cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဇနက္ကဇာတ်တော်
ဤသို့ဖြင့် မဟာဇနကမင်းနှင့် သီဝလိဒေဝီ မိဖုရားတို့သည် မင်း၏စည်းစိမ်ဖြင့် တင့်တယ်စွာ စံနေတော်မူကြသည်။ တစ်နေ့သောအခါ ဥယျာဉ်တော်သို့ ထွက်တော်မူသည်တွင် မဟာဇနကမင်းသည် သရက်ပင် နှစ်ပင်၏ ဥပမာကို ကြည့်၍ ဤအပင်ကား အသီးမသီးသောကြောင့် စိမ်းစိမ်းလတ်လတ် ညိုဖတ်သော ခက်ရွက်ဖြင့် နှစ်သက်ဖွယ် ပြကတေ့အတိုင်းရှိသည်။ ဤအပင်ကား အသီးသီးခြင်းကြောင့် ဖျက်ဆီးတတ်သော သူနှင့် ဆက်ဆံသည်ဖြစ်၍ ပြကတေ့အတိုင်း မတည်ရ။ ဤပြည်စည်းစိမ်သည်လည်း ရန်သူနှင့် ဆက်ဆံခြင်းကြောင့် အသီးသီးသော သရက်ပင်နှင့်တူသည်။ ရန်သူ မဆက်ဆံသော စည်းစိမ်ကိုရှာလျှင် ရသေ့ရဟန်း၏ အဖြစ်သည်သာ ရန်သူနှင့် မဆက်ဆံသောကြောင့် အသီးမသီးသော သရက်ပင်နှင့်တူ၏ ဟူ၍ နေက္ခမဝိတက်ဖြင့် အကြံတော်ရရှိပြီးလျှင် ရဟန်းအဖြစ်ကို တောင့်တ၍ တောထွက်တော်မူသည်။ ထိုအခါ သီဝလိဒေဝီနှင့်တကွ မိဖုရား ခုနစ်ရာတို့သည် မဟာဇနကမင်း၏ နောက်သို့လိုက်ပါလျက် တောမထွက်ရလေအောင် အမျိုးမျိုးသော ပရိယာယ်တို့ဖြင့် တားမြစ်ကြကုန်သည်။
ထိုအခါ ဘုရားလောင်းအား နာရဒရှင်ရသေ့နှင့် မိဂါဇိန်ရှင်ရသေ့တို့က ငါးပါးအာရုံ ကာမဂုဏ်တို့ကို ဖြတ်၍ တစ်ယောက်တည်းချင်း ကမ္မဋ္ဌာန်းကို ရှေးရှုသော ရဟန်းတို့၏ဘဝကို ညွှန်ပြ ဩဝါဒ ပေးတော်မူသည်။ သို့သော် သီဝလိဒေဝီနှင့်တကွ မိဖုရား မောင်းမ မိဿံတို့သည် အလောင်းတော် ဇနကမင်း၏ နောက်သို့လိုက်ပါမြဲ လိုက်ပါလျက်ရှိရာ လက်ကောက် နှစ်ဆင့်ဝတ်ရာ၌ အသံဖြစ်၍ လက်ကောက်တစ်ဆင့် ဝတ်ရာ၌ အသံမဖြစ်သည့် ဥပမာကိုလည်းကောင်း၊ မျက်စိတစ်ဖက်ကို မှိတ်လျက် တစ်ဖက်ဖြင့် ကြည့်၍သာ မြားကို ဖြောင့်၍ရသော ဥပမာကိုလည်းကောင်း၊ ဖြတ်အပ်ပြီးသော ဖြူဆံမြက်ပင်မှ မြက်ညွန့်ကို ထိုအပင်၌ တစ်ဖန်ပြန်ဆက်၍ မရကောင်းသော ဥပမာကိုလည်းကောင်း အလောင်းတော် ဇနကမင်းသည် သီဝလိဒေဝီ မိဖုရားအား ပြလေသည်တွင်မှ မိဖုရားနှင့်တကွသော အမတ်တို့သည် ဘုရားလောင်းထံသို့ ဆက်၍ မလိုက်တော့ဘဲ ပြည်တော်သို့ ပြန်ကြလေကုန်သည်။ ထိုနောက် မိဖုရားကြီးသည် သားတော် ဒီဃာဝု မင်းသားအား ထီးနန်းအပ်၍ မိမိကိုယ်တိုင် ရဟန်းပြုလေသည်။
ဤမဟာဇနက ဇာတ်တော်၌ နိက္ခမပါရမီကို အဓိကထား၍ မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူသည် ဖြစ်သော်လည်း ဝီရိယပါရမီ ဖြည့်တင်းပုံကိုလည်း ပြဆိုထားသည်။
တလိုင်းတောင်ရွာ၊ ထားဝယ်မြို့နယ်
တလိုင်းတောင်ရွာ(Talaingtaung)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်ခရိုင်၊ ထားဝယ်မြို့နယ်၊ တလိုင်းတောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ 177,036 ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ခုနစ်၊ စက်တင်ဘာလ၏ ထားဝယ်မြို့နယ်ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက်များအရ ၀.၇၀ဧက ရှိသော အလက(ခွဲ)ကျောင်း ၌ ဆရာ/ဆရာမ ၁၄ဦး၊ ကျောင်းသား/သူ ၂၃၃ဦး ရှိကာ ဆရာ/ဆရာမ တစ်ဦးလျှင် ကျောင်းသား/သူ ၁၇ယောက် နှုန်းအချိုးကျသည်။ အထက(ခွဲ)မူကြိုကျောင်း ၌ ဆရာ/ဆရာမ ၂ဦး၊ ကျောင်းသား/သူ ၂၉ဦး ရှိကာ ဆရာ/ဆရာမ တစ်ဦးလျှင် ကျောင်းသား/သူ ၁၅ယောက် နှုန်းအချိုးကျသည်။ ကျေးလက်ကျန်းမာရေးဌာနခွဲရှိသည်။ မြစိမ်းရောင်ကျေးရွာစီမံကိန်းလုပ်ငန်း၌ အိမ်ခြေ ၃၅၀၊ အိမ်ထောင်စု ၃၅၈ စုအား ငွေကျပ်သိန်း ၃၀ ခွင့်ပြုထားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ထားဝယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခေါင်းပေါင်းဖြူရွာ၊ ညောင်ပင်သာ
ခေါင်းပေါင်းဖြူရွာ၊ ညောင်ပင်သာ
ကျောင်းကြီး
ကျောင်းကြီး
ရက်ချောင်းရွာ၊ ရက်ချောင်း
ရက်ချောင်းကျေးရွာသည် မြေပုံမြို့နယ် တောင်စဉ်ကမ်းဒေသတွင်တည်ရှိပြီး အိမ်ခြေ ၉၀၀ ဝန်းကျင်ခန့်ရှိသော ကျေးရွာတစ်ရွာဖြစ်သည်။ လူဦးရေ ၂၅၀၀ ကျော်ခန့်ရှိပြီး စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ရေလုပ်ငန်းဖြင့်အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပြုကြသည်။ အထက်တန်းကျောင်း တစ်ကျောင်းနှင့် မူလတန်းကျောင်း နှစ်ကျောင်းရှိသည်။
သိန်းတင်၊ ဒေါ် (သခင်မကြီး)
''". . . ဝံသာနု သမိုင်းကို ပြုစုလျှင် ချန်လှပ်ထား၍ မဖြစ်သော၊ တို့ဗမာ အစည်းအရုံး သမိုင်းကို ရေးလျှင်လည်း အဓိက နေရာတွင် ရှိနေသော သခင်မကြီး ဒေါ်သိန်းတင်သည် နယ်ချဲ့တို့၏ လက်အောက် ကျွန်သဘောက် ဘဝတွင် နိုင်ငံရေး ပုဒ်မဖြင့် ပထမဆုံး ထောင်အကျ ခံခဲ့ရသည့် မြန်မာ အမျိုးသမီးကြီး တဦးလည်း ဖြစ်ခဲ့လေ၏။ . . . ". . . [စပယ်ဖြူ မဂ္ဂဇင်း အမှတ် (၁)၊ ဇွန်လ၊ ၂ဝဝ၄ ကနေ ကြည်ဦးရဲ့ "သခင်မကြီး ဒေါ်သိန်းတင်" အကြောင်းကို ပြန်လည် ကူးယူ ဖော်ပြတာ ဖြစ်ပါတယ်။]''
သခင်မကြီး ဒေါ်သိန်းတင်။
သခင်မကြီး ဒေါ်သိန်းတင် (ပြည်မြို့နယ် ပြည်သူ့ လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်) ကွယ်လွန်သွားသည်မှာ နှစ်ပေါင်း နှစ်ဆယ် ကျော်လေပြီ။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် သခင်မကြီးသည် အသက် ၇၈ နှစ် ရှိလေပြီ။ သို့သော် ပြည်မြို့ နဝင်းရပ်ရှိ ဗာရာဏသီ ကျောင်းတိုက်ကြီး၏ ကျောင်းအစ်မကြီး အဖြစ်နှင့် ကျောင်း၏ ဝေယျာဝစ္စများကို တာဝန် ယူနေဆဲ၊ ဆွမ်းကွမ်း နိစ္စဘတ်ဝတ်များကို ဆောင်ရွက်နေဆဲ …။
၁၉၂၄ ခုနှစ် ဝံသာနု ဂျီစီဘီအေ အသင်းကြီး၏ (၁၁) ကြိမ်မြောက် ကျင်းပလိုက်သည့် ပေါင်းတည် ညီလာခံကြီးတွင် အသက် ၁၈ နှစ်သာ ရှိသေးသည့် မသိန်းတင်သည် "အင်္ဂလိပ် အစိုးရနှင့် မဆက်ဆံဘူး၊ အင်္ဂလိပ် အစိုးရက ပြုလုပ်ပေးသည့် ဥပဒေပြု ကောင်စီကို မဝင်ဘူး၊ အင်္ဂလိပ် အစိုးရက တောင်းခံသည့် မည့်သည့် အခွန်ကိုမျှ မပေးဘူး" ဟူသော ဝံသာနု ဂျီစီဘီအေ သမိုင်းတွင် ပြောင်မြောက်စွာ ကမ္ပည်း တင်ထားရမည့် "ဘူး" အဆို သုံးရပ်ကို တင်သွင်းခဲ့၏။
(ဤတွင် အခွန်ဟူသည်ကို ရှင်းပြရလျှင် တနှစ်လျှင် တကြိမ် သားသတ်ဆိုင် အခွန်၊ အရက်ဆိုင် အခွန်၊ အင်းလေလံ အခွန် စသည့် စီးပွားရေးနှင့် ပက်သက်သော မည်သည့် အခွန်ကိုမျှ ပြဿနာ မပေါ်ခဲ့သော်လည်း တနှစ် တကြိမ် ကောက်ခံသည့် လူခွန်နှင့် ပတ်သက်၍ကား တောသူ တောင်သား လယ်သမားများ အတွက်မှာ ပြဿနာ ပေါ်ခဲ့ရ၏။ လူခွန် ကောက်ခံသည့် ပုံစံသည်ကား၊ လင်စုံ မယားဖက် ဆိုလျှင် တနှစ် ငါးကျပ်၊ လူပျို၊ အပျို၊ မုဆိုးဖို၊ မုဆိုးမဆိုလျှင် နှစ်ကျပ်ခွဲ စသည့်ဖြင့် နှစ်စဉ် ကောက်ခံသည်ကို မည်သူကမျှ မကျေနပ်။)
မသိန်းတင်သည် "ဘူး" အဆို သုံးရပ်ကို တင်သွင်းရုံမျှမက "ကျွန်မတို့ မိန်းမတွေ တိရစ္စာန် လိပ်သတ္တဝါတွေရဲ့ အခွံကို ဘီးအမျိုးမျိုး ပြုလုပ်ပြီး ခေါင်းပေါ်ကို အမြတ်တနိုးတင် အသုံးပြုနေကြတာ မှားနေပါတယ်၊ လိပ်ဆိုတဲ့ တိရစ္စာန်ဟာ အင်းက, လိပ်ရော၊ အိုင်က, လိပ်ပါ ဘယ်လိပ်မှ မကောင်းပါဘူး၊ ဒါကြောင့် ယုတ်ညံ့တဲ့ လိပ်ခွံဘီးတွေကို အသုံး မပြုကြပါနဲ့၊ ချိုးဖဲ့ ဖျက်ဆီး ပစ်ကြပါ" ဟု ပြောဟောပြီးလျှင် သူ၏ ခေါင်းပေါ်မှ လိပ်ခွံ စိုက်ဘီးကို ဖြုတ်ယူကာ ချိုးဖဲ့ပစ်သည်။ ထိုအခါ ညီလာခံကြီးသို့ တက်ရောက် လာကြသည့် ဝံသာနု အသင်းသူများသည်လည်း မသိန်းတင် ကဲ့သို့ပင် သူတို့ ခေါင်းပေါ်မှ လိပ်ခွံဘီးများကို ချိုးဖျက် ပစ်ကြသည်မှာ တင်းတောင်းနှင့် တလုံး ရလေသည်။ ဤသည်ကို မြင်ရ၍ ဝံသာနု အသင်းသားများကလည်း "ငါတို့ ခေါင်းပေါ်မှာ ဘိုဆံတောက်ကို အမြတ်တနိုး တင်ထားကြခြင်းသည် ဘိုဟု ခေါ်နေကြသည့် မျက်နှာဖြူတွေကို ရိုသေရာ ရောက်သည်၊ ဒါကြောင့် ဘိုကေတွေကို ရိတ်ပစ်ကြ" ဟု ဆိုကာ ဘိုဆံတောက်များကို ရိတ်ပစ်ကြသည်မှာ တင်းတောင်းနှင့် သုံးလုံး အပြည့် ဆံပင်များ ရကြ၏။
ထိုကြောင့် ဝံသာနု သမိုင်းကို ပြုစုလျှင် ချန်လှပ်ထား၍ မဖြစ်သော၊ တို့ဗမာ အစည်းအရုံး သမိုင်းကို ရေးလျှင်လည်း အဓိက နေရာတွင် ရှိနေသော သခင်မကြီး ဒေါ်သိန်းတင်သည် နယ်ချဲ့တို့၏ လက်အောက် ကျွန်သဘောက် ဘဝတွင် နိုင်ငံရေး ပုဒ်မဖြင့် ပထမဆုံး ထောင်အကျ ခံခဲ့ရသည့် မြန်မာ အမျိုးသမီးကြီး တဦးလည်း ဖြစ်ခဲ့လေ၏။ ထို့ကြောင့် ဤအမျိုးသမီးကြီး၏ ပြောင်မြောက်လှသော သမိုင်းကို ပြုစုလိုပါသော ကျွန်မသည် ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် ရင်းနှီး ကျွမ်းဝင်စွာဖြင့် တွေ့ဆုံ စကားပြောခွင့် ရခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က သခင်မကြီးသည် လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် တာဝန်ဖြင့် အလုပ် အလွန်များ နေပါသော်လည်း ကျွန်မ သိလိုသည်များကို စိတ်ရှည်စွာဖြင့် မေးသမျှ ဖြေရှင်း ပြပါသည်။ သတိလည်း အလွန်ကောင်းကာ သူဖြတ်သန်း လာခဲ့ရသည့် နိုင်ငံရေး ခရီးရှည်ကြီးအား မနေ့ကပင် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည့် အလား အားလုံးကို မှတ်မိနေသည်။
ဤသို့ ကျွန်မတို့နှင့် တွေ့ဆုံခွင့်ရသော အချိန်တွင် သခင်မကြီးသည် ဝံသာနု သမိုင်းမှ တို့ဗမာ အစည်းအရုံး သမိုင်းအထိ လက်တွဲ ပါဝင် လာကြသည့် သခင်မကြီး ဒေါ်စောရင် (ရွာဘဲရပ် - ပြည်မြို့)၊ သခင်ရှိန် (ဘိုကလေး) တို့ဗမာ ပွဲရုံပိုင်ရှင် စလေမြို့နှင့် ဦးကြိုင် (ပြည်မြို့၊ ရွှေဘုန်းပွင့် ပြတိုက်နှင့် ပိဋကတ်တိုက်) တို့ကိုပါ ဖိတ်ခေါ်ထားသည် ဖြစ်၍ တွေ့ဆုံရသည့် ကျွန်မနှင့် ဒေါ်မြတ်မွန် [ကျောင်းအုပ် ဆရာမကြီး (ငြိမ်း) အထက ၉၊ ပန်းဘဲတန်း၊ မော်လမြိုင်]တို့မှာ သိလိုသမျှ အားလုံးကို စိတ်ကျေနပ်စွာဖြင့် ဆွေးနွေး မှတ်သားခွင့် ရခဲ့ပါ၍ ဝမ်းသာ မဆုံးအောင် ရှိခဲ့ရပါ၏။
မသိန်းတင်ကို ပြည်မြို့၊ နဝင်းရပ်တွင် မိဘနှစ်ပါး ဖြစ်ကြသည့် ဦးဘိုးဆိတ်၊ ဒေါ်ရွှေထယ်တို့မှ ၁၂၆၇ ခု၊ ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၂ ရက်၊ သောကြာနေ့တွင် ဖွားမြင်သည်။ မွေးချင်း ၉ ယောက်တွင် အငယ်ဆုံး ဖြစ်ကာ အစ်ကို သုံးယောက်နှင့် အစ်မ ငါးယောက် ရှိသည်။ မသိန်းတင် ၆ လ အရွယ်တွင် မိခင် ကွယ်လွန်သွား၍ မိတဆိုး ဘဝဖြင့် မိသားစု၏ ချစ်ခင် ယုယမှုကို ခံယူခဲ့ရသည်။ ချစ်စနိုးစွာဖြင့်လည်း ဖခင်မှ အစပြု၍ မောင်နှမ အားလုံးနှင့် ဆွေမျိုးများကပါ "သိန်းသိန်း" ဟုသာ ခေါ်ခဲ့သည့် အတွက် သိန်းသိန်းဟုပဲ အမည်တွင်ခဲ့သည်။
အသက် ၇ နှစ်တွင် ပြည်မြို့၊ ထောင်ကြီး အနီးရှိ ဆရာရုံ၏ မူလတန်းကျောင်း၌ စာသင်ခဲ့ရသည်။ အသက် ၁၁ နှစ်တွင် လေးတန်း အောင်သည်။ သူငယ်ချင်းများက "အေဘီအမ်" ကျောင်းမှာ ဆက်နေကြသည်။ မသိန်းတင်က မနေရ၊ ဖခင် ဖြစ်သူ၏ "မိစ္စာကျောင်းမှာ မနေရ" ဟူသော စကားကြောင့် အိမ်မှာပဲ နေရကာ အစ်မများနှင့် အတူ စက်ချုပ် သင်ရသည်။ သနပ်ဖက် ဆေးလိပ် လိပ်ရသည်။ အစ်မကြီး မလှဒွန်းနှင့်အတူ ပြည်မြို့ ဈေးကြီးထဲမှာ ဆိုင်ထွက်ရသည်။ ဖခင် ဖြစ်သူက မျိုးချစ်စိတ် ကြီးမားသည်။ အချိန်အားရလျှင် အကြီးဆုံးသား ဖြစ်သည့် ကိုရွှေထုံးနှင့် သီပေါမင်း ပါတော်မူရပုံ၊ ရတနာဂီရိတွင် ဆင်းရဲစွာ စံနေရပုံများကို မကြာခဏ ပြောသည်။ ကိုရွှေထုံးက ပြည်မြို့နယ် ဝံသာနု ဝိုင်အမ်ဘီအေ အသင်းကြီး၏ အမှုဆောင် တယောက် ဖြစ်၏။ ထိုကြောင့် ဝိုင်အမ်ဘီအေ အသင်းကြီး၏ အစည်းအဝေးများသို့ မကြာခဏ တက်ရောက်ရသည်။ ထိုအစည်းအဝေးမှ ပြန်လာလျှင် ကိုရွှေထုံးသည် အဖေနှင့် အသင်းကြီး၏ အခြေအနေ အရပ်ရပ်ကို စုံလင်အောင် ပြောကြသည်။ ထိုအခါ အဖေ့ အနား၌ အမြဲ ကပ်နေတတ်သည့် မသိန်းတင်သည် ဝိုင်အမ်ဘီအေ အသင်းကြီး၏ တက်ကြွစွာဖြင့် ဆောင်ရွက်နေမှုများ သတင်းကို နားထောင်ရင်း အသင်းကြီးကို စိတ်ပါဝင် နေမိ၏။
မသိန်းတင် အသက် ၁၅ နှစ်တွင် ပြည်မြို့ကြီး တမြို့လုံးကို ပလိပ် ရောဂါဆိုးကြီး ကျရောက်ရာတွင် ဖခင်ဖြစ်သူ ကွယ်လွန် သွားရသည်။ ထိုအခါ အဖေ့လက်ကို အားပြုခဲ့ရသည့် မသိန်းတင်သည် အစ်ကိုကြီးဖြစ်သူ ကိုရွှေထုံး၏ လက်ကို အားပြုကာ ဘဝခရီးကို လျှောက်ခဲ့ရပြန်၏။ ခေတ်၏ ဝန်းကျင်သည် နယ်ချဲ့တို့၏ လက်အောက်မှ ရုန်းထွက်လိုသည့် ဝံသာနုများ၏ ကြွေးကြော်သံဖြင့် ဆူညံလျက် ရှိ၏။
အမျိုးကို ချစ်ပါ၊
ဘာသာကို လေးစားပါ၊
သာသနာကို ချီးမြှင့်ပါ၊
ပညာရေးကို အားပေးပါ၊
ဟူသော စကားကြီး လေးခွန်းသည် မသိန်းတင် ရင်ထဲမှာ စွဲနေသည်။ ဗြိတိသျှတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအား ဗြိတိသျှတို့၏ လက်နက် နိုင်ငံတော် အတွင်းသို့ သွင်းလိုက်ပြီ ဖြစ်ကြောင်းကို ၁၈၈၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့၌ ကြေညာနိုင်ခဲ့သော်လည်း တနိုင်ငံလုံး အနှံ့ တော်လှန် ပုန်ကန် နေကြသည့် နယ်ချဲ့ ဆန့်ကျင်ရေး မီးလျှံများကိုကား နိုင်နင်းစွာဖြင့် ငြိမ်းသတ်နိုင်ခြင်း မပြုနိုင်ခဲ့ပေ။ မြန်မာ တိုင်းရင်းသားတို့သည် ဗြိတိသျှတို့၏ ဖိနှိပ် တင်းကျပ်လွန်းသော အာဏာစက်အောက်တွင် ရုန်းကန် လှုပ်ရှားရင်းဖြင့် ၁၈၉၇ ခုနှစ်မှ အစပြုကာ ရန်ကုန်၊ မော်လမြိုင်၊ မန္တလေး၊ ပုသိမ် အစရှိသည့် မြို့ကြီးများတွင် ဘာသာရေးကို အခြေခံထားသည့် အဖွဲ့များကို တည်ထောင် လာကြသည်။
ကိုဘဘေ၊ ကိုဘရင်၊ ကိုမောင်ကြီး ဆိုသည့် ခေတ်ပညာတက် လူငယ် သုံးဦးတို့ကလည်း ညီညွတ်စွာဖြင့် "ဗုဒ္ဓဘာသာ ကလျာဏယုဝ အသင်း" ဝိုင်အမ်ဘီအေကို ၁၉ဝ၆ ခုနှစ်၊ မေလ ၁ ရက်နေ့တွင် စတင် တည်ထောင် လိုက်ကြသည်။ အမျိုးကို ချစ်ပါဟူသော နှိုးဆော်ချက်ကြောင့် ဤအသင်းသည် မိမိ၏ အမျိုးကို ချစ်ခင် စောင့်ရှောက်မည့် "ဝံသာနု ရက္ခိတများ" ဖြစ်သည်ဟု အသင်းကြီးကိုလည်း လွယ်ကူစွာဖြင့် "ဝံသာနုအသင်း" ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ အသင်းသူ အသင်းသားများကိုလည်း "ဝံသာနုများ" ဟု ကမ္ပည်း တင်ခဲ့ကြ၏။ ဤအသင်းကြီးတွင် အသင်းဝင်များ အဖြစ် သံဃာတော်များ၊ လူပုဂ္ဂိုလ်များနှင့် အမျိုးသမီး အင်အား စသည့်ဖြင့် များပြားလာသော အခါ ဝိုင်အမ်ဘီအေ အသင်းကြီး၏ အောက်တွင် သံဃာတော်များ အတွက် "သံဃသမဂ္ဂီ"၊ အမျိုးသမီးများ အတွက် "မြန်မာ အမျိုးသမီး ကုမ္မာရီ အသင်း" ဟူ၍ သီခြား ဖွဲ့စည်းလာခဲ့၏။
မြန်မာ အမျိုးသမီး ကုမ္မာရီ အသင်းကို ၁၉၁၉ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၆ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့တွင် တည်ထောင်လိုက်၏။ အသင်း၏ မူဝါဒမှာ "အသင်းသူများသည် နိုင်ငံခြားဖြစ် (အထူးသဖြင့်) အင်္ဂလိပ်တို့ ထုတ်လုပ် ရောင်းချသည့် မည်သည့် ပစ္စည်းကိုမျှ ဝယ်ယူ သုံးစွဲခြင်း မပြုကြရန်။ အမျိုးသမီးများ၏ အကျိုးကို သယ်ပိုးရန်။ အမျိုးသမီးများ၏ ထိခိုက် နစ်နာမှုများအား ကာကွယ် စောင့်ရှောက်ရန်။ တမျိုးသားလုံးနှင့် သက်ဆိုင်သည့် အရေးကိစ္စများတွင် ပါဝင် ကူညီရန်" စသည်များ ဖြစ်လေသည်။ အသင်းသူများသည် ဝံသာနု စိတ်ဓာတ်ကို စောင့်ရှောက် ထိန်းသိမ်းကြသည့် အနေဖြင့် အစည်းအဝေးများသို့ တက်ရောက် လာကြသည့် အခါများ၌ ပြည်တွင်းဖြစ် ပင်နီအကျႌနှင့် ယောထမီကိုသာ ဝတ်ဆင်ကြရန်၊ ပဝါ ခြုံလာကြရန်၊ အသင်းဝင် အချင်းချင်း လွဲမှားသော ဂုဏ်တုဂုဏ်ပြိုင် မရှိနိုင်ကြစေရန် အတွက် ရွှေငွေ စသည့် အဖိုးတန် လက်ဝတ် ရတနာများကို ဝတ်ဆင်ခြင်း မပြုကြရန် စသည်ဖြင့် သတ်မှတ်ထားလေ၏။
ဤသို့ဖြင့် ဝံသာနု ကုမ္မာရီ အသင်းများသည် မြန်မာပြည်အနှံ့ တောကျေးလက်များမှာပါ မကျန် ဖွဲ့စည်း လာကြ၏။ ထိုအခါ ပြည်မြို့မှာလည်း အစ်ကိုကြီး ကိုရွှေထုံး၏ ကူညီမှုဖြင့် နဝင်းရပ်တွင် "သစ္စာဝါရီ ကုမ္မာရီအသင်း" ကို တည်ထောင်လိုက်၏။ ဥက္ကဋ္ဌကား ပြည်မြို့သူ မသော့ ဖြစ်သည်။ (နောင်) ဦးစိုးသိမ်း (ရေနံချောင်း) ဂျီစီဘီအေ ဥက္ကဋ္ဌ၏ ဇနီး။ အကျိုးဆောင်ကား မသိန်းတင် ဖြစ်၏။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ပြည်မြို့၊ ရွာဘဲရပ်မှာလည်း "သီလဝတီ ကုမ္မာရီ အသင်း" ကို မစောရင်က အကျိုးဆောင်၊ ဥက္ကဋ္ဌက မဖွားရင် စသည်ဖြင့် တည်ထောင်လိုက်၏။ ကိုရွှေထုံးနှင့် အတူ ပြည်မြို့၏ ဝံသာနု အသင်းသားများ ဖြစ်ကြသည့် ကိုမြ၊ ကိုသာဇံ၊ ကိုညိုမြ စသူတို့ကလည်း ကုမ္မာရီ အသင်းသူများကို များစွာ အကူအညီ‌ပေးကြသည်။
ပြည်မြို့၏ ကုမ္မာရီ အသင်းသူများသည် အလွန်လှုပ်ရှား တက်ကြွ၏။ သံဃ သမဂ္ဂီများမှ တရားပွဲများနှင့် အသင်းကြီး၏ လှုပ်ရှားမှုများ ဖြစ်ကြသည့် တရားပွဲများ ကျင်းပသည့် အခါတိုင်း ပါဝင် ကူညီကြရသည်။ ဤသည်ကို မသိန်းတင်က အတွေ့အကြုံရသည်၊ နားရည်ဝသည်ဟု ကျေနပ်သည်။ ခေတ်၏ ဝန်းကျင်မှာလည်း ဦးထွန်းရှိန် ကွယ်လွန်သည်၊ ဆရာတော် ဦးဥတ္တမ အဖမ်းခံရသည်။ ဝိုင်အမ်ဘီအေမှ ဂျီစီဘီအေ မြန်မာအသင်းချုပ်ကြီး ဖြစ်လာသည်။ တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများ သပိတ် မှောက်ကြသည်။ အမျိုးသားကျောင်းများ ပေါ်လာသည်။ ဒိုင်အာခီ ရွေးကောက်ပွဲကြောင့် အသင်းကြီး၏ အမှုဆောင်များ သဘောထား ကွဲလွဲကုန်သည်။ တိုင်းပြည်တွင် "လှိုင်ပုကျော် ဂျီစီဘီအေ" "နှစ်ဆယ့်တစ်ဦး ဂျီစီဘီအေ" ဟု နှစ်ခြမ်း ကွဲသွားသည်။ သို့သော် ပြည်မြို့ရှိ မသိန်းတင်နှင့် မစောရင်တို့၏ ကုမ္မာရီ အသင်းနှစ်ခုကမူ ပြည်မြို့ရှိ သံဃသမဂ္ဂီ ဆရာတော်များ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် ညီညွတ်စွာဖြင့် လှုပ်ရှားလျက် ရှိကြ၏။
"အဲဒီတုန်းက သခင်ရှိန်နဲ့ ဦးကြိုင်တို့ မှတ်မိကြသေးလား၊ ဆေးဆရာ ဆရာစံ (နောင် ဂဠုန် ဆရာစံ) က ဒီအဆိုကို မြင်းခြံ အသင်းက မဂျမ်း တင်သွင်းဖို့ အကြံပြုတော့ ဆရာတော် ဦးဥတ္တမက 'မဂျမ်းက စကားပြော မရှင်းဘူး၊ အသံအားလဲ ပျော့တယ်၊ မသိန်းတင်ကို တင်သွင်းခိုင်း' တဲ့"။
အသက် ၆ဝ ကျော် လူကြီးများ၏ အားမာန် တက်စွာဖြင့် ပြောနေကြသည့် နှောင်းအတိတ်၏ အရိပ်ထင်ပုံများကား ကျွန်မတို့ အတွက် ကြည်နူးဖွယ်ရာများ ဖြစ်ရပါလေ၏။ ပေါင်းတည် ညီလာခံတွင် "ဘူး" အဆို သုံးရပ်ကို မသိန်းတင်သည် အားရစွာ တင်သွင်းပြီးနောက် နဝင်းအိမ်ကြီးသို့ ပြန်ရောက်လာလျှင် အစ်မဖြစ်သူ မလှဒွန်းက ဆီးဆူတော့၏။ အိမ်မှာ မလှဒွန်း အထက် မအေးမိ ဆိုသော အစ်မက အဖေနှင့် မရှေးမနှောင်းပင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ပြီ ဖြစ်၍ နဝင်းအိမ်ကြီးတွင် မသိန်းတင် ကြောက်နေရသည်မှာ မလှဒွန်းပဲ ဖြစ်လေသည်။
"သိန်းသိန်း … ညည်းက သူရဲကောင်းမကြီး လုပ်ပြီး ပေါင်းတည် ညီလာခံမှာ အခွန်မပေးဘူး အဆိုကို တင်သွင်းခဲ့တယ်ဆို … ညည်းသတ္တိရှိတာက အရေးမကြီး၊ တော်ကြာ အစိုးရက ကိုထွန်းအောင်ကို အလုပ်ဖြုတ်လိုက်ရင် ဘယ့်နှယ့် လုပ်မလဲ …"
ကိုထွန်းအောင်က မသိန်းတင်၏ တတိယမြောက် အစ်ကိုဖြစ်ကာ ငွေတိုက်မင်းကြီးရုံး၌ အလုပ်လုပ်သည်။ မသိန်းတင်က အစ်မကို ဘာမှ ပြန်မပြော။ သူ့ဗီဇကိုက မှန်တယ်ထင်၍ သူလုပ်မိလျှင် နောက်ဆုတ်တတ်သူ မဟုတ်။ သို့သော် သူ့အတွက် သက်သာမှု ရသွားသည်က "သိန်းသိန်း လုပ်ချင်တာကို လုပ်ပါစေ၊ မလှဒွန်း … ဆူမနေနဲ့၊ အလုပ်ပြုတ်သွားလဲ ထမင်း မငတ်နိုင်ပါဘူး … ဥပဒေရှိရင် ဖြုတ်ပေါ့" ဟူသော ကိုထွန်းအောင်၏ သူ့ဘက်မှ ရပ်တည်ကာ ပြောလိုက်သည့် စကားကြောင့် မလှဒွန်းက အဆူ ရပ်သွားတော့၏။
ပေါင်းတည် ညီလာခံ၏ အတွေ့အကြုံများကို သူငယ်ချင်း မစောရင်တို့၏ သီလဝတီ ကုမ္မာရီများကို ဖောက်သည် ချရဦးမည်။ မစောရင်က သူနှင့်ယှဉ်လျှင် အစစ နုနယ် နေသေးသည်။ ထိုကြောင့် မစောရင် တက်ကြွ ထက်သန်စေရန် မသိန်းတင်က အမြဲပင် နှိုးဆော် နေရလေသည်။ ထိုအခိုက် သစ္စာဝါဒီ ကုမ္မာရီ၏ အမှုဆောင် တဦးဖြစ်သည့် မဖွားရင်က ရောက်လာသည်။
"သိန်းသိန်းရေ … ဘယ်တုန်းက ပြန်ရောက်လဲ၊ သီလဝတီက စောစောတို့ကို အရေးပိုင်ရုံးက လာဖမ်းသွားသတဲ့၊ ကြားပြီးပြီလား …"
မဖွားရင်က တုန်လှုပ်နေသည်။ သူ့ကို ကြည့်ရသည်မှာ ထိတ်လန့် နေဟန်လည်း ရှိနေ၏။ မသိန်းတင်သည် မဖွားရင် စကားဆုံးသည်နှင့် ထိုင်နေရာမှ ဖျတ်ခနဲထကာ "ဘယ်တုန်းက ဖမ်းသွားတာလဲ မမဖွားရင် …" ဟု မေးလိုက်၏။ မဖွားရင်က မသိန်းတင်ထက် အသက် ခြောက်နှစ်ကြီးသည်။
"ဆွမ်းခံပြန်ချိန်ကလို့ ပြောတာပဲ၊ ရွာထဲမှာ တရပ်ကွက်လုံး ဆူနေပြီ၊ ရုံးကို လိုက်သွားပြီး ဝိုင်းကြမလို့တဲ့"
"ဒါဖြင့် … ကျွန်မ လိုက်သွားမယ်၊ မမဖွားရင်ရော လိုက်မလား"
"ဟင့် အင်း"
မဖွားရင်က ဟင့်အင်းဟုဆိုရင်း ခေါင်းခါ ပြလိုက်စဉ် အနားသို့ မလှဒွန်း ရောက်လာသည်။ "ဟင် … မဖွားရင်ပါလား၊ သိန်းသိန်းရော" ဟု မေး၏။ မသိန်းတင်ကား ထိုအချိန်၌ အနားမှာ မရှိတော့ပေ။
ပေါင်းတည် ညီလာခံ အပြီးတွင် အစိုးရသည် ဝံသာနုများ အချင်းချင်း ညီညွတ်ရေး ပျက်ပြားစေရန်ကို အားထုတ်ရုံ မျှမက၊ ဖိနှိပ်မှုများလည်း ပိုမို များလာ၏။ အစိုးရ အာဏာကို ဖီဆန်သည့် "ဘူး" အသင်းဝင်များအား သပိတ်မှောက် တားမြစ်ရေး အက်ဥပဒေကို ထုတ်ပြန်ကာ ၁၉၂၃ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် "ဘူး" အသင်းများအား မတရားအသင်း ကြေညာထား၏။ ထိုအခါ ဒိုင်အာခီ အစိုးရ အဖွဲ့ဝင် ဝံသာနုအမတ်များက ဤကြေညာချက်ကို ကန့်ကွက်ကြောင်း လွှတ်တော်မှာ အဆို တင်သွင်းသည်။ သို့သော် ဤအဆိုကို ကန့်ကွက်သည့် အမတ်များလည်း ရှိနေသောကြောင့် မဲခွဲလျှင် ၁၇ မဲ၊ ၃၉ မဲနှင့် အဆိုဘက်မှ ရှုံးသွား၏။ ဤသို့သော အခြေအနေတွင် ဝံသာနု အသင်းဝင်များနှင့် သံဃ သမဂ္ဂီဝင် ရဟန်းတော်များလည်း မြို့နယ် အသီးသီး၌ အဖမ်းအဆီး ခံရကာ၊ ထောင်ဒဏ် အပြစ်ပေးခြင်းကို ခံကြရလေ၏။ ထိုအခါ ဝံသာနု တရားကို နယ်လှည့်ကာ ဟောပြောနေသည့် ဆရာတော် သာယာဝတီ ဦးညေးယျသည်လည်း ပြည်မြို့ရှိ အရေးပိုင် ဦးမဲ၏ ရုံးမှ ဖမ်းဆီးခြင်းကို ခံရကာ၊ ဒုတိယ အရေးပိုင် ဦးသီဟန်က နယ်ချဲ့ အစိုးရကို အကြည်ညိုပျက်အောင် ဟောပြောမှုဖြင့် အလုပ်ကြမ်းနှင့် ထောင်ဒဏ် ၆ လ အပြစ် ပေးလိုက်၏။
ထိုအခါ သီလဝတီ ကုမ္မာရီ အသင်းဝင် ဖြစ်သည့် မစောခင်သည် ရပ်ကွက်ထဲ၌ အတူနေဖြစ်သည့် စပါးပွဲစား ဒေါ်အောင်မေ၏ အိမ်သို့ ရောက်သွား၏။ ဒေါ်အောင်မေ အိမ်တွင် အလည် ရောက်နေသည့် ပြည်မြို့နယ်၊ အင်းယားရွာမှ စပါးရောင်း လာသည့် သူကြီး ဦးဖီး ဆိုသူနှင့် တွေ့ကြ၏။ ဦးဖီးသည် ဆရာတော် ဦးညေးယျအား အမှု စစ်ဆေးသည့် အရေးပိုင် ဦးသီဟန်၏ ရုံးခန်းသို့ သွားရောက် နားထောင်ခဲ့သည့် အတွေ့အကြုံများအား ပြောပြနေသည် ဖြစ်လေရာ … "မအောင်မေရယ် … ငညေးယျကို အမှုစစ်တော့ ကြောက်လွန်းလို့ မျက်နှာလေးကို ဆီးရွက်လောက် ရှိတယ်။ ဦးသီဟန်မို့ ထောင်ဒဏ်လောက် ပေးတာ၊ ငါသာ စစ်ရရင် မှတ်လောက်အောင်ကို သေနတ်နဲ့ ပစ်သတ်ချင်တယ်။"
သူကြီး ဦးဖီး၏ ဒေါနှင့် မောနှင့် ပြောနေသော စကားများကို ကြားရလျှင် မစောခင်သည် အသားများ ဆတ်ဆတ်တုန်လာအောင် မခံချင် ဖြစ်လာသည်။ ငါတို့ ဆရာတော်ကို ပြောရက်လေခြင်း ဟူသော စိတ်ဖြင့် မစောရင်တို့ထံ လာကာ ပြောပြသည်။ ထိုအခါ မစောရင်ကလည်း အနားမှာ ရှိနေသည့် ကုမ္မာရီ အသင်းဝင် မယုခင်ကိုပါ ခေါ်၍ ဒေါ်အောင်မေအိမ်သို့ လိုက်လာကြ၏။
သို့သော် ဦးဖီးကို မတွေ့ရတော့။ သူတည်းခိုသည့် ဦးစံကွန်းအိမ်သို့ ပြန်သွားပြီ ဆို၍ ဦးစံကွန်း အိမ်သို့ သူတို့သုံးယောက် လိုက်သွားကြသည်။ တွေ့ပါပြီ ဦးဖီးကို၊ ဦးဖီးသည် ဦးစံကွန်း၏ အိမ်ရှေ့ ကပြင်ပေါ်တွင် ခြေတွဲလောင်းချ၍ ထိုင်နေ၏။ ထိုအခါ အသက် အငယ်ဆုံး ဖြစ်သည့် မယုခင်က ဦးဖီး ထိုင်နေရာသို့ ပြေးသွားကာ "နင်လားဟဲ့ … တို့ ဆရာတော်ကို ငညေးယျလို့ ခေါ်တာ …" ဟု ပြောဆိုရင်း ဦးဖီး ကိုယ်လုံးကြီးကို မြေပြင်ပေါ်သို့ ကျလာအောင် ခုန်၍ ဆွဲချသည်။ မစောရင်နှင့် မစောခင်တို့ကလည်း မယုခင်ကို ကူညီကာ ဦးဖီး မြေပြင်ပေါ်သို့ ကျလာသည် အထိ ဝိုင်းကူ၍ ဆွဲချကြလျှင် ရုတ်တရက် ဖြစ်သောကြောင့် ဦးဖီးမှာလည်း မည်သို့မျှ မကာကွယ်နိုင်ဘဲ မြေပြင်ပေါ်သို့ အလျားမှောက် ကျသွားတော့၏။
မိန်းကလေးသုံးယောက်သည် ဦးဖီးကို ဝိုင်းရိုက်ကြတော့၏။ ဦးဖီး မထနိုင်အောင်လည်း ဝိုင်းဖိ ထားကြလျှင် ဦးစံကွန်း၏ သမက်မှာ မည်သို့ ကူညီရမည်ကို မသိသောကြောင့် လူစိမ်းများကို မြင်လျှင် ဝှေ့တတ်သည့် ဦးဖီး၏ နွားနှစ်ကောင်ကို ချည်နှောင်ထားသည့် နေရာမှ ကြိုးများကို ဖြေလွှတ် ပေးလိုက်၏။ သို့သော် နွားများသည် မိန်းကလေးများကို လုံးဝ မဝှေ့ဘဲ အလျားမှောက်နေသည့် သူတို့၏ သခင် ဦးဖီးကိုသာ ဝှေ့မည်လုပ်နေ၍ အိမ်နီးချင်းများ လာရောက်ကာ နွားများကို ဖမ်းတော့မှ ဦးဖီး ချမ်းသာရာ ရတော့သည်။ ထို့ကြောင့် ဦးဖီးသည် တရားလို ပြုလုပ်ကာ သီလဝတီ ကုမ္မာရီမှ မိန်းကလေး သုံးယောက်အား ပါးရိုက်မှုဖြင့် အရေးပိုင် ဦးမဲ၏ ရုံးမှာ တရားစွဲလိုက်၏။ ဤအတွင်းမှာပဲ မသိန်းတင်၏ အစ်ကိုကြီး ကိုရွှေထုံး၊ မယုခင်၏ အဖေ ကိုသာဇံ၊ မစောခင်၏ အဖေ ကိုမြတို့ကိုလည်း မတရားအသင်း ပုဒ်မဖြင့် အရေးပိုင်ရုံးမှ ဖမ်းသွားသည်။ မိန်းကလေး သုံးယောက်ကိုလည်း ဦးဖီးအား ပါးရိုက်မှုဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၄ လ ကျခံစေဟု တရားသူကြီး ဦးသိန်းညွန့်က စီရင်ချက်ချသည်။
မသိန်းတင်သည်လည်း သီလဝတီ ကုမ္မာရီ အသင်းသူများအား အကူအညီ ပေးနေသည့် ရက်မှာပဲ ကိုရွှေထုံး၏ အပေါင်းအသင်းများ ဖြစ်သည့် ဝံသာနု ကိုအောင်စော၊ ကိုထွန်းကျော်၊ ကိုပန်းဖူးတို့နှင့် အတူ သစ္စာဝါဒီ ကုမ္မာရီ အသင်းမှ မဖွားရင်ကိုပါ အရေးပိုင်ရုံးမှ လာရောက် ဖမ်းဆီး သွားသည်ကို ခံရ၏။ မလှဒွန်းမှာ ရင်ကို လက်နှင့် ဖိရင်း "ဘုရား … ဘုရား" ဟု တကာ နဝင်းအိမ်ကြီးမှာ ကျန်ရစ်ခဲ့တော့၏။
ကြည်ဦး ၇၊ ၁ဝ၊ ၂ဝဝ၃
အင်းနားရွာ၊ ထီးလင်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ထီးလင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သိုင်းတပုတ်ရွာ
သိုင်းတပုတ်ရွာ
ဆရာမှတ်ကြီး
ဆရာမှတ်ကြီး ခေါ် ဒေါက်တာ ဂျွန်အက်ဗင်နီဇာ မတ် (John Ebenezer Marks) သည် မင်းတုန်းမင်း၊ သီပေါမင်းတို့နှင့် ရင်းနှီးသော ရေဖျန်းဂိုဏ်းမှ ခရစ်ယာန်သာသနာပြုပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်လေသည်။ သို့ရာတွင် ဒေါက်တာမတ်သည် ပညာရေးဘက်၌ အထူးအာရုံစိုက် ဆောင်ရွက်ခဲ့သူ ဖြစ်သဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံပညာရေးသမိုင်းနှင့် ပို၍ ဆက်စပ်ထင်ရှားပေသည်။ စင်စစ်အားဖြင့်လည်း ဒေါက်တာမတ်သည် အစအဦးတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ ပညာရေးလုပ်ငန်းကို ဆောင်ရွက်ရန် ရေဖျန်းဂိုဏ်းမှ စေလွှတ်ချက်အရ လာရောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်လေသည်။ ထိုစဉ်အခါက ဘုရင်စိုးမင်းနှင့်တကွမင်းညီမင်းသား၊ တိုင်းသူပြည်သား အပေါင်းတို့က ကြည်ညိုလေးစားခြင်းကို ခံရသော ကျောင်းဆရာကြီး ဖြစ်သောကြောင့် ဆရာမှတ်ဟူ၍ အမည်ခေါ်တွင်ခဲ့လေသည်။
ကိုယ်ရေးရာဇဝင်
ဆရာမှတ်ကြီးသည် ၁၈၃၂ ခုနှစ် ဇွန်လ ၄ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ လန်ဒန်မြို့၌ ဖွားမြင်သည်။ ရဟူဒီ မျိုးရိုးအဆက်အနွယ်ဖြစ်သည်။ ကျန်းမာရေး မကြာခဏ ချွတ်ယွင်းလေ့ရှိသော်လည်း ၈၃ နှစ်အရွယ်အထိ အသက်ရှည်သည်။ ငယ်စဉ်က လန်ဒန်မြို့ အရှေ့ပိုင်းရှိ ကျောင်းတစ်ကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ရလေသည်။ ထိုကျောင်း၌ပင် စေတနာ့ဝန်ထမ်းကျောင်းဆရာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီးနောက် ဝုလဗာဟမ္မတန်မြို့ (Wolverhampton)၊ ဗာမင်ဂမ်မြို့ (Birmingham) နှင့် အိဗရှမ်မြို့ (Evesham) များတွင် ကျောင်းဆရာအဖြစ် ဆက်လက် အမှုထမ်းရလေသည်။ ထိုနောက် တီ၊ အို၊ ဂွတ်ချိုင်း (Rev. T. O. Goodchild) ဆိုသူ ဘုန်းကြီးတစ်ပါးထံမှ ခေါ်ဖိတ်ချက်အရ လန်ဒန်မြို့ အရှေ့မြောက်ပိုင်းရှိ စာသင်ကျောင်း တစ်ကျောင်းသို့ သွားရောက် အမှုထမ်းရသည်။ ထိုကျောင်းမှ ကျောင်းသားတို့သည် လူပေလူတေကလေးများ ဖြစ်ကြသော်လည်း ဆရာမှတ်ကြီး၏ ကြိုးပမ်းမှုကြောင့် ဆရာကို ကျိုးနွံလာကြလေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာပုံ
ဆရာမှတ်ကြီးသည် မော်လမြိုင်မြို့၊ မန္တလေးမြို့နှင့် ရန်ကုန်မြို့တို့တွင် ကလေးသူငယ် ပညာသင်ကြားရေးလုပ်ငန်း၌ အားသွန်ခွန်စိုက် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်မြို့တွင် ယခု လမ်းမတော်အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းသည် ဆရာမှတ်ကြီး တည်ထောင်ခဲ့သောကျောင်း ဖြစ်သည်။ ရှေးအခါက စိန်ဂျွန်းကောလိပ်ဟု အမည် မှည့်ခေါ်ထားသော်လည်း ဆရာမှတ်ကျောင်းဟူ၍သာ လူသိများခဲ့လေသည်။
၁၈၇၉ ခုနှစ်တွင် ဂိုဏ်းချုပ် တိတ် (Archbiship Tait)က ဆရာမှတ်ကြီးကို အယူဝါဒပညာရပ်ဆိုင်ရာ ပါရဂူဘွဲ့ (ဒီ၊ ဒီ) ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ဒေါက်တာမှတ်သည် ၁၉ဝဝ ပြည့်နှစ်တွင် သာသနာပြုလုပ်ငန်းအရပ်ရပ်မှ အနားယူပြီးနောက် ၁၅ နှစ်ကြာသောအခါ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၌ အနိစ္စရောက်လေသည်။
ဆရာမှတ်ကြီးသည် ပညာရေးဘက်၌ ဆောင်ရွက်ချက်ကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ သာသနာရေးဘက်၌ ဆောင်ရွက်ချက်ကြောင့်သော်လည်းကောင်း ထင်ရှားသည်ထက် ထင်ရှားသည်ဟု ဆိုနိုင်ပေသည်။ မန္တလေးမြို့၌ နေထိုင်စဉ်အခါကလည်းကောင်း၊ ရန်ကုန်မြို့၌ နေထိုင်စဉ်အခါကလည်းကောင်း မိမိနေအိမ်သို့ လူမျိုးမရွေး၊ လူတန်းစားမရွေး ဝင်ထွက်ခွင့် ပြုထားလေသည်။
စိန်ဂျွန်းကျောင်းဝင်းအတွင်းရှိ နေအိမ်သို့ မဟာဝန်ရှင်တော်မင်းကြီးမှအစ စစ်ဘက်၊ နယ်ဘက် အရာရှိများ၊ ကုန်သည်၊ သူထွေးများ၊ ရန်ကုန်မြို့ပေါ်ရှိ လူကုံထံများ အမြဲဝင်ထွက်လျက်ရှိလေသည်။ ဆရာမှတ်ကြီး၏ ခင်မင်တတ်သောစိတ်၊ ရက်ရောသော စေတနာ၊ ရွှင်ပျသော မျက်နှာထားတို့ကြောင့် လူမျိုးရေး၊ အယူဝါဒရေး၊ အဆင့်အတန်း ကွာခြားရေးနှင့်ဆိုင်သော အတားအဆီး ဟူသမျှတို့ ပြိုပျက်၍ ရောက်လေရာအရပ်တွင် အဆွေခင်ပွန်း ပေါများလေသည်။ ဆရာမှတ်ကြီးသည် ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်ထားသော မြန်မာနယ်မြေကို အုပ်ချုပ်ရသည့် ပထမဦးဆုံးသော မဟာဝန်ရှင်တော်မင်းကြီး ဆာအာသာ ဖယ်ယာမှအစ နောင်အဆက်ဆက် အုပ်ချုပ်ရသူ မင်းပိုင်းစိုးပိုင်းတို့နှင့် လည်း ရင်းနှီးလေသည်။ အထူးသဖြင့် ဆာချားဗားနဒ်နှင့် ပို၍ ရင်းနှီးပုံရလေသည်။ တစ်ခါက ဆာချားဗားနဒ်သည် စိန်ဂျွန်းကောလိပ်၌ ဖျားနာနေသော ဆရာမှတ်ထံသို့ ကိုယ်တိုင်လာပြီး အစိုးရအိမ်တော်သို့ ယူဆောင်ပြုစုသည်ဟု သိရလေသည်။
မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးနှင့် ဆရာမှတ်ကြီး
ဆရာမှတ်ကြီးသည် ၁၈၆၈ ခုနှစ်မှ ၁၈၇၄ ခုနှစ်အထိ မန္တလေးမြို့၌ နေထိုင်စဉ် မင်းတုန်းမင်းထံသို့ မကြာခဏ ဝင်ရောက် ခစားခွင့် ရသည့်အပြင် ဘုရင့်ထံမှ အကူအညီ အထောက်အပံ့ကိုလည်း ရရှိခဲ့လေသည်။ မန္တလေးမြို့သို့ မိမိထက် ဦးစွာ ရောက်နေနှင့်ကြသော ရောမ ကက်သလစ်ဂိုဏ်းမှ ဘုန်းကြီးသည်လည်းကောင်း၊ အာမီးနီးယန်းဂိုဏ်းအုပ်သည်လည်းကောင်း ဘုရင်၏ အကူအညီ အထောက်အပံ့ကို ခံယူရရှိလျက်ရှိလေသည်။ မင်းတုန်းမင်းကြီးသည် နေပြည်တော်တွင် ရေဖျန်းဂိုဏ်းအတွက် ဘုရားရှိခိုးကျောင်း တည်ဆောက်ရန်သော်လည်းကောင်း၊ ခရစ်ယာန်သာသနာကျောင်း တည်ထောင်ရန်သော်လည်းကောင်း ဆရာမှတ်ကြီးအား ခွင့်ပြုတော်မူလေသည်။ ထို့ပြင် သီပေါမင်းသား အပါအဝင် မင်းသား ကိုးပါးနှင့်တကွ အခြား နန်းတွင်းသားတို့ကို ဆရာမှတ်ကြီးကျောင်းသို့ပို့၍ စာသင်စေသည်။
ဆရာမှတ်၏ ပညာရေး ဆောင်ရွက်ချက်
ဆရာမှတ်ကြီးကို သာသနာပြုဆရာတစ်ယောက်အဖြစ် မှတ်မိကြသည်ထက် ကျောင်းဆရာကြီးတစ်ယောက် အဖြစ် ပို၍ မှတ်မိကြသည်ဟု ဆိုနိုင်ပေသည်။ ဆရာမှတ်ကြီးသည် မော်လမြိုင်မြို့သို့ ကျောင်းဆရာအလုပ်ဖြင့်ပင် ရောက်ရှိလာခဲ့လေသည်။ ဆရာကြီး၏ အောင်မြင်မှုမှာ ပညာသင်ကြားရေးနည်းစနစ်၊ စည်းရုံးမှုနည်းစနစ် ကောင်းလှခြင်းကြောင့်ဟု ဆိုရမည်ထက် တပည့်အပေါင်းတို့ကို သားရင်းမြေးရင်းပမာ ချစ်ခင်၍ မိမိ၏ အချိန်၊ ငွေ၊ ကျန်းမာရေးတို့ကို တပည့်များ၏ အကျိုးအတွက် စွန့်နိုင်ခြင်းကြောင့်ဟု ဆိုရပေမည်။ မိမိ၏ တပည့် တစ်စုံတစ်ယောက် ဖျားနာနေလျှင် တစ်ညဉ့်လုံး မအိပ်ဘဲ ပြုစုစောင့်ရှောက်လေ့ ရှိလေသည်။ ဆရာမှတ်ကြီးသည် မြန်မာနိုင်ငံ၌ အက်စ်၊ ပီ၊ ဂျီ သာသနာကျောင်းများကို အနှံ့အပြား တည်ထောင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့လေသည်။ ရန်ကုန်မြို့ရှိ စိန်ဂျွန်းကျောင်းမှာ အထင်ရှားဆုံး ဖြစ်သည်။ စိန်ဂျွန်းကျောင်းကို ၁၈၆၄ ခုနှစ် မတ်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် သည်ကော့တိတ်ခေါ် အိမ်တစ်ဆောင်၌ စတင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့လေသည်။ အိမ်ငှားခ တစ်လလျှင် ငွေ ၁ဝဝ ကျပ် ပေးရသည်။ နေ့ကျောင်းသားများအပြင် ကျောင်းအိပ်ကျောင်စားများကိုလည်း လက်ခံထားလေသည်။
ထိုအချိန်အခါမှစ၍ ဆရာမှတ်ကြီးကျောင်းသည် ကြီးပွားတိုးတက်လာခဲ့လေသည်။ တပည့် ကျောင်းသားတို့ကလည်း ဆရာကြီး၏ ကျေးဇူးကို တုံ့ပြန်သည့် အနေဖြင့် ဆရာမှတ်ကြီးကျောင်းဆရာကြီး အလုပ်မှ အငြိမ်းစားယူသည့် ၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင် မတ် အထိမ်းအမှတ် ရန်ပုံငွေ ကို စတင် ဖွင့်ခဲ့ကြလေသည်။ ထိုရန်ပုံငွေမှာ ဆရာမှတ်ကြီးကျောင်းထွက် ကျောင်းသားဟောင်းတို့က မိမိတို့ ဆရာကြီးအား ထောက်ပံ့ရန်ပင် ဖြစ်လေသည်။ ဆရာကြီး အနိစ္စရောက်ပြီးသည့်နောက်၌ပင် ထိုရန်ပုံငွေကို ရပ်ဆိုင်း၍ မထားဘဲ စိန်ဂျွန်းကျောင်းဝင်း၌ ဆရာမှတ်ကြီး အထိမ်းအမှတ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်းတစ်ဆောင် ဆောက်လုပ်ရန်နှင့် ဆင်းရဲနွမ်းပါးသော မြန်မာတိုင်းရင်းသား ကျောင်းသားတို့အား ငွေကြေး ထောက်ပံ့ရန် ဆက်လက် ထားရှိခဲ့ကြလေသည်။
ဆရာမှတ်ကြီးသည် ပြည်သူတို့နှင့်ဆိုင်သော ရပ်ရွာအရေးကိစ္စတို့၌လည်း ပါဝင် ဆောင်ရွက်လေ့ရှိလေသည်။ ဆရာကြီးသည် စိန်ဂျွန်းကောလိပ် အရန်တပ်ဖွဲ့ကိုလည်း ဦးစီးတည်ထောင်ခဲ့သူ ဖြစ်ပေသည်။
ရှိန်းမကားရွာ၊ ဝက်လက်မြို့နယ်
ရှိန်းမကားရွာ (Sheinmakar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဝက်လက်မြို့နယ်၊ ရှိန်းမကားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၇၇၅ ဖြစ်သည်။ ဒေသအခေါ်မှာ ရှန်းမကား ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝက်လက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တာဝိကာ ဟောရ်နေ့
တာဝိကာ ဟောရ်နေ့(ดาวิกา โฮร์เน่; Davika Hoorne; ၁၆ မေ ၁၉၉၂ ဖွား) သည် ထိုင်း မော်ဒယ်နှင့် သရုပ်ဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။
ပြင်ပလင့်များ
ကဏ္ဍ:ထိုင်း အမျိုးသမီး ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ
ညင်ရှောင်ရွာ၊ လဟယ်မြို့နယ်
ညင်ရှောင်ရွာ (Nyinshaung)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ လဟယ်မြို့နယ်၊ ညင်ရှောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၈၂၄ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လဟယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဟူစတန်မြို့
ဟူစတန်မြို့သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု တက္ကဆပ်ပြည်နယ်တွင် အကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်ပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် စတုတ္ထမြောက် လူဦးရေအများဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ် အမေရိကန် သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြို့ဧရိယာ စုစုပေါင်း ၅၉၉.၆ စတုရန်းမိုင် (၁,၅၅၃ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ပေါ်တွင် လူဦးရေ ၂.၁၆ သန်း မှီတင်းနေထိုင်သည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ ဟူစတန်သည် ဟဲရစ်ကောင်တီ၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့ ဖြစ်ပြီး ဟူစတန်၏ မက်ထရိုပိုလစ်တန် ဧရိယာမှာ လူဦးရေ ၆ သန်းကျော်ဖြင့် အမေရိကန်၏ ပဉ္စမမြောက် လူဦးရေ အများဆုံး ဖြစ်သည်။
ဟူစတန်မြို့ကို ၁၈၃၆ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၁၈၃၇ ခုနှစ် ဇွန်လ ၅ ရက် တွင် မြို့ အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဆမ် ဟူစတန်ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ထိုသူမှာ တက္ကဆပ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ သမ္မတဖြစ်ခဲ့ပြီး မြို့တည်ထောင်ရာ နေရာ၏ အရှေ့ဘက် ၂၅မိုင် (၄၀ ကီလိုမီတာ) အကွာတွင် ဖြ်စပွားခဲ့သော ဆန်ဂျာစင်တို တိုက်ပွဲကို ဦးဆောင်တိုက်ခိုက်အောင်မြင်ခဲ့သူလည်း ဖြ်စသည်။ အလျင်အမြန် တိုးတက်လာသော ဆိပ်ကမ်း နှင့် မီးရထားလုပ်ငန်းအပြင် ၁၉၀၁ ခုနှစ် ရေနံရှာဖွေ တွေ့ရှိမှုကြောင့် လူဦးရေမှာ အစဉ်တစိုက် တိုးပွားလာခဲ့သည်။ ၂၀ ရာစု အလယ်ပိုင်းသို့ ရောက်သောအခါ ကမ္ဘာအကြီးဆုံး ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု နှင့် သုတေသန ဌာနဖြစ်သော တက္ကဆပ် ဆေးပညာ စင်တာကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး နာဆာ၏အစီအစဉ်များကို ထိန်းချုပ်ရာ ဒေသဖြစ်သော ဂျွန်ဆင်အာကာသ စင်တာလည်း တည်ရှိလာခဲ့သည်။
ပန်ဟိုင်းရွာ၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်
ပန်ဟိုင်းရွာ (Panghai)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုးမိတ်ခရိုင်၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်၊ မန်ကောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၀၇၄၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန်ကောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၇၀ ဦး၊ မ ၂၇၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၄၇ ဦးနေထိုင်သည်။
စင်တောင်းခေဗီရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
စင်တောင်းခေဗီရွာ (Sintawngkhaybwee)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ စင်းတောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၃၄၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စင်းတောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၃၇၈ ဦး၊ မ ၄၃၈၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၇၆၆ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပန်ဟိုင်းရွာ၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမိတ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မှန်စီ ကျောက်စီပညာ
မြန်မာနိုင်ငံ အရပ်ရပ်ရှိ တန်ခိုးကြီး ဘုရားများသို့ ရောက်ဖူးသူ တိုင်းပင် တန်ဆောင်းပြာသာဒ်များတွင်လည်းကောင်း၊ ဘုရား ပလ္လင်တော်နှင့် ဂန္ဓကုဋိနံရံများတွင်လည်းကောင်း အရောင် အမျိုးမျိုးရှိသည့် ဖန်စမှန်စတို့ဖြင့် စီခြယ်ထားသည်ကို တွေ့မြင် ကြရပေလိမ့်မည်။ ဤသို့ မှန်ကျောက်တို့ဖြင့် စီမံခြယ်လှယ် ခြင်းကို ရှေးမြန်မာဘုရင်များ၏ နန်းတော်များနှင့် ဘုရား၊ ကျောင်းစသော သာသနိက အဆောက်အအုံများ၌ အထူးပြုလုပ် ခဲ့ကြလေသည်။ ( မြန်မာ ယွန်းထည်လုပ်ငန်း-။) အနောက်တိုင်းများမှာမူကား မှန်ကိုသာမက အခြား အုတ်၊ ကျောက်ရောင်စုံများဖြင့် အဂ‡တေများ ပေါ်တွင် ပုံပန်းသဏ္ဌာန် အမျိုးမျိုးဖြစ်အောင် ပုံဖော်သွင်းမြှုပ်၍ မွမ်းမံ ခြယ်လှယ်ခဲ့ကြ လေသည်။
ဤမှန်စီကျောက်စီ ပညာသည် ယခုခေတ်မှသာ မဟုတ်။ ရှေးနှစ်ပေါင်း များစွာကတည်းက ပေါ်ပေါက် ခေတ်စားခဲ့ပေ သည်။ ရှေးအီဂျစ်လူမျိုးများသည် ဤအတတ်ကို ကောင်းစွာ တတ်မြောက်ခဲ့ကြရာ သူတို့၏ လက်ရာများကို ယနေ့တိုင် တွေ့ရှိနိုင်ပေသည်။ မှန်စီကျောက်စီ ပညာသည် ဗိုင်ဇင်းတိုင် အင်ပိုင်ယာခေတ်တွင် ထွန်းကားခဲ့ပြီးနောက် အီတလီပြည်တွင် မူကား ၁၃ ရာစုနှစ်များတွင်မှ ထွန်းကားလာလေသည်။ ဂရိ လူမျိုးများ၊ အဆီးရီးယန်း လူမျိုးများသည်လည်း မှန်စီကျောက် စီ ပညာကို ကောင်းစွာ တတ်မြောက်ကြ၍ အယူဝါဒဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံများတွင် ကောင်းစွာ အသုံးပြုခဲ့ကြလေသည်။
မီးတောင်ပေါက်ကွဲခြင်းကြောင့် ပျက်စီးသွားသော ပွန်ပီယိုင်မြို့၌ တူးဖော်ရရှိသော အဆောက်အအုံ အချို့တို့တွင် ကြမ်းပြင်ကို မှန်ကျောက်တို့ဖြင့် စီခြယ်ထားသည်ကို တွေ့ရှိရပေသည်။ လန်ဒန်မြို့တွင်လည်း အဆောက်အအုံများ ဆောက်လုပ်ရန် အတွက် မြေကြီးကို တူးဖော်သည့်အခါ ရှေးဟောင်း ဗြိတိန် လူမျိုးတို့ သုံးစွဲခဲ့သော မှန်စီကြမ်းပြင်များကို မြေအောက် ၁၂ ပေ ၁၅ ပေအတွင်း၌ တွေ့ရှိကြရလေသည်။ ရှေးခေတ်ကမူ မှန်ကျောက်စီခြယ်ခြင်းကို အယူဝါဒဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံ များတွင် အများဆုံး အသုံးပြုကြလေသည်။ အီတလီနိုင်ငံ ဗင်းနစ်မြို့၌ စိန်မတ်ဘုရားရှိခိုး ကျောင်းကြီး၏ အတွင်းဘက် တစ်ခုလုံးတွင် တမန်တော်၏ ရုပ်ပုံအမျိုးမျိုးကို မှန်ဖြင့် စီ၍ ဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ပြင်သစ်နိုင်ငံ ၁၄ ဆက် မြောက် လူဝီဘုရင်၏ နန်းတော်သည် ဗာဆေးမြို့တွင် တည်ရှိ၍ အချို့ မှန်နန်းဆောင်များသည် ကမ္ဘာကျော်ခဲ့ လေသည်။
ဆပ်ဒူးရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
ဆပ်ဒူးရွာ(Satdu)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ခန်တိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၆၃၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခန်တိုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၁ ဦး၊ မ ၁၃၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၉ ဦး နေထိုင်သည်။
ဖီလာဒဲလ်ဖီးယားမြို့
ဖီလာဒဲလ်ဖီးယားမြို့သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ပင်ဆယ်ဗေးနီးယားပြည်နယ်ရှိ အကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်ပြီး ဖီလာဒဲလ်ဖီးယားကောင်တီ ၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့ ဖြစ်သည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိပြီး ဒယ်လာဝဲလ်မြစ် နှင့် စကူးကဲလ်မြစ် ကမ်းတလျှောက်တွင် တည်ရှိသည်။ နယူးယောက်မြို့၏ အနောက်တောင်ဘက် ၈၀မိုင် (၁၃၀ ကီလိုမီတာ) ခန့် အကွာတွင် ရှိသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ပဉ္စမမြောက် လူဦးရေ အများဆုံးမြို့ ဖြစ်ပြီး ၂၀၁၀ ခုနှစ် လူဦးရေ စာရင်းအရ လူဦးရေ ၁,၅၂၆,၀၀၆ ဦး နေထိုင်သည်။ ဖီလာဒဲလ်ဖီးယားမြို့သည် ဒယ်လာဝဲလ်တောင်ကြားတွင် စီးပွားရေး၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပညာရေး အချက်အချာ ဌာနတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။
စလူးချောင်းရွာ၊ ညောင်ပင်သာ
စလူးချောင်းရွာ၊ ညောင်ပင်သာ
အလယ်စုရွာ၊ လှည်းလမ်းတက်
အလယ်စုရွာ၊ လှည်းလမ်းတက်
လေးတောင်ရွာ၊ ရက်ချောင်း
လေးတောင်ရွာ၊ ရက်ချောင်း
ကာယရွာ
ကာယ
မုံလွယ်ရွာ၊ မိုးမောက်မြို့နယ်
မုံလွယ်ရွာ(Monloi)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မိုးမောက်မြို့နယ်၊ စိန်လုံကဂျီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၁၂၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သပြေဆိပ်ရွာ
သပြေဆိပ်ရွာ
ဖာပွန်ခရိုင်
ဖာပွန်ခရိုင် (Hpapun District) သည် ကရင်ပြည်နယ်တွင် ပါဝင်သော ခရိုင်ဖြစ်သည်။ ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ ဖာပွန်မြို့ဖြစ်သည်။
ပါဝင်​သောမြို့နယ်များ
ဖာပွန်ခရိုင်တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်များနှင့် မြို့များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း
ဖာပွန်မြို့သည် ယခင်က တနင်္သာရီတိုင်း (ယခု မွန်ပြည်နယ်) သံလွင်ခရိုင်၏ ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်သည်။၁၉၄၉ခုနှစ် မေလ ၆ရက်နေ့မှ ၁၉၅၅ခုနှစ် မတ်လ ၂၆ရက်နေ့အထိ ဖာပွန်မြို့အား KNDOများ အုပ်စိုးခဲ့သည်။၁၉၅၅ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁ရက်မှသာ ပြည်ထောင်စုအစိုးရ၏ ပုံမှန်အုပ်ချုပ်ရေးအသွင်ဖြင့် စတင်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။၁၉၅၄ခုနှစ်တွင် ကရင်ပြည်နယ်ကို ဖွဲ့စည်းရာ သံလွင်ခရိုင်သည် ဘားအံခရိုင်၊ ဘားအံနယ်တွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်။ ၁၉၆၅ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင်မှ မြို့ပိုင်ရုံးဖြင့် ပြန်လည်ဖြစ်လာခဲ့သည်။၁၉၇၃ခုနှစ် ဧပြီ ၂၇ရက်နေ့တွင် မြို့နယ်အဆင့် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၂၀၁၁ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဖာပွန်မြို့နယ်အား ဘားအံခရိုင်မှ ခွဲထုတ်ကာ မြို့နယ်တစ်ခု၊ မြို့နယ်ခွဲတစ်ခုဖြင့် ဖာပွန်ခရိုင်အဖြစ် တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ခရိုင်အတွင်းရှိ ကမမောင်းကျေးရွာအုပ်စုသည် ၂၀၀၃ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁ရက်နေ့တွင် မြို့ဖြစ်လာပြီး ၂၀၀၃ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၁ရက်နေ့တွင် မြို့နယ်ခွဲအဆင့် ဖြစ်လာခဲ့သည်။၂၀၁၄- ၂၀၁၅ခုနှစ်များတွင် မြို့နယ်ခွဲအဆင့်များကို ပယ်ဖျက်ပြီး မြို့အဆင့်သာ ပြန်လည်သတ်မှတ်ခဲ့ရာ ဖာပွန်ခရိုင်တွင် မြို့နယ် (၁)မြို့နယ်၊ မြို့ (၂)မြို့ ပါဝင်သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် ဖာပွန်မြို့နယ်သည် ဖာပွန်ခရိုင်ဖြစ်ကာ ဖာပွန်ခရိုင်သည် ဖာပွန်မြို့နယ်ဖြစ်သည်။
နယ်နိမိတ်
မြောက်ဘက်တွင် ဘားအံခရိုင်နှင့် ကယားပြည်နယ်မှ ဘောလခဲခရိုင်၊ အရှေ့ဘက်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံမှ တက်ခ်ပြည်နယ်၊ တောင်ဘက်တွင် ဘားအံခရိုင်နှင့် မွန်ပြည်နယ်မှ သထုံခရိုင်၊ အနောက်ဘက်တွင် ပဲခူးတိုင်းမှ တောင်ငူခရိုင်နှင့် ပဲခူးခရိုင်တို့ တည်ရှိသည်။
မြေမျက်နှာသွင်ပြင်
ဖာပွန်ခရိုင်သည် မြေပြန့်နည်းပါး၍ တောင်ကုန်းတောင်တန်း၊ ချိုင့်ဝှမ်း ထူထပ်သော ဒေသဖြစ်သည်။
ရေဆင်း
ဖာပွန်ခရိုင်သည် မြစ်ချောင်း ပေါများသည်။ ကယားပြည်နယ်မှ စီးဆင်းလာသော သံလွင်မြစ်သည် ဖာပွန်ခရိုင်အရောက် ကယား-ကရင်နယ်စပ်မှစ၍ အောက်ဘက် ဘားအံခရိုင်၊ လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်နှင့် ဖာပွန်မြို့နယ်တို့ဆုံရာ နေရာအထိ ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် နယ်နိမိတ်အဖြစ် စီးဆင်းနေသည်။ ထိုနေရာတွင် သံလွင်မြစ်နှင့် သောင်းရင်းမြစ်တို့ ပေါင်းဆုံသည်။ သံလွင်မြစ်သည် ထိုနေရာမှစ၍ မြန်မာပြည်အတွင်း ပြန်လည်စီးဆင်းကာ ဖာပွန်မြို့နယ်နှင့် လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်တို့၏ နယ်နိမိတ်အဖြစ် ဆက်လက်စီးဆင်းသည်။ကမမောင်းမြို့အရောက်တွင် မိဇိုင်းချောင်းနှင့် ပေါင်းဆုံက ဘားအံမြို့နယ်သို့ ဆက်လက်စီးဆင်းသွားသည်။ယွန်းစလင်းမြစ်သည် ခရိုင်အတွင်း မြောက်မှတောင်သို့ စီးဆင်းကာ ကမမောင်းမြို့အနီးတွင် သံလွင်မြစ်နှင့် ပေါင်းဆုံသည်။
ရာသီဥတု
အပူပိုင်းမုတ်သုံရာသီဥတုမျိုးရှိသည်။
လူဦးရေ
၂၀၁၄သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖာပွန်ခရိုင်တွင် လူဦးရေ ၃၅,၀၈၅ဦးရှိသည်။ အမျိုးသား ၁၇,၉၈၃ဦး၊ အမျိုးသမီး ၁၇,၁၀၂ဦးဖြစ်သည်။ မြို့ပြတွင်နေထိုင်သူ ၁၇,၃၂၀ဦးရှိကာ မြို့ပြနေရာခိုင်နှုန်းမှာ ၄၉.၄ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။ ကရင်ပြည်နယ်ရှိ ခရိုင်(၄)ခုတွင် လူဦးရေ အနည်းဆုံးခရိုင်ဖြစ်သည်။ကရင်လူမျိုးများ အများဆုံးနေထိုင်ကာ ရှမ်းလူမျိုးများ ဒုတိယအများဆုံးနေထိုင်ကြသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာကို အများဆုံးကိုးကွယ်ကြသည်။
စီးပွားရေး
ဖာပွန်ခရိုင်သည် ကရင်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု နှေးကွေးသော ဒေသဖြစ်သည်။ ခရိုင်နေပြည်သူများသည် စိုက်ပျိုးရေးကို အဓိကလုပ်ကိုင်ကြသည်။ သစ်မာ၊ ဝဥ၊ ဖာလာတို့ကို အဓိကထုတ်လုပ်ကာ တောင်ငူနှင့် ဘားအံသို့ အများဆုံးတင်ပို့သည်။
ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး
ဖာပွန်မြို့မှ မွန်ပြည်နယ် ဘီးလင်းမြို့သို့လည်းကောင်း၊ ထိုမှနေ၍ ရန်ကုန်-မော်လမြိုင်-မြိတ်-ထားဝယ် လမ်းမကြီးမှနေ၍ အခြားမြို့များသို့ သွားလာနိုင်သည်။၊ ဖာပွန်-ကမမောင်း-ဘားအံလမ်းလည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် ဖာပွန်မြို့မှ ကယားပြည်နယ် ဖားဆောင်းမြို့သို့လည်း လမ်းရှိသည်။ သို့သော် သွားရေးလာရေး အနည်းငယ်ခက်ခဲသည်။ ဖာပွန်မြို့တွင် လေယာဉ်ကွင်းရှိသော်လည်း လေယာဉ်ဆင်းသက်ခြင်းမရှိသည့်အပြင် လေယာဉ်ကွင်းမှာလည်း ယိုယွင်းနေပြီဖြစ်ကာ လေယာဉ်ကွင်းဟုပင် မဆိုနိုင်တော့ချေ။ ရဟတ်ယာဥ်ကွင်းလည်းရှိသည်။ မြစ်ချောင်းများမှာ ရာသီမရွေး သွားလာနိုင်သည်။
ပညာရေး
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖာပွန်ခရိုင်၏ စာတတ်မြောက်နှုန်းမှာ ၈၀.၉ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။
ကျန်းမာရေး
ဖာပွန်ခရိုင်တွင် ကုတင်(၁၀၀)ဆံ့ မြို့နယ်ပြည်သူ့ဆေးရုံ၊ (၂၅)ကုတင်ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ၊ (၁၆)ကုတင်ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတို့ တည်ရှိသည်။ ဗ
ချမ်းသာကုန်းရွာ၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်
ချမ်းသာကုန်းရွာ (Chantharkone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်၊ ဆီဆုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၇၀၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆီဆုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၅၅ ဦး၊ မ ၁၇၀၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၃၆၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကဇွန်းထောင့်ရွာ၊ ထီးလင်းမြို့နယ်
ကဇွန်းထောင့်ရွာ (Kazunhtaunt)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ဂန့်ဂေါခရိုင်၊ ထီးလင်းမြို့နယ်၊ ကဇွန်းထောင့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၉၃၁၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကဇွန်းထောင့်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၃၀ ဦး၊ မ ၄၈၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၁၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ထီးလင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကာယဂတာသတိဝဂ်
ဤကာယသတိဝဂ်၌ သုတ်တော်ပေါင်း (၃၇)သုတ် ပါရှိပါသည်။ ကာယဂတာ သတိ-ကို ပွားများခြင်း၏ အကျိုးကျေးဇူးများကို ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်များ ဖြစ်ပါသည်။ ပဌမသုတ်၌ မဟာသမုဒ္ဒရာကို ပမာပြု၍ ကာယဂတာသတိကို ပွားများအပ်, ကြိမ်ဖန်များစွာ လေ့လာအပ်သည်ရှိသော် ဝိဇ္ဇာဘာဂိယဖြစ်သော ကုသိုလ်တရားများ၌ ပါဝင်သွားပုံကို ဟောတော်မူပါသည်။
ဒုတိယသုတ်၌ -သဟောတ္တပ္ပ ဝိပဿနာဉာဏ်နှင့်တကွ ဉာဏ်များစွာဖြစ်ရန် ဖြစ်၏-ဟု ဟောတော်မူပါသည်။
တတိယသုတ်၌ -များစွာသောဖိုလ်ဉာဏ်လေးပါးဖြစ်ခြင်းအကျိုးငှာ ဖြစ်၏ဟု ဟောတော်မူပါသည်။
ပဉ္စမသုတ်၌ -သတိ, သမ္ပဇဉ်ဖြစ်ရန် အကျိုးငှာဖြစ်၏-ဟု ဟောတော်မူပါသည်။
ဆဋ္ဌသုတ်၌ -ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်ရရန်အကျိုးငှာ ဖြစ်၏-ဟု ဟောတော်မူပါသည်။
သတ္တမသုတ်၌ -ဒိဋ္ဌိဓမ္မသုခဝိဟာရအကျိုးငှာ ဖြစ်၏-ဟု ဟောတော်မူပါသည်။
အဋ္ဌမသုတ်၌ -ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိဖိုလ်ကို မျက်မှောက်ပြုရန်အကျိုးငှာ ဖြစ်၏-ဟု ဟောတော်မူပါသည်။ ။
နဝမသုတ်၌ -နာမကာယ, ကရဇကာယ စိတ်တို့ ကိလေသာအပူငြိမ်းအေး၏၊ ဝိတက်, ဝိစာရတို့ ငြိမ်းကုန်၏၊ ဝိဇ္ဇာဘာဂိယဓမ္မဘာဝနာပြည့်စုံခြင်းသို့ရောက်၏-ဟု ဟောတော်မူပါသည်။
ဧကာဒသမသုတ်၌ -မဖြစ်သေးသော ကုသိုလ်တရားတို့ ဖြစ်ရန်၊ ဖြစ်ပြီးသော ကုသိုလ်တရားတို့ လွန်စွာတိုးပွား ပြန့်ပွားရန် ဖြစ်၏-ဟု ဟောတော်မူပါသည်။
တေရသမသုတ်၌ -ပညာအထူးအပြားကိုသိရန် ဖြစ်၏-ဟု ဟောတော်မူပါသည်။
စုဒ္ဒသမသုတ်၌ -အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာန်ဝင်စံရန်အကျိုးငှာ ဖြစ်၏-ဟု ဟောတော်မူပါသည်။ ။
ပန္နရသမသုတ်၌ -အနေကဓာတုကို ထိုးထွင်း၍ သိနိုင်၏-ဟု ဟောတော်မူပါသည်။
ပြည်စိုးပြင်ရွာ၊ ဂျီဝ
ပြည်စိုးပြင်ရွာ၊ ဂျီဝ
ကာယဂတာသတိဝဂ်
သောဠသမသုတ်၌ -အနေကဓာတု (လက္ခဏာ)ကို ထိုးထွင်း၍ သိနိုင်၏ ဟု ဟောတော်မူပါသည်။
သတ္တရသမသုတ်၌ -အနေကဓာတုပဋိသမ္ဘိဒါ (ဓာတုပဘေဒ)ဉာဏ် ဖြစ်၏ဟု ဟောတော်မူပါသည်။
အဋ္ဌရသမသုတ်မှ ဧကဝီသတိမသုတ် အထိ -လေးသုတ်တို့၌ ဖိုလ်ဉာဏ် လေးပါးကို ကိုယ်ထိလက်ရောက် မျက်မှောက်ပြုခြင်းငှာ ဖြစ်၏-ဟု ဟောတော်မူပါသည်။
ဗာဝီသတိမသုတ်မှ သတ္တတိံသတိမသုတ် အထိ -(၁၆)သုတ်တို့၌ ပညာဉာဏ် ၁၆-မျိုးကို သိမြင်ရန် ဖြစ်၏-ဟု ဟောတော်မူပါသည်။ ။
အဋ္ဌကထာ၌-ဤသုတ်များ၌ ပါရှိသောပုဒ်တို့၏ ဖွင့်ဆိုချက် မှတ်သားဖွယ် အကျယ်များကို သိရှိနိုင်ပါသည်။
တောင်ပြင်သည် (ညောင်ဦးစောရဟန်း)
တောင်ပြင်သည် ("တောင်နန်းမတော်မိဖုရား" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ) သည် ပုဂံခေတ်ကာလက ညောင်ဦး စောရဟန်းနှင့် ကွမ်းဆော်ကြောင်းဖြူမင်းတို့၏ မိဖုရားခေါင်အဖြစ် တင်မြှောက်ခံရသူ ဖြစ်သည်။ ကျဉ်စိုးမင်း၏ မိခင်လည်း ဖြစ်သည်။
တော်ဝင်ရာဇဝင်ကျမ်းများအရ တောင်ပြင်သည် သည် မင်းမျိုးမင်းနွယ်မှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်ပြီး မွေးချင်းညီအစ်မ သုံးဦးတွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ညီအစ်မ သုံးဦးကို ညောင်ဦး စောရဟန်းက မိဖုရားအဖြစ် တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ ကျန်ညီအစ်မနှစ်ဦးမှာ မြောက်ပြင်သည် ("မြောက်နန်းမတော်မိဖုရား") နှင့် အလယ်ပြင်သည် ("အလယ်နန်းမတော်မိဖုရား") တို့ဖြစ်ကြကာ တောင်ပြင်သည်မှာ ("တောင်နန်းမတော်မိဖုရား") ဖြစ်သည်။
ကျမ်းပြုစာရင်း
ကဏ္ဍ:၁၀ ရာစု မြန်မာ အမျိုးသမီးများ
ဝမ်တုံထမိုင်ရွာ၊ လဟယ်မြို့နယ်
ဝမ်တုံထမိုင်ရွာ (Wantonhtamaing)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ လဟယ်မြို့နယ်၊ ညင်ရှောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၈၁၂၉ ဖြစ်သည်။ ဒေသအခေါ်မှာ ဝမ်တုံထမမိုင် ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လဟယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မိကျောင်းတက်ရွာ၊ ရက်ချောင်း
မီးကျောင်းတက်ရွာ၊ ရက်ချောင်း
စင်းတောင်းသဲကုံးရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
စင်းတောင်းသဲကုံးရွာ (Sintawngtheakone)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ စင်းတောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၃၄၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စင်းတောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၃၇၈ ဦး၊ မ ၄၃၈၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၇၆၆ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မှန်တော့ပင်
မှန်တော့ပင်သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ တောင်ပိုင်းနှင့် မလေးရှားနိုင်ငံ များတွင် မူလပေါက်ရောက် သည့် သစ်ပင်မျိုးဖြစ်၍ မြန်မာ နိုင်ငံတွင် အနှံ့အပြား ပေါက်ရောက်လေသည်။ အချိုးအစား ကျ၍ ရွက်အုံကောင်းသည့် အပင်မျိုးဖြစ်သည်။ အမြင့် ၂၅ ပေမှ ပေ ၃ဝ အထိ ရှိတတ်သည်။ အရွက်များသည် ကြီးမား မာကျော ပျဉ်းတွဲပြီးလျှင် ၁ဝ လက်မမှ ၁၅ လက်မအထိ ရှည်၍ သုံးလက်မခန့် ကျယ်သည်။ များသောအားဖြင့် ဒီဇင်ဘာလမှ ဖေဖော်ဝါရီလအတွင်း ချောမွတ်၍ အဝါ ရောင်ရှိသည့် မက်မောဖွယ်ကောင်းသော အသီး အမြောက် အမြား သီးသည်။ အသီး၏ အရွယ်အစားနှင့် ပုံသဏ္ဌာန်မှာ သေးငယ်သော လိမ္မော်သီးများနှင့် တူသည်။ အသီး၏ အဖျား ဘက်တွင် ဝတ်ဆံမထိပ်ကဲ့သို့ ချွန်ထွက်နေသည်။
အရည်ရွှမ်း၍ အဝါရောင်ရှိသော အသားများကို စားနိုင် သည်။ အရသာမှာ ချဉ်သော်လည်း နှစ်သက်စဖွယ် ဖြစ်၏။ မှန်တော့ပင်၏ အခေါက်များမှာ အဝါရောင်ဆိုးဆေး ရရှိနိုင်ပေသည်။ အာသံပြည်နယ်တွင် ထိုဆိုးဆေးဖြင့် အဝတ်အထည်များကို ဆိုးလေ့ရှိကြသည်။ အသားထူသော အစေ့ကြီးများကို ပျိုးယူခြင်းဖြင့် မှန်တော့ ပင်များကို စိုက်ပျိုးနိုင်ပေသည်။
မှန်တော့ပင်သည် ဂတ်တစ်ဖာရီး(Guttiferae; ယခုအခါတွင် Clusiaceae) မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်။ ထိုအပင်ကို ရုက္ခဗေဒ အလိုအရ ဂါဆီနီးယား ဇန်သိုခိုင်းမတ်(Garcinia xanthochymus) ဟူ၍ ခေါ်သည်။
အင်ကြင်းသာရွာ၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်
အင်ကြင်းသာရွာ (Ingyinthar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်၊ ကပ္ပန္တာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၂၈၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကပ္ပန္တာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၇၆ ဦး၊ မ ၉၅၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၃၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စေတီတောင် (ရခိုင်)ရွာ
စေတီတောင် (ရခိုင်)ရွာ
ကျွန်းကြားရွာ၊ ညောင်ပင်သာ
ကျွန်းကြားရွာ၊ ညောင်ပင်သာ
ရုံးရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
ရုံးရွာ (Yone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ ကံလွင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၂၀၁၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကံလွင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၃၆ ဦး၊ မ ၉၀၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၃၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆမာကောင်ရွာ၊ မိုးမောက်မြို့နယ်
ဆမာကောင်ရွာ(Samarkawng)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မိုးမောက်မြို့နယ်၊ စိန်လုံကဂျီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၁၁၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရတီ
ရတီဆိုသည်မှာ ပတ္တမြား၊ နီလာ၊ မြ၊ ပုလဲ စသော အဖိုးတန် ကျောက်မျက်ရတာနာများ၏ အလေးချိန်ကို တိုင်းတာသည့် မြန်မာ့အတိုင်းအတာ စံနှုန်းတစ်ခုဖြစ်သည်။
၁ ရတီ = ၀.၉ ကရက်
တလုပ်ကုန်းအရှေကစုရွာ၊ လှည်းလမ်းတက်
တလုပ်ကုန်းအရှေကစုရွာ၊ လှည်းလမ်းတက်
အလယ်ရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
အလယ်ရွာရွာ(Ahlelywar)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ခါအိမ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၈၀၈၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခါအိမ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၂၇ ဦး၊ မ ၄၅၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၈၀ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဘိုမိုင်းရွာ၊ နမ့်စန်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နမ့်စန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကံသာရွာ၊ ထီးလင်းမြို့နယ်
ကံသာရွာ (Kanthar)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ဂန့်ဂေါခရိုင်၊ ထီးလင်းမြို့နယ်၊ ကံသာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၉၂၈၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကံသာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၇ ဦး၊ မ ၂၇၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၀၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ထီးလင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သပြေတောရွာ၊ ရက်ချောင်း
သပြေတောရွာ၊ ရက်ချောင်း
စေတီတောင် (ကုလား)ရွာ
စေတီတောင် (ကုလား)ရွာ
စလူချောင်းရွာ၊ စလူချောင်း
စလူချောင်းရွာ၊ စလူချောင်း
တပ်ကြီးကုန်းပေတရာ
တပ်ကြီးကုန်းပေတရာ
သဒီး
သဒီး (Thadi) ၏ ရုက္ခဗေဒ အမည်မှာ Protium serratum ဖြစ်သည်။
ကဏ္ဍ:သစ်ပင်များ
ဝမ်းတုံနောက်ကုန်းရွာ၊ လဟယ်မြို့နယ်
ဝမ်းတုံနောက်ကုန်းရွာ (Wantonnaukkone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ လဟယ်မြို့နယ်၊ ညင်ရှောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၈၂၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လဟယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တောင်ပို့ရွာ၊ ထားဝယ်မြို့နယ်
တောင်ပို့ရွာ(Taungpoet)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်ခရိုင်၊ ထားဝယ်မြို့နယ်၊ သဗျာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ 177,039 ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ထားဝယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အောင်မျိုးမင်း
ဦးအောင်မျိုးမင်းသည် လူ့အခွင့်အရေး တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ မြန်မာနိုင်ငံသား နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ လက်ရှိတွင် အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရအဖွဲ့၏ လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ ဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေပြီး၊ မြန်မာ့ပထမဆုံး လိင်စိတ်ပြောင်းခံယူသူ ဝန်ကြီးဖြစ်သည်။
ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး
၈၈၈၈ အရေးအခင်းပြီးသည့်နောက် ထိုင်းနိုင်ငံသို့ တိမ်းရှောင်သွားပြီး၊ ပြည်ပ၌ ၂၃ နှစ်ကြာ နေထိုင်ခဲ့ကာ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာသည်။ ၁၉၈၈ မတိုင်မီ မြန်မာနိုင်ငံတွင်ရှိစဉ်က ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် အင်္ဂလိပ်စာဘာသာရပ်ကို ဆည်းပူးခဲ့သည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် နယူးယောက်မြို့ရှိ ကိုလံဘီယာတက္ကသိုလ်၌ လူ့အခွင့်အရေးအကြောင်း လေ့လာခဲ့ပြီး ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် မဟာဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။
Messier 109
Messier 109 (NGC 3992) သည် ခရုပတ်ပုံစံ ဂယ်လက်ဆီဖြစ်ပြီး အနီးစပ်ဆုံး အလင်းနှစ် ၈၃.၅ ± ၂၄ မီလီယံ ဝေးကွာသည်။ ယင်းသည် M91 မှ နောက်ကလိုက်ကာ အဝေးဆုံးမှ Messier အရာဝတ္ထုဖြစ်သည်။ M109 သည် အာရှာ မေဂျာ ကြယ်စုတန်းတွင် တည်ရှိသည်။
အောင်မျိုးမင်း
ဆောင်ရွက်ချက်များ
၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် မြန်မာပြည် လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ ပညာရေးအင်စတီကျု (HREIB) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၎င်းကို နောင်တွင် ညီမျှခြင်းမြန်မာ (EQMM) အမည်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး၊ အမှုဆောင်ဒါရိုက်တာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၂၀၀၅ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်အထိ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရတွင် လူ့အခွင့်အရေး မှတ်တမ်းဌာန ညွှန်ကြားရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် စတင်သည့် EQMM ၏ Colors Rainbow ပရောဂျက် တည်ထောင်သူ ဖြစ်သကဲ့သို့၊ မြန်မာ LGBT အခွင့်အရေးကွန်ရက်၏ အလုပ်အမှုဆောင်အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်ရောက်ပြီးသည့်နောက် လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများကို အရှိန်အဟုန်မြှင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၂၀၂၁ ခုနှစ် မေလ ၃ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီက အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရအဖွဲ့၏ လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ ဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။
ဆုများနှင့် ဆန်ခါတင်စာရင်း
၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် International Gay and Lesbian Human Rights Commission က ချီးမြှင့်သည့် Felipa de Souza Award ကို ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ဥရောပသမဂ္ဂက ငြိမ်းချမ်းရေး၊ ဒီမိုကရေစီအရေး၊ လူ့အခွင့်အရေးတို့အတွက် တိုက်ပွဲဝင်နေကြသူ မြန်မာနိုင်ငံသားများအတွက် ပထမဆုံးပေးအပ်သည့် Robert Schuman Award အပါအဝင်၊ လူ့အခွင့်အရေးနှင့် LGBT အရေး တက်ကြွစွာဆောင်ရွက်သည့်အတွက် နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများက ချီးမြှင့်သည့် ဆုခုနစ်ဆုကို ရရှိထားသည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်က ကုလသမဂ္ဂ၏ N-Peace Award အတွက်လည်း လျာထားခံရသည်။
ကိုးကား
​
ပြင်ပလင့်ခ်များ
ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားဟောင်းများ ကဏ္ဍ:မြန်မာလူမျိုးများ အတ္ထုပ္ပတ္တိ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ
နု၊ ဦး (သဘင်ဝန်)
သဘင်ဝန် ဦးနု (၁၂၃၆ခန့် - ၁၃၁၄)
သဘင်ဝန် ဦးနုသည် ငယ်စဉ်က စ၍ မည်သည့်မြို့ရွာတွင် ဖွားမြင်သည်ဟု အတိအကျ မသိရသော်လည်း ညောင်တုန်းမြို့တွင် နေထိုင်ခဲ့သည်။ မိဘများမှာ ညောင်တုန်းမြို့ ဈေးအတွင်း ကုန်ဈေးဆိုင် ပိုင်ရှင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဦးနု၏ ဖွားရာဇာတိနှင့် မိဘ အမည်ကို မသိရသေးပေ။
ညောင်တုန်းမြို့တွင် ကြီးပြင်း လာရခြင်းသည် ဦးနု အဖို့ သဘင်ပညာ လေ့လာခွင့် ရစေရန် အထောက်အပံ့ ပြုသော အခြေအနေ တရပ်ပင် ဖြစ်သည်။ ထိုခေတ်က ညောင်တုန်းမြို့သည် အထက်နှင့် အောက် ကုန်များ ဖလှယ်ရာတွင် အရေးပါသောမြို့ ဖြစ်သည်။ ကုန်သည်မျိုးစုံ စုဝေးရာ ဖြစ်သည်။ ဇာတ်သဘင် ပညာသည်တို့ ဆုံတွေ့ရာလည်း ဖြစ်သည်။ အထက် အညာမှ စုန်ဆင်းလာသော ဇာတ်၊ ရုပ်စုံ ပညာသည်တို့သည် ညောင်တုန်းမြစ်ဆိပ်ရှိ ပွဲရုံများတွင် စခန်းချပြီးနောက် အရပ်ရပ် လှည့်၍ ကပြတတ်ကြသည်။ ဦးနုသည် ဇာတ်သဘင် ပညာသည်တို့နှင့် အကျွမ်းဝင်ရာမှ သဘင်ပညာကို စိတ်ဝင်တစား လေ့လာသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူမှာ မြန်မာမှု ဗဟုသုတ ရှိသူ ဖြစ်သဖြင့် ဖခင်ထံမှလည်း ဗဟုသုတ ဆည်းပူးသည်။ ဝါသနာကလည်း စေ့ဆော်သည့် အတွက် ဇာတ်သဘင်နယ် ထဲသို့ တစတစ ဝင်ရောက်လာသည်။ ဦးစိန်ကတုံး၏ ဇာတ်အဖွဲ့တွင် ဇာတ်စာရေး ဆရာ အဖြစ် နှစ်အတန်ကြာ ဆောင်ရွက်သည်။
မိဘများ ကွယ်လွန်သော အခါ မိဘ လက်ငုတ်လက်ရင်း ဖြစ်သော ကုန်သေးဆိုင် အလုပ်ကို လုပ်ကိုင်သေးသည်။ အရောင်းအဝယ် ဘက်တွင် စိတ်မဝင်စားသောကြောင့် ဆိုင်ဖြုတ် လိုက်ရသော အခြေအနေသို့ ရောက်သော အခါ ဦးနုသည် သဘင်ဘက်သို့သာ လုံးလုံး အာရုံစိုက်ပြီး လေ့လာသည်။ သဘင် ဗဟုသုတလည်း ကြွယ်ဝလာသည်။ ၁၉၃၉ ခု တဝိုက်က စ၍ သူရိယ မဂ္ဂဇင်းတွင် ဦးနုသည် 'သဘင်ဝန် မှတ်တမ်း' ခေါင်းစဉ်ဖြင့် သဘင်အကြောင်းများ ရေးသားရာမှ 'သဘင်ဝန် ဦးနု' ဟူ၍ ထင်ရှားသည်။
ဦးနုတွင် အိမ်ထောင် ၅ ဆက် ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။ သို့သော်လည်း ဦးနု၏ စိတ်မြန်မှုကြောင့် မည်သည့် ဇနီးနှင့်မျှ အိမ်ထောင်သက် ရှည်ရှည် မပေါင်းလိုက်ရ။ သားသမီးလည်း မရှိပေ။ ဦးနုကို ကာတွန်း ဆရာကြီး ဦးဘဂျမ်းက အိမ်တွင် ပင့်ခေါ် ကျွေးမွေးပြုစု ထားဖူးသည်။ ဆရာကြီး ဦးနုသည် ဆရာ ဇော်ဂျီနှင့် အခြားသူများ၏ မေတ္တာရပ်ခံချက် အရ စာပေဗိမာန်အတွက် မြန်မာ သဘင်လောက အမည်ဖြင့် စာအုပ် တအုပ် ပြုစုပေးသည်။ ထိုစာအုပ်တွင် ကန်းဘောင် ခေတ်မှ မျက်မှောက်ခေတ် အထိ မြန်မာ့သဘင် ပညာ အဆင့်ဆင့် ဖြစ်ပေါ် တိုးတက်လာပုံ၊ သဘင် ပညာသည်ကြီးများ အကြောင်း ဝေဖန်ချက်နှင့် ဂီတပညာ လေ့လာချက်တို့ကို စုံလင်စွာ ဖော်ပြထားသည်။
ဦးနုသည် အသက် ၈ဝ အရွယ်တွင် မကျန်းမာသည့် အတွက် မြန်မာနိုင်ငံ စာရေးဆရာ အသင်းက ဦးနုကို ရန်ကုန် ဆေးရုံကြီးသို့ တင်ပေးကာ ဂရုတစိုက် စောင့်ရှောက်သည်။ ထို့နောက် နှင်းဆီကုန်း လူအိုရုံသို့ ပို့ပေးသည်။
ဘဝနိဂုံး
စာရေး ဆရာကြီး သဘင်ဝန် ဦးနုသည် ၁၃၁၄ ခု၊ တပေါင်းလပြည့်ကျော် ၇ ရက် (၁၉၅၃ ခု၊ မတ် ၆ ရက်) နေ့တွင် နှင်းဆီကုန်း လူအိုရုံ၌ ကွယ်လွန် အနိစ္စ ရောက်သည်။
ဘော်လီ (ရခိုင်)ရွာ
ဘော်လီ (ရခိုင်)ရွာ