပေးခဲ့သည်။ ထို့နောက် အေမာမ်ဟိုစိုင်န်(အ.စ)သည် ခုခံကာကွယ်ရန်အတွက် အသင့်ပြင်သောအားဖြင့် ခိုင်မာ(တဲနန်းများ)ကို တစ်ခုနှင့်တစ်ခု နီးနီးကပ်ကပ်စိုက်ထူစေခဲ့လေသည်။ ထို့နောက် ထိုတဲနန်းများကို ကြိုးတစ်ချောင်းတည်းနှင့်ပေါင်းချည်နှောင်ကာ ထိုတဲနန်းများ၏ဘေးပတ်ဝန်းကျင်တစ်ဝိုက်တွင် ဝါးနှင့်သစ်သားများကို ထင်းပုံများအဖြစ် ဝိုင်းရံ၍ စီထားခဲ့သည်။ အကယ်၍ ရန်သူတို့သည်တဲနန်းများအတွင်းသို့ ဝင်လာမည်ဆိုပါက အလွယ်တကူမဝင်ရောက်နိုင်စေရန် ထိုထင်းပုံများကို မီးရှို့၍ ဟန့်တားမည့် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ဤသို့လုပ်ရခြင်း ဖြစ်သည်။ စစ်မစတင်မီ ညတွင် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)နှင့် နောက်လိုက်သားများအားလုံးတို့သည် တစ်ညလုံးအလ္လာဟိုအရှင်မြတ်အား ဝတ်ပြုဦ:ချကာ မိမိလိုရာဆုများကို အရှင်မြတ်ထံတော်ပါးမှ တောင်းဆုပြုခဲ့ကြပြီး မနက်လင်းသည်နှင့် ရန်သူတို့ဘက်မှ စတင်၍ စစ်ကိုအစပြုခဲ့ကြသည်။
ကရ်ဘလာဖြစ်စဉ်
မိုဟရမ်လ(၁၀)ရက်နေ့နံနက်ပိုင်းတွင် မိမိ၏နောက်လိုက်များအတွင်းမှ မြင်းစီးစစ်သည် (၃၀)ဦးနှင့် ခြေကျင်စစ်သည်(၄၂)ကို အသင့်ပြင်ခဲ့လေသည်။ ဘယ်ဘက်စစ်ဗြူဟာတပ်မှူးကို ဟဘီးဘ်အိဘ်နေမဇွာဟီရ်အားခန့်အပ်၍ ညာဘက်စစ်ဗြူဟာ တပ်မှူးကို ဇိုဟိုင်းရ်ဘိဘ်နေကိုင်းန်အား ခန့်အပ်ခဲ့ပြီးနောက် ဗဟိုစစ်ဗြူဟာမှူးအဖြစ် ဟဇရသ်အဘ္ဘားစ်အား တာဝန်များအသီးသီးပေးအပ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် တဲနန်းများ၏ ဘေးပတ်ဝန်းကျင်တွင် ထင်းများပုံစေပြီး ထိုထင်းများကို မီးရှို့ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ထို့နောက်အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)သည် ခိုင်မာတဲနန်းအတွင်းသို့ ဝင်ကာ အမွှေးနံသာများလိမ်းကာ မိမိကိုယ်ကို သင်းပျံ့စေခဲ့သည်။ ထို့နောက် မိမိ၏အစီးအနင်းပေါ်တွင်ထိုင်လျှက် ကျမ်းတော်မြတ်ကုရ်အာန်ကို လက်တစ်ဖက်မှ ကိုင်ကာ အလ္လာဟိုအရှင်မြတ်ထံတော်ပါးတွင် ဆုမွန်(ဒိုအာ)ပြုခဲ့ပြီးနောက် ကူဖှာသားတို့ဘက်လှည့်ကာ မိန့်ခွန်းပြောကြားခဲ့လေသည်။ သို့ရာတွင် မိန့်ကြားတော်မူလေသည်မှာ အလ္လာဟိုအရှင်မြတ်သည် ကျွန်ုပ်တို့အား စိုးပိုင်တော်မူသော အရှင်ဖြစ်ပေသည်။ ထို့အပြင် အရှင်မြတ်၏သာသနာတော်အား အရှင်မြတ်ကိုယ်တော်တိုင် စောင့်ရှောက်မည် ဟုဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ၎င်းတို့အား မိမိနှင့်မိမိ၏နောင်တော်ဟစန်(အ.စ)တို့သည် ဂျန္နသ်(သုခဘုံ)၏ခေါင်းဆောင်များဖြစ်ကြောင်း တမန်တော်မြတ်(ဆွ)၏ မိန့်ကြားမှုကို မိန့်ကြားခဲ့ပြီး ပြန်လည်သတိရစေခဲ့သည်။ ထို့နောက် မိမိအားသတ်ဖြတ်ခြင်းသည် တရားတော်နှင့်ကိုက်ညီပါသလားဟု စဉ်းစားခိုင်းစေခဲ့သည်။ ထို့အပြင် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)သည် မိမိအား ၎င်းတို့ဘက်မှ မြောက်မြားစွာသော စာများရေး၍ ဖိတ်ခေါ်ခဲ့မှုအပေါ် ရှု့ချခဲ့လေသည်။ ထို့နောက်အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)မှ ထပ်မံပြောကြားသည်မှာ မိမိတို့သည် အသင်တို့နှင့် စစ်မတိုက်လိုသည့်အတွက် နေရာဒေသတစ်ခုသို့ သွားရောက်နေထိုင်လိုကြောင်းနှင့် ထိုသို့သွားမှုကို သဘောတူပေးလိုကြောင်း ထပ်မံမိန့်ကြားခဲ့ပြန်သည်။ သို့သော် ၎င်းသူတို့ဘက်မှ မည်သည့်ဒေသမျှ သွားခွင့်မပြုကြောင်းနှင့် ယဇီးဒ်နှင့်မလွဲမသွေ သစ္စာခံရမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြန်လည်ပြောကြားခဲ့လေသည်။ ထိုအခါအေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)မှ မိမိသည် ကျေးကျွန်တစ်ဦးကဲ့သို့ ယဇီးဒ်နှင့် အလျဉ်းသစ္စာခံမည် မဟုတ်ကြောင်း ပြန်လည်မိန့်ကြားခဲ့လေသည်။ ထို့နောက်အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)သည် မြင်းပေါ်မှ အောက်သို့ ဆင်းခဲ့ပြီး မြင်းကိုတစ်နေရာ၌ ချည်နှောင်လိုက်လေသည်။ အကြောင်းအရင်းမှာ အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)သည် မည်သည့်အခါမျှ စစ်မြေပြင်မှ ထွက်ပြေးမည့်သူတစ်ဦးမဟုတ်ကြောင်းကို ဖော်ပြခဲ့ခြင်းပင် ဖြစ်လေသည်။ ထို့နောက်ပိုင်းတွင် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)၏ မိန့်ကြားမှုများသည် ဟွရ်အိဘ်နေယဇီးဒ်ရီယာဟီ၏နှလုံးသားအတွင်းသို့ စိမ့်ဝင်သွားမှုကြောင့် ၎င်းသည် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)ဘက်မှ ရပ်တည်ခဲ့ပြီး ကူဖှာမြို့သားတို့သည် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)အပေါ်သစ္စာဖေါက်မှုကြောင့် ၎င်းတို့အား ကျိန်ဆဲ၍ ရှုံ့ချခဲ့လေသည်။ သို့သော်ငြားလည်း ယင်းကူဖှာသားတို့သည် ဟွရ်၏စကားများအပေါ် အရေးမစိုက်ခဲ့ကြပေ။ စစ်ပွဲစတင်ခဲ့ပြီးနောက် ဟွရ်သည်လည်း အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)ဘက်မှ ရွပ်ရွပ်ချွံချွံတိုက်ပွဲဝင်ခဲ့ပြီး ထိုကရ်ဘလာစစ်မြေပြင်၌ပင် ကျဆုံး(ရှဟီးဒ်ဖြစ်)သွားခဲ့လေသည်။ အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)သည် နောက်ဆုံးတိုက်ပွဲဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ရှဟီးဒ်ဖြစ်(ကျဆုံး)ခဲ့လေသည်။
ဇိုဟိုင်းရ်အိဘ်နေကိုင်းန်သည် ကူဖှာသားတို့အား အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)အားရှဟီးဒ်မလုပ်(မသတ်ရန်) နှင့် အေမာမ်(အ.စ)၏စကားကို နာခံရန် မေတ္တာရပ်ခံခဲ့လေသည်။ သို့သော်လည်းကောင်းသူတို့သည် ဇိုဟိုင်းရ် အားကြိမ်းမောင်းပြောဆို၍ ခြိမ်းခြောက်ခဲ့ပြီး မြှားတစ်စင်းကို စတင်ပစ်ခတ်ခဲ့ပြီး တိုက်ပွဲကို အစပျိုးလိုက်လေသည်။ ထိုသို့ဖြင့် တိုက်ပွဲစတင်သွားပြီဖြစ်သည်။ ရန်သူတို့ဘက်မှ ညာဘက်စစ်ဗြူဟာမှူးဖြစ်သူ အမ်ရ်အိဘ်နေဟဂျ်ဂျားဂျ်ဇိုဘိုင်ဒီသည် ညာဘက်မှ စတင်တိုက်ခိုက်လာခဲ့သည်။ သို့သော် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)ဘက်မှ ပြင်းပြင်းထန်ထန်ပြန်လည် ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့သဖြင့် ပြန်လည်နောက်ဆုတ်သွားခဲ့ကြသည်။ ထိုအခါ အမ်ရ်သည် မိမိ၏ စစ်သည်တို့အားအနီးကပ် တစ်ဦးချင်းထွက်မတိုက်ပဲ အဝေးမှ မြှားများဖြင့် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ရန်သူတို့ဘက်မှ ဘယ်ဖက် စစ်ဗြူဟာမှူးသည် ရှင်မ်အိဘ်နေဇီဂျောင်ရှန် ဖြစ်ပြီး ၎င်းနှင့် စစ်သည်တို့သည် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)တို့အား ဘယ်ဖက်မှ ဝင်ရောက်၍ တိုက်ခိုက်လာပြန်သည်။ သို့သော် ၎င်းသည်လည်း ပြန်လည်နောက်ဆုတ်ပြေးခဲ့ရသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ခြေကျင်စစ်သည်များနှင့် လေးပစ်သမားများကို စစ်ကူအဖြစ် ထပ်မံစေလွှတ်ပေးရန် အိုမရ်အိဘ်စအ်ဒ် အားတောင်းခံခဲ့လေသည်။ တစ်ချိန်က အလီ(အ.စ)၏ ဘက်တော်သားဖြစ်ခဲ့သည့် ရှဘီစ်ဘင်ရုဘ်အီသည် ကရ်ဘလာတိုက်ပွဲတွင် အိဘ်နေဇေယားဒ်၏အမိန့်အောက်တွင် ခြေကျင်တပ်၏ တပ်မှူးအဖြစ်တာဝန်ယူထားခဲ့ရသည်။၎င်းအား ဝင်တိုက်ရန် အမိန့်ကျလာသည့်အခါ ၎င်းမှ ထင်ထင်ပေါ်ပေါ်အမိန့်ကို ဆန့်ကျင်ခဲ့ပြီး ဝင်မတိုက်ခဲ့ပေ။ ထိုသို့ဖြင့်အခြားသော မြင်းစီးတပ်များနှင့်ခြေကျင်စစ်သည်(၅၀၀)တို့မှ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့လေသည်။ ထိုအခါအေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)၏ ဘက်တော်သားမြင်းစီးတပ်သည် ၎င်းတို့မြင်းများ၏ခြေထောက်ဖြတ်ခြင်းခံလိုက်ရသည့်အတွက် ခြေကျင်ရင်ဆိုင်ခဲ့ကြရသည်။ အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)၏တပ်သည် ရှေ့သို့တပ်ချီတိုက်ခိုက်သည့်အခါ အိုမရ်အိဘ်နေအစ်အ်ဒ်မှ အေမာမ်ဟိုစိုင်န်း(အ.စ)တို့အား အဘက်ဘက်မှ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ပြီး ခိုင်မာတဲနန်းများထိ ဝင်စီးရန် အမိန့်ပေးခဲ့လေသည်။ ထိုသို့ ခိုင်မာတဲနန်းများကို ဝင်စီးတိုက်ခိုက်သည့်အခါ ခိုင်မာများအတွင်း၌ ရှိနေသူတို့မှ ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ခဲ့လေသည်။ အိုမရ်အိဘ်နေစအ်ဒ်သည် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)၏ခိုင်မာတဲနန်းများကို မီးရှို့ရန်အမိန့်ပေးခဲ့သည့်အခါ ရှင်မ်ရ်သည် အမျိုးသမီးများရှိရာ တဲနန်းများဘက်သို့ သွားရောက်မီးရှို့ရန်လုပ်သည့်အခါ အခြားစစ်သည်များက ၎င်းအားပြောဆိုသဖြင့် အရှက်ရခဲ့ရလေသည်။ သို့သော် နောက်တစ်ကြိမ်အပြင်းအထန် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်မီးရှို့သည့်အခါ အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)၏အမိန့်ဖြင့် ပုံထားသော ထင်းများစတင်လောင်ကျွမ်းမှုကြောင့်  ၎င်းတို့တိုက်ခိုက်မှုသည် မအောင်မြင်ခဲ့ပါ။ .
ဇိုဟိုရ်အချိန်(မွန်းလွဲချိန်)သို့ရောက်လာသည့်အခါ အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)နှင့် နောက်လိုက်သားတို့သည် ဇိုဟိုရ်နမားဇ် ဝတ်ပြုမှုကို (နမားဇေခေါဖ်) စစ်ပွဲဖြစ်လျှင် ဝတ်ပြုသော အနေအထားဖြင့် ဝတ်ပြုခဲ့ကြသည်။ ထိုသို့ဝတ်ပြုပြီးသည်နှင့် တပြိုင်နက် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)၏စစ်သည်များ အပြင်းအထန်ဝန်းရံတိုက်ခိုက်ခြင်းခံခဲ့ရလေသည်။ ထို့နောက် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)၏ဘက်တော်သားတို့သည် တစ်ဦးပြီးတစ်ဦးကျဆုံး(ရှဟီးဒ်ဖြစ်)သွားကြလေသည်။ ဘနီဟာရှင်မျိုးနွယ်စုတို့အကြား ပထမဦးဆုံးရှဟီးဒ်ဖြစ်(ကျဆုံး)သူမှာ အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)၏သားတော် အလီအက္ကဘရ်(အ.စ)သာဖြစ်ပေသည်။ ထို့နောက် ဟဇ်ရသ်မွစ်လင်(မ)၏သားများနှင့် အဘ်ဒုလ္လာဟ်အိဘ်နေဂျာအ်ဖရ်၏သားတော်များ၊ထို့နောက် အကီးလ်၏သားများနှင့် ကာစင်မ်အိဘ်နေဟစန်(အ.စ)တို့ဖြစ်လေသည်။ ကာစင်မ်အိဘ်နေဟစန်(အ.စ)သည် အလွန်မှပင် နုပျိုချောမောသော လူငယ်လေးတစ်ဦးဖြစ်သည်။ သို့သော် သူ့အား ရက်ရက်စက်စက်ရှဟီးဒ်လုပ်(သတ်)ခဲ့ကြလေသည်။ ကာစင်မ်အိဘ်နေဟစန်(အ.စ)စစ်မြေပြင်၌ ကျသည့်အခါ သူသည် မိမိ၏ ဦးရီးတော်အား လာရောက်ကူညီရန် လှမ်းခေါ်ခဲ့သည်။ ထိုအခါ အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)သည် ကာစင်မ်အိဘ်နေဟစန်ထံသို့ အပြေးအလွှားသွားရောက်ခဲ့ပြီး သူ့အား ခုတ်သူကို ပြန်လည်သုတ်သင်ခဲ့လေသည်။ သို့သော် ကာစ်င်မ်(အ.စ)သည် အိဘ်နေဇေယားဒ်တပ်ကြီး၏မြင်းခွာများအောက်တွင် အစိတ်စိတ်အပိုင်းပိုင်းဖြစ်ခဲ့ရသည်။ မြင်းများဒုန်းစိုင်း၍ ကာစင်မ်(အ.စ)၏ခန္ဓာကိုယ်ပေါ် ခုန်ပေါက်နင်းချေသည့်အတွက် စစ်မြေပြင်တွင် ဖုန်မှုန့်များထကာ မည်သူ့ကိုမျှ မတွေ့ရတော့ပေ။ ထိုသို့ဖြင့် ဖုန်မှုန့်များ ပြန်လည် ငြိမ်သက်သွားသည့်အခါမျှ အပိုင်းပိုင်းဖြစ်သောနေ ကာစမ်င်(အ.စ)၏ ခန္ဓာကို ပွေ့ချီထားသော အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)အားတွေ့မြင်ခဲ့ကြရသည်။ အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)သည် ထိုသို့အနေအထားဖြင့် ကာစင်မ်(အ.စ)အား သတ်ဖြတ်သူအပေါ် လာနသ်ပို့သရင်း သူ၏ အလောင်းတော်ကို ခိုင်မာတဲနန်းများဆီသို့ ယူဆောင်လာကာ အခြားသော အလောင်းတော်များနဘေးတွင် ထားလိုက်လေသည်။.
သွဘရီနှင့် ဘေလာဇရီကျမ်းတို့တွင် ဟဇ်ရသ်အဘ္ဘားစ် ရှဟီးဒ် ဖြစ်ပုံအား တင်ပြထားခြင်းမရှိပေ။ သို့သော် ထိုကျမ်းများ၌ အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)သည် ခိုင်မာတဲနန်းများ၌ ရေပြတ်တောက်သွားသည့်အခါ သူ့အား ယူဖရေးတီးမြစ်သို့ သွားရောက်၍ ရေယူရန် မိန့်ခဲ့သည့်အခါ ရေသွားရောက်ယူရာတွင် အိဘ်နေဇေယားဒ်၏ တပ်များနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည့်အခါ သူသည် အလ္လာဟိုအရှင်မြတ်ထံအိဘ်နေဇေယားဒ် စစ်သည်တို့အား ရေမရရှိပဲ အသက်နုတ်တော်မူပါဟု ဒိုအာပြု(ဆုတောင်း)ခဲ့သည်။ အလ္လာဟိုအရှင်မြတ်သည်လည်း သူ၏ဒိုအာကို လက်ခံတော်မူခဲ့သည်။ သဇ်ရသ်အဘ္ဘာားစ်၏ပါးစပ်နှင့် မေးအောက်တွင် ဒဏ်ရာအပြင်းအထန်ရသွားခဲ့သည်။ ထိုအခါယင်းဒဏ်ရာမှ ကျလာသော သွေးများကို လက်ခုတ်ဖြင့် ခံ၍ ကောင်းကင်ယံသို့ မြှောက်ပစ်လိုက်ပြီး အလ္လာဟိုအရှင်မြတ်ထံ အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)အပေါ်သို့ကျရောက်လျက် ရှိသော ဒုက္ခများနှင့်ပတ်သက်ပြီး တိုင်တန်းတော်မူခဲ့လေသည် ဟူ၍သာ ဖော်ပြထားလေသည်။ သို့သော်လည်း ဟဇ်ရသ်အဘားစ် ရှဟီးဒ်ဖြစ်ပုံနှင့်ပတ်သက်သည့် ခိုင်မာသော ရေဝါယသ်တော်များကို ရှေးခ်မိုဖီးဒ်မှ တင်ပြထားလေသည်။၎င်းမှာ ဟဇ်ရသ်အဘ္ဘားစ်သည် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)နှင့်အတူ ယူဖရေးတီးမြစ်သို့ ရေသွားရောက်ယူစဉ် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦးကွာသွားကြပြီးနောက် အဘ္ဘားစ်(အ.စ)သည် ရန်သူတို့၏ ဝိုင်းရံခြင်းကို ခံခဲ့ရပြီးနောက် ရွပ်ရွပ်ချွံချွံပြန်လည်ခုခံရင်း ယခုလက်ရှိ ဟဇ်ရသ်အဘ္ဘားစ်(အ.စ)အား မြှုပ်နှံထားသော နေရာတွင်ပင် ရှဟီးဒ်ဖြစ်ခဲ့သည်။ .
ထိုအခါ အိဘ်နေဇေယားဒ်၏ တပ်များသည် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)ထံသို့နီးကပ်လာခဲ့ကြလေသည်။ သို့သော် မည်သူတစ်ဦးမျှ အနားသို့ မကပ်ရဲခဲ့ကြပေ။ ထိုသို့ဖြင့် မာလိက်အိဘ်နေနစီးရ်ကန်ဒီဆိုသူသည် အေမာမ်ဟိုစိုင်န်း(အ.စ)၏ဦးခေါင်းတော်အား ဓားဖြင့်ခုတ်လိုက်သည့်အခါ စောင်းထားသော ဦးသံခမောက် ကွဲရှသွားခဲ့ပြီး ခေါင်းတွင်ဒဏ်ရာရသွားခဲ့သည်။ ထိုမှ သွေးများစီးကျလာသဖြင့် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)သည် သံခမောက်ကို ဖယ်၍ ဦးခေါင်းတွင် ခေါင်းပေါင်း(အမာမာဟ်)ပေါင်းလိုက်လေသည်။ ထို့နောက် ၎င်းသူသည် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)၏ သံခမောက်ကို လုယူသွားခဲ့၏။ ထိုကြောင့် ကရ်ဘလာပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ၎င်းသူသည် ဆင်းရဲတွင်းသို့ကျရောက်ကာ သေသည်အထိ နိမ့်ကျပြီး သိက္ခာမဲ့သော ဘဝဖြင့် နေထိုင်ခဲ့ရသည်။ ကရ်ဘလာသမိုင်းတွင် ပိုမိုဝမ်းနည်းကြေကွဲဖွယ်ရာ အကြောင်းအရာမှာ နို့စို့အရွယ်ကလေးငယ်လေးတစ်ဦး၏အကြောင်းအရာပင်ဖြစ်လေသည်။ အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)သည် ထိုကလေးငယ်ကို ပေါင်ပေါ်၌ ပွေ့ထားခဲ့လေသည်။ ယာကူဘီသမိုင်းကျမ်းအရ ထိုကလေးငယ်၏ လည်ပင်းသို့ မြှားတစ်စင်းလာစိုက်ခဲ့လေသည်။ ထိုအခါ အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)သည် ကလေးငယ်၏လည်ပင်းမှစီးကျလာသော သွေးများကို လက်ခုပ်နှင့်ခံ၍ မြေပြင်သို့ လောင်းသွန်လိုက်ပြီးနောက် ရှိုင်ဿွာန်(မိစ္ဆာကောင်)၏နောက်လိုက်များကို အလ္လာဟိုအရှင်မြတ်အရေးယူတော်မူပါဟု တိုင်တည်ခဲ့လေသည်။.
ရှင်မ်ရ်သည် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)အနားသို့သာ ကပ်လာခဲ့သည်။ သို့သော် မတိုက်ခိုက်ရဲခဲ့ပေ။ နှစ်ဦးအကြားစကားများအပြန်အလှန်သာပြောခဲ့ကြသည်။ သို့သော် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)၏သက်တော်သည် (၅၅)နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော်လည်း ရှင်မ်ရ်နှင့်ရင်ဆိုင်ရန်အသင့်ရှိနေခဲ့၏။ ထိုအခါ အေမာမ်ဟစန်၏ကလေးအရွယ်သားတော်တစ်ပါးဖြစ်သည့် အဘ်ဒုလ္လာဟ်အိဘ်နေဟစန်(အ.စ)သည် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)နှင့် ဇိုင်နဘ်သခင်မကြီး(စ.အ)တို့တားနေသည့်အကြားမှ ဦးရီးတော်အား ကာကွယ်ရန်အတွက်ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် သူ၏လက်တော်နှစ်ဖက်လည်း ပြတ်သွားခဲ့သည်။ ထိုအခါ အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)သည် ၎င်းကလေးငယ်အား ပြုစုရင်း အသင်သည် ဂျန္နသ်သုခဘုံ၌ အသင့်၏ဖခမည်းတော်နှင့် စုံစည်းရပါစေဟု ဆုမွန်ကောင်းတောင်းပေးခဲ့လေသည်။ ထိုအချိန်သည် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)ဘက်၌ (၃)ဦးသို့မဟုတ်(၄)ဦးသာကျန်တော့သည့်အချိန်ဖြစ်လေသည်။ ထို့နောက်အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)သည် မိမိကျဆုံးသွားပြီးနောက် မိမိခန္ဓာကိုယ်၌ အဝတ်အစားကျန်နေစေရန်ရည်ရွယ်၍ အင်္ကျီအထပ်ထပ်ဝတ်ခဲသည်။ သို့သော် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)ကျဆုံး(ရှဟီးဒ်)ဖြစ်ပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ထိုအင်္ကျီများကို ချွတ်ယူသွားခဲ့ကြသည်။ ထိုနောက်အိုမရ်အိဘ်နေစအ်ဒ် ဇိုင်နဘ်သခင်မကြီး(စ.အ)ရှေ့သို့ရောက်ရှိလာသည့်အခါ သခင်မကြီး(စ.အ)မှ အိုအိဘ်နေစအ်ဒ် ကျွန်မ၏အစ်ကိုအား ဝိုင်းတိုက်နေသည်ကို အသင်ဤအတိုင်းလွှတ်ထားတော့မှာလား ဟု ပြောသည့်အခါ ၎င်းမှ မျက်ရည်များစီးကျခဲ့လေသည်။ ထိုအချိန်သည် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ ခုခံတိုက်ခိုက်နေသည့်အချိန်ဖြစ်လေသည်။ ယာကူဘီကျမ်းနှင့် အချို့သော ရှီအာတို့၏ကျမ်းများတွင်ရေးသားထားသည်မှာ အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)သည် မြောက်မြားစွာသော ရန်သူတို့ကို ချေမှုန်းခဲ့သည် ဟုဖြစ်သည်။ သို့သော် အချို့သောကျမ်းများတွင် ဖော်ပြထားသည်မှာ အိဘ်နေဇေယားဒ်၏တပ်သားများသည် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)အား သတ်ရန်(ရှဟီးဒ်လုပ်ရန်)အခွင်းအရေးများရရှိခဲ့သော်လည်း ထိုသို့မလုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့ပေ။ ဟုဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံး၌ အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)၏ ဦးခေါင်းနှင့် လက်မောင်းတို့တွင်ဒဏ်ရာအပြင်းအထန်ရကာ မြေပြင်ပေါ်သို့ မျက်နှာနှင့် ကျခဲ့သည်။ ထိုအခါ ခူလီဘင်န် ယဇီးဒ် အဆ်ဘဟီးထံသို့ အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)၏ဦးခေါင်းကို ဖြတ်ရန် အမိန့်ရောက်လာခဲ့လေသည်။ သို့သော် ၎င်းသည် တုန်လှုပ်ချောက်ချားခဲ့ပြီး ထိုသို့မပြုလုပ်နိုင်ခဲ့ပါ။ ထို့နောက် ဆနားန်ဘင်န်အနစ် အမ်ရ် နခ်အီ ဆိုသူသည် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)အား ထပ်မံဓားဖြင့်ခုတ်ပြီးနောက် ဦးခေါင်းနှင့် ခန္ဓာအားတစ်ခြားစီပြုလုပ်ခဲ့လေသည်။ ထို့နောက် ၎င်းသည် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)၏ဦးခေါင်းတော်အား ခူလီသို့ပေး၍ ခူလီသည် ထိုဦးခေါင်းတော်ကို အိဘ်နေဇေယားဒ်ထံသို့ ယူဆောင်သွားခဲ့လေသည်။
ထိုသို့ဖြင့် တိုက်ပွဲပြီးဆုံးသွားခဲ့လေသည်။ ထို့နောက် အိဘ်နေဇေယားဒ်၏ တပ်သားတို့သည် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)၏ ခန္ဓာမှ ပစ္စည်းများကိုယူရုံတင်မက ခန္ဓာတင်အထပ်ထပ်ဝတ်ဆင်ထားသော အင်္ကျီများကိုပါချွတ်၍ ယူခဲ့ကြသည်။ ထိုအတိုင်းပင် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)၏မိသားစုဝင်အမျိုးသမီးတို့ထံမှ ပစ္စည်းဥစ္စာများအပြင် ၎င်းတို့၏ဦးခေါင်းတွင်ခြုံထားသော ခြုံထည်များကိုပါ လုယူခဲ့ကြလေသည်။ ထိုအခါ အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)၏သားတော်အေမာမ်ဇိုင်နွလ်အာဗေဒီန်း(အ.စ)သည် နာမကျန်းဖြစ်နေခဲ့သည့်အတွက် ခိုင်မာတဲနန်းအတွင်းမှပင် အပြင်သို့မထွက်နိုင်ခဲ့ပေ။ ရှင်မ်ရ်သည် ထိုအေမာမ်မ်(အ.စ)ကိုပါ သတ်ဖြတ်(ရှဟီးဒ်)လုပ်ရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။ ယနေ့ကမ္ဘာပေါ်တွင် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)အတွက် ဝမ်းနည်းခြင်းအထိမ်းအမှတ်များကျင်းပနေနိုင်ခြင်းသည် ယင်းအေမာမ်(အ.စ)ကရ်ဘလာ၌ ရှဟီးဒ်မဖြစ်ခဲ့သည့်အတွက်ကြောင့်ပင်ဖြစ်လေသည်။ ကရ်ဘလာတွင်ကျဆုံး(ရှဟီးဒ်)ဖြစ်သူ(၇၂)ပါးတို့၏နာမတော်များကို အေမာမ်ဇိုင်နွလ်အာဗေဒီန်း(အ.စ)မှ ဖော်ပြသွားခဲ့ပြီး ထို(၇၂)ပါးသော အစ္စလာမ့်အာဇာနည်များအတွင်း၌ ဘနီဟာရှင်မျိုးနွယ်မှ (၁၇)ပါးပါဝင်ခဲ့လေသည်။ မိုဟ်စင်န်အမီးန်ဆိုသူမှ အိဘ်နေဇေယားဒ်ဘက်မှ သေဆုံးသူဦးရေမှာ (၈၈)ဦးဖြစ်သည်။ သူ၍ ဖော်ပြထားလေသည်။ အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)သည် ရှဟီးဒ်ဖြစ်သည့်အချိန်တွင် သူ၏သက်တော်မှာ အချို့က ၅၅နှစ် (သို့)  ၅၆ နှစ် (သို့) ၅၇နှစ် (၅၈)နှစ်ဟု အမျိုးမျိုးကျမ်းအသီးသီးတွင်ဖော်ပြထားကြလေသည်။ အာရှူရာနေ့သည် အချို့က သောကြာနေ့ဖြစ်သည်ဟုပြောထားကြပြီး အချို့က စနေ(သို့)တနင်္လာနေ့ဖြစ်သည်ဟု ဆိုထားကြလေသည်။ သို့သော် သောကြာနေ့ဟု ဆိုထားမှုသည် ပိုမိုခိုင်လုံလေသည်။.
ကရ်ဘလာစစ်ပွဲပြီးနောက်ပိုင်းအဖြစ်အပျက်များ
အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)၏ ခန္ဓာကိုယ်အား မြင်းခွာများဖြင့် တက်နင်း၍ ရက်စက် ကြမ်းကြုတ်ရန်အတွက် (၁၀)အသင့်ရှိနေခဲ့ကြသည်။ ကရ်ဘလာစစ်ပွဲပြီးဆုံးသွား၍ အိဘ်နေစအ်ဒ်စစ်တပ်လည်း ထိုနေရာမှ ထွက်ခွာသွားကြသည့်အခါ အလ်ကာဇွရီယာကျေးရွာနေထိုင်သူ ဘနီအစဒ် မျိုးနွယ်စုဝင်တို့သည် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ) အလောင်းတော်အား ထိုနေရာ၌ပင် မြေမြှုပ်ပေးခဲ့ကြလေသည်။ သို့သော် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)ဦးခေါင်းတော်အား အခြားဘနီဟာရှင်မ်ဦးခေါင်းတော်များကဲ့သို့ ကူဖှာနှင့် ဒမစ်ကစ်မြို့များသို့ ပင့်ဆောင်သွားခဲ့ကြလေသည်။ လာရာဝကျာဝလီရီဆိုသည်မှ အစ္စလာမ့်စွယ်စုံကျမ်းတွင် ၎င်း၏ခံယူချက်အား တင်ပြထားသည်မှာ အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)၏ဦးခေါင်းတော် ယဇီးဒ်နန်းတော်သို့ရောက်လာချိန်တွင် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)၏နုတ်တော်ကို လက်တွင်ကိုင်ထားသော တုတ်ဖြင့် ဆော့ကစားသူမှာယဇီးဒ်မဟုတ်ပဲ အိဘ်နေဇေယားဖြစ်ပြီး ယဇီးဒ်သည် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)ဦးခေါင်းတော်ကို အရိုအသေပြုခဲ့သည် ဟူ၍ဖြစ်သည်။၎င်းအပြင် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)အား စောလျှင်စွာ ရှဟီးဒ်ပြု(သတ်)လိုက်သည့်အတွက် ယဇီးဒ်သည် အိဘ်နေဇေယားဒ်အား ကျိန်ဆဲကာ ၎င်းကို နိမ့်ချပြောဆိုလိုသော ဆန္ဒဖြင့် ဆမီယာဟ်ဆိုသူမ၏ သားဟု ပင် ပြောခဲ့လေသည် ဟု ၎င်းပုဂ္ဂိုလ်မှ ခံယူထားလေသည်။ ယဇီးဒ်မှ အကယ်၍ အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)သည် မိမိနှင့် ကင်းရှင်းစွာနေခဲ့မည်ဆိုပါက ခွင့်လွှတ်ပေးရန်အဆင်သင့်ရှိခဲ့ကြောင်းကိုလည်း ဝန်ခံပြောဆိုခဲ့လေသည်။ ကရ်ဘလာပြီးနောက်ပိုင်း ဘနီဟာရှင်မ်အမျိုးသမီးနှင့် ကလေးများကို ကူဖှာမြို့နှင့်:ရှာမ်မြို့(ဒမစ်ကစ်)မြို့များသို့ လှည့်လည်ပြသခဲ့လေသည်။ ယဇီးဒ်သည် ပထမပိုင်းတွင် သုံ့ပန်းအဖြစ်ဖမ်းဆီးထားသော အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)အနွယ်တော်များကို ကြမ်းကြမ်းတမ်းတမ်းဆက်ဆံခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုသို့ဆက်ဆံမှုအား အေမာမ်စဂျားဒ်(အ.စ)နှင့် ဇိုနဘ်သခင်မကြီးတို့မှ ပြင်းပြင်းထန်ထန်ပြန်လည်တုံ့ပြန်ခဲ့သည်အတွက် နောက်ပိုင်းတွင် ဆက်ဆံမှုများတဖြေးဖြေးနူးညံ့လာခဲ့သည်။ ကရ်ဘလာဖြစ်စဉ်နှင့်ပတ်သက်ပြီး ယဇီးဒ်၏ ကြင်ယာတော်များမှလည်းငိုကြွေးခဲ့ကြလေသည်။ ယဇီးဒ်သည် ကရ်ဘလာစစ်ပွဲ၌ မိမိဘက်တော်သားများမှ လုယူခဲ့သော ပစ္စည်းများကို ပြန်လျှော်ပေးရန်ပြောဆိုလာခဲ့သည်။ လပေါင်းများစွာ ရှာမ်မြို့အကျဉ်းထောင်အတွင်း၌ နေခဲ့ကြပြီးနောက် မဒီနာသို့ ပြန်ခဲ့ကြသည်။.
အချို့သောရေဝါယသ်တော်များသည် ရှိသမျှသော အပစ်များကို အိဘ်နေဇေယားဒ်သို့ ပုံချပြီး ယဇီးဒ်ကို အပစ်မဲ့သူတစ်ဦးအဖြစ် သက်သေထူလိုသော သဘောဆောင်နေသည်။ ဝီလ်ဖလ် မာဒလူးန်ဂ်မှ ရေးသားထားသည်မှာ အိဘ်နေဇေယားဒ်သည် အေမာမ်ဟိုစိုင်န်း(အ.စ)အား ယခင်ကတည်းမှ လုပ်ကြံလိုခဲ့သူတစ်ဦးဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်းသည် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)အား မြင်းခွာများဖြင့် တက်နင်းရန်အမိန့်ပေးသည့် အချက်က သက်သေပြလေပေသည်။ မိုအာဝေယာသည်၏ဖခငဇေယားဒ်အား မိမိ၏အစ်ကိုဟု ပြောခဲ့ရာတွင် အေမာမ်(အ.စ)မှ စောဒကတက်ပြောဆိုခဲ့သည့်အချိန်ကတည်းမှ အေမာမ်(အ.စ)အပေါ် အိဘ်နေဇေယားဒ်မှ အငြိုးအတေးထားခဲ့လေသည်။ သို့သော်လည်း ဝီလ်ဖလ်မာဒလူးန်ဂ်သည် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ,စ)ကို ရှဟီးဒ်လုပ်(သတ်ဖြတ်)မှု၌ အဓိကအကျဆုံးသည် ယဇီးဒ်ဖြစ်ကြောင်း ယုံကြည်ထားလေသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ယဇီးဒ်သည် ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)ခေတ္တခဏ ရှောင်တိမ်းသွားမည်ဆိုပါကလည်း နောက်နောင်တွင် မိမိခေလာဖသ်ထီးနန်းအတွက် အစိုးရိမ်ရဆုံးသောသူသည် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)ဖြစ်သည်ကို အကောင်းဆုံးသိထားသူ ဖြစ်လေသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ၎င်း၏စိတ်အတွင်း၌ အေမာမ်(အ.စ)အားလုပ်ကြံလိုစိတ် ပြင်းထန်ခဲ့သည်။ သို့သော် မိမိသည် မွစ်လင်(မ)ထုကြီး၏ ခလီဖှာဖြစ်နေသည့်အတွက် ထိုကိစ္စကို မည်သူတစ်ဦးကိုမျှပြောပြခွင့်မရခဲ့ပေ။ ထို့အပြင် ၎င်းသည် အိဘ်နေဇေယားဒ်မှ အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)အား မကျေနပ်သဖြင့် အငြိုးအတေးထားခဲ့မှုကိုလည်း သိထားခဲ့သူဖြစ်သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ယဇီးဒ်သည် အိဘ်နေဇေယားဒ်အား ရေးခဲ့သည်စာအတွင်း၌ ၎င်းအား သတိပေးထားသည်မှာ "အိုအိဘ်နေဇေယားဒ် အကယ်၍ ဟိုစိုင်န်း(အ.စ) အောင်နိုင်သွားမည်ဆိုပါက အသင်သည် မိမိ၏အဘိုးကဲ့သို့ ကျေးကျွန်ပြန်လည် ဖြစ်သွားချေမည်"ဟု ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ယဇီးဒ်သည် ၎င်းထံရေးသားခဲ့သောစာ၌ မွစ်လင်(မ)အိဘ်နေအကီးလ်အား မဖြစ်မနေ သတ်ဖြတ်ရန် အပြင်းအထန် တိုက်တွန်းထားလေခဲ့သည်။ ထိုကြောင့် အိဘ်နေဇေယားဒ်သည်လည်း ကိုယ်ရောစိတ်ပါဖြင့် ထိုအတိုင်းဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်။ သို့သော် ကရ်ဘလာပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ယဇီးဒ်သည် လုပ်ရပ်အားလုံးတို့ကို အိဘ်နေဇေယားဒ်အပေါ်သို့လွှဲချခဲ့ပြီး မိမိသည်အပစ်မဲ့သူတစ်ဦးအဖြစ် လူထုအကြားဖော်ပြခဲ့လေသည်။ ထိုသို့ဖြင့် ယဇီးဒ်၏ဤသို့ကောက်ကျစ်သော လုပ်ရပ်အပေါ် အမျက်ဒေါသထွက်ခဲ့ပြီး မက္ကာမြို့တွင် ရှိနေခဲ့သည် အဘ်ဒုလ္လာဟ်အိဘ်နေဇိုဘိုင်းရ်အား လုပ်ကြံရန် ထပ်မံတာဝန်ပေးသည့်အခါတွင် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။.
ကရ်ဘလာတွင် ကျဆုံးသူများနှင့် ကျန်ရစ်ခဲ့သူများစာရင်း
အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)ဘက်မှ ရှဟီးဒ်ဖြစ်(ကျဆုံးသူ)စုစုပေါင်း ၇၀(သို့)၇၂ဦးဖြစ်ပေသည်။၎င်းတို့အတွင်းမှ အပါး(၂၀)သည် ဘနီဟာရှင်မျိုးနွယ်စုဝင် အဘူသွာလိဘ်မှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်ကြပြီး ထိုသူတို့အတွင်းမှ ပထမဦးဆုံးရှဟီးဒ်ဖြစ်သူသည် အလီအက္ကဘရ်(အ.စ)ဖြစ်ပေသည်။ ယဇီးဒ်သည် အလီအက္ကဘရ်(အ.စ)မိခင်၏ဦးရီးတော်၏သားဖြစ်ပေသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် အလီအက္ကဘရ်(အ,စ)သည် ၎င်းတို့ခွင့်လွှတ်ပေးနိုင်သူစာရင်းတွင် ပါဝင်ခဲ့လေသည်။ သို့သော် အလီအက္ကဘရ်(အ.စ)သည် ဖခမည်းတော်နှင့် အဘိုးတော်မိုဟမ္မဒ်(ဆွ)သခင်တို့၏လမ်းစဉ်သည် အားလုံးထက်သာလွန်သည်ကို သိထားခဲ့သည့်အတွက် ခွင့်လွှတ်ပေးစာအား လက်မခံခဲ့ပါ။ မာဒလင်လွန်းဂ်သည် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)အထွေးဆုံးနို့စို့အရွယ်သားငယ် အဘ်ဒုလ္လာဟ်သည် ဖခင်၏ပေါင်ပေါ်တွင် မြှားမှန်ကာ ရှဟီးဒ်ဖြစ်ခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ထားသော်လည်း အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်များက ထိုအကြောင်းအရာအပေါ်၌ သံသယများရှိကြသည်။ အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ) အဖေတူအမေကွဲ ညီအစ်ကို(၆)ပါးတို့သည် ထိုစစ်ပွဲ၌ ရှဟီးဒ်ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။၎င်းသူတို့အတွင်းမှ (၄)ပါးသည် ဘနီကလ်ဘ်မျိုးနွယ်စုမှ ဟေဇွားမ်၏သမီး အွမ်မွလ်ဘနီးန်သခင်မကြီး၏ သားတော်များဖြစ်ကြသည်။ အွမ်မွလ်ဘနီသခင်မကြီးအစ်ကို၏သားဖြစ်သူ အဘ်ဒုလ္လာဟ်အိဘ်နေ အဘီမဟလ်သည် ၎င်းတို့(၄)ပါးအတွက် အိဘ်နေဇေယားဒ်ထံမှ ခွင့်လွှတ်စာယူလာခဲ့သည်။ သို့သော် ၎င်းတို့သည် ထိုစာကိုလက်မခံခဲ့ကြပါ။ ဘနီဟာရှင်မျိုးနွယ်မှ ရှဟီးဒ်ဖြစ်သူများမှာ အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)၏သားတော်(၃)ပါး၊အဘ်ဒုလ္လာဟ်အိဘ်နေဂျာအ်ဖရ်၏သားတော်(၃)ပါးနှင့် အကီးလ်အိဘ်နေအဘီသွာလိဘ်၏ သားတော်(၃)ပါးအပြင် မြေးတော်(၃)ပါးတို့သည်လည်း ထိုစစ်ပွဲတွင် ရှဟီးဒ်ဖြစ်သွားခဲ့ကြလေသည်။ ထို့အပြင် အိဘ်နေစအ်သည် မိမိ၏ကျမ်းတွင် အဘူလဟဘ်မျိုးဆက်မှ တစ်ပါးနှင့် အဘူစိုဖေယားန်အိဘ်နေဟာရီစ်အိဘ်နေအဘ်ဒုလ်မွသ်လိဘ်၏မျိုးဆက်မှ တစ်ဦးတို့ပါ ရှဟီးဒ်ဖြစ်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားလေသည်။ အိဘ်နေစအ်ဒ်သည် ကရ်ဘလာတွင် ရှဟီးဒ်မဖြစ်ခဲ့သောသူတို့အား ရည်တွက်ရာတွင် အေမာမ်ဟစန်(အ.စ)၏သားတော်နှစ်ပါး၊ အဘ်ဒုလ္လာဟ်အိဘ်နေဂျာအ်ဖရ်၏သားတော်တစ်ပါးနှင့် အကီးလ်၏သားတော်တစ်ပါး နှင့် အမျိုးသမီးငါးဦးတို့ဖြစ်ကြသည်ဟု ဖော်ပြထားလေသည်။ အဘူဖရဂျ်အိစ်ဖဟာနီဆိုသူမှ ရည်တွက်ရာတွင် အေမာမ်ဟစန်(အ.စ)၏သားတော်(၃)ပါးတို့အသက်မဆုံးရှုံးပဲ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဟစန်အိဘ်နေဟစန်(အ.စ)သည် ပြင်းပြင်းထန်ထန်ဒဏ်ရာရခဲ့သည်။ အလီအိဘ်နေဟိုစိုင်းန်(အ.စ)သည် နာမကျန်းဖြစ်နေသည့်အတွက် စစ်မထွက်ခဲ့ပါ ဟု ဆိုထားလေသည်။.
အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)၏မိသားစု
အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)ပထမဦးဆုံး အမ်ရာအွလ်ကိုင်းစ်၏သမီးတော် ရိုဘားဘ်သခင်မနှင့် ထိမ်းမြားခဲ့လေသည်။ အိုမရာအွလ်ကိုင်းစ်သည် အိုမရ်အိဘ်နေခသွားဘ် လက်ထက်တွင် မဒီနာသို့ပြောင်းရွှေ့လာခဲ့ပြီး  အိုမရ်ဘက်မှ ၎င်းအားကဇွာအာဟ် မျိုးနွယ်စုဝင်များ၏ခေါင်းဆောင်အဖြစ်ခန့်အပ်ခဲ့လေသည်။ အလီ(အ.စ)ဘက်မှစ၍ ၎င်း၏သမီးတော်များအား မိမိသားတော်များနှင့် ထိမ်းမြားပေးရန် ကမ်းလှမ်းလာခဲ့သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ၎င်းသည် မိမိ၏ သမိးတော်(၃)ပါးကို အလီ(အ.စ)သားတော်နှစ်ပါးဖြစ်သည့် ဟစန်နှင့်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)တို့နှင့် သဘောတူခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုအချိန်၌ အလွန်ငယ်သေးသည့်အရွယ်များဖြစ်သည့်အတွက် အရွယ်ရောက်သည်နှင့် ထိမ်းမြားပေးရန် သဘောသာတူခဲ့ပေမဲ့ ထိုအချိန်၌ မထိမ်းမြားပေးခဲ့ပါ။ ထို့အပြင် အေမာမ်ဟစန်သည် သူနှင့်ထိမ်းမြားရန် သဘောတူထားခဲ့သည်သူမနှင့် ထိမ်းမြားခွင့်မရရှိခဲ့ချေ။ သို့သော် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)သည် ရိုဘားဘ်နှင့် ထိမ်းမြားခဲ့လေသည်။ ထိုသို့ဖြင့် အိုမရာ အနွယ်ဝင်တို့သည် အလီ(အ.စ)အုပ်ချုပ်နေသည့်ကာလအနှောင်းပိုင်းတွင် အလီ(အ.စ)ထံမှ အဆုံးအဖြတ်အမိန့်များကို ရယူရန်အတွက် အလီ(အ.စ)ထံသို့ အမြဲလာလေ့ရှိခဲ့ကြလေသည်။ ရိုဘားဘ် သည် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)၏ အနှစ်သက်ဆုံးသော ဇနီးတစ်ဦးဖြစ်ခဲ့ပြီး အလီ(အ.စ)ရှဟီးဒ်မဖြစ်မီ အချိန်အထိ သူမ၌ သားသမီးမရှိခဲ့ချေ။ သို့သော် အလီ(အ.စ)ရှဟီးဒ်ဖြစ်ပြီးနောက်ပိုင်း၌ စကီနာသခင်မအား ဖွားမြင်ခဲ့လေသည်။ အချို့သော ကျမ်းများတွင် စကီနာသခင်မအပြင် အခြားသမီးတော်များဖြစ်သည် အာမေနာ စသည့်သမီးတော်များကို ဖွားမြင်ခဲ့လေသည်ဟု ရေးသားဖော်ပြထားလေသည်။ ထိုအတိုင်းပင် ရိုဘားဘ်သခင်မသည် အခြားသားတော်လေးတစ်ပါးဖြစ်သည့် အဘ်ဒုလ္လာဟ် အားမွေးဖွားခဲ့ပေမဲ့ ၎င်းသည် ကရ်ဘလာ၌ ရှဟီးဒ်ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်ဂ(အ.စ)အား အဘာအဘ်ဒီလ္လာဟ်ဟု ခေါ်ခြင်းသည် ထိုသားတော်ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ခြင်းဖြေစ်ပေသည်။ ရှီအာတို့၏အချို့သောကျမ်းများတွင် ပါရှိထားသည်မှာ ထိုသို့အဘ်ဒုလ္လာဟ်အား မွေးပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ၎င်းအား အလီအစ္စဂရ်ဟု တွင်စေခဲ့သည်။ သို့သော် အီရာနီကာစွမ်စုံကျမ်းတွင် ၎င်းအကြောင်းအရာကို ခိုင်လုံမှုမရှိဟု သတ်မှတ်ထားလေသည်။ အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)ရှဟီးဒ်ဖြစ်ပြီး(သုံ့ပန်းအဖြစ်မှ လွတ်မြောက်လာပြီးနောက်ပိုင်း) ရိုဘားဘ်သည် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)ဗိမ္မာန်တော်တွင် နေ၍ အေမာမမ်(အ.စ)အပေါ်ငိုကြွေးနေခဲ့ပြီး အခြားသူများနှင့်လည်း ထပ်မံအိမ်ထောင်မပြုခဲ့ချေ။ အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)သည် ကဇွာအာဟ်မျိုးနွယ်မှ ဆလာကာဟ် ဆိုသော အမျိုးသမီးတစ်ဦးနှင့်လည်း ထိမ်းမြားခဲ့သည်ဟု ရေးသားထားကြသော်လည် းသေးစိတ်ကို တိတိကျကျဖော်ပြထားခြင်းမရှိပါ။ ဆလာကာဟ် သခင်မသည် ဂျာအ်ဖရ်မည်သော သားတော်လေးတစ်ပါးအား ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ သို့သော် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)သက်ရှိထင်ရှားရှိနေချိန်၌ပင် ဆုံးပါးသွားခဲ့လေသည်။
အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)ထံတွင် အလီအမည်ရှိသော သားတော်နှစ်ပါးရှိခဲ့လေသည်။၎င်းနှစ်ပါးအတွင်းမှ တစ်ပါးသည် ရှီအာတို့၏လေးပါးမြောက်အေမာမ် ဇိုင်နွလ်အာဗေဒီန်း(အ,စ)ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် ကရ်ဘလာအခင်းတွင် ရှဟီးဒ်ပြုလုပ်ခြင်းမခံခဲ့ရပေ။ ကရ်ဘလာအခင်းဖြစ်ပွားချိန်တွင် ၎င်း၏သက်တော်သည် ၂၃နှစ်ရှိခဲ့ပြီး သူသည် အေမာမ်အလီ(အ.စ)အုပ်ချုပ်နေစဉ်ခေတ်ကာလာတွင် ဖွားမြင်တော်မူခဲ့လေသည်။ သူ၏မိခင်သည် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)ကျေးကျွန်မဖြစ်ပြီး သူမသည် အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)ရှဟီးဒ်ဖြစ်ပြီးနောက်ပိုင်းတွင် အေမာမ်(အ.စ)၏ကျေးကျွန်တစ်ဦးနှင့်ထိမ်းမြားခဲ့ပြီး အဘ်ဒုလ္လာဟ်အိဘ်နေ ဇဘီးဒ်ကို မွေးဖွားခဲ့လေသည်။ အချို့သောစွန္နီကျမ်းများတွင် အေမာမ်ဇိုင်နွလ်အာဗေဒီးန်အား အလီအဇ်ဂရ်ဖြစ်၍ အလီ အမည်ရှိသော အခြားသားတော်တစ်ပါးမှ အလီအက္ကဘရ်ဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြထားလေသည်။ သို့သော် ရှေးခ်မိုဖီးဒ်နှင့် အခြားရှီအာပညာရှင်တို့သည် စွန္နီကျမ်းတွင်ပါရှိသော အကြောင်းအရာ၏ပြောင်းပြန်သည် အမှန်ဖြစ်ကြောင်း မီးမောင်းထိုးပြထားလေသည်။ အလီအမည်ရှိသားတော်အကြီးသည် အေမာမ်ဇိုင်နွလ်အာဗေဒီးန်(အ.စ)ဖြစ်၍ သားတော်အငယ်မှာအလီအက္ကဘရ် ဖြစ်ပေသည်။၎င်းသည် ကရ်ဘလာ၌(၁၉)နှစ်သားအရွယ်ရှိခဲ့ပြီး ရှဟီးဒ်ဖြစ်သွားခဲ့သည်။ သူ၏မိခင်သည် အဘီမရ်ရာဟ်ဘင်န်အွရ်ဝါစကဖီဆိုသူ၏သမီးဖြစ်သူ လိုင်လာသခင်မပင်ဖြစ်လေသည်။ အေမာမ်ဟိုစိုင်းန်(အ.စ)၏အခြားဇနီးတော်တစ်ဦးမှာ မိုင်မွန်နာဖြစ်ပေသည်။.
အေမာမ်ဟစန်(အ.စ)ရှဟီးဒ်ဖြစ်ပြီးနောက်အေမာမ်ဟိုစိုင်န်း(အ.စ)သည် တမန်တော်မြတ်(ဆွ)၏သာဝကတစ်ဦးဖြစ်သည့် သွလ်ဟာ၏သမီးဖြစ်သူ အွမ်မေအီစ်ဟားက် နှင့် ထိမ်းမြားခဲ့ပြီး ဖှါတေမာအမည်ရှိ သမီးတစ်ဦးထွန်းကားခဲ့သည်။ အီရာနီကာစွယ်စုံကျမ်းတွင်ရေးသားထားသည်မှာ ဖှါတေမာသည် စကီနာသခင်မထက် အသက်ငယ်ပေသည်။