cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ရှမ်းပြည်နယ်
အုပ်ချုပ်ရေး
လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး အခက်အခဲကြောင့် လူမှုရေးတွင် အနိမ့်ကျဆုံး အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိနေသည့် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းမှ ဝနယ်များ၊ ကိုးကန့်နယ်၊ မိုင်းလွန်းနယ်၊ ပန်းဆန်းဒိုင် မြို့စားနယ်တို့ကို နယ်သူ နယ်သားများ၏ တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးရေးနှင့် လုံခြုံရေးအတွက် ပြည်ထောင်စုအစိုးရက တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်သော နယ်ခြားဒေသအုပ်ချုပ်ရေးသို့ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ် ဇန်နဝါရီ လ ၂ ရက်နေ့တွင် ထည့်သွင်းသည်၊ ထိုနည်းတူစွာ ၁၉၆၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့ (တော်လှန်ရေးကောင်စီ အစိုးရလက်ထက်) တွင် ရှမ်းပြည်အရှေ့ ပိုင်းခရိုင် ကျိုင်းတုံနယ်ကို လည်း နယ်ခြားဒေသ အုပ်ချုပ်ရေးသို့ လွှဲအပ်ပြီးလျှင် ကျိုင်းတုံ ခရိုင်၊ မိုင်းတုံခရိုင်နှင့် တာချီလိပ်ခရိုင်ဟူ၍ ပိုင်းခြားလိုက်လေသည်။
၁၉၆၁ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှစ၍ ရှမ်းစော်ဘွား အများစုနှင့် ကယားခေါင်းဆောင်များသည် ပြည်မကိုလည်း ပြည်နယ်တစ်ခု အဖြစ် ထားရှိပြီးလျှင် ပြည်ထောင်စု၏ ပြည်နယ်အားလုံးအား တန်းတူအုပ်ချုပ်ပေးရန်ဟူသော 'ဖက်ဒရေးရှင်း' မူကို တောင်းဆိုလာကြသည်။ ထိုမူကို ပြည်ထောင်စုအစိုးရ လက်မခံပါက ရှမ်း ပြည်နယ်သည် ပြည်ထောင်စုအတွင်းမှ ခွဲထွက်ရန် ခြိမ်းခြောက် အရေးဆိုလာကြပြီးလျှင် ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း ထကြွပုန်ကန်မှု၊ ဆူပူလှုပ်ရှားမှုများကိုလည်း လှုံ့ဆော်အားပေးလာကြသည်။ ထိုသို့ ပြည်ထောင်စုကြီး ယိမ်းယိုင်ပြိုကွဲမည့်အခြေအနေဆိုးကို ထိန်းသိမ်းရန် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း ခေါင်းဆောင်သော တော်လှန်ရေးကောင်စီသည် ၁၉၆၂ ခုနှစ် မတ်လ ၂ ရက်နေ့ တွင် ပြည်ထောင်စုအုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို သိမ်းယူလိုက်သည်။ တော်လှန်ရေးကောင်စီအစိုးရသည် သမ္မတကြီးနှင့်တကွ ဝန်ကြီး ချုပ် အမှူးပြုသော ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးအများစု အား ထိန်းသိမ်းလိုက်သည့်နည်းတူ 'ဖက်ဒရေးရှင်းမူ' ကို ထောက်ခံသော ရှမ်းစော်ဘွား ၃ဝ ကျော်တို့ကိုလည်း ထိန်းသိမ်းလိုက်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်ကောင်စီကို မတ်လ ၃ ရက်နေ့ တွင် ဖျက်သိမ်းပြီးလျှင် ဦးစီးအဖွဲ့ဝင် ငါးဦးပါဝင်သော ရှမ်း ပြည်နယ်ဦးစီးအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်း လိုက်သည်။ ထိုဦးစီးအဖွဲ့သည် ရှမ်းပြည်နယ်ကောင်စီနည်းတူ ရှမ်းပြည်နယ်၏ အုပ်ချုပ်ရေး အဝဝကို ဆောင်ရွက်ရ၍ ထိုအဖွဲ့၏ ဥက္ကဋ္ဌအား ယခင်က ပြည်နယ်ဥက္ကဋ္ဌ၏ အခွင့်အာဏာများကို အပ်နှင်းလိုက်လေသည်။
တော်လှန်ရေးကောင်စီ အစိုးရသည် ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်အဖြစ်မှ ပြည်သူ့ရှမ်းပြည်နယ် ဖြစ်လာရေးအတွက် ရှမ်းပြည်နယ် ကျေးလက်များအထိ ပြည်မနည်းတူ တရားဥပဒေ စိုးမိုးနိုင်ရန် တရားရုံးများ၊တရားသူကြီးများ ခန့်ထားရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေပိုင်းခြားမှု ပြန်လည် စိစစ်ရေးတို့ကို ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်။ ယခင်က နယ်ပိုင်နယ်၊ မြို့ပိုင်နယ် ဟူ၍ ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ခဲ့သော အချို့နယ်များသည် ကျေးရွာသာသာမျှ ရှိသဖြင့် စော်ဘွားတို့အလိုကျ မလိုအပ်ဘဲ ပိုင်းခြားခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေရာ အုပ်ချုပ်ရေးလွယ်ကူစေရန်နှင့် အုပ်ချုပ်ရေး စရိတ်ကျဉ်းစေရန် အချို့နယ်များကို ပူးပေါင်းခြင်း၊ ပြန်လည်ပိုင်းခြား ခြင်းပြုရန် ပြန်လည် စိစစ်ဆောင်ရွက်နေဆဲ ဖြစ်လေသည်။
မြန်မာ-တရုတ်-နယ်နိမိတ်အပြောင်းအလဲ
ရှမ်းပြည်နယ်သည် အရှေ့ဘက်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံနှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း အများဆုံး ဆက်စပ်လျက်ရှိရာ ၁၉၆ဝ-၆၁ ခုနှစ်အတွင်း မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ်ကို သမိုင်းဝင် မှတ်တမ်းတင်လောက်အောင် နှစ်ပြည်ထောင်အစိုးရတို့ သဘောတူ ပိုင်းခြားသတ်မှတ်လိုက်ပြီးနောက်တွင် ရှမ်းပြည်နယ်၏ နယ်နိမိတ်၌ အပြောင်းအလဲ အနည်းငယ်ရှိခဲ့လေသည်။ မြန်မာ-တရုတ်နယ်နိမိတ် သဘောတူစာချုပ်များအရ ခိုင်လုံသော သက်သေအထောက်အထားများရှိသဖြင့် ကချင်ပြည်နယ်မှ ဖီမော်၊ ဂေါ်လန်၊ ကန်ဖန်ဒေသများကို တရုတ်အစိုးရ ပိုင်ကြောင်း မြန်မာအစိုးရက အသိအမှတ်ပြုရသည်။ မိုင်းမောကြီး တြိဂံဒေသအတွက်မူ ထိုဒေသအား တရုတ်တို့က ပြန်၍ သိမ်းလိုက်ပါက ထိုနယ်ကို ဖြတ်သန်းသွားသော ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် ကချင်ပြည်နယ် ကူးလူးဆက်ဆံမှု လမ်းမကြီးကို အကြောင်းပြု၍ ထိုပြည်နယ်များအား ထိခိုက်ဖွယ်ရာ ရှိသဖြင့် ထိုတြိဂံဒေသကို တရုတ်အစိုးရက မြန်မာအစိုးရသို့ အပြီးအပိုင် လွှဲပြောင်းပေးသည်။ သို့သော် ထိုဒေသနှင့် လဲလှယ်သောအားဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်တွင်ပါဝင်သော ဝနယ်အတွင်းရှိ ပန်းဟုံးနှင့် ပန်းလောင်းဒေသတို့အား မြန်မာအစိုးရက တရုတ်အစိုးရ သို့ လွှဲအပ်ရလေသည်။
နှစ်ပြည်ထောင်အစိုးရတို့ အပြန်အလှန် အလဲအလှယ်ပြုကြသော နယ်မြေများကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်လိုက်ရာ မြန်မာ အစိုးရက ရရှိလိုက်သော မိုင်းမောတြိဂံဒေသ၏ အကျယ်အဝန်းသည် ၈၅ စတုရန်းမိုင်၊ ထိုဒေသနှင့် အလဲအလှယ်ပြုကာ တရုတ်အစိုးရသို့ လွဲအပ်လိုက်ရသော ပန်းဟုံး၊ ပန်လောင်း ဒေသမျာ၏ အကျယ်အဝန်းသည် ၇၃ စတုရန်းမိုင် စသဖြင့် အသီးသီး ဖြစ်ကြလေသည်။
ပန်ဟုံးနှင့် ပန်လောင်းဒေသတို့ကို အလဲအလှယ် ပြုလိုက်ရသဖြင့် ထိုနေရာတွင် ရှမ်းပြည်နယ် နယ် နိမိတ်မျဉ်းကြောင်းသည် အတန်ငယ် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ မိမိတို့၏ နယ်မြေကို တစ်လက်မမျှ အလျှော့မခံလိုသော်လည်း ရှမ်းအမျိုးသားတို့သည် နှစ်ပြည်ထောင်ချစ်ကြည်မှုကို ရှေ့ရှုကာ လွှဲအပ်ရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။ မိုင်းမောတြိဂံဒေသသည် ကချင်ပြည်နယ်နှင့် ရှမ်းပြည်နယ် နှစ်ခုလုံး၌ ပါဝင်နေရာ ဆိုင်ရာအစိတ်အပိုင်းကို ဆိုင်ရာပြည်နယ်က အုပ်ချုပ်လျက် ရှိပေသည်။
တရုတ်အစိုးရသို့ လွှဲအပ်၍ အလဲအလှယ်ပြုကြသောဒေသများမှ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးတို့က ထိုဒေသများကို စွန့်ခွာကာ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံအတွင်း၌သာ နေလိုကြသဖြင့် ကချင်ပြည်နယ်မှ ဖီမော်၊ ဂေါ်လန်၊ ကန်ဖန်ဒေသရှိ လူမျိုးစုများနည်းတူ ပန်ဟုံးနှင့်ပန်လောင်းဒေသများမှ လူမျိုးစုများကိုလည်း ယင်းတို့၏ ဆန္ဒအတိုင်း ပြည်ထောင်စုအစိုးရသည် နယ်စပ်အနီး၌ ကျေးရွာအိုးအိမ်များကို သိုက်မြိုက်စွာ ထူထောင်ပေး ရပြီးလျှင် ယင်းတို့၏ အသက်မွေးမှု ဖူလုံရေးအတွက်လည်း စီစဉ်ဆောင်ရွက်ပေးရလေသည်။
ပညာရေး
ရှေးအခါက ရှမ်းပြည်နယ်၏ပညာရေးစံနစ်သည် စော်ဘွားများ၏ လက်ထဲတွင်သာ ရှိခဲ့သည်။ နယ်များတွင် စော်ဘွားများ သဘောအရ နယ်မှရရှိသော အခွန်တော်ငွေထဲမှ အကုန်အကျခံ၍ ဖွင့်လှစ်ထားသော မူလတန်း မြန်မာစာသင်ကျောင်းများသာ ရှိသည်။ ဘုန်းကြီးကျောင်းများကိုလည်း စော်ဘွားများက စာသင်ကျောင်းအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုသည်။
ဗြိတိသျှခေတ် တစ်ခေတ်လုံးတွင် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်း နှစ်ရပ်လုံး၌ အစိုးရအသိအမှတ်ပြုသော အထက်တန်းကျောင်းဟူ၍ တောင်ကြီး၌ ဖွင့်လှစ်ထားသော ရှမ်းစော်ဘွားသားများကျောင်းနှင့် အမေရိကန် သာသနာပြုကျောင်းဟူ၍ နှစ်ကျောင်းသာ ရှိသည်။ အင်္ဂလိပ်စာသင်ကျောင်းနှင့် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စာသင်ကျောင်းများ နည်းပါး၍ တောင်ကြီးမှလွဲလျှင် ကလော၊ လွိုင်လင်၊ လားရှိုး၊ နမ္မတူ၊ သီပေါနှင့် မိုးနဲတို့တွင်သာ အလယ်တန်းကျောင်းများ ရှိသည်။ ၁၉၂၃-၂၄ ခုနှစ်အထိ ဖော်ပြခဲ့သော ကျောင်းများမှလွဲလျှင် ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ခုလုံး၌ မြန်မာအလယ်တန်း ၁၉ ကျောင်းနှင့် မူလတန်းကျောင်း ၁ဝ၈ ကျောင်းရှိသည်။ အထူးကျောင်းများမှာ တောင်ကြီးမြို့ရှိ တိရစ္ဆာန် အတတ်သင်ကျောင်း၊ လားရှိုး၊ ညောင်ရွှေမြို့တို့တွင် ဖွင့်လှစ်ထားသော အောက်တန်းဆရာဖြစ် သင်တန်းကျောင်းနှစ်ကျောင်း ဖြစ်လေသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ ကာလတွင် ကျောင်းပေါင်း ၁၉ဝ ကျော်အထိ တိုးတက်လာ၍ ကျောင်းသားဦးရေ တစ်သောင်းနီးပါးအထိ ရှိလာသော်လည်း ပြည်နယ်တစ်ခုလုံး၏ လူဦးရေနှင့် နှိုင်းစာသော် စာတတ်သူများ ရာခိုင်နှုန်း အလွန်နိမ့်ကျနေခဲ့လေသည်။
ပြည်ထောင်စုခေတ်တွင် ပညာရေးစံနစ်သစ်အရ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် တစ်နှစ်ထက် တစ်နှစ် ကျောင်းများကို တိုးတက် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ စော်ဘွားမြို့တိုင်း၌ အထက်တန်းကျောင်း တစ်ကျောင်းရှိစေရန်နှင့် လူဦးရေ ၁ဝဝဝ လျှင် စာသင်ကျောင်းတစ်ကျောင်းရှိစေရန် ရည်မှန်းခဲ့ကြသော်လည်း ပြည်နယ်၏ငွေ အင်အား နည်းပါးသေးသဖြင့် ခပ်ဆိုင်းဆိုင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြရသည်။ ၁၉၆ဝ-၆၁ ခုနှစ် နောက်ဆုံးစာရင်းအရ ရှမ်းပြည်နယ်၌ ဖွင့်လှစ်ပြီးသောကျောင်းများနှင့် ကျောင်းသားဦးရေစာရင်းမှာ--
ကျောင်းဦးရေ ကျောင်းသားဦးရေ ၁။ အထက်တန်းကျောင်း ၃၇ ၂၃၈၄၅ ၂။ အလယ်တန်းကျောင်း ၅၃ ၁၅၈၉၇ ၃။ မူလတန်းကျောင်း ၅၂၅ ၄၁၈၅၄ -- ၆၁၅ ၈၁၅၉၆
မြို့​တော်
ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ တောင်ကြီးမြို့ဖြစ်သည်။ သို့သော် ၁၉၈၈​နောက်ပိုင်း စစ်အစိုးရလက်ထက်တွင် အုပ်ချုပ်ရေး လွယ်ကူအဆင်ပြေစေရန် အတွက် ရှမ်းပြည်နယ်ကို မြောက်ပိုင်း၊ တောင်ပိုင်း နှင့် အရှေ့ပိုင်း ဟု စစ်တိုင်းဌာနချုပ်များရှိသည့် အတိုင်း ခွဲခြားလိုက်ပြီး မြောက်ပိုင်း၏ မြို့တော်အဖြစ် လားရှိုးမြို့၊ အရှေ့ပိုင်း၏မြို့တော်အဖြစ် ကျိုင်းတုံမြို့ နှင့် တောင်ပိုင်း၏ မြို့တော်အဖြစ် လက်ရှိမြို့တော် တောင်ကြီးမြို့ အဖြစ် အသီးသီး သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် တရားဝင်အားဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်၏မြို့တော်မှာ တောင်ကြီးမြို့သာဖြစ်သည်။
အုပ်ချုပ်​ရေး
၂၀၁၁ခုနှစ်မှစ၍ ရှမ်းပြည်နယ်ကို ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးဆောင်သော ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့မှ အုပ်ချုပ်သည်။ ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ရုံးသည် တောင်ကြီးမြို့တွင် တည်ရှိသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်သည် နယ်မြေကျယ်ပြန့်သဖြင့် လားရှိုးမြို့နှင့် ကျိုင်းတုံမြို့များတွင် ဒုတိယအဆင့် ရုံးခွဲများစိုက်ကာ အုပ်ချုပ်သည်။
ဥပဒေပြုရေး
၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ စတင်ကာ ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကို ရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ်များ၊ တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းကာ စတင်ကျင်းပခဲ့သည်။
တရားစီရင်ရေး
ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်ကို တရားသူကြီးချုပ် (၁)ဦး၊ တရားသူကြီး (၂)ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ တိုင်း​ဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်အောက်တွင် ခရိုင်တရားရုံးများ၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်းတရားရုံး၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ​ဒေသတရားရုံးများ၊ မြို့နယ်တရားရုံးများရှိသည်။
ခရိုင်၊ မြို့နယ်၊ မြို့၊ ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စု၊ ကျေးရွာများ
ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ခရိုင် (၂၁)ခရိုင်၊ ခရိုင်အဆင့်နှင့်ညီသော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ (၃)ခု ရှိသည်။ ခရိုင်များအနက် ဟိုပန်နင့် မက်မန်းခရိုင်များကိုပေါင်းကာ ဝကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်းအဖြစ် ဖွဲ့စည်းသည်။ မြို့နယ်ပေါင်း (၅၅)မြို့နယ်ရှိသည်။
နေထိုင်သောလူမျိုးများ
ရှမ်း၊ ဓနု၊ တောင်ရိုး၊ အာခါ၊ လားဟူ၊ အင်းသား၊ ပအိုဝ်း၊ ပဒေါင်၊ ပလောင်၊ ကိုးကန့်၊ ဝ၊ ကချင်၊ ဗမာ၊ ဂေါ်ရခါး၊ ကယန်း၊ ယင်း၊
စာပေ၊ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရိုးရာဓလေ့
ရှမ်းပြည်နယ်သည် ရှမ်းလူမျိုးများသာမက အခြားတိုင်းရင်းသားများ၊တရုတ်၊ကုလား ပါရောနှောနေထိုင်သည့်အတွက် ယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးတမ်းများ များပြားသည်။ သို့သော် တိုင်းရင်းသားအများစု မှာရှမ်းစကားကိုအသုံးပြုကာ ဆက်ဆံလေ့ရှိသည်။
အောက်ပါဇယားမှာ ရှမ်းပြည်နယ်၏ဖွံ့ဖြိုးမှုဆိုင်ရာ ဇယားဖြစ်၍ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရမှ တရားဝင်ထုတ်ပြန်ကြေညာထားခြင်းဖြစ်သည်။
ဒေသထွက်ကုန်များ
အဓိကအားဖြင့် ကော်ဖီ၊ သစ်၊ လက်ဖက်နှင့် ရာဘာ အပါအဝင် သီးနှံများဖြစ်သော ပန်းသီး၊ စပျစ်သီး၊ လိမ္မော်သီးနှင့် လူကြိုက်များသည့် အခြားသီးနှံများလည်း ထွက်ရှိသည်။
ကိုးကား
<References />
ကျောက်တန်းရွာ၊ မြောင်မြို့နယ်
ကျောက်တန်းရွာ (Kyauktan)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ မြောင်မြို့နယ်၊ ကျောက်တန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၂၃၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြောင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ငါကျပ်ခူးရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
ငါကျပ်ခူးရွာ(Ngakyathku)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ အင်ယမ်ဂါးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၆၄၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကလောဒေးရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
ကလောဒေးရွာ(Kalawday)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ တံခွန်တိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၇၄၂ ဖြစ်သည်။ အရပ်အခေါ်မှာ တလောဒေး ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တံခွန်တိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၄၅၆ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၃၃၈ ဦး နေထိုင်သည်။ မြစိမ်းရောင်ကျေးရွာစီမံကိန်းတွင် ပါဝင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖာပွန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လက်ပန်ဇင် (ရွာမ)ရွာ၊ တံတားဦးမြို့နယ်
လက်ပန်ဇင် (ရွာမ)ရွာ (Letpanzin(Ywarma))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ တံတားဦးမြို့နယ်၊ လက်ပန်ဇင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၀၈၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်ပန်ဇင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၄၂ ဦး၊ မ ၇၄၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၈၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တံတားဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လေရှီးမြို့
လေရှီးမြို့  သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ လေရှီးမြို့နယ်၏ မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာ မြို့ ဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ နယ်စပ် အနီးတွင် တည်ရှိသည်။ ထမံသီရွာမှ တဆင့် ဟုမ္မလင်းမြို့သို့ ကားလမ်းဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။
လေရှီးဆိုသော အမည်မှာ ကသည်းဘာသာစကား လိုင်ရှီးမှ ဆင်းသက်လာပြီး မြေဆီမြေနှစ် ခမ်းခြောက်ရာဒေသဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
မြန်မာတနိုင်ငံလုံး ဗြိတိသျှလက်အောက် ကျပြီးနောက်၊ ၁၉၁၇ တွင် အင်္ဂလိပ်တို့ လေရှီးနယ်အတွင်း ဝင်ရောက်ကာ တပ်များကို လေရှီးအနောက်တောင်ဘက ထိန်ကွတ်၌ စခန်းချကြသည်။ ထို့နောက် ၁၉၂၃ တွင် ထိန်ကွတ်မှ လေရှီးသို့ ပြောင်းရွှေ့ကာ မြို့ အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။
ယခုအခါ လေရှီး၊ လဟယ်နှင့် နန်းယွန်း ၃ မြို့နယ်ကို ပေါင်းစပ်ကာ ၂၉ မေ ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေအရ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ဒေသအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။
မိုးသစ်တော
မိုးသစ်တောများသည် တစ်နှစ်လျင်အနည်းဆုံး မိုးရေချိန် ၁၇၅၀-၂၀၀၀ မီလီမီတာ (၆၈-၇၈ လက်မ) ရရှိသည့် မိုးများသည့် သစ်တောများဖြစ်သည်။ အီကွေတာနှင့်နီးသော အပူပိုင်းမုတ်သုန်ဒေသသည် မိုးသစ်တောများ ဖြစ်ပေါ်လာရေးအတွက် အရေးပါသည်။
ဇီဝသက်ရှိအားလုံး၏ ၄၀ မှ ၇၅ ရာနှုန်းသည် မိုးသစ်တောများမှ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ဖော်ထုတ်မတွေ့ရှိရသေးသည့် သန်းပေါင်းများစွာသော အပင်၊ အင်းဆက်နှင့် အနုဇီဝသက်ရှိများသည် မိုးသစ်တောများတွင် ရှိနေသည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ လေးပုံတစ်ပုံမျသော သဘာဝဆေးဝါးများကို တွေ့ရှိရသဖြင့် အပူပိုင်းမိုးသစ်တောများကို "ကမ္ဘာ့ရတနာ" သို့ "ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးဆေးဝါး" ဟုခေါ်ကြသည်။ မိုးသစ်တောများသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ၂၈ ရာနှုန်းသော အောက်ဆီဂျင်ပြောင်းလဲပေးမှုအတွက် ပင်တိုင်ဖြစ်သည်။ နေရောင်ခြည်ကိုအသုံးပြုပြီး ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်မှ အစာချက်လုပ်သည့်ဖြစ်စဉ်တွင် အောက်ဆီဂျင်ကို ထုတ်လွှတ်သည်။
နေပြောက်မဝင်အောင် ထူထဲလှသော မိုးသစ်တောနေရာအများအပြားတွင် မြေပြင်အနီး၌အပင်ပေါက်ရောက်မှု နည်းပါးသည်။ ထိုအခါ သက်တမ်းရင့် မိုးသစ်တောများအတွင်းတွင် လွယ်လင့်တကူ လမ်းလျှောက်သွားလာနိုင်သည်။ သစ်ရွက်ကြားမှ မြေပြင်သို့ နေရောင်ခြည်ကျရောက်မှုရှိပါက မကြာခင်ပင် မြက်ပင်နွယ်ပင်များ ထူထဲစွာ ပေါက်ရောက်၍ တောရိုင်းဖြစ်ပေါ်လာသည်။ မိုးသစ်တောများကို အပူပိုင်းမိုးသစ်တောနှင့် သမပိုင်းမိုးသစ်တောဟူ၍ နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။
အပူပိုင်း
အပူပိုင်းမိုးသစ်တောများကို ပူနွေးစိုစွတ်ပြီး၊ တစိတ်တဒေသ ခြောက်သွေ့သော ဥတုပင် မရှိသည့် ရာသီဖြင့် လွှမ်းမိုးထားပြီး၊ ‌အီကွေတာ၏ တောင်ဘက်နှင့် မြောက်ဘက် ၁၀ ဒီဂရီအတွင်း စံအားဖြင့် တွေ့ရှိရသည်။
ကမ္ဘာ့အပူပိုင်းမိုးသစ်တောအမြောက်အမြားသည် intertropical convergence zone ဟုလည်း သိသော monsoon trough နေရာတွင် တည်ရှိသည်။ အပူပိုင်း စိုစွတ်တောများ၏ ပိုကျယ်ပြန့်သော အပိုင်းသည် တောင်ယဉ်စွန်းတန်းနှင့် မြောက်ယဉ်စွန်းတန်းကြား အီကွေတာဇုံတွင် တည်ရှိသည်။ အပူပိုင်းမိုးသစ်တောများသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် မြန်မာမှသည် ဖိလစ်ပိုင်၊ မလေးရှား၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ ပါပူအာနယူးဂီနီ၊ သီရိလင်္ကာထိ၊ ဆာဟာရ အာဖရိက တိုက်ငယ်တွင် ကင်မရွန်းမှသည် ကွန်ဂို (ကွန်ဂိုမိုးသစ်တော)ထိ၊ တောင်အမေရိက (ဥပမာ၊ အမေဇုန် မိုးသစ်တော)၊ ဗဟိုအမေရိကန် (ဥပမာ၊ ဘော့ဆဝါ့၊ ယုကတန်ကျွန်းဆွယ်တောင်ပိုင်း-အဲလ်ပီတင်-ဘဲလစ်-ကလတ်မျူး)၊ ဩစတြေးလျနှင့် ပစိဖိတ်ကျွန်းအများစု(ဟာဝိုင်အီ အိုခိနာအိ ကဲ့သို့သော) ကျွန်းများပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ၎င်းတို့သည် အလင်းမှီစုအစာဖွဲ့စည်းခြင်းထက် အသားတင် အောက်ဆီဂျင် အနည်းငယ်ကို လေထုထဲ အပိုဆောင်း ထုတ်‌လွှင့်ကြောင်း သိသော်လည်း၊ အပူပိုင်းမိုးသစ်တောများကို "မြေကမ္ဘာ၏ အဆုတ်များဟု ခေါ်လာခဲ့ကြသည်။
သမပိုင်း
အပူပိုင်းမိုးသစ်တောများသည် ကမ္ဘာတဝန်း ဖုံးလွှမ်း ပေါက်ရောက်သော်ငြားလည်း၊ သမပိုင်း မိုးသစ်တောများကိုမူ ကမ္ဘာတဝန်း ဒေသအနည်းငယ်၌သာ တွေ့ရှိရသည်။ သမပိုင်းမိုးသစ်တောများ ဆိုသည်မှာ သမပိုင်းဒေသများ၌ ပေါက်ရောက်သော မိုးသစ်တောများပင် ဖြစ်သည်။ မြောက်အမေရိကတွင် (အလက်စကာရှိ ပစိဖိတ်အနောက်မြောက်၌၊ ဗြိတိန်ကိုလံဘီယာ၊ ဝါရှင်တန်၊ အိုရီဂွန်နှင့် ကယ်လီဖိုးနီးယား၌)၊ ဥရောပတွင် (အိုင်ယာလန်၏ ကမ်းရိုး‌တန်းဒေသများကဲ့သို့သော ဗြိတိန်ကျွန်းငယ်များ၊ စကော့တလန်၊ နော်ဝေမြောက်ပိုင်း၊ အဒရိယက်တစ်ကမ်းခြေတလျှောက် ဘော်လကန်အနောက်ပိုင်း ဒေသများ၊ ဂျော်ဂျီယာနှင့် ကမ်းရိုးတန်း တူရကီအပါအဝင် ပင်လယ်နက်အရှေ့ဘက် ကမ်းရိုးတန်းဒေသများနှင့် ဂယ်လီစီယာတို့)၊ အရှေ့အာရှတွင် (တရုတ်တောင်ပိုင်း၊ ထိုင်ဝမ် ကုန်းမြင့်၊ ဂျပန်နှင့် ကိုရီးယားရှိ နေရာအတော်များများ၊ နှင့် ဆခလင်ကျွန်းနှင့် ကပ်လျက်ရှိ ရုရှားအရှေ့ဖျား ကမ်းရိုးတန်း)၊ တောင်အမေရိကတွင် (ချီလီတောင်ပိုင်း)နှင့် ဩစတြေးလျနှင့် နယူးဇီလန်တို့၌လည်း တွေ့ရသည်။
အလွှာများ
စံအားဖြင့် အပူပိုင်းမိုးသစ်တောတခုတွင် အလွှာများစွာ ရှိပြီး၊ တလွှာစီတွင် ဘဝရှင်သန်ရေးအတွက် ယင်းအလွှာပေါ် မှီခိုနေသော အပင်နှင့် တိရစ္ဆာန်အမျိုးမျိုး ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် အကြမ်းဖျင်းခွဲလျှင်
ထိုးထွက်လွှာ
ထိုးထွက်လွှာတွင် ထိုးထွက်ပင်များ (emergents) ဟု ခေါ်သော သစ်ပင်ကြီးများ အနည်းစု ပါဝင်ကာ၊ ပုံမှန် သိပ်သည်းလွှာအထက်တွင် ပေါက်ရောက်၍ ၄၅-၅၅ မီတာအမြင့်ထိ ရှိသော်ငြား၊ အချို့နေရာများတွင် မျိုးစိတ်အနည်းငယ်လောက်က ၇၀-၈၀ မီတာထိ မြင့်အောင် ပေါက်ရောက်တတ်သည်။ အချို့သော ဧရိယာများတွင် သိပ်သည်းလွှာအထက်တွင် ဖြစ်ပေါ်သော လေပြင်းနှင့် နေပူဒဏ်ကို ယင်းတို့ ခံနိုင်ရည် ရှိရန်လည်း လိုအပ်သည်။ ဝန်လူငှက်၊ လိပ်ပြာ၊ လင်းနို့နှင့် အချို့မျောက်များသည် ဤအပိုင်းတွင် နေထိုင်ကျက်စားသည်။
သိပ်သည်းလွှာ
သိပ်သည်းလွှာတွင် ဧရာမသစ်ပင်ကြီး အများစု ပါဝင်ပြီး၊ စံအားဖြင့် မီတာ ၃၀ (၉၈ ပေ) မှ ၄၅ မီတာ (၁၄၈ ပေ)ထိ မြင့်သည်။ ဇီဝကမ္မလောက၏ အသိပ်သည်းဆုံး ဧရိယာကို ကပ်လျက်ရှိသော သစ်ပင်ထိပ်ဖျားများက ဖြစ်ပေါ်သော သစ်ရွက် နည်းနည်းများများက စဉ်ဆက်မပြတ် အုပ်ဆိုင်းထားသည့် ၎င်းတော၏ သိပ်သည်းလွှာတွင် တွေ့ရသည်။ အနီးစပ်ဆုံး ပြောရလျှင်၊ သိပ်သည်းလွှာသည် အပင်မျိုးစိတ်အားလုံး၏ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်း၏ ပေါက်ရောက်ရာ နေရာဖြစ်သည်။ တွယ်ကပ်ပင်များ (epiphytic plants)သည် ပင်စည်များနှင့် အကိုင်းများတွင် ကပ်ကာ ပေါက်ရောက်ပြီး၊ ရေနှင့် ဓာတ်သတ္တုများကို မိုးရေနှင့် မိမိကို ထောက်ကူထားသော အပင်ပေါ်တွင် စုဆောင်းရရှိသော အကြွင်းအကျန်များမှ ရရှိသည်။ အကောင်ပလောင်များသည် ထိုးထွက်လွှာတွင် တွေ့ရသော အကောင်ပလောင်များနှင့် ဆင်တူသော်လည်း၊ ပို၍ မျိုးကွဲ ပိုများသည်။ အင်းဆက်မျိုးစိတ်(ပိုးမွှားမျိုးစိတ်)အားလုံး၏ လေးပုံ တပုံ (¼)သည် မိုးသစ်တော၏ သိပ်သည်းလွှာ၌ မှီတင်းနေထိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ရသည်။ သိပ္ပံပညာရှင်များသည် သိပ်သည်းလွှာ၏ သယံဇာတ ကြွယ်ဝမှုကို အလေ့ကျအဖြစ် ကြာမြင့်စွာကပင် သံသယ ရှိခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်းကို ပိုမိုလေ့လာနိုင်မည့် စနစ်ကျသော နည်းလမ်းများကို မကြာသေးမီကမှ တိုးတက်‌ကြံဆနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၁၇ ကတည်းကပင်၊ သဘာဝပညာရှင် ဝီလျံ ဘီးဘ်က "နောက်ထပ် သက်ရှိများ နေထိုင်သည့် တိုက်ကို ရှာတွေ့ရန် ကျန်နေတယ်၊ ကမ္ဘာ‌မြေကြီးပေါ်မှာတော့ မဟုတ်ဘူး၊ မြေကြီးအပေါ် ပေတရာ၊ နှစ်ရာထိ မြင့်ပြီး၊ စတုရန်း‌မိုင်ပေါင်း ထောင်ပေါင်းများစွာ ကျယ်ပြန့်တယ်" ကြေညာခဲ့သည်။ ထိုအလွှာကို သေချာစွာ လေ့လာမှုများမှာ ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်မှသာ စတင်သည်၊ ထိုအချိန်၌ သိပ္ပံပညာရှင်များသည် ဒူးလေးဖြင့် သစ်ပင်များကြားထဲ မီးရှို့ထားသော ကြိုးများ ပစ်သွင်းခြင်းကဲ့သို့သော သိပ်သည်းလွှာကို ရောက်ရှိနိုင်မည့် နည်းလမ်းများ အသုံးပြုလာသည်။ သိပ်သည်းလွှာကို ‌စူးစမ်းရှာဖွေခြင်းသည် မြေစမ်းခရမ်းပျိုးအဆင့်သာ ရှိသေးပြီး၊ အခြား နည်းလမ်းများမှာ ပူဖောင်းများနှင့် လေသင်္ဘောများကို အမြင့်ဆုံး သစ်ကိုင်းများကြား မျောလွှင့်ခြင်းတို့ ပါဝင်ကာ၊ ကရိန်းအဆောက်အဦများနှင့် လျှောက်လမ်းများကို တောခြေလွှာတွင် အခြေတည်ထားကြသည်။ လေသင်္ဘောများ သို့မဟုတ် ဆင်တူ လေကြောင်းဆိုင်ရာ ပလက်ဖောင်းများ အသုံးပြု၍ အပူပိုင်း သစ်တောသိပ်သည်းလွှာထဲ ထိုးဖောက်လေ့လာသော ၎င်းသိပ္ပံပညာကို လေထဲတိုက်ဆောက်လေ့လာပညာ (dendronautics) ဟု ခေါ်တွင်သည်။
တောခြေကပ်လွှာ
တောခြေကပ်လွှာသည် သိပ်သည်းလွှာနှင့် တောခြေလွှာကြား တည်ရှိသည်။ ငှက်များ၊ မြွေများနှင့် ဖွတ်ပုတတ်များ မှီတင်းနေသလို၊ အမဲလိုက်မျိုးများ ဖြစ်သော ဂျာဂွားကျားသစ်၊ စပါးကြီးမြွေနှင့် ကျားသစ်များလည်း နေထိုင်သည်။ အရွက်များသည် ဤအပိုင်းတွင် ပို၍ ကြီးပြီး၊ အင်းဆက်သက်ရှိများသည် ပေါများလှသည်။ သိပ်သည်းလွှာထိအောင် ကြီးပြင်းပေါက်‌ရောက်မည့် သစ်စေ့ များစွာသည် ဤတောခြေကပ်လွှာ၌ ရှိနေသည်။ မိုးသစ်တော သိပ်သည်းလွှာပေါ် ထိုးကျလာသည့် နေရောင်ခြည်၏ ၅ ရာခိုင်နှုန်းသာလျှင် တောခြေကပ်လွှာသို့ ရောက်ရှိ ထိုးကျသည်။ ဤအလွှာကို ခြုံပုတ်လွှာဟု ခေါ်ဆိုနိုင်သော်လည်း၊ ခြုံပုတ်လွှာကို သီးခြားအလွှာအဖြစ်လည်း စဉ်းစားနိုင်ကြသေးသည်။
ကမ္ဘာ့ရာသီအပေါ် အကျိုးသက်ရောက်ပုံ
သဘာဝမိုးသစ်တော တတောသည် ကာဘွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် ပမာဏထုထည်ကြီးကို စုပ်ယူပေးသည်။ အနှောင့်အယှက် မဝင်သော မိုးသစ်တောများသည် (တိမ် ဖြစ်ပေါ်ခြင်း၊ ရေငွေ့ပျံခြင်းတို့ကဲ့သို့သော) အခြား ရာသီဥတု သက်ရောက်မှုများ ရှိနိုင်သော်ငြား၊ လေထုထဲရှိ ကာဘွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် အဆင့်ကို သက်ရောက်မှု အနည်းငယ်သာ ဖြစ်စေရန်မှာ ကမ္ဘာလုံးအတိုင်းအတာအရ၊ ရေရှည်စီးကြောင်းများသည် မျှခြေနှင့် အနီးကပ်ဆုံး ရှိရပေမည်။ ယနေ့ မိုးသစ်တောသည် အနှောင့်အယှက် မဝင်ပါဟု မယူဆနိုင်တော့ချေ။ လူသားတို့ကြောင့် ဖြစ်သော သစ်တောပြုန်းတီးမှုသည် ကာဘွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် ထုတ်သော မိုးသစ်တောများ ဖြစ်စေရာ၌ ထင်ရှားသော အခန်းကဏ္ဍမှ ကပြနေသကဲ့သို့၊ လူသားတို့ လက်ချက်ကြောင့် ဖြစ်စေ၊ သဘာဝကြောင့် ဖြစ်စေ၊ မီးလောင်ကျွမ်းခြင်းနှင့် ခြောက်သွေ့ခြင်း ကဲ့သို့သော အခြား အကြောင်းရင်းများကြောင့်လည်း သစ်ပင်များ သေဆုံးခြင်း ဖြစ်စေသည်။ အသီးအရွက်များနှင့် ရာသီဥတု နမူနာပုံစံငယ်များ ပြုလုပ်ပြီး ခန့်မှန်းလိုက်သည်မှာ ခြောက်သွေ့ခြင်း၊ ‌တောများ ပြောင်ခြင်းနှင့် ကာဘွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်များ စဉ်ဆက်မပြတ် ထုတ်လွှတ်ခြင်းတို့ကြောင့် ၂၀၅၀ ခုနှစ် တဝိုက်တွင် အမေဇုန်မိုးသစ်တောများ ပြောင်သလင်း ပြုန်းသွားနိုင်သည် ဟူ၏။ ယနေ့မှ စ နှစ်ငါးသန်းတွင်၊ အမေဇုန်မိုးသစ်တောသည် ကြာရှည်လေးမြင့်စွာ ခြောက်သယောင်းနေသောကြောင့်၊ ဆာဗနားမြက်ခင်းပြင်ကဲ့သို့ ဖြစ်လာပြီး၊ (ယခုနေခါ လူသားများက သစ်တောပြုန်းတီးစေသော လုပ်ဆောင်မှုများကို ညတွင်းချင်း ရပ်ပစ်လိုက်တောင်မှ) ပြောင်းလဲတိုးတက်မှု မရှိတော့ဘဲ၊ လွင်တီးခေါင်ကြီး ဖြစ်သွားပေလိမ့်မည်။ ကျွန်ုပ်တို့သိထားသော တိရစ္ဆာန်များမှ ပေါက်ဖွားလာသော နောက်မျိုးဆက်သည် ယခင်က အမေဇုန်သစ်တောဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ယခု ခြောက်သယောင်းသော ဆာဗနားနှင့် အသားကျအောင်၊ ပြီးလျှင်အသစ်အဆန်း ဖြစ်လောက်အောင် ပူပြင်းသော နေရောင်အောက်တွင် ရှင်သန်ရေးအတွက် ရုန်းကန်နေကြရပေလိမ့်မည်။
လူသားများ အသုံးချပုံ
အပူပိုင်းမိုးသစ်တောများသည် သစ်များ၊ အသားနှင့် သားရေကဲ့သို့သော တိရစ္ဆာန်ထွက်ကုန်များ ရသည်။ မိုးသစ်တောများသို့ လာရောက် လည်ပတ်သော နိုင်ငံခြား ခရီးသည်များကို ဆွဲဆောင်နိုင်ပြီး၊ ရေမြေသဘာဝ ဝန်ဆောင်မှု ပေးသည်။ အစာများစွာကို အပူပိုင်း သစ်တောများမှ ရပြီး၊ ယခင်က သစ်တော ဖြစ်ခဲ့သော နေရာတွင် စိုက်ခင်းများ ပျိုးထောင်သည်။ အပင်များမှ ရသော ဆေးဝါးများသည် အများအားဖြင့် အဖျားအနာ၊ အကိုက်အခဲ၊ ဒဏ်ရာရ၊ မီးလောင်နှင့် အသက်ရှုလမ်းကြောင်း ပြဿနာများကို ကုသရန် သုံးကြသည်။
တစ်ဘေးဝါ
တစ်ဘေးဝါ (Parus monticolus) သည် တစ်ငှက် တမျိုးဖြစ်ပြီး ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ ဘူတန်နိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ နီပေါနိုင်ငံ၊ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ၊ ထိုင်ဝမ်နှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟိမဝန္တာတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ထိုင်ဝမ်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:လာအိုနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ဘိုးဝဲကြီးအစု
ဘိုးဝဲကြီးအစု
ညောင်ပင်သာရွာ၊ သူဌေးကုန်း
ညောင်ပင်သာရွာ၊ သူဌေးကုန်း
မြန်မာနိုင်ငံစာရင်းကောင်စီ
မြန်မာနိုင်ငံစာရင်းကောင်စီကို ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် တော်လှန်ရေးကောင်စီ၏ ၁၂-၁-၁၉၇၂ ရက်စွဲပါ ဥပဒေ အမှတ်-၂ (၁၉၇၂ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံစာရင်းကောင်စီဥပဒေ)အရ စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့၏ ၈-၃-၁၉၉၄ ရက်စွဲပါ ဥပဒေအမှတ် ၁/၉၄ (၁၉၉၄ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံစာရင်းကောင်စီ ဥပဒေ) အရ မြန်မာနိုင်ငံစာရင်းကောင်စီကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ၁၉၇၂ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ စာရင်းကောင်စီဥပဒေကို ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်ရုံး သည် မြန်မာနိုင်ငံ စာရင်း ကောင်စီ သက်တမ်းများတစ်လျှောက် ကောင်စီ၏ ရုံးလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ပေးသည်။
ဖွဲ့စည်းပုံ
မြန်မာနိုင်ငံစာရင်းကောင်စီရုံး၏ ဖွဲ့စည်းပုံဇယားမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
သင်တန်းများ
၁၉၇၂ ခုနှစ်မှ စတင်၍ လက်မှတ်ရပြည်သူ့စာရင်းကိုင်သင်တန်းနှင့် ဒီပလိုမာစာရင်းကိုင်သင်တန်းများကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ၃၀-၆-၂၀၁၂ နေ့အထိ လက်မှတ်ရပြည်သူ့စာရင်းကိုင် (၁၉၇၁) ဦး နှင့် ဒီပလိုမာစာရင်းကိုင် (၃၈၈၈) ဦး မွေးထုတ်ပေးပြီး ဖြစ်သည်။ လက်မှတ်ရပြည်သူ့စာရင်းကိုင်များနှင့် ကိုယ်ပိုင်စာရင်းကိုင်လုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများအား မှတ်ပုံတင်ခြင်း လုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိပြီး ၃၀-၆-၂၀၁၂ နေ့အထိ လက်မှတ်ရ ပြည်သူ့စာရင်းကိုင်အဖြစ် မှတ်ပုံတင်သူ (၁၀၁၇) ဦး ရှိပြီး၊ ကိုယ်ပိုင်စာရင်းကိုင်လုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်ရန် မှတ်ပုံတင်သူ (၁၀၀၂) ဦး ရှိပြီးဖြစ်သည်။ ယခင်မှတ်ပုံတင်စာရင်းကိုင်များကို လက်မှတ်ရပြည်သူ့စာရင်းကိုင်အဖြစ် ပြောင်းလဲမှတ်ပုံတင်ခွင့်ပြုလျက် ရှိသည်။
လက်မှတ်ရ ပြည်သူ့စာရင်းကိုင်သင်တန်း
၁၉၇၂ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံစာရင်းကောင်စီဥပဒေနှင့် နည်းဥပဒေပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များနှင့်အညီ မြန်မာနိုင်ငံ စာရင်းကောင်စီသည် လက်မှတ်ရပြည်သူ့စာရင်းကိုင်သင်တန်းကို ၉-၁၀-၁၉၇၂ နေ့မှစ၍ ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး၊ သင်တန်းကာလမှာ ၂ နှစ် ဖြစ်သည်။ သင်တန်းသားများသည် တနင်္လာနေ့မှ သောကြာနေ့များတွင် နံနက် ၇ နာရီမှ ၉ နာရီအထိနှင့် စနေနေ့တွင် နံနက်ပိုင်း ၇ နာရီ မှ ၁၂ နာရီ အထိ စာတွေ့သင်ကြား ရသည်။ လက်မှတ်ရပြည်သူ့စာရင်းကိုင်များအား စာရင်းပညာဖြင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ပြုလုပ်နိုင်သူများအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံစာရင်းကောင်စီ၊ စာရင်းကိုင်အလုပ်သင်နှင့် သင်တန်းကြီးကြပ်ရေး ကော်မတီသည် စီးပွားရေးတက္ကသိုလ်များ(ရန်ကုန်၊မိတ္ထီလာ၊ မုံရွာ) မှ ဝါဏိဇ္ဖဘွဲ့ (B.com) နှင့် စာရင်းကိုင် ပညာဘွဲ့(B.Act) နောက်ဆုံးနှစ် စာမေးပွဲကို အဆင့်ကောင်းကောင်းဖြင့် အောင်မြင်သူများသည် လက်မှတ်ရ ပြည်သူ့စာရင်းကိုင်သင်တန်း တက်ရောက်ရန် လျှောက်လွှာကို သတင်းစာများမှတစ်ဆင့် ခေါ်ယူမည် ဖြစ်ပြီး၊ ထိုသတင်းစာ လျှောက်လွှာခေါ်ကြေညာချက်၌ ဖော်ပြသတ်မှတ်ထားသည့် နောက်ဆုံးနှစ်စာမေးပွဲ အောင်မြင်သူများသာ လျှောက်ထားခွင့်ရှိသည်။ အဆိုပါနှစ်၌ အကြောင်းကြောင်းကြောင့် မလျှောက်ဖြစ်ခဲ့သူများသည် နောင်နှစ်သင်တန်းများ၌ တက်ရောက်ရန် လျှောက်ထားပိုင်ခွင့် လုံးဝမရှိပေ။
လျှောက်ထားသူများ၏ နောက်ဆုံးနှစ်စာမေးပွဲရမှတ် စုစုပေါင်းကို စိစစ်၍ အမှတ်အများအနည်းအလိုက် (In Order of Merit) အမှတ်အများဆုံး ရရှိသူများကိုသာ လက်မှတ်ရပြည်သူ့စာရင်းကိုင်သင်တန်း(ပထမပိုင်း) ဝင်ခွင့်ရသူအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာလက်ခံသည်။ ဒီပလိုမာစာရင်းကိုင်သင်တန်း(ဒုတိယပိုင်း)စာမေးပွဲ အောင်မြင်သူများအနက် ထူးချွန်စွာ အောင်မြင်သူများကို လက်မှတ်ရပြည်သူ့စာရင်းကိုင်သင်တန်းသို့ ပေါင်းကူးတက်ရောက်ခွင့်ကို ၂၀၁၁- ၂၀၁၂ပညာသင်နှစ်၊ လက်မှတ်ရပြည်သူ့စာရင်းကိုင်သင်တန်း အမှတ်စဉ်(၃၇) မှစ၍ ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ဒီပလိုမာစာရင်းကိုင်သင်တန်း (ဒုတိယပိုင်း) အမှတ်အများဆုံးဖြင့် အောင်မြင်သူများအနက်မှ လက်မှတ်ရပြည်သူ့စာရင်းကိုင်သင်တန်း တက်ရောက်ခွင့် လျှောက်ထားနိုင်သူများကို မြန်မာနိုင်ငံစာရင်းကောင်စီရုံး၌ ကြေညာပေးသည်။
သင်တန်းတက်ရောက်ခွင့်ရသူသည် သတ်မှတ်ထားသည့် သင်တန်းဝင်ကြေး၊ မှတ်ပုံတင်ကြေးများ ပေးဆောင်ရမည် ဖြစ်သည်။ ပထမပိုင်းသင်တန်း စတက်စဉ်ကတည်းက သင်တန်းတက်ရောက်ပြီး (၁)လအတွင်း နောက်ဆုံးထား၍ စာသင်ကြားခြင်း နှင့် အလုပ်သင်ဆင်းခြင်းကို တပြိုင်နက်တည်း(သို့မဟုတ်) ပထမပိုင်းနှင့် ဒုတိယပိုင်း ၂ ပိုင်းစလုံး စာမေးပွဲအောင်မြင်မှသာ အလုပ်သင်ဆင်းခြင်း နည်းလမ်းနှစ်ခုအနက် တစ်ခုကို စိတ်ကြိုက်ရွေးချယ်ရမည်ဖြစ်ပြီး ရွေးချယ်ပြီးပါက လုံးဝပြောင်းလဲခွင့်မပြုပပေ။ အလုပ်သင်ဆင်းလိုသည့် စာရင်းစစ်အဖွဲ့များ၏ အမည်စာရင်းအား သင်တန်းသား/သူမှ ကိုယ်တိုင် ရွေးချယ်နိုင်ခွင့်ရှိသည်။ စာသင်ကြားခြင်းနှင့် အလုပ်သင်ကြားမှု ခွဲထုတ်သည့်စနစ်အရ လက်မှတ်ရပြည်သူ့စာရင်းကိုင်သင်တန်းကို မထိခိုက်စေသည့် မဟာဘွဲ့သင်တန်းနှင့် အခြားသင်တန်းများကိုလည်း တက်ရောက်နိုင်သည်။ လက်မှတ်ရပြည်သူ့စာရင်းကိုင် ဒုတိယပိုင်းစာမေးပွဲအား အောင်မြင်ပြီး အလုပ်သင်လုပ်သက်အတွင်း လက်တွေ့လုပ်ငန်းများကို ကျေနပ်ဖွယ်ရာ ဆောင်ရွက်ပြီးနောက် အတတ်ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ကျင့်ဝတ်စာမေးပွဲ ဖြေဆိုအောင်မြင်ပြီးပါက မြန်မာနိုင်ငံစာရင်းကောင်စီတွင် လက်မှတ်ရပြည်သူ့စာရင်းကိုင်အဖြစ် မှတ်ပုံတင်နိုင်သည်။
လက်မှတ်ရပြည်သူ့စာရင်းကိုင်သင်တန်းအမှတ်စဉ်(၄၀)ကို ရန်ကုန်မြို့တွင်သာမက ၂၀၁၄-၂၀၁၅ ပညာသင်နှစ်မှစ၍ နေပြည်တော်တွင်လည်း ဖွင့်လှစ်သင်ကြားလျက်ရှိသည်။
ဒီပလိုမာ စာရင်းကိုင်သင်တန်း
မြန်မာနိုင်ငံ၌ ၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် အစိုးရစာရင်းကိုင်ဒီပလိုမာ (Government Diploma in Accountancy) နှင့် အထက်တန်းစာရင်းကိုင်ပညာသင်တန်း (Advanced Accountancy Class) တို့ကို အိန္ဒိယအစိုးရမှ ဖွင့်လှစ် ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က အိန္ဒိယနိုင်ငံမြို့ကြီးများ၌သာ စာစစ်ဌာန ဖွင့်လှစ်၍ စာမေးပွဲဖြေဆိုစေခဲ့ပြီး ၁၉၂၅ ခုနှစ်မှ သာ မြန်မာနိုင်ငံ ရန်ကုန်မြို့၌ စာစစ်ဌာနတစ်ခု သတ်မှတ်၍ ဖြေဆိုစေခဲ့သည်။ ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်ဝန်းကျင်၌ ကူးသန်းရေးနှင့် စီးပွားရေးပညာသင်ကျောင်း ဟူ၍ အလွတ်ပညာသင်ကျောင်း တစ်ကျောင်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။
၁၉၃၂ ခုနှစ် အတွင်း၌ အိန္ဒိယအစိုးမှ ၂၆-၃-၁၉၃၂ ရက်စွဲပါ စာရင်းကိုင်များ မှတ်ပုံတင်ရေး ကြေညာချက်စာအမှတ် ၂၁၃(၁၁) တီ နှင့် အီး (အေဘီ) ဖြင့် မှတ်ပုံတင်စာကိုင် Registered Accountant (RA) လက်မှတ်ထုတ်ပေးရေးနည်းဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့ပြီး အစိုးရစာရင်းကိုင်ဒီပလိုမာ သင်တန်းများအား ရပ်ဆိုင်းခဲ့သည်။ ၁၉၃၉ ခုနှစ်၌ မြန်မာနိုင်ငံ စာရင်းစစ်လက်မှတ် ထုတ်ပေးရေးနည်းဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့ပြီး ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ်၌ ပထမနှစ် မှတ်ပုံတင်စာရင်းကိုင် စာမေးပွဲတစ်ကြိမ်သာ ကျင်းပနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ခုနှစ် ၌ မြန်မာနိုင်ငံ စာရင်းကိုင်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ (Burma Accountancy Board) ကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့ပြီး ပထမနှစ် မှတ်ပုံတင်စာရင်းကိုင်သင်တန်းအား ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ၌ ပထမဦးဆုံး ဖွင့်လှစ်ပေးနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၆ ခုနှစ်၌ မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာနမှ မြန်မာနိုင်ငံစာရင်းစစ် လက်မှတ်ထုတ်ပေးရေး နည်းဥပဒေအား ၁၉၃၉ ခုနှစ်မှ ထုတ်ပြန်ခဲ့ သည့် မြန်မာပြည်စာရင်းစစ်လက်မှတ် ထုတ်ပေးရေးနည်းဥပဒေကို အစားထိုးသည့် ဥပဒေအဖြစ် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ တော်လှန်ရေးအစိုးရမှ ၁၉၇၂ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ စာရင်းကောင်စီဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့ပြီး ၁၉၅၆ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံစာရင်းစစ် လက်မှတ်ထုတ်ပေးရေး နည်းဥပဒေအား ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံစာရင်းကောင်စီ ဥပဒေနှင့် နည်းဥပဒေပါပြဋ္ဌာန်းချက်များ နှင့် အညီ မြန်မာနိုင်ငံ စာရင်းကောင်စီသည် ဒီပလိုမာစာရင်းကိုင်သင်တန်းကို ၅-၃-၁၉၇၃ နေ့မှ စ၍ ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သင်တန်းကာလ မှာ ၂ နှစ်ဖြစ်သည်။ ယခင်က စာသင်ခန်း နေရာအခက်အခဲကြောင့် နံနက်ပိုင်းတွင် ၇ နာရီမှ ၉ နာရီအထိ တစ်ကြိမ်၊ ညနေပိုင်းတွင် ၅ နာရီမှ ၇ နာရီအထိ တစ်ကြိမ်၊ နှစ်ကြိမ် ခွဲပြီး သင်ကြားပို့ချပေးခဲ့သည်။ ယခုအခါ ဒီပလိုမာစာရင်းကိုင် သင်တန်းသားများသည် တနင်္လာနေ့မှ စနေနေ့ နံနက် ၇ နာရီမှ ၉ နာရီအထိ သင်ကြားလျက်ရှိပြီး ဘာသာရပ် တိုးချဲ့မှုအရ စာသင်ချိန်တိုးမြှင့် ညိုနှိုင်းရ‌လေ့ရှိသည်။ ဒီပလိုမာစာရင်းကိုင် သင်တန်းသားများသည် စာတွေ့သင်ကြားရပြီး လက်မှတ်ရ ပြည်သူ့စာရင်းကိုင်သင်တန်းသားများကဲ့သို့ လက်တွေ့လေ့လာဆည်းပူးမှု မပြုလုပ်ရပေ။ တက္ကသိုလ်အသီးသီးမှ ဘွဲ့ရရှိသူများသည် မြန်မာနိုင်ငံစာရင်းကောင်စီရုံးမှ ရန်ကုန်မြို့တွင် ကျင်းပသည့် ဒီပလိုမာ စာရင်းကိုင်သင်တန်းဝင်ခွင့် စာမေးပွဲကို ဖြေဆိုအောင်မြင်မှသာ ရန်ကုန်တွင် ဖွင့်လှစ်သော ဒီပလိုမာ စာရင်းကိုင်သင်တန်း တက်ရောက်ခွင့်ရှိသည်။ ဝင်ခွင့်စာမေးပွဲ ဖြေဆိုအောင်မြင်မှသာ သင်တန်းသားအဖြစ် လက်ခံသည်။
ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်ရုံး၊ နေပြည်တော်သင်တန်းကျောင်းတွင် အစိုးရရုံးဌာန ဝန်ထမ်းများအတွက် ဒီပလိုမာစာရင်းကိုင်သင်တန်းကို ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ မတ်လ(၃)ရက်နေ့မှ စတင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ နေပြည်တော်ရှိ ဝန်ကြီးဌာန အသီးသီးမှ ဘွဲ့ရဝန်ထမ်းများ လျှောက်ထား တက်ရောက်နိုင်သည်။ နေပြည်တော်သင်တန်းကျောင်းတွင် အစိုးရဝန်ထမ်းများကိုသာ လက်ခံ သင်ကြားပေးလျက်ရှိပြီး သင်တန်းကျောင်းဆောင်သစ်ကြီး ဆောက်လုပ်ပြီးစီးပြီဖြစ်၍ လောလောဆယ် ဝင်ခွင့်စာမေးပွဲဖြေဆိုရခြင်း မရှိသေးဘဲ လျှောက်ထားသူ အားလုံးလက်ခံ သင်ကြားပေးလျက် ရှိသည်။
ကြံတောစု (ကရင်)ရွာ၊ ပိန်းအင်း
ကြံတောစု (ကရင်)ရွာ၊ ပိန်းအင်း
ဂုံးနားရွာ၊ ရွှေဇားကပ္ပကောင်း
ဂုံးနားရွာ၊ ရွှေဇားကပ္ပကောင်း
ကြည်ကုန်းရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
ကြည်ကုန်းရွာ (Kyikone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ သဲဗုဒ်မကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၂၀၆၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သဲဗုဒ်မကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၆၉ ဦး၊ မ ၁၂၄၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၁၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပန်းမထုံးရွာ၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်
ပန်းမထုံးရွာ (Panmahtone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်၊ တာဝကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၆၀၃ ဖြစ်သည်။
မိုင်းဗုံး
မိုင်းဗုံး
အမြောက်ဆံများ ပစ်ထုတ်ရန်မှ တစ်ပါး ယမ်း၊ ယမ်းဘီလူး စသော ပေါက်ကွဲစရာ ပစ္စည်းများကို ရှေးအခါက အသုံးပြုခဲ့ပုံ တစ်မျိုးမှာ ရန်သူ၏ ခံတပ်များကို ဖြိုဖျက်ပစ်ရာ၌ ပထမ မြေအောက်မှ ခံတပ်အထိ မြောင်းတူးဖောက်၍ သွားရသည်။ ရန်သူ၏ ခံတပ်အောက် တည့်တည့်ရောက်သောအခါ ယမ်းကို စုပုံထားခဲ့ပြီးလျှင် အဝေးမှနေ၍ စနက်တံဖြင့် ဖောက်ခွဲပစ်လေသည်။ မြေအောက်၌ တူး၍ ဤသို့ တစ်နေရာရာတွင် ချထားသော ပေါက်ကွဲနိုင်သည့် ပစ္စည်းကို မိုင်းဗုံးဟု ခေါ်လေသည်။
ကိုးကား
<References />
မင်းတုန်းမင်းလက်ထက် သတင်းစာဥပဒေ
မင်းတုန်းမင်းလက်ထက် ရတနာပုံ နေပြည်တော် သတင်းစာထုတ်ဝေရေးအတွက် ကင်းဝန်မင်းကြီး ဦးဆောင်ကြိုးပမ်းရာတွင် ရှေးဦးစွာ သတင်းစာတိုက် တည်ထောင်ရန် ဥပဒေကို ရေးဆွဲပြီး မင်းတုန်းမင်းကြီးထံ တင်ပြကြသည်။ မင်းတုန်းမင်းကြီးက ထိုဥပဒေကို ၁၂၃၅ ခု ဝါခေါင် လပြည့်ကျော် ၇ ရက်နေ့တွင် အတည်ပြုပေးသည်။
အဆိုပါ ဥပဒေကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် သတင်းစာ၏ ရည်ရွယ်ချက် မည်မျှ ခေတ်မီသည်ကို သိနိုင်သည်။ သတင်းစာတိုက် တည်ထောင်ရန် ဥပဒေကို မည်သူတွေ ပါဝင်ရေးဆွဲကြသည်ကိုလည်း သိရသည်။ ဥပဒေမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
(သက္ကရာဇ် ၁၂၃၅ ခု ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် ၇ ရက်နေ့ ရှေ့ဆောင်တော်တွင်။ ခန်းပတ်မြို့စားမင်းကြီး။ ကနီအတွင်းဝန်မင်း။ အတွင်း ဝန်ဆောမြို့စားမင်း။ အတွင်းဝန်ယောမြို့စားမင်း။ ရွှေတိုက် အတွင်းဝန်မင်း။ ဝန်ထောက် ပုပ္ပား မြို့စားမင်း။ ဗန်းမော် ဝန်ထောက် မင်း။ ပုဂံ ဝန်ထောက်မင်း။ တို့စုံညီ။ သတင်းစာတိုက်တည်ရန်စကားကို။ ကင်းဝန်မင်းကြီးက အမိန့်တော်မြတ်ခံရာ။ ရွှေမြို့တော် အနောက်ပြင်တွင်။ တည်လုပ်ပြီးရှိသည့် တိုက်တော်များတွင်။ သင့်ရာတိုက်ကိုရွေးချယ်၍။ သတင်းစာတိုက်ပြုလုပ်စေ။ ဘုရားအမိန့်တော်မြတ်ကို။ ဦးထိပ်ထက် တင်ရွက်ရသည်ကို။ သံတော်ဆင့် မင်းလှစည်သူကျော် မှတ်ချက်။)
ညောင်ပင်စုရွာ၊ သူဌေးကုန်း
ညောင်ပင်စုရွာ၊ သူဌေးကုန်း
ချမ်းခူရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်
ချမ်းခူရွာ (Chanhku)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်၊ ရီနွဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၈၇၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရီနွဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၀၃၄ ဦး၊ မ ၈၆၀၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၆၄၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖယ်ခုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အိုင်ဗရီကို့စ်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ်
ယခု လက်ရှိ အသုံးပြုနေသော အိုင်ဗရီကို့စ်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော် အထိမ်းအမှတ် တံဆိပ်ကို ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် စတင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ တံဆိပ်၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်းမှာ ဆင်ခေါင်း ဖြစ်သည်။ ဆင်သည် အိုင်ဗရီကို့စ်နိုင်ငံ အတွက် ပြယုဂ်အားဖြင့် အရေးပါသော နေရာတွင် ရှိသည်။ ကော့ဒီဗွား ခေါ် အိုင်ဗရီကို့စ်တွင် တွေ့ရသည့် အကြီးဆုံး သတ္တဝါ ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံအမည်မှာလည်း ဆင်စွယ်ကို အစွဲပြု၍ မှည့်ခေါ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ တက်သစ်စနေဝန်းမှာ အသစ် စတင်ခြင်းနှင့် ဆိုင်သော ရိုးရာ ပုံ ပင် ဖြစ်သည်။ ဆင်ခေါင်း၏ အောက်တွင် နိုင်ငံအမည်ပါဝင်သော တံခွန် ရှိသည်။
ညော့ကန်
ညော့ကန် သည် ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၊ အနောက်မြောက်ပိုင်းဒေသတွင် တည်ရှိသည့် မီးတောင်ပေါက်ကွဲရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကန်သည် မြို့တော် Yaoundé ၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၃၁၅ ကီလိုမီတာခန့် (၁၉၆ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ လှုပ်ရှားမှုမရှိတော့သည့် မီးတောင်ဖြစ်သည့် အိုကုမီးတောင်တွင် တည်ရှိသည်။ မြင့်မားသည့်နေရာတွင် တည်ရှိကာ ကန်သည် နက်သည်။
ညော့ကန်သည် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ပျော်ဝင်နေသည့် ကန်သုံးခုထဲမှ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။
၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် မြေပြိုမှုတစ်ခု ဖြစ်ပွားကာ ညော့ကန်မှ ရုတ်တရက်ကာဗွန်ဓာတ်ငွေ့တိမ်တိုက်များ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ၎င်းကြောင့် လူပေါင်း ၁၇၄၆ ဦးနှင့် အနီးအနားရှိ ရွာများနှင့် မြို့များမှ အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များ ၃၅၀၀ တို့သည် အောက်စီဂျင်ပြတ်လပ်မှုများ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုကဲ့သို့ဖြစ်ရပ်မျိုးသည် မကြုံဖူးခဲ့ပေ၊ ပထမဆုံးသော ဖြစ်ရပ်သည် သဘာဝဖြစ်စဉ်ကြောင့် ဖြစ်ကာ ကြီးမားသည့် အောက်စီဂျင်ပြတ်လပ်မှုကို ခံစားခဲ့ရသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကင်မရွန်းနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
နတ်မောက်မြို့
နတ်မောက်မြို့ သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ နတ်မောက်မြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်သည်။ မကွေးမြို့မှ (၃၆)မိုင် ကွာဝေးသည်။ ပျဉ်းမနား - ကျောက်ပန်းတောင်း မီးရထားလမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိ၍ ပျဉ်းမနားမှ (၉၂)မိုင်ဝေးသည်။ ဧရာဝတီမြစ်ရိုးတွင် တည်ရှိသော မကွေးမြို့၊ အောင်လံမြို့များနှင့်လည်း ကားလမ်း အဆက်အသွယ်ရှိ၏။ နတ်မောက်မြို့နယ်မှ အဓိက ထွက်သော အသီးအနှံများမှာ နှမ်း၊ မြေပဲ၊ ပြောင်း တို့ဖြစ်သည်။ ဆန်စပါးကို ယင်းချောင်းတစ်လျှောက်တွင် ဆည်မြောင်းများဖြင့် စိုက်ပျိုးကြသည်။ နတ်မောက်မြို့ပေါ်ရှိ လူဦးရေမှာ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၁၄,၇၃၇ ယောက် ဖြစ်လေသည်။
နတ်မောက်မြို့သည် မြန်မာစာပေလောကတွင် ထင်ရှားကျော်ကြားသော စုံနံ့သာမြိုင်ရှာပုံတော်ကြီး သီချင်း ကို ရေးသားပြုစုသူ ဦးကြော့ နှင့် မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးဗိသုကာကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း တို့၏ ဇာတိမြို့ ဖြစ်သည်။
ဘုန်းကြီးလူစုရွာ၊ ကွင်းလျှား
ဘုန်းကြီးလူစုရွာ၊ ကွင်းလျှား
စည်ပင်ရွာ၊ မြောင်မြို့နယ်
စည်ပင်ရွာ (Sipin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ မြောင်မြို့နယ်၊ ကျောက်တန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၂၃၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြောင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆမားတူဂါးရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
ဆမားတူဂါးရွာ(Samartugar)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ အင်ယမ်ဂါးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၆၄၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မန်ချုပ်ရွာ၊ အုံပုံ
မန်ချုပ်ရွာ (Manchoke)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ မိုင်းမောမြို့နယ်၊ အုံပုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၇၉၃၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းမောမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထိန်ကုန်း
ထိန်ကုန်း
ကိုးကား
ထိန်ကုန်း
အိုင်ဗရီကို့စ်နိုင်ငံ၏ အလံတော်
အိုင်ဗရီကို့စ်နိုင်ငံ၏ အလံတော်တွင် ညီမျှသော ဒေါင်လိုက် အပိုင်း ၃ ပိုင်း ပါဝင်ပြီး လိမ္မော်ရောင် (အလံတိုင်ဘက်ခြမ်း)၊ အဖြူရောင် နှင့် အစိမ်းရောင်တို့ ဖြစ်ကြသည်။
အလံတွင် ပါဝင်သော လိမ္မော်ရောင်မှာ မြေကြီးကို ကိုယ်စားပြုပြီး နိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းရှိ ဆာဗားနားမြက်ခင်းပြင်များနှင့် ၎င်းတို့၏ မြေဩဇာ ကြွယ်ဝမှုကို ညွှန်းဆိုသည်။ အဖြူရောင်မှာ ငြိမ်းချမ်းရေးကို ကိုယ်စားပြုပြီး အစိမ်းရောင်မှာ မျှော်လင့်ချက်ကို ကိုယ်စားပြုသည့် အပြင် နိုင်ငံတောင်ပိုင်းရှိ သစ်တောများကို ရည်ညွှန်းသည်။ ထိုအလံကို လွတ်လပ်ရေး မရမီ အချိန်ပိုင်းကလေး ဖြစ်သော ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် စတင် အသုံးပြုခဲ့သည်။
သမိုင်းပညာရှင်
သမိုင်းစာ‌ပေကိုကျွမ်းကျင်သောပညာရှင်ဆရာကြီး (သမိုင်းဆိုင်ရာစာတမ်းများ၊ သမိုင်းသုတေသန ဆောင်းပါးများရေးသား ပြုစုရေးသားသောသမိုင်းစာ‌ပေကိုကျွမ်းကျင်သော ပညာရှင်) ကို သမိုင်းပညာရှင် ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ သမိုင်း ဆိုသည်မှာ လူသားတို့၏ အတိတ်ကာလကို လေ့လာသော ဘာသာရပ်ဖြစ်သည်။ သမိုင်းဟူသည်မှာ အစဉ်မှတ်သားရအောင်ပြုလုပ်သောသမိုင်းဆိုင်ရာ စာပေကိုဆိုလိုသည်။ ဘုရား ၊ ဂူ၊ ကျောင်း၊ တန်ဆောင်း၊ စဆွံ၊ ဓမ္မသာလာ၊ တန်တား၊ ပုဂ္ဂိုလ်ထူး၊အကြောင်းအရာထူး၊ သမိုင်းဆိုင်ရာရှေးဟောင်းစာပေများ၊ သမိုင်းဆိုင်ရာခေတ်သစ်စာပေများ၊သမိုင်းဆိုင်ရာအကြောင်းအရာများ စသည်တို့နှင့်စပ်လျဉ်း၍ စကားပြေဖြင့် ဖြစ်စေလင်္ကာဖြင့်ဖြစ်စေ စီကုံးရေးသားထားသည်များကို သမိုင်း ဟုခေါ်သည်။ သမိုင်းစာ‌ပေများစွာကို ဦးဆောင်ဦးရွက်ပြုသော၊ ရှေ့ဆောင်လမ်းပြသော၊  သမိုင်းသုတေသန စာတမ်းများပြုစုရေးသားသော၊ ကျွမ်းကျင်သောဆရာ ကို သမိုင်းပညာရှင် ဟု ခေါ်ဆိုသည်။   မြန်မာ့သမိုင်း ပညာရှင်များတွင် သမိုင်းပါမောက္ခ ဆရာကြီး ဒေါက်တာသန်းထွန်း သည် ဩဇာအကြီးမားဆုံးသော သမိုင်း ပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ဆရာကြီး ဒေါက်တာသန်းထွန်းသည် မြန်မာနိုင်ငံသားများအတွက် သမိုင်းဆိုင်ရာ ရှာဖွေမှုများနှင့်သုတေသန ပြုလုပ်မှုပေါင်းများစွာ၊ စာတမ်းနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာစာပေကိစ္စပေါင်း များစွာကို အနစ်နာခံ ဆောင်ရွက်ခဲ့သော နိုင်ငံချစ် ကမ္ဘာသိပညာရှင်ကြီး တစ်ဦးအဖြစ် မော်ကွန်းထိုးလောက်သည့် ဆရာကြီး တစ်ဦး ဖြစ်ပေသည်။ သမိုင်းပညာရှင် ဆရာကြီး  ဒေါက်တာခင်မောင်ညွန့်  သည်လည်း သမိုင်းဆိုင်ရာစာတမ်းနှင့်စာပေများစွာကို ရေးသားလျက်သော၊ ထင်ရှားသော၊ ဗဟုသုတများသော သမိုင်းပညာရှင်ဆရာကြီးတစ်ဦးဖြစ်သည်။ သမိုင်းသုတေသန စာတမ်းများပြုစုထုတ်ဝေလျက်ရှိပါသည်။
ကီလိုဝပ်နာရီ
ကီလိုဝပ်နာရီ (kW⋅h သို့မဟုတ် kW h) သည် စွမ်းအင်၏ အတိုင်းအတာယူနစ်ဖြစ်သည်။ တနာရီအတွက် ၁ ကီလိုဝပ် အသုံးပြုသော စွမ်းအားဖြစ်သည်။ ယင်းသည် ၃၆၀၀ ကီလိုဂျိုး နှင့် ညီမျှသည်။ ကီလိုဝပ်နာရီအား လျှပ်စစ်ပစ္စည်းများ သုံးစွဲရာမှ ကုန်ကျသော လျှပ်စစ်စွမ်းအင်ကို တိုင်းတာရာ၌ အသုံးပြုသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စွမ်းအင်၏ ယူနစ်များ
သက်ကယ်ကုန်းရွာ၊ သူဌေးကုန်း
သက်ကယ်ကုန်းရွာ၊ သူဌေးကုန်း
ပန်နူးစန်းရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
ပန်နူးစန်းရွာ (Pangnusang)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်၊ ဟမ်းငိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၆၉၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟမ်းငိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၆၂၂ ဦး၊ မ ၃၀၁၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၆၃၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျွဲမီးဆွဲရွာ၊ ပိန်းအင်း
ကျွဲမီးဆွဲရွာ၊ ပိန်းအင်း
လိန်ကုန်းရွာ၊ သူဌေးကုန်း
လိန်ကုန်းရွာ၊ သူဌေးကုန်း
ပန်းထိန်ရွာ၊ ရွှေဇားကပ္ပကောင်း
ပန်းထိန်ရွာ၊ ရွှေဇားကပ္ပကောင်း
ဝါးတရာ
ဝါးတရာ
တိန်ရင်ဂါးရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
တိန်ရင်ဂါးရွာ(Teinyingar)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ အင်ယမ်ဂါးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၆၄၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အိုကုကန်
အိုကုကန် သည် ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၊ အနောက်မြောက်ပိုင်းဒေသ၊ ဘာမန်ဒါတောင်တန်းတွင် တည်ရှိသည့် မီးတောင်ရေကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အိုကုတောင်ပေါ်တွင် တည်ရှိကာ အမြင့်ပေ ၂၂၂၇ မီတာ (၇၃၀၆ ပေ) တွင် တည်ရှိသည်။ ကန်၏ ပတ်လည်သည် အပူပိုင်းမိုးသစ်တောများဖြင့် လုံးဝဝန်းရံ တည်ရှိသည်။
ဒီကလိုးရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်
ဒီကလိုးရွာ (Dikaloe)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်၊ ရီနွဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၈၆၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရီနွဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၀၃၄ ဦး၊ မ ၈၆၀၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၆၄၀ ဦးနေထိုင်သည်။
အိုကုကန်
အိုကုတောင်တွင် နောက်ဆုံးအကြိမ် မီးတောင်ပေါက်ကွဲရာမှ ဖြစ်လာသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မီးတောင်ပေါက်ကွဲသည့်ဧရိဘာသည် အချင်း ၁၀၀ ကီလိုမီတာခန့် (၆၂ မိုင်) ရှိသည်။ အိုကုတောင်သည် Stratovolcano အမျိုးအစားဖြစ်ကာ ၃၀၁၁ မီတာ (၉၈၇၉ ပေ) မြင့်တက်လျက်ရှိသည်။ The lake is the subject of many myths among the local people.
ဒီကလိုးရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖယ်ခုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အိုကုကန်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကင်မရွန်းနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
တာဝရွာ၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်
တာဝရွာ (Tarwa)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်၊ တာဝကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၆၀၀ ဖြစ်သည်။
ညောင်ပင်ရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
ညောင်ပင်ရွာ(Nyaungpin)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ တံခွန်တိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၇၃၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တံခွန်တိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၄၅၆ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၃၃၈ ဦး နေထိုင်သည်။ မြစိမ်းရောင်ကျေးရွာစီမံကိန်းတွင် ပါဝင်သည်။
တာဝရွာ၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ယင်းမာပင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ညောင်ပင်ရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖာပွန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ချမ်ပါဆက်ဘုရင့်နိုင်ငံ
ချမ်ပါဆက်ဘုရင့်နိုင်ငံ (Kingdom of Champasak) (1713–1946) ၁၇၁၃ခုနှစ်တွင် လန်ဆန်းပြည် ပြိုကွဲရာမှ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သော လာအိုတောင်ပိုင်းရှိ ဘုရင့်နိုင်ငံငယ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၁၈ရာစုအစောပိုင်းအထိ ဖွံ့ဖြိုးစည်ပင်ခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ထိုင်းတို့၏ လက်အောက်ခံနယ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပြင်သစ်အစောင့်အရှောက်ခံနယ် ဘဝတွင် ဘုရင့်အာဏာမှေးမှိန်ခဲ့ပြီး ၁၉၄၆ခုနှစ်တွင် လာအိုဘုရင့်နိုင်ငံကို တည်ထောင်သောအခါ ချမ်ပါဆက်ဘုရင့်နိုင်ငံကို အပြီးတိုင် ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။
ဆာဂေး ဘရင်
၁၉၇၃ ဩဂုတ် ၂၁ နေ့တွင် မွေးဖွားသူ ဆာဂေး မီခေးလိုဗစ် ဘရင် သည် ရှရှား-အမေရိကန်လူမျိုး ကွန်ပျူတာ သိပ္ပံပညာရှင်၊ စက်မှုလုပ်ငန်းရှင်တဦးဖြစ်ပြီး အင်တာနက်အသုံးပြု ရှာဖွေရေးနှင့် ကုန်ပစ္စည်းကြော်ငြာခြင်းလုပ်ငန်း အဓိကလုပ်ကိုင်သည့် ကမ္ဘာ့ အကြီးဆုံးအင်တာနက်ကုမ္ပဏီ Google Inc. ကို လယ်ရီပေ့ချ် နှင့် အတူတည်ထောင်ခဲ့သည်။
အသက် ၆ နှစ်တွင် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုမှတဆင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ ပြောင်းရွှေ့အခြေချခဲ့သည်။ ကောလိပ်ကျောင်းသားဘဝကို မယ်ရီလန်းတက္ကသိုလ်၌ တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ဘွဲ့မရခင်ကပင် အလုပ်လုပ်ပြီး ဝင်ငွေရှာခဲ့သည်။ သူ့အဖိုးနှင့်အဖေတို့ကဲ့သို့ပင် သင်္ချာပညာနှင့် ကွန်ပျူတာသိပ္ပံပညာရပ်တွင် အထူးပြုဘာသာရပ်နှစ်ခုဖြင့် တက်ရောက်ခဲ့သည်။ မယ်ရီလန်း တက္ကသိုလ်တွင် ဘွဲ့ရပြီးနောက် ကွန်ပျူတာသိပ္ပံပညာတွင် ပါရဂူဘွဲ့ယူရန်အတွက် စတန်းဖို့ဒ် တက္ကသိုလ်သို့ ပြောင်းရွေ့ခဲ့သည်။ စတန်းဖို့ဒ်တက္ကသိုလ် တွင် လယ်ရီပေ့ချ် နဲ့စတင်တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ သူတို့ အဆောင်အခန်းတွင်းတွင် ဈေးပေါသော ကွန်ပျူတာများကို ပြည့်ကျပ်နေအောင်ထည့်ထားပြီး အစွမ်းထက်ရှာဖွေရေးလုပ်နိုင်သည့်စက်ကို တည်ဆောက်ရန် ဘရင်၏ အချက်အလက် ရှာဖွေရေးစနစ်ကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ ထိုတီထွင်မှုသည် စတန်ဖို့ဒ်တက္ကသိုလ်၌ လူသိများလာခဲ့ပြီး နောင်တွင်နာမည် ကျော်ကြားလာမည့် search engine တခုဖြစ်သော Google ကို ငှားရမ်းထားသော ကားဂိုဒေါင်ကြီးထဲတွင် ဆက်လက်တီထွင် နိုင်ရန် သူတို့၏ ပါရဂူဘွဲ့အတွက် လေ့လာမှုများကို ခေတ္တရပ်နားထားခဲ့သည်။
နာမည်ကျော် The Economist Magazine က ဘရင် အား အသိအမြင်ကြွယ်ဝစေသော လူတယောက်အဖြစ် ရည်ညွန်း ပြောဆိုခဲ့ပြီး “ကမ္ဘာ အချက်အလက်များအားလုံးကို ပြုလုပ်ပေးထားခြင်းဖြင့် နေရာမရွေး၊ အချိန်မရွေး၊ လူတိုင်း သုံးရလွယ်ကူပြီး အသုံးတည့်စေရမယ်” ဟူသော Google ၏ဆောင်ပုဒ်အပေါ်တွင် သုံးသပ်ပြီး ပေါ်ထွက်လာတဲ့ “အသိပညာ ဗဟုသုတရှိခြင်းက အမြဲတစေကောင်းမွန်ပြီး၊ မသိနားမလည်မှုထက် ကျိန်းသေပိုမိုကောင်းမွန်သောအရာ ဖြစ်သည်“ ဟူသော အယူအဆကို လက်ခံယုံကြည်သူ တယောက်ဖြစ်ကြောင်း ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့သည်။
ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး
ဆာဂေး ဘရင် ကို ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုရှိ မော်စကိုမြို့တွင် ဂျူးလူမျိုး မိဘ နှစ်ပါးမှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ အဖေ Michael ဘရင် မှာ Maryland တက္ကသိုလ် မှ သင်္ချာပါမောက္ခတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး အမေ ယူဂျင်နီယားဘရင် မှာ NASA ရှိ Goddard Space Flight Center မှ သိပ္ပံပညာရှင်သုတေသီတဦး ဖြစ်သည်။ နှစ်ယောက်လုံးသည် မော်စကိုတက္ကသိုလ်တွင် ဘွဲ့ရခဲ့သူများ ဖြစ်ကြသည်။
အိန္ဒိယ (သံတူကြောင်းကွဲ)
အိန္ဒိယ၏အဓိပ္ပာယ်များ
ဆာဂေး ဘရင်
ဆိုဗီယက် ယူနီယံရှိ ငယ်ဘဝ
ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုမှာ ဂျူးလူမျိုးမုန်းတီးရေးဝါဒ မရှိသော်လည်း၊ ဘရင် က“ကွန်မြူနစ်ပါတီ ခေါင်းဆောင် တွေက ဂျူးလူမျိုးတွေရဲ့ တက္ကသိုလ် ဝင်ခွင့်တွေကို ပိတ်ပင်ခြင်းအားဖြင့် အထက်တန်းကျတဲ့ ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်အဆင့်တွေကို မရောက်အောင် ဟန့်တားပိတ်ပင်ထားတယ်” လို့အခိုင်အမာ ပြောဆိုခဲ့သည်။ “အထူးသဖြင့် ဂျူးတွေဟာ ရူပဗေဒ ဌာနကနေ ဖယ်ထုတ်ချန်လှပ်ထားခြင်း ခံရတယ်“။ ထို့ကြောင့် Micheal ဘရင် သည် သူ့အဓိကဘာသာရပ်ကို နောင်တွင်၎င်း ထူးထူးချွန်ချွန် အောင်မြင်ခဲ့သည့် သင်္ခချာဘာသာ သို့ပြောင်းလဲခဲ့သည်။
ဆာဂေး က မော်စီ ကို ဒီလိုပြောပြခဲ့တယ်။ “ငါ့အဖေက သူ့လုပ်ချင်တဲ့အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းအလုပ်ကို ဆက်မလုပ်နိုင်တော့ဘူးဆိုတာ ငါသိခဲ့တာ ကြာပြီ။” ဒါပေမဲ့ ဆာဂေး က အမေရိကန်မှာ အခြေချနေထိုင် ခဲ့ပြီးနောက် နှစ်အတော်ကြာပြီးမှ အသေးစိတ်ထုတ်ဖော် ပြောကြားခဲ့သည်။ သူ့အဖေ ၁၉၇၇ ပိုလန်နိုင်ငံ၊ ဝါစောမြို့မှာ သင်္ချာပညာရပ်ဆိုင်ရာ အစည်းအဝေးသွားတက်ပြီး ပြန်လာတဲ့အခါမှာ သူကောင်းကောင်းသဘောပေါက်သွားခဲ့တယ်။ သူအဖေက ဒီအချိန်က သူတို့မိသားစု အခြား တနိုင်ငံမှာ သွားရောက်အခြေချနေထိုင်ဖို့အချိန်ရောက်ပြီ ဆိုတာကို ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့တယ်။
ငါတို့ဒီနေရာမှ ဆက်ပြီးမနေနိုင်တော့ဘူးလို့သူ့ဇနီးနဲ့ သူ့အမေကို ပြောကြားခဲ့တယ်။ အစည်းအဝေးပွဲမှာ အမေရိကန်၊ ပြင်သစ်၊ အင်္ဂလန်၊ ဂျာမနီ စတဲ့နိုင်ငံတွေက လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်တွေနဲ့လွတ်လွတ်လပ်လပ် ရောနှော နေထိုင်ခဲ့ပြီး သိခဲ့ရတာကတော့ သူရဲ့ပညာရှင်လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်တွေဟာ လူဆိုးတွေမဟုတ်ကြ ဘူးဆိုတာပဲ။“ ဒီကနေထွက်ခွာသွားဖို့အရမ်းအရေးကြီးတယ်လို့ဆုံးဖြတ်ခဲ့တဲ့လူက မိသားစုထဲမှာ ငါတယောက်ပဲရှိတယ်” လို့ သူကထပ်ပြီးတော့ ပြောကြားခဲ့တယ်။
ဆာဂေး ၏ မိခင်ကတော့ သူတို့ဘဝတလျှောက်လုံးနေထိုင်ခဲ့တဲ့ မော်စကိုက သူ့အိမ်ကနေ မထွက်ခွာသွားချင်ဘူး ဖြစ်နေတယ်။ “ဂျန်နီယာ အနေနဲ့ကတော့ .. နောက်ဆုံးမှာတော့ ဒီဆုံးဖြတ်ချက်က ဆာဂေး ဆီကိုရောက်လာတယ်။ သူမ ယောက်ျားကတော့ သူရဲ့အနာဂတ်အတွက် စဉ်းစားသလို သူ့သားရဲ့ အနာဂတ်အတွက်လဲစဉ်းစားခဲ့တယ်ဆို တဲ့အကြောင်းကို ဝန်ခံခဲ့တယ်။ သူမအတွက် ကတော့ ဆာဂေးဟာ အဓိက အရေးပါတဲ့သူတစ်ယောက်ပါဘဲ” လို့ မော်စီ က ရေးသားထားခဲ့တယ်။
သူတို့ထွက်ခွာခွင့်အတွက် ဗီဇာကို ၁၉၇၈ စက်တင်ဘာမှာ တရားဝင် လျှောက်ထားခဲ့ကြတယ်။ ရလဒ် အနေကတော့ သူ့ အဖေ အလုပ်ပြုတ်သွားတာပဲ ဖြစ်တယ်။ ဒီကိစ္စနဲ့ပက်သက်ပြီးတော့ သူ့အမေလဲ အလုပ်ကနေ ထွက်ခဲ့ရတယ်။ နောက် ၆ လကြာပြီးနောက် ပုံမှန် ဝင်ငွေမရှိတဲ့အတွက် သူတို့စောင့်နေတဲ့အချိန်မှာ အချိန်ပိုင်းအလုပ်တွေကို မဖြစ်မနေ လုပ်ခဲ့ရတယ်။ ဆိုဗီယက်ယူနီယံက ဂျူးလူမျိုးတွေဖြစ်အတွက် ခိုလှုံခွင့် ငြင်းပယ်ခံရမှာကို ကြောက်ကြောက်နဲ့ပဲ စောင့် နေခဲ့ကြတယ်။
ဆယ်စုနှစ်တခုကြာပြီးနောက်မှာ ၁၉၉ဝ နွေရာသီ ဆာဂေး ရဲ့ ၁၇ နှစ်မြောက်မွေးနေ့ အပြီး ရက်သတ္တပတ် အနည်းငယ် အကြာမှာ သူ့အဖေက သူ့သား ဆာဂေး အပါအဝင် ပင်ကိုစွမ်းရည်ရှိပြီး တော်တဲ့ အထက်တန်းကျောင်းက သင်္ချာကျောင်းသားတစုနဲ့ ဆိုဗီယက်နိုင်ငံကို နှစ်ပတ်ကြာသွားရောက်တဲ့ အစီအစဉ်ကို ဦးဆောင်သွားရောက်ခဲ့တယ်။ “ဒီခရီးက သူ ငယ်စဉ်က အာဏာပိုင်တွေကို ကြောက်ရွံ့ခဲ့ရတာတွေကို ပြန်လည်နှိုးကြားအမှတ်ရစေခဲ့တယ်။ ပြီးတော့ ဆိုဗီယက်တွေရဲ့ဖိနိုပ်ချုပ်ချယ်မှုကို ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်ချင်တဲ့ ဒေါသစိတ်နဲ့ရဲကားကို ကျောက်ခဲနဲ့ ကောက်ပေါက် ခဲ့တာကို ပြန်သတိရစေတယ်။”
မော်စီ က ထပ်ပြီး ပြောကြားခဲ့တယ်။ “ခရီးစဉ် ဒုတိယနေ့မှာမော်စကို အနီးရှိ ဒေသတခုက နာလန်ထရောဂါသည်တွေ၊ နာတာရှည်ရောဂါသည် တွေကို ထားရှိကုသတဲ့ဆေးခန်းကို သွားရောက်စဉ်မှာ ဆာဂေး က ရုတ်တရက်သူ့အဖေနားကပ်ပြီး သူ့အဖေကို တည့်တည့်စိုက်ကြည့်ပြီးတော့ ”ကျွန်တော်တို့အားလုံးကို ရုရှားကနေ ခေါ်ထုတ်သွားခဲ့တဲ့အတွက် ကျေးဇူးအများကြီးတင်ပါတယ်” လို့ပြောခဲ့တယ်။
အမေရိကားရောက် ပညာရေး
အတန်းပညာကို မယ်ရီလန်း ရှိ Paint Branch Montessori School တွင် တက်ရောက်သင်ကြား ခဲ့သော် လည်း နောက်ပိုင်း အတန်းပညာကို မယ်ရီလန်း တက္ကသိုလ် မှ သင်္ချာ ပါမောက္ခဖြစ်သူ အဖေက အိမ်တွင်သင် ကြားပေးခဲ့ပြီး သူစိတ်ဝင်စားသော သင်္ချာပညာလည်းကို ပျိုးထောင်သင်ကြားပေး ခဲ့သည်။ ရှရှား ဘာသာ စကားနှင့် ပက်သက်ပြီး သူ့မိသားစုက သင်ကြား ပေးခဲ့ သည်။ ၁၉၉ဝ စက်တင်ဘာတွင် မယ်ရီလန်း၊ ဂရင်းဘဲ့လ် ရှိ Eleanor Roosevelt High School တွင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီးနောက် ပါ့ခ်ကောလိပ်၊ မယ်ရီလန်း တက္ကသိုလ် တွင် စာရင်းပေး သွင်းခဲ့သည်။ ထိုကျောင်း ၌ ၁၉၉၃ မေတွင် သင်္ချာနှင့်ကွန်ပျူတာ သိပ္ပံ ဘာသာရပ်တွင် B.Sc ဘွဲ့ကို ဂုဏ်ထူးဖြင့် ရရှိခဲ့သည်။
ဘရင် သည် ကွန်ပျူတာ သိပ္ပံ ဘာသာရပ် ၌ ဘွဲ့လွန်လေ့လာမှုကို စတန်းဖို့ဒ် တက္ကသိုလ် ရှိ အမျိုးသား သိပ္ပံဖောင်ဒေးရှင်း မှ ဘွဲ့လွန်ကျောင်းသားများအဖွဲ့အစည်းတွင် စတင်လေ့လာခဲ့သည်။ ၁၉၉၃ တွင် သင်္ချာဘာသာရပ်နှင့် ပက်သက်သည့် သုတေသနလုပ်ငန်းများ ပြုလုပ်သည့် ဝေါ်လ်ဖရမ် သုတေသနဌာနတွင် အလုပ်သင်အဖြစ်ဝင်ရောက် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ သူသည် စတန်းဖို့ဒ်တက္ကသိုလ် ရှိ ပါရဂူ ဘွဲ့အတွက်လေ့လာမှုသင်ယူနေဆဲမှ ခေတ္တခဏ ခွင့်ယူပြီး လုပ်ကိုင်ခြင်းဖြစ် သည်။ 1995 ဩဂုတ်လတွင် မဟာဘွဲ့ကိုရရှိခဲ့ပြီး Ph.D ဘွဲ့အတွက်ဆက်လက် လေ့လာခွင့်ရသည်။ Standford တွင် ပါရဂူတန်း (Doctoral Program) အတွက် စာရင်းသွင်းထားသော်လည်း Google တွင် အလုပ်လုပ်တော့ဖြစ်၍ Ph.D အတွက် လေ့လာမှုကို ရွှေ့ဆိုင်းထားသည်။ Instituto de Empresa မှလည်း ဂုဏ်ထူးဆောင် MBA ဘွဲ့ကို Sergey ရရှိခဲ့သေးသည်။
Sergey နှင့် IT
Sergey သည် စတန်းဖို့ တက္ကသိုလ်မှာ ပညာဆည်းပူးနေစဉ်ကတည်းက အင်တာနက်အပေါ် စိတ်ဝင်စားမှုများ ရှိခဲ့သည်။ Data-Mining နှင့် Pattern Extration အကြောင်း Paper အမျိုးမျိုးကို တစ်ယောက်တည်းရော၊ သူများနှင့်ပါတွဲဖက်၍ပါ ရေးသားခဲ့သည်။
Sergey အတွက် အရေးအကြီးဆုံး အချိန်သည် Google ၏ ပူးတွဲဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာမည့် Larry page နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည့်အချိန်ဖြစ်သည်။ Google Lore အရဆိုလျှင် Page နှင့် Brin တို့ ၁၉၉၅ တွင် ကွန်ပျူတာသိပ္ပံဘာသာရပ်နှင့် Stanford တက္ကသိုလ်တွင် ပထမဆုံး စတင်တွေ့ဆုံစဉ်က တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး သိပ်ခင်ခင်မင်မင်မရှိခဲ့ကြပါ။ မကြာခင်မှာ ပင် သူတို့နှစ်ဦးစလုံး စိတ်ဝင်စားသော ဘုံကိစ္စတစ်ခုကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ထိုကိစ္စမှာ Data အစုအဝေး အကြီးကြီးထဲမှနေ၍ ဆိုင်ရာဆိုင်ရာ Information ကို ရှာဖွေထုတ် ယူသည့် အပိုင်းဖြစ်သည်။ သူတို့နှစ်ဦးပူးတွဲပြီး ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်စဉ်းစားဖြစ်သည့်အကြောင်းမှာ Seminal Contribution ဖြစ်သည်။ "The Anatomy of a Large-Scale Hyper- textual Web Search Engine" ဆိုသော ခေါင်းစဉ်နှင့် စာတမ်းတစ်စောင်ကို နှစ်ယောက်ပေါင်း ရေးသားခဲ့ကြသည်။ ဤ စာတမ်းသည် Stanford တက္ကသိုလ်၏ ဆယ်စောင်မြောက် လူဖတ်အများဆုံး သိပ္ပံစာတမ်းတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။
လူသိများ ထင်ရှားလာခြင်း
Sergey သည် The Charlie Rose Show, CNBC နှင့် CNN အပါအဝင် Television Show များ၊ Documentaries တွင် ပါဝင်လာသည်။ ၂၀၀၄ခုနှစ်တွင် Sergy နှင့် Larry ကို ABC World News Tonight က "Persons of the Week" ဟု ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ဇန်နဝါရီလတွင် Sergey Brin ကို World Economic Forum ၏ "Young Global Leaders" အဖြစ် အမည်တင်သွင်းခံရသည်။
Sergey နှင့် Larry Page တို့သည် သူတို့၏ လုပ်ငန်းနှင့် Personal Needs အတွက် Boeing 767 လေယာဉ်တစ်စင်းကို ဝယ်ယူခဲ့သည်။ လေယာဉ်အတွင်းပိုင်းကို ပျံ သန်းရေးဒီဇိုင်နာ Leslie Jennings က ဒီဇိုင်း ပြန်ပြင်ပေးဖို့ ယူဆခဲ့သည်။ သို့သော် တရားရေးယှဉ်ပြိုင်မှုတွင် အသစ်ပြင်ဆင်ပေးခဲ့သည်။ ပြန်လည်မွမ်းမံပြီးသောအခါ ခရီးသည် ၅၀ ခန့်ဆံ့သည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယား King Size Bed လည်း ပါဝင်သည်။ Brin ကို The Film Broken Arrows ၏ Executive Producer အဖြစ်လည်း လူသိများကြသည်။
၂၀၀၇ တွင် PC World က ဝက်ဘ် ပေါ်တွင် အရေးအကြီးဆုံး ပုဂ္ဂိုလ် ၅၀ ထဲတွင် Sergey ကို နံပါတ်တစ်နေရာပေးခဲ့သည်။ Google Co.founder larry Page နှင့် CEO Eric Schmidt တို့နှင့် အတူတူနေရာပေးခဲ့သည်။ Sergey သည် Tesla Motors ၏ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ Tesla Motors သည် ၂၅၀ မိုင်အထိ မောင်းနှင်နိုင်သော ဘက်ထရီလျှပ်စစ်ကား Tesla Roadster ကိုဖန်တီးနေသည်။