cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ကြောင်ပန်းကုန်းရွာ၊ မင်းကင်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းကင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လက်ပန်ပြင်ရွာ
လက်ပန်ပြင်ရွာ
ဆင်အိုင်ရွာ၊ ဆင်တက်မော်
ဆင်အိုင်ရွာ၊ ဆင်တက်မော်
အမေရိကန်အသံ
လက်ရှိဘာသာစကားများ
အမေရိကန် အသံ၏ တရားဝင် ဝက်ဘ်ဆိုဒ်၌ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းထုတ်လွှင့်မှု၊ အင်္ဂလိပ်၊ ကမ္ဘောဒီးယား၊ ဇင်ဘာဘွေနှင့် တိဘက် စသည့် ထုတ်လွှင့်မှုများအား စတင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဗွီအိုအေဝက်ဘ်ဆိုဒ်၌ နိုင်ငံခြားဘာသာစကား ၄၆ မျိုးဖြင့်လည်း ထုတ်လွှင့်ဝန်ဆောင်မှုပေးနေသည်။ (အောက်ပါ စာရင်းတွင် ရေဒီယိုအစီအစဉ်များကို ကြယ်ပွင့် အမှတ်သင်္ကေတပြုထားပြီး ရုပ်မြင်သံကြားအစီအစဉ်များကို အပေါင်းသင်္ကေတနှင့်တီဗီအိုင်ကွန် ပြုထားသည်။) 20px):
ဗောင်းပြုံးရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
ဗောင်းပြုံးရွာ (Baungpyone)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ နောင်ပီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၆၂၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်ပီကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၅၄၁ ဦး၊ မ ၂၇၂၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၂၆၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အောင်ကဲ့ဇင်ရွာ၊ ရေဦးမြို့နယ်
အောင်ကဲ့ဇင်ရွာ (Aungkeitzin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရေဦးမြို့နယ်၊ အောင်ကဲ့ဇင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၂၅၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အုတ်ဂျုံ
အုတ်ဂျုံ (Avena sativa) သည် အစေ့မှပေါက်သော အပင်မျိုးစိတ်တခုဖြစ်ပြီး လူသားများ စားသုံးရန် သင့်လျော်ပြီး အုတ်ဂျုံအများစုကို စိုက်ပျိုးရေးမှ ထုတ်လုပ်ကြသည်။
စွယ်စုံရွာ၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်
စွယ်စုံရွာ (Sweison)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်၊ သစ်ခေါက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၇၆၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သစ်ခေါက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၀၉ ဦး၊ မ ၁၈၅၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၆၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လိုရာဒိုရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
လိုရာဒိုရွာ(Loyardo)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ဒါရိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၂၃၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရေနံ
စက်မှုလက်မှုထွန်းကားသောခေတ်တွင် လေယာဉ်ဆီ၊ ဓာတ်ဆီ၊ ရေနံဆီ၊ ဓာတ်မြေဩဇာ၊ အဝတ်အထည် စသော ရေနံမှ ထုတ်လုပ်နိုင်သည့် လူသုံး၊ စက်သုံးကုန်ပစ္စည်း မြောက်မြားစွာ တို့သည် လူနေမှုအဆင့်အတန်းကို အများဆုံး အကျိုးပြုနိုင် သည်။ ရေနံလုပ်ငန်းသည် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်တွင် အရေးပါသော စီးပွားရေး မဏ္ဍိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုကြောင့် ရေနံကို မြေဆီမှ ရွှေရည်ဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
ရေနံ၊ သို့မဟုတ် ရေနံစိမ်းကို မြေကြီးအတွင်းမှ ရရှိ၏။ ရေနံစိမ်းသည် စေးပျစ်ပျစ်အရည်ဖြစ်၍ အဖြူရောင်နီးပါးမှ ပယင်းရောင်၊ ညိုစိမ်းရောင်နှင့် အမည်းရောင်အထိ အမျိုးမျိုး ရှိသည်။ ထိုရေနံစိမ်းမှ ပစ္စည်းအမျိုးမျိုးကို ရရှိနိုင်သည်။ ထို ပစ္စည်း အမျိုးမျိုးအနက် အချို့ကို ယခုခေတ်ယာဉ်များတွင် အပါအဝင်ဖြစ်သော မော်တော်ကားနှင့် လေယာဉ်ပျံ စသည့် ယာဉ်များ သွားလာနိုင်စေရန် အသုံးပြုနိုင်သည်။ ထို့ပြင် ယာဉ် များ၏ စက်အစိတ်အပိုင်းများ ပွတ်တိုက်မှုတွင် နည်းပါးနိုင် သမျှ နည်းပါးစေရန် ချောဆီများအဖြစ်နှင့်လည်း အသုံးပြုနိုင် သည်။ ထိုမျှမကသေး၊ ရေနံစိမ်းတွင် ပါဝင်လျက်ရှိသော ပစ္စည်း အမြောက်အမြားအနက်မှလည်း လမ်းမကြီးများ ခင်းရာတွင် အသုံးပြုသော ကတ္တရာကိုပင် ရရှိနိုင်လေသည်။ အမှန်မှာ ရေနံစိမ်းသည် ယခုခေတ်ကဲ့သို့သော စက်ခေတ်တွင် အသက် သွေးကြောပင် ဖြစ်သည်။ ရှေးခေတ်က ဓာတ်ငွေ့နှင့် မောင်းနှင် ရသော စက်များသည် တစ်မိနစ်လျှင် အပတ်ပေါင်း ၁၅ဝ မှ ၂၅ဝ အထိသာ လည်နိုင်ကြသည်။ ထိုထက်ပို၍ လည်ကြလျှင် စက်များသည် ပွတ်တိုက်မှုကြောင့် လောင်ကျွမ်းကုန်လိမ့်မည်ဟု အင်ဂျင်နီယာကြီးများက ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။ ယခုအခါတွင်မူ ရေနံစိမ်းမှ ရရှိသည့် ချောဆီများ၏ စွမ်းရည်သတ္တိကြောင့် စက် များသည် တစ်မိနစ်လျှင် အပတ်ပေါင်း ၆ဝဝဝ မက စိတ်ချစွာ လည်နိုင်ကြပေသည်။
ယခုအခါတွင် ပစ္စည်းများကို ထုပ်ပေးလေ့ရှိကြသော ဖယောင်းစက္ကူများရှိ ဖယောင်းသည် ရေနံစိမ်းမှ ရရှိသောပစ္စည်း တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ထိုမျှမကသေး ပလပ်စတစ်များ၊ ပေါက်ကွဲ စေတတ်သောပစ္စည်းများ၊ ကြက်ပေါင်စေးတာယာများနှင့် ပုံနှိပ် မင်များသည်လည်း ရေနံစိမ်းမှရရှိသောပစ္စည်းများ ဖြစ်ပေသည်။ မည်သည့်ပစ္စည်းမှ ရေနံစိမ်း ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဆိုသည်ကို မည်သူမျှ အတိအကျ မပြောနိုင်သေးချေ။ သို့သော် လူ့သမိုင်း ကို မရေးသားနိုင်သေးမီကပင် လူတို့သည် ရေနံစိမ်းကို တွေ့ရှိကြပြီးလျှင် အသုံးပြုခဲ့ကြပေသည်။
ရေနံစိမ်းကို ကမ္ဘာမြေကြီး၏ ပထမဆုံးအထပ်နှင့် နောက် ဆုံး အထပ်မှလွဲလျှင် အထပ်တိုင်းလိုလိုတွင် တွေ့နိုင်သော် လည်း နေရာတိုင်းတွင် အမြောက်အမြားကား မတွေ့ရှိနိုင်ချေ။ ရေနံစိမ်းအမြောက်အမြားကို အဓိကအားဖြင့် ဒီဗိုနီယန်နှင့် ကာဗွန်နီယုဂ်များအတွင်းက ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော ကမ္ဘာ့မြေအထပ် များမှ ရရှိနိုင်ပေသည်။ ထို့ပြင် တတိယကပ်အတွင်းက ဖြစ် ပေါ်ခဲ့သော ကမ္ဘာ့မြေအထပ်မှလည်း ရရှိနိုင်သည်။ ရေနံစိမ်း များကို များသောအားဖြင့် အပေါက်ငယ်ကလေးများရှိသော သဲကျောက်များတွင် စိမ့်ထွက်နေသည်ကို တွေ့ရတတ်သည်။ ရေနံစိမ်းကို အချို့နေရာများတွင် တွင်းနက်နက်တူးရန် မလိုဘဲ ရရှိနိုင်သော်လည်း အချို့နေရာများတွင်မူ တွင်းကို နက်နက်တူးမှ ရရှိနိုင်လေသည်။ ရုရှနိုင်ငံအတွင်းရှိ ဗားကူးမြို့မှ ရှေးခေတ် ရေနံတွင်းများသည် လက်ဖြင့်တူးယူသော တွင်းများ ဖြစ်ပြီးလျှင် ပေငါးဆယ်ပင် မနက်ကြချေ။ အမေရိကန်ပြည် ထောင်စုအတွင်းရှိ ရေနံတွင်းများကိုမူ စက်များဖြင့် တူးယူကြ သည်။ ထိုတွင်းများမှာ ပေ ၃ဝဝဝ မှ ၄၅ဝဝ အထိ နက်ကြ လေသည်။
ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရေနံစိမ်းအထွက်ဆုံးနိုင်ငံမှာ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုဖြစ်၍ ဒုတိယအထွက်ဆုံးနိုင်ငံမှာ ဆိုဗီယက်ရုရှ နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက မဟာမိတ်တပ် များတွင် အသုံးပြုခဲ့သော ဓာတ်ဆီများအနက် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုမှ ဓာတ်ဆီ ၈၅ ရာခိုင်နှုန်းကို အသုံးပြုခဲ့ကြ သည်။
ရေနံစိမ်းသည် အဓိကအားဖြင့် ဟိုက်ဒြိုဂျင်နှင့် ကာဗွန် ဒြဗ်စင် နှစ်မျိုးပါဝင်လျက်ရှိသော ဒြဗ်ပေါင်းများသာ ဖြစ်သည်။ ဟိုက်ဒြိုဂျင်နှင့် ကာဗွန်အက်တမ်များသည် ဟိုက်ဒြိုကာဗွန် မော်လီကျူ အမျိုးမျိုးအဖြစ်သို့ အချိုးအမျိုးမျိုးဖြင့် ပေါင်းလျက် ရှိကြလေသည်။ ထိုဟိုက်ဒြိုကာဗွန်အမျိုးမျိုးတို့သည် ရေနံစိမ်း တွင် အချိုးအမျိုးမျိုးဖြင့် ပါဝင်လျက်ရှိကြလေသည်။
သိပ္ပံပညာရှင်များက ရေနံစိမ်းကို လေ့လာကြည့်ကြသော အခါတွင် ယင်း၌အပူချိန်အမျိုးမျိုးတွင် အငွေ့အဖြစ်သို့ ပြောင်း လဲနိုင်စွမ်း ရှိသည်ကို တွေ့ကြလေသည်။ ထိုကြောင့် ရေနံစိမ်း ကို အဆင့်ဆင့် ပေါင်းခံနည်းဖြင့် ခွဲယူကြလေသည်။ ပထမ အဆင့်တွင် အငွေ့ပျံရာမှ ဓာတ်ဆီကို ရရှိသည်။ ထိုနောက် ဆက်၍ အပူတိုက်ပေးသောအခါတွင် ရေနံဆီကို ရရှိလေသည်။ ထိုနောက် ဆက်၍ အပူတိုက်ပေးသောအခါတွင် ဒီဇယ်ဆီများ နှင့် ချောဆီများကို ဖြစ်စေမည့် ကုန်ကြမ်းများကို ရရှိသည်။ နောက်ဆုံးအချိန်တွင် ရရှိသောပစ္စည်းများမှ ပါရဖင်ဖယောင်းကို ရရှိလေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရေနံချောင်းနှင့် ချောက်မြို့များရှိရာ ဒေသတစ်ဝိုက်၌ ရေနံစိမ်းများကို တူးယူရရှိသည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်မဖြစ်မီက ရေနံချောင်းဘက်မှ ရရှိသော ရေနံစိမ်း များကို ပိုက်လိုင်းကြီးဖြင့် ရန်ကုန်တစ်ဖက်ကမ်းရှိ သန်လျင် မြို့သို့အရောက် သွယ်ယူပြီးလျှင် ထိုမြို့ရှိ ရေနံချက်စက်ရုံများ၌ ဓာတ်ဆီနှင့် ဖယောင်းများကို ချက်လုပ်ယူကြလေသည်။
သို့သော် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက မြေလှန်စံနစ်အရ ထိုပိုက်လိုင်းကြီး ပျက်စီးခဲ့သဖြင့် ယခုအခါ ချောက်နှင့် ရေနံ ချောင်း ရေနံမြေများမှ ရေနံစိမ်းများကို ပြည်တွင်းရေကြောင်း သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအဖွဲ့ပိုင် ရေနံတင် တွန်းသင်္ဘောများဖြင့် သန်လျင်မြို့ရှိ ရေနံချက်စက်ရုံများသို့ သယ်ယူပို့ဆောင်ပေး လေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ ရေနံလုပ်ငန်းကို ၁၉၆၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့မှ အစပြု၍ ပြည်သူပိုင်လုပ်ပြီး နောက် ၁၉၆၄ ခုနှစ် မှ စတင်ကာ အစမ်းရေနံတွင်းများ တူးဖော်ခဲ့ရာ မြန်အောင်၊ ပြည်ဒေသတို့၌ ရေနံစမ်းသပ် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။၁၉၆၇ ခုနှစ် တွင် မြန်အောင်ရေနံမြေရှိ ရေနံတွင်း ၂၃ တွင်းမှ တစ်နေ့လျှင် ပျမ်းမျှအမေရိကန် စည်(တစည်လျှင် ၄၂ ဂါလံရှိသည်။) ပေါင်း ၅ဝဝဝ ထွက်ရှိနေ၍၊ ပြည် ရေနံမြေရှိ ရေနံတွင်း ရှစ်တွင်းမှ တစ်နေ့လျှင် ပျမ်းမျှ အမေရိကန်စည်ပေါင်း ၇ဝဝ ထွက်ရှိနေ သည်။
အောင်ပန်းချောင်း (မြောက်)ရွာ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်
အောင်ပန်းချောင်း (မြောက်)ရွာ (Aungpanchaung(North))သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ အောင်ပန်းချောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၈၃၉၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အောင်ပန်းချောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၉၅ ဦး၊ မ ၆၁၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၀၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေစကြိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဒန့်ကျင်းရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
ဒန့်ကျင်းရွာ (Dantkyin)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ တယ်ပင်တဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၂၀၈၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တယ်ပင်တဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၂၁ ဦး၊ မ ၂၁၉၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၇၁၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပိုက်ကြီးဝဲ
ပိုက်ကြီးဝဲ
ထုတ်လုပ်မှု
ထုတ်လုပ်မှု (သို့) ထုတ်လုပ်ခြင်းသည် ပစ္စည်း၊ စက်ကိရိယာ၊ နှင့် အလုပ်သမားများကို အသုံးပြု၍ အရာဝတ္ထုများအား ပြုလုပ်ရန် သို့မဟုတ် ရောင်းချရန် သို့မဟုတ် အသုံးပြုရန် အတွက်သုံးနှုံးသည်။ ရှေးယခင်က လူသားတို့သည် လက်ဖြင့် ပြုလုပ်လာခဲ့ရာမှ ယနေ့ခေတ်တွင် အဆင့်မြင့် နည်းပညာများ၊ ကွန်ပျူတာ နည်းပညာများအထိတိုးတက်၍ ကုန်ပစ္စည်းများအား ထုတ်လုပ်လာနိုင်ခြင်းကို ရည်ညွှန်း ပြောဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းစကားစုသည် ယေဘုယျအားဖြင့် စက်မှုလက်မှု ထုတ်ကုန်လုပ်ငန်းများအတွက်လည်း ခေါ်ဆိုအသုံးပြုနိုင်သည်။ စက်မှုလက်မှု ထုတ်ကုန်လုပ်ငန်းဆိုသည်မှာ ကုန်ကြမ်းများမှ အကောင်းဆုံးသောအဆင့်မြင့် ကုန်ချောအဖြစ်ထိ ရောက်ရှိလာစေရန် ပြုလုပ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ဥပမာအနေဖြင့် အုန်းသီး၏အခွံများမှ ခြေသုတ်ခုံ ကဲ့သို့သော၊ ကြိုး ကဲ့သို့သော အိမ်သုံးကုန်ပစ္စည်းများ အဖြစ်ထိ ရောက်ရှိလာအောင် လက်အားဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ စက်အားဖြင့်သော်လည်းကောင်း ပြုလုပ်ပြီး ကုန်တိုက်များတွင် သိုလှောင်ခြင်း၊ ထိုမှတဆင့် လက်လီ၊ လက်ကားရောင်းချနိုင်သော ကုန်သည်ကြီးများထံသို့ ရောင်းချခြင်း၊ ၎င်းကုန်သည်ကြီးများမှ တဆင့် နောက်ဆုံးအနေဖြင့် ဝယ်ယူစားသုံးသော ပြည်သူများ၊ စားသုံးသူများထံ ရောက်အောင် ရောင်းချခြင်းများကို စက်မှုလက်မှု ထုပ်ကုန်လုပ်ငန်းဟုခေါ်သည်။
ပန်းမောက်ခုံရွာ၊ မြင်းကကုန်းကလေး / ဒေါင်းရေကျော်
ပန်းမောက်ခုံရွာ၊ မြင်းကကုန်းကလေး / ဒေါင်းရေကျော်
ကျားချောင်းရွာ၊ သဲဖြူ (ယုံသလင်း)
ကျားချောင်းရွာ၊ သဲဖြူ (ယုံသလင်း)
ကချင်ပြည်နယ်ဒီမိုကရေစီပါတီ
ကချင်ပြည်နယ်ဒီမိုကရေစီပါတီ (Kachin State Democracy Party; အတိုကောက် KSDP) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ နိုင်ငံရေးပါတီ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ကချင်လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့ (ကေအိုင်အို) ၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်သူ ဒေါက်တာ မန်နမ်တူဂျာ က တည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ဖျက်သိမ်းခြင်း
၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၇ ရက်နေ့တွင် ကချင်ပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီကို စည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ဒီမိုကရေစီပါတီ ကချင်ပြည်နယ်၊ ကချင်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီနှင့် ကချင်ပြည်နယ်ဒီမိုကရေစီပါတီတို့ ပူးပေါင်း၍ ပါတီတစ်ခုတည်းအဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့်အတွက် ကချင်ပြည်နယ်ဒီမိုကရေစီပါတီကို ပါတီမှတ်ပုံတင် ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ နိုင်ငံရေးပါတီဟောင်းများ
အသံထွက်
ဘာသာစကား တစ်ခု၏ စကားလုံးတစ်လုံးအတွက် အသံထွက်ဆိုပုံကို ဖော်ပြရန် သုံးသည်။
ကဏ္ဍ:သဒ္ဒဗေဒ
ကမ္မနိဒါနသုတ်
ဒုစရိုက် ၁၀-ပါးတို့တွင် တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ၌ လောဘ, ဒေါသ, မောဟ အကြောင်းခံ၍ အသီး အသီးဖြစ်ပုံ၊ လောဘ, ဒေါသ, မောဟတို့သည် (အကုသိုလ်) ကံ ဖြစ်ခြင်း၏အကြောင်း ဖြစ်ပုံ၊ လောဘ, ဒေါသ, မောဟတို့ ကုန်ခမ်းခြင်းကြောင့် အကုသိုလ်ကံအကြောင်း ကုန်ဆုံးသွားပုံကို တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
သံကြိုးလမ်းရွာ၊ ကျောက်ချောင်း
သံကြိုးလမ်းရွာ၊ ကျောက်ချောင်း
အီးဝရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
အီးဝရွာ(Eiwa)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ တပ်ချောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၆၅၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တပ်ချောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၉၅ ဦး၊ မ ၄၄၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၄၄ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဇီယာဒမ်းရွာ၊ ပူတာအိုမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပူတာအိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အလယ်ချောင်းရွာ၊ မြင်းကကုန်းကလေး / ဒေါင်းရေကျော်
အလယ်ချောင်းရွာ၊ မြင်းကကုန်းကလေး / ဒေါင်းရေကျော်
ကြွေရွာ၊ မင်းကင်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းကင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဩရိမသုတ်
ဒုစရိုက် ၁၀-ပါးသည် ဤဖက်ကမ်း, သုစရိုက် ဆယ်ပါးသည် ဟိုဖက်ကမ်း ဖြစ်သည်၊ ဟိုဖက်ကမ်း (နိဗ္ဗာန်)သို့ သွားရောက်သောသူတို့သည် နည်းပါးကုန်၏။ ဤသတ္တဝါအပေါင်းသည် ဤဖက်ကမ်း (သက္ကာယဒိဋ္ဌိ)သို့သာလျှင် အဖန်ဖန် ပြေး သွားကြ၏။
ကောင်းစွာ ဟောကြားတော်မူအပ်သော (လောကုတ္တရာ)တရားတော်အား လျော်စွာ ကျင့်ကုန်သောသူတို့သည် သေမင်း၏တည်ရာ (ဝဋ်တရား)ကို (ကူးတက်၍) ဟိုဖက်ကမ်း (နိဗ္ဗာန်)သို့ ရောက်ကုန်လတ္တံ့-အစရှိသည်ဖြင့် ပညာရှိသူများ ဆောင်ရွက် ရမည့် လုပ်ငန်းနှင့် ဗောဇ္ဈင်ပွားများပြီးသူတို့၏ အကျိုးကျေးဇူးတို့ကို ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
ကောင်းပီးရွာ၊ မိုင်းမောမြို့နယ်
ကောင်းပီးရွာ (Kawngpee)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ မိုင်းမောမြို့နယ်၊ ကောင်းပီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၇၇၈၃ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းမောမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆောင်ခါးရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
ဆောင်ခါးရွာ (Hsawnghkar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ နောင်ပီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၆၃၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်ပီကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၅၄၁ ဦး၊ မ ၂၇၂၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၂၆၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ချင်းကွင်းရွာ၊ ပုန်းညှက်
ချင်းကွင်းရွာ၊ ပုန်းညှက်
ဒေါင်းရေကျော်ရွာ၊ မြင်းကကုန်းကလေး / ဒေါင်းရေကျော်
ဒေါင်းရေကျော်ရွာ၊ မြင်းကကုန်းကလေး / ဒေါင်းရေကျော်
ဒါဝါလော်ချီရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
ဒါဝါလော်ချီရွာ(Darwarlawchee)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ဒါဝါလော်ချီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၀၅၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဒါဝါလော်ချီကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၂၄၅ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၂၄၄ ဦး နေထိုင်သည်။ လျှိုပိတ် တခု ရှိကာ၊ အိမ်ခြေ ၅၆ အိမ်အတွက် အကျိုးပြုသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နောက်ရဲကုလားရွာ၊ ဆင်တက်မော်
နောက်ရဲကုလားရွာ၊ ဆင်တက်မော်
ချောက်ကြီးရွာ၊ ရေဦးမြို့နယ်
ချောက်ကြီးရွာ (Chaukgyi)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရေဦးမြို့နယ်၊ အောင်ကဲ့ဇင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၂၆၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဖေါင်ပိုက်ကုန်းရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
ဖေါင်ပိုက်ကုန်းရွာ(Hpaungpaikkone)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ တပ်ချောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၆၅၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တပ်ချောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၉၅ ဦး၊ မ ၄၄၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၄၄ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပန်အူရွာ၊ မိုးနဲမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးနဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခင်အေးဟန်
ခင်အေးဟန် (၁၉၃၇-၂၀၀၆) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား အလှမယ်၊ သရုပ်ဆောင်၊ အဆိုရှင်နှင့် အသံသရုပ်ဆောင် ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် ရုပ်ရှင်အနုပညာတွင် ဘာပဲလုပ်ရ လုပ်ရ ခံယူချက်ထားသူ ဖြစ်ပြီး ဒေါ်သီတာခင်ထွေးလို မိန်းမကြမ်းကြီးဆန်ဆန်၊ အထက်တန်းလွှာမှ မာနကြီး၊ အတ္တစွဲ မိန်းမကြီးမျိုးအဖြစ် သရုပ်ဆောင်လိုကြောင်း သိရသည်။
ငယ်ဘဝနှင့်ပညာရေး
၁၉၃၇ ခု၊ အောက်တိုဘာလ ၁၂ ရက်တွင် ဦးသိန်း၊ ဒေါ်သန်းမယ်တို့မှ တွံတေးမြို့၌ မွေးသည်။ အမည်ရင်းမှာ မအေးဟန် ဖြစ်၏။ အထက်တန်းပညာကို ရန်ကုန်မြို့မအထက်တန်းကျောင်းမှ ဖြေဆိုရာ (ခ) အဆင့်ဖြင့်သာ အောင်သည်။ နောက် ထားဝယ်မြို့၌ ဒုတိယအကြိမ် ဖြေဆိုသော် စာမေးပွဲကျ၏။
အနုပညာခရီး
ရန်ကုန်၌ (ခ) အဆင့်ဖြင့်သာ အောင်သည်နောက် ကန်တော်ကလေး ဘားမားမူစလင်ကျောင်း (ယခု အထက ၆ မင်္ဂလာတောင်ညွန့်) ၌ ၁၉၅၅-၅၇ ကာလတွင် ဆရာမအဖြစ် အလုပ်ဝင်သည်။ နောက် ထားဝယ်သို့ပြောင်းကာ (၁၀) တန်း ထပ်ဖြေသည်။ စာမေးပွဲမအောင်သော်လည်း မယ်ရွေးပွဲတွင် ဝင်ပြိုင်ရာ အနိုင်ရသဖြင့် ထားဝယ်မယ် ဖြစ်၏။
အနုပညာအလုပ်ကို ဇောက်ချလုပ်မည်ဟု ရည်ရွယ်ကာ ရန်ကုန်သို့ ပြန်လာသည်။ သိမ်ဖြူရှိ မယ်ရွေးပွဲတွင် ပြိုင်ရာ အနိုင်ရ၏။ ဒါရိုက်တာ ဦးတင်ယုက ရုပ်ရှင်လောကသို့ ခေါ်သည်။ ၁၉၆၀ ပြည့်ထွက် အရိုင်းနဲ့တောကောင် ဇာတ်ကားတွင် ဇာတ်ရံအဖြစ် စပါသည်။
ဇင်းကျိုက်တောင် ဇာတ်ကား၌ ပါဝင်ပြီးနောက် သရုပ်ဆောင်အလုပ်မှနားကာ ကုန်သွယ်ရေးဌာန၌ စာရေးအဖြစ် ၁၉၆၃-၆၉ ကာလ၌ အလုပ်ဝင်ခဲ့သည်။
နောက် ဒါရိုက်တာ စံလွင်နှင့် ခင်စိုး ပေါင်းရိုက်သည့် ဒီကောင်မလေး ဇာတ်ကားတွင် ပြန်ပါရအပြီး သရုပ်ဆောင်အလုပ်၊ အသံသရုပ်ဆောင်အလုပ်တို့ကိုသာ တစိုက်မတ်မတ် လုပ်တော့၏။
မိသားစုဘဝ
ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် အေးကျော်နှင့် လက်ထပ်ကာ သင်္ကန်းကျွန်းမြို့နယ်၊ ပြည်သာယာလမ်းတွင် နေသည်။
ဘဝနိဂုံး
၂၀၀၆ ခုတွင် ကွယ်လွန်သည်။
ဗလဘရွာ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်
ဗလဘရွာ (Balaba)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ ဗလဘကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၈၃၆၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဗလဘကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၇၁ ဦး၊ မ ၈၂၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၉၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေစကြိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဗြာဟ္မဏပစ္စောရောဟဏီသုတ်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူနေစဉ် ဇာဏုဿောဏိဗြာဟ္မဏ၏ ဗြာဟ္မဏတို့၏ ပစ္စာရောဟဏီကို လျှောက်ထားမှုနှင့်ဆက်စပ်၍ အရိယဝိနယ ပစ္စောရောဟဏီဆယ်ပါးတို့ကို ဘုရားရှင်က ဇာဏုဿောဏိဗြာဟ္မဏအား ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်။
ထားဝယ်မှိုင်း
ပုံသဏ္ဌာန် 	: 	အခက်အလက်များပြားသောနွယ်ပင်မျိုးဖြစ်သည်။ အရွက်မှာ အရင်း၌ အဝိုက်သေးငယ်ပြီး ထိပ်ချွန်သည်။ ပွင့်စတွင်ဖြူပြီး တဖြည်းဖြည်း ပန်းရင့်ရောင် ပြောင်းသွားသည်။ ပွင့်ချပ်ပြွန်ရှည်သည်။ အပွင့်မှာရနံ့သင်းသည်။ အသီးမှာသေးငယ်ပြီး အစေ့မှာ တစ်စေ့ သာရှိသည်။ အစေ့မှာ အနက်ရောင်ဖြစ်သည်။ အပင် နွယ်ပင် ကြီးမျိုး ဖြစ်သည်။ ပင်စည် အခေါက် အပွေး အနည်းငယ် ရှိ၍ ညိုဝါ ရောင် ရှိ၏ ။ အခက် အလက် များစွာ ဖြာ၏ ။ အရွက် ရွက်ဆိုင် နီးပါး ထွက်သည် ။ ရွက်ထိပ် ချွန့်သည် ။ ရွက်ရင်း အဝိုက် သေး ငယ်သည် ။ ရွက်ညှာ ရင်း မာသည်။ ရွက်နား ညီ၍ လှိုင်း တွန့် အနည်း ငယ်ရှိသည်။ အပွင့် အရောင် ပြောက်ကျား ရှိ၏ ။ ပွင့်စ ၌ အဖြူ ရောင် ရှိသော် လည်း တဖြည်း ဖြည်း နီရဲသော အရောင် သို့ ပြောင်းသွား ၏ ။ ပွင့်ညှာ တံရှည် သည်။ အနံ့ သင်း၏ ။ တပေါင်း လမှ ဝါဆို လ အထိ ပွင့်သည်။ အသီး သေးငယ်သည် ။ ထောင့် ၅ ခု ပါသည် ။ အစေ့ တစ်စေ့တည်းပါ၍ အနက်ရောင် ရှိသည် ။ နယုန်လ ၊ဝါဆိုလ တွင်သီး သည် ။ အသုံးပြုနိုင်သည့် အစိတ်အပိုင်းများ 	: 	အစေ့ ၊ အရွက် ။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့နိုင်သောနေရာများ 	: 	မြန်မာ နိုင်ငံ ပူအိုက် စွတ်စို သော ဒေသတွင် ပေါက်ရောက် သည်။ ပေါက်ရောက်ပုံ မြန်မာနိုင်ငံ အနှံ့ အပြား ၌ သဘာ၀ အလျောက် ပေါက်ရောက်သည်။ ဥယျာဉ် များ ၊ ပန်းခြံများ ၌ လည်း အလှ စိုက်ပျိုး ကြ၏ ။ အသုံးဝင်ပုံ 	: 	အာနိသင် မြန်မာ ဆေးကျမ်း များ အလိုအရ ထားဝယ်မှိုင်း သည် ခါးသက်သော အရသာ ရှိ ၏ ။ ဝမ်းကိုက် ရောဂါ ကို နိုင်၏ ။ အသုံးပြုပုံ- အစေ့ ၁ ။ ၎င်းအစေ့ ၂-၃ စေ့ကို ကြိတ်၍ ပျားရည်နှင့် ရောပြီး စားသုံးပါက သန်ကောင်များ သေကြေ ကျဆင်း လာမည်။ ၂ ။ အလွန် ပြင်းထန်စွာ ဖျားနာ လျက် ဝမ်းသွားသော အခါ အစေ့ကို ကြိတ်၍ စားခြင်း ဖြင့် ပျောက်ကင်း စေ၏ ။ အရွက် ၁ ။ ဝမ်းကိုက်သောအခါ (ချွဲသက်သက် ဖြစ်စေ ၊ သွေးစ သွေးန များဖြင့် ရောပြွမ်း ၍ ဖြစ်စေ) ၎င်း အရွက်ကို ရေနွေး ဖြော၍ သုပ်စားပါက ရက်အနည်းငယ် အတွင်း ပျောက်ကင်း၏ ။ ၂ ။ လေထိုး ခြင်း ၊အစာ မကြေခြင်း အတွက် ၎င်း အရွက် ကို ပြုတ်သောက် က ပျောက်ကင်း ၏ ။
ထားဝယ်မှိုင်းပင်ကို ဆေးဘက်ဝင်အပင်အဖြစ်သိထားကြသည်။ ရနံ့သင်းပျံ့စွာမွှေးသော ထားဝယ်မှိုင်းပန်းများသည် အခြားပန်းများနှင့်မတူဘဲ တမူထူးခြားပါသည်။ ပန်းပွင့်သည် ပွင့်စတွင် အဖြူရောင်ဖြစ်ပြီး တစ်နေ့တည်းမှာပင် ပန်းရောင် သို့ပြောင်းလဲကာ နေ့မွန်းလွဲချိန်နှင့် ညနေခင်းမှာတော့ အနီရောင်အဖြစ်ပြောင်းလဲသွားသည်။
ပုံသဏ္ဌာန်
ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ Quisqualis Indica ဖြစ်သည်။ ထားဝယ်မှိုင်းပင်သည် နွယ်ပင်မျိုးဖြစ်ပြီး မြေဆီလွှာမရွေးပေါက်ရောက်နိုင်သည်။ နေရောင်ခြည်ကိုနှစ်သက်ပြီး အချို့သော အိမ်ခြံဝင်းများတွင် ဝါးဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော ပန်းရုံများအပေါ်သို့ နွယ်တက်လျက်လှပစွာဖူးပွင့်နေသည်ကိုတွေ့ရသည်။ အချို့ကလည်း အိမ်ခြံစည်းရိုးအဖြစ်စိုက်ပျိုးကြသည်။ ရေအသင့်အတင့်လောင်းရန်သာလိုအပ်ပြီး ဆောင်းရာသီတွင် ရေအနည်းငယ်သာလောင်းရသည်။
မူလဇာတိ
ထားဝယ်မှိုင်းပင်၏ မူလဇာတိနေရာမှာ အာရှတိုက်နှင့် နယူးဂီနီဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံတွင် အများအပြားတွေ့ရှိရသည်။ ရန်ကုန်မြို့နှင့်အနီးတဝိုက်နေရာများတွင် အလေ့ကျပေါက်ပင်အဖြစ်တွေ့ရှိရသည်။ ထားဝယ်မှိုင်းပင်၏ အရွက်များသည် အစိမ်းရင့်ရောင်ရှိပြီးအရွက်တစ်ရွက်စီသည် ၃.၅ စင်တီမီတာမှ ၁၅ စင်တီမီတာအထိရှည်လျားပြီး ၁.၅ စင်တီမီတာမှ ၅.၅ စင်တီမီတာအထိ ကျယ်ပြန့်ပါသည်။ ကြီးထွားနှုန်းမြန်သည့် အပင်မျိုးဖြစ်ပြီး တစ်နှစ်အတွင်းမှာပင် ၁၅ ပေအထိ မြင့်မားပြီး ၁၀ပေ အကျယ်ထိ ကြီးပွားပါသည်။ အဆောက်အဦး နံရံများတွင် တွယ်ကပ်စိုက်ပျိုးထားလျှင် အင်မတန်လှသောအပင်ဖြစ်သည်။ ပွင့်ဖတ်လွှာ ၂ထပ် ပွင့်သော အပင်နှင့် ပွင့်ဖတ်လွှာ ၁ထပ်တည်း ပွင့်သောအပင်ဟူ၍ အပင် အမျိုးအစားနှစ်မျိုးရှိသည်။ ဓဝယ်မှိုင်းပန်း၏ ရနံ့သည် ညနေခင်းများနှင့် ညချမ်းအခါများမှာ ပို၍ မွှေးပျံ့ပါသည်။
ပေါက်ရောက်ပုံ
အသီးများသည် ရှည်မျောမျောသဏ္ဌာန်ရှိပြီး အနက်ရောင်ဖြစ်သည်။ အသီးတွင် အစေ့တစ်စေ့တည်းသာရှိသည်။ ထိုအစေ့မှ မျိုးပွားပါသည်။ အစေ့မှမျိုးပွားခြင်းအပြင် အမြစ်ကိုင်းကိုဖြတ်တောက်ပြီးနောက် အသစ်တဖန်စိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့်လည်း အပင်အသစ်တစ်ပင်အဖြစ် မျိုးပွားယူနိုင်သည်။ ဆောင်းရာသီကဲ့သို့ အေးသောရာသီများတွင် ကြီးထွားမှုမရှိဘဲငြိမ်သက်နေတတ်သော်လည်း ပူနွေးသောရာသီဥတုများတွင်မူ ရှင်သန်ကြီးထွားနှုန်းမြန်ပြီး အပွင့်များလည်း များ⁠များပွင့်ပါသည်။
အသုံးဝင်ပုံ
ထားဝယ်မှိုင်းပင်၏ အစေ့နှင့်အရွက်သည် ဆေးဘက်ဝင်သည့်အတွက် လူတို့စားသုံးကြသည်။ ထားဝယ်မှိုင်းအရွက်နုလေးများကို ပြုတ်ပြီးသုပ်စားကြသည်။ အသီးသည် အရသာရှိပြီးဆေးဘက်ဝင်သည့် အစွမ်းသတ္တိကြောင့် လူတို့ နှစ်သက်စွာစားသုံးကြသည်။ ထားဝယ်မှိုင်းပင်သည် အပွင့်များအဆုပ်လိုက် အခဲလိုက်ပွင့်ခြင်းကြောင့် စိုက်ပျိုးထားသူတို့၏ အိမ်ခြံဝင်းကိုလှပစေရုံမျှမကဘဲ ဆေးဘက်ဝင်သော် အသီးနှင့်အရွက်တို့ကြောင့် အကျိုးကျေးဇူးများလှသည့် အပင်မျိုးဖြစ်သည်။
င/တပါးရွာ
င/တပါးရွာ
စကားလိမ်
စကား ၃-လုံးရှိလျှင် အလယ်လုံးကို အသံမပြောင်းဘဲ မူလအတိုင်းထားပြီး ရှေ့နောက်ပြောင်းသောမခါ နောင်သိ-မှ နိသောင်-ဖြစ်သွားသည်။ သူများမသိစေလိုသည့်အကြောင်းအရာတို့ကို စကားလိမ်သုံး၍ ပြောတတ်ကြသည်။ ငှက်ပျောသီးနှင့် မတည့်သော ကလေးရှေ့တွင် ပြောချင်လျှင် ငပျီးသော ဟုပြောတတ်ကြသည်။ ငှက်ပျောသီး တွင် ရှေ့ဆုံးအသံမှာ အသံတဝက်သာ ရှိသောကြောင့် ရှေ့အသံကို ချန်ပြီး နောက်အသံနှစ်သံကို ပြောင်းပြန်လှန်ရသည်။ ထိုအခါ ငပျီးသော-ဖြစ်သွားသည်။ ပျော်စရာကစားနည်းအဖြစ်လည်း စကားလှိမ်ဝှက်ကြသည်။
စာပေတွေထဲမှာလည်း စကားလိမ်များကို ထည့်ရေးတတ်ကြသည်။ ရာမရကန်မှာ သဒ္ဒါမတတ် စာမတတ်အစား သဒတ်မတာ စတ်မတာ-ဟု စကားလိမ်ဖြင့် ရေးသားပါသည်။ လှိုင်ထိပ်ခေါင်တင်မင်းသမီးကြီးကလည်း နာဂဆဒ္ဒန်ဘောလယ်တွင် နိမှသောင် နောင်မှသိ-ဟုလည်းကောင်း၊ ဦးပုညက လောကဓံ လံကဓော ဟုလည်းကောင်း ရေးခဲ့ကြသည်။ လူရွှင်တော်များကလည်း ဓနောဒိ ခြိုက်ကင်းစ်-ဟူ၍ အင်္ဂလိပ်စကားသံဖြင့် ပြောပြီး အဓိပ္ပာယ်မေးလျှင် ဓနိတောခြင်ကိုက်ဟု ဖြေကြသည်။
စကားလိမ်ကို နှစ်ဆင့်ဝှက်သည်လည်း ရှိသေးသည်။ အစ်ကို့မယား အိပ်ချင်တယ်-ဆိုတာမျိုးဖြစ်သည်။ အစ်ကို့မယားက- မရီး၊ အိပ်ချင်လျှင်-သမ်း-သည်။ မရီးသမ်း-မရန်းသီး-ဟူ၍ဖြစ်သည်။ တခါက ဘုန်းတော်ကြီးတပါးအား နောက်တတ်ပြောင်တတ်သည့် ဒကာတစ်ယောက်က လင်ပေးရွာကို ဆွမ်းစားကြွပါဘုရား-ဟုလျှောက်သောအခါ ဘုန်းတော်ကြီးက လင်ပေးရွာဆိုတာ မကြာဖူး ဟုဆိုကာ စဉ်းစားသော် လင်ပေး-က လေးပင်၊ လေးပင်တိုင်အိမ်များမှာ သုံးခန်းရှိသည်။ သုံးခန်း-မှစကားလိမ်ဖြေလျှင် သန်းကုန်း-။ ထိုအခါမှ ရွာနာမည်ပေါ်လာသည်။ အဆိုပါ ဇာတ်လမ်းမှာ သင်္ဂဇာဆရာတော်၏ စကားပုံစာအုပ်ပါ ပုံပြင်ဖြစ်သည်။ ဆရာကြီး မင်းသုဝဏ်ကလည်း စကိမ်လား-စကားလိမ်-ဟူ၍ စာတစ်ပုဒ်ရေးခဲ့ဖူးသည်။
ဤစကားလိမ်သည် သူတစ်ပါး မသိစေလို၍ တီထွင်ထားကြရာမှ ပေါ်လာပုံရသည်။ သားငယ်မြေးငယ်များ နေမကောင်းဖြစ်နေစဉ် သူတို့ မစားစေချင်သော အစာကို သူတို့မသိနိုင်သည့် စကားလိမ်ဖြင့် ပြောကြရာမှ ကလေးငယ်များအနေဖြင့် အစားကြွင်းအစားကျန်များနှင့် သူတို့ကြားရသော စကားလိမ်ကို ဆက်စပ်အနက်ဖော်ကြရင်း ကလေးငယ်များလည်း စကားလိမ်ကို တတ်လာကြသည်။ နှစ်ခြိုက်လာသည်။ စကားလိမ်ဝှက်၍ နှုတ်ရေးကစားလာကြဟန် တူသည်ဟု ဆရာတစ်ဦးက ဆိုသည်။ စကားလိမ်သည် မည်သူက စတင်တီထွင်၍ မည်သည့်ခေတ်တွင် ပေါ်ပေါက်နေမှန်း မသိသော်လဲ စကားလိမ်ကို ရှေးပုဂံခေတ်ကတည်းက သုံးနေကြသည်ဟု တင်ပြဘူးသည်။ ဦးတိုး၏ ရာမရကန်တွင် `သဒ္ဒါမတတ်၊ စာမတတ်´၊ `လူစိတ်မနိုင်၊ စိတ်တစ်ပိုင်းရူး´ကို စကားလိမ်ဖြင့် ရေးဖွဲ့ခဲ့ပေသည်။
စကားလိမ်ကို စာကြီးစကားကြီးများတွင် မတွေ့ရတတ်သော်လည်း အပျော်ဉာဏ်စမ်း စကားအဖြစ်နှင့် ဟာသရသစာပေများတွင် တွေ့ရတတ်သည်။ မြန်မာစကားတွင် စကားလိမ်သည် စကားထာကဲ့သို့ပင် ပျော်စရာ စကားတစ်မျိုးအဖြစ် ပါဝင်နေလေသည်။
စိန်ခြူးကြာညောင်
"စိန်ခြူးကြာညောင်"ကို အစချီကာ လှိုင်ထိပ်ခေါင်တင် သည် သူ့၏မောင်တော် ကနောင်မင်းသားအား စောင့်မျှော်ရင်းရေးသားဖွဲ့နွဲ့ခဲ့သော သီချင်းအမျိုးအစားဖြစ်ပါသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုသော် "ဘောလယ်"ဟူသောတေးအမျိုးအစားဖြစ်ပါသည်။
စိန်ခြူးကြာညောင်၊ လရောင်လင်းပါလို့၊ မှန်ရွှေဖြူ ပြတင်းရယ်က၊ မယ်ခုမျှော်၊ သုံးချက်စည်တော်၊ ရိုက်ဆော်ညှင်း တယ်လေး၊ လင်းလုပေါ့နော်။ ။ သဇင်သင်းပါတဲ့ --- ခင်းပြန့်ပေါ်၊ လာနိုးငယ် မယ်မျှော်လို့၊ တစ်ကိုယ်တော်ထူး၊ ထွေရာစိတ်ကူးပါလို့၊ ဖူးရွှေလက်တင်၊ ဖြစ်ရှေးကုန်စဉ်၊ ဘဝင်တုန်ဆွေးတယ်လေး၊ တွေးကြံ လိုက်ရင်။ ။ သစ္စာတော် စူးပါစေ့၊ ဆိုဦးကပင်၊ ခင်လေးကို မောင်ကြင်ငဲ့၊ ရာသက် တွင် ဘဲ၊ ရှောင်သွေမလွဲ ပါဘု-ယုံတော့မေ၊ ပြဒုမတွေ --- သီဟာဆင့်တယ်လေး၊ စိုးညာမြင့်နေ။ ။ နတ်ဒေဝီ ဖြားသော်လဲ --- တစ်ပါးကိုမသွေ၊ ရှစ်ဗြဟ္မာချွေပါလို့၊ အောင်ဇေယျညွှန်း၊ မတ်ရံရွေဝန်းငယ်နှင့် ရေသွန်းတော်ခံ၊ မဟေသီမှန်၊ ဒေဝီတပ်တယ်လေး၊ ဦးဆယ်ထပ်ရံ။ ။
သည်မယ် ထင်စားပါလို့၊ ကြင်အားငယ်သန်၊ ခုများမှာ၊ သူတဉာဏ်နဲ့ မူဟန်တော်ခြား၊ ပြုတော်မူအားသူမို့၊ မျက်ထားတော်မှုန်၊ မသိပြင်ပြင် --- အရင်သူ စိမ်းတယ် လေး၊ ပိန်းပိတ်လို့ခြုံ။
ကဏ္ဍ:မြန်မာ ကဗျာများ
ကျင်းကြီးရွာ၊ ကျင်းကြီး
ကျင်းကြီးရွာ၊ ကျင်းကြီး
အေရာချောင်းရွာ၊ မြင်းကကုန်းကလေး / ဒေါင်းရေကျော်
အေရာချောင်းရွာ၊ မြင်းကကုန်းကလေး / ဒေါင်းရေကျော်
အိုးပုတ်ပွဲ
အိုးပုတ်ပွဲတော်လာ အပျိုလေးများ၏ ခေါင်းပေါ်တွင် ကျောက်ခတ်ပန်းဟု ခေါ်သော သစ်ခက်စိမ်းလေးများ (ကျောက်ခက်ပန်းဦးထုပ်) ကို ပန်းသရဖူသဖွယ် ခွေပြီး ပန်ဆင်ထားကြသည့် ဓလေ့သည် မည်သည့်အချိန်က စခဲ့သည်ကို မသိရသော်လည်း အိုးပုတ်ပွဲတော်တွင်သာ တွေ့မြင်ရသည့် ချစ်စရာမြင်ကွင်းလေးတစ်ခု ဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း
မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်တွင် တောင်ပြုံးပွဲသို့ သွားရောက်ပူဇော်ပသကြသော လှေများသည် ရွှေတချောင်းမြောင်းအတိုင်း တောင်ပြုံးအရပ်သို့ သွားရောက်ကြသည်။ တောင်ပြုံးပွဲတွင် ရောင်းချရန် ရေလမ်းအတိုင်းလာသော အိုးသည်များသည် မန္တလေးတောင်ခြေ အိုးဘိုအရပ်တွင် လှေများကမ်းကပ်ကာ ခေတ္တနားရင်း ဈေးခင်းရောင်းကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် တောင်ပြုံးပွဲမတိုင်ခင်တစ်ရက်တွင် အိုးပုတ်ပွဲတော်ဖြစ်လာသည်ဟု ဆိုကြသည်။ အိုးဘိုဟူသော နာမည်သည်လည်း အိုးများလုပ်ကိုင်ရာ အိုးဖိုများတည်ရှိသောကြောင့် အိုးဖိုကို အစွဲပြု၍ အိုးဘိုရပ်ဟူသော အမည်ဖြစ်လာခြင်းဖြစ်သည်။
အိုးပုတ်ခိုးပွဲ
အိုးပုတ်ပွဲတော်ကို အိုးပုတ်ခိုးပွဲဟုလည်း ခေါ်တတ်ကြသည်။ အိုးပုတ်ပွဲသို့လာရောက်ရောင်းချသော ဈေးသည်များသည် အိုးပုတ်ပွဲတွင် အိုးပုတ်ခိုးခံရမည့်အကြောင်းကို တွက်ဆပြီးမှ မိမိအမြတ်ကျန်လောက်သည့် ပမာဏဖြင့် ချရောင်းတတ်ကြသည်။ အိုးများထွက်ရှိရာ ရွှေဘို-နွယ်ငြိမ်းဘက်မှ တဆင့် ပြန်လည်ဝယ်ယူပြီး ရောင်းချကြသည်ဖြစ်သဖြင့် ရောင်းချသည့် အိုးပုတ်များတွင် ဈေးကို တစ်ခါတည်းတွက်ပြီး တင်ထားပြီးဖြစ်သည်။ အိုးပုတ်ခိုးသူကလည်း စီးပွားပျက်လောက်အောင်ထိ ခိုးခြင်းမဟုတ်သလို အိုးပုတ်ပြန်တောင်းသူကလည်း သူခိုးယိုးပြီး ပြန်တောင်းခြင်းမဟုတ်သည်က အိုးပုတ်ပွဲ၏ ချစ်စရာဓလေ့ တစ်ခုဖြစ်သည်။ အိုးပုတ်ခိုးသူ ကလေးများက အိုးပုတ်သည်ကို ကြည့်ပြီး ခိုးတတ်ကြသည်လည်းရှိသေးသည်။ ဈေးဆစ်၍မရသော၊ စွာသော ဈေးသည်ဆိုလျှင် လက်တည့်စမ်းပြီး အိုးပုတ်နှိုက်ယူချင်ကြသလောက် အသက်ကြီးကြီး ဈေးသည်များကိုတော့ အိုးပုတ်ခိုးရန် လက်ရှောင်တတ်ကြသည်။
ရောင်းချမှုများ
မြန်မာ့ရိုးရာ ဗန္ဓုလဦးထုပ်နှင့် ဓားများကို အိုးပုတ်ပွဲတော်တွင် မြင်တွေ့နိုင်သည်။ ဗန္ဓုလဓားနှင့် ဦးထုပ်များကို အိုးပုတ်ပွဲတော်တွင် ရောင်းချရန် ဈေးသည်များသည် ၂ လကျော်၊ ၃ လလောက်ကတည်းက ကြိုတင်ပြင်ဆင်ရပြီး ဓားရိုး၊ ဓားသွား၊ ဓားအိမ်လုပ်ရန် ဝါးများရှာဖွေဝယ်ယူထားရသည်။ ဦးထုပ်ပုံလောင်းရန် သတင်းစာစက္ကူများကို ပုလင်းဝင်းရပ် စက္ကူအဟောင်းဆိုင်များမှ ဝယ်ယူထားရသည်။
မုန့်ရေပါး၊ မုန့်ဆီကြော်၊ မုန့်လင်မယား၊ မုန့်သိုင်းခြုံ၊ မုန့်ပေါင်းစသော မြန်မာမုန့်မျိုးစုံကို အိုးပုတ်ဈေးတန်းတွင် ဝယ်စားနိုင်သည်။ အိုးပုတ်ပွဲတော်တွင် ကောက်ညင်းဆန်မှုန့်၊ ငချိတ်ကောက်ညင်းမှုန့်တို့ဖြင့် စီးပိုင်နေအောင်ပြုလုပ်ထားသော မုန့်ခေါပြင်ကိုလည်း ဝယ်ယူစားသုံးနိုင်သည်။
ဓလေ့
အိုးပုတ်ပွဲတော်တွင် လည်ပတ်ရင်း ဗိုက်ဆာလာပါက မိမိဆွေမျိုးရှိသည်ဖြစ်စေ၊ မရှိသည်ဖြစ်စေ အိုးပုတ်ပွဲဈေးခင်းရာ လမ်းတစ်လျှောက်ရှိ အိမ်များမှ မုန့်ဖိတ်ကျွေးလာလျှင် ဝင်စားနိုင်ခြင်းသည်။ မုန့်ဟင်းခါး၊ ကြာဇံဟင်းခါး၊ ငှက်ပျောပေါင်း၊ ဆနွင်းမကင်း၊ ကျောက်ကျော၊ ပူတင်း စသဖြင့် တစ်အိမ်နှင့်တစ်အိမ်မထပ်ရအောင် အမျိုးမျိုး ချက်ပြုတ်စီမံထားတတ်ကြပြီး လမ်းသွားလမ်းလာများကို ချိုသာရွှင်ပြုံးစွာ ဧည့်ခံကျွေးမွေးလေ့ရှိကြသည်။
ဒိုးသက်ရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
ဒိုးသက်ရွာ(Doethet)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ဒါဝါလော်ချီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၀၆၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဒါဝါလော်ချီကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၂၄၅ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၂၄၄ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဒါဗောင်းမြို့
ဒါဗောင်းမြို့သည် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၊ မင်ဒနောင်းကျွန်း၏ မြို့တော် ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ စာရင်း အရ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံတွင် စတုတ္ထမြောက် လူဦးရေ အများဆုံး မြို့ဖြစ်ပြီး မင်ဒနောင်းကျွန်းတွင် လူဦးရေ အများဆုံး မြို့ ဖြစ်သည်။ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံအတွင် တတိယမြောက် လူဦးရေ အများဆုံး မြို့ကြီးဒေသ ဖြစ်သော မက်ထရိုဒါဗောင်း၏ ဗဟို ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ စာရင်းအရ မက်ထရိုမနီလာတွင် ၁၁.၈၆သန်း၊ မက်ထရို စီဗူးတွင် ၂.၅၅ သန်းနှင့် မက်ထရို ဒါဗောင်းတွင် ၂.၂၆ သန်းမျှ ရှိသည်။ မြေဧရိယာပေါင်း ၂,၄၄၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိပြီး ဖိလစ်ပိုင်ရှိ မြို့တော်များထဲတွင် မြေဧရိယာ အများဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ဒါဗောင်းမြို့သည် မင်ဒနောင်းကျွန်း၏ ကုန်သွယ်ရေး၊ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး နှင့် လုပ်ငန်းများ အတွက် အချက်အချာကျသော ဒေသတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဒါဗောင်းဒေသ၏ ဒေသဆိုင်ရာ အချက်အချာ နေရာလည်း ဖြစ်သည်။ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံတွင် အမြင့်ဆုံးတောင် ဖြစ်သော အာပိုတောင် တည်ရှိသည်။ ဖိလစ်ပိုင်၏ ဒူးရင်းသီးမြို့တော်ဟုလည်း လူသိများကြသည်။
စိုးသာ
ဦးစိုးသာ (၇ နိုဝင်ဘာ ၁၉၄၄ မွေးဖွား ) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ တွံတေးမြို့နယ် ကိုယ်စားပြု ပြည်သူ့လွှတ်တော် အမတ် အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ သူသည် အမျိုးသားစီမံကိန်းနှင့် စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု ဝန်ကြီးဌာန၏ ဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။
ပြည်သာယာရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
ပြည်သာယာရွာ (Pyitharyar)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ တယ်ပင်တဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၈၂၉၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တယ်ပင်တဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၂၁ ဦး၊ မ ၂၁၉၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၇၁၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခမောက်မှော်ရွာ၊ ကျောက်ချောင်း
ခမောက်မှော်ရွာ၊ ကျောက်ချောင်း
ထောက်ကြံ့ရွာ၊ ရေဦးမြို့နယ်
ထောက်ကြံ့ရွာ (Htaukkyant)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရေဦးမြို့နယ်၊ အောင်ကဲ့ဇင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၂၆၃ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ယုံချောင်းရွာ၊ မင်းကင်းမြို့နယ်
ယုံချောင်းရွာ (Yonchaung)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ မင်းကင်းမြို့နယ်၊ ကြွေကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၉၈၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းကင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စရိုပင်
Piper cubeba Hunter (စရိုပင်)
ပုံသဏ္ဌာန် 	: 	အပင် : နွယ်ပင်မျိုးဖြစ်သည်။
အရွက် : ကွမ်းရွက်နှင့်ဆင်ပြီး ရွက်ထိပ်ချွန်၍ ရွက်ကြောထင်ရှားသည်။ ရွက်ရင်းအဝိုက်သေးငယ်၍ မညီညာချေ။ ရွက်နားညီ၍ ရွက်ပြားချောပြီး အပေါ်မျက်နှာပြင် အဖောင်းအကြွကလေးများ ရှိ၏ ။ ရွက်ညှာ ၁ လက်မခန့်ရှည်၍ ထင်ရှားသော မြောင်းပါရှိသည်။
အပွင့် : ပိတ်ချင်းကဲ့သို့ပင်ဖြစ်သည်။
အသီး : ပိတ်ချင်းသီးတောင့် နှင့် တူ၍ မွှေးကြိုင်သောအနံ့များ ရှိ၏။
အသုံးပြုနိုင်သည့် အစိတ်အပိုင်းများ 	: 	အပွင့် ၊ အသီး ၊ အမြစ် ၊ အပင်။
အသုံးဝင်ပုံ 	: 	အာနိသင်။ ။ မြန်မာဆေးကျမ်းများ အလိုအရ စရိုသည် စပ်၏ ၊ ပူ ၏ ၊ ခါး၏ ၊ ကြေကျက်က စပ်၏ ၊ ကြေကျက်လွယ်၏ ၊ ဝမ်းမီးကို တောက်စေသည်။ ပိုး ၊ သလိပ် ၊ လေတို့ကိုနိုင်၏ ။
အသုံးပြုပုံ- အပွင့်  :
အသီး :
အမြစ် :
အပင်  :
သွေးဆေးကန်
သွေးဆေးကန်အရပ်သည် ရန်ကုန်မြို့ ရွှေတိဂုံဘုရား မြောက်ဘက်မုခ်အနီးတည်ရှိသည်။
သမိုင်း
အလောင်းမင်းတရား၏ စတုတ္ထသားတော် ဗဒုံမင်း (ဘိုးတော်ဘုရား) သည် ၁၇၈၂-ခုနှစ်တွင် ထီးနန်းရသောအခါ ရွှေတိဂုံဘုရား မြောက်ဘက်မုခ်အနီးတွင် တည်ရှိသော သွေးဆေးကန်နှင့်ပတ်သက်၍ သမိုင်းအထောက်အထားများ မှတ်တမ်းများ ရှိခဲ့သည်။
ဗဒုံမင်း(ခေါ်) ဘိုးတော်ဘုရား၏ အမိန့်ပြန်တမ်းတွင် သွေးဆေးကန်အကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။  ဗဒုံမင်း၏ အမိန့်တော်မှာ ရန်ကုန်မြို့ ရွေတိဂုံစေတီတော် မြောက်ဘက်မုတ်နား သွေးဆေးကန်က ရွှေဘိုစဉ့်အိုးနဲ့ ရေလုံးရေ ၁၀ ကို ဟံသာ၀တီ မြို့ဝန်က ရွှေဖဝါးတော်အောက် အရောက် ဆက်သ ရမယ် လို့ပါရှိသည်။ ထိုအမိန့်တော်အရ သွေးဆေးကန်သည် ဘိုးတော်ဘုရား လက်ထက် ကတည်းက ရှိနေပြီဖြစ်သည်။ ဆေးဖက်ဝင်သော သွေးဆေးကန်ကရေကို ဘိုးတော်ဘုရားက အမရပူရ နေပြည်တော်သို့ ပေးပို့ဖို့ အမိန့်ထုတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ဗဒုံမင်းလက်ထက် ၁၇၉၆-ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်ကုန်သွယ်ရေးကို ချုပ်ကိုင်ရန်အတွက် ရန်ကုန်သို့ရောက်လာခဲ့သည့် ဗြိတိသျှလူမျိုး သံကိုယ်စားလှယ် ကပ္ပတိန်ဟီရမ်ကောက်စ်သည် သွေးဆေးကန်၏ ဆေးဖက်ဝင်သည့် အကြောင်းကို သတိပြုမိခဲ့သည်။ ဟီရမ်ကောက်စ်၏ Journal of A Risidence in the Burmhan Empire တွင် ကောက်စ်က ရွှေတိဂုံဘုရား မြောက်ဘက်မုခ်အနီးတွင် ကန်တကန်ရှိကြောင်း၊ ယင်းကန်တွင်းရှိ ရေများသည် ဆေးဖက်ဝင်ကြောင်း၊ ဆေးဖက်ဝင်သည့်အချက်ကို ဒေသခံတိုင်းရင်းသားများနှင့် ဥရောပ တိုက်သားတို့ သိရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ ကောက်စ်သည် သွေးဆေးကန်၏ ဆေးဖက်ဝင်မှုနှင့် စပ်လျဉ်း၍ သူကိုယ်တိုင် စူစမ်းလေ့လာခဲ့သည်။ ကောက်စ်ရေးသားခဲ့သော မှတ်တမ်းစာအုပ်တွင် သွေးဆေးကန်တည်ရှိရာ အနီးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ မြေသားနှင့် ကျောက်များ၏ သဘောသဘာဝကိုလည်း လေ့လာမှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။
ကပ္ပတိန်ကောက်စ်၏ မှတ်တမ်းတွင် သွေးဆေးကန်အနီးရှိ တောင်ကုန်း၏ အပေါ်ဆုံးမြေလွှာတွင် စီလီကာကြွယ်ဝသော မြေလွှာပါးရှိကြောင်း၊ ဒုတိယမြေလွှာမှာ သံဓာတ်ကြွယ်ဝပြီး ဂဝံမြေဖြစ်ကြောင်း၊ တတိယမြေလွှာမှာ သံဓာတ်ကြွယ်ဝသော မြေနီနှင့် စီလီကာကြွယ်ဝသော မြေရောတွင် အနီ အဝါ၊ အပြာရောင်ရှိသော သံသတ္တုရိုင်းများ ပိုမိုပါဝင်ကြောင်း၊ စတုတ္ထမြေလွှာတွင် မြေစေးဖြူလွှာပါဝင်ကြောင်း၊ ပဥ္စမမြေလွှာတွင် သံသတ္တုရိုင်းပမာဏများပြားပြီး ဆာလဖြူရစ်အက်ဆစ်ဓာတ် ကြွယ်ဝကြောင်း၊ ဆဋ္ဌမမြေလွှာမှာ စရစ်ပြုန်းကျောက်လွှာဖြစ်ကြောင်း၊ သံသတ္ထုရိုင်းပမာဏနှင့် ဆာလဖြူရစ်အက်ဆစ်ဓာတ် ပမာဏ ပိုများကြောင်း ဖော်ပြထားသည်ကို ဖတ်ရှုရသည်။
ကပ္ပတိန်ကောက်စ်၏ မှတ်တမ်းတွင် မုတ်သုံမိုး၏ ရေစီးကြောင်းအောက်ခြေအထိ တိုက်စားရာမှ ထွက်ပေါ်လာသည့် ဆဋ္ဌမအလွှာရှိ အပြာရောင်ကျောက်စရစ်ဖြုန်းတို့သည် နေရောင်နှင့်ထိတွေ့ သောအခါ သဘာဝကြေးနီရိုင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေကြောင်း၊ ရေကန်ကြီးအနီးတဝိုက်ရှိ ကျောက်များသည် သဲကျောက် ဆန်ကြောင်း၊ နေရာအတော်များများရှိ ကျောက်မျက်နှာပေါ်တွင် အနီရောင် သံသတ္တုရိုင်း အလွှာပါး အုပ်ထားကြောင်း၊ ၎င်းတို့ လေထုနှင့် ထိတွေ့သောအခါ ဝါကျင့်သောအဖြူရောင် ပေါင်ဒါမှုန့်များအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားကြောင်း၊ ရေကန်တွင်းရှိ အနည်ကျခဲ့သော ရွှံ့များ၊ ရေခန်းသွားသောအခါ ရွှံ့မျက်နှာပြင် ပေါ်တွင် အဝါရောင်ကြေး ကပ်လျက်ကျန်ခဲ့ကြောင်း၊ ကျောက်ကြို ကျောက်ကြား အခေါင်းပေါက်များ တွင်လည်း ကန့်ဓာတ်ပါဝင်မှုကို အထင်အရှား မြင်တွေ့ရကြောင်းကိုလည်း မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။
ကပ္ပတိန်ကောက်စ်သည် ရေကန်တွင်းရှိ ရေကိုပါ စမ်းသပ်စစ်ဆေးပါသည်။ ၎င်း၏ စစ်ဆေးတွေ့ရှိချက်နှင့် ပတ်သက်၍ ကောက်စ်က ဤရေတွင် သံသတ္ထုသည် ဆာလဖြူရစ်အက်ဆစ်နှင့် ဓာတ်ပြု၍ သံသတ္ထုဆား ပျော်ဝင်နေသော ရေဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် မဂ္ဂနီဆီယမ်အောက်ဆိုဒ် အနည်းငယ်နှင့် ပိုတက်ဆီယမ် ကလိုရိုဒ်ဓာတ်ဆားများပါ ပျော်ဝင်နေကြောင်း၊ သတ္တုများပျော်ဝင်သောရေ (Mineral Water)ဖြစ်ကြောင်း ဖော်ထုတ်မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။
သွေးဆေးကန်မှရေသည် ဆေးဖက်ဝင်ကြောင်း ကပ္ပတိန်ကောက်စ်၏ တွေ့ရှိချက်ကို မြန်မာအထောက်အထားများကလည်း ထောက်ခံထားသည်။ ယင်းအထောက်အထားမှာ ၁၈၁၁-ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၅-ရက်နေ့စွဲဖြင့် ထုတ်ပြန်ခဲ့သော ဗဒုံမင်း၏ အမိန့်တော်တွင် ရန်ကုန်မြို့ သွေးဆေးကန်က ရေ-လုံးရေ ၁ဝကို ဟံသာဝတီမြို့ဝန်က ရွှေဖဝါးတော်အောက်ကောင်းမွန်အောင် ဆောင်ယူဆက်သလာစေ-ဟူ၍ ပါရှိသည်။
အမိန့်တော်အရ သွေးဆေးကန်သည် ဗဒုံမင်းလက်ထက်ကပင် ရှိနေပြီဖြစ်ကြောင်း ဆေးဖက်ဝင်သည့် သွေးဆေးကန်မှရေကို ဗဒုံမင်းက အမရပူရ နေပြည်တော်သို့ ပေးပို့ရန် အမိန့်ထုတ်ပြန်ကြောင်း သိရှိရသည်။ သွေးဆေးကန်မှရေသည် မည်သည့်ရောဂါတို့ကို ပျောက်ကင်းကြောင်း အထောက်အထားမတွေ့ရ။ ဆေးဖက်ဝင်သည်ဟု မှတ်တမ်းများတွင် တွေ့ရသည်။ အားဆေး၊ ရောဂါပျောက်ဆေး စသည် မှတ်တမ်းများကို မတွေ့ရ။ အချို့က ဤသွေးဆေးကန်သည် ရန်သူများနှင့် တိုက်ခိုက်ရာတွင် အောင်ပွဲရပြီး လက်နှင့်ဓား၊ လှံများတွင် သွေးများလိမ်းကျံနေသဖြင့် ၎င်းသွေးများကို ဆေးကြောသော ကန် ဖြစ်၍ သွေးဆေးကန်ဟု ခေါ်ကြသည်။ ဤကန်သည် သွေးဆေးရန် ချက်ချင်းတူးဖော်ခြင်း ဟုတ်-မဟုတ်နှင့် မည်သူက တူးဖော်ခဲ့သည်ကိုလည်း မှတ်တမ်းများမတွေ့ရပါ။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ ခေတ်ပြိုင်အထောက်အထား သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ သွေးဆေးကန်တည်ရှိခဲ့သည့် သက်တမ်းနှင့် ဆေးဖက်ဝင်သည့် ထူးခြားမှုကို လေ့လာ၍ တင်ပြလိုက် ပါသည်။
ထပ်မံဖတ်ရှုရန်
လိပ်ပြာကန်
ညောင်ရမ်းမင်းတရားကြီး
ညောင်ရမ်းမင်းတရားကြီး(၁၆၀၀- ၁၆၀၆)၏ ငယ်မည်မှာ ရှင်သစ္စာဖြစ်သည်။ ဘုရင့်နောင် အိမ်နှိမ့်တွင်ရှိနေစဉ် အရပ်သူခင်ပြည့်စုံနှင့် သင့်မြတ်ပေါင်းသင်းကာ ဖွားမြင်သူဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ နန်းတွင်းသို့ရောက်လာပုံမှာ ကျန်စစ်သား၊သမ္ဘူလနှင့် ရာဇကုမာရ်တို့ ဇာတ်လမ်းကဲ့သို့ပင်ဖြစ်သည်။ ဘုရင့်နောင်ဟံသာဝတီတွင် စိုးစံနေချိန် ခင်ပြည့်စုံက သက်သေခံလက်စွပ်နှင့် သားဖြစ်သူကိုခေါ်ကာ နန်းတွင်းသို့ဝင်ရောက် ဖူးမြော်သည်။ ဘုရင့်နောင်က ချက်ချင်းလက်ခံအသိအမှတ်မပြုပဲ ငြင်းပယ်သေးသည်ဟုဆိုသည်။ သို့ဖြင့် မွန်ဝန်ကြီးဗညားဒလ၏ အကြံပေးမှုဖြင့် ရေပြိုင်ကြရာ ခင်ပြည့်စုံက နှာခေါင်းနှင့်မျက်နှာကို ရေဖလားတွင်နှစ်ရပြီး ဘုရင့်နောင်က မင်းဧကရာဇ်ဖြစ်သည့်အတွက် ခြေမသာနှစ်ရသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဘုရင့်နောင်လည်း ချစ်ခင်ပေါင်းသင်းဖူးသည့် သံယောဇဉ်ဖြင့် သနားစိတ်ဝင်ကာ လက်ခံခဲ့သည်။ ညောင်ရမ်းမင်း၏မိဖုရားမှာ သီရိ မဟာ ဓမ္မရာဇာ ဓိပတိ ဒေဝီ ဖြစ်သည်။ ညောင်ရမ်းမင်းနှင့် အဖေတူ အမေကွဲ မောင်နှမဖြစ်သည်။
မြို့စားဘဝ
အရွယ်ရောက်လျှင် ရှင်သစ္စာအား အခြားမင်းညီမင်းသားများနည်းတူ မြို့စားရွာစားပေးရန် စီစဉ်ကာ ညောင်ရမ်းမြို့ကိုစားစေသည်။ ထို့ပြင် ရှမ်းပြည်တစ်လွှားတွင်လည်း ဟံသာဝတီ၏ ကိုယ်စားလှယ်အနေဖြင့် လှည့်လည်ရန် အာဏာပေးသည်။ ဘုရင့်နောင်လွန်၍ နန္ဒဘုရင်လက်ထက်တွင် ရှမ်းပြည်မှ ပုန်ကန်မှုအချို့ကို နှိမ်နှင်းခဲ့ရာ မင်းရဲနန္ဒမိတ်ဟူသောဘွဲ့ဖြင့် ချီးမြှောက်ခဲ့သည်။ နန္ဒဘုရင်၏ ဗဟိုအာဏာအား အခြားလက်အောက်ခံတို့ ပုန်ကန်ခြားနားရာ ညောင်ရမ်းစား မင်းရဲနန္ဒမိတ်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ ဟံသာဝတီကျဆုံးပြီးနောက် တောင်ငူမှ မင်းရဲသီဟသူနှင့် ပြည်မှ မင်းကြီးနှောင်းတို့ ပူးပေါင်းကာ ညောင်ရမ်းကို တိုက်ရန် စီစဉ်သော်လည်း မင်းကြီးနှောင်းကို အထိန်းတော်ရန်နိုင်စားက လှေပေါ်အတက်တွင် လုပ်ကြံသဖြင့် ပြည်တပ်များ မချီတက်နိုင်သကဲ့သို့ တောင်ငူတပ်များလည်း ပြန်လည်ဆုတ်ခွာသွားသည်။ ပြည်တပ်မှ စလင်းစားနှင့် ငွေတရဖျားတို့လည်း အင်အားအလုံးအရင်းနှင့် ညောင်ရမ်းသို့ ခိုလှုံသည်။
နယ်ပယ်များသိမ်းသွင်းခြင်း
ခရစ်နှစ် ၁၆၀၀တွင် အင်းဝနန်းကို သိမ်းပိုက်ကာ မဟာသီဟသူရဘွဲ့ဖြင့် မင်းအဖြစ်ကို ခံယူသည်။ သားတော် သခင်လတ်(နောင်တွင် အနောက်ဘက်လွန်မင်း)ကို ဥပရာဇာဘွဲ့ဖြင့် အိမ်ရှေ့အရာပေးသည်။ သခင်လတ်မှာ ညောင်ရမ်းမင်းတရားအတွက် အလွန်အားထားရသည့် စစ်ဗိုလ်ချုပ်လည်းဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က အသက် ၂၃ခန့်သာရှိသေးသည်။
တစ်နှစ်ခန့်အကြာတွင် ရမည်းသင်းအားသိမ်းပိုက်သည်။ ထိုနောက် ညောင်ရွှေ၊ ဗန်းမော်၊ မိုးနဲ၊ မိုးကောင်း၊ သိန္နီ၊ သီပေါ အစရှိသည့် ရှမ်းပြည်တစ်လွှားကို သိမ်းသွင်းသည်။ ထိုတိုက်ပွဲစဉ်များအတွင်း သားတော်အိမ်ရှေ့မင်းက ဗိုလ်မင်းအဖြစ်နှင့် တိုက်ပွဲတိုင်းကို အစွမ်းပြအောင်နိုင်သည်။
တိုင်းပြည်တည်ဆောက်ရေး
ကျောက်ဆည်ဒေသကို ရိက္ခာဆန်စပါး အထွက်တိုးစေရန် ဆည်မြောင်းများဖောက်လုပ်၍ စီစဉ်ပေးသည်း စစ်မှုထမ်းတို့ကိုလည်း အစုအငန်းလိုက်၍ နေရာချထားပေးသည်။ မဟာမြတ်မုနိဘုရားတစ်ဆူကိုလည်း တည်သည်။ နန်းစံသက် ၅နှစ်အကြာ ၁၆၀၆တွင် ရှမ်းပြည်သို့ စစ်ပြုကာ အပြန်လမ်းတွင် ညောင်ရမ်းမင်းတရားကြီး နာမကျန်းဖြစ်ကာ ကွယ်လွန်လေသည်။ (နန်းစံသက် ၅ နှစ်ဆိုသည်မှာ အင်းဝတွင် နန်းတက်သည့် အချိန်မှစကာ ရေတွက်ခြင်းဖြစ်သည်။)ညောင်ရမ်းမင်းတရား လွန်လျှင် သားတော်အိမ်ရှေ့မင်းက မဟာဓမ္မရာဇာဘွဲ့ဖြင့် အင်းဝနန်းကို ဆက်ခံသည်။
ညောင်ရမ်းမင်းတရား (မြန်မာ ၉၅၉-၉၆၇)
မိတ္ထိလာခရိုင်ရှိ ညောင်ရမ်းသည် ကမ္ဗောဇ တိုင်းနှင့် တမ္ပဒီပတိုင်း နှစ်ဘက်စပ်ကြား လူတို့မရောစပ်စိမ့် သောငှာ နယ်ခြားမြို့ပေါင်း ၄၃ မြို့ကို သက္ကရာဇ် ၃၉၅ ခုနှစ် တွင်တည်ရာ ညောင်ရမ်းမြို့လည်း အပါအဝင်ဖြစ်သည်။ မြို့ဝန်း မှာ ၆၅၄ တာရှိသည်။ သီဟသူရမဟာဓမ္မရာဇာအမည်ရှိသော ညောင်ရမ်းမင်းတရားသည် ငယ်စဉ်ကစ၍ မင်းဖြစ်သည်တိုင် ဤမြို့ကိုစားရသောကြောင့် ဤမြို့အမည်ဖြင့်ထင်ရှားလေသည်။
ညောင်ရမ်းမင်းတရားသည် ဘုရင့်နောင်မင်းကြီးနှင့် မိဖုရားခင်ပြည့်စုံတို့မှ သက္ကရာဇ် ၉၁၇ ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင်သော ဒုတိယသားတော်ဖြစ်သည်။ ငယ်မည်မှာ ရှင်သစ္စာဖြစ်၍၊ ဘွဲ့ မည်မှာ မင်းရဲနန္ဒာမိတ်(မင်းရဲရန္တမိတ်)ဖြစ်သည်။ ၉၅၈ ခုနှစ် ပုခန်းကြီးတွင် အခိုင်အလုံနေသော ပြည်စားရဲမက်တို့ကို နိုင်အောင်တိုက်သည်အတွက် နောင်တော်ဟံသာဝတီဘုရင် ငါးဆူဒါယကာ (နန္ဒဘုရင်)က အောင်ဆုပေး၍ ယင်းဘွဲ့ ကိုရသည်။
ဘုရင့်နောင်မင်းကြီး၏ ထီးမွေနန်းမွေကိုဆက်ခံသော ငါးဆူဒါယကာမင်းတရားသည် သားတော်မြေးတော်၊ ဆွေတော် မျိုးတော်၊ မှူးတော်မတ်တော်၊ သူရဲသူခက်အပေါင်းတို့ကို ဝမ်း နည်းအောင်ပြုတော်မူလေ့ရှိသည်။ နိုင်ငံတော်အလုံးတွင် ရှိသော တိုင်းကြီးပြည်ကြီး ထီးဆောင်းမင်းတကာတို့ကိုလည်း ဝမ်းနည်း အောင်ပြုတော်မူလေ့ရှိသည်။ သားတော် အိမ်ရှေ့မဟာဥပရာဇာ သည်လည်း ပြည်သူရွာသားတို့နှင့် ဆန့်ကျင်သောအမှုကိုသာ ပြုတော်မူလေ့ရှိသည်။ ထိုကြောင့် နေပြည်တော်တွင် မကျေနပ်မှု များပေါ်ပေါက်၍ နိုင်ငံတော်တွင် ပုန်ကန် သောင်းကျန်းမှုများ ပေါ်ပေါက်လေသည်။ ဇင်းမယ်ဘုရင်၊ တောင်ငူဘုရင်၊ ပြည် ဘုရင်တို့ခြားနားကြသည်။ ရခိုင် ဘုရင်နှင့် တောင်ငူဘုရင်တို့ ပူးပေါင်းတိုက်ခိုက်သောအခါ ဟံသာဝတီပျက်၍ ငါးဆူဒါယကာ တောင်ငူသို့ပါလေသည်။ ဤသို့ဖြင့် ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီး တည်ထောင်ခဲ့သော နိုင်ငံတော်ကြီး အစိတ်စိတ် ကွဲလေသည်။ ထိုအခါ ညောင်ရမ်းဘုရင်သည် ပထမသော် ညောင်ရမ်း မြို့ကို ခိုင်လုံအောင်စီရင်ပြီးလျှင် အလုံးအရင်းသွင်း၍ အခိုင် အလုံနေတော်မူသည်။ ထိုနောက်တွင်ကား ပြည်ထဲရေးကို ထေက်ရှုကာ မိမိမင်းပြုမှ နိုင်ငံအေးတော့ အံ့ဟု နှလုံးပိုက်မိ၍၊ ရတနပူရအဝရွှေပြည်သို့ ဗိုလ်ပါအင်အားနှင့် ချီတော်မူသည်။
ညောင်ရမ်းဘုရားအား ကိုးတော်မူသူတို့တွင် ဟံသာဝတီက ရောက်လာသော မွန်ဘုန်းကြီး ဘားမဲ့ဆရာတော်နှင့် သားတော် ကြီး သခင်လတ်တို့မှာ အဓိကပုဂ္ဂိုလ်များဖြစ်ကြသည်။ ထို ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ စွမ်းရည်ကြောင့် အရှေ့ဘက်က ယိုးဒယားဘုရင် ဗြနရာဇ်သည်၎င်း၊ အတောင်ဘက်ကသံလျှင်စား ငစင်္ကာသည် ၎င်း၊ အနောက်ဘက်က ရခိုင်ဘုရင်မင်းရာဇကြီးသည်၎င်း ညောင်ရမ်းဘုရားကို မချောက်ချားဝံ့ကြရှိချေသည် ငစင်္ကာကား ဖိလစ် ဒီဗရစ်တိုအမည်ရှိသော ပေါ်တူဂီလူမျိုးဖြစ်သည်။
ညောင်ရမ်းဘုရားကိုယ်တိုင်သည်လည်း ခမည်းတော်ဘုရင့်နောင် မင်းတရားကြီးက ယုံကြည်ကိုးစားသည်ဖြစ်၍ 'ငါ့သားငါကဲ့သို့ မင်းတကာတို့၏အရှင်ဖြစ်မည်'ဟု မိန့်တော်မူသည်ကိုခံရဘူး သော ပုဂ္ဂိုလ်ချွန်ဖြစ်ပေသည်။
ညောင်ရမ်းဘုရားသည် မင်းပြုမည်ကြံလျှင်ပင် ရမည်း သင်း၊ ဝတီး၊ ယင်းတော်စသော မြို့တို့ကို၎င်း၊ ပုဂံ၊ စဉ့်ကူး၊ စလေစသော မြို့တို့ကို၎င်း၊ စစ်ကိုင်း၊ မြေတူး၊ ဒီပဲယင်းစသော မြို့တို့ကို၎င်း၊ စကု၊ စလင်း၊ကြာပင်း၊ဆင်ဖြူကျွန်း၊ ဘောင်းလင်း၊ လယ်ကိုင်းစသော မြို့တိုကို၎င်း တိုက်ခိုက်သိမ်းယူကာ နေသားတကျစီစဉ်သည်။ ထိုနောက် အိမ်ရှေ့မင်းမိုးညှင်းသို့ချီရသည်။ မိုးညှင်းကိုရ တော်မူသည်။ ထိုနောက် ညောင်ရမ်းမင်းတရား ကိုယ်တော်တိုင် သားတော်အိမ်ရှေ့မင်းနှင့်အတူ ညောင်ရွှေသို့ချီတော်မူ၏။ အိမ် ရှေ့မင်း ညောင်ရွှေကို အဆောတလျှင် တိုက်၍ဆက်၏။ မင်းတရားကြီးသည် သားတော်ကို 'လူပျိုလူရွယ်ပီသည်။ အရပ် အနေမသင့်၍ ပြောင်းသေနတ်ထိခဲ့သော် အခက်ချေလော'ဟု နှုတ်ပြစ်တင်တော်မူ၏။
ထိုနောက် ဗန်းမော်သို့ချီတော်မူသည်။ ဗန်းမော်စော်ဘွား သည် မရပ်မခံနိုင်၍ မိုင်းဆည်သို့ပြေးလေ၏။ အိမ်ရှေ့မင်း လည်း 'ဗန်းမော်စော်ဘွားကိုပေး။ မပေးလျှင် တိုက်မည်'ဟူ၍ မိုင်းဆည်သို့စေသည်။ မိုင်းဆည်စော်ဘွားလည်း ဥတည်ဘွားကို လျှောက်ရသည်။ ဥတည်ဘွားက 'ပေးပါလေ။ လက်ခံ၍မထား ပေနှင့်'မှာသော ကြောင့် ဗန်းမော်စော်ဘွားကို သားမယားနှင့် ပို့လာရသည်။
ထိုနောက် မိုးနဲသို့ချီတော်မူသည်။ အိမ်ရှေ့မင်း ဆင်တော် ဘုန်းတောက်ပကို စီး၍ အပြင်းတိုက်ယူ ဆက်သပြန်သည်။ ဤ တွင်လည်း အထက်နည်းတူ သားတော်ကိုနှုတ်ပြစ်တင်ပြန်သည်။ ထိုနောက် အိမ်ရှေ့မင်းသည် မိုးကောင်းကိုတိုက်၍ဆက်သည်။
ထိုနောက် သက္ကရာဇ် ၉၆၇ ခုနှစ်တွင် မင်းတရားကြီး သည် စစ်ရေးကိစ္စတိုင်ပင်တော်မူရာ အိမ်ရှေ့မင်းက မြောက် ဘက်တစ်လွှားကိုသိမ်းပြီးမှ တောင်ဘက် ပြည်၊ တောင်ငူကို သိမ်းမည်ဟု နားတော်လျှောက်သည်။ ထိုကြောင့် ထိုနှစ်တွင် မိုးမိတ်သို့ချီသည်။ အလွယ်နှင့်အောင်တော်မူ၏။ သိန္နီသို့ချီပြန် သည်။ အောင်တော်မူပြန်၏။ ထိုတွင် ညောင်ရမ်းမင်းတရား သည် သားတော်မဟာဥပရာဇာကို အားရနှစ်သက်တော်မူလှ၍ 'မောင့်မြို့ မောင့်နန်း'ဆိုသည့် ဧကရာဇ်တကာတို့ပေးခဲလှစွာ သော ဆုကို ပေးတော်မူသည်။ ထိုနောက်တွင်ကား ကိုယ်တော် ကျန်းခံ့တော်မမူ၍ တပ်ခေါက်ကာနေပြည်တော်သို့ ပြန်တော်မူ သည်။ ရွှေသာလျောင်းတောင်သို့ ရောက်တော်မူလျှင် အိမ်ရှေ့ မင်းကို ဤသို့အမိန့်တော်ရှိသည်။ 'ငါသည် ဤအနာမှထ မြောက်တော်မူနိုင်မည်မထင်၊ ငါမရှိလျှင် မောင်တို့ညီနောင် သုံးဦး ကြီးစဉ်ငယ်လိုက်မင်းပြုရစ်၊ လူဆိုးလူသွမ်းတို့စကားကို လိုက်နာ၍ အနှောင့်အရှက်မဖြစ်ကြစေနှင့်'ဟူ၍ အမိန့်တော်ရှိ သည်။ ထိုအမိန့်တော်ကို ဦးထိပ်ရွက်ပါမည်လျှောက်၍ သစ္စာ တော်ခံစေသည်။ ဤသို့လည်း အမိန့်တော်ရှိပြန်သည်။ 'မောင် သည် ဘုန်းအာဏာနှင့် ရှေ့သို့အပြည်ပြည်ထောင်သော မင်းတို့ ကို နှိမ်နင်း၍ ခမည်းတော် ဆင်ဖြူရှင်နိုင်ငံအလုံးကို သိမ်းယူ ရစ်လိမ့်မည်။ နောက်နောင် ပြည်မြို့ကိုလုပ်ကြံ၍ အလိုတော် ပြည့်လျှင် ရန်နိုင်စားကိုမကွပ်မမျက်ပါနှင့်။ ရန်နိုင်စားကျေးဇူး မောင်တို့ငါတို့တွင် ရှိချေသည်'ဟူ၍ အမိန့်တော်ရှိပြန်သည်။ သားတော်အိမ်ရှေ့မင်းလည်း 'အမိန့်တော်ကို ဦးထိပ်ရွက်ပါမည်' ဟူ၍ လျှောက်သည်။ ဤသို့မှာထားတော်မူစဉ်ပင် ၉၆၇ ခုနှစ်၊ တစ်ပေါင်းလပြည့်ကျော် တစ်ဆယ့်တစ်ရက် သောကြာနေ့ ညောင်ရမ်းမင်းတရားကြီးစစ်ခရီးတွင် လူ့ပြည်ငြီး၍ နတ်ပြည် စံတော်မူသည်။
မိဖုရား၊ ကိုယ်လုပ်နှင့် သားသမီးများ
မိဖုရား ၁၂ ယောက်မှ သားတော် ၁၂ ယောက်၊ သမီးတော် ၁၁ ယောက်တို့ကို အောက်ပါအတိုင်း မြင်သည်
မေတ္တေယျဘုရား
အရိမေတ္တေယျဘုရားဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၌ နောင်ပွင့်လတ္တံ့သော ဗုဒ္ဓဘုရားတစ်ဆူဖြစ်လေသည်။ ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာတွင် ကကုသန် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား၊ ကောဏဂုံ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား၊ ကဿပ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား၊ ဂေါတမ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား ဟူ၍ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား(၄) ဆူ  ပွင့်တော်မူခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ ဤ ဘဒ္ဒကမ္ဘာ တွင် ပဉ္စမမြောက် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား အဖြစ် အရိမေတ္တေယျဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား သည် ပွင့်တော်မူ လတ္တံ့ ဖြစ်သည်။ အရိမေတ္တယျမြတ်စွာဘုရားသည် ဤ ဘဒ္ဒကမ္ဘာအတွင်း ငါးကြိမ်မြောက် ပွင့်တော်မူ လတ္တံ့သော ဘုရားရှင် ဖြစ်သည်။
ဘုရားဆုကိုတောင်းခြင်း
ထိုသို့သွားသောအခါ ပင်ပန်းကြီးစွာဖြစ်၍ ထိုမြတ်စွာဘုရားထံသို့ မရောက်မည်ကို စိုးရိမ်လေ၏။ ထိုစဉ် သိရိမနတ ဘုရားသည် ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်တော်ဖြင့် ဆင်ခြင်တော်မူသောအခါ ထိုစကြဝတေးမင်း၏အဖြစ်ကိုမြင်၍ မြတ်စွာဘုရားသည် လှည်းသမားလူအိုအသွင် ဖန်ဆင်း၍ခေါ်‌ဝောာ်မူခဲ့လေသည်။
ကျောင်းသို့ရောက်သော် မြတ်စွာဘုရားသည် တရားကို‌ ဟောတော်မူလေ၏။ ထိုအခါ သင်္ခစကြဝတေးမင်းသည် မိမိ၏ ဦးခေါင်းကို လက်သည်းဖြင့်ဖြတ်၍ ဘုရားဆုကို တောင်း၍ အလှူပြုပြီးစုတေ‌‌လေသည်။
ဗုဒ္ဓဝင်
ကေတုမတီပြည်မှ သင်္ခစကြာမင်း၏ ပုရောဟိတ် သုဗြဟ္မာပုဏ္ဏားနှင့် ဗြဟ္မဝတီပုဏ္ဏေးမတို့၏ သားတော်ဖြစ်လတ္တံ့။
အရွယ်ရောက်သော် စန္ဒမုခီ အမည်ရှိသော မင်းသမီးနှင့် လက်ထက်ထိမ်းမြား လတ္တံ့။ သားတော်ဗြဟ္မဝဒ္ဓနတစ်ပါး ဖွားမြင်ပြီးနောက် လောကီစည်းစိမ်ကို ပယ်စွန့်ကာ ပြာသာဒ်ယာဉ်ဖြင့်တောထွက်တော်မူလတ္တံ့။
၇ ရက်ကြာမျှ ဒုက္ကရစရိယာ ကျင့်တော်မူပြီးနောက် ကံ့ကော်ဗောဓိပင်ရင်းဝယ် သဗ္ဗညုတဉာဏ်ကိုရ၍ ဘုရားဖြစ်တော်မူ လတ္တံ့။ ထိုမြတ်စွာဘုရား၏ အဂ္ဂသာဝက ၂ ပါးကား အသောက မထေရ်နှင့် ဗြဟ္မဒေဝမထေရ်ဖြစ်လတ္တံ့။ အဂ္ဂသာဝိကာ ၂ ပါးကားပဒုမာထေရီနှင့် သုမနထေရီဖြစ်လတ္တံ့။ အလုပ်အကျွေးကား သီဟမထေရ် ဖြစ်လတ္တံ့။
ထိုမြတ်စွာဘုရား၏ ဉာဏ်တော် အမြင့်ကား 100 တောင် မြင့်လတ္တံ့။ သက်တော် တစ်သိန်း နေရလတ္တံ့။ ထိုမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာသည် အနှစ်ကိုးသိန်း တိုင်တိုင် တည်လတ္တံ့။
ရေနံချောင်းမင်းကြီး
ရေနံချောင်းမင်းကြီး (မြန်မာ ၁၁၆၅-၁၂၅၇)
ရေနံချောင်းမင်းကြီးသည် ရေနံတွင်းရိုးတွင်းစား၊ ရွှေတိုက်စာရင်းဝင် ရေနံချောင်းမြို့နေ ဦးအင်း၊ မယ်အိတို့၏သား ဖြစ်သည်။ ဘိုးတော်မင်းတရားကြီးလက်ထက် သက္ကရာဇ် ၁၁၆၅-ခုနှစ် သီတင်းကျွတ်လတွင် ဖွားမြင်သည်။ ဖွားရက်၊ ဖွားနေ့မှာ သီတင်းကျွတ်လ ၁ဝ ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့ဟု သိရသော်လည်း လဆန်း ၁ဝ ရက် ဖြစ်သည်။ သို့မဟုတ် လဆုတ် ၁ဝ ရက် ဖြစ်သည်ဟူ၍ကား အတိအကျ မသိရချေ။ အမည်မှာ ဦးစို ဖြစ်သည်။
မိဘနှစ်ပါးတို့က မိမိတို့၏သားငယ်ကို ယင်းတောမင်းကြီးထံ၌ အပ်နှံထားလေသည်။ ဦးစိုသည် ထိုယင်းတောမင်းကြီး၏ ပုရပိုက်ထမ်း နောက်ပါစာရေးအဖြစ် လိုက်ပါရ၍ သင်ကြားပြ သသော နည်းနာဥပဒေသများကို ကျိုးနွံစွာ ခံယူမှတ်သားခဲ့ရလေသည်။ ယင်းတောမင်းကြီးကလည်း ဦးစိုသည် လက်ရေးလက်သား ကောင်း၍ စာရေးစာဖတ် တတ်မြောက်သည်ကို သိတော်မူသဖြင့် တစ်ဆင့်တစ်ဆင့် ကြီးမြင့်စေရန် ဆန္ဒရှိသည့်အတိုင်း စာရေးတော်ခေါင်းအောက် စာရေးငယ်အဖြစ်နှင့် ဗြဲတိုက်စာရေး၊ လွှတ်တော်စာရေး၊ သံတော်ဆင့် ရာထူးတိုင်အောင် မစခဲ့လေသည်။
ထိုနောက် အမရပူရမြို့ ပုဂံရွှေနန်းရှင်လက်ထက်တွင် မြစ်စဉ်ဝန်၊ ကိုးခရိုင်ဝန်၊ ရမည်းသင်းဗိုလ်၊ ရမည်းသင်းဗိုလ်မှူးကြီး အဖြစ်နှင့် သူကောင်းပြုတော်မူခြင်းကို ခံရလေသည်။ ဒုတိယ အင်္ဂလိပ်မြန်မာစစ်ပွဲအတွင်းက တောင်ငူ၊ စစ်တောင်း၊ ဘီးလင်း၊ မုတ္တမ၊ မင်းလှတပ်တို့တွင် အမှုတော်ထမ်းရွက်ခဲ့ရလေသည်။ တစ်ဖန် ရတနာပုံမြို့တည် ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် မင်းတရားကြီးလက်ထက်တွင် ရှမ်းပြည် သိန္နီကြောင်း စစ်ဗိုလ်မှူးကြီး အဖြစ်နှင့် ချီတက်၍ သူပုန်များကို နှိမ်နင်းတိုက်ခိုက်ရသည်။
သက္ကရာဇ် ၁၂၂၈ ခုနှစ်တွင် မြင်ကွန်းမြို့စား မင်းသား ညီနောင်တို့အရေး ဖြစ်ပေါ်လာရာ မင်းတရားကြီးက စိုးရိမ်တော်မူသဖြင့် ဗိုလ်မှူးကြီးအား အကျယ်ချုပ် ချထားလေသည်။ ၁၂၃၁ ခုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါ ဗိုလ်မှူးကြီးအား ရှေ့တော်သို့ ဝင်ရောက်ခစားစေပြီးလျှင် အရှင်၏ကျေးဇူးသစ္စာတော်ကို စောင့်သိ ရိုသေသောဂုဏ်ကို နှစ်သက်အားရတော်မူသဖြင့် မြစ်စဉ်ဝန်၊ မြင်းဝန်၊ ရမည်းသင်းဗိုလ်မှူးမင်းကြီး မဟာမင်းလှမင်းခေါင်ကျော်ဘွဲ့ တံဆိပ်နှင့် ရေနံချောင်းမြို့စား ဝန်ကြီးရာထူးဖြင့် ချီးမြှောက်ခန့်ထား သနားတော်မူလေသည်။ ထိုအခါမှစ၍ ရေနံချောင်းမင်းကြီးဦးစိုဟူသော အမည်ဖြင့် ထင်ရှားလာလေသည်။ ပုဂံ ရွှေနန်းရှင်လက်ထက် မြစ်စဉ်ဝန်အဖြစ် အမှုထမ်းစဉ်က အမရပူရမြို့မှ မြစ်ကြောင်းစုန်ဆင်းလာရာ ရေနံချောင်းမြို့ကို မစားရသောကြောင့် မြို့အနီးသို့ရောက်လျှင် ကျောခိုင်း၍ လှေတော်ကို အောက်သို့ တောက်လျှောက် စုန်စေပြီးနောက်၊ မြို့နှင့်ဝေးရာ ဆိပ်ကမ်းတွင် စခန်းချနားသည်ဟု ဆိုသည်။ ရေနံချောင်းမြို့စား ဝန်ကြီးရာထူးကို ရသောအခါ ရည်ရွယ်ချက်အတိုင်း ဆုတောင်းပြည့်သည်ဟူ၍ ဝန်ကတော်နှင့် သားသမီး ကျေးကျွန်တို့ကို ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ပြောပြသည်ဟု ဆိုလေသည်။
သီပေါမင်းတရားလက်ထက်၌လည်း ရာထူးရင်းတွင် အမှုထမ်းရသည်။ သို့ရာတွင် ၁၂၄၂ ခုနှစ်၌ ညောင်ရမ်းမင်းသား ညီနောင် နှစ်ပါးထံသို့ လက်ဆောင်ပဏ္ဏာ ဆက်သကြောင်း ရွှေနားတော်ပေါက်ကြားသဖြင့် ဘုရင့်အမိန့်တော်နှင့် ရှေ့တော်သို့ ဝင်ရောက်ခစားရန် ဆင့်ခေါ်ခြင်းခံရလေသည်။ ရေနံချောင်းမင်းကြီးကလည်း မုသားမပြောလိုသဖြင့် မှန်ရာကိုသာ ဝန်ခံမည်၊ အဆုံးစီရင်သော် အသေခံမည်ဟုဆို၍ ဝန်ကတော်ကြီးနှင့် တကွ သားသမီး၊ ကျေးကျွန်ရင်းတို့ကို လွတ်ရာသို့ ပြေး၍ ပုန်းလျှိုးနေစေလေသည်။ ရှေ့တော်မှောက်သို့ အခစား ရောက်သောအခါ ရေနံချောင်းမင်းကြီးက ကျေးဇူးရှင်သခင်များ၏ သားစဉ်မြေးဆက် ကျေးဇူးတော်မြတ်ကို မမေ့အပ်သဖြင့် နောင်တော်တို့ထံ လက်ဆောင်ပဏ္ဏာဆက်သရကြောင်း မကွယ်မထောင့် လျှောက်တင်လေသော် ဘုရင်လည်း မျက်တော်မူ၍ ဝန်ကြီးရာထူးမှ နုတ်ပယ်လိုက်လေသည်။
၁၂၄၆ ခုနှစ်သို့ ရောက်လျှင် ဘုရင်မင်းမြတ်က မင်းကြီးအား သတိရသောကြောင့် ဆင့်ခေါ်တော်မူ၍ မူလ ရေနံချောင်းမြို့စား ရာထူးကို ပြန်လည်ပေးအပ်သည့်အပြင်၊ ကျောက်စီတောင်ဝှေးတော်ကိုလည်း သနားတော်မူမည်ဟု မိန့်ကြားလေသည်။ ထိုအခါ မင်းကြီးက အသက်အရွယ်ကြီးရင့်အိုမင်းပြီ ဖြစ်ပါ၍ အမှုတော်ကို မထမ်းရွက်နိုင်ကြောင်း လျှောက်တင်လျက် ရာထူးကို လက်မခံခဲ့ချေ။
တစ်ဖန် ၁၂၄၇ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်အရေး ပေါ်ပေါက်လာသဖြင့် ဘုရင်မင်းမြတ်က မင်းကြီးအား စစ်ရေးစစ်ရာအတွက် တာဝန်ပေးအပ်ပြန်ရာ၊ အိုမင်းမစွမ်းရှိသောကြောင့် အမှုတော်ကို သက်စွန့်ကြိုးပမ်း မထမ်းရွက်နိုင်ကြောင်း လျှောက်တင်၍ ငြင်းပယ်ခဲ့လေသည်။
ရေနံချောင်းမင်းကြီးသည် တည်ကြည်ခိုင်မာသောစိတ် ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။ ကဗျာသီချင်းတို့၌ ဝါသနာပါသည်။ တောတောင်၊ ဆဲ့နှစ်ရာသီတို့နှင့် ဆိုင်သော တေးထပ်၊ ရှစ်ဆယ်ပေါ်၊လေးချိုးကြီး၊ ပတ်ပျိုးကြီး၊ ယိုးဒယား၊ ဘောလယ် ဗုဒ္ဓဟေချီး အခန်းများကို နှုတ်ရဆောင်သည်ဟုလည်း ပြောထုံးတွင်လေသည်။
ရေနံချောင်းဝန်ကြီးမင်းသည် ၁၂၅၇ ခုနှစ် နယုန်လဆုတ် ၂ ရက်နေ့ အသက် ၉၂ နှစ်အရွယ်တွင် အနိစ္စရောက်လေသည်။ ဝန်ကြီးကတော်နှစ်ဦးမှာ ဒေါ်သီလှနှင့် ဒေါ်ချိုဖြစ်၍၊ ဒေါ်ချိုသည် ဦးစို ရေနံချောင်းမင်းကြီးမဖြစ်မီက အနိစ္စ ရောက်လေသည်။ ဝန်ကြီးကတော် ဒေါ်သီလှတွင် မမယ်ကလေးခေါ် မခင်ကလေး၊မောင်မောင်ကင်း၊ မောင်မောင်ဝင်းဟူ၍ သားသမီး သုံးယောက် ရှိသည်။ ဝန်ကြီးကတော် ဒေါ်ချိုကြေးမြှင် မိဖုရား မမခင်နှင့် မြေနန်းဝန်မောင်မောင် ကလေးယူ၍ သားသမီး နှစ်ယောက်ရှိရာ ပျဉ်းမနားကိုယ်တော်ကြီးသည် ကြေးမြှင်မိဖုရား၏ သားတော် ဖြစ်လေသည်။
ထားဝယ်မြို့နယ်
ထားဝယ်မြို့နယ် သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်ခရိုင်တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထားဝယ်မြို့နယ်တွင် ထားဝယ်မြို့နှင့် မေတ္တာမြို့တို့ ပါဝင်ပြီး မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ ထားဝယ်မြို့ ဖြစ်သည်။