cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
သိမ်းဝေ
ဦးသိမ်းဝေ (ခ) Serge Pun သည် မြန်မာနိုင်ငံအခြေစိုက် ဘဏ်တစ်ခုဖြစ်သည့် ရိုးမဘဏ် ၏ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သည်။ Serge Pun & Associates Group (SPA Group) အပါအဝင် ပန်းလှိုင်အိမ်ရာ၊သန်လျင် Star City၊ပန်းလှိုင်ဆေးရုံစသည်တို့အား စုပေါင်းထားသည့် First Myanmar Investment Co.,Ltd.( FMI Group) ၏ ဦးဆောင်သူ လည်းဖြစ်သည့်အပြင် အိမ်ခြံမြေ၊ ငွေကြေးဝန်ဆောင်မှုနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ လုပ်ကိုင်သည့် စင်ကာပူစတော့အိတ်ချိန်းစာရင်းဝင် Yoma Strategic Holding (YSH) ကုမ္ပဏီတည်ထောင်သူပါ ဖြစ်သည်။
ငယ်ဘဝ
ဦးသိမ်းဝေကို ရန်ကုန်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ဗမာ-တရုတ်နွယ်ဖွားဖြစ်သည်။ စိန်ပေါလ်ကျောင်းဟု အများခေါ်သည့် အ.ထ.က(၆)ဗိုလ်တထောင် ကျောင်းတွင် တက်ရောက် ပညာသင်ကြားသည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ် ဦးနေဝင်း အာဏာသိမ်းပြီးနောက် နိုင်ငံခြားသားပိုင် နေအိမ်များနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများကို ပြည်သူပိုင်သိမ်းလိုက်သည့်အတွက် ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် တရုတ်နိုင်ငံ ဘေဂျင်းမြို့သို့ ၎င်းတို့မိသားစု ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့သည်။ အသက် ၁၂ နှစ်အရွယ်တွင် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်အစွန်အဖျားရှိ “အစောင့်နီ” အလုပ်စခန်းသို့ ပို့လွှတ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်ဟုလည်း ဆိုသည်။ ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် ဟောင်ကောင် သို့ ထပ်မံ ပြောင်းရွှေ့ကာ လှေငယ်ကလေးတစ်စင်းဖြင့် သင်္ဘောများသို့ စားသောက်ဖွယ်ရာများပို့ဆောင်ပေးသည့် အလုပ်လုပ်ခဲ့သည်။ ယင်းနောက် ဟောင်ကောင် အိမ်ခြံမြေတွင် အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းပြုခဲ့သည်။ ဦးသိမ်းဝေသည် ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လာခဲ့ပြီး မော်တော်ကားထုတ်လုပ်ရေး၊ ငွေကြေးဝန်ဆောင်မှုများ၊ အိမ်ခြံမြေဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု၊ နည်းပညာ၊ ဆောက်လုပ်ရေးနှင့် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု အပါအဝင် ကဏ္ဍများစွာကို လွှမ်းခြုံထားသည့် Serge Pun & Associates ကို တည်ထောင်လုပ်ဆောင်သည်။၎င်းသည် အများပိုင်ကုမ္ပဏီဖြစ်သောFirst Myanmar Investment Co Ltd (FMI )ကုမ္ပဏီကို ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင်တည်ထောင်သည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် ဦးသိမ်းဝေသည် ဘဏ်လုပ်ငန်းလိုင်စင်ရရှိခဲ့ပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယမြောက်ပုဂ္ဂလိကဘဏ်ဖြစ်သော ရိုးမဘဏ်ကိုဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီနှင့် နီးကပ်သည့် ဆက်ဆံရေးရှိသည်။  ၂၀၁၀ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် ရန်ကုန်မြို့ ဆူးလေဘုရားလမ်းနှင့် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းလမ်းထောင့်တွင် တည်ရှိသည့် ၁၀ ဧက ကျယ်ဝန်းသော  Yoma Central စီမံကိန်းကို ဆောင်ရွက်သည်။ယင်းစီမံကိန်းသည်  ရိုးမအုပ်စု နှင့် ဂျပန် မစ်ဆူဘီရှိကော်ပိုရေးရှင်းတို့ ဖက်စပ်လုပ်ကိုင်ကာ ဒေါ်လာသန်း ၈,၀၀ တန်သည်။ အာရှဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်နှင့် ကမ္ဘာ့ဘဏ်လက်အောက်ရှိ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဘဏ္ဍာရေးကော်ပိုရေးရှင်း (IFC) တို့ ကလည်း အဆိုပါစီမံကိန်းတွင် ၁၀ ရာခိုင်နှုန်း ရင်းနှီးမြှုပ်နှံထားသည်။ ယင်းအပြင် ဦးသိမ်းဝေသည်  ဝေဖန်မှုမျိုးစုံရှိခဲ့သည့် တရုတ်က ဘီလီယံနှင့် ချီ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံတည်ဆောက်မည့် ရန်ကုန်မြို့သစ်စီမံကိန်း ၏ ရန်ကုန်မြို့သစ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ကုမ္ပဏီလီမိတက် (NYDC) တွင်လည်း ဒါရိုက်တာ အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်းလည်း ရှိခဲ့သည်။
၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီနောက်ပိုင်းဖြစ်ရပ်များ
စစ်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌနှင့်ဘဏ်လုပ်ငန်းရှင်များတွေ့ဆုံပွဲသို့ တက်ရောက်သူများထဲ ဦးသိမ်းဝေလည်းပါဝင်သည်။ ၎င်းဦးဆောင်သည့် ရိုးမအုပ်စုသည် မြန်မာစစ်တပ်နှင့် စီးပွားရေးအရ ကြီးစွာပတ်သတ်နေကြောင်း ဖော်ထုတ်ခံရသည်။ စစ်ကောင်စီနှင့်နီးကပ်သည့်ဆက်ဆံရေးရှိသူဟု ဖော်ညွှန်းခံရကာ သီရိပျံချီဘွဲ့အပ်နှင်းခံရသည့်အထိ ပတ်သက်သည်။ စစ်တပ်ပိုင် မိုဘိုင်းအော်ပရေတာ မိုင်တဲလ်အတွက် တာဝါတိုင်များ တည်ဆောက်ဖို့ ချေးငွေထုတ်ပေးသည်။ စစ်တပ်နှင့်စီးပွားရေးပတ်သတ်မှုရှိ၍ နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းအချို့၏ ဝေဖန်ခြင်းကိုလည်း ခံရသည်။ ကမ္ဘာ့ဘဏ်၏ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာဘဏ္ဍာရေးကော်ပိုရေးရှင်း (IFC) က ၎င်းဦးဆောင်သော ရိုးမဘဏ်တွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံထားသည့် အမေရိကန်ဒေါ်လာ၅သန်းနှင့် ညီမျှသည့် ရှယ်ယာ ၄ ဒသမ ၅ ရာခိုင်နှုန်းအား ရုပ်သိမ်းသည်။
မိသားစုဘဝ
ဦးသိမ်းဝေသည် အိမ်ထောင်သည်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး သား ၄ ဦးရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:၁၉၅၃ မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စီးပွားရေးလုပ်ကိုင်သူများ
ပြင်သစ် အိုးပင်း
ပြင်သစ် အိုးပင်း (ပြင်သစ်ဘာသာ : Les internationaux de France de Roland-Garros or Tournoi de Roland-Garros) သည် မေလနှောင်းနှင့် ဇွန်လဆန်းတွင် နှစ်ပတ်ကြာ ကျင်းပသည့် တင်းနှစ်ပြိုင်ပွဲဖြစ်သည်။ ပြင်သစ် အိုးပင်းသည် ဂရင်းစလင်း တင်းနစ်ပြိုင်ပွဲကြီး ၄ ခုအနက် တစ်နှစ်အတွင်း ဩစတြေးလျ အိုးပင်းပြီးနောက် ဒုတိယမြောက် ကျင်းပသည့် ပြိုင်ပွဲဖြစ်သည့်အပြင် မြေနီကွင်းတွင် ပြုလုပ်သည့် တစ်ခုတည်းသော ပြိုင်ပွဲဖြစ်သည်။
တခွီးဒိုရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
တခွီးဒိုရွာ(Takhweedo)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ မထောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၇၅၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မထောကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၂၀၅ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၁၇၉ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖာပွန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထိန်တပ်ရွာ၊ သရက်ငူ
ထိန်တပ်ရွာ၊ သရက်ငူ
ဓနိကုန်း
ဓနိကုန်း
ဂရိတ်လိတ်ဒေသ
ဂရိတ်လိတ်အိုင်ကြီး ၅ ခုအနက် အွန်တေရီးယိုးအိုင်ကို ခရစ် ၁၆၁၁ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်လူမျိုးများက ရှေးဦးစွာ ရှာဖွေ တွေ့ရှိခဲ့၏။ နောက် ၄ နှစ်အကြာတွင် ရှမ်ပလိန်ဆိုသူက ဟျူရွန်အိုင်ကို တွေ့ရှိပြန်၏။ သို့ရာတွင် အီရီအိုင်ကိုမူကား ယင်းဒေသရှိ အစ်ရိုကွိုင်လူမျိုးများ၏ရန်ကြောင့် ၁၆၆၉ ခုနှစ် တွင်မှ တွေ့ရှိခဲ့ကြလေသည်။
ဂရိတ်လိတ်ရေအိုင်ကြီးများသည် ကနေဒါနိုင်ငံနှင့်အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတို့၏အကြားတွင် တည်ရှိသဖြင့် အဆိုပါ ၂ နိုင်ငံ ၏ ရေကြောင်း ဆက်သွယ်ရေးတွင် ထိုရေအိုင်ကြီးများသည် လွန်စွာအရေးပါ အရာရောက်လေသည်။ ရေအိုင်ကြီးများ အားလုံး၏ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၁၀၀၀၀၀ မျှရှိ၍၊ ရေအိုင်များမှရေကို အကျိုးခံစားနိုင်သော မြေဧရိယာ မှာ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၃၀၀၀၀၀ ခန့်ရှိ၏။ ထိုရေအိုင်များမှာ ပြည်တွင်း၌ တည်ရှိပြီးလျှင် အလွန်ကြီးမားလွန်းလှသဖြင့် ပြည် တွင်းပင်လယ်များဟုပင် ခေါ်စမှတ်ပြုကြ၏။ ရေအနက်မှာကား ပေ ၂၀၀ ကျော်မှ ၁၁၈၀ ခန့်အထိ ရှိလေသည်။ ဂရိတ်လိတရေအိုင်ကြီးများဒေသစ်ဝိုက်ရှိ ရာသီဥတုမှာ ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာဒေသတစ်ဝိုက်ရှိ ရာသီဥတုနှင့် များစွာ မခြားနားလှချေ။ နွေအခါတွင် ရေအိုင်ကြီးများကအပူဓာတ်ကို စုပ်ယူ၍ ဆောင်းရာသီတွင် အကပူဓာတ်ကိုပေးလေရာ ရာသီ ဥတု မျှတသည်။ အိုင်ကြီးများထဲ၌ လေမုန်တိုင်းများ ကျသည့် အခါတွင်လည်း သမုဒ္ဒရာလေမုန်တိုင်းကဲ့သို့ပင် ကြောက်မက်ဖွယ် ေကာင်းလေသည်။ ထိုအိုင်ကြီးများတွင် တစ်နှစ်လျှင် ၅ လခန့် ရေခဲနေတတ်၏။ ရေမခဲသောလများတွင်မူကား ကုန် သင်္ဘောများနှင့် လူစီး သင်္ဘောများ လူးလာ ခေါက်တုံ့ သွားလာနေကြသည်။
ရေအိုင်ကြီးများတွင် အိုင်ကြီးတစ်ခုမှတစ်ခုသို့ ရေကြောင်း ဆက်သွယ်ရေး လွယ်ကူစိမ့်သောငှာ တူးမြောင်းများကို ဖောက် လုပ်ထားလေသည်။ ဆူပီးရီးယားအိုင်၏ ထွက်ပေါက်ဖြစ်သော ဆူးစိန်မာရီအရပ်တွင် ၁၈၅၅ ခုနှစ်မှစ၍ ရေပြင်ညိှဆည်များ တပ်ဆင်ထားသော တူးမြောင်းတစ်ခုကို ဖောက်လုပ်ခဲ့ကြ၏။ ယခု အခါတွင် ထိုနေရာ၌ ရေပြင်ညိှ ဆည်ရှည်ကြီး ၂ ခု ရှိလေ သည်။ တစ်ခုမှာ ပနားမားတူးမြောင်းတွင်ရှိသော ရေပြင်ညိှ ဆည်ထက် ပေပေါင်း ၃၅၀ ရှည်၏။ ထို့ပြင် ရေညှိဆည်မှ သင်္ဘောအဝင်အထွက် များပြားလေရာ ပျမ်းမျှ ၁၂ မိနစ်လျှင် သင်္ဘောတစ်စီးမျှ သွားလာနေသည်။ ခရီးသည်သင်္ဘောများ လည်း ဥဒဟို ကူးသန်းသွားလာနိုင်ကြ၏။ ထိုသို့ သွားလာနေကြသော လှေသင်္ဘောများကို ဘေးမသီရန်မခစေရန် မီးပြတိုက် များ၊ မီးပြသင်္ဘောများ၊ ဗော်ယာများ၊ အသက်ကယ်စခန်းများ စသည်တို့ကို ပြသော ရေအိုင်နယ်မြေပုံများကို အရန်သင့်ထားရှိကြလေသည်။ ထို့ပြင် ရေအိုင်များ၏အတိမ်အနက်ကို သိသာ စေရန် သက်ဆိုင်ရာ တာဝန်ခံများက တိုင်းထွာ၍ အခါအား လျော်စွာ မှတ်တမ်းများ ရေးထုတ်ကြေညာကြရလေသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် လေးလံသော ကုန်တင်သင်္ဘော ကြီးများ သည် ရေနည်းနေပါက ကောင်းစွာမခုတ်မောင်းနိုင်မည်စိုးသောကြောင့် ဖြစ်လေသည်။
ဆည်ရွာ၊ မြစ်သားမြို့နယ်
ဆည်ရွာ (Se)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ မြစ်သားမြို့နယ်၊ ကူမဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၉၀၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကူမဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၆၅၀ ဦး၊ မ ၆၄၉၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၁၄၄ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် ကူမဲမြို့ပေါ်ရှိ ရပ်ကွက် ဖြစ်သွားသည်။
ဂရိတ်လိတ်ဒေသ
၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် ဝဲလန်တူးမြောင်းကို အီရီအိုင်မှ အွန်တေးရီးယိုးအိုင်သို့ နိုင်အဂ္ဂရာရေတံခွန်ကို ကွေ့ပတ်ကာ ဖောက်လုပ်ပြီးလျှင် စတင်အသုံးပြု၏။ အီရီတူးမြောင်းသည် အီရီအိုင်နှင့် ဟဒ်ဆ်မြစ်ကို ဆက်သွယ်ထား၏။
ရေအိုင်ကြီးများဒေသ အထက်ပိုင်း၌ တစ်ခါက မြင့်မားသော တောင်စဉ်တောင်တန်းများ ရှိခဲ့၏။ သို့ရာတွင် ကာလကြာရှည် လတ်သော် ရေနှင့်လေတို့ တိုက်စားခြင်းကြောင့် တောင်များ ပြိုပျက်ကာ မြေနိမ့်လွင်ပြင်ဘဝသို့ ရောက်ရတော့၏။ အချို့ နေရာများသည် ချိုင့်ခွက်များဖြစ်ကာ ဆောင်းရာသီတွင် ရေခဲ နေ၍ နွေအခါ၌ ရေအိုင်ငယ်များအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိနေကြ လေသည်။ ထိုကဲ့သို့သော အိုင်မျိုးများသည် မစ်ရှိဂန်၊ မင်နီ ဆိုတာနှင့် ဝစ္စကွန်းဆင်းပြည်နယ်တို့၌ အများအပြား ရှိလေ သည်။
ဆူးပီးရီးယားအိုင်ကြီး၏ တောင်ဘက်တစ်လျှောက်၌ အဖိုးတန် ကြေးနီ အမြောက်အမြားထွက်၏။ ထိုဒေသ၌ ကြေးနီတူးဖော်ရေးလုပ်ငန်းသည် အကြီးအကျယ်ဆုံး ဖြစ်၏။ ထိုအိုင်ကြီး၏ အနောက်ဘက်ရှိ တောင်တန်းများတွင်လည်း သံသတ္တုတွင်း များရှိသည်။
ဂရိတ်လိတ်ခေါ် ရေအိုင်ကြီးများသည် ကနေဒါနိုင်ငံ ပရေရီ ဒေသများ၏ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးကို များစွာ အထောက်အပံ့ ပေးသည့်အပြင် ထိုဒေသရှိ မြို့ကြီးများ၏ စီးပွားရေးကိုလည်း တိုးတက်စေလေသည်။ မွန်းထရီအော၊ ဖို့ဝီလျံ၊ ဟယ်မီ လတန်၊ တိုရွန်တို၊ ကင်းစတန်စသော မြို့များသည် လွန်ခဲ့သည့်နှစ် အနည်းငယ်အတွင်းကပင် တိုးတက်လာခဲ့ကြ၏။ မစ်ရှီဂန် ရေအိုင်၏တောင်ဘက်စွန်းတွင်ရှိသော ရှီကာဂို ဆိပ်ကမ်းမြို့မှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် နယူးယောက်မြို့ကလွဲလျှင် သင်္ဘောအများဆုံး ဆိုက်ကပ်သောဆိပ်ကမ်းမြို့ကြီး ဖြစ်လေသည်။
လိပ်လင်းကန်ရွာ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်
လိပ်လင်းကန်ရွာ (Leiklinkan)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်၊ လိပ်လင်းကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၉၆၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နန်းယွန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခုံကြီးရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်
ခုံကြီးရွာ (Khongyi)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ သောင်လယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၀၃၁၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သောင်လယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၄၉ ဦး၊ မ ၂၃၄၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၄၉၁ ဦးနေထိုင်သည်။ ဒေသအမည်မှာ ထုံးကြီး ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မဆန်ရွာ၊ မင်းတပ်မြို့နယ်
မဆန်ရွာ(M'Seng)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်ခရိုင်၊ မင်းတပ်မြို့နယ်၊ မဒါအိမ်နူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၉၇၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မဒါအိမ်နူးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၃၈ ဦး၊ မ ၃၇၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၁၀ ဦး နေထိုင်သည်။
ဟာဒန်ရွာ၊ ဆော့လော်မြို့နယ်
ဟာဒန်ရွာ(Hardan)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဆော့လော်မြို့နယ်၊ ဟန်းကောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၄၂၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟန်းကောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၉ ဦး၊ မ ၂၁၀ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၄၁၉ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆော့လော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နင်နီဗေး
နင်နီဗေး သည် ယနေ့ခေတ် အီရတ်နိုင်ငံမြောက်ပိုင်း မိုဆူးမြို့၏ မြို့စွန်တွင် တည်ရှိသော မက်ဆိုပိုတေးမီးယား အထက်ပိုင်း၏ အဆီးရီးယား ရှေးဟောင်းမြို့တော် တစ်ခု ဖြစ်သည်။ တိုက်ဂရစ်မြစ်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင် တည်ရှိပြီး နီယို-အဆီးရီးယန်း အင်ပိုင်ယာ၏ မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံး မြို့ ဖြစ်ခဲ့ပြီး ဆယ်စုနှစ်များစွာတိုင်အောင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံး မြို့ကြီး တစ်မြို့ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ယနေ့အခါတွင် တိုက်ဂရစ်မြစ်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင် တည်ရှိသော မိုဆူးမြို့၏ တစ်ဝက်ခန့်ကို ခေါ်ကြသော အမည်ဖြစ်ပြီး အီရတ်နိုင်ငံ၏ နင်နီဗေး အုပ်ချုပ်ရေးဒေသသည် ထိုအမည်ကို ယူ၍ မှည့်ခေါ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။
နင်နီဗေးသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးမြို့ အဖြစ် နှစ်ပေါင်း ၅၀ ခန့် တည်ရှိခဲ့သည်။ ဘီစီ ၆၁၂ ခုနှစ် အဆီးရီးယားနိုင်ငံ၏ ခါးသီးသော ပြည်တွင်းစစ်ပြီးသည့် အချိန်အထိ ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ယခင်က လက်အောက်ခံလူမျိုးများ ဖြစ်သော ဘေဘီလုံ၊ မီးဒီးစ်၊ ပါရှန်း၊ ဆစ်သီယန် နှင့် စီမားရီးယန်းတို့၏ ဖျက်စီးခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ၎င်းသည် နိုင်ငံရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေး ဗဟိုဌာန အဖြစ်သို့ ပြန်လည် မရောက်ရှိတော့သော်လည်း ရှေးဟောင်းခေတ် နှောင်းပိုင်းတွင် ခရစ်ယာန်ဘစ်ရှော့ ကျောင်းထိုင်ရာ နေရာဖြစ်ခဲ့သည်။ အလယ်ခေတ်ကာလအတွင်း မိုဆူးနှင့် အတူ တဖြည်းဖြည်း ဆုတ်ယုတ်လာခဲ့ပြီး အေဒီ ၁၃ ရာစုတွင် လူသူမနေထိုင်တော့သည့် အလား ရှိနေခဲ့သည်။
၎င်း၏ အပျက်အစီးများသည် ယနေ့ခေတ် အီရတ်နိုင်ငံ နင်နီဗေးအုပ်ချုပ်ရေး ဒေသ၏ အဓိက မြို့တော် ဖြစ်သော မိုဆူးမြို့ရှိ မြစ်တလျှောက်တွင် တည်ရှိနေခဲ့သည်။ တံတိုင်းအတွင်း ရှိနေသည့် တဲလ် ဟု ခေါ်သော မြေပုံအပျက်အစီးနှစ်ခုမှာ တဲလ်ကူယွန်ဂျစ် နှင့် နင်နီဗေးတွင် တရားဟောခဲ့သည် တမန်တော်ဖြစ်သော ဂျိုနာ၏ နတ်ကွန်းဖြစ်သည့် တဲလ်နာဘီယူနပ်စ် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အဆီးရီးယန်း ပန်းပုရုပ်တု အများအပြားနှင့် အခြားသော လက်မှုပစ္စည်းများကို ထိုနေရာတွင် တူးဖော်ရရှိခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကမ္ဘာအနှံ့ရှိ ပြတိုက်များတွင် ပြသထားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မက်ဆိုပိုတေးမီးယား
​အောင်ပန်းချောင်ရွာ၊ ဂနိမ်း
အောင်ပန်းချောင်ရွာ၊ ဂနိမ်း
တောင်စဉ်မြှောင်ရွာ၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်
တောင်စဉ်မြှောင်ရွာ (Taungsinhmyaung)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ မားသဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၉၃၃၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မားသဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၇၇၁ ဦး၊ မ ၂၆၅၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၄၂၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကျုံကျန်ရွာ၊ သရက်ငူ
ကျုံကျန်ရွာ၊ သရက်ငူ
တောင်စဉ်မြှောင်ရွာ၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရပ်စောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နာမ်
နာမ်ဆိုသည်မှာ မြန်မာဘာသာဖြင့် အဓိပ္ပါယ်ပေါင်းများစွာရှိသည်။ အောက်ပါတို့မှ မိမိနှစ်သက်ရာကို ရှာဖွေလေ့လာနိုင်သည်။
ခဇုဆ - ခဝမဘူတာ
ခဇုဆ - ခဝမဘူတာ (上総川間駅 ခဇုဆ - ခဝမ- အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ချိဘခရိုင်၊ အိချိဟရမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဟင်းမလား
ဟင်းမလား (ခရစ် ၁၉ဝ၁-၁၉၄၅)
ဟိုင်းနရစ်ဟင်းမလားသည် ဂျာမနီနိုင်ငံ၏ နာဇီခေါင်းဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ဂျာမနီနိုင်ငံ မျူးနစ်မြို့တွင် ၁၉ဝဝ ပြည့်နှစ် အောက်တိုဘာလ ၇ရက်နေ့၌ ဖွားမြင်၏။ ပထမ ကမ္ဘာစစ်အတွင်း အလံကိုင် အဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့ဘူး၏။ ထိုနောက်တွင် အဲဒေါ့ဟစ်တလာ၏ နောက်လိုက်တစ်ဦး ဖြစ်လာ၍ မအောင်မမြင် ဖြစ်ခဲ့ရသော ဟစ်တလာ၏ မျူးနစ်တော်လှန်ရေးကိစ္စတွင် ရှေ့တန်းမှ ပါဝင် ခဲ့သည်။ ထိုနောက်တွင် မုန်တိုင်းတပ်ဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ ၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် ထိုတပ်ဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာသည်။
ကန်ကြီးကုန်းရွာ၊ နတ်မောက်မြို့နယ်
ကန်ကြီးကုန်းရွာ (Kangyikone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ နတ်မောက်မြို့နယ်၊ အိုင်ဇောက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၅၇၆၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အိုင်ဇောက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၇၅ ဦး၊ မ ၁၇၈၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၁၅၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ဟင်းမလား
ဟင်းမလား (ခရစ် ၁၉ဝ၁-၁၉၄၅)
ဟင်းမလားသည် ၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ဗာဗားရီးယန်းရဲအဖွဲ့၏ အကြီးအကဲဖြစ်လာပြီးလျှင် ၁၉၃၄ ခုနှစ် နာဇီတို့၏ လျှို့ဝှက်ရဲအဖွဲ့ဖြစ်သော ဂက်စတာပိုအဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာလေသည်။ ၁၉၃၆ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ဟစ်တလာက ဟင်းမလားကို ဂျာမန်အမျိုးသား ရဲအဖွဲ့၏ အကြီးအကဲအဖြစ် ခန့်ထားခဲ့သည်။ ဟင်းမလားသည် ဤသို့ ရဲအဖွဲ့ကို ကြိုးကိုင်လာနိုင်သောကြောင့် ဟစ်တလာနှင့်ပင် တန်ခိုးအာဏာအရာတွင် ပခုံးချင်းယှဉ်နိုင်သော အခြေသို့ ရောက်ခဲ့ရသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး မဖြစ်မီကလည်းကောင်း၊ စစ်ကြီးအတွင်း၌လည်းကောင်း၊ ဂျာမန်တို့သည် မိမိတို့၏ ရန်သူများအပေါ် စက်ဆုတ်ဖွယ်ကောင်း အောင် လူမဆံပဲ ပြုမှုကျင့်ကြံခဲ့ကြပုံများမှာ သူ၏လက်ချက်ပင် ဖြစ်သည်ဟု အချို့က စွပ်စွဲခဲ့ကြလေသည်။ ဟင်းမလားသည် ၁၉၄၃ ခုနှစ်တွင် ဂျာမနီ နိုင်ငံ၏ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်ထားခြင်း ခံရလေသည်။ ၁၉၄၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂ဝ ရက်နေ့၌ ဟစ်တလာကို သေကြောင်းကြံရန်အတွက် တပ်မတော်၏အစီအမံသည် မအောင်မမြင် ဖြစ်ခဲ့ရပြီးနောက် ဟင်းမလားသည် ဂျာမနီနိုင်ငံတွင် တပ်စွဲလျက်ရှိသော တပ်များအားလုံး၏ အကြီးအကဲဖြစ်လာခဲ့၏။ ဟင်းမလားသည် ၁၉၄၄ ခုနှစ်တွင် ပြည်တွင်းကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဖြစ်လာခဲ့၍၊ ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် စစ်ပြေငြိမ်း ရေးအတွက် လျှို့ဝှက်စွာ သွေးတိုးစမ်းကြည့်ခဲ့သေး၏။ ဂျာမန်တို့ စစ်ရှုံးပြီးနောက် မဟာမိတ်တပ်များ ဖမ်းဆီး ချုပ်နှောင်ထားခြင်းခံနေခဲ့ရစဉ် အတောအတွင်း ၁၉၄၅ ခုနှစ် မေလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ဟင်းမလားသည် မိမိ ကိုယ်မိမိ သတ်သေလိုက်လေသည်။
နာဇီမုန်တိုင်းတပ် အကြီးအကဲဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဂက်စတာပိုအဖွဲ့ အကြီးအကဲအဖြစ်လည်းကောင်း ဟင်းမလားဆောင်ရွက်နေသည့်အခိုက် ယင်း၏အမိန့်ဖြင့် လူသန်းပေါင်း များစွာအသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ရ၏။ သူ၏အမိန့်ဖြင့် လူများကို အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများမှာ ၁၉၄၃ ခုနှစ် ''သွေးဆိုးထုတ် ပွဲ'' မှ အစပြုလျက် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်း သုံ့ပန်းစခန်းများတွင် စံနစ်တကျ သတ်ဖြတ်မှုများဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့လေသည်။
ကန်ကြီးကုန်းရွာ၊ နတ်မောက်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နတ်မောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကွင်းကြီးလေးရွာ၊ ကပ်ခို
ကွင်းကြီးလေးရွာ၊ ကပ်ခို
ခဇုဆ - ခိယောခဝဘူတာ
ခဇုဆ - ခိယောခဝဘူတာ (上総清川駅 ခဇုဆ - ခိယောခဝ- အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ချိဘခရိုင်၊ ခိဆရဇုမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
စွယ်တော်ချောင်
ကိုးကား
စွယ်တော်ချောင်
နောင်ယနောင်ပူးရွာ၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်
နောင်ယနောင်ပူးရွာ (Nawngyanawngpu)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်၊ ဟိုဆိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၆၅၇၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟိုဆိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၅၉ ဦး၊ မ ၇၇၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၃၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကြွေချောင်းရခိုင်ရွာ၊ ကျွန်းပေါက်
ကြွေချောင်းရခိုင်ရွာ၊ ကျွန်းပေါက်
ဟင်းနုနယ်
ဆေးဘက်လည်းဝင်၊ ပေါပေါများများလည်း ရနိုင်၍ ချိုမြိန်သော ဟင်းတမယ်လည်း ဖြစ်နိုင်သည့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်တမျိုးမှာ ဟင်းနုနယ်ဖြစ်သည်။ မြန်မာ၊ အိန္ဒိယ၊ သီဟိုဠ်ကျွန်းစသော အပူပိုင်းဒေသ များ၌ ထိုအပင်တို့ကို ခဲခဲယဉ်းယဉ်း ပင်ပင်ပန်းပန်း စိုက်ပျိုးရန် မလိုပေ။ အလေ့ကျ ပေါက်နိုင်ကြသည်။ ဟင်းနုနယ် (အင်္ဂလိပ်ဘာသာ-Amaranth) သည် မျိုးစိတ် မျိုးပြား အများအပြားရှိသော အပင်မျိုးဖြစ်သည်။ အမ်မရန်သေစီအမျိုးရင်း (Amaranthaceae)၌ ပါဝင်၍ မျိုးခွဲ၏အမည်သည် အမ်မရန်တတ်ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ပေါက် ရောက်ကြသော ဟင်းကနွယ်၊ ဟင်းနုနယ်ကြီး၊ ဟင်းနုနယ်ဆူးပေါက်(ဟင်းနုနယ်ဆူးကြီး)၊ ကြက်မောက်ပန်းပင်တို့သည် ထိုမျိုးရင်း မျိုးခွဲ၌ ပါဝင်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ဟင်းနုနယ်ဟု သိမ်းရုံးခေါ်ဝေါ်နေကြသော အပင်သုံးမျိုးလေးမျိုးခန့်မှာ စင်စစ်အားဖြင့် မျိုးစိတ် ကွဲပြားကြသည်။ ဟင်းနုနယ်မျိုးတို့တွင် လယ်မြေခြံ မြေတို့၌ အလေ့ကျပေါက်၍ ပေါင်းပင်များအဖြစ် သုတ်သင်ရှင်းလင်းပစ်ရသော အပင်ရိုင်းများရှိသည့်နည်းတူ အပင့်နှင့်ရွက်လှပင်တို့ကဲ့သို့ အရွက်အရောင် လှသဖြင့် ပန်းခြံဥယျာဉ်များ၌ အလှစိုက်ပျိုးကြသော ကြက်မောက်ပန်းပင်ကဲ့သို့ အယဉ်ပင် မျိုးလည်း ရှိပေသေးသည်။
ဟင်းနုနယ်မျိုးတို့သည် တနှစ်ခံ ပင်နုပင်ပျော့မျိုးဖြစ်၍ ချောမွတ်သော ပင်စည်နှင့် အကိုင်းအခက်များ ရှိသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် အမြင့်တပေမှ ငါးပေအထိ ရှိတတ်သော်လည်း မြေဩဇာကောင်း၍ ကောင်းစွာ ပြုစုစိုက်ပျိုးလျှင် ခုနစ်ပေ ရှစ်ပေခန့်ပင် မြင့်နိုင်ပေသည်။ အရွက်များလည်း ရွက်လွဲဲထွက်၍ အနားညီသည် လည်း ရှိသည်။ အဟိုက်ပါသည်လည်း ရှိသည်။ ထိပ်အနည်းငယ်ချွန်၍ ရွက်ညှာဖက်သို့ ကျဉ်းသွားသည်။ အပွင့်များသည် သေးငယ်လှ၍ အဖို၊ အမ နှစ်မျိုးလုံးပါဝင်သည်။ ပင်တံနှင့် အရွက်ညှာရင်းမှ အစုအခဲလိုက်လည်း ထွက်၍ ပွင့်သည်။ ပင်တံနှင့် အကိုင်းအခက်များ၏ ထိပ်ဖျားမှလည်း ပွင့်ညှာမဲပွင့်တံများဖြင့်လည်း ထွက်၍ ပွင့်သည်။ အသီးများသည် လုံးသယောင်ယောင်ရှိ၍ မအက်ကွဲချေ။ ထိပ်လုံးသည်လည်း ရှိသည်။ အချို့ နှစ်ခုသုံးခု ပါသည်လည်း ရှိသည်။ အစေ့များသည် ပဲစေ့ကလေးများနှင့် တူလေသည်။ ဟင်းနုနယ်ဆူးပေါက် (ရုက္ခဗေဒအမည်အားဖြင့် အမ်မရန်တတ် စပိုင်နိုးဆတ် Amaranthus spinosus)သည် တပေမှာ ငါးပေအထိ မြင့်သည်။ လုံးဝန်းသော ပင်စည်နှင့် အကိုင်းအခက်များသည် အရည်ရွှမ်း သည်။ ဆူးများလည်း ရှိသည်။ လွင်သော အစိမ်းရောင်ရှိသည့် အရွက်များသည် အလျား တလက်မခွဲခန့်မှ လေးလက်မခန့်ရှိ သည်။ အရင်းပိုင်းကား၍ အဖျားသွယ်ပြီးလျှင် ရွက်ညှာသည် ရွက်ချပ်နီးပါး ရှည်သည်။ အပွင့်ကလေးများသည် သေးငယ်၍ ရွက်ညှာနှင့် ပင်စည်ခွကြားမှ အစုအခဲလိုက်သော်လည်းကောင်း၊ ပင်တံနှင့်အကိုင်းများ အဖျားမှ ပွင့်တံများဖြင့် သော်လည်းကောင်း ထွက်၍ပွင့်သည်။ ဇူလိုင်လမှ ဧပြီလအတွင်း အပွင့်ပွင့် သည်။ အစေ့များသည် မည်းနက်သည်။ လယ်မြေ ယာမြေများ၌ အလေ့ကျ ပေါက်ရောက်တတ်လေသည်။
ဟင်းနုနယ်နီ(ရုက္ခဗေဒ အမည်အားဖြင့် အမ်မရန်တတ်ဂန်ဂျီတီကတ် Amaranthus gangeticus)သည် ပင်စည် တုတ်ခိုင်၍ နှစ်ပေမှ သုံးပေအထိ မြင့်သည်။ အရွက်များသည် အစိမ်းရောင် အနီရောင်များ ရှိ၍ ရွက်လှကဲ့သို့ အရောင်စုံ အရွက်မျိုးလည်း ရှိသည်။ အရွက်များသည် နှစ်လက်မမှ ငါးလက်မအထိ ရှည်သည်။ ယင်းသည်လည်း ဇူလိုင်လမှ ဧပြီလအတွင်း အပွင့်များပွင့်၍ လယ်မြေ ယာမြေနှင့် လူနေအိမ်ခြေရှိရာ အရပ်များ၌ အလေ့ကျပေါက်ရောက်သည်။
ဟင်းနုနယ်၏ အရိုးအရွက်တို့၌ အရသာတစ်မျိုးထူးသော အချိုဓာတ် တမျိုးပါရှိသဖြင့် ကြော်ချက်၍ စားသည့်အခါ ချိုဆိမ့်ဆိမ့်နှင့် ခံတွင်းတွေ့စေသည်။ ပုဇွန်၊ ပုဇွန်ခြောက်၊ အမဲ၊ ကြက်၊ ဝက် စသော နှစ်သက်ရာ အသားတစ်မျိုးမျိုးဖြင့်လည်း ရောချက်စားကြသည်။ ကျေးရွာများတွင် ဟင်းနုနယ်ကို ငပိစိမ်းစား နည်းနည်းဖြင့် ကြော်ချက်စားကြသည်။ ဟင်းနုနယ်တွင် ဗီတာမင်အေ၊ ဗီတာမင်ဘီ(၁)၊ ဗီတာမင်စီ၊ ထုံးဓာတ်၊ သံဓာတ်တို့ ပါဝင်သဖြင့် လူ၏ကိုယ်ခန္ဓာတည်ဆောက်မှု၊ ပြင်ပရောဂါများကို တွန်းလှန်ကာကွယ်မှု၊ ကျန်းမာကြံ့ခိုင်မှုတို့ကို အားပေးနိုင်သော ဟင်းသီးဟင်းရွက်မျိုးပေတည်း။ မြန်မာဆေးကျမ်းများ၏ အလိုမှာ ဟင်းနုနယ်ရွက်သည် ချို၏။ စဉ်းငယ်ငန်၏။ သွေး၊ သည်းခြေကို နိုင်၏။ ဆီးဝမ်းကို ရွှင်စေတတ်၏။ အဆိပ်သင့်နာ၊ နှုတ်မမြိန်နာတို့နှင့် သင့်၏ဟု ဆို၏။
ဝမ်းမီးတောက်ခြင်း၊ အသားမာ ပေါက်ခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ တေဇောကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော အပူကိုလည်းကောင်း၊ အောက်သို့ သက်သောလေကိုလည်းကောင်း၊ အထက်သို့ ဆန်သော၊ လေကိုလည်းကောင်း မီးယပ်၏ မြွေဆိပ်နှင့်တူသော သွေးကိုလည်းကောင်း၊ ကြေစေတတ်၏ဟုလည်း ဆိုလေသည်။ ဟင်းနုနယ် ဆူးပေါက်သည် ကြေလွယ်၏။ အေး၏။ အဆီမရှိ။ ငန်ချိုရသာရှိ၏။ သလိပ်သည်းခြေတို့ကို နိုင်၏။ ထို့ပြင် ဟင်းနုနယ်ဆူးပေါက်သည် စားရာ၌ ပို၍ အရသာလေး ပြီးလျှင် ပို၍ ဆေးဘက်ဝင်သည်ဟု လူပြောများလေးသည်။ ဆူးမရှိသော ဟင်းနုနယ်သည် အအေးများ၏။ ချို၏။ အတန်ငယ်ဖွဲ့၏ဟု ဆိုကြလေသည်။
ဟင်းကနွယ်သည် ဟင်းနုနယ်ဆူးပေါက်နှင့် ဆင်တူသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ဟင်းနုနယ်ရွက်ကို ချက်ပြုတ် စားသုံးနည်းအတိုင်း အသုံးပြုနိုင်သည်။ အိန္ဒိယနှင့် သီဟိုဠ်နိုင်ငံတို့တွင် ဟင်းကနွယ်မျိုးပြား အမျိုးမျိုးကို စားသုံးရန် ဟင်းသီးဟင်းရွက် အနေဖြင့်သာမက၊ အစေ့အလို့ငှာလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ ယင်းအစေ့တို့သည် အညိုရောင်လည်း ရှိသည်။ အဝါရောင်လည်း ရှိသည်။ သေးငယ်ချောမွတ်သော အစေ့မျာ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုအစေ့တို့ကို အမှုန့်ပြု၍ တောင်သူ လယ်သမားများ စားသုံးကြသည်။ အိန္ဒိယ ဆေးကျမ်းအလိုမှာ ဟင်းနုနယ်သည် သွေးသားကို သန့်ရှင်းစေသည်။ လိပ်ခေါင်းရောဂါ၊ ဆီးရောဂါတို့အတွက် သင့်သည်ဟု ဆိုလေသည်။
ဟင်းနုနယ်မျိုးဝင် ကြက်မောက်ပင်မျိုးတို့ကား အပွင့် အလို့ငှာ ပန်းခြံ၊ ပန်းဥယျာဉ်တို့တွင် အလှစိုက်ပျိုးကြသည်။ အချို့ကြက်မောက်မျိုးတို့၏ အပွင့်တို့သည် အပင်မှခူးထား၍ အပွင့်နွမ်းခြောက်သွားသည်တိုင်အောင် အရောင်အဆင်း မပျက်သဖြင့် အနောက်တိုင်းသားအချို့စာဆိုတို့သည် သေခြင်းကင်းသည့်တရားကို ကြက်မောက်ပန်းနှင့် ခိုင်းနှိုင်းကြသည်။ အိမ်သုံးဟင်းခတ်အတွက်လည်းကောင်း၊ ရောင်းစားရန် အတွက်လည်းကောင်း ဟင်းနုနယ်ကို စိုက်ပျိုးလိုလျှင် အစေ့ကိုပျိုး၍ စိုက်ရသည်။ ဧပြီလမှ ဇူလိုင်လကုန်အထိ စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။ ၁ဝ ပေ စတုရန်းရှိသော စိုက်ခင်းအတွက် ဟင်းနုနယ်စေ့ လေးအောင်စခန့်ကို ပျိုးရသည်။ ပျိုးခင်းမှ ပြုပြင်ထားသော စိုက်ခင်းသို့ ပြောင်းသည့်အခါ အပင်ငယ်ကလေးများကို တပင်နှင့်တပင် တပေခန့်စီခွာ၍ စိုက်ရသည်။
ပူအိုက်ခြောက်သွေ့သည့် ရာသီတွင် ငါးရက်၊ သို့မဟုတ် ခြောက်ရက်တကြိမ်ကျ ရေမြောင်းများဖြင့် ရေသွင်းပေးရသည်။ မိုးဥတုတွင်မူ ပေါင်းသင်ရန်မှတပါး ဟင်းနုနယ်ပင်များကို ဂရုစိုက်ရန် မလိုချေ။ ဟင်းနုနယ်ပင်များ ကြီးထွားရန် တလမှ တလခွဲခန့်အထိ ကြာလေသည်။ မျိုးစေ့ယူလိုလျှင် အသန်စွမ်းဆုံး အပင်မှ အစေ့များကို မှည့်ခြောက်လာသည့် တိုင်အောင် ထား၍ နေသာသည့်နေ့တွင် အစေ့များကို ဆွတ်ခူးရလေသည်။
ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်
ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များဟူ၍ ခေါင်းစဉ်တပ်ထားသော်လည်း ချိုချဉ်၊ ခဲဖွယ်နှင့် မုန့်အမျိုးမျိုး တို့၌ ထည့်သွင်း အသုံးပြုသည့် အမွှေးအကြိုင်များကိုပါ ဆိုလိုပေသည်။ ရှေးခေတ်က လူမျိုးတို့သည် ယဉ်ကျေးမှုတစစ တိုးတက်လာ၍ နေထိုင်စားသောက်မှု ပြောင်းလဲလာသည့်အခါ အစားအစာများ ကြာရှည်ခံရန်နှင့် ပိုမို အရသာရှိလာစေရန် ဟင်းခတ် အမွှေးအကြိုင်များ သုံးလာခဲ့ကြ၏။ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်ကို အကြောင်းပြု၍ စစ်ပွဲများ ဆင်နွှဲခဲ့၏။ နယ်ချဲ့ခဲ့၏။ ပင်လယ်ခရီးကြောင်းများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့၏။ နယ်မြေသစ်များသည် တွေ့ခဲ့လေသည်။
ထိုအမွှေးအကြိုင်များမှာ စားဖွယ်သောက်ဖွယ်များ အနံ့အရသာ တိုးတက် ကောင်းမွန်စေရန် ထည့်ခြင်းဖြစ်၍ အရေးမကြီးဟုထင်ရ သော်လည်း အလွန်အဖိုးတန်လေသည်။ ရှေးခေတ်က ဟင်းခတ်အမွေးအကြိုင်များကို ရရှိရန်အတွက် မည်မျှ ခဲခဲယဉ်းယဉ်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ရကြောင်း မှတ်တမ်းတင် ထား ခဲ့သည်မှာလည်း အလွန်စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းလှပေသည်။
အနံ့ကလေးသင်း၍ လျှာပေါ်၌ အရသာတွေ့သွားအောင် စားသောက်ဖွယ်ရာများ၌ ထည့်ပေးရသော အမွှေး အကြိုင်များ ရနိုင်ရေးအတွက် ရှေးခေတ်ကလူများသည် ပြင်းထန်သော စစ်ပွဲကြီးများ ဆင်နွှဲခဲ့ရ၍ အသက် ပေါင်းများစွာ ဆုံးရှုံးခဲ့လေပြီ။ ဥရောပ အနောက်ပိုင်း နိုင်ငံကြီးများသည် ထိုအမွှေးအကြိုင်များကို အကြောင်း ပြုလျက် နယ်ပယ် ချဲ့ထွင်ခဲ့ကြသဖြင့် လက်အောက်ခံ နိုင်ငံအများ သိမ်းယူရရှိခဲ့လေသည်။
ပင်လယ်ခရီးလမ်း ကြောင်းများ စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့ခြင်းမှာလည်း ထိုအမွှေးအကြိုင်များကို ရှာဖွေ၍ သယ်ယူရောင်းချရန် ခရီးလမ်းပန်း အဆက်အသွယ်များ ရှာဖွေကြရာမှ အစတွေ့ခြင်း ဖြစ်လေသည်။ ကိုလံဗတ်သည် ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များကို ရရှိနိုင်မည့် နယ်မြေဒေသများကို စုံစမ်းရှာဖွေမှ အမေရိကတိုက် ကြီးကို စတင်တွေ့ရှိခဲ့ လေသည်။ ( ကိုလံဘတ် စီ။)
ထိုအခါက ဟင်းခတ် အမွှေးအကြိုင်များမှာ ရွှေနှင့်စက်၍ ဝယ်ရလောက်အောင် အလွန် ဈေးကောင်း၍ အလွန်ကြီးကျယ်သော အရောင်းအဝယ် လုပ်ငန်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်လေသည်။ အမွှေးအကြိုင်များကကို အရှေ့ဘက် နိုင်ငံများမှ ရရှိနိုင်လေရာ အနောက်နိုင်ငံများသည် အရှေ့နိုင်ငံများနှင့် ဆက်သွယ်၍ အရောင်းအဝယ်လုပ်ငန်း ကို လက်ဝါးကြီးအုပ်နိုင်ရန် ကြိုးစားကြလေသည်။
ပင်လယ်ခရီးများ မပေါက်ရောက်မီ အခါကမူ အရှေ့နိုင်ငံများမှ အနောက်နိုင်ငံများသို့ ကုန်းလမ်းမှသာလျှင် ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များကို သယ်ယူ ရောင်းဝယ်ခြင်း ပြုရလေသည်။ ထိုခေတ်က အာရေဗျပြည်သည် အမွှေးအကြိုင်များကို ဖြန့်ဖြူးရောင်းချရာ ဗဟိုဌာန ဖြစ်ခဲ့သဖြင့် ကမ္ဘာ့ အနောက်ပိုင်းနိုင်ငံများ အလယ်၌ မော်နိုင်ခဲ့လေသည်။ မြေထဲပင်လယ်ဘက်တွင်လည်း အမွှေးအကြိုင် ရောင်းဝယ်ရေး ဖွံ့ဖြိုးခဲ့သဖြင့် ဗင်းနစ် မြို့သည် ဂုဏ်ရှိန်ကြီးမား ဝင့်ကြွား နိုင်ခဲ့လေသည်။
ပေါ်တူဂီနှင့် ဟော်လန်နိုင်ငံတို့မှာလည်း အမွှေးအကြိုင် ရောင်းဝယ်ရေးအတွက် စွန့်စားလုပ်ကိုင်နိုင်ခဲ့ သဖြင့် ချမ်းသာ ကြွယ်ဝ၍ တန်ခိုးကြီးမားခဲ့လေသည်။ ဗြိတိသျှနိုင်ငံအတွက် အရှေ့ဘက်တလွှားတွင် နယ်မြေသစ်၊ တိုင်းပြည်သစ်များ ရရှိအောင် အကျိုးဆောင်ခဲ့သော အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီသည်လည်း အမွေးအကြိုင် ရောင်းဝယ်မှုဖြင့် ကြီးပွားတိုးတက်နေသော ဟော်လန်နိုင်ငံကို ချိုးနှိမ်ရန်အတွက် စတင် တည်ထောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်လေသည်။ ယင်းသို့အားဖြင့် အနောက်ပိုင်းနိုင်ငံများသည် ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များအတွက် အဘယ်ကြောင့် ထိုမျှလောက် အပြိုင်အဆိုင် ဖြစ်လာရသနည်းဟူသော အကြောင်းမှာ အထူးပင် စိတ်ဝင်စားဖွယ်ရာ ကောင်းပေသည်။
ရှေးအခါက လူများသည် အစားအစာကို ရိုးရိုးအတိုင်းပင် စားသုံးကြရ၏။ သို့ရာတွင် ယဉ်ကျေးမှု တစတစ တိုးတက် လာလေရာ သူတို့၏ စားသောက်နေထိုင်မှုများလည်း တိုးတက် ပြောင်းလဲလာလေသည်။ အစာအဟာရများကို ပိုမို၍ အရသာ ရှိလာစေရန် ဟင်းခတ် အမွှေးအကြိုင်များဖြင့် ပြုပြင်ကြကုန်၏။ အထူးသဖြင့် အေးသော အနောက်နိုင်ငံများမှာ ဆောင်းတွင်းအခါ၌ အမဲသား၊ ငါးများကို ကြာရှည်ခံအောင် ဆားသိပ် ၍ စားသောက်ကြရလေရာ နွေဦးပေါက်သောအခါ ထိုဟင်းလျာများမှာ အမွှေးအကြိုင်များ မွမ်းမံ၍ မထည့်လျှင် စားကောင်းသောက်ဖွယ် မဖြစ်နိုင်တော့ချေ။ ထိုကြောင့်ပင် ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များကို တစ်နေ့ တခြား အသုံးများလာ၍ အဖိုးတန်လာလေသည်။
သို့ရာတွင် အရှေ့ပိုင်းနိုင်ငံများမှ ဟင်းခတ် အမွှေးအကြိုင်များ ရနိုင်ရန် အရေးမှာ လွယ်ကူသော အလုပ်မဟုတ်ပေ။ ကုန်းလမ်းခရီးဖြင့်လည်းကောင်း၊ ပင်လယ်ခရီးဖြင့်လည်းကောင်း အသက်ဆံဖျား စွန့်စားသွားလာသော ဟင်းခတ် အမွှေးအကြိုင်များကို သယ်ယူ ရောင်းဝယ်ခြင်း ပြုလုပ်ကြရ၏။ လမ်း၌ သောင်းကျန်းသူ လူဆိုး ဓားပြဂိုဏ်းကြီးများကို တိုက်ခိုက်ရ၏။ ခရီးလမ်းပန်းများ ကြမ်းတမ်းလှသဖြင့် လူများ သေကြေပျက်စီးရ၏။ ထို့အပြင် အမွှေးအကြိုင်များ ရရှိနိုင်သော ဒေသများမှာ ရောဂါထူပြော၍ တိုင်းရင်းသားများမှာလည်း ရိုင်းစိုင်းကြသည် ဖြစ်သောကြောင့် ဆက်ဆံရာ၌ များစွာ အခက်အခဲ တွေ့ရလေသည်။ သို့ရာတွင် ကံကောင်း ထောက်မသဖြင့် အမွှေးအကြိုင်များရ၍ ကိုယ့်နေရပ်သို့ ပြန်ရောက်ရှိခဲ့လျှင် ပျက်စီးဆုံးရှုံးသမျှကို ထေမိသည့် ပြင် ထူးထူးကဲကဲ အကျိုးကျေးဇူး ခံစားကြရသဖြင့် ထိုလုပ်ငန်းကို အလုအယက် အပြိုင်အဆိုင် အသက်စွန့်ကာ လုပ်ကိုင်ကြလေသည်။
လေညှင်းပင်မျိုးသည် အရှေ့အိန္ဒိယကျွန်းစု၊ ယခင်ဒပ်ချပိုင်မိုလပ် ကတ်ကျွန်းတွင် အလေ့ကျ ပေါက်လေ့ရှိ၏။ ခရစ်မပေါ်မီ နှစ် ပေါင်း ၂ဝဝဝ ကျော်လောက်မှစ၍ တရုတ်လူမျိုးများသည် လေညှင်းပွင့်များကို အသုံးပြုခဲ့ကြလေသည်။ ယခုအခါ၌ လေညှင်းပင်များကို ပီနံနှင့် ဇန်ဇိဗာတို့၌ အကြီး အကျယ် စိုက်ပျိုးကြလေသည်။
လေးညှင်းပွင့်များမှာ သွေးရောင်ပမာ နီရဲနေသော အဖူး ကလေးများကို အပွင့်မပွင့်မီ ခူး၍ အခြောက်လှန်း ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ လေညှင်းပွင့်များ၌ ပါသော အဆီကြောင့် အစား အသောက်များ၌ ထည့်လိုက်သောအခါ အရသာတစ်မျိုးတိုး၍ မွှေးကြိုင်သွားလေသည်။ အချို့နိုင်ငံများတွင် လေးညှင်း ဆီများထုတ်၍ ရေမွှေးလုပ်ငန်း၌ အသုံးပြုကြလေသည်။
လေးညှင်းပွင့်များ ဥရောပတိုက်သို့ ရှစ်ရာစုနှစ်လောက်တွင်မှ ရောက်ရှိသွား၏။ ၁၆ ရာစုနှစ်လောက်၌မူ ဒပ်ချလူမျိုးတို့က အကြီးအကျယ်စိုက်ပျိုး၍ နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့ရောင်းချလေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင်ကား ရှေးပဝေဏီကပင် အစဉ်အဆက် ဆေးဝါးအဖြစ် သုံးစွဲလာခဲ့ကြပေသည်။ ကွမ်းစားရာတွင်လည်း အမွှေးအကြိုင် အဖြစ်ထည့်၍ အသုံးပြုကြလေသည်။ လေးညှင်းပွင့်ကဲ့သို့ပင် ထင်ရှားသော ဟင်းခတ်အမွှေး အကြိုင်တစ်မျိုးမှာ သစ်ကြံပိုး ဖြစ်လေသည်။
သစ်ကြံပိုးမှာ သီဟိုဠ်ကျွန်းမှ အများဆုံးထွက်၏။ အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ဂျာဗားကျွန်းတို့တွင်လည်း သစ်ကြံပိုးကို စိုက်ပျိုးကြသည်။ သစ်ကြံပိုးမှာ အပင်မှ အခေါက်ကိုခွာ၍ အခြောက်လှန်းပြီးမှ အသုံးချကြရ လေသည်။ အစ ပထမ လောက်တွင် သစ်ကြံပိုးပင်သည် အတော်အတန် ကြီးမားသော် လည်း အကိုင်းအလက်များ မကြာခဏ ခုတ်ချသောကြောင့် အပင်များမှာ မကြီးထွားနိုင်တော့ပဲ အပင်ရင်းနားမှ အပင်ပွား များသာ ထွက်လေသည်။ ထိုအပင်ပွားများမှ အခွံများကိုလည်း ခွာ၍ အခြောက်လှန်းကြလေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် သစ်ကြံပိုး ကို ဟင်းများ အနံ့အရသာနှင့်ပြည့်စုံရန် အသုံးပြုသည်သာမက ဆေးဘက်ဝင်သော အခေါက်တစ်မျိုး အဖြစ်နှင့်လည်း သုံးစွဲ လေသည်။ ဥကိုသုံးရသောချင်းနှင့်နနွင်းတို့သည် အရှေ့အိန္ဒိယ ကျွန်းစုနှင့်အခြားပူအိုက်၍ စိုစွတ်သော အာရှတိုက် နိုင်ငံများ တွင် ပေါက် ရောက်လေသည်။
အရှေ့အာရှတိုက်နိုင်ငံများတွင် ပေါက်ရောက်ကြသော အပင်များထဲတွင် ငြုတ်ကောင်းမှာ ချုံနွယ်ပင်တစ်မျိုးမှရရှိ သော အသီးစေ့ကလေးများဖြစ်၍ ဖာလာမှာ အပင်ငယ်တစ် မျိုး၏အသီး ဖြစ်လေသည်။ ဇာတိပ္ဖိုလ်သီးမှာ လည်း အရှေ့အာရှတိုက်နိုင်ငံများနှင့် အရှေ့အိန္ဒိယ ကျွန်းစုများ တွင် ပေါက်လေ့ရှိလေသည်။
ဂျိုကုန်းစုရွာ၊ သရက်ငူ
ဂျိုကုန်းစုရွာ၊ သရက်ငူ
ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်
ဇာတိပ္ဖိုလ်ပင်၊ လေးညှင်းပင်၊ သစ်ကြံပိုးပင် ပေါက်ရာဒေသများ ကို အနီးကပ်သွားလျှင် အပင်များကို မမြင် ရမီ သူတို့၏ သင်းပျံ့သော ရနံ့များကို ရှုရှိုက်ကြရခြင်းဖြင့် ထိုပစ္စည်းများရှိ ကြောင်း သိသာလေသည်။ ကရဝေးမှာ ဥရောပတိုက် နှင့်အာရှတိုက်နှစ်တိုက်စလုံးတွင် ပေါက်ရောက်သော အပင်မျိုး ဖြစ်၏။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကရဝေးရွက်ကို ဟင်းလျာများ တွင် အနံ့မွှေးကြိုင်စေရန် အုပ်ထည့်၍ ချက်လေ့ရှိကြ၏။ အနောက်အိန္ဒိယကျွန်းစုတွင် ပေါက်လေ့ရှိသော ငြုတ်ကောင်း တစ်မျိုးမှာ သစ်ကြံပိုး၊ လေးညှင်း၊ ဇာတိပ္ဖိုလ်တို့၏ အနံ့အရသာ မျိုးရှိ၍ မမှည့်ခင် အသီးကို အသုံးပြုရသည့် အပင်ငယ်တစ်မျိုး ဖြစ်လေသည်။
အနောက်နိုင်ငံများတွင် အစာအာဟာရများ ပိုမို၍ အရသာ ရှိလာစေရန် ထည့်သွင်းအသုံးပြုသော ဗနီလာခေါ် ဟင်းခတ် အမွှေးအကြိုင်တစ်မျိုးကို သစ်ခွမွှေး တစ်မျိုးပင် ဖြစ်လေသည်။ ဗနီလာပင်များကို ဥရောပတိုက်၌ မမြင်ဘူးမီကပင် မက္ကဆီကို တောင်ပိုင်းမှ တိုင်းရင်းသားများသည် ဗနီလာပင်မျိုးကို မည်သို့စိုက်၍ အသုံးချရ မည်ကို သိနေကြလေပြီ။
ဗနီလာပင်များသည် ပူအိုက်၍ စိုစွတ်သောဒေသများကို နှစ်သက်ရကား အမေရိကန်မှ မျိုးယူ၍ အရှေ့ အိန္ဒိယကျွန်းစု များတွင် တွေ့ရလေသည်။ ဗနီလာပင်သည် နွယ်တက်သော အပင်မျိုးဖြစ်၍ ရှည်လျားသေးသွယ်သော အသီးတောင့်များ သီးလေသည်။ အသီးတော့များမှ အမွှေးအကြိုင်ကို ထုတ်ယူရ လေသည်။ ယခုအခါ တဟီးတီးကျွန်းမှ ဗနီလာပင်များ အကြီး အကျယ် စိုက်ပျိုးရာဒေသဖြစ်သော်လည်း မျိုးအကောင်းဆုံး ဗနီလာ ကို မက္ကဆီကိုမှသာ ရရှိလေသည်။ သို့ရာတွင် ယခု အခါ ဗနီလာ အမွှေးနံ့ကို သိပ္ပံပညာနည်းဖြင့် စီမံဖော်စပ် ရယူ နိုင်သဖြင့် ဗနီလာပင်များ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ခြင်းမှာ ဆုတ်ယုတ် သွားလေသည်။
မြန်မာဟင်းလျာများကို ချက်ပြုတ်စီမံရာ၌ အသုံးများလှ သော ဟင်းမွှေးမဆလာ များမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ ပေါက်ရောက် သော အပင်များ၏အစေ့၊ အရွက်၊ အသီး စသည်တို့ဖြင့် စီမံ ဖော်စပ်ခြင်း ဖြစ်၏။ မဆလာ ဖော်စပ်နိုင်သည့် အပင်မျိုး ပေါင်းမှ နှစ်ဆယ်ကျော်ခန့်ရှိလေသည်။ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင် များမှာ ဟင်းထဲ ခတ်ထည့်ရန်အတွက်သာမက ဆေးဝါးစီမံ ဖော်စပ်ရာ၌လည်း အသုံးဝင်လှပြီးလျှင် ရေမွှေးလုပ်ငန်း၊ ဆပ်ပြာ လုပ်ငန်း အသုံးပြုရလေသည်။ နနွင်းကဲ့သို့သော ပစ္စည်းမျိုးကို ဆိုးဆေးလုပ်ငန်းများ၌လည်း အသုံးပြုရလေ သည်။
ရွှေနှင့်စက်၍ဝယ်ရသည့် ခေတ်အခါနှင့် နှိုင်းစာလျှင် ယခုအခါ၌ ခရီးလမ်းပန်း ကောင်းမွန်း၍ သယ်ယူ ပို့ဆောင် ရေး၌ လွယ်ကူသဖြင့် အမွှေးအကြိုင်များဈေးမှာ အတော်ပင် ယုတ်လျှော့သွားသည်ဟု ဆိုရပေမည်။ သို့ရာတွင် အမွှေး အကြိုင်များ လုပ်ကိုင်ရသည်မှာ အပင်မှ လိုက်လံ ခူးဆွတ်ရ သဖြင့် စက်ဖြင့်ပြုလုပ်သော လုပ်ငန်းများကဲ့သို့ စရိတ်ကုန် မသက်သာလှပေ။ လေးညှင်းကဲ့သို့သော ပစ္စည်းမျိုးမှာ အပင်မှ တပွင့်စီ လိုက်လံ ဆွတ်ခူးရသဖြင့် မည်မျှ လက်ဝင်သည်ကို ချင့်ချိန်နိုင်ပေသည်။ ထိုကြောင့်ပင်လျှင် အမွှေးအကြိုင် များကို ယခုထက်တိုင် အတော်အတန် ဈေးပေးဝယ်ယူနေရလေသည်။ သို့ရာတွင် သိပ္ပံပညာရပ်များ တစ်နေ့ တခြား တိုးတက်နေရ ကား နောင်ခေတ်အခါများတွင် ဗနီလာအနံ့မျိုးကို သိပ္ပံပညာ ဖြင့် စီမံဖော်စပ်နိုင်သကဲ့သို့ အခြား အမွှေးအနံ့များကိုလည်း စီမံဖော်စပ်နိုင်မည်လောဟု တွေးထင်ရပေသည်။
တာဟူးလော်ရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
တာဟူးလော်ရွာ(Tahulaw)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ မထောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၇၅၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မထောကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၂၀၅ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၁၇၉ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖာပွန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျွဲတဲကုန်း
ကျွဲတဲကုန်း
တလုပ်ထော်ရွာ၊ ကပ်ခို
တလုပ်ထော်ရွာ၊ ကပ်ခို
တာချက်ခုတ်ရွာ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်
တာချက်ခုတ်ရွာ (Tachetkhoke)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်၊ လိပ်လင်းကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၉၆၆ ဖြစ်သည်။  ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နန်းယွန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဓနော်ရွာမရွာ
ဓနော်ရွာမရွာ
သရပ်ငူရွာ၊ သရက်ငူ
သရပ်ငူရွာ၊ သရက်ငူ
အမောင်း
အမောင်း
အင်ခရန်ရွာ၊ ဖုန်ကရော်
အင်ခရန်ရွာ(Inhkaran)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်၊ ဖုန်ကရော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၈၇၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖုန်ကရော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၂၀ ဦး၊ မ ၃၀၃ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၆၂၃ ဦး နေထိုင်သည်။
ခိုဟင်ရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
ခိုဟင်ရွာ (Hkohin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်၊ မိုင်းယွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၅၈၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းယွန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၄၉ ဦး၊ မ ၁၃၈၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၃၇ ဦးနေထိုင်သည်။
အင်ခရန်ရွာ၊ ဖုန်ကရော်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝိုင်းမော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခိုဟင်ရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကရင်ကပ်ခိုရွာ၊ ကပ်ခို
ကရင်ကပ်ခိုရွာ၊ ကပ်ခို
အောက်တိုဘာ ၁၉၇၈
ကိုးကား
1978
နွယ်တန်းကြီးရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်
နွယ်တန်းကြီးရွာ (Nwetangyi)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ သောင်လယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၀၃၂၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သောင်လယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၄၉ ဦး၊ မ ၂၃၄၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၄၉၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဒီရေတော
ဒိရေရောက်သစ်တော် ခေါ် ဒီရေတောသည် လမုတောများ အစုအဖွဲ့တည်ရှိသည့် ကမ်းရိုးတန်းဒေသရှိ ရေဝပ်ဒေသ သို့မဟုတ် ရေတိမ်ဒေသ (wetland) များကို ခေါ်ဆိုသည်။ လမုပင်များသည် အေးခဲသော ရာသီဥတုကို ခံနိုင်ရည်မရှိသောကြောင့် အပူပိုင်းဒေသနှင့် သမပိုင်းဇုန်များတွင်သာ ရှင်သန်နိုင်ကြသည်။ လမုပင် မျိုးစိတ် ၈၀ ခန့်ရှိပြီး ယင်းအပင်များအားလုံးသည် အောက်ဆီဂျင်နည်းပါးသော မြေဆီလွှာတွင် ပေါက်ရောက်နိုင်ကြသည်။ ယင်းမြေဆီလွှာများသည် ရေစီး မပြင်းသောနေရာတွင် တည်ရှိပြီး အနည်များကို စုမိစေသည်။
ဒါးတော်ရွာ၊ မင်းတပ်မြို့နယ်
ဒါးတော်ရွာ(Dartaw)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်ခရိုင်၊ မင်းတပ်မြို့နယ်၊ မဒပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၉၅၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မဒပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၆၃ ဦး၊ မ ၆၇၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၄၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ဒီရေတော
ဒီရေတောအများစုကို ယင်း၏ ထူထပ်သောအမြစ်များဖြင့် သတိပြုမိနိုင်သည်။ ယင်းအမြစ်များသည် နိစ္စဒူဝ ဒီရေအတက်အကျကို ကိုင်တွယ်ပေးနိုင်သည်။ အမြစ်များသည် ဒီရေအတက်အကျတွင် အနည်များ မျောပါမသွားအောင် ကာကွယ်ပေးသည်။ ဒီရေတောများသည် ကမ်းရိုးတမ်းဒေသတွင် ဒီရေလှိုင်းများ၊ ပြင်းထန်သော ရေ စီးကြောင်းများနှင့် မုန်တိုင်းများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော မြေတိုက်စားမှု အန္တရာယ်မှ ကာကွယ်ပေးသည်။ ဒီရေတောများ၏ ယင်းအမြစ်စနစ်သည် ငါးများနှင့် အခြားသတ္တဝါများ၏ နားခိုရာအဖြစ်လည်း စွမ်းဆောင်ပေးသည်။
ဒါးတော်ရွာ၊ မင်းတပ်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းတပ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဒီရေတော
ဒီရေတောများသည် ကုန်းမြေ၊ သမုဒ္ဒရာနှင့် လေထုကြားတွင် တည်ရှိပြီး ယင်းစနစ်၏ စွမ်းအင်စီးဆင်းမှုတွင် အရေးပါသည်။ ရေလွှမ်းမိုးမှု ကာကွယ်ရေး၊ အာဟာရနှင့် စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများ ပြန်လည်အသုံးချရေး၊ စိုက်ပျိုးရေးတို့အတွက် ဂေဟစနစ်ဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများအတွက် ဒီရေတောများကို သုတေသန ပြုလုပ်ကြသည်။ ယင်းအပြင် ဒီရေတောများသည် ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှုကို နှေးကွေးစေသော ကာဗွန် သိုလှောင်မှု၏ ခရာကျသော စနစ်တခုလည်း ဖြစ်သည်။
နေအဖွဲ့အစည်း
နေအဖွဲ့အစည်း (Solar System) ဆိုသည်မှာ နက္ခတ္တဗေဒ အခေါ်အဝေါ်ဖြစ်ပြီး နေ အပါအဝင် ဂြိုဟ်များ၊ဂြိုဟ်ရံလများ၊ ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများနှင့် အခြားသောရွှေ့လျားနေသည့် အရာဝတ္တုများ၏ အစုအဝေးကြီးကို ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ကျွန်ုတို့နေထိုင်ရာ ကမ္ဘာမြေကြီးအပါအဝင် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အားလုံးသော ဂြိုဟ်များသည် နေကို ဗဟိုပြု၍ ဘဲဥပုံလမ်းကြောင်း အတိုင်းလှည့်ပတ်သွားလာလျက်ရှိသည်။
အီလက်ထရွန်းနစ် ဆားကစ် ပတ်လမ်း
လျှပ်စီးကြောင်း စီးဆင်းသွားလာရာလမ်းကြောင်း ပတ်လမ်းဖြစ်သည်။ (လျှပ်စီးကြောင်းရှိသည်ဟု ယူဆသုံးစွဲကြသော်လည်း အမှန်တစ်ကယ်တွင် အီလက်ထရွန်ဒြပ်မှုံများ ရွေ့လျားခြင်းသာ ရှိသည်။)
ဟင်းမလုပ်ပင်
ဟင်းမလုပ်ပင်သည် နှစ်ပေမှ ခြောက်ပေ အထိမြင့်သော အဆိပ်ပင်ဖြစ်သည်။ ယင်းကို ဆေးဝါးဘက်တွင် အသုံးပြုကြလေသည်။ ဟင်းမလုပ်ပင်၌ အကိုင်များစွာရှိပြီးလျှင် ပင်စည်များသည် ခေါင်းပွ များ ဖြစ်ကြသည်။ အပွင့်ဖြူကလေး အမြောက်အမြားသည် အခိုင်လိုက် ပွင့်ကြသည်။ ယင်း၏ အရွက်များသည် ကရဝေးရွက်များနှင့် အလွန်တူကြသဖြင့် တပင်နှင့်တပင် မှားတတ်သည်။ သို့သော် ဟင်းမလုပ်ပင်၌ မနှစ်မြို့ဖွယ်သော အနံ့ရှိလေသည်။ အထူးသဖြင့် အရွက်နှင့် ပင်စည်များတွင် အနာတရဖြစ်သောအခါတွင် ပို၍ ဆိုးရွားလေ သည်။ ထိုအချက်ဖြင့် ကရဝေးနှင့်ဟင်းမလုပ်ပင်ကို ခွဲခြားနိုင် လေသည်။ ထို့ပြင် ဟင်းမလုပင်၏ တောက်ပသော ခေါင်းပွ ပင်စည်တွင် အနီ၊ သို့မဟုတ် ပန်းရောင်အစက်များနှင့် အကွက် များ ပါရှိသည်။ ဟင်းမဟုတ်ပင်၏ အစိတ်အပိုင်း အားလုံး သည် အဆိပ်ကို ဖြစ်စေသည်။
နေအဖွဲ့အစည်း
အရွယ်အစားကြီးမားသည့် ဂြိုဟ်များကို လူသားတို့၏ နှစ်ပေါင်းများစွာ အားထုတ်ကြိုးပမ်းမှုဖြင့် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသို့ရှာဖွေရာတွင် နက္ခတာရာကြည့်မှန်ပြောင်းတီထွင်နိုင်မှုသည် အရေးပါသည့် သိပ္ပံဆိုင်ရာ တီထွင်မှုတစ်ရပ်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့အရွယ်အစားကြီးမားသည့် ဂြိုဟ်များကို ထပ်မံတွေ့ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်းမရှိတော့သည့်တိုင် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းတွင် အခြားသောသေးငယ်သည့် အရာဝတ္တုများအား နှစ်စဉ်နှင့်အမျှ ရှာဖွေတွေ့ရှိလျက်ပင်ရှိသည်။ ထိုသို့သောတွေ့ရှိမှုများအနက် သက်ဆိုင်ရာ ဂြိုဟ်များ၏ ဂြိုဟ်ရံလများလည်း အပါအဝင်ဖြစ်ပေသည်။ လက်ရှိချိန်အထိ တွေ့ရှိရသည့် ဂြိုဟ်ရံလမှာ အရေအတွက်အားဖြင့် ၄၆၈ စင်းထိပင်ရှိနေပြီဖြစ်သည်။
ဟင်းမလုပ်ပင်
ဟင်းမဟုတ်သီးသည် တလက်မ၏ ရှစ်ပုံတပုံမျှသာ ရှည်ပြီး လျှင် ကြက်ဥပုံသဏ္ဌာန် ရှိသည်။ အသီးများသည် ဩဂုတ်လ၊ သို့မဟုတ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် မှည့်ကြသည်။ ဟင်းမလုပ်ပင် သည် ဂရိတ်ဗြိတိန်၊ ဥရောပတိုက်နှင့် အာရှတိုက်၏ အချို့ အစိတ်အပိုင်းများတွင် မူလပေါက်ရောက်သည်။ ထိုဒေသများမှ မြောက်အမေရိကတိုက်နှင့် ချီလီနိုင်ငံတို့သို့ ယူဆောင်၍ စိုက်ပျိုးယူကြသည်။ ဟင်းမဟုပ်ပင်သည် နိမ့်ရာနှင့်မြေဩဇာ ကောင်းရာတွင် အထူးသဖြင့် ပေါက်ရောက်လေသည်။ ဟင်းမလုပ်ပင်မှ အရွက်နှင့်အသီးများတွင် အထူးသဖြင့် သက်သာရာရစေမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည့် ဆေးဝါးများ ပါရှိ လေသည်။ ရှေးဂရိလူမျိုးတို့သည် သေစေရန် စီရင်ချက်ချထား ပြီးသူများကို ဟင်းမလုပ်ပင်မှ ချက်ယူထားသည့်အရည်တစ်မျိုး ကို သေစခြင်းဖြင့် သေစေကြသည်။ ဒဿနိကဗေဒပညာရှင် ဆိုကရေးတီးသည် ထိုအရည်မျိုးကို သောက်၍ သေသွားခြင်း ဖြစ်သည်။
အီလက်ထရွန်းနစ် ဆားကစ် ပတ်လမ်း
ကဏ္ဍ:အီလက်ထရွန်းနစ်အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ် ကဏ္ဍ:လျှပ်စစ်
နေအဖွဲ့အစည်း
ဂြိုဟ်တို့၏ အစီအစဉ်
နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ ဂြိုဟ်များနှင့် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများကို နေမှ အကွာအဝေးကိုလိုက်၍ ရေတွက်လျှင်
ဟင်းမလုပ်ပင်
ဟင်းမလုပ်ပင်သည် အမ်ဗဲလစ်ဖဲရီး မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍ ရုက္ခဗေဒအလိုအားဖြင့် ကိုနီယမ် မက်ကျူလေတမ်ဟုခေါ်သည်။
နေအဖွဲ့အစည်း
ဖွဲ့စည်းပုံ
နေအဖွဲ့အစည်း၏ အဓိကကျသည့် အစိတ်အပိုင်းများကို အပိုင်း နှစ်ပိုင်းခွဲခြားသတ်မှတ်ကြသည်။ နေနှင့် နီးသော လမ်းကြောင်းများတွင် လှည့်ပတ်နေသည့် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၊သောကြာဂြိုဟ်၊ကမ္ဘာဂြိုဟ် နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ် တို့ကို အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များဟု ခေါ်ဆိုသတ်မှတ်သည်။ ထိုဂြိုဟ်များ၏ မျက်နှာပြင်များမှာ ကျစ်လျစ်သည့် ကျောက်သားများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားကြသည်။
အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ကြာသပတေးဂြိုဟ်အကြားတွင် ဂြိုဟ်ပဲ့ခါးပတ်က လှည့်ပတ်လျက်ရှိသည်။ ကြာသပတေးဂြိုဟ်၊စနေဂြိုဟ်၊ ယူရေးနတ်စ်ဂြိုဟ် နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်တို့မှာအပြင်ပိုင်းဂြိုဟ်များဖြစ်သည်။ ထိုဂြိုဟ်များသည် အရွယ်အစားအားဖြင့် ကမ္ဘာထက်ကြီးမားကာ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အကြီးဆုံးဂြိုဟ်များလည်းဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် အဆိုပါဂြိုဟ်တို့၏ မျက်နှာပြင်များသည် ဓာတ်ငွေ့များဖြင့် ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိသည်။
ထိုဂြိုဟ်များ၏နောက်ဖက်တွင် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ၊ ဥက္ကာပျံများ၊ကြယ်တံခွန်များ အမြောက်အမြားပါဝင်သည့် ကွီးပါးဂြိုဟ်သိမ်အစုအဝေး တည်ရှိသည်။ ထိုအုပ်စုအတွင်းတွင် ပလူတို၊ အီရစ်(စ်) စသည်တို့ပါဝင်သည်။ ထိုအစုအဝေး၏ အပြင်ဘက်တွင် ပိုမိုကြီးမားသော၊မြင်တွေ့နိုင်ရန်ခက်ခဲသော အစုအဝေးကြီးဖြစ်သည့် Oort Cloud တည်ရှိသည်။
ပလူတိုအား ဂြိုဟ်အဖြစ်မှ လျော့ချခြင်း
ပလူတိုဂြိုဟ်အား ၁၉၃၀ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော်လည်း ၂၀ဝ၆ခုနှစ်တွင် နက္ခတဗေဒပညာရှင်များက ဂြိုဟ်စာရင်းမှ ပယ်ထုတ်ရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်သည်။ အကြောင်းမှာ အရွယ်အစားသေးငယ်လွန်းခြင်း နှင့် ၎င်းနှင့် အနီးဆုံးတွင်တည်ရှိသည့် နံပါတ်(၈)ခုမြောက် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ် နှင့်လှည့်ပတ်သွားလာသည့် လမ်းကြောင်းအနေအထားခြင်း မတူညီလှသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ပလူတိုသည် စီးရပ်စ် နှင့် အီရစ်(စ်) တို့ကဲ့သို့သော ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား တစ်ခုအဖြစ်သာ စာရင်းဝင်တော့သည်။
ဂြိုဟ်များအား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်း
ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်ကို လူတို့ရှာဖွေမတွေ့ရှိသေးမှီ၊ ရှေးကျသည့် အချိန်များကတည်းကပင် လူတို့သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အချို့သော ထင်ရှားသည့် အရာဝတ္တုတို့ကို သိရှိပြီးဖြစ်သည်။ နေ၊ လ၊ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၊ သောကြာဂြိုဟ်၊ အင်္ဂါဂြိုဟ်၊ ဂျူပီတာဂြိုဟ် နှင့် စနေဂြိုဟ်တို့မှာ အစောပိုင်းရှေးဦးခေတ်နက္ခတဗေဒဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းမှတ်ရာများတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီးဖြစ်ပေသည်။
သို့သော် လွှဲမှားနေသည့် အချက်မှာ နေဗဟိုပြုအနေအထားအစား ကမ္ဘာဗဟိုပြုအနေအထားကိုသာ လက်ခံတွေးဆခဲ့ခြင်းနှင့် သောကြာဂြိုဟ်ကို ကြယ်အဖြစ် အမှတ်မှားခဲ့ခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် ကျွန်တော်တို့နေထိုင်ရာ မိခင်ဂယ်လက်ဆီတွင် သာမန်မျှဖြစ်သော အလယ်အလတ်တန်းစား ကြယ်တစ်စင်းသာဖြစ်သည်။
နောက်ပိုင်းခေတ်များ၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိသောဂြိုဟ်များနှင့် တွေ့ရှိသည့် ခုနှစ်များမှာ-
စထရက်ပတိုမိုင်ဆင်
စထရက်ပတိုမိုင်ဆင် (Streptomycin) သည် မိုက်ကိုဘက်တီးရီးယားများကို သေစေနိုင်သော ပဋိဇီဝဆေးတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ပင်နီဆီလင်နှင့် မရှေးမနှောင်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ဆေးဖြစ်၏။ စထရက်ပတိုမိုင် ဆင်ကို တွေ့ရှိဖော်စပ်သူမှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ရတ်ဂျာတက္ကသိုလ်မှ ဆဲလမင်းအေ ဝပ်စမင်း ဆိုသူဖြစ်၏။ စထရက် ပတိုမိုက်ဆင် သည် ပင်နီဆလင်ဖြင့်ထိရောက်စွာ မကုနိုင်သော အချို့ရောဂါ များကို ထိရောက်စွာ ကုသနိုင်သည်။
စထရက်ပတိုမိုင်ဆင်သည် မည်သည့် ရောဂါဝေဒနာကို တကယ်တမ်း ထိရောက်စွာ ပျောက်ကင်းစေနိုင်ကြောင်း ယခုထက်တိုင် တပ်အပ်သေချာစွာ မသိရသေးချေ။ ဆေးဖက်ဆိုင်ရာ သိပ္ပံပါရဂူတို့သည် ဆက်လက်၍ စမ်းသပ်လေ့လာနေဆဲပင် ဖြစ်၏။ စထရက်ပတိုမိုင်ဆင်သည် တီဘီရောဂါကုသရာတွင် အကောင်းဆုံးနှင့် အထက်မြက်ဆုံး ဖြစ်သည် ကိုကား ယုံကြည်ကြသည်။ သို့ရာတွင် တျူဗာကယ် ပိုးစွဲနာ ပျောက်ကင်းစေသည်ကို တပ်အပ်သေချာစွာ ဝန်မခံနိုင်သေး ချေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဆေးဖြင့်ကုသရာတွင် အချို့သာ ပျောက်ကင်း၍ အချို့မှာ မပျောက်ကင်းသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ပင်နီဆလင်ကဲ့သို့ပင် စထရက်ပတိုမိုင်ဆင်သည် ရောဂါပိုးများတိုးပွား မလာအောင် တားဆီး ထားပြီးလျှင် ကိုယ်ခန္ဓာ အတွင်းရှိ ပိုးများကို ရောဂါပိုးများအား တွန်းလှန်ဖြိုဖျက် နိုင်သောအခြေ ပြန်လည်ရရှိအောင် ဖန်တီးပေးနိုင်သည်။
သဲချောင်းရွာ၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်
သဲချောင်းရွာ (Theachaung)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ မားသဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၁၂၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မားသဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၇၇၁ ဦး၊ မ ၂၆၅၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၄၂၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရပ်စောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သံတွဲခရိုင်
သံတွဲခရိုင်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်းတွင် တည်ရှိသော ခရိုင်ဖြစ်သည်။ ခရိုင်မြို့တော်မှာ သံတွဲမြို့ဖြစ်သည်။
ပထဝီဝင်
မြောက်ဘက်၌ မအီမြစ်သည် ကျောက်ဖြူခရိုင်နှင့် ခြားနားလျက်၎င်း၊ တောင်ဘက်၌ ဂွမြစ်သည် ပုသိမ်ခရိုင်နှင့် ခြားနားလျက်၎င်း ရှိ၏။ အရှေ့ဘက်တွင် ရခိုင်ရိုးမတောင်က ပိုင်းခြားလျက် သရက်ခရိုင်၊ ပြည်ခရိုင်နှင့် ဟင်္သာတခရိုင်တို့ရှိသည်။ အနောက်ဘက်တွက်ကား ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်ရှိ၏။ သံတွဲခရိုင်တွင်း၌ ကျရောက်သော ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းသည် စစ်တွေခရိုင်နှင့် ကျောက်ဖြူခရိုင်အတွင်းရှိ ကမ်းရိုးတန်းကဲ့သို့ အကောက်အကွေ့ နှင့် ကျွန်းစုများစွာမရှိချေ။ သို့ရာတွင်တောင်ထူထပ်၍ ရိုးမတောင်မှ တောင်စွယ်များသည် ကမ်းရိုးတန်းဘက်သို့ ထိုးထွက်နေသည်။ ခရိုင်မြောက်ပိုင်းရှိ တောင်ထွတ်များသည် ပေ ၅ဝဝဝခန့် အထိမြင့်၏။
လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး
သံတွဲခရိုင်အတွင်းတွင် ရိုးမတောင်ကိုဖြတ်ကျော်သည့် တောင်ကုတ် တောင်ကြားလမ်းရှိ၍ ပြည်မြို့၊ ရွှေတောင်မြို့များနှင့် အဆက်အသွယ်ကောင်းမွန်သည်။ တောင်ကုတ်တောင်ကြားလမ်းသည် တောင်ကုတ်မြို့မှနေ၍ ပြည်ခရိုင်၊ ပန်းတောင်းမြို့အထိ ပေါက်ရောက်၍ လှည်းနှင့်ကားများသွားလာနိုင်လေသည်။ သံတွဲခရိုင်တွင် မအီ၊ တန်းလွဲ၊ တောင်ကုတ်၊ သံတွဲ၊ ကျိန်တလီနှင့် ဂွမြစ်များရှိသည်။ ဂွမြစ်ဝမှာ မီးသင်္ဘောငယ်များ ကျောက်စွဲစခန်းချရန် အလွန်ကောင်းသော နေရာတစ်ခုဖြစ်၏။ ခရိုင်နယ်မြေတစ်ခုလုံး လိုလိုပင် အမြဲစိမ်းလန်းသောသစ်တောများ၊ ဝါးတောများဖြင့် ဖုံးအုပ်နေ၍ လယ်ယာလုပ်ကိုင်ရန် နေရာအလွန်ကျဉ်းမြောင်းသည်။
စီးပွားရေး
သံတွဲခရိုင်၏ရာသီဥတုမှာ အခြားရခိုင်တိုင်းရှိ ခရိုင်များနှင့်မတူဘဲ ကျန်းမာရေးအလွန်ညီညွတ်၏။ ခရိုင်တွင်း စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြသော သီးနှံများမှာ ဆန်စပါး၊ ကြံ၊ ဝါဂွမ်း၊ ဆေး၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်နှင့် ဓနိများဖြစ်၍ ပိုက်ဆံလျှော်ပင်များလည်း အနည်းငယ်စိုက်ပျိုးသည်။ ဆန်စပါးမှာအဓိကသီးနှံဖြစ်၏။ ငပိ၊ ငါးခြောက်လုပ်ငန်းလည်း တွင်ကျယ်သည်။ သံတွဲခရိုင်သည် ၄၁၅၇ စတုရန်းမိုင်ခန့် ကျယ်ဝန်း၍ ၂၀၁၄ ခုနှစ်၊ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၃၅၇,၈၄၀ ယောက်ရှိသည်။ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီရခိုင်နှင့် မြန်မာလူမျိုးများမှာ လူများစုများဖြစ်ကြ၏။ သံတွဲခရိုင်ကို ခရိုင်ခွဲနယ်များမခွဲပဲ သံတွဲမြို့နယ်၊ တောင်ကုတ်မြို့နယ်နှင့် ဂွမြို့နယ်ဟူ၍ မြို့နယ်သုံးခုခွဲ၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့လေသည်။
သံတွဲခရိုင်၏ ခရိုင်ရုံးစိုက်မြို့မှာ သံတွဲမြို့ဖြစ်ခဲ့၍ အစိုးရဌာနအသီးသီးတို့၏ ခရိုင်ရုံးများကို သံတွဲမြို့တွင် စိုက်ခဲ့လေသည်။ ထိုမှတစ်ပါး ဆေးရုံ၊ ဈေးနှင့် စာသင်ကျောင်းများလည်း ရှိလေသည်။
ပါဝင်သောမြို့နှင့် မြို့နယ်များ
၂၀၂၂ခုနှစ် ဧပြီလ (၃၀)ရက်နေ့တွင် သံတွဲခရိုင်အတွင်းမှ တောင်ကုတ်မြို့နယ် အား တောင်ကုတ်ခရိုင်အတွင်းသို့ ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ကုတင်ကြီးရွာ၊ အောင်လံမြို့နယ်
ကုတင်ကြီးရွာ (Kutingyi)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ အောင်လံမြို့နယ်၊ ပိန်းအင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၇၀၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပိန်းအင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၃၉ ဦး၊ မ ၇၃၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၇၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အောင်လံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သံလိုက်အိမ်မြှောင်
သံလိုက်အိမ်မြှောင်ဆိုသည်မှာ ကမ္ဘာကြီး၏ ဝင်ရိုးစွန်းများတွင် ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသော သံလိုက်စက်ကွင်း များနှင့် သံလိုက်တို့ အပြန်အလှန် အကျိုးသက်ရောက်ရာမှ မြောက်အရပ်ကို ညွှန်ပြနိုင်သော လမ်းညွှန် သံလိုက်ကို ခေါ်သည်။ ၎င်းကိရိယာအား တရုတ်လူမျိုးများ တီထွင်ခဲ့ကြသည်။သံလိုက်အိမ်မြှောင်ထဲရှိလက်တံကိုသံဖြင့်ပြုလုပ်ထားပါသည်။
အသုံးဝင်ပုံ
သံလိုက်အိမ်မြှောင်သည် ကမ္ဘာမြေကြီး၏ သံလိုက်စက်ကွင်းကို အမှီပြုပြီး အရပ်လေးမျက်နှာကို ရှာဖွေနိုင်သည့် လမ်းညွှန်၊ လမ်းပြ ကိရိယာတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် သံလိုက်ဓာတ်ရှိသည့် မျှားတံတစ်ခုပါဝင်ပြီး များသောအားဖြင့် မြောက်အရပ်ကို ညွှန်ပြလေ့ ရှိသည်။ သံလိုက်အိမ်မြှောင် ပေါ်ပေါက်လာခြင်းသည် ခရီးသွားလာခြင်း အထူးသဖြင့် ပင်လယ်ခရီးနှင်ရာတွင် များစွာ အထောက်အကူ ဖြစ်စေသည်။
သံလိုက်အိမ်မြှောင်ကို တရုတ်တို့သည် ၂ ရာစုမတိုင်မီခေတ်တွင် တီထွင်ခဲ့ပြီး ၁၁ ရာစုမှစ၍ ရေကြောင်းခရီး သွားလာရေးတွင် အသုံးပြုလာကြသည်။ ခေတ်သစ် သံလိုက်အိမ်မြှောင်များ၏ မူလပုံသဏ္ဌာန်ကို ၁၄ ရာစုနှစ်ခန့်တွင် ဥရောပသားများက တီထွင်ခဲ့သည်။ ၂၀ ရာစုခန့်တွင် အတွင်း၌ အရည်ဖြည့်ထားသည့် သံလိုက်အိမ်မြှောင်များ အစားထိုး နေရာယူလာကြသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လမ်းပြ ကိရိယာ ကဏ္ဍ:တရုတ် တီထွင်မှုများ ကဏ္ဍ:ရူပဗေဒ
ရှက်ဖီးမြို့
ဓား၊ ကတ်ကျေး စသော သံမဏိထည်ပစ္စည်းများနှင့် စပ် လျဉ်းလာလျှင် ရှက်ဖီးဟူသောအမည်ကို အလွန်ကြားဖူးနားဝ ရှိနေကြ၍ ထိုမြို့ထွက် ဓား၊ ကတ်ကျေးတို့သာလျှင် အကောင်း ဆုံးဟု ယူဆလျက် ရှိကြသည်။ ရှက်ဖီးအမည်ရှိသော ထိုမြို့ သည် အင်္ဂလန်ပြည် ယော့ရှိုင်ယာနယ်ရှိ မြို့ကြီးတစ်မြို့ ဖြစ် သည်။ လန်ဒန်မြို့၏အနောက်မြောက်ဘက် မိုင် ၁၆ဝ ခန့် ကွာဝေး၍ စိမ်းစိုသာယာသော သစ်တောကြီးများ ဖုံးလွှမ်းနေ သည့် တောင်ခြေရင်း၌ မြို့ကို တည်ထားသည်။ ဒါဗီရှိုင်ယာ နယ်စပ် နှင့် နီးကပ်၍ ဟမ်းဗားမြစ်၏ မြစ်လက်တက်ဖြစ်သော ဒွန်မြစ်နှင့် ရှိမြစ်တို့ ပေါင်းဆုံရာအရပ်၌ တည်ရှိပြီးလျှင် ထို မြစ်နှစ်မြစ်ကို စီး၍ မြင်နေရသည်။ ၁၉၁၁ ခုနှစ်မှ စ၍ အင်္ဂလန်ပြည်၏ ပဉ္စမအကြီးဆုံးနှင့် ယော့ရှိုင်ယာနယ်၏ ပထမ အကြီးဆုံးမြို့ ကြီး ဖြစ်လာသည်။ မြို့၏အကျယ်အဝန်းသည် ၃၉Ý၅၈၆ ဧကဖြစ်ပြီး လူဦးရေမှာ ၄၈၈၉၅ဝ (၁၉၆၅)ခန့်ဟု ခန့်မှန်းရလေသည်။
မြို့၏ ပတ်ဝန်းကျင်မှ သံ၊ ကျောက်မီးသွေး၊ ထုံးကျောက်၊ သဲကျောက် စသည်တို့ ထွက်ရှိခြင်း၊ မီးသွေးဖုတ်နိုင်သော သစ်တောများရှိခြင်း၊ ရေအားရနိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် ရှက်ဖီးသည် စက်မှုလက်မှု ထွန်းကားသော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်လာနိုင်ခဲ့ပေသည်။ ယော့ရှိုင်ယာနှင့် ဒါဗီရှိုင်ယာနယ်နှစ်နယ်၏ ကျောက်မီးသွေး တွင်းများနှင့် နီးနီးစပ်စပ် တည်ရှိနေခြင်းသည်လည်း ရှက်ဖီး မြို့၌ စက်မှုထွန်းကားရေးအတွက် အရေးပါခဲ့ပေသည်။၁၂ ရာစု နှစ်ကပင် ရှက်ဖီးမြို့ ဖြစ်လာမည့်ဒေသတွင် သံများကို တူးဖော် ၍ သံထည်ပစ္စည်းကြမ်းများ လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုစဉ်က အနီးအနားရှိ သစ်တောကြီးများမှ ထင်းများခုတ်၍ မီးသွေး ဖုတ်ကာ သံရည်ကျိုခဲ့ကြရသည်။ နောင်အခါတွင်မှ ကျောက်မီး သွေးကို အသုံးပြုလာကြသည်။ ၁၄ ရာစုနှစ်တွင် ဓားများကို ပြုလုပ်နိုင်လာကြ၍ ၁၅ ရာစုနှစ်တွင် ရေအားကို အသုံးပြုနိုင် လာကြသဖြင့် ဓား၊ ကတ်ကျေး စသည့်လုပ်ငန်းသည် အိမ်တွင်း မှုလုပ်ငန်း၌ ရေနွေးငွေ့အားကို အခြားမြို့များတွင် အသုံးပြုလာ ကြသည့်တိုင်အောင် ရှက်ဖီးမြို့၌ ရေအားအသုံးပြုခြင်းကို လက် မလွှတ်သေးပေ။ ဓား၊ ကတ်ကျေး၊ စသော ဖြတ်တောက် ခွဲစိတ်မှုနှင့် စပ်လျဉ်းသည့် သံထည်ပစ္စည်းများ လုပ်ငန်းသည် လည်း အိမ်တွင်းမှုလုပ်ငန်း အခြေအနေမှ တစ်စတစ်စ တိုး တက်၍ ကုမ္ပဏီများ ဖွဲ့စည်းလုပ်ကိုင်လာကြလေသည်။ ၁၇၄၃ ခုနှစ်တွင် ဗင်ဂျမန် ဟန့်စမန်းအမည်ရှိ ရှက်ဖီး မြို့သား တစ်ဦးသည် မီးပြင်းအတိုက်ခံနိုင်သော သံမဏိပြုလုပ် နည်းကို စမ်းသပ်တွေ့ရှိလာသည်။ ထိုအခါ ဓား၊ ကတ်ကျေး စသည့် သံထည်ပစ္စည်းများကို သံမဏိဖြင့် ပြုလုပ်လာကြရာ ပို၍ ကောင်းမွန်လာသည်။ ထို့ကြောင့် ရှက်ဖီးမြို့တွင် သံမဏိ အလုပ်ရုံကြီးများ ပေါ်ပေါက်လာသည်။ သံမဏိလုပ်နည်း ကိုင်နည်းများကိုလည်း တိုးတက် တီထွင်လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြရာ ထိုလုပ်ငန်း သည် ရှက်ဖီးမြို့၏ အရေးပါသောလုပ်ငန်းတစ်ရပ် ဖြစ်ပေသည်။ ရှက်ဖီးမြို့မှ ထွက်သော ငွေရည်စိမ်လက်ဖက်ရည် အိုး၊ ဖယောင်းတိုင်ခုံ စသည်တို့ကို ကမ္ဘာအနှံ့အပြား၌ အမြတ် တနိုး သုံးစွဲကြလေသည်။
ရှက်ဖီးမြို့ ဖြစ်လာမည့်ဒေသတွင် စတင်အခြေတည်ခဲ့သူမှာ နော်မန်မှူးမတ်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ထိုမှူးမတ်သည် ထိုဒေသ တွင် ၁၂ ရာစုနှစ်ခန့်က ရဲတိုက်ကြီးတစ်ခုကို စတင်တည် ဆောက်၍ လူနေအိမ်ခြေကို စတင်ခဲ့သည်။ နောင်အခါ တစ်စ တစ်စ လူနေအိမ်ခြေများပြား၍ မြို့ဖြစ်လာသည်။သံထည်ပစ္စည်း လုပ်ငန်း တွင်ကျယ်လာသောအခါ ရှက်ဖီးမြို့သည် ဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်လာသည်။ သို့တိုင်အောင် လူနေအိမ်ခြေ ကြပ်တည်း များပြားပြီးလျှင် ကျဉ်းမြောင်းညစ်ပတ်သော မြို့တစ်မြို့အဖြစ် နှစ်ပေါင်းများစွာ ရှိနေခဲ့သေးသည်။ သံမဏိလုပ်ငန်း တိုးတက် လာပြီးသည့်နောက်တွင် ၁၉ဝဝ ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်းမှ စ၍ ရှက်ဖီးမြို့၏ နယ်နိမိတ်ကို တိုးချဲ့လာရသည်။ မြို့၏ အခြေ အနေကိုလည်း တိုးတက်ကောင်းမွန်အောင် ပြုပြင်ကြလေသည်။ မီးရထားလမ်း အဆက်အသွယ်များလည်း အများအပြားရှိ၍ ရေလမ်းအားဖြင့် ဟမ်းဗားမြစ်အထိ ပေါက်ရောက်နိုင်လေသည်။ ရှက်ဖီးမြို့တွင် ရှေးဟောင်းအဆောက်အအုံကြီးများ ရှိခဲ့ သည်။ သို့သော် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက စိန်ပီတာနှင့် စိန်ပေါကက်သီဒရယ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်းကြီးများသည် ဂျာမန် တို့၏ ဗုံးဒဏ်ကြောင့် ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ ရှက်ဖီးတက္ကသိုလ်ကြီး ကို ၁၉ဝ၈ ခုနှစ်မှ စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ယင်းတို့အပြင် စက်မှုလက်မှုကျောင်းများ၊ အခမဲ့ပိဋကတ်တိုက်များ၊ဥယျာဉ်ကြီး များလည်း ရှက်ဖီးမြို့တွင် ရှိလေသည်။
ကန်းထရီးရော့ခ်
ကန်းထရီးရော့ခ် (Country rock) သည် ကျော်ကြားသော ဂီတမျိုးခွဲတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ရော့ခ်နှင့် ကန်းထရီး ကို ပေါင်းစပ်ထားသည်။ ရော့ခ်ဂီတပညာရှင်များကြောင့် တိုးတက်ခဲ့ပြီး ၁၉၆၀ နောက်ပိုင်းနှင့် ၁၉၇၀ အစောပိုင်းတွင် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ ထိုဂီတပညာရှင်များသည် မှတ်တမ်းတင်ရာ၌ pedal steel ဂီတာများ အသုံးပြုခဲ့သည်။ Bob Dylan နှင့် The Byrds တို့ကြောင့် စတင်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ ခန့်တွင် Emmylou Harris, Eagles, Michael Nesmith, Pocoနှင့် Pure Prairie League စသော အနုပညာရှင်များကြောင့် လူကြိုက်များလာခဲ့သည်။ Southern Rock ၏ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။
ဝိသေသလက္ခဏာများ
Rock and roll သည် ကန်းထရီးဂီတနှင့် rhythm and blues ကို ပေါင်းစပ်ထားသည်။ ပေါင်းစပ်ခြင်းထဲမှ ၁၉၅၀ တွင် rockabilly ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ country rock ဟူသော ဝေါဟာရသည် ၁၉၆၀ နောက်ပိုင်းနှင့် ၁၉၇၀ အစောပိုင်းတွင် rock ဂီတပညာရှင်များက ရည်ညွန်းသည်။