cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
၂၀၁၆ ဩဂုတ် မြန်မာငလျင်
အပျက်အစီးများ
မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်၊ ပုဂံရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုနယ်မြေတွင် ရှေးဟောင်းဘုရားစေတီ (၄၂၅) ဆူ ထီးတော်ယိုင်ခြင်း၊ စိန်ဖူးတော်မြေခခြင်း၊ ဖောင်းရစ်များ အက်ကွဲခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရေနံချောင်းမြို့နယ်၊ မြို့မဈေးကြီးအရှေ့ဘက် ကျမ်းကိုင်ကျွန်းဘုရားဝင်းအတွင်းရှိ စေတီတော်ပြိုကျခြင်း၊ သစ်တပွေရပ်ကွက်တွင်လူ(၂)ဦးသေဆုံးခြင်း၊ ပွင့်ဖြူမြို့နယ်၊ ကျွဲထိကျေးရွာတွင်စေတီ(၁)ဆူပြိုကျခြင်း၊ အဆောက်အဦအချို့ပျက်စီးခြင်း၊ မကွေးတိုင်း စကုမြို့ဝန်းကျင်ရှိ ရှေးဟောင်းစေတီ ပုထိုးများနှင့် ရှေးဟောင်း ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း တစ်ကျောင်း ပျက်စီးပြိုကျခဲ့ခြင်း၊ စလင်းမြို့ပေါ်ရှိ ရှေးဟောင်း စေတီပုထိုးများ ထီးတော်မြေခခြင်း၊ ဘုရားကိုယ်လုံးတော်များတွင် အက်ကြောင်းများ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း၊ စလင်းမြို့နယ် ဖောင်းလင်းကျေးရွာရှိ စောလူးမင်း တည်ထားခဲ့သည့် ရွှေစောလူးဘုရား၏ ကိုယ်လုံးတော်များ တွင်လည်း အက်ကြောင်းများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး ပြိုကျခဲ့ခြင်း၊ ပခုက္ကူမြို့နယ်၊ ပုဂ္ဂလိကဆေးပေါင်းရုံပြိုကျ၍ လူ(၁)ဦးသေဆုံးပြီး(၁)ဦးဒဏ်ရာရရှိခြင်း၊ မင်းလှမြို့နယ်ရှိဘုရားစေတီ(၁)ဆူစိန်ဖူးတော်မြေခခြင်း၊ ငဖဲမြို့နယ်တွင် အိမ်အချို့ပြိုကျပျက်စီးခြင်း၊ ချောက်မြို့နယ်တွင် အဆောက်အဦနှင့်နေအိမ်အချို့ပျက်စီးခြင်း၊ ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မြောက်ဦးမြို့နယ်တွင် ရတနာ့မာန်အောင်စေတီတော် ပြိုကျခြင်း၊ စစ်တွေမြို့နယ်တွင် ဓာတ်တိုင်များယိမ်းယိုင်နဲ့ခြင်း၊ နေပြည်တော်လွှတ်တော်အဆောက်အဦတွင် မျက်နှာကျက်များအနည်းငယ်ပျက်စီးခြင်းတို့ ဖြစ်ခဲ့သည်။
တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ
နောက်ခံသမိုင်း
တောင်အာဖရိကပြည်‌ထောင်စုသည် ကုလသမဂ္ဂတွင် မူလ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်‌သော်လည်း ယင်း၏ လူမျိုးခွဲခြား‌ရေးဝါဒကြောင့် လည်းကောင်း၊ ဗန်တူစကား‌ပြော နီးဂရိုးလူမျိုးတို့အ‌ပေါ်ထားရှိသော ကန့်သတ်ချုပ်ချယ်မှုတို့‌ကြောင့်လည်းကောင်း၊ လူ့အခွင့်အ‌ရေး ‌ကျေညာစာတမ်းကြီးကို လက်မှတ်‌ရေးထိုးရန် ငြင်းပယ်ခဲ့‌လေ သည်။ အပါးသက်‌ခေါ် လူမျိုးခွဲခြားမှုသည် အဓိကပြဿနာ တစ်ရပ်ဖြစ်လာ၍ ဗြိတိသျှ‌နေသဟာယအဖွဲ့မှ ခွဲထွက်လို‌သော အမျိုးသားပါတီသည် နီးဂရိုးနှင့် နီးဂရိုး လူဖြူကပြားလူထုကို ပိုမိုအုပ်ချုပ်ပေးမည်ဟု ကတိပြုခြင်းအားဖြင့် တဖြည်းဖြည်း အ‌ရေးပါလာခဲ့သည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံကလည်း မ‌ကျေနပ်သဖြင့် တောင်အာဖရိကပြည်‌ထောင်စုနှင့် အဆက်ဖြတ်လိုက်‌လေသည်။
၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ပြည်‌ထောင်အစိုးရသည် ဗန်တူ အ‌စောင့်အ‌ရှောက်ခံနယ်များ သီးခြားတည်‌ထောင်‌ပေးရန် စတင်စီမံခဲ့၏။ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကျင်းပခဲ့‌သော လူထုဆန္ဒ‌ပေးပွဲတစ်ရပ်က ဗြိတိသျှဓနသဟာယ အဖွဲ့မှခွဲထွက်၍ သမ္မတနိုင်ငံ ထူ‌ထောင်ရန် ဆန္ဒပြုခဲ့‌လေသည်။ ဤသို့အားဖြင့် ၁၉၆၁ ခုနှစ် မေလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် တောင်အာဖရိကသမ္မတနိုင်ငံ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။
‌တောင်အာဖရိက သမ္မတနိုင်ငံသည် ကုလသမဂ္ဂက ပြစ် တင်ရှုတ်ချ‌နေသည့်အကြားမှပင် အ‌နောက်‌တောင် အာဖရိကနယ်ကို၎င်း၊ ဗြိတိသျှပိုင်နက် နယ်ပယ်များဖြစ်သည့် ဆွာဇီလန်၊ ဗာဆူးတိုလန်နှင့် ဗက်ချူအာလန်တို့ကို၎င်း သိမ်းယူခဲ့၏။ ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ကိုယ်ပိုင်လွတ်လပ်ခွင့်ကို ကန့်သတ်ချုပ်ချယ်ခဲ့ရာ အစိုးရသည် တဖြည်းဖြည်းနှင့် အာဏာရှင်အစိုးရပမာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီက ‌တောင်အာဖရိကနိုင်ငံသို့ လက်နက်များ ‌ရောင်းချ ခြင်းမပြုရန် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့၏။ ၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် ဝန်ကြီးချုပ် ဗာဝိုး လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခံရသောအခါ အမျိုးသားပါတီသည် အင်အား အ‌ကောင်းဆုံးဖြစ်‌နေသည်။ အမျိုးသားပါတီဝင် ဗာလသဇာ ဗော်စတာသည် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဆက်ခံသည်။ ကုလသမဂ္ဂက အ‌နောက်‌တောင် အာဖရိကကို တိုက်ရိုက်တာဝန်ယူ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
‌ဗော်စတာသည် အာဖရိကတိုက်ရှိ လူမည်းနိုင်ငံများနှင့် ဆက်ဆံ‌ရေး ပိုမို‌ကောင်းမွန်လာ‌စေရန် ဖွံ့ဖြိုး‌ရေးအတွက် ‌ချေး ငှားဖို့ ရန်ပုံ‌ငွေများ ထားရှိ‌ပေးခြင်းဖြင့် စီမံ‌ဆောင်ရွက်ခဲ့၏။ ဗန်တူနယ်‌ခေါ်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် အတန်အသင့်‌ပေးထား‌သော ဗန်တူနယ်များ သီးသန့်တည်‌ထောင်‌ပေးရန်အတွက် ငါးနှစ်စီမံကိန်းများကိုလည်း ထုတ်ပြန်‌ကျေညာခဲ့သည်။ ၁၉၆၈ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၆၉ ခုနှစ်များတွင် နိုင်ငံ၏ စီးပွား‌ရေးအ‌ခြေအ‌နေမှာ ထူးခြားစွာ တိုးတက်‌ကောင်းမွန်‌နေခဲ့ရာ နိုင်ငံအတွင်းရှိ လူတန်း စားအားလုံး၏ဝင်‌ငွေများ တိုးတက်လာခဲ့၏။ နိုင်ငံအတွင်းရှိ လူမည်းများ၏ အ‌ခြေအ‌နေမှာ အာဖရိကတိုက် အခြားနိုင်ငံ များရှိ လူများ၏အ‌ခြေအ‌နေထက် ပိုမို ‌ကောင်းမွန်‌နေခဲ့သည်။
Post-metal
Post-metal သည် post-rock, heavy metal နှင့် shoegazing ရောနှောထားခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ post-metal ဟုသော ဝေါဟာရသည် ကျယ်ပြန့်လာခဲ့ပြီး ၁၉၉၀ အစောဆုံးတွင် ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ Neurosis နှင့် Godflesh တို့သည် post-metal နဲ့သင့်တော်သော အစိတ်အပိုင်းများကို ဖော်ပြခဲ့သော်လည်း Isis, Neurosis တို့သည် sludge metal သို့ချိတ်ဆက်ထားပြီး ဖန်တီးခဲ့သော်လည်း ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် ထွက်ရှိသော Oceanic နှင့်အတူ လုပ်ရိုးလုပ်စဉ်နှင့် အမျိုးအစား၏ အဓိပ္ပာယ်မပြတ်သားမူ လျော့နည်းသည်။ ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် ထွက်ရှိသော Helmet ၏ Meantime နှင့် ၁၉၉၄ တွင်ထွက်ရှိသော Betty တို့သည် traditional concept of heavy music ကိုရှောင်ပြီး drop-D power-groove in 5/4 ကို Trademark လုပ်ကြသည်။ သူတို့သည် တိကျသော post-metal ဟုယူဆနိုင်ဖွယ်ရှိသည်။
တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ
နောက်ခံသမိုင်း
သို့‌သော်လည်း လူဦး‌ရေ ငါးပုံတစ်ပုံသာရှိ‌သော လူဖြူများသည် အမျိုးသားဝင်‌ငွေ၏ သုံးပုံနှစ်ပုံကို ဆက်လက်ရရှိ ခံစား‌နေရလေသည်။ ‌တောင်အာဖရိကသမ္မတနိုင်ငံသည် ရိုဒီးဇီးယားနိုင်ငံအား ကုလသမဂ္ဂက စီးပွား‌ရေး အကြပ်ကိုင်မှုကို ‌ကျော်လွှားနိုင်ရန်အတွက် ကူညီ‌ထောက်ပံ့ခဲ့သည့်အပြင်၊ ထိုနိုင်ငံအတွင်းဝင် ‌ရောက်ကျူး‌ကျော် တိုက်ခိုက်လာ‌သော ‌ပြောက်ကျားများကို တွန်းလှန်တိုက်ခိုက်နိုင်ရန်အတွက် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ အကူအညီ များကို ‌ပေးပို့ခဲ့‌လေသည်။
Post-metal
ဝိသသလက္ခဏာများ
post-metal ၏ပုံစံအရ ဂစ်တာနှစ်လက်မှ သုံးလက်၊ bass guitar၊၊ synthesizer များ၊ drum kit တို့ပါရှိသည်။ overall sound မှာ ယေဘုယျအားဖြင့် ဂီတာများမှာ down-tuned မှ B သို့ lower ဖြစ် ၍ seven-guitar တို့ဖြင့်တီးခတ်ကြသည်။ post-metal သီချင်းများသည် crescendo သို့ climax သို့ပြောင်းလဲတည်ဆောက်ထားပြီး ထပ်တလဲလဲဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်။
တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ
နောက်ခံသမိုင်း
‌တောင်အာဖရိကသမ္မတနိုင်ငံ၏ အထွတ်အထိပ်မှာ နိုင်ငံ ‌တော်သမ္မတဖြစ်၏။ ယင်းကို ခုနစ်နှစ်တစ်ကြိမ် ဆီးနိတ် လွှတ်‌တော်နှင့် ပြည်သူ့လွှတ်‌တော် နှစ်ရပ်‌ပေါင်း အစည်းအ‌ဝေး မှ ‌ရွေး‌ကောက်တင်‌မြှောက်သည်။ နိုင်ငံ၏ဥပ‌ဒေပြုမှု အာဏာ သည် နိုင်ငံ‌တော်သမ္မတ၊ ဆီးနိတ်လွှတ်‌တော်နှင့် ပြည်သူ့လွှတ် ‌တော်တို့ပါဝင်သည့် ပါလီမန်တွင် တည်ရှိသည်။ ဆီးနိတ် လွှတ်‌တော်တွင် အဖွဲ့ဝင် ၅၄ ဦးပါဝင်၍ ပြည်သူ့လွှတ်‌တော် တွင် အဖွဲ့ဝင် ၁၇ဝ ပါဝင်ရာ၊ ယင်းတို့၏ သက်တမ်းမှာ ငါးနှစ် ဖြစ်‌လေသည်။ ‌တောင်အာဖရိကသမ္မတနိုင်ငံတွင် မြို့‌တော် သုံးခုရှိ၏။ ပရီတိုးရီးယားမြို့သည် အုပ်ချုပ်‌ရေးဆိုင်ရာ မြို့‌တော် ဖြစ်သည်။ ပါလီမန်တည်ရာ ကိပ်တောင်းမြို့သည် ဥပ‌ဒေပြု‌ရေးရာဆိုင်ရာ မြို့‌တော်ဖြစ်ပြီးလျှင် ဗလိုအင်ဖွန်တိန်မြို့သည် တရား စီရင်‌ရေးဆိုင်ရာ မြို့‌တော်ဖြစ်‌လေသည်။
Post-metal
ဝေါဟာရ၏ ဝေဖန်မှု
အမျိုးအစားသည် အသစ်စတင်ကတည်းက အနုပညာရှင်အနည်းစုသာ ကိုယ်စားပြုခံရသည်။ တစ်ခါတစ်ရံမှာ Doom metal, progressive metal, sludge metalနှင့် stoner metal နှင့် ဆင့်သော အစိတ်အပိုင်းများပါဝင်သည်။ post-metal တီးဝိုင်းများကို စာရင်းပြုစုခဲ့ကတည်းက post-metal မှာ ပေါများလာသည်။ မည်သို့ပင်ဆိုစေ အငြင်းပွားဖွယ်ရာ ၎င်းအစိတ်အပိုင်းများ ပေါင်းစပ်သည့် ဖြစ်စေ၊ ပြောင်းလဲသည်ဖြစ်စေ ၎င်းသက်ဆိုင်ရာအမျိုးအစားများ၏ နယ်နမိတ်သို့ ကျော်လွန်သွားသည်။ label ခွဲခြားရန် ဖန်တီးမှုလိုအပ်နေသည်။
တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ
နောက်ခံသမိုင်း
‌တောင်အာဖရိကနိုင်ငံတွင် ၁၉၈၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လကအ‌ရေး‌ပေါ် အ‌ခြေအ‌နေ ‌ကြေညာ ခဲ့ရပြီး‌နောက် တစ်ဆင့် ပြီးတစ်ဆင့် ရုပ်သိမ်း‌ပေးခဲ့ရာ ၁၉၈၆ ခုနှစ် မတ်လ ၇ ရက်‌နေ့တွင် ‌နောက်ဆုံးကျန်ရှိ‌သော ၂၃ ခရိုင် ၌လည်း ရုပ်သိမ်း‌ပေးခဲ့သည်။ တရားဥပ‌ဒေစိုးမိုး‌ရေးဝန်ကြီး လူဝီ ‌လောဂရိန့်က ဧပြီလ ၂၅ ရက်‌နေ့တွင် ပါလီမန်၌ ‌မေးခွန်းတစ်ရပ်ကို ‌ဖြေကြားခဲ့စဉ် အ‌ရေး‌ပေါ်အ‌ခြေအ‌နေ ပြဋ္ဌာန်းသည့် အမိန့်အရ ဆယ်‌ကျော်သက်လူငယ် ၃၆၈၁ ဦး အပါအဝင် လူ‌ပေါင်း ၁၈၅၆၉ ဦးကို ယာယီ ချုပ်‌နှောင်ခဲ့ရ ‌ကြောင်း၊ ပုလိပ်အဖွဲ့၏လက်ချက်‌ကြောင့် လူ ၃၇၁ ဦး ‌သေဆုံးပြီး ၁၁၉၄ ဦး ဒဏ်ရာရခဲ့‌ကြောင်း၊ အခြားလူများ၏လက်ချက် ‌ကြောင့် ၄၁၆ ဦး ‌သေဆုံးပြီး ဒဏ်ရာရခဲ့‌ကြောင်းဖြင့် ရှင်းလင်းခဲ့သည်။
Post-metal
ဝေါဟာရ၏ ဝေဖန်မှု
Pelican မှ Trevor de Brauw က “ကျွန်တော်က metal ကို စွဲလမ်းပါတယ်။ ဒါပေမယ့် Pelican ကို metal တီးဝိုင်းအဖြစ် မထင်မိပါဘူး။ ဒီတော့ လူတွေက ကျွန်တော်တို့ကို instrumental, post-metal, metalcore ဘာပဲဖြစ်ဖြစ် သူတို့ဘာကြောင့်ပြောလဲ ကျွန်တော်သိနိုင်ပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့ဆက်နွယ်မှုကို ပိတ်ဆို့မှုတစ်ခုလိုပါပဲ။ ကျွန်တော်တို့ဂီတဟာ punk နှင့် hardcore များနှင့် ဆိုင်သလို ခံစားရပါတယ်။
တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ
နောက်ခံသမိုင်း
‌ကျောင်းသပိတ်များ၊ အရှိန်မြှင့်တင်ဆဲနွှဲရန်၊ အ‌ဆောက်အအုံ တစ်ခုအတွင်း လူသူစု‌ဝေးခြင်း မလုပ်ရန် ပိတ်ပင်သည့် အမိန့်ကို ၁၉၈၅ ခုနှစ် မတ်လ၌ စတင်ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး ထိုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ထပ်မံပြဋ္ဌာန်း ခဲ့ရာမှ ၁၉၈၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂၇ ရက်‌နေ့တွင် တစ်နှစ် တိုးချဲ့ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ အလုပ်မဆင်း‌ရေးကို လှုံ့‌ဆော်စည်းရုံးသည့် အစည်းအ‌ဝေးများ မကျင်းပရဟူ‌သော ၁၉၈၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ စတင်ပိတ်ပင်ခဲ့‌သော အမိန့်ကိုလည်း တစ်နှစ် တိုးချဲ့ပြဋ္ဌာန်းပြန်သည်။ အားကစား လှုပ်ရှားမှုမှတစ်ပါး အ‌ဆောက်အအုံပြင်ပ စု‌ဝေးခြင်းဟူသမျှ မလုပ်ရဟု ၁၉ရ၆ ခုနှစ်မှစ၍ ပိတ်ပင်ထားခဲ့သည့် အမိန့်ကိုမူ ‌နောက်ထပ် နှစ်နှစ်တိုးချဲ့ ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်။ လန်ဒန်မြို့တွင် အ‌ခြေစိုက်‌သော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် အဖွဲ့အမည်ရှိ လူ့အခွင့်အ‌ရေးဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းကြီးက ‌တောင်အာဖရိက၏ မျက်‌မှောက်အ‌ခြေ အ‌နေနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ‌လေ့လာ‌တွေ့ရှိချက်ကို သမ္မတဘိုသာထံ ၁၉၈၆ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်‌နေ့စွဲပါ စာတစ်‌စောင်ဖြင့် တင်ပြခဲ့သည်။ လူ့အခွင့်အ‌ရေး ချိုး‌ဖောက်မှု ‌နေ့စဉ်ရှိ‌နေပြီး ယမန် နှစ်ကထက် ပိုမိုဆိုးရွားလာသည်ဟု သုံးသပ်တင်ပြခဲ့သည်။ နိုင်ငံ‌ရေးအ‌ကြောင်းပြချက်ဖြင့် တရားစီရင်မှုမရှိဘဲ လူထောင်ပေါင်းများစွာကို ဖမ်းချုပ်ထား‌ကြောင်း၊ နှစ်စဉ် လူတစ်ရာကျော်ကို ‌သေဒဏ်‌ပေး‌နေ‌ကြောင်းစသည်ဖြင့် ‌ထောက်ပြထားသည်။
ဆင်လမ်းရွာ၊ ပြင်ဝ
ဆင်လမ်းရွာ၊ ပြင်ဝ
သရက်တောရွာသစ်ရွာ၊ ဒီပဲယင်းမြို့နယ်
သရက်တောရွာသစ်ရွာ (Thayettawywarthit)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဒီပဲယင်းမြို့နယ်၊ သရက်တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၆၄၄ ဖြစ်သည်။  ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားသည်။
တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ
နောက်ခံသမိုင်း
‌တောင်အာဖရိက အစိုးရတပ် (အက်စ်‌အေဒီအက်ဖ်)သည် ၁၉၈၆ ခုနှစ် ‌မေလ ၁၉ ရက်‌နေ့က ဇင်ဗာ‌ဘွေ၊ ‌ဘော့ဆွာနာ၊ ဇမ်ဘီယာနိုင်ငံတို့ရှိ အာဖရိကအမျိုးသားကွန်ဂရက် (အေအင်စီ) ၏ရုံးနှင့်စခန်းဟု ထင်မြင်‌သော ‌နေရာများကို စီးနင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ‌ဗော့ဆွာနာတွင် လူတစ်ဦး‌သေ၍ သုံးဦးဒဏ်ရာရပြီး ဇမ္ဗီးယားတွင် နှစ်ဦးသေ၊ ၁၀ ဦး ဒဏ်ရာရခဲ့သည်။ ‌အေအင်စီ၏ စစ်‌ရေးအ‌ခြေစိုက်စခန်းများကို ၎င်းနိုင်ငံ သုံးနိုင်ငံလုံးတွင် ခွင့်ပြုထားခြင်းမရှိ‌ကြောင်းဖြင့် အစိုးရတို့က ငြင်းဆိုထားကြသည်။ ‌သေဆုံးသူများမှာ အပြစ်မဲ့ပြည်သူများ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ ကုလသမဂ္ဂအတွင်း‌ရေးမှူးချုပ်ဟာဗီးယား ပဲရက်‌ဒေ ‌ကွေးလျားက ယင်းသို့တိုက်ခိုက်မှုကို အပြင်းအထန် ရှုတ်ချ ခဲ့သည်။ ‌မေလ ၂၃ ရက်‌နေ့တွင် ကုလသမဂ္ဂလုံခြုံ‌ရေးကောင်စီတွင် ယင်း တိုက်ခိုက်မှုကို အပြင်းအထန် ရှုတ်ချရန် နှင့် စီးပွား‌ရေးပိတ်ဆို့မှု၊ အခြားပိတ်ဆို့မှု အရပ်ရပ်တို့ဖြင့် ‌တောင်အာဖရိကကို အ‌ရေးယူရန် ဆုံးဖြတ်ချက်မူကြမ်းတစ်ရပ် တင်သွင်းရာ အဖွဲ့ဝင် ၁၂ နိုင်ငံက ‌ထောက်ခံ၍ ပြင်သစ်က ကြား‌နေခဲ့သည်။ အ‌မေရိကန်နှင့်ဗြိတိန်တို့ ဗီတိုအာဏာဖြင့် ပယ်ချ၍ အတည်မဖြစ်ခဲ့၇‌ချေ။ သို့ရာတွင် နိုင်ငံ‌ရေးအရ ‌ဆွေး‌နွေးမှု တိုးတက်လာ‌စေရန် ကြိုးပမ်းလိုကြ‌သော ဓန သဟာယ ဂုဏ်သ‌ရေရှိ ပုဂ္ဂိုလ်‌ကျော်များအဖွဲ့ ‌တောင်အာဖရိက သို့ လာ‌ရောက်ချိန်တွင်မှ တိုက်တိုက်ဆိုင်ဆိုင် ယင်းသို့ ကျူး‌ကျော် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည့် လုပ်ရပ်အဖြစ် နိုင်ငံတကာက ‌ဝေဖန်ရှုတ်ချရာတွင်မူ အ‌မေရိကန်နှင့်ဗြိတိန်တို့လည်း ပါဝင် ခဲ့ကြသည်။
သရက်တောရွာသစ်ရွာ၊ ဒီပဲယင်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဒီပဲယင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ
နောက်ခံသမိုင်း
ကိတ်‌တောင်းမြို့ပြင်ဘက်ရှိ ခ‌ရော့စရုဒ် ကျူး‌ကျော်ယာယီ ရပ်ကွက်တွင် ‌မေလ ၁၈ ရက်‌နေ့မှ ၂၈ ရက်‌နေ့ထိ တစ်ကြိမ်၊ ဇွန်လ ၉ ရက်‌နေ့မှ ၁၁ ရက်‌နေ့ထိ တစ်ကြိမ် ဂိုဏ်းကွဲသင်းကွဲခိုက်ရန်ဖြစ်ပွားကြရာ လူ‌ပေါင်း ၆၉ ဦးထက်မနည်း ‌သေဆုံးပြီး လူ ၆၀၀၀၀ ခန့် အိုးမဲ့အိမ်မဲ့ ဖြစ်ကြရသည်။ ယင်းရပ်ကွက်ကို ဖယ်ရှားမည့်အစိုးရ၏ အစီအစဉ် စတင်ချိန် ၁၉၈၅ ခုနှစ် ဖေ‌ဖော်ဝါရီလကလည်း အဓိကရုဏ်းများ ဖြစ်ခဲ့ဖူးသည်။ ၁၉၈၆ ခုနှစ် ‌မေလတွင် ဧက ၆၀ ကျယ်‌သော ‌မြေကွက်‌ပေါ်ရှိ လူ‌နေ အိမ်များကို ဖျက်ဆီး ပြီး‌နောက် ‌မြေညှိစက်ဖြင့် နင်း‌ချေထိုးညှိပစ်ခဲ့သည်။ ယင်းဖျက်ဆီးခံ‌မြေကွက်တွင် မူလ‌နေထိုင်ခဲ့သူများ အား အ‌ရေး‌ပေါ်ဒုက္ခသည်စခန်းတွင်သာ ယာယီ‌နေခွင့်ပြုပြီး ထို‌မြေကွက်သို့ ပြန်လာခွင့် မပြု‌တော့‌ကြောင်း အာဏာပိုင်တို့က ကြေညာသည်။ ယင်း‌မြေကွက်တွင် ‌ရှေးကတည်းက ‌နေထိုင်လာ ခဲ့သူများ မဟုတ်ဘဲ ‌နောက်မှ အ‌ခြေစိုက် ‌နေထိုင်လာကြသူတို့ အား ခါယီလစ်ရှာအမည်ရှိ တည်‌ဆောက်ပြီးစ လူမည်းမြို့နယ်သစ်သို့ ပို့ခဲ့သည်။ ယင်းဖျက်ဆီးခံ ‌မြေကွက်‌ပေါ်တွင် ပိုမို အဆင့်မြင့်‌သော အ‌ဆောက်အအုံများ တည်‌ဆောက်ပြီး တရားဝင်လူမည်းမြို့နယ်အဆင့်သို့ တိုးမြှင့်လိုက်သည့်အခါ ဖျက်ဆီးမခံရဘဲ ကျန်ရှိ‌သော ကျူး‌ကျော်ရပ်ကွက် အပိုင်းရှိ ‌နေထိုင်သူများက အကျိုးခံစား၇‌တော့မည်ဟူ၍ ယူဆကာ စိတ်ဝမ်းကွဲကြရာမှ ယင်းအဓိကရုဏ်းများ ‌ပေါ်‌ပေါက်ခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။ ဇွန်လ ၁၂ ရက်‌နေ့တွင် သမ္မတဘိုသာက တစ် နိုင်ငံလုံး အ‌ရေး‌ပေးအ‌ခြေအ‌နေ ပြဋ္ဌာန်းသည့်အမိန့်ကို ထုတ် ပြန်ခဲ့သည်။ ခိုက်ရန်ဖြစ်ပွား‌သော ဂိုဏ်းဂဏအသီးသီးကို ဘုန်း‌တော်ကြီး ဒက် စမွန်တူတူးက ‌စေ့စပ်ညှိနှိုင်း ဖျန်‌ဖြေ‌ပေးခဲ့ရသည်။
လူဖြူလွှတ်‌တော်က သ‌ဘောတူ‌သော်လည်း အိန္ဒိယအနွယ် နှင့် အသား‌ရောင်ရှိလူမျိုးစု၏ လွှတ်‌တော်ကပယ်ချခဲ့သည့် ပြည်တွင်းလုံခြုံ‌ရေး အက်ဥပ‌ဒေနှင့် အများပြည်သူအန္တရာယ် ကင်းရှင်း‌ရေး အက်ဥပ‌ဒေတို့ကို ‌တောင်အာဖရိက၏ မူဝါဒ ‌ရေးရာတွင် အဆင့်အမြင့်ဆုံး အကြံ‌ပေးအဖွဲ့ဖြစ်သည့် သမ္မတ ‌ကောင်စီက ဇွန်လ ၂၀ ရက်‌နေ့တွင် အတည်ပြု‌ပေးခဲ့သည်။ အ‌ခြေခံဥပ‌ဒေအရ လွှတ်‌တော်သုံးရပ်က တညီတညွှတ်တည်း သ‌ဘောတူညီခြင်း မရှိသည့် ဥပ‌ဒေကြမ်းတစ်ရပ်ကို အဖွဲ့ဝင် ၆၀ ပါ‌သော ယင်း‌ကောင်စီကဥပ‌ဒေအဖြစ် အတည်ပြု ပိုင်ခွင့် အာဏာရှိသည်။ သို့ဖြစ်၍ ပထမအက်ဥပ‌ဒေကို ‌ထောက်ခံမဲ ၃၅ မဲ၊ ကန့်ကွက်မဲ ၂၂ မဲဖြင့် လည်း‌ကောင်း၊ ဒုတိယအက် ဥပ‌ဒေကို ၃၅ မဲ ကန့်ကွက်မဲ ၂၁ မဲဖြင့်လည်း‌ကောင်း အတည်ပြု‌ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်း‌တော်ကြီး တူတူးသည် ကိတ်‌တောင်း၏ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်း‌တော်ကြီးအဖြစ် ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၄ ရက်‌နေ့တွင် ‌ရွေးချယ် တင်‌မြှောက်ခံရ၍ အာဖရိက‌တောင်ပိုင်း ‌ဒေသတစ်ခွင်၏ အင်္ဂလီကန် အသင်း‌တော်အကြီးအကဲ ဖြစ် လာခဲ့သည်။ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်း‌တော်ကြီးတူတူးသည် ‌ခြောက်နှစ် တာ ကာလအတွင်း ပထမဆုံး အကြိမ်အဖြစ် ဇွန်လ ၁၃ ရက် နေ့တွင် သမ္မတဘိုသာနှင့် ‌တွေ့ဆုံ‌ဆွေး‌နွေးခဲ့သည်။ ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်က ‌တောင်အာဖရိက ခရစ်ယာန်အသင်း‌တော်များ ‌ကောင်စီကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့စဉ်က ထိုအချိန်က ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်‌သော ဘိုသာနှင့်‌ဆွေး‌နွေးခဲ့ဖူးသည်။ တစ်ဖန် ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၁ ရက်‌နေ့တွင်လည်း ထပ်မံ ‌ဆွေး‌နွေးခဲ့ပြန်သည်။ ဘုန်း‌တော်ကြီးတူတူးသည် အ‌ရေး‌ပေါ် အ‌ခြေအ‌နေ ပြဋ္ဌာန်းခြင်းနှင့် လူမည်း‌ခေါင်း‌ဆောင်များကို ဖမ်းဆီးခြင်းတို့ကို ရှုတ်ချခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ဆို‌ဝေတိုမြို့၌ ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၆ ရက်‌နေ့နှင့် ၂ရ ရက်‌နေ့တို့တွင် အဓိကရုဏ်းများ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ တရားဝင် ထုတ်ပြန်‌သော စာရင်းအရ လူ ၂၀ သည် လုံခြုံ‌ရေးတပ်ဖွဲ့တို့ ၏ ပစ်ခတ်မှု‌ကြောင့် ‌သေဆုံးခဲ့ရသည်ဟု သိရသည်။ လူမည်း ကောင်စီဝင်တစ်ဦးကို ယင်းမြို့‌နေလူထုက သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ယူဒီအက်ဖ်နှင့် ‌ကော့ဆာတူးတို့က ထုတ်ပြန်‌သော စာရင်းအရမူ လူ ၃၀ ခန့် ‌သေဆုံး၍ လူ ၂၀၀ ခန့် ဒဏ်ရာ ရသည်ဟု သိရသည်။ အိမ်ငှားခများ တိုးမြှင့်သတ်မှတ်မှုကို ဆန့်ကျင်သည့် ၁၁ ပတ်တ်ကြာ ဆန္ဒပြပွဲများကို တစ်နိုင်ငံ လုံးတွင် ၃၈ ‌နေရာ၌ ဆင်နွှဲခဲ့ကြရာ ဆို‌ဝေတိုမြို့လည်း အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ လူဦး‌ရေ ၁ ဒသမ ၂၅ သန်း‌နေထိုင်‌သော ၎င်းမြိုရှိ ‌ကျောင်းများတွင် နိုင်ငံ‌ရေးလှုပ်ရှားသူ ‌ကျောင်းသား များကို ခွဲခြားရန် ‌ကျောင်းသားမှတ်ပုံတင်ကတ်များ ထုတ်‌ပေးသည့်စနစ် တစ်ရပ်ကို အစိုးရက ချမှတ်ခဲ့ရာမှ တင်းမာမှု အရှိန်မြင့်မားလာခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ ‌ကျောင်းများတွင် လုံခြုံ‌ရေး တပ်ဖွဲ့များ တပ်စွဲထားခြင်းကို ဆန့်ကျင်‌သောအားဖြင့် ကျောင်းသားများက တစ်ပတ်လျှင် သုံးရက်‌ကျောင်းမတက်ဘဲ ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။ အဓိကရုဏ်းများတွင် ‌သေဆုံးကြရသူများ အတွက် လူစုလူ‌ဝေးနှင့် ဈာပနအခမ်းအနား မပြုလုပ်ရန် စက်တင်ဘာလ ၂ ရက်‌နေ့တွင် ဆို‌ဝေတို ပုလိပ်တပ်ဖွဲ့ အကြီး အကဲက အမိန့်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ အသုဘ အ‌ရေအတွက်၊ လိုက်လံပို့‌ဆောင်နိုင်သည့် လူဦး‌ရေနှင့် သင်္ဂြိုဟ်ရာတွင် ကြာသင့်သည့်အချိန် စသည်တို့ကို သတ်မှတ်ခဲ့ရာ ပုလိပ်အကြီး အကဲသည် အစိုးရအာဏာပိုင်အဖွဲ့၏ လုပ်ပိုင်ခွင့်ကို ‌ကျော်လွန် သည်ဟု ဥပ‌ဒေပညာရှင်တို့က ‌ဝေဖန်၍ နက်တဲတရားရုံးချုပ်က ယင်းအမိန့် ကို ဥပ‌ဒေအရ တရားမဝင်‌ကြောင်း ‌ကြေညာ ခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် ပုလိပ်တပ်ဖွဲ့သည် ဈာပနအခမ်းအနားများကို အတင်းအဓမ္မ ဝင်‌ရောက်တားဆီးခဲ့ကြသည်။ ‌သေဆုံးသူ ၂၄ ဦးကို သက်ဆိုင်ရာ မိသားစုမသိဘဲ ပုလိပ်အဖွဲ့က တိတ် တဆိတ် မြုပ်နှံလိုက်၍ ဆို‌ဝေတိုမြို့‌နေ လူထု ၈၀ ရာခိုင်နှုန်း က ဆန္ဒပြခဲ့ကြပြန်သည်။
ဝန်ကြီး ‌လေဂရိန်ချ်က ၁၉၈၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ‌နောက်ပိုင်းတွင် အဓိကရုဏ်းများ‌ကြောင့် အရပ်သား ၁၇၇၆ ဦးနှင့်၊ ပုလိပ်နှင့်လုံခြုံ‌ရေး တပ်ဖွဲ့ဝင် ၅၆ ဦးတို့ ‌သေဆုံးခဲ့ကြရသည်ဟု ၁၉၈၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ လ ၁၉ ရက်‌နေ့တွင် ‌ပြောကြားခဲ့သည်။ ‌တောင်အာဖရိကနိုင်ငံတွင် ပြည်ပ‌ကြွေးမြီ စုစု‌ပေါင်း သန်း‌ပေါင်း ၂၄၀၀၀ နီးပါးရှိသည်ဟု ၁၉၈၅ ခုနှစ်အောက်တိုဘာလတွင် ဘဏ္ဍာ‌ရေးဝန်ကြီးဌာန ‌ကြွေးမြီဆိုင်းငံ့မှုညှိနှိုင်း‌ရေး‌ကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌက ‌ပြောကြား ခဲ့သည်။ ထို့‌နောက်ကိုးလတာကာလအတွင်း ‌ကြွေးမြီ ‌ဒေါ်လာသန်း ၂၀၀၀ ကို ပေးဆပ်ပြီးပြီဟု ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၉ ရက်‌နေ့တွင် ‌ကြေညာခဲ့ပြန်သည်။
ဥ‌ရောပဘုံ‌ဈေးအဖွဲ့၏ ကိုယ်စားလှယ်များဖြစ်‌သော ဗြိတိန် နိုင်ငံခြား‌ရေးနှင့် ဓနသဟာယဝန်ကြီး ဂျက်ဖရီ‌ဟောင်းနှင့် နယ်သာလန် နိုင်ငံခြား‌ရေးဝန်ကြီး ဟန့်စ်ဗန်ဒင်ဘရိုခ်တို့သည် ရှေ့တန်း‌ခြောက်နိုင်ငံ(အန်ဂိုလာ၊ ‌ဗော့ဆွာနာ၊ မိုဇမ်းဗစ်၊ တန်ဇားနီးယား၊ ဇမ္ဗီးယားနှင့် ဇင်ဗာ‌ဗွေ)တို့မှ နိုင်ငံခြား‌ရေး ဝန်ကြီးများနှင့် ၁၉၈၆ ခုနှစ် ‌ဖေ‌ဖော်ဝါရီလ ၃ ရက်‌နေ့က ဇမ္ဗီးယားနိုင်ငံ လူဆာကာမြို့၌ ‌တွေ့ဆုံ‌ဆွေး‌နွေးကြသည်။ ၎င်း တို့နှစ်အုပ်စု ထိုသို့ ‌တွေ့ဆုံ‌ဆွေး‌နွေးခြင်းသည် ပထမဆုံးအကြိမ် ဖြစ်သည်။ ပူးတွဲ‌ကြေညာချက်တွင် ‌တောင်အာဖရိကနိုင်ငံအား အသားအ‌ရောင် ခွဲခြားမှုစနစ် ဖြိုဖျက်ပစ်ရန် ‌တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ၁၉၈၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ချမှတ်ခဲ့‌သော စီးပွား‌ရေးပိတ်ဆို့မှု များဖြင့် မထိ‌ရောက်‌ သေးလျှင် ‌ နောက်ထပ်အ‌ရေးယူ ‌ဆောင်ရွက် မှုများ ချမှတ်သွားရန် ဘုံ‌ဈေးအဖွဲ့ ကိုယ်စားလှယ်တို့က သ‌ဘောတူညီခဲ့ကြသည်။ ဆာ ဂျက်ဖရီ‌ဟောင်းသည် အသား အ‌ရောင်ခွဲခြားမှု ဖျက်သိမ်း‌ရေးပန်းတိုင်သို့ဦးတည်သည့် ‌ဆွေး‌နွေးညှိနှိုင်းပွဲတစ်ရပ် ‌တောင်အာဖရိကတွင် ကျင်းပနိုင်‌ရေး အတွက် အစီအစဉ်မူကြမ်းတစ်ရပ် ရရှိ‌စေရန် ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လအတွင်းတွင် ဇမ္ဗီးယား၊ ဇင်ဗာ‌ဗွေ၊ ‌တောင်အာဖရိက၊ ‌ဗော့ဆွာနာ၊ ဆွာဇီလန်၊ လီဆိုသိုနှင့် အ‌မေရိကန်ပြည်‌ထောင်စု သို့ သွား‌ရောက် ခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် အသားအ‌ရောင် ခွဲခြားရေးမူဝါဒကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်‌နေသူများကြားတွင်မူ ဆာ ဂျက်ဖရီ၏ခရီးစဉ်သည် ဥ‌ရောပဘုံ‌ဈေးအဖွဲ့က ‌တောင်အာဖရိက အ‌ပေါ် အ‌ရေးယူရန်ရှိသည့် စီးပွား‌ရေး ပိတ်ဆို့မှုများကို တုံ့ဆိုင်း‌စေရန် ရည်ရွယ်‌သော ခရီးစဉ်ဖြစ်သည်ဟူ၍ ယူဆခဲ့ကြ သည်။ ထို့‌ကြောင့် ဆာဂျက်ဖရီ၏ ခရီးစဉ်သည် မ‌အောင်မြင် ခဲ့‌ချေ။ ထို့‌နောက် စက်တင်ဘာလ ၁၅ ရက်‌နေ့နှင့် ၁၆ ရက်နေ့တို့တွင် ဘရပ်ဆဲလ်မြို့၌ ကျင်းပ‌သော ဘုံ‌ဈေးအဖွဲ့ နိုင်ငံခြား ‌ရေးဝန်ကြီးများ အစည်းအ‌ဝေးတွင် ‌တောင်အာဖရိက၏ သံ၊ သံမဏိနှင့်‌ရွှေဒင်္ဂါးများ တင်သွင်းမှုကို ပိတ်ပင်ရန်နှင့် ‌တောင်အာဖရိက၌ ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှု အသစ် မပြုလုပ်ရန်တို့ကို ဆုံးဖြတ် ခဲ့ကြသည်။
သို့ရာတွင်ဘုံ‌ဈေးနိုင်ငံများသို့ ‌တောင်အာဖရိက နိုင်ငံမှပို့ကုန်စုစု‌ပေါင်၏ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းရှိသည့်‌ ကျောက်မီး‌သွေးကိုမူ ပိတ်ပင်ခဲ့ခြင်း မရှိ‌ချေ။ ‌တောင်အာဖရိကမှ ‌ကျောက်မီး‌သွေးကို အများဆုံးတင်သွင်း‌နေရသော အ‌နောက်ဂျာမနီနိုင်ငံနှင့် ‌ပေါ်တူဂီနိုင်ငံတို့က ကန့်ကွက်ခဲ့ခြင်း‌ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကုလသမဂ္ဂက ကမကထပြုလုပ်‌သော လူမျိုးခွဲခြားမှုဝါဒ ‌တောင်အာဖရိကကို ပိတ်ဆို့မှုများ ပြုလုပ်‌ရေးဆိုင်ရာ ကမ္ဘာ့ ညီလာခံကို ပါရီမြို့၌ ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၆ ရက်‌နေ့မှ ၂၀ ရက်‌နေ့ထိ ကျင်းပခဲ့ရာ ပြင်သစ်နှင့် ဂျပန်အပါအဝင် နိုင်ငံ ‌ပေါင်း ၁၂၀ မှ ကိုယ်စားလှယ်များ တက်‌ရောက်ကြသည်။ အခြား‌သော စက်မှု ဖွံ့ဖြိုးပြီး စက်မှုဖွံ့ဖြိုးပြီး အ‌နောက်နိုင်ငံများတက်‌ရောက်ခြင်း မရှိ‌ချေ။ ညီလာခံအပြီးတွင် ‌ကြေညာချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့ရာ ‌တောင်အာဖရိကနိုင်ငံမှ အသားအ‌ရောင် ခွဲခြားမှု ဝါဒီ အစိုးရ၏မူဝါဒနှင့်လုပ်ရပ်များသည် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာငြိမ်းချမ်း‌ရေးနှင့် လုံခြုံ‌ရေးကို ခြိမ်း‌ခြောက်‌နေ‌သော‌ကြောင့် ‌တောင်အာဖရိကအား ကွန်ပျူတာ၊ ‌ရေဒါနှင့်အီလက်ထရွန်းနစ် ဆိုင်ရာ ပစ္စည်းကရိယာများနှင့် နည်းပညာများကို ‌ရောင်းချခြင်း၊ ‌ထောက်ပံခြင်း မပြုရန်၊ ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် လက်နက် တင်ပို့မှု တင်းကျပ်စွာ ပိတ်ပင်‌သော အမိန့်ပြဋ္ဌာန်း ခဲ့သည့် နည်းတူ ‌ရေနံတင်ပို့မှုကိုလည်း တင်းကျပ်စွာ ပိတ်ပင်သည့် အမိန့်တစ်ရပ်ကို လုံခြုံ‌ရေး‌ကောင်စီက ပြဋ္ဌာန်း‌ပေးရန် စသည်ဖြင့် ‌တောင်းဆိုထားသည်။
‌တောင်အာဖရိက နိုင်ငံခြား‌ရေးဝန်ကြီး ပစ်ဘိုသာသည် ကုန်သွယ်‌ရေး တိုးမြှင့်နိုင်ရန် ဂျပန်၊ တိုင်ဝမ်နှင့် ‌ဟောင်‌ကောင် တို့သို့ ၁၉၈၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလက သွား‌ရောက်ခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် ဂျပန်အစိုးရသည် အခြားနိုင်ငံများနှင့် လက်တွဲ၍ ချမှတ်‌ဆောင်ရွက်ရန်ရှိသည့် စီးပွား‌ရေးနှင့် လက်တွဲ၍ ချမှတ် ‌ဆောင်ရွက်ရန် ရှိသည့် စီးပွား‌ရေးပိတ်ဆို့မှုများကို ပြုလုပ်သွားမည်ဖြစ်‌ကြောင်း နိုင်ငံ‌ရေးဝန်ကြီး တာဒါရှီ ကူရာနာရီက ‌ပြောကြားခဲ့သည်။ ဂျပန်သည် အ‌မေရိကန်နှင့် အ‌နောက်ဂျာမနီ တို့ပြီးလျှင် ‌တောင်အာဖရိနိုင်ငံနှင့် အ‌နောက်ဂျာမနီတို့ ပြီးလျှင် တောင်အာဖရိကနိုင်ငံနှင့် တတိယအများဆုံး ကုန်သွယ်ဖက် နိုင်ငံဖြစ်သည်။ ၁၉၈၅ ခုနှစ် က ‌တောင်အာဖရိကသို့ ‌ဒေါ်လာ သန်း ၁၀၂၀ ဖိုး တင်ပို့ပြီး ‌တောင်အာဖရိမှ ‌ဒေါ်လာသန်း ၁၈၄၀ ဖိုးနီးပါး တင်သွင်းခဲ့သည်။
အလယ်ရေကျော်ရွာ၊ အလယ်ရေကျော်
အလယ်ရေကျော်ရွာ၊ အလယ်ရေကျော်
မြိုင်စီရွာ၊ မုံရွာမြို့နယ်
မြိုင်စီရွာ (Myaingsi)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ မုံရွာမြို့နယ်၊ ခတက္ကန် (တောင်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၉၇၈ ဖြစ်သည်။
ငတောက်တူချေရွာ၊ ငတောက်တူချေ
ငတောက်တူချေရွာ၊ ငတောက်တူချေ
မြိုင်စီရွာ၊ မုံရွာမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မုံရွာမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကာလရွာ၊ ရီနွဲ
ကာလရွာ (Karla)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်၊ ရီနွဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၈၄၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရီနွဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၀၃၄ ဦး၊ မ ၈၆၀၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၆၄၀ ဦးနေထိုင်သည်။
မောင်မောင်တာ (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)
မောင်မောင်တာ (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)
မောင်မောင်တာ (Mohammed Shafi Ata Sherazee haj)ကို ၁၉၂၆-ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၉ရက်နေ့၌ မန္တလေးမြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူ၏အဘမှာ (Khan Bahadur Hajee Gulam Hussain Sherazee)ဖြစ်ပြီး၊ သူ့အဖိုးမှာ Khan Bahadur Aga Ali Akbar Sherazee (၁၉၁၀-၁၉၂၉) ဖြစ်သကဲ့သို့ မြန်မာပြည်အတွက် ပါရှားကောင်စစ်ဝန်(၁၉၂၉-၁၉၄၄)အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပေသည်။
၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် မောင်မောင်တာသည် အလယ်တန်းပညာရေးကို အောင်မြင်ခဲ့ပြီးနောက် မန္တလေးမြို့ အ.ထ.က(၉) ယခင်(စိန့်ပီတာကျောင်း)တွင် အထက်တန်းပညာဆက်လက် သင်ကြားခဲ့သည်။
ဦးမောင်မောင်တာ ဟာ မြန်မာ့တပ်မတော် ဗိုလ်ကြီး ဘဝကနေ ရုပ်ရှင်နယ်ဘက်ကို ကူးလာသူ ဖြစ်ပြီး၊ (ဦး) သုခ၊ ဗိုလ်ဗကို စတဲ့ ထင်ရှားတဲ့ သရုပ်ဆောင်တွေနဲ့အတူ မြန်မာပြည်မှာ ဟောလီးဝုဒ် က ပထမဆုံး လာပြီး ရိုက်ကူးခဲ့တဲ့ ပထမဆုံး မြင်ကွင်းကျယ် လူထုအောင်သံဇာတ်ကားမှာ ထင်ရှားလာခဲ့ပါတယ်။
ဘဝနိဂုံး
မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ မဂို(ရှီယာ) မွတ်စလင် ဥက္ကဋ္ဌ၊ ရုပ်ရှင်မင်းသားကြီး ဦးမောင်မောင်တာ အသက် (၉၀နှစ်) သည်၊ ၂၆.၃.၂၀၁၅ ည ၉ နာရီခန့်တွင်၊ နေအိမ်၌ အလ္လာသျှင်မြတ်အမိန့်တော်ခံယူ (ကွယ်လွန်) သွားသည်။
ငှက်ပြာလေးဗိုက်ဖြူ
ငှက်ပြာလေးဗိုက်ဖြူ (Cyanoptila cyanomelana) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကိုရီးယားနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံအရှေ့ပိုင်းနှင့် ရုရှားနိုင်ငံအရှေ့ပိုင်းဒေသတို့တွင် သားပေါက်ပြီး ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၊ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဆူမတြာကျွန်းနှင့် ဘော်နီယိုကျွန်း စသော အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင် ဆောင်းခိုသည့် ငှက်ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကိုရီးယားနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
သိန်ကုန်း
သိန်ကုန်း
ရှန်ဟိုင်း ဖူတုန်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်
ဖူတုန်းလေဆိပ်သည် အရှေ့ပိုင်း တရုတ် လေကြောင်း (China Eastern Airlines)၊ ရှန်ဟိုင်းလေကြောင်း (Shanghai Airlines) နှင့် တရုတ်လေကြောင်း (အဲယားချိုင်းနား) (Air China) တို့၏ အဓိက အခြေစိုက်စခန်း ဖြစ်သည်။ လေဆိပ် အဆောက်အဦးတွင် အပြိုင်ဆောက်ထားသည့် တယ်မီနယ် ၂ ခုနှင့် ဘေးတစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် ပြေးလမ်း ၃ ခု အပြိုင် ဖောက်လုပ်ထားသည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် နောက်ထပ် တယ်မီနယ် ၁ ခုနှစ် ပြေးလမ်း ၂ ခု ထပ်မံ ဆောက်လုပ်ရန် လျာထားသည်။ ခရီးသည် ဦးရေ သန်း ၆၀ မှ ၈၀ အထိတိုးမြှင့်နိုင်မည့်အပြင် ကုန်စည် တန်ချိန် ၆ သန်း ကိုင်တွယ်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။ တယ်မီနယ် အဆောက်အဦး နှစ်ခုအကြားတွင် သံလိုက်ရထားဘူတာ တည်ရှိပြီး လေဆိပ်မှ မြို့တွင်းသို့ ၇ မိနစ် ၂၀ စက္ကန့်အတွင်း ရောက်ရှိနိုင်သည်။ ဖူတုန်းလေဆိပ်သည် တရုတ်ပြည်တွင် အနည်းစု ၂၄ နာရီပတ်လုံး ဖွင့်လှစ်သည့် လေဆိပ် တစ်ခုဖြစ်သည်။
ဈေးချို (ကွမ်းသီးတန်း)ရွာ၊ တံတားဦးမြို့နယ်
ဈေးချို (ကွမ်းသီးတန်း)ရွာ (Zaycho(Kuntheetan))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ တံတားဦးမြို့နယ်၊ ဈေးချိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၁၈၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဈေးချိုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၃၇ ဦး၊ မ ၁၂၇၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၄၁၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တံတားဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သံတဲဟိုတယ်
သံတဲဟိုတယ် သည် ပုဂံရှေးဟောင်းမြို့ရိုး၏ အနောက်ဘက်ထောင့်နှင့် ဧရာဝတီမြစ်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းပေါ်တွင်တည်ရှိပြီး ပုဂံရှေးဟောင်းသုတေသနဇုန်အတွင်း၌ တည်ရှိသည်။ ပုဂံရှေးဟောင်းသုတေသနပြတိုက်သည် ဟိုတယ်၏ အရှေ့ဘက်၌တည်ပြီး ဟိုတယ်၏ အနောက်ဘက်ခြမ်းတွင် ဧရာဝတီမြစ် တည်ရှိသည်။ ဟိုတယ်သည် ညောင်ဦးမှ ၆.၄ ကီလိုမီတာ၊ ပုဂံမြို့သစ်မှ ၆ ကီလိုမီတာ၊ ညောင်ဦးလေဆိပ်မှ ၁၀ ကီလိုမီတာ၊ မီးရထားဘူတာရုံ မှ ၁၆ ကီလိုမီတာ နှင့် ဆိပ်ခံတံတားသို့ ၁.၅ ကီလိုမီတာ အသီးသီး ကွာဝေးသည်။
ဗြိတိသျှကောင်စီ (မြန်မာ)
ဗြိတိသျှကောင်စီသည် မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးမရမီ အချိန်မှစပြီး မြန်မာနိုင်ငံတွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ထားရှိခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မတိုင်မီမှ ၁၉၆၅ ခုနှစ်အထိ (ယခု)ပန်းဆိုးတန်းလမ်းဟုခေါ်သော ဖယ်ရာလမ်းတွင် ရုံးခန်းဖွင့်လှစ်ထားခဲ့ပြီး ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင်ပင် ပိတ်ခဲ့ရသည်။
၁၉၈၀ ဝန်းကျင်ခန့်တွင် ဗြိတိသျှသံရုံးရှိ အခန်းတစ်ခန်းတွင် ဗြိတိသျှယဉ်ကျေးမှုဌာနအမည်ဖြင့် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၆ ခုနှစ်မှစပြီး ဗြိတိသျှကောင်စီ(British Council)အမည်ကို ပြန်လည်အသုံးပြုခဲ့သည်။ အဆိုပါနှစ်တွင်ပင် မန္တလေးမြို့တွင် ရုံးခွဲတစ်ခုကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
ဗြိတိသျှကောင်စီသည် ယူကေနိုင်ငံ၏ ပညာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်။ နိုင်ငံပေါင်း ၁၀၀ ကျော်တွင် ပြည်သူလူထုများကြားတွင် သုတပညာနှင့် အကြံဉာဏ်များဖလှယ်ခြင်းအားဖြင့် ယူကေနှင့် ဆက်ဆံရေးနှင့် ယုံကြည်မှု တိုးတက်ကောင်းမွန်နိုင်စေရန် ဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။ အနုပညာ၊ ပညာရေး၊ အင်္ဂလိပ်ဘာသာ၊ သိပ္ပံပညာနှင့် အားကစားကဏ္ဍများတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်နေသည်။ ဗြိတိသျှကောင်စီသည် နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းတစ်ခု မဟုတ်သဖြင့် ဗြိတိသျှအစိုးရနှင့် လက်တကမ်းအကွာတွင်သာ လုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဗြိတိသျှကောင်စီသည် မြန်မာလူငယ်များ၏ ရည်မှန်းချက်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်ရန်အတွက် ပညာရေး၊ အင်္ဂလိပ်ဘာသာသင်ကြားရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်ရေး စသည့်အခွင့်အလမ်းများကို ဖန်တီးပေးလျက် ရှိသည်။ ယူကေနိုင်ငံတွင် ပညာသင်ကြားနိုင်ရေး အကြံပြုဆွေးနွေးခြင်း၊ အင်္ဂလိပ်ဘာသာ သင်ကြားရေးနှင့် သင်ယူရေးကို တိုးတက်စေရန် အထောက်အကူပေးခြင်း၊ ယူကေစာမေးပွဲများအား ကြီးမှူးကျင်းပပေးခြင်းနှင့် ခေတ်မှီစာကြည့်တိုက် ဝန်ဆောင်မှုများပေးခြင်း စသည်တို့ကို အလေးထား ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။
ရန်ကုန်မြို့နှင့် မန္တလေးမြို့ရှိ ဗြိတိသျှကောင်စီရုံးခွဲများသို့ နေ့စဉ်လူပေါင်း ၁၀၀၀ ကျော်ခန့် လာရောက်ပြီး ဝန်ဆောင်မှုများကို အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။
ကိုးကား
British Council Myanmar, Media Information Pack
ရှင်ကရဝိက
ရှင်ကရဝိက (၉၉၁ - ၁၀၅၁) သည် အင်းဝခေတ်တွင် ထင်ရှားခဲ့သည့် ကျမ်းပြုဆရာတော်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။
ဘဝ
ရှင်ကရဝိကကို ၉၉၁ ခုနှစ်၊ ဝါဆိုလပြည့်နေ့တွင် ပုခန်းကြီးမြို့နယ်၊ ပိုက်သင်ရွာ၌ ဦးလှော်-ဒေါ်ရွှေမယ်တို့မှ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ငယ်မည်မှာ မောင်ချမ်းသာ ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉက ပထမကျော်အောင်စံထားဆရာတော်ထံတွင် ပညာသင်ကြား၍ ရှင်သာမဏေဝတ်ခဲ့သည်။ ဘွဲ့တော်မှာ “ရှင်ကရဝိက” ဖြစ်သည်။
သာလွန်မင်းတရားကြီး ဥကင်တော်ဖွင့်သောအခါ ရှင်ကရဝိကသည် ရဟန်းဘောင်သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ မင်းတရားကြီးက ရှင်ကရဝိကအား လူဝတ်လဲစေသော်လည်း မလဲဘဲ စစ်ကိုင်းရွှေမင်းဝံတောင်ရိုးတွင် အရညဝါသီဆောက်တည်တော်မူခဲ့သည်။
ပျံလွန်တော်မူခြင်း
ရှင်ကရဝိကသည် ၁၀၅၁ ခုနှစ်တွင် ပျံလွန်တော်မူခဲ့သည်။
စာပေများ ရေးသားခြင်း
၁။ မင်းလှယဉ်နုပျို့ (၁၀၂၀)၊
၂။ ရတုများ၊
၃။ ပုဂံမြို့ဘွဲ့လူးတား၊
၄။ နရပတိရေလား၊
၅။ မင်းရဲကျော်စွာလေးထပ်ကျောင်းတည်မော်ကွန်း။
စီမော်ရွာ၊ ရွှေကူမြို့နယ်
စီမော်ရွာ(Simaw)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ ရွှေကူမြို့နယ်၊ စီမော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၉၃၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စီမော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၉၆ ဦး၊ မ ၈၆၇ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၇၆၃ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရွှေကူမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခဝဲကျင်းရွာ၊ မုံရွာမြို့နယ်
ခဝဲကျင်းရွာ (Khaweakyin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ မုံရွာမြို့နယ်၊ ခဝဲကျင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၀၆၇ ဖြစ်သည်။  ၎င်းရွာသည် မုံရွာမြို့ပေါ်ရှိ ရပ်ကွက် ဖြစ်သွားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မုံရွာမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သအေးလိုရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
သအေးလိုရွာ(Thaayelo)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ဟိုးချီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၃၀၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟိုးချီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၁၁၁ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၆၆၉ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခေါင်းမွဲပိုးကောင်ဖမ်းငှက်ညို
ခေါင်းမွဲပိုးကောင်ဖမ်းငှက်ညို (Muscicapa muttui) သည် အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ပိုင်း၊ တရုတ်နိုင်ငံဗဟိုပိုင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတို့တွင် သားပေါက်ပြီး အိန္ဒိယနိုင်ငံတောင်ပိုင်း၊ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံတို့တွင် ရွေ့ပြောင်းနေထိုင်တတ်သည့်ငှက်ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
လုံရန်းရွာ၊ ဟားခါးမြို့နယ်
လုံရန်းရွာ(Lungrang)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးခရိုင်၊ ဟားခါးမြို့နယ်၊ လုံရန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၅၄၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လုံရန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၃၃ ဦး၊ မ ၇၆၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၀၀ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟားခါးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပြည်တော်သာရွာ၊ ပြင်ဝ
ပြည်တော်သာရွာ၊ ပြင်ဝ
ဆင်မကွဲရွာ၊ အလယ်ရေကျော်
ဆင်မကွဲရွာ၊ အလယ်ရေကျော်
ဩဘာစိန်
ငယ်စဉ်ဘဝ
မင်းသမီးကြီး ဩဘာစိန် ကို ၁၂၆၂ ခုနှစ် တပို့တွဲလဆုတ် ၈ ရက်နေ့တွင် တွံတေးမြို့၊ ကွမ်းခြံပိုင်းနေ အဖ ဗိန္ဒေါဆရာကြီး ဦးဖေ၊ အမိ ဒေါ်သဲဖြူတို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ သားသမီးငါးယောက်အနက် အထွေးဆုံးဖြစ်၍ ငယ်မည်မှာ မစိန် ဟုခေါ်သည်။
စကင်းငွေစိန်
အသက် ၆ နှစ် အရွယ် တွင် တစ်မြို့တည်းနေ မင်းသမီး တွံတေးဆံတောက်မငွေသင် (နောင် အလင်္ကာကျော်စွာ ရွာစားကြီးဦးဟန်ပ၏ဇနီး)ထံ၌ ပညာယူရန် အပ်နှံ ပေးသည်။ မငွေသင်ထံ၌ ၃နှစ်တိုင်တိုင် ပညာရင် နို့သောက်စို့ပြီးသောအခါ အသက် ၉နှစ်အရွယ်တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ ကြည့်မြင်တိုင်၊ ရေတွင်းကုန်း ဆရာဉာဏ်ထံသို့ ပညာဆက်လက် ဆည်းပူးရန် လိုက်ပို့ပေးခဲ့ကြသည်။ ဆရာဉာဏ်ထံတွင် စကင်းငွေစိန် အမည်ဖြင့် အငြိမ့်ကပြခဲ့ရာ လူကြိုက် အတော်များခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က အတူပညာသင်ဖက်များမှာ နိုင်ငံကျော် မင်းသား အောင်ဘညို နှင့် ဗလကလေးထွန်းရင်တို့ ဖြစ်သည်။
ဩဘာစိန် အဖြစ်သို့
အသက် ၁၃ နှစ် အရွယ်တွင် ပသီမြညွန့် ဇာတ်အဖွဲ့က လာခေါ်သဖြင့် လိုက်သွားပြီး၊ ယင်းဇာတ်အဖွဲ့၌ ခေါင်းဆောင်မင်းသမီး အဖြစ် ကပြရလေသည်။ ပသီမြညွန့် ဇာတ်အဖွဲ့သို့ ရောက်ရှိပြီးနောက် စကင်းငွေစိန် အမည်ကို ဖျောက်၍ ဩဘာစိန် ဟူသော အမည်သစ်ကို ယူလိုက်သည်။ ပသီမြညွန့် နှင့် ဩဘာစိန်တို့မှာ သဘင်ရည် ပြည့်ဝသူများဖြစ်ပြီး တက်ညီလက်ညီ ကပြနိုင်ရကား ပွဲကြည့်ပရိသတ်တို့ အထူး အားပေးခြင်းကို ခံခဲ့ရလေသည်။ ပသီမြညွန့်နှင့် ကပြနေစဉ် အငြိမ့်ထောင်ဆရာ ဦးဘိုးညှင်းက လာရောက်ဆက်သွယ်သည်။ သို့နှင့် အငြိမ့်လောကသို့ ရောက်ခဲ့ရပြန်သည်။ ဦးဘိုးညှင်း၏အငြိမ့်တွင် ခေါင်းဆောင်မင်းသမီး အဖြစ် ကပြခဲ့ရာ၊ ထိုခေတ်က နာမည်ကျော် လူရွှင်တော်ကြီးများဖြစ်ကြသော ဦးကြင်ခဲ၊ ဦးရွှေဒင်္ဂါး တို့နှင့် တွဲဖက်မိရာ အထူး ကျော်ကြားခဲ့လေသည်။ ဤသို့ကပြရင်း မန္တလေးမှ မင်းသား ဦးစိန်အုပ် လာရောက်ခေါ် သဖြင့် အငြိမ့်မှ ထွက်ပြီး၊ ဦးစိန်အုပ် ဇာတ်အဖွဲ့ထဲ ရောက်ခဲ့ရသည်။ ပထမဆုံး တွဲရသောမင်းသားမှာ ဦးစိန်အုပ် ဖြစ်သည်။ ဦးစိန်အုပ်ဇာတ် အဖွဲ့နှင့် ကပြနေရင်းပင် အောင်စည်ဗလ ဇာတ်အဖွဲ့ ၌လည်းကောင်း၊ ဦးဖိုးလှိုင် ရုပ်စုံသဘင် ၌လည်းကောင်း ခေတ္တလိုက်၍ ကူညီကပြပေးခဲ့ရ သည်။ ဦးစိန်အုပ်ဇာတ်အဖွဲ့တွင် ကပြစဉ်က နေမျိုးဗလကျော်သူဘွဲ့ရ ရွာစားကြီးစိန်ဗေဒါ ဆိုင်းအဖွဲ့နှင့် တွဲခဲ့ရ၍ ပညာပိုမို တိုးတက်ခဲ့ရသည်။
စိန်ကတုံးဇတ်နှင့်
မန္တလေးမြို့ပေါ် ၌ ဇာတ်အဖွဲ့နှင့် ကပြ၍ တစ်နှစ်တာကုန်ဆုံးသွား သောအခါ မင်းသားစိန်ကတုံး ဇာတ်အဖွဲ့သို့ ကူးပြောင်းသွားခဲ့သည်။ စိန်ကတုံးဇာတ်သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် မင်းသမီး မမြနု ရှိနေသည်။ ထို့ကြောင့် စိန်ကတုံး၏ နှစ်ပါးသွားသီချင်းတစ်ပုဒ်တွင်- ယခုည မြာနှစ်ပွေအမည် _ မြနုကလေးကို ချစ်သည် _ အဝိဇ္ဇော နဲ့ နိပ်သောမြာတွေ ဇာတ်ပွဲမို့ခေါ်သည်_လှော်မည်_ ဩဘာစိန်ကလေးကိုလ_နှစ်ထောင်ပေးကာခေါ်ရသည်_ သနပ်ခါးလူးလို့မူရှာသည်_ မျက်ခုံးမွှေးတားလို့မူရှာသည်_ ယူမှာအတည် _မောင်စိန်ကတုံးရယ်က_မယားနှစ်ယောက်နဲ့ လျှောက်၍ လည်ဦးမည် ဟု ဆိုခဲ့သည်။
စိန်ကတုံး နှင့် တွဲဖက်ကပြရာ ၁၄နှစ်ခန့်ကြာခဲ့သည်။ စိန်ကတုံးလို ပညာရည်ပြည့်ဝသော မင်းသားမျိုးနှင့် တွဲရသဖြင့် တစ်စထက်တစ်စ အရည်အချင်း ပြည့်ဝလာသည်။ စိန်ကတုံးနှင့် တွဲဖက်ကပြခဲ့သော ဇာတ်ထုပ်များမှာ ဝိဋဋူပ၊ သာနုသာမဏေ၊ အညဘောဂ၊ ပဒုမသင်္ခါ၊ အာသင်္ကာ၊ အမတ်အောင်စွာငယ်၊ အာဠာဝကချွတ်ခန်း၊ အင်္ဂုလိမာလ၊ ပန်းထိမ်သည် ဣသိတာ၊ တိဿရဟန်းကြီး၊ သမ္ဘာရသားသတ်၊ ယောဟက ဘဒ္ဒ၊ ညီတော်မင်းနန်ချွတ်ခန်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။
အိမ်ထောင်သည်ဘဝ
စိန်ကတုံး နှင့်အတူ ကနေစဉ် မင်းသားရွှေမျက်မှန်၏ အစ်ကိုဖြစ်သူ မင်းသား ဦးလွန်းမောင်နှင့် အကြောင်းပါလေသည်။ မင်းသမီးအဖြစ် ကပြရင်း အိမ်ထောင်ကျသွားသော်လည်း ဩဘာစိန်အဖို့ နာမည် မမှိန်ခဲ့ပါပေ။ ၁၂၉၁ ခုနှစ် ပြာသိုလဆုတ် ၃ရက်နေ့တွင် ဦးစိန်ကတုံးသည် မုံရွာမြို့၌ ပွဲကရင်း ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ဦးစိန်ကတုံး ကွယ်လွန်သောအခါ ကျန်ရစ်ခဲ့သည့်ဇာတ်အဖွဲ့ ကြီးကို မင်္ဂလာဦးအောင်မောင်းက ဦးစီးကပြသည်။ ထို့နောက် မင်္ဂလာ အောင်ဘညို ဆက်လက်၍ ဦးစီးကပြခဲ့ပြန်သည်။ သို့နှင့် ဩဘာစိန်သည် ဦးအောင်မောင်း၊ အောင်ဘညိုတို့နှင့် ၉နှစ်မျှ တွဲခဲ့ရလေသည်။ အသက် ၄၃နှစ်ခန့်တွင် အနားယူရန်ကြံစည်နေခိုက် ခင်ပွန်းဖြစ်သူ ဦးလွန်းမောင်က ကိုယ်ပိုင်ဇာတ်ထောင်ပြန်သဖြင့် ခင်ပွန်းသည်နှင့်အတူ စိတ်တူသဘောတူ ကူညီကပြခဲ့လေသည်။ သို့သော် မကြာခင် ဇာတ်ပျက်သွားပြီး ဦးဖိုးစိန် ဇာတ်အဖွဲ့သို့ နှစ်ဦးစလုံးရောက်ရှိ သွားလေသည်။
ဦးဖိုးစိန်နှင့် တွဲဖက်ကပြနေစဉ် ခင်ပွန်းဖြစ်သူ ဦးလွန်းမောင် ရုတ်တရက်ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ဤတွင် ဩဘာစိန်သည် ယူကျုံးမရဖြစ်ကာ ဦးဖိုးစိန် ဇာတ်မှထွက်၍ အနားယူခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် ကြာရှည်စွာ အနားမယူနိုင်ရှာဘဲ ဝမ်းရေးအတွက် အမယ်ကြီးအို အောင်စိန် နှင့် အတူ တစ်နှစ်တာမျှကပြပြီးနောက်မူ သဘင်အလုပ်ကို အပြီးပိုင် စွန့်လွှတ်လိုက် တော့သည်။
ဘဝနိဂုံး
၂၄-၅-၈၇ နေ့ ညနေ ၅ နာရီအချိန်တွင် အင်းစိန်ရွာမနေအိမ်၌ ကွယ်လွန်သည်။
ဝေသာလီမြို့
ဝေသာလီမြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရခိုင်ပြည်နယ်၏ အနောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိခဲ့သော မြို့ဟောင်းတစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ ဒုတိယ ရခိုင်တိုင်းပြည်၏မြို့တော်လည်းဖြစ်သည်။ ဝေသာလီမြို့ဟောင်းသည် ရခိုင်သမိုင်း၏ခေတ်လေးခေတ်မှ ဝေသာလီခေတ် ရခိုင်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၄ ရာစုမှ ၈ ရာစု အထိ ထွန်းကားခဲ့သည်။
တည်ထောင်သူ
ဝေသာလီမြို့ကို တည်ထောင်သူမှာ ဒွင်စန္ဒြ ဖြစ်သည်။ ဝေသာလီမြို့အား နတ်ပြည်၏လှပတင့်တယ်ခြင်းကို ပျယ်ရယ်ပြုနိုင်လောက်အောင်လှပသည်ဟု ရေးထိုးခဲ့သည်။ ဝေသာလီမြို့အား စန္ဒြားမင်းဆက်က အုပ်စိုးခဲ့သည်။ စန္ဒြားမင်းများသည် သီဝ (ရှီဝ) နတ်မင်း၏ အနွယ်တော်များဟု ရေးထိုးဖော်ပြထားကြသောကြောင့် ၎င်းတို့သည် သီဝဂိုဏ်း (Shaivism) ဝင်များဖြစ်နိုင်သည်။
တည်နေရာ
ဝေသာလီ မြို့ဟောင်းသည် ရခိုင်ပြည်နယ် မြောက်ဦးမြို့နယ် ထဲတွင် တည်ရှိသည်။ မြောက်ဦးမြို့ အနောက်မြောက်ဘက် ၅ မိုင်ခန့်တွင် တည်ရှိသည်။ ရန်ကုန် စစ်တွေကားလမ်းသည် ဝေသာလီမြို့ဟောင်းအား အလယ်တည့်တည့်မှ ဖြတ်သန်းသွားသည်။
ပုံသဏ္ဌာန်
ဝေသာလီမြို့ဟောင်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဘဲဥပုံ နီးပါးဝိုင်းဝန်းသော သဏ္ဌာန်ရှိသည်။ မြို့ရိုးနှစ်ထပ်ရှိသည်။ အပြင်မြို့ရိုး တစ်ထပ်၊နန်းမြို့ရိုးတစ်ထပ်ဖြစ်သည်။ နန်းမြို့ရိုးသည် ထောင့်မှန်စတုဂံပုံရှိသည်။ ယခု နန်းတော်နေရာတွင် ဝေသာလီရွာတည်ထားကြသည်။ မြို့ရိုးများ တည်ဆောက်ရာတွင် ဘေးနှစ်ဘက်ကို အုတ်စီကာ အလယ်တွင် အုတ်ကျိုးအုတ်ပဲ့များ ထည့်ကာတည်ဆောက်ကြသည်။ အပြင်မြို့ရိုးပတ်လည်တွင် ကျုံးများပတ်ရံထားသည်။​တောင်ဘက်ကျုံး​နေရာတွင် ​ရေများရှိ​နေ​သေးသည်။​ဝေသာလီ နန်း​တော်ကိုလည်း ကျုံးဖြင့်ပတ်ရံထားသည်။ အပြင်မြို့ရိုး၏ အနောက်ဘက်တွင် ရန်းချောင်း စီးဆင်းနေပြီး အရှေ့ဘက်တွင် တောင်တန်းများကာရံထားသည်။
ထင်ရှားသော နေရာများ
ဝေသာလီ နန်းတော်၏ မြောက်ဘက်တွင် ဝေသာလီဘုရားကြီး ရှိသည်။ ကြီးမားသော ကျောက်တုံးကြီးအား ထုဆစ်ထားကာ ဉာဏ်တော် ၁၇ ပေခန့်ရှိသည်။ ဝေသာလီဘုရားကြီးကုန်းတော်တွင် စတူပါများ၊ နတ်ရုပ်များ ကို မြင်နိုင်သည်။ ဝေသာလီဘုရားကြီး မှ မြောက်ဘက်သို့သွားသော် သီရိစန္ဒြား မင်းကြီး သင်္ဂါယနာတင်ခဲ့သော သရက်ချိုတောင်ကို မြင်နိုင်သည်။ ထိုတောင်ထက်တွင် ကျောင်းဆောင်၅ခုဆောက်ကာ သီဟိုဠ်သံဃာ ၁၀၀၀၊ ရခိုင်သံဃာ ၁၀၀၀ ဖြင့် တစ်နှစ်ကြာအောင် သင်္ဂါယနာတင်ခဲ့သည်။ ဝေသာလီမြို့၏ အနောက်ဘက်အပြင်မြို့ရိုးတွင် မြို့တန်းခါး ဘုရားရှိသည်။ ဝေသာလီမြို့ တောင်ဘက်တွင် သင်းကျစ်တော်ဓာတ်ဘုရား ရှိသည်။ ဓညဝတီခေတ် သူရိယစက္ကဘုရင်ကစတင် တည်ထားခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်းကာလများတွင် အဆင့်ဆင့် ပြုပြင်တည်ထားခဲ့ကြသည်။
ဝေသာလီခေတ်တွင် ရေကြောင်းခရီးဖြင့် ကုန်စည်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ကြရာ ထိုခေတ်ကအသုံးပြုသော ဆိပ်ကမ်း တစ်ခုကို မြို့ အနောက်မြောက်ဘက် ရန်းချောင်းကမ်းပါးတွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။
ဝေသာလီခေတ်စာပေ
ဝေသာလီခေတ် ရုံးသုံးဘာသာမှာ သင်္သကရိုက် ဘာသာဖြစ်သည်။​ ဝေသာလီခေတ်တွင်ရေးထိုးခဲ့သော အာနန္ဒစန္ဒြား ကျောက်စာတိုင်သည် မြောက်ဦးမြို့ သျှစ်သောင်းပုထိုးတော်ကြီးတွင် ရှိသည်။ မျက်နှာလေးဘက်ရှိပြီး ၃ ဘက်တွင် စာရေးထိုးထားသည်။ တစ်မျက်နှာနှင့် တစ်မျက်နှာသည် ရာစုနှစ်၂ စီခြားလျက်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ အနောက်ဘက်မျက်နှာကိုသာ ဖတ်ရှု၍ရသည်။ အာနန္ဒစန္ဒြားမင်းက မိမိမတိုင်မီ မင်းဆက်များ၊မိမိ၏အလှူဒါန တို့ကို ရေးထိုးထားသည်။ ဝေသာလီခေတ်ကျောက်စာအများစုတွင် "ယေဓမ္မာ ဟေတုပ္ပဘဝ" ဂါထာ ရေးထိုးပါရှိကြသည်။
ဝေသာလီကြေးနီပြား အမိန့်မှတ်တမ်းစာကို ဝေသာလီမြို့ အုတ်ကုန်းငယ်တစ်ခုကို ဖျက်ရာမှရရှိခဲ့သည်။ ဝေသာလီမင်းတစ်ပါး၏ မြေလှူမှတ်တမ်းဖြစ်သည်။ဤကဲ့သို့အမိန့်မှတ်တမ်းမှာ မြန်မာနိုင်ငံတွင်သာမက အိန္ဒိယတွင် အ​စောဆုံး​တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။ စာလုံးများ လှပ​သေသပ်စွာ​ရေးသားထားပြီးမဟာဘာရတ ဇာတ်​တော်မှ စာသားအချို့ကို ထည့်သွင်း​ရေးသားထားသည်။
စတူပါများ
စတူပါဟူသည် ဝေသာလီခေတ်တွင် ထုဆစ်ကိုးကွယ်ခဲ့သော ​ကျောက်စေတီငယ်တစ်မျိုး ဖြစ်ပြီး ဒီဇိုင်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ထုလုပ်ခဲ့ကြသည်။
ဘာသာတရား
ဝေသာလီခေတ်တွင် အများစု ကိုးကွယ်ကြသောဘာသာမှာ မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာ ဖြစ်၍ ပါဠိဘာသာဖြင့်ရေးထိုးသည့်ကျောက်စာတစ်ခုကိုတွေ့ရှိသဖြင့် ထေရဝါဒကို ကိုးကွယ်သူရှိနိုင်သည်။ ဗြဟ္မဏဘာသာ ကိုးကွယ်မှုလည်းရှိသည်။ ဘုရင်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ပြီး အခြားဘာသာများကိုလည်း အားပေးချီးမြှောက်ခဲ့သည်။
ကုန်းပေါရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်
ကုန်းပေါရွာ (Konepaw)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်၊ ကုံးဆုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၈၀၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကုံးဆုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၉၁ ဦး၊ မ ၂၂၂၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၄၂၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖယ်ခုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နန့်လန်ရွာ၊ ရွှေကူမြို့နယ်
နန့်လန်ရွာ(Namlang)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ ရွှေကူမြို့နယ်၊ စီမူကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၉၃၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စီမူကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၅၄ ဦး၊ မ ၇၅၉ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၅၁၃ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရွှေကူမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပေါက်တော (အရှေ့)ရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
ပေါက်တော (အရှေ့)ရွာ (Pauktaw(East))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ မကြီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၂၁၀၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မကြီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၉၅ ဦး၊ မ ၂၄၃၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၂၂၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တောင်လှမော်ရွာ၊ ငတောက်တူချေ
တောင်လှမော်ရွာ၊ ငတောက်တူချေ
ကလေးမွေးခြင်း
အရိပ်လက္ခဏာများ
မီးဖွားခြင်းသည် အလွန် ပြင်းထန်ပြီး ရှည်ကြာသော နာကျင်မှု နှင့် တွဲ၍လာသည်။ မီးဖွားသော အမျိုးသမီးတို့၏ နာကျင်မှုအတိုင်းအတာ မှတ်တမ်းတို့မှာ အမျိုးမျိုး ကွဲပြားကြသည်။ နာကျင်မှုအနည်းအများကို ကြောက်ရွံ့ခြင်းနှင့် စုးရိမ်ကြောင့်ကြမှုအနည်းအများတို့က လွှမ်းမိုးသည်။ အချို့သော အခြားအချက်များ တွင် ယခင်ကလေးမွေးဖူးသည့် အတွေ့အကြုံ၊ အသက်၊ လူမျိုးအုပ်စု၊ ပြင်ဆင်မှု၊ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပတ်ဝန်းကျင် နှင့် မလှုပ်ရှားနိုင်ခြင်း တို့ပါဝင်သည်။
စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ
ကလေးမွေးခြင်းသည် အလွန်ပြင်းထန်သော အဖြစ်အပျက်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်ပြီး အကောင်းရော အဆိုးပါ ဖြစ်နိုင်သည့် ပြင်းထန်သော စိတ်ခံစားမှုများ ပေါ်လွင်လာနိုင်သည်။ အမျိုးသမီးအတော်များများမှ သူတို့ကလေးလေး မွေးဖွားလာမှုအပေါ်တွင် ပျော်ရွှင်မှု၊ စိတ်သက်သာမှုနှင့် ပီတိဖြစ်ခြင်း တို့ပေါ်ပေါက်လာချိန်တွင် အချို့အမျိုးသမီးများမှ ကလေးမွေးပြီးသော အခါတွင် စိတ်ဒဏ်ရာရပြီးနောက် စိတ်ဖိစီးမှုဝေဒနာ (PTSD) နှင့်အလားတူသော လက္ခဏာတို့ကို ပြန်ပြောကြသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ ရ၀ နှင့်   ၈၀ % သောအမေများသည် ကလေးမွေးပြီးသည့် နောက်တွင် ဝမ်းနည်းသည့် ခံစားချက်အချို့ သို့မဟုတ် "ညှိုးငယ် လွမ်းဆွေးမှုတို့ရှိကြောင်း" ပြန်ပြောကြသည်။ အချို့သော အမျိုးသမီးများတွင် မီးဖွားပြီးနောက်စိတ်ကျရောဂါ တို့ဖြစ် ပေါ်လာပြီး အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင်းရှိ ၁၀% သောအမေများတွင် ထိုအခြေအနေမျိုး နှင့်ရှာဖွေ တွေ့ရှိရသည်။ ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ ရေရှည်ဖြစ်သော ကလေးမွေးခြင်းကို ကြောက်ခြင်းကိုtokophobia (တိုကိုဖိုးဘီးယား ) ဟုခေါ်သည်။ ကြိုတင်ကာကွယ်သောအသင်းကုထုံးမှာ မီးဖွားပြီးနောက်စိတ်ကျရောဂါ အတွက် ကြိုတင်ကာကွယ်နိုင်သည့်ကုထုံး အဖြစ် အကျိုးသက်ရောက်ကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်။ ကလေးမွေးခြင်းသည် ကလေးငယ်လေးအတွက် စိတ်ဖိစီးဖွယ်ရာဖြစ်သည်။ အကာအကွယ်ပေးနေသော သားအိမ် ပတ်ဝန်းကျင်မှ ထွက်ခွာရခြင်းဟူသည့် ပုံမှန်စိတ်ဖိစီးမှုကို ထပ်ပေါင်း၍ တင်ပါးဆုံနှင့်မွေးဖွားခြင်း ဆိုင်ရာ စိတ်ဖိစီးမှုများ၊ အသက်ရှုကျပ်ခြင်း တို့ကဲ့သို့သော အသစ်ထပ်ပေါင်းလာသည့် စိတ်ဖိစီးမှုတို့သည် ကလေးငယ်၏ ဦးနှောက်ကို ထိခိုက်နိုင်သည်။
ပုံမှန် လူသားကလေး မွေးဖွားခြင်း
အမျိုးသမီးကိုယ်မှမွေးဖွားသည့် ဖြစ်စဉ်
လူသားတို့သည် မတ်တပ်ရပ် ခြေနှစ်ချောင်းသတ္တဝါများဖြစ်ပြီး တင်ပါးဆုံရိုး ၏အရွယ်အစားနှင့် ဆက်နွယ်၍ နို့တိုက်သတ္တဝါမျိုးနွယ်စုတွင် ခေါင်းအကြီးဆုံးသူ ဖြစ်သည့်အတွက်ကြောင့် လူသားသန္ဓေသားနှင့် လူသားအမျိုးသမီး တင်ပါးဆုံတို့မှာ ကလေးမွေးမှုဖြစ်နိုင်စေရန် အလိုက်သင့်ဖြစ်နေသည်။ မတ်ရပ်အနေအထားသည် ဝမ်းတွင်းမှုကလီစာများ၏ အလေးချိန်ကို တင်ပါးဆုံကြမ်းပြင် ပေါ်တွင် သက်ရောက်စေပြီး ယင်းပေါင်းစုထားသော အနေအထားသည် ထိုသို့အလေးချိန်ကို ထောက်ပံ့ပေးခြင်းအပြင် ယင်းမှ လမ်းကြောင်းသုံးခု ဖြစ်သည့် ဆီးသွားပြွန်၊ မိန်းမကိုယ် နှင့် အစာဟောင်းအိမ် တို့ကိုဖြတ်သန်းသွားရန်ပါ ခွင့်ပြုထားသည်။ အထိုက်အလျောက် ကြီးသောခေါင်းနှင့် ပခုံးတို့အတွက် အရိုးမာသော ခေါင်းနှင့် ပခုံးတို့ကို တင်ပါးဆုံရိုး၏ကွင်းမှ ဖြတ်သန်းနိုင်စေရန် တိကျသော အစဉ်လိုက် နည်းလမ်းပုံစံ လိုအပ်သည်။ ထိုနည်းလမ်းပုံစံများအတိုင်း ဖြစ်မလာခဲ့လျှင် ပိုမိုကြာမြင့်ပြီး ပိုမိုနာကျင်သော မီးဖွားမှုဖြစ်လာပြီး မီးဖွားမှုကို လုံးဝရပ်လိုက်ရသည်ပင် ဖြစ်နိုင်သည်။ သားအိမ်ခေါင်း နှင့် မွေးလမ်းကြောင်းရှိ တစ်ရှူးစပျော့ပျော့တို့ ပြောင်းလဲမှုအားလုံးတို့သည် ထိုအဆင့်ခြောက်ခု ပြည့်စုံအောင်မြင်မှုတွင် မူတည်သည် -
သန္ဓေသားခေါင်းသည် မွေးလမ်းကြောင်းကို ဖြတ်သန်းရသည့်အတွက် ခေတ္တအားဖြင့် သင့်လျော်သည့်ပုံစံ (အနည်းငယ် ပိုရှည်လျားလာခြင်း) ပြောင်းသွားနိုင်သည်။ ထိုသန္ဓေသားခေါင်းပုံစံ ပြောင်းသွားခြင်းကို ပုံသွင်းခြင်းဟုခေါ်ပြီး ပထမဆုံး မိန်းမကိုယ်နှင့်မီးဖွားသည့် အမျိုးသမီးများတွင် ပိုမိုထင်ရှားသည်။
မွေးခါနီးတန့်နေသော အဆင့်
မီးဖွားခြင်း၏ဖြစ်ခါနီးတန့်နေသောအဆင့် ကို မီးဖွားခြင်းနိမိတ်ပြေးခြင်း ဟုလည်းခေါ်ပြီး ရက်အနည်းငယ်ကြာ၍ သားအိမ်ညှစ်ခြင်းများ သည် ၂၆ ပတ် ကိုယ်ဝန်ဆောင်ကာလ ဝန်းကျင်တွင် စတတ်သော Braxton Hicks contractions (ဘရပ်(စ်)တန် ဟစ်(ခ်) သားအိမ်ညှစ်ခြင်းများ) ထက် ပိုမိုပြင်းထန်သည်။ ကိုယ်ဝန်ဆောင် ၏ နောက် ဆုံးပိုင်းအပတ်များတွင် မီးဖွားခြင်းဖြစ်ခါနီးတန့်နေသော အဆင့်အဆုံးသတ်တွင် အပြည့် သို့မဟုတ် အပြည့်နီးပါး သားအိမ်ခေါင်းပွင့်ခြင်း ဖြစ်လာသည်။ သားအိမ်ခေါင်းပွင့်ခြင်း သို့မဟုတ် သားအိမ်ခေါင်း ကျယ်လာခြင်း သည် သားအိမ်ခေါင်း ပါးလှပ်ပြီး ဆန့်ထွက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။
ပထမအဆင့် - ကျယ်လာခြင်း မီးဖွားခြင်း၏ ပထမအဆင့်သည် ပွင့်ဖယ်သော (ပါးလှပ်သော) သားအိမ်ခေါင်းသည် ၃ စင်တီမီတာ ကျယ်သွားခြင်း မှ စတင်သည်။ ထိုအမှတ်သို့မရောက်ခင် အချို့သောအမျိုးသမီးများတွင် သားအိမ်ညှစ်မှုများ တက်ကြွစွာဖြစ်နေနိုင်သလို ပုံမှန်သားအိမ်ညှစ်မှုမပြုဘဲနှင့် ထိုအမှတ်သို့ရောက်သွားခြင်းတို့ ရှိသဖြင့် ယင်းအမှတ်သည် ကွဲပြားမှုရှိနိုင်သည်။ အမှန်တကယ် မီးဖွားမှုစခြင်းကို သားအိမ်ခေါင်း စတင်၍ ဆက်တိုက်ကျယ်လာခြင်းဖြင့် သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ရေမြွာပေါက်ခြင်း၊ သို့မဟုတ် သွေးဆင်းလာခြင်း 'ပြသမှု' တို့သည် ဤအဆင့်ဝန်းကျင်တွင် ဖြစ်ချင်ဖြစ်နိုင်သည်။ သားအိမ် ခေါင်း မှ ကလေးခေါင်း ဖြတ်သန်းရန် လုံလောက်သောအနေ လပြည့်သည့်ကလေးအတွက် ၁၀ စင်တီမီတာ ဝန်းကျင် အကျယ် သို့ရောက်လျှင် သားအိမ်ခေါင်းအဆုံးထိပွင့်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မီးဖွားခြင်း အချိန်သည် ကျယ်ပြန့်စွာ ကွာခြားတတ်သော်လည်း တက်ကြွနေသောအဆင့်မှာ ပထမဆုံးကလေးကို မွေးသော အမျိုးသမီးများ အတွက် ပျမ်းမျှ ၈ နာရီခန့်ကြာပြီး၊ကလေးမွေးဖူးသည့် အမျိုးသမီးများအတွက် ၄နာရီ ခန့် ကြာသည်။
ဒုတိယအဆင့် - သန္ဓေသားထွက်လာခြင်း ဤအဆင့်သည် သားအိမ်ခေါင်းလုံးဝပွင့်သွားသည့် အချိန်တွင် စတင်ပြီး နောက်ဆုံးအဆင့် ကလေးမွေးလာသည်တွင် အဆုံးသတ်သည်။ ပုံမှန် အဆင့်နှစ် စချိန်တွင် ခေါင်းသည် တင်ပါးဆုံရိုးတွင် လုံးဝဝင်နေပြီး၊ ခေါင်း၏အကျယ်ဆုံး အပိုင်းသည် တင်ပါးဆုံရိုးကွင်းမှ အောင်မြင်စွာ ဖြတ်လာနိုင်ပြီဖြစ်သည်။ ထိုအချက် ပြီးသွားလျင် ကျန်ရှိသည်မှာ ဆီးခုံရိုးအကွေး အောက်မှဖြတ်၍ မိန်းမကိုယ်မှတဆင့် ခေါင်းထွက်လာရန် ဖြစ်သည်။ ယင်းကို မိခင်မှထပ်ပေါင်း အားစိုက်၍ "တွန်းညှစ်ခြင်း" ဖြင့် ပြီးဆုံးနိုင်သည်။ မိန်းမအင်္ဂါနှုတ်ခမ်းဝတွင် 'ခေါင်းစတင်ထွက်လာခြင်း' ကိုမြင်ရသည်။ ထိုအချိန်တွင် အမျိုးသမီးသည် ပူလောင်သော သို့မဟုတ် စပ်ဖျဉ်းနာကျင်သော ခံစားမှုမျိုးခံစားရနိုင်သည်။ မီးဖွားခြင်း ဒုတိယအဆင့်သည်လည်း အတိုင်းအတာအချို့အထိ ကွာခြားနိုင်သည်။ ယင်းမှာ ရှေးအဆင့်များ မည်မျှ အောင်မြင်စွာ ပြီးဆုံးသည်တွင် မူတည်သည်။
တတိယအဆင့် - ချက်ကြိုးပိတ်ခြင်း နှင့် အချင်းကျခြင်း ကလေးမွေးထုတ်ပြီးပြီးခြင်းနောက် အချင်းကျပြီးအချိန်အထိကို ကလေးမွေးခြင်း တတိယအဆင့် ဟု ခေါ်သည်။ဤအဆင့်တွင် ချက်ကြိုး ကို ချည်ထုံး၍ ဖြတ်လိုက်သော်လည်း ထိုသို့မချည်ထုံးလျှင်ပင် သဘာဝအတိုင်း ပုံမှန် ပိတ် သွားမည် ဖြစ်သည်။ အချင်းကျခြင်းသည် သားအိမ်နံရံမှ ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်အဖြစ် ကွာကျခြင်းဖြစ်သည်။ သန္ဓေသားကိုမွေးထုတ်ပြီးပြီးချင်း အချိန်မှ စ၍ အချင်းကျပြီးပြီးချင်း အချိန် ကာလကို ကလေးမွေးခြင်း တတိယအဆင့် ဟုခေါ်သည်။ ကလေးမွေးဖွားပြီး ၁၅ မှ ၃၀ မိနစ်အတွင်း အချင်းချလေ့ရှိသည်။ အချင်းကျခြင်းကို မြန်ဆန်စေရန် ချက်ကြိုးကို ထိန်းဆွဲနေသည့်နောက်မှ ဥပမာ- oxytocin (အောက်စီတိုစင်) ကို အသားဆေးထိုးခြင်းဖြင့် အချင်းချရာတွင် အားကူနိုင်သည်။ ထိုသို့မဟုတ်လျှင် လည်း အချင်းအား ဆေးအကူအညီမယူဘဲ အလိုအလျောက်ကျလာခြင်းကို စောင့်နိုင်သည်။
စတုတ္ထအဆင့် "ကလေးမွေးခြင်း စတုတ္ထအဆင့်" ကို ခေါ်သည့် အချက်မှာ နှစ်မျိုးကွဲနေသည်-
နောက်ပိုင်းအခြေအနေများ
ယဉ်ကျေးမှုအတော်များများတွင် မွေးကင်းစကလေးများအတွက် အမည်ပေးကင်ပွန်းတပ်ခြင်း၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင် ဖြစ်ရန် ရေနှစ်ခြင်းပေးခြင်း၊ ရေဖျန်းခြင်းမင်္ဂလာ နှင့် အခြားသော စဦးအခမ်းအနားများ ပြုလုပ်ပေးကြသည်။ မိခင်များအား လည်း ကလေးမွေးခြင်းမှ ပြန်လည်ထူထောင်နိုင်ရန် အတွက် ပုံမှန်တာဝန်ထမ်းဆောင်မှုများမ ကာလတစ်ခုအထိ အနားပေးထားသည်။ ထိုကာလအရှည်အကြာမှာ ကွဲပြားနိုင်သည်။ နိုင်ငံအများအပြားတွင် မွေးကင်းစကလေးငယ်ကို စောင့်ရှောက်ပြုစုရန် အလုပ်မှ အနားယူခြင်းကို "မီးဖွားခွင့်" သို့မဟုတ် "မိဘဆိုင်ရာခွင့်" ဟုခေါ်ပြီး ရက်အနည်းငယ်မှ လများစွာအထိ ကွဲပြားနိုင်သည်။
စီမံခန့်ခွဲခြင်း
မီးဖွားစဉ်အတွင်း အစားစားခြင်း သို့မဟုတ် သောက်ခြင်းတို့သည် မွေးလာမည့်ကလေးအား အန္တရာယ် သက်ရောက်မှု မရှိပါ။
နာကျင်ခြင်းကို ထိန်းချုပ်ရန်
ဆေးဝါးမသုံးစွဲဘဲ ထိန်းချုပ်ခြင်း အချို့အမျိုးသမီးများသည် ကလေးမွေးဖွားစဉ်အတွင်း အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများ ကို ရှောင်လိုကြသည်။ ကလေး မွေးခြင်းကြောင့် နာကျင်ခြင်းကို သက်သာစေရန် စိတ်ဓာတ်ရေးရာ ပြင်ဆင်မှုများ၊ ပညာပေးမှုများ၊ နှိပ်နယ်ခြင်း၊ အပ်စိုက်ခြင်း၊ TENS (တီအီးအန်အက်(စ်)) သုံးစွဲခြင်း၊ အိပ်မွေ့ချခြင်း သို့မဟုတ် စည်ပိုင်းထဲဝင်၍ သို့မဟုတ် ရေပန်း ဖြင့် ရေကုထုံးပြုခြင်းတို့ကို သုံးကြည့်နိုင်သည်။ အချို့သောအမျိုးသမီးများမှာ မီးဖွားစဉ်အတွင်း သူတို့ကို အားပေး မည့်သူအဖြစ် ကလေး၏ ဖခင်၊ အမျိုးသမီး၏မိခင်၊ အစ်မ၊ ညီမ၊ ရင်းနှီးသောသူငယ်ချင်း သို့မဟုတ် လက်တွဲဖော် တစ်ယောက်ယောက်ကို အလိုရှိကြသည်။ အချို့အမျိုးသမီးများသည် ဒုတိယအဆင့်အတွင်း အကျိုးပိုမိုသက်ရောက်စွာ တွန်းနိုင်ရန် ဆောင့်ကြောင့်ထိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် တွားသွားခြင်း ပုံစံတို့ဖြင့် မွေးဖွားခြင်းဖြင့် ကမ္ဘာ့ဆွဲအား သည် မွေးလမ်းကြောင်းမှ ကလေးငယ် ဆင်းလာ ခြင်းကို အထောက်အပံ့ပေးစေနိုင်သည်။
လူ့ခန္ဓာကိုယ်မှလည်း နာကျင်မှုကို ဓာတုဗေဒနည်းအရ endorphins (အန်ဒေါ်ဖန်ဟော်မုန်း) များထုတ်ခြင်းဖြင့် တုံ့ပြန် သည်။ Endorphins (အန်ဒေါ်ဖန်) သည် မီးမဖွားမီ၊ မီးဖွားနေစဉ် နှင့် မီးဖွားပြီးချိန်များတွင်ရှိနေသည်။ အချို့သောအိမ်တွင်မွေးဖွားခြင်းကို ထောက်ခံသူများကထိုဟော်မုန်းသည် ကလေးမီးဖွားစဉ်တွင်းစိတ်ချမ်းသာမှုနှင့် ပျော်ရွှင်မှုကိုတိုးပွားစေသဖြင့် ရက်သတ္တပတ် အနည်းငယ် အကြာတွင် မိခင်စိတ်ကျရောဂါ အန္တရာယ်ကို လျော့ကျစေသည် ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ရေတွင်မွေးဖွားခြင်း သည် အချို့သောအမျိုးသမီးတို့မှ မီးဖွားစဉ်အတွင်း နာကျင်ခြင်းကို သက်သာစေရန် ရွေးချယ် ချက်တစ်ခု ဖြစ်ပြီး လေ့လာမှုအချို့မှလည်း ရှုပ်ထွေးခြင်းမရှိသော ကိုယ်ဝန်ဆောင်များ ရေတွင်မွေးဖွားခြင်းသည် မိခင် နှင့် မွေးကင်းစ ကလေးငယ်အား အန္တရာယ်ရှိနိုင်ခြင်း အထောက်အထားမရှိသဖြင့် အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများ လိုအပ်ချက်ကို လျော့ချနိုင်ကြောင်း ဖော်ပြကြသည်။ တရားမှတ်ခြင်း နှင့် အပျော့စားဆေးများသုံးခြင်း နည်းလမ်းသည်လည်း မီးဖွားစဉ်အတွင်း နာကျင်မှုကို ထိန်းနိုင်ရန် အတွက်သုံးသည်။ ထိုနည်းလမ်းများအား မီးဖွားစဉ်အတွင်း နာကျင်မှုကို ထိန်းရာတွင် ကူညီနိုင်ရန် ကြွက်သား များဆက်တိုက်ဖြေလျော့စေခြင်း နှင့် စိတ်နှင့် ခန္ဓာကိုယ် ဖြေလျော့စေရန် ပုံသဏ္ဌာန်မျိုးစုံတို့တွင် တွဲဖက်၍ သုံးသည်။ အခြားနည်းလမ်းတစ်ခုမှာ မီးဖွားစဉ်တွင်အိပ်မွေ့ချခြင်း နည်းလမ်းဖြစ်သည်။ အမျိုးသမီးများနှင့် သူတို့၏အဖော်များကို မီးဖွားခြင်းတွင် ဆေးဝါးမသုံးစွဲဘဲ သက်သာရန်ကူညီနိုင်သည့် နည်းလမ်းများစွာကို သင်ကြားပေးသည့် အဖွဲ့အစည်း များစွာ ရှိသည်။
ဆေးဝါးသုံးစွဲခြင်း
နာကျင်မှုကို ထိန်းသောနည်းလမ်းများစွာတို့တွင် အောင်မြင်မှုအတိုင်းအတာ အနည်းအများရှိသလို မိခင်နှင့် ကလေး အတွက် ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးလည်း အနည်းအများရှိနိုင်သည်။ အချို့ ဥရောပ နိုင်ငံများတွင် ဆရာဝန်တို့မှ အထူးသဖြင့် နိုက်ထရပ်စ်အောက်ဆိုဒ် ၅၀%၊ အောက်စီဂျင် ၅၀% ပါသော Entonox (အန်တိုနောက်စ်) ဟူသည့် နိုက်ထရပ်စ် အောက်ဆိုဒ် ဓာတ်ငွေ့ကို နာကျင်မှုထိန်းနိုင်ရန်အတွက် အများအားဖြင့် ပေးလေ့ရှိသည်။ မီးဖွားခြင်း အစောပိုင်းတွင်Pethidine (ပတ်သဒင်း) နှင့်အခြားသော opioids (အိုပီရွိုက်)တို့ကို သုံးနိုင်သော်လည်း မွေးဖွားမှုနှင့် အရမ်းနီးကပ်စွာ သုံးမည်ဆိုလျှင် မွေးကင်းစကလေးငယ်တွင် အသက်ရှူခက်ခဲသည့် အန္တရာယ် ရှိနိုင်သည်။
ဆေးရုံများတွင် အသုံးများသော နာကျင်မှုထိန်းသိမ်းသည့် ဆေးများမှာ နေရာကွက်၍ထုံစေရန် epidural (ကျော အောက်ဘက်၌ ထိုးသောထုံဆေး) နှင့် ကျောရိုးအာရုံကြောထဲထိုးသည့်မေ့ဆေး တို့ဖြစ်သည်။ ကျောအောက်ဘက်၌ ထိုးသောထုံဆေးသည် မီးဖွားစဉ်တွင် နာကျင်မှုပျောက်ကင်းရန် အတွက် စိတ်ချရပြီး အကျိုး သက်ရောက်သော နည်း လမ်းဖြစ်သော်လည်း မီးဖွားခြင်းကို ပိုရှည်ကြာစေခြင်း၊ ပိုမိုလုပ်ကိုင် ဆောင်ရွက်ရမှုများခြင်း (ကိရိယာများ အကူအညီ ဖြင့်မွေးရခြင်း) နှင့် စရိတ်တက်လာခြင်းတို့နှင့် ဆက်နွယ်နေသည်။[20] ကျောအောက်ဘက် မှတဆင့် ဆေးထိုးခြင်း ဖြင့် အချင်း ကိုဖြတ်သန်းပြီး သန္ဓေသား၏ သွေးကြောထဲသို့ ဝင်ရောက်သွားနိုင်သည်။ ကျောအောက်မှတဆင့် ထုံဆေးထိုးခြင်းတွင် ဗိုက်ခွဲမွေးခြင်းဖြစ်နိုင်မှုပေါ်တွင် ကိန်းဂဏန်းအရထင်ရှားသော သက်ရောက်မှုမရှိသည့်ပြင် မွေးစ ကလေးငယ်၏အခြေအနေပေါ်တွင်လည်း ရုတ်တရက်သက်ရောက်မှု မရှိသည်ကို တွေ့ရ သည်။
ကူညီတိုးပွားစေခြင်း
ကူညီတိုးပွားစေခြင်းသည် မီးဖွားခြင်းဖြစ်စဉ်အား လျင်မြန်စေရန် ကြိုးစားသည့် လုပ်ထုံးဖြစ်သည်။ Oxytocin (အောက်စီတိုစင်) အား မီးဖွားရာတွင် နှေးကွေးနေသည့်သူများတွင် အမျိုးသမီးကိုယ်မှမွေးဖွားခြင်းနှုန်းကို မြင့်စေရန် အသုံးပြုသည်။
ကိရိယာများသုံး၍ မွေးဖွားခြင်း
မီးဖွားရာတွင်သုံးသည့်ညှပ်များ သို့မဟုတ် ဖိအားသုံးစုပ်ခွက် တို့ကို မီးဖွားမှုမြန်ဆန်စေရန် အသုံးပြုရသည်။
အမွှာများမွေးခြင်း
အမျိုးသမီးကိုယ်မှ အမွှာတို့ကိုမွေးဖွားနိုင်သည်။ အချို့သော အမွှာမွေးဖွားမှုများကို နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ ဖြစ်လာခဲ့လျှင် အဆင်ပြေရန် ပိုကြီးသည့် မွေးခန်း သို့မဟုတ် ခွဲခန်းအတွင်း တွင်ပြုလုပ်ကြသည်။ ဥပမာ-
နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ
ကလေးမွေးခြင်းသည် နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများစွာ ရှိသည့် ကိစ္စကြောင့် ပင်ကိုအားဖြင့် အန္တရာယ်ရှိပြီး စွန့်စားရသည့် အပြုအမူဖြစ်သည်။ "ဖြစ်ရိုးဖြစ်စဉ်" ရှိသည့် မွေးဖွားမှုတွင်သေဆုံးနှုန်း - မိခင်သေဆုံးခြင်းကို တားဆီးရန် အတွက် မည်သို့မျှ လုပ်၍မရသောအခါ - မှလည်း ၁၀၀၀၀၀ မွေးဖွားမှုတွင် ၁၅၀၀ နှုန်းသေဆုံးသည် ဟုခန့်မှန်း တွက်ချက်ရသည်။ ယနေ့ခေတ် ဆေးပညာသည်လည်း မွေးဖွားမှုအန္တရာယ် ကိုများစွာ လျော့ပါးလာစေသည်။ ယနေ့ခေတ် အနောက်နိုင်ငံများဖြစ်သည့် အမေရိကန် သို့မဟုတ် ဆွီဒင် ဖင်လန် ကဲ့သို့သော နိုင်ငံတို့ တွင် လက်ရှိ မွေးဖွားမှု ၁၀၀၀၀၀ တွင် ၁၀ ယောက်ဝန်းကျင်သာ သေဆုံးမှုရှိကြောင်း တွေ့ရသည်။ မွေးဖွားခြင်း နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများသည် မိခင်ဆိုင်ရာ သို့မဟုတ် သန္ဓေသားဆိုင်ရာ ရေရှည် သို့မဟုတ် ရေတို ပြဿနာတို့ ဖြစ်နိုင်သည်။