cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
အကေးရှားပင်
ဆောင်းရာသီ အကုန်နှင့် နွေဦးပေါက်အချိန်တွင် ထနောင်း ပင်ရွက်ဟောင်းများ ကြွေ၍ ရွက်သစ်များ ထွက်လာသည်။ ရွက်သစ်များနှင့် စုံစုံလင်လင် ရှိသော်လည်း အရိပ်ကောင်း ပေးနိုင်သော သစ်ပင်ဟူ၍ မဆိုနိုင်ချေ။ သို့သော် အခြား အရိပ်ကောင်းသည့်အပင်များ မပေါက်နိုင်သော အရပ်မျိုး၌ ထနောင်းပင်များ ပေါက်နိုင်သဖြင့် မိုးပါးသည့်အရပ်တို့တွင် လမ်းနံဘေးတစ်လျှောက်၌ ယင်းတို့ကို စိုက်ထားကြသည်။ အစေ့ကို စိုက်ပျိုးခြင်းအားဖြင့် အပင်သစ်ပွားအောင် ပြုလုပ် နိုင်သည်။
မောနေယျအကျင့်
နောက်ခံအကြောင်း
ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားသည် မဟာသက္ကရာဇ် ၁ဝ၃ ခု ဝါဆိုလပြည့်နေ့တွင် မိဂဒါဝုန်တော၌ ပဉ္စဝဂ္ဂီတို့အား ဓမ္မစကြာတရားဟောတော်မူပြီးလျှင် လပြည့်ကျော် ၅ ရက်နေ့၌ ထို ၅ ဦးသော ရဟန်းတို့ကို အနတ္တလက္ခဏာသုတ်ကို ဟောတော်မူရာတွင် ၅ ဦးလုံးပင် ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်ကြကုန်၏။ လပြည့်ကျော် ၇ရက်နေ့သို့ရောက်သောအခါ ဒေဝိလရသေ့၏ တူဖြစ်သော နာဠကထေရ် ရောက်လာ၍ မောနေယျအကျင့်ကို ဟောကြားတော်မူလေသည်။
အကေးရှားပင်
ထနောင်းသားမှာ နီ၍ အစင်းကြောင်းများ ပါသည်။ မာ၍ ခိုင်ခံ့သော သစ်သားပင် ဖြစ်သော်လည်း အသုံးပြုရာ၌ တာရှည် မခံချေ။ ဆီကြိတ်ဆုံများ၊ အိမ်တိုင်နှင့် ထုတ်လျောက်များ၊ ထယ်များ အစရှိသည်တို့ကို ပြုလုပ်ရန်နှင့် ပွတ်ခံရန် အသုံး ဝင်သည်။ ထနောင်းခေါက်ကို လမုလမဲ့ခေါက်၊ ငုခေါက်တို့ ကဲ့သို့ သားရေနယ်ရာ၌ အသုံးပြုကြသည်။ ထနောင်းပင်မှ ရသော အစေးကို မီးခြစ်အိမ်ကပ်ရန် စမ်းသပ် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ရှားထနောင်းပင်သည်လည်း မြန်မာနိုင်ငံတွင် လူသိများသော အပင် ဖြစ်သည်။ ရှားထနောင်းပင် နှစ်မျိုး ရှိသည်။ မိုးပါး သောသရက်မြို့နယ်၊ ပျဉ်းမနားမြို့နယ်နှင့် ရမည်းသင်းမြို့နယ် တို့တွင် မြေကောင်းသော သစ်တောများ၌ ပေါက်သည့် ရှား ထနောင်းပင်တို့သည် အမြင့်ပေ ၆ဝ မှ ၇ဝ အထိ ပင်လုံး ရှိသည်။ ဤအပင်တို့တွင် တည့်မတ် ညီညာသော ပင်စည် ပင်လုံးများ ရှိသည်။
မောနေယျအကျင့်
နောက်ခံအကြောင်း
နာဠကသည် ဘုရားအလောင်းဖွားစကပင် အရှင်ဒေဝိလ၏ ဆုံးမစကားကြောင့် ဘုရားလောင်းအားရည်မှန်း၍ ကြိုတင်ရဟန်းပြုပြီးလျှင် တစ်ခုသော တောအုပ်ကို မှီ၍နေ၏။ သုံးဆယ့်ငါးနှစ်ပတ်လုံး စင်ကြယ်စွာ အကျင့်ဖြင့်နေသည်တွင် ဘုရားပွင့်ကြောင်းကို နတ်သားတစ်ယောက်ကြားလာ၍ သိသဖြင့် မိဂဒါဝုန်တော်သို့လာပြီးသော် ဘုရားသခင်အား နိဗ္ဗာန်အလျင်အမြန်ရကြောင်း ကောင်းမြတ်သော မောနေယျပဋိပတ်ကို ဟောတော်မူပါဟု လျှောက်၏။
အကေးရှားပင်
မေမြို့အနီးတစ်ဝိုက်၌ ပေါက်သည့် ရှားထနောင်းပင်တို့၏ အမြင့်မှာ ပေ ၅ဝ ထက် မကျော်ပေ။ အသား ရောင်မှာ နီ ကြန်ကြန်ဖြစ်၍ မာလျက် သာမန် ထနောင်းပင်၏ အသားနှင့် ဆင်ဆင်တူသည်ဟု ဆိုနိုင်ပေ သည်။ ရှားထနောင်းပင်ကို ရုက္ခ ဗေဒ အလိုအားဖြင့် အကေးရှား မာကရိုစီဖားလားဟုခေါ်သည်။ ဆူးဖြူပင်သည် ထနောင်းမျိုးဝင် အပင်မျိုး ဖြစ်သည်။ ရုက္ခ ဗေဒ အလိုအားဖြင့် ယင်းကို အကေးရှား အာရာဗီးကဟု ခေါ် သည်။ ထိုအပင်မျိုး စတင်ပေါက်ရာ မူလဒေသမှာ အာဖရိက တိုက်၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် သီဟိုဠ်ကျွန်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ ပူသော အရပ်များ၌ များစွာ ပေါက်ရောက်သည်။ အမြင့်ပေ ၁၅ ပေမှ ၃ဝ အထိ ရှိသည်။ ယင်းအပင်မှ အစေး များရသည်။
မောနေယျအကျင့်
နောက်ခံအကြောင်း
မြတ်စွာဘုရားက ဤမောနေယျအကျင့်သည် ဆည်းပူးအပ်သော ပါရမီ ရှိမှသာလျှင် ကျင့်နိုင်သည်။ ပြုခြင်းငှာ အလွန်ခဲယဉ်းသော အကျင့်ဖြစ်၏ ဟုဆိုကာ ဟောကြားခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် သမာန ဘာဝံကြုဗ္ဗေထ အစရှိသော နှစ်ဆယ့်နှစ်ဂါထာဖြင့် ဟောတော်မူလေသည်။
တဠကလည်း ဘုရားဆုံးမသော ဩဝါဒအတိုင်းမှတ်နာ၍ အားထုတ်ကျင့်ကြံသဖြင့် ၇ လတိုင်လျှင် အရဟတ္တဖိုလ် ကိုရပြီးနောက်တစ်ခုသောရွှေတောင်ကို မှီလျက် ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုလေသည်။ ဘုရားတစ်ဆူတစ်ဆူ မောနေယျ ကျင့်သူတစ်ယောက်သာ ရှိမြဲ ဖြစ်၏။ ဤနာဠကကား ဥက္ကဋ္ဌ်ကျင့်သောကြောင့် ကျင့်သည့်နေ့မှ၇ လ သာ အသက်ရှည်သည်။ မဇ္ဈုံကျင့်သော် ၇ နှစ်၊ မုဒုံကျင့်သော် ၁၂ နှစ် အသက်ရှည်သည်။
မန်ကျည်းကုန်းရွာ၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်
မန်ကျည်းကုန်းရွာ (Magyikone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်၊ မန်ကျည်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၁၀၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန်ကျည်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၅၀ ဦး၊ မ ၈၁၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၆၆ ဦးနေထိုင်သည်။ ယခင်အမည်မှာ မကြီးကုန်း ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝန်းသိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မာလ်ဘိုရို
မာလ်ဘိုရို (Marlboro) သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အရောင်းရဆုံး စီးကရက် တံဆိပ် ဖြစ်သည်။ အမေရိကန် နိုင်ငံ အတွင်းတွင် ဖီးလစ် မောရစ် ယူအက်စ်အေ ကုမ္ပဏီမှ ထုတ်လုပ်ပြီး အမေရိကန်နိုင်ငံ ပြင်ပတွင် ဖီးလစ်မောရစ် အင်တာနေရှင်နယ် ကုမ္ပဏီမှ ထုတ်လုပ်သည်။ မာလ်ဘိုရိုသည် မီးရောင်စုံ ဆိုင်းဘုတ်များနှင့် မဂ္ဂဇင်း ကြော်ငြာများတွင်တွင် အသုံးပြုသော မာလ်ဘိုရို မင်းသား ကြောင့် နာမည် ကျော်ကြားသည်။
ကုန်အမှတ်တံဆိပ်ကို နာမည်ပေးရန် စီစဉ်နေသည့် အချိန်တွင် ဝင်စတန်ချာချီ သည် သတင်းတွင် ပါလာခဲ့သည်။ ဝင်စတန်ချာချီသည် မာလ်ဘိုရို နယ်စားကြီး (Duke of Marlborough) နှင့် အမျိုးတော်ကြောင်း သတင်းတွင် ကြေညာခဲ့သည်။ ကုမ္ပဏီက Marlborough ဟူသော အမည်ကို သဘောကျသော်လည်း ခေါ်၍ ကောင်းရန် Marlboro ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။
ဒါးဝယ်အင်းရွာ၊ မြစ်သားမြို့နယ်
ဒါးဝယ်အင်းရွာ (Darweiinn)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ မြစ်သားမြို့နယ်၊ ဒါးဝယ်အင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၀၀၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဒါးဝယ်အင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၅၀ ဦး၊ မ ၁၀၁၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၆၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြစ်သားမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆင်ဆောရွာ၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်
ဆင်ဆောရွာ (Hsinhsaw)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ ယမ်းတွင်းငါးကြောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၉၉၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ယမ်းတွင်းငါးကြောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၄၅၁ ဦး၊ မ ၁၈၄၆၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၉၁၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရပ်စောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မဟာမိတ်
မဟာမိတ် ဆိုသည်မှာ လူများ၊ အဖွဲ့အစည်းများ သို့မဟုတ် နိုင်ငံများအကြား နှစ်ဦးနှစ်ဖက် အပြန်အလှန် အကျိုးကျေးဇူးရရှိရန် သို့မဟုတ် တူညီသော ရည်ရွယ်ချက် ထမြောက်အောင်မြင်စေရန် အတူတကွ ပူးပေါင်းထားသော ဆက်ဆံရေး ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံရေးမဟာမိတ်၊ စစ်ရေးမဟာမိတ်၊ စီးပွားရေးမဟာမိတ် စသည်တို့ ပါဝင်သည်။
ကွမ်းဖလားရွာ၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ညောင်ဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပင်မ အစီအစဉ် အတွင်းရှိကြယ်
ပင်မအစီအစဉ်ဆိုသည်မှာ ဟတ်ဇပရန်း-ရပ်ဆဲလ်ပုံ (Hertzsprung-Russell diagram) ပေါ်တွင် တဆက်တည်း ဖြစ်နေပြီး ပေါ်လွင်ထင်ရှားသော လမ်းကြောင်းပေါ်တွင် ရှိနေသော ကြယ်များကို ခေါ်သည်။ ထိုပုံမှာ ကြယ်တို့၏ အရောင်နှင့် တောက်ပမှု ကို နှိုင်းယှဉ်ရေးဆွဲထားသော ပုံဖြစ်သည်။ ထိုပုံကို တီထွင်သောသူ အေနာ ဟတ်ဇပရန်း နှင့် ဟင်နရီ နောရစ် ရပ်ဆဲလ် တို့၏ နာမည်ကို အစွဲပြု၍ ဟတ်ဇပရင်း-ရပ်ဆဲလ်ပုံ ဟု ခေါ်ဆိုရခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုလမ်းကြောင်း ပေါ်တွင် ရှိနေသော ကြယ်များကို ပင်မ အစီအစဉ် အတွင်းရှိကြယ်များဟု ခေါ်ကြသည်။ နေသည် ပင်မ အစီစဉ် အတွင်းမှ တောက်လောင်နေသော ကြယ်တစ်စင်းပင် ဖြစ်သည်။
ကြယ်တို့ ဖြစ်ပေါ်ပြီးချိန်တွင် ၎င်းတို့၏ ပူလောင်သိပ်သည်းသည့် ဗဟိုထု အတွင်းမှ ဟိုက်ဒရိုဂျင် အက်တမ်များကို ဟီလီယမ် အဖြစ်သို့ နျူးကလီးယား ပေါင်းစပ်ခြင်း(Nuclear Fusion) နည်းအားဖြင့် ပြောင်းလဲခြင်းဖြင့် စွမ်းအင်များကို လွှတ်ထုတ်ကြသည်။ ကြယ်တို့သည် ထိုသို့သော အခြေအနေတွင် ပင်မ အစီအစဉ် အတွင်းတွင် ရှိနေကြပြီး ပုံပေါ်ရှိ ၎င်းတို့၏ နေရာကို ဒြပ်ထုက အဆုံးအဖြတ်ပေးသည်။ ဓာတုဗေဒ ဓာတ်ပေါင်းစပ်မှု အချိုးအစားနှင့် အခြားအချက်များကလည်း နေရာကို ဆုံးဖြတ်ရာတွင် ပါဝင်သည်။
ယေဘုယျအားဖြင့် နေထက် ပိုကြီးသောကြယ်များသည် ပင်မအစီစဉ်တွင် သက်တမ်းတိုတောင်းကြသည်။ နေထက် ဝ.၂၃ သေးငယ်သောကြယ်များသည် ကြယ်ဖြူပုအဖြစ် တိုက်ရိုက်ပြောင်းလဲသွားပြီး နေထက် ဆယ်ဆပိုကြီးသောကြယ်များသည် ဧရာမ ကြယ်နီ အဆင့်သို့ ကူးပြောင်းကြသည်။ ပိုကြီးမားသောကြယ်များသည် ဆူပါနိုဗာအဖြစ် ပေါက်ကွဲနိုင်သည်၊ သို့မဟုတ် တွင်းနက်များအဖြစ် ပြိုလဲနိုင်သည်။
တာပွန်ကန်
တာပွန်ကန်
အဖြူရောင်သံစဉ် မဂ္ဂဇင်း
အဖြူရောင်သံစဉ် မဂ္ဂဇင်း အဖြူရောင်သံစဉ် အဖွဲ့မှ ထုတ်ဝေသော အခမဲ့ ဒီဂျစ်တယ် မဂ္ဂဇင်း ဖြစ်သည်။ ရသ နှင့် သုတ နှစ်မျိုးစလုံး ပါဝင်သော ဆောင်းပါး၊ ဝတ္တုတို၊ ဝတ္တုရှည်၊ အင်တာဗျူး နှင့် သတင်းများ ပါရှိသည်။
ဘောင်ရွာ၊ မင်းတပ်မြို့နယ်
ဘောင်ရွာ(Baung)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်ခရိုင်၊ မင်းတပ်မြို့နယ်၊ ပြုံးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၉၉၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပြုံးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၉ ဦး၊ မ ၁၇၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၁၄ ဦး နေထိုင်သည်။
တောင်ခြေရင်းရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
တောင်ခြေရင်းရွာ(Taungchayyin)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ ရွှေဖလားကျကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၉၄၈ ဖြစ်သည်။
တာနှစ်ရာရွာ၊ သပြေကုန်း
တာနှစ်ရာရွာ၊ သပြေကုန်း
ချောင်းစောက်ရွာ၊ ဘောဇုတ်
ချောင်းစောက်ရွာ၊ ဘောဇုတ်
ကွမ်းခြံကုန်း (မြောက်)ရွာ၊ ကွမ်းသီးပင်
ကွမ်းခြံကုန်း (မြောက်)ရွာ၊ ကွမ်းသီးပင်
အက္ခောဘိဏီ
အက္ခောဘိဏီမျိုးငါးပါး
အက္ခောဘိဏီတပ်ဖွဲ့ပုံ အမျိုးမျိုးရှိ၏။ ထိုအနက် ငါးပါးတို့ကိုသာဖော်ပြပေအံ့။
(၁) သီဟိုဠ်ကျွန်း၌ ဒုဋ္ဌဂါမဏိမင်းကြီးလက်ထက် (ဓမ္မိလ-တမယ်လ်) ကျေးလူမျိုးတို့စစ်တိုက်ရာ ချီတက်သော အက္ခောဘိဏီတပ်မှာ မဟာဝင်ဋီကာအရ တိုက်ဆင် တစ်ကုဋေ၊ ရထားဆယ်ကုဋေ၊ မြင်းပေါင်း ကုဋေတစ်ရာ၊ လေးပစ်လေးဆွဲသူရဲ ကုဋေနှစ်ရာ၊ စစ်သည်လူ ကုဋေတစ်သောင်းလေးထောင်၊ စုစုပေါင်း တစ်သောင်း လေးထောင့်သုံးရာ တစ်ဆယ့်တစ်ကုဋေရှိ၏။
(၂) မဟောသဓတို့စစ်ချီတက်စဉ်၌ အက္ခောဘိဏီတပ် တစ်တပ်ဟူသည်မှာ ဝါးလုံးခြောက်ဆယ်တစ်စည်းကိုချထားရာ စစ်အင်္ဂါလေးပါးတို့နင်းသွား၍ မြူမှုန်ဖြစ်လျှင် တစ်ဖန်ဝါးအလုံးခြောက်ဆယ်တစ်စည်းကို ချပြန်၏၊ ဤသို့နင်းသွားခြင်းဖြင့် ဝါးအလုံးခြောက်ဆယ်အစည်းပေါင်းခြောက်ဆယ် ဖုတ်မြူမှုန့်ဖြစ်အောင် များပြားသော စစ်အင်္ဂါလေးပါး အရေအတွက်ကိုဆို၏။
(၃) ပုဂံမင်းဆက် ၅၀-မြောက် သက္ကရာဇ် ၅၉၆-ခုနှစ်တွင်နန်းတက်သော ဓမ္မရာဇာဘွဲ့ခံ ကျစွာမင်းကြီးလက်ထက် လောကီသင်္သကရိုဋ်သဒ္ဒါကျမ်းများနှင့် သဗ္ဗညုဘုရားဟောပါဌဇာတ် ပါဠိတော်၎င်းအဋ္ဌကထာ သုတ္တန်ဝိနည်း အဘိဓမ္မာ ပါဠိတော်အဋ္ဌကထာ ဋီကာများမှလာရှိသည့် ပြယုဂ်အဓိပ္ပာယ်များကိုပါ ထုတ်ဆောင်ညှိနှိုင်းပြီးလျှင် ရေးသားစီရင်တော်မူခဲ့သော သဒ္ဒနီတိကျမ်းဆရာ အရှင်အဂ္ဂဝံသထေရ်မြတ်သည်
နဝ နာဂ သဟဿာနိ နာဂေ နာဂေ သတံ ရထာ။
ရထေ ရထေ သတံ အဿာ အေဿ အေဿ သတံ နရာ။
နရေ နရေ သတံ ကညာ ဧကေကိဿံ သတိတ္ထိယော။
ဧသာ အက္ခောဘိဏီနာမ ပုဗ္ဗာစရိယေဟိ ဘာသိတာ
ဟု ၎င်းသဒ္ဒါနီတိကျမ်း၌ အက္ခေဘိဏီယူပုံကိုပြဆိုသည်။
အဓိပ္ပာယ်မှာ ဆင်ပေါက်ကြီး ကိုးထောင်၊ ရထားကိုးသိန်း၊ မြင်းကိုးကုဋေ၊ ခြေသည်သူရဲကုဋေကိုးရာ၊ သမီးကညာ ကုဋေ ကိုးသောင်း၊ မိန်းမ ကုဋေကိုးသန်း ဤအရေအတွက်ကို အက္ခောဘိဏီဟု ရှေးဆရာတို့မိန့်ဆိုကုန်၏။
(၄) အမရကောသ အဘိဓာန် ဋီကာတို့၌ကား။ ဆင်- ၂၁၈၇၀။ ရထား-၂၁၈၇၀။ မြင်း- ၆၅၆၀၀။ ခြေသည်-၁၀၉၃၅၀။ ပေါင်း ၂၁၈၇၀၀-သည် အက္ခောဘိဏီ သေနာဗျူဟာ မည်၏ ဟုဆို၏။
(၅) မကြာမီခေတ်၌ကား ဆုတ်ကပ်ဖြစ်၍ လူတို့အသက်တို ဦးရေနည်းပါးသောကြောင့် အက္ခောဘိဏီတပ်ဖွဲ့ရာ အရေအတွက်အလွန်နည်းပါးလေသည်။ ၎င်းပြင် ဆင် နည်းပါးသောကြောင့် စစ်အင်္ဂါလေးပါး ပြည့်စုံအောင်ပင် တပ်မစည်းကြပ်နိုင်ချေ။
ရည်ညွှန်းကိုးကား
ကဏ္ဍ:စစ်ရေး ကဏ္ဍ:စစ်ပညာ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း
ရေပေါ်ရွာ၊ အောင်လံမြို့နယ်
ရေပေါ်ရွာ (Yaepaw)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ အောင်လံမြို့နယ်၊ တယ်ပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၇၅၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တယ်ပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၁၄ ဦး၊ မ ၂၁၅၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၀၆၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကံပေါက်ရွာ၊ ပုလဲမြို့နယ်
ကံပေါက်ရွာ (Kanpauk)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ အိုင်းမကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၀၀၈၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပုလဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝလော်ရွာ၊ ဆော့လော်မြို့နယ်
ဝလော်ရွာ(Walaw)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဆော့လော်မြို့နယ်၊ မန်ကျီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၄၁၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန်ကျီကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၄ ဦး၊ မ ၁၃၉ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၇၃ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆော့လော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အသမ္ပဒါနဇာတ်
thumb ဧကကနိပါတ် - ၁၄။ အသမ္ပဒါနဝဂ် -၁၃၁ - ကောသိယဇာတ်
ကုဋေလေးဆယ်မျှကျေးဇူးကို ချေဖျက်ကာ ဖွဲတစ်ကုမ္ဗသာပေးသဖြင့် စည်းစိမ်ပါ အကုန်ပေးစေဟု မင်းကြီး ဆုံးဖြတ်သော ဝိလိယသူဌေး အကြောင်း။
ကျေးဇူးမဲ့တတ် ဒေဝဒတ်
နတ်လူတို့ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဝေဠုဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ဒေဝဒတ်သည် မြတ်စွာဘုရား၏ ကျေးဇူးတော်ကို မသိလေ။
ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ပြည်)
ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ပြည်)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြည်မြို့တွင်တည်ရှိသည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၊ အဆင့်မြင့်သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဦးစီးဌာန လက်အောက်ရှိ ကွန်ပျူတာပညာရပ်အထူးပြု ဘွဲ့ကြိုနှင့် ဘွဲ့လွန်သင်တန်းများ ဖွင့်လှစ်လျက်ရှိသော နိုင်ငံပိုင်တက္ကသိုလ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ပါမောက္ခချုပ်နေရာတွင် ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်ဒေါက်တာယုဇနမှ ကိုယ်စားတာဝန်ယူထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်။
အသမ္ပဒါနဇာတ်
ကျေးဇူးမဲ့တတ် ဒေဝဒတ်
ရဟန်းတို့သည် တရားသဘင်ဝယ် စကားစပ်မိ၍ ဒေဝဒတ်အကြောင်းကို ပြောဆိုနေကြရာ မြတ်စွာဘုရား ကြွလာတော်မူ၍ “ရဟန်းတို့ ... ဒေဝဒတ်သည် ယခုအခါ၌သာ ကျေးဇူးကို မသိသည်မဟုတ်၊ ရှေးအခါ၌လည်း ကျေးဇူးကို မသိခဲ့ဖူးပြီ” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါအတိတ်ဇာတ်ကို ဆော်တော်မူသတည်း။
အဆွေကူညီရေး တစ်ဝက်ပေး
လွန်လေပြီးသောအခါ မဂတတိုင်း ရာဇဂြိုဟ်ပြည်ဝယ် မဂဓမင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည် ထိုမင်းအထံ၌ ကုဋေရှစ်ဆယ် ကြွယ်ဝသော သင်္ခ မည်သော သူဌေးကြီး ဖြစ်လေ၏။ ဗာရာဏသီပြည်၌လည်း ကုဋေရှစ်ဆယ်ပင် ကြွယ်ဝသော ဝိလိယ မည်သော သူဌေးကြီးလည်း ရှိလေ၏။ ထိုသူဌေးကြီး နှစ်ဦးတို့သည် အချင်းချင်း အဆွေခင်ပွန်း ဖြစ်ကြကုန်၏။
ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ပြည်)
သမိုင်းကြောင်း
ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ပြည်)အား အစိုးရကွန်ပျူတာကောလိပ်အဖြစ် ၂၀ဝ၄ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ကွန်ပျူတာအသုံးချသင်တန်းများ(Modules)ကို စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀ဝ၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ(၁) ရက်နေ့မှ စတင်၍ ၂၀ဝ၄ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်ခွင့် အောင်မြင်သည့် ကျောင်းသား/သူများကို ကွန်ပျူတာသိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ပထမနှစ် သင်တန်းသားများအဖြစ် စတင်လက်ခံခဲ့သည်။ ၎င်းမှတဆင့် ၂၀ဝ၇ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၂၀) ရက်နေ့တွင် ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ပြည်)အဖြစ် တိုးမြှင့် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် (၁၇.၆၈)ဧက ကျယ်ဝန်းပြီး ပြည် မှ အောင်လံသို့သွားသောကားလမ်း မိုင်တိုင်အမှတ် ဝ၈၁/၂ ၏ တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။
အသမ္ပဒါနဇာတ်
အဆွေကူညီရေး တစ်ဝက်ပေး
ဝိလိယ သူဌေးကြီးသည် အကြောင်း တစ်စုံတစ်ရာကြောင့် ဘေးကြီးစွာဖြစ်လျက် ဥစ္စာပစ္စည်း အလုံးစုံသည် ပျက်စီး ဆုံးပါးလေ၏။ ဆင်းရဲသဖြင့် ကိုးကွယ်ရာမရှိဖြစ်၍ မယားကိုခေါ်ကာ သင်္ခသူဌေးကြီးအိမ်သို့ သွားလေ၏။ သင်္ခသူဌေးကြီးလည်း အဆွေခင်ပွန်းဖြစ်သော ဝိလိယသူဌေးကြီးကို မြင်လျှင် နေရာပေးကာ ပျူငှာလောကွတ်ပြု၍ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ပူဇော်သက္ကာရ ပြုလေ၏။
နှစ်ရက်၊ သုံးရက် လွန်လျှင် ဝိလိယသူဌေးကြီးအား “အဆွေ ... ဘယ်အတွက် လာသနည်း” ဟု မေးလေ၏။ “အဆွေ ... အကျွန်ုပ်မှာ ဘေးကြီးစွာဖြစ်လျက် ဥစ္စာပစ္စည်း အလုံးစုံ ပျက်စီးဆုံးပါးလေပြီ၊ အကျွန်ုပ်အား ထောက်ပံ့ပါ” ဟု ပြောလေ၏။ “အဆွေ ... ကောင်းပြီ၊ မစိုးရိမ်လင့်” ဟု ပြောဆို၍ မိမိ၌ရှိသော ပစ္စည်းဥစ္စာ ကျေးကျွန်အလုံးစုံကို တစ်ဝက်ခွဲ၍ ပေးလေ၏။ ဝိလိယသူဌေးကြီးလည်း ပေးအပ်သော ပစ္စည်းဥစ္စာ အလုံးစုံကို ယူဆောင်၍ ဗာရာဏသီပြည်သို့ ပြန်လေ၏။
ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ပြည်)
ပေးအပ်ချီးမြှင့်သောဘွဲ့များ
ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ပြည်)မှ အောက်ပါဘွဲ့များကို ပေးအပ်ချီးမြှင့်သည်။
သင်တန်းများ
ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ပြည်)မှ အောက်ပါသင်တန်းများကို ဖွင့်လှစ် သင်ကြားလျက်ရှိသည်။
အသမ္ပဒါနဇာတ်
ကူညီပေးငြား အဆွေထံသွား
နောက်အဖို့၌ သင်္ခသူဌေးကြီးအားလည်း ဘေးကြီးစွာဖြစ်၍ ပစ္စည်းဥစ္စာ အလုံးစုံ ဆုံးပါးပျက်စီးပြန်၏။ ထိုအခါ သင်္ခသူဌေကြီးသည် မိမိ ကိုးကွယ်ရာကို စုံစမ်းဆင်ခြင်လတ်သော် ငါသည် ဝိလိယသူဌေးကြီးအား ပစ္စည်းဥစ္စာ ကျေးကျွန်အလုံးစုံ ထက်ဝက်ခွဲ၍ပေးကာ ကျေးဇူးပြုထားဖူး၏။ ငါ့ကိုမြင်လျှင် စွန့်ပစ်မည် မဟုတ်။ ထိုသူဌေးကြီးထံ သွားမည်ဟု မယားကိုခေါ်၍ ဝိလိယသူဌေးကြီးထံ ခြေကျင်သွားကြလေ၏။
ဗာရာဏသီမြို့ပြင် ဇရပ်တစ်ခုသို့ရောက်လျှင် မိမိမယားအား “ရှင်မ ... ရှင်မနှင့် အတူသွားရန်မသင့်၊ငါ ဝိလိယသူဌေးကြီးထံရောက်လျှင် ယာဉ်တစ်ခုကို လွှတ်လိုက်မည်၊ ထိုယာဉ်ဖြင့် နောက်မှ လိုက်ခဲပါ၊ ယခုခဏ ဤဇရပ်မှာနေနှင့်ပါဦး” ဟု မှာကြားပြီးလျှင် ဝိလိယသူဌေးကြီးအိမ်သို့ သွားလေ၏။
ကျေးဇူးချေဖျက် နှင်ထုတ်လျက်
ဝိလိယ သူဌေးကြီးသည် အဆွေခင်ပွန်း ဖြစ်သော သင်္ခသူဌေးကြီးကိုမြင်လျှင် နေရာလည်းမပေး၊ ပျူငှာလောကွတ်လည်း မပြု၊ “အဆွေ ... ဘယ်အတွက် လာသနည်း” ဟု မေးလေ၏။ သင်္ခသူဌေးကြီးကြီး က “အဆွေ ... အဆွေတို့ကို တွေ့မြင်လို၍ လာပါသည်” ဟု ပြောလေ၏။ “တည်းခိုနေထိုင်ရန် နေရာရပြီလော” ဟု မေးပြန်ရာ၊ “အဆွေ ... မရသေးပါ၊ သူဌေးကတော်ကို မြို့ပြင်ဇရပ်မှာ ခဏထား၍ လာခဲ့ရပါသည်” ဟု ပြောလေ၏။ “အဆွေ ... သင်တို့အတွက် ဤအိမ်မှာ နေရာမရနိုင်၊ ရိက္ခာကိုယူ၍ တစ်နေရာရာမှာ ချက်ပြုတ်စားသောက်ပြီး ပြန်သွားကြပါ၊ နောက်မလာကြပါနှင့်” ဟု ပြောဆိုကာ ကျွန်တစ်ယောက်အား ငါ့အဆွေခင်ပွန်း၏ ပုဆိုးစွန်တွင် ဖွဲတစ်တုမ္ဗ(တစ်ပြည်)မျှ ထုပ်၍ပေးလိုက်ပါ” ဟု စေခိုင်းလေ၏။
ဝိလိယသူဌေးကြီးမှာ ထိုနေ့၌ပင် လှည်းအစီးတစ်ထောင်မျှ သလေးနီစပါးတို့ကို ကျီသွင်းစေ၏။ သူ ပြုဖူးသော ကျေးဇူးကို မသိတတ်သော သူခိုးကြီး ဝိလိယသူဌေးသည် စည်းစိမ်ဥစ္စာကို ထက်ဝက်ခွဲကာ ကုဋေလေးဆယ်မျှကို ပေးဖူးသည့် သင်္ခသူဌေးကြီးအား ဖွဲတစ်တုမ္ဗမျှ ပေးစေခြင်းကား ရှေ့သွားနောက်လိုက် မညီလွန်းသောအလုပ် ဖြစ်၏။
အဆွေယုတ်ပေးမူ သည်းခံသူ
ကျွန်လည်း ဝိလိယသူဌေးကြီး စေခိုင်းသည့်အတိုင်း ဖွဲတစ်တုမ္ဗကို တောင်းနှင့်ထည့်ကာ သင်္ခသူဌေးကြီးအား ပေးလေ၏။
သင်္ခသူဌေးကြီးလည်း “ကျေးဇူးကို မသိတတ်သော ဤသူယုတ်မာကား ငါ့ထံမှ ကုဋေလေးဆယ်မျှ စည်းစိမ်ဥစ္စာ ထက်ဝက်ကို ရခဲ့ဖူးပါလျက် ယခုအခါ ငါ့အား ဖွဲတစ်တုမ္ဗမျှ ပေးစေဘိ၏။ ယူရမည်လော၊ မယူဘဲ နေရမည်လော။ ဤဝိလိယသူဌေးကား ငါပြုခဲ့ဖူးသော ကျေးဇူးကို မသိ၊ အဆွေခင်ပွန်းကောင်းကို ပြစ်မှားလျက် အချစ်ကို ဖျက်ဘိ၏။ ငါသည် ဖွဲတစ်တုမ္ဗကို နည်းသည်ဟု မယူဘဲနေငြားအံ့၊ ငါကလည်း ပြန်၍ အချစ်ကို ဖျက်ရာရောက်ပေမည်။ သူက ဖျက်သော်လည်း ငါမဖျက်လို” ဟု ကြံစည်ကာ သူတော်ကောင်းတို့သဘော၌ တည်၍ ဖွဲတစ်တုမ္ဗကို ပုဆိုးစွန်၌ ထုပ်ကာ ယူခဲ့လေ၏။
သည်းမခံနိုင်ငြား သူဌေးမယား
သူဌေးကတော်လည်း သူဌေးကြီး ပြန်လာသည်ကို မြင်လျှင် “အရှင် ... ဘာရခဲ့သနည်း” ဟု မေးလေ၏။ “ရှင်မ ... ဖွဲတစ်တုမ္ဗ ရခဲ့သည်” ဟု ပြောလေလျှင် “ဘာလုပ်ရအောင် ယူလာခဲ့သနည်း” ဟု ပြောလေ၏။ “ဤဖွဲတစ်တုမ္ဗသည် ယူသွားသော ကုဋေလေးဆယ်နှင့် သင့်လျော်ပါသလော” ဟု ဆိုကာ ငိုကြွေးလေ၏။ သူဌေးကြီးလည်း -
“ရှင်မ ... မငိုကြွေးပါနှင့်၊ သူမိုက်တို့အား နည်း၍ မယူသည့်အတွက် အဆွေခင်ပွန်း ပျက်စီးတတ်၏။ ပညာရှိ လူလိမ္မာ ဖြစ်သော ငါတို့အား အဆွေခင်ပွန်း မပျက်စီးဘဲ ခိုင်မြဲရန် အနည်းငယ်သော ဖွဲတစ်တုမ္ဗမျှကိုပင် ယူခဲ့ရ၏” –
ဟု ဖျောင်းဖျ ပြောဆိုသော်လည်း အလွန်ဝမ်းနည်းလျင် ငိုကြွေး၍သာ နေလေ၏။
မင်းကြီးကြားလစ် ခေါ်မေးစစ်
မင်းကြီးလည်း တစ်ဖန် ဝိလိယသူဌေးကြီးကို “သူဌေးကြီး ... သင်္ခသူဌေးကြီး ပြောသည့်အတိုင်း မှန်ပါသလော” ဟု မေးလေ၏။ “အရှင်မင်းကြီး ... မှန်ပါသည်” ဟု လျှောက်လေ၏။ မင်းကြီးက တစ်ဖန် “သူဌေးကြီး ... ပျက်စီးဆင်းရဲသဖြင့် သင့်ထံသို့ အားကိုး၍လာသော သင်္ခသူဌေးကြီးအား ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ တစ်စုံတစ်ရာ ပူဇော်သက္ကာရကို ပြုပါသလော” ဟု မေးသောအခါ ဝိလိယ သူဌေးကြီးသည် ဆိတ်ဆိတ်သာနေ၏။ နောက်တစ်ဖန် “ သင်သည် သင်္ခသူဌေးကြီးအား ဖွဲတစ်တုမ္ဗကိုသာ ပေးသည်ဆိုသည်မှာ မှန်ပါသလော” ဟူ မေးပြန်သောအခါလည်း ဆိတ်ဆိတ်သာ နေပြန်၏။
ဥစ္စာပြန်ရ ပြည်ပြန်ကြ
ထိုအခါ မင်းကြီးသည် “သင် ဘာဖြစ်လို့ သည်လိုလုပ်ရသနည်း၊ သူ ပြုဖူးသော ကျေးဇူးကို အနည်းငယ်မျှမသိ၊ အလွန် ယုတ်မာ၏” ဟု ရေရွတ်လျက် ဝိလိယသူဌေးကို နှင်ထုတ်ကာ အမတ်တို့နှင့် တိုင်ပင်၍ “အမတ်တို့ ... ဝိလိယသူဌေး အိမ်၌ရှိသော ပစ္စည်းဥစ္စာ ကျေးကျွန်အလုံးစုံကို သင်္ခသူဌေးကြီးအား ပေးကြကုန်” ဟု အမိန့်ပေးလေ၏။
သင်္ခသူဌေးကြီးသည် “အရှင်မင်းကြီး ... အကျွန်ုပ်အား သူတစ်ပါးပစ္စည်းဥစ္စာကို အလိုမရှိပါ၊ အကျွန်ုပ် ပေးဖူးသော ပစ္စည်းဥစ္စာကိုသာ ပေးပါစေ” ဟု လျှောက်ထားလေ၏။ မင်းကြီးလည်း သင်္ခသူဌေးကြီး ပေးထားဖူးသော ပစ္စည်းဥစ္စာ ကျေးကျွန် အလုံးစုံ ပြန်၍ပေးစေ၏။ သင်္ခသူဌေးကြီးလည်း ကျွန်အလုပ်အကျွေး မိမိပေးထားဖူးသော ပစ္စည်းဥစ္စာ အလုံးစုံကို ရလျှင် ကျွန်အလုပ်အကျွေးပေါင်း ခြံရံကာ ရာဇဂြိုဟ်ပြည်သို့ ပြန်လေ၏။
ဇာတ်ပေါင်း
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -
ထိုအခါ ဝိလိယ သူဌေးကြီးသည် - ယခုအခါ ဒေဝဒတ်။
သင်္ခ သူဌေးကြီးသည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -
ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း။
ဆောင်ပုဒ်
(၁) ကျေးဇူးမမြင်၊ မိုက်ခေါင်တင်၊ အလျင်ပျက်စီးမယ်။
(၂) စည်းစိမ်တစ်ဝက်၊ ပေးဖူးလျက်၊ ပေးရက်ဖွဲနည်းငယ်။
(၃) ဝိလိယသူဌေး၊ ငမိုက်ခွေး၊ ဆပ်ပေးကျေးဇူးနှယ်။
အသမ္ပဒါဇာတ် ပြီး၏။
ဆေးကိုင်းစုရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်
ဆေးကိုင်းစုရွာ (Saykaingsu)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်၊ အနန်းဘော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၉၀၅၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အနန်းဘော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၃၄ ဦး၊ မ ၂၃၁၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၄၄၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မော်တော်ယာဉ်
မော်တော်ယာဉ်
မော်တော်ယာဉ်သည် မည်သည့် နေ့ရက်က စတင်ပေါ်ပေါက်လာ သည်ကို တပ်အပ်သေချာမပြောနိုင်သော်လည်း ၁၈ ရာစုအလယ်ခေတ်လောက်၌ ကား နိုင်ငံအသီးအသီးရှိ ပညာရှင်များသည် မော်တော်ယာဉ် ပေါ်ထွက်လာမှုအတွက်ကြိုးပမ်း၍ အပြိုင်တီထွင်လျက်ရှိကြောင်းသိရပေသည်။
ယင်းတို့အထဲတွင် နစ်ကလပ်ကူညိုးဆိုသူ ပြင်သစ်လူမျိုးတစ်ဦး သည် ရေနွေးငွေ့ဖြင့်မောင်းသော ပထမဆုံးမော်တော်ယာဉ်တစ်စီးကို ခရစ် ၁၇၇ဝ ပြည့်နှစ်လောက်က အောင်မြင်စွာ တီထွင်ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့လေသည်။ ထိုမော်တော်ယာဉ်ဆောက်လုပ်ထားပုံမှာ မီးရထားနှင့် ခပ်ဆင်ဆင် တူသော်လည်း သံလမ်းမလိုဘဲ ရိုးရိုးကျောက်လမ်း ပေါ်တွင်ပင် မောင်းနှင်နိုင်သည်။ ထိုယာဉ်တွင် ဘီး ၃ ဘီး ခန့် နှုန်းဖြင့် သွားနိုင်သည်။
သို့သော် မကြာခဏ ရပ်နား၍ ရေနွေးငွေ့ ပေါင်ချိန်တိုးအောင် ပြု လုပ်ပေးရသည်။ ၁၇၇၁ ခုနှစ်တွင် ကူညိုးသည် ဒုတိယယာဉ် တစ်စီးကို ထပ်မံပြုလုပ်ပြန်သည်။ ထိုမော်တော်ယာဉ်ကို ပြင်သစ် နိုင်ငံပြတိုက်ကြီးတစ်ခု၌ ယနေ့တိုင်အောင် သိမ်းဆည်းထားလေ သည်။၁၈ ရာစုနှစ် ဆုံးခါနီးနီးနှင့် ၁၉ ရာစုနှစ် အစလောက်သို့ ရောက်လာသောအခါ အခြားပညာရှင် အသီးအသီး တို့ကလည်း ရေနွေးငွေ့ဖြင့် ခုတ်မောင်းသော ခရီးသည်တင် စက်ယာဉ်များဖြစ်မြောက်ရေးအတွက် အမျိုးမျိုး ကြံစည်ကြိုးစားခဲ့ကြရာ အချို့အောင်င်မြင်၍၊ အချို့လည်း မအောင်မြင်ကြပေ။ ၁၈၂၇ ခုနှစ်တွင် လန်ဒန်န်မြို့အနီးတစ်ဝိုက်၌ ခရီးသည်တင် ရေနွေးငွေ့စက်ယာဉ်များ စတင်ပြေးဆွဲလျက်ရှိနေလေသည်။ ထိုအချိန်၌ အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် စတော့ တန်မြို့နှင့် ဒါလင်တန်မြို့အကြား၌ မီးရထား ခုတ်မောင်းသွားလာနေသည်မှာ ၂ နှစ်မျှရှိနေပေပြီ။ သို့ရာတွင် မြင်းရထားဖြင့် အသက်မွေးမြူလျက်ရှိကြသော လူအချို့သည် အဆိုပါ စက်ယာဉ်မျိုးကို အနည်းငယ်မျှ မရှုဆိတ်နိုင်ကြချေ။ စက်ယာဉ်များပေါ်ပေါက်လာ သည့်အတွက် အချို့မှာ အလုပ်လက်မဲ့ဖြစ်သွားကြရ၏။ တစ်ခါ သော် စက်ယာဉ်တီထွင်သူတစ်ဦး ဖြစ်သော ဂိုးဇွာသီဂါနီသည် လန်ဒန်နှင့်ဗတ်မြို့အကြား၌ စက်ယာဉ်ဖြင့် ခရီးသွားလျက်ရှိစဉ် စက်ယာဉ်ကို မျက်မုန်းကျိုးနေသူ လူတစ်စုက ဝိုင်းအုံ၍ ခဲနှင့်ပေါက်ကြသဖြင့်ဂါနီမှာအနာတရ ဖြစ်ရဘူးလေသည်။
အထက်ပါ ဥပဒေများကို ပယ်ဖျက်လိုက်သော ၁၈၉၆ခုနှစ်လွန် မြောက်မှ အင်္ဂလန်တွင် စက်ယာဉ်တီထွင်သူတို့ ပြန်လည်လှုပ်ရှား လာကြသည်။ အခြားနိုင်ငံများ၌ကား ထိုအချိန် တွင် စက်ယာဉ် တီထွင်သူတို့သည် မိမိတို့၏ ကြံစည်ကြိုးစားချက် များဖြင့် အလုပ်များ တိုးတက်လျက် ရှိကြသည်။၁၈၈၅-၉၆ ခုနှစ်တွင် ဂျာမန်န်လူမျိုး ဂေါ့တလိဒိုင်မလာက အမြန်ခုတ်အတွင်း မီး အင်ဂျင်စက် တစ်မျိုးကို မူပိုင် မှတ်ပုံတင်၍ ထိုစက်ကြောင့် မော်တော်ယာဉ်ဖြင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးလုပ်ငန်းသည် တစ်ခေတ် ပြောင်းခဲ့ရသည်ဟု ဆိုလေသည်။ အတွင်းမီး အင်ဂျင်စက်ဖြင့် ခုတ်မောင်းသော မော်တော်ယာဉ်တီထွင်မှုနှင့်စပ်လျဉ်း၍ သမိုင်းဆရာအချို့က ၁၈၇၅ ခုနှစ်တွင် ဆိဖရိနာကပ်ဆိုသူ ဩစတြီးယားနိုင်ငံသား တစ်ဦးက ၄ ဘီး တပ်ယာဉ်တစ်စီးကိုလည်း ကောင်း၊ ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် ဗင့်ဆိုသူ ဂျာမနီပြည်သားတစ်ဦးက ၃ ဘီးတပ် ယာဉ် တစ်စီးကိုလည်းကောင်း ဆောက်လုပ် ခဲ့ဘူးသည် ဆို၏။
သို့သော် အများကမူ ယခုခေတ်သုံး မော်တော်ယာဉ်များ၏ ရှေ့ပြေး ဖြစ်သော ဓာတ်ဆီအင်ဂျင်စက်ဖြင့် ခုတ်မောင်းသည့် ပထမဆုံး ခေတ်မှီ မော်တော်ယာဉ်ကို ကရက် ဆိုသူ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးက စတင် တီထွင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ဒိုင်မလာ စက်ပုံစံကို ပန်းနတ်နှင့် လဗားစားဆိုသူ ပြင်သစ် အမျိုးသား ၂ ဦးက ဝယ်ယူ၍ မော်တော်ကားအတွက် ပုံစံကို ကရက်ကပင် ရေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ပြင်သစ်နိုင်ငံ ပါရစ်မြို့တော် တစ်ဝိုက်တွင် ပေါ်ပေါက်လာသော မော်တော် ယာဉ်တို့သည် အတွင်းမီးအင်ဂျင်စက် တပ်ထားသည်က တစ်ကြောင်း၊ ရော်ဗာဘီးများ တပ်ဆင်ထားခြင်းကြောင့် တစ်ကြောင်း၊ တစ်နာရီီလျှင် မိုင် ၂ဝ နှုန်းဖြင့် လျင်မြန်စွာ ခုတ်မောင်းနိုင်ခြင်းကြောင့် တစ်ကြောင်း လူတိုင်းကပင်အံ့ဩငေး မော နေကြရ၏။ ထိုခေတ်ကဤမျှ လျင်မြန်သော ယာဉ်မျိုး မပေါ်ပေါက်သေးရကား တစ်နာရီလျှင် မိုင် ၂ဝ ပြေးသည့်နှုန်းမှာ မြင်ရသူများအဖို့ အသက်ရှူမှားလောက်အောင် အမှန်ပင် လျင်မြန် လှပေသည်။
၁၈၉၆ ခုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါ မော်တော်ယာဉ်များကို ပြင်သစ်၊ အင်္ဂလန်၊ ဂျာမနီနှင့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံအသီးအသီး တို့တွင် ဓာတ်ဆီဖြင့် ခုတ်မောင်းသော ပထမ မော်တော်ယာဉ်ကို ချား ဒါရယီ ဆိုသူ အမေရိကန် လူမျိုးက ဆောက်လုပ်၍ ထိုအခါကအမေရိကန်နိုင်ငံတွင် ဒါရယီ ပြုလုပ် သော မော်တော်ကားတစ်စီး၊ ဂျာမန်လူမျိုး ဗင့်ပြုလုပ်သော ကားတစ်စီး၊ အမေရိကန်လူမျိုး ဟိန်း(ဇ)ပြုလုပ်သော ကားတစ်စီးနှင့် ကမ္ဘာကျော် မော်တော်ကား လုပ်ငန်းပိုင်ရှင်ကြီး ဖြစ်လာသူ ဟင်နရီ ဖို့ဒ်‎ပြုလုပ် သော ကားတစ်စီးပေါင်း မော်တော် ယာဉ် ၄ စီးသာ ရှိခဲ့သည်။ ဤ ၄ စီးအနက် ဟင်နရီဖို့ ပြုလုပ် မောင်းနှင်သော မော်တော်ကားကို လူကြိုက်အများဆုံး ဖြစ်ရာ ရပ်ထားသည့်အခါ ပျောက် ဆုံးသွားမည်စိုး၍ ကြိုးဖြင့် သစ်ပင် တစ်ပင်တွင် ချည်နှောင်က်ထားရ ဘူးလေသည်။
ပထမပေါ်ခါစက မော်တော်ယာဉ်များကို အထူးအဆန်းတစ်ရပ် အနေနှင့်သာ သဘောထားခဲ့ကြ၍ယခုလောက် အသုံးဝင်သော ယာဉ်တစ်မျိုးဖြစ်လာလိမ့်မည်ဟု မထင်ခဲ့ကြပေ။ ထိုအခါက မော်တော်ယာဉ်ဈေးမှာ အလွန်ကြီးသည့် အပြင် လမ်းတွင်လည်း သွားနေယင်း စက်မကြာခဏ ရပ်သွားလေ့ ရှိသဖြင့် များစွာ စိတ်မချရသေးချေ။ ဈေးကြီးသည့်အတွက် ပစ္စည်းဥစ္စာ ကြွယ်ဝချမ်း သာသူများသာ ဝယ်ယူစီးနင်းနိုင်ကြ၏။
၁၉၁ဝ ခုနှစ်သို့ ရောက်မှ စက်လည်း ယခင်ကထက် ကောင်းမွန် လာပြီးလျှင် မော်တော်ယာဉ်ကို လူကြိုက်များ စပြုလာသည်။ ထိုနှစ်တွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၌ မော်တော်ယာဉ် အစီး ပေါင်း ၁ သိန်း ၈ သောင်းကျော်မျှ ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့လေသည်။ လက်ဦးတွင် မော်တော်ယာဉ် ပြုလုပ်ရောင်းချသူတို့သည် တစ်စီးချင်းသာ ပြုလုပ်ရောင်းချခဲ့သည်။ တပ်ဆင် အသုံးပြုသည့် ကိရိယာအစိတ်အပိုင်းများမှာ တစ်စီးနှင့်တစ်စီး အရွယ်ချင်း မညီ ကြ၊ အပိုလည်း ပြုလုပ်ထားခြင်းမရှိပေ။ ထိုကြောင့် အစိတ် အပိုင်းတစ်ခုခု ချို့တဲ့ကျိုးပဲ့သွားလျှင် စက်ပြင်ဆရာက ထိုပစ္စည်းကို အသစ်ပြုလုပ်၍ မပြီးမခြင်း မော်တော်ယာဉ်ကို အသုံးမပြုနိုင်ဘဲ ရပ်နားထားရသည်။ ထိုအခက်အခဲများကြောင့် ဦးစွာ၌ မော်တော်ယာဉ် လုပ်ငန်းသည် ကြီးပွားသင့်သလောက် မကြီးပွားဘဲ ရှိ၏။ သို့သော် ဟင်နရီဖို့က ထိုပြဿနာကို ပြေလည်အောင် ဖြေရှင်းခဲ့သည်။
ဟင်နရီဖို့သည် ကုန်ပစ္စည်းများကို အမျိုးတူ ပုံတူ အရွယ်တူ စသည်ဖြင့် စံကိုက်ကုန်လုပ်စံနစ်နှင့် ပုံစံတူ ပစ္စည်း အများထုတ်စံနစ်ဟူသော စံနစ် ၂ ခုကို ရှေးဦးစွာ အုတ်မြစ်ချ ပေးသည်။ ထိုစံနစ်များကို သွတ်သွင်းလိုက်ခြင်းဖြင့် ထိုအချိန်က သေးငယ်သောဘဝတွင် ရှိသေးသော မော်တော်ယာဉ်လုပ်ငန်းသည် ပထမတန်းစာ လုပ်ငန်းကြီးဘဝသို့ တဟုန်ထိုး တိုးတက်သွား လေသည်။ မကြာမီပင် ဖို့သည် မော်တော်ယာဉ် အမြောက်အမြား ကို အချိန်ကုန် သက်သာစွာနှင့် ထုတ်လုပ်နိုင်လာ၍ တစ်ချိန် ထက် တစ်ချိန်လည်း မော်တော်ယာဉ်ဈေးနှုန်းကို အများဝယ်ယူ နိုင်လောက်အောင် နှိမ့်ချနိုင်ခဲ့သည်။ ပစ္စည်းကိရိယာ အစိတ် အပိုင်းများကို စံကိုက်ပြုလုပ်၍ ရောင်းချသဖြင့်လည်း မော်တော် ယာဉ် ပိုင်ရှင်များအဖို့ ချွတ်ယွင်းပျက်စီးသွားသော အစိတ်အပိုင်း များကို လွယ်ကူစွာ ဝယ်ယူ၍ လျင်မြန်စွာလဲလှယ်တပ်ဆင်နိုင်ကြ သည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုရှိ မော်တော်ယာဉ်လုပ်ငန်းမှာ ထိုအချိန်မှစ၍ အကြီးအကျယ် တိုးတက်လာခဲ့၏။ ပထမကမ္ဘာစစ် ပြီးချိန်မှစ၍ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် မော်တော်ယာဉ်များကို တစ်နှစ်တစ်နှစ်လျှင် သန်းနှင့်ချီ၍ ပြုလုပ် ရောင်းချခဲ့ရရာ ထိုအရေအတွက်မှာ တစ်ကမ္ဘာလုံးမှ ထုတ်လုပ်သော မော်တော် ယာဉ် အရေအတွက်၏ ၈၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်နှင့် ညီမျှလေသည်။
အင်္ဂ‡လန်နိုင်ငံတွင်လည်း အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ ကုန်အများထုတ် စံနစ်ကို နည်းယူလုပ်ကိုင်ခြင်းဖြင့် မော်တော် ယာဉ်လုပ်ငန်းသည် အကြီးအကျယ် တိုးတက်လာခဲ့ပေသည်။ ကမ္ဘာကျော် ရိုးစရွိုက်မော်တော်ယာဉ်များကို ပြုလုပ်ရောင်းချ ခဲ့သော ဟင်နရီရွိုက်သည် နောင်တွင် ဆာဘွဲ့ဖြင့် ချီးမြှင့်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အင်ဂျင်နီယာတစ်ဦးဖြစ်သူ ဟားဗတ်မော်ရစ်နှင့် စက်ဘီးပြုလုပ်သူ ဝီလျံရစ်ချတ်အော်စတင်တို့သည်လည်း မော်တော်ယာဉ် လုပ်ငန်းဖြင့် ကြီးပွားတိုးတက်ခဲ့ကြလေသည်။
ယခုခေတ် မော်တော်ယာဉ်ပြုလုပ်ရာဌာနတွင် စက်ရုံ အလုပ်ရုံများသာမက အလုပ်သမားတို့၏ နေရာထိုင်ခင်းများပါ ပြည့်နှက်လျက် ရှိသဖြင့် မြို့ကြီးတစ်မြို့ပမာ ကျယ်ဝန်း ပြည့်စုံ ပေသည်။ အချို့ဌာနတွင် မော်တော်ယာဉ်၌ တပ်ဆင်ရမည့် ကိရိယာ အစိတ်အပိုင်းများကို သာမက အလုပ်သမားတို့ ကိုင်တွယ် အသုံးပြုရမည့် တန်ဆာပလာများကိုပင် မိမိတို့ဖာသာ ပြုလုပ်ယူကြသည်။ အလုပ်ရုံကြီးများမှာ ကြီးကျယ်များပြား ၍ အလုပ်သမားများမှာလည်း ထောင်နှင့်ချီပြီး ရှိကြသည်။ သို့ရာတွင် ကုန်အများထုတ် စံနစ်ကို အခြေခံ ထားသည့် အတိုင်း အလုပ်နှင့် အချိန် အသက်သာဆုံးဖြင့် မော်တော်ယာဉ် စီးရေ အများဆုံး ပြုလုပ်နိုင်အောင် စီမံထားသည်။ စီမံထားပုံ မှာ မော်တော်ယာဉ်တစ်စီး ဖြစ်မြောက်အောင်တပ်ဆင်ရာ၌ လုပ်သမားများသည် တပ်ဆင်ရာ နေရာသို့ စုပြုံလာရောက်ရန် မလိုဘဲ မော်တော်ယာဉ်အစိတ်အပိုင်းကို စက်ဖြင့် ရွေ့ရှားစေ နိုင်သော ခါးပတ်ခုံရှည်ကြီးပေါ်တွင် တင်၍ အလုပ်သမားရှိရာသို့ ပို့ဆောင်ပေးသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ အဆိုပါ ခါးပတ်ခုံရှည်ကြီးမှာ တစ်မိုင်ခန့်ပင် ရှည်ပေသည်။
ဆိုင်ရာ အလုပ်သမားတို့သည် မိမိတို့၏နေရာဌာန အသီး အသီး၌ နေလျက် မိမိတို့ထံ ရောက်လာသော အစိတ်အပိုင်းတွင် သက်ဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်းကိုသာ တပ်ဆင်ပေးကြရသည်။ ကိစ္စ ပြီးသောအခါ ထိုအစိတ်အပိုင်းသည် အခြားအလုပ်သမားတစ်စု ရှိရာသို့ ရောက်သွားပြန်သည်။ မော်တော်ယာဉ်တစ်စီး ဖြစ်မြောက် အောင် တပ်ဆင်ရာတွင် ပထမဆုံးအလုပ်သမားတစ်စုက မော်တော်ယာဉ်၏ အောက်ခံဘောင်ကို ရှေးဦးစွာတပ်ဆင်ပေး သည်။ ကျန်အစုများက အင်ဂျင်စက်ကိုလည်းကောင်း၊ ကိုယ် ထည်ကိုလည်းကောင်း၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်နှင့်ဆိုင်သည့် ကိရိယာများ ကိုလည်းကောင်း၊ ဘီးများကို လည်းကောင်း အသီးအသီး အလှည့်ကျ တပ်ဆင်ပေးကြရသည်။ မော်တော်ယာဉ် ကိုယ်ထည် ကို ဆေးကြောတိုက်ချွတ်ခြင်း၊ စက်ဖြင့် ဆေးသုတ်ပေးခြင်း၊ အခြောက်ခံခြင်း စသည်တို့ကိုလည်း အလားတူ ပြုလုပ်ပေးကြ ရ၏။ ဤသို့ဖြင့် အပြည့်အစုံတပ်ဆင်ပြီးသား မော်တော်ယာဉ် များသည် နာရီပိုင်းအတွင်းမှာပင် တစ်စီးပြီးတစ်စီးထွက်ပေါ် လာကြလေသည်။ မော်တော်ယာဉ် အလုပ်ဌာနတွင် ခါးပတ် ခုံရှည်ကြီး လှည့်နေသော အလုပ်ရုံကြီးသည် အကြောမကြီးနှင့် သဏ္ဌာန်တူသည်။ လိုအက်သော အစိတ်အပိုင်းများကို သီးခြား အလုပ်ရုံများတွင် ပြုလုပ်ကြရ၍ ယင်းတို့ကို တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ဆက်စပ်ရန်အတွက် ပင်ရင်းအလုပ်ရုံကြီးသိ အသင့် ပို့ဆောင် ပေးကြရသည်။ အဆိုပါ အစိတ်အပိုင်းများကို ပြုလုပ်ရာ၌လည်း စံကိုက်ကုန်လုပ်စံနစ်ဖြင့် ပြုလုပ်ရသည့်အတွက် စံထားရသော ပစ္စည်းနှင့် ထပ်တူထပ်မျှ ကိုက်ညီအောင် တိကျစွာ ပြုလုပ်ကြ ရလေသည်။
မော်တော်ယာဉ် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်မှာ နှစ်ပေါင်း ၅ဝ ကျော်ကျော်ခန့်သာ ရှိသေးသော်လည်း ရှေးက မော်တော်ယာဉ် များနှင့် ယခုခေတ် မော်တော်ယာဉ်များမှာ ပြောမယုံနိုင်လောက် အောင် ကွာခြားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ရှေးက မော်တော်ယာဉ် များမှာ ပုံသဏ္ဌာန်အားဖြင့် မြင်းရထားနှင့် တူ၏။ နှေးလည်း နှေး၏။ ထိုမော်တော်ယာဉ်များ၌ လေကာမှန်များ မပါရှိသော ကြောင့် အမျိုးသမီးများ မော်တော်ယာဉ်စီးစဉ် မျက်နှာတွင် ပါးလွာသော အဝတ်များဖုံးအုပ်သည့် အလေ့ထ ပြုလုပ်လာကြ ခြင်းကို အံ့ဩစရာမရှိချေ။ ယခုခေတ်မော်တော်ယာဉ်များကား အမြင်အားဖြင့် နှစ်သက်ဖွယ် ဖြစ်သည်သာမက စည်းစိမ်ရှိရှိနှင့် စီးနင်းလိုက်ပါနိုင်၍ အလျင်စလိုလည်း သွားလာနိုင်သည်။
ကိုယ်ထည်မှာ ချော့မွေ့ပြောင်လက်လျက်ရှိသည့်အပြင် ငရှဉ့် သွေးရောင်၊ အမည်းရောင် အစိမ်းရောင် တစ်ခါတစ်ရံ ၂ ရောင် စသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုး ခြယ်လှယ်ထားသည့်အတွက်လည်း အလွန် လှပတင့်တယ်ပေသည်။ မော်တော်ယာဉ် ကိုယ်ထည်များမှာ များသောအားဖြင့် ရှေးကထက်နိမ့်၍ ရှည်လျားလျားဖြစ်ကာ ပြေပြစ်ကြော့ရှင်းသဖြင့် လျင်မြန်မည့်ပုံမှာ အထင်းသား ပေါ်လွင်လျက်ရှိသည်။ ယခုခေတ် မော်တော်ယာဉ် ပြုလုပ်ရောင်းချသူတို့သည် မော်တော်ယာဉ်ကို မြန်သည်နှင့်အမျှ ဘေးအန္တရာယ်မဖြစ်ဘဲ စိတ်ချလက်ချ မောင်းနှင်နိုင်ရေးကိုလည်း အထူးဂရုစိုက်ကြသည်။ ထိုအတွက် အလွယ်တကူနှင့် ထိခိုက်ပျက်စီးခြင်းမရှိစေရန် ကိုယ်ထည်ကို သံမဏိဖြင့် ပြုလုပ်လာကြသည်။ တိုင်ယာများတွင် ပန်းကွက် ဖော်ထားသဖြင့် စိုစွတ်နေသောလမ်းများပေါ်တွင် ဗရိတ်ကို ရုတ်တရက် ဖမ်းလိုက်သောအခါ ဘီးများသည် တော်ရုံနှင့် ချော်ထွက်၍ မသွားနိုင်ချေ။ မော်တော်ယာဉ်ရှေ့တွင် တပ်ဆင် ထားသော မှန်ကို မတော်တဆ ထိခိုက်မိသောအခါ ကြေမွ လွင့်စဉ်၍ မသွားစေရန် ပလပ်စတစ်ဖြင့် စီမံထားသည်။
ဗရိတ်များကိုလည်း ဖမ်းလိုက်သည်နှင့် မိနေအောင် အထူး ကြံစည်ပြုလုပ်ထားလေသည်။ အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သော ယာဉ်မျိုးမှာ မော်တော်ကား၊ သို့မဟုတ် အော်တိုမိုဗိုင် ဟုတွင်ကာ ကိုယ်ပိုင် ဝယ်ယူစီးနင်း လေ့ရှိသော ကိုယ်ပိုင်မော်တော်ယာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဤယာဉ်မျိုးအပြင် ဘတ်စကားခေါ် ခရီးသည်တင် မော်တော် ယာဉ်မျိုးနှင့် လော်ရီ၊ သို့မဟုတ် ထရပ်ကားဟု ခေါ်သော ဝန်တင် မော်တော်ယာဉ်မျိး ရှိသေးသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၌ရှိသော မော်တော်ဘတ်စကားများမှာ တစ်ထပ်တည်းဖြစ်၍ ဗြိတိန်၊ ပြင်သစ်၊ အမေရကိန်စသော အနောက်နိုင်ငံများတွင်ရှိသည့် ဘတ်စကားများမှာ နှစ်ထပ်ဖြစ်သည်။ အချို့အေဝးပြေး ဘတ် စကားများတွင် ညဉ့်အခါအိပ်၍ လိုက်ပါရန် အိပ်စင်များပင် ပါရှိပေသေးသည်။ အများအားဖြင့် ဘတ်စကားများကို ဓာတ်ဆီ ဖြင့် မောင်းနှင်ကြသည်။ သို့သော် မကြာခဏ ရပ်နားရ၍ အသံမမြည်စေလိုသော နေရာမျိုးတွင် တစ်ခါတစ်ရံလျှပ် စစ်ဓာတ်ကို အသုံးပြုကြသည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်မဖြစ်မီက ရန်ကုန်မြို့တွင် ပြေးခဲ့သော ထရောလီဘတ်စကာများမှာ လျှပ်စစ်ဓာတ်ဖြင့် မောင်းနှင်သော မော်တော်ယာဉ်မျိုးပင် ဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံးပေါ် စက်တစ်မျိုးမှာ ဒီဇယ်အင်ဂျင်စက် ဖြစ်၍ ထိုစက်မျိုးကိုအထူးသဖြင့် မော်တော်ဘတ်စကားနှင့် လော်ရီတို့တွင် အသုံးများသည်။
လော်ရီနှင့် ထရပ်မှာ အတူတူပင် ဖြစ်၏။ ဝန်တင်မော်တော် ယာဉ်ကို အဂ‡လိပ် လူမျိုးတို့က လော်ရီဟူ၍ လည်းကောင်း၊ အမေရိကန် လူမျိုးတို့က ထရပ်ဟူ၍လည်းကောင်း အခေါ် ကွဲခြင်းသာ ဖြစ်သည်။ ဝန်တင်မော်တော်ယာဉ်တွင် ဝန်ပေါ့ တင်ရန်နှင့် ဝန်လေးတင်ရန်ဟူ၍ ခွဲခြားပြုလုပ်ထားပြန်သည်။ ဝန်ပေါ့တင် လော်ရီများမှာ များစွာမကြီးလှပေ။ သို့သော် ဝန်လေးတင် လော်ရီများမှာမူ အလွန်ကြီးမား၍ တစ်ခါတစ်ရံ ဘီး ၁ဝ ဘီးအထိပင် ပါရှိတတ်၏။ ကိုယ်ပိုင် လူစီးမော်တော် ကားများတွင်လည်း ပြုလုပ်ထားပုံကို လိုက်၍၊ ရုတ်စတား၊ တိုးရင်းစသော ခေါက်အမိုးတပ်ကားမျိုး၊ ဆီဒင်၊ ဆလွန်း၊ ကူပေး စသော အမိုးသေတပ် အလုံပိတ်ကားမျိုး၊ လင်မူဇင်ခေါ် မောင်းသူနှင့် စီးသူကြားတွင် လျှာထိုးမှန်တံခါး ခံထားသည့် အလုံပိတ်ကားမျိုး စသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုးရှိကြသည်။ ကိုယ်ပိုင် လူစီး ဘတ်စကား၊ ခရီးသည်တင်ကား၊ ဝန်တင်လော်ရီကားမျိုး တို့အပြင် ကိစ္စအလိုက် ပြုလုပ်ထားသော ပြိုင်မော်တော်ကား၊ စစ်ရေးကိစ္စ၌ အသုံးပြုသည့် သံချက်ကာကား၊ လယ်ယာစိုက်ပျိုး ရေး၌ အသုံးပြုသည့် လယ်ထွန်ကားများလည်း ရှိပေသေးသည်။
ရှေးက မော်တော်ယာဉ်များသည် နောက်ဘီးလည်ယာဉ်များ သာ ဖြစ်ခဲ့ကြ၏။ ပထမကမ္ဘာစစ် ပြီးဆုံးပြီးနောက် နှစ်အနည်း ကြာသောအခါ မော်တော်ယာဉ် အင်ဂျင်နီယာအချို့က ရှေ့ဘီး လည် မော်တော်ယာဉ်များကို စမ်းသပ်တီထွင်ခဲ့လေသည်။ ရှေ့ဘီးလည်မော်တော်ယာဉ်များသည် တောင်တက်ရာ၌ အထူး ကောင်းမွန်သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ ယခုအခါတွင်မူ ၄ ဘီးစလုံး ကို လည်စေသော ၄ ဘီးလည် မော်တော်ယာဉ်များပင် ပေါ် ပေါက် နေပြီဖြစ်၍ ဂျစ်ကားမှာ ဤအမျိုးအစားတွင် ပါဝင်၏။ ၁၉၂၉- ၃၂ ခုနှစ်စီးပွားရေး ကျပ်တည်းမှုကြောင့် မော်တော်ယာဉ် လုပ်ငန်းရှင်တို့သည် မိမိတို့၏ မော်တော်ယာဉ်များ အရောင်း စွန်အောင် အမျိုးမျိုးတီထွင်ကြိုးစားခဲ့ကြရာမှ မော်တော်ယာဉ်တွင် တိုးတက်မှု များစွာရရှိခဲ့ပြန်သည်။ ထို တိုးတက်မှုများတွင် မော်တော်ယာဉ်၏ ပုံသဏ္ဌာန် တိုးတက်မှုလည်းရှိ၍ ဆီစား သက်သားခြင်း၊ စက်အားကောင်းလာခြင်း၊ အသွားနှုန်း ပိုလာ ခြင်း၊ မောင်းနှင်ရ လွယ်ကူခြင်း၊ စက်သံ ငြိမ်ခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေသော စက်၏ တိုးတက်မှုနှင့် စီးနင်းရာ၌ ညင်သာ ညက်ညောစေသော ဆောက်လုပ်ပုံ တိုးတက်မှုများလည်း ပါဝင်လေသည်။ မော်တော်ယာဉ်သည် တစ်နေ့ တစ်ခြား ခေတ်စားလာသည့် အတိုင်း ၁၈၉၅ ခုနှစ်က မော်တော်ယာဉ် ၄ စီးသာ ရှိခဲ့သော အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ၁၉၃၈ ခုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါ တစ်နှစ်အတွင်း မော်တော်ယာဉ် အစီးပေါင်း ၂ သန်းကျော်မျှ ထုတ်လုပ်ခဲ့ရ၍ အစီးပေါင်း ၂၅ သန်းကျော်မျှ မှတ်ပုံတင်ခဲ့သည် အထိ တိုးတက်လာခဲ့ပေသည်။
ခေတ်မှီမော်တော်ယာဉ် ခုတ်မောင်းပုံ ခေတ်မှီမော်တော်ယာဉ်များကို သေချာစွာ ကြည့်လျှင် နေရာအကျဉ်းဆုံးနှင့် အပြည့်စုံဆုံးဖြစ်အောင် အံ့ဩလောက် ဖွယ် တည်ဆောက်ထားသော အဆောက်အအုံဖြစ်ကြောင်းကို ကောင်းစွာတွေ့ရမည်။ အင်ဂျင်စက်ကို မော်တော်ယာဉ် ကိုယ်ထည်၏ ရှေ့ပိုင်းတွင် တပ်ဆင်ထားသည်။ စက်နောက် နားတွင် ကပ်လတက် မောင်းသူထိုင်ရန် နေရာရှိ၍ မောင်းသူ၏ အနီးပတ်ဝန်းကျင်တွင် စတီယာရင်ခေါ် လ်ကကိုင်ဘီးနှင့်တစ်ကွ မော်တော်ယာ်တစ်စီးလုံးကို အုပ်ထိန်းသည့် ခလုတ်အမျိုးမျိုး၊ ကိရိယာအမျိုးမျိုးကို တပ်ဆင်ထားသည်။ မောင်းသူရှေ့ရှိ ဘောင်ပေါ်တွင် စက်သော့၊ စက်နှိုးခလုတ်၊ ဓာတ်မီးခလုတ် များ၊ ချုတ်ခေါ် လေအဝင်လျှော့ကိရိယာ၊ သရော့တယ်ခေါ် ဓာတ်ဆီအဝင်တိုးကိရိယာ၊ ဗယ်ညာပြခလုတ်၊ လေကာ မှန်သုတ်ခလုတ်၊ အမ်မီတာခေါ် လျှပ်စစ် ချာဂျင်ပြဒိုင်ခွက်၊ ဓာတ်ဆီချိန်ပြဒိုင်ခွက်၊ အမြန်နှုန်းပြဒိုင်ခွက် စည်တို့အပြင် တစ်ခါတစ်ရံ နာရီနှင့် ရေဒီယိုပါတပ်ဆင်ထားလေ့ရှိသည်။ ဟွန်းတီး (ဥဩမှုတ်) ခလုတ်ကို စတီယာရင် ဘီး အလယ်ဗဟို တွင် တပ်ထားလေ့ရှိ၏။ မော်တော်ယာဉ် အချို့တွင် စက်နှိုး ခလုတ်ကို ခြေနင်းခုံ၌ ခြေနင်းခလုတ်အဖြစ်ဖြင့် တပ်ထား တတ်သည်။ ခုံကြမ်းပြင်တွင်မူ ဂီယာမောင်းတံ၊ လက်ဆွဲဗရိတ် မောင်းတံ၊ ခြေနင်းဗရိတ်မောင်းတံ၊ ကလပ်မောင်းတံ နှင် အရှိန်တိုးမောင်းတံများတပ်ဆင်ထား၍ နောက်ဆုံးပေါ် မော်တော်ယာဉ်အချို့တွင် ဂီယာမောင်းတံကို စတီယာရင် ဘီးအောက်၌ တပ်ဆင်ထားလေသည်။ ထိုမှတစ်ပါး မော်တော် ယာဉ်အနောက်ဘက်ကို ကြည့်မြင်နိုင်သော မှန်တစ်ချပ်ကိုလည်း မောင်းသူသူရှေ့တွင်ဖြစ်စေ၊ နံဘေးတွင်ဖြစ်စေ တပ်ဆင်ထား တတ်ပေသေးသည်။
မော်တော်ယာဉ် မောင်းသူ၏ လက်နှင့်ခြေထောက်များသည် လိုသလိုအသုံးပြုနိုင်အောင် အဆင်သင့်ရှိရ၍ သူ၏ စိတ်မှာလည်း ရှေ့တည့်တည့်ရှိ လမ်းနှင့်တစ်ကွ မော်တော်ယာဉ်၏ အချက် အချာဖြစ်သော ခလုတ်နှင့် ကိရိယာများတွင်သာ အာရုံစိုက် နေရပေသည်။ သို့မှသာ မတော်တဆဖြစ်မှုများကို ရှောင်ရှား နိုင်ပေမည်။ မော်တော်ယာဉ်ကို စက်နှိုးလိုသောအခါ ရှေးဦးစွာ စက်သော့ကိုဖွင့်၍ စက်နှိုးခလုတ်ကို ဖိနှိပ်ပေးခြင်းဖြင့်နှိုးနိုင်သည်။ တစ်ခါတစ်ရံ အနှိုးရခက်နေပါက လက်လှည့်ဖြင့် ဆင်းနှိုးပေး ရ၏။ စက်နှိုးပြီးနောက်မောင်းနှင်လိုသောအခါ ကလပ်ကို တစ်ချက်စီနင်း၍ ဂီယာများကို ပထမ၊ ဒုတိယ၊ တတိယ စသည်ဖြင့် အဆင့်ဆင့် သွင်းပေးရသည်။ ကလပ်ကို နင်းထား ချိန်တွင် စက်နှင့် ဘီးကို လည်စေသည့် အစိတ်အပိုင်းများသည် လွတ်၍နေသည်။ ဂီယာများတွင် ပထမဂီယာသည် ဒုတိယဂီယာထက် အသွားနှေးစေသော်လည်း လည်အားပိုကြီး သည်။ ဒုတိယနှင့် တတိယ၊ တတိယနှင့် စတုတ္ထ ဂီယာများ တွင်လည်း ထိုအတိုင်းပင်ဖြစ်၏။ ရှေ့ကို သွားစေသော ဂီယာ အပြင် နောက်ဆုတ်စေသည့် ဂီယာလည်းရှိသည်။ မော်တော်ယာဉ် ကို ရပ်နားလိုသော် အရှိန်ကိုလျှော့၊ ကလပ်ကိုနင်း၊ ဗရိတ်ကို အုပ်ပြီးနောက် သော့ကိုပိတ်ပေးရလေသည်။ မော်တော်ယာဉ် မောင်းနှင်သည့် အလုပ်မှာ ထင်သလောက် မခက်ခဲ့လှပေ။ သို့ရာတွင် မတော်တဆ တိုက်ခိုက်တိမ်းမှောက်မှုများကို ရှောင်နိုင်ရန်မှာ အဓိကအားဖြင့်မောင်းသူ၏ သတိရှိမှုနှင့် ကျွမ်းကျင်မှုပေါ်တွင် တည်လျက်ရှိပေသည်။
မော်တော်ယာဉ်စက် မော်တော်ယာဉ်စက်၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ သာမန်အားဖြင့် နောက်ဘီး ၂ ဘီးကို လည်စေရန်ပင်ဖြစ်သည်။ စက်မှာလေးချက် ခုတ် အတွင်းမီး အင်ဂျင်စက်မျိုးဖြစ်၍ ဆလင်ဒါ ၄ လုံး မှ ၁၆ လုံးအထိ ပါရှိတတ်သည်။ (ဆလင်ဒါအတွင်းရှိ ပစ်စတန် လှုပ်ရှားခုတ်မောင်းပုံကို ဓာတ်ငွေ့အင်ဂျင်စက် အကြောင်းရပ်တွင် ဖော်ပြထားသည်။ ပစ်စတန် အသီးအသီးမှ မောင်းတံများကို စက်ဝင်ရိုးတစ်ခုတည်းသို့ ဆက်ထား၍ စက်ဝင်ရိုးကတစ်ဖန် ဘီးလှည့်ဝင်ရိုးကို ဂီယာသွင်းထားသည့် အတိုင်း လည်စေရန်စီမံထားသည်။ စက်ကို အေးအောင်စီမံထားပုံ မော်တော်ယာဉ် စက်နှိုးထားစဉ် အဆက်မပြတ် ကြားရသော အသံမှာ ဆလင်ဒါအတွင်း၌ ဓာတ်ငွေ့ပေါက်ကွဲတောက်လောင်မှု မှဖြစ်ပေါ်လာသော အသံဖြစ်သည်။ အဆိုပါ ပေါက်ကွဲ တောက် လောင်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အပူချိန်မှာ စက်အစိတ် အပိုင်းများကို အရည်ပျော်စေနိုင်လောက်အောင် ပြင်းထန်၏။ ထိုကြောင့် အတွင်းမီး အင်ဂျင်စက်များကို တစ်နည်းနည်းဖြင့် အအေးခံပေးရန် လိုရာမော်တော်ယာဉ်များတွင် ဆလင်ဒါအပြင် ဖက်၌ ရေလှည့်ပတ်စီးသွားနိုင်သော အခန်းများပါရှိ၍ စက်ရှေ့ တွင် ရေဒီယေတာခေါ်အပူဓာတ်စုတ်ကိရိယာကို တပ်ဆင် ထားသည်။ ရေဒီယေတာတွင် ရေစီးဖြတ်သည့် ပြွန်ကလေးပေါင်း များစွာဖြင့် စီမံထား၍ အမြင်အားဖြင့်ပျားအုံနှင့်သဏ္ဌာန်တူသည်။ ရေဒေီုတာကို အတက်အောက် ပြွန် ၂ ခုဖြင့် စက်အုံနှင့် ဆက် ထားသည်။ မော်တော်ယာသ် စက်နိုးလျက်ရှိစဉ်တွင် ရေဒီ ယေတာမှ ရေသည် အောက်ဘက်ရှိ ပြွန်မှ စက်အုံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်သွားပြီးလျှင် အပေါ်ဘက်ရှိပြွန်မှ ရေဒီယေတာထဲသို့ပြန် ရောက်လာသည်။ ဤနည်းဖြင့် ရေသည် စက်အုံအတွင်းမှ အပူဓာတ်ကို သယ်ဆောင်လာပြီးလျှင် လေထဲသို့ ဖြန့်ထုတ် ပေးသည်။ ရေဒီယေတာနှင့် စက်အုံအကြားတွင် ပန်ကာတစ်ခု လည်လျက် ရှိ၍ ထိုပန်ကာ၏ တာဝန်မှာ အပြင်ဘက်မှ လေကို ရေဒီယေတာရှိ၍ ဆန်ခါပေါက်များမှ စုတ်သွင်းပေးရန် ဖြစ်လေ သည်။ ကလပ်ကလပ်သည် စက်နှင့် ကျန်လည်စရာအစိတ်အပိုင်းများကို အဆက်တပ်ပေး ဖြုတ်ပေးသည့် ကိရိယာဖြစ်သည်။ မျက်နှာပြင် ကြမ်းသော ချပ်ပြားများကို တစ်ခုနှင့် တစ်ခု ထပ်ထားပြီးနောက် ချပ်ပြားတစ်ခုကို လှည့်ပေးလျှင် ကျန်ချပ်ပြားပါ လိုက်လည် သည့်သဘောဖြင့် စီမံထားသည်။ မော်တော်ယာဉ်တွင် ဂီယာ သွင်ချိန် ပြောင်းချိန်၌ ကလပ်ကို ပထမနင်းပေးရရာ ကလပ်ကို နင်းထားစဉ် စက်ဝင်ရိုးနှင့် ဘီးကို လည်စေသည့် ဘီးလှည့်ဝင်ရိုး တို့သည် အဆက်ပြတ်လျက်ရှိ၍ ကလပ်ကိုပြန်လွှတ်လိုက်မှ အဆက် ပြန်မိသွားလေသည်။ ဂီယာအိမ်ဂီယာအိမ်တွင် ရွေ့ပြောင်းဆက်စပ်ပေးနိုင်သော ခွေးသား စိတ်ဘီးများ ပါရှိ၍ ထိုခွေးသွားစိတ် ဘီးများအားဖြင့် စက်ဝင် ရိုးနှင့် ဘီးလှည့်ဝင်ရိုးကို လိုသလို ဆက်သွယ်ပေးနိုင်သည်။ စီမံထားပုံ သဘောမှာ ဤသို့ဖြစ်၏။ ပုံပမာ၊ ခွေးသွားစိတ် ဘီးငယ်တစ်ခုဖြင့် ခွေးသွားစိတ်ဘီးကြီးတစ်ခုကို လှည့်ပေးသည် ဆိုပါစို့။ ထိုအခါ ခွေးသွားစိတ်ဘီးကြီးသည် ဘီးငယ်ထက် အလည်နှေးပေမည်။ အကယ်၍ ခွေးသွားစိတ်ဘီး ကြီးဖြင့် ဘီးငယ်ကို လှည့်ပေးပါမူကား ဘီးငယ်သည် ဘီးကြီးထက် အလည်မြန်ပေလိမ့်မည်။ ထိုအတူပင် ဂီယာအိမ်အတွင်း၌ အပတ် မှန်မှန်လည်လျက်ရှိသော စက်ဝင်ရိုးကို ဘီးလှည့်ဝင်ရိုး နှင့် ဆက်ပေးရာတွင် မော်တော်ယာဉ်ကို နှေးနှေးသွားစေလို လျှင် ခွေးသွားစိတ် ဘီးကြီးဖြင့် ဘီးငယ်ကိုလည်းကောင်း လည်စေလေသည်။ ဂီယာသုံးဆင့်ရှိသော မော်တော်ယာဉ်တွင် ပထမ ဂီယာသွင်းထားချိန်၌ မိုင် ၂ဝ နှုန်းခန့်သွား၍ ဒုတိယ ဂီယာ၌ မိုင် ၄ဝ နှုန်းခန့်လည်ကောင်း၊ တတိယဂီယာ၌ ၆၅ မိုင်နှုန်းခန့် လည်းကောင်းသွားနိုင်သည်။ ထိုထက် မြန်အောင် သွားစေလိုလျှင် အရှိန်တိုးမောင်းတံကို နင်းပေးရ၏၊ နောက်ဆုတ် ဂီယာတွင်မူ ဖြည်းဖြည်းသွားအောင် စီမံထား၍ ထိုဂီယာဖြင့် စက်ဝင်ရိုးကို ပြောင်းပြန်လည်စေခြင်း ဖြစ်ပေသည်။
မော်တော်ယာဉ် မောင်းနှင်သူတို့ လိုက်နာရန် ပြဋ္ဌာန်း ထားသည့် ဥပဒေများနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ထူးခြားချက်တစ်ရပ်ကို ဖော်ပြရလျှင်ကား မြန်မာနိုင်ငံနှင့်တစ်ကွ ဗြိတိသျှ အင်ပါယာ အတွင်းရှိ တိုင်းပြည်အသီးအသီးတွင် မော်တော်ယာဉ်များကို လမ်း၏ လက်ဝဲဘက်မှ မောင်းနှင်ရမည်ဖြစ်၍၊ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုနှင့် အချို့သော နိုင်ငံများတွင်မူ လမ်း၏ လင်္ကျာဖက်မှ မောင်းနှင်ရန် သတ်မှတ်ထားပေသည်။
ထိုကြောင့်ပင် မော်တော်ယာဉ်တွင် အရေးကြီးသည့်ဖက်၌ စတီယာရင်လက်ကိုင်ဘီးကိုထားရန် လိုအပ်သည့်အတိုင်း ဗြိတိသျှ လုပ်မော်တော်ယာဉ်များတွင် စတီယာရင် ဘီးကို လင်္ကျာဖက်၌ တပ်ထား၍ အမေရိကန်လုပ်မော်တော်ယာဉ်များတွင် လက်ဝဲဘက် ၌ တပ်ထားလေ့ ရှိကြသည်ကို တွေ့ရပေသည်။
ကွန်နင် (မ်)ရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
ကွန်နင် (မ်)ရွာ (Kunnin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်၊ နမ့်ဟူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၄၁၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နမ့်ဟူးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၈၁ ဦး၊ မ ၇၀၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၈၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဘုရားကြီးကုန်းရွာ၊ သပြေကုန်း
ဘုရားကြီးကုန်းရွာ၊ သပြေကုန်း
ဝဲဒေါင့်ရွာ၊ ကျောင်းစု
ဝဲဒေါင့်ရွာ၊ ကျောင်းစု
အင်းချောင်းရွာ၊ တရဂူ
အင်းချောင်းရွာ၊ တရဂူ
ကြယ်ပဲ
ကြယ်ပဲ(Sacha Inchi)သည် အစေ့မှ ဆီထုတ်ယူသည့် နွယ်မျိုးရင်းဝင် အပင်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ မူလစိုက်ပျိုးရာဒေသမှာ တောင်အမေရိကတိုက်ရှိ အပူပိုင်းဒေသဖြစ်သော ပီရူးနိုင်ငံ၊ အမေဇုန်တောတွင် အလေ့ကျပေါက်သော နှစ်ရှည်ဆီထွက်သီးနှံ နွယ်ပင်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ဒေသအခေါ် အင်ခါ(Inca)၊ (ဆေးအမည်- Plukenetia Volubilis) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ အမေဇုံမြစ်ဝှမ်းဒေသတွင် နေထိုင်ကြသူများသည် ကြယ်ပဲစေ့ကို Sacha inchi စွပ်ပြုတ်ရည်အဖြစ်၎င်း၊ ပဲစေ့လှော်အဖြစ်၎င်း၊ ဆီအဖြစ်၎င်း အသုံးပြုခြင်းများ ရှိသကဲ့သို့ ယခုအချိန်ထိ မုန့်ပဲသရေစာများတွင် ထည့်သွင်းအသုံးပြုလျက် ရှိသည်။ ပီရူးနိုင်ငံတွင် အလေ့ကျ ပေါက်သောကြယ်ပဲကို စီးပွားဖြစ် စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်သောအဆင့်သို့ ရောက်ရှိနေပြီဖြစ်သည်။ ဌာနေ တိုင်းရင်းအချို့က စပျစ်သီးစိမ်း(သို့) ဘယ်ရီပဲတောင့်ဟု ခေါ်ဆိုပြီး နှစ်ရှည်ခံ နွယ်ပင်အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။
မြန်မာပြည်၌ ထိုအပင်၏ အသီးမှာ ငါးမြှောင့်ပုံစံ ရှိသည့်အတွက်“ကြယ်ပဲ (သို့) စင်္ကြာပဲ”ဟု မြန်မာမှု ပြု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ပဲတောင့် ပုံသဏ္ဌာန်သည် သုံးမြှောင့်၊ လေးမြှောင့်၊ ငါးမြှောင့်၊ ခြောက်မြှောင့်ကြယ်ပုံစံ ထူးခြားသောအသွင်ရှိပြီး ပဲတောင့်နုစဉ် အချိန်တွင် အစိမ်းရောင်နှင့် အသီးရင့်ချိန်တွင် အညိုရောင်ပြောင်းသွားသည်။ ပဲသီးတစ်တောင့်တွင် ပဲစေ့ ၃ စေ့မှ ၆ စေ့အထိ ပါဝင်သည်။ ကြယ်ပဲသည် နှစ်(၃၀)သက်တမ်းရှိ နှစ်ရှည်ပင်ဖြစ်သည်။ တခြားနှစ်ရှည်ပင်တွေလို အသီးသီးဖို့ အချိန်ကြာကြာ မစောင့်ပဲ စိုက်ပြီး ၈ လလောက်အကြာမှာ စိုက်ပျိုးသူ တောင်သူတွေ အတွက် ဝင်ငွေရရှိစေသည်။
စိုက်ပျိုးစနစ်
နေရောင်ခြည် ကောင်းစွာရရှိနိုင်ရန်နှင့် ရေပုံမှန်ရရှိရန် လိုအပ်သည်။ မျိုးစေ့မှ ပျိုးထောင်ပြီး ပျိုးသက် ၄၅ ရက်သားတွင် ရွှေ့ပြောင်းစိုက်ပျိုးရသည်။ ပင်ကြားနှင့်တန်းကြား ၈ ပေ မှ ၁၀ ပေ၊ တစ်ဧက အပင် ၅၀ဝ ခန့် စိုက်ပျိုးနိုင်ပြီး စိုက်ပျိုးပြီး ၈ လအကြာတွင် အသီးသီးသည်။ အပင်အမြင့် ၆ ပေမှ ၉ ပေခန့်မြင့်ပြီး နေရောင်ခြည်နှင့် စိုစွတ်သည့် မြေမျိုးကို ကြိုက်နှစ်သက်သည်။ နွေသမပိုင်းရာသီဥတုကို နှစ်သက်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကောင်းစွာဖြစ်ထွန်း နိုင်သည်။ သဲဆန်သည့် မြေများတွင်လည်း စိုက်ပျိုးနိုင်ပြီး နုန်းတင်မြေနုလွင်ပြင်များတွင် ပို၍ဖြစ်ထွန်း နိုင်ပါသော်လည်း အသင့်တော်ဆုံး PH သည် ၄.၈ - ၆.၅ အတွင်း ပိုမိုဖြစ်ထွန်းပါသည်။ တစ်နှစ်ပတ်လုံး ခူးဆွတ်နိုင်ကာ ရေကြိုက်သောအပင်ဖြစ်သော်လည်း ရေဝပ်ခြင်း၊ မိုးများခြင်း၊ အအေးဓာတ်လွန်ကဲခြင်းကို မနှစ်သက်ပေ။
စတင်စိုက်ပျိုးသည့် နှစ်တွင် တစ်ဧကကို ၂၀ဝ မှ ၄၀ဝ ကီလိုဂရမ်ထွက်ရှိပြီး နောင်နှစ်များတွင် ထွက်တိုးနှုန်းလာကာ ၂၀ဝ၀ ကီလိုအထိ ထွက်ရှိသည့်အပြင် ပထမဆုံးအကြိမ် ခူးဆွတ် ပြီးနောက် တစ်နှစ်ပတ်လုံး အကြိမ်ကြိမ်ခူးဆွတ်နိုင်သည်။ ကြယ်ပဲစိုက်ပျိုးသူတောင်သူ၏ ဂရုစိုက် ပြုစုမှုအပေါ်မူတည်ပြီး နှစ်ပေါင်း ၅၀ အထိ ခူးဆွတ်နိုငသည်ကို ပီရူးနိုင်ငံ၏ မှတ်တမ်းများ အရ သိရှိရသည်။ စိုက်စနစ်အနေဖြင့် ပင်ကြား-တန်းကြား ၉ ပေ x ၉ ပေပုံစံနှင့် ၆ ပေ x ၁၂ ပေ ပုံစံကို အများဆုံးစိုက်ပျိုးကြသည်ကိုတွေ့ရှိရပြီး ၉ ပေ x ၉ ပေပုံစံပါ တစ်ဧကလျှင် ၅၂၀ ပင် ဝင်ဆံ့ပြီး ၉ ပေ x ၁၂ ပေ စိုက်ပါက ၆၀၅ ပင် ဝင်ဆံ့ပါသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ စိုက်ပြီးသက်တမ်း နှစ်နှစ်အကြာတွင် ကြားပင်များ၊ ကြားကိုင်းများ ကိုဖြတ်ပြီး အခြားနေရာတွင် ပြန်လည်စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။ မြေပြန့်ဒေသများတွင် ထွန်ယက်၍၎င်း၊ တောင်ကုန်းတောင်စောင်းများတွင် ကွန်တိုစနစ်ဖြင့်၎င်း၊ ရေမြုပ်နိုင်သောနေရာများတွင် ဘောင်တင်၍၎င်း စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။
နှစ်စဉ် မိုးဦးကျတွင် ပျိုးထောင်ကာ ၄၅ ရက်သားမှာ စိုက်ခင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့စိုက်ပျိုးနိုင်ပြီး တစ်ဧကလျှင် အပင် ၇၂၀ ခန့်အထိ ဝင်ဆံ့သည်။ ပူပြင်းခြောက်သွေ့သော နွေရာသီတွင် တစ်ရက် ရေတစ်ဂါလန်ခန့်လိုအပ်ပြီး ရေ အလုံအလောက် ရရှိရန်လိုအပ်မည် ဖြစ်သည်။ အပင်တစ်ပင်တွင် အစေ့ ၄-၈ စေ့အထိပါ၍ အသီးလုံးရေ ၁၀ လုံး ကျော်သီးပြီး တစ်ကြိမ်လျှင် နှစ်ကီလို ခူးဆွတ်နိုင် ခြင်းကြောင့် တစ်ဧကလျှင် ကီလို ၁၂၀ဝ မှ ၁၅၀ဝ အထိထွက် ရှိနိုင်ကာ တစ်နှစ် နှစ်သီးမှ သုံးသီးအထိ ခူးဆွတ်နိုင်မှာ ဖြစ်သည်။
စိုက်ပျိုးနည်း
အစေ့ချစိုက်ပျိုးနည်းနှင့် ပျိုးထောင်စိုက်ပျိုးနည်း နှစ်နည်းရှိသည်။ အစေ့ချ စိုက်ပျိုးနည်းမှာ စိုက်မည့်နေရာ၌ တစ်ပေခွဲ ပတ်လည် ကျင်းတူးပြီး တော့ပ်စတိုက် သုံးပုံ တစ်ပုံ ထည့်ရသည်။ တချို့ NPK ထည့်ကြသည်။ ထည့်ပြီး နှစ်ရက်ရေလောင်းကာ မြေကြီးနှင့် နှပ်ထားရသည်။ စိုက်ပျိုးမည့်ကြယ်ပဲများကို ၂၄ နာရီကြာ ရေစိမ်ရသည်။ အစိုဓာတ်နည်းသော ကြယ်ပဲများကို နှစ်ရက်ခန့် ရေစိမ်ရမည်။ မစိုက်ခင် မြေကြီးကျင်းထဲ၌ ရှိသော မှို၊ ပိုးများကို ရွှေဝသန်၊ ဖန်းဂီးဆိုဒ် ဆေးများနှင့် သတ်ရသည်။ ဒိုင်သိမ်း ဖျန်းရသည်။ ထို့နောက် တစ်ကျင်းတွင် သုံးပင် စနစ်နှင့် စိုက်ရသည်။ တစ်ပင်နှင့် တစ်ပင် အကွာအဝေး ၇ပေခန့် စိုက်ကြသည်။ စိုက်ပြီး ငါးရက်မှ ၇ရက်အတွင်း အပင်ပေါက်လာသည်။ စိုက်ပျိုးပြီး ရက်၃၀ လောက် ရောက်လာပြီဆိုလျှင် အပင်တက်နိုင်အောင် တိုင်ထောင်ပေးဖို့အတွက် လိုအပ်လာသည်။ အသုံးပြုမည့် တိုင်များကို ဝါး၊ သစ်သား၊ ကျောက်တိုင် စသဖြင့် သုံးကြသည်။ သို့သော် နှစ်ရှည်ပင် ဖြစ်သည့်အတွက်ကြောင့် ကျောက်တိုင်က အသင့်တော်ဆုံး ဖြစ်သည်။ စိုက်ပြီး နှစ်လခွဲ ဝန်းကျင်တွင် အမြင့် ၅ပေခွဲလောက် ရောက်လာသည်။ ထိုအခါ ပင်စည်၏ အညွန့် ထိပ်ပိုင်းကို အပင်ကိုင်းများ ပြန့်ပွားလာအောင် ဖြတ်ပေးဖို့ လိုအပ်လာသည်။
ရေကို ပုံမှန်အားဖြင့် သုံးရက်ကို တစ်ကြိမ် လောင်းပေးဖို့ လိုအပ်သည်။ စိုက်သက်တမ်း လေးလ ငါးလလောက်တွင် အပွင့်များ ပွင့်လာပြီး အသီးများ သီးပါသည်။ အသီးများသီးပြီး တစ်လခွဲ ဝန်းကျင်ဆိုလျှင် အသီးများ ခြောက်လာကာ ခူး၍ ရပါပြီ။ အပွင့်သီးများများ တင်ရန် အပွင့်ပွင့်ချိန်မှာ ဆေးဖြန်းပေးဖို့ လိုအပ်သည်။ အကောင်းဆုံးက ရွက်ဖျန်းအားဆေး(ဖော်လီယာ) ဖျန်းရသည်။ ကြယ်ပဲ၏ ပျမ်းမျှအထွက်နှုန်းမှာ တစ်ဧကကို ခြောက်ပေအကွာနှင့် အပင်တစ်ထောင် စိုက်မယ်ဆိုလျှင် တစ်နှစ် တစ်တန်ခန့် ထွက်ရှိသည်။ နွေရာသီတွင် ရေနိုင်ဖို့ လိုအပ်ပြီး၊ မိုးရာသီတွင် ရေဝပ်သော နေရာများအား မှိုဆေးဖျန်းပေးဖို့ လိုအပ်သည်။ စိုက်ပင် အကွာဝေး အလိုက် တစ်နှစ်လျှင် နှစ်ကြိမ်မျှ မြေဆွပေးဖို့ လိုအပ်သည်။ ဓာတုမြေဩဇာများ သုံးပြီး စိုက်ပျိုးခြင်းထက် သဘာဝ မြေဩဇာသုံးပြီး အော်ဂဲနစ်နည်းနှင့် စိုက်ပျိုးခြင်းက ပိုပြီးသင့်တော်ကာ ဈေးကောင်းပိုရသည်။ ပျိုးထောင်စိုက်ပျိုးနည်း၌ ပျိုးပင်သက်တမ်း ၂၇ ရက်တွင် မြေချ စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။
ကုန်ကျစရိတ်
တစ်ဧကတွင် မျိုးတစ်ကီလို ၁၀၀၀၀ ကျပ်၊ ရေသွယ်ခြင်း၊ သစ်ဝါးနဲ့ သွပ်နန်းကြိုးနှင့် ပေါင်းရှင်းလင်းခြင်းတို့အပါအဝင် တစ်ဧကကုန် ကျစရိတ် ၁၀-၁၅ သိန်းခန့် ရှိသည်။ မြေဩဇာအဖြစ် ဘိုကာရှီEM ကိုသုံးပြီး စိုက်ပျိုးခြင်းကြောင့် အပင်ဖြစ်ထွန်း စဉ် ၁၅ ရက်တစ်ကြိမ် မှိုဆေးသာ ပက်ဖျန်းပေးရသည်။
ဆေးဝါးထုတ်လုပ်ခြင်း
ငါးကြီးဆီနှင့် သံလွင်ဆီတွင်ပါဝင်သာ Omega 3.6.9 ကို ကြယ်ပဲမှာ ပါဝင်နေပါသည်။ ထို့ကြောင့် ငါးကြီးဆီ ထုတ်လုပ်ရာတွင် ကုန်ကျစရိတ် ကြီးမားသောကြောင့် ကြယ်ပဲဆီဖြင့် အစားထိုးဆေးတောင့် အနေဖြင့် ထုတ်လုပ်လာသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အာနိသင်သည် ငါးကြီးဆီထက် သာလွန်ကောင်းမွန်သည်ကို သုတေသန ပြုလုပ်တွေ့ရှိပြီးဖြစ်သည်။ ဗီတာမင်(အေ)နှင့် (အီး)များစွာပါဝင်ပြီး နှလုံးကျန်းမာရေးအတွက် အရေးကြီးသော Omega3 (54%), Omega6 (33%)နှင့် Omega9 (7.2%) အသီးသီးပါဝင်သည့်အပြင် အစေ့အား ကော်ဖီမှုန့်သဖွယ် ထုတ်လုပ်သောက်သုံးနိုင်ခြင်း၊ အရွက်အား ရေဖြင့်ပြုတ်၍လည်း သောက်သုံးနိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် ဆေးဝါးထုတ်ကုန် တစ်မျိုးဖြစ်လာသည်။
အလှကုန်ထုတ်လုပ်ခြင်း
ဆဲအသစ် ပြန်ဖြစ်ခြင်းကို ဖြစ်စေသော ကြယ်ပဲဆီ အာနိသင်အစွမ်းကြောင့် မျက်နှာနှင့် အရေပြားပေါ်ရှိ ဆဲလ်ပျက်ဆီးမှုများကို ပြန်လည်ဖြည့်တင်းပေးသော ဓာတ်ပေါင်းများ ပါဝင်သောကြောင့် အလှကုန်ပစ္စည်းများ ထုတ်လုပ်ရာတွင် အသုံးပြုပါသည်။ လက်တွေ့ကျကျလေ့လာသိရှိမှုအရ ဆီကိုညအိပ်ယာဝင်ချိန်တွင် လူးပါက မနက်မိုးလင်းချိန် မျက်နှာသစ်ပြီး အသားအရည် နူးညံ့မှုကို တွေ့ခဲ့ရသည်။ မှတ်ဉာဏ်ကောင်းခြင်း၊ ကိုလက်စထရောကျခြင်း၊ မျက်စိအားကောင်းခြင်း စသော ကောင်းကျိုး များသည်။
ကြယ်ပဲဆီ
အစေ့မှရရှိသည့် အဆီတွင် အိုမီဂါ 3,6,9, Vitamin A နှင့် E အပြင် ပရိုတိန်းဓာတ်ပါဝင်ပြီး ထိုမပြည့်ဝဆီ ၃ မျိုးမှာ ၉၂ ရာခိုင်နှုန်းပါဝင်သည့်အပြင် ကိုယ်ခန္ဓာအတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော အဆီတစ် အက်ဆစ်နှင့် လီနိုလေနစ်အက်စစ်များသည်လည်း ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော် ပါဝင်သဖြင့် အဆီနှင့် အာဟာရ ထုတ်ပေးသောပဲစေ့ဟု ထင်ရှားရုံသာမက ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးတွင် အကောင်းဆုံး အာယုဒီဃဆေးအဖြစ် လက်ခံယုံကြည်ထားကြသည်။ ဆဲလ်များအသစ်ပြန်လည်ဖြစ်ပေါ်စေရန် အားပေးခြင်းကြောင့် အသက်ကြီးသူများ၊ အလှကုန်ပစ္စည်းများ၊နိပ်နယ်ရာတွင် အသုံးပြုသောဆီ ထုတ်လုပ်ရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။
ကြယ်ပဲဆီတွင် အောက်ဆီဒိုက်ကို ကာကွယ်နိုင်သော ဘောရစ်အက်စစ် များစွာပါဝင်ခြင်း၊ ခန္ဓာကိုယ် ကျန်းမာသန်စွမ်းမှုကို ထိခိုက်စေနိုင်သည့် ဓာတ်များ၊ ဓာတ်မတည့်မှုကိုဖြစ်စေနိုင်ခြင်းမှ ကင်းစင်စေပြီး ဆီ၏ ဂုဏ်ရည်တည်မြဲမှုကို ကမ္ဘာ့အကောင်းဆုံးသဘာဝဆီအဖြစ် အဘက်ဘက်မှ လက်ခံယုံကြည်ကြပါကြောင်း၊ အခြားနာမည်ကြီးဆီများထက် လူ့ခန္ဓာကိုယ်ကို ပိုမိုအား ဖြစ်စေပြီး လူ့ခန္ဓာကိုယ်ဖွံ့ဖြိုးမှုပံ့ပိုးပေးသည့် ဆေး ထုတ်လုပ်မှုတွင် ပါဝင်နေသည့်အပြင် သွေးကြောတွင်းရှိ အဆီဓာတ်ကိုလျှော့ချပြီး နှလုံးသွေးကြော ပိတ်ဆို့ခြင်းကို ကာကွယ်နိုင်ကာ အသားအရေကို စိုပြေစေသည်။ မနက်တိုင်း ရေနွေးကြမ်းအဖြစ်သောက်သုံးပါက တစ်နေကုန် လန်းဆန်းစေသည်။
ကိုလက်စထရောလ်
မကောင်းတဲ့ LDL cholesterol ကိုလျှော့ချပေးတယ်..ကောင်းတဲ့ HDL cholesterol တွေကို မြှင့်တင်ပေးတယ်။
Well_Being သက်ရှည်ကျန်းမာ
သမဲ့ပင်
သမဲ့ပင် (Avicennia officinalis) သည် လမုတောပင်မျိုးနွယ် မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အရွယ်ရောက်သောအပင်သည် ၁၅ မီတာမှ ၃၀ မီတာအထိ ကြီးထွားသည်။ အပွင့်သည် လိမ္မော်ဝါရောင်ရှိပြီး အသီးသည် အစိမ်းရောင် သို့မဟုတ် အညိုရောင်ဖြစ်ကာ အသည်းပုံစံရှိသည်။ သမဲ့ပင်အား မြစ်ကမ်းဘေးများတွင် တွေ့ရလေ့ရှိပြီး ပင်လယ်အနီးတွင် တွေ့ရခဲသည်။ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ ဘရူနိုင်းနိုင်ငံ၊ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ မလေးရှားနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၊ စင်ကာပူနိုင်ငံ၊ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၊ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရသည်။
ကြယ်ပဲ
ကြယ်ပဲဆီ
Tryptophan ပမာဏ များစွာပါဝင်နေလို့ Serotonnin hormone (Feel-good hormone) တွေပိုများလာစေပြီး လူကို စိတ်တည်ငြိမ်၊ပျော်ရွှင် ပြီး စိတ်ဖိစီးမှု လျော့ကျစေတယ်။
Seotonnin Level မြင့်တက်လာတာနဲ့အမျှ အစားစားချင်စိတ်ကို မျှတစေတယ်..အလွန်အကျွံစားချင်စိတ်တွေ၊ ခဏခဏ ဆာလောင်တာတွေ၊ မလိုအပ်ဘဲ သရေစာတွေ စားချင်တာတွေ မဖြစ်တော့တာကြောင့် အလေးချိန်လျော့ကျစေနိုင်တယ်။
Brain_Health ဦးနှောက်ကျန်းမာရေး
Heart_Health နှလုံးကျန်းမာရေး
ကြယ်ပဲဟာ သွေးလည်ပတ်မှုကို ကောင်းစေတယ်။ သွေးဖိအားကို လျော့ကျစေတယ်၊ ကိုလက်စထရောလ်ကို လျော့နည်းစေတယ်၊အရောင်ကျစေတယ်..တနည်းအားဖြင့် နှလုံးသွေးလွှတ်ကြော အပါအဝင် သွေးလည်ပတ်မှု စနစ် တစ်ခုလုံးကိုပါ ကောင်းမွန်စေတယ်။
Omega 3 fatty acid က Glucose Level ကို ထိန်းညှိပေးတယ်..ဆီးချိုဝေဒနာရှင်တွေ မှာဖြစ်တတ်တဲ့ Triglyceride level မြင့်မားခြင်း ကို လျော့ကျစေတယ်။
Bone_Health အရိုးအဆစ် ကျန်းမာရေး
Omega 3 က ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ calcium စုပ်ယူမှုမှာ ကူညီပေးတယ်။ အရိုးထုထည် သိပ်သည်းစေပြီး၊ အသက်ကြီးလို့ အရိုးပွခြင်း မဖြစ်အောင်လည်း ကာကွယ်ပေးတယ်။
ကြက်တူရွေးခေါင်း
ကြက်တူရွေးခေါင်း
ကြယ်ပဲ
ကြယ်ပဲဆီ
Vision အမြင်အာရုံ ကောင်းမွန်စေခြင်း
Vit E, Vit A နဲ့ Omega fatty acids တွေက အမြင်အာရုံ နဲ့ မျက်လုံး ကျန်းမာရေးအတွက် အရေးပါတယ်လေ..မျက်လုံးကလည်း ဦးနှောက်လိုပဲ အဆီ ဓာတ် လုံလုံလောက်လောက် ရမှ ရောင်ရမ်းခြင်းတွေ မဖြစ်အောင် အမြင်အာရုံ မပျက်စီးအောင် ကာကွယ်ပေးနိုင်တယ်။
Joint_Health အဆစ်အဆက် ကျန်းမာရေး
အရောင်ကျစေတဲ့ အာနိသင်ရှိလို့ အဆစ်တွေမှာ နာကျင်ကိုက်ခဲတာတွေ၊ အဆစ်ရောင် ရောဂါတွေအတွက် ကောင်းတယ်..(ကြယ်ပဲဆီ+ ချင်း)ရောရင် အရောင်ပိုကျစေနိုင်တယ်။
Skin_Hair_Nail