cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
စိန်း၊ ဦး (မြန်မာ့ အလင်း)
ဦးစိန်း (မြန်မာ့ အလင်း) (၁၂၃၂ - ၁၃ဝ၄) (ခရစ် ၁၈၇၀ -၁၉၄၂)
ထို့နောက်ပိုင်း တွင်မူ ဦးစိန်းသည် မြန်မာ့ အလင်း သတင်းစာတွင် တိုက်ထိုင် အယ်ဒီတာ အဖြစ် ကိုယ်ထိ လက်ရောက် သွားရောက် ကူညီခြင်းများ များစွာ မရှိငြား သော်လည်း အကြံပေး ဉာဏ်ပေး ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး အဖြစ် မြန်မာ့ အလင်း သတင်းစာကို နောက်ပိုင်းမှ အကူအညီ များစွာကို ပေးခဲ့သူ ဖြစ်လေသည်။ ထို့ကြောင့်လည်း "မြန်မာ့အလင်း" ဟု ဆိုလျှင် "ဦးစိန်း"၊ "ဦးစိန်း" ဟု ဆိုလျှင် "မြန်မာ့အလင်း" ဟု ခွဲခြား၍ မရ လောက်အောင် လူအများက အသိအမှတ် ပြုရသည့် အခြေသို့ ရောက်ခဲ့သည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကြီး မဖြစ်ပွားမီ အချိန်မှ စ၍ "မြန်မာ့အလင်း" ကို ဦးစိန်းသည် များသော အားဖြင့် ရန်ကုန်မြို့ အရှေ့ပိုင်း မောင်ဂိုမာရီလမ်း (ယခု ဗိုလ်ချုပ်လမ်း) နှင့် ၄၆ လမ်းထိပ် အပေါ်ထပ်ရှိ မိမိ၏ အိမ်ခန်းမှ နေ၍ ကူညီ အားပေး ရေးသား ခဲ့သည်မှာ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကြီး ဖြစ်ပွားသည့် တိုင်အောင်ပင် ဖြစ်ခဲ့သည်။
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကြီး အတွင်း ရန်ကုန် မြို့တော်ကြီးကို ခရစ် သက္ကရာဇ် ၁၉၄၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဂျပန်များက ၂ ကြိမ်တိုင်တိုင် ဗုံးကြဲ တိုက်ခိုက် သည်မှ အစ ဂျပန်တို့ မြန်မာနိုင်ငံ အတွင်းသို့ ချင်းနင်း ဝင်ရောက် လာကြသည့် အခိုက် ဦးစိန်းသည် သမိုင်း၊ ပဲခူး၊ သနပ်ပင် စသည် တို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ နေထိုင် ခဲ့ရှာ၏။ နောက် ဘီအိုင်အေ လက်ထက် မြန်မာအစိုးရ မဖွဲ့မီ အချိန် ကလေး တွင်မှ ရန်ကုန်မြို့သို့ ပြန်လည် ရောက်ရှိ လာကာ ကျွန်းတော လမ်းရှိ မိမိပိုင် အိမ်ကလေးတွင် ဇနီး ဒေါ်သိန်း၊ သား မောင်မောင်သန်း တို့နှင့်အတူ ဆင်းရဲ ငြိုငြင်စွာ နေထိုင်ရ ပေသည်။
ဦးစိန်းသည် မည်မျှပင် ဆင်းရဲ နွမ်းပါး စေကာမူ မြန်မာ့ဂုဏ်ကို မြှင့်တင်သော အားဖြင့် ကောင်းကောင်းဝတ်၍ ကောင်းကောင်းစားကာ ပျော်ရွှင်စွာ နေထိုင် တတ်သည့် ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး တစ်ယောက်လည်း ဖြစ်ပေသည်။
ရည်ညွှန်းကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဂျာနယ်လစ်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
​တောစုရွာ၊ ကျွဲတလင်း
တောစုရွာ၊ ကျွဲတလင်း
နဂါးသွဲ့
နဂါးသွဲ့ (Apatite) သည် အဖိုးသင့်ကျောက်မျက်အမျိုးအစား တစ်မျိုးဖြစ်သည်။
ဓာတုဖွဲ့စည်းမှု
ရှုပ်ထွေးသော ကယ်လ်စီယမ် ဒြပ်ပေါင်းပုံစံဖြစ်သည်။ ဖလိုရင်း ပါဝင်နေသော ကယ်လ်ဆီယမ် ဖော့စ်ဖိတ် ဒြပ်ပေါင်း Ca10(PO4)6(F)2 နှင့်  ကလိုရင်း ပါဝင်နေသော ကယ်လ်ဆီယမ် ဖော့စ်ဖိတ် ဒြပ်ပေါင်း Ca10(PO4)6(Cl)2 တို့၏ ပုံဆောင်စနစ်မှာ ဆဌဂံစနစ် (Haxagonal System) ဖြစ်သည်။ သိပ်သည်းဆ ၃.၂ ရှိပြီး မာဆင့် ၅ ရှိသည်။ ဖန်ရောင်လက် ဖြစ်ပြီး အလင်းပေါက် (Transparent) အဖြစ် အပြာရောင်၊ အစိမ်းရောင်၊ အဝါရောင်၊ မရမ်းရောင် စသည်ဖြင့်တွေ့ရှိရသည်။
ထွက်ရှိရာဒေသများ
မြန်မာ၊ သီရိလင်္ကာ၊ ကနေဒါ၊ ဘရာဇီး၊ မက္ကဆီကို၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သဘာဝတွင်းထွက် ကျောက်မျက်များ
ဝက်ချရယန့်ကလာရမ်
ဝက်ချရယန့်ကလာရမ် (วัดไชยมังคลาราม; ) သည် မလေးရှားနိုင်ငံ၊ ပီနန်မြို့နယ်၊ ဂျော့မြို့၏  Pulau Tikus ဆင်ခြေဖုံးအရပ်တွင် တည်ရှိသည့် ထိုင်းကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် Kelawei လမ်းမပေါ်တွင် တည်ရှိကာ ဓမ္မိကာရာမမြန်မာကျောင်းတော်နှင့် နီးသည်။ ဤကျောင်းတော်သည် နိုင်ငံတွင် သက်တမ်းအကြာဆုံး ထိုင်းမလေးရှား ကျောင်းတော် ဖြစ်သည်။ ကျောင်းတော်သည် နှစ်စဉ်ကျင်းပမြဲဖြစ်သည့် ကဆုန်လပြည့်နေ့နှင့် နှစ်စဉ်ကျင်းပသည့် ထိုင်းတို့၏  Songkran နှင့် Loi Krathong စသည့်ပွဲတော်များကျင်းပရာနေရာလည်း ဖြစ်သည်။
ပြင်ပလင့်များ
ကဏ္ဍ:မလေးရှားနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များ
ဖရန့်ဖွတ်မြို့
ဖရန့်ဖွတ် အင်န် မိုင်း (Frankfurt am Main) သို့မဟုတ် ဖရန့်ဖွတ်မြို့သည် ဂျာမနီနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်တစ်ခုဖြစ်သော ဟပ်ဆယ်လ်ပြည်နယ်၏ မြို့တော် ဖြစ်ပြီး ဂျာမနီနိုင်ငံတွင် ပဉ္စမမြောက် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် တွင် လူဦးရေ ၆၇၂,၀၀၀ မျှ ရှိပြီး ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် မြို့ပြဒေသတွင် နေထိုင်သူ ၂,၂၉၅,၀၀၀ မျှ ရှိသည်။ ဖရန့်ဖွတ်မြို့သည် ဖရန့်ဖွတ် ရိုင်း-မိန်း မက်ထရိုပိုလစ်တန် ဒေသ၏ အချက်အချာမြို့ဖြစ်ပြီး ထိုဒေသတွင် လူဦးရေ ၅ သန်း ၆ သိန်းမျှ ရှိကာ ဂျာမနီနိုင်ငံတွင် ဒုတိယမြောက် အကြီးဆုံးသော မက်ထရိုပိုလစ်တန် ဒေသဖြစ်သည်။
ဖရန့်ဖွတ်မြို့သည် အင်္ဂလိပ် ဘာသာဖြင့် မိုင်းမြစ်ပေါ်မှ ဖရန့်ဖွတ် ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး မိုင်းမြစ်ပေါ်ရှိ ရှေးခေတ်က ဖြတ်ကူးရာနေရာပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)
ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပထမဦးဆုံး ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးနှင့် သက်ဆိုင်သောတက္ကသိုလ်ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ဒီပလိုမာ၊ ဘွဲ့လွန်နှင့် ဒေါက်တာဘွဲ့များအတွက် ဖွင့်လှစ်သင်ကြားပေးနေသည်။ ဤတက္ကသိုလ်တွင် ဆရာဝန်များ(M.B.,B.S)၊ သွားဆရာဝန်များ (B.D.S)၊  သူနာပြုများ (B.N.Sc)၊ ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းများ (B.Comm.H) စသည့် ဆေးပညာနှီးနွယ်တက္ကသိုလ်များမှ အောင်မြင်ပြီးစီးထားသူများ တက်ရောက်သင်ကြားခွင့်ရှိသည်။ သင်တန်းတက်ရောက်ရန်အတွက် အစိုးရဝန်ထမ်း ဆရာဝန်များ လျှောက်ထားခွင့်ရှိသည်။ ဤတက္ကသိုလ်သည် မြန်မာ့ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနလက်အောက်တွင် ရှိသည်။
ဤတက္ကသိုလ်သည် South-East Asia Public Health Education Institution Network (SEAPHEIN)၏ အဖွဲ့ဝင်တစ်ခုဖြစ်သည်။
သစ်ကြီးတိုင်းရွာ၊ ပုလဲမြို့နယ်
သစ်ကြီးတိုင်းရွာ (Thitgyitaing)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ သစ်ကြီးတိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၄၂၂၆ ဖြစ်သည်။
သမ္မရာအင်းလေးကွက်သစ်ရွာ၊ ကဇင်းကြီး
သမ္မရာအင်းလေးကွက်သစ်ရွာ၊ ကဇင်းကြီး
သစ်ကြီးတိုင်းရွာ၊ ပုလဲမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပုလဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပန့်ခ် ယဉ်ကျေးမှု
ပန့်ခ် (punk) ယဉ်ကျေးမှု ဆိုသည်မှာ ပန့်ခ်ရော့ခ်ဂီတအပေါ်မှာ အခြေခံသော ယဉ်ကျေးမှု ပုံစံကွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပန့်ခ်လှုပ်ရှားမှုမှာ ၁၉၇ဝ ခုနှစ် အလယ်ပိုင်းကနေ နှောင်းပိုင်းတဝိုက် ဗြိတိန်၊ အမေရိကားနှင့် ဩစတြေးလျက ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ရော့ခ်အင်ရိုးလ် ဂီတရပ်ဝန်းကနေ စတင်ပေါ်ထွက်လာခဲ့ချိန်ကတည်းက ကမ္ဘာအဝှမ်း ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ပြီး၊ ကွဲပြားခြားနားသော ပုံစံအမျိုးမျိုးအဖြစ် တိုးတက် ဖြစ်ထွန်းလာခဲ့သည်။
ပန့်ခ်ယဉ်ကျေးမှုမှာ တမူ ထူးခြားသော ဂီတဟန်များ၊ အတွေးအခေါ်များ၊ ဖက်ရှင်စတိုင်လ်များ၊ အမြင် အာရုံပိုင်းဆိုင်ရာ အနုပညာပုံစံများ၊ အကဟန်များ၊ စာပေရေစီးကြောင်းများနှင့် ရုပ်ရှင်အနုပညာပုံစံများအထိ မျိုးစုံအောင် ပါဝင်ပေါင်းစပ် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ နောက်ပြီး ပန့်ခ်ဆိုသော စကားလုံး မှာ လူနေမှုဘဝပုံစံနှင့် အဖွဲ့အစည်းကိုလည်း ရည်ညွှန်းသည်ဟု ဆိုသည်။ ပန့်ခ်မြင်ကွင်းတစ်ခုမှာ hardcore punk နှင့် street punk တို့လို ပိုမို သေးငယ်သော ယဉ်ကျေးမှုများနှင့် ဖွဲ့စည်း ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုယဉ်ကျေးမှု အုပ်စုငယ်များမှာ ပန့်ခ်ယဉ်ကျေးမှု အပေါ် မတူခြားနားသော အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆို တင်ပြမှုများနှင့် တစ်ခုချင်း ခွဲခြားထား ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ garage rock နှင့် psychobily အပါအဝင် တချို့ ယဉ်ကျေးမှု ပုံစံများကတော့ ပန့်ခ်ကနေ တိုးတက် ဖြစ်ထွန်းလာခဲ့ကြသော်လည်း သူတို့၏ အခွင့်အလမ်းများက တစ်ဆင့် သီးသန့် ခွဲထွက်သွားခဲ့ကြသည်။ ပန့်ခ် ယဉ်ကျေးမှုမှာ ပေါ်ပြူလာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဆူညံစိတ်လှုပ်ရှားစရာကောင်းသော ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့ပြီး၊ စီးပွားရေးဆန်ခြင်းနှင့် သင့်တော်ဆီလျော်မှုတို့ကို ငြင်းဆန်ရင်း ရုန်းကန်လှုပ်ရှားခဲ့သည်။
သမိုင်းကြောင်း (History)
ပန့်ခ်ယဉ်ကျေးမှုသည် အမေရိကား၊ ဗြိတိန်နှင့် ဩစတြေးလျမှာ ၁၉၇ဝ ခုနှစ် အလယ်ပိုင်းနှင့် နှောင်းပိုင်း တဝိုက်လောက်က စတင်ပေါ်ထွက်လာခဲ့ပြီး တိုးတက်ပြောင်းလဲလာမှုများလည်း အတော်များများ ရှိခဲ့သည်။ ပန့်ခ် ယဉ်ကျေးမှုမှာ ထွေပြားသော ဩဇာ လွှမ်းမိုးမှုနှင့် ရှေ့ဆောင်လမ်းပြပုဂ္ဂိုလ်များ ကနေ အရင်းတည် ပေါက်ဖွားလာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဒဿနိကနှင့် အနုပညာ လှုပ်ရှားမှုအမျိုးမျိုးက ဤ ယဉ်ကျေးမှုကို ဩဇာသက်ရောက်ခဲ့ပြီး၊ အတိအကျ ပြောရလျှင် ခေတ်ပေါ်အနုပညာ မျိုးကွဲတချို့က ပန့်ခ်ယဉ်ကျေးမှုကို ကြိုတင်နိမိတ်ဖတ်ခဲ့သည်။ များပြားသော စာရေးဆရာများ၊ စာအုပ်များနှင့် စာပေလှုပ်ရှားမှုများမှာလည်း ပန့်ခ် ရသဗေဒ ဖြစ်ပေါ်လာမှုအတွက် အရေးပါခဲ့သည်။ အလားတူပင် ပန့်ခ်ရော့ခ်မှာ ထွေပြားစုံလင်သော ရော့ခ်အင်ရိုးလ်ဂီတ စတိုင်လ်များအပေါ် အခြေခံပြီး မွေးဖွားလာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သလို ထိုအချိန်က ရှိနှင့်ပြီးသော လူငယ်ယဉ်ကျေးမှုများ၏ ဩဇာ လွှမ်းမိုးခြင်းကိုလည်း ခံခဲ့ရသည်။
Protopunk ဟု ခေါ်သော အစောဆုံးရှေ့ပြေးပန့်ခ် ဂီတပုံစံသည် ၁၉၇ဝ ခုနှစ်အစောပိုင်းကနေ အလယ်ပိုင်း တလျှောက်မှာ အမေရိကန်နိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းကနေ စတင်ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ပန့်ခ်ဆိုပြီး တံဆိပ်ကပ် ခံရသော ပထမဦးဆုံးဂီတမြင်ကွင်းမှာ ၁၉၇၄ နှင့် ၁၉၇၆ ခုနှစ် ကြားကာလမှာ နယူးယောက်ခ်စီးတီးက စတင် ပေါက်ဖွားလာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်ပိုင်း လောက်မှာပင် ပန့်ခ်ဂီတသည် လန်ဒန်မြို့မှာ စတင်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်နေခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ များမကြာမီမှာမူ လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်မြို့မှာ အဓိကကျသော တတိယမြောက် ပန့်ခ်ဂီတမြင်ကွင်း အတွက် အချက်အချာကျသောနေရာ တစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ ထိုမြို့ကြီး သုံးမြို့သည် လျင်မြန်စွာ ကြီးထွားလာသော ပန့်ခ် လှုပ်ရှားမှုအတွက် အမာခံကျောရိုး ဖြစ်လာခဲ့သော်လည်း ထိုအချိန်မှာ ဘရစ္စဘိန်း နှင့် ဘော့စတွန်တို့လို မြို့ကြီးများမှာလည်း ပန့်ခ်မြင်ကွင်းများ ရှိနေခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။
၁၉၇၇ ခုနှစ်ကစဟု ပန့်ခ် ယဉ်ကျေးမှုမှာ ပုံသဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုး ကွဲပြားတိုးတက်လာခဲ့ပြီး၊ Z-Tone နှင့် Anarcho-punk တို့လို အုပ်စုကွဲများက ကိုယ့်လမ်းကိုယ် ဆက်လျှောက်ခဲ့ကြသည်။ ပန့်ခ်လှုပ်ရှားမှု ရေစီးကြောင်း အင်အားလျော့နည်းလာတာနှင့်အမျှ post-punk၊ New Wave နှင့် No Wave တို့လိုမျိုး စိတ်သစ်များမှာ မီဤယာ၏ အာရုံစိုက်ခြင်း ခံလာကြရသည်။ ၁၉၈ဝ ခုနှစ် အစောပိုင်း လောက်မှာမူ ပြန်လည်ဆန်းသစ်လာသော ပန့်ခ်လှုပ်ရှားမှုသည် hardcore punk ယဉ်ကျေးမှုအဖြစ်နှင့် တစ်ကျော့ ပြန်လာခဲ့သည်။
ဖက်ရှင် (Fashion)
တချို့ပန့်ခ်များမှာ သူတို့၏ ဆံပင်များကို ဆူးချွန်များလို ထောင်ထနေအောင် ပုံစံသွင်းပြီး၊ ခေါင်းအလယ်တည့်တည့်မှာ ဆံပင်ချန်ဟု ဘေးနှစ်ဘက် အပြောင်ရိတ်ထားသော မိုဟော့ခ်ဆံပင်စတိုင်လ် ဒါမှမဟုတ် တခြားထူးဆန်းသော ဆံပင်ပုံစံများ ညှပ်၊ သဘာဝမကျသော အရောင်တောက် တောက်ပပများ ဆိုးထားတတ်ကြသည်။ ပန့်ခ်များမှာ သူတို့စိတ်ကြိုက် ဂျက်ကက်များကို ရင်ထိုးတံဆိပ်များ၊ သူတို့ နှစ်သက်သော ပန့်ခ်ဂီတအဖွဲ့များ၊ ယုံကြည် သက်ဝင်သော အတွေးအမြင်များကို ဖော်ကျူးထားသော စတစ်ကာရုပ်ပုံများ ဆင်ယင်ပြီး၊ ပြင်ပကမ္ဘာကြီးကို သူတို့ ဘယ်လိုလူများလဲဆိုတာ တစွန်းတစ်စ ထုတ်ဖော်ပြသ တတ်ကြသည်။ တခါတလေလည်း သူတို့သည် သံမဏိ ကြက်ခြေခတ်တံဆိပ်လို လူများ ထိတ်လန့် ရှောင်ရှားကြသော သင်္ကေတအမှတ်အသားများကို ဝံ့ကြွားစွာ ဆင်မြန်းတတ်ကြသည်။ အစောပိုင်း ပန့်ခ်တချို့မှာ နာဇီ စကြာတံဆိပ် ဖော်ပြထားသော အဝတ်အစားများကို ခြောက်လှန့်နိုင်စွမ်း အတွက် အခါအားလျော်စွာ ဝတ်ဆင်တတ်ကြသော်လည်း ဤနေ့ခေတ် ပန့်ခ်အများစုကတော့ ပွင့်လင်းသော လူမျိုးရေး ဝါဒဆန့် ကျင်သူများ ဖြစ်ကြသည့်အတွက် ကန့်လန့်ဖြတ် အစင်းကြောင်းဆွဲခြစ်ထားသော နာဇီစကြာဆန့်ကျင်ရေး အမှတ်တံဆိပ်ကိုသာ ပိုပြီး ဝတ်ဆင်လေ့ရှိသည်။
ကြောင်ကြောင်ကျားကျား အဆင်အကွက်များနှင့် အသားကပ် ဘောင်းဘီရှည်၊ တီရှပ်လက်ပြတ်၊ စာတမ်းများ၊ ရုပ်ပုံများရေးဆွဲပြီး၊ သံမှို၊ သံချွန်များ ပြွတ်သိပ်နေအောင် စီတန်း ရိုက်နှိပ်ထားသော သားရေဂျက်ကက်နှင့် ကြိုးပေါက် ၁၈ ပေါက်ပါသော တိုက်ပွဲဝင် ဘွတ်ဖိနပ်ရှည်များ ဝတ်ဆင်ပြီး လမ်းပေါ်မှာ လျှောက်သွားနေတတ်သော ပန့်ခ်များနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်အဖြစ် အဝတ်အစားဖက်ရှင် ဆန့်ကျင်ရေးကို ဦးတည်သော ပန့်ခ်တချို့လည်း ရှိသည်။ သူတို့က ဂီတနှင့်သာ ပန့်ခ်ကို ဖွင့်ဆိုရ မှာ ဖြစ်သည်။ ဖက်ရှင်နှင့် မဟုတ်ဟု စောဒကတက်ကြသည်။ ထိုအမြင်ကို hardcore punk ဂီတမှာ အများဆုံး တွေ့နိုင်သည်။
ပန့်ခ်ရသဗေဒ ခံစားပုံမှာ ပန့်ခ်များနှစ်သက်သော အနုပညာ အမျိုးအစားကို ပြဋ္ဌာန်းပေးသည်။ ပန့်ခ် အနုပညာလက်ရာများမှာ များသောအားဖြင့် မြေအောက်အနုပညာဆန်ပြီး၊ အနည်းဆုံးဝါဒ၊ အထွဋ်အမြတ်ထားသော အရာများကို စော်ကားဖျက်ဆီးခြင်းနှင့် သရော်လှောင်ပြောင်သော အငွေ့အသက်ပါရှိသော အာရုံခံစားမှုများ ပါဝင်တတ်သည်။ Hardcore မှာ မူလလက်ဟောင်း ပန့်ခ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် တန်းတူ ရေခံမြေခံကောင်းကြောင်း သက်သေပြနိုင်ခဲ့ပြီး၊ ဂီတအဖွဲ့သစ်များစွာ ထွက်ပေါ်စေလာစေခဲ့သည်။ ထို ယဉ်ကျေးမှု ပုံစံကွဲများမှာ နဂိုရှိခဲ့ပြီးသော ယဉ်ကျေးမှု ပုံစံများနှင့်အတူ ပန့်ခ် အလံတော်အောက်မှာ ရပ်တည်ခဲ့ကြသည်။
၁၉၈ဝ ခုနှစ်များက အမေရိကန် မြေအောက်ပန့်ခ် လှုပ်ရှားမှုသည် ပန့်ခ်ဂီတကနေ ဆင့်ကဲတိုးတက် ဖြစ်ပေါ်လာသော တခြား ဂီတမြင်ကွင်းများကိုရော၊ ဤဂီတ၏ စိတ်ဓာတ်နှင့် ကိုယ်တိုင်လုပ်ယူ DIY အလေ့အထများကို လုံးဝ ကွဲပြားခြားနားသော ဂီတပုံစံများမှာ ထည့်သွင်းထားသော တခြားဂီတမျိုးကွဲများကိုပါ ဖြစ်ပေါ်လာစေခဲ့ပြီး၊ ပန့်ခ်ဂီတ၏ အမွေအနှစ်ကို အော်လ်တာနေးတစ်ဗ်ရော့ခ်နှင့် Indie ဂီတရပ်ဝန်းများမှာ ချန်ထားနိုင်ခဲ့သည်။ အော်လ်တာနေးတစ်ဗ်ရော့ခ်၏ စီးပွားရေးအရ အောင်မြင်မှုမှာ ပင်မရေစီး မီဤယာများက pop punk ဟု ခေါ်သော နောက်ထပ်စတိုင်လ်တစ်မျိုးကိုပါ လမ်းဖွင့်ပေးခဲ့သည်။ ၁၉၉ဝ ခုနှစ် အစောပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်းတဝိုက်မှာ အမေရိကားက လှုပ်ရှားမှုသစ်တစ်ခု သိသာထင်ရှားစွာ ထွက်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ပန့်ခ်ပြန်လည်ရှင်သန်မှုဟု သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။
ဂီတ (Music)
ဂီတသည် ပန့်ခ်ယဉ်ကျေးမှု၏ အရေးအပါဆုံး အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပန့်ခ်ဂီတကို ပန့်ခ်ရော့ခ် ဟု ခေါ်ပြီး တခါတလေမှာမူ ပန့်ခ် ဟုပင် အတိုကောက် ခေါ်လေ့ရှိသည်။ ပန့်ခ်ရော့ခ်အများစုမှာ ရော့ခ်ဂီတ အမျိုးအစားများထဲက ခြားနားသိသာသော စတိုင်လ်တစ်မျိုး ဖြစ်သော်လည်း တစ်ခါတရံမှာ တချို့ ပန့်ခ်ဂီတသမားများမှာ တခြားဂီတမျိုးကွဲများ ဆီက အစိတ်အပိုင်းများနှင့် ရောနှော ပေါင်းစပ်ပြီးလည်း ဖန်တီးတတ်ကြသည်။ ပန့်ခ်ယဉ်ကျေးမှု အုပ်စုကွဲများမှာ ကွဲပြားခြားနားသော ပန့်ခ်ရော့ခ်ဂီတ ဟန်များက တစ်ဆင့်၊ တစ်ခုနှင့် တစ်ခု ခွဲခြားထားကြခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့သော် ပန့်ခ်ဂီတစတိုင်လ်တိုင်းမှာမူ ဆက်စပ်နေသော ယဉ်ကျေးမှုပုံစံများ ရှိကြတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ပန့်ခ် ရော့ခ်အများစုမှာ ရိုးရှင်းသော ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံများ၊ သီချင်းတိုတိုများနှင့် ပန့်ခ်များ တန်ဖိုးထားသော ယုံကြည်ချက်၊ လူနေမှုပုံစံများကို ထင်ဟပ်ဖော်ကျူးသော တေးစာသားများ ပါရှိတတ် သည်။ များသောအားဖြင့် ပန့်ခ်ရော့ခ်ကို တစ်ကိုယ်တော် ဂီတသမားများအနေနှင့်ထက် တီးဝိုင်းအဖွဲ့များနှင့်သာ တီးခတ်သီဆိုလေ့ရှိသည်။
အတွေးအခေါ် (Ideology)
ပန့်ခ်နိုင်ငံရေးအမြင်များမှာ ထွေပြားစုံလင်သော နိုင်ငံရေးဒဿန နယ်ပယ်တစ်ခုလုံးမှာ ဖြန့်ကျက်နေရာ ယူထားသော်လည်း များသောအားဖြင့် ပန့်ခ်များမှာ သူတို့ကိုယ်သူတို့ တိုးတက်သော အမြင်ရှိသော လက်ဝဲသမားများဆိုပြီး စာရင်းသွင်းထားခဲ့ကြသည်။ ပန့်ခ်များမှာ ဒေသတွင်း၊ နိုင်ငံတွင်းနှင့် တစ်ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ နိုင်ငံရေး ဆန့်ကျင်ဆန္ဒပြပွဲများမှာ မကြာခဏ ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ ယေဘုယျအကျဆုံး ပန့်ခ်နိုင်ငံရေးအမြင် ရေစီးကြောင်းတချို့ကတော့ မင်းမဲ့ဝါဒ၊ ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှု ဆန့်ကျင်ရေး၊ စစ်ဆန့်ကျင်ရေး၊ အရင်းရှင်စနစ် ဆန့်ကျင်ရေး၊ လူမျိုးခွဲခြားမှု ဆန့်ကျင်ရေး၊ ကျားမခွဲခြားမှု ဆန့်ကျင်ရေး၊ အမျိုးသားရေး ဝါဒဆန့်ကျင်ရေး၊ ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးဝါဒ၊ သားငါးနှင့် နို့ထွက်ပစ္စည်း ရှောင်ကြဉ်ရေးနှင့် တိရစ္ဆာန်အခွင့်အရေး တောင်းဆိုမှုများ ဖြစ်ကြသည်။ ဤယဉ်ကျေးမှုမှာ ပါဝင်သူတချို့မှာ လက်ယာယိမ်းဝါဒနှင့် အထက်မှာ ဖော်ပြထားသော အတွေးအခေါ်များနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်သော နိုင်ငံရေးအမြင်များကို စွဲကိုင် ထားကြသော်လည်း အနည်းစုလောက်သာ ဖြစ်သည်။ ဒါ့အပြင် နာဇီအတွေးအခေါ်ကို လက်ခံထွေးပိုက်ထားသော Blood and Honour တို့လို လူဖြူကြီးစိုးရေး အစွန်းရောက်အဖွဲ့အစည်းများမှာ ပါဝင်သော ပန့်ခ်တချို့လည်း ရှိပါသေးသည်။ အရေးပါသော ပန့်ခ်ဇင်းတချို့ကတော့ Maximum Rock N' Roll၊ Punk Planet နှင့် Cometbus တို့ပင် ဖြစ်ကြသည်။ ပန့်ခ်အကြောင်းရေးသားထားသော ဝတ္ထုများ၊ ကိုယ်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိများနှင့် ကောမစ်ရုပ်ပြစာအုပ်များ အတော်များများရှိခဲ့ပြီး၊ ထိုထဲက Love and Rockets ဆိုသော ကောမစ်ရုပ်ပြစာအုပ်မှာ လော့စ်အင်ဂျလိစ် ပန့်အသိုင်းအဝိုင်းအကြောင်း ဇာတ်ကွက်များ ပါဝင်ခဲ့သည်။
ပန့်ခ်ကဗျာဆရာများထဲက တချို့တဝက်ကို ဖော်ပြရမယ်ဆိုလျှင် Jim Carroll၊ Patti Smith၊ John Cooper Clarke၊ Seething Wells နှင့် Attila the Stockbroker တို့ပင် ဖြစ်ကြသည်။ Medway Poets တင်ဆက်မှု အနုပညာအုပ်စုထဲမှာမူ ပန့်ခ် ဂီတသမား Billy Childish ပါဝင်ခဲ့သည်။ Jim Carroll ၏ ကိုယ်တိုင်ရေး အတ္ထုပ္ပတ္တိဆန်သော အရေးအသားများမှာ ပန့်ခ်စာပေပုံစံ၏ ပထမဆုံး နမူနာများပင် ဖြစ်သည်။ နောက်ပြီး ပန့်ခ် ယဉ်ကျေးမှုမှာ Cyberpunk နှင့် Streampunk တို့လို စာပေအမျိုးအစား ပုံစံသစ်များကိုလည်း ဩဇာသက်ရောက် လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။
ရုပ်ရှင် (Film)
ပန့်ခ်ရုပ်ရှုင်များ အတော်များများရှိခဲ့ပြီး၊ ပန့်ခ်ရော့ခ်ဂီတ ဗွီဤယိုများနှင့် ပန့်စကိတ်ဗွီဤယိုများမှာ လူသိအများဆုံး ဖြစ်သည်။ မှတ်တမ်းတင် ရိုက်ကူးနည်းမှာ ပန့်ခ်ရုပ်ရှင်ကားများ၏ အမှတ်အသားတစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။ နာမည်ကြီး ဂီတဝိုင်း တော်တော်များများမှာ ရုပ်ရှင်ကားများမှာ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ ဥပမာ Rock N' Roll Highschool ဇာတ်ကားမှာ Ramones အဖွဲ့၊ Great Rock N' Roll Swindle မှာ Sex Pistols အဖွဲ့သားများ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ လူသိများသော ပန့်ခ်များအကြောင်း ရိုက်ကူးထားသော အတ္ထုပ္ပတ္တိကားများလည်း ရှိသည်။ Sid and Nancy ဇာတ်ကားမှာ Sex Pistols အဖွဲ့သား Sid Vicious နှင့် သူ့ရည်းစား Nancy Spungen တို့ စုံတွဲအကြောင်းကို ရိုက်ကူးထားခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ Sidအဖြစ် Chloe Webb တို့က သရုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။
No Wave ရုပ်ရှင်လှုပ်ရှားမှုမှာလည်း ပန့်ခ်ရသဗေဒ ခံယူချက်များအပေါ် အခြေခံခဲ့သည်။ နာမည်ကြီး ပန့်ခ်ရုပ်ရှင်ဖန်တီးသူများကတော့ Derek Jarman နှင့် Don Letts တို့ပင် ဖြစ်ကြသည်။ ပန့်ခ်အကြောင်း ရိုက်ကူးထားသော ရုပ်ရှင်ကားများ အများကြီးထဲက 24 Hour Party People ကားမှာ ပန့်ခ်ရော့ခ်ကနေ New Wave နှင့် Madchester ဂီတမျိုးကွဲများအဖြစ် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲလာပုံကို တင်ဆက်ထားပြီး၊ Threat ဇာတ်ကားမှာမူ နယူးယောက်ခ် hardcore ဂီတမြင်ကွင်းက စစ်သွေးကြွ Straight Edge ပန့်ခ်များအကြောင်းကို ရိုက်ကူးတင်ပြ ထားသည်။
လူနေမှုစတိုင်လ် (Lifestyle)
အကြမ်းဖျဉ်းပြောရလျှင် ပန့်ခ် များမှာ အလုပ်သမားလူတန်းစားနှင့် အခြေခံလူတန်းစား နောက်ခံက ဆင်းသက်လာကြသူများ ဖြစ်သည်။ တချို့ အခြေအနေမဲ့ ပန့်ခ်များမှာ ကျူးကျော်ဝင်ရောက် နေထိုင်ခြင်း၊ လိုက်လံတောင်းရမ်းခြင်းနှင့် အမှိုက်ပုံက ရှာဖွေကောက်ယူခြင်းများနှင့် အသက်ရှင်ရပ်တည်နိုင်ဖို့ ရုန်းကန် ကြရသည်။ ပန့်ခ် အနုပညာလက်ရာများကို အယ်လ်ဘမ် မျက်နှာဖုံးများ၊ ဖျော်ဖြေပွဲ လက်ကမ်းကြော်ငြာ စာရွက်များနှင့် ပန့်ခ် မဂ္ဂဇင်းများ (Punk Zines ဟု ခေါ်သည်) မှာ အဓိက တွေ့ရသည်။
အများအားဖြင့် ရှင်းလင်း ပြတ်သားသော သတင်းပေးချက်များကို ခိုင်မာစွာ ဖော်ပြလေ့ရှိသော ပန့်ခ် အနုပညာမှာ တစ်ခါတရံမှာ လူမှုရေး တရားမျှတမှုကင်းမဲ့ခြင်းနှင့် စီးပွားရေး မညီမျှမှုတို့လို နိုင်ငံရေး အကြောင်းအရာများကိုလည်း တင်ပြလေ့ ရှိသည်။ တုန်လှုပ်ချောက်ချားသွားအောင် ခြောက်လှန့်ဖို့နှင့် ကြည့်ရှုသူကို စာနာစိတ် ဖြစ်ပေါ်လာအောင် လှုံ့ဆော်ဖို့ အတွက် နာကျင်ခံစား နေရသော ပုံရိပ်များကို အသုံးပြုခြင်းကိုလည်း တွေ့ရသည်။ ထိုကဲ့သို့ပင် ပန့်ခ်အနုပညာ လက်ရာများမှာ တစ်ကိုယ်တော်ဆန်ခြင်း၊ မိုက်မဲမှုနှင့် စိတ်ပါဝင်စားမှု ကင်းမဲ့ခြင်းများကို ဖော်ကျူးသော ပုံရိပ်များ ပါဝင်တတ်ပြီး၊ ကြည့်ရှုသူကို မထီမဲ့မြင်စိတ် ဖြစ်ပေါ်လာအောင်လည်း နှိုးဆွပေးတတ်သည်။
အစောပိုင်း ပန့်ခ် လက်ရာအများစုမှာ မိတ္တူကူးဆိုင်များမှာ ကူးယူဖြန့်ချိသော ပန့်ခ်ဇင်းများမှာသာ ပါဝင်လေ့ရှိသော အဖြူအမည်းပုံများ ဖြစ်ကြသည်။ နောက်ပြီး ပန့်ခ်အနုပညာမှာ ပေါ့ပ်ပန်းချီဆရာ အင်ဤ ဝါးဟိုး၏ Factory စတူဤယိုက ဆက်ခံသော အမြောက်အမြား ထုတ်လုပ်မှု ရသဗေဒနည်းနာကိုလည်း အသုံးပြုခဲ့သည်။ Crass အဖွဲ့က ဦးဆောင်သော Stencil Art ပြန်လည်ရှင်သန်မှုမှာလည်း ပန့်ခ်များမှာ တတပ်တအား ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ Situationists ဟု ခေါ်သော နိုင်ငံရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုဝါဤများကလည်း ပန့်ခ်အနုပညာ (အထူးသဖြင့် Sex Pistols အဖွဲ့) အပေါ် ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု ရှိခဲ့သည်။
ပန့်ခ်အနုပညာလက်ရာများမှာ Collage ဆိုသော ဖြတ်ညှပ်ကပ် နည်းနာကိုလည်း မကြာခဏဆိုသလို အသုံးချတတ်ပါသေးသည်။ အဲဒါကို Crass၊ Jamine Reid နှင့် Wiston Smith တို့၏ လက်ရာများမှာ အထင်အရှားတွေ့နိုင်သည်။ John Holmstrom မှာ ပန့်ခ်ကာတွန်းဆရာ တစ်ယောက် ဖြစ်ပြီး၊ The Ramones နှင့် Punk Magazine အတွက် ပုံများ ရေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ Stuckism အနုပညာလှုပ်ရှားမှုမှာလည်း ပန့်ခ်အနုပညာ အပေါ်အခြေခံပြီး၊ ၂ဝဝ၄ ခုနှစ် လီဗာပူးလ်မြို့က Walker အနုပညာ ပြခန်းမှာ ကျင်းပခဲ့သော သူတို့အုပ်စု၏ ပထမဦးဆုံးပြပွဲကို The Stuckists Punk Victorian ဟု နာမည်ပေးခဲ့သည်။ ထိုအုပ်စုကို စတင် တည်ထောင်ခဲ့ကြသူများထဲက တစ်ယောက် ဖြစ်သော Charles Thomson က ပန့်ခ်ကို သူ့၏ အနုပညာလမ်းကြောင်းမှာ အရေးအပါဆုံး ထိုးဖောက် ဖြစ်ထွန်းလာမှု တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
ကခုန်ခြင်း (Dance)
ပန့်ခ်ယဉ်ကျေးမှုမှာ များပြားသော ကခုန်မှုစတိုင်လ်များကိုလည်း ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်လာစေခဲ့သည်။ ထိုထဲက တချို့စတိုင်လ်များမှာ ရုန်းရင်း ဆန်ခတ်နိုင်ပြီး၊ ကြမ်းကြမ်းတမ်းတမ်း ဖြစ်ကြတာမို့ ပန့်ခ်ဖျော်ဖြေပွဲများကို အဓိကရုဏ်း အသေးစားများလို ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။ ပန့်ခ်ရော့ခ်နှင့် အဓိက သက်ဆိုင်သော ကခုန်မှုစတိုင်လ်များကတော့ Pogo dancing (တစ်နေရာတည်းမှာ ရပ်ပြီး စည်းလွတ်ဝါးလွတ် ခုန်ပေါက်နေသော စတိုင်လ်တစ်မျိုးပါ) နှင့် moshing (hardcore ဂီတသမားများ၏ Slam dancing နှင့် ခပ်ဆင်ဆင် တူသည်) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ စတိတ်စင်မြင့်ပေါ်က ဒိုင်ဗင်ထိုးချတာနှင့် လူအုပ်ပေါ်မှာ လှိုင်းစီးတာများကို The Stooges တို့လို ရှေ့ပြေး ပန့်ခ်ဝိုင်းများက စတင်ခဲ့ပြီး၊ အခုအချိန်ထိ ပန့်ခ်မက်သည်လ်နှင့် ရော့ခ်ဖျော်ဖြေပွဲများမှာ တွေ့မြင်နေရဆဲ ဖြစ်သည်။ Ska punk များက shanking ဟု ခေါ်သော အကစတိုင်လ်ကို ခေတ်နှင့် လျော်ညီအောင် ပြုပြင်ပြီး ပွဲထုတ်ခဲ့ကြသည်။ Hardcore dancingကတော့ ထိုစတိုင်လ် များအားလုံး၏ ဩဇာသက်ရောက်မှုနှင့် နောက်ထပ် ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်လာသော ကခုန်မှုစတိုင်လ် တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
စာပေအရေးအသား (Literature)
ပန့်ခ်ယဉ်ကျေးမှုမှာ ကဗျာနှင့် စကားပြေအရေးအသား ပုံစံသစ်များကိုလည်း ဖြစ်ထွန်းလာစေခဲ့သည်။ ပန့်ခ် များမှာ သူတို့ကိုယ်ပိုင် ဖြစ်သော မြေအောက် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေရေး လုပ်ငန်းအဖြစ် သတင်းများ၊ ကောလဟာလများ၊ ယဉ်ကျေးမှုပိုင်းဆိုင်ရာ ဝေဖန်ချက်များနှင့် အင်တာဗျူးများပါဝင်သော ပန့်ခ်ဇင်းများကို ထုတ်ဝေတတ်ကြသည်။ အများအားဖြင့် ပန့်ခ်များမှာ အလယ်တန်း ကျောင်းသားဘဝ၏ အစောပိုင်းနှစ်များမှာ ပန့်ခ်ယဉ်ကျေးမှုထဲကို ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ အများစုမှာ ထိုနောက် နှစ်အတန်ကြာသောအထိ ပန့်ခ်များအဖြစ် ဆက်လက်ရပ်တည်သွားကြပြီး၊ တချို့တလေကမူ သူတို့၏ ယုံကြည်သက်ဝင်မှုကို တစ်ဘဝလုံးစာ ရပ်တည်မှုအဖြစ် ခံယူသတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ ပန့်ခ်လူဦးရေး၏ ရာခိုင်နှုန်း အများဆုံးမှာ မြီးကောင်ပေါက်အရွယ်များ ဖြစ်ကြသော်လည်း စိတ်ဓာတ်ရေးရာအရ ပန့်ခ် ဖြစ်သော အရွယ်ရောက်ပြီးသူများလည်း အများကြီးရှိသည်။
ပန့်ခ်များမှာ ကျားမခွဲခြားရေး ဝါဒကို ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ရှုံ့ချပြစ်တင်ကြသော်လည်း ပန့်ခ်ယဉ်ကျေးမှုမှာ Riot Grrrl လှုပ်ရှားမှုကို ဖယ်ကြည့်လျှင် ယောက်ျားသားများ ကြီးစိုးသော ယဉ်ကျေးမှုတစ်ရပ်ပင် ဖြစ်သည်။ ဤယဉ်ကျေးမှု အစပြုကတည်းက ပန့်ခ် အမျိုးသမီးများမှာ အရေးကြီးသော အခန်းကဏ္ဍကနေ ပါဝင်ခဲ့သော်လည်း ပြောရေးဆိုခွင့် အနည်းငယ်ပင် ရရှိခဲ့သလို အများစုမှာ ရှေ့တန်းမရောက်ခဲ့ကြ။ ဘယ်လိုပင် ဖြစ် ဖြစ် တခြားအစားထိုးယဉ်ကျေးမှုများနှင့် နှိုင်းစာလျှင် ပန့်ခ်များမှာ အတွေးအခေါ် အယူအဆပိုင်းအရ ကျားမရေးရာအပိုင်းမှာ ပိုပြီးသာတူညီမျှမှုရှိသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ပန့်ခ်ယဉ်ကျေးမှုမှာ မူဝါဒ အတိုင်းဆိုလျှင် လူမျိုးရေးဝါဒ ဆန့်ကျင်သော အမြင်ရှိသည်ဟု ဆိုသော်လည်း လူဖြူများသာ အများဆုံးကြီးစိုးထားသော ဒါမှမဟုတ် လူဖြူများ အများဆုံး နေထိုင်သော နိုင်ငံများမှာ ထွန်းကားသော ယဉ်ကျေးမှုတစ်ခု ဖြစ်နေသည်။ သို့သော် လူမည်းများ၊ လက်တင်အမေရိကန်များ၊ အာရှတိုက်သားများမှာလည်း ပန့်ခ်ယဉ်ကျေးမှုကို တိုးတက် ဖြစ်ထွန်းလာဖို့ အရေးပါသော အကြောင်းရင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။
ဆေးလိပ်၊ အရက်နှင့် မူးယစ် ဆေးဝါးရှောင်ကြဉ်သော Straight Edge လှုပ်ရှားမှုကလွဲလျှင် မူးယစ်ဆေးဝါးနှင့် တခြားစိတ်ကို ပြောင်းလဲစေတတ်သော အရာဝတ္ထုများ အလွဲသုံးခြင်းမှာ ပန့်ခ် ယဉ်ကျေးမှု၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းလို ဖြစ်နေသည်။ အကြမ်းဖက်မှုများမှာလည်း တချို့အုပ်စုကွဲများ အထူးသဖြင့် Anarcho punk ဟု ခေါ်သော မင်းမဲ့ဝါဤပန့်ခ်များ၏ စစ်ဆန့်ကျင်ရေး လှုပ်ရှားမှုမှာ ပါဝင်သူများက ဆန့်ကျင်နေကြသော်လည်း ပန့်ခ်ယဉ်ကျေးမှုထဲမှာ ဆက်လက်တည်ရှိနေကြဆဲ ဖြစ်သည်။
အသိုက်အဝန်း (Community)
ပန့်ခ်များမှာ ဒေသတွင်း အစုအဖွဲ့များအဖြစ်နှင့် အနည်းဆုံး လူဦး ရေ ဒါဇင်ဝက်ကနေ ထောင်ချီသော အရေအတွက်ထိ ရှိကြသည်။ ပုံစံကျ ပန့်ခ်မြင်ကွင်းတစ်ခုမှာ ဂီတအဖွဲ့များ၊ ပရိသတ်များ၊ ဂီတပွဲခန်းမများ၊ မှီခိုမှု ကင်းရှင်းသော Indie ဓာတ်ပြား လေဘယ်လ်များ၊ ပန့်ခ်ဇင်း ထုတ်ဝေသူများ၊ စက္ခုအာရုံပိုင်းဆိုင်ရာ အနုပညာရှင်များနှင့် အဝတ်အစား ဖန်တီးပြုလုပ်သူများ (ဖက်ရှင်ဤဇိုင်းနာ) ပါဝင်ကြသည်။ ဒေသတွင်း ပန့်ခ် မြင်ကွင်းတစ်ခုမှာ ယေဘုယျအားဖြင့် အခိုင်အမာယုံကြည်သူ ပန့်ခ်အုပ်စုငယ် တစ်ခုကို ပိုပြီး လေးနက်မှုနည်းပါးသော အစွန်အဖျား ပတ်သက်သူများက ဝန်းရံထားကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ကျူးကျော် ဝင်ရောက်နေထိုင်ခြင်းမှာ တချို့ ပန့်ခ် အသိုက်အမြုံများအတွက် ခိုလှုံစရာနှင့် တခြားလိုအပ်သော ထောက်ပံ့မှုများရရှိဖို့ အခန်းကဏ္ဍတစ်ခုအဖြစ် အရေးပါခဲ့သည်။ ပန့်ခ်ကျူးကျော်ရပ်ကွက်များနှင့် အခြား ပန့်ခ်ဂေဟာများမှာ နယ်လှည့် ဖျော်ဖြေရေး ထွက်လာသော ဂီတအဖွဲ့များ တထောက်နားဖို့ နေရာများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပန့်ခ်များ အုပ်စုလိုက် အတူနေထိုင်ကြသော Dial House ဟု ပန့်ခ်စုပေါင်းစခန်းများလည်း ရှိသည်။ အင်တာနက် ဆက်သွယ်မှုစနစ်မှာ ပန့်ခ် ယဉ်ကျေးမှုမှာ ကြီးမားသော အခန်းကဏ္ဍက ပါဝင်လာခဲ့ပြီး၊ On-Line လူ့အဖွဲ့အစည်းများနှင့် မှတ်တမ်းဖိုင်များ မျှဝေသုံးစွဲမှု ပရိုဂရမ်များကို ပေါ်ထွန်းလာခဲ့စေသည်။
ချောင်းဇောက်ရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်
ချောင်းဇောက်ရွာ (Chaungzauk)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်၊ ကုန်းလည်ရိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၉၂၃၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကုန်းလည်ရိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၃၉ ဦး၊ မ ၂၁၈၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၂၂၂ ဦးနေထိုင်သည်။
အောက်ရွာလေးရွာ၊ ပါလှဲ့ (အထက်)
အောက်ရွာလေးရွာ၊ ပါလှဲ့ (အထက်)
ဂွေးပင်ရွာ၊ ရွာငံမြို့နယ်
ဂွေးပင်ရွာ (Gwaypin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ရွာငံမြို့နယ်၊ ဆပ်ခြံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၉၂၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆပ်ခြံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၈၀ ဦး၊ မ ၉၄၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၂၃ ဦးနေထိုင်သည်။
မင်းနန်သူရွာ၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်
မင်းနန်သူရွာ (Minnanthu)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်၊ မင်းနန်သူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၂၄၆၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မင်းနန်သူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၈၅ ဦး၊ မ ၃၂၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၁၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ညောင်ဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကော့ကမာရွာ၊ ကော့ကရိတ်မြို့နယ်
ကော့ကမာရွာ(Kawtkamar)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ကော့ကရိတ်ခရိုင်၊ ကော့ကရိတ်မြို့နယ်၊ ဒေါဖျာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၄၇၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဒေါဖျာကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၅၇၀ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၉၀၈ ဦး နေထိုင်သည်။ အဝီစိတွင်းကို အိမ်ခြေ ၁၅၂ အိမ်က အသုံးပြုသည်။ ကော့ကရိတ်မြို့နယ် မြစိမ်းရောင်ကျေးရွာစီမံကိန်း ၃၉ ရွာတွင် ပါဝင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကော့ကရိတ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
Miss International Queen
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အလှမယ်ပြိုင်ပွဲများ
ဆားတောရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
ဆားတောရွာ (Hsartaw)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်၊ တုံလောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၆၄၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တုံလောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၂၃ ဦး၊ မ ၂၄၀၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၆၂၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဓမ္မိကာရာမမြန်မာကျောင်းတိုက်
ဓမ္မိကာရာမမြန်မာကျောင်းတိုက် (Dhammikarama Burmese Temple )သည် မလေးရှားနိုင်ငံ၊ ပီနန်မြို့နယ်၊ ဂျော့မြို့၏  Pulau Tikus ဆင်ခြေဖုံးအရပ်တွင် တည်ရှိသည့် ကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျောင်းတော်သည် ဘာမတ်လမ်းတွင် တည်ရှိပြီး ဝက်ချယမန့်ကလာရန်နှင့် အနီးတွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျောင်းတော်သည် သက်တမ်းအရှည်ကြာဆုံး မြန်မာ - မလေး ကျောင်းတော်ဖြစ်သည်။ ကျောင်းတော်သည် သီတင်းကျွတ်မီးထွန်းပွဲတော်၊ သင်္ကြန်၊ စွန့်ကရန်၊ ဆောင်းဦးရာသီလယ်ပွဲတော် သည့်ပွဲတော်များကို ကျင်းပရာနေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မလေးရှားနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များ
ဘဟန်
ပါမောက္ခ မဟာသရေစည်သူ ဒေါက်တာ ဘဟန် (၁၈၉၀-၁၉၆၉) သည် ဝတ်လုံတော်ရ ဥပဒေပညာရှင် ပါမောက္ခတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး မြန်မာ့ ပထမဆုံး ပါရဂူ တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ဒေါက်တာ ဘဟန်သည် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ဂုဏ်ထူးဆောင် ဥပဒေ ပါမောက္ခ ဖြစ်သည့်အပြင် ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော် ရှေ့နေချုပ် ရာထူးကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ဒေါက်တာ ဘဟန်သည် မြန်မာစာပေ လောကတွင် ယနေ့တိုင် ပညာရှင် သုတေသီများ ကိုယ်တိုင်အားထား အသုံးပြုနေရသည့် တက္ကသိုလ် အင်္ဂလိပ် - မြန်မာ အဘိဓာန် (The University English - Burmese Dictionary) ပြုစုခဲ့သူ ဖြစ်သည်။
ငယ်ဘဝ
ဒေါက်တာ ဘဟန်ကို အဖ ဦးကျေး၊ အမိ ဒေါ်သိန်းတင် တို့မှ ၁၈၉ဝ ပြည့်နှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၃ဝ ရက် (ကြာသပတေးနေ့)တွင် မအူပင်မြို့၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ မွန်-ဗမာမျိုးရိုးဖြစ်သည်။ ညီအစ်ကို နှစ်ယောက်ရှိရာ ညီဖြစ်သူ မောင်ဘမော်မှာ မြန်မာ့နိုင်ငံရေး လောကတွင် ထင်ရှားသော နိုင်ငံတော်အဓိပတိ ဒေါက်တာ ဘမော် ဖြစ်သည်။ ဦးကျေးမှာ သာသနာပြု ဆရာကြီး ဒေါက်တာမတ် (Dr. Mark) ၏ တပည့် တဦး ဖြစ်၍ မန္တလေး သံတဲကျောင်းတွင် မင်းတုန်းမင်း၏ သားတော် မင်းညီမင်းသားများနှင့် အတူ ပညာ သင်ကြား ခဲ့ရသူ ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် အင်္ဂလန်သို့ ပညာ ဆက်လက် သင်ကြာရေး အတွက် အရွေးချယ် ခံရသူ တဦးလည်း ဖြစ်သည်။ သို့သော် အင်္ဂလိပ်တို့က သီပေါမင်းအား နန်းချ၍ အထက် မြန်မာပြည်ကို သိမ်းပိုက် လိုက်သည့်နောက် နှစ်အနည်းငယ် အတွင်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည့် သထုံ ဒေသမှ တော်လှန် ပုန်ကန်မှုတွင် ဦးကျေး ပါဝင် ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ယိုးဒယား (ထိုင်း) သို့ ထွက်ပြေး တိမ်းရှောင်ခဲ့သည်။
ပညာရေး
မောင်ဘဟန်သည် ၁၈၉၆ ခုနှစ်တွင် မအူပင် အစိုးရ အလယ်တန်း ကျောင်း၌ ပညာ သင်ကြားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ညီဖြစ်သူ မောင်ဘမော်နှင့် အတူ ရန်ကုန်မြို့ စိန့်ပေါလ်ကျောင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ ပညာ သင်ကြားခဲ့သည်။ မောင်ဘဟန်မှာ ငယ်စဉ်ကပင် မိခင် ဒေါ်သိန်းတင်က အင်္ဂလိပ် စကားလုံး တစ်လုံးစ နှစ်လုံးစ သင်ကြားပေးခြင်း ခံရသည်။ စိန့်ပေါလ်ကျောင်းတွင် ပညာ သင်ကြားနေစဉ် မောင်ဘဟန်သည် ဆွစ်ဖ်၏ ဂါလီဗာ၏ ခရီးစဉ် (Swift's Gulliver's Travels)၊ ဒီဖိုး၏ ရော်ဘင်ဆန် ကရူးဆိုး (Defoe's Robinson Crusoe)၊ ကပ္ပတိန် မာရတ်၏ ပင်လယ် ပုံပြင်များ (Captain Maryat's Sea Stories) စသော အင်္ဂလိပ် ဝတ္ထု အမြောက်အမြားကို ဖတ်ခဲ့ဖြင်းဖြင့် အင်္ဂလိပ် ဝေါဟာရကို ပိုမိုကြွယ်ဝ စေခဲ့သည်။ ၁၉၀၅ ခုနှစ်တွင် ပညာသင်ဆု ရ၍ ရန်ကုန်ကောလိပ်၌ လည်းကောင်း၊ ၁၉၀၆ ခုနှစ်တွင် ကာလကတ္တား ဒပ်ဖ်ကောလိပ်၌ လည်းကောင်း၊ ၁၉၀၇ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် ကောလိပ်၌ လည်းကောင်း ပညာ ဆက်လက် ဆည်းပူးပါသည်။ တက္ကသိုလ် ပညာ ဆက်လက် သင်ကြားစဉ် ပညာသင်ဆုများ ဆက်လက် ရရှိ၍ ၁၉၀၉ ခုနှစ်တွင် ဝိဇ္ဇာ ဘွဲ့ကို ဘာသာစုံ ဂုဏ်ထူးဖြင့် အောင်မြင် ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ရန်ကုန် ကောလိပ်တွင် သရုပ်ပြ ဆရာ အဖြစ် ခေတ္တ ဆောင်ရွက်ကာ ၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် အငယ်တန်း နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်း ရာထူးကို လည်းကောင်း၊ ၁၉၁၃ ခုနှစ်တွင် ဦးထွန်းငြိမ်း၏ လက်အောက်၌ လက်ထောက် စာတော်ပြန် အရာရှိ အဖြစ် လည်းကောင်း လုပ်ကိုင် ခဲ့သည်။ အလုပ် တာဝန် တဖက်နှင့်ပင် ကာလကတ္တား တက္ကသိုလ်မှ မဟာ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ စာမေးပွဲကို အလွတ် ဝင်ရောက် ဖြေဆိုရာ အင်္ဂလိပ် ဂုဏ်ထူးဖြင့် အောင်မြင်ပါသည်။ မဟာဝိဇ္ဇာ စာမေးပွဲကို နေ့ကျောင်းသားများနှင့် အပြိုင် ဖြေဆို၍ အားလုံးတွင် တတိယ ရခဲ့သည်။ ၁၉၁၈ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ အကြီးတန်း ဝန်ထမ်း အဖြစ် တိုးမြှင့် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရ၍ လစာ ၈၀ဝ ကျပ် ရသော အစိုးရ စာတော်ပြန် ဖြစ်လာသည်။
ဝတ်လုံ
၁၉၂၅ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ရန်ကုန် ပြန်ရောက်၍ ဝတ်လုံတော်ရ တစ်ဦး အဖြစ် အသက်မွေး ဝမ်းကျောင်း ပြုသည်။ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် ဥပဒေပညာဌာနတွင်လည်း အချိန်ပိုင်း ကထိက အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် လက်ထောက် အစိုးရ ရှေ့နေ အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် ဥပဒေဌာန အချိန်ပိုင်း ပါမောက္ခ အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ဥပဒေ မဟာဌာနမှူး အဖြစ် လည်းကောင်း ဆောင်ရွက် ခဲ့သည်။ ဂျပန်ခေတ် အတွင်း မြန်မာ့ ယဉ်ကျေးမှု ပြန်လည် တိုးတက် စေရန်နှင့် ကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှု သိကျွမ်း နားလည် စေရန်အတွက် တည်ထောင်သော ပညာ တံခွန် အသင်းတွင် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် ဘာသာပြန်နှင့် စာအုပ် ထုတ်ဝေရေး ဌာန၊ မြန်မာ အဘိဓာန် အကြံပေး အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် ဂုဏ်ထူးတန်း များနှင့် မဟာ ဝိဇ္ဇာတန်းများ၏ ပြင်ပ စာစစ်မှူး အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ဥပဒေဌာန ဂုဏ်ထူးဆောင် ပါမောက္ခ အဖြစ် လည်းကောင်း တာဝန် အသီးသီး ထမ်းဆောင် ပါသည်။ ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသန အသင်းကြီး၏ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် တင်မြှောက်ခြင်း ခံရသည်။
နိုင်ငံတော် ရှေ့နေချုပ်
၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော် အစိုးရ၏ မေတ္တာ ရပ်ခံချက် အရ နိုင်ငံတော် ရှေ့နေချုပ် ရာထူးကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော် အစိုးရမှ မဟာသရေ စည်သူဘွဲ့ ချီးမြှင့်၍ ဂျီနီဗာတွင် ကျင်းပသည့် ပင်လယ်ရေကြောင်း ဥပဒေ ကွန်ဖရင့်သို့ မြန်မာ အဖွဲ့ကို ဦဆောင်၍ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ဒေါက်တာ ဘဟန်သည် ဇနီး ဖြစ်သူ ဒေါ်ခင်သိန်း [M.A. (Yale)] ပညာရေး တက္ကသိုလ်တွင် ကထိကနှင့် အတူ အမေရိကားရှိ ကောလိပ် တက္ကသိုလ်များတွင် မြန်မာ့ ယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ ထုံးစံများကို လှည့်လည် ဟောပြော ပို့ချခဲ့သည်။ (ဒေါက်တာ ဘဟန်၏ ပထမ ဇနီးမှာ ဒေါ်သိန်းလွင် ဖြစ်၍ ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။)
ဒေါက်တာ ဘဟန် ပြုစုသော တက္ကသိုလ် အင်္ဂလိပ် - မြန်မာ အဘိဓာန်
မြန်မာ စာပေ လောကတွင် ယနေ့တိုင် အပြည့်စုံဆုံး၊ အခိုင်မာဆုံး၊ အကောင်းဆုံးဟု သတ်မှတ်နိုင်၍ ပညာရှင် သုတေသီများ ကိုယ်တိုင် အားကို အားထား အသုံးပြု နေရသည့် အင်္ဂလိပ် - မြန်မာ အဘိဓာန်မှာ ဒေါက်တာ ဘဟန် ပြုစုသော တက္ကသိုလ် အင်္ဂလိပ် - မြန်မာ အဘိဓာန် (The University English - Burmese Dictionary) ဖြစ်သည်။ ဤ အဘိဓာန်ကြီးတွင် ဝေါဟာရပေါင်း ငါးသောင်းခွဲကျော် ပါဝင်၍ စာမျက်နှာပေါင်း ၂၂၉၂ ရှိသည်။ စာအုပ် အရွယ် ၁၀.၅ ၉" ရှိ၍ အပိုင်း ၁ဝ ပိုင်းခွဲကာ ဟံသာဝတီ ပုံနှိပ်တိုက်မှ ၁၉၅၁ - ၁၉၆၆ တွင် ပထမ အကြိမ် ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေ ခဲ့သည်။ ၁၉၄၄ ခုနှစ်တွင် အပိုင်း ၁ဝ ပိုင်းကို စုစည်း၍ သုံးတွဲ အဖြစ် ဒုတိယ အကြိမ် ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေပါသည်။
ထူးခြားသည်မှာ ဤမျှ ပြည့်စုံ ခိုင်မာ လှသော အင်္ဂလိပ် - မြန်မာ အဘိဓာန် ကျမ်းကြီးကို ဒေါက်တာ ဘဟန်သည် အသက် ၆ဝ ကျော်လွန်မှ တဦးတည်း ပြုစု နိုင်ခဲ့ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ဒေါက်တာ ဘဟန်သည် အဘိဓာန် လုပ်ငန်းကို ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် စတင်၍ ၁၉၆၆ ခုနှစ် ကျမှသာ လုပ်ငန်း လက်စသတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ပထမ အကြိမ် ထုတ်ဝေ ခဲ့စဉ်ကမူ -
ဒေါက်တာ ဘဟန်၏ အဘိဓာန် မထွက်ပေါ်မီ မြန်မာ စာပေ လောကတွင် အသုံးပြု နေသည့် ဆရာ ယုဒသန် (Dr. Judson) ၏ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာ အဘိဓာန်နှင့် ဦးထွန်းငြိမ်း၏ ကျောင်းသားသုံး အင်္ဂလိပ် - မြန်မာ အဘိဓာန် ကျမ်းများမှာ အလွန် ချီးမွမ်းဖွယ် ကောင်းသော်လည်း ခေတ်နောက်ကျ နေပြီဟု ဆိုနိုင်သည်။ ယုဒသန်၏ အဘိဓာန်မှာ ပထမ အကြိမ် အဖြစ် ၁၈၄၉ ခုနှစ်က ထုတ်ဝေခဲ့၍ နှစ်ပေါင်း တရာ ကျော်ခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ ဦးထွန်းငြိမ်း၏ အဘိဓာန် သည်လည်း ပထမ အကြိမ် အဖြစ် ၁၉၀၆ ခုနှစ်က ထုတ်ဝေခဲ့ရာ နှစ်ပေါင်း ငါးဆယ် ကျော်ပြီ ဖြစ်သည်။
တက္ကသိုလ် အင်္ဂလိပ် - မြန်မာ အဘိဓာန်ကြီး ပြုစုချိန်တွင် ဒေါက်တာ ဟန်သည် ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် ဥပဒေ မဟာ ဌာနမှူးနှင့် ဂုဏ်ထူးဆောင် ဥပဒေ ပါမောက္ခ ရာထူးမှ အငြိမ်းစား ယူပြီးစ ဖြစ်သည်။ လူ့သက်တမ်းဖြင့် တွက်လျှင် ဘဝ တသက်တာ ပညာဆည်းပူး လေ့လာမှု ပြီးစီး၍ ပညာရည် အပြည်ဝဆုံးချိန်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ဒေါက်တာ ဘဟန်သည် အသက် ၂၅ နှစ် အရွယ်ကပင် အိနိ္ဒယပြည် ကာလကတ္တား တက္ကသိုလ်မှ (M.A.) မဟာ ဝိဇာဘွဲ့ကို အင်္ဂလိပ် စာပေဖြင့် ရရှိခဲ့သည်။ အသက် ၃၅ နှစ် အရွယ်တွင် အင်္ဂလန်ပြည် ကိန်းဘရစ် တက္ကသိုလ်၌ ပညာ သင်ကြားခွင့် ရခဲ့သည်။ ထို့နောက် လင်ကွန်းအင်း ဥပဒေ ကျောင်းမှ ဘားအက်လေးဘွဲ့၊ ဂျာမနီနိုင်ငံ ဖရိုင်းဘတ် တက္ကသိုလ်မှ ဒေါက်တာဘွဲ့၊ ပြင်သစ်နိုင်ငံ ဘောဒိုး တက္ကသိုလ်မှ စာပေ ပါရဂူဘွဲ့များ ရရှိခဲ့သည်။ အသက် ၅၇ နှစ် အရွယ်တွင် ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်မှ ဂုဏ်ထူးဆောင် ဥပဒေ ပါရဂူဘွဲ့ ထပ်မံ ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရသည်။
ဤ ပညာရေး ပါရဂူဘွဲ့ ဒီဂရီများသည် ဒေါက်တာ ဘဟန်၏ ပညာရည် အဆင့်အတန်းကို ဖော်ပြ နေပါသည်။ ထို့ထက် အရေး ပါသည်မှာ အသက် ၁၉ နှစ် အရွယ်တွင် ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်မှ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို ဘာသာစုံ ဂုဏ်ထူးဖြင့် အောင်မြင်ပြီးနောက် ဦးထွန်းငြိမ်း၏ လက်အောက်တွင် အစိုးရ လက်ထောက် စာတော်ပြန် လုပ်ကိုင်ခွင့် ရခဲ့ခြင်းနှင့် ဦးထွန်းငြိမ်း၏ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာ အဘိဓာန်ကျမ်းကြီး ဒုတိယ အကြိမ် ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေနိုင်ရေး အတွက် ပြင်ဆင် တည်းဖြတ်ခွင့် ရခဲ့ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်က ဒေါက်တာဘဟန်မှာ အသက် ၂၅ နှစ် အရွယ်မျှသာ ရှိသေးသည်။ ဤသို့ အဘိဓာန်ကျမ်းပြု ဦးထွန်းငြိမ်း၏ လက်အောက်တွင် ဘာသာပြန် အတွေ့အကြုံနှင့် အဘိဓာန် လုပ်ငန်း အတွေ့အကြုံများ လက်တွေ့ ဆည်းပူး ခဲ့ရခြင်းသည် ဒေါက်တာ ဘဟန် အတွက် တက္ကသိုလ် အင်္ဂလိပ် - မြန်မာ အဘိဓာန်ကြီး ပြုစုရေးတွင် များစွာ အထောက်အပံ့ ဖြစ်လာသည်။
ဦးထွန်းငြိမ်းမှာ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာ အဘိဓာန် ကျမ်းပြု ပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်ရုံမျှမက ၁၈၉၉ ခုနှစ်ကပင် ပုဂံ၊ ပင်းယ၊ အင်းဝ ကျောက်စာများကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာ ပြန်ဆိုခဲ့သော ပညာရှင် တဦး ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ပုဂံခေတ် မြစေတီ ကျောက်စာနှင့် ပျူခေတ် မောင်ကန် ရွှေပေချပ် ပါဠိတော်များကို အင်္ဂလိပ်မှ မြန်မာ ပြန်ဆိုခဲ့သည်။ ခရစ်ယာန် သမ္မာကျမ်းစာ ကိုလည်း အင်္ဂလိပ်မှ မြန်မာ ပြန်ဆိုခဲ့သည်။ အခြား လူသိ နည်းသော ဦးထွန်းငြိမ်း၏ စွမ်းဆောင်ချက်မှာ ကမ္ဘာ့ ပညာရှင် လောကတွင် ထင်ရှားသော မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသန အသင်းကြီးကို စတင် တည်ထောင်သူများတွင် တဦး အပါအဝင် ဖြစ်၍ အသင်း၏ ငွေထိန်း တာဝန်ကိုလည်း ထမ်းဆောင် ခဲ့ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ဒေါက်တာ ဘဟန် ကိုယ်တိုင် ကလည်း ဆရာဖြစ်သူ ဦးထွန်းငြိမ်း ကဲ့သို့ပင် သုတေသနစိတ် ထက်သန်သဖြင့် အင်္ဂလိပ် ဘာသာဖြင့် သုတေသန စာတမ်းများကို မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသန အသင်း ဂျာနယ်တွင် ရေးသားခဲ့သော ပညာရှင် တဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။
ဒေါက်တာ ဘဟန်သည် ငယ်ရွယ်စဉ် ကမူ အင်္ဂလိပ် စာပေကို ပိုမို ကျွမ်းကျင်ခဲ့သည်။ ဦးထွန်းငြိမ်း၏ လက်အောက်တွင် လုပ်ကိုင်ရသည့် အခါ ဆရာဖြစ်သူ ဦးထွန်းငြိမ်း၏ သတိပေး တိုက်တွန်းမှုကြောင့် မြန်မာ စာပေ၊ မြန်မာ့ ယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ ထုံးစံများကို် မြန်မာ ပညာရှိများထံ လေ့လာ လိုက်စားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဥရောပတွင် ပညာ ဆက်လက် ဆည်းပူးခွင့် ရသောအခါ ဂျာမန်နှင့် ပြင်သစ် ဘာသာစကားကို အလွန် ကျွမ်းကျွမ်းကျင်ကျင် တတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ဒေါက်တာ ဘဟန်သည် သမ္မာကျမ်းစာကို အလေ့လာ လိုက်စားခဲ့ခြင်းဖြင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာ စကားကို အလွန် ကျွမ်းကျင် လာသည်။ ထို့ကြောင့် ဒေါက်တာ ဘဟန်၏ တက္ကသိုလ် အင်္ဂလိပ် - မြန်မာ အဘိဓာန် ထွက်ပေါ် လာသောအခါ မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသန အသင်း ဂျာနယ်တွင် ဆရာကြီး ဦးဖေမောင်တင်က အောက်ပါ အတိုင်း ရေးသားခဲ့သည်။
"…. ဒေါက်တာ ဘဟန်၏ အဘိဓာန်သည် အဘိဓာန် ပြုစုသူ မိန့်ဆို သကဲ့သို့ တိကျသေချာ ရှင်းလင်း ပြည့်စုံရုံ မျှမက အင်္ဂလိပ် ဆိုရိုး စကားများကို မြန်မာပြန်ရာတွင် မြန်မာစကား ပီပီသသဖြင့် လှပ ထိမိစွာ ပြန်ဆိုနိုင်သည်။ ထို့ပြင် ဤအဘိဓာန်ကို လေ့လာခြင်းဖြင့် မြန်မာ စာသင်သားတို့အား အင်္ဂလိပ် ဘာသာစကား ကျွမ်းကျင်မှု ပေးနိုင် သကဲ့သို့ နိုင်ငံခြားသားများ အတွက်လည်း မြန်မာဘာသာ စကား ကျွမ်းကျင်မှုတွင် အကူအညီ ပေးနိုင် ပါလိမ့်မည်"
ဒေါက်တာ ဘဟန်မှာ ပညာရေးတွင် စိတ်အား ထက်သန်၍ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် ဥပဒေ ပညာ မဟာဌာနတွင် ပါမောက္ခ အဖြစ် နှစ်ပေါင်းများစွာ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် သုတေသနစိတ် ထက်သန်သော ပညာရှင် တဦး ဖြစ်ရာ မြန်မာ့ဓလေ့ ထုံးတမ်းစဉ်လာနှင့် မြန်မာစာပေ ဝေဖန်ချက်များကို အင်္ဂလိပ် ဘာသာဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသန အသင်း ဂျာနယ်တွင် ရေးသား ခဲ့သည်။ ဒေါက်တာ ဘဟန်သည် မြန်မာ ရှေးဟောင်း သမိုင်း ပါရဂူ ဂျီ၊ အိပ်ချ်၊ လုစ် (G. H. Luce)၏ 'မြန်မာအစ ကျောက်ဆည်က' ဟု လူသိများသော 'Old Kyaykse and the Coming of the Burmans' စာတမ်းကို မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသန အသင်း အတွက် ကိုယ်စား ဖတ်ကြား ပေးခဲ့သည်။ ထိုဆောင်ရွက်ချက်ကို အချို့သော စာရေးဆရာ၊ သုတေသန ပညာရှင်နှင့် နိုင်ငံရေးသမားတို့က ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဝေဖန် ခဲ့ကြသည်။ အထူးသဖြင့် ဗိုလ်တထောင် သတင်းစာ မှ ဦးသိန်းဖေမြင့်၏ ဝေဖန်ချက်များမှာ ဩဇာ ကြီးမားလှသည်နှင့် ဒေါက်တာ ဘဟန် အတွက် အထင်မှားစရာ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။
အမှန်စင်စစ် ဒေါက်တာ ဘဟန်မှာ ခရစ်ယာန် ဘာသာဝင် တဦး ဖြစ်သော်လည်း တိုင်းပြည်နှင့် လူမျိုး၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို အစဉ် စောင့်ထိန်းခဲ့သော ပညာရှင် တဦး ဖြစ်သည်။ သာဓက ပြရသော် ၁၉၃ဝ ပတ်ဝန်းကျင်က မြန်မာ့သမိုင်း (History of Burma) စာအုပ်ကို ရေးသားသူ အိုင်စီအက်စ် ဝန်ထမ်း ဂျီ၊ အီး၊ ဟာဗေး (G. E. Harvey) အား ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် မှ ဒေါက်တာဘွဲ့ ပေးအပ်ရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။ ဟာဗေး၏ မြန်မာ ရာဇဝင် စာအုပ်မှာ မြန်မာ့ သမိုင်းနှင့် ပတ်သက်၍ ပထမ ဦးဆုံးသော အဆင့်မြင့် သုတေသန လက်ရာတရပ် ဖြစ်သော်လည်း ယင်းစာအုပ်တွင် မြန်မာ လူမျိုးနှင့် မြန်မာ ဘုရင်များ အပေါ် နှိမ့်ချ၍ တဖက်သတ် ရေးသားထားရာ မြန်မာများ ဘက်မှ မခံမရပ်နိုင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်၏ အစီအစဉ်ကို ဒေါက်တာ ဘဟန်နှင့် ဦးစိုးညွန့်တို့ (လွတ်လပ်ရေး ခေတ်ဦး အမေရိကန်နိုင်ငံ ဆိုင်ရာ မြန်မာ သံအမတ်ကြီး) တို့ ဦးဆောင်၍ ကန့်ကွက် ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဟာဗေးမှာ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်မှ ချီးမြှင့်မည့် ဒေါက်တာဘွဲ့ ရမသွားပါ။ ဤအချက်ကို အမျိုးသား ပညာဝန် ဦးဖိုးကျား ကိုယ်တိုင် ထုတ်ဖော် မှတ်တမ်း တင်ခဲ့ဖူးပါသည်။
ထင်ရှားသောစာအုပ်အချို့
ဒေါက်တာ ဘဟန် ပြုစု ရေးသားခဲ့သော စာအုပ်များနှင့် ဘွဲ့ယူ စာတန်းများမှာ -
ဒေါက်တာ ဘဟန် မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသန အသင်း ဂျာနယ်တွင် ရေးသားခဲ့သော သုတေသန စာတမ်းများနှင့် စာအုပ် ဝေဖန်ချက်များကို စာစု စာရင်း -
ဘဝနိဂုံး
ဒေါက်တာ ဘဟန်သည် တက္ကသိုလ် အင်္ဂလိပ် - မြန်မာ အဘိဓာန်ကြီးကို ပြုစု ပြီးစီးသည့်နောက် သုံးနှစ် အကြာ ၁၉၆၉ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ဒေါက်တာ ဘဟန် ကွယ်လွန် သွားသောအခါ ဒေါက်တာ ဘဟန်၏ ဂုဏ်ရည်နှင့် ပတ်သက်၍ တရားသူကြီးဟောင်း ဝတ်လုံတော်ရ ဦးကျော်မြင့်က အောက်ပါ အတိုင်း ချီးမွမ်း စကား ဆိုခဲ့သည်။
"….. ဒေါက်တာ ဘဟန်သည် ပြောင်မြောက်သော ဥပဒေ ပညာရှင် ဖြစ်သည်။ သူ၏ အသိပညာ၊ သူ၏ စာပေ စွမ်းရည်တို့ကို မြန်မာပြည်က သာမက တကမ္ဘာလုံးကပင် အသိအမှတ် ပြုကြသည်။ ဒေါက်တာ ဘဟန်သည် မြင့်မြတ် တော်ဖြောင့်သော လမ်းစဉ်ကို လိုက်လျောသူ ဖြစ်သည်။ မတုန်လှုပ်သော သမာဓိဂုဏ်နှင့် ပြည့်စုံသူလည်း ဖြစ်သည်။ သူ တခုခုကို ဆုံးဖြတ်ချက်မှာ မှန်နေတတ်သည်။"
ကျမ်းကိုး
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အဘိဓာန်ပြုစုသူများ ကဏ္ဍ:၁၈၉၀ မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:၁၉၆၉ ကွယ်လွန်သူများ
ပါလဒုတ္တာ
ပါလဒုတ္တာ (Lapis Lazuli) သည် အပြာရောင်ရှိသော အဖိုးသင့်တွင်းထွက် ကျောက်မျက်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။
အဲရီးဇ်
အဲရီးဇ် (Ares) (Ancient Greek : Ἄρης <span class="IPA" title="Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)">[árɛːs], literally meaning "battle") ရှေးဂရိဒဏ္ဍာရီမှ စစ်နတ်ဘုရား ဖြစ်သည်။  အိုလံပတ်တောင်တွင်စံမြန်းသော နတ်ဘုရား ဆယ့်နှစ်ပါး အနက် တစ်ပါးအပါအဝင် ဖြစ်ပြီး ဇုစ် (Zeus) မိုးကြိုးနတ်ဘုရား နှင့် ဟီရာ (Hera) တို့ ၏ သားတော် တစ်ပါးလည်းဖြစ်သည်။ စစ်ရေး အတိုက်အခိုက်တွင် အလွန်ကျွမ်းကျင်သူ ဖြစ်သည်။ သွေးထွက်သံယိုမှုကို လို လားကာ ကြမ်းကြုတ် ရက်စက်သည့် စိတ်ဓာတ်ရှိသည်။ ဂရိတို့က အရီးရှ် (Ἄρης) ဟုခေါ်ဝေါ်သော်လည်း ရောမဘာသာစကားဖြင့်မူ မားစ်(Mars)နတ်မင်းဟု သတ်မှတ်သည်။ ရောမလူမျိုးတို့က မားစ် တစ်နည်း အဲရီးဇ်အား ရောမမြို့တော်ကို တည်ထောင်သူ ရိုမျူလပ်၏ ခမည်းတော် ဖြစ်သည်ဟုယူဆကြသည်။
ပါလဒုတ္တာ
ဓာတုဖွဲ့စည်းမှု
ဆိုဒီယံ အလူမီနီယံ ဆီလီကိတ် နှင့် ဆိုဒီယံ ဆာလဖိဒ် တို့ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ပုံဆောင်စနစ်မှာ ကုဗစနစ်ဖြစ်ပြီး သိပ်သည်းဆမှာ ၂.၇ မှ ၂.၉ ထိရှိသည်။ မာဆင့် ၅.၅ ရှိပြီး ဖန်ရောင်လက်ဖြစ်သည်။ အလင်းမှုံ(Translucent) မှ အလင်းပိတ်(Opaque) အထိရှိပြီး သွေး၍ အရောင်တင်ပေးမှသာလျှင် ကျောက်မျက်ရတနာအဖြစ် အသုံးပြုနိုင်သည်။ သို့သော် ပျော့လွန်းသဖြင့် ရတနာအဖြစ် တာရှည်မခံပေ။
ထွက်ရှိရာ ဒေသများ
ကဏ္ဍ:သဘာဝတွင်းထွက် ကျောက်မျက်များ
မာန်မြင့်
စာရေးဆရာ မာန်မြင့် (၁၉၄၉-၂၀၁၀)ကို တောခေါင်းကြီး ဦးလာဘ၊ ဒေါ်သန်းမေတို့က ၁၉၄၉ ခုနှစ် မေလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ကန့်ဘလူမြို့၌ မွေးဖွားသည်။ အမည်ရင်းမှာ ဦးခင်မောင်မြင့်ဖြစ်သည်။ ရွှေဘိုမြို့ ဒေါ်ညီမမူလတန်းကျောင်း၊ ထန်းတပင်ဇီးကုန်း အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းတို့တွင် အခြေခံပညာကို ဆည်းပူးအောင်မြင့်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် မန္တလေးစက်မှုသိပ္ပံ၌ ဆက်လက်ပညာသင်ယူရာ ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် အေဂျီတီအိုင် (မြို့ပြ) ဒီပလိုမာဘွဲ့ရသည်။ ဆောက်လုပ်ရေးကော်ပိုရေးရှင်း၌ အင်ဂျင်နီယာအဖြစ် မြစ်ကြီးနားမြို့နှင့် ပူတာအိုမြို့တို့၌ အမှုထမ်းခဲ့သည်။ မြို့နယ်အင်ဂျင်နီယာအဖြစ် ချီဖွေမြို့နှင့် ဖားကန့်မြို့များတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၇၀ ပြည့်နှစ် ဇူလိုင်လထုတ် ရှုဒေါင့်ဂျာနယ်၌ ဝမ်းနည်းသောအထိမ်းအမှတ်ပြဇာတ် ကို မာန်မြင့်(ကန့်ဘလူ) အမည်ဖြင့် ရေးသား၍ စာပေလောကကို စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလထုတ် မိုးဝေမဂ္ဂဇင်းတွင် ပါဝင်သည့် စာတည်းကလေး သည် ပထမဆုံးဖော်ပြခံရသည့် ဝတ္ထုတိုဖြစ်သည်။
မိုးဝေ၊ ရှုဒေါင့်၊ မြဝတီ၊ ရှုမဝစသည့် ဂျာနယ်နှင့် မဂ္ဂဇင်းများတွင် ရေးသားခဲ့သည်။ ဝတ္ထုတို ပုဒ်ရေ ၅၀ခန့်မှ ၁၆ ပုဒ်ကို ရွေးထုတ်၍ ဗမာပြည်မှာ လုပ်သည်နှင့် အခြားဝတ္ထုတိုများ စာအုပ်ကို ၁၉၇၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထိုစာအုပ်ကို ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံထုတ် အနုဝါဒစာစောင်၌ ဟင်ဒီ ဘာသာဖြင့် ပြန်ဆိုဖော်ပြခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် မြန်မာပြည်မှာလုပ်သည်နှင့်အခြားဝတ္ထုတိုများ စာအုပ်ကို ဒုတိယအကြိမ်အဖြစ် ပြင်ဆင်ဖြည့်စွက် ကောက်နုတ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
မာန်မြင့်၏ ဆေးလိပ်သမလေးဝတ္ထုတိုကို တက္ကသိုလ်ကျောင်းသုံးမြန်မာစကားပြေစာအုပ်တွင် ထည့်သွင်းဖော်ပြခံရသည်။ ၂၀၀၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလထုတ် နွယ်နီမဂ္ဂဇင်းတွင် ဖော်ပြခံရသည့် ဘကြီးအတွက်အုတ်ဂူ ဝတ္ထုတိုကို ဥတ္တရလမင်း ခံစားသူအကြိုက် ၁၀ နှစ်တာ လက်ရွေးစင်ဝတ္ထုတိုများ (၂၀၀၇) တွင် ထပ်မံ ဖော်ပြခံရသည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် မတ်လထုတ်ှုခသည ? မဂ္ဂဇင်းတွင်ပါဝင်သော အဆုံးသတ်ခွင့်မရသော ဝတ္ထုသည် မာန်မြင့်၏နောက်ဆုံးလက်ရာဖြစ်သည်။
မာန်မြင့်သည် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် မတ်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင် စင်ကာပူနိုင်ငံ အမျိုးသားတက္ကသိုလ်ဆေးရုံ၌ ကွယ်လွန်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ဇော်ဂျီမုတ်ဆိတ်ဂမုန်း
ဇော်ဂျီမုတ်ဆိတ်ဂမုန်း၏အပွင့်သည် လိပ်ပြာပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီး လိပ်ပြာဂမုန်း၊ ဂမုန်းလိပ်ပြာ၊ မုတ်ဆိတ်ဂမုန်း၊ ဂမုန်းမုတ်ဆိတ် ဟုခေါ်ကြသည်။ အပွင့်ပွင့်သောအခါ အပြာရောင်ပွင့်သည်။ အလွန်ပေါ၍ အနီရောင်ပွင့်သောအပင်မှာ ရှား၏။ အပွင့်ပွင့်သောအခါ အသီးပါသော အမမျိုးနှင့် အသီးမပါသော အဖိုမျိုး နှစ်မျိုးရှိသည်။ အမမျိုးမှာ အပင်ရော အပွင့်ပါ သေးငယ်တတ်လျက် အဖိုမျိုးမှာ ကြီးသည်။ အရွက်မှာ လွန်စွာပျော့ပြောင်းသဖြင့် နေအနည်းငယ်ပူလျှင် ညှိုး၍ သွားတတ်သည်။
အာနိသင်
ဝိဇ္ဇာ ဇော်ဂျီများ စောင့်ရှောက်သည်။ အချိန်ရာသီမရွေး ပွင့်တတ်၍ ပွင့်သောအချိန်တွင် လွန်စွာစီးပွားဖြစ်သည်။ မပွင့်လျှင်လည်း တစ်နှစ်လုံး မပွင့်တတ်ပေ။ သန်ရှင်းမှုကို အလွန်ကြိုက်ကာ ပြုစုသူသည် ထီပေါက်တတ်သည်။ အရွက်များကို မဖြတ်ရပါ။ ဖြတ်လျင် လင်မယားချင်း ရန်ဖြစ် စိတ်ကောက်ရတတ်သည်။ အရွက်ကို ကြိတ်၍ အရည်ကို လက်ဖက်ရည်ပုဂံတစ်လုံးလောက် ဆယ်ရက်ခန်သောက်လျှင် ချောင်းဆိုးသွေးပါ ပျောက်သည်။ အပွင့်များသည် မျက်လုံးနှင့်တူ၍ တစ်ခါပွင့်လျင် နှစ်ပွင့် တပြိုင်တည်း ပွင့်ပြီး၊ စူဠသမ္ဘာဝ၊ မဟာသမ္ဘာဝဂမုန်း ခေါ်သည်။ မျက်စိနာသူ တိမ်ရှိသူများကို ၎င်းဂမုန်းဥကို သွေး၍ ခပ်လျှင် ပျောက်ကင်းသည်။
ကံကြီးပြင်ရွာ၊ ကကျက်ဘက်ကံပြင်
ကံကြီးပြင်ရွာ၊ ကကျက်ဘက်ကံပြင်
ပါလှဲ့ (အထက်)ရွာ၊ ပါလှဲ့ (အထက်)
ပါလှဲ့ (အထက်)ရွာ၊ ပါလှဲ့ (အထက်)
လယ်ကြီးကွင်းရွာ၊ အုပ်တွင်း
လယ်ကြီးကွင်းရွာ၊ အုပ်တွင်း
ဇိန့်ထောင့်ရွာ၊ ပုလဲမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပုလဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အိမ်တွင်းမင်္ဂလာဂမုန်း
အိမ်တွင်းမင်္ဂလာဂမုန်း ကို စော်ဘွား၏ဟော်နန်းတွင် စိုက်ပျိုးထား၍ ဟော်နန်းစီးပွားတိုး  ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ ရိုးရိုးစီးပွားတိုးဂမုန်းမှာ အရွက်ပြောက်ကျားကလေးပင် ကွဲပြားသည်။
ဂမုန်းခတ္တာရွှေ
ဂမုန်းခတ္တာရွှေ သည် ခတ္တာပင်နှင့်တူ၏။ နနွင်းသားကဲ့သို့ ဝါဝါရှိသည်။ နာကို သေစေနိုင်၏။ ဘင်ကိုဖြူစေသည်။ အဂ္ဂိရတ် အသုံးဝင်၏။
မြေစွန်းရွာသစ်ရွာ၊ ချောက်မြို့နယ်
မြေစွန်းရွာသစ်ရွာ (Myaysunywarthit)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ချောက်မြို့နယ်၊ မြေစွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၅၁၅၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြေစွန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၁၁ ဦး၊ မ ၁၇၈၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၁၉၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ချောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆင်ကွင်းရွာ၊ ကျွဲတလင်း
ဆင်ကွင်းရွာ၊ ကျွဲတလင်း
သိန်းတန်ရွာ၊ ဗန်းမော်မြို့နယ်
သိန်းတန်ရွာ(Theintan)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ ဗန်းမော်မြို့နယ်၊ ပါပေါင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၀၅၂၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပါပေါင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၂၃ ဦး၊ မ ၁၃၇၆ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၆၉၉ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဗန်းမော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စီတက်ဆီယာ
စီတက်ဆီယာ (Cetacea) သည် လက်တင်ဘာသာစကား cetus မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ဝေလငါးဟု အဓိပ္ပါယ်ရပြီး ဂရိဘာသာစကားဖြင့် ငါးကြီးဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။  ယင်းသည် ဝေလငါး၊ လင်းပိုင်တို့ပါဝင်သော ရေနေ နို့တိုက်သတ္တဝါအုပ်စုကို ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ရေထဲတွင် အဓိကကျင်လည်ကျက်စားခြင်း၊ တခါတရံ အရွယ်အစားကြီးမားခြင်း၊ အသားစားသတ္တဝါဖြစ်ခြင်းတို့သည် စီတက်စီယာတို့၏ ပင်မလက္ခဏာများဖြစ်ကြသည်။ ယင်းတို့သည် ရေထဲတွင် လှေလှော်တက်မကဲ့သို့သော အမြီးဖြင့် အပေါ်အောက် ရွေ့လျားသွားလာနိုင်ကြသည်။r အများစုသည် ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာများတွင် ကျင်လည်ကျက်စားကြပြီး ပမာဏအနည်းငယ်သည် ရေငန် သို့မဟုတ် ရေချိုတွင်လည်း တွေ့ရသည်။ ယင်းတို့ကို မြစ်အချို့နှင့် ကမ္ဘာ၏ ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာအားလုံးတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ စီတက်ဆီယာတို့သည် ဉာဏ်ရည်ကောင်းခြင်းနှင့် ရှုပ်ထွေးသော လူမှုရေးဆက်ဆံမှုရှိခြင်း၊ ကြီးမားသောအရွယ်အစား ပိုင်ဆိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် နာမည်ကျော်ကြားကြသည်။ အပြာရောင်ဝေလငါး ဆိုလျင် ၂၉.၉ မီတာ (၉၈ ပေ) ရှည်လျားပြီး ၁၇၃ တန် အလေးချိန်ရှိကာ အကြီးဆုံးသတ္တဝါဟု သတ်မှတ်နိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ခွာစုံပါသော တိရစ္ဆာန်များ
လိုက်ခါရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်
လိုက်ခါရွာ(Laikhkar)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်၊ ဖုန်တန်ကောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၇၈၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖုန်တန်ကောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၇၄ ဦး၊ မ ၂၈၉ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၅၆၃ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝိုင်းမော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျိမ်နွဲ
ကျိမ်နွဲ (Ciimnuai) သည် မြန်မာပြည်တွင် ချင်းလူမျိုး၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် မီဇို, ကူကီး၊ Paite သို့မဟုတ် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် Bawmzo ဟုပင်တွင်သော ဇိုမီးတို့၏ ဒဏ္ဍာရီမြို့- ဒဏ္ဍာရီပြည်ပင်ဖြစ်လေသည်။ ကယ်ရီနှင့် Tuck ကလည်း Ciimnuai သည် ဇိုမီးတို့၏မွေးရပ်မြေ "ချင်းတို့၏ဧဒင်ဥယျဉ်" ပင်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုခဲ့ဖူးလေသည်။
နုတ်သမိုင်းများအရ ကျိမ်နွဲဟုတွင်လာမည့်အရပ်တွင် ဇိုမီး (ချင်း) မျိုးနွယ်စုများထဲမှ သတိုး ခေါ် ထာဒိုမျိုးနွယ်စုများသည် ခရစ်နှစ် ၁၀၁၀ ဝန်းကျင်တွင် အရင်အဦးအခြေချလာခဲ့ကြရာ၊ မြေပြန့်ဒေသ၏စစ်မက်ရန်နှင့် ကင်းလွတ်သည့် နယ်မြေသစ်ပင်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ခရစ်နှစ် ၁၁၅၀ ဝန်းကျင်တွင် ဂွီးသဲမျိုးရိုးမှ ပထမဂွီးမာန်က ဇိုမီးတို့၏ဘိုးဘေးဖြစ်သော စောဝ်ထှီးဘွဲ့နာမကို ခံယူလျက် ယနေ့ချင်းဟုတွင်လာမည့် သူ၏ဆွေမျိုးသားချင်းများကို ဦးစီပြီး၊ ကျိမ်နွဲဒေသသို့ ပြောင်းရွေ့အခြေချလာသည်။ နောက်တဖန်၊ ၁၄၁၀ အလွန် ခမ်းပတ်ပျက်သောအခါ ကလေးကဘော်ဒေသရှိ လက်ကျန် ဇိုမီးခေါ် ချင်းလူမျိုးအားလုံးသည်လည်း ဤကျိမ်နွဲသို့ အကုန်အစင်ပြောင်းရွေ့လာကြသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင် ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်
ကျီးသဲလေးထပ်ဆရာတော်
ကျီးသဲလေးထပ်ဆရာတော်သည် ရွှေတောင်မြို့၊ ကျီးသဲရွာ ရှမ်းတန်းကလေး၌ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၇၉-ခုနှစ်၊ သီတင်းကျွတ်လဆုတ်(၈)ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့တွင် ဖွားမြင်လေသည်။ ငယ်မည်မှာ မောင်ကင်း ဟုခေါ်သည်။
ငယ်ဘဝ
၉-နှစ်သားအရွယ်တွင် သစ်နီတော ကျောင်းတိုက်၌ ဘုန်းတော်ကြီး ဦးပညာသာမိထံ မြန်မာသင်ပုန်းကြီး၊ မင်္ဂလသုတ်၊ အပြင်အောင်ခြင်း၊ အတွင်းအောင်ခြင်း၊ နမက္ကာရ၊ ပရိတ်ကြီး၊ ဇာတ်ကြီးဆယ်ဘွဲ့ စသော သင်ရိုးကျမ်းများကို သူများနှင့်မတူ လွယ်လွယ်ကူကူ ထူးချွန်စွာ တတ်မြောက်ခဲ့သည်။
၁၂-နှစ်သား အရွယ်တွင် ဘုန်းတော်ကြီး ဦးပညာသာမိကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ ရှင်သာမဏေ ဝတ်ခဲ့လေသည်။ ရှင်သာမဏေအရွယ်ကပင် သဒ္ဒါ၊ သင်္ဂြိုဟ်၊ မာတိကာ၊ ဓာတုကထာ၊ ယမိုက်၊ ပဋ္ဌာန်း၊ ဆန်း၊ အလင်္ကာ၊ အဘိဓာန်၊ ရူပသိဒ္ဓိ၊ ဋီကာကျော်၊ ကင်္ခါ၊ ပါဠိ၊ အဋ္ဌကထာ၊ ကဗျာလင်္ကာ စသော ကျမ်းဂန်အမျိုးမျိုးတို့ကို သင်ကြားတတ်မြောက်ပြီး ဖြစ်ပေသည်။
တခါက သစ်နီတော ကျောင်းတိုက်ကြီး၏ အနီး ပိန်းအင်းကြီးကို ဖြတ်၍ ဝဘုရားကုန်းတော် နှင့် ရွှေမြင်တင်ဘုရားကုန်းတော်ကို ဆက်သွယ် ဆောက်လုပ် ထားသော တိုင်တစ်ရာ တံတားကြီးပေါ်၌ ဆရာတော်ကြီး ဦးပညာသာမိက တပည့် ရှင်မုနိန္ဒ နှင့် အတူ လမ်းလျှောက်ရင်း ပတ်ဝန်းကျင် သာယာကြည်နူးဘွယ်ကို စိတ်ဝင်စားစွာ တွေ့မြင်နေရသည့် အကြောင်း အာရုံပြုပြီး ပျို့ကဗျာ စပ်ဆိုဖွဲ့နွဲ့ ကြည့်ရန် တိုက်တွန်းသည့်အတွက် "သီရိပရမ၊ သုဇေယျဖြင့်၊ လောကသုံးခိုင်၊ ဆုံးမယ့်ပိုင်သည့်၊ ဘုန်းလှိုင်သကျ၊ စိန္တေယျနှင့်၊ ဓမ္မဆယ်ဖြာ၊ မြတ်သံဃာကို၊ စေတနာညွတ်တွား၊ ကံသုံးပါးဖြင့်၊ ဦးဖြားညွတ်ခိုက်၊ တမွတ်စိုက်ပြီ" အစချီသော မဟာသာရပျို့ကို ဖွဲ့ဆိုစီကုံးလေသည်။ ထိုအခါက ရှင်မုနိန္ဒသည် အသက် ၁၆-နှစ်သာရှိသေးသည်။
ထို့နောက် အသက် ၂၀-ရွယ်သို့ ရောက်သောအခါ ရွှေတောင်မြို့ဂိုဏ်းအုပ် ဆရာတော် ဦးကုမာရကို ဥပဇျွာယ်ပြု၍ ရဟန်းဘောင်သို့ တက်ခဲ့သည်။ ရဟန်းဘွဲ့လည်း ဦးမုနိန္ဒာဘိဓဇ ဖြစ်လေသည်။
ရဟန်း၂-ဝါ ရလာသောအခါ အမရပူရသို့ သွား၍ ဒုတိယ မောင်းထောင် သာသနာပိုင် ဆရာတော်၊ မိတ္ထီလာဆရာတော်၊ ခင်မကန်ဆရာတော်ကြီးတို့ထံ ပါဠိ၊ အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာ ကျမ်းကြီးများကို သင်ကြား၍ ရွှေတိုက်ဝန် ဆရာတော်ကြီး၏ အထံ၌ သက္ကတကျမ်းဂန်များ ကို သင်ကြားလေသည်။ ရဟန်း ၆-ဝါ ရရှိသောအခါ ရွှေတောင်မြို့သို့ ပြန်ကြွလာသဖြင့် ပုဂံမင်းလက်ထက်က ရွှေတောင်မြို့၊ ပန်းတောင်းမြို့၊ ဟံသာဝတီမြို့များကို အုပ်ချုပ်ရသော သတိုးမင်းကြီး မဟာ မင်းလှမင်းခေါင် နော်ရထာဘွဲ့ခံ ဦးမှိုက ကျီးသဲ၏ အရှေ့ဘက်၌ လေးထပ်ကျောင်းကြီးကို ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းပြီး ကိုးကွယ်သဖြင့် "ကျီးသဲလေးထပ် ဆရာတော်"ဟု ထင်ရှားကျော်ကြားလေသည်။ ကျီးသဲလေးထပ် ဆရာတော်သည် ရွှေတောင်မြို့ ကျီးသဲလေးထပ် ကျောင်းအပြင် ပန်းတောင်းမြို့၊ မော်လမြိုင်မြို့၊ အင်္ဂပူမြို့၊ ဟင်္သတမြို့များတွင် လှည့်လည်သွားလာ သီတင်းသုံး နေထိုင်တော်မူသည်။ ပန်းတောင်းမြို့တွင် နေထိုင်စဉ် စလေဦးပုည ထံ မေတ္တာစာ တစ်စောင်ပေးဘူး၏။ ထိုမေတ္တာစာမှာ ပညာရှင်တစ်ဦးထံ ပေးသော မေတ္တာစာဖြစ်၍ မေတ္တာစာ ရိုးရိုးမဟုတ်ပဲ ပါဠိစကားလုံးများ ခြယ်မှုန်းထားပြီး ရေးသားသောစာ ဖြစ်၍ အနက်အဓိပ္ပာယ် ကျယ်ဝန်းသဖြင့် လူသာမန်တို့ သိရှိနားလည်ရန် ခက်ခဲနက်နဲ လှပေသည်။ ကျီးသဲဆရာတော်သည် စလေဦးပုညကို ညီတော်ဟူ၍ သုံးနှုန်းခေါ်ဝေါ်၍ ညီတော်နှင့် မိတ်သင်္ဂဟ ဖြစ်လိုကြောင်း ယခုအခါ နောင်တော်တွင် ဒူလာပါဒရက် ဖိစီးနှိပ်စက်ပြီးနေသဖြင့် ညီတော်ထံတွင် ဆေးနည်းကောင်းများ ရှိလျှင် နောင်တော်အား ကြားသိစေလိုကြောင်း များလည်း ပါရှိသည်။
အင်္ဂပူမြို့တွင် သီတင်းသုံးနေသည့် အချိန်မှာ ဒွါရဂိုဏ်းချုပ် အုတ်ဖိုဆရာတော်ကြီးလည်း အင်္ဂပူမြို့တွင် သီတင်းသုံးနေထိုင်တော်မူ သဖြင့် ဒွါရဖြင့် ရှိခိုးကန်တော့မှ မှန်ကန်သည်၊ ကံဖြင့် ရှိခိုးကန်တော့မှ မှန်ကန်သည်ဟု အင်္ဂပူမြို့တွင် ဂိုဏ်းနှစ်ဂိုဏ်း ဝိဝါဒကွဲပြားနေလေသည်။ ကံ ဒွါရ ပြဿနာက အစပျိုးရာ ဌာနကား အင်္ဂပူမြို့ဟု ဆိုရမည် ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်၌ ဒွါရဘက်မှ ဦးဆောင်သော ပုဂ္ဂိုလ်မှာ အုတ်ဖိုဆရာတော်ကြီး ဖြစ်ပြီး၊ ကံဘက်မှ ဦးဆောင်သော ပုဂ္ဂိုလ်မှာ ကျီးသဲလေးထပ် ဆရာတော်ကြီး ဖြစ်သဖြင့် ကံဘက်မှ မှန်ကန်ကြောင်း ကံ-ဒွါရ အဆုံးအဖြတ်ကို ပေးခဲ့ဘူးသည်။
ဟင်္သတမြို့၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် စာသင်သား သံဃာတော်များအား စာပေပို့ချ၍ အားလပ်သည့်အခါ ဝိပဿနာ တရားများကို ပွားများပြီး ရံဖန်ရံခါ အရပ်လေးမျက်နှာမှ မေးမြန်းသော အမေးပုစ္ဆာ ပြဿနာတို့ကို ဖြေကြားတော်မူသည်။ ထို့အပြင် ကျီးသဲလေးထပ် ဆရာတော်ကြီးသည် ကျမ်းပေါင်း ၃၀-ကျော်တို့ကို ရေးသားပြုစုတော်မူသည်ဟု သိရသည်။ ကျမ်းများအနက် ဇိနတ္ထပကာသနီကျမ်းသည် အကျော်ကြားဆုံး ကျမ်းဖြစ်လေသည်။ လူကြိုက်အများဆုံးကျမ်း ဖြစ်လေသည်။ အဘယ်ကြောင့် ကျော်ကြားလူကြိုက်များ သနည်းဆိုသော် လူအများနားလည် လွယ်သော ဝေါဟာရ စကားလုံးတို့ဖြင့် ခြယ်မှုန်း၍ ရေးသားပုံမှာ မြန်မာဆံမှု၊ ခန့်ညားမှု၊ ညက်ညောမှု၊ သဘောနားလည် လွယ်မှု၊ ရွတ်ဖတ် လွယ်မှုတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေသည်။ ၎င်းအပြင် စွယ်စုံကျော်ထင် အဖြေကျမ်းသည်လည်း ပညာဗဟုသုတ စုံလင်၍ ပညာရှင်များ ချီးကျူးခံရသဖြင့် ထင်ရှားကျော်ကြားသော ကျမ်းပင်ဖြစ်သည်။