cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဥစ္ဆင်္ဂဇာတ်
မိန်းမပညာရှိ လျှောက်ထားဘိ
မိန်းမပညာရှိလည်း ကောသလမင်းကြီးထံ သွားကာ “အရှင်မင်းကြီး ... အကျွန်ုပ်အား အဝတ်ပေးတော်မူပါ၊ အကျွန်ုပ်အား အဝတ်ပေးတော်မူပါ” ဟု ငိုကြွေးကာ အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် အိပ်တော်သို့ လှည့်လည်လေ၏။
ထိုအခါ ကောသလမင်းကြီး ကြား၍ မင်းချင်းတို့ကို အဝတ်ပေးစရာ “ဤအဝတ်ကို မတောင်းပါ၊ လင် ဟူသော အဝတ်ကိုသာ တောင်းပါသည်” ဟု ပြောကြားလေလျှင် မင်းကြီးလည်း အထံတော်သို့ ခေါ်စေ၍ “သူငယ်မ ... အဝတ်တောင်းသလော” ဟု မေးလျှေင် “အရှင်မင်းကြီး ... တောင်းပါသည်” ဟု လျှောက်ထား၏။ “သူငယ်မ ... ဘယ်အဝတ်ကို တောင်းသနည်း” ဟု မေးပြန်ရာ “အရှင်မင်းကြီး ... ပကတိအဝတ်ကို မတောင်းပါ၊ လင် ဟူသော အဝတ်ကိုသာ တောင်းပါသည်” ဟု လျှောက်၏။ “သူငယ်မ ... လင်ကို ဘာကြောင့် အဝတ်ခေါ်သနည်း” ဟု မေးလေ၏။
ထိုအခါ မိန်းမပညာရှိသည် -
“အရှင်မင်းကြီး ...
ရေမရှိသော မြစ်သည် အချည်းနှီး ဖြစ်ပါသည်။
မင်းမရှိသော တိုင်းနိုင်ငံလည်း အချည်းနှီး ဖြစ်သည်
လင်မရှိသော မိန်းမလည်း မောင်ဆယ်ယောက်ဝန်းရံကာ နေသော်လည်း အချည်းနှီးသာ ဖြစ်ပါသည်။
ထို့ကြောင့် လင်ကို အဝတ်ဟု ဆိုပါသည်။ လင်မရှိသော မိန်းမမှာ အဖိုးတစ်ထေင် ထိုက်တန်သော အဝတ်ကို ဝတ်ဆင်ရစေကာမူ အဝတ်ရှိသည် မဟုတ်ပါ၊ အချည်းနှီးသာ ဖြစ်ပါသည်” ဟု အကျယ်တဝင့် လျှောက်ထားလေ၏။
အကြောင်းစစ်ဆေး ချမ်းသာပေး
မင်းကြီးလည်း စကားကို ကြားလျှင် သူငယ်မအား ကြည်ညိုလှသဖြင့် -
မေး။ ။ “အို သူငယ်မ ... ဤဖမ်းဆီးထားသူ သုံးယောက်မှာ သင်နှင့် ဘာတော်ကြသနည်း။
ဖြေ။ ။ အရှင်မင်းကြီး ... တစ်ယောက်ကား လင်၊ တစ်ယောက်ကား သား၊ တစ်ယောက်ကား မောင် ဖြစ်ပါသည်။
မေး။ ။ သူငယ်မ ... သုံးယောက်လုံး မပေးနိုင်၊ တစ်ယောက်ကို ပေးမည်၊ သင် ဘယ်သူ့ကို ယူလိုသနည်း။
ဖြေ။ ။ အရှင်မင်းကြီး ... မောင်ကို ယူလိုရှိပါသည်။
မေး။ ။ သူငယ်မ ... သားနှင့် လင်ကိုတော့ မတောင်း၊ အဘယ်ကြောင့် မောင်ကို တောင်းရသနည်း။
ဖြေ။ ။ အရှင်မင်းကြီး ... အကျွန်ုပ် အသက်ရှည်ပါမူ လင်နှင့် သားကား ရနိုင်ပါသည်။ မောင်ကား မွေးပေးမည့် အမိအဖတွေ မရှိတော့သဖြင့် မရနိုင်တော့ပါ။ သို့အတွက် မောင်ကိုသာ တောင်းရပါသည်” ဟု လျှောက်ထားလေ၏။
မင်းကြီးလည်း မိန်းမပညာရှိ၏ စကားကို ကြားလျှင် အလွန် နှစ်သက်တော်မူသဖြင့် သုံးယောက်လုံးပင် လွှတ်တော်မူ၏။ ဤသို့လျှင် မိန်းမတစ်ယောက်ကို အမှီပြုကာ လူသုံးယောက် အသက်ဘေးမှ ချမ်းသာသည်ဟု နေရာတကာတွင် ထင်ရှားလေ၏။
ရဟန်းတို့လည်း တရားသဘင်ဝယ် စကားစပ်မိကြ၍ မြတ်စွာဘုရားကို လျှောက်ထားကြလေလျှင် မြတ်စွာဘုရားလည်း “ရဟန်းတို့ ... ဤမိန်းမသည် ယခုအခါမှသာ ဤလူ သုံးယောက်ကို သေဘေးမှ လွတ်စေမည် မဟုတ်၊ ရှေးအခါ ကလည်း လွတ်စေဖူးပြီ” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါ အတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း။
ဆောင်ပုဒ်
(၁) မြစ်လည်းရေမဲ့၊ ပြည်မင်းမဲ့၊ လင်မဲ့မိန်းမတွေ။
(၂) ဆယ်ယောက်မောင်တည်း၊ ဝန်းရံလည်း၊ ချည်းနှီးဖြစ်ကြလေ။
လင်နှင့်သားတွက် မင်းစစ်ချက်
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ပညာရှိ မိန်းမတစ်ယောက်သည် လင်၊ သား၊ မေင်တို့နှင့် အတူ ကောသလတိုင်း ရွာငယ် တစ်ခုဝယ် နေလေ၏။
မင်းကြီးသည် မိန်းမပညာရှိအား “သူငယ်မ ... ဖမ်းထားသူ သုံးယောက်တွင် အဘယ်သူကို အလိုရှိသနည်း” ဟု မေးလေ၏။ “သုံးလောက်လုံးပင် အလိုရှိပါသည်” ဟု လျှောက်ထား၏။ “သုံးယောက်လုံးကို မပေးနိုင်၊ တစ်ယောက်သာ ပေးနိုင်မည်၊ သို့အတွက် အလိုရှိသူ တစ်ယောက်ကို ပြောပါ” ဟု ဆိုရာ “မောင်ကို ပေးပါ” ဟု လျှောက်သည်တွင် “သူငယ်မ ... လင်နှင့် သားကို မတောင်းဘဲ မောင်ကို တောင်းသည်၊ သင့်မှာ မောင်ဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိမည်နည်း” ဟု မေးလေ၏။ ထိုအခါ မိန်းမပညာရှိသည် မင်းကြီးအား -
“အရှင်မင်းကြီး ... သားကား ခါးပိုက်ထဲက ဟင်းရွက်အတူ ရလွယ်ပါသည်၊ လင်လည်း ခရီးလမ်းမှာ သွးာလာနေထိုင်သော မိန်းမ ဖြစ်စေကာမူ ရလွယ်ပါသည်၊ မောင်ကား မွေးပေးမည့် အမေ အဖေ မရှိတော့သဖြင့် ရဖို့ အလွန်ခဲယဉ်းပါသည်၊ သို့အတွက် မောင်ကိုသာ တောင်းရပါသည်” –
ဟု လျှောက်ထားလေ၏။
ဇာတ်ပေါင်း
ရဟန်းတို့ -
ထိုအခါ လေးယောက်သောသူတို့သည် ယခုအခါ လေးယောက်သောသူများ။
ဗာရာဏသီမင်းသည် - ယခုအခါ ငါဘုရားဖြစ်လာပြီ -
ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း။
ဆောင်ပုဒ်
(၁) ဟင်းရွက်အလား၊ မွေးသည့်သား၊ ရကားရလါယ်သည်။
(၂) လမ်းမှာနေစဉ်၊ မိန်းမပင်၊ လင်ကိုရနိုင်သည်။
(၃) မွေးမည့်မိဘ၊ မရှိကြ၊ မောင်က ရခဲသည်။
ဥစ္ဆင်္ဂဇာတ် ပြီး၏။
ကံဆွယ်ရွာ၊ မြစ်သားမြို့နယ်
ကံဆွယ်ရွာ (Kanswei)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ မြစ်သားမြို့နယ်၊ ကျီတိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၀၂၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျီတိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၁၅ ဦး၊ မ ၂၁၇၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၃၈၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြစ်သားမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အထက်ရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
အထက်ရွာ(Ahhtetywar)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ ဖာပွန်(အနောက်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၇၁၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖာပွန်(အနောက်)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၁၆၁ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၇၅၇ ဦး နေထိုင်သည်။ မြစိမ်းရောင်ကျေးရွာစီမံကိန်းတွင် ပါဝင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖာပွန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကာရစ်ဘီယံ
ကာရစ်ဘီယံ (Caribbean; (သို့) ; Caribe; ; Caraïbe သို့မဟုတ် Antilles) သည် ကာရစ်ဘီယံ ပင်လယ်၊ ကာရစ်ဘီယံပင်လယ်တွင်းရှိ ကျွန်းများနှင့် ဝန်းရံလျက်ရှိသော ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းဒေသများ ပါဝင်သည့် ဒေသတစ်ခုဖြစ်သည်။ မက္ကဆီကိုပင်လယ်ကွေ့နှင့် မြောက်အမေရိက ကုန်းမြေမကြီးတို့၏ အရှေ့တောင်ဘက်၊ ဗဟိုအမေရိက၏ အရှေ့ဘက်နှင့်၊ တောင်အမေရိက၏ မြောက်ဘက်တို့တွင် တည်ရှိသည်။
ကာရစ်ဘီယံပလိတ်ပေါ်တွင် အများဆုံးတည်ရှိနေကာ ကျွန်းများ၊ ကျွန်းငယ်များ၊ သန္တာကျောက်တန်းများ ၇၀၀ ကျော်တည်ရှိသည်။ နိုင်ငံရေးပထဝီဝင်အရ ကာရစ်ဘီယံကျွန်းများကို မြောက်အမေရိက၏ ဒေသခွဲတစ်ခုအနေဖြင့် မှတ်ယူကြပြီး    ယင်းတို့ကို အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံများ၊ ပင်လယ်ရပ်ခြားပိုင်နက်များ၊ အမှီအခိုနယ်မြေများအပါအဝင် နယ်မြေပေါင်း ၃၀ အဖြစ်ခွဲခြားထားသည်။
ကျွန်းအုပ်စုများ
ဂရိတ်တားအန်တီလီးစ်ကျွန်းစု
လက်ဆားအန်တီလီးစ်ကျွန်းစု
ညောင်ဖူးခက်ရွာ၊ အောင်လံမြို့နယ်
ညောင်ဖူးခက်ရွာ (Nyaunghpukhet)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ အောင်လံမြို့နယ်၊ မလယ်သာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၇၁၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မလယ်သာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၇၃ ဦး၊ မ ၃၈၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၅၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အောင်လံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဂဏန်းခြေ
အရေအတွက်တစ်ခုကို အချင်းချင်း သိနားလည်အောင် အမှတ်အသားတစ်ခုဖြင့် ရေးပြရာ၌ ၁ မှ ၉ အထိနှင့် ဝ အမှတ်အသားတို့ကို နေရာအလိုက် တန်ဖိုးထားပေးသောစနစ် အရ ကမ္ဘာအနှံ့အပြား၌ ယခုရေးပြနေကြသည်။ သုံးဆယ့် ခြောက်အုပ်ရှိသော စာအုပ်ပုံတစ်ပုံမှ စာအုပ်အရေအတွက်ကို ၃ နှင့် ၆ အမှတ်အသားနှစ်ခုတည်းဖြင့် ၃၆ ဟုရေးပြကြသည်။ အထက်ပါအမှတ်အသား ဆယ်ခုတို့အနက် သက်ဆိုင်ရာတို့ကို ၄၅၁ ကဲ့သို့ တစ်တန်းတည်း၌ စဉ်၍ ရေးထားခြင်းကို အရေ အတွက် ပြကိန်းတစ်ခုဟုခေါ်သည်။ ထိုကိန်းတွင်ပါရှိသည့် ၄၊ ၅၊ ၁ အမှတ်အသားများကို ကိန်း၏ဂဏန်းခြေများဟု ခေါ် သည်။ တိုတိုဖြင့်လည်း ၄ ဂဏန်း၊ ၅ ဂဏန်း၊ ခု ဂဏန်း၊ ဆယ်ဂဏန်းဟူ၍ ဂဏန်းခြေအစား ဂဏန်းဟူသော ဝေါဟာရ ကို သုံးနေကြသည်။ အထက်ပါ ဂဏန်းဆယ်လုံးနှင့် ယင်းတို့ အတွက် ဝေါဟာရများနှင့်တကွ ခု၊ ဆယ်၊ ရာ အစရှိသော နောက်ထပ်ဝေါဟာရအနည်းငယ်မျှဖြင့် မည်မျှပင် များပြားသော အရေအတွက်တစ်ခုကိုမဆို ဖော်ပြနိုင်၍ မည်မျှပင်ကြီးသော ကိန်းတစ်ခုကိုမဆို ရေးပြနိုင်အောင် တီထွင်ထားသည့် ဤ ကိန်းရေးကိန်းဖတ်နည်းသည် တစ်ဆယ်စီရေတွက်သောစနစ်ကို မှီးလျက် ဟိန္ဒူသင်္ချာပညာရှင်များက တီထွင်ထားခဲ့သည့် အလွန်ရှေးကျသောနည်း ဖြစ်သည်။ သို့သော် အနောက်နိုင်ငံ များသို့ အာရပ်လူမျိုးများမှတစ်ဆင့် ရောက်ရှိ သွားသည်ဖြစ် သောကြောင့် အသုံးပြုသော ဂဏန်းခြေများကို အာရေဗျဂဏန်း ခြေများဟု ခေါ်နေကြသည်။ ဤကိန်းရေးနည်း စနစ်ကို ကမ္ဘာ အနှံ့အပြား၌မလိုက်နာမီက အချို့လူမျိုးများ၏ ရေတွက်ပုံ ရေတွက်နည်းနှင့်တကွ အရေအတွက်ပြကိန်း ရေးနည်းများသည် စိတ်ဝင်စားဖွယ် ဖြစ်သဖြင့် ယင်းတို့ကို အောက်၌ အကျဉ်းမျှ ဖော်ပြထားသည်။
ဝတ္ထုပစ္စည်းတစ်မျိုးကို မည်မျှနည်းသည်များသည်ဟု တိတိ ကျကျပြောနိုင်ရန် အရေအတွက်ဝေါဟာရများကို တီထွင်ခဲ့ကြ သည်မှာ နှစ်ပေါင်းကြာရှည်လေပြီ။ စကားကောင်းစွာ မတတ် သေးသော ကလေးသူငယ် တစ်ယောက်သည် မိမိမှာကစားစရာ အရုပ်မည်မျှရှိသည်ကို လက်ချောင်းကလေးများဖြင့် မှန်ကန်စွာ ထောင်ပြနိုင်သော်လည်း သုံးခု၊ လေးခု စသော အခေါ်အဝေါ် များကို မတတ်သေးသဖြင့် ပြောမပြနိုင်သေးချေ။ ယင်းအခြေ အနေကဲ့သို့ပင် ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာက လူများသည် ဝတ္ထု ပစ္စည်း အရေအတွက်ကို သိရှိရန် လက်ချိုး၍ရေတွက်ခြင်း၊ မည်ရွေ့မည်မျှရှိသည်ဟု လက်ချောင်းကို ထောင်ပြခြင်းဖြင့်သာ မိမိတို့၏ကိစ္စပြီးစီးအောင် ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့ကြပုံရသည်ဟု သင်္ချာသမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။ အာဖရိကတိုက်ရှိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးအနည်းငယ်တို့သည် ယနေ့တိုင် ဤကဲ့သို့ ရေတွက်နေကြဆဲပင် ဖြစ်သည်။ ဝတ္ထုပစ္စည်းအရေအတွက် များကို ရေတွက်ဖော်ပြရန် လိုအပ်လာသောကာလသို့ ရောက်ရှိ လာသည့်အခါ ရေတွက်နည်းနှင့်တကွ အရေအတွက် အခေါ် အဝေါ် ဖြစ်သောဝေါဟာရများကို အကြောင်းအားလျော်စွာ တီထွင်လာကြသည်။ လူတို့၏ခန္ဓာကိုယ်တွင် လက်နှစ်ဖက်၊ ခြေနှစ်ချောင်း စသည်ဖြင့် အစုံအစုံရှိသည်ကို အမှတ်ပြုလျက် နှစ်ခုပြူးစီရေတွက်ခဲ့ကြသူများရှိသည်။ ဩစတြေးလျတိုက်၊ တောင်အမေရိကတိုက်နှင့် အာဖရိကတိုက်များရှိ တိုင်းရင်းသား လူမျိုးအချို့တို့သည် နှစ်ခုကို မူတည်ပြီးလျှင် ရေတွက်နေကြဆဲ ဖြစ်သည်။ စုံ မဝှက်၊ ဇယ်ခုတ်၊ဇယ်တောက်တမ်းကစားကြသော မြန်မာကလေးသူငယ်များသည်လည်း အလျော်အစား ပြုလုပ်ရာ ၌ ဇယ်ကို နှစ်ခုပြူးစီရေတွက်၍ တစ်ပြူး၊ တစ်လံ စသည်ဖြင့် ခေါ်လျက် ငါးပြူးပြည့်သည်အထိ ရေတွက်ကြသည်။ လက် တစ်ဖက်၌ လက်ငါးချောင်းရှိသည်ကို အမှတ်ပြု၍ ငါးခုစီရေ တွက်ကြသည်လည်းရှိသည်။ မြန်မာတို့၌ တစ်ကျိပ်ဟူသော ဝေါဟာရ ရရှိသည်မှာ ဆယ်ခုစီရေတွက်သည့် သဘောအတိုင်း ပင် ဖြစ်၏။ လက်ခြေအချောင်းနှစ်ဆယ်ရှိသဖြင့် စကိုးခေါ် နှစ်ဆယ်စီ ရေတွက်ကြသည်ကိုလည်း အင်္ဂလိပ်ဝေါဟာရ၌ တွေ့နိုင်သည်။ နှစ်ပိုင်း၊ သုံးပိုင်း၊ လေးပိုင်း၊ ခြောက်ပိုင်း စသော အပိုင်းညီများနှင့် အရေအတွက်တူပုံများ ပြုလုပ်ရန် လွယ်ကူသည်ဖြစ်သောကြောင့် ဒါဇင်လိုက် ဆယ့်နှစ်ခုစီ ရေတွက်ကြသည်လည်း ရှိလေသည်။
ဆယ်ခုစီရေတွက်ခြင်းသည် ယခုကမ္ဘာအရပ်ရပ်၌ အသုံးပြု နေသည့် ဆယ်လီစနစ် ရေတွက်နည်း ဖြစ်သည်။ လက် ဆယ်ချောင်းချိုးကာ ရေတွက်မကုန်နိုင်သေး၍ ဆက်လက် ရေတွက်ရန်လည်း လက်မအားဖြစ်နေသောအခါ ဆယ်ချောင်း အားလုံးကုန်အောင် တစ်ခါချိုးရပြီးကြောင်းကို ပြသည့်အနေဖြင့် အနီးရှိသူတစ်ဦးက လက်တစ်ချောင်းချိုးကာ မှတ်ထားရသည်။ ဤကဲ့သို့မှတ်ထားပေးရန် ဒုတိယလူတစ်ယောက်ကို မရနိုင် ပြန်သောအခါ ဆယ်ပြည့်အရေအတွက်များကို ခဲလုံးကလေးများ ချ၍၎င်း၊ နီးရာဝတ္ထုတစ်ခုပေါ်မှာ အခြစ်အမှတ်ငယ်များပြု၍၎င်း တစ်မျိုးမျိုးဖြင့်မှတ်ထားကြသည်။ ဆယ်ပြည့်အမှတ်ကလေးများ ကို ရေတွက်သည့်အခါ၌လည်း ဤစနစ်အတိုင်းလိုက်သွားပြီး လျှင် ဆယ် ဆယ်လီအတွက် အမှတ်အသား တစ်မျိုးထွင်ရ ပြန်သည်။
ထို့နောက် ဆယ်ခုပြည့်အမှတ်အသားမျိုးနှင့် ဆယ် ဆယ်လီ ပြည့်သော အမှတ်အသားမျိုးများကို တစ်ခုနှင့်တစ်ခု မရောစေ ဘဲ တသန့်စီရှိစေရန် အစုလိုက်နေရာနှင့်နေရာထားပေးရသည်။ ထိုသည်မှအစပြု၍ ပေသီးကဲ့သို့သော အလုံးကလေးများကို ထွင်းဖောက်ကာစီ၍ ထောင်ထားသော တုတ်ချောင်း၊ သံချောင်း သေးသေးများတွင် စွပ်ပေးရသည့် ပေသီးခုံဖြင့် ရေတွက်သည့် ဆယ်အလိုက်ရေတွက် သွားသော ယခုစနစ်ကို လိုက်နာခဲ့ကြ ခြင်းဖြစ်သည်။ တစ်မျိုးမျိုးဖြင့် ရေတွက်၍ရရှိသောအရေအတွက် တစ်ခုကို အခြားအရေအတွက်တစ်ခုမှ ခွဲခြားသိရှိရအောင် အမည်မှည့်ရန် လိုအပ်လာသောအခါ မိမိတို့၏ ဘာသာစကား အလိုက် တစ်ခုမှ ဆယ်ခုအထိ ဝေါဟာရများကို သုံးလာကြ သည်။ ဆယ်ခုပြည့်တိုင်း ပြည့်တိုင်းလည်း ဆယ်ခုတွဲတစ်တွဲ လုပ်ထားသည်ဟု အမှတ်ပြုလျက် တစ်ဆယ်၊ နှစ်ဆယ်စသည် ဖြင့် ဆယ်လိုက် ခေါ်သွားကြသည်။ ဆယ်ခု ပုံနှစ်ပုံနှင့် ဆယ်ခု မပြည့်သဖြင့် ဆယ်ခုပုံမလုပ်နိုင်၍ ပိုနေသော ဝšုအလွတ် သုံးခုကို နှစ်ဆယ် သုံးခုဟု ရှိရင်း ဝေါဟာရဆယ်လုံးကိုပင် သင့်လျော်အောင် တွဲလျက်သုံးသွားသဖြင့် အရေအတွက် တစ်ခု လျှင် ဝေါဟာရသစ်တစ်လုံးစီ တီထွင်ထားရန်မလိုအောင် စီမံ နိုင်ခဲ့သည်မှာ ကျေးဇူးများပါပေသည်။ အရေအတွက်တစ်ခုကို ဝေါဟာရသစ် တစ်လုံးစီဖြင့်သာ မှတ်သားနေရပါလျှင် တစ်ရာ အထိရှိသောအရေအတွက်များကို မှတ်သားရန်ပင် အခက်အခဲ များစွာ ရှိချေမည်။ဤရေတွက်နည်းစနစ်တွင် ဆယ်ခုတစ်ဆယ်၊ ဆယ်ဆယ်တစ်ရာ၊ ဆယ်ရာတစ်ထောင်စသည်ဖြင့် ဆယ်လိုက် တိုးလျက် အဆင့်ဆင့်တက်သွားရာ ထောင်ပြီးသည်နောက် သောင်း၊ သိန်း၊ သန်း၊ ကုဋေတို့ဖြစ်လာကြသည်။ အချို့နိုင်ငံ များ၌ သန်းကျော်ခဲ့လျှင် သန်းပေါင်း မည်မျှရှိသည်ဟူ၍ သန်းဖြင့် ဖော်ပြကြသည်။ ကျွန်ုပ်တို့နိုင်ငံတွင် ကုဋေအရောက် ရေတွက်ကြသည့်ပြင် ကုဋေကျော်ခဲ့လျှင် ကုဋေလေးဆယ်၊ကုဋေ တစ်ရာဟု ကုဋေဖြင့် ဖော်ပြကြသည်။ များသောအားဖြင့် သိန်း ဖြင့်လည်း သိန်းလေးဆယ်ဟု ဖော်ပြကြသေးသည်။ ရှေးကျမ်း များအရ ကုဋေတစ်ကုဋေသည် ပကောဋိ။ ပကောဋိတစ်ကုဋေ သည် ကောဋိ ပကောဋိဟု အဆင့်ဆင့်တက်သွားသည့် အရေ အတွက်များ ရှိသေးကြောင်း သိရသည်။ ထိုအဆင့်များအနက် အေက္ခာဘိဏီနှင့် အသင်္ချေတို့သည် ကျမ်းများ၌ အတွေ့ရများ သော အရေအတွက်နှစ်ခုဖြစ်သည်။
အရေအတွက်တစ်ခုကို မေ့ပျောက်မသွားစေရန် မှတ်သား ထားလိုသည့်အခါ အနောက်နိုင်ငံသင်္ချာသမိုင်းများက အစအဦး ၌ တုတ်ချောင်းတစ်ချောင်းပေါ်တွင် အရေအတွက်ရှိသလောက် အထစ်ကလေးများလုပ်၍သော်လည်းကောင်း၊ ကျောက်တုံးတစ်ခုပေါ်တွင် အလားတူ အမှတ်အသားကလေးများလုပ်၍သော်လည်းကောင်း မှတ်သားခဲ့ သည်ဟုဆိုသည်။
မဲတီရွာ၊ ကွမ်းသီးပင်
မဲတီရွာ၊ ကွမ်းသီးပင်
ဝန်ရောက်ရွာ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်
ဝန်ရောက်ရွာ (Wanyauk)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်၊ ဟခွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၉၇၄ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နန်းယွန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သဲချောင်းရွာ၊ ညောင်မြစ်ဆွဲ
သဲချောင်းရွာ၊ ညောင်မြစ်ဆွဲ
ဥဖမ်းကစားခြင်း
ဥဖမ်းကစားနည်း သည် မြန်မာကလေးငယ်များ ကစားကြသည် ကစားနည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့ခွဲကာ ကစားရပြီး ဘောလုံးဖြင့်ပစ်ကာ ကစားရသည့် ကစားနည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဂါးတေ
ဂါးတေ
ဆိုင်းခေါင်ရွာ၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အင်အောင်ဂါးရွာ၊ တနိုင်းမြို့နယ်
အင်အောင်ဂါးရွာ(Inawnggar)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ တနိုင်းမြို့နယ်၊ အင်ထွဲအင်ပရော့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၂၃၃ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တနိုင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပိုက်တန်းရွာ၊ မြေနု
ပိုက်တန်းရွာ၊ မြေနု
ရှားစောင်းလက်ပတ်မျိုးဇာတ်
ကဏ္ဍ:ရှားစောင်းလက်ပတ်
စုန့်မေလင်
thumb
မဲဝေါင်းရွာ၊ မင်းတပ်မြို့နယ်
မဲဝေါင်းရွာ(Mewoung)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်ခရိုင်၊ မင်းတပ်မြို့နယ်၊ ခွဲလုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၈၉၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခွဲလုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၁၇ ဦး၊ မ ၃၅၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၇၅ ဦး နေထိုင်သည်။
သုံးအိမ်တန်းရွာ၊ သဖန်းချောင်း
သုံးအိမ်တန်းရွာ၊ သဖန်းချောင်း
ပြည်တော်သာရွာသစ်ရွာ၊ ညောင်မြစ်ဆွဲ
ပြည်တော်သာရွာသစ်ရွာ၊ ညောင်မြစ်ဆွဲ
သရက်မြို့နယ်
သရက်မြို့နယ် သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်တွင် တည်ရှိသည်။ မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ သရက်မြို့ ဖြစ်သည်။ သရက်မြို့နယ်သည် ဧရာဝတီမြစ်၏ အနောက်ဘက်ခြမ်းတွင် တည်ရှိသည်။ သရက်မြို့နယ်ရှိ မင်းပြားတောင်မှာ ၁၆၈၈ ပေမြင့်ပြီး မင်းမကြီးတောင်မှာ ၁၀၃၂ ပေ မြင့်သည်။
ထိစပ်လျက်ရှိသော နယ်နမိတ်များ
သရက်မြို့နယ်သည် အောက်ပါမြို့နယ်များနှင့် နယ်နမိတ်များ ထိစပ်လျက်ရှိသည်။
ကိန္နရာအက
ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ ပြည်ထောင်စုဖွား ရှမ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ၏အရေးအပါဆုံး ယဉ် ကျေးမှုအကကို ညွှန်ပြပါဆိုလျှင် "ကိန္နရာအက"ကို ညွှန်ပြရပေလိမ့်မည်။ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် ရှမ်း လူမျိုးတို့၏ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုတွင် အစဉ်အလာကြီးမားစွာ တည်ရှိခဲ့သော ကိန္နရာအကကို မဖော်ပြလျှင် ရှမ်းလူမျိုးတို့၏ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုသည် ပြီးပြည့်စုံနိုင်လိမ့်မည် မဟုတ်ချေ။
ရှမ်းအမျိုးသားတို့၏ကိန္နရာ ကိန္နရီလက္ခဏာကို အောက်ပါအတိုင်း အကျဉ်းချုပ်မှတ်သား နိုင်ပေသည်။ ၁။ ရွှေရောင်အဆင်းရှိပြီး အတီး အမှုတ် အက အခုန် ကျွမ်းကျင်သည်။ ၂။ သိမ်မွေ့နူးညံ့သည့်အမူအရာရှိသည်။ ၃။ ပန်းဝတ်မှုံ ဝတ်ဆံများကိုသာ စားသည်။ ၄။ ပသာဒငါးပါးနှင့်ပြည့်စုံသည်။ ၅။ ဘုရားပွင့်သည့်နေ့တွင် ဝမ်းသာရွှင်မြူးစွာ ကခုန်သည်။ အထက်ပါ အင်္ဂါလက္ခဏာငါးချက်မှာ မြန်မာတို့၏ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုများနှင့်သင့်တင့်ညီညွှတ် မှုရှိသည့်အပြင် ဘုရားဟော ဇာတ်တော်များနှင့်လည်း ကိုက်ညီမှု ရှိပေသည်။
ကိန္နရာအက စခဲ့ပုံ
မြတ်စွာဘုရားသခင်သည် တာဝတိံသာနတ်ပြည်၌ ဝါတွင်းသုံးလပတ်လုံး မယ်တော်ဖြစ်ခဲ့ ဖူးသော သန ္တုဿိတနတ်သားအား အဘိဓမ္မာတရားတော်များကို ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ သီတင်းကျွတ်လပြည့်နေ့တွင် မြတ်စွာဘုရားသခင်သည် တာဝတိံသာနတ်ပြည်မှ သင်္က ဿနဂိုရ်ပြည်သို့ဆင်းသက်တော်မူခဲ့သည်။ ထိုသို့ဆင်းသက်တော်မူရာ၌ လူ နတ် ဗြဟ္မာ ကိန္နရာ ကိန္နရီ တို့ပါမကျန် မြတ်စွာဘုရားရှင်အား လာရောက်ဦးညွှတ်ပူဇော်ကြသည်။ ထိုသို့ ဘုရားရှင်အား လာရောက်ပူဇော်ကန်တော့ကြသည့်သတ္တဝါအပေါင်းတို့တွင် လှပ ကြော့ရှင်း ဖော့ယမင်းကဲ့သို့ နွဲ့နှောင်းပျော့ပြောင်းသော ဟန်အမူအရာရှိသည့်ကိန္နရာ ကိန္နရီတို့လည်း ပါ ဝင်ကြ၏။ ကိန္နရာ ကိန္နရီတို့သည် မြင်းမိုရ်တောင်မှ ဆင်းသက်လာကြသည်ဟူ၏။ လူတစ်ပိုင်း ငှက်တစ်ပိုင်းပင်ဖြစ်သော်လည်း အခြားသောသတ္တဝါများထက် လှပနွဲ့နှောင်း စွာ ပူဇော်ကန်တော့ကြသည်ဆို၏။ ကိန္နရာ ကိန္နရီတို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်အား ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့စွာ ပူဇော်ကန်တော့ပြီး ကခုန်မြူးတူးကာ မြင်းမိုရ်တောင်သို့ ပျံသွားကြတော့သည်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်အား လာရောက်ဖူးမြော် ပူဇော်ကန်တော့ကြသည့်ပရိသတ်များမှာ ကိန္န ရာတို့၏လှပဆန်းသစ်သော အမူအရာနှင့်ကကြိုးကကွက်များမှာ မျက်စိထဲမှ မထွက်နိုင်ကြသဖြင့် တသ သ လွမ်းတမြေ့မြေ့ ကျွမ်းမတတ် ခံစားကြရသည်ဟူ၏။ ထို့ကြောင့် ပန်တျာနှင့်ပတ်သက်၍ကျွမ်းကျင်သူတို့က မြင်တွေ့လိုက်ရသည့်ကိန္နရာကကြိုး ကကွက်များကို အတုယူပြီး လူဖြင့် အစားထိုး ကပြခဲ့ကြသည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ "ကိန္နရာအက"စတင်ဖြစ်ပေါ်လာကြောင်း ရှမ်းလူမျိုးတို့၏ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အစဉ်အလာအရ သိရှိရပေသည်။
အစဉ်အလာအတိုင်း ကပြကြခြင်း
ရှမ်းပြည်နယ် အချို့သောဒေသများတွင် အထက်ပါအယူအဆအတိုင်း ကိန္နရာတစ်ကောင် မုဆိုးတစ်ယောက်နှင့်ကွန်းန်ခူင်တစ်ကောင်တို့ ပါဝင်ကပြကြသည်ကို တွေ့ရ၏။ ကပြပုံမှာ မုဆိုးကြီးက လေးမြားညွှတ်ကွင်းများ ကိုင်ဆောင်၍ လှည့်လည်နေဟန်၊ ကိန္နရာ မှာ ကွင်းလယ်၌ ကပြနေဟန်၊ ထို့နောက် မုဆိုးကြီးက ထောင်ချောက်များကို ပြင်ဆင်ပြုလုပ်နေဟန်၊ ကိန္နရာကို လေးမြားဖြင့် ပစ်ခတ်နေဟန် စသည်ဖြင့် သရုပ်ဖော်ကပြကြသည်။ ကိန္နရာကို စောင့်ရှောက်ရန် လိုက်ပါလာသည့်ကွန်းန်ခူင်ကမူ ခက်ရင်းခွ သို့မဟုတ် လှံ တစ်ချောင်းကို ကိုင်ဆောင်ပြီး ကိန္နရာ၏အနီးတွင် ရှိနေရသည်။ ကွန်းန်ခူင်သည် လူများအကြား မရောက်ရှိဖူးသဖြင့် ထိတ်လန့်နေဟန်၊ ကိန္နရာအား လူတို့ ရန်မပြုနိုင်စေရေးအတွက် ချောက်လှန့်နေဟန် စသည်ဖြင့် ဟာသရသပေါ်လွင်စွာ လှုပ်ရှားပြသရသည်။ ပွဲကြည့်ပရိသတ်များမှာ အထူးနှစ်ခြိုက်ကြသည်။ ဘုရင့်အမိန့်တော်အရ မျက်စိသူငယ်၊ နားသူငယ်ဖြင့် လူပုံအလယ် ရောက်ရှိလာရသော ကိန္နရာအပေါ် ကရုဏာစိတ်များ ဖြစ်ပွားကြရသည်။ မုဆိုးကြီး၏ ကြမ်းကြုတ်ခက်ထန်မှု ဒေါသရောင်များ လွှမ်းမိုးနေသဖြင့် ရုဒ္ဒရသ ပေါ်လွင်ထင်ရှားစေသည်။ ကွန်းန်ခူင်အဖြစ် သရုပ်ဆောင်သူမှာ ကြောက်လန့်ဖွယ်ရှိသည့်မျက်နှာဖုံးတပ်ဆင်ထားကြ သည်။ အဝတ်ကိုလည်း ရှမ်းစက္ကူများကို မွေးရှည်သဏ္ဌာန်ပြုလုပ်ပြီး ဝတ်ဆင်ထားသည်။ ကိန္နရာကသူ အမောအပန်းဖြေနေခိုက် မုဆိုးက ရိုးရာသီချင်းကိုလက်တန်းသီဆိုကြသည်။ ကပြသည့်အဖွဲ့ထဲမှာ ဝါသနာပါသူများလည်း ဝင်ရောက်၍ ဆိုနိုင်သည်။ အိမ်ရှေ့၊ ခြံရှေ့ စသည်တို့၌ ကပြသည့်အခါ အိမ်ရှင်၊ ခြံရှင်များအား ကျေးဇူးတင်ကြောင်း၊ စည်းစိမ်ဥစ္စာ တိုးပွားစေကြောင်း စသည့်ဆုတောင်းသီချင်းမျိုးကို စပ်ဆိုလေ့ရှိကြသည်။
ကိန္နရာ ကိန္နရီဝတ်စုံ
ရှမ်းကိန္နရာကမည့်သူ၏ဦးခေါင်းတွင် မကိုဋ်ပါသည့်ခေါင်းကို မျက်နှာစွပ်ထားရသည်။ တောင်ပံနှင့်အမြီးကို သုံးထပ်မှခုနစ်ထပ်အထိ ပြုလုပ်ကြသည်။ ခုနစ်ထပ်ရှိလျှင် သုံးထပ်မှာ အသေပြု လုပ်ထားကြသည်။ ကျန်လေးထပ်ကိုမူ အရှင်ပြုလုပ်ထားရသည်။ [ကိန္နရာအသေး(အငယ်)ဆိုလျှင် တောင်ပံနှင့်အမြီးနှစ်ထပ်သာ ရှိသည့်ဝတ်စုံကို အသုံးပြုကြသည်။] ကိန္နရာတောင်ပံကို လက်မောင်းရင်းနှင့်လက်ကောက်ဝတ်တွင် ကြိုးဖြင့်ချည်ထားကြသည် နောက်ထိန်းကြိုးနှစ်ချောင်းကို လည်ပင်းမှာသိုင်းပြီး ခါးပတ်၌ချည်ထားကြ၏။ တောင်ပံနှင့်အမြီးကို လှ လှပပလှုပ်ရှားစေရေးအတွက် နောက်ထိန်းကြိုးကို အသုံးပြုခြင်းဖြစ်သည်။ တောင်ပံအရောင်ကို ဖဲအ စိမ်းရောင်ဖြင့် အသုံးပြုကြသည်။ အချို့က ပိတ်ပါးအစိမ်းရောင်ဖြင့် ပြုလုပ်ကြသည်။ "မြကြောစိမ်းစိမ်း မြရည်လိမ်း"ဆိုသည့်နှယ် သဘာဝကျသော စီစဉ်မှုတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ အင်္ကျီကို ရင်စေ့ချုပ်ထားပြီး ရင်ပတ်၌ ရွှေပြားငွေပြား ကပ်ထားလေ့ရှိကြသည်။ နတ်ဝတ် တန်ဆာကဲ့သို့ ပြုလုပ်ထားကြသည်။ ရွှေချည်ထိုး ဘောင်းဘီခံပြီး ပုဆိုးတောင်ရှည်ကို ခါးတောင်းကျိုက် ၍လည်း ဝတ်ဆင်ကြ၏။ ကိန္နရီမ၏တောင်ပံကို နှစ်ထပ်မှသုံးထပ်အထိ ပြုလုပ်ကြသည်။ ပန်းန်ကူမ်ခေါ်မကိုဋ်မှာ ကိန္နရာနှင့်မတူဘဲ အမျိုးအစားကွဲပြားအောင် ပြုလုပ်လေ့ရှိကြသည်။
ရှေးက ရှမ်းကိန္နရာအက
ရှေးက ရှမ်းကိန္နရာအကများမှာ အလွန်စိတ်ဝင်စားဖွယ် ကောင်းသည်ဆို၏။ ကြိုးပေါင်း ၆၀ ကျော်တပ်ပြီး မျက်နှာဖုံးလှလှစွပ်ကာ ရှမ်းဘောင်းဘီနှင့်လက်ကြပ်အင်္ကျီအပေါ်တွင် လယ်ဂျာ၊ ခါးပုံ၊ ခါးစည်း၊ လက်စည်းများအပြင် အိုးစည်သံနှင့်လိုက်၍ ပျော့ပျောင်းသိမ်မွေ့ညက်ညောစွာ ကပြလေ့ရှိကြ သည်ဟုသိရသည်။ အမြီးအတောင်ကို ဖွင့်ချည်ပိတ်ချည်ပြုလုပ်၍ လက်ချောင်းကလေးများတွင် ကြိုးတပ်ပြီး လက်လှုပ်ဟန်ကိုလိုက်၍ အတောင်များ ကြွကြွရွရွဖြစ်စေခဲ့သည်ဆို၏။ အလွန်ပျော့ပျောင်းသောအမျိုး သားများသာ ကပြလေ့ရှိသည်။ ကိန္နရာတို့၏ရိုးရာသဘာဝအတိုင်း ဆင်ယင်ကပြခြင်းဖြစ်၍ လွန်စွာကြည့်ကောင်းသည်ဟု ဆို၏။ နောက်ပြန်ခါးကော့၍ အတောင်ချည်းသာ လှုပ်ရှားကပြသည့်ယဉ်ကျေးမှုအနုပညာရပ်များအား ယခုအခါ မမြင်တွေ့ရတော့သည်မှာ ဝမ်းနည်းဖွယ် ကောင်းလှ၏။ ဤကား ရှေးခေတ်ဟောင်း အောက်မေ့ဖွယ်အဖြစ် တင်ပြရခြင်း ဖြစ်၏။ ==တစ်လကျော် ကပြရ == ရှမ်းလူမျိုးတို့၏ကိန္နရာအကနှင့်အတူ တိုးနယားအကကိုလည်း ပူးတွဲကျင်းပလေ့ရှိကြ သည်။ ဘုရားသခင် သင်္ကဿနဂိုရ်ပြည်သို့ ဆင်းသက်ကြွချီတော်မူစဉ်က တိုးနယားလည်း ပါဝင်သည် ဆို၏။ ထို့ကြောင့် ရှမ်းကိန္နရာအကနှင့်အတူ တိုးနယားအကကိုလည်း ထည့်သွင်းကျင်းပကြသည်။ ရှမ်းပြည်နယ် ကိန္နရာအက(တိုးနယားအက)များ ကပြရာတွင် သီတင်းကျွတ်ပွဲတော်တွင် ကျင်းပပုံမှာ တစ်မူထူးခြားလှ၏။ သီတင်းကျွတ်လပြည့်နေ့တွင် ဥပုသ်သီလ စောင့်ထိန်းကြ၏။ အလှူဒါနပြုလုပ်ကြ၏။ "တစ်မူးရလို့ တစ်ပဲလှူ တို့ရှမ်းတောင်သူ တူနိုင်ရိုးလား"ဆိုသည့်စကားပုံအတိုင်း အလှူရေစက် လက် နှင့်မကွာသောသူများ ဖြစ်၏။ သီတင်းကျွတ်လပြည့်ကျော်တစ်ရက်နေ့မှစ၍ တစ်ညလျှင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတစ် ကျောင်းကျစီ ပူဇော်ကန်တော့ပွဲ ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။ ဒေသအတွင်းရှိ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများအား လုံးမှ သံဃာတော်အရှင်မြတ်တို့သည် ပူဇော်ကန်တော့ပွဲ ပြုလုပ်မည့်ကျောင်းသို့ ကြွရောက်လာကြရ သည်။ ပူဇော်ပွဲကျင်းပသည့်ရွာမှ တကာ တကာမများက လှူဖွယ်ဝတ္ထုပစ္စည်းမျိုးစုံတို့ဖြင့် သံဃာတော် များအား ပူဇော်လှူဒါန်း ဆက်ကပ်ကြသည်။ ထိုသို့အစဉ်အလာအတိုင်း ပြုလုပ်ကြပြီးမှ ရှမ်းကိန္နရာအက၊ တိုးနယားအကများကို အား ပါးတရ ကခုန်ဖျော်ဖြေကြသည်။ ယင်းသို့ တစ်ညလျှင် တစ်ကျောင်းကျ အထက်ပါအစီအစဉ်အတိုင်း ပူဇော်ကန်တော့ပွဲများ ကျင်းပရသဖြင့် ဒေသအတွင်း၌ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း များလေလေ ရက်ကြာရှည်လေလေ ဖြစ်ကာ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသော နယ်ဒေသများတွင်မူ ကိန္နရာအက၊ တိုးနယားအကများမှာ တစ်လ ကျော်သော်လည်း က၍မပြီးနိုင်၊ ပရိသတ်ကလည်း အီ၍ မငြီးနိုင် ဖြစ်ရသည်။ ==ဆုမွန်တောင်းပြီးမှ ကပြ == အလှူအတန်းပွဲလမ်းသဘင်ရှိလျှင် အလှူရှင်အိမ်ရှင်များအား လာရောက်ကပြမည့်ကိန္နရာ အဖွဲ့က ကြိုတင်အကြောင်းကြားထားရသည်။ အလှူရှင်အိမ်ရှင်များကလည်း ပန်းပေါက်ပေါက်နှင့်ငှက် ပျောသီးများ ပါဝင်သည့်ကန်တော့ပွဲကို ပြင်ဆင်ပေးရသည်။ ထို့နောက် ကိန္နရာအဖွဲ့ခေါင်းဆောင်နှင့်အလှူရှင် အိမ်ရှင်တို့က အချီအချ ပြောဆိုကြရ သည်။ အချီအချ ပြောဆိုရာ၌ နဘေ ကာရံများဖြင့် အတိုင်အဖောက်ညီစွာ ပြောဆိုကြရသည်။
ကိန္နရာအဖွဲ့စည်းကမ်း
ကိန္နရာကမည့်သူသည် ကိန္နရာဝတ်စုံကို ပထမဦးဆုံး ကန်တော့ရသည်။ ကန်တော့ပြီးမှ ဝတ်စုံကို ဝတ်ဆင်ရသည်။ ကိန္နရာဝတ်စုံကို ဝတ်ပြီးလျှင် အိုးစည်ကို ကန်တော့ပြီးမှ ကပြရသည်။ ကပြရာ၌ အိမ်ရှင်များ၏ဆန္ဒအတိုင်း ကပြရသည်။ ရရှိသည့်ဆုငွေကို အဖွဲ့သားအားလုံး ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။ ကိန္နရာဝတ်စုံကို အမျိုးသမီးများ မကျော်လွှားရချေ။ ၎င်းပြင် ဝတ်ကြည့်၊ စွပ်ကြည့် ခြင်းများလည်း မပြုလုပ်ရချေ။
အကနှစ်မျိုးနှင့်ကကြိုးကကွက်
ရှမ်းကိန္နရာတွင်-
လက်ဆင့်ကမ်း ဆောင်ရွက်သင့်
ဇာတကဝတ္ထုတော်၌ ပါရှိသည့် စန္ဒကိန္နရီဇာတ်ပုံနှင့် အလားတူသည့် ဤရှမ်းကိန္နရာအကမှာ လွန်စွာပင် ကြည့်ကောင်းလှ၏။ ရိုးရာစဉ်ဆက်မပျက် ကကြိုးကကွက်များ တီထွင်၍ ယနေ့တိုင်ရှင်သန် နေလျက်ရှိသော ပြည်ထောင်စုဖွားတိုင်းရင်းသား ရှမ်းလူမျိုးများ၏ ယဉ်ကျေးမှု အနုပညာရပ်များအား ကျွန်ုပ်တို့ ပြည်ထောင်စုသားများက လက်ဆင့်ကမ်း ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ကြမည်ဆိုလျှင် ပို၍တိုးတက် လာနိုင်၏။ အောင်မြင်လာနိုင်၏။ ဂုဏ်ယူစရာ၊ မြတ်နိုးစရာ၊ နှစ်ခြိုက်စရာအပြည့်ရှိသည့်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များ တိမ်ကောပပျောက်ခြင်း မရှိရေးအတွက် တိုင်းရင်းသားအားလုံး၌ တာဝန်ရှိ၏။ ရှမ်းလူမျိုးတို့၏ကိန္နရာအက ကိန္နရာအယူအဆနှင့်ယဉ်ကျေးမှုအစဉ်အလာများမှ ကိန္နရာ နှင့်ပတ်သက်သည့်ဓလေ့ထုံးစံများအား သိမြင်ခံစားရသည်မှာ သမိုင်းအတွက် တန်ဖိုးရှိလှ၏။ ယဉ်ကျေး မှုအတွက် အထောက်အကူဖြစ်စေ၏။ မြန်မာလူမျိုးတို့အတွက် ဂုဏ်ယူစရာကောင်းသည့်ရိုးရာယဉ် ကျေးမှုအမွေအနှစ်များဖြစ်၏။ ယဉ်ကျေးသော၊ သိမ်မွေ့သော၊ ရိုးသားသော၊ အနုပညာရပ်ပေါင်းစုံပါဝင်သော ကိန္နရာအ လှ ကိန္နရာအကသည် ရှမ်းလူမျိုးတို့အတွက်သာမက မြန်မာတစ်မျိုးသားလုံးတို့အတွက် လက်ဆင့် ကမ်းဆောင်ရွက်ရမည့်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်တစ်ရပ်ပင် ဖြစ်ပါတော့သည်။
ထိုင်းဘာသာစကား
ထိုင်းဘာသာစကား (ภาษาไทย)ကို ဆိုင်းယမ် (သို့မဟုတ်) ထိုင်းအလယ်ပိုင်းစကားဟုလည်း ခေါ်လေ့ရှိပြီး ထိုင်းနိုင်ငံ တရားဝင်ရုံးသုံးဘာသာစကား နှင့် ထိုင်းလူမျိုး( ယိုးဒယားရောက်မြန်မာတို့က ရှမ်း ဟုခေါ်သည်)၊ ထိုင်းတရုတ်လူမျိုးများ၏ မိခင်ဘာသာစကားလည်း ဖြစ်သည်။ ထိုင်းဘာသာစကားသည် တိုင်-ကဒိုင်း ဘာသာစကားမိသားစုဝင် တိုင်ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုင်းဘာသာစကား၏ ဝေါဟာရ တစ်ဝက်ကျော်ကျော်သည် ပါဠိ၊ သက္ကတ နှင့် ခမာဘာသာစကားတို့မှ မွေးစားထားသည်။ ထိုင်းဘာသာစကားသည် တက်ကျသံရှိသော (tonal)၊ သရုပ်ခွဲဘာသာစကား( analytic) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ထိုင်းစကားပြောသည် လာအိုစကားပြော နှင့် အပြန်အလှန် တူညီကြပြီး ဘာသာစကားနှစ်ခုသည် စာရေးသားရာမှ အနည်းငယ်ကွဲလွဲသော်လည်း ဘာသာဗေဒအရ အတူတူပင်ဖြစ်သည်။
ဒေသိယဘာသာစကား နှင့် ဆက်စပ်ဘာသာစကားများ
ထိုင်းဘာသာစကားသည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကား ဖြစ်ပြီး လူဦးရေ သန်း(၂၀)ကျော် (၂၀၀၀ ခုနှစ်) သုံးစွဲလျက်ရှိသည်။ စံပြထိုင်းဘာသာစကားသည် ဘန်ကောက် ပညာတတ်အသိုက်အဝန်း၏  စကားပြောဆိုမူပေါ်တွင် အခြေခံသည်။ ထိုင်းအလယ်ပိုင်းစကား အပြင်၊ ထိုင်းနိုင်ငံသည် အခြားဆက်စပ်သော တိုင်ဘာသာစကားတို့၏ မူရင်းဒေသလည်း ဖြစ်သည်။ ဘာသာဗေဒ ပညာရှင်များက ဤ ပေါရာဏ/ကွဲပြားမှုအသုံးတွေကို ဆက်စပ်သည်ဟု ဆိုသော်လည်း မတူကွဲပြား ထူးခြားနေသော ဤဘာသာစကားများ၏ မူလပြောဆိုသူများက ဤသည်မှာ ဘာသာစကား၏ ကြွယ်ဝမှု (သို့မဟုတ်) တူညီသော ထိုင်းဘာသာစကား၏ဒေသိယအသုံး/ ထိုင်းဘာသာစကား၏ ကွဲလွဲမှုသာ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။
ဆက်စပ်ဘာသာစကားများ
ထိုင်းအလယ်ပိုင်းစကား
တက်ဆိပ်ရွာ၊ မြေနု
တက်ဆိပ်ရွာ၊ မြေနု
ခင်တန်း
ခင်တန်း
အာနက်စတို ဘာတာရယ်လီ
အာနက်စတို ဘာတယ်ရယ်လီ သည် ဆွစ်-အီတလီလူမျိုး ဘီလျံနာတစ်ဦးဖြစ်ပြီး စီးပွားရေးစွမ်းဆောင်ရှင် တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။ သူ့ပိုင်ဆိုင်မှုများမှာ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ခန့်မှန်းခြေ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၀ ဘီလျံခန့်ရှိပြီး Forbes မဂ္ဂဇင်း၏ စာရင်းပြုစုထုတ်ဝေမှုအရ ကမ္ဘာ့အချမ်းသာဆုံးစာရင်းတွင် အဆင့် ၆၄ ဖြစ်သည်။
အတ္ထုပ္ပတ္တိ
ရောမမြို့တွင်မွေးဖွားသူဖြစ်ပြီး မိသားစုနှင့်အတူ ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ဆွစ်ဇလန်သို့ ပြောင်းလာခဲ့သည်။ Babson တက္ကသိုလ်မှ အောင်မြင်ပြီး MBA ဘွဲ့ကို ဟားဗတ်စီးပွားရေးကျောင်းမှ ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် ရရှိခဲ့သည်။
အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းလုပ်ငန်း
ရောမမှဆွစ်ဇလန်ကိုပြောင်းသောအခါ သူ၏ဖခင်သည် ဆေးဝါးထုတ်လုပ်ရေးကုမ္ပဏီ Serono ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ဖခင်သေဆုံးသွားသောအခါ သူ၏အစ်မ Dona က ကုမ္ပဏီကိုအမွေဆက်ခံလိုက်ပြီး ၁၉၉၆ တွင် ဘာတယ်ရယ်လီ က CEO နှင့် လက်ထောက်ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာသည်။ ကုမ္ပဏီ၏အဓိကလမ်းကြောင်းကို ဆေးဝါးထုတ်လုပ်ရေးအပိုင်းမှ ဇီဝနည်းပညာပိုင်းသို့ ပြောင်းလဲ လိုက်သောအခါ အခွန်ဘဏ္ဍာများက ၁၉၉၆ တွင် ဒေါ်လာ ၈၀၉ မီလျံ ပေးဆောင်ရာမှ ၂၀၀၆ ခုနှစ် တွင် ၂.၈ ဘီလီလျံသို့ တိုးမြင့်သွားသည်။
သူတို့ကုမ္ပဏီသည် အမျိုးသမီးများမျိုးဆက်ပြန့်ပွားရေးကုထုံးတွင်သုံးသည့် သဘာဝဟော်မုန်းဓာတ် တစ်မျိုးကို ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီးနောက်ပိုင်းတွင် နာမည်ကြီးလာသည်။ ဘာတယ်ရယ်လီ သည် ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် အကြံပေးအဖွဲ့အား ကုမ္ပဏီကို ဇန်နဝါရီ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ယူအက်စ်ဒေါ်လာ ၁၃.၃ ဘီလီလျံတန်ဖိုးဖြင့် ဂျာမနီရှိ Merck KGaA သို့ရောင်းပြီး Merck-Serono အမည်ရှိ ကုမ္ပဏီအသစ်ကို ဖွဲ့စည်းရန် ညွှန်ကြားခဲ့သည်။ ဘာတယ်ရယ်လီ နှင့်သူ့အစ်မသည် ၉ ဘီလျံကို ခွဲဝေယူခဲ့သည်။
Serono နောက်ပိုင်း
၂၀၀၂ နှင့် ၂၀၀၉ ခုနှစ်အတွင်းတွင်း ဘာတယ်ရယ်လီ သည် UBS AG ၏ ဘုတ်ဒါရိုက်တာအဖြစ် အမှုထမ်း ဆောင်ခဲ့သည်။ သူ၏လက်ရှိစီးပွားရေးလုပ်ငန်းနှင့်ဘဏ္ဍာရေးအမြတ်များသည် ရန်ပုံငွေများ၊ ပိုင်ဆိုင်ခွင့်စီမံမှုများ၊ ပုဂ္ဂလိက အရင်းအနှီးများနှင့်မြေယာအိမ်ခြေဝန်ဆောင်မှုများလုပ်သည့် Kedge Capital ဟုခေါ်သော ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် စီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် သူသည် ဆေးဝါးနည်းပညာ၊ ဇီဝနည်းပညာ၊ ဆေးဝါးထုတ်လုပ်ရေးနှင့် ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှုလုပ်ငန်းတို့ကို အတွေးအမြင်၊ ဗဟုသုတအတွေ့အကြုံတို့နှင့်ပေါင်းစပ်ကာ Ares Life Sciences ကိုစတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ရွက်လွှင့်ခြင်း
၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် ဘာတယ်ရယ်လီ သည် America’s Cup ကိုရယူနိုင်ရန် Auckland ရှိ နယူးဇီလန်အသင်းကို မနိုင်ခင် Société Nautique de Genève ကိုကိုယ်စားပြုပြီး Louis Vuitton Cup ကိုနိုင်ခဲ့သည့် Team Alinghi ဟု ခေါ်သည့် ရွက်လှေအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့သည်။ ပထမဦးဆုံးကြိုးပမ်းမှုတွင် အများတကာငမ်းငမ်းတက်လိုချင်နေသော ဆုဒိုင်းကို အနိုင်ရရှိခဲ့ပြီး ဥရောပ သို့ ဖလားကို ပထမဆုံးအကြိမ်သယ်ဆောင်လာနိုင်သော အောင်မြင်မှုလည်းဖြစ်သည်။
Team Alinghi သည် New Zealand’s 2000 crew အဖွဲ့၏ မာလိန်မှူးနှင့်နည်းဗျူဟာသမား Russell Coutts နှင့် Brad Butterworth တို့အပါအဝင် နိုင်ငံမျိုးစုံရှိသင်္ဘောသားများကို အလုပ်ခန့်ထားခဲ့သည်။ ဘာတယ်ရယ်လီ သည် ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် Alinghi အဖွဲ့၏ တစ်ဦးတည်းသော ဆွစ်လူမျိုးရေကြောင်းထိန်း ဖြစ်ပြီး ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင်တော့ Valencia ရှိ America’s Cup ကိုအောင်နိုင်ခဲ့သော Alinghi အဖွဲ့၏ ထိန်းသိမ်းသူဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၇ ဇူလိုင် ၃ ရက်နေ့တွင် Alinghi သည် နယူးဇီလန်အသင်းကို ပြိုင်ပွဲတွင် ရမှတ် ၁မှတ်ဖြင့်နိုင်ခဲ့ပြီး စီးရီး ၅-၂ Amarica’s Cup ကို ဒုတိယနေရာတွင် ထိန်းထားနိုင်ခဲ့သည်။
သူ၏အောင်မြင်မှုများကို အသိအမှတ်ပြုသောအားဖြင့် ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ဘာတယ်ရယ်လီ သည် ပြင်သစ်သမ္မတ Jacques Chirac မှပေးအပ်သော Chevalier de la Légion d'honneur ဘွဲ့နှင့် အီတလီသမ္မတ Carlo Azeglio Ciampi မှပေးအပ်သော Cavaliere di Gran Corce ဘွဲ့တို့ကို ရရှိခဲ့သည်။ Société Nautique de Genève နှင့် ဘာတယ်ရယ်လီ တို့၏ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုကြောင့် ရရှိအောင်နိုင်ခဲ့ သော Alinghi ၏ ၃၃ ကြိမ်မြောက် America’s Cup ဆုသည် Golden Gate ရွက်လှေအဖွဲ့၏ တရားဝင်စိန်ခေါ်မှုများ ကို ဦးတည်လာစေသည်။
ပြိုင်ပွဲသည် ၂၀၁၀ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် စပိန်နိုင်ငံ Valencia တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ဘာတယ်ရယ်လီ သည် စိန်ခေါ်သူ USA 17 ကို မျှတသောအမှတ်ပေးစည်းမျဉ်းအောက်တွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့သော သူ့လှေ Alinghi 5 ၏ပဲ့ကိုင်ရှင်ဖြစ်သည်။
ပရဟိတလုပ်ငန်းများ
၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် ဘာတယ်ရယ်လီ တို့မိသားစုသည် မျိုးဆက်မပြန့်ပွားနိုင်သောရောဂါကုထုံး၊ မျိုးပွားနိုင်ရန် ကူညီနိုင်သောနည်းပညာများ၊ မျိုးရိုးနှင့်ဗီဇဆိုင်ရာ ထောက်ပံ့ရေးအလေ့အကျင့်များ၊ ထိုရောဂါများနှင့် ပတ်သက်သော သင်ကြားလေ့ကျင့်မှုများကို ခွင့်ပြုချက်ဖြင့်လုပ်ဆောင်နိုင်သည့် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ Trelex ရှိ The ဘာတယ်ရယ်လီ ဖောင်ဒေးရှင်းသည် ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် Lausanne ရှိ FABER ဖောင်ဒေးရှင်းနှင့် ပေါင်းစည်းခဲ့ပြီး ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင်တော့ ဘာတယ်ရယ်လီ မိသားစု၏ လူမှုရေး အကူအညီ၊ ကျန်းမာရေးအကူအညီ၊ သိပ္ပံရေးရာ၊ အားကစားနှင့်ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ပရဟိတဦးဆောင် လှုပ်ရှားမှုများအတွက် ဘာတယ်ရယ်လီ ဖောင်ဒေးရှင်းကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
အချို့စီမံကိန်းများဖြစ်သည့် Lausanne ရှိ EPFL Neuroprosthetics သုတေသနစင်တာ၊ အင်ဒီယန်း ပင်လယ် Chagos ရှိ ဗြိတိသျှအစိုးရနှင့်ပူးပေါင်းထားသည့် ရေကြောင်းအရံလုပ်ငန်း၊ ဟားဗတ် ဆေးကျောင်းနှင့် EPFL တို့ မှပြုလုပ်သည့် အာရုံကြောဆိုင်ရာ သိပ္ပံပညာရပ်အတွက် သုတေသနနှင့် ပညာရေးအစီအစဉ်၊ Swiss Sailing Federation နှင့်ပူးပေါင်းထားသည့် Alinghi ဆွစ်ရွက်လွှင့်အသင်း၊ တောင်အာဖရိကရှိ Henna မူကြိုကျောင်း များကို The ဘာတယ်ရယ်လီ ဖောင်ဒေးရှင်းမှ ကူညီထောက်ပံ့ ပေးခဲ့သည်။
ကိုယ်ပိုင်မိသားစုဘဝ
ဘာတယ်ရယ်လီ သည် သီချင်းရေးသူ၊ ၁၉၈၈ Miss UK ဖြစ်သူ Kirsty Roper နှင့် ၁၉၉၇ ခုနှစ် အားလပ်ရက် အီတလီသွားစဉ် စတင်တွေ့ခဲ့သည်။ သူတို့အတွဲသည် ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး သားသမီးသုံးယောက်ထွန်းကားခဲ့သည်။ သူတို့ဇနီးမောင်နှံသည် Gstaad မြို့တွင်နေထိုင်ပြီး Lake Geneva ကမ်းခြေပေါ်ရှိ သူတို့အိမ်လေးတွင် အချိန်ဖြုန်းလေ့ရှိသည်။
၂၀၀၈ ဒီဇင်ဘာလတွင် Appledore သင်္ဘောတည်ဆောက်သူများက ဘာတယ်ရယ်လီ ၏ ရွက်လှေအသစ် ဖြစ်သော Project 55 ၏ကိုယ်ထည်ကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ကျောက်စောင်းရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်
ကျောက်စောင်းရွာ (Kyauksaung)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ နတ်သံကွင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၀၂၈၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နတ်သံကွင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၉၉၇ ဦး၊ မ ၄၇၄၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၇၃၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကာရစ်ဘီယံ (သံတူကြောင်းကွဲ)
ကာရစ်ဘီယံ ဆိုသည်မှာ အောက်ပါတို့အနက် တစ်ခုခုဖြစ်နိုင်သည်။
ထန်းကုန်းရွာ၊ ညောင်မြစ်ဆွဲ
ထန်းကုန်းရွာ၊ ညောင်မြစ်ဆွဲ
လုံပိန်ရွာ၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်
လုံပိန်ရွာ (Longping)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ ကျောက်ဂူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၁၆၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောက်ဂူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၉၂၄ ဦး၊ မ ၇၆၈၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၆၀၇ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရပ်စောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဟဆန်းကိုင်ရွာ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်
ဟဆန်းကိုင်ရွာ (Hasankaing)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်၊ ဟဆန်းကိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၉၆၃ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နန်းယွန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နံ့သာတောင်ရွာ၊ ကွမ်းသီးပင်
နံ့သာတောင်ရွာ၊ ကွမ်းသီးပင်
သရက်ချောင်းရွာ၊ မြေနု
သရက်ချောင်းရွာ၊ မြေနု
ပါနွံရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
ပါနွံရွာ (Parnun)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်၊ လုတ်တောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၅၂၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လုတ်တောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၁၇ ဦး၊ မ ၅၈၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၀၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရွာသစ်ကုန်းရွာ၊ ညောင်မြစ်ဆွဲ
ရွာသစ်ကုန်းရွာ၊ ညောင်မြစ်ဆွဲ
သင်းရီ၊ စာရေးဆရာ
ဦးသိန်းထွန်း(စာရေးဆရာ သင်းရီ)၁၉၄၉-၂၀၁၅
ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ သဲကုန်းမြို့နယ်တွင် အဖ ဦးတု၊ အမိ ဒေါ်စိန်မြတို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ၁၉၆၉-ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလထုတ် သွေးသောက်မဂ္ဂဇင်းတွင် ဖော်ပြသည့် ပါအင်ဒယားမှာ လုပ်သည်ဝတ္ထုတိုကို သကာထွဏ်း(သဲကုန်း) ကလောင်အမည်ဖြင့် ရေးသားပြီး စာပေလောကသို့ စတင်ဝင်ရောက်သည်။ ၁၉၇၄-ခုနှစ်၊ ဦးသန့်အရေးအခင်းတွင် ပါဝင်လှုတ်ရှားခဲ့၍ ခေတ္တဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၈၃-ခုနှစ်တွင် ထွဏ်းလူအောင်(သဲကုန်း) ကလောင်အမည်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး စာပေများရေးသားခဲ့ရာ ၁၉၈၅-ခုနှစ်မှစ၍ အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် စာပေလောကနှင့် ခေတ္တ ဝေးကွာခဲ့သည်။ ၁၉၈၈-ခုနှစ်၊ ရှစ်လေးလုံး အရေးတော်ပုံကြီးတွင် သဲကုန်းမြို့နယ် အထွေထွေသပိတ် ကော်မတီ၌ ဦးဆောင်သူတစ်ဦးအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ပြီး သဲကုန်းမြို့နယ်၊ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၀-ပြည့် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ် ကိုယ်စားပြု သဲကုန်းမြို့နယ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ ရွေးကောက်ခံခဲ့ရသည်။
၁၉၉၁-ခု၊ ရန်ကုန် ဂန္ဓီအစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်ခဲ့ပြီး၊ မန္တလေးမြို့တွင် ပြုလုပ်သော စင်ပြိုင်အစိုးရဖွဲ့စည်းရေး အစည်းအဝေးတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၈-ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလတွင် စစ်အစိုးရက ဖမ်းဆီးပြီး နိုင်ငံတော်ပုန်ကန်မှုဖြင့် ထောင်ဒဏ် တစ်သက်တစ်ကျွန်း ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။ တစ်နှစ်ခွဲခန့် ဖမ်းစီးခံရပြီးနောက် ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၈-ခုနှစ်၊ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်၏ ပြည်သူ့လွှတ်တော် ခေါ်ယူရေး ကာလတွင် စစ်အစိုးရ၏ လိုက်လံဖမ်းဆီးမှုကြောင့် ရန်ကုန်မြို့သို့ တိမ်းရှောင်ရင်း နိုင်ငံရေးလုပ်ငန်းများ ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
မြေနုရွာ၊ မြေနု
မြေနုရွာ၊ မြေနု
သံတဲ
သံတဲ
လောက်လောင်ဂါးရွာ၊ တနိုင်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တနိုင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လဲကော့ရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
လဲကော့ရွာ(Lekawt)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ ဖာပွန်(အနောက်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၇၂၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖာပွန်(အနောက်)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၁၆၁ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၇၅၇ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖာပွန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
၇၃ လမ်း
၇၃ လမ်းသည် မန္တလေးမြို့၏ အဓိကလမ်းမကြီးများအနက်မှ တစ်လမ်းဖြစ်သည်။ ထိုလမ်းသည် မြို့၏ တောင်နှင့်မြောက်အတိုင်း ဖောက်လုပ်ထားသည်။ မြောက်ဘက်ပိုင်း၏အစသည် မန္တလေးတောင်ခြေရှိ မန္တလေး-မိုးကုတ်-မြစ်ကြီးနားလမ်းမှ စတင်သည်။ တောင်ဘက်ပိုင်း၏အစသည် ရန်ကုန်-မန္တလေး လမ်းပေါ်တွင် အဆုံးသတ်သည်။ ၇၃ လမ်းသည် ၁၂ လမ်းမှ ၂၆ ဘီလမ်းအတွင်း နန်းမြို့ရိုးကို ဖြတ်၍ လည်းကောင်း၊ ၄၂ လမ်းမှ သိပ္ပံလမ်းအတွင်း မန္တလေးတက္ကသိုလ်အားလည်းကောင်း ဖြတ်သန်းသွားသည်။ ၂၆ ဘီလမ်းမှ မန္တလေးတက္ကသိုလ်အထိ သိပ္ပံလမ်းအရောက်အတွင်းတွင် အဓိပတိလမ်းဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ အရှင်နှစ်ပါး ပါတော်မူစဉ်က နန်းမြို့အတွင်းမှ ကျော်မိုးတံခါးမှထွက်၍ ဤလမ်းအတိုင်း ၃၅ လမ်းမှတစ်ဆင့် ဂေါဝိန်ဆိပ်သို့ သွားခဲ့ကြသည်။
သတင်းမီဒီယာ
၁၈၃၆ ခုနှစ်ကတည်းက မြန်မာဘာသာဖြင့်ထုတ်ဝေသော အပတ်စဉ်စာစောင်နှင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့်ထုတ်ဝေသော အပတ် စဉ်သတင်းစာများ ထုတ်ခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းများရှိသည်။ မြန်မာ နိုင်ငံတွင် အင်္ဂလိပ် ဘာသာဖြင့် ထုတ်ဝေခဲ့သော ပထမဦးဆုံး သတင်းစာမှာ မော်လမြိုင် ခရော်နီ ကယ် (The Maulmain Chronicle) ဖြစ်သည်။ ၁၈၃၆ ခုနှစ် မေလ ၃ ရက်နေ့တွင် မော်လမြိုင်မြို့၌ စတင်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ အပတ်စဉ် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တိုင်းထုတ်ဝေသည့် သတင်းစာအမျိုးအစားဖြစ်သည်။ မော်လမြိုင် ခရော်နီကယ်သတင်းစာကို နာမည်ကျော်ရှေ့နေ ကြီးတစ်ဦးဖြစ်သည့် H.W.Lewis က အပြီးအပိုင်ဝယ်ယူကာ ဒုတိယ အင်္ဂလိပ် မြန်မာစစ်ပွဲပြီးချိန်အထိ ထုတ်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် လူးဝစ်သည် ရန်ကုန်သို့ ပြောင်းရွှေ့လာခဲ့သည်။ ရန်ကုန်တွင် ရန်ကုန်ခရော်နီကယ် (The Rangoon Chronicle) သတင်းစာအမည် ပြောင်းပြီး ဆက်လက်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၁၈၅၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၅ ရက်နေ့ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် စတင်ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး အင်္ဂလိပ် ဘာသာဖြင့် ပင်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ရန်ကုန်မြို့တွင် ပထမဦးဆုံးထုတ်ဝေသည့် သတင်းစာဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဟူးနှင့် စနေ တစ်ပတ်နှစ်ကြိမ်ထုတ်ပြီး ၊ စာမျက်နှာ လေးမျက်နှာပါကာ တန်ဖိုးမှာ တစ်လ ၃ ကျပ်ဖြစ် သည်။
သက္ကရာဇ် ၁၂၃၆ ခုနှစ် တပေါင်းလဆန်း ၁၃ ရက် (၁၈၇၅ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၉ ရက်) နေ့တွင် မင်းတုန်းမင်းကြီးသည် ရတနာပုံ နေပြည်တော်သတင်းစာကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထို့ပြင် မင်းတုန်း မင်းကြီးက အမိန့်တော်တစ်ရပ်ကိုလည်း ဤသို့ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
‘‘ငါမကောင်းလျှင် ငါ့ကိုရေး၊ ငါ့မိဘုရားမကောင်းလျှင် ငါ့မိဘုရားကိုရေး၊ ငါ့သားသမီးမကောင်းလျှင် ငါ့သားသမီးကိုရေး၊ လွှတ်တရားသူကြီးမကောင်းလျှင် လွှတ်တရားသူကြီးကိုရေး၊ မြို့ဝန် မကောင်းလျှင် မြို့ဝန်ကိုရေး၊ မင်းတို့သတင်းစာတိုက်၌ အပြစ်မရှိစေရ။ နန်းတော်တွင်းသို့ သတင်းစာတိုက်မည်သူမဆို အဆီးအတားမရှိ ဝင်ထွက်စေ’’ ဟူ၍ဖြစ်သည်။ ပဒေသရာဇ်ခေတ် မှာပင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ သတင်းမီဒီယာလွတ်လပ်ခွင့်အကြောင်း ဘုရင် ကိုယ်တိုင် ကောင်းစွာနားလည်သဘောပေါက်ထားသည်ကို သိနိုင်သည်။
၁၉၄ရ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ရ ရက်နေ့ညတွင် မြန်မာ့နှစ်သစ်ကူး မိန့်ခွန်းအဖြစ် အသံလွှင့်ရုံမှ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းက တိုင်းပြည်သို့ အသံလွှင့်မိန့်ခွန်းပြောကြားခဲ့သည်။ ထိုမိန့်ခွန်းတွင် သတင်းမီဒီယာ နှင့်ပတ်သက်ပြီး ဤသို့ပြောကြားခဲ့ဖူးသည်။
‘‘နောက်ပြီး သတင်းစာတွေကို ကျွန်တော်ပြောချင်တယ်။ သတင်းစာတွေဟာ ဒီအစိုးရလက်ထက်နဲ့ အရင်တုန်းက တခြား အစိုးရလက်ထက်နဲ့ သေသေချာချာနှိုင်းယှဉ်ကြည့်စေချင်တယ်။ ကျွန်တော်တို့ဟာ ဘယ်လိုအစိုးရဆိုတာလဲ၊ ဘာမှ အထူးပြောနေ စရာမလိုဘူး။ အဲဒီတော့ကာ ကျွန်တော်တို့ကို ထောက်ခံအားပေး နေတဲ့ သတင်းစာတွေလဲ အားပေးချင်ပေးကြ၊ ဒီလိုမှမဟုတ်လို့ ကျွန်တော်တို့ကို ဝေဖန်ပြီးတော့ အတိုက်အခံ လုပ်ချင်ကြတဲ့ သတင်းစာတွေဆိုရင်လဲ သဘောအတိုင်းဘဲ။ ဒီလိုမှ မဟုတ်လို့ ကျွန်တော်တခါတုန်းကပြောလို့ အင်မတန်ဘဲ မကျေမနပ်ဖြစ်တာ လိုဘဲ ‘‘ဆိတ်လစိ’’ လုပ်ချင်ကြတဲ့ သတင်းစာတွေလဲ လုပ်ချင်လုပ် ကြပါ။ သို့ပေမဲ့ အကြည်အညို တစ်ဦးနဲ့တစ်ဦး ပျက်စေတဲ့စကား မျိုး၊ တိုင်းပြည်ဆူပူလှုပ်ရှားအောင် လှုံ့ဆော်တဲ့ စကားမျိုး၊ ဖက်စစ် အစီအမံလို လုံးဝတခါတည်း လိမ်လည်လှည့်ဖြားပြီး ရေးသားတဲ့ အရေးအသားမျိုးဆိုရင် ကျွန်တော်တို့ သည်းခံမှာမဟုတ်ဘူးဆိုတာ တိတိလင်းလင်းဘဲ သတိပေးပါရစေ’’ ဟုမိန့်ကြားခဲ့သည်။
ဗိုလ်ချုပ်ဆိုလိုသည်မှာ သတင်းစာသည် အစိုးရအပေါ် ထောက်ခံနိုင်သလို၊ မထောက်ခံဘဲလည်းနေနိုင်သည်။ သို့သော် အစိုးရကို အကြည်အညိုပျက်စေရန်နှင့် တိုင်းပြည်ဆူပူလှုပ်ရှား စေရန်ရေးသားခွင့်မရှိဟူ၍ဖြစ်သည်။
သတင်းစာ၊ ဂျာနယ်၊ မဂ္ဂဇင်းသုံးမျိုးပေါင်းထားသည့် ‘‘စာနယ်ဇင်း’’ ဆိုသော ဝေါဟာရကို တိုးတက်ရေးမဂ္ဂဇင်းအားထုတ် ဝေခဲ့သည့် စာရေးဆရာကြီး ‘‘ပဂျီငို’’ အမည်ခံ တိုးတက်ရေးဦးစိန်က ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် စတင်တီထွင်သုံးစွဲခဲ့သည်။ ‘‘ဂျာနယ်’’ ဆိုသော ဝေါဟာရကို ၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည့် ‘‘မြန်မာ့ဗျူဟာ ဂျာနယ်’’ တွင်စတင်သုံးစွဲခဲ့သည်။ ထုတ်ဝေခဲ့သူမှာ ဆရာကြီး ရွှေဥဒေါင်းဖြစ်သည်။ ဆရာကြီးရွှေဥဒေါင်းအုပ်စုမှ တစ်ပတ် အတွင်း အရေးကြီးသည့် သတင်းများ၊ သတင်းဝေဖန်ချက်များ ဝတ္ထုတို၊ ရုပ်ပြောင်စသည်တို့ပါဝင်သော ဂျာနယ်ပုံစံကို စတင်ထုတ် ဝေခဲ့ပြီး ဂျာနယ်ဆိုသည့် ဝေါဟာရကို ရဲဝံ့စွာစတင်သုံးစွဲလာခဲ့ သည်။ ထိုခေတ်ကဂျာနယ်များ အပြိုင်အဆိုင်ထွက်ပေါ်လာရာတွင် ပါတီနိုင်ငံရေား ကျောထောက်နောက်ခံဖြင့် ရပ်တည်ပြီး ထုတ်ဝေ ကြသည်ကများသည်။ ပါတီနိုင်ငံရေးကျောထောက်နောက်ခံမယူဘဲ သတင်းသန့်သန့်၊ ဝေဖန်ရေးသန့်သန့်ထုတ်ဝေသောဂျာနယ်များ တွင် ‘‘မြန်မာ့ဗျူဟာဂျာနယ်’’၊ သူရိယရုပ်စုံဂျာနယ်’’နှင့် ‘‘ဇေယျ ဂျာနယ်’’ တို့လောက်သာရှိသည်။
မဂ္ဂဇင်းကို ခေတ်ဦးပိုင်းတွင် ‘‘မဂ္ဂဇိန်’’ ဟူသောအမည်ဖြင့် ၁၉၁၁ ခုနှစ်မတိုင်မီတွင်ထုတ်ဝေခဲ့ကြကြောင်းတွေ့ရသည်။ မြန်မာ ပညာရှိများက အင်္ဂလိပ်ဝေါဟာရ Magazine ကို ပါဠိသက်ဝေါဟာရ အဖြစ် မဂ္ဂဇည၊ မဂ္ဂဇိန၊ မဂ္ဂဇာနဟူ၍ ပါဠိပုဒ်ဖြင့် ဝိဂြိုဟ်ပြုကြ သည်။ အဓိပ္ဋာယ်မှာ ‘‘ပညာရကြောင်း လမ်းခရီးကိုပြသော စာစောင်၊ စာအုပ်’’ ဟူ၍ဖြစ်သည်။ ၁၉၁၁ ခုနှစ်မတိုင်မီက မဂ္ဂဇင်းများပေါ် ထွက်ခဲ့စေကာမူ မဂ္ဂဇင်းလောကတွင် နာမည်ရပြီး အရေးအပါဆုံး ဖြစ်ခဲ့ရသည်မှာ ‘‘သူရိယမဂ္ဂဇင်း’’ ဖြစ်ပြီး ၁၉၁ရ ခုနှစ် မတ်လတွင် စတင်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၁၉ဝဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၄၅ ခုနှစ်အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံတွင် မဂ္ဂဇင်းစာစောင် ၁ဝဝ ခန့်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
သတင်းပညာနှင့် သတင်းစာ
သတင်းပညာ (Journalism) ဆိုသည်မှာ ခေတ်စနစ်တို့၏ အဖြစ်အပျက် အကြောင်းချင်းရာများကို ပြည်သူများ သိရှိနားလည် စေရန် ကျယ်ပြန့်သောရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် စူစမ်းရှာဖွေလေ့လာ ဖော်ထုတ်ခြင်း၊ တစ်ဆင့်ပြန်ရေးသားတင်ပြခြင်းပညာကို ခေါ်ဆို သည်။ သတင်းပညာနှင့်ပတ်သက်ပြီး ဖွင့်ဆိုချက်အမျိုးမျိုးရှိနိုင်သည်။ သို့သော် အားလုံးလက်ခံထားကြသည့် စံတစ်ခုမှာ ပြည်သူ ကို အသိပေးရန်ဖြစ်သည်။ ယခုခေတ်တွင် တိုးချဲ့ပြီး ပြန်ကြား ပေးရန်၊ ဖျော်ဖြေပေးရန်၊ ပညာပေးရန်ဟူ၍ ဖွင့်ဆိုလာကြသည်။ သတင်းပညာလုပ်ငန်းတွင် သတင်းတည်းဖြတ်ခြင်းပညာ (editing) ၊ သတင်းဓာတ်ပုံပညာ (photojournalism) နှင့် ဖြစ်ရပ်မှန် သတင်းရေးသားခြင်းပညာ (documentary) တို့လည်းပါဝင်သည်။
ကမ္ဘာ့ပထမဦးဆုံးသတင်းစာအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားကြ သည်မှာ Johann Carolus's Relation aller Fürnemmen und gedenckwürdigen Historien သတင်းစာဖြစ်ပြီး ၁၆ဝ၅ ခုနှစ်တွင် Strassburg မြို့တွင်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ပထမဦးဆုံးအောင်မြင်သည့် နေ့စဉ်သတင်းစာအဖြစ်ထုတ်ဝေခဲ့သော အင်္ဂလိပ် သတင်းစာမှာ Daily Courant သတင်းစာဖြစ်ပြီး ၁၇ဝ၂ ခုနှစ်မှ ၁၇၃၅ ခုနှစ် အတွင်းထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ခေတ်သစ်လူ့ဘောင်တွင် သတင်းမီဒီယာ၏အခန်းကဏ္ဍသည် ပြည်သူ့ရေးရာများနှင့်ပတ်သက်ပြီး သိသင့်သိထိုက်သည် များ၊ ပြောသင့်ပြောထိုက်သည်များကို အကောင်းဆုံးနှင့် အထိ ရောက်ဆုံးပြောနိုင် ပြနိုင် ဖော်ထုတ်နိုင်သည့် အရေးအပါဆုံးသော လုပ်ငန်းကြီးတစ်ခုဖြစ်လာသည်။ သို့သော် သတင်းမီဒီယာခေတ် တွင် အခြားအပြိုင်အဆိုင် လူထုဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းသစ် များပေါ်ထွန်းလာခြင်းကြောင့် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေရေးလောကတွင် ထိခိုက်မှုများကြုံတွေ့လာရသည်။ ဥပမာ Internet နှင့် Web 2.0 တို့သည် ခေတ်သစ်မီဒီယာလောကသစ်အတွက် စိန်ခေါ်ချက်များ ဖြစ်သည်။
သတင်းစာဆိုသည်မှာ
သတင်းစာဆိုသည်မှာ ကိုယ့်တိုင်းပြည်ဘာဖြစ်နေကြောင်း ပြောသလို၊ အခြားတိုင်းပြည်များတွင် ဘာဖြစ်နေကြောင်းလည်း ပြောပြကြရသည်။ သတင်းစာတွင် လူတိုင်းနှင့်မဆိုင်သော်လည်း လူတိုင်းစိတ်ဝင်စားလေ့ရှိသည့် မွေးဖွားသတင်း၊ သေဆုံးသတင်း၊ လက်ထပ်သတင်း၊ လူပျောက်သတင်း၊ ရုပ်သံအစီအစဉ်သတင်း၊ အမွေပြတ်သတင်း၊ အသိပေးသတင်း၊ ကွာရှင်းပြတ်ဆဲသတင်း၊ မိုးလေဝသသတင်း၊ မြစ်ရေကြီးခြင်းသတိပေးချက်စသည်တို့လည်း ထူးခြားဖြစ်စဉ်များအနေဖြင့် ဖော်ပြပေးလေ့ရှိသည်။
သတင်းစာသည် လူအမျိုးမျိုး၊ စိတ်အထွေထွေ၊ ဘဝအမျိုးမျိုး၊ အလွှာအစုံစုံ အဖြစ်သနစ်တို့ကိုလည်းဖော်ပြကြရသည်။ ထို့ပြင် အမျိုးသမီးများအတွက် သီးသန့်ရည်ရွယ်သည့် အမျိုးသမီးကဏ္ဍ၊ အားကစားဝါသနာရှင်များကို ရည်ရွယ်သည့် အားကစားကဏ္ဍများ ကိုလည်း ထည့်ပေးရသည်။ အချို့သောသတင်းစာများတွင် ကလေးများအတွက် အထူးကဏ္ဍများကိုပါ ထည့်သွင်းဖော်ပြပေး သည်။
သတင်းခေါင်းကြီးပိုင်း သို့မဟုတ် အယ်ဒီတာ့အာဘော်ဆို သည်မှာ သတင်းစာတစ်စောင်၏ ဝိညာဉ်လိုဖြစ်သည်။ ထိုကဏ္ဍ သည် သတင်းစာထုတ်ဝေသူ၏အာဘော်ဖြစ်နိုင်သလို၊ သတင်း အယ်ဒီတာချုပ်အဖြစ် တာဝန်ပေးခြင်းခံထားရသူ၏ အာဘော် လည်းဖြစ်နိုင်သည်။ အချို့သောသတင်းစာများတွင် အယ်ဒီတာ့အာ ဘော်ကို သတင်းအယ်ဒီတာအဖွဲ့ဝင်မျာမှ ရေးသားသည်လည်းရှိ တတ်သည်။
သတင်းစာဖတ်သူတို့တွင် အကောင်းဆုံးရရှိနိုင်သည့် အခွင့် အရေးတစ်ခုမှာ အယ်ဒီတာ့ထံပေးစာကဏ္ဍဖြစ်သည်။ ထိုကဏ္ဍကို သတင်းစာကြီးများတွင် အယ်ဒီတာ့အာဘော်စာမျက်နှာတွင် ခမ်းနားစွာဖော်ပြလေ့ရှိကြသည်။ အယ်ဒီတာ့ထံပေးစာတွင် သတင်း စာဖတ်ပရိသတ်သည် သတင်းစာနှင့်ပတ်သက်ပြီး ထင်မြင်ယူဆ ချက်၊ အယ်ဒီတာ့အာဘော်နှင့်ပတ်သက်ပြီး သဘောတူမှု၊ မတူမှု၊ အခြားသတင်းဆောင်းပါးများအပေါ် ထောက်ပြဝေဖန်မှုတို့သည် ထိုသတင်းစာအပေါ် ပြည်သူတို့၏စိတ်ဝင်စားမှုအတိုင်းအတာနှင့် ထင်ဟပ်ချက်များဖြစ်သည်။
သတင်းစာများတွင် နိုင်ငံရေးအကြောင်း ဆောင်းပါးများနှင့် ဝေဖန်ချက်များကိုလည်း ထည့်သွင်းဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ ထိုကဏ္ဍ သည် အယ်ဒီတာ့အာဘော်ပါ အယူအဆများနှင့် ထပ်တူထပ်မျှ ဖြစ်နိုင်သလို၊ အယ်ဒီတာများနှင့် အမြင်ချင်းမတူသည့် ကွဲလွဲသော သဘောထားများလည်းဖြစ်နိုင်သည်။ အချို့သောသတင်းစာများ ကမူ မိမိတို့နှင့် သဘောထားအမြင်ချင်းတူညီသည့် နိုင်ငံရေး ဆောင်းပါးများကိုသာ ဖော်ပြပေးလေ့ရှိသည်။ သတင်းစာကောင်း တို့မည်သည် မိမိတို့နှင့် အမြင်သဘောထား တူသည်ဖြစ်စေ၊ မတူ သည်ဖြစ်စေ အလေးထားကာ အယ်ဒီတာ့ထံပေးစာများကို လည်းကောင်း၊ နိုင်ငံရေးဆောင်းပါးများကိုလည်းကောင်း ဖော်ပြ ပေးလေ့ရှိကြသည်။ ပြည်သူတိုင်း ကိုယ့်အမြင်ကို ဖော်ထုတ်ခွင့်အား ကြားခံအဖြစ် ဆောင်ရွက်မှုအပေးနိုင်ဆုံးမီဒီယာသည် အအောင်မြင် ဆုံးဖြစ်သွားတတ်သည်။
သတင်းစာတွင် သတင်းထုတ်ဝေသူအတွက်ရော၊ ပြည်သူ အတွက်ပါ အရေးပါသည့်အခြားကဏ္ဍမှာ ကြော်ငြာကဏ္ဍဖြစ် သည်။ အချို့သောသူများအတွက် ကြော်ငြာသည် သတင်းထက် အလေးထားစရာ ဖြစ်ကောင်းဖြစ်နေတတ်သည်။ ကြော်ငြာက ကုန်ပစ္စည်းကို မည်သည့်နေရာတွင်ဝယ်နိုင်သည်၊ သာမန်ထက် ဈေးမည်မျှသက်သာနိုင်ကြောင်းပြောပြီး လျှော့ဈေးနှင့် အထူးဈေး တို့သည် လူထုစိတ်အဝင်စားဆုံးဖြစ်သည်။ အလုပ်ရှာသူများ၊ အလုပ်ပေးချင်သူများအတွက် အလုပ်ကြော်ငြာကဏ္ဍသည်လည်း လူတိုင်းအတွက် မရှိမဖြစ် အရေးပါသည့်အခန်းကဏ္ဍများဖြစ်နေ တတ်သည်။
အမေရိကန်နိုင်ငံသတင်းစာကြီးများတွင် အမေရိကန်တို့၏ ဘဝကိုထင်ဟပ်စေသည့် ကာတွန်းများကို ထည့်သွင်းဖော်ပြလေ့ရှိ ကြသည်။ ထိုကာတွန်းများသည် ကလေးကြိုက်သာမက လူကြီး ကြိုက်ကာတွန်းများအဖြစ် နာမည်ရနေတတ်သည်။
သတင်းစာဆိုသည်မှာ တစ်ဦးတစ်ယောက်ကောင်း ဖော်ထုတ် ရနိုင်သည့်မီဒီယာမဟုတ်။ ကိုယ့်ကဏ္ဍနှင့်ကိုယ် ကျရာတာဝန်ကို မခိုမကပ်အကောင်အထည်ဖော်ပြီး ကြိုးစားမှုမှပေါ်ထွက်လာရ သဖြင့် ရလဒ်ကောင်းစေရန် လူကောင်းသူကောင်း၊ စေတနာကောင်း များဖြင့် ဖော်ထုတ်ရသည့် မီဒီယာတစ်ခုဖြစ်သည်။
သတင်းသမားကိုယ်ကျင့်တရားနှင့် သတင်းစံများ
သတင်းပညာတွင် ကိုယ်ကျင့်တရားနှင့် စံများရှိသည်။ သတင်းသမားတိုင်း၊ သတင်းပညာဖြင့် အသက်မွေးသူတိုင်း စိန်ခေါ် ခံနေရသည့် ပြဿနာလည်းဖြစ်သည်။ မီဒီယာကိုယ်ကျင့်တရား (Media Ethics) ဆိုသည်မှာ မီဒီယာသမားတိုင်း လိုက်နာစောင့်ထိန်း ကြရမည့် ဥပဒေ (code of ethics) ဖြစ်သလို၊ စည်းမျဉ်း (canons of journalism) ဟူ၍လည်းဆိုနိုင်သည်။ ထိုဥပဒေများ၊ စည်းမျဉ်းများ အားလုံးကို သတင်းဖြင့်အသက်မွေး နေသူအားလုံး (ပုံနှိပ်မီဒီယာ၊ ရုပ်သံလွှင့်မီဒီယာ၊ အွန်လိုင်းမီဒီယာ) အားလုံး အဖွဲ့အစည်းနှင့် ဖြစ်စေ တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ လိုက်နာစောင့်ထိန်းကြရမည့်တာဝန် လည်းရှိသည်။
‘‘သတင်းမီဒီယာတိုင်း အများယုံကြည်လက်ခံနိုင်မှုရှိရမည်။ နာမည်နှင့်ဂုဏ်ကို ထိန်းသိမ်းနိုင်စွမ်းရှိရမည်’’ ဟူ၍ CBC News မှ အယ်ဒီတာချုပ် တိုနီဘားမန်းကဖွင့်ဆိုခဲ့ဖူးပါသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၁၉၆၂ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ရ ရက်နေ့၌ ကျင်းပခဲ့ သည့် သတင်းစာဆရာများအသင်းညီလာခံတွင် စာနယ်ဇင်း ကျင့်ဝတ် ၁၁ ချက်ကို ချမှတ်ခဲ့သည်။ ထိုကျင့်ဝတ်များမှာ
၁။ 	စာနယ်ဇင်းတို့သည် အများပြည်သူတို့ သိရှိရန်အလို့ငှာ ထုတ် ပြန်သော သတင်းတိုင်း၌ အချက်အလက် တိကျမှန်ကန်စေ ရန် အစွမ်းကုန် စိစစ်ရမည်။ ပုံနှိပ်ဖော်ပြခြင်းမပြုမီ သတင်း အားလုံးကို တတ်စွမ်းနိုင်သမျှ စစ်ဆေးရမည်။ မည်သည့် သတင်းအချက် အလက်ကိုမျှ မိမိတို့လိုရာသို့ဆွဲမရေးရ။ သို့တည်းမဟုတ် လိုရင်းအချက်အလက်များကို တမင် သက်သက် ထိန်ချန်ခြင်းမပြုရ။
၂။ 	ပုဂ္ဂိုလ်မှန်သမျှ၌ မိမိ၏ဂုဏ်သိက္ခာမပျက်စေအောင် ကာကွယ် ပိုင်ခွင့်ရှိသည်ဟူသော အချက်ကို ရိုသေလေးစားရမည်။ ပြည်သူလူထု အကျိုးအတွက် ရှေ့ရှုရသည့်အခါမှတစ်ပါး သူတစ်ပါး၏ ပုဂ္ဂလိကအခွင့်အရေးကို ထိကပါးနှောင့်ယှက် ရေးသားဖော်ပြခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ရမည်။
၃။	မတိကျ မမှန်ကန်သောသတင်းကို ရေးသားဖော်ပြခြင်းပြု မိလျှင် ဆိုင်ရာ စာနယ်ဇင်းသည် ထိုသတင်းကို ဆောလျင်စွာ ပြန်လည်ဖြေရှင်းပေးရမည်။ သတင်းမှန် ဖြေရှင်းချက်ကို လည်း သတင်းမှားဖော်ပြခဲ့သည့်နည်းတူ ထင်ရှားပေါ်လွင် အောင် ဖော်ပြပေးရမည်။
၄။ 	သတင်းရေးသားရာ၌ ရေးသားသူ၏အာဘော် လုံးဝမပါစေရ။ ရေးသူ၏အမည်နှင့် ရေးသားသော သတင်းဆောင်းပါးတို့၌ သာလျှင် သတင်းရေးသားသူသည် ၎င်း၏အာဘော်ကို သတင်းဆောင်းပါးတွင် ထည့်သွင်းရေးသားနိုင်ခွင့်ရှိသည်။
၅။	သတင်းပေးသူ သို့မဟုတ် သတင်းရရှိရာဌာနနှင့် စပ်လျဉ်း၍ နှုတ်လုံရန် တင်းတင်းကြပ်ကြပ်ထိန်းသိမ်းဆင်ခြင်ရမည်။ ယုံကြည်၍ ထုတ်ဖော်အသိပေးလိုက်သည့် အကြောင်းချင်းရာ များနှင့် စပ်လျဉ်း၍ သတင်းစာဝတ္တရားအတိုင်း သိပ်သည်း လျှို့ဝှက်ရမည်။
၆။	ရာဇဝတ်မှုခင်းသတင်းများ ရေးသားဖော်ပြရာတွင် စီရင် ပိုင်ခွင့်ရှိသော တရားရုံးတော်က ပြစ်မှုထင်ရှား စီရင်ခြင်း မပြုသေးသမျှ ကာလပတ်လုံး တရားခံအား အပြစ်ကင်း စင်သူတစ်ဦးဖြစ်သည်ဟု သဘောပိုက်ရမည်။
၇။	စာနယ်ဇင်းဆရာများသည် မည်ကဲ့သို့သော တံစိုး လက်ဆောင်မျိုးကိုမျှ ခံယူခြင်းမပြုရ။ ကိုယ်ကျိုးငဲ့ကွက်ခြင်း အားဖြင့်လည်း မိမိ၏ တရားမျှတမှုနှင့် ဘက်မလိုက်မှုကို မထိခိုက်စေရ။
၈။	စာနယ်ဇင်းများသည် တမင်ကြံရွယ်တွက်ဆလျက် ဘာသာရေး၊ လူမျိုးရေးမုန်းတီးမှုများကို လှုံ့ဆော်ခြင်းမပြုရ။ ဇာတိကို သော်လည်းကောင်း၊ ကိုးကွယ်ရာဘာသာကို၎င်း အကြောင်းပြု၍ မတရား ဝေဖန်ရေးသားခြင်းမပြုရ။
၉။	ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် ပြိုကွဲစေခြင်း၊ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ နယ်နိမိတ်နှင့် အချုပ်အခြာအာဏာကို ထိပါးခြင်းဟူသည်တို့၌ အကျုံးဝင်သော နိုင်ငံတော်လုံခြုံမှုကို ထိခိုက်စေမည့် သတင်းဆောင်းပါးများကို လုံးဝရေးသား ဖော်ပြခြင်းမပြုရ။
၁ဝ။	သတင်း၊ ဓာတ်ပုံ၊ ဆောင်းပါးအသွင်ဖြင့် ထည့်သွင်းသော ကုန်သွယ်ကြော်ငြာများကို ပုံနှိပ်ဖော်ပြရာတွင် (ကြော်ငြာ) ဖြစ် ကြောင်း သိသာထင်ရှားအောင် ဖော်ပြရမည်။
၁၁။	အောက်ပါအချက်များနှင့် ငြိစွန်းသော သတင်းဖြစ်စေ၊ ဆောင်းပါးဖြစ်စေ၊ မည်သည့် အကြောင်းအရာကိုမဆို ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေခြင်းမပြုရ။ (က) အကျင့်သိက္ခာ ပျက်ပြားစေမည့် ရေးသားမှုများ၊ ညစ်ညမ်းမှုများ (ခ) သိမ်ဖျင်း ရုန့်ရင်းသော စကားအသုံးအနှုန်းများ (ဂ) မနာလို မစ္ဆရိယစိတ်ဖြင့် စွပ်စွဲချက်များ (ဃ) မမှန်ကန်သော အသရေပျက်စေသော ကြေညာချက်များ
သတင်းမီဒီယာနှင့် သတင်းပညာအခြေခံသဘောတရားများ
ဘီလ် ကိုးဗာ့ချ်နှင့် တောမ် ရိုဆင်တိုင်းလ်တို့က "The Elements of Journalism" ဆိုသည့်စာအုပ်တွင် သတင်းသမားတို့ အတွက် အခြေခံလိုအပ်ချက် ၁ဝ ချက်ကို (လိုက်နာရမည့် တာဝန် များအနေဖြင့်) အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
၁။ 	သတင်းပညာ၏ ပထမတာဝန်ဝတ္တရားမှာ ‘‘အမှန်တရား’’ ဖြစ် သည်
၂။ 	သတင်းသမား၏ ပထမဦးဆုံး သစ္စာစောင့်သိရမည့်သူမှာ ပြည်သူသာဖြစ်သည်
၃။	သတင်းသမား အဓိကထားရမည်မှာ မိမိတင်ပြသောသတင်း မှန်ကန်ကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ရေးသာဖြစ်သည်
၄။	သတင်းဖြင့်အသက်မွေးသူသည် နှောင်ကြိုးမဲ့ လွတ်လပ်သူ ဖြစ်ရမည်
၅။	သတင်းရရေးအတွက် မည်သူ၏ အထိန်းအချုပ်မျှမခံ၊ လွတ်လပ်စွာစောင့်ကြည့်ဝေဖန်ရေးသားနိုင်စွမ်းရှိရမည်
၆။	ပြည်သူ့ထံမှအသံများကို တစ်ဆင့်ခံပြန်လည်ပြောကြား ပေးသူ၊ ဝေဖန်ထောက်ပြ ပြည်သူနှင့်အစိုးရအကြား အပေး အယူလုပ်နိုင်သူများဖြစ်ရမည်
၇။	မိမိတင်ပြသောသတင်းသည် စိတ်ဝင်စားမှုရှိစေရန်၊ ကျိုး ကြောင်းခိုင်လုံမှုရှိစေရန် အားထုတ်ရမည်
၁ဝ။	ပြည်သူ့အခွင့်အရေး တာဝန်သိသိ သစ္စာရှိရှိ ကာကွယ်စောင့် ရှောက်ပေးနေသူများဖြစ်ရမည် ဟူ၍ဖြစ်သည်။
သတင်းမီဒီယာ ဘက်လိုက်မှုများ
သတင်းမီဒီယာဘက်လိုက်မှု (Media Bias) သည် သတင်း ရေးသားသူ ဂျာနယ်လစ်များနှင့် သတင်းထုတ်ဝေသူတို့ လူထု မီဒီယာကို အသုံးချပြီး ပကတိတရားကို ဖုံးကွယ်ကာ ဘက်လိုက် တင်ပြမှုမျိုးကိုခေါ်ဆိုသည်။ ဘက်လိုက်မှုဆိုသည်မှာ သတ်မှတ် ချက်တစ်ခုခုကို သွေဖည်ပြီး လမ်းကြောင်းပြောင်းသွားခြင်းဖြစ် သည်။ မီဒီယာဘက်လိုက်မှုဆိုသည်မှာ သတင်းသမားတို့လိုက်နာ စောင့်ထိန်းအပ်သည့် ကိုယ်ကျင့်တရားနှင့် စံသတ်မှတ်ချက်များကို ချိုးဖောက်ပြီး လူပုဂ္ဂိုလ်အရသော်လည်းကောင်း၊ ရေးသားသည့် သတင်းဆောင်းပါးများဖြင့်လည်းကောင်း ဘက်လိုက်ခြင်းကို ခေါ်ဆိုသည်။