cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဘော်ဆိုင်းမြို့
အလောင်းစည်သူမင်း တည်ထားခဲ့သေည်ဆိုသော ရွှေမြေစည်းစေတီ၊ မွေတော်စေတီတို့အပြင်၊ ဘော်ဆိုင်း မြို့၏ အနောက်တောင်ဘက်၊ သာယာလှသော ကုန်းမြေမြင့်တွင် အလောင်းစည်သူမင်းပင် တည်ထားခဲ့သည် ဆိုသောဖောင်ဆိုင်း စေတီတော် တစ်ဆူလည်း ရှိသေးသည်။ ရွှေမြေစည်းစေတီ တော်ကို ဦးမူနွယ်၏ လက်ထက်တွင် လည်းကောင်း၊ မင်းကြာ ရွက်လက်ထက်တွင် လည်းကောင်း၊ ထပ်မံပြုပြင်၍၊ ယခု ဦးစစ်ဟန်၏ လက်ထက်တွင်လည်း ထပ်မံပြုပြင်ပြန်သည်။
ဂÔကုန္ထိတိုက်၊ သာသနာ့ဗိမာန် အဆောက်အအုံများ စသည် တို့ကို အသစ် ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းသည်။ ရွှေမြစည်း စေတီပုရဝုဏ်အတွင်း၌ ဆင်ဖြူရှင်များ မင်းတရားလက်ထက်၊ ၁၂၂၅ ခုနှစ်က အမိန့်စာချွန်တော်ဖြင့် တည်ဆောက်၍ သိမ်သမုတ်ခဲ့သော သိမ်တစ်ခုလည်းရှိသည်။ မြို့၏အလယ်တွင် ကျောက်တန်းစီခြယ် လုပ်ကိုင်ထားသော အလျား ၄ ဖာလုံ၊ အနံ ၂ ဖာလုံရှိသည့် ရေကန်ကြီးရှိသည်။ ဘော်ဆိုင်း မြို့၏ အလယ်ကုန်းမြင့်ထက်တွင်လည်း ကံဦးစေတီတော်နှင့် ကံဦးကျောင်းတိုက်ကြီး ရှိလေသည်။
သာသနိက အဆောက်အအုံများအပြင် အလယ်တန်း ကျောင်း၊ ပြည်သူ့ဆေးပေးဌာန၊ သတ္တုဆေးကြောရာ ဌာနသည် တို့လည်း ရှိ၍၊ ရပ်ကွက်အလိုက် ဖြောင့်ဖြူးသော လမ်းများဖြင့် အနေအထား လှပသောမြို့ဖြစ်လေသည်။
မြို့နှင့် နယ်အတွင်း အစည်ကားဆုံး ပွဲတော်မှာ ကဆုန်လဆန်း ၁ဝ ရက်မှ လပြည့်နေ့အထိ ကျင်းပသော ရွှေမြစည်းစေတီ ဘုရားပွဲတော်နှင့် ဗောဓိညောင်ရေသွန်း ပွဲတော်ဖြစ်သည်။ ရွှေမြစသည်းစေတီ ဘုရားပွဲတော်ကို ကဆုန်လ၌ ပြုလုပ်မှသာ မိုးကောင်း၍ မြို့နယ် လူထုချမ်းသာ ဝပြောမည်ဟု ယုံကြည်ကြလေသည်။ မြန်မာ နှစ်သစ်ကူး ချိန်တွင် တောင်ရိုး၊ ဓနုအမျိုးသားများ၏ သင်္ကြန်တက်ပွဲ ခေါ်သော တာတက်ပွဲကိုလည်း ဘုန်းတော်ကြီး ကျောင်းများ၌ ကျင်းပ၍၊ အိုးစည်ပုံမောင်များ တီးမှုတ်ကာ တပျော်တစ်ပါး ဆွမ်းကပ် လှူဒါန်းကြလေသည်။
သစ်ပန်းပု
သစ်ပန်းပုသည်ပန်းပုပညာ၏ အကိုင်းခက် မကြီးတစ်ခုဖြစ်သည်။ ပန်းပုပညာသည်နယ်ကျယ်ဝန်းသော ဗိသုကာပညာကိုမှီလျက် ပေါ်ပေါက်ခဲ့၍ ရုပ်လုံး၊ ရုပ်ကြွ၊ ပုံထုတ်ပုံဖော်၊အပြောက်ထုနှင့် စပ်လျဉ်းသော အနုပညာတရပ်ဖြစ်ပြီးလျှင် မြန်မာ့ရှေးရိုးလုပ်ငန်းကြီး ၁ဝမျိုးတွင်တခုအပါအဝင်ဖြစ်ပေသည်။
မြန်မာ့ရှေးရိုးလုပ်ငန်းကြီး ၁ဝ မျိုးဟူသည်မှာ (၁)သစ်သား၊ သတ္ထု၊ မြေစိုင်၊ ဆင်စွယ်၊ အရိုးအမျိုးမျိုး စသည်တို့ဖြင့်ရုပ်လုံးရုပ်ကြွ၊ပုံထုတ်ပုံဖော်ခြင်းကို ပြုသောပန်းပုအတတ်၊ (၂) ကျောက်သားဖြင့် ပုံထုတ်ပုံ ဖော်သောပန်းတမော့အတတ်၊(၃)အုတ်အင်္ဂတေသရွတ်တို့ဖြင့် ပုံထုတ်ပုံဖော်သောပန်းရံအတတ်၊ (၄)ကြေး၊ သံစသည် တို့ဖြင့်ရုပ်လုံးရုပ်ကြွ ပုံထုတ်ပုံဖော်သော ပန်းတဉ်းအတတ်၊ (၅)ရွှေငွေတို့ဖြင့်ပုံထုတ်ပုံ ဖော်သောပန်းထိမ်အတတ်၊ (၆)ဖန်၊ မှန်၊ သားရိုးတို့နှင့်စပ်လျဉ်းသောပန်းရွဲအတတ်၊ (ရ)သစ်စေးနှင့်စပ်လျဉ်းသောပန်းယွန်းအတတ် (၈)ပွတ်ခံသောပန်းပွတ်အတတ်၊ (၉)ရုပ်ပုံများရေးခြယ်သော ပန်းချီအတတ်၊ (၁ဝ) ဓား၊လှံ၊စူး၊ဆောက်စသည်တို့ကို ပုံထုတ်ပုံဖော်လုပ်ကိုင်သော ပန်းပဲအတတ်ဟူ၍ဖြစ်ကြပေသည်။ ထို အတတ်များကို ပန်းနှင့်အစပြုသောအမည် ဝေါဟာရများဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ထားသဖြင့်ဘုရားမတင်၊ နတ်မတင်၊လူတွင်ပန်းဆယ်မျိုးဟုဆိုရိုးပြုခဲ့ကြလေသည်။
ထိုအတတ်များအားလုံးပင် ရုပ်လုံးရုပ်ကြွ၊ ပုံထုတ်ပုံဖော်ခြင်းနှင့် စပ်လျဉ်းကြသဖြင့် ပုံထုတ်ပုံဖော် ခြင်း ဟူသောမူလရေသောက်မြစ်ကြီးမှ ခွဲဝက်စိတ်ဖြာထွက်သွားခြင်းများဖြစ်ကြပေသည်။ ပန်းပုပညာတစ်မျိုးတည်းပင်အသုံးပြုသော အရာဝတ္ထုပစ္စည်းကို လိုက်၍ အခေါ်အဝေါ်ကွဲပြားသွားသေးသည်။ သစ်သား ဖြင့်ထုလုပ်ထားလျှင် သစ်သားပန်းပုဟုခေါ်ဆိုကြ၍ ဆင်စွယ်ဖြင့်ပြုလုပ်ပုံဖော်ထားလျှင်ဆင်စွယ်ပန်းပု၊ ကျောက်သားဖြင့်ထုထွင်းပုံဖော်ထားခြင်းကိုကျောက်ဆစ်အတတ် ဟုလည်းခေါ်ကြပေသည်။
ပန်းပုပညာအနေဖြင့်ကြည့်မည်ဆိုလျှင် အလွန်ရှေးကျသောသစ်ပန်းပုလက်ရာများကိုအလွန်တွေ့ရခဲ၍ ကျောက်၊သံ၊ကြေးတို့ဖြင့်ပြုလုပ်သောပန်းပုလက်ရာများကိုသာ အတွေ့ရများသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော်သစ်သားသည် ကျောက်၊သံ၊ကြေးတို့ကဲ့သို့နှစ်ပေါင်းထောင်နှင့် ချီ၍မတည်တံ့နိုင်ပေ။ သို့သော်နှစ်ပေါင်း၅ဝဝဝကျော်ထက် မနည်းသောခေတ်ကာလမှစ၍ သစ်ပန်းပုအတတ်ရှိနေခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားများကို ပြနိုင်ခဲ့လေသည်။
ရှေးအကျဆုံးသောသစ်ပန်းပုလက်ရာတခုစ်ကို အီဂျစ်နိုင်ငံ၌တွေ့ကြရရာ ခရစ်တော်မပေါ်မီ အနှစ် ၄ဝဝဝခန့်ကလက်ရာဟုခန့်မှန်းရ၍ ထုလုပ်ပုံစံနစ်အဆင့်အတန်း မြင့်သည် ကိုလည်းတွေ့ရှိကြရ လေသည်။
စင်စစ်သစ်သားပန်းပုအတတ်သည် သစ်ပေါသောနိုင်ငံ၊ သစ်အလွယ်တကူရနိုင်သောနိုင်ငံများ၌ ရှေးအခါကပင်ခေတ်စားထွန်းကားခဲ့လေသည်။ ဂရိနှင့်ရောမနိုင်ငံတို့တွင် ရှေးသစ်ပန်းပုလက်ရာများကို မတွေ့ရှိရသော်လည်းရှေးစာပေများတွင်သစ်ပန်းပုနှင့် စပ်လျဉ်းသော အကြောင်းခြင်းရာများပါရှိသဖြင့် ဂရိ နှင့်ရောမနိုင်ငံတို့၌လည်း ရှေးရှေးအခါက သစ်ပန်းပုအတတ်သည် ထင်ရှားခေတ်စားခဲ့သည်ဟု ယူဆ ရပေမည်။
ဥရောပတိုက်တွင်သစ်ပန်းပုအတတ်သည် အလယ်ခေတ်၌ အထွန်းကားဆုံးဖြစ်ခဲ့သည်။ အလယ်ခေတ် အကောင်းဆုံး သစ်ပန်းပုလက်ရာများကို စကင်ဒီနေးဗီးယန်းတိုင်းပြည်များ၏ ဤဆောက်အအုံ တံခါးများတွင်တွေ့ရှိရ၍ ခရစ်နှစ်ကိုးရာစုမှ ၁၃ ရာစုနှစ်များအတွင်းကလက်ရာများဖြစ်သည်။ ထိုလက်ရာများမှာ ထင်းရှူးသားဖြင့်ပြုလုပ်ထား၍ ရုပ်လုံးများ၊ ပန်းလိပ်အခွေအတွန့်များဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသည်။ ၁၄ရာစုနှင့်၁၅ရာစုနှစ်များတွင် သစ်ပန်းပုအတတ်သည် ပြင်သစ်၊ဂျာမဏီ၊ ဣတလီနှင့်အင်္ဂလန် တို့၌အလွန်ခေတ်စားခဲ့လေသည်။ ထိုခေတ်က အကောင်းဆုံးလက်ရာများကို ဘုရားဝတ်ကျောင်းများ အတွင်းရှိအပြင်အဆင်၊ သုံးအဆောင်များတွင်တွေ့ကြရသည်။ သူတော်စင်များ၏ရုပ်လုံးများနှင့် သင်္ချိုင်း အုတ်ဂူပေါ်မှ ရုပ်လုံးများကိုလည်း သစ်သားဖြင့်ပင်ထုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ဣတလီနိုင်ငံတွင် အဆောက် အအုံမျက်နှာကျက်များသည် သစ်ပန်းပုလက်ရာဖြင့်ပြီးသည်။ ထိုလက်ရာများကို အဆန်းတကျယ်ထုလုပ် ထားကြသော်လည်း အလယ်ခေတ်၏ထယ်ဝါခံ့ညားမှုနှင့်ပညာသားမပါလှပေ။ ထိုခေတ်တို့မှကျော်လွန်ခဲ့ပြီးနောက်တွင် သစ်ပန်းပုပညာသည်ထိုနိုင်ငံများ၌ တဖြည်းဖြည်းမှေးမှိန် လာသည်။ သို့သော် ဆွစ်လူမျိုးတောင်သူလယ်သမားများသည် သစ်ပန်းပုအတတ်ကိုစီးပွားရေးတစ်ရပ် အနေဖြင့် လုပ်ကိုင်နေကြဆဲဖြစ်သည်။ ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံတွင် များသောအားဖြင့်နံရံကပ် နာရီအိမ်များ၊ အိမ်ထောင် ပရိဘောဂများကိုသစ်ပန်းပုလက်ရာများဖြင့်မွမ်းမံကြသည်။ ပြင်သစ်နိုင်ငံကျေးလက်များတွင် လည်း သစ်ပန်းပုအတတ်ဖြင့် အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းနေကြသူများရှိသေးသည်။
အင်္ဂလန်နှင့်အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင်သစ်ပန်းပုအတတ်ကို ယဉ်ကျေးမှုအနုပညာတစ်ရပ်အနေဖြင့် တိမ်မြုပ်သွားခြင်းမရှိ လေအောင် ထိန်းသိမ်းပေးလျက်ရှိသည်။
အာဖရိကတိုက်အနောက်ပိုင်းဒေသနှင့် ကွန်ဂိုမြစ်ဝှန်းဒေသမှနီဂရိုး(ကပ္ပလီ) များ၏သစ်ပန်းပု လက်ရာများသည် အနုပညာလက်ရာမြောက်ကြောင်းတွေ့ရသည်။ ယင်းတို့သည်ယင်းတို့၏ ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှုအတွက်သာနတ်ရုပ်များကို ထုလုပ်ခြင်း ဖြစ်၍အနုပညာတစ်ရပ်အနေဖြင့် လုပ်ကိုင်ကြသည်မဟုတ်ပေ။ အရှေ့နိုင်ငံများတွင် အိန္ဒိယ၊တုတ်၊ ဂျပန်နိုင်ငံတို့၌ သစ်ပန်းပုအတတ်သည်ရှေးပဝေဏီခေတ်ကပင်ထင်ရှားခေတ်စား ခဲ့လေသည်။ တုတ်နှင့်ဂျပန်တို့သည် သစ်ပန်းပုအတတ်တွင် အလွန်စိတ်သန်သူများ ဖြစ်သည်။
အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုပညာရပ်များသည် တကောင်းအဘိရာဇာခေတ်ကပင် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ရာပန်းပုအတတ်ပညာသည်လည်းပါဝင်ခဲ့ပေသည်။ ပုဂံခေတ်တွင်ပန်းပုအတတ်သည်အဆင့် အတန်းတို့ပွားလာခဲ့ရာ ဘုရားပုထိုးများတွင်ရုပ်လုံးရုပ်တုများစွာကိုသုတေသီများ တွေ့ရှိခဲ့ကြရသည်။ ပုဂံ ပြည့်ရှင်ကျန်စစ်သားဘုရင် နတ်ရွာမစံမီနာမကျန်းဖြစ်နေခိုက် သားတော်ရာဇကုမာရ်သည်ထီးမွေနန်းရိုက်ကို မရရှိသော်ငြားလည်းခမည်းတော်၏ကျေးဇူးတရားကိုအောက်မေ့၍ ရွှေုဖြင့်ပြိီးသော မြတ်စွာဘုရား ၏ရုပ်ပွားတော်တစ်ဆူကို ပြုလုပ်၍ ခမည်းတော်အတွက် ထိုဆင်းတုတော်ကို ပူဇော်ကြောင်း မြစေတီ ကျောက်စာ၌ အထင်အရှားဖော်ပြပါရှိလေသည်။
အလောင်းစည်သူမင်းသည်လည်း ဘေးလောင်းတော်၊ ဘိုးလောင်းတော်တို့၏ ရုပ်တုများကိုထုလုပ်ကိုးကွယ်ကြောင်း ရာဇဝင်သမိုင်းများ၌ဆိုထားလေသည်။ ပုဂံခေတ်ဘုရားဌာပနာ များတွင်ကျောက်သား၊ ကြေးသတ္ထုတို့ဖြင့် ပြီးသောပန်းပုလက်ရာများကိုသာအတွေ့ရများ၍ သစ်ပန်းပုလက်ရာဟောင်းအဆွေးအပိုင်းအစများကိုတစ်ခါ တစ်ရံမျှသာတွေ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ ရာသီဥတုကြောင့် သစ်ပန်းပုလက်ရာတို့သည် ကြာမြင့်ရှည်လျားသော နှစ်ကာလကိုမကျော်လွန်နိုင်ကြသဖြင့် ယင်းသို့အတွေ့ရနည်းခြင်းဖြစ်ပေမည်။
အင်းဝခေတ်တွင်သစ်ပန်းပုအတတ်သည်အထူးတိုးတက် ပြောင်မြောက်ခဲ့ဟန်တူပေရာ ထိုအထောက် အထားကို ဒုတိယမင်းခေါင်၏လက်ထက်အရှင်မဟာရဋ္ဌသာရသီကုံးရေးသား သောတံတား ဦးတည် မင်္ဂလာစေတီ မော်ကွန်း၌ဤသို့တွေ့ရပေမည်။ 'အရွယ်အိုမင်း၊ ရှိုက်တွင်းပါးစောင်၊ ပုဏ္ဏားယောင်ကား၊ ဟန်ဆောင်တင့်တယ်၊ဘွဲ့စလွယ်နှင့်၊ ဆံပယ်ပစ်တင်၊ဝတ်စားဆင်၍၊ရေစင်နေဇာ၊ ထက်ကြပ်ပါလျက်၊ ဝါဝါဝင်းဝင်း၊ ခရုသင်းလည်း၊ ကိုင်းလျှင်းတုံပြီး၊ ရှေးတီးဗြဟ္မဏ၊ သဘာဝဖြင့်၊ ဆွဆွဖွေးဖွေး၊ နဖူးရေး လျက်၊တပ်စွေးစားကွမ်း၊ နှုတ်ခမ်းဖွင့်အုပ်၊ မေးလှုပ်လှုပ်နှင့်၊ အရုပ်မထင်၊ အရှင်ဟူမှား၊ လက် ဝါးပြကြည့်၊ ခတ်လှည့်မျက်လုံး၊ ခပ်ပြုံးရယ်ရွှင်၊ ပီပြင်တွတ်တွတ်၊ ရွတ်သည့်ဂါထာ၊ နားဝင် သာလျက်၊လာလာသသူ၊ လူထိုမျှကို၊ အဘအမယ်၊ ချစ်ဖွယ်ခေါ်ဝေါ်၊ တွေငေါ်ညောင်းညောင်း၊ အကြောင်းပြန်ခြင်း၊ သီဟိုဠ်မင်းက၊ သတင်းကျော်မွှန်း၊ ရွှေနန်းသခင်၊ နတ်ရှင်ထံမှာ၊ ကိုယ်စား လာသည်၊ငါ၏သက်ရွယ်၊ နှစ်ရှစ်ဆယ်ဟု၊ အကယ်တံတံ၊ ဆိုကုံထံသည်၊ ထွက်သံသက် သက်ညှင်းညှင်းတည်း'။ ပုဏ္ဏားရုပ်တုကြီးအား အသက်ဝင်စွာပြောင်မြောက်သော လက်ရာဖြင့် ထုလုပ်ထားပုံကိုရှင်ဟာရဋ္ဌသာရက ကွင်းကွင်းကွက်ကွက်တင်ပြနိုင်အောင် သရုပ်ပေါ်လွင်စွာဖြင့်ချီးကျူးဖွဲ့ဆိုထား လေသည်။
ထိုသစ်ပန်းပုရုပ်တုကြီး၏ ဤနုပညာမြောက်မှုကြောင့် ရွှေပွဲတော်လာပရိသတ်တို့မှာ နယုန်လနေပူကျဲကျဲအချိန်တွင်ပင် လူချင်းကျပ်သိပ်တိုးဝှေ့ကာ ချွေးသံရွှဲရွှဲနှင့်ညောင်းညာရန်ပင် သတိမရ၊ဆာလောင်ရန်လည်းမသိ၊ တမေ့တမောအံ့0x100သ မကုန်ဖြစ်ကြရပုံကို· 'သစ်ရုပ်ပုဏ္ဏား၊ အရှင်လားသို့၊ စကားတွတ်တွတ်၊ ဆိုသတတ်ဟု၊ ခြေ ချွတ် လက် ချွတ်၊ မြေကြီးခတ်မျှ၊ လာလတ်သသူ၊ ရှင်နှင့်လူကား၊ ယှဉ်တူရင်အပ်၊ အထပ်ထပ်တည့်၊ မလပ် စေ့စေ့၊တိုးကြဝှေ့ကား၊ ကိုယ်ငွေ့ခြောင်းခြောင်း၊ နေရှိန်ပြောင်းလည်း၊ ညောင်း၏မဟူ၊ ပူ၏မမှတ်၊ မွတ်၏မထင်၊ ဝမ်းပန်းရွှင်လျက်၊ ရှုချင်မရဲ၊ တလဲလဲလျှင် .' ဟူ၍ ဆက်လက် ဖော်ပြ ပြန်လေသည်။ ဒုတိယမင်းခေါင်၏ကောင်းမှုတော် မင်္ဂလာတံတားဦးတည် စေတီတော်ကြီး၏ ဌာပနာတိုက်ခန်းပိတ်သည့်ပွဲတော်တွင် ပွဲတော်ကြီးစည်ကားရန်ထိုပုဏ္ဏားရုပ်ကြီးကိုသာတန်ဆောင်း မဏ္ဍပ်ကြီးအတွင်း ၌ထားရှိသည်မဟုတ်သေး။ အခြားတန်ဆောင်း မဏ္ဍပ်များအတွင်း၌လည်းအခြားလှုပ်နိုင် ရှားနိုင်သော ရုပ်လုံး၊ရုပ်တုများ ရှိသေးကြောင်းကို 'ထိုမှတစ်ပါး ရုပ်ရှင်များလည်း၊ စကားတမည်၊ မဆိုသည်သာ၊ ထူးခြားစွာ၏'၊ ဟုရှင်မဟာရဋ္ဌသာရစာဆိုတော်အရှင်မြတ်က ထပ်လောင်းတင်ပြထားသည်ကို တွေ့ရ လေသည်။
အင်းဝခေတ်နောက်ပိုင်း၌လည်း သစ်ပန်းပုအတတ်သည်ဆက်လက်ထွန်းကားကြောင်းကို ၁ဝ၁၂ ခုနှစ်ပထမဝါဆိုလဆန်း ၅ ရက်နေ့တွင် ရေးထိုးသောသာလွန်မင်းတရားကြီး၏ကောင်းမှုဖြစ်သည့် စစ်ကိုင်း မြို့၊ ရာဇစူဠာမဏိစေတီခေါ်ကောင်းမှုတော်ကြီး၏ ကျောက်စာစာကြောင်းရေ ၃၈·၃၉တွင်· 'ထိုမှတစ်ပါးလည်း၊ ရတနာခုနစ်ပါးတို့ဖြင့်ပြီးသော၊ ရေတွက်ခြင်းငှာမတတ်နိုင်သော၊ သစ်ရုပ်တု တို့ကိုလည်း၊ ကျမ်းဂန်နှင့်အညီအစီအစဉ်သင့်စွာ ဌာပနာတော်မူ၏။' ဟုပါရှိသည်။ ယင်းသည်ကို ထောက်၍ဘုရားဌာပနာများတွင် သစ်ရုပ်တုများလည်းပါရှိကြောင်းသိရှိရလေသည်။ မြန်မာလူမျိုးတို့သည် အဆောက်အအုံ ထုပိကာ၊ ဒုရင်၊ ပန်းဆွဲ၊ တိုင်ပျံ၊ ပြာသာဒ်များမှ အစအုန်းမှုတ်၊ရေသောက်ခွက်ရိုးကိုင်း၊ ရေချမ်းစင်၊ ယောင်းမ၊လှော်ကားဦး၊ လှေဦးငှက်၊ ပဲ့တုံး၊ မောင်းတိုင်၊ အုန်းမောင်း၊ ကလပ်ခြေစသောလူသုံးပစ္စည်းများအထိ သစ်ပန်းပုလက်ရာများဖြင့်ရုပ် လုံးရုပ်ကြွဖော်ခဲ့ရသည်။ ယင်းသို့ရုပ်လုံးဖော်ကြရာ၌ ဇာတ်နိပါတ်တော်များမှ သရုပ်ဖော်ခန်းများ၊ လူရုပ်၊ နတ်ရုပ်၊ ဗြဟ္မာရုပ်၊ သကြားရုပ်၊ ဘီလူးရုပ်၊ ဂဠုန်၊ နဂါး၊ ကိန္နရီကိန္နရာရုပ်များအပြင် ဆင်ရုပ်၊ ခြင်္သေ့ ရုပ်စသည့်တိရစ္ဆာန်ရုပ်များ၊ ပန်းခက်၊ ပန်းပြောက်၊ အနုအယဉ်၊ အနွယ်အလိပ်များကို ကြွရွသောလက် ရာများဖြင့်ပုံစံအမျိုးမျိုးပြုလုပ်ထားကြသည်ကို မြန်မာနိုင်ငံအရပ်ရပ်ရှိ ဘုရားတန်ဆောင်းနှင့်ဘုန်းကြီး ကျောင်းများ၌တွေ့ကြရသည်။
ရှေးခေတ်သစ်ပန်းပုလက်ရာကောင်းများကို စလင်း၊ ပခုက္ကူ၊ အမရပူရ စသောအထက်မြန်မာနိုင်ငံ ဘုရားတန်ဆောင်းနှင့်ဘုန်းကြီးကျောင်းများ၌ ပို၍တွေ့ရှိနိုင်ပေသည်။ မြန်မာသစ်ပန်းပုလက်ရာများတွင် ကနုတ်ပန်း၊ ယိုးဒယားပန်း၊ ခြူးပန်းတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ခြင်္သေ့၊ ကိန္နရီကိန္နရာ၊ နတ်၊ ဗြဟ္မာ ၊ တိုးနရား၊ ခြူး၊ ဘီလူး၊ နဂါး၊ ဂဠုန်၊ ဟင်္သာ စသောရုပ်လုံးများနှင့်ဒုရင်၊ တောရနောင်၊ စိုင်ပေါင်၊ ထုပိကာ၊ ပန်းဆွဲစိန်တောင်၊ မှော်ပွင့်၊ မှော်ပျံ၊ အပြောက်စသည်များကိုများသောအားဖြင့်တွေ့ရှိကြရာ ပကတိပုံအတိုင်းထုလုပ်နိုင်စွမ်းသော်လည်း ဒေသ ပတ်ဝန်းကျင် အငွေ့အသက်နှင့်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုအစဉ်အလာအတိုင်း ထုလုပ်ကြသဖြင့် ယင်းကဲ့သို့ အပြင်အဆင် အမွမ်းအမံများပါရှိခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ များသောအားဖြင့်ဘုရားတန်ဆောင်း၊ ဂူ၊ ကျောင်း၊ ပြာသာဒ်များရှိသစ်ပန်းပုရုပ်လုံးရုပ်ကြွများကို ရွှေပိန်းချ၍သော်လည်းကောင်း၊ ဆေးရောင်ခြယ်၍သော်လည်းကောင်း၊ တွေ့ရ တတ်ပေသည်။
သစ်သားသည်ကျောက်၊ ကြေး၊ သံစသည်တို့ကဲ့သို့ နှစ်ကာလပရိစ္ဆေဒကြာမြင့်စွာမတည်တံနိုင်ဘဲ ဟောင်းဆွေးနိုင်သဖြင့်ကြီးမားသောရုပ်လုံးများကိုထုလုပ်ရာတွင် သစ်သားကိုအသုံးနည်း၍ကျောက်၊ကြေး၊ သတ္ထုများကို အသုံးများလေသည်။ ထို့ပြင် သစ်သားကြောသိပ်သည်းမှုနှင့် ဖွဲ့စည်းပုံအနေအထား တို့ ကြောင့် ကြီးမားသော အရာဝတ္ထုပစ္စည်းများကို သစ်ပန်းပုဖြင့်ထုလုပ်၍မဖြစ်နိုင်ချေ။ ထိုကြောင့်သစ်ပန်း ပုကိုအယူဝါဒဆိုင်ရာအဆောက်အအုံများ၊ လူနေအိမ်များ၊ အတွင်းဘက်အပြင်ဘက်အဆင်များ၊ အိမ်ထောင် ပရိဘောဂစသောလူ့အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများကို အလှအပမွမ်းမံရာ၌သာ အသုံးများကြလေသည်။ ပန်းပုထုလုပ်ရာတွင် အသုံးပြုကြသော ကျောက်တုံး၊ ကျောက်ပြား၊ ကြေး၊ သံအစရှိသည့် ပစ္စည်းများအနက် သစ်သားသည်အပေါဆုံးနှင့် အပျော့ဆုံးပစ္စည်းဖြစ်သော်လည်း ပန်းပုထုလုပ်ရာတွင် ကျန်ပစ္စည်းများထုလုပ်ရသည်ထက် ခက်ခဲသည်။ ထို့ပြင်သစ်သားဟူသမျှကိုလည်း ပန်းပုထု၍ မရချေ။ သစ်သားအမျိုးအစား အပျော့အမာကိုလိုက်၍ ထုလုပ်ရာ၌လွယ်ကူခြင်း၊ သို့မဟုတ် ခက်ခဲခြင်းရှိလေသည်။ အနောက်နိုင်ငံပန်းပုဆရာတို့အသုံးများသောသစ် အမျိုးအစားမှာ ဝက်သစ်ချ၊ ထင်းရှူး၊ မဟော်ဂနီ၊ ကျွန်းစသည်တို့ဖြစ်၍ မြန်မာပန်းပုဆရာတို့ကမူနှော၊ ကျန(ကြတ်နန်)၊ တမလန်း၊ သင်းဝင်၊ယင်းမာ၊ ကျွန်း၊ ယမနေ၊ စသည့်သစ်မျိုးကိုသုံးကြသည်။ အဆိုပါသစ်များအနက် ဝက်သစ်ချသားသည်ပန်းပုထုရန် အကောင်းဆုံးဟုဆိုကြသည်။
ဝက်သစ်ချသားသည်အသားစင်းဖွဲစည်းပုံကျစ်လျစ်သိပ်သည်း၍ အရောင် လည်းအလှဆုံးဟု ဆိုကြလေသည်။ သစ်ပန်းပုပညာ၏ မူလပင်မဖြစ်သော ပန်းပုပညာသည်ကျယ်ဝန်းသောအနုပညာတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ပန်းချီပညာသည် တစ်ဖက်မြင်သရုပ်ဖော်ရသော်လည်း ပန်းပုပညာသည် အဘက်ဘက်မှမြင်နိုင်အောင် ရုပ်လုံးဖော်ရလေသည်။
တစ်နည်းအားဖြင့်လှည့်၍တွေးဆရပြန်လျှင် ပန်းပုဆရာသည်ရုပ်လုံးကိုအကောင် အထည်ထုထည် အလိုရှိသည့်အတိုင်း ထုလုပ်တင်ပြနိုင်ခွင့်ရသည်။ ပန်းချီဆရာကမူတစ်ဖက်တည်းဖြင့်ထုထည်ပေါ်အောင် ရေးခြယ်တင်ပြရသဖြင့် ရုပ်လုံးမဟုတ်သည်ကို ရုပ်လုံးပေါ်လာအောင် ရေးခြယ်ပြရခြင်းဖြင့် ပိုမိုတာဝန်ကြီးမားသည်ဟုဆိုနိုင်ပြန်သည်။ စင်စစ်အားဖြင့် ထိုပညာနှစ်ရပ်စလုံးသည် သူ့နည်းနှင့်သူ ခက်ခဲသည်ချည်းသာဖြစ်ပေမည်။ သို့သော်ရုပ်တုဆရာ ပန်းပုပညာရှင်သည် ရုပ်လုံးကိုအချိုးအဆစ် အပြောင်းအဖွဲမှန်ကန်၍ ပုံကျနာစွာရေးထုတ်တတ်ပါမှ ပုံမှန်ထုလုပ်နိုင်သည်ဖြစ်ရာ ပုံရေးပညာကိုလည်း အခြေခံအားဖြင့်သိနားလည်ထားရန် လိုအပ်ပေသည်။ ရုပ်တုဆရာသည် မိမိထုလုပ်မည့်ရုပ်လုံးကို မျက်စိထဲ မြင်လာနိုင်ရလေသည်။
သစ်ပန်းပုအတတ်ကိုသင်ယူက လက်သင်တစ်ယောက်သည် ဓားထက်ထက်နှစ်ချောင်းနှင့် ဆောက်ကောင်းကောင်းတစ်လက်ရှိလျှင်လုံလောက်ပေသည်။ အနုစိတ်ပုံဖော်ရမည့်ကရိယာမျိုးမလိုသေးပေ။ မောင်းချဓား ထက်ထက်တစ်ချောင်းရှိလျှင် လည်းအလုပ်ဖြစ်နိုင်သည်။ ဓားသွားသည် သင်ဓုန်းဓားသွားတမျှထက် ရန်လိုအပ်သည်။ သို့မှသာထွင်းလုပ်ရာ၌ သက်သာလွယ်ကူ၍ လက်ရာလည်းချောမွေ့နိုင်လေသည်။
ထိုလက်သင်အစပထမတွင် တစ်လက်မ၏ လေးပုံတစ်ပုံ၊ သို့မဟုတ် ရှစ်ပုံတစ်ပုံခန့်ထူသော သစ်သား အပျော့စားဖြင့်စတင်လေ့ကျင့်သင့်သည်။ ရှေးဦးစွာသစ်သား၏မျက်နှာပြင်တွင်မိမိထုလုပ်လိုသော ပစ္စည်း ၏ပုံကြမ်းကိုရေးဆွဲရမည်။ ထိုနောက်မှဓားငယ်ဖြင့် တစ်ချက်ပြီးတစ်ချက်လှီးချကာ ပုံကြမ်းဖော်ရလေသည်။ ဒုတိယအကြိမ်လေ့ကျင့်ရာ၌မူ အသုံးပြုသောသစ်သားသည် ပထမအကြိမ်ကထက်အနည်း ငယ်ပို၍ ထူစေရသည်။ ဘေးစွန်းများကိုလည်းချောပြီးသားဖြစ်စေရသည်။ ထိုအကြိမ်တွင် ရိုးရိုးရုပ်လုံးတစ်ခုလုံး ကိုပုံဖော် ရပေမည်။ ယင်းသို့ပြုလုပ်ရန် ပန်းပုလက်သင်သည် မိမိအလိုရှိသော အရွယ်အစားသစ်တုံးကိုရွေးချယ် ရသည်။ သို့မဟုတ် ဖြတ်တောက်ယူရသည်။ ထိုသစ်တုံး၏နှစ်ဖက်မျက်နှာပြင်တွင် မိမိထုထွင်းမည့်ရုပ် လုံး၏ပုံကြမ်းကိုရေးဆွဲရသည်။ ပထမတွင်အရှေ့ဘက်နှင့်အနောက်ဘက်မှ စတင်လှီးချပုံဖော်ပြီး နောက်မှ ဘေးမျက်နှာပြင်ကိုပုံဖော်ရလေသည်။
ပန်းပုပညာရှင်သည်စိတ်ကူးထက်မြက်ခြင်း၊ မျက်မြင်စေ့စပ်သေချာခြင်း၊ အမှန်းအဆတိကျခြင်း၊ စိတ်ရှည်ခြင်း၊ လက်ဆမှန်ကန်ကျွမ်းကျင်ခြင်း၊ နည်းစနစ်မှန်ကန်ခြင်းတို့ပြည့်စုံလျှင်တိုးတက်ပြောင်မြောက်သော အနုပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်နိုင်ပေသည်။ ပန်းပုပညာသည်သတ္တဝါ၊ အရာဝတ္ထုရှိသလောက် ပုံဖော် နိုင်စွမ်းရှိ၍ နယ်ကျယ်ဝန်းသောလက်မှုအနုပညာတစ်ရပ်ဖြစ်သော်လည်း ယခုကဲ့သို့အနုမြူခေတ်၊ဒုံးပျံခေတ်တွင်အနုပညာတစ်ရပ်အနေဖြင့် အားပေးထိန်းသိမ်းမှုမရှိပါက တစ်စတစ်စမှေးမှိန် ပျောက်ကွယ်သွား ဖွယ်ရာ အကြောင်းရှိပေသည်။
အိမ်အိုရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
အိမ်အိုရွာ (Einoh)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ မကြီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၂၁၁၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မကြီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၉၅ ဦး၊ မ ၂၄၃၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၂၂၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကိုးရှင်းကျွန်းရွာ၊ မုံရွာမြို့နယ်
ကိုးရှင်းကျွန်းရွာ (Koeshinkyun)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ မုံရွာမြို့နယ်၊ ကိုးရှင်းကျွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၉၂၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မုံရွာမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဟိုသောပလိုရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
ဟိုသောပလိုရွာ(Hothawpalo)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ဟိုသောပလိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၂၄၄ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပိုးကောင်ဖမ်းငှက်ကျောပြာလေး
ပိုးကောင်ဖမ်းငှက်ကျောပြာလေး (Ficedula hodgsoni) သည် ဘူတန်နိုင်ငံ၊ အရှေ့တီမောနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ နီပေါနိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ တို့တွင် တွေ့ရသည့်ငှက်ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဘူတန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကြိန်သာရွာ၊ ကြိန်သာ
ကြိန်သာရွာ၊ ကြိန်သာ
အသေးစားစက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်း ဦးစီးဌာန
အ​သေးစားစက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်း ဦးစီးဌာန (Small-Scale Industries Department) သည် သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်ရှိ ဌာနတစ်ခုဖြစ်သည်။
ကပြတ်ရွာ၊ ရေတွင်းကုန်း
ကပြတ်ရွာ၊ ရေတွင်းကုန်း
အသေးစားစက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်း ဦးစီးဌာန
သမိုင်းကြောင်း
အိမ်တွင်းစက်မှုလက်မှုဌာန အဖြစ် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီကပင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် စက်မှုလက်မှုညွှန်ကြားရေးဌာန အဖြစ်သို့ တိုးချဲ့ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် စက်မှုလက်မှုညွှန်ကြားရေးဌာနသည် ပုဂ္ဂလိက စက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်း တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးရေးအတွက် လွှဲပြောင်းတာဝန် ယူခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် စက်မှုဝန်ကြီးဌာန လက်အောက် အိမ်တွင်းစက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်း ကော်ပိုရေးရှင်းအဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည် ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် အိမ်တွင်းစက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်း ဦးစီးဌာန အဖြစ် ပြောင်းလဲ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။၂၁.၂.၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် သမဝါယမဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်သို့ ထပ်မံ ပြောင်းခဲ့ပြီး ၃၀.၃.၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် အိမ်တွင်းစက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းဦးစီးဌာနအဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် ရက်ကန်းကျောင်း (၁၄) ကျောင်းကို ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ စက်မှုစိုက်ပျိုးနှင့် သက်မွေးပညာ ဦးစီးဌာန လက်အောက်မှ အိမ်တွင်းစက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်း ဦးစီးဌာနသို့ လွှဲပြောင်းခဲ့သည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၂၅) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ အစည်းအဝေး(၂၄/၉၇)၏ သဘောတူညီချက်အရ အိမ်တွင်းစက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းဦးစီးဌာန ကို ဦးစီးဌာန အဆင့် (၁)သို့ တိုးမြှင့် ဖွဲ့စည်းခွင့် ပြုခဲ့သည်။၂၀၁၁ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့မှ စတင်၍ အိမ်တွင်းစက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းဦးစီးဌာနကို အသေးစားစက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်း ဦးစီးဌာနအဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။
၂၀၂၁ခုနှစ် ဇွန်လတွင် သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန ဖွဲ့စည်းချိန်တွင် ထိုဝန်ကြီးဌာနအောက်သို့ ပြောင်း၍ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ဖွဲ့စည်းပုံ
အသေးစားစက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်း ဦးစီးဌာနလက်အောက်ရှိ ဌာနခွဲများမှာ လေ့ကျင့်ရေးဌာနခွဲလက်အောက်တွင် ယွန်းပညာကောလိပ် (ပုဂံ)နှင့် ဆောင်းဒါးရက်ကန်းကျောင်း(အမရပူရမြို့)၊ အထက်တန်းရက်ကန်းကျောင်းများ (ဖလမ်း၊ မုံရွာ၊ မိတ္ထီလာ၊ ရွှေတောင်၊ ပခုက္ကူ၊ မုဒုံ၊ စစ်တွေ၊ တောင်ကြီး)နှင့် အခြေခံရက်ကန်းကျောင်းများ (မြစ်ကြီးနား၊ လွိုင်ကော်၊ ဘားအံ၊ မင်းတပ်၊ ကျောက်မဲ) တို့ပါဝင်သည်။
လုပ်ငန်းတာဝန်များ
အသေးစားစက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်း ဦးစီးဌာန၏လုပ်ငန်းတာဝန်များမှာ
စီမံကိန်းဌာနခွဲ
စီမံကိန်းဌာနခွဲ၏လုပ်ငန်းတာဝန်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
စီမံခန့်ခွဲရေးဌာနခွဲ
စီမံခန့်ခွဲရေးဌာနခွဲသည် အောက်ပါ စီမံခန့်ခွဲမှုလုပ်ငန်းစဉ်များနှင့် ဝန်ထမ်းရေးရာများကို ဆောင်ရွက်သည်။
စက်မှုလက်မှုဌာနခွဲ
စက်မှုလက်မှုဌာနခွဲမှ အောက်ပါသင်တန်းများကိုလည်း သင်ကြားပို့ချပေးနေသည်။
ဘဏ္ဍာရေးဌာနခွဲ
ဘဏ္ဍာရေးဌာနခွဲသည် အောက်ပါ လုပ်ငန်းစဉ်များနှင့် ဝင်ငွေနှင့် အသုံးစရိတ်များကို သမဝါယမဝန်ကြီးဌာနသို့ ပုံမှန်တင်ပြခြင်း များ ဆောင်ရွက်သည်။
အင်္ဂလိပ်
အင်္ဂလိပ် ဆိုသည်မှာ အောက်ပါအနက် တစ်ခုခုကို ရည်ညွှန်းသည်။
ရခိုင်လူမျိုး
ရခိုင်လူမျိုးအများစုတို့ သည် ရခိုင်ကမ်းမြောင်ဒေသ တွင်နေထိုင်ကြသည်။ရခိုင် လူမျိုးများသည် သာကီဝင် အနွယ်မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟုသိရသည်။(တချို့သမိုင်းများတွင်မူ အာရီယာန် နွယ်ဖွားများဖြစ်သည်ဟုဆိုကြသည်။ မြန်မာ့လူဦးရေ၏ လေးရာခိုင်နှုန်းနှင့် အထက်သည် ရခိုင်လူမျိုးတို့ဖြစ်သည်။ ရခိုင်လူမျိုးသည် ခေတ်ကြီး လေးခေတ်ဖြင့် ကိုယ့်ထီး ကိုယ့်နန်းဖြင့် ရွှေရောင် ထွန်းတောက်ခဲ့သော လူမျိုး ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့ဝေါဟာရ အခေါ်အဝေါ်ဖြစ်သော လူမျိုးတစ်ရာ့တစ်ပါးတွင် သက်နှင့် ရခိုင်၊ နှိုင်းပြိုင်တောင်သူ၊ ပျူကမ်းယံယော၊ ထားဝယ်နှောက၊ မျိုးသတ္တဟု မြန်မာ ခုနစ်မျိုး ပါဝင်ကြောင်း အဆိုရှိလေသည်။ ထိုတိဗက်-မြန်မာအုပ်စုဝင် မြန်မာအစုကား အေဒီ ကိုးရာစုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင်မှ မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ဝင်လာကြဟန် တူသည်ဟု ဆို၏။ ယင်းတို့အထဲတွင် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း ပူအိုက်ခြောက်သွေ့သော မြေပြန့်လွင်ပြင်သို့ ရောက်ပြီးနောက်၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ဆက်လက်ထွက်ခွာသွားသူများလည်း ရှိကြသေးရာ ရခိုင်လူမျိုး လည်း ထိုသူတို့အထဲတွင် အပါအဝင် ဖြစ်လေသည်။
ယခုအခါ ရခိုင်ပြည်နယ် စစ်တွေ၊မောင်တော၊ ဘူးသီးတောင်၊ ရသေ့တောင်၊ ပုဏ္ဏားကျွန်း၊‌ ကျောက်တော်၊ ‌ပလက်ဝ၊ မြောက်ဦး၊ မင်းပြား၊ ပေါက်တော၊ မြေပုံ၊ ကျောက်ဖြူ၊ ရမ်းဗြဲ၊ မာန်အောင်၊ အမ်း၊ တောင်ကုတ်၊ သံတွဲ၊ ဂွ အစရှိသည့် မြေပြန့်ပိုင်းတွင် ရခိုင်အမျိုးသားတို့ နေထိုင်လျက်ရှိကြသည်။ အမျိုးတူသည်ကို လိုက်၍ လူမျိုးစုတို့ကို သတ်မှတ်ခွဲခြားသည့် ဘာသန္တရ သုတေသနနည်း အရဆိုလျှင် ရခိုင်လူမျိုးတို့သည် အသံကွဲ မြန်မာစကားများကို ပြောဆိုကြသော လူမျိုးများတွင် ပါဝင်သည်။ သို့သော် မြန်မာအစုဝင် တောင်ရိုး၊ အင်းသား၊ ထားဝယ်၊ ဓနု၊ ရခိုင်နှင့် ယော စကားများသည် မြန်မာစကားနှင့် အလွန်နီးစပ်လေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံပြည်မနှင့် ရခိုင်ပြည်အကြားတွင် ရခိုင်ရိုးမ(ခေါ်)အနောက်ရိုးမတောင်တန်းတည်ရှိသဖြင့် ရာဇဝင်ချင်း ဆက်စပ်မှုမရှိလှချေ။ ရခိုင်ပြည်သည် ပင်လယ်ကမ်းခြေတစ်လျှောက်တွင် တည်ရှိသောကြောင့် နိုင်ငံခြားနှင့် အဆက်အသွယ် အရောက်အပေါက်ပိုလွယ်သည်။ ရခိုင်ရာဇဝင်အစမှာ အလွန်ရှေးကျ၍ မင်းဆက်ပေါင်းများစွာ ရှိသည်။ ရခိုင်၌ တွေ့ရသော ရှေးကျောက်စာများအနက် အာနန္ဒစန္ဒြ ကျောက်စာ၌ ဘီစီ၅၁၈ မှစ၍ အေဒီ ၇၂ဝ တိုင်အောင် မင်းစဉ်မင်းဆက်ကို ဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရ၏။ စောလွန်းသော မင်းတို့ကို ဧကန်မှန် သည်ဟု မယူဆလိုလျှင် ဖြစ်နိုင်သော်လည်း ရခိုင်တွင် မြို့တည်၍ စာပေအရေးအသား တတ်ကျွမ်းလျက် ဗုဒ္ဓဝါဒီ၊ ဗြာဟ္မဏဝါဒီ ရှိသူတို့သည် ခရစ်နှစ်ဦးမှစ၍ ရှိနေကြသည်ဟု ဆိုလေသည်။ ယင်းတို့သည် ငွေဒင်္ဂါးများ သွန်းလုပ်၍ ရောင်းဝယ်ရာတွင် ပိုက်ဆံအဖြစ် သုံးသည်။ ထိုသူတို့ကား မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းမှ ပျူတို့နှင့် ခေတ်ပြိုင် ဖြစ်လေသည်။ သို့သော် ထိုစဉ်ကပေါ်ပေါက်ခဲ့သော မင်းတို့ အုပ်ချုပ်သော ပြည်သူတို့ကား မည်သည့်အမျိုးဖြစ်၍ မည်သည့်အခါကပင် ရခိုင်၌ အခြေစိုက်လျက် ပြည်ရွာထူထောင်သည်ကိုမူ မပြောနိုင်သေးချေ။
မည်သို့ဖြစ်စေ ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသား လူမျိုးတစ်မျိုးဖြစ်သော ရခိုင်လူမျိုးသည် ရှေးနှစ်ပေါင်း များစွာကပင် မိမိတို့ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေး၊ ကိုယ်ပိုင်စာပေယဉ်ကျေးမှုဖြင့် အခြေစိုက် တိုးတက်လာသော လူမျိုးဖြစ်ပေသည်။
ရခိုင်စာပေ ယဉ်ကျေးမှုသည် သီးခြားလွတ်လပ်စွာ ထွန်းပြောင်ခဲ့ပေသည်။ ရခိုင်စာပေနှင့် စပ်လျဉ်းသည့် ကျောက်စာ၊ မော်ကွန်းစာများကို ဓညဝတီခေတ် (ဘီစီ ၅ ရာစုမှ အေဒီ ၄ ရာစု)မှ စ၍ ရှာဖွေတွေ့ရှိရသည်ဟု ဆိုသည်။ ရခိုင်ရတု၊ လင်္ကာ၊ ဘွဲ့၊ ဧချင်းတို့ကိုလည်း ဝေသာလီခေတ် (အေဒီ ၁၅ ရာစုမှ ၁၈ ရာစု)တို့၌ အခိုင်အမာ တွေ့ရှိရလေသည်။ သို့သော် ရခိုင်စာပေသည် အေဒီ ၁၇၈၄ ခုနှစ် မြန်မာတို့နှင့် စစ်ဖြစ်ပြီးသော အချိန်နှင့် အေဒီ ၁၈၂၄-၂၆ ခုနှစ် ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့တို့လက်အောက်ကို ကျရောက်သော အချိန်မှအစပြု၍ တဖြည်း ဖြည်း မှေးမှိန်ခဲ့ရလေသည်။
အခေါ်အဝေါ်
ရခိုင်လူမျိုးများအား ရခိုင်၊ အာရကန်၊ မောဂ် စသဖြင့်ခေါ်ဝေါ်မှုများလည်းရှိကြသည်။
ရခိုင် ဆိုသောစကားသည် ပါဠိ စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်။ ရက္ခိတ (အမျိုးကို စောင့်ရှောက်သူ)ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
မောဂ်ဟူသော အခေါ်အဝေါ်မှာ ဘင်္ဂလီစာပေများတွင် ရခိုင်လူမျိုးများအား ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲသော စကားလုံးဖြစ်သည်။ ရခိုင်တို့သည် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားရှင် ပွင့်တော်မူရာ အိန္ဒိယပြည်မြောက်ပိုင်းမှ မဂဓတိုင်းသားများဖြစ်ကြသည်။ ယင်းမှ ဆင်းသက်လာသော အနွယ်တော်များ ဖြစ်သောကြောင့် မဂဓတိုင်းသားများ မောဂ် ဟုခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း
ရခိုင်လူမျိုးများသည် အာရီယာန် သာကီဝင် အနွယ်မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ဆိုကြသည်။
ရခိုင်ပြည်၌ မှုလရှိနေသူများသည့် မည်သည်လူမျိုး ဟု၍သိသိကြကြမသိရေ‌ပေ။ ပျူနှင့်အနွယ်တူ ကမ်းယံ လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းဒေသ ဘက်သို့ဝင်ရောက်သည့် အချိန်ကာလ လောက်မှာပင် အနောက်တိဗက်အနွယ်ဝင် လူမျိုးစုများသည်လည် ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်း ဒေသမသို့ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့ပိုင်းဒေသ ဘက်မှ ဝင်ရောက်လာကြသည်။ ထိုနည်တူ ကမ်းယံ လူမျိုးများသည်လည် ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်း တောင်ပိုင်းဒေသသို့ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း အရပ်ဒေသများမှတဆင့် ဝင်ရောက် လာဖွယ်ရာရှိသည်။ ထိုလူမျိုးများ သွေးချင်း ရောနှောရမှ ရခိုင်လူမျိုး ဖြစ်လာသည့်ဟု တစ်ချိုသော သမိုင်ပညာရှင်များက ဆိုကြသည်။
ရခိုင်ရာဇဝင်ဟောင်းများ၌ ရေးသား ဖော်ပြထားသည်မှာ ဗုဒ္ဓ ပွင့်တော်မမူမှီ နှစ်ပေါင်း ၅၀ဝ၀ ကျော်မှစ၍ ပထမ ဓညဝတီ (၃၃၂၅-၁၅၀၇ဘီစီ)ကို တည်ထောင်သည့် မာရယု မင်းဆက် ၅၄ ဆက်မျှ ဒုတိယ ဓညဝတီ (၁၅၀၇-၅၈၀ဘီစီ)ကို တည်ထောင်သည့် ကံရာဇာကြီး မင်းဆက် ၂၉ ဆက် တတိယ ဓညဝတီ (၅၈၀-၃၂၇ဘီစီ)ကို တည်ထောင်သည့် စန္ဒသူရိယ မင်းဆက် ၂၅ ဆက် စိုးစံခဲ့ကြောင်း စန္ဒသူရိယမင်သည် ဗုဒ္ဓနှင့် ခေတ်ပြိုင်ဖြစ်ပြီး မဟာမုနိရုပ်ပွားတော်ကို သွန်းလုပ်ခဲ့ကြောင်း ရေးသား ဖော်ပြကြသည်။
ရခိုင်ကမ်း ရိုးတန်းဒေသတဝိုက်တွင် တွေ့ရှိရသည်။ သမိုင်းဝင်ထောက်အထားများအရ ပုဂံပြည် မတိုင်မှီ ရာစု နှစ်များစွာကပင် မင်းဆက်များ ထူထောင်ပြီးစီးကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ အထူးသဖြင့် ဝေသာလီ သပိတ်တောင် ဓညဝတီ နိုင်ငံ များသည် သူ့ခေတ်နှင့် သူ့အခါ ထင်ရှားကြီးကျယ် သည့်နိုင်ငံ များဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းဒေသတစ်ခုလုံးကိုစည်းလုံး သိမ်းသွင်းသည့် မင်းဆက်များ မရှိခဲ့ပေ။ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းတောင်ပိုင်းရှိသံတွဲသည် ၁၃ ရာစုခန့်အထိ သီးခြားကင်းလွတ်ခဲ့သည့် ဒေသအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးကို စတင်စည်းရုံးခဲ့သည့် ပုဂံမင်းဆက်ဘုရင်များ၏ လက် အောက်ပြည် နယ်များအဖြစ် ကျရောက်ခြင်းမရှိပဲ သီးခြားကင်း လွတ်ခဲ့သည်။
ဘာသာစကား
ရခိုင်လူမျိုးတို့ သည် ရခိုင်ဘာသာစကားနှင့် မြန်မာဘာသာစကားကို အများဆုံး အသုံးပြုကြသည်။ ရခိုင်ဘာသာစကားနှင့် မြန်မာ ဘာသာစကားသည် အတော်များများတူပြီး ရသံ /r/ နှင့် ဂျသံ /j/ ထွက်ကွာသည်။
စာပေ
ရခိုင်စာပေသည် ဓည၀တီခေတ် (အေဒီ တစ်ရာစု) ခန့်က စတင် ထွန်းကားခဲ့ကြောင် အထောက်အထား တွေ့ရသည်။ ဓညဝတီ မြို့ဟောင်းအနီးမှ တောင်ပေါက်ကြီးကျောက်စာတွင် အသောကခေတ်က အသုံးပြုခဲ့သော ဗြဟ္မီအရေးအသားဖြင့် ရေးထိုးထားသည်ကိုတွေ့ရသည်။ ဝေသာလီခေတ် (အေဒီ လေးရာစုမှ ဆယ်ရာစု) တွင် ရခိုင်စာပေ ထွန်းကားမှုသည် ကျယ်ပြန့်ခဲ့သည်။ အေဒီ ခြောက်ရာစု ဂုပ္ပတ အက္ခရာ ဖြင့် ရေးထိုးထားသော ယေဓမ္မာ ရခိုင်ကျောက်စာများစွာကို တွေ့ရသည်။ ဝေသာလီခေတ်တွင် ကျောက်စာသာမက မော်ကွန်းလင်္ကာ၊ သျွှန်းလိုက်ရတု၊ စသည့် ရတုကဗျာများ ထွန်းကားခဲ့သည်။လေးမြို့ခေတ် (အေဒီ ၁၁ ရာစု ၁၅ ရာစု) တွင် ကျောက်စာအရေးအသားများနှင့် အတူ ကဗျာစာပေများလည်း ထွန်းကားသည်။ ဗျည်း ၃၃ လုံးလင်္ကာမှာ လေးမြို့ခေတ်တွင် ပေါ်ထွန်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ရခိုင်လူမျိုးများ၏ စာပေမှာ သင်္သက္ကရိုက် စာပေဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။
ဘာသာရေး
ရှေးဦးပိုင်းတွင် ရခိုင်လူမျိုးတို့သည် ဟိန္ဒူအယူဝါဒကိုလက်ခံကိုးကွယ်ကြပြီးနောက်ပိုင်းတွင်မူ ဗုဒ္ဓဘာသာကိုးကွယ်သူများဖြစ်လာကြသည်။ ရှေးအစဉ်အဆက်ကတည်းက ဘာသာရေးကိုရိုသေကိုင်းရှိုင်းကြသည်။ ရခိုင်လူမျိုးတို့သည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကိုအများစုကိုးကွယ်ကြသည်။
ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ
ရခိုင်လူမျိုးတို့သည် များသောအားဖြင့် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကို ကိုးကွယ်ကြသည်။ သူတို့သည် အရှေ့တောင်အာရှ၏ ပထမဦးဆုံးသော ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကိုးကွယ်သူများ ဖြစ်ကြသည်။ ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ အခြေခံထား၍ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ရခိုင်လူမျိုးတို့၏ စာပေ၊ ဂီတ နှင့် အနုသုခုမပညာရပ်တို့သည် ဘာသာရေးကို အခြေခံပြီး တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ရခိုင်လူမျိုးတို့၏ ကျင်ကိုင်ခြင်းအားကစားနှင့် ဆီမီးခွက်အကတို့သည်ထင်ရှားသည်။
ဝတ်စားဆင်ယင်မှု
ယခင်က အိန္ဒိယတို့နှင့် ဆင်တူသော ဝတ်စားဆင်ယင်မှုမျိုးရှိခဲ့သည်။ သို့သော် မြောက်ဦးခေတ် ကုန်ဆုံးချိန်မှ စ၍ ရခိုင်တို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုများ၊ ယဉ်ကျေးမှုများ မှေးမှိန်လာပြီး ဗမာလူမျိုး တို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်ပုံများ လွှမ်းမိုး လာခဲ့သည်။ ယနေ့အချိန်အခါတွင် ရခိုင်အမျိုးသားများသည် ပုဝါစကို နဖူးတွင် စည်းနှောင်ထားပြီး ရင်ဖုံး တိုက်ပုံကို ရိုးရာပုဆိုးနှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ဇာပုဝါကို ရင်စလွယ်သိုင်းပြီး ကော်လာမဲ့ ရင်စေ့လက်ရှည်အင်္ကျီကို လုံချည်နှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်သည်။ ၁၇ ရာစု ရခိုင်မင်းဆက်များ၏ ဗိသုကာ လက်ရာများနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် သက်ဆိုင်သော အဆောက်အဦးများကို မြောက်ဦးမြို့တွင်လေ့လာ နိုင်သည်။
ရိုးရာအိမ်
ရခိုင်လူမျိုးတို၏ ရိုးရာအိမ်ကို အိမ်ကြီးရခိုင်ဟု‌ခေါ်သည်။ရှေးရခိုင်များ အိမ်ကို ကြီးကျယ်စွာ တည်ဆောက်မှုကြောင့် အိမ်ကြီးရခိုင်ဟု ခေါ်ကြခြင်းဖြစ်သည်။
တူရိယာ
တူရိယာပစ္စည်းတို့ကို ကြေး၊ ကြိုး၊ သရေ၊ လေ၊ လက်ခုပ် ဟူ၍ တူရိယာပစ္စည်း အမျိုးအစားတို့ကို စာလုံးအတိုကောက်ဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့ကြသည်။ ကြေး ဆိုသည်မှာ ကြေးဖြင့်ပြုလုပ်သော ကြေးစည်၊ မောင်း၊ ပတ္တလား၊ ခွက်ခွင်း၊ စည်းခတ် စသည်တို့ ဖြစ်သည်။ ကြိုး ဆိုသည်မှာ ကြိုးကိုအသုံးပြု၍ ပြုလုပ်ထားသော တယော၊ စောင်း၊ စောင်းကောက်၊ ဒူးလောင်း၊ မိကျောင်းတို့ ဖြစ်သည်။ သားရေ ဆိုသည်မှာ သားရေကို အသုံးချ၍ ပြုလုပ်ထားသော သားရေနှင့်ကြက်၍ တီးခတ်ရသော မြောက်စည်(ဗဟိုရ်စည်)၊ စည်ပန်းတောင်း၊ ခတ်စည်၊ စည်ရှည်၊ စည်အိုင့်(အိုးစည်)၊ ဒုပ္ပါ၊ ဒုံမင်း၊ ပတ်မ၊ တစ်ဖက်ပိတ်စည်၊ နှစ်ဖက်ပိတ်စည်၊ သံလွင်စည်၊ စည်ပုတ်၊ စည်ကြီး(ရွန်းစည်)၊ မုရိုးစည်၊ စည်ဝန်း၊ တဘက်စည်၊ ပတ်သာ၊ ပန်းတျား စသည့် တူရိယာပစ္စည်းမျိုး ဖြစ်သည်။ လေ ဆိုသည်မှာ လေနှင့်မှုတ်ရသော တူရိယာပစ္စည်းများမှာ လက်တံတို၊ လက်တံရှည်၊ ကော၊ ညှင်း၊ ချည်ခေါင်း၊ခရာကောက်၊ ခရြွာမာ၊ ဖက်လိပ်၊ နှဲ၊ ခရုသင်းနှင့် ပလွေ(ပြွီ) အမျိုးမျိုးတို့ ဖြစ်သည်။ လက်ခုပ် ဆိုသည်မှာ လက်ဖြင့် လက်ခုပ်တီးခြင်း၊ ဝါးလက်ခုပ်၊ သစ်လက်ခုပ်၊ လက်ကြားလက်ခုပ်၊ လက်ဖြောက်လက်ခုပ်၊ ကျောက်လက်ခုပ် စသည်တို့ဖြစ်သည်။
ထပ်မံကြည့်ရှုစရာ
ရခိုင်မင်းဆက်
ရခိုင်ပြည်နယ်အလံ
ထင်ရှားသော ရခိုင်လူမျိုးများ
• ဆရာတော် ဦးဥတ္တမ
• ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင် - ရက္ခိုင့်တပ်တော်စစ်ဦးစီးချုပ်
• ဒုဗိုလ်ချုပ်ညိုထွန်းအောင်–ဒုစစ်ဦးစီးချုပ်ရက္ခိုင့်တပ်တော်
• ဦးမေအောင် - ကိုလိုနီခေတ်ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီး
• ဦးရဲကျော်သူ - မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဘဏ်လုပ်ငန်းကို ပထမဆုံးစတင်ခဲ့သူ ကိုလိုနီခေတ်သူဋ္ဌေးကြီး
• ဆရာကြီး ဦးရွေဇံအောင် - ပထမဆုံး ဗုဒ္ဓအဘိဓမ္မာကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်ဆိုသူ
• ဦးစံရွှေ - သက်ကြီးတက္ကသိုလ် ကျောင်းအုပ်ကြီးဆရာကြီး
• ဦးအောင်ဇံဝေ - ၁၉၄၇ ခုနှစ် ပင်လုံညီလာခံ ဖြစ်မြောက်ရေး အကြံပေးအဖွဲ့ဝင်၊ နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည်ဘွဲ့ (ပထမဆင့်)ရ ဝန်ကြီး
• ဦးချန်ထွန်း - ဥပဒေပါရဂူ
• ဒေါက်တာအေးမောင် - ရခိုင်အမျိုးသားပါတီ လွတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်
• ဒေါက်တာ အေးကျော် - သမိုင်းပညာရှင်
• မင်းဗာကြီး - ရခိုင်ဘုရင်
• မဟာသမ္မတ - နောက်ဆုံရခိုင်ဘုရင်း
• ဒေါက်တာအေးချမ်း - သမိုင်းပညာရှင်
• ကိုင်ဇာ - အဆိုတော်
• နေထက်လင်း - ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်
• ဖော်ကာ WANTED fokker - အဆိုတော်
• နေတိုး (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)
• အောင်လွင် - ရုပ်ရုင်သရုပ်ဆောင်၊ ဒါရိုက်တာ
• ရတနာမိုင် - အဆိုတော်
• ဇွန်သံစဉ် - Miss Myanmar ပြိုင်ပွဲဝင်
• ညီမင်းခိုင် - အဆိုတော်၊ တေးရေးဆရာ
• မင်းသွေး - ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်
• သားငယ် - Myanmar Idol သရုပ်ဆောင်
• ခန့်စည်သူ - ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်
• ဦးဖေမြင့် -  စာရေးဆရာ၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး
• ဦးညီပု - ရခိုင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်
• ခိုင်ရာဇာ (တော်လုန်ရေးသမား)
ရည်ညွှန်းကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ * ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နယ်
ရွာန်းရွာ၊ ဟားခါးမြို့နယ်
ရွာန်းရွာ(Ruan)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးခရိုင်၊ ဟားခါးမြို့နယ်၊ ရွာန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၅၂၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွာန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၈ ဦး၊ မ ၁၈၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၀၃ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟားခါးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခေါလဲရွာ၊ ရွှေကူမြို့နယ်
ခေါလဲရွာ(Hkawle)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ ရွှေကူမြို့နယ်၊ စင်းဖုတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၉၁၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စင်းဖုတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၁၂ ဦး၊ မ ၁၆၃၅ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၅၄၇ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရွှေကူမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ချင်း
ချင်း၏အဓိပ္ပာယ်များ
ဗြိတိသျှ
ဗြိတိသျှ၏အဓိပ္ပာယ်များ
ပိုက်တော်ကန်းနားစုရွာ၊ ပိုက်တော်
ပိုက်တော်ကန်းနားစုရွာ၊ ပိုက်တော်
ကင်းပတီး (အောက်)
ကင်းပတီး (အောက်)
ကနိုင်ကုန်းရွာ၊ သာဒူးချောင်း
ကနိုင်ကုန်းရွာ၊ သာဒူးချောင်း
နဘဲလှရွာ၊ ရေဦးမြို့နယ်
နဘဲလှရွာ (Nabehla)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရေဦးမြို့နယ်၊ တောင်ကွင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၂၈၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လည်လိမ္မော်ပိုးကောင်ဖမ်းငှက်
လည်လိမ္မော်ပိုးကောင်ဖမ်းငှက် (Ficedula sapphira) သည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ ဘူတန်နိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ နီပေါနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသောငှက်ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ယူနန်ပြည်နယ်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:လာအိုနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
သမဝါယမကုန်သွယ်မှုမြှင့်တင်ရေး ဦးစီးဌာန
သမဝါယမကုန်သွယ်မှုမြှင့်တင်ရေး ဦးစီးဌာန သမဝါယမ ဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်ရှိ ဦးစီးဌာန တစ်ခုဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း
သမဝါယမဝန်ကြီးဌာန၏ ကြီးကြပ်မှုအောက်တွင် သမဝါယမကုန်သွယ်မှုမြှင့်တင်ရေး ဦးစီးဌာန (Co-operative Trade Promotion Department) ကို ၂၀၁၄ ခုနှစ်၊မတ် ၂၀ ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆/၂၀၁၄ ဖြင့် တည်ထောင် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါသည်။ ဖော်ပြပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအရ သမဝါယမကုန်သွယ်မှုမြှင့်တင်ရေးဦးစီးဌာန မှာ ၂၀၁၄ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့မှစ၍ လုပ်ငန်းများ စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ရည်ရွယ်ချက်
သမဝါယမကုန်သွယ်မှုမြှင့်တင်ရေး ဦးစီးဌာန၏ လုပ်ငန်းရည်ရွယ်ချက်မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
ဖွဲ့စည်းပုံ
သမဝါယမကုန်သွယ်မှုမြှင့်တင်ရေး ဦးစီးဌာန၏ ဖွဲ့စည်းပုံမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
လုပ်ငန်းတာဝန်များ
သမဝါယမကုန်သွယ်မှုမြှင့်တင်ရေး ဦးစီးဌာနရှိ ဌာနခွဲများ၏ လုပ်ငန်းတာဝန်သတ်မှတ်ချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
ဖောင်ဝပ်
ဖောင်ဝပ်(Formwork) ဆိုသည်မှာ အဆောက်အအုံ တစ်ခုဆောက်လုပ်ခြင်း၌ ကွန်ကရိလောင်းရာတွင် လိုအပ်သော ပုံသဏ္ဌာန်ရစေရန် သစ်သားများဖြင့် ဆင်ထားသော ပုံလောင်းခွက် (ကြမ်းခင်းလောင်းရန်အတွက် (table form)၊ တိုင်လောင်းရန်အတွက်(Column form)၊ ဓာတ်လှေခါးနံရံလောင်းရန်အတွက် (jump form)၊ နံရံများလောင်းရန်အတွက် (wall form) များကို သုံးပါသည်။
ကွန်ကရိလောင်းသည့် အဆောက်အဦ မှန်သမျှ ဖောင်ဝပ်ရိုက်ရသည်။ ဖောင်ဝပ်ရိုက်ရာတွင် အထပ်သားနှင့် ၃"x၂"၊ ၄"x၂"သစ်သားများကို သုံးသည်။ ဖောင်ဝပ်ဆင်ပြီးနောက် ကွန်ကရိလောင်းသည်။ ကွန်ကရိသည် တစ်ကုဗမီတာတွင် ၂.၄-တန် လေးသည်။ ထို့ကြောင့် ထု ၂၀၀-မီလီမီတာရှိသော ကွန်ကရိကြမ်းခင်းအတွက် ၂ မီတာခွဲ ပတ်လည်တွင် ကွန်ကရိချည်း အလေးချိန် ၂-တန်ခွဲလောက် လေးသည်။ ၂-မီတာခွဲ ပတ်လည်သည် လူကြီးခြေလှမ်း သုံးလှမ်းစာမျှသာ ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ကြမ်းခင်းကျယ်လေ ဝန်ပို လေဖြစ်ရကာ အောက်ဘက်မှ ထောက်ထားသော ထောက်များသာ မခိုင်ပါက ဖောင်ဝပ်ပြိုလဲစရာ ရှိလေသည်။ ထို့ပြင် ကွန်ကရိလောင်းခြင်းဟူသည် ငြိမ်ငြိမ်သက်သက် လုပ်ရသော အလုပ်မဟုတ်။ ကွန်ကရိများကို ကြမ်းခင်းတလျှောက် လျှောက်ဖြန့်ရသည်။ နောက်ပြီး ကွန်ကရိများ သိပ်သွားစေရန် တုန်ခါစက် (Vibratiog machine) ဖြင့် ထိုးချရသေးသည်။ အပေါ်တွင် လူများလည်းရှိရာ ထိုဝန်အားလုံးကို ခံနိုင်ရန် အရေးကြီး၏။
ယောင်ခန်းရွာ၊ မိုင်းမောမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းမောမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဗောဇ္ဈင်္ဂသုတ်
‪ (၅)သုတ် ရှိပါသည်။
ဗောဇ္ဈင်္ဂသုတ်သည် သံယုတ်ပါဠိတော်၌ပါရှိသော သုတ္တံတစ်ခုဖြစ်၍ မြတ်ဗုဒ္ဓကိုယ်တိုင် ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ပရိတ်ကြီး (၁၁)သုတ်ဟု လူသိများသော ပရိတ်ကြီးပါဠိတော်တွင် ဤသုတ္တံကို အခြေခံ၍ ဂါထာများနှင့် သစ္စာပြုပုံကိုသာ ရေးဖွဲ့ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ပရိတ်ကြီးလာ ဗောဇ္ဈင်္ဂသုတ်သည် မူရင်းမဟုတ်ဘဲ နေ့စဉ်ရွတ်ဖတ်ပူဇော်သောအခါ အဆင်ပြေစေရန် စီရင်ရေးသားထားသော သုတ်ဖြစ်သည်။ ‬
ဗောဇ္ဈင်္ဂသုတ်တွင် ဗောဇ္ဈင်ခုနစ်ပါး မြတ်တရား၏ အကျိုးကျေးဇူးတို့ကို ဟောပြထားသည်။ "သတိ၊ ပညာ (ဓမ္မဝိစယ)၊ ဝီရိယ၊ ပီတိ၊ ပဿဒ္ဓိ၊ သမာဓိ၊ ဥပေက္ခာ ဤတရားခုနှစ်ဖြာတို့ကို ဗောဇ္ဈင်တရားများ ဖြစ်ကြသည်"ဟူ၍ မြတ်စွာဘုရားက ထုတ်ဖော်ပြောကြားပေ၏။ "ဗောဇ္ဈင်ခုနစ်ပါးသည် ကျင့်သုံး၊ ပွားများရမည့်တရားဖြစ်၍ သံသရာ၌ ကျင်လည်နေကြရသော သူတို့၏ ဆင်းရဲဒုက္ခကို သက်သာပျောက်ကင်းစေနိုင်၏။ ထကြွ သောင်းကျန်းလာသော ကိလေသာတို့ကိုလည်း နှိပ်ကွပ်ဆုံးမနိုင်၏။ အရဟတ္တမဂ်၏ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းလည်း ဖြစ်ပေ၏။"ဟု ဤသုတ်တွင် ပြဆိုထားသည်။
ဝေါဟာရ အနက်အဓိပ္ပာယ်
ဗောဇ္ဈင်္ဂ (အင်္ဂလိပ်-ပါဠိ : Bojjhanga ) ဟူသောစကားလုံးကို တိပိဋက ပါဠိ-မြန်မာအဘိဓာန်၌ ဤသို့ဖွင့်ဆိုသည်။ “ဗောဓိ+အင်္ဂ။ သတိ၊ ပညာ စသော ၇ ပါး အပေါင်းအစုသည် သစ္စာ ၄-ပါး သိရာ၌လည်းကောင်း၊ ကိလေသာအစဉ်ဟူသော အိပ်ပျော်ခြင်းမှ နိုးရာ၌လည်းကောင်း၊ နိဗ္ဗာန်ကို မျက် မှောက်ပြုရာ၌လည်းကောင်း အကြောင်းတရားများ ဖြစ်သည်၊ ထိုကြောင့် ဗောဓိ မည်၏၊ ထို အပေါင်းအစုဖြစ်သော ဗောဓိ၏အစိတ်အပိုင်း (အင်္ဂ)သည် ဗောဇ္ဈင်္ဂမည်၏။ တနည်းအားဖြင့် သစ္စာ ၄-ပါး သိတတ်သော၊ ကိလေသာအစဉ်ဟူသော အိပ်ပျော်ရာမှ နိုးတတ်သော၊ နိဗ္ဗာန်ကိုမျက်မှောက်ပြုတတ်သော အရိယာသာဝကသည် ဆိုအပ်ပြီးသော ဂုဏ်သတ္တိ ကြောင့် ဗောဓိမည်၏၊ ထိုအရိယာသာဝကဟူသော ဗောဓိ၏ဖြစ်ကြောင်း တရားတို့ သည် (ဤအရာ၌ အင်္ဂသဒ္ဒါအကြောင်းဟော ဖြစ်၏) ဗောဇ္ဈင်္ဂမည်၏။”
ဟောတော်မူခြင်း
အခါတစ်ပါးတွင် မြတ်စွာဘုရားသည် ဝေဠုဝန်ကျောင်း၌ သတင်းသုံးတော်မူစဉ် အရှင်မဟာကဿပမထေရ်သည် ပိပ္ပလလှိုဏ်ဂူ၌ နေထိုင်မကောင်းဖြစ်သည်။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသိတော်မူ၍ ‪ဗောဇ္ဈင်တရား (၇)ပါးကို ဟောတော်မူသည်။ ‬ ‪ "သတ္တိမေ ကဿပ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ‬ ‪မယာ သမ္မဒက္ခာတာ ဘာဝိတာ‬ ‪ဗဟုလီကတာ ‬ ‪အဘိညာယ သံမ္ဗောဓာယ‬ ‪နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တန္တိ"‬ ‪အဓိပ္ပာယ်မှာ မြတ်စွာဘုရားဟောကြားသည့် ဤတရားခုနှစ်ပါးကို ပွားများအားထုတ်လျှင် အသိဉာဏ်ပညာ၍ သစ္စာလေးပါးကို သိခြင်း၊ နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာရခြင်းတို့ဖြစ်စေမည်ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ထိုတရားများကို မိမိသန္တာန်တွင် ထပ်ခါတလဲလဲ လိုက်နာကျင့်ကြံ ပွားများအောင်ပြုလုပ်ရန်ဖြစ်သည်။ ‬ ‪ရှင်မဟာ မောဂ္ဂလန် နေထိုင်မကောင်းသည့်အခါတွင်လည်း ကျင့်ကြံ နှလုံးသွင်း အားထုတ်ရမည့် ဤတရားကိုသာဟောခဲ့သည်။ မြတ်ဗုဒ္ဓ နေထိုင်မကောင်းဖြစ်တော်မူသောအခါ အပါးတော်အလုပ်အကြွေးဖြစ်သော စုန္ဒမထေရ်ကို မြတ်စွာဘုရားက ဟောခိုင်းကာ ကိုယ်တော်တိုင် နှလုံးသွင်းဆင်ခြင်သည်။ ‬
ရောဂါပျောက်ကင်းပုံ
‪မြတ်စွာဘုရားဟောကြားသော ထိုတရားများကို အရှင်မဟာကဿပမထေရ်သည် နှလုံးသွင်း ပွားများကျင့်သုံးသောအခါ အဆင့်တစ်ခု၌ ပီတိဟုခေါ်သော ကြည်နူးခြင်းဖြစ်လာသည်။ စိတ်ကြည်လင်သာအခါ အကြောင်းအကျိုးသဘောအရ စိတ်မှ ခန္ဓကိုယ်ကို ကျေးဇူးပြုသည့် လောကနိယာမသဘောအရ သွေးသားများစင်ကြယ်၍ ရောဂါပျောက်ကင်းခဲ့သည်။ ‬
ဗောဇ္ဈင်သုတ် ပါဠိနှင့် မြန်မာပြန် အဓိပ္ပာယ်
လက်သည်းကွင်းအတွင်းရှိ စကားလုံးများသည် မူရင်းစာအုပ်တွင် မပါရှိသော်လည်း ဖခင်အတွက် ပီတ၊ မိခင်အတွက်  မာတာ၊ မိမိကိုယ်တိုင်အတွက် မေ စသဖြင့်ထည့်သွင်း ရွတ်ဆိုနိုင်သည်။
ဗောဇ္ဈင်္ဂသုတ် ရွတ်ဖတ်ရခြင်းအကျိုး
ဗောဇ္ဈင်္ဂသုတ်ကို ရွတ်ဖတ်ခြင်းဖြင့် "လူမမာများကို ရောဂါသက်သာစေသည်၊ ပျောက်ကင်းစေနိုင်သည်ဟူ၍ ယုံကြည်ကြသည်။ မူရင်း ဗောဇ္ဈင်သုတ် သုံးသုတ်ကိုတွဲ၍ ရွတ်လျှင် ပို၍ ကောင်းသည်"ဟု ဗုဒ္ဓဘာသာကောင်းတယောက် စာအုပ်ထဲတွင် ဆိုထားသည်။ ပရိတ် အနက်အဓိပ္ပာယ်တွင်လည်း အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်နှင့် အရှင်မဟာကဿပတို့ နေမကောင်း ဖြစ်သည့်အခါ၌ မြတ်စွာဘုရားက ဗောဇ္ဈင်ခုနစ်ပါးတရားကို ဟောပေးပြီး သက်သာရာ ရရှိကြောင်း၊ မြတ်စွာဘုရားကိုယ်တော်တိုင် နေမကောင်းဖြစ်သည့် အခါ၌လည်း စုန္ဒရဟန်းတော်အား ဗောဇ္ဈင်္ဂသုတ်ကို ဟောကြားစေပြီး သက်သာရာ ရရှိခဲ့ကြောင်းများကို ဖွဲ့ဆိုထားသည်။ ထိုကြောင့် သရဏဂုံ သုံးပါးနှင့် ငါးပါးသီလကို ဆောက်တည်၍ အကုသိုလ်ကင်းစင်နေချိန်တွင် ဗောဇ္ဈင်သုတ်ကို ယုံယုံကြည်ကြည်ရွတ်ဖတ်ပါက ဝေဒနာခံစားနေရသူများ ရောဂါ သက်သာပျောက်ကင်းနိုင်သည်ဟု မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့က ယုံကြည်ကြသည်။ - ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူနေစဉ် ဗောဇ္ဈင်ခုနစ်ပါးသည် အသင်္ခတဂါမိမဂ္ဂဖြစ်ပုံ၊ သာဝကတို့အား အစီးအပွားဖြင့် ချီးမြှောက်မှုဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် ချီးမြှောက်တော်မူခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ ငါဘုရားသည် သင်တို့အား (ဟောကြားသမှုပြုအပ်ပေပြီ၊ ရဟန်းတို့ ရုက္ခမူလ၊ သုညာဂါရတို့၌ (ကိလေသာတို့ကို) ရှို့မြိုက်ကုန်လော့၊ မေ့မေ့လျော့လျော့မနေကြကုန်လင့်၊ နောင်တတစ်ဖန် ပူပန်မှုကို မဖြစ်စေကြကုန်လင့်။ ဤသည်ကား သင်တို့အား အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ဆုံးမတော်မူခြင်းပေတည်းဟု ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။ - ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သီတင်းသုံးတော်မူနေစဉ် “အာနာပါနဿတိ နှင့် ဗောဇ္ဈင်ခုနစ်ပါးကို ဘာဝိတ၊ ဗဟုလီကတဖြစ်အောင် ပွားများလျှင် မဟပ္ဖလ၊ မဟာ နိသံသဖြစ်၏”ဟု ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။ - ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူနေစဉ် ကဏှ၊ ကဏှဝိပါက၊ သုက္က၊ သုက္ကဝိပါက၊ ကဏှသုက္က၊ ကဏှသုက္ကဝိပါက၊ အကဏှအသုက္က၊ အကဏှ အသုက္ကဝိပါက ကမ္မက္ခယ-ဟူသော ကံလေးပါး၊ ဗောဇ္ဈင်ခုနှစ်ပါးသည် အကဏှ၊ အသုက္က၊ အကဏှ အသုက္ကဝိပါက ကမ္မက္ခယအကျိုးငှာဖြစ်သော ကံပေတည်းဟု တစ်ခုစီ တစ်ခုစီဝေဖန်၍ ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်။
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူနေစဉ် အပရိဟာနိက ဖြစ်သော ဗောဇ္ဈင်ခုနစ်ပါးကို ပွားများနေသော ရဟန်းတို့အား တိုးတက်ကြီးပွားမည် သာဖြစ်ပုံ ဆုတ်ယုတ်ခြင်း မဖြစ်နိုင်ပုံကို တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။ - ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူနေစဉ် ဗောဇ္ဈင်ခုနစ်ပါးတို့ကို ပွားများအပ်၊ ကြိမ်ဖန်များစွာ အလေ့အလာပြုအပ်သည်ရှိသော် ဝိဇ္ဇာသုံးပါး ပြီးပြည့်စုံပုံကို အကျယ်တဝင့် ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်။
တတိယမြောက် ချားလ်စ်ဘုရင်နှင့် ကမီလာတို့၏ နန်းတက်ပွဲ
တတိယမြောက် ချားလ်စ်ဘုရင်နှင့် သူ၏ဇနီး ကမီလာတို့သည် ဗြိတိန်နိုင်ငံနှင့် အခြားဓနသဟာယဘုံများ၏ ဘုရင်နှင့်မိဖုရားအဖြစ် ထီးနန်းတက်ရန် နန်းတက်ပွဲကို ဗြိတိသျှအစိုးရမှ ထောက်ပံ့မည့် နိုင်ငံတော်အခမ်းအနားတစ်ခုဖြစ်မည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပရန်မျှော်လင့်ရပြီး ယခင်နန်းတက်ပွဲများထက် ပိုတို၊ ပိုမိုပါဝင်ပြီး စျေးသက်သာမည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။
နောက်ခံသမိုင်း
တတိယမြောက် ချားလ်စ်ဘုရင်သည် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၈ ရက်နေ့တွင် မိခင် ဒုတိယမြောက် အဲလစ်ဇဘက် ခရစ်တော်၌ အိပ်ပျော်ပြီးနောက် အသက် ၇၃ နှစ်အရွယ်တွင် ဗြိတိန်ထီးနန်းတက်ခဲ့ပြီး စက်တင်ဘာလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ဘုရင်ခံအဖြစ် ထီးနန်းတက်ကောင်စီမှ ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။ ကုဒ်အမည် Operation Golden Orb (ရွှေလုံးစစ်ဆင်ရေး) အောက်တွင် ၎င်းတို့၏ နန်းတက်ပွဲအတွက် အစီအစဉ်များ ပြုလုပ်ထားသည်။. ကော်မတီကို Earl Marshal ၏မျိုးရိုးဆက်ခံရုံးကို ကိုင်ဆောင်ထားသည့် ၁၈ ဆက်မြောက် Norfolk မြို့စား Edward Fitzalan-Howard က ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ စစ်ဆင်ရေးကို မင်းမျိုးမင်းနွယ်ခေါင်းဆောင်များနှင့် အခြားဂုဏ်သရေရှိသူများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ တတိယ ချားလ်စ် သို့မဟုတ် ဒုတိယ အဲလစ်ဇဘက်၏ ပုဂ္ဂလိကရုံးများမှ သီးခြားဖြစ်သည်။
လန်ဒန်တက္ကသိုလ်၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေယူနစ်မှ ၂၀၁၈ ခုနှစ် တွင်ထုတ်ဝေသောအစီရင်ခံစာတွင် အခမ်းအနားအား ခေတ်မီအောင်မည်ကဲ့သို့လုပ်ဆောင်နိုင်သည်ဆိုသည့် အကြံပြုချက်များပေးထားသည်။
စီစဉ်ခြင်း
အခမ်းအနားပြင်ဆင်မှုသည် အချိန်ယူရသောကြောင့် နန်းတက်ပွဲသည် "လပေါင်းများစွာတွင် ကျင်းပဖွယ်မရှိ" ၊ ဒုတိယမြောက် အဲလစ်ဇဘက်ဘုရင်မ၏ နန်းတက်ပွဲကို ၁၉၅၃ ခုနှစ် တွင်သူမ၏ဝင်ရောက်ပြီး (၁၆) လအကြာတွင်ကျင်းပခဲ့သည်။ ဘာကင်ဟမ်နန်းတော်တွင် ပျော်ရွှင်ဖွယ်အခမ်းအနားမကျင်းပမီ ချားလ်စ်၏နောင်တော်သေဆုံးမှုအတွက် ဝမ်းနည်းပူဆွေးရန် အချိန်အလုံအလောက်ရှိရန်လည်း သေချာစေလိုပါသည်။ ဒုတိယ အဲလစ်ဇဘက်အတွက် တရားရုံး ဝမ်းနည်းခြင်း တစ်လအကြာတွင် နန်းတက်ပွဲအတွက် စီစဉ်ရန် သီးသန့်အတိုင်ပင်ခံများ ပါဝင်သော ကော်မတီကို ခန့်အပ်မည်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ချားလ်စ်၏နန်းတက်ပွဲကို ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ နွေဦး သို့မဟုတ် နွေရာသီ (ကမ္ဘာလုံးခြမ်းမြောက်ပိုင်း) တွင် ကျင်းပရန် မျှော်လင့်ထားပြီး၊ ဇွန်လ ၂ ရက်၊ ၎င်း၏မိခင် နန်းတက်ခြင်း နှစ် (၇၀) ပြည့် နှစ်ပတ်လည်နေ့ဖြစ်နိုင်သည်။ ဘုရင်မင်းမြတ်ဆန့်ကျင်ရေးအဖွဲ့အစည်း ရီပတ်ဘလစ်သည် နန်းတက်ပွဲသို့ ဦးဆောင်ဆန္ဒပြပွဲများ ပြုလုပ်မည်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။
အစီစဉ်များ
Operation Orb အတွက် အစီအစဉ်ရေးဆွဲခြင်းဆိုင်ရာ အစည်းအဝေးများကို အစိုးရကိုယ်စားလှယ်များ၊ အင်္ဂလန်အသင်းတော်နှင့် Clarence House မှ ဝန်ထမ်းများ တက်ရောက်ပြီး တစ်နှစ်လျှင် အနည်းဆုံးတစ်ကြိမ် ကျင်းပပါသည်။ အသက်တော် (၇၃) နှစ်အရွယ် ချားလ်စ်သည် ပျော့ပျောင်းသော ဧကရာဇ်စနစ်ကို မျှော်မှန်းထားကြောင်း လူသိများပြီး နန်းတက်ခြင်းသည် ချွေတာဖွယ်ရှိပြီး ၎င်း၏အသက်အရွယ်ကြောင့် သူ့မိခင်ထက် တိုတောင်းသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်အသင်းတော် ဝတ်ပြုခြင်း ဖြစ်သည့် သူ၏ နန်းတက်ပွဲသည် ကွဲပြားခြားနားသော ဘာသာတရားများနှင့် လူမျိုးစု အသိုက်အဝန်းကို ပိုမိုကိုယ်စားပြုကြောင်း ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခဲ့သည်။ ဥပဒေနှင့်အညီ ရာဇ၀တ်သစ္စာပြုရန် လိုအပ်သည်။ ဘိသိက်ပေးခြင်း၊ ပတ်လမ်းကြောင်းပေးခြင်း၊ အခမ်းအနားအတွက် စိန့်အတ်ဒ်ဝက်ဒ်၏ သရဖူကို အသုံးပြုမည်ဖြစ်သည်။ သမိုင်းဝင် ပတ်ဝန်းကျင် စကော့တလန်သည်  ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် Stone of Stone ကို အယ်ဒင်ဘာရာ ရဲတိုက်၏ Crown Room မှ Westminster Abbey တွင် ချားလ်စ်၏ နန်းတက်ပွဲအတွက် လန်ဒန်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ပြီး အခမ်းအနားအပြီး ရဲတိုက်သို့ ပြန်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဗြိတိသျှ သက်ဦးဆံပိုင် ဘုရင်စနစ်
ရွှေကျွန်းသားရွာ၊ ရေတွင်းကုန်း
ရွှေကျွန်းသားရွာ၊ ရေတွင်းကုန်း
ကျားချောင်းရွာ၊ ပိုက်တော်
ကျားချောင်းရွာ၊ ပိုက်တော်
ဟန်ဆွီရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်
ဟန်ဆွီရွာ (Hanhswi)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်၊ အလယ်ပဒေါင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၉၂၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အလယ်ပဒေါင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၅၃၈ ဦး၊ မ ၃၃၉၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၉၃၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကျောမကြားရွာ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်
ကျောမကြားရွာ (Kyawmakyar)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ ညောင်ဇောက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၈၂၄၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်ဇောက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၉၁ ဦး၊ မ ၃၀၀၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၁၉၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေစကြိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နားလုံရွာ၊ မိုးနဲမြို့နယ်
နားလုံရွာ (Narlong)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မိုးနဲမြို့နယ်၊ ဝမ်နားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၅၂၇၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝမ်နားကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၄၀ ဦး၊ မ ၅၈၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၂၈ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးနဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ငါးရှဉ့်
ငါးရှဉ့်သည် ရှည်လျား၍ ချောသည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် Eel ဟုခေါ်ကြသည်။ ရုတ်တရက် ကြည့်လိုက်လျှင် ငါးဟုမည်သူမှမထင်ဘဲ ရေမြွေတစ်မျိုးဟု ထင်မှတ်မှားကြသည်။ တချို့သည် တွင်းနှင့် နေလေ့ရှိသည်။ မြွေကဲ့သို့ အကြေးခွန်မရှိပေ။ ပြောင်ချောနေပြီး အဖမ်းရခက်၏။ တိရစ္ဆာန် အသေကောင်များကို စားသောက် လေ့ရှိသည်။ ငါးရှဉ့်တွင် နှစ်မျိုး ရှိသည်။ ငါးရှဉ့်ပနီ (ပါးနီ)နှင့် ငါးရှဉ့်ပမဲ (ပါးမဲ)ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ငါးရှဉ့်သည် Anguilliformes မျိုးစဉ်တွင် ပါဝင်ပြီး ယင်းထဲတွင် မျိုးစဉ်ခွဲ ၈ ခု၊ မျိုးရင်း ၁၉ ခု၊ မျိုးစု ၁၁၁ ခု၊ မျိုးစိတ် ၈၀၀ ခန့် ပါဝင်သည်။ သိပ္ပံနည်းဖြင့် မျိုးရိုးခွဲခြားမှုအရ ငါးရှဉ့်မျိုးနွယ်သော မပါဝင်သော လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထုတ်ပေးနိုင်သည့် ငါးရှဉ့်တမျိုးကိုလည်း လျှပ်စစ် ငါးရှဉ့်ဟုပင် ခေါ်သည်။
ဇာစ်မြစ်
ငါးရှဉ့်သည် စင်စစ် ရေချိုသားငါးဖြစ်၍ ချောင်း၊ မြောင်း၊ အင်းအိုင်များမှာ ငါးရှဉ့်တို့၏ မူလနေရပ်များဖြစ်သည်။ ဆောင်းဦးပေါက်လာလျှင် ငါးရှဉ့်တို့သည် မြစ်ချောင်းများမှ ပင်လယ်သို့ ဆင်းလာကြသည်။ ယင်းသို့ ဆင်းလာရာ၌ ညဘက်တွင် ခရီးပို၍ သွားကြသည်။ နေ့အခါတွင် တစ်စုတစ်အုပ်တည်း ရေအောက်ရှိ ရွှံ့နွံထဲတွင် ပုန်းလျှိုး၍ နေလေ့ရှိကြသည်။ ညမှောင်စ အချိန်သို့ ရောက်သည်နှင့် ခရီးဆက်သွားကြပြန်သည်။ ပင်လယ်သို့ရောက်သောအခါ ကမ်းခြေတစ်လျှောက်တွင်သာမက ရေနက်သော နေရာများ၌လည်း ကျက်စားကြသည်။
ဥ အုခြင်းနှင့် သားပေါက်ခြင်း
ငါးရှဉ့်တို့သည် ပင်လယ်ထဲတွင် ဥအုကြပြီး၊ ပင်လယ်ထဲမှာပင် သေကြေပျက်စီးကြသည်။ ငါးရှဉ့်ဥများသည် အကာအကွယ်ကင်းလျက် ထိုမှဤမှ မျောနေလေ့ရှိသည်။ ငါးရှဉ့်ဥပေါင်းများစွာကို ပင်လယ်သတ္တဝါ အမျိုးမျိုးက စားပစ်လိုက်ကြသည်။ ကျန်ရစ်သောဥများမှ အချိန်တန်သောအခါ ငါးရှဉ့်ကလေးများ ပေါက်လာကြသည်။
ငါးရှဉ့်ကလေးများသည် ဥမှ ပေါက်လာသည့်အခါတွင် သေးငယ်ပြီး ပြားသောပုံသဏ္ဌာန် ရှိကြသည်။ ပထမ နှစ်လခန့်တွင် ငါးရှဉ့်ကလေးသည် ၃ လက်မခန့် ရှိသည်။ ထိုနောက် အနည်းငယ်မျှ ပြန်၍ ငယ်သွားကြသည်။ အရောင်လည်း အညိုရောင်သို့ ပြောင်းသွားသည်။ ထိုအခါမှ ငါးရှဉ့်နှင့် ပုံပန်းသဏ္ဌာန်တူ လာတော့သည်။
လက္ခဏာသွင်ပြင်
သာမန်ငါးရှဉ့်၌ ကျဉ်းမြောင်းသော ဦးခေါင်း၊ တိုသောမေးရိုးနှင့် ရှည်လျားသော ကိုယ်ရှိ သည်။ လည်မျိုနားတွင်လည်း ဆူးတောင် ၂ ခုပါရှိသည်။ ထိုဆူးတောင် ၂ ခု အပြင် နောက်ကျောအလယ် အမြီးနား တစ်ဝိုက်လောက်ဆီမှ အစာအိမ် အလယ်ပိုင်းလောက်အထိ တဆက်တည်းဖြစ်နေသော ဆူးတောင်တစ်မျိုးသည်လည်း ရှိသေးသည်။
ငါးရှဉ့်ငယ်သည် ငါးရှဉ့်ကြီးအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် ရေချိုရပ်များသို့ စတင် ခရီးထွက်တော့သည်။ ရေချိုဒေသများဖြစ်သည့် ချောင်းမြောင်း၊ အင်းအိုင်တို့သို့ ရောက်လျှင် ငါးရှဉ့်သည် ထပ်မံကြီးထွားလာသည်။ ပင်လယ်မှ ရေချိုဒေသသို့ ခရီးထွက်ရာတွင် လမ်းခရီး၌ မကျော်ဖြတ်နိုင်သော ရေတံခွန်၊ ချောက် စသည်တို့နှင့်တွေ့လျှင် ငါးရှဉ့်သည် ရေထဲမှ ထွက်လာကာ မြက်စိုများရှိရာအရပ်ကို ကျော်ဖြတ်၍ အလိုရှိသော ချောင်းမြောင်းများရှိရာ အရပ်သို့ အရောက်သွားလေ့ ရှိသည်ဟု အဆိုရှိလေသည်။
ငါးရှဉ့်တို့သည် အစုအအုပ်နှင့်ချီ၍ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ သွားတတ်သဖြင့် အစုလိုက်အအုပ်လိုက် ဖမ်းဆီးရမိရန် များစွာ လွယ်ကူသည်။ ရိုးရိုးငါးရှဉ့်မှာ အလျား ၂ ပေမှ ၃ ပေအထိ ရှိသည်။ ပင်လယ်ထဲ၌နေသော ငါးရှဉ့်ကြီများမှာ ၆ ပေ ကျော်အထိ ရှည်လျားသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်တွေ့ရှိရခြင်း
မြန်မာနိုင်ငံ၌ တွေ့ရသော ငါးရှဉ့်မျိုးတို့မှာ ငါးရှဉ့် (အမ်ဖီနပ် ကုချိယား)၊ ငမြီးထောင် (အင်ဂွီလားဗင်ဂလန်ဆစ်)၊ ငါးရှည်ကျား (အင်ဂွီလားဗိုင်ကာလာ) ဖြစ်ကြသည်။ ပထမနှစ်မျိုးသည် ရေချိုငါးရှဉ့်မျိုးဖြစ်၍ တတိယအမျိုးမှာ ပင်လယ်ငါးရှဉ့်မျိုး ဖြစ်သည်။ ငါးရှဉ့်အသားမှာ အရသာရှိ၏။ မြန်မာတို့သည် ငါးရှဉ့်ကို ကင်၍၎င်း၊ ချက်၍၎င်း စားကြသည်။ ထို့ပြင် ငါ့ရှဉ့်သွေးကို သောက်ကြသည်။
ငါးရှဉ့် မွေးမြူပုံ
ငါးရှဉ့် မွေးမြူပုံမှာ နှစ်မျိုးရှိသည်။
ငါးရှဉ့်ပမဲ (ပါးမဲ) မွေးမြူနည်း
ပထမဦးစွာ မြေကြီးထဲသို့ အုတ်ရေကန်ကို နှစ်ပေလောက် မြုပ်အောင်တည်ရသည်။ မြေပြင်ပေါ်သို့ သုံးပေမျှ မြင့်ရသည်။ အုတ်ရေကန်၏ အကျယ်အဝန်းမှာ ဆယ်ပေ x ပေနှစ်ဆယ် ဖြစ်သည်။(မွေးမည့်အကောင်ရေပေါ် မူတည်သည်။) အုတ်ရေကန်ပြီးသောအခါ ရေကန်ထဲသို့ မြေကြီး (ရွှံ့မြေ) တစ်လွှာခင်းရသည်။ ထိုအပေါ်မှ တိရစ္ဆာန်အသေကောင်များ ဖြန့်ခင်းရသည်။ ထို့နောက် ရွှံ့မြေ တစ်ထပ် ခင်းရသည်။ ထိုသို့ ရွှံ့မြေတစ်ထပ်၊ အသေကောင်တစ်ထပ် (သုံးထပ်တိတိ) ခင်းပြီးနောက် နောက်ဆုံးအလွှာပေါ်သို့ ရွှံ့မြေထပ်ခင်းပြီး ရေထည့်ရသည်။ ရေအနက် တစ်ပေရောက်အောင် ဖြည့်ရသည်။ ပြီးလျှင် ငါးရှဉ့်ပမဲ(ပါးမဲ)အကောင်ပေါက်များကို ထည့်ရသည်။ ရေအနက် တစ်ပေထက် လျော့သွားလျှင် ရေပြန်ဖြည့်ပေးရသည်။ ရေအထုတ်အသွင်း လုပ်စရာမလိုပေ။ အစာအား သီးသန့်ကျွေးစရာမလိုဘဲ တိရစ္ဆာန်အသေကောင်များကို စားသွားရင်းနှင့် ငါးရှဉ့်များ ကြီးထွားလာပေသည်။ ငါးလခန့်ထားပြီးဖော်၍ ရောင်းရန်အသင့် ဖြစ်နေသည်။
ငါးရှဉ့်ပနီ (ပါးနီ) မွေးမြူနည်း
ပထမဦးစွာ မြေပြင်ပေါ်တွင် အုတ်ရေကန် တည်ရသည်။ ရေကန်ထဲသို့ မြေကြီး (ရွှံ့မြေ) တစ်လွှာခင်းရသည်။ ရေအမြင့် တစ်ပေလောက် ထည့်ပေးရသည်။ အုတ်ကန်အရွယ်အစားနှင့် အနက်သည် ပမွဲမွေးကန်များထက် ငယ်သည်။ ရေကန်ကို ရေအထုတ်အသွင်း လုပ်ပေးရသည်။ အစာအား ငါးစာတောင့်များ ကျွေးရသည်။ ငါးလခန့်ထားပြီး ဖော်၍ Export(နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့) လုပ်ကြသည်။ ပါးမွဲထက် ဈေးကောင်းရသည်။
အရသာနှင့် ဂုဏ်သတ္တိ
ငါးရှဉ့်သည် ရေသတ္တဝါများ ထဲတွင် တခြားသတ္တဝါတွေထက် လေးပင်သည်။ အရသာရှိသည်။ ငါးရှဉ့်ပနီ (ပါးနီ)သည် စားကောင်း၍ ငါးရှဉ့်ပမဲ (ပါးမဲ)သည် စားမကောင်းပေ။ ငါးရှဉ့်သွေးကို အရက်ထဲ ထည့်သောက်လျှင် ယောက်ျားကာမ အားတိုးသည်ဟု တရုတ်များက ယူဆ၏။
ငြိမ်းအေးသီတာရွာ၊ သာဒူးချောင်း
ငြိမ်းအေးသီတာရွာ၊ သာဒူးချောင်း
ကင်းပတီးရွာသစ်
ကင်းပတီးရွာသစ်
အမေရိကန်
အမေရိကန်၏အဓိပ္ပာယ်များ
Amerikan Amerikaner American América (desambiguación) Américain Americano アメリカン American Amerikansk Amerikaner Americano Amerikansk อเมริกัน