cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ပေကျင်းမြို့
မီးရထား နှင့် အထူးအမြန်ရထား
အခြားဘူတာအသေးများဖြစ်သော ဘေးကျင်းအရှေ့ဘူတာ၊ ကျွမ်းဟွာရွမ် ဘူတာတို့လည်း ရှိသည်။ ဖန်းဟိုင်ဘူတာကို ပြန်လည်မွန်းမံရန်အတွက် ပိတ်ထားခဲ့သည်။ ပေကျင်းမှာ ဘူတာရုံ ၄၀ ကျော် တည်ရှိသည်။ ပေကျင်းဘူတာမှ နေ၍ တခြားတရုတ်နိုင်ငံရှိ မြို့ကြီးများကို တိုက်ရိုက်သွားလာနိုင်သည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရထားလမ်းများအနေဖြင့် မွန်ဂိုလီးယား၊ ရုရှားနိုင်ငံ၊ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ နှင့်မြောက်ကိုရီးယား တို့နှင့် ချိတ်ဆက်ထားရှိသည်။
ကားလမ်း နှင့် အဝေးပြေးလမ်းမများ
ပေကျင်းသည် တရုတ်နိုင်ငံ၏ အဝေးပြေးလမ်း ၉ ခု၊ ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီး ၁၁ ခု နှင့် ချိတ်ဆက်ထားရှိသည်။ ပေကျင်း၏ မြို့ပြသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးစနစ်သည် မြို့ပတ်လမ်းမကြီး ၅ ခု ပေါ်မူတည်လျက်ရှိသည်။ ရှေးဟောင်းမြို့တော်သည် မြို့ပတ်လမ်းမကြီးများ၏ အလယ်ခေါင်တွင် တည်ရှိသည်။ အဆိုပါ မြို့ပတ်လမ်းမကြီးများသည် အဝိုင်းထက် လေးထောင့်ပုံသဏ္ဌာန်နှင့် ပို၍ ဆင်တူသည်။
မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာမှုနှင့်အတူ ယာဉ်ကြောပိတ်ဆို့မှုမှာ ပေကျင်း၏ အဓိကပြဿနာဖြစ်လာခဲ့သည်။ ရုံးတက်၊ ရုံးဆင်းချိန် မဟုတ်ဘဲ ပုံမှန်အချိန်များ၌ ယာဉ်ကြောပိတ်ဆို့မှုကို ခံစားနေရသည်။ ထို့ကြောင့် နောက်ပိုင်းမြို့ပြချဲ့ထွင်ရာတွင် ယာဉ်ကြောပိတ်ဆို့မှုကို လျော့ချရန် ဒီဇိုင်းချလာကြသည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် အာဏာပိုင်များသည် ဘတ်စ်ကားသီးသန့်ကားလမ်းများကို သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။ ရုံးတက်၊ ရုံးဆင်းချိန်အတွင်း အဆိုပါ လမ်းများတွင် ဘတ်စ်ကားသီးသန့်မောင်းရန်ဖြစ်သည်။
ပေကျင်းတွင် မှတ်ပုံတင်ထားသောမော်တော်ယာဉ် ၄ သန်းရှိသည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်အတွင်း ၁ ပတ်လျှင် ကားအသစ် ၁၅ ၅၀၀ စီး မှတ်ပုံတင်လျက်ရှိကာ နှစ်ကုန်ပိုင်းတွင် အစိုးရက ၅ သန်းဖြစ်လာမည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။
လေကြောင်းလိုင်း
ပေကျင်း မြို့တော် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ် သည် ပေကျင်း၏ အဓိက လေဆိပ်ဖြစ်ပြီး မြို့တော်၏ အရှေ့မြောက်ဘက် ၂၀ ကီလိုမီတာ (၁၂ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ လေဆိပ်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဒုတိယ အလုပ်အများဆုံးလေဆိပ်ကြီးဖြစ်သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ပေကျင်းအိုလံပစ်ပွဲအတွက် ပြန်လည်ပြင်ဆင်မှုများအပြီး လေဆိပ်တွင် လေဆိပ်အဆောက်အဦး (၃) ခု ရှိလာခဲ့သည်။ လေဆိပ်အဆောက်အဦး အမှတ် (၃) မှာ ကမ္ဘာပေါ်မှာ အကြီးဆုံး လေဆိပ်အဆော်ကအဦးကြီး ဖြစ်သည်။ ပြည်တွင်း လေကြောင်းလိုင်းများအတော်များများ နှင့် ပြည်ပလေကြောင်းလိုင်းအကုန် မြို့တော်လေဆိပ်သို့ ဆင်းသက်ကြသည်။ ပေကျင်း မြို့တော်လေဆိပ်မှာ တရုတ်လေကြောင်းလိုင်း (Air China)၊ တရုတ်တောင်ပိုင်းလေကြောင်းလိုင်း (China Southern) နှင့် ဟိုင်နန် လေကြောင်းလိုင်း (Hainan Airlines) တို့၏ အဓိကလေဆိပ်ဖြစ်သည်။
လေဆိပ်အဝေးပြေးလမ်းကို သီးသန့်ဖောက်လုပ်ထားရှိသည်။ မြို့လယ်ခေါင်မှ လေဆိပ်သို့ မိနစ် ၄၀ ခန့်မောင်းရသည်။ ၂၀၀၈ ပေကျင်း အိုလံပစ်ပွဲအတွက် ဒုတိယ လေဆိပ်အဝေးပြေးလမ်းကို ဖောက်လုပ်ခဲ့သလို မီးရထားလမ်းကိုလည်း ဖောက်လုပ်ခဲ့သည်။ မီးရထားလမ်းမှာ ပေကျင်းမြေအောက်ဘူတာနှင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။
ပေကျင်းတွင် လျန်ရှင်း၊ နန်ယွမ်၊ ရှိကြောင်၊ ရှဟဲ နှင့် ဘဒလင် အစရှိသည့် တခြားလေဆိပ်များလည်း ရှိသည်။ သို့သော် အဆိုပါလေဆိပ်များကို စစ်တပ်များအတွက် အဓိက အသုံးပြုသည်။ ဒုတိယမြောက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ် ဖြစ်သော ပေကျင်း သရှင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်ကို ကို သရှင်းခရိုင်တွင် တည်ဆောက်လျက်ရှိပြီး ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ရန် ရည်ရွယ်ထားသည်။
၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်နေ့မှစ၍ နိုင်ငံပေါင်း ၄၅ နိုင်ငံမှ လာရောက်သူ နိုင်ငံခြားသားများသည် ပေကျင်းတွင် ဗီဇာမလိုဘဲ ၇၂ နာရီ နေထိုင်ခွင့် ရရှိခဲ့သည်။ ၄၅ နိုင်ငံတွင် စင်ကာပူနိုင်ငံ၊ ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ဥရောပသမဂ္ဂ နိုင်ငံအားလုံး၊ ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ၊ ဘရာဇီးနိုင်ငံ၊ အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ နှင့် ဩစတြေးလျနိုင်ငံတို့ ပါဝင်သည်။ အဆိုပါ အစီအစဉ်သည် ကူးပြောင်းခရီးစဉ်မှ ခရီးသည်များနှင့် စီးပွားရေးအရ လာရောက်သူများအတွက် များစွာအဆင်ပြေစေသည်။ ၇၂ နာရီတွက်ချက်ရာတွင်လည်း လေယာဉ်ဆိုက်ရောက်သည့် အချိန်ကို မတွက်ဘဲ ၇၂ နာရီ စတင်ထုတ်ပေးသည့် အချိန်ကို တွက်သည့်အတွက် ပိုမိုအဆင်ပြေစေသည်။ သို့သော် ပေကျင်းမှ လွဲ၍ တခြားမြို့များသို့ သွားရောက်ခွင့်မပြုပေ။
ခင်းချေား - မအဲဘူတာ(ဟီရိုရှီးမား)
Kenchō-mae Station is an Hiroshima Rapid Transit Metro station on the Astram Line, located in 10-90, Motomachi, Naka-ku, Hiroshima, Hiroshima.
Platforms
ခင်းချေား - မအဲဘူတာ (県庁前駅 ခင်းချေား - မအဲ- အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟီရိုရှီးမားခရိုင်၊ မိုတိုမြို့၊ နခရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
သစ်ခေါင်းတီးရွာ၊ အောင်လံမြို့နယ်
သစ်ခေါင်းတီးရွာ (Thitkhaungtee)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ အောင်လံမြို့နယ်၊ သစ်ခေါင်းတီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၇၂၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သစ်ခေါင်းတီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၅၁ ဦး၊ မ ၉၄၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၉၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အောင်လံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပင်လုံရွာ၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်
ပင်လုံရွာ (Pinlong)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ ယမ်းတွင်းငါးကြောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၉၃၀၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ယမ်းတွင်းငါးကြောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၄၅၁ ဦး၊ မ ၁၈၄၆၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၉၁၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရပ်စောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆင်ဟဲရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
ဆင်ဟဲရွာ (Hsinhe)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်၊ နားဟွယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၇၀၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နားဟွယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၀၂ ဦး၊ မ ၁၁၉၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၉၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကောက်ဘဇားမြို့
ကောက်ဘဇားမြို့သည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ အတွင်းရှိ မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်ပြီး ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်ရာ ဆိပ်ကမ်းမြို့ နှင့် ခရိုင် အုပ်ချုပ်ရေး မြို့တစ်မြို့လည်း ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အရှည်လျားဆုံးသော သဘာဝ သဲသောင်ပြင် ကမ်းခြေ ရှိသည့် အတွက် ထင်ရှားသည်။ ထို ကမ်းခြေမှာ ၁၂၅ ကီလိုမီတာမျှ ရှည်လျားပြီး အနိမ့်အမြင့် ပြေပြစ်ကာ အပြတ်အတောက် မရှိပေ။ စက်မှုလက်မှု ဆိမ်ကမ်းမြို့ ဖြစ်သော စစ်တကောင်းမြို့ ၏ တောင်ဘက် ၁၅၀ ကီလိုမီတာ အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ကောက်ဘဇားမြို့ကို ပနိုဝါမြို့ ဟုလည်း သိရှိကြပြီး အဓိပ္ပာယ်မှာ ပန်းပွင့်ဝါ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ အခြားသော အမည်ဟောင်းတစ်ခုမှာ ပလောင်ကီးမြို့ ဖြစ်သည်။
ယခုလက်ရှိ ကောက်ဘဇားမြို့၏ အမည်မှာ ဗြိတိသျှ အိန္ဒိယတွင် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သော ဗိုလ်ကြီး ဟီရမ် ကောက် (၁၇၉၉ သေဆုံး) ကို အစွဲပြု၍ မှည့်ခေါ် ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဝါရမ် ဟေ့စတင်း ဘင်္ဂလားပြည်နယ်၏ ဘုရင်ခံ ဖြစ်ပြီးသည့် နောက်တွင် ဗိုလ်ကြီးကောက်အား ပလောင်ကီးနယ်၏ စူပရီတင်းဒင့် အဖြစ် ခန့်ထားခဲ့သည်။ ဗိုလ်ကြီးကောက်ကို ရခိုင်မှ ဒုက္ခသည်များနှင့် ဒေသခံများ အကြား ရာစုနှစ်များစွာ ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ပဋိပက္ခများကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် အထူး တာဝန် ပေးအပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဗိုလ်ကြီးကောက်သည် ကြင်နာတတ်သော နှလုံးသား ရှိပြီး ပြည်သူတို့၏ အခြေအနေမှာ သူ့ကို စိတ်မကောင်း ဖြစ်စေသည်။ သူသည် ဒုက္ခသည်များကို ပြန်လည် ထူထောင်ရေး တာဝန်ကြီးကို ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး သိသိသာသာ အောင်မြင်မှု ရရှိခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူ၏ အလုပ်တာဝန်များ မပြီးဆုံးမီ ၁၇၉၉ တွင် အချိန်မတိုင်မီ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူလုပ်ဆောင်ခဲ့သော အလုပ်များက ဒေသခံတို့၏ နှလုံးသားတွင် စွဲထင် ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ ပြန်လည် ထူထောင်ရေး တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည့် သူ့အား အမှတ်ရသော အနေနှင့် ဈေးတစ်ခုကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ကောက်၏ ဈေး သို့ Cox's Bazaar ဟု နာမည်ပေးခဲ့သည်။
မိုးကောင်းငှက်
မိုးကောင်းငှက် (Oriental Dollarbird) သည် ငှက်ခါးကဲ့သို့ပင် "ကိုရာဆိင် အီဒီး" မျိုးရင်းတွင်ပါဝင်၍ ပါဏဗေဒ အလိုအားဖြင့် "ယူရစ်စတိုးမတ် အိုရီယင့်တားလစ် (Eurystomus orientalis)" ဟု ခေါ်သည်။ ငှက်ခါးနှင့် မျိုးတူဖြစ်သော်လည်း ငှက်ခါးလောက် လူသိမများချေ။ အလျား ၁၂ လက်မရှိသည်။ ပျံသန်းသည့်အခါ တောင်ပံ တစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် အဖြူကွက်ကြီး တစ်ခုစီကိုမြင်နိုင်သည်။
နားနေသည့်အခါတွင် မိုးကောင်းငှက်၏ မည်းခြောက်ခြောက် အရောင်နှင့် နီရဲသော နှုတ်သီးကို ထင်ရှားစွာမြင်နိုင်သည်။ မိုးကောင်းငှက်သည် ငှက်ခါးကဲ့သို့ သစ်ပင်ကျိုးတိုး ကျဲတဲမျှရှိသည့် ကွင်းပြင်၌ကျက်စားသော ငှက်မျိုးမဟုတ်ဘဲ၊ တောတွင်းငှက် စစ်စစ်ဖြစ်၍ ကျွန်းတောများတွင် အများဆုံးတွေ့ရသည်။ သစ်ပင်ခြောက်ထိပ်ဖျားပေါ်တွင် နားနေလေ့ရှိ၍ နေ့လယ်နေ့ခင်းပူချိန်တွင် ဦးခေါင်းကို ရင်အုပ်နှင့်ပခုံးရှိ အမွှေးများကြားတွင် ဖုံးဝှက်ကာ မလှုပ်မယှက်နေတတ်သည်။ ငှက်ခါးကဲ့သို့ ပူပြင်းသောနေရောင်အောက်တွင် ကြာရှည်စွာနေနိုင်သည်။ သာမန်အားဖြင့် ပျင်းရိလေးကန်သော်လည်း စိတ်တက်ကြွလာသည့်အခါ လျင်မြန်ဖျတ်လတ်လေသည်။ ပျံနေသော ပိုးကောင်များကို လင်းမြီးဆွဲများနှင့်အတူ လိုက်လံဖမ်းယူစားသောက်တတ်သည်။ သစ်စားပိုး၊ ပုစဉ်းရင်ကွဲ၊ နှံကောင် စသည်တို့သည် မိုးကောင်းငှက်၏ အစာများဖြစ်ကြသည်။
မိုးကောင်းငှက်သည် စူးရှသော အသံဖြင့် မကြာမကြာအော်လေ့ရှိသည်။ ငှက်ခါးလောက် မဆူညံချေ။ သို့သော် သားပေါက်ချိန်တွင်ကား ငှက်ခါးကဲ့သို့ဆူညံ၏။ မတ်လမှ မေလအထိ မိုးကောင်းငှက်များ သားပေါက်ကြသည်။ အသိုက်လုပ်လေ့မရှိဘဲ မြင့်သော သစ်ပင်အခေါင်းထဲတွင် အုလေ့ရှိသည်။ တမြုံလျှင် ၃ ဥ မှ ၄ ဥအထိ ရှိသည်။
မိုးကောင်းငှက်ကို အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် အာရှတိုက် အရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ နိုင်ငံများမှ ဩစတြေးလျတိုက်အထိနှင့် အနောက်ဘက်တွင် ဟိမဝန္တာ တောင်တန်းဒေသအလယ်ပိုင်းအထိ တွေ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ တောင်ခြေသစ်တောများတွင် အနှံ့အပြားတွေ့ရသည်။ မြင့်မားသော တောင်များပေါ်၌ တွေ့ရခဲသည်။ သို့သော် ပဲခူးရိုးမ အချို့နေရာများတွင်ကား မိုးကောင်းငှက်တို့ကို ထူးထူးခြားခြားတွေ့ရလေသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:နယူးဂီနီနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဆော်လမွန်အိုင်းလန်းနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ပိန်ညင်းနှင့် အလားတူငှက်များ
ဆင်ပုံရွာ၊ ထောက်ကျန့်
ဆင်ပုံရွာ၊ ထောက်ကျန့်
ရွာသာယာ
ရွာသာယာ
မဏိပူရပြည်နယ်
မဏိပူရပြည်နယ်သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် ရှိသော ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မဏိပူရဆိုသော အဓိပ္ပာယ်မှာ ရတနာမြေဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ မဏိပူရပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ အင်ဖာမြို့ ဖြစ်သည်။ မြောက်ဘက်တွင် နာဂလန်းပြည်နယ်၊ တောင်ဘက်တွင် မီဇိုရမ်ပြည်နယ်နှင့် အနောက်ဘက်တွင် အာသံပြည်နယ်တို့က ဝန်းရံထားသည်။ အရှေ့ဘက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် နယ်ခြားနယ်နိမိတ် ရှိသည်။ ဧရိယာ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၈,၆၂၈ မိုင် (၂၂,၃၄၇ စတုရန်း ကီလိုမီတာ) ရှိသည်။
မဏိပူရနယ်သည် အိန္ဒိယ ပြည်ထောင်စုတွင် ပါဝင်သော နယ်တစ်နယ်ဖြစ်သည်။ ရှေးဗြိတိသျှလက်ထက်က မဏိပူရနယ်သည် အာသံဘုရင်ခံ၏ အုပ်ချုပ်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရပြီး၍ နယ်နိမိတ်များကို ပြန်လည်သတ်မှတ်ပြီးသည့်နောက်တွင် သီးခြားနယ်ဖြစ်လာသည်။ မဏိပူရနယ်သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တွင် အာသံပြည်နယ်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့၏ အကြား၌ တည်ရှိ၍ အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် ၈၄၅၆ စတုရန်းမိုင်မျှသာ ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်စပ်တွင် တည်ရှိခြင်းကြောင့် ရှေးမြန်မာမင်းများ အုပ်စိုးစဉ်အခါက မဏိပူရနယ်တွင် မြန်မာတို့အချင်းဖြစ်ပွားလျက် မဏိပူရနယ်သည် မြန်မာမင်းတို့၏ အာဏာစက် ပြန့်နှံ့ရာဒေသဖြစ်ခဲ့ဖူးသည်။ မြန်မာတို့က မဏိပူရကို ကသည်းပြည်ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ မဏိပူရတွင် နေထိုင်သူတို့ကို ကသည်းလူမျိုးဟူ၍ လည်းကောင်း ခေါ်ဝေါ်သည်။ မြို့တော်သည် အင်ဖာမြို့သည် ချင်းတွင်းမြစ်၏ လက်တက်ဖြစ်သော မြစ်သာမြစ်အတွင်း စီးဝင်သော မဏိပူရမြစ်ဝှမ်းတွင် တည်ရှိလျက် မန္တလေးမြို့၏ မြောက်ဘက် အနောက်ယွန်းယွန်း မိုင် ၂၅ဝ အကွာတွင် တည်ရှိသည်။
မဏိပူရနယ်သည် တောင်ထူထပ်သော ဒေသ၏အလယ် ကျယ်ပြန့်သောချိုင့်ဝှမ်းတွင် တည်ရှိသည်။ ယင်းနယ်၏ များသောအပိုင်းမှာ တောကြီးမျက်မည်းဖြစ်လျက်၊ ဆင်၊ ကြံ့၊ ကျား၊ ကျားသစ်၊ ဝက်ဝံ၊ သမင်၊ ပြောင်များ ကျက်စားသည်။ မဏိပူရနယ်ရှိ အချို့တောင်များသည် ပေ ၁ဝ ဝဝဝ ကျော်မြင့်သော်လည်း အများအားဖြင့် ပေ ၅ ဝဝဝ၊ ၆ ဝဝဝ အမြင့်ရှိကြသည်။ ချိုင့်ဝှမ်းသည် စတုရန်းမိုင် ၇ဝဝ ကျယ်၍ ပင်လယ်ပြင်ထက် ပေ၂ ၆ဝဝ မြင့်သည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် နေထိုင်သူများသည် နယ်ရှိ လူဦးရေ၏ ၃ပုံ ၁ပုံရှိ၍ လူမျိုးအုပ်စု ခွဲပေါင်း ၄ဝ မျှပါဝင်သည်။ ယင်းတို့အနက် အုပ်စုကြီး ၂ စုမှာ နာဂနှင့် ကုကီလူမျိုးများဖြစ်သည်။
မြို့တော် ဖြစ်သော အင်ဖာမြို့အနီး တစ်ဝိုက်တွင် နေထိုင်သူတို့မှာ အများအားဖြင့် မေထေး (မဏိပူရီ) လူမျိုးများဖြစ်သည်။ မဏိပူရနယ်တွင် ပြောဆိုကြသော ဘာသာစကား အများအပြား ရှိသော်လည်း မဏိပူရီ (ကသည်း) နှင့် အင်္ဂလိပ်စကားတို့မှာ ရုံးသုံးဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသည်။ မဏိပူရတွင် နေထိုင်သော လူဦးရေမှာ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ခန့်မှန်းခြေ ၅၇၇ ၆၃၅ ယောက်ဖြစ်၏။ များသောအားဖြင့် ဟိန္ဒူ၊ မွတ်စလင်၊ ခရစ်ယာန်နှင့် ဗုဒ္ဓအယူ ဝါဒီများ ဖြစ်ကြ၏။
မဏိပူရနယ်တွင် စပါးသည် အဓိက စိုက်ပျိုးသော ကောက်နှံဖြစ်၏။ ဆန်အသင့်အတင့်ကို နယ်အပြင်သို့ထုတ်ရောင်းသည်။ သစ်တောထွက် ပစ္စည်းများသည်လည်း အရေးပါသော ထုတ်ကုန်ဖြစ်သည်။ လက်ရက်ကန်း လုပ်ငန်းသည် နာမည်ရသော လုပ်ငန်းဖြစ်၏။ အလုပ်အကိုင်များတွင် အမျိုးသမီးများ ဦးစီးလုပ်ကိုင်သည်က များ၏။ မဏိပူရတွင် ထင်ရှားသော မြင်းတစ်မျိုး ပေါက်ဖွား၍ ယင်းတို့ကို အမျိုးသား ကစားပွဲ တစ်ခုဖြစ်သော ပိုလိုကစားပွဲများတွင် အသုံးပြုသည်။ ယခုအခါတွင် မဏိပူရနယ်၌ လုပ်ငန်းများ တိုးတက်အောင် အစိုးရက စီမံ စိုင်းပြင်းလျက် ရှိပေသည်။
မဏိပူရနယ်သည် ရှေးအခါက တိုင်းရင်းမဟာရာဇာစော်ဘွား အုပ်ချုပ်ခံနယ်ဖြစ်၏။ အတွင်းကျ၍ မထင်ရှားသော ချိုင့်ဝှမ်းတွင် တည်ရှိသဖြင့် အခြားနိုင်ငံများနှင့် အဆက်အစပ် မရှိသော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ကပ်လျက်ရှိသောကြောင့် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ဘုရင့်နောင် လက်ထက်မှစ၍ ဖော်ပြပါရှိသည်ကို တွေ့ရ၏။ သက္ကရာဇ် ၉၂၁ ခု၊ ဘုရင့်နောင် လက်ထက်တွင် ကလေးမင်းခင်း နယ်ပယ်များကို ကသည်းစော်ဘွားက ထိပါး လာသောကြောင့် ရဲမက်တော်တို့ချီတက်ကြရသည်။ ကသည်းစော်ဘွားက သစ္စာတော်ခံ၍ သမီးကိုဆက်သည်။ ဤသို့ဖြင့် ဘုရင့်နောင်လက်ထက်တွင်လက်ဆောင်ပဏ္ဏာများ ဆက်သလာသော်လည်း ကုန်းဘောင်ခေတ်အလျင် မြန်မာနိုင်ငံ ကစဉ့်ကစဉ့်ကလျားဖြစ်နေချိန်များတွင် ကသည်းတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ဝင်ရောက်ကာ သောင်းကျန်းဖျက်ဆီး၏။ သို့ထိပါးတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်ကို တုံ့ပြန်သောအားဖြင့် ကုန်းဘောင်ခေတ် ခရစ် ၁၇၅၈ ခုနှစ် အလောင်းဘုရားလက်ထက်၊ ၁၇၆၄ ခုနှစ် ကုန်းဘောင်ဆင်ဖြူရှင်မင်းတရားလက်ထက်၊ ၁၈၁၉ ခုနှစ် ဘကြီးတော်ဘုရား လက်ထက်တို့တွင် မြန်မာတို့က မဏိပူရ ကသည်းပြည်ကို အောင်မြင်သိမ်းပိုက်ခဲ့၏။ ဘကြီးတော်ဘုရား လက်ထက်တွင် မဏိပူရ၊ ကသည်းစော်ဘွား မဟာရှိန်ရာဇာသည် လက်ဆောင်ပဏ္ဏာ အဆက်အသ မရောက်သဖြင့် ၁၈၁၉ ခုနှစ်တွင် ညီတော် ဒွါရဝတီမင်းသား သတိုးမင်းရဲကျော်ထင်ကို ဗိုလ်ချုပ်ခန့်အပ်တော်မူ၍ တပ်များ ချီတက်သိမ်းယူစေရာ မဏိပူရ တစ်မြို့လုံးကိုရ၍ အစောင့်တပ်များ ထားခဲ့ပြီးလျှင် ပြန်လာကြသည်။ ထိုမဏိပူရ ချီတပ်တွင် အလုံးမြို့ဝန်မင်းကြီး မဟာဗန္ဓုလမှာ လက်ဝဲကြောင်းစစ်ကဲ၊ မင်းကြီးမင်းခေါင်ကျော်မှာ လက်ယာကြောင်း စစ်ကဲအဖြစ်ဖြင့် လိုက်ပါထမ်းရွက်ကြသည်။
မဏိပူရစော်ဘွား မဟာရှိန်ရာဇာကား ကချာနယ်သို့ထွက်ပြေး တိမ်းရှောင်လေသည်။ ကချာတွင် မိမိအစ်ကို စော်ဘွားဟောင်း ချောဂျစ်ဆင် အုပ်ချုပ်နေနှင့်သည်ကို တွေ့ရှိ၍ ညီဂမ္ဘီရဆင်နှင့် ပူးပေါင်းပြီးလျှင် ချောဂျစ် ဆင်ကို တိုက်ခိုက် နှင်ထုတ်၍ ကချာတွင် အခိုင်အလုံနေလေသည်။ ထိုနောက် မဟာရှိန်ရာဇာ၏ သားသည် ကချာမှလာ၍ မဏိပူရမြို့စောင့် မြန်မာတပ်ကို တိုက်လာပြန်သည်နှင့် သက္ကရာဇ် ၁၈၂ဝ ပြည့် ခုနှစ်တွင် မြန်မာတပ်များ စစ်ကူထပ်မံလာရောက် တိုက်ခိုက်နှိမ်နင်းရပြန်သည်။ အင်္ဂလိပ်တို့ကား မြန်မာတို့တန်ခိုးဖြန့်လာသည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် ကချာစော်ဘွားဟောင်း ဂေါဝိန္ဒချန္ဒရာကို အားပေးကူညီပြီးလျှင် မဏိပူရ စော်ဘွားတို့ကို ပင်စင်ရိက္ခာပေး၍ အေးချမ်းစွာ နေထိုင်စေသည်။ ထို့နောက် မြန်မာတပ်တော်တို့က ကချာနယ်သို့ချဉ်းနင်းဝင်ရောက်သည်တွင် အင်္ဂလိပ်နှင့် မသင့်မတင့် ဖြစ်ရသည်။ ဤသို့မဏိပူရစော်ဘွားတို့ကို လိုက်လံတိုက်ခိုက်သည်မှ အစပြု၍ အင်္ဂလိပ်နှင့် မြန်မာတို့စစ်ဖြစ်ကြသည်တွင် ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအဆုံး ရန္တပိုစာချုပ်အရ မဏိပူရနယ် ကချာနယ်တို့ကို မြန်မာတို့က အနှောင့်အယှက် မပြုရတော့ချေ။ ဤတို့ဖြင့် မဏိပူရနယ်သည် မြန်မာတို့လက်မှ လွတ်မြောက်သွားသည်။ သို့ရာတွင် မဏိပူရ စော်ဘွားများသည် ထီးနန်းဆက်ခံရေးတွင် မသင့်မတင့် အငြင်းပွား မှုများဖြစ်ခဲ့၏။ ခရစ် ၁၈၉၁ ခုနှစ်တွင် နန်းဆက်ခံမှုနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အငြင်းပွားသည်တွင် အာသံပြည် ဝန်ရှင် တော်မင်းကြီးချုပ်က နှိမ်နင်းရန် ဂေါ်ရခါးစစ်သည် ၄ဝဝဝနှင့် ဝင်ရောက်လာ၍ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့၏။ မဏိပူရကသည်းတို့က ဗြိတိသျှ ကိုယ်စားလှယ်တော် အိမ်ကိုတိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် နှစ်ဖက်သဘောတူ အတိုက်အခိုက် ရပ်စဲနေခိုက်တွင် ဝန်ရှင်တော်မင်းကြီးနှင့် ဗြိတိသျှ ကိုယ်စားလှယ်တော်တို့သည် အခြား ဗြိတိသျှအရာရှိ ၃ ဦးနှင့်အတူ ဥပါယ်တံမျဉ်ဖြင့် ရက်ရက်စက်စက် သတ်ဖြတ်ခြင်းခံရသည်။
နောက်တစ်လ အကြာတွင် ဗြိတိသျှ စစ်တပ်က မဏိပူရကို သိမ်းပိုက်ပြီးလျှင် ယင်းနယ်တည်ရှိရေးကို အသိအမှတ်ပြု၍ အုပ်စိုးသော မင်းနွယ်မှ ဆင်းသက်လာသော ၅ နှစ်သားရွယ် မင်းသားကလေး ချူရာချန်အား စော်ဘွားခန့်အပ်ကာ ထိုစော်ဘွား အရွယ်မရောက်မီစပ်ကြား ဗြိတိသျှတို့က ကွပ်ကဲ၍ အုပ်ချုပ်သည်။ ၁၈၉၆ခုနှစ်တွင် မဏိပူရပြည်နယ်သည် ဗြိတိသျှမြန်မာနိုင်ငံပခုက္ကူတောင်တန်းဒေသ၏အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်မှာ ၁၉၄၇၊ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက်အထိ ဖြစ်သည်။ ခရစ် ၁၉ဝ၇ ခုနှစ်၌ စော်ဘွား အရွယ်ရောက်သည်တွင် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို ပြောင်းယူလိုက်ပေသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်းဖြစ်သော ၁၉၄၄ ခုနှစ်က မဏိပူရနယ်အတွင်းသို့ မြန်မာပြည်၌ တပ်စွဲလျက်ရှိသော ဂျပန်တပ်များက ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက် ကာ အင်ဖာမြို့တော်ကိုပင် ထိုနှစ် မတ်လမှ ဇွန်လအထိ ဝိုင်းရံထားခဲ့သော်လည်း ဗြိတိသျှနှင့် အိန္ဒိယတပ်များက တွန်းလှန်လိုက်၏။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေး ရရှိသောအခါ မဏိပူရနယ်သည် ပခုက္ကူတောင်တန်း၊ အာသံတို့နှင့် မဆိုင်တော့ဘဲ သီးခြားနယ် ဖြစ်လာသည်။
​ညောင်ဝိုင်းစုရွာ၊ သင်္ဃန်းဒေါင့်
ညောင်ဝိုင်းစုရွာ၊ သင်္ဃန်းဒေါင့်
မဟာဗောဓိစေတီ
မဟာဗောဓိစေတီ (Mahabodhi Temple; महाबोधि मंदिर; တစ်နည်းအားဖြင့် "Great Awakening Temple")သည် ဗုဒ္ဓဂါယာအတွင်း တည်ရှိပြီး သီရိဓမ္မာ သောကမင်းကြီး နန်းစံ ၁၀ နှစ် ၁၁ နှစ်ခန့်တွင် ဂေါတမ မြတ်စွာဘုရား ပွင့်တော်မူရာ အရပ်ကို အထိမ်းအမှတ်ပြု တည်ထားကိုးကွယ်သည့် စေတီတစ်ဆူဖြစ်သည်။ ထိုစေတီတော်ကြီးသည် ဉာဏ်တော်အမြင့် ပေ ၁၈၀ ခန့်ရှိသည်။ အရင်းကားပြီးလျှင် အဖျားရှူးသော လေးထောင့်ပုံသဏ္ဌာန်ရှိ၍ ဗိသုကာလက်ရာ ထူးခြားကောင်းမွန်လှသည်။ စေတီတော်သည် နှစ်ဆင့်ဖြစ်သည်။ အောက်ပိုင်းသည် ဂူကျောင်းပုံစံဖြစ်၍ အတွင်း၌ ရုပ်ပွားတော်တစ်ဆူ ကိန်းဝပ်လျက် ရှိသည်။ အပေါ်ပိုင်းသည် စေတီဖြစ်သည်။ စေတီ၏ ဖိနပ်တော် ထောင့်လေးထောင့်၌ စေတီမကြီး၏ ပုံသဏ္ဌာန်မျိုး အရံစေတီ တစ်ဆူစီရှိသည်။ မဟာဗာဓိစေတီ၏ အမိုးခုံးကို ထိုင်းနိုင်ငံ အစိုးရမှ ၂၉၀ ကီလိုဂရမ်ရှိ ရွှေပြားများ ကပ်လှူထားသည်။
မဟာဗောဓိစေတီ၏ အနောက်ဘက်ခြမ်းတွင် မဟာဗောဓိပင် တည်ရှိသည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် မဟာဗောဓိစေတီကို ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
၂၀၁၃ တိုက်ခိုက်မှု
၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၇ ရက်နေ့တွင် မဟာဗောဓိစေတီ အနီးတဝိုက်တွင် ဗုံး ၁၀ လုံးခန့် ဆက်တိုက်ကွဲခဲ့ကာ ၅ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ ဗုံးတစ်လုံးမှာ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော် အနီးတွင် ဖြစ်ပြီး အခြားတစ်လုံးမှာ မဟာဗောဓိပင်အနီးတွင် ပေါက်ကွဲခဲ့သည်။ မပေါက်ကွဲသေးသော ဗုံး ၃ လုံးကိုလည်း ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီး မပေါက်ကွဲအောင် ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ပေါက်ကွဲမှုများမှာ မနက် ၅ နာရီခွဲမှ မနက် ၆ နာရီအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ မဟာဗောဓိစေတီမှာ ထိခိုက်ပျက်စီးမှု မရှိခဲ့ပေ။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၄ ရက်နေ့တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အမျိုးသား စုံစမ်းစစ်ဆေးရေး အေဂျင်စီမှ ဗုံးပေါက်ကွဲမှုများအတွက် အိန္ဒိယမူဂျာဟစ်အဖွဲ့တွင် တာဝန်ရှိသည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။
ချောင်းဝရွာ၊ ကျုံတမာ
ချောင်းဝရွာ၊ ကျုံတမာ
ခင်းချောမအဲဘူတာ
ခင်းချောမအဲဘူတာ (( 県庁前駅 ခင်းချောမအဲ- အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟယေားဂိုခရိုင်၊ ခိုဘဲမြို့၊ ချူးအိုးရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ကလောလော်ရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
ကလောလော်ရွာ(Kalawlaw)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ ဝှေဆန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၇၄၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝှေဆန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၉၆ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၄၅၇ ဦး နေထိုင်သည်။
နှုန်းရွာ၊ မင်းတပ်မြို့နယ်
နှုန်းရွာ(Hnone)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်ခရိုင်၊ မင်းတပ်မြို့နယ်၊ အုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၉၈၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၈၃ ဦး၊ မ ၄၄၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၂၃ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းတပ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တောဇောကုန်းရွာ၊ ကညွှတ်ကုန်း
တောဇောကုန်းရွာ၊ ကညွှတ်ကုန်း
ရွှေလီမြစ်
ရွှေလီမြစ်ကို ရှမ်းပြည်နယ်တွင်နမ့်မောင်း၊ တရုတ်နိုင်ငံတွင် ၏ ရွေ့လိကျန်း (瑞丽江)(Rui Li Jiang)ဟုခေါ်ကြသည်။ မြစ်၏အစပိုင်းနေရာအချို့သည် တရုတ်-မြန်မာနယ်နိမိတ်မျဉ်းအဖြစ် စီးဆင်းသည်။ တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ ကုန်းမြင့်ဒေသများတွင် စတင်မြစ်ဖျားခံကာ ရှမ်းပြည်နယ်(မြောက်ပိုင်း) နှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်း တို့ကိုဖြတ်သန်း၍ တကောင်းမြို့မြောက်ဘက် ကီလိုမီတာ ၆၀ ခန့်အကွာ၊ ကသာမြို့အနီးရှိ အင်းရွာတွင် နိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးမြစ်ဖြစ်သည့် ဧရာဝတီမြစ်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။
သမိုင်းထဲက ရွှေလီမြစ်
ရွှေလီမြစ်သည် တိုင်အနွယ်များဟုလည်းခေါ်သည့် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းရှိ ရှမ်းလူမျိုးများ နှင့် ကြီးမားသော ဆက်နွယ်မှုရှိသည်။ မောဝ်ရှမ်းတို့သည် ပုဂံခေတ်ဦးတည်းကပင် ရွှေလီမြစ်မှတဆင့် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းရပ်ဝန်းဒေသများကို ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြပြီး ပုဂံမှ အနော်ရထာမင်း၏ ဟန့်တားမှုကြောင့် မူလနေရာများသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိသွားခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ပုဂံခေတ်မကုန်ဆုံးမှီကပင် ရှမ်းတို့၏ ဩဇာအင်အားမှာ တစတစကြီးထွားလာကာ ပုဂံခေတ်ကုန်ဆုံးပြီးနောက်တွင် ပေါ်ထွန်းလာသည့် ပင်းယ-စစ်ကိုင်းခေတ်များ ပျက်သုဉ်းရခြင်းမှာ မောဝ်ရှမ်းများ၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့်ဖြစ်ကြောင်း သမိုင်းများတွင် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။
တောင်ငူ-ဟံသာဝတီခေတ်တွင် ဘုရင့်နောင်၏ သိမ်းသွင်းမှုကြောင့် ရှမ်းတို့သည် မှားယွင်းသည့် အယူဘာသာများမှ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်လာကြသည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ် ဆင်ဖြူရှင်မင်းလက်ထက်တွင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် တရုတ်-မြန်မာစစ်ပွဲများတွင်လည်း ရွှေလီမြစ်သည် မြန်မာတို့၏ နယ်ချဲ့တွန်းလှန်ရေးသမိုင်းတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြန်သည်။
ရွှေလီမြစ်
တရုတ်နိုင်ငံတွင် မြစ်ဖျားခံပြီးလျှင် မြန်မာနိုင်ငံ ဧရာဝတီ မြစ်ကြီးထဲသို့ စီးဝင်သော ထင်ရှားသည့် မြစ်လက်တက်ကြီး တစ်ခုမှာ ရွှေလီမြစ်ဖြစ်၍ မြန်မာနိုင်ငံ၏အရှေ့တံခါးပေါက်ကြီး တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မိုင်ပေါင်း ၃၅ဝ ခန့် ရှည်လျား၏။ ရွှေလီ မြစ်စဉ်အတိုင်း ဆန်တက်ပါက တရုတ်-မြန်မာ နယ်နိမိတ်ကို ဖြတ်သန်း၍ တရုတ်နိုင်ငံတွင်းသို့ ပေါက်သည်။ တရုတ်-မြန်မာ လမ်းမကြီးသည် များသောအပိုင်းတွင် ရွှေလီမြစ်နှင့် ယှဉ်ပြိုင် သွယ်တန်းလျက် ရှိ၏။
တရုတ်နိုင်ငံ ထိန်ယွေး(မိုးမျဉ်း)နယ် အရှေ့မြောက်ဘက် မိုင် ၆ဝ ခန့်အကွာမှ မြစ်ဖျားခံခဲ့ပြီးနောက်၊ အနောက်တောင် ဘက်သို့ စီးဆင်းကာ မိုင်းမော၊ နမ့်ခမ်းမြို့များအနီးမှ ဖြတ် သန်း၍ မိုးမိတ်နယ်သို့ ဝင်ပြီးလျှင် မြစ်ဆုံရွာအနီး ရောက်သော အခါ မြောက်ဘက်သို့ မြစ်ကြောင်းတဖန်လှည့်၍ ကသာမြို့ တောင်ဘက် မိုင် ၂ဝ ခန့်ကွာဝေးသော အင်းရွာနားမှ ဧရာဝတီ မြစ်ထဲသို့ ပေါင်းဆုံစီးဝင်သည်။ ထိုကြောင့် ရွှေလီမြစ်သည် တရုတ်၊ ရှမ်းနှင့် ကချင်ဒေသများကို ဆက်သွယ်ပေးသော တံခါးပေါက်ကြီးဟု ဆိုရပေမည်။
ရွှေလီမြစ်ကို ချီဖင်လွင်ပြင်သို့ မရောက်မီ တရုတ်တို့က လွန်ကျန်၊ လွန်ချွန်ကျန်မြစ်ဟု ခေါ်၍ ရှမ်းတို့က နမ့်ယန်မြစ် ဟု ခေါ်သည်။ ချီဖင်လွင်ပြင်ကို ကျော်လာသောအခါ နမ့်မော မြစ်ဟု ခေါ်ကြပြန်သည်။ အရှည်အားဖြင့် မိုင် ၂၆ဝ ရှိ၍ တောတောင်စိမ့်စမ်း လျှိုမြောင်ကြားမှ ဖြတ်စီးရသောကြောင့် မြစ်ကျဉ်းများ ရေတံခွန်များ ပေါများသဖြင့် အချို့နေရာ၌ ကူးသန်းသွားလာရေး ခက်ခဲသည်။ မြစ်ဆုံရွာအောက်ဘက်တွင် မြစ်ကြောင်းသည် အလွန်ကျဉ်းသည်။ မိုးကုတ်နယ် ရွှေညောင် ပင်ရွာနားမှ စီးဆင်းလာသော ကင်းချောင်းနှင့် မိုးမိတ်မြို့ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းလာသော နမ့်မိတ်မြစ်တို့သည် ပေါင်းဆုံပြီး နောက် မြစ်ဆုံရွာနားတွင် ရွှေလီမြစ်ထဲသို့ လက်ဝဲဘက်မှ စီးဝင်သည်။ အခြားထင်ရှားသော မြစ်လက်တက်ဟူ၍ကား မရှိချေ။ ရွှေလီမြစ်သည် ကူးသန်းသွားလာရန် များစွာ အသုံး မဝင်သော်လည်း ယင်းကို သစ်ဝါးမျှောရန် အသုံးပြုကြသည်။ နမ့်ခမ်းမြို့အနီး ဆွပ်ခမ်းရွာ အောက်နားတွင် ရွှေလီမြစ်သည် တောင်ကုန်းကို ဖြတ်၍ စီးဆင်းရသဖြင့် ကိုက် ၁ဝဝ ခန့်သာ ကျယ်၍ ရေတံခွန်များ အလွန်များပြားသဖြင့် လှေ သင်္ဘောများ သွားလာခြင်းမပြုနိုင်ချေ။ ချီဖင်ဒေသ မန်ပင်ရွာ နှင့် ဆွပ်ခမ်းရွာကြား၌သာ ကူးသန်းသွားလာရန် အသုံးဝင်လေ သည်။ ဧရာဝတီမြစ်သို့ စီးဝင်ခါနီး ရွှေလီမြစ်၏ အောက်ပိုင်း ဒေသ၌ သစ်တောကြီးများ ရှိသည်။
ရွှေလီမြစ်ပေါ်ရှိ ထင်ရှားသော ကူးတို့ဆိပ်များမှာ နောင်ခမ်း၊ ဆွပ်ခမ်း၊ တကျယ်၊ အေအောကာ၊ တာလီ၊ ပိန်းခ၊ ဖျီပေါ၊ မန်းဆတ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အချို့သည် အိမ်ခြေနှစ်ဆယ် အစိတ်သာ ဖြစ်သည်။
မိုင်းမောနှင့် နမ့်ခမ်းလွင်ပြင်ဒေသတွင် ရွှေလီမြစ်သည် လွင်ပြင်ကို စီးဆင်းရသော်လည်း အကွေ့အကောက်များသဖြင့် ရေစုန်၌ပင် အသွားအလာ အလွန်နှောင့်နှေးသောကြောင့် ကုန်း လမ်းခရီးဖြင့်သာ အသွားများသည်။ ထိုနေရာရှိ ရွှေလီမြစ်ဝှမ်း ဒေသသည် အရှေ့နှင့် အနောက်မိုင် ၃ဝ ခန့်၊ တောင်နှင့်မြောက် ခုနစ်မိုင်ခန့် ရှည်လျားသည်။ ရေမျက်နှာပြင်မှ ပေ ၂၄ဝဝ မြင့်သော ချိုင့်ဝှမ်းဒေသဖြစ်၍ မိုးရာသီတွင် ရေလွှမ်းနေတတ်သည်။ ထိုဒေသသည် ရွှေလီမြစ်တလျှောက်တွင် လူဦးရေအများဆုံးဒေသ ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ တစ်သိန်းကျော်ခန့် ရှိသည်။
ရွှေလီနယ်ဒေသကို ရှေးနယ်ရှင်စော်ဘွားကြီးများခေတ်တွင် မြို့စားပေါင်း ၁၅ ဦးတို့ဖြင့် ခွဲဝေအုပ်ချုပ်ခဲ့လေသည်။ လွတ် လပ်ရေးရပြီးနောက် နယ်ရှင် သိန္နီစော်ဘွားကြီးက ရွှေလီနယ် ဒေသရှိ နမ့်ခမ်းမြို့တွင် ရွှေလီအမတ်တစ်ဦးထားရှိကာ မြို့စား များကို အုပ်ချုပ်စေသည်။ စော်ဘွားများ အာဏာစွန့်လွှတ် ပြီးနောက်၌မူ နမ့်ခမ်းမြို့တွင် နယ်ပိုင်ဝန်ထောက်တစ်ဦးနှင့် မြို့ပိုင်တစ်ဦး၊ မူဆယ်မြို့တွင် မြို့ပိုင်တစ်ဦးနှင့် လက်ထောက် မြို့ပိုင်တစ်ဦး ထားရှိပြီးလျှင် ယခင်မြို့စားများကို တိုက်သူကြီး များအဖြစ် ဆောင်ရွက်စေသည်။
ရွှေလီမြစ်ဝှမ်းဒေသတွင် ရှမ်းလူမျိုး အများဆုံး နေထိုင် သည်။ ကျန်လူမျိုးတို့မှာ ကချင်၊ ပလောင်၊ လီဆူများဖြစ်၍ တရုတ်လူမျိုးလည်း အများအပြား လာရောက်နေထိုင်ကြသည်။ ရွှေလီဒေသ ရှမ်းများသည် တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ပြောင်း ရွေ့ စီးပွားရှာလေ့ ရှိကြသည်။ အထူးသဖြင့် ရှမ်းပြည်မြောက် ပိုင်းရှိ လားရှိုး၊ တန့်ယန်း၊ နမ္မတူမြို့များ၊ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း ရှိ လင်းခေး၊ ပင်လုံ၊ ကျိုင်းတုံ စသော မြို့များသို့ သွားရောက် စီးပွားရှာကြသည်။ ထိုမြို့များ၌မူ နမ့်ခမ်းရှမ်းဟု တွင်သည်။ ယင်းတို့သည် များသောအားဖြင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီများ ဖြစ်ကြသည်။ တစ်ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ခရစ်ယန်၊ မွတ်စလင်နှင့် နတ်များကို ကိုးကွယ်သူများ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုဒေသရှိ လူအပေါင်း တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံထက် တရုတ်နိုင်ငံနှင့် အဆက်အသွယ် လွယ်ကူသဖြင့် အနေအထိုင် ဓလေ့ထုံးစံ ယဉ်ကျေးမှုတို့သည် တရုတ်ဆန်သည်။ တရုတ်နှစ်သစ်ကူးချိန်တွင် ပွဲလမ်းသဘင် ဆင်ယင်ကျင်းပလေ့ရှိကြသည်။ စားသောက်ရာ၌လည်း တူဖြင့်ပင် စား၍၊ ဝတ်ဆင်ရာ၌ တရုတ်နိုင်ငံဖြစ် ပစ္စည်းများကို ဝတ်ဆင်လေ့ ရှိကြသည်။
ရွှေလီမြစ်ဝှမ်းဒေသတွင် များသောအားဖြင့် လယ်ယာ ကိုင်းကျွန်း လုပ်ကိုင်စားသောက်ကြသည်။ ထင်ရှားသော ထွက်ကုန်များမှာ လက်ဖက်ခြောက်၊ ကျောက်ကျော၊ မက်မုံသီး၊ သစ်သော့သီး၊ သစ်အယ်သီး၊ တယ်သီး၊ ဓား၊ လွယ်အိတ်၊ ခမောက် စသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ထိုဒေသသို့ ခရီးသွားကြသူများသည် တရုတ်ပြည်သူ့ သမ္မတနိုင်ငံဘက်ရှိ ဝမ်တိမ်မြို့ကလေးနှင့် တံတားကလေးသာ ခြားလျက်ရှိသော ပန်ဆိုင်းမြို့သို့၎င်း၊ နမ့်ခမ်းမြို့ရှိ ခွဲစိပ်ကုသ မှုတွင် အထူးကျော်ကြားသော ဒေါက်တာဆီးဂရေ့၏ နမ့်ခမ်း ဆေးရုံသို့၎င်း လာရောက်လည်ပတ်ကြည့်ရှုကြရသည်။
လူဦးရေ
ရွှေလီဒေသတလျှောက်တွင် ရှမ်းလူမျိုးနှင့် ပလောင်လူမျိုးများအားအများဆုံးတွေ့ရသည်။ ထို့ပြင် ကချင်လူမျိုးအချို့နှင့် တရုတ်လူမျိုးအနည်းငယ်လည်းတွေ့ရသည်။
မျိုးစိတ်များ
ရှားပါးစာရင်းဝင် ရေနေငှက်မျိုးစိတ်များကို ရွှေလီမြစ်အတွင်းတွေ့ရှိရသည်။ ထို့ပြင် ဧရာဝတီမြစ်နှင့် နီးသောအရပ်များတွင် ရွှေ့ပြောင်းသွားလာနေသည့် ဧရာဝတီလင်းပိုင်များကိုလည်း ရံဖန်ရံခါတွေ့ရလေ့ရှိသည်။
ကာကဇာတ်
ဧကကနိပါတ် - ၁၄။ အသမ္ပဒါနဝဂ် -၁၄၀-ကာကဇာတ်။ ။ ကျီးဆီ ဆင်နာပျောက်သည်ဟုလျှောက်သဖြင့် ကျီးများကိုသတ်ဖြတ်ရာ ကျီးမင်းတရားဟော၍ ချမ်းသာပေးသော ဗာရာဏသီမင်းကြီး အကြောင်း
ဆွေးမျိုးကြောင်းပြု ကျင့်ကြံမှု
နတ်လူတို့ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဝေဠုဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ဆွေတော် မျိုးတော်တို့ အကျိုးစီးပွားကျင့်ခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ အေက်ပါ အတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း။ [ပစ္စုပ္ပန် ဝတ္ထုသည် ဒွါဒသနိပါတ် ဘဒ္ဒသာလဇာတ်၌ ထင်စွာဖြစ်လတ္တံ့။]
ကျီးမိုက်ပြောင်လှောင် ရန်ဖွဲ့နှောင်
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည် ကျီးမင်းဖြစ်၍ သုသာန်တွင် ကျီးရှစ်သောင်း ခြံရံကာနေလေ၏။
တစ်နေ့သ၌ ပုရောဟိတ် ပုဏ္ဏားသည် မြို့ပြင်မြစ်နားတွင် ရေချိုး၍ နံ့သာလိမ်းကျံလျက် ပန်းပန်ကာ မွန်မြတ်သောအဝတ်ကို ဝတ်ဆင်ပြီးလျှင် မြို့တွင်းသို့ဝင်လေ၏။
သပြေကုန်းရွာ၊ ပုလဲမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပုလဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကာကဇာတ်
ကျီးမိုက်ပြောင်လှောင် ရန်ဖွဲ့နှောင်
ထိုအခါ တံခါးတိုင်ဖျားဝယ် ကျီးနှစ်ကောင်တို့သည် နားလျက်ရှိကုန်၏။ တစ်ကောင်က “အဆွေ ... ငါပုဏ္ဏား အပေါ် မစင်စွန့်ချမည်” ဟု ဆို၏။ တစ်ကောင်က “အဆွေ ... မလုပ်ပါနှင့်၊ ဤပုဏ္ဏားကား အစိုးရသူ ဖြစ်သည်၊ အစိုးရသူနှင့် ခိုက်ရန်ဖြစ်ခြင်းသည် မကောင်းပါ၊ ဤပုဏ္ဏား အမျက်ထွက်လျှင် ငါတို့ တစ်မျိုးလုံး ပျက်စီးမည်” ဟု ဆိုလေ၏။ တစ်ကောင်က “အဆွေ ... ငါသည် မလုပ်ဘဲ မနေနိုင်” ဟု ဆိုပြန်၏။ တစ်ကောင်က “အဆွေ ... သည်လိုဖြစ်လျှင် အမှန် ဘေးဖြစ်တော့မည်” ဟု ဆို၍ ပျံလေ၏။ ကျန်သော ကျီးသည် ပုဏ္ဏား တံခါးတိုင်အောက်သို့ ရောက်သည်ရှိသော် ခေါင်းပေါ်တွင် မစင်စွန့်ချလေ၏။ ပုဏ္ဏားလည်း အမျက်ထွက်္က ရန်ငြိုးဖွဲ့လေ၏။
ဆိတ်ကိုရန်ထောင် ဆင်မီးလောင်
ထိုအခါ စပါး အခစားထောင်းသော ကျွန်မ တစ်ယောက်သည် အိမ်တံခါး နေပူစာတွင် စပါးကိုဖြန့်၍ လှန်းထာ ထိုင်စောင့်ရင်း အိမ်ပျော်နေစဉ် အမွေးရှည်သော ဆိတ်တစ်ကောင်သည် လာ၍ စား၏။ ကျွန်မ နိုး၍ ဆိတ်ကိုမြင်လျှင် မောင်းနှင်လိုက်၏။ နောက်တစ်ကြိမ်၊ နှစ်ကြိမ် လာ၍ စားပြန်၏။ မောင်းနှင်လိုက်ပြန်၏။ နောက်အကြိမ်ကြိမ် လာပြန်ရာ ငါ့စပါးတစ်ဝက်ကုန်၍ ယုတ်လျော့တော့မည်၊ သည်တစ်ခါ ဆိတ် နောက်မလာဝံ့အောင် ပြုလုပ်မည်ဟု ကြံစည်ကာ မီးစတစ်ခုကိုကိုင်၍ စောင့်ရင်း အိပ်ပျော်ဟန် ဆောင်နေ၏။ ဆိတ်လည်း လာ၍ စားပြန်၏။ ထိုအခါ ဆိတ်ကို မီးစဖြင့် ရိုက်နှက်လေ၏။
ဆိတ်လည်း အမွေးများကို မီးလောင်လျှင် ပူလောင်သဖြင့် ငြိမ်းအေးစေရန် လျင်စွာသွား၍ ဆင်တင်းကုန်အနီးရှိ မြက်တင်းကုပ်ကို ကိုယ်ဖြင့်ပွတ်လေ၏။ ထိုအခါ မြက်တင်းကုပ် မီးလောင်လေ၏။ ကူးစက်ကာ အနီးရှိ ဆင်တင်းကုတ်လည်း မီးလောင်လေတော့၏။ တင်းကုပ်ကို မီးလောင်လျှင် ဆင်တို့ကို လောင်၍ တစ်ကိုယ်လုံး မီးလောင်နာတို့ဖြင့် ပြည့်လျက်ရှိကြကုန်၏။
ဆင်နာကြောင်းပြ နောက်ရန်စ
ဆင်စရာတို့သည် ဆင်တို့ကို မီးလောင်နာပျောက်အောင် မကုသနိုင်ကြသဖြင့် မင်းကြီးအား လျှောက်ထားကြကုန်၏။ မင်းကြီးလည်း မိမိထံ ခစားလာသော ပုရောဟိတ် ပုဏ္ဏားအား “ဆရာ ... ဆင်တို့ မီးလောင်နာ ပျောက်ကင်းသည့်ဆေးကို သိပါသလော” ဟု မေးလေ၏။ ပုဏ္ဏားလည်း အချက်ကောင်းရပြီ၊ ကျီးတွေ ပျက်စီးသည်ကို မြင်ရတော့မည်ဟု အောက်မေ့ကာ “အရှင်မင်းကြီး သိပါသည်၊ ကျီးဆီကိုရလျှင် အမြန် ပျောက်ကင်းနိုင်ပါသည်” ဟု လျှောက်လေ၏။ မင်းကြီးလည်း မင်းချင်းတို့အား ကျီးတို့ကို သတ်၍ အဆီကို ဆောင်ခဲ့ကြကုန်ဟု အမိန့်ပေးလေ၏။ လူတို့သည် ထိုအခါမှစ၍ ကျီးတို့ကိုသတ်ကာ အဆီမရသဖြင့် နေရာတကာတွင် ကျီးတို့ကိုသတ်ကာ စုပုံထားကြကုန်၏။ ကျီးတို့မှာ ဘေးကြီးစွာ ဖြစ်ကြလေ၏။
ထိုအခါ ကျီးတစ်ကောင်သည် သုသာန်တွင် နေသောကျီးမင်းထံသွား၍ ကျီးတို့မှာ ဘေးကြီးစွာဖြစ်နေကြောင်း လျှောက်ထားလေ၏။ ထိုအခါ ကျီးမင်းသည် “ငါမှတစ်ပါး ကျီးတို့ဘေးကို တားမြစ်နိုင်သူ မရှိ” ဟု ပါရမီဆယ်ပါးတို့ကို ဆင်ခြင်လျက် မေတ္တာပါရမီကို ရှေ့သွားပြုကာ တစ်ဟုန်တည်း ပျံသန်း၍ လေသွန်ပြတင်းဖြင့်ဝင်၍ မင်းကြီးနေရာအောက်သို့ ဝင်လေ၏။ မင်းချင်းတို့ ဖမ်းမည်ပြုရာ မင်းကြီးက တားမြစ်လေ၏။
ကျီးမင်းလျှောက်တင် မင်းထံဝင်
ကျီးမင်းလည်း အပန်းဖြေပြီးလျှင် မေတ္တာပါရမီကို ဆင်ခြင်လျက် နေရာအောက်မှ ထွက်၍ မင်းကြီးအား -
“မြတ်သောမင်းကြီး ... မင်း မည်သည်မှာ ဆန္ဒာဂတိ စသော အဂတိလေးပါးသို့ မလိုက်စားရာ၊ မည်သည့် အမှုမဆို စူးစမ်းဆင်ခြင်၍သာ ပြုအပ်၏။ ပြုလုပ်ပြီး ပြီးလောက်သော အမှုကိုသာ ပြုရာ၏။ မပြီးလောက်သော အမှုကို မပြလုပ်ရာ။ မပြီးလောက်သော အမှုကို ပြုမိလျှင် လူတို့အား ဘေးအမျိုးမျိုး ဖြစ်လိမ့်မည်။ ကျီးဆီဖြင့် ဆင်နာ ပျောက်လိမ့်မည် ဆိုခြင်းကား ပုရောဟိတ်သည် ကျီးတို့၌ ရန်ငြိုးဖွဲ့၍ မုသားဆိုခြင်း ဖြစ်၏။ ကျီးတို့၌ အဆီ ဘယ်အခါမှ မရှိခဲ့ဖူးပါ” –
ဟု လျှောက်ထားလေ၏။ မင်းကြီးလည်း ကျီးမင်း၏ စကားကိုကြားလျှင် အလွန်ကြည်ညိုသောစိတ် ရှိသည်ဖြစ်၍ ကျီးမင်းကို ရွှေအင်းပျဉ်၌ ထားပြီးလျှင် အကြိမ်တစ်ရာ ချက်အပ်သော ဆီကို အတောင်ကြားတို့၌ လိမ်းစေ၍ ကျီးမင်းအား ထိုက်သော ဘောဇဉ်ကို ရွှေခွက်ငယ်တွင် ထည့်ကာ ကျွေးစေ၏။
လောင်းတော်ကယ်မှ ချမ်းသာကြ
မင်းကြီးသည် ဘောဇဉ် စားစေပြီးသော် ကျီးမင်းအား “အို ပညာရှိ ... သင်သည် ကျီးတို့မှာ အဆီမရှိဟု ဆိုပေ၏။ အဘယ်ကြောင့် အဆီမရှိသနည်း” ဟု မေးလေ၏။ ထိုအခါ ကျီးမင်းသည် မင်းကြီးအား -
“မြတ်သောမင်းကြီး ...ကျီးတို့မှာ အမြဲ ထိတ်လန့်သောစိတ် ရှိကြကုန်၏။ သတ္တဝါ အလုံးစုံတို့ကို ညှဉ်းဆဲတတ်ကုန်၏။ ထို့ကြောင့် ငါတို့အမျိုး ကျီးတို့၌ အဆီမရှိကုန်” –
ဟု သာယာစွာသောအသံဖြင့် ကျီးတို့၌ အဆီမရှိခြင်း အကြောင်းကို ဟောလေ၏။ “မြတ်သောမင်းကြီး ... ကျီးတို့၌ အဆီသည် ယခုအခါ၌သာ မရှိသည်မဟုတ်၊ ရှေးအခါကလည်း မရှိခဲ့ဖူးပါ၊ နောင်အခါလည်း ရှိလိမ့်မည် မဟုတ်ပါ”ဟဟု ထပ်မံထင်ရှားအောင် ဟောပြန်၏။
မင်းကြီးလည်း နှစ်သက်ကြည်ညိုတော်မူသဖြင့် ကျီးမင်းအား မင်းစည်းစိမ်ဖြင့် ပူဇော်လေ၏။ ကျီးမင်းလည်း ပူဇော်သော မင်းစည်းစိမ်ကို ခံယူကာ မင်းကြီးအား ပြန်အပ်နှင်းပြီးလျှင် ငါးပါးသီလ၌ တည်စေလျက် ခပ်သိမ်းသော သတ္တဝါတို့အား ဘေးမဲ့ပေးပါဟု တောင်းပန်လေ၏။
မင်းကြီးလည်း ကျီးမင်း၏တရားကို ကြားနာရ၍ ခပ်သိမ်းသော သတ္တဝါတို့အား ဘေးမဲ့ပေးတော်မူ၏။ ကျီးတို့အား နေ့တိုင်း၊ နေ့တိုင်း ဆန်ဆယ့်တစ်စိတ်ချက် ထမင်းနှင့် အထူးထူးသော ဘောဇဉ်တို့ကို လှူစေ၏။ ကျီးမင်းအား မင်းကြီး စားတော်မူသော ဘောဇဉ်ကို လှူစေ၏။
ဇာတ်ပေါင်း
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -
ရဟန်းတို့ -
ထိုအခါ ဗာရာဏသီမင်းသည် - ယခုအခါ အာနန္ဒာ။
ဆောင်ပုဒ်
(၂) မင်းမည်သည်မှာ၊ ဆင်ခြင်ကာ၊ ရာရာပြုလေဘိ။
(၃) ပြီးလောက်ရာပြု၊ မပြီးပြု၊ လူထုဘေးကြီးထိ။
ကာကဇာတ် ပြီး၏။
တိုင်းမ် မဂ္ဂဇင်း
တိုင်းမ် မဂ္ဂဇင်းသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု မှ ထုတ်ဝေသော သတင်း မဂ္ဂဇင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဥရောပ တွင် ထုတ်ဝေသော တိုင်းမ်မဂ္ဂဇင်းကို လန်ဒန်မှ ထုတ်ဝေသည်။ ဥရောပ တိုင်းမ် မဂ္ဂဇင်းတွင် အရှေ့အလယ်ပိုင်းနှင့် အာဖရိက သတင်းများကိုလည်း ဖော်ပြပြီး ၂၀၀၃ ခုနှစ်မှ စတင်၍ လက်တင် အမေရိကား သတင်းများကိုလည်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ အာရှတွင် ထုတ်ဝေသော တိုင်းမ်းမဂ္ဂဇင်းကို ဟောင်ကောင်မှ ထုတ်ဝေသည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်မှ စ၍ တိုင်းသည် ကနေဒါတွင် ထုတ်ဝေသော တိုင်းမ်ကြော်ငြာ မဂ္ဂဇင်းကို ဆက်လက်ထုတ်ဝေခြင်း မရှိတော့ပေ။ နယူးဇီလန်၊ ဩစတြေးလျ နှင့် ပစိဖိတ် ကျွန်းများ အကြောင်း အသားပေးသော တိုင်းမဂ္ဂဇင်းကို ဆစ်ဒနီမြို့မှ ဖြန့်ချိသည်။
ရေဒီယိုလှိုင်း
ရေဒီယိုလှိုင်းများသည် လှိုင်းအလျား အနီအောက် ရောင်ခြည်ထက် ရှည်လျားသည့် လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းများ ဖြစ်သည်။ အခြား လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းများနည်းတူ ရေဒီယိုလှိုင်းများသည် အလင်းသွားနှုန်းအတိုင်း ရွေ့လျားကြသည်။ သဘာဝအလျောက် တွေ့ရသည့် ရေဒီယိုလှိုင်းများမှာ လျှပ်စီးလက်ခြင်း သို့မဟုတ် အာကာသအတွင်းရှိ ဝတ္ထုပစ္စည်းများမှ ထွက်ပေါ်သည်။
လူသားများ ဖန်တီးထုတ်လွှင့်သည့် ရေဒီယိုလှိုင်းများကို ဆက်သွယ်ရေး၊ အသံလွှင့်ခြင်း၊ ရေဒါနှင့် အခြား လမ်းပြစနစ်များ၊ ဂြိုဟ်တု ဆက်သွယ်ရေး၊ ကွန်ပျူတာ ကွန်ယက်နှင့် အခြားနယ်ပယ်များတွင် အသုံးချသည်။ ကမ္ဘာ့လေထုအတွင်း၌ လှိုင်းနှုန်းမတူသည့် ရေဒီယိုလှိုင်းများတွင် ဖြန့်နိုင်စွမ်း ကွဲပြားသည်။ လှိုင်းရှည်များမှာ ဒေသတစ်ခုအတွင်းတွင် ဖြန့်ကျက်နိုင်ပြီး လှိုင်းတိုများမှာ ကမ္ဘာတဝန်း ရွေ့လျားနိုင်သည်။
ကျုံတမာရွာ၊ ကျုံတမာ
ကျုံတမာရွာ၊ ကျုံတမာ
ခြင်းသမားရွာ၊ ခြင်းသမား
ခြင်းသမားရွာ၊ ခြင်းသမား
ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ပခုက္ကူ)
ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ပခုက္ကူ)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူမြို့တွင် တည်ရှိသည်။ အစိုးရကွန်ပျူတာကောလိပ်အဖြစ် ၂၀၀၂ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် စတင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၇ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ပခုက္ကူ)အဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့သည်။ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ အဆင့်မြင့်ပညာဦးစီးဌာန လက်အောက်ရှိ နိုင်ငံပိုင်တက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
သင်တန်းများ
ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ပခုက္ကူ)မှ ဖွင့်လှစ်သင်ကြား ပို့ချလျက်ရှိသော သင်တန်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
ပေးအပ်ချီးမြှင့်သောဘွဲ့များ
ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ပခုက္ကူ)မှ ပေးအပ်ချီးမြှင့်သော ဘွဲ့ဒီဂရီများနှင့် အသိအမှတ်ပြုလက်မှတ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
အောင်မင်္ဂလာရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်
အောင်မင်္ဂလာရွာ (Aungmingalar)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်၊ ဂနက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၀၁၀၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဂနက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၂၂၂ ဦး၊ မ ၃၈၅၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၀၇၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အရိုးကုန်းရွာ၊ ကညွှတ်ကုန်း
အရိုးကုန်းရွာ၊ ကညွှတ်ကုန်း
ခင်းရိဆွတ်တက္ကသိုလ်ဘူတာ
ခင်းရိဆွတ်တက္ကသိုလ်ဘူတာ (県立大学駅 ခင်းရိဆွတ်ဒိုင်းဂခု- အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ခါနာဂါဝါခရိုင်၊ ယောခိုဆုခမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ခေါင်ကော့ရွာ၊ ဆော့လော်မြို့နယ်
ခေါင်ကော့ရွာ(Hkawngkawt)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဆော့လော်မြို့နယ်၊ ဝမြစ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၄၇၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝမြစ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၈ ဦး၊ မ ၄၇ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၉၅ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆော့လော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကရင်ချောင်း
ကရင်ချောင်း
ကိုးကား
ကရင်ချောင်း
တောင်တောရွာ၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်
တောင်တောရွာ (Taungtaw)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်၊ တောင်တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၂၅၁၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တောင်တောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၀၆ ဦး၊ မ ၁၀၇၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၈၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ညောင်ဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လက်ပန်ခုန်ရွာ၊ အောင်လံမြို့နယ်
လက်ပန်ခုန်ရွာ (Letpankhon)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ အောင်လံမြို့နယ်၊ သုံးရွာဆိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၇၈၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သုံးရွာဆိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၆၃ ဦး၊ မ ၄၅၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၁၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အောင်လံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထိန်းနဲရွာ၊ ပုလဲမြို့နယ်
ထိန်းနဲရွာ (Hteinne)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ ကမ္ဘားရပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၄၁၆၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပုလဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဖေါင်ရိုးချောင်းရွာ၊ ကျုံတမာ
ဖေါင်ရိုးချောင်းရွာ၊ ကျုံတမာ
ခနောင်
ခနောင်
မြန်မာ့ရုပ်ရှင်နေ့
မြန်မာ့ရုပ်ရှင်နေ့သည် အောက်တိုဘာ ၁၃ ရက်နေ့ဖြစ်ပြီး ယခုနှစ်၂၀၂၀ အောက်တိုဘာ ၁၃ရက်နေ့၌ မြန်မာ့ရုပ်ရှင် သက်တမ်းသည်  နှစ်၁၀၀ ပြည့်ပြီဖြစ်သည်။
‘ဘားမားဖလင်’ ကုမ္ပဏီမှ ထုတ်လုပ်ရိုက်ကူးပြသခဲ့သော မေတ္တာနှင့် သူရာ (Love and Liquor) ပထမဆုံး မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကား ရုံတင်ပြသသောနေ့ကို ဂုဏ်ပြု၍ ‘မြန်မာ့ရုပ်ရှင်နေ့’ဟု သတ်မှတ်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။
ပထမဆုံး မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားကို စတင်ကြံစည်စိတ်ကူး ကြိုးစားအကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သူမှာ ရုပ်ရှင်ဖခင်ကြီး လန်ဒန်အတ် ဦးအုန်းမောင် ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ ၁၂ ရက်ထုတ် မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာ
လယ်ဒီရွာ၊ ကျုံပဒုတ်
လယ်ဒီရွာ၊ ကျုံပဒုတ်
အေးရွာ၊ မြစ်သားမြို့နယ်
အေးရွာ (Aye)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ မြစ်သားမြို့နယ်၊ နွားကူးကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၀၂၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နွားကူးကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၀၉ ဦး၊ မ ၆၄၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၅၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြစ်သားမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝက်ခြံ
ဝက်ခြံဆိုသည်မှာ မျက်နှာ၊ လည်ပင်း၊ ပခုံး၊ ရင်ဘတ်နှင့် ရံဖန်ရံခါ ကျောဘက်တွင်ပါ ပေါက်တတ်သည့် အရေပြားမူမမှန်မှုတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ထိုမူမမှန်မှုကြောင့် အထူးသဖြင့် မျက်နှာတွင် အနီဖုလေးများပေါက်လာတတ်သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် အထက်ဖော်ပြပါ ကိုယ်ခန္ဓာအစိတ်အပိုင်းများတွင်လည်း ပေါက်တတ်သည်။ ထိုအနီဖု၏ ဝန်းကျင်တွင် နီရဲရောင်ကိုင်းလာတတ်သည်။ ဝက်ခြံကို ညှစ်ခြင်း၊ ပိုးဝင်ခြင်းများ ရှိပါက အမာရွတ်များ အရုပ်ဆိုးစွာ ကျန်ခဲ့တတ်သည်။
ပျိုဖော်ဝင်ခြင်း
ပျိုဖော်ဝင်စပြုလာချိန်တွင် လူပျို၊ အပျိုပေါက်စတို့သည် ဝက်ခြံပြဿနာနှင့် ရင်ဆိုင်ရတတ်သည်။ ပျိုဖော်ဝင်ခြင်းနှင့် ဝက်ခြံသည် အဆက်အစပ်ရှိသော်လည်း အကြောင်းရင်းအတိအကျကို မပြောနိုင်ပါ။ ထိုအသက်အရွယ်အပိုင်းအခြားတွင် ဖြစ်ပေါ်တတ်သော ဟော်မုန်းဓာတ်အပြောင်းအလဲကြောင့် ဖြစ်တန်ရာသည်ဟု ယူဆကြသည်။
ဝက်ခြံပေါက်သည့်အကြောင်းရင်း
အမွေးအမှင်နှင့် မွေးညင်းတို့၏ အခြေတွင် ချွေးအိတ်ရှိသည်။ ဝက်ခြံသည် ထိုအိတ်၏ အပေါ်ပိုင်းမှစ၍ မြစ်ဖျားခံသည်။ ထိုနေရာသည် အရေပြားခြောက်သွေ့မသွားစေရန် ချွေးအိတ်က ဆီဘမ်းဟု ခေါ်သောအဆီ ထုတ်ပေးရသည့် နေရာဖြစ်သည်။ မျက်နှာအဆီပြန်ခြင်း၊ ခြေဆီလက်ဆီထွက်ခြင်းတို့မှာ ထိုသဘောပင် ဖြစ်သည်။ ထိုချွေးအိတ်ရှိရာ မွေးညင်းပေါက်အဝသည် ချေး(ဂျီး)၊ ချွေး၊ ဖုန်၊ အမှုန်နှင့် အလှပြင်ပစ္စည်းတို့ဖြင့် ပိတ်သွားပါက မွေးညင်းပေါက်ဝမှ ချွေးအိတ်အထိသွားရာ လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက် အဆိုပါဆီဘမ်းဟုခေါ်သော အဆီတို့ဖြင့် ပိတ်ဆို့တောင့်ခဲသွားသည်။ ထိုအခါ အနာစိမ်းကဲ့သို့ နီရဲရောင်ကိုင်းလာတတ်သည်။ ထိုအဆီခဲတောင့်ကို ကိုယ်တွင်းရှိ အင်ဇိုင်းများက ဖြိုခွဲကာ ယားကျိကျိနှင့် အနာကို ကလိချင်၊ ဆွချင်စိတ်ပေါ်လာစေမည့် အရာများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းပေးလိုက်သည်။ ဤသို့ဖြင့် ဝက်ခြံဟူသော အနီဖု၊ သို့မဟုတ် အမာရွတ်များ ပေါ်ပေါက်လာရသည်။
အင်္ဂလန်နိုင်ငံ
အင်္ဂလန်သည် နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်ပြီး ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ဖြစ်သည်။  အင်္ဂလန်သည် မြောက်ဘက်တွင် စကော့တလန်နိုင်ငံ၊ အနောက်ဘက်တွင် ဝေလနိုင်ငံတို့နှင့် ကုန်းမြေခြင်း ထိစပ်လျက် ရှိပြီး အနောက်မြောက်ဘက်တွင် အိုင်းရစ်ရှ်ပင်လယ်၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် ဆဲလ်တစ် ပင်လယ်၊ အရှေ့ဘက်တွင် မြောက်ပင်လယ် တို့နှင့် ထိစပ်လျက် ရှိသည်။ အရှေ့ဘက်တွင်မူ ဥရောပတိုက်နှင့် အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြား ခြားနားလျက် တည်ရှိသည်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ အစိတ်အပိုင်း အတော်များများသည် မြောက်အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာ အတွင်းရှိ ဂရိတ် ဗြိတိန်ကျွန်း၏ တောင်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်းဒေသ တို့တွင် တည်ရှိသည်။ ထို့ပြင် စီလီကျွန်းစုများ နှင့် ဝိုက်ကျွန်းစုများ အစရှိသည့် ကျွန်းငယ် အများအပြားလည်း ပါဝင်သည်။
ယခုအချိန်တွင် အင်္ဂလန်ဟု ခေါ်ဆိုကြသော နေရာမှာ လူသားတို့ ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်နှောင်း (Upper Palaeolithic period) ကာလကပင် အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း နိုင်ငံ၏ အမည်မှာ ၅ ရာစုနှင့် ၆ ရာစု များအတွင်း အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသည့် ဂျာမန်လူမျိုးစု တစ်စုဖြစ်သော အိန်ဂျယ်လ် လူမျိုးစု၏ အမည်ကို ယူထားခြင်း ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံသည် အေဒီ ၉၂၇ ခုနှစ်တွင် တစ်စုတစ်စည်းတည်း ဖြစ်ခဲ့ပြီး စူးစမ်း ရှာဖွေရေးခေတ် (Age of Discovery) ဟုခေါ်သည့် ၁၅ ရာစုနှစ်တွင်ယဉ်ကျေးမှုပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် ဥပဒေပိုင်းဆိုင်ရာအားဖြင့်  တစ်ကမ္ဘာလုံးသို့ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု ရှိခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာ၊ အင်္ဂလိကန်ဘုရားကျောင်းနှင့် တစ်ကမ္ဘာလုံးရှိ နိုင်ငံအတော်များများရှိ တရားဥပဒေ စနစ် အတော်များများ၏ အခြေခံ ဖြစ်သော အင်္ဂလိပ် ဥပဒေတို့ကို အင်္ဂလန်တွင် တီထွင်ဖော်ထုတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ အစိုးရ၏ ပါလီမန်စနစ် ပုံစံကိုလည်း နိုင်ငံ အတော်များများတွင် ကျင့်သုံးလျက် ရှိကြသည်။ စက်မှုတော်လှန်ရေးသည် အင်္ဂလန်တွင် ၁၈ ရာစု၌ စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး လူ့အဖွဲ့အစည်းကို ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပထမဆုံး စက်မှုထွန်းကားသော နိုင်ငံ အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲ ပေးခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်ရှိ တော်ဝင်အဖွဲ့အစည်းသည် ခေတ်သစ် သိပ္ပံစမ်းသပ်မှုများ၏ အခြေခံ အုတ်မြစ်ကို ချပေးခဲ့သည်။
ဂရိတ်ဗြိတိန်ကျွန်း၏ တောင်ဘက်စွန်းတွင် ဝေလပြည်မှတစ်ပါး ကျန်အပိုင်းသည် အင်္ဂလန်ပြည်ဖြစ်သည်။ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၅ဝ ံ မှ ၅၆ ံ နှင့် အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၂ ံ မှ အနောက် လောင်ဂျီတွဒ် ၆ ံ အတွင်း၌တည်ရှိသည်။ ဂရိတ် ဗြိတိန်တစ်ကျွန်းလုံး၏ ကိုးပုံငါးပုံခန့်သည် အင်္ဂလန်ပြည်ဖြစ် သည်။ အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် ၅ဝ၈၇၅ စတုရန်းမိုင်ရှိ၍ တောင်ဘက်သလစ်ဇတ်အငူမှ မြောက်ဘက် ဗားဝစ်-အွန်-တွိမြို့ အထိ မိုင် ၄၃ဝ ရှည်ပြီးလျှင် လင်းစအင်းအငူမှ လိုးဝက် စတော့မြို့အထိ မိုင် ၃၇ဝ ကျယ်သည်။ အင်္ဂလန်ပြည်၏ မည်သည့်နေရာမျှ ပင်လယ်ရေရှိရာနှင့် မိုင် ၇ဝ ထက် ပိုဝေး သည်ဟူ ၍မရှိချေ။
အင်္ဂလန်ပြည်ကို မြောက်ဘက်တွင် စကော့တလန်ပြည်၊ အနောက်ဘက်တွင်ဝေလပြည်၊ အိုင်းရစ်ပင်လယ်နှင့် အတ္တလန္တိတ် ပင်လယ်၊ တောင်ဘက်တွင် အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြားနှင့် အရှေ့ဘက်တွင် မြောက်ပင်လယ်တို့ အသီးသီးဝန်းရံလျက်ရှိ သည်။ စကော့တလန်ပြည်နှင့် အင်္ဂလန်ပြည်ကြားတွင် တွိမြစ်က နယ်နမိတ်သဖွယ် ခြားလျက်ရှိသည်။
အင်္ဂလန်ဟူသောအမည်သည် အန်းဂဲလူမျိုးတို့၏မြေဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော အန်းဂဲလန်းဆိုသောစကားမှ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ အန်းဂဲလူမျိုးတို့သည် ခရစ်ပေါ်ပြီး ၄ဝဝ နှင့် ၅ဝဝ ပြည့်နှစ်များအတွင်းက ထိုဒေသကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်နေထိုင် ကြသောကြောင့်ဖြစ်သည်။
မြေမျက်နှာသွင်ပြင်
အင်္ဂလန် ပြည်၏ မြေမျက်နှာ သွင်ပြင်သည် ယေဘုယျ အားဖြင့် အနောက်ဘက်က မြင့်၍ အရှေ့ဘက်သို့ နိမ့်လျှောသွားသည်ဟု ဆိုရပေမည်။ စကော့တလန်ပြည်နှင့်စပ်နေသော နယ် နမိတ်နေရာမှ အင်္ဂလန်ပြည် အလယ်ပိုင်းကုန်းမြေမြင့်ဒေသအထိ မြောက်မှတောင်သို့ တန်း၍တည်ရှိနေသော ပင်းနိုင်းတောင် တန်းသည် အင်္ဂလန်ပြည်၏ ကျောရိုးကြီးပင်ဖြစ်သည်။ ပင်းနိုင်း တောင်တန်းသည် အနောက်ဘက်သို့ မတ်စောက်စွာနိမ့်ဆင်း သွား၍ အရှေ့ဘက်သို့မူ အလွန်ပြေပြစ်စွာ တဖြည်းဖြည်း နိမ့်ဆင်းသွားသည်။ ယင်းတောင်တန်းတွင် ကရော့ဖဲခေါ် တောင်ထိပ်သည် အမြင့်ဆုံးဖြစ်၍ ပေ ၂၉၃ဝ မြင့်သည်။ မစ်ဒလန်းခေါ် အလယ်ပိုင်းကုန်းမြင့်ဒေသတွင် နိမ့်သော ကုန်းမြေမြင့်များနှင့် မြေဩဇာထက်သန်သော မြစ်ဝှမ်းဒေသများ ပါဝင်သည်။ အင်္ဂလန်ပြည်၏ အနောက်မြောက်ပိုင်း၌မူ လိတ် ဒိစတြိတ်ခေါ် အိုင်ဒေသရှိရာ ရှုမျော်ခင်း ကောင်း၍ကျော်ကြား သည်။ အင်္ဂလန်ပြည်၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ဖြစ်သော စကားဖဲ ပိုက်သည် ထိုဒေသ၌ရှိ၍ ပေ ၃၂၁ဝ မြင့်သည်။ အရှေ့တောင် ဘက်ကမ်းခြေဖြစ်သော အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြား ကမ်းခြေတွင် ထုံးတောင်များဖြင့် ဖြူဖွေးနေသည်။ ဒိုဗာမြို့အနီးတစ်ဝိုက်ရှိ ထုံးတောင်စောင်းကြီးများမှာ အထင်ရှားဆုံးဖြစ်သည်။ အနောက် တောင်ကမ်းခြေမူကား ကျောက်တောင်ထူထပ်သည်။
အင်္ဂလန်ပြည်၏ ကမ်းရိုးတန်းသည် မိုင် ၁၈ဝဝ ရှည် သည်။ အထူးသဖြင့် အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းသည် အကွေ့ အကောက်များ၍ မြစ်ဝများစွာရှိသည်။ မြင့်မား၍ ကျောက် ထူထပ်သော ကမ်းစောက်ကြီးများရှိသည်။ ရေထဲသို့ ထိုးထွက် နေသောကျောက်ဆောင်ကြီးများလည်း အများအပြားရှိသည်။ အနောက်ဘက်ကမ်းတွင် ဆော်လဝေမြစ်ဝ၊ ဖတ်မြစ်၊ မိုးကမ်း ပင်လယ်အော်နှင့် ဗရစ္စတိုရေလက်ကြား၊ ရစ်ဗယ်၊ မာဆီနှင့် ဒီးမြစ်ဝငယ်တို့ဖြစ်သည်။ အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတွင်မူ မြစ်ဝ ကျယ်ကြီးအချို့ရှိသည်မှတစ်ပါး အကွေ့အကောက်မရှိဖြောင့်တန်း သည်။ များသောအားဖြင့် မြေနိမ့်သဲသောင်များဖြစ်သည်။ အရှေ့ ဘက်ကမ်းရှိ ထင်ရှားသောမြစ်ဝများမှာ တိုင်း၊ တီး၊ ဟမ်းဗား၊ ဂရိတ်အုနှင့် တင်းမြစ်ဝများဖြစ်သည်။ တောင်ဘက်ကမ်းရိုးတန်း ၏ အလယ်ဗဟိုလောက်တွင်တည်ရှိသော ဝိုက်ကျွန်းက ထို ကမ်းရိုးတန်းကို အသွင်အပြင်မတူသည့် အပိုင်းနှစ်ခုအဖြစ် ခွဲခြားထားသကဲ့သို့တည်ရှိသည်။ ဝိုက်ကျွန်း၏ အရှေ့ပိုင်းသည် အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းကဲ့သို့ မြေနိမ့်သဲသောင်နှင့် ထုံးတောင် စောင်းများသာရှိ၍ ဝိုက်ကျွန်း၏အနောက်ပိုင်းသည် အနောက် ဘက်ကမ်းရိုးတန်းကဲ့သို့ ကျောက်ထူထပ်သော ကမ်းစောက်ကြီး များ ဖြစ်သည်။
အင်္ဂလန်ပြည်၏ ထင်ရှားသောမြစ်ကြီးများမှာ တွိ၊ တိုင်း၊ တင်း၊ ဟမ်းဗား၊ မာစီ၊ ဆဲဗန်းနှင့် အေဗွန်မြစ်တို့ ဖြစ်သည်။ ယင်းတို့အနက် ဆဲဗန်းမြစ်သည် အရှည်ဆုံးဖြစ် သည်။ အင်္ဂလန်ပြည်တွင် အိုင်ဟူ၍ ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် မရှိ သော်လည်း စတုရန်းမိုင် ၃ဝ အတွင်း အိုင်ပေါင်း ၁၆ အိုင် ခန့်ရှိသော လိတ်ဒိစတြိတ်ခေါ် အိုင်ဒေသဟူ၍ သီးသန့်ရှိသည်။ ဝီလျံဝပ်ဇဝပ်ကဲ့သို့သော အင်္ဂလိပ်စာဆိုတော်ကြီးများ၏ အမွှန်း တင်စပ်ဆို ရေးသားမှုကြောင့် ထိုအိုင်ဒေသနှင့်အိုင်များသည် အလွန်ထင်ရှားသည်။
အင်္ဂလန်ပြည်တွင် ထင်ရှားသောကျွန်းတို့မှာဗိုက်ကျွန်း၊ ဖန်းကျွန်း၊ ဟိုးလီးကျွန်း၊ ကိုကေး ကျွန်း၊ ဖောင်းလနက်ကျွန်း၊ ဝေါလနေကျွန်း၊ လွန်ဒေကျွန်း၊ ဆီလီကျွန်းနှင့် မင်းကျွန်းတို့ ဖြစ်သည်။ မင်းကျွန်းသည် သူ့အစိုးရနှင့် သူ့တရားဥပဒေဖြင့် သီးသန့်အုပ်ချုပ်သဖြင့် အင်္ဂလန်ပြည်ထဲ၌ လုံးဝပါဝင်သည် ဟူ၍ကား မဆိုနိုင်ချေ။
လူမျိုး
အင်္ဂလန်ပြည်၏လူဦးရေသည် ၁၉၇၂ ခုနှစ်ခန့်မှန်းခြေ စာရင်းအရ၊ ၄၆၃ဝ၆ဝဝဝ ယောက်ရှိသည်။ ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် စတုရန်းတစ်မိုင်လျှင် လူ ၇ဝဝ နေထိုင်သောတိုင်းပြည် ဖြစ်လေသည်။
ရာသီဥတု
အင်္ဂလန်ပြည်သည် အီကွေတာမှ ၅ဝ° ကျော်မျှ ဝေးကွာသော်လည်း အခြားထိုမျှအကွာအဝေးတူ ဒေသများထက် ရာသီဥတုမျှတညီညွတ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ပင်လယ်ရေပြင်ကြီး ပတ်လည်ဝိုင်းနေသည်ကတစ်ကြောင်း၊ နွေးသောရေစီးကြောင်းကပ်၍ စီးသွားသည်ကတစ်ကြောင်း ကြောင့်ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်ပြည် အနောက်တောင်ပိုင်းတွင် ဆောင်းရာသီ၌ အအေးလွန်ကဲခြင်းမရှိဘဲ နှင်းလည်းမကျချေ။ အလယ်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်းဒေသမူကား အနောက်ပိုင်းထက်ပို၍အေးသည်။ တစ်ပြည်လုံးတွင်အအေးဆုံးလဖြစ်သော ဇန်နဝါရီလ၌ ပျမ်းမျှအပူချိန် ဖာရင်ဟိုက် ၄ဝ°ရှိ၍ အပူဆုံးလဖြစ်သော ဇူလိုင်လတွင် ပျမ်းမျှအပူချိန် ဖာရင်ဟိုက် ၆၁.၅°ရှိသည်။
မိုးသည် တစ်နှစ်ပတ်လုံးမပြတ်ရွာသည်။ အထူးသဖြင့် အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်နှင့် လိတ်ဒိစတြိတ်တွင် မိုးပို၍များသည်။ ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် တစ်နှစ်လျှင် မိုး ၆ဝ″ခန့်ရွာသည်။ ဝေလပြည်မှ တောင်တန်းများက ကာဆီးနေသဖြင့် အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတစ်လျှောက်သည် မိုးနည်းသည်။ ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် တစ်နှစ်လျှင် ၂၅″ခန့်သာ ရွာသည်။ အင်္ဂလန်ပြည်၏ ရာသီဥတုတွင် နှင်းပိတ်များ ကျခြင်းသည် ထူးခြားသောအချက်တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ တစ်ခါတစ်ရံ မည်မျှ ထူထဲစွာကျသနည်းဟူမူ မော်တော်ကားများသွား၍မရ၊ လူများလမ်းလျှောက်၍မရအောင် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး မမြင်ရသည့်အခြေအထိ ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် လန်ဒန်မြို့တွင် အဆိုးဆုံးဖြစ်ရာ၊ စက်ရုံကြီးများမှ မီးခိုးများနှင့်ရောကာ မဲမှောင်ပိတ်ဖုံး၍ နေတတ်လေသည်။
သဘာဝပစ္စည်းများ
အင်္ဂလန်ပြည်၏ အရေးကြီးဆုံးသော သဘာဝဓာတ်သတ္တုများမှာ သံနှင့်ကျောက်မီးသွေးဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့်လည်း အင်္ဂလန်ပြည်သည် စက်မှုနိုင်ငံကြီးအဖြစ် ထင်ရှားခြင်း ဖြစ်သည်။ သံနှင့် ကျောက်မီးသွေးကို ပင်းနိုင်းတောင်တန်းတွင် အများဆုံးရရှိသည်။ တစ်နှစ်တစ်နှစ်လျှင် ကျောက်မီးသွေး တန်ချိန် သန်း ၂၆ဝ ကျော်တူးဖော်ရရှိသည်။ ကျောက်မီးသွေးတွင်း ဒေသများအနီးတွင် သံနှင့်ထုံးကျောက် များစွာထွက်သော ဒေသများရှိသဖြင့် အင်္ဂလန်ပြည်အလယ်ပိုင်းသည် သံနှင့်ဆိုင်သည့် စက်မှုလုပ်ငန်းထွန်းကားရာ အရပ်ဖြစ်နေလေသည်။ ခဲနှင့်သံဖြူကိုလည်း ကျောက်တောင်ထူထပ်သော ဒက်ဗွန်နှင့် ကွန်းဝေါ ခရိုင်တို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။ ကြေးနီ၊ သွပ်၊ ဆား၊ ဂျစ်ပဆမ်များလည်း အနည်းငယ်စီထွက်သည်။
အင်္ဂလန်ကမ်းခြေအလွန် မြောက်ပင်လယ်ထဲတွင် ကွန်တီနင်တယ်ရှဲ့ခေါ် ရေအလွန်တိမ်သည့်ဒေသရှိရာ ငါးများပေါက် ဖွားခိုလှုံရန် အလွန်ကောင်းသဖြင့် အင်္ဂလန်ကမ်းရိုးတန်း တစ်လျှောက်တွင် တံငါလုပ်ငန်းကို အကြီးအကျယ်လုပ်ကိုင်ကြသည်။ နေရာအကျယ်အဝန်းနှင့်မလိုက်အောင် ထူထပ်များပြား သော အင်္ဂလန်လူဦးရေအတွက် ကမ်းလွန်ရေတိမ်ဒေသမှ များပြားစွာရသောငါးအမျိုးမျိုးက စားရေရိက္ခာဖူလုံစေသည်။ အများဆုံးရရှိသောငါးမျိုးမှာ ဟက်ဒဂ်၊ ဟဲရင်း၊ မက်ကရဲငါးများ ဖြစ်သည်။ ဟား၊ ဟားမောက်နှင့် ဂရင်းစဗီးမြို့များသည် တံငါလုပ်ငန်း အကြီးအကျယ်လုပ်ကိုင်ရာမြို့ကြီးများဖြစ်သည်။ ထိုမြို့ များမှတစ်ဆင့် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးသော ငါးဈေးမြို့ကြီးဖြစ်သည့် လန်ဒန်မြို့သို့ တင်ပို့ကြလေသည်။ အင်္ဂလန်ပြည်တွင် သစ်တော အတန်ငယ်ရှိသော်လည်း၊ သစ်လုပ်ငန်းကို ကြီးအကျယ် မလုပ်ကိုင်ကြချေ။
လုပ်ငန်းကြီးများ
အင်္ဂလန်ပြည်၏စီးပွားရေးသည် စက်မှုလုပ်ငန်းပေါ်၌ အဓိကတည်နေသည်။ စက်မှုလုပ်ငန်းများသည် သံနှင့် ကျောက်မီးသွေးထွက်ရာ အင်္ဂလန်ပြည်အလယ်ပိုင်း၌ များသောအားဖြင့် ရှိကြသည်။ ဗာမန်ဂမ်မြို့တွင် အင်္ဂလန်ပြည်၏ သံမဏိစက်ရုံကြီးများ အများဆုံးတည်ရှိသည်။
ဗာမင်ဂမ် မြို့၏မြောက်ဘက် အိုင်းရစ်ပင်လယ်နှင့် မြောက်ပင်လယ်ကြား အလယ်ဗဟိုခန့်တွင်တည်ရှိသော ရှက်ဖီးမြို့သည်လည်း သံမဏိ လုပ်ငန်းမြို့ကြီးဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် ဓား၊ ကပ်ကြေး စသော သံမဏိထည်များအတွက် ရှက်ဖီးမြို့သည်ကျော်ကြားသည်။
ရှက်ဖီးမြို့မြောက်ဘက်နားရှိ လိမြို့သည် သိုးမွေးထည် လုပ်ငန်း၌လည်းကောင်း၊ ရှက်ဖီးမြို့ အနောက်မြောက်ရှိ မန်ချက်စတာမြို့သည် ချည်ထည်လုပ်ငန်း၌လည်းကောင်း၊ လိမြို့အနီးရှိ ဗရက်ဒဖို့မြို့သည် ချည်ထည်နှင့်ပိုးထည်လုပ်ငန်းများ အတွက်လည်းကောင်း၊ လန်ဒန်မြို့ အနောက်ဘက်၌တည်ရှိသော ဗရစ္စတိုမြို့သည် ဖန်ထည်၊ ဓာတုဗေဒပစ္စည်း၊ ဆပ်ပြာ၊ သကြား စသောလုပ်ငန်းများအတွက်လည်းကောင်း ကျော်ကြားသည်။ လစ်ဗာပူမြို့တွင် သင်္ဘောတည်သည့်လုပ်ငန်း အကြီးအကျယ် လုပ်ကိုင်သည်။
အင်္ဂလန်ပြည်တွင် လယ်ယာလုပ်ငန်းသည် စက်မှုလုပ်ငန်း၏ ငါးပုံတစ်ပုံခန့်သာရှိသော်လည်း အရေးကြီးသော လုပ်ငန်းဟုကား ဆိုရပေမည်။ အထူးသဖြင့် ဂျုံ၊ မုယော၊ မြင်းစားဂျုံ၊ အာလူးတို့ကို အဓိကစိုက်ပျိုးကြသည်။ အင်္ဂလန်ပြည်သည် မိုးအလွန်များ၍ မြက်ပေါသဖြင့် နွား၊ သိုး၊ ဝက် စသောတိရစ္ဆာန်များကို အကြီးအကျယ်မွေးမြူကြသည်။ ဒါဟမ်နှင့် ဒက်ဗွန်ရှိုင်ယာနွား၊ ကော့စဝိုးသိုးနှင့် ဆောက်ဒေါင်းသိုး၊ ဗက်ရှိုင်ယာဝက်တို့သည် နာမည်ကျော်များဖြစ်ကြသည်။ အင်္ဂလန်ပြည်သည် ကမ္ဘာပေါ်၌အကြီးကျယ်ဆုံးသော ဈေးကွက်ဒေသကြီး တစ်ခုဖြစ်သည်။ အဓိကထုတ်ကုန်များမှာ ချည်ထည်၊ သိုးမွေးထည်နှင့် ပိတ်ချောထည်များ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှ ကုန်ရိုင်းများကိုသွင်း၍ ကုန်ချောများအဖြစ် ပြုလုပ်ကြသည်။ အမေရိကန်၊ အီဂျစ်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့မှ ဝါဂွမ်း၊ ချည်ခင်များ၊ ဩစတေးလီးယားနိုင်ငံမှ သိုးသားနှင့် သိုးမွေး၊ အရှေ့ဖျားနိုင်ငံများမှ လက်ဖက်ခြောက်နှင့် ဟင်းခတ်အမွေးအကြိုင်များ၊ နယ်သာလန်နှင့် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံတို့မှ နို့ထွက် ပစ္စည်းများကို ဝယ်ယူတင်သွင်းရသည်။
သမိုင်းဖြစ်ရပ်များ
ခရစ်မပေါ်မီ နှစ်ပေါင်းများစွာကပင် ဂရိ၊ ဖီနီရှန်းနှင့် ကားသေ့လူမျိုးများသည် အင်္ဂလန်ပြည်သို့ လာရောက်နေထိုင်ကြသည်။ ဘီစီ ၁,ဝဝဝ ခန့်က ကဲ့လူမျိုးများ စတင်ဝင်ရောက် နေထိုင်ကြသည်။ ဘီစီ ၅၅ ခုနှစ်ခန့်တွင် ဂျူးလယပ်ဆီဇာက ဝင်ရောက်သိမ်းပိုက်သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ရောမယဉ်ကျေးမှုသည် အင်္ဂလန်ပြည်၌ ထွန်းကားလာသည်။ လမ်းများ၊ ရေသွယ်မြောင်းများတည်ဆောက်ခြင်း၊ မြို့ကွက်များပြုလုပ်ခြင်း၊ ခရစ်ယာန်အယူဝါဒ ဝင်ရောက်လာခြင်းတို့ဖြစ်လာသည်။ သို့ရာတွင် ငါးရာစုနှစ်ခန့်၌ ရောမတပ်များ ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းသွားသောအခါ ဂျု၊ ဆက်ဆွန်၊ အန်းဂဲလူမျိုးများ ဝင်ရောက်သိမ်းပိုက် နေထိုင်ကြပြန်သည်။ အန်းဂဲနှင့် ဆက်ဆွန်လူမျိုးတို့သည် ၈၂၇ ခုနှစ်တိုင် အမြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုနှစ်တွင် ဝက်ဆက်ဘုရင် အဂ္ဂဗတ်က တစ်ပြည်လုံးကိုသိမ်းပိုက်လိုက်ကာ အန်းဂဲလန်းဟု မှည့်ခေါ်လိုက်သည်။ ဤသည်ကစ၍ အင်္ဂလန်ပြည်ဟု လူသိများလာသည်။
၁ဝ၁၃ ခုနှစ်ခန့်တွင် ဒိန်းလူမျိုးတို့က အင်္ဂလန်ပြည် နေရာများများကို သိမ်းပိုက်လိုက်၍ ၁ဝ၁၆ ခုနှစ်တွင် ဒိန်းဘုရင် ကနွတ်က အုပ်ချုပ်လေသည်။ ကနွတ်ဘုရင်၏ အဆက်အနွယ်များသည် ၁ဝ၄၂ ခုနှစ်တွင် ဆက်ဆွန်အက်ဒွပ်-သ-ကွန်ဖက်ဆာဘုရင် ဝင်ရောက်အုပ်ချုပ်သည့်အချိန်ထိ သိမ်းပိုက်ထားခဲ့သည်။ ၁ဝ၆၆ ခုနှစ်တွင် နော်မန်လူမျိုးများက သိမ်းပိုက်အုပ်ချုပ်ပြန်သည်။ နော်မန်ဘုရင် ဝီလျံလက်ထက်မှစ၍ အင်္ဂလန်ပြည်၌ ကံကြွေးချ စံနစ်ပေါ်လာလေသည်။
ဝီလျံဘုရင်၏ ဒုတိယသားတော်ဟင်နရီ နန်းတက်သောအခါ မိဖုရားမှာ ဆက်ဆွန်မင်းသမီးဖြစ်သဖြင့် နော်မန်နှင့် ဆက်ဆွန်လူမျိုးများကို တလုံးတစည်းတည်း ညီညွတ်စေနိုင်ခဲ့ယုံမက ယင်းတို့ကို အင်္ဂလိပ်လူမျိုးဟူသောအမည်ဖြင့် လူမျိုးတစ်မျိုးဖြစ်အောင် ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည်။ ပြည်သူပြည်သား အများဆုံး လိုက်နာသည့် အကောင်းဆုံးဓလေ့ထုံးစံတို့ကို စုဆောင်းပြီးသော် တစ်ပြည်လုံးလိုက်နာရန်အတွက် ဥပဒေ သတ်မှတ်ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့သည်။