cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ကူကီးလူမျိုး
ရွာတည်ခြင်း
ကူကီးလူမျိုးများသည် ရွတည်ရာတွင် ဆွေမျိုးစုအလိုက်ရွတည်သည့်စနစ်ကို ကျင့်သုံးခဲ့ကြပေသည်။ သို့ဖြစ်၍ လူတစ်ယောက်ယောက်သည် ၎င်း၏ရွာအမည်ကိုပြောယုံမျှဖြင့် ထိုသူသည် မည်သည့်ဆွေမျိုးစုဝင်ဖြစ်ကြောင်းအကြမ်းအားဖြင့် သိရှိနိုင်ပေသည်။ ဤသို့မျိုးရိုးအလိုက် ရွာတည်သည့်စနစ်ကို ကျင့်သုံးခဲ့ကြသောကြောင့် ကူကီးလူမျိုးများအတွင်းတွင် ဆွေမျိုးစုများပြားသည်နှင့်အမျှ ရွာလည်းများပြားလာသည်ကိုတွေ့ရှိရသည်။ ထိုသို့မိမိတို့သည် ဆွေမျိုးစုအလိုက်ရွာတည်ထောင် နိုင်သော အချိန်တွင် ထိုဆွေမျိုးစုများသည် မိမိတို့၏ခြေထောက်ပေါ်တွင် မိမိတို့ရပ်တည်နိုင်ကြပြီဟုခံယူခဲ့ကြသည်။ ဤသို့ သီးခြားရွာကို တည်ထောင်ခဲ့ကြရာတွင်လည်း ထိုဆွေမျိုးစုအသိုင်းအဝိုင်းအားလုံးအနှက် ဝါအကြီးဆုံးဖြစ်သူကိုသာလျှင် အကြီးအကဲအဖြစ်ခန့်အပ်ကာ အုပ်ချူပ်စေခဲ့ကြသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ကူကီးရိုးရာအရ လူတစ်ယောက်သည်မည်မျှပင် ချမ်းသာကြွယ်ဝပြီး လက်ရုံးရည်နှလုံးရည်တို့နှင့် ပြည့်စုံစေကာမူ မိမိထက်ဝါကြီးသူများနေထိုင်သည့် ရွာကိုအုပ်ချူပ်ပါက ကံမကောင်းတတ်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ သို့ဖြစ်၍ လူတစ်ယောက်တွင် လက်ရုံးရည်နှလုံးရည်တို့နှင့်ပြည့်ဝပြီး ချမ်းသာသူသည် ရွာ၏အကြီးအကဲဖြစ်လိုပါက မိမိထက်ဝါနုသူများကို စုစည်းပြီးသီးသန့်ရွာတည်ရသည်။ ကူကီးဘာသာဖြင့် ရွာ၏အုပ်ချူပ်သူ ပုဂ္ဂိုလ်များကို Haosa ဟုခေါ်ဆိုပေသည်။ ကူကီးရိုးရာယုံကြည်မှုတစ်ခုမှာ စင်္ကြာဝဋာအတွင်းရှိ တောတောင်ရေမြေစသည့် နေရာဒေသအသီးသီးတို့တွင် သူ့နေရာနှင့်သူအုပ်စိုးသည့် အရှင်သခင်ကိုယ်စီရှိကြပြီး ၎င်းတို့သည် လူသားများကို ဒုက္ခပေးနိုင် သည်ဟူသော အချက်ပင်ဖြစ်ပေသည်။ ထို့ကြောင့်လည်း ထိုယုံကြည်ချက်အရ ရွာတည်ခြင်း(သို့)ရွာပြောင်းရွေ့ခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်လိုပါက အဆိုပါရွာတည်မည့်နေရာ(သို့)ရွေ့ပြေင်းလိုသည့် နေရာသို့သွားပြီး ထိုနေရာဒေသ၏ အရှင်သခင်များဟု ယူဆရသောတောစောင့်နတ်နှင့်တောင်စောင့်နတ်များကို ဂါထာဆရာမှတဆင့် မေမြန်းရသည်။ နည်းမျိုးစုံကို ကျင့်သုံးနိုင် သော်လည်း များသောအားဖြင့် ကြက်ဥကိုအသုံးပြုပြီး မေးမြန်းခဲ့ကြသည်။ ကြက်ဥကိုအသုံးပြုပြီး ရွတ်ဆိုသော ဂါထာမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။												Nang katui lung theng, Nang Katui lung vah. Kadoh ngai nahi kahoungai nahi. Kapun nadoh ngai kapan nadoh ngai nahi. Hiche mun hi ka lojou nah ding leh naphul hung phahen, Lojoupon nate natileh, hungpoh jal jengin. ဟူ၍ ရွတ်ဆိုရသည်။ ထိုဂါထာကို မြန်မာလို ဘာသာပြန်မည်ဆိုပါက- 				အပြစ်ကင်းစင်ပြီး သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော ကြက်ဥအကျနုပ်၏ ဘိုးဘွားများသည် သင့်ကိုမေမြန်းခဲ့ကြသကဲ့သို့- အကျနုပ်သည်လည်း ဆက်လက်၍ မေးမြန်းလိုပေသည်။ ဤနေရာတွင် ရွာတည်ခြင်းဖြင့် သင့်တော်ပါမည်လော အကယ်၍သင့်တော်မည်ဆိုပါက နိမိတ်ပြပါ။ အကယ်၍ သင့်တော်ခြင်းရှိမည်မဟုတ်ပါကလည်း နိမိတ်ပြခြင်းဖြင့် သိစေတော်မူပါ။ ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်သက်ရောက်သည်။ ဤသို့ နတ်ဆရာမှ ဂါထာများကို အထက်ပါအတိုင်း ရွတ်ဆိုပြီးသည့်နောက် နိမိတ်အပြကောင်းမျသာ ထိုနေရာတွင် ရွာတည်ခဲ့ကြခြင်းပင်ဖြစ်သည်။
TaiChin (တာကျင်း) အမည်ရှိသော NoiMang-Pa ၏သားတော် PU.ChongThu သည်သူ၏ နောက်ပါအခြွေအရံများနှင့်အတူ Khul (ဂူ) မှ လက်ရှိလူသားများနေထိုင်ကြသော ကမ္ဘာ့မြေမျက်နှာပြင်ပေါ်  (Chung Gam) သို့အခြေချနေထိုင်ရန် ထွက်ခွာလာခဲ့ကြသည်။ ကူကီးလူမျိုးဟု ခံယူကြသော ကူကီးလူမျိုးများသည် ဂူ(Khul) မှ ဆင်းသက်လာသည့် Pu.ChongThu ၏ မျိုးဆက်များပင် ဖြစ်သည်။
ကူကီးလူမျိုးများသည် မိမိတို့၏ ဘိုးဘွားစဉ်ဆက် လွတ်လပ်စွာနေထိုင်လာခဲ့ကြသော နယ်မြေဒေသများကို ဇလင်ဂါမ်(Zale’n-Gam )ဟူ၍ ခေါ်ဆိုကြသည်၊ ဇလင်ဂါမ် (Zale’n-Gam ) ဟူသောအမည်ကို တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်ဆိုလျှင် လွတ်လပ်သည့်နယ်မြေ လွတ်လပ်သည့်နိုင်ငံ ဟူ၍ဖြစ် သည်။
ဟန်လင်း နိုင်ငံအကြောင်း
ကူကီးလူမျိုးတို့၏ ရာဇဝင်သမိုင်းကြောင်း အရ ဘီစီ (၁) ရာစု ခန် ့တွင် သတိုး အမည်ရ သော မင်းတစ်ပါးသည် ဟန်လင်း (ကြီးမြတ်သောတိုင်းပြည်) ဟု အမည်ရသော တိုင်းပြည်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထိုဟန်လင်းတိုင်းပြည်သည် သတိုးမင်းနှင့် သူ၏ မျိုးဆက်များ ဖြစ်ကြသော ရန်ပေါင်၊ ရန်မန်၊ ရန်ခိုင်တို့ အပါအဝင် မင်းဆက် ခြောက်ဆက်တိုင်အောင် တည်ရှိခဲ့သည်။ ဘီစီ (၃၅) ခန့်တွင် ဟန်လင်းတိုင်းပြည်သည် ရန်သူ့တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကျဆုံး ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ ဟန်လင်းပျက်စီးပြီး ဟန်လင်းပြည်သူများသည် ရန်သူတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် စနစ်တကျ ပြောင်းရွှေ့နိုင်ခြင်း မရှိဘဲ အုပ်စုအသီးသီးကွဲကာ ဆုတ်ခွာလာခဲ့သည်။ အချို့ မကွေးခရိုင်ရှိ မြေပြန့်ဒေသ၊ အချို့ ချင်းတောင်တန်းဒေသ၊ အချို့ မီးဇိုရမ် တောင်တန်း ဒေသများစသည်ဖြင့် မိမိတို့ နီးစပ်ရာ အုပ်စုလိုက် ဆုတ်ခွာခဲ့ကြသည်။
ဟန်လင်း တိုင်းပြည်မှ ဆုတ်ခွာလာသည့် အုပ်စုကြီး တစ်ခုဖြစ်သည့် ကူကီးအမည်ကို ခံယူသည့် အုပ်စုကြီး တစ်ခုသည် ချင်းတွင်း မြစ်ကြောင်းအတိုင်း ဆန်တက်လာခဲ့ကြသည်။ ကူကီးအမည်ကို ခံယူသည့် ထိုအုပ်စုကြီးသည် ချင်းတွင်းမြစ်အထက်ပိုင်းဒေသများနှင့် ကလေးကဘော် ဒေသများ၌လည်းကောင်း၊ မြန်မာပြည်ရှိ နာဂတောင်တန်း အချို့အစိတ်အပိုင်း ဒေသများနှင့် ချင်းပြည်နယ် အချို့အစိတ်အပိုင်း ဒေသများ၌ လည်းကောင်း၊ ယခု အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ နာဂလင်း အချို့အစိတ်အပိုင်း ဒေသများနှင့် မဏိပူရ် ပြည်နယ် တောင်တန်းဒေသတစ်ခုလုံး၌ လည်းကောင်း အေဒီ ၁ ရာစု အစောပိုင်းကာလကပင် ရောက်ရှိ အခြေချ နေထိုင်လာခဲ့ကြသည်။
သို့ဖြင့် ဟန်လင်းတိုင်းပြည်မှ အုပ်စုအသီးသီး ကွဲ၍ ဆုတ်ခွာလာခဲ့ကြသော အုပ်စုများသည် အနေဝေကွားကာ နှစ်ကာလ အချိန်ကြာလာသည်နှင့် အမျှ ပြောဆိုကြသော ဘာသာစကား အသုံးအနှုန်းများ၊ ရိုးရာဓလေ့ ထုံးစံ ယဉ်ကျေးမှုများ ကွဲပြားခြားနားပြီး ကူကီးလူမျိုး၊ မီဇိုးလူမျိုး၊ ဇိုမီးလူမျိုး၊ အရှို နှင့် ချင်းလူမျိုး ဟု သီးခြား လူမျိုးတစ်မျိုးစီ ဖြစ်လာခဲ့ကြတော့သည်။
ကလေးကဘော် (Khangmang-phai) ဒေသ တည်ထောင်ခဲ့သည့် နိုင်ငံအကြောင်း
ချင်းတွင်းမြစ် အထက်ပိုင်းဒေသနှင့် ကလေးကဘော် ဒေသတွင် အစောဆုံး ရောက်ရှိအခြေချ နေထိုင်ခဲ့သော ကူကီးလူမျိုးများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း တစ်ထောင်ကျော်ခန့်တွင် ကလေး (Kholjang)၊ ခန်းပတ် (Khampat)၊ ဂေါမုတ် (ခိုမွန်း) (Khomun-nah) ဟု အမည်ရှိသော မြို့ကြီး ၃မြို့ကို အခြေချ တိုင်းပြည်တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုတိုင်းပြည်ကို အိမ်နီးချင်း လူမျိုးများက ရွာပေါင်းတစ်သောင်း၊ ကျောင်းပေါင်း တစ်ထောင် ထွန်းကားသည့် တိုင်းပြည်ဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်ခဲ့ ကြသည်။
ထိုတိုင်းပြည်သည် ရန်သူများ ဝင်ရောက်ဖျက်ဆီးခဲ့မှုကြောင့် လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း ၁၀၀၀ ခန့်ကပင် ပျက်သုဉ်းခဲ့ရပြန်သည်။ ရန်သူများသည် ကူကီးလူမျိုးတို့ မြို့တိုင်းပြည်များ ကို ထပ်မံ ပြန်လည် မထူထောင် မရပ်တည်နိုင်ရန် ဖျက်ဆီး ချေမှုန်း ပစ်ပြီး အဖိုးတန်ပစ္စည်း ဥစ္စာများကို သိမ်းယူ၍ ပြန်လည် ထွက်ခွာသွားခဲ့ ကြသည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ကူကီး လူမျိုးတို့သည် ကြီးကျယ် ခမ်းနားသော မြို့ကြီးပြကြီးများကို ထပ်မံ မထူထောင်နိုင်တော့ဘဲ လူနေမှု စနစ် အသစ်တဖန် ပြန်လည် စတင်ကာ သာမန်မြို့ရွာများကိုသာ ထူထောင်နိုင်ခဲ့ ကြတော့သည်။
<!-- a&S;uluD;vlrsdK;rsm;. tkyfcsKyfyHkESifh xif&Sm;aom ordkif;a-umif;rsm;
uluD;vlrsKd;rsm;onf vGefcJhaom&mpkepfaygif; ajrmufjrm;pGmrSpI rdrdwdk@bkd;bGm;ydkife,fajrtwGif; vGwfvyfpGm aexdkifvmcJh}uaom vlrsdK;rsm;jzpfayonf// xdk@twl uluD;vlrsKd;rsm;wGif jynfhpkH }uG,f0aom udk,fydkif bmompum; / &kd;&m"avhxkH;pHESifh ,Ofaus;rlrsm;udk ydkifqdkifcJh}uaoma}umifhvnf; vlrla&;/ pD;yGm;a&; / tkyfcsKyfa&; ponfwdk@wGif rnfonfhvlrsdK;jcm;udkrsS tm;udk;rSDcdkjcif;r&SdbJ ordkif;pOfwavsSmufvkH;wGif vGwfvyfpGmaexdkif vmEdkifcJh}ujcif;_zpfonf ? Todk@jzifh uluD;vlrsKd;rsm;onf ,Ofaus;odrfarG@aom tkyf csKyfa&;pepfudkusifhokH;cJh}uonfhtjyif aqGrsdK;pktvdkuf&Gmwnf }uum xdk&Gmudkwnfonfh aqGrsdK;pkrsm; t wGif; 0gt}uD;qkH;yk*kdvftm; tkyfcsKyfa&;ESifh w&m;pD&ifa&; tm%mudkvJGStyfonfh pepfudkusifhokH;cJh}uonf// xdktkyfcsKyfol t}uD;tuJrsm;udk Haosa (Chief) [k ac:qdkcJh=uayonf// xdktkyfcsKyfa&; pepfudk usifhokH; cJh=uaoma=umifhvnf; oufqdkif&m &yf &Gmrsm;. vkHjckHrludk ydkrdkpdwfcsaponfhtjyif a'otwGif;. pnf;vkH; nD!Gwfrludkvnf; ydkrdkcdkifrmuspfvpfapcJhayonf// uluD;,Ofaus;rlt& tiftm;=uD;ol t=uD;tuJwOD;onf tiftm;&Sdoavmuf vl rsdK;jcm; rsm; tay: tcGefaumufjcif; / e,fy,fcsJ@xGifjcif;rsm; jykvkyfedkifaomfvnf; rdrdwdk@ vlrsdK;rsm;twGif;wGifrl xdkt jyktrlrsm;udk rjykvkyfcJh=uay // tb,fha=umifhqdkaomf txufyg wifjycsuftwdkif; uluD;,Ofaus;rlt& 0g pOftvdkuf t=uD;tuJudk owfrSwfjcif; jzpfaoma=umifh vlwOD; (odk@) e,fpm;y,fpm; wOD;onf rnfrsSyif tiftm; awmifhwif;apumrl rdrdxuf0g=uD;aom aqGrsdK;pk0if wOD;OD;tay: tiftm; okH;cGifhr&Sdacs// xdkenf; wl tiftm;=uD;onfh0gekolonf  rnfrsSyif tiftm;=uD; apumrl 4if;xuf0g=uD;oltm; &kdaorl tjynfht0 xm;&dS&ayonf // xdkrsSomrubJ xdktiftm;=uD;aomfvnf; 0gt& ekolonf rdrd&&Sdaom pyg;cGef/ ajrcGef/ om;aumif cGefrsm;ESifh a&G / aiG tp&Sd aom tcGefrsm;tay: &kd;&mt& owfrSwfxm;onfh pHESkef;twdkif; rdrdxuf0g=uD; aomoludk qufo&ayonf// wcsdefu uoJbk&if. toem;cHtulnDawmif;cHr_a=umifh Chasat t-uD;ruJrSol&Jaumif; Thang kho let udkapv$wfI Ning thi bk&if (awmifwGwfapmfbGm;) .acgif;udk_zwfum a[mfeef;udk ckefausmf_yD; uoJbk&mtm;ay;cJhonf? rdk;aumif;bk&if tkyfpdk;pOfumvudk rSwfwrf;wifxm;onfh uGefawmifrSwfwrf;wGif Tuav;uabmfa'oY uluD;vlrsdK;rsm; ta+cwus aexdkif=u+yD; +zpfa=umif; uAsnf;wifxm;onf udkawG@&onf? at'D (1752) wGif tavmif;rif;w&m;=uDF; OD;atmifaZ,s wyfrsm;onf t%dyl&ESifh tmoHudk oGm;a&mufwdkufcJhpOfu uluD;ppfonfrsm;. tultnDrsm;udk &,lcJh=uonf? at'D (1820) wGiftif;0wyfrsm;. wdkufcdkufr_a=umifh uoJbk&if Harachandra ESifhr%dylonf &efol. odrf;ydkuf_cif;udk cHcJhI uoJvlrsdK;rsm;rSm cdkudk;&mrJh_zpfcJh&onf? uoJvlrsdK;wdk@. tulnDawmif;cHr+a-umifh uluD;ppfonf awmfrsm;onf &efol odrf;ydkufaomf r%dyl& a_rudk _yefvnf ydkifqdkifvmcJh-uonf? (1851=52) wGifcsif;awmif;&Sd (Kamhao) Chief .wyfrsm;onf r%dyl udkvma&muf wdkufcdkufcJh-u&m uoJvlrsdL;wdk@ ta&;ESdrfh_yD; uoJbk&if Chandra kirty onf &efol. ppfoHk@yef; t_zpf zrf;qD;_cif;cHcJh&onf? xdktcsdefwGif uoJwdk@rS tulhnDawmif;cJh-u&m uluD;t-uD;uJ wdk@rS uluD;ppfonf 1200 udkapv$wfI csif;awmif&Sd Kamhao Chief wyfzGJ@rsm;udk oGm;a&mufwdkufcdkuf tEdkif,l_yD; uoJbk&if Chandra kirty udk _yefvnfu,fwifvmcJhonf?
e,fcsJ ht*FvdyfESifh uluD;vlrsKd;wdk h _zpfyGm;cJhonfh (1917-19) rwdkifrDumv ordkif;ta-umif;
uluD;apmfbGm;rsm;onf ,ae@acwf em*vif;tcsKd@udk4if;/ tmoH+ynfe,f. tcsKd@tpdwfydkif;udk4if;/ ,ck r%dyl&Sd awmifwef;a'o tm;vkH; udk4if; / ,ck csif;jynfe,f. tpdwftydkif; tcsKd@udkk4if; / ,ck jrefrmjynf&Sd em*awmifwef; wckvkH;tjyif uav; / uabmfcsdKKifh0Srf;a'oESifh csif;wGif;jrpf txufydkif;wav#mufudkvnf;aumif; tkyfcsKyfcJh=u v#uf pdk;&drf a=umifhusjcif; r&SdbJ vGwfvyfpGmaexdkifvmcJh=uonfrSm e,fcsJ@t*Fvdyftpdk;&. usL;ausmf odrf;ydkufrlrcHcJh=urD ouU&mpf (1919) ckepf txd yif jzpfayonf ?
e,fcsJ@ _Adwdo#onf tm&SwdkufudkcsKyfudkifEdkif&ef pD;yGm;a&;t&csnf;uyf_yD; tdENd,EdkifiH West-Bangal wGiftajcpdkufum t*Fvdyf ta&›S tdENd, uky`%Dudk (17)&mpkrS pwifxlaxmifcJh}ujyD; xdkrSwqifh wjznf;jznf; e,fcshJvmcJh-uaoma-umifh (1824)ckESpf wGifatmuf jrefrmEdkifiHudkvnf;aumif;/ (1886)ck       ESpfwGif txuf jrefrmEdkifiHudkvnf;aumif; / odrf;ydkufEdkifcJh-uonfh  tjyif awmifwef;a'orsm;udkvnf; wjznf;jznf; odrf;ydkufcJh}u&m at'D (1890) cef@wGif uluD;e,fajrrSvGJI vuf&SdjrefrmeSifh tdENd,EdkifiH w 0Srf;vkH;onf  e,fcsJ h_Adwdo# vufatmufodk@ usa&mufcJhjyD; jzpfonfukd vlrsKd;pk toD;oD;wdk@. ordkif; rSwf wrf;rsm;t& awG@&Sd &ayonf? xdktcsdefwGifyifuluD;vlrsKd;rsm;onft*Fvdyftpdk;&.odrf;oGif;jcif;rcHcJh-uao;bJvGwfvyfonfh vlrsKd;rsm;tjzpf&yfwnfcJh-uao;ayonf ? odk@aomfvnf; c&pfouU&mpf (1914-1918)wGif yxr urBm ppf pwifjzpfyGm;cJh&m uluD;a'oudk e,fcsJ h_Adwdo#wdk hrS odrf;ydkuf&ef tajctaezefwD; vmcJh&ay onf// yifv,f&yfjcm;jzpfaom Oa&myppfajr_yifY *smrefppfrsufeSm&Sd    r[mrdwfwyfrsm;xHodk@ apvGwf&ef twGuf wdkuf&nf cdkuf&nf usGrf;usifjyD; owdW&Sdaom uluD;vlrsdK;rsm;udk apvGwf&ef r%dylr[m&mZmudk vnf; aumif; / csif;wGif; c&kdif&Sd aomifoGyfapmfbGm; udkvnf;aumif;  csnf;uyfapcJh-uaomfvnf; _idrf; csrf;a&; udkjrwfEdk;-uonfh uluD;apmfbGm;rsm;taejzifh jiif;y,fcJh-uavonf//  Todk@_zifh &dk;om;rSk / _idrf; csrf;rl vGwfvyfr+ ESifh w&m;rsSwrl rsm;udk jrwfedk;-uaom uluD;vlrsKd;rsm;onf xdkpOfu urBmwGif ae r0if tif yg,m t_zpfausmf-um;jyD; urBmwGif -oZmt&Sdeft0g t&SdqkH;jzpfaom t*Fvdyftpdk;&ESifh xdyf wdkuf&ifqdkif vmcJh& awmhonf ?
Anglo-Kuki War (or) The Kuki Rising (1917-19) uluD;apmfbGm;rsm;onf t*Fvdyftpdk;. usL;ausmfr_ tay:wGif wdkufckdufoifh rwdkufcdkufoifh qkH;jzwf&ef apmfbGm;rsm;. yxr tpnf; ta0;udk Chah Sat wGif‚if;/ 'kwd, tpnf;ta0;udk Yam Pi wGif‚if;/ wwd,tpnf;ta0;udk Long Ja wGif‚if; usif;y=uum ,if;tpnf; ta0;wdk@. qkH;jzwfcsuft& e,fcsJŒt*Fvdyfudk ppfa=umif;(4)a=umif; jzef@usufum ckcHwkdufcdkuf cJh=uonf? ေေေေေ t*Fvdyfe,fcsJ@tpdk;&onf uluD;apmfbGm;wdk@. wkehfjyefrltay: rauseyf}uonfhtjyif uluD;vl rsKd;rsm;onf 4if;wdk@. tusKd;pD;yGm;udkxdcdkufapEdkifrnf[k,lqcJh-uavonf? odk@jzpfI e,fcsJ@t*Fvdyf tpdk;& onf uluD;vlrsdK;rsm;tm; xdef;csKyf edkif&eff ESifh uluD;e,fajrudk odrf;ykduf edkif&efftwGuf xdkpOfu 4if;wdk@. vufatmufcH udkvdkeDppfwyfrsm; jzpfcJh-uaom Armhvufeufudkifppfwyf(Burma Military Police) 3200 ESifh (Assam Rifle ) 2600 tygt0if ppfonf tiftm; 6200 ausmf ESifh ulvDtr+xrf;aygif; 8300 wdk@tm; uluD;bdk;bGm;ydkife,fajrudk odrf;ydkuf&ef apvGwfcJh-uonf // xdkppfyJGwGif e,fcsJ@jAdwdosS tpdk; &bufrS Sir.General Keary tm; ppfOD;pD;csKyftjzpfcefhtyf_yD; Brigarial Macquid tm; 'k ppfOD;pD;csKyftjzpf cef@tyfcJhonf // xdkppfyJGtm; (1917) ESpfqef;rSpI okH;epfwdkifwdkif awmfvSefckcHcJh-u&m okH;epfwmtwGif; ppfajr_yifwGif jyif;xefaom ppfyGJrsm;a-umihf jynfol rsm;onf v,fa_r ESifh awmif,mvkyfief;rsm; udkyifvkyfudkifcGifh r&cJh-u&bJ tiwfab; ESifh-uHK awG@ae-u&onf // Todk@_zif@ aemufqkH;wGif vltiftm; / vufeuf tiftm; rr#wI uluD;vlrsKd;rsm;tm; tvGefyiftcuftcJ_zpfapcJ@onf? xdk@a-umifhvnf; uluD;acgif;aqmifrsm;rSm jynfolrsm;ukd iJhn‡m&if; wpkHw&m ppfajy_idrf;a&;pmcsKyf csKyfqdk_cif;r# r&SdbJ tnHhcHcJh-uaoma-umifh (1919) ckESpf ESpfukefydkif; wGif uluD;vlrsdK;rsm; ESifh uluD;a_ronf t*Fvdyf tpdk;& tifyg,m. tpdwftydkif;wck tjzpf odrf;oGif;jcif; cHcJh&avonf? TppfyGJwGif &_H;aom uluD;ppfacgif;aqmif apmfbGm;rsm;udkvnf; ae&mcGJjcm;um taemufbufa'owGif aexdkifonfh uluD;apmfbGm;rsm; jzpf=uaom (1) PU CHENG JA PAO	     CHIEF  OF          AISAN (2) PU KHO TIN THANG          CHIEF  OF          YAMPI (3) PU LHUNKHO MANG        CHIEF  OF          CHAH SAT (4) PU TIN TONG	                 CHIEF  OF          LAI JANG (5) PU PAKANG	                 CHIEF  OF           HENG LEP (6) PU ENJAKHPU	                 CHIEF  OF           THEN JANG (7) PU NGUL KHUP	                 CHIEF  OF           LON PI (8) PU HEL JA SON	                  CHIEF  OF           LOI BOL (9) PU MANG KHO ON	     CHIEF  OF           TING KAI (10) PU PU LET THAG	     CHIEF  OF           GO BOH (11) PU LUN KHOLAL	     CHIEF  OF           CHONG JANG (12) PU SEM CHUNG	     CHIEF  OF           UKHA wdk@udk tdENd,EdkifiH tuf'reftusOf;axmifwGif tusOf;csxm;um ta&SŒbuf a'owGif aexkdif=uaom ppfacgif;aqmif uluD; apmfbGm;rsm;udkr_ jrefrmEdkifiH&Sd awmif}uD;axmifwGif tusOf;cs xm;cJh=ua=umif; ordkif;rSwfwrf;rsm;u oufaojyv#uf &Sdaeonf? ‚if;wdk@rSm
(1) PU HAO KHO PAO 	     CHIEF  OF	MOL VAI LUP (2) PU JA LHUN 	                 CHIEF  OF	MOL VOM (3) PU KAM JA HEN 	     CHIEF  OF	PHAI LENG JANG (4) PU KON DEM 	                 CHIEF  OF	SACHIH (5) PU LET JA HAO 	                 CHIEF  OF	KHO MUN NOM (6) PU LET KHO THANG         CHIEF  OF	KHO TUH (7) PU NOH JANG 	                 CHIEF  OF           SAI SEM (8) PU SEM KHO LUN 	     CHIEF  OF	PHAI SAT (9) PU SON KHO PAO 	     CHIEF  OF	TUI SOM (10) PU TONG KHO LUN         CHIEF  OF	PHAI  LENG JANG (11) PU TU KIH 		     CHIEF  OF	TONG LHANG (12) PU VUM NGUL 	     CHIEF  OF	TU JANG
wdk@ jzpf=uygonf?usef&Sdaom uluD;awmfvSefa&;orm; rsm;udkvnf; [krRvif;/ cEWD;/ tifzm; ponfwdk@wGif axmifcsjcif;/ tvkyf=urf;rsm; ðyvkyfcdkif;jcif;jzifh &uf&ufpufpuf tjypfay;cJh=uonf?
e,fcsJ h_Adwdo#tpdk;&onf uluD;vlrsKd;rsm;.pnf;vkH;rlòyduJG&efESifh trsKd;om;a&;vuQ%m&yfrsm;yaysmufwdrfaumap&ef uluD; vlrsdl;rsm; t wGif; aoG;cJGtkyfcsKyfa&;pepfusifhoHk;vmcJh=u&m uluD;vlrsKd;rsm;onf tcsdef wdkwdktwGif; bufaygif;pkHrS edrfhusvmcJh =uayonf//  xdk@tjyif tpOftvmt& tkyfcsKyfa&;e,fajrwcktwGif; qufpyfwnf&Sdaeaom uluD;e,fa+rudk (2) ydkif;cGJum taemuf zufjcrf;udk tdENd,tkyfcsKyfa&;e,fajr twGif;wGif4if; / ta&S›bufjcrf;udk jrefrmEdkifiH tkyfcsKyfa&;e,fajrtwGif; wGif4if; xnfhoGif;cJh=u aoma}umifh uluD;jynfolrsm;onf EDS;vsufESifha0;cJh=u+yD; e,fajrjcif;qufpyfrl&SdvsufESifh qufoG,frluif;rJh cJh=uayonf //  Ttjzpf tysufrSm uluD;vlrsKd;rsm; taejzifh yxrOD;qkH; óuHawG@cHpm; cJh=uaom trsKd;om;&ydkifcGifh qHk;&lH;r_=uD;yif jzpfayonf ? tdEdNtkyfcsKyfa&;e,fa+rtwGif; oGwfoGif;jcif;cH&onf@ uluD;e,fajrrsm;udk r%dylESif@tmoH+ynfe,fwdk@.tkyfcsKyfr_atmufwGifxm;&SdcJ@onf? xdk@tjyif jrefrmEdkifiH. tkyfcsKyfr_atmufwGif oGwfoGif;jcif;cH&aom uluD;e,fajrrsm; teuf HengYang apmfbGm;ydkifjzpfaom &Gmaygif; (15) &Gmcef@tygt0if atmufydkif;a'orsm;udk csif;awmiftkyfcsKyfa&;e,fajrrsm; tjzpfvnf;aumif;/ uav; uabmfa'orsm; tygt0if tv,fydkif;a'oudk armfvdkufc&kdif tkyfcsKyfa&;e,fajrrsm; tjzpfvnf;aumif; /  Zdk&ef (Zoyang) apmfbGm;ydkifjzpfaom &Gmaygif; (30) cef@tygt0if em*awmifwef;ESifh [krRvif; òrd@e,f wdk@udk txufydkif; cED;Wc&dkif tkyfcsKyfa&;e,fajrrsm; tjzpfvnf;aumif; tpdwfpdwf tr$mr$m tydkif;ydkif; cGJ+cm;I xm;cJh=ujyefonf? Todk@ xyfrHcJGjcm; xm;jcif;cHcJh =uaoma=umifhvnf; vlenf;pkuluD;jynfolrsm;rSm ydkI vlenf;pkb0tjzpfodk@ a&muf&SdcJh=uum ydkI epfemcJh=uay onf// xdk@a]umifhvnf; uluD;vlrsdK;rsm;onf vlrla&;/ pD;yGm;a&;/ ynma&;/ EdkifiHa&; tp&Sdonfwdk@wGif tokH;cscHb0tjzpfodk@om a&muf&SdvmcJh =ujcif; yifjzpfayonf? xdkt=um;wGifyif ppf&lH;aomuluD;jynfolrsm;tay: tjypfay;onfhtaejzifh a'otwGif;&Sd wrl;-uav;vrf;/ wrl;-wkH[Jvrf;/ wrl;-tifzm;vrf; tjyif tifzm;udkA[dkðyI csL&musefyl/ tkyfcGef/ wrifavmif/ q,femywDpaom vrf;r=uD;rsm;udk azgufvkyfapcJh=u&m uluD; jynfolrsm;onf tjcm;vlrsKd;rsm;xuf pD;yGg;a&;/ ynma&;/ edkifiHa&;ponfwdk@ tjyif bufaygif;pkHwGif ydkI aemufus usef&pfcJh=uayonf// xdk@a=umifhvnf; uluD;t=uD;tuJrsm;onf e,fcs›Jt*Fvdyftm; trdajrrS wGef;vSef&ef tcGifhaumif;udk apmifharsmfcJh=u  ayonf?
'kwd,urBmppf=uD;twGif; e,fcsJ›t*Fvdyftpdk;&tm; xyfrHawmfvSefcJh=u+cif; (1939 – 1945) 'kwd,urBmppf=uD; +zpfay:vmaomtcg uluD;acgif;aqmifrsm;+zpf=uaom uluD;apmfbGm;=uD;rsm;onf *syeftpdk;&ESifh r[mrdwf+yKcJh=uonf? t*Fvdyftpdk;&tm; twlwuG vufwGJI wdkufxkwf&efESifh uluD;vlrsdK;rsm; ,cifuydkifqkdifcJh=uaom e,fajrrsm;udk uluD;vlrsdK;rsm;tm; +yefvnfydkifqdkifap&rnf[laom oabmwlnDr_+zifhr[mrdwf+yKcJh=u+cif;+zpfonf? xdkodk@ r[mrdwf+yK=u&mwGif uluD;vlrsdK;rsm;. &kd;&mtwdkif; EGm;aemufudkowfI toJt+rpfudk twlwuGpm;oHk;=u+yD; Hum-Hape [kac:a0:aom usm;pG,fudk oGm;+zifhudkufI uwdopPm+yK cJh=uonf? Todk h+zifh ,cifuydkifqkdifcJh=uaom e,fajrrsm;udkjyefvnfydkifqkdifaprnf[laom *syeftpdk;&. uwday;r_udk ,kH=unfum uluD;acgif; aqmifrsm;onf rdrdwdk@e,fajrrsm; jyefvnf&&SdEdkifa&;twGuf t*Fvdyftpdk;&tm; aemufxyfwzefxyfrH wdkufckdufcJh=u+cif;+zpfonf? Pu.PaKang OD;aqmifonfh uluD;rsdk;cspfvli,frsm;onf rdrdwdk@e,fajrtvdkuf *syefwyfrsm;ESifh4if;/ (Subha Chandra Boss) OD;aqmif aom (INA) ESifh4if; yl;aygif;=u+yD; AdkvfcsKyfatmifqef; OD;aqmifonfh (BIA) ESifh tjyeftvSefem;vnfrlrsm; &,lcJh=uum e,fcsJ›t*Fvdyftpdk;&tm; wzef awmfvSefcJh=uonf? Todk@jzifh *syeftpdk;&onf t*Fvdyftpdk;&udk uluD;e,fajrrS wkdufxkwfcJh=uaomfvnf; vufawG@wGif uluD;acgif;aqmifrsm;tay: ay;xm; onfhuwdudk csKd;azmufumuluD;e,fajrrsm;wGif*syefrsm;qufvuftkyfcsKyfcJh=uonf? xdk@a=umifh; zufqpf*syefrsm;onf uluD;acgif;aqmifrsm;ESifhXm aewdkif;&if;om; a'ocH uluD;vlrsKd;rsm;. axmufcHr_rsm;udk r&aoma=umifhvnf; uluD;vlrsKd;rsm; trsm;qkH; aexdkif&m a'ojzpfaom r%dyl/ em*vif;wdk@wGif *syefrsm; tvG,fwul ppf&_H;=u&a=umif;udk orkdif;u oufao tjzpf usef&pfaeygonf? xdk 'kwd,urBmppfwGifyif t*Fvdyftpdk;&OD;aqmifonfh r[mrdwfwdk@rS ppfyJGudkatmifedkifcJhaoma=umifh uluD;jynfolrsm;. vGwfvyfrl&nfrSef;csufonfvnf; 'kwd,urBmppfESifhtwl arS;rSdefuG,fajymufcJh&avonf// xdk'kwd,urBmppfwGif uluD;jynfolrsm;rS qifEGJcJhaom e,fcsJ@qef@usifa&;ESifh ywfoufI ordkif;jzpf&yfrSefudk jrefrmh vGwfvyfa&;ordkif;wGif azsmufzsufjcif;cHcJh&aomfvnf; tdENd,EdkifiHvGwfvyfa&;ordkif;wGif uluD;vlrsdK;wdk@. awmfvSefa&; tcef;u¾tm; xif;&Sm;pGm rSwfwrf;wifjcif;cHcJh&onfudk awG@&Sd&ayonf?-->
အိမ်ကြီးစုရွာ၊ အထက်မအူထုံး
အိမ်ကြီးစုရွာ၊ အထက်မအူထုံး
ကျွဲတလင်းရွာ
ကျွဲတလင်းရွာ
ကရိသျှမုတ္တိ၊ ဂျေဒု
အိန္ဒိယဒဿန ပညာရှင်၊ တရားဟောဆရာနှင့်စာရေးဆရာကြီး ဂျေဒုကရိသျှမုတ္တိသည် ၁၈၉၅ ခုနှစ် မေလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်း မဒရပ်မြို့မြောက်ဘက် မိုင် ၁၅ဝ အကွာရှိ မဒနာပါလေအရပ်၌ ဗြဟ္မဏမိဘမျိုးရိုးမှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ရှစ်ယောက် မြောက်သားဖြစ်သည်။ ဖခင် သီအိုအိုဖီ (ပရမတ္ထ ဉာဏဓမ္မ) အသင်းသားလည်း ဖြစ်သည်။ ဂျေဒု ကရိသျှမုတ္တိ အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်တွင် ဖခင်သည် အစိုးအလုပ်မှ အငြိမ်းစားယူပြီး သီအိုဆိုဖီအသင်းဌာနချုပ်၌ လက်ထောက် အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။
ဟိန္ဒူအယူဝါဒ၊ ဒိဗ္ဗဉာဏ်ဝါဒ (Occultism) တို့ အပါအဝင် ဘာသာရေးအယူဝါဒအမျိုးမျိုးကို ပေါင်းရုံး လေ့လာသည့် သီအိုဆိုဖီ အသင်းလူကြီးများသည် ကရိသျှမုတ္တိ၏ရုပ်ဆင်း အင်္ဂါနှင့် အမူအရာကိုကြည့်ကာ အလောင်းအလျာဖြစ်သည်။ ယောက်ျားမြတ်လက္ခဏာ ပါသည်ဟု နိမိတ်ဖတ်ကြလေသည်။ ၁၉၁ဝ ပြည့်နှစ် တွင် သီအိုဆိုဖီအသင်းဥက္ကဋ္ဌသည် အိုင်းရစ် အမျိုးသမီးကြီး ဒေါက်တာအန္နီဗီဆင့်ဖြစ်သည်။ ဒေါက်တာ ဗီဆင့်သည် ကရိသျှမုတ္တိနှင့်ညီဖြစ်သူ နိတျာနန္ဒတို့နှစ်ဦးကို မွေးစားခဲ့သည်။ ကရိသျှမုတ္တိသည် အင်္ဂလန်၊ ပြင်သစ်နှင့် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံတို့၌ ပညာဆည်းပူးခွင့်ရရှိခဲ့သည်။ ဒေါက်တာ ဗီဆင့်သည် လူ့လောက၌ တရားပြမည့် အချိန်အခါအတွက် ကြိုတင် ပြင်ဆင်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ အသင်းလူကြီး အချို့နှင့် အတူ အရှေ့ ဘက်ကကြယ်အဖွဲ့ကို ထူထောင်ခဲ့သည်။ ကရိသျှမုတ္တိသည် အဖွဲ့ကြီး၏ခေါင်းဆောင်အဖြစ် တင်မြှောက် ခံခဲ့ရပြီး ၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် တစ်ကမ္ဘာလုံး၌ အဖွဲ့ဝင်တစ်သိန်း ထက်မနည်း ရှိလာသည်။
ကရိသျှမုတ္တိသည် ညီငယ် နိတျာနန္ဒအဆုတ်ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သွားသဖြင့် အလွန်ပူဆွေးသောက ရောက်ပြီးမှ သတိပြန်လည်ကာ တရားပွဲများဆက်တိုက် ဟောကြားနေ ခဲ့သည်။ အမေရိကန်၊ ဟော်လန်၊ ဆွစ်ဇာလန်၊ အင်္ဂလန်၊ ဩစတြေးလျ၊ အိန္ဒိယစသည့် နိုင်ငံအသီးအသီး၌ သဒ္ဒါကြည်ညို သူများက တရား ရိပ်သာစခန်းများ လှူဒါန်းပေးကြသည်။ သို့ရာတွင် ၁၉၂၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် ဟော်လန် နိုင်ငံ အိုမန်တရားစခန်း၌ ကျင်းပသော အရှေ့ဘက်က ကြယ် အဖွဲ့ အစည်းအဝေးကြီးသို့ တက်ရောက်လာကြကုန်သော ပရိသတ် ၃ဝဝဝ ၏ရှေ့မှောက်၌ ကရိသျှမုတ္တိသည် ''အမှန် တရားကို အစည်းအရုံး အကူအညီအားဖြင့် မတွေ့နိုင်။ မိမိ ကိုယ်ကို မိမိအားကိုး၍သာ အမှန်တရားကို ရှာတွေ့နိုင်သည်။ ကျွန်ုပ်၏နောက်သို့ တပည့်ခံ၍ လိုက်မနေကြပါနှင့်။ ကျွန်ုပ်ကို မှီ၍ မိမိအတွက် လှောင်ချိုင့်မဖန်တီးပါလေနှင့်''ဟူ၍ ဟော ပြောခဲ့ပြီး မိမိ ကိုယ်မိမိလောကကို လမ်းညွှန်သည့် ဆရာရှင် ဟူသော ဂုဏ်ဒြပ်နှင့်မထိုက်ကြောင်း ကြေညာကာ ယင်းအဖွဲ့ ကြီးကို ဖျက်သိမ်းပစ်ခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် တရားနာ လိုသူတိုး၍ သာ များလာလေရာ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းသို့ ခရီးလှည့်၍ အတွေး အမြင်များကို ဆက်လက်ဟောပြောနေခဲ့သည်။
ကရိသျှမုတ္တိ၏တရားအချို့ကား ''လူတို့တွင် ရှိနေတတ် သော ငါနှင့်သူခွဲခြားမှု၊ ငါနှင့်သူအယုတ်အမြတ် နှိုင်းယှဉ်မှု စသည့် ဥပါဒါန်များသည် အတိတ်မှ ပစ္စုပ္ပန်သို့ ချင်းနင်း ဝင်ရောက်လာသည့်ပြင် အနာဂတ်ကို လှမ်းမျှော်လျက်ရှိ နေသည်။ ဤသို့ဖြင့် မိမိတို့သန္တာန်တွင် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးသဖွယ် ဖိစီးနေသည်။ ထိုဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးမှ လွတ်အောင်နှုတ်ဖြင့် ဆုတောင်း၍လည်း မရနိုင်။ ပုဂ္ဂိုလ်ဆည်းကပ် ကိုးကွယ်၍ လည်းမထူး။ ကျမ်းဂန်သက်သက်ဖတ်ရှု၍လည်း အချည်းနှီးပင် ဖြစ်၏။ ညီမျှသောမေတ္တာဖြင့် အချင်းချင်း ဆက်ဆံပါမှ၊ မိမိ အတွင်းစိတ်ကို စေ့စေ့ငုငုကြည့်၍ သုံးသပ်ပါမှ အာရုံယူသူနှင့် ယူစရာအာရုံ၊ သိစရာ ညေယျနှင့် သိသူဉာ တာ၊ ပြုလုပ်သော ကတ္တား နှင့် အပြုခံကမ္မတို့ အတူတူသဘောကို ဟုတ်တိုင်းမှန်ရာ မြင်မည်။ ဉာဏ် အမြင်ပေါ်မည်''ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ စာအုပ် ၄ဝ ကိုလည်း ရေးသားပြုစုခဲ့ရာ ပညာနှင့်ဘဝ၏ ထူးခြားသော အဓိပ္ပာယ် (၁၉၅၃)၊ တစ်သက်တာဋီကာ (သုံးတွဲ) (၁၉၅၆- ၆ဝ)၊ ပြောင်းလဲခြင်း၏အရေးကြီးပုံ (၁၉၇ဝ) စာအုပ်တို့သည် အထူးထင်ရှားသည်။
ကရိသျှမုတ္တိသည် တပည့်သာဝကနောက်လိုက်ခြွေရံ များပြားသော်လည်း မိမိကိုယ်ကို အစဉ်နှိမ့်ချနေထိုင် ကျင့်ကြံ သည်။ မျက်မှောက်ခေတ်ရေးရာကိုလည်း မျက်ခြည်မပြတ် လေ့လာသည်။ တရားဖြန့်ဖြူးနိုင်အောင် အနေအထိုင်၊ အစား အသောက်မှစ၍ ခန္ဓာကိုယ်ကို စနစ်တကျ စောင့်ရှောက်လေ့ ရှိသည်။ တရားပွဲမဝင်ခင် ဆံပင်တစ်ပင်တလေမျှပင် အစ ထောင်မနေရအောင် ဂရုစိုက်သည်။ ဗြိတိသျှ စာရေးဆရာကြီး ဂျော့ဘားနဒ် ရှော (၁၅၈၆-၁၉၅ဝ) ကပင်လျှင် မြင်တွေ့ဖူး သမျှ လူသားအားလုံးထဲတွင် ကရိသျှမုတ္တိသည် ဥပဓိရုပ် အကောင်းဆုံး ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ချက်ချခဲ့သည်။ အတွေးအခေါ် ပညာရှင်ကြီး ဂျေဒုကရိသျှမုတ္တိသည် ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် အိုဂျေမြစ်ဝှမ်း ဒေသနေအိမ်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ပန်းကုန်း ( မြောက် )ရွာ၊ ရေဦးမြို့နယ်
ပန်းကုန်း ( မြောက် )ရွာ (Pankone(North))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရေဦးမြို့နယ်၊ အင်တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၈၀၉၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဖွေးချီးရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
ဖွေးချီးရွာ(Hpwaychee)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ရှိုးခိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၀၈၃ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကြိုက်မန်းထော်
ကြိုက်မန်းထော်
ဆုံတလုံးရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
ဆုံတလုံးရွာ(Sontalone)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ဝါးရုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၄၈၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝါးရုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၀၇ ဦး၊ မ ၈၅၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၅၇ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဒိုက်အင်းရွာ၊ လမိုင်း
ဒိုက်အင်းရွာ၊ လမိုင်း
တောင်ဖြူရွာ၊ မင်းကင်းမြို့နယ်
တောင်ဖြူရွာ (Taunghpyu)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ မင်းကင်းမြို့နယ်၊ ပန်းဆက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၉၆၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းကင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဘဲလာမိရွာ၊ ပေါက်ပင်ရင်း (ပေါက်တော)
ဘဲလာမိရွာ၊ ပေါက်ပင်ရင်း (ပေါက်တော)
ရွာသစ်ရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
ရွာသစ်ရွာ (Ywarthit)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ ပေါ့အင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၅၄၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပေါ့အင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၄၁၇ ဦး၊ မ ၄၆၈၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၀၉၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အထက်မအူထုံးရွာ၊ အထက်မအူထုံး
အထက်မအူထုံးရွာ၊ အထက်မအူထုံး
ရပ်သာရွာ
ရပ်သာရွာ
မင်းကွန်းတိပိဋကဆရာတော်
မင်းကွန်း တိပိဋကဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တ ဝိစိတ္တသာရာဘိဝံသ သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် တိပိဋကဓရတိပိဋကကောဝိဒ ဘွဲ့ကို ပထမဆုံးရရှိခဲ့သော ဆရာတော်တစ်ပါးဖြစ်၍ ဂင်းနစ်စံချိန်မှတ်တမ်းတွင် မှတ်ဉာဏ် အကောင်းဆုံးအဖြစ် စံချိန်တင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာတင်ပွဲ၏ အဓိကကျသော အခန်းကဏ္ဍများအနက် ဝိသဇ္ဇကဟု ခေါ်ဆိုသော အဖြေဆရာတော် အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ အတွဲခြောက်တွဲရှိသော မဟာဗုဒ္ဓဝင်ကျမ်းကြီးကိုလည်း ၁၉၅၅ တွင် စတင်ရေးသားခဲ့ကာ ၁၉၇၀ ကျော်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော် သံဃမဟာနာယကအဖွဲ့၏ အကျိုးတော်ဆောင်ချုပ်အဖြစ် သာသနာရေးတာဝန်များကို ထမ်းရွက်ခဲ့ပေသည်။
ဆရာတော်ကြီး၏ ငယ်ဘဝ
ဆရာတော်ကြီးကို မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၃၊ တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၁၁-ရက်နေ့ ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၉၁၁ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ (၁)ရက်၊ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့၊ နေ့ (၃)နာရီကျော်တွင် မန္တလေးတိုင်း၊ မြင်းခြံမြို့နယ်၊ကျည်ပင်ရွာ၌ ရွာသူကြီး ဦးဆုံ၊ ဒေါ်ဆင်တို့မှ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ငယ်နာမည် မောင်ခင်ဖြစ်သည်။ မွေးချင်း မောင်နှမ မသုံ၊ မောင်ခင်၊ မောင်ဘသင် သုံးဦးရှိရာ မောင်ခင်မှာ ဒုတိယ သားရတနာ ဖြစ်သည်။
မောင်ခင် ၃ နှစ်သားအရွယ်တွင် ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးဆုံ ကွယ်လွန်ခဲ့ရာ မိခင် ဒေါ်ဆင်သည် သဲဖြူဝ အနောက်ရွာရှိ သူ၏ မိဘအိမ်သို့ ပြောင်းရွေ့နေထိုင်ပါသည်။ မောင်ခင်ကမူ ကျည်ပင်ရွာ၌ပင် အဖိုးဖြစ်သူ မြန်မာဆေးဆရာကြီး ဦးချယ်၊ ဒေါ်အံ့တို့ထံ နေရစ်ခဲ့သည်။ ၁၂၇၇-ခုနှစ်၊ ၅ နှစ်သားအရွယ်မှစတင်၍ အခြေခံ ဗုဒ္ဓဘာသာ စာပေများကို ရွာဦးဘုန်းကြီးကျောင်းရှိ ဆရာတော် ဦးသာသနာ့ ထံတွင် စတင်သင်ယူ လေ့လာခဲ့သည်။ မန္တလေးမြို့၌ ထင်ရှားသော နန်းဦးဘုန်းကြီးကျောင်းမှ ဆရာတော် ဦးသာသနာ့ မှာ မောင်ခင်၏ လက်ဦးဆရာဖြစ်သည်။ အဘိုးဖြစ်သူ ဦးချိုင်မှလည်း ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်ပက်သက်သော ရှိခိုးခြင်း၊ ဆုတောင်းခြင်း၊ ဟောပြောချက်များကို သင်ကြားပေးခဲ့သည်။
ဘုန်းရှင် ကံရှင် မောင်ခင်
မောင်ခင် ၇ နှစ်အရွယ်တွင် အဒေါ် မယုံနှင့် နွားကျောင်း လိုက်သွားလေသည်။ ညနေနွားများ ရေသောက်အဆင်း မယုံအပိုင် ရှေ့ဆုံးမှ သန်ရောင် အမည်ရှိ နွားနက်ကြီးကို စီး၍ လာရာ မြစ်ဆိပ်သို့ ရောက်ခါနီး နွားနက်ကြီးပေါ်မှ လိမ့်ကျသောအခါ နွားနက်ကြီးသည် မောင်ခင်အား အခြားနွားများ မနင်းမိစေရန် ဝမ်းဗိုက်အောက် တည့်တည့်ထား၍ ရပ်နေပါသည်။ နွားများအားလုံး ရှင်းသွားမှ နွားနက်ကြီးသည် မောင်ခင်အပေါ်မှ ခွာကာ ရေသောက်ဆင်းသွားသည်။ ၎င်းဖြစ်ရပ်သည် ဘုန်းရှင်ကံရှင် ပါရမီရှင်အား အသက်အန္တရာယ် ပြု၍ မရနိုင်ဟု ညွှန်ပြနေပါသည်။ နောက် ဖြစ်ရပ်တစ်ခုမှာ ကျောင်းလှေကားအနီး ရှောက်ချိုပင်ကြီးပေါ်၌ တစ်လုံးတည်းကျန်နေသည့် ရှောက်ချိုသီးကြီးကို အခြားကျောင်းသားများ အပင်ပေါ်တက်ခူးသည့်အခါ ဆူးစူး၍ ရအောင်မခူးနိုင်ခဲ့၊ မောင်ခင်သည်သာ အံ့ဩစရာ ကောင်းလောက်အောင် ရှောက်ပင်ပေါ်တက်၍ ရှောက်သီးကြီးကို ရအောင်ခူးခဲ့သည်။ ၎င်းဖြစ်ရပ်ကား မည်သူမှ မလုပ်နိုင်ဟု ယူဆကြရမည့် တိပိဋကဓရဘွဲ့ကို ရအောင်ယူပြခြင်း၊ တိပိဋကနိကာယ ကျောင်းတိုက်ကြီးကို တည်ထောင်ခြင်း၊ သာသနာ့တက္ကသိုလ်ကြီးများကို တည်ထောင်ခြင်းတို့၏ ရှေ့ပြေးနိမိတ် ဖြစ်ပါလိမ့်မည်။ နောက်ဖြစ်ရပ်တစ်ခုမှာ မောင်ခင်သည် တစ်ခြားသူများ စာအံသံကြားသည်နှင့် ၎င်းစာကို ရသည်။ ထိုဖြစ်ရပ်ကို ထောက်ရှူ၍ ဆရာတော်ကြီး၏ ဉာဏ်ကောင်းပုံကို မှန်းဆ၍ ကြည့်နိုင်သည်။
မင်းကျောင်း၌ ရှင်ပြုခြင်း
အသက် ၇ နှစ်အရွယ်တွင် မြင်းခြံ မင်းကျောင်းတိုက် ဆရာတော် ဦးသောဘိတထံ၌ သာမဏေ ဝတ်ခဲ့ပြီး ထိုအသက်အရွယ်မှ စတင်၍ မှတ်ဉာဏ်စွမ်းရည်ထက်မြတ်မှု လက္ခဏာများ ပြလေတော့သည်။ သူသည် ဝတ္ထု၊ မဂ္ဂဇင်း၊ ဂျာနယ် အစရှိသည်များကိုပင် ထိုအရွယ်ကတည်းက ဖတ်နေပြီ ဖြစ်သည်။ ဆရာတော် ဦးသောဘိတသည် မောင်ခင်အား ပါဠိတွင် ထူးချွန်ပြောင်မြောက်သော အဓိပ္ပာယ်ဖြစ်သည့် ရှင်ဝိစိတ္တသာရ ဘွဲ့တော်ကို မှည့်ခေါ်ပေးခဲ့သည်။ မိခင် ဒေါ်ဆင်မှလည်း သံဃာ တစ်ပါးဖြစ်မြောက်လာအောင် အထူ:ပင် ချီးမြှောက်ခဲ့သည်။
ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၉၃၀ ခုနှစ်တွင် ရှင်ဝိစိတ္တသာရ သည် စစ်ကိုင်းတိုင်း မင်းကွန်းမြို့နယ်ရှိ ဓမ္ဓနာဒ ကျောင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ကာ ဆက်လက်သင်ယူခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ပျံလွန်တော်မူသည်အထိ မင်းကွန်းတွင်သာ အခြေပြုနေထိုင်ခဲ့သဖြင့် မင်းကွန်းဆရာတော်ကြီးဟု လူသိများခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ရှင်ဝိစိတ္တသာရသည် အထူးသဖြင့် သီလရှင်ဆရာလေး ဒေါ်ဓမ္ဓစာရီ၏ ပူဇော်ထောက်ပံ့မှု ကို ရရှိခဲ့ပြီး ထိုနှစ်မှာပင် ရှင်သာမဏေ ဘဝမှ ဦးပဇ္ဇင်း အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။
ပညာသင်ကြားမှုနှင့် ရရှိသောဘွဲ့များ
အသက် ၁၃ နှစ်တွင် မြင်းခြံ သံဃသမဂ္ဂီ အဖွဲ့မှ စစ်ဆေးသော ဝိနယ စာမေးပွဲကိုဖြေဆို အောင်မြင်ပြီး မြင်းခြံ ဘာသာရေး အသိုင်းအဝိုင်းတွင် ထင်ရှားကျော်ဇောလာခဲ့သည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင်လည်း ပရိယတ္တိ စာမေးပွဲကိုလည်း အာဂုံဆောင် ဖြေဆိုနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅ နှစ်သားတွင် ပထမငယ်တန်း၊ ၁၇ နှစ်သားတွင် ပထမလတ်တန်း နှင့် အသက်၂၀ အရွယ်တွင် ပထမကြီးတန်းတို့ကို ဖြေဆိုအောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၃-ခုနှစ်(မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၉၅ ခု) တွင် အစိုးရပထမကြီးတန်းကို ပထမကျော် ဟူသောဘွဲ့ထူးဖြင့် အမြင့်ဆုံး အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ထိုနှစ်တွင်ပင် သကျသီဟစာသင်တန်းကိုလည်းကောင်း၊ ၁၉၃၄ခုနှစ်တွင် စာချတန်းကို လည်းကောင်း   တစ်ဆက်တည်းအောင်မြင်၍ ၀ဋံသကာ(ဦးဆောက်ပန်းဘွဲ့) ဖြင့်ချီးကျူး ပူဇော်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင်ပင်တွင် မဟာသံဃသမဂ္ဂီ အဖွဲ့မှ အဘိဝံသဘွဲ့ ကို ချီးမြှင့်ခဲ့ပြီးနောက် ဘွဲ့တော်မှာ ဦးဝိစိတ္တသာရာဘိဝံသ ဟူ၍ဖြစ်သည်။ ဆရာတော်သည် ၁၉၅၀ ခုနှစ်မှ ၁၉၅၃ ခုနှစ်အတွင်း တိပိဋကဓရ စာမေးပွဲ ကို ဖြေဆိုအောင်မြင်ခဲ့ပြီးနောက် ပိဋကတ်သုံးပုံကို အထောက်အမကင်းစွာ အာဂုံပြန်ဆို နိုင်သောကြောင့်  နိုင်ငံတော်မှ တရားဘဏ္ဍာစိုးဟုအဓိပ္ပာယ်ရသော တိပိဋကဓရ ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကဘွဲ့ကို ဆက်ကပ်ခြင်းခံခဲ့ ရသည်။
ပိဋကသုံးပုံ အာဂုံဆောင်ခြင်း
ဤစာမေးပွဲသည် ပိဋကတ်သုံးပုံကို နှုတ်ဖြေ၊ ရေးဖြေဖြေဆိုရသော စာမေးပွဲဖြစ်ပြီး ခက်ခဲလှသော စာမေးပွဲတစ်ခုဖြစ်သည်။ စတင်စစ်ဆေးခဲ့ချိန် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၁၀ မှ ၁၃၆၂ အထိ ၅၃-နှစ်အတွင်း အောင်မြင်သူ ၉-ဦးသာရှိခဲ့သည်။ စာမေးပွဲအောင်မှတ်မှာ အမှတ်၁၀၀-တွင်၇၅-မှတ်ရမှသာ အောင်မြင် ပါ သည်။ ပိဋကတ်သုံးပုံကို အလွတ်ရွတ်ဆိုရာတွင် နံနက် ၈-နာရီမှ၁၀-နာရီအထိ တစ်ကြိမ်၊ နေ့လယ် ၁-နာရီမှ၄-နာရီအထိ တစ်ကြိမ်၊ တစ်နေ့လျှင် ၂-ကြိမ်ခွဲ၍ စာပြန်ရသည်။ သတ်မှတ်ထားသော အချိန်အတွင်း သတ်မှတ်ထားသော စာမျက်နှာအရေအတွက် ကိုပြီးအောင်ပြန်ဆိုရသည်။ အချိန်ကိုက် စာမပြန်နိုင်လျှင် စာမေးပွဲကျပါသည်။ တစ်နေ့လုံး အတွက်စာ ၅-ခါ ထောက်ပေးခွင်ရှိသည်။ ၅-ခါထက်ပို၍ ထောက်ပေးရလျှင် စာမေးပွဲ ကျပါသည်။ စာကို အလွတ်ရွတ်ဆိုရင်း ဝါကျတစ်ခု ကျော်သွားပါက စာမေးပွဲကျပါသည်။ ဆရာတော်ကြီးသည် အဆိုပါ စာမေးပွဲကြီးတွင် စာမျက်နှာ၉၉၃၄-မျက်နှာလုံးကို တစ်ချက်မှထောက်မပေးရဘဲ အလွတ်ရွတ်ဆိုနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုမျှမကသေး စာအုပ်မူကွဲ အမျိုးမျိုး ရှိပါက မည်သည့်စာအုပ်၊ စာမျက်နှာမည်မျှ၊ စာကြောင်းရေမည်မျှတွင် မည်သို့ဆိုသည် မည်သည့်စာအုပ်က အမှန် ဖြစ်သည်ဟူသည်အထိ ထောက်ပြနိုင်လောက်အောင် ပညာဉာဏ်ကြီးမားလွန်းလှပါသည်။ ရေးဖြေ ဖြေဆိုရာ၌လည်း သီလက္ခန္ခဝဂ် - ၉၃-မှတ် မဟာဝဂ် - ၉၇-မှတ် ပါတိကဝဂ် - ၉၇-မှတ် ပါရာဇိကဏ် - ၈၉-မှတ် ပါစိတ်ပါဠိတော် - ၉၉-မှတ် မဟာဝဂ္ဂပါဠိတော် - ၉၂-မှတ် စူဠဝဂ္ဂပါဠိတော် - ၉၈-မှတ် ပရိဝါပါဠိတော် - ၁၀၀-မှတ် စသည်ဖြင့် ဘာသာတိုင်းကို ဂုဏ်ထူးမှတ် ၈၅-မှတ် အထက်ဖြင့် ဖြေဆိုအောင်မြင်ခဲ့သည်။
ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ
ဦးနု အစိုးရလက်ထက် ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၉၅၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၅၆ ခုနှစ်အတွင်း ကမ္ဘာအေးကုန်းမြေရှိ မဟာပါသဏ လှိုဏ်ဂူတော်ကြီးတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ တင်ပွဲ၌ မဟာစည် ဆရာတော်ကြီး ဦးသောဘနမှ မေးခွန်းမေးမြန်းသူအဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး မင်းကွန်းဆရာတော်ဘုရားကြီး မှ ဖြေကြားသူအဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့ရာတွင် မေးသမျှကို တစ်လုံးတစ်ပါဒမျှ ထစ်ငေါ့ခြင်းမရှိဘဲ မည်သည့်စာအုပ် မည်သည့်စာမျက်နှာ နံပါတ် စာကြောင်းရေ ဘယ်လောက်မှ ဟူ၍ တိကျစွာ ဖြေဆိုတော်မူ၍ ဆဋ္ဌသင်္ဂတိသဇကအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
နောက်ပိုင်းလုပ်ဆောင်ချက်များ
ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနုနှင့် ဗုဒ္ဓသာသန ကောင်စီ၏ တောင်းဆိုလျှောက်ထားမှုကြောင့် ၁၉၅၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၀ ခုနှစ်အတွင်း မဟာဗုဒ္ဓဝင်ကိုလည်း ပြုစုခဲ့သည်။ မဟာဗုဒ္ဓဝင်ကျမ်းသည် ဆရာတော်၏ စာပေဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းစဉ်များတွင် ထင်ရှားသောအောင်မြင်မှုတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၁၉၇၉ ခုနှစ် တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း နှင့် ဗမာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ မှ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတဘွဲ့ကို ဆပ်ကပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၀ မှစ၍ နိုင်ငံတော် သံဃမဟာနာယကအဖွဲ့၏ အကျိုးတော်ဆောင်ချုပ်အဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ဘဝနတ်ထံ ပျံလွန်တော်မူခြင်း
သာသနာ့အာဇာနည် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ၊ အဘိဓဇ မဟာရဋ္ဌဂုရု၊ အဘိဓဇအဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိက၊ တိပိဋကဓရ ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိက၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာဝိသဇ္ဇက၊ နိုင်ငံတော်သံဃမဟာနာယကအဖွဲ့ အကျိုးတော်ဆောင်ချုပ်ဆရာတော်ကြီး ဦးဝိစိတ္တသာရာဘိဝံသ သည် ၉-၂-၁၉၉၃၊အင်္ဂါနေ့ ညနေ၊ ၄-နာရီ ၄၀-မိနစ်တွင် ဘဝနတ်ထံ ပျံလွန်တော်မူခဲ့သည်။
ဂင်းနစ် ကမ္ဘာ့စံချိန် မှတ်တမ်းဝင်
မင်းကွန်း ဆရာတော်ကြီး ဦးဝိစိတ္တသာရာဘိဝံသ အား ကမ္ဘာ့စံချိန်များကို မှတ်တမ်းတင်ထားသော ၁၉၈၅ ခုနှစ်ထုတ် ဂင်းနစ်စာအုပ်၌ မှတ်ဉာဏ်အကောင်းဆုံး လူသားအဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။
ကျောက်ဖြူဥပစာကောလိပ်
ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ကျောက်ဖြူမြို့တွင် ၁၉၅၄ ခုနှစ်က ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော ကောလိပ်ဖြစ်သည်။
သာယာကုန်းရွာ၊ အထက်မအူထုံး
သာယာကုန်းရွာ၊ အထက်မအူထုံး
ရွာမ
ရွာမ
အိမ်ကြီးစုရွာ၊ လမိုင်း
အိမ်ကြီးစုရွာ၊ လမိုင်း
ကားစင်တင်သတ်ခြင်း
thumb|ခိုးသူ ၂ ဦးနှင့်အတူ ကားတင်ခံရသော ယေရှု ကားတင်ခြင်း သည် ပြစ်ဒဏ်ကြီးတို့ကို စီရင်သောနည်းတခု ဖြစ်သည်။ ယင်းတွင် အပြစ်သားကို ကိုယ္လုံးတီးျဖင့္ကားစင်တွင် ကြိုးဖြင့်ချည်၍သော်လည်းကောင်း၊ သံဖြင့်နှက်၍သော်လည်းကောင်း တင်ဆွဲထားပြီး အစာရေစာငတ်မွတ်၍ သေလွန်အောင် ထား၏။ ရောမတို့သုံးသောနည်း ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့နေရာအနှံ့တွင် ၂၀ ရာစုအထိ သုံးကြသေးသည်။
ပါးရှန်းနှင့်ရောမ
အစ္စလာမ်ဘာသာပျံ့နှံ့သော ပါးရှန်းနှင့် ရောမအင်ပါယာသို့သော လူမှုပတ်ဝန်းကျင်တို့တွင် သစ္စာဖေါက်များ၊ သူပုန်များ၊ ခိုးဆိုးလုယက်များနှင့် အပြစ်ရှိသောကျွန်တို့ကို ဤနည်းဖြင့် စီရင်သည်။ ကိုရန်ကျမ်းတွင် ကားစင်တင်သည့်အကြောင်းကို စာပိုဒ် ၆ ခုတွင် ဖော်ပြထား၏။
ရိုးရာအရ ဂျူရီလူကြီးတို့သည် ကားတင်ရက်ကို ၃ ရက် သတ်မှတ်သည်။ သစ်လုံးတွင်သော်လည်းကောင်း၊ ပင်စည်တွင်သော်လည်းကောင်း ချည်ခြင်း၊ နှက်ခြင်းကိုလည်း ကားတင်သည်ဟုပင် ပြဋ္ဌာန်း၏။ ကားတင်သည်ကို တရားဝင်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ မှတ်တမ်းတင်ခြင်းမှာ အစ္စလာမ်သမိုင်းတွင် ရှိခဲ့ပြီး နိုင်ငံရေးအရ ဘာသာရေးအရ သဘောမညီသူတို့ကိုလည်း ကားတင်ကာ လူထုအားပြခြင်းမှာလည်း မဆန်းသောကိစ္စပင်။
ဂျပန်
၁၅၉၇ ခုတွင် နာဂါဆာကီ၌ ခရစ်ယာန် ၂၆ ယောက်ကို ကူးတင်သည်။ ၎င်းတို့အနက် တဦးမှာ ဖိလစ်ပိုင်၌ (၁၀) နှစ်ကျော် သာသနာပြုခဲ့သည့် စပိန် ဖရန်စစ်ကျောင်းတော်သား ပီဒရိုဘော်တစ္စတာ ဖြစ်၏။  ခရစ်ယာန်ဘာသာကို ယုံကြည်သဖြင့် ကားတင်မှုကို တရားမဝင်ဟု ၁၈၇၁ ခုကမှ ပိတ်ပင်သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်တွင်လည်း သုံ့ပန်းတို့ကို ကားတင်ဖူးသည်။ ဩစတေးလျသုံ့ပန်း ရင်းဂါအက်ဒွပ်ကို အခြားနှစ်ဦးနှင့်အတူ နွားသတ်မှုဖြင့် ကားတင်ရာ ၆၃ နာရီကြာ နေရ၏။
မြန်မာ
မြန်မာသို့ သာသနာပြုအဖွဲ့ဖြင့် ၁၈၀၆-၁၂ ကာလတွင် နေခဲ့သည့် ဖိလစ်ကာရေး (Felix Carey) က ကားစင္တင်သော အကျဉ်းသား ၄-၅ ယောက်ကို လျှာနားဖြတ်၊ တံစို့ထိုး၊ ဝမ်းခွဲသည်ကို မြင်ရကြောင်း၊ အခြား ၆ ယောက်ကို ခြေလက်တို့၌ မယ်နနှက်၊ မျက်လုံးထုတ်ရာ ၂ ယောက်မှာ လေးရက်အတွင်းသေ၍ ကျန်သူတို့မှာ တပတ်ခန့်တွင် သေကြောင်း၊ အခြား ၄ ယောက်မှာ အထက်သို့ ညှဉ်းပန်းခြင်းမျိုး မပြုသော်လည်း ခြေလက်တို့ကို ကြိုးဖြင့်ဆွဲထားရာ နှစ်ပတ်အကြာတွင် အစာငတ်၊ ပင်ပန်း၍ သေကြောင်း၊ အချို့ကိုမူ ၃-၄ ရက်ဖြင့် လွှတ်တတ်ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။
မီးလောင်ချောင်းရွာ
မီးလောင်ချောင်းရွာ
ကျွန်းဦးရွာ၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်
ကျွန်းဦးရွာ (Kyunu)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်၊ ဧည့်ပြကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၇၁၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဧည့်ပြကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၆၁ ဦး၊ မ ၁၅၀၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၉၆၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဒဂုန်တာရာ
ဦး ဌေးမြိုင် (၁၉၁၉−၂၀၁၃) သည် မြန်မာလူမျိုး နိုင်ငံရေးသမား၊ စာတည်းနှင့် စာရေးဆရာ ဖြစ်သည်။
ကိုယ်ရေး ဖြစ်စဉ်
ဒဂုန်တာရာသည် ဗမာနိုင်ငံလုံး ဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ ရေနံမြေ စည်းရုံးရေးကိုယ်စားလှယ်၊ တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ  အမှုဆောင်၊ အိုးဝေ မဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာ၊ မြန်မာ နိုင်ငံ စာရေး ဆရာအသင်း ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန် များကို ဆောင်ရွက် ခဲ့သည်။ စာရေးဆရာကြီး ဒဂုန်တာရာက သူ၏ ‘ရုပ်ပုံလွှာ’ အဖွဲ့အနွဲ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းအား ‘အောင်ဆန်း (သို့မဟုတ်) အရိုင်း’ ဟူသော ခေါင်းစဉ်ဖြင့် ရေးသားခဲ့သည်။ ဆရာဒဂုန်တာရာက သူ၏ ရုပ်ပုံလွှာအဖွဲ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်သည် မြန်မာပြည်လွတ်လပ်ရေး အကြောင်းကိုသာ အစဉ်အမြဲ တွေးတောနေပြီး ကျန်သည့်အရာများကို ဂရုမစိုက်ဘဲ နေတတ်ပုံ၊ လူရိုင်းတစ်ဦးနှင့် ပုံပန်းသဏ္ဌာန်တူကာ ဆက်ဆံရခက်ပြီး ဂွတီးဂွကျ နိုင်လှပုံ၊ သူ ယုံကြည်ရာကို စိုက်လိုက်မတ်တတ်နှင့် တဇွတ်ထိုး လုပ်တတ်ပုံ၊ သို့သော် သူ့တွင် အနုပညာဓာတ်ခံရှိပုံ စသည်တို့ကို ရသဟန်နှင့် လှလှပပ ခြယ်မှုန်းခဲ့လေသည်။ ထိုရုပ်ပုံလွှာ အဖွဲ့အနွဲ့ကိုဖတ်ပြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းက ‘ဌေးမြိုင်ကတော့ ကိုယ့်ကို အရိုင်းလို့ရေးတယ် ကိုယ်ဒီလောက်လည်း မရိုင်းသေးပါဘူးကွာ’ ဟု သူ၏ ကိုယ်ရံတော် ဗိုလ်ထွန်းလှကို ရယ်မောကာ ပြောခဲ့ဖူးသည်။ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၊  ဦးနု၊ ဗိုလ်မှူးဖိုးကွန်း၊ ကိုဗဟိန်း၊ ဦးဗဆွေ၊ မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ် (ပင်လုံစာချုပ်) တို့နှင့် ရင်းနှီးသည်။    ထို့အပြင် ဆရာကြီး ဒဂုန် တာရာသည် တရုတ် - မြန်မာ မိတ်ဆွေဖြစ် အသင်းချုပ် အမှုဆောင်၊ မြန်မာ - ဆိုဗီယက် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် မိတ်ဆွေဖြစ် အသင်းချုပ် အမှုဆောင်၊ ကမ္ဘာ့ ငြိမ်းချမ်းရေး ကွန်ဂရက် (မြန်မာနိုင်ငံ) အမြဲတမ်း ကော်မတီ ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်၊ ပြည်​ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ ကဗျာဆရာ သမဂ္ဂဥက္ကဋ္ဌ တာဝန် များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ဆရာကြီးသည် ၁၉၃၄ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ လထုတ် တက္ကသိုလ် သိပ္ပံ မဂ္ဂဇင်းတွင် မြိုင်သဇင် ကလောင် အမည်ဖြင့် မှုံပြာရီ ဝတ္ထုကို စတင် ရေးသား ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဒဂုန်တာရာ အမည် ခံယူသည်။ ၁၉၄၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ လတွင် တာရာ မဂ္ဂဇင်းကို စတင် ထုတ်ဝေသည်။ ထို့အပြင် စာပေသစ် မဂ္ဂဇင်း ကိုလည်း စတင် ထုတ်ဝေပြီး ယင်း မဂ္ဂဇင်းတွင် အယ်ဒီတာ အဖြစ် ဆောင်ရွက် ခဲ့သည်။ တချိန်တည်းတွင် ဂန္ထဝင် ဂျာနယ် အယ်ဒီတာ အလုပ် ကိုလည်း လုပ်ကိုင်သည်။
၁၉၄၁ ခုနှစ် ​မေ ဝတ္ထုကို ထုတ်ဝေသည်။ ကလောင် အမည် အမျိုးမျိုးဖြင့် စာပေ၊ ကဗျာ၊ ပန်းချီ၊ ရုပ်ရှင်၊ ဂီတ၊ အနုပညာနှင့် စာပေဝေဖန်ရေး၊ လူကိုလေ့လာခြင်း၊ အကဲခတ်စာတမ်းများလည်း ရေးခဲ့သည်။ စံပယ်ဦးဝတ္ထုတိုများဖြင့် စာပေဗိမာန် ဝတ္ထုတို ပေါင်းချုပ် ဆုကို ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် ရရှိခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ၂ဝဝ၁ ခုနှစ် အတွက် ပခုက္ကူ ဦးအုန်းဖေ တစ်သက်တာ စာပေဆု ကိုလည်း ရရှိခဲ့သည်။
စာရေးဆရာ-ကဗျာဆရာကြီး ဒဂုန်တာရာ သည် ကလောမြို့တွင် အေးချမ်းစွာ နေထိုင်ရင်း စာပေများကို ရေးသား ပြုစုခဲ့သည်။ ရန်သူမရှိ မိတ်ဆွေသာရှိ အယူအဆဖြင့် လွတ်လပ်သော အတွေးအခေါ် ကိုင်စွဲသူ မြန်မာ စာပေလောကမှာ ကဗျာခေတ်တခုကို ထူထောင်နိုင်ခဲ့သူ စာရေးဆရာကြီး ဒဂုန်တာရာသည် (၁၉-၈-၂ဝ၁၃ ခုနှစ်) တနင်္လာနေ့ နေ့လယ်တွင် အောင်ပန်းမြို့ နေအိမ်တွင် လူကြီးရောဂါနှင့်  ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးသိန်းစိန် ကလည်း ဝမ်းနည်းကြောင်း သဝဏ်လွှာ (a personal letter of sympathy condolence  ) နှင့်  နာရေးကူညီငွေ ၂ဝဝ,ဝဝဝ ကျပ် ပေးပို့လှူဒါန်းခဲ့သည်။   အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် သည်လည်း လွမ်းသူ့ပန်းခြင်းပေးပို့ခဲ့သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်  ဝန်ကြီးချုပ် က နာရေးကူညီငွေ ၁ဝဝ,ဝဝဝ ကျပ် ပေးပို့လှူဒါန်းခဲ့သည်။
ဆရာကြီးသည် မြန်မာ ကဗျာလောကမှာ ခေတ်တစ်ခေတ်ကို ထူထောင်နိုင်ခဲ့သလို နိုင်ငံရေးဆိုတာ ရန်သူကို မိတ်ဆွေ ဖြစ်အောင် လုပ်တဲ့နည်းဆိုပြီး ငြိမ်းချမ်းရေး လမ်းစဉ် ကိုင်စွဲသူအဖြစ် စာပေ လောကမှာရော နိုင်ငံရေး လောကမှာပါ ဩဇာကြီးမားတဲ့ အကန်တော့ခံ ပညာရှင်ကြီးလည်းဖြစ်သည်။
ကျမ်းကိုး
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ ကဗျာဆရာများ ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ရှိုးခိုရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
ရှိုးခိုရွာ(Shokho)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ရှိုးခိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၀၈၂ ဖြစ်သည်။
ပူတောင်းရွာ၊ ပူတာအိုမြို့နယ်
ပူတောင်းရွာ(Putawng)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ပူတာအိုမြို့နယ်၊ ပူတောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၅၃၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပူတောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၃၇ ဦး၊ မ ၁၃၂၅ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၅၆၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ရှိုးခိုရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပူတောင်းရွာ၊ ပူတာအိုမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပူတာအိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တုံးရွာ (ခေါ်) တိန်ကလောင်ရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
တုံးရွာ (ခေါ်) တိန်ကလောင်ရွာ(Toneywar(A)Teinkalaung)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ဝါးရုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၄၈၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝါးရုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၀၇ ဦး၊ မ ၈၅၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၅၇ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆောင်းနားရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
ဆောင်းနားရွာ (Hsawngnar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ ပေါ့ယားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၆၆၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပေါ့ယားကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၆၂ ဦး၊ မ ၂၀၃၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၉၀၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဂူပြောက် (ဗိုလ်ချိုမိဂူပြောက်)
ဗိုလ်ချိုမိဂူပြောက်ဘုရားသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုဂံ၊ သီရိပစ္စယာအရပ်တွင် တည်ရှိသည်။ ဘုရားသည် မဟာဗောဓိပုံ ကွမ်းတောင်ပေါက် လိုဏ်နှစ်ဆင့် ဘုရားဖြစ်ပြီး ခရစ် (၁၃)ရာစုနှစ်က တည်ခဲ့သည်။
ဗြိတိသျှတို့ ၁၈၈၅−ခုနှစ်တွင် အထက်မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် မြန်မာတိုင်းရင်းသားများက အင်္ဂလိပ်တို့အား ဆန့်ကျင်တော်လှန် တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ပုဂံမှ ဗိုလ်ချို သည် ထင်ရှားသော နယ်ချဲ့တော်လှန်ရေး ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ၁၈၉၆−ခုတွင် သီရိပစ္စယာရှိ ဂူပြောက်အတွင်း အင်္ဂလိပ်တို့က ဗိုလ်ချိုအား ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သဖြင့် ဗိုလ်ချိုမိဂူပြောက်ဟု အမည်တွင်ခဲ့သည်။
ဗိုလ်ချိုမိဂူပြောက်ဘုရားတွင် နံရံဆေးရေး ပန်းချီများနှင့် အင်္ဂတေ ပန်းတော့လက်ရာများ ရှိသည်။ ဗိုလ်ချိုမိဂူပြောက်ဘုရားတွင် ကြက်တငိုအဝိုင်း၊ ထောင့်ဘောင်ပန်းနှင့် စက်ဝိုင်းအတွင်းမှ ပန်းကွက်အလှများ၊ နံရံတွင် ဘောင်ခတ်ထားသည့် သစ်ရွက်ပုံပန်းတန်း၊ စိန်ကွက်ပုံ နံရံပန်းချီများ နှင့် ခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် ရေးဆွဲထားသည့် လှေပုံများရှိသည်။ ဗိုလ်ချိုမိဂူပြောက်၏ မဟာဗောဓိကွမ်းတောင်မှ လေးထောင့်ကွက်အတွင်း ရုပ်ပုံပါသည့် အဝိုင်းကွက် ပုံဖော်ထားသည့် အင်္ဂတေ ပန်းတော့လက်ရာများ၊ အဝင်မုခ်မှ ရာမလက်ညှိုးပုံ၊ တံကဲပန်း၊ တိုင်ဖုံးပန်း၊ တိုင်အောက်ခံအိုးမှ အင်္ဂတေပန်းနှင့် အရုပ်များ၊ ချင်မိတ်တိုးတန်းမှ အင်္ဂတေပန်းများကို လေ့လာနိုင်သည်။
အောက်ထပ်တွင်လည်း အခန်းနံရံများ ပြုလုပ်ထားပုံ ဗိသုကာလက်ရာ အလုပ်အဆောင် တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ဤဂူပြောက်အတွင်းမှ သီရိဓမ္မဝိလာသ အမည်ပါသော ကျောက်ဗုဒ္ဓဆင်းတုများ တွေ့ရှိဘူးလေသည်။
​ရေကျော်ရွာ၊ အထက်မအူထုံး
ရေကျော်ရွာ၊ အထက်မအူထုံး
ကျောက်ချောင်းလေးရွာ၊ နတ်မှော်
ကျောက်ချောင်းလေးရွာ၊ နတ်မှော်
ပန်းကုံးရွာ၊ ရေဦးမြို့နယ်
ပန်းကုံးရွာ (Pankone(South))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရေဦးမြို့နယ်၊ အင်တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၂၉၂ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဒဝါးရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
ဒဝါးရွာ (Dawar)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ ဒဝါးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၉၂၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဒဝါးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၆၄ ဦး၊ မ ၆၃၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၀၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အိုးဖိုတန်း
အိုးဖိုတန်း
ကန်းနားတန်းရွာ၊ လမိုင်း
ကန်းနားတန်းရွာ၊ လမိုင်း
စိုင်ပေါင်ရွာ
စိုင်ပေါင်ရွာ
တံခွန်တိုင်ရွာ၊ အထက်မအူထုံး
တံခွန်တိုင်ရွာ၊ အထက်မအူထုံး
လှိုင်သာယာမြို့နယ်
လှိုင်သာယာမြို့နယ်သည် ရန်ကုန်မြို့၏ အနောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ လှိုင်သာယာမြို့နယ်၏ မြောက်ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်တွင် ထန်းတပင်မြို့နယ်၊ အရှေ့ဘက် ရန်ကုန်မြစ်တလျှောက်တွင် အင်းစိန်မြို့နယ်၊ မရမ်းကုန်းမြို့နယ်နှင့် လှိုင်မြို့နယ်၊ တောင်ဘက်တွင် တွံတေးမြို့နယ်တို့ တည်ရှိသည်။
လှိုင်သာယာဟူသောအမည်မှာ ရန်ကုန်မြို့နှင့် မြို့တည်နေရာကို ခြားထားသော လှိုင်မြစ်နှင့် ပန်းလှိုင်မြစ်တို့မှ ပေါများခြင်း၊ စည်ပင်ခြင်းအဓိပ္ပာယ်ရှိသော လှိုင်နှင့် မြို့သစ်မတည်မီကရှိခဲ့သော သာယာကုန်းကျေးရွာမှာ သာယာခြင်း ငြိမ်းချမ်းခြင်း အဓိပ္ပာယ်ရှိသော သာယာတို့ကို ပေါင်းဖတ်၍ ပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
လှိုင်သာယာမြို့နယ်ကို ရပ်ကွက်ပေါင်း (၂၀)ခုနှင့် ကျေးရွာစု (၉)စုတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဤမြို့နယ်သည် (၁၉၈၀)ခုနှစ်ပိုင်းတွင် တပ်မတော်အစိုးရ တည်ထောင်ခဲ့သော မြို့သစ်များထဲတွင် အတိုးတက်ဆုံးမြို့ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ အကြီးဆုံးစက်မှုဇုံဖြစ်သော လှိုင်သာယာစက်မှုဇုံ၊ ပဒေသာပင်မြို့တော်အိမ်ရာနှင့် ပန်းလှိုင်အိမ်ရာတို့ ဤမြို့နယ်တွင် တည်ရှိသည်။ ဤမြို့နယ်သည် တွံတေးမြို့နယ်နှင့် ပန်းလှိုင်တံတားဖြင့် ဆက်သွယ်ထားပြီး အခြားမြို့နယ်များနှင့် အောင်ဇေယျတံတား၊ ဘုရင့်နောင်တံတား(၁)၊ ဘုရင့်နောင်တံတား(၂)တို့ဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။
ဈာန်
ဈာန်ဟူသည်ကား ဆန့်ကျင်ဘက် နီဝရဏစသော အကုသိုလ်တရားများကို-လောင်တတ်-ဝိက္ခမ္ဘန အစွမ်းဖြင့် ပယ်သတ်တတ်, ကသိုဏ်းစသော ပညတ်အာရုံကို-ကြံစည်တတ်-စူးစိုက်စွာ ရှုကြည့်တတ်–သော သဘောကို ဈာန်ဟု-ခေါ်သည်
နီဝရဏ
နီဝရဏတရားတို့ကား ခြောက်ပါး အာရုံကာမဂုဏ်ကို ခံစားလိုသော ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏ၊ အမျက်ဒေါသတည်းဟူသော ဗျာပါဒနီဝရဏ၊ ငိုက်မျဉ်းထိုင်းမှိုင်းခြင်း ဟူသော ထိနမိဒ္ဓနီဝရဏ၊ ပျံ့လွင့်ခြင်း၊ ပူပန်ခြင်းဟူသော ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စနီဝရဏ၊ စိတ်နှစ်ခွဖြစ်ခြင်းဟူသော ဝိစိကိစ္ဆာနီဝရဏ၊ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏ ဟူ၍ ခြောက်ပါး အပြားရှိသတည်း။
အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာန်, လက္ခဏူပနိဇ္ဈာန်
ယင်း ဈာန်သည် အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာန်, လက္ခဏူပနိဇ္ဈာန်-ဟု ၂-မျိုးရှိသည်၊
ထိုတွင် ဥပစာရဈာန်နှင့်တကွ သမာပတ် ၈-ပါးသည် ကသိုဏ်းစသော အာရုံကို စူးစိုက်စွာ ရှုမြင် တတ်သောကြောင့် အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာန် မည်၏၊
ဝိပဿနာဉာဏ်နှင့် မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်တို့သည် အနိစ္စစသော လက္ခဏာ, နိဗ္ဗာန်၏ မဖောက်မပြန်မှန်ကန်သော တထလက္ခဏာကို စူးစိုက်စွာ ရှုမြင်တတ်သောကြောင့် လက္ခဏူပနိဇ္ဈာန်မည်၏
ထိုတွင် အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာန်သည် ရူပဈာန်, အရူပဈာန်ဟု ၂-မျိုးရှိသည်၊
ရူပဈာန်သည် ပဌမဈာန်, ဒုတိယဈာန်, တတိယဈာန်, စတုတ္ထဈာန်ဟု စတုက္ကနည်းအားဖြင့် ၄-ပါး၊
ပဌမဈာန်, ဒုတိယဈာန်, တတိယဈာန်, စတုတ္ထဈာန်, ပဉ္စမဈာန်-ဟု ပဉ္စကနည်းအားဖြင့် ၅-ပါး ရှိသည်။
ဒုတိယဈာန်
ဝိစာရ၊ ပီတိ၊ သုခ၊ ဧကဂ္ဂတာတည်းဟူသော ဈာန် အင်္ဂါလေးပါးသော ကျန်ရှိသောဈာန်သည် ဒုတိယဈာန်မည်၏။
တတိယဈာန်
ပီတိ၊ သုခ၊ ဧကဂ္ဂတာတည်းဟူသော ဈာန်အင်္ဂါ သုံးပါးသော ကျန်ရှိသောဈာန်သည် တတိယဈာန်မည်၏။
စတုတ္ထဈာန်
သုခ၊ ဧကဂ္ဂတာတည်းဟူသော ဈာန်အင်္ဂါနှစ်ပါးသာ ကျန်ရှိသော ဈာန်သည် စတုတ္ထဈာန် မည်၏။
ပဉ္စမဈာန်
ဥပေက္ခာ၊ ဧကဂ္ဂတာတည်းဟူသော ဈာန်အင်္ဂါ နှစ်ပါးနှင့်တကွဖြစ်သော ဈာန်သည် ပဉ္စမဈာန်မည်၏ ဥပေက္ခာ ဟူသည်ကား ကောင်းသည်ဟု ခံစားခြင်းသဘောလည်းမဟုတ်၊ မကောင်းဟု ခံစားခြင်း သဘောလည်းမဟုတ်၊ ကောင်းမှု မကောင်းမှုနှစ်ဘက်သို့မကျဘဲ၊ အလယ်အလတ် ခံစားခြင်း သဘောဖြစ်၏။
အရူပဈာန်
အရူပဈာန်သည်-
အာကာသာနဉ္စာယတနဈာန်
စတုတ္ထဈာန်တွင်ရအပ်သော ကသိုဏ်းကိုခွာ၍၊ အဆုံးမရှိသော ကောင်းကင်ပညတ်ကို အာရုံပြုကာ၊ စီးဖြန်းပွားများ၍ ရအပ်သောဈာန်သည် အာကာသာနဉ္စာယတနဈာန် မည်၏။ ရုပ်တရားကို အာရုံမပြုသောကြောင့်၎င်း၊ ပထမရအပ် ရောက်အပ်သောကြောင့်၎င်း၊ ယင်းကို ပထမာရုပ္ပဈာန်ဟူ၍ လည်း ခေါ်၏။
ဝိညာဏဉ္စာယတနဈာန်
အဆုံးမရှိသော ပထမာရုပ္ပဝိညာဏ်ကို စီးဖြန်းပွားများ၍ ရအပ်သောဈာန်သည် ဝိညာဏဉ္စာယတနဈာန် မည်၏။ ဒုတိယာရုပ္ပဈာန်ဟူ၍လည်းခေါ်၏။
အာကိဉ္စညာ ယတနဈာန်
အနည်းငယ်မျှအကြွင်းမရှိသော၊ ပထမာရုပ္ပဝိညာဏ် ၏အဖြစ်တည်းဟူသော၊ ဘာမျှမရှိဟုအနက်ရသော၊ နတ္ထိဘော ပညတ်ကိုအာရုံပြုကာ၊ စီးဖြန်းပွားများ၍ရသော ဈာန်သည် အာကိဉ္စညာယတနဈာန် မည်၏။ တတိယရုပ္ပဈာန်ဟူ၍လည်း ခေါ်၏။
နေဝသညာနာသညာယတနဈာန်
သညာရှိသည်လည်းမဟုတ်၊ မရှိသည်လည်းမဟုတ်သော၊ မနာယတန ဓမ္မာယတန၌ အကျုံးဝင်သော အာရုံကို အာရုံပြုကာ၊ စီးဖြန်းပွားများ၍ရသောဈာန်သည် နေဝသညာနာ သညာယတနဈာန်မည်၏။ စတုတ္ထရုပ္ပဈာန်ဟူ၍လည်းခေါ်၏။ ထိုဈာန်လေးပါးတို့ကို ပထမမှ ဒုတိယသို့ ဒုတိယမှ တတိယ သို့၊ တတိယမှ စတုတ္ထသို့ အဆင့်အဆင့်တက်ရာ၏။
ဈာန်တရားကို ရစေနိုင်သော ကမ္မဋ္ဌာန်းများ
ပြဆိုအပ်ပြီးသော ဈာန်တရားများသည် အလွယ်နှင့်ရနိုင်သော တရားမျိုးမဟုတ်ပေ၊ ကမ္မဋ္ဌာန်းတရားကို ပွားများ အားထုတ်မှသာလျှင် ရရှိနိုင်သော တရားမျိုး ဖြစ်ပေသည်၊ ဈာန်တရားကို ရစေနိုင်သော ကမ္မဋ္ဌာန်းတို့ကား—
ကမ္မဋ္ဌာန်း ၄၀-တို့တွင် ကာယဂတာသတိ, အာနာပါနဿတိ-ကြဉ်သော အနုဿတိ ၈-ပါး အာဟာရေပဋိကူလသညာ, စတုဓာတုဝဝတ္ထာန်၊ ဤကမ္မဋ္ဌာန်း ၁၀-ပါးတို့သည် ဥပစာရဈာန်ကိုသာ ရစေနိုင်သည်။ ကြွင်းသော ကမ္မဋ္ဌာန်း ၃၀-တို့သည် ဥပစာရဈာန်, အပ္ပနာဈာန် ၂-မျိုးလုံးကို ရစေနိုင်သည်
အပ္ပနာဈာန်ကို ရစေနိုင်သောကမ္မဋ္ဌာန်း ၃၀-တို့တွင်လည်း ကသိုဏ်း ၁၀-ပါး, အာနာ ပါနဿတိကမ္မဋ္ဌာန်းတို့သည် ရူပါဝစရဈာန် ၅-မျိုးလုံးကို ရစေနိုင်သည်၊ အသုဘ ၁၀-ပါး, ကာယဂတာသတိကမ္မဋ္ဌာန်းတို့သည် ပဌမဈာန်ကိုသာ ရစေနိုင်သည်၊ မေတ္တာ, ကရုဏာ, မုဒိတာကမ္မဋ္ဌာန်း ၃-ပါးတို့သည် ရူပါဝစရပဌမဈာန်, ဒုတိယဈာန်, တတိယဈာန်, စတုတ္ထဈာန် ၄-မျိုးတို့ကို ရစေနိုင်သည်၊ ဥပေက္ခာကမ္မဋ္ဌာန်းသည် ရူပါဝစရ ပဉ္စမဈာန်ကိုသာ ရစေနိုင်သည်၊ အရူပကမ္မဋ္ဌာန်း ၄-မျိုးတို့သည် အစဉ်အတိုင်း အရူပဈာန် ၄-ပါးတို့ကို ရစေနိုင်သည်
ဈာန်ရအောင်အားထုတ်နည်း
ဈာန်တရားသည် အလွယ်နှင့်ရနိုင်သော တရားမျိုးမဟုတ်၊ ရူပဈာန်ကိုရလိုသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ပထဝီကသိုဏ်းစသော ကသိုဏ်းတရားစသည်တို့ကို ပွားများအားထုတ်အပ်၏။ ဆန်ကောပမာဏရှိသော ပထဝီကသိုဏ်းဝန်းကို ပြုလုပ်၍၊ ထိုကသိုဏ်းဝန်းကိုရှေ့ဝယ်ချကာ၊ ပထဝီ ပထဝီဟု သေချာစေ့ငု အဖန်ဖန်ကြည့်ရှု၍၊ မနေမနားစီးဖြန်းပွားများလတ်သော်၊ ယောဂီ ပုဂ္ဂိုလ်အား အရပ်လေးမျက်နှာကြည်သမျှ ကသိုဏ်းဝန်းသာ ထင်၏။ ယင်းမှာ ရှေးဦးလုပ်ငန်းတည်းဟူသော ပရိကမ္မနိမိတ် ဖြစ်၏။ ဤသို့မျက်စိ၌ ထင်လတ်သော်၊ ပထမကသိုဏ်းဝန်းကို မကြည့်ရှုတော့ဘဲ၊ ပထဝီ ပထဝီဟု ဖန်ဖန်အထပ်ထပ်စီးဖြန်း ပွားများအပ်၏။ ဤသို့ ပွားများပြန်သော်၊ ပထမကသိုဏ်းဝန်း နယ်နိမိတ်သည် ထင်မြင်၍လာသည်။ ထိုသို့စိတ်၌ထင်မြင်လာသော ပထဝီ ကသိုဏ်းဝန်းသည် စိတ်၌ရယူအပ်သော ဥဂ္ဂဟ နိမိတ်မည်၏။ ထိုဥဂ္ဂဟနိမိတ် ထင်လတ်သော်၊ စိတ်သည် ငြိမ်သက်တည်ကြည်၏။ ပရိကမ္မသမာဓိကိုရ၏။
ထိုနောက် ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ထိုစိတ်၌ထင်လာသော ဥဂ္ဂဟနိမိတ်ပထဝီကသိုဏ်းဝန်းကိုပင်၊ ပထဝီ ပထဝီဟု တစ်ဖန်အကြိမ်ကြိမ် အထပ်ထပ်စီးဖြန်းလတ်သော်၊ နီဝရဏ တရားတို့သည် ကင်းကွာကုန်၏။ ကိလေးသာတို့သည် အနည်ထိုင်သောရေကဲ့သို့ ငြိမ်ဝပ်၍ကုန်၏။ စိတ်သည် အထူးကြည်လင်လာ၏။ တိမ်တိုက်မှထွက်လာသော လဝန်းကြီးကဲ့သို့ ဥဂ္ဂဟနိမိတ်တွင်းမှ ပေါက်ခွဲထွက်ပေါ်၍၊ ဥဂ္ဂဟနိမိတ်ထက် အဆ အရာအထောင်မက အလွန်စင်ကြယ်ကြည်လင်သော ပထဝီကသိုဏ်းဝန်းကြီးသည် ထင်ပေါ်၍လာ၏။ ထိုထင်လာသော ပထဝီကသိုဏ်းဝန်းကို ပဋိဘာဂနိမိတ်ကိုပင်(ပုံတူနိမိတ်) ဟုဆိုအပ်၏။ ထိုပဋိဘာဂနိမိတ်ကိုပင် ပထဝီ ပထဝီဟု တစ်ဖန်အထပ်ထပ်ပွားများ စီးဖြန်းလတ်သော်၊ ယောဂီပုဂ္ဂိုလ် အား ဝိတက်၊ ဝိစာရ၊ ပီတိ၊ သုခ၊ ဧကဂ္ဂတာတည်းဟူသော ဈာန်အင်္ဂါငါးပါးနှင့်ပြည့်စုံသော ပထမဈာန်ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ကြွင်းသောကမ္မဋ္ဌာန်းတို့တွင်လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ပထမဈာန်ကို ရနိုင်၏။