cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဟားဗတ် တက္ကသိုလ်
သမိုင်းကြောင်း
ဉာဏ်အလင်းခေတ်လို့ ခေါ်ဝေါ်ကြတဲ့ ၁၉ရာစုမှာတော့ ဟားဗတ်တက္ကသိုလ်ဟာ ရှေးရိုးစွဲ ခရစ်ယန်ဘုန်းတော်ကြီးတွေနဲ့ ခေတ်သစ်ပညာရှင်တွေရဲ့ စစ်ထိုးရာနေရာဖြစ်ခဲ့ရပြီး ၁၈၄၆ ခုနှစ် အရောက်မှာတော့ ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အယူအဆတွေကနေ တွန်းလှန်ပြီး သိပ္ပံဆိုင်ရာ သဘောတရားနဲ့ အယူအဆတွေကို သင်ကြားပို့ချလာနိုင်ခဲ့ကာ ၂၀ ရာစုကို ရောက်တဲ့အခါမှာတော့ ဟားဗတ်တက္ကသိုလ်ဟာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရဲ့ အထင်ကရတက္ကသိုလ်အဖြစ် ရပ်တည် လာနိုင်ခဲ့တာပါ။
ဘာသာရပ်များ
မျက်မှောက်ခေတ် ဟားဗက်တက္ကသိုလ်ရဲ့  အဆင့်မြင့်တက္ကသိုလ်ပညာရေး သင်ကြားမှု ပုံစံတွေမှာဆိုရင်တော့ ဘွဲ့ကြိုကာလကို ၄ နှစ်သက်မှတ်ထားပြီး ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံဘာသာရပ်တွေကို အဓိကသင်ကြားပို့ချပေးတာပါ။
အဲ့လို သင်ကြားပို့ချတဲ့နေရာမှာတော့ ပထမနှစ်မှာ ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ဘာသာရပ် (Academic majors) နဲ့ အထောက်အကူပြု ဘာသာရပ် (Elective minors) ဘာသာရပ်တွေကို မိမိနှစ်သက်ရာ ရွေးချယ် သင်ကြားရတာဖြစ်ပါတယ်။
ဒုတိယနှစ်မှာတော့ ပထမနှစ်က သင်ယူခဲ့တဲ့ ဘာသာရပ်တွေထဲက (Qualified) ဖြစ်တဲ့ ဘာသာရပ်ကိုသာ အထူးပြုအနေနဲ့ သင်ကြားရပြီး အထူးပြုဘာသာရပ်ကို တစ်ခု ထက်မက သင်ယူနိုင်ခွင့်ရှိတာပါ။
ဘွဲ့ကြို သင်တန်းတွေနဲ့ ဘွဲလွန်သင်တန်းတွေကို တက်ရောက်လိုကြတဲ့ ကျောင်းသူ/ ကျောင်းသားတွေအနေနဲ့ တက္ကသိုလ် ဝင်ခွင့်ကို ၄ နှစ်ကြိုတင် လျှောက်ထားကြရမှာဖြစ်ပြီး တက္ကသိုလ် အနေနဲ့ကလည်း သက်ဆိုင်တဲ့ သင်တန်းအလိုက် ဝင်ခွင့်ရရှိတဲ့ ကျောင်းသူ ကျောင်းသားတွေရဲ့ အမည်စာရင်းတွေကိုလည်း (၄) နှစ်ကြိုတင်အကြောင်းကြားလေ့ရှိတာပါ။ ဒီလို ဝင်ခွင့်ရရှိတဲ့ ကျောင်းသား/ကျောင်းသူတွေအနေနဲ့ကတော့ တက္ကသိုလ်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်ထားတဲ့ ကြိုတင်လေ့လာရမယ့် အချက်အလက်တွေကို လေ့လာပြင်ဆင်ထားကြရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်းမှာ ဟားဗတ်တက္ကသိုလ်ကနေ ဘွဲ့ကြိုသင်တန်းတွေအတွက် ကျောင်းသား အသစ် ၂၀ဝ၀ ဝန်းကျင်ကို ရွေးချယ်ခေါ်ယူ လေ့ရှိပြီး  ကမ္ဘာအနှံက ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာပေါင်း များစွာထဲမှ ၅၀% ဝန်းကျင်လောက်ကိုသာ ကျောင်းသားအဖြစ်လက်ခံနေတာပါ။  လာမယ့် ၂၀၁၉ ခုနှစ်မှာ ဖွင့်လှစ်မယ့် ဘွဲ့ကြိုသင်တန်းတွေအတွက်  ကျောင်းသားသစ်လက်ခံနိုင်မှုမှာ ၅၃% သာလက်ခံထားပါတယ်။
ဟားဗတ်တက္ကသိုလ်ကနေ နှစ်စဉ် ဘွဲ့ရရှိသူ ၁၆၆၀ ဦး၊ မဟာဘွဲ့ရရှိသူ ၄၀ဝ၊ ပါရဂူဘွဲ့ရရှိသူ ၅၁၀၊ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းဆိုင်ရာ ဒီဂရီရရှိသူ ၄၄၆၀ ဦးခန့်ကို မွေးထုတ်နေတာပါ။
ထူးခြားထင်ရှားသူများ
အဲ့ဒီထဲမှာတော့ အမေရိကန်သမ္မတ အေအယ်ဂိုး (Al Gore) ဂျော့ဒါဘယ်လူဘုစ် (George W. Bush)၊ ဘားရက်အိုဘားမား (Barack Obama)၊ ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး ဘန်ကီမွန်း (Ban Ki-moon)၊ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်များထဲမှာတော့ ဘီလ်ဂိတ် (Bill Gates)၊ ဖေ့ဘုတ်တည်ထောင်သူ မက်ဇာဂါဘတ် (Mark Zuckerberg) တို့အပြင် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများမှ တော်ဝင်မင်းသားများ၊ သမ္မတများ၊ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများ၊ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းရှင်တွေဟာ ဟားဗတ်ကျောင်းဆင်းတွေ ဖြစ်ကြတယ်။
ရေဘဝဲ
ရေဘဝဲတွင် မျက်လုံး ၂လုံးနှင့် စုပ်ခွက်များ ပါဝင်သော လက်ချောင်း ၄စုံ (၈ချောင်း) ပါရှိသည်။ ၎င်းတွင် မာသော နှုတ်သီးရှိပြီး ပါးစပ်သည် လက်တံများ၏ အလယ်ဗဟိုတွင် ရှိသည်။
ရေဘဝဲအများစု၏ ကိုယ်ခန္ဓာ အတွင်းအပြင်တို့တွင် နံရိုးများ မရှိကြပေ။ ထို့အတွက်ကြောင့် ကျဉ်းမြောင်းသော နေရာများသို့ ကိုယ်ကိုရှုံ့၍ ဝင်ရောက်နိုင်သည်။ ရေဘဝဲများသည် အသိဉာဏ် မြင့်မားကြပြီး ကျောရိုးမဲ့ သတ္တဝါများတွင် ဉာဏ်ရည် အမြင့်မားဆုံး ဖြစ်နိုင်သည်။
ရေဘဝဲများသည် ရေကူးသည့် အချိန်တွင် သူတို့၏ လက်တံများကို အနောက်တွင် အမြီးသဏ္ဌန် ပါလာလေ့ ရှိသည်။ ရေဘဝဲများ အားလုံးတွင် အဆိပ်ရှိကြသော်လည်း သေးငယ်ပြီး အပြာရောင် အကွင်းများ ပါရှိသည့် ရေဘဝဲတစ်မျိုးသာ လူကို သေစေနိုင်လောက်သည့် အဆိပ် ရှိသည်။
လေ့လာတွေ့ရှိထားသမျှ ရေဘဝဲမျိုးကွဲပေါင်း ၃၀၀ ခန့် ရှိပြီး ၎င်းမှာ စီဖာလိုပေါ့ဒ် (cephalopods) များ၏ သုံးပုံတစ်ပုံခန့်မျှ ဖြစ်သည်။ ရေဘဝဲ၏ အင်္ဂလိပ် အခေါ်အဝေါ် အော်တိုပတ်စ်မှာ ဂရိဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာပြီး ခြေရှစ်ချောင်းဟု အဓိပ္ပာယ် ရသည်။
အကိုးအကား
ကဏ္ဍ:ကိရိယာအသုံးပြုသော တိရစ္ဆာန်များ ကဏ္ဍ:တိရစ္ဆာန် မျိုးစဉ်များ ကဏ္ဍ:ကျိချွဲ သတ္တဝါများ
ပိဋကတ်တိုက်(ပုဂံ)
ပိဋကတ်တိုက်သည် သရပါတံခါးအနီးတွင် ရှိသည်။ ၁၀၅၇ ခုနှစ်တွင် အနော်ရထာမင်း (၁၀၄၄ - ၁၀၇၇)သည် သုဝဏ္ဏဘုမ္မိ သထုံပြည်မှ ပိဋကတ် အစုံသုံးဆယ်ကို ဆင်ဖြူ သုံးကျိပ် နှစ်စီးဖြင့် ပုဂံပြည်သို့ ပင်ဆောင်ခဲ့ပြီးနောက် ပိဋကတ်တိုက်တွင် ထားရှိစေခဲ့သည်ဟု အစဉ်အလာ ဆိုကြလေသည်။
တည်ဆောက်ပုံ
အမြင့် ငါးပေမြင့်သော ပြာသာဒ်ငါးဆင့်ပါ အလင်းပေါက် သုံးပေါက်စီ သုံးဖက်သုံးတန် ကာရံထားသော အုတ်ရိုး အင်္ဂတေ အမိုး အုတ်တိုက် ဖြစ်သည်။ အရှေ့ဘက်တွင် တံခါးပေါက် သုံးပေါက်ရှိသည်။
ပိဋကတ်တိုက်သည် စတုရန်းပုံ ဖြစ်လေသည်။ တဖက်လျှင် ၅၁ ပေ ကျယ်သည်။ အရှေ့ဘက်မျက်နှာတွင် မုခ်သုံးခုရှိ၍ ကျန်သုံးဖက်တွင် ပြတင်းပေါက် သုံးပေါက်စီ ရှိသည်။ ထောင့်နံရံများရှိ ပြတင်းပေါက်များတွင် ခြင်္သေလည်ပြန်ပုံ ဖော်ထားလေသည်။
ထိုအဆောက်အအုံ၌ ပုဂံခေတ်လက်ရာဟူ၍ ဇာပေါက်ပြတင်း၊ အမိုးခုံးလျှော၊ အတွင်းခန်းပေါင်းကူးတို့သာ ကျန်ရှိလေသည်။ ဘုံငါးဆင့်အထက်ရှိ ထုပိကာ၊ ထောင့်ဘုရင်၊ မုခ်ဝင်လှေကားတို့ကား နှောင်းခေတ်လက်ရာတို့ ဖြစ်သည်။ ထိုသည်တို့ကို ဘိုးတော်မင်းတရား (၁၇၈၁ - ၁၈၁၉) လက်ထက်တွင် ပြုပြင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။
သမိုင်းကြောင်း
မနူဟာမင်းသည် သထုံမြို့ ရွှေစာရံဘုရား မဟာရံ တံတိုင်းအတွင်း ပိဋကတ္တိယစေတီ ဟု သမုတ်၍ ဥမင် ထားရှိကာ ထိုဥမင်၌ ပိဋကတ်သုံးပုံ တို့ကို ရဟန်းရှင်လူတို့ လိုက်စား ဖတ်ရှုနိုင်စေရန် ဖွင့်လှစ်ပေးထားခဲ့သည်။ ‌*ပိဋကတ်ဘုရားဖြစ်ပေါ်လာပုံ သုဝဏ္ဏဘူမိ သထုံပြည်တွင် ဓမ္မပါလမင်းလက် ထက်သာသနာ ၉၃၀ ပြည့်နှစ်သို့ရောက်သော အခါအရှင်မဟာ ဗုဒ္ဓဃောသမထေရ်သီဟိုဠ် ကျွန်းမှာ ပိဋကတ်သုံးပုံ ပါဠိတော်နှင့်အဋ္ဌက ထာ ကို မာဂဓဘာသာဖြင့်ရေးကူး၍ သုဝဏ္ဏ ဘူမိ သထုံပြည်သို့ ယူဆောင်ခဲ့သည်။ အရှင် မဟာ ဗုဒ္ဓဃောသမထေရ် စီးနင်းလိုက်ပါလာ သော သင်္ဘောဖောင်တော်သည်သုဝဏ္ဏဘူမိ ဆိပ်ကမ်းသို့ဆိုက်သဖြင့်ပြည်သူ၊လူ၊ရှင်၊ရဟန်း တို့စုံစမ်းမေးမြန်းကြသည်။ ပိဋကတ်တော်နိဗ္ဗာန် ကုန်ကိုသထုံပြည်သူတို့၏ အကျိုးငှာ ကူးယူ ဆောင်ကြဉ်းခဲ့ကြောင်းကိုသိကြလေ၏။ ထိုအခါ လွန်စွာဝမ်းမြောက်ကြကုန်လျက်၊ပူဇော် ကြပြီးလျှင်ပွဲသဘင်ကြီးစွာခံ၍ မင်းနှင့် တကွ ပြည်သူအပေါင်းသည်ပိဋကတ်တော်တင်လာ သောလှေ၊ဖောင်တော်ကိုသုဝဏ္ဏဘူမိမြို့၏ အနောက်မျက်နှာမြို့ရိုးသုံးထပ် ကျုံးသုံးထပ်ရှိသည်နေရာတွင် အပြင်ဘက်ဆုံးသော အထပ်ကျုံးသို့ရောက်အောင်ပင်လယ်မှ ဖောင်တော် ဝင်ရန် တောင်းပန်ကြကုန်၏၊ဖောင်တော်ဆိုက် ကပ်မိလျှင် စည်မောင်းပတ်သာ၊ တူရိယာမျိုး တို့ဖြင့် ၊ပူဇော်ကြွေးကြော်လျက်ပိဋကတ်တော် ကိုမြို့တွင်းသို့ ပင့်ဆောင်သည်။ ပြီးလျှင် စိရံ စေတီတော်(ရွှေစာရံ)မဟာရာမ် တံတိုင်း၏ အတွင်းမြောက်တံခါး၏အနီး၌ရတနာ(၇)ပါး ဖြင့်ပြီးသောမဏ္ဍပ်ကြီး ဆောက်လုပ်၍ ပိဋ ကတ်တော်ကို ကောင်းစွာထားလျက်ရဟန်းရှင် လူတို့ဖတ်ကြသည်။ ထို့နောက် ပြည်သူပြည် သားတို့သည် ပိဋကတ်တော်တို့ကို ရက်လည်အောင်ပူဇော်ကြလေကုန်၏၊ထိုနောက် ဓမ္မပါ လမင်းကြီးကလည်း ရတနာမဏ္ဍပ်နေရာတွင် အုတ်၊ကျောက်၊အင်္ဂတေ တို့ဖြင့် ဥမင်ကြီးတည်၍ အထက်တွင်စေတီဆင့်လျှက် ထို အတွင်း၌ ပိဋကတ်တော်များကို ထည့်သွင်း ပြီးသော် ထိုဥမင်စေတီတော်ကို ပိဋကတ္တယ စေတီဟု သမုတ်သည်။ ပြည်သူ၊လူ ရဟန်း တို့ သည် မည်သူမဆို ဥမင်တွင်းရှိ ပိဋကတ် တော်ကို ဖတ်နာသင်ကြားစေဟု အမိန့်ထုတ် ပြန်ထားသည်။ဤကဲ့သို့ပင်ထိုကာလ မှစ၍ သထုံပြည် ၌ ပိဋကတ်တော်ပြန့်ပွားလေ၏။ ပဋိပတ္တိ၊ပဋိဝေဓ တည်းဟူသော သာသနာတော်လည်း ထွန်းကားပြန်သည်။ ထိုပိဋကတ် ထားသော စေတီကို ယခုကာလ ပိဋကတ် ဘုရားဟုခေါ်ကြသည်။ အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ မထေရ်ဖောင်တော်ဆိုက်၍ပိဋကတ်တော်ကို မြို့တော်သို့ပင့်ဆောင်ရာဆိပ်ကမ်း၌နောင်လာ နောင်သားတို့အမှတ်တရဖြစ်စေခြင်းငှာ၊စေတီ တစ်ဆူတည်ထားလေသည်။ ထိုစေတီကိုယခု ကာလဖောင်တော်ဦးဘုရားဟုခေါ်ကြသည်။[2] ၎င်းနှင့် ခေတ်ပြိုင် အနော်ရထာမင်း သည် အရဟံ မဟာထေရ် အကူအညီဖြင့် သာသနာ ပြုသော အခါ ဗုဒ္ဓသာသနာ ပြန့်ပွားရန် ပိဋကတ်သုံးပုံကို ရဟန်းရှင်လူ တို့ ဖတ်ရှုလေ့လာရန် လိုအပ်လာသည်။ ထို့နောက် မနူဟာမင်းထံမှ ပိဋကတ် သုံးပုံ ကို တောင်းခံသောအခါ မအောင်မြင်သော ကြောင့် ၁၀၅၇ ခုနှစ်ခန့်တွင် သထုံကို တိုက်ခိုက်၍ ပိဋကတ် အစုံ ၃၀ ကို ဆင်အစီး ၃၀ တွင် တင်ဆောင်ကာ ယူခဲ့သည်။ ပုဂံနေပြည်တော်တွင် ပိဋကတ်တော် တိုက်ကို ဆောက်လုပ်စေပြီး ရဟန်းရှင်လူတို့ ကို လေ့လာပွားများစေခဲ့သည်။ [2]ဦးစံဝင်း(သမိုင်းသုတေသန‌)၏သုဝဏ္ဏဘူမိ သုတေသနစာအုပ်
ရေသစ်မြေသစ် ရှာဖွေခြင်း
ရေသစ် မြေသစ် ရှာဖွေခြင်းဟု ဆိုရာ၌ အသစ်ဖြစ်လျက် ရှိသော ရေမြေ ဒေသများကို လိုက်လံရှာဖွေခြင်းဟူ၍ မဆို လိုပေ။ သို့ရာတွင် ကမ္ဘာကြီး၏ မြေ ရေ ဒေသများတွင် လူသူ မရောက်ပေါက်သေးသော ဒေသ၊ ယဉ်ကျေးပြီး လူတို့နှင့် လုံးဝ အဆက်အသွယ်မရှိသေးသောဒေသ အများအပြားပင် ရှိလေရာ ထိုအရပ်များကို လွန်ခဲ့သည့်နှစ်ပေါင်း ငါးဆယ်အထက်က ရေးဆွဲခဲ့သော ကမ္ဘာ့မြေပုံတွင် မရောက်ရှိသေးဟူသည့် အမှတ်အသားဖြင့် ကွက်လပ်များအဖြစ် များစွာ တွေ့ရှိရမည် ဖြစ်၏။ ယခုအခါတွင်မူ ကုန်းကြောင်း၊ သို့မဟုတ် လေကြောင်း တစ်နည်းနည်းဖြင့် ထိုဒေသများသို့ ရောက်ရှိကြပြီး ဖြစ်လေ သည်။
ကမ္ဘာ့မြေပုံတွင် တစ်နေ့တခြား လူမရောက်သေးသော ကွက်လပ်များ နည်းလာသည်နှင့်အမျှ ကမ္ဘာ့စီးပွား ရေးလည်း သိသိသာသာ တိုးတက်ခဲ့လေသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ယခင်က ကွက်လပ်နေရာများတွင် အဖိုးထိုက်တန်သော တွင်း ထွက် ရတနာများ၊ သစ်တောထွက်ပစ္စည်းများနှင့် သယံဇာတ ပစ္စည်းများကို တွေ့ကြရသောကြောင့် ဖြစ်၏။ ဤသို့ အကျိုး ထူးများကို ခံစားရခြင်းမှာ ဇွဲသတ္တိနှင့် ပြည့်စုံသော ရေသစ် မြေသစ် ရှာသောသူများ၏ ကျေးဇူးကြောင့်ပေတည်း။ ထိုမျှသာမက ကမ္ဘာ့သမိုင်းကို လေ့လာလိုက်စားသူတို့ အဖို့လည်း အဖိုးတန်သော အထောက်အထား အကိုးအကား များကို တွေ့ရလေသည်။ ထိုကြောင့် မြေသစ်များကို စူးစမ်း ရှာဖွေခြင်းသည် စီးပွားရေးနယ်သစ် ယဉ်ကျေးမှု နယ်သစ် များကို ရှာဖွေခြင်းပင် ဖြစ်သည်ဟုလည်း ဆိုနိုင်၏။
တစ်ခါက လူသူရောက်ပေါက်ရန် ခက်ခဲသည့် အာဖရိက တောနက်ကြီးကို ဥရောပတိုက်သား လူဖြူတို့ ဖြတ်ကျော်ရန် အကြိမ်ကြိမ် ကြိုးစားခဲ့ကြ၏။ ထိုအတူပင် တောင်အမေရိက တိုက် အလယ်ပိုင်းရှိ တောနက်ကြီးများ၊ အာရှတိုက်အလယ် ပိုင်းရှိ သဲကန္တာရကြီးများကို ဖြတ်ကျော်ရန် ဇွဲလုံ့လကြီးစွာဖြင့် အားထုတ်ခဲ့ကြလေသည်။ ထိုမှတစ်ပါး ရေအမြဲခဲနေသော ဝင်ရိုးစွန်းဒေသများသို့ အရောက်သွားမည်ဟူသော ဇွဲနှင့် ထွက် ကြသူများထဲတွင်လည်း မရောက်မီ သေကျေပျက်စီးသူ ဦးရေ လည်း မနည်းခဲ့ပေ။
မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ၊ ယခုအခါတွင် အာဖရိကတိုက်အတွင်း တောင်မှ မြောက်၊ အရှေ့မှ အနောက် ထုတ်ချင်းပေါက်လမ်း များဖြင့် သွားလာနိုင်ခဲ့ပြီဖြစ်ရာ ယခင်က လူမရောက်သော တောနက်မှ အဖိုးတန်သစ်နှင့် ကြက်ပေါင်စေးများကိုပင် အသုံး ပြုကြရပြီ ဖြစ်ရုံမက၊ ထိုဒေသများသို့ အပျော်အမဲလိုက်ရန်ပင် သွားရောက်နိုင်ကြလေပြီ။ တောင်အမေရိကတိုက်တွင်လည်း ထို့အတူ လမ်းထွင်ခဲ့ကြပြီဖြစ်၏။ အာရှတိုက်အလယ်ပိုင်းရှိ ကျယ်ပြန့်သော ဂိုဗီသဲကန္တာရကြီးကိုလည်း မော်တော်ကားဖြင့် တောက်လျှောက် ဖြတ်ကျော်နိုင်ခဲ့၍ ခရစ် မပေါ်မီ နှစ်ပေါင်း တစ်ထောင်ခန့်က စစ်ပွဲများအကြောင်း ရေးသားသည့် စာမူ ပေါင်း ၃ဝဝဝ ကျော်ကိုလည်း ရရှိခဲ့လေသည်။ ဝင်ရိုးစွန်းဒေသ များမှ အဖိုးတန်သားမွေးများကိုလည်း သုံးစွဲကြရပြီ ဖြစ်၏။
သိပ္ပံပညာ ထွန်းကားတိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ စီးပွားရေး နယ်သစ် ယဉ်ကျေးမှုနယ်သစ်များ လိုလာခဲ့ရာ ရေသစ် မြေသစ် ရှာဖွေခြင်းမှာလည်း ပိုမိုလိုလားအပ်သော လုပ်ငန်းတစ်ခု ဖြစ် လာ၏။ စက်မှုလက်မှုနှင့် ခေတ်မီယာဉ်များတွင် သုံးရန် ဓာတ်ဆီနှင့် အခြားသတ္တုများမှာ တွေ့ရှိပြီးနေရာများတွင် ထွက် သမျှနှင့် မလုံလောက်ရကား ရေသစ် မြေသစ်များတွင် စူးစမ်း ရှာဖွေရန် လိုလာ၏။ ရေသစ် မြေသစ် ရှာဖွေခြင်းတွင် စိတ်ပါ ဝင်စားသူများလည်း အတော်ပင် များပြားလာသည်။ ရေသစ် မြေသစ်ရှာ ခရီးထွက်သူ ဦးရေမှာလည်း များသည်ထက် များ လာကာ တစ်စုပြီးတစ်စု အဆက်မပြတ် ထွက်ခဲ့ကြလေသည်။ ထိုသို့ နယ်သစ်ရှာသမား များတွင် အမျိုးသမီးများလည်း ပါဝင်၏။ အာဖရိကတိုက်ရှိ သဲကန္တာရများတွင် ဖြတ်သန်းသွား လာခဲ့ပြီး၍ ကဗူးမြို့မှ ဆမာကန်မြို့အထိ ရေသစ်မြေသစ် ရှာ ဖွေရင်း စွန့်စားသွားခဲ့သူမှာ ရိုဇိတာဖော့ဆိုသူ အမျိုးသမီး ဖြစ် လေသည်။
လူ့သမိုင်း ကမ္ဘာ့သမိုင်းကို အခြေအမြစ်နှင့်တကွ လိုက် စားလေ့လာလိုသူတို့သည်လည်း ကမ္ဘာရေမြေ အနှံ့အပြားတွင် ရှေးရှေးအခါက ရှိခဲ့သော လူနှင့် တရိစ္ဆာန်တို့၏ အကြွင်း အကျန်ဖြစ်သော အရိုးဦးခေါင်းခွံများနှင့် အခြားပစ္စည်းများကို စူးစမ်းရှာဖွေကြ၏။ ထိုသူတို့၏ ရှာဖွေစုဆောင်းချက်များကြောင့် ကမ္ဘာသူ ကမ္ဘာသား လူမျိုးပေါင်းများစွာတို့ အစဉ်အဆက် ဆင်းသက်လာခဲ့ပုံ၊ တစ်မျိုးနှင့်တစ်မျိုး မည်သို့ ဆက်သွယ် ခဲ့ပုံကို ကျွန်ုပ်တို့ သိရှိရပေသည်။ ထိုမှတစ်ပါး လွန်လေပြီး သော နှစ်ပေါင်း ကုဋေကုဋာက ဤကမ္ဘာကြီး၏ အခြေအနေ ကိုလည်း မှန်းဆသိမြင်နိုင်လောက်အောင် အထောက်အထား များစွာတို့ကို တွေ့ခဲ့ကြ၏။ လော့ကာနာဗွန်၊ အိပ်(ချ)ကာတာ၊ ဆာဖလင်းဒါး ပဲထရီ၊ ဆာ လီယိုနတ်ဝူလီ၊ ပရောဖက်ဆာ ဂါစထရန်း စသော ရှေးဟောင်းပစ္စည်း ကမ္ပည်းကျောက်စာ သုတေသီပုဂ္ဂိုလ်ကြီးတို့သည် အီဂျစ်၊ ဆီးရီးယား၊ ပယ်လက် စတိုင် စသောယဉ်ကျေးမှု ပထမဦးဆုံး ထွန်းကားရာဒေသ များ၏ အကြောင်းကို စူးစမ်းရှာဖွေခဲ့ကြလေသည်။
ကုန်းပေါ်တွင် ရေသစ်မြေသစ်များကို စူးစမ်းလေ့လာသည့် နည်းတူ ရေအောက်ရှိ အခြေအနေကိုလည်း စူးစမ်း လေ့လာကြ သည်။ သမုဒ္ဒရာရေစီးကြောင်းများ၏အကြောင်းနှင့်တကွ ဝေလ ငါးကြီးများ၏အကြောင်းကို မွန်နာကို မင်းသား စူးစမ်းရှာဖွေ လေ့လာခဲ့လေသည်။ ထိုနောက်တွင် ဝီလျံဆန်ဆိုသူသည် မှန် ပြတင်း ပေါက်ပါသည့် ရေလုံသတ္တုချိုင့်ဖြင့် ရေအောက်သို့ ဆင်းကာ ဆန်းကြယ်သော ကျောက်ခက်တောနှင့် ငါးခရု စသော ရေသတ္တဝါတို့၏ နေပုံ ထိုင်ပုံ ရေအောက်မြေမျက် နှာပြင် အခြေအနေတို့ကို ရုပ်ရှင်ကား ရိုက်ခဲ့လေသည်။
ဒေါက်တာဝီလျံဗီးဗီဆိုသူကလည်း ရေလုံသတ္တုချိုင့်ဖြင့် ရေ အောက် ပေ ၁ဝဝဝ နက်သော နေရာအထိ ဆင်း၍ မှန် ပြတင်းမှ ရေထဲရှိ အခြေအနေတို့ကို စူးစမ်းလေ့လာခဲ့လေသည်။ ဗြိတိသျှသုတေသနဆိုင်ရာ ဒစ်စကာဗာရီ ၂ နှင့် ဝီလျံစကိုးစဗီ အမည်ရှိ သင်္ဘောနှစ်စင်းကို ရေကြောင်းဆိုင်ရာ ရေသစ်မြေသစ် စူးစမ်း ရှာဖွေသော လုပ်ငန်းသက်သက်အတွက် အသုံးပြုခဲ့၏။ သမုဒ္ဒရာအတိမ်အနက်ကို စူးစမ်းသည့် ကာနေဂျီ အမည်ရှိ သံ မလိုက်နိုင်သည့် သင်္ဘောမှာလည်း စူးစမ်းရှာဖွေမှုတွင် အရေးပါ အရာရောက်လေသည်။
ကရင်စာပေသမိုင်း
ဗုဒ္ဓဘာသာ ပိုးကရင်တို့၏ “ဖလုံလိုက်ထူလီ” ပေရေး ကရင်စာပေသည် မည်သည့်ပုဂ္ဂိုလ်က မည်သည့်နှစ်တွင် စတင်တည်ထွင်ရေးသားခဲ့သည်ကို တိတိကျကျ မပြောဆိုနိုင်သော်ငြားလည်း ဗုဒ္ဓဘာသာ အယူဝါဒများကို ပြန့်ပွားစေရန် ရည်ရွယ်တည်ထွင်ပြီး ပေပေါ်တွင် စတင်ရေးသား အသုံးပြုခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ယနေ့ဗုဒ္ဓဘာသာ ပိုးကရင်တို့၏ ဩပွဲများတွင် သီဆိုသော “ထာခေါဟ်ဖာဍောဟ်(ထာခူးဖာဒူး)” ခေါ် သီချင်းကြီး၊ ဇာတ်နိပါတ် သမိုင်းအကြောင်း၊ တေး၊ လင်္ကာ၊ ကဗျာများတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာအယူဝါဒများနှင့် မွန် ပေါရာဏစကားများ ထည့်သွင်း သီကုံးထားသည်ကို ထောက်ချင့်လျှင် အရှေ့ဘက်ဒေသနေ ကရင်လူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ အယူဝါဒနှင့် စာပေအရေးအသားများကို ၁၉ ရာစု မတိုင်မီ စောစောပိုင်းကပင်ရရှိနေပြီဟု ယူဆနိုင်ပေသေည်။ မည်သို့ပင်ဆိုစေ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် ပိုးကရင်တို့၏ အက္ခရာများဖြင့် နှစ်ပေါင်းများစွာက ရေးသားပြုစုခဲ့သော လောကီ လောကုတ္တရာ စာပေကျမ်းဂန်များသည် ဖားအံ၊ လှိုင်းဘွဲ၊ ကျုံဒိုး၊ ကော့ကရိတ်၊ ကြာအင်းဆိပ်ကြီးနယ်များရှိ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတိုင်းတွင် အမြောက်အမြားရှိနေပေသည်။
ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ကျမ်းပြုများ
၁၈၇၁ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် မွန်မြန်မာ အက္ခရာ ပိုးကရင် အသံထွက် စာရေးနည်းဖြင့် ရေးသားကြသော ကျမ်းများနှင့် ကျမ်းပြုပုဂ္ဂိုလ် အတော်များများ ထွန်းပေါက်လာသည်ကိုတွေ့ရပေသည်။ ပိုးကရင်ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ အနက် ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်များမှာ ဘုန်းတော်ကြီး ဦးစိန္တာကဝိ၊ ဦးသုခ၊ နဲပညာ၊ နဲစန္ဒာဝရ၊ ဦးရွှေဝါ၊ ဦးနဲဒုမ်း၊ ဦးသီဟတေဇ၊ တပိုအိန်ဆင်၊ ဦးပရမနှင့် ဦးဇာဂရတို့ဖြစ်ကြသည်။
ဆရာတော် နဲပညာမှာ ဆရာတော် ဦးစိန္တာကဝိ၏ တပည့်ရင်းဖြစ်သည်။ ဦးစိန္တာကဝိနှင့် တွဲဖက်ပြီး ၁၈၇၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၂၈ခုနှစ် အထိ ကျမ်းပေါင်း ၁၆ ကျမ်းပြုစုခဲ့သည်။
ဆရာတော် ဦးစန္ဒာဝရသည် ၁၉၀ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၀၄ ခုနှစ်အတွင်း ကျမ်းပေါင်း ခုနှစ်ကျမ်းကို ပြုစုခဲ့သည်။
ဆရာတော် ဦးဇာဂရမှာ ကော့ဒန်ရွာ (တဝေါင်ကိုဒေါင်) ဇာတိဖြစ်သည်။ ကျမ်းပေါင်း ၄၀ ကျော်ပြုစုခဲ့သည်။
ဒေါက်တာ ဂျိုနာသန်ဝိတ်
ဒေါက်တာ ဂျိုနာသန်ဝိတ် သည် ကရင် ခရစ်ယာန်လောကတွင် ကရင်စာပေကို တည်ထွင်ပေးခဲ့သူ ကရင်စာပေ ဖခင်ကြီးဟု ခေါ်ဆိုရမည်ဖြစ်ပေသည်။ ဒေါက်တာဝိတ်သည် ဇနီးဖြစ်သူနှင့် အမေရိကန်ပြည်မှ အေဒီ ၁၈၂၃ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် စတင်ထွက်ခွာပြီး ဒီဇင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့သို့ရောက်ရှိလာရာမှ ခရစ်ယာန် သာသနာပြု လုပ်ငန်းကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၈၃၁ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ကရင်ပြည်နယ်ရှိ “ပိုင်ကြုံ” ရွာသို့ သွားရောက်ပြီး ခရစ်ယာန်တရားတော်ကို ဟောပြောခဲ့သည်။ ထိုအခါ ကရင်အဘိုးကြီးတဦးက ဒေါက်တာဝိတ်အား ကရင်စာပေကို ပြန်ပေးရန် အတင်းတောင်းတော့၏။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ကရင်လူမျိုးတို့၏ ရှေး “ထား” ကဗျာ လင်္ကာမှ မိမိတို့ ပျောက်ဆုံးနေသော စာပေသည် မိမိတို့၏ ညီထွေး “ပူဒေးဝါး” ခေါ် အသားဖြူသော ညီထွေးက ပြန်လည် ယူခဲ့ပေးမည်ဟု ပါရှိသောကြောင့် ဖြစ်၏။ ကရင်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာ ယုံကြည်မှုကို နားမလည်နိုင်သော ဒေါက်တာဝိတ်သည် တအံ့တဩဖြစ်နေမိ၏။ အကြောင်းစုံကို မေးမြန်း သိရှိသွားသောအခါ မြန်မာအက္ခရာကိုမှီပြီး စကော ကရင်စာပေကို တည်ထွင်ပေးခဲ့သည်။
ဒေါက်တာမေဆင်သည် အမေရိကန်ပြည်မှ အေဒီ ၁၈၃၀ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ထွက်ခွာလာခဲ့ပြီး ထားဝယ်မြို့သို့ ထိုနှစ် ဒီဇင်ဘာသတွင် ရောက်ရှိလာခဲ့၏။ ဒေါက်တာဝိတ် တည်ထွင်ထားသော စကောကရင်စာပေဖြင့် ၁၈၄၃ ခုနှစ်တွင် ခရစ်ယာန် ဓမ္မဟောင်းကျမ်း (Old Testament) ကို ၁၈၅၃ ခုနှစ်တွင် ဘာသာပြန်ဆို ပြီးဆုံးခဲ့သည်။
ပုံနှိပ်တိုက်ထုတ်ဝေမှုများ
၁၈၃၇ ခုနှစ်တွင် ထားဝယ်နှင့် မြိတ်မြို့များတွင် ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင် ကရင်ဦးရေများပြားလာသဖြင့် ခရစ်ယာန် ဘာသာရေး သင်တန်းများတွင် ကရင်ဘာသာဖြင့် လိုသလောက် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေနိုင်ရန် အမေရိကန် နှစ်ခြင်း သာသနာပြု အဖွဲ့က ထားဝယ်မြို့တွင် ပုံနှိပ်စက်တလုံး တည်ဆောက်ခဲ့၏။ ထိုပုံနှိပ်တိုက်မှ ထုတ်ဝေခဲ့သော ကရင် ဘာသာကျမ်းစာအုပ်များမှာ ခရစ်ယာန်ဘာသာရေးကျမ်းစာ သက်သက်ဖြစ်ပြီး ဦးစွာ ပထမ ကျမ်းပြုသူများမှာ အမေရိကန် နှစ်ခြင်းသာသနာပြု အဖွဲ့ဝင် ဒေါက်တာ ဂျိုနာသန်ဝိတ်၊ ဒေါက်တာမေဆင်၊ သာသနာပြု ဆရာ အက်(ဖ်)၊ ဘီ၊ ခရ်(စ်) (Rev.F.B. Cress) နှင့် သာသနာပြုဆရာ စီ၊ ဘန်းနက် (Rev. C. Bennett) ပုံနှိပ်တိုက် အုပ်ချုပ်သူတို့ ဖြစ်ကြသည်။ မော်လမြိုင်မြို့တွင် လည်း စာပုံနှိပ်စက် တလုံးတည်ထောင်ကာ ခရစ်ယာန်ကျမ်းစာများကို မစ္စတာ အက်စ် ရမ်နီ (Mr. S. Renney) က ပိုးကရင်ဘာသာဖြင့် တာဝန်ခံ ထုတ်ဝေသည်။
ပိုးကရင်ဘာသာဖြင့် ခရစ်ယာန်ဘာသာရေး စာပေများကို ဦးဆာင် ပြုစူသူများမှာ အမေရိကန် နှစ်ခြင်း သာသနာပြု ဒေါက်တာ ဂျိုနာသန်ဝိတ်၊ ဒေါက်တာမေဆင်၊ ဒေါက်တာ အယ်လ်ဘရေတန်နှင့် အီး၊ အက်စ် ဘူးလဒ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၁၈၄၉ ခုနှစ် ၊ မေလရက်စွဲဖြင့် ဘန်းနက်အမှာစာ ရေးပြီး ဒေါက်တာဝိတ်၏ အမည်ဖြင့် စကောကရင် အင်္ဂလိပ်အဘိဓာန်စာအုပ်ကို ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
၁၈၅၀ ခုနှစ်တွင် ဒေါက်တာ မေဆင်က ပိုးကရင် သဒ္ဒါကျမ်းကို ပြုစုခဲ့သည်။ ဒေါက်တာဝိတ်သည် အသိပညာကဏ္ဍများ (Thesaurus of Karen Knowledge) အမည်ရှိစာအုပ်ကို စကောကရင်နှင့် အင်္ဂလိပ် နှစ်ဘာသာတွဲကို ပထမ၊ ဒုတိယ၊ တတိယ၊ စတုထ္ထ အထိ လေးတွဲပြုစု ကာ အထမတွဲကို ၁၉၁၅ ခုနှစ်တွင် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ (အခြား ခရစ်ယာန် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ကရင်စာအုပ်များစွာ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သော်လည်း ဤစာအုပ်တွင် ထည့်သွင်းဖော်ပြခြင်း မပြုတော့ပါ)။ အမေရိကန် ကျမ်းပြု ဆရာများ၏ နောက်ပိုင်းတွင် ကရင် လူမျိုးစာရေးဆရာများပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ကရင်သမိုင်းကို ရေးသားပြုစုသူ ဆရာကြီး ဦးအောင်လှ၊ ကရင်ဖားစည်ကို ရေးသားပြုစုသူ ဆရာဘူးမူးခေါ် ဖူးတောအူး၊ ကရင်နှစ်သစ်ကူပွဲတော် အကြောင်း ရေးသားသူ ဆရာကြီး ဦးလွန်းရွှေ၊ ကရင် လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာဓလေ့များအကြောင်းကို ရေးသားသူ ဒေါက်တာ တီသံပြာ၊ ကျောင်းသုံး စာအုပ်အမျိုးမျိုးကို ရေးသားသူ ဆရာကြီး ဖိုးလင်းတေးနှင့် ဆရာကြီး ဦးမိုးလို၊ စောတောက်၊ ဦးဘထွန်းတင် စသော ပုဂ္ဂိုလ်များ၊ ဆရာသာနေအေး၊ ဆရာအာရ်မောင်ချစ်၊ ထိုလွီထူး၊ ဆရာသာထို စသော ပုဂ္ဂိုလ်များသည် ထင်ရှားသော ကရင် စာရေးဆရာများဖြစ်ကြသည်။
သတင်းစာ၊ ဂျာနယ်များ
ထို့ပြင် သတင်းစာ၊ ဂျာနယ်၊ မဂ္ဂဇင်းများလည်း ပေါ်ထွက်လာပြီး ကရင်လူမျိုး အယ်ဒီတာနှင့် ဆောင်းပါးရှင်များ အများအပြားလည်း ပေါ်ထွန်းလာခဲ့သည်။ ၁၈၇၃ ခုနှစ်တွင် ထားဝယ်မြို့တွင် ပထမဦးဆုံး ကရင်စာပုံနှိပ်တိုက် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ “ဆာတူဝေါ”ခေါ် မိုးသောက်ကြယ် (The Morning Star) အမည်ဖြင့် ကရင်လစဉ် မဂ္ဂဇင်းကို ၁၈၄၂ ခုနှစ်တွင် ထာဝယ်မြို့မှာပင် စတင်ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ဤမဂ္ဂဇင်းသည် အာရှရှိ ရှေးအကျဆုံး မဂ္ဂဇင်းများစာရင်းတွင် တခုအပါအဝင်ဖြစ်သည့်ပြင် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပထမဆုံး စတင်ထုတ်ဝေသော မဂ္ဂဇင်းလည်းဖြစ်သည်။ “ဆာတူဝေါ”မဂ္ဂဇင်း၏ အယ်ဒီတာမှာ ဒေါက်တာ မေဆင်ဖြစ်သည်။ ထားဝယ်မှသည် မော်လမြိုင်မြို့သို့ ၁၈၄၇ ခုနှစ်တွင် ဒေါက်တာမေဆင် ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်းခဲ့သဖြင့် “ဆာတူဝေါ” မဂ္ဂဇင်းကို ၁၈၄၇ ခုနှစ်မှာပင် မော်လမြိုင်မြို့တွင် ဆက်လက်ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေသွားသည်။ “ဆာတူဝေါ” မဂ္ဂဇင်းသည် ဂျပန်များ မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်သည့် အချိန်အထိ နှစ်ပေါင်း တရာခန့်သက်တမ်းရှိခဲ့သည်။ “ဆာတဝေါ” မဂ္ဂဇင်းနှင့် အရှေးအနှောင်းအချိန်တွင် ဒေါက်တာ အယ်လ်ဘရေတန်က “ဆပ္ပရန်”ခေါ် ပိုးကရင် သတင်းစာတစောင်ကို ထုတ်ဝေနိုင်ခဲ့သည်။
ယနေ့စကောကရင်နှင့် ပိုးကရင်စာပေဖြင့် ယခင်ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည့် မဂ္ဂဇင်း၊ သတင်းစာ၊ ဂျာနယ်များအချို့သည် ယနေ့တွေ့ရှိရန် မလွယ်ကူတော့ပေ။ လက်လှမ်းမီသရွှေ့အောက်ဖော်ပြပါ မဂ္ဂဇင်း၊ သတင်းစာ၊ ဂျာနယ်များ အနက် အချို့မှာ ယနေ့တိုင် ဆက်လက်ထုတ်ဝေနေသေးကြောင်း တွေ့ရှိရမည်ဖြစ်သည်။ “တာကပေါ်” ခေါ် အလင်းရောင်မဂ္ဂဇင်း၊ “လယ်ဆူးညာ” ခေါ် ရှေ့သို့ မဂ္ဂဇင်း၊ “ဆာတူဝေါ” ခေါ် မိုးသောက်ကြယ် လစဉ်မဂ္ဂဇင် ၊ “ဖိုးသာအသို” ခေါ် ကလေးသူငယ်များ၏ မိတ်ဆွေ လစဉ်မဂ္ဂဇင်း၊ “ပဟီပဃော” အိမ်ထောင်ရေး (The Home) သုံးလပတ် မဂ္ဂဇင်း၊ “ပွါ့ကွာသိုး” ခေါ် သိုးထိန်း မဂ္ဂဇင်း (The Shepherd) ၊ “ခရဲင်းမဂ္ဂဇင်း” ခေါ် ကရင်မဂ္ဂဇင်း၊ “ဆာတူဟား” မဂ္ဂဇင်း၊ “ဒေါကလုထော့မဲပါ”၊ “ဖဲယားဖလေး”၊ ”ပွါခေါ့တာဖိုး”၊ “ကလဲ့စက်”၊ “တာကပေါ်” ခေါ် လင်းရောင်ခြည် မဂ္ဂဇင်းနှင့် “ဆပ္ပရန်” စတည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။
သုံးသပ်ချက်
အထက်ဖော်ပြခဲ့သော ကရင်စာပေရေစီးကြောင်း တလျှောက်လုံးကို ပြန်လည် ဆန်းစစ်မည်ဆိုလျှင် ဒုတိယခေတ် ကရင်စာပေ၏ အောက်တွင် ထွန်းကားလာသော စာပေမှာ ဘာသာရေးအယူဝါဒကြောင့် စာပေထွန်းကားလာရခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်ပေသည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ မတ်လနောက်ပိုင်းမှ စပြီး ကရင်စာပေ တတိယ ခေတ်ကာလဟု ခေါ်ဆိုရပေမည်။ ထိုအချိန်မှစပြီး ခေတ်ပြောင်းကောင်စီသည် ပြည်ထောင်စု အတွင်းရှိ တိုင်းရင်းသား အသီးသီးတို့၏ စာပေ၊ ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုလုပ်ငန်းများကို ဖော်ထုတ်ရန်အတွက် အထူးဦးစားပေး ဆောင်ရွက်ခဲ့ပေသည်။
ကရင်စာပေ၏ တတိယခေတ်တွင် လူတိုင်း စာပေတတ်မြောက်ရေး၊ စာပေ အစွမ်းသတ္တိဖြင့် လူမှုရေး၊ စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးမှုအတွက် အသုံးပြုရန်နှင့် စာပေ ညီညွတ်ရး တည်ဆောက်ရန် ကြိုးပမ်းလာကြသည်။ ထိုခေတ်ကို ဆိုရှယ်လစ်စာပေ ခေတ်ဦးပိုင်းဟု ခေါ်ဆိုရမည် ဖြစ်ပေသည်။ တတိယခေတ် ကရင်စာပေ လောကတွင် ကရင်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အပေါ် အခြေခံသော သတင်းစား၊ ဂျာနယ်၊ မဂ္ဂဇင်းများ ပေါ်ထွက်လာပြီး ကရင်လူမျိုး စာရေးဆရာများနှင့် ဆောင်းပါးရှင် အများအပြား ပေါ်ထွန်းနေပြီ ဖြစ်သည်။
ရည်ညွှန်းကိုးကား
- ကရင်ရိုးရာ သုတပဒေသာ - မန်းလင်းမြတ်ကျော်
- Typing - Smile May ဘလော့ဂ်
ရေသွယ်ပြွန်
ရေသည် လူတို့အဖို့ မရှိလျှင် မဖြစ်သော ပစ္စည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်ုပ်တို့သည် ရေကို သောက်သုံးရန်၊ ဆေးကြော ရန်၊ လျှော်ဖွပ်ရန်အတွက်သာမက စိုက်ပျိုးရန်အတွက်လည်း လို၏။ ထိုကြောင့် မြှို့ကြီးပြကြီးတိုင်း၌ ဆိုင်ရာအာဏာပိုင် တို့သည် ငွေကုန်ကြေးကျခံ၍ နည်းအမျိုးမျိုးဖြင့် တစ်မြို့လုံး ရေရရှိအောင် စီမံကြသည်။ များသောအားဖြင့်ကား သဘာဝ အလျောက် ရေရရာရကြောင်း ဖြစ်သည့် ရေကန်ကြီး၊ ရေကန် ကြီးများမှ ရေသွယ်ပြွန်ကြီးများဖြင့် သွယ်ယူသည့်နည်းကို အသုံးပြုကြသည်သာ များသည်။
သိပ္ပံပညာ မထွန်းကားမီ ရှေးခေတ်ဘုရင်များလက်ထက်က သစ်လုံးများကို ပိုက်လုံးကဲ့သို့ ထွင်းကာ မြင့်မားသည့်အရပ်ရှိ ရေအိုင်များမှ ရေကို ထိုသစ်သားပိုက်လုံးများဖြင့် သွယ်ယူအသုံး ပြုခဲ့ကြဘူးသည်။ အချို့နေရာတွင် ရေကို ပိုက်လုံးအစား ရေ မြောင်းဖြင့် သွယ်ယူသည်လည်း ရှိသည်။
ရှေးက လူတစ်မျိုးနှင့် တစ်မျိုး၊ တစ်မြို့နှင့် တစ်မြို့ စစ်မက်ဖြစ်ပွားစဉ် အဆိုပါ ရေသွယ်ပြွန်များကို သိမ်းပိုက်ထား ခြင်းဖြင့် စစ်ကို အောင်နိုင်ခဲ့သည့်ထုံးများလည်း ရှိခဲ့ဘူးသည်။ ၁၇ ရာစုနှစ် အစသို့ရောက်သောအခါ တဖြည်းဖြည်း တိုးတက် လာသော သိပ္ပံပညာ၏ကျေးဇူးကြောင့် ရေလှောင်ကန်နှင့် ရေစုပ်ဘုံဘိုင်များ စတင်ပေါ်ပေါက်လာသည်ကို တွေ့ရသည်။ ထိုအချိန်တွင် ပါရစ်မြို့သူမြို့သားများအတွက် စိန်းမြစ်မှ ရေကို စုတ်ဘုံဘိုင်ဖြင့် တင်ပြီး သုံးနိုင်ခဲ့ကြသည်။ လန်ဒန်မြို့တွင် လည်း ၁၆ဝ၉ ခုနှစ်၌ ပထမဦးစွာ ရေလှောင်ကန်များကို စတင်ဆောက်လုပ်ခဲ့ကြ၏။ ပထမနည်းမှာ ရှေးရောမလူမျိုးတို့ သုံးခဲ့သည့်အတိုင်း သဘာဝမြေဆွဲအားဖြင့် ရေကိုမြင့်ရာမှ နိမ့်ရာသို့ စီးဆင်းစေသည့်နည်း ဖြစ်သည်။ ဤနည်းတွင် မြို့နှင့် နီးနိုင်သမျှနီးသော တောင်ကုန်းဒေသ၌ တစ်နှစ်ပတ်လုံး သန့်ပြန့် ကြည်လင်စွာ စီးတတ်သည့် မြစ်ချောင်းများကို ရှာဖွေ ပြီးလျှင် ရေကာတာကို ကန့်လန်ဖြတ်ဆောက်လုပ်ပေးခြင်းဖြင့် ရေလှောင်ကန်ဟုခေါ်သော လူလုပ်ရေအိုင် ဖြစ်လာအောင် ရှေးဦးစွာ စီမံပေးရသည်။ ထိုရေလှောင်ကန်မှတစ်ဆင့် ရေသွယ် ပြွန်ကြီးများဖြင့် မြို့သို့အရောက် သွယ်ယူပြီးနောက် ပိုက်လုံး ကလေးများဖြင့် တစ်ဖန် လိုရာသို့ပို့ပေးကြရလေသည်။
မြို့အနီးအနား၌ တောင်များမရှိခဲ့သော် အနီးအနားရှိ မြစ်များ၊ ကန်များ၊ သို့မဟုတ် တွင်းများမှ ရေကို ရေစုပ်စက် ဖြင့် စုတ်တင်ယူရ၏။ ထိုသို့ စုတ်တင်သောရေကို တစ်ခါ တစ်ရံ ဗဟိုရေပေးပြွန်မကြီးများထဲသို့ တိုက်ရိုက်သွင်းပေး သည်လည်း ရှိ၏။ တစ်ခါတစ်ရံ မြင့်မားစွာ ဆောက်လုပ်ထား သော စင်ကြီးများပေါ်ရှိ ရေလှောင်စည်ကြီးများထဲသို့ ပထမ ဦးစွာ ရေသွင်းပေးပြီးနောက်မှ ရေပေးပြွန်များထဲသို့ စီးဆင်း စေသည်လည်း ရှိလေသည်။
ရောမအင်ပါယာကြီး ပျက်စီးသွားပြီးနောက် ရေသွယ်ပြွန် တည်ဆောက်သည့် လုပ်ငန်းသည်လည်း ကမ္ဘာ၌ ပြောပလောက် အောင် မရှိသလောက် ရပ်စဲသွားခဲ့ရာ၊ ၁၈ ရာစုအလယ် လောက်ရောက်မှ တစ်ဖန်ပြန်၍ ပေါ်ပေါက်လာလေသည်။ ထို အချိန်တွင် သိပ္ပံပညာသည် အထိုက်အလျောက် ထွန်းကားနေပြီ ဖြစ်သဖြင့် ခေတ်သစ်စက်ကိရိယာနှင့် ပေါက်ကွဲစေတတ်သော ပစ္စည်းများကို အသုံးပြု၍ တည်ဆောက်သည့် ရေသွယ်ပြွန်များ မှာ ရှေးကလောက် အကုန်အကျလည်းမများ၊ အချိန်လည်း မကြာတော့ပေ။
နယူးယော့မြို့ တစ်မြို့တည်းအတွက်ပင် ယခုအခါ ရေ လှောင်ကန် အမြောက်အမြား ရှိ၏။ အကြီးဆုံး ရေလှောင်ကန် သည် မိုင်တစ်ရာဝေးသော ကက်စတီးတောင်ပေါ်တွင် ရှိ၍ ၁၂ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်းလေသည်။ အချို့နေရာတွင် ကျောက် တောင်ကို ထွင်းဖောက်ထားသော ရေသွယ်လိုဏ်ခေါင်းသည် အချင်း ၁၅ ပေမျှရှိ၍ သံဖြင့် သွင်းလုပ်ထားသော ရေသွယ် ပိုက်လုံးအချို့သည် အချင်းခြောက်ပေမျှ ရှိသည်။ ကာလီဖိုးနီး ယားနယ် လော့စိန်းဂျလီးမြို့သို့ ရေပေးသော ရေသွယ်ပြွန်ကြီး များကား ကမ္ဘာတွင် အရှည်ဆုံးဖြစ်၏။ ရေသွယ်ပြွန်နှစ်ခု ရှိသည့်အနက် ပြွန်ဟောင်းသည် ၂၃၅ မိုင်ခန့် ရှည်၍၊ ပြွန်သစ်သည် ပေ ၁၅ဝဝ မြင့်သော တောင်တစ်တောင်ကို ကျော်ဖြတ်ကာ မိုင်ပေါင်း ၂၄၂ မိုင်မျှ ဝေးကွာသော ကော်လိုရားဒိုးမြစ်မှ ရေကို သွယ်ယူထားလေသည်။ သို့ရာတွင် ကျွန်ုပ်တို့သည် ရေလှောင်ကန်များမှ ရေကို ထိုအတိုင်း သောက်သုံးကြသည်မဟုတ်ပေ။ လူတို့ကို ဥပါဒ် ပေးနိုင်သည့် ပိုးမွှားအညစ်အကြေးများမှ ကင်းစင်စေရန် ဆိုင်ရာဌာနများက ရေကို အမြဲဂရုစိုက်၍ စစ်ဆေးပြုပြင် ပေးနေရသည်။ ရေကို လိုအပ်သလို စစ်ပေးခြင်း၊ ဆေးခပ် ပေးခြင်း စသည်ဖြင့် အဆင့်ဆင့် သန့်ရှင်းစင်ကြယ်အောင် ပြုလုပ်ပေးပြီးမှသာ လူတို့သုံးစွဲရာ နေရာသို့ ပို့ပေးခြင်း ဖြစ်လေသည်။
နံကုလား (ကုန်းစု)ရွာ၊ ယင်းမလွတ်
နံကုလား (ကုန်းစု)ရွာ၊ ယင်းမလွတ်
ဘုံသွရွာ၊ ဟားခါးမြို့နယ်
ဘုံသွရွာ(Bungtuah)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးခရိုင်၊ ဟားခါးမြို့နယ်၊ ဘုံသွကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၅၄၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘုံသွကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၆ ဦး၊ မ ၁၇၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၉ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟားခါးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပန်းခဝရွာ၊ ဖိုးသာအေးအစု
ပန်းခဝရွာ၊ ဖိုးသာအေးအစု
တောင်ပေါ်စာထိပ်နီ
တောင်ပေါ်စာ (Russet sparrow) (Passer cinnamomeus) သည် အစေ့စားသော ငှက်တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ခန္ဓာကိုယ်အလျား 14 to(-) ရှိကာ အသံမှာ ချိုသာလှသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အရှေ့အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ဟင်းအွန်ရွာ၊ ရွှေကူမြို့နယ်
ဟင်းအွန်ရွာ(Hinaun)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ ရွှေကူမြို့နယ်၊ မြို့ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၉၇၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြို့ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၃၇ ဦး၊ မ ၁၅၀၄ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၀၄၁ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရွှေကူမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကွင်းသာရွာမရွာ၊ ကွင်းသာ
ကွင်းသာရွာမရွာ၊ ကွင်းသာ
ရှည်ကွေ့ရွာ
ရှည်ကွေ့ရွာ
ဖက်တောရေရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
ဖက်တောရေရွာ (Hpettawyae)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ ဖက်တောရေကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၈၉၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖက်တောရေကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၄၀ ဦး၊ မ ၃၃၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၇၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝက်ဖိုးရွာ၊ ရေဦးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သပြေတန်း
သပြေတန်း
သက်ပြေကျရွာ၊ ပဲသဒူ
သက်ပြေကျရွာ၊ ပဲသဒူ
ဓာတုဗေဒပညာရှင်
ဓာတုဗေဒပညာရှင် ဆိုသည်မှာ ဓာတုဗေဒကို အထူးပြုလေ့လာသော သိပ္ပံပညာရှင်များဖြစ်သည်။
မကျီးကုန်းရွာ၊ မံအင်
မကျီးကုန်းရွာ (Magyikone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ ဗန်းမောက်မြို့နယ်၊ မံအင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၄၈၂၃ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဗန်းမောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကသောင်း (အောက်)ရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
ကသောင်း (အောက်)ရွာ (Kathaung (Lower))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ သပြေကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၃၃၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သပြေကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၈၀၅ ဦး၊ မ ၃၃၆၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၁၆၉ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဓာတ်ဝတ္တု
သိပ္ပံ တွင် ဓာတ်ဝတ္တု ဆိုသည်မှာ အရာဝတ္တုရှိ အစိုင်အခဲကိုခေါ်သည်။
အေးရွာ၊ ချောက်မြို့နယ်
အေးရွာ (Aye)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ချောက်မြို့နယ်၊ ဗြိပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၅၂၄၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဗြိပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၇၀ ဦး၊ မ ၉၇၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၄၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ချောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သိုမှီးသိမ်းဆည်းခြင်း
ခဲဖွယ်ဘောဉ်ကို အပ်စပ်အောင် သိမ်းဆည်းခြင်း
အကပ်ခံထားသော ခဲဖွယ် ဘောဇဉ်ကို သိုမှီးသိမ်းဆည်း၍ ဘုဉ်းပေးလျှင် အာပတ်သင့်၏။ ယနေ့နံနက်က အကပ်ခံထားသော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်ကို နက်ဖြန်နံနက်၌ စားလျှင် သိုမှီးသိမ်းဆည်း၍ စားသည် မည်၏။ နံနက်ခင်း၌ သုံးဆောင်စေကာမူ သိမ်းဆည်းထားသော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်များ ဖြစ်သောကြောင့် သန္နိဓိကာရကသိက္ခာပုဒ်အရ အပြစ် သင့်၏၊ မွန်းလွဲမှ ဘုဉ်းပေးလျှင်မူကား ဝိကာလေဘာဇနသိက္ခာပုဒ်အရ အာပတ် တိုး၍ သင့်နိုင်ပြန်၏။သို့ဖြစ်၍ ရဟန်းတော်များ အာပတ်မသင့်၊ အပြစ် မဖြစ်စေရေးအတွက် ကပ္ပိယကာရကတို့က သိမ်းဆည်းမှုတာဝန်ကို စနစ်တကျ ယူတတ်ကြရပေမည်။
ယာမကာလိကအဖျော်ရည်နှင့် သတ္တာဟကာလိကတွင် ပါဝင်သော ကြံရည်၊ ထန်းရည်ချိုဖျော်ရည် စသည်ကို မွတ်သိပ်ခြင်း အကြောင်းကြောင့် ဆာ၍ သောက်လျှင် အပြစ် မရှိပါ၊ အကြောင်းမဲ့သက်သက် သောက်လျှင် အာဟာရ အကျိုးငှာ သောက်ရာရောက်၍ အပြစ်ရှိပါသည်။
သတ္တာဟကာလိကဆေးဝါး၊ ယာဝဇီဝိက လျက်ဆား စသည်တို့ကို လေထခြင်း၊ လေနာခြင်း၊ အားနည်းခြင်း စသော ရောဂါကြောင့် စားသုံးလျှင် အပြစ်မရှိပါ။ အကြောင်းမဲ့ ဖြစ်စေ၊ ဆာလောင်ခြင်းကြောင့်ဖြစ်စေ စားသုံးလျှင်မူ အပြစ်ရှိပါသည်။
ဤအပိုင်းမှာ ရဟန်းတော်တို့အပိုင်း ဖြစ်ပါသည်။ ကပ္ပိယကာရကတို့အနေဖြင့် သိရှိထားရန် အတွက်သာ ဖြစ်ပါသည်။ ထိုသို့သိရှိထားမှသာ အချိန်ကာလအလိုက် သင့်လျော်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။
ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်နှင့် စပ်လျဉ်းသော ကပ္ပိယတာဝန်များ ရဟန်းတော်များနှင့် ပတ်သက်၍ အဓိကအားဖြင့်-
ဝိကာလဘောဇနသိက္ခာပုဒ်အရ ကာလိကလေးပါး၊
ဘူတဂါမသိက္ခာပုဒ်အရ ကပ္ပိခြင်း၊
ဒန္တပေါဏသိက္ခာပုဒ်အရ ဆက်ကပ်ခြင်း၊ သန္နိဓိကာရကသိက္ခာပုဒ်အရ သိမ်းဆည်းခြင်း-
တို့သည် အရေးပါလှသည်။ ကပ္ပိယကာရကတို့အနေဖြင့် အထူးသဖြင့် ထိုအချက် လေးချက်တို့ကို ပီပြင်စွာ နားလည် ထားမှ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ရန် ကြိုတင်စီမံနိုင်ပါလိမ့်မည်။
သိုမှီးသိမ်းဆည်းခြင်း
အကပ်ခံပြီးသော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်များကို လူသာမဏေတို့အား မစွန့်ဘဲ တစ်ညဥ့်လွန်အောင် ကိုယ်တိုင်သိမ်းဆည်း၍ ရဟန်းတော်များ မသုံးဆောင်ကောင်းပေ။ ထိုခဲဖွယ်ဘောဇဉ်တို့ကို ရဟန်းတော်ကိုယ်တိုင် သိမ်းဆည်းထားလျှင် သန္နိ ဖြစ်သည်ဟု ခေါ်သည်။ ရဟန်းတော်တို့သည် ယာဝကာလိက ဆွမ်း ဘောဇဉ် ခဲဖွယ် မုန့်ပဲ သွားရေစာ အသီးအနှံတို့ကို အကပ်ခံပြီးနောက် ကပ္ပိယတို့အား မစွန့်ဘဲ နောက်တစ်နေ့ထိ သိမ်းထားမိလျှင် သန္နိဓိ ဖြစ်သွားသည်။ ကပ္ပိယကာရကတို့က ရဟန်းတော်အရေအတွက်ကို လိုက်၍ဖြစ်စေ၊ ရဟန်းတော်တစ်ပါး၏ ဘုဉ်းပေးသုံးဆောင်နိုင်မှုကို လိုက်၍ဖြစ်စေ လိုသလောက်ကိုသာ ခွဲဝေစိစစ်၍ ဆက်ကပ်ကြရပေမည်။
အလှူအတန်း ပွဲလမ်းသဘင်များ၌လည်း ယာဝကာလိက အစားအစာများကို တစ်ခါတည်း မဆက်ကပ်မိကြရန် စီမံကြရပေမည်။ မုန့်ဘူးများ၊ အသားဘူးများ၊ ငါးသေတ္တာ၊ ငါးခြောက်၊ ပုဇွန်ခြောက်များ၊ ငါးပိ ငံပြာရည်များ စသည့် ယာဝကာလိက ပစ္စည်း ဝတ္ထုများမှာ အကပ်ခံပြီးပါက မျှော်လင့်ချက်မထားဘဲ ကပ္ပိယတို့ကို မစွန့်လျှင် သန္နိဓိ ဖြစ်သွားပါသည်။ သံဃာတော်တို့ကို လွယ်လင့်တကူ သုံးစွဲစေ လိုသော စေတနာ၊ သာဟတ္ထိက ကိုယ်ထိလက်ရောက် လှူလိုသော သဒ္ဓါတို့ကြောင့် ရဟန်းတော်များအဖို့ အပြစ် ရတတ်ကြပါသည်။ ထိုသို့ သန္နိအပြစ် မဖြစ်စေရေးအတွက် ကပ္ပိယကာရကတို့က စနစ်တကျ သိုမှီး သိမ်းဆည်းတတ်ရ ပေမည်။ ကပ္ပိယတို့ စနစ်တကျ သိမ်းဆည်းပေးခြင်း၊ နောက် တစ်နေ့တွင် ပြုပြင် ခြင်းဖြင့် ရဟန်းတော်တို့လည်း နေ့စဉ် ဘုဉ်းပေးနိုင်ပြီး အပြစ်လည်း ကင်းစင်နိုင်သဖြင့် သာသနာတော်အတွက် အလေးအနက်ထားကာ လိုက်နာ သင့်ကြပေသည်။
သပိတ် ပန်းကန် စင်ကြယ်အောင် ဆေးပါ
သပိတ် ပန်းကန်တို့၌ ထည့်၍ စားပြီးနောက် စင်ကြယ်စွာ မဆေးလျှင် ဆီစသော အာမိသကလေးများသည် ငြိကပ် ကျန်နေတတ်၏။ ထိုဆီ စသော အာမိသတို့သည် သန္နိဓိ ဖြစ်သွားကြပြီ ဖြစ်သည်။ ထိုသန္နိဓိအာမိသများသည် နက်ဖြန်နံနက်၌ ဆွမ်းပူ ဟင်းပူနှင့် ရောမိကာ ရဟန်းတော်၏ ခံတွင်းသို့ ဝင်သွားလျှင် သန္နိဓိအာမိသတို့အတွက် အပြစ်သင့်လေသည်။ ထို့ကြောင့် သပိတ် ပန်းကန်တို့၌ ဆီ စသော အာမိသ မကျန်ရအောင် စင်ကြယ်စွာ ဆေးကြရသည်။ ကွဲအက်ကြောင်းရှိသော သပိတ်ပန်းကန်များကိုလည်း ဖာထေး၍မှ အကောင်းမဖြစ်လျှင်တော့ စွန့်ပစ်ကြရမည်။
စွန့်လျှင် သန္နိဓိ မဖြစ်
အကပ်ခံပြီးနောက် ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်များကို လူ သာမဏေတို့အား အာလျပြတ်ငဲ့ကွက်မှုမရှိဘဲ စွန့်ပေး လိုက်လျှင် သန္နိဓိ မဖြစ်တော့ပေ။ နက်ဖြန်နံနက်၌ ထိုလူ သာမဏေတို့ သိမ်းဆည်းထားအပ်သော အာမိသကို ထိုလူ သာမဏေတို့ထံမှတဖန် အကပ်ခံ၍ စားကောင်း၏။ သို့သော် စွန့်သောအခါ၌ကား အနပေက္ခဝိသဇ္ဇန” “ထိုအာမိသကို ငါမစားတော့ပြိ”ဟု မငဲ့မကွက် (ငဲ့ကွက်စိတ် လုံးဝ မရှိဘဲ) စွန့်လိုက်ပေးလိုက်မှသာ စွန့်ရာရောက်သည်။
သန္နိဓိနှင့် စပ်၍ အောက်ပါအချက်များကို သတိပြုရပေမည်။ သပိတ်၊ ပန်းကန်ခွက်၊ လက်ဖက်ရည်ကရား စသည် များ၌ ထည့်၍ စားသောက် ဘုဉ်းပေးပြီးနောက် သပိတ် ခွက် စသည်နှင့်တကွ အကြွင်းအကျန်ကို လူသာမဏေ ကပ္ပိယတို့အား မပေးမစွန့်ဘဲ ထိုသပိတ်ခွက် စသည်တို့ကို ကိုယ်တိုင် ဆေးရာဝယ် မစင်ကြယ်၍ အာမိသကျန်နေလျှင် နက်ဖြန် နံနက်၌ အခြားအာမိသနှင့် ရောနှော၍ ဝမ်းတွင်းသို့ ပါသွားပါက အပြစ်ရှိလေသည်။ ထို့ကြောင့်ပင် အချို့ကျောင်းများ၌ ညနေတိုင်း သပိတ်ပန်းကန်ခွက်တို့ကို ဆေးကြောခြင်းကို ဝတ်တစ်ခုအနေဖြင့် ဆေးကြောရလေသည်။
ထို့ပြင် သပိတ် ခွက် စသည်တို့ကို လူသာမဏေတို့အား ပေးစွန့်လိုက်လျှင် ထိုသူတို့ ဆေးကြော၍ မစင် ကြယ်သော်လည်း သန္နိဓိ မဖြစ်တော့ပေ။ သို့ရာဝယ် ထိုအာမိသအဆီ ကပ်ကျန်နေခဲ့သော သပိတ် ပန်းကန်တို့ကို အသုံးပြုလိုလျှင် အကပ်ခံရမည်။ အကပ်မခံဘဲ ကိုင်တွယ်လျှင် အပြစ်ရှိနိုင်သည်။ အကပ်မခံဘဲ ထိုသပိတ် ခွက် စသည်တို့ကို အသုံးပြု၍ ဘုဉ်းပေးလျှင် အပြစ်ရှိနိုင်သဖြင့် ကပ္ပိယကာရကတို့က အမြဲတမ်း သင့်ပေသည်။
ဖျော်ရည်တို့ကို အပ်စပ်အောင်သိမ်းဆည်းခြင်း
အကပ်ခံထားသော ယာမကာလိက ဖျော်ရည်များကိုလည်း တစ်ညဥ့်လွန်ပြီးနောက် နောက်တစ်နေ့နံနက်၌ စားသောက်လျှင် သန္နိဓိ ဖြစ်နိုင်သည်။ သို့ဖြစ်၍ ဖျော်ရည်များကို ဆက်ကပ်ရာ၌ ကုန်နိုင်သလောက် ချင့်ချိန်၍ လိုအပ် သလောက်ကိုသာ ဆက်ကပ်ရပေမည်။ အလှူပွဲများ၌လည်း ယာမကာလိကဖျော်ရည်ဘူးများကို တခါတည်း ဆက်ကပ်မှု မပြုလုပ်ကြဘဲ ကပ္ပိယမှတဆင့် လှူဒါန်းကြရန် သင့်လှပေသည်။ အများအပြား တစ်ခါတည်း ဆက်ကပ်လိုက်ပါက စွန့်လျှင် စွန့်၊ မစွန့်လျှင် သန္နိဓိ ဖြစ်နိုင်ပေသည်။
ကပ္ပိယကာရကတို့အနေဖြင့် ရဟန်းတော်များအတွက် ရည်မှန်းထားသောဖျော်ရည်များ၊ ဖျော်ရည်ပစ္စည်းများကို စနစ်တကျ ထိန်းသိမ်းထားရှိရန် အထူးလိုအပ်ပေသည်။ သံဃာတော်များအတွက် ရည်မှန်းထားသော ဖျော်ရည်များ မဖိတ်မစဉ် မလွင့်မပျောက် မပျက်မစီး အချီးနှီး ဖြစ်မသွား စေရန် ကြိုးပမ်းရပေမည်။ အချိန်မီ သံဃာတော်တို့ ဘုဉ်းပေး နိုင်ရန် စီမံရမည်။
ဆေးပစ္စည်းတို့ကို အပ်စပ်အောင် သိမ်းဆည်းခြင်း
သတ္တာဟကာလိကဖြစ်သော ဆေး(၅) မျိုးနှင့် ယခု ခေတ်ပေါ်ဆေးမျိုးများသည် တစ်ခါ အကပ်ခံပြီးပါက (၇) ရက်ထိ သုံးစွဲနိုင်သည်။ ထိုရက်ကို ကျော်လွန်သွားပါက သန္နိဓိ ဖြစ်သွားလေသည်။ သန္နိဓိဖြစ်ပြီးသောဆေးဝါးများကို သံဃာတော်တို့ မသုံးဆောင်ကောင်းပေ။ သို့ဖြစ်၍ ကပ္ပိယ ကာရကတို့သည် ဆေးဝါးများကို စနစ်တကျ ဆက်ကပ်ရန်နှင့် သိမ်းဆည်းရန် တာဝန်ရှိလာပါသည်။
ကပ္ပိယကာရကတို့သည် သဒ္ဓါ၊ စေတနာ၊ ဉာဏ်ပညာ၊ ကြိုးစားမှု ဝီရိယနှင့် အစဉ်သတိရှိသော သူများ ဖြစ်သင့် ကြသည်။ သံဃာ့တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ရာ၌ မညည်းမညူ ကြည်ဖြူစွာ ထမ်းဆောင်သင့်ကြသည်၊ စေတနာ သဒ္ဓါ အပြည့်ဖြင့် ထမ်းဆောင်သင့်ကြသည်။ သံဃာတော်တို့ အပြစ် ကင်းစင်ရေးသည် ကပ္ပိယတို့အပေါ်တွင် တည်မှီနေသည်။ သို့ဖြစ်၍ ဆွမ်း၊ ကွမ်း၊ ဖျော်ရည်တို့ကို စနစ်တကျ သိမ်းဆည်းသလိုပင် ဆေးပစ္စည်းများကို ဆက်ကပ်ရာ၊ သိမ်းဆည်းရာ၌လည်း စနစ်တကျ ရှိရပေမည်။
ဓနုအမျိုးသားကောင်စီ
ဓနုအမျိုးသားကောင်စီရည်မှန်းချက်
ရည်မှန်းချက်ပန်းတိုင် ရောက်ရှိရေး အတွက် မိမိတို့၏ သန္နိဌာန်မိမိတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်း နိုင်ငံရေးနှင့်လူမှုရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများဖြစ်ပေါ်စေရေး လှုပ်ရှားမှုကြီး၌ မိမိတို့ရပ်ရွာ အသိုင်းအဝိုင်းကို ခြေပြုသည့် အရေးယူ ဆောင်ရွက်ချက်များ၊ စည်းရုံးလှုံ့ဆော်ရေးများကို လှုပ်ရှား ဆောင်ရွက် သွားမည်။
ဓနုအမျိုးသားကောင်စီ ဆိုသည်မှာ-
ဓနုအမျိုးသားကောင်စီ ကို ထိုင်းနိုင်ငံအတွင်း နှင့် ရှမ်းပြည်အတွင်း လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်နေသည့် တိုင်းရင်းသား အဖွဲ့အစည်း များ စုပေါင်းပြီး ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဓနုအမျိုးသားကောင်စီ ကို ၁၉၈၉ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၁ ရက်နေ့ တွင် စတင် ဖွဲ့စည်း ခဲ့သည်။
ယေဘုယျ နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်း
ရှမ်းပြည်နယ်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်ခြမ်းတွင် တည်ရှိပြီး၊ ဧရိယာ စတုရန်း ကီလိုမီတာ ၆၄,၀၀၀ ကျော် ရှိသည်။ တရုတ်နိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံတို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း နေထိုင်ကြသည့်လူထု များသည်လည်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ အခြားသောဒေသများမှ ပြည်သူများနည်းတူ မြန်မာစစ်အစိုးရ၏ လူ့အခွင့် အရေးချိုးဖောက် ဖိနှိပ်မှုများကို ကြုံတွေ့ခံစား နေကြရသည်။ မြန်မာစစ်တပ်သည် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် နေထိုင်သည့် လူထုများကို ဖိနှိပ်ညှဉ်းပန်းသည့် အတွက်ကြောင့် လူများစွာသည် ထိုင်းနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပြေးဝင်ခိုလှုံနေကြရသည်။ သို့သော်လည်း ထိုင်းနိုင်ငံအစိုးရသည် ရှမ်းပြည်နယ်မှ ထွက်ပြေးခိုလှုံလာသူများကို ကရင်ပြည်နယ်နှင့် ကရင်နီပြည်နယ်မှ လူထုများကဲ့သို့ ဒုက္ခသည်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြု လက်ခံခြင်းမရှိပါ။ ထိုင်း-မြန်မာ နယ်စပ်တွင်လည်း ဒုက္ခသည်စခန်းများ တည်ထောင်၍ ခိုလှုံခွင့်မပေးပါ။ သို့ အတွက်ကြောင့် ထိုင်းနိုင်ငံအတွင်း ထွက်ပြေးလာသူ ရှမ်းဒုက္ခသည် များမှာ မိမိတို့၏ မိသားစုဝင်များဖြစ်သော ကလေးငယ် များနှင့် အိုမင်းသောမိဘများအား ကျွေးမွေးရန်နှင့် မိမိဝမ်းစာရေးအတွက် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ မကျွမ်းကျင် သော အလုပ်သမားဆိုင်ရာ ဈေးကွက်တွင်း ရွှေ့ပြောင်း အလုပ်သမားများအဖြစ် သုံးဒီဟု အင်္ဂလိပ် အမည်ပေးထားသော- လူအများမလုပ်လိုကြသည့် ညစ်ပတ်၊ ခက်ခဲပင်ပန်း၍ အန္တရာယ်များ သည့် အလုပ်မျိုးကို လုပ်ကိုင် ကြရသည်။
သူတို့၏ တရားမဝင်သော အခြေအနေကြောင့် အလုပ် လုပ်ရာ တွင်လည်း အထူးထိခိုက် နစ်နာနေကြကာ မတရားခေါင်းပုံဖြတ်မှုများနှင့် လူ့အခွင့် အရေး ချိုးဖောက်မှု များကိုဆက်လက်တွေ့ ကြုံနေကြရသည်။ ဤသို့အတိ ဒုက္ခရောက် နေသော်လည်း အစိုးရ၏ ရှမ်းပြည်တွင်းရှိ ပြည်သူများအပေါ် အစီအစဉ်ချ လူ့အခွင့်ရေး ဖောက်ဖျက်မှုများနှင့် တကွ မတရား ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်သော ဤမူဝါဒများကြောင့် ရှမ်း ဒုက္ခသည်များ ထိုင်းနိုင်ငံတွင်းသို့ ဆက်လက်၍ ထွက်ပြေး ခိုလှုံနေကြဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံအတွင်း တရားမဝင်အလုပ်လုပ်ကိုင်နေကြသူ ရှမ်းဒုက္ခသည်အရေအတွက် ထောင်သောင်းချီ ရှိနေပြီး အထူးသဖြင့် ထိုင်းနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းတွင် နေထိုင်လုပ်ကိုင် နေကြသည်။
ဓနုအမျိုးသားကောင်စီ ဖွဲ့စည်းပုံ
ရည်ညွန်း (ဓနုအမျိုးသားကောင်စီ ၏ သမိုင်းကြောင်း' )
ငဇင်ရိုင်းရွာ၊ တံတားဦးမြို့နယ်
ငဇင်ရိုင်းရွာ (Ngazinyaing)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ တံတားဦးမြို့နယ်၊ ငဇင်ရိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၁၁၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ငဇင်ရိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၇၅ ဦး၊ မ ၅၂၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၉၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တံတားဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရှင်ရာဇိန္ဒ
ရှင်ရာဇိန္ဒ (၁၂၄၆ - ၁၃၀၂) သည် “ဘုရားဖြူဆရာတော်” ဟု ထင်ရှားခဲ့သည့် ကျမ်းပြုဆရာတော် ဖြစ်သည်။
ဘဝ
ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိဇယာရာမတိုက် အရှင်ဇဝနထံ၌လည်းကောင်း၊ ရန်ကုန်မြို့ ဘုရားဖြူကျောင်းတိုက်၌လည်းကောင်း ပိဋကတ်တော်များ သင်ကြား၌ မန္တလေးမြို့ မစိုးရိမ်တိုက်တွင် စာချတော်မူခဲ့သည်။ ၁၂၈၅ ခုနှစ်မှစ၍ ရန်ကုန်မြို့ ဘုရားဖြူတိုက်တွင် ပရိယတ်ပို့ချတော်မူခဲ့သည်။
ဆရာတော်သည် ၁၂၉၉ ခုနှစ်တွင် “ရာဇိန္ဒာဘိကဝိဓဇာလင်္ကာရ သာသနကရ” ဘွဲ့နှင့် ၁၃၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတဘွဲတံဆိပ်တော်များကို ရခဲ့သည်။
ပျံလွန်တော်မူခြင်း
ဆရာတော်သည် ၁၃၀၂ ခုနှစ်၊ နတ်တော်လဆုတ် ၁၀ ရက်နေ့တွင် ပျံလွန်တော်မူခဲ့သည်။
ကျမ်းများ ပြုစုခြင်း
ဆရာတော်သည် အောက်ပါကျမ်းများကို ရေးသားပြုစုတော်မူခဲ့သည်။
၁။ သဒ္ဒတ္ထရတနာဝလိမဟာပါဠိအဘိဓာန် (စတုတ္ထဘာဂ)၊
၂။ သာသနဗဟုဿုတပ္ပကာသနီကျမ်း၊
၃။ လောကာယတာဒိဝိနိစ္ဆယ၊
၄။ ဝိနည်းကွန်ချာကျမ်း၊
၅။ မဟာမင်္ဂလဒီပနီ၊
၆။ ဝိဝဋ္ဋနယဒီပနီ၊
၈။ နဝင်္ဂုပေါသထဒီပနီ၊
၉။ ကိုယ်ရေးတရားကျင့်စဉ်၊
၁၀။ မာတာပိတု ဂုဏဒီပနီ (မိဘဂုဏ်ရည်)၊
၁၁။ အာစရိယဂုဏဒီပနီ၊
၁၂။ သာသနဂုဏဒီပနီ၊
၁၃။ ကပိပိယဒီပနီနိသျ၊
၁၄။ ကျောက်စာပါဌ်နိသျ၊
၁၅။ နိဗ္ဗာနတ္ထပ္ပကာသနီ၊
၁၆။ ဝိနယဓရ အတ္ထုပ္ပတ္တိ
၁၇။ ဝိနယဓရချိန်ခွင်၊
၁၈။ ဘိက္ခုနီအဆုံးအဖြတ်၊
၁၉။ အပတ္တာဓိကရဏ အနုယုဉ္ဇနာဒိဝိနိစ္ဆယ၊
၂၀။ ကာလာမသုတ်နိသျ၊
၂၁။ စေတိယပဋိသင်္ခရဏပ္ပဒီပိကာစာတမ်း၊
၂၂။ ကလျာဏီကျောက်စာပါဌ်နိသျ၊
၂၃။ ဝိနိစ္ဆယစာစောင်များ။
နံကုလား (တောင်စု)ရွာ၊ ယင်းမလွတ်
နံကုလား (တောင်စု)ရွာ၊ ယင်းမလွတ်
Microblogging
Microblogging သည် Blogging ပုံစံတစ်ခုသာဖြစ်သည်။ Microblog မှာ ပုံမှန် Blog နှင့် မတူညီသည့် အချက်အလက်များရှိသည်။ ၎င်းမှာ Microblog များသည် စာသားအနည်းငယ် (သို့) ပုံ (သို့) ဗွီဒီယို (သို့) လင့်ခ် အနည်းငယ် တို့နှင့်သာ ပြလေ့ရှိသည်။
Microblog များမှာ ပုံမှန်အားဖြင့် အလွန်ရိုးရှင်းသော "အခု လက်ရှိ မိမိဘာလုပ်နေတယ်" ဆိုသည့် Message က အစ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများ၊ ကုန်ပစ္စည်း အရောင်းမြှင့်တင်သည့် Message များအထိ ပါဝင်သည်။
ကင်းမွန်
ကင်းမွန် (Cuttlefish)သည် အဏ္ဏဝါနေ ကျိချွဲ သတ္တဝါ (ခရုမျိုး) မျိုးပေါင်းစုမှ စပ္ပီးဒါ့ မျိုးစဉ်မှ ဖြစ်သည်။ ကင်းမွန်များ၊ ပြည်ကြီးငါးများ၊ ရေဘဝဲများနှင့် နော့တီးလက်စ်များပါ၀င်သော မျိုးပေါင်းအား စီပလိုပေါ်ဒါ ဟုခေါ်သည်။ ကင်းမွန်များတွင် အရိုးကဲ့သို့သော အခွံမာ၊ ကင်းမွန်ရိုး စသည့် ရေထဲတွင် သွားလာရာ၌ အသုံးပြုသော ထူးခြားသည့် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းပိုင်း ဖွဲ့စည်းမှုပုံစံများရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျိချွဲ သတ္တဝါများ
ရိုးတုံးရွာ၊ ကွင်းသာ
ရိုးတုံးရွာ၊ ကွင်းသာ
ဂေါ့ရွာ
ဂေါ့
ဇင်းတိုင်လေးရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
ဇင်းတိုင်လေးရွာ(Zintainglay)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ သပြေညွန့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၂၇၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သပြေညွန့်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၈၃၁ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၄၀၆၇ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဘောဂကျွန်းရွာ၊ မုံရွာမြို့နယ်
ဘောဂကျွန်းရွာ (Bawgakyun)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ မုံရွာမြို့နယ်၊ ဘုမ္မနိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၉၄၃ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မုံရွာမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြန်မာ့ရေနံဓာတုဗေဒလုပ်ငန်း
မြန်မာ့​ရေနံဓာတုဗေဒ လုပ်ငန်း (Myanma Petrochemical Enterprise) သည် လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာနလက်အောက်ရှိ စွမ်းအင်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည်။
ဖွဲ့စည်းပုံ
ရေနံဓာတုဗေဒပစ္စည်းများသယ်ပို့/ဖြန့်ဖြူးရေးဌာန
ရေနံချက်စက်ရုံများ
ရေနံစိမ်းနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ကို ကုန်ကြမ်းအဖြစ်အသုံးပြု၍ ရေနံချက်စက်ရုံ၊ ဓာတ်မြေဩဇာစက်ရုံ၊ မက်သနောစက်ရုံ၊ ရေနံဓာတ်ငွေ့ရည်စက်ရုံ၊ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်စက်ရုံ နှင့် အခြားဆက်စပ်စက်ရုံများကို တည်ဆောက် လည်ပတ်လျက်ရှိသည်။ အဆိုပါစက်ရုံများမှ ဓာတ်ဆီ၊ ဂျက်လေယာဉ်ဆီ၊ ရေနံဆီ၊ ဒီဇယ်ဆီ၊ မီးထိုးဆီ၊ ဖယောင်း၊ ဖယောင်းတိုင်၊ ရေနံမီးသွေး၊ ရေနံဓာတ်ငွေ့ရည်၊ ယူရီးယားဓာတ်မြေဩဇာ၊ မက်သနောနှင့် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် (အခဲ၊ အရည် နှင့် အငွေ့) စသည့်ပစ္စည်းများအား ထုတ်လုပ်သည်။မြန်မာ့ရေနံဓာတုဗေဒလုပ်ငန်း လက်အောက်တွင် လက်ရှိရေနံချက်စက်ရုံ ၃ ရုံရှိပြီး စုစုပေါင်း ချက်လုပ်နိုင်မှုမှာ တစ်နေ့လျင် ရေနံစိမ်းစည်ပေါင်း ၅၁,၀၀၀ ဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း လည်ပတ်ထုတ်လုပ် လျက်ရှိသည်။
ရေနံထွက်ပစ္စည်းများနှင့် ရဲတံခွန် Condensate များဝယ်ယူတင်သွင်းမှု
ပြည်တွင်းလိုအပ်ချက်အား ဖြည့်ဆည်းနိုင်ရေးအတွက် ပြည်ပမှ ဒီဇယ်ဆီ၊ ဓာတ်ဆီ၊ ဂျက်လေယာဉ်ဆီ၊ မီးထိုးဆီ၊ ရေနံဓာတ်ငွေ့ရည် (Liquified Petroleum Gas LPG) နှင့် စက်ဆီ၊ ချောဆီကုန်ကြမ်းများကို Term Supply (Deferred Payment) အနေဖြင့်လည်းကောင်း Spot အနေဖြင့်လည်းကောင်း ဝယ်ယူတင်သွင်းလျက်ရှိသည်။ တစ်နှစ်လျှင် ဒီဇယ်ဆီ စည်ပေါင်း ၁.၀၀ သန်း မှ ၁.၅၀ သန်းခန့် ပြည်ပမှ နှစ်စဉ်တင်သွင်းလျက်ရှိသည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် မြန်မာ့ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့လုပ်ငန်း ရဲတံခွန်ကမ်းလွန်သဘာဝ ဓာတ်ငွေ့မြေမှ ထွက်ရှိလာသည့် Condensate များကို အမှတ်(၁)ရေနံချက်စက်ရုံ(သန်လျင်) တွင် အောင်မြင်စွာ စမ်းသပ်ချက်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ရဲတံခွန် Condensate များကို နိုင်ငံခြားဆီတင်သင်္ဘောများဖြင့်သယ်ယူ၍ အမှတ်(၁)ရေနံချက်စက်ရုံ(သန်လျင်)သို့ ပေးပို့ချက်လုပ်လျက်ရှိသည်။ ရေနံ ဓာတုဗေဒစက်ရုံစု(မန်း) အတွက် အမှတ်(၁)ရေနံချက်စက်ရုံ(သန်လျင်) မှ ရဲတံခွန် Condensate များကို ရေနံသယ်ပို့ဌာနပိုင်ဆီတွဲများဖြင့် စက်ရုံသို့သယ်ပို့၍ ပြည်တွင်းရေနံစိမ်းနှင့် ရောစပ်ချက်လုပ်သည်။ ရဲတံခွန် Condensate ကို ချက်လုပ်ခြင်းဖြင့် ဓာတ်ဆီ၊ ဒီဇယ်ဆီ၊ ဂျက်လေယာဉ်ဆီတို့ အဓိကထွက်ရှိသည်။
ဓာတ်မြေဩဇာစက်ရုံများ
မြန်မာ့ရေနံဓာတုဗေဒလုပ်ငန်းသည် တစ်နေ့လျင် ယူရီးယားဓာတ်မြေဩဇာ စုစုပေါင်း တန် ၁,၀၁၂ တန် ထွက်ရှိသည့် အောက်ပါ ဓာတ်မြေဩဇာစက်ရုံ ၃ရုံအား လည်ပတ်ထုတ်လုပ်လျက်ရှိသည်။
ပြည်တွင်းသုံးစွဲမှုအား ဖြည့်ဆည်းပေးရန်အတွက် ညောင်တုန်းသဘာဝဓာတ်ငွေ့မြေမှ သဘာဝ ဓာတ်ငွေ့ကိုအသုံးပြု၍ တစ်နေ့တန် ၅၀၀ ကျ ယူရီးယားဓာတ်မြေဩဇာစက်ရုံ ၂ ရုံအား ထပ်မံတည်ဆောက်ခဲ့သည်။ အဆိုပါစက်ရုံနှစ်ရုံအား ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ မှော်ဘီမြို့နယ်၊ မြောင်းတကာကျေးရွာအနီးတွင် တစ်ရုံနှင့် ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုသိမ်မြို့အနီးတွင် တစ်ရုံ ဖြစ်ပြီး စက်ရုံ ၂ရုံ လုံးမှာ စက်စမ်းသပ် လည်ပတ်ဆဲဖြစ်သည်။
ထန်းတောရွာ၊ ရေဦးမြို့နယ်
ထန်းတောရွာ (Htantaw)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရေဦးမြို့နယ်၊ မြို့ကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၃၇၅ ဖြစ်သည်။
ခိုလိပ်ရွာ၊ ရွှေကူမြို့နယ်
ခိုလိပ်ရွာ(Hkoleik)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ ရွှေကူမြို့နယ်၊ မြို့ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၉၇၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြို့ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၃၇ ဦး၊ မ ၁၅၀၄ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၀၄၁ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရွှေကူမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ယင်းမလွတ်ရွာ၊ ယင်းမလွတ်
ယင်းမလွတ်ရွာ၊ ယင်းမလွတ်
ကွေ့ရှည်ရွာသစ်ရွာ
ကွေ့ရှည်ရွာသစ်ရွာ
မင်းကန်ရွာ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်
မင်းကန်ရွာ (Minkan)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ မင်းကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၈၄၄၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မင်းကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၄၀ ဦး၊ မ ၇၆၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၀၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေစကြိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခူမန်ရွာ၊ ဖိုးသာအေးအစု
ခူမန်ရွာ၊ ဖိုးသာအေးအစု
ကျောက်ကုန်ဘုတ်ရွာ၊ ပဲသဒူ
ကျောက်ကုန်ဘုတ်ရွာ၊ ပဲသဒူ
ဒီပိုးအိုင်ရွာ၊ ယင်းမလွတ်
ဒီပိုးအိုင်ရွာ၊ ယင်းမလွတ်
ကမ္မကိလေသတရား
ညစ်ညူးခြင်းအမှု ဖြစ်သောကြောင့် ကမ္မကိလေသဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော အကြောင်းတရား လေးပါးတို့ ရှိကုန်၏။ ဤကိလေသတရား လေးပါးတို့ကို ဘုရားရှင်၏ တပည့်သား အရိယာ သာဝကတို့ ပယ်စွန့်ကြကုန်၏။ (ကမ္မ = အမှု၊ ကိလေသ = ညစ်ညူးကြောင်း )
သူ့အသက်ကို သတ်ခြင်း၏ အပြစ်
သူ့အသက်ကို သတ်သောသူသည် ယခုဘဝ၌ပင် အရှိန်အစော်ကင်းခြင်း၊ မကောင်းသတင်း ဖြစ်ပွားခြင်း၊ နောင်တ တဖန် ပူပန်ရတတ်ခြင်း၊ လူ စသည်ကို သတ်မိက အစိုးရ မင်းများက သေစား သေစေ ခံရတတ်ခြင်း စသည်ဖြင့် အပြစ်များလှ၍ နောင်ဘဝ၌လည်း မကောင်းသူတို့လားရာ လွန်စွာဆင်းရဲသော အပါယ်ဘုံသို့ ရောက်ရတတ်လေသည်။ လူဖြစ်ပြန်လျှင်လည်း -
သူ့ဥစ္စာ ခိုးယူခြင်း၏ အပြစ်
သူတစ်ပါးပစ္စည်း ခိုးယူသူသည် ယခုဘဝ၌ပင် မကောင်းသတင်း ကျော်စောခြင်း၊ တစ်စုံတစ်ခု ပစ္စည်း ဥစ္စာပျောက်က အထင်ခံရတတ်ခြင်း၊ အစိုးရမင်းများက အပြစ်ကြီးငယ် လိုက်၍ ထောင်တန်းကျပြီး နောင်တမလွန် ဘဝ၌ အပယ်ကျတတ် လေသည်။ လူဖြစ်ပြန်လျင်လည်း -
သူ့သားမယား လွန်ကျူးခြင်း၏ အပြစ်
သူ့သားမယား လွန်ကျူး ပြစ်မှားသူသည် ယခုဘဝ၌ပင် မကောင်းသော သတင်း ဖြစ်ပွားခြင်း၊ ရန်သူများခြင်း၊ အစိုးရ မင်းများထံရောက်က ဒဏ်ရိုက်ခံရ၊ ထောင်တန်းကျခြင်း ခံရတတ်၍ နောင်ဘဝ၌ အပယ်သို့ ကျရောက်တတ်သည်။ လူဖြစ်ပြန်လျင်လည်း -
မုသားစကား ပြောခြင်း၏ အပြစ်
သူတစ်ပါးအကျိုး ပျက်ပြားအောင် မုသားစကား ပြောသူသည် ယခုဘဝ၌ပင် အများက စကားမယုံခြင်း၊ သက်သေ မဝင်ခြင်း၊ မကောင်းသတင်း ဖြစ်ပွားခြင်းစသော အကျိုးမဲ့များ ဖြစ်၍ နောင်ဘဝ၌ အပယ်ကျတတ်လေသည်။ လူဖြစ်ပြန်လျင်လည်း -
လယ်ဒီရွာ၊ ကွင်းသာ
လယ်ဒီရွာ၊ ကွင်းသာ
ရွာဟောင်းအထက်ရွာ
ရွာဟောင်းအထက်ရွာ
ကွန်ပျူတာဂျာနယ်
ကွန်ပျူတာ ဂျာနယ် သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ လစဉ်ထုတ် နည်းပညာဂျာနယ် တစောင်ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၅ ခု၊ မတ်လတွင် စတင်ထုတ်ဝေသည်။ မြန်မာကွန်ပျူတာပညာရှင်များအသင်းဝင်တို့ ဝင်ရောက်ရေးသားလေ့ ရှိသည်။
ဆောင်းပါးများ၊ ပြည်တွင်း နည်းပညာသတင်းများ၊ ဆော့ဝဲအသုံးပြုနည်း သင်ခန်းစာများ၊ ကွန်ပျူတာနှင့် ဆက်စပ်ပစ္စည်းတို့၏ ဈေးကွက်အခြေအနေတို့ကို ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။
လန်ဖိုရွာ၊ ဟားခါးမြို့နယ်
လန်ဖိုရွာ(Lanfo)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးခရိုင်၊ ဟားခါးမြို့နယ်၊ ဘုံသွကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၅၅၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘုံသွကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၆ ဦး၊ မ ၁၇၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၉ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟားခါးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ယောင်ကရုန်းရွာ၊ မိုင်းမောမြို့နယ်
ယောင်ကရုန်းရွာ (Yawngkayone)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ မိုင်းမောမြို့နယ်၊ မန်ကွေ့လုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၇၈၇၃ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းမောမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကသောင်း (အထက်)ရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
ကသောင်း (အထက်)ရွာ (Kathaung (Upper))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ သပြေကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၃၃၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သပြေကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၈၀၅ ဦး၊ မ ၃၃၆၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၁၆၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ယူဂိုဆလားဗီးယား အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်း
ယူဂိုဆလားဗီးယား အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်း သည် ယူဂိုဆလားဗီးယားနိုင်ငံကို ကိုယ်စားပြုသော အမျိုးသားဘောလုံးအသင်းတစ်သင်းဖြစ်သည်။ စစ်ကြိုခေတ်တွင် ယူဂိုဆလားဗီးယား ဘုရင့်နိုင်ငံနှင့် စစ်ပြီးခေတ်တွင် အက်စ်အက်ဖ်အာ ယူဂိုဆလားဗီးယား (SFR Yugoslavia) နိုင်ငံတို့ကို အဓိကအားဖြင့် ကိုယ်စားပြု၍ ကိုယ်စားပြုခဲ့ဖူးသော နိုင်ငံများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
နိုင်ငံတကာအောင်မြင်မှုများ ရရှိခဲ့ဖူးသည်။ ၁၉၉၂ ခုနှစ် ယူဂိုဆလားဗီးယားစစ်ပွဲအတွင်း ကုလသမဂ္ဂ၏ တားမြစ်ပိတ်ပင်မှုအစိတ်အပိုင်းအဖြစ် အသင်းကို ပြိုင်ပွဲများမှ ယာယီဆိုင်းငံ့ခဲ့သည်။ ၁၉၉၄ တွင် ထိုပိတ်ပင်မှုများဖယ်ရှားပေးခဲ့၍ ယူဂိုဆလားဗီးယား ဖက်ဒရယ်သမ္မတနိုင်ငံ အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်းအဖြစ် ဆက်ခံယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။
ဖီဖာနှင့် ယူအေးဖာနယ်ပယ်၌ ဆားဗီးယား အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်းက ဆက်ခံခဲ့ပြီး ယူဂိုဆလားဗီးယားကို ဆက်ခံသည့်အသင်းအဖြစ် ထိုအဖွဲ့အစည်းနှစ်ရပ်လုံးက အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ (ဆားဗီးယားနှင့် မွန်တီနီဂရိုး)
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ယူဂိုဆလားဗီးယား အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်း
ဓနုံးဆိပ်ရွာ၊ ဓနုံးဆိပ်
ဓနုံးဆိပ်ရွာ၊ ဓနုံးဆိပ်
တကူဆိပ်
တကူဆိပ်
ကိုးကား
တကူဆိပ်
ဝမ်ကျူရွာ၊ မိုးနဲမြို့နယ်
ဝမ်ကျူရွာ (Wankyu)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မိုးနဲမြို့နယ်၊ ပန်စိမ်း (ကာဟ)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၅၃၀၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပန်စိမ်း (ကာဟ)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၆၆ ဦး၊ မ ၆၆၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၃၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ပြည်ကြီးငါး
ပြည်ကြီးငါး (Squid)သည် ငါးတစ်မျိုးဟုသတ်မှတ်ကြသည့် သတ္တဝါမျိုးဖြစ်သည်။ ဘဝဲကဲ့သို့သော အမျိုးအစားတွင် ပါဝင်သည်။ ပြည်ကြီးငါး သို့မဟုတ် ကင်းမွန်ဆိုသည်မှာ ကျောရိုးမဲ့သတ္တဝါဖြစ်ပြီး သမုဒ္ဒရာ အတွင်းတွင် နေထိုင်လေ့ရှိသည်။ ပြည်ကြီးငါးများကို အချို့သော ဝေလငါးများက ဖမ်းယူ စားသောက်လေ့ရှိသည်။ ပြည်ကြီးငါးတွင် လက်တံ ၈ ချောင်း ရှိပြီး နှစ်ခုစီတွဲထားသော ဦးမှင် နှစ်စုံစီ ပါရှိသည်။
ကယ်ဆီယံဓာတ်ရှိသော ခွံမာကို မြေဩဇာအဖြစ်၎င်း၊ ငှက်စာအဖြစ်၎င်း အသုံးပြုကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ မြိတ်ဒေသတွင် ဟင်းလျာအဖြစ် ချက်ပြုတ်စားကြသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျိချွဲ သတ္တဝါများ
မြို့ကြီးရွာ၊ ရေဦးမြို့နယ်
မြို့ကြီးရွာ (Myogyi)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရေဦးမြို့နယ်၊ မြို့ကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၃၇၃ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရှင်ပုညဓဇ
ရှင်ပုညဓဇ (၁၂၄၆ - ၁၃၁၄) သည် “ကန်သာယာဆရာတော်” ဟု သိကြသည့် ကျမ်းပြုဆရာတော် ဖြစ်သည်။