မြန်မာသီချင်း
ရှေးမြန်မာသီချင်းများတွင် အစ၊ အလယ်၊ အဆုံး သုံးပိုင်း ပါရှိသည်။ စာပေတစ်ပုဒ်၌ နိဒါန်းခေါ် စကားချီးကဲ့သို့ သီချင်း တွင်လည်း ခွန်းထောက် ဟူ၍လည်းကောင်း၊ သံဖြန် ဟူ၍လည်းကောင်း ရှိသည်။ သီဆိုသူသည် မိမိ သီဆိုမည့် အသံနှင့် တူရိယာ၏ တျာသံကို ထောက်လှမ်း အသံစမ်းခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုနောက်မှ စာကိုယ် တေးသွားကို သီဆိုကြသည်။ နောက်ဆုံး၌ စာတစ်ပုဒ်၏ နိဂုံးကဲ့သို့ သံဖြန်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ သံထောက်ဖြင့် လည်းကောင်း၊ သံဖြန်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ နိဂုံးဖြစ်သော သံဖြန်၊ သံထောက်တို့ကိုလည်းကောင်း ဆိုမည့် တေးသီချင်းတို့နှင့် ဆီလျော်အောင် စပ်ဆိုထားကြလေသည်။ အဆိုပိုင်း၌ အထက်ပါအတိုင်း သုံးပိုင်းရှိသကဲ့သို့ အတီး ပိုင်း၌လည်း အခံ၊ အခင်း၊ အခု၊ သို့မဟုတ်၊ အဖြည့်၊ အတော ဟူသော အင်္ဂါရပ်များဖြင့် ပြည့်စုံရသည်။ သီဆိုမည့် သီချင်းကို တူရိယာ၏ မူတည်သံအား အခြေထား၍ သီဆိုတီးမှုတ်ရသည် ဖြစ်ရာ၊ အတီးအမှုတ်က မူတည်သံ၏ တျာတေ တျော မိတ်ဖက်သံများဖြင့် အသံ စမ်းပြ ပြီးလျှင် တေးခံသင့်သော သီချင်းများကို သီချင်း အမျိုးအစားအလိုက် အခံ တီးပေး ရခြင်းကို အခံ ဟုခေါ်သည်။ ကြိုးခံ၊ ဘွဲ့ခံ၊ ပတ်ပျိုးခံ စသော တေးခံတို့သည် သီဆိုမည့်သီချင်းနှင့် ဆီလျော် သက်ဆိုင်မည့် နာရီသံစဉ်တို့ဖြင့် စီစဉ်ထားသော တီးလုံးဖြစ်လေသည်။ တူရိယာက အခံ တီးပေးပြီးနောက်၊ သီဆိုမည့် သီချင်း၏ တေးသွားစာသား၏ ရှေ့က အလိုက်သိစွာ တင်ကြို၍ နား ထောင်ကောင်းအောင် စည်းဝါး၏ တစ်စိတ်တစ် ဒေသမျှလောက် တီးမှုတ် လမ်းခင်းပေးသည်ကို အခင်း ဟုခေါ်သည်။ နာရီ စည်းဝါးအတွင်း၌ တေးသွားစာသွားနှင့် ဝါးချက်တွင်ဟာ၍၊ သို့မဟုတ် ဟနေသော နောက်ပိုင်းကို နားထောင်ကောင်းအောင် တီးမှုတ် ဖြည့်စွက်ပေးခြင်းကို အခု၊ သို့မဟုတ် အဖြည့်ဟု ခေါ်သည်။ တေးသွား အပိုဒ်တို့၏ အဆုံးများတွင် တီးမှုတ် ပေးရခြင်းကို အတော ဟု ခေါ်သည်။ မြန်မာသီချင်း များကို နှစ်ခါပြန် ဆိုလေ့ရှိရာ၊ နရီစည်းဝါး တို့သည် ပထမအကြိမ် ဆိုသည့်အတိုင်း ဒုတိယအကြိမ်၌လည်း ကိုက်ညီကြောင်း ပြသရန်ဖြစ်လေသည်။ တူရိယာသံနှင့်တွဲ၍ သီဆိုရသော သီချင်းကြီးများကို စတင် သင်ကြားဆည်းပူးရာ၌ ဝါးလတ်စည်း သုံးသော ကြိုးသီချင်း များက စ၍ စည်းဝါးပိုင်နိုင်အောင် စတင် သင်ကြားကြရာ၊ ပထမဆုံး သင်ကြား သင့်သော ကြိုးသီချင်း သည် ဝန်ကြီး ပဒေသရာဇာ ရေးသားလမ စပ်ဆိုခဲ့သော ထံတျာ တေရှင် အစချီ ပုစဉ်းတောင်သံကြိုးဟု ဂီတပညာရှင်ကြီးများက ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ မြန်မာဘုရင် ပါတော်မူပြီးသည့်နောက်တွင်မူ ရှေးမြန်မာ သီချင်းကြီး သီချင်းခံများကို စပ်ဆိုသီကုံးမှု မရှိ သလောက် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုခေတ်မှစ၍ နောက်ပိုင်းတွင် စပ်ဆို ကြသော သီချင်းများကို ကာလပေါ် သီချင်း များ ဟုခေါ်ဆိုကြလေသည်။ ဗြိတိသျှ အစိုးရ တို့၏ အုပ်ချုပ်ရေးခေတ်အဦးပိုင်းလောက်တွင် မင်းပွဲစိုးပွဲ အလှူပွဲများ၌ မင်းသမီးကြီးများကို ငှား၍ သီချင်း ကြီးများဖြင့် သီဆိုဖျော်ဖြေသော အလေ့အထ ရှိခဲ့ရာ အငြိမ့် ထိုင်ဆို ဟုခေါ်သည်။ နာမည်ကျော် ဇာတ်မင်းသား မင်းသမီး များအတွက် သီချင်းများကို များသော အားဖြင့် ဂီတစာဆိုကြီး ဦးလူကလေး က ရေးစပ်ပေးသည်။ ဦးဘိုးစိန်၏ ဂီတစာဆို များ ဖြစ်ကြသော ဦးကျော်လှ၊ ဧရာဝဏ် ဦးအောင်ဒွန်းနှင့် ဦးသာဇံ တို့အပြင် ဦးပြုံးချို (မဟာဂီတ)၊ ပိဋကတ်ဆရာမောင်၊ ဦးကြည် တို့သည် ဂီတအရသာ ပြည့်ဝ၍ စာသား အဓိပ္ပာယ် လေးနက် သော သီချင်းများကိုလမ ရေးစပ်ခဲ့ကြလေ သည်။ ၁၉၁ဝ ပြည့်နှစ် ခန့်မှစ၍ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဓာတ်စက်ဓာတ်ပြားများခေတ်စား လာရာ သီချင်းကြီးများ၊ ဇာတ်ထုတ်များ၊ နာမည်ကျော်ဆိုင်း ဆရာကြီးများ၏ ဆိုင်းတီးလုံးများကို ဓာတ်ပြားသွင်းခဲ့လေသည်။ ပထမ ကမ္ဘာစစ်အတွင်းမှ စတင်၍ မြန်မာဂီတ တွင် အနောက်တိုင်း ဂီတသည် တစ်စတစ်စ ပါဝင် ရောယှက်လာသည်။ ပထမတွင် ကာလပေါ် သီချင်းများကိုလည်း သီချင်းကြီး များကဲ့သို့ ရှည်ရှည်လေးလေး ဆွဲငင် သီဆိုကြ ရသည်။ အနောက်တိုင်း ဂီတ၏ အငွေ့အသက် ဝင်ရောက်လာအခါ ခပ် ဆတ်ဆတ်၊ ခပ်ပြတ် ပြတ် သီဆိုရသော သီချင်းမျိုးကို စပ်ဆို လာကြသည်။ တေးသွား ဆန်းသစ်လာသည်နှင့်အမျှတူရိယာ အဖက်အစပ်တွင်လည်း ဆန်းသစ်လာကြသည်၊ သီချင်းဓာတ် ပြားများလည်း ပို၍ ထွက်လာလေသည်။ ထိုခေတ်တွင် အသံတိတ် မြန်မာရုပ်ရှင်များ ပေါ်ထွက်လာ ရာ၊ ဇာတ်လမ်း ဇာတ်ကွက် ပို၍ လေးနက် ပြီးလျှင် သရုပ် ပေါ်စေရန် အပြင်မှ တေးသံဖြင့် ဖြည့်စွက်ပေးရသည်။ ထို့ကြောင့် အသံတိတ် ရုပ်ရှင်များတွင် တူရိယာအဖွဲ့များ ပါရသော အစဉ်အလာတစ်ရပ် ဖြစ်လာသည်။ ထိုတူရိယာ အဖွဲ့များသည် ရုပ်ရှင် အတွက်သာမဟုတ် အလှူအတန်း ပွဲနေပွဲထိုင်များတွင်လည်း ဧည့်ခံ တီးမှုတ် ဖျော်ဖြေပေးကြသည်။ ထိုအဖွဲ့ များသည် ကာလပေါ် သီချင်းများကို များသော အားဖြင့် သီဆိုတီးမှုတ် ဖျော်ဖြေပေးကြရာ၊ ထိုခေတ်၏ ကာလ ပေါ် ဂီတစာဆိုများမှာ ဆရာခါ၊ ဆရာတာ၊ နန်းတော်ရှေ့ ဆရာတင်၊ ဝိုင်အမ်ဘီ ဆရာတင်၊ မြန်မာညွှန့် ဆရာတင် စသည်တို့ ဖြစ်ကြလေသည်။ ဗြိတိသျှ အစိုးရအအုပ်ချုပ်ခံ ကာလအပိုင်းအခြား အတွင်း ရေးစပ်ကြသော သီချင်းများမှာ များသောအားဖြင့် အချစ်ရေးကို အဓိက ထားသည်သာ များသည်။ ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ် တစ်ဝိုက် တွင် ဝိုင်အမ်ဘီ ဆရာတင် ရေးစပ်ခဲ့၍ ယခု နိုင်ငံတော်သီချင်း ၏ ရှေ့ပြေးဖြစ်သော တို့ဗမာသီချင်းကဲ့သို့ အမျိုးသားစိတ် လှုံဆော်ပေးသည့် သီချင်းမျိုး၊ နန်းတော်ရှေ့ဆရာတင်၏ သူဌေးဝါဒကဲ့သို့ အယူအဆတစ်ခုခုကို ဖော်ပြသော သီချင်းမျိုး၊ ရွှေတိုင်ညွှန့် ရေးစပ်သော ဝိစိတြနှင့် မိဘမေတ္တာ ကဲ့သို့ ဇာတ်၊ နိပါတ်တော်တို့မှ အဖြစ်အပျက် အကြောင်းအရာတို့ကို တင်ပြ သော သီချင်းမျိုး တို့လည်း ရံဖန်ရံခါ ပေါ်ထွက်ခဲ့သည်။ ထိုခေတ် တွင် ထင်ရှား သော ဂီတစာဆိုများမှာ ဦးကျင်ခဲ၊ နန်းတော်ရှေ့ ဆရာတင်၊ ဝိုင်အမ်ဘီ ဆရာတင်၊ မြန်မာညွှန့် ဆရာတင်၊ ဒဂုန်ဆရာတင်၊ အရှေ့ပိုင်းဆရာချစ်၊ ၁၂ လမ်း ဆရာဖောင်၊ ရွှေတိုင်ညွှန့်၊ ဆရာတောက်၊ အေဝမ်းဆရာညှာ၊ သဟာယ ဆရာတင်၊ မြို့မငြိမ်းစသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မတိုင်မီ ခေတ်တွင် မြန်မာအသံထွက် ရုပ်ရှင်များ ပေါ်ထွက်လာရာ၊ ရုပ်ရှင်မှ မြန်မာ အသံထွက် ဇာတ်လိုက်များက သီးခြား ဓာတ်ပြားသွင်းသော သီချင်းများကို လူကြိုက်များခဲ့သည်။ ရေးဖွဲ့သော အကြောင်းရပ်များမှာ အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း ချစ်ရေးချစ်ကိစ္စ၊ မောင်ဘွဲ့ မယ်ဘွဲ့ သီချင်းမျိုးတို့သာ များပြားသည်။ နန်းတော်ရှေ့ ဆရာတင်၊ ရွှေတိုင်ညွှန့်၊ အေဝမ်းဆရာညှာ၊ သဟာယ ဆရာတင်၊ မြို့မငြိမ်းတို့၏ လက်ရာသီချင်းများသည် ခေတ်စား လျက်ပင်ရှိသည်။ ထိုခေတ်တွင် အသံလွင့်ဌာနကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့ရာ၊ သီချင်းကြီး တီးဝိုင်းမှ သီချင်းကြီးများ၊ ကာလပေါ် တီးဝိုင်းမှ ကာလပေါ် သီချင်းများကို အသံ လွှင့်ခဲ့ကြလေသည်။ ဥရောပတိုက်၌ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး စတင် ဖြစ်ပွားလာသောအခါ မြန်မာပြည်တွင် နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများ ပြင်းထန် လာသည်။ ထိုအခါ အမျိုးသားစိတ် နိုးကြားရေး၊ တက်ကြွ ရေး ကို လှုံ့ဆော်ပေးသော သီချင်းများ ပိုမို ပေါ်ထွက်လာသည်။ တေးဂီတတို့တွင်လည်း ခေတ်၏ အဖြစ်သနစ်တို့သည် ထင်ဟပ်ပြတတ်ပေရာ၊ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ခေတ်အတွင်း ဗြိတိသျှ အစိုးရသည် မြန်မာ့မြေပေါ်မှ ဆုတ်ခွာခဲ့ရပြီးနောက်၌ မြန်မာ့ လွတ်လပ်ရေးအတွက် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသော ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း အမှူးပြုသည့် ရဲဘော်သုံးကျိပ်အား ချီးကျူး ဖွဲ့ဆိုသော သီချင်း များ၊ မြန်မာ့မြေပေါ်၌ ကြီးဆိုးနေသော ဖက်ဆစ်ဂျပန်တို့အား တော်လှန်ရန် အမျိုးသားစိတ် တက်ကြွစေသော သီချင်းများကို သီကုံးစပ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ မြန်မာပြည်တွင် ဂျပန်တို့ စိုးမိုးနေစဉ်အတွင်း ရန်ကုန်မြို့၌ လူရုပ်ရှင်ဆန်သော ပြဇာတ်များ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ရာ၊ ပြဇာတ် သီချင်းများ ခေတ်စား ခဲ့ပြန်သည်။ သို့သော် စစ်ကြီးပြီး၍ ရုပ်ရှင်များ ပြန်လည် ရိုက်ကူး ထုတ်လုပ်နိုင်ကြသောအခါ ပြဇာတ်များ ခေတ်တိမ်၍ ရုပ်ရှင်များ တွင်ကျယ်လာသည်။ အသံလွှင့်ဌာနမှ ကာလပေါ်သီချင်းများလည်း ရေပန်းစားစ ပြုလာလေသည်။ လွတ်လပ်ရေးခေတ်တွင် လွတ်လပ်ရေး ကြွေးကြော်သံ သီချင်းများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ သို့သော် ခေတ်အလိုက် ပေါ်ပေါက်လာသော တေးဂီတများ ဖြစ်၍ အချိန်ကာလ ကြာ မြင့်စွာ ခေတ်စားခဲ့ခြင်း မရှိချေ။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးသည့် နောက်ပိုင်းတွင် ဂီတသီချင်း စပ်ဆိုမှု၌ ထူးခြား တိုးတက်မှု မရှိလှသည့်ပြင်၊ ဂီတ ဦးတည်ချက် သည်လည်း မည်မည်ရရ မရှိခဲ့ပေ။ နိုင်ငံရေးအစိုးရ၏ စီမံကိန်းများကို သရုပ်ဖော်သော တေးသီချင်းများကို တစ်ခါတစ်ရံ သီဆိုကြသော်လည်း မကြာမီ တိမ်မြုပ်ပျောက်ကွယ်သွားကြသည်။ နိုင်ငံခြားသီချင်းများကို ပုံတူကူးချ သီဆိုကြသော သီချင်းပေါင်း မြောက်မြားစွာ ပေါ်ထွက်ခဲ့သည်၊ ဂီတစာဆို အများအပြားက သီချင်းများကို ရေးစပ်ကြ၍ များပြားလှစွာသော အဆိုတော်များက အသံလွှင့် သီဆိုကြသည်။ အနောက်တိုင်း တူရိယာများကို တီးမှုတ် သုံးစွဲမှု အလွန်များလာသည်။ တေးသွား သာယာငြိမ့်ညောင်း ပြီးလျှင် စာသားအဓိပ္ပာယ်လေးနက်၍ အသားပါသော မြန်မာ ဆန်ဆန် ကာလပေါ်သီချင်းမျိုးကား အလွန်နည်းပါးစွာလျှင် ပေါ်ထွက်ခဲ့သည်။ တော်လှန်ရေး အစိုးရ၏ ဆိုရှယ်လစ် နိုင်ငံထူထောင်ရေးခေတ်တွင်မူ လယ်သမား၊ အလုပ်သမားအရေးကို စပ်ဆို သီကုံး သော သီချင်းမျိုးတို့ ခေတ်စား လာလေသည်။ သီချင်းကြီးပိုင်းတွင်မူ လွတ်လပ်ရေးခေတ်မှ စ၍ တော်လှန် ရေးအစိုးရ လက်ထက်တိုင်အောင် သီချင်းကြီးများ ဆိုနည်း ဆိုဟန် တီးကွက်တီးဟန်များ စံနစ်တကျ ရှိ၍ ရှေးမူမပျက် ထိန်းသိမ်းနိုင်လေအောင် အာဏာပိုင်များ၏ အကူအညီဖြင့် ဂီတပညာရှင်များ၊ စာပေပညာရှင်များ ပါဝင်သော အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းကာ ဆောင်ရွက်လျက် ရှိလေသည်။