cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
နမ့်ပွတ် - ပိန်းဖတ်ရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
နမ့်ပွတ် - ပိန်းဖတ်ရွာ (Namput-Pinghpat)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်၊ ဟိုခဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၆၇၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟိုခဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၆၄ ဦး၊ မ ၂၂၈၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၂၄၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဖက်ဒရယ်ပြည်နယ်
ဖက်ဒရယ်ပြည်နယ် (Federated State၊ ရည်ညွှန်းသည့်အခေါ်အဝေါ်များ: state၊ province၊ region၊ canton၊ land၊ governorate၊ oblast၊ emirate သို့မဟုတ် country) ဆိုသည်မှာ ဖက်ဒရယ်စနစ်ကို ကျင့်သုံးသော နိုင်ငံများ (ဖက်ဒရေးရှင်းများ) ကို နယ်မြေအရသော်လည်းကောင်း၊ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေအရသော်လည်းကောင်း ဖွဲ့စည်းထားသည့် ပြည်နယ်မျိုးဖြစ်သည်။ ဖက်ဒရယ်ပြည်နယ်များသည် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးရှိသော်လည်း အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်အဖြစ် သတ်မှတ်၍မရနိုင်ပေ။ ဖက်ဒရယ်ပြည်နယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံကိုသာ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံအဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ဖက်ဒရယ်ပြည်နယ်များတွင် ကိုယ်ပိုင်ဥပဒေပြုရေး၊ ကိုယ်ပိုင်တရားစီရင်ရေး စသည်တို့ရှိသည်။
ဖက်ဒရယ်နိုင်ငံများသည် လွတ်လပ်သည့်နယ်မြေများ သို့မဟုတ် ကိုလိုနီကဲ့သို့ "Dependent territory" ခေါ် မှီခိုနယ်မြေများ (သာဓက– အမေရိကန်နိုင်ငံနှင့် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ) မှဖွဲ့စည်းခြင်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ သို့တည်းမဟုတ်လျှင် ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံများ၏ အုပ်ချုပ်ရေးဒေသများကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခြင်းမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
ဖက်ဒရယ်နိုင်ငံတွင် ဖက်ဒရယ်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ နိုင်ငံတော်အာဏာကို ဗဟိုဖက်ဒရယ်အစိုးရနှင့် ပြည်နယ်များအကြားခွဲဝေရသည်။ သို့ဖြစ်ရာ ဖက်ဒရယ်ပြည်နယ်များသည် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးကို အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိရရှိသည်။ ဖက်ဒရယ်ပြည်နယ်များသည် ပြည်နယ်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းနိုင်သည်။ ပြည်နယ်၏ဥပဒေပြုရေးကို ဗဟိုအစိုးရမှဗီတိုအာဏာဖြင့် ကန့်ကွက်ခြင်းမျိုးလည်းမရှိပေ။ ပြည်နယ်အစိုးရနှင့် ဗဟိုအစိုးရအကြား ဆက်ဆံရေးဆိုင်ရာ ဥပဒေများကို နှစ်ဖက်လုံးမှ ဆွေးနွှေးတိုင်ပင်ပြီး ပြောင်းလဲပြင်ဆင်နိုင်သည်။
အခေါ်အဝေါ်ကွဲပြားပုံ
အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားတွင် အစိုးရအဖွဲ့ဝင်များကို ခေါ်ဆိုရာတွင် ပြည်နယ်နှင့်နိုင်ငံတော်အဆင့်အလိုက် ကွဲပြားနိုင်သည်။ ဤဇယားသည် ယေဘုယျအားဖြင့် ခေါ်ဆို‌လေ့ရှိသော အခေါ်အဝေါ်များဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ: ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုစနစ်
သောသဲကရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
သောသဲကရွာ(Thawtheaka)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ ဒေးဝါး(နတ်ကျောက်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၉၃၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖာပွန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သီရိဇေယျာရွာ၊ မြောင်မြို့နယ်
သီရိဇေယျာရွာ (Thirizayyar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ မြောင်မြို့နယ်၊ သီရိဇေယျာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၁၀၇၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြောင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကညင်တန်းရွာ၊ ကညင်တန်း(ခ)မြို့မကညင်တန်း
ကညင်တန်းရွာ၊ ကညင်တန်း(ခ)မြို့မကညင်တန်း
ဝါ့ယော့ဂါးရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထနီဒေါင့်ရွာ၊ ဝါးတော
ထနီဒေါင့်ရွာ၊ ဝါးတော
စပင်
ကွမ်တမ်မက္ကင်းနစ် နှင့် အမှုန်ရူပဗေဒတွင် စပင် (သို့) လည်အင် (spin) ဆိုသည်မှာ အခြေခံ အမှုန်များ၊ ဖွဲ့စည်းထားသော အမှုန်များ (ဟဒရွန်) နှင့် အက်တမ်ဗဟိုဆံများတွင် ရှိသည့် ထောင့်ပြောင်းအဟုန် ပုံစံတစ်မျိုးဖြစ်သည်။
လည်အင်(spin) ဆိုသည်မှာ ကွမ်တမ်မက္ကင်းနစ်တွင်ရှိသည့် ထောင့်ပြောင်းအဟုန် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးမှ တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ကျန်တစ်မျိုးမှာ ပတ်လမ်းဆိုင်ရာ ထောင့်ပြောင်းအဟုန်ဖြစ်သည်။
လည်အင်၏ နိုင်ငံတကာစံယူနစ်မှာ ရှေးရိုးထောင့်ပြောင်းအဟုန်ကဲ့သို့ပင် Joule-second ဖြစ်သည်။ သို့သော် လက်တွေ့တွင်မှု လည်အင်နံပါတ်ဟူသော ယူနစ်မရှိသည့် အတိုင်းအတာဖြင့် မှတ်သားဖော်ပြသည်။ ဝုဖ်ဂန်းပေါ်လီ သည် လည်အင်သဘောတရားကို ပထမဆုံး တင်ပြခဲ့သူ ဖြစ်သော်လည်း အမည်သတ်မှတ်ပေးခဲ့ခြင်း မရှိပါ။
ဆက်စပ် ကြည့်ရှုဖွယ်
လည်အင်
ကဏ္ဍ:ကွမ်တမ်စက်ကွင်းသီအိုရီ ကဏ္ဍ:ကွမ်တမ်မက္ကင်းနစ်
တီဘိန်းရွာ၊ မတူပီမြို့နယ်
တီဘိန်းရွာ(Tibing)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ မတူပီမြို့နယ်၊ တီဘိန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၁၅၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တီဘိန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၆ ဦး၊ မ ၂၅၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၄၄ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မတူပီမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အာယာစိတဘတ္ထဇာတ်
ဧကကနိပါတ် - ၂- သီလဝဂ် -၁၉။ အာယာစိတဘတ္တဇာတ်။ ။ သူကြွယ် ကုန်ရောင်းပြန်၍ သတ္တဝါတို့ကို သတ်ဖြတ်လှူသဖြင့်ပြစ်တင်ကဲ့ရဲ့ကာ တရားဟောသော ရုက္ခစိုးနတ် အကြောင်း။
နတ်ကိုပန်ကြား ခရီးသွား
နတ်လူတို့ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် လူတို့သည်ကုန်ကူးသွားလိုသည်ရှိသော် သတ္တဝါတို့ကို သတ်ပြီးလျှင် နတ်တို့အား ပူဇော်ပသ၍“ကျွန်ုပ်တို့ ဘေးအန္တရာယ်ကင်း၍ အကျိုးစီးပွား များပါလျှင် ပြန်ရောက်သောအခါ၌လည်းအရှင်နတ်မင်းတို့အား ပူဇော် ပသပါမည်” ဟု ဝန်ခံတောင်းပန်ကာ သွားကြကုန်၏။
ပြန်ရောက်ကြသောအခါဘေးအန္တရာယ် မရှိခြင်း၊ အကျိုးစီးပွားများခြင်းမှာ နတ်လူတို့တန်ခိုးအာနုဘော်ကြောင့် ဖြစ်ရသည်ဟု မှတ်ထင်စွဲလမ်းကာ နတ်တို့ကိုဝန်ခံတောင်းပန်ခြင်းမှ လွတ်မြောက်စေရန် ရည်သန်ကာ တစ်ဖန် သတ္တဝါတို့ကို သတ်၍ ပူဇော်ပသကြပြန်၏။
ရဟန်းတို့လည်းမြတ်စွာဘုရားထံ ချဉ်းကပ်ကာ “ဘုန်းတော်ကြီးမြတ်သော အရှင်ဘုရား ... လူတို့သည်သတ္တဝါတို့ကို သတ်၍ နတ်တို့အား ပူဇော်ပသကြရာ၌ အကျိုးရှိသည်၊ မရှိသည်” ကိုလျှောက်ထားကြလေလျှင် မြတ်စွာဘုရားက “ချစ်သား ရဟန်းတို့ ... ရှေးအခါကလည်းဝန်ခံတောင်းပန်ခြင်း၊ ပူဇော်ပသခြင်း အမှုကို ပြုကြဖူးကုန်ပြီ” ဟု မိန့်တော်မူကာအောက်ပါ အတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း။
လူမိုက်နည်းကိုနတ်မလို
လွန်လေပြီးသောအခါကာသိတိုင်းဝယ် ရွာငယ်တစ်ခု၏ တံခါးပေါက်အနီး၌နေသော သူကြွယ်တစ်ယောက်သည်ကုန်သွယ်သွားခါနီးတွင် ပညောင်ပင်စောင့် နတ်မင်းအား ပူဇော် ပသပြီးလျှင်ဝန်ခံတောင်းပန်ကာသွား၍ ဘေးအန္တရာယ် ကင်းလွတ်ကာ ပြန်ရောက်လာလျှင် သတ္တဝါတို့ကို သတ်၍ဝန်ခံတောင်းပန်ခြင်းမှ လွတ်မြောက်စေမည်ဟု ရည်သန်ကာ ပညောင်ပင်ရင်းသို့ လာပြိးနတ်မင်းအား ပူဇော်ပသလေ၏။
“အိုယောကျ်ား ... သင့်မှာ သတ္တဝါတို့ကို သတ်၍ ဝန်ခံခြင်းမှ လွတ်မြောက်အောင် ပြုသော်လည်းပါဏာတိပါတ အကုသိုလ်ကံဖြင့် ဖွဲ့ချည်မိပြန်၏။ သင်၏ လုပ်နည်းကား ပညာရှိတို့ လုပ်နည်းမဟုတ်၊ လူမိုက်တို့လုပ်နည်းသာ ဖြစ်သည်။ မိမိကိုယ်ကို လွတ်အောင် ပြုလုပ်သည် မမည်” –
ဟု အကြောင်းအကျိုးကို ဝေဖန်ပြသကာ ပြောကြားလေ၏။ ထိုအခါမှစ၍ရှောင်ကြဉ်ကြလျက် ကုသိုလ် သုစရိုက် တရားတို့ကို ပွားများအားထုတ်ကာ တမလွန်ဘဝ၌နတ်ရွာသို့ လားကြရကုန်၏။
ဇာတ်ပေါင်း
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -
ထိုအခါ ရုက္ခစိုးနတ်သည် -ငါဘုရားဖြစ်လာပြီ -
ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း။
အာယာစိတဘတ္တဇာတ် ပြီး၏။
ငှက်စိမ်း
ငှက်စိမ်း ပါဏဗေဒအခေါ်၌ 'ကလိုရော့ဆစ် အော်ရီဖရွံပရီဒီး' အမည် ရှိသော ငှက်စိမ်းသည် အလျား ၇ ၁/၂ လက်မခန့် ရှိသည်။ ငှက်ဖိုမေးစေ့သည် မည်းနက်၍ လည်းချောင်းတဝိုက်တွင် ရွှေဝါ ရစ် မရှိချေ။ ထိုငှက်စမ်းသည် ထူးဆန်းအံ့ဩ ကောင်းလောက် အောင် အခြားငှက်များ၏အော်မြည်သံကို အတုခိုး၍ အော်မြည် နိုင်သည်။ ယင်းသို့ အော်မြည်နေသည့်ကြား ထဲမှာပင် အလွန် သာယာစွာလည်း ကြွေးကြော်တတ်သေးသည်။ ဤငှက်စိမ်းသည် သစ်ပင်ထိပ်ဖျား၌ အနေများ၍ တစ်ခါ တစ်ရံ၌သာ မြေသို့ ဆင်းလာတတ်သည်။ ဖူးပွင့်နေသော လက်ပံပင်များ၌ ကျက်စားလေ့ရှိသည်။ ငှက်စိမ်း၏ အစာမှာ ပိုးကောင်၊ မွှားကောင်၊ သစ်စေ့၊ သစ်သီး ပန်းပွင့်ဆံများ ဖြစ်သည်။ ဤငှက်စိမ်းကို အရှေ့တိုင်းနိုင်ငံများတွင် အနှံ့အပြား တွေ့ရ သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကွင်းပြင်များနှင့် ပေ ၄ဝဝဝ အထိ မြင့်သော တောင်ကုန်းများ၌ တွေ့ရသည်။ ပါဏဗေဒအမည် 'ကလိုရော့ဆစ် ကိုချင်ချိုင်နစ်ဆစ်ကို ချင်ချိုင်ဆစ်' ဟုခေါ်သော ငှက်စိမ်းတစ်မျိုးကိုလည်း မြန်မာနိုင်ငံ ၌ တွေ့ရသည်။ ထိုငှက်စိမ်းသည် မြန်မာနိုင်ငံ အနှံ့အပြားတွင် မြေပြန့်သစ်တောများ၌၎င်း၊ တောင်ခြေများ၌၎င်း နေထိုင်သည် ဟု ထင်ရသည်။ ဤငှက်စိမ်းသည် အလျား ၇ လက်မခန့်ရှိသည်။ ငှက်ဖို ၏ လည်ချောင်းသည် မည်းနက်၍ ငှက်မ၏ လည်ချောင်းသည် စိမ်းပြာရောင်ရှိသည်။ ငှက်ဖိုတွင် မျက်စိမှ လည်တံကို ပတ်နေ သော အဝါရစ် မရှိချေ။ အလေ့အကျင့်တွင်၎င်း၊ အစာတွင်၎င်း အခြားငှက်စိမ်းများနှင့် တူသည်။ အလွန်သာယာစွာ မြည်ကြွေး တတ်သောငှက် ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ငြိမ်းအေးရွာ၊ ကြီးပေါက်ကုန်း
ငြိမ်းအေးရွာ၊ ကြီးပေါက်ကုန်း
နရွဲပင်ရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်
နရွဲပင်ရွာ (Naywepin)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ အင်းနက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၀၂၂၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အင်းနက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၇၈ ဦး၊ မ ၁၈၅၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၂၉ ဦးနေထိုင်သည်။ ဒေသအမည်မှာ နရွဲပြင် ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကွန်ဂရက်
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကွန်ဂရက် (သို့) အမေရိကန် ကွန်ဂရက်လွှတ်တော်သည် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ဖက်ဒရယ်အစိုးရ၏ လွှတ်တော် ၂ ရပ်ပါ ဥပဒေပြုဌာန ဖြစ်သည်။ ကွန်ဂရက် လွှတ်တော်တွင် ဆီးနိတ်လွှတ်တော် နှင့် အောက်လွှတ်တော်တို့ ပါဝင်ပြီး ဝါရှင်တန် ဒီစီ ကာပီတယ်လ် အဆောက်အဦတွင် အစည်းအဝေး ခေါ်ယူသည်။
အထက်နှင့်အောက် လွှတ်တော်နှစ်ရပ်လုံးအတွက် အမတ်များအား လူထုမှ တိုက်ရိုက် ရွေးကောက် တင်မြောက်သည်။ အောက်လွှတ်တော် အမတ် ၄၃၅ ဦးသည် မဲဆန္ဒနယ်မြေ တစ်ခုချင်းစီကို ကိုယ်စားပြုပြီး ၎င်းတို့၏ အမတ်သက်တမ်းမှာ ၂ နှစ်ဖြစ်သည်။ အောက်လွှတ်တော် အမတ်နေရာများကို ပြည်နယ်အတွင်းရှိ လူဦးရေအလိုက် ခွဲဝေသည်။ ပြည်နယ်တစ်ခုစီမှ ဆီးနိတ်အမှတ် ၂ ဦးရွေးချယ်ခွင့်ရှိသည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် ပြည်နယ် ၅၀ ရှိသောကြောင့် ဆီးနိတ်အမတ် ၁၀၀ ရှိကာ ၎င်းတို့၏ ရာထူးသက်တမ်းမှာ ၆ နှစ်ဖြစ်သည်။
ကဏ္ဍ:လွှတ်တော်များ
ဝတ်ရည်စုပ်လည်နီ
ဝတ်ရည်စုပ်လည်နီ (Leptocoma calcostetha) သည် ဝတ်ရည်စုပ်ငှက် မျိုးနွယ်ဝင် ငှက်တမျိုးဖြစ်သည်။ ယင်းအား ဘရူနိုင်းနိုင်ငံ၊ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ မလေးရှားနိုင်ငံ၊ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၊ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ပန်းဘဲတန်းမြို့နယ်
ပန်းဘဲတန်းမြို့နယ်သည် ရန်ကုန်မြို့လယ်၏အလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ ရန်ကုန်မြို့၏အကြီးဆုံးဈေးများဖြစ်သောဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဈေးနှင့် သိမ်ကြီးဈေးတို့သည် ပန်းဘဲတန်းမြို့နယ်တွင် တည်ရှိသည်။ ရပ်ကွက်ပေါင်း (၁၁)ခုရှိသည်။ ပန်းဘဲတန်းမြို့နယ်၏အရှေ့ဘက်တွင် ကျောက်တံတားမြို့နယ်၊ တောင်ဘက်တွင် ဆိပ်ကမ်းမြို့နယ်နှင့် ရန်ကုန်မြစ်၊ အနောက်ဘက်တွင် လသာမြို့နယ်နှင့် မြောက်ဘက်တွင် ဒဂုံမြို့နယ်တို့ တည်ရှိသည်။ ပန်းဘဲတန်းမြို့နယ်တွင် မူလတန်းကျောင်း (၃)ကျောင်း၊ အလယ်တန်းကျောင်း (၂)ကျောင်းနှင့် အထက်တန်းကျောင်း (၃)ကျောင်းတို့ တည်ရှိသည်။
ထင်ရှားသော အဆောက်အဦးများ
ပန်းဘဲတန်းမြို့နယ်သည် ဗြိတိသျှလက်ထက်ထဲက မူလပထမ မြို့စီမံကိန်းတွင် ပါဝင်ခဲ့သောကြောင့် ကိုလိုနီခေတ် အဆောက်အအုံများစွာ တည်ရှိသည်။ အောက်ဖော်ပြပါအဆောက်အဦးများကို ရန်ကုန်မြို့ရှိ ရှေးဟောင်းအမွေအနှစ်အဖြစ် ထိန်းသိမ်းထားသည်။
ရီးဘွမ်ရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
ရီးဘွမ်ရွာ(Yeebum)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ မဂေါ်ဂါးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၉၂၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပင့်ကူ
ပင့်ကူသည် လေကိုရှူ၍ အသက်ရှင်သည့် ခြေဆစ်များသတ္တဝါဖြစ်ပြီး၊ ခြေချောင်း ရှစ်ချောင်းနှင့် ချီလစ်ဆာရီ (Chelicerae) ခေါ် အဆိပ်စွယ်များ ပါရှိသည်။ ပင့်ကူအများစုသည် "ပင့်ကူမျှင်" ဟုခေါ်သော ပိုးချည်မျှင် ထုတ်နိုင်စွမ်းရှိကြသည်။ အာရက္ကနစ် (Arachnids) ဟု သိပ္ပံအမည်ပေးထားသည့် တိရစ္ဆာန် မျိုးပေါင်း၏ မျိုးစဉ်တစ်ခုဖြစ်သော ပင့်ကူသည် တိရစ္ဆာန်မျိုးစဉ်အားလုံး၌ သတ္တမမြောက် မျိုးစိတ်အရေအတွက် အများဆုံးဖြစ်သည်။ ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်မှစ၍ မျိုးရိုးခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသည့် ပညာရှင်များက မတူညီသည့် ပင့်ကူအမျိုးအစားကွဲ နှစ်ဆယ်ကျော်အား စတင်အဆိုပြုခဲ့ကြရာ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ပင့်ကူမျိုးစိတ်ပေါင်း ၄၉၆၂၃ မျိုးကို မျိုးရင်းစုစုပေါင်း ၁၂၉ ခုအတွင်း ခွဲခြားသတ်မှတ်၍ မှတ်တမ်းတင်ထားပြီးဖြစ်သည်ဟုသိရသည်။ အန္တာတိကတိုက်ကလွဲ၍ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကျန်တိုက်ကြီးများအားလုံး၏ (ပင်လယ်ရေထုနှင့် လေထုမှအပ) နေရာဒေသနီးပါးတိုင်းတွင် ပင့်ကူများ နေထိုင်ကျက်စားကြသည်ကို မြင်တွေ့နိုင်သည်။ ပင့်ကူ အားလုံးနီးပါးသည် သားရဲတိရစ္ဆာန်များဖြစ်ကြပြီး အင်းဆက်များအား အများဆုံး ဖမ်းယူစားသောက်လေ့ရှိကြသည်။ သားကောင်ကို အမဲလိုက်ရာတွင်လည်း နည်းလမ်းမျိုးစုံသုံးလေ့ရှိကြသည်။ အချို့က ထောင်ချောက်ဆင်ဖမ်းရန် ပင့်ကူအိမ်ဆောက်လုပ်ကြပြီး အချို့က သားကောင်ထံသို့ ပင့်ကူကြိုးမျှင်ပစ်၍ဖမ်းကြသည်။ အချို့သော ပင့်ကူများမှာ မြေတွင်း၌ ဦးစွာပုန်းအောင်းနေကာ အနီးအနားမှဖြတ်သွားသည့် သားကောင်အား ပြေးထွက်ဖမ်းကြသည်။ အချို့မှာမူ ပင့်ကူမျှင်ဖြင့် ပိုက်ကွန်တစ်ခုရက်လုပ်ပြီး ဖြတ်သွားသည့် သားကောင်အား ထိုပိုက်ကွန်ဖြင့် ကွန်ပစ်သကဲ့သို့ ပစ်၍ဖမ်းယူကြသည့် ပင့်ကူမျိုးလည်းရှိ၏။ အချို့မှာ ခပ်ဝေးဝေးသို့ပင် ခုန်နိုင်ကြပြီး သားကောင်အနီးအနားသို့ တိတ်တဆိတ်ချဉ်းကပ်ကာ ခုန်အုပ်၍ဖမ်းယူကြသည်။
ခန္ဓာဗေဒ
center|700x700px| ပင့်ကူ၏ ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများပြ ပုံကြမ်း ပင့်ကူ၏ ခန္ဓာကိုယ်ကို ခန္ဓာကိုယ်ရှေ့ပိုင်း (Cephalothorax) နှင့် ဝမ်းဗိုက်ပိုင်း (Abdomen) ဟူ၍ အပိုင်းနှစ်ပိုင်း ခွဲခြားကြည့်နိုင်သည်။ ပင့်ကူ၌ အင်းဆက်များကဲ့သို့ ဦးမှင်များ မပါရှိပေ။ ခန္ဓာကိုယ်ဖွဲ့စည်းမှုပုံစံ ပို၍ အဆင့်မြင့်သည့် အချို့ပင့်ကူများ၌ ဗဟိုအာရုံကြောစနစ်ပင် ပါရှိလေ၏။ အခြားသော ခြေဆစ်များ သတ္တဝါ အများစုနှင့် မတူညီသည်မှာ ပင့်ကူ၏ ခြေထောက်များတွင် ဆန့်ထုတ်နိုင်သည့် ကြွက်သားများ မပါရှိခြင်းဖြစ်ပြီး ထိုလုပ်ဆောင်ချက်မျိုး လုပ်ဆောင်နိုင်ရန်အတွက် ဟိုက်ဒရောလစ် ဖိအားကဲ့သို့ ခြေထောက်များအား လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်ပေးရလေသည်။
အရွယ်အစား ကွဲပြားမှု
thumb|292x292px| ဂိုလိုက်ယက် ငှက်ဖမ်းပင့်ကူ (မျိုးစု - Theraphosa blondi; Goliath birdeater) သည် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ပင့်ကူမျိုးဖြစ်သည်။ အရွယ်ရောက်ပြီးသော ပင့်ကူငယ်များသည် ၀.၁ လက်မ (၄ မီလီမီတာ) ထက် သေးနိုင်ပြီး၊ အကြီးဆုံး ပင့်ကူများသည် ခန္ဓာကိုယ်အရှည် ၁၀ လက်မကျော်အထိပင် ရှိနိုင်သည်။ အကြီးဆုံးပင့်ကူ၏ အလေးချိန်မှာ ဂရမ် ၁၅၀ (၅.၃ အောင်စ) ရှိသည်ဟု သိရသည်။ ပင့်ကူများအနက် ထရန်ကျူလာ ပင့်ကူ (Tarantulas) နှင့် ဟန့်စ်မန်း ပင့်ကူ (Huntsman) မျိုးနွယ်များမှာ အရွယ်အားဖြင့် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ အရှေ့တောင်အာရှဒေသရှိ အချို့ ဟန့်စ်မန်း ပင့်ကူများသည် ခြေထောက် ပတ်လည်တဝိုက် အရွယ်အစားအကွာအဝေး ၁၀ လက်မ နှင့် ၁၂ လက်မ (၂၅၀ မှ ၃၀၀ မီလီမီတာ) ကြားအထိရှိကြသည်။
ပင့်ကူ၏ မျက်လုံးများနှင့် အခြားအာရုံခံအင်္ဂါများ
thumb|200x200px|ခုန်ပျံပင့်ကူ၏ ပင်မမျက်လုံးများသည် ခန္ဓာကိုယ်ရှေ့တွင် နီးကပ်စွာ တည်ရှိသည်။ ဘေးနှစ်ဖက်နှင့် ဦးခေါင်းထိပ်တွင် အရန် မျက်လုံးတစ်စုံစီလည်း ပါရှိသည်။|left ပင့်ကူအများစုတွင် ခန္ဓာကိုယ်ရှေ့၌ မျက်လုံးလေးစုံပါကြသော်လည်း မျိုးရင်းတစ်ခုနှင့် တစ်ခု ကွဲပြားမှုရှိသည်။ ရှေ့တွင်ရှိသော ပင်မမျက်လုံးများသည် ပုံရိပ်များဖော်နိုင်စွမ်းရှိသည်။ ခုန်ပျံပင့်ကူများသည် အင်းဆက်များအထဲမှ အဝေးသို့မြင်နိုင်စွမ်း အကောင်းဆုံးဖြစ်သည့် ပုစဉ်းရင်ကွဲများထက်ပင် အမြင်အာရုံ ဆယ်ဆပိုကောင်းကြသည်။ ပင့်ကူ၏ မျက်လုံးများတွင် တယ်လီဖိုတို (Telephoto) ဟုခေါ်သည့် မှန်ဘီလူးကဲ့သို့သော အရာများ အတွဲလိုက်ပါရှိသည့်အပြင် အလွှာ လေးလွှာပါသော မျက်ကြည်လွှာများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ၎င်းမျက်လုံးများဖြင့် ပုံရိပ်လှည့်လည်ရယူကာ အဆင့်တစ်ဆင့်ချင်းစီတွင် ရယူထားသည့် ပုံရိပ်များကို ပေါင်းစပ်၍ မြင်ကွင်းကျယ် ပုံရိပ် ဖော်နိုင်စွမ်းလည်းရှိကြသည်။ သို့ရာတွင် အားနည်းချက်မှာ ပုံရိပ်ဖမ်းခြင်းနှင့် ပေါင်းစပ်ပုံရိပ်ဖော်ခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်များသည် အတော်ပင် နှေးကွေးခြင်းပင်ဖြစ်သည်။
အစွယ်များ
ဆေးထိုးအပ်များကဲ့သို့ပင် အစွယ်များထဲတွင် အခေါင်းပေါက်ပါရှိပြီး အဆိပ် ထိုးသွင်းမှုပြုလုပ်ရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။ ပင့်ကူများသည် ၎င်းတို့၏အစာအတွက် အမဲလိုက်ရာ၌ သားကောင်ကို အဆိပ်ထိုးသွင်းရန် အစွယ်များကို အသုံးပြုကြသည်။ အချို့ပင့်ကူများ၏ အဆိပ်သည် သားကောင်များ၏ အာရုံကြောစနစ်ကို ဖျက်ဆီးကြပြီး၊ အချို့ပင့်ကူများ၏ အဆိပ်မှာ သားကောင်၏ ခန္ဓာကိုယ်တစ်သျှူးများကို ဖျက်ဆီးနိုင်စွမ်းရှိကြသည်။
ပင့်ကူတို့ အများဆုံးစားလေ့ရှိသော အရာ
thumb|235x235px|မုဆိုးမပင့်ကူနက် (Latrodectus mactans; Black Widow Spider) ပင့်ကူများသည် သားရဲတိရစ္ဆာန်များဖြစ်ကြပြီး အင်းဆက်နှင့် အခြားခြေဆစ်များ သတ္တဝါများ (အခြားပင့်ကူများ အပါအဝင်) ကို စားလေ့ရှိကြသည်။ ပင့်ကူ အများစုသည် ၎င်းတို့၏ အစွယ်များဖြင့် အဆိပ်ကိုသုံး၍ သားကောင်ကို အမဲလိုက်ကြသည်။ ပင့်ကူများသည် ၎င်းတို့ထက် ခန္ဓာကိုယ်အရွယ်အစား ကြီးမားသည့် သားကောင်များကို အမဲလိုက်ခဲသည့်အပြင် ၎င်းတို့ထက် အလွန်သေးငယ်သော သားကောင်များကိုလည်း လွယ်လွယ်ကူကူ ဖမ်းယူနိုင်စွမ်းမရှိကြပေ။ ပင့်ကူအများစုသည် မိတ်လိုက်ချိန်မှလွဲ၍ သားကောင်ဖမ်းချိန်အပါအဝင် ကျန်အချိန်များတွင် တစ်ကောင်တည်းသာ နေထိုင်ကြသော်လည်း အသိုက်အအုံများဖြင့် နေထိုင်ကျက်စားကြသည့် အနည်းစုသော ပင့်ကူမျိုးများလည်းရှိသည်။
ဇာတ်တူသားစားသည့် အလေ့အထ
thumb|291x291px|သေးငယ်သော ရွှေရက္ကန်းလုံးပင့်ကူ (မျိုးစု - Nephila clavipes;Golden Orb Weaver Spider) အထီးတစ်ကောင်သည် ပင့်ကူအမထံသို့ ချဉ်းကပ်ရာတွင် အရွက်ထိပ်အနီး ပင့်ကူမျှင်၌ စည်းချက်မှန်မှန်တီးခတ်၍ ၎င်းပင့်ကူအမ၏ အစားမခံရစေရန် ပြုလုပ်နေခြင်းဖြစ်သည်။ ပင့်ကူများသည် အခြားမျိုးရင်းဝင် ပင့်ကူများသာမက၊ မျိုးရင်းတူ ပင့်ကူများကိုပါ အစာအဖြစ် စားလေ့ရှိကြသည့် ဇာတ်တူသားစားတတ်သော သတ္တဝါလည်းဖြစ်သည်။ မုဆိုးမပင့်ကူနက် (Black widow spider) ဟုခေါ်သော မျိုးစိတ်သည် ထိုကဲ့သို့ နာမည်တွင်ရခြင်း၏ အဓိကအကြောင်းရင်းမှာ ပင့်ကူအမများသည် ၎င်းတို့နှင့် မိတ်လိုက်သည့် ပင့်ကူအထီးများအား မိတ်လိုက်ပြီးချိန်၌ စားပစ်လေ့ရှိကြသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ကိစ္စမျိုးသည် အခြားမျိုးစိတ်များတွင်လည်း ဖြစ်လေ့ရှိသည်။ ပင့်ကူမျိုးစိတ် တစ်ခုစီတွင် ၎င်းတို့အချင်းချင်းတွေ့ဆုံဆက်သွယ်ရာတွင်သုံးသည့် ကိုယ်ပိုင်နည်းလမ်း အသီးသီးစီရှိကြသည်။ အချို့မျိုးစိတ်များ၏ အထီးများသည် အစားခံရမည့် အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် မိတ်လိုက်ချိန်တွင် သူတို့၏ ပေါင်းသင်းဖက် ပင့်ကူအမ၏ ခန္ဓာကိုယ်တွင် ချိတ်ထားရန်  အရှေ့ခြေထောက်များတွင် ထူးခြားသည့် ချိတ်များပါရှိသည်။ အချို့သောမျိုးစိတ်မှ ပင့်ကူထီးများကမူ မိမိတို့အစား ပင့်ကူအမ စားသောက်ရန် အစာတစ်ခုခု ယူလာပေးကြသည်။ အချို့အနည်းငယ်မျှသော မျိုးစိတ်များမှ ပင့်ကူထီးများမှာ ပင့်ကူအမ၏ ပင့်ကူအိမ်နှင့် ဆက်သွယ်ထားသည့် ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင် ပင့်ကူအိမ်များ ပြုလုပ်ကြသည်။ အချို့မျိုးစိတ်များတွင် ပင့်ကူအထီးသည် ပင့်ကူအမ မဖမ်းနိုင်လောက်အောင်ပင် အဆများစွာ သေးငယ်ကြလေသည်။
"ပင့်ကူလောကသည် အမ ကြီးစိုးသည့် ကမ္ဘာလောကပင် ဖြစ်၏။"
သားရဲမဟုတ်သည့် ပင့်ကူ မျိုးစိတ်
ပင့်ကူအများစုမှာ အသားစား သားရဲတိရစ္ဆာန်များဖြစ်သော်လည်း ဘက်ဂီးရာ ကစ်ပလင်ဂီ (Bagheera kiplingi) ဟုခေါ်သော ခုန်ပျံပင့်ကူ မျိုးစိတ်တစ်မျိုးမှာမူ ၎င်း၏ အစာအာဟာရ ၉၀% အား အကေးရှားပင်မှ ပမာဏ အသင့်အတင့်ထွက်ရှိတတ်သော အစိုင်အခဲပုံစံ အပင်ထွက်ပစ္စည်းတစ်မျိုးမှ ရယူလေသည်။
ပင့်ကူအိမ် သို့မဟုတ် ကွန်ယက်ပုံပင့်ကူအိမ်
သားကောင်ဖမ်းရာ၌ ပင့်ကူများသုံးလေ့ရှိသည့် လူသိအများဆုံးနည်းလမ်းမှာ ပင့်ကူအိမ်ဆောက်လုပ်၍ ထောင်ချောက်ဆင်ခြင်းဖြစ်သည်။ ပင့်ကူအိမ်များကို နေရာချဆောက်လုပ်ခြင်းဖြင့် တူညီသည့် ဧရိယာတစ်ခုထဲ၌ ပင့်ကူ အများအပြားသည် မတူညီသော အင်းဆက်များကို ထောင်ချောက်ဆင်ဖမ်းယူနိုင်စေသည်။ ပြင်ညီအပြားပုံစံ ပင့်ကူအိမ်များသည် အပင်အောက်မှ ပျံတက်လာသည့် ပိုးကောင်များကို ဖမ်းရန် ထောင်ချောက်ပြုလုပ်ထားခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ အပေါ်အောက် ဒေါင်လိုက် အပြားပုံစံ ပင့်ကူအိမ်များသည် ပျံသန်းလာသော ပိုးကောင်များကို ထောင်ချောက်ဆင်ခြင်းဖြစ်သည်။ ပင့်ကူအိမ်ဆောက်လေ့ရှိသည့် ပင့်ကူ မျိုးစိတ်များတွင် အများစုမှာ အမြင်အာရုံမကောင်းကြပေ၊ သို့သော် တုန်ခါမှုကို အာရုံခံရာ၌ အလွန်ကောင်းမွန်ကြသဖြင့် ၎င်းတို့ဆောက်လုပ်ထားသော ပင့်ကူအိမ်၏တုန်ခါမှုမှတဆင့် သိမြင်နိုင်စွမ်းရှိကြလေသည်။
ရေအောက်တွင် အိမ်ဆောက်သော ပင့်ကူ
ရေပင့်ကူ (Argyroneta aquatica) မျိုးစိတ်တွင် ပင့်ကူ အမများသည် ဖမ်းမိထားသော သားကောင်များကိုစားရန်၊ မိတ်လိုက်ရန်နှင့် သားပေါက်ရန်အတွက် "ရေငုပ်ခေါင်းလောင်း" (Diving Bell) ဟုခေါ်ကြသော လေပူစီဖောင်းကဲ့သို့ ရေအောက် ပင့်ကူအိမ်တစ်မျိုးကို ဆောက်လုပ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အမြဲတမ်းနီးပါး ခေါင်းလောင်းအတွင်း၌သာ နေကြပြီး၊ သားကောင်များမှ ခေါင်းလောင်းအား လာထိသည့်အခါ သို့မဟုတ် ခေါင်းလောင်းကို ကျောက်ချထားသည့် ပင့်ကူမျှင်အား လာထိသည့်အခါမှသာ သားကောင်ကို ဖမ်းရန် ထွက်လာလေ့ရှိသည်။ အချို့ပင့်ကူများသည် ရေကန်များနှင့် ရေအိုင်လေးများ၏ ရေမျက်နှာပြင်ကို ၎င်းတို့၏ "ပင့်ကူအိမ်ပိုက်ကွန်" အဖြစ် အသုံးပြုကာ ရုန်းကန်နေစဉ်တွင် ဖြစ်ပေါ်လာသော ရေမျက်နှာပြင်တုန်ခါမှုများမှတဆင့် ပိတ်မိနေသော ပိုးမွှားများကို အာရုံခံထောက်လှမ်းကြသည်။
ပိုက်ကွန်ပုံ ပုံသွင်းထားသော ပင့်ကူအိမ်
ကွန်ပုံသွင်း (Net-casting) ပင့်ကူမျိုးများသည် သေးငယ်သည့် ပိုးမျှင်များလုံးထွေးထားသည့်ဟန် ပင့်ကူအိမ်များကို ရက်လုပ်ကြပြီး ၎င်းပိုက်ကွန်ကို လောက်လေးကဲ့သို့ လိုသလိုထိန်းကျောင်းပစ်ထုတ်၍ သားကောင်ကို ထောင်ချောက်ဆင်ဖမ်းယူကြသည်။
အဖုံးပါသည့် တွင်းပေါက် ပင့်ကူအိမ် ထောက်ချောက်များ
thumb|200x200px|ခြုံခိုအမဲလိုက်တတ်သော သားရဲ တွင်းအောင်းပင့်ကူ (မျိုးရင်း Ctenizidae; Trapdoor Spider) လီဖီစတီဒေး (Liphistiidae) မျိုးစု၊ တန်နီဇီဒေး (Ctenizidae) မျိုးရင်းဝင် ပင့်ကူများနှင့် ထရန်ကျူလာ ပင့်ကူ (Tarantula) များမှာ ခြုံခိုအမဲလိုက်သည့် သားရဲများဖြစ်သည်။ တံခါးကဲ့သို့ အဖုံးများပါသည့် တွင်းပေါက်များပြုလုပ်ကြပြီး ထိုတွင်းပေါက်၏ပတ်လည် ဝန်းကျင်တွင် သားကောင်များရောက်ရှိနေခြင်းကို သိရှိနိုင်ရန် ပင့်ကူမျှင်များဖြင့် ဝန်းရံ၍ ထောင်ချောက်ဆင်ကြပြီး တွင်းပေါက်အတွင်း၌ ပုန်းအောင်းကာ သားကောင်အား ခြုံခိုစောင့်ဆိုင်းကြသည်။
ကဏန်းပင့်ကူများ
အချို့သော ခြုံခိုအမဲလိုက်တတ်သည့် ပင့်ကူများ အထူးသဖြင့် ကဏန်းပင့်ကူအများစုမှာမူ ထောင်ချောက်အကူအညီမပါဘဲ သားကောင်ကို ဖမ်းနိုင်စွမ်းရှိကြသည်။ ပျားကို အမဲလိုက်သည့် အချို့သော ကဏန်းပင့်ကူ မျိုးစိတ်များသည် ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်ကိုပင် မြင်နိုင်စွမ်း၊ ချိန်ညှိနိုင်စွမ်းရှိကြသည်။ ထိုပင့်ကူများသည် ဝတ်ရည်စုပ်ရန်နှင့် ဝတ်မှုန်ကူးရန်လာသည့် ၎င်းတို့၏အစာ သားကောင်ဖြစ်သော ပျားကလေးများ မမြင်နိုင်စေရန် ပုံသဏ္ဌာန်အသွင်ယူတုပထားသော ပန်းပွင့်များနှင့် လိုက်ရောညီထွေဖြစ်နေစေရန် ၎င်းတို့ခန္ဓာကိုယ်၏ ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည် ပမာဏကို ချိန်ညှိနိုင်စွမ်းလည်းရှိကြသေးသည်။ ဝံပုလွေပင့်ကူများ၊ ခုန်ပျံပင့်ကူများ၊ ငါးဖမ်းပင့်ကူများနှင့် ကဏန်းပင့်ကူအချို့သည် သားကောင်ကိုလိုက်လံဖမ်းယူရာ၌ အမြင်အာရုံကိုသာ အဓိကအားထားကြသည်။
ဝံပုလွေပင့်ကူများ
thumb|200x200px|ဟော့ဂနာ ကာရိုလီနန်းစစ် (Hogna carolinensis) မျိုးစုဝင် ကာရိုလိုင်းနား ဝံပုလွေပင့်ကူ (Carolina Wolf-Spider) အမ၏ ခန္ဓာကိုယ်ပျမ်းမျှအရှည်သည် ၂၅ မီလီမီတာခန့်ရှိသည်။ ဝံပုလွေပင့်ကူသည် အများအားဖြင့် ပိုးကောင်တစ်ကောင် အနားရောက်လာသည်အထိစောင့်ပြီး ရောက်လာချိန်၌ လျင်မြန်စွာဖမ်းယူကြသည်။ ထို့နောက် ရှေ့ခြေထောက်များဖြင့် ပိုးကောင်ကို ဖမ်းချုပ်ထားပြီး အဆိပ် ထိုးသွင်းကြသည်။
ခုန်ပျံပင့်ကူများ
thumb|180x180px| ခုန်ပျံပင့်ကူ (Jumping Spider)|left ခုန်ပျံပင့်ကူများတွင် အမြင်အာရုံဖမ်းယူနိုင်သည့် အလွန်ကောင်းသော မျက်လုံးများရှိကြသည်။ ၎င်းပင့်ကူများမှာ ပိုးကောင်၏အနီးသို့ တတ်နိုင်သမျှချဉ်းကပ်ပြီး အပေါ်မှ ခုန်အုပ်၍ဖမ်းလေ့ရှိပြီး သစ်ပင်များ၊ ချုံပုတ်များနှင့် နံရံများတစ်ဖက်မှ တစ်ဖက်သို့ ခုန်၍ သားကောင် လိုက်လံရှာဖွေကြရာ တစ်ခါတရံတွင် တစ်ဖက်ဆီသို့ မရောက်ဘဲ ပြုတ်ကျတတ်ကြသည်။ သို့သော် ထိုပင့်ကူများ၌ ထိုသို့မဖြစ်စေရန် ပြုလုပ်လေ့ရှိသော နည်းလမ်းတစ်ခုမှာ တစ်ဖက်သို့မခုန်မီ ၎င်းတို့ရပ်နေသောနေရာ၌ လုံခြုံရေးခါးပတ်ကြိုး (Safety Belt) ကဲ့သို့သော ပိုးမျှင်ထုတ်၍ချိတ်ဆွဲထားပြီး ခုန်သည့်အခါတွင် ပင့်ကူမျှင်ထုတ်သည့်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းမှ တစ်ခါတည်း ပင့်ကူမျှင်ထုတ်လိုက်ခြင်းပင်ဖြစ်လေ၏။
အခြားပင့်ကူများကို အမဲလိုက်သည့် အလေ့အထ
ခုန်ပျံပင့်ကူမျိုးစုဝင်အချို့သည် အခြားပင့်ကူများကိုသာ အစာအတွက် အမဲလိုက်လေ့ရှိကြသည်။
မျိုးပွားခြင်းနှင့် ဇီဝစက်ဝန်းလည်ပတ်ပုံ
ပင့်ကူ၏ လိင်ဖြင့် မျိုးပွားခြင်းနှင့် မျိုးအောင်ခြင်းသည် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း၌ ဖြစ်ပွားခြင်းဖြစ်သော်လည်း တိုက်ရိုက်နည်းဖြင့်မဟုတ်ကြပေ။ တစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုရလျှင် အထီးသည် သုက်ပိုးအား အမ ၏ ခန္ဓာကိုယ်တွင်းသို့ လိင်အင်္ဂါဖြင့် ထိုးသွင်း၍ ထည့်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ အခြားပြုလုပ်ရသည့် ကြားခံအဆင့်တစ်ခုရှိသေးသည်။ မြေပြင်ပေါ်တွင် နေထိုင်ကြသည့် အာ့သရိုပေါ့ဒ်များကဲ့သို့ ပင့်ကူအထီးများသည် သုက်လှောင်အိတ် (Spermatophores) ဟုဆိုသည့် အရန်သင့်ထုပ်ပိုးထားသော သုက်ပိုးထုပ်များကို မထုတ်လုပ်နိုင်ပေ။ ထိုလုပ်ဆောင်ချက်အစား သုက်ပိုးထည့်ရန် ပင့်ကူမျှင်ထုတ်ကို သီးခြားထုတ်ပြီး ၎င်းထဲသို့ သုက်ပိုးထုတ်လွှတ်ကာ ထိုမှတဆင့် အမ၏ မျိုးပွားအင်္ဂါထံ ပို့ဆောင်ခြင်းဖြစ်သည်။
ယေဘုယျအားဖြင့် ပင့်ကူ အထီးများသည် ပိုးပန်းမှုပြုလုပ်ခြင်းကဲ့သို့သော ဓလေ့ထုံးတမ်းဆန်သည့် လုပ်ဆောင်မှုများဖြင့် မျိုးမအောင်မီတွင် အမများ၏ အစားခံရခြင်းမရှိစေရန် ကာကွယ်ကြသည်။ အချို့မျိုးစိတ်များမှ ပင့်ကူအထီးများသည် ၎င်းတို့အတွက် အန္တရာယ်ပေးနိုင်ချေနည်းသော အရွယ်ရောက်စ မြီးကောင်ပေါက် ပင့်ကူအမများနှင့်သာ မိတ်လိုက်ရန် စိတ်အားထက်သန်ကြသည်။
ပင့်ကူ နှင့် လူသား အခန်းကဏ္ဍ
thumb|200x200px|ဆစ်ဒနီ ဖန်နယ်ဝဘ် ပင့်ကူ (Atrax robustus) ပင့်ကူ အမျိုးအစားပေါင်း ၄၀,၀၀၀ ကျော်ရှိသည့်အနက် လူကို အသက်အန္တရာယ်ပေးနိုင်သည့် အမျိုးအစား အရေအတွက်မှာမူ ဆယ်ဂဏန်းမျှသာရှိသည်။ ပင့်ကူတစ်ကောင် အကိုက်ခံရလျှင် အများအားဖြင့် နာကျင်မှုကို ခံစားရမည်ပင်ဖြစ်သည်။ ပင့်ကူအများစုသည် ၎င်းတို့၏သားကောင်ကိုအမဲလိုက်ရာတွင် သေစေနိုင်သည့် အဆိပ်ကိုသုံးကြသော သားရဲတိရစ္ဆာန်များဖြစ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် အချို့သော ပင့်ကူများ၏အဆိပ်သည် အားအင်ယုတ်လျော့နေသူများနှင့် ဓာတ်မတည့်မှုရှိသူများအတွက် အသက်အန္တရာယ်ရှိစေနိုင်သည်။ ဩစတြေးလျနိုင်ငံတွင် ဆစ်ဒနီ  ဖန်နယ်ဝဘ် ပင့်ကူ (Atrax robustus) အမျိုးအစား ပင့်ကူများ၏ အကိုက်ခံရမှုကြောင့် ၁၉၂၇ ခုနှစ်မှ ယနေ့ထိ သေဆုံးခဲ့သူပေါင်း ၁၃ ဦးရှိပြီဟု သိရသည်။
ဓာတ်ပုံများ
ချဲ့ရန် ပုံကိုထိပါ။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ခြေဆစ်များသတ္တဝါ မျိုးစဉ်များ
အုံ့မှုံးရိုးရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
အုံ့မှုံးရိုးရွာ (Ohnthmoneyoe)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ အုံ့မှုံးရိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၈၈၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အုံ့မှုံးရိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၇၉ ဦး၊ မ ၃၇၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၅၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဒဟပ်ချောင်ရွာ၊ မြောင်မြို့နယ်
ဒဟပ်ချောင်ရွာ (Dahatchaung)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ မြောင်မြို့နယ်၊ တွင်းကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၂၉၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြောင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပုဂ္ဂလိကပညာရေး
"ကျောင်း" ဆိုသည်မှာ "အတတ်ပညာ သင်ယူရာဌာန" ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။ မြန်မာမင်းများလက်ထက်တွင် လောကုတ္တရာဆိုင်ရာပညာရပ်များ၊ စာပေကျမ်းဂန်များကိုသာ သင်ကြားပေးသည့် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများကို "အရညဝါသီ" ကျောင်းများဟုခေါ်ဆိုပြီး၊ လောကီအတတ်ပညာများကိုပါ သင်ကြားပေးသည့်ကျောင်းများကို "ဂါမဝါသီ" ကျောင်းများဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။
ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်တွင် ကျောင်းအမျိုးအစား လေးမျိုး ကွဲသွားသည်။
၁။ အစိုးရက လုံးဝတာဝန်ယူသည့် အစိုးရကျောင်းများ
(က) အင်္ဂလိပ်ကျောင်းများ (English School)
(ခ) အင်္ဂလိပ်-မြန်မာကျောင်း (Anglo-Vernacular School)
(ဂ) တိုင်းရင်းမြန်မာကျောင်းများ (Vernacular School)
၂။ ပုဂ္ဂလိကအစီအစဉ်ဖြင့်ဖြစ်စေ၊ သာသနာရေးအဖွဲ့အစည်းက တာဝန်ယူ၍ဖြစ်စေ ဖွင့်လှစ်သော အစိုးရအထောက်အပံ့ခံကျောင်းများ
၃။ မြူနီစီပယ် သို့မဟုတ် ဒီစတိတ်ကောင်စီအစရှိသည့် ဒေသန္တရအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုခုက တိုက်ရိုက်တာဝန်ယူ၍ အစိုးရ၏ အထောက်အပံ့ခံယူပြီး ဖွင့်လှစ်သောကျောင်းများ
၄။ နိုင်ငံတော် အစိုးရ ထောက်ပံ့ကြေး လုံဝမယူဘဲ ကိုယ့်အား ကိုယ်ကိုးစနစ်ဖြင့် ဖွင့်လှစ်သောကျောင်းများဟူ၍ဖြစ်သည်။
ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီခေတ်တွင်
(က) နိုင်ငံတော်ကျောင်းများ (State School)
သူငယ်တော်ရွာ၊ တံတားဦးမြို့နယ်
သူငယ်တော်ရွာ (Thungetaw)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ တံတားဦးမြို့နယ်၊ သူငယ်တော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၁၄၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သူငယ်တော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၈၆ ဦး၊ မ ၁၉၆၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၉၅၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တံတားဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပုဂ္ဂလိကပညာရေး
မှတ်ပုံတင်ကိုယ်ပိုင်ကျောင်းများ (Registered School) ကို ကျောင်းများမှတ်ပုံတင်အရာရှိတစ်ဦးခန့်အပ်ပြီး မှတ်ပုံတင်စေ သည်။ ၁၉၅၁ ခုနှစ် ကိုယ်ပိုင်ကျောင်းများ မှတ်ပုံတင်ဥပဒေအရ ကိုယ်ပိုင်ကျောင်းဖွင့်လှစ်လိုသူများ မှတ်ပုံတင်ကြရသည်။ ထို ကျောင်းများတွင် တန်းစဉ်အလိုက် ပထမတန်း၊ ဒုတိယတန်း စသည်ဖြင့် ဖွင့်လှစ်ထားခြင်းမျိုးမဟုတ်ဘဲ ဘာသာရပ်အလိုက်ဖြစ်စေ၊ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းကိုဖြစ်စေ သင်ကြားသောကျောင်းများဖြစ်သည်။
တော်လှန်ရေးကောင်စီအစိုးရသည် ၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် အခြေခံပညာရေးဥပဒေသစ်ကို ပြဋ္ဌာန်းရာ၌ အထွေထွေပညာသင် ကျောင်းများကို ဥပဒေပါအတိုင်း အခြေခံပညာကျောင်းများအဖြစ် ပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ အခြေခံပညာရေးဥပဒေ အခန်း (၁) ပုဒ်မ (၂) (င) တွင်
"ကျောင်းဆိုသည်မှာ အစိုးရကဖွင့်လှစ်၍ အစိုးရကပြဋ္ဌာန်းသော သင်ရိုးညွှန်းတမ်းများနှင့် သင်ရိုးမာတိကာများအတိုင်း ပညာသင်ကြားပေးရာဌာနကို ဆိုလိုသည်" ဟုပြဋ္ဌာန်းသတ်မှတ်ခဲ့သည်။
၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် ဘာသာရပ်သင် ကိုယ်ပိုင်သင်တန်းဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းပြီး သင်တန်းတစ်ခုအတွက် သင်ကြားခွင့်ပြုသည့် ဘာသာရပ် အရေအတွက်၊ ကျောင်းသားဦးရေ၊ အဆောက်အအုံ အခြေအနေ၊ သင်တန်းဆရာ၏ အရည်အချင်း၊ ကျောင်းလခ စသည်တို့ကို စနစ်တကျသတ်မှတ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
တော်လှန်ရေးကောင်စီခေတ်တွင် လူငယ်ရေးရာညကျောင်းနှင့် တွဲဖက်ကျောင်းများကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ပညာရေးဌာနသည် လူငယ်ရေးရာဌာနကိုဖွဲ့စည်းပြီး လူငယ်ရေးရာညကျောင်းများကို စည်းရုံးဖွင့်လှစ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၉၆၅-၆၅ပညာသင်နှစ်မှစတင် အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး အတန်းစုံသင်ကြားပေးသော ကျောင်းအဆင့်သို့ မရောက်ခဲ့ပေ။ ၉ တန်းနှင့် ၁၀ တန်းနှစ်တန်းကို သာ လူငယ်ရေးရာညကျောင်းများတွင် သင်ကြားပေးနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုကျောင်းများတွင် သင်ကြားပေးသည့် ဆရာ ဆရာမများသည် လခမယူဘဲ စေတနာဖြင့် သင်ကြားပေးကြသောကြောင့် စေတနာညကျောင်းများဟူ၍လည်း ခေါ်ဆိုသေးသည်။
ပညာရေးလိုအပ်ချက်အရ ကိုယ်ထူကိုယ်ထဆောင်ရွက်နိုင်သည့် ရပ်ရွာဒေသများတွင် တွဲဖက်ကျောင်းများကိုလည်း ၁၉၇၂-၇၃ စာသင်နှစ်မှအစပြုပြီး ဖွင့်လှစ်ခွင့်ပြုခဲ့သေးသည်။ တွဲဖက်ကျောင်းအမည်အပြည့်အစုံမှာ "သင်ကြားမှုဆိုင်ရာတွဲဖက်ကျောင်း" ဖြစ်သည်။ ရပ်ရွာပြည်သူလူထုက ကျောင်း၏စီမံခန့်ခွဲရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေးကို တာဝန်ယူရပြီး၊ သင်ကြားရေးနှင့် ကျောင်းစစ်ဆေးရေးကို အခြေခံပညာဦးစီးဌာနမှ ကြီးကြပ်ကွပ်ကဲသည်။
ပုဂ္ဂလိကကျောင်းများကို လွတ်လပ်သောကျောင်းများ (Independent Schools) ဟူ၍လည်း ခေါ်ဆိုသေးသည်။ ဗြိတိန်တွင် Private School ဟုခေါ်ပြီး၊ ဒေသဆိုင်ရာ၊ ပြည်နယ်နှင့် အစိုးရတို့၏ စီမံခန့်ခွဲအုပ်ချုပ်မှုမှ ကင်းလွတ်ခွင့်ရသည့် ကျောင်းများဖြစ်ကြ သည်။ ပုဂ္ဂလိကကျောင်းများသည် မိမိတို့ကျောင်းသို့တက်မည့် ကျောင်းသားများကို ကိုယ်ပိုင်ရွေးချယ်ခွင့်ရှိကြသည်။ ရွေးချယ်ထား သည့် ကျောင်းသားများက ပေးဆောင်ရသည့် ကျောင်းလခ သို့မဟုတ် ကျောင်းဝင်ကြေးငွေများကို ရန်ပုံငွေအဖြစ်ထူထောင်ပြီး မိမိတို့ကိုယ်ပိုင်ငွေကြေးဖြင့် ရပ်တည်ကြသည့်ကျောင်းများဖြစ်သည်။ ပုဂ္ဂလိကအမည်ခံလျှင် အစိုးရအပေါ်မှီခိုမှုကင်းနိုင်သမျှ ကင်းအောင်နေတတ်ကြသည်။ မိမိတို့ကျောင်းသို့လာတက်မည့် ထူးချွန်ကျောင်းသားများအတွက်လည်း ပညာတော်သင်ဆုများ ရွေးချယ်ပေးလေ့ရှိသည်။ ဥပမာ အားကစား၊ အနုပညာ၊ ပညာထူးချွန်ဆုများကို သတ်မှတ်ပြီး အထောက်အပံ့ပေးကြသည်။ ပုဂ္ဂလိကကျောင်းများတွင် ပေးသွင်းကြရသည့် ကျောင်းလခနှင့် ကျောင်းဝင်ကြေးများသည် ကျောင်းအလိုက်အမျိုးမျိုးကွဲပြား ခြားနားချက်များရှိနိုင်သည်။ ကျောင်းတည်ရာဒေသအလိုက်၊ မိဘများ ပေးဆောင်နိုင်သည့်ဆန္ဒအလိုက်၊ လူနေမှုအဆင့်အတန်း အလိုက်၊ ကျောင်း၏ရန်ပုံငွေထူထောင်ထားနိုင်မှုအလိုက် အမျိုးမျိုး ကွဲပြားခြားနားနိုင်သည်။
ကျောင်းလခကြေးမြင့်သည့်ကျောင်းများသည် အကောင်းဆုံး ဆရာများကိုခေါ်ပြီး လစာကောင်းကောင်းပေးကာ သင်ခိုင်းထားရ သောကြောင့်ဟု အကြောင်းပြကြသည်။ ထို့ပြင် ကျောင်းတွင်လည်း သင်ကြားမှု သင်ယူမှုအထောက်အကူပြုပစ္စည်းများဖြင့် အထောက်အပံ့ ပြုပေးနိုင်သည်။ ဆရာနှင့်ကျောင်းသားအရေအတွက်ကိုလည်း ထိန်းထားနိုင်ကြသည်။ စာသင်ခန်းအရွယ်အစား သေးငယ်ခြင်း၊ စာကြည့်တိုက်၊ သိပ္ပံဓာတ်ခွဲခန်း၊ ကွန်ပျူတာအစရှိသည်ဖြင့် အလုံအလောက်ထောက်ပံ့ပေးနိုင်ကြသည်။
အချို့သော ပုဂ္ဂလိကကျောင်းများသည် အဆောင်နေဘော်ဒါ (boarding school) များဖြစ်ကြသည်။ စစ်တက္ကသိုလ်ကျောင်းများသည်လည်း ပုဂ္ဂလိကပိုင်ကျောင်းများဖြစ်သည်။
ဘာသာရေးဂိုဏ်းများအလိုက် တွဲဘက်ဖွင့်လှစ်ထားသည့် ကျောင်းအများစုသည်လည်း ပုဂ္ဂလိကကျောင်းများအသွင်ဆောင်ကြ သည်။ အချို့ကျောင်းများတွင် ဘာသာရေးသီးသန့်သင်ကြားကြပြီး၊ အချို့ကျောင်းများမှာ ဘာသာရေးနှင့်နွှယ်ပြီး အတန်းကျောင်း ပညာရေးများကို စည်းရုံးသည့်အနေဖြင့် သင်ကြားလေ့ရှိသည်။ အချို့ပုဂ္ဂလိကကျောင်းများမှာ ကျောင်းစတင်တည်ထောင်သူ၏ ဘာသာရေးယုံကြည်မှုအလိုက် ထူထောင်ထားသည့်ကျောင်းအမျိုး အစားများဖြစ်နေတတ်သည်။ ဘာသာရေးနှင့် ပညာရေးပေါင်းစပ် ထားသည့်ကျောင်းများအသွင်ဆောင်နေတတ်သည်။ ဥပမာ ရိုမင်ကက်သလစ်ကျောင်းအမျိုးအစားများဖြစ်သည်။ အချို့သော ဘာသာရေးအဖွဲ့အစည်းများတွင်လည်း မူလတန်းအကြိုအဆင့်အနေဖြင့် ဘာသာရေးကို သီးခြားသင်ကြားပေးမှုများရှိကြသည်။ ဥပမာ ပရိုတက်စတင့်၊ ဂျူး၊ မူစလင်နှင့် အခြား အော်သိုဒေါ့ခရစ်ယန်များဖြစ်သည်။
ပုဂ္ဂလိကကျောင်းများသည် မိမိတို့ပညာအရည်အသွေးကို ထိန်းသိမ်းလိုကြသဖြင့် အစိုးရနှင့်မပတ်သက်အောင် နေလေ့ရှိကြ သည်။ အထူးသဖြင့် အစိုးရကျောင်းပညာသင်ကြားမှုနှင့် မိမိတို့ ပုဂ္ဂလိကပညာသင်ကြားမှုများကို ကွာခြားနေကြောင်းသိစေရန် အစဉ်အမြဲအားထုတ်လေ့ရှိကြသည်။
ဩစတေးလျှ
ပုဂ္ဂလိကကျောင်းအမျိုးအစား သုံးမျိုးရှိသည်။ အစိုးရကျောင်း အမျိုးအစားနှစ်မျိုးနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာကျောင်းများလည်းရှိ သည်။ ဩစတေးလျှတွင် ပုဂ္ဂလိက (Private) ကျောင်းဆိုသည်မှာ တစ်ခါတစ်ရံ ပြည်သူအများပိုင် (Public) အသွင်ဆောင်တတ် သည်။ ဥပမာ (Associated Public Schools of Victoria) ကျောင်းမျိုးဖြစ်သည်။ ပြည်သူပိုင်ကျောင်း (Public School) ဆိုသည်မှာ အစိုးရကျောင်း (Government School) အနေဖြင့် လူသိများသည်။
ဩစတေးလျှနိုင်ငံတွင် ပုဂ္ဂလိကကျောင်းများကို အလေးထား အားပေးသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အစဉ်အလာကြီးမားပြီး ဂုဏ်သိက္ခာရှိသည့်ကျောင်းများဖြစ်နေသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ကျောင်းအဆောက်အအုံအရည်အသွေးမြင့်မားကောင်းမွန်ခြင်း၊ ကျောင်းတစ်ကျောင်းတွင် ရှိသင့်ရှိထိုက်သည့် အရည်အသွေးများ ပြည့်စုံခြင်း (ဥပမာ အားကစားကွင်း၊ စာကြည့်တိုက်၊ ရေကူးကန် စသည်တို့ရှိခြင်း) ၊ အရည်အသွေးပြည့်ဆရာများကို လစာကောင်း ကောင်းပေးပြီး ငှားထားနိုင်ခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ အချို့သောကျောင်း များသည် ပညာရေးအတွက် သီးခြားသင်ကြားနိုင်စေရန်သဘောဖြင့် အဆောင်နေ ဘော်ဒါကျောင်းများအဖြစ် ထူထောင်ထားကြ သည်။ ထိုကျောင်းများသည် စည်းကမ်းအထူးတင်းကျပ်သည့် ကျောင်းများဖြစ်ကြသည်။ ဩစတေးလျှပုဂ္ဂလိကကျောင်းများတွင် ထူးခြားချက်မှာ ကျောင်းဝတ်စုံဖြစ်သည်။ ကျောင်းသားတိုင်း ကျောင်းဝတ်စုံဝတ်ရေးကို တင်းကျပ်စွာစည်းကမ်းသတ်မှတ်ထား သည်။ ယောက်ျားလေးများသည် ဘလေဇာကုတ်အင်္ကျီမျိုးဝတ်ကြရသည်။ ပြည်သူပိုင်ကျောင်းများတွင် ဝတ်စုံနှင့်ပတ်သက်ပြီး ကန့်သတ်ထားချက်နည်းသော်လည်း ယူနီဖောင်းဆင်တူဝတ်ဆင်ကြရသည့် ပြည်သူပိုင်ကျောင်းများလည်းရှိသည်။
ဩစတေးလျှရှိ ပုဂ္ဂလိကကျောင်းများသည် အစိုးရထံမှ အထောက်အပံ့ယူကြသည်။ သို့သော် ထိုကျောင်းများ၏ကျောင်းလခမှာ အစိုးရကျောင်းများထက်ပိုများသည်။ ပုဂ္ဂလိကကျောင်းများသည် အစိုးရကျောင်းများထက် အားကစားကိုပိုပြီး ဦးစားပေးလေ့ရှိ သည်။ ဩစတေးလျှနိုင်ငံတွင် ထင်ရှားသည့် ပုဂ္ဂလိကကျောင်းအမျိုးအစားများမှာ ကက်သလစ်ကျောင်းများ (Catholic Schools) နှင့် ပုဂ္ဂလိကကျောင်း (Independent Schools) အမျိုးအစားများဖြစ်ကြသည်။
ဆူနီသာ ခရစ်ရှနန်း
“အသက် ၁၅ နှစ်သမီးအရွယ်တွင် ယောက်ျား ရှစ်ဦး၏ အဓမ္မကျင့်ခြင်းကို ခံရပြီးနောက် လူကုန်ကူးခြင်းခံရသူများကို ရှာဖွေကယ်တင်ပေးသူ၊ ခိုကိုးရာမဲ့ အမျိုးသမီးတို့ဘဝကို နားခိုရာရှာပေးသူဖြစ်လာသည်”
ပုဂ္ဂလိကပညာရေး
ကနေဒါ
ကနေဒါနိုင်ငံ၏ ကျောင်းသား ၈ ရာခိုင်နှုန်းသည်သာ ပုဂ္ဂလိကကျောင်းများတွင် ပညာသင်ကြားကြသည်။ အများစုမှာ ဘာသာရေးအဖွဲ့အစည်းများမှ ဖွင့်လှစ်ထားသည့်ကျောင်းများတွင် ပညာသင်ကြားနေကြသည်။ လူချမ်းသာများအတွက် သီးခြားဖွင့် လှစ်ထားသည့် အထူးကျောင်းများလည်းရှိသည်။ ကိုလံဘီယာနိုင်ငံ တကာကောလိပ် (Columbia International School) သည် ကနေဒါနိုင်ငံတွင် အကြီးကျယ်ဆုံးအဆောင်နေ ပုဂ္ဂလိကကျောင်းကြီးတစ်ကျောင်းဖြစ်သည်။ ကနေဒါနိုင်ငံတွင် ပုဂ္ဂလိကကျောင်းများ နှင့်ပတ်သက်ပြီး အငြင်းပွားစရာ ပြဿနာများစွာရှိခဲ့သည်။ ကနေဒါ မီဒီယာများနှင့် အွန်တေရီယိုဒေသဆိုင်ရာပညာရေးဝန် ကြီးဌာနအစီရင်ခံစာတွင် ပုဂ္ဂလိကကျောင်းများနှင့်ပတ်သက်ပြီး မမျှတသည့်ရလဒ်များကို ဖော်ပြအစီရင်ထားမှုများတွေ့ရသည်။
ဆူနီသာ ခရစ်ရှနန်း
“မိသားစုရဲ့ လုံခြုံနွေးထွေးတဲ့ စောင့်ရှောက်မှုကို ခံနေရသူတွေကတော့ အဓမ္မကျင့်တယ်ဆိုတာ ဘယ်နားလည်ပါ့မလဲ။ အဲဒီလို လူတွေကို ဘဝပြန်လည်ထူထောင်ရေးဆိုတဲ့စကားကို နားလည်အောင် ဘယ်လိုပြောရမလဲ”
ပုဂ္ဂလိကပညာရေး
ဂျာမနီ
ဂျာမနီတွင် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ အခန်း-၇၊ အပိုဒ် ၄ အရ ပုဂ္ဂလိကပညာရေးကို အထူးဦးစားပေးပြဋ္ဌာန်းထားကြောင်း တွေ့ရသည်။ ပုဂ္ဂလိကပညာရေးနှင့် ပညာသင်ကြားခွင့်ဆိုသည်မှာ ဂျာမနီနိုင်ငံသားများအတွက် အခွင့်အရေးတစ်ခုအဖြစ် အခြေခံ ဥပဒေတွင် ပြဋ္ဌာန်းပေးထားသည်။
ကညွက်ကွင်းရွာ၊ သောင်ကြီး
ကညွက်ကွင်းရွာ၊ သောင်ကြီး
ပုဂ္ဂလိကပညာရေး
ဂျာမနီ
ဂျာမနီတွင် ပုဂ္ဂလိကကျောင်းအမျိုးအစား နှစ်မျိုးရှိသည်။ Ersatzschulen (substitute schools) နှင့် Erganzungsschulen (auxiliary schools) ဟူ၍ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် Hochschulen (ပုဂ္ဂလိကကောလိပ်နှင့် တက္ကသိုလ်များ) လည်းရှိသေးသည်။ သို့သော် ဗြိတိန်နိုင်ငံမှာကဲ့သို့ တက္ကသိုလ်နှင့် အထက်တန်းကျောင်း အဆင့်တွင် Private ဆိုသည့်အခေါ်အဝေါ်မျိုးကို မသုံးကြပေ။
ဆူနီသာ ခရစ်ရှနန်း
ထိုစကားကို ပြောလိုက်သူမှာ အမျိုးသမီးတစ်ယောက်ဖြစ်သည်။ သူမ၏စကားတွေက ဒေါသသံတွေလွှမ်းနေသဖြင့် ဒေါသ သင့်သော စကားများဟု ဆိုနိုင်သည်။ တစ်နည်းဆိုရလျှင် သူမ၏စကားတွေကို တရားမျှတမှုကို တောင်းဆိုနေသည်။ မီဒီယာ၏ လစ်ဟာချက်များကို ထောက်ပြနေသည်။ လူ့ဘောင်အဖွဲ့အစည်း၏ စိတ်ပျက်စရာများကို ဖော်ထုတ်ပြသလိုဖြစ်နေ သည်။ ထိုဒေါသစကားများကို ပြောကြားသည့်သူမှာ ဆူနီသာ ခရစ်ရှနန်ဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ခေတ်အစားဆုံး မုဒိမ်းကျင့်မှုကို ကိုယ်တွေ့ခံစားခဲ့ရသူဖြစ်သည်။ သူတို့လူ့ဘောင်တွင် မုဒိမ်းအကျင့်ခံရသူတစ်ယောက်ကို အသိုင်းအဝိုင်းကဖယ်ကြဉ်ထားလေ့ရှိ သဖြင့် ထိုဒုက္ခကိုခံစားရသော်လည်း ဘဝကို အရှုံးမပေးခဲ့သူတစ်ယောက်ဖြစ်သည်။
ပုဂ္ဂလိကပညာရေး
ဂျာမနီ
Substitute ကျောင်းများကို ပုံမှန်အားဖြင့် မူလတန်းနှင့် အလယ်တန်းအဆင့်ဟူ၍ နှစ်မျိုးခွဲခြားထားသည်။ ပုဂ္ဂလိကပိုင်၊ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုခုပိုင်၊ ဘာသာရေးအုပ်စုပိုင်အနေဖြင့် ရပ်တည်ကြသည်ကများသည်။ ပြည်သူပိုင်ကျောင်းများမှပေးသည့် ကျောင်း ပြီးဆုံးသည့်လက်မှတ် (diploma) များနှင့် ပုဂ္ဂလိကကျောင်းများမှပေးသည့် လက်မှတ်များမှာ အတူတူပင်ဖြစ်သည်။ ထိုကျောင်းများ သည် အစိုးရက သတ်မှတ်သည့်ပုံစံများနှင့်လုံးဝ ကင်းလွတ်သည့်ကျောင်းများဟု မဆိုနိုင်ပေ။ သင်ကြားသည့်ဆရာများအရည် အချင်းနှင့် ရရှိသည့်လစာလည်း ပြည်သူပိုင်ကျောင်းများမှ ဆရာများနှင့် ကွာခြားမှုသိပ်မရှိပေ။ ထိုသို့ မကွာခြားရန်လည်း အခြေခံ ဥပဒေကပင် ပြဋ္ဌာန်းပေးထားသည်။ ပုဂ္ဂလိကကျောင်းဟုဆိုနိုင်သော်လည်း အစိုးရက ကန့်သတ်ထားသဖြင့် ကျောင်းလခများက အစ အများအပြားကောက်ခံခြင်းမပြုရသည့်အပြင်၊ ပညာတော်သင်ကြေးများလည်း ထုတ်ပြန်ပေးရသေးသည်။ ကျောင်းလခများ ထင်သလောက်ကောက်ခံခြင်းမပြုနိုင်ရန်အတွက် အစိုးရသည် ပြည်သူ့ဘဏ္ဍာမှ ထိုက်သင့်သလောက်ကျခံပေးထားခြင်းသည် ဂျာမနီ နိုင်ငံ Substitute ကျောင်းများ၏ ထူးခြားချက်ဟုဆိုနိုင်သည်။
ဆူနီသာ ခရစ်ရှနန်း
ဆူနီသာ ခရစ်ရှနန်းကို ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ဘန်ဂါလိုတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ အသက် ၁၅ နှစ်သမီးအရွယ်တွင် ယောက်ျားရှစ်ဦး၏ အဓမ္မကျင့်ခြင်းကို ခံရပြီးနောက် ကူကယ်ရာမဲ့နေသော အမျိုးသမီးများဘဝကို ကယ်တင်ရန် စိတ်ဓာတ်ခွန်အားဖြစ်လာခဲ့ သည်။ B.Sc.ဘွဲ့ကို (Environment Science) ဘာသာရပ်ဖြင့်ရအောင်ယူခဲ့သည်။ Ph.D ဘွဲ့ကိုလည်း (Social Work) ဖြင့်ရခဲ့သောကြောင့် ဒေါက်တာဆူနီသာ ခရစ်ရှနန်းဟူ၍လည်း လူသိများသည်။
နောက်ပိုင်းတွင် လူမှုရေးလှုပ်ရှားမှုများ၌ ဘဝကိုနှစ်မြှုပ်ထားပြီး Prajwala ဆိုသည့် လူမှုရေးအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုကို ထူထောင်ထားသည်။ သူ့မထူထောင်ထားသည့်အဖွဲ့သည် လူကုန်ကူးခြင်းမှ ကယ်တင်ခြင်းခံလာရသူများနှင့် အခြေအနေမဲ့ အမျိုးသမီးလေးများ၏ ခိုကိုးစရာနေရာဖြစ်လာသည်။
Prajwala အဖွဲ့သည် ဟိုက်ဒရာဘတ်မြို့တွင် HIV/ AIDS ဝေဒနာခံစားနေရသည့် ကလေးငယ်ပေါင်း ၅၀၀၀ ကျော်ကို ပညာသင်ကြားရေးအတွက် အကူအညီပေးနေသည့် နေရာဌာနကြီးလည်းဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် “ဒုတိယမျိုးဆက်” ဟု အမည် ပေးထားသည့် စီမံချက်ဖြင့် ပြည့်တန်ဆာဘဝရောက်နေကြသည့် မိခင်များထံမှ ကလေးထောင်ပေါင်းများစွာကို ပြန်လည်ထူထောင်ရေး စခန်း ၁၇ ခုဖွင့်ပြီး ကယ်တင်ပေးနေသည်။ သူမလှုပ်ရှားမှုအားလုံးသည် အစိုးရမဟုတ်သည့် အဖွဲ့အစည်း NGO အနေဖြင့်သာ လှုပ်ရှားနေခြင်းဖြစ်သည်။ ကလေးများကို ပညာသင်ပေးပြီး အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းများဖန်တီးပေးလိုက် ခြင်းသည် သူတို့မိခင်များကို မကောင်းမှုဖြင့် အသက်မွေးဝမ်းကြောင်း ပြုနေခြင်းကလည်း ကယ်တင်နိုင်လိမ့်မည်ဟု ယုံကြည်ပြီး ဗျူဟာမြောက်လုပ်ဆောင်နေခြင်းဖြစ်သည်။ ခရစ်ရှနန်းတွင် လက်သမား၊ ဂဟေဆော်၊ ပုံနှိပ်၊ ပန်းရန်၊ အိမ်တွင်းမှု လုပ်ငန်းများကို သင်ကြားပေးနိုင်သည့် ဝန်ထမ်းပေါင်းများစွာကို ခေါ်ထားပြီး ကလေးများကို အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ပညာရပ်များ သင်ကြားပေးနေသည်။
သူမသည် ရာဂျေးရှ် တာ့ရှ်ရီဗာဆိုသည့် ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ၊ ဇာတ်ညွှန်းရေးဆရာတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ခင်ပွန်းသည်နှင့် အတူ "Touchdriver-Ente" ဆိုသည့်ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားကို ရိုက်ကူးထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ထိုဇာတ်ကားသည် လိင်ကျွန်ဘဝ ရောက်နေကြရသည့် အိန္ဒိယအမျိုးသမီးတို့ဘဝကို ဖော်ကျူးထားသည့်ရုပ်ရှင်ဖြစ်သည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံ နေရာအနှံ့အပြားတွင် လိင်ကျေးကျွန်အဖြစ် လုပ်ဆောင်နေရသော အမျိုးသမီးပေါင်း သုံးသန်းခန့်ရှိသည်။ အများစုမှာ အရွယ်မရောက်သေးသည့် ကလေးသူငယ်များ ဖြစ်နေသည်။ သူတို့ရိုက်ကူးသည့် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားသည် စီးပွားရေးအရ မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ သို့သော် ဝေဖန်ဆွေးနွေးစရာ လှုပ်ခတ်သွားခဲ့ သည်။ ကူရာကယ်ရာမဲ့နေသည့် အမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးများဘဝကို မီးမောင်းထိုးပြနိုင်သည်။ သူတို့က ကယ်တင်ရှင် သူရဲကောင်းများဖြင့် ရုပ်ရှင်ကို အများအကြိုက်လိုက်ပြီး မရိုက်နိုင်သောကြောင့် မအောင်မြင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ခရစ်ရှနန်းက ဆိုသည်။
၂၀၁၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလက နယူးဒေလီတွင် ဆေးကျောင်းသူလေးတစ်ယောက်ကို ယောက်ျားလေးဦးက အဓမ္မဝိုင်းကျင့်ပြီး အသက်ပါဆုံးရှုံးစေခဲ့သော ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်ရပ်ကြောင့် အိန္ဒိယတစ်နိုင်ငံလုံးတွင် ဆန္ဒပြပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
“ဘယ်လောက်ရှက်စရာကောင်းသလဲ။ ပြီးခဲ့တဲ့နှစ် ဒီဇင်ဘာက တစ်နိုင်ငံလုံး ဆန္ဒပြပွဲတွေ ကျင်းပခဲ့ရတဲ့အထိ ဖြစ်သွားခဲ့ရ တယ်။ ဒီနှစ်ထဲမှာလည်း အသက်လေးနှစ်သမီးလေးကို အဓမ္မကျင့်တာနဲ့ ကြုံခဲ့ရသေးတယ်။ ကျွန်မ အဲဒီကလေး အသက် ပြန်ရှင်ဖို့ ကြိုးပမ်းပေးခဲ့တယ်” ဟု ယခုအခါ အသက် ၄၁ နှစ်အရွယ်ရှိနေပြီဖြစ်သော ခရစ်ရှနန်းကပြောသည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ၂၂ မိနစ်လျှင် မုဒိမ်းမှုတစ်မှုနှုန်း ဖြစ်ပွားနေသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် မုဒိမ်းမှုဖြစ်ပွားသမျှ ၁၇ ရာခိုင်နှုန်း လောက်ကိုသာ ရုံးတင်နိုင်သည်။ ရုံးတင်သမျှ အမှုများ၏ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကိုသာ အပြစ်ပေးနိုင်သည်။
အိန္ဒိယအမျိုးသားရာဇဝတ်မှုမှတ်တမ်းအဖွဲ့ (NCRB) ၏ထုတ်ပြန်ချက်အရ ယမန်နှစ်အထိ အမျိုးသမီးများကို ကျူးလွန်ခဲ့ သော အဓမ္မမှုပေါင်း ၂၄၄,၂၇၀ မှုရှိကြောင်း သိရသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ၂၂၈,၆၅၀ မှုရှိသည်ဆိုသဖြင့် ဖြစ်ပွားမှုနှုန်းမှ လျှော့ကျသွားခြင်း မရှိသေးကြောင်း သိသာသည်။
အမျိုးသမီးများကို အတင်းအကျပ် ပြည့်တန်ဆာလုပ်ခိုင်းခြင်း၊ လိင်ကျေးကျွန်ဘဝရောက်စေရန် အဓမ္မဇာတ်သွင်းခြင်း၊ အိမ်ထောင်သည်ဘဝ အဓမ္မကျင့်ခြင်း၊ အကြမ်းဖက်အဓမ္မကျင့်ခြင်းများသည် အထင်ရှားဆုံး ကျူးလွန်နေကြသည့် ပြစ်မှုများ ဖြစ်ကြသည်။
ပုဂ္ဂလိကပညာရေး
အိုင်ယာလန်
အိုင်ယာလန်ရှိ ပုဂ္ဂလိကကျောင်းများသည် အဆောင်နေဘော်ဒါကျောင်းများ၏ ထက်ဝက်ခန့်ရှိသည်။ ပျမ်းမျှ နှစ်စဉ်ကြေး ယူရိုငွေ ၅၀၀၀ ခန့်ဖြစ်သည်။ ဘော်ဒါကျောင်းများ၏ နှစ်စဉ်ကြေး မှာ ယူရို ၂၅၀၀၀ ခန့်ဖြစ်သည်။ ဘာသာရေးအသင်းအဖွဲ့များ အနေဖြင့် ဖွင့်လှစ်ထားသောကျောင်းများတွင်လည်း ကျောင်းလခများပေးဆောင်ကြရသည်။ အိုင်ယာလန်တွင် နိုင်ငံတကာကျောင်း အမည်ခံ ပုဂ္ဂလိကကျောင်းလေးများလည်း အနည်းငယ်ရှိကြသေးသည်။ ပြင်သစ်၊ ဂျပန်နှင့် ဂျာမန်ကျောင်းများဖြစ်သည်။
ဆူနီသာ ခရစ်ရှနန်း
“ယောက်ျားတွေကို မြင့်မြတ်တယ်ဆိုပြီး ကိုးကွယ်ရမလိုဖြစ်နေတဲ့ လူ့ဘောင်အသိုင်းအဝိုင်းမှာ အမျိုးသမီးတွေဟာ အနှိမ်ခံ တွေဘဝနဲ့ နေကြရတယ်။ အမျိုးသမီးဆိုတာ အမျိုးသားတွေအတွက် စိတ်ကျေနပ်အောင် ဖျော်ဖြေပေးရတဲ့ ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်း တစ်ခုလိုဖြစ်နေတယ်။ အဲဒီမြင့်မြတ်တယ်လို့ သတ်မှတ်ချက်တွေက ပြဿနာကို စတင်စေခဲ့တာပဲ။ လူတွေက အဲဒီလို ရက်စက်ယုတ်မာတာတွေ ဘာကြောင့်ဖြစ်လာရတယ်ဆိုတာကို ဆန်းစစ်ဖို့ထက်၊ မုဒိမ်းမှုတစ်ခုဖြစ်လိုက်ပြီ ဆိုရင်၊ ဘယ်ကောင်လဲ၊ အဲဒီကောင် ဘာလုပ်သလဲဆိုတာလောက်ပဲ ဖော်ထုတ်ဖို့ ကြိုးပမ်းနေကြတယ်” ဟု ခရစ်ရှနန်းက ရှင်းပြသည်။
သူမအနေဖြင့် အသက် ၁၆ နှစ်သမီးလောက်ကတည်းက မခံချင်စိတ်များဖြင့် ကြိုးစားရုန်းကန်ကာ ဘဝကိုရပ်တည်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် ဘန်ဂါလိုး၌ မယ်စကြဝဠာပြိုင်ပွဲကို ကန့်ကွက်သဖြင့် အဖမ်းခံရသည်။ ထောင်ဒဏ် နှစ်လအချခံခဲ့ရသည်။ ထောင်ကလွတ်သောအခါ ဘန်ဂါလိုးတွင် မနေတော့ဘဲ ဟိုင်ဒရာဘတ်သို့ပြောင်းလာခဲ့သည်။
၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် ဟိုင်ဒရာဘတ်ရှိ မီးအိမ်နီရပ်ကွက်ဟု လူသိများသည့် ပြည့်တန်ဆာရပ်ကွက်တစ်ခုဖြစ်သော မာဘွတ် ကီ မီဟန်ဒီရပ်ကွက် ပြောင်းရွှေ့ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ထိုရပ်ကွက်များတွင် နေထိုင်သည့် ပြည့်တန်ဆာအလုပ်ဖြင့် အသက်မွေးသူများ အချို့လည်း ဖမ်းဆီးခံရပြီး၊ အချို့လည်း အိုးမဲ့အိမ်မဲ့တွေဖြစ်ကုန်သည်။
ထိုအချိန်တွင် ခရစ်ယန်ဘုန်းတော်ကြီး ဂျိုဆေ ဗက်တီကာတီလ်၏ အကူအညီဖြင့် ခရစ်ရှနန်းသည် ပြန်လည်ပြုပြင်ရေး ကျောင်းလေးတစ်ကျောင်း ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့သည်။ ပြည့်တန်ဆာလုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်သူများက မွေးဖွားလာသော သားသမီးများ အတွက် ပညာရေးနှင့် နေထိုင်ရေးတို့ကို သူမက အကူအညီပေးကာ လူကုန်ကူးမှုမခံရရေး၊ သူတို့မိခင်များကဲ့သို့ ဘဝမပျက်ရေး အတွက် ဝိုင်းဝန်းကူညီပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ပုဂ္ဂလိကပညာရေး
အိန္ဒိယ
အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ကျောင်းအများစုသည် ပြည်သူပိုင်ကျောင်းများအဖြစ်သာ ရပ်တည်ကြရသည်။ ပြည်နယ် သို့မဟုတ် ဒေသ အလိုက်အထောက်အပံ့ဖြင့် ရပ်တည်ကြရသည်။ ကျောင်းလခ မပေးရသည့် အခမဲ့ပညာရေးစနစ်ရှိသကဲ့သို့၊ ငွေကြေးပေးရလျှင် လည်း အလွန်နည်းပါးသည့် ကျောင်းလခများကိုသာ ပေးဆောင်ကြရသည်။
ဆူနီသာ ခရစ်ရှနန်း
သူတို့က မိခင်များ၏ သောကကို ကူညီဖြေရှင်းပေးခဲ့သဖြင့် အစပိုင်းတွင် နားမလည်ခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် သူမကို အားကိုးမှုများပြုလာကြသည်။ ယင်းသည် Prajwala ဆိုသည့်ဂေဟာပေါ်ပေါက်လာစေမည့် အခြေခံအကြောင်းတရားဖြစ်သည်။
ပုဂ္ဂလိကပညာရေး
အိန္ဒိယ
ပုဂ္ဂလိကသီးခြားထူထောင်ဖွင့်လှစ်ထားသည့် ကျောင်းများလည်းရှိကြသည်။ အများစုမှာ အဖွဲ့အစည်းများ၊ ဘာသာရေးအသင်း အဖွဲ့များနှင့် ခရစ်ယန်မစ်ရှင်ကျောင်းများသည်သာ ပုဂ္ဂလိကပိုင်ကျောင်းများဖြစ်ကြသည်။ အစိုးရငွေကြေးကိုယူသည့် အထောက် အပံ့ခံ (Aided Schools) ကျောင်းများလည်းရှိကြသည်။ အစိုးရအထောက်အပံ့မခံဘဲ ပုဂ္ဂလိကပါတီများ၏ အထောက်အပံ့ဖြင့် ရပ်တည်ကြသည့်ကျောင်းများလည်းရှိသေးသည်။ မည်သည့်ကျောင်းအမျိုးအစားဖြစ်စေ အဆင့်အတန်းနှင့် အရည်အသွေးမြင့်မား ရေးကို အထူးဦးစားပေးသည့်ကျောင်းများဖြစ်စေရန် ကြိုးပမ်းအားထုတ်ကြသည်။ ကျောင်းများသည် ပုဂ္ဂလိကကျောင်းများဖြစ် သော်လည်း Public အမည်ဖြင့် ရပ်တည်ကြသည့်ကျောင်းများလည်းရှိသေးသည်။ ဥပမာ Delhi Public School နှင့် Birla Public School တို့ဖြစ်သည်။
အလယ်အလတ်တန်းစားပြည်သူများသည် Public အမည်ခံ ပုဂ္ဂလိကကျောင်းများသို့ မိမိတို့သားသမီးများကို စေလွှတ်လေ့ရှိ ကြသည်။ အချို့အဆောင်နေကျောင်းသားများအဖြစ်ပင် ပညာသင်လွှတ်ကြသည်။ အိန္ဒိယတွင် အင်္ဂလိပ်စာသည် မသင်မနေရ အရေးပါသည့် ကြားခံဆက်သွယ်ရေးဘာသာစကားတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ဟင်ဒီနှင့် အခြားရုံးသုံးတိုင်းရင်းဘာသာ စကားများကိုလည်း သင်ကြားပေးသည်။ မူလတန်းကြိုကျောင်းများကို နေ့ကလေးထိန်းကျောင်းများရှိသည့်ဒေသများတွင် ဖွင့်လှစ်ခွင့် ကန့်သတ်ထားသည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် နာမည်ကျော် ပုဂ္ဂလိကကျောင်း အများအပြားရှိပြီး ထိုကျောင်းထွက်များသည် ကမ္ဘာ့အဆင့်မီ ကျောင်းသားများအဖြစ် မျက်နှာပန်းလှကြသည်။
ဆူနီသာ ခရစ်ရှနန်း
ယနေ့ Prajwala သည် အန်ဒရာ ပရာဒက်ရှ်၌ ဌာနခွဲပေါင်း ၁၇ ခုကိုဖွင့်လှစ်နိုင်သည်အထိ ကြီးကျယ်လာခဲ့သည်။ အထူး သဖြင့် ပြည့်တန်ဆာအဖြစ် အသက်မွေးနေရသူများ၏ သားသမီးများပညာရေးအတွက် ထိုဌာနများက တာဝန်ယူပေးနေသည်။ သူမ၏ ဒုတိယမျိုးဆက်ကယ်တင်စောင့်ရှောက်ရေးအစီအစဉ်ကြောင့် ကလေးပေါင်း ၅၀၀၀ ကျော်ကို ပညာတတ်တွေဖြစ်စေရန် လုပ်ဆောင် လုပ်ဆောင်ပေးနိုင်ခဲ့သည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် အမျိုးသမီးများ အကြမ်းဖက်ခြင်းခံရမှုပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော်ကို သတင်းအချက်အလက်များ ရှာပေးခြင်း၊ သက်သေခံများဖော်ထုတ်ပေးခြင်း၊ ရဲတို့၏ ကြားဝင်စွက်ဖက်ကာ အမှုကိုချေဖျက်သည့်ဘေးမှ အကာအကွယ် ပေးခြင်းတို့ကိုလည်း ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်။ ယခုအခါ Prajwala တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံအတွင်း ဝန်ထမ်း ၈၀ ရှိပြီး၊ နိုင်ငံခြား တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ပေးနေသူ ၂၅ ဦးရှိသည်။
ပုဂ္ဂလိကပညာရေး
ဖိလစ်ပိုင်
အစိုးရအနေဖြင့် ပုဂ္ဂလိကကျောင်းများအပေါ်ထားသည့် သဘောထားနှင့် ပေးထားသည့်လုပ်ပိုင်ခွင့်များသည် အတော်လေး ပျော့ပျောင်းညင်သာရှိသည်ဟုဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ကျောင်းသင်ခန်းစာများအတွက် သင်ထောက်ကူပစ္စည်းများကို မတည်ပေးခြင်း၊ ကျောင်းသစ်များဆောက်ပေးခြင်း၊ ကျောင်းများသို့ အားပေးစကား သွားရောက်ပြောကြားခြင်း၊ ပုဂ္ဂလိကကျောင်းများတွင် ကျောင်း လခကောက်ခံမှုများကို လျှော့ပေါ့စေခြင်း၊ တတိယတန်းနှင့် စတုတ္ထတန်းအဆင့်လောက်ကတည်းက အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ သဘာ၀ သိပ္ပံဘာသာရပ်များကို အလေးပေးသင်ကြားစေခြင်း၊ ၁၉၉၂ ခုနှစ်လောက်ကတည်းက ပုဂ္ဂလိကကျောင်းများလုပ်ပိုင်ခွင့် အတွက် ဥပဒေများထုတ်ပြန်ပေးခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်။
ဆူနီသာ ခရစ်ရှနန်း
လူမှုရေးအဖွဲ့အစည်းများအနေဖြင့် ထူထောင်သည့် အခြားအဖွဲ့အစည်းများနှင့် မတူသည့်အချက်မှာ Prajwala သည် ပရောဂျက်လုပ်ငန်းတစ်ခုမဟုတ်ပေ။ သို့ဖြစ်ရာ အမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးသူငယ်များကို အကြမ်းဖက်မှုများ ကင်းစင်သည့် နေ့ရောက်မှသာ မိမိထူထောင်ထားသော အဖွဲ့အစည်းကို ရပ်ဆိုင်းမည်ဟု ခရစ်ရှနန်းကဆိုသည်။
ပုဂ္ဂလိကပညာရေး
ဖိလစ်ပိုင်
ပညာရေးဝန်ဆောင်မှုသဘောတူညီချက်များဖြင့်လည်း အစိုးရသည် အစိုးရကျောင်းများမှ ကျောင်းသားများ ပုဂ္ဂလိက ကျောင်းများသို့ တရားလွန်ကူးပြောင်းသွားခြင်းမပြုရန် ထိန်းချုပ်ထားသည်။ ဥပမာ ကျောင်းလခ၊ ငွေကြေးထောက်ပံ့မှုများဖြင့် အစိုးရကျောင်းများတွင် မက်လုံးပေးထားမှုများရှိသည်။
၂၀၀၁-၂၀၀၂ ပညာသင်နှစ်တွင် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၌ ပုဂ္ဂလိကမူလတန်းကျောင်းပေါင်း ၄ç၅၂၉ ကျောင်းရှိပြီး၊ အလယ်တန်း ကျောင်းပေါင်း ၃၂၆၁ ကျောင်းရှိသည်။ ၂၀၀၂-၂၀၀၃ ပညာသင်နှစ်တွင် အထက်တန်းပုဂ္ဂလိကကျောင်းပေါင်း ၁၂၉၇ ကျောင်း ရှိသည်။
တောင်အာဖရိက
တောင်အာဖရိကတွင် ရှေးအကျဆုံးကျောင်းများသည် ပုဂ္ဂလိကဘုရားရှိခိုးကျောင်းများဖြစ်သည်။ ၁၉ ရာစုလောက်ကတည်းက ခရစ်ယန်သာသနာပြုများက တည်ထောင်ထားခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။ တောင်အာဖရိကတွင် ပုဂ္ဂလိကကျောင်းများ၏ အခန်း ကဏ္ဍကို အလွန်အားပေးသည်။ လူမျိုးရေးခွဲခြားမှုများကို ဖျက်သိမ်းပြီးနောက် ပုဂ္ဂလိကကျောင်းများ၏အခန်းကဏ္ဍသည် သိသိသာသာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာခဲ့သည်။ တောင်အာဖရိက ကျောင်းများအက်ဥပဒေ (၁၉၉၆) အရ ကျောင်းအမျိုးအစား နှစ်မျိုး သတ်မှတ် ထားသည်။ နိုင်ငံတော်ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင်ရှိသည့် ပြည်သူပိုင်ကျောင်းများနှင့် ပုဂ္ဂလိကကျောင်းဟောင်းများ၊ အဖွဲ့အစည်းပိုင် ကျောင်းများအပါအဝင် လွတ်လပ်သည့် (Independent) ဆိုသည့် ပုဂ္ဂလိကကျောင်းများဖြစ်သည်။ ယခင်က အစိုးရတစ်ဝက်၊ ပုဂ္ဂလိကတစ်ဝက် ကျောင်းများ (semi-private) သို့မဟုတ် C School များသည် ပုဂ္ဂလိကပိုင်အဖြစ် လုပ်ကိုင်ခွင့် မပြုပေ။ ထိုကျောင်း များကို နိုင်ငံတော်၏ အုပ်ချုပ်စီရင်ပိုင်ခွင့် အောက်တွင်သာထားရှိသည်။ တောင်အာဖရိက ပုဂ္ဂလိကကျောင်း အတော်များများသည် ကမ္ဘာ့အကောင်းဆုံးကျောင်းစာရင်းဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ မိန်းကလေးကျောင်း၊ ယောက်ျားလေးကျောင်း စသည်ဖြင့် အရည်အသွေး အပြိုင် မြှင့်တင်ပေးနေသည့် ကျောင်းများလည်းရှိသည်။
ဆူနီသာ ခရစ်ရှနန်း
ယခုအခါ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးအစီအစဉ်ဖြင့် ကယ်တင်ပေးပြီး ဘဝသစ်ကို စတင်စေခဲ့သော အမျိုးသမီးပေါင်း ၁၅၀၀ ခန့်ရှိပြီဖြစ်သည်။ သူတို့က ပြည့်တန်ဆာဘဝ ကျရောက်ရတော့မည့် အမျိုးသမီးများကို ကယ်တင်ပြီး ငွေကြေးပုံမှန်ရသည့် သမာအာဇီဝကျကျ လုပ်ကိုင်စားသောက်နိုင်သော လုပ်ငန်းခွင်များအတွင်း သွင်းပေးနိုင်ခဲ့သည်။
ခရစ်ရှနန်းကို အထောက်အကူအများဆုံးပေးခဲ့သူမှာ သူမ၏ခင်ပွန်း ရာဂျေ့ရှ်ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတကာကို လှုပ်ခတ်စေခဲ့သော In the Name of Buddha ဇာတ်ကားကို ရိုက်ကူးခဲ့သည့် ဒါရိုက်တာလည်းဖြစ်သည်။ သူက Prajwala နှင့်ပတ်သက်သော ဇာတ်လမ်းတိုရုပ်ရှင်ကားလေးများကို ရိုက်ကူးပေးသည်။ သူရိုက်ကူးခဲ့သော Anamika (အမည်မသိ) ဆိုသည့် ရုပ်ရှင် ဇာတ်ကားကို အန်ဒရာပရာဒက်ရှ် ရဲကျောင်းနှင့် နိုင်ငံတော်ရဲတပ်ဖွဲ့သင်တန်းများတွင် သင်ရိုးညွှန်းတမ်းတစ်ခုအနေဖြင့် ပြဋ္ဌာန်းရန် သတ်မှတ်ထားသည်။
ပုဂ္ဂလိကပညာရေး
ဆွီဒင်
ဆွီဒင်နိုင်ငံတွင် ပုဂ္ဂလိကကျောင်းတက်ပိုင်ခွင့်သည် လွတ်လပ်သော ရွေးချယ်ပိုင်ခွင့်ဖြစ်သည်။ မြူနီစီပယ်ကျောင်းများနှင့် အထက်တန်းကျောင်းများတွင်တက်ရသည့် ကျောင်းလခသည် အတူတူပင်ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်စာရင်းအရ ပုဂ္ဂလိကကျောင်း များတွင် တက်သည့်ကျောင်းသားများသည် စုစုပေါင်းကျောင်းသား ဦးရေ၏ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းသာရှိသည်။ ဆွီဒင်တွင် ထင်ရှားသည့် ပညာရေးစနစ်တစ်ခုမှာ (innovative school) စနစ်ဖြစ်သည်။ ဆွီဒင်ကျောင်းသားများ ကိုယ်ကြိုက်သည့်ကျောင်း ကိုယ် ရွေးချယ်တက်ခွင့်ကိုပေးထားသည့် စနစ်လည်းဖြစ်သည်။
ဥပမာ ဆွီဒင်တွင်အကြီးဆုံးကျောင်းတစ်ကျောင်းဖြစ်သည့် Kunskapsskolan (The Knowledge School) သည် ကျောင်းခွဲ ပေါင်း ၃၀ ရှိပြီး၊ အင်တာနက် Web ကိုအခြေခံကာ ဆက်သွယ်သင်ကြားနေသည့်ကျောင်းဖြစ်သည်။ ဆရာပေါင်း ၇၀၀ ကျော်နှင့် ကျောင်းသား ၁၀၀၀၀ ကိုသင်ကြားပေးနေသည်။
ယခင် ပညာရေးဝန်ကြီးဟောင်း၊ စတော့ဟုန်း ပြည်နယ် အုပ်ချုပ်ရေးမှူး Per Unckle က ဆွီဒင်နိုင်ငံပညာရေးစနစ်နှင့် ပတ်သက်ပြီး "ပညာရေးဆိုတာ သိပ်အရေးကြီးပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကျွန်တော်တို့ ပေးနေတဲ့ဘောင်ကနေ ရှောင်လွှဲထွက်မသွားဖို့ အရေးကြီးတယ်။ ပညာရေးကို လက်ဝါးကြီးအုပ်ထားရင် ပြည်သူတွေအားလုံးရဲ့ အလိုဆန္ဒကို ဘယ်လိုဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်တော့မှာလဲ" ဟုဆိုသည်။ ဆွီဒင်ပညာရေးစနစ်ကို အမေရိကန်သမ္မတ ဘားရက်အိုဘားမားကလည်း ထောက်ခံခဲ့သည်။
ဗြိတိန်
ဗြိတိန်တွင် ပုဂ္ဂလိကကျောင်းများကို (independ school) ဟူ၍ခေါ်သည်။ အစိုးရအစီအမံနှင့် အထောက်အပံ့မှကင်းလွတ် သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ သို့သော် အရပ်သုံးအနေဖြင့် (public school) အနေဖြင့်သာ ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲကြသည်။ ၁၉ ရာစုနှစ် လောက်ကတည်းက Public School Act ကိုထုတ်ပြန်ပြီး အင်္ဂလန်တွင် ကျင့်သုံးခဲ့သည်။
ဗြိတိန်တွင် ကျောင်းသားအရေအတွက်အားလုံး၏ ၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ အခမဲ့ကျောင်းများသို့တက်ရောက်ကြကြောင်း (The God Schools Guide) တွင်ဆိုထားသည်။ ဗြိတိန်ကျောင်းများ နာမည်ကြီးရခြင်းသည် ပညာရေးဆိုင်ရာ အရည်အသွေး အဆင့် အတန်း (standard) ကိုထိန်းလွန်းခြင်း၊ ပညာရည်ကို မြင့်သည်ထက် မြင့်စေရန်အားထုတ်ခြင်း၊ ပြည်နယ်ဒေသအလိုက် ကျောင်းများကို ဖွဲ့စည်းထူထောင်ခြင်း၊ ပညာသင်နှစ်ကာလရှည်ကြာခြင်း၊ စာသင်ချိန်များခြင်း၊ နိုင်ငံတော်မှပြဋ္ဌာန်းသည့် သင်ရိုးညွှန်းတမ်းထက် ရွေးချယ်ခွင့်များရှိခြင်း၊ ကျောင်းနှင့်တူသည့် ကျောင်းဖြစ်စေရန် အထောက်အပံ့ပစ္စည်းများ ပြည့်စုံကြွယ်၀ခြင်း၊ သမိုင်းဝင် အဆောက်အအုံများကို ယနေ့တိုင်အထိမ်းအမှတ်အဖြစ်ထားကာ အဆောင်သစ်များဖြင့် ကျယ်ဝန်းသည့်မြေများတွင် ကျောင်းများကို ထူထောင်ထားကြခြင်း၊ ဆရာကျောင်းသားအချိုး နိမ့်နိုင်သမျှနိမ့်စေရန် အားထုတ်ခြင်း၊ ကျောင်းဆရာများကို လစာ ကောင်းကောင်း ပေးကာ ပညာရေးလောကသို့ ဆွဲဆောင်ထားနိုင်ခြင်း၊ အပိုစိတ်ကြိုက်ဘာသာရပ်များကို သင်ကြားယူပိုင်ခွင့်ရှိခြင်း၊ အားကစား၊ ပြဇာတ်၊ ဂီတစသည့် စိတ်ကြိုက်ဘာသာရပ်များ သင်ကြားနိုင်ခွင့်ရှိခြင်း၊ အစဉ်အလာနှင့် ဆန့်ကျင်ကွဲပြားအောင် အားထုတ်နိုင်ခြင်း တို့သည် ဗြိတိန်ပညာရေးစနစ်၏ ထူးခြားချက်များဟု ဆိုနိုင်သည်။