cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ညောင်လေးပင်မြို့
ညောင်လေးပင်မြို့ သည် မြန်မာနိုင်ငံပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်။ ညောင်လေးပင်ခရိုင် ၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်၏ မော်တော်ကားလမ်းအားဖြင့် ပဲခူးမြို့ မှ ၄၈ မိုင်၊ ရန်ကုန်မြို့ ၈၃ မိုင်၊ နေပြည်တော်မြို့မှ ၁၄၀ မိုင်၊ မန္တလေးမြို့မှ ၃၃၂ မိုင်၊ တောင်ငူမြို့ မှ ၇၄ မိုင်ခန့် ကွာဝေးသည်။ အမှတ်(၁) ပြည်ထောင်စုအဝေးပြေးလမ်းမကြီး ( ရန်ကုန်-တောင်ငူ-မန္တလေး အဝေးပြေးလမ်း) မှာလည်း ညောင်လေးပင်မြို့လယ်ကို အလယ်ဗဟိုကျကျ ဖြတ်သန်းသွားသည်။ ရန်ကုန်-မန္တလေး အမြန်လမ်း သည် မြို့၏ အနောက်ဘက် ၁၅ မိုင်ခန့်မျှမှ ဖြတ်သန်းဖောက်လုပ်သွားသည်။ သို့သော် ရန်ကုန်-မန္တလေးအမြန်လမ်းမကြီးနှင့် အဝေးပြေးလမ်းမကြီးတို့ကို ညောင်လေးပင်- ကျွန်းကုန်း- ဖဒို- မြို့ချောင်းလမ်း ဖြင့် ၂၄ မိုင် ဆက်သွယ်လမ်းဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ညောင်လေးပင်မြို့၏ မြောက်ဘက် ၂၈ ကီလိုမီတာခန့်တွင် ကျောက်တံခါးမြို့၊ တောင်ဘက် ၁၇ ကီလိုမီ တာခန့်တွင် ဒိုက်ဦးမြို့၊ အရှေ့ဘက် ၁၉ ကီလိုမီတာခန့်တွင် မဒေါက်မြို့ တို့တည်ရှိသည်။
ပဲခူးမြောက်ပိုင်း စပါးရောင်းဝယ်တင်ပို့ရာ ဗဟိုဌာနတစ်ခုဖြစ်၍ အတော်ပင်စည်ကားသည်။ မြို့၏လူဦးရေမှာ ၂၀၁၉ ခုနှစ် ကြားဖြတ်သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၂၁၉၂၉၃ ယောက်ခန့်ဖြစ်လေသည်။
တော်လှန်ရေးကောင်စီ လက်ထက်တွင် ညောင်လေးပင်မြို့တွင် မြူနီစီပယ်အဖွဲ့ရှိ၍ မြို့တွင်းကိစ္စရပ်များတို့ကိုဆောင်ရွက်ရသည်။ ညောင်လေးပင်နယ်တွင် ညောင်လေးပင်မြို့နယ်၊ ညောင်လေးပင်အနောက်မြို့နယ်(ကျောက်တံခါးမြို့နယ်)နှင့် ဒိုက်ဦးမြို့နယ်များ ပါဝင်လေသည်။ နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ လက်ထက်မှစ၍ ညောင်လေးပင်မြို့နယ်သည် ပဲခူးခရိုင် အပိုင်မြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ သည် ညောင်လေးပင် အား ညောင်လေးပင်ခရိုင် အဖြစ် ပဲခူးခရိုင် မှ ခွဲထုတ်ပြီး မြို့နယ် (၅) ခု ပေါင်းစပ်၍ ခရိုင်ရုံးဆိုက်ရာမြို့ အဖြစ် ပြောင်းလဲ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ညောင်လေးပင်အရှေ့မြို့နယ်တစ်ဝှမ်းလုံးမှာ အများအားဖြင့် ဆန်စပါးကို အဓိကထား၍ စိုက်ပျိုးသော လယ်ယာများသာဖြစ်သည်။ ညောင်လေးပင်အနောက်မြို့နယ်မှာမူ၊ ကုန်းမြင့်ဒေသများ၊ တောင်တန်းများဖြစ်၍ လယ်ယာလုပ်ကိုင်ကြသော်လည်း၊ အနည်းငယ်မျှသာဖြစ်သည်။
ညောင်လေးပင်မြို့မှ အရှေ့ဘက် ၁၂ မိုင်ခန့်ဝေးသော မဒေါက်သို့ မီးရထားလမ်းခွဲတစ်ခုရှိ၍၊ မဒေါက်မှ စစ်တောင်းမြစ်ကို ဖြတ်ကူးလိုက်လျှင် ညောင်လေးပင်ခရိုင် ရွှေကျင်မြို့နယ်၊ ရွှေကျင်မြို့သို့ရောက်ရှိနိုင်လေသည်။
ညောင်လေးပင်မြို့မှာ နယ်ပိုင်ဝန်ထောက်ရုံးစိုက်သော မြို့ဖြစ်သည့်အားလျော်စွာ အစိုရရုံးများ၊ ကျောင်း၊ ဆေးရုံ၊ ဈေးစသော အဆောက်အအုံများဖြင့် စည်စည်ကားကားရှိသည်။ မြို့နယ်မှာ စပါးအထွက်များသော နယ်ဖြစ်သည့်အပြင်၊ မီးရထားလမ်း၊ ကားလမ်းများရှိသောကြောင့် အရောင်းအဝယ်တွင်ကျယ်သည်။ ညောင်လေးပင်ခရိုင်၏ အကြီးဆုံးမြို့နှင့် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၏ ပဉ္စမမြောက်အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ညောင်လေးပင်မြို့သည် လုဒ်(စ်)မယ်တော်သခင်မကျောင်း ကြောင့်ထင်ရှားကျော်ကြားရသည်။
ကင်တုံရွာ၊ မိုးနဲမြို့နယ်
ကင်တုံရွာ (Kinton)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မိုးနဲမြို့နယ်၊ နောင်မြိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၀၂၅၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်မြိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၁၆ ဦး၊ မ ၅၅၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၆၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးနဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ညောင်ဝိုင်းရွာ၊ သဲဖြူ
ညောင်ဝိုင်းရွာ၊ သဲဖြူ
မွန်လှရွာ
မွန်လှရွာ
သေယာယူရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဘလွဲရွာ၊ ရေတွင်းကုန်း
ဘလွဲရွာ၊ ရေတွင်းကုန်း
ကပိုင်ချောင်းရွာ၊ လောင်းချောင်း
ကပိုင်ချောင်းရွာ၊ လောင်းချောင်း
ဘုရားကြီးစု
ဘုရားကြီးစု
ကိုးကား
ဘုရားကြီးစု
ကွမ်းခြံရွာ၊ ရေဦးမြို့နယ်
ကွမ်းခြံရွာ (Kunchan)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရေဦးမြို့နယ်၊ လေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၇၁၇၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျားခြေရာရွာ
ကျားခြေရာရွာ
ဩဂုတ် ၂၀၀၀
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဩဂုတ် ကဏ္ဍ:၂၀၀၀
အုပ်ဖိုရွာ၊ သဲဖြူ
အုပ်ဖိုရွာ၊ သဲဖြူ
ကံရာဇာငယ်
ကံရာဇာငယ်သည် မဇ္ဈိမဒေသ ကပိလဝတ်ပြည်မှ ပထမဦးစွာ မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသော သကျသာကီဝင်မင်း၊အဘိရာဇာ၏ သားငယ်ဖြစ်သည်။ အဘိရာဇာမှာ သင်္ကဿရဋ္ဌ တကောင်းပြည်ကြီးကို စတင်တည်ထောင်သော မင်းဖြစ်သည်။ သားတော် ကံရာဇာငယ်သည် ခမည်းတော် အဘိရာဇာ နတ်ရွာစံသောအခါ နောင်တော် ကံရာဇာကြီးနှင့် ထီးမွေနန်းမွေလုကြရာ ရန်စစ်မထိုးဘဲ ကုသိုလ်စစ်ထိုးကြရာတွင် အရေးသာရသဖြင့် တကောင်းပြည်ကို ဆက်ခံ စိုးအုပ်ရသည်။ (မှတ်ချက်။ ။ အချို့စာအုပ်များတွင် မင်းကြီး အဘိရာဇာက သားတော် နှစ်ပါးအနက် မည်သူသည် ထီးနန်းစည်းစိမ်နှင့် ထိုက်တန်လေသနည်းဟု စုံစမ်းလို၍ ညတွင်းချင်း စေတီတစ်ဆူစီ ပြီးအောင် တည်စေရာ သားတော်ငယ်က အလျှင်ပြီးသဖြင့် အိမ့်ရှေ့အရာ အပ်နှင်းတော်မူပြီး နောင်တွင် မင်းဖြစ်သည်ဟု သိရသည်။) ထိုမင်း၏ သားတော်မှာ ဇမ္ဗူဒီပရာဇာ ဖြစ်သည်။ ကံရာဇာငယ်၏ သား၊ မြေး၊ အစဉ်အဆက်တို့သည် ၃၃ ဆက်တိုင် တကောင်းပြည်၌ပင် ဆက်လက် အုပ်စိုးကြ၍ နောက်ဆုံး ဘိန္နကရာဇမင်းလက်ထက် စိန့်ပြည်မှ တရုပ်တရက်တို့ နှောင့်ယှက်သဖြင့် ကံရာဇာငယ် စိုးစံခဲ့သော တကောင်းပြည်ကြီးပျက်စီးသည်။
ခါ့ဖောက်ရွာ၊ ရွှေကူမြို့နယ်
ခါ့ဖောက်ရွာ(Hkahpauk)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ ရွှေကူမြို့နယ်၊ ခါ့ဖောက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၀၀၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရွှေကူမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မင်းစုရွာ၊ မင်းကင်းမြို့နယ်
မင်းစုရွာ (Minsu)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ မင်းကင်းမြို့နယ်၊ တိန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၈၂၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းကင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရေဦးရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
ရေဦးရွာ (Yaeu)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ ပင်မွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၄၂၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပင်မွန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၆၉၂ ဦး၊ မ ၃၀၆၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၇၆၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဇနီးချောများ ကွန်ရက် (ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ)
ဇနီးချောများ ကွန်ရက် သည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့အသံနှင့်ရုပ်မြင်သံကြားမှ ထုတ်လွှင့်သော ဇာတ်လမ်းတွဲ ဖြစ်သည်။ လွန်းထားထား (ဆေးတက္ကသိုလ်) ၏ ဝတ္ထုကို အောင်ပြည် ဖျော်ဖြေရေးအတွက် ဇော်မြင့်ဦး ဇာတ်ညွှန်းရေးပြီး အောင်ဩဘာ ရိုက်ကူးသည်။ နေယံ၊ ဖိုးသောကြာ၊ ဇေယျ၊ ကျော်ကျော်၊ စိုးပြည့်သဇင်၊ မြနှင်းရည်လွင်၊ ခင်သဇင်နှင့် မေဘရဏီသော် တို့ အဓိကပါဝင်ထားသည်။ ပထမဆုံး အပိုင်းကို ဇွန်လ ၁၃ ရက်တွင် ထုတ်လွှင့်သည်။ ဩဂုတ် ၂၃ တွင်ဇာတ်သိမ်းသည်။
ဇာတ်လမ်းအကျဉ်း
မာယာ၊ အမရာမောင်၊ မဒီပျိုမေနှင့် သမ္ဘူခင်ဟူသော အိမ်ထောင်သည် (၄) ဦးမှာ ဇနီးချောများကွန်ရက် (Beautiful Wives' Club) အမည်နှင့် ဖေ့ဘွတ်ပေါ်၌ အဖွဲ့ဖွဲ့ကာ အခြားအမျိုးသမီးများ၏ အိမ်ထောင်ရေးပြဿနာများကို ဖြေရှင်းပေးနေသည်။ ကျော့ရှင်းကြွေ၊ ဇာမဏီမေ၊ သျှင်နှောင်း၊ ဖွေးလက်စင်ကြယ်၊ ပြာနုနှင်းဆီနှင့် ဆောင်းဆည်းဆာတို့၏ ပြဿနာတို့ကို ဖြေရှင်းပေးခဲ့သည်။
လေးတူးရွာ၊ လေးတူး (အရှေ့)
လေးတူးရွာ၊ လေးတူး (အရှေ့)
ဒလတံတား
ဒလတံတား (ကိုးရီးယား - မြန်မာ ချစ်ကြည် ရေးတံတား)သည် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး ရန်ကုန်မြို့ ကျောက်တံတားခရိုင် လမ်းမတော်မြို့နယ် နှင့် တွံတေးခရိုင် ဒလမြို့နယ် ကိုဆက်သွယ်ထား‌ေသာတံတား ဖြစ်သည်။ရန်ကုန်မြစ် ကို ဖြတ်သန်းထားသည်။ရေလည်တိုင် ၅ တိုင် ဖြစ်သည်။ဘုန်းကြီးလမ်း (ယခင် ပြည်လမ်း) နှင့် ဗိုလ်မင်းရောင်လမ်း ကို ဆက်သွယ်ထားသည်။၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင်စတင်ခဲ့သည်။ကိုဗစ် ၁၉ ‌​ရောဂါ ‌​​​ကြောင့် ၂လခန့်ရပ်နားခဲ့ရသည်။
မီးလက်ဝရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
မီးလက်ဝရွာ(Meeletwa)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ရုပ်ဝကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၃၀၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရုပ်ဝကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၉၈ ဦး၊ မ ၆၃၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၂၈ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အမျိုးသားစုစည်းမှု
အမျိုးသားစုစည်းမှုသည် နိုင်ငံတစ်ခု၏ ဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်ရေးအတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည့် စီးပွားရေးနှင့် တိုက်ရိုက်မသက်ဆိုင်သော အကြောင်းတရားများအနက် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်မှု (National Unity) နှင့် အမျိုးသားစုစည်းမှု (National Integratoin) ဟူသော ဝေါဟာရနှစ်ရပ်၏ အဓိပ္ပာယ်သည် များစွာ ကွာခြားသည်။ ခေါင်းဆောင်မှုအတွင်း၊ ခေါင်းဆောင်နှင့် ပြည်သူလူထုအတွင်း နှင့် ပြည်သူလူထုအချင်းချင်းအတွင်း အပြန်အလှန် နားလည်လက်ခံမှုနှင့် အသိအမှတ်ပြုမှုတို့ အားနည်းခြင်းနှင့် ပြည်သူ တို့၏ လူမှုရေးစည်းကမ်းထိန်းသိမ်းမှု အားနည်းခြင်းတို့သည်လည်း အမျိုးသားစုစည်းမှုအားနည်းခြင်း၏ သဘော လက္ခဏာများအဖြစ်ရှိနေပေသည်။ ယင်းသို့ အမျိုးသားစုစည်းမှုအားနည်းခြင်းသည် ယင်းနိုင်ငံများကို မဖွံ့ဖြိုးမတိုးတက် အောင် တားဆီးထားသည့် အဓိကအကြောင်းတစ်ရပ်ဖြစ်သည်ဟု လေ့လာသူများက သုံးသပ်ဖော်ပြခဲ့သည်။
အမျိုးသားစုစည်းမှုသည် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအခြေအနေထက် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာအခြေအနေနှင့် ပိုမိုသက်ဆိုင်ပေသည်။ နိုင်ငံအတွင်းရှိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ စည်းလုံးညီညွတ်နေခြင်းသည် တိုင်းရင်းသားအားလုံး၏ သဘောထား အယူအဆနှင့် အတွေးအမြင်များ ညီညွတ်နေခြင်းကို ဖော်ပြသည့်အခြင်းအရာပင်ဖြစ်သည်။ ထို့အတူ ခေါင်းဆောင်မှု အတွင်း ညီညွတ်မှု၊ ခေါင်းဆောင်နှင့် ပြည်သူအကြားညီညွတ်မှုနှင့် ပြည်သူအချင်းချင်းတို့၏ ညီညွတ်မှုများသည်လည်း အပြန်အလှန် နားလည်မှုနှင့် အသိအမှတ်ပြုမှုဟူသော စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အခြင်းအရာများပင်ဖြစ်ပေသည်။ ပြည်သူတို့၏ တရားဥပဒေကို ရိုသေလေးစားမှုနှင့် လူမှုရေး စည်းကမ်းထိန်းသိမ်းမှုတို့မှာလည်း လူတို့၏ သဘောထားပိုင်းနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အခြေအနေများပင်ဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်၍ အချို့ပညာရှင်များက အမျိုးသားစုစည်းမှုကို စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စုစည်းမှု (Emotional Integration) ဟု အမည်ပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်ပေသည်။
အမျိုးသားစုစည်းမှုဟုဆိုရာတွင် လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ရပ်၊ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံတွင်အကွဲကွဲအပြားပြားဖြစ်နေသော အခြေအနေများကို တစ်လုံးတစ်စည်းတည်းသဘောဖြစ်အောင် စုစည်းခြင်း၊ တစ်နည်းအားဖြင့် သေးငယ်သော လူ့အဖွဲ့ အစည်းများကို ခေတ်မီနိုင်ငံတစ်ခု၏ ဥပဓိရုပ်ပေါ်လွင်သော အနေအထားမျိုးသို့ရောက်အောင် စုစည်းတည်ဆောက်ခြင်း ပင်ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံ၏အချုပ်အချာအာဏာသည် တစ်နိုင်ငံလုံးသို့ လွှမ်းခြုံပျံ့နှံ့မှုအားနည်းပါက အစိုးရ၏အာဏာသည် ထိရောက် ထက်မြက်မည်မဟုတ်ပေ။ ထိုအခါ ပြည်သူလူထုအတွင်း တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးမှာလည်း အားနည်းလာမည် ဖြစ်ပေသည်။ ထိုသို့သော အခြေအနေရှိလာပါက ပြည်သူတစ်ဦးချင်း၏ လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်မှုများသည် တရားဥပဒေ ဘောင်အတွင်းမှ လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်နေသည်ထက် တစ်ဦးချင်း၏စိတ်ဆန္ဒနှင့် အကျိုးစီးပွားပေါ်တွင်သာ အခြေခံ လှုပ်ရှားနေခြင်း ဖြစ်ပေလိမ့်မည်။ ထို့အတူ ခေါင်းဆောင်သူအချင်းချင်း၊ ခေါင်းဆောင်နှင့် ပြည်သူလူထု၊ ပြည်သူ လူထုအချင်းချင်း စသူတို့ အပြန်အလှန်နားလည်မှုနှင့် လက်ခံအသိအမှတ်ပြုမှုများ အားနည်းပါက အချင်းချင်း ပြဿနာ များကို ဖြေရှင်းရင်းဖြင့် အချိန်ကုန်ပြီး မည်သည့်အမျိုးသားရေးလုပ်ငန်းတာဝန်ကိုမျှ ပြီးမြောက်အောင်မြင်အောင် ဆောင်ရွက်နိုင်မည်မဟုတ်ပေ။
အမျိုးသားစုစည်းမှုအားကောင်းသော နိုင်ငံတစ်ခုသည် သိပ်သည်းကျစ်လျစ်ပြီး တစ်လုံးတစ်စည်းတည်းသဘော ကို ဆောင်ယူနေသဖြင့် တည်ငြိမ်ခန့်ညားသော ဥပဓိရုပ် ပေါ်လွင်ထင်ရှားနေတတ်ပေသည်။ သိပ်သည်းခြင်းသည် ကျစ်လျစ်မှုကိုဖြစ်စေပြီး ကျစ်လျစ်မှုက ခိုင်မာအားကောင်းမှုကို ဖြစ်စေပြန်ရာ ယင်းသို့သော နိုင်ငံများ၏ အတွင်းအား များသည် ပြည့်ဖြိုးနေတတ်သည်ဟုဆိုပေသည်။ အတွင်းအားများ ပြည့်ဖြိုးနေသည့် နိုင်ငံတစ်ခုသည် မည်သည့် အခက်အခဲကိုမဆို ကျော်လွှားနိုင်ပြီး မည်သည့်အမျိုးသားရေးတာဝန်ကိုမဆို ပြီးမြောက်အောင်မြင်အောင် ဆောင်ရွက် နိုင်ပေသည်။ သို့ဖြစ်ရာ ယင်းနိုင်ငံမျိုးသည် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရန် အလားအလာကောင်းသည့်နိုင်ငံမျိုးပင်ဖြစ်ပေသည်။
ရည်ညွှန်းကိုးကား
<References />
ငရုပ်တောင်ရွာ
ငရုပ်တောင်ရွာ
ပြင်ချောင်းကုလားရွာ၊ ကပိုင်
ပြင်ချောင်းကုလားရွာ၊ ကပိုင်
ကြက်ဆူကျင်းရွာ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်
ကြက်ဆူကျင်းရွာ (Kyetsukyin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ ကြက်ဆူကျင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၈၂၁၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကြက်ဆူကျင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၅၅ ဦး၊ မ ၅၃၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၈၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေစကြိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကူးတို့ဆိပ်ရွာ၊ တံတားဦးမြို့နယ်
ကူးတို့ဆိပ်ရွာ (Kutoetseik)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ တံတားဦးမြို့နယ်၊ ကူးတို့ဆိပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၀၇၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကူးတို့ဆိပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၅၅ ဦး၊ မ ၆၃၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၈၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တံတားဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လေးကွန်စုရွာ၊ လေးတူး (အရှေ့)
လေးကွန်စုရွာ၊ လေးတူး (အရှေ့)
ထုံး
ထုံးသည် အဖြူရောင်ရှိသော အစိုင်အခဲဖြစ်၍ ဓာတုဗေဒ အခေါ်ဖြင့် ကယ်လ်ဆီယမ် ကာဗွန်နိတ် (CaCO3) ဟုခေါ်သည်။ ထုံးကျောက်(မြေဖြူဟုလည်းခေါ်သည်) ကို မီးဖိုတွင်ထည့်၍ အပူချိန် ဖာရင်ဟိုက် ၁၈ဝဝ ထိ မီးပြင်းတိုက်ပေးရသည်။
ထိုထုံးကျောက်ကို မီးပြင်းတိုက်လိုက်သောအခါ ကာဗွန်ဒိုင် အောက်ဆိုက်များ ထွက်သွားပြီးလျှင် မဖောက်ထုံး (ကယ်လ်ဆီယမ်အောက်ဆိုက် CaO) ဖြစ်လာသည်။ ဓာတုဗေဒ ညီမျှခြင်းဖြင့် CaCO3 = CaO + CO2 ဟု ဖော်ပြသည်။ ထိုမဖောက်ထုံးတွင် ရေထည့်လိုက်သောအခါ အလွန်ပူလာပြီး ထုံးသည် ကြေမွသွားကာ ဖောက်ထုံး (ကယ််ဆီယမ် ဟိုက်ဒြောက်ဆိုဒ် Ca(OH)2) ဖြစ်သွားသည်။ ယင်းကို ဓာတုဗေဒ ညီမျှခြင်းဖြင့် CaO + H2O = Ca(OH)2 ဟုဖော်ပြသည်။ ရေနှင့် ဖောက်ထုံးပျော်ဝင်ရည်ကို ထုံးရေကြည်ဟုခေါ်သည်။ ထုံးနို့သည် ထုံးရေကြည်နှင့် အရည်မပျော်သော ဖောက်ထုံးအရောဖြစ်သည်။
ထုံးအင်္ဂတေပြုလုပ်လိုသောအခါ မဖောက်ထုံးတွင် ရေထည့် ပြီးနောက် သဲနှင့် ရောစာကျောက်များကို ရော၍ အသုံးပြုနိုင်သည်။ ဖောက်ထုံးနှင့် သဲကို ရော၍လည်း ထုံးသရိုး အဖြစ် အုတ်စီရန်နှင့် နံရံချောရန် အသုံးပြုနိုင်သည်။ ထိုထုံးရောစာ သည် လေထဲမှ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ကို စုပ်ယူပြီးလျှင် ထုံးကျောက် (ကယ်လ်ဆီယမ် ကာဗွန်နိတ် CaCO3) အဖြစ် အသွင်ပြောင်းကာ ခြောက်သွားသည့်အခါ အလွန်မာသော အင်္ဂတေကို ရရှိသည်။ ဓာတုဗေဒ ညီမျှခြင်းဖြင့် Ca(OH)2 + CO2 = CaCO3 + H2O ဟု ဖော်ပြသည်။ ထိုကဲ့သို့ ထုံးကျောက်မှ ဖောက်ထုံး၊ ဖောက်ထုံးမှ ထုံးကျောက်အင်္ဂတေ တပတ်လည်ခြင်းကို ထုံးသံသရာလည်သည်ဟု ခေါ်သည်။ ထိုပြင် ထုံးသည် သဲမှ ဆီလီကာနှင့်ပေါင်း၍ ကယ်လဆီယမ်ဆီလီကိတ် အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ရွှံ့မှုံ့မှ အလူမီနာနှင့် ပေါင်း၍ ကယ်လ်ဆီယမ် ဆီလီကိတ် အဖြစ်လည်းကောင်း ဓာတ်ပြု အသွင်ပြောင်းသေးသည်။ ထိုပစ္စည်းများက ထုံးအင်္ဂတေကို ပိုမို မာကျောစေသည်။
ယခုအခါ ထုံးအစား ဘိလပ်မြေကိုသာ ပို၍ အသုံးများလာ ကြသည်။ သို့ရာတွင် အဆောက်အအုံ အဟောင်းများ ပြုပြင်ရာတွင် ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများနှင့် လိုက်လျော ညီထွေ ဖြစ်စေရန် ထုံးကို အဓိက အသုံးပြုကြသည်။ ထို့အပြင် ထုံးသည် လူ၏ စွက်ဖက်မှုနည်းသော သဘာဝ ဒြပ်စင် တခု ဖြစ်ပြီး သဘာဝနှင့် သဟဇာတ ရှိမှု၊ ကာဗွန်စားရိတ် နည်းပါးခြင်း တို့ကြောင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိခိုက်မှု လျော့ကျစေရန် ထုံးကို ပြန်လည် အသုံးပြုရန် စိတ်ဝင်စားမှုများ တိုးလာလျက်ရှိသည်။
ထုံးသည် မီးပြင်းကိုခံနိုင်၏။ ထုံးသည် အယ်လ်ကာလီ သတ္တိ အလွန်ပြင်းသောကြောင့် အက်ဆစ်များကို ဓာတ်ပြယ်စေနိုင်သည်။ အယ်ကာလီများတွင် ထုံးသည် ဈေးအပေါဆုံးဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ကော့စတစ်ဆိုဒါ (NaOH)၊ ပိုတက်၊ အသီး အနှံနှင့်အသားများကိုလည်း စားပစ်နိုင်သေးသည်။ ထို့ကြောင့် အညစ်အကြေးများကို ရှင်းပစ်ရာတွင်လည်း ထုံးကိုအသုံးပြုကြသည်။ ထုံးကို အဆောက်အအုံနှင့် လမ်းများဆောက်လုပ်ရာ၌လည်းကောင်း၊ ထုံးဖြူဆေးသုတ်ရာ၌ လည်းကောင်း၊ မြေဩဇာများ ပြုလုပ်ရာ၌ လည်းကောင်း အသုံးပြုကြသည်။ ထို့ပြင် သားရေနယ်လုပ်ငန်းတွင် သားရေခွံ များမှ အမွေးများ ကျွတ်အောင် ပြုလုပ်ရာတွင်လည်း ထုံးကိုအသုံးပြုကြသည်။ ဖန်သားများပြုလုပ်ရာတွင်လည်း ထုံးကိုအသုံးပြုကြသည်။ မြေဆီလွှာတွင် အချဉ်ဓာတ် ပေါက်လာသောအခါ အချဉ်ဓာတ်ပြယ်စေရန်လည်း ထုံးကိုအသုံးပြုကြသည်။ ပိုးသတ်ဆေး အများအပြားတွင်လည်း ထုံးကိုအသုံးပြုကြသည်။ ထုံးကို သဲနှင့်ရော၍ အပူပြင်းတိုက်ပေးလျှင် အရည်ပျော်၍ ဖန်ရည်တစ်မျိုး ဖြစ်လာသည်။ ထုံးသည် သတ္တုပစ္စည်းအမြောက်အမြားကို ပျော်ဝင်စေနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် သံတွင်းထွက် ပစ္စည်းရိုင်းများမှ သံကို ထုတ်ယူရာတွင် ထုံးကျောက်များကိုထည့်၍ အသုံးပြုကြလေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ထုံးကျောက်ကို နေရာအနှံ့အပြား၌ တွေ့ရပေသည်။ ထုံးကျောက်မှ ထုံးကို ထုတ်ယူသုံးစွဲမှု အများဆုံးမှာ ဘိလပ်မြေ စက်ရုံကြီးများ ဖြစ်သည်။ မော်လမြိုင်မြို့ အရှေ့တောင်ဘက်ရှိ ကျိုက်မရောရွာတွင်လည်း ရာသီအလိုက် ထုံးလုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်ကြသည်။ မန္တလေး၊ စစ်ကိုင်း၊ မြစ်ကြီးနား၊ ကျောက်ဆည်၊ ရွှေဘိုနှင့် အောက်ချင်းတွင်းခရိုင်များတွင် ထုံးလုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ကြသည်။
ပျဉ်မကြီး (မြောက်) (ခေါ်) လယ်ကျင်းခေါင်းရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
ပျဉ်မကြီး (မြောက်) (ခေါ်) လယ်ကျင်းခေါင်းရွာ (Pyinmagyi(North)(Lelkyinkhaung))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ ပျဉ်မကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၈၇၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပျဉ်မကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၃၆ ဦး၊ မ ၄၃၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၆၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
​သောခေါစောရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
​သောခေါစောရွာ(Thawkhawsaw)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ လယ်ခိုဒိုးခိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၀၇၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လယ်ခိုဒိုးခိုကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၇၀ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၇၆ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လေး (မြောက်)ရွာ၊ ရေဦးမြို့နယ်
လေး (မြောက်)ရွာ (Lay(North))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရေဦးမြို့နယ်၊ လေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၃၂၁ ဖြစ်သည်။  ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြန်မာစု
မြန်မာစု
ကိုးကား
မြန်မာစု
ကုလဒူသန
ဒါယကာတို့အား ဖျက်ဆီးခြင်း ၈ မျိုး
၁။ ပန်းပေးခြင်း၊
၂၀၀၉ ကပ္ပလီကျွန်းများငလျင်
၂၀၀၉ ကပ္ပလီကျွန်းများငလျင် သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ကပ္ပလီကျွန်းများတွင် ဩဂုတ်လ ၁၁ ရက်၊ 19:55 UTC အချိန်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ငလျင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပမာဏ 7.5 Mw ရှိသည်။ ဤငလျင်သည် ၂၀၀၄ ခုနှစ် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာငလျင်နှင့်ဆူနာမီ ဖြစ်ပြီးအချိန်ကတည်းက ဆိုပါက ထိုဒေသတွင် အပြင်းထန်ဆုံးငလျင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ငလျင်ဗဟိုချက်သည်  Port Blair မြို့၏ မြောက်ဘက် ၂၆၀ ကီလိုမီတာတွင် ဖြစ်သည်။ ငလျင်တုန်ခါမှုများကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့တောင်ပိုင်း၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ မြန်မာနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံများကပါ ခံစားခဲ့ရသည်။ ပစိဖိတ်ဆူနာမီသတိပေးစင်တာက အိန္ဒိယ၊ မြန်မာ၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ အင်ဒိုနီးရှားနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံများကို ဆူနာမီစောင့်ကြည့်ရန် အသိပေးချက်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ သို့သော် နောက်ပိုင်းတွင် ၎င်းအသိပေးချက်ကို အဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့သည်။ ပျက်စီးမှုများနှင် ထိခိုက်မှုများ မရှိခဲ့ပေ။ အဆောက်အဦများကို အသေးစားပျက်စီးမှုများသာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤငလျင်လှုပ်ခတ်နေသည့် တစ်ချိန်တည်းတွင်ပင် ၂၀၀၉ ရှိဇုအိုကငလျင် သည်လည်း ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟွန်းရှူးကျွန်းတောင်ဘက်ပိုင်းတွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည်။
ကုလဒူသန
ဒါယကာတို့အား ဖျက်ဆီးခြင်း ၈ မျိုး
၂။ သစ်သီး ပေးခြင်း၊
၃။ ဆပ်ပြာမှုန့်ပေးခြင်း၊
၄။ မြေညက်ပေးခြင်း၊
စန်းရွှေပြည်ရွာ၊ မင်းကင်းမြို့နယ်
စန်းရွှေပြည်ရွာ (Sanshwepyi)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ မင်းကင်းမြို့နယ်၊ တိန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၀၈၈၉ ဖြစ်သည်။
ကုလဒူသန
ဒါယကာတို့အား ဖျက်ဆီးခြင်း ၈ မျိုး
၅။ ဒန်ပူပေးခြင်း၊
၆။ ဝါးပေးခြင်း၊
၇။ ဆေးကု ပေးခြင်း၊
၈။ တစ်အိမ်မှတစ်အိမ်သို့လည်းကောင်း, တစ်ရွာမှတစ်ရွာသို့လည်းကောင်း အစေအပါး ခံ၍ သွားခြင်း။
ဒါယကာ ဒါယိကာမတို့၏ ပင်ကို သာသနာတော်ကို ကြည်ညိုနေသည့် သဒ္ဓါတရား ပျက်ပြားအောင် ပန်းပေးခြင်း, သစ်သီးပေးခြင်း, ရေချိုးကသယ်မှုန့်ပေးခြင်း, မြေညက်ပေးခြင်း, ဝါးပေးခြင်း, ဒန်ပူပေးခြင်း, ခြေဖြင့် သွား၍ ပစ္စည်း စကား သယ်ဆောင်ပေးခြင်း, ဆေးကုပေးခြင်းဟု ရှစ်မျိုး ရှိသည်။ သံဃာ၏ ဥစ္စာဖြစ်သော မြေညက်, ပန်းစသော ဂရုဘဏ်ပစ္စည်းတို့ကို အစိုးရသဖြင့် (ဝါ) ကိုယ်ပိုင် ထင်၍ ပေးသော ရဟန်းအား ကုလဒူသနဒုက္ကဋ်နှင့် တကွ ထုလ္လစ္စဉ်းအာပတ် သင့်၏၊ ခိုးလိုသော စိတ်ဖြင့် ပေးသောရဟန်းအား ပစ္စည်းတန်ဖိုးအလိုက် ဒုက္ကဋ်, ထုလ္လစ္စဉ်း, ပါရာဇိကအာပတ် သင့်၏၊ အကျယ်ကို ကုလဒူသကသိက္ခာပုဒ်တွင် ထပ်မံ ပြဆိုပါမည်။
ကုလဒူသက = အမျိုးလေးပါးကို ဖျက်ဆီးပုံ
မင်း, သူဌေး, ကုန်သည်, သူဆင်းရဲဟူသော အမျိုးလေးပါးတို့ကို ဖျက်ဆီးတတ်သောကြောင့် “ကုလေ ဒူသေတီတိ ကုလဒူသကော”အရ အမျိုးလေးပါးတို့ကို ဖျက်ဆီးသူတည်း။
ဤ၌ မစင်, ညွန်, ရွှံ့ပုပ်တို့ဖြင့် ပက်၍ ဖျက်ဆီးခြင်း၊ တုတ်, ဓား လက်နက်တို့ဖြင့် ရိုက်ပုတ်ခြင်းတို့ဖြင့် ဖျက်ဆီးသည် မဟုတ်၊ ချီးမြှောက်ထောက်ပံ့ခြင်း၊ ချစ်ခင် လေးစားကြည်ညို ခင်မင်ရင်းနှီးလာစေခြင်း အကျိုးငှာ ပန်းပေးခြင်း၊ သစ်သီးပေးခြင်း စသော ကုလဒူသနဝတ္ထုရှစ်ပါးတို့ကို ဆောင်ရွက်ပေးခြင်းဟူသော ယုတ်မာသော အကျင့်ဖြင့် မိမိအပေါ်၌သာ ခင်မင် ကြည်ညို သဒ္ဓါတရားဖြစ်စေ၍ ပန်းပေးခြင်း သစ်သီးပေးခြင်းစသည်ကို မပြုကုန်သော ထိုကုလဒူသနအမှုမျိုးတို့ကို မပြုကုန်သော သီလကို ချစ်မြတ်နိုးကြသည့် ရဟန်းကောင်း ရဟန်းမြတ်တို့အပေါ်၌ ကြည်ညိုသဒ္ဓါတရား ပျက်ပြား၍ မလှူချင် မတန်းချင် ဖြစ်စေသည်ကို အမျိုးလေးပါးဖျက်ဆီးသူဟု ဆိုသည်။
သဒ္ဓါတရားပျက်စီးပုံ
ဥပမာ - မိန်းကလေးတစ်ယောက်သည် ပင်ကိုအားဖြင့် နဂိုက သဒ္ဓါတရား ကောင်းသူကလေးတည်း။ သို့သော် “ဒါနံ သဗ္ဗတ္ထသာဓကံ”အရ ပေးကမ်းခြင်းသည် အကျိုးအားလုံးကို ပြီးစေ၏ဟူသော စကားကို သဘောပေါက်၍ ရဟန်းတစ်ပါးက သူ့ကို ကြည်ညိုလာအောင် ခင်မင်လာအောင် ထိုမိန်းကလေးအား ပန်း သစ်သီး စသည်ကို ပေးကမ်းလိုက်ရာ ထိုရဟန်း အားသာ ပို၍ လှူချင်တန်းချင်စိတ် ဖြစ်ကာ ချစ်ခင်လာပေမည်။ သို့သော် ထိုကဲ့သို့ ပေးဖော်မရသော လဇ္ဇီသူမွန် သီလရှိသူ အရှင်မြတ်တို့အား မလှူချင်, မတန်းချင်, မဆည်းကပ်ချင်, မကိုးကွယ်ချင် ဖြစ်လာတော့သဖြင့် ထိုမိန်းကလေး၏ နဂိုက ရှိနေသော အစစ်အမှန်သဒ္ဓါတရားကား ပျက်ပြားလေပြီ၊ ဤကဲ့သို့ပင် အခြားသူများအား ပန်း, သစ်သီးစသည်ပေးရာ၌ နည်းတူ သိပါ။
ပန်းပွင့်ပေးခြင်း
ရဟန်းသည် မိမိပိုင်သော ပန်းကို ပန်ဆင်ရန်နှင့် နတ်တင်ရန်အတွက် မိဘတို့အားလည်း မပေးအပ်၊ မပေးကောင်း။ ရတနာသုံးပါးကို ပူဇော်ခြင်းငှာ မူကား ပေးကောင်း၏၊ ခေါ်, မခေါ်ဘဲ ရောက်လာကြကုန်သော မိဘတို့မှ ကြွင်းသော အဆွေအမျိုးတို့အားလည်း ရတနာသုံးပါးကို ပူဇော်ခြင်းငှာ ပေးကောင်း၏၊ သို့ရာတွင် တန်ဆာဆင်ခြင်းငှာလည်းကောင်း, ဗိဿနိုးနတ် စသည်တို့ကို ပူဇော်ခြင်းငှာလည်းကောင်း မိဘတို့အားလည်း မပေးကောင်း။ဒါယကာတို့ကို သိမ်းသွင်းစည်းရုံးရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ပေးကမ်းလျှင် ကုလဒူသနဖြစ်၍ ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏၊ ကျောင်းတိုက်အတွက် သံဃာအတွက် ရည်ရွယ်သတ်မှတ်ထားသော ပန်းများကို ကျောင်းထိုင်ဘုန်းကြီးအနေဖြင့် အစိုးတရ ပိုင်စိုးပိုင်နင်း ပြုလုပ်၍ လူဒါယကာတို့အား ပေးလျှင် ကုလဒူသနထုလ္လစ္စဉ်းအာပတ် သင့်၏၊
သူတစ်ပါးပိုင်သော ပန်းနှင့် သံဃာပိုင်သော ပန်းကို မရိုးသားသောစိတ် (ခိုးလိုသော စိတ်ဖြင့်)ပေးလျှင် တန်ဖိုးအလျောက် ပါရာဇိကအာပတ်အထိ သင့်ရောက်နိုင်၏၊ သစ်သီးစသည် ပေးရာ၌လည်း ဤနည်းတူပင် ဖြစ်သည်။ ဤသို့ ကုလဒူသနဒုက္ကဋ်၊ ကုလဒူသနထုလ္လစ္စဉ်း၊ ကုလဒူသန ပါရာဇိကအာပတ်များ ရှိသည်ဟု ခွဲခြားမှတ်သားထားသင့်သည်။
သစ်သီးပေးခြင်း
မိမိဥစ္စာဖြစ်သော သစ်သီးကိုလည်းကောင်း, အကျွမ်းဝင်သည့် သူတစ်ပါး၏ ဥစ္စာဖြစ်သော သစ်သီးကိုလည်းကောင်း ပန်းကဲ့သို့ပင် ရတနာသုံးပါးကို ပူဇော်ခြင်းငှာ မိဘတို့နှင့် ရောက်လာကုန်သော အဆွေအမျိုးတို့အား ပေးကောင်း၏၊
သူတစ်ပါးပိုင် သံဃာပိုင် ကျောင်းပိုင်သစ်သီးကို ပေးရာ၌ တန်ဖိုးအလျောက် ပါရာဇိက ထုလ္လစ္စဉ်း ဒုက္ကဋ်အာပတ်သင့်၏၊ မိမိပိုင် သစ်သီးများကိုမူ (၁) လူမမာ မကျန်းမာသူအားလည်းကောင်း၊ (၂) စားရမဲ့ သောက်ရမဲ့ တောင်းစားနေသူအားလည်းကောင်း ပေးရာ၌ ကုလဒူသန အာပတ်မသင့်။ ထို့ပြင် သံဃာတော်များအား သံဃိက သစ်သီးဝေနေစဉ် ဒါယကာ ဒါယိကာများ ရောက်လာပါက ၎င်းတို့အား ထက်ဝက်သော ဝေစုကို သမ္မုတိရသော ရဟန်းအနေဖြင့် ပေးနိုင်ခွင့် ရှိ၏၊ သမ္မုတိမရသော ရဟန်းအနေဖြင့် သံဃာကို ပန်ကြားပြီးမှသာ ပေးရမည်။ သံဃိကအာရာမ် ကျောင်းတိုက်ကြီး၌ အစောင့်အရှောက် (ရက္ခက)ရဟန်းသည် မိမိစောင့်ရှောက်ခအတွက်ဟု ရည်မှတ်၍ အပင်အရေအတွက်မည်မျှ (သို့မဟုတ်) အသီးအရေအတွက် မည်မျှဟု ခွဲခြား၍ သတ်မှတ်ထားရမည်။ မိမိအတွက် သတ်မှတ်ထားသော ဝေစုမှ သစ်သီးများကို ကျောင်းသို့ လာရောက်တောင်းသူအား လေးငါးလုံး ပေးရမည်။ (သို့မဟုတ်) ဤအပင်မှ ယူနိုင်ကြောင်း ညွှန်ပြနိုင်သည်။ သံဃိကပိုင်မှ သစ်သီးများကိုမူ သံဃာအား ပန်ကြားပြီးမှသာ ပေးခွင့်ရှိ၏၊
ဝိနည်းပြစ်လွတ်အောင် ပေးကျွေးနည်း
ဝိနည်းသိက္ခာပုဒ်တော်ကို လေးစားသော ရဟန်းတော်များအနေဖြင့် သစ်သီး မုန့်ပဲ သွားရည်စာ ကျွေးမွေးလိုပါက လူဒါယကာတို့ကို တံမြက် လှည်းခြင်း၊ မြက်ရှင်းခြင်း၊ ပန်းကန်ဆေးခြင်း စသော ဝေယျာဝစ္စအမှု တစ်ခုခုကို ပြုလုပ်ရန် စေခိုင်းရ၏၊ ထိုသို့ စေခိုင်းရာ၌လည်း ဤ သစ်သီးခဲဖွယ်ကို စား၍ ဤဝေယျာဝစ္စ အမှုကို ပြုလော့ဟု တစ်ဆက်တည်း ကျွေး၍မခိုင်းရ။ ဤသို့ တစ်ဆက်တည်း ကျွေး, ခိုင်းလျှင် နိဿဂ္ဂိပါစိတ်အာပတ်မှ မလွတ်ပေ။ ဤအလုပ်ကို လုပ်ပါဟု ခိုင်းထားပြီးမှ ဤသစ်သီးကို စားပါဟု ဝေယျာဝစ္စ ပြုလုပ်သူအား ကျွေးမွေးရာ၌ ကုလဒူသန မဖြစ်၊ အာပတ် မသင့်ချေ။
ဆပ်ပြာစသည် ပေးခြင်း
ရဟန်းသည် မိမိပိုင်ဆပ်ပြာမှုန့် ဆပ်ပြာခဲ သွားတိုက်ဆေး စသည်ကို ဝေယျာဝစ္စပြုလုပ်သူအား ပေးကမ်းစွန့်ကြဲနိုင်၏၊ သူတစ်ပါးပိုင်ပစ္စည်း သံဃာပိုင်ပစ္စည်း ကျောင်းပိုင်ပစ္စည်းများကို ပေးရာ၌ ရှေးနည်းအတူ ကုလဒူသန အာပတ်များ သင့်နိုင်၏၊ ရဟန်းသည် မိမိ မဘုဉ်းပေးမီ ဆွမ်း ခဲဖွယ် ဘောဇဉ်များကို အမိနှင့် အဖအား ကျွေးမွေးကောင်း၏၊ ထို့ပြင် မိဘတို့အား လုပ်ကျွေး ပြုစုနေသူ၊ ကျောင်းကိစ္စ သံဃာ့ကိစ္စ ဝေယျာဝစ္စဆောင်ရွက်သူနှင့် ရှင်လောင်းတို့အားလည်း ပေးနိုင်၏၊ အာပတ်မသင့်ချေ။
လောကွတ်ပျူငှာ ပြုစုသင့်သူများ
ရဟန်းတော်များသည် မိမိကျောင်းသို့ ရပ်ဝေးမှ ရောက်ရှိလာသော ဧည့်သည်အားလည်းကောင်း, လှူဒါန်းရန် ပစ္စည်းမရှိ အထီးကျန် ဆင်းရဲသားအားလည်းကောင်း, အန္တရာယ်ပြုနိုင်သော ဥပဒေမဲ့ လက်နက်ကိုင်များအားလည်းကောင်း, အစိုးရအမှုထမ်း မင်းစိုးရာဇာတို့အားလည်းကောင်း, လာဘ်လာဘကို မမျှော်လင့်ဘဲ အန္တရာယ်ပြုမည့် ဘေးမှ လွတ်စေရန် ရည်ရွယ်၍ လောကွတ်ပျူငှာ ပြုကောင်းသည်။ ပြုစုသင့်သည်။ သောက်ရေသုံးရေ ပေးရမည်။ နံနက်ပိုင်းတွင် ဆွမ်း ခဲဖွယ် ဘောဇဉ်များ ကျွေးမွေးရမည်။ ညနေပိုင်းဖြစ်မူ ချက်စားလိုပါက သာမဏေနှင့် ကပ္ပိယတို့ထံ အပ်နှံထားသော ဆန် ဆီ ရှိလျှင် ထုတ်ပေးရမည်။ အိပ်ရာ နေရာပေးရမည်။ ရဟန်းတို့၏ အသက်အန္တရာယ်ကို လည်းကောင်း, ကျောင်းကန်ဘုရား အဆောက်အဦးကိုလည်းကောင်း အန္တရာယ်ပြုနိုင်သူတို့အား သံဃိကပစ္စည်းကိုပင် ပေးကျွေးကောင်း၏၊ မိမိ မဘုဉ်းပေးမီ သီးခြား ခွဲထား၍ ပြင်ဆင်ကျွေးကောင်း၏၊ ဤသို့ ပြုစုခြင်းဖြင့် မိမိအပေါ် ကြည်ညို၍ ပစ္စည်းလေးပါး လှူဒါန်းလိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ချက် မထားရ။ အန္တရာယ်မှ အသက်ဘေးမှ လွတ်မြောက်ရာ လွတ်မြောက်ကြောင်း ပေးကမ်းကျွေးမွေးခြင်း ပြုစုခြင်း ဖြစ်သည်ဟု စိတ်က အောက်မေ့ဆင်ခြင်၍ ပြုစုကျွေးမွေးရမည်။
အင်္ဂတေ, သစ်, ဝါး စသည် ပေးခြင်း
ဖျော်စပ်ပြီးသော အင်္ဂတေ မြေညက် (သို့မဟုတ်) ထုံး, သဲ, ဘိလပ်မြေ, အုတ်မှုန့်ပေးခြင်း, ဒန်ပူပေးခြင်း, ကြိမ်, နွယ်, လျှော်, ဝါး, သစ်သား, သစ်ငယ်, မြက်, ဖြူဆံမြက်, ပြိန်းမြက်စသော ဆောက်လုပ်ရေးပစ္စည်းများမှ ကိုယ်ပိုင် ပစ္စည်းများကို လူဒါယကာတို့အား (၁) ဖြားယောင်းသိမ်းသွင်းရန်၊ ကြည်ညိုစေရန်၊ လှူဒါန်းစေရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ပေးလျှင် ဒုက္ကဋ်၊ (၂) မထေရ်ကြီး ကျောင်းထိုင် ဘုန်းကြီးအဖြစ် အပေါ်စီး ရ၍ ပိုင်စိုးပိုင်နင်းပြုလုပ်၍ ပေးလျှင် ထုလ္လစ္စဉ်း၊ (၃) ခိုးကြောင်ခိုးဝှက်ပြု၍ သံဃာ မသိအောင် ပုန်းကွယ်ဖုံးဝှက်၍ (ခိုးလိုသောစိတ်ဖြင့်) ပေးလျှင် တန်ဖိုးအလျောက် ပါရာဇိကအာပတ်အထိ သင့်စေနိုင်၏၊
ဆေးကုသပေးခြင်း
ရဟန်းတော်များသည် လူဒါယကာ ဒါယိကာမတို့အား ဆေးမကုအပ်၊ ဆေးမပေးအပ်၊ ဆေးနည်းလည်း မပေးအပ်၊ ဆေးပေး ဆေးကုလျှင် ဒုက္ကဋ်အာပတ်သင့်၏၊ သဒ္ဓါတရားပြည့်စုံ၍ ပစ္စည်းဥစ္စာကြွယ်ဝချမ်းသာသော ဘုရားဒါယကာ ကျောင်းဒါယကာ အလှူဒါယကာတို့ကို ဆေးပေးခြင်း ဆေး ကုခြင်း မပြုရ။
ဝိနည်းပြစ်လွတ်အောင် ဆေးနည်းပေးခြင်း
ဒါယကာတစ်ဦးက “တပည့်တော်၏ မိခင် ဖျားနာနေသဖြင့်, မည်သည့်ရောဂါ ဖြစ်နေ၍ ဆေးနည်း ပြောပြပါဘုရား၊ ဆေးနည်းကောင်း ညွှန်ပြပါဘုရား”ဟု လျှောက်ထားလာလျှင် ဆေးပညာ ဗဟုသုတရှိသော ရဟန်းသည် ဆေးနည်းကို တိုက်ရိုက် မပြောပြရ။ အနီး၌ရှိသော ဆေးကုကောင်းသူ ရဟန်း သာမဏေ တစ်ဦးဦးအား ပြောသည့်အနေဖြင့် “မည်သည့်ရဟန်း မည်သည့် ရောဂါဖြစ်စဉ်က မည်သည့်ဆေးဖြင့် ကုသ၍ ပျောက်ကင်းဖူးကြောင်း” ပြောကြားနိုင်သည်။ ဒါယကာဖြစ်သူက နံဘေးမှ ကြားနာမှတ်သား၍ သူ၏ မိခင်အား ထိုဆေးနည်းအတိုင်း ကုသပါလျှင် ထိုဆေးနည်းပြောကြားသော ရဟန်းမှာ ကုလဒူသနအမှု ပြုရာမရောက်၊ အာပတ် မသင့်ချေ။
သို့မဟုတ် ဒါယကာဖြစ်သူက ဝိနည်းနားလည်သဖြင့် မည်သူဖျားနာသည် မည်သူအတွက်ဟု နာမည်ကို မဖော်ညွှန်းဘဲ “ဤရောဂါမျိုး ဖြစ်နေသူကို မည်သည့်ဆေးဖြင့် ကုသရသနည်း”ဟု ဆေးပညာသဘောသက်သက်ကို မေးရာ၌ ထိုရောဂါ ပျောက်ကင်းစေနိုင်သည့် ဆေးနည်းများကို ပြောပြခွင့် ရှိ၏၊
ဆေးကုကောင်းသော ပုဂ္ဂိုလ်များ
ရဟန်းနှင့် သာမဏေများသည် မိမိ၏ ခမည်းတော် မယ်တော်နှင့် ၎င်းတို့ အား ပြုစုလုပ်ကျွေးသူ မိမိအား ဝေယျာဝစ္စ ပြုလုပ်ပေးသူနှင့် ရှင်လောင်းတို့အား ဆေးကုပေးအပ်၏၊ လူနာအား ဆေးနည်းပြောပြခြင်း ထိုလူနာ၏ ပစ္စည်းဖြင့် ဆေးဖော်စပ်ပေးခြင်း သို့မဟုတ် မိမိပစ္စည်းဖြင့် ဆေးဖော်စပ် တိုက်ကျွေး ကုသပေးခြင်း ပြုနိုင်၏၊ အကယ်၍ မိမိ၌ ဆေးပစ္စည်းများ မရှိပါက ဆွေမျိုးများထံ တောင်း၍လည်းကောင်း, ဖိတ်ကြားထားသော ဒါယကာများထံမှ အလှူခံ၍လည်းကောင်း, မရပါက နေမွန်းလွဲအချိန်တွင် အိမ်စဉ်လှည့်လည်ရပ်၍ ဆွမ်းခံသကဲ့သို့ ဆေးပစ္စည်း အလှူခံ၍လည်းကောင်း ဆေးပစ္စည်းတို့ကို ရှာဖွေ ဖော်စပ် ကုသပေးကောင်းသည်။
မိဘမှ တစ်ပါးသော ဆွေမျိုးများအား ဆေးကုသပုံ
ထို့ပြင် ရဟန်းနှင့် ဆွေခုနစ်ဆက် မျိုးခုနစ်ဆက်တော်စပ်သူ ညီအစ်ကို မောင်နှမနှင့် ဦးကြီး ဦးလေး အဒေါ်စသည်တို့အား ၎င်းတို့၏ ဆေးပစ္စည်းဖြင့် ဖော်စပ်၍ ကုသပေးခွင့် ရှိ၏၊ အကယ်၍ မိမိပိုင် ဆေးပစ္စည်းဖြင့် ကုသပေးရပါက နောင်တစ်ချိန်တွင် အစားပြန်ပေးကြရန် ပြောဆို၍ ဆေးကုသပေး နိုင်သည်။ အလိုက်သိ၍ အစားပြန်ပေးပါက ယူရမည်။ ပြန်မပေးပါက ၎င်းဆေးတို့ကို အစားပြန်မတောင်းရ။
တခြားဆေးကုကောင်းသူများ
ထို့ပြင် အန္တရာယ်ပြုနိုင်သော ဥပဒေမဲ့ လက်နက်ကိုင်များ, စစ်ရှုံးလာသော ဘုရင်နှင့် မင်းမှုထမ်းများ, ခရီးသည်များ, ရပ်ဝေးမှ ရောက်လာသော ခရီးသွားဧည့်သည်များ, ဆွေမျိုးမရှိ အထီးကျန်သူတို့သည် မကျန်းမာသဖြင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းသို့ ဝင်ရောက်ခိုလာပါက ဆေးကုသပေးနိုင်သည်။ ကုလဒူသနအာပတ် မသင့်ချေ။
ပရိတ်ရွတ်ခြင်း ကမ္မဝါစာဖတ်ခြင်း
“ဘုရားတပည့်တော်တို့၏ နေအိမ်နှင့် ရပ်ကွက်ကို ပရိတ်, ကမ္မဝါဖြင့် အရံအတားပြုလုပ်ပေးတော်မူပါဘုရား၊ ပရိတ်, ကမ္မဝါစာ ဖတ်၍ စောင့်ရှောက် ပေးတော်မူပါဘုရား”ဟု တောင်းပန်လျှောက်ထားရာ၌ ပရိတ် မရွတ်အပ်၊ မရွတ်ကောင်း၊ ကမ္မဝါစာလည်း မဖတ်ကောင်း၊ မလိမ္မာသော ဒါယကာအား နားလည်သဘောပေါက်စေရန် ရှင်းပြ၍ ဝိနည်းနှင့် ညီအောင် ပြန်လည် လျှောက်ထားစေရမည်။ “ပရိတ်တရားတော် ချီးမြှင့်ပေးတော်မူပါဘုရား၊ (သို့မဟုတ်) ပရိတ်ရွတ် ကြွတော်မူပါဘုရား၊ ကမ္မဝါဖတ် ကြွတော်မူပါဘုရား”ဟု လျှောက်ထားပါက ပရိတ်နှင့် ကမ္မဝါစာ ရွတ်ဖတ်ခွင့် ရှိ၏၊ ဒါယကာတို့ လျှောက်ထားတတ်ဖို့ အရေးကြီး၏၊
ပရိတ်ရေနှင့် ပရိတ်ချည် ပြုလုပ်ပေးခြင်း
ပရိတ်ရေနှင့် ပရိတ်ချည်တို့ကို ရဟန်း၏ ပစ္စည်းဖြင့် ပြုလုပ်မပေးရ၊ ဒါယကာ ဒါယိကာမတို့ ပိုင်သော ရေနှင့် ချည်ခင်တို့ဖြင့်သာ ပရိတ်ရေနှင့် ပရိတ်ချည် ပြုလုပ်ပေးရမည်။ ရဟန်းသည် ပရိတ်ရွတ်နေစဉ် ရေကို လက်ဖြင့် မွှေနှောက်ပေးခြင်း၊ ချည်ကို လက်ဖြင့် ကိုင်တွယ်သုံးသပ်ပေးခြင်း ပရိတ်ရေနှင့် ပရိတ်ချည်တို့ကို ပြုလုပ်ပေးနိုင်၏၊ အာပတ်မသင့်ချေ။ ပရိတ်သဲ ပရိတ်ခဲ ပရိတ်ပန်းတို့ ပြုရာ၌လည်း နည်းတူပင် သဘောပေါက် သိမြင်ပါလေ။
တမန်သည် ပြုခြင်း
တစ်ရပ်တစ်ကျေးရောက်ရှိနေသူထံသို့ သွားရောက်၍ သတင်းစကား ပြောကြားပေးခြင်း၊ အကျိုးအကြောင်းစုံစမ်း၍ မူလစေလွှတ်သူထံ တစ်ဖန် ပြန်၍ သတင်းပို့ခြင်း (= တမန်သည်) မပြုလုပ်အပ်၊ ပြုလုပ်လျှင် ခြေလှမ်းတိုင်း ခြေလှမ်းတိုင်း ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏၊ ထိုသို့ သတင်းစကား သွားရောက်ပြောကြားခြင်းကြောင့် ရရှိသောဆွမ်းကို ဘုဉ်းပေးလျှင် မျိုတိုင်းမျိုတိုင်း ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏၊ လူတို့၏ လောကီစီပွားရေးကိစ္စ အိမ်မှုကိစ္စ ကျန်းမာရေး လူမှုရေးကိစ္စတို့နှင့် စပ်သော သတင်းစကားတို့ကို သွားရောက် မပြောကြားရန် တားမြစ်တော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။
သတင်းစကား ပို့ဆောင်ကောင်းသော အရာများ
ရဟန်း သာမဏေ ရှင်လောင်းတို့၏သတင်းစကား မယ်တော် ခမည်းတော်နှင့် မိမိရဟန်း၏ ဝေယျာဝစ္စပြုလုပ်ပေးသူတို့၏ သတင်းစကားကိုမူ သွားရောက် ပြောကြားပေးကောင်း၏၊ လူဒါယကာတို့၏ ဘုရားတည် ကျောင်းဆောက် ရှင်ပြု အလှူဒါနပွဲ စသော သာသနာရေး ကုသိုလ်ရေးနှင့် စပ်လျဉ်းသည့် သတင်းစကားတို့ကိုမူ ပြောကြားပေးကောင်း၏၊ အာပတ် မသင့်ချေ။
လမ်းခရီးကြုံ၍ မေးမြန်းသဖြင့် ပြောကြားခြင်း
ခရီးသွား ခရီးပြန်ရင်း လမ်းကြုံ၍ ဒကာတို့က အကျိုးအကြောင်း မေးမြန်းသဖြင့် ဖြေကြားပြောဆိုရာ၌မူ အာပတ်မသင့်ချေ။ ဥပမာအားဖြင့် မန္တလေးမြို့မှ ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးဘက ရန်ကုန်မြို့ရှိ သားဖြစ်သူ ကိုဝထံသို့ ခရီးသွားကြုံမည့် ဥုးသောဘိတကို မိမိမကျန်းမာကြောင်း၊ ဆေးရုံတက်၍ ဗိုက်ခွဲရကြောင်း စသည်ပြောကြားပေးပါရန် မှာကြားလျှောက်ထားလိုက်၏၊ ဥုးသောဘိတသည် “ကောင်းပြီ၊ ကောင်းပါရဲ့၊ ဟုတ်ကဲ့၊ ပြောပေးမည်၊” စသည်ဖြင့် ဝန်ခံခြင်း မပြုလုပ်ခဲ့ဘဲ ရန်ကုန်မြို့သို့ ရောက်သောအခါ ကိုဝ၏ အိမ်သို့ သွား၏၊ ကိုဝက စတင်၍ မိမိဖခင်ကြီး၏ ကျန်းမာရေးအကြောင်း အခြေအနေကို မေးပါက ပြောပြခွင့်ရှိ ၏၊ အကြောင်းစုံ ပြောပြနိုင်၏၊ အာပတ် မသင့်ချေ။ သို့သော် ကိုဝက မမေးမြန်းဘဲ မိမိက စတင်၍ သင်၏ ဖခင်ကြီး မကျန်းမာကြောင်း၊ ဆေးရုံတက် ကုသရကြောင်း၊ ဗိုက်ခွဲရကြောင်း စသည် သတင်းစကား ပြောကြားလျှင် ဥုးသောဘိတသည် ကုလဒူသနဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏၊ လမ်းခရီးကြုံ၍ ရဟန်းတော်တို့ မှာကြားမှု အပြုခံရပါက အာပတ် မသင့်အောင် ပြောကြားပေးနည်းများကို မှတ်သားသင့်ပါသည်။
ယိထွန်းဈေးကုန်းရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျောက်ခေတ်သစ်
အနောက် အာရှတွင် လွန်ခဲ့သည့် နှစ် ၉၀၀၀ မှ ၅၅ဝဝ အတွင်း ကျောက်ခေတ်သစ် ပေါ်ထွန်း ခဲ့သည်။ မြန်မာ ကျောက်ခေတ်သစ်ဓလေ့ကို လွန်ခဲ့သည့်နှစ် ၂၁ဝဝ အထိ တွေ့ရှိ နိုင်ပါသေးသည်။ ကျောက်ခေတ်သစ် လက်နက်များကို ကချင်ပြည်နယ်၊ ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် မြန်မာပြည်အလယ်ပိုင်းမှာ တွေ့ရသကဲ့သို့ အနောက်ဘက် သံတွဲ၊ တောင်ဘက် ဘိတ်(မြိတ်) အထိ တွေ့နိုင်သည်။ မြစ်ကြီးနား မှ ဘိတ် (မြိတ်) အထိ အနှံ့အပြား တွေ့ရသည့် ကျောက်လက်နက်များကို ခြုံငုံဖော်ပြရလျှင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကျောက်ဟောင်းခေတ်လူသားများသည် တောင်ပိုင်းတရုတ်မှ ဆင်းသက် ပြန့်ပွားလာသည်ဟု ယူဆရန်ရှိသည်။ သို့သော် ကျောက်သစ် လူများအနေဖြင့် မလေးကျွန်းဆွယ်မှ လူများနှင့် လွန်စွာဆင်တူနေရာ အရှေ့တောင်နှင့် အရှေ့ အရပ်မှတဆင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာသည်ဟု ထင်မြင်ရသည်။
ကျောက်သစ် လူများသည် သူတို့ နေ့စဉ် စားသောက်သော အစာများကို တောတောင်မှာ လှည့်လည်ပြီး မရှာရဘဲ မိမိ ကိုယ်တိုင် စိုက်ပျိုး မွေးမြူပြီး လိုသော အခါ အလွယ်တကူ ယူပြီး စားသောက်နိုင်သော အရည်အချင်း ရှိနေကြနှင့်ပြီ။ ကောက်ပင် သီးနှံ စိုက်ပျိုးခြင်းသော်လည်းကောင်း၊ အသား၊ အရည်နှင့် နို့ အတွက် အိမ်ခြံဝင်း အတွင်း မှာပင် တိရစ္ဆာန်များကို မွေးမြူခြင်းသော်လည်းကောင်း၊ ဝန်သယ် ဆောင်ရန် တိရစ္ဆာန်ကြီး တချို့ကို မွေးမြူခြင်းသော်လည်းကောင်း၊ တိုးတက်မှု နှစ်မျိုး သုံးမျိုး တွေ့နိုင်သည်။ စားကြက်ကို ယခင် အနှစ် ၇၅၀ဝ ကပင် အိမ်မှာ မွေးမြူ ခဲ့ကြသည်။ ယခင် ကျောက်ဟောင်း ကာလက ခရီး မပြတ် လှည့်လည် နေသော တံငါ၊ မုဆိုးများသည် ကျောက်သစ် ကာလ ရောက်သော အခါ စိုက်ပျိုး မွေးမြူ သူများ အဖြစ် ဆိုင်းလဲ လာခြင်းကို အလွန် နှေးသော လူမှု တော်လှန်ရေးဟု ခေါ်လေ့ ရှိသည်။ လူတို့၏ နေထိုင် စားသောက်ရေးမှာ ဤတော်လှန်ရေးကြောင့် အကြီးအကျယ် ဆိုင်းလဲသည်။ မြေဩဇာ ကောင်းသော အရပ်၊ အန္တရာယ် ကင်းရှင်းသော အရပ်၊ ဆက်သွယ်ရေး လမ်းကြောင်း လွယ်ကူသော အရပ် များမှာ ရွာငယ်များ တည်သည်၊ တစတစ လူဦးရေ တိုးပွား လာပြန်တော့ တချို့ ရွာက ကြီးပြီး မြို့ဖြစ် ပြန်သည်။ ဤသို့ ကြီးပွားသော တချို့ ရွာကို မြေကတုပ်၊ အုတ်ရိုး နံရံ ထားဟု မြို့ဟု ခေါ်ရခြင်း ဖြစ်သည် ထင်သည်။ စိုက်ပျိုး မွေးမြူရေးမှာ သူတကာထက် ထူးခြား အောင်မြင် သူများ ရှိပြန်တော့ ကိုယ်ပိုင် ပစ္စည်းများပြားသော လူလည်း ပေါ်လာသည်။ ဤလူမျိုးကို သူဌေး၊ သူကြွယ်ဟု ခေါ်ကြ ရသည်။ သူတို့ ပေါ်လာသော အခါက စပြီး စုပေါင်း ရှာဖွေခြင်း၊ မျှတ သုံးစွဲ စားသောက်ခြင်း ဆိုသော အခြေခံ ဘုံစနစ် ကွယ်ပျောက် သွားနှင့်ပြီ။ ကိုယ်ပိုင် ပစ္စည်းများ ရှိလာပြီး ခိုးယူ လုယက် ခြင်းများ ပေါ်ပေါက် များပြား လာပြီး ထိုအရာကို ဟန့်တား ပိတ်ပင်ရန် ဥပဒေ ပြုလုပ် ကြရသည်။ ဥပဒေကို ထိန်းပေးမည့် ခေါင်းဆောင် သူကို မင်း ခေါ်မည်၊ သူ့ အဖွဲ့အစည်းကို အစိုးရ ခေါ်မည်။ လူတစုမှာ အသက် အကြီးဆုံး (သမာဓိ အရှိဆုံး၊ အစွမ်း သတ္တိ အကောင်းဆုံး လူကို ခေါင်း၊ သူကြီးမင်း ခန့်ထားပြီး သက်ကြီး ရွယ်ကြီး ပညာရှိ တို့၏ အကူအညီနှင့် ရပ်ရွာ အေးချမ်း သာယာအောင် ကြီးကြပ် စေသည်။ သူတို့ကို လာရောက် နှောက်ယှက်သော ရန်သူ ရှိလျှင် အုပ်ချုပ်သော အဖွဲ့က တွန်းလှန် တိုက်ခိုက် ပေးရသည်။ ထိုအလုပ်ကို ခေါင်းဆောင်ပြီး တိုက်ခိုက် ပေးရသည်။ လူအချင်းချင်း နယ်မြေ လုသော ရန်ပွဲ၊ တနယ်နှင့် တနယ် နယ်နိမိတ်ကြောင့် လက်နက် စွဲပြီး စစ်တိုက် ကြလျှင်လည်း ခေါင်းဆောင် ရသည်။ စစ်ရှုံး သူကို ဖမ်းယူခဲ့ပြီး ကျွန်အဖြစ် စေခိုင်းလျှင် ခေါင်းဆောင်ပင် ကြီးကြပ်ရ ပြန်သည်။ ကျွန် များလည်း အများကြီး ရှိလာသည့်အပြင် သူဌေးနှင့် လူဆင်းရဲ ဆိုပြီး အထင်အရှား လူတန်းစား ကွဲပြား လာသည်။
လူမှု စနစ် ဖွဲ့စည်းပုံများ ပိုပြီး ရှုပ်ထွေး လာသည်။ ချမ်းသာ သူနှင့် ဆင်းရဲသား၊ သာမန်လူ၊ ရသေ့ ရဟန်း၊ မင်းနှင့် အမှုထမ်း ဆိုပြီး လူတန်းစားများ ရှိလာသည်။ စားဝတ် နေရေး မကြောင့်ကြ ရသော လူများက အချိန်ပို ရှိလာပြီး ကုန်ပစ္စည်း ထုတ်လုပ်ရာမှာ နည်းလမ်း စနစ်များ ပိုပြီး ကောင်းလာအောင် တီထွင်မှုများ လုပ်ပေး ကြသည်။ လူ့အဖွဲ့အစည်းနှင့် ကိုက်ညီအောင် ယုံကြည်မှု များလည်း ဆန်းကြယ် များပြား လာသည်။ ရိုးရာ ဓလေ့ကို စွဲပြီး ပေါ်ပေါက် လာရသော ဥပဒေ ခေါ် ထုံးနည်းများ ကိုလည်း စည်းစနစ် ကျကျ လိုက်နာ ကြရသည်။ ကိုယ်ပိုင် ပစ္စည်းကို ထိန်းသိမ်း စောင့်ရှောက်သော ဥပဒေ များက အင်မတန် အရေးပါ အရာ ရောက်လာသည်။ လူတစု နေထိုင်ရာ ဒေသမှာ လူအနည်းငယ်က ထွက်ကုန် ပစ္စည်း မှန်သမျှကို လက်ဝါးကြီး အုပ်ပြီး ချုပ်ကိုင် လာသည်။
ကျောက်ခေတ် ဟောင်းနှင့် နှိုင်းစာလျှင် ကျောက်ခေတ်သစ် လူများသည် အနုပညာကို ပိုပြီး လက်ရာ မြောက်အောင် လုပ်နိုင် လာသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ အလို ဆန္ဒ အမျိုးမျိုး အတွက် စွဲကိုင်သော ကျောက်လက်နက်များကို ဆိုင်ချော နေအောင် အချောကိုင် တတ်လာသည်။ မြင်လျှင် နှစ်သက် ချစ်မြတ် နိုးဖွယ် ဖြစ်အောင် နံရံ ဆေးပန်းချီ များလည်း ရေးဆွဲသည်။ အရိုး၊ ဆင်စွယ်နှင့် ရွှံ့မီးဖုတ် ပန်းပုရုပ် များလည်း ပေါ်လာသည်။ ကုန်ပစ္စည်း သယ်ရန်၊ သိုလှောင်ရန် တောင်းပလုံးများ လုပ်ရာက တစတစ တိုးတက်ပြီး အထည်အဝတ် ရက်လုပ် လာကြသည်။ ရွှံ့နှင့် လုပ်ပြီး မီးဖုတ်သော အိုးများ ပေါ်မှာ အလှဆင် သလို ရက်လုပ်သော အထည် များမှာလည်း လှပသော ပန်းပုံစံများ ရောက်စုံ ထည့်ပြီး ရက်လုပ် နိုင်သော အဆင့်ထိ တိုးတက် လာသည်။
အခြေခံ ကြောင်းကို မသိသော အခါ၊ ကြောက်ရွံ့သော အခါ၊ အယူ သီးသောစိတ်၊ ဆောင်ရန်၊ ရှောင်ရန် ညွှန်ကြားချက်များကို မဖြစ်မနေ လိုက်နာသော ဓလေ့ များကြောင့် နတ်ကိုးခြင်း၊ နတ်ပွဲ ထိုးခြင်း ဆိုခြင်းများ ပိုပြီး များပြား လာသည်။ ပူဇော် ပသရမည့် နေရာကို သတ်မှတ် ထားပြီး ယဇ် ပူဇော်ရန် သီးခြား အဆောက်အအုံကို ဆောက်လုပ် လာသည်။ လူ့ထက် ပိုပြီး တန်ခိုး ကြီးသည်ဟု ယူဆ ထားသော နတ်ကို ကိစ္စ အဝဝမှာ ကူညီ မှိုင်းမရန် ပူဇော် ရသည်။ စစ်တိုက်သော အခါ အနိုင် ရချင်သဖြင့်၊ ကောက်ပင် သီးနှံ စိုက်သော အခါ သီးနှံများများ ဆွတ်ခူး ရိတ်သိမ်း နိုင်ရန်၊ သားသမီး များများ မွေးဖွား ထွန်းကား စေရန် နတ်ကိုး ကြသည်။ နတ် ပေါ်ပေါက်ပုံ၊ နတ် ကိုးကွယ်ဟု အကျိုး ကျေးဇူး ရပုံကို ပုံပြင်များ တီထွင်ပြီး ပြောပြော လာကြသည်။ လူသေလျှင် နောက်တဘဝ ရှိလိမ့်ဦးမည်ဟု ဘဝ ကူးကို ယုံကြည် လာကြသည်။ သေသူ၏ အလောင်းကို ကောင်းစွာ စောင့်ရှောက် နိုင်ရန် အတွက် ဂူသင်္ချိုင်း ဆိုသော အဆောက်အဦများ ဆောက်လုပ် လာသည်။
မြန်မာ နိုင်ငံမှာ ကျောက်သစ် လက်နက် ပစ္စည်းများကို ချင်းတောင်က ဘိတ် (မြိတ်) အထိ၊ ရှမ်း ပြည်နယ်က သံတွဲ အထိ အနှံ့အပြား တွေ့နိုင်သည်။ အလယ်ပိုင်း မြန်မာမှာ အများဆုံး တွေ့ရသည်။ ကျောက်လက်နက်ကို သုံးမျိုး ခွဲထားသည်။ (၁) အသွား ပေါ်အောင် ကျောက်ကို ရိုက်ဖဲ့ ထားသော လက်နက်၊ (၂) အသွားကို ထက်မြက် လာအောင် သွေးယူ ထားသော လက်နက်နှင့် (၃) လက်နက် တခုလုံးကို ချောမွတ် လှပ နေအောင် သွေးယူ ထားသော လက်နက်များသည် ကြီးမား ကြမ်းတမ်းသည်။ နောင်အခါ ကျောက်ကို လွှာယူသောနည်း ပေါ်လာသော် သေးငယ်သော လက်နက်များ လုပ်ပြီး သုံးစွဲ လာကြသည်။ ပုပ္ပားတောင် အရပ်က ထွက်သော မီးတောင် ကျောက်မှာ အမျိုးအစား ကောင်းသော အတွက် လက်နက် လုပ်သူများ အထူး နှစ်သက် ကြသည်။ ထိုလက်နက်များ ထဲမှာ သဲကျောက်ကို လုပ်သော လက်နက်က အများကြီး တွေ့နိုင်သည်။ နှစ်ဖက် အသွား ချထားသော ဗိစပ်ဖူး လက်နက်၊ "သပ်" ပုံစံ လက်နက်၊ ဆောက်လက်နက်၊ ဆစ်လွှဲ လက်နက်၊ ဆောက်ခုံး၊ ပင်ကွပ်၊ ကျောက်လက်ကောက်၊ ကျောက်တူနှင့် ခွံချွတ်၊ ကျည်ပွေ့၊ အမင်းတပ် လက်နက်များ ဖြစ်သည်။ စပါးနှင့် ဂျုံကို အခွံ ချွတ်ရန်၊ အမှုန့် လုပ်ရန် ကြိတ်ဆုံများ ပေါ်လာသည်။
မြန်မာမှာ တွေ့ရသော ကျောက်ခေတ်သစ် လက်နက်များသည် သေးငယ်သည်။ မြန်မာ လူထုက ဤ ကျောက်လက်နက်ကို မိုးကြိုးသွား ခေါ်သည်။ ဆေးဖက် ဝင်သည်ဟု ယုံသည်။ ဒါကြောင့် ကိုယ်ရထားသော ကျောက်လက်နက်ကို ဆက်လက် လေ့လာရန် ပြတိုက်ကို၊ တက္ကသိုလ်ကို မပေးလိုပါ။ မကြာမီက ဗိတ်ခဲတွင်း များက လက်နက် အတော်များများ တူး၍ ရသည်။ ကျောက်ကို လိုသလို လှီးယူရန် နည်းစနစ်ကောင်း များလည်း သိလာသည်။ သို့သော် မြန်မာ နိုင်ငံမှာ ကျောက်မျက်နှာကို ရိုက်ဖဲ့ပြီး ပုံဖော်သော စနစ်ကိုမသုံးပါ။ ကြိတ်မှာ ကျောက်ကွင်းများသည် စပါးကို အခွံ ချွတ်ပြီး အမှုန့် လုပ်ရန် သုံးစွဲခြင်း ဖြစ်သည်။ ကျောက်ဝိုင်းငယ်များကို ချည်ငယ်လုံး (spindle whorl) အတွက် သုံးမည် ထင်သည်
ဘိတ် (မြိတ်) ခရိုင်က ရသော အမင်းတပ် ဆောက်ပြားမှာ တပေလောက် ရှည်ခြင်းကို တွေ့ဖူးသည်။ သို့သော် မြန်မာ နိုင်ငံ ကျောက်သစ် လက်နက်များသည် အားလုံးလိုလို သေးငယ် နေသည်။ လူများက သစ်ကိုသာ ဖြတ်တောက် သုံးစွဲသော အတွက် ဤသို့ ဖြစ်သည် ထင်ရှားသည်။ မြန်မာ နိုင်ငံ၏ အလယ်ပိုင်း၊ မြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ မြောက်ပိုင်းမှာ တွေ့ရသော လက်နက်များသည် ပွတ်စင်ကို တင်ပြီး ဖြတ်တောက် ထားခြင်း မဟုတ်ကြောင်း ထင်ရှားသည်။ ဘီးကို လှည့်ပြီး ဖြတ်တောက်ရန်၊ အဝိုင်း ညှိရန် မသုံးတတ် သေးခြင်းလည်း ထင်ရှားသည်။ ဤသို့ ဆိုလျှင် ဘီးနှင့် ဆွဲသော လှည်းလည်း မရှိနိုင် သေးပါ။ အိုးထွင်းသော အခါ မှာလည်း အိုးထိန်း စက်ကို မသုံးနိုင် သေးပါ။ သို့သော် အိုးထိန်းစက် သုံးပြီး လုပ်သော အိုးများကို ဘိတ် (မြိတ်) နယ်၊ တနင်္လာရီ အရှေ့ (၃၆) မိုင်ကွာ ကျိန်ချောင်း ခဲတွင်း များမှာ ၄ ပေ အနက်က အိုးထိန်း စက်နှင့် လုပ်သော အိုးများနှင့် ပူးတွဲပြီး ကျောက်သစ် လက်နက်များကို ၁၉၆၃ ခုနှစ်က တွေ့ဖူးသည်။
အခု အထိ ကျောက် လက်နက်ကို အများဆုံး တွေ့သော အရပ်မှာ (၁) မြန်မာ နိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း မိုးခေါင် ရေရှား အရပ်၊ (၂) ရှမ်းကုန်း ပြင်မြင့်၊ (၃) ချင်းတောင်၊ (၄) သံတွဲနှင့် (၅) ဘိတ် (မြိတ်) ခရိုင် ဖြစ်သည်။ ဘိတ် (မြိတ်) ခရိုင်က လွဲပြီး ကျန်အရပ် များမှာ တွေ့သော လက်နက်များသည် မြေပေါ်က ကောက်ယူ ရရှိသော လက်နက်များ ဖြစ်သည်။ ကျောက် လက်နက် ပထမ အမျိုးနှင့် ဒုတိယ အမျိုးများကို ကျောက်ဟောင်း ကာလ လုပ်နည်း အတိုင်း လုပ်ပေမဲ့ တတိယ အမျိုး လက်နက်များကို လုပ်နည်းက ကွဲပြားသည်။ ဤအချက်ကို ထောက်ပြီး ရှေးထုံး အတိုင်း ကျောက်လက်နက် တတ်သူများသည် အနီး အပါးမှာပင် ယှဉ်ပြီး နေခဲ့ ကြမည်ဟု ထင်သည်။ လူများ သတ်ဖြတ် စားသောက်သော တိရစ္ဆာန် အရိုးနှင့် သွားများကို စစ်ဆေး ကြည့်သော အခါ မြင်း၊ မြည်း၊ သမင်၊ တောင်ဆိတ်နှင့် ကျွဲရိုင်းများကို သတ်ဖြတ် စားသောက်ခြင်း များသည် ဆိုခြင်း တွေ့သည်။ ကျောက် လက်နက် (၁) အမျိုးအစားမှာ ဗီယက်နမ် ကမ္ဘောဒီးယား ရှိ ဟွာဗင်ဟိယန် ဓလေ့ အတိုင်း ပြုလုပ်သည်။ ကုန်းပိုင်း အရှေ့တောင် အာရှမှာ ဤ လက်နက်မျိုး အမြောက်အမြား တွေ့ရသည်။ လက်နက် (၂) အမျိုးအစားမှာ ပိုပြီး ကောင်းသည်။ လက်နက် (၃) အမျိုးအစားကို မလေး ကျွန်းဆွယ်မှာ အများဆုံး တွေ့ရသည်။ လက်နက်မှာ အိန္ဒိယက ပုဆိန်နှင့် တူသည်ဟု ထင်ရသည်။ ပင်ကွပ် များက အာသမ် ပုံစံ များနှင့် တူပြီး၊ မြေမှာ မိုးစပါး ချစိုက်ရန် တွင်းတူးရာမှာ သုံးမည်။ ပေါင်းမြက် သတ်ရာမှာ သုံးမည်ဟု ထင်ရသည်။ မြန်မာ လက်နက်များသည် မလေး လက်နက်များနှင့် တူညီပြီး အာသမ် လက်နက်တို့၏ လုပ်နည်းကို မြန်မာက ရခဲ့သည်ဟု တွေးထင်စရာ ဖြစ်သည်။
အန်ဒရေ ဖရက်ဒရစ် ကော်နန်
နိုဘယ်ဆုရ ဆေးပညာရှင် အန်ဒရေ ဖရက်ဒရစ် ကော်နန်ကို ၁၈၉၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ ပါရီမြို့၌ မွေးဖွားသည်။ ငယ်စဉ်က ဘောလုံးချန်ပီယံလည်းဖြစ်သည့်ပြင် ခြေလျင်တောင်တက် အားကစားကိုလည်း အထူးပင်ဝါသနာထုံခဲ့သည်။ ပထမကမ္ဘာစစ်တွင် ပြင်သစ်စစ်သည်တစ်ဦးအဖြစ် ရွပ်ရွပ်ချွံချွံပါဝင်ဆင်နွဲခဲ့၍သူရဲကောင်းမှတ်တမ်းဝင် ကြယ်သုံးပွင့်ဆု ချီးမြှင့်ခံရသည်။
ကော်နန်သည် ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပါရီတက္ကသိုလ်မှ ဆေးပညာဘွဲ့ ဆွတ်ခူးပြီးနောက် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသို့ ပြောင်းရွေ့နေထိုင်သည်။ ကိုလံဘီယာတက္ကသိုလ် ဆေးကောလိပ်၌ စာပေပို့ချခဲ့သည်။ ဒစ်ကင်ဆန်ဒဗလျူရစ်ချတ်(၁၈၉၅-၁၉၇၃) နှင့် လက်တွဲ၍ အဆုတ်နှင့်နှလုံးဆိုင်ရာကုထုံးသုတေသနကို ပြုလုပ် သည်။ ကော်နန်သည် ၁၉၅၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၄ ခုနှစ်ထိ ဆေးပညာပါမောက္ခအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး နောက် ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် ဂုဏ်ထူးဆောင် ပါမောက္ခကြီးဖြစ်လာသည်။
ကော်နန်သည် ဗာရနာဖော့စမန်း (၁၉ဝ၄-၁၉၇၉)တွေ့ရှိထားပြီးသောနည်းကို ပိုမိုပြည့်စုံစေရန် ရစ် ချတ်နှင့်အတူလေ့လာဖြည့်ဆည်းနေစဉ် ရောဂါဖိစီးနေသော လူ့နှလုံး၏သဘောသဘာဝကို လည်းကောင်း၊ အခြေခံကျသော ခန္ဓာကိုယ် ချွတ်ယွင်းဖောက်ပြန်မှုကို တိကျစွာ ရှာဖွေနိုင်သောနည်းကိုလည်းကောင်း ထုတ်ဖော် ပေးနိုင်ခဲ့သည်။ ခုန်နေဆဲလူ့နှလုံး၏ အခန်းတစ်ခန်းထဲသို့ ချူပြွန်၏ တစ်ဘက်စွန်းကို သွင်းကာသွေးနမူနာထုတ်ယူ၍ ယင်းသွေးထဲ၌ အောက်ဆီဂျင်ပါဝင်မှု ပမာဏကိုကောက်ချက်ချနိုင်သည့် နည်းလမ်းကိုတိုးတက် ကောင်းမွန်အောင်ဖြည့်ဆည်းပေးခဲ့ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။
ကော်နန်သည် ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ချုပ်၏ လက်စကာဆေးပညာဆုကို ဆွတ်ခူးသည်။ ထို့ပြင် ရစ်ချတ်နှင့် ဖော့စမန်းတို့နှင့်အတူ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ဆေးပညာနှင့် ဇီဝကမ္မ ဗေဒဆိုင်ရာ နိုဘယ်ဆုကို ရရှိသည်။ နှလုံးရောဂါကုထုံး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် ကြိုးပမ်းခဲ့သည့် ပြင်သစ်နိုင်ငံဖွား အမေရိကန် ဆေးပညာရှင် အန်ဒရေးဖရက်ဒရစ် ကော်နန်သည် ၁၉၈၈ ခုနှစ် မတ်လတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု မက်ဆာချူးဆက်ပြည်နယ် ဂရိတ်ဘာရင်တန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။
စစ်ကိုင်းမြို့
စစ်ကိုင်းမြို့သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၏မြို့တော်ဖြစ်ပြီး မန္တလေးမြို့၏ အနောက်တောင်ဘက်၊ ဧရာဝတီမြစ်တစ်ဖက်ကမ်းတွင် တည်ရှိသည်။ ဇေယျာပူရ (သို့)ဇေယျာရွှေမြေအဖြစ် ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုကြသည်။
ကနစိုကုန်းရွာ၊ သဲဖြူ
ကနစိုကုန်းရွာ၊ သဲဖြူ
စစ်ကိုင်းမြို့
စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၏ မြို့တော်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော်လည်း ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် နောက်ပိုင်းတွင် တိုင်းအဆင့် အစိုးရအုပ်ချုပ်ရေးရုံးများ အားလုံးကိုမုံရွာမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ အခြေစိုက်ခဲ့သည်။ ​​အကြောင်းမှာ နဝတ အစိုးရလက်ထက် မြို့တော်နှင့် စစ်ဌာနချုပ် တွဲရက်မတည်ရှိသော စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ပဲခူးတိုင်း၊ တနင်္သာရီတိုင်းနှင့် ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ တိုင်းအဆင့်ရုံးများကို သက်ဆိုင်ရာ စစ်ဌာနချုပ် ရှိရာသို့ အုပ်ချုပ်မှု လွယ်ကူစေရန် ပြောင်းခဲ့ရသည်။ သို့သော် ၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေ စတင်အာဏာသက်ရောက်သည့် ၂၀၁၀ခုနှစ်မှစ၍ သက်ဆိုင်ရာမြို့တော်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သော်လည်း စစ်ကိုင်းတိုင်းအား ချန်လပ်ထားခြင်း ခံရသည်။'သံတံတိုင်း စစ်ကိုင်းတည်'ဟူသော သင်္ကေတအတိုင်း မြန်မာသက္ကရာဇ် ၆၇၇ ခုနှစ်တွင် အသင်္ခယာ စောယွန်းသည် စစ်ကိုင်းမြို့ နေရာတွင် ဇေယျာပူရ(အောင်မြို့) အမည်ဖြင့် စတင် တည်ထောင်ခဲ့လေသည်။ အင်းဝခေတ်ကို တည်ထောင်ခဲ့သော သတိုးမင်းဖျားသည် စစ်ကိုင်းမြို့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သော အသင်္ခယာ စောယွန်း၏ မြေးတော်ဖြစ်သည်။ ကုန်းဘောင်မင်းဆက် ညီတော်များအလွန်ချစ်ခင်လေးစားရသော နောင်တော်ကြီးမင်းသည် စစ်ကိုင်းမြို့ကို မင်းနေပြည်တော်အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။ စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး တစ်ခုလုံးမှာ ရဟန်းများ၊ သူတော်စင်များ တရားကျင့်သုံးရာ ဂူ၊ ကျောင်း၊ ချောင်များ၊ သီလရှင်များ၏ ချောင်များနှင့် တောင်ထွတ် တောင်ထိပ်တိုင်းတွင် တည်ထားသောစေတီများဖြင့် အလွန်ပင် ကြည်နူးဖွယ် ကောင်းပေသည်။
စစ်ကိုင်းမြို့သမိုင်း
စစ်ကိုင်းမြို့ကို စဦးတည်တောင်သူမှာပုဂံခေတ် အကုန်တွင် ဩဇာထူထောင်ကြသည့် ရှမ်းညီနောင်သုံးဦးအနက် အငယ်ဆုံးဖြစ်သည့် သီဟသူမှ ဆင်းသက် သူ အသင်္ခယာ စောယွန်း ဖြစ်သည်။မြန်မာသက္ကရာဇ် ၆၇၇ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ထားခဲ့ပြီး သာတိုးတိုင်း စစ်ကိုင်းတည်ဟု မှတ်သားခဲ့ကြ သည်။ စစ်ကိုင်းမြို့တည်သက္ကရာဇ်ကို သာတိုးတိုင်း စစ်ကိုင်းတည်၊ သံတံတိုင်း စစ်ကိုင်းတည်၊ သောင်တော်ထွန်း စောယွမ်း စစ်ကိုင်းတည် (၆၇၇) ဟူ၍ လင်္ကာဖြင့် အမှတ်အသားပြုကြသည်။ သာယာဝိုင်း စစ်ကိုင်းတည်(၆၈၄-ခုနှစ်)သည် စစ်ကိုင်းမြို့တည်နှစ် မဟုတ်။ စစ်ကိုင်းမြို့တည်နန်းတည်မင်း အသင်္ခယာစောယွမ်း ၏ နတ်ရွာစံသက္ကရာဇ်သာ ဖြစ်ကြောင်း၊ သက္ကရာဇ် ၆၇၇ ခုနှစ်သာလျှင် စစ်ကိုင်းမြို့တည်နန်းတည်နှစ် ဖြစ်ကြောင်း စြင်္ကံန်ကျောင်းကျောက်စာကို အကိုးအကားပြု၍ မှန်နန်းရာဇဝင်ဆရာတို့က တည့်မတ်ပေးခဲ့ကြသည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၇၇ ခုနှစ်(ခရစ်နှစ် ၂၀၁၅)တွင် စစ်ကိုင်းမြို့တည်နန်းတည် နှစ် ၇၀၀ ပြည့် အထိမ်းအမှတ်ပွဲတော်ကို စစ်ကိုင်းမြို့တွင် စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ မူလအမည်မှာ ဇေယျာပူရ (အောင်မြို့) ဖြစ်ပြီး မင်းအဆက်ဆက် အုပ်ချုပ်ခဲ့ရာမှ စစ်ကိုင်းဟု ပြောင်းလဲ ခေါ်တွင်ခဲ့သည်။
ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးတွင် နောင်တော်ကြီးမင်းသည် ရွှေဘိုမြို့ နှင့် စစ်ကိုင်း နှစ်ဌာနလုံးတွင် နန်းစံခဲ့သည်။ ထို့ပြင် စဉ့်ကူးမင်းနန်းတက်လျှင် ဘထွေးတော် များကို နန်းလုမည်စိုးသဖြင့် အင်းဝမှ စစ်ကိုင်းအနီးအပါးရှိ ကျေးရွာများသို့ နှင်ခဲ့သည်။ စဉ့်ကူးမင်းလက်ထက်တွင် ဘထွေးတော် ဗဒုံမင်းသည် စစ်ကိုင်းမြို့၊ ထူပါရုံစေတီနှင့် တောင်တံခါးအကြား(ယခု အိမ်တော်ရာ- အောင်မြေလောကစေတီ- ကျောက်စေတီနေရာ)တွင် ဆင်းရဲပင်ပန်းစွာ နေထိုင်ခဲ့ရသည်။ ဗဒုံမင်း အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိသည့်အခါ စစ်ကိုင်းအိမ်တော်ရာနေရာတွင် ကျောက်အုတ်တို့ဖြင့် အောင်မြေလောကစည်းခုံတော်ကို တည်ထားခဲ့သည်။
စစ်ကိုင်းဟု ခေါ်တွင်လာပုံမှာ စူဠာသမ္ဘဝနှင့် မဟာသမ္ဘာဝ ဟူသော မျက်မမြင် အမြွှာမင်းသားနှစ်ပါး မသိုးထမင်း မသိုးဟင်းနှင့် ဖောင်မျောလာရာ စစ်ကိုင်း အရပ် အရောက်တွင် မြစ်အတွင်းကိုင်းပေါက်နေသော စစ်ပင်ကြီးကိုင်းနှင့် ငြိကာ ဖောင်ရပ်တန့်မှုကြောင့် စစ်ပင်ကိုင်း(သို့မဟုတ်) စစ်ကိုင်းဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ကြောင်းနှင့် တစ်ဖက်တွင်လည်း ဧရာဝတီမြစ် စီးဆင်းလာရာတွင် စစ်ကိုင်းမြို့အရောက်တွင် လေးကိုင်းသဖွယ်အရှေ့နောက် စကိုင်းကာ စီးဆင်းသွားခြင်းကို အကြောင်းပြုကာ စကိုင်းမှသည် စစ်ကိုင်းဟု ခေါ်ဝေါ်ကြောင်း သုတေသနပညာရှင်များ၏ မှတ်တမ်းများတွင် လေ့လာတွေ့ရှိရသည်။
စစ်ကိုင်းဆိုသည်မှာ စေကျိုင်း(မန်ကျည်းပင်ပေါသည့်အရပ်)(ရှမ်းစကား)၊ စကိုင်း(မြင်းခြေနင်းကွင်းလုပ်သည့်အရပ်)(ရှမ်းစကား)မှ ရွှေ့လျားလာသည် ဟုလည်း ဆိုသည်။{3}
မြို့တည်နန်းတည် ကိုးဌာန
စစ်ကိုင်းမြို့တည်နန်းတည် ကိုးဌာနမှာ ရွှေနန်းတော်၊ ရွှေမြို့တော်၊ အရှေ့တံခါး၊ အနောက်တံခါး၊ တောင်တံခါး၊ မြောက်တံခါး၊ စေတီလှ၊ သောတာပန် နတ်ကွန်း၊ ဆင်ဖြူကန်တို့ပင် ဖြစ်သည်။ စစ်ကိုင်းအတ္ထုပ္ပတ္တိများအဆိုအရ ကိုးကိုးလီဖြစ်ကြောင်း စစ်ကိုင်းသမိုင်းဒုတိယပလ္လင်ခံတွင်မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ ၁။ မုဌော-၉ဆူ ၂။ ကူ(ဂူ)-၉လုံး ၃။ ကျင်း-၉ကျင်း ၄။ မှော်-၉မှော် ၅။ ချောင်း-၉ချောင်း ၆။ မြို့စောင့်နတ်ကြီး-၉ပါး ၇။ တောင်-၉တောင် ၈။ ရတနာ-၉ပါး ၉။ ကုန်း-၉ကုန်း
စစ်ကိုင်းမြို့ ကို ၉-ကိုးနဝင်းဖြင့် ကိုးကိုးလီဟုအဆိုဖြင့် တည်ခဲ့ကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။
မြေမျက်နှာသွင်ပြင်
စစ်ကိုင်းတွင် နုန်းတင်မြေနုလွင်ပြင်များမှ စ၍ ကျောက်တောင်များအထိ မြေမျက်နှာသွင်ပြင် အမျိုးမျိုးရှိသည်။ စစ်ကိုင်းတောင်ရိုးမှာ ပေ ၇၀၀ ကျော်မှ ၁၃၇၄ ပေအထိ အမြင့်ရှိသည်။
စစ်ကိုင်းတောင်ရိုးသည် ဘုရား၊ ကျောင်း၊ ကန်၊ စေတီပုထိုးတို့ တစ်စုတစ်ဝေးတည်ရှိနေသောကြောင့် စစ်ကိုင်းမြို့၏ သဘာဝ ကျက်သရေဆောင် အဖြစ် တည်ရှိနေပေသည်။ စစ်ကိုင်းတောင်ရိုးတွင် စေတီ အများအပြား ရှိသည့် အနက် ပတ္တမြားတောင်စွယ်၌ တည်ထားသော ပတ္တမြားစေတီ၊ ပုညအမတ်ကြီး တည်ခဲ့ပြီး ဝါစဉ် ဆွမ်းကပ်မှုတွင် ဦးစွာ ကပ်လှူရသဖြင့် ဆွမ်းဦး ပုညရှင်ဟု အမည်တွင်သော စေတီ၊ ဥမင် သုံးဆယ်၊ ရှင်ပင်နံကိုင်းစေတီတို့မှာ လွန်စွာ ထင်ရှားလှ၍ နှစ်စဉ် ပွဲတော်များ ကျင်းပလေ့ရှိကြသည်။
စစ်ကိုင်းတောင်ရိုးပေါ်တွင် ဧရာဝတီမြစ်ဆီသို့ ရှုမျှော်လျင် စစ်ကိုင်းမြို့၏ အကွက်အကွင်းအပြင် သောင်ကမ်းနှင့် တောရိပ်၊ မြစ်ဆိပ်နှင့် ရေပြင်ကျယ်တို့က အတင့်အတယ် ရှိနေသဖြင့် မြို့မငြိမ်း၏ သီချင်းစာသား ထဲမှ မြစ်မင်းဧရာ ခွေကာဝိုင်းလို့၊ စစ်ကိုင်းအောက်ချာမြေ၊ ရေလှိုင်းကလေးတွေ နေရောင်မြှူးတော့ ငွေရောင်ဖြူးကာနေ ဟူသော အပိုဒ်ကို သတိရ၍ ဆိုညည်းမိကြသည်။ စစ်ကိုင်းမြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း မိုးနည်းရပ်ဝန်း၌ ပါရှိသော်လည်း ဤဒေသတစ်ဝိုက်ရှိ ဧရာဝတီမြစ်၊ မူးမြစ်၊ ချင်းတွင်းမြစ်တို့ကို ဖြတ်ကျော်တိုက်ခတ်လာသော လေအေးကြောင့် ရာသီဥတု မျှတ၍ နေချင့်စဖွယ်ရှိ၏။ တောရိပ် တောင်ရိပ်၊ ကသစ်ရိပ်တို့၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အေးချမ်းမှုအပြင် ဓမ္မရိပ်ကြောင့်လည်း နာမ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အေးချမ်းမှုကို ပါ ရရှိနိုင်ပေသည်။
စီပွားရေး
ရိုးရာလုပ်ငန်းများဖြစ်သည့် အိုးလုပ်ငန်း မြန်မာ့ရိုးရာငွေထည်ကြေးထည်လုပ်ငန်းများ သာသနာရေးနှင့် ပတ်သက်သည့်လုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးသည်။ စစ်ကိုင်းစက်မှုဇုန် သည် တိုင်း​ဒေသကြီးတွင် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ ဒေသထွက်ကုန်သီးနှံများဖြင့် အတန်အတင့်ကောင်းမွန်သည့် စီးပွားရေးဖြစ်ထွန်းသည်။​ ကျောက်စိမ်းပုတီး လုပ်ငန်းလည်း လုပ်ကိုင်ကြသည်။
ဆက်သွယ်ရေး
ဂျီအက်စ်အမ်(GSM)ဖုန်း နှင့် အော်တိုဖုန်းများကို ဆက်သွယ် အသုံးပြုနိုင်သည်။ ထို့ပြင် အေဒီအက်စ်အယ်လ်(ADSL) ဖြင့် အင်တာနက်လိုင်းများ အသုံးပြုနိုင်ပြီဖြစ်သည်။
ရှေးအခါက စစ်ကိုင်းမြို့အောက်ပိုင်းသည် ရေလွှမ်းမိုးခြင်း ခံခဲ့ရသော်လည်း ၁၈၈၉ ခုနှစ်တွင် ရေကာတာကြီးဆောက်လုပ်လိုက်သဖြင့် ယခုရေလွှမ်းမိုးခြင်းဘေးမှ သက်သာရာရရှိနေပေသည်။ မြို့၏စည်ပင်ရေးကို မျူနီစီပယ်အဖွဲ့က ဆောင်ရွက်သည်။
၁၈၉၁ ခုနှစ်တွင် စစ်ကိုင်းမှ ရွှေဘိုမီးရထားလမ်းကို စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ရာ ယခုအခါ စစ်ကိုင်းမှ ကသာနှင့် မြစ်ကြီးနားသို့၎င်း၊ အနောက်ဘက်မုံရွာနှင့် ရေဦးမြို့သို့၎င်း၊ မီးရထားလမ်း များပေါက်နေလေပြီ။ စစ်ကိုင်းမှ ရွှေဘိုသိုလည်း မော်တော်ကားလမ်းရှိလေသည်။
ရှေးအခါက ရန်ကုန် မြစ်ကြီးနားမီးရထားလမ်းမှာ အမရပူရနှင့် စစ်ကိုင်းတွင် သင်္ဘောဖြင့် ကူးပြောင်း၍ စီးကြရသော်လည်း၊ ၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင် ဧရာဝတီမြစ်ကို ဖြတ်၍ အင်းဝတံတားကြီးကို ဆောက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့သဖြင့် တောက်လျှောက် ဖြတ်ကူးနိုင်ခဲ့လေသည်။ သို့ရာတွင် အင်းဝတံတားကြီးမှာ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ဖျက်ဆီးခြင်းခံခဲ့ရသောကြောင့် မီးရထားဌာနက ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ပြန်၍ပြင်ဆင်ခဲ့ရာ ၁၉၅၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။
စစ်ကိုင်းပိုးထည်နှင့် စစ်ကိုင်းရေအိုးများမှာ အထူးကျော်ကြားသည်။ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်အတွင်း ဆားတောင်မြို့နှင့်အနီးအနားရွာများတွင် ဆားချက်လုပ်သည်။ စစ်ကိုင်းမြို့၊ရွာထောင်ရပ်ကွက်မှ ငွေထည်များမှာလည်း ထင်ရှားပေသည်။
စစ်ကိုင်းမြို့တွင် မြန်မာလူမျိုးများအပြင် မွတ်စလင်များ၊ ကသည်းလူမျိုးများ၊ ရှမ်းတရုတ်၊ ဟိန္ဒူ မဒရာစီ၊ အူရီယာ စသောလူမျိုးပေါင်းစုံနေထိုင်ကြသည်။ ၁၉၅၃ခုနှစ် သန်းကောင်စာရင်းအရ မြို့၏လူဦး ရေမှာ ၁၅၄၃၉ယောက် ရှိလေသည်။
၂၀၁၄-ခုနှစ် စာရင်းဇယားများအရ စစ်ကိုင်းမြို့ပေါ်(၂၃)ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စု(၈၁)အုပ်စု၊ ကျေးရွာပေါင်း(၂၀၆)ရွာ၊ အိမ်ခြေပေါင်း(၅၁၆၈၃)၊ အိမ်ထောင်စုပေါင်း(၅၆၄၅၆)၊ လူဦးရေပေါင်း(၂၇၉၁၄၆)ဦး(ကျား-၁၃၁၀၅၈+ မ-၁၄၈၀၈၈) ရှိသည်။ မြို့ပေါ်(၂၃)ရပ်ကွက်တွင် အိမ်ခြေ(၁၁၈၅၀)၊ အိမ်ထောင်စုပေါင်း(၁၃၃၆၅)၊ ရှိသည်။{3}
မိုးအခါတွင် ဧရာဝတီမြစ်သည် စစ်ကိုင်းခရိုင်၏ မြေနိမ့်ဒေသများတွင် ရေလွှမ်းမိုးလေ့ရှိသည်။ ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းနှင့် မြစ်အတွင်းရှိ ကျွန်းကြီးကျွန်းငယ်များမှာ နှစ်စဉ်ရေလွှမ်းမိုးရာတွင် တင်ကျန်ရစ်သော နုံးတင်မြေနုများကြောင့် မြေဩဇာကောင်းပေသည်။ တောင်ကုန်းဒေသများမှာမူ ခြောက်သွေ့၍ သစ်ပင်ဝါးပင် ကင်းမဲ့လျက်ရှိ၏။
ပညာရေး
စစ်ကိုင်းမြို့ရှိ တက္ကသိုလ်နှင့် ကောလိပ်များမှာ • စစ်ကိုင်းပညာရေးဒီဂရီကောလိပ်
• သမဝါယမတက္ကသိုလ်(စစ်ကိုင်း)
• ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဖွံ့ဖြိုးရေးတက္ကသိုလ်(စစ်ကိုင်း)
• စစ်ကိုင်းတက္ကသိုလ်
• ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားလူငယ်များစွမ်းရည်ဖွံ့ဖြိုးရေးဒီဂရီကောလိပ်(စစ်ကိုင်း) တို့ ဖြစ်သည်။
အထင်ကရနေရာများ
• အင်းဝတံတား(စစ်ကိုင်းတံတား)
• ရတနာပုံတံတား
• စစ်ကိုင်းတက္ကသိုလ်
• စစ်ကိုင်းနည်းပညာတက္ကသိုလ်
• မင်းကွန်း
• အစေခံခံတပ်
• သံချက်ဖို
• တိလောကဂုရုလိုဏ်ဂူ
• ယိုးဒယားမဟာသိမ်တော်ကြီး