cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဖန်ခူးရွာ၊ နောင်မွန်းမြို့နယ်
ဖန်ခူးရွာ(Hpanhku)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ နောင်မွန်းမြို့နယ်၊ ကဆန်ခူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၈၀၄၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကဆန်ခူးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၇ ဦး၊ မ ၁၈၅ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၈၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နောင်မွန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စကားကြီး ဆယ်မျိုး
မြန်မာမှု နယ်ပယ်၊ စကားပြောသည့်အရာတွင် ကျွမ်းကျင်လိမ္မာစေရန် နည်း အမျိုးမျိုးတို့ကို စကားကြီးဆယ်မျိုးဟူ၍ မြန်မာစာ၌ ခွဲခြားသတ်မှတ်ထားသည်။
ထိုဆယ်မျိုးမှာ - 'ရေကူးညာတင်၊ ကောက်ပင်ရိတ်လှီး၊ ရေစီးဖောင်ဆန်၊ အိုးတန်ဆန်ခပ်၊ ဆီပွတ်ကျည်ပွေ့၊ ဆင်ဝှေ့ရန်ရှောင်၊ တောင်သူယာခုတ်၊ ကြက်ဆုတ်ခွပ်ပစ်၊ ရေစစ်ကရား၊ ရေသွားသည့်သွင်၊ ခက်တင်မောင်းနင်း၊ ဆိုခြင်း စကား ဤ ၁ဝပါး'ဟူ၍ ခွဲခြားသတ်မှတ်ထားသည်။ ၎င်းတို့၏ အမည်အပြည့်အစုံမှာ-
ရေကူးညာတင်ပြောနည်း
မြစ်တဖက်မှ လိုရာဆိပ်ကမ်းသို့ ကူးလိုလျှင်၊ မြစ်ညာက တင်၍ ကူးမှ လိုရာသို့ရောက်သကဲ့သို့၊ မိမိ အလိုရှိရာသို့ ရောက်အောင် အထက်က တင်ကူး၍ ပြောခြင်းကို ရေကူးညာတင်ပြောနည်းဟု ခေါ်သည်။ ရှေးအခါက သမားတော်ဇီဝကသည် အူထုံးသော သူဌေးသားကို ကုသရာတွင် ခုနစ်ရက်ခန့် အိပ်စေလိုသည်ကို ခုနစ်လခန့် အိပ်နိုင်မည်လောဟု မေး၏။ သူဌေးသားက မအိပ်နိုင်ပါဟု ဆိုသည်တွင် ခြောက်လခန့် အိပ်နိုင်ပါမည်လော စသည်ဖြင့် တရွေ့ရွေ့ဆုတ်ကာ ဆုတ်ကာမေး၏။ နောက်ဆုံး လိုရင်းဖြစ်သော ခုနစ်ရက်သို့ ရောက်ခါမှ သူဌေးသားကို ခုနစ်ရက် အိပ်စေပြီးလျှင် ဝမ်းကိုခွဲ၍ အူထုံးကို ဖြေသည်။ ဤစကားမျိုးသည် ရေကူးညာတင်ဆိုသော စကားမျိုးဖြစ်၏။ အရပ်သားအသုံးအနှုန်း၌ ရင်လောက်တင် ဒူးလောက်ကျ ဟူသောစကား၏ အဓိပ္ပာယ်ကဲ့သို့ပင် ဖြစ်သည်။
ကောက်ပင်ရိတ်လှီးပြောနည်း
စပါးရိတ်လျှင် ကောက်ပင်ကို လက်တစ်ဖက်ဖြင့် ဆုပ်သိမ်းကာ တံစဉ်ဖြင့် အရင်းမှ ဖြတ်၍ ရိတ်ယူသကဲ့သို့၊ တစ်ဖက်လူ၏ စကားကို သိမ်းကျုံး ဖမ်းယူပြီးမှ၊ အရင်းကဖြတ်၍ ပိုင် အောင် ပြောခြင်းသည် ကောက်ပင်ရိတ်လှီးပြောနည်း ဖြစ်၏။ ရှေးအခါက သူဌေးသားတစ်ယောက်သည် ဗျိုင်းတစ်ကောင်ကို လေးနှင့်ပစ်၍ယူလာသည်ကို အခြားသူဌေးသားတစ်ယောက်က မြင်၍၊ လိုချင်သဖြင့် 'ဤဗျိုင်းသည် တစ်နေ့လျှင် ရွှေစင်တစ်ကျပ်သား အန်ထုတ်ပေးလေ့ရှိသော ငါ၏ဗျိုင်းဖြစ်သည်' ဟု စွပ်စွဲသည်။ ထိုအခါ လေးနှင့်ပစ်သူက'ထိုသို့ အန်ထုတ် ပေးလာသည်မှာ မည်မျှကြာပြီနည်း'ဟုမေးရာ၊ဗျိုင်းရှင်ဆိုသူက 'တစ်နှစ်ရှိပြီ'ဟု ထပ်၍ဖြေ၏။ ထိုအခါမှ လေးနှင့်ပစ်သူက 'မိမိအိမ်ရှေ့တွင် ပုံထားသော ရွှေစင်ပုံကြီးမှ တစ်နေ့လျှင်တစ်ကျပ်သား ပျောက်ဆုံးခဲ့သည်မှာ တနှစ်ရှိခဲ့ပြီဖြစ်ရာ၊ ယနေ့မှ သူခိုးကိုမိသည်။ ဗျိုင်းသည်သူခိုးဖြစ်၍ ဗျိုင်းရှင် သည် သူခိုး လက်ခံဖြစ်သည်။ ထိုကြောင့် တစ်နှစ်ထွက် ရွှေသုံးပိဿာ ခြောက်ဆယ်သား လျော်ပေးရမည်'ဟူ၍တောင်းလေ၏။ ထိုကြောင့် ဗျိုင်းကိုလိုချင်သော သူဌေးသားသည် အလျော်ပေးရလေ၏။ ဤသို့ တဖက်လူ၏စကားကို ဖမ်းပြီးမှ ပိုင်လောက်အောင် ပြောခြင်းသည် ကောက်ပင်ရိတ်လှီးပြောနည်းမည်၏။
အိုးတန်ဆန်ခပ်ပြောနည်း
အိုးနှင့်ဆန်သည် တန်အောင်ချက်လျှင် နူးနပ်စွာ သုံးဆောင်ရသကဲ့သို့ စကားအရာတွင်လည်း မယုတ်မလွန်နှင့် လိုရင်းရောက်အောင် ပြောဆိုခြင်းသည် အိုးတန်ဆန်ခပ်ပြောနည်းဖြစ်၏။ ဘုရားအလောင်း သုဝဏ္ဏသာမသည် မြားဆိပ်သင့်၍ လဲနေရာ၊ မိဘ ၂ပါးအား သိကြားမင်းက သားရှင်စေလိုသလော၊ ရွှေအိုးလိုချင်သလော၊ မျက်စိမြင်ချင်သလောဟု မေးရာတွင် သားရွှေအိုးထမ်းလာသည်ကို မြင်ချင်ပါသည်ဟု ဖြေသဖြင့် လိုအပ်သမျှပြည့်စုံ၏။ ထိုသို့အလိုရှိသောစကားကို မယုတ်မလွန်ပြောခြင်း သည် အိုးတန်ဆန်ခပ်ပြောနည်းဖြစ်၏။
ဆီပွတ်ကျည်ပွေ့ပြောနည်း
ဆီကိုရအောင်ပွတ်သည့်အခါတွင် အထပ်ထပ်အခါခါ ပွတ်ရသကဲ့သို့ အလိုရှိသော စကားကို အထပ်ထပ် ပြောခြင်းသည် ဆီပွတ်ကျည်ပွေ့ပြောနည်း ဖြစ်၏။ ရှေးအခါ မင်းတစ်ပါးသည် ဘုရားတည်မည်ပြုရာ၊ ဘုရားပိန္နဲတိုင်ကို မန်ကျည်းနှစ်ဖြင့် လုပ်ရသည် မကောင်းလောဟု အမတ်ကြီးအားမေး၏။ အမတ်ကြီးက 'မန်ကျည်းနှစ်လည်း ကောင်း၊ကျွန်းသားလည်း ကောင်း၏' ဟု ဖြေသည်။ ဤသို့ ဘုရင်မေးသမျှသော သစ်သားများတွင် ကျွန်းသားကောင်းကြောင်းကို ထပ်တစ်လဲလဲ ထည့်၍ ပြောသဖြင့်၊ ကျွန်းသားကိုပင် ဘုရားပိန္နဲတိုင် လုပ်ရလေသည်။ ထိုသို့ အလိုရှိသောစကားကို ထပ်တလဲလဲပြောခြင်းသည် ဆီပွတ် ကျည်ပွေ့ပြောနည်းမည်၏။
ဆင်ဝှေ့ရန်ရှောင်ပြောနည်း
ဆင်ဝှေ့မည်ဟုဆိုလိုက်လျှင် လွတ်ရာလွတ်ကြောင်း တိမ်းရှောင်က ချမ်းသာသကဲ့သို့၊ စကားအရာတွင်လည်း မိမိအဖို့ဘေးရောက်မည့်စကားကို ရှောင်လွှဲ၍ပြောဆိုခြင်းသည် ဆင်ဝှေ့ရန်ရှောင် ပြောနည်းပင်ဖြစ်၏။ ရှေးအခါက အိမ်ရှေ့မင်း တစ်ပါးသည် ကျောင်းဆောက်ရာ၊ ကျောင်းတိုင်ကို ရက်မအောက် မြေကြီးထိအောင် ရွှေချလေသည်။ ထိုသည်ကို မြို့ဝန်ကဧကရာဇ်ကို တုပ၍မြေကြီးထိ ရွှေမချသင့်ဟု အောက်ခြေမှ ရွှေများကို တိုက်ဖျက်ပစ်လေ၏။ ထိုအခါ အိမ်ရှေ့မင်းသည် အမျက်ထွက်၍ စစ်မေးလေရာ၊ မြို့ဝန်သည် တိုက်ရိုက် မလျှောက်ဘဲ၊ စကားတိမ်းရှောင်၍၊ အရှင် အိမ်ရှေ့မင်းသည် နောင် ဧကရာဇ်မင်း ဖြစ်မည့်သူဖြစ်သည်။ မင်းဧကရာဇ် မဖြစ်မီ ရွှေအပြည့်ချ၍ ကျောင်းဆောက်သော် မင်းဧကရာဇ် ဖြစ်သည့်အခါ မူလဆောက်သောကျောင်းနှင့် မင်းဖြစ်မှ ဆောက်သောကျောင်းသည် အတူတူပင်၊ ခြားနားခြင်းမရှိပါလေဟု ဆိုရန်ရှိသောကြောင့် မင်းဖြစ်သည့်ကာလ ကျောင်း ဆောက်တော်မူလျှင် နောင်ကို ချရန် ရွှေအခင်းကို ချန်လှပ်ထားရပါမည်'ဟု လျှောက်တင်လေ၏။ ဤသို့ လျှောက်တင်သည့်အတွက် အသက်ချမ်းသာရာ ရလေသည်။ ဤကဲ့သို့ ဘေးလွတ်အောင် တိမ်းရှောင်၍ပြောခြင်းသည် ဆင်ဝှေ့ရန်ရှောင်ပြောခြင်းပင် ဖြစ်၏။
တောင်သူယာခုတ်ပြောနည်း
တောင်သူတို့သည် ယာခုတ်လျှင် ချုံငယ်သစ်ပင်ငယ်တို့ကို ဦးစွာရှင်းလင်းခုတ်ထွင်ပြီးမှ သစ်ပင်ကြီးများကို လှဲသကဲ့သို့ စကားအရာတွင် ဦးစွာစကားငယ်ကို ပြော၍ နောက်မှ စကား ကြီးများကို ဖိပြောခြင်းဖြင့် အနိုင်ယူသည်ကို တောင်သူယာခုတ်ပြောနည်းဟု ခေါ်သည်။ ရှေးအခါက ဝိဒေဟရာဇ်မင်းကြီး၏ သိန်းအမတ်နှင့် မဟောသဓာ ပညာရှိသုခမိန်သည် ပညာနှင့် ဥစ္စာ မည်သည်က မြတ်ကြောင်း ငြင်းခုံကြရာတွင်၊ မဟောသဓာသည် ပထမဦးစွာ သေးငယ်သောဥပမာတို့ဖြင့်သာ တင်ပြပြောဆို၍ နောက်ဆုံးတွင် လောကသုံးပါးတွင် အတုမရှိသော သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကို ရတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားထက် အဘယ်ဥစ္စာရှိသူမှ သာလွန်နိုင်မည်မဟုတ်၍၊ ဥစ္စာရှိထက် ပညာရှိ မြတ်ပေ၏ဟု စကားကြီးဖြင့် ပိတ်၍ဆိုလေသည်။ ဤသို့ဖြင့် အနိုင်ရလေ၏။ ဤကဲ့သို စကားငယ်ကို ပြောပြီးမှ စကားကြီးဖြင့် ပိတ်၍ဆိုခြင်းသည် တောင်သူယာခုတ်ပြောနည်းမည်၏။
ကြက်ဆုတ်ခွပ်ပစ်ပြောနည်း
ကြက်တို့၏သဘောသည် ခွပ်မည်ပြုသောအခါ နောက်သို့ ဆုတ်ဟန်ပြု၍ အကယ်ခွပ်သောအခါမှသာ စီး၍ခွပ်သကဲ့သို့ စကားအရာတွင် သူ့အလိုကို လိုက်တန်သရွေ့ လိုက်ပြီးလျှင်၊ စီးသောအခါမှ စီးလျက်ပြောသောစကားမျိုးသည် ကြက်ဆုတ်ခွပ်ပစ် ပြောနည်းစကားမျိုးမည်၏။ ဦးပေါ်ဦး၏လျှောက်ထုံး ဖြစ်သော ကဝိသေတ္တုမဉ္ဇူသာကျမ်းတွင် ဖော်ပြထားသော အောက်ပါအကြောင်းရပ်တို့သည် ကြက်ဆုတ်ခွပ်ပစ်စကားမျိုး ဖြစ်သည်။ တစ်ရံရောအခါ အမရပူရနေပြည်တော်ကြီးအတွင်း တရုတ်လူမျိုး ငရွှေကြည် ခေါက်ဆွဲဖိုမှ မီးထလောင်ကျွမ်းရာ နန်းတော်ကြီးမှစ၍ ရှိရှိသမျှ မီးသင့်လောင်ကျွမ်းကုန်ရကား၊ ခေါက်ဆွဲဖိုရှင် ငရွှေကြည်သည် လက်လွတ်ထွက်ပြေးတိမ်း ရှောင်နေ၏။ ထိုအခိုက်တွင် ဂန္ဓာလရာဇ်ပြည့်ရှင် ချင်းလုံဦးတည် မင်းက လျောင်းတူရဲနှင့် အဖော် ၂ဦးတို့ကို သံတမန်ခန့်လျက် ပဏ္ဏာလက်ဆောင်များ၊ ကုန်စည်ဝယ်ရန် ငွေတော်ရှစ်သိန်း၊ ကုန်တင်ရန် လားကောင်ရေ ခုနစ်ထောင်ကျော်တို့နှင့် အမရပူရ သို့ လွှတ်လိုက်၏။ ထိုသူတို့ ရန်ကင်းတောင်အနီးတွင် စခန်းချနေစဉ် စစ်ကိုင်းမင်း၏ အိမ်တော်သားတို့သည် လက်နက်လှံဓား အမြောက်အမြားနှင့် တရုတ်ကုန်သည်တို့ကို တိုက်ခိုက်လုယူကြရာ လားတို့လည်း တကွဲတပြား၊ တရုတ်တို့လည်း ဒဏ်ရာဒဏ်ချက် အများရကြ၏။ ထိုအခါ တရုတ်သံ တို့က မင်းတရားကြီးအား ထိုအကြောင်းကို အစီရင်ခံလျက် ဒဏ်ရာဒဏ်ချက်ရရှိသည်တို့ကို မဟာမိတ်နိုင်ငံချင်း ဖြစ်သဖြင့် မပြောမဆိုလိုကြောင်း၊ အထည်ပစ္စည်းဝယ်ရန် လွှတ်လိုက်သော ငွေတော်ရှစ်သိန်းကိုသာ ပေးလျော်ပါရန်၊ ယင်းသို့ မဟုတ်ပါက လုယက်သူတို့ကို ပေးအပ်ပါရန် လျှောက်ထားလေ၏။
ဘုရင် မင်းမြတ်သည် ထိုအရေးကို ဆောင်ရွက်စေရန် အမတ်ကြီး ဦးပေါ်ဦးအား တာဝန်လွှဲတော်မူ၏။ အမတ်ကြီး ဦးပေါ်ဦးလည်း တရုတ်တို့အား ဧည့်ဝတ်ကျေပြွန်စွာ ပြုစုပြီးလျှင် တရုတ်သံတို့တောင်းဆိုသော လျော်ကြေးအတွက် ဤသို့ စကား ဆိုသည်။ ဘုရင်ဦးတည်မင်း၏ အမိန့်စာချွန်ကို ဖတ်သိရသည့် အတိုင်း၊ ကျွန်ုပ်တို့က ပေးလျော်ပါမည်။ တရုတ်ကုန်သည်တို့၌ ပျောက်ဆုံးသော ပစ္စည်း အရပ်ရပ်ကိုသာ နောင်အခါ ကျန်ပါသေးဟု မဆိုရစေရန်၊ ထမင်းစားသော တူကိုမျှမချန် ယခုတစ်ခါတည်း စာရင်းတင်ပါဟု ဆိုလေ၏။ တရုတ်တို့က ငွေတော်ရှစ်သိန်းနှင့် မိမိတို့ပိုင်ငွေနှင့် ပေါင်းသော် ကိုးသိန်းခန့် ပျောက်ပါသည်ဟု ဆို၏။ ထိုအခါ ဦးပေါ်ဦးက ထိုငွေကို ပေးလျော်ပါမည် ယခု အမရပူရ နေပြည်တော်မှ ရွှေနန်းတော်ကြီးနှင့်တကွ တစမကျန် တရုတ်လူမျိုး ငရွှေကြည် ခေါက်ဆွဲဖို မှစ၍ မီးလောင်ခံသည်ကို သံမင်းတို့ အသိပင် ဖြစ်သည်။ သို့အတွက် မူလ မီးရှင် တရုတ် ငရွှေကြည်ကို ကျွန်ုပ်တို့ လက်သို့ အပ်စေလိုသည်။ တရုတ် ငရွှေကြည် လက်ဝယ်ရောက်လျှင် ပျောက်ဆုံးငွေ ကိုးသိန်းကို ရပါစေမည် ဟု ပြန်ကြားလေသည်။ တရုတ်သံ တို့လည်း ငရွှေကြည်အား ရှာဖွေရာမတွေ့သဖြင့် မရနိုင်ကြောင်း စကားပြန်၏။ ထိုအခါ ဦးပေါ်ဦးက နှစ်တိုင်းနှစ်ပြည်မဟာမိတ်ဖြစ်ကြသည်မှာ နှစ်ရှည်လများခဲ့ပြီ။ မိတ်မပျက်စေခြင်း အကျိုးငှာ တိမ်းရှောင်နေသူ တရုတ်ငရွှေကြည် တစ်ယောက်ကိုသာ ပေးအပ်ပါ ဆိုသည်ကို ရှာဖွေမရသဖြင့် မအပ်နိုင်ဆိုချေ၏။ ကျွန်ုပ်တို့ထံ တောင်းရမ်းသော ဓားပြတို့မှာ လူများစွာဖြစ်၍ အဘယ်မှာရှာကြံ၍ အပ်နိုင် ပါအံ့နည်း။ ပေးလျော်စေလိုသော ငွေကိုးသိန်းမှာလည်း၊ တရုတ်လူမျိုး ငရွှေကြည်၏ မီးအတွက် ပျက်စီးသော ပစ္စည်းတန်ဖိုးမှာ ကုဋေငါးဆယ်မျှ မက ရှိချေသည်။ ယင်းငွေများကို ကျွန်ုပ်တို့သည် နှစ်ပြည့်တစ်ပြည် အကြည်တော် မပျက်ရှိကြစေခြင်းငှာ သံမင်းတို့ဘုရင်ထံ တောင်းခံခြင်း မပြုပါ။ ကျွန်ုပ်တို့ထံတွင် ပျောက်ဆုံးသော ငွေကိုးသိန်းခန့်လောက်ကို တောင်းခံခြင်းပြုသည်မှာ ပြည်ထောင်တကာ မင်းများစွာတို့ ကြားခါစင်စစ် ရယ်ဖွယ်ကြီး ဖြစ်ပေလိမ့်မည်။ သို့ဖြစ်၍ ဤတရားကို စဉ်းစားပြီးမှ တောင်းခံသင့်ကြောင်းကို သံမင်းတို့မင်းထံ လျှောက်ထားပါဟုဆို၏။ ထိုအခါ သံအမတ်တို့၏ တင်ဆက်လွှာအရ ဦးတည်မင်းက လျော်ကြေးငွေမတောင်းစေတော့ဘဲ၊ ပြန်လာရန် အကြောင်းကြားလေသည်။ဤကဲ့သို့ စကားကို ဦးစွာ၌ အလျှော့ပေးပြီးလျှင် စီးသာသည့်အခါမှ စီး၍ ပြောခြင်းသည် ကြက်ဆုတ်ခွပ်ပစ် ပြောခြင်းမည်၏။
ရေစစ်ကရား ရေသွားသည့်အသွင်ပြောနည်း
ရေစစ်သော ဓမ္မကရိုဏ်ကို ရေတွင်နှစ်၍ ရေပြည့်လျှင် အပေါက်ကို လက်နှင့် ပိတ်ယူပါက ရေမထွက်နိုင်သကဲ့သို့ တစ်ဖက်လူ၏စကားကို ပိတ်မိအောင် ပြောသောစကားသည် ရေစစ်ကရား ရေသွားသည့်သွင် ပြောနည်းမည်၏။ ရှေးအခါက သူငယ် ၄ ယောက်နှင့် သူအိုတစ်ယောက်သည် မယုံဘူးဆိုသူ ကို ကျွန်ပြုစတမ်းဟု ချိန်းချက်၍ ယုံတမ်းစကားပြောကြ၏။ ပထမ သူငယ်က 'ငါငယ်စဉ်က အမိဝမ်းတွင်း၌ ပဋိသန္ဓေနေစဉ် အမိဖြစ်သူ ချဉ်သီးစားချင်ကြောင်း သိသဖြင့် ဝမ်းမှ ထွက်၍ ချဉ်သီးရှာပေးသည်။ ယုံကြသလော'ဟုဆိုရာ ကျန်လူများက ယုံသည်ဟု ဆိုသည်။ ဒုတိယသူငယ်က 'ငါသည် မန်ကျည်းသီး စားချင်သောကြောင့် ခြေမကို ကိုင်ပစ်ခါ မန်ကျည်းပင်ပေါ်သို့ တက်သည်။ မန်ကျည်းသီး တင်းပေါင်းများစွာ ဆွတ်ပြီးလျှင် မဆင်းနိုင်၍ အိမ်မှလှေကားကို ပြန်၍ယူကာ ဆင်းရသည်။ ယုံကြသလော'ဟု မေးရာ ယုံပါ၏ဟုဆိုကြ၏။ တတိယ သူငယ်က 'ငါသည် ငါးစားချင်သောကြောင့် ရေတွင်ငုပ်၍ ငါးကိုဖမ်းပြီး ရေထဲမှာပင် မီးဖုတ်၍စား၏။ ယုံကြသလော' ဟုဆိုရာ ယုံပါ၏ဟု ပြောကြ၏။ စတုတ္ထသူငယ်က တစ်ဖန် 'ငါ့မိဖအိမ်သည် အလွန်မြင့်၏။ အိမ်မှကျွန်မ၏ ဖွားမြင်စ သားသည် ကြမ်းပေါက်မှကျရာ ဆံပင်ဆွတ်ဆွတ်ဖြူမှ အောက်သို့ ရောက်၏။ ယုံကြသလော'ဟု မေး၏။ ကျန်လူများက ယုံပါ၏ဟု ဆို၏။ နောက်ဆုံးတွင် သူအိုက 'ငါသည် ဝါပင်တစ်ပင် စိုက်၏။ ထိုဝါပင်မှ ဝါသီး ၄ သီးသီးသည်။ ထိုဝါသီးများမှ သူငယ် ၄ ယောက်ပေါ်ပေါက် သည်ကို ငါ၏ကျွန်ပြုထားသည်။ ထိုသူငယ်တို့သည် ငါ့ထံမှ ထွက်ပြေးကြသည်ကို ငါရှာဖွေနေသည်မှာ ယခုမှ တွေ့ရသည်။ သင်တို့ ၄ ယောက်သည် ငါ့ကျွန်ဖြစ်သည်။ ယုံကြသလော'ဟု မေး၏။ သူငယ် ၄ ယောက်မှာ ယုံပါ၏ဟု ဆိုလျှင်လည်း သူအို၏ကျွန်၊ မယုံပါ၏ ဆိုလျှင်လည်း သူအို၏ကျွန်သာဖြစ်ကြရ၏။ ဤသို့ သူ့စကားကို ပိတ်မိအောင် ပြောသောစကားသည် ရေစစ်ကရား ပြောနည်းဖြစ်၏။
ခက်တင်မောင်းနင်းပြောနည်း
သူ့စကားကို ဟုတ်၏လည်းမဆို၊ မဟုတ်ဟုလည်း မဆိုဘဲ၊ မတင်မကျ ပြောသောစကားသည် ခက်တင်မောင်းနင်း ပြောနည်း ဖြစ်၏။ ရှေးအခါ မင်းမှုထမ်းတစ်စုက လူဆိုးတစ်ယောက် အား ဖမ်းဆီး၍ သတ်မည်ပြုသည်တွင်၊ လူဆိုးက ငါသည် တောင်ဖီလာဆရာတော်၏တူ ဖြစ်သည်ဟုဆိုရာ၊ မှန်မမှန် မေးရန် ဆရာတော်ထံသို့ ခေါ်သွားကြ၏။ ကျောင်းရောက်၍ ဆရာတော်အား မေးလျှောက်ကြရာ ဆရာတော်က မဟုတ်ဘူး ဆိုလျှင် ဤသူ သေမည်၊ ဟုတ်၏ ဆိုလျှင်လည်း ငါမုသား ရောက်မည်ဟုကြံ၍ 'ဤသူငါ့တူမဟုတ်ဟု မည်သူပြောသနည်း' ဟု မိန့်တော်မူ၏။ မင်းမှုထမ်းတို့လည်း ထပ်၍ မလျှောက်ဝံ့ သဖြင့် ပြန်သွားရ၏။ ဤသို့ဖြင့် လူဆိုးလည်း ချမ်းသာရာ ရ၏။ ဤကဲ့သို့ မတင်မကျပြောခြင်းကို ခက်တင်မောင်းနင်း ပြောနည်းဟုခေါ်၏။
ဒုတိယ မင်းခေါင်
မြင်းစီးကောင်းသော ဒုတိယမင်းခေါင်
အင်းဝ ဒုတိယမင်းခေါင် (၈၄၂-၈၆၃)သည် သီလ ၊ သမာဓိ ၊ ပညာနှင့် ပြည့်စုံ၍ အတတ် ၁၈ ပါးကို တတ်တော်မူသည်။ အထူးသဖြင့် လေးအတတ်နှင့် မြင်းစီးအတတ်ကို ပိုမို၍ တတ်တော်မူ၏။
ဤမင်းသည် မြင်းစီးခြင်း ၁၇ ပါး တတ်သည်ဟု ကျော်စော၏။
( ၁) မြင်းပြေးစဉ်တွင် ခြေစုံရပ်၍ စီးခြင်း၊
( ၃) မြင်းပြေးစဉ်တွင် မှောက်ခုံ ၊ အလျား ၊ က တွင် ဝပ်၍ ကဦး ၊ ကညောင်း ပြောင်းခြင်း (ကဦး = ကုန်းရှေ့ ၊ ကညောင်း = ကုန်းနောက်)
( ၄) မြင်းပြေးစဉ်တွင် က ၌ လက်တစ်ဖက်ပြု၍ ဘယ်ညာပြောင်းခြင်း၊
( ၅) မြင်းပြေးစဉ်တွင် ချပ်ဝတ်ခြင်း ၊ ဓား လှံ လဲလှယ်ဖယ်ခြင်း၊
( ၇) မြင်းပြေးစဉ်တွင် လက်နှစ်ဖက်ဖြင့် က ကို ကိုင်၍ မြင်းနံတောင်းသို့ ကိုယ်ကို တံခွန် လွှားဟန်ပြုခြင်း၊
( ၈) မြင်းပြေးစဉ်တွင် ထက်ဝယ်ဖွဲ့၍ စီးခြင်း၊
( ၉) မြင်းပြေးစဉ်တွင် မြင်းမိုရ်တောင်ကို နဂါးပတ်ဟန်ပြု၍ မြင်းလည်ကို ဦးခေါင်းဖြင့်လျှိုလျက် ခရုပတ်လှည့်ပြီးလျှင် တစ်ဖက်ကသည် တစ်ဖက်သို့ လည်၍ရောက်ခြင်း၊
(၁၀) မြင်းပြေးစဉ်တွင် မြင်းခုံ၌ ရပ်၍စီးခြင်း၊
(၁၁) မြင်းပြေးစဉ်တွင် မြင်းမှ သက်၍ တစ်ဖန် ကုန်းထက်သို့ ရောက်ပြန်မိခြင်း၊
(၁၂) မြင်းပြေးစဉ်တွင် ဆံဖြတ်ဟန်၊ မျောက်မြေစမ်းဟန်၊ ကောင်းကင်သို့ ကသိုဏ်းရှုဟန်၊ ခြင်္သေ့ စံပယ်ဟန် စီးခြင်း၊
(၁၃) မြင်းပြေးစဉ်တွင် မြေသို့ သက်၍ လက်ဝဲမှ လက်ယာ ၊ လက်ယာမှ လက်ဝဲ ခုန်တက်၍ ခြေရာမတိမ်း ကျခြင်း၊
(၁၄) လျင်ခြင်းကို မျှစေခြင်း၊
(၁၅) လျင်ခြင်းကို လွန်စေခြင်း၊
(၁၆) မြင်းပြေးစဉ်တွင် ဘီလူးဖမ်းဟန် စီးခြင်း၊
(၁၇) မြင်းပြေးစဉ်တွင် အသူရာတည်ဟန် စီးခြင်း။
ဤသို့ စီးခြင်း ၁၇ ပါးကို ပြတော်မူနိုင်၏။ ဆင်အတတ်ကိုလည်း တတ်၏။ ရေးမှု ၊ သားမှု ၊ ပွတ်မှု စသော ပညာ အထွေထွေ အပြားပြား တတ်၏။ ဉာဏ်ပညာ လျင်မြန်၏။ ပညာရှိကို မြတ်နိုး၍ ချီးမြှောက်၏။ သို့ကြောင့်လည်း ထိုမင်းလက်ထက်၌ ပညာရှိ ပေါများ၍ တိုင်းပြည် ချမ်းသာ၏။
ဒုတိယမင်းခေါင်သည် တောင်ငူ မင်းကြီးညို အား မဟာ သီရိဇေယျသူဘွဲ့နှင့် ထီးဖြူဆောင်းစေသည်။ ဒုတိယ မင်းခေါင်သည် ပညာရှိတို့ကို မြတ်နိုး၍ ချီးမြှောက်တော်မူသည်။ ဤမင်းလက်ထက်တွင် ကန်တော်မင်းကျောင်းဆရာတော်ရှင်မဟာသီလဝံသ၊ ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ၊ ရှင်ဥတ္တမကျော်၊ အဂ္ဂသမာဓိ၊ သျှင် စသော ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များ ပေါ်ပေါက်ကာ ပျို့၊ လင်္ကာကဗျာများ အထူးတလည် စည်ပင်တိုးပွားသည်။ ဒုတိယ မင်းခေါင်သည် စာသဘင်များ ကျင်းပကာ ရှင်မဟာ သီလဝံသနှင့် ရှင်မဟာ ရဋ္ဌသာရတို့၏ ပျို့၊ လင်္ကာများကို ယှဉ်ပြိုင်ကြားနာသည်ဟူ၏။ ဆရာတော်နှစ်ပါးကို များစွာကြည်ညိုလျက် မင်းဆရာအဖြစ် ချီးမြှောက်လေသည်။ ဒုတိယ မင်းခေါင်သည် မင်းသားတို့ တတ်အပ်သော အတတ်များကို ကောင်းစွာတတ်မြောက်ကာ အထူးသဖြင့် မြင်းစီးခြင်းအတတ်၊ လေးအတတ်တို့တွင် ကျွမ်းကျင်သည် ဆို၏။ ဒုတိယ မင်းခေါင်သည် သက္ကရာဇ် ၈၆၂ ခုနှစ် (၁၅၀၁) တွင် လွန်တော်မူသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်းဝမင်းဆက်
ပီနန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်
ပီနန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ် ( IATA : PEN, ICAO : WMKP ) , ကို ယခင်က ဘရန်လီပက်စ် ဒေသတွင် ရှိသောကြောင့် ဘရန်လီပက်စ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ် အဖြစ် လူသိများသည်။  လေဆိပ်သည် ဂျော့ချ်မြို့ ၏ တောင်ဘက် ၁၄ ကီလိုမီတာ (၈.၇မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ မလေးရှားနိုင်ငံအတွင်း အစောဆုံးဖွင့်လှစ်သော လေဆိပ်ဖြစ်ပြီး ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
ပီနန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်သည် အလယ်အလတ် အရွယ်အစား ရှိသော လေဆိပ် ဖြစ်ပြီး အခြားသော အရှေ့တောင်အာရှ နိုင်ငံများသို့ ချိတ်ဆက်ပျံသန်းနိုင်စွမ်း ရှိသည်။ လေဆိပ်သည် မလေးရှားနိုင်ငံ မြောက်ဘက်ဒေသကို အဓိက ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ မလေးရှားနိုင်ငံ မြောက်ဘက်ပိုင်းသို့ လာရောက်ကြသော ခရီးသွားများအနေဖြင့် ဂျော့ချ်မြို့၊ ပီနန်း တံတား နှင့် ဒုတိယ ပီနန်းတ့တား တို့ကို လာရောက်လည်ပတ်ကြသည်။ Check-in ဝင်ရန် စောင့်ဆိုင်းချိန်၊ ခရီးဆောင်အိတ် ရွေးရန်စောင့်ဆိုင်းချိန် တို့မှာ အခြားသော လေဆိပ်ကြီးများနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် တိုတောင်းသည်။ လေဆိပ်မှာ လူပြွတ်သိပ်ခြင်းမရှိပေ။
၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ခရီးသည် ၅.၄၈ သန်းသည် ပီနန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်မှ တဆင့် ခရီးသွားခဲ့ကြသည်။ လေယာဉ်ဆင်းသက်မှု ၆၀ ၀၂၀ ဆင်း ရှိခဲ့သည်။ ပီနန် လေဆိပ်သည် မလေးရှားနိုင်ငံအတွင်း ကွာလာလမ်ပူ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်၊ ကိုတာ ကင်နာဘာလူ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်တို့ပြီးလျှင် တတိယ အလုပ်အများဆုံး လေဆိပ်ဖြစ်သည်။
တန်ဖိုးနည်း လေကြောင်းလိုင်းများ ဖြစ်သော အဲအေးရှား နှင့် ဖားရားဖလိုင်း တို့၏ အခြေစိုက်  လေဆိပ်လည်း ဖြစ်သည်။
ဝန်ဆောင်မှု
မလေးရှားနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် တန်ဖိုးနည်းလေကြောင်းလိုင်း၏ လေဆိပ်အဆောက်အဦး ကို တည်ဆောက်ရန်အတွက် လေဆိပ် ဝန်ဆောင်မှုကုမ္ပဏီ၊ မလေးရှားနိုင်ငံ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ မလေးရှား လေကြောင်းတို့အကြား ဆွေးနွေးမှုများ ရှိခဲ့သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင်လည်း ဖားရားဖလိုင်း လေကြောင်းလိုင်း သည် တန်ဖိုးနည်း လေဆိပ်အဆောက်အဦးအသစ် တည်ဆောက်ပြီး လက်ရှိ ရှိနေသော လေဆိပ်အဆောက်အဦးကို ပြန်လည်ပြင်ဆင် အဆင့်မြှင့်တင်ရန် ပီနန် ဝန်ကြီးချုပ် ကို တိုက်တွန်း ပြောဆိုခဲ့သည်။
ပီနန် လေဆိပ်သည် ပီနန်ပြည်နယ် အစိုးရ နှင့် မလေးရှား ဗဟိုအစိုးရ အကြား အငြင်းပွားဖွယ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပြီးခဲ့သော နှစ်ပိုင်းက လေဆိပ်သည် ဝန်ဆောင်မှုပေးနိုင်သော ၆.၅ သန်း ကို ကျော်လွန်နေသောကြောင့် ပြည်နယ်အစိုးရက လေဆိပ်ကို တိုးချဲ့ရန် စီစဉ်ခဲ့သော်လည်း ဗဟိုအစိုးရက လက်မခံခဲ့ပေ။
မနိ
ခရစ်နှစ် သုံးရာစုတွင် ပေါ်ထွန်းခဲ့သူ တမန်တော်မနိ (Mani)(၂၁၆-၂၇၄)သည် ထိုခေတ်အခါက အလွန်နောက်လိုက်နောက်ပါများသည့်၊ ယုံကြည်သူများသည့်ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်ဖြစ်သည်။ မက်ဆိုပိုတေးမီယား (Mesopotamia)တွင်ဖွားမြင်ပြီး ထိုစဉ်က ပါရှအင်ပါယာတွင် ပါထန်(Parthian)မင်းဆက် အုပ်စိုးချိန်ဖြစ်သည်။
ဇော်ရော့အက်စတာဘာသာဝင်ဂိုဏ်းငယ်လေးတစ်ခုကို ကိုးကွယ်သည့်မိသားစုမှ ဆင်းသက်လာပြီး နောင်အသက် ၁၂နှစ်အရွယ်မှစကာ အကြားအမြင်များရကာ တမန်တော်အဖြစ်ရရှိလာသည်ဟုဆိုသည်။ အသက် ၂၄နှစ်မှစကာ အယူဝါဒသစ်ကို စတင်ဟောပြောတော့သည်။ ဇာတိဒေသတွင် သူ့အယူမှာ လူကြိုက်များလှသည် မဟုတ်သဖြင့် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းသို့ ရွေ့ပြောင်းလာပြီး ထိုဒေသမှ မင်းတစ်ပါးကို ဟောပြောသိမ်းသွင်းနိုင်ခဲ့သည်။
ခရစ်နှစ် ၂၇၂တွင် ပါရှသို့ပြန်လာပြီး ဆက်စနစ်အင်ပါယာ ကိုအုပ်ချုပ်နေသည့် ပါရှမင်း ပထမရှာပူရ်(Shapur-I)ကို ချဉ်းကပ်သိမ်းသွင်းနိုင်သဖြင့် အထင်အရှားအသိအမှတ်ပြုခြင်းမခံရသော်လည်း လွတ်လပ်စွာ ဟောပြောခွင့်ရလေသည်။ ဆက်စနစ်ဧကရာဇ်များဖြစ်သည့် ပထမရှာပူရ်(Shapur-I) နှင့် ပထမဟောမိဇ်(Hormizd-I)တို့လက်ထက်များတွင် လွတ်လပ်စွာ ဟောပြောခွင့်ရခဲ့ပြီး ယုံကြည်သူဦးရေ အတော်ပင်များပြားလာခဲ့ပြီး နိုင်ငံခြားဒေသများထိ သာဿနာပြုများစေလွှတ်နိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုစဉ်က ဆက်စနစ်အင်ပါယာ၏ နိုင်ငံတော်ဘာသာမှာ ဇော်ရော့အက်စတာဘာသာဖြစ်နေပြီးဖြစ်သောကြောင့် ဇော်ရော့အက်စတာဘာသာဝင် ဂိုဏ်းဘုန်းကြီးများ၏ ငြိုငြင်မှုများကို ခံခဲ့ရသည်။ သို့ဖြင့် နောက်နန်းတက်လာသည့်ဧကရာဇ် ပထမဘာရမ်(Bahram-I) လက်ထက် ၂၇၆တွင် ဖမ်းဆီးနှိပ်ကွပ် ခံရသည်။၂၆ရက်တိုင်ပင် ရက်စက်ကြမ်းတမ်းစွာ နှိပ်စက်ညှင်းပမ်းခံရပြီးနောက် တမန်တော်မနိ ကွယ်လွန်ရှာသည်။
မနိရှေအစ်ဇမ်ဝါဒ အကျဉ်းချုပ်
မနိရှေအစ်ဇမ်ဝါဒတွင် ဗုဒ္ဓ၊ယေရှုခရစ် နှင့် ဇော်ရော့အက်စတာ တို့ကို တမန်တော်များအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုပြီး ထိုသူများ၏ ဝါဒများထဲမှ ကောင်းနိုးရာရာတို့ကို ပေါင်းစုထားသည်။ သို့သော် အများစုမှာ ဇော်ရော့အက်စထရီယမ်ဝါဒကို မှီငြိမ်းပြီး ထိုဝါဒမှ အကောင်းနှင့်အဆိုးအားပြိုင်သည့် သဘောကိုထုတ်နုတ်ကာ မွမ်းမံပြင်ဆင်ပြီး အများနှင့်ညီအောင် ဟောပြောပို့ချခဲ့သည်။ နိဗ္ဗာန်ကဲ့သို့သော်၊ကောင်းကင်ဘုံကဲ့သို့သော် နယ်ပယ်မျိုးမှာ အထွတ်အထိပ်ရည်မှန်းချက်ဖြစ်သည်။
ကိုယ်ကျင့်တရားအနေဖြင့် အလွန်တင်းကျပ်သည်ဟုဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ခန္ဓာကိုယ်ကိုယ်နှိုက်ကပင် အပြစ်ဖြစ်သဖြင့် ကာမနှီးနှောခြင်းကို မျိုးဆက်ပျံပွားရေးအတွက်ဖြစ်စေကာမူ တင်းကျပ်စွာတားမြစ်သည်။ ထို့အတူ အသားစားခြင်း နှင့် အရက်သေစာမှီဝဲခြင်း တို့ကိုလည်း ပိတ်ပင်သည်။ သို့သော် ထိုတားမြစ်ချက်များမှာ လက်ရွေးစင်လူတစ်စုအတွက်သာဖြစ်ပြီး တရားနာကြားသူ နောက်လိုက်များအတွက်မဟုတ်ဟု ဆိုပြန်သည်။ ထို့ကြောင့် နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ရာတွင် လက်ရွေးစင်လူစုမှာ အမြန်ရောက်နိုင်ပြီး နောက်လိုက်တို့မှာ ကာလကြာရှည်မှသာရောက်နိုင်သည်ဟု အဆိုရှိသည်။
ဖြတ်သန်းမှု သမိုင်း
မနိသက်ရှိထင်ရှားရှိစဉ်ကပင် သူ၏ဝါဒမှာ အလွန်အောင်မြင်သောအနေအထားရှိနေခဲ့ပြီဖြစ်သည်။ ပါရှအင်ပါယာနှင့် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းတွင်ပင် ယုံကြည်သူအများအပြားရှိနေပြီး ကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင်လည်း ဆက်လက်ပျံပွားခဲ့သည်။ အထွတ်အထိပ်ရောက်သည့် လေးရာစုဝန်းကျင်တွင် အနောက်ဘက် စပိန် မှ အရှေ့ဘက် တရုတ်၊ထိုင်ဝမ် ဒေသများအထိ ရောက်ရှိသွားပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ရောမအင်ပါယာ၏ နိုင်ငံတော်ဘာသာဖြစ်သည့် ခရစ်ယာန်ဘာသာအတွက် အဓိကကျသော ခြိမ်းခြောက်မှုကြီးဖြစ်လာခဲ့သည်။ (စိန့်ဩဂတ်စတင်း ပင်လျှင် မနိဘာသာဝင်အဖြစ် ၉နှစ်နေထိုင်ခဲ့ဖူးသည်။) ထို့ကြောင့် ရောမအင်ပါယာ၏ အပြင်းအထန်နှိပ်ကွပ်မှုခံရပြီး ၆၀၀ခုနှစ်ဝန်းကျင်မှစပြီး အနောက်ဘက်တွင် ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ရသည်။
အရှေ့ဘက်တွင် ဗဟိုအာရှ ၊တာကစ္စတန် ၊အနောက်တရုတ်ဒေသများ နှင့် မွန်ဂိုလီးယား တို့တွင် အများကိုးကွယ်သည့် ဘာသာအဖြစ်သို့ရောက်လာပြီး ၈ရာစုတွင် အိဂါးရ်စ်(Uighurs)တွင် နိုင်ငံတော်ဘာသာဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုနောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်ကုန်းတွင်းပိုင်းကိုဖြတ်သန်းကာ ထိုင်ဝမ်အထိပင် ပျံနှံသေးသည်။
ပါရှဒေသသို့ မူဆလင်တို့ ဝင်ရောက်လာသည့် ၇ရာစုကာလများတွင် မနိဘာသာလည်း တဖြည်းဖြည်း ယုတ်လျော့ရပေသည်။ ဘဂ္ဂဒက် ရှိအုပ်စိုးသူများကလည်း အကြီးအကျယ်နှိပ်ကွပ်ရာ မက်ဆိုပိုတေးမီးယား နှင့် အီရန်ရှိ မနိဂိုဏ်းဝင်များ ပျောက်ကွယ်ခဲ့ရသည်။ ဗဟိုအာရှဒေသတွင်လည်း ၉ရာစုအတွင်းတွင် များစွာကျဆင်းလာပြီး ၁၃ရာစုတွင် မွန်ဂိုတို့ကျူးကျော်မှုကြောင့် အပြီးတိုင်ပြိုလဲသွားရသည်။ သို့သော် မနိဂိုဏ်းဝင်အနည်းငယ်ကို တရုတ်တွင် သူတွေ့ရှိခဲ့သေးသည်ဟု မာကိုပိုလိုက သူ၏မှတ်တမ်းများတွင်ရေးသားခဲ့သေးသည်။
ထိုအချိန်တွင် မနိဂိုဏ်းခွဲလေးများစွာသည် အနောက်ဘက်တစ်လွှားတွင် နေရာယူလှုပ်ရှားနေပြီဖြစ်သည်။ ထိုအထဲမှ ပိုလီစီယာ အမည်ရှိဂိုဏ်းမှာ ဘန်ဇန်တိုင်းအင်ပါယာတွင်လည်းကောင်း ၊ ဗိုဂိုမီလ်ဂိုဏ်းက ဘောလ်ကန်ဒေသတွင်လည်းကောင်း အသီးသီး ရပ်တည်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ဥရောပတွင် ပေါ်ထွန်းခဲ့သမျှ မနိဂိုဏ်းများတွင် အင်အားအကြီးဆုံးမှာ ကတရိဂိုဏ်းဖြစ်သည်။ ထိုဂိုဏ်းမှာ ၁၂ရာစုတွင် အထင်ရှားဆုံးဖြစ်လာပြီး ပြင်သစ်တောင်ပိုင်းတွင် ယုံကြည်သူပေါများလှသည်။ သို့သော် ထိုနောက်လိုက်များက သူတို့ကို ခရစ်ယာန်များအဖြစ်သာ ခံယူလေ့ရှိကြပြီး ရှေးရိုးစွဲခရစ်ယာန်များကတော့ ထိုသူများကို မိစ္ဆာဒိဌိများဟု သတ်မှတ်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် အလယ်ခေတ်၏ အယူသီးဆုံးပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည့် ပုပ်ရဟန်းမင်း တတိယအင်နိုဆင် က စီမံကိန်းဖြင့် ဖြတ်ဆီးသဖြင့် ထိုဂိုဏ်းလည်း ပျက်ရလေသည်။ ထိုနှိမ်နှင်းမှုတွင် လူသူအမြောက်အမြား သေကြေရပြီး ပြင်သစ်တောင်ပိုင်းဒေသမှာလည်း ထိုဒဏ်ဖြင့် ပျက်စီးလုလုဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ထိုသို့ ရက်စက်စွာနှိမ်နှင်းသော်လည်း အီတလီတွင် ၁၅ရာစုခန့်အထိ မနိဂိုဏ်းငယ်လေးများ ဆက်လက်တည်ရှိနေခဲ့သေးသည်။ ယခုခေတ်တွင်မူ မနိဂိုဏ်းမှာ အစရှာမရအောင်ပင် ပျောက်ကွယ်ခဲ့ရပြီဖြစ်သည်။
စကားပြေ
စကားပြေဟူသည်မှာ အကြောင်းအရာတစ်ရပ်ရပ်ကို လွယ်ကူရှင်းလင်းပြီး ချောမောပြေပြစ်သော ဝါကျများဖြင့် ရေးသားထားသော စာပေပုံစံ တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ မိမိဆိုလိုသော အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို တစ်ပါးသူတို့ သိရှိ နားလည်စေရန် နေ့စဉ် သုံးစကားတို့ဖြင့် ကာရန်မပါဘဲ ရေးသားခြင်းသည် စကားပြေဖြစ်၏။ သာမန်အားဖြင့် လူတို့ နေ့စဉ်ပြောဆိုရေးသားနေကြသော စကားနှင့် စာတို့သည် စကားပြေဖြစ်၏။ မြန်မာစာပေ လောက၌မူကား စာပေ သဘောသက်ရောက်သော စီကုံးနှုန်းဖွဲ့ပုံကိုသာလျှင် စကား ပြေဟု အသိအမှတ်ပြုကြသည်။
ပါဠိဘာသာ၊ သက္ကဋဘာသာတို့တွင် (၁) ပဇ္ဇ (၂)ဂဇ္ဇ (၃) ဝိမိဿ ဟူ၍ စီကုံးနှုန်းဖွဲဲ့ပုံ သုံးမျိုးရှိသည်။ သာမန်အားဖြင့် ပြောဆိုရေးသားနေကြသော စကားပြေမျိုးသည် ပဇ္ဇမည်၏။ မတြာ၊ ကာရန် စသည်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စီအပ်သော လင်္ကာမျိုးသည် ဂဇ္ဇမည်၏။ စကားပြေနှင့် လင်္ကာကို ရောပြွမ်းဖက်စပ် စီကုံး အပ်သော အဖွဲ့မျိုးသည် ဝိမိဿမည်၏။ မြန်မာဘာသာ၌ကား စီကုံးနှုန်းဖွဲ့ပုံ နှစ်မျိုးသာရှိသည်။ ယင်းတို့ကား (၁) လင်္ကာ (၂) စကားပြေ ဖြစ်သည်။ မြန်စာ စာပေလောကတွင် ရှေး အကျဆုံးနှင့် အများဆုံး တွေ့ရသည်မှာ စကားပြေဖြစ်သည်။ ပုဂံခေတ် ကျောက်စာ တို့သည် စကားပြေဖြစ်ကြ၏။ မြန်မာတို့၏ ဇာတ်၊ နိပါတ်၊ ဝတ္ထု၊ ရာဇဝင်ဟူသည်တို့သည် များသောအားဖြင့် စကားပြေ ဖြင့်သာ ရေးသားထားသော စာများ ဖြစ်ကြ၏။ ယခုခေတ် သတင်းစာတို့သည် စကားပြေဖြစ်ကြ၏။
အုန်နှဲဘုတ်ရွာ၊ သခွတ္တော
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝက်လက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စကားပြေ
မြန်မာစကားပြေကို
တို႔ရြာအလိုက္ ဟု နှစ်မျိုးခွဲနိုင်ရာသည်။ စကားပြေရိုးရိုးတွင် ခေတ်အလျောက် နေ့စဉ်သုံးစွဲနေကျ စကားတို့ဖြင့် ရေးသားထားသော မြန်မာ သက်သက် စကားပြေနှင့် ဘာသာပြန် စကားပြေ ဟူ၍ ဟူ၍ နှစ်မျိုးခွဲနိုင်သည်။
ဘာသာပြန်ဟူရာ၌လည်း
ဟု ရှိလေသည်။
ပုဂံကျောက်စာများ၊ဦးကုလား မဟာရာဇဝင်ကြီး၊ဓညဝတီအရေးတော်ပုံ စသည်တို့သည် မြန်မာ သက်သက် စကားပြေ ဖြစ်ကြ၏။ ငါးရာ့ငါးဆယ်ဇာတ်နိပါတ် များ၊ ဓမ္မပဒဝတ္ထုတော်ကြီး၊ ရာဇဓိရာဇ် အရေးတော်ပုံ စသည် တို့သည် ဘာသာပြန် စကားပြေ ဖြစ်ကြ၏။ ကန်တော်မင်း ကျောင်း မေတ္တာစာ၊ ရှင်ဥက္ကံသမာလာ တရားစာ၊ ဦးပုည ဝတ္ထု ပေါင်းချုပ် စသည်တို့သည် ကာရန်ဖောက် စကားပြေ ဖြစ်ကြ သည်။
မြန်မာသက်သက် စကားပြေ ရိုးရိုးအဖို့ ပုဂံကျောက်စာမှ မြစေတီ ကျောက်စာကို ကောက်နုတ် ဖော်ပြလိုပေသည် -
ယခုခေတ် စကားပြေ အရေးအသားနှင့် ပုဂံခေတ် စကားပြေ အရေးအသားတို့ မည်မျှ ပြောင်းလဲလာပုံကို သာဓကပြသောအားဖြင့် ဤခေတ်ထုတ် သတင်းစာတစ်စောင်၏ စကားပြေ အရေးအသားကို အောက်ပါအတိုင်း သာဓကပြလိုပေသည် -
ဘာသာပြန်ရာ၌ ပါဌ်တစ်ချက် အနက်တစ်ချက် ယှဉ်၍ ပြန်ဆိုသည်ကို နိသျပြန်ဟုခေါ်ကြသည်။ ယင်းနိသျပြန် စကားပြေကို လောကနီတိပါဌ်အနက်မှ ထုတ်နုတ်၍ အောက်တွင် ပုံစံပြလိုက်သည် -
ပါဌ်လျှောက် စကားပြေကို ဥဒါဟရုဏ် ပြသော အားဖြင့် ငါးရာ့ငါးဆယ်မှ နစ္စဇာတ်ကို ကောက်နုတ်ဖော်ပြလိုသည် -
မြန်မာစာပေသည် ပါဠိစာပေ နှင့်မကင်းချေ။ ထိုကြောင့် ဘာသာပြန်ဟူရာ၌၊ များသောအားဖြင့် ပါဠိမှပြန်ဆိုခြင်းကို ဆိုလိုပေသည်။ ဘာသာပြန်စကားပြေမှာ ပါဠိဂတိကို လိုက်၍ နေရသောကြောင့် မြန်မာစကားပြေ ရိုးရိုးနှင့်မတူဘဲ ခြားနား လျက်ရှိသည်။ ထိုခြားနားချက်ကို သိလွယ်အောင် ထပ်မံ၍ မိလိန္ဒပညာဝတ္ထုမှ သာဓက ထုတ်နုတ်ပြလိုသည် -
ကာရန်ဖောက်စကားပြေအဖို့ ဦးပုည ဝတ္ထုပေါင်းချုပ်မှ သူအိုမ ကြီးဝတ္ထုကို ကောက်နုတ်ဖော်ပြလိုသည် -
စာပေ၌ စကားပြေသည် အချက်အချာ မဏ္ဍိုင်ဖြစ်၏။ စကားပြေကို လူတို့ နေစဉ်သုံးစွဲနေကြသည် မှန်၏။ သို့သော် စကားပြေကောင်းတို့သည် ရှားလှပေသည်။ စကားပြေကောင်း ရေးတတ်သော လူမျိုးတို့၏ စာပေသည် ကြီးပွား တိုးတက်၏။ စာပေ ကြီးပွားတိုးတက်သည်နှင့်အမျှ လူမျိုးလည်း ကြီးပွား တိုးတက်၏။ စကားပြေကောင်း ရေးတတ်၍ စာပေကြီးပွား တိုးတက်သည်ကို သာဓကပြရလျှင်၊ အင်္ဂလိပ်စာပေကို ပြနိုင် ပေသည်။ ထိုကြောင့် စကားပြေစီကုံးနှုန်းဖွဲ့ပုံ အလွန်တစ်ရာ အရေးကြီးသည်ကို သတိချပ်သင့်လှပေသည်။
စကားပြေနှင့်စပ်လျဉ်း၍ သိမှတ်ဖွယ်အချို့
မြန်မာစကားပြေ အရေးအသားအရာတွင် မင်းဘူးဦးဩဘာသ ဆရာတော်၏ ဇာတ်ကြီးဆယ်ဖွဲ့ ဇာတ်တော်ကြီးများမှာ အလွန်ကောင်းမွန်သည်ဟု ကျော်စောသည်။ စာရေးဆရာ သိပ္ပံမောင်ဝ သည်လည်း ဝါကျတိုတိုများဖြင့် ရှင်းလင်းထိရောက်စွာ ပြေပျစ်အောင်ရေးဖွဲ့နိုင်ခဲ့သည်။ ဆရာကြီး ရွှေဥဒေါင်းကလည်း ခွန်အားရှိသောစာ အမည်ဖြင့် စာပေဝါကျများမှန်ကန်စွာရေးဖွဲ့သီကုံးတတ်ရန်အတွက် လမ်းညွှန်အကြံပြုခဲ့သည်။ ဆရာဇေယျ၏ စာကောင်းပေကောင်း အမည်ရှိ ဆောင်းပါးနှင့် စာရေးဆရာတစ်ဦး၏ သတင်းစာသုံးမြန်မာစာ အမည်ရှိဆောင်းပါးတို့သည်လည်း မြန်မာစာပေ အခြေမြင့်ရေးအတွက် တတပ်တအား ပါဝင်ကူညီပေးခဲ့ကြသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စာပေ
လပြည့်ညရဲ့စိန်ခေါ်သံ
လပြည့်ညရဲ့စိန်ခေါ်သံ သို့မဟုတ် ဒဏ္ဍာရီထဲကဓား ဟု လူသိများသည့် ချင်ဒဏ္ဍာရီသည်  ရော်ဘင်ရှန်(ရှန်လော့ဖိင်)ရိုက်ကူးသော တရုတ်ကာတွန်းရုပ်ရှင် ဇာတ်လမ်းတွဲဖြစ်သည်။  ဇာတ်လမ်းကို ထိုင်ဝမ်စာရေးဆရာ ဝှမ်းရှစ်ရန်ရေးသားသော အမည်တူဝတ္ထုပေါ်တွင် အခြေခံထားသည်။  တရုတ်၏ ပထမဆုံးသော သုံးဘက်မြင် သိုင်းလောကနောက်ခံကာတွန်းရုပ်ရှင်ဖြစ်ပြီး   ကျယ်ကျန်း ဟန်ကျိုးတွင်အခြေစိုက်သော စပါးခလီး ကီး(ဟန်ကျိုး ရွှမ်ကျီ သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာ သတင်းအချက်အလက် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းစု)မှ ထုတ်လုပ်သည်။ ခေါင်းစဉ်မှာ ကျော်ကြားသော ကဗျာတစ်ပုဒ်မှကောက်နုတ်ထားသည့် "ချင်ခေတ်မှာ သာတဲ့လ"ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဤတွင် သူရဲကောင်းနှစ်ဦး၏ အမည်များပါဝင်သည်။ သူရဲကောင်းမင်(ထွန်းလင်း)သည် ထျန်းမင်ဖြစ်ပြီး သူရဲကောင်းမယ်ယွဲ့(သော်တာ)သည် ယွဲ့အော်ဖြစ်သည်။
ဇာတ်လမ်း
ချင်ဒဏ္ဍာရီသည် ချင်ဧကရာဇ် ယင်ကျန့် ပထမတရုတ်နိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်ချိန်မှသည် မြို့တော်ရှန်းယန်ကို အနောက်ချူနိုင်ငံဘုရင် ရှန့်ယူ လာရောက်သိမ်းပိုက်ချိန်အထိ ဖြစ်သည်။ ဇာတ်လမ်းမှာ ကျင်းထျန်းမင်ဟူသော လူငယ်လေးတစ်ဦး၏ ဘဝဇာတ်ကြောင်းဖြစ်ပြီး  သာမန်ကလေးတစ်ဦးအဖြစ်မှ သူရဲကောင်းတစ်ယောက်ဖြစ်လာပုံကို တင်ဆက်ထားသည်။
အတွဲ၁
ကယ်နယဲ့က ထျန်းမင်ကိုခေါ်ပြီး ချင်နန်းတော်မှထွက်လာသည်။ ယင်ကျန့်က ကယ်နယဲ့ကို ပြန်ခေါ်ရန် တပ်ရင်းတစ်ရင်းလွှတ်လိုက်သည်။ လွှတ်လိုက်သော တပ်ရင်းမှာ ကယ်နယဲ့ကို ပြန်ခေါ်နိုင်ရန်ဝေးစွ။ အသက်ရှင်လျက် ပြန်လာနိုင်သူပင်မရှိ။ ထိုအခါ အမတ်ကြီးလီစီး၏ အကြံအတိုင်း ဝေ့ကျွမ်းဦးဆောင်သော လျှိုရှားအဖွဲ့ကို လွှတ်ကာ ကယ်နယဲ့ကိုပြန်ခေါ်ရန် စီစဉ်သည်။ လျှိုရှားအဖွဲ့ခေါင်းဆောင်ဝေ့ကျွမ်းနှင့် အမတ်ကြီးလီစီးတို့ အပေးအယူ လုပ်လိုက်သည်။ ချင်ဘုရင်ယင်ကျန့်က ကယ်နယဲ့ကိုလိုချင်သည်။ ဝေ့ကျွမ်းက ထျန်းမင်ကိုလိုချင်သည်။ ဤအပေးအယူအရ လျှိုရှားအဖွဲ့က ကယ်နယဲ့တို့တူဝရီးနှစ်ယောက်နောက်သို့ လိုက်သည်။ ကယ်နယဲ့နှင့်ထျန်းမင်တို့သည် မမျှော်လင့်ဘဲ ရွာတစ်ရွာသို့  ရောက်သွားသည်။ ထိုရွာမှာ ချူစစ်သည်တို့ ရုပ်ဖျက်နေထိုင်သောရွာဖြစ်ပြီး ချူမင်းသား ရှန့်ရှောက်ယွီလည်းနေထိုင်သည်။ ထိုအချိန်တွင် လျှိုရှားအဖွဲ့ဝင် ဝူစွမ်းလည်း ထိုရွာသို့ရောက်လာသည်။ ဝူစွမ်းက အစောင့်ရွာသားတစ်ယောက်ကို သတ်လိုက်သည်။ ဝူစွမ်းနှင့် ရွာသားများတိုက်ကြချိန်တွင် ကယ်နယဲ့က ဝူစွမ်းကိုသတ်လိုက်နိုင်သည်။ သို့သော် တပ်ရင်းနှင့်တိုက်စဉ်က ရခဲ့သော ဒဏ်ရာများကို ဆေးကုရန်လိုနေသည်။ ယင်ကျန့် စေလွှတ်ထားသော ဝေ့ကျွမ်းတို့အဖွဲ့ရောက်လာပြီဖြစ်သဖြင့် ယင်ကျန့်တပ်များထပ်မံရောက်လာမည်ကို စိုးရိမ်ကာ ချူစစ်သားများလည်း ရွာကိုစွန့်ခွာရန်ဆုံးဖြတ်လိုက်သည်။ဤသို့ဖြင့် ကယ်နယဲ့၊ထျန်းမင်၊ရုပ်ဖျက်ထားသော ချူစစ်သည်များအားလုံး မော့ဂိုဏ်းသို့သွားရန် ပြင်ဆင်ကြသည်။
လမ်းခရီးတွင် လျှိုရှားအဖွဲ့ဝင် မြေခွေးဘုရင်က လိုက်သတ်ရာ ကယ်နယဲ့ကထွက်တိုက်သည်။ မြေခွေးဘုရင် ထွက်ပြေးသွားသော်လည်း ကယ်နယဲ့ထပ်မံဒဏ်ရာရသွားသည်။ ထိုအချိန်တွင် မိန်းကလေးတစ်ဦးရောက်လာကာ မိမိသည် မော့ဂိုဏ်းသားဖြစ်ကြောင်း မော့ဂိုဏ်းဆေးခန်းသို့ လမ်းညွှန်ပေးမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောသဖြင့် ထိုမိန်းကလေးနှင့်အတူ ခရီးဆက်ကြသည်။ မော့ဂိုဏ်းဆေးခန်းသို့ ရောက်သောအခါ ထျန်းမင်နှင့်ကယ်နယဲ့က ဆေးကုရန်နေခဲ့သည်။ ရှောက်ယွီတို့က စက်မှုမြို့တော်သို့ ဆက်သွားသည်။
များမကြာမီ ဆေးခန်းအနီးတွင် လျှိုရှားအဖွဲ့ဝင်ပိုင် ဖုန့်ဟွမ်၏ငှက်ငယ် နောက်ယောင်ခံလိုက်နေသည်ကို မြင်သည်။ ပင့်ကူကွန်ရက်လက်အောက်ခံ ငယ်သားတစ်ဦးကိုလည်း မြင်ကြရသဖြင့် ဆေးခန်းကိုစွန့်ခွာကာ မော့ဂိုဏ်းစက်မှုမြို့တော်သို့ ခရီးဆက်ကြသည်။ လမ်းတွင် ပိုင်ဖုန့်ဟွမ်က လိုက်တိုက်သဖြင့် ချောက်ကမ်းပါးအစွန်းတစ်နေရာသို့ ရောက်သွားသည်။ ချောက်အစွန်းတွင် လျှိုရှားအဖွဲ့ဝင် ချီလျန့်နှင့် ရင်ဆိုင်ကြရပြန်သည်။ ဤတွင် မော့ဂိုဏ်းအဖွဲ့ခေါင်းဆောင် စက်ဆရာပန်းက စက်ရုပ်ငှက်ဖြင့် လာရောက်ကယ်တင်သည်။ စက်ရုပ်ငှက်ကို စီး၍ မော့ဂိုဏ်းစက်မှုမြို့တော်သို့ ခရီးဆက်ကြသည်။ တွမ်းမုလုံ ယွဲ့အော်၊ကယ်နယဲ့၊ထျန်းမင်နှင့် စက်ဆရာပန်းတို့ စက်မှုမြို့တော်သို့ ရောက်ချိန်တွင် မော့ဂိုဏ်းအဖွဲ့ခေါင်းဆောင် နှင်းဖြူနှင့် ကောင်းကျန့်လီတို့လည်း စက်မှုမြို့တော်သို့ ပြန်ရောက်လာကြသည်။
အတွဲ ၂
လျှိုရှားအဖွဲ့ကလည်း စက်မှုမြို့တော် အပြင်ဘက်တွင် ရောက်နေပြီဖြစ်သည်။ ဦးဆုံးအနေဖြင့် အရိပ်မဲ့လင်းနို့က စက်မှုမြို့တော်တွင်းရှိ တောအုပ်သို့ဝင်လာသည်။ သံတူကြီးနှင့်တွေ့ပြီးတိုက်ကြသည်။ မော့ဂိုဏ်းသားတဦးက မော့ဂိုဏ်းခန်းမသို့သတင်းပြန်ပို့သည်။ ထိုသူကို ချီလင်းက သတ်လိုက်သည်။ ပြီးနောက် ထိုလူအယောင်ဆောင်၍ မော့ဂိုဏ်းခန်းမသို့သတင်းသွားပို့သည်။ စက်မှုမြို့တော်တွင်းရောက်လျှင် မြို့မြေပုံကိုခိုးသည်။ ဗဟိုရေကန်ကို အဆိပ်ခတ်သည်။ အဆိပ်ရည်များသည် ဗဟိုရေကန်မှတဆင့် တမြို့လုံးပြန့်သွားသည်။ ကောင်းကျန့်လီက ကယ်နယဲ့လုပ်သည်ထင်၍ ကယ်နယဲ့ကို အကျယ်ချုပ်ချထားသည်။ တဖက်တွင်လျှိုရှားက ချင်စစ်တပ်နှင့်အတူ စက်မှုမြို့တော်ကိုဝင်တိုက်သည်။ တွမ်းမုလုံ၊ယွဲ့အော်၊ထျန်းမင်နှင့် ရှောက်ယွီတို့နောက်ကို အရိပ်မဲ့လင်းနို့ကလိုက်နေသည်။ တွမ်းမုလုံက ကလေးများကို တားမြစ်နယ်မြေတွင်းသို့ ပို့လိုက်သည်။ ထို့နောက် အရိပ်မဲ့လင်းနို့နှင့် တိုက်ရာ ရှုံးသဖြင့် အဖမ်းခံလိုက်ရသည်။ တောက်ကျစ်က မြို့တွင်းအခြေအနေကို မော့ဂိုဏ်းဂိုဏ်းချုပ်ဆီ သတင်းသွားပို့သည်။ တားမြစ်နယ်မြေထဲတွင် ရှောက်ယွီသည် ယွဲ့အော်၊ထျန်းမင်တို့နှင့်လူချင်းကွဲသွားသည်။ ထျန်းမင်နှင့်ယွဲ့အော်တို့ တားမြစ်နယ်မြေမှ ပြန်ထွက်အလာတွင် လနတ်သမီးနှင့်တွေ့သည်။ လနတ်သမီးက ယွဲ့အော်ကို ဖမ်းသွားသည်။ ဝေ့ကျွမ်းက တွမ်းမုလုံကို သတ်ခါနီးတွင် ကယ်နယဲ့ရောက်လာသည်။ ထို့နောက် ဝေ့ကျွမ်းနှင့်ကယ်နယဲ့တို့တိုက်ကြသည်။ ပိုင်ဖုန့်ဟွမ်က ကယ်နယဲ့ကို ကျောဘက်မှ အလစ်ဝင်တိုက်သည်။ တွမ်းမုလုံက ကယ်နယဲ့အစားတိုက်ပေးရာမှ ဒဏ်ရာရသွားသည်။ ထိုအချိန်တွင် ထျန်းမင်ရောက်လာသည်။ ကယ်နယဲ့က သူ့နောက်တွင်နေရန်ပြောသည်။ နောက်သို့ရောက်လျှင် ထျန်းမင်က ကယ်နယဲ့ကို ဓားဖြင့်ထိုးလိုက်သည်။
အတွဲ၃
ကယ်နယဲ့နောက်ကျောကို ဓားဖြင့်ထိုးသူမှာ ထျန်းမင်မဟုတ်ဘဲ ဟေးချီလင်းဖြစ်နေသည်။ ချီလင်းက ထျန်းမင်ပုံစံအယောင်ဆောင်ထားခြင်းသာဖြစ်သည်။ ကယ်နယဲ့က ချီလင်းကို တိုက်မည်ပြုရာ ဝေ့ကျွမ်းက ဝင်တိုက်သည်။ ,ဝေ့ကျွမ်းနှင့်ကယ်နယဲ့တို့တိုက်ကြရာ ကယ်နယဲ့၏ဓား ၂ပိုင်းကျိုးသွားသည်။ ထိုအချိန်တွင် ထျန်းမင်ရောက်လာသည်။ ကယ်နယဲ့က ဓားကျိုးတစ်ပိုင်းဖြင့် ဝေ့ကျွမ်း၏လည်ပင်းကိုထောက်လိုက်သည်။ ကယ်နယဲ့နိုင်သည်။ သို့သော် မူလရခဲ့သောဒဏ်ရာများကြောင့် လဲကျသွားသည်။ ထျန်းမင်က ကယ်နယဲ့နားသို့ရောက်လာသည်။ လျှိုရှားနှင့်မော့ဂိုဏ်းခေါင်းဆောင်များအကြား ပြိုင်ပွဲလုပ်သည်။ ပြိုင်ပွဲငယ် ၃ပွဲတွင် နိုင်သည့်ဘက်က ထျန်းမင်ကိုယူရန်ဖြစ်သည်။ ဝူစွမ်းနှင့်သံတူကြီး ချီလျန့်နှင့် နှင်းဖြူ ပိုင်ဖုန့်ဟွမ်နှင့်ကောင်းကျန့်လီတို့တိုက်ကြသည်။၂ဖက်စလုံး ၁ပွဲနိုင် ၁ပွဲသရေ ၁ပွဲရှုံးဖြစ်သဖြင့်ရလဒ်တူနေသည်။ တပ်ကူသွားခေါ်သော တောက်ကျစ်စက်မှုမြို့တော်သို့ပြန်လာသည်။ လမ်းတွင် ရင်းယန်ဂိုဏ်းသား စီးမင်လေးက လိုက်တိုက်သည်။ ရောက်လာသော တပ်ကူများကိုမူ စီးမင်ကြီးနှင့် ချင်တပ်ဖွဲ့တစ်ဖွဲ့က တိုက်သည်။ ချင်စစ်သားများအားလုံးသေသည်။ ပိုင်ဖုန့်ဟွမ်နှင့် ကောင်းကျန့်လီတိုက်နေချိန်တွင် ထျန်းမင်ကို ရှောက်ယွီက ကယ်ထုတ်သွားသည်။ သို့သော် ကောင်းကျန့်လီဒဏ်ရာရသွားသောအခါ ထျန်းမင်ကပြန်လာသည်။ ထို့နောက် ထျန်းမင်နှင့် အရိပ်မဲ့လင်းနို့တို့တိုက်ကြသည်။ ထိုအချိန်တွင် ယန်းတန်းရောက်လာပြီး ထျန်းမင်ကိုကယ်လိုက်သည်။ မိမိတိုက်ကွက်တစ်ကွက်ကို ရှောင်နိုင်လျှင် အားလုံးကို အသက်ချမ်းသာပေးမည်ဟု ဝေ့ကျွမ်းက ထျန်းမင်ကိုပြောသည်။ ယန်းတန်း၏လမ်းညွှန်မှုဖြင့် ထျန်းမင်ကဝေ့ကျွမ်း၏တိုက်ကွက်ကို ရှောင်လိုက်နိုင်သည်။ ဝေ့ကျွမ်းနှင့် ယန်းတန်းတို့ တိုက်ကြပြန်ရာ ဝေ့ကျွမ်းရှုံးသည်။ လျှိုရှားအဖွဲ့ကို ခေါ်၍ စက်မှုမြို့တော်မှ ပြန်လည်ထွက်ခွာသည်။ ထိုအချိန်တွင် ယန်းတန်းသည် ဒဏ်ရာရနေပြီဖြစ်သည်။ ကွယ်လွန်ခါနီးတွင် ထျန်းမင်ကို အတွင်းအား အားလုံးလွှဲကာ ဂိုဏ်းချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်သည်။ ယန်းတန်းကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင်  စက်မှုမြို့တော်ကို ဖျက်သိမ်း၍ စန်းဟိုင်မြို့သို့သွားကြသည်။ လမ်းတွင် ထျန်းမင်ကို မော့ဂိုဏ်းအဖွဲ့ခေါင်းဆောင်များက ပညာသင်ပေးသည်။ စန်းဟိုင်မြို့သို့ရောက်သောအခါ ထျန်းမင်နှင့်ရှောက်ယွီက ကွန်ဖြူးရှပ်ဂိုဏ်းတွင် ပညာသင်သည်။ ကျန်လူများက စန်းဟိုင်မြို့ပြင် တောအုပ်တွင်းရှိရွာတစ်ရွာတွင်နေသည်။ ထိုရွာမှာ မော့ဂိုဏ်း၏ လျှို့ဝှက်အခြေစိုက်စခန်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ကွန်ဖြူးရှပ်ဂိုဏ်းသည် စားဖိုမှူးသင်း၏ထမင်းဆိုင်မှ ထမင်း မှာစားသည်။ စားဖိုမှူးသင်းမှာ မော့ဂိုဏ်းသားဖြစ်သည်။ ကွန်ဖြူးရှပ်ဂိုဏ်းနှင့်မော့ဂိုဏ်းတို့ဆက်သွယ်ရာတွင် ကြားခံဆောင်ရွက်ပေးသည်။ တခါတွင် ထမင်းလာပို့သော စားပွဲထိုးလေးကို ကွန်ဖြူးရှပ်ဂိုဏ်းမှ ကျောင်းသားအချို့က အနိုင်ကျင့်ကြသည်။ ထျန်းမင်က စားပွဲထိုးလေးဘက်မှဝင်ကူညီသည်။ ထျန်းမင်နှင့်ရှောက်ယွီတို့ညဘက် အပြင်ထွက်ကြရာ ရင်းယန်ဂိုဏ်းမှ စီးမင်ကြီးနှင့်ရင်းယန်ရုပ်သေးများက ဖမ်းမိသွားသည်။ ထိုအချိန်တွင် စားပွဲထိုးလေးပေါ်လာကာဝင်ကူညီသည်။ စားပွဲထိုးလေးမှာ ယောက်ျားလေးမဟုတ်ဘဲ မိန်းကလေးဖြစ်နေသည်။ မနက်အရုဏ်တက်ခါနီးတွင် ရင်းယန်ဂိုဏ်းသားများကပင်လယ်အနီးသို့စုရုံးရောက်ရှိလာသည်။ အိပ်မက်လှေပေါ်သို့တက်ကြမည်ဖြစ်သည်။
အတွဲ၄
ရင်းယန်ဂိုဏ်းသားများ အိပ်မက်လှေပေါ်သို့တက်သွားကြသည်။ တချိန်တည်းမှာပင် ရှန်းယန်နန်းတော်မှ စန်းဟိုင်မြို့သို့စာပို့လာသည်။ ပို့လိုက်သောစာကို မော့ဂိုဏ်းကဖြတ်လုသည်။ သို့သော်စာမှာဝှက်စာဖြင့်ရေးထားသဖြင့် အဓိပ္ပာယ်မဖော်နိုင်ဖြစ်နေသည်။ သို့ဖြင့် ကျန်းလျန်ကို အကူအညီတောင်းကြရာ ကျန်းလျန်က ပစ္စည်းတခုလိုကြောင်းပြောသည်။ ထိုပစ္စည်းကို တောက်ကျစ်က သွားခိုးသည်။ ခိုးပြီးပြန်အလာတွင် ရှန့်ချီက လိုက်တိုက်သည်။ တောက်ကျစ်အဖမ်းခံလိုက်ရသည်။ ထိုအချိန်တွင် စီးမင်လေးရောက်လာသည်။ တောက်ကျစ်ခိုးသွားသော ပစ္စည်းကို ပြန်ယူရန်ဖြစ်သည်။ ထိုပစ္စည်းကို ရှန့်ချီကပါ လိုချင်နေသဖြင့် ရှန့်ချီနှင့် စီးမင်လေးတို့နှစ်ယောက် တိုက်ကြသည်။ တိုက်နေစဉ် ကောင်းကျန့်လီနှင့်ကယ်နယဲ့တို့ရောက်လာပြီးတောက်ကျစ်ကိုကယ်သွားသည်။ ထိုပစ္စည်းသည်လည်း တောက်ကျစ်နှင့်အတူပါလာသည်။ ပစ္စည်းကိုရမှ ဝှက်စာကို အဓိပ္ပာယ်ဖော်နိုင်သည်။ တဖက်တွင်လည်း ချူမင်းသားရှောက်ယွီက ကွဲကွာနေသော စစ်တပ်နှင့်ပြန်တွေ့ဆုံသည်။ ဘုရင့်လူများကလည်း မော့ဂိုဏ်းတည်နေရာကို စုံစမ်းနေသည်။ သိသွားသောအချိန်တွင်လာတိုက်သည်။ မော့ဂိုဏ်းလည်းအငိုက်မိသွားသည်။ အဖမ်းခံရတော့မည့် အခြေအနေရောက်လာသည်။ ထိုအချိန်တွင် ရှီးလန်က ကယ်ထုတ်သွားသည်။ ရှီးလန် ရှောက်ယွီ ထျန်းမင်တို့က ကျားဖြူစက်ရုပ်ဖြင့် ထွက်ပြေးသည်။ ကယ်နယဲ့နှင့် အခြားလူများက ဥမင်လမ်းမှပြေးသည်။ ရှီးလန်တို့ထွက်ပြေးရင်းဖြင့် မတော်တဆ အိပ်မက်လှေပေါ်ရောက်သွားသည်။ ကယ်နယဲ့တို့ဥမင်လမ်းမှပြေးကြရာ ဥမင်လမ်းမှ အထွက်တွင် လျှိုရှားနှင့်တည့်တည့်တိုးသည်။  ထိုနေရာသို့ ကျန်းလျန်လည်းရောက်လာသည်။
အတွဲ၅
ကျန်းလျန်၏စေ့စပ်ပေးမှုဖြင့် မော့ဂိုဏ်းနှင့်လျှိုရှား မဟာမိတ်ဖွဲ့လိုက်သည်။
ကျင်းထျန်းမင်
၁၂နှစ်အရွယ် ယောက်ျားလေးတစ်ဦးဖြစ်သည်။ ဟန်ဆောင်မှုကင်းသည်။ ပျော်ပျော်နေတတ်သည်။ ဖခင်ဖြစ်သူမှာ ယင်ကျန့်ကို လုပ်ကြံရန်မော့ ဂိုဏ်းက ရွေးချယ်စေလွှတ်ခဲ့သော သူရဲကောင်းကျင်းခေါဖြစ်သည်။ အစပထမတွင် ကလေးမရှိသော အဘိုးအိုနှင့်အဘွားအိုမောင်နှံက မွေးစားခဲ့သော်လည်း ထိုဇနီးမောင်နှံကွယ်လွန်ချိန်တွင် လေလွင့်ကလေးတစ်ဦးအဖြစ် ဘဝကိုကျင်လည်ခဲ့ရသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဖခင်၏သူငယ်ချင်းဖြစ်သူ ကယ်နယဲ့က ရှာတွေ့ခဲ့သည်။ အသတ်ခံရမည့်ဆဲဆဲတွင် သူရဲကောင်းကယ်နယဲ့က ကယ်တင်ခဲ့ပြီး ထိုအချိန်မှစ၍ ကယ်နယဲ့ကို ဦးလေးအဖြစ်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ မော့ဂိုဏ်းကို ဝေ့ကျွမ်းတို့အဖွဲ့ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ဂိုဏ်းချုပ်မှလွဲ၍ မော့ဂိုဏ်းခေါင်းဆောင်အများစု ဒဏ်ရာရနေချိန်တွင် ဝေ့ကျွမ်းကိုစိန်ခေါ်ခဲ့သည်။ ဝေ့ကျွမ်း၏တိုက်ကွက်ကို အသက်နှင့်ရင်း၍ ခုခံခဲ့သဖြင့် မော့ဂိုဏ်း ဂိုဏ်းချုပ်က မိမိကွယ်လွန်ခါနီးတွင် ဂိုဏ်းချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ စန်းဟိုင်မြို့တွင် ရုပ်ဖျက်နေထိုင်စဉ်အတောအတွင်း ကွန်ဖြူးရှပ်ဂိုဏ်းတွင် ပညာသင်ယူကာ ဂိုဏ်းဝင်အဖြစ် နေထိုင်ခဲ့သည်။
ကောင်းယွဲ့
၁၂နှစ်အရွယ်မိန်းကလေးတစ်ဦးဖြစ်သည်။ ခင်တတ်သည်။ ဖော်ရွေသည်။ ဖခင်မှာ ယန့်နိုင်ငံ၏ အိမ်ရှေ့မင်းသားဟောင်းဖြစ်ပြီး မော့ဂိုဏ်းဂိုဏ်းချုပ်လည်းဖြစ်သည်။ မိခင်ဖြစ်သူမှာ နက္ခတ်တာရာများကို ကျွမ်းကျင်သည်။ ယွဲ့အော်သည် မိခင်ကွယ်လွန်ချိန်မှစ၍ တွမ်းမုလုံနှင့်အတူ နေထိုင်ခဲ့သည်။ မော့ဂိုဏ်းကို ဝေ့ကျွမ်းဦးဆောင်သောအဖွဲ့ လာရောက်တိုက်ခိုက်ချိန်တွင် တွမ်းမုလုံက ယွဲ့အော်ကို မော့ဂိုဏ်းသားအဖြစ်မှ ထုတ်ပယ်ပြီး ထျန်းမင် ရှောက်ယွီတို့နှင့်အတူ စက်မှုမြို့တော်မှ ထွက်ရာလမ်းသို့ ပို့ပေးခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း စက်မှုမြို့တော်တွင်း ပြန်ဝင်လာသည့်အတွက် လနတ်သမီး၏ ဖမ်းဆီးခြင်းကိုခံရကာ နောက်ပိုင်းတွင် ရင်းယန်ဂိုဏ်းသားတစ်ဦး ဖြစ်လာသည်။ ရင်းယန်ဂိုဏ်း ဂိုဏ်းချုပ်က ယွဲ့အော်ကို ကျီးလူချင်းလုံဟု အမည်ပြောင်းပေးခဲ့သည်။
ရှန့်ရှောက်ယွီ
အသက်၁၄နှစ်အရွယ် ချူမျိုးနွယ် မင်းသားတစ်ပါးဖြစ်သည်။ သွက်လက်သည်။ အစအနောက်သန်သည်။ ဖခင်မှာ ချူဘုရင်ဖြစ်ပြီး တိုက်ပွဲတွင်ကျဆုံးခဲ့သည်။ စစ်ပွဲတွင် ရန်သူများဝန်းရံခံရချိန်၌ ချူစစ်သည်အမြောက်အမြား ကျဆုံးခဲ့ရမှုကို မိမိကြောင့်ဟု ယူဆကာ တစ်နှစ်ခန့် စိတ်ဒဏ်ရာရနေခဲ့သည်။ ချူမျိုးနွယ်စစ်သားအချို့နှင့်အတူ ရွာတစ်ရွာတည်၍ နေထိုင်သည်။ ကျေးရွာအကြီးအကဲများအဖြစ် စစ်ဗျူဟာမှူးလျန်နှင့် အခြားတစ်ဦးက ဆောင်ရွက်သည်။ ထို့နောက် ရှောက်ယွီသည် ထျန်းမင်၊ကယ်နယဲ့တို့နှင့် ဆုံတွေ့ကာ မော့ဂိုဏ်းစက်မှုမြို့တော်သို့ အတူခရီးဆက်ခဲ့သည်။ စက်မှုမြို့တော်ကျဆုံးချိန်တွင် စန်းဟိုင်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ထိုမြို့တွင် ကွန်ဖြူးရှပ်ဂိုဏ်းဝင် ကျောင်းသားတစ်ဦးအဖြစ် ရုပ်ဖျက်နေထိုင်ခဲ့သည်။ စန်းဟိုင်မြို့တွင်ပင် ကွဲကွာနေသော ချူစစ်သည်များနှင့် ပြန်လည်တွေ့ဆုံခဲ့သည်။
ရှီးလန်
အသက်၁၄နှစ်အရွယ် မိန်းကလေးတစ်ဦးဖြစ်သည်။ စကားနည်းသည်။ တည်ငြိမ်သည်။ အမည်ရင်းမှာ ရှောင်ယွီဖြစ်ပြီး ရှူမျိုးနွယ်ဝင်ဖြစ်သည်။ အတွဲ ၃ တွင်မှ ဇာတ်လမ်းတွင် ပါဝင်လာသည်။ အတွဲ ၄ တွင် ရှီးလန်ကို မြောင်မင်းသမီးတစ်ဦးအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့သည်။ စားဖိုမှူးသင်း၏ ထမင်းဆိုင်တွင် အလုပ်လုပ်သည်။ ရှီးလန်၏သူငယ်ချင်းများမှာ ရှောင်ဟေးဟုခေါ်သော ကြောင်နက်ကြီးတစ်ကောင်၊ထျန်းမင်နှင့် ရှောက်ယွီတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ပဉ္စလက် အတတ်များ တတ်ကျွမ်းသည်။
ကယ်နယဲ့
အသက် ၃၀ အရွယ် ဓားသမားတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ တည်ငြိမ်သည်။ လက်တွေ့ကျသည်။ မိမိသဘောထားနှင့် ရပ်တည်ချက်ကို ပွင့်လင်းစွာပြောတတ်သော်လည်း ခံစားချက်ကိုမူ ထုတ်မပြောဘဲ သိမ်းထားလေ့ရှိသည်။ ကွေကူ(သရဲတောင်ကြား)ဂိုဏ်းဝင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ဝေ့ကျွမ်း၏ ဆရာတူအစ်ကို ဖြစ်သည်။ ချင်ဘုရင် ယင်ကျန့်၏ သက်တော်စောင့်တစ်ဦးအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်။ သူငယ်ချင်း ကျင်းခေါ၏သားကို ရှာဖွေတွေ့ရှိချိန်တွင် ချင်နိုင်ငံကို စွန့်ခွာခဲ့သည်။ ဤတွင် ချင်စစ်သားများ လိုက်လံဖမ်းဆီးမှုကြောင့် ဒဏ်ရာရခဲ့သည်။ ထို့နောက် ရှောက်ယွီ၊စစ်ဗျူဟာမှူးလျန်တို့နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့ပြီး ရှောက်ယွီတို့ကို မြေခွေးဘုရင်၏ရန်မှ ကာကွယ်ပေးခဲ့ရာ ထပ်မံဒဏ်ရာရခဲ့သည်။ ဒဏ်ရာကို ဆေးဆရာမလေး တွမ်းမုလုံက ကုသပေးခဲ့သည်။ ထို့နောက် လျိုရှား အဖွဲ့၏ လိုက်လံတိုက်ခိုက်မှုကို ရှောင်တိမ်းရန် မော့ဂိုဏ်းစက်မှုမြို့တော်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ စက်မှုမြို့တော်ကျဆုံးချိန်တွင် စန်းဟိုင်မြို့သို့ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။
ဝေ့ကျွမ်း
အသက် ၃၀ အရွယ် ဓားသမားတစ်ဦးဖြစ်သည်။ လျှို့ဝှက်သည်။ ခံစားချက်ကို ထုတ်ပြောလေ့မရှိ။ ကွေကူ(သရဲတောင်ကြား)ဂိုဏ်းဝင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ကယ်နယဲ့၏ ဆရာတူညီ ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်က ကယ်နယဲ့နှင့် တိုက်ခိုက်ရာတွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ဖူးသည်။ ဝေ့ကျွမ်းသည် ချင်တပ်ဖွဲ့နှင့် ကုန်းစူးဂိုဏ်း၏ အကူအညီဖြင့် လျှိုရှားအဖွဲ့ကို ဦးဆောင်ကာ မော့ဂိုဏ်းစက်မှုမြို့တော်ကို ချေမှုန်းခဲ့သည်။ စန်းဟိုင်မြို့စခန်းသို့ မော့ဂိုဏ်း ပြောင်းရွှေ့သောအခါ လျှိုရှားအဖွဲ့လည်း စန်းဟိုင်သို့သွားခဲ့သည်။ မော့ဂိုဏ်းသားများ စန်းဟိုင်မြို့တွင် အခြေကျသောအခါ ကွန်ဖြူးရှပ်ကျောင်းမှ ကျန်းလျန်၏စေ့စပ်ပေးမှုဖြင့် မော့ဂိုဏ်းနှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ခဲ့သည်။
ဇာတ်လမ်းနောက်ခံနေရာများ
အချို့နေရာများသည် အတိတ်ကို နောက်ကြောင်းပြန်ရန် ပြခြင်းသက်သက်ဖြစ်သည်။ ဇာတ်လမ်းဖြစ်ပျက်နေသော အချိန်တွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိ။ ထင်ရှားသော ဇာတ်လမ်းနောက်ခံနေရာများမှာ မော့ဂိုဏ်းစက်မှုမြို့တော်၊ စန်းဟိုင်မြို့၊ ကြေးမုံရေကန်တို့ဖြစ်သည်။
စက်မှုမြို့တော်
စက်မှုမြို့တော်ကို အတွဲ၁တွင် စတင်မိတ်ဆက်သည်။ အတွဲ၃အလယ်ခန့်ထိ ဇာတ်လမ်းတွင်ပါဝင်သည်။ မော့ဂိုဏ်းအဓိက အခြေစိုက်ရာနေရာဖြစ်သည်။
ကြေးမုံရေကန်
ကြေးမုံကန်ကို အတွဲ ၁တွင်စတင်မိတ်ဆက်သည်။ မော့ဂိုဏ်းဆေးခန်းဖြစ်သည်။ အလွန်လျှို့ဝှက်သောနေရာဖြစ်သဖြင့် နေရာသိ မော့ဂိုဏ်းသားတဦးက လမ်းပြမှသာ ရောက်နိုင်သည်။
စန်းဟိုင်မြို့
အတွဲ ၃အလယ်ခန့်တွင် စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ မြို့တွင်းရော မြို့ပြင်ပါ ဇာတ်လမ်းတွင်ပါဝင်သည်။ ကွန်ဖြူးရှပ်ကျောင်း မော့ဂိုဏ်းကျေးရွာ ချူစစ်တပ်စခန်းနှင့် အိပ်မက်လှေတို့မှာ စန်းဟိုင်မြို့ရှိ ထင်ရှားသော ဇာတ်လမ်းနောက်ခံနေရာများဖြစ်ကြသည်။
တက္ကသိုလ်စိန်တင်
တက္ကသိုလ်စိန်တင် (ဩဂုတ် ၁၉၃၅–၁၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀) သည် အတ္ထုပ္ပတ္တိစာပေများစွာ ရေးသားခဲ့သော မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။
အစောပိုင်းဘဝနှင့် ပညာရေး
တက္ကသိုလ်စိန်တင်ကို ဖြူးမြို့တွင် ၁၉၃၅ ခု၊ ဩဂုတ်လ ၂၇ ရက်၊ အင်္ဂါနေ့၌ အဖအငြိမ်းစားကျောင်းဆရာ ကြေးမုံသတင်းထောက် ဦးညွန့်၊ အမိ ကျောင်းဆရာမ ဒေါ်ခင်စုတို့မှ ဖွားမြင်သည့် မွေးချင်းငါးယောက် အနက် ဒုတိယမြောက်သား ဖြစ်သည်။ ငယ်မည်မှာ ဆတ်ထူးဖြစ်ပြီး အမည်ရင်းမှာ ဦးစိန်တင် ဖြစ်သည်။ မိဘများမှာ ကျောင်းဆရာ၊ ကျောင်းဆရာမများ အလုပ်ဖြင့် အသက် မွေးဝမ်းကျောင်း ပြုသည်။ ငယ်မည် မောင်စိန်တင်ဟု အမည်တွင်ရခြင်းမှာ ထိုစဉ်က ကွယ်လွန်သူ စာရေး ဆရာကြီး သိပ္ပံ မောင်ဝ၏ အမည်ရင်း ဦးစိန်တင်ကို စံနမူနာယူ၍ နောင်တွင် စာရေးဆရာ တစ်ဦး ဖြစ်လာ စေလိုသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ၎င်း၏ မိဘများက မောင်စိန်တင် ဟူ၍ မှည့်ခေါ်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ် မိခင် ပေးဖတ်သော မဂ္ဂဇင်း၌ ပါရှိသည့် ဝတ္ထုတို တစ်ပုဒ်ကို ဖတ်ရှုရာမှ စိတ်ဝင်စားလာပြီး စာဖတ်ဝါသနာပါခဲ့သည်။
၁၉၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဖြူးမြို့ ဆရာကြီး ဦးဖိုးထိုက်၏ ကျောင်း၌ သူငယ်တန်းမှ စတင်ပညာသင်သည်။ ၁၉၄၁ တွင် ညောင်ဦးမြို့ အစိုးရ အလယ်တန်းကျောင်း၌ တတိယတန်းအထိ ဆက်လက်ပညာသင်သည်။ ၁၉၄၆ တွင် ညောင်ဦး ဦးပဏ္ဍိတ၏ အခမဲ့အလွတ်ပညာသင်ကျောင်း ၌ တတိယတန်းမှ စ၍ ပြန်လည် သင်ကြားပြီး ထိုနှစ်မှာပင် မင်းဘူး အစိုးရအထက်တန်း ကျောင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ ပညာသင်သည်။ ၁၉၅၄ တွင် မင်းဘူး အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းမှ ဆယ်တန်းအောင်သည်။ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်၌ ဆက်လက်ပညာသင်ရာ ၁၉၆၄ တွင် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ရသည်။ ထို့နောက် စာရေးဆရာ ဖြစ်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် သတင်းစာ၊ ဂျာနယ်၊ မဂ္ဂဇင်း များ၌ ဝင်ရောက် ရေးသားနိုင်ရန် ကြိုးစားသည်။
စာရေးဆရာဘဝ
အသက် ၁၁ နှစ်သား အရွယ်တွင် ၁၉၄၆ ခုနှစ် မတ်လထုတ် သတင်းစုံ ဂျာနယ်၌ မောင်စိန်တင်၏ ကြည်ညိုဖွယ်ကောင်းလို့ ခညောင်းတဲ့ ပူဇော် မန်းရွှေစက်တော် ခရီးသွား ဆောင်းပါး တစ်ပုဒ် ဖော်ပြပါရှိခဲ့ပြီး ပထမဦးဆုံး စာပေ လက်ရာလည်း ဖြစ်ခဲ့၏။
၁၉၄၇ နွေဦးတွင် ရွှေစက်တော်ဘုရားသို့ မိဖုရားနှင့် လိုက်သွားခဲ့ရသည့် အတွေ့အကြုံကို 'ကြည်ညိုဖွယ် ကောင်းလို့ ခညောင်းတဲ့ ပူဇော်၊ မန်းရွှေစက်တော်' သည် ပထမဦးဆုံး ပုံနှိပ်စာမူ ဖြစ်သည်။ ၁၉၄၇ ထုတ် သတင်းစုံ ဂျာနယ်တွင် ပါဝင်သည်။ ကလောင်အမည်မှာ မောင် စိန်တင်၊တတိယတန်း၊အစိုးရအထက်တန်းကျောင်း၊မင်းဘူးမြို့ ဟူ၍ဖြစ်သည်။ တက္ကသိုလ် ရောက်သည့် အချိန်မှစ၍ 'တက္ကသိုလ်စိန်တင်' ကလောင်အမည်ကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ တက္ကသိုလ် မောင်လှမှူး အမည်ဖြင့်လည်း ရေးခဲ့ဖူးသည်။ ရွှေတူဂျာနယ်၌ 'ဘုန်းကြီးကျောင်းသား သာဂိ' အမည်ကို သုံး၍ ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်။ ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်ထုတ် 'ပညာရှင်တို့ ပျော်ရာမြေ' ဘာသာပြန် စာအုပ်တွင်မူ ကလောင်အမည် 'စိမ့်မောင်'ဟု အသုံးပြုခဲ့သည်။
၁၉၅၀ တွင် မင်းဘူးမြို့ ဗမာ့ခေတ် သတင်းထောက်၊ ၁၉၅၄ တွင် တက္ကသိုလ်သတင်းထောက်၊ ထို့နောက် ကြေးမုံ၊ ဘွင်းဘွင်း၊ မြန်မာ့အလင်း၊ မဏ္ဍိုင်၊ ဗမာ့ခေတ် သတင်းစာတို့၏ မင်းဘူး သတင်းထောက် အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၆၀ တွင် အိုးဝေသတင်းစာ တာဝန်ခံ အယ်ဒီတာအဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ယင်းနှစ် ဧပြီလ၌ပင် အဖ ဦးဘမှန်၊ အမိ ဒေါ်နန်းရွှေတို့၏ သမီး ဒေါ်တင်စိန် ( M.Ed ) ပညာရေး တက္ကသိုလ် အငြိမ်းစား ကထိကနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဒေါ်တင်စိန်သည် 'စိမ့် (ပညာရေး)' ကလောင် အမည်ဖြင့် စာပေရေးသားနေသော စာရေးဆရာမ တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ် ၁၇ နှစ်သား အရွယ်တွင် ဗမာ့ခေတ် သတင်းစာ၏ မင်းဘူးမြို့နယ် သတင်းထောက် အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခွင့် ရရှိခဲ့ပြီး သတင်းများ ရေးသားခဲ့သည်။ မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာ၊ ရန်ကုန် သတင်းစာနှင့် ဘွင်းဘွင်း သတင်းစာ တို့တွင်လည်း သတင်းများ ရေးသားခဲ့သည်။
၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် မင်းဘူးမြို့ အစိုးရ အထက်တန်း ကျောင်းမှ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း အောင်မြင်ခဲ့ပြီး ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၌ ဆက်လက် ပညာသင်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် အိုးဝေ သတင်းစာနှင့် ဗမာ့ခေတ် သတင်းစာတို့တွင် ကော်လံစား သတင်းထောက်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ရင်း ထိုနှစ်တွင်ပင် အိုးဝေ သတင်းစာ၌ အယ်ဒီတာ အလုပ်ရခဲ့သည်။ မြစာပေတိုက်မှ ထုတ်ဝေသော နှင်းမှုန်ကြားမှ တပ်နီတော် ၁၉၆၆ ဘာသာပြန် ဝတ္ထုမှာ တက္ကသိုလ် စိန်တင်၏ ပထမဦးဆုံး လုံးချင်း စာအုပ် ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်းရေး ဗိသုကာ ဦးသန့် စာအုပ်သည် ဒုတိယမြောက် လုံးချင်း စာအုပ် ဖြစ်သည်။
တက္ကသိုလ်စိန်တင် အမည်ဖြင့် နှင်းမှုန်ကြားမှ တပ်နီတော်၊ ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်းရေး ဗိသုကာ ဦးသန့်၊ ဟစ်တလာ၏ သစ္စာဧကရီ၊ ၁၉၄၅ မြန်မာနိုင်ငံ ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေး သမိုင်း၊ ရဲဘော်သုံးကျိပ်မော်ကွန်း၊ ထန်း၊ ငွေဓားဗိုလ်၊ အန္တရာယ်တောင်ကြား ၊ နွေမင်းသား နှင့် ဆောင်းဧကရီ၊ ကံကော်မြိုင်တန်း လွမ်းပန်းဝေဝေ၊ နန်းကျ ဘုရင် သီပေါ၊ အကျဉ်းခံ သီပေါ၊ မင်းတုန်းမင်း၏ နောက်ဆုံးနေ့များ၊ မြန်မာနိုင်ငံရေး ဇာတ်ခုံမှ စောစံဖိုးသင်၊ ၁၉၇၃ အာရပ်အစ္စရေး သဲကန္တာရ စစ်ပွဲ၊ ဗိုလ်ကြီး အောင်ဆန်း သူရိယ တိုက်ချွန်း၊ ဧကရီ စုဘုရား၊ မုန်တိုင်း ဗိုလ်ရဲဒင်၊ အိုဘယ့် အနော်ရထာ၊ ပုဂံမှာ ကျန်စစ်သား၊ ဗိုလ်မှူး အောင်ဆန်း သူရိယ အေးချို၊ သိင်္ဂီဆောင် အခန်း အမှတ် (၃)၊ မိန်းမချောလေးများ မချစ်ရ၊ စတီရီယို မင်းသမီး၊ ကျွန်တော်တို့ အမေ၊ မြန်မာလွတ်လပ်ရေး တိုက်ပွဲနှင့် သခင်ဗစိန်၊ ပခုက္ကူ ဦးအုံးဖေ ( ဘဝခရီးနှင့် အောင်မြင်နည်း အတွေ့အကြုံများ ) ၊ ဆိုဗီယက် ယူနီယံ ပြိုကွဲခြင်း၊ မြန်မာ့တော်လှန်ရေး အာဇာနည် ပုဂံ ဗိုလ်ချို၊ ပုဂံ ရှာပုံတော်၊ ကရုဏာရှင် ဘွားဦးဇွန်း အတ္ထုပ္ပတ္တိ၊ မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှု မှတ်တမ်းများနှင့် ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်းနှင့် သခင်များ နှင့် အမျိုးသား လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုကြီး ( ၁၉၃၀ - ၄၈ ) စာအုပ် စသည်တို့ ဖြစ်သည်။
အတ္ထုပ္ပတ္တိ စာပေများကို ရေးသားရာတွင် ဝတ္ထုဟန်ဖြင့် ရေးဖွဲ့ တင်ပြလေ့ ရှိသဖြင့် စာဖတ်ပရိသတ်တို့ အဖို့ စွဲမက်ဖွယ် ဖြစ်ရသည်။ ပခုက္ကူ ဦးအုန်းဖေ ဘဝ ခရီးနှင့် အောင်မြင်နည်း အတွေ့အကြုံများ စာအုပ်ဖြင့် ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသား စာပေဆု (စာပဒေသာဆု) ဆွတ်ခူး ရရှိခဲ့သည်။ ဆရာ တက္ကသိုလ် စိန်တင်သည် ဝတ္ထုဟန် အတ္ထုပ္ပတ္တိ စာအုပ်များ ရေးသားခြင်းဖြင့် ထင်ရှား လာခဲ့သော စာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဂယာ ဘုရားဖူး ခရီးမှ ဖြစ်ရပ် မှတ်တမ်းများကို ဗုဒ္ဓဂယာ ဓမ္မ ခရီးစဉ် အမည်ဖြင့် စာမူ ရေးသား ပြုစုခဲ့သည်။
ကွယ်လွန်ခြင်း
တက္ကသိုလ် စိန်တင်သည်ဇနီး ဒေါ်တင်စိန် (စိမ့်-ပညာရေး) နှင့် အတူ ဒဂုံမြို့သစ် မြောက်ပိုင်း၌ နေထိုင်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် အသည်းရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။
တက္ကသိုလ် စိန်တင် ရေးသား ခဲ့သော စာအုပ်များ
• # နှင်းမှုန်ကြားမှ တပ်နီတော် (ဘာသာပြန်)
• # ကမ္ဘာ့ ငြိမ်းချမ်းရေး ဗိသုကာ ဦးသန့်အတ္ထုပ္ပတ္တိ - ၁၉၆၇ ခုနှစ်
• # ရဲဘော်သုံးကျိပ် မော်ကွန်း - ၁၉၆၈ ခုနှစ်
• # ၁၉၄၅-မြန်မာနိုင်ငံ ဖက်ဆစ် တော်လှန်ရေး သမိုင်း - ၁၉၆၉ ခုနှစ်
• # ထန်း - ၁၉၆၉ ခုနှစ်
• # ဟစ်တလာ၏ သစ္စာဧကရီ (ဘာသာပြန်) - ၁၉၇၂ ခုနှစ်
• # ကံ့ကော်မြိုင်တန်း လွမ်းပန်းဝေဝေ - ၁၉၇၃ ခုနှစ်
• # ချစ်သော ဆန်နီနှင့် အခြား ဝတ္ထုများ - ၁၉၇၃ ခုနှစ်
• # နွေမင်းသားနှင့် ဆောင်းဧကရီ - ၁၉၇၃ ခုနှစ်
• # မြန်မာနိုင်ငံရေးဇာတ်ခုံမှ စောစံဖိုးသင် - ၁၉၇၄ ခုနှစ်
• # ဗိုလ်တိုက်ချွန်း - ၁၉၇၅ ခုနှစ်
• # ဧကရီ စုဖုရား - ၁၉၇၅ ခုနှစ်
• # အိုဘယ့် အနော်ရထာ - ၁၉၇၆ ခုနှစ်
• # မုန်တိုင်းဗိုလ်ရဲဒင် - ၁၉၇၇ ခုနှစ်
• # သည်းထိတ်ရင်ဖို စာပဒေသာ - ၁၉၇၉ ခုနှစ်
• # ပုဂံမှာ ကျန်စစ်သား - ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်
• # ဗိုလ်မှူး အောင်ဆန်းသူရိယ အေးချို - ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်
• # ရေခဲတိုက်မှာ ကြွေတဲ့ အသည်းနှင့် သည်းထိတ် ရင်ဖို လက်ရွေးစင် စာပဒေသာ - ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်
• # သိင်္ဂီဆောင် အခန်း အမှတ် (၃) - ၁၉၈၁ ခုနှစ်
• # ဗိုလ်ကြီး အောင်ဆန်းသူရိယ တိုက်ချွန်း - ၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ်
• # အကျဉ်းခံ သီပေါ - ၁၉၉၁ ခုနှစ်
• # ပခုက္ကူ ဦးအုန်းဖေ (ဘဝ ခရီးနှင့် အောင်မြင်နည်း အတွေ့အကြုံများ) - ၁၉၉၃ ခုနှစ်
• # ဆိုဗီယက် ယူနီယံ ပြိုကွဲခြင်း - ၁၉၉၅ ခုနှစ်
• # မြန်မာ့ တော်လှန်ရေး အာဇာနည် ပုဂံ ဗိုလ်ချို - ၁၉၉၅ ခုနှစ်
• # မြင်ကွန်းနှင့် ကနောင် - ၁၉၉၈ ခုနှစ်
• # ပုဂံရှာပုံတော် (၂)-(အနန္တသူရိယ၊ နရပတိစည်သူမင်း၊ ဝေဠုဝတီမိဖုရား) ၁၉၉၉ ခုနှစ်
• # မြန်မာ့ လွတ်လပ်ရေး တိုက်ပွဲနှင့် သခင်ဗစိန် - ၂ဝဝ၁ ခုနှစ်
• # နန်းကျ ဘုရင် သီပေါ (ဘာသာပြန်)
• # မင်းတုန်းမင်း၏ နောက်ဆုံးနေ့များ
• # ၁၉၇၃ အာရပ်-အစ္စရေး သဲကန္တာရစစ်ပွဲ
• # မိန်းမချောကလေးများ မချစ်ရ
• # စတီရီယိုမင်းသမီး
• # ကျွန်တော်တို့ အမေ
• # အန္တရာယ်တောင်ကြား (ဘာသာပြန်)
• # တစ်နေ့တစ်လံ ပုဂံဘယ်ရွေ့မလဲ (စိမ့်-ပညာရေး)နှင့်တွဲဖက်၍
• # ၂၀၀၁-ခုနှစ်၊ အိန္ဒိယနီပေါ ဗုဒ္ဓဂယာ ဓမ္မခရီးသည် (စိမ့်-ပညာရေး)နှင့်တွဲဖက်၍
• # သီပေါဘုရင်နှင့် စုဘုရားလတ်
• # အိုဘယ့် ရာဇကုမာရ်
• # ဘွားဦးဇွန်း - ၂၀၀၇ခုနှစ်အတွက် အမျိုးသားစာပေဆု(စာပဒေသာ) ရရှိသည်။
• #ပုဂံရှာပုံတော်(၃) (အလောင်းစည်သူမင်း နရသူနှင့် ပဘာဝတီမိဖုရား)
• #မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုမှတ်တမ်းများနှင့် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း
• #သိပ္ပံမောင်ဝ(ဘဝနှင့်စာပေ)
• #နန်းမတော်မယ်နု ရှာပုံတော်