ဘုရင့်နောင်_ခေါင်းလောင်းစာ
Asiatic Society ဂျာနယ် အမှတ် ၇၆ ဧပြီစာစောင်တွင် ဖော်ပြပါရှိခဲ့သည့် ဗမာစာ အရေးအသား
ဘတ္တကမ္ဘာ {1} တက်နှိုက်။ပွင့်တော်မူ သော်ဘုန်တော်ကြီးသောဘုရားမြတ်စွာကောက္ကသန်။ {2}ဘုန်တော်ကြီးသော်ဘုရားမြတ်စွာဂေါနာဂုန် {3}ဘုန်တော်ကြီး သော်ဘုရား မြတ်စွာကဿပသာသနာတော် နှင့်တကွ။ ပရိနိဗ္ပာန်စံလွန်တော်မူပြီသည်နောက်။ဘုန်တော်ကြီးသော်ဘုရားမြတ်စွာမဟာရ{4}ဂေါတမပွင့်တော်မူသည်။ ဘုရားမြတ်စွာမဟာရ {5} ဂေါတမ။ ပရိနိဗ္ဗာန်စံလွန်တော်မူပြီး သည်နောက်။ သာသနာတော် ၁၂၇၅ နှစ်လွန်သည်။သာသနာတော် ၁၉၁၃ ခုနှစ်တွင်။သမ္ဘာ{6}နှင့်ပြည့်စုန်သည်မင်းဖြစ်တော်မူသည်။ထိုးမင်သည် မဟာတေဇဘုန်တန်ခိုး နှင့်လည်ပြည့်စုန်သည်။ အထာရသ{7} အတပ်ပညာလည်မသင်မကြား မိမိအလိုတပ်ခြင်။ ဉာဏ်ပတိဘန်။ ဥစ္စာနှင့်ပြည့်စုန်ခြင်။ သင့်သည်မသင့်သည်ကိုလည်ဆင်ချင်နှိုင်ရှည်ခြင်။ သတ္တိဗလနှင့်ပြည့်စုန်ခြင်။ အခြွအရန်ဆွေးမျိုးတို့နှင့်ပြည့်စုန်ခြင်။တိုင်သူပြည်သူတို့ဆင်ရဲဒုက္ခကိုကယ်ဆယ်ခြင်ဖြင့်မေတ္တာပွားများ၍မစခြင်။အမတ်ကြီး၄ပါ။တို့ကိုလည်အခွင့်ပေးချင်။ဒသဗျညာအမတ်ကိုလည်အခွင် ပေးခြင်။မလတရတရားဆိုး ရာမှာသူထူတိုကိုချစ်ခြင်။မေတ္တာပွားမျာ။ လျက်လှူတန်စွန်ကျယ်ခြင်။ တိုင်သူပြည်သားတို့ကိုအကျိုစီးပွား များစေခြင်။ ဒေါဗျညာဆိုးရာမှာမင်းအေကရာဇ် {8} အာဘိတ်သိတ်သွန်ခြင်။ မြို့၏အာ၅ပါးဆိုးရာမှာဒသဗလ။ ညာဏဗလ။ကာယဗလ။ တေဇဗလ။ သုတဗလ။ထိုး ဗလ၅ပါဆိုးရာနှိုက်။ ဒသဗလသည်ရွေငွေကျောံသံဘတ္တများ နှင့်ပြည့်စုန်ပေါများခြင်။ ညာဏဗလဆိုရာနှိုက်။မင့်း အေကရာဇ်ဘုန်အာဏာပညာတက် မြန်ပြည်စုန်ခြင်။ကာယဗလဆိုရာနှိုက်အထာရသာ {9} ၈ပါသောအတပ်နှင့်ပြည့်စုံသည်သူရဲသူခက်တို့ပေါ်များခြင်။တေဇဗလဆိုးရာနှိုက်အမာတ်စစ်သူကြီး တို့ညာဏ်ပညာနှင့်ပြည့်စုန်ခြင်။သုတဗလဆိုးရာနှိုက်။မြို့ရွာနယ်အပိုင်အခြာသိကျွမ်သည်ညာဏ်ပညာနှင့်ရှိသူပေါ်များခြင်။ ညီးတော်ဗျညာယောကိုမြို့က နှင်ထုတ်သည်အကြောင်မှာ မင်းတို့၏ကျင့်ရာဝတ်နှင့်မညီ။ ညီး တော်ပြည်မင်း ရိဿဒုဂမ္ဘကိုနှုပ်ဖြင့်ကြူလွန်စွာ။ ပြော်ဆိုး၏။ မိမိသည်။ အမတ်စစ်သူကြီ။ တို့ကိုအရိုအသေသဂါရဝမပြုသော့ကြောင့်။ ဒုဿိဒတ် {10} စစ်သူကြီးသည်။ဗိုလ်ခြေလူအများတို့ကိုလှည့်ဖြာ၍။ ပြည်မြို့စာတံဝင်စာသွားလေ၏။မင်း အေကရာဇ် {11} သည်။ မည်သည်မှာရှိသည်။ညီးတော်အဒနိန်သည်မည်သည်မှာရှိသည်။ဝေါ။လ ဘတ်တလဝိ။ လဘာ။ လေရွာဒဿမောနတထာစာသည် မတ်အဒစ မင်မှာကောလိယကိုစာသည်။ ထိုး သူ ၂ ယောံမှာလက်ဝဲအ အမတ်ဖြစ်သည်။ ထိုးသူ၂ယောံတို့သည်မြို့နေရွာသား တို့ကို့ ညှင်ပန်နှိပ်စက်ကြေငွေကိုယူ၍ မစာထိုက်သော့ ကြောင့်ဆင်ရဲပြန် ခြေသည်။ ။ ကေတုဝတီ{12} ပုကံမြို့က။ စစ်အင်္ဂလေပါးနှင့်တကွ။ ဒိဒီနက္ခတ်နေကောင်ရက်သာအခါနှိုက်။ ဗိုလ်ချေဆင်မြင်နှင့်တန်ခူ လဗြည်ကေူာ်၃ရက်င်္အဂါနေကေတုဝတီ  {13} ပုကံမြို့ကချီထွက်လာ၍ ၁၅ရက်နှင့်ရောံလာသည်။ သိရိဟံသာဝတီမြို့မှာတပ်စခန်ချနေရာ။ ထိုးအခါသိရိဟံသာဝတီမင်းအေကရာဇ်လည်။ စတုရင်ဂစစ်င်္အဂါလေပါကို ပြင်စင်ပြီလျှင်။ချီလာသည်စစ်ကိုဆီးကျိုး၍တိုက်ရာ စစ်ညိုသောံကြောင်။မုတ္တမ။မင်းကိုစစ်ကူမည်အကြောင်စာပေလျှင်။ မုတ္တမ။မင်းကကြာ၍ဗိုလ်ချေး အများဆင်တပ်မြင်တပ်။ အမတ်စစ်သူကြီသူရဲသူခက်အလုန်အရင်တညီး တညွတ်တချက်တည်။မုတ္တမကချီလာ၍။ သိရိဟံသာဝတီမြို့ကိုရောံ၏။ မုတ္တမ။မင်းလည်အေရာဝံ {14} ဆင်ကိုစီးပြီလျှင်။ ဗိုလ်ချေဆင်။မြင်။သူရဲ။သူခက်အလုန်အရင်နှင့်ခုခံကူညီတိုက်ရာ။ ကေတုဝတီပုကံမြို့ကစစ်သည်တို့မရပ်မခံနှိုင်၍။ ဗိုလ်ချေတပ်အလုန်အရင်နှင့်ဆုပ်ခွာသွားကြလေ၏။ မုတ္တမမင်းမူမတ်။စစ်သူကြီုရဲ မက်တို့နှင့်ကူညီလာသည်ကို။ သိရိဟံသာဝတီမင်းကမုတ္တမ။မင်းကိုသတ်မည်ကျန်၍ဗိုလ်ချေနှင့်တကွ။ မင်းကြီလည်။ ဥပေါသထဆင်ကိုစီပြီလျှင်ချီထွက်လာ၏။ မုတ္တမ။ မင်ကချီထွက်လာသည်စစ်ကိုမြင်လျှင်။ သုရန်သူကိုအောဗိုလ်ချေနှင့်ကူညီတိုက်ဖျက်သည်။အောသတ်မည်ကျန်ပြန်သည်။ ကျေဇူကိုမသိ။ သည်တိုင်ပြည်မှာ ငါသည် သာသနာဒါယကာ ဖြစ်ရမည်မှန်လျှင်။ ယခုချီလာသည်ရန်သူလေမျက်နှာ။ ရှည်မျက်နှား တို့ကိုအော။ ချိုးပဲ့နိုင်ပါစေသာသစ္စာဒိထန်ပြုပြီလျှင်။ မုတ္တမ။မင်လည်အေရာဝန်{15} ဆင်တက်သို့တက်၍။ ဗိုလ်ချေဆင်လုန်။ မြင်ရန်နှင့်တကွပြုပြင်သည်မင်းအေကရာဇ် {16} ၂ပါးဆုန်း၍စစ်ထိုးကြရာ သိရိဟံသာဝတီမင်း စီသည်ဥပေါသထဆင်ကိုတိုး မိ၍အစွဲကျိုးလျှင်အေရာဝန် {17} ဆင်ကိုပြန်လှန်၍မခုမခံဝမ်သော့ကြောင့်ဗိုလ်ချေဆင်လုန်မြင်ရင်နှင့်တကွပျက်စီးလေ၏။ ။ မုတ္တမမင်းလည်အောင်စည်ကိုတီပြီလျှင်။ထာဏီ {18} ၄ပါးနှင့်ပြည့်စုန်သည်။ သိရိဟံသာဝတီမြို့ကိုသိမ်ယူလေ၏။ ထာဏီ {19} ၄ပါ။ဆိုရာမှာရာဇာထာဏီ။{20}ဗိဇ္ဇထာဏီ။ {21}ရတ္တထာဏီ {22} ။ယောဂထာဏီ{23} ။ထိုးထာဏီ{24} ၄ပါနှိုက်။ရာဇာထာဏီ{25} ဆိုရာမှာမြတ်သော်မင်းမျိုးဘုန်တန်ခိုးနှင့်ပြည့်စုန်ခြင်။ ဗိဇ္ဇထာဏီ{26}ဆိုရာမှာ အတပ်ပညာနှင့်ပြည့်စုံသူ ပေါများခြင်။ ရတ္တထာဏီ {27} ဆိုရာမှာ။ရတနာ၁၇ပါပေါ်များပြည့်စုန်ခြင်း။ ယောဂထာဏိ {28} ဆိုးရာမှာအသက်ကိုစွန်သည်သူရဲသူခက်ပေါ်များ ခြင်။ထာဏီ {29} ၄ပါးနှင့်ပြည့်စုန်သည်သိရိဟံသာဝတီမြို့း ကိုသိမ်ယူရ၍မကောင်သော်သူတို့ကို သုတ်သင်ရှင်လင်ပြီလျှင်ငြိမ်ဝတ်စွာစိုးဥပ်တော်မူလေ၏။​။ မူမတ်သေဏာပတိ။ စစ်သူကြီတို့က။ သည်မြို့မှာမတော်မတရာရှိသည်ဘုရားပစ္စည်။ တရာပစ္စည်။ သင်ဃာပစ္စည်မူားနှင့်စပ်ဆိုင်သည်။ ထိုးသံတွေးခဲပမာရှိသောမကောင်သော်ဥစ္စာပစ္စည်များကိုအဝေး မှာစွန်ပြစ်ရအောင်မင်းအေကရာဇ် {30} ထံတင်လှေူခံလျှင်။ ထိုးမကောင်မသန့်သောဥစ္စာပစ္စည်များကို မြို့ကအဝေအရပ်သို့စွန့်ပြစ်လေ၏ ။ တိုင်သူပြည်သားတို့သည်။ တကမ္ဘာပါတ်လုန်တရာသဖြင့်အလင်ဖြစ်ရအောင်။ ယမကသေမင်း သကဲ့သို့တရာဆုမ်းပြတ်ရာမငယ်မကွက် ထိုက်သက်သ ည်ကိုနစ်ထားပြီလျှင်။ တိုင်သူပြည်သား မူမတ်စစ်သူကြီ။ ရဲမက်တို့တညီတညွတ်ရှိပြီမှ။လပြည့်နေနှိုက်။ လမင်းသည်။ နက္ခတ်တာရာကျယ်အပေါင်ခြမ်ရန်လူက်တောက်ထွန်ဘိသက်သို့။ သိန်သန်မကသော်တိုင်သူပြည်သားတိုအကြီုး စီပွါကိုဆောင်ထိုသော်ငှါ။ မင်းကြင့်တရာဆယ်ပါနှင့်ညီး သဖြင့်မေတ္တာစိတ်ကိုပွါး များလျက်။တိုင်သူပြည်သားတို့ကိုဆုမ္မသွန်သင်၍ရှေးမင်းတို့ကြင့်ထုန်းကြင့်နည်အတိုင်းမမှာမရွင်စေရ။ ကာလအရှည်း သိရိဟံသာဝတီမြိုကိုစိုးစန်တော်မူသည်။ ။တနေ့သနှိုက်ဂေါသာရဒဥိတု {31} တွင်။ ကောင်မြတ်သောဘိတ် သိတ်သွန်ခံသည် သလွန် တော်တော်တက်စိတ်နှစ်လုန်ကြည်းလင်စွာစံနေတော် မူသော်အခါ။ မှန်ကံသဖြင့်တရာသော်အမှုကိုစင်စာဆင်ချင်တော်မူသည်။ သိရိဟံသာဝတီမြိုတော်မှာ။ ဘုရားသခင်ကိုယ်စာတော်နှစ်လုန်ထား ပြီးလျှင်တိုင်သူပြည်သား တို့ကိုမှန်သော်တရာသဖြင့်ဖြစ်စေလိုသည်လည်တကြောင်။ မကျောံမရွန်ရအောင်သတိပေသည် လည်တကြောင်။ မှန်သော်တရာသဖြင့်ဖြစ်ရအောင်ခေါင်လေါင်တခုကိုသွန်လုပ်ပြီး လျှင်လယ်တော်မန်တပ်မှာဆွဲထားမည်။တိုင်သူပြည်သားတို့ကိုမတရာသည်အမှုကိုစီရင်လျှင် ။ ခေါင်လေါင်ကီုတီရမည်။ ခေါင်လေါင်သံကိုကြားတော်မူလျှင်။ တို့င်သူပြည်သား တို့ကိုမှန် သော်တရာသဖြင့်ဆုမ္မပေးတော်မည်မည်နှစ်လုန်တော်ထားပြီလျှင်။ ငွေစင်ချိန်ပိတ်သာတထောင်ထိုက်သည်ခေါင်လောင်တခုကိုသွန်လုပ်စေသည်။ ။သက္ကရာဇ် ၉၈၄ခုဖလ္လဂုဏ္ဏသံဝစ္ဆရ။ နတ္တော်လဆန် ၁၂ရက် တနင်လာနေ့ဘဒ္ဒါဒိဒီ။ဓနုလက်။ နေတက်ဥတြနှစ်ပါတ်။ကြာသပဒေတြင်။ ဗုဒ္ဓဟူနဝင်။ ထိုးအခါနှိုက်အေကရာဇ် မင်းမြတ်သည်သွန်လုပ်ထားစေသည်ခေါင်လောင်အချိန်၈၂၅၎ါ။ ကိုသွန်လုပ်ပြီး လျှင်လယ် ဘော်မန်တပ်မှာဆွဲထာစေသည်း ခေါင်လေါင်သွန်လုပ်ပြီး လျှင်ဆွဲးထားသည်နေ့မှစ၍တိုင်သူပြည်သားတို့ကို။ မတရာသည်အမှုကိုစီရင်လျှင် ခေါင်လောင်ကိုတီသည်။ ခေါင်လောင် သံကို အေကရာဇ်မင်းမြတ်အာကြား တော်မူလျှင်။ မှန်ကံသော်တရာသဖြင့် ဖြတ်ဆိုးဆုမ္မစီးရင်သည်။ တိုင်သူပြည်ား တို့လည်။ စိတ်နှစ်လုန်တွေံ၍ ရေနှင့်ဆေးဘိသကဲ့သို့စင်ကျယ်သည်။ အေကရာဇ်မင်းမြတ်သွန်လုပ်ထား သည်ခေါင်လောင်ကိုပျက်စီးရိုး ရွင်လျှင်။ နောင်မင်း အေကရာဇ်တို့သိရိဟံသာဝတီ တိုင်ပြည်ကိုမင်ပြုလုပ်၍တိုင်သူပြည်သား တို့အာမှန်သော်တရာသ ဖြင့်ရည်ဇူတောံ တာ၍ပြုပြင်ပါ။ ကျနုပ်သည်ခေါင်လေါင် ကိုသွန်လုပ်ထားရသည်။ တိုင်သူပြည်သားတို့မှန်သောတရာသဖြင့်ဖြစ်ရသည်အကျိုး မှာနောင်နိဗ္ဗာနဒေသအရပ်သို့ရောံရပါစေသော်။ နိဗ္ပာန်မရမှီအကြာလည်။ ဘဝတိုင်။ ဘဝတိုင်တရာကိုဆုမ္မရာလည်။ မှန်သာ်တရာသဖြင့်ဆုမ္မရပါစေသာ။ ။ ။ငါသည်ကုသိုလ်တရာကောင်မြတ်သည်ကိုပြုရပြီ။