cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ရွှေကျင်ဆရာတော်
ရွှေကျင်ဆရာတော် (မြန်မာ ၁၁၈၄-၁၂၅၅)
ရွှေကျင်ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် သက္ကရာဇ် ၁၂၃၈ ခုနှစ်တွင် မြတ်စွာဘုရား၏ စွယ်တော်မြတ်ကို ဖူးမြော်ရန် သီဟိုဠ်သို့ ကြွရာ မလွန်မြို့၊ မင်းလှရွာသို့ ရောက်လျှင် ထိုရွာ နေ ရှင်လူရဟန်းတို့က အခါအခွင့် မသင့်လျော်သေးပါကြောင်း လျှောက်ထားတောင်းပန်ကြသဖြင့် မင်းလှရွာ နွားလှန်တောင် တောရကျောင်းတွင် ဝါဆို သီတင်းသုံးပြီးလျှင် ၁၂၃၉ ခုနှစ် တပေါင်းလသို့ ရောက်သောအခါ သာသနာ့ဒါယကာ ပဉ္စမသင်္ဂါ ယနာတင် ဘုရင်မင်းမြတ်ကို ခတ္တိယေဝါဒကျမ်းစာဖြင့် ဩဝါဒ ပေးခဲ့၍ သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ ကြွတော်မူသည်။
ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် မြတ်စွာဘုရား၏ စွယ်တော် မြတ်ကို ပူဇော်ခြင်း၊ သီဟိုဠ်ကျွန်းသူကျွန်းသား၊ လူရှင်အများ တို့ကို တရားဓမ္မ ဩဝါဒပေးခြင်း၊ ယင်းဩဝါဒစကားများ ရှည်ကြာစွာ တည်စေခြင်းငှာ လင်္ကာ သာသနဝိသုဒ္ဓိကထာ ကျမ်းကို ပါဠိဘာသာဖြင့် ရေးသားပေးထားခဲ့ခြင်း၊ သီဟိုဠ် ရဟန်းတို့ကို ရဟန်းထပ်ခံပေးခြင်း စသည်ဖြင့် သာသနာရေး ကိစ္စများကို ဆောင်ရွက်တော်မူပြီးလျှင် သက္ကရာဇ် ၁၂၄ဝ ပြည့် နှစ်အတွင်း သီတင်းဝါလကျွတ်သောအခါ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန် လည်ကြွရောက်၍ မင်းလှရွာ၌ပင် ဝါကပ်သီတင်းသုံးတော် မူသည်။
ရွှေကျင်ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် မင်းလှရွာ၌ သီတင်း သုံး နေတော်မူစဉ် သက္ကရာဇ် ၁၂၄၃ ခုနှစ်တွင် ရတနာပုံ မန္တလေးနေပြည်တော် ဒုတိယနန်းစံသားတော် သီပေါမင်းက ပင့်လျှောက်သဖြင့် မန္တလေး နေပြည်တော်သို့ ကြွရောက်တော် မူပြီးလျှင် သက္ကရာဇ် ၁၂၄၄ ခုနှစ် တပေါင်းလတွင် သီပေါမင်း က ''ဇာဂရာဘိဓဇ သာသနပါလ ဓမ္မသေနာပတိ မဟာဓမ္မ ရာဇာဓိရာဇဂုရု''တံဆိပ်တော် လှူဒါန်းဆက်ကပ်၍ သာသနာပြု အပ်နှင်း တော်မူသဖြင့် သာသနာပြုလုပ်ငန်းများကို ဆက်လက် ဆောင်ရွက်တော်မူလေသည်။ ရွှေကျင်ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် သီလ သမာဓိ ပညာဂုဏ်နှင့် ပြည့်စုံတော်မူသည့်အပြင် အထူး သဖြင့် သဒ္ဓါဝီရိယဓာတ်ခံ ထက်သန်ကြီးမားတော်မူသောကြောင့် သာသနာတော် သန့်ရှင်းစည်ပင်အောင် ရွက်ဆောင်တော်မူရာ၌ အထူး အောင်မြင်တော်မူလေသည်။ ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ သဒ္ဓါ ဝီရိယဓာတ်ခံ ထက်သန်ကြီးမားတော်မူရာ၌ အထူး အောင်မြင်တော်မူလေသည်။ ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ သဒ္ဓါ ဝီရိယဓာတ်ခံ ထက်သန်ကြီးမားတော်မူသောကြောင့်ပင် မြန်မာ ပြည်သာသနာ၌ ရွှေကျင်ဂိုဏ်းဟု သံဃာ့ဂိုဏ်းကြီးတစ်ဂိုဏ်း သီးခြားပေါ်လာခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ ယခုအခါ၌ (၁၃၂၄ ခု) မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရွှေကျင်ဂိုဏ်းဝင် ကျောင်းပေါင်း ၁၃၅၇ ကျောင်းရှိ၍ ဂိုဏ်းဝင်သံဃာပေါင်း တစ်သောင်းကျော်မျှ ရှိနေ လေသည်။ ယင်းသို့ သာသနာပြုလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက် တော်မူပြီးလျှင် သက်တော် ၆၄ နှစ် ဝါတော် ၄၄ ဝါ ရသော အခါ နေပြည်တော် ဓမ္မိကာရာမ ရွှေကျင်တိုက်မှ ဖဲခွာ၍ ဧရာဝတီမြစ် အနောက်ဘက် မင်းကွန်းငွေတောင်တောရသို့ ကြွ ရောက် ဝါကပ်တော်မူသည်။
ရှေကျင်ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် မြန်မာနိုင်ငံ သာသနာ တော်၌ ရွှေကျင်ဂိုဏ်းဟူသောအမည်ဖြင့် သံဃာဂိုဏ်းကြီးတစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာရသည့်တိုင်အောင် သာသနာတော် သန့်ရှင်းစည် ပင်ရေးကို အားသွန်ခွန် စိုက် ကြိုးပမ်းရွက်ဆောင်တော်မူရင်း ကပင် နောင်လာနောက်သား တပည့်တပန်းများအတွက် ကျမ်း ပေါင်း များစွာကိုလည်း ပြုစုတော်မူခဲ့လေသည်။
ရွှေကျင်ဆရာတော်ဘုရားကြီး ပြုစုတော်မူခဲ့သည့်ကျမ်းများ ကို အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ ၁။ ကုသိုလ်တစ်ပဲ ငရဲတစ်ပိဿာ ဒီပနီကျမ်း၊ ၂။ ကေဝဓောဝါဒ၊ ၃။ ခတ္တိယောဝါဒ၊ ၄။ ဂဏဘေဒ ဒီပနီ၊ ၅။ ဂမ္ဘီရာဂမ္ဘီရ မဟာနိဗ္ဗုတ ဒီပနီကျမ်း၊ ၆။ ဒသဓမ္မာလင်္ကာရ အဋ္ဌကထာ၊ ၇။ ဒါရုက္ခန္ဓသုတ် နိဿယ၊ ၈။ ဓမ္မောသဓဒီပနီ၊ ၉။ နေတ္တိလီနတ္ထသင်္ဂဟ၊ ၁ဝ။ နေတ္တိဟာရတ္ထဝိဘာဝနီ၊ ၁၁။ နိဿယင်္ဂဝိနိစ္ဆယ၊ ၁၂။ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ ဒီပနီ၊ ၁၃။ ဗောဇ္ဈင်္ဂ ဝိနိစ္ဆယ၊ ၁၄။ မာသိဿကောဝါဒ၊ ၁၅။ ယွာဋီကာ၊ ၁၆။ ရူပဘေဒ ဝိဘာဝနီ၊ ၁၇။ လင်္ကာ သာသနဝိသုဒ္ဓိကထာ၊ ၁၈။ ဝိစိတြဝန္ဒနာဘုရားရှိခိုး၊ ၁၉။ ဝိနယဂရု ဒီပနီ၊ ၂ဝ။ ဝိနယမဓု၊ ၂၁။ ဝဉ္စနာဒီပနီ၊ ၂၂။ သမာသ်ဂဏ္ဌိ၊ ၂၃။ သီမာ သင်္ကရဝိနိစ္ဆယ၊ ၂၄။ သီမာ ဝိသောဓနီ၊ ၂၅။ သာသန ဝိဝသာဓနီ၊ ၂၆။ သီဟဠောဝါဒ၊ ၂၇။ သန္ဒေသကထာ၊ ၂၈။ ဥပဒေသကထာ၊ ၂၉။ ဩဝါဒါလင်္ကာရ ဓမ္မကထာ၊ ၃ဝ။ အဋ္ဌိက ကမ္မဋ္ဌာန်း ရွှေကျင်ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် တပည့်ရဟန်းတို့အား စာပေပို့ချခြင်း၊ မိမိဩဝါဒခံ ဂိုဏ်းသံဃာအားလုံးကို စည်းကမ်း သေဝပ်အောင် အုပ်ချုပ်ထိန်းသိမ်း ကွပ်ကဲဆုံးမ ဩဝါဒပေး ခြင်း၊ တောရဆောက်တည်ခြင်း စသည်ဖြင့် မြန်မာပြည် သာ သနာတွင် စံပြပုဂ္ဂိုလ်ကြီးတစ်ဆူအဖြစ်ဖြင့် နှစ်ပေါင်းများစွာ သာသနာတော် သန့်ရှင်းစည်ပင်ရေးကို ဆောင်ရွက်တော်မူပြီး လျှင် သက်တော် ၇၂ နှစ်၊ ဝါတော် ၅၂ ဝါ၊ သက္ကရာဇ် ၁၂၅၅ ခုနှစ် တပေါင်းလပြည့်ကျော် ၇ ရက်နေ့တွင် မင်းကွန်းငွေ တောင် တောရ၌ ပျံလွန်တော်မူလေသည်။
(ဤ ရွှေကျင်ဆရာတော် အတ္ထုပ္ပတ္တိအကျဉ်းကို ရေးသား ရာ၌ အောက်ပါစာအုပ်များကို ကြည့်ရှုလေ့လာ တိုက်ဆိုင်ရေး သားပါသည်။ ၁။ ၁၂၅၃ ခုနှစ် ရွှေကျင်ဆရာတော်ကြီးရှိစဉ် မောင်း ထောင် ဆရာတော်ရေးသည့် ရွှေကျင်ဆရာတော် ဘုရားကြီး၏ ထေရုပ္ပတ္တိစာတမ်း။ ၂။ ဝိသုဒ္ဓါရုံဥုးကောသလ္လ ရေးသည့် ဝိသုဒ္ဓါရုံ ထေရုပ္ပတ္တိကထာ။ ၃။ အရှင်သီရိဓမ္မနှင့် လယ်တီ ပဏ္ဍိတတို့ ရေးသည့် မဟာဝိသုဒ္ဓါရာမိက ထေရုပ္ပတ္တိ ဒီပနီ။ ၄။ ဝိသုဒ္ဓါရုံဆရာတော် ရေးသည့် ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ နိဂုံး။ ၅။ သုသောဓိတ မဟာရာဇဝင် ဆဋ္ဌမတွဲ။ ၆။ ဦးအာလောက ရေးသည့် သာသနာဝင်ကျမ်း။ ၇။ အရှင်ပဏ္ဍိတရေးသည့် ရွှေ ဟင်္သာတောရသမိုင်း။ ၈။ ဦးဘသန်းရေးသည့် ရွှေကျင်သာသနာ နှစ်တစ်ရာ။)
မင်းခေါင်ဘုရင်များ
မင်းခေါင်ဘုရင်များ
မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းတွင် မင်းခေါင်အမည်ဖြင့်မင်းနှစ်ပါး ပေါ်ထွန်းခဲ့၏။ နှစ်ပါးလုံးပင် အင်းဝနန်းကို စိုးစံခဲ့ကြပေ သည်။
ပထမမင်းခေါင်(မြန်မာ ၇၆၃ - ၇၈၃)
ပထမမင်းခေါင်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ မင်းခေါင်ကြီးဟူ၍ လည်းကောင်း ထင်ရှားသော ဤမင်းသည် အင်းဝရွှေနန်းကို သက္ကရာဇ် ၇၆၃ ခုနှစ်မှ ၇၈၃ ခုနှစ်အထိ စိုးစံသည်။ မင်းကြီး စွာစော်ကဲ၏ သားတော်ဖြစ်၍ ပုဂံ နရသီဟပတေ့ တရုတ်ပြေး မင်း၏ တီတော်ဖြစ်သည်။ ခမည်းတော် မင်းကြီးစွာစော်ကဲသည် သားတော်ကြီး ဆင်ဖြူရှင် တရဖျားအား အိမ်ရှေ့အရာနှင်းသော အခါ သားတော်ငယ်များဖြစ်သော မင်းဆွေနှင့် ရှင်သိဒ္ဓတ်တို့ အား နောင်တော်အိမ်ရှေ့မင်းသား မင်းဖြစ်သောအခါ နှိပ်စက် ညှဉ်းပန်းမည်စိုး၍ ငယ်စဉ်မျက်ကွယ်ရာ၌ သေသည်က ကောင်းတော့သည်ဟုယူဆကာ ထွန်တုံးပူတက်၊ တောင်တွင်းကျောက် စစ်၊ ပန်းထိမ်းမဘဲ အစရှိသော အရပ်တို့တွင် အထိန်းတော် ငခင်ညို၊ ငခင်ဘား၊ ထိုပြင် မင်းဥဒိန်တို့နှင့် ထား၏။ မင်းဆွေ ကား မင်းခေါင် ငယ်မည်ဖြစ်၏။ ထိုအခါ ငခင်ညိုကား ?င်း၊ ငခင်ဘားကား စည်းစုပ်ကို တီးမှုတ်၍ နတ်ကရာတိုင်းရသော လာဘ်သပ်ပကာတို့ဖြင့် မိမိတို့ အဆင်းရဲခံကာ မင်းဆွေနှင့် ရှင်သိဒ္ဓတ်တို့အား လုပ်ကျွေးမွေးမြူကြ၏။ မင်းဥဒိနန်မူကား ငခင်ညိုနှင့် ငခင်ဘားတို့လောက် အဆင်းရဲမခံနိုင်သဖြင့် ဦးရီး တော် တူရွင်းစား မင်းစောကျိုင်း၏ထံသို့ဝင်၍ အမှုထမ်းသည်။ မင်းဆွေ အသက် ၉ နှစ်၊ ရှင်သိဒ္ဓတ် အသက် ၇ နှစ် ရှိသောအခါ ခမည်းတော် မင်းကြီးစွာစော်ကဲသည် သားတော် နှစ်ပါး၏ ကံအတိုင်းပင်ဟု အောက်မေ့ပြန်ကာ ခြေတော်ရင်းသို့ ခေါ်တော်မူပြီးလျှင်၊ ပင်လယ်ကျေး သင်္ဃရာဇာ ဆရာတော်ထံ တွင်အပ်နှံ၍ စာပေပညာများသင်ကြားစေသည်။ ထိုသို့ ပညာ သင်ယူဆဲ အသက် ၁၂ နှစ်အရွယ်တွင် မင်းဆွေသည် မိမိ၏ အူများထွက်၍ အင်းဝမြို့အလုံးရစ်ပတ်သည်ဟု အိပ်မက်လေရာ၊ ဆရာတော်အား ညဉ့်သန်းခေါင်ကျော်အချိန်တွင် နှိုး၍ လျှောက် ထားလေလျှင်၊ ဆရာတော်က မင်းဆွေ မင်းဖြစ်မည်ဟု နိမိတ် ဖတ်၏။ နောက်များ မကြာမီပင် မင်းဆွေသည် မင်းသားတို့၏ အဆောင်အယောင်နှင့်တကွ ပြင်စည်မြို့ကိုစားရသည်။ မင်းဆွေ သည် မင်းသားတကာတို့ တတ်သင့်တတ်ထိုက်သော ဆင်၊ မြင်း၊ ကာ၊ လွှား၊ လေး၊ လှံ အတတ်၊ ရာဇဝင်ထုံးပုံနည်းနာ၊ ပြည်ထဲရေးရာ အဖြာဖြာ ခွဲဝေမှုတို့ကို တတ်မြောက်သည့်အပြင် ခမည်းတော်၏ ပညာရှိ စည်းတပြစ်အမတ်ကြီး (နောင်သော် ဘိုးရာဇာတွင်သည် ) ထံတွင်လည်း ဆည်းကပ်၍ ဆုံးမဩဝါဒ ခံယူခဲ့ပေသည်။
သက္ကရာဇ် ၇၆၂ ခုနှစ်တွင် မင်းကြီးစွာစော်ကဲ လွန် လေသော် သားတော် ဆင်ဖြူရှင်တရဖျား ထီးနန်းဆက်ခံ၏။ ထိုနောက် အထိန်းတော် ငနောက်ဆံ လုပ်ကြံ၍ တရဖျား လွန် လေသော် မှူးတော်မတ်တော်တို့သည် နန်းကိုသိမ်း၍ အခိုင်အလုံ နေသော ငနောက်ဆံကို ညိ|နှိုင်းတိုင်ပင်လုပ်ကြံပြီးလျှင် မင်းဆွေ အား မင်းပြုပါမည့်အကြောင်း လျှောက်ထားကြ၏။ အစသော် မင်းဆွေသည် မိမိ၌ အင်အားအလုံးအရင်း မရှိသောကြောင့် ဦးရီးတော် ရမည်းသင်းစား မဟာပြောက်အား မင်းပြုစေတော့ ဟူ၍ နန်းကိုလွှဲ၏။ ဤအကြောင်းကို ညီတော်ရှင်သိဒ္ဓတ် ကြား သော် မကျေမနပ်ဖြစ်လျက်၊ မင်းပြုရမည်ဟူ၍ အလုံးအရင်း နှင့်ချီလာကာ စကားအင်း တောင် ရန်အောင်မြင်အရပ်တွင် တပ်ချနေသော ရမည်းသင်းစား မဟာပြောက်အား အမှတ်မဲ့ နေခိုက် အလုံးအရင်းဖြင့် တိုက်လေရာ ရမည်းသင်းစား မဟာ ပြောက် ကြမ္မာကုန်၏။ ထိုအခါ မှူးမတ်တို့လည်း တစ်ဖန် စုရုံးတိုင်ပင်ကြပြီးလျှင် ၇၆၃ ခုနှစ်တွင် မင်းဆွေအား မင်း မြောက်ကြ၏။ ထိုသို့ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်တော်မူပြီး နောက်၊ ပုဂံ ရွှေစည်းခုံသို့ သွားရောက်ဖူးမြော်တော်မူရာ ရွှေစည်းခုံဘုရား အရှေ့တောင်ထောင့်က ခြင်္သေ့ရုပ်သည် နားပါး ဦးလည်ထောင်၍ အမြီးကိုချီလျက် မြူးစရုပ်ပြုသောဟူ၏။ ထိုညဉ့် စက်တော်ခေါ်သောအခါ မင်းခေါင်ဟူသော အမည်ကို ခံလေဟူ၍ အိပ်မက်ပေးသောကြောင့် မင်းခေါင်ဟူသော အမည် ကို ခံတော်မူသည်။ မင်းခေါင်သည် မင်းဖြစ်လာသောအခါ ဆင်းရဲစဉ် ရောင်းရင်းဘက်တို့ကို ပြုစုချီးမြှင့်တော်မူသည်။ နန်းတက်ပြီး၍ မကြာမီပင် ရခိုင်တို့က ထိပါးလာသည်။ နောက် မွန်တို့က လည်း အင်းဝသို့ စစ်ချီလာသည်။ ထိုစဉ် မွန်တို့ဘုရင်ကား ရာဇာဓိရာဇ်တည်း။
မင်းခေါင်ဘုရင်၏ နန်းသက်တစ်လျှောက်လုံး ဆိုသလိုပင် မွန်နှင့် ရခိုင်၊ အထူး သဖြင့် မွန်တို့နှင့် စစ်တိုက်နေခဲ့ရပေသည်။ မင်းနှစ်ပါးလုံး ဘုန်းတန်ခိုးနှင့် ပြည့်စုံကာ၊ ၂ ဖက်လုံးတွင်လည်း သူရဲကောင်း များ ရှိ၏။ မွန်တို့ဘက်မှ လဂွန်းအိမ်၊ သမိန်ဇိပ်ဗြဲ၊ သမိန် ဖြတ်စ စသည့် သူရဲကောင်းများသည် လည်းကောင်း၊ မြန်မာ တို့ဘက်မှ မိုးညှင်းသတိုး၊ သားတော် မင်းရဲကျော်စွာ၊ ဘယဂါ မဏိ၊ ရာဇသင်္ကြံ စသည်တို့သည်လည်းကောင်း များစွာအားကိုး ရသော သူရဲကောင်းတို့ ဖြစ်၏။ မင်းရဲကျော်စွာမှာ ရှေးဘဝက ရာဇာဓိရာဇ်၏ သားတော် ဗောလောကျန်းတော ဆုတောင်း အဓိဋ္ဌာန်ပြုချက်အရ မြန်မာမင်းတွင် လာရောက်ဝင်စားသော ဟူ၏။ ဘုရင်မင်းခေါင်အား မင်းမှုရေးရာ အဖြာဖြာတွင် အကြံ ဉာာဏ်ပေးသော အမတ်ပညာရှိမှာ အခြားသူမဟုတ် ဝန်စင်း ဘိုးရာဇာပင် ဖြစ်၏။
ထိုပြင် ပင်းယ စကြိုသူမြတ်သည်လည်း ၇၆၆ ခုနှစ်တွင် မွန်ဘုရင် ရာဇာဓိရာဇ် အင်းဝသို့ ချီတက်လာ၍ မြန်မာတို့ အကျပ်တွေ့နေစဉ် နှစ်ဦး နှစ်ဖက်မှ ဓားမကျိုး၊ လှံမကျိုးစေရဘဲ နှုတ်ရေးဖြင့်သာ ပြေငြိမ်းမှုရအောင် ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့လေသည်။
သက္ကရာဇ် ၇၆၅ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်ဘုရင် ထော်ရာကြီး ထိပါးလာ၍ သားတော် မင်းရဲကျော်စွာ ရခိုင်သို့ချီတက် တိုက် ခိုက်ပြီးလျှင် မင်းခေါင်ကြီး သမီးတော် စောပြည့်ချမ်းသာနှင့် စုံဖက်သော အနော်ရထာစောကို နန်းတင်ခဲ့သည်။ ယင်းနှစ်တွင်ပင် အုန်းဘောင်စော်ဘွား သိုကြောင်ဘွား နှင့် ရဲမက်အများ ထွန်တုံးပူတက် အရပ်တို့ကို ထိပါးလာ၏။ ဘုရင်မင်းခေါင် သိတော်မူလျှင် မင်းရာဇာအစရှိသော ပညာရှိ မှူးမတ်တို့ကို ခေါ်တော်မူပြီးလျှင် တိုင်ပင်တော်မူလေရာ မင်းရာဇာ၏ လျှောက်ထားချက်အတိုင်း အုန်းဘောင်စော်ဘွားကို အမြိတ်အစွန်တော်နှင့် သူကောင်းပြုသောအားဖြင့် ရန်မီးငြိမ်းစေ ခဲ့သည်။ ခမည်းတော် မင်းကြီးစွာစော်ကဲလက်ထက်က စတင်ခဲ့ သော မွန်တို့နှင့်ဖြစ်ပွားသည့် အရေးအခင်းသည် မင်းခေါင် လက်ထက်တွင်လည်း ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့ပေသည်။ သက္ကရာဇ် ၇၆၆ ခုနှစ်တွင် ရာဇာဓိရာဇ်သည် လှေတပ် ကြီးစွာဖွဲ့၍ အင်းဝ မြောက် ရွှေကြက်ယက်အထိ ဆန်တက်လာသည်။ မြန်မာတို့ လှေတပ် အားမတူသဖြင့် ထွက်မတိုက်ဝံ့၍ မြို့ပြအလုံပိတ်၍ သာ နေကြရသည်။ နောင် ပင်းယ စကြိုသူမြတ် ဟောပြောဆုံးမ ၍ ရာဇာဓိရာဇ် ဟံသာဝတီသို့ပြန်သည်။
သို့သော် ရန်မီးကား လုံးဝငြိမ်းအေးသွားသည်မရှိပေ။ မင်းခေါင်လက်ထက် ရာဇာဓိရာဇ်နှင့်တိုက်သော စစ်ပွဲများတွင် မင်းခေါင်သည် သားတော်မင်းရဲကျော်စွာကို များစွာအားကိုးရပေ သည်။ မင်းရဲကျော်စွာသည် ၇၇၈ ခုနှစ်တွင် သေစာသောက် ကြူးလျက် ဗိုလ်မှူးတပ်မှူးတို့၏ စကားကို နားမထောင်ဘဲ မွန်တို့ စစ်မြှူရာသို့ လိုက်လံတိုက်ခိုက်ရာတွင် ကျဆုံးရ၏။ မင်းခေါင်သည်လည်း သားတော်ကျဆုံးသည်တွင် များစွာ စိတ် ထိခိုက်ခဲ့ရလေသည်။
မင်းကြီးစွာစော်ကဲ လက်ထက်တွင်လည်းကောင်း၊ မင်းခေါင်လက်ထက်တွင်လည်းကောင်း ရာဇာဓိရာဇ်နှင့် တိုက်ရ သောစစ်ပွဲများတွင် မြန်မာတို့က ပဲခူးကိုရသည်ဟူ၍ မရှိ သော်လည်း မွန်ပြည်တွင်း၌ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်သာ များသည်။ မြန်မာတို့က အုန်းဘောင်၊ ညောင်ရွှေ၊ ကလေး၊ မိုးည|င်း၊ ရှမ်းပြည်တို့ကို အစိုးရသဖြင့် ရှမ်းတပ်များပါဝင်သည်။ စစ်ချီရာ လမ်းမှာ (၁)ဧရာဝတီကြောင်းချီပြီးလျှင် ပြည်မြို့ကို စခန်းမကြီး ပြုလျက် လှိုင်မြစ်ကြောင်းဖြင့် ဒဂုံသို့ချီသော တစ်လမ်း၊ (၂) စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်းကို လျှောက်၍ တောင်ငူသို့ချီသောတစ်လမ်း ဖြစ်လေသည်။ စစ်တိုက်ခိုက်ရာ၌ ခြေခင်းလက်ခင်း သာသည့်အခါ၌ သာ တိုက်ခိုက်ကြသည်။ မိုးကျလျှင် ပြန်ကြပြန်သည်။ တိုက် ခိုက်ကြပုံမှာလည်း မြန်မာနှင့် ယိုးဒယား၊ မြန်မာနှင့် တရုတ် တို့ကဲ့သို့ စစ်မျက်နှာဖြန့်လျက် အကြီးအကျယ်ခင်းကျင်း တိုက် ခိုက်ခြင်း နည်းသည်။ တစ်တပ်က မြို့တွင်းကခံ၊ တစ်တပ်က အပြင်ကတိုက်၊ သို့မဟုတ် တပ်ချီလာသည်ကို တစ်တပ်က ပုန်းကြို၍တိုက်၊ မင်းချင်း၊ ဗိုလ်မှူးချင်း၊ ဆင်စီးလျက် မြင်း စီးလျက်တိုက်၊ ဆင် ဦးလှည့်၍ပြေးလျှင် စစ်ရှုံး၊ ဤသို့သာ များကြသည်။ စစ်ဖြစ်လွယ်သည်။ စစ်ပွဲအတွင်း တစ်ဖက်နှင့် တစ်ဖက် သွားလာကျွေးမွေး ခေါ်ငင်ကြသည်လည်း ရှိသည်။ ထိုစစ်အတွင်း အရှင်၏သစ္စာကို မှန်ကန်စွာစောင့်ထိန်း ၍ အမှုထမ်းသော သူရဲကောင်းတို့လည်းရှိသည်။ တစ်ဖက်မှ တစ်ဖက်သို့ ဝင်စားကြသည်လည်း ရှိသည်။ သူရသတ္တိပြည့်စုံစွာ တိုက်ခိုက်ကြသည် ရှိသော်လည်း မင်းရဲကျော်စွာက လဂွန်းအိမ် ကို လှည့်ဖြားသကဲ့သို့ ဥပါယ်တံမျဉ်ဖြင့် လှည့်ပတ်၍ တိုက် ခိုက်ကြသည်လည်း ရှိလေသည်။ ၇၇၄ ခုနှစ်၌ သိန္နီစော်ဘွား ထိပါးလာ၏။ သို့သော် မင်းရဲကျော်စွာ တိုက်ခိုက်သဖြင့် မြန်မာတို့ အနိုင်ရသည်။ ၇၇၅ ခုနှစ်ကလည်း မြေဒူးမြို့ကို မော်တုံမော်ကယ်စား ရှမ်းညီနောင် တို့ ထိပါးလာသော်လည်း မင်းရဲကျော်စွာပင် တိုက်ခိုက်နှိမ်နင်း ခဲ့သည်။ ၇၇၆ ခုနှစ်တွင် တရုတ်တို့ တပ်ကြီးချီလာရာ မွန် သူရဲကောင်းသမိန်ဗရမ်း အင်းဝတွင်ရှိ၍ တရုတ်သူရဲကာမဏိ ကို သမိန်ဗရမ်း စီးချင်းတိုက်၍ နိုင်သည်တွင် တရုတ်တို့ ပြန်လေသည်။
မင်းခေါင်ကြီးသည် ၇၈၃ ခုနှစ်တွင် အနိစ္စရောက် သည်။ မင်းခေါင်ကြီးသည် စစ်ပွဲများတွင် ကိုယ်တိုင် ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်လျက် လက်ရုံးရည်ဖြင့် ပြည့်ဝသကဲ့သို့ပင် နှလုံးရည် ပြည့်ဝသူလည်းဖြစ်၏။ ''နန္ဒဝန်လျှင်၊ အလွန်စည်ပင်၊ ကျင် လည်ဇာတိ၊ မွေးကျိုးရှိ၍'' ချီသော ကျေးစေရတုတစ်ပုဒ်ကို ကိုယ်တော်တိုင် စပ်ဆိုခဲ့သည်။ မြန်မာမှုကို များစွာအားပေးခဲ့ သည်။
ဒုတိယ မင်းခေါင် (မြန်မာ ၈၄၂-၈၆၃)
ဒုတိယ မင်းခေါင်သည် မင်ခေါင်ကြီး၏နောက် နှစ် ပေါင်း ၅၉ နှစ်အလွန် ၈၄၂ ခုနှစ်တွင် အင်းဝနန်းကိုစံမြန်း သည်။ ဒုတိယမင်းခေါင်သည် မိုးည|င်းမင်းတရား၏ သားတော် အငယ် နရပတိ၏ သားတော် ပြည်စုံမင်းခေါ် သီဟသူ၏ သား တော်ဖြစ်၏။ ဒုတိယမင်းခေါင် လက်ထက်တွင် ညီတော် စလင်း မင်း၊ ရမည်းသင်းမင်း၊ ဘထွေးတော် ပြည်မင်းတို့ ခြားနားကြ သည်။ မြောက်ဘက်၌ မြေဒူး၊ ငရနဲကို ရှမ်းတို့ အထိအပါး များသည်။ သားတော်ကို သီဟသူအမည်နှင့် မင်းမြေ|ာက်သည်။ နန်းတစ်ခုတည်းပေါ်တွင် မင်း ၂ ပါး ထီးဖြူဆောင်း၍ မင်ပြိုင် အုပ်စိုးသည်။ သီဟသူသည် သက္ကရာဇ် ၈၆၂ ခုနှစ်တွင် အနိစ္စရောက်သည်။ ဒုတိယမင်းခေါင်သည် တောင်ငူမင်းကြီးညိုအား မဟာ သီရိဇေယျသူဘွဲ့နှင့် ထီးဖြူဆောင်းစေသည်။ ဒုတိယ မင်းခေါင်သည် ပညာရှိတို့ကို မြတ်နိုး၍ ချီးမြေ|ာက်တော်မူသည်။ ဤမင်းလက်ထက်တွင် ရှင်မဟာ သီလဝံသ၊ ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ၊ ရှင်ဥတ္တမကျော်၊ ရှင်အဂ္ဂသမာဓိ စသော ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များ ပေါ်ပေါက်ကာ ပျို့၊ လင်္ကာကဗျာများ အထူးတလည်စည်ပင်တိုးပွားသည်။ ဒုတိယ မင်းခေါင်သည် စာသဘင်များ ကျင်းပကာ ရှင်မဟာ သီလဝံသနှင့် ရှင်မဟာ ရဋ္ဌသာရတို့၏ ပျို့၊ လင်္ကာများကို ယှဉ်ပြိုင်ကြားနာသည်ဟူ၏။ ဆရာတော်နှစ်ပါးကို များစွာကြည်ညိုလျက် မင်းဆရာအဖြစ် ချီးမြေ|ာက်လေသည်။ ဒုတိယ မင်းခေါင်သည် မင်းသားတို့ တတ်အပ်သော အတတ်များကို ကောင်းစွာတတ်မြောက်ကာ အထူးသဖြင့် မြင်းစီးခြင်းအတတ်၊ လေးအတတ်တို့တွင် ကျွမ်းကျင်သည် ဆို၏။ ဒုတိယ မင်းခေါင်သည် သက္ကရာဇ် ၈၆၃ ခုနှစ်တွင် လွန်တော်မူသည်။
တံတားရွာ၊ ကော့ကရိတ်မြို့နယ်
တံတားရွာ(Tadar)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ကော့ကရိတ်ခရိုင်၊ ကော့ကရိတ်မြို့နယ်၊ မြပတိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၄၅၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြပတိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၄၂၀ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၀၆၀ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကော့ကရိတ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခင်လှိုင် (ကမ္ဘောဇ)
ကမ္ဘောဇ ခင်လှိုင်ကို ဦးဘဦး၊ ဒေါ်ရွှေတင့်တို့က ၁၉၃၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂ ရက်နေ့တွင် ရှမ်းပြည်နယ် ကျောက်မဲမြို့၌ မွေးဖွားသည်။ အမည်ရင်းမှာ ဦးခင်လှိုင်ဖြစ်သည်။ ကျောက်မဲမြို့ Vernacular ခေါ် မြန်မာမြို့ပုံကျောင်းမှ ၁၉၄၄ ခုနှစ်တွင် သတ္တမတန်း အောင်မြင်သည်။ ထို့နောက် တောင်ကြီးမြို့ အစိုးရတန်းမြင့်ကျောင်းမှ အဋ္ဌမတန်းအောင်မြင်သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် မက်ထရစ် စာမေးပွဲအောင်မြင်သည်။ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် M.B.B.S (R.G.N)ဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်။
၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် လားရှိုးမြို့ပြည်သူ့ဆေးရုံ ကြီးတွင် လက်ထောက်ဆရာဝန်၊ ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် မြို့နယ်ဆရာဝန်ကြီး (သီပေါ)၊ ၁၉၆၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၅ ခုနှစ် အထိ ခရိုင်ဆရာဝန်ကြီး (ကျောက်မဲ) အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံ ပန်ဆယ်ဗေးနီးရားတက္ကသိုလ်မှ ဘွဲ့လွန်ဆေးပညာသင်တန်း (ခွဲစိတ်မှုပညာ) ဘာသာ ရပ်ဘွဲ့၊ ၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ အီဒင်ဘာရာဆေးတက္ကသိုလ် F.R.C.S ဘွဲ့များရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၆၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၇ ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီးတွင် လက်ထောက် ခွဲစိတ်ပါမောက္ခ၊ ၁၉၆၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၁ ခုနှစ်အထိ လားရှိုးပြည်သူ့ဆေးရုံကြီးတွင် ဆေးရုံ အုပ်ကြီး၊ ခွဲစိတ်ကုဆရာဝန်အဖြစ် ပူးတွဲတာဝန်ထမ်း ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ဆေးကောလိပ်မဂ္ဂဇင်း တွင် စာညွန့်များ၊ ဆောင်းပါးများ စတင်ရေးသားခဲ့ သည်။ ၁၉၆၈ - ၆၉ ခုနှစ်တွင် 'ခွဲစိတ်ခန်း၏ မီးရောင် အောက်ဝယ်' လုံးချင်းစာအုပ်ထုတေ်ဝခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဆေးပညာရှာ ခရီးသည်၊ ''တွေ့ကြုံဆုံကွဲ ဘဝခရီး ထဲ၊ ဆရာဝန်တို့၏ ရှေ့တန်းစစ်မျက်နှာ၊ ပျော်လိုက် ရွှင်လိုက် ငိုကာရယ်ကာ နှင့် မနားရသောသမား တစ်ဦး၏ ဘဝခရီး'' (၂၀၀၉) တို့ကိုလည်း ထုတေ်ဝခဲ့ သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် လုပ်သားပြည်သူ့နေ့စဉ် သတင်းစာ၌ 'နယ်ခြားပျော် ဒုက္ခသည်သားချင်းများ ဆီသို့' ဆောင်းပါးရေးသားခဲ့သည်။ 'ကလျာမဂ္ဂဇင်း' ဆေးပညာကဏ္ဍတွင် 'ရောဂါအမျိုးမျိုး ကုသမှုအဖုံဖုံ' ခေါင်းစဉ်ဖြင့် ဖြစ်လေ့ဖြစ်ထရှိသော ရောဂါများ အကြောင်းရေးသားခဲ့သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် လားရှိုးမြို့ ၌ ဘိုးဘွားရိပ်သာကို မçတည်ဆောက်လုပ်လှူဒါန်း ခဲ့သည်။ ကမ္ဘောဇခင်လှိုင်သည် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် မေလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် လားရှိုးမြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီး ဒေါ်ခင်ရီနှင့် သားသမီး ခြောက်ဦးကျန်ရစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ
ဦးတိုရွာ၊ ထန်းတပင်
ဦးတိုရွာ၊ ထန်းတပင်
ခလုတ်
ခလုတ်
ဖကွန်ရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်
ဖကွန်ရွာ(Hpakun)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်၊ ဖုန်ကရော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၈၈၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖုန်ကရော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၂၀ ဦး၊ မ ၃၀၃ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၆၂၃ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝိုင်းမော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မံခင်ရွာ၊ ဗန်းမော်မြို့နယ်
မံခင်ရွာ(Manhkin)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ ဗန်းမော်မြို့နယ်၊ မံရွတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၈၆၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မံရွတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၅၀ ဦး၊ မ ၆၁၈ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၁၆၈ ဦး နေထိုင်သည်။ ၎င်းရွာသည် တိမ်ကောသွားခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဗန်းမော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သစ်ရင်းရွာ၊ ရွာမ
သစ်ရင်းရွာ၊ ရွာမ
မှက္ခရာရွာ၊ မြစ်သားမြို့နယ်
မှက္ခရာရွာ (Hmetkhayar)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ မြစ်သားမြို့နယ်၊ မြိုင်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၉၃၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြိုင်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၆၃ ဦး၊ မ ၁၂၂၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၈၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြစ်သားမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လယ်ပြင်စုရွာ၊ ဝဲဒေါင့်-အတွင်း
လယ်ပြင်စုရွာ၊ ဝဲဒေါင့်-အတွင်း
ရှဉ့်
သစ်ပင်ကြို သစ်ပင်ကြား၌ အမြီးဖွားကလေးများကို လှုပ်ရှားလျက် ခုန်လွှားပြေးသွား ကစားနေကြသော ရှဉ့်များကို မြင်ကြရလျှင် လူကြီးလူငယ်မရွေး ယင်းတို့အား ချစ်ခင်မိကြ သည်။ ရှဉ့်တို့သည် အလွန်မျက်စိရှင် နားပါးပြီးလျှင် အလွန် လည်း ပေါ့ပါးဖြတ်လတ် လျင်မြန်ကြသည်။ အမျိုးအစားနှင့် အရွယ်အစား မျိုးစုံရှိကြရာ ကြောင်လောက်အရွယ်မှ ကြွတ်စုတ် အရွယ်အထိပင် ရှိတတ်ကြသည်။ နူးညံ့ထွေးနွေးသော အမွှေးရှိ သည့်နည်းတူ ဖြူဆူးကဲ့သို့ ကြမ်းတမ်းချွန်မြသော အမွှေးရှိ သည့် အမျိုးအစားရှိလည်း ရှိသေးသည်။ ရှဉ့်များ၏အမြီးသည် အမွှေးဖွာ၍ ရှည်လျားပြီးလျှင် မျက်စိများသည် သေးငယ် တောက်ပကြသည်။ ယဉ်ပါးလွယ်၍ ချစ်စဖွယ်ကောင်းသော သတ္တဝါကလေးများပေတည်း။
ရှဉ့်များကို ဩစတြေးလျတိုက်နှင့် မက်ဒါဂက်စတာကျွန်း (အာဖရိကတိုက်)မှ လွဲလျှင် တစ်ကမ္ဘာလုံး ကြွက်ကဲ့သို့ ကိုက်ဖြတ်တတ်သော ခြေလေးချောင်းသတ္တဝါကလေးများဖြစ်ကြ သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် မြေပြင်နေရှဉ့်နှင့် သစ်ပင်နေရှဉ့်ဟူ၍ နှစ်မျိုးနှစ်စား ခွဲခြားနိုင်သည်။ သို့သော် ထိုနှစ်မျိုးလုံးသည် တိရစ္ဆာန် ဗေဒအလိုအားဖြင့် မျိုးရင်းဆီယူရီဒီးနှင့် မျိုးခွဲဆီယူ ရီနီးချင်း အတူတူပင် ဖြစ်သည်။ ရှူးပျံ ( ရှူးပျံ)သည် ရှဉ့်မျိုး တစ်မျိုးပင်ဖြစ်၍ မျိုးရင်းချင်းတူသော်လည်း မျိုးခွဲချင်း မတူပေ။ ရှဉ့်မျိုးတွင် မျိုးစိတ်ကွဲများလည်း အများအပြားရှိပေသေးသည်။ အာဖရိကတိုက်မှ ရှဉ့်တို့တွင် ဖြူဆူးကဲ့သို့ ကြမ်းတမ်းချွန် ထက်သော အမွှေးများသည် အမွှေးနုများနှင့် ရော၍ ပေါက်ကြ သည်။ သစ်ပင်နေ ရှဉ့်တို့သည် ဆီယူရီနီး မျိုးခွဲတွင် ပါဝင်၍ ဆီယူရပ်မျိုးစိတ်ဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုအမျိုးအစား ရှဉ့်တို့ တွင် အနီရောင်ရှဉ့်၊ မွဲပြာရောင်ရှဉ့်၊ မြေခွေးရှဉ့်နှင့် နားရွက်မွှေးပွရှဉ့်မျိုးတိုလည်း ပါဝင်လေသည်။
သစ်ပင်နေ ရှဉ့်ကလေးများသည် သစ်ခေါင်းပေါက်များထဲ တွင် သစ်ရွက်သစ်ခက်များကို ခင်း၍ အသိုက်လုပ်ပြီးလျှင် ဆောင်းခိုကြသည်။ နွေအခါတွင်မူ ကျီးများ ငှက်များကဲ့သို့ သစ်ပင်ထိပ်ဖျားများ၌ အသိုက်လုပ်၍ နေကြသည်။ ထိုအသိုက် ထဲတွင် ရှဉ့်ကလေး လေးကောင်မှ ခြောက်ကောင် အထိ ပေါက် ကြသည်။ သစ်ပင်နေရှဉ့်မျိုးတို့သည် များသောအားဖြင့် ခွံမာသီး၊ ဝက်သစ်ချသီးနှင့် ထင်းရှူးသီးများကို စားသောက်လေ့ ရှိကြသည်။ ရှဉ့်နီများသည် ငှက်ဥများ၊ ငှက်ပေါက်စများကို လည်း စားသောက်တတ်သည်။ ထိုရှဉ့်နီမှလွဲ၍ အခြားရှဉ့်မျိုးတို့ သည် အခြားသူများအား အန္တရာယ် မပြုတတ်ကြပေ။ ရှဉ့်များ သည် ဆောင်းရာသီအတွက် အစားအစာကို သိုမှီးထားလေ့ ရှိကြလေသည်။
မြောက်အမေရိကတိုက်တွင် တွေ့ရသော ရှဉ့်မျိုးတို့တွင် ရှဉ့်နီ မျိုးတို့လည်း ပါဝင်သည်။ ယင်းတို့တွင် တောက်ပြောင်သော အုန်းခွံရောင်အမွှေးများရှိ၍ ကိုယ်ခန္ဓာသည် ခုနစ်လက်မ ရှစ် လက်မခန့်အထိ ရှည်လျားသည်။ အမွှေးဖွားသော အမြီးပွသည် ခြောက်လက်မခန့် ရှည်လျားသည်။ အာရှတိုက်နှင့်ဥရောပတိုက် မှ ရှဉ့်နီမျိုးတို့သည် ထိုရှဉ့်မျိုးတို့နှင့် ဆင်ဆင်တူသော်လည်း အမေရိကန်ရှဉ့်များက နားရွက်တွင် ပို၍ အမွှေးဖွား လေသည်။ မြောက်အမေရိကတိုက် ကနေဒါနိုင်ငံအရှေ့ပိုင်းမှ အမေရိကန်နိုင်ငံ ကာလီဖိုးနီးယားပြည်နယ်အထိ ဒေသများတွင် မွဲပြာရောင် ရှဉ့်များကို တွေ့ရသည်။ ထိုရှဉ့်မျိုးသည် ရှဉ့်နီများ ထက် ပို၍ ကြီးပြီးလျှင် ပို၍ရှည်ကာ ငွေပြာရောင်အမွှေးများ ရှိသည်။ မြောက်အမေရိကတိုက် သစ်ပင်နေရှဉ့်မျိုးအနက် မြေခွေးရှဉ့်မျိုးသည် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ယင်းရှဉ့်မျိုး၌ မျိုးစိတ်ကွဲများရှိသေး၍ အမွှေးရောင်သည် မွဲပြာရောင်နှင့် အနီ ရောင်မှ အနက်ရောင်အထိ ရှိသည်။ ယင်းတို့၏ကိုယ်သည် တစ်လံနီးပါးရှိ၍ အမြီးသည်လည်း ထိုမျှလောက်ပင် ရှိသည်။ ထိုရှဉ့်မျိုးကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အရှေ့ပိုင်းနှင့် အရှေ့ တောင်ပိုင်းတို့၌ တွေ့ရသည်။
အမေရိကန် ရှဉ့်များအနက် နားရွက်မွှေးဖွား ရှဉ့်မျိုးသည် အလှဆုံးဖြစ်၍ အရှားပါးဆုံးလည်း ဖြစ်သည်။ ယင်းတို့ကို အနောက်ဘက်ပိုင်း၌ များသောအားဖြင့် တွေ့ရ၍ ကုန်းမြင့် ဒေသ ထင်းရှူးတောများအကြား၌ ထင်းရှူးသီးများကို စား သောက်လေ့ရှိကြသည်။
ရှဉ့်အများဆုံးတွေ့ရသောဒေသသည် အာရှတိုက်တောင်ပိုင်း ဖြစ်သည်။ ထိုဒေသများတွင် ရှဉ့်များကို အမျိုးအစား အစုံစုံနှင့် အရေအတွက်အားဖြင့်လည်း အများအပြားတွေ့ရသည်။ မျိုးစိတ် ကွဲများလည်း များပြားလှသည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ မာလာဗာကမ်းရိုး တန်းဒေသမှ ရှဉ့်များသည် ကြီးမား၍ နှစ်ပေခန့်မျှပင် ရှည် လျားကြသည်။ မလေးရှားကျွန်းဆွယ်မှ ပရီဗို့ရှဉ့်တစ်မျိုးသည် အဖြူ၊ အနက်၊ နီညို၊ ဝါညိုရောင်တို့ဖြင့် အကွက် အဆင် ဖော်ထားသကဲ့သို့သော အမွှေးမျိုး ရှိ၍ လှပသည်။ အိန္ဒိယမှ ထန်းရှဉ့်ကလေးတစ်မျိုးမှာ ခြောက်လက်မခန့်သာ ရှည်လျား လေသည်။
အာရှတိုက်ရှိ ရှဉ့်တစ်မျိုးမှာ မိတ်လိုက်ချိန်တွင် ငှက်များကဲ့သို့ အရောင်ပြောင်းလေသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နို့တိုက်သတ္တဝါ မျိုးရင်းများ ကဏ္ဍ:အသုံးများသော နို့တိုက်သတ္တဝါ အမည်များ
အူးလုံ
အူးလုံလက်ဖက် ( (ဝုလုံ, "နဂါးနက်")) သည် တရုတ်ရိုးရာ လက်ဖက်တစ်မျိုးဖြစ်၍ လက်ဖက်ရွက်များ လိပ်တွန့်မှုမရှိခင် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဓာတ်တိုးစေခြင်း (semi-oxidation)၊ နေရောင်ခပ်ပြင်းပြင်းအောက်၌ ညှိုးခြောက်စေခြင်းဖြစ်စဉ်ဖြင့် ထုတ်လုပ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။
ဓာတ်တိုးမှုဖြစ်စဉ်ပမာဏသည် မီးမပေးမီ၌ မျိုးမူကွဲနှင့် ထုတ်လုပ်မှုပုံစံတို့ပေါ်မူတည်၍ ၈% နှင့် ၈၅% ကြားတွင် ရှိနိုင်သည်။ အူးလုံလက်ဖက်သည် အထူးသဖြင့် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှတွင် နေထိုင်သော တရုတ်လူမျိုးများကြား အကြိုက်များသည်။
မတူညီသော အူးလုံလက်ဖက်ရည်ကြမ်းဖျော်နည်းပုံစံသည် အနံ့အရသာ အတော်ကွဲပြားနိုင်သည်။ စိုက်ပျိုးနည်းစနစ်၊ ထုတ်လုပ်ပုံတို့အပေါ်မူတည်ကာ အနံ့အရသာအမျိုးမျိုးဖြစ်နိုင်သည်။ ဖူးကျင့်မြောက်ပိုင်း ဝုယီတောင်တန်းထွက် အူးလုံလက်ဖက်များသည် အကျော်ကြားဆုံးတရုတ်လက်ဖက်များဖြစ်ကြသည်။ ကွဲပြားသော အူးလုံလက်ဖက်များကို ထုတ်လုပ်စီမံရာ၌လည်း ကွဲပြားသောနည်းစနစ်များကိုသုံးကြလေ့ရှိသည်။ သို့ရာတွင် အရွက်များကို ထင်ရှားသော ပုံစံနှစ်မျိုးဖြင့်သာ ဆောင်ရွက်လေ့ရှိကြ၏ ။ အချို့ကို ရှည်လျားတွန့်လိပ်သည့်အရွက်များရစေရန် လိမ့်ကြပြီး အချို့ကို အလုံး/အထုံးပုံစံနှင့် အငြှောင့်ပါစေရန် ပြုလုပ်ကြလေသည်။ ပထမပုံစံသည် ရိုးရာဟန်ဖြစ်၏ ။
၁၈၅၇ တွင် ရှိဟုန်ပေါင်ရေးသော "ဖူးကျင့် ထွေရာလေးပါးမှတ်စုစာ"တွင် တရုတ်ဝေါဟာရ အူးလုံ (ဝုလုံ) ကို ပထမဆုံးအသုံးပြုထားကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ အနက်မှာ "အစိမ်းရင့်ရောင် လက်ဖက်" ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
အူးလုံလပ်ဖက်ခြောက်များကို ထုတ်လုပ်ရာတွင် လိုချင်သည့် အရွက်၏ ကြေမွမှု၊ အညိုသမ်းမှုရစေရန် လုပ်ဆောင်ရသည့်အဆင့်များကို ထပ်ကျော့၍ ပြုလုပ်ကြလေ့ရှိသည်။ ညှိုးခြောက်ခြင်း၊ လှိမ့်ခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်း၊ မီးတိုက်ခြင်းတို့သည် အချိုခြောက် (black tea) နှင့်တူညီသော်လည်း ပြုလုပ်ကိုင်တွယ်ချိန်နှင့် အပူချိန်ကို ပို၍ ဂရုပြုကြရသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အာရှ အစားအစာ ကဏ္ဍ:အူးလုံလက်ဖက်
တပ်ပုတ်ရွာ၊ ရွာငံမြို့နယ်
တပ်ပုတ်ရွာ (Tatpoke)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ရွာငံမြို့နယ်၊ မြင်းကျဒိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၉၅၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြင်းကျဒိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၅၄၂ ဦး၊ မ ၃၅၀၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၀၄၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရွာငံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဒရယ်
ဒရယ်သည် စားမြုံ့ပြန်တတ်သည့် နို့တိုက်သတ္တဝါ တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ဒရယ်သည် ကိုယ်လုံးကိုယ်ထည်အသွင်သဏ္ဌာန်အားဖြင့် သမင်နှင့်ဆင် သည်။ ကိုယ်ထည်လုံးပြီး မွဲညစ်ညစ်မီးခိုးရောင် ရှိသည်။ ဒရယ်၏ဦးချိုသည် သမင်တို့ကဲ့သို့ ရှည်လျားခြင်းမရှိဘဲ အတန်ငယ်တိုသည်။ ဒရယ်ဖို အများစုသည် နှစ်စဉ် ချိုများ ကျွတ်ကာ အသစ်ပြန်ပေါက်လေ့ရှိသည်။ ဒရယ်သည် အသီးအရွက်စားသော သတ္တဝါဖြစ်ပြီး တောတွင်းတွင် အခြားအသားစား သတ္တဝါများ၏ အစာအဖြစ် ကိုက်သတ်စားသောက်ခြင်းကို ခံကြရသည်။ ဒရယ်သည် များသောအားဖြင့် အုပ်ဖွဲ့ ပြီး နေလေ့ရှိသည်။ ဒရယ်ကို အိန္ဒိယနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ မြန်မာ၊ လာအို၊ ကမ္ဘောဒီးယား၊ ဗီယက်နမ်၊ ထိုင်းနှင့် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရသည်။ “ဒရယ်သားသည် အေး၏။ ကြေခဲ၏။ ချိုဆိမ့်၏။ ဝမ်းချုပ်၏။ ဝစေတတ်၏။ အားကိုဖြစ်စေတတ်၏။ လေသည်း ခြေကိုနိုင်၏။ သလိပ်ကို စဉ်းငယ်ပျက်စေတတ်၏”ဟု ဥတုဘောဇနသင်္ဂဟကျမ်းတွင် ဖော်ပြပါရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သမင်မျိုးရင်းဝင်
လင်းတကိုင်းရွာ၊ ချောက်မြို့နယ်
လင်းတကိုင်းရွာ (Lintakaing)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ချောက်မြို့နယ်၊ လင်းတကိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၅၂၁၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လင်းတကိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၄၂ ဦး၊ မ ၅၆၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၀၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ချောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကြို့ပင်ရွာ၊ ပုလဲမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပုလဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခင်အင်းကြီး (ရှမ်း)ရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်
ခင်အင်းကြီး (ရှမ်း)ရွာ (Khininngyi(Shan))သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်၊ ခင်အင်းကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၉၀၆၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခင်အင်းကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၂၀ ဦး၊ မ ၁၆၃၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၁၅၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အတောင်ကျားငှက်
အတောင်ကျားငှက် (Actinodura egertoni) သည် ငှက်မျိုးစိတ်တခုဖြစ်ပြီး ဟိမဝန္တာမှ မြန်မာနိုင်ငံအထိ တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဘူတန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဟိမဝန္တာတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကညင်ကွင်းရွာ၊ ကျားချောင်
ကညင်ကွင်းရွာ၊ ကျားချောင်
ကြူကွမ်ရွာ၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်
ကြူကွမ်ရွာ (Kyukun)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်၊ မန်ကျောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၉၅၁၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန်ကျောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၄၀ ဦး၊ မ ၁၀၂၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၆၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကုလားအုတ်
သဲကန္တာရမှာ ခရီးအသွားရ အလာရ ခက်ခဲသော အရပ်ဒေသဖြစ်သော်လည်း အလွယ်တကူ ဖြတ်ကျော် သွားလာနိုင်ရန် သဘာဝက တိရစ္ဆာန်ထူးတစ်မျိုးကို ဖန်တီးပေးထားလေသည်။ ထို တိရစ္ဆာန်မှာ အခြားမဟုတ်။ အဖိုးတန်သော ကုလားအုတ် ပင်ဖြစ်၏။
သွင်ပြင်လက္ခဏာ
ကုလားအုတ်သည် လည်ပင်းမှာ ကိုယ်ထည်နှင့် စာလျင် အလွန် ရှည်လျားနေရုံသာမက အကြည့်ရလည်း ဆိုးလေသည်။ ခြေ များမှာလည်း ခွာပါ၍ နှစ်ခြမ်းကွဲနေ၏။ ဤကဲ့သို့ ကွဲနေသည်မှာ ခြေမျက်စိအနီးသို့ပင် ရောက်နေသည်။ ဦးခေါင်းမှာ သေးငယ်ရုံသာမက အရုပ်လည်းဆိုး၏။ အညိုရောင်မျက်လုံးမှာလည်း အပြင်ဘက်သို့ အတန်ငယ်ပြူးထွက်လျက် နေပေသည်။ သူ၏ နှာခေါင်းမှာ အခြားတိရစ္ဆာန်များနှင့်မတူဘဲ ထူးထူးခြားခြား အကွဲကလေးများရှိသည်ကို တွေ့ရ၏။ နှာခေါင်းပေါက်ကို အလိုရှိသလို ကျယ်လာအောင်လုပ်နိုင်၍ သဲကန္တာရအတွင်း၌ ပြင်းထန်သော သဲမုန်တိုင်းများ ကျရောက်လျင် လေဝင်ပေါက်မရှိ အောင်လည်း တင်းကျပ်စွာပိတ်ဆို့ ထားနိုင်သည်။ ကိုယ်ပေါ်၌ ပေါက်သော အမွေးများမှာ ကြမ်းတမ်းရုံသာမက မညီမညာ ဖရိုဖရဲ ဖြစ်လျက်ရှိသည်။ အဖုအထစ်များသော ဒူးနှင့် ကွေးညွတ်လျက်ရှိသော ရင်ရိုးများပေါ်တွင် ကြမ်းတမ်းသော သားရေ ကဲ့သို့ အခံများကို တွေ့ရလေ့ရှိသည်။ ကုလားအုပ်၏ လပို့မှာ အလွန် ကြည့်ရဆိုးသည်။
ကန္တာရသင်္ဘော
သဲကန္တာရထဲတွင် ကုလားအုပ်လောက်အဖိုးတန် အသုံးဝင်သော တိရစ္ဆာန် မရှိသဖြင့် ကုလားအုပ်ကို “ကန္တာရသင်္ဘော” ဟူ၍ ခေါ်ဝေါ် ကြသည်။ ကုလားအုပ်သည် သဲကန္တာရထဲ၌ အဖိုးတန်ရခြင်းမှာ အလွန်ရှည်လျားဝေးလံသောခရီးကို အစာရေစာ အနည်းငယ်မျှစား သောက်ရုံနှင့် တာရှည်သွားလာနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်ပေသည်။ ထူးဆန်းသည်မှာ ကုလားအုပ်၌ အာဟာရကို သိုလှောင်ထားသော လပို့ ပါရှိခြင်းပင်ဖြစ်သည်။
ကုလားအုပ်သည် အစာကို သိုလှောင်နိုင်ရုံသာမက ရေကိုလည်း ကျယ်ဝန်းသော အစာအိမ်ထဲရှိသည့် အထူးရေခန်းများ၌ ခရီးရှည်လျှင်ရှည်သည့်အလျောက် ရက်ပေါင်းများစွာခံနိုင်ရန် သိုမှီးထားနိုင်ပေသည်။ ဤကဲ့သို့ ရေကို သိုမှီးထားနိုင်ခြင်းကြောင့် ကုလားအုပ်သည် သဲကန္တာရထဲတွင် အသုံးဝင်ဆုံးဖြစ်သည်။ ကြမ်းတမ်းပြင်းထန်သော သဲမုန်တိုင်းကျလာသောအခါ နှာခေါင်းကို လေဝင်ပေါက်မရှိအောင်ပိတ်ထားနိုင်သည်။ ထို့ပြင် မျက်လုံးများကိုလည်း အလွန်တရာ ထူထဲလေးလံသော မျက်တောင်တို့ဖြင့် သဲမဝင်အောင် ကာကွယ်ထားနိုင်သေးသည်။
အကျင့်စရိုက်
ကုလားအုပ်တွင်ထူးခြားသောအချက်မှာ သူ၏ဦးခေါင်းအနီးသို့ ကပ်လာလျှင် အကြောင်းရှာမရဘဲ ဒေါသထွက်တတ်သော အလေ့ ဖြစ်သည်။ ဤသို့ ဒေါသထွက်လာလျှင် ကုလားအုပ်သည် နီးရာလူကို ကိုက်ခဲခြင်း၊ ကန်ကျောက်ခြင်း စသည်တို့ကို ပြုလုပ်တတ်သည်။ ကုလားအုပ်အစာဝါးပုံမှာ လူနှင့်မတူဘဲ၊ သူ၏ အောက်မေးရိုးကို နံဘေးတစ်ဖက်တစ်ချက်သို့ ထိုမှဤသို့ ပုခက်လွှဲသကဲ့သို့ လှုပ်ရှား ကာကြိတ်ဝါးသည်။ ကုလားအုပ်သည် နှစ်ပေါင်းများစွာကပင် သဲကန္တာရအတွင်း သွားလာသူတို့ အတွက် အသုံးအဝင်ဆုံး တိရစ္ဆာန် ဖြစ်ခဲ့သည်။ အသုံးအဝင်ဆုံးဖြစ်ရခြင်းမှာလည်း အပူဒဏ်ကိုခံနိုင်ခြင်း၊ အစာငတ်ရေငတ်တာရှည်စွာခံ နိုင်ခြင်းတို့အပြင် ကြီးမားသော ခွန်အားရှိခြင်းကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်၊ သို့သော်လည်း ကုလားအုပ်သည် အကောင်ကြီး သလောက် ထုံထိုင်းသည်။
ကုလားအုပ်ကို ဒူးထောက်ခိုင်းရန်မှတစ်ပါး အခြားအရာတို့ကို အလွယ်တကူမစေခိုင်းနိုင်ပေ။ ဤကဲ့သို့ ဒူးထောက်သည့်အခါတွင် ကုလားအုပ်သည် မည်မျှမာကျောသော မြေကြီးပေါ်တွင် ဒူးထောက်ရသည်ဖြစ်စေကာမူ နာကျင်ခြင်းမရှိပေ၊ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဒူးဆစ်ပေါ်တွင် ဒူးအခံအင်္ဂါတစ်မျိုးရှိနေသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ဒူးထောက်ခိုင်းသည့်အခါ မိမိကိုယ်ပေါ်သို့ လေးလံသော ဝန်ထုပ် ဝန်ပိုးကြီးများ တင်တော့မည်ကိုသိ၍ ကျယ်လောင်စွာ ညည်းညူတတ်သည်။ ကုလားအုပ်သည် ကျယ်ပြန့်သော သဲကန္တာရကြီးများ ကိုကျော်ဖြတ်၍ တစ်တန်၏ ၄ပုံတစ်ပုံခန့် ရှိသော အလေးချိန်ကို မိုင်ပေါင်းများစွာ လွယ်ကူသက်သာစွာ သယ်ဆောင်နိုင်သည်။ ကုလားအုပ်လမ်းလျှောက်ပုံမှာ ရိုးရိုးသာမန်တိရစ္ဆာန်တို့ လမ်းလျှောက်ပုံနှင့် အလျင်းမတူချေ။ ကုလားအုပ်စီးရသည်မှာ သင်္ဘော စီးရသည်နှင့်တူသဖြင့် လှိုင်းမူးတတ်သူများ ကုလားအုပ်စီးရန် မသင့်ပေ။ ကုလားအုပ်သည် လမ်းလျှောက်ရာ၌ ကိုယ်နံဘေးရှိ ခြေ တစ်စုံလုံးကို တစ်ချိန်တည်းပင့်မြှောက်ပြီးလျှင် ခြေလှမ်းလှမ်းရုံသာမကသေးဘဲ ကိုယ်ထည်ကြီးတစ်ခုလုံးကိုလည်း နံဘေးသို့ ပစ်လွှဲ လျက် စောင်းငဲ့ကာသွားလေ့ ရှိသည်။
ထိုကြောင့် ကုလားအုပ်စီးသောသူမှာ လှိုင်းစီးနေသော လှေကဲ့သို့ နိမ့်လိုက်မြင့်လိုက်ဖြစ်လျက် ရာသီဥတုကြမ်းတမ်း ပြင်းထန်နေစဉ် သင်္ဘောဖြင့်ခရီးသွားရသည်နှင့် မည်သို့မျှ မခြားပေ၊ ကုလားအုပ်များ၏ လှုပ်ရှားသွားလာပုံမှာ ပြင်းထန်လှသည် ဖြစ်ရာ ကုန်စည် များကို တိတ်တဆိတ်ခိုးသွင်းရောင်း ချမှုကို လိုက်လံဖမ်းဆီးရသည့် အီဂျစ်နိုင်ငံမှ ကုလားအုပ်စီး ပုလိပ်များမှာ တစ်နေကုန် တစ်နေ ခန်း ကုလားအုပ်စီး၍ ခရီးသွားရာတွင် သူတို့၏ ကိုယ်ကို ရှည်လျားသော အဝတ်တို့ဖြင့် တင်းကျပ်စွာ ချည်နှောင်၍ ထားရသည်။
ကုလားအုပ်မှာ အသုံးဝင်သည်မှန်သော်လည်း စိတ်နှလုံးကောင်းမရှိသောကြောင့် လူတို့.ချစ်ခင်မှုကို ခံယူရရှိခြင်း မရှိပေ၊ ရန်လိုသောစိတ်ရှိ၍ အခွင့်သာတိုင်း အဖော်အပေါင်း ကုလားအုပ်များကို ကန်ကျောက်ကိုက်ဖဲ့ရန် အမြဲကြံစည်တတ်သည်။ အခါအခွင့် ကောင်းလျှင် အနီးကပ်လာသောလူကိုပင် ရန်မူတတ်သည်။ သခင်ကိုကောင်းစွာမှတ်မိသိရှိသော်ငြားလည်း ချစ်ခင်မြတ်နိုးပုံမပြဘဲ ရိုင်းစိုင်းသည့်အသွင်ကိုသာပြ၏။ ပင်ပန်းဆင်းရဲလှသောကြောင့် သနားညှာတာသည့်စိတ်နှင့် သူတို့အား မည်ကဲ့သို့ပင် ချစ်ခင်ကြင်နာစေကာမူ သခင်ကို တုံ့၍ ပြန်ချစ်ခင်ခြင်း လုံးဝမရှိကြပေ။ ကုလားအုပ်မှာ နူးညံ့ ပျော့ပျောင်းသောစိတ်ထားဟု အလျင်းမရှိဟု ထင်ရ သော်လည်း မိခင်အဖြစ်ဖြင့်မူ သားငယ်တို့ကို အလွန်ဂရုစိုက် ခင်မင်ကြင်နာပုံရပေသည်။
ကုလားအုပ်ငယ်မှာ မွေးမွေးခြင်း ၃ ပေမျှ မြင့်၏။ နွားပေါက်စကလေးထက်ပင်ပိုလေးသော်လည်း ခြေထောက်များမှာ လွန်စွာအားလျော့ ပျော့ညံ့လှသောကြောင့် လမ်း ကောင်းကောင်းမလျှောက်နိုင်ချေ၊ မိခင်ကုလားအုပ်မကြီးမှာ သားကိုချစ်ခင်သော်လည်း အခြား ကုလားအုပ်များနှင့် ရောနှောအုပ်ဖွဲ့ကာ ခြစ်ခြစ်တောက်ပူပြင်းလှသော သဲပြင်များကို ကျော်ဖြတ်၍ တစ်နေ့လျှင် ၂၅ မိုင်နှုန်းမျှနှင့် ခရီးသွားနေရရှာသည်။ ထိုအခါမျိုးတွင် အမြဲပူးတွဲယုယနေရန် မဖြစ်နိုင်သောကြောင့် ကုလားအုပ်ငယ်ကို ပုခက်တစ်ခုထဲတွင် ကုန်စည် များနှင့်အတူ အခြားကုလားအုပ်တစ်ကောင်က ခရီးပြင်း တစ်လျှောက် သယ်ဆောင်သွားရပေသည်။
ကုလားအုပ်ငယ်ကို မိခင်လုပ်သူ၏ ကျောကုန်းပေါ်တွင် မတင်ဘဲ အခြားကုလားအုပ်တွင် တင်ဆောင်ရသည်မှာ မည်သည့်အတွက်ကြောင့်နည်းဟူ၍ မေးဖွယ်ရှိ၏။ ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း ကုလားအုပ်မှာ အလွန်ထုံထိုင်းလှသည်ဖြစ်ရာ မိမိ၏ သားငယ်ကို ကုန်းပေါ်တွင် ကိုယ်တိုင်တင်ထားလျက်နှင့် သားငယ် ပျောက်ဆုံးသွားပြီ သို့မဟုတ် ကျန်ရစ်ခဲ့လေပြီဟု ပူပန်စိုးရိမ်ခြင်း ဖြစ်တတ်သည်။ ထိုကြောင့် ဤကဲ့သို့သော စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်းမျိုး မဖြစ်ပေါ်ရအောင် မိခင်ကုလားအုပ်မကြီး၏ ရှေ့မှ ကုလားအုပ် တစ်ကောင်ပေါ်တွင် မိခင် မြင်သာ အောင် တင်ဆောင်သယ်ယူစေရခြင်းဖြစ်သည်။ ရှေ့မှသွားသော ကုလားအုပ်တွင် ကုလားအုပ်ငယ်သည် ပုခက်ထဲ ပါနေသည်ကို တွေ့ရလျှင် မိခင်ကုလားအုပ်မကြီးသည် ကျေနပ်နှစ်သိမ့်စွာ ခရီး သွားနိုင် လေတော့သည်။
ကုလားအုပ်မှာ အစာရေစာနှင့်စပ်လျဉ်း၍ လူတို့အား ဒုက္ခမရှာတတ်ဆုံးသတ္တဝါဟုဆိုနိုင်သည်။ တစ်နေ့တာမျှ ခရီးသွားပြီးလျှင် ပဲစေ့ခြောက် သို့မဟုတ် မာကျောသော စွန်ပလွံခြောက် အနည်းငယ်ကိုသာ ကျွေးရသည်။ ဤမျှနှင့် မတင်းတိမ်သောအခါ တွင် ကုလားအုပ်သည် သဲကန္တာရတစ်လျှောက် နေရာအနှံ့အပြား ပေါက်ရောက်သော ဆူးပင်ချုံဖုတ် စသည်တို့ကို ဝါးစား၏။ ကုလားအုပ် များသည် တွေ့မရှောင် မရွေးချယ်ဘဲ ရရာကို စားတတ်သည်။ သူတို့ကိုယ်တွင် တတ်ဆင်ထားသော သားရေဇက်ကြိုးများကိုသော် ၎င်း၊ တဲဖျင်အဝတ်များကို၎င်း၊ လွယ်ရာကို ဝါးစားတတ်၏။ ကုလားအုပ်၏ အစာချေချက်နိုင် သောသတ္တိမှာ အလွန်ကောင်းသဖြင့် အဆိပ်များကိုပင်လျှင် အတန်ခံနိုင်ရည် ရှိသည်။
ကုလားအုပ် ၂မျိုး
ကုလားအုပ် ၂ မျိုးရှိသည်၊ အာရေဗျကုလားအုပ်မျိုးမှာ အရပ်မြင့်မြင့် ခြေတံရှည်ရှည်နှင့် ကျောကုန်းပေါ်တွင် လပို့တစ်ခုတည်းသာ ရှိသည်။ ယင်းကုလားအုပ်မျိုးကို ဒရွမ်မီဒရီကုလားအုပ်ဟုလည်းကောင်း၊ ဘို့တစ်လုံးကုလားအုပ်ဟုလည်းကောင်း ခေါ်တွင်သည်။ ယင်းတို့ကို အပြေးပြိုင်ရန်နှင့် ခရီးမြန်သွားရန်အတွက် အထူးလေ့ကျင့်ပေးနိုင်သေးသည်။
အခြားကုလားအုပ်တစ်မျိုးမှာ ဗက်ထရီယန်ကုလားအုပ်မျိုးဖြစ်၍ အာရှတိုက်အလယ်ပိုင်းတွင် နေထိုင်သည်။ ထိုကုလားအုပ်မျိုးတွင် လပို့ ၂ ခုရှိသည်။ ဘို့နှစ်လုံးကုလားအုပ်ဟုလည်း ခေါ်တွင်သည်။ ဗက်ထရီယန်ကုလားအုပ်မှာ ဆွေနီးမျိုးစပ်ဖြစ်သော အာရေဗျ ကုလားအုပ်ထက်ပို၍ ကိုယ်လုံးကိုယ်ထည် ကြီးပြီးလျှင် ခြေထောက်မှာတို၍ သန်မာတောင့်တင်းသည်။ ကိုယ်ပေါ်ရှိအမွေးမှာလည်း ပို၍ ထူကာ ဖားလျားကျနေ၏။ သို့သော် ခြေထောက်မှာ ကူရှင်ကဲ့သို့ ငြိမ့်ငြောင်းခြင်း မရှိရုံ သာမက မပျော့ပျောင်းသည်ကိုလည်း တွေ့ရ၏။ ဤကုလားအုပ်မှာ လပို့ ၂ ခုရှိသည်နှင့်အညီ အပူအအေး ၂ ဌာနစလုံး၏ခံနိုင်ရည်ရှိသည်။ သန်စွမ်းသော ဤကုလားအုပ် သည် အလွန် ပြင်းထန်သောအပူနှင့် ချမ်းမြလှသောအအေးဒဏ် ၂ ခုစလုံးကို ကောင်းစွာခံနိုင်ရာ တရုတ်နိုင်ငံနှင့် တိဗက်ပြည် များမှ အနောက်ဘက်ဒေသများသို့ လက်ဖက်ခြောက်နှင့် အခြား ကုန်စည် စလယ်များ ပို့ဆောင်ရန်အတွက် များစွာအသုံး ဝင်သည်။
အာရေဗျကျွန်းဆွယ်ဒေသတွင် ခြောက်သွေ့ပူပြင်းသော သဲကန္တာရများ ရှိသည့်နည်းတူ တောင်ကမ္ဘာလုံးခြမ်းရှိ ဩစတြေးလျတိုက်တွင်လည်း ကျယ်ပြန့်သောသဲကန္တာရကြီး ရှိလေသည်။ ထိုကြောင့် အာရေဗျကုလားအုပ်မျိုးကို ဩစတြေးလျ တိုက်တွင် စမ်းသပ်မွေးမြူ ကြည့်ရာ အခက်အခဲ မရှိဘဲ ကောင်းမွန်စွာထမြောက်အောင်မြင်ခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကုလားအုတ်များ ကဏ္ဍ:မွေးမြူရေး
နံကပ်ရွာ၊ ထန်းတပင်
နံကပ်ရွာ၊ ထန်းတပင်
ဂုဏ်လင်းကျော်
ဂုဏ်လင်းကျော် (၁၉၅၀-၂၀၁၀)
ဦးဘရီ၊ ဒေါ်တင်မေတို့က တောင်သာမြို့၌ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားသည်။ အမည်ရင်းမှာ ဦးတင်စိုး ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၈ ခုနှစ်၌ အ.ထ.က တောင်သာမှ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ အောင်မြင်သည်။ စစ်တက္ကသိုလ် အပတ်စဉ် (၁၄) တွင် တက်ရောက် အောင်မြင်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်အထိ ခြေလျင်တပ်၌ စစ်မှုထမ်းသည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၅ ခုနှစ်အထိ ဗဟိုပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးတပ်တွင် အမှုထမ်းသည်။ စစ်ဘက်၌ ဗိုလ်မှူးအဆင့်အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန စာပေစိစစ်နှင့် မှတ်ပုံတင်ဌာနတွင် ညွှန်ကြားရေးမှူးအဖြစ် ၁၉၉၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၈ ခုနှစ်အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၉၅ ခုနှစ်အတွက် စာပေဗိမာန်စာမူဆုကို 'ခေတ်အဆက်ဆက် မြန်မာ့တပ်မတော်သားတို့၏ဝတ်စားဆင်ယင်မှု' စာမူဖြင့် ပထမဆုရရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၉၆ ခုနှစ်၌ 'စိန်မြရံခြယ်' စာအုပ်ဖြင့် အမျိုးသားစာပေဆု (နိုင်ငံရေးစာပေ)၊ အမျိုးသားရေးဆောင်ပုဒ် စာပေနှင့်ဓာတ်ပုံပြိုင်ပွဲတွင် 'ဆယ့်နှစ်ပွင့်ပန်း ဥယျာဉ်နန်း' စာမူဖြင့် ဆောင်းပါးပထမဆုရရှိခဲ့သည်။ ထို့အပြင် တပ်မတော်နေ့အထိမ်းအမှတ်စာပေပြိုင်ပွဲများ၌ ကဗျာ၊ ဆောင်းပါးနှင့် ဝတ္ထုဘာသာရပ်များတွင်လည်း ဆုများရရှိခဲ့သည်။
ဂုဏ်လင်းကျော်သည် သပြေနုငွေလဆန်းနှင့် စန္ဒကူးဝတ္ထုတိုများ၊ ဒီလိုလေသမီးရဲ့...ဟုတ်ကဲ့ပါဖေဖေ စသောစာအုပ်များကိုလည်း ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။ စာပေသက်တမ်းတစ်လျှောက် ဆောင်းပါးနှင့် ဝတ္ထုတိုပေါင်း ၁၀၀၀ ကျော် ရေးသားခဲ့သည်။ ဂုဏ်လင်းကျော်သည် စာပေစိစစ်နှင့် မှတ်ပုံတင်ဌာန ညွှန်ကြားရေးမှူးတာဝန်မှ အငြိမ်းစားယူပြီးနောက် ကိုယ်ပိုင်စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးလုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီးဒေါ်လှမူသိန်းနှင့် သမီးတစ်ယောက်၊ သားတစ်ယောက်ကျန်ရစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ရှမ်းစုလေး
ရှမ်းစုလေး
စက်တင်ဘာ ၁၉၄၅
ကိုးကား
1945
သာမြတ်
ဦးသာမြတ်(၁၂၆ဝ - ၁၃၃၉) သည် ပုတီးကုန်းမြို့ ဇာတိဖြစ်၍ ၁၂၆ဝ ပြည့် ကဆုန်လဆန်း ၁ဝ ရက် (၁၈၉၉ ခု၊ ဧပြီလ ၂၉ ရက်) သောကြာနေ့တွင် အဖ ပွဲစားကြီး ဦးဘိုးမြ၊ အမိ ဒေါ်ငွေသင်တို့မှ ဖွားမြင်သော တတိယမြောက် သားဖြစ်သည်။
ပညာသင်ကြားခြင်း
အသက် ၆ နှစ် အရွယ်တွင် ကြို့ပင်ကောက်မြို့ ရွှေကျောင်းကြီး ဆရာတော်နှင့် ပုတီးကုန်းမြို့ ဓမ္မာရုံ ကျောင်းတိုက် ဂိုဏ်းအုပ် ဆရာတော်ထံတွင် စတင် ပညာဆည်းပူးရာ အခြေခံ လောကုတ္တရာ စာပေများကို တတ်မြောက်ခဲ့သည်။ အသက် ၁၁ နှစ်တွင် ပုတီးကုန်းမြို့ ဆရာ ဦးဘချိုထံတွင် အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာနှင့် ပထဝီဝင် ဘာသာများ သင်ကြားပြီးနောက်၊ အသက် ၁၂ နှစ်တွင် ကြို့ပင်ကောက်မြို့ အာရ်စီအမ် စိန်မိုက်ကယ် ကျောင်း၌ စတုတ္ထတန်းမှ စ၍ သင်ကြားခဲ့ရာ၊ အတန်းတိုင်းတွင် ပထမစွဲ၍ အသက် ဆယ့်ခြောက်နှစ်တွင် သတ္တမတန်း အောင်မြင်သည်။
ထို့နောက် ပြည်မြို့ အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းတွင် ဆက်လက် ပညာသင်ကြားရာ အတန်းတိုင်းတွင် ပထမစွဲပြီး ဆယ်တန်း စာမေးပွဲကို အင်္ဂလိပ်စာ၊ မြန်မာစာ၊ ပါဠိ ဂုဏ်ထူးတို့ဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် ဆက်လက် ပညာဆည်းပူးရာ ဥပစာတန်းကို ပထမအဆင့်မှ အောင်မြင်၍ စကောလားရှစ် (ပညာသင်ဆု) ရရှိသည်။ တက္ကသိုလ် ပထမ သပိတ်ကာလတွင် ပညာသင်ကြားမှု နားနေရစဉ် ဒေါ်ရီနှင့် လက်ထပ်သည်။ အသက် ၂၂ နှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ပူနားမြို့ရှိ စိုက်ပျိုးရေး ကောလိပ်၌ စိုက်ပျိုးရေး ဘောဂဗေဒ ပညာကို ဆက်လက် သင်ကြားသည်။ ၁၉၂၄ ခုတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဘုံဘေ ယူနီဗာစီတီ ကောလိပ်က အပ်နှင်းသော စိုက်ပျိုးရေး သိပ္ပံဘွဲ့ (B.Ag) ကို ရရှိသည်။ ဒုတိယ အဆင့်မှ အောင်မြင်သည်။
အသက် ၂ဝ အတွင်း၌ ဟင်ဒီ၊ အူရဒူ၊ ဘင်္ဂလီ၊ နာဂရီ၊ ဂူဂျရတီ၊ မရာဌီ၊ သင်္သကရိုက်၊ တမယ်လ်ဘာသာ စာပေနှင့် စကားတို့ကိုလည်း လေ့လာ တတ်မြောက်ခဲ့သည်။ အသက် ၂ဝ မှ ၄ဝ အကြားတွင် အရှေ့တောင် အာရှနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ ရှေးဟောင်း ကျောက်စာများကို ကောင်းစွာ လေ့လာ ဆည်းပူးခဲ့သည်။
ဝန်ထမ်းဘဝ
စိုက်ပျိုးရေး ဝန်ထောက်၊ ရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ထောက်၊ စိုက်ပျိုးရေး ဝန်ကလေး၊ ဒက္ခိဏတိုင်း စိုက်ပျိုးရေးဝန် ဟူသော တာဝန်များကို အဆင့်ဆင့် ထမ်းရွက်ရသည်။ ဒက္ခိဏတိုင်း စိုက်ပျိုးရေးဝန် အဖြစ် ဆောင်ရွက်စဉ် ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ လာဟိုမြို့၌ ကျင်းပသော ကုလသမဂ္ဂ စီးပွားရေး ကော်မရှင်သို့ တက်ရောက်ရသည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ကရာချိုမြို့သို့ နို့ညှစ်နွားမ အဝယ်တော် အဖွဲ့ဖြင့် သွားရောက် လေ့လာရသည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ကရာချိုမြို့သို့ သွားရောက်၍ သိန္ဓောမျိုး နို့ညှစ်နွားမများ ဝယ်ယူရသည်။ ၁၉၅၄ ခုတွင် ဒက္ခိဏတိုင်း စိုက်ပျိုးရေးဝန် အဖြစ်မှ အငြိမ်းစား ယူသည်။
အငြိမ်းစား ယူရန် ပြင်ဆင်ခွင့် ၄ လ မစေ့မီမှာပင် နိုင်ငံတော် အစိုးရက ယဉ်ကျေးမှုဗိမာန် ညွှန်ကြားရေးဝန် အဖြစ် တာဝန် ပေးအပ်သည့် အတွက် ဆက်လက် အမှုထမ်းရသည်။
စာပေရေးသားခြင်း
ဦးသာမြတ်သည် ၁၉၂၄ ခုနှစ်မှ စ၍ စိုက်ပျိုးရေး ပြက္ခဒိန်တွင် စာတမ်းရေးခြင်း၊ ဘာသာပြန်ခြင်း တို့ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ဆန်စပါး စိုက်ပျိုးခြင်းနှင့် ဝါဂွမ်း စည်းကမ်း သတ်ဈေးများကို အစိုးရ လယ်ယာဌာန အတွက် မြန်မာဘာသာ ပြန်၍ အစိုးရက ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ဘာသာပြန် စာပေအသင်း (စာပေဗိမာန်) စတင် တည်ထောင်စဉ်ကပင် စိုက်ပျိုးရေး စာအုပ်များ တည်းဖြတ် ပေးခဲ့သည်။ လယ်ယာ စိုက်ပျိုးရေး ကော်ပိုရေးရှင်း ဆေးဝါးပင်များ ပြုစုရေး အဘိဓာန် အဖွဲ့ကို ခေါင်းဆောင်ခဲ့သည်။
ဦးသာမြတ်သည် ရှုမဝ၊ မြဝတီ မဂ္ဂဇင်းများနှင့် ပြည်ထောင်စု ယဉ်ကျေးမှု စာစောင် စသည်တို့တွင် 'သဇင်လှ' ဟူသော ကလောင် အမည်ဖြင့် လည်းကောင်း၊ အမည်ရင်းဖြင့် လည်းကောင်း ဘာသာ စာပေ ယဉ်ကျေးမှု ဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်။ နေးရှင်း၊ ဂါးဒီးယန်း စသော အင်္ဂလိပ် သတင်းစာများ၌ ဆေးပင်များ အကြောင်း အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ရေးသားခဲ့သည်။
မြန်မာစာ ရေးထုံးကျမ်း၊ မြန်မာ အက္ခရာနှင့် ဂဏန်းသင်္ချာ ထုပ္ပတ်၊ မွန် - မြန်မာ အက္ခရာ သမိုင်း၊ နီတိကျမ်းကျော် ဒွေးနှစ်ဖော် စသည့် စာအုပ်များ ပြုစုခဲ့သည်။ မြစေတီ ပါဠိ ကျောက်စာနှင့် မြစေတီ ပျူကျောက်စာတို့ကို ဖွင့်ဆိုခဲ့သည်။ ပျူဖတ်စာကိုလည်း ပြုစုခဲ့သည်။
ဦးသာမြတ်သည် စာပေဗိမာန် အဖွဲ့ သုခမိန် အဖွဲ့ဝင်၊ မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသန အသင်း ဥက္ကဋ္ဌ၊ ပိဋကတ် မြန်မာပြန် အဖွဲ့ သုခမိန် အဖွဲ့ဝင်၊ ယဉ်ကျေးမှု ကောင်စီဝင်၊ လူထု ပညာရေး ကောင်စီဝင်၊ မြန်မာနိုင်ငံ စာပေ ပြန့်ပွားရေး အသင်း နာယက စသည့် တာဝန်များကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်က ချီးမြှင့်သော သီရိပျံချီဘွဲ့ကို ရခဲ့သည်။
ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်က ချီးမြှင့်သော ဂုဏ်ထူးဆောင် မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့နှင့် လန်ဒန် တက္ကသိုလ်က ချီးမြှင့်သော F.R.H.S ဘွဲ့များ ရရှိခဲ့သည်။
ဦးသာမြတ်သည် ၁၃၃၉ ခုနှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်း လဆန်း ၁၄ ရက် (၁၉၇၇ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၄ ရက်) တွင် ကွယ်လွန် အနိစ္စရောက်သည်။
မထုတ်ဝေရသေးသောစာအုပ်
စာလုံးပေါင်းသတ်ပုံမူကျယ်ကျမ်းကြီး
ကျမ်းကိုး
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ သမိုင်းပညာရှင်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
တောကျယ်ရွာ၊ ရွာငံမြို့နယ်
တောကျယ်ရွာ (Tawkyei)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ရွာငံမြို့နယ်၊ မြင်းကျဒိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၉၅၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြင်းကျဒိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၅၄၂ ဦး၊ မ ၃၅၀၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၀၄၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရွာငံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ယူလီဆီးစ် ဆင်ပဆန် ဂရန့်
နာမည်ကျော် စစ်ဗိုလ်ချုပ်ဟောင်း ဂရန့်သည် အမေရိကန်ပထမဆုံးသမ္မတ ဂျော့ချ် ဝါရှင်တန် ကဲ့သို့ပင် မြင်းသည်ကျော်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ စကားသိပ်များများမပြောတတ်ဘဲ တိကျပြတ်သားသော အုပ်ချုပ်မှုပုံစံမျိုးဖြင့် အုပ်ချုပ်တတ်သူဖြစ်သည်။ ခပ်ဆိုးဆိုး၊ခပ်ကပ်ကပ်မြင်းများကို အကြမ်းကိုင်ပြီး စီးခြင်းကိုကျွမ်းကျင်သကဲ့သို့ ထိုသို့သဘောဆောင်သည့် မြောက်ပိုင်းတပ်ကိုလည်း ကိုင်တွယ်ခဲ့သူဖြစ်သည်။
ပြည်တွင်းစစ်နှင့်ဂရန့်
ပြည်တွင်းစစ်ကြီးဖြစ်သောအခါ အရည်အချင်းပြည့်ဝသော စစ်ဗိုလ်ချုပ်ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည်။ ရဲဘော်များကို ဦးဆောင်၍ ခရီးရှည်ချီတက်တိုက်ခိုက်သည်။ သူစီးသောမြင်ကဲ့သို့ သူ့ရဲဘော်များ အပေါ်ဆက်ဆံသည်။ ခိုင်းစရာရှိလျှင် ခပ်ကြမ်းကြမ်းခိုင်းပြီး ယုယစရာရှိလျှင်လည်း ယုယသည်။ သို့သော် ပန်းတိုင်ကို အပျောက်မခံတတ်။ အပြောအဟော ကောင်းကောင်းဖြင့် စည်းရုံးသောခေတ်ကာလတွင် ဂရန့်က တိကျပြတ်သားသော အမိန့်စာများဖြင့် အမိန့်ပေးတတ်သည်။ စာရေးအလွန်မြန်သည်ဟုလည်း ဆိုကြသည်။
ပြည်တွင်းစစ်သည် နယ်မြေထိန်းသိမ်းရေးမျှမက တောင်ပိုင်းကို အပြုတ်တိုက်ရန်ပါလိုအပ်နေသည်ကို ဂရန့်အစောကပင် ကြိုမြင်ခဲ့သည်။ သမ္မတ လင်ကွန်းကလည်း လိုအပ်သည့်အရည်အသွေးမျိုး ဂရန့်ထံတွင်ရှိသည်ကို သိမြင်သဖြင့် ၁၈၆၄တွင် ဂရန့်အား စစ်ဦးစီးချုပ်ခန့်အပ်ပြီး တိုက်စေသည်။ ဂရန့်၏ ဦးဆောင်မှုကောင်းကောင်းဖြင့် တိုက်ရာ ပြည်တွင်းစစ်အဆုံးသတ်ပြီး တောင်ပိုင်းပြည်နယ်များ လက်နက်ချကြသည်။
နောက်တစ်နှစ်အကြာတွင် သမ္မတလင်ကွန်း လုပ်ကြံခံရပြီး ကွယ်လွန်ရာ ဂရန့်မှာ စစ်ရေး၊နိုင်ငံရေး နယ်ပယ်စုံတွင် အရာရောက်သူတစ်ဦး ဖြစ်လာတော့သည်။ ဩဇာကြီးမားလာသည်။ ဗိုလ်ချုပ်ရှရီတန်အား တပ်သားငါးသောင်းကို ဦးဆောင်စေပြီး တောင်ပိုင်း တက္ကဆပ်သို့လွှတ်ကာ မက်ဆီမီလီယံဘုရင်အား ဖြုတ်ချရန်ကြိုးပမ်းနေသည့် ဘင်နီတို ဟူအားရက်ဇ်အား အကူအညီပေးစေသည်။ သမ္မတ အင်ဒရူး ဂျွန်ဆင်၏ တောင်ပိုင်းသားများအပေါ် လွှတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးခြင်းအား ထောက်ခံသည်။ ထို့အပြင် တောင်ပိုင်းတပ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရောဘတ် အီး လီး အား နိုင်ငံတော် သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် တရားစွဲဆိုထားခြင်းကို မဖျက်သိမ်းပေးပါက မိမိပါ ရာထူးမှ နုတ်ထွက်မည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ တောင်ပိုင်းပြည်နယ်များအတွင်း မြောက်ပိုင်းတပ်များဆက်လက်တပ်စွဲထားရေးကို အဆိုပြုသည်။ မက္ကဆီကိုသံအမတ်အဖြစ် စေလွှတ်သော်လည်း ငြင်းဆိုခဲ့သည်။
ခက်ခဲသော နိုင်ငံရေးကာလတစ်ခုအတွင်းတွင် ဂရန့်ကောင်းစွာ ပရိယာရ်ပြုနိုင်သဖြင့် အာဏာရသမ္မတ အင်ဒရူး ဂျွန်ဆင်ကို ကျော်ပြီး ရီပါပလီကန်ပါတီ၏ သမ္မတလောင်း ဖြစ်လာသည်။ နောက်ဆယ်လအကြာတွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးဟောင်း ဂရန့်သည် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၏ ၁၈ဦးမြောက် သမ္မတဖြစ်လာသည်။
သမ္မတ ဂရန့်
သမ္မတဂရန့်အား စောင့်ကြိုနေသည့် ပြဿနာများရှိနေခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ-
တောင်ပိုင်းဒေသရှိ နီဂရိုးများ၏ ခံစားခွင့်
နီဂရိုးများ အပါအဝင် တောင်ပိုင်းဒေသတစ်ခုလုံးအား ပြန်လည်ထူထောင်ရေးမှာ အထူးခက်ခဲလှသည်။ တောင်ပိုင်းသား အစွန်းရောက် လူဖြူများတည်ထောင်သည့် ကူ ကလဇ် ကလန် (ခေါ်) ကေသုံးလုံးဂိုဏ်း (Ku Klux Klan - KKK) က လူမည်းများကို အလစ်ချောင်းသတ်ဖြတ်ခြင်း၊ လူမည်းများကို အားပေးသူများကို နှောင့်ယှက်သတ်ဖြတ်ခြင်း စသဖြင့် အကြမ်းဖက်ကြသည်ကို အရေးယူရန်လွှတ်တော်သို့ ဥပဒေပြုရန် တင်ပြသည်။ ဥပဒေအတည်ပြုပြီးသောအခါ ပြည်ထောင်စု ရဲတပ်ဖွဲ့ဖြင့် အာဏာတည်ရန် ဆောင်ရွက်သည်။
လူဝီစီယားနားပြည်နယ်တွင် ကေသုံးလုံးဂိုဏ်းက ရီပါပလီကန်အရာရှိများကို သတ်ဖြတ်သဖြင့် စစ်တပ်ဖြင့်နှိမ်နှင်းသည်။ ထို့ကြောင့် ၁၈၇၄ ရွေးကောက်ပွဲတွင် တောင်ပိုင်းသား ဒီမိုကရက်ပါတီဝင်များက စစ်အုပ်ချုပ်ရေးဆက်လက်ထားရှိမှု၊ လူမည်းများအား မျက်နှာသာပေးမှုတို့ကို အကြောင်းပြု၍ မဲဆွယ်သဖြင့် လွှတ်တော်တွင် နေရာအများစုကို အနိုင်ရသွားပြီး လွှတ်တော်နှင့် သမ္မတတို့၏ ရင်ဆိုင်မှုများ စလာသည်။ သို့သော် ဂရန့်က တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးအတွက် ကေသုံးလုံးဂိုဏ်းကို ဆက်၍နှိမ်နှင်းမြဲနှိမ်နှင်းနေသည်။ တရားရုံးချုပ်ကလည်း ၁၈၇၆တွင် အခြေခံဥပဒေပြင်ဆင်ချက် အမှတ် ၁၅နှင့် ကူ ကလဇ် ကလန် အက်ဥပဒေကို အတည်ပြုပေးသည်။
လူနီရိုင်းများအား နေရာချထားရေး
ဂရန့်က ဌာနေလူနီရိုင်းများကိုလည်း အခြားအမေရိကန်များနည်းတူ အခွင့်အရေးရစေလိုသည်။ ကုန်းတွင်းပိုင်းသို့ နယ်ချဲ့လာခြင်းကြောင်း အိမ်ခံနှင့် ဧည့်သည်များအကြား ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်ရမှုများရှိလာခြင်းတွင် ဂရန့်က နယ်သစ်ချဲ့ထွင်ပြီး ဌာနေလူနီရိုင်းတို့၏ ဇာတိကိုလုယူသော လူဖြူများကို အပြစ်တင်သည်။ သူ့သဘောတွင် လူနီရိုင်းများကို နေရာပေးလိုသည်၊ အခွင့်အရေးပေးလိုသည်၊ ပညာရေး၊ကျန်းမာရေး စသဖြင့် စောင့်ရှောက်မှုများ ပေးလိုသည်။ လူနီရိုင်းများသည်လည်း လူသားပင်ဖြစ်သောကြောင့် ခြံထဲတွင် လှောင်ခတ်ထားခြင်းမျိုးကို မသင့်၊ သူတို့တွင်လည်း သိက္ခာတရားဖြင့် လူလူသူသူနေပိုင်ခွင့် ရှိသည်ဟု ဂရန့်က ခံယူထားသည်။ လူဖြူအရာရှိဆိုးများအစား ခရစ်ယာန်သာဿနာပြု သင်းအုပ်များဖြင့် အစားထိုးအုပ်ချုပ်စေသည်။ သို့ဖြင့် လူဖြူ၊ လူနီတိုက်ခိုက်မှုပြဿနာများ အတော်လျော့ပါးသွားခဲ့သော်လည်း ဒါကိုတာပြည်နယ်မှ လူနီတို့ပိုင်နက်တွင် ရွှေကြောတွေ့ရာမှစကာ ပြဿနာတစ်ဖန် ကြီးထွားလာသည်။ ရွှေရှာဖွေရေးသမားများက လူနီရိုင်းများကို တိုက်ခိုက်သတ်ဖြတ်ပြီး နယ်မြေသိမ်းပိုက်ကာ ရွှေရှာကြခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့ဖြင့် မဖြစ်မနေပင် လူနီရိုင်းများကို ခပ်ဝေးဝေးသို့ ရွေ့ပြောင်းနေရာချထားပေးရပြန်သည်။
ငွေစက္ကူဖောင်းပွမှု ပြဿနာ
ပြည်တွင်းစစ်ကြီးအတွင်းက သမ္မတလင်ကွန်းအနေဖြင့် စစ်စရိတ်အတွက် ဒေါ်လာတစ်ရာတန် ငွေစက္ကူများကို အများအပြား ရိုက်နှိပ်ဖြန့်ချိခဲ့သဖြင့် စစ်အပြီးတွင် ထိုတစ်ရာတန်ဒေါ်လာငွေစက္ကူများ၏ တန်ဖိုးမှာ ဒေါ်လာ သန်းလေးရာ အထိ အဆမတန် မြင့်တက်သွားခဲ့သည်။ တစ်နည်းဆိုလျှင် ငွေကြေးဖောင်းပွမှု အလွန်မြင့်တက်နေသည်။ ဂရန့်အနေဖြင့် ရွှေကိုသာ ယုံကြည်သူ ဖြစ်သည်။ စက္ကူကို အားကိုးလိုသူမဟုတ်ပေ။ သို့ဖြင့် ၁၈၆၉တွင် ဗဟိုဘဏ်မှ သန်းလေးရာဖိုးရှိ ရွှေများကို ထုတ်ရောင်းစေရာ ရွှေဈေးကွက်ကို ချုပ်ကိုင်ရန် ကြိုးပမ်းနေသူ သူဌေးကြီးများ အငိုက်မိကာ အရှုံးပြသွားသည်။
အလာဘားမား သင်္ဘောပြဿနာ
ဂရန့်သမ္မတဖြစ်ချိန် အမေရိကန်တွင် ဗြိတိသျှမုန်းတီးရေးဝါဒ ပြင်းထန်နေသည်။ ပြည်တွင်းစစ်အတွင်း အင်္ဂလန်လုပ် အလာဘားမားသင်္ဘောနှင့် အခြားတောင်ပိုင်းတပ်မှ သင်္ဘောများကြောင့် မြောက်ပိုင်းတပ် သင်္ဘောပေါင်း ၁၇၅စင်း ဆုံးရှုံးနှစ်မြုပ်ခဲ့ရသည်။ အင်္ဂလိပ်သင်္ဘောပါဝင်ပတ်သတ်နေမှုကြောင့် စစ်အပြီးတွင် အမေရိကန်က အင်္ဂလန်ထံ စစ်လျော်ကြေး တောင်းခံသည်။ အထက်လွှတ်တော်က ယခင်သမ္မတ ဂျွန်ဆင် ချုပ်ဆိုခဲ့သည့် စစ်လျော်ကြေးမပါသော ပြေငြိမ်းရေးစာချုပ်ကို အသိအမှတ်မပြုနိုင်ကြောင့် ကြော်ငြာကာ လျော်ကြေးဆက်လက်တောင်းဆိုသည်။
ဂရန့်အနေဖြင့်လည်း စစ်သားပီပီ မျက်နှာချိုသွေးရမည့် သံတမန်အလုပ်မျိုးကို စိတ်မဝင်စားသဖြင့် သူ့လျော်ကြေးတောင်းခံရေး အမြင်ကလည်း ပြတ်သားတင်းမာသည်။ သို့ဖြင့် နောင်တွင်ရေရှည်အကျိုးရှိမည့် လုပ်ငန်းမျိုးကို အုပ်မြစ်ချပေးနိုင်ခဲ့သည်။ ၎င်းကား မျက်နှာစုံညီဆွေးနွေးပွဲ (သို့) နိုင်ငံတကာကြားနာညှိနှိုင်းရေးအဖွဲ့ဖြင့် ဆုံးဖြတ်စေခြင်း ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံခြားရေး ဟာလ်မီတန် ဖစ်ရှ်က အင်္ဂလိပ်အစိုးရကို ဆွဲဆောင်သိမ်းသွင်းနိုင်သဖြင့် အမေရိကန်၊ အင်္ဂလန်၊ အီတလီ၊ ဘရာဇီးလ် နှင့် ဆွစ်ဇာလန် တို့မှ ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦးစီပါဝင်သည့် ငါးဦးကော်မရှင်က စစ်လျော်ကြေးငွေ ကိစ္စကို ညှိနှိုင်းသည်။ အထက်လွှတ်တော်ကိုလည်း ဖိအားပေးကာ ထိုအဖွဲ့ကိုထောက်ခံစေသည်။ ကော်မရှင်အဖွဲ့က ကြားနာစစ်ဆေးပြီးနောက် စစ်လျော်ကြေး ၁၅.၅သန်းပေးရန် ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်ခဲ့သည်။ ဤအဖြစ်မှာ နိုင်ငံချင်းအငြင်းပွားမှုတွင် နိုင်ငံတကာ ခုံအဖွဲ့ဖြင့် ပထမဆုံး ဆုံးဖြတ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။
သို့သော် သမ္မတဂရန့်သည် အကောင်းဖက်ကြီးမှလည်း မဟုတ်ပေ။ သူ့လက်ထက်တွင် အပြောများလှသည်များမှာ အဂတိလိုက်စာကာ ခြစားနေသော အစိုးရအဖွဲ့အကြောင်း၊ အရက်သမားကြီးတစ်ဦး သမ္မတတက်ဖြစ်သည့် အကြောင်း စသည်ဖြင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ဂရန့်ကိုယ်တိုင်က သူ၏ အားထားရသော လက်ထောက်နှစ်ဦးကို ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခဲ့သဖြင့် နိုင်ငံတော်အပေါ်တွင် သစ္စာစောင့်သိကြောင်း ပြခဲ့သည်။ အခြားအချက်များအနေဖြင့် သူ့ဘဝအကြောင်း သိပ်များများ မချန်ခဲ့သဖြင့်လည်း သူ့သမ္မတသက်တမ်းနှစ်ဆက်အတွင်း ကိစ္စရပ်များမှလွဲလျှင် သမ္မတရာထူးမှ ဆင်းပေးပြီးနောက်တွင် အကြွေးများတင်နေသောကြောင့် ကိုယ်ရေးစာအုပ်တစ်အုပ်ရေးကာ ငွေဖော်ရန်ကြိုးပမ်းခဲ့သေးသော်လည်း ကြွေးကြေရုံပထမတွဲကို ထုတ်ဝေအပြီးတွင် ကွယ်လွန်သွားပြန်သဖြင့် သမ္မတရာထူးရယူစဉ်က သူ၏ဆုံးဖြတ်ပုံများ၊ လုပ်ကိုင်ပုံများကို အများမသိနိုင်ဖြစ်ခဲ့ရပြန်သည်။
ဖုတ်မာရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်
ဖုတ်မာရွာ(Hpokemar)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်၊ ဖုန်ကရော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၈၆၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖုန်ကရော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၂၀ ဦး၊ မ ၃၀၃ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၆၂၃ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝိုင်းမော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မံရွတ်ရွာ၊ ဗန်းမော်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဗန်းမော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လက်ဝဲဒက်ရွာ၊ လက်ဝဲဒက်ပြင်ရှည်
လက်ဝဲဒက်ရွာ၊ လက်ဝဲဒက်ပြင်ရှည်
ရှယ်ရီ ခရိုး
ရှယ်ရီ ခရိုးသည် ရိုးရင်းစတုန်း (Rolling Stones) အဖွဲ့နှင့် သီဆိုခဲ့ဖူးသည့်အပြင် ကမ္ဘာကျော်အဆိုတော်များ ဖြစ်ကြသည့် မိုက်ကယ်ဂျက်ဆင် (Michael Jackson)၊ အဲရစ်ခ် ကလက်ပ်တန် (Eric Clapton)၊ စတင်း (Sting) တို့နှင့်အတူ စုံတွဲသီချင်းများ၊ တီနာ တာနာ (Tina Turner)၊ ဒန် ဟင်လေ (Don Henley) နှင့် Belinda Carlisle တို့၏ နောက်ခံ ဗိုကယ် (vocal) အဖြစ် တွဲဖက်သီဆိုခဲ့ဖူးသူဖြစ်သည်။ သူမသည် တေးအယ်လ်ဘမ် ၇ ခု ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံး အယ်လ်ဘမ် ‘100 Miles from Memphis’ ကို ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ဖြန့်ချိခဲ့သည်။
အင်ပင်စိမ်းရွာ၊ ထန်းတပင်
အင်ပင်စိမ်းရွာ၊ ထန်းတပင်
NGC 488
NGC 488 သည် မိန် နက္ခတာရာမှ ခရုပတ်ပုံစံ ဂလက်ဆီဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာမြေမှ အလင်းနှစ် ၉၀ မီလီယံ ကွာဝေးသည်။ ယင်း၏အချင်းသည် ၅၂၆ Kpc (171.000 ly) ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ ဂလက်ဆီ၏ လက်မောင်းတွင် ကြယ်တာရာများ ဖွဲ့တည်နေသည်ကို ခြေရာခံခဲ့သည်။ ဂလက်ဆီအား ဝီလီယံ ဟာရှယ်ဆိုသူမှ ၁၇၈၄ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယင်းဂလက်ဆီ၌ ဆူပါနိုဗာ ၂ ခုကိုလည်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။