cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
တောင်သူလယ်သမားအစည်းအရုံး
‌တော်လှန်‌ရေး‌ကောင်စီသည် ၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ ‌မေလ ၂ ရက် ‌နေ့တွင် နိုင်ငံ‌တော်၏ အာဏာကို လွှဲ‌ပြောင်းတာဝန်ယူရာမှစ၍ ‌တောင်သူလယ်သမားတို့ဘဝ ရှင်သန်လူးလွန့်လာ၇‌လေသည်။ ‌တော်လှန်‌ရေး‌ကောင်စီ၏ ဝါဒသ‌ဘောထားကို ၁၉၆၂ ခုနှစ် ဧပြီလ ၃၀ ရက်‌နေ့တွင် ထုတ်ပြန်‌ကြေညာခဲ့သည်။ ထိုဝါဒ သ‌ဘောထား‌ကြေညာချက်တွင် ‌တောင်သူလယ်သမား အလုပ် သမားများ ‌ခေါင်းပုံဖြတ်ခံဘဝမှ လွတ်‌မြောက်‌စေရန် ရည်ရွယ်၍ ဆိုရှယ်လစ်‌လောကသစ်ကို ‌တောင်သူလယ်သမား၊ အလုပ်သမား တို့၏ အင်အားဖြင့် တည်‌ဆောက်မည်ဟု ပါရှိ‌လေသည်။ ထို့‌နောက် ‌တော်လှန်‌ရေး‌ကောင်စီသည် ၁၉၆၃ ခုနှစ် မတ် လ ၂၅ ရက်‌နေ့တွင် ၁၉၆၃ ခုနှစ် သီးစားချထား‌ရေးဥပ‌ဒေ နှင့် ‌တောင်သူလယ်သမား အခွင့်အ‌ရေး ကာကွယ်သည့် ဥပ‌ဒေ၊ ၁၉၆၃ ခုနှစ် မတ်လ ၂၈ ရက်‌နေ့တွင် ၁၉၆၃ ခုနှစ် သီးစားချ ထား‌ရေး နည်းဥပ‌ဒေများ၊ ၁၉၆၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၅ ရက်‌နေ့တွင် ၁၉၆၅ ခုနှစ် သီးစားချထား‌ရေး ဥပ‌ဒေကိုပြင်ဆင်သည့် ဥပ‌ဒေ များကို အသီးသီးထုတ်ပြန်‌ကြေညာခဲ့သည်။
‌တောင်သူလယ်သမားများ၏ အခွင့်အ‌ရေးကို ဥပ‌ဒေဖြင့် အကာအကွယ်‌ပေးလိုက်ခြင်းသည် ‌ငွေရှင်၊ ‌ကြေးရှင်တို့၏ မတရား‌ခေါင်းပုံဖြတ်သည့် အန္တရာယ်ကို အကာအကွယ်‌ပေး လိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
တဖန် ‌တောင်သူလယ်သမား နှီး‌နှောဖလှယ်ပွဲနှင့် ‌တောင်သူ လယ်သမား‌နေ့ အခမ်းအနားများကို ကျင်းပ‌ပေးခြင်းဖြင့် ‌တောင်သူလယ်သမားထုအတွင်း စည်းလုံးညီညွတ်မှု ပိုမို၇ရှိခဲ့ သည်။ နိုင်ငံ‌ရေးအသိ စိတ်ဓာတ်များလည်း နိုးကြားလာသည်။ အုန်း‌တော နှီး‌နှောဖလှယ်ပွဲကို စစ်ကိုင်းမြို့နယ်၊ အုန်း‌တော ‌ကျေးရွာတွင် ၁၉၆၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃၀ ရက်မှ ၁၉၆၃ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီလ ၁ ရက်ထိ ကျင်းပခဲ့သည်။ ဒူးယား နှီး‌နှော ဖလှယ်ပွဲကို ဟသင်္ာတမြို့နယ် ဒူးယား‌ကျေးရွာတွင် ၁၉၆၃ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီလ ၃၀ ရက်မှ ‌ဖေ‌ဖေါ်ဝါရီလ ၁ ရက်ထိလည်း ‌ကောင်း၊ ပုပ္ပါးနှီး‌နှောဖလှယ်ပွဲကို ‌ကျောက်ပန်း‌တောင်းမြို့နယ် ပုပ္ပါးတွင် ၁၉၆၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃၀ ရက်မှ ၁၉၆၄ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီလ ၂ ရက်‌နေ့အထိလည်း‌ကောင်း၊ ခ‌ပေါင်းနှီး‌နှောဖလှယ် ပွဲကို ‌တောင်ငူမြို့နယ် ခ‌ပေါင်း‌ကျေးရွာတွင် ၁၉၆၄ ခုနှစ် မတ် လ ၂ ရက်မှ ၆ ရက်ထိလည်း‌ကောင်း အသီးသီး ကျင်းပခဲ့ သည်။
ဂမ္ဘီရပညာသုတ်
သပ္ပုရိသသံသေဝ, သဒ္ဓမ္မဿဝန, ယောနိသောမနသိကာရ, ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပတ္တိဟူသော တရားလေးပါးတို့ကို ပွားများသည်ရှိသော်, ကြိမ်ဖန်များစွာ အလေ့အလာ ပြုအပ်သည်ရှိသော် ပညာနက်နဲခြင်းငှါ ဖြစ်ကုန်၏-ဟု ဘုရားရှင် ဟောကြားတော် မူသည့်သုတ်။
တောင်သူလယ်သမားအစည်းအရုံး
၁၉၆၅ ခုနှစ်၊ ၁၉၆၆ ခုနှစ်၊ ၁၉၆ရ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၆၈ ခုနှစ် တို့တွင် ‌တောင်သူလယ်သမား နှီး‌နှောဖလှယ်ပွဲနှင့် ‌တောင်သူ လယ်သမား‌နေ့များကို ရန်ကုန်မြို့ ကျိုက္ကဆံကွင်းတွင် ‌လေးနှစ် ဆက်တိုက် ကျင်းပခဲ့သည်။
၁၉၆ရ ခုနှစ် မတ်လ ၂ ရက်‌နေ့မှစ၍ ‌တောင်သူလယ် သမား‌ကောင်စီ အဆင့်ဆင့်ကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ဗဟိုပြည်သူ့ ‌တောင်သူလယ်သမား‌ကောင်စီကို ၁၉၆၉ ခုနှစ်၊ ‌ဖေ‌ဖေါ်ဝါရီလ ၂၆ ရက်တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ဆိုရှယ်လစ်ဒီမိုက‌ရေစီ အ‌ဆောက်အအုံနှင့် ‌လျော်ညီစွာ ‌တောင်သူလယ်သမား အစည်းအရုံး ဖွဲ့စည်းနိုင်‌ရေးအတွက် ‌တောင်သူလယ်သမား အစည်းအရုံး ဖွဲ့စည်းပုံစည်းမျဉ်း၊ ပထမ မူကြမ်းကို ၁၉ရ၄ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၂ ရက်တွင် ပြုစုခဲ့သည်။ ဒုတိယမူကြမ်းကို ၁၉ရ၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ရ ရက်တွင် ‌ရေးဆွဲသည်။ ပါတီဗဟို‌ကော်မတီ၏ ၁ရ ကြိမ်‌မြောက် အစည်း အ‌ဝေးက ဒုတိယမူကြမ်းကို ၁၉ရ၆ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလက အတည်ပြုခဲ့သည်။
ပထမအကြိမ် ‌တောင်သူလယ်သမား အစည်းအရုံးညီလာခံကို ၁၉ရရ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၅ ရက်မှ ဩဂုတ်လ ၁ ရက်ထိ ကျင်းပခဲ့သည်။ ပထမအကြိမ် ‌တောင်သူလယ်သမားအစည်း အရုံး ညီလာခံသက်တမ်းတွင် ‌တောင်သူလယ်သမားမြို့နယ် အစည်းအရုံးနှစ်ခု၊ မြို့နယ်စည်းရုံး‌ရေး ‌ကော်မတီနှစ်ခု၊ ‌ကျေးရွာ အုပ်စုနှင့် ရပ်ကွက်အစည်းအရုံး ၁၉၈ ခုနှင့် ‌တောင်သူလယ် သမား အစည်းအရုံးဝင် နှစ်သိန်းခွဲခန့် တိုးချဲ့စည်းရုံး ဖွဲ့စည်း နိုင်သည်။
ပထမအကြိမ် ‌တောင်သူလယ်သမား အစည်းအရုံးညီလာခံ တွင် မှတ်တမ်းတင်ခြင်း သုံးရပ်၊ အတည်ပြုခြင်းနှစ်ရပ်၊၊ ပြဋ္ဌာန်းချက် တစ်ရပ်နှင့် ဆုံးဖြတ်ချက် ‌ခြောက်ရပ်တို့ကို ချမှတ်ခဲ့သည်။
ဒုတိယအကြိမ် ‌တောင်သူလယ်သမား အစည်းအရုံး ညီလာခံ ကို ၁၉၈၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၅ ရက်မှ ၂၈ ရက်ထိ ရန်ကုန် မြို့ ကျိုက္ကဆံကွင်းရှိ ဆရာစံခန်းမတွင် ကျင်းပသည်။ ဒုတိယအကြိမ် ‌တောင်သူလယ်သမားအစည်းအရုံး ညီလာခံမှ မှတ်တမ်းတင်ခြင်း ငါးရပ်၊ အတည်ပြုခြင်း ‌လေးရပ်၊ ဆုံးဖြတ် ချက် ‌ခြောက်ရပ်တို့ကို ချမှတ်သည်။ ညီလာခံမှ ‌ရွေးချယ်လိုက် ‌သော ဗဟိုဦးစီးအဖွဲ့သည် ‌တောင်သူလယ်သမားအစည်းအရုံး ညီလာခံတစ်ခုနှင့် တစ်ခုအကြားတွင် တာဝန်ယူ‌ဆောင်ရွက်ရ ‌သောအဖွဲ့ဖြစ်သည်။
‌တောင်သူလယ်သမား အစည်းအရုံး အဆင့်ဆင့်ကို ကျစ် လျစ်ခိုင်မာစွာ ဖွဲ့စည်းတည်‌ဆောက်နိုင်၍ နိုင်ငံ‌တော်၏ စီးပွား ‌ရေး တည်‌ဆောက်မှု အ‌ခြေခံဖြစ်‌သော လယ်ယာကဏ္ဍစီမံကိန်း များ ရည်မှန်းချက်ထက် ‌ကျော်လွန်‌အောင် ‌တောင်သူလယ် သမားများအား စည်းရုံးအ‌ကောင်အထည် ‌ဖော်နိုင်ခဲ့‌လေသည်။
ဗဟိုအလုပ်အမှု‌ဆောင် ‌ကော်မတီ စဉ် အမည် အ‌ကြောင်းအရာ ၁။ ဦးရဲ‌ခေါင် ဥက္ကဋ္ဌ ၂။ ဦးစိုး ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ၃။ ဦးချစ်‌ဆွေ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ၄။ ဦးသန်းယု အတွင်း‌ရေးမှူး ၅။ ဦးဘသန်း တွဲဘက် အတွင်း‌ရေးမှူး ၆။ ဦး‌ကျော် တွဲဘက် အတွင်း‌ရေးမှူး ရ။ ဦးကံထွန်း ‌ကော်မတီဝင် ၈။ ဦး‌စောချစ်စိန် ။ ၉။ ဦးခင်ဝင်း ။ ၁၀။ ဦးခင်သိန်း ။ ၁၁။ ‌ဒေါက်တာချစ် ။ ၁၂။ ဦးငြိမ်း‌အောင် ။ ၁၃။ ဦးစိုးနိုင် ။ ၁၄။ ဦးစိန်‌မောင် ။ ၁၅။ ဦးညီတင် ။ ၁၆။ ဦးညွန့်တင် ။ ၁ရ။ ဦးတင်ညွန့် ။ ၁၈။ ဦးတင်‌အောင်ဟိန်း ။ ၂၀။ ဦးထွန်း‌ဝေ ။ ၂၁။ ဦးဘလှ ။ ၂၂။ ဦးမင်း‌နောင် ။ ၂၃။ ဦး‌မောင်‌မောင်စိုး ။ ၂၄။ ‌ဒေါက်တာ‌မောင်‌မောင်‌အေး ။ ၂၅။ ဦးမန်းလျန် ။ ၂၆။ ဦးမျိုးမြင့် ။ ၂ရ။ ဦးရဲနိုင် ။ ၂၈။ ဦးလှိုင်မြင့် ။ ၂၉။ ဦးဝဖိုင်‌နော် ။ ၃၀။ ဦးဝင်း‌မောင် ။ ၃၁။ ဦးသန်းစိုး‌လေး ။ ၃၂။ ဗိုလ်မှူးကြီးသန်းလှ ။ ၃၃။ ဦး‌အေးကို ။ ၃၄။ ဦး‌အောင်မြိုင် ။ ၃၅။ ဦးအုံးတင် ။
၁၉၈၁ ခုနှစ်အတွင်း ကျင်းပခဲ့‌သော ဒုတိယအကြိမ် ‌တောင်သူလယ်သမားအစည်းအရုံး ညီလာခံတွင် ‌ရွေး ချယ်တင် ‌မြှောက်ခံ၇‌သော ဗဟိုအလုပ်အမှု‌ဆောင် ‌ကော်မတီဝင်များမှာ ‌ဖော်ပြပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
ကိုးကား
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ ၅
ငရွှေပြင်မြောက်ရွာ၊ ငရွှေပြင်
ငရွှေပြင်မြောက်ရွာ၊ ငရွှေပြင်
ခြင်းသမားရွာ
ခြင်းသမားရွာ
ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အလှမယ်
Editions
Note: The 2nd edition of the contest (2014) was held on a Crown Princess cruise ship voyaging from Los Angeles, U.S. to Puerto Vallarta, Mexico.
Titleholders
ကဏ္ဍ:အလှမယ်ပြိုင်ပွဲများ
ချောင်းမတန်းရွာ၊ တော်လှ
ချောင်းမတန်းရွာ၊ တော်လှ
အရှေ့ငယ်တိုးရွာ၊ ကျောက်ဆည်မြို့နယ်
အရှေ့ငယ်တိုးရွာ (Ahsheyngetoe)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ ကျောက်ဆည်မြို့နယ်၊ အရှေ့ငယ်တိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၄၉၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အရှေ့ငယ်တိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၃၇ ဦး၊ မ ၁၅၂၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၉၅၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ဆည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြေလွတ်၊ မြေလပ်နှင့် မြေရိုင်းများ စီမံခန့်ခွဲရေး ဥပဒေ
ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်သည် ဤဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်။
အခန်း (၂) မြေလွတ်၊ မြေလပ်နှင့် မြေရိုင်းများ စီမံခန့်ခွဲရေးဗဟိုကော်မတီဖွဲ့စည်းခြင်း
နိုင်ငံတော်သမ္မတသည် -
အခန်း (၁၀) အထွေထွေ
ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ကျွန်ုပ်လက်မှတ် ရေးထိုးသည်။
မံပိန်ရွာ၊ မိုးမောက်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆဲလ်ဗားစတား ဘောလုံးအသင်း
ဆဲလ်ဗားစတား ဘောလုံးအသင်းသည် မြန်မာ ဘောလုံးအသင်းတစ်သင်း ဖြစ်ပြီး ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ပုထုပညာသုတ်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် သပ္ပူရိသသံသေဝ, သဒ္ဓမ္မသဝန, ယောနိသောမနသိကာရ ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပတ္တိ-ဟူသော တရားလေးပါးတို့ကို ပွားများအပ်, ကြိမ်ဖန်များစွာ အလေ့အလာ ပြုအပ်သည်ရှိသော် ပညာများခြင်းဖြစ်ကုန်၏-ဟု ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်။
܀တိပိဋက သုတ္တသူစီ ဝိဘာဝိနီ܀
ခင်မာလာထွန်း (ဘောလုံးသမား)
ခင်မာလာထွန်းသည် မြန်မာအမျိုးသမီး ဘောလုံးလက်ရွေးစင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ရှေ့တန်းတွင် ကစားလေ့ရှိသည်။
နိုင်ငံတကာပွဲ သွင်းဂိုးများ
.''Scores and results list Myanmar's goal tally first.
စီဖွားရွာ၊ မဘိမ်းမြို့နယ်
စီဖွားရွာ (Sihpwar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုးမိတ်ခရိုင်၊ မဘိမ်းမြို့နယ်၊ ငို့စင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၀၈၆၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ငို့စင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၁၉ ဦး၊ မ ၁၅၀၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၉၂၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မဘိမ်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မန်ကျီးယုံရွာ၊ သရက်မြို့နယ်
မန်ကျီးယုံရွာ (Magyiyon)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ သရက်မြို့နယ်၊ ရွှေပန်းကိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၆၉၃၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွှေပန်းကိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၁၉ ဦး၊ မ ၁၄၉၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၁၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သရက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စပါယ်တော (မြောက်)ရွာ၊ ဝက်လက်မြို့နယ်
စပါယ်တော (မြောက်)ရွာ (Sabaitaw(North))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဝက်လက်မြို့နယ်၊ ခေါတောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၆၄၄ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝက်လက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တွီဆီးကုန်းရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
တွီဆီးကုန်းရွာ(Twiseekone)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ဘောင်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၅၆၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘောင်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၅၇ ဦး၊ မ ၂၈၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၃၇ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ယာဆောင်ရွာ၊ နမ့်စန်မြို့နယ်
ယာဆောင်ရွာ (Yarhsawng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ နမ့်စန်မြို့နယ်၊ ပိန်းဆယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၉၃၇၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပိန်းဆယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၇၀ ဦး၊ မ ၁၉၄၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၀၁၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နမ့်စန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဟွေဖွန်နောက်အင်းရွာ၊ လဟယ်မြို့နယ်
ဟွေဖွန်နောက်အင်းရွာ (Hwayhpunnaukinn)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ လဟယ်မြို့နယ်၊ ထန်ခေါ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၈၅၉ ဖြစ်သည်။  ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လဟယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မဟာပညာသုတ်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူနေစဉ် သပ္ပုရိသသံသေဝ၊ သဒ္ဓမ္မဿဝန၊ ယောနိသောမနသိကာရ၊ ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပတ္တိဟူသော တရား လေးပါးတို့ကို ပွားများအပ်၊ ကြိမ်ဖန်များစွာ အလေ့အလာပြုအပ်သည်ရှိသော် ပညာကြီးမားခြင်းငှာဖြစ်၏ဟု ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
စဉ်းအိုးဘိုရွာ၊ စဉ်းအိုးဘို
စဉ်းအိုးဘိုရွာ၊ စဉ်းအိုးဘို
ဝါးသိမ်ခွရွာ၊ တော်လှ
ဝါးသိမ်ခွရွာ၊ တော်လှ
Mario (franchise)
ကဏ္ဍ:Webarchive template wayback links ကဏ္ဍ:ဂျပန်ဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ
ပင်ကြိုင်ရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
ပင်ကြိုင်ရွာ (Pinkeng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ ဘန့်ဘာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၂၄၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘန့်ဘာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၀၇၄ ဦး၊ မ ၅၂၆၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၃၃၇ ဦးနေထိုင်သည်။
မတ် ၂၀၀၉
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မတ် ကဏ္ဍ:၂၀၀၉
ငလုံးမော်ရွာ၊ ငလုံးမော်
ငလုံးမော်ရွာ၊ ငလုံးမော်
ပင်းသိလာရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
ပင်းသိလာရွာ(Pinthilar)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ကျမိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၁၃၁ ဖြစ်သည်။ ပင်းသီလာကျေးလက်ကျန်းမာရေးဌာန ရှိသည်။
အောင်သာကုန်းရွာ၊ မိုးမောက်မြို့နယ်
အောင်သာကုန်းရွာ(Aungtharkone)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မိုးမောက်မြို့နယ်၊ မံပုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၀၁၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မံပုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၁၄ ဦး၊ မ ၁၃၇၂ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၈၈၆ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဂေါဓသက္ကသုတ်
ဂေါဓသာကီဝင်နှင့် မဟာနာမ်သာကီဝင်တို့ သောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ်အကြောင်းကို ပြောဆိုကြပြီး ဘုရားရှင်ထံသွားရောက် လျှောက်ထားကြရာ ဘုရားရှင်က မဟာနာမ် သာကီဝင်မင်း၏ သောတာပန်၏အင်္ဂါလေးချက်ကို သင် အဘယ်သို့ဆိုလိုသနည်းဟု မေးတော်မူရာ ဂေါဓသာကီဝင်က “မဟာနာမ်သာကီဝင်မင်းသည် ကောင်းသည့် စကားကိုသာ, အပြစ်ကင်းသည့်စကားကိုသာ ဆိုကြောင်း”လျှောက်ထားသည့်သုတ်။
(သောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ်၏ အင်္ဂါလေးချက်ကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်။)
စပါယ်တော (တောင်)ရွာ၊ ဝက်လက်မြို့နယ်
စပါယ်တော (တောင်)ရွာ (Sabaitaw(South))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဝက်လက်မြို့နယ်၊ ခေါတောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၆၄၃ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝက်လက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ညောင်ဝိုင်းရွာ၊ သရက်မြို့နယ်
ညောင်ဝိုင်းရွာ (Nyaungwaing)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ သရက်မြို့နယ်၊ ရွှေပန်းကိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၆၉၃၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွှေပန်းကိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၁၉ ဦး၊ မ ၁၄၉၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၁၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သရက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပင်ကြိမ် (ရွာဟောင်း)ရွာ၊ မဘိမ်းမြို့နယ်
ပင်ကြိမ် (ရွာဟောင်း)ရွာ (Pinkyein (Ywarhaung))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုးမိတ်ခရိုင်၊ မဘိမ်းမြို့နယ်၊ စီပိန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၀၈၀၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စီပိန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၆၅ ဦး၊ မ ၈၇၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၃၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မဘိမ်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တောင်ညိုရွာ၊ ငရွှေပြင်
တောင်ညိုရွာ၊ ငရွှေပြင်
ဘောင်ပီးအထက်ရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
ဘောင်ပီးအထက်ရွာ(Baungpeeahhtet)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ဘောင်ပီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၃၁၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘောင်ပီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၅၂ ဦး၊ မ ၄၀၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၆၁ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နည်းပညာတက္ကသိုလ်(တောင်ငူ)
နည်းပညာတက္ကသိုလ်(တောင်ငူ) သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ တောင်ငူမြို့နယ်၊ ကေတုမတီမြို့၊ သဝန်ငယ်ရပ်ကွက်၊ ရန်ကုန်မန္တလေးအဝေးပြေးလမ်းမကြီးဘေး သက်ရှည်ကျော်ထင်လမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
သမိုင်းကြောင်း
စက်မှုလက်မှုအထက်တန်းကျောင်းကို ပဲခူးတိုင်း၊ တောင်ငူမြို့နယ်၊ ကန်ရိုးကျေးရွာအနီး၊ ရန်ကုန်−မန္တလေးအဝေးပြေးလမ်းမကြီး ပေါ်တွင် ၁၉၈၂ခုနှစ်၊ မတ်လ၌ စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၅ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂ ရက်နေ့တွင် အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံအဖြစ် အဆင့်တိုးမြှင့်ခဲ့သည်။
၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် သိပွံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာနကို ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် အစိုးရနည်းပညာ ကောလိပ်အဖြစ်သို့လည်းကောင်း ကေတုမတီမြို့သစ်တွင်ပြောင်းလဲဖွင့်လှစ်လိုက်ကာ ၂၀၀၇ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် နည်းပညာတက္ကသိုလ် (တောင်ငူ) အဖြစ်သို့လည်းကောင်း အဆင့်တိုးမြှင့်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ နည်းပညာတက္ကသိုလ် (တောင်ငူ) သည် နိုင်ငံတကာအသိအမှတ်ပြုလက်မှတ် (ISO 9001:2015) ကို ရရှိပြီးသည့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဆင့်မြင့်နည်းပညာတက္ကသိုလ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ 2018-2019 ပညာသင်နှစ်အထိ Civil,EC,EP,Mech ဟူ၍ မေဂျာကြီး လေးခုသာသင်ကြားပို့ချခဲ့သော်လည်း 2019-2020 ပညာသင်နှစ်မှစ၍ IT နှင့် MC မေဂျာနှစ်ခုကိုထပ်တိုးသင်ကြားပို့ချနေပြီဖြစ်သည်။ B.E ဘွဲ့ သင်တန်းများကို C,EC,EP, Mech, IT, McE များအားလုံးဖွင့်လှစ်နိုင်ပြီဖြစ်သော်လည်း မဟာအင်ဂျင်နီယာဘွဲ့ M.E အတွက် IT နှင့် McE သင်တန်းများအတွက် ဖွင့်လှစ်နိုင်ခြင်းမရှိသေးပါ။ နည်းပညာတက္ကသိုလ် (တောင်ငူ) မှ အီလက်ထရောနစ်အင်ဂျင်နီယာသင်တန်း နှင့် စက်မှုအင်ဂျင်နီယာသင်တန်းတို့သည် Myanmar Engineering Council ၏ ပမာဏအသိအမှတ်ပြုလက်မှတ် (Provisional accredited Certificate) ကို ရရှိထားပြီး အပြည့်အဝအသိအမှတ်ပြုလက်မှတ် (Fully-accredited Certificate) ရရှိနိုင်ရန် ဆောင်ရွက်နေပါသည်။
ရီရီဦး (ဘောလုံးသမား)
ရီရီဦးသည် မြန်မာအမျိုးသမီး ဘောလုံးလက်ရွေးစင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ရှေ့တန်းတွင် ကစားလေ့ရှိသည်။
မြင်း
မြင်း (Equus ferus caballus) သည် လူ၏ မိတ်ဆွေစစ် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုရပေမည် ။ တိုင်းပြည် အေးချမ်းသာယာနေချိန်တွင် အနောက်နိုင်ငံများတွင် လယ်မြေများကို ထွန်ယက်ပြုပြင်ရာ၌ မြင်းကို အသုံးပြုရသလို စစ်မက်ဖြစ်ပွားလာသည့်အခါ၌လည်း မြင်းတပ်များ ဖွဲ့စည်းကာ ရန်သူကို တွန်းလှန် ချေမှုန်းခဲ့ ရလေသည်။
ခြေချောင်းများ တရွေ့ရွေ့ ပြောင်းလဲလာသည့်နည်းတူ မြင်း၏ ကိုယ်လုံးကိုယ်ထည်နှင့် ခြေတံလက်တံတို့သည်လည်း ကြီးထွားသန်စွမ်း၍လာသည်။ မြင်းသည် အချိုးအစားကျသော တိရစ္ဆာန်ဖြစ်သည်။ မြင်းတွင် သန်စွမ်းသော ခြေလက်တို့ ရှိသည့်အပြင် ရှည်လျားသော ဦးခေါင်းနှင့် တောက်ပသော မျက်လုံးများရှိသည်။ အဖျားချွန်၍ အဘက်ဘက်သို့ လှုပ်ရှား နိုင်သော နားရွက်များနှင့် ကျယ်၍ပွသော နှာခေါင်းပေါက် များ ရှိသည်။ အသားပြည့်၍ လုံးသောကိုယ်နှင့် ရှည်လျား သော လည်တံရှိသည်။ အမွှေးမှာ ကိုယ်နှင့်ကပ်၍ ပေါက် သည်။ မြင်းနှင့် မြင်းကျားတို့တွင် အမြီးဖျား၌သာ အမွှေးရှည်များရှိသည်။ ထိုကြောင့် မြင်း၏ လည်ဆံနှင့် အမြီးရှည်တို့သည် မြင်းကို အခြားတိရစ္ဆာန်တို့ထက် ပို၍ လှပတင့်တယ်စေသည်ဟု ဆိုရပေမည်။ မြင်းသည် မြက်နှင့်ကောက်ပင် ၊ ကောက်သီးများကို စားသော တိရစ္ဆာန်ဖြစ်သော်လည်း စားမြုံ့မပြန်တတ်ချေ။ သွား ၃၆ ချောင်းမှ အချောင်း ၄ဝ အထိရှိ၍ အထက်နှင့်အောက် ရှေ့သွား ၃ ချောင်းစီနှင့် အံသွား ၆ ချောင်းစီရှိသည်။ မြင်းအံသွားများ၏ ထူးခြားချက်တစ်ရပ်မှာ သွားအဖျားများ တိုသွားသည်နှင့်အမျှ သွားအရင်းမှ ရှည်ထွက်၍ လိုက်လာ သည်။ မြင်းထီးများတွင် အထက်ပါသွားများအပြင် ခွေးစွယ် ၄ ချောင်း အပိုပါသေးသည်။ ဤခွေးစွယ်များနှင့် အံသွားများအကြားရှိ နေရာလပ်တွင် မြင်းဇက်ကို ခွံ့ရသည်။ ကြမ်းတမ်းသော မြင်းကို ဇက် ခွံ့ထားမှသာ စီးသည့်အခါ ချုပ်ထိန်းနိုင်သည်။ မြင်း၏ သက်တမ်းမှာ ၁၈ နှစ်မှ အနှစ် ၂ဝ အထိ ဖြစ်သည်။
မြင်းကလေး မွေးသည့်အခါ မျက်စိ စုံလုံးပွင့်လျက် ကိုယ်တွင်လည်း အမွှေးများ အပြည့်ရှိသည်။ မွေးပြီး၍ ခဏခြင်းတွင်မြင်းကလေးသည် မတ်တတ်ထ၍ ပြေးလေ့ ရှိသည်။ မြင်းကလေး အသက် ရက်သတ္တနှစ်ပတ် အကြာတွင် ရှေ့သွားများ ထွက်လာသည်။ အသက် ၆ လခန့်ရှိလျှင် ငယ်သွားများ စုံလာသည်။ အသက် ၃ နှစ်အတွင်း ငယ်သွားများလဲသည်။ မြင်းထီး အသက် ၄ နှစ်ရှိလာလျှင် ခွေးစွယ်များ ပေါ်လာသည်။ မြင်းအသက် ၅ နှစ်တွင် သွားများစုံသည်။
အသက် ၁ဝ နှစ်အထိ သွားထွက်ပုံနှင့် သွားပြောင်း လဲပုံတို့မှာ တသမတ်တည်း ရှိသဖြင့် သွားများကို ကြည့်ရှု စစ်ဆေး၍မြင်း၏ အသက်ကို တွက်မည်ဆိုက တွက်နိုင်စရာ အကြောင်းရှိသည်။ ၂ နှစ်သား အရွယ်တွင် မြင်းကလေးသည် ငယ်မွှေးလဲသဖြင့် မွေးစက ပါသော ကောက်ကွေးကွေး အမွှေးများ ပျောက်၍ ပြောင်လက်သော အမွှေးများပေါ်ထွက် လာသည်။ လည်ဆံမွှေးနှင့် အမြီးမှတစ်ပါး ကိုယ်တွင်ရှိသော အခြားအမွှေးများမှာ နှစ်စဉ် အသစ်လဲသည်။ ရှေးအထက်ကျော် ကာရီက ဆိုက်ဗီးရီးယားနှင့် အလာစကာပြည်တို့သည် ကုန်းချင်း ဆက်စပ်လျက်ရှိသဖြင့် မြင်းရိုင်းများသည် အာရှတိုက်၊ ဥရောပတိုက်နှင့် မြောက်အမေရိကတိုက်တို့တွင် တစ်တိုက်နှင့်တစ်တိုက် ကူးလူးကျက်စားလျက်နေကြ၏။ ထိုကြောင့် ယနေ့ထက်တိုင် အာရှတိုက်၊ ဥရောပတိုက်နှင့် နှင့် အမေရိကတိုက်များတွင် မြင်းရိုင်းအုပ်ကြီးများကို တွေ့မြင်ရသေးသည်။ မြင်းရိုင်းများ သည် ကြီးမား၍ သန်စွမ်းသော တိရစ္ဆာန်များ ဖြစ်ကြ သော်လည်း ရန်သူကို ခွာစောင်းဖြင့် ကန်ကျောက်ရုံမှတစ်ပါး အခြားခုခံရန် နည်းများမရှိသဖြင့် ဝံပုလွေ၊ ကျားစသော သားရဲများနှင့် ရင်ဆိုင်တွေ့လျှင် အသက်ဘေးမှ လွတ်ရန် ခွာစုံပေါက် ပြေးလေ့ရှိသည်။ ထိုသားရဲများ၏ ရန်အပြင် နောက်ထပ် တိုးလာသော ရန်သူမှာ မြင်းရိုင်းများကို အသားစားရန်အတွက် လိုက်လံဖမ်းဆီးသတ်ဖြတ်သော ရှေးခေတ်လူများပင် ဖြစ်သည်။ နှစ်ပေါင်းသုံးသောင်းကျော် အထက် ကျောက်ခေတ်တွင် ဥရောပတိုက် တောင်ပိုင်း၌ ဂူများဖြင့်နေထိုင်ကြသော လူတို့၏ နေရာ ရပ်ကွက်များမှ မြင်းရိုးများကို တူးဖော် ရရှိခြင်းအားဖြင့် မြင်းရိုင်းများကို ရှေးခေတ် လူတို့ သတ်ဖြတ်စားသောက်ကြကြောင်း သိသာ ထင်ရှားလေသည်။ ထိုသူများ နေထိုင်ရာ ဂူများအတွင်း၌ အမဲလိုက်ရာ၌ အသုံးပြုကြသော အမဲရိုး၊ ကျောက်စသည်တို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် ဓား၊ လှံစသော လက်နက်တို့ကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။ သို့သော် ထိုအရာများထက် စိတ်ဝင်စားဖွယ် ဖြစ်သည်တို့မှာ ရှေးခေတ် လူတို့၏ ပုံများနှင့် တိရစ္ဆာန်ပုံများကို ခြစ်ဆွဲ၍ဖြစ်စေ၊ ကျောက်၊ သစ်သားတို့ဖြင့် ထုလုပ်ထား၍ဖြစ်စေ ကျန်ရစ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်လေသည်။ ယင်းကဲ့သို့ အရိုးများ၊ ကျောက်များပေါ်တွင် ထုထွင်းခဲ့သော ပုံများတွင် မြင်း၏ ပုံများကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။ အချို့ မြင်းပုံများတွင်မြင်း၏ ပုံများကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။ အချို့မြင်းပုံများတွင် မြင်း၏ ပါးစပ်၌ ဇက်ခွံ့၍ ဇက်ကြိုးများတပ်ဆင်ထားသည်ကိုပင် တွေ့ရှိရ သဖြင့် ထိုခေတ် ထိုအခါမှစ၍ လူတို့သည် မြင်းကို ချုပ်ထိန်းနိုင်စွမ်းရှိသည့် အလျောက် အလိုကျအသုံးပြုခဲ့ကြောင်း ထင်ရှားလေသည်။
ကက်စပျန် ပင်လယ်နှင့် ပင်လယ်နက် မြောက်ဘက်ရှိ မြက်ခင်းကြီးများ၌ လှည့်လည် ကျက်စားကုန်သော အာရိယန်လူမျိုးတို့သည် မြင်းကို ပထမဆုံး ယဉ်ပါးလာအောင် လေ့ကျင့်ပေးသည့် လူများ ဖြစ်လေသည်။ ဦးစွာ၌ မြင်းကို စစ်တိုက်ခိုက်ရာ၌သာ အသုံးများ၏။ နွားနှင့် မြည်းများကို ဝန်တင်တိရစ္ဆာန်အဖြစ်ဖြင့် အသုံးချကြသည်။ ဂရိလူမျိုးနှင့် ရောမလူမျိုးများ ကြီးစိုးစဉ်အခါက ဘုရင်များ၊ မင်းညီ မင်းသားများနှင့် စစ်ဗိုလ်ကြီးများသည် မြင်း ၂ ကောင်၊ သို့မဟုတ် တခါတရံ မြင်း ၃ ကောင် က သော စစ်တိုက် ထွက်ရထားများကို စီးနင်း၍ စစ်မြေပြင်သို့ ထွက်လေ့ရှိကြ သည်။ ထိုနောက်မှ မြင်းကို လူကိုယ်တိုင်စီး၍ စစ်ပွဲဝင်သည့် ခေတ်သို့ ရောက်ရှိလာသည်။
အာရှတိုက် အလယ်ပိုင်းတွင် မြည်းနှင့် ဆင်တူရိုးမှား တိရစ္ဆာန်ရိုင်းများကို ယနေ့တိုင် တွေ့မြင်ရသည်။ သို့သော် မြင်းရိုင်းစစ်စစ်ကို မွန်ဂိုးလီးယားပြည် အနောက်ပိုင်း၌သာ ယခုအချိန်တွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။ ထိုမြင်းရိုင်းများမှာ စင်စစ် မြင်းပုကလေးများသာ ဖြစ်သည့်အပြင်၊ အမြီးမှာ မြည်း၏ အမြီးကဲ့သို့ရှိသည်။ ယင်းတို့သည် ၅ ကောင် မှ ၁၅ ကောင် အထိ အအုပ်အသင်းဖွဲ့၍ နေတတ်သည်။
တစ်အုပ်လျှင် မြင်းလားအိုကြီး တစ်ကောင်စီ ခေါင်းဆောင် သည်။ ၁၈၇၉ ခုနှစ်တွင် ရုရှားလူမျိုးထဲမှ ဒေသသစ် ရှာဖွေသော ပါဇီဗားလစကီး ဆိုသူထံသို့ အထက်ထက်က မည်သူတစ်စုံတစ်ယောက်မျှ မတွေ့မြင်ဘူးသေးသော ဤမြင်းရိုင်းမျိုးရောက်ရှိလာသည်။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို အစွဲပြု၍ ဤမြင်းရိုင်းများကို ပါဇီဗားလစကီးမြင်းဟု ခေါ်ကြသည်။
အာဖရိကတိုက်၊ ဆီးရီးယားနှင့် ပါးရှားနိုင်ငံရှိ သဲကန္တာရများနှင့် အိန္ဒိယ နိုင်ငံအလယ်ပိုင်းရှိ လွင်ပြင်များတွင် မြင်းကျားနှင့် မြည်းရိုင်းများကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ မြင်းနှင့် မြည်းကို လူတို့နှင့် ယဉ်ပါးလာအောင် ပြုပြင်ရာ၌ အောင်မြင်လျက်ရှိပြီး ဖြစ်သော်လည်း မြင်းကျားမှာမူ ယနေ့ထက်တိုင် အရိုင်းသက်သက်ပင် ရှိနေသေး၏။ ဥရောပတိုက်မှ မျက်နှာဖြူ လူမျိုးများ အမေရိကတိုက်သို့ ပထမဦးဆုံးအကြိမ် သွားရောက်ကြစဉ်က ထိုတိုက်တွင် ရှိကြ သော တိုင်းရင်းသားတို့သည် မြင်းကို မမြင်ဘူး မကြားဘူးကြ ချေ။ ယခုအခါ၌ တောင်အမေရိကတိုက်နှင့် မြောက်အမေရိကတိုက် အနောက်ပိုင်းတို့တွင် တွေ့ရှိရသော မြင်းရိုင်းများမှာ ၁၆ ရာစုနှစ်အတွင်း စပိန်လူမျိုး တို့ ယူဆောင်လာသော မြင်းယဉ်များထဲမှ တောဝင်သွားသော မြင်းများ၏ အဆက်အနွယ်များသာ စင်စစ်ဖြစ်ချေသည်။
ရှေးအခါက စစ်တိုက်ရာ၌သာ မြင်းကို အသုံးချခဲ့ကြ သော်လည်း လူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းမှာ တဖြည်းဖြည်း တိုးတက်လာသည့်အလျောက် ဝန်တင်လှည်းများ ဆွဲရာတွင်လည်းကောင်း၊ လယ်မြေများကို ထွန်ယက် ပြုပြင်ရာတွင်လည်းကောင်း မြင်းကို အသုံးချလာကြသည်။ မီးရထားနှင့် မော်တော်ကားများ မပေါ်မီ ၁၉ ရာစုနှစ် အလယ်အထိ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ခရီးသွားရာ၌ မြင်းများ မရှိလျှင် မဖြစ်သလောက် အသုံးဝင်လာလေသည်။ ယခုခေတ်မှ ဆိုလျှင် ရေနွေးငွေ့အား၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားနှင့် ဓာတ်ဆီအားတို့ကို သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးဖက်တွင် ဖြစ်စေ၊ စိုက်ပျိုးရေးဖက်တွင် ဖြစ်စေ၊ အခြားလေးလံသော အရာဝတ္ထုတို့ကို သယ်ယူချီမရာတွင်ဖြစ်စေ တွင်ကျယ်စွာ အသုံးချလာပြီ ဖြစ်သောကြောင့် မြင်းကို အသုံးနည်း လာပြီဟု ဆိုရချေမည် ။ သို့ရာတွင် ဤမျှ စက်မှု ထွန်းကား တိုးတက်လာသော ခေတ်၌ ပင် မြင်းကို လုံးဝစွန့်ပယ်ရန် မဖြစ်နိုင်သေးချေ။
လူတို့သည် မြင်းကို အဘက်ဘက်တွင် တိုးတက် ကောင်းမွန်လာရအောင် ပြုပြင်၍ လာခဲ့ကြသဖြင့် အရွယ် အစားစားရှိသော မြင်းမျိုးများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပေသည်။ အချို့မြင်းများမှာ ဒေါက် ၆ ပေမှ ၇ ပေအထိ ရှိ၍ လှည်းဆွဲရာ၌ အသုံးပြုကြသည်။ အချို့မြင်းများမှာ ဒေါက်အလွန်ငယ်သော မြင်းပုကလေးများ ဖြစ်ကြသည်။ မြင်း ၃ မျိုး ၃ စားရှိသည်။ ပထမတစ်မျိုးမှာ လှည်းထွန်တုံး ထွန်သန်စသော လေးလံသည့် အရာတို့ကို ဆွဲရာ၌ အသုံးပြုနိုင်သော ခွန်အားကောင်းသည့် မြင်းကြီးမျိုး၊ ဒုတိယ မြင်းမျိုးမှာ ခြေတံလက်တံများ အလွန် ထွားကျိုင်း၍ အမွှေးရှည်များရှိသော မြင်းမျိုးနှင့် တတိယမြင်းမျိုးမှာ ခြေတံလက်တံနှင့် ကိုယ်လုံးကိုယ်ဖန် သေးသွယ်၍ အပြေးလျင်မြန်သော ပြိုင်မြင်းမျိုးတို့ ဖြစ်သည်။
ပထမနှင့်ဒုတိယ မြင်းမျိုးတို့မှာ ရှေးအခါက စစ်တိုက်ရာတွင် အသုံးပြုသော မြင်းများမှ ဆင်းသက်လာကြ သည်။ ရှေးခေတ်သူရဲကောင်းတို့သည် အလွန် လေးလံသော သံချပ် အင်္ကျီများကို ကိုယ်တွင် ဝတ်ဆင်ထားကြသဖြင့် ထိုစစ်သူရဲတို့ စီးနင်းမည့် မြင်းများသည် ခွန်အား အလွန်ရှိသော မြင်းများဖြစ်ရပေမည်။ ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ ဗဲလဂျီယမ်နှင့် ဂျာမနီ နိုင်ငံများမှ မြင်းကြီးမျိုးများကို မျိုးစပ်လိုက်သဖြင့် ဗဲလဂျီယန်မျိုး၊ ရှိုင်ယာမျိုး၏ ကလိုက် ဇဒေးမျိုး၊ ဆပ်ဖို့မျိုးနှင့် ပါရှရွန်မျိုး ဟူ၍ မြင်းမျိုးကောင်းများ ပေါ်ထွက်လာခဲ့လေသည်။ ထိုမြင်းမျိုးများ အနက် ရှိုင်ယာမြင်းမျိုးသည် ကိုယ်အလေးချိန် အားဖြင့် တတန်ကျော်ကျော်ရှိ၍ ခြေတံလက်တံနှင့် ခွာအိုးတို့မှာ အလွန် ထွားကျိုင်းသည်။ ခြေတစ်လက်ဆစ်တို့၏ အထက်နားမှ ရှည်လျားသော အမွှေးမှင်များ ကျလျက်ရှိသည်။ ဤ မြင်းမျိုးသည် သူတို့၏ ကိုယ်အလေးချိန် ၃ ဆမျှ ရှိသော ဝန်ကို ဆွဲနိုင်စွမ်းရှိသည်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် လယ်မြေများကို ထွန်ယက်ပြုပြင်ရာ၌ ရှိုင်ယာမြင်းမျိုးကို အသုံးများသည်။ ကနဦး အစတွင် ဤမြင်းမျိုးကို အနက်ရောင်ဖြင့်သာ တွေ့ရသော်လည်း ယခုအချိန်၌မူ အညိုရောင်နှင့် နီညိုရောင် မြင်းများကို အတွေ့ရများသည်။
မြင်းပုမျိုးထဲတွင် စကော့တလန်ပြည် မြောက်ဘက် ရှက်တလန်ကျွန်းစုမှ မြင်းမျိုးမှာ ထင်ရှားသည်။ ဤရှက်တလန်မြင်းပုမျိုးသည် အရွယ်ပင် ငယ်သော်လည်း ခွန်အားရှိသော မြင်းမျိုးဖြစ်သည့်အပြင် အစာမရွေးတတ်ချေ။ စိတ်ရှည်၍ သိမ်မွေ့သော မြင်းမျိုးဖြစ်သဖြင့် ခိုင်းစေရာ၌ ဒုက္ခပေးလေ့မရှိ။ ဤမြင်းမျိုး ပေါက်ပွားသည့် ကျွန်းစုမှာ ရာသီဥတုအလွန်အေးသော အပိုင်းတွင် တည်ရှိသဖြင့် သဘာဝ အခြေအနေကြောင့် ကြီးမားသင့်သလောက် မကြီးမား ဘဲ ပုကွကွဖြစ်နေသည်ဟု ဆိုရပေမည် ။ ရှက်တလန် မြင်းမျိုးတွင် ရှည်ဖားဖား လည်ဆံမွှေးကြမ်းနှင့် ထူထဲသော အမြီးရှိသည်။ အချို့ မြင်းပုများ၏ ဒေါက်မှာ ၃ ပေမျှပင် မရှိကြချေ။
စီးမြင်းများတွင် အာရပ်မြင်းမျိုးသည် စံထား လောက်အောင်ပင် အချိုးအစားကျ၍ အပြေး လျင်မြန်သည်။ ထိုမျှမက အာရပ်မြင်းသည် ပါးနပ်လိမ်မာ၍ အသင်ရလည်း လွယ်ကူသည်။ အာရေဗျ သဲကန္တာရထဲတွင် လှည့်လည် ကျက်စားကုန်သော ဗက်ဒူးအင်း အာရပ်တို့သည် သူတို့၏ မြင်းများကို အလွန် မြတ်နိုးကြ၏။ အစားအစာပြတ်၍ ငတ်မတတ်ဖြစ်ရမည့် အခြေသို့ ဆိုက်ရောက်စေကာ မူ သူတို့၏ မြင်းများကို စွန့်ပစ်ရောင်းချလေ့မရှိကြ။ အာရပ်တို့သည် သူတို့၏ သားသမီးများကို ခင်မင်သကဲ့သို့ မိမိတို့၏ မြင်းများကို ခင်တွယ်ကြသည်။ အာရပ် အိမ်သူအိမ်သားတို့သည် မြင်းများနှင့်အတူ တဲတစ်ခုတည်း၌ နေတတ်ကြသည်။
အာရပ်မြင်းဟု အမည်တွင်လျက်ရှိသော်လည်း စင်စစ်အားဖြင့် အာရေဗျနိုင်ငံတွင် မူလက ပေါက်ပွား လာခဲ့သော မြင်းမျိုးဟုမဆိုသာချေ။ အီဂျစ်လူမျိုးတို့သည် ခရစ်မပေါ်မီ နှစ်ပေါင်း ၁၅ဝဝ မှ စ၍ မြင်းကို အသုံးချခဲ့ကြ ၏။ သို့သော် အာရပ်တို့သည် ခရစ်ပေါ်ပြီးမှ မြင်းကို အသုံးပြု ကြကြောင်း သိရသည်။ အာရပ်မြင်းတို့၏ ပုံပန်းသဏ္ဌာန် သည် ထိုစဉ်အခါက အီဂျစ်တို့၏ မြင်းများနှင့် ဆင်ဆင်မျှ တူဟန်ရှိသည်။ ရှေးခေတ် နိုင်ငံများဖြစ်သော ဗက်ဗီလုံးနီးယား၊ ပယ်လက်စတိုင်နှင့် ဂရိတို့တွင် တွေ့ရှိရသော မြင်းများမှာ အမြင်အားဖြင့် ကြမ်းတမ်းထွားကျိုင်း၍ အာရပ်မြင်း ကဲ့သို့ ကြော့ကြော့ရှင်းရှင်း မရှိကြချေ။ ထို့ပြင် ရှေးဟောင်း စာပေများ၌ ခရစ်မပေါ်မီ နှစ်ပေါင်း ၁ဝဝဝ ခန့်တွင် အာဖရိကတိုက် မြောက်ပိုင်းမှ မြင်းများသည် မြေထဲပင်လယ် တစ်ဝှန်းတွင် ကျော်ကြားခဲ့ကြောင်း ရေးသားထားချက်များကို ထောက်ရှုခြင်းအားဖြင့် ကမ္ဘာကျော် အာရပ်မြင်းများသည် အာဖရိကတိုက် မြောက်ပိုင်းမှ ပေါက်ပွားလာသော မျိုးဆက်များဖြစ်သည်ဟု ဆိုရပေမည် ။
အာဖရိကတိုက်မြောက်ဘက်ရှိ မိုရော့ကိုနယ်မှ ဗပ်မြင်းမျိုးသည် အာရပ်မြင်းကဲ့သို့ပင် ထင်ရှားသော မြင်းမျိုးဖြစ်လေသည်။ အာရပ်မြင်းမျိုးနှင့် ဗပ်မြင်းမျိုးတို့မှ ပြိုင်မြင်းများ ပေါက်ပွားလာသည်။ စီးမြင်း၊ အမဲလိုက်မြင်းနှင့် ပြိုင်မြင်း တို့ကို မျိုးစစ်သည်ထက် ပို၍ စစ်လာရအောင် အသုံးချနည်းကို လိုက်၍ ရွေးချယ် စိစစ်ပြီးလျှင် ဂရုတစိုက် မွေးမြူထားကြ ရသည်။ ထို့ပြင်စီးမြင်းကို လိုအပ်သော အရည်အချင်းများနှင့် ပြည်စုံရန် အလေ့အကျင်များ ပြုလုပ်ပေးရသည်။ ထိုနည်းအတူ အမဲလိုက်မြင်းနှင့် ပြိုင်မြင်းတို့ကိုလည်း ဆိုင်ရာ အရည်အချင်း များနှင့် ပြည်စုံနိုင်သမျှ ပြည့်စုံရန် စံနစ်တကျ လေ့ကျင့် ပေးရသည်။ ယင်းကဲ့သို့ ဂရုတစိုက်နှင့် မွေးမြူလာရသော မျိုးစစ် မြင်းများမှာ တန်ဖိုးအလွန်ရှိလေသည်။ ပုံစံဆိုလျှင် အင်္ဂလန် နိုင်ငံ၌ အလွန်နာမည်ကြီးသော ဒါဗီမြင်း ပြိုင်ပွဲနှင့် အလားတူ ထင်ရှားသော မြင်းပြိုင်ပွဲများတွင် အနိုင်ရသော မြင်းမှ ပေါက်ပွားလာသော မြင်းကလေးများကို တန်ဖိုးအလွန် ကြီးမြင့်စွာ ထားလျက် ရောင်းချလေ့ရှိသည်။ ထိုကြောင့် ပြိုင်မြင်းတို့၏ မှတ်တမ်းစဉ်တွင် နိုင်မြင်းတို့၏ သားစဉ် မြေးဆက်တို့သည် အဓွန့်ရှည်စွာ သတင်းပြောင်ခဲ့ ကြောင်း တွေ့ရှိရလေသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြင်းများ ကဏ္ဍ:မွေးမြူရေး ကဏ္ဍ:ခွာမစုံသော တိရစ္ဆာန်များ
ဝကပ်ရွာ၊ လဟယ်မြို့နယ်
ဝကပ်ရွာ (Wakat)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ လဟယ်မြို့နယ်၊ ထန်ခေါ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၈၅၇ ဖြစ်သည်။  ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လဟယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဧပြီ ၂၀၀၁
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဧပြီ ကဏ္ဍ:၂၀၀၁
Blackened death metal
blackened death metal သည် death metal နှင့် black metal တို့ ပေါင်းစပ်ထားသည့် ပုံစံတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ blackened death metal တီးဝိုင်းများမှာ Belphegor, Akercocke နှင့် Sacramentum တို့ဖြစ်သည်။
ကြံခင်းရွာ၊ မိုးမောက်မြို့နယ်
ကြံခင်းရွာ(Kyanhkin)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မိုးမောက်မြို့နယ်၊ မံပုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၀၁၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မံပုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၁၄ ဦး၊ မ ၁၃၇၂ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၈၈၆ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြသာကုန်းရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
မြသာကုန်းရွာ(Myatharkone)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ကျမိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၁၂၉ ဖြစ်သည်။ မြစိမ်းရောင်ကျေးရွာစီမံကိန်း ၆၇ ရွာတွင် ပါဝင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆည်ကုန်းရွာ၊ ကျောက်ဆည်မြို့နယ်
ဆည်ကုန်းရွာ (Sekone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ ကျောက်ဆည်မြို့နယ်၊ အရှေ့သာဂရကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၈၂၅၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အရှေ့သာဂရကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၇၀ ဦး၊ မ ၇၅၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၂၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ဆည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရွှေတောင်သာရရွာ၊ ရွှေတောင်သာရ
ရွှေတောင်သာရရွာ၊ ရွှေတောင်သာရ
ပိတ္တာရွာ၊ စဉ်းအိုးဘို
ပိတ္တာရွာ၊ စဉ်းအိုးဘို
တယော်တပင်ရွာ၊ တော်လှ
တယော်တပင်ရွာ၊ တော်လှ
နန္ဒကလိစ္ဆဝိသုတ်
ဘုရားရှင် ဝဇ္ဇီနိုင်ငံ ဝေသာလီမြို့တော်အနီး မဟာဝုန်တော ကူဋာဂါရ သာလာကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် လိစ္ဆဝီ မဟာမတ္တနန္ဒကအား သောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ်၏ ဂုဏ်ရည်လေးမျိုး နှင့် ဒိဗ္ဗ, မာနုသကဖြစ်သော အာယု ဝဏ္ဏ သုခ ယသ အာဓိပတေယျတို့နှင့် စပ်ယှဉ်ပုံကို အခြားသော သမဏ, ဗြာဟ္မဏတို့အထံမှ ကြားသိ၍မဟုတ်ပဲ ကိုယ်တော်တိုင် ထင်ထင်ရှားရှား သိမြင်၍ ဟောတော်မူပုံကို ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
သပြုချောင်းရွာ၊ ကဝဲညောင်ချောင်း
သပြုချောင်းရွာ၊ ကဝဲညောင်ချောင်း
စမ်းစမ်းမော် (ဘောလုံးသမား)
စမ်းစမ်းမော်သည် မြန်မာအမျိုးသမီး ဘောလုံးလက်ရွေးစင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး နောက်တန်း ခံစစ်တွင် ကစားလေ့ရှိသည်။
ဘယဝေရူပသန္တသုတ်
(၂)သုတ် ရှိပါသည်။
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် (အံ၊၃၊၄၀၄-၆၊ ဘယသုတ်ကဲ့သို့ အနာထပိဏ်သူဌေးအား ဘုရားရှင်ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် အထက်သုတ်ဒေသနာတော်ကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
ဝါးသိမ်ရွာ၊ တော်လှ
ဝါးသိမ်ရွာ၊ တော်လှ
ပင်ကြိမ် (ရွာသစ်)ရွာ၊ မဘိမ်းမြို့နယ်
ပင်ကြိမ် (ရွာသစ်)ရွာ (Pinkyein (Ywarthit))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုးမိတ်ခရိုင်၊ မဘိမ်းမြို့နယ်၊ စီပိန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၀၈၀၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စီပိန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၆၅ ဦး၊ မ ၈၇၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၃၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မဘိမ်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သဲပုတ်ကုန်းရွာ၊ ဝက်လက်မြို့နယ်
သဲပုတ်ကုန်းရွာ (Theapokekone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဝက်လက်မြို့နယ်၊ ခေါတောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၆၄၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝက်လက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တောင်မော်ရွာ၊ ငရွှေပြင်
တောင်မော်ရွာ၊ ငရွှေပြင်
မြန်မာအက္ခရာထုပ္ပတ်
မြန်မာအက္ခရာထုပ္ပတ်
စာပေအက္ခရာ အထုပ္ပတ္ထိသည် စာပေလောကအတွင်း အရေးပါ အရာရောက်လာ ရသည်မှာ (ရှေးအရေးအသား)ကို သုတေသန နည်းဖြင့် စုံစမ်းရှာဖွေ၍ ရမှုကြောင့်ဟု ယူဆသင့်သည်။ အက္ခရာများကို စထွင်ရေးသားထား၍သာလျှင် လူမျိုးတစ်မျိုး၏ ဘာသာသာသနာ စာပေနှင့်တကွ ရည်မွန်မှု ယဉ်ကျေးမှု တိုးတက်လာရသည်မှာ ယုံမှားဖွယ်မရှိချေ။
ရည်မွန်မှုသည် သိမြင်နားလည်မှု၏ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ယာဉ်သဖွယ်ဖြစ်သည်ဟု ပညာကျော်များက ယူဆကြသည်။ ထိုနည်းတူစွာ စာပေအရေးအသားကိုလည်း ယဉ်ကျေးမှု၏ သယ်ယူပို့ဆောင်သောယာဉ်ဟုလည်း ယူဆထိုက်ပေသည်။ အက္ခရာ ဗဟုသုတ(ဝါ) လိပျန္တရ ဗဟုသုတတည်းဟူသော အက္ခရာ အရေး အသား အကြားအမြင်များနှင့် ပြည့်စုံသာလျှင် ဘာသန္တရ ဗဟုသုတနှင့် ဒေသဗဟုသုတတို့၏ အထူးတလည် အထောက်အပံ့များ ရချေမည်။
ထိုမျှမကသေး၊ အက္ခရာများကို တီထွင်ရေးသားထား၍ သာလျှင် စာပေ အရေးအသား ပေါ်ရချေ၏။ စာပေ အရေး အသားပေါ်၍သာလျှင် အမျိုးဘာသာ သာသနာနှင့်တကွ ရည်မွန်မှု ယဉ်ကျေးမှုတို့ တိုးတက်ကြီးပွားရ ချေ၏။ များသော အားဖြင့် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ အလံတော်နောက်က ကုန်ကူးသန်း ရောင်းဝယ်မှုသည် ထပ်ချပ်မကွာ လိုက်လာဘိသကဲ့သို့ ကိုးကွယ်သည့် အယူဝါဒနောက်သို့ အက္ခရာ အရေးအသားနှင့် တကွ ရည်မွန်မှု ယဉ်ကျေးမှုများကို ခေတ်အလိုက် အသုံးပြုကြ ၏။ ရှေးခေတ် အက္ခရာများသည် ယခုခေတ် အက္ခရာများမှ အဆင့်ဆင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အက္ခရာပွားများသာလျှင် ဖြစ်ပေသည်။
သို့ဖြစ်လေရကား ယခုခေတ် အက္ခရာများကို ကျေးဇူး အထူးပြုပေဘူးသော ရှေးခေတ်အက္ခရာများ၏ ဇာစ်မြစ်နှင့်တကွ ဖြစ်ပုံပျက်ပုံ အလုံးစုံကို ကုံလုံစေ့ငအောင် သုတေသနနည်းဖြင့် စုံစမ်း ရှာဖွေလျက်ပင် နေရချေသေးသည်။ ထိုအပြင် '' အက္ခရာထုပ္ပတ် စာပေဇာတ်''ကို တခမ်းတနား စုံလင်စွာ ရေးသားနိုင်စေခြင်း အလို့ငှာ ကြိုးစားရှာဖွေ စုံစမ်းလျက်ပင် နေကြရသေးသည်မှာ သိသာထင်ရှားလေသည်။
အက္ခရာပျက်၊ ယွင်းသွေကွက်၊ အနက်ချွတ်တိမ်းရာ။ အနက်မဖြောင့်၊ နည်းယူမှောင့်၊ ယွင်းထောင့်ကျင့်မှုရာ။ အကျင့်ပေါက်ပြဲ၊ နိဗ္ဗာန်လွဲ၊ ငရဲလားဘို့သာ။ အက္ခရာမှန်၊ ယင်းအပြန်၊ နိဗ္ဗာန်မလွဲရာ။ဟု မဓုသာရတ္ထသတ်ပုံကျမ်းတွင် ရေးထုံးမှန် အက္ခရာမှန် ရေးရန် လိုလားအပ်ကြောင်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ရေးသား စပ်ဆိုတော်မူ ခဲ့၏။
အက္ခရာမှန် ရေးသား၍ ဖတ်ဆိုရန် လိုလားသည့်အတိုင်း အက္ခရာမှန်ဖြင့် ရေးသားမှတ်ထားရန်ကိုလည်း ရှေးသူဟောင်း တို့က နှုတ်တစ်ရာ စာတစ်လုံးဟု ဆိုထုံးရှိသည်ကိုလည်း အထူးမှတ်သား ဆင်ခြင်ရာ ကုန်၏။
အက္ခရာ အရေးအသားစောင့်နတ်များ
ထိုအတူ ရှေးတရုတ်နှင့် အခြားလူမျိုးတို့ကလည်း အက္ခရာနှင့် စာပေစောင့်နတ်များရှိသည်ဟု ယူဆကြပေ သေးသည်။
အက္ခရာများ၏ ဇာစ်မြစ်သမိုင်း
အက္ခရာ အရေးအသား၏ ဇာစ်မြစ်သမိုင်းကို တာဝန်ခံ၍ ရေးသားသူသည်လည်း ကဗျာ၊ လင်္ကာဆရာ ကဲ့သို့ပင် ''သမုဒ္ဒရာ ကမ်းနားတလျှောက် ပြေးလွှားနေသော ကလေး သူငယ်နှင့် တူပေသည်။'' အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ရှေးအက္ခရာ အရေးအသား၏ အထုပ္ပတ္ထိကို ယခုထက်တိုင် သုတေသန နည်းဖြင့် ရှာမှီး စုံစမ်းလျက်ပင် ရှိသေးသည်။ အောက်ပါ အချက်များကိုလည်း တိကျပြတ်သားစွာ သိရန် လိုသေးသည်ဟု လည်း ထင်မြင်ယူဆပေသည်။ (၁) အက္ခရာများကို တီထွင်ရေးသားသူတို့၏ အမည်များ။ (၂) အက္ခရာများကို စတင်ရေးသားသော ခုနှစ် သက္ကရာဇ်။ (၃) အက္ခရာများကို မည်သည့် အယူဝါဒနှင့်ဘာသာစကားအတွက် ရှေးဦးစွာ ရည်မှန်း၍ ရေးသားကြောင်း။ (၄) အက္ခရာများကို တလုံးမကျန် တိကျစွာ ဖော်ပြခြင်း။
အက္ခရာများကို မည်သည့်ရေးစရာ အရာဝတ္ထုများ ပေါ်တွင် စတင်ရေး၍ မည်သည့် အရပ်ဒေသမှ မည်သည့်အရပ် ဒေသသို့ အဆင့်ဆင့် ကူးပြောင်းယူဆောင်သွားကြသည့် ခုနှစ်၊ သက္ကရာဇ်မှန်နှင့် သမိုင်းမှန် စသည်တို့၏ ဖြစ်ပုံပျက်ပုံ အလုံးစုံ ကို ကုံလုံစေ့ငအောင် သိပ္ပံနည်းဖြင့် အမှန်အကန်ရသည်ထက် ရအောင် ကြိုးစား၍ စုံစမ်းလျက်ပင် ရှိချေသေးသည်။ ပုံစံဆိုသော် မြန်မာနိုင်ငံတွင် 'ပျူ'စာကို ယခုထက်တိုင်အောင် လုံးစေ့ပါဌ်စေ့ အနက်အဓိပ္ပာယ် မဖော်ပြနိုင်သေးသည်မှာ ထင်ရှားသော အထောက်အထားတရပ်ပင် ဖြစ်ချေသည်။ ထိုအတူ အခြားနိုင်ငံများတွင်လည်း ရှေးအက္ခရာအရေးအသား တို့၏ အနက်ကို ကုန်စင်အောင် သိရန်အလို့ငှာ ကြိုးစားလျက်ပင် ရှိကြသေးသည်။
အက္ခရာသမိုင်း(ဝါ) အက္ခရာထုပ္ပတ်ကို အထူးဘာသာ တရပ်အဖြစ်နှင့် တက္ကသိုလ်များတွင် မသင်ကြားကြသေးသော် လည်း ကျောက်စာအတတ်ပညာနှင့် ရှေးအက္ခရာ အရေးအသား အတတ်ပညာများကို များမကြာမီက တစတစ ဆည်းပူးလေ့လာကြသည်မှာ ထင်ရှားပေသည်။
ကမ္ပည်းကျောက်စာဆိုသည်မှာလည်း လက်တင်ကျောက်စာ၊ ဂရိကျောက်စာ၊ ဟီဗြူကျောက်စာ။ ဗြာဟ္မီ ကျောက်စာ အစရှိသည်ဖြင့် အများအပြားရှိသကဲ့သို့ ရှေးအရေးအသားများတွင်လည်း လက်တင် ရှေးအရေးအသားနှင့် ဗြာဟ္မီရှေးအရေးအသား စသည်ဖြင့် အများအပြားပင် ရှိကြချေသေးသည်။
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဤအက္ခရာ ထုပ္ပတ်ရေးသားရာတွင် အာဖရိကတိုက်၊ ဥရောပတိုက်နှင့် အာရှတိုက် အနောက်ပိုင်း၊ အလယ်ပိုင်းမှ တွေ့ရသော အက္ခရာအရေးအသားများနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ရှေးဦးစွာ တွေ့ရသော ခရောသျှဠီနှင့် ဗြာဟ္မီအက္ခရာတို့ ဆက်သွယ်ပုံကို အတိအကျ မှန်ကန်စွာ မပြောနိုင် ကြသေးချေ။ ထိုပြင် အလွန်နက်နဲခက်ခဲလှသော ပြဿနာဖြစ်သဖြင့် ယင်းအက္ခရာတို့၏ အထုပ္ပတ္တိကို အကျယ်တဝင့် ဖော်ပြရလျှင် ကျမ်းလေးရကျိုးနပ်မည် မဟုတ်သည့်အပြင် လိုရာခရီးပင် ရုတ်တရက်ရောက်နိုင်တော့မည် မဟုတ် ချေ။ ပုံစံဆိုသော် အီဂျစ်ပြည်၏ အရုပ်စာများ၊ အာရေဗျပြည်မှ ဆီးမိုက်လူမျိုးတို့၏ ဆီမစ်တစ်စာများ၊ မက်ဆိုပိုတေးမီးယားပြည်မှ ဆူမားရီးယန်းလူမျိုးတို့၏ ကျူနီဖောင်းခေါ် မြားဦး အရေးအသားတို့ကို ဤအက္ခရာထုပ္ပတ်တွင် မူတည်ထား၍ ရေးသားမည့် ဗြာဟ္မီနှင့် ဗြာဟ္မီပွား အက္ခရာများနှင့် နှိုင်းယှဉ်၍ပြရန် မလိုဟု ယူဆသည့်အလျောက် အနောက်ဘက်ရှိ အထက်ဖော်ပြပါ အက္ခရာများအကြောင်းကို လုံးဝချန်လှပ်၍ ထားမည် ဖြစ်ပေသည်။
ခရောသျှဠီ အက္ခရာသည် ပါးရှားပြည် ဗက်တြိယာခရိုင်ကို အစွဲပြု၍ ဗက်တြိယန်အက္ခရာဟုလည်း ခေါ်ကြ၏။ ယင်း အက္ခရာသည် ပါးရှားပြည် အရာမေအန် လူမျိုးတို့၏ အရာမေအစ် အက္ခရာမှ ဆင်းသက်ဟန် တူကြောင်း ပညာရှိအများ ယူဆကြ၏။ ယင်းအက္ခရာများသည် ခရစ်တော်မပေါ်မီ လေးရာစုနှစ်မှ သုံးရာစုနှစ်အထိ ထင်ရှား ပေါ်လွင်ခဲ့၏။ ခရောသျှဠီ အက္ခရာ၏ အဓိပ္ပာယ်ကား ကုလားအုဋ်(ကုလားအုပ်) နှုတ်ခမ်းသဖွယ် ကွေးကောက်နေသော ကမ္ပည်းစာဟု ဆိုလိုသည်။ ခရောသျှဠီ အရေးအသားသည် အာရိယန် အမျိုးသားတို့၏ အရေးအသား မဟုတ်ဘဲ အနရိယန် (ဆီမစ်တစ်) တို့၏ အရာမေအစ် အရေးအသားသာလျှင် ဖြစ်ကြောင်းကို အချို့ကျောက်စာ ပညာကျော်တို့က အတိအလင်း ရေးသားကြ၏။
အိန္ဒိယ တိုင်းရင်း ကျောက်စာကြီးများ
အိန္ဒိယတိုင်းရင်း ကျောက်စာကြီးများအကြောင်းကို အကျဉ်း အားဖြင့် မဖော်ပြမီ အိန္ဒိယအမည်များကို သိသာဖော်ပြရန်ပေ ဦးမည်။ ပါသျှန် (ဖာရစီ)ကျောက်စာများတွင် ဟိန္ဒုဟု ရေးသား ထား၏။ ဂရိလူမျိုးတို့က အိန္ဒိယဟု ခေါ်ကြ၏။ ဝေဒ(ဗေဒ) ကျမ်းနှင့် ဝေဒန္ဒီဒဒ်ကျမ်းများတွင် သပ်ကသိန္ဓဝဟနှင့် ဟပ်တ ဟိန္ဒု အာရိယန်လူမျိုးတို့၏ နိုင်ငံအမည် ခေါ်တွင်ချေ၏။ ရည်မွန်မှု ယဉ်ကျေးမှုတို့၏ မီးနေအိမ်သဖွယ်ဖြစ်သော အာရှ တိုက်ခွဲကို ဖြတ်သန်းစီးသွားသည့် သိန္ဓုမြစ်(ဣန္ဒု)မြစ်ကို အစွဲ ပြု၍ သိန္ဓု၊ ဟိန္ဒု၊ ဟိန္ဒ၊ ဟိညုစထာန် စသည်ဖြင့် အလယ် ပိုင်းခေတ် စာရေးဆရာများက ခေါ်ဝေါ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ဟိန္ဒုစထာန်ကို ပါဠိလို အက္ခရာဖလှယ်သော် စကို ချေ၊ ထဆင်ထူးကို ဌ ဝမ်းဘဲပြု၍ ဟိန္ဒုဌာန် (ဟိန္ဒုတို့၏ နေရာဌာန)ဟု သိရှိနိုင်၏။ အတိုချုံးရမည်ဆိုသော် ပါသျှန် ကျောက်စာ အရေးအသား ဟိန္ဒု (မြန်မာတို့ ယခုအခေါ်ဟိန္ဒူ) ကို ဂရိလူမျိုးများက အိန္ဒိယဟုခေါ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ မြောက်ပိုင်း အိန္ဒိယတိုင်းရင်းသား ကျောက်စာကြီးများကာ
တောင်ပိုင်း အိန္ဒိယတိုင်းရင်းသား ကျောက်စာကြီးများမှာ သားဟု မြန်မာလို အနက်ရ၏။
ဗြာဟ္မီ အရေးအသားသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ရှေးအကျဆုံး ဖြစ်၏။ ခရစ်တော်မပေါ်မီ သုံးရာစုနှစ် တိုင်အောင် အသောက ကျောက်စာ အရေးအသားများကို တွေ့ကြရ၏။ သို့ရာတွင် ခရစ်တော်မပေါ်မီ ငါးရာစု နှစ်အတွင်း ပိပြာဝါအရပ်ရှိ ထူပ (စေတီပုထိုး)နှင့် ဗရလိရွာတွင် အနည်းအကျဉ်း နှစ်နေရာ ရေးသားထားသည် ကို တွေ့ရ၏။
ဗြာဟ္မီအက္ခရာ စတင်ရေးသားသော ခုနှစ် သက္ကရာဇ်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကျောက်စာပညာ ကျော်များက ယခု ထက်တိုင် အတိအကျ ဆုံးဖြတ်ချက် မချနိုင်သေးသည့် အပြင် အခြားကျောက်စာများနှင့် ဆက်သွယ်ရေး မည်သို့မည်ပုံ ရှိ၊ မရှိလည်း ဝေဖန်စဉ်းစားကြလျက်ပင် ရှိသေး၏။ ကျောက်စာ လောကတွင် အံ့ဩဖွယ်ဆုံး အခန်းတရပ်မှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အနောက်မြောက်တွင် ပန်ဂျပ်နယ်ရှိ ဟရပ္ပနှင့် သိန္ဓုနယ်ရှိ မိုဟိန်ဇိုဒရိုမြို့ကြီးနှစ်မြို့နှင့် သိန္ဓုနယ်တောင်ပိုင်းရှိ ဆနှုဒရို အစရှသော မြို့ငယ်ကလေးများနှင့် ရွာများမှ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပါင်း ၃ဝ ခန့်က တူးဖော်ရရှိသော ''ဣန္ဒုမြစ်ဝှမ်း ကျောက် စာအရေးအသား''များပင် ဖြစ်၏။ ယင်းကျောက်စာများ တံဆိပ် တုံးများ အစရှိသည်တို့ကို တွေ့မြင်စုံစမ်း စစ်ဆေးကြည့်ရှုရခြင်း အားဖြင့် သမိုင်း ရာဇဝင်တွင် စာမတင်မီခေတ်က ရေးသားမှု၊ ရည်မွန်မှု၊ ယဉ်ကျေးမှုတို့သည်ကား အံ့ဖွယ်ဘနန်းရှိချေ၏။ ယင်းအရေးအသားများ၏ အဓိပ္ပာယ်ကို ဖော်၍ပင် မရသေးချေ။ ဤအရေးအသားများသည် အရုပ်စာများပင် ဖြစ်သည်ဟု သိရပေ၏။
ကဝဲညောင်ချောင်းရွာ၊ ကဝဲညောင်ချောင်း
ကဝဲညောင်ချောင်းရွာ၊ ကဝဲညောင်ချောင်း
မြန်မာအက္ခရာထုပ္ပတ်
အိန္ဒိယ တိုင်းရင်း ကျောက်စာကြီးများ
ကျောက်စာ ရှေးအရေးအသား အမှတ်သင်္ကေတ လေ့လာ ဆည်းပူးရာ၌လည်း (၁) စိတ်ရှည်ရှည်ထားရသည့် သည်းခံမှု၊ တဖက်သတ် လိုရာသို့ မယိမ်းယိုင်မှု၊ (၃) သန့်ရှင်း တည်ကြည်၍ ပညာဉာဏ်ယှဉ်တွဲလျက် ဆုံးဖြတ်မှု အစရှိသော အချက်ကြီးသုံးချက်ကို အမြဲထာဝစဉ် ဂရုမှုရချေမည်။ ကျောက် စာပညာကျော် လင်ဒန်၊ ဟန်တာနှင့် ဗီ၊ ဟရိုဇနီးတို့ကလည်း အနည်းနည်းအဖုံဖုံ အိန္ဒိယအက္ခရာများ၏ ပုံစံရင်း မူလအခြေခံ ဖြစ်သော ဗြာဟ္မီအက္ခရာနှင့် ဆက်သွယ်ကြည့်ကြ၊ စိစစ်ကြ၊ အဓိပ္ပာယ် ကြံဆ၍ ဖော်ကြသော်လည်း ပညာရှင်တို့ သဘော ပေါက်အောင် မစွမ်းဆောင်နိုင်သေးချေ။ မည်သို့ပင် ဖြစ်လင့်ကစား အစတွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း ရှေးအက္ခရာတို့၏ ဆက်သွယ်ပုံကို စုံလင်ကုံငအောင် ဝေဖန်နည်းများကို အကျယ်ရေးသားနေပါက လိုရာခရီး ဖြစ်သော အက္ခရာထုပ္ပတ် ပန်းတိုင် သို့ လွယ်လင့်တကူ မရောက်နိုင်မည့်အပြင် ကျောက်စာမဆည်းပူးသူတို့ အတွက် နားထွေးစရာ ဖြစ်မည်ကား မုချမလွဲတည်း။
ဣန္ဒုမြစ်ဝှမ်း အရေးအသားနှင့် ဗြာဟ္မီအက္ခရာ ဆက်သွယ် ဖြစ်ပေါ်လာပုံကို တိကျခိုင်လုံစွာ မဖော်ပြနိုင်သေးသည်မှာ သိသာထင်ရှား၏။ ဗြာဟ္မီအဆရာသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ သမိုင်းတွင် စာမတင်မီခေတ်က ရှေးပင်ရင်း ဇာတိအက္ခရာ ဟောင်းများမှ ဆင်းသက်လာသည်။ သို့တည်း မဟုတ် ဗြာဟ္မီကို ဗြာဟ္မာကြီးက တီထွင်၍ထားသော အက္ခရာပင် ဖြစ်သည်ဟု အစရှိသည်ဖြင့် ယူဆမှုတို့ကို စွဲလမ်းနေသည်မှာ အယူဝါဒရေး စိတ်ဓာတ် ပယောဂနှင့် မကင်းသလို ဖြစ်နေ သည်ဟု ယူဆရပေသည်။ ပညာကျော်များက ဗြာဟ္မီအက္ခရာ သည် ခရစ်တော်မပေါ်မီ ရှစ်ရာစု၊ ခုနစ်ရာစုနှစ်ခန့်တွင် စတင်ပေါ်ဟန်တူသည်ဟု ယူဆကြ၏။ ထို့ပြင် တဝ အနောက် နိုင်ငံ ပညာရှင်များက တီထွင်မရေးသားဘဲ အခြားဒေသများမှ ရှေးအက္ခရာများကို အမှီသဟဲပြုရ ခြင်း ကင်းဟန်မတူဟု ယူဆ ကြသေး၏။ အိန္ဒိယအက္ခရာတို့သည် လုံးဝအက္ခရာစစ်မဟုတ်ဘဲ အက္ခရာဝက် အက္ခရာခြမ်းမျှသာ ဖြစ်သည်ဟုလည်း ယူဆကြ သေး၏။ ဗြာဟ္မီအက္ခရာများမှ အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းနှင့် တောင် ပိုင်းအက္ခရာများ တိုးပွားထွန်းကားလာသည်ဟု ပညာရှင်အများ ယူဆကြ၏။
အလွန်ထင်ရှားသော အသောကမင်းတရား၏ ကျောက်စာ ပေါင်း ၃၅ ခုကို ခရစ်တော် မပေါ်မီ ၂၇၄ ခုနှစ်မှ ခရစ်တော် မပေါ်မီ ၂၃၇ ခုနှစ်တိုင်အောင် ကျောက်တုံးကြီးများ၊ ဂူနံရံများ နှင့်ကျောက်တိုင်များတွင် ဗြာဟ္မီအက္ခရာများဖြင့် ကျောက်ထက် အက္ခရာတင်ထားသဖြင့် အသောကမင်းတရားကြီး၏ အစိုးရအုပ်ချုပ်ပုံ နည်းစနစ်များ၊ အကျင့်စာရိတ္တ ပြုပြင်ရေးနှင့် စပ်လျဉ်းသော လောကနီတိကျမ်းများ၊ မိမိကိုယ်၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိ စာတမ်းများကို များစွာ စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းအောင် စုံလင်စွာ ရေးသားထား၏။ ယင်းကျောက်စာများတွင် ထူးခြားသော အကြောင်းရပ်များ သီးခြားပါဝင်သည့်အပြင် နီတိကျမ်းများနှင့် အမိန့်တော် ပြန်တမ်းများလည်း မြောက်မြားစွာ ရေးသားထား၏။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် မည်သည့် ဧကရာဇ်မင်းများမှ ရှေးက ဤကဲ့သို့ စုံလင်စွာ ရေးသားမထားခဲ့ဘူးချေ။
အသောကမင်းတရား ကျောက်စာများသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ဘာသာစကားနှင့် စာပေအရေးအသား လောက၌ နေလသဖွယ် ရှိသည်မှာ ထင်ရှားလျက်ရှိ၏။ အသောကကျောက်စာများသည် စာတတ်ပေတတ်များ အတွက်သာမဟုတ်ဘဲ၊ စာပေများစွာ မတတ်သူတို့အတွက်ပါ ရည်စူးလျက် အကွင်းအကွက်ကျသော လမ်းမကြီးများနှင့် ဘုရားဖူးရန် အရပ်များမှာ စိုက်ထူထား၏။ ကျောက်စာများကို လူနည်းစုအတွက်သာ အကျိုးရှိသော စာသံပေသံ ပြောင်လှသော သင်္သကြိုက် ဘာသာဖြင့် (ပြာကရိတ-ပြကတိ၊ ရိုးရိုးနှင့် ထီးသံနန်းသံ မပါသော ကျေးလက်သုံး ဆင်းရဲသား ဘာသာစကား)ဖြင့်သာ ရေးသားထား၏။ အသောကကျောက်စာများကို စကားလုံး ထွားထွားနှင့် ခန့်ညားကြီးကျယ်စွာ မရေးသားထားချေ။ အသောကကျောက်စာများသည် ပါဠိဘာသာမှ မြန်မာဘာသာပြန် ဆရာတို့ နည်းယူ လောက်အောင် လူထုနားလည်မှုကို အရင်းခံထား၍ ပြာကြိုက်ဘာသာဖြင့် ရေးသားခဲ့လေသည်။
မြောက်ပိုင်း အိန္ဒိယကျောက်စာ
ဂုတ္တလိပိ-ဂုတ္တဝံသီ မင်းများ ခေတ်အခါတွင်အိန္ဒိယပြည် မြောက်ပိုင်း တစ်ပိုင်းလုံးတွင်ယင်းကျောက်စာအရေးအသားကို ခရစ်လေးရာစုနှစ်နှင့် ငါးရာစုနှစ်အကြားတွင် အသုံးပြုသဖြင့် ဂုတ္တလိပိဟု ခေါ်ဟန်တူသည်။
ကုဋိလလိပိ-ဤအက္ခရာများ ရေးသားရာ၌ ထူးခြား သော အချက်တစ်ရပ်မှာ သရများ၏ ရေးချ၊ လုံးကြီးတင်၊ ချောင်းငင်၊ သေးသေးတင်၊ ရေးချ စသောအမှတ်လက္ခဏာ တို့သည် အတွန့်တက်၊ အကောက်အကွေးပုံများ ရှိသဖြင့် ကုဋိလဟု အမည်နာမပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ကုဋိလ အရေးအသားသည် ဂုတ္တိလိပိ အက္ခရာပွားဖြစ်၍ ခရစ်နှစ် ခြောက်ရာစု မှ ကိုးရာစုတိုင်အောင် အသုံးပြုသည့်အပြင် ယင်း အရေးအသားမှ တဖန် နဂရီနှင့် သျှရဒါအက္ခရာများ ထပ်ဆင့် တိုးပွား၍ ပေါ်လာပြန်ချေသည်။
နာဂရီ-ယင်းအက္ခရာသည် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း၌ ခရစ် ကိုးရာစုနှစ်ခန့်တွင် တွေ့ရ၏။ သို့ရာတွင် အိန္ဒိယ တောင်ပိုင်း၌ကား ခရစ် ရှစ်ရာစုနှစ်မှ စ၍ အသုံးပြုကြ၏။ အကြောင်းမှာမူ တောင်ပိုင်းအရပ် ရဠကုဋဝံသီမင်း ပိုင်နယ်ရှိ၊ သာမနာဂဎနှင့် ကောလှာပုရဧကရာဇ်မင်း အုပ်ချုပ်နယ်တွင် သက္ကရာဇ် ၆၇၅ ခု သက သံဝတ်နှစ် (ခရစ်နှစ် ၇၅၄)၌ အလှူတော် ပေးလွှာများကို နာဂရီနှင့် ရေးသားထားသည်ကို တွေ့ရ သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ တောင်ပိုင်းဒေသများတွင် ဆက်လက် အသုံးပြုပြီး သကာလ ခရစ် ၁၆ ရာစုနှစ် နောက် အသွင်တမျိုးဖြင့် ဤအက္ခရာများကို ရေးကြပြန်၏။ တောင်ပိုင်းအရပ်တွင် ဤအရေးအသားကို နန္ဒီနာဂရီခေါ်တွင်လေ၏။ ရှေးအရေးအသား နာဂရီမှ ရှေးကျသော ဘင်္ဂလား (ဘင်္ဂလီ) အရေအသား ပေါက်ပွားလာ၏။
နာဂရီ အရေးအသားမှ တဖန် ကဲတီ၊ မဟာဇနီ၊ ရာဇာ ထာနီနှင့် ဂုဇရာတီ အရေးအသားများ ပွားထွက်လာ၏။ အိန္ဒိယ အရေးအသားများအနက် အရေးအကြီးဆုံးဟု ယူဆကြသော နာဂရီ (ဝါ) ဒေဝနာဂရီသည် ဂျာမန်ကျောက်စာပညာကျော် ဗျူလား အမည်ပေးသော သိဒ္ဓမတြိက အက္ခရာမှ တစ်ဆင့်ရသော ဂုတ္တအက္ခရာ ပွားဟု ဆိုကြ၏။ နာဂရီ မူရင်းအဓိပ္ပာယ်ကို တပ်အပ်သေချာစွာ မဖော်နိုင်ကြသေးသော်လည်း အချို့ ကျောက်စာ ပညာကျော်များက လလိတ ဝိတ္ထာရ ခေါ် ဗုဒ္ဓဝင်တွင် ရှေးဦးစွာ ရေးသားထားနော နာဂလိပိ (ဝါ) နာဂတို့၏ အရေးအသားဟု ယူဆကြ၏။ ဒေါက်တာ အယ်၊ ဒီ၊ မားနက်မူ နာဂလိပိနှင့် ဒေသနာဂရီ မည်သို့မျှ အဆက်အသွယ် မရှိဟု ယူဆ၏။ အချို့ အရပ်ခေါ်မှာ နာဂရ အရေးအသား (မြို့သုံးစာ) (ဝါ) နာဂရခေါ် ဂုဇရတ်ပုဏ္ဏားတို့၏ အရေးအသားဟု ယူဆ၏။ ယခုခေတ်တွင်လည်း နာဂရီကို 'နတ်စာ'၊ 'ပုဏ္ဏားစာ' (ဝါ) နန်းသုံးထီးသုံးစာဟု ဆိုလိုကြသေး၏။ သင်္သကြိုက်များကို များသောအားဖြင့် ရှေးအထက် ကျော်ကာရီက စ၍ ဒေဝနာဂရီ အက္ခရာဖြင့်သာ ရေးကြ၏။
သျှရဒါ-ဤအရေးအသားကို အိန္ဒိယ အနောက် မြောက်ပိုင်းရှိ ကသျှမီရနှင့် ပန်ဂျာဗ်နယ်တွင် အသုံးပြု၏။ ခရစ်ရှစ်ရာစုနှစ်တွင် မေရုဝမ္မာမင်းလက်ထက်တွင် ဤကျောက် စာများကို အသုံးပြုကြသည့်အပြင် ထိုအချိန်အခါတွင် ကုဋိလ ကျောက်စာလည်း ပန်ဂျာဗ်နယ်တွင် ထေခတ်စားလျက်ပင် ရှိ သေး၏။ ထိုနောက် တစ်ဖန် ဤကုဋိလမှ သျှရဒါကို ဆက်လက် တိုးပွား ရေးသားကြ၏။ ယခုတွေ့ရသရွေ့မှာ ရှေးအကျဆုံး သျှရဒါ အရေးအသားများကို စဗ္ဗာဧကရာဇ် မင်းပိုင်နယ် သရဟန်အရပ်တွင် ကျောက်စာ၊ ကြေးပေလွှာ အစရှိသည်တို့တွင် ရေးသားထားကြောင်း တွေ့မြင်ရ၏။ ဤအရေးအသားကို ခရစ် ၁ဝ ရာစုနှစ်တွင် ပေါ်ပေါက် ဟန်တူသည်ဟု ယူဆကြ၏။ ဤအရေးအသားမှ ရျေးကသျှမီရီ နှင့် ဋာကရီ အရေးအသားများ ပွားထွက်လာကြ၏။ ထိုပြင် ပန်ဂျာဗီခေါ် ဂုရုမုခီအက္ခရာလည်း ယင်းသျှရဒါမှ ပေါ်ထွက်လာ ရသော အကြောင်းရင်းခံချေ၏။
ဘင်္ဂလာ (ဘင်္ဂါလီ)-ဤအရေးအသားသည် ရှေး နာဂရီအက္ခရာမှ ခရစ် ၁ဝ ရာစုနှစ်ခန့်တွင် ပွားထွက်လာ၏။ ဗဒါလ ထမ္ဘ(ကျောက်တိုင်)ကို တူးဖော်ရရှိသောအခါ နာရာ ယဏပါလမင်း လက်ထက်တွင် ခရစ် ၁ဝ ရာစုနှစ်တွင် ဘင်္ဂလာ အက္ခရာဖြင့် ရေးသားထားသည်ကို တွေ့ရ၏။ ယင်းဘင်္ဂလာ (မြန်မာခေါ် ဘင်္ဂါလီ) အက္ခရာမှ ခရစ် ၁၁ ရာစုနှစ်တွင် နေပါလအက္ခရာ ပွားထွက်လာ၏။ ထိုအတူ ယခုခေတ် သုံးဘင်္ဂါလီ၊ မဲထိလနှင့် ဥဍိယ အရေးအသားများ တစ်ဖန်ပွားထွက်လာပြန်၏။
တောင်ပိုင်း အိန္ဒိယကျောက်စာများ
တောင်ပိုင်းကျောက်စာများသည် ရှေးဗြာဟ္မီ အရေးအသားမှ ပုံအသွင် အဆင့်ဆင့် ပေါ်ထွန်းလာပြီး သကာလ ခတြပနှင့် အန္ဓရဝသီမင်းများ လက်ထက်သုံး အက္ခရာများဖြစ်ပွားကြ ပြန်၏။ ထိုနောက် များမကြာမီ ဒက္ခိဏကုန်းပြင်မြင့်ရှိ နာဆိက၊ ကာရလီ အစရှိသော ဂူများအတွင်း၌ ရေးသား ကုန်သော ကျောက်စာများ ဖြစ်ကြပြန်၏။ ယင်းကျောက်စာ များသည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်၏။
ပစ္ဆိမိ (အနောက်ပိုင်းကျောက်စာ)-ဤအရေးအသားကို အသုံးပြုခဲ့သော ကာဠိအာဝါဍ၊ ဂုဇရာတ်၊ နာဆိက၊ ခါန်သျှေနှင့် ဆတာရာခရိုင် များ၊ ကုန်ကန်နှင့် အချို့အချို့သော မိုက်ဆိုနယ်များတွင် ခရစ် ငါးရာစု နှစ်ခန့်မှစ၍ ကိုးရာစုနှစ်ခန့်အထိ တွေ့ရှိရ၏။ ခရစ် ငါးရာစုနှစ်ခန့်တွင် ရာဇပူတာနာနှင့် အိန္ဒိယအလယ်ပိုင်း၌ အချို့အချို့သောဒေသများတွင် ယင်းအရေးအသားများကိုတွေ့ ရသေး၏။ ထိုနောက် မြောက်ပိုင်း အရေးအသားများ၏ လောင်းရိပ်ကိုလည်း အတော်အတန် မိလေ၏။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အနောက်ပိုင်းဒေသများ၌ ပိုမို အသုံးပြုသည်ကိုအကြောင်းပြု၍ ပစ္ဆိမီအက္ခရာဟု အမည်ပေးဟန်တူ၏။
မဇ္ဈီမတိုင်း(မဓျပြဒေသျှီ)-ဤအရေးအသားကို အိန္ဒိယ အလယ်ပိုင်းပြည်နယ်များ၊ ဟိုက်ဒရာဗာဒ်နယ် မြောက်ပိုင်းနှင့် ဗုန်ဒေလခန္ဒရှိ အချို့ဒေသများတွင် ခရစ်ငါးရာနှစ်မှစ၍ ရှစ်ရာစု နှစ်နောက်ပိုင်းတိုင်အောင် တွေ့ကြရ၏။ ဤအရေးအသားများ၏ အက္ခရာတို့ ထိပ်ပိုင်းတွင် သေတ္တာများ ပုံသဏ္ဌာန် ရှိလေရာ များသောအားဖြင့် လေးထောင့်သေတ္တာများပုံမှာ ဟာလ ဟင်းလင်းဖြစ်၍ အချို့အက္ခရာများ၌ ရံခါရံခါ မင်းသည်း၍ ကင်းပိတ်ဖြစ်နေသည်ကို တွေ့ရ၏။ အက္ခရာတို့၏ ပုံသဏ္ဌာန် မှာ အနားထောင့်စွန်းများသည် များသောအားဖြင့် ညီမျှလျှက် ရှိနေရကား ထောင်လိုက်ဖြစ်စေ၊ ပြားလိုက်ဖြစ်စေ ထွင်းရရေးရ လွယ်၏။ အက္ခရာအဝိုင်း (စာလုံး) မရေးကြချေ။ ဤအရေး အသားသည် တစ်ခါတစ်ရံ ဗုံဗိုင်နယ် တောင်ပိုင်းခပ်ကျကျ အရပ်များ၊ မိုက်ဆိုနယ်အပြင် အိန္ဒိယနှင့် အလှမ်းဝေးကွာ သော အရှေ့ပိုင်းတိုင်း နိုင်ငံများအထိ ပြန့်ပွားဟန်တူ၏။ ဤ အရေးအသားကို အထူးအားဖြင့် ကြေးပြားများတွင် ရေးသား ထား၍ ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်သည်က နည်းပါးလေသည်။ တေလုဂု-ကနဍီ-ယင်းအရေးအသားသည် ဗုံဗိုင်နယ် တောင်ပိုင်းသေများဖြစ်သော ဒက္ခိဏကုန်းပြင်မြင့်ရှိ ဒက္ခိဏ ဘာရတ၊ ဒက္ခိဏီမရာဌာပြဒေသျှဟု ခေါ်ဝေါ်သော သျှောလာ ပုရ၊ ဗီဇာပုရ၊ ဗေလ ဂါမ၊ ခါရဝါဍ ခရိုင်များ၊ ဟိုက်ဒရာဗာဒ် မင်းများ စိုးပိုင်သော တောင်ပိုင်းဒေသများ၊ မိုက်ဆိုနယ်၊ မဒြာသ်(မဒရပ်)နယ် အရှေ့မြောက်ပိုင်းရှိ ဝိဇဂပါဓမ်၊ ကာဒါ ဝရီ၊ ကရိသျှဏာကရနူလ၊ ဗီလာရီ၊ အနန္တပုရ၊ ကဒ္ဒပ္ပါနှင့် နေလ္လိုရ ခရိုင်များတွင် တွေ့ရ၏။
ဤအရေးအသားကို ခရစ် ငါးရာစုနှစ်မှ တစ်ဆယ့်လေးရာစု နှစ်တိုင်အောင် ပုံသဏ္ဌာန် တစတစ ပြောင်းရွှေ့ပြီးသကာလ ယခုခေတ်သုံး တေလုဂု-ကနဍီ အရေးအသားများအဖြစ် ပြောင်းလဲလာရချေသည်။ သို့ဖြစ်သောကြောင့် ဤအရေးအသား ကို တေလုဂု-ကနဍီဟု အမည်ပေးထားသည်။ ယင်း တေလုဂု- ကနဍီ ခေါ် ရှေးအရေးအသားများကို အသေးစိတ် ခွဲထုတ်သော် အုပ်ချုပ်စိုးမိုးသော မင်းများကို အစွဲပြု၍ခေါ်သော ပလ္လဝ၊ ကဒံဗ၊ အနောက် အနောက်ပိုင်း စာလုကျ၊ အရှေ့ပိုင်း စာလု ကျ၊ ရာဠကူဋ၊ ဂင်္ဂါဝံသိ၊ ကာကတိ အရေးအသားများ အစရှိ သည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပျူစာကို လေ့လာဆည်းပူးလိုသူတိုင်းပင် ယင်းအရေးအသားများကို အထူးသင်ကြားရန် လိုအပ်လှသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ကျောက်စာပညာကျော်များ၏ ယူဆ ချက်အတိုင်းဆိုလျှင် သိရီ ခေတ္တရာမြို့ဟောင်း (မှော်ဇာနှင့် ပြည်မြို့အကြားရှိ မြို့ဟောင်းနေရာ)၌ ခရစ် ၁၈၉၇ ခုနှစ်တွင် တူးဖော်ရရှိသော မောင်းကန်ရွှေပေနှစ်ချပ်၊ ခရစ် ၁၉၂၇-၂၈ ခုနှစ်တွင် တူးဖော်ရရှိသော ခင်ဘရွှေပေ အချပ် ၂ဝ နှင့် ခရစ် ၁၈၈၆-၈၇ ခုနှစ်တွင် ပုဂံမြို့ မြင်းကပါတွင် တွေ့ရှိတူးယူ ရသော မြစေတီကျောက်စာလေးမျိုးအနက် တစ်မျိုးကို ပျူစာဟု ယူဆကြသည့်အပြင် ကဒံဗ ရှေးအရေးအသားနှင့် အတူဆုံးဟု ယခုအချိန်အထိ ဆုံးဖြတ်ထားကြသည်။ မြန်မာအက္ခရာဟောင်း (ကျောက်စာ)နှင့် ယင်းတေလုဂု-ကနဍီ အက္ခရာဟောင်းများ မည်ကဲ့သို့ ဆက်သွယ်ဟန်တူကြောင်း ယူဆပုံကိုလည်း အကျယ်ရေးသား ဖော်ပြမည်ဖြစ်သည်။ တေလုဂု- ကနဍီ ကျောက်စာ၊ ရွှေပေချပ်၊ ကြေးပေချပ်၊ ရှေးပေစာချပ် အစရှိ သည်တို့ကို အကျယ်ဆည်းပူးလိုက အိန္ဒိယ ကျောက်စာများ၊ ကန္နဋီက ကျောက်စာနှင့် အိန္ဒိယရှေးဖြစ် အတ္ထုပ္ပတ္တိစာများကို လေ့လာဖတ်သားရန် အလွန် အရေးကြီးလေသည်။
ဂြန္ထလိပိ-ဤအရေးအသားကို မဒရပ်နယ် မြောက် ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်း၊ အရကဋ်၊ သလောမတြိစိ နာပလိ၊ မဒူရာ နှင့် တိန္နေဝေလ္လိ ခရိုင်များတွင် တွေ့ရသည်။ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်း ၏ အရှေ့ဘက်ရှိ ကဉ္စိပုရ မြို့တော်ကို စိုးပိုင်သော ပလ္လဝါမင်း များသည် ဂြန္ထအက္ခရာကို အများအပြား အသုံးပြုကြ၏။ ခရစ် ခုနစ် ရာစု နှစ်မှ ၁၅ ရာစုနှစ်တိုင်အောင် ရှေးအရေးအသား၏ အသွင်အပြင်သည် အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲ၍လာရာ လက်ရှိ မာလာယာလမ်နှင့် တုဠု အရေးအသားတို့သည် ဂြန္ထလိမိမှ ပေါက်ပွားလာကြ၏။ မဒရပ်နယ်ရှိ တာမိဠ အရေးအသား၌ အက္ခရာ မစုံလင်သဖြင့် သင်္သကြိုက်ဘာသာကို မရေးနိုင်ကြချေ။
သင်္သကြိုက်ကျန်းဂန်များကို ပြုစုရေးသားရာတွင် ဤဂြန္ထ အရေးအသားဖြင့် ကျမ်းပြုလေ့ရှိကြသဖြင့် သင်္သ ကြိုက် ဂြန္ထလိပိ (ဝါ) သင်္သကြိုက် ကျမ်းဂန် အရေးအသားဟု အမည် ရသည်။ သင်္သကြိုက်ဂြန္ထကို အတိုချုံး၍ ဂြန္ထဟု အဖျားဆွတ်ပြီး ခေါ်ကြလေသည်။ ဂြန္ထ၏ အဓိပ္ပာယ်သည် ပါဠိလို ဂန္ထ (ကျမ်းဂန်)ပင် ဖြစ်သည်။ ကျမ်းဂန်းရေးရန်စာစု ဆိုလိုရင်းဖြစ်သည်။
ကလိင်္ဂလိပိ-ဤအရေးအသားကို မဒရပ်နယ်ရှိ စီကောကောလနှင့် ဂံဇာမ်နယ် နှစ်နယ်ကြားအရပ်ရှိ ဂင်္ဂါဝံသီမင်းများလက်ထက်တော်တွင် အလှူပေးလွှာများ ရေးသားရာ၌ ခရစ်ခုနစ်မှ ၁၁ ရာစုနှစ်ကိုပင် အနည်းငယ် ကျော်လွန်၍ ရေးသားကြသည်ကို တွေ့ရ၏။ ဤအရေးအသားကို ဂင်္ဂါဝံသီမင်းဆက် ဒေဝိန္ဒြဝမ္မန်မင်းက ဂါန်ဂေယ သံဝတ် နှစ် ၈၇ ခု၌ ရှေးအကျဆုံး အလှူပေးလွှာတွင် ရေးသားထားကို တွေ့ရ၏။ ဤအရေးအသားတွင် မချပြဒေသ သျှီ အရေးအသားနှင့် ရောပြွမ်းနေသည်ကို တွေ့ရသည်။ အက္ခရာများကို ဦးခေါင်းတွင် သေတ္တာသဏ္ဌာန်၏ အတွင်းမှာ လုံးဝပြည့်နှက်လျက် လေးထောင့် ရှည်လျားလျား တွေ့ရသည်။ များသောအားဖြင့် အက္ခရာများ၏ ထောင့်များသည် ညီညွတ် ၏။ သို့ရာတွင် နှောင်းအခါ ကြေးပေလွှာများ ရေးကြရာတွင် ယင်းအက္ခရာများထဲ၌ နာဂရီ၊ တေလုဂု-ကနဍီ၊ ဂြန္ထလိမိများနှင့် ရောပြွမ်း၍ ရေးကြ၏။