cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
အက်သယ် စမိုက်
စမိုက်အီ၊ အမ်(ခရစ် ၁၈၅၈-၁၉၄၄)
ထိုနောက် ဆက်လက်၍ လိုက်ပဆစ်၊ ပရာဟ၊ ဗီယင်းနားစသည့် မြို့ကြီးများတွင် သူကိုယ်တိုင်ရေးသားသော အော်ပရာဇာတ်များကို ရုံတင်ပြသခဲ့သည်။ လန်ဒန်မြို့တွင် ကင်ဗင့်ဥယျာဉ်၌ ရုံတင်ပြသော ဒါဝေါအော်ပရာဇာတ်မှာ အလွန်ကျော်ကြားသည်။ ထိုဇာတ်များအပြင် သီချင်းများကိုလည်း စီကုံးခဲ့သဖြင့် ထင်ရှားသော အမျိုးသမီးစာဆိုကြီး ဖြစ်သည်။ သူသည် အမျိုးသမီးများ အဖိအနှိပ်ခံရမှုမှ တော်လှန်ရေးတွင် အရေးပါစွာ ဝင်ရောက်ဆောင်ရွက်ကာ 'အမျိုးသမီးများ ချီတက်ခဲ့'ဟူသော အမျိုးသမီးများ စိတ်တက်ကြွဖွယ်ရာ သီချင်းကို ရေးသားခဲ့သည်။ ထိုအမျိုးသမီး ဂီတစာဆိုကား ၁၉၄၄ ခုနှစ် မေလ ၈ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်လေသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် ဂီတပညာရှင်များ
စပါယ်ရှယ်၊ ဦး (ရွှေတံဆိပ်ဆုရှင် လူရွှင်တော်ကြီး)
စပါယ်ရှယ်၊ ဦး (ရွှေတံဆိပ်ဆုရှင် လူရွှင်တော်ကြီး)(ခရစ် ၁၉၂၂-၁၉၈၈ )
ဟာသ ဂုဏ်ထူး ဆောင် ရွှေတံဆိပ်ဆုရ နာမည်ကျော်လူရွှင်တော်ကြီး ဦးစပါယ်ရှယ်ကို ဟင်္သတခရိုင် နတ်မော်တိုက်ပန်းတင်ကျေးရွာ၌ အဖ ဦးပု၊ အမိ ဒေါ်ဖုန်းတို့က ၁၉၂၂ ခုနှစ်မတ်လ ၃ဝ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားသည်။ မွေးချင်း နှစ်ယောက်တွင် အငယ်ဖြစ်၍ ငယ်နာမည်မှာမောင်ထွားဖြစ်သည်။
ငယ်စဉ်က ရွာရှိဘုန်းကြီးကျောင်း၌ ကိုရင်ဘဝဖြင့်ပရိယတ္တိ စာပေများကို သင်ကြားရာ နိုင်ငံတော် ဝိနည်းစာပြိုင်ပွဲတွင် မူလတန်းမှ ဝိသေသ အကျော်တန်းအထိ အောင်မြင်ခဲ့သည်။၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင်လူထွက်ပြီး ဝါသနာ အလျောက် ဟင်္သတမြို့ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးသစ်ကလေးထံတွင် ဆိုင်းနောက်က ပညာကိုသင်ကြားခဲ့သည်။ ထိုနောက် ဆိုင်းအဖွဲမှ အငြိမ့်အဖွဲ့များသို့ ကူးပြောင်းပြီး အငြိမ့်လူရွှင်တော် ပညာကိုအင်္ဂပူ ဆရာတင်နှင့် လူရွှင်တော်ကြီး ဦးဓာတ်စံထံတွင် သင်ကြားခဲ့ပြန်သည်။
ထိုသို့ပညာသင်ကြားရင်း အငြိမ့်အဖွဲ့များတွင် ပါဝင်ကပြခဲ့ရာ တဖြည်း ဖြည်း နာမည်ရလာသည်။ ထိုစဉ်အမျိုးသား ခေါင်းဆောင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း အမှူးပြုသော မျိုးချစ်ခေါင်းဆောင်များအား အငြိမ့်ဖြင့် ဧည့်ခံဖျော်ဖြေရာ ဦးစပါယ်ရှယ် ဖြစ်လာမည့်မောင်ဖိုး ထွားသည် သူ၏ဟာသပညာဖြင့် ပါဝင်ကပြဖျော်ဖြေခဲ့သည်။ ထိုအခါ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းမှာ ၎င်း၏ဟာသ ပညာကြောင့် တဟားဟားပွဲကျပြီး စပါယ်ရှယ်ကောင်းတဲ့လူဟု ချီးကျူးပြောဆို ခဲ့ရာ ထိုအချိန်မှစ၍ အငြိမ့်လူရွှင်တော် စပါယ်ရှယ်ဟု အမည် တွင်လာခဲ့သည်။
လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာနသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး အလင်္ကာကျော်စွာ ဆရာကြီး ဦးဟန်ပ ဦးဆောင်သော နိုင်ငံတော်ဆိုင်းဖွဲ့၌ ဆိုင်းနောက်ထ အဖြစ်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ယဉ်ကျေးမှု ကဇာတ်အဖွဲ့ နှစ်ပါးသွား လူရွှင်တော်၊ အငြိမ့် လူရွှင်တော်စသည်ဖြင့်လည်း ပါဝင်ကပြ ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က လူရွှင်တော်ကြီး ဦးရွှေဒင်္ဂါးနှင့် အတူတွဲဖက်ကပြခဲ့ရသည်။ ထိုသို့ကပြခဲ့ရာ ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် ထိုစဉ်က သမ္မတကြီးဖြစ်သူ မန်းဝင်းမောင်က ဦးစပါယ်ရှယ်အား ဟာသဂုဏ်ထူးဆောင် ရွှေတံဆိပ်နှင့် အခြားဂုဏ်ထူးဆောင် တံဆိပ် များကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ဦးစပါယ်ရှယ်သည် ဗုဒ္ဓဝင်၊ မဟာဝင်၊ ရာဇဝင် များကို နားလည်တက်ကျွမ်းသည့်အလျောက် ဆိုင်းအဖွဲ့၊ အငြိမ့်အဖွဲ့များတွင် သာမက ဇာတ်ကြီးများတွင်ပါ ပါဝင်ကပြခဲ့သူတစ်ဥိးဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ဓာတ်ပြား ခေတ်တွင် ဦးစပါယ်ရှယ်သည် မင်းသားကြီး ဦးစိန် အောင်မင်းနှင့် တွဲဖက် ၍ ဇာတ်ထုပ်များစွာကို ဓာတ်ပြား သွင်းခဲ့သည်။
တော်လှန်ရေးအစိုးရ လက်ထက်တွင် ဦးစပါယ်ရှယ် သည် တပည့်ဖြစ်သူ ဦးရွှေမျှားနှင့်တွဲ၍ နိုင်ငံတော်အငြိမ့်ပွဲများ၌ ပါဝင်ကပြခဲ့သည်။ နေ့ကြီးရက်ကြီး အထိမ်းအမှတ် ဧည့်ခံပွဲများ၊ နိုင်ငံတော်နှင့်စပ်ဆိုင်သော အိမ်တော်ဧည့်ခံပွဲများ စသည့်မင်းစိုး ရာဇာ ဧည့်ခံပွဲများတွင် ခေတ်စနစ်အခြေအနေများကို အံဝင်ခွင် ကျ ပြက်လုံးထုတ်နိုင်သောကြောင့် မင်းပရိသတ်များ၏သဘော ကျ နှစ်ခြိုက်ခြင်းကို ခံရသည်။
ဦးစပါယ်ရှယ်၏ ရုပ်ရည်မှာ လူရွှင်တော်ရုပ်မပေါက်၊ တည်တည်ခန့်ခန့် ဖြစ်သော်လည်းတည်တည် ခန့်ခန့်မျက်နှာထား နှင့်ပင် ပရိသတ် ပွဲကျအောင် ပြက်လုံးထုတ်နိုင်သူဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် စာပေပရိယတ္တိ တက်ကျွမ်းခဲ့သူဖြစ်၍ စာစကားပေစကား များကို ကျွမ်းကျွမ်းကျင်ကျင် ပြောဆိုသုံးနှုန်းလျက်ပြက်လုံးထုတ် နိုင်သူဖြစ်သည်။ ဗဟုသုတ ဖြစ်စေသောစကားများကို နားထောင် ချင့်စဖွယ် နဘေကာရန်များဖြင့် အတည်ပေါက်ပြောရင်းပရိသတ် အာရုံစိုက်လာချိန်တွင် အရွှန်းဖောက်၍ ပရိသတ်များရုတ်တရက် ပွဲကျအောင်ဟာသ ပညာစွမ်း ပြနိုင်သူဖြစ်သည်။
နှစ်နိုင်ငံယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ရေးအစီအစဉ်အရ ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် မလေးရှားနိုင်ငံသို့ ယဉ်ကျေးမှု အကအဖွဲ့စေလွှတ်ရာ၌ ဦးစပါယ်ရှယ် လိုက်ပါသွားခဲ့ရသည်။ ယဉ်ကျေးမှုအကအဖွဲ့ မလေးရှားနိုင်ငံတွင် ဖျော်ဖြေကပြရာ ဦးစပါယ်ရှယ်သည် စကား မပါသော အမူအရာပြက်လုံးများကို ဦးရွှေဒင်္ဂါးနှင့် တွဲဖက်၍ ပွဲကျအောင် ပြက်လုံးထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။
ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနက ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင်မြန်မာ့ရုပ်စုံ သဘင်များ၌ ရုပ်သေးပို့ဆိုင်းများတီးမှုတ်ပုံအကြောင်းကိုလက်တွေ့ တီးမှုတ်၍ အသံသွင်းမှတ်တမ်းတင်ရာတွင် ဦးစပါယ်ရှယ်သည် အလင်္ကာကျော်စွာ ဆိုင်းဆရာကြီးဦးဟန်ပနှင့် တွဲဖက်၍ ဆိုင်း နောက်ထအဖြစ် ပါဝင်အသံသွင်းခဲ့ရသည်။ အဆိုပါမှတ်တမ်း တင် အသံသွင်းပုံများကို မော်ကွန်းရုပ်ရှင်ကလည်း မှတ်တမ်းတင် ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ ထို့ပြင် မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်များတွင် ဇာတ်ပို့ဆိုင်း တီးမှုတ်ပုံအကြောင်းကိုလည်း အလင်္ကာကျော်စွာ ဆိုင်းဆရာကြီးဦးဘမောင်နှင့် တွဲဖက်၍ ဆိုင်းနောက်ထအဖြစ် ပါဝင်အသံသွင်းခဲ့သည်။
ကက်ဆက်ဇာတ်လမ်းများ ခေတ်စားချိန်တွင်လည်းဦးစပါယ်ရှယ်သည် ဂီတစာဆိုမောင်ကြေးမုံ၊ အဆိုကျော်ဒေါ်မာမာအေး၊ ဒေါ်တင်တင်မြစသူတို့နှင့် တွဲဖက်၍ ဇာတ်နိပါတ်ဆိုင်ရာ ကက်ဆက်ခွေဇာတ်လမ်းများ၌ ပါဝင် အသံသွင်းခဲ့သည်။ ဦးစပါယ်ရှယ်သည် ဇာတ်သဘင်အနုပညာလောကတွင် ကိုယ်တိုင်ပါဝင် ကပြရုံသာမက လူရွှင်တော်ပညာကို လူငယ်များ အားသင်ကြားပြသ၍ လူငယ်လူရွှင်တော်များမွေးထုတ်ပေးခဲ့သည်။ ဟာသဂုဏ်ထူးဆောင် ရွှေတံဆိပ်ဆုရ လူရွှင်တော်ကြီး ဦးစပါယ်ရှယ်သည် ၁၉၈၈ ခုနှစ်ဒီဇင်ဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ကွယ်လွန်သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီးဒေါ်ကျင်ဆိုင် နှင့် သားသမီးများ ကျန်ရစ်သည်။
ရက်ဂျီနယ် ကရက်ဒေါက်
ဆာ ရက်ဂျီနယ် ကရက်ဒေါက် (Sir Reginald Henry Craddock;  (၁၁ မတ် ၁၈၆၄ – ၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၃၇) သည် ကိုလိုနီခေတ်တွင် ၁၉၁၈-ခုနှစ်မှ ၁၉၂၃-ခုနှစ်အထိ မြန်မာနိုင်ငံ ဘုရင်ခံဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယ အခြေခံဥပဒေ ပြင်ဆင်ရေးကော်မတီ၏ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်ခဲ့ပြီး နောက်တွင် အင်္ဂလန် ကွန်ဆာဗေးတစ်ပါတီ၏ အမတ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ငယ်ဘဝ
ကရက်ဒေါက်အား အိန္ဒိယနိုင်ငံ​ ပန်ဂျပ်ပြည်နယ် ဒူရမ်ရှာလာတွင် ၁၈၆၄ ခုနှစ် မတ်လ ၁၁ ရက်တွင် မွေးဖွားသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူမှာ ဗြိတိသျှစစ်တပ် ဘင်္ဂလားဆေးတပ်မှ ဆာဂျင် ဝီလီယံ ကရက်ဒေါက်ဖြစ်ပြီး မိခင်မှာ မေရီ ရှားလော့ ဖြစ်သည်။ ကရက်ဒေါက်အား ဗြိတိန်သို့ ပို့ဆောင်၍ ဝယ်လင်တန် ကောလိပ်တွင် ပညာသင်စေခဲ့သည်။ ၁၈၈၂ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယဝန်ထမ်းစာမေးပွဲကို အောင်မြင်ခဲ့ပြီး အောက်စဖို့ဒ် ကီဘယ်ကောလိပ်တွင် နှစ်နှစ်မျှ အစမ်းခန့်ခဲ့ကာ ၁၈၈၄တွင် အလယ်ပိုင်းပြည်နယ်များသို့ တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း ခံရသည်။
ဝန်ထမ်းဘဝ
ကရက်ဒေါက်သည် ဝန်ထမ်းဘဝ အစောပိုင်းတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဂျဘာပိုးတွင် အခြေစိုက်သည်။ ၁၈၈၈ မတ်လ ၆ ရက်တွင် တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဟင်နရီ ရပ် ဘရောင်း၏ သမီးငယ် ဖရန်ဆက် ဟန်ရိုင်တာ နှင့် လက်ဆက်ခဲ့ပြီး နာပူရ် အိုးအိမ် နှင့် စိုက်ပျိုးရေး ကော်မရှင်နာ၏ လက်ထောက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၈၉၄ မှ ၁၉၀၁ ခုနှစ်အထိ သူ့အား အလယ်ပိုင်းပြည်နယ်များ၏ အတွင်းဝန်အား အခွန်၊ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး နှင့် အစာရေစာ ရှားပါးခြင်း ကိစ္စရပ်များတွင် လက်ထောက်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ရပြီး ၁၈၉၆-၉၇ တွင် တစ်ကြိမ် ၁၈၉၉-၁၉၀၁ တွင် တစ်ကြိမ် နှစ်ကြိမ်တိုင်အောင် ပြည်နယ်၏ အစာရေစာ ရှားပါးမှု ပြဿနာကို ဦးဆောင် ဖြေရှင်း ခဲ့ရသည်။ ၁၈၉၅ တွင် အလယ်ပိုင်းပြည်နယ်များ၏ မဟာဝန်ရှင်တော်မင်းကြီး ထံတွင် ဒုတိယ အတွင်းဝန် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ၅ နှစ်အကြာတွင် အတွင်းဝန်ချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၀၂ ခုနှစ် မတ်လတွင် ဝန်ရှင်တော်မင်းကြီး ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ၁၉၀၇ ခုနှစ်မေလတွင် မဟာဝန်ရှင်တော်မင်းကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၀၂ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှ အစိုးရ၏ စီအက်စ်အိုင် အဖြစ် သူကောင်းပြုခြင်း ခံရသည်။
အလယ်ပိုင်း ပြည်နယ်များတွင် ကရက်ဒေါက်သည် တာဝန်ကျေပွန်ခြင်းကြောင့် ကျော်ကြားသည်။ ဒေသခံ စကားကို ပြောတတ်ပြီး စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးအကြောင်းကို နားလည်သဖြင့် သူ၏ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များထက် ခေါင်းတစ်လုံး သာခဲ့သည်။ သူ၏ လက်အောက် အရာရှိများ အတွက်မူ သူသည် မိဘဆန်သော အုပ်ချုပ်သူဖြစ်ပြီး သိမ်မွေ့ကာ လက်တွေ့ကျသူဖြစ်သော်လည်း ပြတ်သားသူ ဖြစ်သည်။ ရှေးရိုးစွဲတစ်ယောက် ဖြစ်သော ကရက်ဒေါက်သည် လယ်သမားတို့၏ ရိုးရာနှင့် အခွင့်အရေးများကို ကာကွယ်သူ တစ်ဦး ဖြစ်သည်။
၁၉၁၁ တွင် ကရက်ဒေါက်သည် ကေစီအက်စ်အိုင် အဖြစ် သူကောင်းပြုခြင်းခံရပြီး ၁၉၁၂ ခုနှစ် မတ်လတွင် လော့ဒ်ဟာဒင်ဂီ၏ လက်အောက်တွင် အိန္ဒိယအစိုးရ ဝန်ကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဘင်္ဂလားဒေသတွင် အကြမ်းဖက်မှုများဖြင့် ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်ရပြီး ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ပတ်သက်၍ ကျယ်ပြန့်စွာ မငြိမ်မသက်မှုများကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပြီးနောက် ရှေးရိုးစွဲစိတ် ပို၍ ပြင်းထန်လာခဲ့သည်။ သူသည် အစွန်းရောက်များနှင့် အလယ်အလတ်များကို ခွဲခြား မမြင်ဘဲ အစိုးရကို ဝေဖန်သူအားလုံးကို သစ္စာမဲ့သူများဟု သာ ရှုမြင်သည်။ လစ်ဘရယ်တစ်ဦးဖြစ်သော ဘင်္ဂလားဒေသ၏ ဘုရင်ခံ လော့ဒ် ကာမိုက်ကယ်အား ဆန့်ကျင်ပြီး နိုင်ငံရေးအရ ဆန့်ကျင်မှုများကို ဖိနှိပ်ရန် တွန်းအားပေးခဲ့ပြီး စစ်အပြီးတွင်ပင် ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်သော ဥပဒေ တစ်ခု ဖြစ်သည့် အိန္ဒိယ ကာကွယ်ရေး ဥပဒေကို စစ်မဖြစ်သော အချိန် ဥပဒေ အဖြစ် တည်ရှိနေစေရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။ အာဏာရှင်ဆန်ပြီး အုံကြွမှုကို ဖြစ်စေသော ရိုးလတ် ဥပဒေကဲ့သို့သော ဥပဒေများသည် သူ၏ ဝန်ကြီးဘဝတွင် သဘောတရားရေးအရ ထောက်ခံခဲ့သော ဥပဒေများ ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ ဒုတိယ ဘုရင်ခံ
၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် ကရက်ဒေါက်အား မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယဘုရင်ခံ အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်သော အခါ မြန်မာနိုင်ငံသားတို့ မျိုးချစ်စိတ်များ ပြင်းထန်နေသည်ကို တွေ့ခဲ့ရသည်။ အိန္ဒိယ အစိုးရ၏ ဂန္ဒီ၏ ၁၉၂၀-၂၂ မပူးပေါင်းရေး လှုပ်ရှားမှုကို ငြင်သာစွာ ကိုင်တွယ်ခဲ့သည်နှင့် ဆန့်ကျင်စွာ မြန်မာနိုင်ငံတွင်မူ ကရက်ဒေါက်သည် ပြင်းထန်စွာ နှိပ်ကွပ်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေး မဖြစ်မနေ ပေးရတော့မည့် အခြေအနေကို မြင်သော အခါတွင် သူသည် မြန်မာတို့သည် အစိုးရအဖြစ် အုပ်ချုပ်ရန် မသင့်လျော်ကြောင်း စီမံကိန်းကို တွန့်တိုစွာဖြင့် ရေးဆွဲတင်ပြခဲ့သည်။ ထိုစီမံကိန်းကို ၁၉၁၉  ဒီဇင်ဘာလတွင် အိန္ဒိယ အစိုးရ (ဗြိတိသျှ) သို့ ရေးဆွဲတင်ပြခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး ကရက်ဒေါက် စီမံကိန်းဟု ခေါ်သည်။ သို့သော်လည်း အိန္ဒိယ၌ မွန်တာဂူ-ချမ်းဖို့ဒ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအောက်တွက် မိတ်ဆက်ခဲ့သော ဒိုင်အာခီ အုပ်ချုပ်ရေးကို အိန္ဒိယ အစိုးရက ပိုမိုသဘောကျခဲ့ပြီး ကရက်ဒေါက်၏ စီမံကိန်းကို စွန့်ပစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၂ တွင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး မစတင်မီ ကရက်ဒေါက်သည် အင်္ဂလန်သို့ ပြန်သွားခဲ့သည်။
ဘဝနိဂုံး
ကရက်ဒေါက်သည် ၁၉၃၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၀ ရက်တွင် ဝက်မင်စတာ ဘိုးဘွားရိပ်သာတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး ခွဲစိတ်ကုသမှု အပြီး ပြန်လည်ထူထောင်ရန် အနားယူနေစဉ် ဖြစ်သည်။ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၃ ရက်တွင် သူ၏ ရုပ်ကလာပ်အား ဂိုးဒါးဂရင်း သင်္ချိုင်းတွင် သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။ သူ၏ ဇနီးဖရန်စစ်သည် ၁၉၁၉ တွင် စီဘီအီး အဖြစ် သူကောင်းပြုခြင်း ခံရပြီး ၁၉၃၂ တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကရက်ဒေါက် ကွယ်လွန်ချိန်တွင် သားတစ်ယောက် နှင့် သမီးနှစ်ယောက် ကျန်ရစ်သည်။
ရွှေစာရံ စေတီတော် (သထုံ)
မြန်မာနိုင်ငံ၌ ရွှေစာရံဟူသော ဘွဲ့တော်ဖြင့် ထင်ရှားသောစေတီနှစ်ဆူ ရှိလေသည်။ တစ်ဆူမှာ မွန်ပြည်နယ် သထုံမြို့ပေါ်တွင် တည်ရှိ၍ တစ်ဆူမှာ ရွှေစာရံ စေတီတော် (မန္တလေး) မန္တလေးခရိုင်အတွင်း မြစ်ငယ်မြစ်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
ရွှေစာရံစေတီတော် (သထုံ)
သထုံ ရွှေစာရံစေတီတော်မြတ်ကို မြတ်စွာဘုရားသခင် သက်တော်ထင်ရှားရှိစဉ် သထုံပြည်ကြီးသို့ ဒေသစာရီ ကြွချီခိုက်၌ပင် တည်ထားခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ စေတီတော် မူလဒါယကာမှာ သထုံပြည်ကြီးအရှင် ကုလဝီသရာဇာသက္က မင်းတရားကြီးနှင့် တောင်ညာစံဒေဝီ မဟေသီမိဖုရားခေါင်ကြီးတို့မှ မဟာသက္ကရာဇ် ၂ ခုနှစ်တွင် မြင်သော သူရိယစန္ဒာမင်းကြီး ဖြစ်သည်။ သူရိယစန္ဒာမင်းကြီးသည် မဇ္ဈိမဒေသ၌ ဘုရားသခင် ပွင့်တော်မူကြောင်း ကြားသိသောအခါ ဖူးမြင်လိုသောဆန္ဒ အားကြီးတော်မူရကား မြတ်စွာဘုရားအား ပင့်လျှောက်ရန် တစ်ချက်လွှတ်အမိန့်တော် ချမှတ်လေသည်။
သထုံပြည်၌ သာသနာသုံးရပ် ကြာမြင့်စွာ တည်မည့်အဖြစ်ကို ကောင်းစွာသိမြင်တော်မူသော ဘုရားသခင်သည် ပင့်ဖိတ်သည်ကို လက်ခံတော်မူ၍ မဟာသက္ကရာဇ် ၁ဝ၅ ခုနှစ် သီတင်းကျွတ်လပြည့်ကျော် ၁ ရက်နေ့တွင် ရာဇဂြိုဟ်ပြည်မှ ကြွသွားတော်မူရာ နတ်တော်လဆန်း ၁ ရက် စနေနေ့တွင် သထုံပြည်သို့ ရောက်လေသည်။ သူရိယစန္ဒာမင်းတရားကြီးနှင့် မိဖုရားကြီးတို့သည် ဘုရားသခင်အား ဖူးမြင်ရသောအခါ ကြည်ညိုစိတ် လွန်ကဲလှသဖြင့် မိမိတို့၏မကိုဋ်နှင့် ဥက္ကဋ္ဌ်တော် အသီးသီးကို ချွတ်၍ ပူဇော်တော်မူလေသည်။ ဘုရားသခင်လည်း မင်းမိဖုရား ပရိသတ်တို့အား တရားရေအေး အမြိုက်ဆေးကို တိုက်ကျွေးတော်မူရာ မင်းတရားကြီးသည် ဘုရားသခင်အား ကြည်ညို၍ မဝလှသဖြင့် သထုံပြည်၌ ၁ဝ ဝါမျှ သီတင်းသုံးတော်မူပါရန် လျှောက်ထားလေသည်။ ဘုရားသခင်လည်း သထုံပြည်၌ ၁ဝ ဝါနေရန် ငြင်းတော်မူ၍ ခြောက်လနှင့် ၁၃ ရက် သီတင်းသုံး မည်ဖြစ်ကြောင်း မိန့်တော်မူသည်။ မင်းကြီးသည် ဘုရားသခင် သီတင်းသုံးတော်မူရန် ဇေတဝန်ကျောင်းကြီး ဆောက်လုပ် လှူဒါန်းလိုသော်လည်း ဘုရားသခင်က ခွင့်ပြုတော်မမူသောကြောင့် ရွှေနန်းတော်၏ အရှေ့တောင် မနိမ့်မမြင့် အဆင့်ဆင့်ဖြင့် လျှောက်ပတ်သည့် နေရာဖြစ်သော မောရပဗ္ဗတကုန်း၌ ဝေဠုဝန် ဝါးကျောင်းကို ဆောက်လုပ်လှူဒါန်း တော်မူသည်။
ဘုရားသခင် သထုံပြည်၌ ခြောက်လကျော် သီတင်းသုံးပြီးနောက် ပြန်ကြွတော်မူသောအခါ မင်းနှင့်တကွ တိုင်းသူပြည်သားတို့ လျှောက်ထားတောင်းပန်ချက်အရ ကိုးကွယ်ရစ်ကြရန် ကိုယ်တော်စား သွားတော်ဓာတ် ရတနာကို ထားတော်မူခဲ့လေသည်။ ထိုသွားတော်ဓာတ်ကိုလည်း ဘုရားသခင် မိန့်တော်မှာမူသည့်အတိုင်း ကကုသန်ဘုရားသခင်၏ ဆံတော်ရှစ်ဆူ၊ ကောဏာဂုံဘုရားသခင်၏ တောင်ဝှေးတော်ရတနာ၊ ကဿပဘုရား သခင်၏ မြသပိတ်ရတနာတော်တို့ကိုထားရာ သုနာပရန္တဥန္နတကုန်းပြင်၌ မဟာသက္ကရာဇ် ၁ဝ၅ ခု တပေါင်း လဆန်း ၁၅ ရက်နေ့ နံနက်တွင် ခမ်းနားစွာ ဌာပနာ၍ စေတီတော်မြတ် တည်လေသည်။ စေတီ တော်မြတ်၏ ပြုဖွယ်ကိစ္စ အဝဝပြီးစီးသောအခါ ဘုရားသခင်က တည်ထားရင်း ဒါယကာတို့၏ တောင့်တမှု အာသာမှ ကြာမြင့်စွာ မပျက်မစီးဘဲ အမြဲတည်နေတော်မူစေသတည်းဟု စိရံဌာတုပတ္ထနာပြုသောကြောင့် စိရံဌာတုစေတီတော်ဟူ၍ သမုတ်ရန် ဗျာဒိတ်စကား မိန့်ကြားတာ်မူလေသည်။ ထိုကြောင့် စိရံဌာတုစေတီဟူသော ဘွဲ့တော်မှ စိရံစေတီ၊ ထိုမှ စာရံစေတီဟု ခေါ်ကြသည်။ စည်းခုံစေတီ၊ မောဓောစေတီတော်တို့ကို ရွှေစည်းခုံစေတီ၊ ရွှေမောဓောစေတီ စသည်ဖြင့် ခေါ်ဝေါ်သကဲ့သို့ စာရံစေတီကိုလည်း ရွှေစာရံစေတီဟု သမုတ်ကြကြောင်း အဆိုရှိသည်။
ရွှေစာရံစေတီကြီး၏ အရှေ့ဘက်တွင် ဓာတ်တော်များကို ဆေးကြောရာ၌ သုံးသည့် မြူတာအိုး ရတနာ ၄၇ လုံးကို အောက်အခင်း မြအခံပြု၍ ဌာပနာကာ တည်ထားအပ်သော မြသိန်းတန်ဘုရား တည်ရှိသည်။ သိကြားမင်း၏ ညွှန်ကြားချက်အတိုင်း ဌာပနာသောကြောင့် ယခုအခါ သိကြားဘုရားဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ ရွှေစာရံစေတီဘုရားပွဲတော်ကို နှစ်စဉ် တပေါင်းလဆန်း ၈ ရက်နေ့မှ တပေါင်းလပြည့်နေ့အထိ ကြီးကျယ်စည်ကားစွာ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။
ဝါးရုံကန်
ဝါးရုံကန်
အောက်တိုဘာ ၁၉၉၇
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အောက်တိုဘာ ကဏ္ဍ:၁၉၉၇
အယ်လ် ဂိုး
အဲလ်ဘတ် အာနိုး အယ်လ် ဂိုး ဂျူနီယာ (၁၉၄၈ မတ်လ ၃၁ မွေး) သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ၄၅ ဦးမြောက် ဒုတိယသမ္မတ ဖြစ်ပြီး အမေရိကန် သမ္မတ ဘီလ် ကလင်တန် နှင့်အတူ ၁၉၉၃ မှ ၂၀၀၁ အထိ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ သူသည် ၂၀၀၀ ခုနှစ် အမေရိကန် သမ္မတ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီမှ သမ္မတလောင်း အဖြစ် ဝင်ရောက် ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး မဲအရေအတွက် အားဖြင့် အသာရခဲ့သော်လည်း အီလက်ထရိုရယ် ကောလိပ် မဲ စနစ်ကြောင့် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ရသည်။
ပုံမော်ရွာ၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်
ပုံမော်ရွာ (Pongmaw)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ နောင်လုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၂၀၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်လုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၆၅၅ ဦး၊ မ ၃၆၆၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၃၂၄ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ဆဲပူလော်ရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
ဆဲပူလော်ရွာ(Sepulaw)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ မဲတူခီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၈၈၆ ဖြစ်သည်။ အရပ်အခေါ်မှာ ဆဲဘူလော် ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖာပွန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဟူးမားရွန်း၏ သင်္ချိုင်းဂူ
ဟူးမားရွန်း၏ သင်္ချိုင်းဂူ သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဒေလီမြို့ရှိ မဂိုဘုရင် ဟူးမားရွန်း၏ သင်္ချိုင်းဂူဖြစ်သည်။ ထိုသင်္ချိုင်းဂူအား ဟူးမားရွန်း၏ ပထမဇနီးနှင့် ကိုယ်လုပ်တော်ချုပ်ဖြစ်သော မိဖုရား ဘီဂါ ဘီဂမ် (ဟာဂျီဘီဂမ် ဟုလည်း ခေါ်သည်။)   မှ ၁၅၆၉-၇၀ ခုနှစ်အတွင်း တည်ဆောက်စေခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး  ဒီဇိုင်းထုတ်တည်ဆောက်သူမှာ သူမရွေးချယ်ခဲ့သော ပါးရှားဗိသုကာပညာရှင်များ ဖြစ်သည့်  မာယက် မာဇာ ဂီယာ နှင့် သူ၏ သားဖြစ်သူ ဆေယစ် မိုဟာမက် တို ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းသည် အိန္ဒိယတိုက်ငယ်ပေါ်ရှိ ပထမဆုံး ဥယျာဉ်သင်္ချိုင်းဂူဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဒေလီမြို့ နီဇားမားဒင် အရှေ့ပိုင်းတွင် တည်ရှိကာ ဟူးမားရွန်းမှ ၁၅၃၃ တွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ဒီနာပါနာရဲတိုက် သို့မဟုတ် ပူရာနာကီလာ (ခံတပ်ဟောင်း)အနီးတွင် တည်ရှိသည်။ ထို့အပြင် သဲကျောက်နီများကို ဤမျှအများအပြား အသုံးပြုထားသော ပထမဆုံး အဆောက်အဦးလည်း ဖြစ်သည်။  သင်္ချိုင်းဂူအား ယူနက်စကိုမှ ၁၉၈၃တွင် ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ စာရင်း၌ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ မူလအတိုင်း ပြန်လည်ထားသို မွမ်းမံခြင်းလုပ်ငန်းကို အကြီးအကျယ်ဆောင်ရွက် ပြီးစီးခဲ့သည်။ ဟူးမားရွန်း၏ ပင်မသင်္ချိုင်းဂူ အနီးတွင် ဂူသို့လာရာ အနောက်ဘက် ပင်မဝင်ပေါက် လမ်းတစ်လျှောက်တွင် အထိမ်းအမှတ်အဆောက်အဦး အငယ်စားများရှိပြီး ပင်မဂူသင်္ချိုင်းထက် နှစ် ၂၀ မျှပင်စောသော အဆောက်အဦး တစ်ခုလည်း ပါဝင်သည်။ ၎င်းမှာ အီဆာ ခန် နီယာဇီ ၏ သင်္ချိုင်းဂူ အဆောက်အဦးဖြစ်ပြီး ၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့ကာ ထိုသူမှာ မဂို တို့ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သော ဆူရီမင်းဆက်မှ ရှာရှားဆူရီမင်း၏ လက်အောက်မှ အာဖဂန် သူကောင်းမျိုးတစ်ဦးဖြစ်သည်။
မုန်တိုင်ရွာ၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်
မုန်တိုင်ရွာ (Montaing)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်၊ ညောင်ပင် (တက်မ)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၂၄၃၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်ပင် (တက်မ)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၅၃ ဦး၊ မ ၁၈၁၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၂၆၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ညောင်ဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဟူးမားရွန်း၏ သင်္ချိုင်းဂူ
ဟူးမားရွန်း၏ ပင်မသင်္ချိုင်းဂူအား အဆောက်အဦး အစုအဝေးများက ဝန်းရံထားပြီး ၎င်းတို့တွင် မိဖုရား ဘီဂါ ဘီဂမ်၊ ဟာမီဒါ ဘီဂမ် တို့၏ သင်္ချိုင်းများ အပြင် ဟူးမားရွန်း၏ တီတော်ပြီး ရှားဂျာဟန် ဘုရင်၏ သားတော် ဒါရာရှီကို၏ သင်္ချိုင်း နှင့် အခြား မဂိုများဖြစ်ကြသော ဂျဟန်ဒါ ရှား ဘုရင်၊ ဖာရွတ်ဆီယာ ဘုရင်၊ ရာဖီ အယ်လ်-ဒါဂျတ် ဘုရင်၊ ရာဖီ အွတ်-ဒေါ်လတ် ဘုရင်၊ မိုဟာမက် ကမ် ဘက်ခ်ရှ်နှင့် ဒုတိယမြောက် အလမ်ဂျာ ဘုရင် တို့ ပါဝင်သည်။ ၎င်းသည် မဂိုဗိသုကာ ပညာ၏ တဟုန်ထိုး တိုးတက်မှုကို ဖော်ပြနေပြီး ပုံမှန်တွေ့နေကျ ပါရှားဥယျာဉ်ဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယတွင် ယခင်က မရှိခဲ့သော ချာဘား ဥယျာဉ် လည်း ပါဝင်သည်။ ၎င်းသည် နောက်ပိုင်း မဂိုဗိသုကာပညာအတွက် ဥပမာ အဖြစ် ပြဿခဲ့သည်။ ၎င်းသည် သူ၏ဖခင် ပထမ မဂိုဘုရင် ဘာဘာ၏ အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ ကဘူးလ်မြို့တွင် တည်ရှိသော ဘက် အီ ဘာဘာ (ဘာဘာ၏ ဥယျာဉ်) ဟု ခေါ်သော ဂူသင်္ချိုင်းမှ သိသာစွာ ကွဲထွက်သွားသည်။ သို့သော်လည်း ဘာဘာဘုရင်သည် နိဗ္ဗာန်ဘုံ ဥယျာဉ်တွင် မြှုပ်နှံသော ဓလေ့ကို စတင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ သူ၏ ဘိုးဘေးတစ်ဦးဖြစ်သည် အာရှကို အောင်နိုင်ခဲ့သည့် ဥဇဘက်ကစ္စတန်နိုင်ငံ ဆာမာကန်းတွင် ရှိသော တီမားဘုရင်၏ ဂူသင်္ချိုင်း ပုံစံကို ယူထားပြီး ၎င်းသည် အနာဂတ် မဂိုတို့၏ တော်ဝင်သင်္ချိုင်းဂူများ အတွက် ဗိသုကာလက်ရာ ဥပမာ အဖြစ် ပြသခဲ့ကာ ဗိသုကာလက်ရာသည် အက်ဂရာရှိ တာ့ဂျ်မဟာရ် ကို တည်ဆောက်ရာတွင် အထွဋ်အထိပ် ဖြစ်ခဲ့သည်။
ဂူသင်္ချိုင်း တည်ဆောက်ရန် နေရာကို ယမုန်နာမြစ်ကမ်းပေါ်တွင် ရွေးချယ်ထားပြီး ဒေလီမြို့မှ ဘုရင်များနှင့် တိုင်းသူပြည်သားများ လေးစားကြည်ညိုကြသည့် ဆူဖီသူတော်စင် နီဇာမူဒင်း အော်လီယာ၏ ဂူသင်္ချိုင်း နီဇာမူဒင်း ဒါဂါနှင့် နီးကပ်သောကြောင့်လည်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဟူမားရွန်း သင်္ချိုင်းဂူ၏ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ၁၈၅၇ ခုနှစ် အိန္ဒိယပုန်ကန်မှုတွင် မဂိုမင်းဆက် နောက်ဆုံးဘုရင်ဖြစ်သည့် ဗဟာဒူး ရှား ဇာဖာသည် အခြား မင်းသား ၃ ဦးနှင့် အတူ ထိုနေရာတွင် ခိုလှုံခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် ရန်ကုန်မြို့သို့ ပြည်နှင်ဒဏ်မပေးမီအချိန်က အင်္ဂလိပ်တပ်မှ ဗိုလ်ကြီးဟော့ဆန်မှ ဖမ်းမိခဲ့သည်။ ကျွန်မင်းဆက် စိုးစံစဉ် (၁၂၆၈-၁၂၈၇) တွင် ထိုမြေသည် ကီလိုခယ်ရီခံတပ်၏ အောက်တွင် ရှိပြီး နာဆီရပ်ဒင်၏ သားဖြစ်သူ စူလတန် ကီခူဘတ်၏ မြို့တော်နေရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။
ဘတ်တာရှီဝါလာ သင်္ချိုင်းဂူ အဆောက်အဦး အစုအဝေးသည် ဟူးမားရွန်း သင်္ချိုင်းဂူ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ ၏ ကြားခံဇုံ နေရာတွင် တည်ရှိပြီး ထိုအဆောက်အဦး အစုအဝေး နှစ်ခုကို လမ်းငယ်ကလေး တစ်ခုဖြင့်သာ ခြားထားသော်လည်း ၎င်းအဆောက်အဦး အစုအဝေး တစ်ခုစီတွင် ကိုယ်ပိုင် တံတိုင်း သီခြားစီ ရှိကြသည်။
ကြိုးကြာကုန်းရွာ၊ အောင်လံမြို့နယ်
ကြိုးကြာကုန်းရွာ (Gyoegyarkone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ အောင်လံမြို့နယ်၊ ရွှေပန်းတောကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၇၅၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွှေပန်းတောကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၄၈ ဦး၊ မ ၂၅၉၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၈၄၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အောင်လံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဂျိမ်းစ် ဘွတ်ခ်နန်
မှတ်မှတ်ထင်ထင်အဖြစ်ဆုံးအချက်မှာ ဘွတ်ခ်နန်သည် အမေရိကန်သမ္မတများအနက် တစ်ဦးတည်းသော လူပျိုကြီးသမ္မတဖြစ်သည်။ စစ်သားတစ်ဖြစ်လဲ နာမည်ကျော်ရှေ့နေတစ်ဦးဖြစ်သူ ဘွတ်ခ်နန်သည် ပြည်နယ်လွှတ်တော်၊ အောက်လွှတ်တော်၊ အထက်လွှတ်တော် စသည်ဖြင့် အဆင့်ဆင့် တက်လာသူလည်း ဖြစ်သည်။ ရှေ့နေဘဝက အောင်မြင်လွန်းသည်ဟု ဆိုရလောက်အောင် ဝင်ငွေကောင်းသူဖြစ်သည်။ (၁၈၂၀ ဝန်းကျင်ကာလများက တစ်နှစ်ဝင်ငွေ ဒေါ်လာ ၁၁,၀၀၀ ဆိုသည်မှာ ထိပ်တန်းအဆင့်ဖြစ်သည်။) လွှတ်တော်တွင် တရားရေးကော်မတီ အကြီးအကဲ၊ ထိုနောက် သမ္မတအင်ဒရူး ဂျက်ဆန် လက်ထက်တွင် ရုရှားဆိုင်ရာ အမေရိကန် သံအမတ်ကြီး၊ ထိုနောက် အထက်လွှတ်တော်အမတ် ပြန်ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်သံအမတ်ကြီး၊ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး စသည်ဖြင့် ရာထူးအစုံတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ဖူးသူဖြစ်သည်။ လူပျိုကြီးဖြစ်ရသည်မှာလည်း အလာဘားမားပြည်နယ်မှ အထက်လွှတ်တော်အမတ် ကင်းအား ယောက်ျားချင်း စုံမက်နေသည်ကြောင့်ဟု သတင်းများထွက်ဖူးသည်။
မျက်လုံးနှစ်ဖက်တွင် တစ်ဖက်က အဝေးကိုမြင်ပြီး တစ်ဖက်က အနီးကိုသာမြင်သည်။ ထို့ကြောင့် အချို့သမိုင်းဆရာတို့က အချို့သော အဖြစ်အပျက်များတွင် ရှင်းရှင်းလင်းလင်းမြင်ပြီး၊ အချို့သော အရှည်မျှော်တွေးရမည့် အဖြစ်များတွင် ဝေဝါးနေတတ်သူဟု သရော်ကြသည်။ ဘယ်ဖက်ခပ်လှန်လှန်အနေအထားရှိ မျက်နှာပေးမျိုးရှိသည်။
ခေတ်ကာလပေါ်တွင် သုံးသပ်သော သူ၏ ကျွန်စနစ်အပေါ်တွင် ထားရှိသည့် သဘောထားမှာ နှစ်ခွဖြစ်သည်။ ကျွန်စနစ်မကောင်းဟု တစ်ဖက်ကပြောပြီး၊ အခြားတစ်ဖက်တွင်လည်း ပြည်နယ်များ ကိုယ်တိုင်ဆုံးဖြတ်ရမည်ဟု သဘောထားပြန်သည်။ ထိုသို့ နှစ်ခွဆိုလွန်းသဖြင့် အများက လှောင်ပြောင်ကြသည်။
ပြည်တွင်းစစ် စပြီ
၁၈၆၁၊ ဇန်နဝါရီတွင် ဆမ်တာခံတပ်သို့ သွားသော သင်္ဘော အမြောက်နှစ် ပြန်အပစ်ခံရပြီး တစ်လအကြာတွင် တောင်ပိုင်းပြည်နယ်များ သီးခြားခွဲထွက်ပြီး ပြည်ထောင်စုဖွဲ့ကြောင်း အလာဘာမားပြည်နယ်၊ မောင်ဂိုမာရီမြို့တွင် ကြေညာခြင်းဖြင့် အမေရိကန် ပြည်တွင်းစစ် စတင်သည်။
နောက်တစ်ကြိမ်အရွေးခံနိုင်ရန်အတွက်လည်း ပါတီထောက်ခံမှုမရှိတော့သဖြင့် ပြိုင်ဖက် ရီပါပလီကန်ပါတီမှ သမ္မတ လင်ကွန်းမှ အေးအေးလူလူအနိုင်ရသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပင်ဆယ်ဗေးနီးယားပြည်နယ်၊ လန်ကတ်စတာမြို့မှ ကိုယ်ပိုင်အိမ်ကြီးတွင် အငြိမ်းစားဘဝနှင့် အေးချမ်းစွာနေထိုင်ပြီး ၁၈၆၈တွင် ကွယ်လွန်သည်။ မလိုသူတို့က လွှတ်တော်တွင် ချိတ်ဆွဲထားသော သူ့ဓာတ်ပုံကို လာလာဖျက်ဆီးကြသဖြင့် နောက်ဆုံးတွင် ပြန်ဖြုတ်သိမ်းထားရသည်။
ကိုးကား
အိမ်ဖြူတော်ကို တန်းစီခြင်း- ကြည်မင်း
ဟန်နိုဗာနယ်
၁၇၁၄ ခုနှစ် တွင် ဟန်နိုဗာနယ်စား ဂျာမန်မင်းသားသည် ပထမဂျော့ဘုရင်ခံ၍ အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့လေသည်။ ဝိတိုရိယဘုရင်မ နန်းတက်သော ၁၈၃၇ ခုနှစ်အထိ ဟန်နိုဗာနယ်သည် အင်္ဂလိပ် ဘုရင်တို့ လက်အောက်တွင် တည်ရှိခဲ့သည်။ ပရပ်ရှားနှင့် ဩစတြီးယားစစ်ပွဲပြီးဆုံးသည့် ၁၈၆၆ ခုနှစ်တွင် ဟန်နိုဗာ နယ်ကို ပရပ်ရှားက သိမ်းယူခဲ့သည်။ တစ်ဖန် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် (၁၉၃၉-၄၅) ပြီးသည့်နောက် ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် ဟန်နိုဗာနယ် ကို ဆက္ကဆွန်နီ အောက်ပိုင်းဟူသော နယ်သစ်ထဲသို့ ထည့် သွင်းခဲ့ကြသည်။ ဆက္ကဆွန်နီအောက်ပိုင်းနယ်သည် အနောက် ဂျာမနီနိုင်ငံ (ပြည်ထောင်စု ဂျာမနီနိုင်ငံ)၌ ပါဝင်သော နယ် တစ်နယ် ဖြစ်သည်။
ဟန်နိုဗာမြို့သည် ဆက္ကဆန်နီအောက်ပိုင်းနယ်၏ မြို့တော် ဖြစ်၍ ဗရီးမင်းဆိပ်ကမ်းမြို့ အရှေ့တောင်ဘက် မိုင် ၆ဝ ခန့် အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ စက်မှုလုပ်ငန်း ထွန်းကားသော မြို့ကြီးဖြစ်၍ လူဦးရေ ၄၉၄၅ဝဝ ယောက်ခန့် နေထိုင်သည်။
ရန်ကုန်မြို့
ရန်ကုန်မြို့ သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ယခင်က မြို့တော်ဖြစ်ပြီး ရန်ကုန်တိုင်း၏ မြို့တော်လည်းဖြစ်သည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ မှ စတင်၍ စစ်အစိုးရသည် နေပြည်တော်ကို မြို့တော်ဟု တရားဝင် နေရာပြောင်းလဲ သတ်မှတ်ခဲ့သော်လည်း၊ လူဦးရေ ၇ သန်းကျော်ရှိသော ရန်ကုန်မြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ ၏ အကြီးမားဆုံး မြို့တော်နှင့် အရေးအကြီးဆုံးသော ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး အချက်အချာအဖြစ် ဆက်လက် တည်ရှိနေသည်။
ရန်ကုန်မြို့၏ အခြေခံအဆောက်အဦးသည် အရှေ့တောင်အာရှရှိ အခြားသော အရေးပါသည့် မြို့တော်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ဖွံ့ဖြိုးမှုမရှိပါ။ ယနေ့ခေတ်တွင် ရန်ကုန်မြို့သည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ကိုလိုနီခေတ်မှ အဆောက်အဦး အများဆုံး ကျန်ရှိသည့်မြို့ ဖြစ်သည်။ လွန်ခဲ့သည့် ဆယ်စုနှစ် နှစ်ခုလောက်က မြို့လယ်ခေါင်နှင့် ရန်ကုန်မြို့ကြီးအတွင်း မြင့်မားသည့် နေအိမ်တိုက်တာများနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး အဆောက်အအုံများကို အများအပြား တည်ဆောက်ခြင်း၊  ပြန်လည်ပြုပြင်ခြင်းများ ဆောင်ရွက်ခဲ့သော်လည်း၊ မြို့ကို ပတ်လည်ဝန်းရံနေသည့် တိုးချဲ့မြို့သစ်များတွင်မူ လူနေမှု အဆင့်အတန်း နိမ့်ကျနေဆဲဖြစ်သည်။
ဝေါဟာရရင်းမြစ်
ရန်ကုန်မြို့သည် ရှေးယခင်က ဒဂုံဟုခေါ်သော ရွာကြီးတရွာဖြစ်သည်။ ဒဂုံဟူသော အမည်သည် မွန် ဝေါဟာရ ဒဂုင်(မြန်မာအသံထွက်-ဒဂုန်)၊ လဂုင်(မြန်မာအသံထွက်-လဂုန်) တို့က ဆင်းသက်လာပြီး ဒဂုံဖြစ်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထိုနာမည်သည် ရွှေတိဂုံစေတီတော်ကြီး၏ ဘွဲ့မည်တော်ဖြစ်သည်။ ဘုရင်မကြီး ရှင်စောပုက ရွှေတိဂုံစေတီတော်မြတ်ကြီး၏ ဉာဏ်တော်ကိုမြှင့်ပြီး တည်ဆောက်ပြီးသောအခါ ကျာ်ဒဂုင် (ကျိုက်ဒဂုံ-ဒဂုံဘုရား)ဟု ဘွဲ့မည်ပေးလိုက်သည်။ တချို့ ပညာရှင်များက တောင်သုံးလုံးမြို့ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော တိကုမ္ဘနဂရဆိုသည့် ပါဠိဝေါဟာရက ဆင်းသက်ကြောင်း၊ တိကုမ္ဘက တိကုမ်၊ တိဂုံ၊ ဒဂုံဟု ပြောင်းလဲလာကြောင်း ဆိုကြသည်။ မွန်ဝေါဟာရကလည်း ကုန်းမြင့်ပေါ်ကစေတီဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ခရစ်နှစ် ၁၇၅၅ ခုနှစ်တွင် အလောင်းမင်းတရားကြီးက ရန်အပေါင်းကုန်စင်ပြီဟုအဓိပ္ပာယ်ဖြင့် ရန်ကုန်မြို့ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။
သမိုင်း
ရန်ကုန်မြို့သည် (ခရစ်တော်မပေါ်မီ ဘီစီ(၅၈၈)) လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း ၂၆၀ဝ အထက်ကစ၍ မြတ်စွာဘုရားသခင်၏ ဆံတော်ဓာတ်မြတ်များနှင့် စပ်လျဉ်းပြီးလျှင် သမိုင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည် ဟူ၍ မြန်မာတို့က ယုံကြည်ကြသော်လည်း အထောက်အထားမရှိပေ။
အေဒီ ၆ မှ ၁၈ ရာစု
ရန်ကုန်မြို့အား အောက်မြန်မာပြည်ကို အုပ်ချုပ်စိုးမိုးခဲ့သော မွန်လူမျိုးများက ဒဂုံအဖြစ် အေဒီ ၆ ရာစုတွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ မွန်တို့၏ ဟံသာဝတီခေတ် မဂဒူးမင်းဆက် ခေါ် (ဝါရီရူးမင်းဆက်)တွင် (၈) ဆက်မြောက်မင်းဖြစ်သော ဗညားဦးသည် အစ်မတော် မွေ့န ခေါ် (မဟာဒေဝီ)အား ဒဂုံကို စားစေသည်။ မွန်မင်းသမီး မဟာဒေဝီသည် ခရစ်နှစ် ၁၃၆၄ မှ ၁၃၉၂ အထိ ဒဂုံကိုအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ မဂဒူးမင်းဆက် တွင် (၁၅) ဆက်မြောက်မင်းဖြစ်သော ဘုရင်မကြီး ရှင်စောပု ခေါ် (ဗညားထောဝ်) သည် သူမ၏ ဟံသာဝတီပဲခူးထီးနန်းကို သားမက်တော် ဓမ္မစေတီမင်းအားအပ်နှံ၍ ၁၄၆၀ခုနှစ်တွင် ဒဂုံရှိ ရွှေတိဂုံစေတီအနီးတွင် နန်းတော်ငယ်တည်ကာ ဟံသာဝတီပဲခူးထီးနန်းကို အဝေးမှထိန်းကွပ်ပေးရင်း တရားဓမ္မဖြင့် သူမဘဝ၏ နောက်ဆုံးလက်ကျန်နေ့ရက်များကို ဖြတ်သန်း စံနေတော်မူခဲ့သည်။
အေဒီ ၁၈ မှ ၁၉ ရာစု
၁၇၅၅ ခုနှစ်တွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက် ထူထောင်သော အလောင်းမင်းတရား သည် ဒဂုံမြို့ကို အောင်နိုင်ပြီး “ရန်ကုန်”ဟု အမည်သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ဒဂုံမြို့ပတ်လည်တွင် တိုးမြင့်၍ အခြေချနေထိုင်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
ဗြိတိသျှပိုင်အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီ သည် ၁၇၉၀ ခုနှစ်များတွင် စက်ရုံ တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၁၈၂၃ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ ၃၀၀၀၀ နေထိုင်ခဲ့သည်။
ကုန်းဘောင်မင်းဆက် (၇) ဆက်မြောက်မင်းဖြစ်သော ဘကြီးတော်ဘုရား လက်ထက် ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပွဲ (၁၈၂၄ - ၂၆) တွင် ဗြိတိသျှတို့သည် ရန်ကုန်မြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သော်လည်း၊ စစ်ပြီးသည့်နောက် ရန္တပိုစာချုပ် အရ ရန်ကုန်မြို့ကို မြန်မာတို့လက်ထဲ ပြန်လည်လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ မြန်မာဘုရင် သာယာဝတီမင်း လက်ထက် ၁၈၄၁ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ သည် မီးသင့်ပြီး ပျက်စီးခဲ့သည်။
ကိုလိုနီခေတ် ရန်ကုန် (၁၈၅၂ မှ ၁၉၄၈)
ဗြိတိသျှတို့ သည် ရန်ကုန်နှင့် အောက်မြန်မာပြည် အားလုံးကို ၁၈၅၂ ခုနှစ် ဒုတိယအင်္ဂလိပ်မြန်မာစစ် တွင် သိမ်းယူချုပ်ကိုင်နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ရန်ကုန်မြို့သည် ရွှေတိဂုံဘုရားကို ဗဟိုပြုထားပြီး သေးငယ်သော ငါးဖမ်းရွာလေး တစ်ရွာသာ ဖြစ်ခဲ့သည်။
ဆက်လက်၍ ရန်ကုန်မြို့ကို ဗြိတိသျှဘားမား၏ စီးပွားရေးနှင့် နိုင်ငံရေး အချက်အချာကျသော မြို့တစ်မြို့အဖြစ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ စစ်အင်ဂျင်နီယာ ဗိုလ်အလက်ဇန္ဒားဖရေဇာ၏ ဒီဇိုင်းပုံစံကို အခြေပြု၍ ဗြိတိသျှများသည် ဂရစ်စီမံချက်ဖြင့် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသတွင် အရှေ့ဘက်၌ ပုစွန်တောင်ချောင်းငယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် ရန်ကုန်မြစ်ကို နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ပြီး မြို့တော်သစ်တစ်ခု တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၁၈၇၈ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့သည် ရန်ကုန် ကောလိပ် (ယခု ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်)ကို ဗြိတိသျှ-အိန္ဒိယရှိ ကလက္ကတား တက္ကသိုလ် လက်အောက်ခံ အဖြစ် စတင် တည်ထောင် ခဲ့သည်။ ၁၈၈၅ ခုနှစ် တတိယ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာစစ် တွင် ဗြိတိသျှတို့သည် အထက်မြန်မာပြည်ကို သိမ်းယူခဲ့ပြီးနောက် ရန်ကုန်မြို့သည် အားလုံးသော ဗြိတိသျှဘားမားတို့၏ မြို့တော်အဖြစ် တည်ရှိလာခဲ့သည်။ ၁၈၉၀ ခုနှစ်များတွင် ရန်ကုန်မြို့၏ တိုးပွားလာသည့် လူဦးရေများနှင့် ကုန်သွယ်မှုတို့သည် တော်ဝင်ကန်(ယခု ကန်တော်ကြီး)နှင့် အင်းယားကန် တို့၏ မြောက်ဘက်ရှိ ဆင်ခြေဖုံးရပ်ကွက်များတွင် ချမ်းသာကြွယ်ဝသည့် လူနေအိမ်ခြေများကို မွေးဖွားပေးခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှတို့သည် ရန်ကုန်အထွေထွေရောဂါကုဆေးရုံ အပါအဝင် ဆေးရုံများနှင့် ကောလိပ်များကိုလည်း တည်ဆောက်ပေးခဲ့သည်။ ကိုလိုနီခေတ်ရန်ကုန်ကို ၎င်း၏ကျယ်ပြန့်သောပန်းခြံများ၊ ရေကန်များ၊ ရောပြွမ်းနေသည့် ခေတ်မီအဆောက်အအုံများနှင့် ရှေးရိုးအတိုင်း သစ်သားတို့ဖြင့် ဆောက်လုပ်ထားသည့် ဗိသုကာလက်ရာများတို့ဖြင့် “အရှေ့တိုင်း၏ ဥယျာဉ်မြို့တော်” အဖြစ် သိရှိလာခဲ့ကြသည်။ ၂၀ ရာစုနှစ် အစောပိုင်းတွင် ရန်ကုန်မြို့၌ လန်ဒန်မြို့နှင့် တန်းတူ ပြည်သူလူထု ဝန်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းများနှင့် အခြေခံအဆောက်အအုံတို့ ရှိလာခဲ့သည်။
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီက၊ ရန်ကုန်မြို့ရှိ လူဦးရေ ၅၀၀၀၀၀ ၏ ၅၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သည် အိန္ဒိယ သို့မဟုတ် တောင်အာရှသားများဖြစ်၍ သုံးပုံတစ်ပုံခန့်သည် မြန်မာ၊ ကရင်၊ တရုတ်၊ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာကပြားနှင့် အခြားလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။ ပထမ ကမ္ဘာစစ်ပြီးနောက်၊ ရန်ကုန်သည် လက်ဝဲစွန်းရောက် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများ ဦးဆောင်သည့် ဗမာ့လွတ်လပ်ရေး လှုပ်ရှားမှုများ၏ ဗဟိုအချက်အချာနေရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၂၀၊ ၁၉၃၆ နှင့် ၁၉၃၈ ခုနှစ်တို့တွင် ဗြိတိသျှအစိုးရအား သုံးကြိမ်တိုင် နိုင်ငံနှင့်အဝှမ်း ဆန့်ကျင်ဆန္ဒပြမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ရန်ကုန်သည် (၁၉၄၂ - ၄၅) တွင် ဂျပန်လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့ကာ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်း ကြီးမားသော ပျက်စီးယိုယွင်းမှုများ ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဇန္နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့ တွင် ဗြိတိသျှအင်ပါယာထံမှ နိုင်ငံ၏လွတ်လပ်ရေးကို  ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည်နှင့် ရန်ကုန်မြို့သည် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ် လာခဲ့သည်။
လက်ရှိ ရန်ကုန် (၁၉၄၈ မှ ယခု)
၁၉၄၈ ခုနှစ် ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးကို ရရှိပြီးလျှင်ပြီးခြင်း၊ ကိုလိုနီအမည်များဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည့်လမ်းများ၊ ပန်းခြံများတို့သည် အမျိုးသားရေးအသွင် ပိုမိုဆောင်သည့် မြန်မာအမည်များသို့ ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ ရန်ကုန်မြို့အား နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်တို့၏ အမည်နာမများကို အစွဲပြု၍ခေါ်ဝေါ်ထားသော မြန်မာအမည်များအဖြစ်ပြောင်းလဲခဲ့သည် ။ နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီက မြို့တော်၏ အင်္ဂလိပ်အမည်ကို “Yangon” ဟု ပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်စေခြင်းနှင့်အတူ အခြားသော အင်္ဂလိပ်အခေါ်အဝေါ်များကိုလည်း မြန်မာအမည်များသို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။
လွတ်လပ်ရေးရသည့် အချိန်မှစတင်၍ ရန်ကုန်မြို့ကို ပြင်ပသို့ချဲ့ထွင်ခဲ့သည်။ အဆက်ဆက်သော အစိုးရများသည် ၁၉၅၀ ခုနှစ်များ၌ သာကေတ၊ မြောက်ဥက္ကလာပနှင့် တောင်ဥက္ကလာပမြို့နယ်တို့ကို လည်းကောင်း၊ ၁၉၈၀ ခုနှစ်များ၌လှိုင်သာယာ၊ ရွှေပြည်သာနှင့် တောင်ဒဂုံမြို့နယ်တို့ကို လည်းကောင်း တိုးချဲ့ မြို့နယ်သစ်များကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ ယနေ့ ရန်ကုန်မြို့ကြီးသည် ဧရိယာ စတုရန်းကီလိုမီတာ ၆၀၀ ခန့် ကျယ်ဝန်းသည်။
ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း၏ အခြားနိုင်ငံများတို့၏အရေး၌ မစွက်ဖက်ရေးဝါဒဖြင့် အုပ်ချုပ်မှု (၁၉၆၂ - ၁၉၈၈) အတွင်း၊ ရန်ကုန်မြို့၏ အခြေခံအဆောက်အအုံ သည် ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှု ညံ့ဖျင်းခြင်း၊ တိုးပွားလာသည့် လူဦးရေနှင့်အညီ မြှင့်တင်နိုင်မှုမရှိခြင်းတို့ကြောင့် ယိုယွင်းပျက်စီးမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်များတွင် စစ်အစိုးရ၏ ပိုမိုတံခါးဖွင့်လာသည့်ဈေးကွက် မူဝါဒများသည် ပြည်တွင်းနှင့် နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများကို ဆွဲဆောင်နိုင်မှု ရှိလာခဲ့ပြီး၊ မြို့တော်၏ အခြေခံအဆောက်အအုံကိုလည်း ခေတ်မှီသစ်လွင်မှု၏ မျှတသည့်ပမာဏသို့ ဆောင်ယူလာနိုင်ခဲ့သည်။ မြို့တော်၏ အတွင်းပိုင်းတွင် နေထိုင်သူများကိုလည်း တိုးချဲ့မြို့များသို့ အတင်းအကြပ် လွှဲပြောင်းနေရာ ချထားပေးခဲ့သည်။ များပြားသော ကိုလိုနီခေတ် အဆောက်အအုံများကိုလည်း ဖျက်ဆီးစေ၍၊ မြင့်မားသော ဟိုတယ်များ၊ ရုံးအဆောက်အအုံများ၊ ဈေးရောင်းဆိုင်ခန်းများအတွက် နေရာပေးစေခြင်းဖြင့် မြို့တော်အုပ်ချုပ်သူများသည် ကျော်ကြားထင်ရှားသော ကိုလိုနီခေတ် အဆောက်အအုံ ၂၀၀ ခန့်ကိုလည်း ရန်ကုန်မြို့တော်၏ အမွေအနှစ် စာရင်းသို့ ထည့်သွင်းစေခဲ့သည်။ အဓိက ဆောက်လုပ်မှု အစီအစဉ်များသည် မြို့တော်နှင့် စက်မှုမြစ်ကမ်းပါးဒေသများကို ဆက်သွယ်ပေးသည့် တံတားအသစ်ခြောက်စင်းနှင့် လမ်းမကြီး အသစ် ငါးခုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ သို့တိုင်အောင် ရန်ကုန်၏ များစွာသော နေရာတို့တွင် အခြေခံ စည်ပင်သာယာရေးနှင့် သက်ဆိုင်သော ဝန်ဆောင်မှုဖြစ်သည့် ၂၄ နာရီ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားနှင့် ပုံမှန်အမှိုက်သိမ်းယူမှုတို့ မရှိသေးပဲ ရှိနေခဲ့သည်။
ရန်ကုန်သည် လွတ်လပ်ရေးရပြီးသည်မှ မျိုးနွယ်စုပြုမှုအရ တိုင်းရင်းသားဒေသခံ မြန်မာလူမျိုးများ ပိုမိုရှိလာခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် များစွာသော တောင်အာရှသားများနှင့် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာကပြားများ ထွက်ခွါသွားခဲ့ကြသည်။ ၁၉၆၀ ခုနှစ်များအတွင်း ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းအစိုးရ၏ နိုင်ငံခြားသားများကို ဖိအားပေးသောကြောင့် များပြားသော တောင်အာရှသားများကို ထွက်ခွာသွားစေခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း များပြားသော တောင်အာရှသားများနှင့် တရုတ်လူမျိုးစုများသည် ရန်ကုန်၌ ဆက်လက်နေထိုင်လျက် ရှိနေသည်။ နိုင်ငံမှ ထွက်ခွါသွားခြင်း သို့တည်းမဟုတ် အခြားသော မြန်မာအုပ်စုတို့ဖြင့် မျိုးမတူသူများလက်ထပ်မှုပြုခြင်း တို့ကြောင့် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာကပြားများသည် သိသာစွာပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ကြသည်။
ရန်ကုန်မြို့သည် ၁၉၇၄၊ ၁၉၈၈နှင့် ၂၀၀၇ ခုနှစ်များတွင် အစိုးရဆန့်ကျင်မှု၊ ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြမှုများ၏ ဗဟိုအချက်အချာဖြစ်ခဲ့သည်။ ဆန္ဒပြသူများအား အစိုးရမှ ပစ်ခတ်မှုပြုတိုင်း သွေးမြေကျမှုများကို မြို့တော်၏ လမ်းများပေါ်တွင် မြင်တွေ့ခဲ့ရသည်။ မေလ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းနာဂစ်သည် ရန်ကုန်မြို့ ကိုတိုက်ခတ်ခဲ့သည်။ မြို့တော်၌ လူအသေအပျောက် အနည်းငယ်ရှိခဲ့ပြီး လေးပုံသုံးပုံသော ရန်ကုန်မြို့၏ စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ အခြေခံအဆောက်အအုံတို့ ဖျက်ဆီးခံရ၍၊ ခန့်မှန်းခြေအမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်း ၈၀၀ ဖိုးခန့် ပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။
၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလတွင် စစ်အစိုးရသည် ရန်ကုန်မြောက်ဘက် မိုင် ၂၀၀ (၃၂၂ ကီလိုမီတာ) အကွာရှိ နေပြည်တော် ကို အုပ်ချုပ်မှုမြို့တော်အသစ်အဖြစ် သတ်မှတ်၍၊ တပြိုင်နက်တည်းမှာပင် များစွာသော အစိုးရဌာနများကို အသစ်တည်ဆောက်ပြီးသည့် မြို့တော်သို့ ပြောင်းရွှေ့စေခဲ့သည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေကာမူ ရန်ကုန်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အကြီးမားဆုံးမြို့တော်နှင့် အရေးကြီးဆုံးစီးပွားရေးဗဟိုအချက်အချာ အဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေသည်။
ပထဝီဝင်အနေအထား
ရန်ကုန်မြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ အောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိပြီး ရန်ကုန်မြစ်နှင့် ပဲခူးမြစ်တို့ စီးဝင်ရာ မုတ္တမပင်လယ်ကွေ့မှ 30 kmကွာဝေးသည်။
ရာသီဥတု
ရန်ကုန်မြို့ဟာ ကိုပင်၏ ဥတုရာသီ အမျိုးအစားခွဲခြားသတ်မှတ်ခြင်းစနစ်အရ အပူပိုင်းမုတ်သုံရာသီဥတုအတွင်း တည်ရှိသည်။ မြို့တော်တွင် မိုးရာသီကာလသည် ရှည်ကြာလေ့ရှိပြီး မေလမှ အောက်တိုဘာလအထိရှိတက်ကာ မိုးရေအများအပြား ရရှိသည်။ နိုဝင်ဘာလမှ ဧပြီလတိုင်အောင် ခြောက်သွေ့သောရာသီပင် မိုးဖွဲ့များ ကျတက်သေးသည်။ များသောအားဖြင့် ရန်ကုန်၌ မိုးများ သည်းထန်စွာရွာသွန်းခြင်းကို မုတ်သုံရာသီကာလအတွင်း တွေ့ရသည်။ တစ်နှစ်ပြီးတစ်နှစ် ကူးပြောင်းလာသည်နှင့် ရန်ကုန်မြို့၏ အပူချိန်သည် အနည်းငယ်ခြားနားလာတက်ကာ ပျမ်းမျှအမြင့်ဆုံးအပူချိန်သည် 29 to 36 C ထိ ရှိတက်ပြီး ပျမ်းမျှအနိမ့်ဆုံးအပူချိန်သည် 18 to 25 C ထိ ရှိတက်သည်။
မြို့တော်မြင်ကွင်း
၁၉၉၀ ခုနှစ် အလယ်နှစ်များတိုင်အောင် ရန်ကုန်သည် ပဲခူး၊ ရန်ကုန်နှင့် လှိုင်မြစ်တို့အကြား ရှေးရိုးကျွန်းဆွယ် နှင့်တူသော အသွင်သဏ္ဌာန်ဖြင့် ပင်ကိုအတိုင်း တည်ရှိနေခဲ့သည်။ လူအများအပြား ပြောင်းရွှေ့ဝင်ရောက်လာ ကြသော်လည်း မြို့တော်မှာ အပြင်ဘက်သို့ အနည်းငယ်မျှသာ ပြောင်းရွှေ့မှုရှိသည်။ ၁၉၄၄ ခုနှစ်၏ မြေပုံအနေအထားအရ အင်းယားကန်၏ မြောက်ဘက်တွင် အနည်းငယ်မျှသော ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုသာရှိခဲ့ပြီး၊ ယခုဘိလပ်မြေဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားသော ဧရိယာများ၊ ပြည့်သိပ်နေသော နေအိမ်များသည် ယခင်က ခြုံနွယ် ပိတ်ပေါင်းတို့ဖြင့် ရှိနေခဲ့သည်။ ၁၉၈၀ နှောင်းပိုင်းနှစ်များမှ စတင်၍ မြို့တော်သည် မြောက်ဘက် ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်တည်ရှိနေသည့် နေရာအထိ လျင်မြန်စွာ ကျယ်ပြန့်လာသည်။ သို့ရာတွင် ထွက်ပေါ်လာသည့် အဖြေမှာ မြို့တော်ကို နောက်ပိုင်းသို့ ဖြန့်ချခြင်းဖြစ်၍၊ မြို့လယ်ခေါင် ဧရိယာကို ပထဝီဝင်အရ ဗဟိုနေရာမှ ရွှေ့ပြောင်းယူခြင်း ဖြစ်သည်။ မြို့တော်၏ ဧရိယာအကျယ်အဝန်းသည် ၁၉၀၁ ခုနှစ်တွင် ရ၂.၅၂ စတုရန်းကီလိုမီတာမှ ၁၉၄၀ ခုနှစ်တွင် ၈၆.၂ စတုရန်းကီလိုမီတာ၊ ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် ၂၀၈.၅၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ၊ ၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် ၃၄၆.၁၃ စတုရန်းကီလိုမီတာနှင့် ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ၅၉၈.၇၅ စတုရန်းကီလိုမီတာသို့ တစ်ဖြည်းဖြည်း တိုးမြှင့်လာသည်။
အခြေခံပညာ
ရန်ကုန်မြို့တွင် အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းပေါင်း ၁၀၀ ခန့် (ခန့်မှန်း) တည်ရှိသည်။
အဆင့်မြင့်ပညာ
• ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၊
• မြန်မာနိုင်ငံရေကြောင်းပညာတက္ကသိုလ်၊
• ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၊
• ရန်ကုန် စီးပွားရေး တက္ကသိုလ်၊
• ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) ရန်ကုန်၊
• ဆေးတက္ကသိုလ်(၂) ရန်ကုန်၊
• ရန်ကုန်နိုင်ငံခြားဘာသာတက္ကသိုလ်၊
• ရန်ကုန်ပညာရေးတက္ကသိုလ်၊
• ရန်ကုန်အဝေးသင်တက္ကသိုလ်၊
• သွားဘက်ဆိုင်ရာဆေးတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)၊
• သူနာပြုတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)၊
• ရန်ကုန်အနောက်ပိုင်းတက္ကသိုလ် ၊
• ဒဂုံတက္ကသိုလ်၊
• ရန်ကုန်အရှေ့ပိုင်းတက္ကသိုလ်၊
• ရန်ကုန်အနောက်ပိုင်းနည်းပညာတက္ကသိုလ်၊
• နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မှော်ဘီ)၊
• နည်းပညာတက္ကသိုလ်(သံလျှင်)၊
• ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)၊
• ဆေးဝါးတက္ကသိုလ်၊
• ဆေးဘက်ဆိုင်ရာနည်းပညာတက္ကသိုလ်၊
• အခြေခံကျန်းမာရေးတက္ကသိုလ်၊
• သတင်းအချက်အလက်နှင့်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၊
• သမဝါယမတက္ကသိုလ်(သံလျှင်)၊
• တပ်မတော်ဆေးတက္ကသိုလ်၊
• တပ်မတော်သူနာပြုနှင့်ဆေးဘက်ဆိုင်ရာတက္ကသိုလ်၊
• ဗဟိုဝန်ထမ်းတက္ကသိုလ်(ဖောင်ကြီး)၊
• မြန်မာနိုင်ငံကုန်သွယ်ရေကြောင်းကောလိပ်၊
• ရန်ကင်းပညာရေးဒီဂရီကောလိပ်၊
• သင်္ဃန်းကျွန်းပညာရေးဒီဂရီကောလိပ်၊
• လှည်းကူးပညာရေးဒီဂရီကောလိပ်၊
• အမျိုးသားစီမံခန့်ခွဲမှုဒီဂရီကောလိပ်၊
• သမဝါယမကောလိပ်(ဖောင်ကြီး) အစရှိသော အစိုးရပိုင်တက္ကသိုလ်၊ ဒီဂရီကောလိပ်၊ ကောလိပ်များစွာ တည်ရှိသည်။
အားကစား
နိုင်ငံတွင်းနှင့် နိုင်ငံတကာ အားကစားပြိုင်ပွဲများအဖြစ် ဘောလုံးနှင့် အခြားအားကစား ပြိုင်ပွဲများ ကျင်းပလေ့ရှိသော သုဝဏ္ဏ လူငယ် လေ့ကျင့်ရေး ကွင်း၊ အောင်ဆန်းအားကစားကွင်း၊ ပဒုမ္မာ အားကစားကွင်း၊ စလင်း အားကစားကွင်း တည်ရှိသည်။ ၁၉၆၁ အရှေ့တောင်အာရှကျွန်းဆွယ် အားကစားပွဲတော် နှင့် ၁၉၆၉ အရှေ့တောင်အာရှကျွန်းဆွယ် အားကစားပွဲတော် ကို  ရန်ကုန်မြို့ အောင်ဆန်းအားကစားကွင်း တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။
မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ်စတင် တည်ထောင်ခဲ့စဉ်ကတည်းက ပါဝင်ခဲ့သော ရန်ကုန်ယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်း ရန်ကုန်မြို့၏ မြို့ခံအသင်းတစ်သင်း ဖြစ်သည်။
ဟန္နီဗော
ဟန္နီဗော (ဘီစီ ၂၄၇ ခန့်-၁၈၃)
ဟန္နီဗောသည် ရှေးကားသေ့နိုင်ငံမှ စစ်ပညာ၌ အထူးကျွမ်း ကျင်သော ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖြစ်သည်။ စစ်ရေးစစ်ရာနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဆိုင်ပြိုင်ရသောအခက် အခဲတို့ကို စစ်ပရိယာယ် ဆင်လျက် ကျော်နင်းခဲ့ပုံများမှာ အံ့ခြီး ဖွယ်ရာ ဖြစ်လေသည်။ ဟန္နီဗော အကျပ်အတည်းနှင့် တွေ့ကြုံ နေရသည့်အခါ မိမိဘက်သို့ အရေးသာလာအောင် ထိုအခြေ အနေကို ပြောင်းလဲနိုင်သော အရည်အချင်းရှိသူ ဖြစ်၏။ မိမိတို့ ဘက်ကထက် အင်အားပို၍ ကြီးမားသော ရန်သူတပ်များကိုလည်း နိုင်အောင်တိုက်နိုင်သော စစ်သူရဲကောင်းဖြစ်သည်။ ထိုကြောင့် ဟန္နီဗောသည် သူရသတ္တိရှိသော ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖြစ်ရုံမျှမက သေနင်္ဂဗျူဟာအရာ၌လည်း ထက်မြက်သူ ဖြစ်ပေသည်။ ဟန္နီဗောသည် ရောမတို့၏ ကြီးစိုးမှုကို ချိုးနှိမ်ရန် ရည်ရွယ်ချက် မအောင်မြင်ခဲ့သော်လည်း သူ၏ ဇွဲသတ္တိကိုမူကား ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် ရှေးခေတ် စစ်ခေါင်းဆောင်တို့နှင့် ယှဉ်ပြိုင် ၍ မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြရလေသည်။
ထိုအချိန်က မြေထဲပင်လယ်ဒေသတွင် ရောမတို့နှင့် ကားသေ့တို့ အားပြိုင်နေကြသည်။ ရောမတို့က ဣတလီကျွန်းဆွယ်တစ်ခုလုံးကို သိမ်းပိုက် အုပ်စိုးလျက်ရှိသည်။ ကားသေ့တို့က အာဖရိကတိုက်မြောက်ပိုင်းနှင့် မြေထဲပင်လယ် အနောက်ပိုင်းတွင် ကြီးစိုးလျက် ရှိသည်။ ပထမ ပျူးနစ်စစ်ပွဲ (ဘီစီ ၂၆၄-၂၄၃)တွင် ကားသေ့တို့ အရေးနိမ့်ခဲ့ကြသည်။ ကားသေ့တို့သည် ရောမတို့ကို အခဲမကြေသဖြင့် ကားသေ့ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဟမီးလကားဗားကားသည် စပိန်ကို နယ်သစ်အဖြစ် သိမ်းသွင်းရန် စစ်ချီလေသည်။ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဟမီး လကား၏ ကိုးနှစ်သားအရွယ်ရှိ ဟန္နီဗောကလည်း နောင်တစ်နေ့တွင် ရောမတို့ရန်စွယ်ကို အပြီးအပိုင် ချိုးနှိမ်ပါမည်ဟူသော အဓိဋ္ဌာန်ဖြင့် စစ်ရေးစစ်ရာကို လေ့လာရန် ဖခင်နှင့်အတူ လိုက်ပါခဲ့လေသည်။ ( ကားသေ့နိုင်ငံ။) ဟန္နီဗောသည် ဖခင်ဗိုလ်ချုပ်ကြီး လက်အောက်တွင် စစ်ပညာကို စေ့စေ့စုံစုံ လေ့လာခဲ့ရလေသည်။ ဖခင် ကွယ်လွန်လေသော် ယောက်ဖတော်သူ ဟက်ဇဒြူးဗော လက်အောက်တွင် ဆက်လက်၍ စစ်မှုထမ်းသည်။ တစ်ဖန် ဘီစီ ၂၂၁ ခုနှစ်တွင် ဟက်ဇဒြူးဗော ကွယ်လွန်သဖြင့် အသက် ၂၅ နှစ်အရွယ်မျှသာ ရှိသော ဟန္နီဗောကို ကားသေ့စစ်ဗိုလ်ချုပ်အဖြစ် တင်မြှောက်ကြသည်။ ဟန္နီဗောသည် ငယ်စဉ်ကတည်းက စစ် တိုက်ခိုက်ရေးဘက်တွင် အတွေ့အကြုံများခဲ့သူဖြစ်သည့်အပြင် ပင်ကို တိုက်ရည်ခိုက်ရည်လည်း ရှိသူဖြစ်၍ မိမိပြုခဲ့သော အဓိဋ္ဌာန်အတိုင်း ရောမတို့ကို နှိမ်နင်း တိုက်ခိုက်ရန် ဒုတိယ ပျူးနစ် စစ်ပွဲ(ဘီစီ ၂၁၈-၂ဝ၁)ကို ပြင်ဆင်လေသည်။
ဟန္နီဗောသည် ရောမတို့ကို အီတလီမြေပေါ်တွင် နှိမ်နင်း အောင်မြင်ရမည်ဟု စွဲမြဲစွာ ယုံကြည်သူဖြစ်ရာ ရာဇဝင်တွင်သည့် စစ်ကြောင်းဖြင့် ရောမမြို့သို့ ချီတက်ခဲ့လေသည်။ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဟန္နီဗောသည် ခြေလျင် စစ်သား ၅ဝဝဝဝ၊ မြင်းသည်တပ်သား ၉ဝဝဝ နှင့် ဆင်များလည်း ပါဝင်သော ကားသေ့စစ်တပ်ကို ဦးစီးလျက် စပိန်အရှေ့ဘက်ကမ်းခြေ တစ်လျှောက်မှ ပီးရနီးတောင်တန်းကို ဖြတ်ကျော်၍ ဂေါလ (ပြင်သစ်)နိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုအရပ်မှတစ်ဖန် ရုန်းမြစ်ကို ဖြတ်ပြီးလျှင် ဣတလီမြောက်ပိုင်း အဲ့လပတောင်ခြေသို့ ဆောင်းရာသီတွင် ဆိုက်ရောက်လေသည်။ အပူပိုင်း အရပ်များတွင် နေသားကျခဲ့သော ကားသေ့စစ်သားတို့သည် နှင်းဖုံး၍ မြင့်မားမတ်စောက်သော အဲ့လပတောင်တန်းကို ခဲယဉ်းပင်ပန်းစွာ ဖြတ်ကျော်ကြရလေသည်။ ထိုသို့သော ခရီးကြမ်းကို ချီတက်လာကြရာ၌ ရာသီဥတု အအေးဒဏ်ကြောင့် သော်လည်းကောင်း၊ တောင်စောင်းမှ မတော်တဆ ခြေချော်လက်ချော် ကျဆုံးခြင်းကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ အနာရောဂါ ကြောင့်သော်လည်းကောင်း ခြေချမိသောအခါ ဟန္နီဗောတွင် တပ်သားပေါင်း သုံးပုံတစ်ပုံမျှလောက်သာ ကျန်တော့သည်။
ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဟန္နီဗောသည် မြင်းတပ်သားများကို တွင်ကျယ်စွာ အသုံးချ၍ ရောမတပ်များကို ထရက်ဗီယာ မြစ်တိုက်ပွဲနှင့် ထရပ်စီးမီးနပ်အိုင် တိုက်ပွဲတို့တွင် တိုက်ခိုက် အောင်မြင်ခဲ့လေသည်။ ထိုအခါ ရောမတို့သည် ကားသေ့ စစ်တပ်၏ ရန်ကို ဖြိုဖျက်ရန်အတွက် ကွင်းတပ်ဖေးဗီးယပ် မက်ဆီမပ်ဆိုသူကို ခေါင်းဆောင် အပ်နှင်းခဲကြသည်။ ဖေးဗီးယပ်သည် တောင်ဘက်သို့ ဆင်းလာသော ကားသေ့တို့၏ တပ်နှင့် ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်ခြင်း မပြုဘဲ နောက်ဆွယ်မှလိုက်၍ အနှောင့်အယှက် အမျိုးမျိုးဖြင့် ရန်သူ ပန်းရိနွမ်းနယ်လာအောင် ပြုလုပ်သည်။ ဘီစီ ၂၁၆ ခုနှစ်တွင် တပ်သားပေါင်း ခုနစ် သောင်းနီးပါးမှ တစ်သိန်းနီးပါးမျှ ပါဝင်သော ရောမစစ်တပ်နှင့် ဟန္နီဗော၏ တပ်တို့သည် အီတလီ အရှေ့တောင်ဘက် ကမ်းခြေအနီးရှိ ကန္နီးမြို့၌ ရင်ဆိုင် တိုက်ခိုက်ကြလေသည်။ ဟန္နီဗော၏ တပ်များသည် လူအင်အားချင်း မမျှသော်လည်း ကန္နီးတိုက်ပွဲတွင် ရောမတို့ကို တပ်လုံးနီးပါးမျှပြုတ်အောင် ချေမှုန်းနိုင်ခဲ့ ကြသည်။ ထိုတိုက်ပွဲ၌ ရောမတို့ဘက်တွင် ထိပ်တန်းအရာရှိများ၊ သူကောင်းမျိုးနွယ်များ မြောက်မြားစွာ ကျဆုံးခဲ့လေသည်။ သို့ရာတွင် ရောမတို့က ပင်လယ်ကို ကြီးစိုးလျက်ရှိသဖြင့် ဟန္နီဗောထံသို့ ကားသေ့မှ စစ်ကူမပို့နိုင်ချေ။ ဘီစီ ၂ဝ၈ ခုနှစ်တွင် ဟန္နီဗော၏ညီ ဟက်ဇဒြူး ဗောသည် စပိန်ဘက်မှ စစ်ကူလာခဲ့သော်လည်း ရောမတို့က ဆီးကြို တိုက်ခိုက်သဖြင့် တပ်ပျက်သွားလေသည်။
ဗိုလ်ချုပ် ဟန္နီဗောသည် စစ်မှုထမ်းအဖြစ်မှ ထွက်၍ ကားသေ့နိုင်ငံ ပြန်လည် ထူထောင်ရေးကို စွမ်းစွမ်းတမံ ဆောင်ရွက်လေသည်။ ဟန္နီဗော၏ ကြိုးပမ်းမှုကြောင့် ကားသေ့နိုင်ငံသည် စီးပွားရေး တိုးတက်လာပြန်ရာ ရောမတို့က မိမိ တို့အား အန်တုမည်ကို စိုးရွံ့ကြသည်။ ထိုကြောင့် ခေါင်းဆောင် ဟန္နီဗောကို ယင်းသို့ လက်သို့ ပေးအပ်ရန် တောင်းဆိုသည်။ ထိုအခါ ဟန္နီဗောသည် အာရှမိုင်းနားသို့ ထွက်ပြေး တိမ်းရှောင် ခဲ့ရလေသည်။ ဦးစွာ၌ ဆီရီးယားဘုရင်နှင့် ပူပေါင်း၍ ရောမ တို့၏ ရန်ကို တိုက်ဖျက်ရန် အားထုတ်သည်။ သို့ရာတွင် အရေးမသာသောကြောင့် ဗစ်သီးနယားနိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးရပြန်သည်။ တစ်ဖန် ရောမတို့သည် ဟန္နီဗောကို လက်ရဖမ်း မိရန် ကြိုးစားကြလေသည်။ ဟန္နီဗောလည်း လွတ်မြောက်ရန်လမ်းမရှိတော့သဖြင့် မိမိလက်စွပ်၌ဝှက်၍ အစဉ်ဆောင်ထား သည့် အဆိပ်ကို သောက်ကာ သူ၏ဘဝကို အဆုံးသတ်သွားလေသည်။
လကင်ရွာ၊ ဆော့လော်မြို့နယ်
လကင်ရွာ(Lakin)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဆော့လော်မြို့နယ်၊ လကင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၄၉၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လကင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၁ ဦး၊ မ ၁၆၁ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၄၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆော့လော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အရေးမဆိုရွာ၊ မြစ်သားမြို့နယ်
အရေးမဆိုရွာ (Ahyaymaso)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ မြစ်သားမြို့နယ်၊ ခန္တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၉၁၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခန္တောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၆၇ ဦး၊ မ ၂၂၇၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၃၄၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြစ်သားမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဒုဗ္ဗစဇာတ်
ဆုံးမစကား မနာကြား
နတ်လူတို့ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် အဆုံးမခက်သော ရဟန်းတစ်ပါး ရှိလေ၏။ ရဟန်းတို့သည် ထိုရဟန်းကို မြတ်စွာဘုရားထံ ဆောင်ယူ၍လာကြသောအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် “ရဟန်း ... သင်သည် ယခုအခါ၌သာ အဆုံးမခက်သည်မဟုတ်၊ ရှေးအခါ၌လည်း အဆုံးမခက်ဖူးပြီ၊ ပညာရှိတို့သည် အဆုံးအမကို မလိုက်နာသဖြင့် လှံစူး၍သေဖူးပြီ” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါ အတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း။
သတိပေးရှာ မလိုက်နာ
တစ်နေ့သ၌ ဆရာသည် ရွာငယ်တစ်ခုဝယ် အတတ်ပညာကို ပြသသည်ရှိသော် သေရည်မူးယစ်သည်ဖြစ်၍ ငါးစင်းသောလှံတို့ကို ခုန်၍ပြမည်ဟု ပြောဆိုကာ အစဉ်အတိုင်း လှံငါးစင်းကိုစိုက်၍ ထားလေ၏။ ထိုအခါ တပည့်လုလင်သည် ဆရာအား “ဆရာတို့သည် လှံငါးစင်းကို ခုန်နိုင်သော အတတ်ပညာကို မတတ်ကုန်၊ တစ်စင်းကို ပယ်ပါ၊ အကယ်၍ ခုန်လျှင် ငါးစင်းမြောက်လှံစူး၍ သေလိမ့်မည်” ဟု သတိပေးစကား ပြောကြားလေ၏။
မူးယစ်သောက်စား ဘေးထိငြား
ထိုအခါ တပည့်လုလင်သည် ဆရာအား -
“ဆရာ ... သင်ကား ယနေ့ခါတိုင်းထက်လွန်၍ ပြုသောအမှုကို အကျွန်ုပ် မနှစ်သက်၊ အကျွန်ု်ပ်ပြော စကားကို မနာယူဘဲ လှံလေးစင်းကို ခုန်ပြီးလျှင် ငါးစင်းမြောက်လှံဖြင့် သီလျက်သေရ၏” ဟု ပြောဆိုပြီးလဆင် ဆရာ၏ အလောင်းကို ကောင်းမွန်စွာ သင်္ဂြိုဟ်လေ၏။
ဇာတ်ပေါင်း
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -
ရဟန်းတို့ -
ထိုအခါ လှံခုန်ဆရာသည် - ယခုအခါ အဆုံးမခက်သော ရဟန်း။
တပည့်ပညာရှိသည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -
ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း။
ဆောင်ပုဒ်
(၁) ပညာရှိစကား၊ မနာကြား၊ ယွင်းမှားပျက်စီးမြဲ။
(၂) ငါးစင်းလှံချက်၊ ဆရာပျက်၊ စူးလျက်သေသည့်နဲ။
ဒုဗ္ဗစဇာတ် ပြီး၏။
ကြပ်ကြီးရွာ၊ သခွပ်ကွင်း
ကြပ်ကြီးရွာ၊ သခွပ်ကွင်း
သံမဏိလူသား ၃ (ရုပ်ရှင်)
သံမဏိလူသား ၃ သည် ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် မာဗယ်လ် စတူဒီယိုမှ ထုတ်လုပ်ပြီး Walt Disney Studios Motion Pictures မှဖြန့်ချိသည့် အမေရိကန် ကာတွန်း ရုပ်ပြ သူရဲကောင်း သံမဏိလူသားကို အဓိကထား ရိုက်ကူးသည့် သိပ္ပံခေတ်လွန် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဖြစ်သည်။ ယခင်ထွက်ရှိပြီး သံမဏိလူသား ၂ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကား၏ အဆက်ဖြစ်သည်။
အော်လံပြင်ကုလားရွာ၊ ငကျဉ်တောက်
အော်လံပြင်ကုလားရွာ၊ ငကျဉ်တောက်
ကြုံမရမ်း
ကြုံမရမ်း
အလယ်ကျွန်းရွာ၊ ပိန်းအင်း
အလယ်ကျွန်းရွာ၊ ပိန်းအင်း
ဇီးယူဒီ (မူဒါ)ရွာ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်
ဇီးယူဒီ (မူဒါ)ရွာ (Zeeyudi(Mudar))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်၊ ပီနောင်စွပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၈၈၅ ဖြစ်သည်။  ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နန်းယွန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ညာဆာခီးရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
ညာဆာခီးရွာ(Nyarsarkhee)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ မဲတူခီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၈၈၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖာပွန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရေလဲ (ကရင်)ရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်
ရေလဲ (ကရင်)ရွာ (Yaele(Kayin))သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ ရေလဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၀၂၇၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရေလဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၅၈ ဦး၊ မ ၁၅၀၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၆၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အောက်တဲစု
အောက်တဲစု
စေ့ဟိန်းရွာ၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်
စေ့ဟိန်းရွာ (Saything)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ နောင်လုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၂၀၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်လုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၆၅၅ ဦး၊ မ ၃၆၆၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၃၂၄ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရပ်စောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သဲကုန်းကြီးရွာ၊ ပိန်းအင်း
သဲကုန်းကြီးရွာ၊ ပိန်းအင်း
ပိန်းချောင်းအရှေ့ (ပိန်းချောင်း)ရွာ၊ ဇရပ်လှကြီး
ပိန်းချောင်းအရှေ့ (ပိန်းချောင်း)ရွာ၊ ဇရပ်လှကြီး
အ.ထ.က(၂)ဗဟန်း
အမှတ် (၂) အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း၊ ဗဟန်းမြို့နယ်သည် ၁၆၂၊ ကမ္ဘာအေးဘုရားလမ်း၊ ဗဟန်းမြို့နယ်၊ ရန်ကုန်မြို့တွင် တည်ရှိပြီး အထက (၂) ဗဟန်းကို ရှေးအခေါ်အဝေါ်ဖြစ်သော နန်ယန် (Nanyan) ကျောင်းဟူ၍ လူသိများသည်။ ၂၀၁၆ခုနှစ်တွင်မြန်မာတစ်နိုင်လုံးတွင် ပထမ ရခဲ့သည်
ပန်ခန့်ရွာ၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်
ပန်ခန့်ရွာ (Panghkant)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်၊ ဟိုတိကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၉၄၉၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟိုတိကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၇၂ ဦး၊ မ ၁၀၂၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၉၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဂျပန့်ရင်သွေး
ဂျပန့်ရင်သွေး ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားသည် ၁၉၃၅ ခုနှစ်၊ ဂျပန်နိုင်ငံ တိုကျိုမြို့၌ ရိုက်ကူးထားသော မြန်မာရုပ်ရှင်တစ်ကားဖြစ်သည်။ ဒါရိုက်တာ ဦးညီပုမှ ရိုက်ကူးခဲ့ပြီး ဂျပန်အမည်မှာ Nippon Musume ဖြစ်သည်။ မြန်မာကုမ္ပဏီ အေဝမ်းဖလင် ကုမ္ပဏီနှင့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ပီစီအယ်လ် ကုမ္ပဏီတို့ ပူးပေါင်းရိုက်ကူးခဲ့သည်။
စတင်ရိုက်ကူးခြင်း
ဒါရိုက်တာ မောင်ညီပု နှင့် မောင်မောင်စိုး တို့က ဂျပန်သို့ ရုပ်ရှင်ပညာသင်ယူစဉ် ရိုက်ကူးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၉၃၄ ခုနှစ်၊ မေလအတွင်း စတင်ရိုက်ကူးပြီး ဂျပန်အစိုးရ၏ အကူအညီ များစွာရခဲ့သည်ဟု နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက် သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် ပြောကြားသည်။ ဂျပန်၌ ပထမဆုံးရိုက်ကူးသည့်ဇာတ်ကား ဖြစ်သကဲ့သို့ နိုင်ငံရပ်ခြား၌ ရိုက်ကူးသည့် ပထမဆုံးမြန်မာရုပ်ရှင်လည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။
ရုံတင် ပြသခြင်း
၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပြုလုပ်သည့် အရှေ့တောင်အာရှ ရုပ်ရှင်ပွဲတော်တွင် ထိုဇာတ်လမ်းအား ပြန်လည်ပြသခဲ့သည်။
ဇာတ်လမ်း အကျဉ်း
မြန်မာ ယောက်ျားပျိုကလေးနှင့် ဂျပန် မိန်းမပျိုကလေးတို့၏ အချစ်ဇာတ်လမ်းဖြစ်သည်။ ကောင်းကင်ယံတွင် စွန့်စားပြလိုသော မြန်မာလူငယ် ညီအစ်ကိုနှစ်ယောက် ဂျပန်နိုင်ငံ တိုကျိုမြို့သို့ ရောက်လာသည်။ တိုကျိုမြို့မှ ရန်ကုန်မြို့သို့ လေယာဉ်ဖြင့် မနားတမ်းပျံသန်းရန်ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ရောက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ဂျပန်ပြည်၌ အစမ်းလေ့ကျင့် ပျံသန်းကြသည်။ တစ်နေ့ လေ့ကျင့် ပျံသန်းစဉ် လေယာဉ်စက် ချို့ယွင်းသဖြင့် တစ်နေရာသို့ ထိုးချလိုက်ရသည်။ လေယာဉ်မှာ ပျက်စီးသွားသော်လည်း ညီအစ်ကို နှစ်ဦးမှာ အသက်ချမ်းသာရာ ရရှိခဲ့သည်။ ၎င်းတို့အား ဂျပန်မိန်းကလေး အေးမိစံက ပြုစုသည်။ မကြာမီ အစ်ကို (မောင်ညီပု)နှင့် အေးမိစံတို့ မေတ္တာမျှကြသည်။ ဤတွင် အစ်ကိုသည် မိမိတို့ လာရင်း အကြံဖြစ်သည့် ကောင်းကင်ယံတွင် စွန့်စားခြင်းအလုပ်ကို စွန့်ကာ အေးမိစံအနားတွင် နေလေသည်။ ထိုအခါ အေးမိစံက အနစ်နာခံလျက် ညီအစ်ကို နှစ်ဦး၏ ရည်ရွယ်ချက်အကြံ အောင်မြင်စေရန် ဖန်တီးပေးခဲ့သည်။ သို့ဖြင့် ညီအစ်ကိုနှစ်ဦးသည် ကောင်းကင်ယံစွန့်စားခြင်းကို အောင်မြင်စွာပြုကာ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ချောမောစွာ ပြန်ရောက်သွားကြလေသည်။ ထိုအချိန်တွင် ချစ်သူ၏ အောင်မြင်မှုသတင်းကို ကြားသိရင်း အေးမိစံ လွမ်းနာကျ၍ ကွယ်လွန်ရှာသည်။
မင်းသမီးဟု အထင်မှားခြင်း
ဂျပန်၌ ပညာသင်ကြားစဉ် ၁၉၃၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၂ ရက်တွင် တိုကျိုမြို့တွင် မောင်ညီပု လက်ထပ်ခဲ့သည့် ဂျပန်မင်းသမီး တာကာကို ဆူဇူကီး (မ စန်းရင်) ကို အေးမိစံဟုထင်မှတ်ကာ လာရောက်ကြည့်ရှု့သူများ ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။
ကျူတောရွာ၊ အောင်လံမြို့နယ်
ကျူတောရွာ (Kyutaw)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ အောင်လံမြို့နယ်၊ ရွှေပန်းတောကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၇၅၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွှေပန်းတောကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၄၈ ဦး၊ မ ၂၅၉၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၈၄၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အောင်လံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လေးအိမ်တန်း
လေးအိမ်တန်း
ကြုံလောင်းရွာ၊ မင်းတပ်မြို့နယ်
ကြုံလောင်းရွာ(Kyonlaung)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်ခရိုင်၊ မင်းတပ်မြို့နယ်၊ မကွီအိမ်နူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၉၇၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မကွီအိမ်နူးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၁၀ ဦး၊ မ ၅၉၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၀၂ ဦး နေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် မကွီအိမ်နူးမြို့ပေါ်ရှိ ရပ်ကွက် ဖြစ်သွားသည်။