cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
နောင်ချိုရွာ၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်
နောင်ချိုရွာ (Nawnghkio)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ ကျောက်ဂူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၁၇၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောက်ဂူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၉၂၄ ဦး၊ မ ၇၆၈၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၆၀၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရပ်စောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နမ့်ဆင်ရွာ၊ နားဝါ
နမ့်ဆင်ရွာ (Namhsin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်၊ နားဝါကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၆၅၅၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နားဝါကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၁၃ ဦး၊ မ ၁၁၂၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၄၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကီးသာရွာ၊ မင်းတပ်မြို့နယ်
ကီးသာရွာ(Kihta)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်ခရိုင်၊ မင်းတပ်မြို့နယ်၊ ကီးသာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၉၁၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကီးသာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၉၈ ဦး၊ မ ၄၃၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၃၇ ဦး နေထိုင်သည်။
သိုက်တူးကန်
သိုက်တူးကန်
ဗုဒ္ဓမြတ်စွယ်တော်
ယင်းသို့ ဓာတ်တော်ဝေရာ၌၊ ဒေါဏပုဏ္ဏားကြီးသည် မြတ်စွာဘုရားသခင်၏ လက်ျာအထက်စွယ်တော်ကို အမှတ်မဲ့ ယူငင်ကာ မိမိ၏ ဗောင်းထုပ်အကြား၌ ဝှက်ထားလေသည်။ ဤသည်ကို မည်သူမျှ မသိမမြင် လိုက်ကြသော်လည်း သိကြားမင်းကမူ သိလေသဖြင့် ဤပုဏ္ဏားကြီးကား စွယ်တော်မြတ်ကို လျော်ကန် သင့်မြတ်အောင် ကိုးကွယ်နိုင်မည့်သူမဟုတ်ဟု ဆင်ခြင်၍၊ တာဝတိံသာ နတ်ပြည်သို့ ပင့်ဆောင်ကာ စူဠာမဏိစေတီတော်၌ ဌာပနာ၍ ကိုးကွယ်၏။
ဒါဌာဓာတုပကာသနီကျမ်းအဆို၌ ဒေါဏပုဏ္ဏားကြီးသည် လက်ျာအထက်စွယ်တော် ကို ဝှက်ရုံမကသေး လက်ျာအောက်စွယ်တော်မြတ် ကိုလည်း ခြေဖျားစွန်းဖြင့်နင်း၍ ဝှက်ထားသည် ဟုဆိုသည်။ နဂါးပြည်မှ ဇေယျသေနအမည်ရှိသော နဂါးမင်းသည် မြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူကြောင်း ကြားသိရသဖြင့် ပူဇော်ကန်တော့ရန် ရောက်လာ၏။ ထိုအခါ ဒေါဏ ပုဏ္ဏားက ခြေဖျားစွန်းဖြင့်နင်း၍ ဝှက်ယူထားသော လက်ျာအောက်စွယ်တော်ကို မြင်လတ်၍၊ နဂါးမင်းသည် တန်ခိုးဖြင့် နဂါးပြည်သို့ ပင့်ဆောင်ပြီးလျှင်၊ ကြီးကျယ်ခန်းနားစွာ ကိုး ကွယ်လေသည်။ နောင်အခါတွင် သီဟိုဠ်ကျွန်း ကာကဝဏ္ဏတိဿမင်းကြီး လက်ထက်၊ မဟာဒေဝမထေရ်၏ တပည့် တစ်ပါးဖြစ်သော မဟိန္ဒအမည်ရှိ မထေရ်သည် ထိုလက်ျာအောက်စွယ်တော်ကို နဂါးပြည်မှ ပင့်ဆောင်၍၊ သီဟိုဠ်ကျွန်း၊ သေရုမြို့ အဘယမင်းထံ အပ်နှံပြီးလျှင် သေရုတောင်ကြား၌ စေတီတည်ကာ ဌာပနာ၍ ကိုးကွယ်၏။
ထို့ပြင်လည်း ဒေါဏပုဏ္ဏားကြီးသည် လက်ဝဲ အထက်စွယ်တော်မြတ်ကို အပေါ်ရုံအဝတ်အကြား၌ ဝှက်ယူထားသည် ဖြစ်ရကား၊ ဂန္ဓာရတိုင်းသား ရဟန်းတော်တစ်ပါးသည် သိမြင် တော်မူသဖြင့်၊ ပုဏ္ဏားကြီး မသိမမြင်အောင် ယင်းစွယ်တော်ကို ပင့်ဆောင်ကာ၊ မိမိနေထိုင်ရာ ဂန္ဓာရတိုင်း၊ စေတိယတောအုပ်၌ စေတီတည်ထား၍ ကိုးကွယ်လေသည်။ ယခုအချိန်၌ ဗုဒ္ဓသာသနာဝင်သူတော်စင်အပေါင်းတို့သည် ကောင်းကျိုးချမ်းသာကို မျှော်မှန်းလျက် သီဟိုဠ်ရှိ ထိုစွယ်တော်မြတ်ကို ဆည်းကပ်ရိုကျိုး ရှိခိုးပူဇော်ရန် ဘုရားဖူး သွားလေ့ရှိကြသတည်း။
ဗုဒ္ဓမြတ်စွယ်တော်သမိုင်း
ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားသခင်သည် (၄၅)ဝါ ကာလပတ်လုံး လောကသုံးပါးအား တရားဖြင့် စောင့်ရှောက်ပြီးနေစဉ် သက်တော်(၈၀)အရောက်BC 543 ကဆုန်လပြည့်နေ့တွင် ကုသိနာရုံပြည်၊ မလ္လာမင်းတို့၏ အင်ကြင်းဥယျာဉ်၌ ပရိနိဗ္ဗာန် စံဝင်တော်မူခဲ့သည်။ မြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန် စံဝင်၍ တေဇောဓာတ်လောင်ကျွမ်းပြီးနောက် မကွဲမပြား တစ်သားတည်းတည်သော အသမ္ဘိန္နဓာတ်တော်များ ဖြစ်သည့် စွယ်တော်လေးဆူ၊ ညှပ်ရိုးတော်နှစ်ဆူ၊ နဖူးသင်းကျစ်တော်တစ်ဆူ စုစုပေါင်း ခုနစ်ဆူနှင့် ဓာတ်တော်မွေတော်များ ကျန်ရစ်တော်မူခဲ့သည်။ ကြွင်းကျန်ခဲ့သော ဓာတ်တော်အရွယ်ပမာဏမှာ ၁၉၅၉ခုနှစ်တွင် ဆရာတော် ဦးအာလောက ရေးသားသည့် တစ်ဆယ့်ခြောက်ဌာနဘုရားရှိခိုးတွင် အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြထားသည်။ တေဇောဓာတ် လောင်ကျွမ်းသဖြင့် ရရှိလာသော ဓာတ်တော် မွေတော်များအား ရယူလိုသဖြင့် တိုင်းပြည် (၈)ပြည်ထောင်မှဘုရင်များ စစ်တပ်ချီ၍ စုဝေးရောက်ရှိခဲ့ကြသည် မြတ်စွာဘုရားသခင်၏ ဓာတ်တော်များအား ငြိမ်းချမ်းစွာဖြင့် အညီအမျှသုံးပုံ စုပုံစေပြီး လူ့ပြည်၊ နဂါးပြည်၊ နတ်ပြည်တို့ ခွဲဝေယူခဲ့ကြသည်။ လူ့ပြည်အတွက် ဝေစုကို ရှင်ဘုရင် ရှစ်ပါးတို့ အညီအမျှထပ်မံခွဲဝေယူကြရာတွင် စွယ်တော်နှစ်ဆူလည်း ပါဝင်သည်။ ကျန်စွယ်တော်နှစ်ဆူမှာ နတ်ပြည်နှင့် နဂါးပြည်သို့ ပင့်ဆောင် သွားခဲ့ကြောင်း မှတ်သားရသည်။ လူ့ပြည်ရှိစွယ်တော်နှစ်ဆူအနက် တစ်ဆူမှာ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံသို့ ပင့်ဆောင်သွားခဲ့ပြီး ကျန်တစ်ဆူမှာ တရုတ်နိုင်ငံ၊ လင်ကွမ်းကျောင်းတော်၌ မူရင်းအတိုင်းစံပယ်လျက်ရှိသည်။ သီရိလင်္ကာရှိ စွယ်တော်မှာ လက်ဝဲအောက်စွယ်တော်ဖြစ်ပြီး တရုတ်နိုင်ငံရှိ စွယ်တော်မှာ လက်ဝဲအထက်စွယ်တော် ဖြစ်သည်။
တရုတ်နိုင်ငံမှ ဗုဒ္ဓမြတ်စွယ်တော်
တေဇောဓာတ်လောင်ကျွမ်းပြီး ကြွင်းကျန်ရစ်သော ဓာတ်တော်မွေတော်များကို နတ်ပြည်၊ နဂါးပြည်နှင့် လူ့ပြည်တို့ သုံးပုံအညီအမျှပုံပြီး ခွဲဝေယူခဲ့ကြသည်။ လူ့ပြည်မှ ဝေစုကို ဘုရင်ရှစ်ပါးတို့ ငြိမ်းချမ်းစွာထပ်မံခွဲဝေယူကြရာ၌ မင်းတို့၏ဆရာ ဒေါနပုဏ္ဏားကြီးသည် မြတ်စွာဘုရားအား ကြည်ညိုသဒ္ဓါ ရှိလှသဖြင့် အထက်လက်ဝဲစွယ်တော်အား ၎င်း၏အင်္ကျီကြား၌ သိုဝှက်ထားခဲ့သည်။ ၎င်း စွယ်တော်မြတ်သည် ဂန္ဓာရတိုင်း (ယခု ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ) တွင် ဦးစွာစံပယ်ခဲ့သည်။ ရဟန်းတော်တစ်ပါးက ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ၊ သိန္ဓုမြစ်ကမ်း (ယခု တက္ကသီလာမြို့အနီး)တွင် စေတီကိုးကွယ်ဌာနပနာထားခဲ့သည်။ တက္ကသီလာသည် အစ္စလမ္မာဘတ်မြို့တော်မှ အနောက်ဘက် ကားဖြင့်သွားလျှင် တစ်နာရီကျော်ခန့်သာ ကွာဝေးပါသည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဗာရာဏသီမြို့မှဆိုလျှင် ယူဇနာ ၂၀၀ ကွာဝေးပြီး မြတ်စွာဘုရားလက်ထက် တိုင်းကြီး ကိုးတိုင်းသို့ သာသနာပြုရဟန်းသံဃာများ စေလွှတ်ခဲ့ရာတွင် အပါအဝင်တိုင်းတစ်ခူ ဖြစ်ခဲ့သည်။
ဗုဒ္ဓမြတ်စွယ်တော်သည် ဥဓနနိုင်ငံ (ယခု ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ) မှတစ်ဆင့် နယ်မြေချင်းဆက်စပ်နေသော တရုတ်နိုင်ငံ၊ ရှင်းကျန်းပြည်နယ်၊ ဟေထရန်းခရိုင်၊ ခိုတန်မြို့သို့ ပင့်ဆောင်ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် တရုတ်တောင်ပိုင်း နန်ချောင် မင်းဆက်ကာလ ဘုန်းတော်ကြီးဖာရှန်း (အေဒီ ၄၂၄-၄၉၈) က ဗုဒ္ဓမြတ်စွယ်တော်အား ခိုတန်အရပ်မှ တရုတ်တောင်ပိုင်း ချီမင်းဆက်မြို့တော် နန်ကျင်းမြို့သို့ ပင့်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၎င်းနောက် ဆွေမင်းဆက်လက်ထက်တွင် တရုတ်တစ်နိုင်ငံလုံးအား စည်းရုံးသိမ်းသွင်းခဲ့ပြီးနောက် မြို့တော်သစ် ချန်အမ်း (ယခု ရှီးအန်းမြို့) သို့ ပင့်ဆောင်သွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် တရုတ်မင်းဆက် (၅)ဆက်ကာလ (၁၀)ပြည်ထောင်ခေတ်တွင် တရုတ်အလယ်ပိုင်းဒေသများမှာ တရုတ်ချောင်ထရယ်မင်းနိုင်ငံအတွင်း ကျရောက်ခဲ့ပြီး ဗုဒ္ဓမြတ်စွယ်တော်မှာလည်း နေရာတစ်ခုမှ တစ်ခုသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်။ လျောင်မင်းဆက်လက်ထက်တွင် ယန့်ကျင်းမြို့ (ယခု ပေကျင်းမြို့) သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ လျောင်မင်းဆက်အကြောင်းရေးသားထားသည့် အတွဲပေါင်း ၂၂တွဲရှိသည့် မင်းဧကရာဇ်တောက်ကျုံး၏ သမိုင်း မှတ်တမ်းများအရ ဗုဒ္ဓမြတ်စွယ်တော်သည် ခရစ်နှစ် ၁၀၇၁ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ၌ ကျောင်းရှန်စေတီတွင် ကိန်းဝပ်စံပယ်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။ ကျောင်းရှန်စေတီမှာ တရုတ်ကျောက်များဖြင့် တည်ဆောက်ထားသော အဌဂံပုံစံ အထပ်(၁၀)ထပ်ရှိ စေတီဖြစ်သည်။ စေတီတော်နံရံတွင် ကျောက်ဆစ်ပန်းချီလက်ရာများဖြင့် ဘုရားစေတီပုံတော်များအား မွမ်းမံထားသောကြောင့် ပုံတော်တစ်ထောင်ပန်းချီကားဘုရား ဟုလည်း ထင်ရှားသည်။ ၁၉၀၀ပြည့်နှစ်တွင် ပြည်ပနိုင်ငံ ရှစ်နိုင်ငံမှ တရုတ်ပြည်အား ကျူးကျော်သိမ်းပိုက်ဖျက်ဆီးကြသဖြင့် ရှေးဟောင်းအမွေအနှစ်များစွာ ပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့သည်။ ကျောင်းရှန်စေတီနှင့် ၎င်းအနီးရှိ လင်ကွမ်းဘုရားကျောင်းတို့မှာ ပေကျင်းမြို့၏ ဆင်ခြေဖုံးနေရာတွင် ရှိသောကြောင့် အမြောက်ဒဏ်၊ ဗုံးဒဏ် အနည်းငယ်သာ ခံခဲ့ရသည်။ ဘေးရန်များ ကင်းဝေးပြီးနောက် ဘုန်းတော်ကြီးတို့ စေတီတော်အား ပြန်လည်ရှင်းလင်းကြစဉ် စေတီ၏အောက်ခြေမြေအောက်မှ ကျောက်သားသေတ္တာတစ်လုံးကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ၎င်းကျောက်သေတ္တာအတွင်းမှ စန္ဒကူးသားဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော သစ်သားသေတ္တာငယ်တစ်လုံးကို ထပ်မံတွေ့ရှိကြရာသေတ္တာပေါ်တွင် အောက်ပါစာတမ်းကို တွေ့ရှိခဲ့ကြရသည်။ "“စကြာမုနိဘုရားရှင်၏ အံ့ချီးဖွယ်ရာ မြတ်စွယ်တော်၊ ရေးသားသူ -ရှန်းဟွေ့၊ ၄ လပိုင်း၊ ၂၃ ရက်၊ တရုတ် ထရန်းဟွေ့နှစ် (၇)။”" တရုတ် ထရန်းဟွေ့နှစ် (၇)နှစ်မှာ တရုတ်မြောက်ပိုင်း ဟန်မင်းဆက်လက်ထက်က အသုံးပြုသော နှစ်ဖြစ်ပြီး ခရစ်နှစ် (၉၆၃)ခုနှစ်ဖြစ်သည်။ သေတ္တာပေါ်တွင် မှတ်တမ်းရေးထိုးထားသည့် ရှန်းဟွေ့အမည်မှာ တရုတ်မင်းဆက်(၅)ဆက်ကာလတွင် မြောက်ပိုင်း ဟန်မင်းနယ်မှ တရုတ်ဘုန်းတော်ကြီး၏ အမည်ဖြစ်သည်။ ဟန်မင်းဆက်မှာ တရုတ်မင်းဆက်(၅)ဆက် ကျဆုံးပြီးနောက် ရှန်းရှီးမြောက်ပိုင်းမှ တရုတ် စုန့်ဘုရင်အား တော်လှန်ပုန်ကန်၍ အင်အားကြီးထွားလာခဲ့သည်။ သို့သော် ၎င်းမင်းဆက်မှာနောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်စုန့်မင်း၏ ချေမှုန်းတိုက်ခိုက်ခြင်းခံရသည်။ ဗုဒ္ဓမြတ်စွယ်တော်အား (၁၀၇၁)ခုနှစ်တွင် စေတီတော်အတွင်း ဌာပနာခဲ့ပြီး (၁၉၀၀)ခုနှစ်မှတစ်ဖန် ပြန်လည်ဖူးမြင်ရခြင်း ဖြစ်သောကြောင့် နှစ်ပေါင်း (၈၃၀)မျှ ကျောင်းရှန်စေတီအတွင်း ကိန်းဝပ်ခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓမြတ်စွယ်တော်အား ပြန်လည်တွေ့ရှိခဲ့ပြီးနောက် ယခုအခါ ပေကျင်းမြို့ အနောက်ဘက်ရှိ ထင်ရှားသော ပါ့တာ့ချူးတောင်၊ လင်ကွမ်းကျောင်းတော် စွယ်တော်တိုက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံမှ လှူဒါန်းထားသော ကျွန်းသစ်ရတနာ တန်(၃၀၀)ဖြင့် မွမ်းမံတည်ဆောက်ထားသော ကျောင်းဆောင်တစ်ခုရံလျက် ခမ်းနားထည်ဝါသော ဂန္ဓကုဋိတိုက်အတွင်း တင့်တယ်သပ္ပယ်စွာ စံတောမူလျက် ရှိပြီ ဖြစ်သည်။
တရုတ်ပြည်သစ် ထူထောင်ပြီးချိန်တွင် တရုတ်ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ၊ ဘုန်းတော်ကြီးများနှင့် ပြည်သူ့အစိုးရတို့ ပူးပေါင်းညီညွတ်စွာဖြင့် ဗုဒ္ဓမြတ်စွယ်တော်အား ကွမ်ကျီးကျောင်းတော်သို့ ပင့်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ရတနာခုနစ်သွယ်စီခြယ်ထားသည့် စွယ်တော်ပလ္လင်နှင့် စီစဉ်၍ တင့်တယ်ခမ်းနား ထည့်ဝါစွာ သပ္ပယ်စွာ အထွတ်အမြတ်ထား ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံများသို့ ဒေသစာရီ ကြွချီ၍ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် ပြည်သူများ၏ ပူဇော်အထူးကို ခံယူခဲ့သည်။
သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမှ ဗုဒ္ဓမြတ်စွယ်တော်
သီဟိုဠ်ကျွန်း၌ ရှေးဦးစွာ တည်ထောင်သော ဝိဇယဗာဟု မင်းမှစ၍ ၆၆ ဆက်မြောက်သော ကိတ္တိသိရိ မေဃမင်း၏ လက်ထက်တော်၌ သာသနာတော် ၈၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ကာလိင်္ဂရာဇ်ပြည်မှ စွယ်တော်သည် သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ ရောက်၏။ ရောက်ရှိပုံကား ဤသို့တည်း။
ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား၏ အလောင်းတော်ကို မီးသဂြိုဟ်၍ မီးဟုန်းဟုန်း လောင်မြိုက်နေစဉ်၊ ရှင်သာရိ ပုတ္တရာ၏ တပည့် ခေမအမည်ရှိသော ရဟန္တာမြတ်တစ်ပါးသည် စန္ဒကူးနံ့သာထင်း ပုံထဲမှ လက်ဝဲ အောက်စွယ်တော်ကို ပင့်ဆောင်ယူကာ၊ ကာလိင်္ဂတိုင်း၊ ဒန္တပူရမြို့အရှင်၊ ဗြဟ္မဒတ်မင်းအား ခံယူစေလျက် ကိုးကွယ် ပူဇော်လေသည်။ ထိုကာလိင်္ဂတိုင်း ဗြဟ္မဒတ်မင်းမှသည် သားစဉ်မြေးဆက် မပြတ်ဘဲ၊ ကိုးကွယ်လာခဲ့ကြရာ၊ ဂုဟသီဝမင်း လက်ထက်၌ စွယ်တော်ကို အကြောင်းပြု၍ စစ်ပွဲများစွာ တိုက်ခိုက်ကြရလေသည်။ စွယ်တော်ကို အသက်ပေး၍ ကြည်ညိုလျက်ရှိပေသော ဂုဟသီဝမင်းသည် ခီရဓာရ မင်း၏ တူတော်များနှင့် နောက်ဆုံးအကြိမ် တိုက်ခိုက်ရသည့် စစ်ပွဲသို့ မထွက်မီကပင်၊ သမီးတော်ဟေမမာလာနှင့် တူတော် ဒန္တကုမာရ ဇနီးမောင်နှံနှစ်ဦးတို့အား အကယ်၍ စစ်ရှုံးသွားပါက၊ စွယ်တော်မြတ်ကို တိတ်တဆိတ် ပင့်ဆောင်လျက် သီဟိုဠ်ကျွန်း မဟာသေနမင်းထံ အရောက်သွားကြရန် စီမံထားခဲ့လေ သည်။ ဂုဟသီဝမင်း ကျဆုံးသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် သမီးတော် နှင့် သမက်တော်တို့လည်း စွယ်တော်ကို ပင့်ဆောင်ကာ ထွက်ပြေး တိမ်းရှောင်ခဲ့ကြ ပြီးနောက် သီဟိုဠ်ကျွန်း၊ အနုရာဓ မြို့တော်သို့ ပင်ပန်းကြီးစွာနှင့် ရောက်လာကြလေသည်။ သို့သော် ထိုအခါ၌ မဟာသေနမင်းတရားကြီးကား နတ်ရွာစံလွန်တော်မူခဲ့ပြီဖြစ်သဖြင့် သားတော် ကိတ္တိသိရိမေဃဝဏ္ဏ ဘုရင် နန်းတက်လျက်ရှိလေပြီ။ ထိုမင်းလည်း စွယ်တော်တိုက်ကြီးဆောက်လုပ်ပူဇော်လေသည်။ သီဟိုဠ်တွင် ပထမဆုံး ဆောက်လုပ်ကိုးကွယ်သော ကိတ္တိသိရိမေဃဝဏ္ဏမင်း၏ အဆိုပါ စွယ်တော်တိုက်ကြီးမှာ၊ ယခုအခါ အနုရာဓမြို့ ထူပါရုံစေတီတော်၏ အရှေ့ဘက် တစ်ဖာလုံခန့်တွင်ရှိ၏။
သီဟိုဠ်ကျွန်းတွင် အဆိုပါကိတ္တိသိရိမေဃဝဏ္ဏမင်းမှ ဓမ္မပါလမင်းတိုင်အောင် မင်းဆက်တစ်ရာကျော် ရှိခဲ့ပေသည်။ ထိုမင်းပေါင်း တစ်ရာကျော်တို့သည် အနုရာဓနေပြည်တော်၌သာ စံတော်မူခဲ့ကြသည်မဟုတ်ပေ။ မြန်မာနိုင်ငံ၌ သရေခေတ္တရာ ပုဂံ၊ မြင်စိုင်း၊ စစ်ကိုင်း၊ ပင်းယ၊ အင်းဝ၊ ရွှေဘို စသည်ဖြင့် မြို့တော်များ ရွေ့ပြောင်းစံတော်မူသကဲ့သို့ပင်၊ သီဟိုဠ်၌လည်း အနုရာဓ၊ ပေါရဏရူဝ၊ ဂမ်ပေါလ၊ ကော့တေ၊ ကန္ဒီ၊ ကိုလံဗို စသည်ဖြင့် မြို့တော်အစဉ်အဆက် ရှိခဲ့ပေသည်။ သီဟိုဠ်မင်း တို့သည် နန်းပြောင်း၍စိုက်ရာသို့ စွယ်တော်ကို တစ်ပါတည်း ပင့်ဆောင် ကိုးကွယ်လေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ထိုစွယ်တော်မြတ်ကို အချိန်အခါအားလျော်စွာ အဆက်ဆက် နေရာဌာန၊ ကိုးကွယ်သူတို့ လက်ဆင့်ပြောင်းလဲကာ ပူဇော်လာခဲ့ကြရာ၊ နောက်ဆုံး တွင် ကန္ဒီမြို့စွယ်တော်တိုက်တွင်း ကိန်းဝပ်နေတော်မူလေသည်။
ယောင်ရွှန်းရွာ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နန်းယွန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သင်္ဘောလှ (ကုလား)ရွာ၊ သဲချောင်း
သင်္ဘောလှ (ကုလား)ရွာ၊ သဲချောင်း
မင်းရှင်စော
မင်းရှင်စော (မင်းလျှင်စော)သည် အလောင်းစည်သူမင်းကြီး၏ သားတော် သုံးပါးအနက် သားတော်ကြီးဖြစ်သည်။ နန်းတော်သို့ ခစားဝင်သော နေ့တစ်နေ့တွင် ပဋိက္ခရား ကုလားမင်းသမီးမိဖုရားနှင့် ခမည်းတော် အလောင်းစည်သူမင်းကြီးတို့ သလွန်ညောင်စောင်းတွင် နေသည်ကို မြင်လိုက်ရသည်။ ထိုအဖြစ်ကို မခံမရပ်နိုင်ဖြစ်ကာ ခုတင်ပေါ်က ဆင်းကြပါဦးမလားဟု အမျက်ထွက်၍ မခစားဘဲနေလေသည်။
တစ်ကြိမ်တွင် အလောင်းစည်သူမင်းကြီးသည် အထိန်းတော်၏သား အနန္တသူရိယအား မင်းသားတို့သာ ဝတ်ဆင်ထိုက်သော ဝတ်လဲတော်အား ပေးလေသည်။ ထိုတွင်လည်း သူ့ဆင့်အတန်းဖြင့် မင်းဝတ်မင်းစားဝတ်သည်မှာ အရာဌာနမဟုတ်၊ အဝတ်နှင့် မထိုက်တန်ဟုဆိုကာ ချွတ်လဲစေခဲ့လေသည်။
ထိုကိစ္စများကို အလောင်းစည်သူမင်းကြီး ကြားသိရသောအခါ မခန့်မညား ပြုရကောင်းလားဟုဆိုကာ မင်းရှင်စောကို နှင်ထုတ်လိုက်ရာ ထွန်တုံးပူတက်အရပ် (ယခုမန္တလေးအရှေ့ဘက်)တွင် လာရောက် တည်ထောင်နေလေသည်။ မင်းရှင်စောသည် သူမြို့တော်တည်ပြီးမှ မိုးနည်းသည့် ပြဿနာနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ မိုးရေရရှိအောင်လည်း အမျိုးမျိုး ကြံဆောင်ခဲ့သည်။ စိုက်ရေပျိုးရေ ရရှိအောင် ဆည်တော်တည်ခဲ့သည်။ ပထမဆည်ရေဖြင့် မြောင်းသွယ်စိုက်ပျိုးခဲ့သည်။ မိုးရွာသွန်းမှုများလာသောအခါ မိုးတွင်းကာလတွင် ရေများဖွေးနေပေမယ့် ဆောင်းနှင့်နွေတို့တွင် စိုက်ရန်ပျိုးရန် ရေအခက်အခဲ ရှိနေပြန်သည်။
မိုးတွင်းရရှိသောမိုးရေများ အလဟဿ မဖြစ်စေဘဲ သိုလှောင်အသုံးပြုနိုင်စေရန် တစ်ဆင့် ကြံစည်ရပြန်သည်။ မိုးရေများကို တစ်နှစ်ပတ်လုံး အသုံးပြုနိုင်စေရန် ရေကန်ကြီးများတည်ရန် အကြံရသည်။ ထို့ကြောင့် ကန်တိလိကို ဆည်ဖို့ခဲ့ပြီး အောင်ပင်လယ်ကန်ဟု ကမ္ပည်းတင်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် မန္တလေးတောင် မြောက်ဘက်တွင် နန္ဒာကန်ကို တည်ခဲ့သည်။
မင်းရှင်စောတည်လုပ်ခဲ့သော ဆည်မြောင်းချောင်းကန်များထဲတွင် အောင်ပင်လယ်ကန်၊ နန္ဒာကန်၊ ဇောင်းကလောကန်နှင့် တမုတ်ဆိုးကန်တို့သည် အထင်ရှားဆုံး ဖြစ်သည်။ ရန်ကင်းတောင် ငါးရံ့မင်း တွင်းများကိုလည်း ပြုလုပ်ခဲ့လေသည်။
မင်းရှင်စောနှင့် ပံ့သကူမထေရ်တို့ လက်ပံဆိပ်ရောက်သော် နရသူလည်း ပံ့သကူမထေရ်အား သစ္စာပြုသည့်အတိုင်း သံလျက်ကို ထမ်း၍ နောင်တော်ကိုနန်းတင်လေသည်။ ထိုတစ်ညတွင်သာ နေ၍ နံနက်တွင် စားတော်ပွဲ၌ နရသူမှ အဆိပ်ခတ်၍ နတ်ရွာစံ ကံတော်ကုန်လေသည်။ မင်းရှင်စောသည် အသက်(၄၇)နှစ်၊ တနင်္ဂနွေသား၊ သက္ကရာဇ် (၅၂၀) တွင် ကံတော်ကုန်လေသည်။
NGC 2748
NGC 2748 သည် ကြယ်စုတန်း ကျားသစ်ကုလားအုတ်မှ ဂယ်လက်ဆီဖြစ်ပြီး ယင်းအား ဂျွန်ဟာရှယ်မှ ၁၈၂၈ စက်တင်ဘာ ၂ တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဂလက်ဆီ၌ အင်မတန် ကြီးမားသည် တွင်းနက် ပါဝင်သည်ဟု ထင်ရသည်။
ဟန်ဆာနယ် ဘိုကီယာ အမျိုးသား အားကစားကွင်း
ဟန်ဆာနယ် ဘိုကီယာ အမျိုးသား အားကစားကွင်း (Hassanal Bolkiah National Stadium) သည် ဘရူနိုင်းနိုင်ငံ၊ ဘန်ဒါဆရီဘဂါဝန်မြို့တွင် တည်ရှိသော ဘက်စုံသုံး အားကစားကွင်းဖြစ်သည်။၁၉၈၃ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၃ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ကာ လူဦးရေ ၂၃၀၀၀ ဝင်ဆံ့သည်။ဤကွင်းကို ဆူတန် ဟန်ဆာနယ် ဘိုကီယာအား ဂုဏ်ပြု၍ အမည်ပေးထားခြင်းဖြစ်သည်။
တည်​ဆောက်ခြင်း
အခြားသော အများပိုင်အဆောက်အဦးများကဲ့သို့မဟုတ်ဘဲ ဤအားကစားကွင်းတည်ဆောက်ရန်အတွက် ငွေကြေး ထည့်ဝင်ခဲ့ကြသည်။အများပြည်သူထည့်ဝင်ငွေမှာ အားကစားကွင်းတည်ဆောက်ခြင်း ကုန်ကျငွေ အ​မေရိကန်ဒေါ်လာ သန်း၁၀၀၏ ၁.၁ရာခိုင်နှုန်းရှိသည်။ဤသည်မှာ ဤစီမံကိန်းအတွက် ပြည်သူလူထု၏ စိတ်ပါဝင်စားမှုကို ပြသနေသည်။
ဖွင့်လှစ်ခြင်း
ဤအားကစားကွင်းကို ၁၉၈၃ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၃ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ထိုနေ့မှာ လက်ရှိဆူတန် ဟန်ဆာနယ် ဘိုကီယာ၏ ဖခင် ယခင်ဆူတန် အိုမာအလီဆက်ဖျူတန် (၃)၏ ၆၉နှစ်ပြည့် မွေးနေ့ဖြစ်သည်။
ပရိုက်ချီ (ကရင်စု)ရွာ၊ ပသွယ်
ပရိုက်ချီ (ကရင်စု)ရွာ၊ ပသွယ်
ဒီဇိုင်း
ဒီဇိုင်း (Design) ဆိုသည် "ပုံစံ၊ စနစ်၊ ပုံစံထုတ်သည်၊ ရည်ရွယ်သည်" ဟု အဘိဓာန်မှာ ဆိုထားသည်။ ဂရိဘာသာစကားက ဆင်းသက်လာသည်ဟုလည်း ဆိုကြသည်။ အချို့ကတော့ "အလှပညာ" ဟု ဆိုကြပြန်သည်။ အများအားဖြင့် Commercial art အနေနှင့်ပဲ အဓိကပြောကြတာ များသည်။ ဒီဇိုင်းဆိုတာ အလှဖန်တီးရုံသက်သက်မဟုတ်၊ ရသတစ်ခုခုကို ပေးစွမ်းနိုင်တာမို့ အနုပညာတစ်ရပ်အနေနှင့်ပဲ မြင်သည်။ ဒီဇိုင်းတစ်ခုကို ကြည့်၍ ပျော်စရာ ရသလေးရခဲ့လျှင်၊ ဒီဇိုင်းတစ်ခုကို ကြည့်၍ ကြည်နူးမှုလေးရခဲ့လျှင်၊ ဒီဇိုင်းတစ်ခုကို ကြည့်၍ ကြောက်စရာ ကောင်းခဲ့လျှင်၊ ဒီဇိုင်းတစ်ခုကိုကြည့်၍ စိတ်ခံစားမှု တစ်ခုခုကိုရခဲ့လျှင် ထို့ကြောင့် ဒီဇိုင်းဆိုသည် အနုပညာရပ်ပင် ဖြစ်သည်။
ဒီဇိုင်းတစ်ခု ကောင်း မကောင်းဘာတွေနှင့် တိုင်းမလဲ
ဒီဇိုင်း(Design)တွင် အဓိက ခေါင်းစဉ်ကြီးနှစ်ခုကနေ ခွဲထွက်နေသည်။ Elements of design နှင့် principles of design
Principles of design
ထို elements များကို အသုံးပြုပြီး principles of design က နည်းဥပဒေသတွေနှင့် ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းသွားလျင် ဒီဇိုင်းကောင်းတွေ အများကြီးကို ဖန်တီးသွားနိုင်သလို ဒီဇိုင်းတစ်ခုဘာကြောင့် ကောင်းသည်၊ ဘာကြောင့် မကောင်းဘူး ဆိုတာတွေကိုလည်း ထိုဥပဒေသများနှင့် တိုင်းတာကြည့်လို့ရသည်။ Elements များက လက်နက်တွေဆိုရင် principles တွေက နည်းဗျူဟာတွေပေါ့..ဒီနှစ်ခုပေါင်းစပ်ပြီး စစ်ပွဲတစ်ခုကိုဘယ်လိုတိုက်မလဲ စဉ်းစားပုံမျိုး ..ဒီဇိုင်းတစ်ခုကို ဘယ်လိုဖန်တီးသွားမလဲဆိုတာ စဉ်းစားသွားမှာပါ….ဒီဇိုင်းတစ်ခုဖန်တီးတာကို စားပွဲတစ်ခုပြင်ဆင်ပုံနဲ့နှိုင်းယှဉ်ပြောရရင်တော့.. ကျွန်တော်တို့ ခင်ဗျားတို့ ဘာအစား အစာစားမှာလဲဆိုတာအရင်သိဖို့ လိုလိမ့်မယ် ..မြန်မာအစားအစာလား..တရုတ်လား..ဥရောပလိုလား..စသည်ဖြင့်ပေါ့ဗျာ … ဒီအခြေခံကိုအရင်ဆုံးဖြတ်ပြီးမှ ..မြန်မာအစားအစာဆိုလည်း …မြန်မာလိုပေါ့ဗျာ… ဒီနေရာမှာ ဟင်းကောင်းတွေချဉ်းစားချင်ဇောနဲ့ ခင်ဗျားတို့က ကြက်သား၊ဝက်သား၊ပုဇွန်ထုတ်..အဲဒီလိုအကောင်းတွေ အဆီအဆိမ့်တွေချဉ်းစားမယ်ဆိုရင် ..ဟင်းတွေကတော့ ကောင်းပါရဲ့ ခင်ဗျားတို့တော့စားလို့ကောင်းမှာမဟုတ်ဘူး..ဒါဘာလည်းဆိုတော့ အကောင်းတွေအားပြိုင်နေတာကိုး…. ခင်ဗျားရဲ့ထမင်းဝိုင်းမှာ ဝက်သားလေး..ချဉ်ရည်ဟင်းလေး..ငပိရည်တို့စရာလေးတွေ ..အတို့အမြုပ်ကလေးတွေနဲ့စားကြည့်.. ဘယ်ဒင်းကပိုခံတွင်းမြိန်မလဲဆိုတော့ ..ချိုချဉ်ဖန်…စတာတွေနဲ့ ဖွဲ့စည်းထားတဲ့ ဝိုင်းလေးက ပိုခံတွင်းမြိန်မှာပါပဲ.. ဒါကဘာလဲဆိုတော့ ထမင်းဝိုင်းတစ်ခုထဲမှာ အလျော့အတင်းအလေးအပေါ့တွေကို ချိန်ညှိထားလို့ပါပဲ…ဒီဇိုင်းတစ်ခုမှာလည်း…ဒီလိုအလျော့အတင်းအလေးအပေါ့တွေကိုချိန်ညှိထားတတ်ဖို့လိုပါမယ်… သိပ်ကို ကောင်းလွန်းတာတွေချဉ်း ဒီဇိုင်းထဲမှာ ထဲ့ထားရင်အီသွားမှာပါ..လျော့သင့်တာလျော့ အလေးပေးသင့်တာပေး ဖန်တီးသွားမှ ကိုယ်ပြောလိုရာထိရောက်ပြီး ရသမြောက်တော့မှာပါ….ကျွန်တော်တို့လောဘစိတ်ကို မထိန်းသိမ်းပဲ ရှေ့ကပုံလည်း အကောင်းဆုံးလုပ် နောက်က ပုံလည်းအကောင်းဆုံးလုပ် စာလုံးတွေလည်းပြူးပြဲနေအောင်လုပ်နဲ့ ..ဆိုရင်တော့ ဒီဇိုင်းမှာ တစ်ခုခြင်းကကောင်းနေပြီး ..အားလုံးခြုံကြည့်တဲ့အချိန်မှာ..အားတွေပြိုင်ပြီး ဘာမှစိတ်ဝင်စားမှုမရှိ ပြောချင်တာတွေပေးချင်တာတွေ ပျောက်သွားတော့မှာပါပဲ။ ဒါကြောင့် ဒီဇိုင်းတစ်ခုကိုဖန်တီးတဲ့အခါ ဒီ Elements တွေ principles တွေ နဲ့ အလျော့အတင်း အလေးအပေါ့ အထူအပါးတွေ ကိုချိန်ဆပြီးဖွဲ့စည်း သွားဖို့လိုအပ်ပါတယ်။
line
မျဉ်းတစ်ကြောင်းရဖို့ POINT နှစ်ခုလိုတယ် မျဉ်းကြောင်းဖြစ်ပြီဆိုရင် direction ရှိသွားပြီ..အရာဝထ္ထုတိုင်းရဲ့ အစွန်းအနားတွေဟာ line တွေပါပဲ..line မှာ အခြေခံနှစ်မျိုးပဲရှိတယ် မျဉ်းဖြောင့်နဲ့မျဉ်းကွေး..။ မျဉ်းဖြောင့်က မာတယ်ကြမ်းတယ် တောင့်တင်းတယ် ခိုင်မာတယ် ..။ မျဉ်းကွေးကပျော့ပျောင်းတယ်နွဲ့နှောင်းတယ် … အဲဒီသဘောတရားပါတဲ့ အကြောင်းအရာတွေမှာ ဒီ line တွေကိုအသုံးချမယ် (ဥပမာ - ခေါင်း‌ေလျှာ်ရည်ကြော်ငြာ curve line အားပြုမယ် ) Straight line မှာ မျဉ်းလဲ၊မျဉ်းမတ်၊ မျဉ်းစောင်းမျဉ်းယိုင်ရှိမယ် မျဉ်းလဲက ငြိမ်သက်တယ်၊လဲလျောင်းတယ်၊လွမ်းစရာကောင်းတယ်၊ မျဉ်းမတ်က တည်ငြိမ်တယ်၊အမှီအခိုကင်းတယ်၊မားမတ်စွာရပ်တည်မှု၊ မြင့်မားခြင်းသဘောတွေရတယ် မျဉ်းလဲကလှုပ်ရှားတယ်၊ပေါက်ကွဲတယ်၊မှီခိုတ.ယ်၊တွန်းကန်တယ်…သွက်လက်တဲ့ သဘောတွေရှိတယ်
Curvline မှာ ခုံးတာ ခွက်တာ ဟိုဘက်ဒီဘက်ကွေးတာတွေရှိမယ်… ခုံးခြင်း၊ခွက်ခြင်း၊တွန့်ခြင်း၊လိမ်ခြင်း၊ယှက်ခြင်း၊ကွေးခြင်း၊ခွေခြင်း၊ညှိူးငယ်တာ၊ပျော့ပြောင်းတာ၊ရှုပ်ထွေးတာ… အဲလိုသဘောတွေရှိနေမယ်…
ဆက်လက် လေ့လာရန် = ဒီဇိုင်းနာ
ဖိုးဆိုကုန်းရွာ၊ ဆည်
ဖိုးဆိုကုန်းရွာ၊ ဆည်
ရေတွင်းကုန်း (အောက်)ရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်
ရေတွင်းကုန်း (အောက်)ရွာ (Yaetwinkone(Lower))သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ နတ်သံကွင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၀၂၉၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နတ်သံကွင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၉၉၇ ဦး၊ မ ၄၇၄၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၇၃၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝိန်းမတ်ရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
ဝိန်းမတ်ရွာ (Weinmat)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်၊ လုတ်တောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၅၃၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လုတ်တောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၁၇ ဦး၊ မ ၅၈၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၀၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စဝ်စန္ဒာ
စဝ်စန္ဒာ (ခေါ်) စောနန်းမြစန္ဒာ သည် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဦးဆုံး သမ္မတ ညောင်ရွှေစော်ဘွားကြီး စဝ်ရွှေသိုက်၏ သမီးကြီး ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်အခါက မက်သဒစ်ကျောင်း နှင့် ကွန်ဗင့်ကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး လန်ဒန် ကိန်းဘရစ်ချ်တွင် မနုဿဗေဒ ပညာကို လေ့လာခဲ့ရာ မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်။ ဤ၌ပင် သူမ၏ ခင်ပွန်းလောင်း ပီတာဆင်းနှင့် တွေ့ဆုံခဲ့ပြီး ၁၉၅၆-ခုနှစ်တွင် လန်ဒန်မြို့မှ ရန်ကုန်အထိ လင့်ရိုဗာကားဖြင့် စွန့်စွန့်စားစား ခရီးသွားခဲ့ကြသည်။ ထိုစဉ်က ဘားမားအသံလွှင့် လုပ်ငန်း(BBS)တွင် သတင်းကြေညာသူအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး လာအို၊ ထိုင်း၊ စင်္ကာပူ၊ ဟောင်ကောင်၊ ကနေဒါ၊ အိုမန်နိုင်ငံတို့တွင် ဂျာနယ်လစ်များအဖြစ် နှစ်ဦးစလုံး တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သလို ခင်ပွန်းသည်နှင့် အတူ စာအုပ်များ ရေးသားခဲ့သည်။ သူမ၏ The Moon Princess စာအုပ်သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း အရောင်းရဆုံးစာအုပ်တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဂျာနယ်လစ်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသမီး စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မွေးဖွားခုနှစ် မသိရှိရသူများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ခိုတောင်မုန့်တီ
ခိုတောင်မုန့်တီသည် မန္တလေးမြို့ ဧရာဝတီမြစ်တစ်ဖက်ကမ်း စစ်ကိုင်း မင်းကွန်းကားလမ်းပေါ်ရှိ ခိုတောင်ရွာကိုအစွဲပြု၍ ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ဒေသခံများ အစဉ်အဆက် ပါးစပ်ရာဇဝင်အဖြစ် မှတ်ယူလာသော ခိုတောင်မုန့်တီရာဇဝင်မှာ စကြာဒေဝီ မိဖုရားခေါင်ကြီးနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ ခိုတောင်မုန့်တီအစ စကြာဒေဝီမိဖုရားကြီးကဟု ပင် ဒေသခံများက ယနေ့တိုင် မှတ်ယူလျက် ရှိသည်။
သမိုင်းကြောင်း
စကြာဒေဝီမိဖုရားကြီး နာမကျန်းဖြစ်ကာ အစားအ သောက် ပျက်သည့်ကာလတွင် သမားတော်များက ဓာတ်စာအဖြစ် တီနဲ့တူသောမုန့်ကို စားပါမှ အသက်ရှည်မည်ဟု ဆိုသည့်အတွက် ခိုတောင်ရွာမှ မင်းမှုထမ်းများ၏ အကူအညီဖြင့် တီနှင့်တူသော မုန့်ကို ပြုလုပ်စေရာမှ မုန့်တီကို စတင်ကြံဆလုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ တောရွာများတွင် အရွက်သုပ်သည့် နည်းစနစ်ကို အခြေခံကာ ခိုတောင်မုန့်တီသုပ် ပြုလုပ်ပြီးဆက်သရာ မိဖုရားကြီး ခံတွင်းလိုက်ကာ ကျန်းမာလာခဲ့သည်။ အခြားအစားအသောက်များပါ စားသောက်ချင်စိတ် ဖြစ်ပေါ်လာသည့်အတွက် လူမမာစာ သာမက အမြဲတမ်းစားသောက်ဖွယ်အဖြစ် ပြုလုပ်ရောင်းချခိုင်းရာမှ ခိုတောင်မုန့်တီ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
ရှေးယခင်က ခိုတောင်ရွာရှိ အမျိုးသမီးအများစုသည် ခိုတောင်ရွာမှ လှေကလေးများ၊ မော်တော်များဖြင့် ဧရာဝတီမြစ် ကိုဖြတ်ကာ မန္တလေးမြို့သို့ ကူးလာကာ မုန့်တီရောင်းကြသည်။ ယနေ့ခေတ်တွင်မူ စစ်ကိုင်းဘက်မှ လိုင်းကားများဖြင့် မန္တလေးသို့ လာရောက် ရောင်းချကြသည်။
ခိုတောင်မုန့်တီပြုလုပ်သည့် နည်းပညာတွင် ဟင်းချိုချက်သည့် နည်းစနစ်၊ ဆီချက်နည်းစနစ်၊ အစာပလာ ထည့်သည့်နည်းစနစ်များက အားသာပြီး မည်သည့်နယ်တွင်ပင် ရောင်းချစေကာမူ ခိုတောင်မုန့်တီနည်းစနစ်အတိုင်း ပြုလုပ်ကာ ခိုတောင်မုန့်တီအဖြစ်သာ ရောင်းချပြီး လက်ရှိကာလ မင်းကွန်းဒေသသို့ သွားရောက်သူအများစုမှာ အရသာထူးကဲသည့် ခိုတောင်မုန့်တီကို အားထား စားသောက်လေ့ရှိသည်။
ချက်ပြုတ်နည်း
ခိုတောင်မုန့်တီသည် မန္တလေးမုန့်တီကဲ့သို့ မုန့်ဖတ်မကြီး၊ အသားဟင်းနှစ်မပါ။ ကြက်သွန်ဖြူနီဆီချက်၊ အရောင်တင်ဆီချက်၊ နနွင်းဆီချက်၊ ပဲသီး၊ မုန်လာထုပ် (ဂေါ်ဖီထုပ်) တို့ဖြင့် ရိုးရိုးသုပ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ဟင်းချိုရည်ကို ပိတ်စွယ်၊ တရုတ်နံနံ၊ နံနံ၊ ငါးခေါင်း၊ ချင်း၊ ကြက်သွန်ဖြူတို့ ထည့်ချက်သည်။
ခိုတောင်မုန့်တီသည်တို့ ဆီချက်ထည့်သော် ဒန်အိုး မသုံးဘဲ ဒေသထွက် စဉ့်အိုးသေး၊ စဉ့်အင်တုံများဖြင့် ထည့်ထားတတ်ကြသည်။ ဟင်းချိုရည်အိုးကိုလည်း မြေအိုးဖြင့်ထည့်ပြီး ဟင်းချို တစ်နေကုန်နွေးနေစေရန် အိုးကို ဖျင်ကြမ်းသန့်သန့်ဖြင့် ပတ်ထားတတ်ကြသည်။
ယခင်က ခိုတောင်မုန့်တီသည်များသည် ရောင်းမည့်မုန့်ဖတ်ကို ကိုယ်တိုင်ညှစ်ကြသည်။ နံနက်စောစောထကာ မုန့်တီဖတ်ညှစ်ပြီး မန္တလေးမြို့ပေါ်သို့ ခိုတောင်မြစ်ဆိပ်မှတဆင့် ငှက်လှေများဖြင့် ကူးကြသည်။ ဂေါဝိန်ဆိပ်မှတဆင့် ဆေးလိပ်ခုံ၊ ဖိနပ်ရုံ၊ ဈေးချိုတော်၊ တရုတ်တန်းဈေး စသည့်နေရာများသို့ သွားရောင်းကြသည်။
လက်ပံ (သံတူကြောင်းကွဲ)
လက်ပံ သည် အောက်ပါတို့အနက် တစ်ခုခု ဖြစ်နိုင်သည်။
သရက်ကုန်းရွာ၊ ဆန်နီချောင်
သရက်ကုန်းရွာ၊ ဆန်နီချောင်
ဘန်နီဖြိုး
ဘန်နီဖြိုး(၉​ဇူလိုင်​ ၁၉၉၂တွင်မွေးဖွား​)​သ​ည်မြန်မာနိုင်ငံသား အဆိုတော်၊ တေးရေးနှင့် သရုပ်ဆောင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး အမည်ရင်းမှာ ပြည့်ဖြိုးပိုင်ဖြစ်သည်။
ငယ်ဘဝနှင့်ပညာရေး
ဘန်နီဖြိုးကို ၁၉၉၂ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၉ ရက်နေ့၌ဦးရဲဝင်းနှင့်​ဒေါ်တင်အေးမွန်ရန်ကုန်မြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်း ၂ ယောက်ရှိသည့်အနက် အကြီးဆုံးသားဖြစ်သည်။ ဗိုလ်တထောင်မြို့နယ်၊ အမှတ် ၆ အခြေခံပညာ မူလတန်းကျောင်း၌ ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ၁၀ တန်းစာမေးပွဲအောင်မြင်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်အရှေ့ပိုင်းတက္ကသိုလ်မှ အင်္ဂလိပ်စာအထူးပြုဖြင့် ဘွဲ့ရခဲ့သည်။
အဆိုတော်ဘဝအစ
ဘန်နီဖြိုးသည် ငယ်စဉ်ကတည်းက ဂီတကို ခုံမင်ရူးသွပ်ခဲ့သူဖြစ်ပြီး ၄ တန်းအရွယ်၌ သီချင်းများ စမ်းသပ်​ရေးသားခဲ့ပြီး အဆိုတော် Rဇာနည်၏ ငါ့ကိုချစ်မယ့်သူ သီချင်းအယ်လ်ဘမ်မှ တစ်ယောက်တည်းသီချင်းအားလည်း Rap စာသားအချို့ထည့်သွင်းကာ ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် ပြန်လည်ရေးသားခဲ့သည်။ သူသည် ၂၀၀၀ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၀၂ ခုနှစ်များတွင် မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု၊ ဆို၊ က၊ ရေး၊ တီးပြိုင်ပွဲ၌ ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။
၂၀၀၈ခုနှစ်နှင့် ၂၀၀၉ခုနှစ် ဝန်းကျင်တွင် နှစ်ပတ်လည်'၊ အလွမ်း​ပြေအနမ်းသီချင်းများ အွန်လိုင်းသီချင်းများတွင် ပျံ့နှံ့ခဲ့ပြီး လူစတင်သိလာခဲ့သည်။၂၀၁၀ပြည့်နှစ်တွင် ဖရန်ဇို (frenzo production)နှင့် ဘိုဘို (Bo Bo Entertainment)တို့မှ ပူး​ပေါင်းထုတ်လုပ်​သော ​​ပျော်စရာကြီးအယ်လ်ဘမ်တွင် ပါဝင်သီဆိုခဲ့သည်။
တစ်ကိုယ်​တော်အယ်လ်ဘမ်
၂၀ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၁ခုနှစ်တွင် ပွဲဦးထွက်အဖြစ် ပထမဆုံး​သော တစ်ကိုယ်​တော်အယ်လ်ဘမ် ချစ်တယ်ဟုတ်၏ ​အော်ဒီယို စီဒီ(audio CD) ထွက်ရှိခဲ့သည်။၁၉ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၂ခုနှစ်တွင် ချစ်တယ်ဟုတ်၏ MVထွက်ရှိခဲ့သည်။၂၀၁၃ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁ရက်​နေ့တွင် ဒုတိယ​မြောက် တစ်ကိုယ်​တော်အယ်လ်ဘမ်ဖြစ်​သော လူပျိုလှည့်​တေးထွက်ရှိခဲ့သည်။၂၀၁၄ခုနှစ်တွင် my little birthday treatအမည်ဖြင့် သီချင်း၃ပုဒ်အား အွန်လိုင်းမှတင်ခဲ့ပြီး သူငယ်ချင်းဖြစ်သူ ကိကိနှင့်တွဲဖက်၍ Duoအယ်လ်ဘမ် ထွက်ရှိခဲ့သည်။၂၀၁၅ခုနှစ် ​အောက်တိုဘာလတွင် လူပျိုလှည့်​တေး၏ MVထွက်ရှိခဲ့သည်။
ပထမဆုံး အယ်လ်ဘမ်ထွက်ရှိခြင်း ၅နှစ်ပြည့်ဖြစ်​သော ၂၀၁၆ နိုဝင်ဘာလ ၂၀ရက်​နေ့တွင် တတိယ​မြောက်တစ်ကိုယ်​တော် အယ်လ်ဘမ် Luckyထွက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုအယ်လ်ဘမ်အတွက် MVအား သီးသန့်အယ်လ်ဘမ်မထွက်ရှိခဲ့ဘဲ သီချင်းအချို့ကိုသာ အွန်လိုင်းမှ တင်​ပေးခဲ့သည်။၂၀၁၈ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၉ရက်​နေ့တွင် ​စတုတ္ထ​မြောက်အဖြစ် Neon Dreamsအယ်လ်ဘမ်ထွက်ရှိခဲ့သည်။ဤ အ​ခွေအား ရိုးရိုးအယ်လ်ဘမ်နှင့် အထူးထုတ်အယ်လ်ဘမ် Dreamers Editionဟူ၍ ၂မျိုးထွက်ရှိခဲ့သည်။
တစ်ကိုယ်​တော်အယ်လ်ဘမ်များတွင် မပါဝင်​​သော သီချင်းအချို့ကိုလည်း အွန်လိုင်းမှတစ်ဆင့် ဖြန့်​ဝေထား​သေးသည်။
တွဲဖက်ဖျော်ဖြေမှုများ
ဘန်နီဖြိုးသည် ​စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင်၏ ​မွေး​နေ့​ဖျော်​ဖြေပွဲများတွင် ဆက်တိုက် ပါဝင်​ဖျော်​ဖြေခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင်၏ ဖရန်ဇို(frenzo)အဖွဲ့တွင် အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်လာခဲ့ကာ ဖရန်ဇိုအဖွဲ့၏ frenzo tours များတွင် ပါဝင်​ဖျော်​ဖြေ​နေခဲ့သည်။ ၂၀၁၉ နှစ်သစ်ကူးတွင် forevergroup မှ ကျင်းပသော Myanmar countdown2019 တွင် အဆိုတော် LCYTN .AKA .Lucy Tun နှင့်အတူ ပါဝင်ဖျော်ဖြေခဲ့သည်။
တစ်ကိုယ်​တော်​ဖျော်​ဖြေပွဲများ
ဘန်နီဖြိုးသည် သူ၏​တစ်ကိုယ်​တော်​ဖျော်​ဖြေပွဲများကို DREAMWORLDအမည်များဖြင့် ကျင်းပ​လေ့ရှိသည်။ ပထမဆုံးတစ်ကိုယ်​တော်​ဖျော်​ဖြေပွဲ Dreamworld (2014)အား ၂၀၁၄ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ရန်ကုန်မြို့ ​မျှော်စင်ကျွန်းတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ဒုတိယ​မြောက် ​ဖျော်​ဖြေပွဲ Dreamworld (2020)အား ၂၀၂၀ပြည့်နှစ် ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၁၄ရက်နှင့် ၁၅ရက်​နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ ပြည်သူ့ရင်ပြင်အနီးရှိ the Yangon Galleryတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။
တတိယ​မြောက်တစ်ကိုယ်​တော်​ဖျော်​ဖြေပွဲများအဖြစ် An Evening with Bunny; Rooftop Experience ​​ခေါင်းစဉ်အျားဖြင့် ၂၀၂၃ခုနှစ် မတ်လ (၄)ရက်​နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌လည်း​ကောင်း၊ ​မေလ (၂၁)ရက်​နေ့တွင် မန္တ​လေးမြို့၌လည်း​ကောင်း ကျင်းပခဲ့သည်။
သရုပ်​ဆောင်
ဘန်နီဖြိုးသည် ​ကျော်ထွဋ်​ဆွေ၊လွှမ်းပိုင်၊Bobby Soxer၊နန်းသူဇာ၊နန်းမြတ်ဖြိုးသင်းတို့နှင့်အတူ Let's Goဟူ​သော ခရီးသွားအစီအစဉ်တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။၂၀၁၆ခုနှစ်တွင် MNTVနှင့် Channel 9ရုပ်သံများမှ ထုတ်လွှင့်သည့် CHARMဇာတ်လမ်းတွဲများတွင် ဇာတ်​ဆောင်​နေရာမှ သရုပ်​ဆောင်ခဲ့သည်။
လူနေမှုဘဝ
ဘန်နီဖြိုးသည် မြန်မာမိတ်ကပ်ပညာရှင် နှင့် မော်ဒယ်သရုပ်ဆောင် ဟန်နာယူရီ နှင့် ၇ နှစ်ခန့် လက်တွဲခဲ့ပြီး သူတို့၏ ဓာတ်ပုံများကို လူမှုကွန်ယက် ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်ပေါ်သို့ တင်ခဲ့ခြင်းဖြင့် ပရိသတ်များအား သိစေခဲ့သည်။ ဘန်နီဖြိုးသည် ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် အင်တာဗျူးတစ်ခုတွင် သူနှင့် ဟန်နာယူရီ တို့၏ ရည်းစားဘဝသည် ပြီးဆုံးသွားပြီ​ ဖြစ်ကြောင်း ဖြေကြားခဲ့သည်။
ဘန်နီဖြိုးသည် သူ၏ ၂၄ နှစ်မြောက် မွေး​နေ့တွင် မိဘမဲ့များနှင့် သူ၏ပရိသတ်များကို ရန်ကုန်မြို့ရှိ KFC ကြက်ကြော်ဆိုင်တွင် မွေးနေ့ဒါနအလှူအဖြစ် ကျွေးမွေးခဲ့သည်။
သူ၏ကိုယ်ပိုင်လုပ်ငန်းတစ်ခုအဖြစ် Karrot by Bunny Phyoe အင်္ကျီအမှတ်တံဆိပ်တစ်ခုကို ၂၀၁၅ခုနှစ် ဇူလိုင်၉ရက်​နေ့မှ စတင်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။​နောက်ပိုင်းတွင် Her Alchemyနှင့်တွဲကာ HAXK အဖြစ် တွဲဖက်လုပ်ကိုင်လာသည်။
၂၀၂၀ပြည့်နှစ်တွင် သူ၏ ကိုယ်ပိုင်အမှတ်တံဆိပ် Karrotနှင့် Star Warsတို့ အတူတကွ တရားဝင် ပူးပေါင်းခွင့် ရရှိခဲ့ကာ Star Wars၏ ဇာတ်ကောင်များ၊ စာသားများနှင့် ရုပ်ပုံများအား အဝတ်အစား၊ အိတ်၊ ရေဘူး စသည်တို့တွင် သုံးစွဲခွင့် ရရှိခဲ့သည်ထို့ကြောင့် Karrotသည် Star Warsနှင့် ပူးပေါင်း၍ တရားဝင် ရောင်းချခွင့် ရရှိခဲ့သည့် ပထမဆုံး ပြည်တွင်းအမှတ်တံဆိပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။။၂၀၂၀ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၀ရက်​နေ့တွင် ထိုပူးပေါင်းမှု၏ ပထမဆုံးအဖြစ် ပစ္စည်း (၁၁)မျိုးအား စတင် ရောင်းချခဲ့သည်။
ဟစ်ဟော့ ဂီတ
ဟစ်ဟော့ ဂီတ (hip hop music) သည် ၁၉၇၀ ခုနှစ်လောက်က နယူးယောက်မြို့ရှိ အာဖရိကန်-အမေရိကန် များအစပြုခဲ့သော ယဉ်ကျေးမှု လှုပ်ရှားမှုတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ ဟစ်ဟော့ ယဉ်ကျေးမှုတွင် အဓိကအစိတ်အပိုင်း လေးမျိုး ပါဝင်ပြီး၊ ၎င်းတို့မှာ တို့ပါဝင်သည်။ အခြား အစိတ်အပိုင်းများအဖြစ် Beatboxing (ပါးစပ်ဖြင့် စည်းချက်များပြုလုပ်ခြင်း)၊ Fashion (ဝတ်စားဆင်ယင်မှု ပုံစံ) နှင့် Slang (ဗန်းစကားများ အသုံးပြုခြင်း) တို့လည်းပါဝင်သည်။ ပထမဆုံးအကြိမ် Bronx နယ်မြေတွင် ကျင်းပအစပြုရာမှ ဟစ်ဟော့ ယဉ်ကျေးမှုသည် ကမ္ဘာအနှံ့ ကျယ်ပြန့်သွားခဲ့သည်။
ဟစ်ဟော့ဂီတသည် DJs (Disc Jockey) များက Turntables ဟုခေါ်သော ဓာတ်ပြားဖွင့်စက်နှစ်လုံးနှင့် စည်းချက်ညီသော ရိုက်ချက်သံများ ထွက်လာအောင် ဖန်တီးခြင်းဖြင့် စတင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်း ထိုရိုက်ချက်များပေါ်တွင် Rap ဟုခေါ်သော ကာရံညီအောင် ရွတ်ဆိုသွားသည့် တေးစာသားများကို ထည့်သွင်း ပေါင်းစပ်ခဲ့သည်။ ထိုကဲ့သို့ရွတ်ဆိုခြင်းကို rapping ဟုခေါ်ကာ သီဆိုသူများကို rapper ဟုသုံးနှုန်းသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် သီဆိုသူ Rapper များကို MC ဟုလည်းခေါ်ကြသည်။ ဆန်းကြယ်သော အကပုံစံများနှင့် သီးခြားဝတ်စားဆင်ယင် ပုံစံမျိုးသည် ထိုဂီတသစ်ကို ကြိုက်နှစ်သက်သော လူများကြားတွင် ခေတ်စားလာသည်။ ထိုဝတ်စားဆင်ယင်ပုံစံ များသည် ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်းတွင် ဟစ်ဟော့ ယဉ်ကျေးမှုကို အသိမှတ်ပြု လာရအောင် လွှမ်းမိုးလာခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် rap ဂီတကို မျိုးကျော့မြိုင် မှအစပြု သီဆိုခဲ့သော်လည်း ဟစ်ဟော့ဂီတအဖြစ် ပီပီပြင်ပြင် ပေါ်ပေါက်လာခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ပထမဆုံးဟစ်ဟော့ အယ်လဘမ်အဖြစ် အက်စစ်အဖွဲ့၏ စတင်ခြင်း အခွေ ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် ထွက်လာခဲ့သည်။ ထိုနောက်ပိုင်းတွင် ဟစ်ဟော့ဂီတသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် လက်ရှိအချိန်ထိ ပေါ်ပြူလာ ဖြစ်နေသော ဂီတအမျိုးအစား ဖြစ်လာသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် တခြားသော ဟစ်ဟော့ယဉ်ကျေးမှုများထက် fashion နှင့် rapping တို့ကို လူငယ်များ ပိုကြိုက်နှစ်သက်ကြသည်။
စကားလုံးရင်းမြစ်
၁၉၀၄ အစောပိုင်းကာလတွင် hip ဆိုသောစကားလုံးကို အာဖရိကန်-အမေရိကန်တို့က တိုင်းရင်းအင်္ဂလိပ်စကားအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ထိုလူထုသုံးစကား hip ၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ တိကျစွာပြောခြင်း (informed) နှင့် လက်ရှိ (Current) ဆိုသော သဘောဖြစ်၍ မူရင်း hep ဆိုသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်။
ကန်မြင့်
ကန်မြင့်
ဟစ်ဟော့ ဂီတ
စကားလုံးရင်းမြစ်
rapper တစ်ယောက်ဖြစ်သော Keith Wiggins မှ အမေရိကန် ရေတပ်မတော်တွင် စစ်မှုထမ်းနေသော သူ၏ သူငယ်ချင်းဖြစ်သူကို နောက်ပြောင်ရာမှ hip-hop ဆိုသော စကားလုံးပေါ်ပေါက်လာသည်။ စစ်သားများ လေ့ကျင့်ချီတက်ရာတွင် ငြာသံပေးသော တက်သံကျသံကို စည်းချက်ကျကျ hip-hop hip-hop ဟုလိုက်အော်ရာမှ ထိုစကားလုံးဖြစ်လာသည်။ ထိုတက်သံ၊ ကျသံ hip-hop ကိုနောက်ပိုင်းတွင် Keith Wiggins ကသူ၏ စင်မြင့်ဖျော်ဖြေပွဲတစ်ခုတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ သူတို့အဖွဲ့အားလည်း ဂီတသစ်တစ်မျိုးကို စတင်ဖန်တီးနေသော DJs များက those hip-hoppers များဟု ရည်ညွှန်းပြောဆိုခဲ့ကြသည်။ ထိုစကားလုံး hip-hop ၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ မလေးစားခြင်း၊ သရော်လှောင်ပြောင်ခြင်းဟု မူလကအဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ထိုဂီတအသစ်နှင့် ယဉ်ကျေးမှုကို ကိုယ်စားပြုသည့် အဓိက စကားလုံးဖြစ်လာသည်။
အဖွဲ့အမျိုးမျိုးက ထိုစကားလုံးကို သုံးခဲ့ကြပြီး ဟစ်ဟော့ရှေ့ဆောင်လမ်းပြ တစ်ယောက်ဖြစ်သော အာဖရိက ဘန်ဘာတာ Afrika Bambaataa မှ ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် ထွက်ရှိသော single album "positive life" တွင်ထည့်သွင်းအသုံးပြုခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ဟစ်ဟော့ဆိုသော စကားလုံးသည် ယဉ်ကျေးမှုစာမျက်နှာတစ်ခုအဖြစ် တစ်ကမ္ဘာလုံးသို့ ပြန့်နှံ့သွားခဲ့သည်။
သဲဖြူလေးရွာ၊ သဖန်းချောင်း
သဲဖြူလေးရွာ၊ သဖန်းချောင်း
ဟစ်ဟော့ ဂီတ
နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်း
Herc နှင့် တစ်ခြားသော DJs သမားများသည် သူတို့၏ တူရိယာစက်များနှင့် ဖျော်ဖြေမှုများအတွက် လျှပ်စစ်မီးလည်းရနိုင်သော ဘတ်(စ)ကတ်ဘောကွင်းများနှင့် ရှေးဟောင်းအိမ်များတွင် ဂီတပွဲများကျင်းပခဲ့သည်။ ထိုနေရာများသည် ဟစ်ဟော့ဂီတ ပေါက်ဖွား ခဲ့ရာနေရာများလည်းဖြစ်သည်။ သူတို့အသုံးပြုသော တူရိယာများနှင့်စက်ကိရိယာများသည် အများအားဖြင့် အားကောင်းသော စပီကာများ၊ Turntabels ဟုခေါ်သော ဓာတ်ပြားဖွင့်စက်များနှင့် တစ်လုံး(သို့မဟုတ်) ထို့ထက်ပိုသော မိုက်ကရိုဖုန်းများသာ ပါဝင်လေသည်။ funk တေးသွားများမှ က၍အကောင်းဆုံးအပိုင်းကို အကြိမ်ကြိမ်ပြန်လည်ဖွင့်စေခြင်းဖြင့် break-deejaying ဆိုသောနည်းကိုလည်း Herc သည်တိုးတက်စေခဲ့သူဖြစ်သည်။
ဗုံရိုက်သံကို အဓိကထားပြီး ထို breakbeat Djing ပြုလုပ်ရာတွင် funk, rock နှင့် လက်တင်ဗုံသံ မှစည်းဝါးရိုက်သံများကို ယူ၍ ထိုအသံများသည် ဟစ်ဟော့ဂီတအတွက် အခြေခံ ဂီတသံများဖြစ်လာခဲ့သည်။ Herc ၏ အကသမားများအပေါ် ကြေညာမှုများနှင့် တိုင်ပင်ခေါ်သံများသည် ကာရံများနှင့်ညီအောင် ပြောဆိုရာမှ ယခုလူသိများသော rapping ဆိုသည့်အပိုင်းပါဝင်လာသည်။ သူ၏ အကသမားများအား break-boys နှင့် break-girls၊ အတိုကောက်အားဖြင့် b-boys နှင့် b-girls များဟုနာမည်ပေးခဲ့သည်။ Herc ၏သတ်မှတ်ချက် အခေါ်အဝေါ်များ ဖြစ်သော breaking, b-boys နှင့် b-girls များသည် ဟစ်ဟော့ဆိုသော နာမည်မပေါ် ခင်ကပင် ဟစ်ဟော့ ယဉ်ကျေးမူ့၏ အရေးပါလာမည့် အစိတ်အပိုင်းများအဖြစ်တည်ရှိနေခဲ့သည်။
နောက်ပိုင်းပေါ်လာသော Grand Wizard Theodore တို့ကဲ့သို့သော DJs များက breaking နည်းစနစ်များကို ပိုမိုဆန်းသစ်တိုးတက် လာစေခဲ့သည်။ ဟစ်ဟော့အား ယဉ်ကျေးမူ့တစ်ရပ်အဖြစ် လက်ခံလာအောင် ဖွံ့ဖြိုးလာစေသောသူမှာ အာဖရိကဘန်ဘာတာ Afrika Bambaataa ဦးဆောင်သော အဖွဲ့ဖြစ်သည်။ ဘန်ဘာတာသည် ရိုးရှင်းသော ဒစ္စကို beat များပေါ်တွင် rapping လိုက်ရွတ်ရသည့်အစား drum machine အား synthesizer နည်းပညာဖြင့်ဖန်တီးထားသော beating ပေါ်တွင်ရွတ်ဆိုသော နည်းစနစ်ကို ၁၉၈၃ ခုနှစ်တွင်ဖန်တီးခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဂီတဗီဒီယို များခေတ်စားလာသောအခါ ဟစ်ဟော့ဂီတသည် ပိုမိုအောင်မြင်လာခဲ့သည်။ Planet rock အတွက်ဂီတဗီဒီယိုတွင် ဟစ်ဟော့ယဉ်ကျေးမူ့၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်သော ဟစ်ဟော့ဂီတ၊ graffiti နှင့် ဘရိတ်ဒန့်စ် များကိုတင်ဆက်ပြသခဲ့သည်။ ၁၉၈၃ နှင့် ၁၉၈၅ ကြားတွင်ဟစ်ဟော့ဂီတကို အသုံးပြုလာသော ရုပ်ရှင်ကားများ ထွက်လာခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် ဟစ်ဟော့ဂီတသည် အမေရိကန်နိုင်ငံမှ အစပြုကာ တစ်ကမ္ဘာလုံးက အသိအမှတ်ပြုရသော ဂီတသစ်တစ်ရပ်အဖြစ်ပေါ်ထွန်းခဲ့လေသည်။
ဟစ်ဟော့ဂီတ၏ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာရိုက်ခတ်မှုများ
ဟစ်ဟော့ဂီတသည် ဥရောပ အာရှ ထိုမှတဆင့် ကမ္ဘာ့အရှေ့ဖျား ဂျပန်နိုင်ငံထိ၊ တောင်အမေရိကမှ ဘရာဇီး အစရှိသောနိုင်ငံများအထိ လျင်မြန်စွာ ကူးစက်သွားသည်။ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ပြန့်နှံ့သွားရာတွင် ထိုနိုင်ငံမှ ဂီတအလိုက် အသံများနှင့် သီဆိုဟန်များလည်း ပြောင်းလဲသွားတတ်သည်။ ပုံစံအမျိုးမျိုးပြောင်းနေသော်လည်း မူရင်းပုံစံ old school အား ဒေသအလိုက်ပြန်လည်ဆန်းသစ်ရာမှ ကွဲပြားသော ဟန်များပေါ်လာခြင်းလည်းဖြစ်သည်။
ဟစ်ဟော့ဂီတသည် လူငယ်များ သူတို့၏ အမြင်များကို လွတ်လပ်ပွင့်လင်းစွာ ဖော်ပြသည့် ဂီတအမျိုးအစားလည်းဖြစ်သည်။ အမေရိကန်နိုင်ငံမှ စတင်ခဲ့သောကြောင့် အမေရိကန်စရိုက်များ ဖုံးလွှမ်းနေသော်လည်း လက်ခံရာနိုင်ငံအသီးသီးမှ ဟစ်ဟော့ ဂီတပညာရှင်များက သူတို့နိုင်ငံ၏ ဓလေ့စရိုက်နှင့် ညီအောင် ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဟစ်ဟော့ဂီတကို အဓိက ကြိုက်သော သူများမှာလည်း လူငယ်များ အများဆုံးဖြစ်သောကြောင့် ထိုဂီတနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများသည် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာလူငယ် ယဉ်ကျေးမှုတစ်ရပ်ဖြစ်လာသည်။
အင်ဒူခါနန်ရွာ၊ တနိုင်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တနိုင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကမ်းခြေစောင့်တပ်ဖွဲ့
မြန်မာနိုင်ငံ ကမ်းခြေစောင့်တပ်ဖွဲ့ သည် ပင်လယ်ရေကြောင်းဥပဒေ ထိန်းသိမ်းရေးအဖွဲ့ဖြစ်ပြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပင်လယ်ပြင် ခရီးသွားလာရေး၊ ပင်လယ်ရေကြောင်း ကုန်သွယ်ရေး၊ ရေနက်ဆိပ်ကမ်းလုပ်ငန်းများ၊ ကမ်းလွန်ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ တူးဖော်ထုတ်လုပ်ရေး၊ ပင်လယ်ပြင် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းစသည့် ပင်လယ်ရေကြောင်း စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများကို စောင့်ကြပ်ကာကွယ်ရန်နှင့် တရားမဝင်ကျူးကျော်လာမှုများကို ဥပဒေနှင့်အညီ တားဆီးကာကွယ်ရန် ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။ ပင်လယ်ပြင်အကျိုးစီးပွားကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန်၊ ပင်လယ်တွင်း ဒုက္ခသည်များကို ရှာဖွေကယ်ဆယ်ရန်၊ ပင်လယ်တွင်း သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးအတွက် ရှေးရှုစောင့်ရွက်ရန်နှင့် မြန်မာ့ရေပိုင်နက်အတွင်းရှိ ရေပေါ်ရေအောက်လုပ်ငန်းများကို စောင့်ကြပ်ကြည့်ရှုရန် တာဝန်ယူရသည်။
နောက်ခံသမိုင်း
ကမ်းခြေစောင့်တပ်ဖွဲ့ကို မဖွဲ့စည်းမီအချိန်ထိ မြန်မာနိုင်ငံသည် ကမ်းခြေစောင့်တပ်မရှိသော အာရှနိုင်ငံအနည်းငယ်တွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး၊ ပင်လယ်ပြင်လုံခြုံရေးကို ရေတပ်နှင့် ကမ်းခြေရဲတပ်ဖွဲ့တို့ကသာ တာဝန်ယူခဲ့ကြရာ ကိစ္စအဝဝကို လွှမ်းခြုံနိုင်ခြင်း မရှိသကဲ့သို့ တပ်မတော်အဖွဲ့အစည်းတစ်ရပ်၏ စစ်ဆင်ရေးနှင့် သံတမန်ရေးကဏ္ဍများတွင် သက်ဆိုင်ရာ အခွင့်အရေးများ မရနိုင်ဘဲ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။
၂၀၁၉ ခုနှစ် မတ်လ ၁၄ ရက်တွင် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီးက ပြည်သူ့လွှတ်တော်၌ မေးခွန်းများဖြေကြားစဉ် ကမ်းခြေစောင့်တပ် ဖွဲ့စည်းရန် စီစဉ်ထားရှိကြောင်း ထည့်သွင်းပြောကြားခဲ့သည်။ ထိုစဉ်ကအရပ်သားအစိုးရ၏ စစ်ဘက်လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များကို အရပ်ဘက်သို့ပြောင်းလဲရေးမူများအရ ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန သို့မဟုတ် နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး၏ လက်အောက်တွင် ဖွဲ့စည်းထားရှိရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကမူ "နိုင်ငံတော်၏ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းအားလုံးသည် တပ်မတော်၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် ရှိရမည်"ဟု ဆိုထားသဖြင့် ကြန့်ကြာမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ရသည်။
ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခြင်း
ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဦးဆောင်သည့် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်အစိုးရက ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် စတင်အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သော ကမ်းခြေစောင့်တပ်ဖွဲ့ကို ၂၀၂၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၆ ရက်တွင် သန်လျင်ရှိ သီလဝါဆိပ်ကမ်း၌ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က တပ်တော်ဝင်အခမ်းအနား ပြုလုပ်ပြီး ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ ကမ်းခြေစောင့်တပ်ဖွဲ့သည် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင်ရှိပြီး တပ်မတော် (ရေ)၊ မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန၊ အမျိုးသားစီမံကိန်းနှင့် စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု ဝန်ကြီးဌာန၊ မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့တို့နှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရသည်။ အသစ်ဖွဲ့စည်းလိုက်သော ကမ်းခြေစောင့်တပ်ဖွဲ့၏ တာဝန်နှင့်လုပ်ပိုင်ခွင့်သည်  ကျွန်းပေါင်း တစ်ထောင်ခန့် အပါအဝင် ကမ်းရိုးတန်းအရှည် ၁၉၃၀ ကီလိုမီတာ၊ ရေပိုင်နက်ဧရိယာ ၂၃,၀၇၀ စတုရန်းကီလိုမီတာအတွင်း သက်ရောက်မှုရှိသည်။
ရေယာဉ်များ
လက်ရှိ၌ မြန်မာနိုင်ငံကမ်းခြေစောင့်တပ်ဖွဲ့၊ ကမ်းခြေစောင့်တပ်ဖွဲ့ကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်၊ အမှတ်(၁)ကမ်းခြေစောင့်တပ်ဖွဲ့ရေယာဉ်စုကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် အမြန်သွားကင်းလှည့်ရေယာဉ် ၃ စီး (P-311၊ P-312၊ P-313) နှင့် ကမ်းခြေစောင့်ကင်းလှည့်‌ရေယာဉ် ၂ စီး (P-411၊ P-412) တို့ဖြင့် ပင်လယ်ပြင်တရား‌ဥပဒေစိုးမိုးရေး၊ လုံခြုံရေးနှင့် ရှာဖွယ်ကာဆယ်ရေးတာဝန်များ ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်။
ဖရီးဒရစ် ရှီးလား
ယိုဟန်းဖရီးဒရစ် ဖွန်ရှီးလား(ခရစ် ၁၇၅၉-၁၈ဝ၅)သည် ပြဇာတ်နှင့် ကဗျာ ရေးသားရာတွင် ထင်ရှားကျော်ကြားသော ဂျာမန်စာဆိုပညာရှင် တစ်ဦး ဖြစ်ပေသည်။ သူ့ခေတ် သူ့အခါက စာဆိုကြီး ဂါထာမှ လွဲလျှင် ပြဇာတ်အရေးအသား၌ အတော်ဆုံးဟူ၍ နာမည်ကျော်ကြားခဲ့သည်။ ရှီးလား၏ ပြဇာတ်များသည် ဇာတ်ကြောင်းဖွဲ့ပုံ၊ ဇာတ်ကောင်များကို သရုပ်ဖော်ပုံတို့၌ သူမတူအောင် ကောင်း မွန်လေသဖြင့် ရုံတင်ပြသရာတွင် ပထမတန်းပြဇာတ်များလည်း ဖြစ်ကြသည်။ ရှီးလားသည် ငယ်စဉ်ကပင် ဖိနှိပ်ချုပ် ချယ်မှုကို ရွံရှာမုန်းတီးသည့်အလျှောက် သူ၏ပြဇာတ်များသည် မတရား ချုပ်ချယ်မှုများကို ပြင်းထန်စွာ ရှုတ်ချ၍ ဂျာမန်လူထုအား မတရားမှုများကို တော်လှန်ရေးစိတ်ဓာတ်များ သွင်းပေးခဲ့သည်။ ရှီးလားသည် ဗပ်တင်ဗတ်နယ်ရှိ မားဗတ်မြို့ကလေး၌ ၁၇၅၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁ဝ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားသည်။ ဖခင်သည် ဗပ်တင်ဗတ်နယ်စားကြီး၏ စစ်တပ်မှ ဆေးဘက် ဆိုင်ရာ အရာထမ်း အမှုထမ်းများ၏ သားသမီးများအား ပညာ သင်ကြားပေးပြီးလျှင် မိမိစိတ်ကြိုက်အတိုင်း ပုံသွင်းနိုင်ရန် စစ်ကျောင်းတစ်ကျောင်း ဖွင့်သည်။ စစ်ကျောင်းဆိုသော်လည်း စစ်ပညာသာမက ဥပဒေပညာ စသည်တို့ကိုလည်း သင်ကြား ပေးသည်။ ကျောင်း၏ စည်းကမ်းစံနစ်တို့မှာ စစ်တပ်စည်းကမ်း စံနစ်အတိုင်း ဖြစ်သည်။ ရှီးလားသည် ထိုကျောင်း၌ မနေလို သော်လည်း ဖခင်က မင်းမှုထမ်းဖြစ်နေ၍ အာဏာမဖီဆန်ဝံ့ သဖြင့် ထိုကျောင်း၌ ပညာဆည်းပူးရ သည်။ သို့သော် လူ့ အခွင့်အရေးနှင့် လွတ်လပ်မှု ချုပ်ချယ်ခြင်းများကို ထိုစဉ်ကပင် မနှစ်သက်ဘဲ တော်လှန် ရေး စိတ်ဓာတ်များ တစ်စတစ်စ မွေးမြူခဲ့လေသည်။
ရှီးလားသည် ထိုကျောင်း၌ ဥပဒေပညာကို ဆည်းပူးသည်။ ထိုနောက် ထိုကျောင်းကို တပ်ဂတ်မြို့သို့ ပြောင်းရွေ့ဖွင့်လှစ် သောအခါ ထိုကျောင်း၌ ဆေးအတတ်ပညာ သင်ကြားရေးဌာန ကိုပါ ဖွင့်လှစ်သည်။ ထိုအခါ ရှီးလားသည် ဖခင်နည်းတူ ဆရာဝန်တစ်ဦး ဖြစ်နိုင်ရန် ဆေးအတတ်ပညာကို လေ့လာ ဆည်းပူးသည်။ ထိုစဉ်အတွင်း ငယ်စဉ်ကပင် စာပေဝါသနာထုံခဲ့ သူ ဖြစ်၍ စာပေများကို ရေးသားလေ့ကျင့်နေခဲ့သည်။ သူသည် ဓားပြများအမည်ရှိ ပြဇာတ်တစ်ခုကို လျှို့ဝှက်စွာ ရေးသားခဲ့ လေသည်။
၁၇၈ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ရှီးလားသည် ကျောင်းမှ ထွက်ရ၍ စတပ်ဂတ်ရှိ စစ်တပ်တစ်တပ်တွင် ဆရာဝန်အဖြစ် အမှုထမ်းရ သည်။ အလုပ်ပင်ပန်း၍ လစာရိက္ခာ ကောင်းစွာမရသဖြင့် သုံးစွဲဖို့ ငွေကြေးပို၍ ရလိုရငြား ရှီးလားသည် ငွေချေးပြီးလျှင် သူလျှို့ဝှက်စွာ ရေးသားခဲ့သော ဓားပြများပြဇာတ်ကို ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေသည်။ ထိုပြဇာတ်သည် စာပေလောကသို့ ဂယက်မရိုက် သေးသော်လည်း ပြဇာတ်များကို ရုံတင်ပြသသူပြဇာတ် ဒါရိုက် တာကြီး တစ်ဦးသည် ရှီးလား၏ ပြဇာတ်ကို သဘောကျနေခဲ့ သည်။ ထိုကြောင့် ရှီးလားအား ထိုပြဇာတ်ကို ရုံတင်ပြသနိုင် အောင် ပြန်၍ ပြုပြင်ရေးသားစေပြီးသော် မန်းဟိုင်းမြို့ ပြဇာတ် ရုံတွင် ၁၇၈၁ ခုနှစ်၌ ရုံတင်ပြသရာ အထူးအောင်မြင်လေသည်။
ထိုအခါ စစ်တပ်မှ ဆရာဝန်ကလေးသည် ပြဇာတ် အရေး ကောင်းသည်ဟု နာမည်ကြီးလာသည်။ ရှီးလားသည်လည်း မိမိ ပြဇာတ်၏ အောင်မြင်မှုအတွက် အားတက်ပြီးသော် နောက်ထပ် ပြဇာတ်တစ်ပုဒ် ရေးသားသည်။ သို့သော် မိမိတို့၏အရှင်သခင် နယ်စားကြီးက မနှစ်သက်သဖြင့် ချုပ်ချယ်မှုများ ပြုလာသည်။ ထိုကြောင့် ရှီးလားသည် ဗပ်တင်ဗတ်နယ်မှ ထွက်ပြေးပြီးလျှင် ပလက်တနိတ်နယ်၌ သွားရောက်ခိုလှုံနေထိုင်၍ ပြဇာတ်ရေးသား နေခဲ့သည်။ ထိုနောက် နယ်စားကြီးက သူ့အပေါ်တွင် နောက် ထပ် အရေးယူ ချုပ်ချယ်မှုများ မပြုတော့ကြောင်း သိရလျှင် ရှီးလားည် မန်းဟိုင်းသို့ ပြန်လာကာ ရုံတင်ပြသရန် ပြဇာတ် များကို ရေးသားနေခဲ့သည်။
သုံးနှစ်ခန့်ကြာလျှင် မန်းဟိုင်းပြဇာတ်ရုံအတွက် ပြဇာတ် များလည်း ရေးမပေးရတော့သဖြင့် ရှီးလားသည် ကျပ်ကျပ် တည်းတည်း ဖြစ်လာသည်။ ထိုကြောင့် မိတ်ဆွေဝတ်လုံတော်ရ တစ်ဦး၏ ဖိတ်ခေါ်ချကအရဒရက်ဇဒင်မြို့သို့ သွားရောက်နေ ထိုင်ပြီးလျှင် သူ၏လက်ရာမွန်တစ်ခုဖြစ်သော ဒွန်ကာလော့ ပြဇာတ်ကို ရေးသားသည်။ ထိုပြဇာတ်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ရာဇဝင် သမိုင်းများကို သုတေသနပြုလုပ်ရပေရာ ရှီးလားသည် ရာဇဝင် သမိုင်းများကို များစွာ စိတ်ဝင်စားလာ၍ သုတေသနလုပ်ငန်း များစွာကို ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်။
ဒွန်ကာလော့ပြဇာတ်ကို ၁၇၈၉ ခုနှစ်တွင် လိုက်ပဆစ် မြို့ ပြဇာတ်ရုံ၌ ရုံတင်လေရာ ရှီးလား၏အမည်သည် အလွန် ထင်ပေါ်ကျော်ကြားသွားလေသည်။ နာမည်ကျော်ကြားမှုကို ရရှိရုံ သာမက ထိုခေတ်ကဂျာမန်ပြဇာတ်ရေးဆရာ အကျော်အမော် ဖြစ်သော ဂါတာနှင့် အကျွမ်းတဝင် ဖြစ်ကာ အထူးပင် ခင်မင် ရင်းနှီးသွားကြသည်။ ရှီးလားသည် ရာဇဝင်သမိုင်းဘက်၌လည်း ထက်မြက်ကြောင်းကို သိသဖြင့် ဂါတာသည် ၁၇၈၈ ခုနှစ်တွင် ရှီးလားအား ဂျီနားတက္ကသိုလ်၌ သမိုင်းပါမောက္ခရာထူး ရရှိ အောင် ဆောင်ရွက်ပေးသည်။
ရှီးလားသည် ကျန်းမာရေးမကောင်းသဖြင့် ထိုရာထူးတွင် ကြာကြာ မဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့ပေ။ ထိုကြောင့် ရာဇဝင်သမိုင်းနှင့် ဒဿနိကဗေဒဆိုင်ရာ စာပေများကို ရေးသားပြုစုခဲ့ရာ နှစ်သုံး ဆယ်စစ်ပွဲစာအုပ်ကြီးသည် ရှီးလား၏အကောင်းဆုံးလက်ရာ တစ်ခု ဖြစ်လေသည်။ ၁၇၉၉ ခုနှစ်တွင် ဂါတာ၏ တိုက်တွန်း ချက်အရ ရာဇဝင် သမိုင်းဇာတ်လမ်းဖြစ်သော ဗာလင်ရှုတိုင်း ပြဇာတ်ကို ရေးသားခဲ့လေရာ ရှီးလား၏ အကောင်းဆုံး ပြဇာတ်လက်ရာဟု အသိအမှတ် ပြုကြရသည်။ ရုံတင်ပြသရသော ဂျာမန်ပြဇာတ်များအနက် အကောင်းဆုံးဟုလည်း အသိအမှတ် ပြုကြလေသည်။
ထိုနှစ်တွင်ပင် ရှီးလားသည် ဗိုင်းမားမြို့သို့ ရွေ့ပြောင်း ပြီးလျှင် ဂါတာနှင့် တစ်ပြိုင်တည်းနေထိုင်ကာ ကဗျာနွယ်သော ပြဇာတ်များကိုလည်း ရေးသားခဲ့သည်။ ရှီးလားသည် ကွယ်လွန်မီ ကလေးတွင် နာမည်ကျော် ဝီလျံဘဲပြဇာတ်ကို ရေးသားခဲ့ သည်။ ထိုပြဇာတ်သည် မတရား ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်မှုကို တော်လှန် သော တော်လှန်ရေးပြဇာတ် ဖြစ်၍ ထိုပြဇာတ်အတွက် ရှီးလား သည် ပို၍ နာမည်ကျော်ကြားခဲ့သည်။ ထိုပြဇာတ်သည်လည်းအကျော်ကြားဆုံးသော ပြဇာတ်တစ်ခုဖြစ်၍ ထိုပြဇာတ်၏ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်ကို အင်္ဂလိပ်စာ သင်ကြားတတ်မြောက်သူတို့ ဖတ်ဖူးကြပေလိမ့်မည်။
၁၈ဝ၅ ခုနှစ် မေလ ၉ ရက်နေ့တွင် ရှီးလား ကွယ်လွန် သည်။ ဂျာမန်ပြဇာတ်လောကတွင် ဂါတာနှင့် ရှီးလား၏အမည် နှစ်ခုကို ထိပ်တန်းမှာ ထားကြရသည်။ ယင်းတို့နှစ်ဦးသည် ပညာတူသူများ ဖြစ်သော်လည်း တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး အလွန် ချစ်ခင်ရင်းနှီးသည်။ ရှီးလားသည် ဂါတာထက် ငယ်သူဖြစ်၍ ဂါတာကို လေးလေးစားစားနှင့် ချစ်ခင်သည်။ ရှီးလားကွယ်လွန် သောအခါ ဂါတာသည် အလွန်စိတ်ထိခိုက်သွားသည်။ ဂါတာ ကွယ်လွန်သောအခါ ရှီးလား၏ ဂူအနီး၌ မြှုပ်နှံကြရလေသည်။
ရေကန် (အနောက်)ရွာ၊ ဆန်နီချောင်
ရေကန် (အနောက်)ရွာ၊ ဆန်နီချောင်
သန်လျင်မြို့
သန်လျင်မြို့သည် ဟံသာဝတီခရိုင်၊ သန်လျင်နယ်နှင့် သန်လျင်မြို့နယ်တို့၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်ခဲ့ရုံမက ၁၉၅၈ ခုနှစ်ဒီဇင်ဘာလ ၂၂ ရက်နေ့မှစ၍ ဟံသာဝတီခရိုင်၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ယခု ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး သန်လျင်မြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သည်။ ယခင်က သန်လျင်နယ်တွင် ကျောက်တန်းမြို့နယ်၊ သုံးခွမြို့နယ်၊ ခရမ်းမြို့နယ်နှင့် သန်လျင်မြို့နယ်များပါဝင်ခဲ့သည်။ ၎င်းကို အင်္ဂလိပ်များက (ဆီရီယမ်) Syriam ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ စာရေးသားရာတွင် သန်လျင်ဟု ရေးသားသော်လည်း ခေါ်ဆိုအသုံးပြုရာတွင် တညင် (သို့) သန်လျင်ဟုလည်း ခေါ်ဆိုသူများရှိသည်။ ပဲခူးမြစ်ပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး၊ မြန်မာပြည်၏ အဓိက ဆိပ်ကမ်းလည်း ရှိသည်။ ဒေါက်တာသန်းထွန်း ရေးသော မြန်မာသမိုင်းနိဒါန်းတွင် သန်လျင် = သံလျင်း၊ ဆောင်ပန်း ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ သန်လျင်မြို့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိက ရေနံချက်စက်ရုံတစ်ခုဖြစ်သည့် ရေနံချက်စက်ရုံ အမှတ် (၁) လည်းရှိသည်။ သန်လျင်မြို့တွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ပန်းခြံရှိပြီး ပန်းခြံထဲတွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းမြင်းစီးနေသည့် ရုပ်တု၊ ငါးကန်နှင့်၊ နာရီစဉ်ကြီးသည် မြင့်မားစွာ တည်ရှိသည်။ ၎င်း၏ အနောက်ဘက်တွင် သန်လျင်အထက်တန်းကျောင်း အထက (၁) နှင့် ရန်ကုန်-သီလဝါဆိပ်ကမ်းကို ချိတ်ဆက်ထားသည့် ရထားဘူတာတို့ရှိသည်။ သန်လျင်မြို့၏ အကျယ်အဝန်းမှာ ၄.၆ဝ၄ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်သည်။ သန်လျင်မြို့တွင် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာရုံးများ၊ အထက်တန်းကျောင်းများ၊ တက္ကသိုလ်ကျောင်းများ စသည့် အစိုးရအဆောက်အအုံများရှိသည်။
သမိုင်း
သမိုင်းတစ်လျှောက် သန်လျင်ကို ကြီးစိုးခဲ့သူများမှာ မွန်တို့ဖြစ်သည်။ မွန်တို့ ပဲခူးကို ဗဟိုပြုပြီး အောက်မြန်မာနိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်စဉ်က သန်လျင်ကို စညင် ဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ မြန်မာမင်းများ အာဏာကြီး၍ မွန်တို့ဒေသကို အုပ်ချုပ်စဉ်များတွင်လည်း သန်လျင်မှာ မြို့ပြအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။ နောက်ဆုံး အလောင်းဘုရားလက်ထက်တွင်မှ သန်လျင်ဟု အမည်ခေါ်စေခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
သန်လျင်မြို့သည် ရှေးမြန်မာဘုရင်များလက်ထက်ကပင် ထင်ရှားသောမြို့ဖြစ်သည်။ ထိုမြို့ကိုတည်သူ ငသန်လျင်အားအစွဲပြု၍ သန်လျင်မြို့ဟု တွင်ကြောင်းဖြင့် သန်လျင် သမိုင်း၌ဆိုသည်။ ယခုကျောက်တန်းမြို့ ဟုခေါ်သော ပါဒရွှေမြို့တော်ကြီးမှ နောက်ဆုံးစိုးစံတော်မူသော အရိန္ဒရာဇာမင်း လက်ထက်တွင် ပါဒမြို့ အရှေ့အရပ်ဝယ် ဘုရားကြီးရွာ ဟူ၍ရှိသည်။ ထိုရွာတွင်နေထိုင်ကြသော တောင်သူ ဇနီးခင်ပွန်းနှစ်ယောက်တို့၌ ရုပ်လက္ခဏာ၊ ခွန်အားဗလ၊ စွမ်းရည်သတ္တိနှင့်ပြည့်စုံ၍ သန်စွမ်းပေါ့ပါးလျင်မြန်သော ငသန်လျင်ဆိုသူ သားတစ်ယောက်ဖွားမြင်သည်။ ငယ်စဉ်ကပင် ထမင်းတစ်ယောက်မကုန်အောင် စားနိုင်သောဟူ၏။ ခွန်အားဗလအလွန်ကြီးသော သား၏အကြောင်းကို မင်းတို့ကြားသိခဲ့သော် မင်းပြစ်မင်းဒဏ် မလွတ်မကင်းဖြစ်မည် စိုးသည်ကတစ်ကြောင်း၊ အစားအသောက်ကြီးသဖြင့် ပြည့်စုံအောင် ရှာဖွေမကျွေးနိုင်မည်စိုးသည်က တစ်ကြောင်း တို့ကြောင့် တစ်နေ့တွင် သားအဘနှစ်ယောက် သီဟဒီပကျွန်းဘက်သို့ကူးသွားကာ သားဖြစ်သူအား ဥပါယ်တံမျဉ်ဖြင့် သစ်ပင်ပိသေအောင်ကြံခဲ့ကာ မိမိနေရင်း အရပ်သို့ပြန်ခဲ့၏။ ငသန်လျင်လည်း ဘုန်းသမ္ဘာရှင်ဖြစ်သည့်အလျောက် မသေဘဲတောထဲ၌ လှည့်လည်နေထိုင်လေသည်။ ယင်းသို့နေထိုင်စဉ် တောဝက်ကြီး တစ်ကောင်သည် သီဟဒီပကျွန်းသို့ ပတ္တမြားကိုငုံလျက် ကောင်းကင်ခရီးဖြင့်ပျံလာ၍ သဖန်းသီးများကို စားသောက်သည်ကိုမြင်လျှင် တောဝက်၏ပတ္တမြားကို လိုချင်သဖြင့် တစ်နေ့တွင်ဝက်ကြီး အလာကို စောင့်နေလေသည်။
ဝက်ကြီးရောက်၍ ငုံလာသောပတ္တမြားကို သစ်ပင်ရင်း၌ထားကာ သဖန်းသီးများစားနေစဉ် ငသန်လျင်သည် သစ်ပင်ပေါ်မှ သဖန်းသီးမှည့်များကိုဆွတ်၍ အရပ်လေးမျက်နှာ ခပ်ဝေးဝေးသို့ လှမ်းပစ်သော် ဝက်ကြီး လည်းလိုက်လံကောက်ယူလေသည်။ ယင်းသို့ဝက်ကြီး အဝေးရောက်နေစဉ် ငသန်လျင်သည် သစ်ပင်ထက်မှဆင်း၍ ပတ္တမြားကို ယူလိုက်သည်။ ဝက်ကြီးပြန်လာ၍ ပတ္တမြားကို မတွေ့သဖြင့် ဒေါသထွက်လျက် သဖန်းမြစ်ကို တူးဆွရှာဖွေစဉ်တွင် ငသန်လျင်သည် သစ်ပင်ကိုနုတ်ကာ ဝက်ကြီး ကိုရိုက်သတ်သဖြင့် ဝက်ကြီးသေလေသည်။
အမတ်ကြီး ထွက်၍ဖမ်းဆီးလေသော် ငသန်လျင်သည် စည်ငယ်ကိုတီးရာ စစ်သည်ဗိုလ်ပါများစွာထွက်၍ တစ်ဖက်ရန်သူတို့အား တိုက်စေသည်ကို ပါဒမင်းကြီး ကြားသိလျှင် မိမိကိုယ်တိုင် စစ်သည်ဗိုလ်ပါများစွာဖြင့် အင်အားရှိသမျှ ဖိ၍တိုက်လေသည်။ ငသန်လျင်သည်မြူတာအိုးကို သွန်မှောက်လိုက်ရာ မြစ်ကြီးခြားပြီးလျှင် တစ်ဖက်စီ တားဆီးနေလေ၏။ ထိုနောက် ဓားမကိုစေ၍ ပါဒမင်းဦးခေါင်းကိုဖြတ်စေမှ ပါဒမင်းကြီး အားအောင်မြင်လေသည်။ ပါဒထီးနန်းကိုရပြီးနောက် ငသန်လျင်သည် ပတ္တမြားရရာအရပ်၌ မြို့တည်ထောင်လျှင် သင့်မည်ဟုကြံစည်ကာ သီဟဒီပကျွန်းသို့ပြန်၍ မြို့တည်မင်းပြုသည်။ သန်လျင်မင်းဟုတွင်သတည်း။ သန်လျင်မင်းကိုစွဲ၍ သန်လျင်မြို့ဟု ခေါ်ဝေါ်သမုတ်ကြလေသည်။ သန်လျင်မင်း တည်ခဲ့သော မြို့ဟောင်းပုံသဏ္ဌာန်ကို ဆက်စပ်ကြည့်သောအခါ ခြင်္သေ့သဏ္ဌာန်ဖြစ်သည်။ (၁) ခြင်္သေ့ပါးစပ်ရှိရာ၌ ကွမ်းသီးတံခါး၊ (၂) မျက်လုံးရှိရာ၌ အိုးထိန်းတံခါး၊ (၃) အမောက်ရှိရာ၌ ဒေးဝန်းတံခါး၊ (၄) နားရှိရာ၌ မြင်းတင်တံခါး၊ (၅) လည်ချောင်းရှိရာ၌ ဆင်ထွက်တံခါး၊ (၆) လည်ဆစ်ရှိရာ၌ လဒကုန်းတံခါး၊ (ရ) လက်ရှိရာ၌ ဇင်ပြွန်းကုန်းတံခါး၊ (၈) ချက်ရှိရာ၌ သစ်ဆိမ့်ကုန်းတံတား။(၉) သိုရှိရာ၌ ကျေးဘုရားတံခါး၊ (၁ဝ) ဒွါရရှိရာ၌ သောတာပန်တံခါး၊ (၁၁) ခါးဆစ်ရှိရာ၌ သရက်လေးပင်တံခါး၊ (၁၂) လက်ပြင်ရှိရာ၌ ဘယတံခါး၊ (၁၃) မြောက်ဘက်ပိဿာတံခါး၊ (၁၄) အရှေ့မြောက်ဘက် ပင်လယ်တံခါး၊ (၁၅) တောင်ဘက် ဝက်သတ်တံခါးတို့ဖြစ်သည်။ သန်လျင်မင်းမှစတင်၍ မြို့တည်ထောင်အုပ်စိုးခဲ့ကြရာ ဘောဂသေနမင်းလက်ထက် သန်လျင်မြို့မင်းဆက်ပြတ်သည်။ ပါဒမြို့၊ သန်လျင်မြို့နှစ်ရပ်ပေါင်းသည်ရှိသော် မင်းဆက်ပေါင်း ၄၀ ဆက် ဖြစ်၏။
သန်လျင်မြို့၌ နောက်ဆုံးစိုးစံတော်မူသော ဘောဂသေနမင်း၏ မိဖုရားကြီးကား သုဝဏ္ဏဘူမိသထုံပြည်ရှင် ဘုရင်မင်းမြတ်၏သမီးတော် သုဝဏ္ဏဒေဝီမင်းသမီးဖြစ်သည်။ ထိုမိဖုရားကြီးတွင် ပဋိသန္ဓေတည်၍ နေ့လစေ့သော် မဖွားမြင်နိုင်သဖြင့် နတ်ရွာစံလေ၏။ ထိုမိဖုရားကြီး၏ အလောင်းကို မြို့၏အနောက်ဘက် သုဿာန်သို့ ထုတ်ဆောင်၍ မီးသင်္ဂြိုဟ်ရာ ပဋိသန္ဓေတည်နေသော သတို့သမီးသည် ဘုန်းကံရှိသည်ဖြစ်ရကား မီးမလောင်ကျွမ်းဘဲ အမိဝမ်းမှပေါက်ထွက်လွင့်စဉ် ဖွားမြင်လေသည်။ သုဿာန်တစပြင်၌ ဖွားမြင်သော သမီးတော်မွေ့နွန်းအား မင်းကြီးသည် မြို့တွင်းသို့သွင်း၍မဖြစ်သဖြင့် ထိုနေရာ၌ ပင်တိုင်နန်းဆောက်လုပ်ပြီးလျှင် အမတ်ကြီး နှစ်ယောက်နှင့်တကွ အခြွေအရံများစွာဖြင့် အစောင့်အရှောက်ထားတော်မူ၏။
ဘောဂသေနမင်း နတ်ရွာစံသော် နန်းလျာသားတော်မရှိသည့်အပြင် သမီးတော်မွေ့နွမ်းလည်း သုဿာန်တွင် ဖွားသူဖြစ်သဖြင့် နန်းမရလေရကား သန်လျင်မင်းဆက်ပြတ်လေသည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ မြို့စောင့် မြို့စား များခန့်အပ်အုပ်ချုပ်လေသည်။ ထိုနောက် မွန်တစ်လှည့် မြန်မာတစ်လှည့် ပိုင်ဆိုင်ပြီးလျှင် မြို့စားမင်းများထား၍အုပ်ချုပ်လာရာမှ သန်လျင်မြို့သည် ယခင်ကလောက်မကြီးကျယ်တော့ဘဲ ဘုရားပုထိုးများလည်းများစွာ ပျက်စီးလေသည်။
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၉၆ဝ ပြည့်နှစ် (၁၅၀၀ ခုနှစ်ဝန်းကျင်)တွင် ဟံသာဝတီပျက်ပြီးသည့်နောက်တွင် ရခိုင်ဘုရင်မင်းရာဇာကြီး၏ ဆန္ဒအရ ပေါ်တူဂီလူမျိုး၊ လေ့လာစုံစမ်းသူတစ်ယောက်ဖြစ်သည့် ဖိလစ်ဒီဗရစ်တို (ငဇင်ကာ) အား သင်္ဘောသုံးစင်းလွန်းကြင် ၁ဝဝ ကျော်၊ လူနှစ်ထောင်ခန့်နှင့် သန်လျင်တွင် အခိုင်အလုံ တပ်စွဲနေထိုင်ခွင့်ပေးသည်မှစ၍ သန်လျင်မြို့သည်တစ်ဖန် မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းတွင် ထင်ရှားလာပြန်သည်။ မြို့တည်ရာတွင် စီမံပြုလုပ်သောဗိသုကာ ဇွင်ဆီရီယံ ကိုစွဲ၍ သန်လျင်မြို့ကို အင်္ဂလိပ်လို ဆီရီယံမြို့ ဟုခေါ်ကြောင်း အချို့ကဆိုသည်။ သို့ရာတွင် ငဇင်ကာ မတည်မီ ရှေးအခါကပင် ဆီရီယမ် ခေါ်ခဲ့ကြောင်း၊ မှတ်တမ်းများရှိသဖြင့် သံသယဖြစ်စရာရှိသည်။ အချို့ကလည်း သန်လျင်သည် မွန်တို့ဒေသမြို့ဖြစ်သဖြင့် မွန်တို့ကဍုင်စရင် ဟုခေါ်သည်မှ နိုင်ငံခြားသားတို့က မပီမသဖြင့် ဆီရီယမ်း ခေါ်ကြသည်ဟုဆိုသည်။ ဒီဗရစ်တိုသည် သန်လျင်မြို့တွင် အခိုင်အလုံတပ်စွဲနေထိုင်ခွင့်ရသည်မှစ၍ ပဲခူးနယ်တစ်ဝိုက် တိုက်ခိုက်နယ်ချဲ့ခြင်း၊ ပုသိမ်၊ မုတ္တမ၊ ဒဂုန်စသော သင်္ဘောဆိပ်မြို့များသို့ သွားမည့်သင်္ဘောများကို သန်လျင်ဆိပ်သို့သာ ဝင်ရောက်ဆိုက်ကပ်စေ၍ အကောက်ခွန်များကောက်ခြင်း၊ သန်လျင်နှင့် ဟံသာဝတီမြို့ ပတ်ဝန်းကျင်တွင်ရှိသော ဘုရားပုထိုးတို့၏ ဌာပနာတိုက်များကိုတူးဖောက်ယူခြင်း၊ ဘုရားပုထိုးကျောင်းကန်များတွင် လှူဒါန်းထားသော ကြေးခေါင်းလောင်းကြီးများကိုယူဆောင်၍ အမြှောက်သွန်းလုပ်ခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်လေသည်။ သူသည် ရခိုင်လူမျိုးများ၏ အသိအမှတ်ပြုခံထားရသော စီးပွားရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး၊ သန်လျင်မြို့တွင် စစ်ရေးတစ်ကြောင်းကိုလည်း ဖန်တီးနိုင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ သူသည် မွန်လူမျိုးများနှင့် မြန်မာလူမျိုးများ စစ်တိုက်သည့်အခါ သူ၏ စစ်တပ်ကို အသုံးချခဲ့ကြသည်။ ၁၅၉၉ တွင် သူ၏ စစ်တပ်အား ပဲခူး နှင့် စစ်တိုက်ခဲ့ရာ အောင်မြင်မှုမရရှိခဲ့ဘဲ၊ ၁၆၁၃ ခုနှစ် သာလွန်မင်းလက်ထက်တွင် သူ့ကိုဖမ်းဆီး နိုင်ခဲ့ပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာ ပုထိုးများကို ဖျက်ဆီးခဲ့သည့် အတွက်ကြောင့် သေဒဏ်ချမှတ်ခဲ့သည်။ ၁၇၅၆ ခုနှစ်တွင် အလောင်းဘုရား၏ လက်အောက်သို့ မရောက်သည့်တိုင်အထိ၊ သန်လျင်မြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိက ဆိပ်ကမ်းမြို့တော်အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။