cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ခင်စိန်လှိုင် (ယုဝတီ)
ကိုယ်ရေးဖြစ်စဉ်
ဒေါ်ဒဂုန် ခင်ခင်လေးမှာ ယုဝတီ ခင်လှိုင်၏ အဒေါ် ဖြစ်သည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဒေါ်ဒဂုန် ခင်ခင်လေးက အမျိုးသမီး ကလောင် အဖွဲ့ကို တည်ထောင် ခဲ့သဖြင့် ယုဝတီ ခင်စိန်လှိုင် အဖို့ စာပေ အနုပညာသည် များနှင့် ရင်းနှီး ကျွမ်းဝင်မှု ရှိလာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှ စ၍ ကဗျာတို၊ ဝတ္ထုတို ကလေးများကို စတင် ရေးသား လာခဲ့သည်။ ရေဒီယို ဇာတ်လမ်းများ အပါအဝင် ဝတ္ထုတိုပေါင်း ၇ဝ ခန့်နှင့် ဂျာနယ် အခန်းဆက် ဝတ္ထုရှည်များ ကိုလည်း ရေးသား ခဲ့သည်။
၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ကျုံပျော် စာပေတိုက်မှ ‘မိန်းမဈေး ဖျက်၍ ချစ်ရသူ’ ကို ပထမဦးဆုံး လုံးချင်း အဖြစ် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ ကေသွယ်နှင့် ကော့မိုင်၊ အားကစားနှင့် ပင်တိုင်စံ အိရွှေစင် လုံးချင်း ဝတ္ထုတို့ ဆက်လက် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
ယခု အခါ မြန်မာနိုင်ငံ စာပေနှင့်စာနယ်ဇင်းအဖွဲ့ ဗဟို အမှုဆောင် ကော်မတီဝင် အဖြစ် စာပေ တာဝန်များ ထမ်းဆောင်ရင်း စာပေ၊ ဆောင်းပါးများ သာမက တေးသီချင်းများ ရံဖန်ရံခါ ရေးသား သီကုံးလျက် ရှိသည်။ ယုဝတီ ခင်စိန်လှိုင်သည် အမှတ် (၄၃) အေ ဂျူးဘန်းလမ်း (၆) မိုင်ခွဲတွင် သင်္ဘော အရာရှိ ဦးခင်မောင်သန်း၊ သမီး ဆုမွန်ကျော်၊ သားသမီး မြေးများနှင့် အတူ နေထိုင်လျက် ရှိသည်။
ဘဝနိဂုံး
အောက်တိုဘာ (၂၃)၊၂၀ဝ၆တွင် မရမ်းကုန်းမြို့နယ် (၇)မိုင်၊မလိခလမ်း၊ ၄၃/က နေအိမ် ၌ ကွယ်လွန်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသမီး စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
တမန်းသား (မြို)ရွာ၊ တမန်းသား
တမန်းသား (မြို)ရွာ၊ တမန်းသား
လက်ယက်ကုန်း အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု
လက်ယက်ကုန်းရွာ ပစ်ခတ်မှုသည် ၂၀၂၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့ နေ့လယ်ပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ဒီပဲယင်းမြို့နယ်၊ လက်ယက်ကုန်းကျေးရွာတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ လက်ယက်ကုန်းကျေးရွာ ကိုယ်ထူကိုယ်ထစာသင်ကျောင်း (ဘုန်းကြီးကျောင်း)ကို တပ်မတော် (လေ)၏ တိုက်ခိုက်ရေး ရဟတ်ယာဉ် Mi 35 နှစ်စီးဖြင့် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့သဖြင့် ကျောင်းသားကျောင်းသူ ၆ ဦးအပါအဝင် ၁၃ ဦးသေဆုံးခဲ့ကာ ၂၇ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ကျောင်းအတွင်းရှိ ဒဏ်ရာရ ကျောင်းသားကျောင်းသူ ကလေးများနှင့် ဆရာ၊ဆရာမများ အပါအဝင် လူ ၂၀ ဦးကျော်အား ဖမ်းဆီး ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။
ဖြစ်ပွားမှု
စက်တင်ဘာ ၁၆ ရက်နေ့ နေ့လယ်ပိုင်း စာသင်ကြားနေချိန်တွင် လေကြောင်းမှ တိုက်ခိုက်ရေး ရဟတ်ယာဉ် Mi 35 နှစ်စီးဖြင့် ပစ်ခတ်မှုများကို ၄၅ မိနစ်ကြာ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ယင်းသို့ ပစ်ခတ်မှုကြောင့် ကျောင်းသားကျောင်းသူ ၆ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ ထို့အပြင် အင်ပင်ကျေးရွာမှ တံငါလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်နေသော သားအဖ နှစ်ဦးအနက် သားဖြစ်သူ သေဆုံးခဲ့သည်။ ရွာထိပ်တွင် ရောက်ရှိနေသော ၁၆ နှစ် အရွယ် မောင်အောင်အောင်ဦးသည် လေယာဉ်ဖြင့် ပစ်ခတ်ပျံသန်းနေသောကြောင့် နီးစပ်ရာတံတားအောက်သို့ ဝင်ရောက် ပုန်းခိုနေစဉ် မြေပြင်မှ စစ်ကောင်စီတပ်သားများက ဖမ်းဆီးကာ သေနတ်ဖြင့် ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။
စက်တင်ဘာ ၂၈ ရက်နေ့အထိ မျက်စိတွင် ပြင်းထန်ဒဏ်ရာရသော ကလေးငယ်သာ ၁ ဦးသာ ပြန်လွှတ်ပေးကာ ကျန်သူများအား မိသားစုများနှင့် တွေ့ဆုံခွင့်မပေးဘဲ ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့များက လက်ယက်ကုန်းရွာမှ သယ်ယူသွားသည့် အလောင်းများကို ရေဦးမြို့နယ် မီးသင်္ဂြိုဟ်စက်တွင် စက်တင်ဘာ ၁၇ ရက် နံနက် ၆ နာရီခန့်က ယောက်ျားလေး ၄ ဦး၊ မိန်းကလေး ၂ ဦးအပြင် ကျား/မ မခွဲခြားနိုင်သော ကိုယ်အင်္ဂါ အစိတ်အပိုင်းများကို ပီနံအိတ်ဖြင့် ထည့်ထားသူ ၁ ဦး၊ ညနေပိုင်းတွင် ယောက်ျားလေး ၂ ဦးကို သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့ရာ စုစုပေါင်း အလောင်း ၉ လောင်းအထိ ရှိနေပြီဖြစ်ကြောင်း မြို့နယ်ဒေသခံကာကွယ်ရေး တပ်ဖွဲ့က ဆိုသော်လည်း လက်ယက်ကုန်းဒေသခံများနှင့် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ၏ အတည်ပြုချက်အရ စာသင်ကျောင်းတွင် သေဆုံးခဲ့သူ ၅ ဦးသာရှိနေခဲ့ပြီး ကျန်သေဆုံးသူများမှာ မည်သူမည်ဝါဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုချက် မရသေးပေ။
အဆိုပါ ပစ်ခတ်မှုကြောင့် ဒီပဲယင်းမြို့နယ် အရှေ့ခြမ်းကျေးရွာအများအပြားသည် အရေးပေါ် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိနေခဲ့ကာ ဒေသခံများ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေကြရသည်။
အောက်တိုဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ဖမ်းဆီးခံထားရသည့် ကလေးများအနက် ၄ ဦးနှင့် စေတနာ့ဝန်ထမ်း ဆရာ၊ ဆရာမ ၃ ဦးကို ပြန်လွှတ်ပေးခဲ့သည်။ ကလေး ၂ ဦးအား ပြန်မလွှတ်မီ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု ဖုံးကွယ်ထားသည့် အသင့်ရေးသားထားသော စာရွက်ကို ဖတ်ခိုင်းကာ ရုပ်သံရိုက်ကူး ဝါဒဖြန့်ရန် စစ်ကောင်စီက ကြိုးပမ်းမှုများ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။
ပြည်တွင်း
စက်တင်ဘာ ၂၀ ရက်က ပြုလုပ်ခဲ့သည့် စစ်ကောင်စီ၏ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် ထိုသို့ ကလေးငယ်နှင့် ဒေသခံ အများအပြား သေဆုံးခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ်ကို ထည့်သွင်း ပြောဆိုခြင်း မရှိဘဲ ကလေးငယ်၂ ဦးသာ ဒဏ်ရာ ပြင်း ထန်ကြောင်းကို စစ်ကောင်စီပြောခွင့်ရ ဗိုလ်ချုပ် ဇော်မင်းထွန်းက ပြောခဲ့သည်။ လက်ယက်ကုန်းရွာအတွင်း ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် (KIA) နှင့် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (PDF) တို့ ရှိနေသည့် သတင်းကြောင့် စစ်ကောင်စီတပ်က ဝင်ရောက် ရှင်းလင်းခဲ့ရာ ၂ ဖက် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားချိန်တွင် KIA ၊ PDF တို့က ဒေသခံများကို လူသားဒိုင်း အဖြစ် ဘုန်းကြီးကျောင်းထဲကို ခေါ်ဆောင်ကြောင်း ဗိုလ်ချုပ် ဇော်မင်းထွန်းက ပြောဆိုခဲ့သော်လည်း ရွာအတွင်း KIA များလည်း မရှိသကဲ့သို့ ထိုနေ့က ပစ်ခတ်မှုများမှာ တဖက်သတ် တိုက်ခိုက်မှုသာ ဖြစ်ကြောင်း ဒေသခံများက ဆိုထားသည်။
မြဝတီရုပ်မြင်သံကြားနှင့် တပ်မတော်သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးတို့က လက်ယက်ကုန်းရွာမှတဆင့် ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် (KIA) နှင့် PDF တို့က လက်နက်ခဲယမ်းများ သယ်ယူပို့ဆောင်မည် ဖြစ်ကြောင်းနှင့် ရွာဘုန်းကြီးကျောင်းတွင် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ် (NLD) ပါတီ ထောက်ခံသူများ၊ PDF များ ခိုအောင်းနေထိုင်လျက် ရှိပြီး ဒေသခံများနှင့် ခရီးသွား ပြည်သူများကို အဓမ္မဆက်ကြေး တောင်းခံခြင်းများ ပြုလုပ်နေကြောင်း သတင်းပေး တိုင်ကြားချက်ကြောင့် ဝင်ရောက် စစ်ဆေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။
နိုင်ငံတကာ
ယူနီဆက်ဖ် နှင့် Save The Children မြန်မာတို့သည် စစ်ကောင်စီ၏ အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်မှုအပြီး ၃ ရက်အကြာမှ ကလေးများနှင့် စာသင်ကျောင်းအား တိုက်ခိုက်မှုအပေါ် ကန့်ကွက်ရှုတ်ချကြောင်းနှင့် ဖမ်းဆီးသွားသူများအား ပြန်လွှတ်ပေးရန် တောင်းဆိုကြောင်း ကြေညာချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့သော်လည်း စစ်ကောင်စီ၏ အမည်ကို ထည့်သွင်းဖော်ပြထားခြင်း မရှိသဖြင့် ပြည်သူလူထုက ပြစ်တင်ဝေဖန်ခဲ့သည်။
စက်တင်ဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ လွတ်လပ်သော စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုယန္တရား (IIMM) က လက်ယက်ကုန်းရွာ စာသင်ကျောင်းတိုက်ခိုက်မှုအား စစ်ရာဇဝတ်မှု မြောက်၊ မမြောက် စစ်ဆေးနိုင်ရန်အတွက် အချက်အလက်တွေ စုဆောင်းနေကြောင်း စက်တင်ဘာလ ၂၇ ရက် ဒီကနေ့  ကြေညာချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် စစ်အာဏာသိမ်းပြီး တစ်နှစ်ခွဲကာလအတွင်း သတ်ဖြတ်ခံရသော သို့မဟုတ် မစွမ်းမသန် ဖြစ်လောက်အောင် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသော ကလေးငယ် အနည်းဆုံး ၃၈၂ ဦး၊ အငြင်းပွားဖွယ် ဖမ်းဆီးခံသူ ၁,၄၀၀ ကျော်၊ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခံရသူ ၁၄၂ ဦးရှိသည်ဟု မြန်မာနိုင်ငံ လူ့အခွင့်အရေး အခြေအနေဆိုင်ရာ ကုလသမဂ္ဂ အထူးအစီရင်ခံစာတင်သွင်းသူက ဇွန်လတွင် တင်သွင်းသည့် အစီရင်ခံစာတွင် ဖော်ပြထားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူသတ်ပွဲများ စာရင်း
ကြာအင်းရွာ၊ ကြာအင်း
ကြာအင်းရွာ၊ ကြာအင်း
မေမြို့ရွာ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်
မေမြို့ရွာ (Maymyo)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ တောင်ဦးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၈၂၅၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တောင်ဦးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၂၃ ဦး၊ မ ၂၆၅၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၇၈၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေစကြိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သရက်တောစုရွာ၊ ကျုံနတ္တော်
သရက်တောစုရွာ၊ ကျုံနတ္တော်
လုံကာ (ကရင်)ရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်
လုံကာ (ကရင်)ရွာ (Longkar (Kayin))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်၊ ကုံးဆုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၈၀၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကုံးဆုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၉၁ ဦး၊ မ ၂၂၂၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၄၂၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖယ်ခုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခရှီး - မိယမအဲဘူတာ
ခရှီး - မိယမအဲဘူတာ  (香椎宮前駅 ခရှီး - မိယမအဲ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဖုခုအိုခမြို့၊ ဟိဂရှိရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
သီဟတင်စိုး
သီဟတင်စိုး(၁၉၆၇/၆၈-၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃) သည် မြန်မာ ရုပ်ရှင်နှင့် ဗွီဒီယို ဝါရင့်သရုပ်ဆောင် တစ်ဦး ဖြစ်ကာ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် ငရဲသား ဇာတ်ကားဖြင့် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု (သရုပ်ဆောင်ဆုနှင့် ဒါရိုက်တာဆု)ကို ရရှိခဲ့သည်။ တော်လှန်ရေးဇာတ်ကားများ ရိုက်ကူး သရုပ်ဆောင်ခြင်းဖြင့် ကျော်ကြားလာသည်။ ဇနီးမှာ သရုပ်ဆောင် ဇင်မာဦး ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၁ (တနင်္လာ)နေ့တွင် နှလုံးဖောက်ရာ သင်္ကန်းကျွန်းဆေးရုံသို့ ပို့ဆောင်သော ဆေးရုံကားပေါ်တွင် ကွယ်လွန်သည်။ နှလုံးရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၅၅ နှစ် ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:၂၀၂၃ ကွယ်လွန်သူများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား သရုပ်ဆောင်များ ကဏ္ဍ:မွေးဖွားခုနှစ် မသိရှိရသူများ ကဏ္ဍ:၁၉၇၀ ဆယ်စုနှစ် မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာများ
ကျူတောအင်းရွာ၊ တောကြီး
ကျူတောအင်းရွာ၊ တောကြီး
နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၉
ကိုးကား
1989
တီဘောရွာ၊ မတူပီမြို့နယ်
တီဘောရွာ(Tibaw)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ မတူပီမြို့နယ်၊ ကစဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၀၄၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကစဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၇ ဦး၊ မ ၂၂၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၉၇ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မတူပီမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အောင်ဇေယျ (၁)ရွာ၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်
အောင်ဇေယျ (၁)ရွာ (Aungzayya(1))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်၊ ကံချောင် (အောင်မိုး)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၁၀၉၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ယင်းမာပင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စအွတ်မန်ထိုက်ရွာ၊ မိုင်းမောမြို့နယ်
စအွတ်မန်ထိုက်ရွာ (Saautmanhtaik)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ မိုင်းမောမြို့နယ်၊ စအွတ်မန်ထိုက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၇၉၉၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းမောမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကုက္ကိုစုရွာ၊ အောက်
ကုက္ကိုစုရွာ၊ အောက်
ခွန်နှစ်ကြိုက် (အနောက်)
ခွန်နှစ်ကြိုက် (အနောက်) ရွာ သည် ရန်ကုန်တိုင်း၊ တိုက်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ကျေးရွာဖြစ်သည်။ ပတ်ဝန်းကျင်ရွာများမှာ မြောက်ဘက်တွင် ဖိုးခေါင်၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် လှိုင်၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် ခွန်နှစ်ကြိုက် အရှေ့ရွာ၊ တောင်ဘက်တွင် အလဘုတ်၊ အနောက်ဘက်တခြမ်းလုံးတွင် တော်ခရမ်းတို့ ရှိသည်။ ၂၀၁၄ ခုစာရင်းအရ လူဦးရေ ၁၃၁၈ ဦး နေထိုင်သည်။
ညောင်ဝန်းရွာ၊ တံတားဦးမြို့နယ်
ညောင်ဝန်းရွာ (Nyaungwun)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ တံတားဦးမြို့နယ်၊ နွားတော်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၁၂၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နွားတော်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၆၉ ဦး၊ မ ၇၆၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၃၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ခရှိမ - အဆဟိဘူတာ
ခရှိမ - အဆဟိဘူတာ  (鹿島旭駅 ခရှိမ - အဆဟိ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိဘရခိခရိုင်၊ ဟိုခိုတမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ကောသလတိုင်း
ကောသလတိုင်း
ရှေးအခါက ကောသလနိုင်ငံကို နှစ်ပိုင်းအားဖြင့် ပိုင်းခြားထားအပ်ခဲ့သည်။ သရယူမြစ်ကြီးသည် အလယ်၌ တည်ရှိလေသည်။ မြောက်ဘက်အဘို့ကို ဥတ္တရကောသလ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ထို့ပြင် တောင်ဘက်အဖို့ကို ဒက္ခိဏကောသလ ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ဆိုသည်။ ကောသလတိုင်းအတွင်း၌ များစွာထင်ရှားကုန်သော နိဂုံးနှင့် ရွာကြီးများရှိခဲ့ကြသည်။ ကောသလတိုင်းတွင် ထင်ရှားသော ပေါက္ခရသာဒိ ဆရာကြီးသည် ဥက္ကဋ္ဌာမြို့၌ နေထိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းအကြောင်းကြောင့်ပင် ပသေနဇိမင်းသည် ထို ပေါက္ခရသာဒိ ဆရာကြီးအား ရွာစားပေးခြင်းကို ပြုအပ်ခဲ့သည်။
ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်သည် ကောသလတိုင်း၏ သာလာ၊ နဂရဝိန္ဒ၊ ထို့ပြင် ဝေနာဂပုရ် ရွာတို့၌ ဒေသာစာရီ ကြွတော်မူ၍ များစွာသော လူတို့ကို သရဏဂုံတည်ခြင်းကို ပြုတော်မူခဲ့သည်။ ဗာဝရီသည် ကောသလတိုင်း၌ ထင်ပေါ်ကျော်ကြားသော တပည့်များစွာကို စာသင်ကြားပေးသော ဆရာကြီး ဖြစ်လေသည်။ ယင်း ဗာဝရီ ဆရာကြီးသည် ဒက္ခိဏာပထအရပ်သို့ ပြောင်းသွားခဲ့၍ ဂေါဒါဝရီမြစ်၏ကမ်းနား၌ မိမိပိုင် သင်္ခမ်းကျောင်းကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ကောသလ နှင့် မဂဓသည် ဗာရာဏသီမြို့အတွက် အကြိမ်များစွာ စစ်တိုက်ခြင်းကို ပြုခဲ့ကြသည်။ သို့သော် နောက်ကာလ၌ နှစ်ပြည်ထောင်တို့အကြား စေ့စပ်ပြေငြိမ်းခြင်းသို့ ရောက်ခဲ့ကြသည်။ စေ့စပ်ပြေငြိမ်းပြီးနောက်ကာလ၌ ကောသလမင်း ပသေနဇိတသည် မိမိ၏ သမီးတော် ဝဇိရာ၏ လက်ထပ်ခြင်းကို မဂဓမင်း အဇာတသတ္တုနှင့် ပြုပေးခဲ့သည်။ ကောသလတိုင်း၏ မြောက်ဘက်နယ်နိမိတ်၌ တည်ရှိသော ကပိလဝတ္ထုရှိ သာကီဝင်းမင်းမျိုးတို့သည် ပသေနဇိတမင်း၏ လက်အောက်ခံ ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် ထိုသာကီဝင်တို့သည် ကောသလမင်း ပသေနဇိတနှင့် လွန်စွာ  ရန်ငြိုးထားခဲ့ကြလေသည်။ ထဒဏ္ဍကပ္ပက၊ နလကပါန၊ တောရဏဝတ္ထု၊ ထို့ပြင် ပလာသဝန ယင်းရွာတို့သည် ကောသလတိုင်း၏ ထင်ရှားသော ရွာများဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ ယင်းရွာတို့သို့ ဘုရားရှင်သည် ရံခါရံခါ၌ကြွတော်မူခဲ့သည်။ ထို့နောက် တရားဓမ္မ ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။
ရှားပင်
ရှားပင် (Acacia catechu) သည် သစ်ရွက်ကြွေတတ်ပြီး ဆူးခက်များရှိသောအပင်ဖြစ်ပြီး ၄၆ ပေ(၁၅ မီတာ) ထိ အမြင့်ရှိတတ်သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာတွင် Catechu ၊ Cachou နှင့် Black Cutch ဟုလည်း အသိများကြသည်။ ရှားကို အာရှ၊ တရုတ်၊ အိန္ဒိယ နှင့် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာဒေသတို့တွင် တွေ့ရတတ်သည်။ ရှားပင်ကို ရုက္ခဗေဒ အလိုအားဖြင့် အကေးရှား ကတ်တီချူဟု ခေါ်သည်။
ရှားပင်သစ် ပွားလာစေရန် အစေ့ကို ပျိုး၍ စိုက်ယူကြသည်။ ပျိုးထားသည့်ရှားပင်ငယ်များ အကြီးမြန်စေရန် အလင်းရောင်အထူးလိုသည်။ ရှားပင်သစ်များ သဘာဝအလျောက် မျိုးဆက် ပေါက်ပွားသောအရပ်များမှာ ဖုန်းဆိုးရပ်များ၊ မြစ်ကမ်းဘေးများနှင့် မိုးပါးသောအရပ်၌ အပင်များ ခပ်ကျဲကျဲပေါက်သည့် တောများ ဖြစ်သည်။ ရှားကိုင်းရှားခက်တို့တွင် ဆူးများရှိသည်။ ရှားသားသည် အရောင်နီ၍ အလွန်မာသည်။ ပြုပြင်ရခက်သည်ဟု ဆိုသော်လည်း ခိုင်ခံ့သဖြင့် အိမ်တိုင်များနှင့် ထွန်ယက်သည့်ကိရိယာများ ပြုလုပ်ရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။ အထူးသဖြင့် ထွန်သွားများကို ရှားသားဖြင့် ပြုလုပ်ကြသည်။ လှည်း၊ လှည်းဘီး၊ ဆန်ထောင်းရန် ကျည်ပွေ့၊ ဆီကြိတ်ဆုံ၊ ဓားလှံ၊ စူးဆောက် စသည်တို့၏ လက်ကိုင်ရိုးနှင့် ရေတွင်း ပေါင်တို့ကိုလည်း ရှားသားဖြင့် ပြုလုပ်လေ့ ရှိကြလေသည်။
အစားအစာ
ရှားပင်၏ အစေ့သည် ပရိုတိန်းဓာတ်အတွက် ကောင်းမွန်သော အရင်းအမြစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ရှားပင်မှရရှိသော ရှားစေးကို ကွမ်းသီး၊ ထုံးတို့နှင့် ရောစပ်၍ ကွမ်းစားရာတွင် ထည့်စားလေ့ ရှိကြသည်။
တိရစ္ဆာန်အစာ
ရှားပင်၏ အကိုင်းအခက်တို့ကို ဆိတ်တို့ကို ကျွေးလေ့ရှိကြပြီး တခါတရံတွင် နွားများကို လည်း ကျွေးမွေးလေ့ရှိကြသည်။
သစ်သား
ရှားပင်ကို အမြဲလိုလိုပင် ထင်းအတွက် စိုက်ပျိုးလေ့ရှိကြပြီး ရှားသားမှာ ပရိဘောဂများနှင့် တန်ဆာပလာများအတွက် အသုံးပြုကြသည်။ ရှားသား၏ သိပ်သည်းဆမှာ ၁ ကျုဗစ်စင်တီမီတာတွင် ၀.၈၈ ဂရမ်နှုန်းဖြစ်သည်။
အခြားအသုံးပြုပုံများ
ရှားသားအခြောက်ကို ဆေးဆိုးရန်နှင့် သားရေအခြောက်ခံရန်၊ ငါးဖမ်းပိုက်များကိုကြာရှည်ခံရန်၊ ဆေးကုသရန်နှင့် ရေနံတူးဖော်ရာတွင် ပျစ်ခဲမှု ကို ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် အသုံးပြုကြသည်။ ရှားသားမီးသည် မီးရှိန် အလွန်ကောင်းသဖြင့် မီးပြင်းတိုက်ရန် လိုသည့်အခါတွင် ရှားသားကို အသုံးပြုလေ့ ရှိကြသည်။ ရှားသားမီးသွေးသည် ပထမတန်း မီးသွေးတွင် ပါဝင်လေသည်။ တံငါပိုက်ကွန်များ ဆေးဆိုးရန် ဆိုးဆေးအဖြစ် ရှားစေးကို အသုံးချကြသည်။
ကျွန်းဖျားရွာ၊ ကျုံနတ္တော်
ကျွန်းဖျားရွာ၊ ကျုံနတ္တော်
ရှားပင်
စိုက်ပျိုးခြင်း
ရှားပင်ကို ပေါက်မြောက်ရှင်သန်ရန်အတွက် ရှားစေ့ကို စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။ အစေ့များကို ရေနွေးတွင်ပထမဆုံး စိမ်ရလေ့ရှိသည်။ ၆ လမျှ ပျိုးပြီးသည့်နောက်တွင် ပျိုးပင်ကို မြေကြီးပေါ်တွင် ချ၍ စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။
ပေါက်ရောက်မှု
မြန်မာနိုင်ငံ မိုးနည်းပိုင်းရှိ မြေပြင် သစ်တောများတွင် ရှားပင်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ နွေအခါတွင် အရွက်ကြွေသော အရွက်အလတ်စား မျိုးသစ်ပင် ဖြစ်သည်။ မိတ္ထီလာခရိုင်ကဲ့သို့ မိုးအလွန်ပါးသော ဒေသများတွင် ရှားပင်များသည် သေးလှီ၍ အပင်ငယ်မျှသာ ဖြစ်သည်။ သို့သော်မိုးရေချိန် လက်မတစ်ရာ ခန့် ရွာသည့် ယောနယ်အတွင်းရှိ ဆောနှင့် ဂန့်ဂေါမြို့နယ်တို့တွင် ရှားပင်များသည် ကြီးထွားသန်စွမ်းစွာ ပေါက်လျက်ရှိကြလေသည်။ မိုးအတော်အတန်များ၍ ရေမတင်သော သဲဆန်သည့်မြေတွင် ရှားပင်များ ပေါက်ရောက်နိုင်သည်။ ထိုကြောင့် မြစ်ကမ်းတစ်လျှောက်ရှိ သစ်တောများတွင် ရှားပင်တို့ကို တွေ့နိုင်လေသည်။ သာဓကအဖြစ် ဖော်ပြရလျှင် စစ်တောင်းမြစ်ကမ်းတစ်လျှောက်ရှိ သစ်တောများတွင် ရှားပင်များ ပေါက်ရောက်လျက်ရှိကြသည်ကို တွေ့နိုင်ပေသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော သစ်ပင်များ
ဝယ်လ်ကွန်
ဝယ်လ်ကွန်(အင်္ဂလိပ်အမည်-Wellcom, ထိုင်းအမည်-เวลคอม) ကုမ္ပဏီသည် ထိုင်းနိုင်ငံရှိ မိုလ်ဘိုင်းဖုန်းနှင့် စမတ်ဖုန်းများ ပြုလုပ်သည့် နယူးတယ်(NewTel Corporation) ကော်ပိုးရေးရှင်းမှ ထုတ်လုပ်သော စမတ်ဖုန်းအမျိုးအစားတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ၎င်းကုမ္ပဏီကို ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဘန်ကောက်မြို့တွင် တည်ထောင်ထားသည်။ ယခုအခါ ထိုင်းနိုင်ငံမှ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများဖြစ်သည့် ဗီယက်နမ်၊ လာအို၊ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ကမ္ဘောဒီယားနိုင်ငံများသို့ ဈေးကွက် ချဲ့ထွင်နေသည်။ ၎င်းစမတ်ဖုန်းသည် အန်ဒရွိုင့် စနစ်ပေါ်တွင် အချေပြုပြီး တိုးတက်လာသောခဲ့သော ဆော့ဝဲအမျိုးအစားကို အသုံးပြုထားသည်။
နို့ကန်
နို့ကန် သည် ထိုင်ဝမ်နိုင်ငံ၊ တိုင်ပေမြို့၊ ရှိလင်းခရိုင်တွင် တည်ရှိသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကန်သည် ယန့်မင့်ရှန်အမျိုးသားဥယျာဉ်တွင် ပါဝင်သည်။
ပထဝီသွင်ပြင်
ကန်၏ အရောင်သည် အဖြူရောင် ဖြစ်နေသည်။ ထိုသို့ဖြစ်နေရခြင်းမှာ ကန်၏ အောက်ခြေမှ ဆာလဖာအခိုးအငွေ့များသည် ထွက်လာကာ ကန်၏ ရေအရောင်ကို ညစ်ထေးသွားစေသည်။ ထို့နောက် တဖြည်းဖြည်း အနည်ထိုင်သွားကာ ဆာလဖာသည် ဖြူဝါ သို့မဟုတ် ညိုဖျော့ရောင်အလွှာများအဖြစ် ကန်အောက်ခြေတွင် ဖြစ်သွားသည်။ ကန်၏ အပူချိန်သည် 40 °C ပတ်ဝန်းကျင်ရှိသည်။
ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး
ကန်သို့ တိုင်ပေမြို့၏ ရှိလင်းဂိတ်မှတစ်ဆင့် ဘတ်စကားဖြင့် သွားရောက်နိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ထိုင်ဝမ်နိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
တမန်းသား (ဗိုလ်မှူးကြီးသက်)ရွာ၊ တမန်းသား
တမန်းသား (ဗိုလ်မှူးကြီးသက်)ရွာ၊ တမန်းသား
ချောင်းဖျားရွာ၊ အောက်
ချောင်းဖျားရွာ၊ အောက်
ခရှိမဒဘူတာ
ခရှိမဒဘူတာ  (鹿島田駅 ခရှိမဒ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ခါနာဂါဝါခရိုင်၊ ခဝဆခိမြို့၊ ဆအိဝအိရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
မြေလူးငှက်မျက်မဲ
မြေလူးငှက်မျက်မဲ (Purple Cochoa) သည် အရောင်တောက်ပသောငှက်ဖြစ်ပြီး အာရှတိုက်ရှိသစ်တောများတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသည်။ နီပေါနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ တရုတ်၊ အိန္ဒိယ၊ ဘူတန်၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘူတန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ယူနန်ပြည်နယ်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ညောင်ချောင်းရွာ၊ တိုက်ကြီး
ညောင်ချောင်း
ဘွမ်ဆင်းရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
ဘွမ်ဆင်းရွာ(Bumhsin)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ ခကရန်းယန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၈၂၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခကရန်းယန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၉ ဦး၊ မ ၁၀၆ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၀၅ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အညာစုရွာ၊ ကျုံနတ္တော်
အညာစုရွာ၊ ကျုံနတ္တော်
ခရှိမဒိုင်းဘူတာ
ခရှိမဒိုင်းဘူတာ  (鹿島台駅 ခရှိမဒိုင်း - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ မိယဂိခရိုင်၊ အိုးဆခိမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
လုံကာ (ရှမ်း)ရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်
လုံကာ (ရှမ်း)ရွာ (Longkar (Shan))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်၊ ကုံးဆုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၈၀၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကုံးဆုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၉၁ ဦး၊ မ ၂၂၂၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၄၂၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖယ်ခုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သစ်ဆိမ့်ပင်ရွာ၊ မုံရွာမြို့နယ်
သစ်ဆိမ့်ပင်ရွာ (Thitseintpin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ မုံရွာမြို့နယ်၊ မရိုးတောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၀၂၈ ဖြစ်သည်။  ၎င်းရွာသည် မုံရွာမြို့ပေါ်ရှိ ရပ်ကွက် ဖြစ်သွားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မုံရွာမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သာဝတ္ထိမြို့(အိန္ဒိယနိုင်ငံ)
ကောသလတိုင်း၊ သာဝတ္ထိမြို့သည် သရယူ=သရဂျူ (ခေါ်) သရဘူမြစ်၏ကမ်းနား၌ တည်ရှိသော တစ်ခုသော နိဂုံး ဖြစ်လေသည်။ သို့သော် ဗုဒ္ဓခေတ်၌ ယင်းမြို့၏ထင်ပေါ်မှုသည် မရှိခဲ့ပေ။ ဆိုရိုးစကားရှိသည်မှာ သာဝတ္ထိအမည်ရှိသော ရသေ့၏ အမည်ဖြင့်ပင်လျှင် သာဝတ္ထိမြို့၏အမည် ခေါ်တွင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ပပဉ္စသူဒနီ အဋ္ဌကထာအလိုအားဖြင့် အလုံးစုံ ဘာမဆို ဥစ္စာဓန ရှိခြင်းကြောင့် ဤမြို့၏အမည်သည် သာဝတ္ထိဟု ခေါ်တွင်ခဲ့သည်။ သာဝတ္ထိမြို့သည် စည်းစိမ်ဥစ္စာဓန လွန်စွာပေါကြွယ်ဝ၍ လှပတင့်တယ်သောမြို့ ဖြစ်လေသည်။
ဤမြို့၏လူဦးရေမှာ ၇-ကုဋေ ရှိခဲ့သည်။ ဘုရားရှင်သည် ဤမြို့၌ ၂၅-ဝါတိုင် ဝါဆိုတော်မူခဲ့သည်။ ထို့ပြင် လွန်စွာ အစီးအပွားနှင့်စပ်သော တရားတော်များကို ဤမြို့၌ပင်လျှင် ဟောကြားခြင်းကို ပြုတော်မူခဲ့သည်။ အနာထပိဏ္ဍိကသည် ဤမြို့မှာ လွန်စွာ ကြွယ်ဝသော သူဋ္ဌေးကြီး ဖြစ်လေသည်။ ထို့ပြင် မိဂါရမာတာ ဝိသာခါသည် လွန်စွာ သဒ္ဓါတရားရှိသော ဥပါသိကာမ ဖြစ်လေသည်။ ပဋာစာရာ၊ ကိသာဂေါတမီ၊ နန္ဒ၊ ကင်္ခါရေဝတ နှင့် ကောသလမင်း၏နှမတော် သုမနာ တို့သည် ဤမြို့မှ ရဟန်းပြုခဲ့ကြသော ပုဂ္ဂိုလ်များ ဖြစ်ကြလေသည်။
မော့၏ အချက်ပြသင်္ကေတ
Codus Morse
မော့စ် အချက်ပြသင်္ကေတ (သို့) မော့စ် ကုဒ်(Morse code)ဆိုသည်မှာ ၁၉ရာစုနှင့် ၂၀ရာစု ကာလများအတွင်း ဆက်သွယ်ရေးတွင် အရေးပါသည့် ဆက်သွယ်ရေး သင်္ကေတမျိုးဖြစ်သည်။
Telegraph နဲ့တွဲဖက်အသုံးပြုဖို့အတွက် Samuel F.B Morse ဟာအချက်ပြုဆက်သွယ်မှု စနစ်တစ်ခုကိုပါ တီထွင်ဖန်တီးခဲ့ပါတယ်။ အဆိုပါ ဆက်သွယ်မှုစနစ်ကို ကျွန်တော်တို့က Morse Code (မော့စ်-ကုတ်) လို့ခေါ်ဆိုကြပါတယ်။
Morse Code ဆိုတာ Dot (.) နဲ့ Dash (-) လို့ခေါ်တဲ့သင်္ကေတလေး နှစ်ခုကိုအခြေခံပြီး မတူညီတဲ့အက္ခရာတွေ ဖြစ်ပေါ်လာစေတဲ့ ဆက်သွယ်မှုစနစ်တစ်ခုပါ။ စတင်တီထွင်ကာစမှာ Morse Code သည် Dot (.) နဲ့ Dash (-) ကိုထားသိုပုံအမျိုးမျိုးပြောင်းလဲပြီး အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ (၂၆) လုံးနဲ့ ကိန်းဂဏန်း (၀-၉) အထိ ဖော်ပြနိုင်တဲ့ စနစ်တစ်ခုပဲဖြစ်ပါတယ်။ ထိုမှတစ်ဆင့် ပုဒ်ဖြတ်/ပုဒ်ရပ်စနစ် (Punctuation) များကိုပါ ဖော်ပြနိုင်သည်အထိ တိုးတက်လာခဲ့ပါတယ်။ ယခုအချိန်မှာတော့ နိုင်ငံအလိုက် မတူညီတဲ့ဘာသာ စကား အက္ခရာတွေပေါ်မူတည်ပြီး Morse Code မူကွဲပေါင်းများစွာတည်ရှိနေပြီပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
Morse Code ရဲ့အခြေခံသင်္ကေတနှစ်ခုကို တနည်းအားဖြင့် Dit (.) and Dah (-) လို့လည်းခေါ် ဆိုပါတယ်။ Morse Code မှာအရေးကြီးဆုံးကတော့ Timing, Duration ပဲဖြစ်ပါတယ်။ Dash (-) တစ်ခုစာရဲ့ကြာချိန်ဟာ Dot (.) တစ်ခုစာကြာချိန်ရဲ့ သုံးဆ ဖြစ်ရပါမယ်။ စာလုံးတစ်လုံး (word) အတွင်းမှာ ရှိတဲ့ Dot (.) နဲ့ Dash (-) ကြားကကြာချိန်က Dot (.) တစ်ခုစာကြာချိန်ဖြစ်ရပါမယ်။ အပေါ် ကပုံလေးကို ကြည့်လိုက်ရင်တော့ ရှင်းလင်းသွားမှာပါ။
Morse Code ကို ယနေ့ထက်တိုင်အသုံးပြုနေရခြင်းအကြောင်းကတော့ အသုံးပြုရတာ ရိုးရှင်းလွန်းလို့ပါပဲ။ ကျွန်တော်တို့ဟာ Morse Code အသုံးပြုပြီး အချက်အလက်ပေးပို့ဖို့အတွက် အဖွင့်/အပိတ် အချက်ပြနိုင်တဲ့ အသံ၊ အလင်း၊ ဘာဖြစ်ဖြစ်ကို အသုံးပြုပြီး လွယ်လွယ်ကူကူ ဆက်သွယ်နိုင်တာပဲဖြစ်ပါတယ်။ ဓာတ်မီးတစ်လက်ကို စည်းချက်ကျကျ အဖွင့်/အပိတ် ကစားပြီး တော့ဖြစ်ဖြစ်၊ နောက်ဆုံး မျက်နှာချင်းဆိုင်မှာ ရှိနေတဲ့လူနှစ်ယောက်သည် စကားတစ်ခွန်းမှ ‌ပြောစရာမလိုဘဲ လက်ချောင်းလေးတွေကို စည်းချက်ကျကျ လှုပ်ရှားပြီးတော့တောင် ပတ်ဝန်းကျင် ကသူတွေမသိအောင် ဆက်သွယ်နိုင်တာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် နိုင်ငံတကာတပ်ဖွဲ့တွေ၊ စစ်သား တွေ၊ အထူးတပ်ဖွဲ့တွေဆိုရင် Morse Code ကိုကျွမ်းကျွမ်းကျင်ကျင်အသုံးပြုနိုင်အောင် လေ့ကျင့်ထား ကြတာပဲဖြစ်ပါတယ်။ (ကိုယ်တိုင်လည်း လေ့ကျင့်ချင်တယ်ဆိုရင် Google Play Store မှာ Morse Code Apps တွေ၊ Games တွေအများအပြားရှိနေတာဖြစ်လို့ လေ့ကျင့်ကြည့်နိုင်ပါတယ်။)
Morse Code တွေဟာ ယနေ့ခေတ်မှာ နိုင်ငံပေါင်းစုံ၊ အဖွဲ့အစည်းပေါင်းစုံက မတူညီတဲ့ပုံစံ ပေါင်း များစွာအဆင့်မြင့်ပြောင်းလဲအသုံးပြုနေကြပေမယ့် နိုင်ငံတကာကအသုံးပြုနိုင်အောင် စံသတ် မှတ်ထားတဲ့ International Morse Code ဆိုတာရှိပါတယ်။ Morse Code ရဲ့အခြေခံအက္ခရာနှစ်ခုက E နဲ့ T ကစတင်ခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။ ထိုမှတစ်ဆင့် အက္ခရာ (၂၆) လုံးကို ပြန့်ပွားသွားစေတာပါ။
ယနေ့ခေတ်မှာ သဘာ၀ဘေးအန္တရာယ်ကြုံတွေ့ကြတဲ့အခါ ကယ်ဆယ်ရေးရဟတ်ယာဉ်တွေ ကို မြင်သာစေရန်အတွက် S O S ဆိုတဲ့အမှတ်အသားကို Distress Signal အနေနဲ့ အသုံးပြုကြတာကိုကျွန်တော်တို့အားလုံး မြင်တွေ့ဖူးကြပါတယ်၊ ရုပ်ရှင်တွေ အသိပညာပေးဇာတ်လမ်းတွေမှာ တိုက် ခေါင်မိုးထပ်ပေါ်မှာစုပြီး ရတဲ့ပစ္စည်းတွေနဲ့ S O S ဆိုတဲ့အမှတ်အသား ပုံဖော်ထားလေ့ ရှိကြပါတယ်။
၎င်း S O S ဆိုတဲ့အမှတ်အသားက ဘယ်ကလာတယ်ဆိုတာ သိတဲ့သူရှားပါတယ်၊ တော်တော် များများက SOS ဆိုတာကို Abbreviation အနေနဲ့ “Save Our Soul”, “Save Our Ship” စသဖြင့် ပြောဆိုနေလေ့ရှိကြပြီး အမှန်တော့မဟုတ်ပါဘူး။ တကယ်တမ်းတော့ SOS ဆိုတာကို International Morse Code ကနေဆင်းသက်လာတာဖြစ်ပါတယ်။
၁၉၀၅ ခုနှစ်မှာ ဂျာမန်ရေတပ်မှာစတင်အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး တစ်နေရာနဲ့တစ်နေရာ အခက်အခဲ ဖြစ်နေချိန်မှာ အချက်ပြသင်္ကေတအနေနဲ့ လွယ်လွယ်ကူကူအသုံးပြုနိုင်ရန် သတ်မှတ်ထားတဲ့ Morse Code ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ Dot Dot Dot, Dash Dash Dash, Dot Dot Dot (. . .   _ _ _   . . .) ဆိုတဲ့ အဆိုပါရိုးရှင်းတဲ့ Morse Code သင်္ကေတကို International Morse Code အရကြည့်လိုက်ရင် Three Dots က အက္ခရာ ‘S’ ကိုကိုယ်စားပြုပြီး Three Dashs က အက္ခရာ ‘O’ ကိုကိုယ်စားပြုပါတယ်။ ဒါကြောင့် SOS ဆိုပြီး ဖြစ်လာတာပါ။
Samuel F.B Morse ဟာ သူ့ရဲ့ Telegraph နဲ့စတင်အသုံးပြုဖို့တီထွင်ကာစမှာ အက္ခရာသီးသန့် ကိုသာဖော်ပြနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ နောက်ပိုင်းမှ သူ့ရဲ့တွဲဖက်ဖြစ်သူ Alfred Lewis Vail နဲ့အတူ အက္ခရာ အပြင် Punctuation နဲ့ ကိန်းဂဏန်းတွေပါဝင်အောင် ထပ်မံအဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့ကြတာပါ။
စောမင်းဝိုင်း
စောမင်းဝိုင်း (ဖွားစော ဟုလည်း သိကြ) သည် ပုဂံခေတ် နရသိင်္ဃ ဥဇနာမင်းသား၏ မိဖုရားနှစ်ပါးအနက် တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ နရသိင်္ဃကို မည်သည့်ရာဇဝင်ကျမ်းကမှ ပုဂံဘုရင်အဖြစ် ဖော်ပြခြင်း မပြုသော်လည်း အိပ်ဂျီလုစ် နှင့် ဒေါက်တာသန်းထွန်းကဲ့သို့သော သမိုင်းပညာရှင်အချို့က နရသိင်္ဃကို ဘုရင်တစ်ပါးအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုကြသည်။ ဒေါက်တာထင်အောင်နှင့် မိုက်ကယ်အောင်သွင်ကဲ့သို့သော အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များကမူ နရသိင်္ဃအား ဘုရင်အဖြစ် အသိအမှတ် မပြုကြပေ။
ကျောက်စာအထောက်အထားများအရ သူမသည် နရသိင်္ဃနှင့် အေဒီ ၁၂၁၂ တွင် လက်ထပ်ပြီး ဖြစ်နိုင်ပြီး အသက် ၁၈ မှ ၂၀ နှစ်အတွင်း ရှိနိုင်သည်။ သူမသည် နရသိင်္ဃ၏ ပထမဆုံးဇနီး (သို့မဟုတ် မိဖုရားခေါင်) မဟုတ်သော်လည်း မိဖုရားခေါင်၏ သားတော်နှစ်ပါးထက် သူမ၏ သားတော် ဥဇနာက ထီးနန်းဆက်ခံသည်ကို ထောက်ရှု၍ သူမသည် ဩဇာအာဏာကြီးမားသူ ဖြစ်နိုင်ကြောင်း သိရသည်။ မိဖုရားစောမင်းဝိုင်း၏ နောင်တော်နှစ်ပါးမှာ အထက်တန်း အုပ်ချုပ်ရေး အရာရှိများ ဖြစ်ကြသည်။ ဒုတိယနောင်တော်မှာ မနောရာဇာ (မဟာသမန်ကြီး ဟုလည်း သိကြ) ဖြစ်ပြီး ကျစွာနှင့် ဥဇနာမင်းများလက်ထက်တွင် အမတ်ကြီးအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သူ ဖြစ်သည်။
သူမလှူဒါန်းခဲ့သော မင်းဝိုင်းဘုန်းကြီးကျောင်းရှိ ကျောက်စာအရ သူမသည် အေဒီ ၁၂၇၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၉ ရက်နေ့အထိ သက်ရှိထင်ရှား ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ အခြားကျောက်စာတစ်ခုအရ သူမသည် ၁၂၇၇ အောက်တိုဘာတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။
သူမသည် ပုဂံခေတ် မိဖုရား ဖွားစော သုံးဦးတွင် ပထမဆုံး ဖွားစော ဖြစ်သည်။ အခြားနှစ်ဦးမှာ ဥဇနာမင်းနှင့် နရသီဟပတေ့တို့၏ မိဖုရားခေါင် စောလှဝန်းနှင့် ကျော်စွာဘုရင်၏ မိဖုရား စောသစ်မထီးတို့ ဖြစ်ကြသည်။
ကျမ်းပြုစာရင်း
ကဏ္ဍ:ပုဂံခေတ် မိဖုရားများ
ကညင်ဆိုင်ရွာ၊ တောကြီး
ကညင်ဆိုင်ရွာ၊ တောကြီး
ကုန်းတန်းရွာ၊ အောက်
ကုန်းတန်းရွာ၊ အောက်
ခရှိမဂျင်းဂုဘူတာ
ခရှိမဂျင်းဂုဘူတာ  (鹿島神宮駅 ခရှိမဂျင်းဂု - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိဘရခိခရိုင်၊ ခရှိမမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ခင်တန်
ခင်တန် သည် ပုဂံခေတ် ကျန်စစ်သားမင်း၏ မိဖုရားတစ်ပါး ဖြစ်သည်။
ကျမ်းပြုစာရင်း
ကဏ္ဍ:ပုဂံခေတ် မိဖုရားများ ကဏ္ဍ:၁၁ ရာစု မြန်မာ အမျိုးသမီးများ
ခေါင်းမီးခိုးမြေလူးငှက်
ခေါင်းမီးခိုးမြေလူးငှက် (Eyebrowed Thrush) သည် ဆာဘေရီးယား၊ မွန်ဂိုလီယားနှင့် ဂျပန်နိုင်ငံတို့တွင် သားပေါက်ပြီး တရုတ်နိုင်ငံ၊ အရှေ့တောင်အာရှဒေသတို့တွင် ဆောင်းခိုလေ့ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြောက်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
စပယ်ပင်ရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
စပယ်ပင်ရွာ (Sabaipin)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ လက်ပံပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၉၄၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်ပံပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၃၆ ဦး၊ မ ၂၃၆၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၃၀၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
Messier 43
Messier 43 ( M43, De Mairan's Nebula နှင့် NGC 1982 ဟူ၍လည်းသိထား) သည် အိုရိုင်ယွန် ကြယ်စုတန်းထဲမှ H II region ဖြစ်သည်။ ယင်းအား Jean-Jacques Dortous de Mairan ဆိုသူမှ ၁၇၃၁ ခုနှစ်မတိုင်ခင်က တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယင်းသည် အိုရိုင်ယွန် နက်ဗျူလာ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။
မိကျောင်း (တူရိယာ)
မိကျောင်းတူရိယာသည် အငြိမ့်တီးမျိုး ၆ ပါးတွင် အပါအဝင်ဖြစ်သော တူရိယာဖြစ်၏။ မိကျောင်းရုပ်ဖြင့် ပြုလုပ်၍ တီးသော မိကျောင်းတူရိယာမျိုးများကို ခရစ် ၈ဝ၁-၂ ခုနှစ် အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံမှ တရုတ်နိုင်ငံသို့ စေလွှတ်ခဲ့သော ပျူယဉ်ကျေးမှု မိတ်ဆက်အဖွဲ့တွင် ထည့်သွင်းတီးမှုတ်ခဲ့သည်ကို အစောဆုံးတွေ့ရှိရလေ သည်။ ထိုခေတ်က မိကျောင်းတူရိယာ ပုံသဏ္ဌာန် အနေအထားမှာ အလျား ၄ ပေ၊ အနံ ၇ လက်မ၊ သို့မဟုတ် ၁ ပေ ကျော်ကျော်ရှိပြီး လျှင် အောက်ဝမ်းပိုက်ကို ယခုခေတ် မိကျောင်း တူရိယာကဲ့သို့ပင် အခေါင်းပြုလုပ်ထား၏။
မိကျောင်း၏ ကိုယ်ပေါ် တစ်ဖက်တစ်ချက် တွင် ကြိုး ၉ ချောင်းစီ တပ်ဆင်ထားပြီးလျှင်အဆိုပါကြိုးများအလျှော့အတင်း ပြုလုပ်ရန် ဒလက် ၁၈ ခု တပ်ထားကြောင်း သိရှိ ရသည်။ အဆိုပါ သရေခေတ္တရာခေတ် မိကျောင်းရုပ် တူရိယာမှာ ယခုခေတ် မိကျောင်း တူရိယာကဲ့သို့ မိကျောင်းရုပ်ဖြင့် ထုလုပ်ထားသော်လည်း တပ်ဆင်ထားသောကြိုးများမှာ ယခုခေတ် မိကျောင်း တူရိယာကဲ့သို့ ကြိုး ၃ ချောင်းသာလျှင် တပ်ဆင်မထားဘဲ ကြိုး ပေါင်း ၁၈ ကြိုး တပ်ဆင်ထားသည်မှာ များစွာထူးခြားလေသည်။ ထို့ပြင် သရေခေတ္တရာခတ် မိကျောင်းတူရိယာ၌ ယခုခေတ်မိကျောင်းတူရိယာကဲ့သို့ လက်နှိပ်ခလုတ်ကလေးများ တပ်ဆင်ထားသည့် အကြောင်းမပါရှိဘဲ ကြိုးများကို ခုတုံးတစ်ခုပေါ်တွင် တင်ထားသည်ဟု ဆိုသောကြောင့် ထိုခေတ်ကမိကျောင်းတူရိယာကို ယခုခေတ် မိကျောင်းတူရိယာ တီးသကဲ့သို့ တီးလိမ့်မည်ဟု မယူဆဘဲ၊ မယ်ဒလင် ဘင်ဂျိုများ တီးပုံမျိုးကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ရှေးပဝေသဏီက ရောမလူမျိုးများ ဗျတ်စောင်းတူရိယာတစ်မျိုးကို လက်တစ်ဖက်ဒေါင်လိုက်မ၍ ကိုယ်ဖြင့်မှီပြီး တီးပုံမျိုးကဲ့သို့လည်းကောင်း တီးမှုတ်ကြသည်ဟု ယူဆရသည်။
အဆိုပါ မိကျောင်းပုံသဏ္ဌာန်မျိုးဖြင့်ပြုလုပ် ထားသော တူရိယာ၏ အမည်ကိုကား မှတ်တမ်းတွင် မတွေ့ရှိရချေ။ သို့သော် မိကျောင်း တူရိယာနှင့် စပ်လျဉ်း၍ သက္ကရာဇ် ၈၈၉ ခုနှစ်တွင် ရှင်အဂ္ဂသမာဓိ စပ်ဆိုသီကုံးခဲ့သော သုဝဏ္ဏသျှံ သူဌေးခဏ်းပျို့၌ ကျည်ကျည်သံဖျား၊ နိုများမိကျောင်း၊ နင်းနင်းနောင်းနှင့်၊ စည်မောင်းမစဲ၊ တသဲသဲတည့် ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဘုံခန်းပျို့၌လည်း မှုတ်တီးငြင်းစောင်း၊ ရွှေနင်းနောင်းနှင့် မိကျောင်းပြိုင်ဆော် ဟူ၍လည်းကောင်း စပ်ဆိုသီကုံးခဲ့သည်ကို အစောဆုံးတွေ့ရှိရသဖြင့် မိကျောင်းခေါ်တူရိယာသည် အင်းဝခေတ် အခါကတည်းကပင် ပေါ်ပေါက်ထွန်းကားနေပြီ ဖြစ်ကြောင်း သိရှိ ရသည်။ ထို့ပြင် ဝေဿန္တရာပျို့၌ စောင်းငြင်းမိကျောင်း၊ အောင်း ကလေးကျော်၊ သံငေါ်လက်ခုပ်၊ စည်းဆုပ်ပတ်တလား၊ စန္ဒရားတို့ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ မဟာသီလဝပျို့၌ ပလွေကျော်အောင်း၊ လက် ပိုက်စောင်းနှင့်၊ မိကျောင်းလက်အုပ်၊ စည်းဆုပ် မြှောက်စည် ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ကုသပျို့၌ ငြင်းပြွေနှဲစောင်း၊ မိကျောင်းငြိမ့်သံ၊ နာခံသာယာ၊ နေအပ်စွာ၏ ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ မိကျောင်း တူရိယာကို ထည့်သွင်း စပ်ဆိုသီကုံးခဲ့ကြသည်ကို တွေ့ရှိရသဖြင့် မိကျောင်းတူရိယာများသည် ကုန်းဘောင်ခေတ် တိုင်အောင် တီးမှုတ်နေကြောင်း သိရှိရသည်။
ထို့ပြင် ပုဂံမြို့ အာနန္ဒာအုတ်ကျောင်း စင်္ကြံမြောက်ဘက်နံရံ၌ ကုန်းဘောင်ခေတ်က ဆေးဖြင့်ရေးသားထားခဲ့သော ပုံအလယ်တွင် ပုဝါအနက်ကျားကို ပခုံးပေါ်၌ ခြုံထားသည့် မိန်းမမှာ မိကျောင်းတီးနေသည်ကို တွေ့မြင်ရပေမည်။ ထိုပုံတွင် အခြား တူရိယာများမပါဘဲ မိကျောင်းတူရိယာ တစ်လက်တည်းဖြင့် တီးမှုတ်ကခုန်နေသည်ကို တွေ့မြင်ရခြင်းအားဖြင့် ကုန်းဘောင်ခေတ် အခါက မိကျောင်းတူရိယာများ မည်မျှလောက် ခေတ်စားနေကြောင်းကို သိသာ ထင်ရှားစေလေသည်။ ခရစ် ၁၇၉၅ ခုနှစ်တွင် အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီမှ ဘိုးတော်ဘုရားထံသို့ သံတမန်အဖြစ် စေလွှတ်ခြင်းခံရသော ကက်ပတိန်မိုင်ကယ်ဆိုင်းဆိုသူ ရေးသားခဲ့သော အင်းဝသွား သံအဖွဲ့မှတ်တမ်းစာအုပ်၌ ကုန်းဘောင်ခေတ် မိကျောင်း တူရိယာနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားထားသည်ကို တွေ့ရှိရ၏။
''ဂီတာကဲ့သို့ မိကျောင်းခေါ် တူရိယာတစ်မျိုးမှာ အလွန်ထူးဆန်းသော တူရိယာဖြစ်လေသည်။ ထိုတူရိယာကို မိကျောင်း ပုံသဏ္ဌာန်အတိုင်း ထုလုပ်ထား၏။ ထိုတူရိယာ၏ ကိုယ်ထည်ကို အခေါင်းထွင်းထားပြီး နောက်ဖက်တွင် အသံမြည်ပေါက် (နတ်သမီးပေါက်) များရှိလေသည်။ ကြိုး ၃ ချောင်းကို မိကျောင်း၏ကျောမှ အမြီးသို့ဆွဲလျက် တပ်ဆင်ထား၏။ အဆိုပါကြိုးများမှာ အစွန်း တစ်ဖက်တစ်ချက်တွင်ရှိသော ခုတုံးကလေးများပေါ်တွင် တင်ထားလျက် ကြိုးများကိုအသံညှိသည့်အခါ အမြီးတွင်တပ်ထားသည့် ဒလက်များဖြင့် ရစ်ပတ်ချည်နှောင်လျက် ညှိလေသည်။
ထိုတူရိယာကို လက်ချောင်းကလေးများဖြင့် တီး၍ အထူးသဖြင့် အဆိုများနှင့် တွဲဖက်တီးမှုတ် လေ့ရှိကြသည်။ ယခုခေတ် မိကျောင်းတူရိယာတွင် တပ်ဆင်ထားသောကြိုး ၃ ချောင်းမှာ ပိုးကြိုးဖြစ်ပြီးလျှင် အများအားဖြင့် ပထမကြိုးတေးတွင် ၄ ပေါက်သံ၊ ဒုတိယ ကြိုးတွင် သံမှန်၊ တတိယကြိုး ပြီးတွင် ၄ ပေါက် သံများ ညှိထား လေသည်။ ကြိုးများ၏ အောက်မှ ဂီတာ မယ်ဒလင် လက်နှိပ်ပေါက် တုံးကလေးများ တပ် ထားသကဲ့သို့ တုံးကလေး ၁၂ ခုခန့်ကို ပျားဖယောင်းဖြင့်ကပ်၍ တပ်ထား၏။ မိကျောင်းတူရိယာကို တီးသည့်အခါ ယခုခေတ် ဂီတာများတီးသည့် ပုံအတိုင်း ပေါင်ပေါ်သို့ တင်၍သော်လည်းကောင်း၊ တခါတရံ အောက်သို့ချ၍သော်လည်းကောင်း တီးလေ့ရှိ၏။ တီးရာတွင် တီးသူ၏ ညာဘက်လက်မ လက်ညှိုးတို့ဖြင့် ကြိုး ကိုတီးခတ်ပြီး ဘယ်ဖက်လက်ချောင်းထိပ်ကလေးများဖြင့် မိမိအလိုရှိသော ကြိုးမှအသံကို လက်နှိပ်ပေါက် တုံးကလေးအပေါ်သို့ ဖိနှိပ်၍ လည်းကောင်း၊ တခါတရံ ဖိဆွဲ၍လည်းကောင်း တီးမှုတ်ကြလေသည်။ မိကျောင်းတူရိယာကို များသောအားဖြင့် ရွှေချ၍လည်း ကောင်း၊ ဆေးရောင်များ ခြယ်လှယ်၍လည်းကောင်း မွမ်းမံတတ်ကြလေသည်။
မိကျောင်း၏ ကိုယ်ထည်ကို အများအားဖြင့် ပိတောက်သားဖြင့် ထုလုပ်ကြသည်။ ထိုကိုယ်ထည်၏ ဝမ်းပိုက်အောက်မှ အခေါင်းထွင်ထားသည့်အပေါ်တွင် နွားသားရေဖြင့် အုပ်ထားသည်။ မိကျောင်းတူရိယာကို လွန်ခဲ့သည့်နှစ်ပေါင်း လေးငါးဆယ် လောက်မှစ၍၊ မြန်မာလူမျိုးများ သုံးစွဲ တီးမှုတ်ခြင်း မတွေ့ရသလောက် ကွယ်ပျောက် တိမ်မြုပ်သွားခဲ့သော်လည်း၊ ကျိုက္ခမီခရိုင်ရှိ မွန်လူမျိုးတို့သည် ယနေ့တိုင် တီးလျက်ရှိနေကြောင်း သိရှိရ၏။ အချို့ မွန်လူမျိုးများသည် မိကျောင်းတူရိယာကို မိကျောင်းရုပ်ပုံသဏ္ဌာန်မျိုး မပြုလုပ်ဘဲ မယ်ဒလင်တူရိယာ ပုံသဏ္ဌာန်မျိုးကဲ့သို့ ပြုလုပ်၍တီးကြသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ မိကျောင်းတူရိယာ အသုံးနည်းသွားသဖြင့် မိကျောင်းတူရိယာတီးရာတွင် ကျော်ကြားထင်ရှားခဲ့သော ပညာသည်ကြီးများ ၏ အကြောင်းအရာ အတ္ထုပ္ပတ္တိများလည်း တိမ်မြုပ်ပျောက်ကွယ်ခဲ့ရလေသည်။ ကင်းဝန်မင်းကြီး ပုရပိုက် အမှတ် ၁၅၈၇ အရ ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး လက်ထက်တော်၌ မိကျောင်းတူရိယာတီးရာတွင် ကျော်ကြားထင်ရှားခဲ့သူ မိကျောင်းဆရာဦးသင်းသည် အတွင်းအငြိမ့်တော် အမှုထမ်းစောင်းဆရာကြီး ဦးဖူးခေါင်နှင့် တွဲဖက်အမှုထမ်းခဲ့ကြောင်း သိရှိရလေသည်။ (ဦးမြဦး)
မိကျောင်း(တူရိယာ)မှာ သရေခေတ္တရာခေတ်ကပင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ခရစ် ၈၀၁- ၈၀၂-ခုနှစ်တွင် ကောင်းစွာ ခေတ်စားနေပြီ ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်က တရုတ်ပြည်သို့ စေလွှတ်သော ပျူယဉ်ကျေးမှု အဖွဲ့တွင် မိကျောင်း(တူရိယာ) ပါကြောင်း ထောက်ရှု၍ သိနိုင်သည်။ ပုဂံရှိ အာနန္ဒာအုတ်ကျောင်း စင်္ကြံမြောက်ဘက် နံရံတွင် ပုဝါအနက်ကျား ပခုံးပေါ်ခြုံလျက် မိန်းမတစ်ယောက် မိကျောင်း(တူရိယာ) တီးနေပုံ ဆေးရေးပန်းချီကို တွေ့ရသည်။ ဤ တူရိယာမှာ မိကျောင်းရုပ်ပုံနှင့် ပြုလုပ်ထားသောကြောင့် မိကျောင်းဟု ခေါ်သည်။ သရေခေတ္တရာခေတ် မိကျောင်းမှာ အလျား ၄-ပေ၊ အနံ ၇-လက်မ၊ အောက်ဝမ်းပိုက်အကျယ် ၈-လက်မ၊ အမြီး ၁-ပေ (သို့မဟုတ်) ၁-ပေ ကျော်ကျော်ရှိသည်။ ဝမ်းပိုက်က အခေါင်းဖြစ်သည်။ မိကျောင်း၏ ကိုယ်ပေါ် တစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် ကြိုး ၉-ချောင်းစီ တပ်ဆင်၍ အလျှော့အတင်းအတွက် ဒလက် ၁၈-ခု ပါရှိသည်။ ယခုခေတ်တွင် ပိုးကြိုး ၃-ချောင်းသာ တပ်ဆင်တော့သည်။ ပထမကြိုး လေးပေါက်သံ၊ ဒုတိယကြိုး သံမှန်၊ တတိယကြိုး လေးပေါက်သံများ ညှိထား၏။ ကြိုးများအောက်တွင် ဂီတာ၊ မယ်ဒလင်တို့၌ လက်နှိပ်တုံးကလေးများ တပ်ထားသကဲ့သို့ တုံးကလေး ၁၂-ခုခန့်ကို ပျားဖယောင်းဖြင့် ကပ်၍ထား၏။ ပေါင်ခွင်ပေါ်တွင်တင်ကာ ညာလက်ညှိုး၊ လက်မတို့ဖြင့် တီးခတ်၍ ဘယ်ဘက်လက်ထိပ်ကလေးများဖြင့် ကြိုးကို နှိပ်ဖိရသည်။ ယင်းတူရိယာကို ယခုအခါ ကျိုက္ခမီခရိုင် မွန်အမျိုးသားတို့ တီးနေကြသေးသည်။ အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအနက် မြန်မာတစ်နိုင်ငံတည်း၌သာ မိကျောင်း တူရိယာကို တွေ့မြင်နိုင်သည်ဟု သုတေသီ သံလျင်မြဦးက အဆိုရှိသည်။
ဖေါင်ဆိပ်ရွာ၊ တမန်းသား
ဖေါင်ဆိပ်ရွာ၊ တမန်းသား
ဒရူကောင်ရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
ဒရူကောင်ရွာ(Dayukawng)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ ခကရန်းယန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၈၁၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခကရန်းယန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၉ ဦး၊ မ ၁၀၆ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၀၅ ဦး နေထိုင်သည်။
လက်ခုပ်ပင်ရွာ၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်
လက်ခုပ်ပင်ရွာ (Letkhokepin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်၊ ကံချောင် (အောင်မိုး)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၆၃၅ ဖြစ်သည်။
ဒရူကောင်ရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လက်ခုပ်ပင်ရွာ၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ယင်းမာပင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နားလင်းရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
နားလင်းရွာ (Narlin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်၊ ဟိုနားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၅၅၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟိုနားကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၇၆ ဦး၊ မ ၁၆၀၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၀၇၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အနောက်စုရွာ၊ အောက်
အနောက်စုရွာ၊ အောက်
ခရှိမ - အိုးနိုဘူတာ
ခရှိမ - အိုးနိုဘူတာ  (鹿島大野駅 ခရှိမ - အိုးနို - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိဘရခိခရိုင်၊ ခရှိမမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
မြေမလှရွာ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေစကြိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပေါက်ကုန်းရွာ၊ ကျုံနတ္တော်
ပေါက်ကုန်းရွာ၊ ကျုံနတ္တော်
ဇိုလူမျိုး
ဇိုလူမျိုးများက 'ဇိုဆွမ်း'(Zo generation)ဟုခေါ်သော၊ မီးဇို(Mizo)လူမျိုးများက 'ဇိုနထလပ်'(Zo hnahthlak)ဟုခေါ်သောလူမျိုးများသည် ဗြိတိသျှအစိုးရက မသိမ်းပိုက်မှီတွင် 'တောင်တန်းနေလူရိုင်းများ'(wild hill tribes)ဟု သတ်မှတ်ကြပြီး၊ ပိုင်နက်နယ်မြေကို'စီရင်ကင်းနယ်မြေ'(un-administered area)ဟူ၍ သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဇိုဆွမ်း(ဇိုမျိုးနွယ်စု) များထဲမှ အနောက်ဘက်ပိုင်းဒေသသို့ စောစွာရောက်နှင့်သူများကို ဘင်ဂလီ(Bengali)နှင့် အာသံသား(Assamese)များက 'ကူကီး'(Kuki)ဟုသတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ ဤမှတ်တမ်းမှာ ၁ ၇၉၂ ခုနှစ်ခန့်က အင်္ဂလိပ်လို ရေးထိုးထားဟန်ရှိသည်။ ဗြိတိသျှအစိုးရသည် ၁၈၇၂ ခုနှစ် မတိုင်မှီ မီဇိုပြည်နယ်၊အိန္ဒိယကို စတင်သိမ်းပိုက်စဉ်အခါက ၎င်းဒေသတွင် လူရှိုင်းလူမျိုးအများဆုံးနေထိုင်သဖြင့် လူရှိုင်းတောင်(Lushai Hills)ဟု မှည့်ခေါ်ခဲ့ကြသည်။ မြန်မာပြည်ဘက်တွင်မူ ချင်းဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ သို့ရာတွင် 'ချင်း'ဆိုသည့် ဝေါ်ဟာရ၏ အဓိပ္ပ္ပ္ပာယ်၊ စတင်ပေါက်ဖွားလာပုံနှင့် မည့်သည့်အချိန်တွင်စတင်ပေါက်ဖွားလာသည်ကို ဂဃနဏ လေ့လာထားခြင်းမရှိသေးပေ။ တစ်နည်းအားဖြင့် 'ဇို/ ဇိုမီး'လူမျိုးများကို 'ချုင်း'ဟုခေါ်ကြခြင်းမှာ ဗမာလူမျိုးများခေါ်ကြသည်ကို မွေးစားခြင်းလော သို့တည်းမဟုတ် အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်သည် ချင်းတောင်ကိုသိမ်းပိုက်စဉ်က အဦးဆုံးဒေသမှ တွေ့ရှိသော ရွာသူကြီး၏ အမည် ဦးခိုကျင့်(Pu Khaw Cih)ကို အစွဲပြု၍ 'ခိုကျင့်တောင်'(ဝါ)'ကျင့်တောင်'(Khaw Cin hills/Cin hills) ဟုခေါ်ဝေါ်သည် လည်း   ဖြစ်နိုင်ပါသေးသည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေကာမူ 'ချင်း'ဟူသောအမည်ကို လက်ရှိမြန်မာနိုင်ငံတွင်နေထိုင်ကြသော ဇို/ ဇိုမီးလူမျိုးများကိုသာ အခေါ်များပြီး အိန္ဒိယဘက်ရှိ ဇို/ ဇိုမီးများကိုမူ လူရှိုင်း(သို့) ကူကီးဟူသော အမည်ဖြင့်အခေါ်များပါသည်။ မျက်နှာဖြူများသည် တစ်မျိုးတစ်နွယ်တည်းပေါင်းခေါ်လိုသော အခါများတွင် 'ချင်း-ကူကီ'(Chin-Kuki)'ဟူ၍သော်လည်းကောင်း၊ချင်း-လူရှိုင်း'(Chin-Lushai)ဟူ၍ဖြစ်စေ၊'ချင်း-လူရှိုင်း-ကူကီး'(Chin-Lushai-Kuki)ဟု တစ်ဖြင့်လည်းခေါ်ခဲ့ပါသေးသည်။ ထို့ကြောင့် ဗြိတိသျှအစိုးရသည် ဇို/ ဇိုမီးလူမျိုးများကို အုပ်ချုပ်ရန်အတွက် ၁၈၉၆ ခုနှစ်တွင် ရေးဆွဲသော အက်ဥပဒေကို 'Chin Hills Regulation Act' ဟုအလွယ်ပင် အမည်တပ်ခဲ့သည်။ ဤစည်းမျဉ်းဥပဒေကို ချင်းတောင်အပြင် လူရှိုင်း၊ကူကီးနှင့် နာဂ လူမျိုးများနေထိုင်ရာ ဒေသအထိပါ အသုံးပြုခဲ့သည်။
အင်္ဂလိပ်မျက်နှာဖြူများက ချင်း၊ကူကီး၊လူရှိုင်းစသည်ဖြင့် သတ်မှတ်ကြသော်လည်း ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်ပင် "သူတို့ကိုသူတို့တော့ ချင်းရယ်၊ကူကီးရယ်လို့ 'လုံးဝ' မခေါ်ကြပေဘူး"ဟုပြောစမှတ်ပြုကြသည်။ ဂျေဂျီစကော့(J.G Scott)၏ 'Burma' စာအုပ်တွင် "The names Kuki and Chin are not national, and like others, the people do not accept the name given to them by the Burmese and ourselves; they do not call themselves Chins and they equally flout the name of Kuki which their Assamese and Bengali neighbours use. They call themselves Zhou or Shu, and on other parts Yo(Zo) or Lai"ဟုရေးသားထားပြီး၊ ဒေါက်တာ ဂျီအေဂရေဆွန်သည်လည်း အခြားသူများနည်းတူ ရေးသားခဲ့သေး၏။ Bertram S. Carey နှင့် H.N Tuck တို့နှစ်ဦးသည်လည်း Zote, Thadote နှင့် Guite အကြောင်းပူးတွဲရေးသားရာ၌ " These Zos, Thados and Guites are called by the Manipuri's Kuki or Khongjais, who only made their acquaintance after they had migrated north, but the people call themselves by the name of Zo(Yo)"ဟုရေးသားထား၏။ ဂွေးသဲ(Guite)တိုက်သူကြီး(သို့)စော်ဘွားဦးဂိုခိုထန် (Pu Go Khaw Thang)ကိုလည်း "Go Khaw Thang, who, asalready related, was seized by the Manipuris in the course of the Lushai expedition of 1871-72, was the Zo Chief of Mualpi,"ဟု ဇိုခေါင်းဆောင်းဟူ၍ သုံးနှုန်းထားသည်။ မျက်နှာဖြူများက ချင်း၊ကူကီး စသည်ဖြင့် မှတ်တမ်းမှတ်ရာများပြုထားသော်လည်း မိမိတို့သည် ချင်းအမည်ဖြင့်ဖြစ်စေကူကီးအမည်ဖြင့်ဖြစ်စေ မည်သည့်အခါမျှ မခေါ်ကြကြောင်း ရှင်းလင်းပြတ်သားစွာ သိရှိထားကြပြီးဖြစ်သည်။ အလားတူပင် ဤဆောင်းပါးတွင်လည်း 'ဇို/ ဇိုမီး လူမျိုး'ဟု စတင်အသုံးပြုထားသည်။
ဇို/ ဇိုမီး လူမျိုးများကို သုတေသီများက Mongolianအနွယ်၊ Tibeto-Burman အထဲမှ ဖြစ်သည်ဟုဆိုကြသည်။ 'Mongol'သည် လူမျိုးနာမည်ဖြစ်ပြီး၊' Mongolian'မှာ ၎င်း၏ နာမဝိသေသနဖြစ်ကာ 'Mongolia'ကား နေရာဒေသ(တိုင်ပြည်)အမည်ဖြစ်သည်။ တဖန် 'Mongoloid'သည် 'Mongol' လူမျိုး၏နွယ်ဖွားမှန်သမျှကိုရည်ညွှန်းပါသည်။ ထို့ကြောင့် ဇို/ ဇိုမီး လူမျိုးများသည် ရူပလက္ခဏာကိုလိုက်၍ ကမ္ဘာ့လူမျိုးကြီးသုံးမျိုးထဲမှ 'Mongoloid'နွယ် နှင့် ဘာသာစကားအရ 'Mongoloid'အနွယ်သုံးမျိုးထဲမှ Tibeto-Burman များဖြစ်ကြသည်။
ဇို/ ဇိုမီး လူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဇစ်မြစ်(Ethnic origin)ကို တိတိကျကျ ဖော်ထုတ်ထားခြင်းမရှိသေးသော်လည်း တရုတ်ပြည်မှ တိဘက်ပြည်ကိုဖြတ်ပြီး အညာဒေသသို့ ရောက်ရှိလာကြကာ ထိုမှ ယခုနေထိုင်ရာနေရာများသို့ပျံ့နှှံ့နေထိုင်လာကြသည်ဆိုသည်မှာ လက်ခံထားကြပြီးဖြစ်သည်။ ဦးဝုမ်ဆွဏ်(Pu Vum Son)၏ အမြင်အရ လူမျိုးအမည် 'ဇို'သည် 'ဇို'ဟုခေါ်သောလူတစ်ဦးမှ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြသောကြောင့်ဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်။ ဘိုးတော်ဇိုသည် တရုတ်ပြည်တွင် မျိုးနွယ်တူဖြစ်သော တိဘက်လူ၊ ဗမာ၊ နာဂ၊ ကသဲ၊ဘူဒူ၊ ကချင်၊လာဟူးစသည်တို့နှင့်အတူ နေထိုင်ခဲ့သည်။ ခရစ်တော်မပေါ်မှီကာလတွင် တရုတ်ပြည်မှ ထွက်ခွါလာခဲ့ပြီး ခရစ်တော်ပေါ်ပြီးသောအချိန်၌ ချင်းတွင်းမြစ်ရိုးတလျှောက်၌ နေထိုင်နှင့်ကြပြီးဖြစ်သည် ဟုဆိုသည်။
အထက်အညာဒေသမှ ချင်းတောင်တန်းဘက်သို့ပြောင်းရွေ့ကြသည်မှာ အေဒီ ၁,ဝ၀ဝ( AD 1,000)ခန့်ကဖြစ်မည်ဟု တွက်ဆထားသည်။ တောင်တန်းဒေသသို့ ပြောင်းရွေ့နေ ထိုင်သွားကြသည့်အထဲမှ အချို့သည် 'ကျိမ်နွဲ'(Ciimnuai)ရွာကိုတည်ကြသည်။ ယင်းလူတစ်စုသည် လျက်ရှိတွင် တီးတိန်မြို့နယ်၊တွန်းဇံမြို့နယ်၊ အိန္ဒိယပြည်မှ မဏိပူရပြည်နှင့် မီဇိုရမ်(Manipur and Mizoram)စသော နေရာများတွင်နေထိုင်သော ကျိမ်နွဲဖွား-ဇိုမီးများ ဟူ၍ခေါ်ကြသည့် လူမျိုးများဖြစ်ကြသည်။ ကျိမ်နွဲ့ရွာသည် လက်ရှိ တီးတိန်မြို့နယ်၊ ဆိုင်းဇံကျေးရွာအနီးတွင်ရှိသည်။ တချို့က ဆွန်ထလား(Sunthla khua)ရွာ အနီးတွင် 'လိုင်းလွန်း'(Lailun)ရွာကို တည်ခဲ့ကြပြီး ၎င်းတို့သည် ဖလမ်းမြို့နယ်၊ ဟားခါးမြို့နယ်နှင့် ထန်တလန်မြို့နယ်အတွင်းရှိ 'လိုင်'(Lai)(လိုင်းလွန်းဖွား)များဖြစ်ကြသည်။ တချို့ကမူ 'ဆွမ်ပွေး'(Sumpui)အရပ်၌ 'ဘူချွန်း'(Bochung)ရွာ တည်ကြကာ ထိုမှ မီးဇိုပြည် (Mizoram)ဘက်သို့ပြန့်နံ့နေထိုင်ကြသည်။ ယင်းလူမျိုးများမှာ လူရှိုင်းနွယ်များဖြစ်ကြသည်။
ဤသို့ဖြင့် ဇို/ ဇိုမီး လူမျိုးများသည် တခြားမျိုးနွယ်များက အမျိုးမျိုးသောခေါ်ဝေါ်မှုကြောင့်ဖြစ်စေ၊ ပြောင်းရွေ့နေထိုင်ရာ ကွဲပြားမှုကြောင့်ဖြစ်စေ ယနေ့တွင် တစ်နွယ်ဖွားအဖြစ်မှ များ စွာသော မျိုးနွယ်ဘဝသို့ ရောက်ရှိခဲ့ရရှာပါသည်။ ဤကဲ့သို့ အမျိုးမျိုးသောနွယ်ဖွားဖြစ်ခဲ့ရသည်မှာ ရှေးကာလ ကတည်းက တစ်မျိုးနွယ်တည်းဖြစ်ခဲဲ့ပြီး တဖြည်းဖြည်းခြင်း ကွဲ ပြားလာသည်လော သို့တည်းမဟုတ် ယခင်ခေတ်မှစ၍ နွယ်ဖွားအသီးသီးမှဖြစ်ပြီး တဖြည်းဖြည်း သွေးစည်းလာကြသည်လော ဆိုသည်ကို လေးနက်စွာ နှလုံးသွင်းသုံးသပ်သင့်သော ကြောင်းအရာတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။
လိုင်လင်းတယ်ရွာ၊ မတူပီမြို့နယ်
လိုင်လင်းတယ်ရွာ(Lailengte)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ မတူပီမြို့နယ်၊ လိုင်လင်းတယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၁၀၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လိုင်လင်းတယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၅၅ ဦး၊ မ ၆၉၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၅၀ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မတူပီမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကန်းနားမဲဇလီရွာ၊ တောကြီး
ကန်းနားမဲဇလီရွာ၊ တောကြီး
ခရှိဝဘူတာ
ခရှိဝဘူတာ  (柏駅 ခရှိဝ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ချိဘခရိုင်၊ ခရှိဝမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
မိုက်ဖျက် (အောက်)ရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်
မိုက်ဖျက် (အောက်)ရွာ (Maikhpyet (Auk))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်၊ ကုံးဆုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၇၉၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကုံးဆုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၉၁ ဦး၊ မ ၂၂၂၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၄၂၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖယ်ခုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကြာဖြူ
ကြာဖြူ (Nymphaea alba) ကို ဥရောပတိုက် ရေကြာပန်းဖြူ (european white water lily)၊ ရေနှင်းဆီဖြူ (white water rose) စသည်ဖြင့် ခေါ်ဆိုပြီး၊ ရေနေပန်းပွင့်ပင် တမျိုး ဖြစ်ကာ နင်ဖီယာစီးမျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်။ မြောက်အာဖရိက၊ သမအာရှ၊ ဥရောပနှင့် အပူပိုင်းအာရှ(အိန္ဒိယ)တို့တွင် အလေ့ကျ ဖြစ်ထွန်းသည်။
အချက်အလက်
၎င်းကြာဖြူသည် ၃၀-၁၅၀ စင်တီမီတာ (၁၂-၅၉ လက်မ) နက်သော ရေတွင် ကြီးထွားပြီး၊ ရေကန်ကြီးများ၊ အိုင်ကြီးများကို နှစ်သက်သည်။
မျိုးခွဲပုံ
ပထမဦးစွာ စာအုပ်ထဲတွင် ရေးသား ဖော်ပြခြင်း ခံရသည်မှာ ၁၇၅၃ ၌ ကားလ် လင်းနရပ် ရေးသော သူ့စာအုပ် ဖြစ်သည့် Species Plantarum ၏စာမျက်နှာ ၅၁၀ တွင် ဖြစ်သည်။ အနီမျိုးသည် ၁၉ ရာစု အစောပိုင်းတွင် ၎င်းတို့ကို စတင်တွေ့ရှိရာ ဆွီဒင်၊ တီဗဒင်တောအုပ်အတွင်းရှိ ဖဂါတန်း ကန်၌ များပြားစွာ သဘာဝအလျောက် ပေါက်နေခြင်း ဖြစ်သည်။ တွေ့ရှိမှုကြောင့် ပန်းကို ရှာဖွေသူ များပြားလာရာ၊ အကာအကွယ် မပေးနိုင်မီ ၎င်းကြာဖြူသည် အရိုင်းဘဝမှာပင် မျိုးတုံးလုနီးပါး ဖြစ်သွားသည်။
ဒေါင့်ကွေး (အလယ်)
ဒေါင့်ကွေး (အလယ်)
ကြာနီ
ကြာနီ
ကဏ္ဍ:ရေနေပင်များ
မြေလူးငှက်ရင်မဲ
မြေလူးငှက်ရင်မဲ (Dusky Thrush) သည် ဆိုက်ဘေးရီးယား အလယ်ပိုင်းဒေသများတွင် သားပေါက်ပြီး တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဆောင်းခိုတတ်ကြသည့်ငှက်ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ခရှိဝဘရဘူတာ
ခရှိဝဘရဘူတာ  (柏原駅 ခရှိဝဘရ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ရှိဂခရိုင်၊ မအိဘရမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ရုတ်ခိုးရွာ၊ မိုင်းမောမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းမောမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နေပြည်တော်ဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်
နေပြည်တော်ဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ် (Naypyitaw Development Bank Limited) သည် နေပြည်တော် စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီက ရာခိုင်နှုန်းပြည့် မတည်ရင်းနှီးငွေ ထည့်ဝင်ထားသော ဘဏ်ဖြစ်ကာ နေပြည်တော်၊ ဇမ္ဗူသီရိမြို့နယ်၊ သီရိရတနာအဆင့်မြင့်ဈေးဝင်း ၊ အမှတ် (၀၉) သီရိကျော်စွာလမ်းတွင် ဘဏ်ရုံးချုပ်ဖွင့်လှစ်ထားသည်။ ယခင်က နေပြည်တော်စည်ပင်ဘဏ်လီမိတက်အမည်ဖြင့် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်၏  ခွင့်ပြုချက်အရ နေပြည်တော် စည်ပင်ဘဏ်လီမိတက် (Naypyitaw Sibin Bank Limited) မှ နေပြည်တော်ဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်လီမိတက်(Naypyitaw Development Bank Limited) အမည်သို့ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်၊ မေလ ၉ ရက်နေ့တွင် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။
ခရှိဝဒိုင်းဘူတာ
ခရှိဝဒိုင်းဘူတာ  (かしわ台駅 ခရှိဝဒိုင်း - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ခါနာဂါဝါခရိုင်၊ အဲဘိနမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
နေပြည်တော်ဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်
ဘဏ်သမိုင်းကြောင်း
၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် နေပြည်တော်စည်ပင်ဘဏ်လီမိတက်အမည်ဖြင့် စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ဥတ္တရသီရိဘဏ်ခွဲကို ပထမဦးဆုံးဘဏ်ခွဲအဖြစ် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
နေပြည်တော်ဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်လီမိတက်၏ ခွင့်ပြုမတည်ခွင့်ပြုငွေရင်း (Authorized Capital) ၏ မူလ ခွင့်ပြုငွေမှာ ကျပ်သန်း(၅,၀၀၀) ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ထည့်ဝင်ပြီး မတည်ငွေရင်း (Paid up Capital) အား ကျပ်သန်း (၂,၀၀၀) ဖြင့် စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဗဟိုဘဏ်၏ ၂၀၁၅- ၂၀၁၆ ခွင့်ပြုချက်အရ ဘဏ်၏ ထည့်ဝင်ပြီးမတည်ငွေရင်း (Paid up Capital) ကို ကျပ်သန်း(၂၀,၀၀၀)အထိ တိုးမြှင့်ထည့်ဝင်ထားသည်။ နေပြည်တော်ဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်သည် ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ဇမ္ဗူသီရိဘဏ်ခွဲကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၂ ခုနှစ် နောက်ဆုံးစာရင်းများအရ  ဇမ္ဇူသီရိဘဏ်ခွဲ၊ ဥတ္တရသီရိဘဏ်ခွဲ၊ သပြေကုန်းဘဏ်ခွဲ၊ မြို့မဈေးဘဏ်ခွဲ၊ အာဟာရသုခဈေးဘဏ်ခွဲ၊ ပျဉ်းမနားဘဏ်ခွဲ၊ တပ်ကုန်းဘဏ်ခွဲ၊ မန္တလေးဘဏ်ခွဲ၊ လယ်ဝေးဘဏ်ခွဲနှင့် ရန်ကုန်ဘဏ်ခွဲဟူ၍ ဘဏ်ခွဲ ၁၀ ခုအထိ ဖွင့်လှစ်ထားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘဏ်များ
ရေဒီယိုဂျပန် မြန်မာဘာသာ
ရေဒီယိုဂျပန် မြန်မာဘာသာသည် ဂျပန်နိုင်ငံမှ မြန်မာဘာသာဖြင့် ထုတ်လွှင့်သည့်ရေဒီယို အစီအစဉ် ဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံ NHK သတင်းဌာနမှ ထုတ်လွှင့်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အသံလွှင့်ခြင်းကို ဂျပန်လူမျိုးနှင့် မြန်မာလူမျိုး ဝန်ထမ်း (၂၀) ဦးခန့်က စီစဉ် ထုတ်လွှင့်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။
ရေဒီယိုဂျပန် မြန်မာဘာသာ အစီအစဉ်ကို နေ့စဉ် ထုတ်လွှင့်ပေးခြင်း ဖြစ်ပြီး ဂျပန်နိုင်ငံ သတင်းနှင့် ကမ္ဘာ့သတင်းများကို ထုတ်လွှင့်ကာ အပတ်စဉ် ဂျပန် စကားပြော သင်ခန်းစာများကို ထုတ်လွှင့်သည်။
အသံထုတ်လွှင့်မှု
အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသသို့ မြန်မာစံတော်ချိန် နံနက် (၆) နာရီ (၁၀) မိနစ်မှ (၆) နာရီခွဲအထိ လှိုင်းတို (၁၃၆၅၀) ကီလိုဟာ့(ဇ်) တွင် ထုတ်လွှင့်သည်။ ညနေ (၅) နာရီမှ (၅) နာရီခွဲအထိနှင့် ည (၉) နာရီမှ (၉) နာရီခွဲအထိ လှိုင်းတို (၁၁၇၄၀) ကီလိုဟာ့(ဇ်) တွင် ထုတ်လွှင့်သည်။
အစီအစဉ်များ
နေ့စဉ်နေ့တိုင်း နောက်ဆုံးရ ဂျပန်နိုင်ငံ သတင်းနှင့် ကမ္ဘာ့ သတင်းများကို ထုတ်လွှင့်သည်။
“ဂျပန်စကားပြော သင်ခန်းစာ” ကို တစ်ကြိမ်ထုတ်လွှင့်ချိန် (၄) မိနစ် ကြာမြင့်ပြီး ဂျပန် ဘာသာစကား စတင် လေ့လာလိုသူများ အတွက်ဖြစ်ကာ တစ်နှစ်စာ သင်ခန်းစာများ ဖြစ်သည်။
အင်္ဂါနေ့တိုင်း “တံတိုင်းမခြားတဲ့ ကမ္ဘာမြေ” အစီအစဉ်ကို ထုတ်လွှင့်သည်။ “တံတိုင်းမခြားတဲ့ ကမ္ဘာမြေ” အစီအစဉ်မှာ နိုင်ငံရပ်ခြားတွင် ရောက်ရှိနေကြသည့် ဂျပန်လူမျိုးများနှင့် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ရောက်ရှိနေကြသည့် နိုင်ငံခြားသားများ၏ ဘဝ တစိတ်တပိုင်းကို တင်ပြပေးခြင်း ဖြစ်သည်။
ကြာသပတေးနေ့တိုင်း “မျက်မှောက်ရေးရာ” နှင့် “ယဉ်ကျေးမှု” အစီအစဉ်များကို ထုတ်လွှင့်သည်။
သောကြာနေ့တိုင်း၌ “မျက်မှောက်ရေးရာ” နှင့် “ယဉ်ကျေးမှု” အစီအစဉ်တို့အပြင် “ဂျပန်စကားပြော သင်ခန်းစာ” ကိုလည်း ထုတ်လွှင့်သည်။
တနင်္ဂနွေနေ့တိုင်း “သိကောင်းစုံလင် ပြုံးပျော်ရွှင်” အစီအစဉ်ကို ထုတ်လွှင့်သည်။ “သိကောင်းစုံလင် ပြုံးပျော်ရွှင်” အစီအစဉ်မှာ ပရိသတ်များ ကိုယ်တိုင် စကားပြောနိုင်သော အစီအစဉ် ဖြစ်သည်။
အခြားကြည့်ရန်
ရေဒီယို အသံလွှင့်ဌာနများ စာရင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံ
တမန်းသားဈေးနားရွာ၊ တမန်းသား
တမန်းသားဈေးနားရွာ၊ တမန်းသား
ရွာသစ်ရွာ၊ အရာတော်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အရာတော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ငြှင်း
ငြှင်း
ငြှင်းမှာ ဘူးအိုးပေါ်တွင် ဝါးချောင်းကလေးများ တစ်ချောင်းမှ ၁၆-ချောင်းအထိ စိုက်လျက် မှုတ်ရသော လေမှုတ်တူရိယာဖြစ်သည်။ မှုတ်ပုံမှာ မှုတ်သူသည် ဝါးချောင်းကလေးများကို မိမိကိုယ်နှင့် တည့်တည့်မတ်မတ်ထား၍ ဘူးအိုးကို လက်ဝါးနှစ်ဖက်နှင့် အုပ်၍ မှုတ်ရသည်။ ဝါးချောင်းတစ်ချောင်း၏ အပေါ်တွင် လက်နှိပ်ပေါက် တစ်ပေါက်ကျ ပါရှိလေသည်။ ယင်းအပေါက်ကလေးများကို လက်ချောင်းထိပ်ဖြင့် ပိတ်၍ မှုတ်လျှင် ယင်းဝါးချောင်းတွင် ညှိထားသော အသံမြည်သည်။ ငြှင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံ၌ လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း ၁၀၀၀-ကျော် သရေခေတ္တရာခေတ်ကပင် စ၍ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ အာရှအရှေ့တောင်ပိုင်းဒေသများနှင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ချင်းပြည်နယ်၊ ရှမ်းပြည်နယ်များတွင် ယခုတိုင် တီးမှုတ်သုံးစွဲကြသေးသည်။
ကျုံနတ်တော် (အထက်ပိုင်း)ရွာ၊ ကျုံနတ္တော်
ကျုံနတ်တော် (အထက်ပိုင်း)ရွာ၊ ကျုံနတ္တော်
NGC 55
ကျမ်းကိုး
ကဏ္ဍ:ပန်းပုဆရာ (ကြယ်စုတန်း)
စောမိပြန်
စောမိပြန် သည် ပုဂံခေတ် ထီးလိုမင်းလိုမင်း၏ အလယ်နန်းမတော် မိဖုရားတစ်ပါး ဖြစ်သည်။ မိဖုရားသည် အလောင်းစည်သူမင်း၏ မြစ်တော်စပ်သူဖြစ်ပြီး သားသမီး မွေးဖွားခဲ့ခြင်း မရှိပေ။
ခရှိဝဂိဒိုင်းရဘူတာ
ခရှိဝဂိဒိုင်းရဘူတာ  (柏木平駅 ခရှိဝဂိဒိုင်းရ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိဝတဲခရိုင်၊ တိုးနိုမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ပေါက္ကံရွာ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်
ပေါက္ကံရွာ (Paukkan)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ တောင်ဦးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၈၂၅၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တောင်ဦးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၂၃ ဦး၊ မ ၂၆၅၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၇၈၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေစကြိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဂွမ်စိုင်ခူးရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
ဂွမ်စိုင်ခူးရွာ(Gumsaihku)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ ခကရန်းယန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၈၀၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခကရန်းယန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၉ ဦး၊ မ ၁၀၆ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၀၅ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရဲဝေ
ဦးရဲဝေသည် မြန်မာပြည်ရှိ ထင်ရှားသော မြန်မာစာဆရာ တဦး ဖြစ်ပြီး၊ မြန်မာစာစီစာကုံး စာအုပ်များအပြင်၊ အခြားသော မြန်မာစာနှင့် သက်ဆိုင်သည့် စာအုပ်စာတမ်းများစွာ ရေးသားပြုစုခဲ့သည်။
နိဂုံး
၂၀၂၁ ဇူလိုင် ၁၆ တွင် အနိစ္စရောက်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:၂၀၂၁ ကွယ်လွန်သူများ
ပေါက်သန်းပင်ရွာ၊ ကျုံနတ္တော်
ပေါက်သန်းပင်ရွာ၊ ကျုံနတ္တော်
ပန်းမြိုင်ကုန်းရွာ၊ တောကြီး
ပန်းမြိုင်ကုန်းရွာ၊ တောကြီး