cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
အိုဇုန်းလွှာ
(၄) သာမို စဖီးယားအလွှာ
အခြားတဖက်တွင်လည်း ခရမ်းလွန် ရောင်ခြည်၏ အပူဒဏ်ကြောင့် ကမ္ဘာတဝှမ်းလုံးတွင် တနှစ်ထက်တနှစ် အပူချိန် မြင့်တက်လာသည်။ အပူချိန် မြင့်တက်မှုကြောင့် သစ်ပင်များ သေဆုံးကာ သစ်တော ပြုန်းတီးမှုများ ဖြစ်လာရပြန်ပါသည်။ ထိုအချိန်တွင် လူသားတို့က သစ်တောမျာကို ထပ်မံခုတ်ထွင်ပြန်ရာ သစ်တောများ ပိုမိုပြုန်း၊ အပူချိန်များ ပိုမိုတက်ဖြင့် သံသရာလည်လာခဲ့သည်။ ၁၉၈၇-တွင် မွန်ထရီရယ် စာချုပ်ကို အမေရိကန်အပါအဝင် နိုင်ငံ ၃၆-နိ်ုင်ငံက လက်မှတ်ထိုး၍ စီအက်ဖ်စီ ထုတ်လုပ်မှုကို လျှော့ချရန် သဘောတူခဲ့သည်။ ၁၉၉၅-တွင် အဆိုပါ စာချုပ်ကို လက်မှတ်ထိုးသောနိုင်ငံ တရာအထိ ရှိလာသည်။ ထို့ပြင် စီအက်ဖ်စီ ဓာတ်ငွေ့များအစား အိုဇုန်းလွှာကို အန္တရာယ်မပေးနိုင်သည့် အိပ်ချ်စီအက်ဖ်စီ (Hydro-chloroflurocarbon) များကို အစားထိုးအသုံးပြုရန် သဘောတူလာကြသည်။ ဤသို့ ကြိုးစားနေသည့်ကြားမှပင် ၂၀၀၁-ခုနှစ်တွင် အိုဇုန်းလွှာ အပေါက်ကြီးသည် စံချိန်တင်လောက်အောင် ကြီးထွားလာခဲ့သည်။ ၂၀၀၆-ခုနှစ်ရောက်သောအခါ အဆိုပါ အပေါက်ကြီးသည် နောက်ထပ်တကြိမ် စံချိန်တင်အောင် ကြီးထွားလာပြန်ရာ ဂရင်းလင်းကျွန်းမှ ဆိုက်ဘေးရီးယားအနောက်ပိုင်းအထိ ကယ်ပြန့်လာပါတော့သည်။ အိုဇုန်းလွှာပေါက်ခြင်းကို တဖက်တလမ်းမှ ကာကွယ်ပေးနိုင်သည်။ ကာကွယ်နည်းမှာ မိမိပတ်ဝန်းကျင်တွင် သစ်ပင်စိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
ညောင်မွန်းရွာ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်
ညောင်မွန်းရွာ (Nyaungmun)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်၊ လုံဟေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၀၇၉၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လုံဟေးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၉၃၂ ဦး၊ မ ၃၁၁၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၀၅၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟိုပုံးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မိန်းပြည်နယ်
မိန်းပြည်နယ်သည် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် ဖွဲ့စည်းပါဝင်သော ပြည်နယ်တစ်ခုဖြစ်၍ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၏ အရှေ့မြောက်ဘက် အစွန်ဆုံးတွင် တည်ရှိသည်။ မိန်းပြည်နယ်သည် ကနေဒါနိုင်ငံတွင် ပါဝင်သော ကွီဗက်နှင့် နယူးဗရန်းဇွစ်ပြည်နယ်၂ ခု အကြား သပ်နှက်သွင်းထားဘိသကဲ့သို့ ဟိုက်၍ ဝင်သွားသည်။ မိန်းပြည်နယ်၏ တောင်ဘက်တွင် နယူးဟမ်ရှိုင်းယားပြည်နယ်တည်ရှိကာ တောင်ဘက်နှင့် အရှေ့တောင်ဘက်တွင်ကား အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာနှင့် ဆက်စပ်နေသော မိန်းပင်လယ်ကွေ့ရှိသည်။ မိန်းပြည်နယ်တွင် ဆိပ်ကမ်းကောင်းများရှိသည်။ သို့သော် ကမ်းရိုးတန်းသည် ညီညာခြင်းမရှိဘဲ အကွေ့အကောက် အဝင်အထွက်များကာ ကျွန်းကလေး အမြောက်အမြားလည်း ရှိသည်။ ထိုကြောင့်ပင် တစ်မျိုးကြည့်၍ ကောင်းသည့်အပြင် ကမ်းရိုးတန်း အတွင်းဘက်တွင် စိမ်းလန်းစိုပြည်သော တောတောင်၊ နက်ရှိုင်းသော ချိုင့်ဝှမ်းများ၊ အင်းအိုင် စိမ့်စမ်းများပေါများ၍ သာယာသောကြောင့် မိန်းပြည်နယ်ကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ကစားကွင်းဟုပင် ခေါ်စမှတ်ပြုကြသည်။
နှစ်စဉ် မိန်းပြည်နယ်သို့ လည်ပတ်ကြသည်။ မိန်းပြည်နယ်၏အကျယ်အဝန်းမှာ ၃၅,၃၈၅ စတုရန်းမိုင် ဖြစ်၏။ အကျယ်ဆုံး အနံမှာ မိုင် ၂၁ဝ၊ အရှည်ဆုံး အလျားကား မိုင် ၃၂ဝ ရှိ၍ ကမ်းရိုးတန်း မိုင် ၂,၄ဝဝ ရှည်လျားသည်။ မိန်းပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ အော်ဂပ်စတာဖြစ်၍ အခြားမြို့ကြီးတို့မှာ လူဝစ်စတန်၊ ဩဗန်း စသည်တို့ဖြစ်၏။ မိန်းပြည်နယ်ကို သဘာဝ အပိုင်းအခြားအားဖြင့် အက်ပလက်ချီယန် ကုန်းပြင်မြင့်ဒေသနှင့် ကမ်းရိုးတန်း ဒေသဟူ၍ ၂ ပိုင်းခွဲနိုင်သည်။ တောင်တန်းများသည် အနောက်မြောက်ဘက်တွင်ရှိ၍ အမြင့်ဆုံး တောင်ထွတ်ဖြစ်သော ကတာဒင်တောင်သည် ပေ ၅,၃၅ဝမျှမြင့်၍ မိန်းပြည်နယ်၏ အလယ်ဗဟိုလောက်တွင် တည်ရှိသည်။ မိန်းပြည်နယ်တွင် အိုင်ပေါင်း ၁,၆၂ဝ မျှ ရှိသည့်အနက် အကြီးဆုံးအိုင်ဖြစ်သော မုစဟက်သည် ၃၅ မိုင် ရှည်လျား၍၊ အနံ ၂ မိုင်မှ ၁ဝ မိုင်အထိ ရှိသည်။ မိန်းပြည်နယ်တွင် ထင်ရှားသည့် မြစ်ချောင်း တို့ကား ကင်နီဗက်၊ ပီနော့ဗစကော့၊ အန်ဒရပ်စကော့ဂင်၊ စိန်ကရွားတို့ဖြစ်၍ လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထုတ်ယူရေးအတွက် ရေအားပေးနိုင်စွမ်းရှိသည့် မြစ်များဖြစ်၏။ မိန်းပြည်နယ်၏ ရာသီဥတုသည် ဆောင်းတာရှည်၍ အေးမြလုသည်။ နှင်းများစွာ ကျသည်။ တစ်နေရာနှင့် တစ်နေရာ မိုးအရွာ ညီသောကြောင့် မိုးခေါင်ခြင်း၊ ပြင်းထန်သော မိုးသက်မုန်တိုင်းကျခြင်းတို့ ဖြစ်ခဲ့၏။
မွန်ဒေသလုံးဆိုင်ရာ ဒီမိုကရေစီပါတီ
မွန်ဒေသလုံးဆိုင်ရာ ဒီမိုကရေစီပါတီ (All Mon Region Democracy Party၊ အတိုကောက် AMRDP) သည် မြန်မာနိုင်ငံ မွန်ပြည်နယ် မော်လမြိုင်မြို့အခြေစိုက် နိုင်ငံရေးပါတီ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀ ရွေးကောက်ပွဲတွင် မွန်ဒေသလုံးဆိုင်ရာ ဒီမိုကရေစီပါတီသည် မဲဆန္ဒနယ် ၃၄နေရာ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး ပြည်သူ့လွှတ်တော် အမတ်နေရာ ၃ နေရာ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော် အမတ်နေရာ ၄ နေရာနှင့် ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် အမတ်နေရာ ၉ နေရာ အနိုင်ရခဲ့သည်။
၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ကိုယ်စားလှယ် ၃၅ နေရာ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် တစ်နေရာသာ အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ နိုင်ငံရေးပါတီဟောင်းများ
ကုန်တန်း (ရခိုင်)ရွာ
ကုန်တန်း (ရခိုင်)ရွာ
တော်ကွဲရွာ၊ တော်ကွဲ
တော်ကွဲရွာ၊ တော်ကွဲ
သပြေကုန်းရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်
သပြေကုန်းရွာ (Thapyaykone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်၊ သူဌေးကြီးရွာသစ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၉၂၅၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သူဌေးကြီးရွာသစ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၆၅ ဦး၊ မ ၂၂၁၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၂၈၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နော့ဂူ (လီဆူး)ရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်
နော့ဂူ (လီဆူး)ရွာ(Nawtgu(Lisuu))သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်၊ ဝေါ့ချုံ့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၈၅၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝေါ့ချုံ့ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၉၇၆ ဦး၊ မ ၂၇၅၅ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၅၇၃၁ ဦး နေထိုင်သည်။
ပလိပ်ရောဂါ
ပလိပ်ရောဂါသည် ယာဆင်နီယာ ပက်စ်တစ် (Yersinia pestis) ခေါ်သည့် ဘက်တီးရီးယား ကြောင့် ဖြစ်ပွားသော ကြောက်မက်ဖွယ် ကူးစက်ရောဂါ ဖြစ်သည်။ ပြင်သစ်−ဆွစ်လူမျိုး ဘက်တီးရီးယား ပညာရှင် အလက်ဇန္ဒား ယာဆင် (Alexendre Yersin)က အဆိုပါ ပိုးကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ရောဂါပိုးကို ကြွက်များက အဓိကသယ်ဆောင်ပြီး ကြွက်သန်း(လှေး) များမှတဆင့် ပြန့်ပွားသည်။  ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် လူအသေအပျောက်အများဆုံးရောဂါအဖြစ်အမည်ဆိုးဖြင့် ကျော်ကြားသည်။ ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့က  ကပ်ရောဂါအသွင်ကျရောက်တတ်သောကြောင့် အဓိကစောင့်ကြည့်ရမည့်ရောဂါအဖြစ် ၂၀၀၇ခုနှစ်၊ ဇွန်လအထိ သတ်မှတ်ထားသည်။
အမည်
အင်္ဂလိပ်ဘာသာ Plague ဟူသော စကားလုံးကို မြန်မာအမည်အဖြစ် မွေးစားထားသည်။
ရောဂါဖြစ်ပွားပုံနှင့် ကူးစက်ပုံ
Y. pestis ဘက်တီးရီးယားရောဂါပိုး ကူးစက်ခံထားရခြင်းမရှိသေးတဲ့ တစ်ဦးချင်းစီကို အောက်ပါနည်းလမ်းများမှ တစ်ခုခုဖြင့် Y. pestis ဘက်တီးရီးယားရောဂါပိုး ကူးစက်ခြင်းဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
ခန္ဓာကိုယ် အရည်များမှတဆင့် ကူးစက်ခြင်း - အခြားသူတစ်ဦးအပေါ်ချောင်းဆိုးခြင်း(သို့မဟုတ်)နှာချေခြင်း ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာတိုက်ရိုက် ထိစပ်ခြင်းမှ ကူးစက်ခြင်း - ရောဂါရှိသူနှင့် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အပါအဝင် ထိတွေ့ ဆက်ဆံခြင်း သွယ်ဝိုက် ထိစပ်ခြင်းမှ ကူးစက်ခြင်း - များသောအားဖြင့် မြေကြီး (သို့မဟုတ်) ပိုးရှိသော ညစ်ညမ်းမျက်နှာပြင်ကိုထိသဖြင့် လေထဲမှ တဆင့် ကူးစက်ခြင်း - ထိုပိုးမွှားများ လေထုထဲတွင် ကြာရှည်စွာရှိနေနိုင်လျှင် ပါးစပ် ထဲမှ တဆင့် ကူးစက်ခြင်း - များသောအားဖြင့်ပိုးပါသော အစားအစာ(သို့မဟုတ်) ရေရင်းမြစ်များမှ ပိုးမွှားများမှတဆင့် ကူးစက်ခြင်း - အင်းဆက်ပိုးမွှားများ သို့မဟုတ် အခြားတိရစ္ဆာန်များကသယ်ဆောင်။
ဂျာမန်စာပေ
အင်ဒိုယူရိုပီယန် ဘာသာမျိုးရင်း (ဝါ) အာရိယန် ဘာသာ မျိုးရင်းမှ ပေါက်ပွားခဲ့သော ဂျာမန်ဘာသာစာပေတွင် 'ဟစ်လ ဒဗရန်း' လင်္ကာကြီးခေတ်မှစ၍ အဆင့်ဆင့် တိုးတက်လာပုံကို ဤအကြောင်းရပ်၌ ဖော်ပြထားသည်။ လူသာ၊ ဂါတာ၊ ရှီးလား၊ လုဒဗစ် စသော ပုဂ္ဂိုလ်များမှာ ဂျာမန်စာပေသမိုင်း တွင် ထင်ရှားသူများ ဖြစ်ပေသည်။
ဘာသာစကားရပ် ပညာအလိုအားဖြင့် ဂျာမန်ဘာသာသည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာ၊ စကန်ဒီနေဗေးယန်းဘာသာ၊ ဂရိဘာသာ၊ အိုင်ရေးနီယန်ဘာသာ၊ သက္ကဋဘာသာ စသည်တို့၏ အရင်းခံ ဖြစ်သော အင်ဒိုယူရိုပီယန် ဘာသာမျိုးရင်းတွင် အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ အချို့ဘာသာ စကားရပ်ပညာရှင်တို့က အင်ဒိုယူရို ပီယန် ဘာသာမျိုးရင်းကိုပင် အာရိယန်ဘာသာမျိုးရင်းဟု ယနေ့ တိုင် ခေါ်ဆိုလျက် ရှိကြသည်။ ထိုဘာသာမျိုးရင်းမှခွဲလာသော ရှေးဟောင်းဂျာမန်ဘာသာကို လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂ဝဝဝ ခန့်က စကန်ဒီနေးဗီးယား တောင်ပိုင်းနှင့် ဒိန်းမတ်နယ်တို့တွင် ပြောဆိုကြသည်။ ထို့နောက်၌ကား ယင်းရှေးဟောင်း ဂျာမန် ဘာသာသည် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားပြန်ရာ အထက်ပိုင်း ဂျာမန် ဘာသာနှင့် အောက်ပိုင်း ဂျာမန်ဘာသာဟူ၍ ဖြစ်လာပြန်သည်။ အထက်ပိုင်း ဂျာမန်ဘာသာကို ဂျာမနီအလယ်ပိုင်းနှင့် တောင် ပိုင်း ကုန်းမြင့်ဒေသများ၌ ပြောဆိုကြသည်။ အောက်ပိုင်းဂျာမန် ဘာသာကိုမူ ဂျာမနီမြောက်ပိုင်း အနိမ့်ဒေသများ၌ ပြောဆိုကြ သည်။ ယခုခေတ် ဂျာမနီနိုင်ငံ အနှံ့အပြား၌ အထက်ပိုင်း ဂျာမန်ဘာသာလျှင် လွှမ်းမိုး၍ နေလေသည်။
လူမျိုးတစ်မျိုး၏ စာပေကို မူလမှစ၍ စစ်ဆေးသုံးသပ် ကြည့်လျှင် မူလတွင် ပါးစပ်မှ ရွတ်ဖတ်သီဆိုသော ရာဇဝင် သမိုင်း မော်ကွန်းတို့မှ အစပြုသည်ကို တွေ့ကြရသည်။ ဤ ဓမ္မတာအတိုင်း ခရစ်ယာန် အယူဝါဒထွန်ကားလာသော ရှား လမိန်း ဧကရာဇ်ဘုရင်လက်ထက်မတိုင်မီ ဂျာမနစ်(ဝါ)ဂျာမန် နွယ်လူမျိုးစုတို့၏ စာပေမှာ နှုတ်ဖြင့် သီဆိုသော စာပေ ဖြစ် သည်။ ယင်းတို့ သီဆိုကြသော သမိုင်း၊ လင်္ကာ၊ မော်ကွန်း စသည်တို့မှာ နတ်များ၊ အာဇာနည်ပုဂ္ဂိုလ်များက ဘီလူး ကုမ္ဘဏ်၊ ရက္ခိုက်တို့ကို မည်သို့ နှိမ်နင်းကြောင်းကို ဖွဲ့နွဲ့၏။ ဤသို့နှုတ်ဖြင့်သီဆိုကြသော လင်္ကာမော်ကွန်းတို့သည် သားစဉ် မြေးဆက်အထိ ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့ရာ အက္ခရာဖြင့် ရေးသား သောခေတ်ရောက်သော် ရေးသော စာပေအနေဖြင့် ထွန်းကား ၍ လာပြန်သည်။ ယင်းကဲ့သို့ နှုတ်ဖြင့် သီဆိုခဲ့သည်ကို စာဖြင့် မှတ်တမ်းတင်သော သာဓကတစ်ရပ်မှာ ခရစ်နှစ် ၈ဝဝ လောက် က ရေးသားသည်ဟု ယူဆရသည့် 'ဟစ်လဒဗရန်း' လင်္ကာကြီး ဖြစ်သည်။ ထိုလင်္ကာတွင် သားအဖနှစ်ဦးတို့ စစ်ထိုး၍ ကြေကွဲ ဖွယ် ဖြစ်ရသည်ကို ဖွဲ့နွဲ့ထား၏။
အက္ခရာပေါ်ပြီဟု ယူဆရသော ခရစ် ၇၅ဝ ခုနှစ်မှသည် ၁ဝ၅ဝ ပြည့်နှစ်အထိ ခေတ်မှာ ရှေးဟောင်းအထက်ပိုင်း ဂျာမန် စာပေခေတ်ဖြစ်လေသည်။ ထိုခေတ်အတွင်းတွင် ဘာသာရေး ဆိုင်ရာ စာပေများ ထွန်းကားခဲ့သည်။ နှိုင်းယှဉ်ပြရသော် မြန်မာ စာပေသမိုင်းတွင် ဘုရားဟောသုတ္တန်ဒေသနာတို့ကို ပါဠိမှ မြန်မာသို့ အနက်ပြန်၍ ပျို့အစောင်စောင် ဖွဲ့ဆိုသီကုံးကြသကဲ့ သို့ ဖြစ်သည်။ ထိုခေတ်၌ သမ္မာကျမ်းစာတို့ကို လက်တင် ဘာသာမှ ဂျာမန်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုကြသည်။ ခရစ် ၈၃ဝ ပြည့် နှစ်တွင် ဓမ္မသတ်ကျမ်းကို အလင်္ကာဖြင့် သီကုံးရေးဖွဲ့သည်။
ခရစ် ၁၁ဝဝ နှင့် ၁၂ဝဝ ခုနှစ်အတွင်းတွင် ဂျာမန်သူရဲ ကောင်းတို့ ထွန်းကား၍၊ တန်ခိုးအရှိန်အဝါကြီးလာကြသည်။ ထိုသူရဲကောင်းတို့သည် ကရူးဆိတ်ခေါ် အယူဝါဒနှင့် စပ်လျဉ်းသော စစ်ပွဲများ ဖြစ်ပေါ်လာသောအခါ ဒေသအနှံ့အပြားသို့ ရောက်ပေါက်လာကြသည်။ ဤသို့ မိမိနိုင်ငံ၏ အပြင်ဘက်၌ ရှိသော အခြားနိုင်ငံသူရဲကောင်းများနှင့် တွေ့ဆုံ၍ နှီးနှောခွင့် ရလေသော် ဂျာမန်သူရဲကောင်းတို့သည် ပြင်သစ်၊ ရောမ၊ ဂရိ စာပေ အရသာတို့ကို မိမိနိုင်ငံတွင်း၌ ဖြန့်ချလာကြသည်။
ထိုကြောင့် ထရိုဂျန်စစ်ပွဲအကြောင်း၊ အယ်လက်ဇန္နားဘုရင်၏ စွန့်စားခြင်းအကြောင်း၊ အီးနီးယပ်၏ ခရီးလှည့်ခြင်းအကြောင်း စသည်တို့သည် ဂျာမန်စာပေ၌လည်း တွေ့ရှိလာရသည်။ အထူးသဖြင့် ထိုခေတ်က ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် အလင်္ကာနည်းသစ် တစ်ခုသည် ခေတ်စားခဲ့သည်။ ထိုအလင်္ကာနည်းသစ်သည် ဩကာသလောကအဝန်းနှင့် အချစ်ကို ဦးစားပြုကာ ဖွဲ့နွဲ့သော သဘော ရှိသည်။ ဤသည်ကို အတုယူ၍ ဂျာမန်စာပေ လောကတွင် အချစ်ကို ဖွဲ့နွဲ့သော မှာတမ်းရတုမျိုး ထွန်းကား လာခဲ့သည်။
ခရစ် ၁၈၈ဝ ပြည့်နှစ်တဝိုက်၌ ကျွန်ုပ်တို့၏ နန်းတွင်းဇာတ် တော်ကြီးများကဲ့သို့သော နန်းတွင်းအက်ပစ်ကဗျာများ ထွန်းကား လာပြန်လေသည်။ ဤခေတ်၌လည်း ပြင်သစ်စာပေ အရှိန်ဩဇာ သည် လွှမ်းမိုးလျက်ပင် ရှိခဲ့သည်။ ထိုနန်းတွင်းကဗျာတို့တွင် သူရဲကောင်းတို့ မြင်းစီးချင်းစစ်ထိုးသည့်ပွဲများအကြောင်း၊ အချစ် အကြောင်း၊ မှော်ဝိဇ္ဇာအကြောင်း စသည်တို့ကို ဖွဲ့နွဲ့ကြသည်။ ဂျာမန်စာပေတွင် ထင်ရှားခဲ့သည့်ဆီးဖရစ်သူရဲကောင်းအကြောင်း ကဗျာတို့မှာလည်း ခရစ် ၁၂ဝဝ ပြည့်နှစ် လောက်တွင် ခေတ် စားခဲ့သည်။
ဤခေတ်တွင် မှာတမ်းစပ်ဆိုနည်းများ တိုးတက်လာလေ သည်။ စည်းကမ်းလည်း ကြီးလာသည်။ မှာတမ်းနှင့် နန်းတွင်း ဇာတ်တော်များ ပေါ်ပေါက်နေသည့်အထဲဝယ် သာမန်အရပ်သူ အရပ်သားတို့၏ ရှေးရိုးသီချင်းများသည်လည်း တွင်ကျယ်လျက် ရှိပေသည်။
ခရစ်ယာန် သာသနာ့ အရေးတော်ပုံကြီးကို ဂျာမနီနိုင်ငံ၌ မာတင်လူသာက စတင်လုပ်ဆောင်သောအခါ သမ္မာကျမ်းစာကို မာတင်လူသာ ကိုယ်တိုင်ပင် ဂျာမန်ဘာသာပြန်ဆိုသည်။ သူ့ လက်ထက် မတိုင်မီက ဂျာမန်စာပေမှာ ဘာသန္တရအားဖြင့် အမျိုးမျိုး ကွဲပြားခြားနားနေခဲ့ရာ သမ္မာကျမ်းစာကို ဘာသာ ပြန်ပြီးသည့်နောက်၌ကား ဂျာမန်စာပေသည် မူတစ်မျိုးတည်း ဖြစ် လာသည်။ ဆိုလိုရင်းကား ဂျာမန်စကား၌ ဒေသန္တရမူ အမျိုးမျိုး ကွဲပြားခြားနားရာမှ မာတင်လူသာ၏ သမ္မာကျမ်းစာ ကြောင့် ဂျာမန်ဘာသာစကားရပ် အမျိုးမျိုးတို့သည် တစ်မျိုး တည်း ဖြစ်လာသော ဟူ၏။
ယခုဖော်ပြခဲ့သောခေတ်ကို အလယ်ခေတ်ဟု ခြုံ၍ခေါ်၏။ အလယ်ခေတ်၏ နောက်ပိုင်း၌ နှစ်သုံးဆယ်စစ်ပွဲကြီးသည် ဥရောပတစ်တိုက်လုံးကို တုန်လှုပ်ချောက်ချားစေခဲ့ရာ ဂျာမနီ နိုင်ငံသည် များစွာ ပျက်စီးခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် ထိုပျက်စီးမှုများ အကြားမှ ဂျာမန်တို့၏ အလယ်ခေတ်ဝတ္ထုများ ပေါ်ပေါက် လာသည်။ ထိုခေတ်၏ ကြေးမုံပြင်နှင့်တူသော ဂရင်မဲရှောဆင် (ခရစ် ၁၆၂၅-၇၆) ရေးခဲ့သော 'ဆင်ပလစ္စစ္ဆိမပ်'ဝတ္ထုမှာ နှစ် သုံးဆယ်စစ်ပွဲကြီး၏ အဖျက်သဘောကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ ထိုဝတ္ထုကြီးပေါ်ပေါက်ပြီး များမကြာမီတွင် အင်္ဂလန်ပြည်၌ ယင်းနှင့်အလားတူ 'ရော်ဘင်ဆန်ကရူးဆိုး'ဝတ္ထု ပေါ်ပေါက်လာ သည်။
အလယ်ခေတ်၏ နောက်ပိုင်းမှာကား ဂျာမန်စာပေ၏ ရီနေဆွန်းခေါ် ဉာဏ်သစ် အရေးတော်ပုံခေတ် ဖြစ်လေသည်။ ၁၈ ရာစုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်ကဗျာဆရာ မီလတန်၏ 'ဆုံးခဲ့ ပေါ့ ပြည်နတ်ရွာ'ဟူသောကဗျာကို အတုယူ၍ 'မက်ဆီအတ်' ခေါ် ကဗျာကို ကလော့စတော့ (ခရစ်၁၇၂၄-၁၈ဝ၃)က ရေးခဲ့သည်။ ဤကဗျာ၏ အရေးပါပုံကား ဂျာမန်စာပေတွင် ပြင်သစ်နှင့် လက်တင်စာပေတို့၏ ဩဇာကို တွန်းလှန် ပယ်ဖျက်သည့်သဘောပါသည့်အတွက် ဖြစ်သည်။ ကလော့စတော့သည် ခေတ်သစ်ဂျာမန်စာပေကို ပထမဦးစွာ ပြုစုခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် ဂျာမန်စာပေ၌ ခေတ်နှင့်မညီသော စာပေနည်းနိဿယတို့ကို ခေါင်းဆောင်ပြုကာ တော်လှန်သူကား ယိုဟန်းဟာဒါ(ခရစ် ၁၇၄၄-၁၈ဝ၃) ဖြစ်သည်။ ဟာဒါ၏ စာပေမှာ လူ့သမိုင်းဖြစ်စဉ် သင်္ခါရကို သုံးလိုသော သဘောပါ သည် ဖြစ်ရကား၊ ထိုခေတ်လူငယ်အများ၏ စိတ်နှလုံးကို သိမ်းကျုံးဆွဲဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ဟာဒါးအား ဆရာအမှတ်ဖြင့် ဆည်းကပ်သူမှာ ကမ္ဘာကျော် 'ဖော့'လင်္ကာကြီးကို ရေးသူ ယိုဟန်းဂါတာ (ခရစ် ၁၇၄၉-၁၈၃၂) ဖြစ်သည်။
ဂါတာ၏ သူငယ်ချင်းဖြစ်သူမှာ ပြဇာတ်ဆရာ ယိုဟန်းဖရီးဒရစ်ရှီးလား (ခရစ် ၁၇၅၉-၉၃) ဖြစ်သည်။
သူတို့နှစ်ဦးနှင့်ဟာဒါသည် ဂျာမန်စာပေ၌ ပြင်သစ်ဩဇာ လွှမ်းမိုးခြင်းအား တော်လှန်သော ခေတ်တစ်ခေတ်ကို ထူထောင်ခဲ့ကြလေသည်။ ခရစ်၁၈ဝဝပြည့်နှစ်မှလွန်လေသော် ဂျာမန်စာပေခေတ်မှာစိတ်ကူးယဉ်ခေတ်ဖြစ်လေသည်။ ထိုစိတ်ကူးယဉ်ခေတတ် အတွင်း၌ ဂရင်းညီနောင်တို့၏ ဒဏ္ဍာရီများ ထွန်းကားလာ သည်။
ထိုခေတ်ထဲတွင် ရှူးဗတ်၊ ရှူးမန်း၊ မင်ဒယ်ဇုန်၊ ဗရမ်း၊ ဝုနှင့် စထရောက်တည်းဟူသော ဂီတအနုပညာရှင်များ၏ တေးဂီတတို့မှာ အထက်ဖော်ပြပါ စိတ်ကူး ယဉ်ကဗျာများကို မှီ၍ စပ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ထိုခေတ်အတွင်း၌ ကမ္ဘာကျော် ဗတ်ဂနာ၊ ရှိုပင်ဟော စသော ဂီတဆရာများအပြင်၊ နာဇီခေါ် နတ်ဆီဝါဒ၏ ရှေ့ဆောင်ရှေ့ပြေးဖြစ်သူ နီးချယ်တို့ လည်း ထွန်းကားလာခဲ့သည်။
၁၉ ရာစုနှစ်၏ အလယ်ပိုင်းခေတ်တွင် နိုင်ငံရေး လှုပ်ရှားမှု များ ရှိခဲ့သည်။ နိုင်ငံရေးအရ တော်လှန်ရေးများ ပေါ်ပေါက် နေစဉ် ထိုတော်လှန်ရေးတို့သည် စာပေ၌လာ၍ အရောင်ဟပ် လေသည်။ ထိုအခါ စာပေသမားတို့သည် သတင်းစာ၊ ဆောင်း ပါး၊ ဝတ္ထု အစရှိသည်တို့၌ စိုးမိုးသူတို့ကို ဝေဖန်ကြသည်။ ယင်းတို့အထဲတွင် ဟိုင်းနရစ်ဟိုင်းန (ခရစ် ၁၇၉၇-၁၈၅၆) သည် ရတုဆန်သော လစ်ရစ်ကဗျာများ၌ သူ၏ပြင်းပြသော နိုင်ငံရေးဝါဒစွဲတို့ကို ထည့်သွင်းစပ်ဆိုသည်။ ဟိုင်းနယ် နှောင်း ခေတ်ကို အတော်အတန် လွှမ်းမိုးနိုင်ခဲ့လေသည်။
၁၉ ရာစုနှစ်အတွင်း၌ ပေါ်ပေါက်လာသော ဂျာမန်သတ္ထုနှင့် ပြဇာတ်တို့သည် ဖြေဖျော်မှုကို အရေးထားသည်ထက် လူ့စရိုက် နှင့် လူ့ဘောင်အဖွဲ့အစည်းတို့မှ ပေါ်ပေါက်လာသော ပြဿနာ ရပ်တို့ကို ပိုမို၍ အရေးထားကြလေသည်။ ရာဇဝင်ဝတ္ထုဟု ခေါ်လေ့ရှိသော လူ့သမိုင်းနှင့်ဆိုင်သည့် ဝတ္ထုများလည်း ထွန်း ကားခဲ့သည်။ ထို့အပြင်ဝတ္ထုများတွင် ယထာဘူတပညာသဘော တို့ကို သွတ်သွင်းလာကြသည်။ ပြဇာတ်တို့တွင် ဘဝဒုက္ခသစ္စာ နှင့် ထိုဒုက္ခမှ လွတ်မြောက်စေရန် ဖြေရှင်းဖို့ရာ ပြဿနာများ ကို ဖော်ပြကြလေသည်။
ပထမကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် စစ်ဒဏ်ကြောင့် ပျက်စီးနေသော ဂျာမနီ၏သဘာဝကိုအဘက်ဘက်မှနေ၍ သရုပ်ဖော်ပြုကြသည်။ ဇနုပ္ပတ္တိခေါ် ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်တို့၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိကို ရေးသားရာ၌ ကမ္ဘာကျော်ခဲ့သော အေမီးလုဗစ်သည်လည်း ထိုခေတ်၏ စာပေခေါင်းဆောင်ကြီးတစ်ဦးပင် ဖြစ်လေသည်။ ထို့ပြင် ခေတ် ဝတ္ထုလောက၌လည်း တောမတ်မန်းသည် လောကသဘာဝ၊ လူ့သဘာဝအဖွဲ့အနွဲ့တို့၌ ကောင်းသည်ဟု ထင်ရှားကျော်စော ခဲ့လေသည်။
ထို့နောက် စာပေလောကကို ပါတီရေးဝါဒများ တဖြည်း ဖြည်း လွှမ်းမိုးခဲ့လေသည်။ ဂျာမနီနိုင်ငံတွင် အမျိုးသားဆိုရှယ် လစ်ပါတီ(နတ်ဆီ) တန်ခိုးတက်လာရာ သူတို့ပါတီ၏ ဝါဒနှင့် ကိုက်ညီသော စာရေးဆရာများကိုသာ မြှောက်စား၍ သူတို့ဝါဒ နှင့် ဆန့်ကျင်သူများအား တရားမဲ့နှိမ်လျက် ရှိလေရာ အထူး သဖြင့် ယဟူဒီလူမျိုး စာရေးဆရာများနှင့် နိုင်ငံရေးမျှတမှုကို လိုလားသော လက်ဝဲစာရေးဆရာကြီးများသည် အခြားနိုင်ငံသို့ တိမ်းရှောင်၍ နေကြရလေသည်။ ဂျာမန်ဝတ္ထုရေးဆရာကြီး နာမည်ကျော် တောမတ်မန်းမူကား ဂျာမနီနိုင်ငံကိုပင် စိတ်နာ ကာ ဂျာမနီနိုင်ငံမှ ထွက်ခွာ၍ ဂျာမန်နိုင်ငံသားအဖြစ်မှ စွန့် လွှတ်ပြီးလျှင် အမေရိကန်နိုင်ငံသားအဖြစ် ခံယူလိုက်လေသည်။ ယခုအခါ ကာလီဖိုးနီးယားနယ်တွင် နေထိုင်၍ အမေရိကန် စာရေးဆရာအဖြစ် စာပေများ ရေးသားလျက်ရှိသည်။
အုန်းတောရွာ၊ ရှမ်းကွင်း
အုန်းတောရွာ၊ ရှမ်းကွင်း
ရွာသစ်ရွာ၊ ဆတ်ကွင်း
ရွာသစ်ရွာ၊ ဆတ်ကွင်း
မြို (ခေါ်) ခမီ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအဖွဲ့
ပြည်တော်သာရပ်ကွက်၊ စာတိုက် လမ်း၊ အိမ်အမှတ်(၂၀၂)၊ ရခိုပြည်နယ်၊ ကျောက်တော်မြို့နယ်။
ဝါးနက်တောရွာ၊ ဝါးနက်တော
ဝါးနက်တောရွာ၊ ဝါးနက်တော
ထွန်းရဝေရွာသစ်ရွာ
ထွန်းရဝေရွာသစ်ရွာ
ကျူမတ်မုံရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
ကျူမတ်မုံရွာ (Kyumatmon)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်၊ ယန်းနန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၄၈၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ယန်းနန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၆၁ ဦး၊ မ ၁၀၂၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၈၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပြည့်ဖြိုးမြဲစွမ်းအင်
ပြည့်ဖြိုးမြဲ စွမ်းအင် ဆိုသည်မှာ နေရောင်ခြည်၊ လေ၊ မိုး၊ ဒီရေ၊ ရေလှိုင်း အစရှိသဖြင့် အသစ်ပြန်လည် ပြည့်ဖြိုးနေသော ရင်းမြစ်များမှ ရယူထားသည့် စွမ်းအင် ဖြစ်သည်။ ပြည့်ဖြိုးမြဲ စွမ်းအင်များ ရှာဖွေရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းများစွာရှိသည်။ လေထု ညစ်ညမ်းစေသော အရာများနှင့် ဖန်လုံအိမ် အာနိသင်ဓာတ်ငွေ့များ လျှော့ချရေး ကြိုးပမ်းမှုအနေဖြင့် အမေရိကန်နှင့် နိုင်ငံ အများအပြား ရေးထိုးခဲ့ကြသော ကျိုတို သဘောတူညီချက်သည် ယနေ့ခေတ်၏ အဓိက အာရုံစိုက်နေသော အကြောင်းအရာ ဖြစ်သည်။ အစားထိုးစွမ်းအင် (သို့မဟုတ်) ပြန်လည် ဖြည့်တင်းနိုင်သော စွမ်းအင်ရင်းမြစ်များသည် လက်ရှိ စွမ်းအင် သုံးစွဲမှု၏ ဘေးထွက် ဆိုးကျိုး ဖြစ်သော အဆိပ်သင့်ပစ္စည်းများ ထုတ်လွှတ်မှုကို လျှော့ချနိုင်စေရန် အထောက်အကူပြုစေသည်။ အစားထိုး စွမ်းအင်သုံးစွဲခြင်းဖြင့် ဘေးဖြစ်စေသော ဘေးထွက်ပစ္စည်းထုတ်လွှတ်မှုကို တားဆီးနိုင်ရုံမက ယနေ့ခေတ်၏ အဓိက စွမ်းအင်ရင်းမြစ်အနေဖြင့် သုံးစွဲနေကြရသော သဘာဝ သယံဇာတရင်းမြစ်များကိုလည်း ယုတ်လျော့မှု မရှိစေအောင် ထိန်းသိမ်းနိုင်သည်။"“ စွမ်းအင် သည် ဖန်တီး၍ မရနိုင်သကဲ့သို့ ဖျက်စီး၍လည်း မရနိုင်ပေ။ အသွင် တစ်မျိုးမှ အခြားတစ်ခုသို့ ကူးပြောင်းခြင်းသာ ရနိုင်သည်။ ” (စွမ်းအင်တည်မြဲမှု နိယာမ)"ဖွံ့ဖြိုးမြဲစွမ်းအင်သည် နေရောင်ခြည်၊ လေ၊ ရေ၊ မိုး၊ အပူစွမ်းအင်၊ ဒီရေစသော သဘာဝအလျောက်ရရှိသည့် သမိုင်းအဆက်ဆက် လူသားများ အသုံးချခဲ့သော စွမ်းအင်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ဖွံ့ဖြိုးမြဲ စွမ်းအင်သည် လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထုတ်လုပ်ခြင်း၊ ရေကျိုချက်ခြင်း၊ လေအေးပေးစနစ်၊ ကူးသန်းသွားလာရေးနှင့် သီးခြား ပါဝါပေးစနစ်စသော အရေးပါသည့်ကဏ္ဍများ၌ ပါဝင်သည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ် REN21 ၏ အဆိုအရ ဖွံ့ဖြိုးမြဲစွမ်းအင်မှ တစ်ကမ္ဘာလုံး စွမ်းအင်သုံးစွဲမှုပမာဏတွင် ၁၉.၂% မှ ၂၃.၇% အထိ ဖြည့်ဆည်းပေးသည်ဟု ဆိုသည်။ ဇီဝလောင်စာမှ ၈.၉%၊ အပူစွမ်းအင်မှ ၄.၂%၊ ရေအားလျှပ်စစ်မှ ၃.၉% နှင့် လေ၊ နေရောင်ခြည်စသည်တို့မှ ၂.၂% အသီးသီးရှိကြသည်။ ဖွံ့ဖြိုးမြဲစွမ်းအင်အတွက် တစ်ကမ္ဘာလုံး ရင်းနှီးမြုပ်နှံမှုမှာ ၂၀၁၅ ခုနှစ်အရ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂၈၆ ဘီလီယံ ရှိသည်။ ဖွံ့ဖြိုးမြဲ စွမ်းအင်နှင့်ဆက်နွယ်သော အလုပ်မှာ တစ်ကမ္ဘာလုံး ၇.၇ မီလီယံရှိပြီး ၂၀၁၅ ခုနှစ်အရ အသစ်တပ်ဆင်သော လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထက်ဝက်ကျော်သည် ဖွံ့ဖြိုးမြဲ စွမ်းအင်ဖြစ်သည်။ ဖွံဖြိုးမြဲ စွမ်းအင်ကဏ္ဍ အလျင်အမြန် တိုးတက်လာခြင်းသည် စွမ်းအင်ကို အကျိုးရှိရှိ အသုံးချခြင်း၊ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုအား ထိန်းညှိခြင်း၊ စီးပွားရေး အကျိုးကျေးဇူးများခြင်း စသောရလဒ်များကို ဖြစ်ထွန်းစေသည်။
လေစွမ်းအင်
လေအားလျှပ်စစ်ထုတ်စက် တာဘိုင်ရဲ့ ဒလက်များ လည်ပတ်စေဖို့အတွက် လေတိုက်ခတ်မှု စွမ်းအားကို အသုံးပြုပါတယ်။ ဒလက်များက လျှပ်ထုတ်စက် ဂျင်နရေတာကို လည်ပတ်စေခြင်းဖြင့် လျှပ်စီးရအောင် ပြောင်းလဲပေးပါတယ်။ ရှေးကျတဲ့ လေအားနဲ့လည်တဲ့ စက်တွေမှာ လေစွမ်းအင်ကို အသုံးချပြီး စက်ပစ္စည်းများကို လည်ပတ်စေခြင်းဖြင့် ပဲမျိုးစုံ ကြိတ်ခွဲခြင်း၊ ရေတင်ခြင်း အစရှိတဲ့ အလုပ်မျိုးကို လုပ်ဆောင်စေတယ်။ ဒလက်တပ်ထားတဲ့ တိုင်အမြင့် (တာဝါ) ကို လေတိုက်နှုံးမြင့်တဲ့ ကွင်းပြင်လို နေရာမျိုးမှာ တည်ဆောက်ရတယ်။ လေအားလျှပ်စစ်ကို ပမာဏ အမြောက်အမြားရအောင် ထုတ်ယူပြီး နိုင်ငံနဲ့ ချီတဲ့ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေး စနစ်တွေမှာ အသုံးပြု သလို အိမ်တစ်လုံးချင်း သို့မဟုတ် သတ်မှတ်ထားတဲ့ နေရာ ဒေသ တစ်ခုအတွက် လေအားလျှပ်စစ် ထုတ်စက် တစ်လုံးချင်း တည်ဆောက်ပြီးလည်း သုံးကြတယ်။ သက္ကရာဇ် ၂၀၀၅ ခုနှစ်မှာတော့ တကမ္ဘာလုံး စုစုပေါင်း လေအားလျှပ်စစ် ထုတ်လုပ်မှု ပမာဏဟာ ၅၈,၉၈၂ မက်ဂါဝက် အထိ ရှိပြီး ဒီပမာဏဟာ တကမ္ဘာလုံး လျှပ်စစ်သုံးစွဲမှုရဲ့ ၁ ရာခိုင်နှုံးထက် နည်းသေးတာတွေ့ရတယ်။
နေရောင်ခြည် စွမ်းအင်
နေစွမ်းအင်ကို အပူပေးခြင်း၊ ချက်ပြုတ်ခြင်း၊ လျှပ်စစ် ထုတ်ခြင်း သာမက ပင်လယ်ရေမှ ရေချိုထုတ်ခြင်း လုပ်ငန်းတွေမှာပါ ပုံမှန်အားဖြင့် အသုံးပြုတယ်။ နေရောင်ခြည် ထိတာနဲ့ လျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်ပေးနိုင်တဲ့ နေစွမ်းအင်သုံး ဆဲလ်တွေနဲ့ နေရောင်ခြည်ကို ဖမ်းယူတယ်။ ဒါ့အပြင် နေရဲ့ နေရောင်ခြည်ကို အသုံးပြုပြီး ရေ (သို့မဟုတ်) လေကို အပူပေးနိုင်ဖို့လည်း အသုံးပြု ကြပါသေးတယ်။ ဘဲဥပုံ မှန်ခုံးကို အသုံးပြုပြီး နေရောင်ခြည်စွမ်းအင်နဲ့ ရေကို ကြိုချက်ပြီး ရေနွေးငွေ့ထုတ်လုပ်ခြင်း၊ အိမ်တွေမှာ ပြတင်းပေါက်၊ တရုပ်ကပ်တွေကို ဖွင့်ပြီး နေရောင်ခြည်ကို အခန်းတွင်း ဝင်ရောက်စေခြင်းဖြင့် အခန်းကို တဆင့်ခံ အနွေးဓာတ်ပေးခြင်းတို့တွေ အတွက်လည်း အသုံးပြုတယ်။
ဘူမိအပူစွမ်းအင်
စာပေ အသုံးအနှုံးအရ ဘူမိအပူဆိုသည်မှာ မြေကမ္ဘာ၏ အပူဖြစ်ပါတယ်။ မြေအောက်တွင် သိုအောင်း လျက်ရှိသော အပူဓာတ်ကို ထုတ်ယူအသုံးချခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ အပူဓာတ် ခိုအောင်းလျက် ရှိတဲ့ ကျောက်လွှာများက ရေကို အပူပေးကာ ရေနွေးငွေ့အဖြစ် ပြောင်းလဲစေတယ်။ မြေပြင်ကို လွန်သွားများဖြင့် တွင်းများ တူးပြီး ပန်းထွက်လာသော ရေနွေးငွေ့ကို သန့်စင်ကာ တာဘိုင်များ လည်ပတ်စေရန် အသုံးပြုပြီး လျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်သည်။
ရေအားလျှပ်စစ်
ဆည်တွေ ရေကာတာတွေနဲ့ သိုလှောင်ထားတဲ့ ရေကို ဖွင့်ချစီးဆင်းစေရာက ရတဲ့ ရေစီးအားနဲ့ တာဘိုင်နဲ့ လျှပ်စစ်ထုတ်စက်တွေကို လည်ပတ်စေရာကနေ လျှပ်စစ်ထုတ်ယူတယ်။ ရေအားလျှပ်စစ် ထုတ်နည်း နောက်တစ်နည်းကတော့ သိုလှောင်ထားစရာ မလိုတဲ့ ဒီရေလိုမျိုး အတက်အကျရှိတဲ့ ရေအားကို အသုံးပြု၍ လျှပ်စစ်ထုတ်ယူခြင်း ဖြစ်တယ်။ ရေကာတာ (သို့မဟုတ်) တူးမြောင်း လိုမျိုး တစ်နေရာကနေ ဆီးပြီး မြစ်ရဲ့ ကမ္ဘာမြေဆွဲအားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ စီးဆင်းမှု အရှိန်ကို အသုံးချပြီး ရေအားလျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်တယ်။ အဲဒီ ဆည်တည်ထားတဲ့ နေရာမှာ ဖြစ်ပေါ်တဲ့ ရေရဲ့ ဖိအားစီးနင်းတဲ့ အရှိန်ကို တာဘိုင်ဒလက်တွေ လည်စေဖို့ အသုံးချတယ်။ ရေအားနဲ့ ထုတ်ယူရရှိတဲ့ လျှပ်စစ်ကနေပဲ ရေကို နောင်တစ်ချိန်သုံးစွဲနိုင်စေဖို့ မော်တာနဲ့ ပြန်လည် မောင်းတင် ထိမ်းသိန်းထားနိုင်တယ်။
ကျွန်းတော်ရွာ၊ စဉ့်ကူးမြို့နယ်
ကျွန်းတော်ရွာ (Kyuntaw)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ စဉ့်ကူးမြို့နယ်၊ ကျွန်းကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၂၁၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျွန်းကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၇၄ ဦး၊ မ ၁၄၅၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၅၃၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စဉ့်ကူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဘုမေလက်သမားရွာ၊ ဘုမေ
ဘုမေလက်သမားရွာ၊ ဘုမေ
ပေါက်ကုန်းရွာ၊ တော်ကွဲ
ပေါက်ကုန်းရွာ၊ တော်ကွဲ
ကံကလေးရွာ၊ ဆတ်ကွင်း
ကံကလေးရွာ၊ ဆတ်ကွင်း
အင်ဒုံးယန်ရွာ၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်
အင်ဒုံးယန်ရွာ(Indungyang)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်၊ အင်ဒုံးယန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၉၃၃ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဂျပ်လုံး
ပါဏဗေဒအလိုအရ ဟိုက်ဒရိုဖစ် (Hydrophis) ဟုခေါ်သည့် ဂျပ်လုံးများသည် ပင်လယ်မြွေများ၏ မျိုးစုတစ်ခုဖြစ်ပြီး Elapidae မျိုးရင်း၏ Hydrophiinae မျိုးရင်းခွဲမှ အဆိပ်ရှိသော မြွေများဖြစ်သည်။ Hydrophis ၏ မျိုးစိတ်အများစုကို အင်ဒို-သြစတြေးလျနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ရေပြင်များတွင် တွေ့ရှိရသည်။ လက်ရှိတွင် မျိုးစိတ် (၃၆)မျိုးခန့်အား တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လယ်မြွေများ
၂၀၂၁ ဟေတီငလျင်
ငလျင်အကြောင်းအရာ
ငလျင်ပြင်းအားသည် လေးကေးဒေသတွင် MMI စကေး ၇ ၊ မြို့တော်တွင် MMI စကေး ၆ အထိရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဂျမေကာနိုင်ငံတွင်လည်း ငလျင်ဒဏ်ကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ခံစားမိကြ၍ ဂျမေကာနိုင်ငံ၏မြို့တော် ကင်းစတန်တွင် MMI စကေး ၄ အထိရောက်ရှိသည်။
ဆူနာမီသတိပေးချက်ကို ဟေတီအတွက် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သော်လည်း ထိုနေ့တွင်ပင် ကြေညာချက်ကို ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။
နောက်ဆက်တွဲငလျင်များ
အဓိကငလျင်ကြီးပြီးနောက် နောက်ဆက်တွဲငလျင်လှုပ်ခတ်မှုများကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြရာ၌ အပြင်းဆုံးသည် ၅.၈ မဂ္ဂနီကျု ဖြစ်၍ တီဘာရွန်ကျွန်းဆွယ်၏ အနောက်ဘက် ၆၅ ကီလိုမီတာ ဝေးသောနေရာကို ဗဟိုပြုခဲ့သည်။
ထိခိုက်မှုပျက်စီးမှုများ
ဟေတီ၏ တတိယအကြီးဆုံး လေးကေးမြို့သည် ငလျင်ဗဟိုချက်နှင့် အနီးဆုံးဖြစ်ရာ ပြည်သူပိုင်အဆောက်အဦများ၊ ဝတ်ပြရှိခိုးကျောင်းတော်များ၊ နေအိမ်များအပါအဝင် ထိခိုက်ပျက်စီးမှု အလွန်များပြားခဲ့၏ ။ ဟေတီမြို့တော်ကာကွယ်ရေး အေဂျင်စီအရဆိုလျှင် အနည်းဆုံးနေအိမ် ၃၇,၃၀၀ (သို) ယင်းအရေအတွက်၏ အထက် လုံးဝပျက်စီးပြီး နေအိမ် ၄၆,၀၀၀ ထိခိုက်မှုရှိခဲ့သည်။ ပြင်းထန်စွာပျက်စီး၊ ပြိုလဲခဲ့သည့်အထဲတွင် ဟိုတယ်အမြောက်အမြားလည်းပါဝင်သည်။
ဘာသာရေးအဆောက်အဦ
၁၉၀၇ တွင် ဆောက်လုပ်ခဲ့ကာ သမိုင်းဝင်အထင်ကရနေရာဖြစ်သည့်၊ လေး အန်ဂလာယစ် (Les Anglais) မြို့၏ "Immaculee Conception" ဘုရားရှိခိုးကျောင်းသည် ပြိုလဲခဲ့ရသည်။ လူအများဝတ်ပြုနေစဉ် လှုပ်ခတ်ခြင်းဖြစ်သည်။ အရှေ့ဘက်မျက်နှာစာ ပြိုလဲမှုသည် အသက် ၃ နှစ် နှင့် ၂၄ နှစ်ကြားရှိ လူပေါင်း ၁၇ ဦးကို သေကျေစေခဲ့ပြီး အုတ်ပုံအောက်ပိတ်မိနေသော နှစ်ဦးကို ကယ်ဆယ်နိုင်ခဲ့ကြလေသည်။
လေးကေးမြို့ အပြင်ရှိ တွိုင်ရာခ် (Toirac) ရွာ၌ "St. Famille du Toirac" ဘုရားရှိခိုးကျောင်းတော်ပြိုကျမှု ကြောင့် ဈာပနပွဲရှိ လူ ၂၀ သေဆုံးခဲ့ရသည်။
သေကြေမှုများ
ဟေတီ ဝန်ကြီးချုပ် အေရီယယ်လ် ဟန်နရီက ထိုသို့ သေကျေ၊ ပျက်စီး၊ ထိခိုက်မှုများကြောင့် နိုင်ငံတော်အရေးပေါ်အခြေအနေကို ကြေညာခဲ့ရသည်။ အနည်းဆုံ ၁,၉၁၄ ဦးသေဆုံးခဲ့ရ၏ ။ လေးကေးရှိ "Hôtel Le Manguier" ပြိုကျပျက်စီးခဲ့ကာ (လေးကေးမြို့တော်ဝန်ဟောင်း)အထက်လွှတ်တော်အမတ်တစ်ဦး အပါအဝင် လူအချို့သေကျေခဲ့ကြသည်။ ကတ်သလစ်ဘုန်းတော်ကြီးနေအိမ်အပိုင်းများ ပြိုကျမှုကြောင့် ဘုန်တော်ကြီးတစ်ပါးနှင့် အလုပ်သမားနှစ်ဦး ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သေဆုံးအရေအတွက်အပြင် အနည်းဆုံး ၉,၉၁၅ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ပြီး အများအပြားလည်း ပျောက်ဆုံးလျက် ရှိသည်။
ကယ်ဆယ်မှု
ဟေတီရဲတပ်ဖွဲ့၏ ရှာဖွေကယ်ဆယ်ရေးအသင်းများ၊ ကျန်းမာရေးဌာနလုပ်သားများကို စေတနာ့ဝန်ထမ်းများက လာရောက်ပူးပေါင်း ကူညီခဲ့ကြသည်။ နိုင်ငံခြားမှ ရန်ပုံငွေအဖွဲ့များ၊ အစိုးရမဟုတ်သော အဖွဲ့အစည်းများ၊ အခြားစေတနာ့ဝန်ထမ်း အဖွဲ့အစည်းများက ကူညီရှာဖွေ ကယ်ဆည်ထူထောင်ရေးအတွက် အလုပ်သမားများ၊ ထောက်ပံ့ပစ္စည်းများ၊ ကိရိယာတန်ဆာပလာများကို ပေးပို့ခဲ့ကြသည်။
ပြည်တွင်း
ဟေတီဝန်ကြီးချုပ်အရ ငလျင်လှုတ်ခတ်မှုပြီးနောက် ဒေသဆိုင်ရာဆေးရုံများ၌ ဒဏ်ရာရလူများကို လက်ခံရန်ပင် နေရာမရှိခဲ့လေသည်။ ထို့နောက် ဝန်ကြီးချုပ်က ချက်ချင်းပင် နိုင်ငံတော်၏ အရေးပေါ်အခြေအနေကို တစ်လကာလသတ်မှတ် ကြေညာခဲ့သည်။
နိုင်ငံတကာ
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ကုလသမဂ္ဂ၊ ကနေဒါ၊ အာဂျင်တီးနား၊ မက္ကဆီကို၊ ပီရူး၊ ချီလီနှင် ဗင်နီဇွဲလား၊ အီကွေဒေါနိုင်ငံများက ကူညီခဲ့ကြသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟေတီနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ငလျင်များ ကဏ္ဍ:၂၀၂၁ ငလျင်များ
နာဆီ တင်းဘဲ
နာဆီ တင်းဘဲသည် ပူပူလေးသုံးဆောင်ရသော အင်ဒိုနီးရှားအစားအစာတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ငှက်ပျောဖက်ဖြင့် ထုပ်ထားသော ထမင်းပါဝင်သည်။ ဤအစားအစာမှာ အနောက်ဂျာဗားပြည်နယ်၏ ဆွန်ဒန်ရိုးရာအစားအစာတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ထမင်းပူမှ အပူသည် ငှက်ပျောဖက်နှင့် ထုပ်သောအခါတွင် တမူထူးခြားသော မွှေးသောရနံ့ထွက်ပေါ်လာသည်။ ၎င်းသည် ငှက်ပျော်ဖက်အတွင်း ဖိသိပ်ပြီး လိပ်၍ထုပ်သော လွန်တောင်းပြုလုပ်ပုံနှင့် တူညီပြီး ကြက်ကြော်၊ အမ်ပဲ ဂီဘု (အမဲကြော်)၊ ဂျမ်ဘဲ ရိုတီ (ငါးပိကောင်)၊ တာဟူး ဂိုရင်း၊ တန်ပေး၊ ဘဲဥဆားငန်၊ ဆာယု အာဆမ်၊ လာလက်နှင့် ဆမ်ဘဲတို့စသော အရံဟင်းလျာအမျိုးမျိုးဖြင့်တွဲဖက် သုံးဆောင်လေ့ရှိသည်။ နာဆီ တင်းဘဲသည် နောက်ပိုင်းတွင် နာဆီ ဘာကာဟုသော ဟင်းလျာတစ်ခု ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်ဒိုနီးရှား အစားအစာ
သပြုပင်ရွာ၊ သပြုပင်
သပြုပင်ရွာ၊ သပြုပင်
ထွန်းရဝေရွာ
ထွန်းရဝေရွာ
မိုးနှံရွာ၊ ကောလင်းမြို့နယ်
မိုးနှံရွာ (Moehnan)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ကောလင်းမြို့နယ်၊ မိုးနှံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၄၈၇၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကောလင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျွန်းတောရွာ၊ ကော့ကရိတ်မြို့နယ်
ကျွန်းတောရွာ(Kyuntaw)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ကော့ကရိတ်ခရိုင်၊ ကော့ကရိတ်မြို့နယ်၊ တောင်ကြာအင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၅၅၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တောင်ကြာအင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၃၃၇ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၇၄၇ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကော့ကရိတ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဟက္ကိံဒီ ဟီချီလမ္မာ
ဟက္ကိံဒီ ဟီချီလမ္မာ (၁၉၆၂ ဇွန် ၄ ဘွား) သည် ဇမ်ဘီယားနိုင်ငံသား စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်နှင့် နိုင်ငံရေးသမားဖြစ်ပြီး ၂၀၂၁ ခုတွင် ဇမ်ဘီးယားသမ္မတအဖြစ် ရွေးကောက်ခံရသည်။ ယခင်ရွေးကောက်ပွဲ ၅ ခု (၂၀၀၆, ၂၀၀၈, ၂၀၁၁, ၂၀၁၅ နှင့် ၂၀၁၆) တို့တွင် ဝင်ပြိုင်ဖူးပြီး ယခုမှ နိုင်ခြင်းတည်း။ မဲအရေအတွက်၏ ၅၉% ရကာ ၂၀၂၁ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရခြင်းဖြစ်၏။ ဟီချီလမ္မာသည် ၂၀၀၆ ကတည်းကပင် အမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပေါင်းစည်းပါတီ (United Party for National Development) ကို ဦးဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:၁၉၆၂ မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ
မုန်ညင်းပင်
အရွက်နုမျာကို ခူး၍ ဟင်းရွက်အဖြစ် စားသုံးကြသည်။ အရွက်များ ကို နုစဉ်က မခူးဘဲ အရင့်ခံထားလိုက်လျှင် ယင်းမှအစေ့တံများ မကြာခင် ထွက်လာသဖြင့် စားရန် မသင့်တော့ချေ။ မုန်ညင်းသည် စိုက်ပျိုးရန် လွယ်ကူသော အပင်မျိုးဖြစ်သည်။ မိုး ကုန်ခါနီးတွင် အစေ့များကို ကြဲ၍ စိုက်ပျိုးကြသည်။ မုန်ညင်း အမည်းနှင့် အဖြူ နှစ်မျိုးစလုံးသည် တစ်နှစ်ခံပင်များဖြစ်ကြ၍ အစေ့မှ စိုက်ပျိုး ရသည်။
မုန်ညင်း အမည်းပင်များသည် ၆ ပေခန့် အမြင့်ရှိသည်။ တောက်ပသော အဝါရောင် အပွင့်များ ပွင့်၍ ချောမွတ်သော သီး တောင့်များသည် ပွင့်တံတွင်ကပ်၍ ထွက်လာကြသည်။ အညိုရင့် ရောင် အစေ့များကို ဈေး၌ မုန်ညင်းစေ့အဖြစ် အမြောက်အမြား ရောင်းချကြသည် မုန်ညင်းစေ့အဖြစ် အမြောက်အမြား ရောင်းချကြ သည်။ မုန်ညင်းအဖြူပင်မျိုးကား အမြင့် ၂ ပေမှ ၃ ပေအထိသာ ရှိသည်။ တောင့်တင်း၍ဖြာထွက်သော ပင်စည်ရှိခြင်း၊ အရွက်များ၌ အမွေးများရှိခြင်း၊ သီးတောင့်များ၌ အမွေးကြမ်းများရှိခြင်းနှင့် တောက်ပသောအဝါရောင် အပွင့်ကလေးများ ပွင့်ခြင်းတို့ကြောင့် မုန်ညင်း အမည်းပင်မျိုးမှ သိသာခွဲခြားနိုင်သည်။ မုန်ညင်းရွက်များတွင် အကောင်းဆုံး ဗီတာမင်ဓာတ်များ ပါရှိသည်။ ထို့ပြင် အမျှင်များနှင့် ပင်စည် အပွင့်စသည်တို့သည်ဝမ်းပျော့စေ တတ်သည့် သတ္တိရှိသည်။ အစေ့များကို ကြိတ်၍ရသော ဆီသည် အနံ့အရသာကောင်းသည့်ပြင် အိမ်တွင်းသုံးဆေးအဖြစ်ဖြင့် အသုံးပြုကြသည်။ ဆီကြိတ်ပြီး၍ ကန်ရစ်သော မုန်ညင်းဖတ်ကို အခြောက်ခံလျက် အမှုန့်ဖြစ်လာအောင် ထောင်းရသည်။ ထိုအခါ မုန်ညင်းစေ့မှုန့် အစစ်ကို ရလေသည်။ ဆေးဖက်တွင် သရွတ်ကိုင်ရာ၌ ဖြစ်စေ၊ အဆိပ်အတောက် စားသောက်မိသည့်အခါ အော့ အန်စေသည့် ဆေးအဖြစ်ဖြင့်ဖြစ်စေ မုန်ညင်းကို အသုံးပြုကြသည်။ လယ်မြေများကို ပြုပြင်ရာ၌ သစ်စိမ်းမြေဩဇာကျွေးရန်အတွက် လယ်များတွင် မုန်ညင်းဖြူများကို စိုက်ပျိုးကြသည်။ စိုက်ပျိုး ပြီးလျှင် ထယ်ထိုးလိုက်ခြင်းဖြင့် ထိုလယ်မြေတွင် မြေဩဇာ ထက်သန်လာသည်။ မုန်ညင်းအမည်းမျိုးမှာ အစေ့များကို ဟင်းခတ် အမွေးအကြိုင်အတွက် အသုံးပြုရန် စိုက်ပျိုးကြသည်။
ပန်မားရွာ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်
ပန်မားရွာ (Pangmar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်၊ လုံဟေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၀၇၉၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လုံဟေးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၉၃၂ ဦး၊ မ ၃၁၁၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၀၅၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ရှမ်းကွင်းရွာ၊ ရှမ်းကွင်း
ရှမ်းကွင်းရွာ၊ ရှမ်းကွင်း
ချောင်းဖျားရွာ၊ ချောင်းဝ
ချောင်းဖျားရွာ၊ ချောင်းဝ
လည်ပင်းကြီးရောဂါ
လည်ပင်းကြီးရောဂါ
လည်းပင်းကြီးရောဂါသည် လည်ပင်း၏ ရှေ့ပိုင်းလည်စိနှင့် ရင်ပတ်ရိုးကြားရှိလည်ပင်း အဆမတန်ကြီးထွားနေသော ရောဂါဖြစ်သည်။ ထိုရောဂါသည် ယောက်ျားကလေးနှင့် ယောက်ျားကြီးများ တွင် ဖြစ်လေ့ရှိသည်ထက် မိန်းမကလေးများနှင့် မိန်းမကြီးများတွင် ပို၍ အဖြစ်များ၏။ အရွယ်ကြီးထွားခြင်းအလွန်မြန်မှု၊ ကိုယ်ဝန်ဆောင်ရမှုနှင့် စိတ်လှုပ်ရှားမှု၏ ဒဏ်ကိုခံရခြင်းကြောင့်လည်း လည်ပင်းကြီးရောဂါ စွဲကပ်တတ်သည်။ အဆိုပါရောဂါသည် အသက်ဆယ်နှစ်နှင့် ၃ဝ ကြားရှိ ယောက်ျား၊ မိန်းမများတွင် ဖြစ်တတ်လေ့ရှိသည်။ လူလားမြောက်စကြီးထွား မှုလျင်မြန်သောအခါ၌ ဖြစ်ပေါ်သော လည်ပင်ကြီးရောဂါသည် များသောအား ဖြင့် အရွယ်ရောက်ပြီးသောအခါတွင် ပျောက်ကင်းသွားတတ်၏။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် သောက်ရေ၌ အိုင်အိုဒင်းဓာတ်အပါနည်းလျှင် ထိုရောဂါဖြစ်တတ် ၏။ ထို့ပြင် မသန့်သည်ရေကို သောက်သဖြင့်လည်း ထိုရောဂါဖြစ်တတ်သည်။ ထိုရောဂါဖြစ်ရသည်မှာ သိုင်းရွိုက်ဂလင်းခေါ် ဒိုင်းပုံဂလင်း ဖြစ် ပျက်မှု မြန်ပြီးလျှင် ကြီးထွားလာခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့မဟုတ် စစ်ထွက်ရည်များလွန်သဖြင့်မူရင်း တစ်ရှူးများ ကြီးထွားလာခြင်းကြောင့်ဖြစ် သည်။ လည်ပင်းကြီးရောဂါမဖြစ်ပေါ်စေရန် ပင်လယ်မှရရှိသော အစာ များနှင့် အိုင်အိုဒင်းဓာတ်ပါရှိသော ရေကိုစားသောက်ပေး ရသည်။ အခြားနည်းဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော အိုင်အိုဒင်းဓာတ်ပါသည့် အစာများကိုစားပေးခြင်း ဖြင့်လည်း လည်ပင်းကြီးရောဂါကို ကာကွယ်နိုင်သည်။ လူ့ခန္ဓာကိုယ်တွင် ဂလင်းများ ရှိသည့်အနက် သိုင်းရွိုက်ဂလင်း သည် အရေးအကြီးဆုံး ဂလင်းများတွင်ပါဝင်လေသည်။ ထိုဂလင်းများတွင် ပြွန်မရှိချေ။ ထိုဂလင်းမှ စစ်ထွက်ရည်များက ကလေးများ၏ကြီးထွားမှုကို အုပ်ထန်းပေးသည့်အပြင် ကလေးနှင့်လူကြီးများ၏ ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းရှိ ဓာတ်ပြောင်လဲမှုနှုန်းကိုပါ ထိန်းသိမ်းပေးလေသည်။ ဓာတ်ပြောင်းလဲမှုနှုန်း၊ သို့မဟုတ် ဇီဝရုပ်အဖြစ်အပျက်များသူသည် စိတ်မြန်ကိုယ်မြန်ရှိပြီးလျှင် ထထကြွကြွ ရှိတတ်သည်။ ဇီဝရုပ် အဖြစ်အပျက် နည်းများသူသည် ထိုင်းမှိုင်းတတ်၏။ သိုင်းရွိုက်ဂလင်းသည် အသက်ရှူမှု၊သွေးတိုးမှု၊ ဦးနှောက်၏ အမှုဆောင်ရွက်မှုများနှင့် အခြားပြွန်မဲ့ဂလင်းများတွင်လည်း အကျိုးသက်ရောက်မှုရှိလေသည်။ လည်ပင်းကြီးရောဂါကို ရောဂါ၏အခြေအနေကို စစ်ဆေး၍ လည်းကောင်း၊ လူနာ၊ အခြေအနေကို စစ်ဆေး၍ လည်ကောင်း ကုသပေးလေ့ရှိကြသည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ခွဲစိတ်၍လည်းကောင်း၊ တစ်ခါတစ်ရံတွင် အိပ်စရေး ရောင်ခြည်ဖြင့်လည်းကုသပေးလေ့ရှိပေသည်။
အင်ခရဲကောင်ရွာ၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်
အင်ခရဲကောင်ရွာ(Inhkayekawng)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်၊ အင်ဒုံးယန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၉၃၄ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကန်လယ်ရွာ၊ သပြုပင်
ကန်လယ်ရွာ၊ သပြုပင်
တင်ဘီရွာ၊ ဘုမေ
တင်ဘီရွာ၊ ဘုမေ
ဝါးတဲစုရွာ၊ နွားရေတိုက်
ဝါးတဲစုရွာ၊ နွားရေတိုက်
တောင်တော်ရွာ၊ မြစ်သားမြို့နယ်
တောင်တော်ရွာ (Taungtaw)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ မြစ်သားမြို့နယ်၊ သီလင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၈၆၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သီလင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၇၉ ဦး၊ မ ၈၇၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၅၅ ဦးနေထိုင်သည်။
နော့ဂူယင်းဒန်ရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်
နော့ဂူယင်းဒန်ရွာ(Nawtguyindang)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်၊ ဝေါ့ချုံ့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၈၆၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝေါ့ချုံ့ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၉၇၆ ဦး၊ မ ၂၇၅၅ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၅၇၃၁ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝိုင်းမော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သူဌေးကြီးရွာသစ်ရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်
သူဌေးကြီးရွာသစ်ရွာ (Thuhtaygyiywarthit)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်၊ သူဌေးကြီးရွာသစ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၉၂၄၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သူဌေးကြီးရွာသစ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၆၅ ဦး၊ မ ၂၂၁၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၂၈၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အလီယာ မိုဟာမက် ဘိက္ကာ
အလီယာ မူဟမ္မက် ဘိက္ကာ (عالية محمد باقر ၊ ၁၉၅၂ - ၂၀၂၁ ဩဂုတ် ၁၃) သည် အီရတ်နိုင်ငံသား စာကြည့်တိုက်မှူးဖြစ်ပြီး ဘာဆာမြို့၊ အဲလဘာဆာ ဗဟိုစာကြည့်တိုက်၏ စာကြည့်တိုက်မှူးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းခဲ့သည်။ အီရတ်စစ်ပွဲအတွင်း ခန့်မှန်း စာအုပ် ၃၀၀၀၀ နီးပါးကို မပျက်စီးမဆုံးရှုံးအောင် ကာကွယ်ခဲ့ပြီး ၎င်းစာအုပ်များအနက် ၁၃၀၀ ပြည့်ဝန်းကျင်က ရေးသားခဲ့သော မိုဟာမက်၏ထေရုပ္ပတ္တိလည်း အဝင်အပါဖြစ်၏။
ချမ်းသာရွာ၊ သပြုပင်
ချမ်းသာရွာ၊ သပြုပင်
အောင်ဇံရွာ
အောင်ဇံရွာ
နားခိုက်ရွာ၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်
နားခိုက်ရွာ (Narhkaik)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်၊ နမ့်ယုံးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၆၆၃၁ ဖြစ်သည်။  ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မန္တလေးတက္ကသိုလ်
မန္တလေးတက္ကသိုလ်သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဒုတိယမြောက် တည်ထောင်သော တက္ကသိုလ်ဖြစ်သည်။ လွတ်လပ်သော သင်ကြားလေ့လာမှု ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းအဖြစ် ၁၉၂၅ ခုနှစ် တွင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။
တည်နေရာ
မန္တလေး တက္ကသိုလ်သည် မန္တလေးမြို့တောင်ဘက် ၇၃လမ်းတွင် တည်ရှိသည်။ တက္ကသိုလ် နယ်မြေ အကျယ်အဝန်းမှာ ဧက (၃ဝဝ) မျှ ဖြစ်သည်။ ကျယ်ဝန်း၍ သာယာစိုပြည်သော ရပ်ကွက် တွင်တည်ရှိသည်။
မန္ဓာတုဇာတ်
ခံစားမပြီး ကာမမီး
နတ်လူတို့ဆရာ ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ရဟန်းတစ်ပါးသည် သာဝတ္ထိပြည်၌ ဆွမ်းခံဝင်သည်ရှိသော် တန်ဆာဆင်အပ်သော မိန်းမတစ်ယောက်ကိုမြင်၍ သာသနာတော်၌ ငြီးငွေ့ပျင်းရိလေ၏။
မန္တလေးတက္ကသိုလ်
သမိုင်းကြောင်း
၁၉၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၄ ရက်နေ့တွင်မန္တလေး ဥပစာ ကောလိပ်ကို စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ဖွင့်လှစ်ချိန်၌ ကျောင်းသားဦးရေ (၃ဝ) ယောက် သာရှိသည်။ ကျောင်းအုပ်ကြီးမှာ မစ္စတာ အယ်ထင်စီ (မဟာဝိဇ္ဇာ) ဖြစ်သည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကြီး အပြီးတွင် ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့မှ အစပြု၍ ပြန်လည် ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့သည်။ စိုက်ပျိုးရေးကောလိပ် အပါအဝင် ကျောင်းသားဦးရေ (၁၂၉) ယောက် ရှိသည်။
မန္ဓာတုဇာတ်
ခံစားမပြီး ကာမမီး
ရဟန်းတို့သည် ထိုရဟန်းကို တရားသဘင်ဝယ် ဆောင်ယူကာ မြတ်စွာဘုရား ကြွလာတော်မူသောအခါ ငြီးငွေ့ပျင်းရိသော အကြောင်းကို လျှောက်ထားကြ၍ မြတ်စွာဘုရား သိတော်မူလျှင် ထိုရဟန်းအား “ချစ်သားရဟန်း ... သင်သည် ဘယ်အခါ၌ တဏှာကို ပြည့်စေနိုင်အဲ့နည်း၊ ကာမတဏှာ မည်သည်ကား သမုဒ္ဒရာကဲ့သို့ ပြည့်စေခြင်းငှာ မတတ်ကောင်း၊ ရှေးမင်းတို့သည် စကြာဝတေးမင်း အဖြစ်ဖြင့် လည်းကောင်း၊ ၎င်းဘဝမှာပင် စတုမဟာရာဇ် နတ်ပြည်သို့တက်ကာ စတုမဟာရာဇ် နတ်မင်းအဖြစ်ဖြင့် လည်းကောင်း၊ တာဝတိံသာနတ်ပြည်သို့တက်ကာ သိကြားမင်း သုံးကျိပ်ခြောက်ယောက် လဲသည်တိုင်အောင် သိကြာ နတ်မင်း အဖြစ်ဖြင့် လည်းကောင်း ကာမတဏှာကို ပြည့်စေခြင်းငှာ မတတ်နိုင်ဘဲ သေဆုံးခဲ့ရသည်။ သင်ကား ဘယ်အခါ ပြည့်စေနိုင်အံ့နည်း” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါအတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း။
မန္တလေးတက္ကသိုလ်
သမိုင်းကြောင်း
၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇွန်လမှစ၍ ဥပစာကောလိပ်အဆင့်အတန်းမှ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့၊သိပ္ပံဘွဲ့ သင်တန်း ပို့ချနိုင်သော ယူနီဗာစီတီကောလိပ် အဆင့်အတန်းသို့ ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်၌ ကျောင်းသားဦးရေ (၂ဝ၂) ယောက် ရှိသည်။ ကောလိပ်ကျောင်းအုပ်ကြီးမှာ ဦးကိုလေး၊ အမ်၊ အက်စီ(လန်ဒန်) ဖြစ်သည်။၁၉၅၈ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့မှအစပြု၍ သီးခြားတက္ကသိုလ်ဖြစ်ခဲ့သည်။ သီးခြားတက္ကသိုလ် မဖြစ်မီအချိန်ကပင် မန္တလေး၌ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် လက်အောက်ခံ စိုက်ပျိုးရေးကောလိပ်နှင့် ဆေးအတတ်သင် ကောလိပ်များရှိခဲ့သည်။ ဆေးကောလိပ်ကို ၁၉၅၄ -၅၅ ခုနှစ်မှ အစပြု၍ တည်ထောင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ စိုက်ပျိုးရေးကောလိပ်မှာမူ စစ်မဖြစ်ခင်ကပင်တည်ရှိခဲ့သည်။ သီးခြားတက္ကသိုလ်ဖြစ်လာသောအခါ မန္တလေး တက္ကသိုလ်၌ စိုက်ပျိုးရေး မဟာဌာန၊ ဆေးအတတ်သင် မဟာဌာန၊ ဝိဇ္ဇာမဟာဌာနနှင့် သိပ္ပံမဟာဌာနဟူ၍မဟာဌာန ၄ ခုရှိသည်။ မကွေးဥပစာ ကောလိပ်သည် ယခင်က ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်လက်အောက်၌ တည်ရှိ၍ မန္တလေးတက္ကသိုလ်ဖြစ်လာသောအခါ မန္တလေးတက္ကသိုလ် လက်အောက်သို့ ၁၉၅၈ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့မှ စတင် ရောက်လာသည်။၁၉၆၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် တောင်ကြီး၌ မန္တလေးတက္ကသိုလ် လက်အောက်ခံ ဥပစာကောလိပ် ကျောင်းတစ်ကျောင်းကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
မန္ဓာတုဇာတ်
လူပြည်ငြီးငွေ့ စကြာမဟေ့
လွန်လေပြီးသောအခါ ကမ္ဘာဦး၌ မဟာသမ္မတမင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ၎င်းမင်း၏ သားတော် မင်းအဆက်ဆက်တို့ကား - ရောဇ၊ ဝရရောဇ၊ ကလျာဧ၊ ဝရကလျာဏ၊ ဥပေါသထ၊ မန္ဓာတုတို့ ဖြစ်ကုန်၏။
မန္တလေးတက္ကသိုလ်
ပါဝင်ဖွဲ့စည်းမှု
မန္တလေးတက္ကသိုလ် အကြီးအကဲမှာ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကဲ့သို့ ပါမောက္ခချုပ် မဟုတ်ဘဲ ဒုတိယအဓိပတိ ဖြစ်သည်။ တက္ကသိုလ်ဖြစ်ခါစ ဒုတိယအဓိပတိမှာ ဦးကိုလေးဖြစ်၍ ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့မှစ၍ တက္ကသိုလ် ဒုတိယ အဓိပတိမှာ ဝဏ္ဏကျော်ထင် ဦးဘစိန် ဖြစ်သည်။ တက္ကသိုလ်ဖြစ်ပြီးသည်မှစ၍ ၁၉၆ဝ - ၆၁ ခုနှစ်အထိ ၊ ဘွဲ့ပေးပြီးခဲ့သော ကျောင်းသားဦးရေမှာ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ရ (၁၈၇) ယောက်၊ သိပ္ပံဘွဲ့ရ (၁ဝ၅) ယောက်၊ ဝါဏိဇ္ဇဝိဇ္ဇာဘွဲ့ရ (၈) ယောက်၊ ဝိဇ္ဇာ(ဂုဏ်ထူး)ဘွဲ့ရ (၉) ယောက်၊ သိပ္ပံ (ဂုဏ်ထူး)ဘွဲ့ရ (၉) ယောက် ၊ ဆေးသိပ္ပံဘွဲ့ရ (၄) ယောက်၊ စိုက်ပျိုးရေး သိပ္ပံဘွဲ့ရ (၃၈) ယောက် ၊ ပိုးမွေးမြူရေးသိပ္ပံဘွဲ့ရ (၅) ယောက်၊ အသုံးချ ဓာတုဗေဒသိပ္ပံဘွဲ့ရ (၃)ယောက်၊ စုစုပေါင်း (၃၆၈) ယောက်ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၁ - ၆၂ စာသင်နှစ်တွင် မန္တလေးတက္ကသိုလ်၌ သင်ကြားနေကြသည့် ကျောင်းသားကျောင်းသူ ဦးရေမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ မန္တလေးပင်ရင်းတက္ကသိုလ်တွင် (၂၇၂၅) ယောက်၊ စိုက်ပျိုး ရေးကောလိပ် (၆၁) ယောက်၊ ဆေးကောလိပ် (၂၁၅)ယောက်၊ မကွေး ဥပစာ ကောလိပ် (၂၅၃) ယောက်၊ တောင်ကြီး ဥပစာကောလိပ် (၁ဝ၉) ယောက်၊ စုစုပေါင်း (၃၃၆၃) ယောက် ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၂ - ၆၃ ခုနှစ်အထိ မိန်းကလေးကျောင်းဆောင် (၂) ခု၊ ယောက်ျားကလေး ကျောင်းဆောင်(၃) ခုနှင့် စာသင်ခန်းဆောင်(၃) ခုသာ ရှိသည်။
မန္ဓာတုဇာတ်
လူပြည်ငြီးငွေ့ စကြာမဟေ့
ထိုမင်းတို့တွင် မန္ဓာတုမင်းကား လေးကျွန်းလုံးကို အစိုးရသော စကြာဝတေးမင်းတည်း။ ရတနာခုနစ်ပါး၊ တန်ခိုးလေးပါးနှင့် ပြည့်စုံ၏။ လက်ဝဲလက်ကို ခွေလျက် လက်ယာလက်ဖြင့်ခတ်ကာ ကောင်းကင်သို့ကြည့်၍ ဒူးပုဆစ် ပမာဏရှိသော ရတနာခုနစ်ပါးမိုးကို ရွာစေနိုင်၏။ ဤသို့အံ့ဖွယ် သရဲရှိသောမင်း ဖြစ်၏။ အနှစ် ရှစ်သောင်းလေးထောင် သူငယ်အဖြစ်ဖြင့် ကစား၏။ အနှစ် ရှစ်သောင်းလေးထောင် အိမ်ရှေ့မင်းအဖြစ်ကို ပြု၏။ အနှစ် ရှစ်သောင်းလေးထောင် စကြဝတေးမင်းအဖြစ်ကို ပြု၏။ အသက်တမ်း မမာဏကား အသေင်္ချေယျဖြစ်၏။
Myanmar Egress
The Myanmar Egress သည် ပြည်တွင်း၌ အရည်အသွေးမြှင့်တင်ရေး (Capacity Building) နှင့် ပြည်ပတွင် ပညာဆည်းပူးရေးအတွက် အကျိုးမဖက်သော ပညာသင်ကြားရေး အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်။
ပြင်ပလင့်ခ်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံအခြေစိုက် အဖွဲ့အစည်းများ
မန္တလေးတက္ကသိုလ်
တိုးချဲ့ ဆောင်ရွက်မှု
နိုင်ငံတော် အစိုးရဒုတိယ ၄ နှစ် စီမံကိန်းတွင်ဘွဲ့နှင်းသဘင် အဆောက်အအုံ (၁) ခု၊ စာသင်ခန်း အဆောက်အအုံ (၁) ခု ၊ ပိဋကတ်တိုက် (၁) ခု၊ အားကစားရုံ (၁) ခုနှင့် ဆရာဆရာမများ နေအိမ်၊ အလုပ်သမား တန်းလျားများ တက္ကသိုလ်ဝင်းတွင် ဆောက်လုပ်ရန် စီစဉ်ပြီး ဖြစ်သည်။ တောင်ကြီး ဥပစာကောလိပ်အဆောက်အအုံများကို ဆောက်လုပ်ရန် စီစဉ်ဆဲဖြစ်သည်။ ဖွင့်လှစ်ရန် စီမံထား သော မြစ်ကြီးနား ဥပစာကောလိပ် အဆောက်အအုံများ အတွက်ကိုလည်း စီစဉ်ထားသည်။ ၁၉၅၈ ခုနှစ်မှ အစပြု၍ တက္ကသိုလ် ဖြစ်လာသဖြင့် လိုအပ်သော အဆောက်အအုံများ ယခုမှ တိုးချဲ့ ဆောက်လုပ်နေရခြင်း ဖြစ်သည်။
တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားကျောင်းသူများမှာ အများအားဖြင့် အထက်မြန်မာနိုင်ငံဒေသမှ ဖြစ်ကြသည်။ မန္တလေးမြို့၌ တည်ရှိသော တက္ကသိုလ် ဖြစ်သည့်အားလျော်စွာ မြန်မာတို့၏ ပျောက်ကွယ်လု မတတ် ဖြစ်သော ဓလေ့ထုံးစံ၊မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု၊ မြန်မာတို့၏ အနုပညာစာပေ ဗုဒ္ဓကျမ်းစာ စသည်တို့ကို တစ်စတစ်စပြန်လည် ထုတ်ဖော်ပေးနေသော တက္ကသိုလ်အဆင့်အတန်းသို့ ရောက်အောင် တဖြည်းဖြည်း ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။
မန္ဓာတုဇာတ်
လူပြည်ငြီးငွေ့ စကြာမဟေ့
တစ်နေ့သ၌ မန္ဓာတုစကြာမင်းသည် ကာမတဏှာကို ပြည့်စေခြင်းငှာ မတတ်နိုင်သဖြင့် ငြီးငွေ့ပျင်းရိသော အမူအရာကိုပြ၏။ ထိုအခါ အမတ်တို့သည် “မြတ်သောမင်းကြီး ... အဘယ်ကြောင့် ငြီးငွေ့ပျင်းရိသနည်း” ဟု မေးလျှောက်လေ၏။ “အမတ်တို့ ... ကောင်းမှုအစွမ်းဖြင့် ကြည့်ရှုလတ်သော် မင်းအဖြစ်ဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိအံ့နည်း၊ အဘယ်အရပ်သည် မွေ့လျော်ဖွယ်ရှိသနည်း” ဟု မေးတော်မူ၏။ “မြတ်သောမင်းကြီး ... နတ်ပြည်သည် မွေ့လျော်ဖွယ်ရှိ၏” ဟု လျှောက်ထားကုန်၏။
စကြာမဟေ့ နတ်ပြည်မွေ့
မိမိပရိသတ် အခြံအရံဖြင့် စတုမဟာရာဇ် နတ်ပြည်တွင် နတ်မင်းအဖြစ်ဖြင့် ကြာမြင့်စွာမင်းပြု၍ ကာမတဏှာကို ဖြည့်ပါသော်လည်း မပြည့်နိုင်ရကား ငြီးငွေ့ပျင်းရိသော အမူအရာကို ပြပြန်၏။ ထိုအခါ နတ်မင်းကြီး လေးယောက်တို့သည် “မြတ်သောမင်းကြီး ... အဘယ်ကြောင့် ငြီးငွေ့ပျင်းရိသနည်း” ဟု မေး၏။ “နတ်မင်းကြီးတို့ ... အဘယ်နတ်ပြည်သည် စတုမာရာဇ် နတ်ပြည်ထက် မွေ့လျော်ဖွယ် ရှိသနည်း” ဟု မေးလေ၏။ “မြတ်သောမင်းကြီး ... အကျွန်ုပ်တို့သည် သူတစ်ပါး၏ နတ်ပြည်သည် ပရိသတ်သာ ဖြစ်ကုန်၏။ တာဝတိံသာ နတ်ပြည်သည် မွေ့လျော်ဖွယ်ရှိ၏” ဟု လျှောက်ထားကြကုန်၏။
မန္ဓာတုမင်းကြီးစသည် စကြာရတနာကို ရေဖျန်း၍ မိမိပရိသတ်ဖြင့် ခြံရံလျက် တာဝတိံသာ နတ်ပြည်သို့ ရှေးရှုသွားပြန်၏။ ထိုအခါ သိကြားမင်းသည် နတ်ပန်း၊ နတ်နံ့သာတို့ကို လက်စွဲကာ နတ်အပေါင်းခြံရံလျက် ခရီးဦးကြိုဆို၍ မန္ဓာတုမင်းကြီး၏ လက်ကိုဆွဲကာ “မြတ်သောမင်းကြီး ... ဤအရပ်သို့ ကြွတော်မူလော” ဟု ဖိတ်လေ၏။ နတ်အပေါင်းခြံရံလျက် မန္ဓာတုမင်းကြီး သွားစဉ်အခါ သားကြီးရတနာသည် စကြာရတနာကိုယူပြီးလျှင် ပရိသတ် အခြံအရံနှင့်တကွ လူ့ပြည်သို့ သက်ဆင်း၍ မြို့တွင်းသို့ ဝင်လေ၏။
သိကြားမင်းသည် မန္ဓာတုမင်းကြီးကို တာဝတိံသာ နတ်ပြည်သို့ ဆောင်ယူပြီးလျှင် နတ်ပြည့်တို့ကို နှစ်စုစုကာ အလယ်၌ပိုင်း၍ နတ်မင်းကြီးအဖြစ်သို့ ပေးလေ၏။ ထိုအခါမှစ၍ မင်းနှစ်ပါးတို့သည် မင်းပြုကြကုန်၏။ အချိန်ကာလလွန်လတ်၍ နှစ်ပေါင်း သုံးကုဋေခြောက်သန်း ရှိလတ်သော် သိကြားမင်းသည် အသက်ကုန်ကာ စုတေ၍ သိကြားမင်း တစ်ပါး ဖြစ်လာပြန်၏။ ဤသို့သောနည်းဖြင့် အသက်ကုန်ကာ သုံးကျိပ်ခြောက်ယောက်သော သိကြားမင်းတို့သည် စုတေကြကုန်၏။ မန္ဓာတုမင်းကြီးကား လူ၏ ကိုယ်ဖြင့်လျှင် နတ်မင်းအဖြင့်ကို ပြုတော်မူ၏။
သိကြားကိုပင် ရန်ပြုချင်
နောက်ကာလကြာလတ်သော် မန္ဓာတုမင်းကြီးအား အတိုင်းထက်အလွန် ကာမတဏှာသည် ဖြစ်လေ၏။ ထိုအခါ မန္ဓာတုမင်းကြီးသည် ထက်ဝက်သော နတ်မင်းစည်းစိမ်ဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိအံ့နည်း၊ သိကြားမင်းကိုသတ်၍ ဧကရာဇ်နတ်မင်းအဖြစ်ကိုပြုအံ့ဟု အကြံဖြစ်လေ၏။ သိကြားမင်းကိုကား သတ်ခြင်းငှာ မစွမ်းနိုင်၊ ကာမတဏှာ မည်သည်ကား ပျက်စီးခြင်းအကြောင်းသာ ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် အာယုသင်္ခါရကို ဆုတ်ယုတ်စေ၏။ မန္ဓာတုမင်းကြီး၏ ကိုယ်ကို သတ်လေ၏။ လူ၏ ကိုယ်သည်လည်း နတ်ပြည်၌ မပျက်စီးကောင်း။ ထိုကြောင့် နတ်ပြည်မှလျော့ကျကာ ဥယျာဉ်တော်သို့ သက်ဆင်းရလေ၏။
ကာမဂုဏ်အရေး ဩဝါဒပေး
ဥယျာဉ်စောင့်သည် မန္ဓာတုမင်းကြီး လာသည်ကိုသိလျှင် မင်းမျိုးတို့အား ကြားလျှောက်ထားလေ၏။ မန္ဓာတုမင်းကြီးလည်း လာလတ်၍ ဥယျာဉ်တော်၌သာလျှင် နေရာကိုခင်းစေ၍ မထသော အိပ်ခြင်းဖြင့် အိပ်လေ၏။ ထိုအခါ အမတ်တို့သည် “အရှင်မင်းကြီး ... အရှင်မင်းကြီး၏ နောက်အဖို့၌ အဘယ်သို့ ပြောဆိုရစ်ရပါအံ့နည်း” ဟု မေးလျှောက်ကြကုန်၏ -
“အမတ်တို့ ... သင်တို့သည် ငါ၏နောက်ကာလ၌ မန္ဓာတုမင်းကြီး ကျွန်းငယ် နှစ်ထောင် အခြံအရံရှိသောကျွန်းကြီးလေးကျွန်း၌ စကြာဝတေးအဖြစ်ကို ပြု၏။ နောက်နှစ်ပေါင်းများစွာ စတုမဟာရာဇ် နတ်မင်းအဖြစ်ကိုပြု၏။ နောက်သုံးကုဋေခြောက်သန်း အသက်ရှည်သော သိကြားမင်း သုံးကျိပ်ခြောက်ယောက် လဲသည်တိုင်အောင် တာဝတိံသာ နတ်မင်းအဖြစ်ကိုပြု၏။ ထိုသို့ပြု၍ ဖြည့်သော်လည်း ကာမတဏှာကို မပြည့်စေနိုင်ဘဲ စုတေသေလွန်ရ၏ - ဟူသော သတင်းကားကို လူအများအား ပြောဆိုရစ်ကြပါ” ဟု မှာထားပြီးလျှင် သေလွန်၍ ကံအားလျော်စွာ လားလေ၏။
မြတ်စွာဘုရားသည် ဘုရားဖြစ်တော်မူသောအခါ အတိတ်ကို ဆောင်တော်မူပြီးလျှင် -
“ရဟန်းတို့ ... လ၊ နေတို့ မြင်းမိုရ်တောင်ကို လှည့်လည်၍ သွားလာထွန်းပရာအရပ် ဆယ်မျက်နှာတို့၌ မြေကိုမှီ၍နေကုန်သော သတ္တဝါအလုံးစုံတို့သည် မန္ဓာတုမင်းကြီး၏ ကျွန်ဖြစ်ကြကုန်၏။ ရတနာခုနစ်ပါးမိုးကို ရွာစေသဖြင့် ကာမဂုဏ်၌ ရောင့်ရဲခြင်းမရှိ၊ ကာမတို့ကား သာယာနှစ်သက်ဖွယ် မရှိကုန်၊ ဆင်းရဲကုန်၏ဟု ပညာရှိသော မြတ်စွာဘုရား၏ တပည့်သားသည် သိမြင်၍ နတ်၌ဖြစ်သော ကာမဂုဏ်တို့၌လည်း မွေ့လျော်ခြင်းသို့ မရောက်လေ၊ နိဗ္ဗာန်သည်သာ မွေ့လျော်ရာဖြစ်၏” – ဟု ရဟန်းတို့အား ဟောကြားဆုံးမတော်မူ၏။
ဤဒေသနာတော်ကို ဆောင်ပြီး၍ သစ္စာကို ပြတော်မူသည့်အဆုံး၌ သာသနာတော်၌ ငြီးငွေ့ပျင်းရိသော ရဟန်းသည် သောတပတ္တိဖိုလ်၌ တည်လေ၏။ တစ်ပါးသော များစွာသော ရဟန်းတို့ကား သောတာပတ္တိဖိုလ်စသည်တို့၌ တည်ကုန်၏။
ဇာတ်ပေါင်း
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် - ရဟန်းတို့ -
ထိုအခါ မန္ဓာတု စကြာမင်းကြီးသည် - ယခုအခါ ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -
ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း။
ဆောင်ပုဒ်
(၁) ကာမညစ်မည်း၊ အလိုသည်း၊ ဖြည့်လည်းမပြည့်နိုင်။
(၂) စကြာမင်းပြု၊ နတ်မင်းပြု၊ အာယုသက်ဆုံးတိုင်။
(၃) မန္ဓာတုမင်း၊ ပြည့်စေလျဉ်း၊ ပြည့်ခြင်းမရှိနိုင်။
(၄) ကာမပြစ်မြင်၊ ပညာရှင်၊ နတ်တွင်မမွေ့နိုင်။
(၅) နိဗ္ဗာန်ချမ်းမြေ့၊ အာရုံတွေ့၊ မျော်မွေ့နေပိုင်ပိုင်။
ယူအက်စ်ဘီ
ယူနီဗာဆယ် စီရီယယ် ဘတ်စ် (Universal Serial Bus) သို့မဟုတ် ယူအက်စ်ဘီ (USB) သည် ကွန်ပျူတာနှင့် အီလက်ထရွန်းနစ် ပစ္စည်းများ ဆက်သွယ်ရာတွင် အသုံးပြုသော တပ်ဆင်ရေး၊ ဆက်သွယ်ရေး နှင့် ဓာတ်အားပေးပို့ရေး တို့နှင့် ပတ်သက်သော ဓာတ်ကြိုးများ၊ ပလပ်ခေါင်းများ နှင့် ပရိုတိုကောလ်များ နှင့် သက်ဆိုင်သော လုပ်ငန်းပိုင်းဆိုင်ရာ စံနှုန်းသတ်မှတ်ချက် ဖြစ်သည်။
ယူအက်စ်ဘီသည် ကွန်ပျူတာ အထောက်အကူပြု ပစ္စည်းများ ဖြစ်သော မောက်စ်များ၊ ကီးဘုတ်များ၊ ဒစ်ဂျစ်တယ် ကင်မရာများ၊ ပရင်တာများ၊ ခရီးဆောင် သီချင်းဖွင့်စက်များ၊ ဒစ်(စ်) ဒရိုက်ဗ်များ နှင့် ကွန်ယက် အဒပ်ပတာများကို ကွန်ပျူတာတွင် တပ်ဆင်ရာတွင် ဓာတ်အားပေးပို့ခြင်းနှင့် ဆက်သွယ်ရေးတို့ကို စံတစ်ခု အနေဖြင့် ရှိစေရန် ဒီဇိုင်းပြုလုပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ထိုစနစ်သည် ကွန်ပျူတာတွင်သာ မကဘဲ အခြား ကိရိယာများ ဖြစ်ကြသော စမတ်ဖုန်းများ၊ ပီဒီအေများ၊ ဗွီဒီယိုဂိမ်း ကွန်ဆိုးများတွင်လည်း အသုံးပြုကြသည်။ ယူအက်စ်ဘီသည် အစောပိုင်း ဆက်သွယ်တပ်ဆင်မှုများဖြစ်ကြသော စီရီယယ် ပလပ်ခေါင်း နှင့် ပယ်ရယ်လယ် ပလပ်ခေါင်းများကို အစားထိုး နေရာယူလာနိုင်ခဲ့ပြီး အိတ်ဆောင် ပစ္စည်းများ အတွက်လည်း ဓာတ်အားပြန်လည်ဖြည့်သွင်းသည့် ချာဂျာများ နေရာကိုလည်း ရယူလာနိုင်ခဲ့သည်။
၂၀၀၈ ခုနှစ် အထိ တစ်နှစ်လျှင် ယူအက်စ်ဘီသုံးသော ကိရိယာ ၂ ဘီလီယံမျှ ရောင်းရပြီး စုစုပေါင်း ကိရိယာ ၆ ဘီလီယံခန့် ရောင်းချပြီး ဖြစ်သည်။.
ဘစ်ကွိုင်
ဘစ်ကွိုင် (Bitcoin) ဆိုသည်မှာ Satoshi Nakamoto ဆိုသူမှ ၂ဝဝ၈ ခုနှစ်တွင် တီထွင်ပြီး ၂ဝဝ၉ ခုနှစ်တွင် open-source အဖြစ် ထုတ်ပေးခဲ့သော ဒယ်ဂျစ်တယ် ငွေကြေးပေးချေစနစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ စနစ်သည် peer-to-peer ဖြစ်သောကြောင့် အသုံးပြုသူများအနေဖြင့် တိုက်ရိုက် အလွှဲအပြောင်းလုပ်နိုင်သည်။ ငွေကြေးအလွှဲအပြောင်းများအား block chain ဟုခေါ်သည့် နက်ဝက်အစွန်းများဖြင့် အတည်ပြုသည်။ စနစ်သည် ဗဟိုထိန်းချုပ်မှုမရှိဘဲ လုပ်ဆောင်သည်။ ယခင် စနစ်များရှိသော်လည်း ဘစ်ကွိုင်အား တခါတရံတွင် ခရိုက်တိုငွေကြေးဟု ခေါ်ကြသည်။ ဘစ်ကွိုင်အား ဗဟိုထိန်းချုပ်မှုကင်းသော virtual ငွေကြေးဟု ပိုမိုမှန်ကန်စွာ ဖော်ပြကြသည်။ ယင်းသည် ဈေးကွက်တန်ဖိုးအားဖြင့် အမြင့်ဆုံးအမျိုးအစားလည်း ဖြစ်သည်။
ဘစ်ကွိုင်များအား ကွန်ပျူတာ၏ လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းများအား အသုံးချကာ တန်ကြေးအနေဖြင့် ဖန်တီးယူကြသည်။ ယင်းဖြစ်ရပ်အား မိုင်းတူးခြင်း (mining) ဟုခေါ်ပြီး လွှဲပြောင်းခနှင့် ဘစ်ကွိုင် အသစ်များအား ရရှိကြသည်။ မိုင်းတူးခြင်းဖြင့် ရရှိသော်လည်း ဘစ်ကွိုင်များအား အခြားငွေကြေး၊ ပစ္စည်း၊ ဝန်ဆောင်မှုများဖြင့် ကုန်သွယ်ဖလှယ်နိုင်သည်။ အသုံးပြုသူများသည် အလွှဲအပြောင်း လုပ်ဆောင်နိုင်သည်။
ဘစ်ကွိုင်အား ပေးချေမှုစနစ်အဖြစ် အသုံးပြုလာသည်မှာ တိုးပွားလာခဲ့သည်။ ကုန်သည်များသည်လည်း လက်ခံကုန်သွယ်ရန် လိုလားကြသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ခရစ်ဒစ်ကဒ်ဖြင့် အသုံးပြုမှုထက် ဝန်ဆောင်ခမှာ ၂-၃ ရာခိုင်နှုန်း လျော့နည်းသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ခရစ်ဒစ်ကဒ်နှင့် မတူသည်မှာ ဝန်ဆောင်ခသည် ပေးချေသူများမှပေးရပြီး ရောင်းဝယ်သူများမှ မပေးရပေ။ ဘစ်ကွိုင်အား ပြစ်မှုဆိုင်ရာတွင် အသုံးပြုခြင်းသည် မီဒီယာများ၊ အာဏာပိုင်များအား သတိထားမိစေသည်။ ဘစ်ကွိုင်အား အမေရိကန် အမတ် Rand Paul ကဲ့သို့သော နိုင်ငံရေးသမားအချို့က ထောက်ခံသည်။ သူသည် ဘစ်ကွိုင်ဖြင့် လှူဒါန်းခြင်းကို လက်ခံသူဖြစ်သည်။
ယူနစ်
ဘစ်ကွိုင်စနစ်၏ ယူနစ်မှာ bitcoin ဖြစ်သည်။ ငွေကြေးအဖြစ် အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ အသေး bitcoin ဟုသုံးပြီး ကွန်ပျူတာနှင့်ဆိုင်သော ဝေါဟာရအတွက် အက္ခရာအကြီး Bitcoin ကိုသုံးသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်အရ သင်္ကေတမှာ BTC၊ XBT၊ BitcoinSign.svg ဖြစ်ကြသည်။ ပမာဏနည်းသော ဘစ်ကွိုင်အတွက် millibitcoin (mBTC) microbitcoin (µBTC) အစရှိသည်ဖြင့် အသုံးပြုသည်။ ဘစ်ကွိုင်ငွေကြေးတွင် ၁ satoshi သည် အနည်းဆုံးပမာဏဖြစ်ပြီး ၁ BTC ၏ ၀.၀၀၀၀၀၀၀၁ ဖြစ်သည်။ millibitcoin သည် ၀.၀၀၁ bitcoin နှင့်ညီမျှပြီး ၁ BTC ၏ တစ်ထောင်ပုံတစ်ပုံ ဖြစ်သည်။ satoshi ဆိုသည်မှာ စနစ်အားဖန်တီးသူ ဂျပန်လူမျိုးအား ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် မှည့်ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။
ပိုက်ဆံအိတ်
ဘစ်ကွိုင်များအား စုထားရန် သို့မဟုတ် ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် ပိုက်ဆံအိတ် (wallet) ကို အသုံးပြုရသည်။ ဆော့ဝဲလ်အား အခြေခံသည့် ပိုက်ဆံအိတ် အွန်လိုင်းဝဘ်ဆိုဒ်အားအခြေခံသည့် ပိုက်ဆံအိတ် ဟာဒ်ဝဲလ်ပိုက်ဆံအိတ် အစရှိသည်ဖြင့် ကွဲပြားသည်။ ဆော့ဝဲလ် ပိုက်ဆံအိတ်တွင်လည်း full client နှင့် lightweight client ဟူ၍ ထပ်မံကွဲပြားသည်။ full client များသည် block chain မှအချက်အလက်များကို အပြည့်အဝ လိုက်ရှာသည်။ ၂၀၁၆ တွင် ၆၀ ဂစ်ဂါဘစ် ပမာဏကျော်ကာ အချို့သော အသုံးပြုသူများအတွက် အဆင်ပြေမည်မဟုတ်ပေ။ အခြားသော ပိုက်ဆံအိတ်အမျိုးအစားမှာ အွန်လိုင်းအခြေစိုက်ဖြစ်ကြသည်။ ဥပမာဆိုရသော် blockchain.info Coinbase စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ယင်းအမျိုးအစားတွင် အသုံးပြုသူအနေဖြင့် အခြေစိုက်ဆာဗာပေါ်တွင် လုံးဝဥသုံ ယုံကြည်ရပေမည်။ အွန်လိုင်းပိတ်ဆံအိတ်များသည် အသုံးပြုသူများ၏ ဟာဒ်ဝဲလ်များထက် ပိုက်ဆံအိတ်နှင့်ပတ်သက်သောအချက်အလက်များကို ဝန်ဆောင်မှုပေးသူ၏ဆာဗာ၌သာ သိမ်းထားသည်။ အသုံးပြုသူများအတွက်မူ လွယ်ကူနိုင်ကောင်းသည်။
တန်ဖိုး အတက်အကျ
၂ဝ၁၄ ခုနှစ် Mark T. Williams ၏အဆိုအရ ဘစ်ကွိုင်သည် ရွှေထက် ခုနှစ်ဆ၊ အမေရိကန်ဒေါ်လာထက် ၁၈ ဆ တန်ဖိုးရှိသည်။ တန်ဖိုးမြင့်နေခြင်းကို ထိန်းညှိပေးမည့်စနစ်မရှိဟု ဂျပန်လူမျိုး ကျောင်းသားများက ရှင်းပြသည်။ Forbes မဂ္ဂဇင်း၏ ဂျာနယ်လစ်တစ်ယောက်မှပြောကြားသည်မှာ ဘစ်ကွိုင်သည် ရေရှည်တွင် တန်ဖိုးရှိရန် မသေချာဟုဆိုသည်။ ကနဦးငွေကြေးတန်ဖိုး မြင့်တက်ခြင်းမှာ ယုတ္တိရှိသည်။ "ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ လူတွေဟာ အဲဒီဘစ်ကွိုင် ဘယ်လိုအလုပ်လုပ်သလဲဆိုတာ အတွေ့အကြုံရချင်လို့ပါပဲ"။ ၂ဝ၁၁ ခုနှစ်တွင် တန်ဖိုးသည် ဒေါ်လာ ဝ.၃ မှ ၃၂ အထိမြင့်တက်ခဲ့သည်။ ၂ဝ၁၂ ခုနှစ်တွင် ဘစ်ကွိုင်တန်ဖိုးသည် စတင်ကာ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ၂ဝ၁၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၆ဝဝ အောက်တွင် တည်ရှိသည်။ ၂ဝ၁၃ နိုဝင်ဘာလတွင် ဘစ်ကွိုင်တန်ဖိုး အမြင့်ဆုံး ၁၂၄၂ အထိ မြင့်တက်ခဲ့သည်။ ဇန်နဝါရီလ ၂ဝ၁၅ ခုနှစ်တွင် ဘစ်ကွိုင်တန်ဖိုးသည် ၂ဝ၁၃ ခုနှစ်ကတည်းက အနည်းဆုံးတန်ဖိုး အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂၂၄ သို့ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ၂၀၁၇ မတ်လ ၃ ရက်နေ့အရ ဘစ်ကွိုင်တန်ဖိုးသည် ရွှေဈေးထက် ကျော်လွန်ကာ ယင်း၏တန်ဖိုးသည် အမြင့်ဆုံးသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၂၀၁၇ နှစ်စမှစတင်ကာ တစ်ဖြည်းဖြည်းပြန်လည်မြှင့်တက်လာခဲ့ပြီး ၂၀၁၇ ဒီဇင်ဘာလတွင် ဒေါ်လာ ၂၀၀၀၀ ထိ အဆ ၂၀ ဆ ထိုးတက်သွားခဲ့သည်။ ဘစ်ကွိုင်သည် ဈေအတက်အကျအလွန်ကြမ်းပြီး ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင်မူ ၃၂၀၀ ဒေါ်လာသာ ကျန်ရှိတော့သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင်မူ ဒေါ်လာ ၁၁,၀၀၀ ခန့်ပေါက်ဈေးရှိနေပြီး ရွှေထက် ၈ဆ ခန့် တန်ဖိုးရှိနေသည်။
ချင်းတိုးတက်ရေးပါတီ
ချင်းတိုးတက်ရေးပါတီ (Chin Development Party) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ နိုင်ငံရေးပါတီဟောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ချင်းတိုးတက်ရေးပါတီကို ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် မတ်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် အဖွဲ့ဝင် ၂၂ ဦးဖြင့် ရန်ကုန်မြို့တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
၂၀၁၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ချင်းဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (CLD)၊ ချင်းတိုးတက်ရေးပါတီနှင့် ချင်းအမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (CNDP) ပါတီသုံးခု ပူးပေါင်း၍ ချင်းအမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်အမည်ဖြင့် ပူးပေါင်းဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ နိုင်ငံရေးပါတီဟောင်းများ