cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ကန်းထရီးရော့ခ်
မူရင်း
Country သည် ၁၉၆၀ ကို ဖြတ်သန်းလျက် rock မှတ်တမ်းများမှ လွှမ်းမိုးလာခဲ့သည်။ The Beatles (၁၉၆၄) မှတ်တမ်းတင်များဖြစ်သော I’ll Cry Instead, Baby in Black နှင့် I don’t Want to Spoil the Party နှင့် the Byrds ၏၁၉၆၅ ပြန်ဆိုတေးများနှင့် Rolling Stones ၏ High and Dry (၁၉၆၆) နှင့် Buffalo Springfield ၏ Go and Say Goodbye (၁၉၆၆) နှင့် Kind Woman (၁၉၆၈) တို့ပါဝင်သည်။ ၁၉၆၆ တွင် rock အနုပညာရှင်များ စမ်းသပ်လေ့လာတိုးချဲ့ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် country လွှမ်းမိုးသော album များထွက်ရှိလာခဲ့သည်။ John Wesley ၏ Harding (၁၉၆၇)နှင့် Nashville Skyline (၁၉၆၉) တို့ဖြစ်သည်။ folk ဂီတပညာရှင်များသည် country folk အမျိုးအစားကို ဖန်တီးခဲ့သည်။ Dylan ၏ဦးဆောင်မှုသို့ The Byrds လိုက်လာခဲ့သည်။ Parson သည် country ကို rock, blues နှင့် folk တို့ကိုရောနှောခဲ့သည်။ အရင်နှစ်များတွင် Parsons သည် Safe at Home ကို Submarine တီးဝိုင်းနှင့်အတူ ဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ပထမဆုံး country rock album ဖြစ်သည်။ The Byrds သည် Sweetheart of the Rodeo ကို ၁၉၆၈ တွင်ဖြန့်ချိခဲ့ပြီး အမျိုးအစားထဲတွင် အဆင့်မြင့်စွာ မှတ်တမ်းတင်ထားသော album တစ်ခုဖြစ်သည်။ album ဖြန့်ချိပြီးနောက်ပိုင်းတွင် Byrds အဖွဲ့ဝင် Chris Hillman သည် The Flying Burrito Brothers ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ နှစ်နှစ်ကြာပြီးနောက် The Gilded Palace of Sin (၁၉၆၉) နှင့် Burrito Deluxe (၁၉၇ဝ) တို့ကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ Gram Parsons မထွက်ခင် ဖြန့်ချိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ကျယ်ပြန့်ခြင်း
Country rock သည် ၁၉၆၀ နောက်မှ ကယ်လီဖိုးနီးယားဂီတဖြစ်ရပ်မှ ကျော်ကြားလာသောပုံစံ ဖြစ်သည်။ Hearts and Flowers, Poco နှင့် New Riders of the Purple Sage စသောတီးဝိုင်းများ ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။ Byrds ၏နောက်လိုက်ဖြစ်သော Beau Brummels နှင့် Nitty Gritty Dist Band တို့လည်း ပါဝင်သည်။ ဖျော်ဖြေသူများကြောင့် country သီချင်းများ ပြန်လည်ခေတ်ဆန်းလာသည်။ The Beatles (Rocky Raccoon နှင့် Octopus’s Garden (Abbey Road (၁၉၆၉) Everly Brothers (Roots album (၁၉၆၈) တို့ပါဝင်သည်။ Mike Nesmith သည် The Monkees တီးဝိုင်းနှင့်အတူ country သီချင်းများကို လေ့လာခဲပြီး First National တီးဝိုင်းကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ Neil Young သူ၏ အသက်မွှေးလုပ်ငန်းမှ အနားယူခဲ့သည်။ အနုပညာရှင်အများစုသည် country မှ rock ဆီသို့ ဦးတည်ခဲ့သည်။
ထိပ်ဆုံးသို့ရောက်ရှိခြင်း
၁၉၇၀ တွင် Doobie Brothers ၏ R&B အစိတ်အပိုင်းနှင့် ရောနှောခြင်း Emmylou-Harris ၏ Queen of country-rock နှင့် Linda Ronstadt တို့နှင့် ၁၉၇၀ တွင် country rock သည် စီးပွားရေးအရ အောင်မြင်မှုရရှိခဲ့သည်။ Pure Prairie League ကို ၁၉၆၉ တွင် Ohio ၌ Craig Fuller က ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ဝေဖန်ရေးနှင့် စီးပွားရေးအရအောင်မြင်သော LP album များဖြန့်ချိခဲ့သည်။ Bustin' Out (၁၉၇၂) သည် ဝေဖန်ရေးဆရာ Richard Foss က "country-rock စံချိန်မမီသော album တစ်ချပ်" ဟုဆိုသည် Two Lane Highway သည် Rolling Stone Magazine က The Byrd ၏ Sweetheart of the Rodeo ကဲ့သို့ တန်ဖိုးရှိစွာ ပေါင်းစပ်ထားသော album ဟုဆိုသည်။ ယခင်အဖွဲ့ဝင်ဟောင်း Ronstadt သည် Eagle နှင့်အတူပြန်လာခဲ့သည်။ သူသည် all time မှ အောင်မြင်သော အနုပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး Desperado (၁၉၇၃) နှင့် Hotel California (၁၉၇၉) စသော album များထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ Eagle တီးဝိုင်းတွင် အဓိကလွှမ်းမိုးခဲ့ပြီး ၁၉၇၅ နောက်ပိုင်းအထိ လွှမ်းမိုးမှု ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၉ တွင် Southern rock တီးဝိုင်း Charlie Daniels သည် country ပုံစံသို့ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး bluegrass လွှမ်းမိုးသော The Devil Went Down to Geogia ကို ဖြန်ချီခဲ့သည်။ ထိုသီချင်းသည် pop သီချင်းစာရင်းတွင် ရိုက်ခတ်ခဲ့သည်။
အရိုက်အရာများ
Country rock ၏အဓိကလွှမ်းမိုးမှုတွင် The Band, Grateful Dead, Creedence Clearwater Revival, The Rolling Stones နှင့် George Harrison တို့၏အလုပ်တွင် တွေ့နိုင်သည်။ Southern rock ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ Blues rock မှဆင်းသက်လာပြီး southern လေယူလေသိမ်းဖြင့် ထူးခြားသည်။ alternative country ရွှေ့လျားမှုအတွက် လမ်းခင်းပေးခဲ့သည်။ ၁၉၇၀ နောက်ပိုင်းတွင် လူကြိုက်များမှုကျဆင်းလာခဲ့သည်။ Neil Young သည် country ကို rock ပုံစံသို့ ၂၁ရာစုတွင် ရောနှောခဲ့သည်။ Country rock သည် Texas တွင် ရှင်သန်ခဲ့ပြီး The Flatlander, Joe Ely, Butch Hancock, Jimmie Dale Gilmoreနှင့် ကယ်လီဖိုးနီးယားအခြေစိုက် Richard Brookes တို့၏အနုပညာများတွင်တွေ့နိုင်သည်။ အမျိုးအစားကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သော အခြားဖျော်ဖြေသူများထဲတွင် Elvis Costello ၏ Almost Blue (၁၉၈၁) နှင့် Robert Plant နှင့် Alison Krauss တို့ပါဝင်သည်။
ဂျေအေ မောင်ကြီး
ဆာဂျေအေမောင်ကြီး (၁၂ ဒီဇင်ဘာ ၁၈၇၁ - ၉ မတ် ၁၉၅၅၊ မြန်မာ ၁၂၃၃ - ၁၃၁၆) သည် ကိုလိုနီခေတ် အင်္ဂလိပ်လက်ထက်တွင် မြန်မာလူမျိုး ပထမဆုံး ဘုရင်ခံ ဖြစ်သည်။
ငယ်ဘဝ
ဆာဂျေအေမောင်ကြီးကို မော်လမြိုင်မြို့တွင် မွန်တိုင်းရင်းသား အနွယ်များဖြစ်ကြသော အလုပ်ကုမ္ပဏီ စာရေးကြီး ဦးခင်နှင့် ဒေါ်ရင်တို့မှ ၁၈၇၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ငယ်နာမည်မှာ မောင်ကြီးဖြစ်သော်လည်း ကျောင်းနေစဉ်ကာလ အင်္ဂလိပ် (စိန်ပေါလ်ကျောင်း)ဖြစ်သောကြောင့် ဂျေအေမောင်ကြီး ဖြစ်ခဲ့ရလေ၏။ အင်္ဂလိပ်အစိုးရ၏ သစ္စာတော်ခံမျိုးရိုးမှ ဆင်းသက်ခဲ့ ပြီး မြို့ပိုင်၊ နယ်ခြားဝန်ထောက်မျိုးရိုး ဖြစ်လေ၏။ ဂျေအေမောင်ကြီး ဟူသော စကားမှာ ဂျိုးဇက် အော်ဂပ်စတပ် မောင်ကြီး ဖြစ်သည်။ သူ၏ဖခင် ဦးခင်မှာ ရန်ကုန်မြို့ ဗူးလော့ဘရားသား ကုမ္ပဏီတွင် အလုပ်လုပ်ရာ အင်္ဂလိပ်ကုန်သည် လောကတွင် ထင်ရှား၍ ဩဇာရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးဖြစ်သည်။
ပညာသင်ယူခြင်း
ဂျေအေ မောင်ကြီးသည် ၁၈၈၄ ခုနှစ်၊ အသက်၁၃ နှစ်အရွယ်တွင် စိန့်ပေါလ်ကျောင်းမှ (အင်းထရင့်) စာမေးပွဲ ဆယ်တန်းအောင်မြင်ခဲ့ပြီး ရန်ကုန်ကောလိပ်သို့ ဆက်လက် တက်ရောက်ခွင့် ရရှိခဲ့သည်။ ထိုမှတဆင့် ဂျေအေမောင်ကြီးသည် ၁၈၈၆ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်သို့ ပညာသင် ထွက်ခွာခွင့်ရရှိခဲ့ပြီး လန်ဒန်မက်ထရစ် စာမေးပွဲအောင်မြင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် စိန့်မေရီ ကောလိပ်၊ အောက်စ်ဖိုဒ် တက္ကသိုလ်၊ ဘရပ်ဆဲကောလိပ်တို့၌ ဆက်လက် ပညာသင်ယူခဲ့သည်။ ထို့မှ လန်ဒန်ဂရေးအင်းဥပဒေသင်တန်း ကျောင်းသို့ တက်ရောက်ခဲ့ကာ ဘာရစ်စတာ ဥပဒေဘွဲ့ကိုရရှိ ခဲ့သည်။ ၁၉ဝဝ-ဝ၁ တွင် အင်္ဂလန်မှ မြန်မာပြည်သို့ပြန်လည် ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုသိုနှင့် ဂျေအေမောင်ကြီးသည် ရန်ကုန်မြို့၌ ၁၁နှစ် တိုင်အောင် ဝတ်လုံအလုပ်ဖြင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပြုခဲ့ သည်။ ၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံရှိ ဗြိတိသျှ သစ်ကုမ္ပဏီ၏ ဥပဒေအကြံပေးအဖြစ်ဆောင်ရွက်နေရင်း ထိုင်းနိုင်ငံသူ ချင်းမိုင် လန်ပန်းမြို့မှ ဒေါ်ဖွားမေနှင့် အိမ်ထောင်ကျခဲ့သည်။ ဂျေအေ မောင်ကြီးနှင့် ဇနီးဒေါ်ဖွားမေတို့မှ တစ်ဦးတည်းသောသမီး ဒေါ်ခင်မြင့်ကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။
နိုင်ငံရေးလုပ်ကိုင်ခြင်း
၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် ဂျေအေမောင်ကြီးတို့မိသားစု မြန်မာ ပြည်သို့ ပြန်လာခဲ့ကြသည်။ ထိုကာလမှာလည်း ဂျေအေမောင် ကြီးသည် ဝတ်လုံအဖြစ်ပင် ဆက်လက်အသက်မွေးခဲ့လေ၏။၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှအစိုးရမှ ဂျေအေမောင်ကြီး အား ဘုရင်ခံ၏အတိုင်ပင်ခံ ရာထူးခန့်အပ်ပါသည်။ ထိုအချိန်မှ စတင်၍ ဂျေအေမောင်ကြီးသည် ဝတ်လုံလောကမှ နိုင်ငံရေး လောကသို့ရောက်ရှိခဲ့လေ၏။
၁၉၂၁ ခုနှစ်၌ ဝိုက်ကော်မတီ ရောက်ရှိလာစဉ်စစ်ဆေး ခံခဲ့၍ ဒိုင်အာခီအုပ်ချုပ်ရေးကို လက်ခံခဲ့ရစဉ်တွင် သစ်တောရေး ရာဝန်ကြီးရာထူး လက်ခံရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် အရှေ့ ပိုင်းအမတ်နှစ်နေရာအတွက် ရွေးချယ်ခဲ့စဉ်မှာလည်း ငါးထောင်စား အမတ်ဖြစ်ခဲ့သည်။ သစ်တောရေးရာဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်စဉ်ကာလတွင် သစ်တောဌာန တိုးတက်အောင် စွမ်းဆောင်ခဲ့သည်ဆို၏။ ၁၉၂၄-၂၆ ခုနှစ်များတွင် ဂျေအေမောင်ကြီးသည် ဟိုက်ကုတ်တရားသူကြီး၊ ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးများရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၂၇ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဗြိတိသျှအစိုးရမှ ဂျေအေမောင်ကြီးအား ကေဒီအိုင်(ခေါ်) ဆာဘွဲ့ ပေးအပ် ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဆာဂျေအေ မောင်ကြီးဟု အမည်တွင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
နိုင်ငံရေးမှ အနားယူပြီးနောက်ပိုင်း
နိုင်ငံရေးမှ အနားယူပြီးချိန်မှစ၍ ကွယ်လွန်ချိန်အထိ ဘာသာရေးနှင့် စာပေရေးရာများ ကိုသာ ဆောင်ရွက်ခဲ့တော့သည်ဆို၏။ ဆာဂျေအေမောင်ကြီးသည် အင်္ဂလန်မှာ ရှိနေသည့်ကာလမှပင် ပန့်(ချ) ခေါ် အင်္ဂလိပ် မဂ္ဂဇင်းတွင် ဆောင်းပါး၊ ကဗျာများ ရေးခဲ့သည်ဆို၏။ မြန်မာမှုကိုမြတ်နိုးပြီး ဒေါက်တာစတူးဝပ်နှင့်ပင် မြန်မာ့ဇာတ်သဘင် အကြောင်း သုတေသန စာတမ်းတစ်စောင် ရေးသားခဲ့သည်ဆို၏။
ထို့ပြင် ဘာသာစကား ၅ မျိုးကိုလည်း ကျွမ်းကျင်နိုင်နင်းစွာ ပြောဆိုနိုင်သည်ဟူ၏။ ဗုဒ္ဓသာသနာတော်ကို စွဲမြဲစွာ ယုံကြည်ခဲ့ပြီး နေအိမ်တွင် ဘုရားခန်းကို ကြီးကျယ်စွာထားလေ့ရှိသည်ဆို၏။ ဘုရင်ခံဘဝမှာပင် တစ်နေ့လျှင် ဂုဏ်တော်တစ်ထောင် ပုတီးစိပ်လေ့ရှိသည်ဟူ၏။ သထုံမြို့၊ ဇင်းကျိုက်တောင်တွင် ရှစ်တောင်မြင့်သော တင်ပျဉ်ခွေဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်တစ်ဆူ လှူဒါန်းခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဝိနည်းပိဋကတ်များကို သေချာစွာလေ့လာပြီး လယ်တီဆရာတော်၏ ပိဋကတ်မြန်မာပြန် လုပ်ငန်းများကိုများစွာ အကူအညီပေးခဲ့လေ၏။ အင်္ဂလန်တွင် ပညာသင်ကြားစဉ် ကာလတွင် အင်္ဂလိပ်အမျိုးသမီးတစ်ဦးနှင့် အိမ်ထောင်ကျဖူးသည်ဆို၏။
သံဃဝိနိစ္ဆယ ဥပဒေကြမ်းကို ဥပဒေပြုလွှတ်တော်၌ တင်စဉ်က မလိုသူတို့က ဆာဂျေအေကို ခရစ်ယာန်ဟု စွပ်စွဲကြသော်လည်း စင်စစ် ဆာဂျေအေမှာ ငယ်စဉ်က သေသည့်တိုင်အောင် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒကို အလွန်ရိုသေကိုင်းရှိုင်းသူဖြစ်သည်။ နိုင်ငံရေးမှ အနားယူသည့်အခါ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒကို အထူးလေးစားလျက် မိမိအိမ်၏ အိမ်ဦးခန်းကို ဘုရားရှိခိုးခန်းပြုကာ နေ့စဉ်ဝတ်ပြုသည်။ မကွယ်လွန်မီတစ်လလောက်ကစ၍ မူးမေ့လဲရာ၌ ဆရာဝန်ကြီးများနှင့် ကုသပါသော်လည်း အသက်အရွယ်ကြီးရင့်လာပြီဖြစ်၍ သက်သာရာမရဘဲ ၁၃၁၆ ခုနှစ် တပေါင်းလပြည့် ကျော် ၁ ရက် (၁၉၅၅ ခုနှစ် မတ်လ ၉ ရက်) အသက် ၈၃ နှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ ရွှေတောင်ကြားလမ်းနေအိမ်၌ ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်ခဲ့ လေသည်။
ကိုးကား
<References />
ကင်းဝကြီးရွာ၊ သရက်ငူ
ကင်းဝကြီးရွာ၊ သရက်ငူ
ကြောင်ရှာကုန်း
ကြောင်ရှာကုန်း
ပြားတော
ပြားတော (Swamp) ဆိုသည်မှာ ရေဝပ်ဒေသသစ်တောတခုဖြစ်သည်။ ပြားတောများသည် ကုန်းမြေနှင့် ရေထုနှစ်ခုစလုံးပါဝင်သောကြောင့် အကူးအပြောင်းဇုန်ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။ ပြားတောများသည် အရွယ်အစား အမျိုးမျိုးရှိပြီး ကမ္ဘာအနှံ့တွင် တည်ရှိကြသည်။ ပြားတောရှိ ရေသည် ရေချို သို့မဟုတ် ရေငန် ဖြစ်နိုင်သည်။ ရေချိုပြားတောများကို မိုးရေစီးဆင်းမှုကောင်းသော မြစ် သို့မဟုတ် ရေအိုင်များအနီးတွင် တွေ့ရှိရသည်။ ရေငန်ပြားတောများကိုမူ အပူပိုင်းဇုန်နှင့် သမပိုင်းဇုန် ကမ်းရိုးတန်းဒေသများတွင် တွေ့ရသည်။ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ပြားတောများကို အမေဇုန်မြစ်၊ မစ္စစ္စပီမြစ်၊ ကွန်ဂိုမြစ်များတွင် တွေ့ရသည်။
မြန်မာကပ်ခိုရွာ၊ ကပ်ခို
မြန်မာကပ်ခိုရွာ၊ ကပ်ခို
အော်ဂဲနစ် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး
အော်ဂဲနစ်ဆိုသည်မှာ သဘာဝအလျောက် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်သည့်လယ်ယာလုပ်ငန်းခွင်ရှိ သီးနှံနှင့်မွေးမြူရေးတိရစ္ဆာန်များအတွက် အသုံးစွဲသည်။ မြေဩဇာတွင် အတုပြုလုပ်ထားသော ဓာတုဗေဒ ပစ္စည်းများပါဝင်မှုမရှိပေ။ သဘာဝအလျောက်စိုက်ပျိုး လုပ်ကိုင်သောသတ္တဝါများက မြေဆီလွှာအတွက် တိရစ္ဆာန်စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများကို အသုံးပြုပြီး သီးနှံအသစ်များအတွက် အဟာရဖြစ်စေသည်။ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း သဘာဝအတိုင်း မြေဆီလွှာသုံး စိုက်ပျိုးသောတော တောင်သူရလယ်သမားတို့သည် သီးနှံပင်များကို စိုက်ကွက်အလိုက် ခွဲ၍ စိုက်ပျိုးကြသည်။ သီးနှံပင်အမျိုးမျိုးတို့ တိရစ္ဆာန်စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများမရသောမြေဆီလွှာကို ရယူသုံးစွဲနိုင်ကြရန်ဖြစ်သည်။ ဤနည်းဖြင့် စိုက်ပျိုးခြင်းကြောင့် သီးနှံဖျက်ပိုးမွှားတို့၏ သက်တမ်းကို လျော့နည်းပျက်တောက်စေသဖြင့် ပိုးမွှားဖြစ်ထွန်းကျရောက်မှုကိုလည်း လျော့နည်းစေသည်။ သဘာဝအတိုင်း စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်သော တောင်သူလယ်သမားတို့၏ မွေးမြူထားသော တိရစ္ဆာန်များအတွက် အဟာရဖြစ်စေမည့် ပစ္စည်းများကို ပင်လယ်ရေမှော်တို့တွင်ရှိသော ဓာတုဗေဒပစ္စည်းများမှရယူသည်။
တေလပတ္တဇာတ်
thumb '''ဧကကနိပါတ် - ၁၀။ လိတ္တဝဂ် -(၉၆) တေလပတ္တဇာတ် ဘီလူးများ လှည့်ဖြား၍ ဣန္ဒြေများ မဖောက်ပြားသဖြင့် အသက်ဘေးလွတ်ကာ မင်းအဖြစ်ရောက်သော တက္ကသိုလ်မင်း အကြောင်း။
ဆီခွက်ကိုင်ဘိ ကာယသတိ
နတ်လူတို့ဆရာ ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ကောသုမ္ဘဒေသနိဂုံးကို အမှီပြု၍ တော်အုပ်တစ်ခု၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ရဟန်းတို့အား ဇနပဒကလျာဏီ မိန်းမမြတ်အနားတွင် နှုတ်ခမ်းနှင့်အညီ ပြည့်လျှံနေသော ဆီခွက်ကို မဖိတ်ရအောင် ဆောင်ယူသွားနိုင်သည့် ယောကျ်ားပမာ ကာယဂတာသတိကို ပွားများ၍ ဣန္ဒြေစောင်းစည်းအပ်ကြောင်းကို ဆုံးမတော်မူ၏။
ဇနပဒကလျာဏီ ဆိုသည်မှာ အပြစ်ခြောက်ပါးကင်း၍ ကောင်းခြင်းငါးပါးနှင့် ပြည့်စုံကာ အလွန်လှပ ပြေပြစ်သဖြင့် ဇနပုဒ်တစ်ခုလုံး ကျော်ကြားသည် မြတ်စွာဘုရား နှမတော် မိန်းမမြတ်တစ်ဦးကို ဆိုလိုသည်။
အပြစ်ခြောက်ပါးကင်းခြင်း
ထိုဇနပဒကလျာဏီကား -
(၁) မမြင့်လွန်း၊
(၂) မနိမ့်လွန်း၊
(၃) မပိန်လွန်း၊
(၄) မဝလွန်း၊
(၆) မဖြူလွန်း။
ဟူ၍ အပြစ်ခြောက်ပါး ကင်း၏။ လူတို့ အဆင်းကိုလွန်ကာ နတ်တို့အဆင်းသို့လည်း မရောက်၊ ရှုကြည့်၍ မဝနိုင်လောက်အောင် လှပပြေပြစ်၏။
ကောင်းခြင်းငါးပါးနှင့် ပြည့်စုံခြင်း
(၁) အရေ၏ ကောင်းခြင်း၊
(၃) အကြော၏ ကောင်းခြင်း၊
(၄) အရိုး၏ ကောင်းခြင်း၊
(၅) အရွယ်၏ ကောင်းခြင်း။
ဤကောင်းခြင်းငါးပါးနှင့် ပြည့်စုံ၏။
အရေ၏ ကောင်းခြင်း … နေသော နေရာဝယ် မီးထွန်းဖွယ် ကိစ္စမရှိ၊ ဆယ့်နှစ်တောင် အတွင်း၌ ကိုယ်ရောင်ဖြင့် လင်းသည်၊ ပျဉ်းပွင့်ကဲ့သို့ ဝါရွှေသော အဆင်းရှိ။
အသား၏ ကောင်းခြင်း … လက်ဖဝါး၊ ခြေဖဝါး၊ နှုတ်ခမ်းနှစ်ဖက်တွင် အသားတို့မှာ ချိပ်ရည်ဖြင့် ဆိုးထားသည့်အလား နီမြန်းလျက်ရှိသည်။
အကြော၏ ကောင်းခြင်း … ခြေသည်း လက်သည်းတို့မှာ အသားမလွတ်သောနေရာဝယ် ချိပ်ရည်ပြည့်သကဲ့သို့ နီမြန်းလျက် လွတ်သော နေရာဝယ် နို့ရည်အဆင်းကဲ့သို့ ဖြူဖွေးလျက်ရှိသည်။
အရွယ်၏ ကောင်းခြင်း … အသက် တစ်ရာ့နှစ်ဆယ်ပင် ရှိသော်လည်း အသားအရည် မတွန့်လိမ်ဘဲ တစ်ဆယ့်ခြောက်နှစ် အရွယ်ကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။
ဇနပဒကလျာဏီသည် ကခြင်း၊ သီခြင်းတို့၌ အလွန်လိမ္မာသည်။ “ရဟန်းတို့ … ဤသို့ မိန်းမမြတ်အင်္ဂါလက္ခဏာနှင့် ပြည့်စုံ၍ လူတိုင်းပင် မကြည့်ရှုဘဲ မနေနိုင်လောက်အောင် လှပသော ဇနပဒကလျာဏီ အနီးဝယ် မေ့လျော့ကာ ကြည့်ရှုမိ၍ ဆီခွက်ဖိတ်သွားလျှင် ဓားသန်လျက်ဖြင့် ဦးခေါင်းကို ဖြတ်၍ သတ်မည်” ဟု ဓားသန်လျက် မိုးကာ လိုက်နေသော နှုတ်ခမ်းရေးနှင့် ညီမျှအောင် ဆီပြည့်သော ဆီခွက်ကို ကိုင်၍ သွားသည့် ယောကျ်ား၏ သတ္တိကဲ့သို့ ကာယဂတာသတိကို ပွားများကာ ဣန္ဒြေကို စောင့်စည်း ကြရမည်။
အာရုံခြောက်ဖြာ ရှောင်ကြည်ရာ
ရှေးပညာရှိတို့သည် မမေ့မလျော့ သတိကို မလွတ်စေဘဲ ဘီလူးမတို့ ဖန်ဆင်း၍ ပြအပ်သော နတ်၌ ဖြစ်သည့် ရူပါရုံ၊ သဒ္ဒါရုံ၊ ဂန္ဓာရုံ၊ ရသာရုံ၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ ဤအာရုံငါးပါးတို့ကို ဣန္ဒြေက ဖျက်ဆီးကာ ကြည့်ရှုခြင်း၊ နားထောင်ခြင်း၊ နမ်းရှုခြင်း၊ လျက်မျိုစားသောက်ခြင်း၊ တွေ့ထိခြင်း တို့ကို မပြုလုပ် မသာယာဘဲ သွားသောကြောင့် မင်းအဖြစ်ကို ရောက်ဖူးပြီ” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါ အတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း။
ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ လျှောက်ထားရာ
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည် ထိုဗြဟ္ဒမင်း၏ သားတစ်ထောင်တို့အနက် အငယ်ဆုံးသား ဖြစ်လေ၏။ အစဉ် သဖြင့် ကြီးပြင်းကာ လိမ္မာသောအရွယ်သို့ ရောက်လျက်ရှိ၏။ ထိုအခါ မင်းကြီး၏ နန်းတော်ဝယ် ရှင်ပစ္စေက ဗုဒ္ဓါတို့လည်း ဆွမ်းဘုဉ်ေးပးကြကုန်၏။ ထိုမင်းသားငယ်သည် ရှင်ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့ အမှုကြီးငယ်ကို ပြုလုပ်လေ့ရှိ၏။
နည်းလမ်းညွှန်ပြ သတိရှိမှ
ရှင်ပေစ္စကဗုဒ္ဓါတို့လည်း “မင်းသားငယ် … သင် ဤဗာရာဏသီပြည်မှာ မင်းဖြစ်မည် မဟုတ်၊ ယူဇနာ တစ်ရာ့နှစ်ဆယ် ဝေးကွာသော ဂန္ဓာရတိုင်း တက္ကသိုလ်ပြည်ဝယ် ရောက်အောင်သွားနိုင်ပါလျှင် ဤနေ့မှစ၍ ခုနစ်ရက်မြောက်သောနေ့၌ မင်းဖြစ်လတ္တံ့။ ခရီးအကြား တောအုပ်ကြီးဝယ် ဘေးရန်များရှိသည်။ ဘေးရန်ကို ကွင်း၍ သွားလျှင် ယူဇနာတစ်ရာ ရှိသည်။ တောနက်ကြီးကား အဖြောင့်သွားလျှင် ယူဇနာငါးဆယ်သာ ရှိသည်။ ဤယူဇနာငါးဆယ်မှာ ဘီလူးတို့နေရာ ဘီလူးစောင့်သော အမနုဿကန္တာရ ဖြစ်သည်။
ဘီလူးတို့မှာ မိမိတို့နေရာဝယ် မြို့ရွာကို လည်းကောင်း၊ ဇရပ် တန်ဆောင်းကို လည်းကောင်း ဖန်ဆင်းကြသည်။ လာလာသမျှ ခရီးသွားတို့ကို အဆင်ဖြင့် လည်းကောင်း၊ အသံဖြင့် လည်းကောင်း၊ အထိအတွေ့ဖြင့် လည်းကောင်း သွေးဆောင် ဖြားယောင်းကာ မိမိတို့နှင့် မွေ့လျော် ကျူးလွန်သောအခါ သွေးစက်စက်ယိုစေလျက် အသက်ကိုသတ်လျက် စားကြကုန်၏။ ထို့ကြောင့် ငါးပါးသော ဣန္ဒြေကိုဖျက်ဆီးကာ ဘီလူးမတို့ အလိုသို့ မလိုက်ဘဲ သတိကြီးစွာနှင့် သွားနိုင်လျှင် မုချ မင်းဖြစ်မည်” ဟု မိန့်တော်မူကြကုန်၏။
မင်းပြုသွားလေ တက္ကသိုလ်ပြည်
မင်းသားငယ်လည်း “အရှင်ဘုရားတို့ … ဘေးရန်များသည် ဖြစ်ပါစေ၊ ဘီလူးမတို့ကို ဂရုမစိုက်ပါ၊ အကျွန်ုပ်သွားပါအံ့” လျှောက်ထား၍ အရှင်ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့ထံမှ ပရိတ်တရားတော်ကို နာယူပြီးလျှင် ပရိတ်သဲ၊ ပရိတ်ချည်၊ ပရိတ်ပန်းတို့ကို ယူဆောင်လျက် အရှင်ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့ကို လည်းကောင်း၊ အမိအဖတို့ကို လည်းကောင်း ရှိခိုးကန်တော့ပြီးလဆင် မိမိအိမ်သို့သွား၍ မင်းချင်းယောကျ်ားတို့အား “အမောင်တို့ … ငါ တက္ကသိုလ်ပြည်သွား၍ မင်းပြုမည်၊ နေရစ်ကြကုန်လော့” ဟု မှာကြားလေ၏။ “အရှင်မင်းသား … အကျွန်ုပ်တို့လည်း နောက်တော်က မကွာလိုက်ပါမည် လျှောက်ထားသောအခါ “အမောင်တို့ … အတူသွား၍ မဖြစ်နိုင်၊ လမ်းခရီးမှာ ဘီးလူးမတို့သည် အာရုံငါးပါးဖြင့် ဖြားယောင်းသွေးဆောင်ကာ သတ်၍ စားကြသည်၊ ဘေးရန် အလွန်များသည်၊ ငါမူကား သည်အာရုံတွေကို ဂရုမစိုက်၊ မလိုက်စား” ဟု ပြေပေ၏။ “အရှင်မင်းသား … ကျွန်ုပ်တို့လည်း ဂရုမစိုက် မလိုက်စားကြပါ၊ လိုက်ပါရစေ” ဟု တစဖန် လျှောက်ကြပြန်၏။ “ကောင်းပြီ ငါလိုနေနိုင်လျှင် လိုက်ခဲ့ကြ၊ မမေ့မလျော့ကြနှင့်” ဟု ပြောဆိုခွင့်ပြုပြီးလျှင် ခေါ်ငင်ကာ နောက်ပါ ငါးယောက်တို့နှင့်တကွ စားနပ်ရိက္ခာ အပြည့်အစုံ စီမံ၍ တက္ကသိုလ်ပြည်သို့ သွားကြကုန်၏။
အာရုံလှည့်ဖြား ဘီလူးစား
ဘီလူးတို့နေရာ အမနုဿကန္တာရသို့ ရောက်လျှင် ဘီလူးမတို့သည် မြို့ရွာ ဇရပ် တန်ဆောင်း စသည် ဖန်ဆင်း၍ ရုပ်အချောဆုံး ရူပါရုံကို ဖန်ဆင်းကာ နေနှင့်ကြ၏။ ထိုအခါ ရူပါရုံကို နှစ်သက်သော ယောကျ်ားသည် ဘီလူးမတို့ကို မြင်လျှင် မခွဲနိုင် မခွာရက်တော့ဘဲ နောက်အနည်းငယ် ချန်၍ နေရစ်၏။ မင်းသားက “အမောင် … ဘာကြောင့် နောက်ချန်၍ နေသနည်း” ဟု မေးလျှင် ခြေနာလို့ပါ၊ ခဏဇရပ်တွင် နားပါရစေ၊ “အမောင် … ဘီလူးမတို့ကို မတောင့်တနှင့်”၊ “အရှင်မင်းသား … ဖြစ်လိုရာ ဖြစ်ပါစေတော့၊ မရလျှင် မနေနိုင်တော့ပါ” ဟု ပြောလေ၏။ “အမောင် … သည်လိုဖြစ်လျှင် မကြာမီ သိရလိမ့်မည်” ဟု ဆို၍ ကြွင်းလေးယောက်တို့ကို ခေါ်၍ သွားလေ၏။
ဘီလူးမတို့လည်း ကျန်ရစ်သော ယောကျ်ားကို ရူပါရုံနှင့် ဖြားယောင်းကာ မိမိအလိုပါ၍ လွန်ကြူးသောအခါ သတ်၍ စားသောက်ကြကုန်၏။
ရှေ့သို့သွားမိလျှင် တစ်ဖန် ဇရပ်တစ်ခုတွင် သီချင်းဆိုကာ အတီးအမှုတ်မျိုးစုံ သဒ္ဒါရုံကို ဖန်ဆင်းကာ နေနှင့်ကြကုန်၏။ သဒ္ဒါရုံကို နှစ်သက်သော ယောကျ်ား ကျန်ရစ်ခဲ့ပြန်၏။ တစ်ဖန် ရသာရုံနှင့် တွေ့ပြန်လျှင် ရသာရုံကို နှစ်သက်သော ယောကျ်ားကျန်ရစ်ခဲ့ပြန်၏။ တစ်ဖန် ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံနှင့် တွေ့ပြန်လျှင် ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံကို နှစ်သက်သော ယောကျ်ား ကျန်ရစ်ခဲ့ပြန်၏။ မင်းသားလည်း နောက်ပါ ငါးယောက်လုံး ကျန်ရစ်ခဲ့၍ ပျက်စီးသောအခါ တစ်ယောက်တည်းသာ သတိဝီရိယဖြင့် သွားရလေ၏။
အမျိုးမျိုးလှည့်ကြံ ဘီလူးမဉာဏ်
ထိုအခါ ဘီလူးမတစ်ယောက်သည် ဤယောကျ်ားကား အမှန်အားဖြင့် အလွန်ထက်မြက်သော ပညာရှိ၏။ ငါသည် ထိုယောကျ်ားကို စားပြီးမှ ပြန်မည်ဟု မင်းသား၏နောက်မှ တကောက်ကောက် လိုက်လေ၏။ တောအုပ်၌ အမှုလုပ် စသော သူတို့သည် အကြောင်းကို မသိကြသဖြင့် ဘီလူးမအား “သူငယ်မ … ရှေ့ကသွားသူသည် သင်နှင့် ဘယ်လိုတော်သနည်း” ဟု မေး၏။ “အမောင်တို့ … ကျွန်ုပ်ငယ်လင်ယောကျ်ား ဖြစ်ပါသည်” ဟု ပြောသောအခါ “အချင်းယောကျ်ား … ဤသတို့သမီးငယ်ကား သိမ့်မွေ့နူးညံ့လှ၏၊ ရွှေအဆင်းကဲ့သို့ ဝါဝင်းလှပ၏၊ လင်ကို ချစ်၍ မိဘကိုပစ်ကာ လိုက်လာပါလျက် အဘယ်ကြောင့် မပင်ပန်းရအောင် ဆောင်ယူမသွားဘိသနည်း” ဟု ပြောကြသောအခါ “အမောင်တို့ … ဤမိန်းမကား ငါ့မယား မဟုတ်၊ လူယောင်ဆောင် လိုက်လာသော ဘီလူးမ ဖြစ်သည်၊ ငါ့တပည့် ငါးယောက်ကို သူပင် သတ်၍ စားချေပြီ” ဟု ပြောလေ၏။ ထိုအခါ ဘီလူးမက “အမောင်တို့ … လင်ယောကျ်ားတို့ မည်သည်ကား အမျက်ထွက်သောအခါ မိမိမယားကိုပင် ဘီလူးမ၊ ပြိတ္တာမဟု ပြောဆိုရေရွတ်လေ့ ရှိပါသည်” ဟု ပြောလေ၏။
မင်းသားလှည့်မရ လိုင်မှိုင်ချ
ထိုဘီလူးမသည် တစ်ခါတစ်ရံ ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိန်းမ အသွင်၊ တစ်ခါတစ်ရံ သားငယ်ကို ရင်ခွင်ပိုက်သော မိန်းမ အသွင်၊ ဤသို့ အသွင်းအမျိုးမျိုး ဖန်ဆင်းကာ မင်းသားနောက်မှ လိုက်လေ၏။ မြင်တိုင်း၊ မြင်တိုင်း သူတို့ မေးလျှင် ရှေးနည်းအတိုင်းသာ ပြောလေ၏။
တဖြည်းဖြည်း သွားလတ်သော် မင်းသားသည် တက္ကသိုလ်ပြည်သို့ရောက်၍ မြို့တံခါးရှိ ဇရပ်တစ်ခုတွင် နားနေလေ၏။ ဘီလူးမလည်း မင်းသား၏ တန်ခိုးကြောင့် ဇရပ်တွင်းသို့ မဝင်နိုင်ဘဲ ဇရပ်တံခါးတွင် နတ်သမီးအသွင် ဖန်ဆင်းကာ နေလေ၏။
လိန်းနှုတ် (၁)ရွာ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်
လိန်းနှုတ် (၁)ရွာ (Leinhnoke(1))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်၊ လိန်းနှုတ် (၁)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၉၁၂ ဖြစ်သည်။
တေလပတ္တဇာတ်
ဘုရင်ကောက်ကာ မိဖုရားအရာ
မင်းကြီးလည်း ထိုသူနှစ်ယောက်တို့စကားကို ကြားလျှင် အရှင်မရှိသော ပစ္စည်းကား မင်းဘဏ္ဍာဖြစ်သည်ဟု ဆိုကာ ဘီလူးမကို ယူပြီးလျှင် ဆင်တစ်စီးမှာ တင်စေလျက် မြို့ကို လက်ယာရစ်လှည့်၍ နန်းတော်သို့ ရောက်လျှင် မိဖုရား အရာ၌ ထားလေ၏။
လိန်းနှုတ် (၁)ရွာ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နန်းယွန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တေလပတ္တဇာတ်
ဘီလူးမလှည့်ဖြား နန်းလုံးစား
ဘီလူးမလည်း ညဉ့်အခါ မင်းကြီးနှင့်အတူ မွေ့လျော်ကာ အိပ်လတ်သော် အနည်းငယ် အိပ်ချင်ယောင်ဆောင်ကာ ထ၍ ငိုလေ၏။ မင်းကြီး နိုးလတ်၍ “အရှင်မ … အဘယ်ကြောင့် ငိုသနည်း” ဟု မေး၏။ “အရှင်မင်းကြီး … နန်းတွင်းသူတို့သည် အကျွန်ုပ်ကို ဤမိန်းမမှာ လမ်းခရီးမှ ကောက်ယူထားသော မိန်းမဖြစ်သည်၊ သူ့မိဘ ဆွေမျိုးဉာတိကို ဘယ်သူမျှ မသိဟု စကားဖြစ်ကာ နှိပ်စက်ကြပါလိမ့်မည်၊ သို့အတွက် ဘယ်သူမျှ မော်၍ မကြည့်ဝံ့အောင် တစ်ပြည်လုံးစိုးပိုင်သည့် အာဏာကို ပေးတော်မူပါ” ဟု တောင်းလေ၏။ “အရှင်မ … တစ်ပြည်လုံး စိုးပိုင်းသည့် အာဏာကို မပေးနိုင်ပါ” ဟု ပြောသောအခါ “အရှင်မင်းကြိး … ထိုသို့ဖြစ်လျှင် နန်းတွင်းသူ နန်းတွင်းသားတို့ကို စိုးပိုင်သည့်အာဏာကို ပေးပါ” ဟု တောင်းပြန်၏။ မင်းကြီးလည်း နတ်အတွေ့ကို တွေ့သည့်အတွက် ဘီလူးမစကားကို မလွန်ဆန်နိုင်တော့ဘဲ “အရှင်မ … ယူပါ” ဟု ပေးလိုက်လေ၏။
ဘီလူးမလည်း မင်းကြီး အိပ်ပျော်သောအခါ ဘီလူးမြိုသို့သွားကာ ဘီလူးတို့ကို ခေါ်ခဲ့၍ မင်းကြီးနှင့်တကွ နန်းတွင်းသူ နန်းတွင်းသား ခွေး ကြက်တို့မကျန် အလုံးစုံတို့ကို သတ်၍ စားပြီးလျှင် အရိုးတို့ကို ကြွင်းကျန်စေလျက် ဘီလူးတို့နှင့်အတူ ဘီလူးမြို့ကို ပြန်လေ၏။ တစ်နန်းတော်လုံး ဆိတ်ငြိမ်ကာ သုသာန်တစပြင်ကဲ့သို့ နေလေတော့၏။
နန်းတော်တစ်ခုလုံး ကြေပျက်ပြုန်း
နံနက်လင်းသောအခါ မြို့သူမြို့သားတို့သည် ဘာသံမျှမကြား၊ တစ်နန်းတော်လုံး တိတ်ဆိတ်၍ တံခါးတွေ ပိတ်မြဲတိုင်း ပိတ်နေသည်ကို မြင်ကြသောအခါ ဓား၊ ပုဆိန်တို့ဖြင့် နန်းတော်တံခါးတို့ကို အတင်းချိုးဖြတ်ကာ ဝင်ကြလေကုန်၏။ အရိုးစုတို့ကို တွေ့မြင်ကြရသောအခါ “ညနေက မြို့တံခါး ဇရပ်တွင်နေသော ယောကျ်ားက ဘီလူးမဟု ပြောသည့်စကား မှန်ပေသည်၊ အလွန်ပရှိသော ယောကျ်ားကောင်း ဖြစ်သည်၊ ငါတို့မင်းကြီးမှာ ထိုယောကျ်ားစကားကို မနာယူဘဲ ဘီလူးမကို မိဖုရားမြှောက်မိသည့်အတွက် ညဉ့်အခါ အဖော်ဘီလူးများခေါ်ကာ တစ်နန်းတော်လုံး ခွေး၊ ကြက်မကျန် ပြုတ်ပြုတ်ပြုန်းအောင် သတ်၍ စားသွားချေပြီ” ဟု ပြောဆိုလျက် မကောင်းသော အညစ်အကြေး အရိုးတို့ကို ယူငင် သုတ်သင်ရှင်းလင်း၍ တစ်နန်းတော်လုံး ပန်းနံ့သာ အခိုးအထုံတို့ဖြင့် မွမ်းမံခြယ်လှယ်ကြကုန်၏။
ချင်းချင်းတိုင်ပင် မင်းမြှောက်တင်
မင်းသားလည်း ထိုဇရပ်မှာပင် ပရိတ်သဲကို ဦးခေါင်း၌ ထား၍ ပရိတ်ချည်ကို ကာရံလျက် မိုးလင်းသည့်တိုင်အောင် မအိပ်တော့ဘဲ သန်လျက်ကို စွဲကိုင်ကာ သတိကြီးစွာဖြင့် နေရလေ၏။
နန်းတော်ကို ပြင်ဆင်ပြီးသောအခါ တိုင်းသူပြည်သားတို့သည် အညီအညွတ် စည်းဝေးကြလျက် “အမောင်တို့ … ငါတို့မင်းကြီး နတ်ရွာစံချေပြီ၊ နန်းမွေဆက်ခံသူလည်း မရှိတော့ပြီ၊ မြို့တံခါးဇရပ်တွင် တည်းခိုနေသော ယောကျ်ားကား ပညာရှိ ယောကျ်ားမြတ် ဖြစ်သည်၊ ဘီလူးမဟု သူပင်ပြောပေသည်၊ နတ်သမီးအသွင်း ဖန်ဆင်းကာ နောက်က လိုက်လာသော ဘီလူးမကို ဣန္ဒြေတို့ကို ဖျက်ကာ ကြည့်ရှုခြင်းမျှပင် မပြုလေ၊ အလွန် စိတ်တည်ကြည်၏။ အမြော် အမြင် ဉာဏ်ပညာနှင့် ပြည့်စုံ၏၊ တိုင်းပြည်ကို မင်းပြုစေကာ အဆုံးအမကို ခံယူရမူ တစ်ပြည်လုံး ချမ်းသာကြီးပွားလတ္တံ့” ဟု တစ်ပြည်လုံး သဘောတူကာ မင်းသားထံသွား၍ မင်းပြုရန် တောင်းပန်ပြီးလျှင် နန်းတော်သို့ပင့်၍ ရတနာအစု၌ ထားကာ အဘိသိက်သွန်း၍ မင်းမြှောက်ကြကုန်၏။
ဝိပဿနာအရာ ဥပမာ
မြတ်စွာဘုရားလည်း ဘုရားဖြစ်တော်မူသောအခါ ၌ -
“ရဟန်းတို့ … နှုတ်ခမ်းရေးနှင့် ညီမျှနေအောင် ပြည့်သော ဆီခွက်ကို ဆောင်ယူသွားသော သူသည် မဖိတ်အောင် သတိရှိရသကဲ့သို့ ထို့အတူ တစ်ကြိမ်တစ်ခါမျှ မရောက်ဖူးသော နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်လိုသော သူသည် သတိကြီးစွာထား၍ စိတ်ကို စောင့်ရှောက်ရမည်” ဟု နိဗ္ဗာန်ကို အထွက်တပ်ကာ တရားဟောတော်မူ၏။
ဇာတ်ပေါင်း
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -
ရဟန်းတို့ -
ထိုအခါ တက္ကသိုလ်မင်း ပရိသတ်သည် - ယခုအခါ ငါဘုရားပရိသတ်။
တက္ကသိုလ်မင်းသည် - ယခု ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -
ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း။
ဆောင်ပုဒ်
(၁) သတိကိုဆောင်၊ မဖိတ်အောင်၊ ဆောင်ယူဆီခွက်လို။
(၂) နိဗ္ဗာန်သို့သွား၊ သတိထား၊ စောင့်ငြားစိတ်ထိုထို။
တေလပတ္တဇာတ်ပြီး၏။
ဒွယ်လိုးရွာ၊ မထော
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖာပွန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆည်ရွာ၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်
ဆည်ရွာ (Se)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်၊ ဆည်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၂၅၀၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆည်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၆၃ ဦး၊ မ ၃၀၃၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၃၀၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ညောင်ဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဇွန် ၁၉၉၅
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဇွန် ကဏ္ဍ:၁၉၉၅
ညောင်ပင်ခင်တန်း
ညောင်ပင်ခင်တန်း
တောင်ကုန်းရွာ၊ မြစ်သားမြို့နယ်
တောင်ကုန်းရွာ (Taungkone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ မြစ်သားမြို့နယ်၊ ကူမဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၉၀၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကူမဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၆၅၀ ဦး၊ မ ၆၄၉၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၁၄၄ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် ကူမဲမြို့ပေါ်ရှိ ရပ်ကွက် ဖြစ်သွားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြစ်သားမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လောက်ခုတ်ရွာ၊ ဆော့လော်မြို့နယ်
လောက်ခုတ်ရွာ(Laukhkoke)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဆော့လော်မြို့နယ်၊ ဟန်းကောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၄၂၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟန်းကောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၉ ဦး၊ မ ၂၁၀ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၄၁၉ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆော့လော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လှီတွီရွာ၊ မင်းတပ်မြို့နယ်
လှီတွီရွာ(Hlihtwee)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်ခရိုင်၊ မင်းတပ်မြို့နယ်၊ မဒပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၉၅၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မဒပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၆၃ ဦး၊ မ ၆၇၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၄၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းတပ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တံတားချောင်းရွာ၊ သရက်ငူ
တံတားချောင်းရွာ၊ သရက်ငူ
အုန်းပင်စုရွာ၊ ဓဓဓနော်ဓ
အုန်းပင်စုရွာ၊ ဓဓဓနော်ဓ
ကယ်ရီ ဂရန့်
အမေရိကန်ရုပ်ရှင် အနုပညာရှင် ကယ်ရီဂရန့်ကို ၁၉ဝ၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ဗြိတိန်နိုင်ငံ ဘရစ်စတိုမြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ငယ်မည်မှာ အာချီဗား အလက်ဇန္ဒားလိချ်ဖြစ်သည်။ ဖခင်သည်အရက်စွဲ၍ မိခင်သည် စိတ္တဇရောဂါ ဖိစီးသဖြင့်ငယ်စဉ်က အထီးကျန်ဘဝနှင့် ကျင်လည်ခဲ့ရသည်။ အာချီဗားသည် အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်တွင် ကဇာတ်ရုံတစ်ရုံသို့ ရောက်သွား ခဲ့ရာ လူငယ်ကျွမ်းဘားအဖွဲ့ ခေါင်းဆောင် တစ်ဦးဖြစ်သော ဘော့ပင်ဒါနှင့် ဆက်သွယ်မိသည်။ ထိုအခါ အာချီဗားသည် သဏ္ဌာန်လုပ်သရုပ်တူ ဟန်မူရာသက်သက်ဖြင့် ဖျော်ဖြေသည့် မိုင်းအနုပညာ (Mine) နှင့် ဘားကျွမ်းပညာတို့ကို ဆည်းပူး ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဇာတ်သဘင် လောက၌ ကျင်လည်နေခဲ့ ပြန်သည်။ အသက် ၁၆ နှစ်အရွယ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ပါရာမောင့်ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီ၌ ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်ရန် စာချုပ်ခဲ့ရာမှ ဟောလီဝုဒ်တွင် ခြေချမိသည်။ ကုမ္ပဏီ၏ တောင်းဆိုချက်အရ ကယ်ရီဂရန့်ဟု အမည် ပြောင်းခဲ့သည်။ ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန် နိုင်ငံသားအဖြစ် ခံယူသည်။
ဂရန့်သည် ရုပ်ရှင်ကားပေါင်း ၇၂ ကားတွင် ပါဝင် သရုပ် ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် ရိုက်ကူးခဲ့သည် သတိလက် လွတ် အမည်ရှိကားသည် အအောင်မြင်ဆုံးဖြစ်သည့်ပြင် ဂရန့် ကိုယ်တိုင်လည်း အနှစ်သက်ဆုံးသော ဇာတ်ကားဖြစ်သည်။ ရုပ်ရှင်အကဲဖြတ်ပညာရှင်တို့၏ အလိုအရ ဆီလဗီးယားစကား လက် (၁၉၃၅)၊ စူဇီ (၁၉၃၆)၊ သွေးထွက်အောင်မှန်သောစကား (၁၉၃၇)၊ ဂွန်ဂါဒင် (၁၉၃၉)၊ ဖီလာဒဲလဖီးယားပုံပြင် (၁၉၄ဝ)၊ ကျွန်ုပ်၏အနှစ်သက်ဆုံးဇနီး (၁၉၄ဝ)၊ ပျားရည်ဆမ်းခရီး ထွက်ခဲ့စဉ်က (၁၉၄၂)၊ တိုကျိုသို့အရောက် (၁၉၄၃)၊ ဖိုးကံကောင်း (၁၉၄၃)၊ ဟိုရှေးရှေးတုန်းက (၁၉၄၄)၊ အထီးကျန်နှလုံးသား သာလျှင် (၁၉၄၄)၊ နေ့နှင့်ည (၁၉၄၅)၊ မိန်းမပျိုတိုင်းကြင်ယာ ရသင့်သည် (၁၉၄၈)၊ ကျဉ်းထဲကျပ်ထဲ (၁၉၅ဝ)၊ သူခိုးဖမ်းရန် (၁၉၅၅)၊ ပိုစိမ်းသောမြက် (၁၉၆ဝ)တို့တွင်လည်း၊ ဂရန့်၏ သရုပ်ဆောင်မှုသည် ပရိသတ်ကို ဆွဲဆောင်နိုင်စွမ်းရှိသည် ဟု ဆိုသည်။ အင်းဂရစ် ဘာ့ဂမင် (၁၉၁၅-၁၉၈၂) နှင့်တွဲဖက် ပါဝင်သော ဒုစရိုက်ဖြင့် ကျော်ကြားသူ (၁၉၄၆)သည် လျှို့ဝှက်သည်းဖို ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာကြီးအဲလဖရက် ဟစ်ချကော့ (၁၈၉၉ -၁၉၈ဝ)၏ ထင်ရှား သောလက်ရာဖြစ်သည်။ ဟစ်ချကော့၏ ဇာတ်ကားများထဲတွင် သံသယ(၁၉၄၁)နှင့် အနောက်မြောက် ဘက်မှသည် အနောက်ဆီသို့ (၁၉၅၉) တို့တွင်လည်း ဂရန့် သည် ထူးချွန်စွာ သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
မိမိ၏သရုပ်ဆောင်ဟန်သည် အင်္ဂလိပ်ဂီတ ဇာတ်မြူး အနု ပညာရှင် ဂျက်ဘူချာနန် (၁၈၉၁-၁၉၅၇)၊ အမေရိကန်ရုပ်ရှင် ပညာရှင် နိုဝယ်ကောင်းဝပ် (၁၈၉၉-၁၉၇၃)နှင့် ရက်စ်ဟယ်ရစ် ဆင်(၁၉ဝ၈- )တို့ သုံးဦး ပေါင်းနှင့်ညီပါသည်ဟူ၍ ဖွင့်ဟ ဝန်ခံခဲ့သည့် အမေရိကန်ရုပ်ရှင်အနုပညာရှင် ကယ်ရီဂရန့်သည် ၁၉၈၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု အိုင်အိုဝါပြည်နယ် ဒါဗင်ပို့မြို့၌ အလှူပွဲ တစ်ရပ် ခင်းကျင်းရန် ပြင်ဆင်နေစဉ် နှလုံးရောဂါဖြင့် ရုတ်တရက် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ဆင်ဝါးနောင်၊ ဆမားဒူးဝါ
ပြည်နယ် ခေါင်းဆောင်တဦး ဖြစ်သူ မျိုးချစ်ကြီး ဆမားဒူးဝါး ဆင်းဝါးနောင်
ကချင်ပြည်နယ် ခေါင်းဆောင်ကြီး ဖြစ်ခဲ့သူမှာ ဆမားဒူဝါး ဆင်းဝါးနောင် ဖြစ်သည်။
ဆမားဒူးဝါး ဆင်းဝါးနောင်သည် မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဆမားရွာ( Thama ) တွင် မွေးဖွားသည်။ အဘ ဆမားဒူဝါး ဂွမ်းဆိုင်းလီ၊ အမိ ဆမားဒူဂျွန်မိရွမ်ထုတို့ ဖြစ်သည်။ ဆမားဒူဝါး ဆင်းဝါးနောင်ကို ၁၂၇၆-ခု၊ တပို့တွဲလဆုတ် ၃ ရက် (၁ - ၂ - ၁၉၁၅) တနင်္လာတွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ မွေးချင်း အားလုံး ၃ ယောက်ရှိသည့် အနက် ဒုတိယမြောက် သားဖြစ်သည်။ အစ်ကိုကြီးမှာ ကွယ်လွန်သွားပြီ ဖြစ်၍ နှမ တစ်ဦးမှာ မြစ်ကြီးနားတွင် ရှိသည်။ အစ်ကိုကြီးဆုံး မှာ ဦးဇော်လုံး (ခေါ်) ဦးမောင်မောင်မြင့်၊ ညီမထွေးမှာ ဂျာရင် ဖြစ်သည်။ ဆမာဒူးဝါး ဆင်းဝါးနောင်၏ မြန်မာအမည်မှာ ဦးကျော်ဦး ဖြစ်သည်။
ဗုဒ္ဓဘာသဝင်တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး စကားပြော ပြေပြစ်၍ ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့သူ ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်က မိုးကောင်းမြို့ ဗုဒ္ဓဘာသာဘုန်းကြီး ကျောင်းတွင် မြန်မာ စာပေနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကျမ်းဂန်များ ကို လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။ ၁၉၂၉ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ၎င်းအား အသက် ( ၁၅ ) နှစ်မျှသာ ရှိသေးသော်လည်း ဆမားနယ်၏ ထောင်ချုပ်ဒူဝါ အဖြစ် အင်္ဂလိပ်အစိုးရ၏ ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။ သို့သော်လည်း ၎င်း၏ အင်္ဂလိပ်နယ်ချဲ့ ဝါဒကို ဆန့်ကျင်သော အပြုအမူများကြောင့် ၎င်းရာထူးကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ရသည်။ အင်္ဂလိပ်ခေတ် ၁၉၃၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ အတွင်း မြန်မာ၊ ရှမ်း၊ ကချင် တိုင်းရင်းသားခေါင်းဆောင်များ ပါဝင်သည့် ပြည်သူ့စီးပွားရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုတိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးရေး အဖွဲ့ ( ပ၊ယ၊က၊ဖ ) ကို ဖွဲ့စည်းကာ နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုကို စတင်ခဲ့သည်။ ဆမာဒူးဝါး သည် အင်္ဂလိပ်နယ်ချဲ့များ ကချင်တောင်တန်းဒေသ၌ တိုင်းရင်းသားများကို သွေးခွဲ၍ လာရောက်အုပ်ချုပ်ခြင်းကို လုံးဝဆန့်ကျင်သူတစ်ယောက် ဖြစ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်နယ်ချဲ့လက်အောက်ခံ ဘဝမှ ကချင်အမျိုးသားများအား လွတ်မြောက်စေရန် ၊ နိုင်ငံရေး တိုက်ပွဲ ဆင်နွဲရန် စတင်ဦးစီးခေါင်းဆောင်သော ကချင်အမျိုးသား ခေါင်းဆောင်ကြီး တစ်ယောက် ဖြစ်ခဲ့သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း မြန်မာပြည်ကို ဖက်ဆစ် ဂျပန်စစ်တပ်မှ သိမ်းပိုက်ထားစဉ် ဆမာဒူးဝါသည် ကချင်အမျိုးသားများအား ဖက်ဆစ်တို့၏ နှိပ်စက်ညှင်းပန်းခြင်းမှ အကာအကွယ်ပေးနိုင်ရန် အလို့ငှာ ကာမိုင်းတွင် ဂျပန်တောင်တန်း ဝန်ထောက်ဖြစ် အမှုထမ်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ထမ်းဆောင်ခြင်းကြောင့် မဟာမိတ် စစ်တပ်များ မြန်မာပြည်ကို ပြန်လည် သိမ်းပိုက်ချိန်၌ အင်္ဂလိပ်အစိုးရက ၎င်းအား ဖမ်းဆီး၍ တောင်ကြီးမြို့တွင် ချုပ်နှောင်ထားသည်။ သို့သော် လည်း ဂျပန်လက်အောက်တွင် အမှုထမ်းခဲ့ခြင်းမှာ ကချင်အမျိုးသားများအား အကာအကွယ်ပေးရန်သာ ဖြစ်ပြီး ဂျပန်စစ်တပ်အား အကူအညီပေးခြင်း မဟုတ်ကြောင်း အင်္ဂလိပ်အစိုးရက စုံစမ်း သိရှိသဖြင့် များမကြာမီ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးလိုက်လေသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီး၍ အင်္ဂလိပ်အစိုးရက ‘ဆင်းမလား စီမံကိန်း’အရ မြန်မာပြည်မကို ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးပေး၍ လူနည်းစုဖြစ်သော ရှမ်း၊ ချင်း၊ ကချင်၊ ကရင်၊ ကယား တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုများအား တောင်တန်းဒေသ အုပ်ချုပ်ရေးလက်အောက်တွင် ထားရှိရန် မလိုလားကြောင်း၊ မြန်မာပြည်မ ကဲ့သို့ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေး သို့မဟုတ် လွတ်လပ်ရေးကို လိုလားကြောင်း အတိုက်အခံ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ထိုကဲ့သို့ နယ်ခြားဒေသ အုပ်ချုပ်ရေးကို အတိုက်အခံ ပြုလုပ်နေစဉ် ၁၉၄၆ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ( ၂၈ ) ရက်နေ့တွင် ဖဆပလ ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းသည် မြစ်ကြီးနားမြို့သို့ ရောက်ရှိလာ၍ ကချင်အမျိုးသား ခေါင်းဆောင်များနှင့် တွေ့ဆုံ ဆွေးနွေးရာ ဆမာဒူးဝါး ခေါင်းဆောင်ပြီး မြန်မာပြည်မနှင့် အတူတကွ လက်တွဲပြီး တစ်ပြိုင်တည်း အင်္ဂလိပ်လက်အောက်မှ လွတ်လပ်ရေး ရလိုကြောင်း တိုင်ပင်ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။
ဆမားကြီးသည် မျိုးချစ်စိတ် ပြင်းထန်သူ တစ်ယောက် ဖြစ်သည်။ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းတို့နှင့် အတူ လွတ်လပ်ရေး တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့သူ တယောက် ဖြစ်သည်။ ပင်လုံစာချုပ် လက်မှတ် ရေးထိုးရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သော ရှေ့တန်းရောက် ပြည်နယ် ခေါင်းဆောင် တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် အကြံပေး အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်း တို့နှင့် အတူ ဘုရင်ခံ ဆာဟူးဘတ်ရန့်(စ်)၏ ခန့်အပ်ခြင်း ခံရသော ပုဂ္ဂိုလ်များတွင် တဦး အပါအဝင်လည်း ဖြစ်သည်။
၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ( ၃ ) ရက်မှ ( ၁၂ ) ရက်နေ့အထိ ရှမ်းပြည်နယ် ပင်လုံမြို့၌ ကျင်းပသော ဒုတိယ ပင်လုံညီလာခံ အစည်းအဝေးသို့ ဆမာဒူးဝါး ဆင်းဝါးနောင်သည် ကချင်အမျိုးသား ကိုယ်စားလှယ် များကို ခေါင်းဆောင်ပြီး တက်ရောက်ဆွေးနွေးခဲ့သည်။ ၎င်းညီလာခံ၌ ရှမ်းစော်ဘွားများ၊ ရှမ်းလူထုကိုယ်စားလှယ်များနှင့် ချင်းအမျိုးသားကိုယ်စားလှယ်များ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးရာ၌ ဆမာဒူးဝါဆင်းဝါးနောင်သည် ကချင် အမျိုးသား ကိုယ်စားလှယ်များ၏ ဆုံးဖြတ်ချက် အဆိုကို တင်သွင်း ဆွေးနွေးခဲ့သည်။ ၎င်းအဆိုသည် .. ဆို သော အဆို ( ၃ ) ရပ် ဖြစ်သည်။ ၎င်း အဆို( ၃ ) ရပ်ကို ရှမ်း၊ ချင်း၊ ကချင် ကိုယ်စားလှယ်များ အားလုံး တညီတညွတ်တည်း သဘောတူ ဆုံးဖြတ်ကြပြီး မြန်မာခေါင်းဆောင်များ ဖြစ်သော ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့် ပြန်လည်တွေ့ဆုံညှိနှိုင်းဆွေးနွေးရာ နှစ်ဦးနှစ်ဖက် သဘောတူညီချက်ရယူ၍ အောင်မြင်စွာပင်လုံစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ ဆမာဒူးဝါ ဆင်းဝါးနောင်သည် ပင်လုံစာချုပ်ဖြစ်မြောက်ရေးအတွက် အရေးကြီးဆုံးသော ကဏ္ဍတစ်ခုမှ ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး ဖြစ်သည်။ ထိုပင်လုံစာချုပ်အရ ဆမာဒူးဝါ ဆင်းဝါးနောင်သည် ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ မတ်လဆန်း ( ၁ ) ရက်နေ့မှ စ၍ ဘုရင်ခံ၏ ဒုတိယ အတိုင်ပင်ခံ ဝန်ကြီး အဖြစ်ဖြင့် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။
၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ဖွဲ့စည်းသော တောင်တန်းဒေသ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများ၏ လိုအင်ဆန္ဒကို စုံစမ်းရန်၊ စုံစမ်းရေး ကော်မရှင် အဖွဲ့တွင် အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး အဖြစ်ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ( ၄ ) ရက်နေ့၌ မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရပြီး ပြည်ထောင်စုကြီး ဖြစ်ပေါ်လာရာ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံ ဥပဒေအရ ကချင်ပြည်နယ် အစိုးရကို ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ( ၁၀ ) ရက်နေ့တွင် ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထိုကချင် ပြည်နယ် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်ဖြင့် ရွေးကောက်တင်မြောက်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ၎င်းရာထူးတွင် ၁၉၅၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၂၈ ) ရက်နေ့အထိ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ပြည်ထောင်စုကြီး လွတ်လပ်ရေးရပြီး များမကြာမီ ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ နှင့် ကေအင်ဒီအို ( Karen National Defence Organization ) သူပုန်များ ဆူပူသောင်းကျန်းမှု စတင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၉ ခုနှစ် နှစ်ဦးပိုင်းတွင် ဆူပူသောင်းကျန်းမှု သည် အရှိန်ပိုမို ပြင်းထန်လာခဲ့ရာ တစ်တိုင်းပြည်လုံး မီးဟုန်းဟုန်းတောက်ဆိုသလို ဖြစ်ခဲ့သည်။ တစ်တိုင်းပြည်လုံး ရောင်စုံသူပုန် လက်ထဲ ကျရောက်ခါနီး ထိုအချိန်က ‘ရန်ကုန် အစိုးရ’ ဟု အခေါ်ခံရသည့်အချိန် တွင် ဆမာဒူးဝါ ဆင်းဝါးနောင်သည် ဇာတိသွေး ဇာတိမာန် ရှိရှိနှင့် ငါတို့၏ ခေါင်းဆောင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း နှင့် အခြားခေါင်းဆောင်ကြီးများ ၏ သွေးနှင့်လဲခဲ့သည့် လွတ်လပ်ရေးနှင့် ပြည်ထောင်စုကြီးကို ငါတို့ကာကွယ်မည်။ ငါတို့ခံချရမည်။ သူပုန်လက်ထဲတော့ ငါတို့တိုင်းပြည် မအပ်ဘူးဟူ၍ ကြွေးကြော်ကြိမ်းဝါး ပြောဆိုခဲ့သည်။ သူပြောဆိုခဲ့သည့် အတိုင်း ထိုအချိန်က ဆမာဒူးဝါ၏ မဆုတ်မနစ် ဇွဲ၊ သတ္တိ၊ လုံလ၊ ဝီရိယ ဖြင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့မှုကြောင့် ရောင်စုံသူပုန်များကို အောင်မြင်စွာ နှိမ်နင်းနိုင်ခဲ့သည်သာမက ပြည်ထောင်စုကြီးကို ထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့သည်။ ရောင်စုံသူပုန်များကို အောင်မြင်စွာ နှိမ်နင်းနိုင်ခဲ့သဖြင့် ပြည်ထောင်စုကြီး တည်တံ့ ခဲ့သည်ကို အကြောင်းပြု၍ ထိုစဉ်က နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနုပင်လျင် ဆမာဒူးဝါကြီးအား အခါအခွင့်သင့်တိုင်း ချီးကျူးစကားပြောရာ၌ အောက်ပါ အတိုင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။ “ပြည်ထောင်စုကြီး ချောက်ထဲကျရန်လက်နှစ်လုံးလောက် အလိုမှာ ဆမာကြီး ဝင်ကယ်လို့ ဒီနေ့အထိ ပြည်ထောင်စုကြီး တည်တံ့နိုင်ခဲ့တယ်။ သူ့ကို ငါတို့ ကျေးဇူးမမေ့သင့်ဘူး”
ဆမားကြီးသည် ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပသော အခါ ဦးနု ခေါင်းဆောင်သော သန့်ရှင်းဖဆပလ ဘက်မှ ဝင်ရောက် အရွေးခံသည်။ ယင်း ၁၉၅၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၅၈ ခုနှစ်များတွင် အထက် ဖော်ပြခဲ့ပြီးသော ဝန်ကြီး နေရာ၌ပင် ပြန်လည် တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ဆမားကြီးသည် ၁၉၄၇ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အခြေခံဥပဒေ အရ ပြည်နယ် အလိုက် သမ္မတ တင်မြှောက်ရာတွင် သမ္မတကြီး အဖြစ် လျာထားခြင်း ခံခဲ့ရသော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးလည်း ဖြစ်သည်။
ဆမားကြီးသည် ၁၉၄၈ ခုနှစ်မှ ၁၉၅၂ ခုနှစ် အထိ ကာလအတွက် ကချင်ပြည်နယ် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေး ရပြီးနောက် ဖဆပလ အစိုးရ လက်ထက် ၁၉၅၄ ခုနှစ်၊ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် လူမှုဝန်ထမ်းနှင့် ကယ်ဆယ်ရေး ဝန်ကြီး အဖြစ် ဆောင်ရွက် လုပ်ကိုင်ခဲ့ရသည်။ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် တာဝန်များကို မယူဘဲ ခေတ္တမျှ အနားယူခဲ့သည်။ ၁၉၅၆ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် မြစ်ကြီးနား အနောက်မဲဆန္ဒနယ်မှ ပြည်သူ့လွတ်တော် အမတ် အဖြစ် အရွေးခံရသည်။ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်၌ ကချင်ပြည်နယ်အစိုးရကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းရာ ဆမာဒူးဝါဆင်းဝါးနောင် သည် ကချင်ပြည်နယ် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ပြန်လည် ရွေးကောက်တင်မြောက်ခြင်း ခံရသည်။ ၎င်းရာထူး၌ ၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ ( ၂ ) ရက်နေ့အထိ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ဆမား ဒူဝါး ဆင်းဝါးနောင်သည် ပြည်ထောင်စု တော်လှန်ရေး အစိုးရ လက်ထက် ၁၉၆၄ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလတွင် တရုတ်ပြည်သူ့ သမ္မတ နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာ သံမတ်ကြီး အဖြစ်နှင့် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရသည်။ ၁၉၆၇ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် မြန်မာပြည်သို့ ပြန်လာခဲ့ပြီး ၁၉၆၈ ခုနှစ်၊ ဇန်ဝါရီလမှ ၁၉၆၉ ခုနှစ်၊ မေလအထိ သီဟိုဠ်ဆိုင်ရာ (ယခု သီရိလင်္ကာ) မြန်မာနိုင်ငံ သံအမတ်ကြီး အဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၉ ခုနှစ်၊ မေလ ရ ရက်နေ့တွင် မြန်မာပြည်သို့ ပြန်လာပြီး မမာမကျန်း ဖြစ်သဖြင့်အငြိမ်းစား ယူခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကျန်းမာရေး အခြေအနေ ပိုမို ဆိုးဝါးလာသဖြင့် ရန်ကုန်ပြည်သူ့ ဆေးရုံကြီး၌ ကုသခဲ့သည်။
ဆမား ဒူဝါး ဆင်းဝါးနောင်တွင် ပထမဇနီး ကချင် အမျိုးသမီးနှင့် သားသမီး ၂ ယောက်ရရှိသည်။ ဒုတိယဇနီး မြန်မာ အမျိုးသမီး ဒေါ်အုန်းရီနှင့် သားသမီး ၆ ယောက် ရရှိခဲ့သည်။
ဘဝနိဂုံး
တိုင်းရင်းသား စည်းလုံး ညီညွတ်ရေးနှင့် အမျိုးသား ညီညွတ်ရေးတွင် ရှေ့တန်းက တက်တက်ကြွကြွ ပါဝင်ခဲ့သော မျိုးချစ် ခေါင်းဆောင် တဦး ဖြစ်ခဲ့သူ ဆမား ဒူဝါး ဆင်းဝါးနောင်သည် နှလုံးရောဂါကြောင့် ရန်ကုန်ဆေးရုံကြီးတွင် တက်ရောက် ကုသခဲ့ရာမှ အသက် ၅၇ နှစ် အရောက် ၁၉၇၁ ခု၊ အောက်တိုဘာလ ၁၈ ရက် နံနက် ၅ နာရီ ၃၅ မိနစ်အချိန် တနင်္လာနေ့တွင် ရန်ကုန် ဆေးရုံကြီး၌ပင် ကွယ်လွန် အနိစ္စ ရောက်သွားရှာသည်။ ထို့နောက် ဆမာဒူးဝါ ဆင်းဝါးနောင်၏ ရုပ်ကလာပ်ကို အောက်တိုဘာ ( ၁၉ ) ရက်နေ့တွင် လေယာဉ်ဖြင့် မြစ်ကြီးနားမြို့သို့ သယ်ဆောင်၍ မြစ်ကြီးနားမြို့၊ အေရာရပ်ရှိ ဆမာဒူးဝါ၏ နေအိမ်အတွင်း မဏ္ဍပ်တွင် ( ၄ ) ရက်ထားသည်။ ယင်းနောက် အောက်တိုဘာလ ( ၂၂ ) ရက်နေ့တွင် ဆမာကြီး၏ နေအိမ်ခြံအတွင်း၌ ယာယီပြုလုပ်ထားသော ဂူအတွင်း၌ ရုပ်ကလာပ်ကို (၃) နှစ်ထားပြီးနောက် ၎င်း၏ ဇာတိချက်ကြွေ အနောက်ဆမားဒေသသို့ ပြောင်းရွှေ့ သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့လေသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ သံအမတ်ကြီးများ
ရမ်ကစ်ရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကပ်ခို (အနောက်စု)ရွာ၊ ကပ်ခို
ကပ်ခို (အနောက်စု)ရွာ၊ ကပ်ခို
ဝက်ကျခဲရွာ၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်
ဝက်ကျခဲရွာ (Wetkyahke)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ မားသဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၁၁၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မားသဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၇၇၁ ဦး၊ မ ၂၆၅၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၄၂၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရပ်စောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပင်လယ်ချောင်
ပင်လယ်ချောင်
ဘွတ်အိုင်ရွာ၊ သုံးခွ
ဘွတ်အိုင်ရွာ၊ သုံးခွ
ရောဘီ ဝီလျမ်စ်
ရောဘတ် ပီတာ ဝီလျမ်စ် (Robert Peter Williams) (မွေးဖွား : ၁၉၇၄-ဖေဖော်ဝါရီ-၁၃) သည် အင်္ဂလိပ်လူမျိုး အဆိုတော်၊ တေးရေးသူနှင့် ဖျော်ဖြေရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်သည်။ Take That ပေါ့ပ်ဂီတအဖွဲ့တွင် ၁၉၈၉မှ ၁၉၉၅အထိ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်၍ ထိုအဖွဲ့အဖြစ်စတင် ကျော်ကြားခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၉၇မှစတင်ကာ တစ်ကိုယ်တော်အဆိုသမားဘဝဖြင့် စီးပွားရေးအရ ပို၍များစွာ အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ဝီလျမ်စ်၏ တစ်ကိုယ်တော်သီချင်း(၇)ပုဒ်သည် ယူကေ၌ အဆင့်တစ်ရသော သီချင်းများဖြစ်ကာ စုစုပေါင်း အခွေ(၁၂)ခွေမှ (၁၁)ခွေသည် ယူကေဂီတဇယား၌ အဆင့်(၁) ရသောတေးအယ်လ်ဘမ်များဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုတေးအခွေများမှ (၆)ခွေသည် ယူကေ၏ ထိပ်တန်းရောင်းအားကောင်းသော အခွေ(၁၀၀) စာရင်း၌ပါဝင်ခဲ့ပြီး Close Encounters ဖျော်ဖြေရေးခရီးစဉ်၏ လက်မှတ်စုစုပေါင်း (၁.၆)သန်းကို တစ်ရက်အတွင်း ရောင်းချရသဖြင့် ၂၀၀၆ခုနှစ်၌ ဂင်းနစ်ကမ္ဘာ့စံချိန်မှတ်တမ်းစာအုပ်၌ ပါဝင်လာခဲ့သည်။
ဝီလျမ်စ်သည် ဘရစ်ဆု (၁၈)ဆုရရှိသော စံချိန်ရှိ၍ ထိုဘရစ်ဆုများတွင် အကောင်းဆုံး ဗြိတိသျှ အမျိုးသား အနုပညာရှင် (၄)ဆု၊ ဂီတလောကသို့ ထူးချွန်စွာအကျိုးပြုသည့်ဆု (၂)ဆု၊ ဗြိတိသျှယဉ်ကျေးမှုအပေါ် ၎င်း၏တာရှည်စွာ အကျိုးသက်ရောက်နိုင်မှုအတွက် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဂုဏ်ပြုဆု (Brits Icon) များရရှိခဲ့သလို ဂျာမန် ပဲ့တင်သံ ဂီတဆု (ECHO Awards) (၈)ဆု နှင့် ဥရောပဂီတရုပ်သံဆု (MTV) (၃)ဆုလည်းရရှိခဲ့သည်။  ၁၉၉၀နှစ်များ၏ အကြီးကျယ်ဆုံးသော အနုပညာရှင်ဟူ၍ မဲပေးရွေးချယ်ခံရပြီးနောက်၂၀၀၄တွင် ယူကေဂီတဂုဏ်ပြုချီးမြှောက်မှု (UK Music Hall of Fame) ခံရသည်။ ဗြိတိသျှတေးဓာတ်ပြားလုပ်ငန်း (BPI) က ယူကေ၌ တစ်ကိုယ်တောအနုပညာရှင်အနေဖြင့် ခွေသန်းပေါင်း (၁၉.၉) နှင့် သီချင်းအပုဒ်ရေ (၇.၇)သန်းအတွက် ဝီလျမ်စ်ကို အသိအမှတ်ပြုပေးခဲ့သည်။ ၎င်းအခွေများထဲမှ (၅)ခွေသည် ဩစတေးလျဂီတအယ်လ်ဘမ်ဇယားတွင် အဆင့်(၁)ရရှိခဲ့၍ ကမ္ဘာအနှံ့ရောင်းအား ၇၅သန်းကျော်ရောင်းချခဲ့ရပြီး ရောင်းအားအကောင်းဆုံးအနုပညာရှင်များထဲက တစ်ဦးလည်းဖြစ်ပေသည်။ ယူကေ(သီချင်း)အသံလွှင့်ရမှု ဇယား ၂၀၀၀-၂၀၁၀တွင်လည်း ဝီလီယန်စ်သည် နံပါတ်တစ်အဆင့်ရရှိခဲသည်။ ၂၀၀၃ Knebworth ဂီတဖျော်ဖြေပွဲ (၃)ပွဲသည် လူဦးရေ (၃၇၅,၀၀၀) ကိုလာရောက်စေနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်ထိ ယူကေတွင် အများဆုံး လူဦးရေလည်းဖြစ်သည်။ ၂၀၀၄၌ စတို့ကောန်ထရန့်တ်မြို့(Stoke-on-Trent) လွတ်လပ်မှုဆုရခဲ့ပြီး ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလမ်းကြောင်းတစ်ခုကို ဖန်တီးခဲ့ကြ၍ လမ်းများကို ဝီလျမ်စ်ကို အစွဲပြု၍ ၎င်းနာမည်ပေးခဲ့ကြသည်။
Take That အဖွဲ့မှ ဆယ့်ငါးနှစ်ကြာ အနားယူခဲ့ပြီး ထိုအဖွဲ့နှင့် ၂၀၁၀-ဇူလိုင်-၁၅ တွင် ပြန်လည်ပေါင်းစည်း၍ တေးသီချင်းများတွဲဖက်ရေးကာ Progress အမည်ဖြင့် အဖွဲ့အခွေကို ဖြန့်ချိခဲ့၍ ယူကေဂီတဇယားသမိုင်းတွင် ဒုတိယမြောက်အမြန်ဆုံးရောင်းချရသည့် အခွေတစ်ခွေဖြစ်သည်။ ထိုအခွေနှင့်ပတ်သက်၍ တိုက်ရိုက်ဖျော်ဖြေတင်ဆက်မှု ခရီးစဉ်ပွဲတွင် ဝီလျမ်စ်၏ တစ်ကိုယ်တော်တေး (၇)ပုဒ်ပါဝင်ကာ ၂၄နာရီအတွင်း လက်မှတ် (၁.၃၄)သန်းရောင်းချရပြီး ယူကေသမိုင်း၌ အများဆုံးရောင်းရသည့် ဂီတပွဲဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၁နှောင်းပိုင်း၌ ဝီလျမ်စ်သည် တစ်ကိုယ်တော်လုပ်ငန်းကို အရုံစိုက်ရန် အဖွဲ့မှ ခေတ္တထွက်ခွာခဲ့ကြောင်း အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် Gary Barlowမှ ပြောကြားခဲ့သည်။ ထိုခွဲခွာခြင်းသည် အခင်မင်မပျက်ဖြစ်ပြီး အနာဂတ် Take That အဖွဲ့သို့ ပြန်လာမည်ဆိုပါက ကြိုဆိုကြောင်းလည်းပြောဆိုသွားခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ရုပ်မြင်သံကြားအစီအစဉ်သုံးခု၌ အဖွဲ့နှင့်အတူ ပါဝင်ဖျော်ဖြေခဲ့ပြီး  Barlow နှင့်လည်း လုပ်ငန်းအတော်တော်များ တွဲဖက်လုပ်ကိုင်ခဲ့ရာ ဝက်စ်အန့်ဒ် ဇာတ်ရုံ၏ The Band ဂီတဖျော်ဖြေရေးလုပ်ငန်းလည်း အပါအဝင်ဖြစ်သည်။
မြဝတီရုပ်မြင်သံကြား
သမိုင်းကြောင်း
မြဝတီရုပ်သံကြား အစီအစဉ်များကို ၁၉၉၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၇ ရက် (တပ်မတော်နေ့) တွင် စတင်ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ် နေပြည်တော် ရှိ  မြဝတီ ရုပ်သံလွှင့်ဌာန တည်ဆောက်ပြီးစီးနောက်ပိုင်းတွင် ရုပ်သံလိုင်း အသစ် ခြောက်လိုင်း ကို digital ရုပ်သံလိုင်းများ အဖြစ် တိုးချဲ့ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၀ခုနှစ် မတ်လတွင် မြဝတီရုပ်မြင်သံကြား လိုင်းများအား ကြည်လင်ပြတ်သားသော ရုပ်သံအရည်အသွေး(HD Format) ဖြင့် DVB-T စနစ် မှ DVB-T2 စနစ်သို့ ပြောင်းလဲထုတ်လွှင့်နေသည်။
သုံးသပ်ချက်
မြဝတီရုပ်မြင်သံကြားသည် စစ်တပ်ပိုင်သတင်းမီဒီယာဖြစ်သောကြောင့် စစ်တပ်၏သတင်းများကိုသာ အများအပြား တင်ဆက်သည်ကိုတွေ့ရပြီး တင်ဆက်ရာတွင် (တပ်ကောင်းကြောင်း) အပြုသဘောတင်ဆက်မှုများသာရှိသည်။ စစ်တပ်၏သတင်းများကိုသာ အဓိကအာရုံစိုက်ပြီး အစိုးရသတင်း တင်ဆက်မှုနှင့်ပတ်သက်၍ သိသိသာသာ တိုးလာခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။
၂၀၁၇ ဒီဇင်ဘာမှ ၂၀၁၈  ခုနှစ် မေလအထိ သုတေသန စစ်တမ်းတစ်ခုအရ သတင်းများ၏ ၆၅ ရာခိုင်နှုန်းမှာ တပ်မတော်သတင်းများဖြစ်၍ အစိုးရသတင်းများသည် ၂၁ ရာခိုင်နှုန်းရှိသည်။ ၂၀၁၈ မေလ ရလဒ်အရ မြဝတီတွင် ဖော်ပြခံရသည့် နိုင်ငံရေး ပါတီမှာ နှစ်ခုသာရှိခဲ့ပြီး NLD ပါတီသည် ၂ ဒသမ ၇ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် USDP သည် ၀ ဒသမ ၂ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်ပြီး ဖော်ပြချက်အားလုံးသည် အကောင်းမြင်သည့် တင်ဆက်မှုများ ဖြစ်သည်ဟု အဆိုပါစစ်တမ်းက ဖော်ပြထားသည်။ မြဝတီရုပ်သံသည် တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်များ၏ တိုက်ခိုက်ခိုက်မှုများကိုလည်း တင်ဆက်မှုရှိ၍ လားဟူနှင့် မွန်ပြည်သစ်ပါတီတို့ NCA လက်မှတ်ရေးထိုးပွဲများကိုလည်း အလေးပေးဖော်ပြသည်။ သို့ရာတွင် စက်ရုံအလုပ် သမားများ၊ ကျောင်းသားနှင့် စာနယ်ဇင်းသမားများ၏ ဆန္ဒပြပွဲများကို လုံးဝလျစ်လျူရှုကြောင်း ထိုအစီရင်ခံစာ၌ ဖော်ပြထားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့် စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေးတပ်ဖွဲ့
ကြွေချောင်းခမွေးရွာ၊ ကျွန်းပေါက်
ကြွေချောင်းခမွေးရွာ၊ ကျွန်းပေါက်
မှိုသတ်ဆေး
မှိုသတ်ဆေး (Fungicide) သည် ဇင့်၊ မဂ္ဂနီးစ်နဲ့ ကော့ပါးတို့ ပါဝင်သော အော်ဂဲနစ် ဓာတုပစ္စည်းများ ဖြစ်ကြသည်။ လယ်သမားများ၊ စိုက်ပျိုးရေးသမားများသည် မှိုသတ်ဆေးများကို ကောက်ပဲသီးနှံများ အပေါ် ဆေးဖြန်းခြင်း၊ မြေတွင်း ထည့်သွင်းပေးခြင်း စသည့်နည်းဖြင့် အသုံးပြုကြသည်။ ဤနည်းဖြင့် ကောက်ပင်များ၌ ပျံနှံ့ဖျက်စီးတတ်သော မှို များကို နှိမ်နင်းနိုင်သည်။
နို့ပါဒိုးရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
နို့ပါဒိုးရွာ(Noetpardoe)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ မထောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၇၅၄ ဖြစ်သည်။ အရပ်အခေါ်မှာ နိုပါဒိုး ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မထောကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၂၀၅ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၁၇၉ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖာပွန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရေဝပ်ဒေသ
ရေဝပ်ဒေသ သို့မဟုတ် ရေဝပ်တော ဆိုသည်မှာ တနှစ်ပတ်လုံး၊ သို့မဟုတ် ရက်သတ္တပတ်၊ လနှင့်ချီ၍ ရေလွှမ်းထားသော သို့မဟုတ် ရေဖြင့်ဝိုင်းရံထားသော တမူထူးသည့် ဂေဟစနစ်တခုဖြစ်သည်။ ရေဝပ်တောများကို ကုန်းမြေ သို့မဟုတ် ရေထုနှင့် ကွဲပြားစေသည့် အဓိကအချက်မှာ ရေနေအပင်များ ယင်းဒေသရှိမြေလွှာတွင် လိုက်လျောညီထွေ ရှင်သန်နိုင်သည့်အချက်ဖြစ်သည်။ ရေဝပ်တောများသည် ဂေဟစနစ်အားလုံးရှိ ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲအများထဲတွင် ပါဝင်သည်ဟု ယူဆရသည်။ အပင်အမျိုးအစားများစွာနှင့် တိရစ္ဆာန် မျိုးစိတ်များ၏ နားခိုရာဖြစ်သည်။ ရေဝပ်တောများသည် ကမ္ဘာ့တိုက်ကြီးများတိုင်းတွင် သဘာဝအလျောက် ဖြစ်ထွန်းကြသည်။ ရေဝပ်တောရှိ ရေသည် ရေချို၊ ရေငန်နှင့် တပိုင်းရေချို တခုခုဖြစ်နိုင်သည်။
ကွင်းကြီးရွာ၊ ကပ်ခို
ကွင်းကြီးရွာ၊ ကပ်ခို
နာမ် (သဒ္ဒါ)
နာမ်ဆိုသည်မှာ သက်ရှိသက်မဲ့ ဒြပ်ရှိ၊ ဒြပ်မဲ့တို့၏ အမည်ဟူသမျှကို နာမ်ဟုခေါ်သည်။
ဥပမာ − လူ၊ ကြောင်၊ ခွေး၊ ဝက်၊ စက်ဘီး၊ မော်တော်ကား၊ လေယာဉ်ပျံ၊ ကွန်ပျူတာ၊ နဖာကလော်၊ မောင်မောင်၊ မင်းသိန်း၊ အေးကြည်မ
နာမ်အမျိုးအစား
နာမ် (၂) မျိုးရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ ’
(၁) အနက်အဓိပ္ပာယ်အရ (၄) မျိုး၊
(၂)ဖွဲ့စည်းတည်​ဆောက်ပုံအရ (၄) မျိုး​ တို့ ဖြစ်သည်။
အနက်အဓိပ္ပာယ်အရ (၄) မျိုး
(က) တစ်ဦးဆိုင်နာမ်
(ဂ) စိတ္တဇနာမ်
(ဃ) အစုပြနာမ်
တစ်ဦးဆိုင်နာမ်
တစ်ဦး၊ တစ်ယောက်၊ တစ်ခုအတွက် သီးခြားမှည့်ခေါ်ထားသောအမည်ကို တစ်ဦးဆိုင်နာမ် ဟု ခေါ်သည်။
(၁) ရွှေတိဂုံ၊ ဆူးလေ၊ ဗိုလ်တထောင်၊ ကျိုက်ထီးရိုး တို့သည် မြန်မာပြည်၌ အမြောက်အမြားတည်ရှိနေကြသော ဘုရားစေတီများအနက် ဘုရားအချို့၏ သီးခြားအမည်များ ဖြစ်ကြသည်။
(၂) ဧရာဝတီ၊ ချင်းတွင်း၊ သံလွင်၊ စစ်တောင်းတို့သည် မြန်မာပြည်၌ အမြောက်အမြားရှိသော မြစ်များအနက် မြစ်အချို့၏ သီးခြားအမည်များ ဖြစ်ကြသည်။
(၃) ရန်ကုန်၊ မန္တလေး၊ မြစ်ကြီးနား၊ ထားဝယ်၊ ကျောက်ဖြူ တို့သည် မြန်မာပြည်၌ အမြောက်အမြား ရှိနေကြသော မြို့များအနက် မြို့အချို့၏ အမည်များ ဖြစ်သည်။
(၄) မောင်မောင်၊ ဇော်ဇော်၊ တင်တင်၊ ခင်ခင်၊ ဘုတ်ဆုံ တို့သည်လည်း လူအမြောက်အမြားအနက် လူအချို့၏ အမည်များ ဖြစ်ကြသည်။
အများဆိုင်နာမ်
ဥပမာ − မြို့၊ ရွာ၊ ကျောင်း၊ မြစ်၊ ချောင်း၊ လူ၊ တိရစ္ဆာန်။
(၁) မြို့ ဟူသောနာမ်သည် မြို့တစ်မြို့တည်းနှင့်သာ သက်ဆိုင်သည်မဟုတ်၊ ရှိရှိသမျှ မြို့အားလုံးနှင့် သက်ဆိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် မြို့ သည် အများဆိုင်နာမ် ဖြစ်သည်။
(၂) ရွာ ဟူသော နာမ်သည် ရွာတစ်ရွာတည်းနှင့်သာ သက်ဆိုင်သည်မဟုတ်၊ ရှိရှိသမျှရွာအားလုံးနှင့် သက်ဆိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ရွာ သည် အများဆိုင်နာမ် ဖြစ်သည်။
စိတ္တဇနာမ်
ဒြပ်မရှိ၊ ကိုင်တွယ်စမ်းသပ်၍မရ၊ မြင်လည်းမမြင်နိုင်၊ စိတ်ဖြင့်သာ တွေးတောသိနိုင်သော နာမ်ကို စိတ္တဇနာမ် ဟု ခေါ်သည်။
ဥပမာ − မေတ္တာ၊ စေတနာ၊ ကံ၊ ဉာဏ်၊ ဝီရိယ၊ ဇွဲ၊ သတ္တိ၊ သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ၊ စည်းလုံးညီညွတ်ရေး၊ အဆိုး၊ အကောင်း၊ အချစ်၊ အမုန်း။
အစုပြနာမ်
အစုအပေါင်း၊ အသင်းအဖွဲ့ကို ဖော်ပြသော နာမ်ကို အစုပြနာမ် ဟု ခေါ်သည်။
ဥပမာ − လူထု၊ စစ်တပ်၊ အိမ်ထောင်စု၊ ပါတီ၊ အသင်း၊ အစည်းအရုံး၊ ကော်မတီ၊ ကျွဲအုပ်၊ နွားအုပ်။
(၁) လူထု ဟူသော နာမ်သည် လူတစ်ဦးတစ်ယောက်တည်းကို မဆိုလိုပေ။ လူအများ ပါဝင်သော အစုအပေါင်းကို ဆိုလိုသည်။
(၂) စစ်တပ် ဟူသော နာမ်သည် လူတစ်ဦးတစ်ယောက်တည်းကို မဆိုလိုပေ။ စစ်သားအများအပြား ပါဝင်သော အစုအပေါင်းကို ဆိုလိုသည်။
(၃) အိမ်ထောင်စု ဟူသော နာမ်သည် မိခင်တစ်ယောက်တည်းကိုသာ ဆိုလိုသည်မဟုတ်။ မိခင်၊ ဖခင်၊ သားသမီး စသည့် အိမ်သားစု အားလုံးကို ဆိုလိုသည်။
(၅) ထိုနည်းအတူ ပါတီ၊ အသင်း၊ အစည်းအရုံး၊ ကော်မတီ ဟူသော နာမ်တို့သည်လည်း အစုအပေါင်းကို ပြသော အစုပြနာမ်များ ဖြစ်ကြသည်။
(၆) ကျွဲအုပ်၊ နွားအုပ် ဟူသော နာမ်များသည်လည်း ကျွဲတစ်ကောင်တည်း၊ နွားတစ်ကောင်တည်းကို ဆိုလိုသည် မဟုတ်ပေ။ ကျွဲအများ စုပေါင်းပါဝင်သော အစုအပေါင်းကို ကျွဲအုပ် ဟုခေါ်၍ နွားအများ စုပေါင်းပါဝင်သော အစုအပေါင်းကို နွားအုပ် ဟု ခေါ်သည်။ ဤကဲ့သို့ အစုအပေါင်းနှင့် သက်ဆိုင်သောကြောင့် ကျွဲအုပ်၊ နွားအုပ် တို့သည် အစုပြနာမ်များ ဖြစ်ကြသည်။
ထနီးကုန်း
ထနီးကုန်း
ထိုင်မသိမ်း
ထိုင်မသိမ်း (english-Htaingmathein)သည် မြန်မာ့မိဖုရားများ၊ နန်းတွင်းသူအပျိုတော်များနှင့်မြန်မာ့အမျိုးသမီးများ ဝတ်ဆင်သောတင့်တယ်လှပသည့်ရင်ကွဲလက်ရှည် အင်္ကျီတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ယနေ့ခေတ်တွင်လည်းပွဲတက်လမ်းဝင်ဝတ်စုံအဖြစ် မြန်မာအမျိုးသမီးများ အလေးတမြတ် ဝတ်ဆင်ကြသည့် ဝတ်စုံတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ကုန်းဘောင်ခေတ်လယ်တွင် သတိထားထင်ရှားလာပြီး ယနေ့ခေတ်တွင် မင်္ဂလာပွဲများအတွက် စံပြုအမျိုးသမီးဝတ်စုံဖြစ်လာသည်။
အမရပူရခေတ်
ဘိုးတော်လက်ထက် (၁၇၈၁-၁၈၁၉) တွင် စာပေ၊ ပန်းချီများ ထွန်းကားရာ ဝတ်စားတန်ဆာလည်း တိုးတက်လာသည်။ ပုံ၌ နန်းတွင်းသူ၏ ဝတ်စားပုံကိုကြည့်လျှင် ကိုယ်ကျပ်၊ လက်ကျပ်၊ ရင်စည်းနှင့် ပုဝါတို့ကို ဆင်ယင်ထားကြောင်း တွေ့ရသည်။ ထဘီမှာ မြေတွင် ဒယဉ့်တိုက်နေသဖြင့် ရေသီနားပေါ်ပြီးဟု ခန့်မှန်းရသည်။ ထဘီကို ဘေးဖုံးဝတ်သကဲ့သို့ နဘေဖုံး (အလယ်တွင် အနားများ စုဖုံးခြင်း) လည်း ဝတ်တတ်ကြသည်။ ထူးခြားသည်မှာ ခြေနင်းစီးခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုခေတ်က အမျိုးသမီးတို့ ခြေနင်းစီးလေ့ရှိသည်ဟု ယူဆရသည်။
ဘကြီးတော်လက်ထက် (၁၈၁၉-၁၈၃၇) တွင်မူ ယနေ့ခေတ် ရင်ခွဲအင်္ကျီပုံစံ ဖြစ်လာသည်။ ရင်ဝိုက်များအရ လည်ထောင်ပါမည်ဟု ယူဆရသော်လည်း အပေါ်မှ တဘက်ဖုံးနေသည့်အတွက် ထင်သာမြင်သာမရှိပေ။ ရင်စည်း အပေါ်နား၊ အောက်နားတို့ကို ဇာ၊ ရွှေခြည်ထိုး၊ ငွေခြည်ထိုးများ တပ်ကာ ဝတ်ဆင်ပြီး ထဘီကို အထက်ဆင်တပ်ထားသည်ကို မြင်ရသည်။
ရတနာပုံခေတ်
၁၈၅၂ မှ ၁၈၈၅ နှစ်များတွင် ထိုင်မသိမ်းပုံစံ ပီပီပြင်ပြင် ဖြစ်လာသည်။ မန္တလေးမြို့၊ မဟာမုနိအုတ်တန်ဆောင်းများရှိ ပန်းချီများအရ အရပ်သားများလည်း ဝတ်စားကြကြောင်း သိရသည်။
ရတနာပုံသတင်းစာဆရာ ဘိုးဝဇီရက တော်ပုဘုရားပွဲသတင်း၌ "နွဲ့နှောင်းညိုစင် အပျိုခင်တို့ ဟိုခွင်တိုင်းဖြစ် လှိုင်းရစ်ဆန်းပုံ ကွမ်းတုံစက်ချိတ် ကွက်မှိတ်ကွက်လွှဲ ဖက်ကဲရွှန်းလျှံ လွမ်းပျံကိုက်ဆင့် ပိုက်နှင့်ဗလာပြုချက်မှာ သူ့ထက်ငါညာမြေဘောင် ရှာဖွေဆောင် သာလေအောင်ဝတ်ထဘီ အင်္ကျီကငွေပွင့်ထိုး ရွှေဆင့်ကြိုးနှစ်ထပ်လိမ် နဂါးပတ်အိမ်သန္တာပေါက် ဇာပြောက်ကအဆန်းဆန်း အခန်းခန်းပျံ့ပြောကြွယ် အံ့ဩဖွယ်ပုဝါများမှာ အသားကောင်းအပါးကောင်း အများဒေါင်းအဖိုးတန် အမျိုးမှန်အဆင်ထပ် ကြင်ခပ်နှင့်ရောင်ရှိန်ဖဲ ပြောင်ထိန်ကဲကွမ်းတုံဆန်း ပန်းတဲ့ကာရန်းတဲ့ကာ သန်းလဲ့ပြာမှုန်ညက်တို့ စုံမက်ဖွယ်ဆင်ခြုံ နံ့သာငွေလွင်မှုံကို ယဉ်ရုံသာသူ'တို့'၍ မူနဂိုရ်မျက်နှာထားနှင့် တစ်ဖက်သားမြင်သူတို့ ဘွင်ဆူလောက်စရာ နော်ဇာနှင့်ရွှေလည်ကပ် ခွေရှည်တပ်ကျောက်ကြိုး နေခြည်ဟပ်ပြောက်ထိုးက တောက်နိုးလုရည်ပေါ်သစ် ပြည်တော်ဖြစ်မန်းနွယ် ဆန်းကြယ်သောစိန်မြခံ ထိန်ပလျှံဆွဲပုတီးကလည်း ဝှဲချီးလို့မပြောနိုင် အဆိုင်ဆိုင်ဝတ်စားလျက်" ဟူ၍ ပွဲသွားသည့် မန်းသူတို့ဟန်ကို ရေးသားထားသည်။ "ရွှပယင်းရယ်နှင့် ဝေဝင်းလို့ဝါ လေညှင်းငယ်လာ ရွှေဟင်္သာပျံသင်စလိုပ ဟန်ပြင်ကြအမှုပွေသည် ဆံစုတွေရံနှောင်ဖုံးပါလို့ မြန်အောင်ထုံးလမ်းပေါ်မြူတယ် နန်းတော်သူကြာစကားတွေနှင့် မံဘုရားကြွားလို့ဝါ ငှားခဲ့တာကွမ်းတုံချိတ်ကယ်နှင့် ကမ်းကုန်နိပ်ပေါင်ပါလန်အောင် မောင်သာဇံစွန်တောင်ဆွဲသည့်နှယ် လွန်အောင်ပဲဘုရားလယ်သည် ငါးသယ်ရှုံးတဲ့သင်းပေလေး" ဟု စပ်ဆိုထားသည်ကိုထောက်၍ ထိုခေတ်ထဘီများမှာ ခပ်ကြမ်းကြမ်းလှမ်း၍မသင့်သော ပြန့်ထဘီများဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။
လွတ်လပ်ပြီးခေတ်
အင်္ဂလိပ်အုပ်စိုးစဉ်ကာလများတွင် မန္တလေးနှင့် အနီးတစ်ဝိုက်၌ ဝတ်ဆင်မှုများရှိသေးသော်လည်း ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် မရှိပေ။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် နိုင်ငံ့ပွဲလမ်းများတွင် မြန်မာ့ရိုးရာကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်လာရာ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပင်ကိုအလှကို ပေါင်းစပ်ဖော်ကျူးနိုင်သော ထိုင်မသိမ်းမှာ ပွဲလည်တင့်လာသည်။