cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဟူနန်ပြည်နယ်
ပထဝီအနေအထား
Hunan is located on the south bank of the Yangtze River, about half way along its length, situated between 108° 47'-114° 16' east longitude and 24° 37'-30° 08' north latitude. It covers an area of 211800 km2, making it the 10th largest provincial-level division. The east, south and west sides of the province are surrounded by mountains and hills, such as the Wuling Mountains to the northwest, the Xuefeng Mountains to the west, the Nanling Mountains to the south, and the Luoxiao Mountains to the east. The mountains and hills occupy more than 80% of the area and plains comprises less than 20% of the whole province.
The Xiang, the Zi, the Yuan and the Lishui Rivers converge on the Yangtze River at Lake Dongting in the north of Hunan. The center and northern parts are somewhat low and a U-shaped basin, open in the north and with Lake Dongting as its center. Most of Hunan Province lies in the basins of four major tributaries of the Yangtze River.
တုန့်ထင်အိုင်သည် ပြည်နယ်အတွင်းအကြီးဆုံးအိုင်ဖြစ်ပြီးတရုတ်နိုင်ငံတွင်ဒုတိယအကြီးဆုံးရေချိုအိုင်ကြီးဖြစ်သည်။ Due to the reclamation of land for agriculture, Lake Dongting has been subdivided into many smaller lakes, though there is now a trend to reverse some of the reclamation, which had damaged wetland habitats surrounding the lake.
Hunan's climate is subtropical, and, under the Köppen climate classification, is classified as being humid subtropical (Köppen Cfa), with short, cool, damp winters, very hot and humid summers, and plenty of rainfall. January temperatures average 3 to 8 °C while July temperatures average around 27 to 30 °C. Average annual precipitation is 1200 to 1700 mm.
အုပ်ချုပ်ရေးနှင့်တိုင်းခွဲများ
Hunan is divided into 14 prefecture-level divisions, of which 13 are prefecture-level cities and the remaining division an autonomous prefecture. The prefecture-level cities are:
The fourteen prefecture-level divisions of Hunan are subdivided into 122 county-level divisions (34 districts, sixteen county-level cities, 65 counties, seven autonomous counties). Those are in turn divided into 2587 township-level divisions (1098 towns, 1158 townships, 98 ethnic townships, 225 subdistricts, and eight district public offices).
Politics
The Politics of Hunan is structured in a dual party-government system like all other governing institutions in mainland China.
The Governor of Hunan is the highest-ranking official in the People's Government of Hunan. However, in the province's dual party-government governing system, the Governor has less power than the Hunan Communist Party of China Provincial Committee Secretary, colloquially termed the "Hunan CPC Party Chief".
စီးပွားရေး
The Lengshuijiang area is noted for its stibnite mines, and is one of the major centers of antimony extraction in China.
Its nominal GDP for 2011 was 1.90 trillion yuan (US$300 billion). Its per capita GDP was 20,226 yuan (US$2,961).
Artistic
The Hunan Province is accredited with being filled with skilled craftsmen and women who create embroidered silks, carved jade, and other skillfully hand made artistic goods of international quality.
လူဦးရေ
၂၀၀၀ ခုနှစ်သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟူနန်ပြည်နယ်၏လူဦးရေသည် ၆၄,၄၀၀,၇၀၀ ဦးရှိပြီး တိုင်းရင်းသား၄၁မျိုးနေထိုင်ကြသည်။ ၁၉၉၀ နှစ်များနှင့်ယှဉ်ပါက ၆.၁၇%(၃,၇၄၂,၇၀၀ဦး)တိုးတက်လာသည်။ ယင်းအနက်မှ ၈၉.၇၉%(၅၇,၅၄၀,၀၀၀ဦး)မှာ ဟန်(တရုတ်)လူမျိုးများဖြစ်ကြပြီး ၁၀.၂၁%(၆,၅၇၅,၃၀၀ဦး) မှာလူနည်းစုတိုင်းရင်းသားများဖြစ်ကြသည်။
ခရိုင်ဘော်ရွာ၊ ခရိုင်ဘော်
ခရိုင်ဘော်ရွာ၊ ခရိုင်ဘော်
ဒရယ်ကုန်းရွာ၊ မိဿလင်
ဒရယ်ကုန်ရွာ၊ မိဿလင်
အင်းကောက်ရွာ၊ အိုးကွဲ
အင်းကောက်ရွာ၊ အိုးကွဲ
ထောင်လောင်းပွန်းရွာ၊ ထောင်လောင်းပွန်း
ထောင်လောင်းပွန်းရွာ၊ ထောင်လောင်းပွန်း
ကျွန်းကုန်းရွာ၊ လက်ပံပင်စု
ကျွန်းကုန်းရွာ (Kyunkone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်၊ လက်ပံပင်စုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၄၅၇၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်ပံပင်စုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၇၇ ဦး၊ မ ၇၂၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၀၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လယင်ဂါးရွာ၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်
လယင်ဂါးရွာ(Layingar)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်၊ အင်ဆာခရန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၂၁၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ချိုခါးဆိမ့်သက် အချစ်တစ်ခွက်
ချိုခါးဆိမ့်သက် အချစ်တစ်ခွက်(Brew Me A Favor)သည် CANAL+ Myanmar Productionနှင့် Bonanza Production တို့မှ ရိုက်ကူးသော ဒရမ်မာ ဇာတ်လမ်းတွဲရှည်ဖြစ်သည်။ နာရီ၀က်ကြာမြင့်သော အပိုင်း(၉၀)ပါ၀င်ပြီး ၂၀၂၂ခုနှစ်စက်တင်ဘာ၁၂ရက်မှ ၂၀၂၃ ဇန်နဝါရီ ၅ရက်အထိ အပတ်စဉ် တနင်္လာမှ သောကြာနေ့ည၇:၃၀တွင် CANAL+ Zatlennမှာ ပြသခဲ့သည်။
ဇာတ်လမ်းအကျဉ်း
ဘုန်းခန့်နှင့်သော်ထွဋ်တို့သည် ၀မ်းကွဲညီအစ်ကို ဖြစ်ကြပြီး သော်ထွဋ်မှာ ဒေါ်‌စောခင်ဧ။်‌မြေးအကြီးဆုံးဖြစ်သော်လည်း သူ၏အမေဒေါ်မေသက်၏လုပ်ရပ်များကြောင့် သူ၏အဖေထွက်ပြေးသွားခဲ့သည်ဟု ဒေါ်စောခင်က ထင်ခဲ့သောကြောင့် ဆွေမျိုးအသိုင်းအဝိုင်းတွင် ဖယ်ကျန်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ တစ်ဖက်တွင် မုဒြာ၏ ‌‌‌‌‌‌အမေသည်သော်ထွဋ်အဖေ“ဦးတိုး၀င်း”၏ အငယ်အနှောင်း အဖြစ် ဒေါ်မေသက်က ထင်ခဲ့သည်။ မုဒြာတို့ မိသားစုသည် ကော်ဖီစိုက်ပျိုးရေးကို လုပ်ကိုင်ပြီး သူမ၏အဘိုးဆုံး‌‌ပါးသွားသောအခါ သူမတို့၏ မြေကွက်ကို ‌ဒေါ်စောခင်က ပြန်လည်သိမ်းယူခဲ့သည်။ သော်ထွဋ်သည် နိုင်ငံခြားမှာ ပညာသင်ပြီး ပြန်လာသောအခါ သူ၏အဘွားက ကော်ဖီလုပ်ငန်းလုပ်ရန် တိုက်တွန်းသောကြောင့် LaLune ကော်ဖီလုပ်ငန်းအစ ကော်ဖီမှုန့်ထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းကို စတင်ခဲ့သည်။ မုဒြာသည် သူမ‌‌အမေမှ နာတာရှည်ရောဂါဖြစ်သဖြင့် သူမ၏အရင်မြေကွက်တွင် ကော်ဖီစိုက်ပျိုးသူ အလုပ်သမားအဖြစ်ပြန်လည်၀င်ရောက်ကာ ဒေါ်စောခင်‌ထံကျန်သော အကြွေးကို ဆပ်ရန်ကြိုးစားခဲ့သည်။ ဘုန်းခန့်သည် ဆိုးသွမ်းသူဖြစ်ပြီး မုဒြာနှင့်တွေ့ဆုံပြီးနောက် ကော်ဖီလုပ်ငန်းကို ၀င်ရောက်လာသည်။ ဘုန်းခန့်‌‌အဖေဦးတိုး၀င်းသည် သူ့တူသော်ထွဋ်အား သူ၏ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ကျူးကျော်လာနိုင်သည်ဟု ထင်သောကြောင့် ကော်ဖီလုပ်ငန်း ပျက်စီးရန် အမျိုးမျိုးဆောင်ရွက်တော့သည်။ သော်ထွဋ်ရဲ့ ကော်ဖီလုပ်ငန်းအောင်မြင်ပါ့မလား။သူရဲ့ ငယ်ကတည်းစွန့်ပစ်ခံရမှုအတွက် ဘယ်လိုလက်စားပြန်ချေမလဲ။ ကုမ္ပဏီကို လုကြရင်း ဘယ်လိုတွေ ဆက်ဖြစ်မလဲ။ မုဒြာနဲ့ရော လေးပွင့်ဆိုင်အချစ်တွေဖြစ်မှာလား။ အခြားဘာဇာတ်လမ်း‌တွေရှိသေးလဲဆိုတာ....
ကိုးကား
ကဏ္ဍ: မြန်မာ ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများ
ဝင်ဆာ ရဲတိုက်
ဝင်ဆာ ရဲတိုက်သည် အလယ်ခေတ် မှ ရဲတိုက် တစ်ခုဖြစ်ပြီး အင်္ဂလိပ် ကောင်တီ တစ်ခုဖြစ်သော ဘက်ခ်ရှိုင်းယား ရှိ တော်ဝင် နေအိမ် ဖြစ်သည်။ ဗြိတိသျှ တော်ဝင်မိသားစု နှင့် ဆက်နွယ်နေမှု နှင့် ၎င်း၏ ဗိသုကာ လက်ရာ ဆန်းကြယ်မှုတို့ကြောင့် ထင်ရှားသည်။ မူလ ရဲတိုက်ကို နော်မန်တို့၏ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်မှု အပြီးတွင် အောင်နိုင်သူ ဝီလီယံက တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ပထမ ဟင်နရီ ဘုရင် လက်ထက်မှ စ၍ ထိုရဲတိုက်ကို ဘုရင်အဆက်ဆက်က အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး ဥရောပတွင် အကြာဆုံး အသုံးပြုခဲ့သည့် နန်းတော် တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။
မြဂနိုင်ရွာ၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်
မြဂနိုင်ရွာ (Myaganaing)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်၊ ကနီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၇၂၆၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကုန်းဟောင်းရွာ၊ မိုင်းပန်မြို့နယ်
ကုန်းဟောင်းရွာ (Konehawng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မိုင်းပန်မြို့နယ်၊ နားမွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၅၆၃၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နားမွန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၂၄၂ ဦး၊ မ ၄၈၀၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၀၄၂ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းပန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျောက်တန်းရွာ၊ ခရစ်ကျောက်တန်း
ကျောက်တန်းရွာ(Kyauktan)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ကော့ကရိတ်ခရိုင်၊ ကော့ကရိတ်မြို့နယ်၊ ခရစ်ကျောက်တန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၆၁၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခရစ်ကျောက်တန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၁၁၇၄ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၄၉၉၃ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကော့ကရိတ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အရှေ့တောင်ရွာ၊ ဆင်ဘုတ်
အရှေ့တောင်ရွာ၊ ဆင်ဘုတ်
ဓနုံးချောင်းရွာ၊ ခရိုင်ဘော်
ဓနုံးချောင်းရွာ၊ ခရိုင်ဘော်
ပတုပ်ရွာ၊ ပတုပ်
ပတုပ်ရွာ၊ ပတုပ်
နောင်လန်းရွာ၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်
နောင်လန်းရွာ (Nawnglan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်၊ ပုန်းထွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၆၅၁၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပုန်းထွန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၀၇ ဦး၊ မ ၁၄၃၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၃၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကျဲရွာ၊ ဂန့်ဂေါမြို့နယ်
ကျဲရွာ (Kye)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ဂန့်ဂေါခရိုင်၊ ဂန့်ဂေါမြို့နယ်၊ ကျဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၉၂၅၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၃၉ ဦး၊ မ ၃၇၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၁၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဂန့်ဂေါမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သိုက်တူးကုန်းရွာ၊ မိဿလင်
သိုက်တူးကုန်းရွာ၊ မိဿလင်
ငရိုက်ရိုးရွာ၊ ပတုပ်
ငရိုက်ရိုးရွာ၊ ပတုပ်
မဇူကထောင်ရွာ၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်
မဇူကထောင်ရွာ(Mazukahtaung)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်၊ အင်ဆာခရန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၂၀၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နားလင်းရွာ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်
နားလင်းရွာ (Narlin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်၊ မိုင်းပျဉ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၀၃၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းပျဉ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၈၃၄ ဦး၊ မ ၂၇၃၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၅၆၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟိုပုံးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စိန်လုံကဘား
စိန်လုံကဘား
ကချင်ပြည်နယ် အတွင်းရှိမြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်။ ဗန်းမော်မြို့ အရှေ့စူးစူး ၂၆ မိုင်ခန့်အရပ် တွင် တည်ရှိသည်။ ပေ ၆ဝဝဝ ကျော်မြင့်သော တောင်တန်းကြီးပေါ်တွင်နေ၍ ရာသီဥတုမှာ ချမ်းအေးလှသည်။ ကချင်တောင်တန်းများရှိ စော်ဘွားများအား ကြီးကြပ်အုပ်ချုပ်ရသော တောင်တန်းဝန်ထောက် ရုံးစိုက်ရာမြို့ ဖြစ်သည်။ ဗန်းမော်မြို့သို့ နွားဝန်တင် လားဝန်တင်များနှင့်သာ ကူးသန်းသွားလာကြသည်။ အင်္ဂလိပ်အစိုးရလက်ထက်ကမ မကြာမကြာပုန်ကန်ထကြွတတ်သော ကချင်လူမျိုးများအား စောင့်ကြပ်ရန် စစ်ပုလိပ်တပ်ခွဲတစ်ခုကို ချထားခဲ့ဖူးသည်။ယခုအခါမူ ကချင်ပြည်နယ်သည် ပြည်ထောင်စုအတွင်း၌ ပါဝင် နေသဖြင့် အေးချမ်းစွာရှိပေသည်။ စိန်လုံကဘားမြို့တွင် အစိုးရ မူလတန်း လွန်ကျောင်း တစ်ကျောင်းရှိသည်။
၁၉၉၉ UEFA ချန်ပီယံလိဂ် ဗိုလ်လုပွဲ
နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း
မန်ယူနဲ့ ဘိုင်ယန်အသင်းတို့ဟာ ဒီဗိုလ်လုပွဲမတိုင်ခင်မှာ ပြိုင်ပွဲအသွင်ယှဉ်ပြိုင်မှုအနေနဲ့ နှစ်ကြိမ်သာ တွေ့ဆုံခဲ့ဖူးပြီး အဲဒီနှစ်ကြိမ်လုံးကလည်း ၁၉၉၈-၉၉ ဘောလုံးရာသီ အစောပိုင်းမှာဖြစ်ပြီး နှစ်ကြိမ်လုံး သရေပွဲနဲ့သာ အဆုံးသတ်ခဲ့ပါတယ်။ မန်ယူအသင်းဟာ အခြားဂျာမန်ကလပ်အသင်းတွေထဲမှာ ဘိုရပ်ရှားဒေါ့မန်အသင်းနဲ့သာ ယှဉ်ပြိုင်ကစားခဲ့ဖူးပြီး စုစုပေါင်း ခြောက်ပွဲကစားရာမှာ သုံးပွဲနိုင်၊ နှစ်ပွဲသရေ၊ တစ်ပွဲရှုံးခဲ့ပါတယ်။ ဒီအထဲမှာ နှစ်ပွဲပေါင်း ဆယ်ဂိုး-တစ်ဂိုးနဲ့ အနိုင်ရခဲ့တဲ့ ၁၉၆၄-၆၅ Inter-Cities Fairs Cup ဒုတိယအဆင့်ပွဲစဉ်နဲ့ နှစ်ပွဲပေါင်း နှစ်ဂိုး - ဂိုးမရှိ နဲ့ ရှုံးနိမ့်ခဲ့တဲ့ ၁၉၉၆-၉၇ UEFA ချန်ပီယံလိ(ဂ်) အကြိုဗိုလ်လုပွဲအဆင့်ပွဲစဉ်တွေလည်း ပါဝင်ပါတယ်။ ဘိုင်ယန်အသင်းဟာလည်း အင်္ဂလန်ကလပ်အသင်းတွေနဲ့ ယှဉ်ပြိုင်ကစားရာမှာ အလားတူပဲ အနည်းငယ် အသာစီးရထားပြီး စုစုပေါင်း (၂၂)ပွဲ ကစားခဲ့ရာမှာ (၇)ပွဲနိုင်၊ (၉)ပွဲသရေ၊ (၆)ပွဲ ရှုံးနိမ့်ထားခဲ့ပါတယ်။ ၁၉၇၅ ဥရောပဖလား ဗိုလ်လုပွဲမှာ လိဒ်(စ်)ယူနိုက်တက် အသင်းကို အနိုင်ရခဲ့တဲ့ပွဲနဲ့ ၁၉၈၂ ဗိုလ်လုပွဲမှာ အက်စတွန်ဗီလာ အသင်းကို ရှုံးနိမ့်ခဲ့တဲ့ပွဲတွေလည်း အပါအဝင် ဖြစ်ပါတယ်။ ၁၉၇၅ မှာ လိဒ်(စ်)အသင်းကို အနိုင်ယူခဲ့တဲ့ပွဲအပါအဝင် ဘိုင်ယန်အသင်းဟာ ယခု ၁၉၉၉ ဗိုလ်လုပွဲ မတိုင်ခင်မှာ ဥရောပဖလားကို သုံးကြိမ်တိတိ ရရှိခဲ့ဖူးပါတယ်။ ၁၉၇၄ မှ ၁၉၇၆ အထိ သုံးနှစ်ဆက်တိုက် ဗိုလ်စွဲခဲ့ပြီး ရီးရဲယ်(လ်)မက်ဒရစ် (၁၉၅၆-၁၉၆၀)၊ အေဂျက် (၁၉၇၁-၁၉၇၃) အသင်းတွေပြီးရင် ဒီလို သုံးနှစ်ဆက်တိုက် ဗိုလ်စွဲအောင် စွမ်းဆောင်နိုင်တဲ့ တတိယမြောက်အသင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဘိုင်ယန်အသင်းဟာ ၁၉၈၂၊ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွေမှာလည်း ဗိုလ်လုပွဲအထိ တက်လှမ်းနိုင်ခဲ့ပြီး ဒုတိယဆု နှစ်ကြိမ် ရရှိခဲ့ပါတယ်။ ဘိုင်ယန်အသင်းဟာ နောက်ထပ်တစ်ကြိမ် ဥရောပဖလားကို ဗိုလ်စွဲနိုင်ဖို့ (၂၃)နှစ်တိတိ စောင့်ဆိုင်းနေခဲ့ရတာဖြစ်ပြီး ၁၉၆၈ တစ်ကြိမ်တည်းသာ ဗိုလ်စွဲခဲ့တဲ့ မန်ယူအသင်းကတော့ နောက်တစ်ကြိမ် ဆုဖလားရဖို့အတွက် ပိုမိုကြာမြင့်အောင် စောင့်ဆိုင်းနေခဲ့ရပါတယ်။ သက်ဆိုင်ရာ လိဂ်ပြိုင်ပွဲတွေမှာ ချန်ပီယံဆု မရခဲ့တဲ့ အသင်းတွေ ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခွင့်ရှိတဲ့ ဒုတိယအကြိမ်မြောက် ကျင်းပတဲ့ ချန်ပီယံလိဂ်ပြိုင်ပွဲ ဖြစ်ပေမယ့် မန်ယူနဲ့ ဘိုင်ယန် နှစ်သင်းစလုံးဟာ ဒီလိုမျိုးယှဉ်ပြိုင်ခွင့် ရပြီးနောက်ပိုင်းမှာ သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံ ချန်ပီယံ မဟုတ်ဘဲနဲ့ ချန်ပီယံလိဂ်မှာ ဗိုလ်လုပွဲအထိ တက်ရောက်နိုင်တဲ့ ပထမဆုံးအသင်းတွေ ဖြစ်ကြပါတယ်။ သို့လင့်ကစား ချန်ပီယံလိဂ် ဗိုလ်လုပွဲ ယှဉ်ပြိုင်ကစားချိန်မှာ နှစ်သင်းစလုံးဟာ ၁၉၉၈-၉၉ ဘောလုံးရာသီရဲ့ သက်ဆိုင်ရာလိဂ်တွေမှာ ဗိုလ်စွဲခဲ့ကြပြီး ဖြစ်ပါတယ်။ ဘိုင်ယန်အသင်းဟာ မေလ (၉) ရက်နေ့မှာ ဟာသာဘာလင်အသင်းနဲ့ တစ်ဂိုး-တစ်ဂိုး သရေကျခဲ့အပြီးမှာ ဘွန်ဒက်စ်လီဂါချန်ပီယံ ဖြစ်ခဲ့ပြီး မန်ယူအသင်းကတော့ ပြည်တွင်းဘောလုံးရာသီ နောက်ဆုံးပွဲစဉ်အဖြစ် မေလ (၁၆) ရက်နေ့မှာ တော့တင်ဟမ် ဟော့စပါးစ် အသင်းကို တစ်ဂိုး-ဂိုးမရှိနဲ့ ရှုံးနိမ့်နေရာကနေ ပွဲအပြီးမှာ ၂ဂိုး-တစ်ဂိုးနဲ့ အနိုင်ရရှိပြီး ပြိုင်ဘက် အာဆင်နယ်အသင်းထက် တစ်မှတ်အသာနဲ့ ပရီးမီးယားလိဂ်ချန်ပီယံ ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ ဘိုင်ယန်နဲ့ မန်ယူ နှစ်သင်းစလုံးဟာ ဖလားသုံးလုံးအောင်မြင်မှုအတွက် မျှော်လင့်ချက်ရှိနေကြပြီး မန်ယူအသင်းက မေလ (၂၂) ရက်နေ့ ၁၉၉၉ FA Cup ဗိုလ်လုပွဲမှာ နယူးကာဆယ်အသင်းကို အနိုင်ရပြီး ပရီးမီးယားလိဂ်အပြင် FA Cup ကိုပါ ရရှိထားပြီး ဘိုင်ယန်အသင်းကလည်း ဘွန်ဒက်စ်လီဂါချန်ပီယံအပြင် ဇွန်လ ၁၂ ရက်နေ့မှာ ဝါဒါဘရီမင်အသင်းနဲ့ ယှဉ်ပြိုင်ရမယ့် DFB-Pokal ဖလား ဗိုလ်လုပွဲကိုလည်း ရောက်ရှိနေခဲ့ပြီး ဖြစ်ပါတယ်။
ဘောလုံးကွင်း နှင့် လက်မှတ်
ပွဲကစားမယ့် ကမ့်(ပ်)နူးဘောလုံးကွင်းကြီးရဲ့ ပရိသတ်ဝင်ဆန့်မှုကို လူဦးရေ တစ်သိန်းကျော်ကနေ ၉၂,၀၀၀ အထိ ဗိုလ်လုပွဲကျင်းပချိန်မှာ ယာယီလျှော့ချထားခဲ့ပါတယ်။ ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ (၆) ရက်နေ့က ပေါ်တူဂီနိုင်ငံ၊ လစ်စဘွန်းမြို့မှာ ကျင်းပခဲ့တဲ့ UEFA အမှုဆောင်အရာရှိအစည်းအဝေးမှာ ဗိုလ်လုပွဲကျင်းပရန် ဘောလုံးကွင်းအဖြစ် ကမ့်(ပ်)နူးကွင်းကို ရွေးချယ်ခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။ အဲ့ဒီမတိုင်ခင် လေးလအလိုမှာ ဗိုလ်လုပွဲအတွက် ကွင်းရေးချယ်နိုင်ရေးကို စတင်ပြင်ဆင်ခဲ့ကြပြီး ဘာစီလိုနာအသင်းက အသင်းရဲ့ နှစ်တစ်ရာပြည့် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ကမ့်(ပ်)နူးမှာ ဗိုလ်လုပွဲကျင်းပခွင့်ရရှိနိုင်ရေးအတွက်ကို ၁၉၉၈၊ မေလမှာ လျှောက်ထားခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ လန်ဒန်မြို့မှ ဝင်ဘလေကွင်း၊ မာဆေးလ်မြို့မှ စတိတ်ဒီ ဗီလိုဒရုမ်းကွင်းတွေကလည်း ဗိုလ်လုပွဲကျင်းပခွင့်ကို လျှောက်ထားခဲ့ကြပေမယ့် စိတ်ချလုံခြုံရမှု၊ သက်တောင့်သက်သာရှိမှုနှင့် ပရိသတ်ဝင်ဆန့်မှုတွေမှာ ကမ့်(ပ်)နူးကွင်းက သာလွန်ကောင်းမွန်တယ်လို့ UEFA ဘောလုံးကွင်းကော်မတီက သတ်မှတ်ရွေးချယ်ခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။ ၁၉၈၉ ဥရောပဖလား ဗိုလ်လုပွဲစဉ်အဖြစ် အီတလီကလပ် အေစီမီလန်အသင်းက ရိုမေးနီးယားကလပ် စတူအာ ဘူခါရက်အသင်းကို လေးဂိုး-ဂိုးမရှိနဲ့ အနိုင်ရခဲ့တဲ့ပွဲကို ကမ့်(ပ်)နူးကွင်းကြီးမှာ လက်ခံကျင်းပခဲ့ပါတယ်။ ဥရောပရှုံးထွက်ဖလားပွဲ ဗိုလ်လုပွဲနှစ်ကြိမ် (၁၉၇၂၊ ၁၉၈၂) ကိုလည်း လက်ခံကျင်းပခဲ့ပြီး ၁၉၈၂ ပြိုင်ပွဲမှာ ဘာစီလိုနာအသင်းက ဗိုလ်စွဲခဲ့ပါတယ်။ ကမ့်(ပ်)နူးကွင်းကြီးကို ၁၉၅၄ မှ ၁၉၅၇ အထိ သုံးနှစ်ကျော်ကြာ အချိန်ယူဆောက်လုပ်ခဲ့ပြီး ထပ်မံတိုးချဲ့လို့မရတော့တဲ့ အိမ်ကွင်းအဟောင်းဖြစ်တဲ့ Camp de Les Corts ရဲ့ အနီးမှာ အစားထိုးတည်ဆောက်ခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။ ကွင်းရဲ့ မူလလူဦးရေဝင်ဆန့်မှုဟာ ၉၃,၀၀၀ ဖြစ်ပေမယ့် ပထမဦးဆုံး လက်ခံကျင်းပတဲ့ အဓိကပြိုင်ပွဲဖြစ်တဲ့ ၁၉၇၂ ဥရောပရှုံးထွက်ဖလားဗိုလ်လုပွဲမှာ လာရောက်ကြည့်ရှုသူ ၂၅,၀၀၀ မပြည့်ခဲ့ပါဘူး။ ၁၉၈၂ ခုနှစ်ကတော့ ပွဲအများဆုံး လက်ခံကျင်းပပေးခဲ့တဲ့နှစ်ဖြစ်ပြီး ၁၉၈၂ ဥရောပရှုံးထွက်ဖလားဗိုလ်လုပွဲသာမက ၁၉၈၂ ကမ္ဘာ့ဖလားပွဲ ၅ ပွဲတိတိ နူးကမ့်(ပ်)ကွင်းကြီးမှာ ကစားခဲ့ရာမှာ ဒုတိယအဆင့် အုပ်စု (က) ပွဲစဉ် သုံးပွဲလုံးသာမက ပိုလန်နဲ့ အီတလီတို့ ယှဉ်ပြိုင်ကစားခဲ့ကြတဲ့ အကြိုဗိုလ်လုပွဲပါ ပါဝင်ပါတယ်။ ထိုအချိန်မှာ ကွင်းဝင်ဆန့်မှုဟာ လူဦးရေ ၁၂၀,၀၀၀ ကျော် ဖြစ်နေပါပြီ။ ၁၉၈၉ မှာ ဥရောပဖလားဗိုလ်လုပွဲကို ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် လက်ခံကျင်းပပေးခဲ့အပြီး သုံးနှစ်အကြာမှာ ဘာစီလိုနာမှာ ကျင်းပတဲ့ ၁၉၉၂ နွေရာသီ အိုလံပစ်အားကစားပြိုင်ပွဲ ဘောလုံးအားကစားနည်းရဲ့ ပင်မကစားကွင်းအဖြစ် ကမ့်(ပ်)နူးကွင်းကို ရွေးချယ်ခဲ့ပါတယ်။ ကမ့်(ပ်)နူးကွင်းမှာ အုပ်စုပွဲတစ်ပွဲ၊ ကွာတားဖိုင်နယ်ပွဲနှစ်ပွဲ၊ အကြိုဗိုလ်လုပွဲတစ်ပွဲ၊ တတိယနေရာလုပွဲနဲ့ ဗိုလ်လုပွဲတွေ ကျင်းပခဲ့ပြီး အိမ်ရှင်စပိန်အသင်းက ရွှေတံဆိပ် ဆွတ်ခူးခဲ့ပါတယ်။ နောက်နှစ်မှာတော့ ကွင်းကို ပုံစံအသစ် ပြန်လည်ပြင်ဆင်ရာမှာ လူဝင်ဆန့်မှုဦးရေကို ၁၁၅,၀၀၀ အထိ လျှော့ချခဲ့ပါတယ်။ ကွင်းအတွင်းမှာ မတ်တပ်ရပ်ပြီး ကြည့်ရှုခွင့်နဲ့ပတ်သတ်တဲ့ UEFA စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းတွေအရ နူးကမ့်(ပ်)ကွင်းရဲ့ အပေါ်ဆင့်အပိုင်းအချို့ကို ၁၉၉၉ ချန်ပီယံလိဂ် ဗိုလ်လုပွဲအတွက် ပိတ်ထားခဲ့ရတဲ့အတွက် လူဝင်ဆန့်မှုဟာ ၉၂,၀၀၀ ဝန်းကျင်သာ ကျန်ရှိပါတော့တယ်။ ဒီအထဲမှာမှ သုံးပုံနှစ်ပုံကို ဗိုလ်လုပွဲရောက် အသင်းနှစ်သင်းအတွက် ဖယ်ထားခဲ့ပါတယ် (တစ်သင်းစီအတွက် လက်မှတ် ၃၀,၀၀၀ ခန့်)။ ကျန်ရှိတဲ့ သုံးပုံတစ်ပုံကို မြို့ခံဘာစီလိုနာပရိသတ်တွေ (လက်မှတ် ၇,၅၀၀ ခန့်)၊ UEFA နဲ့ ပြိုင်ပွဲအတွက် ကူညီထောက်ပံ့သူတွေ ကြားမှာ ခွဲဝေခဲ့ပါတယ်။ မန်ယူအသင်းအတွက် ဝေစုအနေနဲ့ လက်မှတ် ၃၀,၀၀၀ ခန့်သာ ရရှိခဲ့ပေမယ် ဗိုလ်လုပွဲကြည့်ရှုအားပေးဖို့ မန်ယူပရိသတ် ၅၀,၀၀၀ ကျော် ဘာစီလိုနာမြို့ကို ရောက်ရှိလာတယ်လို့ ခန့်မှန်းကြပါတယ်။
ဒိုင်လူကြီးများ
အီတလီနိုင်ငံမှ ပီယာလွီဂီ ကော်လီနာကို ဗိုလ်လုပွဲအတွက် ကွင်းလယ်ဒိုင်အဖြစ် တာဝန်ပေးခဲ့ပါတယ်။ ကော်လီနာဟာ ၁၉၉၅ ခုနှစ်မှာ ဖီဖာအသိအမှတ်ပြု အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာဒိုင်လူကြီးဖြစ်လာပြီး ဥရောပအဆင့်ပွဲအဖြစ် ၁၉၉၅-၉၆ ရာသီ UEFA ဖလားပွဲတွေမှာ စတင်ကိုင်တွယ်ခဲ့ပါတယ်။ ၁၉၉၈ နိုဝင်ဘာလ (၄) ရက်နေ့က ဘာစီလိုနာနဲ့ ဘိုင်ယန်မြူးနစ်တို့ နူးကမ့်(ပ်)ကွင်းမှာ ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့တဲ့ အုပ်စုအဆင့်ပွဲစဉ်အပါအဝင် လက်ရှိရာသီ ချန်ပီယံလိဂ် အုပ်စုအဆင့်ပွဲစဉ်သုံးပွဲပါပါမှ စုစုပေါင်း ချန်ပီယံလိဂ်ပွဲရှစ်ပွဲသာ ကိုင်တွယ်ထားခဲ့ဖူးပေမယ့် ကော်လီနာဟာ ၁၉၉၆ နွေရာသီအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲတွင် နိုက်ဂျီးရီးယားနဲ့ အာဂျင်တီးနားတို့ရဲ့ ဗိုလ်လုပွဲအပါအဝင် ပွဲလေးပွဲနဲ့ ၁၉၉၈ ဖီဖာကမ္ဘာ့ဖလား အုပ်စုပွဲစဉ်နှစ်ပွဲတို့ကို ကိုင်တွယ်ထားခဲ့ပြီး ဖြစ်ပါတယ်။ ကော်လီနာနှင့်အတူ အီတလီလူမျိုးများဖြစ်ကြတဲ့ ဂန်နာရို မက်ဇီနှင့် ကလော်ဒီယို ပက်ဂလီစီတို့က လက်ထောက်ဒိုင်လူကြီးများအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဖီအိုရန်ဇို ထရီအိုစီက စတုတ္တဒိုင်အဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ယူခဲ့ကြပါတယ်။
ဖွင့်ပွဲအခမ်းအနား
ဗိုလ်လုပွဲ မစတင်ခင်မှာ အော်ပရာအဆိုတော် မွန့်ဆာရတ် ကာဘယ်လ်က ဂေါ့ဖ်ကားနဲ့ ကွင်းအနှံ့လှည့်ပတ်ပြီး ဘာစီလိုနာ သီချင်းကို တိုက်ရိုက်သီဆိုဖျော်ဖြေခဲ့ပါတယ်။ ဒီလို ဖျော်ဖြေရာမှာ ကွယ်လွန်သွားခဲ့တဲ့ ရော့ခ်အဆိုကျော် ဖရက်ဒီမာကျူရီရဲ့ အသံဖမ်းယူထားမှုတွေနဲ့ အတူပူးတွဲပြီး သူ့ရဲ့ ပုံရိပ်တွေကို ကွင်းအတွင်းက လျှပ်စစ်ဖန်သားပြင်ပေါ်မှာ ပြသခဲ့ပါတယ်။ ဖွင့်ပွဲအခမ်းအနားမှာ ဘာစီလိုနာမြို့ရဲ့ ထင်ရှားတဲ့ အထင်ကရ နေရာတွေကို ကြီးမားတဲ့ လေမှုတ်ရုပ်တွေအဖြစ် ဖန်တီးပြီး ခင်းကျင်းပြသခဲ့သလို ဗိုလ်လုပွဲယှဉ်ပြိုင်မယ့် အသင်းနှစ်သင်းရဲ့ အထိမ်းအမှတ်အလံတွေကို ဝှေ့ယမ်းပြသခဲ့ကြပါတယ်။ ဘိုင်ယန်မြူးနစ်ပရိသတ်များက ထိုအချိန်အတွင်းမှာ ဘိုင်ယန်အသင်းရဲ့ အမည်ကို ထောင်ပေါင်းများစွာသော ရောင်စုံကဒ်ပြားတွေနဲ့ ဖန်တီးပြီး သရုပ်ပြခဲ့ပါတယ်။
လူရွေးချယ်မှု
မန်ယူအသင်းခေါင်းဆောင် ရွိုင်ကိန်းနဲ့ အလယ်တန်းလူ ပေါလ်စခိုးလ်စ်တို့ နှစ်ယောက်ဟာ ပွဲပယ်ခံထားရတဲ့အတွက် ဗိုလ်လုပွဲနဲ့ လွဲချော်ခဲ့ရပြီး မန်ယူအသင်းမန်နေဂျာ အဲလက်စ် ဖာဂူဆန်အနေနဲ့ ဒေးဗစ်ဘက်ခမ်းကို နစ်ကီဘတ်နဲ့ တွဲဖက်ပြီး အလယ်တန်းဗဟိုမှာ ပွဲထုတ်ခဲ့ရသလို ရိုင်ယန်ဂစ်ကို ညာတောင်ပံ၊ ယက်စ်ပါ ဘလွန်ကွစ်ကို ဘယ်တောင်ပံမှာ နေရာချခဲ့ရပါတယ်။ ရွိုင်ကိန်းဟာ FA Cup ဗိုလ်လုပွဲမှာ ဒဏ်ရာရပြီး နောက်ရာသီအစထိ ပြန်ကစားနိုင်တော့မှာ မဟုတ်ပေမယ့် ပွဲပယ်ခံထားရပြီးသား ဖြစ်တဲ့အတွက် ဒဏ်ရာရတာဟာ ဘာမှ မထူးတော့ပါဘူး။ နော်ဝေနောက်ခံလူ ဟန်းနင်းဘာ့ဂ်ဟာလည်း ဒဏ်ရာကြောင့် လွဲချော်ခဲ့ရပြီး နော်ဝေသားပဲဖြစ်တဲ့ ရွန်နီဂျွန်ဆင်က အလယ်တန်းမှာ နစ်ကီဘတ်နဲ့ တွဲကစားဖို့ စီစဉ်ထားရာကနေ နောက်တန်း အလယ်လူအဖြစ်နဲ့ပဲ ခြေဖနောင့် ဒဏ်ရာကနေ ပြန်လည်သက်သာလာတဲ့ ဟော်လန်ကစားသမား ယက်ပ်စတမ်းနဲ့ တွဲဖက်ပြီး ပွဲထွက်လာခဲ့ပါတယ်။
ကျီးနှစ်ပင်ရွာ၊ ကျီးနှစ်ပင်
ကျီးနှစ်ပင်ကျေးရွာသည် ဖျာပုံခရိုင် ဖျာပုံမြို့နယ်၊ ကျီးနှစ်ပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ပါဝင်သည်။လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့်ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းကိုအဓိကလုပ်ကိုင်အသက်မွေးသည်။ဖျာပုံမြို့မှတစ်ဆင့် စက်လှေဖြင့် မိနစ် ၃၀၊ ၄၅ မိနစ်ခန့်သွားရောက်ရသည်။ဆိုင်ကယ်လမ်းရှိသော်လဲ မိုးရာသီတွင်အသုံးမပြုနိုင်သေးပါ။လျှပ်စစ်မီး၊သောက်ရေနှင့်ရာသီမရွေးသွားလာနိုင်သော လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးသည်ကျီးနှစ်ပင်ကျေးရွာ၏အဓိကလိုအပ်ချက်ဖြစ်သည်။ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းရှိသည်။
ကျီးနှစ်ပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျီးနှစ်ပင်၊ ကျုံဝါး၊ တူးမြောင်းကျေးရွာများ ပါဝင်သည်။
တာ့ခမ်ဂိတ်
၂၀၂၁ ခု၊ ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက်တွင် တာ့ခမ်ဂိတ်ကို တာလီဘန်တို့က စီးနင်းကာ ၂၀၂၁ တာလီဘန်ထိုးစစ်များကြောင့် ဒုတိယမြောက်ဆုံးရှုံးရသော နယ်စပ်ဂိတ်ဖြစ်လာသည်။ ပါကစ္စတန်ဘက်မှ တုံ့ပြန်မှုအဖြစ် ယင်းတို့ဘက်ကို ပိတ်ထားသည်။
ဗလာစာအုပ်
ဗလာစာအုပ်(Trapped)သည် CANAL+ Myanmar Productionနှင့် Forever Groupတို့ ရိုက်သည့် စိတ်ကူးယဉ် ထိတ်လန့်ဖွယ် ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲဖြစ်သည်။
ကိုးကား
https://www.facebook.com/canalplusmmfg https://www.canalplus-myanmar.com/ https://myyangon.com.mm/mm/article/myanmar-horror-series-trapped http://www.myanmarcelebrity.com/2022/09/blog-post_88.html?m=1 https://celegabar.com/cele-news/28429 ကဏ္ဍ: မြန်မာ ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများ
ကုန်းဟိန်းရွာ၊ မိုင်းပန်မြို့နယ်
ကုန်းဟိန်းရွာ (Konehing)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မိုင်းပန်မြို့နယ်၊ နားမွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၅၆၄၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နားမွန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၂၄၂ ဦး၊ မ ၄၈၀၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၀၄၂ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းပန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျွန်းကုန်းရွာ၊ အိုးဘိုကုန်း
ကျွန်းကုန်းရွာ (Kyunkone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်၊ အိုးဘိုကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၄၄၉၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အိုးဘိုကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၁၂ ဦး၊ မ ၉၀၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၂၀ ဦးနေထိုင်သည်။
မြေဩဇာ
အပင်များ ကြီးပွားဖြစ်ထွန်းရန် မြေဆီလွှာတွင် ဓာတ်ပစ္စည်းများ အနည်းဆုံး တဆယ့်သုံးမျိုးလိုပေသည်။ လေနှင့် ရေကောင်းစွာ ရရှိသော သာမန်မြေမျိုးတွင် ဓာတ်ပစ္စည်း ဆယ်မျိုးကို အပင်များအတွက် လုံလောက်အောင် ရရှိနိုင်သည်။ သို့ရာတွင်ကျန်ဓာတ်ပစ္စည်း သုံးမျိုးဖြစ်သည့် နိုက်ထရိုဂျင်၊ ပိုတက်ဆီယမ်နှင့် ဖော့စဖောရပ် ဓာတ်များမှာမူ အချို့မြေမျိုးတွင် ချို့တဲ့နေသည့်ပြင် အသီးအနှံပင်များက စုတ်ယူသုံးစွဲလိုက်သဖြင့် မြေဆီ၌ လျင်မြန်စွာ ကုန်ခန်းသွားတတ်လေသည်။ ပုံစံအားဖြင့် ဂျုံစပါးအချိန်တစ်တန်ထွက်သည့် လယ်မြေမှ နိုက်ထရိုဂျင်ဓာတ် ၄၇ ပေါင်ခန့်၊ ဖော့စဖောရပ်ဓာတ် ၁၈ ပေါင်နှင့် ပိုတက်ဆီယမ်ဓာတ် ၁၂ ပေါင်ခန့်မျှ ယုတ်လျော့သွားကြောင်း သိရသည်။ မြေဆီလွှာတွင် အပင်များ၏ လိုရင်း ဓာတ်ပစ္စည်းတစ်ခုခု ချို့တဲ့နေလျှင်ဖြစ်စေ၊ အသီးအနှံပင်များကိုလယ်မြေ၌ ဆက်ကာဆက်ကာ စိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် ထိုဓာတ်ပစ္စည်း ဩဇာများ တစ်နှစ်ထက်တစ်နှစ် ယုတ်လျော့ကုန်ခန်း သွားသည့်အခါဖြစ်စေ အသီးထွက်မှာ တဖြည်းဖြည်း ညံ့ဖျင်းလာဖွယ်ရာရှိလေသည်။ ထို့ကြောင့် လယ်မြေများမှ အသီးအနှံအထွက် ပိုမို ကောင်းမွန်လာစေရန်၊ အပင်နှင့် တိရစ္ဆာန်များမှ ဖြစ်သော မြေဩဇာကိုဖြစ်စေ မြေဆီလွှာတွင် ထပ်လောင်း ဖြည့်စွက်ပေးရလေသည်။ ဗက်တီးရီးယားများက ထိုမြေဩဇာများကို အပင်၏ အစာဖြစ်အောင် ပြောင်းပေးလိုက်မှသာ အပင်များသည် ထိုအစာကို စားသုံးမှီဝဲနိုင်ကြသည်။ အပင်များကြီးပွားဖြစ်ထွန်းရန် အလိုဆုံး ဓာတ်ပစ္စည်းမှာ နိုက်ထရိုဂျင်ပင်ဖြစ်သည် ။ မြေဆီလွှာ၌လည်း ဤနိုက်ထရိုဂျင်ဓာတ် မကြာခဏလိုလျက် ရှိတတ်သည်။ သို့ဖြစ်ခြင်းကြောင့် အပင်များ အထူးလိုသည့် နိုက်ထရိုဂျင်ဓာတ်ကို အပင်များ စားသုံးနိုင်လာရန် ဗက်တီးရီးယားများက နိုက်ထရိတ်ဓာတ်နှင့် အခြားနိုက်ထရိုဂျင် ဒြဗ်ပေါင်းများ အဖြစ်သို့ ပြောင်းပေးလိုက်ကြသည်။ တောင်အမေရိကတိုက်ရှိ ချီလီနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း၌ နိုက်ထရိုဂျင်ဓာတ်လိုနေသော လယ်မြေများအတွက် မြေဩဇာအဖြစ် အသုံးချနိုင်သော ဆိုဒီယမ်နိုက်ထရိတ်ဓာတ်ပါသည့်မြေမျိုးရှိလေသည်။ နိုက်ထရိုဂျင်ဓာတ်ပါရှိသော အခြားမြေဩဇာများမှာ အမ်မိုနီယမ် ဆာလဖိတ်နှင့် လူတို့ ဖော်စပ်ယူသော ကယ်လဆီယမ် နိုက်ထရိတ်နှင့် ကယ်လဆီယမ် ဆိုင်ယနီမိုက်တို့ဖြစ်ကြသည်။ မြင်းသေ၊ နွားသေ၊ ခွေးသေ အစရှိသည့် တိရစ္ဆာန်ကောင်တို့၏ အသားမှုန့်၊ ငါးမှုန့်နှင့် ဝါစေ့ဖတ်စသည်တို့သည်လည်း ဩဇာရှိသော၊ ခွေးသေ အစရှိသည့် တိရစ္ဆာန်ကောင်တို့၏ အသားမှုန့်၊ ငါးမှုန့်နှင့် ဝါစေ့ဖတ်စသည်တို့သည်လည် ဩဇာရှိဝတ္ထုမှရသော မြေဩဇာများဖြစ်ကြသည်။
၁၉၁၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၁၈ ခုနှစ်အထိ ဖြစ်ပွားခဲ့သော ပထမကမ္ဘာစစ်သည် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်တွင်ရှိသော တိုင်းပြည်များတွင် မြေဩဇာအမျိုးမျိုး တီထွင်ကြဖို့မျက်စိဖွင့်ပေးသည်ဟု ဆိုရပေမည် ။ ယင်းကဲ့သို့ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းတွင် လယ်မြေများ သိမ်ဖျင်းမသွားစေရန် မြေဩဇာကျွေးလျက် ပြုပြင်ပေးရကြောင်းကို ကောင်းစွာ သဘောပေါက်လာကြသည့်အလျောက် နိုက်ထရိုဂျင်ဓာတ်ကို ပုံသေကားချ သတ်မှတ်ကာ ဓာတ်မြေဩဇာအမျိုးမျိုးကို ဖော်စပ်၍ အရောင်းအဝယ်ပြုလုပ် ကြသည်။ အပင်၏ အစာဖြစ်သော ပိုတက်ဆီယမ်နိုက်ထရိတ် ဓာတ်မြေဩဇာမျိုးကို မြေဩဇာ ပြုပြင်ရေးတွင် တနေ့တခြား အသုံးများလာကြသည်။ သို့ရာတွင် နိုက်ထရိုဂျင်ဓာတ်ချို့တဲ့နေသော မြေဆီလွှာတွင် ဓာတ်မြေဩဇာ လိုနေသည့်ဓာတ်ကို ဖြည့်စွမ်းနိုင်သည်ထက် အပင်နှင့် တိရစ္ဆာန်တို့မှ ဖြစသော မြေဩဇာမျာကို ကျွေးခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ လူဆန်ပဲပင်မျိုးများကို စိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း နိုက်ထရိုဂျင်ဓာတ် ပိုမို၍ ဖြည့်စွက်ပေးနိုင်သည်။ အခြားအသီးအနှံပင်နှင့်မတူ လူဆန်ပဲပင်များသည် မြေဆီလွှာတွင်းရှိ နိုက်ထရိုဂျင်ဓာတ်ကို မကုန်ခန်းစေသည်သာမက ထပ်လောင်း၍ပင် ဖြည့်တင်းပေးနိုင်လေသည်။ ကျွဲ နွားတိရစ္ဆာန်စား တောပဲပင်နှင့် အခြားပဲပင်မျိုးများသည်လည်း ထိုလူဆန်ပဲပင်ကဲ့သို့နိုက်ထရိုဂျင်ဓာတ် ဖြည့်စွမ်းပေးနိုင်ကြသည်။ ဥရောပတိုက်ရှိ ဂျာမနီနိုင်ငံ အယ်လဆက်နယ်၊ အိန္ဒိယ၊ အီဂျစ်နှင့် ပါးရှားနိုင်ငံများတွင်သာမန် မြေတို့၌ လိုနေသော ပိုတက်ဓာတ်ပါသည့် မြေဆီမှုန့်များကို မြေတွင်းများ တူးဖော်ခြင်းဖြင့် ရရှိနိုင်ကြသည်။ ဖော့စဖိတ်ဓာတ်လိုနေသည့်မြေမျိုးတွင် ထိုဓာတ်မျိုး ပေါင်းစပ်ပါဝင်လျက်ရှိသော ကျောက်မှုန့်များ၊ တိရစ္ဆာန်တို့၏ အရိုးမှုန့်များနှင့် သံရည်ကျိုရာတွင်ဖြစ်ပေါ်လာသော ချော်တုံးချော်ခဲတို့၏ အမှုန့်များကို မြေဩဇာ အဖြစ်ဖြင့် ကျွေးပေးရသည်။ မြေကို ပြုပြင်ရာ၌ အသုံးချကြသော အခြားမြေဩဇာ တစ်မျိုးမှာ တောင်အမေရိကတိုက် ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာကမ်းခြေနှင့် ထိုသမုဒ္ဒရာ တွင်းရှိ ကျွန်းစုများ၌ အသိုက်အအုံပြုကာ နေကြသော ပင်းဂွင်းခေါ် ပင်လယ်ငှက်တစ်မျိုး၏ ချေးဖြစ်သည်။ ထိုမြေဩဇာကိုဂွာနိုဟု ခေါ်သည်။ ဤဂွာနိုမြေဩဇာတွင် ဖော့စဖိတ်ဇာတ်ပါရှိရာ မြေကို ပြုပြင်ရန် အထူးသင့်လျော်၏။ တခါက ထိုငှက်ချေးများကို လိုက်လံစုသိမ်း၍ စီးပွားရှာသူတို့သည် အတော်ပင် ကျေးဇူးဖြစ်ထွန်းခဲ့ကြသည်။ ယခုအခါ၌မူ ထိုဂွာနိုမြေဩဇာများကို လိုသလောက်မရနိုင်တော့ချေ။
တခါတရံ တောင်သူလယ်သမားတို့သည် ကျောက်မီးသွေးပြာ၊ သစ်ကိုင်းသစ်ခက် သစ်သားတို့မှဖြစ်သော ပြာစသည့် ပြာမြေဩဇာကိုလည်းကောင်း၊ ထုံးကျောက်မှုန့်များ၊ ယောက်သွားခွံ၊ ပုစွန်ထုပ်ခွံတို့၏ အမှုန့်များကို လည်းကောင်း၊ မြေစေးနှင့်ထုံးကျောက်ရောစပ်ထားသည့် မြေဆီတစ်မျိုးကိုလည်းကောင်း၊ အမှိုက်သရိုက်နှင့် ရေပုပ်ရေစပ်များကိုလည်းကောင်း မြေဩဇာအဖြစ်ဖြင့် အသုံးချကြသည်။ တောင်သူလယ်သမားတို့သည် မိမိတို့ လုပ်ကိုင်လျက်ရှိသော လယ်မြေများကို အသီးအနှံ အထွက်ကောင်းသည်ထက် ကောင်းလာအောင် ပြန်လည်ပြုပြင်ရာ၌ ကူညီအားပေးလိုသော ဆန္ဒအလျောက် မြန်မာနိုင်ငံကဲ့သို့ စိုက်ပျိုးရေးထွန်းကားသည့် တိုင်းနိုင်ငံတို့၏ အစိုးရများသည် ဓာတုဗေဒနည်းဖြင့် ဖော်စပ်ထားသော မြေဩဇာများကို ဈေးနှုန်းချိုသာစွာဖြင့် လယ်ယာ၊ ခြံမြေလုပ်ကိုင်သူတို့အားဖြန့်ချိရောင်းချလျက်ရှိကြသည်။
ဆားတောင်ပုံရွာ၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်
ဆားတောင်ပုံရွာ (Sartaungpon)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်၊ ကနီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၄၀၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တူးမြောင်း
တူးမြောင်းသည် များသောအားဖြင့် လူတို့ ဖောက်လုပ်ထားပြီး ရေစီးသွားရန် ပြုလုပ်ထားသည်။ ၁၈ ရာစုနှင့် ၁၉ ရာစုများတွင် လေးလံသော ဝန်စည်စလယ်များ သယ်ဆောင်ရန် တူးမြောင်းများကို ဖောက်လုပ်ခဲ့ကြသည်။ တူးမြောင်းများသည် ရေကန်များ နှင့် မြစ်များ သို့မဟုတ် ပင်လယ်၊ သမုဒ္ဒရာများ နှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ တချို့ တူးမြောင်းများမှာ လှေများဖြတ်သန်းနိုင်ကြသည်။ တချို့ မှာ စိုက်ပျိုးရေးအတွက် သာ ဖြစ်သည်။ ကျော်ကြားသော ပနားမား တူးမြောင်း သည် အတ္တလန်တစ် သမုဒ္ဒရာ နှင့် ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ နှစ်ခု ကို ဆက်သွယ်ထားသည်။ မြောင်းထိန်းနံရံ များကို ရွှံ့စေးများ သို့ ကွန်ကရစ် များဖြင့် ဆောက်လုပ်ထားလေ့ရှိသည်။
သမိုင်း
ရှေးအထက်ကျော်ကာရီက တူးမြောင်းများကို ဖောက်ခဲ့သော်လည်း၊ ကုန်းမြင့်ခံလျက်ရှိသော ဒေသတို့၌ ထိုကုန်းမြင့်များကို လှေသဗ္ဗန်တို့ကျော်လွှားသွားနိုင်အောင် ကြံဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိခဲ့ချေ။ ထို့ကြောင့် တူးမြောင်းများသည် အရာရောက်သင့်သလောက် မရောက်ခဲ့ကြပေ။ သို့သော် ရေတံခါးကို ကြံစည်တီထွင်လာသည့်အခါ တူးမြောင်းဖောက်လုပ်ရေး နည်းနာတို့သည် အကြီးအကျယ် ပြောင်းလဲသွားလေသည်။ ရေတံခါးကို မည်သူက စတင်တီထွင်ခဲ့သည်ကို ကျွန်ုပ်တို့ တပ်အပ်သေချာစွာမသိရချေ။ ဟောလန်နိုင်ငံသည် အီတလီနိုင်ငံထက် ပထဝီအသွင်အပြင်အနေအထားအရ တူးမြောင်းများကို အသုံးပြုရန် အခြေအနေ ပိုကောင်းသည့်အတွက် အီတလီထက် နှစ်ပေါင်း ၁၀၀ခန့်စော၍ ရေတံခါးများကို ဖန်တီးသုံးစွဲခဲ့ကြသည်ဟု အချို့ကယူဆကြသည်။ အချို့ကမူ ၁၄၈၁−၈၇ ခုနှစ်များမှစ၍ အီတလီလူမျိုးများသာလျှင် ရေတံခါးကို ရှေးဦးစွာအသုံးပြုခဲ့ကြသည်ဟု ယူဆကြသည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ ရေတံခါားသည် ၁၄ ရာစုနှစ်သို့မဟုတ် ၁၅ ရာစုနှစ်တွင် စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့၍ ထိုသို့ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းကြောင့် ပြည်တွင်းရေကြောင်း သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးမှာ များစွာ တိုးတက်ခဲ့ရပေသည်။
နိုင်ငံခြား တူးမြောင်းများ
ဂျာမနိုင်ငံတွင်ကား ကီးတူးမြောင်းသည် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ ထိုတူးမြောင်းသည် ၆၁မိုင်ခွဲမျှ ရှည်လျား၍ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးသော တူးမြောင်းများတွင် အပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ၁၈၉၅ ခုတွင် ဖောက်လုပ်ပြီးစီး၍ မြောက်ပင်လယ်နှင့် ဗောလတစ် ပင်လယ်တို့ကို ဆက်စပ်ထားသည်။ ၁၉၀၇−၉ ခုနှစ်များအတွင်း တူးမြောင်းဝ၏အကျယ်ကို ၇၂ ပေမှ ၁၄၄ပေအထိ တိုးချဲ့ခဲ့သည်။ ရေအနက်ကိုလည်းပေ ၃၀မှ ပေ၃၆ပေအထိ တိုး၍ တူးဖော်ခဲ့၏။ ဆောင်းရသီတွင် တူးမြောင်းအတွင်းရှိ ရေသည် ခဲသဖြင့် ရေခဲခွဲသော သင်္ဘောများကို အသုံးပြု၍ ရှင်းလင်းရသည်။ သို့သော် တူးမြောင်းကို ပိတ်ထားခြင်းမရှိဘဲ တစ်နှစ်ပတ်လုံး ဖွင့်လှစ်ထား၏။ ဖြတ်သန်းသည့် သင်္ဘောများ၏ အသွားနှုန်းကို ရေမိုင် ၈.၁ နှင့် ၅.၄ အထိသာ ခွင့်ပြသည်။ အဝင်အထွက် အလွန်များသောနှစ်တွင် တူးမြောင်းကို အသုံးပြုသော သင်္ဘောပေါင်း ၅၆၀၀၀ မျှရှိသည်။ ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် ၂၄ နာရီလျှင် သင်္ဘောပေါင်း ၁၅၀ ကျော်မှ ထိုတူးမြောင်းထဲသို့ ဝင်ထွက်သွားလာကြသည်။ အဆိုပါ ကီးတူးမြောင်းအပြင် ဂျာမနီနိုင်ငံ၌ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး မဖြစ်မီ နှစ်များအတွင်း အခြားအရေးပါအရာရောက်သော တူးမြောင်းများကို ဖောက်လုပ်ခဲ့ကြပေးသည်။ ယင်းတူးမြောင်းတို့မှာ ဒေါ့တမွန့်−အမ်း−ဗေဇာတူးမြောင်း၊ ဘာလင်−ရှတတ်တင်းတူးမြောင်းနှင့် ဗရွမ်းဗတ် တူးမြောင်းတို့ ဖြစ်သည်။
ဟော်လန်နိုင်ငံရှိ တူးမြောင်းများမှာကား သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက်သာမက ရေသွင်းသော ဆည်များအတွက်လည်း ဖြစ်သည်။ ထိုနိုင်ငံရှိ တူးမြောင်းများမှာ မြေညီတွင် ခပ်ပြေပြေတူးဖောက်ထားခြင်းကြောင့် ကျယ်ဝန်း၍ ရေလည်းနက်၏။ ရေစီးလည်းနှေးသဖြင့် လှေသင်္ဘောများ အသွားအလာအတွက် ခက်ခဲခြင်းမရှိချေ။ အမ္မစတာဒမ် နှင့် အိုင်မွိုင်ဒင်ကို ဆက်သွယ်ထားသော မြောက်ပင်လယ်တူးမြောင်းကို ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် တိုးချဲဖောက်လုပ်ခဲ့ရာ အင်္ဂလန်ပြည်ရှိ မန်ချက်စတာ သင်္ဘောတူးမြောင်းအနီးပါးမျှ ကြီးကျယ်လာသည်။ ထို့နောက် အမ္မစတာဒမ်နှင့် လက်မြစ်၊ ဝါလမြစ်များကို ဆက်သွယ်ထားသော မာဗေးဒီတူးမြောင်းလည်းရှိသေး၏။ နောက်ဆုံးဖောက်လုပ်သည့် တူးမြောင်းဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သော တူးမြောင်းမှာကား အမ္မစတာဒမ်−ရိုင်းတူးမြောင်းပင်ဖြစ်လေသည်။ ထိုတူးမြောင်းကို ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ဖွင်လှစ်၍၊ အရှည် ၄၅မိုင် ရှိသည်။ ဗဲလဂျီယမ်နိုင်ငံ၌ ရှေးအကျဆုံး တူးမြောင်းမှာ ၁၈၂၅−၂၇ ခုနှစ်များအတွင်း ဖောက်လုပ်ခဲ့သော ဂင့်−တနာဇင် တူးမြောင်း ဖြစ်သည်။ ဂင့်မြို့နှင့် စကဲမြို့တိုကို တနာဇင်မြို့ဆုံရာ၌ ဆက်သွယ်ထားသောတူးမြောင်းဖြစ်သည်။ ၁၈မိုင်မျှရှည်သော ထိုတူးမြောင်း၏ အလျားတဝက်သည် ဟော်လန်နိုင်ငံ နယ်နိမိတ်အတွင်း၌ ရှိ၍ ကျန်တဝက်မှာကား ဗဲလဂျီယမ် နယ်နိမိတ်အတွင်း၌ ရှိသည်။ ယခုအခါ ထိုတူးမြောင်းကို တိုးချဲ့ဖောက်လုပ်ထားသဖြင့် တူးမြောင်းဝမ်းအကျယ်မှာ ၁၆၄ ပေရှိ၍ ရေအနက် ၂၈ ၂/၃ ပေရှိသည်။ ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် အလျား မိုင် ၈၀ ရှည်သော အဲလဗတ်တူးမြောင်း ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သေးသည်။
အင်္ဂလန်ပြည်၏ ရှေးအကျဆုံးတူးမြောင်းမှာ ရောမလူမျိုးများထံမှ အမွေအနှစ်အဖြစ်ရရှိသော ဖော့စဒိုက်တူးမြောင်းပင် ဖြစ်သည်။ ထိုတူးမြောင်းသည် လင်ကွန်းမှ တရင့်မြစ်အထိပေါက်သည်။ ၁၈ရာစုအလယ်ပိုင်းမတိုင်မီက အင်္ဂလန်ပြည်၌ တူးမြောင်းများ မရှိသလောက်ပင် နည်းပါသည်။ ၁၇၄၅ ခုနှစ်တွင် ဗရစ်ဂျဝါးတားမြို့စားသည် ဝါ့စလေမှ မန်ချက်စတာသို့ တူးမြောင်းတစ်ခုကို ဖောက်လုပ်ခဲ့ရာမှ အစပြု၍ တူးမြောင်းဖောက်လုပ်သည့်အလေ့ စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ မီးရထားများအသုံးပြုသည့်အချိန်အထိ တူးမြောင်းများကို ဆက်လုပ်ဖောက်လုပ်ခဲ့သည်။ ထိုမန်ချက်စတာ တူးမြောင်းသည် အလွန်အသုံးဝင်သော တူးမြောင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ကုန်ထုတ်လုပ်သည့် မန်ချက်စတာမြို့ကြီးသည် ပင်လယ်မှ ၃၅ မိုင်ဝေးသည်။ သို့သော် ထိုတူးမြောင်း၏ ကျေးဇူးကြောင့် ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းမြို့တမြို့ ဖြစ်လာခဲ့ပေသည်။ အင်္ဂလန်ပြည်တွင် ၁၈၃၀ ပြည့်နှစ်အထိ ဖောက်လုပ်ဲ့သည့်တူးမြောင်းများသည် စုစုပေါင်း မိုင် ၃၀၀၀ ခန့်မျှ ရှည်လျား၍၊ အကြီးဆုံး တူးမြောင်းမှာ မိုင် ၆၀ ရှည်သော ကယ်လဒိုးနီးယန်း တူးမြောင်း(၁၈၂၂)ဖြစ်သည်။ ထိုတူးမြောင်းများကြောင့် ပြည်တွင်းသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးသည် အလွန်စရိတ်သက်သာ၍ တစ်နေ့တခြားတိုးတက်လာခဲ့ပေသည်။ အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် ပထမဦးဆုံး တူးမြောင်းကို ၁၇၉၂ ခု−၁၇၉၆ ခုနှစ်များအတွင်း မန်ဆက်ချူးဆက်ပြည်နယ် ကွန်နက်တီကတ်မြစ်အတွင်းရှိ ရေမှော်များအနီးတဝိုက်၌ ဖောက်လုပ်ခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် ၁၉ ရာစုနှစ်ဦးမှအစပြု၍ အမေရိကန်၌ တူးမြောင်းဖောက်လုပ်ခြင်း ခေတ်စားလာခဲ့ရာ၊ ၁၈၃၇ ခုနှစ် မီးရထားများကို စတင်အသုံးပြုသည့် အချိန်အထိပင် ဖြစ်လေသည်။ အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် အထင်ရှားဆုံးတူးမြောင်းမှာ အီရီအိုင်မှ ဟဒ်ဆင် မြစ်အထိ ဆက်သွယ်ဖောက်လုပ်ထားသော အီရီ တူးမြောင်းဖြစ်၍၊ ၃၆၅ မိုင်ခွဲ ရှည်သည်။ တခါက ဤတူးမြောင်းသည် ကုန်နှင့် လူများကို သယ်ယူပို့ဆောင်ရာ၌ အလွန်အသုံးဝင်ခဲ့သည်။ မကြာသေးမီက ဤတူးမြောင်းကို ဒေါ်လာ ၂၃၁ သန်း အကုန်ခံ၍ ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီးနောက် "နယူယော့ပြည်နယ် တူးမြောင်း" ဟု အမည်သစ်ပေးခဲ့၏။ သို့သော် အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် တူးမြောင်းခေတ်မှာ တဖြည်းဖြည်းကုန်ဆုံးပြီ ဖြစ်ရကား နယူယော့၊ ပင်ဆီလဗေးနီးယားနှင့် အိုဟိုင်းအို ပြည်နယ်များတွင် တူးမြောင်း မိုင်ပေါင်း ၄၅၀၀ ရှိသည့်အနက် ၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် ၂၄၄၄ မိုင်မျှရှည်သော တူးမြောင်းများသည် ကူးသန်းသွားလာရေးအတွက် အသုံးမဝင်ဖြစ်ခဲ့လေသည်။ ကနေဒါနိုင်ငံ၏ အရေးပါအရာရောက်သော တူးမြောင်းတခုမှာကား ဝဲလင်သင်္ဘော တူးမြောင်းဖြစ်သည်။ ၁၉၃၁−၃၂ ခုနှစ်များတွင် ဖောက်လုပ်ပြီးစီး၍ တူးမြောင်း၏ အရှည်မှာ ၂၇.၅ မိုင်ရှိသည်။ ထိုတူးမြောင်းသည် နိုင်အဂ္ဂရာကျွန်းဆွယ်ကို ဖြတ်ကျော်၍ အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာနှင့် ရေအိုင်ကြီးများကို ဆက်သွယ်ထားသောတူးမြောင်းဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ထင်ရှားသောတူးမြောင်းများတွင်လည်း ပါဝင်သည်။ သို့သော် အမေရိကတိုက်တွင် အရေးပါအရာရောက်ဆုံးတူးမြောင်းမှာ ပနားမားတူးမြောင်းဖြစ်သည်။
ရုရှနိုင်ငံ၌ ပြည်တွင်းသယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ရေလမ်းခရီးများမှ အခြားဥရောပနိုင်ငံများထက် ပိုမိုများပြားသည်။ ဗော်လဂါ၊ ဒွန်၊ နိပါးနှင့် နိစတာမြစ်များသည် ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောကြီးများပင် သွားလာနိုင်သော မြစ်များဖြစ်ကြသည်။ ထို့အပြင် အရေးကြီးသော တူးမြောင်းသုံးသွယ်ကို ဖောက်လုပ်လိုက်ခြင်းအားဖြင့် ရုရှားနိုင်ငံသည် ဗောလတစ်ပင်လယ်မှ ပင်လယ်နက်အထိ ခရီးထုတ်ချောက် သွားလာနိုင်ခဲ့လေသည်။ ရုရှားနိုင်ငံတွင် ၁၈ရာစုနှစ်အစ ပီတာ−သ−ဂရိတ် ဘုရင်လက်ထက်ကပင် တူးမြောင်းအများအပြား ဖောက်လုပ်ခဲ့၏။ သို့သော် ယခုအခါလောက် အရေးပါအရာရောက်ခြင်းမရှိခဲ့ပေ။ ယခုတွင် ရုရှားနိုင်ငံအတွက် အရေးကြီးသော တူးမြောင်းများကို ဆောက်လုပ်ခြင်းသည် ဆိုဗီယက်အစိုးရ၏ ဒုတိယ ၅ နှစ်စီမံကိန်းအရပင် ဖြစ်သည်။ ယင်းစီမံကိန်းအရ ပထမဦးဆုံး ဖောက်လုပ်သော တူးမြောင်းမှဦ အိုနီဂါနှင့် လာဒိုဒါအိုင်တို့ကို ဖြတ်၍ ပင်လယ်ဖြူနှင့် ဗောလတစ်ပင်လယ်တို့ကို ဆက်သွယ်ပေးထားသော တူးမြောင်းဖြစ်သည်။ ထိုတူးမြောင်းသည် အိုနီဂါအိုင်မှနေ၍ ဗော်လဂါမြစ်နှင့်လည်း ဆက်သွယ်ထားသည်။ အထက်ပါ စီမံကိန်းအရ နောက်ဆုံးဖောက်လုပ်ခဲ့သော တူးမြောင်းသည်ကား ဗော်လဂါ−ဒွန် တူးမြောင်းဖြစ်သည်။ ထိုတူးမြောင်းသည် ဗော်လဂါ နှင့် ဒွန်မြစ်နှစ်သွယ်တို့ကို စတာလင်ဂရက်မြို့အနီးတွင် ဆက်သွယ်ဆုံမိစေသည်။ ရေတံခါး ၁၃ ခုမျှ ရှိ၍ ဗော်လဂါမှ ဒွန်အထိ အမြင့် ၂၉၆ ပေရှိသည်။ ဒွန်မြစ်၏ ရေမျက်နှာပြင်ကို တူးမြောင်းအဝင်ဝအောက်နားတွင် ဆောက်လုပ်ထားသော တမံဆည်ရိုးကြီးတစ်ခုဖြင့် မြှင့်တင်ပေး၏။ ဗော်လဂါ−ဒွန်တူးမြောင်းကို ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ တူးမြောင်း၏ အရှည်မှာ ၆၂ မိုင်ခန့်ရှိသည်။ ထိုတူးမြောင်းကို ဖောက်လုပ်ခြင်းအားဖြင့် ဗော်လဂါမြစ် ရေကြောင်းသွားလာရေးကို ပင်လယ်နက်အထိ ပေါက်ရောက်စေခဲ့၍ ယင်းမှ ခွဲဖြာဖောက်လုပ်သော အခြားတူးမြောင်းငယ်များအားဖြင့်လည်း မော်စကိုမြို့၊ လီနင်ဂရက်မြို့၊ ပင်လယ်ဖြူတို့ကို ဆက်သွယ်နိုင်ခဲ့လေသည်။ ရုရှားနိုင်ငံ၏ အခြားအရေးပါ အရာရောက်သော တူးမြောင်းတစ်ခုမှာ မော်စကို တူးမြောင်းဖြစ်သည်။ ထိုတူးမြောင်းကို ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့၍ ထိုစဉ်အခါက မော်စကို ဗော်လဂါ တူးမြောင်းဟု ခေါ်၏။ တူးမြောင်း၏အရှည်မှာ မိုင် ၈၀ခန့် ရှိသည်။ ဤတူးမြောင်းကို ဖောက်လုပ်ခြင်းအားဖြင့် မော်စကိုမြို့သည် အရေးပါသော ပြည်တွင်းဆိပ်ကမ်းမြို့တစ်မြို့ ဖြစ်လာခဲ့လေသည်။
တရုတ်နိုင်ငံတွင် ယူဟိုးတူးမြောင်းသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရှေးအကျဆုံးနှင့် အကြီးမားဆုံးတူးမြောင်းဖြစ်သည်။ တီယန်စင်မြို့နှင့် ဟန်ချိုမြို့ကို ရေလမ်းခရီးဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ တူးမြောင်း၏ ပထမတပိုင်းဖြစ်သော ယန်ဆီမြစ် မြောက်ဘက်မှ ဟွေမြစ်အထိ မိုင်ပေါင်း ၁၃၀ ခန့်ကို ဘီစီ ၄၈၆ ခန့်တွင် ဖောက်လုပ်ခဲ့၏။ တူးမြောင်း၏ ဒုတိယတပိုင်းဖြစ်သော ယန်ဆီမြစ် တောင်ဘက်နှင့် အရှေ့တောင်ဘက်ဖျားမှ ဟန်ချိုမြို့အထိ မိုင်ပေါင်း ၃၅၅ ခန့်ကို ခရစ် ၆၀၅−၆၁၈ ခုနှစ်များအတွင်း ဖောက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့သည်။ မြောက်ပိုင်းတရုတ်နိုင်ငံနှင့် ဆက်သွယ်ခဲ့သော တူးမြောင်း၏ နောက်ဆုံးတပိုင်းဖြစ်သည့် ဟွေမြစ်မှ တီယန်စင် မြို့အထိကိုမူကား မွန်ဂိုမင်းများလက်ထက် ခရစ် ၁၂၉၀ ပြည့်နှစ်ခန့်တွင် ဖောက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့လေသည်။ ထိုနောက် ထပ်မံတိုးချဲ့ခြင်းအားဖြင့် ယခုအခါ ထိုတူးမြောင်းသည် ပီကင်းမြို့အနီးသို့ ရောက်ရှိလာပြီးဖြစ်သည်။ ဤတူးမြောင်းသည် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာပင် မြောက်ပိုင်းတရုတ်နိုင်ငံနှင့် ယုန်ဆီမြစ်ဝှမ်းတို့အကြား အဓိကရေကြောင်း သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး လမ်းမကြီး ဖြစ်ခဲ့လေသည်။ တူးမြောင်း၏ စုစုပေါင်း အလျားမှာ ၁၂၈၉ မိုင်ခန့်ဖြစ်သည်။ သို့သော် မကြာသေးမီကာလာများအတွင် ဤတူးမြောင်း၏ အချို့သော အပိုင်းများမှာ ကောကုန်သဖြင့် ယခုအခါ မိုင်ပေါင်း ၈၉၂ မိုင်ခန့်မျှသာ လှေ သင်္ဘောများ သွားလာဝင်ထွက်နိုင်ပေသည်။ အီဂျစ်နိုင်ငံကား တူးမြောင်းတစ်ခုတည်းဖြင့်ပင် ကမ္ဘာတွင် ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့၏။ ထိုတူးမြောင်းမှာ ဆူးအက်တူးမြောင်းပင်တည်း။ မြန်မာနိုင်ငံ၌လည်း ရေကြောင်းခရီးသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ တူးမြောင်းများရှိသည်။ တွံတေးတူးမြောင်း၊ ကျိုက်ထိုတူးမြောင်းနှင့် ပဲခူး စစ်တောင်းတူးမြောင်းတို့သည် ရေကြောင်းခရီးသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးလွယ်ကူစေရန် ဖောက်လုပ်ထားသော တူးမြောင်းများဖြစ်သည်။ မန္တလေးတူးမြောင်း(၁၉၀၂−၀၃ ခုနှစ်ဖွင့်သည်။) ရွှေဘိုတူးမြောင်း (၁၉၀၆−၀၇ ခုနှစ်ဖွင့်သည်)၊ ရေဦးတူးမြောင်း( ၁၉၁၁−၁၂ ခုနှစ်ဖွင့်သည်။)၊ မုန်းတူးမြောင်း(၁၉၁၁−၁၂ ခုနှစ် ဖွင့်သည်။) စလင်းတူးမြောင်း (၁၉၂၅−၂၆ ခုနှစ်ဖွင့်သည်။) မန်းတူးမြောင်းနှင့် မူး တူးမြောင်းဟောင်းစသည်တို့မှာ ခြောက်သွေ့သော မိုးခေါင်ရေရှားအရပ်များ၌ လယ်ယာ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်နိုင်စေရန် ဖော်လုပ်ထားသော တူးမြောင်းများဖြစ်ကြလေသည်။
မြန်မာပြည်ရှိတူးမြောင်းများ
ရေကြောင်းခရီး သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးဆိုင်ရာ တူးမြောင်းများအနက် ရန်ကုန်မြစ်နှင့် ချိုင်းနားဗာကာမြစ်တို့ကို ဆက်သွယ်ထားသော အလျား ၂၁ မိုင်ရှည်သည့် တွံတွေးတူးမြောင်းသည် အရေးအကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ ရှေးအခါက ပြည်တွင်းရေကြောင်းခရီးဖြင့် ရန်ကုန်မြို့သို့ လာရာ၌ ခရီးရှည်လျား၍ အချိန်ကုန်သော တွံတေးချောင်းမှ လာရ၏။ ယခုသော် တွံတေးတူးမြောင်းကို ဖောက်လုပ်ခြင်းအားဖြင့် ရန်ကုန်မြို့သို့ လှေသင်္ဘောအသွားအလာ လွယ်ကူလျင်မြန်လာသည့်အပြင် အချိန်ကုန်ခြင်းနှင့် စရိန်ကုန်ခြင်းလည်း များစွာသက်သာလာခဲ့သည်။ အထက်မြန်မာနိုင်ငံမှ ဆန်နှင့် သစ်များကိုလည်း ဤတူးမြောင်းမှပင် လွယ်ကူစွာသယ်ယူတင်ပို့နိုင်ပေသည်။ တွံတေးတူးမြောင်းကို ၁၉၁၆−၁၇ခုနှစ်အတွင်း၌ ဖွင့်လှစ်အသုံးပြုခဲ့၍ ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် တူးမြောင်းကို ဆည်ပြီးလျှင့် ထပ်မံချဲ့ထွင်ခဲ့သည်။ တူးမြောင်း ဖောက်လုပ်ခြင်းအတွက် စုစုပေါင်း ကုန်ကျငွေမှာ ၁၀၃၉၆၀၀၀ ကျပ်ခန်ဖြစ်သည်။
ရန်ကုန်မြစ်မှ ခွဲထက်သော ပဲခူးမြစ်ပေါ်ရှိ တာဝမြို့နှင့် စစ်တောင်းမြစ်ပေါ်ရှိ မြစ်ကျိုးရွာမှ စတင်၍ ပဲခူးမြို့တောင်ဘက်ရှိ တာဝရွာတွင် ပဲခူးမြစ်နှင့် လာရောက်ဆက်သွယ်သည့် ပဲခူးစစ်တောင်းတူးမြောင်းသည် အလျား ၃၈ မိုင်ရှည်၍၊ တူးမြောင်း၏ ထိပ်နှစ်ဘက်တွင် အရှည်ပေ ၂၄၀၊ အကျယ်ပေ ၃၀ ရှိသော ရေတံခါးတစ်ခုစီ တပ်ဆင်ထားသည်။ ထိုတူးမြောင်းသည် ၁၈၈၅ ခုနှစ် ရန်ကုန်တောင်ငူ မီးရထားလမ်း ဖွင့်သည့်အချိန်ထိ ရန်ကုန်နှင့် တောင်ငူအကြား၌ တစ်ခုတည်းသော လမ်းပန်းအဆက်အသွယ်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၈၈၇−၈၈ ခုနှစ်များအတွင်းသို့ရောက်မှ ပဲခူးစစ်တောင်း တူးမြောင်းကို စံနစ်တကျ ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့သည်။ စစ်တောင်းမြစ်တလျှောက် မျှောချလာသော သစ်ဖောင်များသည် ထိုတူးမြောင်းမှတဆင့် ရန်ကုန်မြို့သို့ ရောက်သည်။ ပဲခူးစစ်တောင်းတူးမြောင်း ဖောက်လုပ်ခြင်းအတွက် စုစုပေါင်း ကုန်ကျငွေမှာ ၇၉၄၆၀၀၀ ကျပ်ခန့်ဖြစ်သည်။ ကျိုက်ထိုတူးမြောင်းသည် ကျိုက်ထိုမြို့တည်ရှိရာ ကျိုက်ထိုမြစ်မှ စစ်တောင်းမြစ်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းအထိ ဆက်သွယ်ထား၍၊ မိုင် ၂၀ ခန့်ရှည်ပြီးလျှင် တူးမြောင်း ထိပ်နှစ်ဘက်၌ ရေတံခါးတစ်ခုစီရှိသည်။ ပဲခူး စစ်တောင်း တူးမြောင်းမှ တဆင့် ကျိုက်ထိုတူးမြောင်းသို့ ဆက်လက်သွားလာနိုင်သဖြင့် ဤတူးမြောင်းကို ပဲခူး ကျိုက်ထိုတူးမြောင်းဟုလည်းခေါ်သည်။ ယခုအခါ ကျိုက်ထိုတူးမြောင်းမှာ တိမ်ကောသွားပြီးဖြစ်၍ အသုံးပြုခြင်းမရှိတော့ချေ။
တူးမြောင်းတခုအလုပ်လုပ်ပုံ
ရှေးအခါက ရေသွင်းပေးရန်၊ ရေတံခါး၌ အပေါက်ငယ်များကို ဖောက်လုပ်ထားသည်။ ယခုခေတ်တွင်မူ ရေတံခါး၏ နံရံရှိ ရေလွှဲပေါက်များကို အသုံးပြုကြသည်။ ရေတံခါးများဖြင့် လှေ သင်္ဘောများကို နိမ့်ရာမှ မြင့်ရာသို့ တင်ပေးပုံမှာ ဤသို့ဖြစ်၏။ ပမအားဖြင့် သင်္ဘောတစ်စင်းသည် ရေမျက်နှာပြင်နိမ့်လျက်ရှိသော မြစ်တစ်မြစ်မှ ရေမျက်နှာပြင်မြင့်သော အခြားမြစ်တစ်ဖက်သို့ တူးမြောင်းဖြင့် ဖြတ်သွားလိုသည် ဆိုကြပါစို့။ တူးမြောင်းတွင် မြစ်နှစ်မြစ် ကြားရှိ မြင့်မားသော ကုန်းမြေကို ဖြတ်၍ သင်္ဘောကို သယ်ဆောင်ပို့ပေးနိုင်ရန် ရေတံခါးများကို အဆင့်ဆင့် ပြုလုပ်ထားသည်။ သင်္ဘောသည် တူးမြောင်းကို ဖြတ်ကျော်ရန် ပထမရေတံခါးထဲသို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ အခန်း၏ တံခါးကို ပိတ်ပြီးလျှင် ရေလွှဲပေါက်များကို ရေသွင်းပေးသည်။ ဤသို့ ရေသွင်းပေး၍ ပထမအခန်းရှိရေသည် ဒုတိယအခန်းကို ဖွင့်ပေးသည်။ ထို့နောက် သင်္ဘောကို ဒုတိယအခန်းတွင်းသို့ ဆွဲသွင်း၍ ဒုတိယအခန်းကို တဖန်ပြန်ပိတ်ရပြန်သည်။ ယင်းကဲ့သို့ ဆင့်ကဲ ဆင့်ကဲ ပြုလုပ်ပေးခြင်းဖြင့် သင်္ဘောသည် ရေတံခါးအထပ်ထပ်ကို ဖြတ်ကျော်၍ နောက်ဆုံးတွင် မိမိသွားလိုရာ မြစ်ထဲသို့ ရောက်ရှိလေသည်။ တူးမြောင်းအတွင်း မြင့်ရာမှ နိမ့်ရာသို့ စုန်ဆင်းသောအခါ၌လည်း ဤနည်းကို ပြောင်းပြန် အသုံးပြုရသည်။ ရှေးအခါက တူးမြောင်းများတွင် လှေသင်္ဘောများကို ဆွဲယူရန် လူအား တိရစ္ဆာန်အားကိုသာ အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ယခုအခါ၌ပင် အချို့ဒေသများ၌ ဤနည်းကို အသုံးပြုဆဲဖြစ်၏။ ခေတ်မှီသော ရေတံခါးများတွင်မူ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားကို အသုံးပြုလျက်ရှိပြီဖြစ်သည်။
တူးမြောင်းအမျိုးအစားများ
တူးမြောင်းများတွင် ပြည်တွင်းသုံးရန် တူးမြောင်းနှင့် သင်္ဘောကြီးများ သွားလာရန် တူးမြောင်းဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်။ သင်္ဘောကြီးများ အသုံးပြုသည့် တူးမြောင်းမျိုးမှာ ပင်လယ်တစ်ခုမှ အခြားပင်လယ်တစ်ခုသို့ ကူးသွားရာ၌ ခရီးကို နီးအောင် ကျွန်းဆွယ်များကို ဖြတ်၍ ဖောက်လုပ်ထားသည့် တူးမြောင်းမျိုး သို့မဟုတ် ပြည်တွင်းအရေးကြီးသည့်နေရာကို သင်္ဘောဆိပ်ဖြစ်အောင် တူးယူသည့် တူးမြောင်းမျိုး ဖြစ်သည်။ သင်္ဘောကြီးများအသုံးပြုသည့် တူးမြောင်းများအနက် ပင်လယ်ချင်း ဆက်သွယ်ထားသော တူးမြောင်းများမှာ အီဂျစ်နိုင်ငံရှိ ဆူးအက်တူးမြောင်း၊ ဂျာမနီနိုင်ငံရှိ ကီးတူးမြောင်း၊ အမေရိကန်နိုင်ငံရှိ ပနားမားတူးမြောင်းစသည်တို့ဖြစ်ကြ၍၊ ကယ်လဒိုးနီးယန်းတူးမြောင်းမှာ ဤအမျိုးအစားတွင် ရှေးအကျဆုံး တူးမြောင်းဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်ပြည်ရှိ မန်ချက်စတာတူးမြောင်းမှာကား မန်ချက်စတာမြို့ကို သင်္ဘောဆိပ်မြို့ ဖြစ်လာစေရန် ဖောက်သွယ်ထားသော တူးမြောင်းဖြစ်လေသည်။
ချန်အဲ ၁ လကမ္ဘာလေ့လာရေးယာဉ်
ချန်အဲ ၁ (pronounced roughly chang-uh, ; ) အာကာသယာဉ်သည် တရုတ်နိုင်ငံကပစ်လွှတ်သော လပတ်လူမဲ့စက်ရုပ်အာကာသယာဉ်ဖြစ်သည်။ တရုတ်လလေ့လာရေးအစီအစဉ်၏အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ အာကာသယာဉ်အမည်မှာ တရုတ်လနတ်သမီး ချန်အဲကို အမှီပြုပြီးမှည့်ခေါ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ချန်အဲ ၁ အား ၂၀၀၇ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ ၂၄တွင် ရှီးချန်ဂြိုဟ်တုလွှတ်တင်ရေးဌာနမှလွှတ်တင်ခဲ့သည်။ It left lunar transfer orbit on 31 October and entered lunar orbit on 5 November. လ၏ပထမဆုံးဓာတ်ပုံများကို ၂၀၀၇၊ နိုဝင်ဘာ၂၆ တွင် စတင်ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၀၈၊ နိုဝင်ဘာ ၁၂ တွင် လမျက်နှာပြင်တစ်ခုလုံးအား မြေပုံထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။
ခရီးစဉ်သည်တစ်နှစ်The mission was scheduled to continue for a year, but was later extended and the spacecraft operated until 1 March 2009, when it was taken out of orbit. It impacted the surface of the Moon at 08:13 UTC. Data gathered by Chang'e 1 was able to create the most accurate and highest resolution 3-D map ever created of the lunar surface. Moreover, Chang'e 1 is the first lunar probe to conduct passive, multi-channel, microwave remote sensing of the moon by using microwave radiator.
ယင်း၏အမြွှာညီမဖြစ်သော ချန်အဲ ၂ လပတ်ယာဉ်အား ၂၀၁၀၊ အောက်တိုဘာလအစပိုင်းတွင်လွှတ်တင်ခဲ့သည်။
ရည်မှန်းချက်များ
ချန်အဲခရီးစဉ်တွင် အဓိကရည်မှန်းချက် ၄ ခုရှိသည်။
In addition, the lunar probe engineering system, composed of five major systems – the satellite system, the launch vehicle system, the launch site system, the monitoring and control system and the ground application system – accomplished five goals:
ခရီးစဉ်
According to the schedule, detailed design of the first program milestone was completed by September 2004. Research and development of a prototype probe and relevant testing of the probe were finished before the end of 2005. Design, manufacture, general assembly, test and ground experiments of the lunar orbiter were finished before December 2006.
Originally scheduled for April 2007, the launch was postponed until October as this was "a better time for sending a satellite into the Moon's orbit". Chang'e 1 was launched by a Long March 3A rocket at 10:05 GMT on October 24, 2007 from Xichang Satellite Launch Center in Sichuan Province.
After liftoff, Chang'e 1 made three orbits around the Earth, a burn at perigee extending the orbit's apogee further each time, until a final translunar injection burn placed it on course for the Moon on October 31, 2007. Another burn placed it in a polar orbit around the Moon, with burns at the perilune of the first three orbits decreasing the apolune until it entered a final circular orbit. Lunar orbit insertion was achieved on the November 5, 2007. To mark this occasion, the probe transmitted 30 classical Chinese songs and musical pieces, including "My Motherland", "The Song of the Yangtze River", and "High Mountains and Flowing Water".
The probe was remotely controlled from stations at Qingdao and Kashgar, as the first use of the Chinese Deep Space Network. The ESA Maspalomas Tracking Station was also used to transmit signals to and from the probe.
The first pictures of the Moon were relayed on November 26, 2007. The probe was designed to orbit the Moon for one year, but operations were later extended, and it remained in lunar orbit until March 1, 2009.
ခရီးစဉ်ပြီးဆုံးခြင်း
၂၀၀၉ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ရက်နေ့တွင် ချန်အဲ ၁ သည် လမျက်နှာပြင်သို့ဝင်တိုက်ပြီး ခရီးစဉ်ပြီးဆုံးခဲ့သည်။ According to the State Administration of Science, Technology and Industry for National Defense (China), this was a planned and controlled impact. Impact point was -1.5°N, 52.36°W. During its orbital mission the probe transmitted 1,400 gigabits or 175 gigabytes (GB) of data.
ဒီဇိုင်းနှင့်တပ်ဆင်ခြင်း
ချန်အဲ ၁ အာကာသယာဉ်သည် ၂၃၅၀ ကီလိုလေးပြီး ဝန် ၁၃၀ ကီလိုသယ်ဆောင်နိုင်သည်။ Charge-coupled device (CCD)၊ စတီရီယိုကင်မရာ၊ မိုက္ကရိုထောက်တံကိရိယာများ၊ စွမ်းအင်မြင့်နေအမှုန်အာရုံခံကိရိယာများအပါအဝင် ကိရိယာ ၂၄ မျိုးတင်ဆောင်သွားသည်။
ငလုံးစု (အထက်)ရွာ၊ ငလုံးစု
ငလုံးစု (အထက်)ရွာ၊ ငလုံးစု
ဂဏန်းမဲရွာ၊ ထောင်လောင်းပွန်း
ဂဏန်းမဲရွာ၊ ထောင်လောင်းပွန်း
ထိုင်ဝမ် ထောင်ယွမ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်
ထိုင်ဝမ် ထောင်ယွမ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်（臺灣桃園國際機場 Taiwan Taoyuan International Airport, IATA အဖွဲ့အစည်းမှ သတ်မှတ်ထားသည့် သင်္ကေတ TPE）အား ထိုင်ဝမ်တွင် အတိုကောက်အားဖြင့် ထောင်ယွမ်လေဆိပ် သို့ ထောင်ယွမ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်ဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ် မတိုင်မှီတွင် အသုံးပြုသည့်အမည်မှာ ချန်ကေရှိတ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ် ဖြစ်သည်။
ထောင်ယွမ်လေဆိပ်သည် ထိုင်ဝမ်ကျွန်း၏ အနောက်မြောက်ဒေသရှိ ထောင်ယွမ်ခရိုင်တွင် တည်ရှိသည်။ ထိုင်ဝမ် (တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ၊ အာအိုစီ)၏ မြို့တော် ထိုင်ပေမြို့နှင့် ၄၀ ကီလိုမီတာ ကွာဝေးသည်။ ထောင်ယွမ်လေဆိပ်သည် ထိုင်ဝမ်ရှိ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ် ၃ ခုအနက် အကြီးဆုံးနှင့် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသည် ဝင်ထွက်သွားလာမှု အများဆုံး လေဆိပ်လည်းဖြစ်သည်။
နောက်ခံအကြောင်းအရင်း
၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း ထိုင်ပေမြို့တွင်း အသုံးပြုနေသည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ် ထိုင်ပေစုန်းဆန်းလေဆိပ်၏ အရှေ့ဘက်နှင့် မြောက်ဘက်တွင် ကြီးလုံမြစ်၊ အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တွင် လူနေအိမ်ခြေများ ရှိသောကြောင့် နေ့စဉ်နှင့်အမျှ များပြားလာသည့် ခရီးသည်ဦးရေများအတွက် တိုးချဲ့ဆောက်လုပ်ရန် မြေကွက်လပ်မရှိ တော့ပေ။ ထို့အပြင် လေယာဉ်ပြေးလမ်းမှာလည်း တစ်လမ်းတည်းသား ရှိသည့်အတွက် လေဆိပ်အသစ် ဆောက်လုပ်ရန်နှင့် အနာဂတ်တွင် တိုးချဲ့ဆောက်လုပ်ရန် သင့်တော်မည့် မြေနေရာကို ရွေးချယ်ရန် လိုအပ်လာသည်။
ကံသာဘုံမြင့်ရွာ၊ ပတုပ်
ကံသာဘုံမြင့်ရွာ၊ ပတုပ်
ထိုင်ဝမ် ထောင်ယွမ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်
နောက်ခံအကြောင်းအရင်း
ဤကဲ့သို့သော အကြောင်းအရင်းများကြောင့် ထိုင်ဝမ်အစိုးရမှ မြို့တော်ထိုင်ပေနှင့် အနီးဆုံးလဲဖြစ် မြေကွက်လပ် ကျယ်ကျယ်ဝန်းဝန်းလည်း ရှိသည့် ထောင်ယွမ်ခရိုင်တွင် လေဆိပ်အသစ် တည်ဆောက်ရန် ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဆောက်လုပ်ရေး စီမံကိန်းကြီး ၁၀ ရပ်အတွင်း အရေးပါသည့် စီမံကိန်းတရပ်အဖြစ် ထည့်သွင်း အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သည်။.
အမည်ရင်းမြစ်
၁၉၇၉ ခုနှစ် ထောင်ယွမ်လေဆိပ် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီးနောက် မူလ ထိုင်ပေမြို့တွင်းရှိ ထိုင်ပေ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်အား အစားထိုး အသုံးပြုသည့် အဓိက အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ် ဖြစ်လာသောကြောင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေကြောင်းပို့ဆောင်ရေး အဖွဲ့အစည်းတွင် စာရင်းသွင်းထားသည့် သင်္ကေတမှာ မူလ သင်္ကေတ TPE ကို ဆက်လက်သုံးစွဲခဲ့သည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ခရီးသည်တင် လေကြောင်းပို့ဆောင်ရေး အဖွဲ့အစည်း (ICAO) ၏ သင်္ကေတမှာမူ RCTP ဖြစ်သည်။
ဆောက်လုပ်ရေး စီမံကိန်းကြီး ၁၀ ရပ်အား အကောင်အထည်ဖော်သည့် ကာလအတွင်း ၎င်းလေဆိပ်အား မူလက ထောင်ယွမ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်ဟု အမည်ပေးရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။ သို့သော် လေဆိပ်မဖွင့်မှီ ၁၀ ရက်အလို ၁၉၇၉ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ဝန်ကြီးများရုံး စည်းဝေးပွဲ၌ အာအိုစီ သမ္မတဟောင်း ချန်ကေရှိတ်（蔣介石）အား အထိန်းအမှတ်ပြုသည့်အနေဖြင့် “ချန်ကေရှိတ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်”(中正國際機場)အဖြစ် အမည်ပေးရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ (中正 ကျုံးကျန့်မှာ ချန်ကေရှိတ်၏ အမည်ရင်းဖြစ်သည်)' အင်္ဂလိပ်အမည်မှာမူ Chiang Kai-Shek International Airport ဖြစ်သည်။ ပြည်သူများအကြားတွင် အင်္ဂလိပ်အမည်၏ အတိုကောက် CKS အား အသုံးများကြသည်။
သို့သော် ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ထိုစဉ်အခါက ဒီမိုကရက်တစ်တိုးတက်ရေးပါတီဝင် သမ္မတ ချန်ဆွေပြန်မှ ဝန်ကြီးများရုံးအား လေဆိပ်အမည် ပြောင်းရေး မပြောင်းရေး ဆွေးနွေးကြရန် ညွှန်ကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၀၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် ဝန်ကြီးများရုံးမှ မူလ ချန်ကေရှိတ်လေဆိပ်အစား “ထိုင်ဝမ် ထောင်ယွမ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်” အဖြစ် ပြောင်းလဲရန် ဆုံးဖြတ်အတည်ပြုခဲ့သည်။
ကြံပင်
မြန်မာနိုင်ငံ စီးပွားရေးတစ်ရပ်ဖြစ်သော ကြံပင်မှ ကြံ၏အရသာကို မြန်မာတိုင်း သိကြပေသည်။ သို့သော် ကြံပင်သည် မည်သည့်အရပ်၌ စတင်ပေါ်ပေါက်၍ မည်သို့ပျံ့နှံ့သွားသည်ကိုမူ သိကြမည်မဟုတ်ပေ။ ထို့ပြင် ကြံမှထွက်သော သကြားသည် တိုင်းပြည်စီးပွားရေး အတွက် မည်မျှအရေးပါနိုင်သည်ကို ချိန်ဆပြီးလျှင် မြန်မာနိုင်ငံသည် ကြံစိုက်၍ မည်မျှဖြစ်ထွန်းနိုင်ကြောင်းကို လေ့လာသင့်သည်။ ကြံပင်ကို မမြင်ဖူးသူဟူ၍ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ရှိမည်မထင်ချေ။ မြင်ဖူးကြရုံမက ကြံလတ်လတ်ဆတ်ဆတ်ကိုလည်းကောင်း၊ အရည်ညှစ်၍ရသော ကြံရည်ကိုလည်းကောင်း၊ ကြံရည်မှ ကျိုချက်၍ရသော ကြံသကာနှင့် သကြားကိုလည်းကောင်း စားဖူးကြသဖြင့် ကြံ၏အရသာကိုလည်း လူတိုင်းပင် သိကြသည်။
ကြံပင်သည် အာရှတိုက်အရှေ့ပိုင်း၌ ရှေးဦးစွာ ပေါက်သည်ဟု ထင်မှတ်ရသည်။ အာရပ်လူမျိုးတို့က ကြံပင်ကို အိန္ဒိယနိုင်ငံမှတစ်ဆင့် ဥရောပတိုက်သို့ ယူဆောင်ပြီးသော် အီဂျစ်နိုင်ငံ၊ စစ္စလီကျွန်းနှင့် စပိန်နိုင်ငံများ၌ စိုက်ပျိုးကြသည်။ ထို့နောက် ပေါ်တူဂီလူမျိုးတို့က ဘရာဇီးနိုင်ငံသို့ ယူဆောင်သွားခဲ့သည်တွင် ထိုနိုင်ငံနှင့် အနောက်အိန္ဒိယကျွန်းစုတို့၌ ကြံပင်ကို အကြီးအကျယ် စိုက်ပျိုးလာကြပြန်သည်။ ဥရောပတိုက်တွင် ကြံမှရရှိသော သကြားကို မသုံးနိုင်မီက ပျားရည်ကို သုံးစွဲခဲ့ကြရသည်။ သို့သော် နပိုလီယန်စစ်ပွဲများ ဖြစ်ပွားသော ခေတ်အတွင်းက ဥရောပတိုက်တွင် အချိုအရသာအတွက် သကြားမုန်လာပင်များကို စတင်စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။ သကြားမုန်လာပင်သည် သမပိုင်းဒေသများ၌ စိုက်ပျိုးနိုင်သော အပင်ဖြစ်၍ ကြံပင်ကိုမူ အပူပိုင်းနှင့် အပူလျော့ပိုင်းဒေသများတွင်သာ စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။
ကြံပင်သည် သန်စွမ်းကြီးထွားရေးအတွက် ပူအိုက်သောရာသီကို လိုသည်။ သို့သော် ရာသီအမျိုးမျိုး အခြေအနေအမျိုးမျိုးရှိသော ဒေသတို့၌လည်း ပေါက်နိုင်သည်ကို တွေ့ရသဖြင့် ရာသီဥတုနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ပုံသေကားချ ပြောဆိုရန် မလွယ်ကူချေ။ ကြံပင်သည် ကြီးထွားဆဲအချိန်၌ ရေအမြောက်အမြားလိုသော်လည်း ရင့်ရွမ်းချိန်တွင် သွေ့ခြောက်သော အခြေအနေကို ကြိုက်နှစ်သက်သည်။ မျိုးဖြတ်ကိုင်းကလေးများသည် မိုးမရွာသော်လည်း စိုက်ခင်းမြေအတွင်း၌ အစိုဓာတ်ရှိနေပါက အမြစ်တွယ်၍ အပင်ပေါက်နိုင်သည်။ ကြံကောင်းထွက်ရန် တစ်နှစ်လျှင် မိုးရေချိန် လက်မ ၅၀ ခန့် လိုသော်လည်း မိုးမှာ ပဓာနမဟုတ်။ စိုက်ခင်းတွင် ရေတော်သင့်အောင် ရမှုသာလျှင် အရေးကြီးသည်။