cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဝမ်နောင်ရွာ၊ ဟောင်ကန်
ဝမ်နောင်ရွာ (Wannawng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ မိုင်းပျဉ်းမြို့နယ်၊ ဟောင်ကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၃၉၂၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟောင်ကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၃၁ ဦး၊ မ ၁၀၀၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၃၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းပျဉ်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မင်းကန်ရွာ၊ ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်
မင်းကန်ရွာ (Minkan)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မန္တလေးခရိုင်၊ ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်၊ မင်းကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၉၆၆၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မင်းကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၅၅ ဦး၊ မ ၁၇၂၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၃၈၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဂေါသလဲရွာ၊ ကလေးဝမြို့နယ်
ဂေါသလဲရွာ (Gawthale)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ ကလေးဝမြို့နယ်၊ ကျော်ဇင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၆၉၂ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကလေးဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မိုးတိမ်ပြင်ရွာ၊ သဲကုန်းမြို့နယ်
မိုးတိမ်ပြင်ရွာ (Moeteinpyin)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ သဲကုန်းမြို့နယ်၊ မိုးတိမ်ပြင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၂၀၉၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုးတိမ်ပြင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၄၄ ဦး၊ မ ၁၀၅၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၉၆ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် ပုတီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စုမှ ခွဲထွက်လာသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သဲကုန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ငါးခူအိုင်ရွာ၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်
ငါးခူအိုင်ရွာ (Ngarkhuaing)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်၊ ငါးခူအိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၁၅၀၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ငါးခူအိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၈၀ ဦး၊ မ ၁၆၄၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၁၂၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ချိခုဇင်း − ယာမတဲဘူတာ
ချိခုဇင်း − ယာမတဲဘူတာ  (筑前山手駅 ချိခုဇင်း − ယာမတဲ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဖူကူအိုကာခရိုင်၊ ခဆုယတိုင်း၊ ဆဆဂုရိမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
အမ္ဗဒါယက
အရှင်အမ္ဗဒါယကထေရ် သည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်။
အနောမဒဿီမြတ်စွာဘုရားလက်ထက်
အနောမဒဿီမြတ်စွာဘုရား လက်ထက်တော်အခါက ဖြစ်၏။ ထိုအချိန်တွင် အရှင်အမ္ဗဒါယကထေရ် သည် ဟိမဝန္တာတောင်တွင် မျောက်ဖြစ်နေ၏။ ထိုမျောက်သည် တောင်ကြား၌ မေတ္တာဘာဝနာပွားများနေသော မြတ်စွာဘုရားအား သရက်သီးမှည့်ကို ခူးကာ လှူဒါန်းခဲ့၏။
အကျိုးခံစားရခြင်း
ထိုသို့ လှူဒါန်းခဲ့ရသည့် အကျိုးကျေးဇူးကြောင့် ငါးဆယ့်ခုနစ်ကမ္ဘာပတ်လုံး နတ်ပြည်၌ မွေ့လျော်ခဲ့ရ၏။ ကြွင်းသော ကမ္ဘာတို့တွင် လူ့ပြည်၊ နတ်ပြည်တို့၌ ကျင်လည်ခဲ့ရ၏။ တစ်ရ့ခုနစ်ဆယ့်ခုနစ်ကမ္ဘာထက်တွင် “အမ္ဗဋ္ဌဇ” အမည်ဖြင့် စကြဝတေးမင်း ဖြစ်ခဲ့၏။
ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားထက်ထက်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်အမ္ဗဒါယကထေရ် အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏။
ဒေါကလော်လဲဖုရွာ၊ ရှားတောမြို့နယ်
ဒေါကလော်လဲဖုရွာ(Dawkalawlehpu)သည် ကယားပြည်နယ်၊ လွိုင်ကော်ခရိုင်၊ ရှားတောမြို့နယ်၊ ရှားတောတောင်ပိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၈၇၀၅ ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ထိုရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရှားတောမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ချိခုဆဘူတာ
ချိခုဆဘူတာ  (千種駅 ချိခုဆ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အအိချိခရိုင်၊ နဂိုယမြို့၊ ချိခုဆရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
တောင်ပုရွာ၊ မြိတ်မြို့နယ်
တောင်ပုရွာ(Taungpu)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ မြိတ်ခရိုင်၊ မြိတ်မြို့နယ်၊ တုံးဗျောကျေးရွာအုပ်စု (Tone Byaw)၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ 177528 ဖြစ်သည်။ တုံးဗျော​ကျေးရွာအုပ်စု တစုလုံးတွင် ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အိမ်ခြေ ၁၁၂၃ ရှိပြီး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၆၀၂၁ ဦး ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြိတ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြန်မာကိန်းဂဏန်းများ
အဓိကနံပါတ်များ
thumb| အက္ခရာပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် ရေးသားထားသော မြန်မာကိန်းဂဏန်းများ (သုညမှ ကိုး အထိ)
အောင်ကံလှိုင်ရွာ၊ ကဝမြို့နယ်
အောင်ကံလှိုင်ရွာ (Aungkanhlaing)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကဝမြို့နယ်၊ အောင်ကံလှိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၈၇၀၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အောင်ကံလှိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၀၃ ဦး၊ မ ၆၄၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၄၇ ဦးနေထိုင်သည်။
မြန်မာကိန်းဂဏန်းများ
သုည မှ ကိုး
၁၀|သုည သည် သင်္သကရိုက် śūnya မှ ဆင်းသက်လာသည်။
အောင်ကံလှိုင်ရွာ၊ ကဝမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြန်မာကိန်းဂဏန်းများ
တစ်ဆယ်မှ တစ်သန်း
၂"ရေတွက်၍မရနိုင်သည်"ကိုလည်း အသင်္ချေဟုခေါ်သည်။
ပြင်ပလင့်ခ်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာဘာသာစကား ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ယဉ်ကျေးမှု
ရန်မေရှိုရွာ၊ ကုန်းကြမ်း (အထူးဒေသ ၁)မြို့နယ်
ရန်မေရှိုရွာ (Yangmaysho (Yangmeicun))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လောက်ကိုင်-ကိုးကန့်အထူးဒေသ (၁)၊ ကုန်းကြမ်း (အထူးဒေသ ၁)မြို့နယ်၊ ဆုံကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၇၅၂၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကုန်းကြမ်း (အထူးဒေသ ၁)မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လားစ် ဟောမန်ဒါ
လားစ် ဗောလ်တာ ဟောမန်ဒါ (Lars Valter Hörmander) (January 24, 1931 – November 25, 2012) သည် ဆွီဒင်သား သင်္ချာပညာရှင်တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး၊ မျဉ်းညီချိုးကျသော (တနည်း) လီနီယာဖြစ်သော ပါရှယ်ဒစ်ဖန်ရှယ်ညီမျှခြင်းများ (linear partial differential equations) ဆိုင်ရာ ခေတ်ပေါ်သီအိုရီကို အဓိကကျေးဇူးပြုခဲ့သူ တစ်ဦးအဖြစ် ထင်ရှားသည်။ သူရေးသားခဲ့သည့် မျဉ်းညီချိုးကျ ပါရှယ်ဒစ်ဖန်ရှယ် အော်ပရေတာများကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ သုံးသပ်ခြင်း ဟု မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုနိုင်မည့် Analysis of Linear Partial Differential Operators ဟု ခေါ်ဆိုသည့် စာအုပ် ၄ တွဲကို မျဉ်းညီချိုးကျ ပါရှယ်ဒစ်ဖန်ရှယ် အော်ပရေတာများနှင့် ပတ်သက်သည့် ဘာသာရပ်တွင် စံအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။
ချိခုဂိုး − ဖုနဂိုးယဘူတာ
ချိခုဂိုး − ဖုနဂိုးယဘူတာ  (筑後船小屋駅 ချိခုဂိုး − ဖုနဂိုးယ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဖုခုအိုခခရိုင်၊ ချိခုဂိုးမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ကွက်သစ်ရွာ၊ ပွင့်ဖြူမြို့နယ်
ကွက်သစ်ရွာ (Kwetthit)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ ပွင့်ဖြူမြို့နယ်၊ ရွာခိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၆၂၁၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွာခိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၂၇ ဦး၊ မ ၁၇၇၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၂၉၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပွင့်ဖြူမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကူကြီးရွာ၊ မလှိုင်မြို့နယ်
ကူကြီးရွာ (Kugyi)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ မလှိုင်မြို့နယ်၊ ကူကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၄၁၂၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကူကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၃၇ ဦး၊ မ ၁၃၂၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၃၅၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မလှိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထီဒေးရွာ၊ ဆီဆိုင်မြို့နယ်
ထီဒေးရွာ (Htiday)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဆီဆိုင်မြို့နယ်၊ နားခိုက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၃၄၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နားခိုက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၈၇၆ ဦး၊ မ ၅၉၅၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၈၃၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆီဆိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အမှတ် (၃) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး
အမှတ်(၃) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့ (ကစထ -၃) သည် လက်ရှိတွင် ရခိုင်ပြည်နယ် နှင့် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး နယ်မြေဒေသများအတွင်း စစ်ဆင်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကိစ္စရပ်များကို တာဝန်ယူကွပ်ကဲသည်။ အမှတ် ၃ စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူးမှာ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖုန်းမြတ် ဖြစ်ပါသည်။ ကွပ်ကဲမှုနယ်မြေအတွင်းတွင် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် (၂)ခု (အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်နှင့် တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်)၊ ရေတပ်စခန်းဌာနချုပ် (၂)ခု၊ လေတပ်စခန်းဌာနချုပ် (၂)ခု၊ ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ် (၂)ခု၊ စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် (၃)ခု၊ ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ် (၁)ခု၊ အမြောက်တပ်မဌာနချုပ် (၂)ခု၊ သံချပ်ကာတပ်မဌာနချုပ် (၁)ခုတို့ တည်ရှိသည်။
မှူး_၃ ကဏ္ဍ:တပ်မတော်၏ စစ်ဘက်ရာထူးတာဝန်ခန့်အပ်မှုများ
ဝတ္ထဒါယက
အရှင်ဝတ္ထဒါယကထေရ် သည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်။
အတ္တဒဿီမြတ်စွာဘုရားလက်ထက်
အတ္တဒဿီမြတ်စွာဘုရား လက်ထက်တော်အခါက ဖြစ်၏။ ထိုအချိန်တွင် အရှင်ဝတ္ထဒါယကထေရ် သည် ဂဠုန်ငှက်တို့ကို အစိုးရသည့် ဂဠုန်မင်း ဖြစ်ခဲ့၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ဂန္ဓမာဒနတော်သို့ ကြွတော်မူသည်ကို ဂဠုန်မင်းသည် မြင်၏။ ထို့နောက် မြတ်စွာဘုရားထံသို့ လုလင်အသွင်ဖန်ဆင်းကာ သွား၍ အဝတ်တစ်ထည်ကို လှူဒါန်းခဲ့၏။
အကျိုးခံစားရခြင်း
ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် “ဂဠုန်မျိုးကိုစွန့်၍ နတ်ပြည်၌ မွေ့လျော်ရလတ္တံ့” ဟု မိန့်တော်မူ၏။ သုံးဆယ့်ခြောက်ကမ္ဘာထက်တွင် “အရုဏဝ” အမည်ဖြင့် စကြဝတေးမင်း ခုနစ်ကြိမ် ဖြစ်ခဲ့၏။
ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားထက်ထက်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဝတ္ထဒါယကထေရ် အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏။
ရုံးပင်လမ်းခွဲရွာ၊ သဲကုန်းမြို့နယ်
ရုံးပင်လမ်းခွဲရွာ (Yonepinlankhwe)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ သဲကုန်းမြို့နယ်၊ မိုးတိမ်ပြင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၂၀၉၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုးတိမ်ပြင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၄၄ ဦး၊ မ ၁၀၅၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၉၆ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် ပုတီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စုမှ ခွဲထွက်လာသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သဲကုန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ချိခုဂိုး − အိုးအိရှိဘူတာ
ချိခုဂိုး − အိုးအိရှိဘူတာ  (筑後大石駅 ချိခုဂိုး − အိုးအိရှိ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဖုခုအိုခခရိုင်၊ အုခိဟမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဝမ်နောင်ရွာ၊ ဆင်မောင်း
ဝမ်နောင်ရွာ (Wannawng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ မိုင်းပျဉ်းမြို့နယ်၊ ဆင်မောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၄၀၈၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆင်မောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၂၂ ဦး၊ မ ၁၂၂၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၅၄၄ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းပျဉ်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အင်တောင်ရွာ၊ ကလေးဝမြို့နယ်
အင်တောင်ရွာ (Intaung(Indaung))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ ကလေးဝမြို့နယ်၊ ကျော်ဇင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၆၉၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကလေးဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပြင်ကြီးရွာ၊ မြိတ်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြိတ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ချိခုဂိုး − ခုဆနိုဘူတာ
ချိခုဂိုး − ခုဆနိုဘူတာ  (筑後草野駅 ချိခုဂိုး − ခုဆနို - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဖုခုအိုခရိုင်၊ ခုရုမဲမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
နမ့်ပီးရွာ၊ ဟိုပန်မြို့နယ်
နမ့်ပီးရွာ (Namtpee)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ ဟိုပန်မြို့နယ်၊ မုန်းကွန် (ရွာမ)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၉၉၃၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟိုပန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မာမူဆူးရွာ၊ လောက်ကိုင် (အထူးဒေသ ၁)မြို့နယ်
မာမူဆူးရွာ (Mamuhsu)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လောက်ကိုင်-ကိုးကန့်အထူးဒေသ (၁)၊ လောက်ကိုင် (အထူးဒေသ ၁)မြို့နယ်၊ ကြာကြည်ရှုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၇၆၉၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လောက်ကိုင် (အထူးဒေသ ၁)မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရောက်ကွင်းရှန်းရွာ၊ ကုန်းကြမ်း (အထူးဒေသ ၁)မြို့နယ်
ရောက်ကွင်းရှန်းရွာ (Yaukkwinshan (Xiaoguangshan))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လောက်ကိုင်-ကိုးကန့်အထူးဒေသ (၁)၊ ကုန်းကြမ်း (အထူးဒေသ ၁)မြို့နယ်၊ ဆုံကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၇၅၂၄ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကုန်းကြမ်း (အထူးဒေသ ၁)မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အောင်မိတ်သာရွာ၊ ကဝမြို့နယ်
အောင်မိတ်သာရွာ (Aungmeikthar)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကဝမြို့နယ်၊ အောင်မိတ်သာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၈၇၀၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အောင်မိတ်သာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၂၄ ဦး၊ မ ၆၇၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၀၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကြီးကံရွာ၊ ပွင့်ဖြူမြို့နယ်
ကြီးကံရွာ (Kyeekan)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ ပွင့်ဖြူမြို့နယ်၊ ရွာခိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၆၂၁၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွာခိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၂၇ ဦး၊ မ ၁၇၇၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၂၉၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပွင့်ဖြူမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သာယာကုန်းရွာ၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်
သာယာကုန်းရွာ (Tharyarkone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်၊ ငါးခူအိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၁၅၀၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ငါးခူအိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၈၀ ဦး၊ မ ၁၆၄၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၁၂၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မန်နားတပ်ရွာ၊ တန့်ယန်းမြို့နယ်
မန်နားတပ်ရွာ (Mannartat)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ တန့်ယန်းမြို့နယ်၊ ဝိန်းမိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၆၇၈၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝိန်းမိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၄၂ ဦး၊ မ ၉၉၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၃၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တန့်ယန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရင်းဒိန်းဝရွာ၊ ရေးမြို့နယ်
ရင်းဒိန်းဝရွာ(Yindeinwa)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ မော်လမြိုင်ခရိုင်၊ ရေးမြို့နယ်၊ ရင်းရယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၅၄၅၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရင်းရယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၉၀ ဦး၊ မ ၁၆၃၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၁၂၀ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထီဆိုင်ရွာ၊ ဆီဆိုင်မြို့နယ်
ထီဆိုင်ရွာ (Htihseng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဆီဆိုင်မြို့နယ်၊ နားခိုက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၃၂၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နားခိုက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၈၇၆ ဦး၊ မ ၅၉၅၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၈၃၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆီဆိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ချိခုဂိုး − ယောရှီးဘူတာ
ချိခုဂိုး − ယောရှီးဘူတာ  (筑後吉井駅 ချိခုဂိုး − ယောရှီး - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဖုခုအိုခခရိုင်၊ အုခိဟမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
သုစိန္တိတ၊ သကစိန္တနိယဝဂ်
အတ္တဒဿီမြတ်စွာဘုရားလက်ထက်
အတ္တဒဿီမြတ်စွာဘုရား လက်ထက်တော်အခါက ဖြစ်၏။ အရှင်သုစိန္တိတထေရ် သည် တောကြိုတောင်ကြား၌ သားအပေါင်းကို သတ်ကာ အသက်မွေးသည့် မုဆိုးဖြစ်၏။ တစ်နေ့သောအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုမုဆိုးအား ကယ်တင်လိုသည့်အတွက် တောင်သို့ ကြွလာ၏။ ထိုအချိန်တွင် မုဆိုးသည် ချေ၊ သမင်ကို သတ်၍ ချက်စားရန် တောင်တောင်သို့ ကပ်ရောက်၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ဆွမ်းအလို့ငှါရပ်နေသည်ကို မုဆိုးမြင်သောအခါ မွန်မြတ်သော အသားတို့ကို လှူဒါန်း၏။ ထို့နောက် မုဆိုးသည် တောင်တောင်ထဲသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့၏။
အကျိုးခံစားရခြင်း
ထိုသို့ အသားလှူခဲ့ရသည့် အကျိုးကျေးဇူးကြောင့် ကမ္ဘာတစ်ရာ့ငါးဆယ်ပတ်လုံး နတ်ပြည်တွင် မွေ့လျော်ခဲ့ရ၏။ သုံးဆယ့်ရှစ်ကမ္ဘာထက်တွင် “ဒီဃာယု” အမည်ြဖင့် စကြဝတေးမင်း ရှစ်ကြိမ် ဖြစ်ခဲ့၏။ ကမ္ဘာ့တစ်ရာ့ခြောက်ဆယ်ထက်တွင်လည်း “ဝရုဏ” အမည်ဖြင့် စကြဝတေးမင်း နှစ်ကြိမ် ဖြစ်ခဲ့၏။
ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားထက်ထက်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်သုစိန္တိတထေရ် အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏။
ကူမြူစုရွာ၊ သဲကုန်းမြို့နယ်
ကူမြူစုရွာ (Kumyusu)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ သဲကုန်းမြို့နယ်၊ နွယ်ကောက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၂၃၁၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နွယ်ကောက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၄၈ ဦး၊ မ ၁၂၃၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၈၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သဲကုန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝါရောက်ရွာ၊ လောက်ကိုင် (အထူးဒေသ ၁)မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လောက်ကိုင် (အထူးဒေသ ၁)မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ချိချိဘုဘူတာ
ချိချိဘုဘူတာ  (秩父駅 ချိချိဘု - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဆိုင်းတမခရိုင်၊ မိနနိုမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဝမ်နောင်ရွာ၊ မိုင်းပျဉ်းမြို့နယ်
ဝမ်နောင်ရွာ (Wannawng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ မိုင်းပျဉ်းမြို့နယ်၊ ပန်နောင်လုံ (သစ်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၁၆၆၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပန်နောင်လုံ (သစ်)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၃၁ ဦး၊ မ ၉၁၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၄၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းပျဉ်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျော်ဇင်ရွာ၊ ကလေးဝမြို့နယ်
ကျော်ဇင်ရွာ (Kyawzin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ ကလေးဝမြို့နယ်၊ ကျော်ဇင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၆၈၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကလေးဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ချိခနဂဘူတာ
ချိခနဂဘူတာ  (近永駅 ချိခနဂ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အဲဟိမဲခရိုင်၊ ခိတအုဝတိုင်း၊ ခိဟိုခုမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဘုရားကုန်းရွာ၊ မြိတ်မြို့နယ်
ဘုရားကုန်းရွာ(Hpayarkone)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ မြိတ်ခရိုင်၊ မြိတ်မြို့နယ်၊ တုံးဗျောကျေးရွာအုပ်စု (Tone Byaw)၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ 177526 ဖြစ်သည်။ တုံးဗျော​ကျေးရွာအုပ်စု တစုလုံးတွင် ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အိမ်ခြေ ၁၁၂၃ ရှိပြီး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၆၀၂၁ ဦး ရှိသည်။
ဒေါဆာဆိရွာ၊ လွိုင်ကော်မြို့နယ်
ဒေါဆာဆိရွာ(Dawsarsi)သည် ကယားပြည်နယ်၊ လွိုင်ကော်ခရိုင်၊ လွိုင်ကော်မြို့နယ်၊ ထီးတငါးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၈၃၈၈ ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ထိုရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ။
ဘုရားကုန်းရွာ၊ မြိတ်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြိတ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဒေါဆာဆိရွာ၊ လွိုင်ကော်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လွိုင်ကော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တယ်တာရွာ၊ ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်
တယ်တာရွာ (Teitar)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မန္တလေးခရိုင်၊ ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်၊ မင်းရဲလှကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၉၇၀၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မင်းရဲလှကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၇၇ ဦး၊ မ ၁၈၁၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၃၈၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြင်းကျွန်းရွာ၊ ပခုက္ကူမြို့နယ်
မြင်းကျွန်းရွာ (Myinkyun)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ပခုက္ကူမြို့နယ်၊ မြင်းကျွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၈၁၂၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြင်းကျွန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၂၃ ဦး၊ မ ၅၉၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၁၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပခုက္ကူမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဂျွန် မီလ်နော
ဂျွန် ဝီးလတ် မီလ်နော (John Willard Milnor) (February 20, 1931 ဖွား) သည် အမေရိကန်သား သင်္ချာပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး တိုပေါ်လော်ဂျီ (topology)၊ K-သီအိုရီ (K-theory) နှင့် ပြောင်းလဲလှုပ်ရှားစနစ်များ (dynamical systems) ဆိုင်ရာ သူ၏ သုတေသနလုပ်ငန်းများကြောင့် ထင်ရှားသူဖြစ်သည်။ သူသည် စတိုနီ ဘရွတ်ခ် တက္ကသိုလ် (Stony Brook University) တွင် ဂုဏ်ထူးဆောင် ပါမောက္ခအဖြစ် လက်ရှိ လုပ်ကိုင်လျက်ရှိပြီး၊ ဖီး ဆုတံဆိပ် (Fields Medal)၊ ဝုဖ် ဆု (Wolf Prize)၊ အာဘဲလ် ဆု (Abel Prize) သုံးခုစလုံး ရရှိဖူးသည့် သင်္ချာပညာရှင် လေးဦး အနက် တစ်ဦး ဖြစ်သည်။
မှတ်စု
ကဏ္ဍ:အမေရိကန် သင်္ချာပညာရှင်များ
ထီလီရွာ၊ ဆီဆိုင်မြို့နယ်
ထီလီရွာ (Htili)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဆီဆိုင်မြို့နယ်၊ နားခိုက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၃၅၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နားခိုက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၈၇၆ ဦး၊ မ ၅၉၅၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၈၃၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ဝဲပတန်ရွာ၊ ကဝမြို့နယ်
ဝဲပတန်ရွာ (Weapatan)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကဝမြို့နယ်၊ ဝဲပတန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၈၇၂၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝဲပတန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၈၇ ဦး၊ မ ၁၄၁၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၀၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ချင်းချိုက်ထန်ရွာ၊ ကုန်းကြမ်း (အထူးဒေသ ၁)မြို့နယ်
ချင်းချိုက်ထန်ရွာ (Chinchaikhtan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လောက်ကိုင်-ကိုးကန့်အထူးဒေသ (၁)၊ ကုန်းကြမ်း (အထူးဒေသ ၁)မြို့နယ်၊ ကုန်းကျန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၇၆၀၆ ဖြစ်သည်။
ဝဲပတန်ရွာ၊ ကဝမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခုနှစ်ချက်ရွာ၊ မလှိုင်မြို့နယ်
ခုနှစ်ချက်ရွာ (Khunhnitchet)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ မလှိုင်မြို့နယ်၊ ကူကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၄၁၃၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကူကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၃၇ ဦး၊ မ ၁၃၂၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၃၅၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မလှိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဇရပ်ကုန်းရွာ၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်
ဇရပ်ကုန်းရွာ (Zayatkone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်၊ ငါးခူအိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၁၅၀၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ငါးခူအိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၈၀ ဦး၊ မ ၁၆၄၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၁၂၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အသံအိုးအဖုံး ရောင်ရမ်းခြင်း
EPIGLOTTITIS
Epiglottis ဆိုတာ လျှာအောက်ခြေမှာရှိတဲ့ အပြားဖတ်လေးဖြစ်တယ်။ အစာမျိုတဲ့အခါလေပြွန်ထဲမဝင်အောင် သူကကာကွယ်ပေးထားတယ်။ Epiglottitis ဆိုတာ သူရောင်ရမ်းတာကိုဆိုလိုတာပါ။ အစာမျိုရတာခက်လာပီး သွားရည်ယိုစီးလာမယ် အသံပြောင်းသွားမယ် ဖျားမယ် အသက်ရှု နှုန်းမြန်လာမယ်။ အပေါ်ဘက်အသက်ရှု လမ်းကြောင်းယောင်တာဖြစ်လို့ အသက်ရှုရခက်လာမယ်။ လူနာဟာ အသက်ရှုလမ်းကြောင်းပွင့်အောင် ရှေ့ကိုကုံးပြီး အသက်ရှုရတယ်။ ဆိုးလာရင် Stridor ရွီရွီသံတောင်ကြားရပီး အသားတွေပြာနှမ်းလာမယ်။ လည်ပင်းဓာတ်မှန်မှာ လက်မလက်ဗွေရာလိုပုံစံမျိုးကိုတွေ့ရမယ်။ များသောအားဖြင့် H influenza type b ကြောင့် ဖြစ်တာပါ။ တခြားပိုးကြောင့်ဖြစ်တာရှားပါတယ်။ ကာကွယ်ဆေးထိုးပေးခြင်း Rifampicin ဆေးပေးခြင်းနဲ့ အဖြစ်များနိုင်တဲ့သူတွေကို ကာကွယ်နိုင်ပါတယ်။ အသက်ရှုလမ်းကြောင်းယောင်တာ ပိတ်တာဖြစ်ရင်တော့ Endotracheal tube ထဲ့ပေးမှရမယ်။ ceftriaxone IV ,Vancomycin နဲ့ clindamycin ကိုပေးကုသနိုင်တယ်။ epinephrine ရှုခြင်းနှင့်စတီးရွိုက်ဆေးများကို လဲသုံးလို့ရတယ်။ CT scan မှာ ဟဲလိုးဝင်း (သရဲတစေပွဲ) ပုံစံနဲ့ တွေ့ရင် ပုံမှန် Epiglottis လို့ပြောလို့ရတယ်။
အမေရိကန်ပထမဆုံး သမတကြီး ဂျော့ဝါရှင်တန်ဟာ ဒီရောဂါကြောင့်သေဆုံးခဲ့တာလို့ယူဆခဲ့ကြတယ်။
အုံးပင်စုရွာ၊ ကလေးဝမြို့နယ်
အုံးပင်စုရွာ (Ohnpinsu)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ ကလေးဝမြို့နယ်၊ ကျော်ဇင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၆၈၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကလေးဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အင်ဒိုနီးရှား အစားအစာ
အင်ဒိုနီးရှားဟင်းလျာများသည် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားမှု များစွာရှိပြီး အခြား မတူခြားနားသည့် လွှမ်းမိုးမှု များစွာလည်းရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဆူမားတြားဟင်းလျာများတွင် ဂူလိုင်နှင့် ကာရီ(Curry)ကဲ့သို့ မဆလာနိုင်သော အသားနှင့်အရွက်ဟင်းတို့တွင် မကြာခဏဆိုသလို အရှေ့အလယ်ပိုင်းနှင့် အိန္ဒိယလွှမ်းမိုးမှုများကို တွေ့ရပြီး ဂျာဗားဟင်းလျာများသည် ဒေသဟင်းလျာပိုဆန်ပြီး တရုတ်လွှမ်းမိုးမှု အနည်းငယ်တွေ့ရသည်။ အရှေ့အင်ဒိုနီးရှားမှ ဟင်းလျာများသည် အိုးရှန်းနီးယားဒေသဟင်းလျာများ (ပိုလီနီးရှန်းနှင့် မဲလန်းနီးရှန်းဟင်းလျာများ)နှင့် တူညီသည်။ အင်ဒိုနီးရှားဟင်းလျာများတွင် တရုတ်ဟင်းလျာ၏ ပါဝင်ပစ္စည်းများဖြစ်သော ခေါက်ဆွဲ၊ အသားလုံးနှင့် spring rolls(လွန်ပီယား) ကဲ့သို့သော အစားအစာများကိုတွေ့နိုင်သည်ဟု လုံးဝနီးပါး လက်ခံထားကြသည်။
အင်ဒိုနီးရှားဟင်းလျာများသည် တိကျသေချာသော ပါဝင်ပစ္စည်းများနှင့် ဘွန်ဘူ အမွှေးအကြိုင်အနှောတို့မှရရှိသော စုံလင်များပြားသည့် အနံ့အရသာတို့ဖြင့် တည်ခင်းလေ့ရှိသည်။ အင်ဒိုနီးရှားဟင်းလျာများသည် အနံ့အရသာ ကြွယ်ဝကြပြီး ချို၊ချဉ်၊ငံ၊ခါး စသည့် အခြေခံအရသာများပေါင်းစပ်ပါဝင်သည့် အနံ့ကဲပြီး ပူစပ်သော ဟင်းလျာများအဖြစ် အများအားဖြင့် ဖော်ပြလေ့ရှိကြသည်။ ပူစပ်သော အင်ဒိုနီးရှားဟင်းလျာအများစု၏ အနံ့အရသာသည် ဆမ်ဘယ် ဟုခေါ်သော ပူစပ်သည့် အင်ဒိုနီးရှားငရုပ်ဆော့စ်တစ်မျိုးမှ ဖြစ်လေ့ရှိပြီး ပုဇွန်စိတ်ကလေးငါးပိ၊ ကြက်သွန်နီကလေးတို့ပါဝင်ကာ မတူကွဲပြားသော စိတ်ကြိုက်ပါဝင်ပစ္စည်းများဖြင့် အသုံးပြုလေ့ရှိပြီး ၎င်းသည် အင်ဒိုနီးရှားထမင်းဝိုင်းများတွင်  အဓိကစားဖွယ်အဖြစ် ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ အဓိကအင်ဒိုနီးရှားဟင်းလျာချက်နည်း ၇ မျိုးမှာ ကြော်ခြင်း၊ ကြပ်တိုက်ခြင်း၊ ကင်ခြင်း၊ ပြုတ်ခြင်း၊ ပေါင်းခြင်း၊ Roasting၊ လှော်ခြင်း၊ ဆီပူထိုးခြင်း တို့ဖြစ်သည်။
အချို့သော နာမည်ကျော်သည့် အင်ဒိုနီးရှား အစားအသောက်များဖြစ်သော နာဆီ ဂိုရင်း ၊ ဂါဒိုး-ဂါဒိုး ၊ ဆာတေး နှင့် ဆိုတို ကဲ့သို့သော ဟင်းလျာများကို နိုင်ငံအနှံအပြားတွင် တွေ့ရပြီး အမျိုးသားဟင်းလျားများအဖြစ် မှတ်ယူနိုင်သည်။ သို့ပေမယ်လည်း အင်ဒိုနီးရှား၏ အမျိုးစုံလင်သော ဟင်းချက်နည်း ရိုးရာတို့၏ မတူကွဲပြားမှုတို့နှင့် ချည်နှောင်ထားသော ဟင်းလျာ ဖြစ်သောကြောင့် ဟူ၍ တန်ပန်း အား တရားဝင် အမျိုးသား ဟင်းလျာအဖြစ် အင်ဒိုနီးရှား ခရီးသွားနှင့် စီးပွားရေး အခွင့်အလမ်းဖန်တီးမှု ဝန်ကြီးဌာနမှ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ရွေးချယ်ခဲ့သော်လည်း ထိုဝန်ကြီးဌာနမှပင် ၂၀၁၈ ခုနှစ်၌ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ အမျိုးသား ဟင်းလျာ ၅ မျိုးကို ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ ဆိုတို၊ ဆာတေး၊ ရန်ဒန်း၊ နာဆီ ဂိုရင်း နှင့် ဂါဒိုး-ဂါဒိုး တို့ဖြစ်သည်။
ယနေ့အချိန်တွင် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံမှ မူလအစဖြစ်သော အချို့သော နာမည်ကျော်ဟင်းလျာများသည် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများဖြစ်သည့် မလေးရှားနှင့် စင်ကာပူနိုင်ငံများတွင်လည်း စားသုံးမှုများရှိ၍နေသည်။ ဆာတေး၊ အမဲသား ရန်ဒန်း နှင့် ဆမ်ဘယ် အစရှိသော အင်ဒိုနီးရှားဟင်းလျာများသည် မလေးရှားနှင့် စင်ကာပူနိုင်ငံတွင်လည်း ကျော်ကြားသော ဟင်းလျာများဖြစ်ကြသည်။ ပဲပုပ်ကို အခြေခံသော တိုဖူးနှင့် တန်ပေး တို့၏ မတူကွဲပြားသော ပုံစံများနှင့် ဟင်းများသည်လည်း အလွန်နာမည်ကျော်ကြားကြသည်။ တန်ပေးအား ဂျာဗားလူမျိုးတို့၏ တွေ့ရှိမှုဟု မှတ်ယူကြပြီး ပဲပုပ်ကို အခြေခံထားသော အစားအစာအား အချဉ်ဖောက်၍ ထုတ်လုပ်ထားခြင်းမျိုးဖြစ်သည်။ အခြားသော အချည်ဖောက်သည့် အစားအစာတစ်မျိုးမှာ အွန်ဂျွန်းဖြစ်ပြီး တန်ပေးပြုလုပ်ပုံနှင့် အချို့မှာ တူညီပြီး အသုံးပြုသည့် မှိုအမျိုးအစားများကို ကွဲပြားပြီး အခြားမတူကွဲပြားသော အခြေခံပစ္စည်းများကို အသုံးပြုထားကာ အနောက်ဂျာဗားပြည်နယ်တွင် နာမည်ကျော်ကြားလှသည်။
သမိုင်းကြောင်း
အင်ဒိုနီးရှားဟင်းလျာအများစုနှင့်ပတ်သက်သော ကောင်းမွန်သည့် မှတ်တမ်းမှတ်ရာများ မရှိသော်ငြားလည်း ဒေသခံတို့၏ အလေ့အထနှင့် ပါးစပ်ရာဇဝင်များတွင် ကြီးစွာမူတည်နေသော ရှည်လျားသော သမိုင်းကြောင်းများ ရှိသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ သို့ပေမယ့်လည်း ဂျာဗားဟင်းလျာများ ချက်ပြုတ်သည်ကို ဖော်ပြထားသော ရှားပါးသော ဖြစ်ရပ်တစ်ခုရှိပြီး နည်းပါးသော်လည်း အတော်လေး ကောင်းမွန်သော ရိုးရာချက်ပြုတ်မှုကို ဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်သည်။ မတူကွဲပြားမှုများသည် အင်ဒိုနီးရှား အရှေ့ပိုင်းရှိ ပါပူအာမျိုးနွယ်စုတို့၏ ဘာကာ ဘန်ဒူ သို့မဟုတ် Stone-grilled yams နှင့် တောဝက်များ ချက်ပြုတ်သည့် အလေ့အထမှ ရှုပ်ထွေးလှသည့် ယနေ့ခေတ် ပေါင်းစပ်ထားသော အင်ဒိုနီးရှားဟင်းလျာများထိ ကျယ့်ပြန်လှသည်။ အင်ဒိုနီးရှားကျွန်းစုများ၏ လူမျိုးစုများ ကွဲပြားမှုသည် နှံစပ်ကျယ်ပြန်သော ပေါင်းစပ်ခြင်းများအဖြစ် ထောက်ပံ့ပေးခဲ့ပြီး ဒေသခံ ဂျာဗား၊ ဆူဒန်၊ ဘာလင်၊ မီနန်၊ မလေးနှင့် အခြားသော ဒေသရိုးရာဟင်းချက်နည်းများအား ရာစုနှစ်ချီ ကြာမြင့်ခဲ့သော အိန္ဒိယကုန်သည်များနှင့် ပင်လယ်ရပ်ခြား ဆက်ဆံမှုများ၊ တရုတ်တို့ လာရောက်အခြေချနေထိုင်မှုနှင့် ဒတ်ချ်ကိုလိုနီပြုခြင်းတို့ဖြင့်လည်း ရောစပ်ခြင်းများ ရှိလာခဲ့သည်။
၉ ရာစုနှစ်တွင် ဗောရောဗုဓောနှင့် ပရမ်ဘမ်နမ်ရှိ ဖောင်းကြွပန်းပုများတွင် ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးမှုကို ဖော်ပြထားလေရာ ဆန်စပါးသည် အင်ဒိုနီးရှား လူမှုအဖွဲ့အစည်းအတွက် မရှိမဖြစ် အဓိက စားစရာဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ များစွာသော ဂျာဗားကျောက်စာများတွင် ရှေးခေတ်ဟင်းလျာများကို ဖော်ပြထားလေရာ သမိုင်းပညာရှင်များသည် ၎င်းတို့မှ အချို့ကို အဓိပ္ပာယ်ဖော်နိုင်ပြီ ဖြစ်သည်။ ၈ ရာစုနှင့် ၁၀ ရာစုနှစ်ကြား မဲဒေါင်ဘုရင့်နိုင်ငံခေတ်တွင် ရေးထိုးထားသော ကျောက်စာများတွင်လည်း ရှေးခေတ်ဟင်းလျာများကို ဖော်ပြညွှန်းဆိုခဲ့ရာ ၎င်းတို့ထဲမှအချို့မှာ Hadaŋan haraŋ (ကျွဲသားနုတ်နုတ်စဉ်းထားသော အသားဆာတေးတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ယနေ့ခေတ် ဘာလီဆာတေးတစ်မျိုးဖြစ်သော လစ်လစ် နှင့် ဆင်တူသည်။)၊ Hadaŋan madura (အုန်းသကြားအချိုတွင် ထည့်ပြုတ်ထားသော ကျွဲသား)နှင့် Dundu puyengan (သံပရာပင်စိမ်းခတ်ထားသော ငါးရှဉ့်) တို့ဖြစ်ကြသည်။ အခြားကွဲပြားသည့် Haraŋ-haraŋ (အသားကင်)တို့မှာ Celeṅ/wök (ဝက်သား)၊ Hadahan/kbo (ကျွဲ)၊ Kidaŋ/knas (သမင်) သို့မဟုတ် Wḍus (ဆိတ်) တို့ဖြစ်ကြသည်။ ရှေးခေတ် အဖျော်ယမကာများမှာ Nalaka rasa (ကြံရည်)၊ Jati wangi (စံပယ်ပန်းဖြင့်ပြုလုပ်သော အဖျော်ယမကာ)နှင့် Kinca (မန်ကျဉ်းရည်) တို့ဖြစ်ကြသည်။ ထို့ပြင် ကွဲပြားသည့် Kuluban (ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်တို့ဖြင့် တည့်ခင်းသော ဟင်းသီးဟင်းရွက်ပြုတ်ဖြစ်ပြီး ယနေ့ခေတ် အုပ်ရပ် နှင့် ဆင်တူသည်)နှင့် Phalamula (အုန်းသကြားရည်ဖြင့် တည့်ခင်းသော သစ်သီးဥနှင့်သစ်မြစ်ပြုတ်) တို့ဖြစ်ကြသည်။ အခြားသော ရှေးခေတ် အသီးအရွက်ဟင်းလျာများထဲတွင် Rumwah-rumwah (လာလပ်)၊ Dudutan နှင့် Tetis တို့ဖြစ်ကြသည်။
၉ ရာစုနှစ်က ရှေးခေတ် ဂျာဗား ကာကာဝင် ရာမာယဏ(Kakawin Ramayana)တွင် သိရီဂါတ(Trigata) မှ သီတာအား ဆက်သသည့် စာမြိန်ဖွယ်တချို့ဖြစ်သည့် လန်ဒူဂါ တာတလာ-တီလာ (ဆီဖြင့် ချက်သော)နှင့် မိုဒါကန်ဒါ ဆာဂူလာ (သကြားဖြင့်ပြုလုပ်သော အချိုမုန့်)တို့ကို ဖော်ပြထားသည်။ (လင်္ကာ အပိုဒ် ၁၇.၁၀၁)
၁၀ ရာစုမှ ၁၅ ရာစုအတွင် ရေးထိုးခဲ့သော များစွာသော ဂျာဗားကျောက်စာများတွင် အစားအစားများစွာကို ဖော်ပြထားသည်။ ထိုဟင်းလျာများထဲမှ အချို့ကို ဂျာဗားအစားအစာများအဖြစ် ယနေ့ခေတ်တွင် သတ်မှတ်ထားသည်။ ထိုသို့သတ်မှတ်ထားသော အစားအစာများထဲတွင် ပီဂျဲ၊ ပင်ဒန်း၊ ရာရောဝန်(ရာဝန်)၊ ရူရူဂျက် (ရူဂျက်)၊ ကူရုပု (ကရုပု)၊ ဝါဂျ် နှင့် ဒိုဒေါကဲ့သို့သော အချိုမုန့်များ၊ ဒါဝတ် ကဲ့သို့သော သောက်စရာဖျော်ရည်များ ပါဝင်သည်။
၁၅ ရာစုတွင် ရေးသားခဲ့သော ဆောင်ယောင်း ဆစ်ဆာ ကန်ဒန်း ကာယဲ့စီယန်စာမူ(Sanghyang Siksa Kandang Karesian manuscript) တွင် ယနေ့ခေတ်တွင် အများစားသုံးဆဲဖြစ်သော ဆွန်ဒန် အစားအစာများအား ရေးသားခဲ့လေရာ ထိုအထဲတွင် လာဝန်နာ (အငံ)၊ ကာဒူကာ (အပူအစပ်)၊ သိရီကာ (အခါး)၊ အမ်ဘာ (အချဉ်)၊ ကာဆာယာ (အနံ့ကဲ)နှင့် မဓူရာ (အချို)တို့ ပါဝင်သည်။
၁၃ ရာစုမှ ၁၅ ရာစုတွင် ကမ်းခြေတွင် နေထိုင်ကြသော အင်ဒိုနီးရှားလူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် ကာရီ(Curry)ကဲ့သို့သော ဟင်းချက်နည်းများ ပြောင်းလဲလာပုံ အထောက်အထားများကြောင့် ထိုဒေသ၌ နေထိုင်သူတို့သည် အိန္ဒိယနှင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်းမှ ဟင်းချက်နည်းပုံစံတို့ကို စတင်လက်ခံလာသည်ဟု ယူဆရသည်။ အထူးသဖြင့် ဤဖြစ်ရပ်များကို အာချေးဒေသ၊ အနောက်ဆူမားတြားရှိ မင်နန်းကာဘောင်၊ ဆူမားတြားနှင့် မလေးကျွန်းဆွယ်ရှိ မလေးဆိပ်ကမ်းများတွင် တွေ့ရသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဤသို့သော လွှမ်းမိုးမှုရှိသော ဟင်းချက်နည်းရိုးရာတို့ကို ကာရီ(kare)၊ ရိုတီ ဂျာနီနှင့် ဂူလိုင်း ကဲ့သို့သော ဟင်းလျာများတွင် အိန္ဒိယရိုးရာ စံဟင်းချက်နည်းလွှမ်းမိုးအား တွေ့ရသည်။ ဝက်သားကို ပယ်စွန့်သော မူစလင် အစားအစာဥပဒေဖြစ်သည့် ဟာလာကို တိုက်တွန်းအား‌ပေးသော အစ္စလာမ်မစ်ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှုကို လက်ခံယုံကြည်လာသည်နှင့်အတူ ဤဟင်းချက်နည်းတို့ကိုလည်း လက်ဆင့်ကမ်း သယ်ဆောင်လာခဲ့ကြသည်။ အခြားတဖက်တွင်လည်း ကုန်းတွင်းပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသည့် ဒေသခံမျိုးနွယ်စုတို့၏ ဘာတက်နှင့် ဒါယက်စားအစာများတွင် ၎င်းတို့၏ နေ့စဉ်အစားအစာများ၌ တောကောင်သား၊ ဝက်သားနှင့် သွေးခဲတို့နှင့် ချက်ပြုတ်သော ဟင်းလျာများပါဝင်သည့် လက်ဟောင်း ဩစထရိုနီးရှန်းဟင်းချက်နည်းရိုးရာတို့ကို ထိန်းသိမ်းထားကြသည်။
ဂျာဗား မာတာရမ်ဆူလ်တန်နိုင်ငံ၏ ဆူလ်တန် အာဂွန်းအတွက် ဒတ်ချ်အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီ၏ သံတမန်ဖြစ်သော ရစ်ကလော့ ဗန် ဂိုး၏ ၁၇ ရာစုအမြင်များအရ ဂျာဗားတွင် ပွဲတော်တွင်း အသား(သိုး၊ ဆိတ်နှင့် ကျွဲ)တို့ကို စားသုံးသော နည်းစနစ်များမှာ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်တို့ဖြင့် နှယ်ထားသော အသားကို ကင်ခြင်းနှင့် ကြော်ခြင်းတို့ဖြစ်ပြီး ဥရောပနှင့် မတူညီသည်မှာ ဂျာဗားသားတို့သည် ထောပတ်အစား အုန်းနို့ကိုသာ အသုံးပြုခြင်းဖြစ်သည်။
တရုတ်ရွေ့ပြောင်းအခြေချနေထိုင်သူများသည် ၁၅ ရာစု မာဂျပါဟစ်ခေတ်အစောဆုံးသော ကာလမှစ၍ အင်ဒိုနီးရှားကျွန်းစုတွင် အခြေချလာခဲ့ကြရာ ဒတ်ချ်ကိုလိုနီကာလတွင် များပြားလာခဲ့သည်။ တရုတ်နေထိုင်သူများသည် တရုတ်ဒယ်အိုးစောက်နှင့် ဆီအနည်းငယ်အသုံးပြုရန် လိုအပ်သည့် မွှေကြော်နည်းကို မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ ထို့ပြင် သူတို့သည် အသစ်သော တရုတ်ဟင်းလျာအချို့ဖြစ်သော ပဲငံပြာရည်၊ ခေါက်ဆွဲနှင့် ပဲပုပ်မှ တိုဖူးပြုလုပ်နည်းတို့ကို မိတ်ဆက်ပေးခဲ့ကြသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပဲပုပ်ဖြင့် ပြုလုပ်ခြင်းလုပ်ငန်းမှ တန်ပေး(အချဉ်ဖောက်ထားသော ပဲပုပ်တုံး)အား မမျှော်လင့်ပဲ တွေ့ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ သင်းပဲအား ရည်ညွှန်းသည့် အစောဆုံးတွေ့ရသော အကိုးအကားမှာ ၁၈၁၅ ခုနှစ်တွင် ရေးထိုးခဲ့သည့် ဂျာဗားပေစာတစ်ခုဖြစ်သော ဆရတ် ချန်တီနီတွင် ဖြစ်သည်။
နယ်မြေသစ်ရှာဖွေသော ခေတ်အတွင်း ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင် ကုန်သွယ်မှု၏ အရှိန်အဟုန်မြင့်လာမှုသည် ဥရောပကုန်သည်များအား အင်ဒိုနီးရှားကမ်းခြေသို့ သယ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ နောက်ဆက်တွဲအကျိုးဆက်အဖြစ် ၁၉ ရာစုတွင် ဒတ်ချ်အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီမှ ကိုလိုနီထူထောင်ခြင်းကို ခံခဲ့ရလေသည်။ ဥရောပအစားအစာများ အထူးသဖြင့် ဒတ်ချ်နှင့် ပေါ်တူဂီတို့မှ လွှမ်းမိုးမှုကို တွေ့ရပြီး ဥရောပချက်ပြုတ်နည်းများဖြစ်သည့် ပေါင်မုန့်ဖုတ်ခြင်း၊ ပေစထရီ(Pastry)၊ ကွက်ကီးနှင့် ကိတ်မုန့်ဖုတ်ခြင်းတို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။
အင်ဒိုနီးရှားဟင်းချက်နည်းရိုးရာအား သေချာစွာ ကြည့်ရှုပါက မတူကွဲပြားသည့် လွှမ်းမိုးမှုများ ရှိသည်ကို တွေ့ရမည်ဖြစ်သည်။ အစားအစာချက်ပြုတ်သည့် နည်းလမ်းများနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ဒေသတစ်ခုစီတွင် နောက်ဆုံး၌ ဒေသခံအကြိုက် အရသာဖြင့် ပျံ့နှံသွားခဲ့လေသော ပြောင်းလဲတိုးတက်မှုတစ်ခု ဖြစ်ထွန်းလာခဲ့သည်။
ဓလေ့၊ တည့်ခင်းဧည့်ခံခြင်းနှင့် သုံးဆောင်ခြင်း
အင်ဒိုနီးရှား ရိုးရာစားပွဲတွင် ပင်မစားဖွယ်အဖြစ် ပေါင်းထားသော ထမင်းပါဝင်ပြီး အသီးအရွက်၊ ဟင်းရည်နှင့် အသား သို့မဟုတ် ငါး အရံဟင်းလျားတို့ဖြင့် ဝန်းရံခင်းကျင်းထားသည်။ ထုံးတမ်းစဉ်လာ မိသားစုစားပွဲတွင် ပေါင်းထားသော ထမင်းနှင့် များစွာသော အခြားဟင်းလျာတို့ဖြင့် တည့်ခင်းထားသော စားပွဲပတ်လည်တွင် ဝိုင်းဖွဲ့ စားသောက်ကြသည်။ ဟင်းလျာတိုင်းကို အားလုံးအတွက် ရည်ရွယ်၍ ပန်းကန်ပြား သို့မဟုတ် ပန်ကန်လုံးအကြီးထဲတွင် ထည့်ထားပြီး ဟင်းလျာတစ်ခုတိုင်းစီတွင် ကိုယ်စားသည့် ပန်းကန်ပြားထဲသို့ ထည့်ခတ်ရန် ဇွန်းကိုယ်စီ ထည့်ထားသည်။ ပထမဦးစွာ မိသားစုဝင်တိုင်းတွင် တစ်ဦးချင်းစီအတွက် ပန်ကန်ပြားတစ်ခုစီတွင် ထမင်းများကို ထည့်၍ထားသည်။ အများအားဖြင့် မိသားစု၏ အသက်အကြီးဆုံးသော ပုဂ္ဂိုလ် သို့မဟုတ် ခင်ပွန်းမှ စတင်စားသုံးနိုင်ခွင့်ရှိပြီး ထိုသို့ အဦးပထမ စားမှသာလျှင် မိသားစုကျန်သောသူများမှ စားကြသည်။ မိသားစုဝင်တိုင်းသည် သူတို့၏ ပန်ကန်ပြားများသို့ အားလုံးအတွက် ထည့်ထားသော ဟင်းပန်ကန်များမှ ဟင်းကို ခတ်ယူစားသုံးကြသည်။
ကိုယ်စီအတွက် တည့်ခင်းထားသော ပန်ကန်ပြားတွင် ထမင်း၏ ပတ်လည်၌ နှစ်မျိုး၊ သုံးမျိုး သို့မဟုတ် ထို့ထက်ပိုသော ဟင်းတို့ဖြစ်သည့် အရွက်၊ ငါး သို့မဟုတ် အသားနှင့် အခြား ပါဝင်နိုင်ဖွယ်ရှိသော အကြော်ဟင်းများဖြစ်သည့် ကရုပုနှင့် ဆမ်ဘယ်တို့အား ပုံ၍ စားသုံးကြသည်။ အင်ဒိုနီးရှားယဉ်ကျေးမှုတွင် ဂျပန်ရိုးရာနှင့် မတူညီသည့်ပုံစံဖြစ်သည့် စားသောက်စဉ်တွင် ကိုယ်စီပန်ကန်ပြားတစ်ခုစီ၌ မတူညီသော အရသာရှိသည့် ဟင်းလျာတို့ကို တွဲဖက်စားသုံးသည်ကို တွေ့မြင်ရမည်ဖြစ်သည်။ ဤအလေ့အထကို များသောအားဖြင့် နာဆီ ဂျန်ပေါ၊ နာဆီ ပါဒန်းသို့မဟုတ် ဘူဖေးစားပွဲများတွင် တွေ့နိုင်သည်။ သို့သော် ဟင်းရည်များကို ကိုယ်စီပန်ကန်လုံးအသေးများနှင့် ခတ်ယူစားသုံးကြသည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ခေတ်ပေါ်အင်ဒိုနီးရှား စားသောက်ဆိုင်များတွင် အစုံတွဲစပ်ဟင်းလျာပွဲများကို ရရှိနိုင်ပြီဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ဂျပန်ရိုးရာအစားအစာများကဲသို့ သီးခြား ကိုယ်တိုင် စားသုံးသည့် အလေ့အထကို ဖြစ်လာစေရန်ရည်ရွယ်ပြီး လင်ဗန်း၊ ကြိမ် သို့မဟုတ် ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ထည့်စရာထဲတွင် ခင်းထားသော ပန်ကန်ပြားပေါ်၌ ထမင်းပတ်လည်တွင် ဟင်းများထည့်ရန် သီးခြားနေရာများ ပါဝင်သည်။ ဤသည်ကို နာဆီ ဘာလီ၏ တည်ခင်းမှု ပုံစံတွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။
အင်ဒိုနီးရှားအစားအစာများကို စားသုံးရာတွင် များသောအားဖြင့် ဇွန်းအား ညာဘက်လက်၌လည်းကောင်း၊ ခရင်းအား ဘယ်ဘက်လက်၌လည်းကောင်း(အစားအစာအား ဇွန်းအတွင်းသို့ ထည့်ရန်) ထား၍ စားသုံးလေ့ရှိကြသည်။ ဥရောပစားသောက်မှုဓလေ့နှင့်မတူညီသည်မှာ ထမင်းစားစာပွဲတွင် ဓားအား မထားရှိပဲ ဟင်းလျာထဲ၌ ပါဝင်သော အသီးအရွက်နှင့် အသားတို့ကို မချက်ပြုတ်မီကပင် တကိုက်စာပမာဏအရွယ်အစားဖြင့် တုံး၍ထားခြင်းဖြစ်သည်။ သို့ပေမယ်လည်း အနောက်ဂျာဗားနှင့် အနောက်ဆူမားတြားကဲ့သို့ နိုင်ငံ၏ ဒေသအများစုတွင် များသောအားဖြင့် အစားအစာတို့ကို လက်ဖြင့် သုံးဆောင်လေ့ရှိကြသည်။ ပင်လယ်စာ စားသောက်ဆိုင်များ၊ ဆွန်ဒန်နှင့် မင်ဂန်ကာဘောင်း ရိုးရာစားသောက်ဆိုင်များ သို့မဟုတ် အရှေ့ဂျာဗားမှ ပီဂျဲ လီလီ (ဆမ်ဘယ်နှင့် ကြော်ထားသော ငါးခူ)နှင့် အာရမ် ဂိုရန်(ကြက်ကြော်)ဆိုင်များကဲ့သို့သော စားသောက်ဆိုင်များ သို့မဟုတ် အိမ်များတွင် အများစုမှာ လက်ဖြင့်စားသောက်ကြသည်။ ထိုစားသောက်ဆိုင်များ၌ အစားအစာများကို စားသောက်ရာတွင် ကိုဘိုကန်အား ထားရှိလေ့ရှိသည်။ ကိုဘိုကန်သည် လန်းဆန်းမှုကို ပေးစွမ်းနိုင်စေရန် ရေ၌ သံပရာသီးစိတ်ကလေးများ ထည့်၍ဖျော်ထားသည် အရည်ဖြစ်ပြီး ၎င်းမှာ သောက်သုံးရန်အတွက် ရည်ရွယ်ခြင်းမဟုတ်ပဲ မစားမှီနှင့် စားပြီးနောက် လက်ဆေးရန်အတွက် ရည်ရွယ်သည်။
အဓိက အစားအစာ
ဆန်စပါးသည် မျက်မှောက်ခေတ် အင်ဒိုနီးရှား လူ့အဖွဲ့အစည်းအားလုံးအတွက် အဓိကအစားအစာဖြစ်ပြီး အင်ဒိုနီးရှားယဉ်ကျေးမှုတွင် အဓိကနေရာတွင်လည်းရှိသည်။ ဆန်စပါးသည် နိုင်ငံရေမြေကို ပုံဖော်သည်။ ဈေးများတွင် ရောင်းချကြပြီး များစွာသော စားသောက်ဖွယ်တို့တွင် အမွှေးကဲသောနှင့် ချိုသော အရသာနှစ်မျိုးလုံးကို ပေးစွမ်းသော အစားအစာအဖြစ် သုံးဆောင်ကြသည်။ အင်ဒိုနီးရှားယဉ်ကျေးမှုတွင် ဆန်စပါး၏အရေးပါမှုကို ရှေးခေတ် ဂျာဗားနှင့် ဘာလီတို့ရှိ ဆန်စပါးနတ်ဘုရားမတစ်ပါးဖြစ်သော ဒေဝီသီရိ(Dewi Siri)အား ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုက ထင်ဟပ်ဖော်ပြနေသည်။ ရိုးရာဓလေ့အားဖြင့် ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးမှုသည် စိုက်ပျိုးမှုသံသရာနှင့်ဆက်နွယ်နေပြီး ဆီရန် တာအွန်း(Seren Taun)ကောတ်ရိတ်သိမ်းပွဲတော်ကဲ့သို့သော ပွဲများကို ဆန်စပါးရိတ်သိမ်းသည့် ရိုးရာပွဲအဖြစ် ကျင်းပကြသည်။
ဆန်ကို ပရိုတင်းအနည်းငယ်ပါဝင်သော ထမင်းအဖြစ်နှင့် အရွက်ဟင်းလျာများကို အရံဟင်းအဖြစ် တွဲဖက်စားသုံးလေ့ရှိသည်။ ထို့ပြင် ထမင်းကို နာဆီ အုဒု(အုန်းနို့ဖြင့် ချက်သောထမင်း)၊ နာဆီ ကူနင်း(နနွင်းနှင့် အုန်းနို့ဖြင့် ချက်သော ထမင်း)၊ ကဲတုပတ် (အုန်းလက်ဖြင့် ရက်လုပ်သော အထုပ်ထဲတွင် ပေါင်းသော ထမင်း)၊ လွန်တုန် (ငှက်ပျောဖက်ဖြင့် ပေါင်းသော ထမင်း)၊ အင်တစ်ပ် သို့မဟုတ် ရန်ဂင်နန် ( ဆန်မုန့်ကြွပ်)၊ အချိုမုန့်၊ ဗယ်မီဆဲလီ၊ ခေါက်ဆွဲ၊ အာရက် ဘီရာ့စ် (ဆန်ဝိုင်)နှင့် နာဆီ ဂိုရင်း (ထမင်းကြော်) အဖြစ်လည်း သုံးဆောင်ကြသည်။ နာဆီ ဂိုရင်းကို အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ နေရာအနှံ့အပြားတွင် တွေ့နိုင်ပြီး အမျိုးသားဟင်းလျာအဖြစ် မှတ်ယူကြသည်။
စိုက်ပျိုးသည့် နည်းလမ်းများကြောင့်ဖြစ်စေ လွယ်ကူစွာဝယ်ယူနိုင်စွမ်းရှိသောကြောင့်ဖြစ်စေ ဆန်စပါးသည် နေ့စဉ်အစားအစာအတွင်း ပါဝင်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ဆူလာဝေစီကျွန်းတွင် လွန်ခဲ့သော ဘီစီ ၃၀၀၀ ခန့်မှ ဆန်စပါးအရိုင်းများနှင့်ပတ်သတ်သော အထောက်အထားများ တွေ့ရှိခဲ့သည်။ သို့ပေမယ်လည်း စိုက်ပျိုးမှုနှင့်ပတ်သက်သော အစောဆုံးသော အထောက်အထားများကို ဂျာဗားကျွန်းအလယ်ပိုင်းဒေသရှိ ၈ ရာစုတွင် ရေထိုးခဲ့သော ကျောက်စာတွင် ဘုရင်မှ ဆန်စပါးနှင့်ပတ်သက်၍ အခွန်စည်းကြပ်သည့်အကြောင်းအား ရေးထိုးထားသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးခြင်း၊ စပါးကျီနှင့် စပါးကွင်းများအား အဖျက်သတ္တဝါဖြစ်သော ကြွက်များမှ ဖျက်ဆီးသည့် ရုပ်ပုံတို့ကို ဗောရောဗုဓောရှိ ကာမဝီဘန်ဂါ (Karmawibhanga) ဖောင်းကြွပန်းပုတို့တွင် ထည့်သွင်းဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံရှိ ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးမှု၏ ယနေ့ထက်တိုင် အသားကျနေသော ယောက်ျား၊ မိန်းမနှင့် တိရစ္ဆာန်တို့အကြား လုပ်ငန်းတာဝန်ခွဲဝေမှုကို ဗဟိုဂျာဗားဒေသရှိ ပရမ်ဘန်နန်ပုထိုးများရှိ ၉ ရာစုတွင် ထွင်းထုခဲ့သော ဘာသာရေး ပန်းပုရုပ်စုံတွင် တွေ့ရှိနိုင်ပြီး ထိုပုံ၌ ကျွဲများတွင် ထွန်သွားများကို တပ်ဆင်ထား၍ အမျိုးသမီးများက ဆန်စပါးများ စိုက်ပျိုးနေပြီး ဆန်စေ့တို့ကို ကြိတ်နေကာ အမျိုးသားများက တစ်ဖက်စီတွင် စပါးစည်းများကို ဆွဲထားပြီး ပခုံးပေါ်တွင် ထမ်းပိုး(pikulan)ဖြင့် ထမ်းနေပုံကို ဖော်ပြထားသည်။ ၁၆ ရာစုအရောက်တွင် ဥရောပသားတို့ အင်ဒိုနီးရှားကျွန်းများသို့ ရောက်ရှိသည့်အခါတွင် ဆန်စပါးအား မင်းစိုးရာဇာတို့၏ အခမ်းအနားနှင့် ပွဲတော်တို့တွင် မြင့်မြတ်သော စားဖွယ်အဖြစ် သုံးဆောင်ကြသည်ကို တွေ့မြင်ရသည်။
အင်ဒိုနီးရှားသမိုင်းတွင် ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်မှုသည် သံထည်များ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာမှုနှင့် အာရှကျွဲရိုင်းများအား အယဉ်အဖြစ် မွေးမြူလာနိုင်ခဲ့ပြီး ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးရေးတွင် အသုံးပြုခြင်းနှင့် စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများကို မြေဩဇာများ ထည့်သွင်းရန် အသုံးပြုနိုင်ရန် ဆောင်ရွက်ခြင်းတို့နှင့် ဆက်စပ်၍နေပေသည်။ ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးရာ၌ နေရောင်ခြည်နှင့် တွေ့ထိမှုရှိရန် လိုအပ်သည်။ ထူထပ်သော တောများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေသော နိုင်ငံဖြစ်သောကြောင့် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၅၀၀ ခန့်မှစ၍ ဆန်စပါး ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးခြင်းကို တိုးတက်စေရန်အလို့ငှာ အမြဲတမ်းစိုက်ပျိုးမြေနှင့် အခြေချနေထိုင်ရာနေရာအဖြစ် သစ်တောများအား တဖြည်းဖြည်း ခုတ်ထွန်ရှင်းလင်းလာခဲ့သည်။
ဂျုံ
ဂျုံသည် အင်ဒိုနီးရှားဒေသရင်း အပင်မဟုတ်ပဲ ကုန်သွယ်မှုနှင့် နိုင်ငံရပ်ခြားမှလွှမ်းမိုးမှု(အထူးသဖြင့် တရုတ်နှင့် ဒတ်ချ်တို့)မှ ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး အင်ဒိုနီးရှားလူမျိုးတို့သည် ဂျုံအခြေခံသော အစားအစားများ (အထူးသဖြင့် တရုတ်ခေါက်ဆွဲ၊ အိန္ဒိယ ရိုတီနှင့် ဒတ်ချ်ပေါင်မုန့်များ) စတင်ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ အများစု သုံးဆောင်ကြသော ထမင်းအပြင် အင်ဒိုနီးရှားရှိ တရုတ်တို့သည် ခေါက်ဆွဲ၊ ပေါက်စီနှင့် အီကြာကွေးတို့ကို အဓိကအစားအစာအဖြစ် မှတ်ယူကြသည်။ ဆန်စပါးယဉ်ကျေးမှု အတော်လေးပျံနှံ့နေသော အင်ဒိုနီးရှား (အထူးသဖြင့် ဂျာဗားနှင့် ဆူမားတြား)တွင်ပင် တခါတရံ၌ ခေါက်ဆွဲကဲ့သို့ ဂျုံကိုအခြေခံသော အစားအစာများကို ထမင်းနှင့်တွဲဖက်၍ အရံဟင်းများအဖြစ် စားသုံးကြပြီး တရုတ်ဘန်းပေါင်မုန့်နှင့် အီကြာကွေးတို့ကို သရေစာအဖြစ် သုံးဆောင်ကြသည်။ ဥရောပသား(အထူးသဖြင့် ပေါ်တူဂီနှင့် ဒတ်ချ်)တို့သည် ပေါင်မုန့်၊ အမျိုးမျိုးသော မုန့်ဖို့နှင့် ပေစထရီတို့ပြုလုပ်နည်းများကို ယူဆောင်လာခဲ့ကြသည်။ ထိုဥရောပအဓိက အစားအစာများသည် ယခုအခါတွင် အမြန်စားသုံးနိုင်သော မနက်စာအဖြစ် ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။
အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၌ ဂျုံစားသုံးမှုသည် ၁၉၇၀ ခုနှစ်များတွင် အင်ဒိုနီးရှား၌ အသင့်စားခေါက်ဆွဲလုပ်ငန်းတိုးတက်လာမှုနောက်ပိုင်း မြင့်တက်လာသော အနေအထားသစ်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ အင်ဒိုနီးရှားသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အသင့်စား ခေါက်ဆွဲ အဓိကထုတ်လုပ်သူနှင့် စားသုံးသူများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။ အင်ဒိုနီးရှားသည် တရုတ်ပြီးလျှင် ကမ္ဘာ့ ဒုတိယမြောက် အသင့်စားခေါက်ဆွဲဈေးကွက်ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ခေါက်ဆွဲလိုအပ်ချက်သည် ၁၂.၅၄ ဘီလီယံသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် အသင့်စားခေါက်ဆွဲသည် အင်ဒိုနီးရှားအိမ်ထောင်များ၏ အလွယ်တကူ ပူပူလေးသုံးဆောင်နိုင်သော အဓိကအစားအစာတစ်ခု ဖြစ်၍ လာခဲ့သည်။ Indomie ကဲ့သို့သော ယုံကြည်မှုရှိသော အမှတ်တံဆိပ်များသည် လူတိုင်းသိသော အမည်တစ်ခုဖြစ်၍ လာခဲ့သည်။
အခြားသော အဓိကအစားအစာများ
အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ အခြားသော အဓိကအစားအစာများတွင် ဝဥ၊ ကန်စွန်းဥ၊ အာလူး၊ ပိန်းဥနှင့် ပီလောပီနံဥစသော ကစီဓာတ်ပေါကြွယ်ဝသည် ဥများပါဝင်သည်။ ပိန္နဲသီးနှင့် ပေါင်မုန့်သီးကဲ့သို့သော ကစီဓာတ်ကြွယ်ဝသော အသီးများနှင့် ပြောင်းဖူးကဲ့သို့သော နှံစားသီးတို့ကိုလည်း စားသုံးကြသည်။ ပါပီဒါဟုခေါ်သော သာကုယာဂုကို အထူးသဖြင့် မာလုကုကျွန်းနှင့် ပါပုအာပြည်နယ်တို့တွင် စားသုံးမှုရှိကြသည်။ သာကုကို ရေဖြင့်ရော၍ လွယ်ကူရိုးရှင်းသော ပန်းကိတ်အဖြစ်လည်း ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။ အင်ဒိုနီးရှားအရှေ့ပိုင်း လူမျိုးတို့သည် သာကုသာမက အခြားသစ်ဥအရိုင်းတို့ကိုလည်း အဓိကအစားအစာအဖြစ် စားသုံးကြသည်။
ပိန်းဥအမျိုးအစားတစ်ခုဖြစ်ပြီး ပို၍ရှည်ကာ အရသာပို၍ဖွယ်သော Talas ကဲ့သို့သော သစ်ဥအမျိုးအစားများစွာနှင့် ပေါင်မုန့်သီးတို့သည် အင်ဒိုနီးရှားမှ မျိုးရင်းများဖြစ်ကြပြီး အခြားသော ဥတို့မှာ အခြားသောဒေသများမှ ရောက်ရှိလာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဝဥသည် အာဖရိကမှရောက်ရှိလာခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး အာလူး၊ ကန်စွန်းဥ၊ ပလောပီနံဥနှင့် ပြောင်းဖူးတို့သည် စပိန်တို့လွှမ်းမိုးမှုများမှတဆင့် ဂျာဗားသို့ ၁၇ ရာစုတွင် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ပလောပီနံကို ပြုတ်၍၊ ပေါင်း၍၊ ကြော်၍ သို့မဟုတ် နာမည်ကြီး သရေစာဖြစ်သော ခရီပစ် ဆင်းကောင်း (ပီလောပီနံမုန်ကြွပ်)အဖြစ်ဖြစ်စေ ပြုလုပ်စားသုံးကြသည်။ ဂျာဗားရှိ မိုးနည်းသော ဒေသများဖြစ်သည့် ဂူနွန် ကီဒူးနှင့် ဝန်နိုဂီရီတို့တွင် ပီလောပီနံခြောက် (ဒေသအခေါ် တီဝူ)အား အထူးသဖြင့် အခြားသော သစ်မြစ်သစ်ဥ ရှားပါးချိန်တွင် အဓိကအစားအစာအဖြစ် ပြောင်းလဲစားသုံးကြသည်။ ပြောင်းဖူးအား မဒူရာဒေသကဲ့သို့ ခြောက်သွေ့သော အရပ်ဒေသများနှင့် ဝေါလန့်စ်မျဉ်း အရှေ့ဘက်ရှိ လက်ဆာဆွန်ဒါကျွန်းများတွင် စားသုံးကြသည်။
ဟင်းသီးဟင်းရွက်
အင်ဒိုနီးရှားအစားအစာများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာအသုံးပြုသော ဟင်းသီးဟင်းရွက်များမှာ ကန်စွန်းရွက်၊ ဒေါက်ခွရွက်၊ genjer၊ melinjo၊ သင်္ဘောရွက်နှင့် ပီလောပီနံရွက်တို့ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့ကို ကြက်သွန်ဖြူနှင့် ဆီပူဖြင့်ကြော်၍ စားလေ့ရှိသည်။ ဟင်းနုနွယ်ရွက်နှင့် ပြောင်းဖူးတို့ကို အသုံးပြုပြီး မှန်ရောင်ဟင်းရည်ကြည်ဖြစ်သော ဆာယု ဘာယမ် ဘန်နင်းအား တဲမူ ကွန်ကျီ၊ ကြက်သွန်ဖြူနှင့် ကြက်သွန်နီကလေးတို့ခတ်ကာ ချက်ပြုတ်ကြသည်။ မှန်ရောင်အသီးအရွက်ဟင်းချိုအမျိုးအစားတွင် ဆာယု အိုယွန်းတို့လည်း ပါဝင်သည်။ အခြားသော အသီးအရွက်များဖြစ်သည့် ဘူးရွက်၊ ဂေါ်ရခါးသီး၊ ဒန့်သလွန်၊ ပဲတောင့်ရှည်၊ ခရမ်းသီး၊ ခဝဲသီးနှင့် သပွတ်သီးတို့ကို ဖြတ်တောက်၍ မွှေကြော်၊ ဟင်းချက်ခြင်းနှင့် ဆာယု အာဆမ်၊ ဆာယု လိုဒက်ချ် သို့မဟုတ် လက်ဆာကဲ့သို့သော ဟင်းရည်ချိုများအဖြစ် ချက်ပြုတ်ကြသည်။ ဒါအွန် အုဘီ တွန်ဘွန်သည် ပလောပီနံရွက်ထောင်းဟင်းလျာတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ဆူမတြာကျွန်း၊ ကာလီမန်တန်ဒေသနှင့် ဆူလာဝေစီကျွန်းတို့တွင် စားသုံးလေ့ရှိသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဆာယု ဆော့ကို ကြက်သား သို့မဟုတ် အမဲသားပြုတ်ရည်တွင် ဂေါ်ဖီထုပ်၊ ပန်းဂေါ်ဖီ၊ အာလူး၊ မုန်လာဥနီတို့ကို မကာရိုနီထည့်၍ ငရုတ်ကောင်းနက်၊ ကြက်သွန်ဖြူနှင့် ကြက်သွန်နီကလေးတို့အုပ်ကာ ချက်ပြုတ်သည်။ အခြားသောအသီးအရွက်စုံကြော်တစ်မျိုးဖြစ်သော ကပ်ကျိုင်းသည် တရုတ်အင်ဒိုနီးရှားနွယ်ဝင်တို့၏ လူကြိုက်များ‌သော ဟင်းလျာတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ တူမစ်ကန်ကွန်းသည်လည်း လူသိများသော ရေကန်စွန်းရွက်ကြော်ဟင်းလျာဖြစ်သည်။
ပဲစောင်းလျားသီး၊ ခရမ်းချဉ်သီး၊ သခွားသီးနှင့် ကြက်ဟင်းခါးသီးတို့ကို အစိမ်းလိုက် အတို့အမြုပ်(လာလက်)အဖြစ် စားသုံးကြသည်။ ကြီးမားသည့် ကြက်ဟင်းခါးသီးတို့ကို များသောအားဖြင့် ပြုပ်၍ စားကြသည်။ ကဲကျွန်းဘရန်နှင့် သင်္ဘောဖူးတို့သည် အများနှစ်သက်ကြသော အသီးအရွက်များဖြစ်သည်။ အုရပ်သည် နှပ်နှပ်စင်းထားသော အုန်းသီးကို အသီးအရွက်တို့ဖြင့် ရော၍သုတ်ထားသော အသုပ်တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး အာဆီနန် ဘဲတဝီသည် အသီးအရွက်တို့ကို အချဉ်တည်ထားသော ဟင်းလျာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဂါဒိုး-ဂါဒိုးနှင့် ပီဂျဲတို့သည် ပြုပ်ထားသော အသီးအရွက်တို့ကို မြေပဲဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော ဆော့အစပ်ဖြင့် သုပ်ထားသော အသုပ်များဖြစ်ပြီး ကာရဲ့ဒေါ့ခ်သည် ၎င်းတို့အား အရွက်စိမ်းတို့ဖြင့် သုပ်ထားသည့်ပုံစံဖြစ်သည်။
အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ သက်သက်လွတ်အစားအစာများ
အင်ဒိုနီးရှားတွင် သက်သက်လွတ်ဟင်းလျာများသည် ပေါများစွာ ရွေးချယ်နိုင်သောကြောင့် သက်သက်လွတ်စားသုံးသည့် ဓလေ့များ ကောင်းစွာဖြစ်ထွန်းပြီး ၎င်းတို့ကို အသားအစားထိုးဟင်းလျာများအဖြစ် သုံးဆောင်နိုင်သည်။ ဂါဒိုး-ဂါဒိုး၊ ကရဲ့ဒေါ့ခ်၊ ကဲ့တိုပရက်၊ တအုဂဲ ဂိုရင်း၊ ပီဂျဲ၊ အုရပ်၊ ရူဂျက်နှင့် အာဆီနန်ကဲ့သို့သော အစားအစာများသည် သက်သက်လွတ်ဟင်းလျာများဖြစ်ကြသည်။ သို့ပေမယ့်လည်း မြေပဲဆော့ကို အသုံးပြုသော ဂါဒိုး-ဂါဒိုး၊ ကရဲ့ဒေါ့ခ် သို့ ကဲ့တိုပရက်ကဲ့သို့ ဟင်းလျာများတွင် အနံ့အရသာအတွက် "တရာဆီ"ဟုခေါ်သော ပုဇွန်ဆိတ်ငါးပိ အနည်းငယ် ပါဝင်နိုင်သည်။ လက်ဆက်သော အသီးအရွက်တို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အတို့အမြုပ်တို့နှင့် တွဲဖက်စားသုံးရန် ဆမ်ဘယ်ငရုတ်သီးထောင်းအား မွှေးကြိုင်သော အရသာကဲစေဖို့အတွက် ပုဇွန်ဆိတ်ငါးပိတို့ကိုလည်း ထည့်လေ့ရှိသည်။ တန်ပေး၊ တို့ဖူးနှင့် အွန်ကွန်းကဲ့သို့သော အချဉ်ဖောက်ထားသော ပဲပုပ်မှပြုလုပ်သော အစားအစာများသည် အသားအစားထိုး အစားအစာများအဖြစ်နှင့် အသီးအရွက် ပရိုတိန်းဓာတ်ရင်းမြစ်များအဖြစ် ကျယ်ပြန့်စွာ စားသုံးကြသည်။ ယနေ့ခေတ် ပေါင်းစပ်ထားသော ဟင်းလျာများတွင် တန်ပေးအား အသားပြားများအစား အသုံးပြုပြီး တန်ပေးဘာဂါအဖြစ် စားသုံးကြသည်။
အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံသားတို့သည် တင်းကြပ်သော သက်သက်လွတ်အလေ့အထဖြင့် ပြုမှုကြသူများ မဟုတ်ကြပဲ အသီးအရွက် သို့မဟုတ် သက်သက်လွတ်ဟင်းလျာများကို အရသာ၊ ကြိုက်နှစ်သက်မှု၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေးအကြောင်းပြချက်များတို့ကြောင့် စားသုံးနိုင်သည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ အင်ဒိုနီးရှားရှိ သေးငယ်သော ပမာဏသာရှိသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့သည် ဘာသာရေးအကြောင်းပြချက်ကြောင့် သက်သက်လွတ်စားသုံးသည့် အလေ့အထကို ကျင့်သုံးကြသည်။
အသားနှင့် ငါး
အင်ဒိုနီးရှား အစာအာဟာရတွင် အသားမှရရှိသော ပရိုတိန်းဓာတ်အများစုမှာ ကြက်ငှက်နှင့်ငါးမှဖြစ်သော်လည်း အမဲသား၊ ကျွဲသား၊ ဆိတ်သားနှင့် သိုးသားတို့ကို အင်ဒိုနီးရှားဈေးများတွင် များသောအားဖြင့် တွေ့နိုင်သည်။
အသားစားကြက်ငှက်
များသောအားဖြင့် ကြက်နှင့်ဘဲကို စားသုံးကြသော်လည်း ခို၊ ငုံးနှင့် ဗေါင်းထုတ်ငှက်ကဲ့သို့သော ငန်းရိုင်းများကိုလည်း စားသုံးကြသည်။ ရိုးရာအားဖြင့် အင်ဒိုနီးရှားရွာများတွင် အာယမ် ကမ်ပေါင်း(ရွာကြက်)ကဲ့သို့သော ကြက်မျိုးကောင်းမျိုးသန့်များကို လွှတ်ကျောင်းမွေးမြူကြသည်။ အခြားမွေးမြူရေးကြက်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ထိုရွာကြက်များသည် ပို၍ အကောင်သေးပြီး အသားသည် အနည်းငယ်မာသည်။ အာယမ် ဂိုရင်း (ကြက်ကြော်)နှင့် အာယမ် ဘေကာ (ကြက်ကင်)တို့၏ ချက်နည်းမျိုးစုံကို အများအားဖြင့် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံတဝှမ်းတွင် တွေ့ရှိရနိုင်သည်။ ကြော်ခြင်းနှင့် ကင်ခြင်းအပြင် ကြက်သားကို စွပ် အာယမ်နှင့် ဆာတို အာယမ် သို့မဟုတ် အုန်းနို့ဖြင့်ချက်သော အိုပေါ အာယမ်ကဲ့သို့ စွပ်ပြုပ်အဖြစ်လည်း ချက်ပြုပ်စားသောက်နိုင်သည်။ ကြက်သားဆာတေးကိုလည်း အင်ဒိုနီးရှားတွင် လွယ်ကူစွာ တွေ့ရှိနိုင်ပြီး ၎င်းမှာ တံစိုဖြင့်ထိုးထားသော အသားကင်ကို မြေပဲဆော့ဖြင့် စားသုံးရခြင်းဖြစ်သည်။ အခြားထင်ရှားသော ကြက်သားချက်နည်းများမှာ ယောယာကားတားမြို့မှာ အာယမ် ဂိုရင်း ကလာဆန်၊ ပန်ဒန်းမှ အာယမ် ဘေကာ ပန်ဒန်း၊ လွန်ဘုတ်မှ အာယမ် တာလီဝန်၊ ဘာလီမှ အာယမ် ဘီတုတုနှင့် အာယမ် ဂိုရင်း လန်ကုအက် (galangal fried chicken) တို့ဖြစ်ကြသည်။
အသား
အမဲသားနှင့် ဆိတ်သားသည် အင်ဒိုနီးရှားတွင် စားသုံးမှုအများဆုံးသော အသားများဖြစ်ပြီး ကျွဲသည် စပါးထွန်ယက်စိုက်ပျိုးရာတွင် အလွန်အသုံးဝင်ပြီး သိုးသည် အမွှေးများကို ရိတ်ရန်နှင့် ရိုးရာဖျော်ဖြေရေးတစ်ခုဖြစ်သော သိုးတိုက်ပွဲတွင် အသုံးပြုသဖြင့် စားသုံးမှုနည်းပါးသည်။ နိုင်ငံအနေဖြင့် အစ္စလာမ်မစ်ဘာသာကို အဓိကကိုးကွယ်ကြရာ အင်ဒိုနီးရှားမွတ်စလင်များအဖို့ အစ္စလာမ်မစ် ဟာလာ အစားအစာဥပဒေကို လိုက်နာရသဖြင့် ဝက်သားစားသုံးခြင်းကို တားမြစ်ထားသည်။ သို့ပေမယ့်လည်း အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ အချို့သောဒေသများတွင် မွတ်စလင်မဟုတ်သောသူများစွာနေထိုင်ကြရာ တောဝက်နှင့် ဝက်သားကို စားသုံးကြသည်။ ဟာလာလုပ်ထားခြင်းမရှိသော အသားများကို ဘာလီပြည်နယ်၊ မြောက်ဆူမားတြာပြည်နယ်၊ မြောက်ဆူလာဝေစီပြည်နယ်၊ အရှေ့နူဆာတန်ဂါရာပြည်နယ်၊ မာလုကုပြည်နယ်၊ အနောက်ကာလီမန်တန်ပြည်နယ်၊ အလယ်ကာလီမန်တန်ပြည်နယ်၊ မြောက်ကာလီမန်တန်ပြည်နယ်၊ အနောက်ပါပူအာပြည်နယ်၊ ပါပူအာပြည်နယ်နှင့် အင်ဒိုနီးရှားမြို့ကြီးများရှိ တရုတ်တန်းတို့တွင်လည်း တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် မွတ်စလင်အစားအစာဈေးကွက်ကြီးမားလာခဲ့ရာ အင်ဒိုနီးရှားရှိ စားသောက်ဆိုင်များနှင့် စားသောက်ရန်နေရာများတွင် ဝက်သားများ၊ ဟာလာလုပ်မထားသော အသားများနှင့် ချက်ပြုပ်ရာတွင် ဝက်ဆီများသုံး၍ ချက်ပြုပ်ခြင်းများကို မပြုလုပ်သည့်အမှတ်သင်္ကေတအဖြစ် ဟာလာအမှတ်တံဆိပ်ကို ထည့်သွင်းခဲ့ကြသည်။ မွတ်စလင်လူဦးရေ ကြီးမားလာခဲ့ခြင်းနှင့်အတူ နွားအရေအတွက်သည်လည်း အတော်လေး နည်းပါးလာခဲ့သဖြင့် ယနေ့ခေတ်၌ အင်ဒိုနီးရှားသည် ဩစတေးလျနိုင်ငံ၊ နယူးဇီလန်နိုင်ငံနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့မှ တင်သွင်းသော အမဲသားများအပေါ်တွင် များစွာ မှီခိုနေရကာ အင်ဒိုနီးရှားဈေးကွက်၌ တခါတရံ၌ ရှားပါးခြင်း၊ ဈေးကြီးမြင့်ခြင်းတို့နှင့် ကြုံတွေ့နေရသည်။
အမဲသား၊ ဆိတ်သား သို့မဟုတ် သိုးကလေးသား ရန်ဒန်း၊ တံစိုထိုးကင်များ၊ ဆာတေးအဖြစ် အမွှေးအကြိုင်တို့ဖြင့် နှယ်၍ကင်ထားသော ကြက်သား သို့မဟုတ် သိုးသား၊ အသားကင်များ၊ အသားတုံးများနှင့် ဆိုတိုကဲ့သို့သော အသားစွပ်ပြုပ်များ ချက်ပြုပ်ရာတွင် အသားတို့ကို ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင် နိုင်နိုင်သုံးပြီး အုန်းနို့တို့ဖြင့် ချက်ပြုတ်သည်။ သိုးသားနှင့် ဝမ်းတွင်းသားအစုံတို့ကို ဆိုတိုစွပ်ပြုပ်နှင့် ဂူလိုင်ဟင်းတို့အား ချက်ပြုပ်ရာတွင် ပါဝင်သော အမယ်များအဖြစ် အသုံးပြုနိုင်သည်။ ဘာလီကျွန်းတွင် ဟိန္ဒူဘာသာကို အဓိကကိုးကွယ်ကြရာ ဘာဘီ ဂူလင်း(ဝက်သားကင်)သည် ဒေသခံများနှင့် မွတ်စလင်မဟုတ်သော ခရီးသွားဧည့်သည်များအကြားတွင် ထင်ရှားသော ဟင်းလျာတစ်ခုဖြစ်ပြီး မြောက်ဆူမားတြာပြည်နယ်ရှိ ဘာတပ်လူမျိုးတို့တွင်လည်း ၎င်းနှင့်ဆင်တူသည့် ဘာဘီ ပန်ဂန်းဟုသော ဟင်းလျာတစ်မျိုးရှိသည်။ တောဝက်သားကိုလည်း များသောအားဖြင့် ပါပူအာပြည်နယ်တွင် စားသုံးကြသည်။ အသားများကို သေးငယ်သော အမြောင်းများအဖြစ် တုံး၍ အခြောက်လှန်းပြီး ဒန်ဒန်း သို့မဟုတ် အာဘွန် (အသားမျှင်)တို့ ပြုလုပ်သည်။ ဒန်ဒန်း ဂျဲလန်သည် "အခြောက်လှန်းထားသော ကြွပ်ဆပ်နေသည့်" အင်ဒိုနီးရှား တောဝက်သားခြောက်ဖြစ်သည်။ အင်ဒိုနီးရှား၏ တောင်တန်းဒေသများတွင် ယုန်သားစားသုံးမှုမှာလည်း မြှင့်တက်၍နေသည်။
အချို့ထူးဆန်းပြီး ရှားပါးသော တောကောင်သားကဲ့သို့သော အသားများကိုလည်း အင်ဒိုနီးရှား၏ အရိုင်းနယ်မြေများတွင် ရောင်းချခြင်းနှင့် စားသုံးခြင်းများ ပြုလုပ်ကြသည်။ အနောက်နူဆာတန်ဂါရာပြည်နယ်၊ အရှေ့နူဆာတန်ဂါရာပြည်နယ်နှင့် ပါပူအာပြည်နယ်တို့တွင် အမဲလိုက်၍ ရရှိလာသော သမင်သားကို တွေ့ရှိရနိုင်သည်။ တရုတ်အင်ဒိုနီးရှားဟင်းလျာများတွင် စားသုံးကြသည့် ဖားခြေထောက်များ၊ ယောယာကားတားမြို့နှင့် အနောက်နူဆာတန်ဂါရာပြည်နယ်တွင် စားသုံးသော မြင်းသား၊ ဘာလီနှင့် အရှေ့အင်ဒိုနီးရှားဒေသတွင်စားသုံးသော လိပ်သား၊ အနောက်ဆူလာဝေစီပြည်နယ်၏ မီနာဟာဆန်ဟင်းလျာများတွင် တွေ့ရသည့် မြွေသား၊ ဖွတ်သား၊ ပါနီကီ (လင်းနို့)၊ ခွေးသားနှင့် လယ်ကြွက်များ အစရှိသည်တို့သည် ပုံမှန်မဟုတ်ပဲ အငြင်းပွားဖွယ် ထူးဆန်းသော အသားများအဖြစ် ပါဝင်နေသည်။ မြောက်ဆူမားတြာပြည်နယ်၏ ဘာတပ်ဟင်းလျာများသည်လည်း ခွေးသားကို ချက်စားခြင်းနှင့် အကျွမ်းတဝင်ရှိလာသည်။
ငါး
ကျွန်းစုနိုင်ငံဖြစ်သည့်အလျှောက် ပင်လယ်စာများ ပေါကြွယ်ဝပြီး အထူးသဖြင့် ကမ်းရိုးတန်းဒေသတွင်နေထိုင်ကြသော အင်ဒိုနီးရှားလူမျိုးတို့သည် များသောအားဖြင့် စားသုံးကြသည်။ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းဖြင့် အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းပြုကြသော အင်ဒိုနီးရှားအရှေ့ပိုင်းဒေသများဖြစ်သော ဆူလာဝေစီကျွန်းနှင့် မာလုကုကျွန်းများတွင် နေထိုင်သူတို့အကြားတွင်း ငါးဖြင့်ပြုလုပ်သော ဟင်းလျာများသည် အထူးသဖြင့် နာမည်ကြီးသည်။ ထိုဒေသနှစ်ခုတွင် ကြီးမားကျယ်ပြန့်ပြီး မတူကွဲပြားသည့် ပင်လယ်စာအမျိုးအစားများကို ရရှိနိုင်သော ပင်လယ်ပြင်ဧရိယာရှိသည်။ အင်ဒိုနီးရှားဟင်းလျာများတွင် ပါဝင်သော လူသိများသော ပင်လယ်စာများတွင် skipjack tuna၊ တူနားငါး၊ မက်ကရယ်ငါး၊ ငါးမုတ်(pomfret)၊ wahoo၊ milkfish၊ trevally၊ rabbitfish၊ garoupa၊ red snapper၊ ငါးပါးနီ၊ ဓားရှည်နှုတ်သီးငါး၊ ငါးမန်း၊ ငါးလက်ထုံ၊ ပြည်ကြီးငါး သို့မဟုတ် ကင်းမွန်၊ ပုဇွန်၊ ကဏန်း၊ blue crab နှင့် ယောက်သွား တို့ဖြစ်သည်။ ပင်လယ်စာကို အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် စားသုံးကြသော်လည်း မာလုကူကျွန်းများနှင့် မင်နာဟာဆာဟင်းလျာ(မြောက်ဆူလာဝေစီပြည်နယ်)များတွင် အထူးသဖြင့် လူအများစားသုံးမှုရှိသည်။ ပင်လယ်စာများကို များသောအားဖြင့် ကင်၍၊ ပြုတ်၍ သို့မဟုတ် ကြော်၍ စားသုံးကြသည်။ အီကန် ဘာကာသည် လူသိများသော ငါးကင်ဖြစ်ပြီး အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် တွေ့ရနိုင်သည်။ သို့ပေမယ့်လည်း နောက်ထပ်ချက်ပြုပ်နည်းများဖြစ်သည့် ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များဖြင့် မွှေကြော်ကြော်ခြင်း သို့မဟုတ် ဟင်းချိုအဖြစ် ပြုလုပ်ခြင်းကိုလည်း တွေ့ရနိုင်သည်။ ဆားဖြင့် တာရှည်ခံအောင်ပြုလုပ်ထားသော ငါပိကောင်များကိုလည်း အင်ဒိုနီးရှားဈေးများတွင် တွေ့ရနိုင်သည်။