cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
မော်လမြိုင်
ယဉ်ကျေးမှု
thumb|မွန်ရိုးရာ သင်္ကြန်ထမင်း မော်လမြိုင်မြို့သည် တနင်္သာရီတိုင်းနှင့် ဆက်သွယ်ရန်အတွက် အဓိက ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည့်အပြင် သင်္ဘောဆိပ်နှင့် ပို့ဆောင်ရေး ဗဟိုချက်မ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ထိုဒေသသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ မွန်လူမျိုးများ အဓိကနေထိုင်ရာ ဒေသ ဖြစ်သော်လည်း အမျိုးမျိုးသော ယဉ်ကျေးမှုများကို တွေ့မြင်ရသည်။ မော်လမြိုင်သည် အလွန်ရှေးကျသော ဗုဒ္ဓဘာသာ နေရာဌာန တစ်ခုဖြစ်သော်လည်း ၁၉ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် ဗြိတိသျှ နှင့် အမေရိကန် ခရစ်ယာန်သာသနာပြုများရောက်ရှိလာပြီး ခရစ်ယာန်ဘာသာလည်း စတင်ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ၁၈၆၀ ခုနှစ်တွင် ဒီလ ရှယ်လီ ဘရားသားစ်က ခရစ်ယာန် သာသနာပြုကျောင်းများကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုနောက်  စိန့်ပက်ထရစ် (ယခု မော်လမြိုင် အမှတ်(၅) အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း တစ်ခုဖြစ်သော)ဘုရားရှိခိုးကျောင်းကို ဖွင်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀ ရာစု အစောပိုင်း ကာလများတွင် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ ချဲ့ထွင်မှုများဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ဟိန္ဒူလူမျိုးများ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။
မော်လမြိုင်မြို့၏ သင်္ကြန်ရေသဘင်ပွဲတော်သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကျော်ကြားသည်။ ပွဲတော်ရက်များတွင် အနယ်နယ်မှ လာရောက်၍ ရေသဘင်ဆင်နွဲကြသည်။ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း သီတင်းကျွတ်လတွင် ကျင်းပလေ့ရှိသော သံဃာ ၁ဝ⁠ဝဝ ကျော်ပါဝင်သည့် မောင်ငံဆွမ်းတော်ကြီးလောင်းပွဲသည် မော်လမြိုင်မြို့တွင် အလွန်စည်ကား၍ ထင်ရှားသော ပွဲတော်ကြီးဖြစ်သည်။ ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၈၄၄ (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂ဝ၄) ခုနှစ်မှ စ၍ မောင်ငံရပ်ကို အုပ်ချုပ်သော မင်းမောင်ငံက ဦးစီးပြုလုပ်ခဲ့ရာ ယနေ့တိုင် မပျက်မကွက် တည်တံ့လျက်ရှိသည်။ (မောင်ငံသည် မွန်လူမျိုးစစ်ကဲကြီး မောင်​ထော်​လေး၏ တပည့် ကင်းဝန် ဖြစ်သည်)။
မန္တလေး စကား၊ ရန်ကုန် အကြွား၊ မော်လမြိုင် အစား ဟူသော မြန်မာ စကားပုံတစ်ခု အဖြစ်ကျန်ရစ်အောင်ပင် မော်လမြိုင်သူ မော်လမြိုင်သားသည် အစားအစာကို အရသာရှိရှိ စီမံချက်ပြုတ်စားတတ်ကြသည်။ မော်လမြိုင်ရွှေရင်အေး၊ မွန်ရိုးရာ မော်လမြိုင်သင်္ကြန်ထမင်း၊ မွန်ရိုးရာ ရွဲယိုရွက် ငါးပေါင်းထုပ်၊ မွန်ရိုးရာ ရွှေကြည်မုန့်၊ မော်လမြိုင်မုန့်ဟင်းခါး ခေါ် မွန်ရိုးရာ ရေစိမ်မုန့်ဟင်းခါး(မုန့်ဟင်းခါးအစို)၊ ဒူးရင်းယိုအစရှိသည်တို့သည် ကျော်ကြားသည်။ မော်လမြိုင် ကျွဲကောသီး၊ မော်လမြိုင်ဒူးရင်းသီး၊ မော်လမြိုင်မင်းကွတ်သီး အစရှိသည်တို့မှာ အရသာရှိရာတွင်ထင်ရှားသည်။
အခြေခံပညာ
မော်လမြိုင်မြို့တွင် အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းပေါင်း ၁၃ ကျောင်း ရှိသည်။ ၁၈၆၀ ခုနှစ်တွင်စတင် တည်ထောင်သော စိန့်ပက်ထရစ်ကျောင်း (ယခု အမှတ်(၅) အထက်တန်းကျောင်း)၊ ၁၈၉၉ ခုနှစ်တွင်စတင် တည်ထောင်သော ရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသအမျိုးသားအထက်တန်းကျောင်း (ယခု အမှတ်(၉) အထက်တန်းကျောင်း) များမှာ ထင်ရှားသည်။
အဆင့်မြင့်ပညာ
မော်လမြိုင်မြို့တွင် မော်လမြိုင်တက္ကသိုလ်၊ မော်လမြိုင်ပညာရေးကောလိပ်၊ နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မော်လမြိုင်)၊ အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ(မော်လမြိုင်)၊ သူနာပြုနှင့် သားဖွားသင်တန်းကျောင်း (မော်လမြိုင်)၊ အားကစားနှင့်ကာယပညာ သိပ္ပံ(မော်လမြိုင်) စသည်တို့ ရှိသည်။ ၁၈၆၄ ခုနှစ်၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဗက်ခနဲ တက္ကသိုလ်တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သော နိုင်ငံခြား ပညာသင် ကျောင်းသားတစ်ဦးဖြစ်သူ မောင်ရှောလူးသည် မော်လမြိုင်မြို့တွင် မွေးဖွားသော မွန်လူမျိုး၊ မြန်မာနိုင်ငံသား တစ်ဦးဖြစ်သည်။ သူသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် မြန်မာနိုင်ငံသားများထဲမှ အနောက်တိုင်း ဆေးပညာကို အစပြုခဲ့သူဖြစ်ပြီး အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် ပညာသင်ကြားသော ပထမဆုံး မြန်မာကျောင်းသားတစ်ဦး ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့တောင်ပိုင်းအတွက် အဓိက တက္ကသိုလ်တစ်ခုဖြစ်သော မော်လမြိုင် တက္ကသိုလ် သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် တတိယမြောက် တည်ထောင်သော ဝိဇ္ဇာသိပ္ပံတက္ကသိုလ် ဖြစ်ပြီး ဝိဇ္ဇာဘွဲ့နှင့် သိပ္ပံဘွဲ့များ၊ မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့များကို ချီးမြှင့်နိုင်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း အဏ္ဏဝါသိပ္ပံဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်ပေးနိုင်သော တက္ကသိုလ်အချို့သာရှိရာ မော်လမြိုင်တက္ကသိုလ်သည် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ကျောင်းသားများအနေဖြင့် ဆေးပညာ သင်ယူနိုင်ရန် ရန်ကုန်မြို့သို့ သွားရောက် သင်ယူရန် လိုအပ် လေသည်။
အားကစား
ဆောက်သန်းမြန်မာ ယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်း (Southern Myanmar United F.C) သည် မော်လမြိုင်မြို့၏ မြို့ခံအသင်းတစ်သင်း ဖြစ်သည်။ ဆောက်သမ်းမြန်မာ ယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်း၏ အိမ်ကွင်းမှာ ရာမညအားကစားကွင်း ဖြစ်ပြီး မော်လမြိုင်မြို့တွင် အခြေစိုက်သည်။ ဆောက်သမ်းမြန်မာယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်းသည် မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ်စတင် တည်ထောင်ခဲ့စဉ် ၂၀၀၉-ခုနှစ်ကတည်းက ပါဝင်ခဲ့သော အသင်းတစ်သင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းအသင်းသည် မွန်ပြည်နယ်၊ ကရင်ပြည်နယ်၊ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတို့အပါအဝင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းတစ်ခုလုံးကို ကိုယ်စားပြုသည်။
ညီအစ်မမြို့တော်
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ အင်ဒီယားနားပြည်နယ်ရှိ ဖို့တ်ဝိန်းမြို့ နှင့် မော်လမြိုင်မြို့ တို့သည် ချစ်ကြည်ရေးမြို့တော်သဘောတူညီချက်ထူထောင် ထားရှိပြီးဖြစ်သည်။
ပန်ဆပ်ရွာ၊ လေရှီးမြို့နယ်
ပန်ဆပ်ရွာ (Pansat)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ လေရှီးမြို့နယ်၊ ပန်ဆက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၇၄၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လေရှီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မရမ်းဆည် (ဇောက်ထော်)
မရမ်းဆည် (ဇောက်ထော်)
ခဂဲဆု - ဆိုးဂျိဂျိဘူတာ
ခဂဲဆု - ဆိုးဂျိဂျိဘူတာ (花月総持寺駅 ခဂဲဆု - ဆိုးဂျိဂျိ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ခါနာဂါဝါခရိုင်၊ ယိုကိုဟားမားမြို့၊ ဆွတ်ရုမိရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
အပ္ပမေယျသုတ်
သုပ္ပမေယျ (နိုင်းယှဉ်ခြင်းငှာလွယ်ကူသော)ပုဂ္ဂိုလ်, ဒုပ္ပမေယျ (နှိုင်းယှဉ်ခြင်းငှာ မလွယ်ကူသော)ပုဂ္ဂိုလ်, အပ္ပမေယျ (မနှိုင်းယှဉ်အပ်နိုင်သော)ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသော ပုဂ္ဂိုလ် သုံးမျိုးကို အကျယ်ဝေဘန်၍ ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
ကုလားမတောင်ရွာ၊ ပိုးလောင်း
ကုလားမတောင်ရွာ၊ ပိုးလောင်း
သဲချွိန်ရွာ
သဲချွိန်ရွာ
ပိတ္တာလေးရွာ၊ ပိတ္တာလေး
ပိတ္တာလေးရွာ၊ ပိတ္တာလေး
လူဖဲရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
လူဖဲရွာ (Luhpei)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ လိန့်ညားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၄၄၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လိန့်ညားကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၇၁၂ ဦး၊ မ ၄၉၃၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၆၄၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကြာဖက်နင်းငှက်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ငှက်မျိုးရင်းများ ကဏ္ဍ:ကမ်းဦးရေတိမ်ငှက်မျိုးများ  ကဏ္ဍ:စင်ရော်၊ ရေညှောင့်ကောင်နှင့် အလားတူငှက်များ
လှေပို့ဆိပ်ရွာ၊ ဝက်လက်မြို့နယ်
လှေပို့ဆိပ်ရွာ (Hlaypoetseik)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဝက်လက်မြို့နယ်၊ သစ်ဆိမ့်ကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၈၂၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝက်လက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သီချင်း
သီချင်း(ဂီတ)
သာယာငြိမ့်ညောင်းသောအသံတို့သည် နရီစည်းချက်မှန်မှန် အသံအနိမ့်အမြင့်ပြေပြစ်စွာ ဖြင့်ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကိုဂီတဟုခေါ်ဆိုကြသည်။ ဂီတသည် အသံကိုအကြောင်းပြု၍ဖြစ်ပေါ်သည်။ လောကတွင်အသံ အမျိုးမျိုးတို့သည် သဘာဝအလျောက်ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသည်။ မိုးထစ်ချုန်းသံ၊ လေပြင်းမုန်တိုင်းသံ၊ လှိုင်းတံပိုးသံတို့ကဲ့သို့ ကြောက်ရွံ့ထိတ်လန့်ဖွယ် အသံတို့လည်း ရှိသည်။
သစ်ရွက်သစ်ခက်တို့အကြား တိုးဝှေ့တိုက်ခတ်သွားသော လေပြေလေ ညှင်းသံ၊စမ်းရေကျသံ၊ အခေါင်းပေါက်ရှိသော အရာဝတ္ထုတို့ကိုလေတိုးသံကဲ့သို့ သာယာကြည်နူးဖွယ် ကောင်းသောအသံ တို့လည်းရှိသည်။ လူနှင့်အခြားသတ္တဝါတို့သည် ဝမ်းသာခြင်း၊ ဝမ်းနည်းခြင်း၊ အမျက်ထွက်ခြင်းအစရှိသဖြင့် စိတ်ထိခိုက် လှုပ်ရှားမှု ရှိသည့်အခါ အော်ဟစ်ခြင်း၊ ငိုကြွေးခြင်း၊ မြည်တမ်းခြင်း စသောအသံမျိုးကိုပြုကြသည်။ သတ္တဝါတို့တွင်လူသည် စိတ်ကူးဉာဏ်စွမ်းအရှိဆုံးဖြစ်သည်။ လူတို့သည် လှပသောအရာများနှင့် သာယာသောအသံများကို နှစ်သက်သည်။ ထိုအရာများကိုထပ်တလဲလဲကြားလိုမြင်လိုသောဆန္ဒ ရှိကြသည်။ လောကသဘာဝ၏အလှနှင့် သာယာသောအသံတို့သည် လူတိုင်းအလိုရှိတိုင်းဖြစ်နေသည် မဟုတ်ရကား၊ ထိုအရာများကိုမိမိတို့အလိုရှိတိုင်း မြင်နိုင်ကြားနိုင်လေအောင် လူတို့ ဖန်တီး တီထွင်ကြလေသည်။
ကမ္ဘာ့လူမျိုးတိုင်းတွင်ယဉ်ကျေးသည်ဖြစ်စေ၊ မယဉ်ကျေးသည်ဖြစ်စေ သီဆိုတီးမှုတ်ကခုန်မှုအတတ်သည် ရှေးပဝေဏီကပင်ရှိခဲ့ကြသည်သာဖြစ်သည်။ တေးဂီတ ပေါ်ဦးစခေတ်က သီချင်းများသည် ယခုလူရိုင်းများ၏ သီချင်းမျိုးကဲ့သို့ သီချင်းတစ်ပုဒ်တွင် စကားလုံး အနည်းငယ်သာပါသော တိုတောင်းသည့်သီချင်းမျိုးဖြစ်သည်။ တေးသွားသည်တစ်မျိုး တည်းလိုလိုပင်ဖြစ်၍ တိုတောင်းသော ထိုသီချင်းကိုပင် ထပ်တလဲလဲသီဆို ကြမည်ဟု ယူဆရသည်။ ထိုစဉ်ကသီချင်း၊ သို့မဟုတ် တေးဂီတတို့သည် တေးသွားဆန်းပြားခြင်းမရှိဘဲ အသံအနိမ့်အမြင့်ပြေပြစ်မှုနှင့် စည်းဝါးကိုက်မှုတို့ကို ထောက်ဆ၍သာသီချင်းဟူ၍ခေါ်ဆိုရပေမည်။ လူနေမှုစံနစ်တိုးတက်လာ၍ စကားလုံးဝေါဟာရ ကြွယ်ဝလာသည်နှင့် အမျှတေး သီချင်းဖွဲ့နွဲ့ သီကုံးသီဆိုခြင်းသည်လည်း တစ်စတစ်စ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာလေသည်။
သဘင်ပညာတွင်တစ်မျိုးအပါအဝင်ဖြစ်သော သီချင်းသီဆိုတီးမှုတ်ခြင်းအတတ်သည် စိုက်ပျိုးရေးစသော လူတို့၏စားဝတ်နေရေးလုပ်ငန်းများ၊ ဘာသာအယူဝါဒ ကိုးကွယ်မှုနှင့် အုပ်ချုပ်သူ ဘုရင်စိုးမင်းတို့ကို အခြေပြု၍ တိုးတက်ကြီးပွားလာသည်။ သီဆိုကခုန်ခြင်းသည် ပျော်ရွှင်မြူးတူးခြင်းဖြစ်သည်။ လုပ်ငန်းဆောင်တာတို့ကို ဆောင်ရွက်ရင်းအငြီးပြေ စေရန်လည်းကောင်း၊ လုပ်အားရှိစေရန်လည်းကောင်း၊ သီချင်းငြီးရာမှ ရိုးရာသီချင်းများပေါ်ပေါက်လာသည်။ အထူးသဖြင့် လူစုလူဝေးနှင့် တပျော်တပါးလုပ်ကိုင်ကြသည့်အခါ တေးသီလေ့ရှိကြသည်။ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းသည်အသက်မွေး ဝမ်းကျောင်းအတွက် အဓိကဖြစ်သောကျွန်ုပ်တို့မြန်မာနိုင်ငံ၌ ကောက်စိုက်သီချင်း၊ ကောက်ရိတ်သီချင်း၊ မောင်းထောင်းသီချင်း၊ရက်ကန်းသီချင်းတို့သည် ဤသို့ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။
ထို့ပြင်လူတို့သည် မိမိတို့ခံစားချက်ကလေးများကိုလည်း လုပ်ငန်းဆောင်တာများကိုဆောင်ရွက်ယင်းတေးသီကာ ဖွင့်ထုတ်လေ့ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့်ရိုးရာသီချင်းများသည် ခေတ်၏လူနေမှုစံနစ်နှင့် အခြေအနေတို့ကိုထင်ဟပ်ပြသော ခေတ်၏ကြေးမုံတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ သို့သော်ရိုးရာသီချင်းများသည် တွေ့ရာမြင်ရာကိုဂီတသံနှော၍ သီဆိုသွားခြင်းလည်း ရှိသဖြင့် နောင်ပေါ်ပေါက်လာသော တမင်ကြံစည်တီထွင်ရေးစပ် ဖွဲ့နွဲ့ထားသည့်သီချင်းအဆင့်အတန်းမျိုး မရှိသေးပေ။ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ၊ ခရစ်ယန်အယူဝါဒတို့မပေါ်ပေါက်မီက လူတို့သည်နတ်ကိုးကွယ်မှုကိုပြုခဲ့ကြသည်။ ကိုးကွယ်သည့် နတ်များကိုရိုသေသမှုပူဇော်ပသကြရာ၌ သီဆိုခြင်း၊ တီးမှုတ်ခြင်း၊ ကခုန်ခြင်းတို့ကိုလည်းပြုခဲ့ကြသည်။ ယဉ်ကျေးမှု စတင်ထွန်းကားရာဖြစ်သော အီဂျစ်၊ အိန္ဒိယစသည့် နိုင်ငံကြီးများ၌သီဆိုတီးမှုတ်ခြင်းများပြု၍ နတ်ပူဇော်ပွဲများ ကျင်းပကြောင်းသိရသည်။ ဂရိတို့သည် ဒိုင်အိုနိုင်းဆပ် နတ်မင်းအားပူဇော်ပွဲ၌ယိမ်းအဖွဲ့ကဲ့သို့ သံပြိုင်တေးဆိုပူဇော်သမှုပြုခဲ့ကြ လေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း ဗုဒ္ဓသာသနာမပျံ့နှံ့မီက နတ်ကိုးကွယ်မှုပြုကြသည်။ နတ်ပွဲများကျင်းပသည့်အခါ သီဆိုကြသည့် နတ်ချင်းဟူသော သီချင်းအဖွဲ့အနွဲ့တစ်မျိုး ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓသာသနာပျံ့နှံ့ရောက်ရှိလာပြီး နောက်တွင်လည်းအယူဝါဒဆိုင်ရာ သီချင်းများစပ်ဆို သီကုံးမှုရှိခဲ့ကြောင်းအထောက်အထားများရှိခဲ့သည်။ သရေခေတ္တရာ ခေတ်တွင် တရုတ်နိုင်ငံသို့ချစ်ကြည်ရေး သွားရောက်သော ပျူယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့သည် ထိုနိုင်ငံတွင် ဘုရားဂုဏ်တော်ကိုချီးကျူးသော သီချင်းများသီဆိုကပြခဲ့ကြောင်း တရုတ်မှတ်တမ်းများတွင် ဖော်ပြသည်။ မြန်မာသီချင်းများ
ထိုကြောင့် ကိုးကွယ်မှုအယူဝါဒကိုအခြေပြု၍ သီချင်းသီကုံးစပ်ဆိုမှု တိုးတက်ခဲ့မည်မှာ ယုံမှားဖွယ်ရာမရှိချေ။ ရှေးခေတ်အီဂျစ်တွင် နတ်ပူဇော်ပွဲများပြုလုပ်ရာ၌ သီဆိုတီးမှုတ်မှု တို့လည်း ပါဝင်ကြောင်း ဆိုခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဘုရင်စိုးမင်းတို့ကလည်း ဂီတကိုအားပေးခြီးမြှင့်ခဲ့ကြသည်။ အီဂျစ်ဂီတသည်ထီးသုံးနန်းသုံးဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုကြောင့် ရှေးခေတ်အီဂျစ်နိုင်ငံတွင်ခမ်းနားကြီးကျယ်သော သံစုံတီးဝိုင်းကြီးများပင် ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြကြသည်။ မြန်မာမင်းခမ်းမင်းနားများ၌လည်းခံ့ညားသော သီဆိုတီးမှုတ်မှုသည် တစ်စိတ်တစ်ဒေသအဖြစ် ပါဝင်သည်။ မြန်မာဘုရင်များသည် ဂီတစာဆိုများကိုလည်းခြီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ထိုကြောင့် ရှေးမြန်မာသီချင်းကြီး၊ သီချင်းခန့်များသည် ဂီတလောကတွင် ထယ်ဝါခံ့ညား စွာဖြင့် မြန်မာ့ဂုဏ်ကျက်သရေကို ဆောင်နိုင်ခဲ့ပေသည်။ သို့ဖြစ်လေရာ ဘုရင်စိုးမင်းတို့၏ ခြီးမြှင့်မှုကြောင့်လည်း သီချင်းဂီတ၏ အခြေအနေအဆင့်အတန်း တိုးတက်ခဲ့လေသည်။ ရှေးခေတ်အီဂျစ်တို့၏ ဂီတသည် ဂရိနှင့်ယဟူဒီတို့ထံသို့ ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်၊ ဂရိတို့သည်ဂီတကိုအလွန်မြတ်နိုး၍ဂီတဖက်တွင် အလွန်တိုးတက် ခဲ့ကြသည်။ ဂရိနိုင်ငံတွင် အလွမ်းပြဇာတ်များ ခေတ်စားချိန်အခါက ပြဇာတ်ဆရာကြီးအချို့သည်ပွဲကြည့် ပရိသတ်အား လွမ်းခန်းကိုချည်းကြည့်၍ ငြီးငွေ့ခြင်း မဖြစ်ရလေအောင် စိတ်လက်ပေါ့ပါး သက်သာစေမည့် တေးဂီတသီဆိုရသော အခန်းမျိုးထည့်သွင်းပေးခဲ့ကြသည်။ ဘီစီခုနစ်ရာစု၊ ခြောက်ရာစု၊ ငါးရာစုနှစ်များအတွင်း၌ စောင်းတူရိယာမျိုး ဖြင့် သီဆိုရသော တေးသီချင်းမျိုး ဂရိနိုင်ငံတွင် ခေတ်စားခဲ့လေသည်။ ဂရိဂီတထွန်းကားသော ခေတ်တွင်ဂီတသင်္ကေတများ ကိုအသုံးပြု၍ သီဆိုတီးမှုတ်ခဲ့သည်ဟု အချို့ကဆိုသော်လည်း ထောက်အထားအခိုင်အလုံမပြနိုင်သေးပေ။ ဂရိနိုင်ငံကိုရောမတို့လွှမ်းမိုးပြီးနောက်တွင် ဂရိဂီတသည် ရောမတို့ထံသို့ရောက်ခဲ့သည်။ ရောမတို့၏ ခေတ်တွင် တီးမှုတ်မှုများ ထွန်းကားခဲ့သော်လည်း ရောမတို့သည် ဂရိတို့လောက်ဂီတအရာ၌ထက်မြက်ခြင်း မရှိကြ၍ သီချင်းသီကုံး စပ်ဆိုမှုနည်းပါးခဲ့လေသည်။
ဂရိတို့ကောင်းစားစဉ်ကဂီတကိုအယူဝါဒဆိုင်ရာ အခမ်းအနားတွင်သာမက လူမှုရေးကိစ္စများ၌လည်းအများဆုံး အသုံးပြုခဲ့လေသည်။ ယဟူဒီတို့သည်ကား ဂီတကိုအယူဝါဒ ရေးရာ၌အသုံးများလေသည်။ အရှေ့နိုင်ငံများဖြစ်ကြသော တရုတ်၊ အိန္ဒိယ၊ မြန်မာ၊ ယိုးဒယား၊ ဂျားဗားစသည်တို့တွင်လည်း ရှေးပဝေဏီက အစပြု၍ဂီတပညာထွန်းကားခဲ့သည်။ တရုပ်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံများသည် အီဂျစ်၊ ဂရိတို့နှင့်တစ်ခေတ်တည်းတွင် ဂီတအရာ၌ ဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်ခဲ့ကြသည်။ ကျန်အာရှိတိုက်နိုင်ငံများသည်များသောအားဖြင့် နီးစပ်ရာ တရုတ်ဂီတ၊ အိန္ဒိယဂီတများ၏ လွှမ်းမိုးရာဖြစ်ခဲ့သည်။
အရှေ့ပိုင်းဂီတနှင့်အနောက်တိုင်းဂီတတို့ တိုးတက်ပြောင်းလဲလာပုံမှာခြားနားသည်။ အရှေ့တိုင်းတွင်ခရစ်တော် မပေါ်မီကပင်ထွန်းကားနေခဲ့သော ဂီတပညာသည် မည်သည့်အခါတွင်မျှ တိမ်မြုပ်သွားသည်ဟူ၍မရှိခဲ့။ တိုးတက်ပြောင်း လဲမှုသည်လည်း တစ်ဖြည်းဖြည်းချင်းသာဖြစ်သည်။ အနောက်တိုင်းဂီတပညာသည်မူ ဂရိနှင့် ရောမတို့ ခေတ်ကုန်အထိ အထူးတိုးတက်ခဲ့ပြီးနောက်တွင် ကာလအတန်ကြာဆုတ်ယုတ်သွားခဲ့သည်။ ခရစ်တော်ပေါ်ပြီး နောက်တွင်မှပြန်လည်အသက် ဝင်လာပြီးလျှင် လှုပ်ရှား တိုးတက်မှုများ ရှိလာသည်။ ကယ်တင်ရှင်ဖြစ်သော ခရစ်တော်အား တိုင်တည်ဆုတောင်းမှုကိုအခြေခံသည့် ဓမ္မသီချင်းသံတို့သည် သာယာနာပျော်ဖွယ်ရာ တေးဂီတများ ဖြစ်ကြပေသည်။ ထိုဓမ္မသီချင်းများသည် များသောအားဖြင့် ယဟူဒီတို့၏ ဂီတသံအများဆုံးပါဝင်သည်။ ဤအချိန်အခါက ခရစ်ယာန်အယူဝါဒဆိုင်ရာဂီတတို့သည် ယခုခေတ် ဘုရားဝတ်ကျောင်းဂီတတို့နှင့် တူချင်မှတူမည်ဖြစ်သော်လည်း အခြေခံအားဖြင့်မူတစ်သဘောတည်းဖြစ်သည်။ ဓမ္မတေးသံတို့သည် ရှေးဦးအစကကဲ့သို့ ကယ်တင်ရှင် ပေါ်ပေါက်လာသဖြင့် ဝမ်းမြောက်ခြင်းသက်သက်မှပေါ်ထွက်သော တေးဂီတများသာမက ဝမ်းမြောက်ခြင်းကိုဖြစ်စေသော ဓမ္မသီချင်းများကိုလည်း သီဆိုတီးမှုတ်ခဲ့ကြသည်။ သီချင်းသီဆိုခြင်းသည် အယူဝါဒရေးရာအခမ်းအနားများ၌ အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်လာသည်။
အယူဝါဒဆိုင်ရာဂီတများတစ်တစ်စတိုးတက်လာစဉ် အယူဝါဒရေးရာနှင့်မသက်ဆိုင်သော တေးဂီတတို့သည်လည်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ အရပ်သူအရပ်သားတို့၏ ဓလေ့ထုံးစံ သီချင်းများ၊ မောင်ဘွဲ့မယ်ဘွဲ့သီချင်းများလည်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော်လည်း ယင်းတို့သည် လူတို့၏အကျင့်စာရိတ္တကို ထိခိုက်စေသည်ဟူ၍ အယူဝါဒရေးဆိုင်ရာ အာဏာပိုင်တို့က ပိတ်ပင်ခဲ့သဖြင့် တိုးတက်သင့်သလောက်မတိုးတက်ခဲ့ချေ။ ထိုကြောင့် ထိုခေတ်တွင် ဓမ္မသီချင်းများကိုသာ အများအပြား သီကုံးခဲ့ကြသည်။ တူရိယာများကိုလည်း အလွတ်တီးမှုတ်ခြင်း မပြုဘဲ သီချင်းဆိုရာ၌သာတွဲဖက်တီးမှုတ်ကြသည်။
အလယ်ခေတ် ၏အစပိုင်းလောက်တွင် ဂီတသံများကို သင်္ကေတများဖြင့် ရေးမှတ်ရန်အားထုတ်ခဲ့ကြရာ ရှေးဂရိသင်္ကေတများထက်စံနစ် ပို၍ကောင်းသော်လည်း နားလည်ရန်ခဲယဉ်းလေသည်။ အလယ်ခေတ်နောက်ပိုင်းတွင် ဝတ်ကျောင်းတေးဂီတများတိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ အယူဝါဒဆိုင်ရာတို့၏ ပိတ်ပင်မှု လျော့ပါးလာသဖြင့် အရပ်သီချင်း၊ ရိုးရာသီချင်းများ ခေတ်စားလာသည်။ ၁၁ရာစုနှစ်ခန့်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းမှ လူကုံထံတို့သည် ဓမ္မသီချင်းမှအပဖြစ်သော တေးဂီတများကို လိုက်စားကြသည်။ မြောက်ပိုင်းတွင်မူ အရပ်သားများကသာ လိုက်စားကြသည်။ အခြားဥရောပ နိုင်ငံများတွင်လည်း ဂီတလိုက်စားမှုကိုပြုလာကြသည်။ ဂျာမနီနိုင်ငံတွင်လည်း မင်းခစားလူကုံထံများသည် မိမိတို့ခစားရသော မှူးကြီးမတ်ရာနှင့် ကတော်များအား မိမိတို့ကိုယ်တိုင် ရေးစပ်သောသီချင်း များကိုသီဆိုကာစောင်းတီးဖြေဖျော် ခဲ့ကြသည်။ ပြင်သစ်သီချင်းများသည် ချစ်မေတ္တာကိုဖွဲ့ဆိုသော သီချင်းမျိုး၊ အမျိုးဂုဏ် နှင့်အချစ်အတွက် စွန့်စားပုံများကို ဖွဲ့ဆိုသောသီချင်းမျိုးဖြစ်ကြသည်။ ဂျာမန်သီချင်းများသည် သဘာဝနှင့်သဘာဝအလှကို အလေးထား၍ ရေးစပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ လူကုံထံများသာမက အရပ်သူအရပ်သားများပါ ထိုသီချင်းမျိုးတို့ကို ရေးစပ်ကြသည်။ ထိုစဉ်ကပညာရေးသည် ဘုန်းကြီးကျောင်းပညာရေးဖြစ်သဖြင့် သီချင်းများစပ်ဆိုကြရာ၌ သာသနာ၏အရှိန်အဝါ လွှမ်းမိုးမှုရှိလေသည်။
အခြားဥရောပနိုင်ငံများ၌လည်းဂီတလိုက်စားမှုပိုမို များပြားလာသည်။ ရာဇဝင်သမိုင်းလာအဖြစ်အပျက်များကိုလည်း တေးသီကုံးကြသည်။ အင်္ဂလန်ပြည်တွင် တစ်ရပ်မှတစ်ရပ်သို့ လှည့်လည်သွားလာကာ စောင်း၊ ပြွေတို့ကိုတီးမှုတ်၍ သီဆိုသော သီချင်းသည်များ ပေါ်ပေါက်လာသည်။ သီချင်းသည်များသည် လူမှုရေးအဆင့်အတန်း အမျိုးမျိုးမှ လာသော်လည်း ဂီတဗဟုသုတကြွယ်ဝကြလေသည်။ ခရစ် ၁၄၅ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၆ဝဝ ပြည့်နှစ်အတွင်း ဥရောပနိုင်ငံများ၌ သီချင်းသီကုံးစပ်ဆိုမှုကို အများအပြား ပြုလုပ်ကြသည်။ ရိုးရာသီချင်းများ သည် လူတို့၏ရင်တွင်းမှ အလိုအလျောက်ပေါက်ဖွားလာသော သီချင်းမျိုးဖြစ်သည်။ လူတို့ကြံစည်တီထွင်၍ စည်းကမ်းစနစ်တကျ စပ်ဆိုထားသော သီချင်းမျိုးသည် ၁၅ရာစုနှစ်လောက်ကမှ စတင်ပေါ်ပေါက် လာသည်ဟု ဆိုရပေမည်။ စင်စစ်ရိုးရာသီချင်းများသည် ကြံစည်တီထွင်၍ စည်းကမ်းစံနစ်တကျစပ်ဆိုခြင်းမရှိခဲ့စေကာမူ နောင်စပ်ဆိုသော သီချင်းများသည် ရိုးရာသီချင်းများပါ အကြောင်းရပ်များကို မူတည်၍ ဖွဲ့နွဲ့ခဲ့ခြင်းများလည်းရှိပေသည်။ မြန်မာ့ ရိုးရာသီချင်းများတွင် လမင်းကိုတိုင်တည်၍ ချစ်သူကို တမ်းတသကဲ့သို့ နောင်အခါရေးစပ်ဖွဲ့နွဲ့သီကုံးကြသော သီချင်းများတွင်လည်း လမင်းကိုတိုင်တည်၍ ချစ်သူကို တမ်းတထားသည်များကို တွေ့ရသည်။ အနိုင်နိုင်ငံမှ သီချင်းများတွင်လည်း ထိုသဘော အတိုင်း တွေ့ရလေသည်။
ဆယ့်ခြောက်ရာစုနှစ်ခန့်ကစ၍ တစ်ယောက်တည်း သီဆိုရသော သီချင်းများခေတ်စားလာသည်။ ထိုအခါသီချင်း စပ်ဆိုမှုဘက်တွင် အားတက်လာသည်။ သီဆိုသူများလည်း မိမိတို့၏စွမ်းရည်ကို တစ်ဦးချင်းပြသခွင့်ရသဖြင့်ကြိုးစားလာကြသည်။ သီချင်းအဆိုနှင့် တွဲဖက်တီးမှုတ်သည့် တူရိယာများလည်း တိုးတက်လာသည်။ တူရိယာများ စုပေါင်းတီးမှုတ်ခြင်း၊ ဘယ်ညာသံစုံညီညွတ်မှုရှိခြင်း၊ တေးသွား၌သံစုံပါခြင်းစသောခေတ်သစ်ဂီတကို ၁၆ ရာစုနှစ် နောက်ပိုင်း၌ အီတလီနိုင်ငံကပင်စတင်ခဲ့သည်။ ဂီတသစ်ကို ခေါင်းဆောင်တီထွင်ခဲ့သူသည် ပါလေစတြီးနားဆိုသူ ဖြစ်လေသည်။
သီချင်းများရေးဖွဲ့ရာမှ တစ်စတစ်စနှင့် ဂီတလောက၌ ကဏ္ဍသစ်တစ်ရပ်ဖြစ်သော အော်ပရာခေါ်ဂီတဇာတ်ကို ၁ရရာစုနှစ်တွင် အီတလီနိုင်ငံကပင်စ၍ ထွင်လိုက်ပြန်သည်။ ဂီတဇာတ်သည် လူ့အသံဖြင့်ဂီတဖြစ်အောင် ဖန်တီးကာ ထိုဂီတဖြင့် ဇာတ်လမ်းသရုပ်ဖော်သွားသည်။ ထိုခေတ်က အတီးအမှုတ်တူရိယာဘက်၌ တိုးတက်သည်ဟု ဆိုရစေကာမူ တူရိယာ ပစ္စည်းများမစုံလင်သေးပေ။ သို့သော် လူ့အသံကို ကျွမ်းကျင်စွာအသုံးပြုပါက တူရိယာအတွဲအဖက်နှင့်သုံးသကဲ့သို့ပင် သာယာနာပျော်ဖွယ်သော ဂီတဖြစ်လာနိုင်သည်။ ထိုကြောင့် ဂီတဇာတ် ရေးသားရသော ဂီတစာဆိုကြီးများသည် လူ့အသံကို ဂီတဖြစ်အောင် ဖန်တီးရာ၌အလွန်ကျွမ်းကျင်ကြရပေသည်။ မွန်တေဗာဒီသည် ဂီတဇာတ်ကိုအစပျိုးပေးခဲ့သူဖြစ်ပြီးလျှင် စကာလေတီသည် ခေတ်သစ်ဂီတနှင့်ဂီတဇာတ်ကို အခြေခံခိုင်မြဲအောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သော အီတာလျံဂီတပညာရှင်တစ်ဦး ဖြစ်ပေသည်။
ဆယ့်ခြောက်ရာစုနှစ်မှ ဆယ့်ခုနစ်ရာစုနှစ်အတွင်း ဂီတတိုးတက်မှုကို သုံးသပ်ကြည့်လျှင် အဆိုဘက်၌တိုးတက်မှုက သာလွန်ကြောင်းတွေ့ရသည်။ ယင်းသည်လည်း ဘုရားဝတ်ကျောင်း ဂီတ၏ ကျေးဇူးကြောင့်ဟုဆိုနိုင်သည်။ သီချင်းအမျိုး မျိုးကိုစပ်ဆိုကြရာ၌ သံပြိုင်သီချင်းများကို သီဆိုသောအခါနှစ်ယောက်မှ ငါးယောက်စသည်ဖြင့် အသံမရွေး သံပြိုင်ပါဝင် သီဆိုကြသည်ထက် လိုက်ဖက်သော အသံမျိုးကို တွဲဖက်သီဆိုစေခြင်းဖြင့်ပို၍ ဂီတရသ ပေါ်လွင်သည်ကို တွေ့ကြရသည်။ ထိုကြောင့် သူ့အသံဖက်စပ်ရာ၌လည်း သတိထားလာကြပြီးလျှင် လိုက်ဖက်သော အသံတို့ကိုရွေး၍ နှစ်ယောက်တွဲ၊ သုံးယောက်တွဲ၊ လေးယောက်တွဲ၊ ငါးယောက်တွဲစသည်ဖြင့် အသံအတွဲအဖက် ညီညွတ်သာယာမှုရှိစေအောင် သံပြိုင်သီချင်းများကိုသီ ဆိုစေသည်။ နှစ်ယောက်တွဲ သီဆိုရသည့်သီချင်းတွင် ဆန့်ကျင်သီချင်းများကိုတွဲ၍သုံးသည်။ ပုံစံအားဖြင့်ဆိုလျှင် ယောက်ျား အမြင့်သံနှင့်အနိမ့်သံ၊ မိန်းမအမြင့်သံနှင့်အနိမ့်သံတို့ကို တွဲဖက်သီဆိုရသော သီချင်းမျိုးသည် အီတာလျံဂီတဇာတ်ဆရာများ အနှစ်သက်ဆုံးသော စပ်နည်းဖြစ်သည်။ သုံးယောက်တွဲ သီဆိုရသော သီချင်းမျိုးသည် အသံစံနစ်အချရအခက်ဆုံး ဖြစ်သည်။ ထိုကြောင့်ထိုနည်းကိုအသုံးနည်းသည်။ လေးယောက်တွဲ၍ ဆိုရသောနည်းသည် အသံတွဲအသံဘက် စုံစုံတွဲဘက်နိုင်သဖြင့် အသုံးများသည်။ အကောင်းဆုံး အတွဲအဖက်မှာ မိန်းမအမြင့်သံနှင့်အနိမ့်သံ၊ ယောက်ျားအမြင့်သံနှင့်အနိမ့်သံအတွဲ၊ သို့မဟုတ် ယောက်ျားအမြင့်သံနှစ်ယောက်နှင့် ယောက်ျားအနိမ့်သံ နှစ်ယောက်တို့ တွဲဖက်ရသောအတွဲဖြစ်သည်။ တစ်ခါတစ်ရံ ယောက်ျားအမြင့်သံတစ်ယောက်၊ မိန်းမအနိမ့်သံတစ်ယောက်၊ ယောက်ျားအနိမ့်သံနှစ်ယောက်တို့ တွဲရသော စပ်ဆိုနည်း ကိုလည်း သုံးကြလေသည်။
ဆယ့်ရှစ်ရာစုနှစ်တိုင်အောင် အီတလီနိုင်ငံသည် ဂီတလောကကို ခေါင်းဆောင်လျက်ပင် ရှိခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် နောက်ပိုင်း၌ ဂျာမနီနိုင်ငံသည် သီဆိုမှုသက်သက်ဖြစ်သော သီချင်းများအတွက် ထင်ရှားလာသည်။ လိုင်ဒါခေါ် ထိုဂျာမန်သီချင်းများသည် ဂီတစာဆိုကြီးရှူးဗတ်အက်(ဖ)ပီ၏ လက်ထက်တွင် အတိုးတက်ဆုံးဖြစ်သည်။
ဂျာမန်ဂီတလောကမှ သီဆိုရန် သီချင်းများသာမက စန္ဒယားတီးလုံးတီးကွက်များ၊ အော်ဂန်ခေါ် လေသွင်းတူရိယာအတွက် တီးလုံးတီးကွက်များ၊ သံစုံတီးဝိုင်းများအတွက် တီးလုံးတီးကွက်များ၊ ဂီတဇာတ်စသည့် ပြောင်မြောက်သော ဂီတအမျိုးမျိုးတို့လည်း ပေါ်ထွက်ခဲ့သည်။ ထွန်းပြောင်သော ဂီတပညာရှင်ကြီးများမှာ ဗာ့ခ်နှင့်သားမြေးတစု၊ ဂျော့ဟန်းဒယ်၊ ဂျိုးဇက်ဟိုင်းဒင်၊ မိုးဇတ်၊ လုဒဗစ်ဗေးထိုးဗင်၊ မင်ဒယ်ဇုန်၊ ရှုးမန်း၊ ရောဗတ်ဗားဂနား၊ ဗရမ်း စသည်တို့ဖြစ်ကြသည်။ ပိုလန်နိုင်ငံမှ ရှိုပန်၊ ဟန်ဂေရီမှ လဇ္ဇတို့သည်လည်း ဂျာမန်ဂီတအရာ၌ ထွန်းပေါက်ကျော်ကြားသူများဖြစ်ကြလေသည်။ ( ဟန်းဒယ်၊ ဟိုင်း ဒင်၊ ဗာ့ခ်၊ မိုးဇတ်၊ ဗေးထိုးဗင်၊ မင်ဒယ်ဇုန်၊ ရှုးမန်း၊ ဗားဂနာ၊ ဗရမ်း၊ လဇ္ဇ··။)
ဆယ့်ရှစ်ရာစုနှစ်အတွင်း၌ပင် ဥရောပတွင် အယဉ်အသန့် အခန့်သီချင်းများ၊ တီးလုံးတီးကွက်များ အလွန်ခေတ်စားနေစဉ် သဘာဝကိုအခြေပြုသော ရိုးရာသီချင်းများကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်မှုများလည်း ပြုလုပ်လာကြသည်။ ၁၈ရာစုနှစ်အတွင်း၌ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော စစ်မက်ရေးရာများ၊ လူနေမှုစနစ် အပြောင်းအလဲများကြောင့် မျိုးချစ်စိတ်များ နိုးကြားတက်ကြွလာကြသည်။ ရုရှနှင့် အင်္ဂလန် စသောတိုင်းပြည်အချို့တွင် မိမိတို့နိုင်ငံ၏ ရိုးရာသီချင်းများကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်၍ ယင်းတို့ကို အခြေပြုကာ သီချင်းများကို စပ်ဆိုသီကုံးကြသည်။
ရိုးရာသီချင်းများကို အခြေပြု၍ သီချင်းများ၊ သံစုံတီးဝိုင်းကြီးများအတွက် တီးလုံးဂီတများကို စပ်ဆိုရာ၌ အကျော်အမော် ရုရှဂီတပညာရှင်တစ်ဦးသည် ချိုင်ကော့စကီးဖြစ်လေသည်။ ဆယ့်ကိုးရာစုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် သီချင်းများ၊ တီးလုံး တီးကွက်များရေးစပ်၍ ဥရောပ၌ မော်ကွန်းဝင် ထင်ရှားသော ဂျာမန်ဂီတစာဆိုကြီးတစ်ဦးမှာ ရစ်ချတ်ရှထရောက် ဖြစ်လေသည်။ ဖင်းလန်နိုင်ငံမှ ဆီဗေလီယော့၊ အင်္ဂလန်မှ ဆာအာသာဆာလီဗန် တို့လည်း ထင်ရှားကျော်ကြားကြသည်။
ဆယ့်ကိုးရာစုနှစ်ကုန်အထိ ဥရောပ၌ ဂျာမန်ဂီတလွှမ်းမိုးခဲ့သော်လည်း ၂ဝ ရာစုနှစ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံဂီတစာဆို ဒဗျူဆီ၏ အင်ပရက်ရှင်းဂီတခေါ် ဂီတသစ်တစ်မျိုး ထင်ရှားလာသည်။ ထို့ပြင် အာသာဟိုနက်ဂျာ ခေါင်းဆောင်သောဂီတစာဆို အုပ်စုတစ်စုကလည်း ဂီတသစ်တစ်မျိုး ထွင်ကြပြန်လေသည်။ အင်္ဂလန်မှ ဆာအာနိုဗက်ကလည်း၊ ဗင်ဂျမင်ဗရစ်တန် စသော အင်္ဂလိပ်ဂီတပညာရှင်တစ်စုတို့ကလည်း အမျိုးသား ဂီတသစ်ကိုဖန်တီးကြ၍ ကျော်ကြားလာကြလေသည်။ အမျိုးသားဂီတသစ်ကိုတီထွင်၍ ကျော်ကြားသော အခြားဥရောပတိုက်သား ဂီတပညာရှင်တို့မှာ စပိန်နိုင်ငံမှ ဖားလျာ၊ အီတလီနိုင်ငံမှ ဒယ်လာပစ်ကိုလာတို့အပြင်၊ ဟန်ဂေရီနိုင်ငံမှ ဗောတော့၊ ဆွစ်လူမျိုး အားနက်ဗလော့ တို့ဖြစ်ကြလေသည်။
သာယာမှုနှင့်အလှအပစသောဣဋ္ဌာရုံများကို မလိုလားသည့် ပျူရီတန်ဂိုဏ်း၏ချုပ်ချယ်မှုကြောင့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် ဘုရားဝတ်ကျောင်းများ၌လည်းကောင်း၊ ပြင်ပ၌လည်းကောင်း၊ ဂီတပညာသည် အရေးအရာမရောက်ခဲ့ ပေ။ တိုင်းရင်းသား ရက်အင်ဒီးယန်းလူမျိုးနှင့် ကပ္ပလီ လူမျိုးတို့ကသာလျှင် ဂီတပညာကိုအလေးထား၍ သီဆို တီးမှုတ်က ခုန်မှုတို့ကိုပြုခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင်အမေရိကန် တို့သည် စီးပွားရေးနှင့် စက်မှုလုပ်ငန်း တိုးတက်ရေးတို့၌သာ အာရုံစူးစိုက်ကြပြီးလျှင် အနုပညာဘက်၌ အားပေးမှု မရှိခဲ့လှချေ။ ထိုကြောင့်ဥရောပ၌ ဂီတပညာအထွတ်အထိပ် ရောက်နေချိန်အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၌ ဂီတပညာသည် မည်မည်ရရမရှိခဲ့ချေ၊ ၁၉ ရာစုနှစ်ကုန်ဆုံးလုခေတ်တွင် အက်ဒွပ်မက်ဒူးဝဲ အမည်ရှိ ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးသည် အမေရိကန် ဂီတကိုစတင်ပျိုးထောင်ခဲ့သည်။ ဂျော့ဂါရှင်သည် အမေရိကန်ကပ္ပလီများ၏ဂီတကိုအခြေပြု၍ အမေရိကန်ဂီတ တစ်မျိုးထွင်ခဲ့သည်။ အခြားအမေရိကန် ဂီတပညာရှင်များ ပေါ်ပေါက်ထွန်းကားလာပြီးလျှင် အမေရိကန်ဂီတ စည်ပင်ဖွံ့ဖြိုးရေးအတွက် ဆောင်ရွက်ကြလေသည်။
နှစ်ဆယ်ရာစုခေတ်အတွင်း၌ ဂီတတိုးတက်မှုသည် အထူးကျယ်ပြန့်လာသည်။ ဓာတ်စက် ဓာတ်ပြားများတီထွင်အောင်မြင်ခဲ့သဖြင့် ဂီတပညာပြန့်ပွားရေးသည် လျင်မြန်လာသည်။ တစ်နိုင်ငံမှဂီတသည် အခြားနိုင်ငံများသို့ ကူးစက်ပျံ့နှံ့လွယ်ခဲ့သည်။ တိုးတက်သောနိုင်ငံတိုင်းတွင် အသံလွှင့်ရုံများရှိ၍ ယင်းတို့မှ တူရိယာသံစုံတီးဝိုင်း ကြီးငယ်တို့သည် သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခန့်၊ တေးအယဉ်အနု၊ သံရိုးသံဆန်းအမျိုးမျိုးတို့ကိုကမ္ဘာလွှမ်းသွားအောင် အသံလွှင့်ပေးလျက်ရှိကြလေသည်။
အရှေ့တိုင်းဂီတသည် အနောက်တိုင်းဂီတနှင့်မတူ၊ မူအားဖြင့်ကွာခြားပေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံအပါအဝင်ဖြစ်သော အရှေ့နိုင်ငံများ၏ဂီတသည် အနောက်တိုင်းဂီတကဲ့သို့ သီဆိုတီးမှုတ်ရာ၌ စည်းကမ်းဘောင်သတ်၍ ထားခြင်းမရှိပေ။ အရှေ့တိုင်းသားတို့၏ သီချင်းများကိုသီဆိုသူသည်လည်းကောင်း၊ တီးမှုတ်သူသည်လည်းကောင်း၊ နာရီစည်းဝါးအတွင်း၌ ကွန့်ချင်တိုင်းကွန့်၍ဆိုနိုင်သည်။ ညွန့်ချင်တိုင်းညွန့်၍ တီးနိုင်သည်။ ဆိုသူတီးသူတို့၏ အစွမ်းအစကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခွင့်ရှိသည်။ ထို့ပြင် အနောက်တိုင်းရင်းသားတို့၏ ဂီတသည် အသံ၏ထုထည်အပေါ်တွင် နားအရသာယူသည်။
အလင်းနှင့် အမှောင်ကိုအသားပေးကာ ဆေးအတုံးလိုက် အတစ်လိုက်ရေးဆွဲသောပန်းချီကားမျိုးကို အနောက်တိုင်းသားတို့နှစ်သက်သကဲ့သို့တည်း။ အရှေ့တိုင်းသားတို့၏ ဂီတသည် ခြူးပန်းခြူးခက်များနှင့် တန်ဆာဆင်ထားသော အရှေ့တိုင်းဆန်ဆန် ပန်းချီကား ကဲ့သို့အသံ၏အတွန့်အလိမ် အကွေ့အဝိုက်ကလေးများပေါ်တွင် မူတည်၍ အရသာဖော်ထားသည်။ သံစဉ်များ၌လည်း အခြေခံအားဖြင့် အနောက်တိုင်းဂီတ၌ သံစဉ် ၁၂မျိုး ရှိသော်လည်း အိန္ဒိယ၊ အာရပ်၊ မြန်မာ၊ ယိုးဒယား၊ ဂျားဗားစသော နိုင်ငံများသည် သံစဉ်ခုနစ်မျိုးကိုသုံးသည်။ တရုတ်တို့ကမူ သံစဉ်ငါးမျိုးသာ သီဆိုတီးမှုတ်ခဲ့ကြသည်။ ဂျပန်ဂီတသည် တရုတ်ဂီတမှ ဆင့်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်လေသည်။ နှစ်ဆယ်ရာစုနှစ်သို့အကူးတွင် စက်မှုထွန်းကား၍ ရေကြော၊ မြေကြော၊ လေကြော၊ ရှုံ့နိုင်သောခေတ်ဖြစ်၍ တစ်နိုင်ငံ၏ဂီတသည် အခြားနိုင်ငံများသို့ ပျံ့နှံ့လွယ်ခဲ့သည်။
အနောက်တိုင်းနိုင်ငံ အများအပြားဘုန်းကြီးသော ခေတ်ဖြစ်၍ အနောက်တိုင်းဂီတသည် အရှေ့တိုင်းသို့လည်း ရောက်ရှိလာသည်။ ဂီတသံတွင်လည်းကောင်း၊ တူရိယာများတွင်လည်းကောင်းအနောက်တိုင်းမူစံနစ်နှင့်ပစ္စည်းများကို အများအပြား အသုံးပြုခဲ့ကြသော်လည်း အရှေ့တိုင်းမူရင်းသည် ပျောက်ပျက်မသွားခဲ့ချေ။ အရှေ့တိုင်းသားတို့သည် မိမိတို့၌ နှစ်ပေါင်းထောင်နှင့် ရာနှင့် ချီ၍ ရှိနှင့်ခဲ့ပြီဖြစ်သော မိမိတို့၏ ဂီတသည် ပြည့်စုံပြီးဖြစ်သည်ဟုယူဆ၍ နှစ်သိမ့်ကျေနပ်မှု ရှိခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင်အနောက်တိုင်းဂီတကို လက်ခံသိမ်းသွင်း ခဲ့ကြသော်လည်း များသောအားဖြင့် မိမိတို့၏ မူရင်းဂီတတွင် ထည့်သွင်း၍ယူလေ့မရှိကြဘဲ သီးခြားထားခဲ့ကြသဖြင့် မူရင်းသည် ဤမျှကြာမြင့်အောင်မတိမ်ကောပဲ တည်တံ့ နေနိုင်ခြင်းဖြစ်ဟန်တူပေသည်။ ယခုတရုတ်နိုင်ငံတွင်လည်းကောင်း၊ ဂျပန်နိုင်ငံတွင်လည်းကောင်း ခေတ်ဟောင်းဂီတ၊ ခေတ်သစ်ဂီတနှစ်မျိုးလုံးကို တသီးတခြားထား၍ လေ့လာလိုက်စား အသုံးပြုလျက်ရှိကြသည်။
ဂီတကို တစ်ခေတ်ပြီးတစ်ခေတ် ဆန်းသစ်တီထွင်၍ အဆင့်အတန်းမြင့်သော အနုပညာတစ်ရပ် အဖြစ်တိုးတက် ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြခြင်းမှာ ဂီတ၌ထူးကဲ ထက်မြက်သော တန်ခိုးအာနိသင်ရှိခြင်းကြောင့်ဖြစ်ပေသည်။ ဂီတသည်လူတို့၏ စိတ်ကိုဆွဲဆောင်နိုင်စွမ်းရှိသည်။ ဂီတသည် လူတို့နှစ်သက်မြတ်နိုးဆုံးသော အနုပညာတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ အကြောင်းရပ်တစ်ခုကို လူတို့နားဝင်နိုင်အောင် သာယာနာပျော်ဖွယ်ရာ အသံတို့ဖြင့် နားသွင်းနိုင်သည်။
တိုတိုနှင့်လိုရင်းရောက်သောစကားလုံးတို့ဖြင့် ဆိုလိုချက်ကိုတင်ပြနိုင်သည်။ ထိုကြောင့်ဂီတကို နေရာများစွာ၌ အသုံးချကြသည်။ ကလေးသူငယ်များကို ပညာသင်ကြားရေး၌ ကလေးများ၏စိတ်ပါဝင်စားမှုရရှိရန် ဂီတကိုအသုံးပြုကြရသည်။ ဘာသာအယူဝါဒရေးရာ၌လည်း သီဆိုတီးမှုတ် ကခုန်မှုတို့ဖြင့် ပူဇော်ပသခြင်းတို့ကို ရှေးပဝေသဏီကပင် ပြုခဲ့ကြသည်။ ခရစ်ယန်အယူဝါဒ၌ ဓမ္မသီချင်းများသည် အရေးပါအရာရောက်လှပေသည်။ အမျိုးသားစိတ်နှင့်ဇာတိသွေး ဇာတိမာန်တက်ကြွရန် လှုံ့ဆော်ပေးရာ၌သီချင်းများသည် ထက်မြက်သော လက်နက်များဖြစ်သည်။ ဝါဒဖြန့်လုပ်ငန်းများ၌လည်း သီချင်းများသည် ထိရောက်လှပေသည်။ ဝါဒဖြန့်စကားများကို နားဝင်မှဝင်မည်ဖြစ်သော်လည်း ဂီတ အရသာပြည့်ဝသောဝါဒဖြန့်သီချင်းသည် နားဆင်သူ၏ သောတအာရုံ၌ စွဲကပ်၍ကျန်ရစ်နိုင်သည်။
ဂီတကိုခေတ်မီစွာအသုံးချပုံများရှိသေးသည်။ အလုပ်ရုံ စက်ရုံများ၌ တေးသီချင်းများဖြင့် ဖျော်ဖြေပေးခြင်းအားဖြင့် လုပ်သားတို့ အားတက်ရွှင်လန်းမှုကြောင့် လုပ်အားပိုမိုရှိကာ ထွက်ကုန်ပိုလာသည်ဟုဆိုသည်။ ထိုစံနစ်ကို ၁၉၄၄ ခုနှစ်၌ စတင်စမ်းသပ်ခဲ့ရာ အောင်မြင်ထိရောက်ကြောင်းသိရလေသည်။ တေးဂီတသံများကြောင့် သစ်ပင် ပန်းပင်များ ပိုမိုကြီးမား သန်စွမ်းလာကြောင်းကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ ပွန်ဒီချယ်ရီပြည်နယ်၊ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးဌာနက သိပ္ပံ နည်းကျကျဖြင့်လေ့လာ စမ်းသပ်ရာမှ တွေ့ရှိခဲ့လေသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကာလီဖိုးနီးယားပြည်နယ် စသော အချို့ဒေသတို့၌လည်း ဂီတသံသည်အပင်တို့ကို ဖွံ့ဖြိုးအောင်မြင်စေ၍ အသီးအနှံ ပိုမိုထွက်စေနိုင်ကြောင်းကို အမှတ်မထင် စမ်းသပ်တွေ့ရှိခဲ့ကြ လေသည်။
တေးဂီတ၏အစွမ်းသည် ထိုမျှသာမကသေးချေ။ မကျန်းမာနေသော လူနာများကို တေးဂီတဖြင့် ကုစားခဲ့ခြင်းလည်း ပြုကြသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်းက ထိခိုက် ဒဏ်ရာရရှိသောစစ်သည်ရဲမက်များအား ဆေးရုံများတွင် တေးဂီတများဖြင့် ဖျော်ဖြေ၍ သက်သာမှုရအောင်ပြုခဲ့ကြလေသည်။
တေးဂီတကား ထက်မြက်သော တန်ခိုးအာနိသင်ဖြင့် ဤမျှပင်ပြည့်စုံပေသည်။ တေးဂီတလောကသည် တဖြည်းဖြည်း ကျယ်ပြန့်သည်ထက်ကျယ်ပြန့်လာသည်။ တိုင်းပြည်တစ်ပြည်၊ လူမျိုးတစ်မျိုး၏ ဂီတကိုအကဲခတ်ကာ ယင်း၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းကိုအကဲခတ်နိုင်ကြပေသည်။ ထိုကြောင့် ''ဂီတသာလျှင် လူမျိုးလည်းသာသည်။ ဂီတချာလျှင်လူမျိုးလည်း ချာသည်'' ဟု အချို့ကဆိုကြလေသည်။
လားရှိုးခရိုင်
လားရှိုးခရိုင် ( ၊ Lashio District ) သည် ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အမြင့် ၂၈၃၅ ပေ (၈၆၄ မီတာ) တွင် တည်ရှိသည်။ ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ လားရှိုးမြို့ဖြစ်သည်။ လားရှိုးခရိုင်တွင်းရှိ လူဦးရေမှာ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၆၀၉,၈၈၁ ယောက် ဖြစ်သည်။
မြို့နယ်နှင့်မြို့များ
လားရှိုးခရိုင်တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်များနှင့် မြို့များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
ကျေးသန္တာ (ငှက်)
ကျေးသန္တာသည် ကြက်တူရွေးငှက်အမျိုးအစားဖြစ်သည်။ ကျေးသန္တာကို ကျွမ်းထိုးငှက်ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ ပါဏဗေဒအမည်မှာ 'လော်ရီကူလပ်ဗာနာလိ' ဖြစ်သည်။ သစ်ကိုင်းတွင် ဦးခေါင်းဇောက်ထိုးထားလျက် တွဲလွဲနေတတ်သည်။ ဤအကျင့်ကို အစွဲပြု၍ ယင်းကို ကျွမ်းထိုးငှက်ဟုလည်း ခေါ်သေးသည်။ ကျွမ်းသန္တာလန်ဟူသော စကားသည် ဤကပင် ဆင်းသက်လာသည်။ အခြားကြက်တူရွေးတို့ကဲ့သို့ ဆူညံခြင်းမရှိဘဲ တိတ်ဆိတ်စွာနေတတ်သည်။
အမြီးအပေါ် မြီးရင်းမွေးနှင့် နှုတ်သီးအနီရောင်ရှိပြီး ဝါတာတာ ခြေထောက်ရှိသည်။ အမြီးတိုသည်။ အစိမ်းရောင်ရှိ သေးငယ်သော ငှက်မျိုးဖြစ်သည်။ ကျေးသန္တာတွင် လည်ပင်း၊ လည်ကုပ်နှင့် ကျောပိုင်းတို့၌ အပြာရောင်သန်းနေ၍ အတောင်၌ အစိမ်းနှင့် အနီရောင်များ ရောနေသည်။ ကိုယ်လုံးစိမ်း၍ တင်ပါးနီသည်။ ငှက်ဖို၏လည်တွင် အပြာမှတ်ပါရှိသည်။
ကိုယ်အလျား ၅၁/၂"ခန့် ရှိသည်။ သစ်တောများနှင့် အမြဲစိမ်းသစ်တောများအတွင်း ရှင်းလင်းထားသော နေရာများတွင် တွေ့ရသည်။ သာမန်အားဖြင့် တိတ်ဆိတ်ငြိမ်သက်စွာ နေသဖြင့် တွေ့မြင်ခဲသည်။ သစ်ပင်ထိပ်ဖျားမှ ဝိုင်းပတ်လျက် အုပ်စုလိုက်ပျံသန်းကြသည်။ အိပ်သည့်အခါ တစ်ခါတစ်ရံ နားနေသည့်အခါ ဇောက်ထိုးချိတ်ဆွဲနေလေ့ရှိသည်။ လင်းနို့များကဲ့သို့ သစ်ကိုင်းတွင် ဦးခေါင်းစောက်ထိုးထား၍ တွဲလွဲနေတတ်သည်။ ပျံရာတွင် အလွန်လျင်မြန်သည်။ ပန်းပွင့်၊ သစ်သီးနှင့် ဘယ်ရီသီးများ စားသည်။ ပျံချိန်တွင် ‘တီး-စစ်’ သို့မဟုတ် ‘ပီး-ဇက်အက်-အက်’ ဟု အဆက်မပြတ် ခေါ်သံပေးသည်။ ဇန်နဝါရီလမှ ဧပြီလအတွင်း သားပေါက်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်ပိုင်းမှအပ ကျန်ဒေသများတွင် တွေ့ရသော ဌာနေငှက်ဖြစ်သည်။
တိန်ကင်းကုန်းရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝမ်မိုင်ရွာ၊ မိုးနဲမြို့နယ်
ဝမ်မိုင်ရွာ (Wanmai)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မိုးနဲမြို့နယ်၊ ပန်စိမ်း (ကာဟ)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၅၃၀၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပန်စိမ်း (ကာဟ)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၆၆ ဦး၊ မ ၆၆၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၃၁ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးနဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အုပ်ပုံရွာ၊ လမူးမော်
အုပ်ပုံရွာ၊ လမူးမော်
ကျောက်တိုင်ရွာ၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်
ကျောက်တိုင်ရွာ (Kyauktaing)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုးမိတ်ခရိုင်၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်၊ နမ့်ဖွတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၀၆၉၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နမ့်ဖွတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၆၁ ဦး၊ မ ၈၂၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၈၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမိတ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခြေဂဏာမငြိမ်ရောဂါ
ခြေဂဏာမငြိမ်ရောဂါသည် နာတာရှည်စိတ်ရောဂါတမျိုးဖြစ်ပြီး ခြေထောက်အား လှုပ်ရှားလိုစိတ် ပြင်းထန်တတ်သည်။ ခြေထောက်၌ မရိုးမရွခံစားရကာ လှုပ်လိုစိတ်ပေါ်ခြင်းတည်း။ ယားခြင်း၊ ဆစ်ခနဲဖြစ်ခြင်း၊ ကျိခြင်း စသော ခံစားမှုမျိုး ရတတ်သည်။ နားနေသောအချိန်ဖြစ်တတ်သဖြင့် အိပ်ခြင်းကို အနှောင့်အယှက်ပေးတော့သည်။ အိပ်နေစဉ်တွင် ခြေထောက်အား လှုပ်လိုသည်။ ခြေထောက်လှုပ်သည့်အတွက် အိပ်မပျော်။ သံသရာလည်သည်။ ထို့ကြောင့် ခြေဂဏာမငြိမ်ရောဂါသည်တို့မှာ အိပ်ရေးမဝခြင်း၊ အားနည်းခြင်း၊ မအီမသာဖြစ်ခြင်းနှင့် စိတ်ဓာတ်ကျသကဲ့သို့ ခံစားရခြင်းမျိုး အမြဲရှိနေတတ်သည်။ အချို့သူတို့၌ အိပ်သွားစဉ်ပင် ဘယ်ညာမကြာခဏလှည့်နေခြင်းမျိုး ရှိနိုင်သေးသည်။
အမျိုးအားဖြင့် ၂ မျိုးပြားသည်။ တမျိုးမှာ အသက် ၄၅ နှစ်မတိုင်မီက ပေါ်ခြင်းဖြစ်ပြီး ကြာလေတိုးလေ ဖြစ်တတ်သည်။ ကျန်တမျိုးမှာ အသက် ၄၅ နောက်ပိုင်းမှ ရုတ်တရက်ဖြစ်လာခြင်းမျိုးတည်း။ ဤတမျိုးကာ ရောဂါတိုးသည်ဟူ၍ မရှိ။ ကုသနည်းမှာ ရောဂါလက္ခဏာပေါ်လိုက်၍ လူနာတဦးနှင့်တဦး မတူသောနည်းကို ပေးရသည်။
ဖြစ်ရသောအကြောင်းကို ဖော်နိုင်လျှင် ရောဂါပျောက်နိုင်သည်။ အနေအထိုင်အစားအသောက် ပြောင်းလိုက်ခြင်း၊ တရားထိုင်ခြင်းဖြင့် ကုသည်လည်း ရှိသည်။ အနေအထိုင်အစားသောက်ပြောင်းသည်ဆိုသည်မှာ အရက်ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း၊ အိပ်ဆေးသောက်ခြင်းတို့ ရပ်သည်ကို ဆိုလိုသည်။ ဆေးအဖြစ် လီဗိုတိုပါကိုဖြစ်စေ၊ ဒိုပါမင်ထွက်စေသော ပရာမီပက်ဆိုးသို့ဆေးကို ပေးသည်။ အမေရိကန်လူဦးရေ၏ ၂.၅-၁၅% မှာ ဤရောဂါရှိကြောင်း စစ်တမ်းအရ သိရသည်။ အမျိုးသမီးများ အဖြစ်များပြီး အသက်ရလာက ဖြစ်တတ်သည်မှာ ပုံမှန်လိုလိုပင်။
ကဏ္ဍ:ဆင်ဒရုန်းများ
ဒုလ္လဘသုတ်
(၁) လောက၌ အရဟံ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရားရှင် ပွင့်တော်မူခြင်း၊
(၂) တထာဂတ ပဝေဒိတ ဓမ္မဝိနယကို ဟောပြောသောပုဂ္ဂိုလ်၊
(၃) ကတညူ, ကတဝေဒီ ပုဂ္ဂိုလ် ဟူသော ရခဲကြုံခဲသောပုဂ္ဂိုလ် သုံးမျိုးကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင်ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ ကတညူ, ကတဝေဒီ ဖွင့်ဆိုချက်များ ရှိပါသည်။
ယူကလစ်တပ်ပင်
ယူကလစ်တပ်ပင်ကို ငှက်ခြောက်ပင်ဟူ၍လည်း ခေါ်ကြသည်။ ထိုအပင်သည် မာတဲမျိုး ရင်းဝင်ဖြစ်၍ မျိုးစိတ်ပေါင်း ၃၅ဝ မကရှိသည်။ အချို့ယူကလစ်တပ်ပင်များသည် ကြီးမား၍ အချို့ မှာ ချုံပင် မျှသာ ဖြစ်သည်။ များသောအားဖြင့် ပေ ၆ဝ- ၇ဝ ခန့်မြင့်တတ်ရာ တစ်ပင်မှာ ပေ ၄၈ဝ အထိပင် မြင့်သည်ဟု ဆိုလေသည်။ အကိုင်းအခက်များကင်း၍ ပင်စည်ဖြောင့်မတ် ပြီးလျှင် အနားချောသော အရွက်စိမ်း ကြီးများရှိသည့် ထို မြင့်မားသော အပင်ကြီးများကို ကြည့်ရသည်မှာ ထူးခြားသော မြင်ကွင်းတစ်ရပ် ဖြစ်လေသည်။
ထိုမြင့်မား၍ ခံနိုင်ရည်ရှိပြီးလျှင် အရွက်ပေါများသည့် ယူကလစ်တပ်ပင်သည် ဩစတြေီးလီးယားတိုက်နှင့် တက်စ မေးနီးယားကျွန်းတွင် မူရင်းဒေသအဖြစ် ပေါက်ရောက်သည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် ဥရောပတိုက်၊ အယ်လဂျီး ရီးယား၊ အီဂျစ်၊ အိန္ဒိယ၊ တောင်အမေရိကတိုက်နှင့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု တို့သို့ ယူဆောင်စိုက်ပျိုးကြလေသည်။ ယူကလစ်တပ်ပင်သည် ဖာရင်ဟိုက်အပူချိန် ၂၂ ဒီဂရီထက် တာရှည်အောက်မကျသော နေရာများတွင် ဖြစ်ထွန်းသည်ကို တွေ့ရသည်။ သို့သော် ရေခဲ သည့် အပူချိန်အောက်ထိ အေးသောဒေသတွင်လည်း တည်တံ့ နိုင်သည့် ယူကလစ်တပ်ပင်မျိုးစိတ်တစ်ခု ရှိသေးကြောင်းကို သတိပြုသင့်ပေသည်။
ယူကလစ်တပ်ပင်သည် ရေငွေ့အမြောက်အမြားကို အလိုရှိ သဖြင့် ငှက်ဖျားပေါများရာဒေသများရှိ စိမ့်များ အနီးတွင် စိုက်ပျိုးလေ့ရှိကြသည်။ ထိုသို့ စိုက်ပျိုးခြင်းအားဖြင့် ခြင်ကောင် ပေါများသော စိမ့်များမှ ရေများကို အလိုအလျောက် ခန်း ခြောက်တွေ့သွားစေသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကာလီ ဖိုးနီးယားပြည်နယ်တွင် ယူကလစ်တပ်ပင်များကို မျိုးစိတ်ပေါင်း ၇ဝ ထိ စိုက်ပျိုးထားသည်။ ထိုသို့ စိုက်ပျိုးထားရာတွင် အချို့ မှာ အလှအပအတွက်ဖြစ်၍ အချို့မှာမူ အသုံးချရန်ဖြစ်သည်။
တစ်ခါတစ်ရံတွင် ယူကလစ်တပ်ပင်များကို လိမ္မော်နှင့် ရှောက် ပင်များကို လေတိုက်ခတ်ခြင်းမှ ကာကွယ်ပေးနိုင်သည်။ ထို့ပြင် လမ်းဘေးတွင်လည်း အရိပ်ရစေရန်အတွက် စိုက်ပျိုးထားတတ် ကြသည်။
ယူကလစ်တပ်ပင်သည် ဩစတြေီးယားတိုက်တွင် လွန်စွာ အရေးကြီးသည်။ ထိုတိုက်ရှိ အချို့ ယူကလစ် တပ်ပင်များသည် မဟောဂနီကဲ့သို့ နီနေသည်၊ ယူကလစ်တပ်ပင်၏ အသားကို ပိုးများမဖောက်နိုင်သဖြင့် သင်္ဘောများ ဆောက်လုပ်ရာတွင် ထိုအပင်၏ အသားထက်ပို၍ ကောင်းမွန်သော အသားများ မရှိချေ။ ကြေးနန်းကြိုးများ သွယ်တန်းရန်တိုင်များနှင့် ဝင်းခြံ တိုက်များအဖြစ်လည်း အသုံးပြုကြလေသည်။
ထို့ပြင် ယူကလစ်တပ်ပင်၏ အသားကို အရောင်တင်နိုင် သဖြင့် ထိုအသားဖြင့် အိမ်ထောင် ပရိဘောဂများ ကိုလည်း ပြုလုပ်လေ့ရှိကြသည်။ အချို့ ယူကလစ်တပ်ပင်မျိုးစိတ်၏ အခေါက်များကို သားရေနယ်ရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။ အချို့ မျိုးစိတ်၏ အခေါက်များမှ ကြိုးကျစ်ရန် အမျှင်များကို ရရှိ သည်။ ထိုအမျှင်များကို စက္ကူပြုလုပ်ရာ၌လည်းကောင်း၊ အိမ် အမိုးများ မိုးရာ၌လည်းကောင်း အသုံးပြုလေ့ရှိကြသည်။
ယူကလစ်တပ်ပင်၏ အရွက်များတွင် အဖိုးတန်သည့် အဆီ ပါရှိသည်။ ထိုအဆီ၏ အနံ့သည် ပရုတ်နံ့နှင့်တူသည်။ ထို အဆီကို အပုပ်နိုင်ဆေး (အနာမယဉ်းဆေး)၊ အနံ့ဖျက်ဆေးနှင့် အားကြွဆေးများအဖြစ် အသုံးပြုနိုင်သည်။ ထို့ပြင် အဆုတ်နာ၊ လည်ချောင်းနာအတွက်နှင့် အနာများကို စည်းပေးရာတွင်လည်း အသုံးပြုနိုင်သည်။
ယူကလစ်တပ်ပင်၏ အပွင့်များသည် ငယ်၍ ဖြူကြသည်။ ဘောလုံးကလေးများနှင့် ဆင်တူသည်။ အတွင်း၌ ဝတ်ရည်များ ရှိသည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် ခွက်နှင့်တူသော အသီးအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားကြသည်။ ထိုအသီးကလေးများအတွင်း၌ အစေ့ ကလေးများ ရှိသည်။
ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်တွင် ယူကလစ် တပ်ပင် အနည်းအကျဉ်း ပေါက်သည်ကို တွေ့ရသည်။
Australian Fever Tree ယူကလစ်ပင် (ပြည်လုံးချမ်းသာ)
ပုံသဏ္ဌာန် 	: 	အပင် အပင် ကြီးမျိုး ဖြစ်၏။ မျိုးစိတ်ပေါင်း ၆၀၀ ကျော်မျှ ရှိ၏။ အမြင့်ပေ ၁၀၀ ကျော် ခန့် ရှိ၏။ ထိပ်ပိုင်း တွင် ကိုင်းဖြာ၏။ အခက် အလက် အရွက်များ အောက်သို့ တွဲလျား ကျနေ၏။ အခေါက်မှာ ပါး၍ ငွေရောင် ထပြီး ပြောင်ချော၏။ အကိုင်း အခက်များ နုစဉ် နီရောင် သမ်းသည်။ အရွက် ရွက်လွှဲ ထွက်သည်။ ရှည်မျောမျော လှံစွပ်ပုံ ရှိသည်။ ရွက်ထိပ် ချွန်သည်။ ရွက်ရင်း အနည်းငယ် သွယ်၏။ အနံ့ မွှေး၏။ ရွက်ပြား အစိမ်းဖျော့ ရောင် ရှိ၍ သားရေကဲ့သို့ ပြောင်ချော ပြီး အနားညီ သည်။ ရွက်လယ်ကြော ထင်ရှား၏။ အပွင့် ဖြူ၏။ ပွင့်တည်း ပွင့်၏။ ခေါင်းလောင်းပုံ ရှိ၏။ တန်ခူးလ တွင် ပွင့်သည်။ အသီး အညှာမဲ့၍ အမြှောင်း ၄ မြှောင်း ပါ၏။ အစေ့ အလွန် သေးငယ် ပြီး များပြားစွာ ပါဝင်၏။ ဝါဆိုလ တွင် သီးသည်။ အသုံးပြုနိုင်သည့် အစိတ်အပိုင်းများ 	: 	အရွက်၊ အဆီ၊ အမြစ်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့နိုင်သောနေရာများ 	: 	သမပိုင်း ဒေသတွင် ပေါက်ရောက်သည်။ မြန်မာ နိုင်ငံ အနှံ့ အပြား ၌လည်း စိုက်ပျိုး ဖြစ်ထွန်း နိုင်သည်။ ပေါက်ရောက်ပုံ စိုက်ပျိုးပင် ဖြစ်သည်။ စိုက်ပျိုးခြင်း- (က)ပျိုးထောင်ခြင်း နတ်တော်လ တွင် ပျိုးဘောင်အား အနံ ၄ ပေ၊ အနက် ၁ ပေ၊ အလျား သင့်တော် သလို ထား၍ ပြုပြင် ရမည်။ အလွယ် တကူ ပွင့်နိုင် ပိတ်နိုင် သော တစ်ဖက်ရပ် အမိုးအကာ ပြုလုပ် ထားရှိရန် လိုသည်။ ပျိုးခင်းမြေ အား နွားချေးမှုန့် ၁ ဆ၊ သဲ ၂ ဆနှင့် မြေဆွေး ၄ ဆ ခန့် ရော၍ ချပေး သင့်သည်။ ၁/၂ လက်မ အနက်ရှိ မျဉ်းကြောင်း ငယ်များ ၂ လက်မ ခြားဆွဲ ၍ မျိုးစေ့ ချပြီး ရေကို ညီညာစွာ ခပ်ဖြည်းဖြည်း လောင်းပေး ရမည်။ ရေကို မှန်မှန် လောင်းပေး ခြင်းဖြင့် ၄၁ ရက် အတွင်း ပြည့်စုံစွာ အပင် ပေါက်နိုင် ပေသည်။ (ခ)ပြောင်းရွှေ့စိုက်ပျိုးခြင်း ပလတ်စတစ် အိတ်များတွင် နွားချေးမှုန့် ၁ ဆ၊ သဲ ၂ ဆ၊ မြေဆွေး ၃ ဆ ရောစပ်ပြီး မျိုးသက် ၂ လ ခန့် ရှိသော ၂ လက်မ မှ ၃ လက်မ အမြင့် ရှိ အပင်ငယ် များကို ရွှေ့ ပြောင်း စိုက်ပျိုး ရသည်။ ပျိုးထောင် စဉ်တွင် ရေအား ခပ်ဖြည်းဖြည်း နှင့် ညီညီ ညာညာ မှန်မှန် လောင်းပေးခြင်း၊ စိုက်ပျိုး ပြီးနောက် လိုအပ်သလို ရေလောင်း ပေးခြင်း များအား အပင် ရှင်သန် စိတ်ချ ရသည့် အထိ လုပ်ဆောင် ပေးရ ပါမည်။ (ဂ)စိုက်ပျိုးခြင်း နယုန်လ တွင် စတင် စိုက်ပျိုးကြ သည်။ ပျိုးသက် ၅-၆ လ ခန့်ရှိသော အခါ တစ်ပင် နှင့် တစ်ပင် ၅ ပေ အကွာ အတန်းလိုက် ၉ ပေ အကွက် အနက် ၁ ပေ၊ အချင်း ၁ ပေ ကျင်းများ တူး၍ မြေချ စိုက်ပျိုး နိုင်သည်။ (ဃ)ပြုစုဂရုစိုက်ခြင်း ပေါင်းရှင်းခြင်း၊ အပင်ခြေ အား မြေဆွခြင်း လုပ်ငန်း ကိုလည်း အခါ အားလျော်စွာ ပြုလုပ် ပေးသွား သင့်ပေသည်။ အသုံးဝင်ပုံ 	: 	အာနိသင် မြန်မာ ဆေးကျမ်း များအလို အရ ယူကလစ် သည် အရသာ စပ်ရှားရှား ရှိ၏။ အစေးသည် ပန်းနာ ရင်ကျပ်နာ ကို ပျောက်စေ၏။ ဝမ်းကို သက်စေ၏။ ဝမ်းဖောရောင် ခြင်းနှင့် ဝမ်းကြော တင်းခြင်း တို့ကို နိုင်၏။ ဦးနှောက် ကို ကြည်လင်စေ၏။ ၁၀။ အသုံးပြုပုံ- အရွက် ၁။ အရွက်ကို ကြိတ်၍ အနာမီး၊ အနာစက် များကို လိမ်းပေးခြင်း၊ အုံပေးခြင်း ဖြင့် ပျောက်ကင်း၏။ ၂။ အရွက်ကို ပြုတ်၍ အခိုး အငွေ့ ရှူရှိုက် သော် ပန်းနာ ကြောင့် ရင်ကျပ်ခြင်း ပျောက်၍ အသက်ရှူ လွယ်လာ၏။ ၃။ ချွဲသလိပ် ရောဂါ၊ အဆိပ် သင့်၍ ဖျားခြင်း၊ ကြက်ညှာ ချောင်းဆိုး ရောဂါနှင့် ခွဲစိတ် ထားသော ဒဏ်ရာ များ၌ လည်း ယူကလစ်ရွက် ကို အသုံးပြု၏။ ၄။ ဆူနေသော ရေနွေးတွင် အရွက်ထည့် ပြီး ချွေးအောင်း ပေါင်းခံ ခြင်းဖြင့် နှာစေး ခေါင်းကိုက် ချောင်းဆိုး ပျောက်၏။ အဆီ ၁။ အဆီကို အရေပြား ပေါ်၌ ဖြစ်ပေါ် တတ်သော အနာ ရောဂါများ ပေါ်တွင် လိမ်းပေးရ၏။ ၂။ အဆစ် အမျက် ကိုက်ခြင်း နှင့် ရောင်ခြင်း ဖြစ်လျှင် သံလွင်ဆီ နှင့် ဆတူ ရော၍ လိမ်းက ပျောက်၏။ ၃။ လိမ်းဆေးဆီ ပြုလုပ်၍ မီးလောင်သော နေရာ၌ လိမ်းပေးရ၏။ ရင်ကျပ်ခြင်း အတွက်လည်း အသုံးပြု နိုင်၏။ အမြစ် ၁။ အမြစ်ကို ဝမ်းနုတ်ဆေး အဖြစ် ဖော်စပ် သုံးသည်။
ကျော်လွင်၊ ဦး
ဦးကျော်လွင် သည် မြန်မာနိုင်ငံ ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန၏ ဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၂ စက်တင်ဘာလတွင် ဝန်ကြီးအဖြစ် သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်မှ ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၁ မတ်လမှ ၂၀၁၂ စက်တင်ဘာလအထိ ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ခေါင်ဖူးရွာသစ်ရွာ၊ မြစ်ကြီးနားမြို့နယ်
ခေါင်ဖူးရွာသစ်ရွာ(Hkawnghpuywarthit)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ မြစ်ကြီးနားမြို့နယ်၊ ခေါင်ဖူးရွာသစ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၇၁၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခေါင်ဖူးရွာသစ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၀၆ ဦး၊ မ ၈၈၇ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၇၉၃ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြစ်ကြီးနားမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ငေါင်း
ငေါင်း (IPA|/ŋáʊ̃/) သည် မြန်မာ့သမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင်ပါသော ဒဏ္ဍာရီဆန်ဆန် ထူးဆန်းသည့် လူတူသတ္တဝါတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ငေါင်းသတ္တဝါသည် ယုံတမ်းစကား (ဝါ) နာနာဘာဝတို့၏ ရုပ်ဆောင်ချက်ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ထားကြသည်။ ငုံးလို ကြက်လို သတ္တဝါဖြစ်ပြီး ခြေတစ်ချောင်းသာပါကာ လူနှင့် ဆင်တူသည်ဟု ဆိုသည်။ တောတွင်းတွင် ငေါင်းကိုဖမ်းလိုလျှင် ပိုက်၊ကျော့ စသည်နည်းများဖြင့် ဖမ်းမရပေ။ ငှက်ပျောဖက်ခင်း၍ ထောင်ထားပြီး ချော်လဲသွားမှ ဖမ်းနိုင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ဂနန်းဘာသာစကားဖြင့် စောက်ကွန်း (ခြေတစ်ချောင်း အကောင်) ဟုခေါ်သည်။ ရှေးမြန်မာ့ တိုင်းရင်းဆေးနည်းများတွင် ထိပ်ကပ်နာပျောက်ဆေး ဖော်ဆပ်သည့်နေရာတွင် ဒေါင်းရိုး၊ ငေါင်းရိုးတို့လည်း အပါအဝင်ဖြစ်သည်ကို တွေ့ရသည်။ တိမ်သလ္လာပျောက်မျက်စဉ်းဆေးတွင်လည်း ငေါင်းရိုးပါဝင်သည်။
သွင်ပြင်လက္ခဏာ
ငေါင်းသည် ခြေတစ်ချောင်းထောက်၍ လမ်းလျှောက်တတ်သည်။ ဦးခေါင်းနောက် နောက်စေ့နေရာတွင် အောက်ချင်းငှက်ကဲ့သို့ အချွန်အတက်ကြီးပါရှိသည်။ သစ်ပင်များအထက်သို့ လူတစ်ရပ်ကျော်ခုန်၍ အဆိုပါ အချွန်အတက်ကြီးဖြင့် ပေါက်ကာ ကြာကြာရပ်တည်နေနိုင်သည်။ ခြေတစ်ချောင်းသာရှိသော်လည်း အပြေးအလွန်မြန်သည်။ ဒူးဆစ်ကွေးမရပေ။ သစ်ပင်ကို မှီကာအိပ်စက်တတ်သည်။
အချို့အရပ်များတွင် အတောင်မပါဘဲ၊ လက်သာပါကြောင်း ထူးခြားစွာဆိုသည်။ ဖနောင့်ပြောင်းပြန်လှည့်နေသည့် အနေအထားရှိပြီး လက်မောင်းများ သန်မာသည်။ ခန္ဓာကိုယ်ပြားချပ်သည် စသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုးကွဲပြားစွာ ဆိုကြပြန်သည်။ “ငေါင်းခြေတစ်ချောင်း မစားကောင်း” ဟုပင် ရှေးစကားပုံ ရှိသည်။
အထောက်အထား
ငေါင်းနှင့်ပက်သက်ပြီး အခိုင်လုံဆုံးသော အထောက်အထားမှာ ကုန်းဘောင်မင်းဆက် ရွှေတိုက်တွင် ထားရှိသည့် ရွှေနန်းစဉ် လက်သုံးပုရပိုက်ဖြူဖြစ်သည်။ အဆိုပါဆေးရေးပုရပိုက်တွင် လူမျောက်ငရွှေမောင်၊ ကိန္နရာအသေခြောက်၊ နဂါးဂဠုန်အသေခြောက်၊ ရေသူမ၊ နဂါးငါးကောင်၊ ကျွန်းဖိုကျွန်းမပင် စသည်အကြောင်းအရာတို့နှင့် အတူ လူငေါင်းပုံများပါ ပါဝင်သည်။ ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက်က တောင်ငူမြို့ မြတ်စောညီနောင် ဘုရားမှ ဖမ်းယူရရှိသည်။ တောင်ငူမြို့ဝန်မှ ဆက်သသည့် အဆိုပါ ငေါင်းတွင် လက်နှစ်ဖက်၊ ခြေတစ်ဖက် ပါဝင်သည်။ လက်နှစ်ဖက်ကို အတောင်များသဖွယ် ဘေးနှစ်ဖက်သို့ ဖြန့်ကားထားသည်။ အမျိုးသမီးမျက်နှာနှင့် ဆင်တူသော မျက်နှာပုံစံရှိသည်။ ဆံပင်တိုပြီး အသံမှာ ငှက်သံကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ အသားမစားဟုဆိုသည်။
ငေါင်းသတ္တဝါသည် ကိုယ်ခန္ဓာပြားချပ်၏။ လက်နှစ်ဖက်ပါကာ လက်မောင်းများထွားကြိုင်း၏။ အရပ် ငါးပေတစ်လက်မခန့် ရှိသည်။ ဒူးဆစ်မရှိ။ ခြေတစ်ချောင်းသာ ပါ၏။ ခြေဖဝါးသည် အနောက်ဘက်သို့ လှည့်နေပြီး ဖနှောင့်သည် အရှေ့တွင်ရှိသည်။ ခါးတစ်ဆစ် ခြေမျက်စိ တစ်ဆစ် နှစ်ဆစ်သာပါ၏။ နဖူးသည် ခြောက်လက်မကျော် ကျယ်၍ပြောင်၏။ မေးကောက်သည်။ ခေါင်းနောက်စေ့တွင် ပေါက်ချွန်းပမာ၊ အမောက်ပမာ အရိုးကြီးပါရှိသည်။ သစ်ပင်ထူထပ်သော တောနက်ကြီးများတွင် နေထိုင်တတ်သည်။ သစ်ပင်တစ်ပင်မှ တစ်ပင် ကူးပြောင်းသွားလာတတ်၏ဟု လေ့လာတွေ့ရှိချက်အား ကချင်ပြည်နယ် နန်းမွန်ရွာ အမတ်ဟောင်းတစ်ဦးမှ ရေးသားဖူးကြောင်း ငှက်အမျိုးအနွယ်လဲမဟုတ်ပါ အတောင်မပါရှိပါ။
ငေါင်းကောင်သည် လူနှင့်တူသော သတ္တဝါဖြစ်ပြီး ဆံပင်အလွန်ကောင်းသည်။ ငေါင်း၏ဆံပင်ကို ဆံစု(ဆံတု)လုပ်ပါက ဆံပင်ကောင်းသည်ဟု အယူရှိသဖြင့် ရှေးခေတ် အမျိုးသမီးများ ငေါင်း၏ဆံပင်ကို ဆံစု(ဆံတု)လုပ်ကြလေ့ရှိသည်။ ၎င်းသတ္တဝါသည် ခြေတဆစ်လက်တဆစ်သာရှိသောကြောင့် လူကဲ့သို့ကွေး၍ မရချေ။ သို့သော် အလွန်အပြေးသန်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အပြေးအသန်ဆုံးဖြစ်သည့် ခွေးပင်လိုက်၍ မမှီနိုင်ပေ။ ၎င်းတို့ကို ဖမ်းဆီးရန်မှာ ၎င်းတို့ကျက်စားရာ ပတ်ဝန်းကျင် တောင်စောင်းတနေရာတွင် ဝါးဖက်(ဝါးပိုးဖက်)များကို ခင်းထားရပြီး ဖက်ခင်းထားသည့် တောင်စောင်းဘက်သို့ ၎င်းတို့ကို မောင်းနှင်လိုက်သည့်အခါ ၎င်းတို့သည် ဖက်များကိုနင်းမိကာ ခြေချော်၍ တောင်အောက်သို့ လိမ့်ကျသွားတတ်သည်။ ထိုအခါမျိုးမှာ တောင်အောက်မှစောင့်၍ ဖမ်းရသည်။ ၎င်းငေါင်းကောင်သည် လဲကျရာမှ ထလိုလျှင် သစ်ပင်ငယ်လေးများရှိရာသို့ လူးလှိမ့်ပြီး ထိုသစ်ပင်ငယ်လေးများကို ကိုင်တွယ်ဆွဲယူပြီးထ ကြရသည်။ ၎င်းတို့ လဲကျရာမှ မထ နိုင်မှီ အမိဖမ်းရသည်။ ဟုမ္မလင်း၊ ဗန်းမော်၊ ဝိုင်းမော်၊ မိုးကောင်းမြို့ အနီးတဝိုက်ရွာများတွင် ငေါင်းကို တွေ့ဖူးကြသည်ဆိုသည်။ နောက်ဆုံးတွေ့ခဲ့သည့် မှတ်တမ်းမှာ ၁၉၅၅ တွင် ကချင်ပြည်နယ် ကဝါးပွန်းရွာမှ ရွာသား ဝဂျစ်ခန်သည် သစ်ခွဲကြောင်းတွင် လက်ညပ်နေသော ငေါင်းတစ်ကောင်အား ဖမ်းဆီးခဲ့မှုဖြစ်သည်။ ဆယ်လော်ရွာရဲစခန်းတွင် တစ်ညထားပြီး နောက်နေ့တွင် သေဆုံးသွားသည်ဆိုသည်။
သူတို့ကို ယဉ်ပါးအောင်မွေး၍ မရချေ။ အုပ်စုဖွဲ့နေထိုင်တတ်ကြပြီး အကြီးဆုံးအကောင်မှာ လူ ၁၀နှစ်သားအရွယ်ခန့် ရှိသည်။ ငေါင်း….ငေါင်း ဟုအော်မြည်တတ်သဖြင့် ငေါင်းဟု ခေါ်ရခြင်းဖြစ်သည်။ ရှေးအခါက ဒေါနတောင်တန်းတွင် အများအပြားတွေ့ရတတ်ပြီး ယခုအခါမှာတော့ မရှိသလောက်ကို ရှားသွားပြီဖြစ်သည်။ သူတို့၏ အရိုးကို ဆေးတံရိုးလုပ်ပြီး သောက်လျှင် သွားခိုင်သည်ဟု ရှေးလူကြီးများက ဆိုကြသည်။ အချုပ်အားဖြင့်ဆိုသော် ငေါင်းသည် နာနာဘာဝမဟုတ်သလို ငှက်လည်းမဟုတ်ပေ။ လက်နှင့်ခေါင်း သဏ္ဌာန်ပါဝင်ပြီး ထူးဆန်းသည့် သတ္တဝါဆန်းတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး အမျိုးတုံးရှားပါးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဒဏ္ဍာရီလာ သတ္တဝါများ
ဂျိုဟန်နက် ဂူတင်ဘတ်
စာပုံနှိပ်စက်ကို တီထွင်သူ ဂျိုဟန် ဂူတင်ဘတ်ကို ဂျာမနီနိုင်ငံ မိန့်ဇ်မြို့တွင် ၁၄၀၀ပြည့်နှစ်က ဖွားမြင်သည်။ သာမန်လူလတ်တန်းစားတစ်ဦးဖြစ်မည်ဟုသာ ခန့်မှန်းနိုင်ပြီး သူ၏ဘဝအခြေအနေနှင့်ပက်သက်၍ ကောင်းစွာ မသိရှိရပေ။ အမှုမှတ်တမ်းတစ်ခုတွင် သူပိုင်ပစ္စည်းအချို့ကို စီးပွားဖက်ဖြစ်သူ ဂျိုဟန်ဖတ် ကသိမ်းယူသွားသည်ဟု ပါရှိသဖြင့် စီးပွားရေးအခြေအနေ မကောင်းဟုသာ သုံးသပ်နိုင်သည်။ ၁၄၆၈ခုနှစ်၊ မိန့်ဇ်မြို့တွင်ပင် ကွယ်လွန်သည်။
ထိုအရာများကို တစ်ခုခြင်းအလိုက် တီထွင်ပြီးသည့်နောက်တွင်မှ အရေးပါဆုံးဖြစ်သည့် စာပုံနှိပ်စက်ကို တီထွင်ရသည်။ ပုံနှိပ်ခြင်းသဘောတရားအရ အရေအတွက်များများကို အချိန်တိုအတွင်း ထုတ်လုပ်နိုင်ရေးဖြစ်သည့်အလျှောက် ထိုစံနှုန်းကို လိုက်မီရန် အားထုတ်ကြိုးပမ်းရသေးသည်။ သူ၏တီထွင်မှုရလဒ်အဖြစ် ၁၄၅၄ခုနှစ်တွင် ဂူတင်ဘတ်သမ္မာကျမ်းစာအုပ်ကို ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေ နိုင်ခဲ့သည်။
ဂူတင်ဘတ်၏ တီထွင်မှုကြောင့် ဥရောပတိုက်တွင် အသိပညာပြန့်ပွားရေး များစွာကျယ်ပြန့်လာပြီး အချိန်တိုအတွင်းတွင် အသိပညာအရပ်ရပ်တို့သည် နေရာဒေသများစွာသို့ ပြန့်ပွားနိုင်ခဲ့ပြီး ခေတ်သစ်တစ်ရပ်ကို စတင်နိုင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။
ငခူချောင်းရွာ၊ ငခူချောင်း
ငခူချောင်းရွာ၊ ငခူချောင်း
အကျဉ်းသား
thumb|319x319px ပြစ်မှုကျူးလွန်သောကြောင့် ထောင်ဒဏ်ကျခံနေရသူများကို အကျဉ်းသားဟုခေါ်သည်။ မိမိ၏ ယုံကြည်ချက်ကြောင့်အကျဉ်းကျနေသူများလည်း ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံအကျဉ်းထောင်များ၌ အကျဉ်းသားဦးရေ ၅၀၀၀၀ ခန့်ရှိသည်။ ၎င်းတို့ အနက် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား ၂၁၈၃ ဦး ခန့်ရှိကြောင်း ထိုင်းနိုင်ငံ အခြေစိုက် နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ ကူညီ စောင့်ရှောက် ရေးအသင်း(AAPP)က ဖော်ပြထားသည်။
ခြင်္သေ့ကုန်းရွာ၊ ပိတ္တာလေး
ခြင်္သေ့ကုန်းရွာ၊ ပိတ္တာလေး
ယမနေ
ယမနေပင်ကို ရုက္ခဗေဒ အလိုအရ ဂမီလီနာ အာဗိုရိယဟု ခေါ်သည်။ အိန္ဒိယ၊ မြန်မာ၊ သီဟိုဠ်နှင့် မလေးရှားနိုင်ငံ များတွင် ယမနေပင်များ ပေါက်ရောက်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် စိုစွတ်သော သစ် တော်များ၌ မြေပြင်မှ ပေပေါင်း ၃၅ဝဝ အထိတွင် ယမနေပင်တို့သည် ဝါးပင်များနှင့် ရောနှော၍ ပေါက်ကြသည်။ ယမနေပင်သည် ပေ ၆ဝ ထိ မြင့်နိုင်၍ ယင်း တွင် အရိပ်ကောင်းကို ဖြစ်စေနိုင်သည့်အဘက်ဘက်သို့ ဖြာထွက် နေကြသော အကိုင်းများနှင့် အရွက်များရှိသည့် ထိပ်ပိုင်း ရှိသည်။ အခေါက်တွင် ညိုမွဲမွဲအရောင်ရှိ၍ အခေါက်ဟောင်း ကွာသွားသည့် နေရာတွင် အညိုရောင် ပျော့ပျော့အကွက်များ ရှိသည်ကို မြင်နိုင်ပေသည်။ အရွက်များသည် နှလုံးပုံ(ညောင် ရွက်ပုံ)ရှိကြသော်လည်း ချွန်သည်။ အရှည်မှာ ငါးလက်မဖြစ်၍ ရိုးတံရှည်များ ရှိသည်။ အပွင့်များသည် တောက်ပသည့် အဝါ ရောင်ဖြစ်ကြသော်လည်း အညိုရောင်သန်းနေကြသည်။ အသီး များသည် အသားများ၍ ကြက်ဥပုံ ခွံမာသီး ဖြစ်သည်။
တစ်လက်ခန့်ရှည်၍ ချောမွတ်သည်။ မှည့်သောအခါ အဝါ ရောင်ဖြစ်လာသည်။
ယမနေပင်သည် လှပသော်လည်း နွေအခါ၌ နှစ်လခန့် အရွက်များ ပြတ်နေတတ်သည်။ ထိုအချိန်၌ အပွင့်များ ပွင့်လာတတ်သ်ည။ ယမနေပင်သည် အကြီးမြန်သော အပင် မျိုးဖြစ်၍ ယင်းကို မျိုးစေ့မှ ဖြစ်စေ၊ အကိုင်းဖြတ်၍ဖြစ်စေ စိုက်ယူနိုင်သည်။ မိုးမစမီ အသီးများမှည့်ကြသည်။ မျိုးစေ့များမှ အညေ|ာက်များသည် လွယ်လင့်တကူနှင့် ထွက်မလာကြချေ။ ကျွန်းပင်ကို စိုက်ပျိုးသကဲ့သို့ စိုက်ပျိုးယူသင့်သည်။ နောက် တစ်မိုးတွင် အပင်ကလေးများကို စိုက်နိုင်ပေသည်။ ဇူလိုင် လနှင့် ဩဂုတ်လများတွင် အကိုင်းများကို ဖြတ်၍စိုက်လျှင် တစ်ပင်နှင့် တစ်ပင်ကို ပေ ၄ဝ ခွာ၍ စိုက်သင့်ပေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် သစ်သားအမျိုးမျိုးရှိသည့်အနက် စက္ကူ ပြုလုပ်ရန် ကောင်းမွန်သော သစ်သားမျိုးတွင် ယမနေားလည်း ပါဝင်သည်။ နှောသားနှင့် ယမနေသားတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပုံနှိပ်ဗလောက်တုံးများ ပြုလုပ်ရန်လည်း အသုံးပြုကြသည်။ ယမနေရွက်ကို ည|စ်၍ရသော အရည်ဖြင့် ယဉ်းနေသော အနာများကို ကုသနိုင်သည်။ ယမနေမြစ်ကိုလည်း အစာအိမ် အားတိုးဆေးအဖြစ် အသုံးချနိုင်ပေသည်။
တနင်္သာရီတိုင်း၌ ပေါက်သော ယမနေ အနီပင်၊ ယမနေ အဖြူပင်နှင့် တောင်ယမနေပင်တို့သည် အပင်ငယ်များ ဖြစ်ကြ သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သစ်ပင်များ
ခဂဲနိုဘူတာ
ခဂဲနိုဘူတာ  (影野駅 ခဂဲနို - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ခိုးချိခရိုင်၊ တခအိုခတိုင်းတွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ကျဲကော့ရွာ၊ လေရှီးမြို့နယ်
ကျဲကော့ရွာ (Kyekawt)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ လေရှီးမြို့နယ်၊ ရော်ပါးမီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၇၁၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လေရှီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရောင်းမော်ရွာ၊ ထားဝယ်မြို့နယ်
ရောင်းမော်ရွာ(Yaungmaw)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်ခရိုင်၊ ထားဝယ်မြို့နယ်၊ ရောင်းမော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ 177,091 ဖြစ်သည်။
၂၀၁၉ခုနစ်၊ စက်တင်ဘာလ၏ ထားဝယ်မြို့နယ်ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက်များအရ ၀.၇၆၀ဧက ရှိသော အလကကျောင်း ၌ ဆရာ/ဆရာမ ၁၅ဦး၊ ကျောင်းသား/သူ ၄၃၆ဦး ရှိကာ ဆရာ/ဆရာမ တစ်ဦးလျှင် ကျောင်းသား/သူ ၂၉ယောက် နှုန်းအချိုးကျသည်။ အထကမူကြိုကျောင်း ၌ ဆရာ/ဆရာမ ၂ဦး၊ ကျောင်းသား/သူ ၅၀ဦး ရှိကာ ဆရာ/ဆရာမ တစ်ဦးလျှင် ကျောင်းသား/သူ ၂၅ယောက် နှုန်းအချိုးကျသည်။ ရေတွင်း ၁တွင်းရှိပြီး အိမ်ခြေ ၅၀ ကိုသောက်သုံးရေရရှိနေသည်။ မြစိမ်းရောင်ကျေးရွာစီမံကိန်းလုပ်ငန်း၌ အိမ်ခြေ ၃၇၂၊ အိမ်ထောင်စု ၃၇၂ စုအား ငွေကျပ်သိန်း ၃၀ ခွင့်ပြုထားသည်။
သမိုင်းဝင်ဂျောစေတီ
သမိုင်းဝင်ဂျောစေတီတော်မြတ်သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်ခရိုင်၊ ထားဝယ်မြို့နယ်၊ရှိ ရောင်းမော်ရွာအဝင်ရွာထိပ်တွင် တည်ရှိသည်။ ၎င်းစေတီကိုထားဝယ်(အခေါ်)လှည်းကြောင်းတောစေတီဟု အများစုကခေါ်ကြသည် (ရှေးအခေါ်) ဂျောလဲစေတီ၊လဲဂျောစေတီဟုခေါ်ခဲ့ကြသည်။
တကူမင်းကြီး၏ အဆုံးအဖြတ်ကို ခံယူခြင်း
တကူမင်းကြီးက " ကျွန်ုပ် ဆုံးဖြတ်သည့်အတိုင်း နာခံကြမည်လော " ဟု မေးတော်မူလျှင် မောင်နှမ(၂)ဦးတို့က နာခံပါမည်ဟု သဘောတူဝန်ခံကြလေ၏။ ယင်းအခါ တကူမင်းကြီးက အကြောင်းစုံကို မေးပြီး ဆုံးဖြတ်သည်မှာ " အသင်တို့မောင်နှမ(၂)ဦးသည် မိမိတို့ပိုင်သည့်နယ်အတွင်း သင့်လျော်သည့်မြေတွင် အမြင့်ဉာဏ်တော်ညီမျှသည့် ဘုရားစေတီတစ်ဆူစီ တည်ကြလော့၊ အလျင်ပြီးသူက ထီးနန်းအုပ်ချုပ်လေ " ဟု ဆုံးဖြတ်ပေးတော်မူလေ၏။
ဘုရားပြိုင် တည်ကြခြင်း
တကူမင်းကြီး ဆုံးဖြတ်သည့်အတိုင်း မောင်နှမ(၂)ဦးတို့သည် သဘောတူစွာဖြင့် အမတ်ကြီးများနှင့် တိုင်ပင်ကြကာ ဘုရားတည်မည့် နေရာကိုရွေးချယ်ပြီး ရက်ကောင်းနေ့မြတ် အချိန်အခါတွင် ဘုရားပြိုင်တည်လုပ်ကြလေ၏။ မတော် စောမြဒေဝီ သည် မနိမ့်မမြင့်သော တောင်ကုန်းတစ်ခုပေါ်တွင်လည်းကောင်း၊ နောင်တော် စောထွတ်မင်းသား ကားယင်းတောင်ခြေရင်းအနီး တောတန်းကလေးအဝတွင်လည်းကောင်း တစ်ပြိုင်နက်တည်း တည်လုပ်ကြလေ၏။
ဂျောဘုရား မိုးကြိုးခ ပြိုလဲခြင်း
ယင်းအခါ နောင်တော် စောထွတ်မင်းသားသည် အလျင်စလိုအမြန်ပြီးစီးရန် အကောက်ကျင့်ဉာဏ်ဖြင့် ဝါးကို စေတီပုံ ဂျော(ခြင်း) ရက်ပြီးလျှင် ပြီးစီးကြောင်းကို ပြောပြရာ အမတ်ကြီးများက ရင်သပ်,အံ့ဩရှုမောမကုန် ဖြစ်ကြုံကြလေ၏။ နှမတော် စောမြဒေဝီက နောက်တော်၏ အကြံဉာဏ်ကို ရိပ်စားမိသဖြင့် သစ္စာပြုလျင် နတ် သိကြား တို့ထံ တိုင်တမ်းလေရာ အချိန်အခါမဲ့ မိုးလုံး ထစ်ထစ်ချုန်း၍ အုံးအုံးဆူညာ အာကာတစ်ခွင် ထက်ကောင်းကင်မှ စက်ရှင်လက်နက် မိုးကြိုးချက်ကြောင့် ` ခြင်းရက်စေတီသည် မတည်ပျက်ပြိုကာ လဲရှာရလေတော့၏ ' ။ ယင်းကြောင့် စောထွတ်မင်းသားမှာ မိမိ၏အကောက်ကျင့်ဉာဏ် ထင်ပေါ်သဖြင့် မျက်နှာမပြရဲဘဲ တောခိုကာ ရဟန်းဘောင်သို့ ဝင်ရှာရလေ၏။ နှမတော် စော‌မြဒေဝီမှာ နောင်တော်၏ မတရားလုပ်ပုံကို မနှစ်သက်သော်လည်း နောက်တော်အရင်းဖြစ်၍ ခမည်းတော်, မယ်တော်တို့ ကွယ်လွန်သွားသဖြင့် " အစ်ကိုကြီးက အဖအရာ " ဆိုသည့် အတိုင်း အားကိုသမူပြုနေရာမှ ယခုအခါ ခွဲခွာသွားရရှာသည့်အတွက် စိတ်မချမ်းမြေ့ဘဲ ဖြစ်ရှိနေရင်း မိမိ၏ ကုသိုလ်တော်စေတီကို ဆက်လက် မွမ်းမံလျက် ရှိနေလေ၏။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ထားဝယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မီးတောင်
မီးတောင် (volcano) ဆိုသည်မှာ မြေကြီးအောက်မှ ချော်ရည် (အလွန်ပူသော ကျောက်ရည်များ) ထွက်လာတတ်သော တောင်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ မီးတောင်အများစု၏ ထိပ်ဆုံးတွင် မီးတောင်ပေါက်ဝ ရှိတတ်သည်။ မီးတောင်အတွင်းမှ ထွက်လာသော ပစ္စည်းများတွင် ချော်ရည်များ၊ ရေနွေးငွေ့များ၊ ဆာလ်ဖာဓာတ်ပေါင်းများ၊ ပြာများနှင့် ကျောက်တုံးအစအနများ ပါဝင်တတ်သည်။ မီးတောင်များကို ကမ္ဘာပေါ်တွင်သာမက အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မီး​တောင်တစ်စင်းဖြစ်သော အိုလမ်ပတ်စ်မွန်ပေါ်တွင်လည်း တွေ့ရသည်။ ချော်ရည်နှင့် ဖိအားတို့ ပေါင်းစပ်သောအခါတွင် မီးတောင်ထိပ်ဝမှ ပွင့်ထွက်ပြီး မီးတောင်ပေါက်ကွဲခြင်း ဖြစ်ပေါ်သည်။