cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဂေါဓဇာတ်
သူယုတ်မိတ်ဆွေ ဖျက်ဆီးလေ
နွေအခါ မိုးရွာသည်ရှိသော် တောင်ပို့မှ ယင်(ပလူ) တို့သည် ထွက်ကုန်၏။ ဖွတ်တို့သည် ထိုထိုအရပ်မှ ထွက်ကြလျက် ယင်တို့ကို စားကုန်၏။ မုဆိုးတစ်ယောက်သည် ဖွင်းတွင်းကို ဖျက်မည်ဟု ပေါက်တူးကိုကိုင်ကာ ခွေးအပေါင်း ခြံရံလျက် တောသို့လာ၏။ ပုတ်သင်သည် ထိုမုဆိုးကို မြင်လျှင် ငါ၏အလို ပြည့်တော့မည်ဟု ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ မုဆိုးထံကပ်၍ “အို-ယောကျ်ား ... ဘယ်အတွက် တော၌ လှည်လည်နေသနည်း” ဟု မေးလေ၏။ “အဆွေ ... ဖွင်လိုချင်၍ လှည့်လည်သည်” ဟု ပြောလေ၏။ “အို-ယောကျ်ား ... ငါ ဖွတ်တို့နေရာကို သိသည် ပြမည်၊ မီးနှင့် ကောက်ရိုးကို ယူ၍လာပါ” ဟု ဆို၍ ဖွတ်တို့နေရာကို ပြပြီးလျှင် ယနေ့ ရန်သူ ပျက်စီးသည်ကို မြင်ရတော့မည်ဟု တစ်နေရာ ကနေလျက် ခေါင်းထောင်ကာ ကြည့်လေ၏။
သူယုတ်မိတ်ဖွဲ့ အမျိုးပျက်
မုဆိုးလည်း ကောက်ရိုးကိုယူကာ ခွေးတို့ကို ဖွတ်တွင်းပတ်လည် ထားကာ တောင်ပို့ပေါက်တွင် ကောက်ရိုးထည့်၍ မီးတိုက်လေ၏။ ဖွတ်တို့သည် မီးခိုးသင့်၍ ထွက်ကြကုန်၏။ မုဆိုးလည်း အပေါက်တွင်စောင့်ကာ ထွက်တိုင်း၊ ထွက်တိုင်းသော ဖွတတ်ို့ကို ဆောက်ပုတ်ဖြင့် ရိုက်လေ၏။ မဆိုး မရိုက်မိဘဲ လွတ်၍ပြေးသော ဖွတ်တို့ကို ခွေးတို့သည် ကိုက်ကုန်၏။ ဖွတ်တို့အား ကြီးစွာပျက်စီးခြင်း ဖြစ်လေ၏။
ဖွတ်မင်းသည် ပုတ်သင်ကိုမှီ၍ ဘေးဖြစ်ကြောင်းကို သိသဖြင့် ကယ်ပေါက်ဖြင့် ပြေးကာ -
“အမောင်တို့ ... ယုတ်မာသောသူနှင့် မပေါင်းဖော်ရာ၊ ယုတ်မာသောသူကို မှီ၍ ချမ်းသာမည်သည် မရှိ၊ ယုတ်မာသော ပုတ်သင်ကိုမှီ၍ ဖွတ်တစ်မျိုးလုံး ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်ရချေပြီ” - ဟု
ဖွတ်အပေါင်းတို့ကို ပြောဆို ဆုံးမလေ၏။
ဇာတ်ပေါင်း
ထိုအခါ ပုတ်သင်သည် - ယခုအခါ ဒေဝဒတ်။
ဖွတ်ငယ်သည် - ဆန့်ကျင်ဘက် အဆွေခင်ပွန်းကို ပေါင်းသော ရဟန်း။
ဖွတ်မင်းသည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -
ဆောင်ပုဒ်
(၁) အကျင့်ယုတ်လေ၊ မိုက်မဲလေ၊ အဆွေမဖွဲ့ရာ။
(၂) ဆွေယုတ်ပေါင်းငြား၊ ကျိုးစီးပွား၊ မမှားပျက်စီးရာ။
(၃) ပုတ်သင်ယုတ်ဆွေ၊ ပေါင်းမိလေ၊ ဖွတ်တွေသေကြရှာ။
ရေတံခွန်
ရေတံခွန် ဆိုသည်မှာ အလွန်မတ်စောက်သော ဒေသ သို့မဟုတ် တောင်စောင်းမှ ရေများ အလွန်လျင်မြန်သော အရှိန်ဖြင့် စီးကျနေသော နေရာပင် ဖြစ်သည်။ ရေတံခွန်များသည် ပုံမှန်အားဖြင့် မြစ်များ သက်တမ်းနုစဉ် အချိန်တွင် ဖြစ်ပေါ်ကြသည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အမြင့်ဆုံး ရေတံခွန်မှာ ဗင်နီဇွဲလား နိုင်ငံ ရှိ အိန်ဂျယ်လ်ရေတံခွန် ဖြစ်သည်။
ရေတံခွန်
မည်သည့် မြစ်ချောင်းတွင်မဆို ရေသည် မြင့်သည့်နေရာမှ နိမ့်သည့်နေရာသို့ ရုတ်တရက် ထိုးဆင်းလာလျှင် ရေတံခွန်ဖြစ် ပေါ်လာ၏။ မြစ်၊ သို့မဟုတ် ချောင်းရှိရေသည် ယင်း၏ အောက်ခြေကို တိုက်စား၍ စီးဆင်းရာတွင် ပို၍ပျော့သော ကျောက်ထပ်များကို တွေ့ရမည်ပင် ဖြစ်သည်။ အပေါ်ဘက်ရှိ ကျောက်လွှာသည် အောက်ဘက်ရှိ ကျောက်လွှာထက် ရေစီး ကြောင်း၏ တိုက်စားခြင်းကို ပို၍ လျင်မြန်စွာ ခံရမည်။ ထို အခါ ရေတံခွန် စ၍ ဖြစ်လာလေတော့သည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ရေစီးဆင်းသော ကျောက်မာအထပ်သည် မတ်စောက်သည့် ကမ်းပါးစောက်၏ အစွန်းဖြစ်နေတတ်၏။ ထိုအခါ စီးဆင်း သည့် ရေ၏ထုထည်မကြီးမားလှလျှင် ရေတံခွန်လျှော ဖြစ်ပေါ် လာ၍ စီးဆင်းသည့်ရေ၏ ထုထည်ကြီးမားလျှင် ရေတံခွန်ကြီး ဖြစ်လာလေသည်။ ကနေဒါနိုင်ငံနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကြားရှိ နိုင်အဂ္ဂရာရေတံခွန်ကြီးသည် ဒုတိယအကြောင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ အာဖရိကတိုက် ပါရာနားမြစ် အနီးရှိ အစ်ဂွာဆုနှင့် လားဗရာဒေါ ကျွန်းဆွယ်မှ ဟယ်မီ လတန်မြစ်ရှိ ဂရန်းရေတံခွန်ကြီးများသည်လည်း ထင်ရှားသော ရေတံခွန်ကြီးများ ဖြစ်ကြလေသည်။ သို့သော် တောင်ထူထပ် ရာမှ ရုတ်တရက် နိမ့်ဆင်းသွားသော ရေစီးကြောင်းတွင်ရှိသည့် ရေမော် အစဉ်အဆက်များကိုသာ များသောအားဖြင့် ရေတံခွန် ကြီးဟု ခေါ်လေ့ရှိကြသည်။ ရေမော်ဆိုသည်မှာ သေးငယ်ပြီး လျှင် တဖြည်းဖြည်း စီးဆင်းသော ရေတံခွန်များကို ဆိုလို သည်။ ထိုကဲ့သို့သော ရေတံခွန်ကြီးများကို နိုင်းမြစ်နှင့် အော်ရင်နိုးကိုးမြစ်တို့တွင် တွေ့နိုင်သည်။ မြောက်အမေရိက တိုက်ရှိ အထင်ရှားဆုံးရေမော်အချို့ကို ဆူးဆန့်မာရီမြစ်အတွင်း ၌ တွေ့နိုင်လေသည်။ ထိုမြစ်သည် ဆူပီးရီးယားအိုင်၏ ထွက် ပေါက်တွင်ရှိသည်။ ထို့ပြင် စိန်လော့ရင့်မြစ်ရှိ ရေမော်များသည် လည်း ကျော်ကြားကြလေသည်။
ရေတံခွန်ကလေးများ၊ သို့မဟုတ် ရေတံခွန်လျှောများသည် များသောအားဖြင့် အလွန်မြင့်ကြသည်။ ကာလီဖိုးနီးယား ပြည် နယ် ယိုဇင်မီတီး ရေတံခွန်လျှော အထက်ပိုင်းသည် ပေပေါင်း ၁၄၃ဝ မြင့်၍ နယူးဇီလန်ကျွန်း ဆတ်သာလင်ရေတံခွန်လျှော သည် ပေပေါင်း ၁၉ဝ၄ မြင့်လေသည်။ အဲ့လပတောင်တန်းရှိ စတော့ဗက် ရေတံခွန်လျှောသည် ပေပေါင်း ၉၈ဝ မြင့်သည်။ အချို့ရေတံခွန်များမှာ မမြင့်လှကြချေ။ သို့သော် ယင်းတို့၏ လှပမှုကြောင့် ထင်ရှားကြလေသည်။ ထိုရေတံခွန်များတွင် ကွီဗက်မြို့ အနီးရှိ မွန့်မိုရင်စီ၊ ဩရိဂန်ပြည်နယ် ကိုလမ္ဗီးယား မြစ်အတွင်းရှိ မာလတီနိုမာ ရေတံခွန်များလည်း ပါဝင်သည်။ ရော့ကီးနှင့် ဆဲလကတ်တောင်တန်းရှိ ရေတံခွန်အမြောက်အမြား နှင့် ယဲလိုးစတုန်း အမျိုးသားဥယျာဉ်အတွင်းရှိ အထက်နှင့် အောက်ရေတံခွန်လျှောများသည်လည်း လှပသော ရေတံခွန် လျှောများပင် ဖြစ်သည်။
ရေတံခွန်များသည် များသောအားဖြင့် တောင်ထူထပ်သော တိုင်းပြည်များတွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိကြသည်။ သို့သော် တစ်ခါ တစ်ရံတွင် မြစ်များ၊ သို့မဟုတ် ချောင်းများသည် ရေလွှမ်း လွင်ပြင်သို့ စီးဆင်းရာတွင်လည်း ဖြစ်ပေါ်တတ်သေးသည်။ မြစ်ချောင်း အမြောက်အမြား စုပေါင်းပြီးလျှင် ရေပြင်တစ်ခု တည်းအဖြစ် ထိုရေလွှမ်းလွင်ပြင်သို့ စီးဆင်းသောနေရာကို ရေတံခွန်ကုန်းတန်းဟု ခေါ်သည်။ အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ အတွင်းသို့ စီးဝင်သော ချက်ဆာပိပင်လယ်အော်၏ တောင် ဘက်တွင် ထိုကဲ့သို့သော မြစ်များ၏ ရေတံခွန်ကုန်းတန်းရှိရာ ထိုကုန်းတန်း၌ ကုန်အမြောက်အမြား ထုတ်လုပ်သော မြို့ကြီး များ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။ ထိုသို့ မြို့ကြီးများ ဖြစ်ပေါ်နေ ခြင်းမှာ ရေအားနှင့် နီးခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ ရေအား နှင့် နီးခြင်းကြောင့် ရေအားသုံး လျှပ်စစ်စက်များပင် ထိုမြို့ကြီး များတွင် ရှိလာနိုင်လေသည်။ ထိုကဲ့သို့သော မြို့ကြီးများမှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ဗာဂျင်းနီးယား ပြ်ညနယ်ရှိ ရစ်ချမွန် မြို့၊ ကယ်ရိုလီးနားပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းရှိ ရိုလီမြို့၊ ဂျောဂျီး ယားပြည်နယ်ရှိ အိုဂတ်စတာမြို့နှင့် ကိုလံဗတ်မြို့များ ဖြစ်ကြ လေသည်။
ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ထင်ရှားသော ရေတံခွန်များ
အိန်ဂျယ် - ဗင်နီဇွီးလားနိုင်ငံ စုစုပေါင်း - ၃၂၁၂ ပေ တူဂီလာ - တောင်အာဖရိကပြည်ထောင်စု - ၃၁၁ဝ ပေ ယိုဇင်မီတီး - ကာလီဖိုးနီးယားပြည်နယ်(သုံးဆင့်) - ၂၈၂၅ပေ ကူကင်နမ် - ဗင်နီဇွီးလားနိုင်ငံ - ၂ဝဝဝ ပေ ရော်ရိုင်းမား - ဂူယားနိုင်ငံ - ၂ဝဝဝ ပေ ဆတ်သာလင် - နယူးဇီလန်ကျွန်း(သုံးဆင့်)စုစုပေါင်း - ၁၉ဝ၄ ပေ ဂါဗာနီ - ပြင်သစ်နိုင်ငံ - ၁၃၈၅ ပေ ကရင်းမဲ - ဩစတြီးယားနိုင်ငံ - ၁၂၅ဝ ပေ စတော့ဗက် - ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ - ၉၈ဝ ပေ ထရမ်းမဲလဗက်-။ - ၉၅ဝ ပေ ဗက်တစ် - နော်ဝေနိုင်ငံ - ၈၅ဝ ပေ ဂါဆိုးပါး - မိုက်ဆိုနယ်အနောက်မြောက်ပိုင်း- ၈၃ဝ ပေ ယဲလိုးစတုန်း - ဝိုင်အိုးမင်ပြည်နယ် (နှစ်ဆင့်) စုစုပေါင်း - ၄၁၈ ပေ ဝိတိုရိယ - ရိုဒီးဇီးယားနိုင်ငံ - ၃၅၄ ပေ ဂရန်း - လားဗရာဒေါကျွန်းဆွယ်စုစုပေါင်း - ၃၁၆ ပေ မွန့်မိုရင်စီ - ကွီဗက်ပြည်နယ် - ၂၆၅ ပေ အစ်ဂွါဆု - ဗရာဇီးနိုင်ငံ - ၂၁ဝ ပေ နိုင်အဂ္ဂရာ - နယူးယော့ပြည်နယ် - ၁၆၇ ပေ
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေတံခွန်များ
ပစ်ပယ်ထားခြင်း
လူမှုဗေဒတွင် ပစ်ပယ်ထားခြင်းသည် အပယ်ခံဖြစ်လာစေသည့် သို့မဟုတ် အပယ်ခံဖြစ်စေသည့် လူမှုဖြစ်စဉ် (အောက်ခြေလူနေမှုအဆင့်အတန်းသို့မဟုတ် လူမှုအဆင့် ရပ်တည်ချက်၏ ပြင်ပသို့မဟုတ် ဘေးအစွန်း ဆုံးသို့ အဆင့်နိမ့်ကျစေရန် သို့မဟုတ် ကန့်သတ်ထားရှိရန်)၊ “ပစ်ပယ်ခံ နိမ့်ကျသောလူတန်းစား”၊ “အပယ်ခံစာပေ” နှင့် အခြားသောအရာများသည် ဥပမာများဖြစ်သည်။ ၎င်း၏အစွန်းအရောက်ဆုံးပုံစံတွင်၊ ပစ်ပယ်ထားခြင်းသည် လူအုပ်စုကို လုံးဝသုတ်သင်ရှင်းလင်းခြင်းဖြစ်စေနိုင်သည်။ [clarification needed] (မူလာလီ(Mullaly) – ၂၀ဝ၇ ). ပစ်ပယ်ထားခြင်းခံရသည်ဆိုသည်ကိုက ကျန်လူ့အ အသိုက်အဝန်း နှင့် ခွဲခြားထားခံရခြင်းဖြစ်သည်ဟု ရည်ညွှန်းထား၍၊ လူ့အ အသိုက်အဝန်း ၏ ဗဟိုတွင် မနေရပဲ၊ ဘေးအစွန်းဆုံးနှင့် အနားသတ်နေရာများ၌သာ အတင်းအကျပ်နေရာယူစေသည်။ ပစ်ပယ်ခံထားရသော လူအများသည် လူ့အ အသိုက်အဝန်း ၏ တစ်စိတ်တဒေသအဖြစ် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခြင်း မခံရပါ။  (အာကို ကိုလေး (Arko Koley)၂၀၁၀ )
ပစ်ပယ်ထားခြင်းပုံစံအမျိုးမျိုးများ
လူ့အသိုက်အဝန်းတွင် ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်းများ (အစားအစာနှင့် နေစရာကဲ့သို့သော) အရာများသည် မည်မျှထိ အောင် ဆိုးရွားစွာ မမျှမတရောက်ရှိနေသည်ကို ကြည့်အသည့်အခါတွင်၊ ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်းချို့တဲ့ခြင်းသည် ပစ်ပယ်ထားခံရ ခြင်း၏ ဖြစ်ရိုးဖြစ်စဉ်ရလဒ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်းချို့တဲ့ခြင်းနှင့်အတူ၊ ပစ်ပယ်ခံထားရသူများသည် ဝန်ဆောင်မှုများ၊ အစီအစဉ်များနှင့် မူဝါဒရေးရာများတွင် လျစ်လျူရှုခြင်းခံ ရသည်။  (ယန်း (Young) -၂၀ဝဝ) ဆင်းရဲမွဲတေခြင်း၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ခံစားမှုထိခိုက်ပျက်စီးခြင်းနှင့် ၎င်းတို့၏ အကျိုးဆက်အဖြစ် ရောဂါဘယများ ရရှိ လာခြင်းများသည် ရံဖန်ရံခါ လူ၏အသက်၊ ကျန်းမာရေးနှင့်စိတ်ကို ကြီးမားစွာ ထိခိုက်ပျက်စီးစေသောရလဒ်အဖြစ် အကျိုးဆက်များ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
လိင်တူခြင်းဆက်ဆံသူ အမျိုးသားများတွင် လိင်ကွဲဆက်ဆံသည့် အသိုင်းအဝိုင်းနှင့် လိင်တူ ဆက်ဆံသည့် အသိုင်းအဝိုင်းနှစ်ခုစလုံးတို့၏ ပစ်ပယ်ထားခံရခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ခံစားမှု ထိခိုက်ပျက်စီးစေသည့် ရလဒ်များတွင် ရောဂါနောက်လိုက်ခြင်း (အိတ်ချ်အိုင်ဗွီရရှိအောင် တမင်သက်သက်ဆောင် ရွက်မှုများ)၊ ကိုယ့်ကို ကိုယ်သတ်သေခြင်းနှင့် မူးယစ်ဆေးစွဲခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ ပစ်ပယ်ထားခြင်းကို အဆင့်သုံးဆင့်အတွင်းတွင် နားလည်သိရှိနိုင်သည်။  ၎င်းတို့မှာ တစ်ဦးချင်း၊ လူအစုအဖွဲ့ နှင့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းပုံ/ မူဝါဒများတို့ဖြစ်သည်။  ဥပမာများကို ၎င်း သီးသန့်အဆင့် သုံးဆင့်အတွင်းတွင် ထည့်သွင်းဖော်ပြထားသော်လည်း တစ်ဦးတစ်ယောက်သည် ပစ်ပယ်ထားခြင်း၏ သဘောဝအလျောက် တစ်ခုနှင့်တစ်ခုရောယှက်နေခြင်းနှင့် တစ်ခုပေါ်တစ်ခုထပ်နေခြင်းများကို တွေ့မြင်သိရှိလာသည်။
တစ်ဦးချင်းအဆင့်
တစ်ဦးချင်း အဆင့်တွင်ရှိသော ပစ်ပယ်ထားခြင်း၏ရလဒ်များသည် တစ်ဦးချင်းစီ၏ လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် အဓိပ္ပာယ်ရှိရှိ ပါဝင်ဆောင်ရွက်နိုင်မှုကို ထည့်မတွက်ပဲ ချန်လှပ်ထားမှုပင်ဖြစ်သည်။ တစ်ဦးချင်းအဆင့် ပစ်ပယ်ထားခံရမှု၏ ဥပမာသည် ၁၉၀ဝ ခုနှစ် သက်သာချောင်ချိရေး ပြန်လည်ပြင်ဆင်မှုမတိုင်မှီ ယခင်ရှိနှင့်ပြီးသော သက်သာချောင်ချိရေးစံနစ်တွင် မိခင်တစ်ဦးတည်းဦးဆောင်သည့် အိမ်ထောင်စုမှ မိခင်များကို ထည့်မတွက်ပဲ ချန်လှပ်ထားသည့်ပုံစံမျိုး ဖြစ်သည်။ သက်သာချောင်ချိရေးစနစ်သည် ကမ္ဘာလုံး ဆိုင်ရာ လုပ်သား၏ သဘောထားအမြင်အပေါ် အခြေခံထားပြီး၊ သက်သာချောင်ချိရေးတွင် ပါဝင်ခံစားခွင့်သည် တစ်စုံတစ်ဦး၏ လူ့အအသိုက်အဝန်းအတွက် အလုပ်လုပ်ခြင်း လုပ်အားထည့်ဝင်ပေးမှုအပေါ်တွင် အခြေခံထား သည်။
မိခင်တစ်ဦးတည်းဦးဆောင်သည့် အိမ်ထောင်စုမှ မိခင်များ၏ လူ့အအသိုက်အဝန်းသို့ထည့်ဝင်မှုသည်အလုပ်လုပ်ခြင်းအပေါ် အခြေခံထားခြင်းမဟုတ်သဖြင့် လူမှုဖူလုံရေးအထောက်အပံ့အကူညီများ တရားဝင် ရပိုင်ခွင့်မရှိခဲ့သည်မှာ နှစ်ပေါင်းဆယ်စုနှစ်များစွာကြာမြင့် ခဲ့ပြီဖြစ်သည်။ ခေတ်သစ်လူမှုအဖွဲ့အစည်းတွင် အိမ်ထောင်ထိန်းသိမ်းခြင်းသည် တန်ဘိုးလျော့နဲသွားပြီး၊ မိခင်ဘဝကို အလုပ်လုပ်ခြင်း၏ အတားအဆီးအဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။  (လီဆာ(Lessa) –၂၀ဝ၆)မိခင်တစ်ဦးတည်းဦးဆောင်သည့်အိမ်ထောင်စုမှမိခင်များသည်ကလေးများ၏ကိစ္စရပ်များတွင်အထင်ကရအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်နေသော်လည်းတစ်ဦးချင်းသည်လုပ်အားဖြင့်လူ့အသိုက်အဝန်းကိုအကျိုးရှိရှိထည့်ဝင်ရမည်ဆိုသည့်အမြင်များကြောင့်ပစ်ပယ်ခံထားရသည်။ ရလဒ်အဖြစ်မိခင်တစ်ဦးတည်းဦးဆောင် သည့် အိမ်ထောင်စုမှ မိခင်များသာမက ၎င်းို့၏သားသမီးများသည်လည်း ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်းများ ချို ့တဲ့ခြင်းကို ဆက်လက်ခံစားနေရဦးမည် ဖြစ်သည်။ (လီဆာ(Lessa) – ၂၀ဝ၆)
တစ်ဦးချင်းပစ်ပယ်ခံရခြင်း၏ နောက်ထပ်ဥပမာတစ်ခုမှာ ကိုယ်လက်အင်္ဂါမသန်စွမ်း၍ လုပ်သားအင်အားစုမှ ဖယ်ကျဉ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ဂရန့်(Grandz) (လက်ဆလီ (Leslie)-၂၀ဝ၆ မှ ကိုးကားချက်အရ)မှ အလုပ်ရှင်တစ်ဦး၏ မသန်မစွမ်းဖြစ်နေသူတစ်စုံတစ်ဦးကို ငှားရမ်းခန့်ထားခြင်းအပေါ် ထားရှိသည့်အမြင်ကို ဆွေးနွေးတင်ပြထား သည်မှာ ကုန်ထုတ်လုပ်မှုတွင် ထိခိုက်ခြင်း၊ အလုပ်ပျက်ကွက်မှုနှုန်းတိုးလာခြင်းနှင့် လုပ်ငန်းခွင် မတော် တဆထိခိုက်မှုများကို ပိုမိုဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ခြင်းတို့ဖြစ်သည်။  ကင်တာ (Cantor) (လက်ဆလီ -၂၀ဝ၃ တွင် ကိုးကားထားချက်အရ) တင်ပြဆွေးနွေးထားသည်မှာ အလုပ်ရှင်သည် မသန်မစွမ်းလုပ်သားများအတွက် ကုန်ကျနိုင်သညနေထိုင်စားသောက် စရိတ်ကြီးမြင့်မှုကို စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်းဖြစ်သည်။  အနောက်နိုင်ငံအများစုတွင် ကာကွယ်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ ဥပဒေများ ပြဋ္ဌာန်းခြင်းနှင့် မသန်စွမ်းသူများ၏ ပညာရည်မြင့်မားလာမှု၊ ကျွမ်းကျင်မှု၊ လေ့ကျင့်ထားမှုတို့ မည်သို့ပင်ရှိစေကာမူ မသနစွမ်းသူဖြစ်နေသူ တစ်ဦးချင်းတို့အား ပစ်ပယ်ခံရခြင်းမှာ ယနေ့တိုင်ပျံ့နှံ့နေဆဲဖြစ်သည်။  (လက်ဆလီ(Leslie)-၂၀ဝ၃)
လူအစုအဖွဲ့
လူအစုအဖွဲ့အများစုသည် ပစ်ပယ်ခြင်းခံရမှုနှင့်ပတ်သက်၍ အတွေ့အကြုံများရှိကြပြီး၊ ဤအခန်းတွင် အဘောရီးဂျင်း မျိုးနွယ်စုများနှင့် အမျိုးသမီးများအပေါ် အထူးသဖြင့် အာရုံစိုက်ထားသည်ကို တွေ့မြင်ရမည်။ အဘောရီ ဂျင်းမျိုးနွယ်စုများ ပစ်ပယ်ခြင်းခံရမှုသည် ကိုလိုနီနိုင်ငံအဖြစ် သိမ်းပိုက်အုပ်ချုပ်ခံရခြင်းမှ ထွက်ပေါ်လာသည့် ကိစ္စတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။  ကိုလိုနီစနစ်၏ အကျိုးရလဒ်အဖြစ်၊ အဘောရီဂျင်းမျိုးနွယ်စုသည် မြေယာများဆုံးရှုံးခြင်း၊ စားစရာနေရစရာမရှိ သောဒေသများသို့ အတင်း အကြပ်မောင်းထုတ်ခံရခြင်း၊ ဝင်ငွေရရှိမှုအရင်းအမြစ်များ ဆုံးရှုံးရခြင်းနှင့် လုပ်သားအင်အားဈေးကွက်မှ ဖယ်ထုတ်ခံရခြင်းတို့ဖြစ်သည်။
ထပ်မံဖြည့်စွက်ရလျှင်၊ အဘောရီးဂျင်းမျိုးနွယ်စုများသည် အတင်းအကျပ်ထုတ်နှုတ်ခံရခြင်းအားဖြင့်၎င်းတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့်တန်ဖိုးများ ပျောက်ကွယ်ခဲ့ရပြီး၊ လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် ၎င်းို့၏ ရပိုင်ခွင့်များ ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။ (ဘာစကင် (Baskin) ၂၀ဝ၃ ) “လူဖြူများ၏ လိုအပ်ချက်များ ရရှိစေပြီး၊ ပစ်ပယ်ခံ အုပ်စုများ၏ လိုအပ်ချက်များမဟုတ်သည့်”လုပ်ဆောင်မှုများ၊ မူဝါဒများနှင့် အစီအစဉ်များ တိုးတက်ဖြစ်ထွန်းလာ သည့်အတွက်ကြောင့်၊ ယနေ့အမျိုးမျိုးသော လူအစုအဖွဲများသည် လူ့အအသိုက်အဝန်းမှ ဆက်လက်၍ ပစ်ပယ်ထားခြင်း ခံနေရဦးမည်ဖြစ်သည်။  (ရီး Yee - ၂၀ဝ၅ စာမျက်နှာ၉၃)မျက်နှာဖြူများ၏သဘောထားခံယူချက်ကိုဖော်ပြသည့် အခါတွင်လွှမ်းမိုးလိုသောစံနှုန်းများနှင့် ပြောဆိုချက်များကိုတွန်းအားပေးထားခြင်းနှင့် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားခြင်းများအဖြစ် လူနည်းစုဖြစ်သော လူအစုအဖွဲ့များ ပစ်ပယ်ခြင်းခံရမှုနှင့် ရီး (Yee)- ၂၀၀၅ မှ ဆက်စပ်ပေးခဲ့သည်။
အလုပ်သမားဥပဒေများအပေါ်တွင်လည်း ၎င်း တို့ဦးတည်ပြောဆိုသည်မှာ အလုပ်အကိုင် အခွင့်အလမ်းတိုးမြှင့်ရရှိရေး နှင့် ထိုနည်းတူစွာ ကလေးပြုစုထိန်းကျောင်းခြင်းကိုလည်း တန်ဖိုးရှိသည့်လုပ်အားတစ်ခုအဖြစ်အသိအမှတ်ပြုရေးတို့ ဖြစ်သည်။ ယနေ့ထက်တိုင် အမျိုးသမီးများသည် အမှုဆောင်အရာရှိရာထူးများမှ ပစ်ပယ်ထားခံနေရခြင်းနှင့် ရာထူးမြင့်သော အုပ်ချုပ်မှုရာထူးများတွင် အမျိုးသားများထက် လုပ်ခလစာလျော့နည်း နေဆဲဖြစ်ခြင်းတို့ဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာနှင့် ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်မှု ဆိုင်ရာ
ကမ္ဘာမှုပြုခြင်း (ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အရင်းရှင်ဝါဒ)၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး၊ လူမှုသက်သာချောင်ချိရေးနှင့် မူဝါဒတို့သည် ကျယ်ပြန့်သော လူမှုဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံများဖြစ်ပြီး၊၎င်းတို့တွင် တစ်စုံတစ်ဦး၏ အရင်းအမြစ်များ နှင့် ဝန်ဆောင်မှုများ ပိုင်ဆိုင်နိုင်မှုကို ပျက်ပြားစေနိုင်သည် အစွမ်းရှိခြင်းဖြင့်၊ တစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းစီနှင့် အုပ်စုအဖွဲ့များကို ပစ်ပယ်ခံရခြင်းအဖြစ်သို့ ရလဒ်ရရှိစေနိုင်သည်။ ကမ္ဘာမှုပြုခြင်းသည် များစွာသော စွမ်းဆောင်နိုင်မှုများတွင် စီးဆင်းဝင်ရောက်လာသော အရင်းရှင်ဝါဒ၊ သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ၊ ကုမ္ပဏီပြင်ပငှားရမ်းလုပ်ငန်းအပ်နှံခြင်း၊ အလုပ် အကိုင် မသေချာခြင်းနှင့် ဆင်းရဲချမ်းသာအကြား ကွာဟမှု ကျယ်ပြန့်လာခြင်းတို့ကြောင့် တစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်း များနှင့် အုပ်စုများတို့၏ဘဝများကို သက်ရောက်မှုရှိသည်။  အယ်ဖုန်း (Alphonse)၊ ဂျော့ (George) နှင့် မော့ဖတ် (Moffat) (၂၀၀၇) တို့ ဆွေးနွေးတင်ပြထားသည်မှာ ကမ္ဘာမှုပြုခြင်းု စတင်ခဲ့သနည်းဆိုရသော်၊ နိုင်ငံအစိုးရ၏ အခန်းကဏ္ဍတွင်လျော့နည်းစေပြီး၊“စုပေါင်းလုပ်ဆောင်သော လုပ်ငန်းစုကြီးများမှ ကူညီပံ့ပိုး မှုတွင် တိုးတက်လာစေခြင်းဖြင့်၊ မညီမျှမှုများကြီးထွားလာခြင်း၊ မတရားမှုများနှင့် မျိုးစုံသော ထိခိုက်လွယ်သည့် အုပ်စုများ ပစ်ပယ်ခံရခြင်းများဖြစ်သည့် ရလဒ်” အဖြစ် အမျိုးမျိုးသော ပံ့ပိုးမှုများကို တိုးမြှင့်လာစေသည်။
ကုမ္ပဏီများ ပြင်ပသို့ ငှားရမ်းလုပ်ငန်းအပ်နှံခြင်း၊ အလုပ်ပြုတ်ခြင်း၊ နေထိုင်စားသောက်မှုစရိတ်များ ဆက်လက်တိုးတက် နေခြင်းနှင့် မြေယာများကို ကြီးမားသော ကုမ္ပဏီများက သိမ်းယူသွားခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ ပစ္စည်းများကို အလျှံအပယ် ထုတ်လုပ်ပြီး၊ ဈေးနှုန်းသက်သာစွာ ရောင်းချပေးနေချိန်တွင်၊ အိန္ဒိယကို နမူနာအဖြစ်ကြည့်ပါ၊ ကမ္ဘာမှုပြုခြင်း၏ ရလဒ်ဖြစ်သော အမှန်တကယ်ဆင်းရဲမွဲတေစွာ နေထိုင်ရသူများ၏ အရေအတွက်ကို ဖုံးကွယ်ရန်အတွက် ဆင်းရဲမွဲတေမှုမျဉ်းကို နှိမ့်ထားခဲ့သည်။  ကမ္ဘာမှုပြုခြင်းနှင့် ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်မှုသည် ဆင်းရဲမွဲတေမှုကို ပိုမို ဆိုးဝါးလာစေရန် တွန်းအားပေးနေပြီး၊ တစ်ဦးတစ် ယောက်ချင်းစီကို လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ အနားသတ်နေရာသို့ ဆက်လက်တွန်းပို့နေချိန်တွင် အစိုးရများနှင့် ကော်ပိုရေးရှင်းကြီးများတို့သည် ရေငုံနှုတ်ပိတ်နေကြသည်။  (ဂျော့ပီ၊ အက်စကေ ၈၁၀၁၀ (George, P, SK8101, lecture) သင်ခန်းစာ အောက်တိုဘာ ၉ ၂၀ဝ၇ )။
အများစုအတွက်ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အရင်းရှင်ဝါဒ နှင့် ဩဇာကြီးသော ပို့ချချက်များကြောင့်၊ လူ့ဘောင်၏ အစွန်းဆုံးသို့ ဆက်လက်တွန်းပို့နေသည် သို့မဟုတ် မြို့ဆင်ခြေဖုံးများတွင် အသစ်ရောက်ရှိနေသူများအဖြစ် စာရင်းသွင်းခြင်းခံရမည်။ (ဆူးပေါ( Sewpaul) ၂၀၀၆ )။ ကမ္ဘာမှုပြုခြင်း၏ ခေတ်ထလာသည့်မှတ်သားချက်နှင့်အတူ၊ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချနေထိုင်မှုများ မြင့်တက်လာ ခြင်းကို နှစ်စဉ်ကမ္ဘာကြီးတွင် လူသန်းပေါင်းများစွာသော အုပ်စု အငယ်လေးများအား ပြန်လည်နေရာချထား ခြင်းဖြင့် ကျွနု်ပ်တို့ တွေ့မြင်နေရသည်။  ဤကိစ္စရပ်သည် အသစ်ပြောင်းရွှေ့လာသူများ၏ တွေးထင်ထားခဲ့သည့် ဘဝအသစ်နှင့် အခွင့်အလမ်းအသစ်များအပေါ် ခက်ခဲပင်ပန်း၊ ကြိုးစားရုန်းကန်ရခြင်းများ အလျင်းမရှိပဲ ဖြစ်မလာ နိုင်ပါ။  ဖာဂူဆန် (Ferguson)၊ လာဗာလက်တဲ (Lavalette) နှင့် ဝှိုက်မိုး (Whitmore)(၂၀ဝ၅)တို့ ဆွေးနွေးတင်ပြ ထားသည်မှာ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးသည် လူမှုရေးရာ ဘဝလုံခြုံရေး အထောက်အပံ့အစီအစဉ်အခွင့်အလမ်းများကို မည်သည့် အတိုင်းအတာအထိခိုင်မြဲအောင် ချိတ်ဆက်ပေးထားသနည်း ဆိုသည့်အချက်ဖြစ်သည်။
လူမှု ဘဝလုံခြုံသည့်နိုင်ငံများနှင့် လူမှုဆိုင်ရာမူဝါဒများ
အသစ်ပြောင်း ရွှေ့လာသူများ သည်၎င်းတို့အား “မထိုက်တန်သည့်နိုင်ငံခြားသားများ” အဖြစ် ရှုမြင်ခြင်းခံထားရသည့်အတွက်ကြောင့်၊ နိုင်ငံ၏အရင်းအမြစ် များကိုပိုင်ဆိုင်နိုင်ရန် စွမ်းဆောင်နိုင်သည့်အခွင့်အလမ်းမရှိပ စဉ်အမြဲထိုးနှက်ခြင်းခံနေရသည် (စာမျက်နှာ-–၁၃၂ )။ ဤကိစ္စရပ်နှင့်ကပ်ပါလာသည့်ငြင်းပယ်ခံရမှုများမှာအများပိုင်အိမ်ရာအဆောက်အအုံပိုင်ဆိုင်ခွင့်၊ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု အကျိုးခံစားခွင့်များ၊ အလုပ် အကိုင် ထောက်ပံ့ရေးဝန်ဆောင်မှုများနှင့် လူမှုရေးလုံခြုံစိတ်ချရရေး အကျိုးခံစားခွင့်များဖြစ်သည် (ဖာဂူဆန် နှင့်အများ(Ferguson et al)–၂၀ဝ၅)။ အသစ်ပြောင်းရွေ့လာသူများကို မထိုက်တန်သူများအဖြစ်ရှုမြင်ခြင်းခံထားရသည် သို့မဟုတ်အခြေခံအထောက်အပံ့လိုအပ်ချက်များကို ရယူပိုင်ခွင့်ရရှိရန်အကျုံးဝင်ထိုက်တန်ကြောင်း သက်သေအထောက်အထား ပြသနိုင်ရမည်။ ဤသို့ဖြင့် တစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းစီသည် ၎င်းတို့ပြောင်းရွေ့အခြေချနေထိုင်ရန်လာသည့် နိုင်ငံအတွင်းတွင် ခေါင်းပုံဖြတ်ခံနေရပြီး၊ ပစ်ပယ်ခြင်းခံနေရကြောင်းသေချာစွာ အထင်အရှားပြသလျက်ရှိသည်။  (ဖာဂူဆန် နှင့် အများ (Ferguson et al) - ၂၀ဝ၅)။
လူမှု ဘဝလုံခြုံသည့်နိုင်ငံများနှင့် လူမှုဆိုင်ရာမူဝါဒများသည်လည်း တစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းစီကို အခြေခံ လိုအပ်ချက်များနှင့် အထောက်အပံ့စီအစဉ်များမှ ချန်လှပ်ထားသည်။ သက်သာချောင်ချိရေးပေးငွေများသည် ပစ္စည်းဥစ္စာတန်ဖိုး အနည်းငယ်ကိုသာ ပိုင်ဆိုင်နိုင်သည့် တစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းစီကို အကူအညီပေးနိုင်ရန် အဆိုပြုချက်များဖြစ်သည်။  (ယန်း(Young) -၂၀ဝဝ) ယန်းဆက်ပြီး ဆွေးနွေးတင်ပြထားသည့် “လူမှု ဘဝလုံခြုံရေးအတွက်ပေးကမ်းမှု ကိုကပင် အခြားသောသူ များလည်း ရရှိထားသည့် အခွင့်အရေးများနှင့် လွတ်လပ်ခွင့်များအပေါ် မှီခိုအားထားနေရသည့်သူများအား မပေးဘဲ ထားခြင်းဖြင့် မတရားမှုအသစ်ကို ထုတ်ပေးလိုက်သည်-လူမှုရေးအရ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားပြီး၊ အသိအမှတ် ပြုထားသောလမ်းကြောင်းတွင် စွမ်းဆောင်နိုင်မှုများကို အသုံးချရန် အခွင့်အလမ်းပိတ်ဆို့ထားသောကြောင့် ပစ်ပယ် ခံရခြင်းသည် မတရားပါ” ဆိုသည်မှာ မည်သည့်အတိုင်းအတာအထိ ရှိသနည်းဖြစ်သည် (စာမျက်နှာ - ၄၁ )။
မှတ်ချက်တစ်ခု ပြောဆိုနေကြသည်မှာ အနိမ့်ဆုံး လူမှု ဘဝလုံခြုံရေးအထောက်အပံ့ကို ပေးရုံမျှဖြင့်၊ လူတစ်ဦးတစ် ယောက်သည် ပစ်ပယ်ခံထားရမှုမှ လွတ်မြောက်နိုင်သည်။ ဖြစ်ရပ်အမှန်တွင် လူမှု ဘဝလုံခြုံရေးအထာက်အပံ့ အစီအစဉ်များသည် တစ်စုံတစ်ခုသော အကျင့်စရိုက်ကို ချုပ်ချယ်ကန့်သတ်ခြင်းအားဖြင့်၊ တစ်စုံတစ်ဦးသည် သ၏လုပ်ပိုင်ခွင့်ကို အခြားသောအဖွဲ့အစည်းများသို့ ပေးအပ်သလို၊ မတရားမှုများသို့ ရှေ့ဆက်ဦးတည်နေသည်။  တစ်စုံတစ်ဦးသည် လူမှုရေး အမည်းစက်နှင့် သမားရိုးကျပုံစံ တို့နှင့် ကြုံတွေ့နေရချိန်တွင် စနစ်အသစ်တစ်ခုနှင့် စည်းမျဉ်းများကို လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် အင်အားကြီးသည့် အုပ်စုမှ အမျိုးမျိုးသော ပုံစံဖြင့်အတင်းအကြပ်ရိုက် သွင်းနေခြင်းများကြောင့်၊ ပို၍ပစ်ပယ်ခံရခြင်းနှင့် ချန်လှပ်ထားခံရသော တစ်စုံ တစ်ယောက်ဖြစ်လာသည်။ (ယန်း(Young)-၂၀ဝဝ) ဤနည်းအားဖြင့် လူမှုရေးဆိုင်ရာမူဝါဒနှင့် လူမှု ဘဝလုံခြုံရေး ပေးကမ်းမှုများသည် လူသားများနှင့် ၎င်းတို့၏လိုအပ် ချက်များ အမျိုးအစားကိုလိုက်၍ တည်ဆောက်ခြင်း၊ အားဖြည့်ပေးခြင်းတို့ဖြင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင်ရှိသော ဩဇာကြီးသော အယူအဆများအပေါ် ထင်ဟပ်စေသည်။  ဤဖြစ်ရပ်သည် လူသားအနှစ်သာရကို မျက်ကွယ်ပြု၊ မသိကျိုးကျွန်လုပ်ထားပြီး ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုသံသရာကို ပိုမိုဆက်လက်ဖြစ်ပွားစေသည်။  (ဝီဆန်နှင့် ဘာရက်စ်ဖို့ (Wilson & Beresford ) -၂၀ဝဝ )။
လူမှုရေးအလုပ်အလေ့အကျင့်အတွက် သွယ်ဝိုက်ဖော်ပြခြင်းများ
ပစ်ပယ်ထားခြင်း ှုနှင့် ထိုနည်းတူစွာ ပုံစံမျိုးစုံဖြင့် အဆင့်ဆင့်ရှိနေသည့်အထဲတွင် တစ်စုံတစ်ဦးသည် လူမှုရေးအလုပ် အလေ့အကျင့် အတွက် သွယ်ဝိုက်ဖော်ပြချက်များကို ယခုပင်လေ့လာစူးစမ်းရှာဖွေနေရမည်။ မူလာလီ (Mullaly - ၂၀ဝ၇) ဖော်ပြထားသည်မှာ အဘယ်မျှလောကအထိ “ပုဂ္ဂိုလ်ရေးသည် နိုင်ငံရေးဖြစ်နေသနည်း” နှင့် ထိုလူမှုရေးပြဿနာများကို အသိအမှတ်ပြုရေးအတွက် လိုအပ်နေမှုသည် လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ ကြီးမားသော လူမှုအဆောက်အဦးများနှင့် အမှန်တစ်ကယ်ဆက်စပ်နေပြီး၊ တစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းစီတွင် ဖိနှိပ်ခံရမှု ပုံစံအမျိုးမျိုးကိုဖြစ်ပေါ်စေ၍၊ နောက်ဆုံးတွင် ပစ်ပယ်ခံရခြင်း ရလဒ်ဖြင့် အဆုံးသတ်သည် (စာမျက်နှာ - ၂၆၂)။  လူမှုရေးလုပ်သားအတွက် ဖိနှိပ်ခြင်း၏ ရှုပ်ထွေးသော သဘာဝကို သိရှိထားရန်လည်း အရေးကြီးသည်။  ဆုံးဖြတ်ချက်မပေးသော၊ ဘက်လိုက်မှု မရှိသော စိတ်နေသဘောထားသည် လူမှုရေးလုပ်သားအတွက် ိုအပ် သော အချက်တစ်ခုဖြစ်သည်။
လူမှုရေးလုပ်သားသည် ဖိနှိပ်မှုနှင့် ပစ်ပယ် ထားခြင်းကို စနစ်တကျရှိသည့် ပြဿနာဖြစ်ပြီး တစ်စုံတစ်ဦး၏ အမှားမဟုတ်ကြောင်း ကြိုတင် သိရှိ နားလည်ထားရမည်ဖြစ်သည်။ (မူလာလီ(Mullaly)-၂၀ဝ၇ )။  ဖိနှိပ်မှုဆန့်ကျင်ရေး အမြင်အောက်တွင် အလုပ်လုပ်ခြင်းသည် လူမှုရေးလုပ်သားကို တစ်ဦးတစ်ယောက်၏ နေထိုင်ခဲ့ရပုံနှင့် ပုဂ္ဂိုလ်ရေး အတွေ့အကြုံနှင့်အတူ ၎င်းတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ သမိုင်းကြောင်းနှင့်လူမှုရေး နောက်ခံများကို သိရှိနားလည်လာစေရန် ခွင့်ပြုလမ်းဖွင့် ပေးထား သည်။  လူမှုရေးလုပ်သားသည် တစ်စုံတစ်ဦးကို လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ တန်ဖိုးရှိသော အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်လာစေရေး နိုင်ငံရေးလုပ်ငန်းစဉ်နှင့် ဖိနှိပ်မှု ခံရခြင်းနှင့် ပစ်ပယ်ထားခံရခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေသော တည်ဆောက်မှုအချက်အလက်များအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုသင့်သည်။  (မူလာလီ(Mullaly ) - ၂၀ဝ၇)။  လူမှုရေးလုပ်သားများသည် ကမ္ဘာနှင့်အဝန်းအင်အားကြီးမားသည့်အဖွဲ့များ အမှတ်ထင်ထင်ပြုလုပ်ခဲ့သည့် တစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းများနှင့် လူအစုအဖွဲ့များအား ထောက်ပံ့ကူညီမှုမဲ့စေခြင်း၊ အပစ်ပယ်ခံဘဝသို့ ရောက်ရှိစေခဲ့ရခြင်း သို့မဟုတ်တစ်ချိန်က သူတို့ သိကျွမ်းခဲ့သည့် လူ့အသိုက်အဝန်းမှ ပိုမို၍ ပစ်ပယ်ခံထားရခြင်းတို့အတွက် ထိုအင်အားကြီးမားသည့် အဖွဲ့ များကို နာမည်တပ်ရာတွင်လည်းကောင်း၊ အမှတ်တံဆိပ်တပ်ရာတွင်လည်းကောင်း၊ ခိုင်မြဲမှန်ကန်သည့်အနေအထားရှိရမည်။  (ဂျော့၊ ပီ၊ အက်စကော ၈၁၀၁ သင်ခန်းစာ (George, P, SK8101, lecture )၊ အောက်တိုဘာ ၉ ရက် ၂၀ဝ၇)။
အချို့သော တစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းစီနှင့် အုပ်စုအဖွဲ့တို့သည် ကျွမ်းကျင် လူမှုရေးလုပ်သားများ မဟုတ်ကြ သော်လည်း၊ ပတ်သက်ဆက်နွယ်မှုအရ ပြုစုစောင့်ရှောက်ခြင်းနှင့် အထောက်အကူပေးခြင်းတို့ကို ထောက်ပံ့ပေးကမ်း ခြင်းအားဖြင့်၊ ဥပမာ- အိမ်ရာမဲ့ ဝန်ကြီးဌာနမှ တစ်ဆင့်၊ ပစ်ပယ်ခံထားရသူများနှင့် ဆက်ဆံရေးကောင်းများကို တည်ဆောက်ထားကြသည်။ ဤသို့သော ဆက်ဆံရေးများသည် ပစ်ပယ်ခံထားရသူတစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းစီတို့ကို ခိုင်မာလာစေပြီး၊ ၎င်းတို့ကို ပင်မလူ့အဖွဲ့အစည်းနှင့် အဓိပ္ပာယ်ရှိသော ဆက်သွယ်ထိတွေ့မှုကို ထောက်ကူပေးရာ ရောက်သည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဆီးနိတ်
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဆီးနိတ် (the United States Senate) သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဥပဒေပြုလွှတ်တော်မှ အထက်လွှတ်တော်ဖြစ်၍ အောက်လွှတ်တော်ကို "House of Representatives" ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ လွှတ်တော်နှစ်ရပ်ဖြင့် ဥပဒေပြုသောစနစ်ကို ကျင့်သုံးသည်။
အထက်လွှတ်တော် ဖွဲ့စည်းခြင်းနှင့် အခွင့်အာဏာများကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ အခြေခံဥပဒေ အပိုဒ်ခွဲ (၁) ကပြဋ္ဌာန်းပေးထားသည်။
ဆီးနိတ်ကို အထက်လွှတ်တော်အမတ်များ (senators) ဖြင့်ဖွဲ့စည်းထား၍ တစ်ဦးချင်းစီသည် ပြည်နယ်တစ်ခုကို လုံးလုံးလျားလျား ကိုယ်စားပြုသည်။ ပြည်နယ်တစ်ခုကို အချိန်တစ်ထပ်တည်းမကျသည့် သက်တမ်း (၆) နှစ်ကို ထမ်းဆောင်သော အမတ်နှစ်ဦးက ကိုယ်စားပြုပေးသည်။ လက်ရှိတွင် ပြည်နယ် (၅၀) ကို ကိုယ်စားပြုသော အထက်လွှတ်တော်အမတ် (၁၀၀) ရှိကာ ဒုတိယသမ္မတသည် အထက်လွှတ်တော်၏ သဘာပတိ၊ လွှတ်တော်နာယကဖြစ်ကာ၊ အကယ်၍ အမတ်များ၏ မဲခွဲဆုံးဖြတ်မှု တူညီနေမှသာလျှင် ဒုတိယသမ္မတသည် အဆုံးအဖြတ်မဲပေးခွင့်ရှိသည်။ ဒုတိယသမ္မတ မရှိသည့်ကာလ (ပျက်ကွက်) တွင် (ဒုတိယသမ္မတပြီးနောက်) ရာထူးအဆင့်အတန်းအမြင့်ဆုံးပုဂ္ဂိုလ်က ဆောင်ရွက်သည်။ ထိုသို့သောပုဂ္ဂိုလ်ကို ဆီးနိတ်တွင် အနိုင်ရလွှမ်းမိုးထားသော ပါတီ၏ သက်ကြီးဝါကြီးပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်လေ့ရှိ၏ ။
ကွန်ဂရက်၏ အထက်လွှတ်တော် ခန်းမဆောင်ဖြစ်သော ဆီးနိတ်တွင် အခွင့်အာဏာအချို့ရှိလေရာ "ဆက်လက်တိုင်ပင် အတည်ပြုခြင်း" (advice and consent) ဟူသော အာဏာဖြစ်၍ အမြင့်ဆုံးဟု ဆိုနိုင်သည်။ ဤ"ဆက်လက်တိုင်ပင် အတည်ပြုခြင်း" အာဏာတွင် အစိုးရအဖွဲ့ဝင်များ၊ တရားရုံးချုပ် တရားသူကြီးများ၊ ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးများ၊ ကြည်း ရေ လေ တပ်မတော်မှ အရာရှိများ၊ အခွင်ြအာဏာပိုင်အရာရှိများ (regulatory) ၊ သံအမတ်များ၊ ပြည်ထောင်စု အုပ်ချုပ်ရေးအရာရှိများ၊ အခြားပြည်ထောင်စုအဆင့်ရှိ အရာရှိများပါဝင်လေသည်။ ဒုတိယသမ္မတလောင်းနှစ်ဦးစလုံးသည် မဲဆန္ဒရှင် (ပြည်ထောင်စုကိုယ်စားလှယ်များအဖွဲ့၏မဲ - Electoral College) အရေအတွက်အများစု မရပါက ရွေးကောက်ရမည့်တာဝန်သည် ဆီးနိတ်အပေါ်ကျရောက်လာ၍ တစ်ဦးကို ရွေးချယ်ပေးရသည်။ ထို့အပြင် ဆီူနိတ်သည် အောက်လွှတ်တော်က အတည်ပြုတင်သွင်းလာသော "ရာထူးဖယ်ရှားခြင်း" (Impeachment) ကို ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ကြသည်။
ဆီးနိတ်သည် သက်တမ်းအားဖြင့် ပို၍ကြာခြင်း၊ ဖွဲ့စည်းပါဝင်သည့် အရေအတွက်နည်းခြင်း၊ ပြည်နယ်၌ မဲဆန္ဒနယ်နည်းပါးခြင်းတို့ကြောင့် အောက်လွှတ်တော်ထက်ပို၍ စဉ်းစားသုံးသပ်နိုင်ခြင်း ဂုဏ်သိက္ခာပိုရှိခြင်း  စသည့် အရည်အသွေးများကိုပိုင်ဆိုင်ကာ ထိုကျစ်လျစ်သည့် အချက်များကပင် သမိုင်းတစ်လျှောက် တာဝန်ခွဲဝေယူနိုင်မှုပိုမိုအားကောင်းပြီး နိုင်ငံရေး(ပါတီ) သဘောအရလည်း ဘက်လိုက်မှုနည်းသည်ဟု ကျယ်ပြန့်စွာ ယူဆသတ်မှတ်ကြလေသည်။
ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု)
[[
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဆီးနိတ်
အပူပိုင်းဇုန်
အပူပိုင်းဇုန် ("Tropics") သည် မြောက်ယဉ်စွန်းတန်းနှင့် တောင်ယဉ်စွန်းတန်းအကြား အီကွေတာအနီး တည်ရှိသည့် ဒေသဖြစ်သည်။ အပူပိုင်းဇုန်တွင် အနည်းဆုံး တစ်နှစ်လျှင် တစ်ကြိမ် မွန်းတည့်ချိန်၌ နေသည် ဦးခေါင်းပေါ် တည့်တည့်ရှိနိုင်သည့် ဧရိယာအားလုံး ပါဝင်သည်။
ရာသီဥတု
အပူပိုင်းဇုန်တွင် တစ်နှစ်ပတ်လုံးနီးပါး ပူအိုက်ပြီး စိုစွတ်သည့် ရာသီဥတုရှိသည်။
ရွှေရေးဆောင်ဆရာတော်
ရွှေရေးဆောင်ဆရာတော် (မြန်မာ ၁၂၁၉-၁၂၉၇)
ရွှေရေးဆောင်ဆရာတော်သည် ရွှေပြည်ရန်အောင် အနောက်လက် ကျောက်ဆောင်မြို့အပိုင်ဖြစ်သော ယခု မြင်းခြံ ခရိုင် တောင်သာမြို့နယ် မန်ကျည်းချိုရွာတွင် သက္ကရာဇ် ၁၂၁၉ ခု၊ ဝါဆိုလဆန်း ၈ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့၌ ဖွားမြင်တော်မူသည်။ မိဘများမှာ ရွှေပြည်ရန်အောင် မြင်းတပ်မှူး ဦးကြာဝင်းနှင့် ဇနီး ဒေါ်ကြွယ်တို့ ဖြစ်သည်။ သားသမီး ခြောက်ယောက် အနက် စတုတ္ထမြောက်သား ဖြစ်သည်။ ငယ်မည်မှာ ဦးကြည် ဖြစ်သည်။
ဆရာတော်၏မိဘများသည် အမရပူရမြို့သို့ ပြောင်းရွေ့ နေထိုင်ကြလျက် ဆရာတော်လောင်း မောင်ကြည် ဆယ်နှစ် သားအရွယ်တွင် မန္တလေးမြို့ မြောက်ပြင်မင်္ဂလာမဟာဇောတိ ကာရာမတိုက်၌ သီတင်းသုံးနေထိုင်သော ချောင်းဆုံဆရာတော် အရှင်တေဇဝန္တာဘိဓဇထံ အပ်နှံ၍ သူငယ်ဆိုင်ရာ စာများကို သင်ကြားစေသည်။
ရွှေရေးဆောင်ဆရာတော်သည် ငယ်ဆရာရင်းဖြစ်သော အရှင်ဇေဝန္တာဘိဓဇထံတွင် ပညာသင်ကြား၍ ဆဲ့နှစ်နှစ်သား အရွယ်သို့ ရောက်သောအခါ မင်းတုန်းမင်းကြီး၏ တောင်ညာစံ စကြာဒေဝီ မဟေသီမိဖုရား ခေါင်ကြီး ရှေ့တော်တွင် ပထမ ပြန်ဆိုလေသည်။ ထိုနောက် ဆဲ့သုံးနှစ်သားအရွယ်သို့ ရောက် သောအခါ သုဓမ္မာစရပ်တော်တွင် ပထမငယ် ပြန်ဆို၍ ဆဲ့လေး နှစ်သားအရွယ်တွင် ပထမလတ်၊ ဆဲ့ငါးနှစ်သားအရွယ်သို့ ရောက်သောအခါ၌ကား ပထမကျော် ပြန်ဆိုတော်မူလေသည်။ ရွှေရေးဆောင်ဆရာတော်လောင်းသည် ငယ်ဆရာ ဦးတေဇဝန္တာဘိဓဇထံ၌ပင် ရှင်သာမဏေအဖြစ်သို့ ရောက်ခဲ့ သည်။ ဘွဲ့တော်မှာ ရှင်အနုရုဒ္ဓ ဖြစ်သည်။ သုဓမ္မာစရပ်၌ ပထမပြန်လေးကြိမ် ပြန်ဆိုပြီးသည်နောက် ငယ်ဆရာဖြစ်သော အရှင်တေဇဝန္တာဘိဓဇသည် ချောင်းဆုံရွာသို့ ပြန်ကြွတော်မူ သောခါ ဆရာတော်လောင်း သာမဏေကို မင်္ဂလာမဟာဇောတိ ကာရာမတိုက်ကြီး၏ ဦးစီးနာယကဖြစ်တော်မူသော ''သုဒဿန ဓဇ ဓမသာမိ သီရိပဝရမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇ ဂုရု''တံဆိပ်တော်ရ မင်္ဂလာစံကျောင်း ဆရာတော်ဘုရားကြီးနှင့် နောင်အခါ မိုင်းခိုင်း ဆရာတော်ဟု ထင်ပေါ်ကျော်စောတော်မူလတ္တံ့သော ပထမစာချ ဆရာတော်တို့ထံ အပ်နှံခဲ့လေသည်။
ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်ပြီးနောက်၌လည်း စံကျောင်းတိုက် ၌ပင် နေထိုင်လျက် စံကျောင်းဆရာတော် ဘုရားကြီးနှင့် မိုင်း ခိုင်းဆရာတော်တို့ထံ၌ ပိဋကတ်စာပေများကို ဆက်လက် သင် ကြားနည်းခံ၍ မိမိကလည်း တစ်ဆင့် စာသင်သားတို့အား စာပေပို့ချတော်မူသည်။ သက္ကရာဇ် ၁၂၅၇ ခုနှစ်တွင် မိုင်းခိုင်း ဆရာတော်သည် စံကျောင်းတိုက်၌ပင် များစွာသော စာသင်သား တို့အား ပိဋကတ်စာပေတို့ကို ပို့ချကာ နေရစ်တော်မူသည်။ ဆရာတော် အရှင်အာဒိစ္စရံသီသည် သက္ကရာဇ် ၁၂၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဆရာရင်းဖြစ်သူ မိုင်းခိုင်းဆရာတော် ဘုရားကြီး ခေါ်တော်မူချက်အရ စံကျောင်းတိုက်မှ ရွှေရေးဆောင်ကျောင်း တိုက်သို့ ရွေ့ပြောင်းကြွရောက်ကာ မိုင်းခိုင်းဆရာတော်ဘုရား ကြီး၏ လက်အောက်တွင် စာပေပို့ချတော်မူရလေသည်။ သက္ကရာဇ် ၁၂၆၁ ခုနှစ် တပေါင်းလပြည့်ကျော် ဆဲ့သုံးရက်နေ့ တွင် မိုင်းခိုင်းဆရာတော်ဘုရားကြီး ပျံလွန်တော်မူသဖြင့် ဆရာ တော် အရှင်အာဒိစ္စရံသည် ရွှေရေးဆောင်တိုက်ကြီး၏ ဦးစီး နာယက ဂဏဝါစက စာချပုဂ္ဂိုလ်ကြီးအဖြစ်သို့ ရောက်လေ သည်။ ထိုအခါမှစ၍ ရွှေရေးဆောင်ဆရာတော်ဦးကြည်ဟု ထင် ပေါ်ကျော်ကြားလေသည်။ ဆရာတော်ကား ငယ်မည်ဖြင့် ထင်ရှား တော်မူသည့် ဆရာတော် ဖြစ်သည်။
ရွှေရေးဆောင် ကျောင်းတိုက်ကြီးကား သက္ကရာဇ် ၁၁၅၃ ခုနှစ် ပြာသိုလဆန်း ၁၁ ရက်နေ့တွင် အမရပူရ ပထမမြို့တည် နန်းတည် ဘိုးတော်မင်းတရားကြီး၏ တောင်ရွှေးရေးဆောင် မိဖုရား သီရိမဟာမင်္ဂလာဒေဝီ ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခဲ့သော ကျောင်းတိုက်ကြီးဖြစ်သည်။ ဝေယန်စံလွတ်ဟူ၍ ကျောင်း မည် ကမ္ပည်းစိုက်ခဲ့ သော်လည်း ကျောင်းဒါယိကာမကို အစွဲ ပြု၍ ရွှေရေးဆောင်ကျောင်းတိုက် ဟူ၍သာ တွင်လေသည်။ ရွှေရေးဆောင်ဆရာတော်ကား မန္တလေးမြို့တွင် စာသင် သားတို့အား စာပေပို့ချရာ၌ လွန်စွာနာမည်ကြီးသော ဆရာ တော်ဖြစ်သည်။ ပါဠိ ပိဋကတ်ကျမ်းဂန်များသာမက သက္ကတ ဗျာကရုဏ်းကျမ်း၊ ဗေဒင်ကျမ်းတို့ကို တတ်ကျွမ်းတော်မူ လေသည်။
ရွှေရေးဆောင်ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် မန္တလေးမြို့တွင် ခိုဝင်ရောက်ရှိလာသော တပည့်စာသင်သား မြောက်မြားစွာတို့ အား ပိဋကတ်ကျမ်းဂန်တို့ကို ချပို့တော်မူရင်း အောက်ပါကျမ်း တို့ကိုလည်း ရေးသားပြုစုတော်မူလေသည်။ ထိုပြင် အောက်ပါကျမ်းများကိုလည်း ပြင်ဆင်တော်မူခဲ့ လေသည်။ ရွှေရေးဆောင်ဆရာတော် အရှင်အာဒိစ္စရံသီသည် သက် တော် ၇၈ နှစ်၊ ဝါတော် ၅၈ ဝါအရ သက္ကရာဇ် ၁၂၉၇ ခုနှစ် ဦး တန်ခူးလပြည့်ကျော် ၄ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ပျံလွန်တော် မူလေသည်။ တော်ကိုယ်တိုင်ရေးသည့် ဂမ္ဘီရတ္ထနိယာမ ဝိသဇ္ဇနာကျမ်း နိဂုံး နှင့် (၂) ဆရာလွန်း (သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း)ရေးသည့် ရွှေရေး ဆောင် ထေရုပ္ပတ္တိကထာကျမ်းတို့ကို ကြည့်ရှုလေ့လာ တိုက် ဆိုင် ရေးသားပါသည်။)
ဗြူးဘိုင်းဒေါင့်
ဗြူးဘိုင်းဒေါင့် (Kandelia candel) သည် လမုတောပင်မျိုးနွယ် မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး တောင်အာရှ၊ အရှေ့တောင်အာရှ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း၊ ဘော်နီယိုကျွန်းတို့တွင် တွေ့ရလေ့ရှိသည်။ ဗြူးဘိုင်းဒေါင့်ပင်များသည် ၁၀ မီတာ (ပေ ၃၀) အထိ ကြီးထွားနိုင်သည်။ အပွင့်များသည် အဖြူရောင်ဖြစ်သည်။
မျိုးညွန့်
ဦးမျိုးညွန့် သည် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး၏ တတိယမြောက် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးထင်ကျော် က ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ သူသည် စစ်အာဏာသိမ်းခံရပြီးနောက် ၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၈ရက်တွင်  ရာထူးမှ အနားပေးခံရသည်။
ဝန်ထမ်းဘဝ
ဦးမျိုးညွန့်ကို စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး ရွှေဘိုမြို့တွင် ၁၉၄၄ ခုနှစ်၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်နှင့် မန္တလေးတက္ကသိုလ်တို့မှ B.A (Bachelor of Art), R.L (Registered Lawyer) and D.B.L (Diploma of Business Law) ဘွဲ့များ ရရှိခဲ့သည်။ ဦးမျိုးညွန့်သည် မြို့နယ်တရားသူကြီး၊ ခရိုင်တရားသူကြီးနှင့် တိုင်းတရားသူကြီးတာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် စစ်အယူခံတရားရုံးတရားသူကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံ ရှေ့နေများကောင်စီအဖွဲ့ဝင်အဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ဘုန်းတင့်ကျော်
အမည်ရင်းဦးကျော်ဇင်ဖြစ်သည်။၁၉၅၈ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ၂၀တွင်မွေးဖွားသည်။ မိဘများမှာ ဦးခင်မောင်တင့်(တက္ကသိုလ်ဘုန်းနိုင်-အငြိမ်းစားပါမောက္ခချုပ် ပညာရေးတက္ကသိုလ် ရန်ကုန်)နှင့်ဒေါ်နီနီခင်တို့ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်စာအထူးပြုဖြင့်တက္ကသိုလ်ပညာကို သငယူဆည်းပူးခဲ့သည်။ ပထမနှစ်တွင် သမိုင်းဘာသာရပ်ကို ပြဋ္ဌာန်းဘာသာရပ်တခုအဖြစ်သင်ယူခဲ့ရသည်။၁၉၈၂-၈၃ခုနှစ် အင်္ဂလိပ်စာအသင်း(ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်)၏အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။၁၉၈၃ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ အင်္ဂလိပ်စာ(အဓိက)ဘွဲ့ကိုရရှိခဲ့သည်။၁၉၈၃ခုနှစ်မှ၁၉၉၄အထိ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် အင်္ဂလိပ်စာဌာနတွင် ဆရာငယ်တဦးအဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။၁၉၉၃ခုနှစ်မှစတင်၍ တက္ကသိုလ်ဘုန်းနိုင် ၊တက်တိုး၊ မောင်ခင်မင်(ဓနုဖြူ) ၊သောင်းထိုက် ၊မောင်ထွန်းသူ ၊ငြိမ်းကျော် ၊ဆောင်းဝင်းလတ် ၊ဇဝန၊ သော်တာဆွေ၊ မင်းလူ ၊ဒေါ်ခင်နှင်းယု၊ မောင်မိုးသူ ၊မောင်မြင့်ကြွယ် အစရှိသော စာရေးဆရာကြီးများနှင့် အခြားသော စာရေးဆရာ စာရေးဆရာမများ၏ မြန်မာရသစာပေဝင်ဝတ္ထုများ ကမ႓ာ့စာပေဂန္ထဝင် ဘာသာပြန်ဝတ္ထုများ ကဗျာစာအုပ် သုတကျမ်း ပညာရပ်ကျမ်းစာအုပ်များကို ကိုယ်တိုင်ဖြန့်ချိစီစဉ်သည်။ သရဖူစာပေမဂ္ဂဇင်း(၁၉၉၄-၉၅) အတွဲ(၁)အမှတ်(၁)မှ အမှတ်(၈)အထိ စီစဉ်သူ အယ်ဒီတာအဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ကံ့ကော်ဝတ်ရည်စာပေတိုက်၏ ထုတ်ဝေဖြန့်ချိသူ ပိုင်ရှင် အယ်ဒီတာအဖြစ် လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်လုပ်ကိုင်သည်။ ဒေါက်တာသန်းထွန်း သဘာပတိအဖြစ်ဆောင်ရွက်သော ၂၀၀၃ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၃ရက်နေ့ စာတမ်းဖတ်ပွဲတွင် ကျမ်းကိုးများ ရှေးဗမာကျောက်စာများနှင့် ကွဲလွဲမှားယွင်းနေသော ဂျီအိတ်ချ်လုစ်၏ ဗမာသမိုင်းအယူအဆစာတမ်းကိုတင်သွင်းဖတ်ကြားခဲ့သည်။ ထိုစာတမ်းကို အပိုင်း၂ပိုင်းခွဲကာ ၂၀၁၀ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် စာအုပ်၂အုပ်ထုတ်ခဲ့သည်။ မြန်မာဟူသော ပျူရာဇဝင်ဆိုရိုးစကားကို ရှေးပျူဗမာကျောက်စာများနှင့် နှိုင်းယှဉ်လေ့လာကြည့်ခြင်း ဒေါက်တာသန်းထွန်းပင် သဘာပတိအဖြစ်ဆောင်ရွက်သော သမိုင်းသုတေသနစာတမ်းကို (၂၀၀၄)ခုနှစ် မတ်လ(၁၁)ရက်နေ့တွင် တင်သွင်းဖတ်ကြားခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ခုနှစ် ဩဂုတ်လမှ ၂၀၀၆ခုနှစ်ဖေဖော်ဝါရီလအထိ ရုပ်ရှင်တေးကဗျာမဂ္ဂဇင်းတွင် ခုနစ်လကြာ ဖော်ပြခဲ့သော ပျူစစ်လျင်မြန်မာ အခန်းဆက်ဆောင်းပါးများကို ်စုစည်းကာ စာအုပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ စာအုပ်အမည်မှာ ပျူစစ်လျင်မြန်မာဖြစ်ပြီး ၂၀၀၇ခုနှစ်ဒီဇင်ဘာလတွင် ပထမအကြိမ်ထွက်ရှိလာသည်။ စာတမ်း၂စောင်ကို အနှစ်ချုပ်ကာ သည်အေးရှန့်ဟစ်စ်တွရွီအော့ဖှ် ပျူဗြဟ္မာ ဘီဖှိုးအနော်ရထာအမည်ဖြင့်စာအုပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထိုစာအုပ်သည် ၂၀၁၅ ဧပြီတွင် ပထမအကြိမ်အဖြစ်ထွက်ရှိလာသည်။ =ပြင်ပလင့်ခ်များ=
အောက်ခြေမှတ်စု
=စာကိုး=
ကဏ္ဍ:မြန်မာ သမိုင်းပညာရှင်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
သုံးအိမ်စုရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်
သုံးအိမ်စုရွာ (Thoneeinsu)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်၊ ဗောဓိကွင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၉၀၄၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဗောဓိကွင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၉၄ ဦး၊ မ ၁၄၈၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၈၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဦးချိပ်စု
ဦးချိပ်စု
ဖိုးလေးကုန်းရွာ၊ သဲဖြူ
ဖိုးလေးကုန်းရွာ၊ သဲဖြူ
သံဒင်းချောင်ရွာ၊ သင်္ဃန်းဒေါင့်
သံဒင်းချောင်ရွာ၊ သင်္ဃန်းဒေါင့်
ဖေါင်ရိုးရွာ၊ အောင်လံမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အောင်လံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နရသူ
မြန်မာ့သမိုင်းတွင် နရသူဘွဲ့ခံသည့် ဘုရင်များမှာ
လယ်တီရွာ၊ ပုလဲမြို့နယ်
လယ်တီရွာ (Leldi)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ ဂျပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၄၂၀၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပုလဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဖိုးထစာဖြူစု
ဖိုးထစာဖြူစု
ရေတွင်းကုန်းရွာ၊ သဲဖြူ
ရေတွင်းကုန်းရွာ၊ သဲဖြူ
အမှတ်(၉၀၅) အမြောက်စခန်းကွပ်ကဲမှု ဌာနချုပ်
အမှတ်(၉၀၅)အမြောက်စခန်းကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ ပဒါန်းမြို့အနီးတွင်တည်ရှိပြီး လက်ရှိ အမြောက်စစ်ခန်းကွပ်ကဲရေးမှူးမှာ ဗိုလ်မှူးချုပ် မျိုးသန့် ဖြစ်သည်။
ကဏ္ဍ:အမြောက်စခန်းကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်များ
မင်းခေါင်
မြန်မာ့သမိုင်းတွင် မင်းခေါင်ဘွဲ့ခံသည့် ဘုရင်များမှာ-
အင်ခရန်ရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်
အင်ခရန်ရွာ(Inhkaran)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်၊ ဆဖားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၇၉၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝိုင်းမော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သမပိုင်းဇုန်
သမပိုင်းဇုန်သည် အပူပိုင်းဇုန်နှင့် ဝင်ရိုးစွန်းစက်ဝိုင်းအကြား တည်ရှိသည့် ဒေသဖြစ်သည်။ ဤဒေသများအတွင်း နွေရာသီနှင့် ဆောင်းရာသီတွင် အပူချိန် ပြောင်းလဲမှု မပြင်းထန်ပေ။ တနည်းအားဖြင့် ဆိုရလျှင် ပူလွန်းခြင်း၊ အေးလွန်းခြင်းမရှိပါ။ သို့သော် အာရှနှင့် မြောက်အမေရိကတိုက် အလယ်ပိုင်းကဲ့သို့ ကုန်းတွင်းပိုင်းဒေသများတွင် နွေနှင့်ဆောင်း အပူချိန် ကွာဟချက် များနိုင်သည်။
ဖောဝါးထရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
ဖောဝါးထရွာ(Hpawwarhta)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ လှဂွန်းပျိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၉၀၀ ဖြစ်သည်။ အရပ်အခေါ်မှာ ဖေါဝက်ထ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖာပွန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဇာတီပြင်ရွာ၊ ဒါးပိုင်ဆရာ
ဇာတီပြင်ရွာ၊ ဒါးပိုင်ဆရာ
ခုတ်နင့်ရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ချောင်းဖျားကြီးရွာ၊ ကညင်ကောက်ကြီး
ချောင်းဖျားကြီးရွာ၊ ကညင်ကောက်ကြီး
ညောင်သုံးပင်ရွာ၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရပ်စောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ညောင်ကုန်းရွာ၊ သဲဖြူ
ညောင်ကုန်းရွာ၊ သဲဖြူ
ကျောက်ဆည်ဆင်ပွဲ
မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးတွင် ကျောက်ဆည်မြို့ရှိ သီတင်းကျွတ်ဆင်ပွဲသည် အထူးထင်ရှားကျော်ကြားသည်။ နှစ်စဉ် သီတင်းကျွတ်လဆန်း (၁၄)ရက်နေ့နှင့် လပြည့်နေ့များတွင် ဆင်ပွဲတော် ကျင်းပမြဲဖြစ်သည်။ ဝါး၊ စက္ကူတို့ဖြင့် ချိုးထားသော ဆင်ရုပ်အတွင်းလူဝင်၍ အပြိုင်အဆိုင် တီးမှုတ်ကခုန်ကာ လှည့်လည်ကြသည့် ပွဲတော်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
ဆင်ပွဲအစ ကျောက်ဆည်က
ဤပွဲတော်မျိုးကာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကျောက်ဆည် တစ်မြို့တည်း၌သာ ထူးခြားစွာ တွေ့နိုင်ပေသည်။ ပွဲတော်ကား လွန်ခဲ့သည့်နှစ်ပေါင်း တစ်ရာကျော်က စခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။ ထို့ကြောင့် အစိုးရပြန်တန်းဝင် ပွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး ကျောက်ဆည်နယ်တွင်သာမက တစ်ပြည်လုံးပါ ပျံ့နှံ့ကျော်ကြား လူသိများခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ ယခုခေတ် လူဝင်ကရသော ဆင်ရုပ်များဖြင့် ဆင်ပွဲကျင်းပခဲ့သည်မှာ နှစ်ပေါင်း(၇၀) ကျော်ခဲ့ပြီဟု ခန့်မှန်းနိုင်သည်။ ယခင်ကမူ ဆင်ရုပ်မုန့်တို့ဖြင့် ဘုရားအား ဆွမ်းတော်ကပ်ခဲ့ကြသည်။ ရွှေသာလျောင်းမြတ်စွာဘုရား၏ မုခ်လေးမုခ်တွင် သတ်မှတ်ထားသည့် ဆင်အမျိုးအစားအတိုင်း သီတင်းကျွတ်လဆန်း (၁၄)ရက်နေ့ည၌ လှူဒါန်းပူဇော်၍ ဆွမ်းတော်ကြီးကပ် ဘုရားဝပ်တက်ကြသည်။ လပြည့်နေ့မှာ ဆွမ်းတော်တင်ပြီးသည့် ဆင်ရုပ်မုန့်များကို တောင်ပေါ်မှ တောင်အောက်သို့ ပစ်ချလေ့ရှိသည်။ မျက်မှောက်ကာလ ဆင်လှူပွဲ ကျင်းပပုံ ဆင်လှူပွဲကို နှစ်စဉ်သီတင်းကျွတ်လဆန်း ၁၄ ရက်နေ့တွင်ကျင်းပကြသည်။ ဝါဝင်ပြီဆိုလျှင် မြို့နယ်အတွင်း၌ ဗေတိုပတ်၊ ဗုံညံဗုံညံ အသံတို့ကြားရမြဲ၊ ဆင်များဖြင့် ကျေးရွာရပ်ကွက်အတွင်း ဆင်းပြီး အလှူခံကြခြင်း ဖြစ်သည်။ အလှူခံရငွေဖြင့် ဗုဒ္ဓဝေယျာဝစ္စတို့ကို၎င်း၊ အလှူအတန်းစသည်ဖြင့်၎င်း အသုံးပြုကြသည်။ ရွှေသာလျောင်း စေတီတော်သည် ကျောက်ဆည်မြို့ အရှေ့ဘက်ကပ်လျက်ရှိ ရွှေသာလျောင်း တောင်ထိပ်တွင် တည်ရှိသည်။ တောင်ခြေမှ တောင်ထိပ်အထိ သွပ်မိုးစောင်းတန်း ပြုလုပ်ထားလေသည်။
ဖြစ်ပေါ်လာပုံ
အနော်ရထာမင်းကြီးသည် သီဟိုဠ်ဘုရင် (ဓာတုသေန)မင်းထံတွင် မြတ်စွာဘုရား၏ လက်ဝဲအောက် စွယ်တော်မြတ်ရှိကြောင်း သိတော်မူ၍ အမတ်လိမ္မာအား ဆင်ဖြူတော်တစ်စီး လက်ဆောင်နှင့် (ဓာတုသေန)မင်းထံ စေလွှတ်တော်မူလေ၏။ အမတ်လိမ္မာသံအဖွဲ့သည် ရွက်သင်္ဘောဖြင့် သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ ရောက်သောအခါ ဆင်ဖြူတော် လက်ဆောင်ပေး၍ စွယ်တော်မြတ်ကို တောင်းယူပင့်ဆောင်ရာ ဘုရားသခင် တန်ခိုးတော်ကြောင့် စွယ်တော်မြတ်တစ်ဆူ ပင့်ယူရရှိခဲ့လေသည်။
ရှင်အရဟံလည်း မင်းကြီးအား စွယ်တော်မြတ်ကို နန်းတော်တွင်ထား၍ ကိုးကွယ်သည်ထက် သာသနာတော် ငါးထောင်တိုင်တိုင် ခပ်သိမ်းသော သတ္တဝါအပေါင်းတို့ ကိုးကွယ်စေခြင်းငှာ စေတီတည်တော်မူသင့်ကြောင်း မိန့်တော်မူ၏။ မင်းကြီးလည်း ငါသည် ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူမည်မှန်လျှင် စွယ်တော်မြတ်တစ်ဆူ ပွားရန် ဓိဋ္ဌာန်တော်မူ၏။ စွယ်တော်လည်း တစ်ဆူပွား၍ ဆင်ဖြူတွင် တင်ပြီးသော် ကိန်းဝပ်တော်မူလိုသော အရပ်၌ ဆင်ဖြူဝပ်ရန် ဓိဋ္ဌာန်တော်မူပြီး ဆင်ဖြူကို လွှတ်၏။ ဆင်ဖြူလည်း သာလျောင်းတောင်ထက်၌ တစ်ခဏမျှ ရပ်၏။ ထိုမှ ပြက္ခရွေတောင်သို့ တက်၏။
သဗ္ဗညုတဉာဏ်
သဗ္ဗညုတဉာဏ် ဗောဓိပင်၏ အရှေ့မျက်နှာလေးတောင်ကွာ အရပ်၌ ပါရမီတော်တို့ကြောင့် ပေါ်ပေါက်လှာသော ပလ္လင်ထက်၌ရသော မြတ်စွာဘုရား၏ ရွှေဉာဏ်တော်ကိုခေါ်သည်။ မြတ်စွာဘုရားသခင်သည် ဗောဓိပင်ရင်း၌ သဗ္ဗညုတရွှေဉာဏ်တော်ကိုရတော်မူပြီး နောက်ဘုရားရှင်တို့ပြုရိုးဖြစ်စဉ် ဓမ္မတာသုံးဆယ်အနက် ဓမ္မတာတစ်ခုဖြစ်သောတစ်ဌာနလျှင်ခုနစ်ရက်တာမျှ ခုနစ်ဌာနတွင်မွေ့လျော်စံပယ်တော်မူခြင်းပြုလေသည်။ ထိုခုနစ်ဌာနကိုပေါင်း၍သတ္တဌာနဟုခေါ်သည်။ သဗ္ဗညုတ ရွှေဉာဏ်တော်ကို မဟာဗောဓိ အောင်မြေ ဗုဒ္ဓဂါယာ တွင်ရရှိတော်မူခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဂါယာ သည် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝင်အပေါင်းတို့၏ အထွတ်အမြတ်ဆုံး ဖြစ်ရခြင်းမှာ ထိုဒေသ၌ မြတ်စွာဘုရားသခင်သည် သဗ္ဗညုတရွှေဉာဏ်တော်ကို ရရှိ၍ မာရ်ငါးပါးကို အောင်မြင်ခဲ့သော အောင်မြေဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထိုအရပ်ကို မြန်မာတို့က ဗောဓိမဏ္ဍ သို့မဟုတ် ဗောဓိမဏ္ဍိုင်ဟု ခေါ်ဝေါ်လေသည်။
ကျောက်ဆည်ဆင်ပွဲ
ဖြစ်ပေါ်လာပုံ
သာလျောင်းတောင်ထိပ်ရှိ စေတီတော်မြတ်အား နှစ်စဉ် တပေါင်းလတွင် ဘုရားပွဲတော်ပြုလုပ်စေခြင်း၊ သီတင်းကျွတ်လ၌ ရွှေဆင်၊ ငွေဆင်စသော ဆင်(၁ဝ)မျိုးတို့၏ အရုပ်တို့ကို ပြုလုပ်၍ လှူဒါန်းပူဇော်စေခြင်း၊ ဆွမ်းတော်ကြီး ကပ်လှူပွဲ၊ ဆီမီးပူဇော်ပွဲတို့ဖြင့် နှစ်စဉ် ခမ်းနားစွာ ပွဲလမ်းသဘင် ခင်းကျင်း ပြုလုပ်ခဲ့လေသည်။
အနော်ရထာမင်းကြီးသည် စွယ်တော်တင်သော ဆင်ဖြူတော် (ဆင်မယဉ်သာ) အတွက်ကိုလည်း သတိတရ ရည်စူး၍ လှူဒါန်းအမျှပေးဝေရန် အဓိဋ္ဌာန် ထားခဲ့သည့်အတိုင်း ဆွမ်းတော်ကြီးကပ်ပွဲ၊ မြသပိတ်တော်၊ မီးထွန်းပွဲနှင့်အတူ ဆင်မရုပ်တို့ဖြင့် ဆင်(၁ဝ)မျိုး လှူဒါန်းရသော ထုံးတမ်းစဉ်လာသည် ကျောက်ဆည်မြို့တွင် အနော်ရထာမင်း လက်ထက်တော်မှ စတင်၍ နှစ်စဉ် ကျင်းပဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပေသည်။
ဆင်ချိုးသည်
ရွှေသာလျောင်းဆင်လှူပွဲတော်တွင် မုန့်ဆင်ရုပ်များ ထည့်ဝင်လှူဒါန်းရသော အစဉ်အလာမှ အရုပ်ဝတ်ဆင်၊ ထန်းဆင်၊ မြေနင်းဆင်တို့လည်း ပါဝင်လာကြ၏။ ဆင်လှူပွဲတွင် ဆင်ကပွဲများ၊ ဆင်ပြိုင်ပွဲများ ပါဝင်လာခဲ့ကြသည်။ သီတင်းကျွတ်လဆန်း ၁၄ ရက်မတိုင်မီ ဝါခေါင်လလောက်မှ စ၍ ကျေးရွာ ရပ်ကွက်များမှ ပုဂ္ဂိုလ်များသည် မိမိတို့ ကျေးရွာ ရပ်ကွက်ဌာနအလိုက် ဆင်လှူပွဲ၌ ပါဝင်ကပြနိုင်ရန် ဆင်ရုပ်လုပ်ပေးနိုင်သော ဆင်ချိုးသူ(ဆင်ရုပ်လုပ်သူ) ပန်းချီဆရာများထံ သွားရောက်၍ မိမိတို့ ကြိုက်နှစ်သက်ရာ ဆင်ဖြူ၊ ဆင်မည်း၊ ဆင်အမျိုးမျိုးနှင့် အရွယ်အစားအမျိုးမျိုးတို့ အဖိုးစားနား သင့်အောင် ပေး၍ မှာထားကြလေသည်။ ဒိုးပတ်၊ နှဲ၊ ယကွင်း၊ ဝါးလက်ခုပ်၊ မောင်းကြီး၊ မောင်းလေးစသည့် တီးမှုတ်မည့်သူများ၊ ဆင်ထဲ ဝင်က မည့်သူများ၊ ဆင်နှင့်အတူ က ကြမည့်သူများဖြစ်သော ရသေ့၊ ဖိုးသူတော်၊ ဆင်ဖမ်းသမား၊ ဆင်ဦးစီး၊ ဆင်ဦးစီးကတော် စသည်တို့အတွက် လိုက်ဖက်သော အဝတ်အစား၊ လက်နက်ကိရိယာများကိုလည်း ကြိုတင်ရှာဖွေစုဆောင်းထားကြလေသည်။ အကသမားအားလုံးသည် ပရိသတ်၏ မျက်စိတွင် ရယ်ရွှင်ဖွယ်ဖြစ်နေရလေသည်။
ဤဒေသတွင် ဆင်ရုပ်လုပ်သည်ကို ဆင်ချိုးသည်ဟု ခေါ်၍ ဆင်ရုပ်လုပ်သူကို ဆင်ချိုးသူဟု ခေါ်ကြသည်။ ရှေးက နာမည်ကြီး ဆင်ချိုးဆရာမှာ ညောင်ခြောက်ပင်ရပ်မှ ဦးဘဧ ဖြစ်သည်။ ဦးဘဧ၏ ဆင်များတွင် နားရွက်နှစ်ဖက်၌ ဧအက္ခရာ ရေးထားသည်။ အချို့ဆရာများလည်း ချိုးပါသည်။ အချိုးအစား မကျလှ၊ နောင်အခါ စုကြီးရပ်မှ မဏ္ဍပ်ဆရာ ဦးဘသင်နှင့်သား ဦးကျော်လေးတို့ ချိုးလာသည်။
ဆင်ယူ လမိုင်းတင်
ဆင်ယူသည့်နေ့သို့ ရောက်သောအခါ အတီးအမှုတ်၊ အကအခုန်တို့ဖြင့် တပျော်တပါး ကခုန်ကြကာ ဆင်ချိုးသူ ပန်းချီဆရာအိမ်သို့ သွားကြ၏။ ထိုသို့ သွားရောက်ရင်းလည်း ငွေဖလားဖြင့် လမ်းကြုံရာအိမ်များသို့ တစ်အိမ်ပြီးတစ်အိမ် ကူးကာ အလှူခံသွားကြ၏။ အလှူခံခြင်းမှာလည်း ရှေးအခါက ရွှေသာလျောင်းမြတ်စွာဘုရားအား လှူဒါန်းရန် ရည်စူးပြီး အလှူခံကြသကဲ့သို့ လှူဒါန်းကြသော ကုသိုလ်ရှင်များကလည်း ရွှေသာလျောင်းမြတ်စွာဘုရားအား ရည်စူး၍ လှူဒါန်းကြခြင်းဖြစ်လေသည်။ ထိုကဲ့သို့ ကခုန်သွားသည်ကိုပင် ဆင်ယူသွားကြသည် ဟု ဆို၏။ ဆင်ပြုလုပ်သော ပန်းချီဆရာအိမ်ရှေ့တွင် ယူမည့် ဆင်ရုပ်ကို ခုံဖြင့် တင်ထား၍ ဆင်ရုပ်၏ ရှေ့တွင် ကန်တော့ပွဲနှစ်ပွဲထားရသည်။ တစ်ပွဲမှာ နယ်တော်ရှင်ဖြစ်သော ”ကိုးသိန်းရှင်’ ကို တင်မြှောက်ပသသော ပွဲဖြစ်သည်။ ကျန်တစ်ပွဲမှာ ဥတေန နတ်အား တင်မြှောက်ပသခြင်းမှာ ဥတေန နတ်သည် ဆင်များကို ပိုင်စိုးသော နတ်ဖြစ်၏။ ”ဥတေ’ နတ်အား တင်မြှောက်ခြင်းသည် လမိုင်းတင်သည်၊ ပွဲပေးသည်ဟု ခေါ်သည်။
ဆင်ထိုးသည်
ဆင်ရုပ်ထဲသို့ ဝင်ကမည့်သူ နှစ်ယောက်သည် ရှေ့တစ်ယောက် နောက်တစ်ယောက်ဝင်၍ ကန်တော့ပွဲများအား နတ်ဒိုးဖြင့် သုံးကြိမ်ဦးတိုက်ကန်တော့ပြီးနောက် လေးကင်း၊ အရိုင်းတီး၊ အယဉ်တီးတို့ဖြင့် အတီးအမှုတ်နှင့် လိုက်အောင် ပျော်ရွင်စွာ တီးမှုတ်ကခုန်ကြပြီးလျှင် ဆင်ကို ယူ၍ သွားကြလေသည်။ ဆင်ယူရာမှ အပြန်တွင်လည်း မြို့တွင်းသို့ လှည့်လည်၍ ဆင်အကဖြင့် အိမ်တိုင်းစေ့လှည့်လည်အလှူခံကြ၏။ အထူးသဖြင့် ခင်မင်ရင်းနှီးသော အိမ်များသို့ ကြိုတင် အကြောင်းကြားထားရာ အိမ်များသို့ ဝင်ရောက်နားနေအလှူခံကြ၏။ အိမ်ရှင်များကလည်း စားသောက်ဖွယ်ရာတို့ကို ကြိုတင်စီမံထားပြီး ဆင်အဖွဲ့သားများအား ဧည့်ခံကျွေးမွေးကြလေသည်။ ဤသည်ကို ဆင်ထိုးသည်ဟု ခေါ်သည်။ ဤသို့ လှည့်လည်အလှူခံကြသည်မှာ တော်သလင်းလဆန်းမှ စ၍ အရပ်တိုင်းမှာလိုလိုပင် တွေ့ကြရသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ နှစ်စီးသုံးစီးဆုံ၍ အပြိုင်အဆိုင် တီးကြမှုတ်ကြ ကကြသည်မှာ ကြည့်ကြသူများဖြင့် ဆင်ပွဲငယ်တစ်ခုမျှ စည်ကားလှ၏။ ဆင်ပွဲတော်နီးလေလေ အလှူခံသူများ စည်ကားလေ ဖြစ်သည်။
ပွဲတော်နေ့
သီတင်းကျွတ်လဆန်း ၁၄ ရက်နေ့သည် အထူးစည်ကားဆုံးသော နေ့တစ်နေ့ဖြစ်၏။ ထို့နေ့တွင်ပင် ”မာဃ’ အရုဏ်တော်ဝတ်အသင်းမှ မြသပိတ်တော် လှည့်လည်ပွဲနှင့်အတူ ဆွမ်းတော်ကြီးလှည့်လည်ပွဲ၊ မီးထွန်းလှည့်လည်ပွဲ၊ ဆင်ကပွဲ၊ ဆင်ပြိုင်ပွဲများ ပြုလုပ်သော နေ့ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်တွင် အမြို့မြို့၊ အရွာရွာ အရပ်ရပ်တို့မှ မြသပိတ်တော်လှည့်ပွဲနှင့် ဆင်ကပွဲ၊ ဆင်ပြိုင်ပွဲတို့ကို ကြည့်ရှုရန် လူကြီး၊ လူငယ်၊ မိန်းမယောက်ျား တို့သည် ဆင်လှည့်မည့် လမ်းတစ်လျှောက်တွင် နေရာယူကြပြီးဖြစ်လေသည်။ မြသပိတ်တော်နှင့် ဆွမ်းတော်ကြီးပွဲများ ရွှေသာလျောင်းတောင်ခြေသို့ ရောက်လျှင် မြသပိတ်တော်နှင့် ဆွမ်းတော်ပွဲများ၊ ဗုံတောင်များကို ရွှေသာလျောင်းတောင်ထိပ်သို့ ယူဆောင်ပြီးကြလျှင် ဆွမ်းတော်ကြီးကပ်လှူရန် ပြင်ဆင်ထားရလေသည်။
မြသပိတ်တော် လှည့်လည်ပွဲပြီးသည့်အချိန်မှစ၍ ဆင်ကပွဲသို့ ဝင်ရောက်မည့် ဆင်အဖွဲ့များသည် တာလွတ်ပေးမည်ဖြစ်သော အစိုးရဂေါပက၊ မီးသတ်၊ ရဲတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ”ဗဟို’မဏ္ဍပ်သို့ သွားရောက်ပြသ စာရင်းပေးကြရ၏။ ဗဟိုမဏ္ဍပ် လုံခြုံရေး တာဝန်ရှိသူများက အရက်သေစာသောက်စားခြင်း ရှိ မရှိ၊ တုတ်ဓား၊ လက်နက်ပါ မပါ၊ ဆင်အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်မှ ခိုက်ရန်ဒေါသမဖြစ်ရန် တာဝန် ယူ မယူ စစ်ဆေးမေးမြန်းပြီးနောက် တာဝန်ရှိသူနှစ်ယောက်အား အထိန်းသိမ်း ထည့်ပေးပြီးလျှင် ဆင်ကပွဲသို့ ဝင်ခွင့်ပေးလေသည်။ ထိုသို့ ဆင်ကပွဲသို့ ဝင်ရောက်ကြရာတွင် ဆင်တစ်စီး တစ်စီးစီတွင် အတီးအမှုတ် ကခုန်သူများနှင့် အားပေး လိုက်ပါသူများမှာ ဆင်တစ်ဖွဲ့ တစ်ဖွဲ့တွင် ၈ဝ ၁ဝဝ ထက် မနည်းပေ။ ဆင်ပွဲကြည့်ရန် လိုက်ပါလာသူများမှာလည်း ရွာလုံးကျွတ်မျှ ဖြစ်၏။ ဆင်တစ်စီးစီပင် လွတ်ပေးသော်လည်း ဆင်အစီး ၃ဝ-၄ဝ ဖြစ်လာသောအခါ ဆင်တစ်ဖွဲ့နှင့် တစ်ဖွဲ့ဆက်မိပြီး ဆင်ပွဲကြည့်သူများနှင့် ပြည့်ကြပ်ကာ ကြက်ပျံမကျ စည်ကားလှပေတော့၏။ တီးကြ မှုတ်ကြ ကကြ ခုန်ကြ နှင့် ပျော်လိုက်ကြည်သည့်ဖြစ်ခြင်း၊ ဒိုးသံ၊ လကွင်းသံ၊ ဝါးလက်ခုပ်သံတို့မှာ ရောထွေးဆူညံလျက်ရှိတော့၏။
နံနက် ၉ နာရီ ၁ဝ နာရီမှ စတင်၍ လှည့်သော ဆင်ကပွဲသည် ဆင်တစ်စီးလျှင် ဈေးကြီးကို သုံးပတ် ပတ်၍ ကပြကြရာ ညနေ ၄ နာရီခန့် ရောက်သောအခါ ဆင်များသည် ခေါင်းတစ်ခြား ကိုယ်တခြားဖြစ်၍ ပျက်ကုန်လေပြီ။ ဆင်အဖွဲ့ဝင်လူများလည်း မတီးနိုင် မကနိုင်တော့ဘဲ ညနေ ၄ နာရီကျော်ကျော်တွင် ဆင်ကပွဲကြီးလည်း ပြီးဆုံးခြင်းသို့ ရောက်လေတော့၏။
သီတင်းကျွတ်လဆန်း ၁၅ ရက်နေ့ ညသည် ဝါကျွတ်မီးထွန်းပွဲနှင့်လည်း တိုက်ဆိုင်နေပြန်ရာ အိမ်တိုင်းမှ မီးရောင်စုံ ထွန်းညှိကြသည်မှာလည်း လမ်းတိုင်းလိုလိုပင် ဖြစ်၏။ အရုဏ်တော်ဝတ်အသင်းများမှ ဧည့်ခံသော ဇာတ်၊ အငြိမ့်ပွဲများကြောင့်လည်း စည်ကားလှပေ၏။ ရှေးအခါက ဧည့်ခံပွဲများကို ရွှေသာလျောင်းတောင်ထိပ်ပေါ်တွင် ကျင်းပရာ အသွားအလာ အသယ်ခက်ခဲသဖြင့် တောင်တော်၏ အောက်ခြေတွင်ပင် ကျင်းပခြင်း ဖြစ်လေသည်။ နံနက်ရောက်လျှင် ကျေးရွာ ရပ်ကွက် အသီးသီးမှ အမျိုးသမီး၊ အမျိုးသားတို့သည် ဆင်လှူပွဲတွင် ပါဝင်လှူဒါန်းကြရန် ရွှေဆင်၊ ငွေဆင်နှင့် ဆင်ရုပ်များ၊ ဆွမ်းတော်ပွဲများ၊ အတီးအမှုတ်များဖြင့် ကပြဖျော်ဖြေလျက်ရှိ၏။ ထို့နောက် အစိုးရမှ ဦးစီးလျက် ဘဏ္ဍာတော်ထိန်း ဂေါပက၊ မီးသတ်၊ ပြည်သူ့ရဲတို့ပါဝင်ပြီး စနစ်တကျ အခမ်းအနားဖြင့် တက်ရောက်ကြ၏။ လမ်းတစ်လျှောက်လုံးတွင်လည်း ကုသိုလ်ရှင်များက ဇရပ်များမှ ဆီးကြို ဖိတ်ခေါ် ကျွေးမွေးကြသည်မှာ ပျော်စရာပင် ကောင်းတော့သည်။ တောင်ထိပ်သို့ ရောက်သောအခါ ရွှေသာလျောင်းစေတီတော်ကြီးအား လက်ယာရစ် သုံးပတ်ပတ်၍ ဆွမ်းတော်ပွဲများကို ဘုရားများရှေ့တွင် ထား၍ ဆင်ရုပ်များကို ဘုန်းတော်ကြီးများရှေ့တွင် ခုံနှင့် ချထားပြီးလျှင် အနော်ရထာမင်းကြီးနှင့် ဆင်ဖြူ (ဆင်မယဉ်သာ) ကိုပါ ရည်စူး၍ တရားနာပြီး ရေစက်သွန်းချ အမျှသုံးကြိမ် သုံးခါ ပေးခြင်း၊ သာဓု အနုမောဒနာ ပြုခြင်းတို့ဖြင့် ဆင်လှူပွဲ ပွဲတော်ကြီး ပြီးဆုံးခြင်းသို့ ရောက်တော့၏။
ထိန်းသိမ်း စဉ်လာ
ဤသို့ဖြင့် ရှေးရိုးစဉ်လာ နှစ်စဉ်ကျင်းပခဲ့ရာ တဖြည်းဖြည်း တိမ်ကောလာ၍ ဆင်လှူပွဲတော်၏ အနှစ်သာရ ရှေးရိုးအစဉ်အလာ ယဉ်ကျေးမှု တိမ်မြုပ်ကွယ်ပျောက်လျက် အမူးပွဲ၊ အရူးပွဲ၊ ပျော်ပွဲသတ်သတ်လောက်သာ သဘောသက်ရောက်ခဲ့ကြ၏။ သီတင်းကျွတ်လပြည့်နေ့တွင် ရွှေသာလျောင်းတောင်တော်ပေါ်သို့ တက်ရောက်သူများပင် အင်မတန် နည်းပါးခဲ့လေသည်။
၁၉၇၅ ခုနှစ်မှ စ၍ အစိုးရဂေါပက၊ စစ်ဘက်၊ နယ်ဘက် မီးသတ်နှင့် ဌာနဆိုင်ရာတို့၏ အကူအညီဖြင့် ရှေးရိုးစဉ်လာ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုကို ထိန်းသိမ်းပြီးလျှင် ဆင်လှူပွဲတော်ကို စနစ်တကျကျင်းပ ပြုလုပ်ခဲ့လေသည်။ ဆင်၏ ရိုးရာအကသာမက ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှုကိုပါ ဦးစားပေးပြီးလျှင် အမှတ်ပေးဒိုင် ၃ ခု၊ အမှတ်လျှော့ဒိုင် ၃ ခုဖြင့် ဆင်၏ အလှနှင့် သဘာဝ၊ သီချင်း၊ တီးလုံးတို့၏ ငြိမ့်ညောင်း သာယာမှု၊ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ စည်းကမ်းရှိမှု၊ အချိန်လေးစားမှုတို့ဖြင့် ဆင်ပြိုင်ပွဲများ ပြုလုပ်ပေးလေသည်။
ဒိုင်အဖွဲ့ချုပ်မှ ဆုရသော ဆင်များကို အမှတ် အနည်းအများအလိုက် ကြေညာ၍ ဆုများကို ချီးမြှင့်လေသည်။ ထိုသို့ ကျင်းပပေးခြင်းဖြင့် တိုးတက်မှုများ ရရှိလေသည်။ ဆင်ကကြရာတွင် နတ်ဒိုးအက၊ လေးကင်းအက၊ ဗုံတောက်အက၊ အရိုင်းက၊ အယဉ်က၊ ရှမ်းအကများအပြင် ရှေးရိုးသီချင်းကြီး၊ သီချင်းခံ၊ ယိုးဒယားပတ်ပျိုး၊ ခေတ်သီချင်းတို့ဖြင့်လည်း လိုက်ဖက်အောင် ကတတ်ကြသည်။ အတီးအမှုတ်များမှာလည်း ရှေးအခါက ဒိုးပတ်၊ နှဲ၊ ယကွင်း၊ ဝါးလက်ခုပ်များဖြင့်သာ တီးမှုတ်ခဲ့ကြရာမှ ယခုအခါ ခေတ်၏ တိုးတက်ပြောင်းလဲမှုအရ ကြေးနောင်၊ မောင်းဆိုင်း၊ ယကွင်း၊ နှဲ၊ ပတ်ဝိုင်း၊ ပတ်မ၊ အုပ်စုံ၊ အော်ဂင် စသည်များလည်း ပါဝင်လာ၏။ အဆိုတွင်လည်း ရှေးက အမျိုးသားသာ သီဆိုကြရာမှ ယခုခေတ် အမျိုးသမီး အဆိုများ ပါဝင်လာလေသည်။ ဆင်ရုပ်များမှာလည်း ရှေးက ဆေးရေးပန်းချီ ပိတ်ခြေထောက်မှ ရွှေချည်ထိုး၊ ဖန်စီ၊ မှန်စီ၊ ကတ္တီပါခြေထောက်၊ ကျောအုပ်၊ ထိပ်အုပ်တို့ဖြင့် ရှေးက အဖိုးတစ်သိန်းထိုက်သော တန်ဆာတို့ဖြင့် ဆင်ယင်ထားသော ပကတိဆင်များနှင့် မခြားတော့ပေ။
သုံးအိမ်တန်းရွာ၊ သင်္ဃန်းဒေါင့်
သုံးအိမ်တန်းရွာ၊ သင်္ဃန်းဒေါင့်
ကျောက်ဆည်ဆင်ပွဲ
ထိန်းသိမ်း စဉ်လာ
ဤသို့ဖြင့် ”ဆင်လှူပွဲတော်’ ကျင်းပရခြင်းအနှစ်သာရကို လူတိုင်း သဘောပေါက်ကြလေလျှင် မြန်မာနိုင်ငံ အရပ်ရပ်မှ သာမက နိုင်ငံခြား တိုင်းပြည်များကပါ စိတ်ပါဝင်စား လာရောက်ကြည့်ရှုလေ့လာခြင်း၊ ရုပ်ရှင်၊ ရုပ်သေများ ရိုက်ကူးခြင်း၊ ဆင်အဖွဲ့များကို မိမိတို့ မြို့ရွာများသို့ ဖိတ်ခေါ်၍ ကပြစေခြင်း၊ ရုပ်မြင်သံကြား၊ အစိုးရအသံလွင့်ဌာနမှလည်း ပြသ အကူအညီပေးခြင်းတို့ကြောင့် ကမ္ဘာအထိ ပျံ့နှံ့ ကျော်ကြားသော ကျောက်ဆည် ဆင်လှူပွဲတော်ဖြစ်ပါတော့သတည်း။ ။
ရာဝဏ
ရာဝဏ (रावण၊ இராவணன்၊ ) သည် ရာမာယဏဇာတ်တွင် အဓိကဇာတ်ကောင်အဖြစ် ပါဝင်သည်။ ဦးခေါင်းဆယ်လုံးရှိသော ဘီလူးဖြစ်၍ ဒဿဂီရိ (ဒဿ − ဆယ်ခု၊ ဂီရိ − ခေါင်း) ဟူ၍လည်း လူသိများသည်။ လင်္က(ယခု သီရိလင်္ကာ) ပြည်၏မင်း ဖြစ်၏။ ဟင်ဒီဂန္ထဝင်စာပေတို့တွင် ညီမဖြစ်သူ သုပန္နခ၏ နှာခေါင်းကို ဖြတ်သည့်အတွက် ရာမနှင့် လက္ခဏတို့အား လက်စားချေရန် သီတာအား ဖမ်းခေါ်သူအဖြစ် ပုံဖော်ထားသည်။
ငယ်ဘဝ
သူတော်စင် ဝိဇ္ဇာယာဝနှင့် အသုရာမင်းသမီး ကက္ကုသိတို့မှ မွေးသည်။ ကက္ကုသိအား ဖခင်က ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အာဏာအရှိဆုံးသူကို ရွေးစေလိုသော်လည်း ကက္ကုသိက ကလေးတယောက်အဖေ ဝိဇ္ဇာယာဝကို ရွေးခဲ့သည်။
ရာဝဏ၏ မွေးချင်းညီအစ်ကိုတို့မှာ ဝိပ္ဗိသန၊ ကုမ္ဗကာန၊ အရိယဝဏတို့ ဖြစ်သည်။ အငယ်ဆုံးညီမမှာ မိနဿျှိ မည်၏။
ငယ်စဉ်ကပင် သဘောထားပြင်းပြီး ကြိုးစားသော စာသင်သားဖြစ်သည်။ ဖခင်၏ သင်ကြားမှုအောက်တွင် ဝေဒ ၄ စောင်၊ ပဏ္ဍိတကျမ်း ၆ စောင်နှင့် သျှတအမျိုးမျိုးကို တတ်မြောက်သည်။
စောင်းတီးလည်း ကျွမ်းသည်။ အဘိုး သုမလိကလည်း အသုရာပြည်မှ ပညာတို့ကို သင်ပေးသည်။
ဒဿဂီရိ ဖြစ်လာပုံ
ရာဝဏက ထာဝရရှင်သန်ခွင့် တောင်းသည်။ ဗြဟ္မဏက ထိုအခွင့်ကို မပေးဘဲ ထိုအခွင့်ရနိုင်မည့် နတ်ဆေးရည်ကို ပေးသည်။ ချက်ကြိုးတွင်သွင်းက မသေသောအခွင့်ကို ရမည်ဖြစ်သည်။
အိမ်ထောင်ဘက်
ရာဝဏကို မိန်းမလေ့သူအဖြစ် လူသိများသော်လည်း သူ၏ တဦးတည်းသော မိဖုရားမှာ မာယာသူရနှင့် နတ်ပျိုတော် ဟီမ တို့သမီး မန္ဓုဒါရီ ဖြစ်သည်။ မန္ဓုဒါရီ၏ ဉာဏ်ပညာ ပြည့်စုံမှုနှင့် ပျိုမြစ်နုရွယ်ခြင်းက ကျော်ကြားသော်လည်း သီတာကိုမူ မယှဉ်နိုင်ခဲ့။
မန္ဓုဒါရီအပြင် ဓညမာလိနိနှင့် အခြားဇနီးတယောက်လည်း ရှိသေးသည်။ ထိုဇနီးသုံးယောက်မှ သား ၇ ယောက် ရသည်။​​ အလေ့သားသမီးများစွာရှိသည်
အကလ
အကလ
ကိုးကား
အကလ
ဝင်ရိုးစွန်းစက်ဝိုင်း
ဝင်ရိုးစွန်းစက်ဝိုင်းသည် အာတိတ်စက်ဝိုင်း သို့မဟုတ် အန္တာတိတ်စက်ဝိုင်းကို ဆိုလိုသည်။ အာတိတ်စက်ဝိုင်းသည် မြောက်လတ္တီတွဒ် 66° 33′ 44″ ဖြစ်ပြီး အန္တာတိတ်စက်ဝိုင်းသည် တောင်လတ္တီတွဒ် 66° 33′ 44″ တွင် တည်ရှိသည်။
ဝင်ရိုးစွန်းစက်ဝိုင်းများနှင့် ဝင်ရိုးစွန်းများအကြား ဒေသကို အအေးပိုင်းဇုန်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ ထိုဒေသအတွင်း၌ ကာလတစ်ခုအတွင်း ၂၄ နာရီပတ်လုံး နေ့ဖြစ်နိုင်သကဲ့သို့ တစ်နေ့ပတ်လုံးလည်း ညအချိန် ဖြစ်နိုင်သည်။
၅၁ မိုင်ရွာ၊ မင်းတပ်မြို့နယ်
၅၁ မိုင်ရွာ(51Maing)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်ခရိုင်၊ မင်းတပ်မြို့နယ်၊ တွီဒိန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၈၀၁၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တွီဒိန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၅ ဦး၊ မ ၁၉၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၃ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းတပ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ချောင်းဖျားလေးရွာ၊ ကညင်ကောက်ကြီး
ချောင်းဖျားလေးရွာ၊ ကညင်ကောက်ကြီး
အလယ်တစ်ဝက်ဖွင့်အဝိုင်းသရ
အလယ်တစ်ဝက်ဖွင့်အဝိုင်းသရ (open-mid central rounded vowel) သည် အပြောဘာသာစကားအချို့တို့တွင် အသုံးပြုသည့် သရသံအမျိုးအစားတစ်ခုဖြစ်ဖြစ်၍ နိုင်ငံတကာသဒ္ဒဗေဒအက္ခရာတွင် ဤသရသံကို အဖြစ်ဖော်ပြထား၍ X-SAMPA စနစ်တွင်   သင်္ကေတဖြစ်သည်။ ဤသင်္ကေတသည် အပ်စီလွန်အက္ခရာကို ရှေ့နောက်ပြောင်းလဲပြီး အပိတ်ပုံစံဖြစ်ကာ ၁၉၉၃ တွင် ဤဇယားထဲသို့ ထည့်သွင်းခဲ့ကြသည်။ ယခင်က   အဖြစ် ဖလှယ်ရေးသားခဲ့ကြသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တစ်ဝက်ဖွင့်သရများ ကဏ္ဍ:အလယ်သရများ ကဏ္ဍ:အဝိုင်းသရများ