cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
မြန်မာနိုင်ငံတွင်း စီအိုင်အေ၏ လှုပ်ရှားမှုများ
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလ
thumb|ရော်ဂျာဟေးလ်စ်မန်း ၊ မြန်မာနိုင်ငံတွင်းရှိ တိုင်းရင်းသားအစုအဖွဲ့အမျိုးမျိုးအကြား ဂျပန်ဆန့်ကျင်ရေး လျှို့ဝှက်တော်လှန်ရေးတပ်သားများဖွဲ့စည်းရန် ကြိုးပမ်းမှုများ၏ ဝါရင့်ကျွမ်းကျင်သူတဦး ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလအတွင်းက ဘာမားရှိ အိုအက်စ်အက်စ်အော်ပရေးရှင်းများမှာ မြန်မာနိုင်ငံအားဂျပန်သိမ်းပိုက်မှုအား တိုက်ခိုက်ရန် အာရုံထားခဲ့သည်။ ဘာမားကမ်ပိန်းအတွင်း တိုင်းရင်းသားအုပ်စုများအကြား ဂျပန်ကျူးကျော်သူများအား ဆန့်ကျင်တော်လှန်ရေးများ စုစည်းပေးခြင်းဖြင့် ဗြိတိသျှတပ်များအား အိုအက်စ်အက်စ်က ထောက်ပံ့ပေးခဲ့သည်။ ၁၉၄၂ မြန်မာနိုင်ငံအား ဂျပန်တို့အောင်နိုင်ပြီးနောက်တွင် ဘားမားကမ်ပိန်းစတင်သည်။
နောက်ပိုင်းတွင် ထောက်လှမ်းရေးနှင့် သုတေသန လက်ထောက်အတွင်းဝန်ဖြစ်လာမည့် ရော်ဂျာဟေးလ်စ်မန်းမှာ မြန်မာနိုင်ငံတွင်းရှိ တိုင်းရင်းသားအစုအဖွဲ့အမျိုးမျိုးအကြား ဂျပန်ဆန့်ကျင်ရေး လျှို့ဝှက်တော်လှန်ရေးတပ်သားများဖွဲ့စည်းရန် ကြိုးပမ်းမှုများ၏ ဝါရင့်ကျွမ်းကျင်သူတစ်ဦးဖြစ်သည်။ ဤကြိုးပမ်းမှုများတွင် ပါဝင်ခဲ့မှုကြောင့် ပြောက်ကျားစစ်ဆင်ရေး သာမက သောင်းကျန်းမှုခြေမှုန်းရေးအော်ပရေးရှင်းများအတွင်း ပြည်သူ့စစ်ဖွဲ့စည်းခြင်း၏ အရေးပါမှုကိုပါ ခုံခုံမင်မင်ရှိလာခဲ့ရာ နောက်ပိုင်းကာလ ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲအတွက် ချဉ်းကပ်ပုံများအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိခဲ့သည်။
စစ်အေးကာလ
နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးမော်ကွန်းတိုက်မှ ထုတ်ပြန်လိုက်သော စာရွက်စာတမ်းများအရ စစ်အေးကာလအတွင်း ကွန်မြူနစ် ဝါဒီများ၏ မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် လွှမ်းမိုးမှုအား အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက အစဉ်တစိုက်စိုးရိမ်ခဲ့သည်။ အဓိကစိုးရိမ်ပူပန်မှုမှာ စီးပွားရေးရာစစ်ဆင်မှုဖြစ်သည်။ ဤနိုင်ငံမှာ ဆန်စပါးအဓိကတင်ပို့သူဖြစ်သည့်အားလျော်စွာ မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် ကွန်မြူနစ်လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ဈေးကစားခြင်းနှင့် အမေရိကန်မဟာမိတ်များဖြစ်သည့် အိန္ဒိယ ၊  ဆီလွန် ၊ မလေးရှား နှင့် ဂျပန်တို့သို့ မြန်မာ့ဆန်ဖြန့်ချိရေးအား လိုသလိုကစားနိုင်မည်ကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက စိုးရိမ်ခြင်း ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကူမင်တန်
thumb|Lieutenant General Li Mi, a Chinese nationalist general but, in reality, Commander of the large Anti-Communist National Salvation Army guerrilla force. ကိုရီးယားစစ်ပွဲအဆုံးသတ်သည့်အချိန်၌ စီအိုင်အေပါဝင်ပတ်သက်သည့် နောက်ဆုံးပိတ်စစ်ဆင်ရေးစစ်မျက်နှာတစ်ခုမှာ မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းဖြစ်သည်။ ဤစစ်ဆင်ရေးမှာ မြောက်ပိုင်းရှိ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မက်အာသာ၏ တပ်ဖွဲ့များအား တိုက်ခိုက်မှုများ အားပျော့ပျက်ပြယ်သွားစေရန် ဗျူဟာမြောက်ကြိုးပမ်းမှုဖြစ်သည်။ တရုတ်မျိုးချစ်ဗိုလ်ချုပ် လိမီ၏ စစ်သား ၁၅၀၀ နီးပါးမှာ မြန်မာပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် ပိတ်မိခဲ့ကြသည်။ မျိုးချစ်တရုတ်စစ်သားများကို စီအိုင်အေက ထိုင်းနိုင်ငံတွင် လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးခြင်း ၊ စစ်လက်နက်တပ်ဆင်ပေးခြင်းနှင့် မြန်မာပြည်မြောက်ပိုင်းသို့ ပို့ဆောင်ပေးခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဘန်ကောက်မြို့ရှိ ကွန်မြူနစ်သတင်းပေးတဦး၏ ကျေးဇူးဖြင့် မော်ဝါဒီတပ်ဖွဲ့များက ၎င်းတပ်သားများအား စောင့်ဆိုင်းပြီး ထိုသူများစွာတို့အား သုတ်သင်ခဲ့ကြသည်။ စီအိုင်အေအရာရှိ ဒက်စ်မွန်ဖစ်ဂျရဲလ်က ယင်းဧရိယာအတွင်းသို့ လက်နက်များနှင့် ကျည်ဆန်များ အများအပြား ချပေးခြင်းဖြင့် အနေအထား မှန်ကန်စေရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သို့သော် ၎င်းတပ်သားများက တိုက်ခိုက်ရန် ငြင်းဆန်ပြီး ဧရိယာအတွင်းအခြေချနေထိုင်ကာ ဘိန်းစိုက်ပျိုးခြင်း ၊ ဒေသခံများနှင့် လက်ဆက်ခြင်းတို့ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ စီအိုင်အေ၏ ဆိုးဝါးသောအမှားကြောင့် နောင်နှစ် (၂၀) ကြာပြီးသည့်နောက်တွင် စီအိုင်အေက တိုက်ဖျက်ရှင်းလင်းရမည်ဖြစ်သော ဧရာမဘိန်းဖြူစိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်မှုကို လိမီ က လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။
လိမီ၏ တပ်ဖွဲ့များကို အားဖြည့်ရန် ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ထိုင်ဝမ်မှ စစ်သား ၇၀၀ အား လေကြောင်းဖြင့်ပို့ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၂ နှင့် ၁၉၅၃ နှစ်များ တလျောက် စစ်လက်နက်နှင့်ကျည်ဆန်များ သယ်ဆောင်လာသည့် လေယာဉ်များမှာ မြန်မာနိုင်ငံ ရှမ်းပြည်နယ် မိုင်းဆတ်မြို့သို့ နေ့စဉ်လိုလို ပြေးဆွဲခဲ့သည်။ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာထောက်ပံ့ရေးပစ္စည်းများနှင့် ဆက်သွယ်ရေးပစ္စည်းများကိုလည်း လေယာဉ်ဖြင့် ပို့ဆောင်ပေးခဲ့သည်။ သို့သော် ယင်းကိန်းဂဏန်းများမှာ ပိုပိုသာသာပြောဆိုခြင်းဖြစ်ကြောင်း နှင့် ၁၉၅၂ ခုနှစ်က မိုင်းဆတ်သို့ ပို့ဆောင်မှု ကြိမ်ရေ ၂၀ သာ ရှိခဲ့ပြီး လေယာဉ်တစင်းလျှင် လူ ၁၀ ဦးနှင့် ကုန် ၁ တန်သာ သယ်ဆောင်နိုင်ကြောင်း  ဗိုလ်ချုပ်လိမီက ပြောဆိုခဲ့သည်။
ဓာတုလက်နက် စွပ်စွဲချက်များ
၁၉၈၈ စီအိုင်အေစာရွက်စာတမ်းတစောင်အရ ၁၉၈၀ အစောပိုင်းနှစ်များအတွင်း အနောက်ဂျာမဏီ၏အကူအညီဖြင့် တည်ဆောက်ထားသော အသေးစား ဓာတုလက်နက်ထုတ်လုပ်ရေးစက်ရုံ ဘားမားတွင်ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။ အတိတ်ကာလက လောင်မီးဓာတ်ငွေ့ထုတ်လုပ်ခဲ့သော်လည်း ထုတ်လုပ်မှုကို ရပ်ဆိုင်းခဲ့ပြီးဖြစ်ကြောင်း ယင်းစာရွက်စာတမ်းက ဆိုသည်။ တပ်မတော်က တရုတ်နိုင်ငံမှ ဓာတုလက်နက်များတင်ပို့နေကြောင်း ဘားမားရှိ တိုင်းရင်းသားတော်လှန်ရေးသမားများက စွဲဆိုကြသော်လည်း ယင်းစွပ်စွဲချက်များကို စီအိုင်အေက အတည်ပြုနိုင်ခဲ့ခြင်းမရှိကြောင်းကိုလည်း ထိုစာရွက်စာတမ်းက ဆက်လက်ဖော်ပြထားသည်။
စစ်အေးလွန်ကာလ
၂၀၀၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၀ ရက်တွင် စစ်အစိုးရနှင့် စေ့စပ်ညှိနှိုင်းလိုသည့် ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံးမှ ကရင်သောင်းကျန်းသူတပ်မှူး တစ်ဦးကို လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခဲ့သည်ဟု မြန်မာအစိုးရက စီအိုင်အေအား စွပ်စွဲခဲ့သည်။
၂၀၁၀ ထွက် ဂျာမဏီနိုင်ငံ Der Spiegel  က ပုံနှိပ်လိုက်သည့် စာရွက်စာတမ်းများအား ကိုးကားထားသော မီဒီယာသတင်းပေးပို့မှုများအရ ရန်ကုန်မြို့ရှိ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသံရုံးမှာ တယ်လီဖုန်း နှင့် ဆက်သွယ်ရေး ကွန်ယက်များအား စောင့်ကြည့်နေသော အီလက်ထရောနစ်ထောက်လှမ်းရေးဌာနတခုဖြစ်သည်။  အထူးသတင်းစုဆောင်းရေးဌာနဟု အသိများသော အဖွဲ့မှတဆင့် ဗဟိုထောက်လှမ်းရေးအေဂျင်စီ (စီအိုင်အေ) နှင့် နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးအေဂျင်စီ (အန်အက်စ်အေ)တို့က ယင်းဌာနကို ခန့်ခွဲနေခြင်းဖြစ်သည်။
၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံနှင့်ပတ်သက်သည့် ဝီကီလိခ်ကေဘယ်လ် သတင်းအချက်အလက်များကို ဂါးဒီးယန်းသတင်းစာက ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေလိုက်သည်။ ဧရာဝတီမြစ်ပေါ်ရှိ အငြင်းပွားဖွယ်ရာ မြစ်ဆုံစီမံကိန်းကို ရပ်ဆိုင်းထားစေရေးအတွက် မြန်မာအစိုးရအား ဖိအားပေးနိုင်စေရန် အရပ်ဘက်လူမှုအဖွဲ့အစည်းအချို့ကို ယူအက်စ်က အထောက်အပံ့ပေးခဲ့ကြောင်း ကေဘယ်လ်က ဖွင့်ချထားသည်။
အကိုးအကားများ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး ကဏ္ဍ:မြန်မာ-အမေရိကန် ဆက်ဆံရေးများ ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်တွင်း စီအိုင်အေ၏ လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်မှုများ ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် စီအိုင်အေ၏ လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်မှုများ
ထိလုချောင်းရွာ၊ ပုလောမြို့နယ်
ထိလုချောင်းရွာ(Htiluchaung)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ မြိတ်ခရိုင်၊ ပုလောမြို့နယ်၊ ပြည်ခြားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ 177,876 ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပုလောမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အိုးဂဝရမြို့၊ မိယဂိ
အိုးဂဝရမြို့  (大河原町 အိုးဂဝရ − မချိ  ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ မိယဂိခရိုင် တွင် တည်ရှိသည်။
၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် မြို့နေလူဦးရေသည် ၂၃၆၄၀ ဦး ရှိသည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆသည် တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၉၅၂ ဦး ရှိသည်။ စုစုပေါင်းဧရိယာသည်  ၂၄.၉၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။
တွင်းဗြဲရွာ၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်
တွင်းဗြဲရွာ (Twinbye)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်၊ အရှေ့ကြို့ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၁၄၁၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အရှေ့ကြို့ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၇၄ ဦး၊ မ ၁၂၆၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၅၃၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထိုကျန့်ရွာ၊ လင်ဟော်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လင်ဟော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြလင်းရွာ၊ ကလေးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကလေးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တောင်ထိပ်ရွာ၊ ကျောက်မဲမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်မဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခါဝါဆာခိမြို့၊ မိယဂိ
ခါဝါဆာခိမြို့  (川崎町 ခါဝါဆာခိ − မချိ  ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ မိယဂိခရိုင် တွင် တည်ရှိသည်။
၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် မြို့နေလူဦးရေသည် ၈၉၅၀ ဦး ရှိသည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆသည် တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၃၃ ဦး ရှိသည်။ စုစုပေါင်းဧရိယာသည်  ၂၇၀.၇၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။
ဘန်းယဉ်လေးရွာ၊ ဆီဆိုင်မြို့နယ်
ဘန်းယဉ်လေးရွာ (Bangyinlay)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဆီဆိုင်မြို့နယ်၊ ဘန်းယဉ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၄၂၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘန်းယဉ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၆၅၄ ဦး၊ မ ၆၉၀၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၅၅၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆီဆိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပထဝီကသိုဏ်း
ကသိုဏ်းဝန်းပြုလုပ်ခြင်း
ပထဝီ − မြေကသိုဏ်းကို ပွားများအားထုတ်လိုကြသော ရဟန်းယောက်ျား၊ ရဟန်းမိန်းမ၊ လူယောက်ျား၊ လူမိန်းမ၊ ဘိုးသူတော်၊ မယ်သီလ သူတော်သူမြတ်တို့သည် ညိုရောင်၊ ရွှေရောင်၊ နီရောင်၊ ဖြူရောင် လေးဆူသော အဆင်း ဝဏ္ဏကသိုဏ်းတို့နှင့် မရောယှက်စေခြင်းငှါလည်းကောင်း၊ စိတ်ကြပ်ကြပ် ပျော်မွေ့စေခြင်းငှါလည်းကောင်း နေအရုဏ်အရောင် အဆင်းရိုသော မဝါလွန်း မနီလွန်းသော မြေနီနုန်းမြေစေးစေးကို သဲအမှိုက်မပါရအောင် ညက်စွာဆင့်၍ ရေနှင့်ဖျော်လျက် ညက်စွာနယ်၍ မိမိအထွာဖြင့် တစ်ထွာလောက် အလျားအနံကျယ်စွာ လှည်းဘီးဝန်းကဲ့သို့ ကျောက်ပြင်ကဲ့သို့ အဝိုင်းမြေချပ် ပြုလုပ်၍ ကလနား၌ ယပ်ဝန်းအနားပတ်ကဲ့သို့ ဒန်ပူတစ်ပြားလောက် အဖြူဖြစ်စေ၊ အစိမ်းဖြစ်စေ ဆေးမင်အနားပတ် သုတ်လိမ်းတင်ထားအပ်၏။
ကသိုဏ်းဝန်းပြုလုပ်ရာ၌ တစ်ထွာအောက် လျှော့လိုလျှင် လက် (၂) သစ်၊ (၃) သစ်လောက်လျှော့အပ်၏။ တစ်ထွာထက်ပိုလိုလျှင် လက် (၄) သစ်၊ (၈) သစ်လောက် ပိုအပ်၏။ ကသိုဏ်းအဝန်းငယ်လျှင် စိတ်နိုင်လွယ်သည်၊ နိမိတ်ရလွယ်သည်၊ စိတ်မူကား ကြပ်ကြပ်မထွားပေ။ ကသိုဏ်းအဝန်းကြီးလျှင် စိတ်နိုင်ခဲသည်၊ နိမိတ်ရခဲသည်၊ စိတ်မူကား ကြီးထွား၏။ ထိုကသိုဏ်းအဝန်းကို အညစ်အကြေးများ မစွန်းရ၊ မပွန်းမပဲ့အောင် ကောင်းမွန်စွာထားအပ်၏။ ဘုရားဓာတ်တော်ကဲ့သို့ ရိုသေစွာ ထားအပ်၏။
ပရိကမ္မနိမိတ်
ကသိုဏ်းဝန်း ပြုလုပ်ပြီးလျှင် သားငှက်တိရစ္ဆာန် လူသံဆိတ်ငြိမ် အချိန်အေးမြသော မြို့ပြ ပြည်ရွာ အိမ်ဂေဟာ၌လည်းကောင်း၊ လူရှင်မနှော ဆိတ်ငြိမ်သော တောအရပ်၌ လည်းကောင်း တစ်ယောက်တည်း ချမ်းသာစွာ တင်ပျဉ်ဖွဲ့ခွေထိုင်လျက် ကသိုဏ်းဝန်းကို မနီးမဝေး ရှေ့လက်လှမ်းမီလောက်မှာ ငုံ့လည်းမငုံ့ရ၊ မော့လည်းမမော့ရအောင် မျက်စိနှင့် ပဏာရအောင် ထောင်ထားပြီးလျှင် ဘုရားရှင်၏ ဂုဏ်တော်များကို အနည်းငယ် အောက်မေ့ရှိခိုး၍ "ငါ၏ ပတ်ဝန်းကျင်၌ ရှိသော သတ္တဝါခပ်သိမ်းတို့သည် ဘေးရန်ကင်းကွာ ချမ်းသာကြပါစေ၊ အခါခပ်သိမ်း ကောင်းမြတ်သော အာရုံတို့ကို တွေ့မြင်ကြပါစေ"ဟု စူးစူးစိုက်စိုက် မေတ္တာပို့၍ "ငါသည် မချွတ်ဧကန် အမှန်သေရလိမ့်မည်၊ ဘယ်တော့ခါ သေရမည်လည်း မသိ၊ မသေခင် မသေမီ ကိုးကွယ်ရာကို ရအောင်လုပ်မှ" ဟု အတန်ငယ်၊ အနည်းငယ် သေခြင်း မရဏသညာကို ဖြစ်စေ၍ "ဤကသိုဏ်းအကျင့်သည် ဘုရား၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ၊ အရိယာအရှင်မြတ်တို့သည် အို၊ နာ၊ သေရေး ဒုက္ခဘေးတို့မှ လွတ်အံ့သောငှါ ဤအကျင့်သည် ဤကသိုဏ်းဝန်းသည် ငါ၏ ကိုးကွယ်ရာအစစ်တည်း" ဟုဆင်ခြင်၍ ဤကသိုဏ်းဝန်း၌ အလွန်မြတ်နိုးနှစ်သက်လျက် အလွန်လိုချင်သော အာသာဆန္ဒဖြင့် ထိုပထဝီမြေသိုဏ်းဝန်းကို ကြည့်ရှုအပ်၏။
(ဤသည်မှာ ပရိကမ္မနိမိတ် ထင်ပုံ ဖြစ်သည်။)
ဥဂ္ဂဟနိမိတ်
စိတ်ကို သန်သန်ခိုင်ခိုင်ထား၍ သတိပညာဖြင့် ခိုင်ခိုင်မြဲမြဲမှတ်က ကသိုဏ်းမြေဝန်းကြီး တစ်ခုလုံးကို စိတ်၌ အကုန်လုံး စွဲကပ်ထင်မြင်၍ ပါလာအောင် ပြူးပြူးစိစိကြည့်ရှု၍ ယူအပ်၏။
စိတ်၌ စွဲလောက် ပါလောက် ရလောက်ချိန်တန်လျှင် မျက်စိကို မှတ်၍စမ်း၊ မျက်စိမှိတ်သောအခါမှာလည်း ဖွင့်၍ ကြည့်နေတုန်းကလို မြေကြီးဝန်းတို့ ထင်မြင်၍နေလျှင် မြေကြီးကသိုဏ်း ဥဂ္ဂဟနိမိတ်ရပြီဟုမှတ်။ မရသေးလျှင် မျက်စိကို ဖွင့်၍ ကြည့်မြဲတိုင်းပြင် ကြည့်ရှု၍ ယူရာ၏။ မျက်စိကို ခဏခဏ မှိတ်၍လည်း မစမ်းအပ်၊ ကြာနိုင်သမျှကြာအောင် ကြည့်ရှု၍ ယူရာ၏။ ကြည့်ရှုဖန်များ၍ ကြာလျှင် ရ၏။
ဥဂ္ဂဟနိမိတ်ရအောင် ကြည့်ရှု၍ ယူရာ၌ ပါးစပ်က "ပထဝီ ကသိဏံ ပထဝီကသိဏံ" ဟု တတွတ်တွတ် မရွတ်ဆိုရ။
ပထဝီ ဆိုသည်မှာ ပါဠိစကား ဖြစ်သည်။ မြန်မာတို့က မြေကြီးဟု ခေါ်၏။ ဤမြေကြီးအဝန်းကို ကြည့်ရှု၍ယူသောအခါ စိတ်တစ်ခြမ်း တစ်စိတ်တစ်ဒေသတွင်သာ မထားမူ၍ မြေကြီးဝန်း တစ်ခုလုံးကို အကုန်အနှံ့ ငုံ၍ ကြည့်ရှုရသည်။ ဤသို့ အကုန်လုံးငုံ၍ အနှံ့ကြည့်အပ်သောကြောင့် "ကသိဏကသိုဏ်း" ဟူ၍ ခေါ်သည်။
အကြွင်းအကျန်းမရှိ အကုန်လုံး အနှံ့ငုံ၍ ကြည့်ရှု ယူအပ်သောကြောင့် ကသိဏ မည်သော ဤမြေကြီးအဝန်းကို စိတ်ထဲကသာ "မြေ၊ မြေ" ဟု မှတ်လျက် မျက်စိနှင့်မြင်သောအတိုင်း စိတ်ထဲ၌ စွဲကပ်ထင်မြင်၍ ပါလာအောင် မျက်စိဖြင့်သာ ကြည့်ရှု၍ နေရသည်။
ကြည့်ရှုသောအခါမှာလည်း မျက်စိကို မှေးတုပ်တုပ်လုပ်၍ မကြည့်ရ၊ အိပ်ချင်တတ်သည်၊ စိတ်ပျော့တတ်သည်၊ ရခဲတတ်သည်။ ထို့ကြောင့် မျက်စိကို ဖွင့်နိုင်သမျှ ဖွင့်၍ ကြည့်ရသည်။ မျက်တောင်ကိုလည်း မခတ်ဘဲ နေနိုင်သမျှ နေ၍ ကြည့်ရသည်။ ကြာလျှင် အိပ်ချင်လာတတ်သည်၊ အိပ်ချင်လေလေ မျက်စိကို ပြူးလေလေ ပြူးရသည်။
စိတ်ဝတက် အကြံအစည်ကို ကြပ်ကြပ်နှိပ်ကွပ်၍ ကသိုဏ်းအာရုံ၌သာ မြဲစွာသတိဖြင့် ဖွဲ့ထားအပ်၏။ ကြာသောအခါ စိတ်မော၍ ဝီရိယလျော့ပြီး ပျင်းလာတတ်သည်။ မပျင်းစေအပ်၊ အကျိုးအပြစ်တို့ကို ဆင်ခြင်၍ စိတ်ဝီရိယ ထက်သန်စေတတ်သော အာရုံများကို ဆင်ခြင်၍ မြင့်မိုရ်တောင်ကြီးကို ဖြိုချမည့် ယောက်ျား၏ စိတ်ဝီရိယကဲ့သို့ စိတ်ဝီရိယကို အားကောင်းထက်သန်စေလျက် မရလျှင် မနေဘူးတဲ့ဟု အံသွားခဲ၍ စိတ် ခါးတောင်းကျိုက်၍ ကြည့်ရှုရာ၏။
စိတ်မောသဖြင့် ကိုယ်ပါမော၍ ပျင်းရိ၍ ခဏခဏ နားချင်တတ်သည့်ပြင် တော်ရာကို ထ၍ လုပ်ချင်တတ်၏။ ခဏခဏ မနားအပ်၊ မလုပ်အပ်၊ ကြပ်ကြပ်ဇွဲကောင်းရာ၏။ အသည်းကောင်းရာ၏။
နိမိတ်ယူရာ၌ −
၁။ အချို့သောသူတို့မှာ မကြာခင် အလွယ်တကူဖြင့်ပင် နိမိတ်ရနိုင်သည်။ အချို့သောသူတို့မှာကား ပင်ပင်ပန်းပန်း သက်စွန့်ကြိုးစားအားထုတ်၍ ကြာမှပင် ရသည်။ စိတ်ထဲ၌ ယူ၍ရသော နိမိတ်ကို ဥဂ္ဂဟနိမိတ်ဟု ခေါ်သည်။ ပြင်ဘက် ကသိုဏ်းဝန်းကိုကား ပရိကမ္မနိမိတ်ဟု ခေါ်သည်။ ဥဂ္ဂဟနိမိတ်ကား ပရိကမ္မနိမိတ်နှင့် တစ်ထပ်တည်း တူ၏။ ဤ ဥဂ္ဂဟနိမိတ်ကို ရသောအခါ စိတ်သည် သံလိုက်ကောင်းကောင်းကို အပ်တွယ်ဘိသကဲ့သို့ ဤမြေကြီး ဥဂ္ဂဟနိမိတ်ကိုသာ တွယ်၍ နေတော့၏။ ဘယ်ကိုမျှ များစွာမပြေးတော့ပြီ။
၂။ မျက်စိကို ဖွင့်ထားလျှင်ကား ရှေ့တူရူရှိ အဆင်းတို့ကို မြင်၏။ မျက်စိကို မှိတ်လိုက်စေကာမူ ဘယ်ကိုမှ မမြင်ဘဲ ဤမြေကသိုဏ်းဝန်းကိုသာ မြင်၍ နေတော့၏။ မျက်စိကို မှိတ်၍ ပက်လက်နေလျှင် မျက်နှာပေါ်က ကသိုဏ်းမြေချပ်ဝန်းကြီး မိုးလျက်နေ၏။ မှောက်၍ နေလျှင် အောက်က ကြမ်းရယ်၊ ဖျာရယ် မမှတ်ဘဲ ကသိုဏ်းမြေချပ်ဝန်းကြီးကိုသာ မြင်၍ နေတော့၏။
၃။ ရေထဲ၌ ငုတ်၍ နေလျှင်လည်း မျက်နှာရှေ့က ရေရယ်လို့ မမှတ်ဘဲ ကသိုဏ်းမြေချပ်ဝန်းကြီးသာရှိ၍ မြင်၍ နေတော့၏။ မျက်နှာကို လုံလုံလက်ဝါးပိတ်ဖုံး၍ နေလျှင်လည်း လက်ဝါးဟူ၍ အမှတ်မထားဘဲ ကသိုဏ်းမြေချပ်ဝန်းကြီးသာ မြင်၍ နေတော့၏။
၄။ ညဉ့်အိပ်သောအခါမှာလည်း တစ္ဆေမသာ အလွန်ကြောက်တတ်လျက် မလွှဲသာ၍ မသာလောင်းကို ကိုင်တွယ်ရသဖြင့် မသာလောင်းဥဂ္ဂဟနိမိတ်ကြီး ထင်မြင်၍ နေသောသူကဲ့သို့ ကသိုဏ်းမြေချပ်ဝန်းကြီးကိုသာ ထင်မြင်၍ နေတော့၏။ အိပ်၍ မပျော်တော့ပြီ။ ကြပ်ကြပ် အားထုတ်ကြည့်လေ နှလုံးသွင်းလေ မျက်စိကျယ်လေ ဖြစ်၍ နေတော့၏။ အိပ်၍ ပျော်စေချင်သဖြင့် အားထုတ်၍ နှလုံးမသွင်းဘဲနေမှ တဖြည်းဖြည်းစိတ်နုံ့၍ ကသိုဏ်းဝန်းမြေချပ်ကြီကို မြင်ရာက မေ့ကနဲဖြစ်၍ ဘဝင်ကျ၍ အိပ်ပျော်သွားလေ၏။
၅။ အိပ်ရာမှ နိုးပြန်လျှင်လည်း မြေချပ်ကသိုဏ်းဝန်းကြီးကိုပင် ထင်မြင်၍ နိုး၍လာ၏။ မျက်နှာရှေ့က မြေချပ်ကသိုဏ်းဝန်းကြီး ဆီးလျက်သာနေတော့၏။
ဤကဲ့သို့ ဥဂ္ဂဟနိမိတ်ရ၍ အတော်ခိုင်သော ရင့်သောအခါ ခပ်မှောင်မှောင် အခန်းထဲများမှာ မျက်စိမမှိတ်ဘဲ ဖွင့်၍ထားလျှင် မြေချုပ်ကသိုဏ်းဝန်းကြီးကိုသာ မြင်၍နေတော့၏။ စင်္ကြံသွားရင်းလည်း ရှု၍ ဖြစ်တော့၏။ ဥဂ္ဂဟနိမိတ် ထင်သည်မှစ၍ အိပ်ချင်ထိုင်းမှိုင်းသော ထိနမိဒ္ဓတို့သည် အတန်ငယ်ကွာလျက် တဖြည်းဖြည်း နည်း၍ ပါး၍ ရှား၍ ငုတ်၍ သွားကြလေ၏။
(ဤကား ဥဂ္ဂဟနိမိတ် ထင်ပုံဖြစ်သည်။)
ပဋိဘာဂနိမိတ်
ဥဂ္ဂဟနိမိတ် ရသောအခါ ပြင်ဘက် ပရိကမ္မနိမိတ် ပထဝီမြေကသိုဏ်းဝန်းကို တော်ရာမှာ သိမ်းထား၍ စိတ်ထဲ၌ ပါရသော ဥဂ္ဂဟနိမိတ်ကိုသာ အမြဲအစွဲ ကြည့်ရှုရာ၏။ ထိုသို့ အမြဲအစွဲ အားထုတ်ကြည့်ရှုဖန်များသောအခါ ဤဥဂ္ဂဟနိမိတ်သည် တဖြည်းဖြည်း သိမ်မွေ့၍ သိမ်မွေ့၍ အရာအဆာ အကြောင်းပြုပ်မရှိဘဲ မှန်သားများကဲ့သို့ ရသစ်စ ဥဂ္ဂဟနိမိတ်ထက် အဆတစ်ရာမက အလွန်ချောညက် သိမ်မွေ့၍ နုနယ်၍ လာ၏။ အလွန်နှစ်သက်ပျော်မွေ့ဖွယ် ကောင်းသောအဖြစ်သို့ ရောက်၍ လာ၏။ စိသည် ဘယ်လောက်ပင် ကြာအောင်ကြည့်၍ နေသော်လည်း ပျင်းမုန်းခြင်း၊ အားရခြင်း မရှိနိုင်တော့ပြီ။
ထိုကဲ့သို့သော နိမိတ်ကို ပဋိဘာဂနိမိတ်ဟု ခေါ်သည်။
ဆောင်ပုဒ်။    ။ ပဋိဘာဂ၊ ထင်လာက၊ နီဝရဏ−ကွာ။
ထိုပဋိဘာဂနိမိတ်သို့ ကျသောအခါ
(၁) ကာမဂုဏ်ကို ခံစားလိုသော ကမစ္ဆန္ဒနီဝရဏ၊
(၂) အမျက်ဒေါသဟူသော ဗျာပါဒနီဝရဏ၊
(၃) ငိုက်မျဉ်းထိုင်းမှိုင်းခြင်းဟူသော ထိနမိဒ္ဓနီဝရဏ၊
(၄) ပျံ့လွင့်ခြင်း ပူပန်ခြင်းဟူသော ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စနီဝရဏ၊
ဤနီဝရဏ ငါးပါးတို့သည် စိတသန္တာန်၌ ပါးလျက် တစ်ခါတည်းကွာ၍ ကွယ်ငုပ်၍ ဝပ်၍ သွားကြလေတော့၏။ မဖြစ်ပေါ်လာ မထပေါ်လာကြတော့ပြီ။
ဆောင်ပုဒ်သံခိပ်။    ။ နီဝရဏ၊ ကွာတုံက၊ ဥပစာရလာ၊ ထိုနောက်ဖန်ဖန်၊ ပွားတုံပြန်၊ ပ ဈာန်အပ္ပနာ၊ အာဝဇ္ဇနံ၊ အပဇ္ဇန်၊ ဓိဋ္ဌာန် ဝုဋ္ဌာန၊ ပစ္စဝေက္ခန်၊ ဤ (၅) တန်၊ လျင်မြန်လိုတိုင်းရ၊ ရှေးရှေးဈာနင်၊ ပယ်စွန့်လျှင်၊ အစဉ် နောက်ဈာန်ရ။
(၁) စိတ်ကို အာရုံပေါ်သို့ ရောက်အောင်လွှတ်တင်ခြင်း သဘောဟူသော ဝိတက်။
(၂) ဝိတက်ထင်၍ အာရုံပေါ်သို့ ရောက်ပြီးသော စိတ်ကို ထိုအာရုံပေါ်မှ ဆုတ်လန်၍ မလာရအောင်၊ အကျရအောင် ဝန်းဝိုင်းဖေးမ ကာဆီးပင်တ့တင်ခြင်း အနုမဇ္ဇန သဘောဟူသော ဝိစာရ။
(၃) နှစ်သက်ခြင်းဟူသော ပီတိ။
(၄) ကိုယ်စိတ် အေးမြ ရွှင်လန်း ချမ်းသာခြင်းဟူသော သုခ။
(၅) စိတ်၏ ငြိမ်သက်တည်ကြည်ခြင်းဟူသော ဧကဂ္ဂတာ။
ဤဈာန်အင်္ဂါ (၅) ပါးတို့လည်း အတန်ငယ် အားကောင်းထင်ရှား၍ ပေါ်လာကြကုန်၏။
လယ်သစ်ရွာ၊ မြင်းခြံမြို့နယ်
လယ်သစ်ရွာ (Lelthit)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြင်းခြံခရိုင်၊ မြင်းခြံမြို့နယ်၊ လယ်သစ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၂၉၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လယ်သစ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၅၄၄ ဦး၊ မ ၃၂၀၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၇၄၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ပထဝီကသိုဏ်း
ပဋိဘာဂနိမိတ်
ဤဈာန်အင်္ဂါတို့သာမဟုတ်၊ ဈာန်အင်္ဂါတို့နှင့် လိုက်လျောနိုင်သော ကြွင်းသော စေတသိက်တရားတို့လည်း အားကောင်းထင်ရှား၍ ပေါ်၍ လာကြကုန်၏။ ထိုအခါ သတိတရားများ အလွန်ထင်၏။ ယခုအခါမှ စ၍ အမိရင်ခွင်တွင်း နောက်ဆုံးပိတ် နို့စို့သည့်အခါကျအောင် ဤအတွင်း ပြုဖူးသမျှ အမှုကိစ္စတွေကို ယခုပြုနေရဘိသကဲ့သို့ အကုန်လုံးပြန်၍ အမှန်ရ၏။ စိတ်များလည်း အလွန်ကြီးထွား၏။ လျင်မြန်၏။ စကြဝဠာတံတိုင်းပေါ်သို့ စိတ်နှင့်ပြေးသွားလျှောက်ပတ်လိုက်လျှင် လက်တစ်ဖျစ်တစ်တွတ်အတွင်းမှာပင် ပတ်မိ၏။ အကွင်းကြီးထင်၍ လိုက်၏။ စိတ်ရှုစရာ သွားရာအရပ်မှာ မှန်ကို စိန်သွားနှင့် ခြစ်ရာ၌ကဲ့သို့ အကြောင်းထင်၍ လိုက်၏။ ဝိတက်သန်ပုံများမှာလည်း အလိုရှိရာအရပ်ကို လွှတ်လိုက်တိုင်း တန်းကနဲ ပြေးရောက်၏။ ပျော့ညွတ်ကွေးကောက်၍ မနေပြီ။
လယ်သစ်ရွာ၊ မြင်းခြံမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြင်းခြံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆင်ဘွတ်ရွာ၊ ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်
ဆင်ဘွတ်ရွာ (Sinbut)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မန္တလေးခရိုင်၊ ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်၊ ဆင်ဘွတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၉၆၈၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆင်ဘွတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၉၅ ဦး၊ မ ၁၁၀၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၉၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပထဝီကသိုဏ်း
ပဋိဘာဂနိမိတ်
သမထလမ်း၌ ဤကဲ့သို့ ပဋိဘာဂနိမိတ် အရာဌာနသို့ ရောက်နိုင်လျှင် ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို တိဟိတ်ပုဂ္ဂိုဟ်ဟု မှတ်ကြ။ တိဟိတ်ပုဂ္ဂိုလ်တို့မှသာလျှင် ဤနေရာဌာနသို့ ဆိုက်ရောက်နိုင်သည်။ တိဟိတ်ပုဂ္ဂိုဟ်မဟုတ်လျှင် မဆိုက်ရောက်နိုင်ပြီ။ မဆိုက်ရောက်နိုင် ဆိုတယ်လို့ အားမထုတ်လို့ မဆိုက်ရောက်တာကိုလဲ မမှတ်ရ၊ အားထုတ်ပါလျက် ဆိုက်ရောက်ချိန်သင့်ပါလျက် မဆိုက်ရောက်မှသာ တိဟိတ်မဟုတ်ဟု မှတ်ရမည်။
အားထုတ်ရာမှာလည်း အချို့မှာ အနှစ် (၂၅−၃၀) ပင်ကြာမှ ဤနေရာတို့သို့ ရောက်နိုင်ကြသည်။ ဈာန်မဂ်ဖိုလ် တရားထူးတို့ကို ရရှိနိုင်ကြသည်။ ဤနေရာဌာနတို့သည် တိဟိတ်၊ ဒွိဟိတ်ခွဲသောနေရာတို့တည်း။ ဤနေရာဌာနတို့သို့ ဆိုက်ရောက်၍ တိဟိတ်မှန်ခဲ့လျှင် ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် အလိုဆန္ဒရှိက ဈာန်မဂ်ဖိုလ် တရားထူးကို ဧကန်မချွတ် ရနိုင်ယူနိုင်တော့သည်။
(ဤကား ပဋိဘာဂနိမိတ်ထင်ပုံ ဖြစ်သည်။)
ပထမဈာန်သို့ တက်ခြင်း
ဤသို့ ပဋိဘာနိမိတ်ကို ရပြီးရောက်ပြီးသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ထိုပဋိဘာဂနိမိတ်ကို စကြာမင်းလောင်း ကိုယ်ဝန်ကို ချစ်ခင်စောင့်ရှောက်သော အမိကဲ့သို့ အလွန်ချစ်ခင်စောင့်ရှောက်လျက် မမေ့မလျော့ အထပ်ထပ်အားထုတ် ကြည့်ရှုဖန်များသောအခါ စိတ်သည် တဖြည်းဖြည်း ရင့်သန်ကြီးထွားလျက် အားကောင်းလျက် ငြိမ်သက်လျက် အကြင်အခါ၌ အာရုံကို ခိုင်မြဲရာတွယ်၍ အာရုံထဲသို့ ဝင်ဘိသကဲ့သို့ဖြစ်၍ အာရုံကို စူးစိုက်၍ ဈာန်အင်္ဂါ (၅) ပါးနှင့် ပြည့်စုံသော ပထမဈာန်ိတ်ဟု ခေါ်သည်။ ပထမဈာန်စိတ်ဟု မှတ်။
ဤဈာန်အပ္ပနာဝီထိကျပုံမှာ − စိတ်သည် ရှေ့ဇောဝါရ အဆုံးဘဝင်ကျ၍ ဘဝင်မှ ထပြီးလျှင် ဤကသိုဏ်းပဋိဘဂနိမိတ်ကို အာရုံပြု၍ အဝဇ္ဇန်း ပရိကံ၊ ဥပစာ၊ အနုလုံ၊ ဂေါတြဘူ၊ ဈာန် − ဟု ဈာန်ဇောတစ်ကြိမ်၊ ထို့နောက် ဘဝင်ကျ၍ သွား၏။
ထို့နောက် အိပ်မက်မက်သဖြင့် နိုး၍ အိပ်မက် ကို ပြန်၍ ဆင်ခြင်သော သူကဲ့သို့ သင်ကား ဝိတက်၊ သင်ကား ဝိစာရ၊ သင်ကား ပီတိ၊ သင်ကား သုခ စသည်ဖြင့် ဈာန်အင်္ဂါ (၅) ပါးတို့ကို ဆင်ခြင်သော ပစ္စဝေက္ခဏာ ဇောဝါရတွေ ဖြစ်ကုန်၏။ ဤဈာန်အပ္ပနာဝီထိမှာ − အာရုံ မကွဲပြားကြပြီ။ အာရုံမကွဲပြားဘဲလျက် အဘယ့်ကြောင့် ဈာန်ဇောမှန်း သိရသနည်းဆိုသော် ပရိကံ၊ ဥပစာ၊ အနုလုံ၊ ဂေါတြဘူဟူသော ဇောလေးကြိမ်တို့မှာကား ကာမတဏှာလည်း မကင်းသေး၊ မငုပ်တတ်သေးပြီ၊ ဖြစ်ကြပုံလည်း ကြပ်ကြပ်မငြိမ်သက်ကြသေးပြီ။ ဂေါတြဘူနောက်၌ဖြစ်သော ဇောတစ်ကြိမ်မှာမူကား ကာမတဏှာလည်း ကင်း၍ ပါး၍ ငုတ်၍သွား၏၊ စိတ်လုံးလည်း အလွန်ကြီးထွား၏။ ဈာန်အင်္ဂါတို့လည်း အလွန်ထင်ရှားစွာ ကြီးထွားဖြစ်ပေါ်ကြကုန်၏။ သံမှိုကို မြုပ်အောင် ရိုက်လိုက်လျှင် လှုပ်နဲ့၍မရ ယိမ်းယိုင်ခြင်း မရှိဘိသကဲ့သို့ ဖြစ်ပုံလည်း အာရုံထဲဝင်ဘိသကဲ့သို့ အလွန်ခိုင်မြဲစွာ တွယ်၍ စူးစိုက်၍ လှုပ်ရှားယိမ်းယိုင်ခြင်းမရှိ လွန်ငြိမ်သက်စွာဖြစ်၏။ ဤသို့သော အကြောင်းများကြောင့် ဈာန်ဇောမှန်း သိအပ်၏။
ဤဈာန်ဇောစေတနာကံသည် ကာမတဏှာ ကင်းခြင်းကြောင့် ကာမဘုံ၌ အကျိုးမပေးပြီ။ ကာမဘုံကို လွန်၍ ရူပဗြဟ္မာဘုံ၌ အကျိုးပေး၏။ ထို့ကြောင့် ဤဈာန်စိတ်ကို ရူပါဝစရစိတ်ဟု ခေါ်အပ်၏။
ဤကဲ့သို့ ပထမဈာန်ကို ရပြီးသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤပထမဈာန်ကို ကြပ်ကြပ်မြဲမြံခိုင်ခံ့အောင်အားကောင်းအောင် အဖန်ဖန်ဝင်စားအပ်၏။
ဝင်စားသည်ဆိုသည်ကား ကသိုဏ်းပဋိဘာဂနိမိတ်ကို အဖန်ဖန်ရှု၍ ဈာန်ဇောအဖန်ဖန်ကျမှု ဖြစ်သည်။ ယခုအစအဆုံးကျသော အပ္ပနာဝီထိမှာ ဈာန်ဇော (၁) ကြိမ်သာ ကျ၏။ ထို့နောင် ဝင်စားဖန်များသောအခါ စိတ်အားသန်စွမ်း၍ (၁) ကြိမ်၊ (၂) ကြိမ်၊ (၃) ကြိမ်၊ (၄) ကြိမ် စသည်ဖြင့် စိတ်သန်သလောက် ဈာန်ဇောတွေ အသင်္ချေ မရေတွက်နိုင်အောင် များစွာပင် ကျသွား၏။ (၁) နာရီပတ်လုံး ဈာန်ဇောတွေချည်းကျ၍ ဖြစ်နေ၏။ တစ်နံနက်ပတ်လုံး၊ တစ်ရက်ပတ်လုံး၊ ခုနစ်ရက်ပတ်လုံး စသည် ကြာအောင်ပင် ဈာန်ဇောချည်းသက်သက် ကျ၍ ဖြစ်၍နေ၏။
ဤကဲ့သို့ စိတ်ကို ဈာန်သန်စွမ်းအားကောင်းအောင် ခိုင်ခံ့အောင် ပြုပြီးလျှင် ဤပထမဈာန်ကို −
(၁) သမာပဇ္ဇနဝသီ၊
(၂) အဓိဋ္ဌာနဝသီ၊
(၃) ဝုဋ္ဌာနဝသီ၊
(၄) အာဝဇ္ဇနဝသီ၊
(၅) ပစ္စဝေက္ခဏဝသီ ဟုဝသီဘော် (၅) ပါးတို့ဖြင့် လေ့လာနိုင်နင်းအောင် ပြုအပ်၏။
ဆောင်ပုဒ်သံခိပ်။    ။ အာဝဇ္ဇနံ၊ သမာပဇ္ဇန်၊ ဓိဋ္ဌာန် ဝုဋ္ဌာန။ ပစ္စဝေက္ခဏ်၊ ဤငါးတန်၊ လျင်မြန်လိုတိုင်းရ။
ဤဈာန်အင်္ဂါကို ဆင်ခြင်သော ဇောကို အလျင်အမြန်နည်းနည်းနှင့် ပြတ်စေ၍ ဇောနောင် ဘဝင်တို့ကိုလည်း များစွာမဖြစ်စေဘဲ နည်းနည်းနှင့်ပြတ်စေ၍ အလျင်အမြန် တစ်ဖန် ဈာန်ကို ဝင်စားနိုင်မှုကို သမာပဇ္ဇနဝသီဟု ခေါ်သည်။ ဤသို့ ဝသီ ဝသီဘော် (၅) ပါးကို လှည့်ခွေပတ်၍ သိအပ်၏။
ဝသီဘော်နိုင်နင်းသော သူတကာတို့တွင် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်တော်မူသော သဗ္ဗညုတဘုရားရှင်တို့အား တန်ခိုးယမိုက်ပြဋိဟာကို ပြသောအခါ အလွန်လျင်မြန်စွာ ပြုရသောအခါတို့၌ကား ပစ္စဝေက္ခဏာဇော (၄) ကြိမ်၊ (၅) ကြိမ် ဇောနောင် ဈာန်၏ အကြားဘဝင် (၂) ကြိမ်၊ (၃)ကြိမ် မျှသာ ဖြစ်ကုန်သည်။ ဤသည်လျှင် အနည်းဆုံး အနိုင်နင်းဆုံးပင် ဖြစ်သည်။ သည့်ထက်ကား နည်း၍ မဖြစ်နိင်ပေ။
ဘုရားမှ ကြွင်းသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်ကား ဤမျှလောက် ဘဝင်ကို နည်းအောင် မတတ်နိုင်ကြပြီ။ ဇောဘဝင်ကို နည်းအောင် အလျင်အမန် ဖြတ်နိုင်မှု၊ ပြောင်းလဲနိုင်မှုသည် အလွန်စိတ်ထက်သန် အားကောင်းမှ အလွန်လျင်မှ ဖြစ်နိုင်သည်။
ထို့ကြောင့် စိတ်ထက်သန်ကြီးပွားအောင် အားကောင်းအောင် ကသိုဏ်းနိမိတ်ကို ကြီးအောင် တိုးပွားစေအပ်၏။
တိုးပွားစေရမည့်အခါမှာ ဤကဲ့သို့ ဈာန်ကိုရပြီးအေသာအခါကျမှလည်း တိုးပွားစေအပ်၏။ ဈာန်မရခင် ပဋိဘာဂနိမိတ်သို့ကျလျှင်လည်း တိုးပွားစေအပ်၏။ ပဋိဘာဂနိမိတ်သို့ မရောက်ခင် ဥဂ္ဂဟနိမိတ်အခါ၌ကား မတိုးပွားစေအပ်။ ဥဂ္ဂဟနိမိတ်အခါက တိုးပွားလျှင် ထိုဥဂ္ဂဟနိမိတ်သည် ကြီးပွား၍ ကားလိုက်၏။ စိတ်နိုင်အောင် မထိန်းနိုင်၊ မရှုနိုင်သဖြင့် ကျဲ၍ ကွဲ၍ ပျက်စီး၍ သွားတတ်သည်။
တိုးပွားစေပုံမှာလည်း စိတ်က "ကြီးကြီး ကြီးကြီး" ဟု နှလုံးသွင်းလျှင် စိတ်ထင်တိုင်း အောက်မေ့တိုင်း ပဋိဘာဂနိမိတ် ကသိုဏ်းဝန်းကြီး၍ လိုက်သည်။ လိုက်တိုင်း တစ်ခါတည်း မကြီးစေအပ်၊ တဖြည်းဖြည်း လက် (၁) သစ်၊ (၂) သစ်၊ (၄) သစ်၊ (၈) သစ်၊ (၁) တောင်၊ (၁) လံ၊ (၁၀) လံ စသည်ဖြင့် စကြဝဠာနှင့် အပြည့်တိုင်သော်လည်းကောင်း၊ ထိုထက် အလွန်သော်လည်းကောင်း တစ်စတစ်စ ကြီးပွားစေအပ်၏။ အလိုရှိလောက် စိတ်သန်သလောက် ကျယ်၍ ကြီး၍ လိုက်၏။
အောက်ဈာန်ကို ရ၍ အထက်ဈာန်ကို တက်လိုသောအခါ မိမိရပြီးသော အောက်ဈာန်ကို ခိုင်မြဲအားကောင်းအောင် ဝသီဘော်နိုင်အောင် ပြုပြီးမှ အထက်ဈာန်ကို ခိုင်မြဲအားကောင်းအောင် ဝသီဘော်နိုင်အောင် ပြုပြီးမှ အထက်ဈာန်ကို တက်အပ် ရအောင် ပြုအပ်၏။ ဤကဲ့သို့ မပြုဘဲ တက်လျှင် အထက်ဈာန်လည်း မရ၊ အောက်ဈာန်လည်း ပျက်၊ (၂) ပါးစုံမှ လျောကျပျက်စီးတတ်၏။
ဝမ်ယို့ကောင်ရွာ၊ မိုင်းယန်းမြို့နယ်
ဝမ်ယို့ကောင်ရွာ (Wanyoetkawng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ မိုင်းယန်းမြို့နယ်၊ ယန်းကောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၂၉၄၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ယန်းကောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၇၇ ဦး၊ မ ၇၇၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၅၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းယန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပထဝီကသိုဏ်း
ဒုတိယဈာန်သို့ တက်ပုံ
ပထမဈာန်ကို ရပြီး၍ ခိုင်မြဲအားကောင်းအောင် ဝသီဘော်နိုင်အောင် ပြုပြီး၍ အထက်ဒုတိယဈာန်ကို တက်နိုင်ခြင်းငှါ အားထုတ်လိုသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် −
(၁) ဤယခု ငါရသော ပထမဈာန်စိတ်သည် အောက်ကျသေး၏။
(၃) ဝိတက်ပါခြင်းကြောင့် အလွန်လှုပ်ရှား ရုန့်ရင်းကြမ်းတမ်းသေး၏။ အားအစွမ်း ညံ့ဖျင်းသေး၏။
(၄) ဝိတက်မပါလျှင် သည့်ထက် သိမ်မွေ့ငြိမ်သက်ရာ၏။ အားအစွမ်း ကောင်းရာ၏ဟု ဆင်ခြင်၍ ဝိတက်ကို မုန်း၍ ဝိတက်မပါသော ဈာန်စိတ်ကို ချစ်ခင်တောင့်တ၍ ဝိတက်ကို လိုသောဆန္ဒဖြင့် ထိုပထဝီပဋိဘာဂနိမိတ်ကိုပင်လျှင် "မြေမြေ" ဟု စိတ်ထဲကမှတ်လျက် အဖန်ဖန် ကြည့်ရှုသောအခါ စိတ်ထဲ၌ ဝိတက်သည် တဖြည်းဖြည်း သိမ်မွေ့၍ သိမ်မွေ့၍ သွားလျက် ဝိတက်ငုပ်၍ ဝိတက်မပါဘဲ ပထမဈာန်ဝီထိကျသကဲ့သို့ ဝိစာရ၊ ပီတိ၊ သုခ၊ ဧကဂ္ဂတာဟု ဈာန်အင်္ဂါ (၄) ပါးနှင့် ပြည့်စုံသော ဈာန်ဝီထိကျလာ၏။ ဤဈာန်ကို (၂) ကြိမ်မြောက် ရအပ်ဝင်စားအပ်သော ဈာန်ဖြစ်၍ ဒုတိယဈာန်ဟု ခေါ်ဆိုမှတ်သားအပ်၏။ ဤဈာန်ကိုလည် ရှေးနည်းတူ ခိုင်မြဲအားကောင်းအောင် ဝသီဘော်နိုင်အောင် ပြုအပ်၏။
(ဤသည်မှာ ဒုတိယဈာန်သို့ တက်ပုံဖြစ်သည်။)
တတိယဈာန်သို့ တက်ပုံ
ဒုတိယဈာန်ကို ရပြီး၍ ခိုင်မြဲအားကောင်းအောင် ဝသီဘော်နိုင်အောင် ပြုပြီး၍ အထက်တတိယဈာန်ကို တက်နိုင်ခြင်းငှါ အားထုတ်လိုသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် −
(၁) ဒုတိယဈာန်စိတ်သည်လည်းအောက်ကျသေး၏။
(၂) ဝိတက်ဟူသော ရန်သူနီးသေး၏။
(၃) ဝိစာရ ပါရှိခြင်းကြောင့် ရုန့်ရင်းကြမ်းတမ်းသေး၏။ အားအစွမ်း ညံ့ဖျင်းသေး၏။
(၄) ဝိစာရမပါလျှင် သည့်ထက် သိမ်မွေ့ငြိမ်သက်ရာ၏။ အားအစွမ်းကောင်းရာ၏ဟု ဆင်ခြင်၍ ဝိစာရကို မုန်း၍ ဝိစာရမပါသော ဈာန်ကို ချစ်ခင်တောင့်တ၍ ဝိစာရကို မပါစေလိုသော ဆန္ဒဖြင့် ထိုပထဝီပဋိဘာဂနိမိတ်ကို ပင်လျှင် "မြေမြေ" ဟု စိတထဲကမှတ်လျက် အဖန်ဖန်ကြည့်ရှုသောအခါ ဝိစာရ တဖြည်းဖြည်း သိမ်မွေ့၍သွားလျက် ဝိစာရငုတ်၍ ဝိစာရမပါဘဲ ပီတိ၊ သုခ၊ ဧကဂ္ဂတာဟု ဈာန်အင်္ဂါ (၃) ပါးနှင့် ပြည့်စုံသော ရှေ့နည်းတူ ဈာန်ဇောဝီထိ ကျလာ၏။
ဤဈာန်ကို (၃) ကြိမ်မြောက် ရအပ်ဝင်စားအပ်သော ဈာန်ဖြစ်၍ တတိယဈာန်ဟု ခေါ်ဆိုမှတ်သားအပ်၏။ ဤဈာန်ကိုလည်း ခိုင်မြဲအားကောင်းအောင် ဝသီဘော်နိုင်အောင် ပြုအပ်၏။
(ဤသည်မှာ တတိယဈာန်သို့ တက်ပုံ ဖြစ်သည်။)
စတုတ္ထဈာန်သို့ တက်ပုံ
တတိယဈာန်ကို ရပြီး၍ ခိုင်မြဲအားကောင်းအောင် ဝသီဘော်နိုင်အောင် ပြုပြီး၍ အထက် စတုတ္ထဈာန်ကို တက်နိုင်ခြင်းငှါ အားထုတ်လိုသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် −
(၁) တတိယဈာန်စိတ်သည်လည်း အောက်ကျသေး၏။
(၂) ဝိစာရဟူသော ရန်သူနီးသေး၏။
(၃) ပီတိသည် နှစ်သက်ခြင်း သဘောဖြစ်၍ ကာမရတိနှင့် နီးစပ်သော သဘောရှိ၏။ ကမရတိ ဟူသော ရန်သူနှင့် နီး၏။
(၄) ဤပီတိပါရှိခြင်းကြောင့် စိတ်သည် ပေါ်လွင်၏။ ရုန့်ရင်းကြမ်းတမ်းသေး၏။ အားအစွမ်းလည်း ညံ့ဖျင်သေး၏။
(၅) ပီတိမပါလျှင် သည့်ထက် သိမ်မွေ့ငြိမ်သက်ရာ၏။ အားအစွမ်းလည်း ကောင်းရာ၏ဟု ဆင်ခြင်လျက် ပီတိကို မုန်း၍ ပီတိမပါသော ဈာန်ကို ချစ်ခင်တောင့်တ၍ ပီတိကို မပါစေလိုသော ဆန္ဒဖြင့် ထိပဋိဘာဂနိမိတ်ကိုပင်လျှင် "မြေ မြေ" ဟု စိတ်ထဲကမှတ်လျက် အဖန်ဖန်ကြည့်ရှုသောအခါ ပီတိသည် တဖြည်းဖြည်းသိမ်မွေ့၍ သိမ်မွေ့၍ သွားလျက် ပီတိငုတ်၍ ပီတိမပါဘဲ သုခ၊ ဧကဂ္ဂတာ ဟု ဈာန်အင်္ဂါ (၂) ပါးနှင့် ပြည့်စုံသော ရှေးနည်းနူ ဈာန်ဇောဝီထိ ကျလာ၏။
(ဤသည်မှာ စတုတ္ထဈာန်သို့ တက်ပုံ ဖြစ်သည်။)
ပဉ္စမဈာန်သို့တက်ပုံ
စတုတ္ထဈာန်ကိုရပြီး၍ ခိုင်မြဲအားကောင်းအောင် ဝသီဘော်နိုင်အောင် ပြုပြီး၍ အထက်ပဉ္စမဈာန်ကို တက်နိုင်ခြင်းငှါ အားထုတ်လိုသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် −
(၁) စတုတ္ထဈာန်စိတ်သည်လည်း အောက်ကျသေး၏။
(၂) ပီတိဟူသော ရန်သူနီးသေး၏။
(၃) သုခသည် ကာမရတိ ကာမသုခတို့နှင့် နီးစပ်သော သဘောရှိ၏။ ကာမရတိ ကာမသုခဟူသော ရန်သူနှင့်နီး၏။
(၄) ဤသုခပါရှိခြင်းကြောင့် စိတ်သည် ပေါ်လွင်၏။ ရုန့်ရင်းကြမ်းတမ်းသေး၏။ အားအစွမ်းလည်း ညံ့ဖျင်းကြမ်းတမ်းသေး၏။
(၅) စိတ်ထဲ၌ အာရုံကို ကောင်းသည်ဟု ခံစားသော သုခမျိုးမဟုတ်ဘဲ အာရုံကို ကောင်းသူဟူ၍လည်းကောင်း၊ မကောင်းဘူးဟူ၍လည်းကောင်း မခံစားဘဲ အလယ်အလတ် ခံစားခြင်း ဥပေက္ခာသဘောနှင့် နေလျှင် သည့်ထက်သိမ်မွေ့ ငြိမ်သက်ရာ၏။ အားအစွမ်းလည်း ကောင်းရာ၏ဟု ဆင်ခြင်လျက် သုခကို မုန်း၍ ဥပေက္ခာကို ချစ်ခင်တောင့်တ၍ ထိုပထဝီပဋိဘာဂနိမိတ်ကို "မြေ မြေ" ဟု စိတ်ထဲကမှတ်၍ အဖန်ဖန်ကြည့်ရှုသောအခါ သုခသည် တဖြည်းဖြည်း သိမ်မွေ့၍ သိမ်မွေ့၍ သွားလျက် ကောင်းသည်ဟု ခံစားခြင်းသဘောမဟုတ်၊ မကောင်းဘူးဟ ခံစားခြင်းသဘောလည်း မဟုတ်ဘဲ ကောင်းမှု၊ မကောင်းမှုနှစ်ဘက်သို့ မကျဘဲအလယ်အလတ် ခံစားခြင်း ဥပေက္ခာဝေဒနာ ဖြစ်လာ၍ ဧကဂ္ဂတာနှင့်တကွ ဈာန်အင်္ဂါ (၂) ပါးနှင့် ပြည့်စုံသော ရှေးနည်းတူ ဈာန်ဇောဝီထိ ကျလာ၏။ ဤဈာန်ကို (၅) ကြိမ်မြောက် ရအပ်ဝင်စားအပ်သော ဈာန်ဖြစ်၍ ပဉ္စမဈာန်ဟု ခေါ်ဆိုမှတ်သားအပ်၏။ ဤဈာန်ကိုလည်း ခိုင်မြဲအားကောင်းအောင် ဝသီဘော်နိုင်အောင် ပြုအပ်၏။
(ဤသည်မှာ ပဉ္စမဈာန်သို့ တက်ပုံ ဖြစ်သည်။)
စတုက္ကနည်း − ပဉ္စကနည်း
(၁) အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့မှာ ဈာန် (၄) ဆင့်ရှိသည်။ ဤနည်းကို ပဉ္စကနည်းဟူ၍လည်း ခေါ်ကြသည်။
(၂) အချို့သေသာ ပုဂ္ဂိုလ်တို့မှာကား ဝိတက်နှင့် ဝိစာရကို တပေါင်းတည်း တစ်ကြိမ်တည်း ပယ်ချခဲ့၍ ဈာန် (၄) ဆင့်သာ ရှိသည်။ ထိုနည်းကို စတုက္ကနည်းဟူ၍ ခေါ်ကြသည်။
ထိုစတုက္ကနည်း၌ တတိယဈာန်သည် ဒုတိယဈာန်ဖြစ်၏။ စတုတ္ထဈာန်သည် တတိယဈာန် ဖြစ်သည်။ ပဉ္စမဈာန်သည် စတုတ္ထဈာန် ဖြစ်သည်။
ဈာန်ကို ကသိဏခေါ်ပုံ
ပထဝီကသိုဏ်းကို ကြည့်ရှုပွားများ အားထုတ်လျှင် ပဉ္စမဈာန်ကျအောင် ဈာန် (၅) ပါးလုံးကို ရနိုင်၏။ ပထဝီကသိုဏ်းကို ကြည့်ရှု၍ရသော ဈာန်တို့သည်လည်း မြေဝန်း ပထဝီကသိုဏ်းကို ကြည့်ရှု၍ ရသော ဈာန်ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ပထဝီကသိဏ ဟူ၍ပင် အမည်ရကုန်၏။
အထုံဝသီပါရမီနှင့် ကသိုဏ်းဝန်း
ပထဝီကသိဏဈာန်ကို ရအောင် ပထဝီကသိုဏ်းနိမိတ်ကို ကြည့်ရှုယူရာမှာ ရှေးအတိတ် နီးသောဘဝ ပထဝီမြေကသိုဏ်းနိမိတ်ကို ရခဲ့ဘူးသော အထုံဝသီပါရမီ အဓိကာရမရှိခဲ့သောသူမှာ မြေကြီးကသိုဏ်းဝန်း အသေအချာလုပ်၍ ရှုမှပင် နိမိတ်ရနိုင်သည်။ ဈာန်ရနိုင်သည်။
ရှေးအထုံဝသီပါရမီ အဓိကာရ ရှိသောသူမှာကား မပြုမပြင်ဘဲ ပကတိမြေပြင်၊ ကောက်နယ်တလင်း၊ ထွန်ယက်ထားသော လယ်ကွက်၊ ယာကွက်၊ လယ်ခင်း၊ ယာခင်းတို့ကိုပင် "မြေ မြေ" ဟု နှလုံးသွင်း၍ ကြည့်ရှုလိုက်လျှင် ပထဝီကသိုဏ်းနိမိတ် ရနိုင်သည်။ ဈာန်တို့ကို ဖြစ်စေနို်င်သည်။
ပထဝိမြေကသိုဏ်း ပွားများအားထုတ်ပုံ ပြီး၏။
ကလောင်ပိန်းရွာ၊ လင်ဟော်မြို့နယ်
ကလောင်ပိန်းရွာ (Kalawngping)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုင်းမော-ဝအထူးဒေသ (၂)၊ လင်ဟော်မြို့နယ်၊ မာ တဲ့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၅၇၁၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မာ တဲ့ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၄၁ ဦး၊ မ ၁၆၀၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၂၄၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လင်ဟော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရွာသာကုန်းရွာ၊ သဲကုန်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သဲကုန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြန်မာ့ အနုပညာ
မြန်မာ့အနုပညာဆိုသည်မှာ မြန်မာတို့ ဖန်တီးထားသော အနုပညာလက်ရာများကို ဆိုလိုသည်။ အနုပညာဟုဆိုရာ၌ ဘုရား၊ ကျောင်း၊ ကန်၊ တိုက်တာအဆောက်အဦးများရှိ လက်မှုအတတ်ပညာများ၊ ပန်းချီ၊ ပန်းပု၊ စာပေဂီတ၊ အက စသည့် အနုပညာများလည်း ပါဝင်သည်။ ၁၄၀၀ စီအီးကပင် အနုပညာရှင်များက မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုကို ထင်ဟပ်စေမည့် ပန်းချီ၊ ပန်းပုလက်ရာများကို ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။ မြန်မာ့အနုပညာများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ အမှတ်အသားများဟုဆိုနိုင်သည့် မုဒြာ၊ ဇာတက စသည်တို့ကို များစွာ ဖန်တီးထားသည်။ ထို့အပြင် ဟိန္ဒူ၊ စကြဝဠာဆိုင်ရာ၊ နတ် စသည်တို့ကို အခြေခံသော အနုပညာများစွာလည်း ရှိသည်။ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များမှာ ခေတ်အလိုက်ကွဲပြားမှုများရှိသည်။
မြန်မာ့အနုပညာတွင် အရေးပါလှသော ပန်း(၁၀)မျိုးအတတ်ပညာ ရှိပေသည်။ကြီးသောအိမ် ၎င်းတို့မှာ -
ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
စာပေ
စာပေတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ လွှမ်းမိုးမှုများစွာရှိသည်။
အက
အကတွင် ဒေသအကနှင့် နတ်အကစသည်ဖြင့်ခွဲခြားနိုင်သည်။
ဂီတ
အမျိုးမျိုးသော တူရိယာအခင်းအကျင်းများဖြင့် ဂီတများကိုဖန်တီးကြသည်။ ပတ္တလား၊ စောင်း၊ ဆိုင်းဝိုင်း စသည့်တူရိယာများမှာ ထင်ရှားလှသည်။
ဒိုးမူခေါရွာ၊ ဖရူဆိုမြို့နယ်
ဒိုးမူခေါရွာ(Doemukhaw)သည် ကယားပြည်နယ်၊ လွိုင်ကော်ခရိုင်၊ ဖရူဆိုမြို့နယ်၊ သိုသီးဖိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၈၆၅၀ ဖြစ်သည်။
သနပ်ဝရွာ၊ ပွင့်ဖြူမြို့နယ်
သနပ်ဝရွာ (Thanatwa)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ ပွင့်ဖြူမြို့နယ်၊ ကျစ်ကိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၆၁၉၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျစ်ကိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၅၅ ဦး၊ မ ၁၉၂၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၇၈၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပွင့်ဖြူမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရှိခမမြို့၊ မိယဂိ
ရှိခမမြို့  (色麻町 ရှိခမ − ချေား  ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ မိယဂိခရိုင် တွင် တည်ရှိသည်။
ကော့(ခ်)ပန်ရာသီဥတုခွဲခြားမှုများ
ကော့(ခ်)ပန်ရာသီဥတုခွဲခြားမှုသည် ကျယ်ပြန့်စွာအသုံးများသော ရာသီဥတုခွဲခြားမှုစနစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ၁၈၈၄ ခုနှစ်တွင် ဂျာမန်-ရုရှ ရာသီဥတုဗေဒပညာရှင် ဗ(လ်)ဒီမီယာ ကော့(ခ်)ပန် (၁၈၄၆-၁၉၄၀) မှ ပထမဦးဆုံးထုတ်ဝေခဲ့သည်၊  အထူးသဖြင့် ၁၉၁၈ နှင့် ၁၉၃၆ တွင်နောက်ပိုင်းတွင်ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများပြုလုပ်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ရာသီဥတုဗေဒပညာရှင် ရူဒေါ့ဖ်ဂိုက်ဂါက အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်းစနစ်ကိုပြောင်းလဲခဲ့သည်။၎င်းကိုတစ်ခါတစ်ရံ Köppen-Geiger ရာသီဥတုခွဲခြားခြင်းစနစ်ဟုခေါ်သည်။
ကော့(ခ်)ပန် ရာသီဥတုခွဲခြားမှုသည် အဓိကအုပ်စု (၅)ခု ခွဲခြားထားသည်၊အုပ်စုတစ်ခုချင်းစီသည် ရာသီအလိုက် မိုးရွာသွန်းမှုနှင့် အပူချိန်ပေါ် မူတည်၍ ခွဲခြားထားသည်။ အဓိကအုပ်စု (၅)ခုမှာ များဖြစ်ကြ က(အပူပိုင်း)၊ ခ(ခြောက်သွေ့မှု)၊ ဂ (သမ)၊ ဃ (တိုက်ကြီး)၊ င (ဝင်ရိုးစွန်း)။ အုပ်စုတစ်ခုချင်းကို စာလုံး(၁)လုံးဖြင့် ကိုယ်စားပြုသည်။ အဓိကအုပ်စု ရာသီဥတုအားလုံးသည် အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ(ပထမစာလုံး) ကိုသတ်မှတ်သည်(A,B,C,D)၊အဓိကအုပ်စု(ဘီ)။ င အုပ်စုရှိသူများ မှလွဲ၍ ရာသီဥတုမိုးရွာသွန်းမှုအုပ်စုခွဲ (ဒုတိယအက္ခရာ) ကိုသတ်မှတ်ထားသည်။။ ဥပမာအားဖြင့် အာဖရိကန်းစ် သည် အပူပိုင်းမိုးသစ်တောရာသီဥတု။ ဤစနစ်သည် ခ၊ ဂ နှင့် ဃ တို့တွင်ရှိသောရာသီဥတုအတွက်တတိယအက္ခရာနှင့် င ရှိရာသီဥတုအတွက်ဒုတိယစာလုံးတွင်ဖော်ပြထားသော က အုပ်စုရှိအုပ်စုများ မှလွဲ၍ အခြားအုပ်စုအားလုံးအတွက်အပူချိန်အုပ်စုခွဲကိုသတ်မှတ်ပေးသည်။ ဥပမာအားဖြင့်၊ Cfb ၍ သမုဒ္ဒရာရာသီဥတု နှင့်ပူနွေးသောနွေရာသီအားဖြင့်ညွှန်ပြအဖြစ်အဆုံးသတ် ခ။ ရာသီဥတုကိုခွဲခြားထားသည်အပေါ်အခြေခံပြီးတိကျတဲ့သတ်မှတ်ချက်များထူးခြားအသီးအသီးရာသီဥတုအမျိုးအစား။
ကော့(ခ်)ပန်သည် ရုက္ခဗေဒပညာရှင်ကဲ့သို့အသူ၏ အတွေ့အကြုံအပေါ် အခြေခံ၍ စနစ်ကို ဒီဇိုင်းရေးဆွဲစဉ်က သူ၏ အဓိကရာသီဥတုအုပ်စုများကို သတ်မှတ်ထားသောရာသီဥတုအမျိုးအစားတွင် မည်သည့်အပင်များ ကြီးထွားလာသည်ကို အခြေခံသည်။ ရာသီဥတုကို ဖော်ထုတ်ခြင်းအပြင် ၎င်းစနစ်သည် ဂေဟစနစ်အခြေအနေများကို ဆန်းစစ်ရန်နှင့် ရာသီဥတုအတွင်းရှိ အဓိကအသီးအနှံများကို ခွဲခြားရန် အသုံးပြုနိုင်သည်။ သတ်မှတ်ထားသော ဒေသတစ်ခု၏ အပင်သက်တမ်းနှင့် ဆက်နွှယ်မှုရှိခြင်းကြောင့် ထိုစနစ်အတွင်းရှိ အပင်၏ ဘဝပြောင်းလဲမှုများကို ကြိုတင်ခန့်မှန်းရာတွင် အသုံးဝင်သည်။
ကော့(ခ်)ပန်ရာသီဥတုခွဲခြားခြင်းစနစ်ကို ၁၉၆၀ အလယ်ပိုင်း ထရီဝါ့သသီဥတုအမျိုးအစားခွဲခြားမှုတွင် ထပ်မံပြုပြင်ခဲ့သည် (1980 ခုနှစ်တွင်ပြန်လည်ပြင်ဆင်ထားသော)။ ထရီဝါ့သ စနစ်သည်ပိုမိုကောင်းမွန်သော အလယ်လတ္တီတွဒ်ရာသီဥတုဇုန်ကိုဖန်တီးရန်ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ၎င်းသည်ကော့(ခ်)ပန်စနစ်၏ ဝေဖန်မှုတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်( ဃ ရာသီဥတုအုပ်စုသည် အလွန်ကျယ်ပြန့်သည်)။
ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်
ကော့(ခ်)ပန်ရာသီဥတုခွဲခြားခြင်း အစီအစဉ်သည် ရာသီဥတုကို အဓိကရာသီဥတုအုပ်စု ၅ ခုအဖြစ် A (အပူပိုင်း)၊ B (ခြောက်သွေ့)၊ C (သမ)၊ D (တိုက်ကြီး) နှင့် E (ဝင်ရိုးစွန်း) အဖြစ်ခွဲထားသည်။ ဒုတိယအက္ခရာသည် ရာသီအလိုက် မိုးရွာသွန်းမှု အမျိုးအစားကို ဖော်ပြပြီး တတိယအက္ခရာက အပူပမာဏကို ဖော်ပြသည်။ နွေရာသီသည် ၆လကာလကို ဧပြီလ - စက်တင်ဘာနှင့် (သို့မဟုတ်) အောက်တိုဘာလမှ မတ်လအထိ ပိုမိုပူနွေးသော (၆) လကာလဖြစ်ပြီး ဆောင်းရာသီသည် အေးသော ခြောက်လကာလဖြစ်သည်။
အုပ်စု အေ:အပူပိုင်းရာသီဥတု
ဤအမျိုးအစားသီဥတုတွင် လစဉ်လတိုင်း နှစ်တစ်နှစ်၏ ပျမ်းမျှအပူချိန် 18 °C သို့မဟုတ် ထို့ထက်ပိုသော နှင့်အတူ၊ သိသိသာသာမိုးရွာသွန်းမှုနှင့် ရှိသည်။
အုပ်စု B: အပူပိုင်းရာသီဥတု
ဤရာသီဥတုအမျိုးအစားကို မိုးရွာသွန်းမှု အနည်းဆုံးကာလဟု သတ်မှတ်သည်။ (ပူပြင်းခြောက်သွေ့သောကာလဟူ၍ ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။)
Celsius တွင် နှစ်စဉ်ပျမ်းမျှအပူချိန်ကို ၂၀ နှင့်မြှောက်ပါ၊ ထို့နောက်ပေါင်းထည့်ပါ။
နှစ်စဉ်မိုးရွာသွန်းမှုသည်ဤတံခါး၏ ၅၀% ထက်နည်းပါက BW အမျိုးအစားဖြစ်သည် (မိုးနည်းရေရှား သဲကန္တာရ )။ အကယ်၍ ၎င်းသည်အနိမ့်ဆုံးအဆင့်သတ်မှတ်ချက်၏ ၅၀% မှ ၁၀၀% အတွင်းတွင်ရှိလျှင် BS (အမျိုးအစားခွဲခြား: စတက်လပ်ရာသီဥတု ) ဖြစ်သည်။
အပူချိန်ကိုညွှန်ပြရန်တတိယအက္ခရာကိုထည့်နိုင်သည်။ မူလက h သည်လတ္တီတွဒ်နိမ့်ကျသောရာသီဥတု (၁၈ နှစ်အထက်ပျမ်းမျှအပူချိန်ဖြစ်သည်။ )  ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်) ဋ 18 အောက်တွင်ဖော်ပြထားသောအလယ်တန်း-လတ္တီရာသီဥတု (နှစ်စဉ်ပျမ်းမျှအပူချိန်အရိပ်ကိုစဉ်   °အထူးသဖြင့်အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိကို C), ဒါပေမယ့်ပိုပြီးအဖြစ်များလေ့အကျင့်ကိုယနေ့, ထိုအအေးဆုံးလ 0 အထက်တွင်ပျမ်းမျှအပူချိန်ရှိပါတယ်ဆိုလိုမှဇသုံးစွဲဖို့ဖြစ်ပါတယ်   ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် (၃၂) ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်   ° F) (သို့မဟုတ် -3 °C     ဋ 0 င်အောက်တွင်ဖော်ပြထားကြောင်းအနည်းဆုံးတစ်လပျမ်းမျှယင်းသည်နှင့်အတူ   ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်။
ဤအမျိုးအစားသီဥတု၏ အအေးဆုံး လတွင် ပျမ်းမျှအ 0 °C (ဒါမှမဟုတ် -3 °C) နှင့် 18 °C နှင့်အနည်းဆုံးတစ်လတွင် ပျမ်းမျှအထက် 10 °Cကြားဖြစ်သည်။
အုပ်စု D: တိုက်ကြီးရာသီဥတု
အုပ်စုအီး:စွန်းနှင့်ယင်းဥတု
ဤအမျိုးအစားသီဥတုတွင် လစဉ်လတိုင်း နှစ်တစ်နှစ်၏ ပျှမ်းမျှအပူချိန် 10 °C အောက်ရှိသည်။
အုပ်စုတစ်စု - အပူပိုင်းဒေသ / ပူပြင်းသောရာသီဥတု
အပူပိုင်းရာသီဥတု အားစဉ်ဆက်မပြတ်မြင့်မားသောအပူချိန်(ပင်လယ်မှာအဆင့်နှင့်နိမ့် မြင့်);၁၂ နှစ်လရှိသည်ပျမ်းမျှအပူချိန် ၁၈ °C(၆၄.၄ ဒီဂရီ)သို့မဟုတ် အပူချိန်ပိုမိုမြင့်။ သူတို့ပထမလဒစ္စလဘုရင်အဖြစ်အောက်ပါအတိုင်း:
ဖရိကန်းစ်:အပူပိုင်းမိုးသစ်တောရာသီဥတု
အားလုံး ၁၂ လရှိသည်ပျမ်းမျှမိုးရွာသွန်းမှု၏အနည်းဆုံး 60 mm။ ဤရာသီဥတုအများအားဖြင့်အတွင်းပေါ်ပေါက် ၁၀ ဒီဂရီလတ္တီတွဒ်၏ အီေ။ ဒီရာသီဥတုကမျှမသဘာဝရာသီ၏စည်းကမ်းချက်များ၌အပူနှင့်အစိုဓာတ်ကိုအပြောင်းအလဲ။ အခါအစိုးဆုံးအမ်ဳိးအစားအားဖြင့်အ doldrums နိမ့်ဖိအားစနစ်တို့၏ရှေ့မှောက်တွင်ကြောင့်အ Intertropical ဆုံဇုန္ (ITCZ)ရှိကြ၏သောအခါမျှမပျောက်ထိုအခါရာသီဥတုသည်အရည်အချင်းပြည့်ဖြစ်ဘူ။ အခါကုန်သွယ်ရေးလေတိုက်နှုန်းများမှာစိုးများဆုံးအမ်ဳိးအစား၊ရာသီဥတုသည်အပူပိုင်းဒေသကုန်သွယ်ရေး-လေမိုးသစ်တောရာသီဥတု။
ဥပမာ
အချို့နေရာများနှင့်အတူဒီသီဥတုအမှန်ပင်တည်းနှင့် monotonously စိုစွတ်သောထိုနှစ်တွင်တစ်လျှောက်လုံး(ဥပမာ၊အနောက်မြောက်ဘက်တွင် ပစိဖိတ် ကမ်း၏ တောင် နှင့် ဗဟိုအမေရိက၊ကနေ အီကွေဒေါ မှ ကော့စတာရီ;မြင်၊ဥပမာအားဖြင့်၊ Andagoya၊ ကိုလံဘီ)၊ဒါပေမယ့်များသောကိစ္စများတွင်၊ကာလပိုမိုမြင့်မားနေပြီးတော့အရက်သည်ထူးခြား wettest(ဖြစ်မှာ ဆင်၊ အင္ဒိုနီး) သို့မဟုတ်အချိန်၏အောက်ပိုင်းနေရောင်နှင့်တိုတောင်းကာလရှိစေခြင်းငှါပိုပြီးမိုး(ဖြစ်မှာ Sitiawan၊ မေလးရွား)။ ဤအထဲမှအချို့နေရာများရှိအဆင္ေကွေတာရာသီဥတု(Balikpapan၊ကာက္နဲ၊ပဲခူး၊လဲ၊၊Paramaribo၊Pontianak နှင့်စင်္ကာပူ)နှင့်အတူကိုစိုး ITCZ aerological ယန္တရားနှင့်မျှမပျောက်သို့မဟုတ်အ subequatorial ဥတုနှင့်အတူရံဖန်ရံခါနာက္ဆက္တဲြ(Davao၊Ratnapura၊ဗစ်တိုးရီးယား)။
(မှတ်ချက်။ အဆိုပါအခေါ်အဝေါ် aseasonal ကိုရည်ညွှန်းသည်မရှိခြင်းအတွက်အပူပိုင်းဇုန်များ၏ကီးမားေသာြခားမိုဃ်းလင်းသည်နာရီကိုဆိုလိုလစဉ်(သို့မဟုတ်နေ့စဉ်)အပူချိန်ထိုနှစ်တွင်တစ်လျှောက်လုံး။ နှစ်စဉ်ကြိယာပြောင်းအလဲဖြစ်စဉ်တွင်အပူပိုင်း၊ဒါပေမယ့်မအဖြစ်လိုမျိုးတွေဖြစ်တဲ့အတွက်သမဇုန္၊သက်ဆိုင်သော်ငြားလည်းအပူချိန်၊ဒါပေမယ့်အရေရရှိမှုရှိမရှိအဖြစ်၊မိုးငွေ့၊မြေဆီလွှာ၊သို့မဟုတ်မြေပြင်ကိုရေ။ စက်ရုံတုံ့ပြန်(အီး။ ဂရမ်။၊ phenology)၊တိရစ္ဆာန်(အစာကျွေး၊ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်မှု၊မျိုးပွား၊စသည်တို့ကို။)၊ လူလှုပ်ရှားမှုများ(စက်ရုံမျိုးစေ့ကြဲခြင်း၊ရိတ်သိမ်းခြင်း၊အမဲလိုက်၊ငါးဖမ်း၊စသည်တို့ကို။) ကြဖမ်းယူဖို့ဒီ'ရှုပါ။ အမှန်ပင်၊အပူပိုင်းတောင်အမေရိကနှင့်အမေရိကအလယ်ပိုင်း၊'မိုးရာသီ'(အမြင့်ဆုံးအရေရာသီ')ဟုခေါ်သည် <i id="mwAf0">invierno</i> သို့မဟုတ် invernoသော်လည်း၊ထိုသို့ပေါ်ပေါက်နိုင်ကြောင်းမြောက်ပိုင်းကမ္ဘာခြမ်းကိုနွေရာသီ;ထိုနည်းတူ၊အ'အခြောက်အရာသီ'('အနိမ့်အရေရာသီ')ဟုခေါ်သည် <i id="mwAgA">verano</i> သို့မဟုတ် verão၊မႈမြောက်ပိုင်းကမ္ဘာခြမ်းကိုအချိန်သည်ဆောင်းကာလ)။
နံနက်:အပူပိုင်းမုတ်သုန်ရာသီဥတု
ဤအမျိုးအစားသီဥတုရလဒ်များကိုမှ မုတ်သုန် လေပြောင်းလဲသောဦးတည်ချက်အတိုင်းသီ။ ဤရာသီဥတုအ driest အလုပ္(အရာအမြဲတမ်းနီးပါးမှာဖြစ်ပေါ်သို့မဟုတ်ပြီးနောက်မကြာမီကို"ဆောင်းတွင်း"ယဉ်အဘို့အအီကွေ)နှင့်အတူမိုးထက်လျော့နည်း 60 mm၊ဒါပေမယ့်အနည်းဆုံး ။
ဥပမာများ
ကု:အပူပိုင်းရင္းရာသီဥတုနှင့်အတူမ-ရာသီအလိုက်သို့မဟုတ်အခြောက်-ဆောင်းတွင်းဝိသေသလက္ခဏာများ
ကု ဥတုရှိသည်အခြိမ်းအခြောက်အရာသီနှင့်အတူ driest လုပ္ဘဲသွန်းမှုလျော့နည်းထက် 60 mm နှင့်ထက်လျော့နည်း ။
ဥပမာများ
အများဆုံးသောနေရာများအကြောင်းရှိသည်။ဤရာသီဥတုေတွ့မှာအပြင်ဘက်အစွန်းများ၏အ ပူပိုင်း ဇုန်မှအနိမ့်ဆယ်ကျော်သက်အလယ်ပိုင်း၊အသက် ၂၀ လတ္တီတွဒ်၊ဒါပေမယ့်ရံဖန်ရံခါအနေနဲ့အတွင်းစိတ်-အပူပိုင်းတည္ေနရာ(ဥပမာ၊ ျMarcos၊Antioquia၊ ကိုလံဘီ)ဒါ့အထက္မွာေ။ တကယ်တော့၊က ရစ်ဘီယံ ကမ်း၊eastward ကနေ ကွေ့ Urabá အ လံ–Panamá ကိုနယ်စပ် Orinoco မြစ် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်၊ထို အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ (အကြောင်း ၄၊၀၀၀ )၊တာရှည်အခြောက်အကာလ(အစွန်းရောက်အ BSh ဥတု(အောက်တွင်ကြည့်ပါ)၊လူအားဖြင့်အလွန်နိမ့်ချသွန်း၊၊ဥပမာအားဖြင့်၊အတွက်ကျယ်ပြန့်ဒေသများအတွက် Guajira၊ Coro၊နောက် ဗင်နီဇွဲလား၊ မြောက်ဘက် peninsulas အတွက်တောင်အမေရိက၊သောခံယူ<၃၀၀ မီလီမီစုစုပေါင်းနှစ်စဉ်ရွာသွန်းမှု၊လက်တွေ့အားလုံးအတွက်နှစ်ဦးသို့မဟုတ်သုံးလအတွင်း)။
ဤအခြေအနေကိုလည်းအ ပိုင်စိန့်ဂျော့ရှ် နှင့် ကြီးစိန့်ဂျော့ရှ် ကူအကျိုးပျက်နေရစ်ဘီယံပူပိုင်းခါးပတ်။ အလျားနှင့်ပြင်းထန်၏ခြောက်သွေ့သောရာသီအလျော့ၾကာင္း(ခဲ့ရ);မှာလတ္တီတွဒ်၏အမေဇုံမြစ်—အရာစီးဆင်း eastward၊ရုံတောင်ဘက်အ ကွေ တန်း—သီဥတုအ ဖရိကန်းစ်။ အရှေ့ကနေအ ဒီးစ်၊ခြောက်သွေ့ခြင်း၊မိုးခေါင်ရေရှားရပ်ဝန်းရစ်ဘီယံနှင့်အစဉ်အဆက်-စွတ်စိုမေဇုံအ Orinoco မြစ်ရဲ့ llanos သို့မဟုတ် savannas၊အဘယ်အရပ်ဤသီဥတု၎င်း၏အမည်ကိုကြာ။
Group B:ခြောက်သွေ့(သဲကန္တာရနှင့် မိုးနည်းရေရှား)သီဥတု
ဤဥတုခြင်းဖြင့်သွင်ပြင်လက္ခဏာဖြစ်ကြောင်းအမှန်တကယ်သွန်းမှုထက်လျော့နည်းတစ်ဦးတံခါးခုံကိုတန်ဖိုးထားဖို့တန်းတူညီမျှအ လားအလာ evapotranspiration။ အဆိုပါတံခါးတန္ဖိုး(မီလီ)ကဆုံးဖြတ်အဖြစ်:
အရပြင်ဆင်စသည်တို့ကိုခွဲခြားသည့်စနစ်အားဖြင့်အသုံးပြုခေတ်သစ် climatologists၊စုစုပေါင်းဆေးဝါးအတွက်အခြောက်လအတွင်းအနှစ်အဖြစ်ခေါ်ဆောင်သွားတဲ့အငြမ်းစားများ၏စုစုပေါင်းဆေးဝါးအတွက်အမြင့်-နေဝက်။
သဲကန္တာရဒေသများတွင်တည်ရှိတလျှောက်အနောက်ဘက်များတိုက်မှာအပူပိုင်းသို့မဟုတ်အနီး-အပူပိုင်းတည်နေရာအားဖြင့်သွင်ပြင်လက္ခဏာ ကြာခဏမြူ နှင့်အနိမ့်တိမ်ဆိုတဲ့အချက်ကိုနေသော်လည်း၊ဤသူရာထူးနေရာများအကြား driest မြေကြီးပေါ်မှာဝေါဟာရများတွင်အမှန်တကယ်ဆေးဝါးလက်ခံရရှိကြသည်တံဆိပ် BWn နှင့်အတူဎပေးသောရာသီဥတုအားဖြင့်သွင်ပြင်လက္ခဏာကြာခဏမြူ။  အ BSn အမျိုးအစားထဲတွင်တွေ့နိုင်သည်ထူမ်ားကမ်းရိုးတန်းတက်လွင်ပြင်။
အုပ်စု C:သမ/mesothermal ဥတု
အ Koppen ဥတုစနစ်၊သမရာသီဥတုကိုအဖြစ်သတ်မှတ်ကြပါတယ်ရှိခြင်းတစ်ဦးပျှမ်းမျှအပူချိန်ထက် 0 °C (ဒါမှမဟုတ် -3 °C၊မှတ်ချက်ချအဖြစ်ယခင်က)အတွက်သူတို့ရဲ့အအေးဆုံးလဒါပေမယ့်အောက် 18 °C။ ပျမ်းမျှအပူချိန်၏ -3 °C အကြမ်းဖျင်းနှင့်အတူတိုက်အ equatorward၏ကန့်သတ်အေးစက်နေတဲ့မြေနှင့် snowcover တည်တလသို့မဟုတ်ထိုထက်ပိုသည်။
ဒုတိယစာတစ်စောင်ကိုညွှန်ပြသွန်း—လျူ ၍ခြောက်သွေ့သောဆောင်းရာ(driest ဆောင်းရာသီတစ်လပျမ်းမျှမိုးရွာသွန်းမှုလျော့နည်းတစ်ခုထက်ဒသ wettest နွေရာသီတစ်လပျမ်းမျှသွန်း။ မွီ ၍အနည်းဆုံးသုံးကြိမ်လောက်မိုးရွာထဲမှာ wettest အလုပ္အဖြစ်ဆောင်းတွင်းအတွက်အ driest အလုပ္၏။ ] ဆိုလိုတာသိသာသွန်းအားလုံးအတွက်သီ(မအထက်တွင်ဖော်ပြခဲ့သောအစုအခြေအနေပြည့်စုံ)။
တတိယစာတစ်စောင်ကိုညွှန်ပြဂနွေရာသီ၏အပူ—အ ညွှန်ပြနွေးဆုံးလ၏ပျမ်းမျှအပူချိန်ထက္ 22 °C ခဏ ခ ၍ဂဲလ္ရဲတစ်လပျမ်းမျှအောက် ၂၂ °C နှင့်အတူဒါပေမယ့်အနည်းဆုံးလေးလအတွင်းပျမ်းမျှထက္ 10 °C၊ c ၍တဦးတည်းမှသုံးလအတွင်းပျမ်းမျှထက္ 10 °C။
ညီညီထွေး
ဦးညီညီထွေး (၂၅ မတ် ၁၉၇၀ မွေးဖွား) သည် မြန်မာနိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး အမျိုးသားလွှတ်တော်တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးကိုယ်စားပြု လွှတ်တော်အမတ်ဖြစ်သည်။ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။
ကော့(ခ်)ပန်ရာသီဥတုခွဲခြားမှုများ
Csa : မြေထဲပင်လယ်ပူနွေရာသီ
ဤရာသီဥတုများသည်များသောအားဖြင့် ၃၀ ဒီဂရီနှင့် ၄၅ ဒီဂရီလောင်ဂျီကျုအကြားရှိတိုက်ကြီး၏အနောက်ဘက်ခြမ်းတွင်ဖြစ်လေ့ရှိသည်။ ဤရာသီဥတုများသည်ဆောင်းရာသီတွင်ပိုလာရှေ့တန်းဒေသတွင်ရှိပြီးအပူချိန်အတန်အသင့်ရှိပြီးပြောင်းလဲနိုင်သောမိုးရာသီတွင်ရှိသည်။ နွေရာသီသည်ပူနွေးပြီးခြောက်သွေ့သည်။ အပူပိုင်းအပူပိုင်းဖိအားစနစ်များ၏လွှမ်းမိုးမှုကြောင့်အနီးအနားရှိကမ်းရိုးတန်းဒေသများ မှလွဲ၍ နွေရာသီသည်နူးညံ့ပျော့ပြောင်းပြီးအနီးအနားရှိအအေးသမုဒ္ဒရာရေစီးကြောင်းများကြောင့် မြူ ကိုဖြစ်ပေါ်စေသော်လည်းမိုးရွာခြင်းကိုကာကွယ်နိုင်သည်။
ဥပမာများ
Csb : မြေထဲပင်လယ်နွေး / အေးမြနွေရာသီရာသီဥတု
ခြောက်သွေ့သောနွေရာသီရာသီဥတုသည်တစ်ခါတစ်ရံအပိုဆောင်းadditionalရိယာများ (တစ်ခါတစ်ရံမြောက်ဘက်နှင့်တောင်ဘက်သို့) ပုံမှန်မြေထဲပင်လယ်ရာသီဥတုများဖြစ်သော်လည်းသူတို့၏ပူနွေးဆုံးလ၏ပျမ်းမျှအပူချိန် 22 C မရောက်ရှိနိုင်သဖြင့်    သူတို့ Csb အဖြစ်ခွဲခြားထားသည်။ အချို့ဒေသများသည် သမုဒ္ဒရာရာသီဥတု ( Cfb ) နှင့်နယ်နိမိတ်ချင်းထိစပ်နေပြီးနွေရာသီခြောက်သွေ့သော ရာသီဥတု များသည်Köppen's Cs နိမ့်ကျသောအနိမ့်ဆုံးသတ်မှတ်ချက်များနှင့်မကိုက်ညီပါ။
ဥပမာများ
Csc : မြေထဲပင်လယ်ရာသီဥတုအေးတဲ့နွေရာသီ
နွေရာသီအေးသောမြေထဲပင်လယ်ရာသီဥတု ( Csc ) သည်ကမ်းရိုးတန်းရှိ Csb ရာသီဥတုtoရိယာများနှင့်ကပ်လျက်ရှိသောမြင့်မားသောinရိယာများတွင်တည်ရှိသည်။ ခိုင်မာသောရေကြောင်းလွှမ်းမိုးမှုကြောင့်ပျမ်းမျှဆောင်းရာသီအပူချိန် ၀ မှအောက်သို့ကျဆင်းခြင်းကိုကာကွယ်ပေးသည်  ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်။ ဤရာသီဥတုသည်ရှားပါးပြီးရာသီဥတုအစွန်အဖျားများနှင့်ကက်စကိတ်နှင့်အင်ဒီးစ်တောင်တန်းများသီးခြားinရိယာများတွင်အများဆုံးတွေ့ရသည်။ ခြောက်သွေ့သောနွေရာသီရာသီဥတုသည်အမေရိကရှိအခြားနေရာများထက်ပိုမိုကျယ်ပြန့်သောလမ်းကိုပြန့်နှံ့စေသည်။  ရာသီဥတုအလွန်ရှားပါးသောအခြေအနေများကိုမြောက်အတ္တလန္တိတ်ကမ်းရိုးတန်းအချို့နှင့်ဟာဝိုင်ယီရှိအမြင့်ပိုင်းတွင်တွေ့ရှိနိုင်သည်။
ဥပမာများ
Cfa : စိုစွတ်သောအပူပိုင်းရာသီဥတု
ဤရာသီဥတုများသည်များသောအားဖြင့်အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းနှင့်တိုက်ကြီးများ၏အရှေ့ဘက်ခြမ်းတွင်များသောအားဖြင့်အမြင့် ၂၀ နှင့် ၃၀ လတ္တီတွဒ်များတွင်ဖြစ်သည်။ ခြောက်သွေ့သောနွေရာသီမြေထဲပင်လယ်ရာသီဥတုနှင့်မတူဘဲစိုစွတ်သောအပူပိုင်းရာသီဥတုများသည်အပူပိုင်းဒေသမှပူနွေးစိုစွတ်သောစီးဆင်းမှုရှိသည်။ နွေရာသီများတွင်ပူနွေးစိုစွတ်သောအခြေအနေများဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ထို့ကြောင့်နွေရာသီ (မြေထဲပင်လယ်ရာသီဥတုအခြေအနေကဲ့သို့ဆောင်းရာသီမဟုတ်) သည်အများအားဖြင့်အနွေးဆုံးရာသီဖြစ်သည်။
အပူပိုင်းဒေသများမှနွေရာသီမုတ်သုန်လေစီးဆင်းမှုနှင့်အပူပိုင်းဒေသမှတောင်ပိုင်းစီးဆင်းမှုကိုဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ၎င်းသည်အပူပိုင်းနှင့်စိုစွတ်သောလေကိုတိုက်ကြီး၏အရှေ့ဘက်ခြမ်းသို့ပို့ဆောင်ပေးသည်။ ဤစီးဆင်းမှုသည်မကြာခဏဖြစ်သော်လည်းတိုတောင်းသောနွေရာသီမိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုများကိုဖြစ်ပေါ်စေသည်၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတောင်ပိုင်း၊ တရုတ်တောင်ပိုင်းနှင့်ဂျပန်နိုင်ငံတို့ကဲ့သို့သောတောင်ပိုင်းအပူပိုင်းရာသီဥတု၏ပုံမှန်အတိုင်းဖြစ်သည်။
ဥပမာများ
အဏ္ဏဝါအနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းရာသီဥတု
Cfb ရာသီဥတုများသည်များသောအားဖြင့် ၄၀ ဒီဂရီနှင့် ၆၀ ဒီဂရီအကြားရှိတိုက်ကြီး၏အနောက်ဘက်ခြမ်းရှိအလယ်လတ္တီတွဒ်များ၊ ဩစတြေးလျနှင့်အာဖရိကတောင်ပိုင်းအစွန်းတို့တွင်ဤရာသီဥတုသည်သမုဒ္ဒရာ၏အလယ်အလတ်တန်းစားနှင့်အနည်းငယ်မျှသောလတ္တီတွဒ်တွင်တွေ့ရှိရသော်လည်း၎င်းတို့သည်မြေထဲပင်လယ်ရာသီဥတုနှင့်ချက်ချင်းတည်ရှိသည်။ ဥရောပအနောက်ပိုင်း၌ဤရာသီဥတုသည်နော်ဝေးတွင် ၆၃ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်အထိကမ်းရိုးတန်းဒေသများတွင်ဖြစ်သည်။
ဤရာသီဥတုများသည်တစ်နှစ်ပတ်လုံးဝင်ရိုးစွန်းရှေ့မှောက်တွင်လွှမ်းမိုးထားပြီးပြောင်းလဲနိုင်သောမကြာခဏအုံ့ဆိုင်းသောရာသီဥတုကိုဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ပူပြင်း။ တည်ငြိမ်သောရာသီဥတုပုံစံများကိုအချိန်ကာလအတန်ကြာသတ်မှတ်နိုင်သည်ဖြစ်သော်လည်းနွေရာသီသည်သမုဒ္ဒရာရေအေးများကြောင့်ပျော့ပြောင်းပြီးပုံမှန်အားဖြင့်မြောက်ပိုင်းခြမ်းရှိလတ္တီတွဒ်အနိမ့်ပိုင်းတွင် ပို၍ ကြာနိုင်သည်။ ဆောင်းရာသီတွင်အလားတူလတ္တီတွဒ်များရှိအခြားရာသီဥတုများထက်ပျော့ပြောင်းသော်လည်းများသောအားဖြင့်များသောအားဖြင့်များသောအားဖြင့်များသောအားဖြင့်စိုစွတ်လေ့မရှိပါ။ Cfb ရာသီဥတုများကိုလည်းအပူပိုင်းဒေသနှင့်အပူပိုင်းဒေသအချို့မြင့်မားသောနေရာများတွင်တွေ့နိုင်သည်။ ရာသီဥတုသည်အပူပိုင်းဒေသ / အပူပိုင်းမိုးသစ်တော၏ရာသီဥတုဖြစ်လျှင်အမြင့်အတွက်မဟုတ်ပါ။ ဤရာသီဥတုများကို“ ကုန်းမြင့်” ဟုခေါ်သည်။
ဥပမာများ
ယူနီဖောင်းမိုးရွာသွန်းမှုနှင့်အတူအပူပိုင်းဒေသကုန်းမြင့်ရာသီဥတု
ယူနီဖောင်းမိုးရွာသွန်းမှု ( Cfb ) နှင့်အပူပိုင်းဒေသရှိကုန်းမြင့်ရာသီဥတုများသည် ဩစတြေးလျ ကုန်းမြင့်ဒေသများတွင်တွေ့ရလေ့ရှိပြီး နယူးဆောက်ဝေးလ် နှင့် ဗစ်တိုးရီးယား ပြည်နယ်များရှိ Great Dividing Range နှင့်ပတ် ၀ န်းကျင်နှင့်အခြားတိုက်ကြီးများတွင်လည်းတွေ့ရခဲသည်။ အခြားသူတွေအကြား တောင်အမေရိက အတွက်။ ပုံမှန် Cwb ရာသီဥတုနှင့်မတူဘဲ၎င်းတို့သည်တစ်နှစ်ပတ်လုံးမိုးရွာသွန်းမှုပျံ့နှံ့လေ့ရှိသည်။ သူတို့ဟာ Cfb နှင့် CFA ရာသီဥတုနှစ်ဦးစလုံး၏ဝိသေသလက္ခဏာများရှိသည်, ဒါပေမဲ့အဲဒီရာသီဥတုမတူဘဲသူတို့တစ်တွေမြင့်မားရှိ diurnal အပူချိန်အပြောင်းအလဲ ဟာသူတို့ရဲ့ကုန်းတွင်းပိုင်းတည်နေရာနဲ့အတော်လေးမြင့်မားတဲ့မှမရှိစေရန်နှင့်အနိမ့်စိုထိုင်းဆ မြင့်။
CFP : Subpolar သမုဒ္ဒရာရာသီဥတု
Dfb ၏ ရာသီဥတုသည်အပူပိုင်းနွေရာသီ၏တိုက်ကြီးရာသီဥတုဖြစ်သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့်မြောက်အမေရိကနှင့်အာရှရှိအမြင့် ၄၀ နှင့် ၅၀ ပြည့်လတ္တီတွဒ်များတွင်လည်းကောင်း၊ ဥရောပအလယ်ပိုင်းနှင့်အရှေ့ပိုင်းနှင့်ရုရှားနိုင်ငံများတွင်လည်းကောင်း၊ နေရာများတွင်လောင်ဂျီတွဒ် ၆၅ ဒီဂရီအထိတိုးချဲ့သည်။
Dfb နမူနာများ
Dwb ဥပမာများ