cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
မြန်မာ့တော်လှန်ရေး
ရွှေဘိုနယ်တွင် ထိပ်တင်မှတ်၊ ထိပ်တင်သိန်း အစရှိသော မင်းသားများသည် ၁၈၈၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ကတည်းကပင် အင်္ဂလိပ်ကို တော်လှန်ခဲ့ကြသည်။ ရွှေဘိုနယ်မှ အခြား တော်လှန်ရေး ခေါင်းဆောင်များမှာ ဗိုလ်လှဦး၊ ဗိုလ်ပျံချီ၊ ဗိုလ်ရိုင် နှင့် ဗိုလ်အောင်မြတ်တို့ ဖြစ်ကြလေသည်။ ဗိုလ်လှဦးသည် ရွှေဘိုနယ် တောင်ဘက်ပိုင်း မြင်းမူ တစ်လျှောက်နှင့် စစ်ကိုင်းတောင်ဘက် မူးမြစ်ဝတိုင်အောင် 0x100သဇာ အာဏာ ပျံ့ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ဗိုလ်လှဦး၏ လက်အောက် တွင် ဗိုလ်မင်းအိုနှင့် ဗိုလ်သာပွဲဆိုသော ခေါင်းဆောင်နှစ်ဦး ရှိသေးသည်။ သူတို့သည် စစ်ကိုင်းနယ်တနယ်လုံးကို အုပ်ချုပ် ထားကြရုံမက အင်္ဂလိပ်အစိုးရနှင့် အဆက်အသွယ် ပြုလုပ်သော ပြည်တွင်းသစ္စာဖောက်များ၊ အင်္ဂလိပ်အစိုးရ လက်အောက်သို့ ခိုဝင်ကြသော သူကြီး စသည်တို့ကိုလည်း ရက်စက်စွာ သတ် ဖြတ်၍ ဆုံးမခဲ့ကြလေသည်။
အင်းဝမြို့တွင် ကြီးစိုးနေကြသော တော်လှန်ရေး ခေါင်းဆောင်များမှာ မက္ခရာမင်းကြီး၏ မြေးတော်သော ထိပ်တင်စောရန်နိုင်နှင့် ထိပ်တင်စောရန်ပိုင်ခေါ် ချောင်းခွ မင်းသားများ ဖြစ်ကြလေသည်။ ထိုချောင်းခွ မင်းသားများ၏ လက်ရုံးတစ်ဆူဖြစ်သော ဗိုလ်ရွှေရန်သည် ချောင်းခွမှ ပန်းလောင်နှင့် စမုံမြစ်ကြား တောကောင်းရာ ဒေသများသို့ သွားရောက်ပြီးလျှင် တော်လှန်ရေး ကိစ္စများကို ဆောင်ရွက် လေသည်။
ကျောက်ဆည်နယ်တွင်မူ မြင်စိုင်းမင်းသားသည် ထင်ရှား သော တော်လှန်ရေး ခေါင်းဆောင်ဖြစ်၏။ မူလအခြေပြုရာ ဇီးပင်ကြီးစခန်းမှ ဆုတ်ခွာလာခဲ့သော မြင်စိုင်းမင်းသားသည် ကျောက်ဆည်နယ် ရခိုင်ကြီးရွာတွင် စခန်းချကာ တော်လှန် ခဲ့၏။ ထိုမှတစ်ဖန် ရွာငံသို့ ပြောင်းရွှေ့၍ အခြေစိုက်ပြန်သည်။ ရွာငံ၌ပင် မြင်စိုင်းမင်းသား ကွယ်လွန်သည်။
အထက်ချင်းတွင်းနှင့် အလုံ မုံရွာ တဝိုက်တွင် ရွှေချိုးဖြူ မင်းသားဆိုသူနှင့် ဗုဒ္ဓရာဇာတို့ ကြီးစိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် သူတို့သည် တကယ့်မင်းသား မဟုတ်ကြဘဲ မင်းလောင်းအမည် ခံသော တော်လှန်ရေးသမားများ ဖြစ်ကြလေသည်။ ရှေးအခေါ် တလုပ်မြို့ ( ယခုခေတ် မြင်းခြံ ) နယ်တွင် ယခုခေတ် မိတ္ထီလာ ခရိုင်နှင့် ပခုက္ကူခရိုင်များပါ ပါဝင် လေသည်။ ဧရာဝတီမြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်းတွင် အထက်၌ ဖော်ပြခဲ့သော ရွှေချိုးဖြူသည် ပခန်းကြီး၌ အခြေစိုက်ပြီးလျှင် တော်လှန်ခဲ့သည်။ အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင် စောရန်နိုင်တို့က ဝဲလောင်နှင့် ပုဂံတစ်လျှောက်ကို ကြီးစိုးကာ တော်လှန်ခဲ့ကြလေ သည်။
ပုဂံနယ် ပုပ္ပါးတစ်လျှောက်တွင် ဗိုလ်ချိုနှင့် ကြည့်မြင်တိုင် မင်းသားတို့က လှုပ်ရှားတော်လှန်ခဲ့ကြသည်။ မင်းတုန်းနယ်တွင် တော်လှန်သူမှာ ဗိုလ်ရွဲဖြစ်၍ သူသည် သရက်မြို့တစ်လျှောက်မှ နေ၍ တော်လှန် ခဲ့လေသည်။ ဆင်ဖြူကျွန်းနယ်တွင် ဘုန်းကြီး ဗိုလ်တစ်ဦးဖြစ်သူ ဦးဥတ္တမက တော်လှန်ခဲ့သည်။ ဗိုလ်ရွဲသည် မင်းတုန်းနှင့် မင်းလှ တစ်လျှောက်မှ အနောက်ဘက်ပိုင်း ဒေသ များတွင် ကြီးစိုးခဲ့၍ ငဖဲမြို့သည် သူ၏ ဌာနချုပ်ဖြစ်သည်။ ၁၈၈၆ ခုနှစ် ကုန်လုဆဲ အချိန်လောက်တွင် ဘုန်းကြီး ဗိုလ် ဦးဥတ္တမသည် မင်းဘူးမြောက်ဘက် တစ်လွှားကို သိမ်းပိုက် ထား၍ ဗိုလ်ရွဲက တောင်ဘက်တစ်လွှားကို သိမ်းပိုက်ထားလေ သည်။ သူတို့ နှစ်ဦးစလုံး၏ နောက်တွင် အင်အားကြီးမားသော တော်လှန်ရေးတပ်များ ရှိနေသဖြင့် အင်္ဂလိပ်များသည် အတော်ကြာသည့်တိုင်အောင် နှိမ်နှင်း၍ မရနိုင် ရှိခဲ့လေသည်။ တောင်တွင်းကြီးနယ် တစ်လျှောက်တွင် တော်လှန်ခဲ့သူမှာ မြို့လုလင် မြို့သူကြီး၊ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ အဖိုးတော်သူ ဦးမင်းရောင်( ဗိုလ်ရွှေလရောင် ) ဖြစ်သည်။ ဗိုလ်မင်းရောင်၏ လက်အောက်တွင် ဆင်များ၊ မြင်းများနှင့် တော်လှန်ရေး တပ် အင်အား လွန်စွာ ကောင်းလှပေသည်။
ပျဉ်းမနား တဝိုက်တွင် သိမ်ကုန်း သူကြီး၊ ဗုဒ္ဓရာဇာ၊ သီဟရာဇာနှင့် ကြည့်မြင်တိုင်မင်းသားတို့က တော်လှန်တိုက် ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုတော်လှန်ရေး ခေါင်းဆောင်များသည် ပျဉ်းမနား မြို့ပြင်ဘက်ရှိ ဒေသအားလုံးနှင့် ရမည်းသင်း တစ်လျှောက် ကြီးစိုးအုပ်ချုပ်ထားခဲ့ကြလေသည်။ မိတ္ထီလာနယ်တွင်ကား မြင်စိုင်းမင်းသား နောက်လိုက်များ ဖြစ်ကြသော ဗိုလ်မြတ်မှုံ၊ ဗိုလ်မောင်ကြီးနှင့် ဗိုလ်မောင် လတ်တို့က တော်လှန်တိုက်ခိုက်ကြ၍ ဝမ်းတွင်းအရှေ့ဘက် မှော်အိုင်၊ ရွာငံ၊ ရပ်ဆောက်စသော အရပ်များတိုင်အောင် ကြီးစိုး ထားကြလေသည်။ သာစည်နယ် မင်းလှမြို့တွင် ဗိုလ်ကံ၊ ဗိုနှံနှင့် ဗိုလ်ရှန်ဆိုသော ညီအစ်ကို သုံးဦးသည် ထင်ရှားသော တော်လှန်ရေး ခေါင်းဆောင်များ ဖြစ်ကြ လေသည်။
ထိုမျှသာမက အောက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကရင်အမျိုးသား များ၊ မွန်အမျိုးသားများ၊ ရခိုင်အမျိုးသားများ စသည်တို့က လည်းကောင်း၊ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ရှမ်းအမျိုးသားများ၊ ချင်းအမျိုးသားများ၊ လူရှိုင်းအမျိုးသားများ စသည်တို့က လည်းကောင်း အကြီး အကျယ် အပြင်းအထန် တော်လှန် ခဲ့ကြသည်။ သို့ရာတွင် လက်နက်ချင်းကလည်းမျှ၊ မြန်မာ့ ကံဇာတာကလည်း ညှိုးနေခိုက ဖြစ်သဖြင့် အမျိုးလိုက် တော်လှန်ကြငြားလည်း မအောင်မမြင်ဖြစ်ခဲ့ရလေသည်။ သို့တိုင်အောင် ထိုတော်လှတ်ရေးများကြောင့် အင်္ဂလိပ်တို့ဘက်မှ အရာရှိ ၁၁ယောက်၊ အရာရှိမဟုတ်သူ ၉၁၉ ယောက်၊ ပေါင်း၉၃ဝကျဆုံး၍ ထိခိုက်ဒဏ်ရာ ရသူပေါင်းမှာ ၂… ၃ဝ၂ယောက်ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်တို့သည် လည်း ၁၈၉ဝပြည့်နှစ်သို့ ရောက်မှသာလျှင် မြန်မာ့တော်လှန် ရေး အင်အားစုများကို အတော်အတန် ငြိမ်သက်အောင် နှိမ်နှင်းနိုင်ခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင်မူ တော်လှန်ရေး အင်အားစုများသည် လုံးပါးပါးကာ ပျက်ယွင်းကျဆုံးသွားလေ သည်။
ထိုသို့ တော်လှန်ရေး ကျဆုံး၍ မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးကို ဆုံးရှုံးသွားသော်လည်း တော်လှန်ရေး စိတ်ဓာတ်ကား လုံးဝ ကုန်ဆုံးသွားပြီဟူ၍ မဆိုနိုင်ချေ။ မီးခဲပြာဖုံးကဲ့သို့ အခွင့် သာလျှင် ပြန်၍ တော်လှန်လိုသော စိတ်ဓာတ်ကား ကိန်းအောင်းလျက် ကျန်ရှိနေခဲ့လေသည်။ ၁၈၈၆ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလိပ် အစိုးရတို့က အထက်မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းယူပြီးဖြစ်ကြောင်း ကြေညာသည့် အချိန်မှစ၍ မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံး သူ့ကျွန်ဘဝ ရောက်ခဲ့ရပြီးနောက် အင်္ဂလိပ်တို့က ဥပဒေဖြင့် အုပ်ချုပ် လာသည်ကို လက်ခံလာကြသည့် အပြင်၊ အင်္ဂလိပ်အစိုးရတို့က တဖဲ့စီ ပြုပြင်ပေးနေသော ပြုပြင်ရေး ဥပဒေမျှဖြင့် ရောင့်ရဲ နေသူများ ရှိသကဲ့သို့ မိမိတို့ လိုချင်သော၊ မိမိတို့ကို အကျိုးပြု မည်ဖြစ်သော ဥပဒေမျိုးကို အင်္ဂလိပ်အစိုးရထံမှ တစာစာအော်၍ တောင်းနေ၈ုံမျှဖြင့် မရနိုင်၊ နိုင်ငံရေးလွတ်လပ်မှုကို ရမှသာလျှင် လူထုဆန္ဒအရ ပြုလုပ်နိုင်မည်ဖြစ်သဖြင့် နိုင်ငံရေး လွတ်လပ် မှုကို ချွေး၊ သွေး၊ မျက်ရည်အကျခံကာ တိုက်ပွဲဝင်၍ အရယု လိုသူများလည်း ရှိခဲ့သည်။
ဤသို့ဖြင့် မြန်မာတို့သည် ဆုံးရှုံးခဲ့ရသော လွတ်လပ်ရေးကို မရအရ ကြိုးပမ်းခဲ့ကြရာ ဝိုင်အမ်ဘီအေ အသင်းများသည် လည်းကောင်း၊ ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ အသင်းကြီးသည် လည်းကောင်း၊ ကျောင်းသား သပိတ်များသည်လည်းကောင်း၊ ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဆရာစံ ခေါင်းဆောင်သော တောင်သူ လယ်သမားများ၏ တော်လှန်ရေးကြီးသည်လည်းကောင်း၊ တို့ဗမာအစည်းအရုံးသည်လည်းကောင်း၊ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် သခင်ဘိုးလှကြီး ခေါင်းဆောင်သော ရေနံမြေအလုပ်သမား လှုပ်ရှားမှုကြီးအပါအဝင် ၁၃ဝဝ ပြည့်နှစ် အရေးတော်ပုံ သည်လည်းကောင်း၊ ဗမာ့ထွက်ရပ်ဂိုဏ်းသည်လည်းကောင်း၊ ဗမာ့တော်လှန်ရေးပါတီသည်လည်းကောင်း၊ မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသောမှတ်တိုင်ကြီးများ ဖြစ်လေသည်။ (ဂျီ၊စီ၊ဘီ၊အေ။ စံ၊ဆရာ။ တို့ဗမာ အစည်းအရုံး-လည်း ရှု။) ထိုမှတစ်ပါး လွတ်လပ်ရေးကို တောင်းဆိုသော မြန်မာတို့အဖို့ ''လွတ်လပ် ရေးကို ဆူပူတောင်းဆိုရုံမျှဖြင့် မရ၊ လက်နက်ဖြင့် တော်လှန် ပုန်ကန်မှသာ လွတ်လပ်ရေးကို ရနိုင်မည်'' ဟူသော သင်ခဏ်း စာသည်လည်း ထင်ရှားပေါ်လွင့်ခဲ့လေသည်။
၁၉၃၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၃ ရက်နေ့တွင် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကြီး စတင်ဖြစ်ပွားလေရာ ဗြိတိသျှ အင်္ဂလိပ်တို့၌ အခက်တွေ့လျှင် အကွက်ကောင်းယူမည်ဟု စောင့်စားနေကြ သော မြန်မာတို့မှာ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာဖြစ်ကြရသည်။ လွတ်လပ်ရေးကို တော်လှန်ပုန်ကန်ယူမှသာ ရမည်ဟု စွဲမြဲစွာ ယူဆထားသူတို့အဖို့လည်း သွေးတကြွကြွဖြစ်ခဲ့ရလေးသည်။ သို့သော်ဗြိတိသျှတို့ကို တော်လှန်တိုက်ခိုက်ရန်မှာ လက်နက်သည် အဓိက ဖြစ်လာ၍ တို့ဗမာအစည်းအရုံးကြီး သည် မည်သည့်နည်းဖြင့် ဖြစ်စေ လက်နက်အင်အား တောင့်တင်းသော နိုင်ငံခြား နိုင်ငံကြီးတစ်ခုခု၏ အကူအညီကို ရှာကြလေသည်။ ထိုသို့ ရှာကြရင်းမှ ဂျပန်စစ်ဌာနချုပ်နှင့် ဆက်သွယ်မိပြီးလျှင်၊ သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း ကြီးမှူးသော တို့ဗမာအစည်းအရုံး၏ အထွေထွေအတွင်ရေးမှု သခင် အောင်ဆန်းခေါင်းဆောင်သည့် နောင်အခါရဲဘော် သုံးကျိပ်ဟု တွင်လာသော မြန်မာမျိုးချစ်လူငယ် သုံးကျိပ်တို့သည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် လျှို့ဝှက်စွာ စစ်သင်တန်းများ တက်နိုင်ခဲ့ ကြလေသည်။
၁၉၄၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၈ ရက်နေ့တွင် အရှေ့အာရှ စစ်ပွကြီးစတင်ဖြစ်ပွားခဲ့၍ ထိုလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ယိုးဒယား နိုင်ငံ ဗန်ကောက်မြို့၌ ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် (ဘီ၊အိုင်၊ အေ)ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြလေသည်။
ဂျပန်တပ်မကြီးများသည် ယိုးဒယားနိုင်ငံမှ မြန်မာနိုင်ငံ အတွင်သို့ တိုက်ခိုက်ချီတက်လာရာတွင် ဗိုလ်တေဇခေါ် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဦးစီးသည့် ထိုဗမာ့လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော်သည် ဂျပန်တပ်များနှင့်အတူ စစ်သုံးကြောင်းဖြန့်ခွဲ၍ လိုက်ပါတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ဂျပန်တပ်မကြီးများသည် ယိုးဒယား နိုင်ငံမှ မြန်မာနိုင်ငံအထိ လျင်မြန်စွာ ချီတက်လာနိုင်ခြင်း၊ လမ်းခရီး၌ ရန်သူတပ်များနှင့် တိုက်ခိုက်ရသည်မှတပါး အနှောက်အယှက်များမတွေရခြင်း၊ မြန်မာပြည်သူ ပြည်သား တို့က ဝမ်းသာအားရ လှိုက်လှဲစွာ ဆီး၍ကြိုဆိုကြခြင်း၊ စစ်အောင်နိုင်ရေးအတွက် အမျိုးမျိုးသော အကူအညီများ ပေးခဲ့ခြင်းစသည့် အကျိုးတရားများမှာ ဗမာ့လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော်နှင့် အတွင်းသူပုန်အဖွဲ့၏ လှုံ့ဆော်မှု၊ ကူညီမှု တည်းဟူသော အကြောင်း တရားများကြောင့် ဖြစ်ထွန်း ခံစားခဲ့ရခြင်း ဖြစ်လေသည်။
ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်သည် ဤစစ်ပွဲတွင် ဂျပန် တို့၏ နာမည်ရ အမှတ် ၃၃၊ အမှတ် ၅၅ တပ်မကြီးများနှင့် ရင်ပေါင်တန်း ရဲဝံ့စွာ တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ပြည်တွင်း၌ စစ်ပွဲများကို အောင်နိုင်ပြီးကြသောအခါ ဂျပန် စစ်အာဏာပိုင်များသည် ဗမာ့လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော်ကို အဘက်မလုပ်ကြတော့ချေ။ ဗမာ့လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော်နှင့် တကွ မျိုးချစ်မြန်မာ ဟူသမျှတို့ကလည်း မူလက ထားရှိသည့် ကတိအတိုင်း လွတ်လပ်ရေးကို ချက်ချင်းမ ကြေညာသဖြင့် ဂျပန်အပေါ်၌ မကျေမနပ်ဖြစ်ခဲ့သည်။ မြန်မာပြည်တွင်းရှိ ဂျပန်တပ်များက ဗမာ့တပ်မတော်အပေါ် မတရားပြုမူရုံမျှမက၊ ဂျပန်ဗဟို စစ်ဌာနချုပ်ကပါ ယခင်က လျာထားချက်များကို ချိုးဖောက်လျက် မြန်မာပြည်အား သိမ်းပိုက်ထားရန်နှင့် အခိုက် အတန့်အတွင်း စစ်အုပ်ချုပ်ရေးဖြင့် အုပ်ချုပ်ရန် ကြေညာလိုက် သည်။
ဤသို့ဖြင့် တရားမျှတမှုလည်းမရှိ၊ မိမိတို့ ရည်ရွယ်ချက် ပန်းတိုင်သို့ မရောက်မီ လည်လှီးခံရမည်ကဲ့သို့ ဖြစ်လာသော အခါ ဂျပန်စစ်တပ်ကို စိတ်နာကာ ထ၍တော်လှန်ရန်ပင် စီစဉ် ကြသော်လည်း အချိန်အခါ မဟုတ်သေးကြောင်း ဖျောင်းဖျ နားချခြင်း ခံရသဖြင့် တော်လှန်ရန် အကြံကို ရွှေ့ဆိုင်းလိုက် ရလေသည်။
ထိုမျှသာမကသေး၊ ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်သည် ဂျပန်စစ်အာဏာပိုင်များအဖို့ ခေါင်းကိုက်စရာ ပြဿနာ တစ်ခုဟု အထင်အမြင် ခဲခဲ့ရပြီးလျှင် ၁၉၄၂ခု 0x100သဂုတ်လ ထဲတွင် ဗမာ့လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော်ကို ဖျက်သိမ်း၍ ''ဗမာ့ ကာကွယ်ရေး တပ်မတော်'' (ဘီ၊ဒီ၊အေ) ဟု ပြန်လည် ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြလေသည်။
ဘီ၊ဒီ၊အေကို စတင်တည်ထောင်သောအခါ တပ်ရင်းကြီး လေးခုနှင့် အခြားဆေးတပ်ဖွဲ့၊ မြင်းတပ်ဖွဲ့၊ အမြောက်တပ်ဖွဲ့၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးတပ်ဖွဲ့ ကလေးများအပါအဝင် လူအင်အား စုစုပေါင်း ၅ဝဝဝ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုနောက်တွင် တပ်အင်အားကို ၂၅ဝဝဝ အထိ တိုးချဲ့ရန် သတ်မှတ်ထား သည့်အတိုင်း စစ်သားသစ်များကို ထပ်မံစုဆောင်း၍ တိုးချဲ့လိုက်ရာ ဘီ၊ဒီ၊အေ၏ အင်အားမှာ တနေ့တခြား အင်အား တိုးတက်လာသည်။ တပ်များသည်လည်း စနစ်ကျန၍ စည်ကမ်း သေဝပ်သော တပ်မတော်ကြီးဖြစ်၍လာသည်။ ၁၉၄၃ ခုနှစ် 0x100သဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်တို့သည် မြန်မာပြည်အား လွတ်လပ်ရေး ပေးကြောင်း ကြေညာ လေသည်။ ထိုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်ပေးသေားလွတ်လပ်ရေ အတုအယောင်နှင့် တချိန်တည်း ဗမာ့ကာကွယ်ရေး တပ်မတော်သည်လည်း ဗမာ့တပ်မတော်ဟူ၍ အမည်ပြောင်းလိုက်ရလေသည်။
ထိုစဉ်က တော်လှန်ရေး၏ ကျောရိုးမဏ္ဏိုင်သဖွယ်ဖြစ်သော ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဦးစီးသည့် ဗမာ့တပ်မတော်သည် အခိုင် အမာ အတက်ကြွဆုံး အင်အားစု တရပ်ဖြစ်ခဲ့၏။ ဖ ဆ ပ လ အဖွဲ့ကြီးတွင် ပါဝင်သည့် အခြားအဖွဲ့အစည်းများ ဖြစ်ကြသော ကွန်မြူနစ် ပါတီ၊ ပြည်သူ့အရေးတော်ပုံပါတီ၊ အာရှလူငယ်များ အစည်းအရုံးတို့ကလည်း မိမိတို့ အဖွဲ့အစည်း အလိုက် လူထုကို စည်းရုံးသိမ်းသွင်းခဲ့ကြသည်။ ဖက်ဆစ်တိုက်ဖျက်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်၏ အလံတော်အောက်တွင် ဗမာ့ တပ်မတော်ကို မဏ္ဏိုင်ပြုရသည့် ဆိုခဲ့ပြီးသော အဖွဲ့အစည်း အသီးသီးတို့သည် တော်လှန်ရမည့် နေ့ရက်အချိန်အခါကို စောင့်ဆိုင်းပြင်ဆင်လျက် ရှိနေခဲ့ကြသည်။
ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ကြီးမှူးသော ဗမာ့တပ်မတော်သည် ဂျပန်ကို တော်လှန်ရန် အတွင်း ကျိတ်ကြံစည်လျက် အင်အား မွေးလာခဲ့လေသည်။ ထိုစဉ်၌ အထက်မြန်မာပြည်တွင် ဗြိတိသျှ တို့က အင်အားနှင့် ထိုးဖောက်တိုက်ခိုက် လာသောအခါ၊ ယင်းအခြေအနေကို အခွင့်ကောင်းယူကာ စစ်မျက်နှာ သီးသန့် ဖွင့်၍ တိုက်ပေးမည်ဟု ဂျပန်တို့ကို အယုံသွင်းလိုက်လေသည်။ တပ်များသည် ဗမာ့ တပ်မတော်မှ ရှေ့တန်း စစ်မျက်နှာဟူ၍ သတ်မှတ်ထားသော ရေနံချောင်း ဒေသ၊ သရက် ခရိုင် ဒေသနှင့် ပျဉ်းမနား ဒေသများဆီသို့ လည်းကောင်း၊ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်နှင့် တနင်္သာရီနယ်သို့ လည်းကောင်း အသီးသီးချီတက်၍ သွားပြီးလျှင် တပ်ဖျောက်၍ ထားလိုက်ကြသည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် မတ်လ ၁ရ ရက်နေ့၌ ဗမာ့ တပ်မတော်သည် ရန်ကုန်မြို့ ရွှေတိဂုံဘုရား အနောက် မြောက်ဘက်ရှိ ကွင်းပြင်ကြီး(ယခုတော်လှန်ရေး ပန်းခြံ)တွင် စစ်ရေးပြပွဲ အခမ်းအနားနှင့် တပ်ထွက်ပွဲ အခမ်းအနားကိုပင် ကျင်းပခဲ့သေးသည်။
ဂျပန်တို့ကို တော်လှန်ရန် အတွက် စစ်နယ်မြေ(တိုင်း) များကို ခွဲဝေချထားပုံမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
တိုင်းအမှတ်(၁)။ ။ ပြည်၊ သာယာဝတီ၊ အင်းစိန်။ ဤတိုင်းကို ဗိုလ်မှူးမောင်မောင် ဦးစီး၍ ဗိုလ်သိန်းတုတ်၊ ဗိုလ်သိန်းမောင်၊ ဗိုလ်သီဟံ၊ ဗိုလ်အောင်မင်းတို့ပါဝင်သည်။ တိုင်းမှတ်(၁)တပ်ဖွဲ့များကို မင်းလှစည်သူ တပ်ဖွဲ့ဟု ခေါ်တွင်၏။
တိုင်းအမှတ်(၂)။ ။ ဟံသာဝတီ၊ မအူပင်၊ ဖျာပုံ။ ဤတိုင်းကို ဗိုလ်မှူးကြီး နေဝင်းက အုပ်ချုပ်၍ ကျော်ခေါင်ဗလ တပ်ဖွဲ့ဟုခေါ်တွင်၏။ ဗိုလ်မှူး တင်ဖေ၊ ဗိုလ်မှူး အောင်ကြီး၊ ဗိုလ်ကြည်ဝင်း၊ ဗိုလ်ဗစိန်တို့ပါဝင်၏။
တိုင်းအမှတ်(၃)။ ။ ပုသိမ်၊ ဟင်္သာတ၊ မြောင်းမြ။ ဤတိုင်းကို ဗိုလ်မှူးကြီး စောကြာဒိုးက တာဝန်ယူ ဦးစီး၏။ ရဲကျော်သူရတပ်ဖွဲ့ဟု ခေါ်သည်။ ဗိုလ်စောထွန်းစိန်၊ ဗိုလ်ကြီးစောစံဖိုးသင်တို့ ပါဝင်၏။
တိုင်းအမှတ်(၄)။ ။ ပဲခူး၊ ရွှေကျင်၊ သထုံ၊ ဤတိုင်းကို ဗိုလ်မှူးကျော်ဇောကဦးစီး၍ လကျာ်ကျော်ထင်တပ်ဖွဲ့ဟု ခေါ်တွင်၏။ ဤုတိုင်းတွင် ဗိုလ်မှူးအောင်ရွှေ၊ ဗိုလ်လွန်းတင်၊ ဗိုလ်အေးမောင်(ရေဦး)၊ ဗိုလ်သိန်းတန် စသူများပါဝင်၏။
တိုင်းအမှတ်(၅)။ ။ မော်လမြိုင်၊ ထားဝယ်၊ မြိတ်။ ဤတိုင်းကို ဗိုလ်မှူး တင်ထွန်းက ဦးစီး၍ ''ဇေယျကျော်သူ တပ်ဖွဲ့''ဟုခေါ် တွင်သည်။ ဗိုလ်လှဖေကြီး၊ ဗိုလ်ကျော်ထွန်း တင်၊ ဗိုလ်သံတိုင် စသူတို့ပါဝင်၏။
တိုင်းအမှတ်(၆)။ ။ တောင်ငူ၊ ရမည်းသင်း၊ မိတ္ထီလာ၊ တောင်ပိုင်းရှမ်းပြည်။ဤတိုင်းကို ဗိုလ်မှူးရဲထွဋ်က ဦးစီ၍ ဘယကျော်ထင်တပ်ဖွဲ့ ဟုခေါ်တွင်သည်။ ဗိုလ်မှူးလွင် (ဆေးမှူး)၊ ဗိုလ်မှူးသောင်းကြည်၊ ဗိုလ်တောက်ထိန်၊ ဗိုလ်တာရာ၊ ဗိုလ်ထွန်းတင် စသူတို့ပါဝင်၏။ တိုင်းအမှတ်(ရ)။ ။ သရက်၊ အာလံ၊ မကွေး၊ မင်းဘူး။ ဤတိုင်းကို ဗိုလ်မှူးအောင် ဦးစီး၍ သီရိကျော်ထင်တပ်ဖွဲ့ဟု ခေါ်၏။ ဗိုလ်မှူးစိန်ဝင်း(ရင်း၆-မှူး) ဗိုလ်မောင်ကလေး၊ ဗိုလ်မိုးညို၊ ဗိုလ်စိန်မှန်၊ ဗိုလ်မှူးစန်းယုတို့ပါဝင်သည်။ ဗိုလ်မှူးရန်အောင်က ရှေ့တန်းစစ်ဌာနမှူး အဖြစ်တာဝန် ယူရသည်။ ဤတိုင်းအမှတ်(၇)နှင့်အတူ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ စစ်ဌာနချုပ်ပူးတွဲပါရှိ၏။ စစ်ဌာနချုပ်တွင် ဗိုလ်မှူးကြီး ဇေယျ၊ ဗိုလ်ခင်မောင်ကလေး၊ ဗိုလ်မှူးရှိန်း၊ ဗိုလ်မင်းခေါင်၊ ဗိုလ်မှူး လှအောင် စသူများပါဝင်သည်။
၁၉၄၅ မတ်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ဗမာ့တပ်မတော်သည် ပြည်သူ့တပ်မတော်ဟူသော အမည်ကို ခံယူကာ ဂျပန်တို့အား စစ်ကြေညာ၍ စတင်တိုက်ခိုက်ကြလေသည်။ ရခိုင်တိုင်းတွင် မူကား အခြေအနေအရ ဦးပညာသီဟနှင့် ကိုညိုထွန်းတို့ ကြီးမှူး၍ ထိုရက်မတိုင်မီကပင် ဂျပန်တို့ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြ၍၊ အနောက်မြောက်တိုင်းမှူး ဗိုလ်မှူး ဗထူးကြီးမှူးသည့် ဗမာ့ တပ်မတော် တပ်ရင်းတပ်ခွဲများသည် အခြေအနေအရ နားလည်မှုဖြင့် မတ်လ ဂ ရက်နေ့ကပင် ဂျပန်တို့ကို စစ် ကြေညာကာ စတင်တိုက်ခိုက်ခဲ့လေသည်။
ပြည်သူ့တပ်မတော်သည် ရခိုင်ဘက်မှ ဖြတ်၍ ဆုတ်ခွာ လာသော ဂျပန်တို့ကို သရက်ခရိုင်နှင့်ပြည်ခရိုင်တို့အတွင်း မှလည်းကောင်း၊ အထက်မန္တလေး၊ မိတ္ထီလာတို့မှ ဆင်းလာသော ဂျပန်တပ်များကို ပျဉ်းမနား၊ တောင်ငူ၊ ပဲခူး ခရိုင် နယ်မြေ များမှလည်းကောင်း၊ကြွင်းကျန်သော တပ်ကွဲတပ်ကျန်များကို မြစ်ဝကျွန်းပေါ်နှင့် ရခိုင်တိုင်းဒေသများတွင်လည်းကောင်း၊ ယိုးဒယားလမ်းမကြီးမှ နေ၍ ခံစစ်ကြောင်း တည်ဆောက် စပြုနေသော ဂျပန်တပ်များကို တနင်္သာရီနယ်အတွင်းရှိ တိုင်းအမှတ် ၅ တို့ကလည်းကောင်း အသီးသီး ပြင်းပြင်း ထန်ထန် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ပြည်သူ့တပ်မတော်သည် ထိုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် မျိုးချစ်တပ်မတော်ဟု အမည်ပြောင်း ခဲ့သည်။ ရန်သူဘက်မှ ကျဆုံးသူ ၈၈၂၆ ယောက်၊ ဒဏ်ရာရသူ ၂၃ဝ၄ ယောက်၊ သုံ့ပန်း ၂၁၅ ယောက်တို့ အဖမ်းခံရသည် အထိ တိုက်ခိုက်ခဲ့၏ ရန်သူထံမှ လက်နက်ခဲယမ်း မီးကျောက် အမြောက်အမြား သိမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ ဇူလိုင်လ ၂ဝ ရက်နေ့မှ 0x100သဂုတ်လ ၄ ရက်နေ့အထိ စပ်ကြားကာလအတွင်း စစ်တောင်း မြစ်ဝှမ်းဒေသ တိုက်ပွဲတွင် ရန်သူဂျပန် ၆၂ရ၂ ယောက် ကျဆုံး ခဲ့ရာ ထိုအထဲမှ ၃၂ဝဝ ခန့်မှာ မျိုးချစ်ဗမာ့တပ်မတော်၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကျဆုံးခဲ့ရလေသည်ဟုဆို လေသည်။ မျိုးချစ်ဗမာ့တပ်မတော်သည် မဟာမိတ်တို့ထက် ရှေးဦးစွာ မေလ ၁ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ကို သိမ်းပိုက်မိကြသည်။ မျိုးချစ်ဗမာ့တပ်မတော်၏ တိုက်ခိုက်မှုကို မဟာမိတ်တပ်များ ကပင် ချီးကျူးကြရလေသည်။
ဩဂုတ်လတွင် ဂျပန်တို့ ချွင်းချက်မရှိ လက်နက်ချ ပြီးနောက် မြန်မာပြည်တိုက်ပွဲမှာ ပြီးဆုံးသွားလေသည်။ ထိုအခါ မြန်မာပြည် ဗြိတိသျှမြို့ပြ အုပ်ချုပ်ရေး အရာရှိများက မျိုးချစ်ဗမာ့တပ်မတော်အပေါ် ဖိနှိပ်လိုစိတ် ရှိလာ၏။ ထိုရည်ရွယ်ချက်ကို လော့ဒ်မောင့်ဘက်တင် အပါအဝင် ဗြိတိသျှ စစ်ဘက်အရာရှိကြီးများက သဘောမတူကြပေ။ ရန်ကုန်မြို့ကို မျိုးချစ်ဗမာ့တပ်မတော်က သိမ်းပိုက် ပြီးနောက် ဗိုလ်မှူးကြီး နေဝင်းသည် မေလ ၁ဝ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်သို့ ရောက်ရှိလာသော နိုင်ငံခြားသတင်းထောက်များကို ဖိတ်ခေါ်၍ သတင်းစာ ရှင်းလင်းပွဲ ပြုလုပ်ရာ၌ ''---ဗမာ့တပ်မတော်သည် ၁၉၄၂ ခုနှစ်က အင်္ဂလိပ်ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းမှာ ချာချီ၏ ကြေညာချက်သည် ဗမာပြည် အတွက် အကျိုးကျေးဇူး မပါရှိခဲ့၍လည်းကောင်း ဂျပန်တို့က လည်း သူ့တို့နှင့်ပူးပေါင်းပါက လွတ်လပ်ရေးပေးမည်ဟု ကတိပေး၍လည်းကောင်း ထိုကတိကိုလည်း ၁၉၄၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် တိုကျိုအစိုးရက ဂျပန်ဒိုင်ယက် လွတ်တော်တွင် အတိအလင်း ကြေညာသဖြင့်လည်းကောင်း၊ ထိုအကြောင်းများကြောင့် အင်္ဂလိပ်ကို ခံတိုက်ခဲ့ကြောင်း။ သို့သော် ဂျပန်တို့ မြန်မာပြည်ရောက်ရှိလာသောအခါ လည်းကောင်းတို့ ကတိမတည်သဖြင့် ဂျပန်ကို ပြန်တိုက်ခဲ့ ကြောင်း တိုတိုပြောရလျှင် ကျွန်ုပ်တို့သည် လွတ်လပ်ရေး အတွက် အင်္ဂလိပ်ကိုလည်းကောင်း၊ ဂျပန်ကိုလည်းကောင်း နှစ်ကြိမ်တိုင် တိုက်ခဲ့ပြီး။ နောင်ကိုလည်း ဗမာပြည်လွတ်လပ် ရေး ရရှိရန်အတွက် ဗမာ့တပ်မတော်က အသင့်ရှိနေပြီးဖြစ် ကြောင်း ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးကို တားဆီးပိတ်ပင်သူမှန်သမျှကို တိုက်ခိုက်ရန် ပြင်ဆင်ပြီးဖြစ်ကြောင်း''နှင့် ပြောပြလျှက် တော်လှန်ရေးအတွက် ရဲဘော်များ သွေးမြေကျခံ၍ အသက်စွန့် တိုက်ခိုက်သွားခြင်းမှာ လွတ်လပ်ရေးအတွက်ဖြစ်ကြောင်း ညွှန်ပြသွားလေသည်။
ထို့နောက် မျိုးချစ်ဗမာ့တပ်မတော်၏ ရှေ့ရေးနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အာရှအရှေ့တောင်ပိုင်းရှိ မဟာမိတ်တပ်များ၏ သေနာပတိချုပ် လောဒ့်လူဝီမောင့်ဘက်တင်နှင့် ဖဆပလ ဥက္ကဋ္ဌနှင့် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ဦးဆောင်သော မြန်မာ ကိုယ်စားလှယ် ၁၁ ဦးသည် ၁၉၄၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် သီဟိုဠ်ကျွန်း၌လည်းကောင်း ကန္ဒီမြို့သို့ သွားရောက်၍ အပြန် အလှန် ဆွေနွေးပြီးနောက် ကန္ဒီစာချုပ်ကို ချုပ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ထိုစာချုပ်အရ မျိုးချစ်ဗမာ့တပ်မတော် တစ်ခုလုံးကို မြန်မာနိုင်ငံ စစ်တပ်အတွင်းသို့ ပူးပေါင်းကာ ကျမ်းမာရေးနှင့်ပြည့်စုံ၍ ဆက်လက်အမှုထမ်းလိုသူ တပ်သား ၅ |၂ဝဝ နှင့် အရံ ၃…ဝဝဝ ကိုလည်းကောင်း တပ်မတော် ဗိုလ် ၂ဝဝ နှင့် အရာခံဗိုလ် ၂ဝဝ ကိုလည်းကောင်း ခန့်အပ်ရန် တပ်မတော်သားများအတွက် ရထိုက်သော အခွင့်အရေးများကိုပေးရန် အပြင် တပ်မတော် သားများနှင့် သက်ဆိုင်သော ကိစ္စအဝဝကို စုံစမ်းရန်အတွက် မဟာမိတ်ကိုယ်စာလှယ်နှင့် တပ်မတော်ကိုယ်စားလှယ်တို့ ပူးတွဲကာ အဖွဲ့ဖွဲ့စည်း ဆောင်ရွက်ရန်တို့ဖြစ်သည်။ ဖက်ဆစ်ဂျပန်ကို အောင်မြင်စွာ တော်လှန်ပြီးသည့် နောက်တွင် ကိ်ုလိုနီ နယ်ချဲ့စနစ်ကို တော်လှန်ရန်အတွက် ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်းသည် စစ်တပ်မှထွက်၍ ဖ ဆ ပ လ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် လွတ်လပ်ရေးကို အရယူမည်ဟု ဆုံးဖြတ် ကြွေးကြော်ပြီးလျှင် တိုင်းပြည်၏ အင်အားကို စည်ရုံးလေသည်။ ထိုအခါ တိုင်းပြည်အင်အားသည် ရှေးကထက်ပို၍ ကောင်းလာ သည်။ ရှမ်း၊ ကချင်၊ ချင်း၊ ကရင်၊ ကယား အစရှိသော တောင်တန်းဒေသ တိုင်းရင်းသားများကပင် မြန်မာတိုင်းရင်း သားများနှင့် လက်တွဲ ဆောင်ရွက်မည်ဟု ဆုံးဖြတ်ကြရာ အင်အားသစ်တိုးလာလေသည်။
၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်အစိုးရသည် ဖဆပလ ခေါင်းဆောင်သော ပြည်မဒေသနှင့် တောင်တန်းဒေသတို့၏ အင်အားကို မခံနိုင်သဖြင့် ဖဆပလ ခေါင်းဆောင်နှင့် တောင်တန်းဒေသ ခေါင်းဆောင်တို့အား အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာကို အပ်ရလေသည်။ လွတ်လပ်ရေးကို ပေးပါမည် ဟုလည်း ကတိပြုရလေသည်။ ထို့ကြောင့် ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်းကြီးမှူးသော ဖ ဆ ပ လ အစိုးရသည် လွတ်လပ်တော့မည်ဖြစ်သော မြန်မာနိုင်ငံကို ပြည်မသား တောင်တန်းသားတို့၏ ဆန္ဒအတိုင်း မည်သို့ မည်ပုံ ဖွဲ့စည်းသင့်သည် အုပ်ချုပ်သင့်သည်တို့ကို ပြည်မဒေသ တောင်တန်းဒေသတို့မှ ပြည်သူ့ကိုယ်စာလှယ်များနှင့် ဆွေးနွေးလိုသဖြင့် ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် တိုင်းပြု ပြည်ပြု လွှတ်တော်အတွက် ရွေကောက်ပွဲကို ကျင်းပလေးသည်။ ပြည်သူအများက ယုံကြည်၍ ရွေးကောက်တင်မြှောက် လိုက်သော ပြည်မနှင့် တောင်တန်းကိုယ်စားလှယ် အမတ်များပါဝင်သည့် တိုင်းပြု ပြည်ပြုလွတ်တော် အစည်းအဝေးများတွင် တိုင်းပြည်ကို ဥပဒေဖြင့်သာ အုပ်ချုပ်စေလိုသည်ဟု လည်းကောင်း၊ ရှမ်းလူမျိုးစု၊ ကရင်လူမျိုးစု၊ ကချင်လူမျိုးစု၊ ကယာလူမျိုးစုတို့သည် ပြည်နယ်အသီးသီးဖွဲ့လျှက် ပြည်မနှင့်ပေါင်း၍ ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံ တည်ထောင်စေလိုသည်ဟုလည်းကောင်း နိုင်ငံတော် သမ္မတကို ငါးနှစ်တစ်ကြိမ် တင်မြှောက်ခြင်းဖြင့် သမ္မတနိုင်ငံ လည်းဖြစ်စေလိုသည်ဟုလည်းကောင်း၊ တောင်သူလယ်သမား အလုပ်သမားတို့ပါဝင်သော ပြည်ထောင်စု တိုင်းသူပြည်သားများ အားလုံး၏ အကျိုးအတွက် တိုင်းသူပြည်သားများ၏ ဆန္ဒအရ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်စေလိုသည်ဟုလည်းကောင်း အများ သဘောတူ ဆုံးဖြတ်၍ ဖွဲ့စည်အုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေကို ရေးဆွဲကြလေသည် နိုင်ငံတော်အလံ၊နိုင်ငံတော်သီချင်း တံဆိပ်တို့ကိုလည်း အများသဘောတူ ဆုံဖြတ်၍ သတ်မှတ်ကြ သည်။
ဖွဲ့စည်အုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေကို ရေးဆွဲနေသော ကာလ အတွင်း ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ဖဆပလ ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်းနှင့် ဖဆပလ ခေါင်းဆောင် တောင်တန်းဒေသ ခေါင်းဆောင် အချို့တို့သည် လူမသမာတို့၏ လက်ချက်ဖြင့် အသက်ဆုံးကြရလေသည် သို့ရာတွင် ဖဆပလ ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးနုသည် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်ဆောင်ရွက်၍ အခြေခံဥပဒေကို ဆက်လက်ရေးဆွဲစေရာ အောင်မြင်ပြီးစီးလေသည်။ ထို့နောက် ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် လွတ်လပ်သော သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံကို တည်ထောင်ပြီဟု ကမ္ဘာသို့ ကြေညာ လေသည်။ လွတ်လပ်ရေးကြေညာာပြီး၍ မကြာမီပင် အမျိုးသား ညီညွတ်ရေး စတင်ပြိုကွဲခဲ့သည်။
နိုင်ငံရေးပါတီများ စိတ်သဘောကွဲ၍ တော ခိုသူက ခိုကာ အစိုးရကို ပုန်ကန်ခြားနားပြန်သည် ဗမာ့ တပ်မတော်သည် သောင်းကျန်း သူတို့အား နှိမ်နှင်း နိုင်သမျှနှိမ်နှင်းကာ ပြည်ထောင်စုကြီးကို ကာကွယ်ခဲ့သော်လည်း အာဏာရ ဖဆပလ ပါတီအတွင်း သဘောကွဲပြန်သဖြင့် နိုင်ငံ အတွင်း အခြေအနေ ပျက်စီး ယိုယွင်းလာခဲ့ရာ ၁၉၅၈ ခုနှစ် တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း ခေါင်းဆောင်သော အိမ်စောင့် အစိုးရက အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို လက်ခံယူကာ နိုင်ငံ၏ အခြေအနေကို ထိမ်းသိမ်းပေးခဲ့သည်။ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် အိမ်စောင့်အစိုးရက အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲများ ကျင်းပ၍ ရွေးကောက်ပွဲ၌ အနိုင်ရရှိသော ပြည်ထောင်စုပါတီအား အစိုးရ ဖွဲ့စေရာ အာဏာလွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် ပါတီတွင် မညီမညွတ်ဖြစ် လာသောအခါ နိုင်ငံရေးအခြေအနေ ယိုယွင်း လာပြန်သဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း ဦးဆောင်သော ပြည်ထောင် စုမြန်မာနိုင်ငံ တော်လှန်ရေးကောင်စီသည် ၁၉၆၂ ခုနှစ် မတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်အာဏာကို သိမ်းယူ၍ မြန်မာ့ ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ် ဟူသော နိုင်ငံတည်ဆောက်ရေးလမ်းစဉ်ကို ချမှတ်ကာ အကောင်အထည်ဖော်လေသည်။
သမိုင်းပေးတာဝန် ကျေပြွန်စာထမ်းဆောင်လျှက် မြန်မာ့ တပ်မတော်သည် မြန်မာ့ အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး လှုပ်ရှားမှုအတွင်း၌ ပဋိသန္ဓေတည်ခဲ့ပြီးလျှင်၊ ထိုလှုပ်ရှားမှု အတွင်းမှာပင် မွေးဖွားကြီးပြင်းလာခဲ့ရသည်။ မူရင်းအားဖြင့် စစ်ရေးအဖွဲ့အစည်းတရပ် ဖြစ်သော်လည်း၊ အမျိုးသား လွတ်လပ်ရေးကို ထိန်းသိမ်း၍၊ ဆိုရှယ်လစ် ဒီမိုကရေစီကို ထူထောင်ကာ၊ မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ် တော်လှန်ရေး ကြီးကို ဦးဆောင်ဆင်နွှဲလျှက်၊ ပြည်သူ့တပ်မတော်အဖြစ် တည်ဆောက်ရင်း၊ သမိုင်းပေးတာဝန်ကို ကျေကုန်အောင် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။
အဝတောင်ရွာ၊ အဝတောင်
အဝတောင်ရွာ၊ အဝတောင်
ဓာတုကထာ
ဓာတုကထာကျမ်း သည် ခန္ဓာ အာယတန ဓာတ် တို့ဖြင့် ဝေဖန်ဟောကြားသောကျမ်းဖြစ်သည်။ ရုပ် နာမ် ၂-ပါးကိုပင် ခန္ဓာ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ အာယတန ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဓာတ် ဟူ၍ လည်းကောင်း ခေါ်သည်။ ထိုတွင် ဓာတ်သည် ခန္ဓာ၊ အာယတန တို့ထက် အရေအတွက်အားဖြင့် များသောကြောင့် ဓာတ်ကို ခေါင်းတည်ပြီး "ဓာတုကထာ" ဟု ခေါ်ရခြင်းဖြစ်သည်။ ဓမ္မသင်္ဂဏီ၊ ဝိဘင်းတို့၌ ဟောကြားခဲ့သော ပရမတ္ထတရားများကို ခန္ဓာနည်း၊ ဓာတ်နည်း၊ အာယတနနည်းတို့ဖြင့် ဝေဖန် ဟောကြားထားသည်။ --- ဓာတုကထာကျမ်းနိဒါန်း …
မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ၁၈-ပါးသောအပြားတို့ဖြင့် ဝိဘင်းကျမ်းကို ဟောတော်မူသည်။ ထိုဝိဘင်းကျမ်း၏အခြားမဲ့၌ပင် ၁၈-ပါးသောဓာတ်အပြားကို သင်္ဂဟော အသင်္ဂဟော အစရှိသော ၁၄ နယတို့၏အစွမ်းဖြင့် ညွှန်ပြတော်မူလိုသောကြောင့် ဝိဘင်းကျမ်း၏အခြားမဲ့၌ ဓာတုကထာကျမ်းကိုသာ ဟောတော်မူ၏။ ယမိုက်ကျမ်း၊ ပဋ္ဌာန်းကျမ်းတို့ကို ဟောတော်မမူပါ။
ဓာတုကထာအဓိပ္ပါယ်
မိမိသဘောကို ဆောင်တတ်သောကြောင့် ခန္ဓာအစ အရဏအဆုံးရှိသော တရားတို့သည် ဓာတုမည်၏။ ထိုဓာတုမည်သော ခန္ဓာအစ အရဏအဆုံးရှိသောတရားတို့ကို ဟောရာ ဟောကြောင်းကျမ်းဖြစ်သောကြောင့် ဓာတုကထာမည်၏။
ဓာတုကထာကျမ်း၌ ဓာတ်ကိုသာဟောသည်မဟုတ်၊ ခန္ဓာ, အာယတနတို့ကိုလည်း ဟောသေးသည်။ သို့သော် ခန္ဓာ,  အာယတန,  ဓာတ် ၃ မျိုးတွင် ဓာတ်သာ များသောအပြား ရှိခြင်းကြောင့် အရာကျယ်ရကား ဓာတ်ဖြင့်သာမှတ်သား၍ ဓာတုကထာဟု ဆိုရသည်။
ဓာတုကထာကျမ်းသည် အဘိဓမ္မာ ၇ ကျမ်းအနက် တတိယမြောက်ကျမ်းဖြစ်သည်။ ဓာတုကထာကျမ်းတွင် အကျဉ်းမာတိကာ(ဉဒ္ဒေသ)နှင့် အကျယ် ဝေဖန်ခြင်း (နိဒ္ဒေသ)ဟူ၍ နှစ်ပိုင်းပါဝင်သည်။ ထို ၂-ပါးတို့တွင် ဥဒ္ဒေသကို ရှေးဦးစွာ ဟောတော်မူ၏။ ထိုဥဒ္ဒေသသည် မာတိကာမည်၏။
၁။ နယမာတိကာ
၂။ အဗ္ဘန္တရမာတိကာ
၃။ နယမုခမာတိကာ
၄။ လက္ခဏမာတိကာ
၅။ ဗာဟိရမာတိကာတို့ဖြစ်ကြသည်။
ဒုတိယပိုင်းဖြစ်သော နိဒ္ဒေသတွင် ခန္ဓာအစ အရဏအဆုံးရှိသောတရားတို့ကို နည်း(၁၄)နည်းတို့ဖြင့် အကျယ်ဝေဖန်ပြထားသည်။
မိမိသဘောကို ဆောင်တတ်သောသဘောကြောင့် ခန္ဓာအစ အရဏအဆုံးရှိသော တရားတို့ကို ဓာတုဟုခေါ်သည်။ ဓာတုမည်သော ထိုခန္ဓာအစ အရဏအဆုံးရှိသော တရားတို့ကို ဟောရာဟောကြောင်း ဖြစ်သောကြောင့် ဤကျမ်းကို ဓာတုကထာဟုခေါ်သည်။ (တစ်နည်း) ဓာတ်တို့ဖြင့် ခန္ဓာအစ အရဏအဆုံး ရှိသောတရားတို့ကို ဟောအပ်ရာဟောအပ်ကြောင်း ဖြစ်သောကြောင့်လည်း ဓာတုကထာဟုခေါ်သည်။ (တစ်နည်း) ပရမတ္ထသဘောတရားများကို ဟောအပ်ရာ ဟောအပ်ကြောင်းဖြစ်သောကြောင့်လည်း ဤကျမ်းကို ဓာတုကထာဟုခေါ်သည်။
ဓာတုကထာကျမ်း၌ ခန္ဓာအစ အရဏအဆုံးရှိသောတရားတို့ကို ခန္ဓာ၊ အာယတန၊ ဓာတ်တို့ဖြင့် ရေတွက်အပ်သောနည်း၊ ခန္ဓာ၊ အာယတန၊ ဓာတ်တို့ဖြင့် မရေတွက်အပ်သောနည်း၊ နာမက္ခန္ဓာလေးပါးတို့နှင့် ယှဉ်တတ်သောသဘောရှိသောနည်း၊ နာမက္ခန္ဓာလေးပါးတို့နှင့် မယှဉ်တတ်သော သဘောရှိသော နည်းစသည်ဖြင့် နည်းတို့၏ ဝင်ရာတံခါးပေါက်သဖွယ်ဖြစ်သော အခြေခံစည်းမျဉ်းဥပဒေသလေးမျိုးပေါ်တွင် မူတည်၍ နည်း ၁၄ နည်းတို့ဖြင့် အကျယ်ဝေဖန်ပြထားသည်။
ဓာတုကထာကျမ်းတွင် ဓာတ်ကိုသာ ဟောသည်မဟုတ်၊ ခန္ဓာ၊ အာယတနတို့ကိုလည်း ဟောသေးသည်၊ သို့သော် ခန္ဓာ၊ အာယတန၊ ဓာတ်သုံးမျိုးတွင် ဓာတ်သည်သာ အရေအတွက်အားဖြင့် များသောကြောင့် ကျယ်ဝန်းသော အပိုင်းအခြား (မဟာဝိသယ)ဖြစ်ရကား ဓာတ်ဖြင့်သာ မှတ်သား၍ ကျမ်းအမည်ကို ဓာတုကထာဟုဆိုခြင်းဖြစ်သည်။
ရေဆိုင်ရွာ၊ မြို့ကုန်း
ရေဆိုင်ရွာ၊ မြို့ကုန်း
ပန်တောင်းရွာ၊ မိုင်းပန်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းပန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တလုပ်ကုန်းရွာ၊ ကွင်းကောက် (မြောက်)
တလုပ်ကုန်းရွာ၊ ကွင်းကောက် (မြောက်)
ခုတရကန်
ခုတရကန် (倶多楽湖, Kuttara-ko) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးစီရင်စု၊ ရှိရအိုအိမြို့တွင် တည်ရှိသည့် အဝိုင်းနီးပါးဖြစ်နေသည့် အခေါင်းပုံစံရေကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤရေကန်သည် ရှိခိုဆု-တိုးယအမျိုးသားဥယျာဉ်တွင် ပါဝင်သည်။ ဤရေကန်ရှိရေသည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ရေကန်များအားလုံးတွင် အရည်အသွေးအကောင်းဆုံးဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ ရေကို ဖောက်ထွင်း၍ မြင်နိုင်မှုသည် ၁၉ မီတာ (၆၂ ပေ) ရှိသည်။ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဝန်ကြီးဌာန၏ အဆင့်သတ်မှတ်ချက်အရ ဤရေကန်သည် မရှူးကန် ပြီးနောက်တွင် ဒုတိယအဆင့်တွင် ရှိနေသည်။
ရေကန်တွင် salamander မျိုးစိတ်များ၊ Ezo salamander (エゾサンショウウオ, Ezo Sanshōuo) စသည့် ဇီဝမျိုးစိတ်များသည် ရှင်သန်နေထိုင်ကြသည်။ ၁၉၀၉ ခုနှစ်ကတည်းက Sockeye salmon ကကို ဤကန်တွင် စတင်မွေးမြူခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
ဂဏန်းမဲရွာ
ဂဏန်းမဲရွာ
စောဟောရွာ၊ မူဆယ်မြို့နယ်
စောဟောရွာ (Sawhaw)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ မူဆယ်မြို့နယ်၊ ဖိုင်ကျောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၈၀၁၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖိုင်ကျောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၇၅ ဦး၊ မ ၃၀၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၇၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မူဆယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သာယာကုန်းရွာ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်
သာယာကုန်းရွာ (Tharyarkone)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်၊ ပေါင်လင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၀၈၀၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပေါင်လင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၉၂၀ ဦး၊ မ ၄၉၇၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၈၉၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟိုပုံးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လပေါ်သို့ဆင်းသက်ခြင်း
လပေါ်သို့ဆင်းသက်ခြင်းဆိုသည်မှာ လမျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ အာကာသယာဉ် ဆင်းသက်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ လူလိုက်ပါသောခရီးစဉ် နှင့် လူမဲ့ (စက်ရုပ်) ခရီးစဉ်များပါ အကျုံးဝင်သည်။ လမျက်နှာပြင်ပေါ်ရောက်ရှိသော ပထမဆုံး လူလုပ်အရာဝတ္ထုမှာ ၁၉၅၉၊ စက်တင်ဘာ ၁၃ တွင် လွှတ်တင်ခဲ့သော ဆိုဗီယက်နိုင်ငံထုတ် လူနာ ၂ အာကာသယာဉ်ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၉၊ ဇူလိုင် ၂၀ တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက လွှတ်တင်ခဲ့သောအပိုလို ၁၁ ခရီးစဉ်သည် ပထမဆုံးသော လူလိုက်ပါသည့် လကမ္ဘာခရီးစဉ်ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၉ မှ ၁၉၇၂ ကြားကာလတွင် လူလိုက်ပါသော အမေရိကန်ယာဉ် ၆ စင်း နှင့် မရေမတွက်နိုင်သော လူမဲ့အာကာသယာဉ်များ လပေါ်ဆင်းသက်ခဲ့ကြသည်။ သို့ရာတွင် ၁၉၇၆ မှ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၁၄ အထိ ညင်သာစွာ ဆင်းသက်နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။
လူမဲ့ဆင်းသက်ခြင်းများ
မကြာခင်က အခြားနိုင်ငံများကလည်း လမျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ အာကာသယာဉ်များဖြင့် တစ်နာရီလျှင် ၅၀၀၀ မိုင်နှုန်းဖြင့် ကြိုတင်သတ်မှတ်နေရာများတွင် ဝင်ဆောင့်ခဲ့ကြသည်။ ယင်းသည် လပတ်ယာဉ်များ သက်တမ်းကုန်ဆုံးခြင်းဖြစ်သည်။ အကြောင်းမှာ ယာဉ်၏ စွမ်းရည်ကျဆင်းလာချိန်တွင် လဆွဲအားမညီမျှသောနေရာများ၌ လပတ်ယာဉ်များသည် ပတ်လမ်းတွင်မတည်မြဲနိုင်တော့ပေ။  ဂျပန်တို့၏ လပတ်ယာဉ် ဟီတင် သည် ၁၉၉၃၊ ဧပြီ ၁၀ တွင် လသို့ဝင်ဆောင့်စေခဲ့သည်။  ၂၀၀၆၊ စက်တင်ဘာ ၃ တွင် ဥရောပအာကာသအေဂျင်စီ၏ လပတ်ယာဉ် စမတ်-၁ အားထိန်းချုပ်ပြီးလသို့ ဝင်ဆောင့်စေခဲ့သည်။
အိန္ဒိယအာကာသအေဂျင်စီ (ISRO)သည် ၂၀၀၈၊ အောက်တိုဘာ ၁၄ တွင် လဆောင့်ယာဉ်(Moon Impact Probe, MIP)ဖြင့် ထိန်းချုပ်ကာ လပေါ်ဝင်ဆောင့်ခြင်းကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ MIP ၏ထူးခြားချက်မှာ အိန္ဒိယလပတ်ယာဉ် ချန်ဒရာယန်-၁ မှ ယာဉ်တစ်စင်းထွက်လာပြီး လမျက်နှာပြင်ပေါ်ဆင်းသက်သွားချိန်တွင် အဝေးထိန်းအာရုံခံစမ်းသပ်မှုများ ပြုလုပ်သွားခြင်းဖြစ်သည်။ ချန်ဒရာယန်-၁ မှ ရေဒီယိုဆက်သွယ်မှု ပြတ်တောက်သွားခဲ့ပြီး ၂၀၁၁ နှောင်းပိုင်းသို့မဟုတ် ၂၀၁၂ နှစ်စောပိုင်းတွင်လမျက်နှာပြင်ကို ဝင်ဆောင့်ခဲ့သည်။ တရုတ်လပတ်ယာဉ် ချန်အဲ-၁ သည် ၂၀၀၉၊ မတ် ၁ တွင် ထိန်းချုပ်ခြင်းဖြင့် လမျက်နှာပြင်အားဝင်ဆောင့်ခဲ့သည်။
အာကာသယာဉ် ၁၈ စင်းသာ လပေါ်ဆင်းသက်စဉ် ဆင်းသက်ဘရိတ်ဒုံးပျံများကိုအသုံးပြုခဲ့ကြပြီး လမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် သိပ္ပံဆိုင်ရာများလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ လူလိုက်ပါသည့်ယာဉ် ၆ စင်း၊ လူမဲ့အာကာသယာဉ်တစ်ဒါဇင်ခန့် တို့အား ၁၉၆၆ နှင့် ၁၉၇၆ ကြားတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုတို့က လွှတ်တင်ခဲ့သည်။ ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုသည် ပထမဆုံးငြင်သာစွာ ဆင်းသက်ခြင်းကိုလုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့ပြီး လူနာ ၉ နှင့် လူနာ ၁၃ ယာဉ်များတွင်တပ်ဆင်ထားသည့် ruggedized ကင်မရာများဖြင့် လမျက်နှာပြင်ပေါ်မှနေ၍ဓာတ်ပုံများပေးပို့နိုင်ခဲ့ကြသည်။ အမေရိကန်တို့သည် လူမဲ့အာကသယာဉ်ဖြင့် ငြင်သာစွာဆင်းသက်ခြင်း ၅ ကြိမ်၊ လူလိုက်ပါသည့် အပိုလိုခရီးစဉ်များ ၆ ကြိမ်တို့ကို အားကျမခံ လိုက်ပါလုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ အမေရိကန်တို့၏ လူလိုက်ပါသည့် အပိုလိုယာဉ်များ ဆင်းသက်ပြီးနောက်တွင် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုသည်နောက်ပိုင်းတွင် လူနာ ၁၆၊ လူနာ ၂၀၊ လူနာ ၂၄ လူမဲ့ယာဉ်များဖြင့် လပေါ်ဆင်းသက်ကာ မြေသားနမူနာများရယူပြီး ပြန်လာနိုင်ခဲ့ကြသည်။ လူနာ ၁၇၊ လူနာ ၂၁ ယာဉ်များသည် လူမဲ့မော်တော်ယာဉ်ခရီးစဉ်များဖြစ်ကြသည်။ ယင်းစာရင်းတွင် မပါဝင်သည်များမှာ  လူနာ ၂၃ ခရီးစဉ်သည် အောင်မြင်စွာဆင်းသက်နိုင်သော်လည်း ယင်း၏သိပ္ပံပစ္စည်းများ အလုပ်မလုပ်ခဲ့ပေ။ အမေရိကန် ဆာဗေယာ ၄ ယာဉ်သည်လည်း အလိုအလျောက် ငြင်သာစွာဆင်းသက်ခြင်းမပြုမီကလေးတွင် ရေဒီယိုဆက်သွယ်မှု ပြတ်တောက်သွားခဲ့သည်။
လူလိုက်ပါသော ဆင်းသက်ခြင်းများ
လပေါ်သို့ စုစုပေါင်းလူ ၁၂ ဦး ဆင်းသက်ခဲ့သည်။
သိပ္ပံဆိုင်ရာ နောက်ခံအကြောင်းအရာများ
လသို့သွားရောက်နိုင်ရန်အတွက် အာကာသယာဉ်သည် ကမ္ဘာ့ဆွဲအားတွင်းကို ကျော်လွှားနိုင်ရမည်ဖြစ်သည်။ ယင်းကိုလက်တွေ့လုပ်ဆောင်နိုင်သော လက်ရှိနည်းလမ်းမှာဒုံးပျံဖြစ်သည်။ မိုးပျံပူဖောင်း သို့မဟုတ် ဂျက်လေယာဉ်စသည့် အခြားလေဝဲယာဉ်များနှင့် မတူသည့်အချက်မှာ ဒုံးပျံသည် ကမ္ဘာ့လေထုအပြင်ဘက် မြင့်မားသောလေဟာနယ်အမြင့်ထိတိုင် ယင်း၏အလျင်မြှင့်တင်ခြင်းကိုဆက်လက်လုပ်ဆောင်နိုင်သည်။ ဆိုဗီယက်တို့သည် ၁၉၅၉တွင် လပေါ်သို့ ဝင်ဆောင့်ခြင်းကို အောင်မြင်စွာလုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ကမ္ဘာသို့ပြန်လာရန်အတွက် အာကာသယာဉ်သည် လ၏ဆွဲအားတွင်းမှလွတ်မြောက်ရန် လွတ်မြောက်အလျင်ရယူရသည်။ လမှထွက်ခွာပြီး အာကာသသို့ပြန်လာရန်အတွက် ဒုံးပျံကိုအသုံးပြုရသည်။ ကမ္ဘာသို့ရောက်ရှိချိန်တွင် ဘေးကင်းစွာဆင်းသက်နိုင်ရေးအတွက် ပြန်ဝင်လာသည့် ယာဉ်၏အရွေ့စွမ်းအင်ကို စုပ်ယူရန်နှင့်ယာဉ်အရှိန်လျှော့ချရန် လေထုထဲဝင်ရောက်သည့်နည်းလမ်းများ အသုံပြုရသည်။
နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာနောက်ခံအကြောင်းအရာများ
၁၉၅၇တွင် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုမှ ပထမဆုံးဂြိုဟ်တုစပွတ်နစ် ၁ အားပစ်လွှတ်ခဲ့ပြီး အာကာသပြိုင်ပွဲကိုစတင်ခဲ့သည်။
အစောပိုင်းဆိုဗီယက်လူမဲ့ လကမ္ဘာခရီးစဉ်များ(၁၉၅၆-၁၉၆၆)
၁၉၉၁ တွင် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု ပြိုကွဲပြီးနောက်တွင် ဆိုဗီယက်တို့၏လပေါ်ရောက်ရှိရေးကြိုးပမ်းချက်သမိုင်းအမှန်များကို အများပြည်သူသို့ ဖွင့်ချပြခဲ့သည်။ အမေရိကန်တို့နှင့်မတူသည့်အချက်မှာ အမေရိကန်တို့ကဲ့သို့ ပစ်လွှတ်စဉ် လိုက်အမည်ပေးသွားခြင်းမျိုးမဟုတ်ဘဲ ကမ္ဘာပတ်လမ်းသို့ အောင်မြင်စွာရောက်ရှိသွားမှသာ လူနာခရီးစဉ် ဟု အမည်တပ်သည်။ ဆိုဗီယက်လသွားစီမံကိန်းဆုံးရှုံးမှုပုံရိပ်များကို အများပြည်သူမသိစေလိုသော ပေါ်လစီကြောင့်ဖြစ်သည်။ ပစ်လွှတ်မှုတစ်ခုသည် လသို့မထွက်ခွာမီ ကမ္ဘာပတ်လမ်းတွင်ချွတ်ယွင်းသွားပါက မူရင်းရည်မှန်းချက်ကိုဖုံးကွယ်နိုင်ရန်အတွက် စပွတ်နစ် ကမ္ဘာပတ်စီမံကိန်းသို့မဟုတ် ကော့စ်မော့စ် ကမ္ဘာပတ်စီမံကိန်းဟု အမည်တပ်လေ့ရှိသည်။ ပစ်လွှတ်စဉ်ပေါက်ကွဲသည်များကိုလည်း ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်းလုံးဝမရှိပေ။
ပိုင်အိုနီးယားခရီးစဉ်များ
ပုံစံ သုံးမျိုးကွဲသော ပိုင်အိုနီးယား လသွားယာဉ်များကို ပုံစံသုံးမျိုးကွဲသော တိုက်ချင်းပစ်ဒုံးပျံများဖြင့် ပစ်လွှတ်ခဲ့သည်။
ရိန်းဂျား ခရီးစဉ်များ
လပေါ်ဆင်းသက်ရန် ပထမဆုံးကြိုးပမ်းမှုကို ၁၉၆၂ အတွင်းတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှလွှတ်တင်ခဲ့သော ရိန်းဂျား ၃၊ ၄၊ ၅ ယာဉ်များက လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ရိန်းဂျားလဆင်းယာဉ်များတွင် ကင်မရာတပ်ဆင်ထားခြင်းမရှိသဖြင့် ခရီးစဉ်တွင်ဓာတ်ပုံများလမျက်နှာပြင်ဓာတ်ပုံများ မရရှိခဲ့ပေ။
ဆိုဗီယက် လူမဲ့ငြင်သာစွာ ဆင်းသက်ခြင်းများ(၁၉၆၆-၁၉၇၆)
ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုမှပစ်လွှတ်သော လူနာ ၉ အာကာသယာဉ်သည် ဖေဖော်ဝါရီ ၃ တွင် ပထမဆုံးငြင်သာစွာဆင်းသက်နိုင်ခဲ့သည်။ ၉၉ ကီလိုဂရမ်ရှိသော တွန်းထုတ်နိုင်သည့် လေအိတ်သည် တစ်စက္ကန့်လျင် ၁၅ မီတာအမြန်နှုန်းဖြင့် ဝင်တိုက်မည့်ဒဏ်အား ကာကွယ်ပေးသည်။ လူန ၁၃ သည်လည်း ၁၉၆၆ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ယင်းစိုးရိမ်ဖွယ်ကိစ္စအား ကြောက်လန့်ခဲ့သည်။ ခရီးစဉ်နှစ်ခုလုံးသည် လကမ္ဘာမြေမျက်နှာပြင်၏ မှင်သက်ဖွယ်ပုံများအား သယ်ဆောင်လာခဲ့သည်။
လူန ၁၆သည် လပေါ်ဆင်းသက်ပြီး လမြေသားနမူနာများကို ကမ္ဘာသို့အောင်မြင်စွာပြန်လည်ယူဆောင်လာနိုင်သော ပထမဆုံးစက်ရုပ်အာကာသယာဉ်ဖြစ်သည်။ အပိုလို ၁၁ နှင့် အပိုလို ၁၃ တို့က နောက်ကလိုက်သည်။ ခရီးစဉ်အား လူနာ ၂၀ (၁၉၇၂) လူနာ ၂၄ (၁၉၇၆) တို့ဖြင့် အောင်မြင်စွာ ထပ်ကာလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၀ နှင့် ၁၉၇၃ ခုနှစ်များတွင်  လူနိုခေါ့ဒ် ("လပေါ်လမ်းလျှောက်သူ") စက်ရုပ်အာကာသယာဉ်နှစ်စင်းကိုလပေါ်သို့စေလွှတ်ခဲ့သည်။ အဆိုပါယာဉ်များသည်  ၁၀ လတာနှင့် ၄ လတာ အသီးသီး အလုပ်လုပ်ခဲ့ကြပြီး လူနိုခေါ့ဒ် ၁ သည် ၁၀.၅ ကီလိုမီတာ၊ လူနိုခေါ့ဒ် ၂ သည် ၃၇ ကီလိုမီတာ အသီးသီးရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။ ရိုဗာ မက်ရှင်များအား လူနာနှင့်ဇွန်း လအနားဖြတ်ပျံသည့် စီမံကိန်းများကို ဆက်တိုက်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
အမေရိကန်လူမဲ့ ငြင်သာစွာဆင်းသက်ခြင်းများ (၁၉၆၆-၁၉၆၈)
အမေရိကန် ဆာဗေယာစက်ရုပ်ယာဉ်စီမံကိန်းသည် လကမ္ဘာပေါ်သို့ လူသားများ ဆင်းသက်ရာတွင် လိုအပ်သောပြင်ဆင်မှုများအား အထောက်အကူဖြစ်စေခဲ့သည်။ ဆေဗီယာ ခရီးစဉ် ၅ ခုသည် လူမပါသော အောင်မြင်သည့် ခရီးစဉ်များဖြစ်ခဲ့သည်။ ဆေဗီယာ ၃ သည် အပိုလို ၁၂ လကမ္ဘာပေါ် ခြေချပြီးနောက် ၂ နှစ်အကြာတွင် အလည်အပတ်သွားခဲ့သည်။
ကံစုရွာ၊ မြို့ကုန်း
ကံစုရွာ၊ မြို့ကုန်း
ဘီဘီစီသတင်း
ဘီဘီစီသတင်း (BBC News) သည် ဗြိတိသျှ ရုပ်သံလွှင့် ကော်ပိုရေးရှင်း၏ လုပ်ငန်းပိုင်းဆိုင်ရာ ဌာနခွဲတစ်ခုဖြစ်၍ လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ၊ သတင်းများကို စုဆောင်းခြင်း၊ ထုတ်လွှင့်ခြင်းများအား ပြုလုပ်သည်။ ဤဌာနသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးမားဆုံး ရုပ်သံလွှင့်အဖွဲ့အစည်းဖြစ်ပြီး အွန်လိုင်းသတင်းပေးပို့ချက်များအပါအဝင် ရေဒီယို၊ ရုပ်မြင်သံကြား ထုတ်လွှင့်မှုသည် တစ်ရက်၌ နာရီပေါင်း ၁၂၀ ခန့်ရှိလေသည်။ ဘီဘီစီသတင်း ဝန်ဆောင်မှုသည် ကမ္ဘာအနှံ့၌ သတင်းထောက်ပေါင်း ၂၅၀ ကျော်နှင့် နိုင်ငံခြားသတင်းအချက်အလက်အဖွဲ့ (ဗျူရို) ၅၀ ရှိသည်။ ဖရန် အန်စ်ဝါ့သ် (Fran Unsworth) သည် ၂၀၁၈ ဇန်နဝါရီမှစ၍ သတင်းနှင့် လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ(ဌာန)၏ ညွှန်ကြားရေးမှူးဖြစ်သည်။
ဌာန၏ နှစ်စဉ်ဘဏ္ဍာရေးရာထားချက်သည် ပေါင်သန်း ၃၅၀ ကျော်လွန်ကာ ဝန်ထမ်းပေါင်း ၃,၅၀၀ ရှိပြီး ထိုအထဲမှ ၂,၀၀၀ သည် သတင်းသမားများဖြစ်ကြသည်။ ဘီဘီစီသတင်းဌာန၏ ပြည်တွင်း၊ နိုင်ငံတကာနှင့် အွန်လိုင်းသတင်းဌာနခွဲများသည် ဥရောပရှိ အကြီးမားဆုံးသော တိုက်ရိုက်သတင်းတင်ဆက်သည့် ခန်းမဆောင်များ၊ လန်ဒန်အလယ်ပိုင်းရှိ ရုပ်သံလွှင့်ရုံကြီးတွင် တည်ရှိသည်။ ပါလီမန်ဆိုင်ရာသတင်းများကို လန်ဒန်ရှိ စတူဒီယိုများ၌ ထုတ်လုပ်၊ ရုပ်သံလွှင့်ကြသည်။ "ဘီဘီစီ အင်္ဂလိပ် နယ်များ" (BBC English Regions) ဟုခေါ်သော ဌာနမှတစ်ဆင့် ဘီဘီစီတွင် အင်္ဂလန်၌ ဒေသဆိုင်ရာဌာနများ၊ မြောက်အိုင်ယာလန်၊ စကော့တလန်၊ ဝေလ တို့တွင် (သက်ဆိုင်ရာ)အမျိုးသားသတင်းဌာနများ တည်ရှိသည်။ ထိုအမျိုးသားဆိုင်ရာနှင့် အင်္ဂလိပ်ဒေသ ဌာနများသည် မိမိတို့၏ ဒေသတွင်းသတင်းအစီအစဉ်များ၊ အခြားလက်ရှိ ဖြစ်ရပ်များ၊ အားကစားအစီအစဉ်များ ကို ထုတ်လွှင့်ကြသည်။
၂၀၁၇ တွင် ဘီဘီစီ အိန္ဒိယ (ဟင်ဒီ) ဌာနကို အိန္ဒိယရှိ အမျိုးသားဥယျာဉ်များ၊ ဘေးမဲ့တောများ ရိုက်ကူးထုတ်လွှင့်မှုကြောင့် ငါးနှစ် ပိတ်ပင်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ တရုတ်ရုပ်သံလွှင့်အဖွဲ့ စီဂျီတီအန် (CGTN) သည် ယူကေ၌ ထုတ်လွှင့်ခွင့်လိုင်စင်အား ဆက်သွယ်ရေးဆိုင်ရာ ထိန်းကျောင်းသည့်အဖွဲ့ Ofcom က ၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၄ တွင် ရုပ်သိမ်းလိုက်ပြီးနောက် တရုတ်နိုင်ငံကလည်း ၎င်းတို့ဆီ၌ ဘီဘီစီသတင်းဌာနကို ပိတ်ပင်ခံ့သည်။
ဘီဘီစီသည် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ကိုယ်ပိုင်ရပ်တည် စီမံအုပ်ချုပ်သည့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းကြီးတစ်ခုဖြစ်၍ တော်ဝင်လုပ်ပိုင်ခွင့် ပြန်တမ်း (royal charter) က တရားဝင်ခွင့်ပြုပေးထားသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အစိုးရအပေါ် အမှီခိုကင်းစွာဖြင့် လုပ်ဆောင်နိုင်သည်။ အစိုးရဘက်ကလည်း ဘီဘီစီ၏ အထွေထွေ ညွှန်ကြားရေးမှူး ကို ခန့်အပ်နိုင်ခြင်း၊ ဖြုတ်နိုင်ခြင်း ၊ သတင်းများကို ဘက်မလိုက်ဘဲ မျှမျှတတ တင်ဆက်ခြင်းကို တောင်းဆိုရန် အခွင့်အာဏာ မရှိပေ။ မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ အခြားသော သတင်းမီဒီယာများကဲ့သို့ပင် ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပ နိုင်ငံရေးနယ်ပယ်တကျော၌ နိုင်ငံရေးဘက်လိုက်မှုရှိသည်ဟု စွပ်စွဲခံရမှုများစွာရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘီဘီစီ ကဏ္ဍ:ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းရှိ ရုပ်မြင်သံကြားသတင်းများ
အောင်မိုး (ဘောလုံးသမား)
အောင်မိုး(၉ ဇွန် ၁၉၈၈ ခုနှစ်)သည် ဘောလုံးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး မြန်မာ အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်းတွင် အလယ်တန်းနေရာ၌ ကစားခဲ့သည်။ လက်ရှိကစားနေသော ကလပ်အသင်းမှာ ဇွဲကပင်ယူနိုက်တက် အသင်းဖြစ်သည်။
ဝမ်ခန်ရွာ၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်
ဝမ်ခန်ရွာ (Wanhkan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ ကတ်ဖကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၂၀၇၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကတ်ဖကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၅၄၉ ဦး၊ မ ၃၅၈၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၁၃၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျိုင်းတုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အမှတ်(၇၈) ခြေလျင်တပ်ရင်း
ခြေလျင်တပ်ရင်းအမှတ် (၇၈) သည် အမှတ်(၈၈)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ် လက်အောက်ခံ ခြေလျင်တပ်ရင်း တစ်ရင်းဖြစ်ပြီး မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ ပုပ္ပါးတွင် အခြေစိုက်သည်။ "ပုပ္ပါးအနော်ရထာတပ်ရင်း"ဟုလည်း လူသိများခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
ကဏ္ဍ:ခြေလျင်တပ်ရင်းများ
ရာရှစ်၊ ဦး
ဦးရာရှစ်သည် အိန္ဒိယအမျိုးသား တစ်ဦးဖြစ်သည်။ မြန်မာ တိုင်းရင်းသားအဖြစ် ခံယူထားသူ ဖြစ်၏။ အိန္ဒိယ အမျိုးသား တစ်ဦးအား တကသ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် တင်မြှောက်ခြင်းသည် သမဂ္ဂ၌ လူမျိုးရေး ခွဲခြားမှု မရှိခြင်း၊ ခေါင်းဆောင် နိုင်သူကို ခေါင်းဆောင် နေရာ၌ ပေးအပ်ခြင်းကို ပြသခြင်း ဖြစ်သည်။ ဆရာကြီး ဦးရာဇတ် သည် မစ္စတာရာရှစ် (ဦးရာရှစ်) စသော ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်များကို မြန်မာမျိုးချစ်စိတ်ဓာတ်ကိုသာမက အမျိုးသားစိတ်ဓာတ်ကိုပါ သွတ်သွင်းပေးလေ့ရှိသည်။
ဦးရာရှစ်၏ မွေး သက္ကရာဇ်မှာ ၁၉၁၂ ခုနိုဝင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် အဖ Mr. M. A. Sakur၊ အမိ Ahmadi Begum တို့က အိန္ဒိယနိုင်ငံ Alahabad မြို့မှာ မွေးဖွား ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်မြို့ Randaria အထက်တန်း ကျောင်းတွင် ပညာ သင်ကြားခဲ့သည်။ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်မှ ဝိဇ္ဇာ သိပ္ပံ ဘွဲ့နှင့် ဥပဒေ ဘွဲ့များကို ရရှိသည်။ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ၏ ပထမဆုံး အတွင်းရေးမှူး ဖြစ်၏။ ၁၉၃၅ - ၃၆ ခုတွင် ဦးနုသည် ရန်‌ကုန်‌တက္ကသိုလ်‌ကျောင်းသားသမဂ္ဂ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်၍ ထိုအချိန်တွင် ကိုအောင်ဆန်းမှာ ရန်‌ကုန်‌တက္ကသိုလ်‌ကျောင်းသားသမဂ္ဂ အတွင်းရေးမှူးဖြစ်ခဲ့သည်။  ၁၉၃၆ - ၃၇ ခုတွင် ဦးရာရှစ်သည် ရန်‌ကုန်‌တက္ကသိုလ်‌ကျောင်းသားသမဂ္ဂ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ရွေးကောက် တင်မြှောက်ခြင်း ခံရသည်။
၁၉၃၆ ခု ကျောင်းသားသပိတ်တွင် ရှေ့တန်း ခေါင်းဆောင်တဦး ဖြစ်၍ ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းသော ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများသမဂ္ဂ ၏ ပထမဆုံးဥက္ကဋ္ဌလည်း ဖြစ်၏။ ပထမဆုံး တကသ ကိုယ်စားလှယ် ကောင်စီလူကြီးအဖြစ် တာဝန်ယူ လုပ်ဆောင် ခဲ့သည်။ ဗိုလ်အောင်ကျော် ကျဆုံးသည့် အမှုတွင် ကျောင်းသားများဘက်မှ ရှေ့နေလိုက်ခဲ့ သူလည်း ဖြစ်သည်။ ဦးရာရှစ်သည် (၁၉၄၀-၄၈) နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး၊ အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေး၊ မြန်မာပြည် လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှု လှုပ်ရှားမှု သမိုင်းတွင် မပါဝင်ခဲ့သော်လည်း ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ နှင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတို့ကို မပစ်ပယ်ချေ။
ဝတ်လုံတော်ရ ရှေ့နေတဦး ဖြစ်သည်။ အလုပ်သမားအဖွဲ့အစည်းများတွင် ခေါင်းဆောင် တာဝန်ယူခဲ့၏။ စစ်ပြီးခေတ်တွင် ဖဆပလ အဖွဲ့၌ ပါဝင်၍ ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ မူကြမ်းရေးဆွဲရေး ကော်မတီဝင်၊ အလုပ်သမား ဥပဒေပြု ကော်မတီတွင် တာဝန်များ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ပြည်သူ့ လွှတ်တော် တွင်လည်းကောင်း၊ လူမျိုးစုလွှတ်တော် တွင်လည်းကောင်း၊ အမတ်အဖြစ် ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီ ခေတ်တွင် အဆက်မပြတ် ရွေးချယ် တင်မြှောက်ခြင်း ခံရသည်။ နိုင်ငံတော် အစိုးရ အဖွဲ့ များတွင်၊ ပြည်သူ့ အိုးအိမ်ဆောက်လုပ်ရေးနှင့် အလုပ်သမား ဌာန ဝန်ကြီး (၁၉၅၂)၊ ကုန်သွယ်မှု ဖွံ့ဖြိုးရေးနှင့် အလုပ်သမားဝန်ကြီး (၁၉၅၄)၊ သတ္တုတွင်းဌာန ဝန်ကြီး (၁၉၅၆ - ၅၈)၊ အမျိုးသား စီမံကိန်း ဝန်ကြီးနှင့် စက်မှု၊ သတ္တုနှင့် အလုပ်သမား ဝန်ကြီး (၁၉၆၀) စသည့် တာဝန်များထမ်းရွက် ခဲ့သည်။
ဒေါ်ဖာတီမာ (ဘီအေ) နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး၊ သားနှစ်ယောက် ထွန်းကားခဲ့သည်။ အမှတ် (၁၆)၊ ရွှေတောင်ကြားလမ်း ရန်ကုန်တွင် နေထိုင်သည်။
ပန်တုတ်ရွာ၊ မိုင်းပန်မြို့နယ်
ပန်တုတ်ရွာ (Pangtoke)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မိုင်းပန်မြို့နယ်၊ ဝိုးလိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၅၆၀၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝိုးလိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၄၄ ဦး၊ မ ၉၇၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၃၁၆ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းပန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နားပဒန်ရွာ၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်
နားပဒန်ရွာ (Narpadan)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်၊ မကျီးပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၃၄၄ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဘုရား
ဘုရား ဟူသည် အောက်ပါတို့အနက်မှ တစ်ခုခုကို ရည်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။
အရှိုချင်း သမိုင်း
သမိုင်းပညာရှင်များ၏သုသေသနပြုချက်အရ အရှိုချင်းလူမျိုးများသည် တရုတ်ပြည်သူနန်ဒေသမှ ၂၅ဘီစီ ဝန်းကျင်ခန့်တွင် တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်း ဟန်ဘုရင်တက်လာပြီးလုမျိုးစုငယ်တိုင်းရင်းသားများအား ညင်းပန်းနှိပ်စက်မှုများ ရှိခဲ့သေားကြောင့် နယ်မြေသစ်ရှာဖွေရင်း ထွက်လာရာမှ လက်ရှိမြန်မာပြည်တွင် အခြေချနေထိုင်လာခဲ့ကြသည်။ အရှိုပဆန်းဆရာကြီးများ၏အဆိုအရ အရှိုဖခင်ကြီး ဘိုးဆလိုင်းထွန်းဆူ၏ သားနှစ်ဦးဖြစ်သူလှုဆွန်နှင့် ဟွန်ဟူညီအကိုနှစ်ယောက်မှ အကိုဖြစ်သူအကိုဖြစ်သူ လှုဆွန်မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုမိသားစုသည် လက်ရှိကချင်ပြည်နယ်ဟူးခေါင်းချိုင့်ဝန်းတစ်နိုင်းဒေသ ချင်းတွင်းမြစ်ဒေသတွင် နှစ်အနည်းငယ်နေခဲ့ကြရာမှ ဖခင်ကြီးဆင်နင်းသေဆုံးရာမှ အကိုဖြစ်သူ ရိုးရာအရ အသုဘကို ဆင်ဖြင့်ကြီးသောအကောင်ဖြင့်သင်္ဂြိုရန် ဆုံးဖြတ်ပြီးသွားရောက်ရှာဖွေအမဲလိုက်ရာမှမတွေ့သဖြင့် နောက်ဆုံးအကိုဖြစ်သူမပြန်တော့ပဲ ချင်းတွင်းမြစ်အတိုင်းစုံဆင်းပြီး ကလေးကဘော်ချိုင့်ဝှမ်းတွင် အေဒီ ၁ ရာစု မှ ၄ ရာစုအထိ ရွာများတည်ထောင်ကာနေခဲ့ကြသည်။ ထိုနောက် ချင်းတွင်းမြစ်ဝှမ်းရေလွှမ်းသဖြင့် ကွဲပြားကြပြီး အရှိုချင်းများသည် ဧရာဝတီမြစ်နားဘက်ကို ကူးလာပြီး ရွာတစ ရွာတည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ နှစ်ပေါင်းများစွာကြာသောအခါ ထိုရွာများသည်မြို့ဖြစ်လာ၍ ယနေ့တစ်ကောင်းမြို့ဟု ယူဆကြပေသည်။
ထိုနေရာ မှရေကြည်ရာ မြက်နုရာ ရှာကြခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ အိမ်နီးခြင်းဗမာလူမျိုးများ၏ အနိုင်ကျင့်ခြင်းခံနိုင်ရာမှ ထပ်မံနယ်မြေသစ်ရှာဖွေကြရာတွင် လက်ရှိပုပ္ပါးဒေသတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ပုပ္ပါးဒေသတွင် နေထိုင်ရာရင်း ပြေးရင်းလွှားရင်သွားလာရာမှ မလုပ်ဖြစ်သော ပျောက်ဆုံးလုနီးဖြစ်နေသော ရိုးရာအရပူဇော်ပသပွဲကို ပုဂံပြည့်ရှင် စုတ်ကဒေးမင်းကြီး၏ အကူအညီဖြင့်ပြန်လည်ကျင်းပခွင်ရခဲ့ကြသည်။ အကြောင်းမှာ ထိုခေတ်တွင် ပုဂံဒေသ မိုးအကြီးအကျယ်ခေါင်သဖြင့် နတ်ပေါင်းစုံပူဇော်ပသရာမှာ နောက်ဆုံးအရှိုချင်းနတ်ကိုပူဇော်ရာမှ မိုးရွာလာသောကြောင့် ဘုရင်ကိုယ်တော်တိုင် မိုးကောင်းနတ်ပွဲဟု အမည်ပေးလိုက်ခြင်းဖြစ်သည်။
နောက်ဆုံး အရှိုချင်းလူမျိုးများ ကိုးကွယ်သောနတ်ဘုရားကို နတ်ဟုမခံယူပဲ ဖန်ဆင်းရှင် "အောက်အူသယောင်"လှီ အပါသရောင်နှိမ် တစ်ဆူတည်းသောအခြားဘုရားဟု ယနေ့တိုင်လက်ခံလာခဲ့ကြသည်။ အခြားနတ်များက ဘယ်ကလာသနည်းဟုမေးစရာရှိသည် ရိုးရာပဆန်းဆရာကြီးဦးဆွန်၏အဆိုအရ အရှိုများကိုပူဇော်နေရသောနတ်သည် အိမ်နီးချင်းဗမာများမှပုံတူကူးသောနတ်ဖြစ်သည်။ အရှိုသမိုင်းကို ဆက်ပြောရလျှင် ပုပ္ပါးတောင်ဒေသမှ ဧရာဝတီမြစ်အဆိုင်းစုံဆင်းလာရာမှယနေ့ ငဖဲ/မင်းတုန်း/မင်းလှ/စေတုတ္တရာဒေသတွင် ၁၉ရာစုမတိုင်ခင်နှင့် ၁၉ရာစုဦးပိုင်းခန့်တွင် ရောက်ရှိအခြေချဟန်ရှိသည်။
ထိုနောက်အခြားဒေသများသို့ ပြန့်နှံသွားပြီး မြန်မာပြည်အနှံတွင် ပြန့်နှံနေထိုင်လာခဲ့ကြသည်။ အရှိုလူမျိုးများတွင် လူတိုင်းမလုပ်မဖြင့်လုပ်ရသောရိုးရာယစ်ပူဇော်ပသခြင်းများရှိသည်။ ထို့ပြင် မိုးကောင်းယဇ်ပူဇော်ပွဲနှင့် ရွာလည်ယဇ်ပူဇော်ပွဲဟု နှစ်မျိုးတွေ့ရသည်။ ကျန်နတ်ပွဲများသည် မိတ်သဟာရယဇ်များသာဖြစ်သည်။
အရိုးတိုင်ယဇ်ပူဇော်ပွဲ
အရှိုချင်းများ အဘယ်ကြောင့် အရိုးတိုင်ယဇ်ပူဇော်ကြရတာသနည်း။ အရှိုများသေပြီး အသုဘပွဲသည် အဓိကအရေးကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ ထိုအသုဘပွဲသည် အရိုးတိုင်သည် အဓိကအနေဖြင့်ပါဝင်သည်။ သေပြီးသူသည် မောင်ရှိန်းအင်းကိုရောက်ဖို့ရန် ပဆန်းရာများ၏နည်းမှန်မှန်ပို့ခြင်း၊ မပို့ခြင်း၏ကအဓိကကျပါသည်။ အကယ်၍သေချာစွာမပို့ပါက ငရဲရောက်သွားပါမည်။ ထိုကဲ့သို့ ကောင်းကောင်းပို့ခြင်းမခံရသောသူများအတွက် အရိုးတိုင်ထူပွဲကိုတတ်လုပ်ပေးရပါသေးသည်။
ယခုဖော်ပြသော အရှိုသမိုင်းနှင့် ယဇ်ပူဇော်ပွဲသမိုင်းနှင့် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုအကြောင်းမှာ အပြည့်အစုံမဟုတ်သေးပါ။ သို့သော်အရှိုချင်းလူမျိုးများအတွက် အနည်းအငယ်အထောက်အကူပြုမယ်ဟု ယုံကြည်ပါသည်။
စာရေးဆရာ "ရိုဆန်း"ရေးသည့် ချင်းလူမျိုးများဆင်းသက်ဝင်ရောက်သည့် လမ်းကြောင်းစာအုပ်မှ ကောက်နုတ်ဖော်ပြပါသည်။ တောင်သားမြောက်ဘက်မှ လူမျိုးစုအချို့ မင်းတပ်နယ်အရှိုချင်းအနွယ်များ ချင်းပုံများသည် စောစီးစွာကပင် ကျောက်ချောခေတ်သို့ ကူးပြောင်းရောက်ရှိခဲ့ပြီး ဖြစ်ပေမည်။ အရှို မင်းတပ်နယ် တောင်သားတို့တွင် သင်တိုင်းဝတ်ဆင်ခြင်း၊ ရင်ဖုံးဝတ်ဆင်ခြင်းများကို အစောပိုင်းကတည်းကပင် ကူးပြောင်းပြီးဖြစ်သည်။ အရှင်ပဒုမ္မာ ကလေးမြို့သမိုင်းစာအုပ် စာ-၁၃တွင် သာသနာသက္ကရာဇ်(၉၂)ခုနှစ် နွယ်ပတ်မြို့မတည်မှီ မင်းသားကစ္စနရာဇာသည် မဟာဝုန်မြို့ကို သလ္လဝတီမြစ်အရှေ့ဘက်(ချင်းတွင်းမြစ်)တွင် ကဒူး၊ ကစက်၊ သက်ကွမ်းရင် စသည့်လူမျိုးများဖြင့် တည်ခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။ ဘီစီ(၄၅၂) သာသနာသက္ကရာဇ်(၉၂)သည် ဘီစီ(၅)ရာစုခန့်ဖြစ်ပေသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အနောက်ဘက်သို့ ပြောင်းရွေ့ကြပြီး ချင်းလူမျိုးများဖြစ်လာကြောင်းဆိုသည်။
ချင်းလူမျိုးများနှင့် ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုရပ်ဝန်း၏ဆက်နွယ်မှု
သမိုင်းမတိုင်မီက ချင်းတွင်းမြစ်ဝှမ်းတွင်လူမျိုးတစ်အုပ်စု အရှေ့ဘက်စမုံမြစ်ဝှမ်းနှင့် အပေါ်တစ်လျှောက်တွင် တစ်အုပ်စုဟူ၍ အကြမ်းအားဖြင့်တွေ့ရှိပေသည်။ ထိုအချက်နှင့်ဆက်စပ်၍ စာရေးသူ၏အမြင်မှာ ကျောက်ခေတ်နှောင်းနှင့် ကြေးခေတ်ကတည်းက ရှေးမြန်မာအနွယ်ဝင် အစောပိုင်းချင်းတို့သည် အနောက်မြောက်လမ်းကြောင်းဖြင့် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းအတိုင်းစုန်းဆင်းလာကြပေသည်။ တကောင်းဒေသသို့ အဘိရာဇာနှင့် နောက်လိုက်ဗိုလ်ပါများ ဝင်ရောက်လာစဉ်က ဒေသခံလူများကိုစည်းရုံးလျှက် မြို့ရွာများတည်ထောင်ကြောင်းတွေ့ရသည်။ ထို့အပြင် တကောင်းမြို့သည်သက်လူမျိုးတို့၏ အခြေပြုဒေသဟုလည်းကောင်း၊ ကဒူး ကနန်းလူမျိုးများလည်း ပါဝင်ကြောင်းတွေ့ရသည်။ အဘိရာဇာမင်းကြီး၏သားတော်ကံရာဇာကြီးသည် ဧရာဝတီကို စုန်ဆင်းလာရာ ပျူ၊ သက်၊ ကမ်းရံတို့က ဘုရင်တောင်းသည်ဟုဆိုသည်။ ထိုအချိန်၌ အလည်ပိုင်းတလျှောက်တွင် တိုင်းရင်းသားများ ရှိနေနှင့်ကြောင်းလည်းဆိုနိုင်သည်။ ကံရာဇာမင်းကြီးနောက်ပိုင်း နှစ်(၅၀)အကြာတွင် အိန္ဒိယမှ မန္ဒသာမင်း၏သားတော် နာဂဒသာသည် နောက်လိုက်ဗိုလ်ပါများများဖြင့် ရာဇဂြိုဟ်တွင် နွယ်ပတ်မြို့ဟုခေါ်ကာ မင်းပြုသည်။ သားတော် ကစ္စနမင်းသည်လည်း ချင်းတွင်းမြစ်အရှေ့ဘက်တွင် မဟာဝုန်မြို့ကိုတည်စဉ် သက်၊ ကစက်၊ မလင် အင်ကြယ်၊ ကွမ်းရင်လူမျိုးများရှိကြောင်းလည်း ဆိုပြန်သည်။ ကံရာဇာကြီး၏သားတော် မုဒုစိတ္တကား ဧရာဝတီမြစ်အနောက်ဘက် လယ်ကိုင်းစကုစသောသုနာပရန္တတိုင်း၌ ပျူ၊ ကမ်းရံ၊ သက်တို့အပေါ် မင်းပြုသည်ဆိုသောကြောင့် ၎င်းတို့မှာ ရှေးဦး မွန်ဂိုလွိုက်တိဘက်မြန်မာ အရှေ့ဘက်လမ်းကြောင်းမှ ဆင်းသက်လာသော အနွယ်ဖြစ်ပေသည်။
၎င်းအချိန်သည် ရှေးဟောင်းချင်း အနွယ်မှလွဲ၍ မည်သည့်တိဘက်-မြန်မာအစုဝင်များ၊ ရှမ်းအနွယ်များ မဝင်ရောက်ရသေးသောကြောင့် အထက်ဖော်ပြပါ ရှေးဟောင်း ပျူ၊ကမ်းရံ၊သက်ဟု ရာဇဝင်ဆရာတို့ဆိုသော လူတို့မှာ ရှေးဟောင်း ချင်းအနွယ်ရှေ့ဘက်လမ်းကြောင်းမှ တောင်ပိုင်းချင်းအုပ်စုဝင်ဖြစ်ပေသည်။ ထိုအချိန်(အဘိရာဇာတကောင်းတည်ချိန်)တွင် မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းအရှေ့တွင် ပျူလူမျိုး၊ ၎င်းအနောက်ဘက်နှင့်တောင်ဘက်တွင် ကမ်းရံလူမျိုး၊ မြောက်ဘက်တွင် သက်လူမျိုးများရှိသည်ဟုဆိုသည်။ ၎င်းအားဖြင့် စမှံမြစ်ဝှမ်းဒေသ၌ ရှေးခေတ်ဟောင်းလူများ နေထိုင်ကြကြောင်း တွေ့မြင်နေရပေသည်။ ထို့ကြောင့် အလယ်ပိုင်းကို ဖြတ်သန်းဝင်ရောက်လာသော တောင်းပိုင်းအနွယ်စုကြီး၏ ဝင်ရောက်လာရာ လမ်းကြောင်းကို ခန့်မှန်းနိုင်ပေသည်။ မန္တလေးစမုံမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်ရှိ ကြေးခေတ်အတွင်းတွင် တောင်ဘက်အုပ်စုကြီး ဝင်ရောက်ရောနှောနေပေဦးမည်။ ၎င်းတို့ကို ပျူဟူ၍လည်းကောင်း၊ အရှေ့အမြောက်မှ ထပ်မံဝင်ရောက်လာသော တိဘက်-မြန်မာရောနှောလာခြင်းကိုလည်းကောင်း ပျူဟုခေါ်ပေသည်။ ထိုတောင်ဘက်အုပ်စုကြီးသည် နောက်ဝင်လာသောအနွယ်များကို နေရာပေးရင်း အဓိကအုပ်စုနှစ်စု ကွဲမည်ဟုယူဆရသည်။ ချိုးအုပ်စုချင်းပုံ နှင့် အရှိုအုပ်စုတို့ဖြစ်နိုင်ပေသည်။ ၎င်းတို့၏ ဘာသာစကားမှာ အလွန်ပင်နီးကပ်ယှဉ်တွဲလျက် ရှိသကဲ့သို့ နှုတ်ရာဇဝင်တွင် မိမိတို့မူလဒေသဆိုင်ရာ ပုပ္ပါး၊ ကျောက်ဆည်ဒသို့ပင် ညွန်ပြပေသည်။
အိန္ဒိယအမည်ခံမင်းများအုပ်စိုးပြီး နောက်ပိုင်းတွင် မွန်ဂိုလွိုက်တိုင်းရင်းသားအမည်များ ပိုမိုများပြားလာသည်။ ၎င်းခေတ်များကို တိုင်းရင်းသားအမည်ခံမင်းဆက်များ လွှမ်းမိုးသောခေတ်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ အမည်ရောနှောနေပါက အင်အားမတောင့်သေးသော အချိန်ပင်ဖြစ်ပြီး ဆက်တိုက်ပါဝင်လာပါက တိုင်းရင်းသားများအစုလိုက်အပြုံလိုက်ရွှေ့ပြောင်းလာပြီးဖြစ်ကြောင်းတွေ့နိုင်ပေသည်။ အာရိယာန်များမရောက်ရှိမီ တိုင်းရင်းသားများမှာ ဒေသလိုက်၍သော်လည်းကောင်း အုပ်စိုးသူများကိုစွဲ၍သော်လည်းကောင်းသက် ပျူ၊ ကမ်းရံ၊ ရခိုင်၊ ကဒူး၊ ချင်း၊ စကြော စသည်တို့ဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ပေသည်။ ၎င်းတို့ကိုခြုံကာ ပျူအကြိုလူသားများ(proto-pyu)ဟုလည်း ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။ ၎င်းလူသားများမှတဆင့် နောက်ပိုင်းအာရိယာန်လူမျိုးများ အားနည်းလာသောအခါ မြန်မာနိုင်ငံရှိလက်ရှိတိုင်းရင်းသားများ ပေါက်ဖွားလာကြောင်း ယုံကြည်ရသည်။
ကံးရံ(ကမ်းရံ)
ယင်းတို့၏ မူရင်းအရပ်မှာ သံတွဲပင်လယ်ကမ်းခြေတစ်လျောက်မှစ၍ တောင်စဉ်ခုနှစ်ခရိုင်ဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်။ သို့ရာတွင် ရိုးမတောင်အရှေ့ဘက်တစ်လျောက် ဧရာဝတီမြစ်ကြောတိုင်အောင်လည်း ယင်းသို့ ဆင်းသက်နေထိုင်လျက် ရှိကြသည်ဟု ထင်မြင်ဖွယ်ရှိသည်။ သရေခေန္တရာပြည်ကြီး ပထမအကြိမ်ပျက်စီးသောအခါ ယင်းတို့လည်း လူမျိုးတစ်စုအနေဖြင့်ကွဲထွက်သွားကာ ပျူတို့နှင့်စစ်ဖြစ်ကြပြီးသော် အရေးရှုံးနိမ့်သဖြင့် ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်သွားကြသည်ဟုဆိုသည်။ ထို့နောက် ကမ်းရံတို့ အကြောင်းတိမ်မြုပ်သွားပြီးသော် ပုဂံခေတ်နောက်ပိုင်းလောက်ကျမှ ကျောက်စာတို့တွင် ပေါ်ထွက်လာပြန်သည်။ ကမ်းရံလူမျိုးများမှာ ယခင်က ရှေးရခိုင်လူဟောင်းကို ဆိုခြင်းဖြစ်ပေရာ ရခိုင်ရှေးဟောင်းလူမျိုးနှင့် ယနေ့ရခိုင်တို့သည် ဆက်နွယ်မှုသိမ်မရှိပေ။ မူလက အာရိယာန်အနွယ်ဝင်ကမ်းရံများဖြစ်ခဲ့ကြမည်ဟုယူဆကာ ရခိုင်ရှေးဟောင်းလူမျိုးများဖြစ်သော မြို၊ သက်၊ ချင်းတို့ကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်ပေသည်။ တောင်စဉ်ခုနှစ်ခရိုင်တွင် နေထိုင်သောလူမျိုးများမှာ ယနေ့ ချင်းအစုဝင် အရှိုချင်းအနွယ်ဝင်များပင်ဖြစ်ပြီး အစောဆုံးလည်းဖြစ်ပေသည်။ ဦးဖိုးလတ်မှလည်း ကမ်းရံတိုသည်မှာ ချင်းအနွယ်ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ဆိုပေသည်။ ကံးရံ(kanyang)ဟု အသံထွက်မှာလည်း ချင်း သို့မဟုတ် ရခိုင်မြောက်ဘက် စစ်တကောင်းရှိ ချင်းအနွယ်တစ်မျိုးဖြစ်သော ခယန်း(khyang)ကို ဆိုလိုနိုင်ပေသည်။ မန္တလေး မဟာမုနိကန္ဓကုဋိ မြောက်မျက်နှာ ပြာသာဒ်ကြီးကျောက်စာကျောဘက် စာကြောင်း ၉-၁၀တွင် ဆွမ်းတော်တင်၊ မျက်နှာတော်သုတ်၊ တံမြတ်ခင်၊ ကျီးနှင်စာခြောက်၊ ပျူလူမျိုးတစ်ထောင်၊ မွန်ငါးရာ၊ ကမ်းရံငါးရာ၊ ကုလားတစ်ထောင်၊ မြုံလူမျိုးငါးရာ၊ ချင်းလူမျိုးငါးရာ၊ စုစုပေါင်းလေးထောင်ဟု ရေးထိုးထားသည်။ သက်တို့အကြောင်းကိုလည်း သရေခေတ္တရာရာဇဝင်၌ပင် စတင်တွေ့ရပေသည်။ ပုဂံခေတ်သို့ရောက်သောအခါ ကျောက်စာတို့တွင် သက်တို့အကြောင်းက ကမ်းရံတို့အကြောင်းထက် များစွာပို၍ပါဝင်လာသည်။ သက်လူမျိုးတို့သည် တိဘက်မြန်မာအုပ်စုဝင် များဖြစ်ကြပြီး မြန်မာမြောက်ဖျားမှဝင်ရောက်လာကာမဏိပူရ၊ ကဘော်ချို့ဝှမ်း၊ ဟူးကောင်းဒေသတို့တွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ တကောင်းမှာ ရှေးကသက်လူမျိုးတို့၏ မြို့တော်ဟောင်းဖြစ်ကြောင်း ယူဆရပေသည်။ ချင်းတွင်းမြစ်နှင့် ဧရာဝတီမြစ်အကြားတွင် သောင်ဟူသော လူမျိုးတစ်မျိုးကိုလည်း ကျောက်စာများတွင် တွေ့ရပေသည်။ အချို့သောပညာရှင်များက ထို သောင် လူမျိုးများကို သက်အနွယ်ဝင်လူမျိုးများဟု ထင်မြင်ကြပေသည်။ ထိုကြောင့် သင် ဟူသောစကားလုံးကို သောဟု အသံဖလှယ်သည်။ အခြားအယူဆတခုမှာ သင်ကို ဆို/ရှိုဟု အသံဖလှယ်ခြင်းပင် ဖြစ်ပေသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ရှေးဟောင်း စကားလုံးအချို့တွင် (ဆ)အသံကို (သ)ဖြင့် ရေးသားလေသည်။ ထိုသိုဆိုသော် သက်အနွယ်ဝင်တဖြင့်လဲ တောင်ဘက်အကျဆုံး ကန်တူလူမျိုးများဟု ယူဆခဲ့ကြသော ထိုလူမျိုးများသည် သင်လူမျိုးဟု ထင်းရှားခဲ့သောလူမျိုးများသည် အရှိုလူမျိုးများပင်ဖြစ်သည်။
မစ္ဆဂီရိနှင့်တောင်စဉ်ခုနှစ်ခရိုင်
မစ္ဆဂီရိဒေသမှာ ချင်းလူမျိုးများ၊ သက်လူမျိုးများနှင့် သက်ဆိုင်ကြောင်းမှတ်တမ်းအဆက်ဆက်ကတိုပေသည်။ သက်လူမျိုးများသည်မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ဘက်မှဝင်ရောက်လာပြီး တောင်ဘက်သို့ဆင်းလာကြပေသည်။ ပုဂံခေတ်ဦးတွင် အလယ်ပိုင်းဇုံကိုလွှမ်းမိုးရန် ဗမာတို့ကြိုးစားရာ သက်လူမျိုးများမှာ ဗမာတို့၏ အဓိကပြိုင်ဘက်ပင် ဖြစ်လေသည်။ သက်တို့က မစ္ဆဂီရိမြို့ကိုတည်ထောင်လေသည်။ မစ္ဆဂီရိမှာ ယနေ့သရက်မြို့ပင်ဖြစ်ဟန်တူသည်။ အလောင်းစည်တူမင်းနှင့် ခေတ်ပြိုင်ဖြစ်သော သက်မင်း ကတုံမှာ မစ္ဆဂီရိကိုအုပ်စိုးသောဘုရင်ဖြစ်သည်။ အချို့က မစ္ဆဂီရိကို ရခိုင်ပြည်မြောက်ယွန်းယွန်း ကစ္ဆပနဒီမြစ်ညာ၌ရှိကြောင်းဆိုသည်။ သို့သော် များသောအားဖြင့် ပုဂံမြို့၏အနောက်ဘက်၌ရှိကြောင်းဆိုသည်။