cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ရေခဲမြစ်
ရေခဲမြစ်သည် အေးသည့်အပိုင်းမှ ပူသည့်အပိုင်းသို့ စီးဆင်းရောက်ရှိလာသည့်အခါ ရေအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲကာ မြစ် ကဲ့သို့ လျင်မြန်စွာ စီးဆင်းသွားသည်။ အချို့သောနေရာများတွင် အရည်မပျော်မီ ပင်လယ်နှင့် တွေ့သဖြင့် ကျိုးပဲ့ကွဲအက်ပြီးလျှင် ပင်လယ်ထဲသို့ ကျဆင်းကာ ရေခဲတောင်ကြီးများအဖြစ်ဖြင့် ပင်လယ်ရေပြင်ပေါ်၌ ပေါ်နေတတ်သည်။ အချို့သော ရေခဲ တောင်များသည် တန်ချိန်ထောင်ပေါင်းများစွာပင် လေးလံလေ သည်။ ( ရေခဲတောင်။) တောင်ပေါ်မှ တောင်အောက်သို့ တအိအိ လျှောကျစီးဆင်း လာသော ရေခဲမြစ်ကို ကြည့်ရသည်မှာ ကော်ရည်ပျစ်ပျစ်ကို လောင်းချလိုက်သည့်အခါ စီးဆင်းပုံနှင့် တူသည်။ အပေါ်ပိုင်း နှင့် အလယ်ပိုင်းမှ ရွေ့ရှားမှုများသည် လျင်မြန်၍ ဘေးနှင့် အောက်ပိုင်းက နှေးသည်။ ထိုသို့ဖြစ်ရသည်မှာ အောက်ဘက် နှင့် ဘေးဘက်တို့သည် ချိုင့်ဝှမ်း၏အောက်ဘက်နှင့် ဘေးဘက် များကို ပွတ်တိုက်သွားရခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ရေခဲမြစ်တစ်ခု စီးဆင်းသည့်အချိန်ကို ယင်း၏မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် ပါလာသော အရာဝတ္ထုတစ်ခုကို ကြည့်ခြင်းဖြင့် သိနိုင်ပေသည်။ အချို့သည် တစ်နေ့လျှင် လက်မအနည်းငယ်ခန့်သာ ရွေ့ရှား၍ အချို့သည် ပေပေါင်းများစွာ ရွေ့ရှားကြသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ တစ်နှစ်ပတ် လုံး တစ်နေရာတည်းမှာပင် ဝပ်၍ နေတတ်လေသည်။ ရေခဲမြစ်သည် စီးသွားရာလမ်းတစ်လျှောက်တွင် မြေကြီး၊ ကျောက်ခဲ၊ အမှိုက်သရိုက်များကို ပွတ်တိုက်၍ ဆောင်သွား တတ်သည်။ သို့ဖြစ်ရာ ရေခဲမြစ် စီးဆင်းရာလမ်းကြောင်းတွင် နက်ရှိုင်းသော ချိုင့်ဝှမ်းကြီးများ ပေါ်ထွန်းနေတတ်ပေသည်။ အချို့နေရာများတွင် ရေခဲမြစ်၏ တိုက်စားခြင်းကို ခံရသဖြင့် ပသဏ္ဌာန် ချိုင့် ဝှမ်းကြီးများ ဖြစ်နေသည်ကို တွေ့နိုင်ပေ သည်။ ဥရောပတိုက်၏ အနောက်မြောက်ဘက်ပိုင်းနှင့် မြောက် အမေရိကတိုက် မြောက်ဘက်ပိုင်းရှိ အင်းအိုင်များသည် များ သောအားဖြင့် ရေခဲမြစ်များ ရွေ့ရှားမှုကြောင့် ချိုင့်ဝှမ်းကြီးများ ဖြစ်ပေါ်ကာ နောင်တွင် ရေများစုလာရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာကြခြင်း ဖြစ်ပေသည်။
ကမ္ဘာပေါ်၌ ထင်ရှားသော ရေခဲမြစ်များကို ဥရောပတိုက်ရှိ အဲ့လပတောင်တန်း၊ အလာစကာကျွန်းဆွယ်၊ ကနေဒါ၊ အမေရိ ကန်ပြည်ထောင်စုအနောက်ပိုင်းရှိ တောင်တန်းများနှင့် ဟိမဝန္တာ တောင်တန်းတို့တွင် တွေ့ရှိရပေသည်။
မဟာပဉှာသုတ်
(၂)သုတ် ရှိပါသည်။
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူနေစဉ် ရဟန်းတော်များ သာဝတ္ထိမြို့ဆွမ်းခံမဝင်မီ တိတ္ထိတို့ကျောင်းသို့ အချိန်စောနေသေး၍ ခေတ္တဝင် ရောက်စဉ် တိတ္ထိတို့က “ငါ့ရှင်တို့၊ ရဟန်းဂေါတမသည် သာဝကတို့အား ရဟန်းတို့၊ သင်တို့သည် အလုံးစုံသောဓမ္မကို ထူးသောဉာဏ်ဖြင့် သိကြကုန်လော့၊ အလုံးစုံသောဓမ္မကို ထူးသောဉာဏ်ဖြင့်သိ၍ နေကြကုန်လော့”ဟု တရားဟောတော်မူ၏။ ငါတို့သည်လည်း သာဝကတို့အား ဤသို့ပင်ဟောကြကုန်၏။ ရဟန်းဂေါတမနှင့် ငါတို့ အတူတူပင်ဖြစ်ကုန်၏။ ထူးခြားမှုမရှိကြကုန်ဟု ပြောဆိုကြကုန်၏။
သာဝတ္ထိမြို့တွင်းသို့ ဆွမ်းခံဝင်ကြ ဆွမ်းဘုဉ်းပေးကြကုန်ပြီးသော ထိုရဟန်းတို့သည် ဘုရားရှင်ထံချဉ်းကပ်ကြပြီး ထိုစကားကိုလျှောက်ထားကြကုန်၏။
ရဟန်းတို့ ဤသို့ပြောဆိုကြကုန်သော အညတိတ္ထိယ ပရိဗ္ဗာဇကတို့ကို ဤသို့ ပြောဆိုရမည် ငါ့ရှင်တို့။
ပြဿနာတစ်ခု ရည်ညွှန်းချက်တစ်ခု ဖြေဆိုချက်တစ်ခု၊
ပြဿနာနှစ်ခု ရည်ညွှန်းချက်နှစ်ခု ဖြေဆိုချက်နှစ်ခု၊
ပြဿနာသုံးခု ရည်ညွှန်းချက်သုံးခု ဖြေဆိုချက်သုံးခု၊
ပြဿနာလေးခု ရည်ညွှန်းချက်လေးခု ဖြေဆိုချက်လေးခု၊
ပြဿနာငါးခု ရည်ညွှန်းချက်ငါးခု ဖြေဆိုချက်ငါးခု၊
ပြဿနာခြောက်ခု ရည်ညွှန်းချက်ခြောက်ခု ဖြေဆိုချက်ခြောက်ခု၊
ပြဿနာခုနစ်ခု ရည်ညွှန်းချက်ခုနစ်ခု ဖြေဆိုချက်ခုနစ်ခု၊
ပြဿနာရှစ်ခု ရည်ညွှန်းချက်ရှစ်ခု ဖြေဆိုချက်ရှစ်ခု၊
ပြဿနာကိုးခု ရည်ညွှန်းချက်ကိုးခု ဖြေဆိုချက်ကိုးခု၊
ပြဿနာဆယ်ခု ရည်ညွှန်းချက်ဆယ်ခု ဖြေဆိုချက်ဆယ်ခုသည် အဘယ်နည်းဟု မေးမြန်းပြောဆိုရမည်။ ရဟန်းတို့ အညတိတ္ထိယ ပရိဗ္ဗာဇကတို့သည် ဤသို့အမေးခံကြရသည်ရှိသော် ကျကျနနဖြေဆိုနိုင်ကြလိမ့်မည်မဟုတ်ကုန်၊ အလွန်ပင်ပန်း ခြင်းသို့လည်း ရောက်ကြကုန်လိမ့်မည်။ အရာမဟုတ်သောကြောင့် ဤသို့ဖြစ်ကြ ရသည်။
ရဟန်းတို့ ဩကာသလောက၊ သတ္တလောက၌ မြတ်စွာဘုရား၊ မြတ်စွာဘုရား၏တပည့်၊ ဤသာသနာတော်၌ ကြားနာရ၍ ဖြေဆိုနိုင်သူမှတစ်ပါး ဤ ပြဿနာကိုဖြေဆိုခြင်းဖြင့် စိတ်ကျေနပ်စေနိုင်သူတစ်ယောက်မျှမမြင်ဟု မိန့်တော် မူပါသည်။
(၁) ရဟန်းတို့ “သတ္တဝါအားလုံးတို့သည် အာဟာရလျှင် တည်ရာရှိကုန်၏။ ဤအာဟာရတရားတစ်ခု၌ ရဟန်းသည် ကောင်းစွာငြီးငွေ့၊ ကောင်းစွာတပ်မက်မှု ကင်း၊ ကောင်းစွာလွတ်မြောက်, အဆုံးအပိုင်းအခြားကို ကောင်းစွာရှူလေ့ရှိ၍ အနက် သဘောကို ကောင်းစွာသိပြီးလျှင် မျက်မှောက်ဘဝ၌ပင် ဒုက္ခအဆုံးကိုပြု၏။ ပြဿနာ တစ်ခု၊ ရည်ညွှန်းချက်တစ်ခု၊ ဖြေဆိုချက်တစ်ခု-ဟူသည် ဤသည်ကိုစွဲ၍ဆိုအပ်၏။
(၂) ပြဿနာနှစ်ခု၊ ရည်ညွှန်းချက်နှစ်ခု၊ ခြေဆိုချက်နှစ်ခုဟူသည် နာမ်နှင့်ရုပ်တည်း။
(၃) ပြဿနာသုံးခု-ဟူသည် “ဝေဒနာသုံးပါးတို့တည်း။
(၄) ပြဿနာလေးခု-ဟူသည် “အာဟာရလေးပါး” တို့တည်း။
(၅) ပြဿနာငါးခု-ဟူသည် “ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါး”တို့တည်း။
(၆) ပြဿနာခြောက်ခု-ဟူသည် “အဇ္ဈတ္တိကာယတနခြောက်ပါး”တို့တည်း။
(၇) ပြဿနာခုနစ်ခု-ဟူသည် “ဝိညာဏဋ္ဌိတိခုနစ်ပါး”တို့တည်း။
(၈) ပြဿနာရှစ်ခု-ဟူသည် “လောကဓမ္မရှစ်ပါး”တို့တည်း။
(၁၀) ပြဿနာဆယ်ခု-ဟူသည် “အကုသလကမ္မပထဆယ်ပါး”တို့တည်းဟု ပြဿနာတစ်ခု ဒေသနာတော်အတိုင်း ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင်ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ ဖွင့်ဆိုချက်များရှိပါသည်။ -- ဘုရားရှင် ကဇင်္ဂလမြို့အနီး ဝါးတော၌ သီတင်းသုံးတော်မူနေစဉ်ကဇင်္ဂလကမြို့သား ဥပါသကာတို့သည် ကဇင်္ဂလိကာ ဘိက္ခုနီအား အထက်သုတ် မာတိကာ ၁၀-ပါးတို့ကို မေးလျှောက်ကြပါသည်။ ကဇင်္ဂလိကာဘိက္ခုနီက ဤတရားများကို ဘုရားရှင်ထံ၊ မနောဘာဝနီယ ရဟန်းတော်များထံက မကြားနာခဲ့ဘူးကုန်၊ မိမိဉာဏ်အမြင်ဖြင့် ဟောကြားပါမည်ဟု ပြောဆိုပြီး
(၁) ပြဿနာတစ်ခု-ဟူသည် “သဗ္ဗေ သတ္တာ အာဟာရဋ္ဌိတိကာ” ဖြစ်ပုံ။
(၂) ပြဿနာနှစ်ခု-ဟူသည် “နာမ်နှင့် ရုပ်”။
(၃) ပြဿနာသုံးခု-ဟူသည် “ဝေဒနာသုံးပါး”
(၅) ပြဿနာငါးခု-ဟူသည် “ဣန္ဒြေငါးပါး”
(၆) ပြဿနာခြောက်ခု-ဟူသည် “နိဿရဏီယဓာတ်ခြောက်ပါး”။
(၇) ပြဿနာခုနစ်ခု-ဟူသည် “ဗောဇ္ဈင်ခုနစ်ပါး”။
(၈) ပြဿနာရှစ်ခု-ဟူသည် “အရိယအဋ္ဌင်္ဂိကမဂ်ရှစ်ပါး”။
(၁၀) ပြဿနာဆယ်ခု-ဟူသည် “ကုသလကမ္မပထဆယ်ပါး” ဖြစ်ပုံကို ဟောကြားပြီး ဘုရားရှင်ထံလျှောက်ထားပါ။ ဘုရားရှင်မိန့်တော်မူသည့်အတိုင်း မှတ်သားကြပါဟု မိန့်ကြားလေသည်။
ဘုရားရှင်က ဤကဇင်္ဂလိကာ ဘိက္ခုနီဆိုသည့်အတိုင်း မှတ်သားကြရန် မိန့်တော်မူသည့်သုတ်။
တောပုန်းအောက်ရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
တောပုန်း(အောက်)ရွာ(Tawpone(Lower))သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ တောပုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၂၁၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အမျိုးသားတိုးတက်ရေးပါတီ
အမျိုးသားတိုးတက်ရေးပါတီ (National Development Party; အတိုကောက် NDP) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ နိုင်ငံရေးပါတီ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဧပြီ ၃၀ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော် သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်၏ နိုင်ငံရေး အကြံပေးအဖြစ်မှ အနားယူခဲ့သူ Dr.နေဇင်လတ်မှ တည်ထောင်ထားသည့် ပါတီဖြစ်သည်။ ပါတီ၏ နိုင်ငံရေး သဘောတရားမှာ အမျိုးသား​ရေးဝါဒ နှင့် ကွန်ဆာဗေးတစ် ဝါဒဖြစ်သည်။ နိုင်ငံရေးရပ်တည်ချက်မှာ လက်ယာ ဖြစ်သည်။
၂၀၁၅ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲအတွက် ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင် ထံတွင် ပါတီများ မှတ်ပုံတင်နောက်ဆုံးရက်ဖြစ်သော ဧပြီ ၃၀ ရက်နေ့တွင် မှတ်ပုံတင်ခဲ့သည်။.
ရေငုံး
ရေငုံး သည် ရယ်လီဒီး မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍ ပါဏဗေဒအလိုအားဖြင့် ပေါ်ဇာနာဖွတ်စက ဗေကာရီ ဟုခေါ် သည်။ ရေငုံးသည် လူမြင်မခံတတ်သော ငှက်မျိုး ဖြစ်၏။ ယင်း၏ ကိုယ်ထည်အလျားသည် ခုနစ်လက်မခန့်ရှိသည်။ အပေါ်ပိုင်းသည် ညို၍ အောက်ပိုင်းမှာ နီသည်။ ရေငုံး၏ ခြေထောက်များမှာ နီမြန်းနေ၍ ပျံသန်းစဉ်တွင် ထင်ရှားစွာ မြင်နိုင်သည်။ ပျံသန်းရာ၌ ဖြောင့်ဖြောင့်တန်းတန်း အလွန် လျင်မြန်စွာ ပျံသန်းနိုင်သည်။ ရေငုံး၏ အသံမှာ သာယာ ညှင်းပျောင်း၏။ ဆိတ်ငြိမ်စွာနေတတ်၍ သားပေါက်ချိန်၌ပင် မဆူညံကြချေ။
ရေငုံးသည် တစ်နေ့ပတ်လုံး ကိုင်းတောထဲတွင် နေပြီးလျှင် နံနက်နှင့် ညနေအချိန်၌သာ အပြင်ထွက်၍ လယ်ကွင်းများ၌ အစာရှာဖွေသည်။ အလွန် ပုံးလျှိုးကွယ်လျှိုး နေတတ်လေသည်။ မိုးရာသီတွင် သားပေါက်၍ အသိုက်ကို မြေပေါ်၌ မြက် ဖြင့် ပြုလုပ်သည်။ တစ်မြုံလျှင် ငါးဥမှ ရှစ်ဥအထိ ရှိသည်။ ဥအရောင်မှာ ဖြူ၍ အညိုကွက်များ ရှိသည်။ အရှေ့ပိုင်းနိုင်ငံများတွင် ရေငုံးကို အနှံ့အပြား တွေ့ရ သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ ရာသီဥတု သင့်လျော်သောဒေသများ၌ တွေ့ရသည်။ ရေငုံးသည် မြန်မာနိုင်ငံ၌ အမြဲနေသည့်ငှက် သို့မဟုတ် နွေအခါမှ လာရောက်သောငှက် ဖြစ် သည်ကိုမူ အသေအချာ မသိရသေးပေ။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဟောင်ကောင်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ရှမ်းစုရွာ၊ တွံတေး
ရှမ်းစုရွာသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ တွံတေးမြို့နယ်ရှိ ရွာတစ်ရွာ ဖြစ်သည်။
ရှမ်းစုကျေးရွာသည် သက္ကရာဇ် ၉၂၆-ခုနှစ်တွင် ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီးက တည်ခဲ့ကြောင်း တွံတေးရွှေဆံတော်သမိုင်းတွင် ရေးသားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီးသည် ရှမ်းစုကျေးရွာနှင့်အတူ မူးလမန်းကျေးရွာ၊ ညောင်တံခါးကျေးရွာ၊ ငါးခုန်းမစမ်းကျေးရွာများကိုလည်း တည်ခဲ့သည်။ ထိုကျေးရွာများသည် တွံတေးရွှေဆံတော်ဘုရားအနီး ပတ်ဝန်းကျင်တွင် တည်ရှိသည်။ ရှမ်းစုကျေးရွာလေး၏ အဓိကအကျဆုံးနှင့် အထင်ရှားဆုံး ပွဲတော်တစ်ခုမှာ ရှမ်းဘုရားပွဲခေါ် နှစ်ဦးသဲပုံစေတီပွဲဖြစ်သည်။ နှစ်စဉ် နှစ်ဆန်းတစ်ရက်နေ့တိုင်း ရွှေဆံတော်စေတီ အရှေ့ဘက်ထောင့်တွင် ရှမ်းဘုရားပွဲခေါ် နှစ်ဦးသဲပုံစေတီပွဲကို ကျင်းပသည်။ ထိုအခါ ရှမ်းလေးရွာမှ ရှမ်းအမျိုးသားများသည် ရှမ်းယိမ်း၊ ရှမ်းသိုင်းအက အဆို အတီး အမှုတ်များဖြင့် ပျော်ပျော်ပါးပါး ဆင်နွှဲကြသည်။
ထို့အပြင် တန်ဆောင်မုန်း လပြည့်နေ့ ရောက်သောအခါ ရှမ်းလေးရွာမှ ( ရှမ်းစု၊ မူးလမန်း၊ ညောင်တံခါး၊ ငါးခုန်းမစမ်း)မှ ရှမ်းအမျိုးသမီးများသည် မသိုးသင်္ကန်းရက်ပြီး ရွှေဆံတော်စေတီသို့ ကပ်လှူကြသည်။ ထိုသို့ကပ်လှူပွဲတွင် ရှမ်းအိုးစည်သံ၊ မောင်းသံတို့ဖြင့် ကျင်းပခဲ့ကြသည်။
ချောင်းဝရွာ၊ ရှောက်ကုန်း
ချောင်းဝရွာ၊ ရှောက်ကုန်း
နတ်မှူးရွာ၊ နတ်မှူး
နတ်မှူးရွာ၊ နတ်မှူး
ဥဗ္ဗာဟိကာသုတ်
ဥဗ္ဗာဟိက ကမ္မဝါစာ (ဝိ၊၄၊၂၂၄)ဖြင့် သမုတ်ရမည့် အဓိကရုဏ်ငြိမ်းအောင် ပြုစွမ်းနိုင်သော ရဟန်း၏ အရည်အချင်း (၁၀)ပါးကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
သူတစ်ခွန်း, ငါတစ်ခွန်း ပြောဆိုမည့်စကားတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ဝိနယပိဋက၌ မလိမ္မာသော ဓမ္မကထိကရဟန်းကိုလည်းကောင်း ထုတ်နှုတ်၍ တားမြစ်သော သမ္မုတိကို ဥဗ္ဗာဟိကာသမ္မုတိ-ဟု ဆိုသည်။ အလဇ္ဇီပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ခြိမ်းခြောက်မှုနှင့် ခိုက်ရန်ဖြစ်မှုကို ကင်းစေရာ၌ ဥဗ္ဗာဟိကာသမ္မုတိကို ပြုရသည်။
တောင်ရွာ၊ ပြိုင်းတောင်
တောင်ရွာ၊ ပြိုင်းတောင်
ခမောင်းချီတိုင်ရွာ
ခမောင်းချီတိုင်ရွာ
ဥပသမ္ပဒါသုတ်
ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာ၏ အရည်အချင်း ၁၀-ပါးတို့ကို အကျယ်ဟောတော်မူသည့်
ခရိမ်
ခရိမ်
ခနယာမဘူတာ (ဟော့ကိုင်းဒိုး)
ခနယာမဘူတာ  (金山駅 ခနယာမ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးခရိုင်၊ မိနမိဖုရနိုမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
တက္ကသိုလ် ပညာပဒေသာစာစောင်
တက္ကသိုလ်၊ ကောလိပ်၊ သိပ္ပံအသီးသီးတွင် သက်ဆိုင်ရာ ဘာသာရပ်များ မြန်မာဘာသာဖြင့် သင်ကြားရေးကို အထောက်အကူပြုရန်ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ အထက်တန်းပညာဦးစီးဌာနက ထုတ်ဝေသော စာစောင်ဖြစ်သည်။
စာစောင်ကို ၁၉၆၆ မတ် မှ စ၍ တစ်နှစ်လေးကြိမ်ထုတ်ပုံစံဖြင့် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထုတ်ဝေစက စာစောင်တစ်ခုတွင် ဝိဇ္ဇာပညာရပ်ဆိုင်ရာဆောင်းပါးများ၊ သိပ္ပံပညာရပ်ဆိုင်ရာဆောင်းပါးများ၊ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပညာရပ်ဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးများပါဝင်သည်။ ဆောင်းပါးများတွင် သုတေသန ဆောင်းပါးများ အလေးကဲသည်။
၁၉၇၂ ဇန်နဝါရီမှ စ၍ စာစောင်ကို သိပ္ပံစာစောင်နှင့် ဝိဇ္ဇာစာစောင်ဟု နှစ်မျိုးခွဲထုတ်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံစာစောင်တွင် သိပ္ပံပညာရပ်ဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးများနှင့် ယင်းနှင့် နှီးနွယ်သော အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပညာရပ်ဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးများ ပါဝင်သည်။ ဝိဇ္ဇာစာစောင်တွင် ဝိဇ္ဖာ ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးနှင့် ယင်းနှင့်နှီးနွယ်သော အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပညာရပ်ဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးများ ပါဝင်သည်။ ယင်းသို့ စာစောင်ကို ဝိဇ္ဇာနှင့် သိပ္ပံ နှစ်မျိုးခွဲထုတ်သည့် အချိန်မှစ၍ ကျောင်းသင်ဘာသာနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်သွယ်သော ဆောင်းပါကို ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ စာစောင်ကို တစ်နှစ်လျှင် ဝိဇ္ဇာစာစောင် လေးကြိမ်၊ သိပ္ပံစာစောင် လေးကြိမ် ခွဲထုတ်ခဲ့သည်။
ကွမ်ကာရွာ၊ မိုင်းမောမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းမောမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
Parable of the Tares
၂၄အခြားသော ဥပမာစကားကိုမိန့်မြွက်တော်မူသည်ကား၊ ကောင်းကင်နိုင်ငံတော်သည် ကောင်းသောမျိုး စေ့ကို လယ်၌ကြဲသောသူနှင့်တူ၏။ ၂၅လူတို့သည် အိပ်ပျော်သောအခါ သူ၏ရန်သူသည်လာ၍ကောင်းသောစပါးနှင့်လက္ခဏာတူသော တော မျိုးစေ့ကို စပါးအထဲ၌ကြဲ၍ သွားလေ၏။ ၂၆အပင်ပေါက်၍ အသီးအနှံထွက်သောအခါ၊ တောပင်များလည်းထင်ရှားလျှင်၊ ၂၇ကျွန်တို့သည် အိမ်ရှင်ထံသို့သွား၍ သခင်၊ ကောင်းသောမျိုးစေ့ကို လယ်၌ကြဲတော်မူသည် မဟုတ် လော။ တောပင်တို့သည် အဘယ်ကဖြစ်သနည်းဟု လျှောက်ကြလျှင်၊ ၂၈အိမ်ရှင်က ဤအမှုကား ရန်သူပြုသောအမှုတည်းဟု ဆို၏။ အကျွန်ုပ်တို့သည်သွား၍ တောပင်တို့ကို ရွေးနှုတ်စေခြင်းငှါ အလိုတော်ရှိသလောဟု လျှောက်ကြလျှင်၊ ၂၉အိမ်ရှင်က ထိုသို့ငါအလိုမရှိ။ တောပင်တို့ကိုရွေးနှုတ်လျှင် စပါးပင်တို့ကိုရောနှော၍ နှုတ်မိမည် စိုးရိမ် စရာအကြောင်းရှိ၏။ ၃၀စပါးရိတ်သည်ကာလတိုင်အောင် အပင်နှစ်မျိုးတို့သည် အတူကြီးပွားပါလေစေ။ စပါးရိတ်သည်ကာလ ရောက်လျှင်၊ တောပင်တို့ကို ရှေ့ဦးစွာရွေးနှုတ်၍ မီးရှို့ခြင်းငှါစည်းနှောင်ကြလော့။ စပါးကိုကား ကျီ၌စုသိမ်း သွင်းထားကြလော့ဟု ရိတ်သောသူတို့အား ငါစီရင်မည်ဟု အိမ်ရှင်ဆိုသည်ဟု မိန့်တော်မူ၏။
၃၆ထိုနောက်မှ ယေရှုသည် လူအစုအဝေးများကိုလွှတ်၍ အိမ်သို့ဝင်တော်မူပြီးမှ၊ တပည့်တော်တို့သည် ချဉ်းကပ်၍၊ လယ်၌ကြဲသောတောမျိုးစေ့၏ ဥပမာအနက်အဓိပ္ပာယ်ကို အကျွန်ုပ်တို့အား ဘော်ပြတော်မူပါဟု လျှောက်ကြလျှင်၊ ၃၇ကိုယ်တော်က၊ ကောင်းသောမျိုးစေ့ကိုကြဲသောသူသည် လူသားဖြစ်၏။ ၃၈လယ်ကား ဤလောကဖြစ်၏။ ကောင်းသောအစေ့ကား နိုင်ငံတော်သားဖြစ်၏။ တောမျိုးစေ့ကား နတ် ဆိုးသားဖြစ်၏။ ၃၉တောမျိုးစေ့ကိုကြဲသောရန်သူကား မာရ်နတ်ဖြစ်၏။ စပါးရိတ်သောကာလကား ဤကမ္ဘာကုန်သော ကာလဖြစ်၏။ စပါးရိတ်သောသူကား ကောင်းကင်တမန်ဖြစ်၏။ ၄၀တောပင်တို့ကိုရွေးနှုတ်၍ မီးရှို့သကဲ့သို့ ဤကမ္ဘာအဆုံး၌ဖြစ်လတံ့။ ၄၁လူသားသည် မိမိကောင်းကင်တမန်တို့ကိုစေလွှတ်ပြီးလျှင်၊ မှားယွင်းစေသောသူတို့နှင့် မတရားသော အမှုကို ပြုသောသူရှိသမျှတို့ကို နိုင်ငံတော်ထဲကရွေးနှုတ်၍၊ ၄၂ငိုကြွေးခြင်း၊ အံသွားခဲကြိတ်ခြင်းရှိရာ မီးဖို၌ချကြလတံ့။ ၄၃ထိုအခါ ဖြောင့်မတ်သောသူတို့သည် နေထွန်းလင်းသကဲ့သို့ မိမိတို့အဘ၏နိုင်ငံတော်၌ ထွန်းလင်းကြ လတံ့။ ကြားစရာနားရှိသောသူသည် မည်သည်ကားကြားပါစေ။
သလူဝရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
သလူဝရွာ(Thaluwa)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ဆင်အိုးဝကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၄၇၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆင်အိုးဝကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၅၀ ဦး၊ မ ၁၂၃၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၃၈၀ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဥတ္တရဌာနီမြို့
ဥတ္တရဌာနီမြို့(อุดรธานี)သည် ဤသာနဒေသ၏ အဓိကမြို့ကြီး လေးမြို့ဖြစ်သော နဂရရာဇသီမာ၊ ဥပလရာဇဓာနီ၊ ဥတြဓာနီနှင့် ခွန်ကန်ဟူ၍ "ဤသာန၏ လေးမြို့တော်"တွင် ပါဝင်ခြင်းဖြင့် လူသိများသည်။ ၎င်းသည် ထိုင်းနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ဒေသ၊ အင်္ဂလန်နှင့် ဝေလနယ်၏ အရွယ်အစား သို့မဟုတ် ဂျာမနီနိုင်ငံ၏ ထက်ဝက်ခန့်ရှိသည်။ မြို့တော်သည် ဥတြဓာနီပြည်နယ်၏ မြို့တော်ဖြစ်ကာ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် လူဦးရေ ၁၃၀၅၃၁ဦး ရှိပြီး နိုင်ငံ၏ ၇ခုမြောက် အကြီးဆုံးမြို့ပြဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံရှိ လူနေထိုင်ရာနေရာများ
အိုရှို
အမည်ရင်းမှာ ဘဂဝံရှရီရပ်ဂျနီးရှ် (Bhaghwan Shree Rajnessh) ဖြစ်သည်။ ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင်မွေးဖွားပြီး ၁၉၉၀ ခုနှစ် တွင်ကွယ်လွန်သည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အငြင်းပွားဖွယ်ရာ ဟောပြောသွန်သင်ပြသသည့် ဆရာတစ်ဦးအနေဖြင့် လူသိများသည်။ အမေရိကန်၊ ဥရောပနှင့်အာရှနိုင်ငံများတွင် ထောင်ပေါင်းများစွာသောတပည့်သာဝကများရှိခဲ့သည်။ သူ့ဒဿနများသည် အနောက်တိုင်း နှင့်အရှေ့တိုင်းဒဿများကို ရောမွှေပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် ဈင်ဗုဒ္ဓဝါဒကိုအခြေခံသည်ကများသည်။ သူဟောကြားသည့် တရားဒေသနာများတွင် တရားထိုင်ခြင်း၊ အတ္တကိုပယ်ခွာခြင်း၊ ပုဂ္ဂလိက ဆန္ဒများကိုစွန့်ပယ်ခြင်း၊ ဘဝအဓိပ္ပာယ်ကို စိတ်ကူးနှင့်လက်တွေ့ ပေါင်းစပ်စေခြင်းစသည့် ဦးတည်ချက်များဖြင့် ဟောပြောသွန်သင်ဆုံးမလေ့ရှိသည်။
ဒဿနပညာကို Jabalpur တက္ကသိုလ်တွင် သင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ထိုတက္ကသိုလ်မှ ဘီအေဘွဲ့ကိုရရှိခဲ့သည်။ Saugar တက္ကသိုလ်တွင် M.A ဘွဲ့ကို ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် ထပ်မံရရှိခဲ့သည်။ သူ့မူလအမည်မှာ ချန်ဒရာမိုဟန်ဂျိန်း (Chandra Mohan Jain) ဖြစ်ပြီး၊ သူ့ကိုနောက်ပိုင်းတွင် ရဂျ်နီးရှ် ဟူ၍ခေါ်ကြသည်။ ဘဂဝံ ဆိုသည်မှာ ဟင်ဒီဘာသာစကားအရ "နတ်ဘုရား" ဟူ၍အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ အိန္ဒိယ တစ်နိုင်ငံလုံးလှည့်လည်သွားလာပြီး သူ့အတွေးအခေါ်များကို ဟောပြောပို့ချခဲ့ပြီး Pune (Poona) တွင် တရားစခန်းတစ်ခုဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၀ အစောပိုင်းမှစပြီး သူ၏ယုံကြည်မှုဆိုင်ရာသဘောထား၊ စိတ်ဝိညာဉ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လွတ်လပ်သည့်အမြင်၊ လက်တွေ့ကျသည့် လိင်မှုဆိုင်ရာ အတွေးတို့ကြောင့် ဥရောပနှင့် အမေရိကနိုင်ငံများ အပါအဝင် ဘာသာဝင်ပေါင်း ၂၀၀၀၀၀ ခန့်အထိတိုးပွားလာသည်။
သူ၏ Ashram တရားစခန်းတွင် တရားအားထုတ်နိုင်ခြင်း၊ စိတ်တင်းကျပ်မှုများ ခံစားရမှုများကို ပြေရာပြေကြောင်းရင်ဖွင့်နိုင်ခြင်း၊ စိတ်တည်ငြိမ်ရာ တည်ငြိမ်ကြောင်း ဆောက်တည်ခြင်းများကို ပြုလုပ်နိုင်သည်။ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ သွန်သင်ဆုံးမမှုများကို လူကြိုက်များလှသဖြင့် နောက်လိုက်တပည့်သာ၀ကများ အတော်လေးတိုးပွားလာသည်။ အနောက်တိုင်းမှ တပည့်သာဝကများဆိုလျှင် သူတို့၏ အမည်များကို အိန္ဒိယသက္ကတဘာသာဖြင့် အမည်ပြောင်းကြသည်အထိ ဩဇာတိက္ကမကြီးထွားခဲ့သည်။ ထိုသို့အမည်ပြောင်းလိုက်ခြင်းဖြင့် သူတို့၏စိတ်ဓာတ်များ အသစ်တဖန်ပြန်လည်မွေးဖွားလာပြီဟူ၍ ယူဆကြသည်။ ၁၉၇၀ ကာလများအတွင်း သူ့တရားစခန်းတွင် တရားလာ အားထုတ်နေသူအချင်းချင်း အယူအဆများကွဲပြားကာ တိုက်ခိုက်မှုများဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ရပ်ဂျ်နီးရှ်ကလည်း ဤကမ္ဘာလောကကြီးတွင် သူ၏ တပည့်သာဝကများသာလျှင် လွတ်မြောက်ကျော်လွှားနိုင်သည်ဟူ၍မြင်လာသည်။
၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် အမေရိကန်နိုင်ငံ Oregon နယ် Big Muddy Ranch သို့ ရောက်လာပြီးအခြေချသည်။ ၁၉၈၅ ခုနှစ် တွင် ရပ်ဂျ်နီးရှ်ဘုံရွာကြီးတစ်ခုကို သူ၏တပည့်များနှင့်ထူထောင်ပြီး စုပေါင်းလယ်ယာလုပ်ငန်းများကို စုပေါင်းလုပ်အားဖြင့် အကောင်အထည် ဖော်ရန် ကြိုးစားတည်ဆောက်ခဲ့ သည်။ သူ့စီမံချက်များသည် ငွေကြေးဆိုင်ရာပြဿနာ၊ ဥပဒေနှင့်နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာအခက်အခဲ၊ အဆိပ်ခပ်ခြင်း တယ်လီဖုန်းကြားဖြတ်နားထောင်ခြင်းစသည့် စွပ်စွဲချက်များကြောင့် အကောင်အထည်မဖော်နိုင်လောက်အောင်ဖြစ်လာသည်။ ရပ်ဂျ်နီးရှ်သည် အမေရိကန်နိုင်ငံမှ ၁၉၈၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ဌာနအားလိမ်လည်သည်ဟူသော စွပ်စွဲချက်ဖြင့် ရှောင်တိမ်းခဲ့ရသည်။ ကမ္ဘာအနှံ့ခြေဆန့်ပြီး မူလအက်ရှ်ရမ် တရားစခန်းသို့ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင်ပြန်ရောက်လာသည်။ နောင် ၂ နှစ်အကြာတွင် သူ့အမည်ကို အိုရှိုဟူ၍ ပြောင်းလိုက်သည်။ အိုရှိုဆိုသည်မှာ အဓိပ္ပာယ်အမျိုးမျိုးသတ်မှတ်နိုင်သော်လည်း သူက သမုဒ္ဒရာအတွင်း ဘဝတွေအားလုံး သက်ဆင်းကွယ် ပျောက်ခြင်းဆိုသည့် အဓိပ္ပာယ်ကိုယူထားသည်။ အက်ရှ်ရမ်တွင် တပည့်သာဝကပေါင်း ၁၅၀၀၀ အထိတိုးပွားလာသည်။ သူကွယ်လွန်သည့် ၁၉၉၀ နောက်ပိုင်းတွင် သူ့ပည့်များသည် အက်ရှ်ရမ်တွင်ဆက်လက်နေထိုင်ပြီး အိုရှိုနိုင်ငံတကာဘုံအဖွဲ့ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ယနေ့တိုင် သူ့ဝါဒ သူ့သဘောတရား၊ သူ့ဒဿနများကိုလေ့လာရန် တရားစခန်းသို့လာရောက်ခြင်း၊ တရားထိုင်ခြင်း၊ တရားမှတ်ခြင်းများပြုလုပ်နေဆဲဖြစ်ကြောင်းသိရသည်။
ဒေါင်းဥတိုရွာ၊ နတ်မှူး
ဒေါင်းဥတိုရွာ၊ နတ်မှူး
အဆီးရီးယား အင်ပါယာ
ယူဖရေးတီး-တိုက်ဂရစ် မြစ်နှစ်သွယ် ဒေသ (ဘေဘီလုံလွင်ပြင်) ၏ မြောက်ဖက်၊ လခြမ်းရပ်ဝန်းဒေသ ၏တောင်ဖက်တွင် အဆူး(Assur) အမည်ရှိ ဒေသတည်ရှိသည်။ အဆူး ဟူသည့် အမည်မှာ ကိုးကွယ်သော နတ်အား အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်ပြီး နောင်တွင် အဆီးရီးယား(Assyria) ဟုပြောင်းလဲ ခေါ်ဆိုလာကြကာ ထိုဒေသရှိ လူမျိုးများအား အဆီးရီးယန်း ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ ထို အဆီးရီးယန်းတို့သည် မည်သည့်မျိုးနွယ်မှ ဆင်းသက်လာသည်ကို လည်းကောင်း၊ မည်သည့်အချိန် မည်သည့်ဒေသမှ ပြောင်းရွှေ့လာကြသည်ကို လည်းကောင်း ကောင်းစွာမသိရှိရပေ။ ဘာသာစကားအားဖြင့် အက်ကတ်ဒီးယန်းများနှင့် ဆင်တူကာ ကွဲပြားမှုအနည်းငယ်ရှိသည်။ ထိုလူမျိုးများသည် အာရှတိုက် အနောက်ပိုင်း မြစ်နှစ်မြွှာမြေဟုခေါ်ဆိုသော ယူဖရေးတီးမြစ်နှင့် တိုင်းဂရစ်မြစ်ဝှမ်းဒေသတွင် သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် နိုင်ငံ ထူထောင် စိုမိုးခဲ့ကြသည်။ ထိုသို့ သုံးကြိမ်စိုးမိုးခဲသည့်အနက် ဒုတိယအကြိမ် စိုးမိုးသူ ဆီးမိုက်နွယ်တို့၏ ရှေးဟောင်းနိုင်ငံမှာ အဆီးရီးယားနိုင်ငံဖြစ်၍ ယခုခေတ် အီရက်နိုင်ငံ၏ မြောက်ပိုင်း ဖြစ်သည်။
ခေတ်ဦး အဆီးရီးယန်း သမိုင်း
ဘီစီ ၂၉၀၀ ခန့်မှ စကာ အဆီးရီးယန်းတို့သည် မြို့ပြနိုင်ငံများ တည်ထောင်ကာနေထိုင်ကြသည်။ ထိုမြို့ပြနိုင်ငံများတွင် အဆီးရီးယန်းများသာမက၊ ဆူမားရီးယန်းများပါ ရောနှောနေထိုင်ကြသည်။ ဘေဘီလုံနိုင်ငံ စတင်ထွန်းကားခဲ့သော ဘီစီ ၂၅ဝဝ ပြည့်နှစ်ခန့်ကပင် အဆီးရီးယန်းတို့သည် မြစ်နှစ်မြွှာ၏ မြစ်ဖျား အနီးအပါး၌ နေထိုင်၍ နိုင်ငံထူထောင်လျက် ရှိကြသည်။ ဆူမားတို့ ကောင်းစားစဉ်ကပင် အဆီးရီးယန်းတို့သည် ဆူမား တို့နှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ကြဖူး၏။ အီဂျစ်လူမျိုးတို့လည်း ဆက်ဆံကြဖူး၏။ ထိုလူနှစ်မျိုးတို့ထံမှ အတုခိုးစရာကောင်းသော ယဉ်ကျေးမှုဟူသမျှကို အတုခိုးကြ၏။ စာအရေးအသား ကို ဆူမားတို့ထံမှ နည်းယူရေးသားကြ၏။ သို့သော် စာရေး သောအခါ အီဂျစ်လူမျိုးတို့ကဲ့သို့ ကျူရိုး ပြန့်များပေါ်တွင် မင်ဖြင့် ရေးသားကြသည်။အဆီးရီးယားမြို့ပြနိုင်ငံများသည် သေးငယ်ကာအင်အားနည်းသည်ဖြစ်၍ မြောက်ပိုင်းမှ ဟစ်တိုက်နွယ်ဝင်များ၏ မကြာခဏကျူးကျော်ခြင်းကို ခံရလေ့ရှိသည်။ ထို့အတူ တောင်ပိုင်းအမ်မိုရိုက်နွယ်ဝင်များ အင်အားကြီးလျှင်လည်း အသာတကြည်ပင် လက်အောက်ခံကြသည်။ ကာလကြာသောအခါ အဆီးရီးယန်းများသည်လည်း ကျူးကျော်စစ်များကို တွန်းလှန်ရန်အတွက် ကိုယ်ပိုင်စစ်တပ်များအား ဂရုတစိုက်ဖြင့် ထူထောင်လာကြသည်။ ထို့အတူ မိမိအား အုပ်စိုးဖူးပါလျက်နှင့် ပျက်သုဉ်းသွားရသည့် အင်အားကြီးသူများထံမှလည်း သင်ခန်းစာများကို ကောင်းစွာရကြသဖြင့် မြို့ပြနိုင်ငံများအဖြစ်မှ စည်းလုံးသည့် နိုင်ငံတစ်ခုအသွင်သို့ ကူးပြောင်းလာကာ အဆူးမြို့သည် နိုင်ငံ၏အချက်အချာ မြို့ကြီးဖြစ်လာသည်။
ထို့ပြင် အဆီးရီးယားနိုင်ငံ၏ ဘေးပတ်ဝန်းကျင် အရပ်များ၌ ခက် ထန်ကြမ်းတမ်းသော တောင်ပေါ်လူရိုင်းများ နေထိုင်ကြရာ ရံဖန်ရံခါ ထိုလူများသည် ကွင်းပြင်သို့ ဆင်းကာ အဆီးရီးယန်း တို့အား လုယက် တိုက်ခိုက်ကြ၏။ တိုက်ခိုက်တိုင်း အဆီးရီး ယန်းတို့သည် ပြန်လည် ခုခံတိုက်ခိုက်ကြရ၏။ ခုခံ တိုက်ခိုက် ရဖန် များလတ်သော် ယင်းတို့သည် စစ်အတတ်၌ ကျွမ်းကျင် လာကြ၏။ မြင်းစီး အတတ်၌လည်း ကျွမ်းကျင် လိမ်မာကြ၏။ လူတိုင်းလူတိုင်း စစ်သားဖြစ်လာကြလေသည်။ ယင်းသို့ဖြစ်ရ ကား အဆီးရီးယန်းတို့သည် ဘေဘီလုံးနီးယန်းတို့ထက် ကြမ်းတမ်း၍ စစ်ရေးစစ်ရာတွင် ကျွမ်းကျင်ကြသည်။
စီးပွားရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု
စစ်အင်အား ကြီးထွားစေရန်သာမက စီးပွားအင်အားကြီးထွားရန်ပါ အဆီးရီယန်းတို့ ကြိုးစာကြသည်။ အာရှမိုင်းနားတောင်ဖက်ရှိ စီလီရှားဒေသမှ ငွေတွင်းများအထိတိုင် အဆီးရီးယန်းတို့ ပေါက်ရောက်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ထိုမှ ရရှိသည့် ငွေအား ကုန်စည်ဖလှယ်ရေးတွင် အစားထိုးအသုံးပြုကြသည်။ ငွေထုတ်လုပ်ရေးနှင့် အာမခံချက်ထားရှိရေးတွင်မူ ဝတ်ကျောင်းများမှ တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ရသည်။ ထိုမျှမက ချက်လက်မှတ် အဖြစ်လည်း ရွှံ့ပြားများတွင် စာရေးမှတ်၍လည်း အသုံးပြုသည်ကို တွေ့ရသည်။ ထိုသို့ ငွေ၊ ချက်လက်မှတ် အသုံပြုနည်းများသည် ကုန်စည်ရောင်းဝယ်ရေးတွင် အထူးအဆင်ပြေလွယ်ကူစေသဖြင့် နောင်တွင် လူ့ယဉ်ကျေးမှုကို ပြောင်းလဲပေးစေနိုင်သည်ကိုလည်း တွေ့နိုင်သည်။
အင်ပါယာထူထောင်ခြင်း
အဆီးရီးယားနိုင်ငံငယ်လေးသည် အစဦးတွင် အင်အားကြီးနိုင်ငံများ၏ ကျူးကျော်သိမ်းပိုက်မှုများကို ခံရသဖြင့် ထိုကျူးကျော်စစ်များအား ခုခံတွန်းလှန်နိုင်ရန်အတွက် အမြဲတမ်းစစ်တပ်များကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။ အင်အားတောင့်တင်းသည့် စစ်တပ်ကို ပိုင်ဆိုင်သောအခါတွင် မိမိကတစ်လှည့် အခြားနိုင်ငံများကို ကျူးကျော်ရန်ပါ ရည်ရွယ်လာကြသည်။
ရှေးဦးစွာ ပင်လယ်ထွက်ပေါက်ရရှိရေးအတွက် ရည်ရွယ်ကာ မြေထဲပင်လယ်ကမ်းခြေအား သိမ်းယူရန်ကြိုးစားသည်။ သို့သော် ထိုဒေသတွင်ရှိကြသည့် များပြားလှသော မျိုးနွယ်စုနှင့် မြို့ပြနိုင်ငံများကို အနိုင်ယူရန်မှာ ခက်ခဲလှသည်။ ထိုနိုင်ငံများမှာ အင်ဒို-ဥရောပသားများ၏ မီတန်းနီးနိုင်ငံ၊ ဖီနီရှန်းနိုင်ငံ၊ ပါလက်စတိုင်းနိုင်ငံ နှင့် ဆီးရီးယားမြို့ပြနိုင်ငံငယ်များဖြစ်ကြသည်။ အထူးသဖြင့် မီတန်းနီးနိုင်ငံသည် စစ်အင်အားတောင့်တောင်းကာ တစ်ချိန်က အဆီးရီးယားတို့အား ကျူးကျော်အုပ်ချုပ်ဖူးသည်။ ထို့အပြင် ထိုနိုင်ငံများအား ထီးရိပ်မိုးထားသည့် အနောက်ဖက်မှ အီဂျစ်တို့ကိုလည်း ရင်ဆိုင်ရမည့် အနေအထားတွင်ရှိပြန်သည်။
ဘီစီ၁၄၀၀ ခန့်တွင် အာရှမိုင်းနားဒေသမှ ဟစ်တိုက်များ အင်အားကောင်းလာကာ အင်ပါယာထူထောင်၍ တောင်ဖက်ရှိ အီဂျစ်အင်ပါယာနှင့် စစ်ပြိုင်ပြုကြသည်။ ဘီစီ ၁၂၀၀ ခန့်တွင် အနောက်ဖက်မှ ရန်သူများ၏တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ဟစ်တိုက်အင်ပါယာပြိုလဲသွားသည်။ စစ်ကာလကြာမြင့်သဖြင့် အီဂျစ်လည်း နောက်နှစ် ၁၀၀ ခန့်တွင် ဆက်လက်ပြိုလဲသွားပြီး အီဂျစ်နှင့် လက်တွဲသည့် မီတန်းနီးနိုင်ငံပါ အင်အားချိနဲ့သွားသည်။ သို့ဖြင့် အဆီးရီးယန်းတို့၏ အနောက်ဖက်ကျူးကျော်စစ်တွင် အဓိကအခက်အခဲကြီးများ မြိုလဲကာ အင်အားအသင့်အတင့်သာရှိကြသည့် ပါလက်စတိုင်း၊ ဖီနီရှန်း နှင့် ဆီးရီးယားတို့သာ ကျန်တော့သည်။ သို့သော် အဆီးရီးယန်းတို့အနေဖြင့် အရှေ့ဖက်နှင့် တောင်ဖက်တစ်လွှားမှ အင်အားကြီး ရန်သူများအား ရင်ဆိုင်နေခဲ့ရသဖြင့် ဘီစီ ၇၅၀ ရောက်မှသာလျှင် မြေထဲပင်လယ်ကမ်းခြေဖက်သို့ ဦးတည်လာနိုင်သည်။ ဆီးရီးယားနိုင်ငံများအနက် အင်အားကောင်းသည့် ဒမက်စကပ်အား အကြီးအမှူးထားကာ ကျန်မြို့ပြနိုင်ငံများက အဆီးရီးယန်းတို့အား ခုခံကြသော်လည်း ဘီစီ ၇၃၂တွင် ဒမက်စကပ် ကျသဖြင့် ကျန်မြို့ပြနိုင်ငံငယ်များလည်း အဆီးရီးယားထံ အညံ့ခံရသည်။ ထိုနောက်တွင် အနီးအပါးရှိနိုင်ငံငယ်များအား ဆက်လက် ချီတက်သိမ်းသွင်းသည်။ ထိုအချိန်မှစကာ အဆူးမြို့အား အခြေတည်သည့် အဆီးရီးယားအင်ပါယာသည် အနောက်အာရှတွင် အင်အားပြည့်ဝသည့် အင်ပါယာအဖြစ်သို့ရောက်လာသည်။
ဆနက်အာရစ်
ဒုတိယမြောက် ဆာဂွန် လွန်လျှင် သားဖြစ်သူ ဆနက်အာရစ်(ဘီစီ ၇၀၅-၆၈၁)ဆက်ခံသည်။ နန်းတက်ပြီး ငါးနှစ်အတွင်း လခြမ်းရပ်ဝန်းဒေသ တစ်ခုလုံးကို အင်ပါယာအတွင်းသို့ ထည့်သွင်းအုပ်ချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုနောက်တွင် အီဂျစ်နယ်စပ်ဖြစ်သည့် အနောက်ဖက် မြေထဲပင်လယ်ကမ်းရိုးတမ်းနယ်များကိုပါ သိမ်းယူသည်။ အီဂျစ်အား သိမ်းပိုက်ရန်စီစဉ်သော်လည်း စစ်သည်များ ရောဂါဆိုးတစ်မျိုး ကူးစက်ခံရသဖြင့် ဆုတ်ခွာရသည်။ ထိုနောက် ဘေဘီလုံမှ ပုန်ကန်သဖြင့် ပြင်းထန်ရက်စက်စွာ နှိမ်နှင်းသည်။ ပုန်ကန်သူများအား သတ်ဖြတ်အပြစ်ပေးသည်။ မြို့သူမြို့သား နှစ်သိန်းခန့်ကိုလည်း သုံပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားပြီး မြို့တော်ကိုလည်း ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့သည်။ ထိုမှ အားမရသဖြင့် ယူဖရေးတီးမြစ်မှ ရေသယ်ယူသည့် တူမြောင်းကြီးအား ဘေဘီလုံမြို့သို့ ဖောက်ချသေးသည်။
ဘုရင် ဆနက်အာရစ်သည် ဘိုးဘေးများ တည်ထောင်သွားသည့် နန်းတော်အား တိုးချဲ့ပြုပြင်သည်။ မြို့တော်အား နင်နဗေး သို့ပြန်လည် ရွှေ့ပြောင်းပြီး အင်ပါယာ၏ ဗဟိုချက်မဖြစ်လာစေရန် အားထုတ်သည်။ ဖခင် ဒုတိယမြောက် ဆာဂွန်လက်ထက်က အစပျိုးခဲ့သည့် လမ်းမများဖောက်လုပ်ခြင်းနှင့် စာတိုက်စနစ်များအား တိုးချဲ့ဖွံဖြိုးစေသည်။ ထို့ကြောင့် ကုန်စည်ကူးသန်းရေးတွင်လည်းကောင်း၊ လက်အောက်ခံဘုရင်ခံများနှင့် ဆက်ဆံရာတွင်လည်းကောင်း၊ တိုက်ပွဲကာလများတွင် စစ်တပ်များအား လွယ်ကူစွာ အရွှေ့အပြောင်း လုပ်နိုင်သဖြင့် လည်းကောင်း များစွာ တိုးတက်လာသည်။ မြို့တော် ရေရရှိရေးအတွက် မိုင်သုံးဆယ်ကျော်အရပ်မှ ရေအား သယ်ယူသည်။ ထိုရေသယ်ယူရာ မြစ်ကြောင်းတစ်နေရာတွင် ကျောက်သားတမံ တူးမြောင်းတစ်ခုကို တည်ဆောက်ထားပြီး ၎င်းမှာ ကမ္ဘာ့ရှေးအကျဆုံး ကျောက်သားတမံတူးမြောင်း ဖြစ်သည်။
နင်နဗေးမြို့တော်
နင်းနဗေးမြို့တော်သည် မြို့ရိုးနှစ်ထပ်ကာရံထားသော မြို့ဖြစ်ပြီး အပြင်မြို့ရိုးသည် တိုက်ဂရစ်မြစ်ကမ်းနဖူးပေါ်တွင် အရှည်နှစ်မိုင်ခွဲခန့် ရှိသည်။ ကျန် အစိတ်အပိုင်းများမှာ ရှစ်မိုင်ကျော် ရှည်လျားသည်။ ထိုအတွင်းတွင်မှ အတွင်းမြို့ရိုးဖြင့် ကာရံထားသည့် နန်းတော်တည်ရှိပြန်သည်။ ဘုရင် ဆနက်အာရစ်သည် ဥယျာဉ်စိုက်ပျိုးရေးတွင် အထူးဝါသနာပါသူဖြစ်သဖြင့် မြို့တော် နင်နဗေးပန်ဝန်းကျင်ရှိ တိုက်ဂရစ်မြစ်ကမ်းတစ်လျှောက်တွင် ဥယျာဉ်များစိုက်ပျိုးစေသည်။ ထိုဥယျာဉ်များတွင် သူ့အင်ပါယာအတွင်းရှိ ထူးခြားသည့် သစ်ပင်ပန်းပင်များအား စိုက်ပျိုးထားရှိစေသည်။ ထိုအပင်များအနက် အိန္ဒိယမှ ယူဆောင်လာသည့် ဝါပင် လည်းပါဝင်သည်။
အီဂျစ်အား အနိုင်ရခြင်း
ဆနက်အာရစ်အား ဆက်ခံ၍ ဘီစီ ၆၈၁တွင် သားတော် အီဆာဟက်ဒွန်(Esarhaddon) (ဘီစီ ၆၈၁-၆၉၉)နန်းတက်လာသည်။ ၎င်းလက်ထက်တွင် အီဂျစ်က မြေထဲပင်လယ် ကမ်းခြေဒေသရှိ နိုင်ငံငယ်များအား ပုန်ကန်ရန် အားပေးသဖြင့် အီဂျစ်သို့ စစ်ချီသည်။ အီဂျစ်အောက်ပိုင်းဖြစ်သည့် နိုင်းမြစ်ဝှမ်းဒေသအား သိမ်းယူပြီးချိန်တွင် အီဆာဟက်ဒွန် ကွယ်လွန်သဖြင့် သားတော် အဆူးဘာနီပါ(Assurbanipal)(၆၉၉-၆၂၆) မှ ဆက်လက်ဦးဆောင်သည့်အတွက် အီဂျစ်လည်း အညံ့ခံရသည်။
အဆီးရီးယား တပ်မတော်
ဒုတိယ ဆာဂွန်လက်ထက်တွင် တည်ထောင်လာသည့် အဆီးရီးယား တပ်မတော်ကြီးသည် ၎င်း၏မြေးတော်စပ်သည့် အီဆာဟက်ဒွန် လက်ထက်တွင် အင်အားအင်မတန် တောင့်တင်းသည့် စစ်တပ်ကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုစစ်တပ်ကြီးသည် သံ လက်နက်တပ်ဆင်ထားသည့် စစ်တပ်ကြီးဖြစ်သည်။ တပ်ဖွဲ့စည်းပုံအရ စစ်သည်အများစုမှ လေးသည်တော်များဖြစ်ပြီး ၎င်းနောက်တွင် လှံရှည်ကိုင်သည့် ဒိုင်းကာ ခြေလျင်စစ်သည်များဖြစ်သည်။ ထိုနောက်တွင် မြင်းတပ်နှင့် မြင်းဆွဲစစ်ရထားများ ပါဝင်သည်။
အကြောင်းရင်းများ
နိုင်ငံကျယ်ပြန့်လာသည့်အတွက် စစ်တပ်ကိုလည်း တိုးချဲ့လာရသည်။ ယခင်ကာလများက လယ်သမားများအနေဖြင့် စစ်ပွဲအချိန်များမဟုတ်လျှင် လယ်ယာစိုက်ပျိုးပြီး စစ်ပွဲရှိလျှင် စစ်မှုထမ်းကြရသည်။ သို့သော် အမြဲတမ်းစစ်တပ်တည်ထောင်လိုက်သောအခါတွင် လယ်သမားတို့အနေဖြင့် စစ်မှုထမ်းခြင်းဖြင့်သာ အသက်မွေးရတော့ပြီး လယ်ယာစိုက်ပျိုးရန် မဖြစ်နိုင်တော့ပေ။ ထို့ကြောင်း အင်ပါယာတစ်ဝှမ်းတွင် စိုက်ပျိုးသူမဲ့ လယ်မြေများ ပေါများလာပြီး စီးပွားရေး ဆုပ်ယုတ်လာသည်။
ထိုသို့ စီးပွားရေး ကျဆင်းနေချိန်တွင် အင်ပါယာအတွင်းသို့ စီးပွားရေး အမြင်ကျယ်သည့် အာရေးမီးယန်း(Arameans) လူမျိုးများ ဝင်ရောက်လာပြီးနောက် နိုင်ငံ၏စီးပွားရေးကဏ္ဍကို အချိန်တိုအတွင်း ဦးဆောင်နိုင်သူများ ဖြစ်လာသည်။ အကျိုးဆက်အနေဖြင့် အဆီးရီးယန်းဘာသာစကားနှင့် အာရေးမီးယန်းဘာသာစကားနှစ်ခုတွင် အာရေးမီးယန်းဘာသာစကားမှာ အသုံးကျယ်ပြန့် တွင်ကျယ်လာပြီး အဆီးရီးယန်းဘာသာစကားမှာ ကျဆင်းလာသည်။ မြို့တော် နင်နဗေးမှာပင် အဆီးရီးယန်းဘာသာစကားထက် အာရေးမီးယန်းဘာသာစကားကို ပိုမိုအသုံးပြုလာကြသည်။
ထိုအချက်များကြောင့် အင်ပါယာယိမ်းယိုင်လာသည့်အချိန်တွင် အဘက်ဘက်မှ မျိုးနွယ်စုများက အင်ပါယာဗဟိုချက်ကို ဦးတည်ကာ ကျူးကျော်ရွှေ့ပြောင်း အခြေချလာကြခြင်းမှာလည်း ပြဿနာကြီးတစ်ရပ်ဖြစ်လာသည်။ တောင်ဖက်မှ အာရေးမီးယန်းများ၊ အရှေ့ဖက်ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့ဖက်မှ ကယ်လ်ဒီးယန်းများ(Caldians)၊ မြောက်ဖက်မှ အင်ဒို-ဥရောပအနွယ်ဝင်များဖြစ်သည့် မီးဒီးစ်လူမျိုး(Medes) နှင့် ပါရှန်းလူမျိုး(Persians) များ ဦးဆောင်ဝင်ရောက်လာကြသည်။ အဘက်ဘက်မှ လူလှိုင်းကြီးများသဖွယ် အုပ်စုကြီးငယ်ဖြင့် ဝင်ရောက်အခြေချလာကြခြင်းကို အဆီးရီးယန်းတို့ မည်သို့မှ မဖြေရှင်းနိုင်ကြတော့ပေ။
အင်ပါယာပြိုလဲစေသည့် အရေးကြီးသည့် အချက်တစ်ချက်မှာ စစ်တပ်အတွင်းတွင် လက်အောက်ခံနိုင်ငံများမှ နိုင်ငံခြားသားများ များပြားလွန်းနေခြင်းမှာလည်း တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ အမှန်တကယ် ပျက်စီးချိန်ကြုံသောအခါတွင် အဆိုပါ နိုင်ငံခြားသားတို့မှာ မည်သို့မျှ အားထုတ်ကြိုးပမ်းခြင်းမရှိတော့ဘဲ အဆီးရီးယန်းများပျက်လျှင် မိမိတို့ လွတ်လပ်မည် ဟူသော အတွေးမျိုးဖြင့်ပင် ရန်သူဖက်မှ ပါကြတော့သည်။
ပျက်စီးခြင်း
ဘီစီ ၆၁၆တွင် တောင်ပိုင်းဒေသများရှိ ကယ်လ်ဒီးယန်းတို့သည် အဆီးရီးယန်းတို့အား ဆန့်ကျင်သည့် အနေဖြင့် ဘေဘီလုံအား မြို့တည်ကာ နဘိုပေါ်လက်ဆာ(Nabopolassar) ဆိုသူက အက်ကတ်ဘုရင်(King of Akkad) အမည်ဖြင့် အုပ်ချုပ်လေသည်။ နောက်တစ်နှစ်အကြာတွင် အဆူးမြို့တော်ဟောင်းအထိ ချီတက်တိုက်ခိုက်လာသည်။ ထိုတိုက်ပွဲများတွင် အဆူးမြို့တော် မကျသော်လည်း အဆီးရီးယန်းတပ်များက နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် မရှုမလှရှုံးနှိမ့်သည်။
ဘီစီ ၆၁၄တွင် မြောက်ပိုင်းမှ မီးဒီးစ်တို့သည် ဘုရင် ဆိုင်းယက်ဆီရိစ်(Cyaxares)၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် အဆူးမြို့တော်ကို သိမ်းပိုက်သည်။ ထိုနောက် နဘိုပေါ်လက်ဆာနှင့် ဆိုင်းယက်ဆီရိစ်တို့ မဟာမိတ်ဖွဲ့ကာ နင်နဗေးမြို့တော်ကို တိုက်ခိုက်သည်။ အဆီးရီးယန်းတို့အနေဖြင့် နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ ခုခံကြသော်လည်း တတိယအကြိမ် ဘီစီ ၆၁၂တွင် နင်နဗေးမြို့တော်သည် ပြပုံဘဝသို့ ဆင်းသက်ရသည်။ ထိုပြာပုံ၊ မီးခိုးလုံးကြီးအား မြင်တွေ့ရသည့်အတွက် ရက်စက်သည့်အင်ပါယာအောက်မှ လွတ်မြောက်သည့်အထိမ်းအမှတ်ဖြင့် လူတို့၏ ဟစ်ကြွေးသံမှာ ကပ်စပီယန်ပင်လယ်မှ နိုင်းမြစ်ဝှမ်းအထိ တစ်ခဲနက် ပေါ်ထွက်လာသည်ဟုပင် ဆိုစမှတ်ပြုကြသည်။
ကျောင်းကုန်းရွာ၊ အင်းကြီး
ကျောင်းကုန်းရွာ၊ အင်းကြီး
သောင်လေးရွာ၊ သက္ကာယ်သောင်
သောင်လေးရွာ၊ သက္ကာယ်သောင်
ဝမ်းဘူဆည် (ရွှေပြည်သာ)ရွာ
ဝမ်းဘူဆည် (ရွှေပြည်သာ)ရွာ
စိန်ဗေဒါ
“ဆိုင်းလောကမှ တစ်ဆူတည်းသော ဘုရား” ဟု ဆိုစမတ်ပြုခံရသော ဆိုင်းဆရာကြီး စိန်ဗေဒါသည် ၁၆ နှစ်သားအရွယ်မှစ၍ ဆိုင်းပညာကို လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။ ဂီတအနုပညာပါရမီပါသော ဆိုင်းဆရာကြီးသည် ဆိုင်းတခုတည်းသာမက တခြားသော မြန်မာ တူရိယာများဖြစ်သည့် စောင်း ၊ မိကျောင်း ၊ ပတ္တလား ၊ နှဲ တို့အပြင် အနောက်တိုင်း တူရိယာများဖြစ်သော တယော ၊ ဘင်ဂျို ၊ မယ်ဒလင် ၊ လက်ဆွဲဘာဂျာ ၊ ကောနက် တို့ကိုလည်း ကောင်းစွာ တီးမှုတ်နိုင်သည်။ သီချင်းဆိုလည်း ကောင်းသည်။
ပြိုင်သူရှားသော အခြေအနေတွင် စံနေခဲ့ရသော်လည်း သူသည် မနားမနေ ဆိုင်းပညာကို လေ့ကျင့်ခဲ့၏။ တချို့က “... ဘယ်သူမှလည်း မပြိုင်နိုင်ပါဖူး ၊ ဒီလောက် လေ့ကျင့်နေဖို့ မလိုပါဖူး” ဟု ပြောလာသောအခါ ၊ ဆိုင်းဆရာကြီး စိန်ဗေဒါက ဤသို့ ဖြေကြားခဲ့သည် - -
“ကျုပ်က တခြားသူနဲ့ ပြိုင်ဖို့ လေ့ကျင့်တာ မဟုတ်ပါဘူး ၊ ကျုပ်ကိုယ်ကျုပ် ပြန်ပြိုင်ဖို့ လေ့ကျင့်နေတာပါ။ မနေ့က စိန်ဗေဒါကို သည်နေ့ စိန်ဗေဒါက ချိုးနိုင်ရမယ် ။ သည်နေ့ စိန်ဗေဒါကို နက်ဖြန် စိန်ဗေဒါက ချိုးနိုင်ရမယ်ဗျ ။”
ရှမ်းစုရွာ၊ သုံးခွ
ရှမ်းစု
စိန်ဗေဒါ
သူသည် ဂီတပညာကိုဆည်းပူးရာတွင် မည်သူ့ထံမှမဆို တောင်းခံရန် ဝန်မလေးပေ ။ လမ်းဘေး ပိုက်ဆံတောင်းစားရသော မျက်မမြင် ပတ္တလား နှင့် တယောဆရာတို့ထံမှ ဂီတပညာကို ဆည်းပူးသင်ယူခဲ့သည်ဟူ၍ အမှတ်အသားများပင် ရှိသေးသည်။
သူသည် နိုင်ငံရပ်ခြားဖြစ်သည့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဘုံဘိုင်ပြည်နယ် သို့ ပထမဦးဆုံး သွားရောက်ရကာ ၊ ရတနာဂီရိတွင် စံနေသော သီပေါမင်း၏ တိုက်သစ်တက် မင်္ဂလာပွဲတွင် တီးမှုတ်ပေးခဲ့သည်။ နောက်တကြိမ် သီပေါမင်း၏ သမီးတော်များ နားသမင်္ဂလာပွဲတွင် စိန်ဗေဒါ ဆိုင်းအဖွဲ့၏ လက်စွမ်းကို ဘုံဘိုင် ဘုရင်ခံ ဆာဂျော့ကလပ် နှင့် အိန္ဒိယပြည်ရှိ အနောက်တိုင်း ဘင်ခရာတီးဝိုင်းသားများကပါ အံ့ဩချီးကျူးခဲ့ကြရသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အနောက်တိုင်း ဘင်ခရာတီးဝိုင်းမှ တီးလုံးတိုင်းကို ဆိုင်းအဖွဲ့မှ နားဖြင့် မှတ်ကာ ၊ တူရိယာ သင်္ကေတများမပါဘဲ ပြန်လည် တီးပြနိုင်ခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။
စိန်ဗေဒါ
'အရှေ့ကို လျှောက်ပါလို့၊ အနောက်ကိုတဲ့မျှော်လိုက်ယင်၊ တံခွန်တိုင် ရွှေကုက္ကားနဲ့ ဘုရား လေး လေ ဘုရားကိုမြင်' အစ ရှိသော သီချင်းသံကို မြန်မာလူမျိုးတိုင်းပင် နှစ်ခြိုက်ကြသည်။ ထိုသီချင်းကို သီဆိုသူမှာ မြန်မာ့သဘင်နယ်တွင် အထူးထင်ရှား ကျော်စောခဲ့သော ရွာစားကြီး စိန်ဗေဒါပင်ဖြစ်သည်။ စိန်ဗေဒါ ကို မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၄၄ ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်းလကွယ်၊ သောကြာနေ့တွင် မန္တလေးမြို့ ဆိုးဝင်းရပ်၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ဖခင်မှာ ဘုရင့်အသုံးတော်ခံ ဆိုင်းဆရာကြီးတစ်ဦးဖြစ်သည့် ရွာစားကြီး ဆရာဖေဖြစ်၏။ မိခင်မှာ သီချင်းကြီး သီချင်းခံ၊ ယိုးဒယားပတ်ပျိုး စသည်တို့ကို သီဆိုနိုင်သည့်အပြင် 'မိ ကျောင်း'တူရိယာကို ပိုင်နိုင်စွာ တီးနိုင်သည့် နန်းတွင်းသူ ဒေါ်မမလေးဖြစ်သည်။
ရွာစားကြီးဆရာဖေမှာ သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် သိုင်း အလံ ၄ ချက်၊ 'ဘွဲ့ဖြူ' စိန်ဆိုင်းဝိုင်းတစ်စုံနှင့် ဆိုင်းဝိုင်းတစ်စုံ နှင့် ဆိုင်းဝိုင်းအထက်တွင် တပ်ဆင်ရန် ဖန်အိုး (ဖန်ပန်းတိုင်း) များချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။ ထိုမျှမက သီပေါဘုရင်မင်းမြတ်သည် ဆရာဖေအား 'နေမျိုးကျော်ခေါင်ဘွဲ့'ဖြင့် ပလိပ်မြို့အနီးရှိ ဆီဆုံ ၁ဝ ရွာကို စားစေသည့်အပြင် မန္တလေးမြို့ရှိ (ယခု အမျိုးသား ကျောင်းဝင်းတည်ရာ) မြေကွက်ကြီးတွင် နေထိုင်ခွင့်ပေးတော်မူ သည်။ ယင်းသို့ ဆိုင်းဆရာ ဆရာဖေနှင့် တပည့်လက်သားတို့ နေထိုင်ခဲ့သည်ကို အစွဲပြု၍၊ ရှေးအခါကပင် ထိုနေရာကို 'ဆိုင်း ဝင်း'ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ဆရာဖေတွင် သားသမီး၄ယောက် ထွန်းကားခဲ့သည်။ တတိယသားမောင်ကလေးမှာ မြန်မာ့ဆိုင်း ပညာတွင် မြန်မာပြည်၌ ကျော်ကြားခဲ့သော ဖခင် ဆရာဖေနှင့် အစ်ကို ဆရာစိမ့်တို့ကဲ့သို့ ထူးချွန်ကျော်ကြားသူတစ်ဦးဖြစ် သည်။ သမီးနှစ်ယောက်မှာလည်း မိခင်တတ်ကျွမ်းသည့်အဆိုနှင့် မိကျောင်းတီးပညာတို့ကို ကျွမ်းကျင်ကြသဖြင့် 'ငှက်ပျောပင် စိုက်၊ မိလိုက် ဖပါ'ဆိုသကဲ့သို့ မြန်မာ့တူရိယာ အနုပညာရပ် တွင် သားသမီးအားလုံးပင် ပေါက်မြောက်ခဲ့လေသည်။ မောင် ကလေးကား နောင်အခါတွင် ရွာစားကြီး စိန်ဗေဒါဟု ကျော် ကြားသောသူတည်း။
မောင်ကလေးသည် တူရိယာဖက်တွင် အထူးဝါသနာထုံရ ကား၊ ဆွမ်းတော်ကြီးပွဲလှည့်ရာ၌ ၁၂ လုံးဒိုးခေါ် နရီးကို ကြား ရသူတိုင်း အသည်းဘဝင်ကြည်ရွှင်စေအောင် ငယ်စဉ်ကပင် တီး နိုင်ခဲ့သည်။ တစ်ရံရောအခါက မောင်ကလေးသည် မင်းသား ကိုဖိုးကွန်း၊ မင်းသမီးမထွေးလေးတို့ဇာတ်အဖွဲ့နှင့် ရန်ကုန်သို့ ဆင်းလာခဲ့သည်။ မောင်ကလေးသည် မင်းသမီး မင်းသား ၂ ပါးမသွားမီ ဆိုင်းဝိုင်းချည်းသက်သက် ပလာတီးပေးရသော 'ပတ်ခံ' တီးစဉ် မိမိ၏ ပညာစွမ်းရည်ကို ထုတ်ဖော်ခွင့်ရရှိလေ သည်။ သူသည် 'ဗေဒါ၊ ဗေဒါ နင့်ဗူးကို ဘယ်သူချဲ့တယ် ပြောဟဲ့ဗေဒါ၊ မိဗေဒါ၊ အသေအချာ ဗေဒါမရယ်က နေရာချပါ လို့ မပြောနိုင်၊ မြတ်ဆရာ အော်ကာငေါက်တယ်၊ ခေါင်းဖောက် ပါလို ဗေဒါမှိုင်--ဗေဒါမှိုင်' ဟူသော သီချင်းကို ဒုန်းကဲကြီး၊ နှစ်ဆစ်၊ တစ်ဆစ်၊ ဗယ်ကျော၊ ဗယ်တေ၊ ဒူးလုံးခေါ်သည့် ပတ်ဝိုင်းကြီးခြောက်လုံးနှင့် နားဝင်ချိုအောင် ပီသစွာ တီးပြနိုင် လေသည်။ သူ၏ လက်သံကို ရန်ကုန်လူထုက အထူးနှစ်ခြိုက် ကာ 'ဗေဒါ မောင်ကလေး'ဟု ခေါ်စမှတ်ပြုကြသည်။ မန္တလေး မြို့သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာသောအခါ မောင်ကလေး၏ ဂုဏ် သတင်းမှာ ပိုမိုသင်းပျံ့ လာပြီးလျှင် 'စိန်ဗေဒါ'ဟု 'စိန်'တစ်လုံး တိုးလျက် ချီးကျူးမှည့်ခေါ်ကြပြန်သည်။
စိန်ဗေဒါသည် ငယ်စဉ်က၊ ကစားခုန်စားဖက်တွင်လည်း စိတ်ပါဝင်စားခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ဘောလုံးကစားခြင်းနှင့် လက်ဝှေ့ကို လွန်စွာဝါသနာပါသည်။ ကိုယ်တိုင်လည်း ပါဝင် ကစားလေ့ရှိသည်။ သူသည် လောင်းတမ်းကစားခြင်းများ၌ ဝါသနာကြီးသည်။ ၃၆ ကောင်နှင့် ၄ ကောင်ဂျင်ကစားဝိုင်း များတွင် တစ်ကြိမ်တည်းစုပုံထိုးလျှင် 'ဗေဒါထိုး'ဟု ခေါ်စမှတ် ပြုကြလေသည်။
စိန်ဗေဒါသည် အဆိုအကတွင် အလွန်ဝါသနာပါသော ညောင်လေးပင်မြို့သူ မစိန်မေနှင့် အကြောင်းပါခဲ့သည်။ ဒေါ်စိန်မေအပြင် အခြားမယားများလည်းရှိ၏။ စိန်ဗေဒါတွင် သားသမီး တစ်ဦးတစ်ယောက်မျှ မထွန်းကားခဲ့ချေ။ စိန်ဗေဒါ၏ တပည့်များမှာ၊ နှဲတပည့်ဆရာဆယ်၊ ဦးချစ်မောင်၊ ဆိုင်းတပည့် စိန်ငှက်ရိုး၊ စိန်ကျော်တင့် စသည်တို့ဖြစ်ကြ၏။
၁၂၄၇ ခုနှစ်တွင် သီပေါဘုရင်သည် နန်းကျပြီးနောက် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဘုံဘိုင်ပြည်နယ် ရတနာဂီရိ၌ စံနေရလေသည်။ ၁၂၇၂ ခုနှစ်တွင် သီပေါမင်းနှင့် မိဘုရားခေါင်ကြီးတို့ တိုက် သစ်တက်မင်္ဂလာကျင်းပ လိုသည်ဖြစ်၍၊ မန္တလေးမြို့မှ မြန်မာ ဆိုင်းတော်သားတို့ကို ခေါ်ရန်စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ထိုကြောင့် အဖွဲ့ ဝင် ၂ဝ ကျော်ရှိသော 'စိန်ဗေဒါ'ဆိုင်းဝိုင်းနှင့် စောင်းဆရာ ဒေဝဣန္ဒာ မောင်မောင်ကြီးစသော လူပေါင်း ၈ဝ ကျော်တို့ သည် ရတနာဂီရိသို့ လိုက်ပါသွားကြလေသည်။ ရတနာဂီရိ စံအိမ်တော်တွင် စိန်ဗေဒါက သပြေခံနှင့် ဖောင်လား၊ ဖောင် ငင်၊ ဖောင်ဆိုက် အစရှိသော ကြိုးသီချင်းများဖြင့် ဖြေဖျော်ရာ သီပေါမင်း သည် လွန်စွာနှစ်ခြိုက်တော်မူလေသည်။ သို့ဖြစ်၍ မြန်မာနိုင်ငံသို့မပြန်မီ သီပေါမင်းက စိန်ဗေဒါအား 'နေမျိုးဗလ ကျော်သူ'ဟူသော ရွာစားဘွဲ့တံဆိပ်တော်နှင့်တကွ ရွှေသိုင်းအလံ ၄ ချက်၊ ဖန်အိုး(ဖန်ပန်းတိုင်း) တို့ကို ချီးမြှင့်ပေးသနားလေ သည်။ ၁၂၇၃ ခုနှစ်တွင် သမီးတော်များနားထွင်းမင်္ဂလာအတွက် အခေါ်လွှတ်ရာ စိန်ဗေဒါသည် ရတနာဂီရိသို့ ဒုတိယအကြိမ် ရောက်ခဲ့ပြန်သည်။ ထိုအကြိမ်တွင် ဇနီး မစိန်မေလည်းလိုက်ပါ သွား၏။ စိန်ဗေဒါသည် သီပေါမင်းသဘောကျသော တိုးနယား ရုပ်ကိုပါ ယူဆောင်သွားပြီးနောက်၊ ရှေ့တော်တွင် ကပြအသုံး တော်ခံလေသည်။ အိန္ဒိယပြည်၌ရှိစဉ် စိန်ဗေဒါသည် ဗုဒ္ဓဂယာ အရပ်ရှိ မဟာ ဗောဓိပင်ကို သွားရောက်ဖူးမြှော်ခဲ့သေးသည်။ မန္တလေးမြို့သို့ ပြန်ရောက်လျှင် ရွာစားကြီးစိန်ဗေဒါအား ဘုရင် မင်းမြတ်က ချီးမြှင့်မြှောက်စားကြောင်း သတင်းကောင်းမင်္ဂလာ မှာ တမုဟုတ်ခြင်း ပျံ့နှံ့သွားတော့သည်။
ဇာတာတွင် မောင်သာလှိုင်ဟုဖော်ပြပါရှိ၍၊ မောင်ကလေး၊ ဗေဒါမောင်ကလေး၊ စိန်ဗေဒါနှင့် နောက်ဆုံးတွင် နေမျိုးဗလ ကျော်သူ ရွာစားကြီးစိန်ဗေဒါဟု ကျော်ကြားခဲ့သော စိန်ဗေဒါမှာ ဆိုင်းဝိုင်းကြီးတစ်ခုတည်းကိုသာ နိုင်နင်းသည် မဟုတ်ဘဲ၊ ပြွေ၊ စောင်း၊ နှဲ၊ မိကျောင်း၊ ပတ္တလားများကိုလည်း အထူးပင် ကျွမ်း ကျင် လိမ်မာစွာ တီးမှုတ်နိုင်ပေသည်။ ပတ်ဝိုင်းကြီးကိုမူကား သူတကာ မယှဉ်သာအောင် တီးနိုင်ပေ၏။ အနောက်တိုင်းတူရိ ယာများဖြစ်သော တရော၊ ဘင်ဂျို၊ မယ်ဒလင်၊ လက်ဆွဲဘာဂျာ နှင့် ကောနက် (ခရာ)များကိုလည်း ထူးခြားစွာ တီးမှုတ်နိုင် သော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်။ ဆိုင်းဝိုင်းတီး နည်းတွင် 'ပတ်စာပိုး' တီးနည်းကို မိမိ၏ပင်ကိုဉာာဏ်ဖြင့် စိန်ဗေဒါသည် စတင်တီ ထွင်ခဲ့လေသည်။ ယင်းသို့ အတီးအမှုတ်တို့တွင်သာ ထူးချွန်ခဲ့ရုံ မျှမက အဆိုဘက်တွင်လည်း မိခင်၏ အမွေကို ရသူဖြစ်၍ သရုပ်ပေါ်အောင် ပိုင်နိုင်စွာ ဆိုတတ်သူဖြစ်သည်။ ရွာစားကြီး သည် မကွယ်လွန်မီ ဓာတ်ပြား ၆၄ ပြားမျှ အသံသွင်းခဲ့၏။ စိန်ဗေဒါသည် စိတ်နှလုံး နူးညံ့သိမ်မွေ့၍ အပြောအဆို ယဉ်ကျေးပျော့ပျောင်းသည်။ နက္ခတ်ဗေဒင်ယတြာစသည်တို့ကို စွဲစွဲလမ်းလမ်း အယုံအကြည်ကြီးသည်။ ဂီတအနုပညာကို အမြတ်တနိုးဝါသနာပါသူဖြစ်၍ မည်သည့်အရပ်သို့သွားသည် ဖြစ်စေ စောင်းကိုသော်လည်းကောင်း၊ တယောကိုသော်လည်းကောင်း ဆောင်ယူသွား လေ့ရှိသည်။ အချိန်ကို အလဟဿမထားဘဲ၊ စောင်းတီးခြင်း၊ တယောထိုးခြင်းဖြင့်သာ အချိန်ကို အသုံးချတတ်သည်။ အိပ်ရာ တွင် အနားယူ၍ လဲလျောင်းသည့်အချိန်၌ပင်လျှင်၊ စောင်းကို လက်တစ်ဖက်ဖြင့် တီးနေတတ်၏။ ပညာကို ဆည်းပူးလေ့လာ သည့်အရာ၌လည်း မျက်မမြင်ပတ္တလားဆရာ၊ တယောဆရာ၊ မိကျောင်းဆရာတို့ ထံမှပင်လျှင် နည်းနိဿယတို့ကို ခံယူလေ့ ရှိသည်။ ဂီတအနုပညာနှင့်စပ်လျဉ်း၍ စိန်ဗေဒါက သူ၏ သဘောထားကို ရင်းနှီးသူတို့အား ပြောပြသည်မှာ 'တစ်ကျောင်း တစ်ဂါထာ၊ တစ်ရွာတစ်ပုဒ်ဆန်း၊ သူများအမှားတွေ့မှ၊ ကိုယ့် အမှန်သေချာသည်။ နားမထောင်အပ်သည့်ဆိုင်း ဘယ်ရှိလိမ့်မ တုံး' ဟူသတည်း။ စိန်ဗေဒါသည် ဂုဏ်ပကာသန မလုပ်တတ် ချေ။ ပညာရှင်တို့ထံမှ ပညာကိုအရယူဖို့မှာ သူ၏အဓိက ရည် ရွယ်ချက် ဖြစ်သည်။ ရတနာဂီရိ၌ စံနေတော်မူသော သီပေါမင်း ထံဝင်ရောက်ကြရသည့်အခါ စောင်းဆရာ ဒေဝဣန္ဒာ ဦးမောင် မောင်ကြီးနှင့် လက်ပွန်းတတီးနေခွင့်ရသဖြင့်၊ ထိုဆရာကြီးထံမှ စောင်းပညာကိုတပည့်ခံ၍ သင်ယူခဲ့လေသည်။ သူသည် အလွန် စေ့စပ်သေချာသူတစ်ဦးဖြစ်သည့်အတိုင်း မိမိတပည့်သားမြေး များကို သင်ပြရာတွင်လည်း သေချာကျနစွာ သင်ပေးတတ်လေ သည်။ စိန်ဗေဒါသည် အလွန်ပြည့်သော အိုးဖြစ်၍ ဘောင်ဘင် မခတ်ပေ။ သိလျှင်သိ၏။ မသိလျှင် မသိဟု မှန်ရာကို ဝန်ခံ ပြောဆိုတတ်သည်။ မသိသော သီချင်းကို တတ်ယောင်ကား မလုပ်ဘဲ၊ မသိလျှင် သိရအောင်ရှာဖွေ၍ ယူတတ်သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ရွာစားကြီးစိန်ဗေဒါမှာ လည် ချောင်းတွင် ကင်ဆာအနာပေါက်သဖြင့် ရန်ကုန်မြို့သို့ဆင်းလာ ၍ ဒေါက်တာဦးဘသန်းထံ၌ ကုသခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် ရောဂါ မှာ သက်သာရာမရဘဲ၊ ၁၃ဝ၄ ခုနှစ် တော်သလင်းလဆုပ် ၁၄ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ ရွှေတောင်တန်း၌ သူနှင့်တွဲဖက်နှဲဆရာ ကြီး ဦးချစ်မောင်လက်တွင်းတွင် စိန်ဗေဒါ ကွယ်လွန်ခဲ့လေ သည်။ စိန်ဗေဒါနှစ်သက်၍ ကိုယ်တိုင်ဆိုသောသီချင်းတစ်ပုဒ်မှာ မင်္ဂလာပြောညွန့်ဖြစ်သည်။ ထိုသီချင်းမှာ၊မြို့လယ်ကမဏ္ဍပ် အရပ်မှာတဲ့ ကုသိုလ် ကျောင်းကြီး အိုအို။ လက်ရမ်းငယ်ပြို ရှင်လူပျိုတည်ကတဲက မိုးစိုလို့ရွဲတော့။ အရှေ့ကိုတဲ့ လျှောက်ပါလို့ အနောက်ကိုတဲ့ မျှော်လိုက်ယင် တံခွန်တိုင်ရွှေကုက္ကားနဲ့ ဘုရား လေးလေး ဘုရား လေးလး ဘုရား လေးလေး ဘုရားကိုမြင်။ စာပုလွေမောင်မှာ ပိုက်ပါလို့တဲ့။ စာပုလွေ စာပုလွေကိုယ် မှာ ပိုက်ပါလို့။ စာပုလွေမောင်မှာ ပိုက်ပါလို့။ ကျောင်းတော် ကိုတဲ့ လိုက်မယ်ပြင်။ ကျောင်းတော်ကိုတဲ့ လိုက်မယ်ပြင်။ ကျောင်းတော်ကိုတဲ့လိုက်မယ်ပြင်။ ဘယ်စာ မောင်သင်မတုံး ရယ်လို့။ ဘယ်စာဘယ်နှစ်ဝါ မောင်သင်မတုံးရယ်လို့။ ဘယ်စာ မောင်သင်မတုံး ရယ်လို့။ မေ လေးကိုသံချိုနှောလို့ရယ်။ ပြော လေးလေး ပြော လေးလေး။ ပြောခဲ့ပါအုံး။
အတ္ထုပတ္တိ
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၄၄ နတ်တော်လဆန်း ၁ ရက် သောကြာနေ့တွင် အဖ ဘုရင့် လက်ထက်တော် အတွင်း စိန်ဆိုင်းတော်တီး လကျာ်စိန်ဆိုင်း အမှုထမ်း ဆီဆုံဆယ်ရွာစား (ပုလိပ်အနီး) နေမျိုးကျော်စွာခေါင် (မြန်မာ့ စွယ်စုံကျမ်းတွင် 'နေမျိုးကျော်ခေါင်ဘွဲ့' ဟုသာ ရေးသား) ဘွဲ့ရ ဆရာဖေကြီး၊ အမိ အပျိုတော် ဒေါ်မမလေးတို့မှ မန္တလေး ရွာသစ်အရပ်၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။
- ဇာတာတွင် မောင်သာလှိုင်ဟု ဖော်ပြပါရှိ၍၊ ငယ်အမည် မောင်လေး။ ဗေဒါသီချင်းကို တီး၍ နာမည် ကျော်လာရာမှ စိန်ဆိုင်းတီး မျိုးရိုးဖြစ်၍ စိန်ဗေဒါဟု တွင်ခဲ့သည်။
- စိန်ဗေဒါသည် အဆိုအကတွင် အလွန် ဝါသနာပါသော ညောင်လေးပင် မြို့သူ မစိန်မေနှင့် အကြောင်းပါခဲ့သည်။ ဒေါ်စိန်မေအပြင် အခြား မယားများလည်း ရှိ၏။ စိန်ဗေဒါတွင် သားသမီး တဦးမျှ မထွန်းကားခဲ့ချေ။
- မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၂ (အေဒီ ၁၉၁၁) တွင် ရတနာဂီရိစံ သီပေါမင်းနှင့် မိဘုရားခေါင်ကြီးတို့၏ တိုက်သစ်မင်္ဂလာ အတွက် ဆရာ ဦးလူကြီး ၊ ဆရာ ဦးပေါ်ဦး၊ စောင်း ဒေဝဣန္ဒာ မောင်မောင်ကြီး၊ အက မိန်းမ မင်းသား မစောရင် ၊ မင်းသမီး မစန်းကြည်တို့နှင့်တကွ ဆရာတော် ငါးပါးနှင့်အတူ ရတနာဂီရိသို့ လိုက်ပါသွားခဲ့သည်။
- နေမျိုးဗလကျော်သူဘွဲ့ ရရှိခဲ့ပြီး ရွှေသိုင်းအလံ ၄ ချက်၊ ဖန်အိုး (ဖန်ပန်းတိုင်း) တို့ ချီးမြှင့် ပေးသနားခြင်း ခံရသည်။
ပဗ္ဗဇိတအဘိဏှသုတ်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ရဟန်းတော်များ အမြဲမပြတ် ရှုမှတ်ဆင်ခြင်နေရမည့် တရား ၁၀-ပါးတို့ကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
စိန်ဗေဒါ
အတ္ထုပတ္တိ
- ဆိုင်းဝိုင်းတီးနည်းတွင် 'ပတ်စာပိုး' တီးနည်းကို မိမိ၏ ပင်ကိုဉာဏ်ဖြင့် စိန်ဗေဒါသည် စတင် တီထွင်ခဲ့သည်။
ပဗ္ဗဇိတအဘိဏှသုတ်
အဋ္ဌကထာ၌ မှတ်သားဖွယ်ရာ ဖွင့်ဆိုချက်များရှိပါသည်။
စိန်ဗေဒါ
အတ္ထုပတ္တိ
- ရွာစာကြီး စိန်ဗေဒါ မကွယ်လွန်မီ ဓာတ်ပြား ၆၄ ပြားမျှ အသံ သွင်းခဲ့သည်။
- သို့ရာတွင် ရောဂါမှာ သက်သာမလာဘဲ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၀၄ (အေဒီ ၁၉၄၂)၊ တော်သလင်း လပြည့်ကျော် ၁၄ ရက်တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ဆေးကုသရင်း ကွယ်လွန်ခဲ့။
စိန်ဗေဒါသည် ဆိုင်းအတီးကောင်းရုံသာမက ဆိုင်းဝိုင်းကိုလည်း လှပခန့်ညားအောင် ပဉ္စရူပရုပ်ကို ဆိုင်းဝိုင်းတွင်ချိတ်ဆွဲထားကာ တီထွင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။
ဂွီဒို မိုနာကို
ကိုယ်ရေးအကျဉ်း
ခရစ်နှစ် ၁၀၂၅ သို့မဟုတ် ၁၀၂၆ တွင်ရေးသားသော ဂွီဒို၏ မိုက်ခရိုလိုးဂပ်စ်ကျမ်းစာတွင် ထိုကျမ်းကိုရေးနေစဉ် သူ၏အသက်သည် ၃၄ နှစ် ရှိသည်ဟု ရေးသားထားသည့်အတွက် သူ၏မွေးသက္ကရာဇ်မှာ ၉၉၁ သို့မဟုတ် ၉၉၂ ဖြစ်သည်ဟုယူဆကြသည်။
ဂွီဒို မိုနာကိုသည်ဦးစွာ ဖရဲရားမြို့အနီး၌ရှိသော ပွန်ပိုစာ (Pomposa)‌ ကျောင်းတော်၌ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ထိုအခါ၌သူသည် ‌အဆိုတော်များ ဂရီဂေါရီးယန်းချန့် (Gregorian Chant) ကိုမှတ်သားရာ၌ အခက်တွေ့နေသည်ကို သတိထားမိခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့်သူသည် ဂရီဂေါရီးယန်းချန့်ကို အချိန်တိုတိုအတွင်း လွယ်လွယ်ကူကူမှတ်သားနိုင်မည့် နည်းလမ်းကို တီထွင်ခဲ့၍ ကျောင်းသားများကိုသင်ကြားပေးခဲ့သည်။ ထိုသို့သင်ကြားမှုကြောင့် သူသည် အီတလီမြောက်ပိုင်းတွင် နာမည်ကြီးခဲ့သည်။ ၁၀၂၅ ခုနှစ်ခန့်တွင် သူ၏သင်ကြားမှုနည်းလမ်းကို အချို့သောဘုန်းကြီးများက မနှစ်သက်ကြသဖြင့် သူအား အရယ်ဇိုသို့ပြောင်းရွှေ့စေခဲ့သည်။
အရယ်ဇိုမြို့သို့ရောက်သောအခါ သူသည် စတက်ဖ်သင်္ကေတကို တီထွင်ခဲ့‌လေသည်။ ထို့အပြင် ဆိုးဖက်ဂျ် (Solfége) ခေါ် "ဒို-ရေ-မီ" အခေါ်ဝေါ်ကိုလည်းတီထွင်ခဲ့သည်။ ထိုအခေါ်အဝေါ်၏မူလအစဉ်မှာ "အု(တ်)-ရေ-မီ-ဖာ-ဆို-လာ" (Ut-Re-Mi-Fa-Sol-La) ဟူ၍ဖြစ်ရာ "Ut queant laxis" အမည်ရှိသောသီချင်း၏ စာသားမှ အသံထွက်များကိုယူထားခြင်းဖြစ်သည်။ ခုနှစ်ခုမြောက်နုတ်ဖြစ်သော "စီ" (Si) ကို နောက်ပိုင်းတွင် ထည့်သွင်းခဲ့ပြီး "Sanctus Iohannes" မှ အစအက္ခရာများကို ယူထားခြင်းဖြစ်သည်။
ဂီတဗေဒပညာရှင်ဖြစ်သော ဂျိုဗာနီ ဘာတီစတာ ဒိုနီ (Giovanni Battista Doni) သည် "အု(တ်)" မှ "ဒို" (Do) ဟု ပြောင်းလဲ‌ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ဂီတဆရာမဖြစ်သော ဆာရာ ဂလိုဗာ (Sarah Golver) သည် "စီ" မှ "တီ" (Ti) သို့‌ပြောင်းလဲခဲ့ရာ အင်္ဂလိပ်စကားပြောကြသောလူတို့သည် "စီ" အစား "တီ" ဟုသီဆိုကြလေသည်။
၁၀၂၈ ခုနှစ်တွင် ပုပ်ရဟန်းကြီး ဂျွန် (Pope John XIX) သည် ဂွီဒို၏သင်ကြားမှုနည်းလမ်းတို့ကို ကြားသိခဲ့ရာ သူအား ရောမမြိုသို့လာရောက်ရန် ဖိတ်ခေါ်ခဲ့သည်။ ဂွီဒိုသည် ရောမမြို့သို သွားခဲ့သော်လည်း ကျန်းမာရေးဆိုးရွားလာမှုကြောင့် အရယ်ဇိုမြို့သို့ ပြန်လာခဲ့ရပေသည်။ ဤကာလမှနောက်ပိုင်း သူ၏ဘဝအကြောင်းကိုဆက်လက်မသိရှိရပေ။
ပြင်ပလင့်ခ်များ
ကဏ္ဍ: ဂီတ ကဏ္ဍ: ၁၁ ရာစု ဂီတပညာရှင်များ ကဏ္ဍ: အီတာလျံလူမျိုးဂီတပညာရှင်များ
ဇီးဖြူရွာ၊ နတ်မှူး
ဇီးဖြူရွာ၊ နတ်မှူး
ခနယာမဘူတာ (အအိချိ)
ခနယာမဘူတာ  (金山駅 dddddd - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အအိချိခရိုင်၊ နဂိုယမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
မြင်းတာ
မြင်းတာ
အဝက်ဒမ်း (၂)ရွာ၊ ပူတာအိုမြို့နယ်
အဝက်ဒမ်း (၂)ရွာ(Ahwetdam(၂))သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ပူတာအိုမြို့နယ်၊ မန်စေကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၀၅၅၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန်စေကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၅၅၄ ဦး၊ မ ၃၆၀၈ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၇၁၆၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပူတာအိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ညောင်ပင်သာရွာ၊ ရှောက်ကုန်း
ညောင်ပင်သာရွာ၊ ရှောက်ကုန်း
ကောကနုဒသုတ်
မဂဓနိုင်ငံ ရာဇဂြိုဟ်မြို့ တပေါဒါမြစ်ကမ်းအနီး၌ “ကောကနုဒ”ပရိဗိုဇ်၏ မိစ္ဆာ အယူ (၁၁)မျိုးကို မေးလျှောက်ရာ အရှင်အာနန္ဒာမထေရ်ဖြေဆိုမှုကို ရှင်းလင်း မိန့်ကြားတော်မူရာ ကောကနုဒပရိဗိုဇ်က သည်းခံတော်မူပါ-ဟု တောင်းပန်ပုံကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
​ဗောဓိတစ်ထောင်ရွာ၊ နတ်မှူး
ဗောဓိတစ်ထောင်ရွာ၊ နတ်မှူး
မရွတ်ချိန်ရွာမရွာ
မရွတ်ချိန်ရွာမရွာ
တိလုံရွာ၊ မိုးနဲမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးနဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လာစောအထက်ရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
လာစော(အထက်)ရွာ(Larsaw(Upper))သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ တောပုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၂၁၆ ဖြစ်သည်။ လာစောကျန်းမာရေးဌာနခွဲ ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ညောက်ပင်ချိုင်ရွာ၊ ပြိုင်းတောင်
ညောက်ပင်ချိုင်ရွာ၊ ပြိုင်းတောင်
ပေါကျုပ်ရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
ပေါကျုပ်ရွာ (Pawkyoke)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ နန်းပုလင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၅၃၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နန်းပုလင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၂၂၆ ဦး၊ မ ၃၃၉၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၆၂၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဒီးဒုတ်ကုန်းရွာ၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်
ဒီးဒုတ်ကုန်းရွာ (Deedokekone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်၊ တင်းဝါးချောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၁၄၄ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝန်းသိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လက်ပံခုံရွာ၊ ရေနံချောင်းမြို့နယ်
လက်ပံခုံရွာ (Letpankhon)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ရေနံချောင်းမြို့နယ်၊ ရုံးဆိပ်ကျွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၅၀၅၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရုံးဆိပ်ကျွန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၀၉ ဦး၊ မ ၆၀၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၁၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိန်း ဗီနိုက်တီစိုင်
ကိန်း ဗီနိုက်တီစိုင် (Canes Venatici) သည် ခေတ်သစ် ၈၈ ကြယ်စုတန်းစာရင်းမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၁၇ ရာစုနှစ်တွင် Johannes Hevelius ဆိုသူက ဖန်တီးခဲ့ပြီး လက်တင်ဘာသာစကားဖြင့် အမဲလိုက်ခွေးဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ အနီးအနားတွင် ဘိုးတီ ကြယ်စုတန်းတည်ရှိပြီး အတောက်ပဆုံးကြယ်မှာ Cor Caroli ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကြယ်စုတန်းများ
ဆားဘို
ဆားဘို
ခနယဂဝဘူတာ
ခနယဂဝဘူတာ  (金谷川駅 ခနယဂဝ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဖုခုရှီးမားခရိုင်၊ ဖုခုရှီမားမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
တွီဆီးဝရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
တွီဆီးဝရွာ(Twiseewa)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ တွီဆီးဝကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၃၄၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တွီဆီးဝကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၅၅ ဦး၊ မ ၅၀၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၆၃ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကိရိယာ
ကိရိယာဟူသည် အရာဝတ္တု တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်းကိရိယာအား တစ်စုံတစ်ခုသော ကိစ္စရပ်များအတွက် အသုံးချသည်။ လူတို့အတွက် တစ်စုံတစ်ခုအား ဖန်တီးရန်(သို့မဟုတ်) ပြင်ဆင်ရန် အတွက် ကြားခံ ပစ္စည်း အဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။ဥပမာ-ကက်ကြေး၊ဓား၊ ဝက်အူလှည့်တံ၊ပလာယာ။ ၎င်းအပြင် ရည်ရွယ်ချက် တစ်ခုခုအားအထမြောက်အောင်ဆောင်ရွက်ရန် အတွက် အသုံးပြုကြသည်။ ဥပမာ-ငါးဖမ်းခြင်း၊ လှေလှော်ခြင်း၊ အမဲလိုက်ခြင်း။
ရှေးခေတ်လူတို့သည် တိရစ္ဆာန်တို့၏ အရိုးအရေတို့အား ကိရိယာအဖြစ်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ရှေးခေတ်လူသားတို့သည် အစာရှာဖွေရာတွင် ကိရိယာသည် မည်မျှ အရေးပါအရာရောက်ပုံကို သိရှိလာချိန်တွင် ကိုင်တွယ်နိုင်သော တိရစ္ဆာန်တို့၏ အရိုးများအား ကိရိယာဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ရှေးဟောင်း ကိရိယာများကိုလည်း မြန်မာနိုင်ငံ၌လည်းတွေ့ရပေသည်။ ပျူခေတ်၊ သရေခေတ္တရာ ခေတ်များမှစ၍ တွေ့ရှိနိုင်ပေသည်။ တယ်လီဖုန်းသည်လည်း လူတစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ဆက်သွယ်ရန် အသုံးပြုသော ကြားခံ ကိရိယာတစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။
စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းအတွက် စူး၊ ‌ဆောက်၊ ဓားမ၊ ပုဆိန် စသည်တို့သည် တန်ဆာပလာ များဖြစ်ကြ၏။ ယင်းတို့ကို တိုင်းတာရန်‌သော်လည်းကောင်း၊ ဖြတ်‌တောက်ခုတ်လှဲရန်‌သော်လည်းကောင်း၊ ချိန် သားကိုက်‌အောင် စစ်‌ဆေးရန်‌သော်လည်းကောင်း၊ ပစ္စည်းကရိယာတို့ကို ထိန်း‌ပေး၇‌သော်လည်းကောင်း အသုံးပြုကြရသည်။ ထိုတန်ဆာပလာအမျိုး မျိုးကို အမျိုးအစားခွဲခြားထားသည်။ ယင်းတို့မှာ ထွင်းခြင်း၊ ဖြတ်ခြင်း၊ ‌ရွေ‌ပေါ်ထိုးခြင်းနှင့်ဆိုင်‌သော တန်ဆာပလာများ၊ ထုခြင်း၊ ‌ဖောက်ခြင်းနှင့်ဆိုင်‌သော တန်ဆာပလာများ၊ ပုံသွင်း ခြင်းနှင့်ဆိုင်‌သော တန်ဆာပလာများ ဖြစ်ကြသည်။
ယင်းတို့တွင် တစ်ဖန် လက်သုံးကိရိယာနှင့် စက်သုံးကိရိယာဟု ခွဲခြားထားသည်လည်း ရှိ‌သေးသည်။ စက်သုံးကိရိယာတန် ဆာပလာတို့ကို စက်ဖြင့် လှုပ်ရှား‌ပေးကာ အသုံးပြုရသည်။ စက်သုံးကိရိယာ တန်ဆာပလာတို့မှာ လုပ်ငန်းအတွက် မြန်စွာ ပြီးလွယ်ခြင်း၊ သူ့အလိုအ‌လျောက် လုပ်နိုင်စွမ်းရှိခြင်း၊ တိကျသေချာခြင်းတို့‌ကြောင့် များစွာအသုံးဝင်သည်။
တန်ဆာပလာများတွင် တူသည် ‌ရှေးအကျဆုံး ကိရိယာဖြစ်၏။ ‌ကျောက်‌ခေတ်အတွင်းကပင် လူတို့သည် ‌ကျောက်ဖြင့်ပြုလုပ်‌သော တူများကို သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။
အလယ်‌ခေတ်ကလူတို့သည် တူကို မိမိတို့၏ လက်မှု ပညာများတွင်သာ သုံးစွဲခဲ့ရုံမက၊ စစ်လက်နက် အဖြစ်ဖြင့်လည်း အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ယခု‌ခေတ်၌လည်း လက်မှုပညာဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းတိုင်းမှာလိုပင် တူကို အသုံးပြုလျက်ရှိကြ‌ပေသည်။ တူ၌ လုပ်ငန်းကိုလိုက်၍ ပုံအမျိုးမျိုးရှိ၏။ စုစု‌ပေါင်းတူမျိုး ဒါဇင်‌ပေါင်းများစွာရှီ၍ ယင်းတို့ကို အမည်အမျိုးမျိုး‌ပေး ထား ကြသည်။ အရွယ်မှာ ပန်းထိမ်သည်များသုံးသည့် တူငယ်မှအစ၊ ပန်းပဲနှင့် ဗွိုင်လာအလုပ်သမားများသုံးသည့် တူကြီးများအထိ အမျိုးမျိုးရှိကြသည်။ အချို့လုပ်ငန်းများတွင် သတ္တုဖြင့်ပြုလုပ် ‌သော တူများအစား သစ်သားတူများကို အသုံးပြုကြသည်။
စက်တူကို ထွင်ခဲ့သူမှာ ဂျိမ်း‌နေးစမစ် ဆိုသူဖြစ်သည်။ ထိုတူကို သူသည် ‌ရေနွေး‌ငွေ့စက်တွင် တပ်ဆင်၍ ထိုစဉ်က သ‌င်္ဘော၏ဝင်ရိုးကို ပြုလုပ်ရာ၌ အသုံးပြုခဲ့သည်။ စက်တူများ တွင် ‌ရေနွေး‌ငွေ့သုံး စက်တူမျိုးလည်းရှိ၍ လျှပ်စစ်သုံးစက် တူမျိုးလည်းရှိသည်။ ‌ခေတ်မှီစက်တူများသည် မည်မျှ တိကျ ကောင်းမွန်‌နေသနည်းဆိုလျှင် တူတစ်လက်တည်းဖြင့် ဥကိုကွဲ စေရုံမျှ‌သော်လည်းကောင်း၊ သံတုံးကို ပြားသွား‌စေရန်‌သော်လည်းကောင်း တတ်နိုင် သည်။
သံရည်ကျို ရုံကြီးများတွင် သံထည်ပစ္စည်း‌ဟောင်းများကို သံတိုမယ်န ပြုလုပ်ယူရာ၌၊ အလွန်ကြီးမား‌သော သံလုံးကြီးကို တူသ‌ဘော အသုံးပြုထား၏။ ထိုသံလုံးကြီးကို လျှပ်စစ်သံလိုက် ဖြင့် မ ယူပြီး‌နောက်၊ သံထည် များ‌ပေါ်သို့ လွှတ်ချ‌ပေးခြင်း ဖြင့်၊ သံထည်များကို ‌ကြေမွသွား‌စေသည်။ အဆာက်အအုံကြီး များတွင် အုတ်မြစ် သံတိုင်များကို ယခင်က နာရီ‌ပေါင်းများစွာ စိုက်ယူကြ၇‌သော်လည်း၊ ယခုမူ အုတ်မြစ်ချစက်တူများဖြင့် မိနစ်ပိုင်းအတွင်း ပြီးစီး‌အောင် ‌ဆောင်ရွက်နိုင်‌လေသည်။
ရေနွေး‌ငွေ့ဖြင့်‌မောင်းရသော စက်တူကြီးများတွင် တူ‌ခေါင်း၌ ကြိုးတပ်ထားကာ၊ ‌ေ၇‌နွေး‌ငွေ့စက်များဖြင့် ဆွဲတင်ပြီးလျှင်၊ ထုရိုက်လိုသည့်‌နေရာ‌ပေါ်သို့ တည့်တည့်ကျ‌အောင် လွှတ်ချ ‌ပေးသည်။ ‌ကျောက်‌ဖောက်စက်၊ ‌လေဖိအားနှင့်လည်‌သော စို့ ရိုက်စက်၊ ‌မြေတူးစက် စသည်တို့သည်လည်း တူအမျိုးတွင် အကျုံးဝင်သည်။
လူတို့ထွင်ခဲ့သည့် ကရိယာထဲတွင် အလွန်အ‌ရေးပါ အရာ ‌ရောက်သည့် တန်ဆာပလာတစ်ခုမှာ တွင်ခုံပင်ဖြစ်၏။ တွင်ခုံ ဆိုသည်မှာ သစ်သား၊ သတ္တုမှစ၍ ပစ္စည်းတစ်ခုခုကို ဖြတ် ‌တောက်ရန်အတွက်ဖြစ်‌စေ၊ အ‌ချောကိုင်ရန်အတွက်ဖြစ်‌စေ၊ သို့မဟုတ် ခြစ်ပစ်ရန်အတွက်ဖြစ်‌စေ၊ ထိုပစ္စည်းကို ခုံတွင်ညှပ်၍ လည်‌အောင် လှည့်‌ပေး‌သော ကရိယာဖြစ်သည်။ ပစ္စည်းကို ခုံ တွင်ညှပ်၍လှည့်‌ပေးပြီး‌နောက်၊ စူး‌ဆောက်တို့ဖြင့် လည်‌နေ‌သော ပစ္စည်းကို ‌ပြောင်းလုံးပုံ၊ က‌တော့ပုံများဖြစ်‌အောင် ခြစ်ပွတ်‌ပေး ရသည်။