cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ခိုင်သင်းကြည်
ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး
၁၉၇၂ ခု၊ စက်တင်ဘာလ ၂၇ ရက်တွင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး မောင်မောင်နှင့် ဒေါ်ဝါဝါစိုးတို့က ရန်ကုန်မြို့ အမှတ် (၂) စစ်ဆေးရုံတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ အမည်ရင်းမှာ ခိုင်သင်းကြည်ပင် ဖြစ်သည်။
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၌ ပညာဆည်းပူးသင်ကြားခဲ့ပြီး သိပ္ပံ(ဓာတုဗေဒ)ဘွဲ့ ရရှိသည်။
အနုပညာခရီး
ဒါရိုက်တာ စင်ရော်မောင်မောင်၏ မိုးယံသို့ လွင့်ပျံစေမယ့် ကေသရာဇာတို့၏ အားမာန် ဇာတ်ကားဖြင့် ရုပ်ရှင်လောကထဲသို့ စတင်ရောက်ရှိလာသူ ဖြစ်သည်။
၂၀၁၃ ခုနှစ် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆုချီးမြင့်သည့်အခမ်းအနားတွင် အမျိုးသမီးဇာတ်ပို့ဆု ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆုချီးမြင့်သည့်အခမ်းအနားတွင် အမျိုးသမီးဇာတ်ဆောင်ဆု ရရှိခဲ့သည်။
မိသားစုဘဝ
၁၉၉၄ ခု တက္ကသိုလ်ကျောင်းသူဘဝတွင် ခန့်နိုင်နှင့် စတွေ့ခဲ့ပြီး ၂၀၀၂ တွင် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ သမီးကြီးမှာ စံထိပ်ထားဦး ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုရှင်များ
ရွာသာယာရွာ၊ ထူးကြီး
ရွာသာယာရွာ၊ ထူးကြီး
ဇီးကုန်းရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်
ဇီးကုန်းရွာ (Zeekone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်၊ သမင်အင်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၉၀၂၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သမင်အင်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၃၁၀ ဦး၊ မ ၃၇၆၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၀၇၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဒေတာဘေ့စ်
ဒေတာဘေ့စ် (Database) ဆိုသည်မှာ အကြောင်းတစ်စုံတရာ အတွက် အသုံးချနိုင်ရန် အတွက် အချက်အလက်များကို စနစ်တကျ စုစည်းထားခြင်း ဖြစ်ပြီး ပုံမှန်အားဖြင့် ဒစ်ဂျစ်တယ် ပုံသဏ္ဌာန်ဖြင့် သိမ်းဆည်းထားလေ့ ရှိသည်။ အချက်အလက်များကို ပြင်ပကမ္ဘာမှ အချက်အလက် စုစည်းမှု ပုံသဏ္ဌာန် (ဥပမာ ဟိုတယ်များရှိ လွတ်နေသော အခန်းများ) သို့မဟုတ် အချက်အလက်များကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းရန် လွယ်ကူသည့် ပုံသဏ္ဍန် ( ဥပမာ အခန်းလွတ်နေသော ဟိုတယ်ကို ရှာဖွေခြင်း) စသည့် ပုံသဏ္ဌာန် မျိုးဖြင့် စုစည်း သိမ်းဆည်းထားလေ့ ရှိသည်။ ဒေတာဘေ့စ် ဆိုသော အသုံးအနှုန်းသည် အသုံးပြုသူမှ ရှုမြင်သည့် အချက်အလက်များကို ခေါ်ဆိုသကဲ့သို့ ဖိုင်များ၊ ကွန်ပျူတာ မှတ်ဉာဏ်များ နှင့် ကွန်ပျူတာ အချက်အလက် သိုမှီးရာ နေရာများတွင် အမှန်တကယ် သိမ်းဆည်းထားသည်ကိုလည်း ခေါ်ဆိုတတ်သည်။
ကျောင်းစုရွာ၊ ပြင်ကသာ
ကျောင်းစုရွာ၊ ပြင်ကသာ
ကုန်းသာရွာ၊ မြစ်သားမြို့နယ်
ကုန်းသာရွာ (Konethar)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ မြစ်သားမြို့နယ်၊ သပြေတောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၉၂၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သပြေတောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၆၆၇ ဦး၊ မ ၄၃၁၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၉၈၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြစ်သားမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပီအယ်လ်စီ
ပီအယ်လ်စီ (PLC) ဆိုသည်မှာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာ စကားလုံး programmable logic controller များကို အတိုကောက် ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ပီအယ်လ်စီများကို ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းများ၊ ဓာတု လုပ်ငန်းများ၊ ရေနံနှင့် ဓာတ်ငွေ့လုပ်ငန်းများ၊ သင်္ဘောများ စသည်တို့၏ ထိန်းချုပ်စနစ်များ အတွက် အသုံးပြုလေ့ ရှိသည်။ ပီအယ်လ်စီသည် အသေးစား ကွန်ပျူတာ ပမာပင် အချက်အလက် ကိုင်တွယ် ဖြေရှင်းနိုင်ပြီး ထိန်းချုပ်ရေး စနစ်နှင့် ပတ်သက်သည့် ဒေတာ အချက်အလက်များကို အဓိကထား၍ ကိုင်တွယ် ဖြေရှင်းလေ့ ရှိသည်။
ပီအယ်လ်စီ (PLC) ဖြစ်ပေါ်လာပုံ
၁၉၅၄ ခုနှစ်၊ U.S Patent No. 2988237 နဲ့မှတ်ပုံတင်ထားတဲ့ Unimate လို့ခေါ်တဲ့ Robot ကို George Devol ကတည်ထွင်ခဲ့သည်။ General Motors Coporation ရဲ့ မော်တော်ကားထုတ်လုပ်တပ်ဆင်တဲ့ လမ်းကြောင်း assembly line ပေါ်မှာ spot welding လုပ်ဖို့နဲ့ သံရည်ကျိုသွန်းလောင်းထားတဲ့ စက်ပစ္စည်းတွေ ချီမ ပို့ဆောင် နေရာချဖို့အတွက် Unimate Robot ကို ၁၉၆၂ ခုနှစ်မှာ စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။ ၁၉၆၁ ခုနှစ်ကတည်းက Computer ကိုအသုံးပြူ နေပြီဖြစ်သော်လည်း IBM1710 ကဲ့သို့ ရှေးကွန်ပျူ တာများသည် အရွယ်အစားကြီးမားပြီး ဖုန်မှုန်နှင့်အပူအအေးဒဏ်မခံနိုင်သဖြင့် အထူးစီမံထားသောအခန်းများတွင်သာ ထားရသည်။ ထိုအခက်အခဲများကို ကျော်လွှားနိုင်ရန် အကြမ်းခံပြီး ပိုကောင်းသော PLC ကိုတီထွင်ရန် ကြိုးစားလာကြသည်။
၎င်းကြိုးပမ်းကြသူများထဲတွင် Richard Morely သည် Modicon 084 ဟုအမည်ပေးထားသည် တကယ်အသုံးဝင်သော PLC ကိုတည်ထွင်ခဲ့သည်။ Richard Morely ကို Dick Morely ဟုလည်ခေါ်ပြီး သူ့ကို Father of PLC လို့ အသိအမှတ်ပြု ကြသည်။ ပထမဆုံးထုတ်လုပ်တဲ့ PLC ကို Modicon 084 လို့အမည်ပေးရခြင်းက Bedford Associates ၏ ၈၄ ခုမြောက် ပရော့ဂျက်ဖြစ်၍ ဖြစ်သည်။
PLC ထုတ်လုပ်ရန် အပြိုင်ကြိုးစားကြသော ကုမ္ပဏီ လေးခုမှာ --- Bedford Associates ရဲ့ အင်ဂျင်နီယာတစ်ဦးဖြစ်တဲ့ Richard Morely ဟာ PLC မှာပါဝင်ရမယ့် အချက်အလက်အသေးစိတ်ကို ၁၉၆၈ ၊ ဇန်နဝါရီ ၊ ၁ ရက်နေ့မှာ အပြီးသတ်ရေးဆွဲနိုင်ခဲ့သည်။ သူ့ရဲ့ U.S Patent No. က 3761893 ဖြစ်သည်။
Bedford Associates ရဲ့ အင်ဂျင်နီယာများဖြစ်ကြသည့် ---
Modicon ဆိုတဲ့နာမည်မှာ Modular Digital Controller လို့အဓိပ္ပာယ်ရသည်။Modular type PLC ထုတ်လုပ်ရန်ကြိုးစားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ လုပ်ဆောင်ချက် ဖန်ရှင်တစ်မျိုးကို Unit တစ်ခု၊ Board တစ်ခု၊ Module တစ်ခု၊ အဖြစ် တည်ဆောက်ထားလျှင် ပျက်၍ပြင်သောအခါ Module တစ်ခုကိုသာ အစာထိုးလဲလယ်ရခြင်းဖြစ်၍ လွယ်ကူအချိန်ကုန်သက်သာသည်။
မော်တော်ကားထုတ်လုပ်တဲ့ General Motors Corporation က အင်ဂျင်နီယာများသည် Auto System မှာ Relay များစွာကိုသာ အသုံးပြု ထားရသဖြင့် ကားမော်ဒယ်တစ်ခုပြောင်းတိုင်း Relay Logic အသစ် ပြန်တည်ဆောက်ရသဖြင့် ၎င်းပြဿနာကိုဖြေရှင်းရန် Bedford Associates မှ PLC ကိုဝယ်လိုကြသည်။ ပထမအသုတ်အနေဖြင့် ဒေါ်လာ ၁ သန်းဖိုးတွင် ပထမဆုံး PLC ဖြစ်တဲ့  Modicon 084 ကို ၁၉၆၉ နိုဝင်ဘာလတွင် General Motors မှ စတင်လက်ခံအသုံးပြု ခဲ့သည်။ သုံးရ အဆင်ပြေသဖြင့် နောက်ထပ် ဒေါ်လာ ၁ သန်းဖိုးဝယ်ကာ PLC မူပိုင်ခွင့် OEM ( Original Equipement Manufacturer ) ကိုလည်း General Motors ကရယူသွားသည်။ ၁၉၇၇ မှာ Modicon ကို Gould Electronics ကလွှဲပြောင်းရယူပြီး PLC ကိုထုတ်လုပ်သည်။ ထို့နောက် ဂျာမန်ကုမ္ပဏီ တစ်ခုဖြစ်သည့် AEG က Modicon ကိုဆက်လက်လွှဲပြောင်းရယူသည်။ ၁၉၇၃ တွင် Michael Greenberg ကပုံစံထုတ်သည့် Modicon 184 ကိုထပ်မံထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၅ မှာ Modicon 284 ကို microprocessor သုံးပြီး ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။
ပါဝင်သော အစိတ်အပိုင်းများ
ပီအယ်လ်စီများတွင် လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထိန်းချုပ်ပေးပို့သော ပါဝါဆပ်ပလိုင်း၊ ပရိုဂရမ် ထည့်သွင်းရန် နှင့် လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို လုပ်ဆောင်ရန် အတွက် ဗဟို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းသည့် ယူနစ် (Central Processing Unit) စသည့် အစိတ်အပိုင်း နှစ်ခု အဓိက ပါဝင်တတ်ပြီး အာရုံခံကိရိယာ (Sensor) များမှလာသည့် ဆစ်ဂနယ်များကို လက်ခံနိုင်သည့် အဝင်လမ်းကြောင်းယူနစ် (Input Unit) များ မော်တာ၊ ဆော်လီနွိုက် ဘား စသည့် အထွက်ဆစ်ဂနယ်များကို ထုတ်ပေးနိုင်သည့် အထွက်လမ်းကြောင်းယူနစ်များ ပါဝင်လေ့ ရှိသည်။ အချို့သော ပီအယ်လ်စီ အသေးစားများတွင် အဝင်လမ်းကြောင်း ယူနစ်နှင့် အထွက်လမ်းကြောင်းယူနစ်များကို ဗဟိုယူနစ်တွင် တပါတည်း ထည့်သွင်း တည်ဆောက်ထားလေ့ ရှိသည်။
ပရိုဂရမ်းမင်း
IEC-61131-3 စံသတ်မှတ်ချက်အရ ပီအယ်လ်စီများတွင် ရေးသားနိုင်သည့် ပရိုဂရမ်းမင်း နည်းစနစ် များမှာ အောက်ပါ အတိုင်းဖြစ်သည်။
စသည်တို့ ဖြစ်ကြပြီး ပရိုဂရမ်မာ၏ ရွေးချယ်မှု အပေါ်မူတည်၍ နည်းလမ်း တစ်မျိုး သို့မဟုတ် တစ်မျိုးထက် ပို၍ အသုံးပြုလေ့ ရှိကြသည်။
အသုံးပြုသူ နှင့် အပြန်အလှန် ဆက်သွယ်ခြင်း
ပီအယ်လ်စီများကို အသုံးပြုသူ ဖြင့် အပြန် အလှန် ဆက်သွယ်ရာတွင် အဖွင့်အပိတ် ခလုတ်များ၊ အချက်ပြမီးလုံးများ စသည့် အရိုးရှင်းဆုံးသော နည်းလမ်းများမှ အစပြု၍ ပီအယ်လ်စီ အများအပြားကို ကွန်ယက် ချိတ်ဆက်ကာ ကွန်ပြူတာမှ တဆင့် ထိန်းချုပ်နိုင်သော နည်းလမ်း အထိ အမျိုးမျိုး ရှိသည်။ အရိုးရှင်းဆုံး နည်းလမ်းဖြင့် ဆိုပါက အသုံးပြုသူက ခလုပ်ကို ဖိနှိပ်ခြင်းဖြင့် ပီအယ်လ်စီကို အချက်ပေးပြီး ပီအယ်လ်စီမှ အမှားအယွင်း ရှိသည့် အခြေအနေ တွင် မီးနီပြခြင်း၊ အမှားအယွင်း မရှိသည့် အချိန်တွင် မီးစိမ်းပြခြင်း စသည့် နည်းလမ်းဖြင့် အသုံးပြုသူအား လက်ရှိ လုပ်ကိုင်နေသည့် လုပ်ငန်းဆောင်တာ အကြောင်းကို ပြန်လည် သတင်းပေးပို့သည်။ ထို့ထက် ပို၍ အဆင့်မြင့်သော နည်းတွင် ဖိနှိပ်နိုင်သည့် မှန်သားပြင် (Touch Panel) ကို အသုံးပြု၍ အသုံးပြုသူမှ လုပ်ငန်းဆောင်တာ အတွင်း လိုအပ်သည့် အချက်အလက်များကို ပီအယ်လ်စီသို့ ပေးပို့နိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ပီအယ်လ်စီမှ ထိန်းချုပ် မောင်းနှင် နေသည့် မော်တာ၏ အရှိန်နှုန်းကို ထိန်းညှိခြင်း၊ ပီအယ်လ်စီ အတွင်း လက်ရှိ အလုပ်လုပ်နေသော တိုင်မာများ၊ ကောင်တာများ၏ တန်ဖိုးကို ညှိနှိုင်းခြင်း စသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဖိနှိပ်နိုင်သော မှန်သားပြင် အများစုမှာ ပီအယ်လ်စီများနှင့် အလွယ်တကူ ချိတ်ဆက်နိုင်ရန် ဒီဇိုင်းပြုလုပ်ထားသည့် အပြင် စက်ရုံသုံး လုပ်ငန်းဆောင်တာများတွင် အသုံးများသော ယူဆာ အင်တာဖေ့စ် များကို အလွယ်တကူ ဒီဇိုင်းရေးဆွဲနိုင်ရန်လည်း ပြုလုပ်ထားသည်။
ထိုမျှသာ မက ပီအယ်လ်စီ အများအပြားကို ကွန်ယက် ချိတ်ဆက်၍ စကာဒါ (SCADA သို့ Supervisory Control And Data Acquisition) စနစ်ဖြင့် လွယ်ကူစွာ ထိန်းချုပ်ခြင်းဖြင့် ထိန်းချုပ်စောင့်ကြည့်နေသူနှင့် အလွန်ဝေးကွာသော အရပ်တွင် ရှိနေသော ပီအယ်လ်စီများကို စောင့်ကြည့်ကြည့်ရှု ထိန်းချုပ်နိုင်သည်။
အထူး အစိတ်အပိုင်းများ
ပီအယ်လ်စီများသည် ဒစ်ဂျစ်တယ် အထွက်လမ်းကြောင်း နှင့် အဝင်လမ်းကြောင်း ကို ပရိုဂရမ် ရေးသား ထိန်းချုပ်ရန် အဓိက ဒီဇိုင်း ပြုလုပ်ထားသော်လည်း အထူးအစိတ်အပိုင်းများကို ပီအယ်လ်စီနှင့် အတူ တွဲဆက် တပ်ဆင်ခြင်းအားဖြင့် အခြားသော လုပ်ငန်းဆောင်တာများ ကိုလည်း လုပ်ကိုင်နိုင်သည်။ ပီအယ်လ်စီနှင့် အတူ တွဲဖက် တပ်ဆင်လေ့ ရှိသော အထူးအစိတ်အပိုင်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
ဆက်သွယ်ရေး အစိတ်အပိုင်းများ
ဆက်သွယ်ရေး အစိတ်အပိုင်းများ (Communication Modules) များကို တပ်ဆင်ခြင်း အားဖြင့် ပီအယ်လ်စီအား စီရီယယ် ဆက်သွယ်ရေး (Serial Communication) နှင့် အီသာနက် ဆက်သွယ်ရေး (Ethernet Communication) စသည်တို့ကို ပီအယ်လ်စီမှ ပြုလုပ်နိုင်သည်။
အင်နာလော့ အဝင်လမ်း အစိတ်အပိုင်းများ
အင်နာလော့ အဝင်လမ်းများ (Analog Input Module) နှင့် သက်ဆိုင်သော အစိတ်အပိုင်းများကို အသုံးပြုခြင်း အားဖြင့် အင်နာလော့ အဝင်လမ်းများကို ဒစ်ဂျစ်တယ် တန်ဖိုး ပြောင်းလဲ၍ ဖတ်ရှုနိုင်သဖြင့် အင်နာလော့ အထွက်လမ်း ရှိသော ကိရိယာများကို ပီအယ်လ်စီ နှင့် အလွယ်တကူ တွဲချိတ်နိုင်သည်။
ရွေ့လျားမှုကို ထိန်းချုပ်ခြင်း အစိတ်အပိုင်းများ
ရွေ့လျားမှုကို ထိန်းချုပ်သည့် အစိတ်အပိုင်း (Motion Control Module) ကို တပ်ဆင်ခြင်း အားဖြင့် စတက်ပါ မော်တာ နှင့် ဆာဗို မော်တာ ကဲ့သို့သော နေရာ အတိအကျ ရွေ့လျားရသော မော်တာများကို ပီအယ်လ်စီ သုံး၍ ထိန်းချုပ်နိုင်သည်။
ဘွမ်လိန်း (ဘွန်းလိန်း)ရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝိုင်းမော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရုံဂိုဏ်း တုံဂိုဏ်း
သက္ကရာဇ် ၉၀၀ ပြည့်လောက်က မင်းတရား တပင်ရွွှေထီး ယိုဒယားကို အောင်မြင်သောအခါ ဆင် မြင်း ဗိုလ်ပါ မှစ၍ ထုတ်ယူခဲ့ရာတွင်၊ ရင်စည်း ရဟန်းတော်များ ပါလာသည်။ ထိုအခါမှစ၍ ရင်စည်း ရဟန်းတော်များ ဟံသာဝတီ သို့ရောက်သည်။ မဟာ သံဃရာဇာ မွန်ဆရာတော် အရှင်သဒ္ဓမ္မပါလ နှင့် တရားဆွေနွေး မေးမြန်းကြလျင်၊ သဘာဂမတူ အယူကွဲပြား ကြသည်ဖြစ်၍ ကံကြီး ကံငယ် မစပ်ယှက် ဂိုဏ်းသီး ဂိုဏ်းခြား ထားလေသည်။
သက္ကရာဇ် ၉၇၄ နှစ်လောက် ရောက်သောအခါ၌လည်း သန်လျင်စား ပေါ်တူဂီ လူမျိုး ငဇင်ကာ နှင့်အလိုက်သင့် ပေါင်းသင်း၍ နေကြသော သီဟိုဠ်သား အလဇ္ဇီ ဒုဿီလတို့သည်လည်း ဦးထုပ် ဆောင်ခြင်း သင်္ကန်း နောက်လှန် ဦးခေါင်းခြုံဝတ်ခြင်း ရင်စည်းခြင်း ဘရင်ဂျီ ဘုန်းကြီးများကဲ့သို့ တရပတ်ကိုင်ခြင်း အရက်သောက်ခြင်း စသည်တို့ကို ပြကြကုန်သည်။ ၎င်းတို့ကို အတုလိုက်သော အဓမ္မဝါဒီ အလဇ္ဇီိတို့သည် ဟံသာဝတီကစ၍ ပွားများဆင်းသက်လာလေသည်။ ၎င်းအဓမ္မဝါဒီ တို့၏ အလေ့အကျင့်မျိုးတို့သည် တစတစ ကြီးပွါ၍ မြန်မာနိုင်ငံတော် တဝှမ်းလုံး ပြန့်နှံ့လေသည်။
သက္ကရာဇ် ၁၀၅၀ ကျော်အခါ ကာလ သမယ လောက် တွင် ညောင်ရွှေကျေး ညောင်ဝန်းသားဖြစ်သော အရှင်ဝိစိတ္တာလင်္ကာရ မထေရ်သည် ပိဋကတ်စာပေ နှံ့စပ်၍တက်ရည် လိမ္မာရည်နှင့် ပြည့်စုံပြီး ဖြစ်ရကား၊ တောင်ငူမြို့ အရညဝါသီ တောကျောင်းနေတော်မူ၏၊ ထိုအခါ ငယ်ရွယ်စဉ်အခါက စာပေ သင်ကြားဘက် ဖြစ်ကြကုန်သော ငမြာ အရှင်ပညာသာရ၊ နောင်ဘ အရှင်စန္ဒမဥ္မူ၊ မောဂ္ဂလာန် အရှင်ဓမ္မနန္ဒ၊ ငရံအို အရှင်ကုဏ္ဍလ၊ မိုးကောင်း အရှင်အဂ္ဂဧသိ၊ တုံရွာ အရှင်ဂုဏသီရိ ခြောက်ပါးတို့သည် ဝိနည်းတရားတော် ရှိသည့်အတိုင်း ကျင့်ဆောင်လိုကြသည်ဖြစ်၍ ကျမ်းဂန်းတရား ဆွေးနွေးအံ့သောငှါ၊ တောင်ငူ အရှင်ဝိစိတ္တာလင်္ကာရ ထံသို့ ရောက်ကြလျင်၊ ဆရာတော်က “ငါရှင်တို့လည်း ကျမ်းဂန်သင်ဘူးသည်ချည်း ဖြစ်သည်။ အခုကာလ သာမဏေတို့သည် ကိုယ်ရုံကို ရင်စည်းဖွဲ့၍ မြို့တွင်း ရွာတွင်းသို့ ဝင်ကြသည်၊ ၎င်းအလေးကျင့်သည် ကျမ်းဂန်နှင့် ညီ မညီ သင့် မသင့်ကို စာပေကို ကြည့်ရှု့ ဆင်ခြင်ကြဦး” ဟုမိန့်တော်မူသဖြင့် ၂နှစ်ပါတ်လုံး စာပေကျမ်းဂန် ကြည့်ရှု့ စိစစ်ကြပြီးလျှင် “အလဇ္ဇီတို့၏ အလေအကျင့် ဖြစ်သော ဦးထုပ်ဆောင်းခြင်း ရင်စည်းဖွဲ့ခြင်း တို့သည် ဝိနည်း ပါဠိ အဋ္ဌကထာ ဋီကာတို့နှင့် မညီ။ ပါဠိ အဋ္ဌကထာ ဋီကာ လာရှိသည့်အတိုင်း ငါတို့ ကျင့်တော့မည်” ဟု ကတိကဝတ်ပြုကြပြီးလျင်၊ အသီးအသီး မိမိတို့၏ ရပ်ရွာဌာနေသို့ ပြန်ရောက်ကြလျင်၊ ရှေးအာစရိယဝါဒ အလေ့အကျင့်ကို စွန့်ပစ်ကြ၍၊ ထေရဝါဒ ဖြစ်သော ပါဠိ အဋ္ဌကထာလာတိုင်း ကျင့်ဆောင်ကြကုန်သည်။
တုံရွာ အရှင်ဂုဏသီရိ မူကား ရပ်ရွာသို့ရောက်လျင်၊ “ကျမ်းဂန် အရှိတိုင်း ကျင့်လိုသည်” ဟု တပည့်ကြီး ရှင်ဝိမလာစာရအား ပြောကြားတိုင်ပင်ရာ “အိုးစရည်းကြီး လုပ်ပြီးမှ အိုးငယ် ခွက်ငယ် လုပ်ပြန်မည် ဟုဆိုသည့် အရာသည် မသင့်မလျော်” ဟုဆိုသော ရှင်ဝိမလာစာရ၏ စကားကို နာယူ၍၊ အထက်ပါ ခြောက်ပါး၏ ဆုံးဖြတ်ချက် ကတိကဝတ်ကို ဖျက်၍ တပည့်သာမဏေတို့ကို ဦးထုပ်မဆောင်းစေဘဲ အပေါ်ရုံ သင်္ကန်းကို ဒုကုဋ် ကဲ့သို့ ခေါက်စေ၍ လက်ဝဲ ပခုံးထက်၌ ရှေ့နောက် တွဲရရွဲ ချ၍ တင်စေပြီးလျင်၊ သင်္ကန်းပမာဏ မလောက်သော ဖန်ရည်စွမ်းသော ဖျင် နံငယ် တစ်ခုကို အတွန့် အတွန့် ခေါက်လိပ်၍ ရင်စည်း ဖွဲ့ချည်ပြီးလျင် မြို့တွင်း ရွာတွင်းသို့ ဝင်စေသည်၊ ဤတုံရွာ အရှင်ဂုဏသီရိ ကို အစွဲပြု၍ “ဒုကုဋ်တင် တုံဂိုဏ်း” ဟုပေါ်ပေါက် လာသည်။
ထိုအခါကာလက မြန်မာနိုင်ငံတွင် “ဂါမဝါသီ ဦးထုပ်ဆောင်းဂိုဏ်း၊ ဒုကုဋ်တင် ရင်စည်း တုံဂိုဏ်း၊ အရညဝါသီ တောနေဂိုဏ်း” ဟု ဂိုဏ်း ၃မျိုး ထင်ရှား ကွဲပြားကြလေသည်။
ဆင်ဖြူရှင်မင်း လက်ထက် သက္ကရာဇ် (၁၀၆၀)လောက်တွင် ၀ဏ္ဏဗောဓန သတ်အင်း ကျမ်းပြု အရှင်ဥက္ကံသမာလာ အမှူးရှိသော အရုံဂိုဏ်း သံဃာတော်တို့က ဓမ္မ ဝိနယ နှင့်အညီ ပထမ အကြိမ် ပြောဆိုသော်လည်း အလဇ္ဇီ အသင်းအပင်း အားကြီးသောကြောင့် ဦးထုပ်ဆောင်း ရင်စည်း အလေ့ကျင့် မပျောက်ကွယ်။
သက္ကရာဇ် (၁၀၉၅) ခုနှစ်မှာ မင်း အဖြစ်သို့ရောက်သော ဟံသာဝတီရောက် မင်းတရားကြီးလက်ထက် အဘိဓာန် နိဿရည်း စသော ကျမ်းပြု အောင်ကျောင်စံထား ဆရာတော် အရှင်ဉာဏဝရ အမှူးရှိသော အရုံဂိုဏ်း ဆရာတော်တို့က ဒုတိယ အကြိမ် စာပေကျမ်းဂန် နှင့်အညီ ပြောဆိုပါသော်လည်း၊ ဝိနည်းမှန်း မသိရှာသော ရာဇဝလ္လဘ မင်းဆရာ ဝိနည်းဓိုရ် အောင်မြေရွွှေဘုံ ဆရာတော်ကြောင့် အမှု မပြီးပြတ်ပေ။
အမှုမပြီးပြတ်မီအတွင်း မိုးထိကျောင်းနေ ဂါမဝါသီ ဦးထုပ်ဆောင်းဂိုဏ်း ရှင်သာသနာလင်္ကာရ ဆရာတော်က “ကျမ်းဂန်ထွေထွေ ထူးထူး ပြဆိုရမည့် အရာမဟုတ်ပေ၊ ရှေး ပဝေသဏီ အဆက်ဆက်က ဆင်းသက်ခဲ့သော အရာဖြစ်၍ ပကတိအတိုင်း ဦးထုပ်ဆောင်း နှင့် နေထိုင်သင့်ကြောင်း” ဟံသာဝတီမင်းထံ စာဆက်သွင်းသောကြောင့် မင်း အာဏာဖြင့် တောနေ အရုံဂိုဏ်း တုံဂိုဏ်း နှစ်ဦးနှစ်ဘက်လုံးပင် ဦးထုပ်ဆောင်း ပြန်ချေသည်၊ ထေရဝါဒ လဇ္ဇီပေသလ သီလဝန္တ ဝိနယဂရုက ဖြစ်တော်မူကြကုန်သော အချို့သော အရုံဂိုဏ်း ဆရာတော်ကြီးတို့သည် အဝမြို့တော် မှ ဖဲခွါ၍ တောကျေးလက်သို့ ကြွသွားကြပြီးလျင် ဦးထုပ်ကို ဆုပ်ဖဲ့၍ ဝိနည်းတော်နှင့် အညီ နေထိုင် သီတင်းသုံးတော်မူကြသည်။
သက္ကရာဇ် (၁၁၁၃) ခုနှစ် မင်းနှင့်တကွ အဝမြို့ကို ရာမညမင်းက သိမ်းယူပြီးနောက်၊ သက္ကရာဇ် (၁၁၁၅) ခုနှစ်မှာ မင်းအဖြစ်သို့ ရောက်သော ရတနာသိင်္ဃ အလောင်းမင်းတရား မင်းကြီးကလက်ထက်သို့ ရောက်သောအခါ တုံရွာ အရှင်ဂုဏသီရီ၏ အဆက်နွယ်ဖြစ်သော အတုလယသံဃရာဇာ ဆရာတော်က ဘုရင်မင်းတရားကြီးအား စူဠဂဏ္ဍိကျမ်း နှင့်အညီ ဥရ ဗန္ဓန ဒုကုဋ်တင် ရင်စည်းဂိုဏ်းသာ မှန်ကန်ကြောင်း စာဆက်သွင်းသောကြောင့်၊ “သုံးဂိုဏ်း သုံးသွယ် အကွဲအပြား မရှိစေနှင့် ဒုကုဋ်တင် ရင်စည်း အနွယ်ချည်း ဖြစ်စေ” ဟု မင်းအမိန့် အာဏာထုတ်ပြန်လေသည်တွင် “ဝိနည်းတရားတော် ရှိသည့်အတိုင်း ကျင့်လိုသည်” ဟူသော ထေရဝါဒ လဇ္ဇီ ပေသလ တောနေ အရုံဂိုဏ်း ဆရာတော်တို့၏ စကားကို ရွေနားတော် ကြားတော်မူပြန်လျင်၊ “သာသနာရေးကိစ္စ ထားဘိဦး၊ နိုင်ငံတော်ရေး ကိစ္စ ပြီးစေပြီးမှ စိစစ်တော်မူမည်” ဟု အမိန့်တော်မှတ်လေသည်။
သက္ကရာဇ် (၁၁၁၃) ခုနှစ် မင်းအဖြစ်သို့ ရောက်သော စဉ့်ကူးမင်း လက်ထက် ရုံသင့် တင်သင့် ကလဟ ဝိဝါဒ စကားဆိုကြသည် ကို ကြားတော်မူသဖြင့်၊ စလင်းမြို့ သီတင်းသုံးနေတော်မူသော သာသနသုဒ္ဓိဒီပက ကျမ်းပြုဆရာတော် အရှင်နန္ဒမာလာ ကို ရွှေမြို့တော်သို့ ပင့်၍၊ မင်းကြီးသည် အသောကမင်း အရှင်မောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿ မထေရ်ထံ အယူဝါဒ မှန် မမှန် သင်ကြား နည်းယူသကဲ့သို့၊ ဘုရင်ကိုယ်တော်တိုင် ပါဠိ အဋ္ဌကထာ ဋီကာ တို၏ သဘောယုတ္တိ နှိုင်းညှိ ဆင်ခြင်ခြင်းကို သင်ယူတော်မူပြီးနောက်၊ သုဓမ္မာ သဘင်ကြီးဝယ် လကျ်ာဘက်က ဒုကုဋ်တင် ရင်စည်း တုံဂိုဏ်း အကြီးမူးဖြစ်သော တောင်ဘီလူး ဆရာတော် ရှင်နန္ဒမေဓာ အစရှိသော မထေရ်တို့ကို နေစေ၍၊ ထေရဝါဒ ရုံဂိုဏ်း အကြီးမှူးဖြစ်သော မင်းအို အရှင်ဂုဏလင်္ကာရ အစရှိသော မထေရ်တို့ကို လက်ဝဲဘက်ကနေစေ၍၊ ပါဠိ အဋ္ဌကထာ ဋီကာ လာရှိတိုင်း ပြဆိုကြစေရာ၊ နောက်ဆုံး၌ တုံဂိုဏ်း ဆရာတော်တို့က မိမိတို့၏ အယူဝါဒ အလေ့အကျင့်သည် ပါဠိ အဋ္ဌကထာ ဋီကာ တို့၌ လာသည် မဟုတ်ပါ၊ စူဠဂဏ္ဍိကျမ်းကို စွဲ၍ ဆရာအစဉ်အဆက်တို့၏ အလေ့အကျက်မျှသာ ဖြစ်ပါတော့သည် ဟု ဝန်ချရလေသဖြင့်၊ သက္ကရာဇ် ၁၁၄၂ ခုနှစ် ဂါမပဝေသန အရာ၌ ရဟန်း သာမဏေ မကွဲမပြား တချက်တည်းပင် နှစ်ဘက် သင်္ကန်းရုံ ဆုံးမပြသတော်မူရမည် ဟု ဘုရင်မင်းမြတ်က အမိန့်တော် ပြန်တမ်း ထုတ်တော်မူသည်။ ၎င်း စဉ့်ကူးမင်း နတ်ရွာစံတော်မူပြီးနောက် ကာလ၌ ရင်စည်းဒုကုဋ်တင် တုံဂိုဏ်း ဝင် ဆရာတို့သည် ရှေး ဂါမဝါသီ ဦးထုပ်ဆောင်းဂိုဏ်းဝင် အဆက်အနွယ် တို့နှင့် ပူးပေါင်း စည်းလုံးကြပြီးလျှင် မိမိဝါဒ မပျက် ကျင့်မြဲ ဝတ်မြဲ ဝတ်ကြပြန်လေသည်။
သက္ကရာဇ် (၁၁၁၃) ခုနှစ် မင်းအဖြစ်သို့ ရောက်သော အမရပူရမြို့တည် ဘိုးတော် ဗဒုံမင်းတရားကြီးသည် သာသနာတော်၏ အညစ်အကြေး မစင်ကြယ်သေးသည်ကို မြင်တော်မူသဖြင့်၊ ပညာရှိ သုခမိန် တွင်းသင်းဝန် ဦးညို ကိုအမှူးထား၍ မင်း မှူးမတ်များကို အတင်ဂိုဏ်း အရုံဂိုဏ်းဝင် ဆရာတော်တို့၏ ကျောင်းစေ့အောင် သွား၍ လျောက်ထား မေးမြန်း စစ်ဆေး ပါဠိသာဓက ကိုဆောင်စေရာ အတင်ဂိုဏ်း ဆရာတော်တို့၏ နောက်ဆုံးထွက်ဆိုချက်မှာ သာမဏေများကို ရွာသွားတွင် ဒုကုဋ်တင် ရင်စည်း စေခြင်းသည် ပါဠိ အဋ္ဌကထာ ကျမ်းဂန်လာ မရှိပေ။ တစ်ဦးကို တစ်ဦး အတုအပ ကျင့်စေမိသည်သာ ဖြစ်သည်၊ နောင် ပါဠိ အဋ္ဌကထာ ကျမ်းဂန်နှင့်အညီ ဝတ်ရုံပါမည် ဟုဝန်ခံကြ၏။ ဤသို့ ထွက်ဆိုသည့်အတိုင်း မှတ်သား၍ ဘုရင်မင်းမြတ်ထံ တင်သွင်းလျောက်ထားကြရာ ဆရာတော်တို့သည် တညီတညွတ် ဖြေင့်မတ်စွာ ဝန်ချ ဝန်ခံ ပြုကြသည်မှာ ကိုယ်အမှုကို ကိုယ်ပင် စီရင်သည့် အရာဖြစ်တော့သည်၊ အထူးစီရင်ဖွယ်မရှိပြီ၊ ပရိမဏ္ဍလ၊ သုပ္ပဋိစ္တန္န ဖြစ်အောင် သာမဏေများကို ရွာသွား ရွာဝင် ဝတ်ရုံကြစေ ဟု အမိန့်တော်ရှိသည်အတိုင်း အညီအညွတ် ကျင့်ဆောင်ကြလေသည်။
အလောင်းမင်းတရား မင်းကြီး၏ ဆရာ သံဃရာဇာဟောင်း အတုလယသ ဆရာတော်က မိမိ၏ အယူဝါဒ ဖြစ်သော ဒုကုဋ်တင် ရင်စည်း အကျင့်သာ အပ်ကြောင်း ကျမ်းဂန် ရှိကြောင်း စာရေး၍ တကာများမှ တဆင့် ရွှေနားတော် တင်သွင်း ပြန်သဖြင့်၊ ၎င်းဆရာတော်ကို ပင့်၍ သုဓမ္မာ သဘင်ဝယ် “ဝိနယ ဥဗ္ဗိနယ စကားဆိုကြစေ၊ မှန်ရာကို ငါလိုက်တော်မူမည်” ဟု အမိန့်ရှိသဖြင့် သုဓမ္မာသဘင်ဝယ် ပြောဆိုစေရာ ပါဠိ အဋ္ဌကထာ ဋီကာ လာရှိသည်ကို မဆိုမပြောနိုင်ဘဲ၊ စူဠဂဏ္ဍိလာကျမ်းလာ စီဝရဥရဗန္ဓနာ ကိုသာ ပြောဆိုလေသော် တပိဋကာလင်္ကာရ ဗားကရာဆရာတော် မောင်းထောင်းကြီးဆရာတော် စသော မထေရ်တို့က “ငါရှင့် နှစ်သက်မြတ်နိုးလှသော စူဠဂဏ္ဍိလာကျမ်းတွင် ပဥ္ဇင်းခံရာ ကမ္မဝါစာ ဆရာတို့သည် ပေစာကို မကြည့်ဘဲ နှုတ်လွတ် ရွတ်မှသာ ကံမြောက်သည်” ဟု ဆို၏၊ “ငါရှင့်ကို ပဥ္ဇင်းခံသောဆရာတို့သည် ပေစာကို ကြည့်၍ ရွတ်ကြသလော၊ နှုတ်လွတ်ရွတ်ဆိုသလော” ဟုမေးမြန်းရာ မိန်းမောတွေဝေ၍ မကြံနိုင်အောင် ရှိသောကြောင့် သောင်တင် ရေမကျ စကားကိုသာ ပြောဆိုနေလေသည်။ တဖန် တိပိဋကာလင်္ကာရဆရာတော်က “ဝိနည်း ငါးကျမ်းတွင် ဖျင် တနံကို ဒုကုဋ်တင်၍ ရင်ဖွဲ့ စည်းပြီးလျင် တဘက်လက်ကတော့ တင်နှင့် သွားအပ်ကြောင်းကို ထုတ်နှုတ်၍ ဆိုတော်မူပါ”” ဟုလျောက်ထား မေးမြန်းပါသော်လည်း ဆိုစရာမရှိ ငုံးတိတိ ငေးမှိုင်လျက် နေချေသော် တုံ ရုံ အဆုံးဖြတ်တွင် အကျယ် ပြဆိုထားသည့်အတိုင်း ပါဠိ အဋ္ဌကထာ အာဂမယုတ္တိ တကွပြောဆိုကြလေသည်။
၎င်းအလုံးစုံကို ရွှေနားတော် ကြားတော်မူလျှင် “အတုလယသဆရာတော်သည် ဝိနည်း ငါးကျမ်းကို ပစ်ပါယ်၍ အာစရိဝါဒ အတ္တနောမတိ မျှဖြင့် ကျင့်ဆောင်သော အလဇ္ဇီပုဂ္ဂိုလ်ပင်ဖြစ်သည်၊ သူမှတပါးသော အာစရိယဝါဒ အယူရှိကြသော ပုဂ္ဂိုလ်များက ကံကြီး ကံငယ် မစပ်ယှပ်ဘဲ ကြဉ်ဖယ်ထားခြင်း၏ အကြောင်း ထပ်လာင်း၍ မေးကြဦး” ဟုမိန့်ဆိုချက်ကို ဦးထိပ်ပန်ဆင်ရသော အမတ်ကြီးတို့သည် မေးမြန်း စိစစ်ကြပြန်ရာ “ခမည်းတော် အလောင်းမင်းတရား လက်ထက် ရာဇဝလ္လဘ သံဃရာဇာ မင်းဆရာဖြစ်သည့် အလျောက် လူမှုရေးရာ ကိစ္စများကို ဝင်ရောက် ဆုံးဖြတ်သဖြင့် ကြေး ငွေ ကုန်ကျခြင်း ရာဇဝတ် ပြစ်ဒဏ် ခံရခြင်း စသော အကြောင်းတို့ကြောင့် မပေါင်း မယှက် ထားပေသည်” ဟု ဆိုကြ၍၊ အတုလယသ ဖြတ်ထုံး အစောင်စောင်ကို တင်ပြ ဆက်သွင်းကြရာ၊ လူပညာရှိ သုခမိန် မှုမတ်များက သည့်အတိုင်း မှန်လျှင် တရားလက်လွတ် သီလမရှိ ဖြစ်ချေသည် ဟု သံတော်ဦးတင်ကြရာ “အတုလယသ ပုဂ္ဂိုလ်သည် သာသနာတော်၏ ဘေးရန် ဆူးငြောင့် ပြုကျင့်၍ နေသောသူဖြစ်သည်၊ ထင်ရှားအောင် လူဝတ်လဲ၍ မောင်းကြော်ပြီးမှ မိမိရပ်ရွာသို့ နှင်ထုတ်လေ” ဟု အမိန့်တော် ချမှတ်သည့်အတိုင်း နှင့်ထုတ်လိုက်လေသည်။
ထိုအခါမှ စ၍ အလဇ္ဇီ ဒုဿီလတို့၏ အလေ့ အကျင့်ဆိုး တို့သည် မြန်မာပြည်တွင် ပျောက်ကွယ်ကြလေသည်။
ဒေါက်တာကုသလ(ကိုးကတ္တား)ရေးသည့် (http://phayagyitaik.blogspot.com)
ကျောက်တန်းချေရွာ၊ ကျားမသောက်
ကျောက်တန်းချေရွာ၊ ကျားမသောက်
အထက်ညဉ့်ကျွန်းရွာ၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်
အထက်ညဉ့်ကျွန်းရွာ (Ahhtetnyintkyun)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်၊ အထက်ညဉ့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၂၃၈၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အထက်ညဉ့်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၃၃ ဦး၊ မ ၈၃၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၆၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ညောင်ဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကုန်းတန်း
ကုန်းတန်း
ကနုကမာ
ကနုကမာ
ခုံး၊ ကမာ၊ ယောက်သွားစသော ခရုခွံများတွင် အထပ် ၃ ထပ်ရှိသည့်အနက် အချို့သော ခရုခွံတို့၌ အောက် ဆုံး သို့မဟုတ် အတွင်းဘက်အကျဆုံး အထပ်မှာ ချောမွှတ် ပြောင်လက်၍ ပုလဲရောင် ထနေသည်ကို တွေ့ဘူးကြပေမည်။ ဤအထပ်မှာ ကနုကမာအထပ်ဖြစ်၍ ဤအထပ်မျိုး ပါရှိသည့် ခရုခွံများကို ကနုကမာဟု ခေါ်ကြသည်။
ကနုကမာအထပ်တွင် ပါဝင်သောပစ္စည်းများမှာ ပုလဲတွင် ပါဝင်သော ပစ္စည်းများနှင့် အတူတူပင် ဖြစ်သည်။ ထုံးဓာတ် ပါသော ပစ္စည်းနှင့် ဦးချိုကဲ့သို့မာသော ပစ္စည်းတို့သည် အဆင့်ဆင့် အထပ်ထပ် တည်နေကြသည်။ ထိုအထပ်များ ပေါ်သို့ အလင်းကျရောက်သောအခါ အထပ်တို့၏ လွတ်နေ သော အစွန်းများက အလင်းကို ယိုင်စေသောကြောင့် စိမ်း၊ နီ၊ ဝါ၊ ပြာ စသော သက်တံ့ရောင်များ ဖြစ်ပေါ်လာ၍ လှပသော ကနုကမာရောင် ထွက်လာသည်။
ကနုကမာအထပ်ပါသော ခရုခွံများကို ကမ္ဘာ့အပူပိုင်းဒေသ များ၏ ကမ်းရိုးတန်းများတွင် တွေ့ရတတ်သည်။ တောင်ပင် လယ်ကျွန်းများ (ပစိဖိတ်တောင်ပိုင်းကျွန်းများ)၊ ဖိလစ်ပိုင် ကျွန်းစု၊ ဩစတြေးလီးယားတိုက်၊ ပနားမားနိုင်ငံ၊ ကာလီဖိုး နီးယား ပြည်တောင်ပိုင်း၊ ဂျပန်ကျွန်းတဝိုက်နှင့် မလ္လာယု ကျွန်းဆွယ် (ပသျှူးကျွန်းစွယ်)တို့တွင် အထူးပေါများသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်း တလျှောက်တွင်လည်း တွေ့ရသည်။ အကောင်းဆုံး ကနုကမာများကို ဩစတြေး လီးယားတိုက်နှင့် သီဟိုဠ်ကျွန်းတို့မှ ရသည်။ ပနားမား နိုင်ငံမှရသော ကနုကမာမှာ သေးငယ်၍ အသားထူသည်။ မြောက်အမေရိကတိုက်၊ မစ်စစ်စပီမြစ်နှင့် အခြားမြစ်များရှိ ရေချိုခုံးကောင်များမှလည်း ကနုကမာများကို ရရှိတတ်ပေသည်။ ကနုကမာဖြင့် ရင်ထိုး၊ ကြယ်သီး၊ လည်ဆွဲစသော လက် ဝတ်တန်ဆာများကို၎င်း၊ ဆေးလိပ်ခွက်၊ ပြာပန်းကန်၊ ဓားရိုး၊ ထီးရိုး၊ ဓာတ်ပုံဘောင်စသော လူ့အသုံးအဆောင်များကို၎င်း ပြု လုပ်ကြသည်။ သစ်သား၊ ယွန်းထည်စသည်တို့နှင့် ဖက်စပ်၍ လည်း တူရိယာနှင့် အိမ်သုံးပရိဘောဂများတွင် ပန်းကွက်များ ဖော်ရာ၌ ကနုကမာကို အသုံးပြုကြသေးသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကနုကမာဖြင့် ပြုလုပ်သော ပစ္စည်း အသုံးအဆောင် များကို အထူးသဖြင့် မြိတ်နယ်မှ ပြုလုပ်ရောင်းချလေ့ရှိသည်။
ယခုအခါ ပလပ်စတစ်ဖြင့်လည်း ကနုကမာအတုကို ပြုလုပ် ကြရာ ကနုကမာအတုမှာ ကနုကမာစစ် ကဲ့သို့ပင် လှပ၍ ကနု ကမာ အစစ်ထက် အဖိုးချိုသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျိချွဲ သတ္တဝါများ
အင်ဗာတာ
dc link ပါရှိသော အင်ဗာတာ စံနစ် တစ်ခုဟာ induction motor တစ်ခုရဲ့ အမြန်နှုန်းကို ထိန်းချုပ် မောင်းနှင် နိုင်ပါတယ်။ အဲဒီ အင်ဗာတာက ကိုယ်တိုင် လိုင်းထုတ် စံနစ်နဲ့ အသုံးပြုနိုင်တဲ့ ပုံစံပါ။ ဘယ်လို သဘောလဲဆိုတော့ dc power အတွင်းသို့ thyristor gates များက ထပ်ကာတလဲလဲ အဖွင့် အပိတ် လုပ်ပေးခြင်းအားဖြင့် (တနည်းအား ဖြင့် လှိုင်းပုံစံရှိ သော ac signal ၊ ဥပမာ sine wave or square wave )dc power မှ ac power သို့ ပြောင်းလဲ ပေး ပါတယ်။ 3 phase supply က input အနေနဲ့ rectifier သို့ ဆက်သွယ်ပြီး အင်ဗာတာမှ အထွက် output က မော်တာ သို့ ဆက်သွယ်ပေး ပါတယ်။ အသုံးပြုကြတဲ့ ပုံစံနှစ်မျိုးက
မြိုင်သာယာရွာ၊ ဝက်လာ
မြိုင်သာယာရွာ၊ ဝက်လာ
အင်ဗာတာ
အောက်မှာ ဖော်ပြထားတဲ့ ပုံမှာ constant current ဟာ constant-current dc link မှ တဆင့် converter2 သို့စီးဝင်ပြီး ထိုမှ (အစီအစဉ်တကျ gates များအဖွင့် အပိတ်လုပ်ခြင်း)3 phase မော်တာ ဆီသို့ဆက်သွယ် ပေးပါတယ်။ ဒီစံနစ် ကတော့ စတေတာဝါယာခွေ များမှာ hight efficiency ကိုရရှိမှာ ဖြစ်ပြီး (အင်ဗာတာက ထွက်တဲ့ ac ဗို့ ဟာ frequency နဲ့ အချိုးညီစွာ ပြောင်းလဲ ပေးတဲ့အတွက် stator flux ကိုတည်ငြိမ် စေပါတယ်)full break-down torque မှကာကွယ်ပြီး ဖြစ်တဲ့ အတွက် ဝန်အားကိုသတ်မှတ်ချိန်အတွင်း လျှင်လျင်မြန်မြန် ရောက် ရှိမှာ ဖြစ်ပါတယ်။out put frequency ကို 20:1 ပြောင်းလဲ နိုင်ပြီး အမြင့်ဆုံး 1kHz ခန့်ရရှိပါတယ်။ ပုံ (၁)
အလားတူပါပဲ ပုံ (၂) မှာတော့ constant voltage ဟာ constant-voltage link မှတစ်ဆင့် converter2 ဆီသို့ စီးဝင်ပြီး phase တစ်ခုပြီးတစ်ခု အစီအစဉ်တကျ အဖွင့် အပိတ်လုပ်ပေးခြင်း အားဖြင့် 3phase မော်တာ ဆီသို့ ဆက်သွယ်ပေး ပါတယ်။
thyristors များက ထွက်ပေါ်လာတဲ့ အပူရှိန်ကြောင့် dc link voltage ရဲ့ (Vdc1) ဗို့ လျှော့နိုင်ပြီး မော်တာရှိန်နှုန်း မြင့်တင်မှု့ကို လျှော့ကျစေနိုင်ပါတယ်။ ပါဝါဖက်တာနိမ့်ကျမှု့ နဲ့ အသုံးဝင် စွမ်းအား လျှော့ကျမှု့ တို့ကြောင့် ပါဝါဖက်တာမြှင့် capacitor လိုအပ်ပါတယ်။ direction ကိုတော့ converter2 မှ gate trigger ရဲ phase sequence ပြောင်းပေးခြင်းဖြင့် ရရှိနိုင်ပါတယ်။ အချုပ်အားဖြင့်ဆိုသော် 3phase bridge rectifier က ac မှ dc(Vdc1) သို့ ပြောင်းပေးပြီး LC filter မှdc စစ်စစ် ကိုရရှိပါတယ်။ Vdc1မှ Vdc2, ထိုမှ converter2 မှ လိုအပ်တဲ့ frequency ,voltage ကိုရရှိမှာ ဖြစ်ပြီး frequency နဲ့ လျှော်ညီစွာ voltage အားပြောင်းလဲပေးမှာ ဖြစ်တဲ့ အတွက် တည်ငြိမ်သံလိုက်စက်ကွင်း ရရှိကာ မော်တာ လည် ပတ်နှုန်းကို လဲ 0Hz မှ လိုအပ်သော Hz ထိရောက်အောင် ပြောင်းလဲပြီး brake-down torque ကိုလဲကာကွယ်ပြီးဖြစ်ကြောင်း တင်ပြလိုက်ရပါတယ် ခင်ဗျာ။
အင်ဗာတာ ဝါယာရင်း
အရင်ဦးဆုံး အင်ဗာတာ ကိုstart/stop လုပ်နိုင်ဖို့အတွက် (direct on line) ပုံစံ ဆားကစ် တစ်ခုလိုပါတယ်။ pb1a (start) ကိုနှိပ်လိုက်ရင် CR1 energize ဖြစ်ပြီး အင်ဗာတာမှ +24 နဲ့LI1 ကိုဆက်ပေးပြီးrun ပါတယ် ။ pb1 ကိုနှိပ်ရင်တော့ stop ပေါ့နော်။ R1C နဲ့R1B ကတော့ အင်ဗာတာfault relay n/c ပါ ။ ပုံမှန်အခြေအနေမှာ close ပေါ့ drive ကို supply ပေးလိုက်မှ open ဖြစ်ပါတယ်။ fault ဖြစ်လို့ရှိရင် close ပြန်ဖြစ်ပါတယ်။ fault ဖြစ်တဲ့ အခါ CR4 energize ဖြစ်ပြီး ပတ်လမ်းကို ဖြတ်ပေးပါတယ်။ potentiometer က လိုအပ်တဲ့ hz ကို ထိန်း ပေးပြီး AOV က အန်းနားလော့ အောက်ပွတ် ဗို့(0-10v)ထွက်ပါတယ် ။AOC ကတော့ current ပါ (0-20mA)။ AOV နဲ့ AOC ကို အမျိုးမျိုး setting လုပ်လို့ရပါတယ်။ဥပမာ အင်ဗာတာ သတ်မှတ်တဲ့လည်နှုန်း ရောက်တာနဲ့ AOV က ၁ဝဗို့ ထွက်တာ မျိုးပါး။ အဲဒီ AOV ကအခြားအင်ဗာတာ တစ်ခုရဲ့ AI1 အန်နားလော့အင်ပွတ် သို့ ဝင်ပေးခြင်းအားဖြင့် sequenceအနေနဲ့ သုံးလို့ရပါတယ်။ အင်ဗာတာ တစ်ခုနဲ့ တစ်ခု ချိတ်ဆက်ပြီး ကွန်ဗေယာတွေကို အနှေးအမြန်ရော sequence အနေနဲ့ပါအသုံးပြူတာပါ။( စားအုန်းဆီ စက်ရုံတွေမှာ ခုအလိုအလျှောက် အနှေးအမြန်စံနစ်တွေ သုံးနေပါပြီ။)လော့ဂျစ်အင်ပွတ် အနေနဲ့ အမျိုးမျိုး သုံးလို့ ရပါတယ်။+24 dc က LI1 ကိုဝင်ရင် forward ဖြစ်ပြီး LI2 ကိုဝင်ရင် reverse အနေနဲ့ သုံးလို့ရပါတယ် ။ လော့ဂျစ် အင်ပွတ်က LI1မှ LI6 ထိပါပါတယ် telemecanique inverter မှာဆိုရင်ပေါ့။ အကုန် တော့ မသုံးဘူးသေးဘူး။ telemecanique ကတော့တော်တော်စုံတယ်။ ကျွန်တော်တို့ အသုံးများတဲ့ မော်တာဆိုဒ်တွေ ကတော့ 4kw မှ11kw ဖြစ်ပါတယ်။ ကွန်ဗေယာတွေ အတွက်ပါ၊ မော်တာ 4kw ဆိုရင် အင်ဗာတာလဲ 4kw ပဲအသုံးပြုပါတယ်။ thermal protection ကိုတော့ 90%ပဲ ထားပါတယ်။ factory setting ကတော့ 110% ပါ။ နောက်ဝင် တဲ့ မော်တာတွေ က စံအရည်အသွေး ကိုက်ညီ မှု လျှော့နေလို့ ပဲဖြစ်ပါတယ်။ မော်တာ nameplate မှာပါတဲ့ v/hz/rpm/amp /pf တို့ကိုလဲ set လုပ်ပေးရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါမှdrive ကတိတိကျကျ စွမ်းဆောင်ပေးမှာပါ။
အလမျက်ရွာ၊ ပြင်ကသာ
အလမျက်ရွာ၊ ပြင်ကသာ
ခွမ်ဘွဲအူမားရွာ၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်
ခွမ်ဘွဲအူမားရွာ(Hkumbweaumar)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်၊ ခွမ်ဘွဲအူမားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၁၀၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ညိုရောင်ချောင်းရွာ၊ ညိုရောင်ချောင်း
ညိုရောင်ချောင်းရွာ၊ ညိုရောင်ချောင်း
မြင်းစီးကုန်းရွာ၊ ဖောင်းပြင်မြို့နယ်
မြင်းစီးကုန်းရွာ (Myinseekone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မော်လိုက်ခရိုင်၊ ဖောင်းပြင်မြို့နယ်၊ စန္ဒားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၂၅၈ ဖြစ်သည်။  မြင်းစီးကုန်း၊ သဖန်းကုန်းနှင့် ဇီးပင်သာ သုံးရွာကို ပေါင်း၍ စန္ဒားရွာဟု ပြောင်းလဲလိုက်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖောင်းပြင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နောင်နင်းရွာ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်
နောင်နင်းရွာ (Nawngnin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်၊ လွယ်အွန့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၀၉၄၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လွယ်အွန့်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၉၆၃ ဦး၊ မ ၃၀၅၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၀၁၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကြယ်
ကြယ်ဆိုသည်မှာ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းသည့် အက်တမ်တို့ များပြားသဖြင့် ထိုဒြပ်များပြားမှုကြောင့် ဗဟိုပိုင်းသည် နျူကလီးယား ပေါင်းစည်းမှု (nuclear fusion) ဖြစ်သည်အထိ ပြင်းစွာ ဖိသိပ်ခံရလျက်ဖြင့် အလင်း နှင့် စွမ်းအင်များ အစဉ်ဖြာထွက်နေသည့် ဒြပ်သားအစုအဝေး ဖြစ်သည်။ ဖြာထွက်သော စွမ်းအင်များသည် လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းအသွင်ဖြင့် ပျံ့နှံ့ထွက်ခွါသည်။ ကမ္ဘာနှင့် အနီးဆုံးကြယ်မှာ နေဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် ကမ္ဘာမြေအတွက် စွမ်းအင်အများစု၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သည်။ နေရောင်မမြင်ရသော ညကောင်းကင်တွင် အခြားကြယ်များကို သိသာစွာ တွေ့မြင်ရတတ်သည်။ သမိုင်းအစဉ်အဆက်တွင် ကောင်းကင်ထက်ရှိ ထင်ရှားသော ကြယ်များကို အစုဖွဲ့၍ နက္ခတ်တာရာ အဖြစ် သတ်မှတ်ကြပြီး အတောက်ပဆုံးသော ကြယ်များမှာ စနစ်တကျ အမည်ပေးခြင်း ခံရသည်။ နက္ခတ်ဗေဒပညာရှင်များက ကြယ်များအတွက် အလွန် စေ့စပ်သော ကက်တလောက်များကို ပြုစုထားပြီး စံနှုန်းအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော နာမည်များကို ထိုကက်တလောက်များမှ လေ့လာတွေ့ရှိနိုင်သည်။
ကြယ်သည် ၎င်း၏သက်တမ်းတလျှောက်တွင် သူ၏ဗဟိုထုတွင်းမှ သာမိုနျူကလီးယား ပေါင်းစပ်မှုများဖြင့် စွမ်းအင်ကို လွှတ်ထုတ်လေ့ရှိပြီး ထိုစွမ်းအင်များသည် ကြယ်၏ အတွင်းပိုင်းကို ကန့်လန့်ဖြတ်ဖြတ်သွားကြပြီးနောက် ပြင်ပအာကာသအတွင်းသို့ ပျံနှံ့ထွက်ခွာသွားကြသည်။ ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယမ်တို့ထက်လေးသော ဒြပ်စင်များအားလုံးလိုလိုသည် ကြယ်များအတွင်းရှိ ထိုသို့ပေါင်းစပ်ခြင်း အဖြစ်အပျက်များမှထွက်ပေါ်လာကြခြင်းဖြစ်သည်။ အာကာသသိပ္ပံပညာရှင်များသည် ကြယ်တို့၏ ဒြပ်ထု၊ သက်တမ်း၊ ဓာတုဗေဒဓာတ်များပေါင်းစပ်ခြင်း အချိုးအစားနှင့် အခြား ဂုဏ်သတ္တိများတို့ကို ကြယ်တို့၏ ဖြာထွက်ရောင်ခြည်များ၊ အလင်းရောင် ထွန်းလင်းတောက်ပမှုများနှင့် အာကာသအတွင်း ရွေ့လျားပုံတို့မှတဆင့် သိရှိနိုင်သည်။ ကြယ်တို့၏ စုစုပေါင်းဒြပ်ထုသည် ၎င်းတို့၏ ဆင့်ကဲဖြစ်ပေါ်တိုးတက်လာခြင်း နှင့် အဆုံးသတ်မှေးမှိန်ပျောက်ကွယ် သွားခြင်းတို့အတွက် အဓိက အဆုံးအဖြတ်ပေးသည့် အရာဖြစ်သည်။ ကြယ်၏ အခြားစရိုက်သဘာဝများကိုမူ ကြယ်၏အချင်း၊ လည်ပတ်ပုံ၊ ရွေ့လျားပုံ နှင့် အပူချိန်တို့အပါအဝင် ၎င်း၏ ဆင့်ကဲဖြစ်ပေါ် ပြောင်းလဲတိုးတက်လာခြင်း သမိုင်းကြောင်း မှ ဆုံးဖြတ်ပေးသည်။ ကြယ်များ၏ အပူချိန်နှင့် ၎င်း၏ အလင်းရောင်ထွန်းလင်းတောက်ပမှု တို့အား နှိုင်းယှဉ်ရေးဆွဲထားသော ပုံကို ဟတ်ဇပရင်း-ရပ်ဆဲလ်ပုံ (Hertzsprung-Russell diagram) သို့ H–R diagram ဟုခေါ်ဝေါ်ကြပြီး ထိုပုံမှတဆင့် ကြယ်၏ သက်တမ်းနှင့် ဆင့်ကဲဖြစ်ပေါ် ပြောင်းလဲမှု တို့ကို တိုင်းတာနိုင်သည်။
ကြယ်များသည် အဓိကအားဖြင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်ပါဝင်ပြီး ဟီလီယမ်နှင့် အခြားလေးလံသော ဒြပ်စင်များ အနည်းငယ်မျှ ပါဝင်သော အရာဝတ္ထု အစုအဝေးတို့ သိပ်သည်းစွာ စုစည်းခြင်းမှ တဆင့် စတင်ဖြစ်ပေါ်လာကြသည်။ ကြယ်၏ အတွင်းပိုင်းတွင် လုံလောက်သော သိပ်သည်းမှု ရရှိသော အချိန်တွင် အချို့သော ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဓာတ်တို့သည် နျူးကလီးယား ပေါင်းစပ်ခြင်း နည်းလမ်းအားဖြင့် ဟီလီယမ် အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားကြသည်။ ကျန်ရှိသော ကြယ်၏အတွင်းပိုင်းများသည် ဖြာထွက်ရောင်ခြည်နည်းလမ်းနှင့် အရည်အတွင်း မော်လီကျူးများ လှုပ်ခါခြင်း နည်းလမ်း နှစ်ခုတို့ ပေါင်းစပ်ခြင်းအားဖြင့် ဗဟိုထုမှ စွမ်းအင်ကို ပြင်ပသို့ လွှတ်ထုတ်ကြသည်။ ဗဟိုထုအတွင်းရှိ ဟိုက်ဒရိုဂျင်လောင်စာများ ကုန်ဆုံးသွားသောအခါတွင် နေ၏ဒြပ်ထုထက် ၁၀ ပုံ ၄ ပုံမျှရှိသောကြယ်များသည် ဧရာမ ကြယ်နီ အဖြစ် ပြောင်းလဲသွားကြသည်။ တခါတရံတွင် ပိုမို လေးလံသော ဒြပ်ထုများကို ဗဟိုထု၌ သို့မဟုတ် ဗဟိုထု၏ ပတ်ပတ်လည်ရှိ အခွံများ၌ ပျော်ဝင်ပေါင်းစပ်သွားစေသည်။ ထို့နောက်တွင် ကြယ်များသည် ပြိုကွဲပျက်စီးသော ပုံသဏ္ဌန်သို့ ရောက်ရှိကြပြီး ဒြပ်ထုများ၏ တစိတ်တပိုင်းကို ပတ်ဝန်းကျင်သို့ လွှတ်ထုတ်ကြသည်။ ထိုနေရာများတွင် ပိုမိုလေးလံသော ဒြပ်ထုများ၏ အဆ ပိုမိုပါဝင်သည့် မျိုးဆက်သစ်ကြယ်များကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
လေ့လာခြင်း သမိုင်းကြောင်း
ကောင်းကင်သည် ပြောင်းလဲနိုင်ခြင်းမရှိဟု အမြင်အားဖြင့် ထင်ရသော်လည်း ကြယ်အသစ်တို့ ပေါ်ထွက် လာနိုင်ကြောင်းကို တရုတ်လူမျိုး နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရှင်တို့ သတိပြုမိ ခဲ့ကြသည်။ တိုင်ချို ဘရာဟေ (Tycho Brahe) တို့ ကဲ့သို့သော အစောပိုင်း နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရှင်တို့သည် ညဖက်ကောင်းကင်ပြင်တွင် နောက်အခါတွင် နိုဗေး ဟု ခေါ်ဆို သုံးစွဲကြသည့် ကြယ်အသစ်များကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ကြပြီး ကောင်းကင်ဆိုသည်မှာ မပြောင်းမလဲနိုင်သည့် အရာမဟုတ်ကြောင်း ဆွေးနွေးတင်ပြခဲ့ကြသည်။ ၁၅၈၄ ခုနှစ်တွင် ဂျော်ဒါးနိုး ဘရူနိုက ကြယ်များသည် နေနှင့် သဏ္ဌန်တူသော အရာများဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့တွင် အခြားဂြိုဟ်များလည်း ရှိနိုင်ကြောင်း၊ ၎င်းတို့၏ ပတ်လမ်းကြောင်းတွင် ကမ္ဘာနှင့် တူသော ဂြိုဟ်များပင် ရှိနိုင်ကြောင်း ဆွေးနွေးတင်ပြခဲ့သည်။ ထိုအယူအဆကို ရှေးခေတ် ဂရိတွေးခေါ်ရှင်များ ဖြစ်ကြသော ဒီမိုကရိတပ် နှင့် အက်ပီကျူးရပ်စ် တို့ကလည်း ဆွေးနွေးတင်ပြခဲ့ဖူးသည်။ နောက်ရာစုနှစ် တစ်ခုသို့ ကူးပြောင်းသော အချိန်တွင် ကြယ်များသည် ဝေးလံသော ဒေသမှ နေများဖြစ်သည်ဆိုသော အယူအဆသည် နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရှင်အများစုတို့ သဘောတူလက်ခံသော အယူအဆ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကျမ်းစာဆရာ ရစ်ချက် ဘန်တလေ က ထိုကြယ်များသည် အဘယ့်ကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်းသို့ ပေါင်းစပ်ဆွဲငင်အား သက်ရောက်မှု မရှိရသနည်း ဆိုသောမေးခွန်းကို စတင်တင်ပြခဲ့ပြီး ကြယ်များသည် အရပ်မျက်နှာ အသီးသီး၌ ညီမျှစွာ ဖြန့်ကြက်တည်ရှိနေခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု အိုင်ဆက်နယူတန်က ပြန်လည် ဆွေးနွေးတင်ပြခဲ့သည်။
အီတလီလူမျိုး နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရှင် ဂျီမီနီယာနို မွန်တာနာရီ (Geminiano Montanari) က အယ်လ်ဂေါလ် (Algol) ကြယ်၏ အလင်းရောင်ထွန်းလင်း တောက်ပမှုများ၏ အပြောင်းအလဲကို လေ့လာတွေ့ရှိခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ အက်မော ဟေလီ (Edmond Halley)က အနီးအနားရှိ တစ်နေရာတည်းတွင် တည်ရှိနေသည်ဟု ယူဆရသော ကြယ်စုံတွဲ၏ တိကျသေချာသော ရွေ့လျားမှု ကို တိုင်းတာနိုင်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့သည် ရှေးဟောင်း ဂရိခေတ် တော်လေမီ နှင့် ဟစ်ပါးကပ်တို့လက်ထက်က မှတ်သားထားခဲ့သော နေရာမှ ရွေ့ပြောင်းသွားကြောင်း ပြသနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၈၃၈ ခုနှစ်တွင် ဖရိုင်းဒရစ် ဘပ်ဆဲလ် (Friedrich Bessel) က parallax နည်းလမ်းကို အသုံးပြု၍ ကြယ်သို့ အကွာအဝေး (61 Cygni နှင့် အလင်းနှစ် ၁၁.၄ နှစ် ဝေးကြောင်း) ကို ပထမဆုံး အကြိမ်အဖြစ် တိုင်းတာနိုင်ခဲ့သည်။ Parallax တိုင်းတာခြင်း နည်းလမ်းမှ ကောင်းကင်ယံ၌ ကြယ်တို့အကြား အလွန်တရာ ကွာဝေးကြောင်းကို ပြသနိုင်ခဲ့သည်။
ဝီလီယံ ဟာရှယ် (William Herschel) သည် ကောင်းကင်ယံတွင် ကြယ်တို့ပျံ့နှံ့တည်ရှိပုံကို ဆုံးဖြတ်ရန် ကြိုးစားသော ပထမဆုံး နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရှင်ဖြစ်သည်။ ၁၇၈၀ နှစ်များအတွင်းတွင် သူသည် ဦးတည်ရာအရပ် ၆၀၀ ခန့်တွင် တိုင်းတာမှုများကို ဆက်တိုက် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ထိုအရပ်များတွင် တွေ့ရှိရသော ကြယ်တို့ကို ရေတွက်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ တိုင်းတာမှု ပြုလုပ်ပြီးနောက် ကြယ်တို့၏ အရေအတွက်သည် နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ၏ ဗဟိုထုရှိရာသို့ ဦးတည်၍ ကောင်းကင်၏ အရပ်မျက်နှာ တစ်ဖက်တည်းသို့ တဖြည်ဖြည်းချင်း တိုးပွားသွားကြောင်း ကောက်ချက်ချ ခဲ့သည်။ သူ၏ သားဖြစ်သူ ဂျွန်ဟာရှယ် (John Herschel) ကလည်း အလားတူ စမ်းသပ်ချက်ကို တောင်ကမ္ဘာခြမ်းတွင် ထပ်မံပြုလုပ်ခဲ့ပြီး တူညီသောအရပ်မျက်နှာသို့ပင် ကြယ်အရေအတွက် တိုးပွားသွားကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဝီလီယမ် ဟာရှယ်၏ အခြားသော ပြောင်မြောက်သည့် တွေ့ရှိချက်မှာ အချို့ကြယ်များသည် အခြားကြယ်တို့နှင့် မျဉ်းတစ်ဖြောင့်တည်း ကျရုံသာမက အဖော်အဖြစ် တည်ရှိပြီး ဒွိကြယ်စနစ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေကြောင်း ရှာဖွေတွေ့ရှိချက် ဖြစ်သည်။
ကြယ်တို့၏ ဖြာထွက်ရောင်ခြည်နှင့် ပတ်သက်သော သိပ္ပံပညာကို အစပြုခဲ့သူမှာ ဂျိုးဆက်ဗွန် ဖရောင်ဟိုဖာ (Joseph von Fraunhofer) နှင့် အန်ဂျလို ဆက်ချီ (Angelo Secchi) တို့ ဖြစ်သည်။ စီးရီးယပ်ကြယ်၏ ဖြာထွက်ရောင်ခြည်ကို နေ၏ ဖြာထွက်ရောင်ခြည်ဖြင့် နှိုင်းယှဉ်ခြင်း အစရှိသည့် စမ်းသပ်ချက်တို့မှ သူတို့၏ အားမတူညီမှု နှင့် ဖြာထွက်ရောင်ခြည်ကို စုပ်ယူသော လမ်းကြောင်းအရေအတွက် ခြားနားမှု တို့ကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဖြာထွက်ရောင်ခြည်ကို စုပ်ယူသော လမ်းကြောင်း ဆိုသည်မှာ လေထုမှ အချို့သော လှိုင်းလျားတို့ကို စုပ်ယူမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ကြယ်တို့၏ ဖြာထွက်ရောင်ခြည် လမ်းကြောင်းများအတွင်းရှိ အလင်းရောင်မဲ့သော လှိုင်းများကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၈၆၅ ခုနှစ်တွင် ဆက်ချီသည် ဖြာထွက်ရောင်ခြည်လမ်းကြောင်းများ၏ အမျိုးအစားပေါ် မူတည်၍ ကြယ်တို့ကို အမျိုးအစားခွဲခြားခဲ့သည်။ သို့သော် ခေတ်သစ် ကြယ်တို့၏ အမျိုးအစား ခွဲခြားခြင်းကိုမူ အန်နီ ဂျေ ကန်နွန် (Annie J. Cannon) က ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်များအတွင်း စတင် ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။
နှစ်လုံးတွဲကြယ်တို့ကို လေ့လာခြင်းသည် ၁၉ရာစုအတွင်း အရေးပါသော အရာတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ ၁၈၃၄ ခုနှစ်တွင် ဖရိုင်းဒရစ် ဘက်ဆယ် (Friedrich Bessel) သည် ဆီးရီးယပ်ကြယ်၏ ပုံမှန်ရွေ့လျားမှုအတွင်းတွင် အပြောင်းအလဲကို လေ့လာတွေ့ရှိခဲ့ပြီး မမြင်နိုင်သော အဖော်ကြယ် တစ်ခု ရှိကြောင်း ယူဆနိုင်ခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ် ပစ်ကားရင်း (Edward Pickering) သည် မီဇာ (Mizar) ကြယ်၏ အချိန်မှန် ခွဲဖြာထွက်သော ဖြာထွက်ရောင်ခြည် လမ်းကြောင်းများကို ရက်ပေါင်း ၁၀၄ ရက်ကြာမျှ လေ့လာရာမှ ပထမဆုံးသောကြယ်စုံတွဲကို ၁၈၉၉ ခုနှစ်တွင်  ဖြာထွက်ရောင်ခြည် နည်းလမ်းကို အသုံးပြု၍ ပထမဆုံး ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဒွိကြယ်စနစ်တို့၏ အသေးစိတ်လေ့လာခြင်း အကြောင်းများကို ဝီလီယံ စထရု (William Struve) နှင့် အက်စ် ဒဗလျူ ဘန်ဟမ် (S. W. Burnham) အစရှိသော နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်တို့က စုဆောင်းခဲ့ပြီး ပတ်လမ်းကြောင်း အတွင်း ရှိနေသော အရာဝတ္ထုများ အပေါ် မူတည်၍ ကြယ်တို့၏ ဒြပ်ထုကို အဆုံးအဖြတ် ပေးနိုင်စေခဲ့သည်။ ၁၈၂၇ ခုနှစ်တွင် ဖဲလစ် ဆေဗာရီ (Felix Savary) က တယ်လီစကုပ် လေ့လာရေးနည်းလမ်းကို အသုံးပြု၍ ဒွိကြယ်တို့၏ ပတ်လမ်းကြောင်းကို တိုင်းတာခြင်း ပြဿနာကို ပထမဆုံးအကြိမ် အဖြစ် ဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့သည်။
၂၀ ရာစုနှစ်အတွင်းတွင် ကြယ်များကို သိပ္ပံနည်းကျ လေ့လာခြင်းတွင် လျင်မြန်စွာ ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ဓာတ်ပုံများသည် အာကာသ လေ့လာရာတွင် တန်ဖိုးရှိသော ကိရိယာများ ဖြစ်လာသည်။ ကားလ် ရှဝါ့ဇ်ချိုင်းက ကြယ်တို့၏ အရောင် နှင့် ထိုအကြောင်းကြောင့်ဖြစ်သော အပူချိန်တို့ကို မျက်စိဖြင့် မြင်ရသော အတိုင်းအတာကို ဓာတ်ပုံတွင် မြင်ရသော အတိုင်းအတာ ပေါ်မူတည်၍ ဆုံးဖြတ်နိုင်ကြောင်း ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ photoelectric photometer ကိုတီထွင်နိုင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် လှိုင်းအလျား အမျိုးမျိုးတို့၏ အပိုင်းအခြား အမျိုးမျိုးတို့တွင် အလွန်တိကျသော တိုင်းတာမှုကို ပြုနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် အဲလ်ဘတ် အေ မိုက်ကယ်ဆန်သည် ဟွတ်ကာ တယ်လီစကုပ် ပေါ်တွင် အင်တာဖယ်ရိုမီတာ (interferometer) ကို အသုံးပြု၍ ပထမဆုံးအနေဖြင့် ကြယ်၏ အချင်းကို တိုင်းတာနိုင်ခဲ့သည်။
စူပါနိုဗာကြယ်များမှ လွဲ၍ အခြားသော ကြယ်တစ်လုံးချင်းစီကို ကျွန်ုပ်တို့ နေထိုင်ရာ ဇာတိ ဂယ်လက်ဆီ အစုအဝေးများထဲတွင် အဓိကအားဖြင့် လေ့လာကြသည်။ အထူးသဖြင့် နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ၏ မြင်သာထင်ရှားသော အပိုင်းအတွင်း တွင် ဖြစ်သည်။ ကျွန်ုပ်တို့ ဂယ်လက်ဆီ၏ အသေးစိတ် ကြယ် ကတ်တလောက် ကိုကြည့်လျှင် ထိုအချက်မှာ သိသာထင်ရှားသည်။ သို့သော် အချို့ ကြယ်များကိုမူ ကမ္ဘာမှ အလင်းနှစ် သန်း ၁၀၀ မျှဝေးသော ဗာဂို ကြယ်အစုအဝေး Virgo Cluster၏ M100 ဂယ်လက်ဆီအထိပင် လေ့လာ တွေ့ရှိကြသည်။ ဇာတိ မဟာကြယ်အစုအဝေးကြီး အတွင်းတွင် ကြယ်အစုအဝေးများကို မြင်တွေ့နိုင်သည်။ လက်ရှိ တယ်လီစကုပ်များ အနေနှင့် ယေဘူယျအားဖြင့် ဇာတိ ကြယ်အစုအဝေးအတွင်းရှိ မှေးမှိန်နေသော ကြယ်တစ်လုံးချင်းစီကိုပင် လေ့လာနိုင်သည်။ အဝေးဆုံးလေ့လာတွေ့ရှိနိုင်သော ကြယ်မှာ အလင်းနှစ် သန်းပေါင်း ၁၀၀ မျှ အကွာအဝေးတွင် ရှိသည်။ (ဥပမာ Cepheids ကြယ်) သို့သော် ဇာတိ မဟာ ကြယ်အစုအဝေးကြီး၏ အပြင်ဘက်တွင်မူ ကြယ်တစ်လုံးချင်း သို့မဟုတ် ကြယ်အစုအဝေးများကို လေ့လာနိုင်စွမ်း မရှိပေ။ တစ်ခုတည်းသော ခြွင်းချက်မှာ ကြယ်အလုံးရေ သိန်းပေါင်းများစွာ ပါဝင်ပြီး အလင်းနှစ်သန်းပေါင်း တစ်ထောင် အကွာအဝေးတွင် ရှိသော ကြီးမားသော ကြယ်အစုအဝေးကြီး၏ မှေးမှိန်သော ရုပ်ပုံတစ်ခုသာ ဖြစ်ပြီး ယခင်က လေ့လာတွေ့ရှိဖူးသော အဝေးဆုံးကြယ်ထက် ဆယ်ဆမျှ ဝေးကွာသော အကွာအဝေးတွင် တည်ရှိသည်။
အမည်မှည့်ခေါ်ခြင်း
ကြယ်အစုအဝေးများအား အမည့်မှည့်ခေါ်သည့် အလေ့အထသည် ဘေဘီလုံခေတ် ကတည်းက ရှိခဲ့သည်ဟု သိရသည်။ ရှေးခေတ် ကောင်းကင်လေ့လာသူများက ကြယ်များသည် ပုံသဏ္ဌာန်တစ်ခု အဖြစ်တည်ရှိနေသည်ဟု စိတ်ကူးကြည့်ကြပြီး ထိုကြယ်စုတို့ကို သဘာဝတွင် တည်ရှိနေသည့် အရာများ သို့ ဒဏ္ဍာရီပုံပြင်များနှင့် ဆက်စပ်တွေးတော ကြသည်။ ၁၂ ခုမျှသော ကြယ်အစုအဝေးတို့သည် မိုးကုပ်စက်ဝိုင်း တစ်လျှောက် တည်ရှိနေကြပြီး ထိုကြယ်စုတို့မှာ နက္ခတ်ဗေဒင် ပညာ၏ အခြေခံ အဖြစ် ရှိနေကြသည်။ အခြားသော ကြယ်များထဲမှာ ထင်ရှားသော ကြယ်များကိုလည်း အာရပ်ဘာသာ သို့မဟုတ် လက်တင်ဘာသာဖြစ် နာမည်ပေးထားကြသည်။
နေ အပါအဝင် အချို့သော တာရာများတွင် ၎င်းတို့နှင့် သက်ဆိုင်သော ကိုယ်ပိုင် ဒဏ္ဍာရီများ ရှိကြသည်။ ရှေးခေတ်ဂရိများအတွက်မူ ပလဲနက် သို့မဟုတ် လျှောက်သွားနေသူများဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော ဂြိုဟ်များမှာ အရေးကြီးသော နတ်ဘုရားများကို ကိုယ်စားပြုနေကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဂြိုဟ်များကို မာကျူရီဂြိုဟ်၊ ဗီးနပ်စ်ဂြိုဟ်၊ မားစ်ဂြိုဟ်၊ ဂျူပီတာဂြိုဟ် နှင့် စေတန်ဂြိုဟ် ဟု အမည်များ မှည့်ခေါ်ခဲ့ကြသည်။ ယူရေးနပ်စ် နှင့် နပ်ပကျွန်းတို့မှာလည်း ဂရိ နှင့် ရောမတို့၏ ဒဏ္ဍာရီလာ နတ်ဘုရားများ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော်လည်း ၎င်းတို့၏ အလင်းရောင် မှေးမှိန်မှုကြောင့် ရှေးခေတ် အခါက ရှိမှန်း မသိခဲ့ကြပေ။ ၎င်းတို့၏ နာမည်ကို နောက်ပိုင်းခေတ် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များက မှည့်ခေါ်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။
ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၆၀၀ မှ စ၍ တာရာတို့၏ အမည်များမှာ ကောင်းကင်ပြင်၏ သက်ဆိုင်ရာ အပိုင်းများအလိုက် အမည်များ မှည့်ခေါ်ခဲ့ကြသည်။ ဂျာမန် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် ဂျိုဟန် ဘေယာက ကြယ်မြေပုံများကို အတွဲလိုက် ဖန်တီးခဲ့ပြီး တာရာ တစ်ခုချင်းစီတွင် ဂရိအက္ခရာများဖြင့် အမည်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဂျွန်ဖလမ်စတိက သူ၏ စာအုပ်အတွင်းရှိ ကြယ်ကက်တလောက်များတွင် ကြယ်တို့၏ အီကွေတာမှ လက်ယာရစ် အတိုင်း တိုင်းတာသည့် ထောင့်အကွာအဝေးပေါ်မူတည်၍ နံပါတ်စဉ် ထားသော စနစ်ကို ထည့်သွင်းဖော်ပြခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ထိုနံပါတ် စနစ်ကို ဖလမ်စတိ အမည်ပေးပုံ သို့မဟုတ် ဖလမ်စတိ နံပါတ်စနစ် ဟု ခေါ်ဆိုကြလေသည်။
ကောင်းကင်အတွင်းမှ အရာဝတ္ထုများကို အမည်ပေးရာတွင် နိုင်ငံတကာက အသိအမှတ်ပြုထားသော အဖွဲ့အစည်းမှာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒ သမဂ္ဂ (အိုင်အေယူ) ဖြစ်သည်။ အချို့သော ပုဂ္ဂလိက ကုမ္ပဏီများက ကြယ်တို့၏ အမည်များကို ရောင်းချလျက် ရှိပြီး ဗြိတိသျှ စာကြည့်တိုက်မှ စည်းမျဉ်းမရှိသော ကုန်သွယ်မှု အင်တာပရိုက်စ်များဟု ခေါ်ကြသည်။ သို့သော်လည်း အိုင်ဒေယူမှ ကုန်သွယ်ခြင်းများတွင် ပါဝင်ပတ်သက်ခြင်းမရှိဘဲ ထိုနာမည်များမှ အိုင်အေယူမှ အသိအမှတ်ပြုခြင်း သုံးစွဲခြင်း မရှိပေ။ ၁၉၈၀ နှစ်များက ထိုသို့သော ကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်သည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြယ်မှတ်ပုံတင်ကုမ္ပဏီမှာ သူတို့ပေးသော အမည်များမှာ တရားဝင် ဖြစ်သည့်ပမာ လုပ်ကိုင်ကြသဖြင့် လိမ်လည် လုပ်ကိုင်ကြောင်း စွပ်စွဲခံရသည်။ ယခု မရှိတော့သော ကြယ်မှတ်ပုံတင်ခြင်း အလုပ်ကို ရိုက်စားလုပ်သည် သို့မဟုတ် ကလိမ်ကကျစ် လုပ်သည်ဟု ယခုအခါ ရည်ညွှန်းကြပြီး နယူးယောက်မြို့တော် စားသုံးသူရေးရာ ကိစ္စ ဌာနမှ ကြယ်မှတ်ပုံတင်ကုမ္ပဏီအား လိမ်လည်သော ကုန်သွယ်မှု ပြုလုပ်သူအဖြစ် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
အတိုင်းအထွာ ယူနစ်များ
ကြယ်တစ်စင်းနှင့်တစ်စင်းသို့လည်းကောင်း ဂယ်လက်ဆီတို့၏ အကွာအဝေးအားလည်းကောင်း မဟာစကြဝဠာအား တိုင်းတာရာတွင် စံအဖြစ် အလင်းနှစ်ကို အသုံးပြုသည်။
ပြင်ပလင့်များ
* ကဏ္ဍ:အလင်း ပင်ရင်းများ
ချင်းတောင်တန်း
ချင်းတောင်တန်း သည် မြန်မာနိုင်ငံ အနောက်မြောက်ပိုင်း၊ ချင်းပြည်နယ်ရှိ တောင်တန်းများဖြစ်ပြီး မြောက်ဘက်သို့ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊မဏိပူရပြည်နယ်အထိ ဖြန့်ကျက်ထားသည်။
ပထဝီဝင်
ချင်းတောင်တန်း၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ထွတ်မှာ ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းရှိ ခေါနုသုမ်တောင် (သို့မဟုတ်) ဝိတိုရိယတောင်ဖြစ်ပြီး 3053 m အမြင့်ရှိသည်။ ချင်းတောင်တန်း-ရခိုင်ရိုးမ မွန်တန်တောများတွင် ထင်းရှူးနှင့် ကျွန်းသစ်တောများအမျိုးမျိုးရှိသည်။ ဖလမ်းမြို့သည် ချင်းတောင်တန်း၏ တောင်ဘက်စွန်းတွင် အကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်သည်။
ချင်းတောင်တန်းများသည် လူရှိုင်းတောင်တန်းများပါဝင်သော ပတ်ကွိုင်တောင်တန်း ၏ အရှေ့ဘက်ခြမ်းဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယရှိ နာဂလန်းကို ဖြတ်သန်းကာ မြန်မာပြည်၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည်။ လူရှိုင်းတောင်တန်းများသည် ချင်းတောင်တန်းများနှင့် မြေမျက်နှာသွင်ပြင်၊ လူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းကြောင်း တူညီသည်ဟု မကြာခဏ ဆွေးနွေးကြသည်။ ချင်းတောင်တန်း၏ တောင်ဘက် အရှည်မှာ ရခိုင်ရိုးမ ဖြစ်ပြီး မြောက်မှတောင်သို့ သွယ်တန်းနေသည်။
သမိုင်း
သမိုင်းကြောင်းအရ ချင်းလူမျိုးများသည် အနောက်ဘက်တွင် အိမ်နီးချင်း လိုင်လူမျိုးများကို နှစ်သက်ကြသော ချင်းလူမျိုးများ နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်သည်။ ချင်းလူမျိုးများသည် အသက်မွေးဝမ်းကြောင်း စိုက်ပျိုးရေး အပြင် ချင်းတွင်းမြစ်ဝှမ်း နှင့် မြစ်သာမြစ် လွင်ပြင်ရှိ ဗမာလူမျိုးများ၏ ကျေးရွာများကိုပါ တစ်ဖက်နှင့်တစ်ဖက် အပြန်အလှန် စီးနင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ၁၈၈၈ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့ သည် အဆိုပါ စီးနင်းမှုများကို အဆုံးသတ်ရန် စစ်ရေး လှုပ်ရှားမှုကို စတင်ခဲ့ပြီး ၁၈၉၆ တွင် ပြည်နယ် အေးချမ်းသာယာ စေခဲ့သည် ၊
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း တောင်ကုန်းများတွင် ဂျပန်တပ်များနှင့် ဗြိတိသျှ၊ အိန္ဒိယ ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များအကြား လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
မှတ်စုများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တောင်တန်းများ ကဏ္ဍ:ဝီကီဒေတာရှိ ကိုဩဒိနိတ်များ
ကောင်းတုံစာချုပ်
ကောင်းတုံစာချုပ် သည် ၁၇၆၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ချုပ်ဆိုခဲ့သော တရုတ်-မြန်မာ စစ်ပြေငြိမ်းရေး စာချုပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း
တရုတ်- မြန်မာ စတုတ္ထစစ်ပွဲ (ခရစ်နှစ်၁၇၆၉ ခုနှစ်၊ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၃ဝ ခုနှစ်) ဖြစ်သောအခါ ဆင်ဖြူရှင်မင်းသည် ဗိုလ်ချုပ်မဟာသီဟသူရအား ရေကြောင်းဖြင့် ဗန်းမော်သို့ ချီစေ၏။ ဗိုလ်ချုပ်မဟာသီဟသူရ သည် လက်ဝဲဝင်းမှူးအား အချုပ်ခန့်၍ ဧရာဝတီမြစ် အရှေ့ဘက် မိုးမိတ်စစ်ကြောင်း ချီစေ၏။ တစ်ဖန် တိမ်ကြားမင်းခေါင်ကို အချုပ်ခန့်၍ တရုတ်တို့၏ ရိက္ခာကြောင်းကို ဖျက်ဆီးစေကာ၊ တရုတ်တပ်ကို နောက်မှလှည့်တိုက်ရန် တာဝန်ပေးပြန်သည်။ တတိယ တရုတ်-မြန်မာ စစ်ပွဲ၊ စတုတ္ထတရုတ်-မြန်မာ စစ်ပွဲများတွင် ဗိုလ်ချုပ်မဟာသီဟသူရသည် တရုတ်တို့အား ရိက္ခာဖြတ်တောက်ရန် ကြိုးပမ်းပြီးမှ စစ်ဆင်လေ့ရှိသည်။ တရုတ်တို့ ရိက္ခာမရလေက မြန်မာတို့အဖို့ စစ်ဆင်အောင်မြင်ရန် လွယ်ကူသည်ဟု ဗိုလ်ချုပ်မဟာသီဟသူရ နားလည်ဟန်ရှိသည်။ ဗိုလ်ချုပ် မဟာသီဟသူရ၏ ယူဆချက်အတိုင်းပင် တရုတ် ရာဇဝင်၌ တရုတ်-မြန်မာစစ်ပွဲတွင် တရုတ်တို့စစ်ရှုံးနိမ့်ရသည့် အကြောင်းရင်း တစ်ချက်မှာ ရိက္ခာပြတ်လပ်မှုပင် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုထားသည်။ သာလွန်သည့် ရန်သူ တရုတ်စစ်တပ်များကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်ပြီး အောင်မြင်စွာ နှိမ်နင်းနိုင်ခဲ့ခြင်းမှာ သူ၏ နိုင်ငံရေးအမြင်၊ စစ်ရေးအမြင်နှင့် ရဲစွမ်းသတ္တိကြောင့်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုရပေမည်။ မြန်မာ စစ်မှူး စစ်ကဲတို့ သည် ယခင်အတိုင်း တရုတ် ရိက္ခာထောက် စစ်တပ်ကို ဖြတ်တောက်ရန် စစ်တပ်ကြီး တစ်တပ် စေလွှတ်ပြီးနောက် တရုတ်တို့ကို ဝိုင်းညှပ်ကာ တဖြေးဖြေး ချီတက်ကြသည်။ ကောင်းတုံသို့ မြန်မာ့ ရေတပ်မှ အကူအညီ ရောက်လာပြီးနောက် တရုတ်တို့၏ လှေသမ္ပာန် များသည်လည်း မြန်မာတပ်၏ ထွင်းဖောက်ခြင်းကို ခံကြရသည်။ ထို့နောက် ရွှေညောင်ပင်တွင် တိုက်ပွဲဖြစ်၍ ရွှေညောင်ပင် ခံတပ်ကို မြန်မာတို့ ရသောအခါ တရုတ်တို့သည် ကောင်းတုံကို ဝန်းရံနေသော တပ်နှင့် သွားရောက် ပူးပေါင်းကြသည်။ ဤတွင် မြန်မာတို့၏ ခံတပ် အခြေ၌ တရုတ်တို့သည် အတုံးအရုံး စုပုံ ကျဆုံးကြရ လေတော့သည်။ တရုတ်တို့၏ ထွက်ပေါက် အားလုံးကိုလည်း မြန်မာများက ပိတ်ဆို့ပြီး ဖြစ်လေသည်။ ဤအချိန်တွင် တရုတ် ဧကရာဇ် ချင်းလုံသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းမှ တရုတ်တပ်ကြီး ပြန်လည် ဆုတ်ခွာရန် အမိန့် ချလိုက်ပြီ ဖြစ်၍ အမိန့်တော် ပြန်တမ်း သဝဏ်လွှာတွင် မြန်မာတို့သည် အပြီးတိုင် ချေမှုန်း ဖျက်ဆီးခြင်း ခံရလောက်အောင် အပြစ်ကြီးမားသော်လည်း ဧကရာဇ်သည် ကရုဏာ သက်စွာဖြင့် ဆက်လက် တိုက်ခိုက်ခြင်းကို ရပ်စဲရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်ကြောင်း အကြောင်းကြားစေသည်။
စစ်သူကြီးမဟာသီဟသူရသည် ဗိုလ်ချုပ်အဖြစ် စစ်ရေးအမြင် ကျယ်သကဲ့သို့ဝန်ကြီးတစ်ပါး အနေနှင့်လည်း နိုင်ငံရေးအမြင် ကျယ်လေသည်။ တရုတ်တို့ရိက္ခာပြတ်လပ်၍ တရုတ်-မြန်မာ စစ်ပွဲ (၁၇၆၅-–၁၇၆၉) အား စစ်ပြေငြိမ်းရန် စေ့စပ်ကမ်းလှမ်းလာသောအခါ ဗိုလ်ချုပ် မဟာသီဟသူရသည် ရှေ့ရေးကို မြှော်တွေးလျက် ဘုရင်အမိန့်ကိုပင် မခံယူတော့ဘဲ စစ်ပြေငြိမ်းရေးကို လက်ခံလိုက်လေသည်။ သို့ရာတွင် မဟာသီဟသူရသည် တရုတ်တို့နှင့် ဆက်လက်၍ အရှည်စစ်ဖြစ်ပွားနေသည်ထက် သင့်မြတ်ချစ်ကြည်စွာ နေထိုင်ပါက အကျိုးရှိဖွယ် ဖြစ်သည်ကို မြော်မြင်မိ၍ တစ်ဦးတည်း တာဝန်ယူကာ မဟာ သီဟသူရက ဤအခါသည် မြန်မာတို့ အလိုကျ အချက်များ တောင်းဆို၍ စစ်ပြေငြိမ်းနိုင်သည့် အခါကောင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆုံးဖြတ်ကာ ၁၇၆၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် တရုတ် မြန်မာ စစ်ပြေငြိမ်းရေး စာချုပ်ကို  ရွှေညောင်ပင် ကောင်းတုံတွင် ချုပ်ဆိုကြလေသည်။ ကောင်းတုံစာချုပ် Kaungton peace treaty ချုပ်ကာစစ်ပြေငြိမ်းခဲ့သည်။ မြန်မာတို့မှာ ယိုးဒယားစစ်နှင့် တရုတ်စစ်တို့ကို တိုက်ခိုက်ရ၍ ပင်ပန်းနေစဉ်တွင် ဤကဲ့သို့ဆောင်ရွက်သည်ဟု ဆိုရပေမည်။
သို့သော် ဆင်ဖြူရှင်မင်းကား စစ်သူကြီးမဟာသီဟသူရ၏ သဘောဖြင့် စစ်ပြေငြိမ်းခဲ့သည်ကို အမျက်ရှိခဲ့လေသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း ကဏ္ဍ:ကုန်းဘောင်ခေတ် ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ စာချုပ်များ
အပူဓာတ်ပေးခြင်း
အလွန်အေးသော တိုင်းနိုင်ငံများတွင် အပူအအေး မျှမျှတတ နေထိုင်သွားနိုင်ရန် အိမ်တွင်း အပူ ဓာတ်ပေးစနစ်ကို တီထွင်ရလေသည်။ ဤသို့ အပူဓာတ်ပေး ခြင်းစနစ် မရှိပါက အလွန်အေး သောဒေသများတွင် နေထိုင် သော လူများသည် အအေးဒဏ်ခံနိုင်အောင် လုပ်နေရသည်နှင့် ပင် အချိန်ကုန် လူပမ်း ဖြစ်ကြရပေမည်။ အခြား စီးပွားရေး၊ လူမှုရေး၊ ပညာရေးစသည်တို့ကို လုပ်ကိုင်ရန် အချိန်ရှိတော့မည် မဟုတ်ပေ။ ပထမဆုံး အပူဓာတ်ပေးစနစ်မှာ မီးလင်းဖိုများပင် ဖြစ်သည်။ တီထွင်မှု မပေါ်သေးမီ ရှေးခေတ်က လူများသည် အိမ်တွင်း၌ ထိုမီးလင်းဖိုမျိုးဖြင့်သာ အအေးဒဏ်ကို ခုခံခဲ့ကြ သည်။ ထိုနောက် မီးလင်းဖိုများတွင် ခေါင်းတိုင်များ တပ်ဆင် လာကြသည်။ တစ်ဖန် ခေါင်းတိုင်မှတစ်ဆင့် မီးဖိုများကို အုတ်၊ အုတ်ကြွပ်များနှင့် ပြုလုပ်လာကြသည်။ ထိုမှတစ်ဖန် သွန်းသံများနှင့် ပြုလုပ်ကြပြန်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် ယခုခေတ် ကျောင်းများနှင့် အချို့အဆောက်အအုံများတွင် အသုံးပြုသည့် ဗဟိုအပူဓာတ်ပေးရုံများ ဆောက်လုပ်လာသည်အထိ တိုးတက် လာခဲ့လေသည်။
လူသည် သွေးနွေးသတ္တဝါဖြစ်၍ လူ၏ကိုယ်အပူချိန်သည် ၉၈ ့၆ ဖာရင်ဟိုက် ဒီဂရီဖြစ်သည်။ စားလိုက် သောအစာသည် ကိုယ်အပူချိန်အတွက် ထင်းမီးဖြစ်သည်။ ကိုယ်ခန္ဓာပတ်ဝန်း ကျင်၏ အပူချိန်သည် အေးသောအခါ ကိုယ်ခန္ဓာမှ အပူများ ထွက်လျက်ရှိ၏။ အထည်အဝတ်သည် ကိုယ်မှထွက်သောအပူကို တားဆီး၏။ သို့သော် အလွန်အေးသောဒေသများတွင် အပူ အအေး မျှမျှတတရှိစေရန် အိမ်တွင်း၌ အပူရအောင် ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်ပေသည်။ ထိုကြောင့် အိမ်တွင်း၌ အပူချိန် ၆၅ ဒီဂရီမှ ၇ဝ ဒီဂရီရှိအောင် လုပ်ပေးရလေသည်။
အပူသည် နည်းသုံးမျိုးဖြင့် တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ရောက်သွား၏ နည်းသုံးနည်းမှာ အပူစီးခြင်း၊ အပူ သယ် ဆောင်ခြင်းနှင့် အပူဖြာထွက်ခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ အပူစီးခြင်းဟူ သည်မှာ လေသည် ပူသောပစ္စည်းတစ်ခုနှင့် တွေ့ထိရာမှ ပူလာ ခြင်းမျိုးဖြစ်သည်။ အပူသည် ပူသောပစ္စည်းမှ အနီးတစ်ဝိုက်ရှိ လေဆီသို့ တိုက်ရိုက် စီးလာခြင်းဖြစ်သည်။ ဤအပူစီးခြင်းမျိုး သည် သံချောင်းတစ်လျှောက် အပူစီးလာခြင်းမျိုးနှင့် အလွန်တူ ၏။ သံချောင်းတစ်ချောင်း၏ အစွန်းတစ်ဖက်ကို မီးတွင်ထား၍ အခြားအစွန်းတစ်ဖက်ကို လက်နှင့်ကိုင်ထားလျှင် အပူသည် သံချောင်းတစ်လျှောက် စီးလာသည်ကို တွေ့ရပေမည်။ အပူသယ်ဆောင်ခြင်းဟူရာ၌ ပူသောပစ္စည်းသည် ပတ်ဝန်း ကျင် လေကို ပူစေ၏။ ထိုပူသောလေသည် ပေါ့ သွားသဖြင့် အပေါ်သို့ ပူစေ၏။ ထိုပူသောလေသည် ပေါ့သော လေနေရာ၌ အေးသောလေဝင်လာရာ ထိုလေလည်း ပူလာသဖြင့် အပေါ်သို့ တက်ပြန်၏။ ဤနည်းဖြင့် ပူသောပစ္စည်းအနားမှ လေပူသည် တစ်ဆက်တည်း လှည့်၍ တက်နေလေသည်။
ပူသောပစ္စည်းမှ အပူသည် ရေဒီယိုလှိုင်း၊ အလင်းလှိုင်းများ ကဲ့သို့ လှိုင်းအသွင်ဖြင့် ဖြာထွက်၏။ ဤအပူလှိုင်းများသည် ပလာနယ်ကိုလည်းကောင်း၊ လေထုကိုလည်းကောင်း မပူစေဘဲ ဖြတ်ကျော်သွားနိုင်သော သတ္တိရှိသည်။ နေ၏အပူသည် ကမ္ဘာ မြေကြီးသို့ ရောက်၍ ပူလာရခြင်းမှာ အပူဖြာထွက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ မီးအနား၌ ရပ်နေလျှင် ကျွနု်ပ်တို့ထံသို့ ရောက်လာ သောအပူသည် များသောအားဖြင့် အပူ ဖြာထွက်၍ ရောက်လာ ခြင်း ဖြစ်သည်။
ဗဟိုအပူဓာတ်ပေးစနစ်သည် အဆောက်အအုံတစ်ခုတွင် ဗဟို တစ်နေရာမှ အခြားအပူအလိုရှိသည့် နေရာများသို့ ဖြန့်ဝေပေး သောစနစ်ဖြစ်ရာ ဖြန့်ဝေပေးသည့်နည်းကြီး နှစ်နည်းရှိသည်။ ပထမနည်းသည် သွယ်ဝိုက်သောနည်း၊ သို့မဟုတ် လေပူပေး သောနည်းဖြစ်သည်။ ဒုတိယနည်းမှာ ရေနွေးငွေ့၊ သို့မဟုတ် ရေပူတို့ကို ရေဒီယေတာများ ရှိရာသို့ ပိုက်လုံးများဖြင့် ပို့ပေး၍ ထိုမှတစ်ဆင့် အပူဓာတ်ကို ထုတ်ပေးလေသည်။
လေပူပေး နည်းစနစ်တွင် သယ်ဆောင်လာသော လေပူကို သာ အခန်းရှင်များ ရကြသည်။ လေကို အဆောက်အအုံတစ်ခု ၏ အောက်ထပ်တွင် ဖိုကြီးတစ်ခုနှင့် ပူအောင်လုပ်၏။ ပူသော လေသည် အပေါ်သို့ တက်စမြဲဖြစ်ရကား ပိုက်လုံးကြီးများဖြင့် အခန်းများသို့ ပို့ပေးလေသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ လေမှုတ်စက်ဖြင့် ထို လေပူများကို မှုတ်၍ အခန်းများသို့ အပူဓာတ် မျှမျှတတ ရရှိစေရန် ပို့ပေးသည်။ လေပူပေးစနစ်သည် တပ်ဆင်ရာ၌ အဖိုးနှုန်းသက်သာသဖြင့် ကိုယ်ပိုင်အိမ်များတွင် အသုံးများကြ သည်။ သို့ရာတွင် ရေနွေးငွေ့၊ သို့မဟုတ် ရေပူပေး စနစ် လောက် မကောင်းလှပေ။
ရေနွေးငွေ့နှင့်ရေပူပေးစနစ်ကို အဆောက်အအုံကြီးများ အားလုံးလောက်တွင် အသုံးပြုကြသည်။ ယင်းစနစ်သည် လေပူ ပေးစနစ်ထက် စရိတ်ကြီးလေးသော်လည်း အပူဓာတ်ရရာ၌ မှန်၍ ပို၍လည်း အားထားရသည်။ ရေနွေးငွေ့နှင့်ရေပူပေး စက်ရုံတွင် အရေးကြီးသော အစိတ်အပိုင်းများမှာ ဗွိုင်လာအိုး၊ ရေနွေးငွေ့၊ သို့မဟုတ် ရေပူကို ဆက်သွယ်သွားသော ပိုက်လုံး များနှင့် အပူဖြန့်ဝေပေးသည့် ရေဒီယေတာများ ဖြစ်ကြသည်။ ရေနွေးငွေ့ဖြင့် အပူဓာတ်ပေးသည့် စနစ်တွင် ဗွိုင်လာအိုး ထဲ၌ ရေနွေးငွေ့သည် အပူချိန် ၂၁၂ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက် ရှိလာ သောအခါ ဖြန့်ဝေပေးနိုင်သဖြင့် စရိတ် သက်သာပေသည်။ ဤသို့ အပူချိန်လျော့၍ ပေးလိုသည့်အခါ ပိုက်လုံးများနှင့် ရေဒီ ယေတာများတွင် လေမရှိအောင် စုတ်ထုတ်ပေးရသည်။ ဤအပူ ဓာတ်ပေးစနစ်တွင် ရေနွေးငွေ့သည် ရေအဖြစ်သို့ ဖွဲ့သွားသဖြင့် နေရာအသီးသီးတို့တွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသအားဖြင့် ပလာနယ် ဖြစ်လာလေသည်။ ထိုအခါ ရေနွေးငွေ့ကို အပူချိန် ၁၅ဝ ဒီဂရီ မျှလောက်နှင့် ဖြန့်ဝေပေးနိုင်သည်။
ရေနွေးငွေ့၊ သို့မဟုတ် ရေပူပေးစနစ်တွင် အသုံးပြုသော ရေဒီယေတာများသည် အပူဓာတ်ကို အပူစီးခြင်း၊ အပူသယ် ဆောင်ခြင်းနှင့် အပူဖြာထွက်ခြင်းဟူသော နည်းသုံးမျိုးဖြင့် ထုတ်ပေးကြသည်။ များသောအားဖြင့် အပူစီးခြင်းနည်းဖြင့် ထုတ်ပေးသောအပူဓာတ်မှာ အလွန်နည်းလေသည်။ အပူ သယ်ဆောင်ခြင်းနှင့် အပူ ဖြာထွက်ခြင်းနည်းဖြင့် ထုတ်ပေး သော အပူဓာတ်၏ပမာဏမှာ ရေဒီယေတာ၏ အပူချိန်ပေါ်တွင် တည်ပေသည်။