cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေး ဦးစီးဌာန
ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီခေတ်
၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ(၄)ရက်နေ့တွင် လွတ်လပ်ရေးကို ကြေညာ၍ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံကို ထူထောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၂ ခုနှစ်အထိကာလသည် ဖဆပလခေတ် ပါလီမန်အုပ်ချုပ်ရေးကာလဟု သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ပြည်ထောင်စုအစိုးရ၏ အုပ်ချုပ်မှု ကိစ္စအဝဝကို ဆောင်ရွက်ရန် ဝန်ကြီးဌာနများ (Functional Ministries)များ ဖွဲ့စည်းရာတွင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာနလည်း ပါဝင်၍ ဝန်ကြီးဌာနတစ်ခုချင်းအလိုက် လုပ်ငန်းများ အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ရန်အတွက် အတွင်းဝန်များရုံးကိုလည်း ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ပြည်မတွင် နိုင်ငံတော် အစိုးရအဖွဲ့ကိုယ်စား ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာနက အုပ်ချုပ်မှုဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များကို အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာနနှင့် မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့ကို အမာခံထား၍ စီမံခန့်ခွဲသည်။ ဝန်ကြီးသည် အုပ်ချုပ်ရေးလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ “မူဝါဒ”များ ချမှတ်ပြီး အတွင်းဝန်က လုပ်ငန်းအောင်မြင်ရေးအတွက် ကြီးကြပ်ကွပ်ကဲ၍ အကောင်အထည်ဖော်သည်။ သို့ဖြစ်ရာ မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ထမ်း (Burma Civil Services)များဖြစ်သော အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဝန်ထမ်းများသည် ဝန်ကြီးဌာနအသီးသီးနှင့် အတွင်းဝန်ရုံးအဖွဲ့များတွင် အတွင်းဝန်၊ ဒုတိယအတွင်းဝန်နှင့် အတွင်းဝန်ကလေးများအဖြစ်လည်းကောင်း၊ နယ်များတွင် တိုင်းမင်းကြီး၊ ခရိုင်ဝန်၊ နယ်ပိုင်ဝန်ထောက်၊ မြို့ပိုင်၊ လက်ထောက်မြို့ပိုင်များအဖြစ်လည်းကောင်း လုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ အဆိုပါကာလတွင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန၌ အောက်ပါဌာနခွဲများ ဖွဲ့စည်းထားသည်။
၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် အတွင်းဝန်ချုပ်၏ တာဝန်ဝတ္တရားများကို ပြန်လည်သတ်မှတ်ရာ၌ အတွင်းဝန်ချုပ်၏ ပင်ရင်းဌာနကို ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာနအစား ဝန်ကြီးချုပ်ရုံး လက်အောက်သို့ ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ယင်း သတ်မှတ်ချက်အရ ၁၉၅၈ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ(၁၃) ရက်နေ့မှ စ၍ အတွင်းဝန်ချုပ်ကို နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်ရုံး လက်အောက်သို့ လွှဲပြောင်းပေးလိုက်ပြီးနောက် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန၊ အတွင်းဝန်သည် အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးလုပ်ငန်းများ၏ အကြီးအကဲအဖြစ် တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ အုပ်ချုပ်မှုအာဏာအနေဖြင့် ဝန်ကြီးချုပ်သည် အစိုးရအဖွဲ့အကြီးအကဲဖြစ်၍ ဝန်ကြီး အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်သည်။ အစိုးရကိစ္စအရပ်ရပ်ကို ပြည်နယ်များတွင် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာအား အောက်ပါအတိုင်းသတ်မှတ်ကျင့်သုံးသည်။
၁၉၆၂ ခုနှစ်အတွင်း တော်လှန်ရေးကောင်စီအစိုးရလက်ထက်၊ ၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ မေလ (၉)ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်က ဦးဆောင်၍ အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေး ဝန်ထမ်းများ အပါအဝင် လုံခြုံရေးနှင့် အုပ်ချုပ်မှု ကော်မတီ အဆင့်ဆင့်ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ပြည်နယ်များတွင် ကချင်၊ ကရင်၊ ကယား၊ ရခိုင်နှင့် ချင်းပြည်နယ်များကို ဖျက်သိမ်း၍ ပြည်နယ်ဦးစီးအဖွဲ့များဖြင့် ပြင်ဆင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန စတင်ဖွဲ့စည်းခြင်း
မြန်မာနိုင်ငံတွင် တည်ရှိခဲ့သည့်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သည် အခြေခံအားဖြင့် ကိုလိုနီ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို ပြုပြင်ထားသည့် စနစ်သာဖြစ်သည့်အလျောက် တိုင်းရင်းသားလူမျိုး တို့၏ အကျိုးကို ထိရောက်စွာဆောင်ရွက်နိုင်ရန်နှင့် ဆိုရှယ်လစ်ဒီမိုကရေစီ ယန္တရား တပ်ဆင်နိုင်ရေးအတွက် အသင့်ဖြစ်အောင် ကြိုတင်ပြင်ဆင်ထားနိုင်ရန် တော်လှန်ရေးကောင်စီသည် ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် တော်လှန်ရေးကောင်စီ၏ ၁၅-၃-၇၂ ရက်စွဲပါ ကြေညာချက်အမှတ် (၉၇)အရ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သစ်ကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာနအား ဒီမိုကရေစီ ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ဒေသန္တရအဖွဲ့များဝန်ကြီးဌာန၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး၊ အမျိုးသား မှတ်ပုံတင်ရေးနှင့် သန်းခေါင်စာရင်းဝန်ကြီးဌာန၊ သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနတို့နှင့် ပူးပေါင်းပြီး ပြည်ထဲရေးနှင့်သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနဟူ၍ ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ အဆိုပါ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနအောက်တွင် အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာနကို သီးခြားဌာနတစ်ခုအဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ယခင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် အထွေထွေ အုပ်ချုပ်ရေးလုပ်ငန်း၊ စည်ပင်သာယာရေးလုပ်ငန်း၊ ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်း၊ စာပေစိစစ်ရေးနှင့် မှတ်ပုံတင်ရေးလုပ်ငန်းများကို တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ပြီး အထွေထွေ အုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာနရုံးကို ရုံးချုပ်၊ ပြည်နယ်/ တိုင်းရုံးနှင့် မြို့နယ်ရုံးများဟူ၍ အဆင့်ဆင့် ဖွဲ့စည်းသည်။
အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သစ်အရ နယ်အုပ်ချုပ်ရေးဝန်ထမ်းများဖြစ်သော တိုင်းမင်းကြီး၊ ခရိုင်ဝန်၊ နယ်ပိုင်မြို့ပိုင်များမှ ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည့် ရာဇဝတ်တရားစီရင်ရေး၊ မြေနှင့် အခွန်အုပ်ချုပ်ရေး၊ ငွေတိုက်အုပ်ချုပ်ရေး၊ စာချုပ်စာတမ်းမှတ်ပုံတင်လုပ်ငန်းတာဝန်များကို သက်ဆိုင်ရာဝန်ကြီးဌာနများအောက်ရှိ ဦးစီးဌာနအသီးသီးသို့ အောက်ပါအတိုင်း လွှဲပြောင်း ပေးအပ်ခဲ့သည်။
ယင်းသို့ လုပ်ငန်းတာဝန်များကို သက်ဆိုင်ရာဝန်ကြီးဌာနများနှင့် ဦးစီးဌာနများသို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့ပြီးနောက် အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန၏ လုပ်ငန်းတာဝန်များသည် အောက်ပါအတိုင်း ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။
၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းပြီးနောက် ခရိုင်အဆင့်၊ ခရိုင်ခွဲ အဆင့်နှင့် မြို့နယ်ခွဲအဆင့်များကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ စီမံခန့်ခွဲရေးအဆင့်အနေဖြင့် ပြည်နယ်၊ တိုင်း၊ မြို့နယ်များအဖြစ် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းပြီး လုပ်ငန်းပမာဏနှင့် လူဦးရေအပေါ် အခြေခံ၍ ရုံးများကို (က)အဆင့်၊ (ခ)အဆင့်၊ (ဂ)အဆင့်ဟူ၍ သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
၁၁-၁၂-၁၉၇၆ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော နိုင်ငံတော်ကောင်စီ၏ (၆၀)ကြိမ်မြောက် အစည်းအဝေးက ပြည်သူ့ကောင်စီအဆင့်ဆင့်၏အခြေခံရုံးများအဖြစ် အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေး ဦးစီးဌာနရုံးအဆင့်ဆင့်ကို နိုင်ငံတော်ကောင်စီအောက်သို့ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ဝန်ကြီးအဖွဲ့၏ ၁၈-၃-၁၉၇၇ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာ (၃/၇၇)ဖြင့် ၁၉၇၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁)ရက်နေ့မှစ၍ အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးရုံးအဆင့်ဆင့်သည် ပြည်သူ့ကောင်စီ အဆင့်ဆင့်၏ အခြေခံရုံးများအဖြစ် လွှဲပြောင်းရယူပြီး ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီး ဌာနတွင် ကျန်ရှိသည့် အထွေထွေဌာနခွဲ၊ စည်ပင်သာယာရေးဌာနခွဲ၊ စာပေစိစစ်ရေးနှင့် မှတ်ပုံတင်ဌာနခွဲများ၏ လုပ်ငန်းများဆောင်ရွက်ရန် ၁-၄-၁၉၇၇ရက်နေ့မှစ၍ အထွေထွေ ဦးစီးဌာနဟု ပြင်ဆင်ခေါ်ဝေါ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
၁၈-၉-၁၉၈၈ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်က နိုင်ငံတော်အာဏာအရပ်ရပ်ကို တာဝန်ယူ ခဲ့ပြီး အမိန့်အမှတ် (၁/၈၈)ဖြင့် နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ရုံးမှ ဝန်ထမ်းရာထူး အင်အား(၁၇၄) နေရာနှင့် ယခင် ပြည်နယ်/ တိုင်းနှင့် မြို့နယ်ပြည်သူ့ကောင်စီရုံးများရှိ ဝန်ထမ်းရာထူး (၂၆၁၄၀)နေရာ၊ စုစုပေါင်း (၂၆၃၁၄)နေရာကို ယင်းရာထူးနေရာအသီးသီးတွင် တာဝန် ထမ်းဆောင်လျက်ရှိကြသည့် ဝန်ထမ်းများနှင့်အတူ ၁-၁၁-၁၉၈၈ရက်နေ့မှစ၍ ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ အထွေထွေဦးစီးဌာနသို့ ပြန်လည်လွှဲပြောင်းပေးသည့် အမိန့်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရအဖွဲ့သည် ၁၉၈၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ(၇)ရက်နေ့စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၄/၈၈)ဖြင့်ထုတ်ပြန်၍ ပြည်ထဲရေးနှင့်သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန အောက်ရှိ အထွေထွေဦးစီးဌာနကို အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာနဟု ၇-၁၁-၁၉၈၈ရက်နေ့ မှစ၍ ပြင်ဆင်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ယင်းကိုအစွဲပြု၍ နှစ်စဉ် နိုဝင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့ကို အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာနနှစ်ပတ်လည်နေ့အဖြစ် ကျင်းပလျက်ရှိသည်။
နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ကာလ
နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့သည် နိုင်ငံတော်၏ အာဏာအရပ်ရပ် ကို လုံးဝတာဝန်ယူထားသည့်အားလျော်စွာ ပြည်နယ်/တိုင်းနှင့် မြို့နယ်များတွင် တရားဥပဒေ စိုးမိုးရေး၊ နယ်မြေအေးချမ်းသာယာရေး၊ လမ်းပန်းဆက်သွယ်မှုလုံခြုံချောမွေ့စေရေး၊ ပြည်သူ များ၏ စားဝတ်နေရေးချောင်လည်စေရေးတို့ကို ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် ပြည်နယ်/တိုင်းငြိမ်ဝပ် ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့များကို ကြေညာချက် (၅/၈၈)ဖြင့် ဖွဲ့စည်းတာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ရာ ပြည်နယ်/တိုင်းအထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန၊ တိုင်းအထွေထွေဦးစီးဌာနမှူးသည် အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်း များ ပိုမိုချောမွေ့လျင်မြန်စွာ အကောင်အထည်ဖော်ဆောင်ရွက်နိုင်ရေးအတွက် မြို့နယ်စု ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ကို နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့၏ ကြေညာချက်အမှတ် (၇/၈၈)ဖြင့် ဖွဲ့စည်းတာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ပြည်နယ်/ တိုင်း ဒုတိယ အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာနမှူးသည် မြို့နယ်စုငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့၏ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ၁၈-၁၁-၈၉ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာ ဖြင့် မြို့နယ်စုရုံး (၅၀)ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြို့နယ်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေး အဖွဲ့များကို ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တပ်မတော်အရာရှိ၊ အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် မြို့နယ်အထွေထွေ အုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာနမှူး၊ မြို့နယ်ပြည်သူ့ရဲတပ်ဖွဲ့မှူးကဆောင်ရွက်ပြီး အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ဥက္ကဋ္ဌမှတာဝန် ပေးအပ်သူတို့ပါဝင်၍ နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့၏ ကြေညာချက် (၅/၈၈)ဖြင့် ဖွဲ့စည်း တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။
ရပ်ကွက်/ ကျေးရွာအုပ်စုမှ ကြည်ညိုလေးစားသူ အဖွဲ့ဝင်(၃)ဦး၊ ရပ်ကွက်/ ကျေးရွာ အုပ်စုအထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာနမှ အမှုထမ်းစာရေး (၁)ဦးတို့ပါဝင်သော ရပ်ကွက်/ ကျေးရွာအုပ်စုငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ကို နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက် ရေးအဖွဲ့၏ ကြေညာချက် (၇/၈၈)ဖြင့် ဖွဲ့စည်းတာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် ၁၉၉၂ခုနှစ်တွင် အနာဂတ်ကာလစီမံခန့်ခွဲရေးယန္တရားကို မျှော်မှန်း၍ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့အစည်းများအား အလေ့အကျင့်ရရှိနိုင်ရန်အလို့ငှာ နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့၏ ကြေညာချက် (၁၄/၉၂)ဖြင့် မြို့နယ်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ကို အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာနမှ ဦးစီးအရာရှိများအား ဥက္ကဋ္ဌတာဝန်ပေးအပ်၍ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ၇-၁၀-၉၂ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာဖြင့် မြို့နယ်စုရုံးများကို ခရိုင်ရုံးများအဖြစ် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့သည်။
နိုင်ငံတော်တွင် စည်းကမ်းပြည့်ဝသည့် ဒီမိုကရေစီစနစ်ဖြစ်ထွန်းပေါ်ပေါက်လာစေရန် နှင့် အေးချမ်းသာယာပြီး ခေတ်မီဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်သည့် နိုင်ငံတော်သစ် အမြန်ဆုံးဖြစ်ထွန်း တည်ထောင်နိုင်စေရန် နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီကို ၁၅-၉-၉၇ ရက်စွဲပါ ကြေညာချက်အမှတ် (၁/၉၇)ဖြင့် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်အေးချမ်း သာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီသည် နိုင်ငံတော်တည်ငြိမ်ရေး၊ ရပ်ရွာအေးချမ်းသာယာရေး နှင့် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးလုပ်ငန်းများကိုလည်းကောင်း၊ နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်း များကိုလည်းကောင်း အရှိန်အဟုန်မပျက် ဆောင်ရွက်နိုင်ရန်နှင့် နောင်တွင်ကျင့်သုံးမည့် စီမံခန့်ခွဲရေးယန္တရားကို မျှော်မှန်း၍ ပြည်နယ်/ တိုင်းအေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ များကို နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ၏ ကြေညာချက်အမှတ် (၂/၂၀၀၆) ဖြင့် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းတာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ရာ ပြည်နယ်/ တိုင်းအထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေး ဦးစီးဌာနတို့မှ ပြည်နယ်/ တိုင်းအုပ်ချုပ်ရေးမှူးများသည် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်မှ အတွင်းရေးမှူး တာဝန်ကို ပြောင်းလဲထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ အလားတူ နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ၏ (၂/၂၀၀၆)အရ ခရိုင်အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာနမှ ခရိုင်အုပ်ချုပ် ရေးမှူးများသည် ခရိုင်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ၊ အတွင်းရေးမှူး တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ရသည်။ မြို့နယ်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီအဆင့်တွင်မူ အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာနသည် မြို့နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ဥက္ကဋ္ဌတာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ရသည်။ ရပ်ကွက်/ ကျေးရွာအေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီကို ရပ်ကွက်/ ကျေးရွာ အုပ်စုမှ အများကြည်ညိုလေးစားသူ အဖွဲ့ဝင်(၂)ဦး၊ ရပ်ကွက်/ ကျေးရွာအုပ်စုအထွေထွေ အုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာနမှ အမှုထမ်းစာရေး (၁)ဦးတို့ဖြင့် ပါဝင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ယင်းသို့ ပြင်ဆင် ဖွဲ့စည်းပြီးနောက် နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ၏ ကြေညာချက် (၃/၂၀၀၆)ဖြင့် ခရိုင်အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန၊ ခရိုင်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးသည် ခရိုင်အေးချမ်း သာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ၏ ဥက္ကဋ္ဌတာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ရသည်။
ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရအဖွဲ့ကာလ
နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံဖြိုးရေးကောင်စီ၏ ၃၀-၃-၂၀၁၁ ရက်စွဲပါ၊ ကြေညာ ချက်အမှတ် (၆/၂၀၁၁)အရ ပြည်နယ်၊ တိုင်းအေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီတို့ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့်အညီ ပေါ်ပေါက်လာသော တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်လွှတ်တော်များတွင် ရွေးချယ်တာဝန်ပေးခံရသည့် ဥပဒေပြုရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေး နှင့် တရားစီရင်ရေးဆိုင် ရာပုဂ္ဂိုလ်များကို အာဏာအပ်နှင်းခဲ့သည်။ ပြည်နယ်၊ တိုင်းဒေသကြီး အဆင့် အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာနဝန်ထမ်းများသည် တိုင်းဒေသကြီး၊ ပြည်နယ် လွှတ်တော်ရုံး၊ အစိုးရအဖွဲ့တို့၌ တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်။ တိုင်းဒေသကြီး/ ပြည်နယ် အုပ်ချုပ်ရေးမှူးသည် ယင်းအစိုးရအဖွဲ့တို့၏ အတွင်းရေးမှူးဖြစ်သည်။
နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ၏ ၃၀-၃-၂၀၁၁ ရက်စွဲပါ၊ ကြေညာ ချက်အမှတ် (၇/၂၀၁၁)အရ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ(၆)ခုရှိ ဦးစီးအဖွဲ့များကို လုပ်ပိုင်ခွင့် အာဏာအပ်နှင်းပြီး ယင်းဒေသရှိ ခရိုင်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီနှင့် မြို့နယ် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီတို့ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ ထိုဒေသတွင်ရှိသော အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာနဝန်ထမ်းများသည် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ ဦးစီးရုံးများ တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်။
နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ၏ ၃၀-၃-၂၀၁၁ ရက်စွဲပါ ကြေညာချက် အမှတ်(၈/၂၀၁၁)ဖြင့် ခရိုင်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီနှင့် မြို့နယ်အေးချမ်း သာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီတို့ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန၊ ခရိုင်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးသည် ခရိုင်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ၏လုပ်ငန်းတာဝန် များကိုဆောင်ရွက်ပြီး မြို့နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးသည် မြို့နယ်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေး ကောင်စီ၏လုပ်ငန်းတာဝန်များကို ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်။
၂၀၁၈ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၈ရက်နေ့တွင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာနမှ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ရုံးဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့သည်။၂၀၂၁ခုနှစ် မေလ ၅ရက်နေ့တွင် အာဏာသိမ်းစစ်ကောင်စီမှ ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာနလက်အောက်သို့ ပြန်လည် ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြန်သည်။
အုပ်ချုပ်ရေးမှူးအခေါ်အဝေါ်များ ပြင်ဆင်ခြင်း
အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာနသည် ကိုလိုနီခေတ်ကပင် တည်ရှိခဲ့သော အုပ်ချုပ်ရေး အဖွဲ့အစည်းဖြစ်ပြီး ပြောင်းလဲလာသော အုပ်ချုပ်မှုယန္တရားဖြစ်စဉ်များနှင့်အညီ အုပ်ချုပ်ရေး အခေါ်အဝေါ်များကို အဆင့်ဆင့်ပြင်ဆင်ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။
​ထောက်ကြန့်ကွင်းရွာ၊ ဝါးတောကွင်း
ထောက်ကြန့်ကွင်းရွာ၊ ဝါးတောကွင်း
အောင်ဇေ (တော်ဘုရားလေး)
တော်ဘုရားလေးသည် သီပေါမင်းနှင့် စုဖုရားလတ်တို့၏ သမီးတော်လေးပါးအနက် စတုတ္ထမြောက် သမီးတော် မြတ်ဖုရားက​လေး ၏ စတုတ္ထမြောက်သားတော် ဖြစ်သည်။ ဂျပန်ခေတ်တွင် အစ်ကိုတော် တော်ဘုရားကြီးမင်းသား ဘုရင်ဖြစ်ခဲ့ပြီး တော်ဘုရားကြီးက သူမရှိခဲ့သော် နန်းဆက်ခံဖို့ရန် ဆိုပြီး ညီငယ်ကို အိမ်ရှေ့နှင်းခဲ့ပါသည်။ စုဘုရားလတ်၏ ၁၉၁၉ က ချုပ်ဆိုသည့် ထီးမွေနန်းမွေလွှဲစာချုပ်အရ သူတို့မယ်တော်ကို ကုန်းဘောင်ထီးနန်းလွှဲခဲ့ပြီး ဖြစ်တဲ့အတွက် မယ်တော်ရဲ့ အရိုက်အရာခံသူ တော်ဘုရားကြီးက ညီတော်အငယ်ဆုံးကို အိမ်ရှေ့ပြန်နှင်းတာ ဖြစ်ပါတယ်။ လူသိ ရှင်ကြား အာဏာရ ဘုရင် အနေနဲ့ လွှဲခြင်း မဟုတ်သော်လည်း မြန်မာသမိုင်းမှာဖြင့် နောက်ဆုံးခန့် အိမ်ရှေ့စံဘဝကို တော်ဘုရားကလေး လပိုင်း ရရှိခဲ့ပါတယ်။
ကိုယ်ရေးအကျဉ်း
မြန်မာနိုင်ငံ၏ သက်ဦးဆံပိုင်ခေတ်တွင် နောက်ဆုံးဘုရင်မင်းမြတ်ဖြစ်သော သီပေါမင်းတရားကြီးနှင့် မိဖုရားခေါင်ကြီး စုဖုရားလတ်တို့၏ မြေးတော် တစ်ဦးဖြစ်သော တော်ဘုရားလေး (ဦး) အောင်ဇေကို ၁၉၂၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၃ဝ ရက်နေ့တွင် အဖ ဦးကိုကိုနိုင်၊ အမိ အရှင်ထိပ်စုမြတ်ဖုရားလေးတို့မှ ရန်ကုန်မြို့ ၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ရန်ကုန်မြို့ မြို့မ အထက်တန်းကျောင်း တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။
၁၉၈၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် မြန်မာပြည်တိုးတက်ရေး လူငယ်အဖွဲ့ချုပ်၌ နာယကအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့ပြီး တပ်ပေါင်းစု ဖွဲ့စည်းရေး၊ ကြားဖြတ်အစိုးရ တောင်းဆိုရေးတို့တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ အမျိုးသား နိုင်ငံရေးတပ်ပေါင်းစု (မနတ) တွင် နာယက လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး အမျိုးသား ညီညွတ်ရေး တပ်ပေါင်းစု၏ ၁၈ ဖွဲ့တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့ အာဏာဖီဆန်ရေး တရားပွဲ၌ အစိုးရအမိန့် ဥပဒေများမှာ အမြဲတစေ မှန်ကန်မှု မရှိ၍ အစိုးရနှင့် မပူးပေါင်းရေး၊ အကြမ်းမဖက်ရေး တို့ကို ဆွေးနွေး ဟောပြောခဲ့သည်။ ၁၉၆၈ ခုနှစ်မှ ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်အထိ တစ်ကြိမ်၊ ၁၉၈၈ ခုနှစ် နောက်ပိုင်း စစ်အစိုးရ တက်လာပြီးနောက် တစ်ကြိမ် ဖမ်းဆီး ထိန်းသိမ်း ခံခဲ့ရသည်။
အင်္ဂလိပ်စာ နည်းပြဆရာအဖြစ် နှစ်ပေါင်း ၃ဝ ကျော် လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး၊ သမိုင်းသုတေသနစာတမ်း ရေးသားမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကာ စာပေနယ်ဘက်တွင်လည်း ဆောင်းပါး အမြောက်အမြားနှင့် စာအုပ်များ ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ မကွယ်လွန်မီအထိ စာပေရေးသားမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး အမှတ် ၁၅၉/က၊ ရွှေတိဂုံ ဘုရားလမ်း၊ ဒဂုံမြို့နယ်တွင် နေထိုင်ခဲ့သည်။
စာပေရေးသားမှု
သမိုင်းနှင့် ပတ်သက်သည့် စာအုပ်များဖြစ်သော ပြည်သူချစ်တဲ့ မျိုးဆက်သစ်၊ လန်ဒန်ရောက် ပတ္တမြား ငမောက်၊ ရတနာပုံမှ ရတနာဂီရိသို့ စသည့် စာအုပ်များကို ရေးသားခဲ့သည်။
၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် တော်ဖုရားကလေးထံမှ လူထုဒေါ်အမာမွေးနေ့များတွင် ချီးမြှင့်ပေးပို့ခဲ့သော ကဗျာများကို အမေရိကန်နိုင်ငံအခြေစိုက် ဓူဝံစာပေမှ "The Grand Old Lady" ခေါင်းစဉ်ဖြင့် စုစည်း ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
ဘဝနိဂုံး
၂ဝဝ၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီး ဒေါ်ခင်မေနှင့် သမီးတော် ဒေဝီသန့်စင်တို့ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ မင်းမျိုးမင်းနွယ်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
သီရိပစ္စယာရွာ၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်
သီရိပစ္စယာရွာ (Thiripyitsayar)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်၊ ကန်သာယာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၈၃၁၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကန်သာယာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၀၀ ဦး၊ မ ၇၇၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၇၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ညောင်ဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အင်ဂါးလောင်ရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
အင်ဂါးလောင်ရွာ(Ingarlawng)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ ပင်လွမ်းဘွမ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၈၇၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျွဲရိုက်ရွာ၊ မြင်းမူမြို့နယ်
ကျွဲရိုက်ရွာ (Kyweyaik)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ မြင်းမူမြို့နယ်၊ ကျွဲရိုက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၁၄၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြင်းမူမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကွီးလားရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်
ကွီးလားရွာ (Kweelar)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ ကွီးလာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၀၃၆၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဒလဘမ်း
ဒလဘမ်း
သိမ်ကုန်းရွာ၊ ချောင်းကလေး
သိမ်ကုန်းရွာ၊ ချောင်းကလေး
ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး
ထင်ရှားသော သွင်ပြင်လက္ခဏာ
ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး၏ ထင်ရှားသော သွင်ပြင်လက္ခဏာ 2 ရပ်မှာ- ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး ကြားဝင်ဆောင်ရွက်ခြင်း၏ အာရုံစိုက်မှုမှာ ရောဂါတစ်ခုကို ကုသမည့်အစား ဝေဒနာအခြေအနေများကို စောင့်ကြည့်ခြင်းနှင့် ကျန်းမာစေမည့်အပြုအမူများကို မြှင့်တင်ပေးခြင်းမှတဆင့် တားဆီးရန် ဖြစ်သည်။ ထိုလှုပ်ရှားမှုများအပြင် ကူးစက်ရောဂါ တစ်ခုဖြစ်ပွားနေစဉ် အတွင်းကဲ့သို့သော အခြေအနေများစွာတို့တွင် ထိုရောဂါကို တားဆီးရန်အတွက် အရေးပါကောင်းပါလိမ့်မည်။ လက်ကိုဆေးကြောခြင်း၊ ကာကွယ်ဆေးထိုးခြင်း အစီအစဉ်များနှင့် ကွန်ဒုံးများ ဖြန့်ဝေခြင်းတို့သည် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးစီမံချက်များ၏ ဥပမာများ ဖြစ်သည်။ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး၏ ရည်မှန်းချက်မှာ ရောဂါများကို တားဆီးခြင်းနှင့် ကုသခြင်းမှတဆင့် အသက်ပေါင်းများစွာကို ကယ်တင်ရန်ဖြစ်သည်။ ကုလသမဂ္ဂ၏ ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့မှ ကျန်းမာခြင်းကို" ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် လူမှုရေးသုခ ပြီးပြည့်စုံသောအခြေအနေတစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး ရောဂါ သို့မဟုတ် အိုမင်းမစွမ်းခြင်းတို့ ကင်းမဲ့ခြင်းမျှသာ မဟုတ်ပါ " ဟု အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုသည်။
ဦးတည်ချက်များ
ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး ကြားဝင်ဆောင်ရွက်ခြင်း၏ အာရုံစိုက်မှုမှာ ရောဂါတစ်ခုကို ကုသမည့်အစား ဝေဒနာ အခြေ အနေများကို စောင့်ကြည့်ခြင်းနှင့် ကျန်းမာစေမည့်အပြုအမူများကို မြှင့်တင်ပေးခြင်းမှတဆင့် တားဆီးရန် ဖြစ် သည်။ ထိုလှုပ်ရှားမှုများ အပြင် ကူးစက်ရောဂါ ဖြစ်ပွားခြင်း သို့မဟုတ် အစာ သို့မဟုတ် ရေပေးဝေခြင်း တို့ကို ညစ်ညမ်းစေခြင်း တို့ကဲ့သို့သော အခြေအနေများတွင် ရောဂါကို ကုသခြင်းသည် အခြားသို့ ၎င်းရောဂါ ပျံ့နှံ့ခြင်း ကို တားဆီးရန် အတွက် အရေးပါနိုင်သည်။ ကာကွယ်ဆေး ထိုးခြင်း အစီအစဉ်များနှင့် ကွန်ဒုံးများ ဖြန့်ဝေခြင်း တို့သည် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးစီမံချက်များ၏ ဥပမာများဖြစ်သည်။
တိုင်းပြည်အများစုတွင် ပြည်တွင်းကျန်းမာရေးကိစ္စများကို တုံ့ပြန်ရန်အတွက် ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်အစိုးရ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး အေဂျင်စီများရှိသည်။ ၎င်းအေဂျင်စီများကို တစ်ခါတစ်ရံ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ဟု သိရှိ ကြသည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးပဏာမခြေလှမ်းများ၏ ရှေ့တန်း မှ ဆောင်ရွက်သူများမှာ ပြည်နယ် နှင့် ဒေသတွင်း ကျန်းမာရေးဌာနများ ဖြစ်သည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး ဆေးမှူးချုပ် ဦဆောင်သော အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်း (PHS) နှင့် အက်တလန်တာ တွင် ရုံးချုပ် အခြေစိုက် သော ရောဂါထိန်းချုပ်ရေးနှင့် ကာကွယ်တားဆီးရေးဌာန တို့သည် ၎င်းတို့၏ အမျိုးသားရေးတာဝန်များအပြင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာကျန်းမာရေး လှုပ်ရှားမှုများစွာတို့ ၌ပါဝင် ပတ် သက်ကြရသည်။
ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံများ နှင့် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများ အကြားတွင် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု
ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံများ နှင့် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများ အကြားတွင် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု နှင့် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး ပဏာမ အစီအစဉ်များကို ရယူခံစားခွင့် အခွင့်အလမ်းမှာ ကြီးမားသော ကွာဟချက် တစ်ရပ် အဖြစ်ရှိသည်။ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများ တွင် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး အခြေခံဆောက်အအုံများမှာ ပုံဖော်နေဆဲဖြစ်သည်။ အခြေခံဆေးဝါးကုသ စောင့်ရှောက်ခြင်း အဆင့်နှင့် ရောဂါတားဆီးခြင်းကို ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးရန်သော် မှ လုံလောက်သော လေ့ကျင့် သင်ကြားထားသည့် ကျန်းမာရေး အလုပ်သမားများ သို့မဟုတ် ငွေကြေး အရင်းအမြစ်များ မရှိနိုင်ပါ။ ရလဒ်အားဖြင့် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများတွင် ရောဂါနှင့် အသေအပျောက်နှုန်း အများစုသည် အလွန်အမင်း ဆင်းရဲခြင်းမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ဥပမာ- အာဖရိကန်အစိုးရများစွာ တို့သည် တစ်နှစ်လျှင် လူတစ်ဦး အတွက် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု အဖြစ် အမေရိကန်ဒေါ်လာ 10 အောက်လျော့နည်းပြီး သုံးစွဲသော်လည်း အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ဖယ်ဒရယ် အစိုးရသည် 2000 ခုနှစ်တွင် လူတစ်ဦးလျှင် ခန့်မှန်းချေအားဖြင့် အမေရိကန်ဒေါ်လာ 4,500 သုံးစွဲ ခဲ့သည်။၏ရောဂါအများအပြားသည် ရိုးရှင်းပြီး၊ ဆေးကုခြင်း မဟုတ်သည့် နည်းလမ်းများမှ တဆင့်တားဆီးနိုင်သည်။ ဥပမာ- လက်ဆေးခြင်း ဖြစ်သည့် ရိုးရှင်းသော အပြုအမူသည် ကူးစက်တတ်သော ရောဂါများကို တားဆီးပေး နိုင်ကြောင်း သုတေသနတစ်ခုမှ ပြသခဲ့သည်။ ဖွံ့ဖြိုးဆဲကမ္ဘာ နှင့် ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံများတွင် ဒေသခံကျန်းမာရေး စနစ်များနှင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အစိုးရမဟုတ်သော အဖွဲ့အစည်းများ မှတဆင့် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးသည် ရောဂါ တားဆီးရေး ကြိုးစားအားထုတ်မှုများတွင် အရေးပါသောအခန်းမှ ပါဝင်သည်။
= မျက်မှောက်ခေတ် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး = ၂၀ ရာစုနှစ် တစ်လျှောက်လုံးတွင် ဖွံ့ဖြိုးပြီးကမ္ဘာအတွင်း၌ ကူးစက်ရောဂါများ ပျံ့နှံ့မှုသည် ကျဆင်းလာသည် နှင့် အမျှ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးသည် နာတာရှည်ရောဂါများဖြစ်သော ကင်ဆာရောဂါနှင့် နှလုံးရောဂါများအပေါ် တွင် စတင်၍ ပိုမိုအာရုံစိုက်လာသည်။ ကိုယ်ခန္ဓာ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုအပေါ်တွင် အလေးထားခြင်းမှာ ပြန် လည် အသက်သွင်းခြင်းခံရသည်။ အမေရိကတွင် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး လုပ်သားဖြစ်သူ ဒေါက်တာ ဆာရာ ဂျိုစဖင်း ဘေကာ (Dr.Sara Josephine Baker) သည် ကာကွယ်တားဆီးရေးနည်းလမ်းများကို အသုံးပြု၍ ကလေးအသေအပျောက်နှုန်းကို ကျဆင်း စေခဲ့သည်။ သူမသည် နယူးယော့(ခ်) မြို့တော်ရှိ ဆင်းရဲသူ၊ဆင်းရဲသားတို့၏ ကလေးများ ကျန်းမာရေးအတွက် အစီအစဉ်များစွာကို အစပြုခဲ့သည်။ ဒေါက်တာ ဘေကာ (Dr. Baker) သည် သူနာပြု အဖွဲ့ များကို ဦးဆောင်၍ ဟဲလ်ကစ်ချမ်း နေရာတစ်ဝိုက် (Hell's Kitchen) ၏ လူထူထပ်သော ရပ်ကွက်များသို့ သွားရောက်ပြီး မိခင် များအား သူတို့၏ကလေးများကို မည်သို့အဝတ်အစားလဲပေးရန်၊ ကျွေးမွေးရန်နှင့် ရေချိုးပေးရန်တို့ကို သင်ကြား ပေးခဲ့သည်။ ပထမကမ္ဘာစစ် ပြီးနောက်တွင် တိုင်းပြည်အများအပြားသည် ကလေး အသေအပျောက်နှုန်းကို လျော့ချရန် သူမ၏ ဥပမာကို လိုက်နာဆောင်ရွက်ကြသည်။ ၂၀ ရာစုအတွင်းတွင် ပျမ်းမျှလူ့သက်တမ်း တရှိန်ထိုး တိုးမြင့်လာခြင်းသည် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး၏ အောင်မြင် ဖြစ် ထွန်းမှုများကြောင့်ဟု ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ယုံကြည်လက်ခံထားကြသည်။ ထိုအောင်မြင် ဖြစ်ထွန်းမှုများမှာ ကာကွယ်ဆေးထိုးခြင်း အစီအစဉ်များနှင့် ကူးစက်ရောဂါ ထိန်းချုပ်ခြင်း၊ မော်တော်ယာဉ်နှင့် လုပ်ငန်းခွင် အန္တရာယ် ကင်းရှင်းရေးကဲ့သို့သော အန္တရာယ်ကင်းရှင်းရေး ပေါ်လစီများ၊ တိုးတက်လာသော မိသားစု စီမံကိန်း၊ သောက်ရေ တွင် ဖလူအိုရိုက်(ဒ်) ဒြပ်ပေါင်းကို ရောထည့်ပေးခြင်း၊ ဆေးလိပ်ငွေ့ကင်းစေသော စီမံချက်များနှင့် နာတာရှည်ရောဂါ များကို ကျဆင်းစေသည့် အစီအစဉ်များတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုကာလအတွင်းတွင် ဖွံ့ဖြိုးဆဲကမ္ဘာသည် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ကာကွယ်တားဆီးနိုင်သော ကူးစက်ရောဂါများ ကြောင့် ဒုက္ခခံစားနေရဆဲဖြစ်ပြီး အဟာရဓာတ်မပြည့်ဝခြင်းနှင့် ဆင်းရဲမှုတို့ကြောင့် ပိုမိုဆိုးရွားစေသည်။ မျက်နှာ ဖုံး သတင်းခေါင်းကြီးပိုင်းများသည် နေ့စဉ် လူမှုအဖွဲ့အစည်းရင်ဆိုင်နေရသော ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး ကိစ္စများကို ဆက်လက်တင်ပြနေဆဲဖြစ်သည်- SARS ကဲ့သို့သော ပေါ်ထွက်လာသည့် ကူးစက်ရောဂါများ- ၎င်းရောဂါသည် တရုတ်ပြည်မှ ကနေဒါ) နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု သို့ ကူးစက်သွားသည် (တရုတ်ပြည်၏ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး ကိုကြည့်ပါ)၊ Medicare (မယ်(လ်)ဒီကဲ)- ကဲ့သို့သော အများပြည်သူဆိုင်ရာ အစီအစဉ်များအောက်ရှိ ဆေးအညွှန်းစာဖြင့် ဝယ်ယူရသည့်ဆေးဝါးအကျိုးခံစားခွင့်များ၊ လိင်မတူ ကာမဆက်ဆံ သည့် ငယ်ရွယ်သောအမျိုးသမီးများတွင် HIV-AIDS ဖြစ်ပွားမှု တိုးမြင့်လာခြင်းနှင့် တောင်အာဖ ရိက တွင် ၎င်းရောဂါဖြစ်ပွားမှုပျံ့နှံ့ခြင်း၊ ကလေးအရွယ် အဝလွန်ခြင်း တိုးမြင့်လာခြင်းနှင့် ကလေးသူငယ်များအကြား တွင် တစ်ပါတည်းဖြစ်သော အမျိုးအစား II ဆီးချိုရောဂါ တိုးမြင့်လာခြင်း၊ ဆယ်ကျော်သက်အရွယ် ကိုယ်ဝန် ဆောင်ခြင်း၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုနှင့် 2004 ဆူနာမီ နှင့် 2005 ကတ်ထရီနာ ဟာရီကိန်း နှင့် ဆက်နွယ်လျက်ရှိသော ဖြစ်ပွားနေဆဲဖြစ်သည့် လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ဘေး ဒုက္ခများ တို့ဖြစ်သည်။ ထိုအရာများအားလုံးသည် ဆက်လက် ဖြစ်ပွားနေသော ပြည်သူ့ ကျန်းမာရေး စိန်ခေါ်မှု များဖြစ်သည်။
ပြည်သူလူထုကျန်းမာရေး နယ်ပယ်
၁၉၈၀ ခုနှစ်ဦးပိုင်းများကတည်းက ကြီးထွားလာသော ပြည်သူလူထုကျန်းမာရေး နယ်ပယ်သည် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး အာရုံ စိုက်မှုအား တစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်း၏ အပြုအမူများနှင့် အန္တရာယ်ရှိနိုင်သည့် အချက်အလက်များ မှ မညီမျှမှု၊ ဆင်းရဲမှုနှင့် ပညာရေးကဲ့သို့သော လူထုအဆင့်ကိစ္စများဆီသို့ ချဲ ့ထွင်ခဲ့သည်။ မျက်မှောက်ခေတ် ပြည်သူ့ကျန်းမာ ရေးသည် တစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းစီ၏ အပြုအမူပြောင်းလဲခြင်း အတွက် ထောက်ခံအားပေးသည့်အစား လူသားထုတစ်ရပ်အတွင်း ကျန်းမာရေးကို အဆုံးအဖြတ်ပေးသည့် အရာများကို ပြောဆိုခြင်းနှင့် ပတ်သက် လေ့ရှိသည်။ ကျွန်ုပ်တို့၏ကျန်းမာရေးကို ကျွန်ုပ်တို့နေထိုင်သည့် နေရာ၊ မျိုးရိုးဗီဇ၊ကျွန်ုပ်တို့၏ ဝင်ငွေ၊ ပညာရေးအခြေအနေနှင့် ကျွန်ုပ်တို့၏လူမှုရေးဆက်သွယ်မှုများ အပါအဝင် အခြေခံအကြောင်းများစွာ မှ သက်ရောက်မှုရှိကြောင်း အသိ အမှတ်ပြုခြင်းခံရပြီး- ၎င်းတို့အား "ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ လူမှုရေး အဆုံးအဖြတ်များ" ဟု သိရှိကြသည်။ ကျန်းမာ ရေးဆိုင်ရာ လူမှုရေးပြောင်းလဲနှုန်းသည် လူမှုအဖွဲ့အစည်းကို ရိုက်ခတ်လှုပ်ရှားပြီး၊ အဆင်းရဲဆုံးသော လူများ သည် ယေဘုယျအားဖြင့် အဆိုးဝါးဆုံးသော ကျန်းမာရေးအခြေအနေကို ခံစားရသည်။ သို့သော် အ လယ်အလတ် အတန်းအစားတွင်ရှိသော လူများသော်မှ ပို၍မြင့်မားသော လူမှုအလွှာအတွင်းရှိ လူအများထက် ပိုမိုဆိုးဝါးသော ကျန်းမာရေးရလဒ်များကို ယေဘုယျအားဖြင့် ရရှိကြသည်။ အသစ်ဖြစ်သော ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး သည် သာတူညီမျှဖြစ်သောနည်းဟန်ဖြင့် ကျန်းမာရေးကိုတိုးတက်စေမည့် လူအများစုကို အခြေခံသောမူဝါဒများ အတွက် ထောက်ခံပြောဆိုခြင်းဖြင့် ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ မညီမျှမှုများကို ရှာဖွေ၍ အမည်တပ်ပြောဆိုသည်။
ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး အစီအစဉ်များ
ယနေ့မျက်မှောက်ခေတ်တွင် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးအတွက် အစိုးရ ရန်ပုံငွေသည် ဆေးဝါးများအတွက်နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ယေဘုယျအားဖြင့် သိသိသာသာလျော့နည်းပြီး ရရှိသော်လည်း ရောဂါဖြစ်ပွားမှု ပမာဏ၊ မသန်မစွမ်းဖြစ်ခြင်းနှင့် အသက်အရွယ်ကြီးရင့်ခြင်း၏ သက်ရောက်မှုများကို လျော့ချရာတွင် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး အစီအစဉ်များ ၏အရေးပါပုံကို အစိုးရအများစုမှ အသိအမှတ်ပြုကြသည်။ မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်းက ကာကွယ်ဆေးထိုးသည့် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး အစီအစဉ်သည် နှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာ လူသားထုတစ်ရပ်လုံးကို ဒုက္ခပေးနေသည့် ရောဂါတစ်ရပ်ဖြစ်သည့် ဝက်သက်ရောဂါကို အမြစ်ဖြတ်ခြင်း အပါအဝင် ကျန်းမာရေး အဆင့်တိုး မြင့်ရာ၌ မယုံကြည်နိုင်လောက်အောင် တိုးတက်မှုအရှိန်များ ရရှိခဲ့သည်။
လောလောဆယ်တွင် ကမ္ဘာကြီးမှ ရင်ဆိုင်နေရသော အရေးပါသည့် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး ကိစ္စတစ်ရပ်မှာ ခုခံအားကျဆင်းမှုရောဂါ(HIV/AIDS)ဖြစ်သည်။ ပဋိဇီဝဆေးများကို ခံနိုင်ရည် ရှိခြင်း မှာ အခြားသော အဓိက အလေးထားစရာ တစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး အဆုတ်နာရောဂါ (TB)ကဲ့သို့သော ရောဂါများကို တစ်ကျော့ပြန်လည်၍ ခေါင်းထောင်ထလာခြင်းကို ဦးတည်စေသည်။ အခြားသော အရေးပါသည့် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး အလေးထားစရာတစ်ရပ်မှာ ဆီးချိုရောဂါဖြစ် သည်။ 2006 ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေး အဖွဲ့၏ အဆိုအရ တစ်ကမ္ဘာလုံးတွင် လူဦးရေ171သန်းသည်ဆီးချိုရောဂါခံစားနေရကြောင်း သိရသည်။ ထိုဖြစ်ပွားမှု ပမာဏသည် လျင်မြန်စွာ တိုး တက်လာပြီး 2030 ခုနှစ်တွင် ထိုအရေအတွက်သည် နှစ်ဆအထိ ဖြစ်လိမ့်မည် ဟုခန့်မှန်းသည်။
ပြည်သူ့ကျန်းမာ ရေးနှင့် ပတ်သက်၍ အငြင်းပွားစရာအချက်မှာ ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းကို ထိန်းချုပ်မှုဖြစ်သည်။ ဆေးလိပ် သောက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားသော ကူးစက်ပျံ့နှံ့ခြင်းမရှိသည့် ရောဂါများ သည် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးကို ခြိမ်းခြောက် လျက်ရှိသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ကူးစက်ပျံ့နှံ့ တတ်သည့် ရောဂါများ သည် တိုးတက်ကောင်းမွန် လာစေ ရန် အချိန်ကာလ အနည်းငယ်သာလိုအပ်ပြီး ၎င်းနှင့် မတူညီစွာဖြင့် ကူးစက်ပျံ့နှံ့ခြင်း မရှိသည့်ရောဂါများ တိုး တက်ကောင်းမွန်မှုအတွက် ရေရှည်နည်းဗျူဟာတစ်ရပ် လိုအပ်သည်။ ဤသို့ ဖြစ်ရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းမှာ ကူးစက်ပျံ့နှံ့တတ်သည့် ရောဂါများသည် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေး ဦးစားပေးမှုအဆင့်တွင် ထိပ်ဆုံးနေရာ၌ ရှိသော်လည်း ကူးစက်ပျံ့နှံ့ခြင်းမရှိသည့် ရောဂါများသည် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေး ဦးစားပေးမှုအဆင့်တွင် အောက်ဆုံးနေရာ၌ရှိသည်။ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးစနစ်သည် ကူးစက်ပျံ့နှံ့တတ်သည့် ရောဂါများနှင့် ကူးစက်ပျံ့နှံ့ခြင်းမရှိသည့် ရောဂါများကို တပြေးညီဖြစ်စေရန် နည်းလမ်းတစ်ခုကိုရှာဖွေရန်လိုအပ်သည်။ ထိုကျန်းမာရေးပြဿနာများသည် ပုဂ္ဂလိက အခန်းကဏ္ဍ၏ အလွန်အကျွံဘောင်ခတ် ကန့်သတ်ထားခြင်းအတွင်း၌ ရှိပြီး ကျွန်ုပ်တို့၏ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေး ကိစ္စရပ်များတွင် ပါဝင်ပတ်သက်ခြင်းဖြင့် ၎င်းတို့သည် အချိန် တိုင်းလိုလို အကျိုးခံစားရမည်ဖြစ်သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ကျန်းမာရေး ပြဿနာများနှင့် ပတ်သက်သည့် ဆုံးဖြတ်ချက်အများကို နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ ဖြေရှင်းနည်းများအပေါ်တွင် အလေးထားသည့် စက်မှုလုပ်ငန်း များမှ ပြုလုပ်ကြသည်။
နိုင်ငံအများ၏ကျန်းမာရေးလုပ်ဆောင်မှုအားနည်းချက်များ
နိုင်ငံအားလုံး၏အစိုးရတိုင်းသည် မိမိတို့၏အကျိုးအတွက်သာပြုလုပ်ကြသည့် ပုဂ္ဂလိက ပိုင်း လုပ်ဆောင်သူများကိုသာ မှီခိုအားထားနေမည့်အစား ကြိုတင်၍ စီစဉ်ထားသော အဖြေရှာခြင်းများ အပေါ် တွင် ပို၍ အာရုံစိုက်ရန်လိုအပ်သည်။ တစ်ပြိုင်တည်းမှာပင် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ မူဝါဒ ချမှတ်ခြင်း သည် စက်မှုလုပ်ငန်းနှင့် ကုန်သွယ်ရေးဆိုင်ရာ မူဝါဒများနှင့် ပို၍ တိုပြီး ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်နေပြီး၊ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများနှင့် အတူတွဲလျက် လုပ်ဆောင်နေပြီ ဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်၍ နိုင်ငံတော်နှင့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အဆင့် များတို့၌ အကျိုးသက်ရောက်မှုရှိသော စည်းမျဉ်းများနှင့် စံအဖြစ်သတ်မှတ်ထားသော ပြုမူလုပ်ဆောင်ချက်များ အတွက် လိုအပ်သောအတားအဆီးများကို အာနည်းစေသည်။ နိုင်ငံအများသည် ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းကို လျော့ချရန် အဓိကကျသော ပဏာမခြေလှမ်းများအဖြစ် အခွန်များကိုတိုးခြင်းနှင့် အချို့ သို့မဟုတ် အားလုံး သော အများပြည်သူနှင့်ဆိုင်သော နေရာများတွင် ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းကို တားမြစ်ခြင်းတို့အား အကောင်အထည် ဖော်ဆောင်ရွက်သည်။ ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံအားလုံးတို့တွင် ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းသည် အဓိက သေဆုံးစေသူများ အနက်မှ တစ်ခုဖြစ်သည်ကို သက်သေအထောက်အထားများဖြင့် ထောက်ခံသူများမှ တင်ပြသည်။ သို့ဖြစ်ပါ၍ ဆေးလိပ်သောက်သူတို့၏ ဆေးလိပ်ငွေ့များကို ရှူရှိုက်ရခြင်း(တဆင့်ခံ)ကို ကန့်သတ်ခြင်းနှင့် ဆေးလိပ်သောက် သူတို့ကို ဆေးလိပ်သောက်ရန် အခွင့်အရေးအနည်းငယ်သာပေးခြင်းတို့မှ တဆင့်သေဆုံးမှုနှုန်းကို လျော့ချရန် အစိုးရများတွင် တာဝန်တစ်ရပ်ရှိသည်။ ဆန့်ကျင်သူများမှ ဤအရာသည် တစ်ဦးချင်း၏လွတ်လပ်မှုနှင့် ကိုယ် ရေးကိုယ်တာ တာဝန်ဝတ္တရားများကို လျော့ပါးစေခြင်း ဖြစ်သည်ဟုပြောဆိုကြပြီး (ဗြိတိသျှနိုင်ငံတွင် ကလေးထိန်းသကဲ့သို့ အကာအကွယ်ပေးသော စည်းမျဉ်းစည်းကမ်း ဟူသောစကားစုကို အသုံးပြုလေ့ရှိသည်)၊ နိုင်ငံသည် အလုံးစုံ ပို၍ ကောင်းမွန်သော ပြည်သူလူထု ကျန်းမာရေးဟူသော အမည်အောက်တွင် ပို၍ပို၍ရွေးချယ်စရာရှိသည်များကို ဖယ်ရှားရန် ရဲဆေးတင်ပေးသကဲ့ သို့ ဖြစ်နေမည်ကို စိုးရိမ်ကြသည်။ သို့သော်လည်း ဆေးလိပ်သောက်သူများ၏ ဆေးလိပ်ငွေ့ကို ရှုရှိုက်ရခြင်း မှတဆင့် အခြားလူများကို ရောဂါဖြစ်ပွားစေခြင်းသည် လူ့အခွင့်အရေးတစ်ရပ် မဟုတ်ဘဲ၊ ဆေးလိပ်သောက်သူ များ သည် သူတို့၏ကိုယ်ပိုင်အိမ်များတွင် လွတ်လပ်စွာ ဆေးလိပ်သောက် နေနိုင်ဆဲ ဖြစ်သည်ဟု ထောက်ခံ အားပေး သူများသည် တုံ့ပြန်ပြောဆိုကြသည်။ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးနှင့် တိရစ္ဆာန်များ မှလူများဆီသို့ ရောဂါများကူးစက်ပျံ့နှံ့ နိုင်၍ တိရစ္ဆာန်များမှ ဖြစ်ပွားသောရောဂါများနှင့် သက်ဆိုင်သည့် တိရစ္ဆာန်နှင့် အများ ပြည်သူဆိုင်ရာကျန်းမာရေးတို့ အကြားတွင် ဆက်သွယ်ချက် တစ်ရပ်ရှိသည်။
မယ်တလယ်ခီးရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
မယ်တလယ်ခီးရွာ(Meitalelkhee)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ နန်းခူခီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၈၅၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖာပွန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အင်းဝိုင်းရွာ၊ ငါးကျီးထူ
အင်းဝိုင်းရွာ၊ ငါးကျီးထူ
အီကြာကွေး၊ စာရေးဆရာ
စာရေးဆရာ အီကြာကွေး (၁၉၃၈ - ၁၅ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၀၉) ကို ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၊ ဓနုဖြူမြို့ မင်းပိုင်ရပ်၌ မွေးဖွားသည်။ အဖ ဦးမောင်နှစ်၊ အမိ ဒေါ်ညွှန့်မေတို့၏ တစ်ဦးတည်းသော သားဖြစ်သည်။ အမည်ရင်းမှာ ကိုကျော်ထွန်း ဖြစ်၍ မူလ ကလောင်အမည် (ဓနုဖြူ) ကျော်ထွန်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၅၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင် စာ စရေး၍ ကွယ်လွန်သည့်အချိန် အထိ စဉ်ဆက်မပြတ် ရေးသားရာ စာရေးသက် အနှစ် ငါးဆယ်ကျော် ခန့်ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် အီကြာကွေး ကလောင် အမည်ကို ထပ်ပွားသည်။
ပညာရေး
ဓနုဖြူ အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းတွင် တက္ကသိုလ် ဝင်တန်း အထိ ပညာ သင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၅၃ - ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် စာပေ ဝါသနာရှင်များ အသင်း (ဓနုဖြူ) ၏ စာပေ တာဝန်မှူးနှင့် စာကြည့်တိုက်မှူး တာဝန်ယူ၍ မုန်တိုင်း စာစောင် အမှတ် (၁)နှင့် အမှတ် (၂) တို့ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် ပြည်သူ့ လူငယ် အဖွဲ့ (ဓနုဖြူ) တွင် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် တာဝန် ယူခဲ့သည်။ ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် ပြည်သူ့ လူငယ် အဖွဲ့ (ဓနုဖြူ) တွင် ဥက္ကဋ္ဌနှင့် ကမ္ဘာ့ ငြိမ်းချမ်းရေး ကွန်ဂရက် (ဓနုဖြူ) တွင် အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မှ စာရေး ဆရာကြီးများအား ဖိတ်ကြား၍ စာဆိုတော်နေ့ စာပေ ဟောပြောပွဲကို စတင် ကျင်းပ ပေးခဲ့သည်။ ဓနုဖြူတွင် စာပေ ဟောပြောပွဲကို မျိုးစေ့ ချပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ရေးသားခဲ့သော စာပေများ
(ဓနုဖြူ) ကျော်ထွန်း အမည်ဖြင့် ကဗျာ ၁၂ဝဝ ကျော်၊ ဝတ္ထုတို ၈ဝ ကျော်၊ မဂ္ဂဇင်း ဝတ္ထုရှည် ၃ ပုဒ်နှင့် ပီမိုးနင်း၏ ဝတ္ထုတို အတတ်ပညာ စာပေကျမ်း (၁) ကျမ်းကို ပြုစုခဲ့သည်။ လက်သင်စ ကဗျာရှင်များ အတွက် လမ်းညွှန် နည်းပြ မဂ္ဂဇင်းတွင် ‘ကဗျာ့ ပွဲခင်းသာ’ ကဏ္ဍကို နှစ်ပေါင်း သုံးဆယ်ကျော် လစဉ်မပျက် တာဝန်ယူ ရေးသားခဲ့သည်။ ယခုအခါ သောကြာ စာစောင်တွေင် ‘ကဗျာ့ ပွဲခင်းသာ’ ကဏ္ဍကို ဆက်လက် ရေးသားခဲ့ရာ သုံးနှစ် သက်တမ်း ရှိခဲ့ပြီး ဖြစ်၏။
အီကြာကွေး အမည်ဖြင့် လုံးချင်း အုပ် ၂ဝ ရေးသားခဲ့ပြီး၍ သောကြာ စာစောင်တွင် အယ်ဒီတာချုပ် အဖြစ် တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ဘဝဖြတ်သန်းမှု
စာစတင်ရေးသားလာစဉ်မှစ၍စာပေလုပ်ငန်းများတွင်သာအခြေချလုပ်ကိုင်ပြီး လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်းများစွာထဲကပင် စာရေးခြင်းသက်သက်ဖြင့် ဘဝရပ်တည်ခဲ့သည်။ အိမ်ထောင်မပြု လူပျိုကြီးဘဝဖြင့်သာ နေထိုင်ပြီး တောင်ဥက္ကလာပရှိ နေအိမ်နှင့်ခြံဝင်းကို ကြိုတင်လှူဒါန်းထားပြီးဖြစ်သည်။
ဘဝနိဂုံး
စာရေးဆရာကြီး အီကြာကွေးသည် ၂၀၀၉ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၅ရက်နေ့ ညနေ ၆ နာရီခွဲခန့်တွင် ရန်ကုန်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီးတွင် လူကြီးရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ရည်ညွှန်းကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ဒုရင်္ဂဗိုလ်ရွာ၊ အောင်လံမြို့နယ်
ဒုရင်္ဂဗိုလ်ရွာ (Duyingabo)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ အောင်လံမြို့နယ်၊ ဒုရင်္ဂဗိုလ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၆၄၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဒုရင်္ဂဗိုလ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၅၀ ဦး၊ မ ၁၉၆၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၉၁၈ ဦးနေထိုင်သည်။
အိမ်ရှေ့မင်း
မြန်မာမင်းများလက်ထက် ကျင့်သုံးခေါ်ဝေါ်သော ဓလေ့ထုံးစံစည်းမျည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြန်မာဘုရင်များလက်ထက်တွင် နောင်ဆက်လက်ဆက်ခံမည့် မင်းလောင်းမင်းလျာအဖြစ် လျာထားသတ်မှတ်ခြင်းခံရသူကို ခေါ်ဝေါ်သည်။ အိမ်ရှေ့မင်းအဖြစ် နာမည်အကျော်ကြားခဲ့ဆုံး ပုဂ္ဂိုလ်မှာ ကုန်းဘောင်ခေတ် ကနောင်မင်းသားဖြစ်သည်။ အိမ်ရှေ့မင်းအမည်ဖြင့်လည်း ကနောင်မင်းသားအကြောင်း ရေးသားထားသော စာအုပ်ရှိသည်။ အိမ်ရှေ့မင်းမှ ဘုရင်အဖြစ်သို့ရောက်ရှိလာခြင်းမှာ နဲပါးပါသည်။ များသောအားဖြင့် မွေးဖွားလာသော သားတော်များအနက်မှ အကြီးဆုံးသားတော်ကို အိမ်ရှေ့မင်းအဖြစ် သတ်မှတ်ပေးပြီး ထီးညွန့်နန်းလျာအဖြစ် သတ်မှတ်ကျသည်။ ကနောင်မင်းသားကြီးမှာ မင်းတုန်းမင်း၏ ညီတော်ဖြစ်ခဲပြီး အိမ်နိမ့်စံမှ ဘုရင်အဖြစ်သို့ ရရှိသည်အထိ ကနောင်မင်းသားကြီးမှ စွမ်းဆောင်ပေးခဲ့သောကြောင့် အိမ်ရှေ့မင်းအဖြစ် သတ်မှတ်ချီးမြင့်ပေးခဲ့သည်။
ဟတ်ဒစ်စ် ဒရိုက်ဗ်
ဟာ့ဒ်ဒစ်ဒရိုက်ဗ် ဆိုသည်မှာ ကွန်ပျူတာတွင် သတင်းအချက်အလက်များအား သိမ်းဆည်းထားရာ အသုံးပြုသော လျှပ်စစ် သံလိုက်ပြားများဖြင့် ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ထားသော ပစ္စည်းတခုဖြစ်သည်။ ကွန်ပျူတာ စနစ် တခု လည်ပတ်ရန်အတွက် မရှိမဖြစ်သော ပစ္စည်းတခုဖြစ်သည်။ ကွန်ပျူတာစနစ် လည်ပတ် အလုပ် လုပ်ဆောင်နိုင်ဖို့အတွက် အချက်အလက်မှတ်ဉာဏ်ဆိုင်ရာ အလုပ်လုပ်ဆောင်မှုတွင် အသုံးပြုပါသည်။ ကွန်ပျူတာ မှတ်ဉာဏ် (Memory)အတွက် အဓိက မှတ်ဉာဏ်(primary memory)နှင့် ဒုတိယ မှတ်ဉာဏ်(secondary memory)ဟုရှိရာ ဟာ့ဒ်ဒစ်ဒရိုက်ဗ်သည် ဒုတိယမှတ်ဉာဏ်ဖြစ်သည်။ ကွန်ပျူတာစနစ်မောင်းနှင်မှု ပရိုဂရမ် အိုအတ်စ်(OS-Operating System) အား သိမ်းဆည်း ထားရာ နေရာဖြစ်သည်။ အခြား အသုံးပြုရန် ကွန်ပျူတာတွင် ထည့်သွင်းထားသော ပရိုဂရမ်များသည်လည်း ၎င်းအတွင်းတွင် ထည့်သွင်း သိမ်းဆည်းထားသည်။ ပရိုဂရမ်များအပြင် သီချင်းများ၊ စာအုပ်များ၊ ရုပ်ရှင် ဗီဒီယို ဇာတ်ကားများ နှင့် အခြား သတင်းအချက်အလက်များလည်း ထည့်သွင်းသိမ်းဆည်းထားသည်။ အဓိက မှတ်ဉာဏ်(main memory)နှင့် မတူသော အချက်မှာ ၎င်းတွင် လျှပ်စစ် ခလုပ်ပိတ်ထားသည့်အချိန်တွင်လဲ သိမ်းဆည်းထားသော အချက်အလက်များကို မပျောက်သွားပဲ မှတ်သားထားနိုင်သည်။ လိုအပ်သည့်အချိန်တွင် ပရိုဂရမ်များမှ ရှာဖွေကာ ပြန်လည် အသုံးပြုနိုင်သည်။ သံလိုက်ကြိုးမှတ်ဉာဏ် (magnetic tape data storage)များနှင့် မတူသော အချက်မှာ အချက်အလက် (data)များအား အစဉ်လိုက်(sequentially) မသိမ်းဆည်းပဲ (random-access)အချက်အလက်များ၏ တစိတ်တစ်ဒေသများအဖြစ် ပိုင်းပြီး သိမ်းဆည်းခြင်းကြောင့် သိမ်းဆည်းမှတ်နိုင်မှု ပမာဏ ပိုမိုကြီးမားကာ အချက်အလက်များ ထည့်ခြင်း ပြန်လည်ထုတ်ယူခြင်း ပိုမိုမြန်ဆန်ပါသည်။
သမိုင်း
ဟာ့ဒ်ဒစ်ဒရိုက်ဗ်များကို ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ကွန်ပျူတာ အချက်အလက်များ သိမ်းဆည်ရန် IBM ကုမ္ပဏီမှ စတင် မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၀ ခုနှစ် အစောပိုင်းမှာ သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ မိန်းဖရိမ်ကွန်ပျူတာ(mainframe computer)တွေမှာ သုံးစွဲခဲ့သည်။ ပထမဆုံး IBM မှ စတင်ထုတ်လုပ်ခဲ့တဲ့ ဟာ့ဒ်ဒစ်ဒရိုက်ဗ် ကတော့ 350 RAMAC ဖြစ်သည်။ ၎င်းကတော့ အရွယ်အစားအားဖြင့် ရေခဲသေတ္တာ ၂လုံးစာလောက်ဖြစ်ပြီး၊ အချက်အလက် ဝင်ဆံ့နိုင်မှုမှာ ၃.၇၅ မက်ဂါဘိုက်(3.75MB)မှ သာ ဖြစ်သည်။ စာလုံးရေပေါင်း ၅သန်း သိမ်းဆည်းနိုင်သည်။ ဒစ်ပြား(disk platters) အပြား ၅၀ ဖြင့် အချက်အလက်များကို သိမ်းဆည်းပါသည်။ ၁၉၆၁ ခုနှစ်မှာတော့ IBM က IBM 1311 ကို အောက်တိုဘာ ၁၁ရက်နေ့မှာ စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ၎င်းမှာ အဝတ်လျှော်စက် ၁လုံးစာ အရွယ်အစားဖြစ်ပြီး စာလုံးရေပေါင်း သန်း၂၀၀ ကျော် သိမ်းဆည်းနိုင်သည်။ ဒစ်အတွဲ(disk pack)တစ်ခု လျှင် သိမ်းဆည်းနိုင်သော ပမာဏဖြစ်သည်။ ထို ဒစ်အတွဲများကို အဖြုတ်အတပ်လုပ်၍ ပြောင်းလဲ အသုံးပြုနိုင်သည်။ ပထမဆုံး ရွှေ့ပြောင်းတပ်ဆင်နိုင်သော ဟာ့ဒ်ဒစ်(removable disk) ဖြစ်သည်။ အသုံးပြုသူများမှ ဒစ်အတွဲများ ထပ်မံဝယ်ယူ ပြောင်းလဲ တပ်ဆင်နိုင်သည်။ နောက်မျိုးဆက်များဖြစ်သည့် ရွှေ့ပြောင်းတပ်ဆင်နိုင်သော ဟာ့ဒ်ဒစ်များ၏ ကနဦး အစ ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၀ခုနှစ် အစောပိုင်းမှာတော့ ၃၀၀ မက်ဂါဘိုက် အထိ သိမ်းဆည်းဝင်ဆန့်နိုင်သော ဟာ့ဒ်ဒစ်များ ပေါ်ထွက်လာသည်။
ဝပ်ဖနွမ်
ဝပ်ဖနွမ်သည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၊ ဖနွမ်းပင်မြို့တော်တွင် တည်ရှိသော ဗုဒ္ဓဘာသာဝပ်ဘုရားကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဝပ်ဖနွမ် ဟူသော ဝေါဟာရသည် ခမာဘာသာစကားဖြင့် တောင်ပေါ်ဘုရား ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ၁၃၇၃ ခုနှစ်တွင် တည်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဉာဏ်တော် ၂၇ မီတာ (၈၈.၅ ပေ) မြင့်သည်။ ဖနွမ်းပင်မြို့တွင် အမြင့်မားဆုံးသော ဘာသာရေးအဆောက်အအုံလည်း ဖြစ်သည်။ ဘုရား၏ဘွဲ့အမည်အပြည့်အစုံမှာ ဝပ် ဖယားရ် ချေဒီဘိုရာပွတ်ဖြစ်သည်။ ဖနွမ်းပင်မြို့၏ အလယ်ဗဟိုချက်တွင် တည်ရှိသည်။
သမိုင်း
ဒဏ္ဍာရီများအဆိုအရ ငွေကြေးချမ်းသာကြွယ်ဝသည့် ဒေါင်န်ပင်အမည်ရှိ မုဆိုးမတစ်ဦးသည် မြစ်အတွင်းတွင် ကြီးမားသောကိုကီပင်တစ်ပင်ကို တွေ့လေသည်။ သူသည် ယင်းအပင်၏အတွင်းတွင် ကြေးဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်လေးဆူကို တွေ့လေသည်။ လေဒီပင်သည် ရွာထဲမှရွာသူရွာသားများအကူအညီဖြင့် တောင်ကုန်းအတုတစ်ခုကို တည်ဆောက်ကာ ယင်း တောင်ကုန်းအတုပေါ်တွင် စေတီငယ်တစ်ဆူကို တည်လိုက်သည်။ ယင်းစေတီငယ်တွင်းတွင် ဆင်းတုတော်များကို ပူဇော်ထားရှိသည်။ မကြာမီမှာပင် အဆိုပါနေရာသည် အထွတ်အမြတ်ထားရာနေရာဖြစ်လာပြီး အများပြည်သူများက ဆုမွန်တောင်းရာ၊ ရှိခိုးပူဇော်ရာနေရာတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ ၁၄၃၇ခုနှစ်၊ မြွေနှစ်တွင် ဘုရင်ပွန်ဟီယာရ်ရက်က သူ၏နန်းရင်းဝန် ဒီချိုဆရီအား တောင်ကုန်းကို အမြင့်ပိုမြှင့်ရန် အမိန့်တော်ချမှတ်လိုက်သည်။ ဘုရင်မင်းမြတ်သည် မြို့တော်သစ်တစ်ခုကို တည်လိုက်ပြီး ယင်းမြို့တော်ကို ခရွန်ချခ့်တိုမော့ခ်မွန် ကိုးလ်ဟု အမည်ပေးလိုက်သည်။ သို့သော် မြို့အမည်ကို ဖနွမ်းပင်ဟု လူသိများသည်။ ဘုရင်က မြို့တော်ရှိ တော်ဝင် နန်းတော်အသစ်ကို တည်ဆောက်ပြီးစီးချိန်တွင် အဆိုပါအမိန့်တော်ကို ချမှတ်လိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဘုရားဝတ္တကမြေ၏ အနောက်ဘက်တွင် စေတီတစ်ဆူကို အလျင်အမြန်တည်လိုက်ပြီး ယင်းစေတီအတွင်းတွင် ဘုရင်နှင့်တော်ဝင်မိသားစု၏ အရိုးပြာများကို ထားရှိသည်။ ဝပ်ဖနွမ်သည် ခမာနှစ်သစ်ကူးပွဲတော်အတွင်း အဓိကပွဲများ ဆင်နွှဲကျင်းပရာနေရာလည်း ဖြစ်သည်။
ဗိသုကာ
ဘုရားဝတ္တကမြေသည် ၁၉ ရာစုအတွင်းတွင် အကြိမ်များစွာ ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင်လည်း ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့သေးသည်။ အတွင်းခန်းမထဲရှိ ပလ္လင်တော်ပေါ်တွင် ထိုင်တော်မူ ကြေးဆင်းတုတော်ကြီးတစ်ဆူရှိပြီး ပတ်ပတ်လည်တွင် အခြားသောဆင်းတုတော်များ၊ ပန်းများ၊ ဖယောင်းတိုင်များနှင့် အခြားပူဇော်စရာ ပစ္စည်းများဖြင့် ဝန်းရံထားသည်။ နံရံတွင် ဆေးရေးပန်းချီများဖြင့် ရေးခြယ်ထားပြီး အဆိုပါဆေးရေးပန်းချီများမှာ ဗုဒ္ဓ၏ အတိတ်ဘဝဇာတ်လမ်းများဖြစ်သော ဇာတကဇာတ်တော်များကို သရုပ်ဖော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ယင်းအပြင် ရာမာယဏ ၏ခမာမူဖြစ်သော ရီရာမ်ခါရ်မှ ဇာတ်လမ်းများကိုလည်း ဆေးရေးပန်းချီများဖြင့် သရုပ်ဖော်ထားသည်။ အောက်ဘက် နံရံများတွင် သရုပ်ဖော်ထားသော နံရံဆေးရေးပန်းချီများသည် ပိုမိုသစ်လွင်သည်။
ဝပ်ဖနွမ်သည် ခရီးသွားရုပ်သံလိုင်း၏ မှတ်တမ်းအစီအစဉ်ဖြစ်သော သင်မသေမီသွားရောက် သင့်သည့်နေရာတစ်ထောင် အစီအစဉ်တွင် ပါဝင်သည်။
ဂျိုချောင်းရွာ၊ ချောင်းကလေး
ဂျိုချောင်းရွာ၊ ချောင်းကလေး
အနောက်နန်းမိဖုရား မမြလေး
အနောက်နန်းမိဖုရား မမြလေး (ကောဇာ ၁၁၇၁-၁၂၀၇) သည် သာယာဝတီမင်း၏ မိဖုရားတပါးဖြစ်သည်။ မမြလေးရော သူ့သမီး လှိုင်ထိပ်ခေါင်တင်ပါ စာပေဂီတ တတ်ပွန်းသဖြင့်၎င်း၊ အင်္ဂလိပ်တို့ အုပ်စိုးစကာလတွင် ကွပ်မျက်ခံရသော မမြလေး၏ဘဝဇာတ်ကြောင်းကို ပြဇာတ်ကဇာတ်များတွင် မကြာခဏ တင်ဆက်သဖြင့်၎င်း နှောင်းကာလတွင် လူသိများသည်။
ငယ်ဘဝ
၁၁၇၁ ခုတွင် ဖွားသည်။ ငယ်မည်မှာ မြကြုတ် တွင်သည်။
ကြင်ဘက်များ
၁၁၈၈ ခုတွင် သာယာဝတီမင်းသားက အသက် ၁၇ နှစ်အရွယ် မမြလေးကို ကောက်သည်။ နောင်တော် စစ်ကိုင်းမင်းသည်လည်း ပြည်ထဲရေးကို စိတ်မဝင်စားသဖြင့် သာယာဝတီမင်းမှာ ထိုစဉ်က လွှတ်တက်မင်းသားကြီးအဖြစ် တန်ခိုးထက်နေသူတည်း။
၁၁၉၉ ခု သာယာဝတီမင်းသားက စစ်ကိုင်းမင်းထံမှ နန်းလွှဲယူသည်နောက် သီရိမဟာရတနာစန္ဒာဒေဝီဘွဲ့ဖြင့် အနောက်နန်းမိဖုရားဖြစ်လာသည်။ သားသမီးများမှာ -
စာဟောင်း
အနောက်နန်းမတော် မမြလေးကို သက္ကရာဇ် ၁၁၇၁ ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားသည်။ လှိုင်ထိပ်ခေါင်တင်၏မယ်တော်ဖြစ်သည်။ အိမ်ရှေ့စံမင်းသားဖြစ်သော သာယာဝတီမင်း(ရွှေဘိုမင်း(ခ)ကုန်းဘောင်မင်း)က သူ၏နောင်တော် ဘကြီးတော်(စစ်ကိုင်းမင်း)ထံကနေ ထီးနန်းသိမ်းပိုက်ယူလိုက်သော သက္ကရာဇ် ၁၁၉၉ ခုနှစ်မှာ တေးကဗျာလင်္ကာ နှင့် တူရိယာများကို ကျွမ်းကျင်သည့် မမြလေးကို သိရိမဟာရတနာ စန္ဒာဒေဝီဘွဲ့အပ်နှင်းပြီး အနောက်နန်းမတော် အဖြစ်တင်မြောက်ခဲ့သည်။ မမြကလေး ကိုယ်တိုင်ကလဲ ပတ်ပျိုး၊ ကဗျာ၊ လင်္ကာ အရေးကောင်းသူအဖြစ် နာမည်ကြီးသည်။ အနောက်နန်းမိဖုရား မမြကလေး၏ "သိင်္ဂါရွှေရောင်ပတ်ပျိုး" သည် သိင်္ဂုတ္တရ ကုန်းတော်အမြင့်မှနေ၍ အရပ် လေးမျက်နှာသို့ ရှုမျှော်ရာ ၌ မျက်ဝါးထင်ထင် တွေ့မြင်နေရသော ရှုခင်းအထွေထွေ၊ ရေမြေ တောတောင်၊ လျှိုမြောင်ချပ်ကြားနှင့် မြစ်ချောင်းအင်းအိုင်များကို ရှုစား၍ စာဆိုပီပီ ကုံးသီဖွဲ့နွဲ့ ထားခဲ့ခြင်း ဖြစ်ကြောင်း ကို လစိမ်းရောင်စို တောင်ညိုမြမှိုင်း၊ သီတာခွေလို့သာ ရေပတ်လည်ဝိုင်း" ဆိုသော သီချင်း တစ်ပုဒ် နှင့်ပင် လုံလောက်စွာ သိရှိနိုင်သည်။
အမရပူရ နန်းတော်တွင်း၌ ယခု ယာယီ ဥက္ကလာပ စံနန်းတော်တွင်းတွင် မြဝတီမင်းကြီး၊ ပြင်စည်မင်းသား ကြီး နှင့် အနောက်နန်း မိဖုရား မမြကလေးတို့၏ သီချင်းကဗျာ ဂီတ အဖွဲ့အနွဲ့ တို့ကို ဖတ်ရွတ် သီဆိုမှု ပြုကြ သော နန်းတွင်းသား၊ နန်းတွင်းသူတို့၏ နှုတ်ဖျားတွင် ပြည်မင်းသား၏ သီချင်းတစ်ပုဒ်ကလည်း ကြိုကြား ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြန်ပါသည်။
ပြည်မင်းသားသည် (သာယာဝတီ) ရွှေဘိုမင်းတရားကြီး၏ သားတော်ကြီးတစ်ပါး ဖြစ်သည်။ ဥက္ကလာပ စုန်တော် မူခဲ့ရာတွင် ရေတပ်တော်ကြီး၏ ရှေ့တပ်ဦးစီး ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်တော်မူ၍ ၎င်း၏ ညီတော် ပခန်းမင်းသား အား နောက်တပ် ဗိုလ်ချုပ်၊ ဗိုလ်မှူးခန့်အပ်ပါသည်။ ခမည်းတော် ရွှေဘို မင်းတရားကြီး သည် သားတော်ကြီး ပြည်မင်းအား အလွန် ချစ်မြတ်နိုးတော်မူလှ၍ ငယ်စဉ်ကစပြီး နာမည် ကို မခေါ်ဘဲ "အစ်ကိုကြီး" ဟုသာ ချစ်စနိုး ခေါ်တော်မူလေ့ရှိသည်။ ပြည်မင်းသားသည် ကဗျာ ဂီတ ဘက် ၌လည်း ဝါသနာထုံတော်မူပါသည်။ မင်းတို့၌ တတ်မြောက်ကျွမ်းကျင်ရာသော လက်ရုံးရည် ဘက်တွင် သာမက နှလုံး ရည်ဘက်မှာလည်း အလေးအနက် ပြည့်၀ ကုံလုံသော မင်းသားကြီး တစ်ပါး ဖြစ်သည်။
ပြည်မင်းသားက စာဆိုတော်ချင်းချင်း သီတင်းလွေ့လွေ့ ပေါင်းဖက်တွေ့ရသူ စာဆိုဖော်၊ ကဗျာဂီတ ညှိနှိုင်း ဆွေးနွေးဖော် တို့မှာ သက်ကြီးပိုင်းမှ မြဝတီဝန်ကြီး ဦးစ၊ ပြင်စည်မင်းသားကြီး စသည်တို့ ဖြစ်၍ ၎င်း နှင့် သက်တူရွယ်မျှထဲက ဆိုလျှင် မိထွေးတော် အနောက်နန်း မိဖုရား မမြကလေးတို့ ဖြစ်ကြသည်။
သို့သော် အနောက်နန်းမိဖုရား မမြကလေးမှာ ခမည်းတော် ရွှေဘိုမင်းကြီး၏ နန်းရမိဖုရားကြီးတစ်ပါးဖြစ်၍ ပြည်မင်း နှင့် အသက်အရွယ်ချင်း တူသော်လည်း မိထွေးတော် ဖြစ်နေသောကြောင့် လေးစားရပေသည်။ ထိုမျှ မက အနောက်ပိုင်းခေါ် မင်း၏မိဖုရား မောင်းမများတို့ နေထိုင် စံမြန်းကြရသော အနောက် မိန်းမပိုင်း မှာ အနောက်ပိုင်းဆိုင်ရာ အနောက်ဝန်မင်း အုပ်ချုပ်သည့် မိန်းမစိုး၊ သူငယ်တော်စသော အစောင့် အရှောက် အထိန်းအကွပ်တွေ စည်းကမ်းတွေ အလွန်ကြီးရသော နန်းတွင်း ထုံးစံအတိုင်း မင်းယောက်ျား ပိုင်း နှင့် ကူးလူးယှက်သွယ်မှု၊ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံမှုကို ကတ္တားခြားထားသဖြင့် အရောတဝင် နီးစပ်ခင်မင် ဆက်သွယ်မှု ကို သာမန် အရပ်သူ အရပ်သားများကဲ့သို့ လွတ်လပ်ခွင့်မရရှိပေ။
သို့ကြောင့် စာပေရေးရာ၌ ဆွေးနွေး မေးမြန်းမှု အတုံ့အလှယ် ပြုလိုသလောက် ခရီးမရောက်ခဲ့ကြဘဲ "မြလေးမေ ရေးသော သီချင်းသစ်များကို မောင်မောင် ဖတ်ရှုလို၍ ကိုယ်လုပ်တော် ရှင်မွေးတွင်ပုရပိုက် ကလေး ခေတ္တ ငှားတော်မူလိုက်စေလိုသည်" ... ဆိုသော ဆက်သွယ်မှုမျိုးလောက်သာရှိသည်။ မြကလေး ကလည်း ပြည်မင်းသားအား ရွှေဘိုမင်းတရားကြီး၏ သားတော်ကြီးဖြစ်၍ မိမိနှင့် အသက် အရွယ် ချင်း တူသော်လည်း ပြည်မင်းအား လေးစားစွာနှင့် "ပြည်ကိုယ်တော်" ဟူ၍လည်းကောင်း၊ "မောင်မောင်" ဟူ၍ လည်းကောင်း တလေးတစား အရေးထားခေါ်ဝေးပြောဆိုလေ့ရှိသည်။
ပြည်မင်းသား ကလည်း ရွယ်တူ ဖြစ်စေကာမူ မြကလေးဟူ၍ ရင်းရင်းနှီးနှီး မခေါ်ပိုင်၊ မိထွေး အမေကလေး နေရာ၌ ထားကာ "မြလေးမေ"ဟူ၍ "မေ"တစ်လုံး အလေးထား၍ ထည့်ခေါ်လေ့ ရှိသည် တဲ့။ ပြည်မင်းသား ထံမှ သူ သီကုံးထားသော ကဗျာဂီတများကို မြကလေးဖတ်ရှုစေရန် မကြာခဏ ကိုယ် လုပ်တော် ရှင်မွှေးအား စေလွှတ်ပေးပို့လေ့ရှိကြောင်း သိရှိခဲ့ရဖူးပါသည်။ ပြည်မင်းသား ရေးဖွဲ့သော သီချင်းများ အနက် အောက်ပါ ပတ်ပျိုးသီချင်းတစ်ပုဒ်ကို ထောက်ရှုခြင်းအားဖြင့်လည်း ပြည်မင်းသား၏ ပညာ ကို ရိုသေလေးစားခန့်ညားရန် တွေ့မြင်ရမည်ဖြစ်သည်။
အနောက်နန်းမိဖုရား မြကလေးကလည်း အသက်အရွယ် ငယ်ငယ်၊ ချောချောလှလှ၊ ရွှေဘို မင်းတရားကြီး က သူ့ထက် "အသက်တစ်ပြန်ကြီးသူ" ဖြစ်သည်။ ရွှေဘိုမင်းတရားကြီး၏ သားတော် ကြီး ပြည်မင်းနှင့် မမြကလေး က သက်တူရွယ်တူ ဖြစ်နေရာ အနုပညာဂီတကဗျာ ဝါသနာထုံသူ နှလုံးသား ချင်းတူသူဖြစ်၍ ပြည်မင်း က မြကလေးအား ဖခမည်းတော်ကိုယ်စား သနားခြင်း၊ ညှာတာခြင်းများရှိပြီး ခမည်းတော်က မြကလေး အပေါ် ကြင်နာတော် မမူတော့သယောင် အခြေအနေတွင် တွေ့မြင် သိရှိရသော အခါ "အဖေ ကလည်း ဗျာ၊ သူ့ခမျာ သနားစရာကလေးပါ၊ ပစ်ပယ်မထားပါနဲ့" ဟု အရပ်သား သာမန်လူတန်း စား တို့လိုလည်း ပြောရဲမည် မဟုတ်လေတော့ စုတ်သပ်၍ သနားကြင်နာနေရုံမှတစ်ပါး အခြားမတတ်နိုင်ရှိခဲ့သည်။ စင်စစ် ရွှေဘိုမင်းတရားကြီးက အနောက်နန်းမိဖုရား မြကလေးကို မင်းသား ဘဝက ရန္တပိုစာချုပ်ကိစ္စနှင့် လာရင်း ဟင်္သာတမြို့ ရောက်စဉ်၌ တွေ့မြင် ကောက်ယူတော်မူခဲ့ပြီးလျှင် အလွန်ပင် ချစ်ခင်မြတ်နိုးတော်မူ ခဲ့သည်။ မင်းမျိုးနွယ်အတွင်းမှ ကိုယ်လုပ်တော်ကြီးများကိုပင် နန်းရ၊ ဆောင်ရ မိဖုရားအရာ မပေးခဲ့ဘဲ သာမန် အရပ်သူ မြကလေးအား အနောက်နန်း မိဖုရားကြီးအရာမြှောက်၍ ရတနာအစုအပုံထက်၌ ဘိသိက် သွန်းခြင်း၊ "သီရိမဟာသုတ ရတနာဒေဝီ" အမည်နှင့် ရွှေဘွဲ့ချီတော်မူပြီး ရွှေလောင်းတိုက်ကို မြို့စား ပေး သနားတော်မူခဲ့သည်။ တောင်နန်းစံ မိဖုရားခေါင်ကြီးမှလွဲ၍ မြောက်နန်းမိဖုရား အလယ်နန်း မိဖုရားကြီးများ နှင့်အတူ အနောက်နန်း မိဖုရားကြီးအဖြစ် မြှောက်စားသနားတော်မူခဲ့သည်။
ဘိုးတော်ဘုရားတို့ကဲ့သို့ မိဖုရားကိုယ်လုပ်တော် ငါးဆယ်ကျော် မရှိသူ ရွှေဘိုမင်းသည် မိဖုရားမများပါ။ မိဖုရား ခေါင်ကြီး နှင့် နန်းရ ဆောင်ရ မိဖုရား ကိုယ်လုပ်တော်တွေ စုစုပေါင်းမှ ၁၅ ဦးမျှသာရှိသူ ဖြစ်သည်။
သည်တော့ ဟိုမိန်းမတွေဆီ သွားနေရတာကြောင့် မြလေးအတွက် ရက်မရခြင်း မဟုတ်ဘဲ အသက်အရွယ် တော် ကလည်း ထောက်လာပြီဖြစ်လို့ လောကီစည်းစိမ် ချိုးနှိမ် ခြိုးခြံပြီး တိုင်းရေး ပြည်ရေး၊ သာသနာ တော် အရေး ၌ အလေးသာ၍ နေခြင်းကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်ဟု တစ်နည်းတစ်ဟန် ကြံဖန် သုံးသပ် ကြည့်မည် ဆို လျှင်လည်း ဖြစ်နိုင်ပါသေးသည်။ နောက်တစ်ချက် ဆွေးနွေး၍ အတွေးနယ်ချဲ့ဖို့ ကိစ္စတွေကဖြင့် မြကလေး၏ ဘဝမှာ နာကြည်းစရာတွေ တကယ် ပေါ်ပေါက်လာရခြင်းပင်ဖြစ်သည်။
မမြကြုတ်ခေါ် မြကလေးသည် သာယာဝတီ မင်းသား၏ ကြင်ရာတော်ဘဝ၌ ပထမ သားဦးရတနာတစ်ပါး ထွန်းကား ပါသည်။ ၎င်းသားတော်သည် ငယ်စဉ်အခါကပင် ကွယ်လွန်အနိစ္စ ရောက်သွားသည်။ ထိုနောက် ၁၁၉၅ ခုနှစ်၊ မမြကလေး အသက် ၂၄ နှစ် အရောက်၊ သာယာဝတီမင်း၏ ကြင်ရာတော်အဖြစ် ၇ နှစ် မြောက် တွင် သမီးတော် လှိုင်မြို့စားကို ဖွားမြင်တော်မူပါသည်။
သမီးတော် ပုခက်တွင်းအရွယ်။ ထိုစဉ်က "အဖွားကြီး" ဟု ခမည်းတော်က ချစ်စနိုးခေါ်ခဲ့သော လှိုင်မြို့စား မင်းသမီး ၄ နှစ် အရွယ်သို့ ရောက်သောအခါ သာယာဝတီမင်းသည် ထီးနန်းရရှိပြီး ဘုရင်အဖြစ် ရောက်ခဲ့သည်။ ဘုရင် ဖြစ်သောအခါ အသက် ၅၀ ရှိနေပါပြီ။ ရွှေဘိုမင်းတရားဟုလည်း ခေါ်ပါသည်။ စာဆိုတော် များကမူ "ရွှေဘို ဘုန်းပွင့်ဘုရား" ဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်သုံးနှုန်း ရေးသားလေ့ရှိကြသည်။ မမြကလေး အသက် ၁၈ နှစ်တွင် ရွှေဘိုမင်း အထွတ်အမြတ်ရောက်၍ အနောက်နန်း မိဖုရားအဖြစ် ရောက် သောအခါ (အရပ်သားပြော ပြောရလျှင်) အိမ်ထောင်သက် (၁၁)နှစ် ရှိခဲ့လေပြီ။ ရွှေဘိုမင်း အသက် ၄၀ အရွယ်တွင် မြကလေး အသက် ၁၇ နှစ် နှင့် အတူတကွ နေခဲ့ရသော ကာလ အပိုင်း အခြား သည်လည်း မနည်း တော့ပါ။ (၁၁)နှစ်ကာလ ကြာလေပြီ။
လှိုင်မင်းသမီးကလေးကို ဖွားမြင်ပြီးခဲ့သော နောက်ပိုင်း၌ မိဖုရားမြကလေးသည် တတိယမြောက် သားတော် ၂ ပါး အမြွှာ ညီနောင်ကို ဖွားမြင်ပြန်ပါသည်။ သို့သော် ထိုသားတော် အမြွှာ နှစ်ယောက်မှာ အသက် မရှည်၊ ငယ်စဉ်ကပဲ ကွယ်လွန် အနိစ္စ ရောက်သွားကြသည်။ သက္ကရာဇ် ၁၂၀ရ ခုနှစ်မှာ သားတော်ပြည်မင်းသားအရေးတော်ပုံမှာ ပါဝင်တယ်လို့ ထင်မြင်ယူဆသောကြောင့် ယောအတွင်းဝန် ဦးဘိုးလှိုင်၏ အဖ ယင်းတော်ဝန်ကြီးနှင့် မမြလေးတို့ကို ကွပ်မျက်လိုက်ကြသည်။
ရေလည်ကုသိနာရုံ ဆုတောင်းပြည့်မြတ်စွာဘုရား
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၀၅၊ ခရစ်နှစ် ၁၈၄၃-ခုနှစ် သူမကွယ်လွန်ခင် (၂)နှစ်အလိုက တည်ခဲ့သည်။ (ရှေးစာအရ အနောက်နန်းမတော်မမြလေးဟု ဆိုသော်လည်း ထိုဘုရားတွင် မမြတ်လေးဟု ရေးထိုးထားသည်။) စစ်ကိုင်း-မန္တလေးလမ်း ကနေလာမယ်ဆိုရင် ကန်တော်ကြီးအရှေ့ဘက်အဝင်လမ်းကနေ အနောက်တည့်တည့် ဝင်လာလိုက်မယ်ဆိုရင် ဇီဝိတ ဒါန သံဃာဆေးရုံကိုကျော်လိုက်ရင် ဒီမမြလေးဘုရားကိုရောက်ပါသည်။ ဘုရားအရှေ့ဘက်တွင် ပြည်ကြီးမွန်ဖောင်တော်ရှိသည်။ စောင်းတန်းတက်တက်ခြင်း အတွင်းလှိုဏ်ထဲကိုရောက်သွားမှာဖြစ်သည်။ ဆင်းတုတော်ထားရှိရာနေရာသည် သိပ်မကျယ်ပြန့်ပါ။ ဘုရားပုရဝုဏ်၏ မြောက်ဘက်တွင် ကြီးမားသော ညောင်ပင်ကြီးရှိသည်။ မြောက်ဘက်ခြမ်းတွင် အနောက်နန်းမတော်မမြလေး ကုသိုလ်လို့ စာတမ်းထိုးထားသည့် ဇရပ်ကြီးတစ်ဆောင်ရှိသည်။ အနောက်ဘက်မှာ နတ်နန်းတစ်ခုနှင့် ရုပ်တုတစ်ခု။ ကျိုက်ထီးရိုးပုံစံ စေတီငယ်တစ်ဆူ။ ဘုရားတောင်ဘက်ခြမ်းမှာ မမြလေး၏ ပုံစံငယ်ရုပ်တုနှင့် နတ်နန်းတစ်ခု တည်ရှိလေသည်။
ကိုးကား
<References />
ဝါးတောကွင်းရွာ၊ ဝါးတောကွင်း
ဝါးတောကွင်းရွာ၊ ဝါးတောကွင်း
အထက်ချိုင်ရွာ၊ မင်းတပ်မြို့နယ်
အထက်ချိုင်ရွာ(Ahhtetchaing)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်ခရိုင်၊ မင်းတပ်မြို့နယ်၊ အောက်ချိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၀၁၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အောက်ချိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၁၅ ဦး၊ မ ၃၅၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၆၉ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းတပ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နားတီးရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝင်းခနီး
ဝင်းခနီး
ရင်းဖားကရင်စုရွာ၊ ချောင်းကလေး
ရင်းဖားကရင်စုရွာ၊ ချောင်းကလေး
အမှတ် (၂) သတ္တုတွင်း လုပ်ငန်း
အမှတ် (၂) သတ္တုတွင်း လုပ်ငန်း (No (2) Mining Enterprise)သည် သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်ရှိ သတ္တု​ရေးရာအဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။
သမိုင်း​ကြောင်း
ဓာတ်သတ္တုပစ္စည်းရှာဖွေထုတ်လုပ်ရေးကော်ပိုရေးရှင်လက်အောက်ရှိခဲမဖြူ၊အဖြိုက်နက်တူးဖော်မှုလုပ်ငန်းကိုသီးခြားဆောင်ရွက်ရန်(၁၅.၃.၁၉၇၂)ရက်နေ့တွင် မြန်မာ့ခဲမဖြူအဖြိုက်နက် ကော်ပိုရေးရှင်းအဖြစ်ဖွဲ့စည်း၍(၁.၄.၁၉၇၆)ရက်နေ့တွင် အမှတ်(၂)သတ္တုတူးဖော်ထုတ်လုပ်ရေးကော်ပိုရေးရှင်းအဖြစ်လည်းကောင်း၊(၁.၅.၁၉၈၉)ရက်နေ့တွင် အမှတ်(၂)သတ္တုတွင်းလုပ်ငန်းအဖြစ်လည်းကောင်း ပြောင်းလဲခေါ်ဆိုခဲ့သည်။
အမှတ်(၂)သတ္တုတွင်းလုပ်ငန်းအနေဖြင့် ရွှေ၊ခဲမဖြူ၊အဖြိုက်နက်သတ္တုများထုတ်လုပ်ခြင်း၊ကျိုချက်သန့်စင်ခြင်းလုပ်ငန်းများ၊ရောင်းချခြင်းလုပ်ငန်းများဆောင်ရွက်သည်။ ဌာနအနေဖြင့် အကြီးစားရွှေသတ္တုတူးဖော်မှုလုပ်ငန်းအားကုမ္ပဏီ(၆)ခုဖြင့်ဖက်စပ်လုပ်ကိုင်လျက်ရှိပြီးအသေးစားလုပ်ကွက်များအားဧက(၂၀)နှင့်အောက်သတ်မှတ်၍ကုမ္ပဏီများနှင့်ဖက်စပ်လုပ်ကိုင်လျက်ရှိသည်။ ခဲမဖြူ-အဖြိုက်နက်နှင့်ရောရာသတ္တုများ အဆင့်မြှင့်တင်သည့်စက်ရုံ(လွိုင်ကော်)နှင့် ခဲမဖြူသတ္တုစင်စက်ရုံ(သန်လျင်)တို့အား ဌာနပိုင်အနေဖြင့်လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။