cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
သက်လူမျိုး
သက်လူမျိုး
လူသေလျှင် မြေမြုပ်သင်္ဂြိုဟ်လေ့ရှိရာ မြေမြုပ်သည့်အခါ သေသူအသက်ထွက်ချိန်တွင်ဝတ် ဆင်ထားသော အဝတ်အစား ကိုပင်အလောင်း၌ ဝတ်ဆင်ပေးသည့်အပြင် အပိုတစ်စုံကိုပါ အလောင်းနှင့်အတူထည့်သွင်းမြုပ်နှံလိုက်ကြသည်။ အမွေပစ္စည်းခန်း၌ အမျိုးသမီးများသည် အမျိုးသားများနှင့် တန်းတူအခွင့်အရေး မရရှိချေ။ အိမ်ထောင်ရှင် ယောက်ျားသေဆုံးခဲ့သော်သားယောက်ျားသာလျှင် အမွေကို ဆက်ခံရ၍ ဇနီးမိန်းမသည် လည်းကောင်း၊ သမီးသည် လည်းကောင်း အမွေကိုမခံစားကြရချေ။ သားယောက်ျားမရှိလျှင် သေသူ၏ မိဘများက အမွေပစ္စည်းကို သိမ်းပိုက်လိုက် ကြလေသည်။
သက်လူမျိုးတို့သည် မြန်မာတို့ကဲ့သို့ပင် ဆန်ထမင်းနှင့်အသားဟင်း၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်တို့ကိုစား သောက်သည်။ တစ်နေ့ထမင်းသုံးကြိမ် (နံနက်စောစော၊ နေ့လယ်၊ညနေ)စားလေ့ရှိကြသည်။ ယင်းတို့၏ မုန့်ပဲသွားရည်စာ တို့မှာလည်းမြန်မာတို့ကဲ့သို့ပင် ကောက်ညှင်းထုပ်၊ မုန့်ဆီကြော်၊ စသည်တို့ဖြစ်လေသည်။ သက်အမျိုးသားများသည် ထိုးကွင်းမှင်ကြောင်မထိုးကြ သော်လည်း ကြက်ရုပ်၊ ငှက်ရုပ်များကို လက်မောင်းတွင်ထိုး လေ့ရှိကြသည်။
သက်လူမျိုးများသည်မြန်မာနိုင်ငံကေတုမတီ၊ ဟံသာဝတီစသည်တို့မှ စစ်မက်ရေးကြောင့် တိမ်းရှောင်လာသူများ၏ အဆက်အနွယ်များဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြလေသည်။
စိန်လေးရွာ၊ ကြာအင်း
စိန်လေးရွာ၊ ကြာအင်း
ပေါက်သစ်ရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
ပေါက်သစ်ရွာ (Paukthit)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ ရွာလုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၉၆၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွာလုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၄၉ ဦး၊ မ ၁၃၉၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၄၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကုလသမဂ္ဂ လူဦးရေ ရန်ပုံငွေအဖွဲ့
ကုလသမဂ္ဂ လူဦးရေဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းရန်ပုံငွေအဖွဲ့ (United Nations Population Fund) သည် မိသားစု စီမံကိန်း အစီအစဉ်များကို တိုးမြှင့်ဆောင်ရွက်သည် သာမက ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ပေးသည်။ ထိုအဖွဲ့သည် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများ၏ မိသားစု စီမံကိန်းနှင့် ပတ်သက်သော လူဦးရေဆိုင်ရာ ပြဿနာများကို ဖြေရှင်းရာတွင် ပံ့ပိုးကူညီသည်။ ယင်းသို့ ကူညီရာတွင် မိခင်ဘဝ အန္တရာယ် ကင်းရှင်းရေး နှင့် မျိုးပွားမှုဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးကို ဦးစားပေး ဆောင်ရွက်သည်။ ထို့ပြင် လူဦးရေဆိုင်ရာ မူဝါဒများ ဖော်ထုတ်ရေးတွင်လည်း ကူညီပြီး သတင်းဖြန့်ဖြူးရေးနှင့် ပညာပေးရေး လုပ်ငန်းများကိုလည်း တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်သည်။
အိုးစည်
အိုးစည်မှာ ပြည်သူနှင့် အနီးကပ်ဆုံး တူရိယာဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံမှာ မှီတင်းနေထိုင်ကြတဲ့ တိုင်းရင်းသားတွေမှာ ရိုးရာတူရိယာများ ရှိကြပါတယ်။ ထင်ရှားတဲ့ တူရိယာကတော့ အိုးစည် ဖြစ်ပါတယ်။ ပွဲလမ်းသဘင်တွေမှာ အလှူမင်္ဂလာ ကျင်းပကြတဲ့အခါ မြိုင်မြိုင်ဆိုင်ဆိုင် ပျော်ရွှင်စွာ တီးခတ်ကြပါတယ်။ ရှေးခေတ်က စောင်း၊ ငြှင်း၊ မိကျောင်း(တူရိယာ) စသည်တို့မှာ နန်းတော်သုံး တူရိယာများဖြစ်ကြသည်။ လယ်သမား၊ အလုပ်သမားသုံး တူရိယာမှာ အိုးစည်ပင် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ရတနာပုံခေတ် မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်၌ အတွင်းတော်တွင် အိုးစည်အကများ ခေတ်စားခဲ့၍ ရှေ့တော်ပြေးအိုးစည်၊ သမီးတော်အိုးစည်၊ နန်းမတော်အိုးစည် စသည်ဖြင့် ခွဲခြားထားလေသည်။ အတွင်းတော်သုံး အိုးစည်အဆောင်အယောင်တို့မှာ လက်တံတွင် ရွှေပိန်းချလျက် အိုးစည်နှုတ်ခမ်းတွင် မှန်စီရွှေချရသည်။ အိုးစည်၏ မျက်နှာဝကို ကတ္တီပါ ကြာယပ်တို့ဖြင့် ဆင်ယင်ရသည်ဟု မှတ်တမ်းများ တွေ့ရှိရသဖြင့် အိုးစည်သည် နန်းသုံးတော်ဝင်လည်း ဖြစ်ကြောင်းသိရသည်။
အိုးစည်၏ တီးချက်၊ တီးကွက်၊ တီးလက်များကို လိုက်၍ အိုးစည်သီချင်း၊ အိုးစည်အကများ ထွန်းကား ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။
သမိုင်း
အိုးစည်ဟာ လွန်ခဲ့တဲ့နှစ်ပေါင်း ၂၀၀၀ ခန့်ကတည်းက ပေါ်ထွန်းလာခဲ့ပြီး အာတတ တစ်ဖက်ညာပိတ်ပြီး ဘယ်ဖွင့်သောစည်နဲ့ ဝိတတ တစ်ဖက်ဘယ်ပိတ် ညာဖွင့်သောစည် အမျိုးအစားထဲမှာ ပါဝင်လျက် ရှိပါတယ်။
ပုဂံခေတ် နံရံဆေးရေး ပန်းချီတွေမှာ အိုးစည်ကို ရေးဆွဲထားတာကိုလည်း မြင်တွေ့ရတဲ့အတွက် အိုးစည်တူရိယာဟာ မြန်မာ့ရိုးရာ တူရိယာတွေထဲမှာ ရှေးအကျဆုံး တူရိယာ တစ်ခုလို့လည်း ဆိုနိုင်ပါတယ်။ ပုဂံခေတ်က အိုးစည်မှာ ခပ်သေးသေး ပုံစံမျိုးဖြစ်ပြီး ခေတ်ကာလ ပြောင်းလဲသွားသည်နှင့်အညီ တဖြည်းဖြည်း ပုံစံအမျိုးမျိုး ပြောင်းလဲသွားသည်ကိုလည်း မြင်တွေ့လာရပါတယ်။
မြန်မာဘုရင်များ လက်ထက်တွင် နန်းတွင်းသုံးအိုးစည်နှင့် ကျေးလက်သုံးအိုးစည်ဟု နှစ်မျိုးရှိခဲ့ဖူးသည်။ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး လက်ထက်က စတင်ပြီး အိုးစည်ကို ထီးသုံး၊ နန်းသုံးအဖြစ် အသုံးပြုလာခဲ့ပါတယ်။ သို့သော် ရတနာပုံခေတ် မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်၌ အတွင်းတော်တွင် အိုးစည်အကများ ခေတ်စားခဲ့၍ ရှေ့တော်ပြေးအိုးစည်၊ သမီးတော်အိုးစည်၊ နန်းမတော်အိုးစည် စသည်ဖြင့် ခွဲခြားထားလေသည်။ အတွင်းတော်သုံး အိုးစည်အဆောင်အယောင်တို့မှာ လက်တံတွင် ရွှေပိန်းချလျက် အိုးစည်နှုတ်ခမ်းတွင် မှန်စီရွှေချရသည်။ အိုးစည်၏ မျက်နှာဝကို ကတ္တီပါ ကြာယပ်တို့ဖြင့် ဆင်ယင်ရသည်ဟု မှတ်တမ်းများ တွေ့ရှိရသဖြင့် အိုးစည်သည် နန်းသုံးတော်ဝင်လည်း ဖြစ်ကြောင်းသိရသည်။ ထီးသုံး၊ နန်းသုံး ဖြစ်လာခဲ့တဲ့ အိုးစည်ကို နှုတ်ခမ်းဝကို မှန်စီရွှေချခြင်း၊ မျက်နှာပြင်ထိပ်ကို ကတ္တီပါကြာယပ်ဖြင့် သေသေသပ်သပ် အလှဆင်ပြီး အသုံးပြုလာခဲ့ပါတယ်။ နန်းသုံးအိုးစည် ဖြစ်လာတာနဲ့အညီ သမီးတော် အိုးစည်၊ ရှေ့တော်ပြေး အိုးစည်၊ နန်းမတော် အိုးစည် စသည်ဖြင့် အမည်ကင်းပွန်း တပ်ထားပါတယ်။
ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၉၀၄ ခုနှစ်က အီးဂျေဘိုးလ်စတန်း ရေးသားခဲ့တဲ့ အိုးစည် အတိုင်းအတာအရ အိုးစည်ရဲ့ အလျားက ၂ ပေနဲ့ ၄လက်မ၊ မျက်နှာပြင် ရှစ်လက်မ ရှိပြီးတော့ အိုးစည်ကလေးမှာတော့ ၁ ပေနဲ့ ၃ လက်မရှိတယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။
ပန်းတော
ကိုးကား
ပန်းတော
အိုးစည်
သမိုင်း
ယနေ့ခေတ် မြင်တွေ့နေရတဲ့ အိုးစည်တွေက ကုန်ဘောင်းခေတ်မှာ အသုံးပြုခဲ့တဲ့ အိုးစည်တွေနဲ့ ပုံစံများစွာ တူညီတာကိုလည်း တွေ့မြင်လာရပါတယ်။ ရှေးယခင် ခေတ်အဆက်ဆက်က အိုးစည်ကို ကျေးလက် တောရွာများမှာ အများဆုံး အသုံးပြုခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ သမိုင်းမတိုင်မီ ခေတ်အခါကတည်းက ပေါ်ပေါက်ခဲ့တဲ့ အိုးစည်က တောင်သူ လယ်သမား ကျေးလက်ပြည်သူတွေ တီးခတ်လေ့ရှိတဲ့ တူရိယာတစ်ခု ဖြစ်တဲ့အတွက် အိုးစည်ရဲ့ စည်းချက်တွေကို အကြောင်းပြုပြီးတော့ အိုးစည်သီချင်း၊ အိုးစည်အကတွေလည်း အမျိုးမျိုး ပေါ်ထွက်လာခဲ့ပါတယ်။
ခရှိမဘူတာ (ဖုခုရှီးမား)
ခရှိမဘူတာ  (鹿島駅 ခရှိမ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဖုခုရှီးမားခရိုင်၊ မိနမိဆိုးမမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
အိုးစည်
ကချင်အိုးစည်
ကချင်တိုင်းရင်းသားတွေရဲ့ မနောပွဲတော်၊ ကောက်သစ်စားပွဲတော် ရိုးရာပွဲတွေမှာ ကချင်အိုးစည်နဲ့ အကများ တွဲဖက် ဆင်နွှဲလေ့ ရှိပါတယ်။ ကချင်ရိုးရာ ထောင်ကာအကကို ကခုန်သောအခါ အိုးစည်တူရိယာသည် အဓိက ဖြစ်သည်။ နေရာမရွေး အချိန်မရွေး တီးနိုင်သော တူရိယာဖြစ်သည်။ အိုးစည်ကို လက်ပံပင်ကဲ့သို့ ပျော့၍ ပေါ့သော သစ်အမျိုးအစားဖြင့် ထွင်းလုပ်ကြသည်။ အရှည်မှာ လေးပေ လေးပေခွဲခန့် ရှည်၏။ စည်အဝမှာ တစ်ပေခန့် ကျယ်၏။ ဆိတ်နွား သားရေများဖြင့် ပိတ်ကြသည်။ ဗုံပတ်စာကို ဗုံအဝ၌ ပတ်လည်ဝိုင်း၍ ကပ်ကြသည်။ ပွဲတိုင်းသုံးကြ၍ ကျေးရွာတိုင်းတွင် ထားရှိကြသည်။
ရှဘခန်ရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
ရှဘခန်ရွာ(Shabahkan)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ ဂမ္မဂျောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၇၁၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အိုးစည်
ရှမ်းအိုးစည်
ရှမ်းတိုင်းရင်းသား တွေမှာလည်း ရိုးရာပွဲတော်၊ အလှူပွဲတော်တွေမှာ အိုးစည်သံတွေ ဝေနေတတ်ပါတယ်။ အိုးစည်နဲ့ တွဲဖက်ပြီး ကိန္နရီကိန္နရာအက၊ တိုးနယားအက၊ ဓားသိုင်းအကတွေဟာထင်ရှား ကျော်ကြားလှပါတယ်။ ရှမ်းအိုးစည်မှာ ကိုယ်ထည် ရှည်လျားပါတယ်။
ပအိုဝ်း၊ ပလောင်၊ အင်း၊ ဓနု အိုးစည်များ
ပအိုဝ်း၊ ပလောင်၊ အင်း၊ ဓနု တိုင်းရင်းသားတွေမှာလည်း ရိုးရာပွဲတော်၊ အလှူပွဲများ ကျင်းပတဲ့အခါ ပျော်ရွှင်စွာ သီချင်းတွေ ဟစ်ကြွေးကာ အိုးစည် သံစဉ်အလိုက် ကခုန်ကြပါတယ်။ သူတို့ရဲ့ အိုးစည်ပုံ သဏ္ဌာန်မှာ ဗမာ တိုင်းရင်းသား အိုးစည်ပုံစံမျိုးဖြစ်ပြီး မျက်နှာ၀ ကျယ်ပါတယ်။
ဗမာအိုးစည်
ဗမာတိုင်းရင်းသားတို့ အိုးစည်မှာ ကိုယ်ထည်ပိုင်းကို မှန်စီရွှေချ ပြုလုပ်ပြီး အလှဆင်ထားပါတယ်။ ဘုရားပွဲတော်၊ ရိုးရာပွဲလမ်းသဘင် အလှူပွဲများတွင် အိုးစည်၊ ပလွေ၊ လင်းကွင်း၊ ဝါးလက်ခုပ်များနဲ့ အပြိုင် တီးခတ်ကာ ပျော်ရွှင်စွာ မြူးကြွစွာ ကခုန်လေ့ ရှိပါတယ်။
နန်းတွင်းအိုးစည်
ရတနာပုံခေတ် မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်၌ အတွင်းတော်တွင် အိုးစည်အကများ ခေတ်စားခဲ့၍ ရှေ့တော်ပြေးအိုးစည်၊ သမီးတော်အိုးစည်၊ နန်းမတော်အိုးစည် စသည်ဖြင့် ခွဲခြားထားလေသည်။ အတွင်းတော်သုံး အိုးစည်အဆောင်အယောင်တို့မှာ လက်တံတွင် ရွှေပိန်းချလျက် အိုးစည်နှုတ်ခမ်းတွင် မှန်စီရွှေချရသည်။ အိုးစည်၏ မျက်နှာဝကို ကတ္တီပါ ကြာယပ်တို့ဖြင့် ဆင်ယင်ရသည်ဟု မှတ်တမ်းများ တွေ့ရှိရသည်။
ကျေးလက်အိုးစည်
ကျေးလက်သုံးအိုးစည် မှာ သာမန် အရပ်သားသုံး၊ နန်းတွင်း အဆောင်အယောင်များ မပါသည့် အိုးစည် ဖြစ်သည်။
တီးခတ်ပုံ
အိုးစည်ဟာ မြန်မာ့ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှု သားရေတူရိယာတစ်မျိုး ဖြစ်ပါတယ်။
တီးနည်း ‌လေး မျိုး
အိုးစည်ကို ပတ်စာကပ်ပြီး လက်နှစ်ဖက်နဲ့ တီးရတဲ့အတွက် အများအားဖြင့် ဘယ်လက်နဲ့ အသံကို အုပ်ကာတီးပြီး ညာလက်နဲ့ အသံကို လိုသလိုထွက်အောင် တီးလေ့ရှိပါတယ်။ အိုးစည်တီးနည်းတွေကတော့ ဘယ်စောင်း၊ ညာစောင်း ခတ်တီးနည်း၊ ဘယ်တည့် ညာတည့် ရိုက်တီးနည်း၊ ဘယ်ထူ၊ ညာထူထူ တီးနည်းနဲ့ ဘယ်ညာဖိတ်တီးနည်း စသည်ဖြင့် အိုးစည်တီးခတ်နည်း လေးမျိုး ရှိပါတယ်။
အိုးစည် တီးခတ်ရာမှာ အိုးစည်ကို ဘယ်စောင်း၊ ညာစောင်း တီးခတ်ရင် “တပ်ဗရန်း” အသံထွက်လေ့ ရှိပါတယ်။ ဘယ်တည့်၊ ညာတည့် ရိုက်တီးမယ်ဆိုရင် “တိုးတိုးတိုးတိုး” ဆိုတဲ့ အသံထွက်ပေါ်ပါတယ်။ ဘယ်ထူ၊ ညာထူ တီးလိုက်မယ်ဆိုရင် “ထုံထုံထုံထုံ” ဟု အသံထွက်သလို အိုးစည်ကို ဘယ်ညာပိတ် တီးမယ်ဆိုရင် “တပ်ပရပ်” ဆိုပြီး အိုးစည်သံကို ကြားရမှာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
အိုးစည်ကြီး အိုးစည်‌သေး း
အိုးစည် တီးခတ်ရာမှာ ခေါ်သံနဲ့ထုသံ ကောင်းမွန်ရန်အတွက် အိုးစည်ကောင်းဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ မျက်နှာဝကျဉ်းတဲ့ အိုးစည် အလုံးသေးက ခေါ်သံကို ကောင်းကောင်း အသံထွက်သော်လည်း ထုသံ မကောင်းပါ။ မျက်နှာဝကျယ်တဲ့ အိုးစည်ကြီးများက ထုသံ ကောင်းကောင်းထွက်သော်လည်း အိုးစည် အလုံးသေးလို ခေါ်သံကောင်းကောင်း မထွက်တာကိုလည်း တွေ့ရပါတယ်။
အိုးစည်ကြီးက ထုသံကောင်းပြီး အိုးစည်သေးက ခေါ်သံကောင်းကောင်း ထွက်ရှိတဲ့အတွက် ဆိုင်းဝိုင်းကြီးတွေနဲ့ တွဲဖက်တီးရာမှာ ဟန်ပြအလှတီးတဲ့ အိုးစည်ကို အသုံးမပြုတာကို တွေ့မြင်ရပါတယ်။ ဆိုင်းဝိုင်းကြီးတွေနဲ့ တွဲဖက်တီးရာမှာ အိုးစည်သံပေါ်အောင် အယိုင်တီး အိုးစည်ကို အသုံးပြုလေ့ ရှိပါတယ်။
အိုးစည်ကို ပတ်လုံးပြုလုပ်သကဲ့သို့ အိုးစည်ပြုလုပ်ရတာဖြစ်ပြီး သားရေကျက်ခြင်း၊ မျက်နှာခြစ် ဆေးဒန်းသုတ်ခြင်း၊ ပတ်စာဝိုင်း ကွင်းခြင်းနဲ့ တံဆိပ်ရိုက်ခြင်းတို့ လုပ်ဆောင်ပြီး အိုးစည်ကောင်းတစ်လုံးဖြစ်အောင် ပြုလုပ်ရပါတယ်။ ဒီအဆင့်တွေပြီးရင် အိုးစည်ကို သရိုးပန်ဖော်ခြင်းကို ပြုလုပ်ပြီး မှန်စီရွှေချကာ အလှဆင်တာကို ပြုလုပ်ရပါမယ်။
တွဲဖက်အက
မြန်မာ့ကျေးလက် ဒေသတွေ၊ မြို့ပြအရပ် ဒေသတွေမှာ ဘုရားပွဲတွေ၊ အလှူပွဲတွေ ကျင်းပတဲ့အခါ အိုးစည်၊ ဒိုးပတ်တီးဝိုင်းနဲ့ တွဲဖက်ပြီး ကပြနေကြတာကတော့ ဦးရွှေရိုးနဲ့ ဒေါ်မိုးအကပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဦးရွှေရိုးနဲ့ ဒေါ်မိုးအကဟာ ရိုးရာအက မဟုတ်ပါ။ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ရ၀ ကျော်လောက် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဖြစ်တဲ့ “တောမြိုင်စွန်းမှ လွမ်းအောင်ဖန်” အမည်ရှိတဲ့ ဇာတ်ကား ဇာတ်ဝင်ခန်းမှာ ဦးရွှေရိုးဆိုတဲ့ ဇာတ်ကောင်ဟာ တောနယ်ကနေ မြို့ပေါ်ရောက်လာပြီး အတီးအက ခွတီးခွကျပုံစံနဲ့ ပုသိမ်ထီးကိုဆောင်းပြီး တောင်ရှည်ပုဆိုးကွက်တုံး၊ ရင်ဖုံးတိုက်ပုံ ဝတ်ဆင်ကာ နှုတ်ခမ်းမွေးကားကား၊ မချိုမချဉ် မျက်နှာပေးနဲ့ အပျိုကြီး ဒေါ်မိုးကို ပိုးပန်းတဲ့ သရုပ်ဆောင်တာကို ရုပ်ရှင်ကြည့် ပရိသတ်က နှစ်သက်သဘောကျပြီး အဲဒီလို ပုံစံမျိုး ဝတ်ဆင် သရုပ်ဖော်ကပြရင်း မြန်မာ့ အိုးစည်၊ ဒိုးပတ်ဝိုင်းနဲ့ တွဲဖက်ကပြတဲ့ အက ဖြစ်လာပါတော့တယ်။
သူငယ်တော် အက ကိုလည်း အိုးစည်နဲ့ တွဲဖက် တင်ဆက် ကြ လေ့ ရှိ ပါ တယ်။
သစ်တော်ဖျား (မြောက်)ရွာ၊ တံတားဦးမြို့နယ်
သစ်တော်ဖျား (မြောက်)ရွာ (Thittawhpyar(North))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ တံတားဦးမြို့နယ်၊ နွားခြံကြီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၁၂၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နွားခြံကြီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၃၆ ဦး၊ မ ၁၉၆၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၇၀၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တံတားဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အင်းတေးအပြင်ရွာ၊ အင်းတေး
အင်းတေးအပြင်ရွာ၊ အင်းတေး
ကသဲရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်
ကသဲရွာ (Kathea)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်၊ ကုံးဆုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၈၀၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကုံးဆုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၉၁ ဦး၊ မ ၂၂၂၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၄၂၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖယ်ခုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြေလျှောက်ငှက်ပြောက်
မြေလျှောက်ငှက်ပြောက် (Gould's Shortwing) ကို ဟိမဝန္တာတောင်တန်း၊ ဘူတန်နိုင်ငံ၊ ယူနန်ပြည်နယ်၊ မြန်မာနိုင်ငံ၏နေရာအချို့နှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသည့် ငှက်ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘူတန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ယူနန်ပြည်နယ်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
လိဒ်ဂစ်တာ
လိဒ်ဂစ်တာကို တစ်နည်းအားဖြင့် ဆောလစ်ဂစ်တာ(Solid Guitar) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။ လိဒ်ဂစ်တာကို လျှပ်စစ်ဂစ်တာ (Electric Guitar) ဟုလည်း လူသိများသည်။ ဂစ်တာအသံချဲစက်နှင့်သာ တီးခတ်ရန် ပုံစံထုတ်လုပ်ထားသည့်အတွက် အသံအရည်အသွေးသည် ပစ်ကပ်ပေါ်တွင်သာ မူတည်သည်။ ကြိမ်နှုန်းတုံ့ပြန်မှုမှာ လက်ပေါက်ပြား၊ ကိုယ်တည်နှင့် ပစ်ကပ်အထားအသိုပေါ် မူတည်သည်။ လိဒ်ဂစ်တာများသည် ဆီမီ-အခူးစတစ်ဂစ်တာများအား တီးခတ်ရာတွင် လွယ်ကူပြီးသက်သောင့်သက်သာ ရှိစေရန် ထုတ်လုပ်ထားသည့်အပြင် ကြိုးအထူအပါးမှာလည်း စိတ်ကြိုက်ရွေးချယ်တပ်ဆင်နိုင်ခြင်းကြောင့် ခေတ်ပေါ်ဂစ်တာသမားတွေအားလုံးက နှစ်သက်စွာအသုံးပြုကြသည်။
ခရှီး - ခအင်းမအဲဘူတာ
ခရှီး - ခအင်းမအဲဘူတာ  (香椎花園前駅 ခရှီး - ခအင်းမအဲ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဖုခုအိုခမြို့၊ ဟိဂရှိရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဒုတိယ မြောက်ပြင်သည် (နရပတိစည်သူ)
မြောက်ပြင်သည် ("မြောက်နန်းမတော်မိဖုရား" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ) သည် ပုဂံခေတ် ထီးလိုမင်းလိုမင်း၏ ဒုတိယမြောက် မြောက်နန်းမတော် မိဖုရား ဖြစ်သည်။
နန်းတွင်းရာဇဝင်ကျမ်းများက ပထမ မြောက်နန်းမတော်မိဖုရား စောလတ် ပြီးနောက် ဆက်ခံသူကို ကွဲလွဲစွာ ဖော်ပြကြသည်။ ရာဇဝင်သစ်ကျမ်း (၁၇၈၉) က ဒုတိယ မြောက်နန်းမတော် မိဖုရားသည် ကျန်စစ်သား၏ သူငယ်ချင်းနှင့် ရဲဘော်ရဲဖက်ဖြစ်သော ညောင်ဦးဖီး၏ မြစ် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ သို့သော် မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး (၁၇၂၄) နှင့် မှန်နန်း ရာဇဝင် (၁၈၃၂) တို့ကမူ ညောင်ဦးဖီး၏ မြစ်မှာ တောင်နန်းမတော် မိဖုရားဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ ယင်းအစား မဟာရာဇဝင်နှင့် မှန်နန်းတို့က ပန်းရင်း ကို မြောက်နန်းမတော် မိဖုရားအဖြစ် ဖော်ပြသည်။  ရာဇဝင်သစ် က ပန်းရင်းကို အနောက်နန်းမတော် မိဖုရားဟု ဖော်ပြသည်။
ရာဇဝင်ကျမ်းသုံးစောင်စလုံးက ညောင်ဦးဖီး၏ မြစ်တွင် သားတော် သုံးပါးရှိပြီး၊ မိဖုရား ပန်းရင်းတွင် သားတော် တစ်ပါးရှိသည်ကို တူညီစွာ ဖော်ပြကြသည်.
ရေပေါက်လေးရွာ၊ ကြာအင်း
ရေပေါက်လေးရွာ၊ ကြာအင်း
ခံစပ်တောရွာ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေစကြိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မန်ပြိန်းရွာ၊ မိုင်းမောမြို့နယ်
မန်ပြိန်းရွာ (Manpying)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ မိုင်းမောမြို့နယ်၊ စအွတ်မန်ထိုက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၇၉၉၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းမောမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကပိုင်-သီးကုန်းရွာ၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်
ကပိုင်-သီးကုန်းရွာ (Kapaing-Theekone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်၊ ကပိုင်-သီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၆၈၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ယင်းမာပင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တမန်းသား (ကုလား)ရွာ၊ တမန်းသား
တမန်းသား (ကုလား)ရွာ၊ တမန်းသား
ခရှိး - ဂျင်းဂူးဘူတာ
ခရှိး - ဂျင်းဂူးဘူတာ  (香椎神宮駅 ခရှီး - ဂျင်းဂူး - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဖုခုအိုခခရိုင်၊ ဟိဂရှိမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ကီးလှုန်းရွာ၊ မတူပီမြို့နယ်
ကီးလှုန်းရွာ(Kihlung)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ မတူပီမြို့နယ်၊ ကစဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၀၄၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကစဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၇ ဦး၊ မ ၂၂၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၉၇ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မတူပီမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၄
(၁၉) ရက်
jyuk,klktyjtfgvtfutyYOU GOT UN PUTAIN DE MAIL
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နိုဝင်ဘာ ကဏ္ဍ:၁၉၉၄
ညောင်ကုန်းစုရွာ၊ အင်းတေး
ညောင်ကုန်းစုရွာ၊ အင်းတေး
ရွာသစ်ရွာ၊ တောကြီး
ရွာသစ်ရွာ၊ တောကြီး
အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပွဲများ
ဥရောပတိုက်တွင် စက်မှုလက်မှု ထွန်းကားချိန်မှစ၍ ထွက်ကုန်ပစ္စည်းများသည် သုံးအားထက်ပိုလျက်ရှိရာ ဈေးကွက်ရှာရန်လိုလာခြင်း၊ ကုန်ပစ္စည်းများပြုလုပ်ရန် ကုန်ကြမ်းများလိုလာခြင်းတို့ကြောင့် နယ်ချဲ့ဝါဒသည်ပေါ်ပေါက်ခဲ့လေသည်။ သို့ဖြစ်ရကား ကုန်ပစ္စည်းအများဆုံးလုပ်နိုင်သော အင်အားနှင့်ပြည့်စုံသည့် အင်္ဂလိပ်တို့သည် နယ်သစ်၊ ဒေသသစ်များပိုင်ဆိုင်ရန် ပို၍ကြိုးစားကြလေသည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံဘက်တွင် ခြေကုပ်မိနေပြီဖြစ်သော အင်္ဂလိပ်တို့သည်မြန်မာတို့၏အင်အားကိုကြည့်၍ နယ်ချဲ့ရန် စိုင်းပြင်းလျက်ရှိကြလေသည်။ ယင်းသို့ စီးပွားရေးနယ်ချဲ့ရန် ကြိုးစားရင်းဖြင့်မြန်မာတို့နှင့် သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် စစ်ဖြစ်ခဲ့ကြရရာ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ တတိယစစ်ပွဲအပြီး မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးကို အင်္ဂလိပ်တို့ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုအင်္ဂလိပ်- မြန်မာစစ်ပွဲသုံးပွဲစလုံးသည် ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့လေသည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်အစ အလောင်းဘုရားဘုန်းတန်ခိုး တက်ဖြိုးစအချိန်တွင် ပေါ်တူဂီ၊ ဒတ်ချ၊ ပြင်သစ်၊ အင်္ဂလိပ်လူမျိုးတို့သည် သံလျင်မြို့ကိုအခြေပြု၍ ကုန်ရောင်းကုန်ဝယ် လုပ်လျက်ရှိကြသည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် အခြေစိုက်ထားသော အင်္ဂလိပ်တို့၏ အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီသည် အလောင်းဘုရား၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ဟိုင်းကြီးကျွန်းတွင် ဖွင့်လှစ်ထားရာမှ ရန်ကုန် နှင့်ပုသိမ်တို့တွင် ကုန်တိုက်များဆောက်လုပ်ခွင့်နှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ခွင့်ပါ ရရှိလေသည်။ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးစာချုပ်ကိုလည်း ချုပ်ဆိုသည်။ ယင်းသို့ အခွင့်အရေးများ ရရှိပါလျက် မြန်မာတို့အား ပုန်ကန်ရန်ကြံရွယ်ကြသော မွန်တို့အား အင်္ဂလိပ်တို့သည် လက်နက်များ ရောင်းချခဲ့လေသည်။ ထိုအခါ အလောင်းဘုရားသည် ပုသိမ်မြို့ဝန်အား ဟိုင်းကြီးကျွန်းရှိ အင်္ဂလိပ်တို့ကိုဆုံးမရန် အမိန့်ပေးသည်တွင် ထိုအရပ်ရှိ အင်္ဂလိပ်အများအပြား သေဆုံးကြရသည်။ အလောင်းဘုရားအား ဆက်ခံသော နောင်တော်ကြီးမင်းလက်ထက်တွင် အင်္ဂလိပ်တို့က ဟိုင်းကြီးကျွန်းအရေးတွင် သေဆုံးရသူများအတွက် လျော်ကြေးတောင်းဆိုလေသည်။ နောင်တော်ကြီးမင်းသည် အင်္ဂလိပ်တို့အား လျော်ကြေးမပေးရုံမက အလောင်းဘုရားနှင့် ချုပ်ဆိုခဲ့သော စာချုပ်ကိုလည်း အသိအမှတ်မပြုချေ။ သို့ရာတွင် ရန်ကုန်နှင့် ပုသိမ်မြို့များ၌ နောက်ထပ်ကုန်တိုက်များ ဖွင့်သည်ကိုကား သနားတော်မူသည်။
အင်္ဂလိပ်နယ်ချဲ့လက်အောက် မြန်မာတို့ရောက်ခဲ့ပုံ
မြန်မာနိုင်ငံ ကုန်းဘောင်ခေတ်အတွင်း၌ မြန်မာနှင့် အင်္ဂလိပ်တို့သည် သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် စစ်ခင်းခဲ့ရသည်။
၁၈၈၅ ခုနှစ် တတိယအင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအပြီးတွင် အထက်အောက်မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးသည် အင်္ဂလိပ်အစိုးရလက်အောက်ရောက်ရှိခဲ့ရလေသည်။ ထိုစစ်ပွဲသည် မြန်မာတို့ကို ထီးသုဉ်းနန်းသုဉ်း ဖြစ်စေသော နောက်ဆုံးစစ်ပွဲဖြစ်လေသည်။
မြန်မာနှင့် ဗြိတိသျှ စစ်မက်ဖြစ်ပွားခြင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ ကျဆုံးခြင်း
မြန်မာတို့ နယ်မြေချဲ့ထွင်ရာ၌ ၎င်း၏ နယ်စပ်ဒေသများတစ်လျှောက်တွင် အကျိုးဆက်များ ရှိခဲ့သည်။ ထိုနယ်စပ် ဒေသများသည် ဗြိတိသျှပိုင် အိန္ဒိယသို့ ပိုမို နီးကပ်စွာ ရွေ့သွားခဲ့သည့်အတွက် စစ်ပြေးဒုက္ခသည်များ ပြဿနာနှင့်၊ စစ်တပ်မှ စစ်ဆင်ရေးပြုလုပ်မှုများသည် အလွယ်တကူ ခွဲခြား၍မရနိုင်သော နယ်စပ်နယ်မြေများသို့ ပျံ့နှံ့ခဲ့သည့် ပြဿနာ နှစ်မျိုးလုံး ရှိခဲ့သည်။ မြန်မာတို့၏ ဆက်လက်၍ နယ်မြေချဲ့ထွင်ခြင်းနှင့် တိုက်ရိုက်တိုက်ခိုက်မှုများကို တုံ့ပြန်သည့်အနေနှင့် ၎င်းကို တန်ပြန်ရန် ဗြိတိသျှနှင့် ထိုင်းတို့သည် ၁၈၂၄ ခုနှစ်တွင် ပူးပေါင်းခဲ့သည်။
ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပွဲ
ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပွဲ (၁၈၂၄-၁၈၂၆) သည် ဗြိတိသျှတို့ အောင်ပွဲဆင်ခြင်းဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ စစ်ပြေငြိမ်းရေး ရန္တပိုစာချုပ်(Treaty of Yandabo) ချုပ်ဆိုခြင်းဖြင့် မြန်မာတို့ သည် ယခင် သိမ်းပိုက်အောင်မြင်ထားသော အာသံ၊ မဏိပူရနှင့် ရခိုင်ဒေသများကို လက်လွှတ် ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။ ဗြိတိသျှတို့သည် အနာဂတ်တွင် မြန်မာသို့မဟုတ် ထိုင်းနှင့် ညှိနှိုင်းရေးလုပ်ရန်အတွက် အပေးအယူပစ္စည်းအဖြစ် အသုံးပြုရန် ရည်ရွယ်၍ တနင်္သာရီဒေသကိုလည်း သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ နှစ်ပေါင်းတစ်ရာ ကျော်သွားသောအခါ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ ဗြိတိသျှတို့သည် နယ်မြေဒေသများကို အကြီးအကျယ် ချဲ့ထွင်သည့် ကာလတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတများနှင့် အဓိက နယ်မြေဒေသကြီးကို တပ်မက်လာသည်။
ခရှိမဘူတာ (အိုဆာကာ)
ခရှိမဘူတာ  (加島駅 ခရှိမ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိုဆာကာခရိုင်၊ အိုဆာကာမြို့၊ ယောဒိုဂဝရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပွဲများ
ဒုတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပွဲ
၁၈၅၂ ခုနှစ်တွင် လော့ဒ် ဒါလ်ဟိုဆီ (Lord Dalhousie) သည် ယခင်က ချုပ်ဆိုခဲ့သော စာချုပ်နှင့် ဆက်နွယ်သည့် အသေးအမွှား အချက်အလက်များကို အကြောင်းပြု၍ ရေတပ်ဗိုလ်ချုပ် လင်းဘတ်ကို မြန်မာနိုင်ငံသို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ မြန်မာတို့သည် မဆိုင်းမတွ သဘောတူ ဆောင်ရွက်ပေးရာ ဗြိတိသျှတို့အတွက် စစ်ပွဲဖြစ်ပွားရခြင်း အကြောင်းရင်း ဖြစ်စေသည့် မြို့တော်ဝန်ကို ဖယ်ရှားခြင်းလည်း ပါဝင်လေသည်။ လင်းဘတ်သည် အစွန်းရောက် မေးခွန်းများ ထုတ်နိုင်သော အခြေအနေတွင် ရေတပ်နှင့် ထိပ်တိုက် ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်ရန် လှုံ့ဆော်ခဲ့သည်။ ဤနည်းအားဖြင့် ဒုတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပွဲသည် ၁၈၅၂ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး အောက်မြန်မာနိုင်ငံဟု ပြန်လည်အမည်ပေးခေါ်ဆိုသော ပဲခူးဒေသကို ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်ခြင်းဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ စစ်ပွဲကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် နန်းတွင်း ပုန်ကန်မှု ဖြစ်ခဲ့ပြီး ပုဂံမင်း (၁၈၄၆-၁၈၅၂) ၏နေရာတွင် အဖေတူအမေကွဲ ညီအစ်ကိုတော်သူ မင်းတုန်းမင်း (၁၈၅၃-၁၈၇၈) က နန်းတက်ခဲ့သည်။
အက်ဖ် (အက္ခရာ)
F သည် ၆ ခုမြောက် အခြေခံ ခေတ်သစ် လက်တင် အက္ခရာ ဖြစ်သည်။အင်္ဂလိပ်ဘာသာတွင် (/ɛf/) သည်  (ef) သို့မဟုတ် F ဟု အသံထွက်သည်။ စီမီတစ်ဘာသာ၌ vâv သည် /v/ ကို ကိုယ်စားပြုပြီး ယေဘူယျအားဖြင့် တင်းပုတ် သို့မဟုတ် ချိတ်ပုံစံလေးဖြင့် ဖော်ပြကြသည်။ F သည် ထိုပုံစံလေးများမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ထို့အပြင် ၎င်းသည် အီဂျစ်အရုပ်စာ သင်္ကေတလေးများကို အခြေခံထားခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ဥပမာ- အောက်ပါပုံလေးကို အခြေခံထားခြင်းသည်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။
ဖိုနီးရှင်းဘာသာမှ F ၏ပုံစံကို ဂရိဘာသာသို့ မွေးစားထားခဲ့ပြီး အသံထွက်ကို upsilon (၎င်းသည် ဂရိဘာသာတွင် Yကို ကိုယ်စားပြုသည်၊ နောက်ပိုင်း၌ ရောမအက္ခရာတွင်လည်း < U >,< V >,< W >  ဖြစ်ပေါ်လာစေသည်။) ဟုခေါ်သည်။ ထို့အပြင် ဂရိဘာသာမှ digamma (၎င်းသည် F ပုံစံဖြစ်သော်လည်းအသံထွက်မှာ /w/ ဖြစ်သည်။)F ကိုအတုခိုး ရေးသား ထားခြင်းသည်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ဩရုစကမ် ဘာသာတွင် -- ကို wအဖြစ်သာ ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ ရောမအက္ခရာတွင် digraph (FH) ကို /f/ ကို ဖော်ပြရန်အတွက် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ၎င်းစကားလုံးကို ဩရုစကမ် ဘာသာတွင် wအဖြစ်သာ  အသုံးပြုခြင်းမှာ ၎င်းတို့သည် ဂရိဘာသာမှ U ကို w အဖြစ်ဖော်ပြရန်အတွက် အသုံးပြုထားပြီးသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်တွင် ဂရိဘာသာမှ ဖိုင်(Phi)‹Φ› ကို နှုတ်ခမ်းဟသံထွက်ရန်အတွက် အသုံးပြုခဲ့ကြပြီးဖြစ်သော်လည်း လက်ရှိ ခေတ်သစ်ဂရိဘာသာတွင်မူ ထိုအသံထွက်သည် F နှင့် အနီးစပ်ဆုံးတူသော အသံထွက်ဖြစ်သည်။
ကွီပေါ်ရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်
ကွီပေါ်ရွာ (Kwipaw)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်၊ ကုံးဆုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၈၀၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကုံးဆုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၉၁ ဦး၊ မ ၂၂၂၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၄၂၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖယ်ခုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရှားပြေးရွာ၊ မုံရွာမြို့နယ်
ရှားပြေးရွာ (Sharpyay)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ မုံရွာမြို့နယ်၊ မရိုးတောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၀၂၉ ဖြစ်သည်။  ၎င်းရွာသည် မုံရွာမြို့ပေါ်ရှိ ရပ်ကွက် ဖြစ်သွားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မုံရွာမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နားပုံရွာ၊ မိုင်းယွန်း
နားပုံရွာ (Narpong)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်၊ မိုင်းယွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၅၈၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းယွန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၄၉ ဦး၊ မ ၁၃၈၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၃၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ခွန်နှစ်ကြိုက်
ခွန်နှစ်ကြိုက် သည် ရန်ကုန်တိုင်း၊ တိုက်ကြီးမြို့နယ်အဝင် ဖြစ်သည်။ အရှေ့ဘက်တွင် ကြိုက်စကိုင်း၊ တောင်ဘက်တွင် ကြာအင်း၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် အလဘုတ်၊ အနောက်နှင့် အနောက်မြောက်တွင် ခွန်နှစ်ကြိုက် အနောက်ရွာ၊ မြောက်ဘက်တွင် လှိုင်ရွာတို့ ရှိသည်။ ၂၀၁၄ ခုစာရင်းအရ လူဦးရေ ၁၃၈၄ ဦး နေထိုင်သည်။
Dictionary.com
Dictionary.comသည် အွန်လိုင်းအဘိဓာန်ဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ ဒိုမိန်းကို ၁၉၉၅ ခုနှစ် မေလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် မှတ်ပုံတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ Dictionary.com တွင် ပါဝင်သော အကြောင်းအရာများသည် Random House Unabridged Dictionary ၏ နောက်ဆုံးထုတ်ဗားရှင်းပေါ်တွင် အခြေတည်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ နောက်ထပ် ထပ်ဖြည့်သောအကြောင်းအရာများမှ Collins English Dictionary၊ American Heritage Dictionary နှင့် အခြားသော အဘိဓာန်တို့မှ ယူထားခြင်းဖြစ်သည်။
ပြင်ပလင့်များ
ကဏ္ဍ:အွန်လိုင်း အင်္ဂလိပ်အဘိဓာန်များ
အန်တာရစ်
အန်တာရစ် ( တနည်း Alpha Scorpii အတိုကောက် α Scorpii သို့မဟုတ် α Sco) သည် ညဘက်ကောင်းကင်တွင် ၁၅ ခုမြောက် အတောက်ပဆုံးနှင့် ကြယ်စုတန်း ဗြိစ္ဆာ နက္ခတ်တာရာတွင် အတောက်ပဆုံး ကြယ်တစ်စင်းဖြစ်သည်။ ကြယ်အမျိုးအစား ခွဲခြားသတ်မှတ်ချက်အရ အန်တာရစ်သည် ဆူပါ ဧရာမကြယ်နီဖြစ်ပြီး လေ့လာနိုင်သောကြယ်များထဲတွင် အတောက်ပဆုံးနှင့် အကြီးမားဆုံးကြယ်ဖြစ်သည်။ အန်တာရစ်သည် Scorpius-Centaurus Association ၏ အဖွဲ့ခွဲဖြစ်သော Upper Scorpius ၏ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ကာ ယင်းထဲတွင် ပျမ်းမျှ သက်တမ်း ၁၁ မီလီယံနှစ်ရှိကြကုန်သော ကြယ်များပါဝင်ပြီး အကွာအဝေးအားဖြင့် ၁၄၅ parsecs (အလင်းနှစ် ၄၇၀) ကွာဝေးသည်။
ဂုဏ်သတ္တိ
အန်တာရစ်သည် ဆူပါကြယ်ဘီလူးဖြစ်ပြီး ကြယ်အမျိုးအစား M0.5Iab ဖြစ်သည်။ အချင်းဝက်သည် နေထက် အဆပေါင်း ၈၈၃ ရှိသည်။ ယင်းအား မိမိတို့ နေစကြဝဠာ၏အလယ်တွင် ထားမည်ဆိုပါက ယင်း၏အပြင်ဘက်မျက်နှာပြင်သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်ပတ်လမ်းအထိ ရောက်ရှိနေပေလိမ့်မည်။ အန်တာရစ်သည် ကမ္ဘာမြေမှ အလင်းနှစ် ၅၅၀ (၁၇၀ parsecs) ကွာဝေးသည်။ ယင်း၏ တောက်ပမှုသည် နေထက် အဆပေါင်း ၁၀၀၀၀ ပိုမိုတောက်ပသည်။ သို့သော် ကြယ်၏ အနီအောက်ရောင်ခြည် တောက်ပမှုအပိုင်းများအား ထည့်တွက်ပါက နေထက် အဆပေါင်း ၆၅၀၀၀ ပိုမိုတောက်ပသည်။ ထုထည်သည် နေထုထည်ပေါင်း ၁၅ မှ ၁၈ ကြားတွင် ရှိမည်ဟု တွက်ချက်ထားသည်။ မကြာသေးခင်က လေ့လာချက်အရ နေထုထည်၏ ၁၇ ဆနှင့် သက်တမ်းအားဖြင့် ၁၂ မီလီယံနှစ် ရှိပြီဟု ယူဆရသည်။
တည်နေရာ
အန်တာရစ်အား နှစ်တိုင်း မေလ ၃၁ ရက်တွင် ကြယ်သည် နေ၏ဆန့်ကျင်ဘက်အရပ်တွင်ရှိချိန် မြင်တွေ့ရနိုင်သည်။ ယင်းအချိန်တွင် ကြယ်သည် အီကွေတာမှဆိုပါက နေဝင်ချိန်တွင် ပေါ်ထွက်လာပြီး မိုးသောက်ချိန်တွင် ပြန်ဝင်သွားသည်။ အန်တာရစ်အား ညဘက်ကောင်းကင်တွင် မမြင်နိုင်ပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် နေ၏ နီးကပ်သောအရောင်ဖုံးလွှမ်းမှုကြောင့်ပေတည်း။ ယင်းကဲ့သို့ မြင်နိုင်သည့်ကာလသည် တောင်ကမ္ဘာခြမ်းထက် မြောက်ကမ္ဘာခြမ်းတွင် ပိုမိုကြာရှည်သည်။
​ညောင်ကုန်းအစုရွာ၊ အင်းတေး
ညောင်ကုန်းအစုရွာ၊ အင်းတေး
အန်တာရစ်
ပြင်ပလင့်များ
ကဏ္ဍ:ဗြိစ္ဆာ နက္ခတ်တာရာ ကဏ္ဍ:ကြယ်စုံတွဲများ ကဏ္ဍ:ဆူပါ ဧရာမကြယ်များ
နရီချိန်စက်
နရီချိန်စက် (Metronome; မက်ထရိုနုမ်း) ဆိုသည်မှာ စည်းချက်ထုတ်ပေးသည့် ကိရိယာကို ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ရှေးရိုးအတိုင်း သံပတ်ပေးရသော မက်ထရိုနုမ်းအပြင် ခေတ်မီ ဒစ်ဂျစ်တယ်အီလက်ထရောနစ် နည်းပညာဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော မက်ထရိုနုမ်းများလည်းရှိသည်။ ယင်းကိရိယာများသည် စည်းချက် အပျော့အပြင်း အနှေးအမြန် အမျိုးမျိုးကို ထုတ်ပေးနိုင်သည်။ Boss Dr Beat အမျိုးအစားတွင် လူ၏အသံနှင့်ပါ စည်းချက်ခေါ်ပေးနိုင်သည့်အပြင် Drumstand များ၌လည်း တပ်ဆင်နိုင်သည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဂီတသင်္ကေတများတွင် မက်ထရိုနုမ်းကို အတိုအကောက်အနေဖြင့် m.m (သို့) bpm (Beat Per Minute) ဟု ပြလေ့ရှိသည်။ အသံဖမ်းစတူဒီယိုများတွင် တစ်တောက် ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။
မြေလူးငှက်စိမ်း
မြေလူးငှက်စိမ်း (Cochoa viridis) သည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ နီပေါနိုင်ငံ၊ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံနှင့် ဘူတန်နိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရတတ်သည့်ငှက်ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
UN Women
ကုလသမဂ္ဂ အမျိုးသမီးများ ကျားမတန်းတူညီမျှရေးနှင့် လုပ်ပိုင်ခွင့်မြှင့်တင်ပေးရေး (United Nations Entity for Gender Equality and the Empowerment of Women; UN Women ဟုလည်း သိကြ) သည် အမျိုးသမီးများ လုပ်ပိုင်ခွင့် ရရှိနိုင်ရေးအတွက် ဆောင်ရွက်ပေးသော ကုလသမဂ္ဂ၏ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဆွမ်ပီတူရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
ဆွမ်ပီတူရွာ(Tsumpitu)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ ဂမ္မဂျောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၇၀၉ ဖြစ်သည်။
UN Women
UN Women ကို ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် လုပ်ငန်းစတင်ခဲ့သည်။ ယခင်က UNIFEM အမည်ဖြင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့သလို ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးမှုအဖွဲ့၏ အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်သည်။
မြေလူးငှက်စိမ်း
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘူတန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ယူနန်ပြည်နယ်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ဆွမ်ပီတူရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခရှိမဘောလုံးကွင်းဘူတာ
ခရှိမဘောလုံးကွင်းဘူတာ  (鹿 島 サ ッ カ ー ス タ ジ ア ム 駅 ခရှိမဆက်ခဆုတဂျိယမု - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိဘရခိခရိုင်၊ ခရှိမမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ရွာလုရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
ရွာလုရွာ (Ywarlu)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ ရွာလုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၉၆၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွာလုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၄၉ ဦး၊ မ ၁၃၉၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၄၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အောင်မိုးရွာ၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်
အောင်မိုးရွာ (Aungmoe)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်၊ ကံချောင် (အောင်မိုး)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၆၃၄ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ယင်းမာပင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပုလဲ (အဆိုတော်)
ပုလဲသည် (၁၉၈၀)ဝန်းကျင်၌ ထင်ပေါ်ကျော်ကြားခဲ့သော PLAYBOY တေးဂီတအဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး အဆိုတော်ပလေးဘွိုင်သန်းနိုင်၏ ဇနီး ဖြစ်သလို ဝမ်းကွဲမောင်နှမလည်း တော်စပ်သည်။ ပုလဲ၏မွေးဖွားရာဇာတိမှာ ပြင်ဦးလွင်မြို့ဖြစ်သည်။ ပုလဲ၏အနုပညာရှင်မောင်နှမများမှာ စိန်လွင်၊ ပလေးဘွိုင်သန်းနိုင်၊မြသီတာ၊ပီတာဘတူ၊တိုနီဘတူ၊ ပီတာဘသိန်း၊တင်အောင်မိုး၊နှင်းနှင်းအေး၊သန်းသန်းနွယ်၊ခင်မြတ်မူ၊တက္ကသိုလ်အေးမောင်၊ခင်နုရီတို့ဖြစ်ကြသည်။ ပုလဲသည် ပလေးဘွိုင်သန်းနိုင် နှင့် ဆွေဇင်ထိုက်တို့ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ထားသော အချစ်လှေရုပ် ရှင်ဇာတ်ကား၌ အထူးဧည့်သည်သရုပ်ဆောင်အနေဖြင့် ပါဝင်ခဲ့သည်။
ပုလဲသည် ရွှေပုလဲငွေပုလဲ၊ ပတ္တမြားပုလဲနီလာပုလဲစသည့် တစ်ကိုယ်တော်အယ်လ်ဘမ်များကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ပလေးဘွိုင်သန်းနိုင် နှင့်တွဲဖတ်၍လည်း ချစ်ရမ္မက်၊ မရဲ့မောင်လေး၊ မမသဲပညာစသည့် အယ်လ်ဘမ်များ ကိုထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ပလေးဘွိုင်အဖွဲ့နှင့်တွဲဖတ်၍ ပလေးဘွိုင် ရဲ့ ပလေးဘွိုင်အမှတ်(၁)၊အမှတ်(၂) နှင့် အချစ်လှေ စသည်အယ်လ်ဘမ်များ၌လည်း တစ်ပုဒ်စနှစ်ပုဒ်စ ပါဝင်သီဆိုခဲ့သည်။ အဆိုတော်ပုလဲသည် ယခုဩစတေးလျနိုင်ငံ၌ မိသားစုဆွေမျိုးများနှင့် အတူ နေထိုင်လျက်ရှိသည်။
သီဆိုခဲ့သော သီချင်းများ
• # ကိုကိုရေရူးပြီ
• # ကိုကိုယောင်္ကျားမဟုတ်ဘူး
• # လူကြမ်းမင်းသားလေး
• # ပေါက်နေပြီ
• # ပန်းချယ်ရီမေ
• # ရေလိုအချစ်
• # လေကလေးကိုကို
• # ချစ်ဖို့ကောင်းတဲ့မောင်
• # ဘတ်စ်ကားထဲမှာသူဆိုးတယ်
• # ဝင်္ကဒီပနီယောင်္ကျား
• # ရောမမြို့ကိုအကြွေးနဲ့ဝယ်မယ်
• # ဇွတ်ချစ်မယ်
• # ဒီလိုဒီလိုလှလို့ချစ်တယ်
• # အချစ်လှေ
• # LOVE
• # မိုဟာမတ်အလီ
• # ကားအနီလေး (ဒတ်ဆန်းအနီ)
• # အလွမ်းဘုရင်မလေး
• # ဖြည်းဖြည်းပေါ့
• # မရဲ့မောင်လေး
• # မေမေပြောတယ်မုန်းလိုက်တဲ့
• # ဗီးနပ်စ်နတ်သမီး
• # တောင်ပြာတန်းကချစ်ရက်တွေ
• # ကော်ဖီပူလေးသောက်လိုက်ပါဦး
• # အရက်ညာတိုက်တယ်
• # ရှားရှားပါးပါးမျက်ရည်
• # မောမြေ မောအလှ မောနှမ
• # အမြဲစိမ်းလန်းသောတောအုပ်
• # လဲပြိုနေပြီ
• # အလွမ်းကဗျာ
• # ရူးပြီ
• # ဘဝခရီးဝေး
• # စတော်ဘယ်ရီချစ်သည်းရှင် (စိန်လွင် နှင့် တွဲဖတ်၍သီဆို)
• # ချစ်ကမ္ဘာ (ပလေးဘွိုင်သန်းနိုင် နှင့် တွဲဖတ်၍သီဆို)
• # ချစ်ခရီးအဖော်မွန် (စိန်လွင် နှင့် တွဲဖတ်၍သီဆို)
• # သွားတော့သူငယ်ချင်း
• # ဆန်းဒေးချစ်သူ
• # ဝမ်းနည်းပါတယ်ရှင်
• # ဘုရားဖူးသွားစို့
• # ဟုတ်သိပ်ဟုတ်
• # ကျွန်မချစ်သည်း
• # သေခန်းပြတ်ပဲသူငယ်ချင်း
• # ဘီလူးခေါင်းလေးနဲ့မင်းသား
• # အချစ်ပျောက်မလေး
• # မခေါ်တော့ဘူး
• # မောင်ရယ်ချစ်လိုက်တာ
• # ရက်မြတ်နေ့လေးထဲ
• # နှုတ်ခမ်းလေးသော့ခတ်ထားပါ
• # ဪမိန်းမ (ပလေးဘွိုင်သန်းနိုင် နှင့် တွဲဖတ်၍သီဆို)
• # ဟောလိဝုဒ်သွားမယ်
• # ယောင်္ကျားမျက်ရည်
• # ကလင်ကလင် ကလန်ကလန်
• # သည်လူကိုအရယူမယ်
• # အမူးပဲ
• # အကြံရပြီ
• # ပစ်မသွားနဲ့အချစ်ရယ် (ခင်မောင်ထူး နှင့် တွဲဖတ်၍သီဆို)
• # ပျော်ရွှင်မင်းသမီး
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသမီး အဆိုတော်များ ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ ကဏ္ဍ:မွေးဖွားခုနှစ် မသိရှိရသူများ (သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ)
မာလာလာ
သူမနာမည် အပြည့်အစုံက မာလာလာ ယူဆပ်ဇိုင်ယာ ဖြစ်သည်။ သို့သော် တစ်ကမ္ဘာလုံးကတော့ သူ့ကို မာလာလာ ဟုသာ ချစ်စနိုးခေါ်ကြသည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၁၂ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ကလေး တစ်ယောက်မျှသာ ရှိသေးသော်လည်း မကြာသေးမီ သူမ အသက် ၁၆ နှစ်ပြည့်မြောက်သည့်နေ့တွင် ကုလသမဂ္ဂသို့တက်ပြီး စကားပြောခွင့်ရသည်။ ကုလသမဂ္ဂ၏ အထူးဧည့်သည်တော်ကြီးများသာ ထိုင်ရလေ့ရှိသော အတွင်းရေးမှူးချုပ် ဘန်ကီမွန်း ဘေးတွင် ထိုင်ခွင့်ရပြီး ကမ္ဘာ့ခေါင်းဆောင်များနှင့် တစ်တန်းတည်းထားကာ ဆက်ဆံခြင်းခံခဲ့ရသည်။
မာလာလာသည် ပါကစ္စတန် အနောက်မြောက်ပိုင်း ခီဘာ ပတ်တွန်ခဝါပြည်နယ်၊ ဆွပ်ဒေသအတွင်းရှိ မင်ဂိုရာမြို့ငယ်လေး တစ်ခုတွင်မွေးဖွားခဲ့သော သာမန် မိန်းကလေးတစ်ဦးသာဖြစ်သည်။ ဆွပ်တောင်ကြားဒေသတွင် တာလီဘန်တို့ စိုးမိုးလျက် ရှိပြီး အမျိုးသမီးများ ကျောင်းတက်ခွင့်ကို ပိတ်ပင်ထားရာဒေသတွင် သူမ လူဖြစ်လာရခြင်းဖြစ်သည်။
၂၀၀၉-ခုနှစ် အစောပိုင်း၊ မာလာလာ အသက် ၁၂ နှစ်သမီးအရွယ်တွင် ဘီဘီစီ blog သို့ အမည်ဝှက်ဖြင့် တာလီဘန်တို့ အုပ်စိုးမှုအောက်တွင် နေထိုင်ရသော အမျိုးသမီးတို့ဘဝအကြောင်း ရေးသားပေးပို့လိုက်သည်။ တာလီဘန်တို့ အုပ်စိုးမှုအောက်တွင် အမျိုးသမီးတို့သည် ပညာသင်ကြားခွင့်မရသဖြင့် အမျိုးသမီးများ ပညာသင်ကြားခွင့်ရရေးကို သူမအမြင်ဖြင့် စာရေးကာ ပေးပို့လိုက်ခြင်းဖြစ်သည်။
နောက်နှစ်နွေရာသီတွင် နယူးယော့ခ်တိုင်းမ်းသတင်းစာကြီးက ဖြစ်ရပ်မှန် မှတ်တမ်းတင် ရုပ်ရှင်ဇာတ်လမ်းတိုလေးတစ်ခုကို သူမကို အခြေပြုပြီး လာရိုက် သွားသည်။ ထိုဒေသသို့ သတင်းအဖွဲ့က ခက်ခဲစွာလာရောက်ပြီး စွန့်စားရိုက်ကူးသွားသည့် သတင်းတိုလေးအား ကမ္ဘာသို့ ထုတ်လွှင့်ပြသလိုက်ခြင်းကြောင့် မာလာလာနှင့် ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ တာလီဘန်တို့လက်အောက်တွင် နေထိုင်ရသည့် အမျိုးသမီးတို့ အခွင့်အရေးများ ဆုံးရှုံးနေခြင်းကို ကမ္ဘာက သိရှိသွားတော့သည်။ ထိုမှတ်တမ်းရုပ်ရှင်လေးကြောင့် မာလာလာကို လူသိများသွားခဲ့သည်။ သတင်းမီဒီယာနှင့် ရုပ်သံဌာနများကလည်း လာရောက် ပြီး စုံစမ်းမေးမြန်းကာ သတင်းမီဒီယာများတွင် ရေးသားဖော်ပြခဲ့ကြသည်။
အမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးသူငယ်များဆိုင်ရာ ပညာသင်ခွင့်အတွက် သူမလှုပ်ရှားမှုများကို ကမ္ဘာက အသိအမှတ်ပြုသည့် အနေဖြင့် ဒက်စ်မွန် တူးတူး ပေးအပ်သည့် နိုင်ငံတကာကလေးများ ငြိမ်းချမ်းရေးဆုအတွက် လျာထားခြင်းခံရသလို၊ ငြိမ်းချမ်းရေး နိုဗယ်ဆုများလည်းပေးရန် လျာထားခြင်းခံရသည်။ ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် အသက်အငယ်ဆုံး ထိုဆုများကို လျာထား ခြင်းခံရသူလည်းဖြစ်သည်။ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ၏ အမျိုးသားလူငယ်ငြိမ်းချမ်းရေးဆုကိုလည်း ပထမဦးဆုံး ရရှိခဲ့သည်။
၂၀၁၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၉ ရက်နေ့တွင် မာလာလာနှင့် သူငယ်ချင်းများ ကျောင်းမှအိမ်သို့ပြန်လာသည့် ဘတ်စ်ကားကို တာလီဘန်တို့သည် ရပ်ခိုင်းပြီး မာလာလာ၏ ဦးခေါင်းနှင့် လည်ပင်းတို့ကို သေနတ်ဖြင့်ပစ်ကာ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ ဦးခေါင်းသေနတ်ဒဏ်ရာကြောင့် သတိမေ့သွားပြီး အသက်အန္တရာယ် စိုးရိမ်ရသည့် အနေအထားသို့ရောက်ခဲ့သည်။ ပါကစ္စတန် ဆေးရုံးမှတစ်ဆင့် အခြေအနေစိုးရိမ်ရသောကြောင့် ဗြိတိန်နိုင်ငံ၊ ဘာမင်ဟမ်ရှိ ကွင်း အဲလိဇဘတ်ဆေးရုံကြီးသို့ ပေးပို့လိုက်ရ သည်။ အောက်တိုဘာ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ပါကစ္စတန်ရှိ အစ္စလမ်မစ် ဘာသာရေးခေါင်းဆောင် ၅၀ သည် သူမကို သတ်ရန် အားထုတ်ခဲ့သည့် တာလီဘန်တို့ကို အစ္စလမ် ဓမ္မသတ်နှင့် ဆန့်ကျင်သူများဟု ကြေညာခဲ့သည်။ တာလီဘန်တို့ကလည်း မာလာလာကို မသေမချင်း ထပ်လုပ်ကြံမည့်အပြင် သူမ၏ ဖခင်ကိုပါ သတ်ပစ်မည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့ကြသည်။
ယခင် ဗြိတိန် ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ယခု ကုလသမဂ္ဂ ပညာရေးအထူးသံတမန်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသော ဂေါ်ဒန် ဘရောင်းကလည်း ကုလသမဂ္ဂ၏ ပန်ကြားလွှာတွင် မာလာလာ၏အမည်ကို ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ကလေးများအားလုံး ကျောင်းသို့ရောက်ရန် လှုံ့ဆော်သည့် ဆောင်ပုဒ်အဖြစ်သုံးရန် တင်ပြခဲ့သည်။ ထိုဆောင်ပုဒ်မှာ I am Malala ဖြစ်သည်။ ထိုဆောင်ပုဒ်ကို ပါကစ္စတန် သမ္မတ အဆစ် အလီ ဇာဒါရီထံ ဂေါ်ဒန် ဘရောင်းက လာမည့် နိုဝင်ဘာလတွင် လွှဲပြောင်းပေးအပ်မည်ဖြစ်သည်။ ကုလသမဂ္ဂ အတွင်းရေးမှူးချုပ် မစ္စတာ ဘန်ကီမွန်းကလည်း ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်နေ့ (မာလာလာမွေးနေ့) ကို “မာလာလာနေ့” အဖြစ်ကျင်းပရန် ကြေညာခဲ့သည်။ အဓိကဦးတည်ချက်မှာ ကလေးများအတွက် ပညာရေးပန်းတိုင် မပျောက်ရေးကို ဦးတည်လုပ်ဆောင်ကြရန်ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၉ ရက်နေ့ Time မဂ္ဂဇင်း မျက်နှာဖုံးတွင် ကမ္ဘာကို အလွှမ်းမိုးဆုံး ပုဂ္ဂိုလ် ၁၀၀ စာရင်းဝင်အဖြစ် မာလာလာကို ဂုဏ်ပြုဖော်ပြခဲ့သည်။ သူမကို ဂုဏ်ပြုသည့်ဆောင်းပါးကိုလည်း ယင်းမဂ္ဂဇင်းတွင် အမေရိကန် သမ္မတဟောင်း ဘီလ် ကလင်တန်၏ သမီးဖြစ်သူ ချဲလ်ဆီးလ် ကလင်တန်က ရေးသား ခဲ့သည်။
၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်နေ့ မာလာလာ ၁၆ နှစ်ပြည့် မွေးနေ့တွင်ပြန်လည်ကျန်းမာလာသည့် မာလာလာကို ကုလသမဂ္ဂ လူငယ်ညီလာခံ၌ တက်ရောက် မိန့်ခွန်းပြောကြားခွင့်ပြုခဲ့သည်။
ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေညီလာခံသို့ ဆရာအသစ်များ၊ ကျောင်းများ၊ စာအုပ်များနှင့်ရရှိရေးအတွက် ထောက်ပံ့ရန်နှင့် ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ကလေးတိုင်း ကျောင်းတက်ခွင့်ရရေး၊ ပညာသင်ခွင့်ရရေးကို တိုက်တွန်းတောင်းဆိုခဲ့သည်။
မာလာလာကို ဖခင်ဖြစ်သူ ဇီယာအူဒင် ယူဆပ်ဇိုင်ယာက အိမ်တွင်ခိုးပြီး ပညာသင်ကြားပေးခဲ့သည်။ သူ့ဖခင်သည် ကဗျာဆရာ တစ်ယောက်ဖြစ်ပြီး၊ ကျောင်းတစ်ကျောင်းလည်း ဖွင့်ထားသည်။ သူသည် ပညာရေးနှင့်ပတ်သက်ပြီး အစဉ်အလာကို ဆန့်ကျင် သော တက်ကြွသည့် လှုပ်ရှားသူတစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။ သူ့ကျောင်းအမည်မှာ ခူရှာလ်ပြည်သူ့ကျောင်း ဖြစ်သည်။ မာလာလာ သည် ဆရာဝန်ဖြစ်ချင်သော်လည်း ဖခင်က နိုင်ငံရေးသမား ဖြစ်စေချင်ခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်ရာ ညမအိပ်မီ သမီးနှင့် နှစ်ယောက်သား နိုင်ငံရေးအကြောင်းများကို ညဉ့်နက်သည်အထိ ပြောဆိုဆွေးနွေး ငြင်းခုံခဲ့ကြသည်။
၂၀၀၈ ခုနှစ်လောက်တွင် မာလာလာကိုယ်တိုင်က အမျိုးသမီးများ ပညာသင်ကြားခွင့်ရရှိရေးအတွက် စတင်ပြောကြားလာခဲ့သည်။ သူမဖခင်က ပတ်ရှ်ဝါမြို့ရှိ သတင်းဌာနတစ်ခုသို့ ခေါ်သွားပြီး သမီးကို စကားပြောစေခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
“တာလီဘန်တွေက ကျွန်မဆီကနေ ပညာသင်ကြားပိုင်ခွင့်ကို သိမ်းပိုက်ထားလို့ရသလား” ဆိုသည့် သူမ၏ ရဲရဲတောက် ပြောကြားမှုများသည် သတင်းစာများနှင့် ရုပ်မြင်သံကြားများတွင် ဖော်ပြခြင်း ခံလိုက်ရပြီး ဒေသတစ်လုံးသို့ပြန့်နှံ့သွားကာ တာလီဘန်တို့ကိုလည်း စိန်ခေါ်လိုက်သလိုဖြစ်သွားခဲ့သည်။
၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် မာလာလာသည် ဘီဘီစီ အူရ်ဒူအစီအစဉ်သို့ စာတစ်စောင်ရေးပို့လိုက်သည်။ ဘီဘီစီသတင်းထောက် အဘဒူဟိုင် ကာကာအား မာလာလာ၏ဖခင်က တာလီဘန်တို့လက်အောက်ရှိ အမျိုးသမီးတို့၏ ပညာသင်ကြားရသည့်ဘဝကို စာဖြင့် ရေးသားပေးပို့ရန် ဖိတ်ခေါ်ခိုင်းခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က တာလီဘန်စစ်ရေးခေါင်းဆောင်မှာ မော်လာနာ ဖာဇ်လူလာဖြစ်သည်။ မော်လာနာသည် ဆွပ်တောင်ကြားဒေသကို သိမ်းပိုက်ပြီး စိုးမိုးနေသူလည်းဖြစ်သည်။ သူက ရုပ်မြင်သံကြားကြည့်ခွင့်၊ သီချင်းနားထောင်ခွင့်၊ မိန်းကလေးများ ပညာသင်ကြားခွင့်နှင့် မိန်းကလေးများ ဈေးဝယ်ထွက်ခွင့်တို့ကိုပါ ပိတ်ပင်တားမြစ်ခဲ့သည်။ ပြည်သူများကို ခြိမ်းခြောက်သည့် အနေဖြင့် ခေါင်းဖြတ်ထားသည့် ရဲများ၏ အလောင်းများကို မြို့လယ်ရှိ ကွက်လပ်တွင် ချိတ်ဆွဲပြသထားခဲ့သည်။
မာလာလာဖခင်ကျောင်းမှ အီရှာဆိုသူက ဘီဘီစီထံ စာတစ်စောင်ရေးရန် သဘောတူခဲ့သော်လည်း မိဘများက တာလီဘန်တို့ သတ်ဖြတ်မည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် အစီစဉ် ပျက်သွားခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မာလာလာက ဘီဘီစီထံစာရေးရန် သဘောတူလိုက်ပြီး စာရေးပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
၂၀၀၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၅ ရက်နေ့တွင် တာလီဘန်တို့က မင်ဂိုရာ၌ မည်သည့် မိန်းကလေးမှ ကျောင်းမတက်ရအမိန့်ထုတ်လိုက်သည်။ ထို့ပြင် အမျိုးသမီး ကျောင်းပေါင်း ၁၀၀ ခန့်ကိုလည်း ဗုံးများဖြင့် ဖောက်ခွဲဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ မာလာလာတက်နေ သည့်ကျောင်းမှ ကျောင်းအုပ်ကြီးကလည်း ကျောင်းသူများကို ကျောင်းလာလျှင် ကျောင်းဝတ်စုံဝတ်မလာဘဲ သာမန်ဝတ်စုံများဖြင့်သာ လာကြရန်ပြောခဲ့သည်။ မာလာလာက ထိုအကြောင်းနှင့်ပတ်သက်ပြီး “သမီးကတော့ သမီးအကြိုက်ဆုံး ပန်းရောင် ဝတ်စုံလေးကို ဝတ်ဖို့ ဆုံးဖြတ်လိုက်တယ်။ အခြား မိန်းကလေးတွေလည်း ကျောင်းကို အဝတ်အစား အမျိုးမျိုးတွေနဲ့ ရောက်လာကြတယ်။ ကျောင်းက ကျောင်းနဲ့ မတူတော့ဘူး အိမ်လိုဖြစ်သွားတယ်” ဟုသူ့ blog တွင် ရေးသားခဲ့သည်။
မာလာလာသည် ၂၀၀၉ ခုနှစ်မှ စတင်ပြီး အမျိုးသမီးများ ပညာသင်ကြားခွင့် ရရေးကို သူမ၏ blog မှလည်းကောင်း၊ ကျောင်းများ ဒေသများအတွင်းသို့ လှည့်လည်သွားလာ၍လည်းကောင်း ဟောပြောစည်းရုံး လှုပ်ရှားခဲ့သည်။ သူမအတွက် ဖခင်ကသာ နောက်မှ မားမားမတ်မတ်ရပ်တည်ပေးပြီး လှုပ်ရှားမှုတိုင်းတွင် လိုက်ပါ ကူညီခဲ့သည်။
၂၀၀၉-ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလနှောင်းပိုင်းတွင် မာလာလာသည် “စစ်နှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးအစီရင်ခံစာအဖွဲ့” တွင် ပါဝင်ခွင့်ရခဲ့သည်။ ထိုပရောဂျက်သည် သတင်းမီဒီယာသင်တန်း တစ်ခုဖြစ်ပြီး ပါကစ္စတန်နိုင်ငံအတွင်းရှိ ကျောင်းပေါင်း ၄၂ ကျောင်းနှင့်ပတ်သက် ပြီးလေ့လာသုံးသပ် ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ သူတို့ဆန်းစစ်ချက်များကို ပြည်တွင်းထုတ် သတင်းစာများတွင် ဖော်ပြခွင့်များ ရရှိခဲ့သည်။ ထိုသင်တန်းတွင် တက်ရောက်သည့် အမျိုးသမီးများထဲ၌ မာလာလာသည် အငယ်ဆုံးနှင့် အတက်ကြွဆုံးဖြစ်ခဲ့သည်။
သူ့ဖခင်က မျှော်မှန်းနေသည်မှာ မာလာလာဖောင်ဒေးရှင်း တစ်ခုထောင်ပြီး ဆင်းရဲသည့် မိန်းကလေးများကို ကျောင်းပို့ပေးနိုင်ရေး ဆောင်ရွက်ရန်ဖြစ်သည်။ မာလာလာကလည်း ဖော်ဒေးရှင်းတစ်ခု ထူထောင်နိုင်ရန် အပြင်းအထန် ကြိုးစားနေပြီး ၂၀၁၂ ဧပြီလတွင် အမျိုးသမီးများပညာရေးအတွက် ဗီဒီယိုအစီအစဉ် တစ်ခုကို ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။
နောက်ပိုင်းတွင် မာလာလာကို မီဒီယာများက အလေးပေးလာပြီး ကမ္ဘာကသိလာသည်ကို စိုးရိမ်ထိတ်လန့်လာသည့် တာလီဘန်များက သေနတ်ဖြင့် ပစ်ခတ်ပြီး လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ သို့ဖြစ်ရာ သူမအိမ်သို့ စာများပို့ကာ ခြိမ်းခြောက်ခြင်း၊ ဖေ့စ်ဘွတ်ခ် ပေါ်တွင် သူမအကြောင်းနှင့် ပတ်သက်ပြီး လုပ်ကြံရေးသားချက်များတင်ခြင်းစသည်တို့နှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ သို့သော် အမျိုးသမီးများ ပညာသင်ခွင့်ရရေးကို မည်သည့်အကြောင်းပြချက်နှင့်မျှ မရပ်နားရန် ဆုံးဖြတ်ချက် ပိုမိုခိုင်မြဲစေခဲ့သည်။ ခြိမ်းခြောက်တိုင်း မကြောက်သည့် မာလာလာကို တာလီဘန်တို့က အကြမ်းဖတ်သတ်ဖြတ်ရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်ကြောင်း ကြေညာလိုက်သည်။
တစ်နေ့ ပါကစ္စတန် ဆွပ်တောင်ကြားတွင် ဘတ်စ်ကားတစ်စီး မောင်းလာနေသည်။ ထိုကားပေါ်တွင် စာမေးပွဲဖြေပြီး ပြန်လာ သည့် ကျောင်းသားလေးများ ပါလာကြသည်။ ကားကို မျက်နှာဖုံးစွပ် လက်နက်ကိုင်သူပုန်များက ရပ်ခိုင်းပြီး ကားပေါ်တက်လာခဲ့ကြသည်။ သေနတ်ကိုင်ထားသည့် တစ်ယောက်က “ဘယ်သူ မာလာလာ လဲဟေ့” ဟုအော်ပြောလိုက်သည်။ ပြီးလျှင် “ပြောရင်ပြော မပြောရင် အားလုံးကို ပစ်သတ်မယ်” ဟုလည်း အော်လိုက်သည်။ မာလာလာက သူမဖြစ်ကြောင်း မတ်တပ်ထပြီး ပြောလိုက်သည်။ တာလီဘန်သူပုန်တွေက သူမ မျက်နှာကို သေနတ်ဖြင့် တစ်ချက်ပစ်လိုက်သည်။ ပြီးတော့ လည်ပင်းကို နောက်တစ်ချက် ထပ်ပစ်လိုက်ပြန်သည်။ နောက်တစ်ချက် ပခုံးကို ထပ်ပစ်လိုက်သည်။ ပစ်ခတ်မှုတွင် အခြား မိန်းကလေးနှစ်ဦးကိုလည်း ကျည်တွေထိကုန်သည်။ ထိုတိုက်ခိုက်မှုအကြောင်းကို မာလာလာအားပစ်ခတ်စဉ် ထိခိုက်ခဲ့သော ရီရာ့ဇ်နှင့် ရမ်ဇမ်ဆိုသည့် မိန်းကလေးနှစ်ဦးက ဒဏ်ရာရနေသည့်ကြားမှ သတင်းထောက်များကို ပြောပြနေခြင်း ဖြစ်သည်။
သေနတ်ဒဏ်ရာများဖြင့် မေ့မြောနေသော မာလာလာကို ပတ်ရှာဝါစစ်ဆေးရုံကြီးသို့ ရဟတ်ယာဉ်ဖြင့် ချက်ချင်း ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။ ဦးနှောက်ကို ထိထားသည့် အပိုင်းမှလွဲပြီး ခွဲစိတ်ကုသပေးခဲ့သည်။ ကျည်ဆန်က ခေါင်းကို ဖောက် ထွက်သွားခြင်းဖြစ်သည်။ သုံးနာရီအကြာ ခွဲစိတ်ပြီး လည်ပင်းနှင့် ပခုံးထဲမှ ကျည်များကို ထုတ်ခဲ့ရသည်။
ခွဲစိတ်မှုများ မလုပ်မီအချိန်အထိ စိတ်ဓာတ်ခိုင်မာလှသော မာလာလာသည် လက်နှင့် ခြေထောက်များကို လှုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ သေနတ်ဖြင့် ပစ်ခတ်ခံရပြီးစတွင်လည်း ဆရာကို စကားပြောသွားခဲ့သေးသည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၅ ရက်နေ့တွင် မာလာလာကို ပါကစ္စတန်စစ်ဆေးရုံကြီးမှ ဗြိတိန်သို့ ပို့ဆောင်ကုသရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ အောက်တိုဘာ ၁၇ ရက်နေ့တွင် မာလာလာ မေ့မြောနေပြီး ဦးနှောက်မပျက်စီးရန် ကုသဖို့လိုကြောင်း အဲလိဇဘတ်ဆေးရုံကြီးက ကြေညာ ခဲ့သည်။ ၂၆ ရက်နေ့တွင် အခြေအနေပြန်ကောင်းလာသည်။ နိုဝင်ဘာ ၈ ရက်နေ့တွင် အခြေအနေကောင်းလာသဖြင့် ကုတင်ပေါ်ထိုင်ပြီး ဓာတ်ပုံအရိုက်ခံနိုင် ခဲ့သည်။
မာလာလာသည် အမျိုးသမီးများ ပညာသင်ကြားခွင့်ရရေး၊ ကျောင်းနေအရွယ်ကျောင်းသားတိုင်း ပညာသင်ကြားခွင့်ရရေးကို စိတ်ဓာတ်ခိုင်မာစွာဖြင့် ဆက်လက် လုပ်ဆောင် နေခဲ့သည်။ သေလောက်သည့်ဒဏ်ရာများဖြင့် မိန်းမောနေခဲ့သည့်တိုင် သူမစိတ်ကူးထဲတွင် ကလေးတွေကို စာတွေသင်နေသည်။ အမျိုးသမီးတွေကို ကျောင်းပို့နေသည်။
“ကလေးတစ်ယောက်၊ ဆရာတစ်ယောက်၊ စာအုပ်တစ်အုပ်နဲ့ ကလောင်တစ်ချောင်းဟာ ကမ္ဘာကြီးကို ပြောင်းလဲနိုင်ပါတယ်” ဟူ၍ဖြစ်သည်။
မာလာလာသည် ၂၀၁၄ ခုနှစ်အတွက် ငြိမ်းချမ်းရေး နိုဘယ်ဆုကို ဆတ္တရာသီနှင့်အတူ ပူးတွဲချီးမြှင့်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ထိုအချိန်တွင် သူမ၏အသက်မှာ ၁၇-နှစ်သာရှိသေးပြီး ကမ္ဘာ့ အငယ်ဆုံး ငြိမ်းချမ်းရေး နိုဘယ်ဆုရှင်အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ရမည်ဖြစ်သည်။
ဗာရာဏသီမြို့
ဗာရာဏသီမြို့သည် ကာသီတိုင်း၏ မင်းနေပြည်မြို့ ဖြစ်လေသည်။ ဗုဒ္ဓခေတ်မတိုင်မီ ကာလက ရံခါရံခါအားဖြင့် -
ဗာရာဏသီမြို့သည် လက်မှုပညာသိပ္ပံအတတ်၊ အသက်မွေးမှု၊ ကုန်ရောင်းကုန်ဝယ်အတတ်၊ နှုတ်မှုပညာ၊ ဝိဇ္ဇာအတတ် စသည်၏လွန်စွာကြီးကျယ်သော ဗဟိုဌာနကြီးဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုမြို့မှ ရောင်းဝယ်ဖေါက်ကားသူတို့၏ဆက်သွယ်မှုသည် သာဝတ္ထိ၊ တက္ခသီလာ၊ ရာဇဂဟ စသောမြို့ကြီးများနှင့် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကာသီတိုင်းထွက် ကျန်ဒန်း(ခေါ်) စန္ဒကူး၊ ထို့ပြင် ကာသိတိုင်းဖြစ် ရောင်စုံအဝတ်၊ ပိုးထည်၊ ချည်ထည်များသည် လွန်စွာထင်ပေါ် ကျော်ကြားခဲ့ကုန်သည်။
ဗာရာဏသီ
ဗာရာဏသာမြစ်၏ မနီးမဝေး၌ ဖြစ်သောကြောင့် ဗာရာဏသီ၊ ၁၂-ဦးသော ရသေ့ မုနိတို့ သက်ဆင်းဝင် ရောက်ရာ (သို့မဟုတ်) အသိန်းမကသော ဘုရားရှင်တို့ ဓမ္မစကြာတရား ဟောတော်မူရန် သက်ဆင်းရာဌာန ဖြစ်သောကြောင့် ဗာရာဏသီ၊ မျောက်ဦးခေါင်းရှိရာ(သို့မဟုတ်) မျောက်ဦးခေါင်းနှင့်တူသော ကျောက်ရှိရာ ဌာနဖြစ်သောကြောင့် ဗာရာဏသီ၊ မြို့တည်စ အခါ၌ မင်း ၂-ဦးတို့ စစ်ထိုးရာဌာနဖြစ်သောကြောင့် ဗာရာဏသီ၊ ဝရဏာမြစ်, အသီမြစ် ၂-သွယ်တို့၏ အကြား၌ တည်သောကြောင့် ဗာရာဏသီဟု အမျိုးမျိုး ဖွင့်ဆိုကြသည်။
အကျယ်အဝန်း
ယင်းမြို့မှာ ပါဠိစာပေလာ အတိတ်, ပစ္စုပ္ပန်, အနာဂတ်ကာလများ၌ ဖြစ်ထွန်း ပေါ်ပေါက်နေသည့် ဇာတ်လမ်းဇာတ်ကွက် အဖြစ်အပျက်များတွင် အများဆုံး ပါဝင် အသုံးခံရာ ဌာနဖြစ်၍ အချိန်ကာလအလိုက် ထင်ဟပ်ချက်များကို ကန့်သတ်ပိုင်းခြား ရေးသား ဖော်ပြလိုပေသည်။ ကဿပရှင်တော်ဘုရား ပွင့်တော်မူသည့် တချိန်လုံးနှင့် ထိုမှ နောက်ပြန် အတိတ်ဗာရာဏသီမြို့များအနက် အလွန်ကြွယ်ဝ၍ လူသူအစည်ကားဆုံး ဗာရာဏသီ၏ အကျယ်အဝန်းမှာ ၁၂-ယူဇနာဖြစ်သည်။
ဆင်ခြေဖုံးနှင့်တကွဆိုလျှင် ယူဇနာ ၃၀၀-ရှိသည်။
ဗာရာဏသီမြို့၏ မြို့ရိုး အုတ်တံတိုင်းအမြင့်မှာ ၁၈-တောင် ဖြစ်သည်။
အတိတ်ကဗာရာဏသီ
အတိတ် ဗာရာဏသီ၌ နန်းစိုက်စိုးစံခဲ့သော မင်းများ၏ အမည်၊ အတိတ်ဗာရာဏသီ၏ အမည် အမျိုးမျိုး၊ ဗာရာဏသီနှင့် ကောသလတိုင်းတို့ မကြာခဏ စစ်မက်ဖြစ်ပွါးလေ့ရှိခြင်း အကြောင်းများကို ကာသိ-ပုဒ်ကြည့်။ ဗာရာဏသီပြည်၌ သူဌေး များစွာရှိသော်လည်း သီးခြားနာမည်မတွင်၊ ဗာရာဏသီသူဌေးဟုသာ နာမည်တွင်ကြသည်။
ဗာရာဏသီနှင့်တက္ကသိုလ် ယူဇနာ ၂၀၀-ကွာဝေးသည်။
၂-ပြည်လုံး၌ အဆင့်အတန်းမြင့်သည့် ပညာသင်ကျောင်းများရှိ၍ အပြန်အလှန် ပညာသင်ရန် သွားကြသည်ကိုလည်း တွေ့ရသည်။
သို့သော် တက္ကသိုလ်ပြည်၌ ပညာသင်ကြားပြီးနောက် ဗာရာဏသီပြည်၌ ဒိသာပါမောက္ခဆရာ ပြုလုပ်၍ တပည့်များအား ပညာသင်ကြားပေးကြောင်း တွေ့ရသဖြင့် တက္ကသိုလ်ပြည် ပညာသင်ကျောင်းက ပို၍ရှေးကျဘွယ်ရှိသည်။
ဂေါတမဘုရားလက်ထက် ဗာရာဏသီ
ဂေါတမဘုရားရှင်လက်ထက် ဗာရာဏသီပြည်၏ အကျယ်အဝန်း ပမာဏကို ပါဠိစာပေ၌ မတွေ့ရ။ ရှင်အာနန္ဒာက ဘုရားရှင်အား ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုရန်လျှောက်ထားသောမြို့ကြီးများ၌ဗာရာဏသီလည်း တမြို့အပါအဝင်ဖြစ်သည်။
သာသနာတွင် မဟာလတာတန်ဆာ ဝတ်ဆင်ရသူ အမျိုးသ္မီး ၃-ဦးအနက် ဗာရာဏသီ သူဌေးသမီးလည်း တစ်ဦးအပါအဝင်ဖြစ်သည်။
အခြားသော ဗုဒ္ဓရှင်တော်များမှာ မိဂဒါဝုန်သို့ ကောင်းကင် ခရီးဖြင့်သာ ကြွသွားတော်မူမြဲ ဖြစ်သော်လည်း ဥပကအာဇီဝက၏ နောင်တချိန်တွင်အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်လတ္တံ့သည်ကို မြင်တော်မူ၍ ဗောဓိမဏ္ဍိုင်မှ ၁၈-ယူဇနာဝေးသော ဗာရာဏသီပြည်သို့ ဂေါတမရှင်တော်ဘုရား ခြေလျှင် ခရီးဖြင့် ကြွသွားတော်မူသည်။
ဗိမ္မိသာရမင်းသူ၏ဆေးဆရာဇီဝကကို ဗာရာဏသီသူဌေးသား၏ အူထုံးရောဂါကုသရန်အတွက် ပို့လွှတ် စေခိုင်းသည် ကို ထောက်ရှု၍ ပြည်ထောင်အချင်းချင်း ဆက်ဆံရေးကောင်း မွန်ပုံရသည်။
ဗာရာဏသီပြည်အနီး မိဂဒါဝုန်ဝယ် ဝါဆိုလပြည့်နေ့ ညဉ့်အခါ၌ ပဉ္စဝဂ္ဂီ ၅-ဦးတို့အား ဓမ္မစကြာဒေသနာကို ဟောကြားတော်မူသည်။ အကျယ်ကို မိဂဒါယ-ကြည့်။ ပထမဝါ ယင်းမိဂဒါဝုန်၌ ဝါဆိုတော်မူသည်။
ဗာရာဏသီ ပြည်အနီး ကုက္ကို ၇-ပင်ရှိရာဌာန၌ ဘုရားရှင်သည် ဧရကပတ္တနဂါးမင်းအား “ကိစ္ဆော မနုဿပဋိလာဘော” စသော တရားကို ဟောကြားတော်မူသဖြင့် ဧရကပတ္တနဂါးမင်းအမှူးရှိသော ပရိသတ် ၈၄၀၀၀-တရားထူး ရကြသည်။
စုန္ဒဋ္ဌိလရွာသား ပြိတ္တာတစ်ဦးကို ရည်စူး၍ ကောလိယအမတ်ကြီး ဦးဆောင် ပြုလုပ်သော အမျှဝေပွဲကြီး၌ ဘုရားရှင်တရားကို ကြားနာရသဖြင့် ပရိသတ် ၈၄၀၀၀-တရားထူး ရကြသည်။
အနာဂတ် ဗာရဏသီ
ဤ ဗာရာဏသီပြည်သည် အနာဂတ် ကာလ၌ ကေတုမတီနာမည်ဖြင့် ထင်ရှား၍ မေတ္တေယျ ဘုရားရှင် ပွင့်တော်မူရာမြို့ ဖြစ်လိမ့်မည်။ အကျယ်ကို မေတ္တေယျ-ကြည့်။
ခင်စိန်လှိုင် (ယုဝတီ)
= ကေသွယ်နဲ့ကော့မိုင် = ကေသွယ်ရယ်ကော့မိုင်ရယ် (ညွန့်ဝင်း။ ခင်သန်းနု။ ခေါင်န်ဂျီး)
= မွန်းဂျန် (ပန်ထွဏ်း။ တင်တင်ညို။ သူဇာ)
= နန့်ငြိမ်းသူ (လင်းထင်။ အောင်လွင်။ နွဲ့နွဲ့မူ။ မြင့်မြင့်ခင်)
= လတ်လတ် ( ဝင်းဦး။ ခင်သန်းနု။ အေးအေးသင်း)
= စိန်စီသောတေးတပုဒ် = ကျနော်ပြောချင်သော အချစ်အကြောင်း (ဝင်းဦး။ ခင်သန်းနွယ်)
= တေးလိပ်ပြာဖဲဇာကွပ်ပါလို့ = ကမ္ဘာဆယ်သိန်းချစ်ပါ့မယ် (ကျော်ဟိန်း။ ဇော်လင်း။ ချိုပြုံး)
= နွေတရစ် မိုးတရစ် တဆောင်းသစ် = အသည်းတခု မြားတစင်း (ညွန့်ဝင်း။ ကိုကိုခိုင်။ ဆွေဇင်ထိုက်)
= အားကစားနဲ့ပင်တိုင်စံ (သန်းထွန်းနွဲ့။ရဲထွန်းနွဲ့။ ထွန်းအေးနွဲ့။ ဒေစီကျော်ဝင်း။ ထားထားနွယ်)
= ချစ်သောဇာဇာ (ညွန့်ဝင်း။ စောမြသန္တာ)
= မေတ္တာဆိုသည်မှာ = ကိုယ်တို့ချစ်သောမစံပယ် (ထွန်းဝေ။ ကြည်စိုး။ စမ်းစမ်းအေး)
= ပုလဲတလုံးရွဲတလုံး (ကောလိပ်ဂျင် နေဝင်း။ ဝင်းဗိုလ်။ ခင်သန်းနု။ တင်တင်ညို)
= ပွိုင့်တူးတူးနဲ့တောသဇင် = ဇင်မဆိုသောမိန်းကလေး (ညွန့်ဝင်း။ ဒေစီကျော်ဝင်း။ ဇာနီဝင့်)
ယုဝတီ ခင်စိန်လှိုင်(ခရစ် ၁၉၂၈- ၂၀ဝ၆)
၁၉၂၈ ခုနှစ်၊ဇန်နဝါရီလ (၂၄)ရက်နေ့တွင် အဖ အငြိမ်းစားရဲမင်းကြီး ဦးခင်မောင်လတ်၊ အမိဒေါ်ခင်စောလှတို့မှ မန္တလေးမြို့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ရွှေလှံဗိုလ်၏ မြစ်လည်း ဖြစ်သည် ။ အမည်ရင်းမှာဒေါ်ခင်ခင်စိန် ဖြစ်ပြီး မွေးချင်းငါးယောက်တွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ မန္တလေးမြို့ အေဘီအမ် (ABM) ကျောင်းနှင့် စိန့်ဂျိုးဆက်ကျောင်းတွင် မူလတန်းမှ အထက်တန်းပညာအထိ ဆည်းပူးခဲ့သည်။ ထို့နောက် ရန်ကုန်မြို့ တီတီစီ (ပညာရေးတက္ကသိုလ် လေ့ကျင့်ရေးကျောင်း) တွင် အထက်တန်းပညာ ဆည်းပူးခဲ့သည်။ ၁၉၅၆ ခုနှစ်လောက်က အမျိုးသမီးကလောင်အဖွဲ့၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌတာဝန်ကိုယူခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ စာပေပြန့်ပွားရေးအသင်း၏ ရာသက်ပန်အမှုဆောင် အဖြစ်လည်း တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ်မှစ၍ ယုဝတီဂျာနယ်တွင် ဝတ္ထုတိုများ စတင်ရေးသားခဲ့ပြီး ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် 'မိန်းမဈေးဖျက်၍ ချစ်ရသူ' လုံးချင်းဝတ္ထုကို စတင်ထုတ်ခဲ့သည်။ ယုဝတီခင်စိန်လှိုင်သည် အထူးသဖြင့် ပြည်နယ်တို့ကို နောက်ခံပြု၍ တိုင်းရင်းသားဇာတ်ဆောင်များကို အခြေခံလျက် အချစ်ဇာတ်လမ်းဖွဲ့ ရေးလေ့ရှိသော စာရေးဆရာမတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ရေးသားခဲ့သော လုံးချင်း(၁၀ဝ)ခန့်ရှိပြီး ယင်းဝတ္ထုများတွင် လူကြိုက်များသော ဝတ္ထု အများအပြားပါဝင်၍ ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးခြင်းလည်း ခံရသည်။ ထင်ရှားသော ဝတ္ထုများမှာ ' ရတနာဒေဝီ'၊ 'လတ်လတ်'၊'က မ္ဘောဇကိုကို'၊ 'မေတ္တာဒီရေ'၊' အငှားသစ္စာ' နှင့် 'ရွှေလှံဗိုလ်'၊'ဗိုလ်ရွှေမြင်နှင့်သျှင်ရဲထွတ်' (သံမဏိသစ်စာရှင်) တို့ ဖြစ်သည်။ ရွှေလှံဗိုလ်သည် ရွှေလှံဗိုလ်၏အတ္ထုပ္ပတ္တိကို ဝတ္ထုဟန်ရေးဖွဲ့ထားသော စာအုပ်ဖြစ်ပြီး ၁၉၇၅ ခု၊ စက်တင်ဘာလ ၌ ရွှေမင်းဝံစာပေမှထုတ်ဝေခဲ့သည်။
ကိုယ်ရေးဖြစ်စဉ်
ယုဝတီ ခင်စိန်လှိုင်သည် အမျိုးသမီး ကလောင် အဖွဲ့တွင် သာမန် အသင်းသူကလေး ဘဝမှ စ၍ ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌ အထိ ဆောင်ရွက် ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ စာပေ ပြန့်ပွားရေး အသင်းတွင် ရာသက်ပန် အမှုဆောင် ဖြစ်ပြီး စာရေး ဆရာ အသင်းဝင် တဦးလည်း ဖြစ်သည်။
ငယ်စဉ်က မန္တလေး အေဘီအမ်နှင့် စိန်ဂျိုးဇက် ကွန်ဗင့် ကျောင်းတွင် ပညာ သင်ကြားခဲ့ပြီး စစ်ကြီး အပြီးတွင် တီတီယူတွင် ဆယ်တန်း ဖြေဆို ခဲ့လေသည်။ မိခင်ကြီး၏ ကျန်းမာရေး အခြေအနေ မကောင်းမှုကြောင့် ကျောင်းဆက် မတက်ဖြစ်ခဲ့ပါ။