cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
သန်းဝင်းလှိုင်
သန်းဝင်းလှိုင် သည် မြန်မာနိုင်ငံသား စာရေးဆရာ တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ၁၉၅၈ ခု၊ ဇူလိုင် ၂၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ ဗဟန်းမြို့နယ်၌ အဖ ဦးစိန်ထွန်း (ဗေဒင် လက္ခဏာ ဆရာ)၊ အမိ ဒေါ်တင်အေး (ကွယ်လွန်) တို့မှ မွေးဖွား၍ တစ်ဦးတည်းသော သား ဖြစ်တယ်။ အမည်ရင်း ဦးသန်းဝင်းဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်ကပင် စာပေနှင့် ပန်းချီ ဝါသနာ ထုံ၍ နံရံကပ် စာစောင်များတွင် ဆောင်းပါးများ ရေးသား၍ ပန်းချီကားများ ရေးဆွဲခဲ့သည်။ ကျောင်းနေစဉ် ကျောင်းစာကြည့်တိုက်များ၌လည်း စာကြည့်တိုက်မှူးအဖြစ် အကြိမ်ကြိမ်တာဝန် ယူခဲ့ဖူးသူ ဖြစ်သည်။
ထို့နောက် ၁၉၇၇ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလထုတ် သင့်ဘဝမဂ္ဂဇင်းပါ 'အနာဂတ် အာကာသလွန်းပျံယာဉ်' သိပ္ပံ ဆောင်းပါးဖြင့် စာပေနယ်ကို စတင် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉⁠၉၂ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သော 'ကျောက်မျက်ရတနာလက်စွဲ' စာအုပ်သည် ပထမဆုံး လုံးချင်းစာအုပ် ဖြစ်သည်။ ဆက်လက်၍ 'နေမဝင်သေးသည့် ဘုရင်များ'၊ 'လူတိုင်းအတွက် သုတဗေဒင်'၊ 'ရုပ်တုမှ ပြောသော မြန်မာ့သမိုင်းဝင် ပုဂ္ဂိုလ်ထူးများ'၊ '၂ဝ ရာစု မြန်မာ့သမိုင်းကို ပြောပြနေသော နေ့ရက်များ'၊ 'အနှစ်ချုပ် မြန်မာ့သမိုင်း အဘိဓာန်'၊ '၂ဝ ရာစု အကျော်ကြားဆုံး အာရှခေါင်းဆောင်များ'၊ 'နန်းစဉ် ရတနာနှင့် နန်းဓလေ့ စာတမ်းများ'၊ 'အသုံးချ ရူပသျှတ္တရပညာ' စာအုပ်များကို ရေးသားခဲ့သည်။
ယခင်က သုတစွယ်စုံ မဂ္ဂဇင်းတွင် ပင်တိုင်ဆောင်းပါးရှင်အဖြစ် (၁၉၈၆) ခုမှ (၁၉⁠၉၆)ခုနှစ်အထိ ရေးသားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် 'မြန်မာ့ ဈေးကွက် စီးပွားရေးဂျာနယ်'နဲ့ 'မြရိပ်ညိုဂျာနယ်' တို့ကို ပထမဆုံး တာဝန်ခံ ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး၊ အယ်ဒီတာချုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ သန်းဝင်းလှိုင် ကလောင် အမည်အပြင် 'သိပ္ပံချစ်သူ'၊ 'စိန်လှိုင်တင်'၊ 'နေရဲစွမ်း'၊ 'မောင်စစ်ပြန်'၊ 'ပြည်ဟိန်း' စသည့် ကလောင်အမည်ခွဲများဖြင့်လည်း စာနယ်ဇင်းများ၌ ရေးသားလျက် ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ စာပေနှင့် စာနယ်ဇင်းအဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး အဖွဲ့ဝင်အမှတ်မှာ (၁၀၁) ဖြစ်သည်။
စာရေးဆရာ သန်းဝင်းလှိုင်သည် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း အကြောင်း ပါဝင်သော 'ရုပ်တုမှပြောသော မြန်မာ့သမိုင်းဝင် ပုဂ္ဂိုလ်ထူးများ' စာအုပ်ကို ရေးသားထုတ်ဝေမှုနှင့် ၂ဝ⁠ဝဝ ခုနှစ်၊ ဇွန်လမှာ ထောင် (၇) နှစ် ကျခံ ခဲ့ရပြီး၊ ၂ဝ⁠ဝ၇ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၃ ရက်နေ့မှာ ပြန်လည် လွတ်မြောက်လာသည်။
ထို့နောက် ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း ဦးနု နှစ် (၁ဝဝ) ပြည့်နေ့ (၂၅ မေ ၂ဝ⁠ဝ၇) တွင် ထုတ်ဝေရန် စီစဉ်ထားသော 'ကွယ်လွန်သူ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း ဦးနုရဲ့ ဘဝပုံရိပ်နဲ့ ဓာတ်ပုံမှတ်တမ်းများ' စာအုပ်ကိုလည်း နအဖ စာပေစိစစ်ရေးက ထုတ်ဝေခွင့် ပိတ်ပင် ခဲ့သည်။
ဆရာသည် ရှေးဟောင်းစာပေ အကြောင်းအရာများကို ထည်း⁠ထည်းဝင်ဝင် လေ့လာထားသူ ဖြစ်သည်။
ဂဠုန်ဦးစော၏ နောက်ဆုံးနေ့များ
ဂဠုန်ဦးစော၏နောက်ဆုံးနေ့များ စာအုပ်သည် ၂၀⁠၀၉ ခုနှစ်တွင် အရောင်းရဆုံး (TopTen) စာရင်းဝင်လေသည်။
ဂဠုန်ဦးစောရဲ့ နောက်ဆုံးနေ့များ စာအုပ်နှင့် ပတ်သက်၍ ဂဠုန်ဦးစော၏ မြေးများက အချက်အလက်များ မှားယွင်းကြောင်းနှင့် ထုတ်ဝေခွင့် တောင်းခံမှုမပြုခဲ့ခြင်း တို့ကြောင့် တောင်းပန်ခိုင်းသည့် စာတစောင်ပေးခဲ့သည်။ စာရေးဆရာသန်းဝင်းလှိုင် ရေးသားသော ယင်းစာအုပ်အတွက် တောင်းပန်ခိုင်းသည့်စာကို အင်ကြင်းစာပေမှ တဆင့် ဂဠုန်ဦးစော၏မြေး ဒေါ်ခေမာရင် ပေးပို့ခဲ့ရာ လက်ခံရရှိခဲ့ကြောင်း စာရေးဆရာက အတည်ပြု ပြောဆိုသည်။ အဆိုပါစာတွင် မိသားစု၏ ခွင့်ပြုချက်မရဘဲ စီးပွားရေးအတွက် ထုတ်ဝေခြင်းနှင့် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးထိခိုက်နစ်နာစေသော အချက်များပါခြင်းတို့ကြောင့် စာရေးသူမှ တောင်းပန်ရမည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ “ကျနော်တို့က စီးပွားရေးအရ ထုတ်ဝေတာမဟုတ်ဘူး။ နိုင်ငံရေးအရ ထုတ်ဝေတာလည်း မဟုတ်ဘူး။ အများသိသင့်သိထိုက်တဲ့ သမိုင်းတွေမို့လို့ ရေးသားထုတ်ဝေတာ ဖြစ်တယ်။ နောက်ပြီး သူတို့က အချက်အလက်တွေ မှားတယ်လို့ ပြောတယ်။ ဂဠုန်ဦးစောသမီး ဘေဘီစောရဲ့ အခြားနာမည်ဟာ မခင်ရီဆိုတာ မဟုတ်ဘူးလို့လည်း သူတို့က ပြောတယ်။ ကျနော်က အသေအချာ ကိုးကားပြီးမှ ရေးခဲ့တာ။ ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ (၂၉) ရက်ထုတ် သတင်းစုံဂျာနယ်မှာလည်း ဘေဘီစောရဲ့ အခြားအမည်ဟာ မခင်ရီဆိုတာ ရေးထားတယ်” ဟု စာရေးသူက ပြောသည်။ အဆိုပါ စာမူအား စာပေစိစစ်ရေးအပြင် သမိုင်းသုတေသနဌာနသို့လည်း တင်ပြခဲ့ရကြောင်း၊ ယင်းဌာနတို့မှ ၂၀⁠၀၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလအတွင်း ထုတ်ဝေခွင့် ချပေးခဲ့ရာ ယခုနှစ် ဇန်နဝါရီ (၂၅) ရက်တွင် စာအုပ်ဖြန့်ချိခဲ့ကြောင်း စာရေးသူက ဆက်လက်ပြောသည်။
ထိုစာအုပ်ထွက်ရှိလာပြီးနောက် ဦးညီ⁠ညီရင်နှင့် ဒေါ်ဘေဘီစောတို့၏ သားသမီးများက စာရေးဆရာထံ တောင်းပန်ရန်စာ ပေးပို့ထားခြင်း ဖြစ်ကြောင်း၊ ယင်းစာပေးပို့မှုမှာ ပုဂ္ဂလိက တောင်းဆိုမှုတစ်ခု သာဖြစ်ကြောင်း စာရေးသူဘက်မှ ကူညီဆောင်ရွက်ပေးနေသည့် ရှေ့နေ ဒေါ်ခင်⁠ခင်အေးက ပြောသည်။
၂ဝရာစု မြန်မာ့သမိုင်း စာအုပ်သည်လည်း ၂၀⁠၀၉-ခုနှစ်တွင် အရောင်းရဆုံး (TopTen) စာရင်းတွင် နံပါတ်(၁)ဖြစ်သည်။ နောက်ထွက်မည့်စာအုပ်မှာ ဥဩအော်မည် ကုန်းဘောင်တည် စာအုပ် ဖြစ်သည်။
နေရပ်လိပ်စာ
စာရေးဆရာ သန်းဝန်းလှိုင်ဟာ ဗိုလ်ချုပ်အကြောင်း သမိုင်းမှန်ပြုရေးကော်မတီ မှာလည်း နိုင်ငံရေးသမားကြီးတွေဖြစ်သော သခင်တင်မြ၊ ဗိုလ်ရဲထွဋ်၊ သခင်လှကွန်း တို့နှင့်အတူ ပါဝင်လုပ်ကိုင်လျက် ရှိပြီး၊ တိုက် ၂၈၊ အခန်း-၇(က)၊ (၇)လမ်း၊(၃)ရပ်ကွက် လှည်းတန်း၊ ကမာရွတ်မြို့နယ်၌ နေထိုင်လျက် ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ဒိုးတန်း (၁)ရွာ
ဒိုးတန်း (၁)ရွာ
သရက်ကုန်းရွာ၊ အထက်ပြွန်
သရက်ကုန်းရွာ၊ အထက်ပြွန်
သင်္ဂတုန်ရွာ
သင်္ဂတုန်ရွာသည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ် အမှတ် ၁ နယ်မြေတွင် ပါဝင်သည်။ ကျေးရွာအုပ်စုရွာတရွာဖြစ်ပြီး သရက်ကုန်းရွာ၊ ရေမောင်းကုန်းရွာတို့ ပါဝင်သည်။ အရှေ့ဘက်တွင် ကျိုင်းတောင်းရွာ၊ တောင်ဘက်တွင် သရက်ပင်အင်းရွာ၊ အနောက်ဘက်တွင် ရေမောင်းကုန်းရွာတို့ ထိစပ်နေသည်။
ကျေးရွာတွင် လျှပ်စစ်မီးရရပြီး၊ ကျေးလက်ဆေးပေးခန်းတစ်ခု၊ အလယ်တန်းကျောင်းတစ်ကျောင်း ရှိသည်။ လူမျိုးများမှာ ဓနုလူမျိုးများဖြစ်၍ ဗုဒ္ဓဘာသာကို အများစုကိုးကွယ်ကြသည်။
စီးပွားရေး
အဓိကစီးပွားရေးလုပ်ငန်းမှာ လယ်၊ ယာ၊ ဥယျာဉ်ခြံ တို့ကို အဓိကလုပ်ကိုင်ကြပြီး မွေးမြူရေးလည်း လုပ်ကိုင်ကြသည်။
လမ်းခရီး ဆက်သွယ်ရေး
လမ်းခရီးဆက်သွယ်ရေးအနေဖြင့် ပြင်ဦးလွင် -ပြင်ကြီး ရွာလမ်း ပေါ်တွင် ရှိပြီး မြေသားလမ်းဖြင့် သွားလာနိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ ရွာများ
ဟိုလိပ်ရွာ
ဟိုလိပ်ရွာ အမည်ရှိ ကျေးရွာများမှာ
ဝိဓူရဇာတ်တော်
ဝိဓူရဇာတ်သည် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူသော ဇာတ်ကြီးဆယ်ဘွဲ့တွင် န၀မဇာတ်တော်ဖြစ် သည်။ မြတ်စွာဘုရားသည် သာဝတ္ထိပြည် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်း သုံးတော်မူစဉ် ပညာပါရမီအကြောင်းပြု၍ ဂါထာပေါင်း ၃၁၄ ဂါထာဖြင့် တန်ဆာဆင်လျက် ဝိဓူရဇာတ်ကိုဟောကြားတော်မူသည်။
ဝိဓူရ ဇာတ်တော်၏ အကြောင်းအရာအကျဉ်းချုပ်မှာ အောက်ပါ အတိုင်း ဖြစ်သည်။ ရှေးလွန်လေပြီးသောအခါ ကုရုတိုင်း ဣန္ဒပတ္ထနဂိုရ်ပြည် ၌ ဓနဉ္စယ ကောရဗျ အမည်ရှိသောမင်းသည် စိုးစံ၏။ ထိုမင်း၌ ဝိဓူရ မည်သော ပညာရှိအမတ်တစ်ဦးရှိသည်။ ဓနဉ္စယကောရဗျမင်းတွင် ကောရဗျ မည်သော သားတစ်ယောက်ဖွားမြင်၏။ အရွယ်ရောက်သော် ဓန ဉ္စယ ကောရဗျမင်း နတ်ရွာစံသဖြင့် သားတော်ကောရဗျနန်းတက်သည်။ ထိုမင်းကား ကြွေအန်ကစားမှု၌ အလွန်တပ်မက်သည်။ တစ်နေ့၌ ကောရဗျမင်းသည် ဥပုသ်စောင့်၍ ဥယျာဉ်တော်၌ တရားအားထုတ်သည်။ ထိုအခါ ရှေးဘဝက အဆွေခင်ပွန်းများ ဖြစ်ခဲ့ဖူးကြသော သိကြားမင်း၊
နဂါးမင်း၊ ဂဠုန်မင်းတို့လည်း ထိုနည်းတူ ဥပုသ်စောင့်၍ မင်းကြီးနေရာ ဥယျာဉ်သို့ ရောက်လာကြသဖြင့် မင်းလေးပါးဆုံကြသည်။ ထိုအခါ ထိုမင်းလေးပါးတို့သည် မည်သူ၏သီလက ပိုမိုမြင့်မြတ်ကြောင်းကို အသီး အသီး အငြင်းအခုန် ဖြစ်ကြကုန်သည်။ ထိုသို့ အငြင်းအခုံဖြစ်ကြပုံကို ပညာရှိ ဝိဓူရအမတ်ကြီးထံ အဆုံးအဖြတ်ဝင်ကြရာ အလုံးစုံကို စစ်ဆေး ပြီးနောက် မင်းလေးပါးတို့၏ သီလသည် ထပ်တူထပ်မျှဖြစ်ကြောင်း အဆုံးအဖြတ်ပေးသည်။
ထိုအခါ မင်းလေးပါးတို့ဝမ်းမြောက်လျက် သိကြားမင်းက ဘွဲ့ဖြူ ပုဆိုး၊ ဂဠုန်မင်းက ရွှေပန်း၊ နဂါးမင်းက ပတ္တမြား၊ ကောရဗျမင်းက ဆင် မြင်း စသည်ဖြင့် အသီးအသီး ပူဇော်ကြသည်။ နဂါးမင်းသည် နဂါးပြည် သို့ရောက်သော် နဂါးမိဖုရားက ပတ္တမြားကိုမမြင်၍ မေးသဖြင့် အကြောင်းစုံ ကိုပြောပြ၏။ ထိုအခါ မိဖုရားသည် ဝိဓူရ၏ တရားစကားကို နာကြား လိုသဖြင့် တိုက်ရိုက်ခေါ်ဆောင်စေက မရမည်စိုးသောကြောင့် ဖျားနာဟန် ပြု၍ ဝိဓူရ၏ နှလုံးကို အလိုရှိသည်ဟု ပူဆာ၏။
နဂါးမင်းသည် ဝိဓူရ၏ နှလုံးကိုရနိုင်ရန် ခက်ခဲသောကြောင့် ပူပန်နေစဉ် သမီးတော်ဣရန္ဓတီသည် ရောက်လာသဖြင့် နဂါးမင်းသည် သမီးတော်အား ဝိဓူရ၏ နှလုံးကိုဆောင်ယူနိုင်မည့် လင်ယောက်ျားကို ရှာဖွေချေဟု စေလိုက်သည်။ မင်းသမီးလည်း ကာဠတောင်သို့သွား၍ လင် လျာကိုရှာခိုက် ပုဏ္ဏက ဘီလူးစစ်သူကြီးကို တွေ့မြင်ရသည်။ မင်းသမီးအား ပုဏ္ဏကသည် လွန်စွာမြတ်နိုးသဖြင့် မင်းသမီး၏ မယ်တော်မိဖုရား အလို ရှိသော ဝိဓူရ၏နှလုံးကို ဆောင်ယူနိုင်ရန် ကတိပြုသည်။ ထိုအခါ ဣရန္ဓတီ သည် ပုဏ္ဏကကိုခေါ်ဆောင်၍ ခမည်းတော်ထံသို့သွားကာ အကြောင်းကို လျှောက်ထားသည်။
ထိုနောက် မင်းနှစ်ပါးတို့ ကြွေအန်ကစားကြသည်။ ကောရဗျမင်း မှာ လွန်ခဲ့သောသုံးခုမြောက်ဘဝက မိခင်ဖြစ်ခဲ့ဖူးသည့် ထီးဖြူစောင့်နတ် သမီးက တန်ခိုးဖြင့်ကူညီသဖြင့် အခြားလောင်းကစားဖော် မင်းများကို နိုင်မြဲ ဖြစ်သည်။ ကစားရာတွင် ကောရဗျမင်းက အရှုံးကျမည့်ကြွေကို ကြိုတင်သိ သဖြင့် ဖမ်းနိုင်သည့်အခါ ပုဏ္ဏကသည် နတ်သမီး၏ တန်ခိုးမှန်း သိသဖြင့် နတ်သမီးကို မျက်စောင်းထိုး၍ နှင်ထုတ်လိုက်သည်။ ထို့နောက် ကစားပြန် သောအခါ ကောရဗျမင်း ရှုံးလေသည်။
ဇာတ်ပေါင်းသော် ဝိဓူရသုခမိန်သည် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား ဖြစ် လာသည်။ ဝိဓူရသုခမိန်၏မယား အနောဇာဒေဝီသည် ယသော်ဓရာဖြစ်လာ သည်။ ဝရုဏနဂါးမင်းသည် သာရိပုတ္တရာထေရ် ဖြစ်လာသည်။ ဂဠုန်မင်း သည် မောဂလာန်ထေရ်ဖြစ်လာသည်။ သိကြားမင်းသည် အနုရုဒ္ဓါထေရ်ဖြစ် လာသည်။ ကောရဗျမင်းကား အာနန္ဒာထေရ်ဖြစ်လာသည်။ ပုဏ္ဏကဘီလူးစစ် သူကြီးမူ အင်္ဂုလိမာလဖြစ်လာသည်။ မနောမယသိန္ဓောမြင်းသည် ကဏ္ဌက မြင်းဖြစ်လာသည်။ နဂါးမိဖုရား ဝိမလာဒေဝီသည် ခေမာဘိက္ခုနီမဖြစ်လာ သည်။ ဣရန္ဓတီနဂါးမသည် ကိသာဂေါတမီဖြစ်လာသည်။
ပင်းစက္ကလံပစေတီတော်
ပင်းစက္ကလံပစေတီတော် သည် ပင်းဘုရားဟု လူသိများထင်ရှားပြီး မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ရေနံချောင်းမြို့၏ မြောက်ဘက် လေးမိုင်ခန့်အကွာ ပင်းဘုရားကုန်းရွာတွင်တည်ရှိသည်။
သမိုင်းကြောင်း
အနော်ရထာမင်းကြီး နန်းစံ (၉) နှစ်မြောက်သောအခါ ရဟန္တာ ရှင်အရဟံ အမည်ရှိသော အရိယာသူမြတ် ကြွရောက်တော်မူလာ၍ ကိုးကွယ်သဖြင့် သာသနာတော်၌များစွာ ကြည်ညိုသောကြောင့် သိန်ခိုကျွန်းနှင့် တရုတ်ပြည်မှစွယ်တော်ဓာတ်တော်တို့ကို ပင့်ဆောင်ကိုးကွယ်ရလေသည်။ သက္ကရာဇ် (၄၁၆) ခုနှစ်တွင် အနော်ရထာမင်းကြီးသည် စစ်သူကြီး ကျန်စစ်သား၊ ငထွေရူး၊ ငလုံးလက်ဖယ်၊ ညောင်ဦးဖီးတို့နှင့်တကွ စစ်သည်တော်အပေါင်း စုဆောင်းချီတက်တော်မူပြီးလျှင် သထုံပြည်ကို တိုက်ခိုက်ဖြိုဖျက်တော်မူရာ အောင်မြင်တော်မူ၍ သထုံဘုရင်ကိုးကွယ်သော မွေတော်၊ ဓာတ်တော်နှင့် ပိဋကတ်သုံးပုံ အစုံ (၃ဝ)နှင့် အရိယာသံဃာတော်မြတ်များပါ ပင့်ဆောင်တော်မူခဲ့သဖြင့် သက္ကရာဇ်(၄၁၉)ခုနှစ်တွင် ဆန်တက်လာရာ ရေနံချောင်းမြို့ အထက်ခရီးတာ (၂၀၀၀) ခန့်အကွာ ပင်းချောင်းတွင် ဖောင်တော် ဆိုက်သောကြောင့် ဖောင်တော်ဦး၌ပါသော ဓာတ်တော် မွေတော်အပေါင်းတို့သည် နဂုတ္တမတောင်ထိပ်၌ ကိန်းဝပ်တော်မူလိုသော အခြင်းအရာနှင့် တန်ခိုးပြာဋိဟာပြတော်မူသည်ကို အနော်ရထာမင်းကြီး မြင်တော်မူလျှင် ထိုနဂုတ္တမတောင်မြတ်ကို အထက်မှအတောင် (၂၀)တိုင် အောက်သို့ ဌာပနာတိုက်တူးလုပ်စေ၍ ဆန်းကျယ်လှစွာသော ရွှေအုတ်၊ ငွေအုတ်၊ ရတနာအုတ်တို့ကို စီခင်းပြီးလျှင် ရတနာ (၇)ပါးတို့ဖြင့် စီခြယ်အပ်သော ရွှေကြုတ်၌ ဓာတ်တော်မွေတော်တို့ကို ထည့်သွင်းဌာပနာတော်မူပြီးလျှင် ဓာတ်တော်ကြုတ်၏ပတ်လည် အရပ်လေးမျက်နှာတို့၌ ပဉ္စလောဟာ ရတနာအပေါင်းတို့ဖြင့် သွန်းလုပ်အပ်သော ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာထက် ပွင့်တော်မူပြီးသော ဘုရားလေးဆူတို့၏ ရုပ်ပွားတော် (၄) ဆူကိုထား၍ အစဉ်အတိုင်းတည်တော်မူပြီးလျှင် မြေပေါ်သို့ လေးတောင်အမြင့်မှ ဌာပနာ တိုက်ပြု၍ ဓာတ်မွေတော်ရုပ်ပွားတော်(၄)ဆူကို အောက်ဌာပနာတိုက်နည်းတူ ဌာပနာတော်မူ၍ မုခ်လေးမျက်နှာ အမြင့်သံတောင် (၃၀) ကျော်ရှိသော စေတီတော်ကိုတည်တော်မူသည်။ ထိုအခါ ပင်းချောင်းတောင်ဘက်၌ရှိသော မြေသည်အုတ်လုပ်ရန်မကောင်း တာရှည်မခံ၊ ပင်းချောင်းမြောက်ဘက်၌ရှိသော ကမ္ဘာမြေညက်ကို စမ်းသပ်၍ အုတ်လုပ်စေရာ တာရှည်ခိုင်ခန့်သော အုတ်တို့ကိုရသဖြင့် ၎င်းအရပ်၌ စစ်သူကြီးကျန်စစ်သားကို ကြီးကြပ်အုပ်ချုပ်စေ၍ ၎င်းအရပ်မှ အုတ်တို့ကို စစ်သည် ဗိုလ်ပါအပေါင်းတို့အားလက်ဆင့်ကမ်း၍ သယ်ယူစေရာဝယ် ပင်းချောင်းရေ ဖျက်ဆီးသောကြောင့် စစ်သည်တော်တို့ ငြိုငြင်ဆင်းရဲ ပင်ပန်းကြသည်ကို အနော်ရထာမင်းကြီး သိတော်မူလေလျှင် ငါသို့သော သာသနာပြုမင်း စေတီတော်တည်သည်ကို ဤချောင်းရေ နှောင့်ယှက်ရသလောဟု ခမည်းတော် ကွမ်းဆော်မင်းကြီးအား သိကြားမင်း အပ်နှင်းသော စကြာလှံတော်ဖြင့် ချောင်းရေကို ပြတော်မူရာ ရေနံချောင်းမြို့ အရှေ့ခရီးတာ(၈၀၀၀) ခန့်ကွာသော ယခုရေဆုံးဟုခေါ်သော အရပ်တိုင်အောင် ချောင်းရေ ဆုတ်နစ်၍ သဲပြင်အတိဖြစ်လေရာ စစ်သည်တော်တို့သည် လွယ်လင့်တကူ သယ်လုပ်ဆောင်ကြရသဖြင့် စေတီတော်ကြီး အပြီးသို့ရောက်တော်မူသည်။ စကြာလှံတော်ပြ၍ ပင်းချောင်းရဆုတ်နစ်သည်ကို အကြောင်းပြုပြီးလျှင် ပင်းစကြာလှံပြစေတီတော်ဟု သမုတ်တော်မူရာမှ ကာလရွှေ့လျောလာသောအခါ ပင်းစက္ကလံပစေတီတော် ဟုပြောင်းလဲခေါ်တွင်ခဲ့ကြသည်။
ဘုရားပွဲတော်
ပင်းစက္ကလံပစေတီတော်သည် တစ်နှစ်လျှင်ပွဲတော် နှစ်ကြိမ် ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ပွဲတော်ကျင်းပပုံမှာ- ရှေးအခါက ပင်းဘုရားပွဲသည် အထက်အောက် ကုန်စည်ဖလှယ်ရာ ဈေးကြီးအဖြစ် အရောင်းအဝယ်စည်ကားခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ စေတီပုထိုးများ
ဒါးသွေးကျောက်ရွာ၊ ထားဝယ်မြို့နယ်
ဒါးသွေးကျောက်ရွာ(Darthwaykyauk)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်ခရိုင်၊ ထားဝယ်မြို့နယ်၊ အညာဖျားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ 177,051 ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ထားဝယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကဝိ၊​ ရှင်
ကဝိ၊ ရှင် (ခရစ် ၁၇၄၈-၁၈၃၄)
ပုပ္ပားမြို့ တောင်လယ်ရွာတွင် မြန်မာနှစ် ၁၁၀၉ခု တပေါင်းလဆုတ် (၅)ရက်တွင် ဖွားမြင်သည်။ ငယ်မည်မှာ ဦးတုတ်ခဲဖြစ်သည်။ မန်လည်သာသနာအုပ်၏ တပည့်ရင်းဖြစ်သည်။ ရွှေပြည့်ဝန်လက်ဝဲဝင်းမှူးကိုးကွယ်၍ မြို့အရှေ့တောင်မဲထီတိုက်တွင် သီတင်းသုံးသည်။ ဒုတိယမဲထီးဆရာတော်အဖြစ် ထင်ရှား၏။ ခရစ်၁၇၉၈ ခုတွင်" မာလာလင်္ကာရဝတ္ထုတော်ကြီး" ကို ပြုစုရေးသားခဲ့သည်။ မြန်မာနှစ် ၁၁၇၉ ခု (ခရစ် ၁၈၃၄) တွင် ပျံလွန်တော်မူသည်။
ဥပညာတသုတ်
ငါဘုရားသည် ကုသိုလ်တရားတို့၌ မရောင့်ရဲတင်းတိမ်နိုင်မှုနှင့် လုံ့လဝီရိယကို အားထုတ်မှု၌ နောက်မဆုတ်တမ်းအားထုတ်မှု-ဟူသောတရားနှစ်ပါးတို့၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို အနီးကပ်သိတော်မူခဲ့ပြီ။ “ငါ၏ကိုယ်ခန္ဓာ၌ အရေ, အကြော, အရိုးမျှသာ ကြွင်းကျန် ပါစေ၊ အသားအသွေးတို့ ခမ်းခြောက်လျှင် ခမ်းခြောက်ကုန်ပါစေ၊ ယောက်ျားတို့ဉာဏ် ပညာနှင့်ယှဉ်သော အားအစွမ်း, လုံ့လဝီရိယ, အဆင့်ဆင့်သောအရာသို့ရောက်အောင် အားထုတ်မှုဖြင့် ရောက်သင့်ရောက်ထိုက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်, သဗ္ဗညုတဉာဏ်, နိဗ္ဗာန်ဟူသော)ဂုဏ်ကျေးဇူးသို့ မရောက်မချင်း လုံ့လဝီရိယ၏တန့်ရပ်သွားခြင်း မဖြစ်ရဟု နောက်မဆုတ်တမ်း မနားမနေအားထုတ်ခဲ့ပြီ၊ ငါဘုရားသည် အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်, သဗ္ဗညုတဉာဏ်, နိဗ္ဗာန်-ဟူသော ဂုဏ်ကျေးဇူးတရားကို မမေ့မလျော့ခြင်းဖြင့် ရရှိတော်မူခဲ့ပြီ။ သင်ချစ်သားတို့လည်း ငါဘုရားနည်းတူ ဉာဏ်ပညာနှင့် ယှဉ်သောလုံ့လ ဝီရိယကို အားထုတ်ကြလျှင် ဗြဟ္မစရိယအပြီးအဆုံးဖြစ်သော အရဟတ္တဖိုလ်ကို ယခု ဘဝတွင်ပင် ရရှိကြပေလိမ့်မည်၊ အားထုတ်ကြလေ”ဟု ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
ကင်ဘာရာမြို့
ကင်ဘာရာမြို့(Canberra;  )သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။
အောင်လှိုင်ဖျားရွာ၊ ဆင်ကူး
အောင်လှိုင်ဖျားရွာ၊ ဆင်ကူး
အီမိုဂျီ
အီမိုဂျီ (Emoji ) ဆိုသည်မှာ ယနေ့ကာလတွင် ကမ္ဘာတဝှမ်းမှ အင်တာနက်အသုံးပြုသူများ၊ မိုဘိုင်းဖုန်းအသုံးပြု‌နေသူများ‌ နေ့စဉ်အသုံးပြု‌နေသည့် ဒီဂျစ်တယ် အရုပ်စာ‌လေးများကို ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ မျက်ရည်ထွက်‌လောက်‌အောင်ရယ်‌နေသည့် မျက်နှာပုံ‌လေးအပါအဝင် တစ်စုံတစ်ဦး၏ စိတ်ခံစားမှုများကို ကိုယ်စားပြု‌ဖော်ပြ‌ပေးရသည့် ဒီဂျစ်တယ်ရုပ်ပုံ‌လေးများကို သတိထားမိပါလိမ့်မည်။ ထိုစိတ်ခံစားမှု‌ဖော်‌ဆောင်သည့် အရုပ်‌လေးများကို အီမိုဂျီ ဟုခေါ်ဆိုသည်။
ဝေါဟာရ ဇာစ်မြစ် (ဗျူပ္ပတ်)
“အီမိုဂျီ (emoji)” ဆို‌သော စကားလုံးသည် ဂျပန်ဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာ‌သော စကားလုံးတစ်လုံးဖြစ်သည်။ ဂျပန်‌ဝေါဟာရကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားက တိုက်ရိုက်‌မွေးစားခဲ့ခြင်းလည်းဖြစ်သည်။ ဂျပန်ဘာသာစကားအရ အီမိုဂျီ (Emoji)တွင် ပါဝင်သည့် ‘e’ သည် ‘အရုပ်၊ ရုပ်ပုံ’ ကိုခေါ်ဆိုသော စကားလုံးဖြစ်သည်။ ‘moji’ သည် ‘စရိုက်လက္ခဏာ’ကိုခေါ်ဆိုသော စကားလုံးဖြစ်သည်။ ထိုနှစ်ခု‌ပေါင်းစည်းခြင်းဖြင့် ဂျပန်‌ဝေါဟာရ အီမိုဂျီ (emoji) ဖြစ်‌ပေါ်လာသည်။ ဘာသာပြန်ခြင်းအားဖြင့် “စရိုက်လက္ခဏာကိုဖော်ပြသော ရုပ်ပုံ” ဟု‌ ခေါ်ဆိုနိုင်မည်ဖြစ်သည်။
စာ‌ရေးသူအနေဖြင့် “လူတစ်ဦး၏ ခံစားချက်များကို ကိုယ်စား‌ဖော်ပြ‌ပေးသည့် ပျော်ရွှင်ကြည်နူးဖွယ်ရာ ဒီဂျစ်တယ်ရုပ်ပုံများ” ဟု ဖွင့်ဆိုရှင်းလင်းလိုသည်။ မြန်မာအသုံးအနှုန်းအတွက် ဂျပန်နှင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားများမှ တိုက်ရိုက်‌မွေးစားခြင်းအားဖြင့် “အီမိုဂျီ” ဟုသာ သုံးနှုန်းလိုသည်။ ကမ္ဘာနှင့်အဝန်း နေ့စဉ်သုံးစွဲ‌နေသည့် ဝေါဟာရတစ်ခုကို အသံထွက်အားဖြင့် တူညီသည့်စံနှုန်းတစ်ခု ထား‌စေချင်ပါသည်။ ထို့‌ကြောင့် အသံဖလှယ်ခြင်းအားဖြင့် တိုက်ရိုက်‌မွေးစားလိုခြင်းဖြစ်သည်။ ‘ အီ, မို, ဂျီ ’ ဟု အသံထွက်ခြင်းအားဖြင့် ဂျပန်‌သော်လည်း‌ကောင်း၊ အင်္ဂလိပ်‌သော်လည်း‌ကောင်း၊ မြန်မာ‌သော်လည်း‌ကောင်း အရေးဘာသာစကားတွင်သာ ကွဲလွဲ‌စေခါမူ ‘လူတစ်ဦး၏ ခံစားချက်များကို ကိုယ်စား‌ဖော်ပြ‌ပေးသည့် ပျော်ရွှင်ကြည်နူးဖွယ်ရာ ဒီဂျစ်တယ်ရုပ်ပုံများ’ ကို ဆိုလို‌ကြောင်း၊ ပြောလိုကြောင်း သိနိုင်မည်ဖြစ်သည်။
ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ လွှမ်းမိုးမှု
အောက်စဖို့ အဘိဓာန်က အီမိုဂျီ (Emoji) ပုံစာလုံး‌တစ်ခုဖြစ်သော ယူနီကုဒ်- ပုံ စာလုံးအား  “၂ဝ၁၅ ခုနှစ်၏ ဝေါဟာရ ” ‌အဖြစ် သတ်မှတ်‌ကြောင်း ၂ဝ၁၅ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့က‌ ကြေညာခဲ့သည်။ ၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ်‌နောက်ပိုင်းကတည်းက အီမိုဂျီကို စတင်အသုံးပြုခဲ့ကြ‌သော်လည်း ၂ဝ၁၅ ခုနှစ်အတွင်း အီမိုဂျီ အသုံးပြုမှုသည် ကမ္ဘာနှင့်အဝန်းတွင် ပမာဏပိုမြင့်မားလာခဲ့သည်။ ထို့‌ကြောင့် အီမိုဂျီကို အောက်စဖို့ အဘိဓာန်က ရွေးချယ်ရခြင်းဖြစ်‌ကြောင်း ထုတ်‌ဖော်‌ပြောကြားခဲ့သည်။
ဆိုနီအန်နီ‌မေးရှင်းကုမ္ပဏီကလည်း အီမိုဂျီများကိုအသုံးပြုပြီး အန်နီ‌မေးရှင်းရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားရိုက်ကူးသွားမည်ဟု ၂ဝ၁၅ ခုနှစ်တွင် ကြေညာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဂျပန် တီထွင်မှုများ ကဏ္ဍ:ဂျပန် စာရေးသားနည်းစနစ် ကဏ္ဍ:အင်တာနက် ယဉ်ကျေးမှု ကဏ္ဍ:ကွန်ပျူတာ အိုင်ကွန်များ
ရင်းမီး (တောင်)ရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
ရင်းမှီးရပ်ကွက်(တောင်) (Yinmee (South))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့၊ ၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၃၅၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စင်းတောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၃၇၈ ဦး၊ မ ၄၃၈၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၇၆၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အင်ပင်ရွာ၊ ဒီပဲယင်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဒီပဲယင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထနောင်းကုန်းရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
ထနောင်းကုန်းရွာ (Htanaungkone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ ကတောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၂၀၃၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကတောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၁၁ ဦး၊ မ ၁၄၄၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၄၅၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဖရုံချောင်း (ကုလား)ရွာ
ဖရုံချောင်း (ကုလား)ရွာ
ပညာ၊ ကို (အမရပူရ)
ကိုပညာ (အမရပူရ) သည် အမျိုးသားစာပေဆုရ စာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ အဘ ဦးသိန်းဖေ၊ အမိ ဒေါ်အေးရွှေတို့မှ အမရပူရမြို့၊ တောင်ကြီးရပ်ကွက် အရှေ့ဆင်တိုင်ရပ်(အရှေ့ဆင်ပျံရပ်)တွင် မြန်မာနှစ် ၁၂၉၄ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလဆန်း (၁၀)ရက် (၁၉၃၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၅ ရက်) ဖွားမြင်သည်။ ငယ်မည် မောင်မြသောင်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၄၀-ခုနှစ်၊ ခြောက်နှစ်သားအရွယ်တွင် တောင်သမန်အင်းစောင်း တောင်လေးလုံးကျောင်းသို့ ရောက်ရှိ၍ စာပေပညာသင်သည်။ ၉ နှစ်သားအရွယ်တွင် ရှင်သာမဏေ ပြုသည်။ (၁၆)နှစ်သားအရွယ်တွင် အမရပူရမြို့ အမာဂန္ဓာရုံဆရာတော်ကြီး ( အရှင်ဇနကာဘိဝံသ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ) ထံတွင် စာပေပရိယတ်များ သင်ကြား၍ 'ဓမ္မာစရိယ' အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၅ ခုနှစ်ခန့်က စုံထောက်ဝတ္ထု မဂ္ဂဇင်းတွင် ဆောင်းပါးတစ်ပုဒ်၊ ဝတ္ထုတစ်ပုဒ်ရေးသား၍ စာပေလောကသို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်မြဝတီမဂ္ဂဇင်း အမှတ် (၉၉) တွင် တောင်သမန်၏နံနက်ခင်း ကဗျာပါရှိခဲ့သည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် သွေးသောက်မဂ္ဂဇင်း ၌ ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်။
၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် ကိုပညာ (အမရပူရ) အမည်ဖြင့် ငွေတာရီမဂ္ဂဇင်းတွင် စတင် ကလောင်သွင်း၍ မန္တလေးမြို့ ဟံသာဝတီသတင်းစာနှင့် အခြားမဂ္ဂဇင်းများတွင် ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်။ ၁၉၅၈-၆၇ တွင် ဗိုလ်မှူးဘသောင်း (မောင်သုတ) ၊ မန္တလေးမြို့အနောက် ခင်မကန်ကျောက်ဆောက်ကျောင်း ဆရာတော် အရှင်ဝါယမ ၊ မန္တလေးတက္ကသိုလ်မှ ဆရာ ဦးမောင်မောင်တင်(မဟာဝိဇ္ဇာ)၊ ဒေါက်တာသန်းထွန်း သမိုင်း ပါမောက္ခအဖွဲ့များနှင့်တွေ့ဆုံ၍ တိမ်မြုပ်ရှားပါးနေသော မြန်မာစာပေနှင့် သမိုင်းစာပေများကို ဖော်ထုတ် လေ့လာခဲ့သည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် တောင်သမန်ဝန်းကျင် သမိုင်းဝင်နေရာများ စာအုပ်ဖြင့် အမျိုးသားစာပေဆု (သုတပဒေသာ ဝိဇ္ဇာဘာသာရပ်) ကို ရရှိခဲ့သည်။ ဘွဲ့အမည်မှာ အရှင် ပညာဇောတ ဖြစ်သည်။
ကျမ်းကိုးစာရင်း
ကဏ္ဍ:၁၉၃၃ မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ခွေးခေါင်းရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
ခွေးခေါင်းရွာ(Khwaygaung)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ခွေးခေါင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၆၄၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခွေးခေါင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၂ ဦး၊ မ ၁၉၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၀၇ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အောင်းပူ
အောင်းပူ (Latent heat) ဆိုသည်မှာ ကိန်းသေအပူချိန်ရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုအတွင်း သာမိုဒိုင်းနမစ်စနစ်တစ်ခု (သို့) အရာဝတ္ထုတစ်ခုက စုပ်ယူ (သို့) လွှတ်လိုက်သော အပူစွမ်းအင်ဖြစ်၍ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် latent energy ၊ heat of transformation ဝေါဟာရများဖြင့်လည်း သိရှိကြသည်။
အရာဝတ္ထု၏ အပူချိန်ကို ပြောင်းလဲစေခြင်းမရှိဘဲ ၎င်း၏ အခြေအနေ (state; အသွင်) ကို ပြောင်းလဲစေရန် ပံ့ပိုးပေးသော (သို့) ထုတ်ယူလိုက်သော ပုန်းကွယ်အောင်းနေသည့် စွမ်းအင်အဖြစ် နားလည်နိုင်သည်။ ဥပမာဖြင့် တင်ပြရလျှင် ရေခဲ-ရေ-ရေငွေ့ တို့ အပြန်အလှန် အသွင်းပြောင်းရာတွင် အပူချိန်ကို မပြောင်းလဲစေဘဲ အသွင်ပြောင်းသွားရန်သာ လိုအပ်သော အပူအမျိုးအစားဖြစ်သည်။ နမူနာများမှာ အသွင်ပြောင်းလဲခြင်းများတွင် ဖြစ်ပျက် ပတ်သက်သော ပေါင်းစပ်ခြင်း အောင်းပူ (latent heat of fusion) နှင့် အငွေ့ပြန်ခြင်း အောင်းပူ (latent heat of vaporization) တို့ဖြစ်ကြသည်။ သတ်မှတ်ထားသော အပူချိန်၊ ဖိအားတစ်ခု၌ ငွေ့ရည်ဖွဲ့သော (သို့) အငွေ့ပြန်သော အရာဝတ္ထုမျိုးကို ဆိုလိုသည်။
ဤဝေါဟာရ (latent heat) ကို ၁၇၆၂ ခန့်တွင် ဗြိတိသျှ ဓာတုဗေဒပညာရှင် ဂျိုးဇက် ဘလက်က စတင်မိတ်ဆက်သုံးစွဲခဲ့သည်။ လက်တင်စကားလုံး latere (ပုန်းအောင်းကွယ်) မှ ဆင်းသက်လာသည်။ ကိန်းသေအပူချိန်တစ်ခု၌ အရာဝတ္ထုတစ်ခုရှိ ထုထည်ကို အပူကူးပြောင်းခြင်းက ဖြစ်ပေါ်စေသည်ကို လေ့လာသော (တစ်နည်း အရာဝတ္ထတို့၏ အခြေအနေပြောင်းလဲမှုကို လေ့လာတိုင်းတာသော) ကာလရီမေတြီ (calorimetry) ပညာရပ်နှင့် ဆက်စပ်ပတ်သက်၍ ဘလက်က ဤဝေါဟာရကို သုံးစွဲခဲ့သည်။
အောင်းပူနှင့်မတူညီသော အပူတစ်မျိုးမှာ သိလွယ်အပူ (sensible heat) ဖြစ်၍ အရာဝတ္ထုတစ်ခုတွင် ရလဒ်အနေဖြင့် အပူချိန်ပြောင်းလဲမှုကို ဖြစ်စေသော ကူးပြောင်းပေးရသည့် အပူစွမ်းအင်ကို ဆိုလိုသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သာမိုဒိုင်းနမစ်
မင်းဘူးမြို့
မင်းဘူးမြို့ သည် ဧရာဝတီမြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်းတွင် တည်ရှိပြီး မင်းဘူးနှင့် ဓားလွယ်ခုတ် မြစ်ကမ်းပါး စောက်ပေါ်တွင် မကွေးမြို့တည်ရှိပေသည်။ မြန်မာနိူင်ငံတွင် ရွှံ့မီးတောင်များ ရှိရာ အရပ်လည်းဖြစ်သည်။မင်းဘူးမြို့နယ်တွင် မင်းဘူးနှင့်စကုမြို့တို့ပါဝင်သဖြင့် မင်းဘူး(စကု)မြို့နယ်ဟူ၍ ခေါ်ဆိုကြသည်။မိုးအလွန်နည်း‌သောဒေသတွင် တည်ရှိ၍ ဆည်ရေကို အားထားရသည်။မင်းဘူး မြို့သည်ကုန်းဘောင်ခေတ်]]လောက်အထိ မင်းဘူးသည် ရွာကြီးတစ်ရွာ အဖြစ်တည်ရှိခဲ့ဟန် တူသည်။ ဇာတ်ကြီးဆယ်ဘွဲ့ မှ ၈-ဘွဲ့ကို စကားပြေဖြင့် ရေးသားသော မင်းဘူး ဦးဩဘာသ‎၏ ဇာတိလည်း ဖြစ်သည်။
ပါနွမ်ရွာ၊ လဟယ်မြို့နယ်
ပါနွမ်ရွာ (Parnwan)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ လဟယ်မြို့နယ်၊ တာမောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၈၇၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လဟယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျောက်အုပ်ရွာ၊ ထီးလင်းမြို့နယ်
ကျောက်အုပ်ရွာ (Kyaukoke)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ဂန့်ဂေါခရိုင်၊ ထီးလင်းမြို့နယ်၊ ကျောက်အုပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၉၂၈၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောက်အုပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၂ ဦး၊ မ ၁၉၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ထီးလင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လက်ပံချောင်ရွာ၊ ခရိုင်
လက်ပံချောင်ရွာ၊ ခရိုင်
ဧရာဝတီတံတား (ညောင်တုန်း)
တံတားအချက်အလက်များ
ပင်မတံတားအုတ်မြစ်မှာ ဘိုးပိုင်သံကူကွန်ကရစ် အမျိုးအစား၊ တံတားတိုင်များမှာ သံကူကွန်ကရစ် အမျိုးအစားနှင့် တံတားအပေါ်ထည်မှာ သံမဏိသံပေါင် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ပင်မတံတားမှာ ၇၄ဝ၂ ပေ ရှည်သည်။ ချဉ်းကပ်တံတား(ကားလမ်း)အနေဖြင့် ပုသိမ်ဘက်ကမ်း ၁၈၃၇ ပေ၊ ရန်ကုန်ဘက်ကမ်း ၁၅၇၅ ပေ စုစုပေါင်း ၃၄၁၂ ပေ ရှည်သည်။ ချဉ်းကပ်တံတား (ရထားလမ်း)အနေဖြင့် ပုသိမ်ဘက်ကမ်း ၆၅၂၉ ပေ၊ ရန်ကုန်ဘက်ကမ်း ၆၆၁၄ ပေ စုစုပေါင်း ၁၃၁၄၃ ပေ ရှည်သည်။ တံတားတစ်စင်းလုံးအနေဖြင့် ပင်မတံတားနှင့် ချဉ်းကပ်ကားလမ်း တံတားအရှည် ၁ဝ၈၁၄ ပေ၊ ပင်မတံတားနှင့် ချဉ်းကပ်ရထားလမ်း တံတားအရှည် ၂ဝ၅၄၅ ပေ ရှည်သည်။ ကားလမ်း အကျယ် ၂၈ ပေနှင့် ရထားလမ်း အကျယ် ၁၄ ပေရှိပြီး လူသွားလမ်း တစ်ဖက်လျှင် သုံးပေစီ ပါရှိသည်။ ရေလမ်းကင်းလွတ်အကျယ် ၂၆၂ ပေ၊ ရေလမ်း ကင်းလွတ်အမြင့် ၅၇ ပေရှိသည်။ ယာဉ်တစ်စီးချင်းခွင့်ပြုအလေးချိန်မှာ ၇၅ တန် ဖြစ်သည်။
တောင်ဦးရွာ၊ အထက်ပြွန်
တောင်ဦးရွာ၊ အထက်ပြွန်
ကလေးခရိုင်
မြို့နယ်များ
ကလေးခရိုင်တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
ထိစပ်လျက်ရှိသော နယ်နမိတ်များ
ကလေးခရိုင်၏ အနောက်ဘက်တွင် ဖလမ်းခရိုင် (ချင်းပြည်နယ်)၊ မြောက်ဘက်တွင် မော်လိုက်ခရိုင်၊ အရှေ့ဘက်တွင် ရွှေဘိုခရိုင်၊ တောင်ဘက်တွင် မုံရွာခရိုင်နှင့် ဂန့်ဂေါခရိုင် (မကွေးတိုင်းဒေသကြီး) တို့နှင့် အသီးသီး ထိစပ်လျက်ရှိသည်။
ကိုးကွယ်မှု
ကလေးခရိုင်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ နှင့် ခရစ်ယာန် ဘာသာ ကိုးကွယ်မှုတို့ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရစ်ယာန်ဘာသာကိုးကွယ်သူ အများအပြား နေထိုင်ရာ နေရာများအနက် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ မီဇိုးလူမျိုးများ၏ မြို့တော်ဟု ခေါ်ဆိုကြသည့် တာဟန်းရပ်ကွက် (ကလေးမြို့)တွင် နေထိုင်သူ ၉၉% ခန့်မှာ ခရစ်ယာန်ဘာသာကိုးကွယ်သူများ ဖြစ်ကြသည်။ တာဟန်းတွင် ခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်းပေါင်း ၅၀ ကျော် တည်ရှိသည်။
သာရိပုတ္တရာထေရ်
ရှင်သာရိပုတ္တရာ သည် ဂေါတမဘုရားရှင်၏ လက်ယာတော်ရံ ပထမအဂ္ဂသာဝကကြီး ဖြစ်တော်မူသည်။ ပညာကြီးသောအရာ၌ ဧတဒဂ်ရတော်မူသည်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်တော်မြတ်မှ တပါးပညာကြီးသည့်အဖြစ်၌ သာလွန်သောသာဝကဟူ၍ မရှိသောထူးကဲသည့်ဂုဏ်နှင့် ပြည့်စုံသည့် ရဟန္တာထေရ်အရှင်ကား ရှင်သာရိပုတ္တရာ ပင်ဖြစ်သည်။
ဂေါတမဘုရားရှင်မပွင့်မီ ကမ္ဘာတစ်သိန်း အလွန်ရှိသော တစ်သင်္ချေထက် အနောမဒဿီဘုရားရှင်၏ထံတော်၌ ပထမအဂ္ဂသာဝကအဖြစ်ကို နိယတဗျာဒိတ်ခံယူခဲ့ရသည်။ ရာဇဂြိုဟ်ပြည် နာလရွာဟုတွင်သော ဥပတိဿရွာ၊ ဗြဟ္မဏမဟာသာလမျိုးဖြစ်သော ဥပတိဿရွာသူကြီး ဝင်္ကပုဏ္ဏားနှင့် ရူပသာရိပုဏ္ဏေးမတို့၏ သားသမီးခုနစ်ယောက် အနက် ရှင်သာရိပုတ္တရာအလောင်းအလျာသည် အကြီးဆုံးဖြစ်၍ ဥပတိဿ ဟုအမည်တွင်သည်။ ငယ်စဉ်ကသူငယ်ချင်းဖြစ်သော ကောလိတပုဏ္ဏားပျိုနှင့်အတူ တောင်ထွတ်သဘင် ပွဲကြည့်ကြရင်း သတိသံဝေဂရ၍ တရားအားထုတ်ရန် ရာဇဂြိုဟ်ပြည်သိဉ္ဇည်းပရိဗိုဇ်ထံသို့သွားကြသည်။
ထိုပရိဗိုဇ်ထံ၌ ရဟန်းပြု၍ တရားရှာကြသော်လည်း တရားစစ်တရားမှန်ကို မရနိုင်သဖြင့် သူငယ်ချင်းနှစ်ဦးသည် တဦးတရားရလျှင် ကျန်တစ်ဦးကိုပြန်ကြားပြောဆိုစတမ်းဟု ကတိကဝတ်ပြုလျက် တရားရှာရန် တကွဲတစ်ပြားစီ ခွဲထွက်သွားကြသည်။
ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ရာဇဂြိုဟ်ပြည်သို့ ရောက်ရှိပြီး ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်၌ စံပယ်တော်မူ ခိုက်ဖြစ်သည်။ တစ်နေ့သ၌ (မဟာသက္ကရာဇ် ၁ဝ၃ ခုတပို့တွဲလဆန်း ၁ ရက်နေ့) အဿဇိထေရ်သည် ဆွမ်းခံကြွလာရာ ဥပတိဿပရိဗိုဇ်သည် အဿဇိထေရ်ကို မြင်သောအခါ အလွန်အံ့ဩလျက် ထိုအရှင်၏ တရားကို လည်းကောင်း၊ အကျင့်ကို လည်းကောင်း၊ ရည်ရွယ်ချက်ကို လည်းကောင်း၊ ဆရာကို လည်းကောင်း စုံစမ်းမေးမြန်းသည်။
ထိုအခါ အဿဇိထေရ်က မြတ်စွာဘုရားအကြောင်း ကိုလည်းကောင်း၊ တရားတော်အတိုင်း ကျင့်ကြံပုံကို လည်းကောင်းပြောပြသဖြင့် သိရှိရပြီးသော် ဥပတိဿသည် တရားဟောရန် တောင်းပန်ပြန်သည်။ အဿဇိထေရ်က မိမိသည် ရဟန်းပြုသည်မှာ မကြာသေး၍ အနည်းငယ်သာ ပြောကြားနိုင်သည်ဟု ပြောဆိုကာ ယေဓမ္မာ ဟေတုပ္ပဘဝါ အစရှိသော ဂါထာကို ဟောကြားရာ ဂါထာ၏ ရှေးဦးနှစ်ပုဒ်ကို ကြားရသောအခါတွင်ပင် သောတာပတ္တိမဂ်၌တည်သည်။ နောက်နှစ်ပါဒကို ဖလဌာန်ဖြစ်မှ နာရသည်။
ဥပတိဿသည် သစ္စာလေးပါးကို နားကြားသိရပြီးသော် အရှင်ဘုရားကြွတော်မူနှင့်လော့၊ တပည့်တော်မှာ ကတိကဝတ်ရှိသည့်အတိုင်း ကောလိတပရိဗိုဇ်ကိုတရားဟောရန်သွားရပါဦးမည်။ ပြီးမှ ထိုအဖော်ကိုခေါ်၍ မြတ်စွာဘုရားထံသို့လာပါအံ့ဟု လျှောက်ထားကာ မိမိနေရာ ပရိဗိုဇ်ကျောင်းသို့ပြန်ခဲ့သည်။ မိမိနေရာသို့ပြန်ရောက်သောအခါ ကောလိတပရိဗိုဇ်ကိုတွေ့၍ ယေဓမ္မာဟေတုပ္ပဘဝါ အစရှိသောဂါထာကိုပင်ပြန်၍ ဟောကြားရာ ကောလိတပရိဗိုဇ်လည်း သောတာပတ္တိဖိုလ်တည်လေသည်။
ရှင်သာရိပုတ္တရာသည် မြတ်စွာဘုရားထံတွင်ခစားကာ အလုပ်အကျွေးပြုသည်။ ထိုနောက် သူမတူအောင်ပညာ ဉာဏ်ထူးချွန်သဖြင့် ပညာအရာတွင်ဧတဒဂ် ဘွဲ့ ထူးဖြင့်ချီးမြှောက်ခြင်းခံရသည်။ ရှင်သာရိပုတ္တရာကား ရှေးဦးဆရာဖြစ်တော်မူသော ရှင်အဿဇိ ရှိရာအရပ်ကို အမြဲဦးခေါင်းပြု၍ အိပ်လေ့ရှိခြင်းစသော ဆရာကို ရိုသေလေးစားတတ်သောဂုဏ်၊ မယ်တော်က မည်မျှဆဲရေးသော်လည်း အမျက်မထွက်ခြင်းစသော သည်းခံတတ်သောဂုဏ်၊ မိမိအားဆုံးမလာသည်ရှိသော်ကြီး ငယ်မရွေး လွန်စွာ ကျေးဇူးတင်တတ်သောဂုဏ်၊ ပထမ အဂ္ဂသာဝကကြီးဟူ၍ အခွင့်အရေးပို၍ မယူတတ်သောဂုဏ်၊ စိတ်နှလုံးပြတ်သားသောဂုဏ်၊ သူ့အလိုကို ဖြည့်တတ်သောဂုဏ်၊ သူတစ်ပါးအား သနားတတ်ချီးမွမ်းတတ်သောဂုဏ် စသည့် ဂုဏ်ထူးတို့ဖြင့် ပြည့်စုံတော်မူ၏။ နိကာယ်ငါးရပ်ပိဋကတ်တို့၌ ရှင်သာရိပုတ္တရာ၏ ဒေသနာများကို အများအပြားတွေ့နိုင်သည်။ ရှင်သာရိပုတ္တရာ၏ သီးသန့်ဒေသနာတော်တစ်ခုကား ခုဒ္ဒကနိကာယ် သုတ္တန်ပိဋကတ်အပါအဝင်ပဋိသမ္ဘိဒါ မဂ်ပါဠိတော်ပင် ဖြစ်သည်။ ပိဋကတ်တို့၌ပါသော အရေးကြီးလှသည့်တရားတို့ကို အကျယ်တဝင့် ချဲ့ထွင်၍ ဟောကြားထားသောပါဠိတော်ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် သာသနာတော်အဓွန့်ရှည်စေရန် သာသနာတော်၏ အသက်ဖြစ်သော ဝိနည်းပိဋိကတ်ကို ဟောကြား ပညတ်တော်မူပါရန် ဘုရားရှင်အား လျှောက်ထားတောင်းပန်သူကား အရှင်သာရိပုတ္တရာပင်ဖြစ်သည်။ ခုဒ္ဒကနိကာယ်အပါအဝင် ဗုဒ္ဓဝင်ဒေသနာကို ဟောကြားတော်မူရန်လည်း ရှင်သာရိပုတ္တရာကပင် လျောက်ထားတောင်းပန်ခဲ့သည်။
အထူးသဖြင့် ထင်ရှားသော ရှင်သာရိပုတ္တရာ၏ စွမ်းဆောင်တော်မူချက်ကား အဘိမ္မာပိဋိကတ်ကို ဟောတော်မူခြင်းဖြစ်သည်။ ရှင်သာရိပုတ္တရာသည် မြတ်စွာဘုရားဟောကြားသည့် အလွန်ကျယ်ဝန်းသော အဘိဓမ္မာတရားတော်ကို မြတ်စွာဘုရားထံတော်မှ ရသောနည်းအမြွက်ဖြင့် မကျဉ်းမကျယ် မိမိ၏ တပည့် လင်းနို့သားငါးရာဖြစ်ခဲ့ဖူးသော ရဟန်းတို့အား ဟောကြားပို့ချတော်မူသည်။
ရှင်သာရိပုတ္တရာ၏ ကျေးဇူးကြောင့် ကျယ်ဝန်းနက်နဲ ခက်ခဲသော ဘုရားဟော အဘိဓမ္မာ ဒေသနာတော်ကို လူသားတို့ လွယ်ကူစွာ သင်ကြားနာယူနိုင်ကြခြင်းဖြစ်သည်။ သာသနာတော်၏အကျိုး၊ သတ္တဝါတို့၏အကျိုးကို ၄၄ နှစ်တိုင်တိုင် သယ်ပိုးရွက်ဆောင်ပြီးနောက် ရှင်သာရိပုတ္တရာသည် မဂဓရာဇ်တိုင်းနာလကရွာ မယ်တော်၏အိမ်၊ မိမိကို မွေးဖွားရာ တိုက်ခန်းတွင် သာသနာနှစ် ၁၄၇ ခု တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်နေ့ ညဉ့်မိုးသောက်ယံ၌ သွေးသွန်သော ဝေဒနာဖြင့် ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုတော်မူရာ ဓာတ်တော်များကို မြတ်စွာဘုရား ကိုယ်တော်တိုင် သာဝတ္ထိပြည်၌ ဌာပနာ၍ စေတီတည်စေသည်။ နောင်သောအခါ သီရိဓမ္မာသောကမင်းကြီးသည် ဓာတ်တော်များကို မူလနေရာမှ တူးဖော်ဆောင်ယူ၍ အဝန္တိတိုင်း၊ ဥဇ္ဇေနီပြည်အနီး ဝေဒိဿကတောင်ယံ၌ စေတီတော်ကြီး သုံးဆူတည်၍ တစ်ဆူတွင် ရှင်သာရိပုတ္တရာ၏ ဓာတ်တော်ကိုဌာပနာသည်။ ထိုဓာတ်တော်များကို ၁၉ ရာစုနှစ်အတွင်း၌ စေတီတော်ပြိုပျက်ရာတွင် တူးဖော်တွေ့ရှိ၍ အင်္ဂလန်ပြည်ပြတိုက်သို့ ပင့်ဆောင်ပူဇော်ထားရာမှ အိန္ဒိယနိုင်ငံ မဟာဗောဓိအသင်းမှ ကြီးမှူး၍ ပြန်လည်ပင့်ဆောင်ကာ ထိုဝေဒိဿကတောင်ရံ(ယခုအခါဆန်ချီ) အရပ်ရှိစေတီတော်၌ပင် ဌာပနာခြင်းပြုသည်။
ဓာတ်တော်များကိုဌာပနာခြင်း မပြုမီ မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရက မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပင့်ဆောင်၍ မြို့ရွာများစွာတွင် လှည့်လယ်အပူဇော်ခံသည်။ ဓာတ်တော် ဌာပနာပွဲကို ၁၉၅၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ကျင်းပရာ လွန်စွာစည်ကားလှ၍ မြန်မာနိုင်ငံမှ ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များပါတက်ရောက်ကြသည်။
ရှင်သာရိပုတ္တရာ၏ ညီတော်သုံးပါးတွင် ရှင်ဥပသေန ကား တပည့်ပရိသတ်နှင့်တကွ ထက်ဝန်းကျင် ကြည်ညိုဖွယ်အကောင်းဆုံးရဟန်းအဖြစ် သမန္တပါသာဒိကဧတဒဂ်ရ၍ ရှင်ရေဝတသည် မွေ့လျော်ဖွယ်ရှိသော တောအရပ်ဟူ၍ မရွေးချယ်ဘဲ ကြမ်းတမ်းဆိုးရွားလှသောတောအရပ်၌ပင် တောရဆောက်တည် နေနိုင်သောကြောင့်အရညကဧတဒဂ်ရပြီးလျှင် အရှင်စုန္ဒသည် ဧတဒဂ်မရသော အသီတိ သာဝကဖြစ်သည်။ နှမတော်သုံးယောက်ဖြစ်သည့် စာလာ၊ ဥပစာလာ၊ သီသူပစာလာတို့လည်း သာသနာတော်၌ ဘိက္ခုနီ ပြုလုပ်၍ ရဟန္တာမိန်းမများ ဖြစ်ကြကုန်သည်။
ဘုရားရှင်၏ ဗျာဒိတ်
လွန်ခဲ့သော တစ်သင်္ချေနှင့် ကမ္ဘာတစ်သိန်းထက်ကာလ အနောမဒဿီဘုရား ပွင့်တော်မူသည့် အချိန် တွင် ဖြစ်၏။ သရဒနှင့် သီရိဝဍ္ဎန နှစ်ယောက်တို့သည် သူငယ်ချင်း ဖြစ်သည်။ သရဒသည် ရှင်သာရိပုတ္တရာ ဖြစ်မည့်သူဖြစ်သည်။ သီရိဝဍ္ဎနသည် ရှင်မောဂ္ဂလန် ဖြစ်မည့်သူ ဖြစ်သည်။
သရဒသည် ဗြာဟ္မဏ မဟာသာလ အမျိုးဖြစ်သည်။ တစ်ခုသော အချိန်တွင်သည် သရဒသည် သံဝေဂရကာ တောထွက်ရသေ့ပြုလေသည်။ သီရိဝဍ္ဎနသည် လူ့ဘောင်တွင် ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန် အနောမဒဿီဘုရား ပွင့်တော်မူသည့် ကာလဖြစ်သည်။ သရဒရသေ့သည် အနောမဒဿီဘုရားရှင်၏ လက်ယာရံ အရှင်နိဘသကို အားကျကာ ဘုရားရှင်အား ပန်းထီးဖြင့် ပူဇော်ပြီး ဆုတောင်းခဲ့သည်။ သူ၏ဆုတောင်းမှာ ပန်းထီးကို လှူဒါန်းရသော ကောင်းမှု၊ သဗ္ဗညုတဂုဏ်ကျေးဇူးကို ချီးကျူးရသော ကောင်းမှု၊ ဘုရားအမှူးရှိသော ရဟန်းသံဃာတို့ကို လုပ်ကျွေးပြုစုရေသာ ကောင်းမှုတို့ကြောင့် နောင်ပွင့်တော်မူ၏ ဘုရားရှင်၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဘုရား၏ လက်ယာရံဖြစ်သော အရှင် နိဘယကဲ့သို့ လက်ယာရံ အဂ္ဂသာဝက ဖြစ်ပါရစေဟု ဆုတောင်းခဲ့သည်။
ထိုအခါ အနောမဒဿီဘုရားရှင်က ဗျာဒိတ်စကား မြွက်ကြားတော်မူ၏။ မြွက်ကြားတော်မူသည်မှာ "ဤကမ္ဘာမှ စ၍ ရေတွက်သော် တစ်သင်္ချေနှင့်ကမ္ဘာတစ်သိန်း လွန်မြောက်သောအခါ ဘဒ္ဒကမ္ဘာတွင် ဘုရားသုံးဆူနောက်မှ ဂေါတမ အမည်ရှိသော ဘုရားပွင့်လတ္တံ့။ ထိုအခါ သင်သည် သာဝကပါရမီတို့ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ကာ ဓမ္မသေနာပတိ သာရိပုတ္တရာ အမည်ဖြင့် လက်ယာရံအဂ္ဂသာဝက ဖြစ်လတ္တံ့" ဟု ဗျာဒိတ်ပေးတော်မူခဲ့သည်။
မင်းလက်ဝါး
မင်းလက်ဝါးကို သမိန်ထောရာဇာဘွဲ့ခံ ပုသိမ်မြို့ဝန် မဟာသမိန်ထောနှင့် ရေကင်းသူ မမကြီးတို့က ၁၈၂၃-ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားသည်။ မွေးချင်း ၂-ဦးအနက် အငယ်ဖြစ်သည်။ ငယ်မည်မှာ မောင်လတ်ဖြစ်သည်။ မင်းလက်ဝါး၏ အနွယ်ရင်းဖြစ်သော သူ၏ အဘ၊ အဘိုး၊ အဘေးများသည် အလောင်းမင်းတရားလက်ထက်မှစ၍ အစဉ်အဆက်အမှုထမ်းလာကြသော မွန်တိုင်းရင်းသားများ ဖြစ်ကြသည်။ မင်းလက်ဝါးသည် ကုန်းဘောင်ဆက် မင်းတုန်းမင်းနှင့် သီပေါမင်းတို့ လက်ထက်တွင် နှစ်ပေါင်း ၃၀-ခန့် အမှုထမ်းခဲ့သည်။ မင်းတုန်းမင်းသည် မင်းလက်ဝါးအား အမြင့်ငါးမြို့ဝန်၊ မဟာသမိန်ဘရမ်း၊ မင်းကြီးမင်းခေါင်သူရိန်၊ မင်းကြီးမဟာသက်တော်ရှည် ဘွဲ့များချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ သီပေါမင်းက မက္ခရာမြို့စား၊ လက်ဝဲတော်မှူး၊ မင်းကြီးသူရ မဟာမင်းခေါင် သမိန်ဘရမ်းနှင့် အောက်မြစ်စဉ်ခရိုင်မင်းကြီးဘွဲ့များ ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။
မောင်လတ်၏ဖခင်သည် ငယ်စဉ်ကပင် ဆုံးသွားခဲ့သည်။ မိခင်၊ အမများနှင့်လည်း ကွဲကွာခဲ့ရပြီး ရေကင်းဘုန်းကြီးကျောင်းတွင် ခိုလှုံကာ ဘုန်းကြီးထံ၌ စာပေပညာများကို သင်ယူခဲ့သည်။ ဘုန်းတော်ကြီးက လူရေးလူရာ လိမ္မာယဉ်ကျေးစေရန် ဆုံးမသွန်သင်ပေးသည်။ လူပျိုအရွယ်ရောက်လာသောအခါ ဒေသအလိုက် သစ်ခုတ်၊ လယ်လုပ်ခြင်းဖြင့် အသက်မွေးရသည်။ မောင်လတ်သည် သစ်ခုတ်ရင်း သစ်ငုတ်ထိုးမိသောဒဏ်ရာကြောင့် ဝဲမျက်လုံးတဖက် ကွယ်သွားလေသည်။ ထို့နောက် တောင်သူကြီး တဦး၏ သမီးနှင့် အိမ်ထောင်ကျပြီး ယောက္ခမအိမ်သို့ လိုက်ပါနေထိုင်လျက် တောင်သူလုပ်ငန်းကို ပင်ပန်းကြီးစွာ လုပ်ကိုင်စားသောက်ရသည်။ မောင်လတ်သည် လယ်ယာလုပ်ငန်း၌ စိတ်မဝင်စား။ မကျွမ်းကျင်၍ ယောက္ခမက ၎င်းအား လူပျင်း၊ လူအ ဟု အထင်အမြင်သေးကာ ငြူစူလာသည်။ ဇနီးသည်ကပင် အထင်အမြင်သေး၍ မထီမဲ့မြင် ပြုလာသည်။
မောင်လတ်သည် ယောက္ခမနှင့် မိန်းမဖြစ်သူ၏ ငြိုငြင်မှုကို ခံနေရချိန်တွင် အမဖြစ်သူ ခင်ခင်ကြီးမှာ ရာဇဌာနီ မင်းနေပြည် အမရပူရမြို့တော်၌ သူရဲဝန်ကတော်ဖြစ်လျက် ကောင်းစားနေကြောင်း သတင်းကောင်းကြားလာ ရသည်။ မောင်လတ်သည် အသက် ၃၁-နှစ်အရွယ်ခန့်၊ ၁၈၄၄-ခုနှစ်တွင် ဇနီးသည်ကိုထားခဲ့၍ အမရပူရမြို့တော်သို့ လှည်းတတန်၊ လှေတတန်၊ ခြေလျင်တတန်ဖြင့် တလနီးပါးအထိ ခရီးနှင်လာခဲ့သည်။
မောင်လတ်သည် သူရဲဝန်မင်းအိမ်ကို အလွယ်တကူ ရှာတွေ့သည်။ အမခင်ခင်ကြီးသည် မောင်ငယ်ကို မမျှော်လင့်ဘဲ တွေ့ရ၍ ဝမ်းသာပြီး ရှိုက်ကြီးတငင် ငိုရှာသည်။ သူရဲမင်း ဦးရွှေလုံးသည် ယောက်ဖဖြစ်သူ မောင်လတ်အား တစေ့တစောင်း အကဲခတ်သည်။ လက်ရုံးတဆူကဲ့သို့ အားကိုးစိတ်ချရမည့်သူဖြစ်ကြောင်း ယုံကြည်သဖြင့် အစစအရာရာ မင်းမှူးစိုးတာ နန်းတွင်းရေးရာမှစ၍ သွန်သင်ဆုံးမသည်။ အခါအခွင့်ရတိုင်း ဓားခုတ်၊ လှံထိုး၊ ဆင်စီး၊ မြင်းစီးတို့ကို ကျွမ်းကျင်အောင် သင်ကြားပေးသည်။ သူရဲဝန်မင်းသည် မောင်လတ်အား မင်းတုန်းမင်းကြီး၏ ရှေ့တော်သို့ ဝင်ရောက်ခစားစေသည်။ မင်းတုန်းမင်းသည် မောင်လတ်၏ အရည်အသွေးကို အကဲခတ်ရင်း အပါးတော်၌ ခစားစေသည်။ ထို့နောက် ချောင်းဦးဆယ်ရွာကို စားစေပြီး မင်းမှုထမ်းစေသည်။ မောင်လတ်သည် မိမိတာဝန်များကို မလစ်ဟင်းရလေအောင် ကြိုးစားထမ်းဆောင်သည်။ မင်းတုန်းမင်းသည် မောင်လတ်၏စွမ်းရည်ကို နှစ်သက်၍ အမြင့်မြို့ဝန်ရာထူး တိုးမြင့်ခန့်အပ်တော်မူသည်။
ဦးလတ်သည် မိမိတာဝန်ထမ်းဆောင်ရာ မြို့ရွာများတွင် သူ၏အမိန့်စည်းကမ်းများကို မလေးမခန့် ပြုသူ၊ ဆိုးသွမ်းသူများကို ကိုယ်တိုင် လက်ဝါးနှင့်ရိုက်၍ ဆုံးမလေ့ရှိသည်။ ဦးလတ်မှာ အသားဖြူဝင်း စိုပြည်လျက် ထွားကျိုင်းသန်မာ၍ အံ့ဩလောက်သော ကာယဗလရှိပြီး တိုင်းရင်းသားမွန်များတွင် ထင်ရှားလှသည်။ လေးတောင်ပြည့် အရပ်အမောင်းနှင့် လိုက်ဖက်အောင် အလုံးအထည် ကြံ့ခိုင်သူလည်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သူ၏ရိုက်ချက်မှာ အားကောင်းမောင်းသန်လှသဖြင့် ပြင်းပြင်းအရိုက်ခံရသူမှာ တချက်တည်းနှင့် စင်းစင်းသေရလေတော့သည်။ ဦးလတ်၏ တမူထူးခြားသော သူ၏စရိုက်နှင့် စွမ်းအားတို့ကြောင့် အမြင့်မြို့နယ်တခွင်တွင် မင်းလက်ဝါး-ဟု ပြည်သူများက ခေါ်ဆိုကြလေသည်။
မြင်းကွန်း မြင်းခုံတိုင် အရေးအခင်းနောက်ပိုင်း ပန်းထိမ်မင်းသားပုန်ကန်မှုကို နှိမ်နင်းရန် မင်းတုန်းမင်းသည် မင်းလက်ဝါးကို အမြင့်မြို့မှခေါ်ယူပြီး မြစ်စဉ်တလျှောက်မှ နယ်များကို ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုရှိစေရန် တာဝန်ခံဗိုလ်ချုပ်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးသည်။ မင်းလက်ဝါးသည် သူရဲသူခက် လက်နက်အင်ခွင်တို့ကို ဖွဲ့စည်းစုဆောင်း၍ ပန်းထိမ်မင်းသားပုန်ကန်မှုကို နှိမ်နှင်းအောင်မြင်ခဲ့သည်။ ပုန်ကန်သူများတွင် ပါဝင်သော မိမိသားကိုပင် အဆုံးစီရင်လေသည်။ မင်းတုန်းမင်းသည် မင်းလက်ဝါးအား မဟာသမိန်ဘရမ်းဘွဲ့တွင် ထပ်လောင်းလျက် မင်းကြီးမင်းခေါင်သူရိန်-ဟူသော ဘွဲ့တော်ကို ချီးမြှင့်လေသည်။ ၎င်းပြင် ရတနာကိုးပါး စီခြယ်သော သီလဝင်ရွှေဓားကို ပေးအပ်ချီူမြှင့်လျက် မင်းကြီးမဟာသက်တော်ရှည်ဘွဲ့ထူးကို ၁၈၇၄-ခုနှစ်တွင် ထပ်ဆင့်အပ်နှင်းတော်မူသည်။ ထို့နောက် ဗလကောင်းသော အင်္ဂလိပ်ကြီးနှင့် စွမ်းအားပြိုင်ရာတွင်လည်း အနိုင်ရ၍ ဘုရင်မင်းမြတ်က မင်းလက်ဝါးကို ဆုတော်ငွေများ ပေးသနားတော်မူလေသည်။
သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် မင်းလက်ဝါးအား မက္ခရာမြို့ကို အပိုင်စားပေးသည့်အပြင် မင်းကြီးသူရမဟာမင်းခေါင် သမိန်ဘရမ်း-ဟူသော ဘွဲ့အမည်နှင့် လက်ဝဲဝင်းတော်မှူးရာထူးကို ခန့်အပ်ခံသည်။ ဧရာဝတီမြစ်၏ ဝဲယာမြို့များတဝိုက်ကို အောက်မြစ်စဉ် ၇-ခရိုင် သတ်မှတ်ပိုင်းခြားလျက် မင်းလက်ဝါးအား အုပ်ချုပ်စေသည်။ မင်းလက်ဝါးသည် အောက်မြစ်စဉ် ၇-ခရိုင်မင်းကြီးဟူသော အမည်ဖြင့် ထင်ရှားလာသည်။
၁၈၈၅-ခုနှစ် တတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပွဲတွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးလှေသင်း အတွင်းဝန် ဦးရွှေမောင်နှင့် ဗိုလ်ချုပ်မင်းလက်ဝါးတို့ တူအရီးနှစ်ဦးသည် မြင်းခြံနှင့် မင်းလှမြို့များတလျှောက်ကွပ်ကဲတိုက်ခိုက်ကြသည်။ ထို့ပြင် မင်းလှခံတပ်ကြီးကို ဦးစီးကွပ်ကဲ၍ နယ်ချဲ့တို့အား အပြင်းအထန် ခုခံတိုက်ခိုက်ကြသည်။ ၁၈၈၅-ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၇-၇က်နေ့ ညနေတွင် မင်းလှခံတပ် ကျဆုံးသွားသည်။ မင်းလက်ဝါးကြီးသည် ခံတပ်၏ မလွယ်ပေါက်မှ ထွက်ခွါလွတ်မြောက်လာသည်။ သူနှင့်အတူပါလာသော ရဲမက်များနှင့် မျိုးချစ်မြန်မာများကို အင်အားစုစည်း၍ ဗြိတိသျှတို့အား တော်လှန်ရန် ကြိုးစားသည်။ သို့သော် မြန်မာလွှတ်တော်မှ မေတ္တာရပ်ခံသဖြင့် လက်နက်ချခဲ့ရသည်။
မင်းကြီးတွင် ဝန်ကတော် ၈-ဦးနှင့် သား ၂၀၊ မြေး ၁၀-ယောက်ရှိသည်။ မင်းကြီးသည် မန္တလေးမြို့ တနေရာတွင် မိသားစုနှင့်အတူ နေထိုင်၏။ ဗြိတိသျှတို့က ငွေကြေး၊ ရာထူးတို့ဖြင့် စည်းရုံးသိမ်းသွင်းသော်လည်း လက်မခံခဲ့ပေ။ မင်းကြီးသည် ၁၈၉၃-ခုနှစ်လောက်တွင် နယ်ချဲ့တော်လှန်ရေးများ ငြိမ်းအေးသွားသောအခါ မန္တလေးမှ အမြင့်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေနေထိုင်ခဲ့သည်။
မင်းလက်ဝါးသည် အစားအသောက် လွန်စွာစားနိုင်သည်။ နံနက် နို့ဆီဗူးဆန် လေးလုံး၊ ညနေ နို့ဆီဗူးဆန် လေးလုံး ကုန်အောင် စားနိုင်သည်။ ထမင်းစားပြီး ဖီးကြမ်းငှက်ပျောသီးတဖီး ကုန်အောင် စားနိုင်သည်။ မင်းလက်ဝါးသည် ၁၉၀၃-ခုနှစ် အသက် ၈၀-တွင် လူကြီးရောဂါဖြင့် အမြင့်မြို့၌ ကွယ်လွန်ခဲ့လေသည်။
ထိပ်တင် (ဆကာကြီး)
ဆကာကြီး ထိပ်တင် [၁၉၁၂ - ၁၉၄၃]
ဆကာကြီး မြို့တွင် အဖ ဆကာကြီးမြို့ အလယ်တန်း ကျောင်းအုပ် ဆရာကြီး ဦးဘတူ၊ အမိ ဒေါ်ဖွား (ဒေါ် ဒေါ်ဘွား) တို့က ၁၉၁၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁ဝ ရက် စနေနေ့ နံနက် ၆ နာရီတွင် မွေးဖွားသည်။ မွေးချင်း လေးယောက် အနက် ကြီးဆုံးသား ဖြစ်သည်။ ငယ်မည် မောင်သန်း (မောင်သန်းမောင်) ဖြစ်သည်။
ခြောက်နှစ် အရွယ်တွင် ဓနုဖြူမြို့ အေဘီအမ် ခရစ်ယာန် သာသနာပြု ကျောင်း၌ စတင် ပညာ သင်ခဲ့သည်။ ငယ်စဉ် ကပင် ကဗျာ၊ လင်္ကာ၊ ဂီတ၊ ပန်းချီ၊ ဇာတ်သဘင် တို့တွင် ဝါသနာ ပါသည်။ သူငယ်ချင်း များနှင့် စုပေါင်း၍ စာဖတ်သင်း တည်ထောင် ခဲ့သည်။ ကနူကြီးရွာ ဆရာတော် ထံ၌ တပည့် ခံပြီး ကဗျာ လေ့လာသည်။ ၁၆ နှစ်တွင် ရတန်း အောင်သည်။ ထို့နောက် ညောင်တုန်းမြို့ ဆရာဖြစ် သင်တန်းသို့ တက်ရောက်သည်။ ထိုစဉ် မှာပင် ရွှေဒုံးဘီအောင်နှင့် ကျောင်းနေဖက် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉ နှစ်သားတွင် ဖခင်၏ ကျောင်း၌ လက်ထောက် ကျောင်းဆရာ အဖြစ် အမှု ထမ်းသည်။
ဂျပန် ခေတ်တွင် ပြဇာတ်နှင့် ဇာတ်ညွှန်းများသာ ရေးသား နေခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓမာမက သာသနာ့ နုဂ္ဂဟ (ယုဝ) အရုဏ်ခံ အသင်း ဥက္ကဋ္ဌ၊ မြို့နယ်လုံး ဆိုင်ရာ ကျောင်းဆရာများ အသင်း ဥက္ဗဋ္ဌ၊ လူငယ်များ ကြီးပွားရေး စာဖတ် အသင်း ဥက္ကဋ္ဌ၊ မြို့နယ်လုံး ဆိုင်ရာ ဝန်ထမ်းမှူးချုပ်၊ အာရှ လူငယ် အသင်း ဉာဏ ဗလမှူး တာဝန်များကို ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်။
ဓနုဖြူ အေဘီအမ် ကျောင်းတွင် နေစဉ် ၄ တန်း ကျောင်းသား ဘဝ ကပင် ကောဇာသစ် မဂ္ဂဇင်းတွင် ပါရှိသော "ထားဝယ်သူ မပြုံးကြည်" မေးသည့် ပဟေဠိ ကလေးများကို ဖြေဆို နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှ စ၍ သက်စောင့် မဂ္ဂဇင်းနှင့် ကောဇာသစ် မဂ္ဂဇင်း များတွင် ကဗျာ ကလေးများ စတင် ရေးသား ခဲ့သည်။ ဆရာ ဖြစ်သင် အောင်ပြီးနောက် အလုပ်မဝင်မီ ကလေးတွင် ဝတ္ထုတို များနှင့် ဆောင်းပါးများ စတင် ရေးသားပြီး ရန်ကုန်မြို့ရှိ စာနယ်ဇင်း များသို့ ပေးပို့ ခဲ့သည်။ ဗန္ဓုလ ဂျာနယ်တွင် ပါသည့် "ဝါကွ္ဆတ်မှ ယူမယ်" သည် ပထမဆုံး ဝတ္ထုတို ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် သူရိယ၊ ဒဂုန်၊ မြန်မာ့ တာရာ၊ တိုးတက်ရေး၊ ရွှေမေတ္တာ၊ တို့တာဝန်၊ ကြီးပွားရေး၊ သုတဝတီ ပညာ မဂ္ဂဇင်း၊ ဒီးဒုတ်၊ ဘားမားဂျာနယ် စသည့် မဂ္ဂဇင်း၊ ဂျာနယ်များတွင် ဝတ္ထု၊ ပညာရေး ဆောင်းပါးများ ရေးခဲ့သည်။ နှင်းငွေရည်သည် ပထမဆုံး လုံးချင်း ဝတ္ထု ဖြစ်သည်။
သူရိယ၊ မြန်မာ့ အလင်း၊ တိုးတက်ရေး စသည့် သတင်းစာ များတွင်လည်း "တယ်တော်တဲ့လူ"၊ "သွေးသောက်" စသော အခန်းဆက် ဝတ္ထုရှည်များ ရေးခဲ့သည်။ နှင်းငွေရည်၊ ဘီးဖြူရှင်၊ ပန်းနှစ်ပွင့်၊ ချစ်ဝတ်မှုန်၊ ပျို့ကရုဏာ (၁၉၃၈)၊ လောကီငွေ့ (၁၉၃၉ - ၄ဝ)၊ စန်းပွင့်သူ၊ ကပ်ကျော်မ၊ လှသူဇာ၊ သွေးသောက်၊ စံပယ်ဖြူ၊ မလုံ့တလုံ၊ ပျို့ကာမပိုင် စသည်ဖြင့် ဝတ္ထုရှည်၊ ဝတ္ထုတို၊ ဆောင်းပါး၊ ကဗျာ တစ်ရာ့ငါးဆယ် ကျော်ခန့် ရေးသား ခဲ့သည်။ "မာကာဝိကာ" ပျို့ကိုလည်း ပြုစု ခဲ့သည်။
ဘဝနိဂုံး
၁၉၄၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ဆကာကြီးမြို့၌ နှလုံးရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သည်။ [ယုဇနသန်း၏ ဆောင်းပါးတွင် မူ မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၃ဝ၆ ခုနှစ် ပြာသိုလဆုတ် ၃ ရက် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ည (၉) နာရီ အချိန်တွင် ကွယ်လွန်သည် ဆိုသောကြောင့် ၃၁ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၄၄ ဖြစ်နေသည့် ကွဲလွဲချက်ကို တွေ့ရသည်။]
တာလီရွာ၊ မိုးမောက်မြို့နယ်
တာလီရွာ(Tarli)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မိုးမောက်မြို့နယ်၊ တာလီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၀၈၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တာလီကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၅၂ ဦး၊ မ ၈၄၁ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၆၉၃ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အတပနီယသုတ်
ကာယ, ဝစီ, မနောသုစရိုက်သုံးမျိုးကို ပြုကျင့်သူများသည် “ငါသည် သုစရိုက်ကို ပြုကျင့်ခဲ့ပေပြီ”ဟု မပူပန်၊ ကာယ, ဝစီ, မနောဒုစရိုက်သုံးမျိုးကို မပြုကျင့်မိသူများသည်လည်း “ငါသည် ဒုစရိုက်ကို မပြုကျင့်မိ”ဟုလည်း ပူပန်မှုမရှိ-ဟု ပူပန်မှုမရှိသော တရားနှစ်မျိုးကို ဟောကြားသည့်သုတ်။ --- ကောင်းမှုကုသိုလ်ပြုပြီးသူသည် “ငါသည် ကောင်းမှုကုသိုလ်ကို ပြုခဲ့ပြီ” ဟုလည်း မပူပန်၊ ယုတ်မာကြမ်းကြုတ် ရက်စက်မှုကို မပြုသူများသည် “ငါသည် ယုတ်မာကြမ်းကြုတ် ရက်စက်မှုကို မပြုမိ” ဟုလည်း မပူပန်ဟု ပူပန်မှုမရှိသော တရားနှစ်မျိုးကို ဘုရားရှင် ထံတော်မှ နာယူခဲ့သည့်အတိုင်း ဂါထာနှစ်ဂါထာနှင့်တကွ ခုဇ္ဇုတ္တရာက သာမာဝတီအမှူးရှိသော မိဖုရားငါးရာအား ဟောပြသည့်သုတ်။
ဒိုးတန်း (၂)ရွာ
ဒိုးတန်း (၂)ရွာ
နှမ်းပရုပ်ရွာ၊ ထားဝယ်မြို့နယ်
နှမ်းပရုပ်ရွာ(Hnanpayoke)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်ခရိုင်၊ ထားဝယ်မြို့နယ်၊ မြေးခံဘော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ 177,106 ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ထားဝယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လက်ပန်လှရွာ၊ ဝက်လက်မြို့နယ်
လက်ပန်လှရွာ (Letpanhla)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဝက်လက်မြို့နယ်၊ ဆင်းကွတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၇၁၅၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝက်လက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရင်းမီး (နောက်)ရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
ရင်းမီး (နောက်)ရွာ (Yinmee (West)\)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ စင်းတောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၃၅၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စင်းတောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၃၇၈ ဦး၊ မ ၄၃၈၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၇၆၆ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ယိုးဆနွင်းရွာ၊ ယိုးဆနွင်း
ယိုးဆနွင်းရွာ၊ ယိုးဆနွင်း
နန်းလုံးကြိုင်ရွာ၊ ဘေးချောင်
နန်းလုံးကြိုင်ရွာ၊ ဘေးချောင်
ငွေလွှဲစနစ်၊ မြန်မာနိုင်ငံ
ငွေလွှဲစနစ်၊ မြန်မာနိုင်ငံ
မြန်မာနိုင်ငံ ငွေလွှဲစာစနစ်ဟောင်းကို တရားဝင်ရပ်ဆိုင်း ခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ ငွေလွှဲစာ စနစ်သစ်ဖြင့် အစားထိုးခဲ့သည်။ ငွေလွှဲ စာစနစ်သစ်ကို ၁၉၇၈ ခုနှစ် မေလ ၃ ရက် နေ့မှ စတင်၍ အကောင်အထည်ဖော် ကျင့်သုံးခဲ့လေသည်။
ငွေလွှဲ စနစ်သစ်အရ တီထွင်ခဲ့သော ငွေလွှဲစာတွင် လုပ် သားပြည်သူများ နားလည်နိုင်စေရန် မြန်မာစာကိုသာ အသုံးပြု ထားသည်။ ငွေလွှဲစာပုံစံတွင် အပိုင်းသုံးပိုင်းပါဝင်သည်။ ပထမ ပိုင်းကို ဆက်သွယ်ရေး စခန်းတွင် သိမ်းထားသည်။ ဒုတိယပိုင်း ကို ငွေပို့သူက သိမ်းထားနိုင်ပြီး တတိယပိုင်းသည် ငွေလွှဲစာဖြတ် ပိုင်း ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ ငွေလွှဲစာတွင် တန်ဖိုးနှင့် ငွေလွှဲခကို အပြီးရိုက်နှိပ်ထားသည်။
ငွေလွှဲစာများကို တန်ဖိုးအလိုက် အရောင်ခွဲခြား၍ ပုံနှိပ် ထားပြီး အက္ခရာအနောက်၌ ဂဏာန်းခြောက် လုံးပါရှိသည်။ ငွေ လွှဲစာတစ်ထုပ်လျှင် အရွက်တစ်ရာပါရှိသည်။ ငွေလွှဲခမှာ ငါး ကျပ်၊ တဆယ်နှင့် နှစ်ဆယ့် ငါးကျပ် တန်ဖိုးအတွက် ပြားငါး ဆယ်၊ ငါးဆယ်တန်အတွက် တကျပ်နှင့် တရာတန်အတွက် နှစ်ကျပ် ဖြစ်သည်။
ငွေလွှဲစာကို ခြောက်လအတွင်း ထုတ်ယူခွင့်ရှိသည်။ ခြောက်လကျော်လွန်ပြီးမှ ငွေထုတ်ပေးရန်တောင်း ခံလာပါက ဆယ့်နှစ်လမကျော်သေးလျှင် ဒုတိယအကြိမ်ငွေလွှဲခ ထပ်မံပေး ဆောင်စေပြီး ထုတ်ယူခွင့်ရှိသည်။ ဒုတိယ အကြိမ်ငွေလွှဲခကို ငွေလွှဲခနှင့် ညီမျှသော စာပို့ တံဆိပ်ခေါင်းများကို ငွေလွှဲစာ၏ နောက်ကျောတွင် ကပ်၍ပေးဆောင်ရသည်။ ဆယ့်နှစ်လကျော်မှ ငွေတောင်းခံလျှင် လုံးဝယူခွင့် ရမည်မဟုတ်ပေ။
အရွယ်မရောက် သေးသူများ အမည်ဖြင့် ငွေထုတ်ယူ လိုက အခြေခံသဘောတရားကို နားလည်သော အရွယ်ဆိုလျှင် ကိုယ်တိုင်လက်မှတ်ထိုး ထုတ်ယူနိုင်သည်။ ငယ်လွန်းသူများကိုမူ မိဘ သို့မဟုတ်အုပ်ထိန်းသူ များက ဆက်သွယ်ရေး ကော်ပိုရေး ရှင်း စခန်းမှူး၏ အမိန့်အရ ထုတ်ယူနိုင်သည်။
ငွေလွှဲစာများ ပျောက်ဆုံးခြင်းသို့မဟုတ် ပျက်စီးခြင်း ကြောင့် တန်ဖိုးငွေများကို ထုတ်ပေးရန်လျှောက် ထားလိုသော် ငွေလွှဲစာ ဝယ်ယူသူက ငွေထုတ်ပေးမည့် စခန်းများသို့ လျှောက် ထားနိုင်သည်။ လျှောက်လွှာနှင့် အတူ ဝယ်ယူသူက သိမ်းထား သော လက္ခံဖြတ်ပိုင်းနှင့် ပျက်စီးနေသော ငွေလွှဲစာကို တင်ပြရ မည်။ ပျက်စီး သော ငွေလွှဲစာကို တင်မပြနိုင်က ငွေလွှဲစာအမှတ် တန်ဖိုးနှင့် ဝယ်ယူသော စခန်းအမည် နေ့စွဲတို့ကိုဖော်ပြ ထုတ်ယူ နိုင်လေသည်။
ငွေလွှဲစာစနစ်သစ်သည် လုပ်သားပြည်သူများ အတွက် အကျိုးရှိသည်။ ငွေလွှဲစာဝယ်ယူသူငွေပို့သူက မိမိကိုယ်တိုင်ဖြစ် စေ၊ လူကြုံနှင့်ဖြစ်စေ၊ မိမိနှစ်သက်ရာ နည်းလမ်းများဖြင့် ဖြစ်စေ ပေးပို့နိုင်သည်။ ထီလက် မှတ် ငွေစုလက်မှတ်များနည်းတူ ငွေလွှဲ စာများကို သတ်မှတ်ထားသော တန်ဖိုး ကော်မရှင်ခများပေး၍ ဝယ်ယူ ပြီး မိမိလက်ဝယ် ခြောက်လအထိ ထားနိုင်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ တစ်ဝန်းလုံးရှိ စာတိုက်တိုင်းတွင် ဝယ်ယူနိုင်ခြင်း၊ ငွေပြန်ထုတ်ယူနိုင်ခြင်း စာတိုက်မှ မှတ်ပုံတင် ပြုလုပ်ပေးခြင်း စသည်တို့ကြောင့် ငွေလွှဲစာစနစ်သစ်သည် လုပ်သားပြည်သူများ အသုံးပြုရာတွင် လွယ်ကူသော စနစ်ဖြစ်လေသည်။
ဂရိတ်လိတ်
ဂရိတ်လိတ် (The Great Lakes)ဆိုသည်မှာ မြောက်အမေရိက အရှေ့မြောက်ပိုင်းနှင့် ကနေဒါ-အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နယ်စပ်ရှိ အိုင်ကြီးများ အစုအဝေးကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်ပြီး ဆူပီးရီးယား ၊ မီချီဂန်၊ ဟူရွန်၊ အီးရီး၊ အွန်တေရီအို စသော အိုင်ကြီးများ ပါဝင်သည်။ ထိုအိုင်များသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရေမျက်နှာပြင်အားဖြင့် အများဆုံးသော အိုင် အစုအဝေး ဖြစ်ပြီး ထုထည်အားဖြင့် ကြည့်ပါက ရုရှားနိုင်ငံမှ ဘိုင်ကယ်အိုင် ပြီးလျှင် ဒုတိယနေရာတွင် ရှိသည်။ စုစုပေါင် မျက်နှာပြင် ဧရိယာမှဦ ၉၄,၂၅၀ စတုရန်းမိုင် ဖြစ်ပြီး စုစုပေါင်း ထုထည်မှာ ၅,၄၃၉ ကုဗမိုင် (၂၂,၆၇၁ ကုဗကီလိုမီတာ) မျှ ဖြစ်သည်။ ထိုအိုင်ကြီးများကို အမေရိကန် နိုင်ငံသားများက မြောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်း သို့မဟုတ် တတိယ ကမ်းရိုးတန်း အနေနှင့် တခါတရံ ညွှန်းဆိုခေါ်ဝေါ်လေ့ ရှိကြသည်။ ထိုအိုင်ကြီးများတွင် ကမ္ဘာ့မြေမျက်နှာပြင်ရှိ ရေချို၏ ၂၁ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ရှိသည်။
မန်ပတ်ရွာ၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမိတ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လက်ခုပ်ရွာ၊ လက်ခုပ်
လက်ခုပ်ရွာ၊ လက်ခုပ်
မဟီတလတက္ကသိုလ်
မဟီတလတက္ကသိုလ်သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အစိုးရသုတေသနတက္ကသိုလ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံ ဘန်ကောက်မြို့တွင် တည်ရှိပြီး ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ၂၀၁၁ ခုနှစ်အတွက် အကောင်းဆုံး နံပါတ်ချိတ်ထားသော တက္ကသိုလ်ဖြစ်သည်။ စတင်ချိန်တွင် ဆေးကျောင်းအနေဖြင့် စတင်ခဲ့ပြီး ယခုအခါ ဌာနများစွာဖြင့် ဖွဲ့စည်ထားသော တက္ကသိုလ်ကြီး ဖြစ်သည်။
လုံကျိုင်းရွာ၊ နမ့်စန်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နမ့်စန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျောက်စာရေးရွာ၊ ထီးလင်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ထီးလင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တာမောင်ရွာ၊ လဟယ်မြို့နယ်
တာမောင်ရွာ (Tarmaung)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ လဟယ်မြို့နယ်၊ တာမောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၈၇၄ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လဟယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သာလဲပင်
သာလဲပင်သည် မိုးရေချိန်လက်မ ၅ဝ မှ ရဝ အထိ ရှိ၍ အပူချိန်ဒီဂရီ ၈ဝ ကျော်ပြီးလျှင်ပေ ၂ဝဝဝမှ ၃၅ဝဝ အထိမြင့်သောဒေသများရှိ ချောင်းကမ်းပါးအနီးအနားနျင့် ချိုင့်ဝှမ်းများတွင်ပေါက်ရောက်သည်။ နုံးမြေများ၌လည်း စိုက်ပျိုးဖြစ်ထွန်းသည်။
ထိုအပင်များကိုပစိဖိတ်ကျွန်းများ၊ မလ္လာယုကျွန်းဆွယ်၊ ယိုးဒယား (ထိုင်း)နျင့် ဂျပန်နိုင်ငံများ၌လည်း တွေ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မုတ္တမ၊ ကျိုက္ခမီ၊သံလွင်စသောနယ်များ၊ ကယားပြည်တောင်ပိုင်း၊ ဂုတ်ထိပ်၊ မေမြို့နှင့် ဗန်းမော် နယ်များတွင် အများဆုံးပေါက်ရောက်သည်။
သာလဲပင်သည်ရွက်ကြွေပင်မျိုးဖြစ်သည်။ အပင် အလတ် စား မျိုးဖြစ်၍အမြင့်ပေ ၃ဝ ခန့်ရှိတတ်သည်။ အမြစ်စို့အများအပြားထွက်သောအပင်မျိုးဖြစ်ပြီးလျှင် အငုတ်များမှလည်း အပင်များကောင်းစွာပေါက်နိုင်သည်။ အရွက်များသည်နုစဉ်အခါတွင် အဟိုက်များရှိတတ်၍ ရင့်သောအခါထိပ်ချွန်သောဘဲဥပုံများဖြစ်လာသည်။ အရွက်နှုတ်ခမ်းသားများတွင်ခွေးသွားစိတ်ကဲ့သို့ဖြစ်လေသည်။ အရွက်များသည်လေးလက်မမှရှစ်လက်မအထိရှည်ကြ၍ အပေါ်ဘက်သည် ကြမ်းလျက်အောက်ဘက်တွင်မူ အမွေးနုများ ရှိလေသည်။
အပွင့်များသည်ကြောင်မြီးတူပန်းသဏ္ဌာန်ကဲ့သို့ ရှည်၍ လုံးသောပန်းခိုင်များဖြစ်ကြရာ တစ်လက်မခွဲမှသုံးလက်မ အထိ ရှည်သည်။ အသီးသည်အနီရောင်ဖြစ်၍ အချင်း ၂/၅ လက်မ ခန့်ရှိပြီးလျှင် အသားထူလေသည်။ သာလဲပင်၏အသားသည် မီးခိုးရောင်ဖြစ်၍ပျော့သည်။ ထင်းအဖြစ် အသုံးများကြသည်။ ပင်စည်၏အခေါက်သည်လည်း မီးခိုးရောင်ဖြစ်၍ချောမွတ်သည်။ ရှေးကမြန်မာနိုင်ငံနှင့် ယိုးဒယားနိုင်ငံတွင် အသုံးပြုခဲ့ကြသောပုရပိုက်များကို သာလဲပင်၏ အခေါက်မှပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ နောင်အခါ ရှမ်းပြည်တွင်မိုင်းကိုင်စက္ကူ သို့မဟုတ် ရှမ်းစက္ကူများကို သာလဲပင်၏အခေါက်အတွင်းသားဖြင့်ပြုလုပ်လာကြ၍ ယခုအခါ ထိုလုပ်ငန်းသည်ရှမ်းပြည်နယ်၏ အိမ်တွင်းမှုလုပ်ငန်း တစ်ရပ် ဖြစ်နေလေသည်။
( မိုင်းကိုင်စက္ကူ။) ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မတိုင်မီက ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း သီပေါနယ်တွင် သာလဲပင်မှ စက္ကူထုတ်လုပ်ရေးကို စက်မှုလုပ်ငန်းတစ်ရပ်အနေဖြင့်လုပ်ကိုင်ရေးအတွက် ကုမ္ပဏီတစ်ခုသည် ထိုအပင်များကိုအများအပြား စိုက်ပျိုးရန်စီစဉ်ခဲ့သည်။ သို့သော် အပင်များ ဖြစ်ထွန်းနိုင်မည့်မြေနေရာရှားပါးမှု၊ အလုပ်သမား အခက်အခဲနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးပြဿနာများကြောင့် ထိုအစီအစဉ်ကိုလက်လျှော့ခဲ့ရသည်ဟုသိရလေသည်။ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် စက္ကူလုပ်ငန်းအတွက် သာလဲပင်များကို လုပ်ကိုင်ကြလေသည်။
တပနီယသုတ်
(၄)သုတ် ရှိပါသည်။
သာလဲပင်
ရှမ်းပြည်နယ်တွင် မိုင်းကိုင်စက္ကူကိုဆီစိမ်၍ ထီးရွက်ပြုလုပ်ကြသည်။ ပစိဖိတ်ကျွန်းစုများမှ တိုင်းရင်းသား တို့သည် ရှေးအခါကပင် သာလဲခေါက်ကို ပြုပြင်၍ အဝတ်အထည်အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြလေသည်။
တပနီယသုတ်
ဒုစရိုက်သုံးပါးကို ပြုလုပ်၊ ပြောဆို၊ ကြံစည်မိခြင်းကြောင့် နောင်တတဖန် ပူပန်ရ၏။ သုစရိုက်သုံးပါးကို မပြုလုပ်၊ မပြောဆို၊ မကြံစည်လိုက်ရခြင်းကြောင့် နောင်တတဖန် ပူပန်ရ၏-ဟု သတ္တဝါတို့ ပူပန်ရသော တရားနှစ်ပါးကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
အဋ္ဌကထာ၌ ကာယဒုစရိုက်အရာ၌ နန္ဒဘီလူး၊ နန္ဒလုလင်၊ နန္ဒနွားသတ် သမား၊ ဒေဝဒတ္တ၊ နွားသတ်သမားညီနောင်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ဝစီဒုစရိုက်အရာ၌ သုပ္ပဗုဒ္ဓ သာကီဝင်၊ ကောကာလိကရဟန်း၊ စိဉ္စမာဏဝိကာအစရှိသူတို့လည်းကောင်း ထုတ်ပြထားပါသည်။
ဋီကာ၌ တပနီယပုဒ်ကို ဖွင့်ပြထားပါသည်။ - မိစ္ဆာမဂ္ဂင် (၈)ပါးနှင့် မိစ္ဆာဉာဏ၊ မိစ္ဆာဝိမုတ္တိတို့သည် ပစ္စုပ္ပန်၊ တမလွန် နှစ်တန်သောဘဝတို့၌ ပူပန်စေတတ်သောတရား၊ အရိယမဂ္ဂင် (၈)ပါးနှင့် သမ္မာဉာဏ၊ သမ္မာဝိမုတ္တိတို့သည် မပူပန်စေတတ်သောတရားဟု ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။ - ဒုစရိုက်တရား (၁၀)ပါးသည် တပနီယဓမ္မ၊ သုစရိုက်တရား (၁၀)ပါးသည် အတပနီယဓမ္မ-ဟု ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင်ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
ကောင်းမှုကုသိုလ်ကို မပြုမလုပ်သော ဆင်းရဲဒုက္ခမှ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်တတ်သော ကောင်းမှုကုသိုလ်မရှိသော၊ မကောင်းမှုအကုသိုလ်ကို ပြုလုပ်သော ခက်ထန်ကြမ်းကြုတ်သောပုဂ္ဂိုလ်သည်
(၂) ငါသည် မကောင်းမှုအကုသိုလ်ကို ပြုလုပ်မိလေပြီဟုလည်းကောင်း။
နောင်တတဖန် ပူပန်ရ၏ဟု ဘုရားရှင်ဟောတော်မူကြောင်း ခုဇ္ဇုတ္တရာကသာမာဝတီ အမှူးရှိသော မိဖုရားငါးရာတို့အား ဟောပြသည့်သုတ်။
လက်ပ်တို စပီရိုးစစ်
လက်ပ်တို စပီရိုးစစ် (Leptospirosis) ကို အောက်ပါအတိုင်း အမည်အမျိုးမျိုးဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ လယ်ကွင်းဖျား၊ ကြွက်ဖမ်းသူ၏ အဝါရောင်ရောဂါ ပရီတီဘီယာလ် ဖျားခြင်း စသည်ဖြင့် ခေါ်ဆိုကြသည်။ လက်ပ်တို စပီရိုးစစ်သည် Leptospira အမည်ရှိ ဝက်အူသံချွန်ပုံ ဘက်တီးရီးယား ကြောင့် ဖြစ်ပွားရခြင်း ဖြစ်သည်။ ရောဂါလက္ခဏာများသည် လုံးဝမှ အနည်းငယ် ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ ကြွက်သားနာကျင်ခြင်း၊ ဖျားနာခြင်း မှ စ၍ အလွန်ပြင်းထန်သည့် အဆုတ်တွင်းသွေးယိုစီးခြင်း သို့မဟုတ် ဦးနှောက်အမြှေးရောင် ရောဂါ အထိ ပါဝင်တတ်သည်။ လူ၏အသားအရေသည် အဝါရောင်သို့ ပြောင်းလဲကာ၊ ဝိုင်လ်း ရောဂါ (Weil's disease) ဟုခေါ်သည့် ကျောက်ကပ်ပျက်စီးခြင်းနှင့် သွေးယိုစီးခြင်းများ ခံစားရသည်။ အကယ်၍ အဆုတ်မှ အလွန်အမင်း သွေးယိုစီးခြင်းဖြစ်ပေါ်လာပါက အလွန်ပြင်းထန်သော အဆုတ်သွေးယိုစီးသည့် ရောဂါလက္ခဏာ (severe pulmonary haemorrhage syndrome)ဟု ခေါ်သည်။