cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
အရှေ့အာဖရိကဒေသ စံတော်ချိန်
အရှေ့အာဖရိကဒေသ စံတော်ချိန်(East Africa Time)(EAT) သည် အရှေ့အာဖရိကဒေသတွင် အသုံးပြုသော အချိန်ဇုန်ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်သည် Coordinated Universal Timeထက် သုံးနာရီရှေ့ရောက်သောအချိန်(UTC+03:00)ကို အသုံးပြုပြီး မော်စကိုဒေသ စံတော်ချိန်၊ အာရေဗျ‌ဒေသ စံတော်ချိန်၊ ဥရောပအရှေ့ဖျားဒေသ စံတော်ချိန်နှင့် အရှေ့ဥရောပဒေသ နွေရာသီစံတော်ချိန်တို့နှင့် တူညီသည်။
အီကွေတာဒေသတွင် အဓိကအသုံးပြုသော အချိန်ဇုန်များကဲ့သို့ပင် တစ်နှစ်ပတ်လုံးတွင် တနေ့တာအလျားသည် အနည်းငယ်များသာ ပြောင်းလဲမှုရှိသောကြောင့် နေ့အလင်းရောင်ထိန်းသိမ်းသောအချိန်ကို အသုံးပြုခြင်းမရှိပါ။
အ‌ရှေ့ဥရောပဒေသစံတော်ချိန်ကို အောက်ဖော်ပြပါဒေသများတွင် အသုံးပြုသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အချိန်ဇုန်များ
မျိုးမြင့်ဦး
ဦးမျိုးမြင့်ဦးသည် စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ၎င်းကို နစကက ၂၀၂၂ခုနှစ် ဩဂုတ် ၅ရက်နေ့တွင် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး   ၂၀၂၃ ဩဂုတ် ၂ရက်နေ့ တွင် အနားပေးခဲ့သည်။   ဦးမျိုးမြင့်ဦးသည် စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန နှင့် လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန ၊မြန်မာ့ရေနံနှင့်သဘာဝဓာတ်ငွေ့လုပ်ငန်း၏ဦးဆောင်ညွှန်ကြားရေးမှူးအဖြစ်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူလည်းဖြစ်သည်။
ပညာရေးနှင့်အလုပ်အကိုင်
ဦးမျိုးမြင့်ဦးသည် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းဆင်းတစ်ဦးဖြစ်သည်။ ဘူမိဗေဒဘာသာဘွဲ့ကို ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် ရရှိခဲ့သည်။ယင်းနောက် မဟာဘွဲ့ကို ထိုင်းတက္ကသိုလ်မှ ရယူခဲ့သည်။ဦးမျိုးမြင့်ဦးသည် ဗိုလ်လောင်းသင်တန်းသို့ တက်ရောက်ခဲ့သူဖြစ်သည့်အပြင် ဗိုလ်မှူးဘဝဖြင့် အငြိမ်းစားယူကာ မြန်မာ့ရေနံနှင့်သဘာဝဓာတ်ငွေ့လုပ်ငန်း သို့ အစိုးရဝန်ထမ်းအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့လာသူလည်းဖြစ်သည်။ ၂၀၁၃ခုနှစ် ဩဂုတ် ၂၂ရက်နေ့တွင် မြန်မာ့ရေနံနှင့်သဘာဝဓာတ်ငွေ့လုပ်ငန်း ညွှန်ကြားရေးမှူး(ကမ်းလွန်)တာဝန်မှ ဦးဆောင်ညွှန်ကြားရေးမှူးအစမ်းခန့် အဖြစ်သို့လည်းကောင်း ၊၂၀၁၄ ဩဂုတ် ၂၈ရက်နေ့တွင် ဦးဆောင်ညွှန်ကြားရေးမှူးအဖြစ်သို့ အတည်ပြုခန့်အပ်ခြင်းကို ခံရသည် ။ထိုရာထူးနှင့်ပင် ၂၀၂၀ ဇွန် ၂၃ ရက်တွင် ဝန်ထမ်းအဖြစ်မှ အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။
ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ
ဇနီးဖြစ်သူမှာ ဒေါက်တာဥမ္မာမေတင်လှိုင်ဖြစ်ပြီး သမီးတစ်ဦးရှိသည်။
ပိတ်ဆို့ခံရမှုများ
၂၀၂၃ ဇန်နဝါရီ ၃၁ရက်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု  နှင့် ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ဥရောပသမဂ္ဂ (EU) တို့က ဦးမျိုးမြင့်ဦးအား ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့ အရေးယူမှုစာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ
ကံမရွာ၊ မုံရွာမြို့နယ်
ကံမရွာ (Kanma)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ မုံရွာမြို့နယ်၊ ဇလုပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၉၉၄ ဖြစ်သည်။  ၎င်းရွာသည် မုံရွာမြို့ပေါ်ရှိ ရပ်ကွက် ဖြစ်သွားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မုံရွာမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လဂေါ့ဂါးရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
လဂေါ့ဂါးရွာ(Lagawtgar)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ အင်ဂေါမကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၆၇၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အင်ဂေါမကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၇ ဦး၊ မ ၃၀ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၆၇ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မသဲကုန်းရွာ၊ ညောင်ပင်ဝဲ
မသဲကုန်းရွာ၊ ညောင်ပင်ဝဲ
ဓာတ်တော်ကုန်း (အောက်)
ဓာတ်တော်ကုန်း (အောက်)
လက်ပန်ရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်
လက်ပန်ရွာ (Letpan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်၊ သိကျိတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၈၉၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သိကျိတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၅၀၂ ဦး၊ မ ၂၂၃၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၇၃၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖယ်ခုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မဟာတူးမြောင်း
မဟာတူးမြောင်း သည် တရုတ်နိုင်ငံရှိ ကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မဟာတူးမြောင်း သည် တရုတ်နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး သာယာဝပြောရေးနှင့် တည်ငြိမ်ရေးတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ပြီး ယနေ့တိုင် ဒေသတွင်း ဖလှယ်မှုများ မြှင့်တင်ရာတွင်လည်း အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်နေဆဲဖြစ်သည်။
ရောမကက်သလစ်ဂိုဏ်း
ရောမကက်သလစ်ဂိုဏ်း
ရောမကက်သလစ်ဂိုဏ်းသည် ယနေ့ကမ္ဘာပေါ်တွင် သန်းပေါင်းငါးရာကျော်မျှ သော ခရစ်ယန်တို့ ယုံကြည် ကိုးကွယ်သည့် ခရစ်ယန်အယူဝါဒဆိုင်ရာ ဂိုဏ်းတစ်ခု ဖြစ် သည်။ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ တိုင်းပြည်အသီးအသီးမှ လူမျိုးတစ်ရာ တို့အလယ်တွင် ကာလ၊ ဒေသမရွေး ကက်သလစ်ဂိုဏ်းဝင် များကို တွေ့ရသည်။ ဤကက်သလစ်ဂိုဏ်း၏ အယူဝါဒမှာ သခင်ယေဇူး (သခင်ယေရှု) ဟောကြားတော်မူခဲ့သော ''မေတ္တာ ဒေသနာတော်''များသာ ဖြစ်သည်။ ( ခရစ်တော်၊ ယေရှု-။) ကက်သလစ်ဂိုဏ်းဝင်အပေါင်းတို့သည် မိမိတို့၏ ယုံကြည်မှု တွင် သဘောချင်းတိုက်ဆိုင်သဖြင့် တူညီသော ကိုယ်ကျင့်တရား ရှိကြပြီးလျှင် ဝိညာဉ် နာမ်သဘောတရား အယူဝါဒ သဘော တရားများနှင့် သက်ဆိုင်သော ကိစ္စအရပ်ရပ်တို့၌ သခင်ယေဇူး ၏ ကိုယ်စားလှယ်တော် ရဟန်းမင်းကြီး၏ ဩဇာကို နာယူကာ ညီညွတ်စည်းလုံးကြသည်။ ရဟန်းမင်းကြီး၏ သာသနာရေးနှင့် စပ်လျဉ်းသော သွန်သင်ချက်များကို ယုံကြည်ကျင့်ကြံကြသည့် ကက်သလစ် ဂိုဏ်းဝင်တို့သည် တမလွန်ဘဝတွင် ကောင်းကင် ဘုံ၌ ထာဝရ သုခချမ်းသာ ခံစားကြရ၏။ ( ပုပ်ရဟန်းမင်းစနစ် နှင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းများ -- ။)
အရင်းခံမူလ အစဦး၌ ထာဝရ မြတ်စွာဘုရားသခင်သည် ကမ္ဘာ လောကကို ဖန်ဆင်းတော်မူပြီးနောက် တန်ခိုးကြီး၍ ဝိညာဉ် များသာဖြစ်သော ကောင်းကင်ဘုံ တမန်တော်သိကြားများကို ဖန်ဆင်းတော်မူသည်။ သိကြားများကို ကောင်းကင်ဘုံသုခ ချမ်းသာ စံစားခွင့် ပြုတော်မမူမီ၊ စုံစမ်းခံ အခြေအနေတွင် ထားခိုက် သိကြားအချို့ မာနထောင်လွှား၍ ငရဲသားနတ်မိစ္ဆာ ဘဝ ရောက်သွားခဲ့သည်။ ဘုရားသခင်အား သစ္စာတည်ကြည် သော ကျန်သိကြားမင်းများသည် ထာဝရကောင်းကင်ဘုံ သုခ ချမ်းသာ စံစားခွင့် ရကြ၏။
ထိုနောက် ဘုရားသခင်သည် ကမ္ဘာ့ပထမဆုံး လူဦးဖိုမ အာဒန်နှင့် ဧဝတို့၏ ကာယကို မြေမှုန့်ဖြင့် ဖန်ဆင်း တော်မူ၍ နာမ်ဝိညာဉ်သက် သွင်းပေးတော်မူသည်။ အာဒန်နှင့် ဧဝတို့ကို အို၊ နာ၊ သေရေး ဒုက္ခဘေးနှင့် ခပ်သိမ်းသော ဒုစရိုက်တို့မှ ကင်းစေလျက် ဆုကျေးဇူးတော်များ ပေးသနား တော်မူသည်။ ထိုသူနှစ်ဦးသည် ကမ္ဘာဦး မိဘနှစ်ပါးဖြစ်၍ ကမ္ဘာ့လူသားမှန်သမျှသည် ယင်းတို့မှ ဆင်းသက်ပြန့်ပွားလာကြ သည်။
လူ၏ ဝိညာဉ်သည် နာမ်သဘောတရားဖြစ်၍ အသိဉာာဏ် ရှိသည့်ပြင် လွတ်လပ်သော ဆန္ဒရှိသည်။ ထို ဝိညာဉ်သည် နာမ်သဘောတရား ဖြစ်သည့်အလျောက် သေကျေပျက်စီးခြင်း မရောက်နိုင်ချေ။
ကယ်တင်ရှင် ခရစ္ဆတူးသခင် လူအပေါင်းတို့ကို ကယ်တင်မည့်အရှင် ဤလောကသို့ ကြွလာတော်မမူမီ ရှေးအတီတေကာလ၌ ဘုရားသခင်သည် ဂျူးလူမျိုး (ယဟူဒီလူမျိုး)ကို ရွေးကောက်တော်မူ၍ ထိုသူတို့၏ ပရောဟိတ်များမှတစ်ဆင့် ဤလောကသို့ ကယ်တင်ရှင်တစ်ပါး ကြွလာတော်မူမည့်အကြောင်းကို အစဉ်မပြတ် သတိပေးတော် မူခဲ့သည်။ ထို ကယ်တင်မည့်အရှင်၏ အကြောင်းချင်းရာများ ကိုလည်း ဖွင့်ဟ မိန့်ကြားတော်မူခဲ့သည်။ ကက်သလစ် သာသနာ၏ နက်နဲသော ယုံကြည်ချက် တစ်ရပ်မှာ ခမည်းတော်ဘုရား၊ သားတော်ဘုရားနှင့် သန့်ရှင်း သော ဝိညာဉ်တော်ဘုရားဟူသော ပုဂ္ဂိုလ်တော်သုံးပါးသည် ဘုရားတစ်ဆူတည်း ရှိတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။ ဒုတိယပုဂ္ဂိုလ် သားတော်ဘုရားသည် ကမ္ဘာဦးမိဘနှစ်ပါးတို့အား မြတ်စွာဘုရား ဗျာဒိတ်ထားတော် မူခဲ့သော ကယ်တင်ရှင်ဖြစ်သည်။ ထိုကယ် တင်ရှင်သည် ဂျူးလူမျိုးတို့ ဌာနီ၊ ပယ်လက်စတိုင်ပြည် နာဇရက် မြို့သူမာရီယာ(မေရီ)ခေါ် ကညာစင်တစ်ဦးထံတွင် ဘုရားတန်ခိုးတော်မြတ်အားဖြင့် သန္ဓေစွဲယူ၍ လူ့ဘုံသို့ ကြွ လာတော်မူသည်။ ကညာစင် မာရီယာသည် ဗိတ္တလေဟင်မြို့ (ဗက်သလီဟမ်မြို့)၌ မိမိသားတော်ကို မျက်နှာသန့်စင် ဖွားမြင် တော်မူပြီးနောက် ယေဇူးခရစ္ဆတူး (ခရစ်တော်ယေရှု)ဟူ၍ အမည်မှည့်ခေါ်တော်မူသည်။ မာရီယာသည် သားတော် ယေဇူးကို မျက်နှာသန့်စင်ရသော်လည်း သက်ဆုံးတိုင် ကညာ စင်ပင် ဖြစ်တော်မူသည်။
သခင်ယေဇူး ခရစ္ဆတူးသည် အပြစ်ရင်းမှ ကင်းလွတ်တော် မူသည်။ ဘုရားအဖြစ်တော်မှ လူအဖြစ်တော်သို့ ကူးပြောင်းလာ တော်မူသော်လည်း ကိုယ်တော်၌ မကွဲကွာနိုင်သော ဘုရားဇာတိ နှင့် လူ့ဇာတိ ပေါင်းစပ်လျက် ရှိသည်။ သခင်ယေဇူးသည် ပယ်လက်စတိုင်တစ်ခွင်သို့ လှည့်လည် တော်မူ၍ မေတ္တာဒေသနာတော်ကို ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ဘုရားသခင်ကို စိတ်နှလုံး အကြွင်းမဲ့ကြည်ညိုရန်၊ ကိုယ်နှင့် အမျှ သူတစ်ပါးအပေါ် မေတ္တာထားရန် သွန်သင်တော်မူခဲ့သည်။ နားပင်းသူကို ကြားစေခြင်း၊ ကန်းသူကို မြင်စေခြင်းနှင့် ခပ် သိမ်းသော ဝေဒနာရှင်တို့အား ချမ်းသာပေးတော်မူသည့်ပြင် သေသူကိုပင် ရှင်စေသော တန်ခိုးအံ့ဖွယ်ရာများလည်း ပြတော် မူခဲ့သည်။ ကိုယ်တော်ရှင် ဟောကြားတော်မူခဲ့သမျှသော ဒေသနာ တော်များနှင့် ပြတော်မူခဲ့သော တန်ခိုးအံ့ဖွယ်ရာများအကြောင်း ကို ဓမ္မသစ်ကျမ်းစာတွင် အထင်အရှား ဖော်ပြထားလျက် ရှိသည်။
နောက်ဆုံး၌ သခင်ယေဇူးသည် လူအပေါင်းတို့၏ အပြစ် များကို ဆပ်ဖြေရန် ကာလဝါရီတောင်ပေါ်တွင် လက်ဝါးကား တိုင်(လက်ဝါးကပ်တိုင်)ပေါ်၌ အသက်တော် စွန့်လွှတ်တော်မူ ခဲ့သည်။ ထိုမှ သုံးရက်မြောက်သောနေ့တွင် မိမိ၏တန်ခိုးတော် အားဖြင့် ရှင်ပြန်ထမြောက်တော်မူခဲ့သည်။ သခင်ယေဇူး ရှင်ပြန် ထမြောက်တော်မူခြင်းသည် ကိုယ်တော်အရှင် အမှန်ပင် အနန္တ ဘုရားသခင် ဖြစ်တော်မူကြောင်း၊ ကိုယ်တော်ဟောကြားတော် မူခဲ့သော ဒေသနာတော်သည် တရားစစ် တရားမှန်ဖြစ်ကြောင်း၊ ထိုတရားတော်ကို ယုံကြည်ကျင့်ကြံသူတို့သည် တစ်နေ့တွင် ရှင်ပြန် ထမြောက်မည့်အကြောင်း သက်သေခံသော အမှတ် လက္ခဏာတော်ပင် ဖြစ်သည်။ ဤသို့ဖြင့် လူတို့အား ကယ် ချွတ်တော်မူရန် ဘုရားသခင်၏ ဗျာဒိတ်တော် ပြည့်စုံခဲ့သည်။ သို့သော် အဆုံးတိုင် မရောက်သေး။ ဘုရားသခင်၏ မဟာ ကရုဏာတော်သည် ကာလသုံးပါးအတွင်း ကမ္ဘာတွင်ရှိသည့် လူ အပေါင်းတို့အတွက် ဖြစ်တော်မူသည်။
သခင်ယေဇူးသည် ပယ်လက်စတိုင်တွင် နှစ်ပေါင်း ၃၃ နှစ်ကြာမျှ သီတင်းသုံးတော်မူခဲ့သည်။ ကိုယ်တော်အား ယုံကြည် ဆည်းကပ်သူ တပည့်များထဲမှ နောင်တွင် တရားတော်ကို ဆက် လက်ဟောပြောရန် တမန်တော်ကြီး တစ်ကျိပ် နှစ်ပါးကို ရွေးကောက်တော်မူခဲ့သည်။ ထိုတမန်တော်ကြီး တစ်ကျိပ်နှစ်ပါး တို့သည် မေတ္တာတရား ကရုဏာတရားတို့နှင့် ပြည့်ဝကြသည်။ သခင်ယေဇူးသည် အသက်တော် မစွန့်မီ တမန်တော်ကြီး တစ်ကျိပ် နှစ်ပါးကို ရဟန်းသိက္ခာတော်ပေး၍ ဆရာတော်ကြီး များအဖြစ် တင်မြှောက်တော်မူခဲ့သည်၊ သာသနာရေးနှင့် သက် ဆိုင်သော ဩဇာအာဏာ အပြည့်အစုံကိုလည်း အပ်နှင်းတော် မူခဲ့သည်။ တမန်တော်ကြီးများ၏ အရိုက်အရာကို ခံယူကြ မည့်သူ အဆက်ဆက်တိုင် ဤဩဇာအာဏာများ သက်ရောက် စေသည်။
တမန်တော်ကြီးများသည် ယေရုဇလင် (ဂျရူးဆလမ်း)မြို့မှ ကမ္ဘာအရပ် လေးမျက်နှာသို့ သခင်ယေဇူး၏ ဒေသနာတော်ကို ဆက်လက်ဟောပြောရန် ထွက်ခဲ့ကြသည်။ တရားတော်ကို သက်ဝင်ယုံကြည်သူ များလာ သည်နှင့်အမျှ သာသနာနယ် လည်း ကျယ်ဝန်းလာခဲ့သည်။ တမန်တော်ကြီး တစ်ပါးစီသည် သာသနာနယ် တစ်နယ်စီကို အုပ်ထိန်းလျက် မိမိအား ကူညီ၍ တရားတော်ကို ဆက်လက်ဟောပြောရ် သံဃာတော်များနှင့် ဆရာတော်များကို ရွေးကောက်သိက္ခာပေးတော်မူခဲ့ကြသည်။ ယနေ့ ကက်သလစ်သာသနာ ကက်သလစ်သာသနာတော် ထွန်းကားလာခဲ့သည်မှာ ယခု နှစ် (၁၉၆၈)အထိဆိုလျှင် နှစ်ပေါင်းနှစ်ထောင် နီးပါး ကြာခဲ့ ပေပြီ။ ပထမဆုံး ရဟန်းမင်းကြီး ရှင်ပီတာ၏ အရိုက်အရာ တော်ကို ဆက်ခံခဲ့ကြသော ရဟန်းမင်းကြီးများလည်း အပါး ပေါင်း ၂၆ဝ ကျော် ရှိခဲ့လေပြီ။
ယနေ့ ဤကက်သလစ်ဂိုဏ်းဝင်များသည် ကမ္ဘာ့တိုင်းပြည် အသီးသီးမှ လူမျိုးတကာတို့အလယ်တွင် ပျံ့နှံ့ နေထိုင်လျက် သာသနာရေး၌ ရဟန်းမင်းကြီး ပဲ့ပြင်သွန်သင်တော်မူသည့် အတိုင်း ယုံကြည်ကျင့်ကြံကြရသကဲ့သို့ မိမိတို့ နေထိုင်ရာ တိုင်းပြည် အစိုးရအပေါ်တွင်လည်း အထူး သစ္စာစောင့်သိ ရိုသေကြရသည်။ မိမိတိုင်းပြည် မိမိလူမျိုးကို အထူးချစ်ရ သည့်ပြင် တိုင်းပြည်နှင့်လူမျိုး ကြီးပွားတိုးတက်ရေးတွင် စွမ်းအားရှိသမျှ ပါဝင်ဆောင်ရွက်ကြရန် ဝတ္တရားရှိသည်ဟု ကက်သလစ်တရားတော်က သွန်သင်ထားပေသည်။
မြန်မာ့သစ်လုပ်ငန်း
မြန်မာ့သစ်လုပ်ငန်း (Myanma Timber Enterprise)သည် သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်ရှိ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဖွဲ့စည်းပုံ
မြန်မာ့သစ်လုပ်ငန်းတွင် အောက်ပါဌာနများ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။
စီမံကိန်းနှင့်စာရင်းအင်းဌာန
စီမံကိန်းနှင့်စာရင်းအင်းဌာန၏ အထွေထွေမန်နေဂျာသည် မြန်မာ့သစ်လုပ်ငန်း၏ ဒုတိယအကြီးအကဲအနေဖြင့် တာဝန်ယူရသည်။ စီမံကိန်းနှင့်စာရင်းဌာန၏ အဓိက တာဝန်ဝတ္တရားများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
စီမံခန့်ခွဲရေးဌာန
စီမံခန့်ခွဲရေးဌာနသည် -
ပြည်ပရောင်းဝယ်ရေးနှင့်သစ်စက်ဌာန
ပြည်ပရောင်းဝယ်ရေးနှင့်သစ်စက်ဌာနကို ဌာနခွဲ( ၅ )ခုဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ပြည်ပရောင်းဝယ်ရေးနှင့် သစ်စက်ဌာနသည် သစ်ထုတ်ရေးဌာနမှ လွှဲပြောင်း ပေးပို့လာသော ကျွန်းနှင့် သစ်မာသစ်လုံး၊ ခွဲသားများကို နိုင်ငံခြားဝင်ငွေရရှိစေရန် ရောင်းချခြင်းနှင့် ထုတ်လုပ် ဖြန့်ဖြူးခြင်းတို့ကို အဓိက ဆောင်ရွက်သည်။
ပြည်တွင်းရောင်းဝယ်ရေးနှင့် သစ်စက်ဌာန
ပြည်တွင်းရောင်းဝယ်ရေးနှင့် သစ်စက်ဌာနသည် သစ်ထုတ်ရေးဌာနကြီးမှ လက်ခံရရှိသော သစ်လုံးများကိုခွဲစိတ်၍ သစ်ခွဲသားများ ထုတ်လုပ်ကာ ပြည်တွင်းဝင်ငွေ ရှာဖွေပေးနေသော လုပ်ငန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပြည်တွင်းသုံး သစ်ခွဲသား ခွဲစိတ်ခြင်းလုပ်ငန်းကို ပြည်နယ်/တိုင်း ဒေသကြီး အသီးသီးရှိ သစ်စက်များဖြင့် လည်ပတ်ဆောင်ရွက်ပြီး၊ နိုင်ငံတော် စီမံကိန်းများ၊ တပ်မတော် သစ်ခွဲသားလိုအပ်ချက်၊ မြန်မာ့ မီးရထား ဇလီဖား၊ သဘာဝဘေး ပြန်လည် ထူထောင်ရေးလုပ်ငန်းများနှင့် ပြည်သူများအတွက် လိုအပ်သောသစ်ခွဲသားများကို ဝန်ကြီးဌာန၏ လမ်းညွှန်ချက်နှင့်အညီ ပြည်နယ်/ တိုင်းဒေသကြီး အသီးသီးရှိ သစ်စက်/သစ်ဆိုင်များမှ ဖြန့်ဖြူး ရောင်းချပေးလျက် ရှိသည်။ ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးရောင်းချပေးခြင်းအပြင် သစ်လုံး/ရောင်းတန်းဝင် သစ်ခွဲသား၊ ရွေးကျန်/အတို အသေးများအားပြည်နယ်/တိုင်းဒေသကြီးအသီးသီးတွင် ဈေးပြိုင်/အိတ်ဖွင့်လေလံ ဆောင်ရွက်၍ ဖြန့်ဖြူး ရောင်းချပေးလျက်ရှိသည်။
သစ်အခြေခံစက်မှုလုပ်ငန်းဌာန
သစ်အခြေခံစက်မှုလုပ်ငန်းဌာနသည် ယခင်က မြန်မာ့သစ်လုပ်ငန်း၊ ပြည်ပရောင်းဝယ်ရေးနှင့် သစ်စက်ဌာနလက်အောက်တွင် ဌာနခွဲတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့ပြီး ၁၉၉၉ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ(၁)ရက် နေ့တွင် သစ်အခြေခံစက်မှုလုပ်ငန်းဌာန ( Wood-based Industry Department ) အဖြစ် ယာယီဖွဲ့စည်းပုံဖြင့် စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၀၂ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ(၁၂)ရက် နေ့တွင် ကျင်းပပြုလုပ်သော ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရအဖွဲ့၏ (၄၅/၂၀၀၂) ကြိမ်မြောက် အစည်းအဝေးဆုံးဖြတ်ချက်အရ အထွေထွေမန်နေဂျာဦးဆောင်သော ဌာနကြီးတစ်ခု အဖြစ် သီးခြားရပ်တည်လာခဲ့သည်။ သစ်အခြေခံစက်မှုလုပ်ငန်း ဌာန၏အဓိကတာဝန်မှာ နိုင်ငံပိုင်သစ်တော သယံဇာတများဖြစ်သည့် ကျွန်းနှင့်သစ်မာ ကုန်ကြမ်းများဖြင့် သစ်အခြေခံအချောထည် ထုတ်ကုန်များ ထုတ်လုပ်၍ ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပဈေးကွက်များသို့ ဖြန့်ဖြူးတင်ပို့ပြီး ပြည်တွင်းဝင်ငွေ၊ ပြည်ပဝင်ငွေများရရှိအောင် ဆောင်ရွက်ခြင်း ဖြစ်သည်။
အင်ဂျင်နီယာဌာန
မြန်မာ့သစ်လုပ်ငန်းလက်အောက်ရှိ ယာဉ်/ယန္တရားများ၊ သစ်စက်များနှင့် သစ်အခြေခံစက်များအား အသစ်တပ်ဆင်ခြင်း၊ ပြုပြင် ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ ဝယ်ယူဖြည့်တင်းခြင်း၊ သိုလှောင်ထိန်းသိမ်းခြင်းနှင့် ဖြန့်ဖြူးခြင်း၊ စက်မှုဆိုင်ရာအကြံဉာဏ်များပေးခြင်း၊ ဆောက်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများအား ကြီးကြပ်ခြင်းစသည်တို့ကို မြန်မာ့သစ်လုပ်ငန်း ရည်မှန်းချက်များနှင့်အညီ ကုန်ထုတ်ဌာနကြီးများ၏ လိုအပ်ချက်များကို ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးနိုင်ရန် အင်ဂျင်နီယာဌာနကို ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ယခင် ဘုံဘေဘားမား (အမှတ် ၃ သစ်စက်)၊ စတီးဘရားသား (အမှတ် ၆ သစ်စက်) စသည်တို့တွင် အင်ဂျင်နီယာဝန်ထမ်းများ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် ယန္တရားဖြင့် သစ်ထုတ်ခြင်းလုပ်ငန်းအတွက် ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂစားနပ်ရိက္ခာအဖွဲ့ (FAO) မှ နည်းပညာ ကူညီထောက်ပံ့ မှုများပေးခဲ့သည်။ ၁၉၆၀ ခုနှစ်တွင် စက်ယန္တရားဖြင့် လမ်းဖောက်ခြင်း၊ သစ်ဆွဲခြင်း၊ သစ်တိုက်ခြင်း လုပ်ငန်းများကို အထက် ချင်းတွင်းမော်လိုက်ခရိုင်တွင် စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် အင်ဂျင်နီယာဌာနကို စတင်ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် အင်ဂျင်နီယာဌာနကို ဝန်ထမ်း(၂၆၃၄)ဦးဖြင့်လည်းကောင်း၊ ၁.၄.၁၉၉၀ တွင် အင်ဂျင်နီယာဝန်ထမ်း (၅၉၅၈) ဦးဖြင့်လည်းကောင်း ပြန်လည် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
သင်တန်းကျောင်းများ
မြန်မာ့သစ်လုပ်ငန်းမှ ဖွင့်လှစ်ထားသော သင်တန်းကျောင်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
လေ့ကျင့်ရေးသင်တန်းကျောင်းအမှတ် (၁) (နန်ချွန်)
နန်ချွန်၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်၊ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးတွင် တည်ရှိပြီး ၁၉၈၀-၈၁ ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးမှုအစီအစဉ်ဖြင့် ဖွင့်လှစ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ အကျယ်အဝန်းမှာ ၄၄၁.၄၁ ဧက ရှိသည်။ ဖွင့်လှစ်သင်ကြားနေသော သင်တန်းများမှာ -
လေ့ကျင့်ရေးသင်တန်းကျောင်းအမှတ် (၂) (ပျဉ်းမနား)
ပျဉ်းမနားမြို့နယ်၊ နေပြည်တော် တွင် တည်ရှိပြီး ၁၉၆၃ ခုနှစ် တွင် မြန်မာ့သစ်လုပ်ငန်းမှ ဖွင့်လှစ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ အကျယ်အဝန်းမှာ ၂၈.၂၄ ဧကရှိသည်။ ဖွင့်လှစ်သင်ကြားနေသော သင်တန်းများမှာ -
လေ့ကျင့်ရေးသင်တန်းကျောင်းအမှတ် (၃) (အလုံ)
အလုံမြို့နယ်၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး တွင် တည်ရှိပြီး ၁၉၆၃ ခုနှစ် တွင် မြန်မာ့သစ်လုပ်ငန်းမှ ဖွင့်လှစ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ဖွင့်လှစ်သင်ကြားနေသော သင်တန်းများမှာ -
အချောရွာ၊ ပိန်းချောင်
အချောရွာ၊ ပိန်းချောင်
ဂေကေးရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
ဂေကေးရွာ(Gaykay)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ ကွမ်းပင်ဝကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၉၁၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖာပွန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မဟာပညာကျော်
မဟာပညာကျော်သည် ရခိုင်ပညာရှိ အမတ်ကြီးတစ်ဦးဖြစ်၍ သက္ကရာဇ် ၉၁၅-၉၅၅ ခုနှစ် အတွင်း ဓညဝတီပြည် မြောက်ဦးမြို့၌ နန်းစံတော်မူသော မင်းဖလောင်း လက်ထက်တွင် ထင်ရှားကျော်စော၏။ မင်းရေးကိစ္စဟူသမျှတွင် မင်းဖလောင်းသည် မဟာပညာကျော်နှင့် တိုင်ပင်၍ တိုင်းရေးပြည်မှုကို မလိပ်လည်းရအောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်။ ပညာရှင်ကြီးဖြစ်သည့်အလျောက် တရားရေးရာ အမှုအခင်း ခဲရာခဲဆစ်တို့ကို အမတ်ကြီးသည် လွယ်ကူစွာ ဖြေရှင်းပေးနိုင်ခဲ့၏။ မင်းဖလောင်း လွန်လေပြီးသည့်နောက် သားတော် မင်းရာဇာ ကြီးလက်ထက် တိုင်အောင် အပါးတော်၌ ဆက်လက်ခစားခဲ့ရ၏။ မဟာပညာကျော် လျှောက်ထားသဖြင့် ပြီးမြောက်သမျှသော ကိစ္စအဝဝတို့ကို စုဆောင်း၍ မဟာပညာကျော် လျှောက်ထုံး ဟူသော ကျမ်းတစ်စောင်ရှိရာ မြန်မာစာပေသမိုင်းတွင် ထင်ရှားသည်။
သက္ကရာဇ် ၉၅၈ ခုနှစ်တွင် ဟံသာဝတီကို အုပ်စိုးသော ငါးဆူဒါယကာ-နန္ဒဘုရင်အား သားတော် ပြည်ဘုရင် သတိုးဓမ္မရာဇာက ပုန်ကန်၏။ ယိုးဒယားကလည်း မကြာခဏ အနှောင့်အယှက်ပြု၏။ ထို့ကြောင့် နန္ဒဘုရင်သည် မိမိ၏ ညီတော်များအပေါ်၌ မယုံမကြည်ရှိသဖြင့် တောင်ငူမင်းမှာ သားတော် နတ်ရှင်နောင်နှင့် ဥပေါသထဆင်ကို လည်းကောင်း၊ ဇင်းမယ်မင်းမှာ ဇင်းမယ်မင်း၏ သားတော် ကုလောင်နှင့် ဇမ္ဗုကျက်သရေ ဆင်ကိုလည်းကောင်း၊ ညောင်ရမ်းမင်းမှာ ညောင်ရမ်းမင်း၏ သားတော်ကြီး သခင်ကြီးလက်နှင့် ဇမ္ဗုတံဆိပ်ဆင်တို့ကိုလည်းကောင်း ပေးရန်တောင်းလေ၏။
အမ်ဇော်ရိန်
အမ်ဇော်ရိန် သည် မြန်မာနိုင်ငံသား ကချင်လူမျိုး အဆိုတော်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ အမ်ဇော်ရိန်သည် Myanmar Idol အစီအစဉ်၏ ပထမရာသီတွင် Final Top 3 အထိတက်ရောက်နိုင်ခဲ့ပြီးWinner မဖြစ်ခဲ့ပေ။
Myanmar Idol တွင် ယှဉ်ပြိုင်ခြင်း
အမ်ဇော်ရိန်သည် မြန်မာအိုင်​ဒေါ၏ ပထမဆုံးရာသီကို ဝင်​ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး နောက်ဆုံး Final Top 3 တွင် စောလားထော်ဝါး၊ နင်ဇီမေတို့နှင့်အတူ ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ စောလားထော်ဝါးက အနိုင်ရခဲ့သည်။  သူသည် မြန်မာအိုင်​ဒေါတွင် လူသိများလာပြီး ပရိသတ် သိန်းချီရှိလာခဲ့သည်။
ငယ်ဘဝ
အမ်ဇော်ရိန်ကို ဇန်နဝါရီ ၂၀ ရက်နေ့၊ ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် ဦးMဇော်ခွန်၊ ဒေါ်နော်ခရစတာဘဲလ်တို့မှ ပျဉ်းမနားမြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူသည် Myanmar Idol တွင်သူနှင့်အတူ ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သော စောထက်နိုင်စိုးနှင့် ညီအစ်ကို တစ်ဝမ်းကွဲ တော်စပ်သည်။
သပြေငူရွာ၊ ကျွဲခြံဒေါင့်
သပြေငူရွာ၊ ကျွဲခြံဒေါင့်
အမ်ဇော်ရိန်
ပြင်ပဘဝ
အမ်ဇော်ရိန်သည် ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင် ကချင်လူမျိုးဖြစ်ပြီး အရပ် ၅ပေ ၆လက်မ (၁.၉၄ မီတာ) ရှိပြီး မွေးချင်း​၄ယောက်အနက် အငယ်ဆုံးဖြစ်သည်။
ကျွဲကျောင်းဆက်ရက်
ကျွဲကျောင်းဆက်ရက် (Acridotheres javanicus) သည် စတာလင်ဆက်ရက်ငှက်မျိုးနွယ်ဝင်ဖြစ်သည်။ ယင်းငှက်အား ဂျာဗားကျွန်း၊ ဘာလီတို့တွင် တွေ့ရလေ့ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မလေးရှားနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:စင်ကာပူနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ရွှေကညင်ကျောင်းစုရွာ၊ ညောင်ပင်ဝဲ
ရွှေကညင်ကျောင်းစုရွာ၊ ညောင်ပင်ဝဲ
ဖာလာဖြူ
အရွက်--ရွက်လွှဲ ထွက်သည်။ ရှည်မျောမျောပုံ ရှိ၍ အလျား ၂ - ၃ ပေ ရှည်သည်။ ရွက်ပြား အကျယ် ၆ လက်မ မှ ၈ လက်မ ထိ ကျယ်၍ အစိမ်း ရင့်ရောင် ရှိသည်။
အပွင့်-- အသီး တောင့်မှာ ရှည်မျော မျော သို့မဟုတ် သုံးမြှောင့်ပုံ ဆန်ဆန် ဖြစ်သည်။ များသော အားဖြင့် သုံးထောင့် ပုံ ရှိပြီး အရှည်လိုက် မြောင်းများ ရှိသည်။ အကန့် ၃ ကန့် ရှိ၍ အကန့် ထဲတွင် စူးရှ မွှေးကြိုင်သော အစေ့ ကလေး များ ပါရှိသည်။
အသုံးပြုနိုင်သည့်အစိတ်အပိုင်းများ 	: 	အစေ့။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်တွေ့နိုင်သောနေရာများ 	: 	မြန်မာ နိုင်ငံ ပူပြင်း စွတ်စို သော တောင်ပေါ် ဒေသရှိ သဘာ၀ အရိပ်ရသော တောင်ကြား လျှိုမြောင် ကုန်းစောင်း များတွင် ပေါက်ရောက် သည်။ အမြင့်ပေ ၂၅၀၀-၄၀၀၀ တွင် အကောင်း ဆုံး စိုက်ပျိုး ဖြစ်ထွန်း နိုင်သည်။ မိုးရေချိန် ၆၀-၁၅၀ လက်မ အတွင်း နှင့် အပူချိန် ၆၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက် မှ ၉၅ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက် ကို နှစ်သက်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ ၌ ပေါက်ရောက်သော ဖာလာ မျိုးများ အနက် ဖာလာကြီး၊ ဖာလာ ချဉ်ပေါင် များကိုသာ အလေ့ကျ အနေနှင့် အများ အပြား တွေ့ရှိ ရပြီး ဖာလာဖြူ ကို စိုက်ပျိုးပင် အဖြစ် စိုက်ပျိုး ရ၏။ ပေါက်ရောက်ပုံ-- စိုက်ပျိုးပင် ဖြစ်သည်။
စိုက်ပျိုးပုံ-
(က) မြေအမျိုးအစား-- မြေဆွေး ဩဇာ ထက်သန်ပြီး အစို ဓာတ် များများ ထိန်းနိုင်သည့် မြေမျိုး ကို နှစ်သက် သည်။ ရေဝပ် ခြင်း ကို လုံး၀ မကြိုက်၍ တောင်စောင်း ဆင်ခြေလျှော ဖြစ်ရန် လိုသဖြင့် တောင်စောင်း လျှိုစောင်း များကို ရွေးချယ် ရမည်။
(ခ) ပျိုးထောင်ခြင်း-- အစေ့ ကို လည်းကောင်း၊ အတက် ကို လည်းကောင်း ယူ၍ စိုက်ကြသည်။ အစေ့ ကို စိုက်က အပင် ပေါက်နှုန်း ကောင်းစေရန် အသီးခူး ပြီးလျှင် ချက်ချင်း စိုက်ရမည်။ ၁ ပေ အမြင့် ရှိ ပျိုးဘောင်များ ကို ပြုပြင်၍ မြေဆွေး ထူထူ ခင်းပြီး ကောင်းစွာ ခြောက်သွေ့ ၍ ပြာဖြင့် ပွတ်ထားသော အစေ့ များကို လက်နှင့် ကြဲပြီး လျှင် ထွန်ခြစ် နှင့် ဆွဲပေး ရမည်။ ပျိုးဘောင် တွင် ရေထုတ်မြောင်း နှင့် အရိပ်စင် များ ပြုလုပ်ပေး ရမည်။ အပင် ပေါက်ရန် ၂-၃ လကြာသည်။ အတက် ဖဲ့၍ စိုက်ပါက အတက် ကလေး များအား ချိုးဖဲ့ ၍ စိုက်ရသည်။ အတက် တစ်ခုလျှင် အပိုင်း ၂၀ ခန့် ရသည်။ မြေမှ ဖော်ပြီးပြီး ချင်း ချက်ချင်း စိုက်ရန် လိုသည်။
(ဂ) စိုက်ပျိုးခြင်း-- တစ်ပင် နှင့် တစ်ပင် ၁၀ ပေ ခွာ စိုက်သင့် သည်။ မြေထဲ၌ အစိုဓာတ် ရှိနေရန် လိုသည်။ အတက် စိုက်ရာ၌ မြေဩဇာ များများ ဖို့ပေး ရမည်။ တစ်ကျင်း လျှင် အတက် ၃ ပိုင်း ၄ ပိုင်း ထည့်သင့် သည်။
(ဃ) ပြုစုဂရုစိုက်ခြင်း--လိုအပ်က လေကာပင် များ စိုက်ပေး သင့်သည်။ အပေါ်ယံ မြေကို မကြာ မကြာ ဆွပေး သင့်သည်။ အစိုဓာတ် အမြဲ ရှိနေရန် လိုအပ်သည့် အတွက် ရေကို ဂရုစိုက် သွင်းပေး ရမည်။ အသီး ကို တော တိရစ္ဆာန် များနှင့် ကြွက်များ ကြိုက်နှစ် သက် သောကြောင့် ယင်းအန္တရာယ် ကို ကြိုတင် ကာကွယ် ထားသင့်သည်။
(င) ဆွတ်ခူးခြင်း--မျိုးစေ့ ချပြီး ၃-၄ နှစ် ကြာက ပန်းစ ပွင့်သည်။ မျိုးအောင် ပြီး ၃-၄ လ ကြာက အသီးကို တပို့တွဲ၊ တပေါင်း နှင့် တော်သလင်း၊ သီတင်းကျွတ် လများတွင် ခူးရသည်။ ပွင့်တံရှိ အသီးများ အနက် သုံးပုံ နှစ်ပုံ ခန့် ရင့်စပြုချိန်၌ အညှာ ပါ ပါအောင် ခူးပေးရ သည်။ လက်နှင့် ဆွဲ မခူးဘဲ ကတ်ကြေးနှင့် ခူးသင့်သည်။ ၁၀ ရက် တစ်ကြိမ် ခန့် ခူးသင့် သည်။ ရရှိ သည့် အသီးများကို စင်ကြယ်အောင် ဆေးကြောပြီး အခြောက် လှန်း၍ အစေ့ကို ရယူရသည်။
အသုံးဝင်ပုံ 	: 	အာနိသင်-- မြန်မာ ဆေးကျမ်း များအလို အရ ဖာလာသည် ခါး၏။ အေး၏။ ထက်မြက်၏။ မွှေး၏။ ဦးခေါင်း ကို စင်ကြယ်စေ၏။ လေကို နိုင်၏။ ဆီးပူ၊ ဆီးနည်း၊ ချောင်းဆိုး၊ ပန်းနာ၊ မြင်းသရိုက်၊ လည်ချောင်း နာခြင်းနှင့် ကျောက်တည် စသော ဆီးအိမ်၌ ဖြစ်သော ရောဂါ များကို ပျောက်ကင်း စေ၏။ သွေးလေ ချုပ်ခြင်း၊ ချွေးမထွက်ခြင်း၊ မူးဝေ ခြင်းတို့ ကို ချမ်းသာစေ တတ်၏။
အသုံးပြုပုံ- အစေ့--
၁။ ဖာလာစေ့ ကို အနည်းငယ် ည နံနက် အချိန်မှန် စားပါက ခေါင်းကိုက် ရောဂါ ပျောက်၏။
၂။ ဖာလာစေ့ ကို လှော်၍ မုတ္ထကျီးဆေး နှင့် စားသော် ဆီးပူ ရောဂါ ပျောက်၏။
၃။ ဖာလာစေ့ နှင့် ပိတ်ချင်းမြစ် တို့ကို အမှုန့်ပြု၍ ထောပတ်နှင့် ရောလျက်သော် နှလုံးရောဂါ ပျောက်၏။
၄။ မီးယပ် ငုပ်ခြင်း၊ ထိမ်ချန်ခြင်း နှင့် မီးယပ်သွေးဆုံးနာများ အတွက် ဖော်စပ်သော မီးယပ်ဆေး တွင် ဖာလာကို ထည့်သွင်း အသုံးပြု၏။
၅။ ကျောက်ငန်း ကျောက်ရူး ရောဂါ အတွက် ဖော်စပ်သော ကျောက်ဆေး များတွင်လည်း ဖာလာကို သုံး၏။
ရွှေလှန် (ကွက်သစ်)ရွာ၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်
ရွှေလှန် (ကွက်သစ်)ရွာ (Shwehlan(Kwetthit))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်၊ ဆင်တဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၈၈၃၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ယင်းမာပင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရွှေဘိုစုရွာ၊ ပိန်းချောင်
ရွှေဘိုစုရွာ၊ ပိန်းချောင်
လုထောင်ရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်
လုထောင်ရွာ(Luhtaung)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်၊ ဝေါ့ချုံ့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၀၃၈၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝေါ့ချုံ့ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၉၇၆ ဦး၊ မ ၂၇၅၅ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၅၇၃၁ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝိုင်းမော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခရစ္စတီးယားနို ရော်နယ်လ်ဒို
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပေါ်တူဂီဘောလုံးသမားများ ကဏ္ဍ:ရီးယဲလ် မဒရစ်ဘောလုံးသမားများ ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတကာ ဘောလုံးသမားများ ကဏ္ဍ:၂၀၁၈ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား ကစားသမားများ
မြင်းခြံမြို့
မြင်းခြံမြို့သည် မန္တလေးတိုင်း အတွင်းရှိ မြင်းခြံမြို့နယ်၏ ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့ တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း
မျဉ်းကျန်မှ မြင်းခြံ ဖြစ်လာသည်ဟု ဆိုသည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်၊ ရွှေဘိုမင်း လက်ထက်တွင် လူကြီး လေးဦးတို့၏ ပိုင်နက်နယ်နိမိတ် လူသတ်မှု အဖြစ်များသည်။ သတ်သူမပေါ်လျှင် သက်ဆိုင်ရာ နတ်ရှင်သူကြီးသည် ငွေသုံးပိဿာ ပေးဆောင်ရမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် မည်သူ့နယ်ဖြစ်သည်ဟု သိရှိနိုင်ရန် မျဉ်းကြောင်းဆွဲလျက် သတ်မှတ်ကြသည်။ လူသေအလောင်း တွေ့ရှိရာနေရာသည် မျဉ်းဆွဲရာတွင် လွတ်ကျန်နေခဲ့သည်။ သူကြီးပိုင်နက်သတ်မှတ် မျဉ်းဆွဲရာတွင် ကျန်ရစ်သောကြောင့် မျဉ်းကျန်၊ ထိုမှတဆင့် မြင်းခြံ ဖြစ်လာသည်ဟု ဆိုသည်။
ဧရာဝတီမြစ်သည် ယခုတည်ရှိသည့် နေရာမှ အနောက်ဘက် ၆ မိုင် ကွာတွင် ကျ၍ ယခုပခုက္ကူခရိုင် ရေစကြိုမြို့နယ်အထိ ရောက်၏။ လက်ရှိမြင်းခြံမြို့ တည်ရှိသကဲ့သို့ပင် တောင်ဘက် စွန်းလွန်းချောင်း၊ မြောက်ဘက် ပြောင်းပြာချောင်းတို့၏ အကြားတွင် ရေလဲရွာ တည်ရှိ၏။ မြစ်၏ တစ်ဖက်တွင် ဆင်တဲရွာရှိ၏။ သက္ကရာဇ် ၁၁၉၉ ခုနှစ်(ခရစ် ၁၈၃၇)ကုန်းဘောင်ခေတ်မင်းခေတ်ရွှေဘိုမင်းလက်ထက်တွင် ရေလဲရွာအရှေ့ဘက် ကိုက် ၅ဝဝ ခန့် အကွာရှိ တောစပ်၌ လူတစ်ယောက်အား လူဆိုးတို့သတ်ဖြတ်ထားသည်ကို တွေ့ရသဖြင့် သက်ဆိုင်ရာသို့ တိုင်တန်းရာ၊ သက်ဆိုင်ရာတို့က လာရောက်ကြည့်ရှုပြီးလျှင် လက်သည် ရှာသော်လည်းမတွေ့ဘဲရှိ၏။ လူသတ်ထားသော နေရာမှာ သူကြီး ၄ ဦးတို့၏ ပိုင်နက် နယ်နိမိတ်တွင် တည်ရှိ၏။ အကယ်၍ သတ်သူမပေါ်က သက်ဆိုင်ရာ နယ်ရှင်သူကြီးသည် ငွေ ၃ ပိဿာ ပေးဆောင်ရမည် ဖြစ်သောကြောင့် သူကြီးအားလုံးကပင် ထိုလူသတ်မှု ဖြစ်ပွားသောနေရာမှာ မိမိတို့ ပိုင်နက်တွင် မကျရောက်ကြောင်း ငြင်းဆိုကြ၏။ သို့ဖြင့် သူကြီး ၄ ဦးတို့အား မိမိတို့ပိုင်သော နယ်ကို မျဉ်းဆွဲ သတ်မှတ်စေခဲ့ရာတွင် လူသတ်ထားသောနေရာသည် မျဉ်းဆွဲရာမှ လွတ်ကျန်နေခဲ့၏။ ရေလဲရွာတွင် သီလသမာဓိ သိက္ခာတို့နှင့် ပြည့်စုံသဖြင့် ရပ်သူရွာသားများ ယုံကြည်လေးစားခြင်းကို ခံရသော ပွဲစားကြီး ဦးပေဆိုသူ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးရှိ၏။ ဦးပေသည် ထိုလူသေ အလောင်းရှိခဲ့ရာအရပ်တွင် ရွာတည်ခွင့်ပြုပါက မိမိကပင် ငွေ ၃ ပိဿာ အလျော်ပေးဆောင်မည့် အကြောင်း လျှောက်ထားသောကြောင့် ထိုမြေကွက်ကို ဦးပေ ရရှိလိုက်၏။ ကာလအတန်ကြာသော် ဧရာဝတီ မြစ်ကမ်း ပြိုလေရာ၊ ရေလဲရွာသည် ကမ်းပြိုသည့် အထဲ ပါသွား၏။ သို့ဖြင့်မြစ်သည် အရှေ့ဘက် ယခု မြင်းခြံမြို့တည်ရှိရာသို့ ရောက်လာ၏။ ယခင် သူကြီးပိုင်နက် သတ်မှတ်မျဉ်းဆွဲရာတွင် ကျန်ရစ်သောကြောင့် ထိုနေရာရှိ မျဉ်းကျန်ဟု ခေါ်ဝေါ်သမုတ်ခဲ့၏။ မျဉ်းကျန် မှသည် ကာလရွေ့လျောလတ်သော် မြင်းခြံဖြစ်လာသည်ဟု ဆိုလေသည်။
တည်နေရာ
မြင်းခြံမြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်း မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတွင် ပါဝင်သော မြင်းခြံခရိုင်၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သည်။ မြင်းခြံမြို့သည် ဧရာဝတီမြစ်၏ လက်ဝဲဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသော သင်္ဘောဆိပ်ကမ်းမြို့လည်း ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်မြို့မှ ရေလမ်းအားဖြင့် ၅၁၅ မိုင်ခန့် ကွာလှမ်းလျက်၊ အထက် မန္တလေးမြို့နှင့် မိုင် ၈ဝ ခန့် ကွာဝေးသည်။ နွေအခါတွင် သင်္ဘောများသည် ဆိပ်ကမ်းနှင့် လှမ်းသောနေရာတွင်သာ ဆိုက်ကပ်နိုင်သည်။ မြင်းခြံမြို့သည် မိတ္ထီလာခရိုင် သာစည်မြို့မှ ခွဲထွက်လာသော သာစည် မြင်းခြံ မီးရထားလမ်း၏ အဆုံးဘူတာလည်း ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ယခင်က မြင်းခြံမှ နွားထိုးကြီးမြို့ကို ဖြတ်လျက် ပလိပ်ဘူတာအထိ သွားသော မီးရထားလမ်း တစ်ခုရှိသည်။ မြင်းခြံ - နွားထိုးကြီး ကတ္တရာခင်းလမ်းသည် မိုင် ၂ဝ ရှိ၍၊ ကျောက်ဆည် ခရိုင်အထိ ၄၂ မိုင်ရှိသည်။
လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး
မြင်းခြံ ကျောက်ပန်းတောင်း ကတ္တရာခင်းလမ်းသည် ၅၉ မိုင်ရှိ၏။ မြင်းခြံမှ ညောင်ဦးသို့ ကတ္တရာခင်းလမ်းသည် ၄၀ မိုင်နှင့် ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့မှ လမ်းခွဲ၍ ၃၄ မိုင်ရှိသည်။ မြင်းခြံမှ ကျောက်ပန်းတောင်းကို ဖြတ်လျက် မိတ္ထီလာနယ် စပ်အထိ ၈၁မိုင်ခန့်ရှည်သည်။ မြင်းခြံမှ မကွေးနယ်စပ် ပင်းချောင်းအထိ ၇၅ မိုင်ရှိသည်။ ကျောက်ပန်းတောင်းအနောက် မကွေးနယ်စပ်အထိ ဂွေးချိုလမ်းအတိုင် ၆၅ မိုင် ခန့်ရှိ၏။ မြင်းခြံမှ ဆီမီးခုံအထိ ကားလမ်း ၂၂ မိုင် ရှိသည်။ သို့ဖြင့် မြင်းခြံမြို့သည် ရေလမ်း၊ မော်တော်ကားလမ်း၊ မီးရထားလမ်းတို့၏ အချက်အချာဒေသတစ်ခုဖြစ်သောကြောင့် လူနေများပြား၍ စည်ကားသော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။
လူမှုပထဝီဝင်
မြင်ခြံမြို့သည် အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် ၃. ၇ စတုရန်းမိုင်ခန့်ရှိ၍၊ ၁၉၆၃ ခုနှစ် ခန့်မှန်းခြေအရ လူဦးရေ ၃၇,၈၅ဝ ယောက်ခန့်ရှိသည်။ မြို့ပေါ်တွင် ပြောင်းပြာ၊ ကွေ့ကြီး၊ ကန်ဦး၊ ကျည်တော်ရပ်၊ အေးကျင်းစသည်ဖြင့် ရပ်ကွက်ပေါင်း ၂၀ ခုရှိ၍ အိမ်ခြေပေါင်း၇,၅၆ဝ ခန့်ရှိသည်။ ခရိုင်ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်သည်နှင့်အညီ အစိုးရရုံးများ၊ အထက်တန်း၊ အလယ်တန်းနှင့် မူလတန်းကျောင်းများ၊ ဆေးရုံများ၊ ထောင်၊ မျူနီစပယ်ရုံးနှင့် တိုက်တာ အဆောက်အအုံများ၊ ဆီစက်၊ သစ်စက်၊ ဝါစက်စသည်တို့ဖြင့် စည်ကားလှပေသည်။ မြင်းခြံနယ်နှင့် မြို့ပေါ်တွင်ပါ လူဦးရေ အများစုမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာမြန်မာလူမျိုးတို့ဖြစ်၏။ ထိုကြောင့် ဘုရားကျောင်းကန်များပေါများသည်။ ထင်ရှားသော စေတီပုထိုးတို့မှာ ဆန္ဒတော်ပြည့်စေတီသံသရာအေးစေတီ၊ ရန်အောင်မြင်ဘုရား၊ ရွှေမြင်တင်စေတီတော်၊ နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူဘုရား၊ ရှင်ပင်ရေပေါ်၊ ဘုရားသုံးဆူ စသည်တို့ဖြစ်၍၊ နှစ်စဉ်ဘုရားပွဲတော်များ အချိန်အခါအလိုက် စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။
ထို့ပြင် ကိုးဆောင်ကျောင်းတိုက်၊ သုဓမ္မာကျောင်း၊ ဆုတောင်းပြည့် စာသင်တိုက် စသည့် ပရိယတ္တိ စာသင်တိုက်များနှင့် စွန်းလွန်းဂူကျောင်း၊ ရွှေမြင်တင် ကျောင်း၊ မဟာစည်သတိပဋ္ဌာန်ကျောင်းစသည့် ကမ္မဋ္ဌာန်းရိပ်သာများလည်း ရှိသည်။ မြင်းခြံမြို့တွင် ဝါအမျိုးမျိုး၊ ပဲအမျိုးမျိုးရောင်းဝယ်ဖောက်ကားသည်။ ထို့ပြင် ခြည်ကြမ်းထည်များနှင့် ဆပ်ပြာများလည်းထွက်သည်။
ကံပြားကလေးရွာ၊ မုံရွာမြို့နယ်
ကံပြားကလေးရွာ (Kanpyarkalay)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ မုံရွာမြို့နယ်၊ ဇလုပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၉၉၅ ဖြစ်သည်။  ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မုံရွာမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြတ်ကျော်၊ ဦး
ဦးမြတ်ကျော်
ဆရာကြီးဦးမြတ်ကျော်ကို ၁၉၃၅-ခုနှစ်၊ မေလ၂၀ ရက်နေ့တွင် အဖ ဦးဖကျော်နှင့် အမိ ဒေါ်သာနု တို့က မြောက်ဦးမြို့နယ်၊ ပျားတဲကျေးရွာ၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။
ဆရာကြီးသည် ငယ်စဉ်က မြောက်ဦးမြို့နယ်၊ မှိုဟင်းကျေးရွာဆရာတော်နှင့် စက်သွားကျေးရွာ ဆရာတော်တို့ထံတွင် အခြေခံပရိယတ္တိစာပေများကို သင်ယူခဲ့သည်။ အသက် ၁၁ နှစ်အရွယ်တွင် ရှင်သာမဏေဘဝဖြင့် မြောင်းမြမြို့ ပဇ္ဇောတာရုံကျောင်းတိုက်တွင် ပရိယတ္တိစာပေများကို လေ့လာ သင်ယူသည်။ ရွှေကျင်သာသနာပိုင်ဆရာတော်၊ အင်္ဂလန်ဆရာတော်၊ မှော်ဘီသာသနာ့ဝန်ဆောင် ကျောင်းတိုက် အလင်္ကာပန်းကုံးဆရာတော် စသည့် ဆရာတော်များထံတွင် ပရိယတ္တိစာပေများကို ဆက်လက်သင်ယူသည်။ အသက် ၂၀ အရွယ်တွင် နိုင်ငံတော်အစိုးရပါဠိပထမပြန် ငယ်၊ လတ်၊ ကြီး စာမေးပွဲများ၊ ပထမကျော်စာမေးပွဲနှင့် ဓမ္မာစရိယစာချတန်း စာမေးပွဲများကို ဂုဏ်ထူးဖြင့် အောင်မြင်သည်။ သာသနဓဇသိရီပဝရဓမ္မာစရိယဘွဲ့တံဆိပ် ရရှိသည်။ ထို့ပြင် ရန်ကုန်မြို့ စေတိယင်္ဂအဘိဝံသဘွဲ့နှင့် ညောင်တုန်းမြို့ မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ သုဓမ္မာ ပရိယတ္တိ စာမေးပွဲ ပထမကြီးတန်းကို ပထမဂုဏ်ထူးဖြင့် အောင်မြင်၍ သုဓမ္မာပရိယတ္တိ ပထမကျော်ဘွဲ့ ရရှိသည်။
ဆရာကြီးသည် ၁၉၅၉-ခုနှစ်တွင် လူဝတ်လဲ၍ တက္ကသိုလ်ဘာသာပြန်နှင့် စာအုပ် ထုတ်ဝေရေးဌာနတွင် စာပြု၊ ရန်ကုန်ဝိဇ္ဇာနှင့်သိပ္ပံတက္ကသိုလ် မြန်မာစာဌာန နည်းပြနှင့် တက္ကသိုလ်ကောလိပ်များ အရှေ့တိုင်းပညာ သင်ကြားရေး အကြံပေးအဖွဲ့ဝင်တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်သည်။ ၁၉၇၄-ခုနှစ်တွင် မြန်မာစာအဖွဲ့ဦးစီးဌာနတွင် လက်ထောက်စာတည်းမှ ၁၉၉၅-ခုနှစ်အထိ စာတည်းမှူးတာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ပြီး အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။ ၁၉၉၆-ခုနှစ်တွင် မြန်မာစာအဖွဲ့တွင် အချိန်ပြည့်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။ ဆရာကြီးသည် မြန်မာစာ မြန်မာမှုဆောင်းပါးများ၊ ဘာသာရေးဆောင်းပါးများ၊ ဘာသာရေးကျမ်းစာအုပ်များကို ရေးသား ပြုစုသည်။ ရေးသားပြုစုသော စာအုပ်များမှာ လျှပ်စစ်ကင်္ဒါကျမ်း၊ ၃၁ဘုံ ခရီးသည်၊ လျှပ်စစ်ရူပ သိဒ္ဓိကျမ်း၊ လျှပ်စစ်ဋီကာကျော်ကျမ်း၊ ရာဟုလာမာတာ၊ မြန်မာအက္ခရာရေးသားနည်းစနစ်၊ မြန်မာ့ရိုးရာအမွေအနှစ် ရှေးဟောင်းပေစာ ပုရပိုက်စာ၊ ဗုဒ္ဓကျမ်းစာ မြစ်ဖျားခံသော အသုံးချမြန်မာစာ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်၊ မြန်မာစာမြန်မာမှုသုတ္တန်ရတနာ၊ ပုဂံခေတ် မြန်မာကျောက်စာအဘိဓာန်၊ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ မြတ်ဗုဒ္ဓပါဝစနအဘိဓာန်၊ မြန်မာစာမြန်မာမှု ပါဠိအဘိဓာန်၊ မြန်မာ့ပေါရာဏမိတ်လင်စုံ၊
ဆရာကြီးသည် ၁၉၉၁-ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့ရိုးရာအမွေအနှစ် ရှေးဟောင်းပေစာ ပုရပိုက်စာ စာအုပ်ဖြင့် လည်းကောင်း၊ ၁၉၉၅-ခုနှစ်တွင် ဗုဒ္ဓကျမ်းစာ မြစ်ဖျားခံသော အသုံးချမြန်မာစာ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ် စာပေဗိမာန်စာမူ ဒုတိယဆု၊ ၁၉၉၀-ခုနှစ်တွင် မြန်မာစာမြန်မာမှုသုတ္တန်ရတနာ စာအုပ်ဖြင့် အမျိုးသားစာပေဆုကိုလည်းကောင်း၊ ဗုဒ္ဓကျမ်းစာ မြစ်ဖျားခံသော အသုံးချမြန်မာစာ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်၊ မြန်မာစာမြန်မာမှုသုတ္တန်ရတနာ၊ ပုဂံခေတ် မြန်မာကျောက်စာ အဘိဓာန်၊ မြန်မာ့ပေါရာဏမိတ်လင်စုံ စသည့် ကျမ်းစာမူများဖြင့် ပခုက္ကူဦးအုံးဖေ စာပေဆု လေးကြိမ်ကိုလည်းကောင်း၊၂၀၀၅-ခုနှစ်တွင် ဓမ္မဗိမာန်စာပေဆု တစ်သက်တာစာပေဆုများ ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရသည်။
ဘဝနိဂုံး
ဆရာကြီးသည် မြန်မာစာအဖွဲ့၏ တာဝန်ဝတ္တရားများကို ထမ်းဆောင်ရင်း အသက်(၇၄)နှစ်အရွယ် ၂၀၀၉-ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ဇနီး ဒေါ်ရင်ကြည်နှင့် သားတစ်ဦး၊ သမီးငါးဦး ကျန်ရစ်သည်။
ကျမ်းကိုး
ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာန မြန်မာစာနှင့် ဘာသာစကားပညာရေးဦးစီးဌာန
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာစာအဖွဲ့ဝင်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ဆက်ရက်လည်ဖြူ
ဆက်ရက်လည်ဖြူ (Acridotheres albocinctus) သည် စတာလင်ဆက်ရက်ငှက်မျိုးနွယ်ဝင်ဖြစ်ပြီး တရုတ်နိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ယူနန်ပြည်နယ်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကုံးမိန်းရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
ကုံးမိန်းရွာ (Konemein)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်၊ ဟမ်းငိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၆၉၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟမ်းငိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၆၂၂ ဦး၊ မ ၃၀၁၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၆၃၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အင်ပင်ရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
အင်ပင်ရွာ (Inpin)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ ဝက်ကြီးကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၂၀၆၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝက်ကြီးကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၇၃ ဦး၊ မ ၉၀၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၈၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ငတိုးရွာ၊ သရက်အုပ်
ငတိုးရွာ၊ သရက်အုပ်
ဘုရားပွဲ
ဂင်္ဂါဝါဠု သဲစုမက ပွင့်တော်မူကြကုန်သော မြတ်စွာဘုရားရှင်တို့အား ရည်မှန်းပူဇော်သောအားဖြင့် ရှေးအခါက တပေါင်းလတွင် “သဲပုံစေတီပူဇော်ပွဲ”များကို ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ မူလဝေါဟာရသည် ဗုဒ္ဓပူဇနိယ “ဘုရားပူဇော်ပွဲ” ဖြစ်သည်။ ရာသီသာစွ ငွေရွှင်လဖြစ်သော တပေါင်းလရာသီတွင် ရှေးမြန်မာကြီးတို့သည် နှစ်ပတ်လည် ဘုရားပူဇော်ပွဲများကို ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ “ဘုရားပူဇော်ပွဲ”ကို အတိုကောက် အလွယ်တကူ ခေါ်ကြရာမှ “ပူဇော်”တစ်လုံး ပျောက်ဆုံးခဲ့ရပြီး “ဘုရားပွဲ” ဖြစ်ခဲ့ရပါသည်။ ဘုရားပူဇော်ပွဲ ဝေါဟာရမှ ဘုရားပွဲ ဝေါဟာရ တွင်ကျယ်လာသောအခါ “ပညတ်သွားရာ ဓာတ်သက်ပါ”ဟူသည့်အတိုင်း ပူဇော်မှုထက် ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲ(ပွဲ)တို့ကို ရှေ့တန်းတင်လာခဲ့ကြသည်။
မောင်တိုးရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖယ်ခုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပင်လုံမြို့
ပင်လုံမြို့ သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရှမ်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်း၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်တွင် ပါဝင်သည့် မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့သမိုင်းဝင် ပင်လုံညီလာခံ ကျင်းပခဲ့ရာနေရာနှင့် ပင်လုံစာချုပ်တို့ ချုပ်ဆိုခဲ့သည့် မြို့ဖြစ်သည်။
ပညာရေး
ပင်လုံမြို့တွင် ပင်လုံတက္ကသိုလ်နှင့် နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ပင်လုံ)၊ ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ပင်လုံ)နှင့် တိုင်းရင်းသား လူငယ်များ ဖွံ့ဖြိုးရေး သင်တန်းကျောင်းတို့ တည်ရှိသည်။
တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သော ကျောင်းအုပ်များ
လက်ရှိ (၂၀၁၆-၁၇) တွင်  ဦးသိန်းထွန်း ကျောင်းအုပ် တာဝန်ဝတ္တရားများကို ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်။
ပင်လုံမြို့ တွင် အခြေခံပညာ မူလတန်းကျောင်း (၇) ကျောင်း အနက်  အ မ က  (  ၂   -  ၃  )  တို့သည် မူလွန် ကျောင်း များ ဖြစ်ကြပြီးအထက်တန်းအဆင့် သုံးကျောင်း တည်ၡိသည်။ ဆင်ခြေဖုံးကျေးရွာ များပြားသည့်အတွက် လွိုင်လင်မြို့နယ်၏ အခြေခံမူလတန်းကျောင်း တစ်ရာကျော် အနက်ခြောက်ဆယ်ကျော်သည် ပင်လုံမြို့ဝန်းကျင်တွင် တည်ရှိသည်။
တီးလော်သေထရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
တီးလော်သေထရွာ(Hteelawthayhta)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ ကွမ်းပင်ဝကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၉၁၄ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖာပွန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဒမ်ဂါးရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
ဒမ်ဂါးရွာ(Damgar)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ အင်ခိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၇၈၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရွှေလှန် (မြောက်)ရွာ၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ယင်းမာပင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သရက်ကန်ရွာ၊ ညောင်ပင်ဝဲ
သရက်ကန်ရွာ၊ ညောင်ပင်ဝဲ
ကျီးချောင်းရွာ၊ ပိန်းချောင်
ကျီးချောင်းရွာ၊ ပိန်းချောင်
ပြန်လည် အသုံးချနိုင်သည့် စွမ်းအင်
ပြည်လည် အသုံးချနိုင်သည့် စွမ်းအင်သည် နေရောင်ခြည်၊ လေ၊ ရေ၊ ဒီရေလှိုင်း၊ မြေအောင်းအပူဓာတ် စသည့် သဘာဝ အရင်းအမြစ်များမှ ထုတ်လုပ်သည့် စွမ်းအင်ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် စွမ်းအင်သုံးစွဲမှု အားလုံး၏ ၁၉ % ခန့်သည် ပြန်လည် အသုံးချနိုင်သည့် စွမ်းအင်များဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့အနက် ၁၃ % မှာ အပူပေးရာတွင် အဓိက အသုံးပြုသည့် သမားရိုးကျ ဇီဝလောင်စာများမှ ဖြစ်ကာ ၃.၂ % မှာ ရေအားလျှပ်စစ်ဖြစ်သည်။ နေစွမ်းအင်နှင့် လေအားလျှပ်စစ် စသည့် ပြန်လည် အသုံးချနိုင်သည့် စွမ်းအင်သစ်များမှာ ၂.၇ % ခန့်ရှိပြီး အလျင်အမြန် တိုးတက်လျက် ရှိသည်။ ၁၈ % ခန့်မှာ လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ဖြစ်ပြီး ထို ၁၈ % အနက် ၁၅ % မှာ ရေအားလျှပ်စစ်ဖြစ်၍ ၃ % မှာ ပြန်လည် အသုံးချနိုင်သည့် စွမ်းအင်သစ်များ ဖြစ်သည်။
လေအား လျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်မှုမှာ နှစ်စဉ် ၃၀ % တိုးပွားလျက်ရှိသည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာတဝန်း လေအား လျှပ်စစ် ၁၅၈ ဂစ်ဂါဝပ် (GW) ထုတ်လုပ် နိုင်နေပြီ ဖြစ်သလို ဥရောပ၊ အာရှနှင့် အမေရိကန် ပြည်ထေင်စုတွင် ကျယ်ကျယ်ပျံ့ပျံ့ အသုံးပြုလာပြီ ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် နှစ်ကုန်တွင် နေစွမ်းအင်ထုတ် လျှပ်စစ် ပမာဏမှာ ၂၁ GW ရှိနေပြီ ဖြစ်သည်။   ဂျာမနီနှင့် စပိန်တွင် နေစွမ်းအင်မှ လျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်မှုကို လူကြိုက်များလာသည်။ ၃၄၅ မဂ္ဂါဝပ် (MW) ထုတ်လုပ် နိုင်သည့် အကြီးမားဆုံး နေအားလျှပ်စစ် စက်ရုံမှာ မိုဂျပ်ကန္တာရတွင် တည်ရှိသည်။ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး မြေအောင်းအပူဓာတ်မှ လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထုတ်လုပ်သည့် စက်ရုံကို ကယ်လီဖိုးနီးယား ပြည်နယ်တွင် တပ်ဆင်ထားပြီး ၇၅၀ မဂ္ဂါဝပ် ထုတ်လုပ်နိုင်စွမ်း ရှိသည်။ ဘရာဇီးနိုင်ငံတွင်မူ အကြီးမားဆုံး ပြန်လည် အသုံးချနိုင်သည့် စွမ်းအင် စီမံကိန်း ရှိပြီး ကြံမှ အီသနော လောင်စာ ထုတ်လုပ်မှုလည်း ပါဝင်သည်။ ဘရာဇီးနိုင်ငံတွင် မော်တော်ယာဉ်များ အသုံးပြုသည့် လောင်စာများ၏ ၁၈ % မှာ အီသနော လောင်စာများ ဖြစ်သည်။ ယခုအခါတွင် အီသနော လောင်စာများကို အမေရိကန်တွင်လည်း ကျယ်ကျယ်ပျံ့ပျံ့ အသုံးပြုနေပြီ ဖြစ်သည်။
ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှုကို သတိပြုလာခြင်းနှင့် ရေနံဈေး ထိုးတက်လာခြင်းအပြင် အစိုးရ၏ အားပေးခြင်းတို့ကြောင့် ပြန်လည် အသုံးချနိုင်သည့် စွမ်းအင် ထုတ်လုပ်မှုနှင့် သုံးစွဲမှု အရှိန်အဟုန် မြင့်တက်လာစေသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပြည့်ဖြိုးမြဲစွမ်းအင်
Ήπιες μορφές ενέργειας Energi terbarui 재생가능 에너지
တခွန်တိုင်
တခွန်တိုင်
ကိုးကား
တခွန်တိုင်
မဟာမုနိ ရုပ်ရှင်တော်မြတ်ကြီး(မန္တလေး)
မဟာမုနိ ရုပ်ရှင်တော်မြတ်ကြီး သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မန္တလေးမြို့တွင် တည်ရှိသည်။ မန္တလေး မဟာမုနိ ဘုရား ကို မဟာမြတ်မုနိဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဘုရားကြီးဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ရခိုင်ဘုရားကြီးဟူ၍ လည်းကောင်း ခေါ်ကြသည်။ မန္တလေးမြို့ မဟာမုနိရုပ်ရှင်တော်ကြီး၏ ဘွဲ့အမည်မှာ မဟာမုနိ သာဖြစ်ပြီး မဟာမြတ်မုနိ မဟုတ်ပေ။
သမိုင်း
သဗ္ဗညုရှင်တော်ဘုရား သက်တော်ထင်ရှား ရှိတော်မူစဉ်ကာလ မဟာသက္ကရာဇ် ၉၇ ခုနှစ်၊ ဓညဝတီ ရခိုင်ပြည်ကြီးတွင် စန္ဒသူရိယမင်းသည် ထီးနန်းဆက်ခံ စိုးစံလျက်ရှိ၏။ ထိုမင်းကြီး အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်အချိန်အခါက ဗုဒ္ဓရုပ်တုတော်ကို သွန်းလုပ်သည်ဟု ရိုးရာဓလေ့ ထုံးတမ်းစဉ်လာယုံကြည်မှု ထားရှိကြသည်။ စန္ဒသူရိယဘုရင်မင်းမြတ်သည် ဗုဒ္ဓ၏ ဟောကြားပြသမှုတို့၏ သတင်းကို ကြားသိရပြီး ဗုဒ္ဓကိုရိုသေကိုးကွယ်ရန် ဆန္ဒပြင်းပြလာသည်ဟု အဆိုရှိလေသည်။
ဓညဝတီသို့ ဘုရားရှင် ကြွချီတော်မူခြင်း
နန်းစံ(၂၆)နှစ်မြောက်တွင် မြတ်ဗုဒ္ဓအား ပူဇော်ပင့်လျှောက်သည့်အခါ မဟာသက္ကရာဇ် (၁၂၃)ခုနှစ်၊ ကဆုန်လပြည့်၊ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် မြတ်စွာဘုရားသခင်သည် နောက်ပါ ရဟန္တာ ၅ဝဝ ခြံရံလျက် မင်းကြီးစံရာ ဓညဝတီသို့ ဒေသစာရီ ကြွရောက်လာပြီး ကျောက်တော်မြို့၏ တဖက်ကမ်းရှိ မောရပဗ္ဗတတောင်၌ ဆင်းသက်ရပ်နားတော်မူခဲ့လေသည်။ ဤတွင် ဗုဒ္ဓ၏ ရှေးရှေးဘဝပေါင်းများစွာက ကျင်လည်တော်မူခဲ့သောနေရာတို့တွင် ဗုဒ္ဓ၏ ဓာတ်တော်များကို ဌာပနာထည့်၍ ဘုရားပုထိုးများစွာတို့ကို တိုင်းပြည်အနှံ့ တည်ထားကိုးကွယ်လာကြလိမ့်မည်ဟု ကြိုတင်ဟောကိန်းထုတ် ဗျာဒိတ်တော်ပေးလေသည်။ ဤကဲ့သို့ဗုဒ္ဓ၏ ဗျာဒိတ်ပေးချိန်တွင် မဟာပထဝီမြေကြီးသည် တုန်လှုပ်ပြီး ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာတို့သည် ရေနွေးအိုးဆူသကဲ့သို့ ဆူပွက်လေသည်။ စန္ဒသူရိယဘုရင်မင်းမြတ်သည် ဤနိမိတ်ဆောင်သော လက္ခဏာများ၏ ဆိုလိုရင်းကို သူ၏ဗေဒင်ဆရာ၊ ဟူးရားတတ်တို့အား မေးမြန်းစုံစမ်းလျှက် တုန်လှုပ်ထိတ်လန့်ရခြင်းဖြစ်လေသည်။ ဂေါတမဗုဒ္ဓ ရခိုင်ပြည်ကို ရောက်ရှိလာသည့်အကြောင်းကို ဘုရင်မင်းမြတ်သိရှိတော်မူသောအခါ ရာပေါင်းများစွာသော အခြွေအရံတို့နှင့်အတူ သူ၏မိဖုရားခေါင်ကြီး စန္ဒရမာလာ၊ သူ၏မှူးမတ် တိုင်းသူပြည်သားတို့နှင့်အတူ ပဗ္ဗတတောင်ပေါ်သို့ သွားရောက်ကြလေသည်။ ဘုရင်မင်းမြတ်သည် ဂေါတမဗုဒ္ဓအား အရိုအသေပေးပြီးနောက် ဗုဒ္ဓက သူ့အား ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်စက်ဝိုင်းတရားတော်ကို ဟောကြားသင်ပြခဲ့လေသည်။ ယင်းနောက် မြို့တော်တွင်(၇) ရက်ကြာ သီတင်းသုံးနေထိုင်မူမည်ကို ဗုဒ္ဓကသဘောတူလက်ခံလေသည်။ မြို့တော်မှ ဗုဒ္ဓမထွက်ခွာမှီ ဗုဒ္ဓပရိနိဗ္ဗာန် ပြုတော်မူပြီးနောက် နှစ်ပေါင်း (၅၀၀၀)တိုင်တိုင် ကြည်ရိုလေးစားမှုခံရမည်ဖြစ်သော ဆံတော်ဓာတ်နှင့် ဗုဒ္ဓ၏ရုပ်တုကိုယ်ပွားတော်တစ်ဆူထားခဲ့မည်ဟု ဗုဒ္ဓသဘောတူလက်ခံလေသည်။
ရုပ်ပွားတော် သွန်းလုပ်ပူဇော်ခြင်း
နန်းတော်ရာ၏ အရှေ့မြောက်ဘက် သီရိဂုတ္တတောင်ကုန်းပေါ်တွင် အလေးအမြတ်ထားရှိသော ဗုဒ္ဓရုပ်တုတော်ကို ကောင်းကင်ဘုံ ဗိသုကာပညာရှင် နတ်များ၏ဘုရင် သိကြားမင်း၊ စန္ဒသူရိယမင်းကြီးအပါအဝင် တိုင်းသူပြည်သားတို့က ရွှေငွေရတနာတို့ကို ကျိုချက်၍ ဘုရားရှင်၏ ရှေ့တော်မှောက်တွင် ဉာဏ်တော်(၇)တောင်၊ (၂) မိုက်၊ (၂)သစ်ရှိ မဟာမုနိရုပ်ပွားတော်ကို အောင်မြင်စွာ သွန်းလုပ်ပြီးနောက် ဘုရားရှင်၏ ရင်ငွေ့တော်ကို ၇ ကြိမ်ခံယူလေသည်။ ရုပ်တုတော်အတွင်းပိုင်းသို့ ဂေါတမဗုဒ္ဓ၏ ရင်ငွေ့တော်ဓာတ်ထည့်လိုက်သောအခါ ဂေါတမဗုဒ္ဓနှစ်ဆူရှိလာသကဲ့သို့ ဖြစ်ပေါ်လာလေသည်။ အံ့ဩကြည်ညိုစရာကောင်းလှသော လက္ခဏာရပ်များ ပေါ်ထွက်လာလေသည်။ မဟာပထဝီမြေကြီး တုန်လှုပ်လာပြီး ရုပ်တုတော်သည် တဖြည်းဖြည်း အသက်ရှိသကဲ့သို့ သူ၏ နောင်တော် ဂေါတမဗုဒ္ဓအား ကြိုဆိုသည့်အနေအထားနှင့် မတ်တပ်ထရပ်လေသည်။ ထို့နောက် ဂေါတမဗုဒ္ဓသည် သူ၏သာဝက ဗုဒ္ဓရဟန်းတော်များနှင့်အတူ သံတွဲဘက်သို့ ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် ကြွသွားလေသည်။ ယင်းအချိန်အတွင်း ဘုရင် စန္ဒသူရိယမင်းမြတ်သည် သူ၏ မူးမတ်သေနာပတိတို့နှင့်အတူ အကြောင်းကိစ္စတို့ကို တိုင်ပင်ပြီးနောက် ဗုဒ္ဓ၏စစ်မှန်သော ရုပ်တုတော်အား ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်ပြီး ပွဲလမ်းသဘင်များ ကျင်းပလေသည်။ ရုပ်တုတော်၏ ထူးခြားချက်များမှာ ရောင်ခြည်တော်ခြောက်သွယ် ထွက်ရှိလေသည်။ ရိုသေကိုင်းရှိုင်းသူများမှာ အနီးကပ်ဖူးမြော်လာသောအခါ ရောင်ခြည်တော်များ ထွက်ရှိပြီး အယုံအကြည်မရှိသူများ ဖူးမြော်သောအခါ ရောင်ခြည်တော်များ မှေးမှိန်သွားလေ့ရှိသည်ဟု အဆိုရှိလေသည်။
ရုပ်တုတော်တည်ရှိသော နေရာ၏ပတ်ဝန်းကျင် အရပ်လေးမျက်နှာတို့တွင် အစောင့်အရှောက်အဖြစ် ကျောက်ရုပ်တုများထားရှိပြီး မကောင်းသော အကြံအစည်ရည်ရွယ်ချက်တို့နှင့် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်အနီးသို့ လာရောက်သူတို့အား အဝေးသို့ ရှောင်ရှားသွားစေသည်။
ဝေသာလီခေတ်မှ ပထမဘုရင်တိုင်အောင် ဗုဒ္ဓရုပ်တုတော်အတွက် ကျောက်ပလ္လင်တစ်ခုတည်ဆောက်ပြီး သိမ်တော်ကို ပြန်လည်တည်ဆောက်သည်ဟု အဆိုမှတပါး အခြားမည်သည့်အကြောင်းအရာကိုမှ မှတ်တမ်းတင်ထားခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ဝေသာလီမှ ပထမဆုံးဘုရင်၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံသူသည် မဟာမုနိသိမ်တော်အား ပြန်လည်မွမ်းမံပြင်ဆင်မှု ပြုလုပ်လေသည်။ သီရိလင်္ကာနှင့် ပုဂံမှ ဘုန်းတော်ကြီးများသည် ရုပ်တုတော်အားကိုးကွယ်ဆည်းကပ်ရန် ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ ပျူ-ဗမာနှင့် မွန်ဘုရင်များက မဟာမုနိ သိမ်တော်ကြီးအတွင်း အလေးအမြတ်ထားသော ဗုဒ္ဓရုပ်တုတော်အား ပိုင်ဆိုင်လိုသော ရည်ရွယ်ချက်များနှင့် ရခိုင်ပြည်ကိုကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်ဟု အဆိုရှိလေသည်။ သို့သော်လည်း မည်သည့်ဘုရင်တစ်ပါးမှ အောင်မြင်မှု မရှိခဲ့ပေ။ တချို့သည် သိမ်တော်ကြီးအား ပြန်လည်ပြုပြင် မွမ်းမံရန် ကတိကဝတ်ပြုကြလေသည်။ (၁၂) ရာစုအချိန်တွင် သိမ်တော်နှင့် ဗုဒ္ဓရုပ်တုတော် ပျောက်ဆုံးလေသည်။ သို့သော်လည်း လေးမြို့ခေတ်မှ ဘုရင်တပါး၏ အရိုက်အရာဆက်ခံသူများသည် ယုံကြည်မှုကို ဆက်လက်ထောက်ခံခြင်းဖြင့် ရုပ်တုတော်နှင့် သိမ်တော်ကြီးတို့ကို ပြန်လည်ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီး သိမ်တော်အား ပြန်လည်တောက်ဆောက်ခဲ့ကြလေသည်။
မြောက်ဦးမင်းဆက်ကို တည်ထောင်သူ ဘုရင်မင်းစောမွန်သည် သူ၏မြို့တော်မှ မဟာမုနိသို့ လမ်းတခုဖောက်လုပ်တည်ဆောက်ပြီး မင်းမျိုးမင်းနွယ်တို့၏ ရိုးရာထုံးတမ်းစဉ်လာ ဘုရားဖူးခရီးတစ်ခုစတင်ခဲ့လေသည်။ (၁၆) ရာစုတွင် ဘုရင်မင်းဗာသည် မြောက်ဦးမြို့မှ သျှစ်သောင်းဘုရားအပါအဝင် တိုင်းပြည်အနှံတွင် တည်ရှိနေသော ဘုရားကျောင်းအဆောက်အဦး အများအပြားတို့အတွင်း မူရင်းနှင့် ဆင်တူဖြစ်သော မရေမတွက်နိုင်သည့် မဟာမုနိရုပ်ပွားတော်များကို ထုလုပ်ထားရှိရန် အမိန့်တော်ချမှတ်ခဲ့လေသည်။
မန္တလေးသို့ မြန်မာတို့ ပင့်ဆောင်လာခြင်း
ရခိုင်ပြည် မင်းအဆက်ဆက်တို့လည်း ယင်းရုပ်ပွားတော်မြတ်ကို မဟာမုနိ ဘွဲ့အမည်ဖြင့် ကိုးကွယ်လာခဲ့ကြ၏။ အလွန် တန်ခိုးတော် ကြီးမြတ်သည်ဟုဆိုသည်။ ထိုရုပ်ပွားတော်မြတ်ကို မြန်မာမင်းတို့ ကိုးကွယ်လို၍ ပုဂံပြည် အနော်ရထာမင်းစော လက်ထက်တွင် တစ်ကြိမ်၊ အလောင်းစည်သူမင်းလက်ထက်တွင် တစ်ကြိမ် ပင့်ဆောင်ခဲ့ဖူးသော်လည်း မရရှိခဲ့ချေ။ ၁၇၈၄-ခုနှစ်တွင် အမရပူရမြို့တည် ဘိုးတော်မင်းတရားကြီး လက်ထက်ရောက်မှ ရခိုင်တပြည်လုံးကို သိမ်းကျုံး အောင်မြင်တော်မူ၍သည်။ ထို့နောက် သားတော် မဟာ ဥပရာဇာသီရီ မဟာဓမ္မာဘိဓဇ သီဟသူရ ဘွဲ့ခံ အိမ်ရှေ့မင်းနှင့် သားတော်စကုမင်း၊ ကာမမင်းတို့ကို သက္ကရာဇ် (၁၁၄၆-ခု)၊ တန်ဆောင်မုန်း လဆန်း(၄)ရက် (၁၆-၁ဝ-၁၇၈၄) နေ့တွင် အမရပူရမြို့မှ ထွက်ခွာစေပြီး မဟာမုနိ ရုပ်ပွားတော်မြတ်ကို ပင့်ဆောင်စေသည်။ ၁၁၄၆-ခု၊ ပြာသိုလပြည့်ကျော် (၁ဝ) ရက်၊ အင်္ဂါနေ့(၄-၁-၁၇၈၅)နေ့တွင် သီရိမဟာဘိဇယသီဟသူရဘွဲ့ခံ သားတော် အိမ်ရှေ့မင်းသည် မဟာမုနိဘုရားကြီးကို ဓညဝတီမြို့မှ စတင် ပင့်ဆောင်သည်။ သက္ကရာဇ် ၁၁၄၆ ခုနှစ် တပို့တွဲလတွင် မြို့ဟောင်းမှ တောင်ကုတ်အထိ ရေလမ်းဖြင့် ဖောင်ဖွဲ့ပြီး ပင့်ဆောင်လာခဲ့သည်။ တောင်ကုတ်မှ တစ်ဖန် ကုန်းကြောင်းခရီးဖြင့် စက်ရထားစီရင်ပြီး ဥယျာဉ်ပုံကြောင်းမှ ရိုးမကို ခဲယဉ်းပင်ပန်းစွာ ဖြတ်ကျော်ခဲ့ရာ၊ ပြည်တစ်ဖက်ကမ်း ပန်းတောင်းမြို့သို့ ချောမောစွာ ဆိုက်ရောက်လာခဲ့သည်။ ပန်းတောင်းမြို့ဆိပ်ကမ်းအပါအဝင် ရေကြောင်း၊ ကြည်းကြောင်း စခန်းပေါင်း(၅၄)ခုနှင့် တောင်ပေါင်း(၁၃၈)လုံးကို ကျော်ခဲ့ပြီး ရွှေဖောင်တော် နှစ်စင်း တွဲလျှက် ဧရာဝတီမြစ်ကို ဆန်တက်ခဲ့ရာ၊ သက္ကရာဇ် ၁၁၄၇ ခုနှစ် ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၁၂ ရက်နေ့တွင် စစ်ကိုင်းဆိပ်ကမ်းသို့ ရောက်ရှိတော်မူလေသည်။ ဤသို့မြို့ဟောင်းမှ စစ်ကိုင်းမြို့သို့ ရေကြောင်း ကုန်းကြောင်းခရီးဖြင့် ပင်ဆောင်လာခဲ့ရာ စုစုပေါင်း ၄ လကျော်ကျော် ကြာခဲ့လေသည်။
တည်ထားကိုးကွယ်
မဟာမုနိဘုရားရှင် ရောက်ကြောင်း ကြားသိသည့်အခါ ဘိုးတော်မင်းတရားကြီးသည် စစ်အင်္ဂါလေးပါး ခြံရံ၍ ကိုယ်တော်တိုင် ရေလည်ပင်းထိ ဆင်းကြိုတော်မူပြီးလျှင်၊ အမရပူရ ရွှေမြို့တော်သို့ပင့်ဆောင်လာခဲ့လေသည်။ ထို့နောက် အမရပူရ မြို့တော်မြောက်ယွန်း တာတစ်ထောင် အကွာ ညီညာပြေပြစ်သော မြေအပြင်ဝယ် အုတ်အင်္ဂတေတို့ဖြင့် ခံတေသာ ဖန်မှန်ရတနာတို့နှင့် ခြယ်စီအပ်သည့် ဘုံကိုးဆင့်ရှိ ရွှေပြာသာဒ်တော်တွင် သွင်း၍ ကိုးကွယ်တော်မူလေသည်။
သက္ကရာဇ် ၁၂၄၅ ခုနှစ် တန်ခူးလတွင် ရတနာဘုမ္မိအရပ်မှ စ၍လောင်သော မီးကူးစက်မှုကြောင့် မဟာမုနိ ရုပ်ပွားတော်မြတ် ကိန်းဝပ်တော်မူရာ တန်ဆောင်း ပြာသာဒ်တော်ကြီးနှင့်တကွ စောင်းတန်းလေးသွယ်၊ ပတ်ဝန်းကျင် ကျောင်းတိုက်များပါ မီးသင့်လောင်လေသည်။ မဟာမုနိ ရုပ်ပွားတော်မြတ်မှာ ရွှေသား မကိုဋ်တော်၊ နားပန်တော်၊ စလွယ်တော်များနှင့် အများကောင်းမှုများအားလုံး မီးထဲတွင် ပါသွားသည်။ ရုပ်ပွားတော် မူရင်းမှာကား တစ်စုံတစ်ရာ ချွတ်ယွင်းပျက်စီးခြင်းမရှိ ပကတိအတိုင်း တည်ရှိတော်မူသည်။
မဟာမုနိ ရုပ်ရှင်တော်မှ စီးဆင်းသည့် ရွှေများကို ကောက်ယူချိန်တွယ်ကြည့်ရာ ရွှေချိန် ငါးထောင့်လေးရာ ငါးဆယ် (၅,၄၅ဝ) ကျော်သည်ဟု သိရသည်။ ၁၂၄၆ ခုနှစ် ဝါဆိုလတွင် ထိုပျက်စီးသမျှ ရွှေသားမကိုဋ် စသည်တို့ကို သီပေါမင်းတရားက ပြန်လည် တပ်ဆင်မွမ်းမံပြီးလျှင် မျက်နှာတော် ဖွင့်တော်မူသည်။ မဟာမုနိ ရုပ်ပွားတော်မှာ ဉာဏ်တော် ၈ တောင် တစ်မိုက်၊ သို့မဟုတ် ၁၂ ပေ ၇ လက်မရှိပြီးလျှင် ပလ္လင်တော်မှ ၇ ပေမြင့်သည်။
သက္ကရာဇ် ၁၂၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ယခုထင်ရှားရှိသော ပြာသာဒ်တော်ကြီးကို အုတ်အင်္ဂတေတို့ဖြင့် အဓွန့်ရှည်စွာ အခိုင်အခံ့ ဆောက်လုပ် လှူဒါန်းကြသည်။ ထိုပြာသာဒ်တော်ကြီး အထက်တွင် ထားရှိသော မူလထီးတော်ကြီးသည် ၁၂၇၈−ခုနှစ်တွင် လေခ၍ မြေသို့ကျရာ ရပ်စောက်စော်ဘွားကြီးက အသစ်တစ်ဖန် ပြန်လည်လှူဒါန်းပြန်သည်။ ငှက်မြက်နားတော်၊ စိန်ဖူးတော်တို့ကိုကား ညောင်ရွှေစော်ဘွားကြီး ဆာစဝ်မောင်က ၁၂၈ဝ ပြည့်နှစ်တွင် တင်၍ လှူဒါန်းတော်မူသည်။
၁၂၄၆ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း အသေးစိတ် အချက်အလက်များ
၁၂၄၈-ခု၊(၁၈၇)တောင်တော်သာသနာပိုင် ဆရာတော်ကြီးအမှူးရှိသော သုဓမ္မာဆရာတော်ကြီးများနှင့် ကင်းဝန်မင်းကြီး အမှူးရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်များက မဟာမုနိဘုရားကြီးနှင့် ပတ်သက်သော အုပ်ချုပ်မှုကိစ္စအဝဝကို တာဝန် ယူဆောင်ရွက်သည်။
၁၂၄၈-ခု၊ (၁၈၇)ခု၊ ရွှေရေးဆောင်ဆရာတော် ဦးနန္ဒကို မျက်နှာသစ်တော်ရေဝတ်ဆောင်ရွက်တော်မူရန်အတွက် ဂန္ဓကုဋိသော့ အပ်နှင်းသည်။
၁၂၅၃-ခု၊ (၁၈၉၁)တွင် ကိုဓဥပဒေ(၉၂)အရ မဟာမုနိဘဏ္ဍာတော်ထိန်း စည်းမျဉ်းဥပဒေဖြစ်ပေါ်လာ၍ ထို ဥပဒေအရ ပထမဆုံးဘဏ္ဍာတော်ထိန်းအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
၁၂၅၆-ခု၊ နယုန်လဆန်း(၅)ရက်၊ တနင်္ဂနွေ (၂၇-၆-၁၈၉၄)နေ့တွင် အင်ဂျင်နီယာမင်းကြီး မစ္စတာဟင်နဲပေါ့ လက်ထောက်အင်ဂျင်နီယာ မစ္စတာဘူနှင့် ဝန်စာရေးကြီး ဦးယောတို့က ဂန္ဓကုဋိတိုက်အား ထပ်မံအုတ်မြစ်ချသည်။
၁၂၅၈-ခုနှစ်၊(၁၈၉၆)တွင် ဘိုးတော်ဘုရား၏ ဂန္ဓကုဋိတိုက်ကိုငုံ၍ ကင်းဝန်မင်းကြီးနှင့် အနောက်တိုင်းဗိသုကာများက လက်ရှိ ဂန္ဓကုဋိတိုက်ကို တည်ဆောက်သည်။
၁၂၆ဝ-ခု၊ တပို့တွဲလဆန်း (၈)ရက်၊ ဗုဒ္ဓဟူး (၁၈-၁-၁၈၉)နေ့တွင် သုဝဏ္ဏမဟာပါသာဒ အပြင်အုတ် ကျောင်းတော်ကြီးပြီးစီး၍ ထီးတော်တင်ခဲ့သည်။
၁၂၆၁-ခု၊ တပို့တွဲလဆန်း (၁၄)ရက်၊ (၁၂-၂-၁၉ဝဝ)တွင် မဟာမုနိပလ္လင်တော်၊ တံကဲတော်များကို ဦးဖဲက ပြင်ဆင်၍ ရေစက်သွန်းချသည်။
၁၂၆၃-ခု၊ တပို့တွဲလဆန်း (၁၃)ရက်၊ (၂ဝ-၂-၁၉ဝ၂)တွင် သီပေါဘုရင်လှူဒါန်းသော ရွှေသားမကိုဋ်တော်အား ပြန်လည်ပြုပြင်ပြီး ရွှေသားချိန် (၁၉ိ၊ ၁မူး)နှင့် စိန်၊ ပတ္တမြား၊ နီလာ၊ ရတနာမျိုးစုံ (၉၄ဝ)လုံးစီခြယ်သော မကိုဋ်တော်ကို လှူဒါန်းကြသည်။
၁၂၆၅-ခု၊ (၁၉ဝ၃-၁၉ဝ၄)ဆန် ဦးဘိုးကြီးက ကျောင်းတော်ကြီးအတွင်းရှိ ဖလ်ပွတ်လုံးများ လှူဒါန်းသည်။
၁၂၇ဝ-ခု၊ ဝါဆိုလဆန်း (၁၅) ရက်၊ (၁၂-၇-၁၉ဝ၈)နေ့တွင် နဝရတ်ကိုးပါးချယ်သော ရွှေသား ၁၃ ပိဿာ၊ ၆ဝ ကျပ်ရှိ ရွှေသားစလွယ်တော်ကြီးကို လှူဒါန်းကြသည်။
၁၂၈ဝ-ခု၊ (၁၉၁၈)တွင် ရွှေညောင်စော်ဘွားကြီး ဆာစဝ်မောင်က ရွှေချိန် (၁၉)ကျပ်နှင့် စိန်၊ ပတ္တမြား၊ နီလာ ရတနာတို့ဖြင့် စိန်ဖူးငှက်မြတ်နားကို လှူဒါန်းပါသည်။
၁၂၉၃-ခု၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် (၅)ရက်၊ (၂၉-၁-၁၉၃၁)တွင် ရသေ့ကြီးဦးခန္တီသည် မဟာမုနိနှင့် အာနန္ဒာသိမ်တော်ကြီးသွား အုတ်စောင်းတန်းကြီးကို ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းပါသည်။
၁၃၁၇-ခု၊ နတ်တော်လပြည့်ကျော် (၁)ရက်၊ (၃ဝ-၁၂-၅)နေ့တွင် သာသနာနှစ် (၂၅ဝဝ)အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ရတနာဗိမာန်တော်ကြီးကို စံကင်းဆရာတော်၊ ညောင်ရမ်းဆရာတော်၊ ခေမာသီဝံဆရာတော်နှင့် ဟံသာဝတီဆရာတော်များ မှ ရွှေ၊ ငွေ၊ ရတနာအုတ်များဖြင့် အုတ်မြစ်ချပေးပြီး (၁၃၁၈)ခု၊ နှောင်းတန်ခူးလပြည့်နေ့ (၁၄-၄-၅၇)တွင် ဖွင့်ပွဲ အခမ်း အနားကျင်းပခဲ့သည်။
၁၂၉၃-ခု၊ ပြာသိုလပြည့်ကျော် (၈)ရက်၊ စနေနေ့(၃ဝ-၁-၁၉၃၂)တောင်ပိုင်းစော်ဘွားကြီး စပ်ခွန်ပန်းစိန် လှူဒါန်းသော ဘော်သားမျက်နှာကျက်တော်ကြီး တင်လှူသည်။
၁၂၉၄-ခုတွင် (၁၉၃၂-၁၉၃) မဟာမုနိကိုယ်တော်ကြီး နောက်ရှိ သစ်သားတံကဲတော် တပ်ဆင်လှူဒါန်းသည်။
၁၃ဝ၃-ခု၊ နှောင်းတန်ခူးလဆန်း (၇)ရက် (၂-၁-၁၉၄၂)တနင်္ဂနွေနေ့၊ ဦးဇောတိကအမှူးရှိသော ရဟန်းပျို (၃ဝ)ကျော်တို့သည် ပွဲစားခေါင်းဆောက်လုပ်ထားသော အာရုံခံအုတ်တိုက်တော်ကြီးကို တည်ရာဌာနပြု၍ (ယခုပြတိုက်-၁ နေရာ) မဟာမုနိဘုရားကြီး၏ ဗုဒ္ဓသန္တကပစ္စည်းများကို စောင့်ရှောက်ခဲ့သည်။
၁၃ဝ၄-ခု၊ ပထမဝါဆိုလဆန်း (၃)ရက်၊ တနင်္လာနေ့ (၁၅-၆-၁၉၄၂)တွင် ဂျပန်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့မှလည်း ရဟန်းပျိုဆရာတော်များ အား ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန် အပ်သည်။
၁၃ဝ၉-ခုနှစ်၊ နှောင်းတန်ခူးလဆန်း (၇)ရက်၊ ၁၉၃၈-ခု၊ မတ်လ (၁၆)ရက်၊ အင်္ဂါနေ့တိုင်အောင် ရဟန်းပျိုအဖွဲ့ စောင့်ရှောက်ခဲ့သည်။
၁၃၁ဝ-ခု၊ (၁၉၄၈-၄၉)တွင် အိမ်ရှေ့ဥပရာဇာ၏ ကြေးရုပ်ပုံသွင်းသည်။ မြောက်စောင်းတန်းထိပ် ခြင်္သေ့ကြီးများလည်း ပြီးစီးသည်။