cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
စလွယ်
ပုဏ္ဏားတို့ အယူအားဖြင့် စလွယ်တင်ခြင်းသည် မြင့်မြတ် ခြင်း၊ စင်ကြယ်ခြင်း၊ ဘုရားတို့၏အကျင့်ကို ကျင့်ခြင်း၊အသက် ရှည်ခြင်း၊ ရန်သူတို့က မဖျက်ဆီးနိုင်ခြင်း၊ ပညာပွားခြင်း၊ တင့်တယ်ခြင်း၊ ခွန်အားကြီးခြင်း၊ ဘုန်းတန်ခိုးကြီးခြင်းဟူသော ဂုဏ်တို့ကိုပြရာဖြစ်သည်ဟု သတ္တဋကျမ်းတွင် လာသည်။ ပဒုမုတ္တရဘုရားလက်ထက်၊ ဝက္ကလိမထေရ်အလောင်း လုလင် သည် စလွယ်တင်လျက် အလှူပေးကြောင်းကို အပဒါန်တွင် ဟောကြားတော်မူသည်။ မွန်စကားတွင် ယင်းသို့ လက်ဝဲပခုံး နှင့် လကျာ်နံပပါးတို့ကို ကျောရင်နှစ်ဖက်မှ ဆက်သွယ်မိအောင် ပြုလုပ်ဆင်မြန်းသော ကြိုးသွယ်ကို စနေဟု ခေါ်လေသည်။ ပြည်မြို့အနီး ပျူမြို့တော်ဟောင်း နေရာဖြစ်သော မှော်ဇာအရပ်မှ အလေးချိန် ၂၅ ကျပ်သားရှိ ရွှေစလွယ်ကို တူးဖော်ရရှိဘူးသည်။ အထက်ပါ အချက်တို့ကို ထောက်ထား၍ စလွယ်ဆင်သည့် အလေ့ကို မဇ္ဈိမဒေသမှ မြန်မာနိုင်ငံ မွန်၊ ပျူ၊ မြန်မာတို့ထံသို့ အဆင့်ဆင့်အားဖြင့် ရောက်ရှိလာသည်ဟု ယူရန်ရှိ၏။ သို့သော် မည်သည့် အချိန် ကာလက စတင်ရောက်ရှိ သုံးစွဲလာသည်ကိုမူ အတိအကျ မသိရချေ။ အင်းဝခေတ် ပျို့ကဗျာလင်္ကာများ ဖြစ်သော ကိုးခန်းပျို့တွင် 'ရွှေစည် တီးတီး၊ ရွှေထီးဆောင်းဆောင်း၊ ရွှေဖောင်းသွယ်သွယ်၊ ရွှေစလွယ်နှင့် လူဝယ်လူထွတ်၊ လူများ နတ်'ဟူ၍လည်းကောင်း၊ တံတားဦးတည် မင်္ဂလာစေတီမော်ကွန်းတွင် 'ပုဏ္ဏားယောင်ကား၊ ဟန်ဆောင်တင့်တယ်၊ ဘွဲ့စလွယ်နှင့်၊ စံပယ်ပစ်တင်၊ ဝတ်စားဆင်' ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ရေမိဘုံခန်းတွင် 'လည်မှာဆန်းကြယ်၊ ဆဲ့ကိုးသွယ်သား၊ စလွယ်ရောင်ချက်၊ ပြွံအမျက်'ဟူ၍လည်းကောင်း အသီးသီး တွေ့ရသဖြင့် အင်းဝခေတ် သက္ကရာဇ် ၈၅ဝ ကျော်တွင် စလွယ်ကို ဆင်ယင် သုံးစွဲနေပြီ ဖြစ်ကြောင်းကိုမူ အတိအကျ သိရ၏။
စလွယ်ဆင်မြန်းရသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ဂုဏ်ကိုလိုက်၍ စလွယ် ၈ မျိုး ရှိသည်ဟု ဆိုရပေမည်။ ယင်းတို့မှာ ကြိုး ၂၄ သွယ်ရှိ သည့် မင်း၏စလွယ်၊ ကြိုး ၂၁ သွယ်ရှိသော ဥပရာဇာ၏ စလွယ်၊ ကြိုး ၁၈ သွယ်ရှိသော မင်းညီမင်းသားတို့၏ စလွယ်၊ ကြိုး ၁၅ သွယ်ရှိသော မဟာမျိုး မဟာနွယ်တို့၏စလွယ်၊ ကြိုး ၁၂ သွယ်ရှိသော အဂ္ဂမဟာသေနာပတိ၏ စလွယ်၊ ကြိုး ၉ သွယ် ရှိသော မှူးမတ်ကြီးတို့၏ စလွယ်၊ ကြိုး ၆ သွယ်ရှိ သော မှူးမတ်လတ်တို့၏ စလွယ်၊ ကြိုး ၃ သွယ်ရှိသော မှူးမတ်ငယ်တို့၏ စလွယ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ပုဏ္ဏားမျိုးတို့တွင် မူ ဆင်မြန်းရသော စလွယ်ကြိုး အရေအတွက်ကို လိုက်၍ အမြတ်အလတ် အယုတ်အညံ့ဟု ခွဲခြား သိသာနိုင်ပေသည်။ ဗြာဟ္မဏပုဏ္ဏားမျိုးသည် ကြိုး ၉ သွယ်သော စလွယ်၊ ခေတြ ပုဏ္ဏားမျိုးသည် ကြိုး ၆ သွယ်သော စလွယ်၊ ဗိသျှပုဏ္ဏားမျိုး သည် ကြိုး ၃ သွယ်စွယ်တို့ကို အသီးအသီး ဆွဲရလျက် သုဒြ ပုဏ္ဏားမျိုးမှာ စလွယ်မဆွဲရချေဟု ရာဇမတ္တဏ်ကျမ်းတွင် ဆို လေသည်။
သက္ကဋကျမ်းများအလိုအရ စလွယ်ကို ဝတ်ဆင်ကြသည့် အသျှင်စိုးမင်းတို့မှစ၍ စလွယ်တင် မှူးမတ်ပုဏ္ဏားမျိုးတို့သည် ကျင့်ဝတ်ဆယ်ပါးကို လိုက်နာကြရသည်။
စလွယ်ကို ဆင်ယင်ခြင်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက် ၁၁၄၆ ခုနှစ် နယုန် လပြည့်ကျော် ၁ ရက်နေ့တွင် ပြန်ဆိုသော စလွယ်အကြောင်း အမိန့်တော်တွင် 'ဘုန်းတော်အလွန်ကြီးမြတ်တော်မူလှသော ဆင်ဖြူသခင် အသျှင်ဘဝရှင်မင်းတရားကြီးဘုရား အမိန့်တော် ပါရှိသည်။ ငါအသျှင် ဧကရာဇ်မင်းမြတ်တို့ဝယ်၊ မင်းမြောက် တန်ဆာငါးပါးနှင့် စလွယ်အစရှိသော တန်ဆာရတနာမျိုးတို့ကို စုပုံခင်းကျင်း၍ ရှေးဘေးလောင်းတော် ဘိုးလောင်းတော်တို့ လက်ထက်ပုံစံနှင့် အဘိသိက်ခံတော်မူခြင်းသည် ပစ္စုပ္ပန် အစီးအပွား များစေခြင်းငှာသာ ခံတော်မူသည် မဟုတ်၊ မင်းမျိုး၊ ပုဏ္ဏားမျိုး၊ သူဌေး၊ ဆင်းရဲသား စသော သတ္တဝါ အပေါင်းတို့ ချမ်းသာ၍ မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ရောက်စေခြင်းငှာ မင်းကျင့်တရားကို ကျင့်ဆောင်တော်မူမည် အဘိသိက်ခံတော်မူ ခြင်း ဖြစ်သည်။ မောင်အိမ်ရှေ့မင်းမှစ၍ မင်းညီမင်းသား မှူးတော်မတ်တော်တို့ စလွယ် အသနားတော်ခံကြရသည့် လူတို့မှာလည်း လှပယဉ်ကျေး တင့်တယ်စေခြင်းမှာ သနား တော်မူသည့် တန်ဆာဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြရမည်မဟုတ်၊ ပဉ္စ သီငါးပါးစသော မင်းညီမင်းသား မှူးမတ်တို့ စလွယ်တင် ကျင့်ဝတ် တရားနှင့်အညီ သတ္တဝါအပေါင်းတို့ကို ချမ်းသာ ငြိမ်ဝပ်အောင် ထိန်းသိမ်း၍ အုပ်ချုပ်စီရင်စိမ့်မည်၊ သနားတော် ခံစေခြင်း ဖြစ်သည်။ ခပ်သိမ်းသော ဆင်းရဲသား ကျွန်တော် အပေါင်းတို့ ချမ်းသာငြိမ်ဝပ်အောင် အဓိဋ္ဌာန်ပါရမီကို ဖြည့် ကျင့်ရမည့် စလွယ် သနားတော်မူခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ အမြဲ နှလုံးသွင်း၍ မင်းညီမင်းသား မှူးမတ်တို့ စလွယ်တင် ကျင့် ဝတ်တရားကို မလစ်မဟင်း မယွင်းမယိုစေရကျင့်၊ သနား တော်မူသည့် စလွယ်ကိုလည်း မောင်အိမ်ရှေ့မင်းနှင့် တွင်းပြင် ချုပ်ကိုင်စီရင်သူ လူကြီးတို့မှာ နေ့တိုင်းအမြဲ ထွက်သက် ဝင်ထွက်သည့်ကာလ ဆောင်ရွက်ကြစေ။'ဟူ၍ တွေ့ရသည်။
ထိုထီးသုံးနန်းသုံး 'စလွယ်'ကို သာမန်ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ရှင်ပြု ပွဲများတွင် ရှင်လောင်းများအား ဝတ်ဆင်စေခြင်း အလေ့ကို အင်းဝခေတ်က စတင်လာခဲ့သည်ဟု အင်ရုံစာတမ်း၌ တွေ့ရ၏။ အင်းဝခေတ် လောကသရဖူဘုရား ဒါယကာ၊ ဟံသာဝတီ ရောက် မင်းတရားလက်ထက်၌ ရှင်လောင်းများကို စလွယ် သင်းကျစ်ဆင်၍ သာကီဝင်မင်းမျိုးသို့ သွတ်သွင်းတော်မူခဲ့ ခြင်းက စတင်ခဲ့လေသည်။ ယင်းသို့ ရှင်လောင်းများအား သာကီဝင်မင်းမျိုးသို့ သွတ်သွင်းခဲ့သည့်အနေဖြင့် 'စလွယ်' ဝတ်ဆင်စေခြင်း အလေ့သည် ယနေ့တိုင် မြန်မာနိုင်ငံအဝှန်း၌ ကျင့်သုံးလျက် ရှိလေသည်။
စာကူးစက်
စာကူးစက်ဆိုသည်မှာ စာကိုသာမက ရုပ်ပုံများကိုပါ မိတ္တူ ပေါင်းများစွာ ကူးယူနိုင်သော စက်ဖြစ်သည်။ စာကူးစက်ဟူ၍ ခေါ်ရသော်လည်း အချို့ကိရိယာများမှာ စက်မပါချေ။ အလွယ် ဆုံးသော စာကူးနည်းမှာ ဤသို့ဖြစ်၏။ အအေးခံထားသော ကျောက်ကျောပြင်ပေါ်သို့ စာကူးမင်ဖြင့် ရေးထားသည့် စက္ကူ ကို မင်သားဖက်မှ ဖိပေးလိုက်ရ၏။ ထိုနောက် ခပ်ပွပွ ဗလာ စက္ကူများကို ယင်းကျောက်ကျောပြင်ပေါ်သို့ ဖိကာဖိကာ မိတ္တူ များကို ရယူနိုင်သည်။ သို့သော် တစ်ကြိမ်လျှင် မိတ္တူ ၅ဝ ခန့် ထက် ပို၍ ကူးမရပေ။ ဟက်တိုဂရမ်ခေါ် စာကူးကိရိယာမှာ ဤနည်းမျိုးပင် ဖြစ်၏။
ထိုနည်း၏ သဘောမှာ ဤသို့ဖြစ်၏။ ဖယောင်းစက္ကူကို လက်နှိပ်စက်ဖြင့် ရိုက်သောအခါဖြစ်စေ၊ စာကူးရန်အတွက် အသုံးပြုသည့်ကလောင်ဖြင့် ရေးသောအခါဖြစ်စေ၊ ဖယောင်း စက္ကူ၌ ထုတ်ချင်းခပ် မပေါက်ရုံကလေးမျှရှိသော စာလုံးရာ သို့မဟုတ် ရုပ်ပုံများထင်၍ ကျန်ရစ်လေသည်။ ထိုမိတ္တူဖယောင်းစက္ကူကို စာကူးစက်ပေါ်သို့ တင်၍ ရိုက် လိုက်သောအခါ ဖယောင်းစက္ကူအောက်မှ မင်ဆွတ်ထားသည့် အဝတ်မှာ မင်များသည် ထုတ်ချင်းခပ်နီးပါးဖြစ်သော နေရာ များမှ စိမ့်ဝင်ကာ စာကူးစက်ထဲရှိ စက္ကူများကို ထင်စေလေ သည်။ ဗိသုကာများ အသုံးပြုသော အိမ်ပုံစံများ၊ မြေပုံများ ကူးရာ၌ ပိတ်ချောဆီစိမ် ပုံကူးစက္ကူပေါ်တွင် မင်နက်ဖြင့် ပထမရေးဆွဲရသည်။ ထိုနောက် ယင်းပုံကူးစက္ကူကို ဓာတ်ဆေး ဖြင့် သုတ်လိမ်းထားသည့် စက္ကူပေါ်၌ ထပ်၍ဖြန့်ကာ အလင်း ရောင်ကို ပြရ၏။ ထိုအခါ မင်နက်ကြောင့် အလင်းရောင် မဝင် နိုင်သောနေရာတို့သည် ဖြူ၍ ကျန်ရစ်ခဲ့ပြီးလျှင် ကျန်အလင်း ရောင် မိသွားသော နေရာတို့မှာ ပြာ၍ ကျန်ရစ်သည်။ ဤ အကြောင်းကြောင့် လိုရာပုံစံများသည် ဓာတ်ဆေးသုတ်ထား သော စက္ကူပေါ်တွင် ပေါ်၍လာလေသည်။ ထိုနည်းဖြင့် အိမ်ပုံစံ များ၊ မြေပုံများကို အလိုရှိသလောက် ကူးယူနိုင်၏။ သို့သော် ဤနည်းကိုလည်း စာ သို့မဟုတ် ပုံကူးနည်းဟု ဆိုကြ၏။
ဤနည်းအလားတူ ဓာတ်ပုံဖြင့် စာ သို့မဟုတ် ရုပ်ပုံများကို ကူးယူနိုင်၏။ ဗိသုကာများ အသုံးပြုသော အိမ်ပုံစံများ၊ မြေပုံ များကို မိတ္တူကူးရာ၌ ရရှိသော ပုံစံပြာများမှာ ဓာတ်ပုံကူးသော နည်းမျိုးနှင့် သဘောချင်း အတူတူပင် ဖြစ်၏။
ရှေးကမူ အလိုရှိသော စာများ၊ပုံစံများ၊ ရုပ်ပုံများကို ဓာတ်ပုံ ရိုက်ပြီးလျှင် လိုသည့်အရွယ်ကို ကူးချဲ့ကြ၏။ ယခုမူ မိုက္ကရို ဖလင်နည်းကို အသုံးပြုလာကြ၏။ မိုက္ကရိုဖလင်နည်းဖြင့် စာကူးပုံမှာ လိုအပ်သော စာတမ်း၊ ရုပ်ပုံ၊ ပုံစံများကို လက် နှစ်လုံး ခန့်မျှသာ ဓာတ်ပုံဖလင်ကော်ပြားဖြင့် ချုံး၍ တစ်ဆက် တည်း ရိုက်ကူးခြင်းပင် ဖြစ်၏။ ဤသို့ ကူးထားသော စာနှင့် ရုပ်ပုံတို့ကို ကြည့်ရှုလိုသော် အခွေလိုက် သိမ်းဆည်းထားသော ဓာတ်ပုံကော်ပြားများကို ပြစက်ဖြင့်ပြကာ ကြည့်ရှုရသည်။
ရှိတ်ရှောင်ရွာ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်
ရှိတ်ရှောင်ရွာ (Sheikshaung)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်၊ ရှိတ်ညူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၇၀၀၂ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နန်းယွန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လရှိကမ်ထန်ရွာ၊ ဆော့လော်မြို့နယ်
လရှိကမ်ထန်ရွာ(Lashikamhtan)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဆော့လော်မြို့နယ်၊ လာချင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၀၄၇၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လာချင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၇၈ ဦး၊ မ ၁၀၀၁ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၀၇၉ ဦး နေထိုင်သည်။
မဲကုလားရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
မဲကုလားရွာ(Mekular)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ မဲပလိကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၉၆၁ ဖြစ်သည်။ မြစိမ်းရောင်ကျေးရွာစီမံကိန်းတွင် ပါဝင်သည်။
လရှိကမ်ထန်ရွာ၊ ဆော့လော်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆော့လော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မဲကုလားရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖာပွန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သဲကြောင်
သဲကြောင် (Sand Cat) ၏ ဦးခေါင်းနှင့်ကိုယ်အရှည်မှာ ၁၆လက်မမှ ၂၃လက်မ ဖြစ်ပြီး အမြီးအရှည်မှာ ၁၀ လက်မမှ ၁၄လက်မ ဖြစ်သည်။ အရောင်အသွေးမှာ ညိုဝါရောင် သို့မဟုတ် ခဲညိုရောင် ဖြစ်သည်။ ကိုယ်ပေါ်တွင် အမည်းစင်းအနည်းငယ်ရှိပြီး နားရွက်များ၏နောက်ဘက်တွင် အမည်းကွက်တစ်ခုစီ ရှိသည်။ အမြီးဖျားတွင် အမည်းကွင်းသုံးခုရှိပြီး နောက် ဆုံးကွင်းသည် အမြီးဖျားအစွန်းတွင် ရှိသည်။ နားရွက်များမှာ အရွယ်အစားကြီးပြီး တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ဝေးသဖြင့် ဦး ခေါင်း၏ဘေးဘက်များတွင် ပေါက်နေသကဲ့သို့ ရှိသည်။
သဲကြောင်များကို အာဖရိကတိုက်မြောက်ပိုင်းရှိ သဲကန္တာရများ၊ အာရေးဗီးယား၊ အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသအချို့ နှင့် အာရှအလယ်ပိုင်းနိုင်ငံများတွင် တွေ့ရသည်။ သဲကြောင်များသည် နေ့အခါ ချုံပုတ်များအောက်တွင် သဲကျင်းများတူးပြီး ပုန်းအောင်းနေထိုင်လေ့ရှိသည်။ သဲ ကြောင်များ၏ခြေရာကို တွေ့ရခဲသော်လည်း ခြေရာများတွင် အမွေးရာများခံနေသဖြင့် အခြားကြောင်ခြေရာများ နှင့် အလွယ်တကူ ခွဲခြားသိနိုင်သည်။ ရှဉ့်၊ တောယုန်၊ ဂျာဘိုးကြွက် စသည့် တိရစ္ဆာန်ငယ်များကို ဖမ်းယူစားသောက်သည်။ ဧပြီလတွင် သားပေါက် လေ့ ရှိသည်။ တစ်ကြိမ်လျှင် သားငယ်လေးကောင် ပေါက်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကြောင်မျိုးရင်းဝင် တိရစ္ဆာန်များ
ရွှေကျင်ရွာ၊ ရွှေကျင်
ရွှေကျင်ရွာ၊ ရွှေကျင်
ဦးပြားကြီးတဲစု
ဦးပြားကြီးတဲစု
ကျောက်စိမ်း
ကျောက်စိမ်းဟု ပြောဆိုခေါ်ဝေါ်နေကြသော်လည်း ယေဘုယျအားဖြင့် ဂျေဒိုက် (Jadeite) နှင့် နက်ဖရိုက်(Nephrite) ဟူ၍ ကျောက်စိမ်းနှစ်မျိုးရှိသည်။ ဤနှစ်မျိုးသည် အမြင်အားဖြင့် ခပ်ဆင်ဆင် တူသော်လည်း စင်စစ်တွင် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု လုံးဝ ကွဲပြားခြားနားသည်။ ယင်းကွဲပြားမှုကို ပြင်သစ်လူမျိုး သိပ္ပံပညာရှင် ဒမား (Damur) ဆိုသူက စနစ်တကျ ခွဲခြားပြသခဲ့၏။ အဆိုပါကျောက်စိမ်းနှစ်မျိုးတွင် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် ပိုမိုကောင်းမွန်လှပပြီး ပိုရှားပါးသည့် အမျိုးအစားဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း
ကျောက်စိမ်းကို သမိုင်းမတင်မီ ခေတ်များကပင် လူသားတို့ အသုံးပြုခဲ့ကြောင်း သိရှိရပေသည်။ ကနဦးကျောက်စိမ်းကို ယင်း၏ မာကျောသောသတ္တိကြောင့် ကျောက်လက်နက် တန်ဆာပလာများအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။ ယဉ်ကျေးမှု တဖြည်းဖြည်း ထွန်းကားလာသောအခါ လူသားတို့သည် ကျောက်စိမ်းကို အလှအပ အဆင်တန်ဆာပလာ ပစ္စည်းများအဖြစ် သုံးစွဲလာကြသည်။ တရုတ်ပြည်တွင်မူ ကျောက်စိမ်းကို လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄၀ဝ၀ ခန့်ကပင် အကြီးအကျယ် သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ထိုခေတ်က တရုတ်လူမျိုးတို့သည် ကျောက်စိမ်းရုပ်တုများကို အဆောင်အယောင်သဖွယ် သုံးစွဲခဲ့ကြပြီး သေဆုံးသောအခါ ယင်းကျောက်စိမ်းများနှင့်အတူ ဂူသွင်းလေ့ရှိသည်။
တရုတ်လူမျိုးများသည် ကျောက်စိမ်းကိုအသုံးပြုဝတ်ဆင်လျှင် ၎င်းကျောက်စိမ်းသည်ဝတ်ဆင်အသုံးပြုသူပိုင်ရှင်အား အန္တာရယ်မှကာကွယ်ပေးခြင်း၊ ပိုင်ရှင်၏ကျန်းမာရေးကိုကောင်းအောင် စောင့်လျှောက်ပေးနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ကျောက်စိမ်းကိုတရုတ်လူမျိုးများသည် ကံကောင်းခြင်းကိုယူဆောင်လာပြီး ကံဆိုးခြင်းများကိုကာကွယ်တားဆီးပေးနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
တရုတ်လူမျိုးများသည် ကျောက်စိမ်းကို ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပထမဦးဆုံးစတင်အသုံးပြုခဲ့သည့်လူမျိုးများဖြစ်ကြသည်ကို ရှေးနှစ်ပေါင်းလေးထောင်ကျော်စဉ်တွင် ၎င်းတို့အသုံးပြုခဲ့ကြသောကျောက်စိမ်းပန်းပုများ၊ ကျောက်စိမ်းဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော လူ့အသုံးအဆောင်၊ လက်ဝတ်ရတနာများကိုကြည့်ခြင်းအားဖြင့် သိရှိနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ကျောက်စိမ်းကိုတရုတ်လူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်တစ်ခုအဖြစ်အသိအမှတ်ပြုကြပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင်မည်သည့်လူမျိုးထက်မဆို ကျောက်စိမ်းကိုပို၍ တန်ဖိုးထားတက်ကြသည်။
တရုတ်လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင်မြန်မာနိုင်ငံ ကချင်ပြည်နယ် ဖားကန့်ဒေသမှ ၉၅ရာခိုင်နှုန်းအထိအဓိကထွက်သော ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းကို Fěicuì သို့မဟုတ် Yìngyù ဟုခေါ်ဆိုပြီး တရုတ်ပြည်နှင့်အခြားအရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသများတွင်ထွက်ရှိသော နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများကို Ruǎn yù ဟုခေါ်ဆိုသည်။
တရုတ်ပြည်တွင် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း မထွက်ရှိဘဲ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းသာ ထွက်ရှိသည်။ တရုတ်ပြည်သူ့ သမ္မတနိုင်ငံ ဆင်ကျန်ပြည်နယ်တွင် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများကို ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကပင် တူးဖော်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် တရုတ်ပြည်သည် မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်ရှိသော ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းများအား ၁၈ ရာစုနှစ်များကပင် ဝယ်ယူတင်သွင်းခဲ့ကြသည်။
ဂျေဒိုက်နှင့် နက်ဖရိုက် ခြားနားချက်
ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းနှင့်နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းတို့၏ ခြားနားချက်များထဲမှ သိသာထင်ရှားပြီး အရေးအကြီးဆုံးသောတစ်ချက်မှာ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းတွင် နေရောင်အောက်၌ယင်ကောင်၏အတောင်ပံကဲ့သို့စူးရှပြီး ရောင်ပြန်ဟပ်စေသောကမ္ဘာပေါ်တွင် မည်သည့်တွင်းထွက်တွင်မှမမြင်တွေ့နိုင်သော ယမ်းဆိုသည့်အလွှာပါရှိသည်။ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းတွင် ကြွေကဲ့သို့သောစူးရှမှုအားနည်းသော အလွှာသာပါရှိချေသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းများ၏အစိမ်းရောင်သည် ကြည့်ရှုသူအား ကြည်လင်အေးမြသောရေအောက်ထဲတွင် အစိမ်းရောင်ဖန်ပုလင်းကိုကြည့်နေရသကဲ့သို့သောရသမျိုးကို ပေးစွမ်းစေနိုင်ပြီး နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများမှာမူ လေထဲတွင်ကြည့်နေရသကဲ့သို့သောရသမျိုးသာပေးစွမ်းနိုင်ချေသည်။
ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် လက်ယှက်ထိုးအနေအထားမှာ ရှိသော ပုံဆောင်ခဲကလေးများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ မျက်နှာပြင်တွင် ကျောက်ပေါက်မာကဲ့သို့သော ချိုင့်ခွက်ကလေးများ၊ အဖုအထစ်ကလေးများနှင့် ပြည့်နေသည်။ ၎င်းတို့ကို အဏုကြည့် ကိရိယာ မှန်ဘီလူးအောက်တွင် ကောင်းစွာ မြင်ရသည်။ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းကား လက်ယှက်ထိုးအနေအထားရှိသော အမျှင်ကလေးများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ အမျှင်အလိုက် အနေအထားရှိသည်။ အမဲဆီရောင် တောက်နေသော ရောင်လက်ရှိသည်။
ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းတွင် ခရမ်း၊ အနက်၊ အညို၊ အနီ၊ လိမ္မော်၊ အဝါ၊ အဖြူ၊ နို့နှစ်ရောင်နှင့် အစိမ်းရောင် အမျိုးမျိုးရှိသည်။ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်း၌ သစ်ရွက်စိမ်းရောင် အမျိုးမျိုး၊ မီးခိုးနှင့် အစိမ်းရောင်အမျိုးမျိုးရှိသည်။
ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းကို အပူပေးသောအခါ အရည်ပျော်၍ ပျော့ဖတ်အဖြစ်သို့ အလွယ်တကူ ပြောင်းလဲသွားသည်။ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းသည် အလွယ်တကူ မပြောင်းလဲချေ။
ထို့ပြင် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း၏ ထူးခြားချက်မှာ အပူရှိန်ပြင်း၍ ကြီးမားသော ဖိအားရှိသည့် မြေမျက်နှာပြင်အောက်ဘက် မိုင် ၂၀ မှ ၃၀ အထိ နက်သော အလွှာများတွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း အပေါ်ယံအခွံအကာများအား ဖဲ့ထုတ်လိုက်သည့်အခါမှ အစိမ်းရောင် ကျောက်ကြောများဖြင့် ပေါင်းစပ်ထားသည့် ကျောက်စိမ်း၏ အတွင်းပိုင်းကို မြင်ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်သော ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းထက် ပိုမို၍ကောင်းမွန်ပြီး ပိုရှားသော အမျိုးအစားဖြစ်သည်။
ကျောက်စိမ်းထွက်ရှိသည့် ဒေသများ
နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းကို တရုတ်ပြည် ဟိုတန်ဒေသ၊ ဗြိတိသျှ၊ ကိုလံဘီယာ၊ ဩစတြေးလျ၊ နယူးဇီလန်၊ ရုရှား၊ တောင်ကိုရီးယား၊ ဆွစ်ဇာလန်၊ အီတလီ၊ ပိုလန်၊ ထိုင်ဝမ်၊ အလက်စကား၊ ကယ်လီဖိုးနီးယား ဒေသများ၌ တွေ့ရှိရသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းကို ဂွာတီမာလာ၊ ဆိုက်ဗေးရီးယားနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။
ကျောက်စိမ်း၏ ဓာတုဖွဲ့စည်းမှု
သန့်စင်သော ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း၏ စံထား ဓာတ်ဖွဲ့စည်းပုံတွင် ဆိုဒီယမ်၊ အလူမီနီယမ်၊ ဆီလီကိတ်တို့ ပါဝင်ပြီး ယင်း၏ပုံသေနည်းမှာ NaAlSi2O6 ဖြစ်သည်။ ယင်းတွင် ဆီလီကွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် ၅၉.၄ ရာခိုင်နှုန်း၊ အလူမီနီယံအောက်ဆိုဒ် ၂၅.၂ ရာခိုင်နှုန်း၊ ဆိုဒီယမ်အောက်ဆိုဒ် ၁၅.၄ ရာခိုင်နှုန်း ပါဝင်သည်။
သို့ရာတွင် ဤအချိုးအတိုင်း ဖော်ပြပါဒြပ်အောက်ဆိုဒ်များ ပါဝင်သော ကျောက်စိမ်းသည် သဘာဝတွင် မရှိနိုင်ပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ကျောက်စိမ်း၏ ဇာကွက် (Lattice) တွင် ဆိုဒီယမ်နှင့် အလူမီနီယမ်တို့၏ နေရာကို အခြားသော အိုင်ယွန် (Iron) များက ဝင်ရောက်နေရာယူ အစားထိုးဖလှယ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ၎င်းအစားထိုးဖလှယ်သော အိုင်ယွန်များ၏ ပမာဏမှာ နှစ် ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ရှိသည်။
ကျောက်စိမ်းနှင့် ဆင်တူယိုးမှား တွင်းထွက်များ
အရည်အသွေးကောင်းသော ကျောက်စိမ်းများ ရှားပါးလာခြင်းကြောင့် အချို့က အရည်အသွေးညံ့သော ကျောက်စိမ်းကို အရောင်ဆိုး၍ တုပပြုလုပ်လာကြသည်။ ယခင်ခေတ်များက ဆေးဆိုးကျောက်စိမ်းတုများကို လွယ်ကူစွာ ခွဲခြားသိရှိနိုင်ကြသော်လည်း ယခုခေတ်တွင် အသုံးပြုသော ဆေးများမှာ အမျိုးအစားကောင်းမွန်လှသဖြင့် လွယ်ကူစွာ ခွဲခြားမသိနိုင်ပေ။
ကျောက်စိမ်းနှင့် ဆင်တူသည့် အစိမ်းရောင် သဘာဝတွင်းထွက်များမှာ ခရိုင်ဆိုပရေ့(Chrysoprase) ၊ အစိမ်းရောင်ဆိုးထားသော မဟူရာဖြူ (Chalcedony) နှင့် ဆမစ်ဆိုနိုက် ( Smithsonite) စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ဆမစ်ဆိုနိုက် တွင်းထွက်သည် ပင်ကိုအားဖြင့် ခဲသတ္ထု ထုတ်လုပ်နိုင်သော ခဲသတ္တုရိုင်း တွင်းထွက်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ယင်းကို (Bonamite) ဟူ၍လည်း ခေါ်သည်။
အသားကျောက်
မည်သည့် အသားခံမျိုးတွင်မဆို ခရမ်းရောင်၊ ပန်းရောင်၊ ဗေဒါရောင်နှင့် အစိမ်းရိပ် အစိမ်းရောင် သိသာစွာမကျန်တော့ဘဲ အခြားအရောင်များဖြစ်သော ခဲရောင်၊ ရွှေဝါရောင်၊ အပြာရိပ်၊ မီးခိုးရောင်၊ အနက်ရောင်၊ အနီရောင်၊ အညိုရောင်၊ အဝါရောင်၊ ရေညှိရောင် စသည့် အရောင်အမျိုးမျိုးစွဲဝင်နေသည့် ကျောက်စိမ်းကို အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ အသားကျောက်များကို ကျောက်သားအမျိုးအစား(၈)မျိုးကိုအခြေခံပြီး အရောင်များရောနှောပျံ့နှံ့ပါဝင်မှုကို အသေးစိတ်စိစစ်ပြီး မျိုးကွဲ(၂၇)မျိုးအထိခွဲခြားထားပါသည်။
ခဲဘော်လီ (ဖန်သားမှန်သား) အသားကျောက်
ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းပြီး အလင်းပေါက်သော အသားခံတွင် ခဲရောင် သို့မဟုတ် ရွှေဝါရောင်သန်းနေပါက ခဲဘော်လီ(ဖန်သားမှန်သား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။
ရေခဲသားဘော်လီ (ဖန်သားမှန်သား) အသားကျောက်
ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းပြီး အလင်းပေါက်သော အသားခံတွင် ရေခဲဖြူရောင် သို့မဟုတ် အပြာရောင်သန်းသည့် အရောင်ရှိနေပါက ရေခဲသားဘော်လီ(ဖန်သားမှန်သား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။
ကန်စွန်းပန်း(ပြာကြည်) အသားကျောက်
ယမ်းမှုန့်ညက်၍ အပြာရိပ်သန်းသော အလင်းပေါက် သို့မဟုတ် အလင်းပေါက်လုနီးပါးရှိအသားခံတွင် မီးခိုးရိပ်သန်းသည့် အစိမ်းအစင်းအစက်တို့သည် ကန်စွန်းပန်း ပုံသဏ္ဌန်ပျံ့နှံ့နေပါက ကန်စွန်းပန်း(ပြာကြည်) အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။
လန့်ပန်း(ပြာကြည်)အသားကျောက်
ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားသင့်သည့် အလင်းမှုန်သော ကျောက်သားအသားခံတွင် မီးခိုးရောင်အစင်းအစက်နှင့် ပန်းစက် သဏ္ဌန် ပျံ့နှံ့နေပါက လန့်ပန်း(ပြာကြည်)အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။
ပြာကြည်(ပြာကြည်သား)အသားကျောက်
ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသည့် အလင်းပေါက်လုနီးပါး ကျောက်သားအသားခံတွင် အပြာနုရောင်စွဲဝင်နေသည့် ကျောက်စိမ်းကို ပြာကြည်(ပြာကြည်သား)အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။
အသားဆန်းဘော်လီ (ဖြူကြည်) အသားကျောက်
ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသည့် အလင်းပေါက်လုနီးပါးအသားခံတွင် ဖန်သားအရောင် သို့မဟုတ် အဖြူရောင်ရှိသည့်ကျောက်ကို အသားဆန်းဘော်လီ (ဖြူကြည်) အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။
ဖယောင်းသား(ဖြူကြည်)အသားကျောက်
ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော်လည်းအလင်းမှုန် ၍ နို့ကဲ့သို့ အဖြူရောင်စွဲဝင်နေသည့်ကျောက်စိမ်းကို ဖယောင်းသား(ဖြူကြည်)အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။
တိမ်ခိုးသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်
ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော်လည်းအလင်းမှုန်နေသည့်ကျောက်စိမ်းတွင် တိမ်ခိုးရောင် သို့မဟုတ် မီးခိုးရောင်စွဲဝင်နေပါက တိမ်ခိုးသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။
ဝက်ဆီသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်
ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော်လည်းအလင်းမှုန်နေသည့် အသားခံတွင်ဝါညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ဝက်ဆီသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။
မောက်စိမ်းသား(အသားမှိုင်း)အသားကျောက်
ယမ်းမှုံမှ အလတ်ထိရှိ၍ ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်ကျောက်စိမ်းသားတွင် မီးခိုးစိမ်းရင့်ရောင်စွဲဝင်နေပါက မောက်စိမ်းသား(အသားမှိုင်း)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။
မောက်သား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်
ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း ၍ ဖွဲ့သားအသင့်အတင့်မှ အညံ့ထိရှိပြီး အလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်အသားခံတွင် မီးခိုးရောင်စွဲဝင်နေပါက မောက်သား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။
ကြံသကာသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်
ယမ်းမှုံမှ အလတ်ထိရှိ၍ ဖွဲ့သားညံ့သော အလင်းပိတ်အသားခံတွင် အညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ကြံသကာသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။
လန့်ရိုး(အသားရိုး) အသားကျောက်
ယမ်းအလတ်ဖြစ်၍ ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်အသားခံတွင် အပြာရိပ်စွဲဝင်နေပါက လန့်ရိုး(အသားရိုး) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။
ဆံပြုတ်သား(အသားရိုး)အသားကျောက်
ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ညံ့သော အလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အဖြူညစ်ရောင်စွဲဝင်နေပါက ဆံပြုတ်သား(အသားရိုး)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။
ပိန်းဥသား(အသားရိုး)အသားကျောက်
ယမ်းမှုမှလင်းရှိ၍ ဖွဲ့သားညံ့ပြီး အလင်းမှုန်သော အသားခံတွင် အဖြူရောင်စွဲဝင်နေပါက ပိန်းဥသား(အသားရိုး)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။
ပဲစိမ်းသား(ပဲသား)အသားကျောက်
ယမ်းအလတ်မှကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်ပြီး အလင်းမှုန်သောဝတ်ဆံပါအသားခံတွင်အစိမ်းရိပ်စွဲဝင်နေပါက ပဲစိမ်းသား(ပဲသား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။
ပဲသားရိုး(ပဲသား)အသားကျောက်
ယမ်းကြမ်း၍ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့်ဝတ်ဆံပါအသားခံတွင် အဖြူရောင်စွဲဝင်နေပါက ပဲသားရိုး(ပဲသား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။
ပဲသားလန့်(ပဲသား) အသားကျောက်
ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ညံ့သောအလင်းပိတ်ဝတ်ဆံပါ အသားခံတွင် အပြာရိပ်သန်းသော အဖြူရောင်စွဲဝင်နေပါက ပဲသားလန့်(ပဲသား) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။
လန့်ဂျိတ်(အသားနက်)အသားကျောက်
ယမ်းမှုံ ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော အလင်းပေါက်လုနီးပါး သို့မဟုတ် အလင်းမှုန်အသားခံတွင် ရေညိုရောင် သို့မဟုတ် အနက်ရောင်စွဲဝင်နေပါက လန့်ဂျိတ်(အသားနက်)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပြီး တန်ဖိုးကြီးပါသည်။
ငချိတ်(အသားနက်)အသားကျောက်
ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်သောအလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အနက်ရောင်စွဲဝင်နေပါက ငချိတ်(အသားနက်)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။
ကျီးကန်းသား(အသားနက်)အသားကျောက်
ယမ်းအလတ်မှယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားညံ့သောအလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် မီးခိုးရင့်ရောင်စွဲဝင်နေပါက ကျီးကန်းသား(အသားနက်)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။
ခုံ့နီညို(အသားနီဝါ)အသားကျောက်
ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ဖွဲ့သားညံ့သောအလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်အသားခံတွင် နီညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ခုံ့နီညို(အသားနီဝါ)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။
ခုံ့ညို(အသားနီဝါ) အသားကျောက်
ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ဖွဲ့သားညံ့သောအလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ခုံ့ညို(အသားနီဝါ) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။
မန်း
ကျောက်စိမ်းအရိုင်းတုံးအပေါ်တွင် ကြိုးကဲ့သို့လည်းကောင်း သစ်ပွေးများကဲ့သို့လည်းကောင်း တီအစက်လေးများကဲ့သို့လည်းကောင်း အဖုအထစ်လေးများကဲ့သို့လည်းကောင်း ပါရှိသော သင်္ကေတလေးများကို မန်းဟုခေါ်သည်။ အရည်မှာဟောက် အသားမှာမောက် ဟု စကားပုံရှိသည်။ ဟောက်နေသည်မန်း(မန်းပိပြားသည်)အရည်ဝင်ပြီး၊ မောက်နေသော နေရာမှာအသားကောင်းတတ်သည်။မန်းကိုကျောက်အပေါ်ပါဝင်တည်ရှိမှုအရ ကျောက်ရည်ဝင်နိင်မှုအနည်းအများကိုတွက်ဆနိင်သည်။ တချို့မန်းသည် အခွံပေးတွင်ခပ်ပါးပါးတည်ရှိပြီး ၊ တချို့မန်းခပ်ထူထူရှိသောအခုံးလေးများဖြစ်သည်။
အရည်မန်း
အရည်မန်းသည် ကျောက်စိမ်းအရည်အသားကောင်းမှုကိုပြသည်။ အရည်မန်းသည် မန်းနေရာပေါ်တွင်အရည်အစက်အပြောက်လေးများ(တီရှင်၊တီသေအစက်)ဖြစ်လည်းကောင်း အရည်မန်းအဖြစ်လည်းကောင်းတွေရသည်။ အရည်မန်းများမှာ
မန်းဖြူ( ဗျိုင်းချေးမန်း)
ဖယောင်းချပ်အဖြူ ဗျိုင်းချေးကဲ့သို့ကပ်နေတတ်ပြီး တီပေါက်လေးများပါပါကအရေဝင်တတ်သည် ။
မန်းဝါ
ငှက်ပျောရွက်အဝါရောင်ကဲ့သို့ဖြစ်ပြီး မန်း၊ပန်း၊မန်းကြိုးအဖြစ်တွေ့ရတတ်ပြီး ကျောက်ဆီကျောက်သားကောင်းသည်။
ခြစားမန်း
တတုံးလုံး ခြစားထားသကဲ့သို့ ဖြစ်ပြီး စင်စင်၊အကျွတ်၊အသားစန်း၊ရေခဲသား တို့တွေ့ရတတ်သည်။ကျောက်မျိးရင့်သည်။ တချို့ကျောက်များတွင်ခြစားပေါက်အဖြစ် ၁ခု ၂ခုပါပြီး ပန်းဝင်တတ်သည်။
ကြက်ဆိတ်မန်း
မြေမှန်အခွံများတွင် ကြက်ဆိတ်ထားသကဲ့သို့ ျနုတ်သီးရာကဲ့သို့တွေ့ရတတ်ပြီး မှောဆီစာနှ့်တချို့မြေမှန်များပေါ်တွင်တွေ့ရတတ်သည်။ အရည်ပန်းဝင်သည် ကျောက်မျိုးရင့်သည်။ တချို့ပညာသင်များသည် ကြက်ဆိတ်မာန်းနှင် အခွံတုကိုမှားတတ်ကြသည် ။တလုံးလုံးကြက်ဆိတ်မန်းပါသောကျောက်မရှိပါ၊ စိတ်တူရာဖြစ်ပြီး အခွံကြွနေပါက ယမ်းပျောက်နေပါက အခွံတုဖြစ်သည်။
မန်းမန်ပေါက်
အပ်ပေါက်ရာလေးများကဲ့သို့ဖြစ်ပြီးယမ်းခေါင်းလေးများမဲနေပါက အရေအသားကောင်းတတ်သည် ။
အသားမန်း
အသားမန်းမှာ မန်းနေရာကိုတိုက်လျင်အရည်မတွေ့ရပဲ အသားကိုသာတွေ့ရသည်။
ကောက်ရော့မန်း
အခွံပေါ်တွင်ကပ်နေသည့်ပုံစံရှိသောမန်းဖြစ်သည် ကျောက်၏မျက်နာပြင်တဖက်သို့မဟုတ် ထောင့်စွန်တခုတွင်ကပ်နေတတ်သည်။အရည်မဝင်နိင်ပါ။
စည်ပိတ်မန်း
စည်တော်ကြီးတွင် သားရေပျားမှာ မျက်နာချင်းဆိုင်ဘက်တွင်ကပ်ထားသလို ကျောက်တွင် အရည်မန်းမှာ မျက်နာချင်ဆိုင်၂ဘက်တွင်ကပ်နေသောမန်းဖြစ်သည်။အရည်ဝင်နိင်သည်။
ကျားကိုက်မန်း
ကျောက်၏မျက်နာပြင်အပေါ်အောက်တွင် ကျားကိုက်လျင်သွားရာထင်သကဲ့သို့ တည်ရှိနေသောမန်းဖြစ်သည်။အရည်ဝင်နိင်သည် ။
ကြိုး
ကျောက်ပေါ်တွင် ကြိုးစလေး ကဲ့သို့ဖြစ်နေသောမန်းဖြစ်သည် တိုက်ဖောက်(ကွမ်)ရန်အကောင်းဆုံးဖြစ်ပြီး အရည်ဝင်နိင်ခြေနည်းသည်။
ကြိုးပါတ်
ကျောက်တွင်ကြိုးလုံးလေးဖြင့်ပါတ်ထားသကဲ့သို့ဖြစ်သည် မန်းပိပြာက ရာနုန်းပြည့်အရည်ဝင်သည်။
ကြိုးငုတ်
ကြိုးပါတ်မန်းပါသောလည်း ကြိုးမှာပေါ်လိုကပျောက်လိုက်ဖြစ်သည် အရည်ဝင်နိင်သည်။ဗျက်သေးတတ်သည်(ကြိုးမျှင်တတ်သည်)။
မန်းတုံး
တတုံးလုံးအရည်ခဲဖြစ်သည်။အကာမျိုးတွင်ပိုတွေ့ရတတ်သည်။
မန်းကာ
မန်းတုံးပေါ်မှ တိုက်ချွတ်ပါက အကာခံနေလျှင် အောင်ကျောက်ဖြစ်သည်အသားဆန်းမည်
မှတ်စု
ကျောက်စိမ်းရဲ့ ရှေ့ဆိုရိုးစကားက မန်းမှာအဟောက် ကြိုးမှာအမောက်လို့ဆိုထားတာပါ မျက်နှာပြင်နဲ့လာတဲ့မန်းက ကျောက်စိမ်းမျက်နှာပြင်ဟောက်နေတဲ့နေရာ အချိုင့်ရှိတဲ့နေရာ ခွက်နေတဲ့နေရာမှာ တွေ့ရင် အရည်အဝင်ရဲတယ်လို့ဆိုထာတာပါ အောင်နိုင်ချေ 80% ရာခိုင်နှုံး သေချာတယ် အထောက်ပါ ကြိုးမှာအမောက်လို့ဆိုရိုးက (ဥပမာ )လက်သန်းလုံးလောရှိတဲ့ကြိုးတစ်ချောင်းဟာ ကျောက်စိမ်းတုံး အပေါ်မှာတစ်ဝက်လောက်မြုပ်နေပြီး ညီညီညာညာလေး တစ်ပါတ်ပါတ်ထားတာကိုဆိုထားတာပါ (မှတ်ချက် - ကျောက်စိမ်တုံး အရွယ်အစား အနေအထားလေးပေါ်မူတည်ပြီး ကြိုးလုံးအနေအထား ကွဲပြာမှု့ရှိပါသည် ကြိုးတစ်ချောင်းလို ညီညာမှုရှိဖို့လိုအပ်ပါသည်) ရာနှုံးပြည့်အရည် အဝင်ရဲပါသည် ကျောက်စိမ်းရဲ့ မိစစ်ဖစစ်မှော်မှန်သမျှ အကျုံးဝင်ပါသည် ❆ ကျောက်စိမ်းအခွံပေါ်တွင် တွေ့ရသော အင်္ဂါရပ်များ ➳ ၁။ယမ်း  ။    ။ အသားကောင်း၊ မကောင်း၊ "ယမ်း" ကိုကြည့်၍ခန့်မှန်းနိုင်သည်။ ၂။ ရှင်းမည်း  ။   ။ အခွံပေါ်တွင် အမည်းစက်များအဖြစ် မြင်တွေ့ရသည်။ ၃။ ကုန်းကျောက် ။  ။ အခွံကြမ်းသည်။ ၄။ ရေကျောက် ။  ။ အခွံချောသည်။ ၅။ ငုတ်ကျောက် ။  ။ တောမှော်ကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ရိုက်ပဲ့အဖြစ်တွေ့မြင်ရသည်။ အခွံမရှိပါ။ ၆။ အရည်ပွေး ။  ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏ အခွံပေါ်တွင် အစိမ်းရောင်ရှိသော အကွက်များသည် ပွေးကွက်များကဲ့သို့ ဖြစ်ပေါ်လျင် "အရည်ပွေး" ဟုခေါ်သည်။ ၇။ အရည်ပွင့် ။  ။ ကျောက်စိမ်းတို့၏ အခွံပေါ်တွင် အစိမ်းရောင်ရှိသော ပန်းပွင့်ပုံစံ အပွင့်လေးများ ဖြစ်ပေါ်နေလျှင် "အရည်ပွင့်" ဟုခေါ်သည်။ ၈။ ကပ်ရည် ။  ။ အခွံ့ပေါ်တွင် ကပ်နေသောအရည်ဖြစ်သည်။ အတွင်းသို့မဝင်ပါ။ များသောအားဖြင့် ကပ်ရည်သည် ပြင်ကျယ်ပြီး ထုမရှိတတ်ပါ။ ၉။ ကြိုးပတ် ။  ။ အရည်မှန်းသည်လည်းကောင်း၊ အရည်ပွေးသည်လည်းကောင်း၊ အရည်ပွင့်သည်လည်းကောင်း၊ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ထိစပ်နေပြီး ကျောက်စိမ်းတုံးတစ်တုံးလုံး ပတ်နေလျှင် "ကြိုးပတ်" ဟုခေါ်သည်။ ကြိုးပတ်ရှိလျှင် အရည်အောင်ရန်သေချာသလောက်ဖြစ်သည်။ ကြိုးတစ်ပင်၊ နှစ်ပင်၊ သုံးပင်၊ စသည်ဖြင့်ရှိသည်။ ကြိုးတစ်ပင်ထက် နှစ်ပင်၊ နှစ်ပင်ထက်သုံးပင်က ပို၍ အရည်အောင်နိုင်သည်။ အရည်များသောကျောက်တွင် ကြိုးသည် အုံးဆံကြိုးတင်ထားသကဲ့သို့ အမြှောင်းလိုက် ထနေသည်။ ၁၀။ ကြိုးငုတ် ။ ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏ အခွံပေါ်တွင် ဖြစ်ပေါ်နေသောကြိုးသည် တစ်တုံးလုံးမပတ်ဘဲ တစ်နေရာတွင်ပျက်တောက်နေပါက "ကြိုးငုတ်" <ကြိုးပျက်> ဟုခေါ်သည်။ ၁၁။ တည်စေ့ ။ ။ အခွံပေါ်တွင် ကပ်နေသော အစိမ်းရောင် သကြားပွင့်ကလေးများကဲ့သို့. အစိမ်းရောင် Crystal လေးကိုခေါ်သည်။ ၁၂။ ကောက်ရော့ ။  ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏တစ်ဖက်မှာ အရည်ပြချက်ရှိပြိး ကျန်နေရာများမှာ အရည်ပြချက်မရှိသော ကျောက်ကို "ကောက်ရော့" ဟုခေါ်သည်။ သို့မဟုတ် ကျောက်စိမ်းတုံး၏ ထိပ်ပိုင်းကလေးမှာဘဲ အရည်ပြချက်ရှိပြီး ကျန်တစ်တုံးလုံး မည်သည်နေရာမှ အရည်ပြချက်မရှိပါက "ကောက်ရော့"ဟုခေါ်သည်။ ၁၃။ စည်ပိတ် ။  ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏ အလျားလိုက် တစ်ဖက်တစ်ချက်စီတွင် ပြချက်ရှိသည်။ ၁၄။ တံစို့ထိုး ။  ။အရည်မှန်း၊ အရည်ပွေး တို့သည် ကျောက်၏ အပေါ်အောက်တစ်ဖက်တစ်ချက်စီတွင်သာ ဖြစ်ပေါ်နေပါက " တံစို့ထိုး" ဟုခေါ်သည်။ ၁၅။ ကျားကိုက် ။  ။ အရည်မန်း၊ အရည်ပွေး၊ အရည်ပွင့် စသည်တို့သည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခုထိစပ်နေပြီး တစ်ဖက်မှအပ ကျန်သုံးဖက်တွင်ပါရှိနေပါက "ကျားကိုက်" ဟုခေါ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သဘာဝတွင်းထွက် ကျောက်မျက်များ
ရွှေတောင်မြို့
ရွှေတောင်မြို့သည် ပြည်ခရိုင်ပေါင်းတည်ခရိုင်ခွဲ ရွှေတောင်မြို့နယ်၏ မြို့ပိုင်ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်သည်။ ဧရာဝတီမြစ် အရှေ့ဘက် ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိ၍ ပြည်မြို့တောင်ဘက် ကိုးမိုင်ကွာဝေး၍ ပြည်ရန်ကုန်ကားလမ်းမပေါ်တွင်တည်ရှိသည်။ မြို့ပေါ်ရပ်ကွက် (၃)ရပ်ကွက် နှင့်ကျေးရွာအုပ်စုအများအပြား ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော မြို့ငယ်လေးဖြစ်သည်။
လူဦးရေ
၁၉၅၆ ခုနှစ် ခန့်မှန်းခြေအရ ရွှေတောင်မြို့နယ် လူဦးရေ ၈၃၁၅ဝ ယောက်ရှိ၍ ရွှေတောင်မြို့၏ ၁၉၆၃ ခုနှစ် ခန့်မှန်း ခြေ စာရင်းအရ လူဦးရေသည် ၁ဝ၇၈၈ ယောက် ဖြစ်သည်။
ယဉ်ကျေးမှု
ရွှေတောင်မြို့နယ်အတွင်းရှိ တန်ခိုးကြီးဘုရားများမှာ မြို့ တောင်ဘက်လေးမိုင်ကွာရှိ ရွှေနတ်တောင်ဘုရား၊ မြို့အရှေ့ မြောက်မြို့ဦးရှိ ရွှေမော်ဓောဘုရား၊ မျက်နှာတော်တွင် မျက်မှန် တပ်ထားသော ရွှေမျက်မှန်ဘုရားတို့ ဖြစ်သည်။ ရွှေနတ်တောင် စေတီပွဲကို နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း တပေါင်းလတွင် ကျင်းပရာ အထူး ပင် စည်ကားသော ဂေဇက်ဝင်ပွဲတော် ဖြစ်သည်။ စာပေဂန္ထဝင်တွင် ထင်ရှားသောဇိနတ္ထပကာသနီနှင့် စွယ်စုံ ကျော်ထင်ကျမ်း ပြုစုသူ ရွှေတောင်ကျီးသဲလေးထပ်ဆရာတော်၊ မင်းတုန်းဘုရင် လက်ထက်ကျော်စောသော ဗန်းမော်ဆရာတော် စသောပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများသည် ရွှေတောင်မြို့နယ် ဇာတိများ ဖြစ်ကြသည်။ ရွှေတောင်ခေါက်ဆွဲ သည် ရွှေတောင်မြို့မှ စတင်သည်။
ပထဝီအနေအထား
ရန်ကုန်-ပြည်သွား ကားလမ်းပေါ်တွင်လည်း တည်ရှိ၍ ရန်ကုန်မြို့မှ ၁၆၉ မိုင် ဝေးသည်။ မော်တော်ကားလမ်း၊ မီးရထားလမ်းတို့ဖြင့် ကူးသန်းဆက်သွယ်ရေးကောင်းမွန်သော မြို့တစ်မြို့လည်း ဖြစ်လေသည်။
သမိုင်းကြောင်း
ရွှေတောင်မြို့ကို မဟာသမ္မမင်းမှရေတွက်သော် ၂၈ ဆက် မြောက်ဖြစ်သော အစ္စိမည်သည့်မင်းသား သူရတပမင်းကြီး တည်ထောင်ဖန်ဆင်းတော်မူသည်ဟု ဆိုသည်။ သူရတပ မင်းသားသည် ပုရောဟိတ်ပုဏ္ဏားတို့ လျှောက်ထားချက်အရ ခမည်းတော်စံရာ မဇ္ဈိမဒေသ မလ္လတိုင်းကုသဝတီပြည်မှ မြန်မာ ပြည်ဘက်သို့ လာရောက်ကာ ကဉ္စနာဂီရိခေါ် ရွှေတောင်ကြီးကို ရှာဖွေလေသည်။ သို့ရာတွင် မတွေ့မမြင်ရှိ၍ စိတ်တော် ပင်ပန်း ဖြစ်သည်တွင် သိကြားမင်းက ရှင်ရသေ့အသွင်ဖန်ဆင်း၍ ရွှေ တောင်ကြီးတည်ရာကို ညွှန်ပြသဖြင့် သွားရောက်ရာ အခိုး အရောင်ဖြင့် ပြောင်ပြောင်ထိန်ဝင်းနေသောရွှေတောင်ကို မြင်ကြ ရသည်။ ထိုအရပ်၌ မြို့တည်ထောင် သည်ကိုအစွဲပြု၍ ရွှေ တောင်မြို့ဟု တွင်သည်။ ဒွတ္တပေါင်မင်းကြီးလက်ထက် ပိဿနိုး မိဖုရားက ကာသိကရာဇ်တိုင်း ဗာရာဏသီပြည်ကို မြင်လိုသည့် ချင်ခြင်း ဖြစ်သည့်အခါ ရွှေတောင်မြို့ကိုပင် ဗာရာဏသီပြည် အဖြစ် ပြသရကြောင်းဖြင့် အဆိုရှိသည်။ ၆ဝ၄ ခုနှစ်တွင် ပြည် မြို့၌ နန်းတက်သော သီဟသူမင်းမှ စ၍ ပြည်မြို|၌ စိုးစံသော မင်းများသည် အရည်အသွေးရှိသော မှူးမတ်များကိုသာ ရွှေ တောင်မြို့ကို စားစေ၍ ပြည်မြို့က ဆင့်ဆိုရာကို နာခံထမ်းရွက် စေသည်။ သီဟသူမင်းသည် ရွှေတောင်မြို့နယ်ကို အောက်ပါ အတိုင်း သတ်မှတ်ထားသည်။ အရှေ့လားသော် ပုတ်ရှည်ချောင်း တည်ပင်ခွအခိုက် ပြည်မြို့မြေနှင့် တစ်စပ်တည်း ဖြစ်သည်။ အရှေ့တောင်သို့လားသော် ကိုးတိုင်ကွာ လှော်ကားကြေးကုန်း တစ်ဖက်၊ အင်းမကြီးမြေနှင့် တစ်စပ်တည်း။ တောင်သို့လား သော် ၁၃ တိုင်ကွာ မြေခြားစိုင်ညောင်ပင် တရုတ်မျှော်မြေနှင့် ကျောခိုင်းဖြစ်၏။ အနောက် တောင်သို့လားသော် သုံးတိုင်ကွာ မြစ်လယ်ကြော၊ သူရဲတန်းမြေနှင့် ကျောခိုင်းဖြစ်၏။ အနောက် သို့ လားသော် ဧရာဝတီမြစ်ထက်ဝက်၊ အနောက်မြောက်သို့ လားသော် ဧရာဝတီမြစ်ထက်ဝက်နှင့် ပြည်မြို့မြေအစပ်၊ မြောက် သို့လားသော် လေးတိုင်ကွာ ပိုဝချောင်းတစ်ဖက်၊ ပြည်မြို့မြေနှင့် ကျောခိုင်းဖြစ်၍ အရှေ့မြောက်သို့ လားသော် မြင်ဗာဟုဘုရား ဖြစ်၏။ ဤသို့ နယ်ရှစ်ရပ်သတ်မှတ်၍ ဤနယ်အတွင်း ရွာကြီး ၉၉ ရွာ၊ သူကြီးပေါင်း ၉၉ ယောက်၊ စာရေး ၉၉ ယောက်တို့ နှင့် ဒိုင်စာရင်းလည်း ဖွဲ့တော်မူသည်။ ရွှေတောင်မြို့သည် ကိုလိုနီခေတ်တွင် နယ်ပိုင်ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်သည်။
ယင်းမရွာ၊ ငါးရန့်ချောင်း(ခ)တောင်ဘဇာ
ယင်းမရွာ၊ ငါးရန့်ချောင်း(ခ)တောင်ဘဇာ
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲများ၊ ၂၀၂၂
၂၀၂၂ ခုနှစ် အမေရိကန် ရွေးကောက်ပွဲများသည် ၂၀၂၂ ခနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၈ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သည့် ရွေးကောက်ပွဲများ ဖြစ်သည်။ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ၏ လက်ရှိသမ္မတ ဂျိုးဘိုင်ဒင်၏ သက်တမ်းအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ဤ အမေရိကန်သမ္မတ ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲ ကာလအတွင်း၊ အမေရိကန် အောက်လွှတ်တော်တွင် အမတ်နေရာ ၄၃၅ နှင့် အထက်လွှတ်တော်တွင် အမတ်နေရာ ၁၀၀ အနက် ၃၅ နေရာတို့ကို ၁၁၈ ကြိမ်မြောက် အမေရိကန်ကွန်ဂရက် တွင် ဆုံးဖြတ်ရန် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ကြသည်။ သုံးဆယ့်ကိုးပြည်နယ်နှင့် နယ်မြေ ဆိင်ရာ အမေရိကန်အစိုးရ ရွေးကောက်ပွဲများအပြင် ပြည်နယ်နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ရွေးကောက်ပွဲ အများအပြားကိုလည်း ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ၂၀၂၀ ခုနှစ် အမေရိကန် သန်းခေါင်စာရင်း ကောက်ယူပြီးနောက် 2022 ခုနှစ် အမေရိကန် ခရိုင်ပြန်လည် သတ်မှတ်ခြင်းကြောင့် ထိခိုက်သည့် ပထမဆုံး ရွေးကောက်ပွဲ ဖြစ်သည်။ ရီပတ်ဘလစ်ကန်ပါတီ သည် အောက်လွှတ်တော်ကို ကျဉ်းမြောင်းသော အများစုဖြင့် အနိုင်ရခဲ့ပြီး ဒီမိုကရက်များသည် အထက်လွှတ်တော်ကို ဆက်လက်ထိန်းချုပ်ထားသည်။
စွန်တနီးအလယ်ဆယ်ရွာ၊ အောက်ဆယ်
စွန်တနီးအလယ်ဆယ်ရွာ၊ အောက်ဆယ်
ကြူတောလေးရွာ၊ ရွှေကျင်
ကြူတောလေးရွာ၊ ရွှေကျင်
ညောင်ပင်ကွင်း
ညောင်ပင်ကွင်း
လမုတော
လမုတောဆိုသည်မှာ ရေငံ သို့မဟုတ် ရေငံစပ် ကမ်းရိုးတန်းဒေသတွင် ပေါက်ရောက်သော ချုံပုတ် သို့မဟုတ် အပင်ငယ်များဖြစ်ကြသည်။ လမုတောများသည် အပူပိုင်းဇုန်၊ သမပိုင်းဇုန် ရာသီဥတုရှိသော ကမ်းရိုးတန်းဒေသများတွင် ကမ္ဘာအနှံ့ ပေါက်ရောက်ကြသည်။ အဓိကအားဖြင့် မြောက်လတ္တီကျု ၃၀ ဒီဂရီနှင့် တောင်လတ္တီကျု ၃၀ ဒီဂရီကြားတွင် ပေါက်ရောက်ပြီး အီကွေတာ၏ ၅ ဒီဂရီတွင် လမုတောများ အကောင်းဆုံး ဖြစ်ထွန်းသည်။ လမုတောမျိုးနွယ်များသည် ခရီတောစီယပ်ခေတ်နှောင်းကာလ (Cretaceous) နှင့် ပယ်လီယိုဆိမ်ခေတ် (Paleocene) ကာလများတွင် ပထမဆုံး ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့ကျောက်လွှာများ ရွေ့လျားမှုကြောင့် ကျယ်ပြန့်စွာ ပေါက်ရောက်ခဲ့သည်။ လမုတောမျိုးနွယ်ဖြစ်သော ဓနိပင်၏ သက်တမ်းအရင့်ဆုံး ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းသည် လွန်ခဲ့သောနှစ်သန်းပေါင်း ၇၅ နှစ်အကြာကဖြစ်သည်။ လမုတောကို တခါတရံ လမုပင်များအစုအဝေးအား ခြုံငုံ၍ ခေါ်ဆိုသကဲ့သို့ လမုပင်မျိုးနွယ်တမျိုးဖြစ်သော Rhizophora ကို ရည်ညွန်းခေါ်ဆိုသည်လည်းရှိသည်။
လမုတောများသည် ဆားငံရေကို ခံနိုင်ရည်ရှိပြီး ကြမ်းတမ်းသော ကမ်းရိုးတန်းအခြေနေတွင် ရှင်သန်နိုင်ကြသည်။ ယင်းအပင်များသည် ဆားငံရေနစ်မြုတ်ခြင်းနှင့် ဒီရေလှိုင်းများဒဏ်ကို ခံနိုင်ရန် ရှုပ်ထွေးသောအမြစ်စနစ်များနှင့် ဆားငံရေစစ်ထုတ်သည့် ရှုပ်ထွေးသောစနစ်များ ရှိကြသည်။ လမုပင်များသည် အောက်ဆီဂျင်နည်းပါးသော ရွံ့နွံတောများတွင်လည်း လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် ရှင်သန်တတ်ကြသည်။ သို့သော် ဒီရေရောက်ရှိသည့်နေရာ၏ အပေါ်ပိုင်းထက်ဝက်ဧရိယာတွင် ကောင်းမွန်စွာ ရှင်သန်နိုင်ပုံဖြစ်သည်။
ဆားငံရည် အနည်းအများပမာဏအလိုက် ရှင်သန်ပေါက်ရောက်နိုင်သော လမုပင်မျိုးစိတ်များမှာလည်း ကွဲပြားကြသည်။ အချို့မှာ ဆားငံမှုပမာဏ ၃-၄ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၉ ရာခိုင်နှုန်းအထက်ရှိသော ပင်လယ်ဆားငံရေအထိ ပါဝင်ကြသည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်မှစ၍ အဝေးမှအာရုံခံနည်းပညာများကိုအသုံးကာ ကမ္ဘာအနှံ့ရှိ လမုတောများ၏ ပြုန်းတီးနှုန်းစသော အချက်အလက်များကို စုဆောင်းမှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် Global Mangrove Watch Initiative ဆိုသောအဖွဲ့အစည်းမှ ထုတ်ပြန်ချက်အရ  လမုတောဧရိယာသည် နိုင်ငံနှင့် နယ်မြေဒေသပေါင်း ၁၁၈ ခုကို ဖြတ်သန်းလျက် ၁၃၇၆၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၅၃၁၀၀ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်ဟုဆိုသည်။  လမုတောများသည် လူသားတို့၏အပြုအမူကြောင့် ဆက်လက်ပျက်စီးဆုံးရှုံးနေပြီး ကမ္ဘာလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် ၀.၁၆ ရာခိုင်နှုန်း၊ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံချင်းအတိုင်းအတာဖြင့် ၀.၇ ရာခိုင်နှုန်း ရှိသည်ဟုဆိုသည်။ ကျန်ရှိနေသော လမုတောများ၏ အရည်အသွေးကျဆင်းလာမှုသည်လည်း အရေးကြီးသည့် စိုးရိမ်စရာဖြစ်လာသည်။
လမုတောများအား ပြန်လည်ထိန်းသိမ်းရန် စိတ်ဝင်စွားဖွယ်ကောင်းသော အကြောင်းပြချက်များ ရှိနေသည်။ လမုတောများသည် ကမ်းရိုးတမ်းဒေသနှင့် အဏ္ဏဝါ ဂေဟစနစ်အတွက် ရေရှည်တည်တံ့ရန် ထောက်ပံ့ပေးသည်။ ယင်းအပြင် လမုတောများသည် ကာဗွန်ထိန်းချုပ်ရေးတွင် အရေးပါပြီး ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုကို နှေးကွေးစေနိုင်သည်။ လမုတောများကို အောင်မြင်စွာ ပြန်လည်ထိန်းသိမ်းရန် ဒေသခံများနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရန် အရေးကြီးသည်။ လမုတောတွင် နေထိုင်မည့် ရွေးချယ်ထားသော မျိုးစိတ်များအတွက်လည်း သေချာရွေးချယ်ရန် အရေးကြီးသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် လမုပင်အမျိုးအစားပေါင်း ၆၀ ခန့်ရှိပြီး ၃ နှစ်မှ ၆ နှစ်အတွင်း ယင်းအပင်များသည် ကြီးထွားကာ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုကို လျော့ချပေးကာ ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်း၊ ဆူနာမီဒီရေလှိုင်းများဒဏ်ကို ကာကွယ်ပေးနိုင်သည်။ ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် သစ်တောရေးရာ ဝန်ကြီးဌာနမှ ကိန်းဂဏန်းများသည် အနှစ် ၃၀ အတွင်း လမုတောများ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးမှုကို မီးမောင်းထိုးပြသထားသည်။ ယင်းဝန်ကြီးဌာနက ခန့်မှန်းရာတွင် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် လမုတောများသည် ၆၅၉,၀၃၂ ဟက်တာ (ဧက ၁ ဒသမ ၆၂ သန်း) အထိ ရှိခဲ့သော်လည်း ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ထက်ဝက်ကျော်အထိ ကျဆင်းသွားပြီး ၃၁၂,၄၄၂ ဟက်တာခန့်သာ ကျန်ရှိတော့သည်ဟုဆိုသည်။ ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် လမုတောများသည် ဧရာဝတီတိုင်း၌ ၃၀၃,၁၅၅ ဟက်တာရှိပြီး ၎င်းမှာ စုစုပေါင်း တည်ရှိသော လမုတောများ၏ ၄၆ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်သည်။ တနင်္သာရီတိုင်းတွင် ၂၄၃,၈၄၂ ဟက်တာ၊ ၃၇ ရာခိုင်နှုန်းရှိပြီး ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် ၁၁၂,၀၃၅ ဟက်တာ၊ ၁၇ ရာခိုင်နှုန်း ရှိသည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် အဆိုပါဝန်ကြီးဌာန၏ ကိန်းဂဏန်းများက ဧရာဝတီတိုင်းတွင် လမုတောများ ဧရိယာ လျော့ကျသွားခဲ့ပြီး ၂၄,၈၄၇ ဟက်တာသာ ကျန်ရှိတော့ကြောင်းဖော်ပြသည်။ ယင်းမှာ စုစုပေါင်း လမုတောများ၏ ရှစ် ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်သည်။ တနင်္သာရီတိုင်းတွင် ၁၉၀,၀၇၇ ဟက်တာ ကျန်ရှိပြီး ယင်းမှာ စုစုပေါင်း လမုတောများ၏ ၆၁ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်သည်။ ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် ၉၇,၅၁၈ ဟက်တာ ကျန်ရှိပြီး ၃၁ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်သည်။
စစ်အောင်ရွာ၊ အောင်လံမြို့နယ်
စစ်အောင်ရွာ (Sitaung)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ အောင်လံမြို့နယ်၊ စစ်အောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၆၀၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စစ်အောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၈၅ ဦး၊ မ ၁၄၇၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၆၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အောင်လံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရွှေလောင်းရွာ၊ မြစ်သားမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြစ်သားမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တူးမြောင်းရွာ၊ အဝိုင်းနင်းဂျမ်း
တူးမြောင်းရွာ၊ အဝိုင်းနင်းဂျမ်း
မဲပလိရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖာပွန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပန်တပ်ရွာ၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်
ပန်တပ်ရွာ (Pangtat)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ နောင်ဝိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၁၈၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်ဝိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၈၉ ဦး၊ မ ၁၄၉၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၀၈၄ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရပ်စောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဘုရားကြီးကုန်းရွာ၊ ရွှေကျင်
ဘုရားကြီးကုန်းရွာ၊ ရွှေကျင်
ဦးဖော့လုံးတဲစု
ဦးဖော့လုံးတဲစု
ကျွန်းကုန်းရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်
ကျွန်းကုန်းရွာ (Kyunkone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ နောင်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၀၃၀၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နောင်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၃၀ ဦး၊ မ ၁၅၂၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၅၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့
ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့ (San Francisco) သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်ရှိ ဆန်ဖရန်စစ္စကိုကျွန်းဆွယ်၏ မြောက်ဘက်စွန်းတွင် တည်ရှိပြီး တွင် စတုတ္ထမြောက်နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌ နံပါတ် ၁၃ မြောက် လူဦးရေ အများဆုံးမြို့ဖြစ်သည်။ ၂ဝ၁၄ ခုနှစ်စစ်တမ်းအရ လူဦးရေ ၈၅၂,၄၆၉ ယောက်ရှိသည်။
ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာဘက်တွင် အကြီးကျယ်ဆုံးသော ကုန်စည် ရောင်းဝယ်ရေးမြို့ ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် အမေရိကတိုက် နှစ်တိုက် စလုံးတွင် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာကမ်းခြေဘက်၌ အကြီးဆုံးသော ပင်လယ်သင်္ဘောဆိပ်မြို့ကြီးလည်း ဖြစ်လေသည်။ သင်္ဘောကြီးများဆိုက်နားနိုင်၍ ကုန်းမြေကာရံလျက်ရှိသော ရေပြင်မှာ ကျယ်ဝန်းသဖြင့် သင်္ဘောဆိပ်ကောင်းလည်းရှိသည်။ ဆန်ဖရန် စစ္စကိုမြို့သည် အနောက်ဘက်ရှိ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာနှင့် အရှေ့ ဘက်ရှိ ဆန်ဖရန်စစ္စကို ပင်လယ်အော်တို့အကြားတွင် ငေါ ထွက်နေသော ကျွန်းဆွယ်ပေါ်၌တည်ရှိ၍၊ သင်္ဘောဆိပ်အတွင်းသို့ ပင်လယ်ဖက်မှ သင်္ဘောများဝင်ထွက်နိုင်သည့် တစ်ခုတည်းသော ရေလက်ကြားရှိရာ၊ ယင်းကို 'ဂိုးလဒင်းဂိတ်'(ရွှေတံခါးပေါက်)ဟု ခေါ်သည်။ သင်္ဘောများဝင်ရောက် ဆိုက်နားနိုင် သည့် ရေပြင်မှာ အလျားမိုင် ၄ဝ၊ အနံ ၅ မိုင်မျှ ရှိလေသည်။
ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့သည် 'ရွှေတံခါးပေါက်' ရေလက်ကြား ၏တောင်ဘက် ကျွန်းဆွယ်ပေါ်တွင် ဘေးဖက်နှင့် အနောက်ဘက်တို့၌ တောင်ကုန်းများဝန်းရံလျက် တည်ရှိသည်။ မြို့သည် အရှေ့ဘက်သို့ မျက်နှာမူလျက် ရှိသည်။ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာကား ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့၏ အနောက်ဘက်တွင် ရှိ၏။ ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့သည် ကုန်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး၊ ငွေအရင်းအနှီး ဖလှယ်ရေး၊ ကုန်စည်ထုတ်လုပ်ရေး စသည် များတွင် အရေးပါသော အချက်အချာဌာနကြီးဖြစ်သည့်ပြင်၊ နယူယော့မြို့စသည့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ လုပ်ငန်းပေါင်း ၅ဝ မျှအတွက် အလုပ်ရုံကြီးများသည် ထိုမြို့ကြီးတစ်ဝိုက်တွင်ရှိ ကြသည်။ သို့သော် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှသင်္ဘောကြီးများ ဝင်ရောက် ဆိုက်နားရာ သင်္ဘောဆိပ်မြို့ကြီးအဖြစ်ဖြင့် ပိုမို၍ထင်ရှားသည်။ အနောက်ဘက်ပြည်နယ်ဆယ့်တစ်နယ်မှ ထွက်ကုန်များဖြစ်သည့် သစ်သီး၊ ဂျုံစပါး၊ ဓာတ်သတ္တု နှင့် ရေနံတို့ကို ထိုမြို့ကြီးမှတစ်ဆင့် နိုင်ငံခြားသို့တင်ပို့ရ၏။
ယခု ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့၏နေရာတွင် ခရစ် ၁၇၇၆ ခုနှစ်မှစ၍ ပထမဆုံး လာရောက်နေထိုင်ကြသူများမှာ စပိန်စစ်သားများနှင့် ခရစ်ယန်ဘုန်းကြီးများဖြစ်ကြသည်။ ထိုသူတို့သည် ဆန်ဖရန်စစ္စကိုပင်လယ်အော်ကို ၁၇၆၉ ခုနှစ်တွင် အမှတ်မဲ့ သွားရောက်တွေ့ရှိသူများဖြစ်၏။ ထိုသူတို့နောက်ရောက်လာသူများကား ဗော်စတန်မြို့မှ ရေလမ်းဖြင့်ရောက်လာကြသော အမေရိကန်ကုန်သည်များနှင့် အလာစကာပြည်နယ်ဖက်မှ ရုရှလူမျိုးများ ဖြစ်လေသည်။ ယခုဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့တည်ရှိရာ ဒေသတစ်ဝိုက်ကို ၁၈၂၁ ခုနှစ်တွင် စပိန်လက်မှ မက္ကဆီကို နိုင်ငံသစ်က ပြောင်းလွှဲဆက်ခံယူလိုက်၏။ ၁၈၄၆ ခုနှစ်တွင် ထိုဒေသကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ရေတပ်များက သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီးလျှင်၊ မြို့၏အမည်ကို ၁၈၄၇ ခုနှစ်တွင် ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့ဟု အမည်ပြောင်း၍ တွင်စေခဲ့၏။ ၁၈၄၉ ခုနှစ်တွင် ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့အနီး၌ ရွှေတွေ့သည့်သတင်းကြောင့် လူပေါင်းများစွာ ထိုမြို့နယ်တွင်းသို့ ရောက်လာကြလေသည်။ ထိုနောက်တွင်ကား မြို့ကြီးမှာ အရောင်းအဝယ်ဖြင့်များစွာ သာယာစည် ကားလာခဲ့သည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ အရှေ့ဘက် အတ္တလန္တိတ်ကမ်းခြေမှ အနောက်ဘက် ပစိဖိတ်ကမ်းခြေအထိ၊ မြောက်အမေရိကတိုက်ကို ကန့်လန့်ဖြတ်၍ ပထမဦးဆုံး ဖေါက်လုပ်ခဲ့သော မီးရထားလမ်းကို ၁၈၆၉ ခုနှစ်တွင် ဆန်ဖရန် စစ္စကိုမြို့၌ လမ်းဆုံးသတ်ခဲ့သည်။
ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့သည်ကား ငလျင်လှုပ်တတ်သော ဒေသတွင် ကျရောက်လျက်ရှိ၏။ ထိုကြောင့် လွန်ခဲ့သည့်အနှစ်တစ်ရာအတွင်း ထိုမြို့ကြီးမှာ ငလျင်ခုနစ်ကြိမ်မျှ မိခဲ့၍ ပျက်စီးခဲ့သည်။ ၁၉ဝ၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၈ ရက်နေ့က ငလျင်မှာ အကြီးအကျယ်ဆုံးဖြစ်၍၊ ငလျင်ဒဏ်ကြောင့် သုံးရက်မျှဆင်၍ မီးလောင်ပျက် စီးခဲ့၏။ ထိုငလျင်ကြောင့် လူ ၄၅၂ ယောက် သေကြေ၍၊ အိုးအိမ်တိုက်တာများ အပျက်အစီးတန်ဖိုးမှာ ဒေါ်လာငွေ သန်း ၄ဝ ဖြစ်သည်။ သို့သော် ထိုမြို့သူမြို့သားတို့၏ စွမ်းရည်နှင့် ဇွဲသတ္တိတို့ဖြင့် မြို့ကြီးကို ငလျင်မလှုပ် ခင်ကထက် ပိုမိုကောင်းမွန်အောင်ပင် ပြုပြင်လာနိုင်ခဲ့သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်းက ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့သည် အခြားပစိဖိတ် ကမ်းရိုးတန်းဖက်ရှိ အမေရိကန်မြို့များထက် စစ်ရေးတွင် ပိုမိုအရေးပါစွာ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် သင်္ဘောဆောက်လုပ်ရာ အကြီးဆုံးသောဌာနဖြစ်သည့်အပြင် အမေရိကန်၏ အကြီးဆုံးရေတပ်စခန်းလည်း ဖြစ်ခဲ့လေသည်။ စစ်ဌာနအသီးသီးမှ စစ်သားပေါင်း ထောင်ပေါင်းများစွာပင် ထိုမြို့အတွင်း၌သော်လည်းကောင်း၊ အနီး အနား၌သော်လည်ကောင်း၊ စခန်းချနေခဲ့ကြရ၏။
ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့၏ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင် ၄၄.ဝ၆ မိုင်မျှရှိ၍၊ ကုန်းပိုင်းရော ရေပိုင်းပါဆိုလျှင် စတုရန်း မိုင် ၉၃ မိုင်ရှိ၏။ လူဦးရေမှာ ၇၇၅၃၅၇ ယောက်ဖြစ်သည်။ မြို့အနေအထားလှပသည်။ ယင်းသို့လှပသော မြို့များမှာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အလွန်နည်းပါးသည်။ ထိုမြို့ကြီးနှင့် တစ်ဘက်ကမ်းရှိ ဆင်ခြေဖုံးရပ်များသို့ ကူးသန်းသွားလာရန် ထင်ရှားသောတံတားကြီး နှစ်ခုရှိသည်။ ယင်းတို့မှာ 'ရွှေတံခါးပေါက်' ရေလက်ကြားကိုဖြတ်၍ ဆောက်လုပ်ထားသော ပေ ၄၂ဝဝ မျှ ရှည်လျားသည့် 'ရွှေတံခါးပေါက် တံတား'ခေါ် ကြိုးတံတားကြီး နှင့် ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့နှင့် အရှေ့ဘက်ရှိ အုတ်ကလန်မြို့ကို ဆက်သွယ်ထားသော ပေ ၄ဝဝဝ ကျော်ရှည်လျားသည့် တံတား ကြီးဖြစ်လေသည်။
ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့မှတစ်ဆင့် နိုင်ငံခြားသို့တင်ပို့သော ကုန်များမှာ ဂျုံစသော ကောက်ပဲသီးနှံများ၊ ဂျုံမှုန့်၊ စည်သွတ်သစ်သီးများ၊ သစ်သီးခြောက် သစ်သီးစိုများ၊ ရွှေ၊ ငွေ၊ ဓာတ်ဆီ ရေနံဆီနှင့် ယင်းမှဘေးထွက် ပစ္စည်းများနှင့် ဝါဂွမ်းဖြစ်သည်။ ထိုမြို့မှတစ်ဆင့် နိုင်ငံအတွင်းသို့တင်သွင်းသော ကုန်များမှာ ကာဖီမှုန့်၊ လက်ဖက်ခြောက်၊ ပိုးထည်၊ ရော်ဗာ၊ သိုးမွေးနှင့် သကြားဖြစ်သည်။ မြို့ရှိ ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းများအနက်၊ အသား စည်သွတ်လုပ်ငန်း သကြားချက်လုပ်ငန်း၊ ကာဖီလှော်လုပ်ငန်း၊ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်လုပ်ငန်း၊ စာပုံနှိပ်နှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေရေး လုပ်ငန်းများနှင့် စက်မှုကရိယာ လုပ်ငန်းများသည်ကား ကြီးကျယ်မြောက်မြားလှပေသည်။ မြို့ရှိထင်ရှားသောတက္ကသိုလ်များမှာ ၁၈၅၅ ခုနှစ်က တည်ထောင်ခဲ့၍ ယောက်ျားစာသင် သားများအတွက်သာဖြစ်သော ဆန်ဖရန်စစ္စကိုတက္ကသိုလ်၊ အမျိုးသမီးစာသင်သားများအတွက် ဆန်ဖရန်စစ္စကို အမျိုးသမီး ကောလိပ်ကျောင်းနှင့် ကျား၊ မနှစ်ဦးစလုံး သင်ကြားနိုင်သော ဆန်ဖရန်စစ္စကိုပြည်နယ်အစိုးရပိုင် ကောလိပ်ကျောင်းတို့ဖြစ်သည်။ ကာလီဖိုးနီးယား တက္ကသိုလ်၏ ဆေးကျောင်းကို ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့တွင် ထားရှိသည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်၏ ခန့်မှန်းချက်အရ လူဦးရေ ၈၁၃,၃၅၈ ဦးရှိကာ ဆန်ဖရန် စစ္စကို ကျွန်းဆွယ်ပေါ်တွင် ၄၆.၇ စတုရန်းမိုင် (၁၂၁ စတုရန်း ကီလိုမီတာ) အကျယ်အဝန်းမျှ နေရာယူထားသည်။ ဆန်ဖရန်စစ္စကိုသည် ဆန်ဖရန်စစ္စကို ပင်လယ်အော် ဒေသ၏ စီးပွားရေး၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး အချက်အချာ ဖြစ်သည်။
စွန်ပါရွာ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်
စွန်ပါရွာ (Sunpar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်၊ တကိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၇၀၀၈ ဖြစ်သည်။  ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နန်းယွန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တောင်သာယာရွာ၊ မင်းတပ်မြို့နယ်
တောင်သာယာရွာ(Taungtharyar)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်ခရိုင်၊ မင်းတပ်မြို့နယ်၊ မနာတာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၈၅၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မနာတာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၀၄ ဦး၊ မ ၄၅၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၅၉ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းတပ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပတ္တဒါကယ်
ယူနက်စကိုမှ ပတ္တဒါကယ်အား "အိန္ဒိယနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနှင့်တောင်ပိုင်းမှ ဗိသုကာပုံစံတို့ကို ဟန်ချက်ညီမျှစွာ ပေါင်းစပ်ထားသည်" ဟုဖော်ပြထားပြီး "အမျိုးစုံသော အနုပညာ" တို့ကို ထိပ်ဆုံးရောက်အောင် ပေါင်းစပ်ခြယ်မှုန်းပြထားသည်ဟုလည်း ဆိုသည်။ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းများသည် ယေဘုယျအားဖြင့် သီဝနတ်ဘုရားအား ရည်စူးတည်ဆောက်ထားသော်လည်း ဗိဿနိုးနတ်အား ကိုးကွယ်မှု နှင့် ရှတ်တီကိုးကွယ်မှု တို့နှင့် ပတ်သက်သည့် ဒဏ္ဍာရီများကိုလည်း ဖော်ပြထားသည်။ ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းများ၏ ထိပ်စည်းပန်းတန်းများ ပေါ်တွင် ဗေဒနှင့် ပျူရဏ သဘောတရားများကို ပြသထားပြီး ရာမယဏ ၊ မဟာဘာရတ နှင့် ဘဂ္ဂဗ္ဗတာ ပျူရဏ ဇာတ်တော်တို့မှ ဇာတ်လမ်းများကို ထွင်းထု ပြသထားသည့် အပြင် အခြား ဟိန္ဒူကျမ်းစာများ ဖြစ်ကြသော ပန်ချာတန္တရ နှင့် ကိရတဂျူနိယ တို့မှ စာတမ်းများကိုလည်း ဖော်ပြထားသည်။  ဂျိမ်းဘုရားကျောင်းသည် ဂျိန တစ်ဦးတည်းကိုသာ ရည်စူးထားသည်။  ခေတ်အဆန်ဆုံး ဘုရားကျောင်းတွင် ရှုပ်ထွေးသော ထိပ်စည်းပန်းတန်းများနှင့် မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းစတိုင်လ်များ ရောနှောထားပြီး ပါပါနသ ဘုရားကျောင်းနှင့် ဗိရုပက်ရှ ဘုရားကျောင်းတို့တွင် တွေ့ရသည်။   ဗိရုပက်ရှ ဘုရားကျောင်းသည် ဟိန္ဒူတို့ ဘုရားရှိခိုးရာ နေရာ ဖြစ်နေဆဲဖြစ်သည်။
နင်္ဂလီသဇာတ်
ဧကကနိပါတ် - ၁၃။ ကုသနာဠိဝဂ် -၁၂၃ - နင်္ဂလီသဇာတ်။ ။ အသိဉာဏ် ထိုင်းမှိုင်းလှသဖြင့် အရာတွေ့သမျှ ထွန်တုံးနှင့်တူသည်ဟု ပြော၍ ဆရာလက်လျှော့ရသော လာဠုကအကြောင်း။
အရာမသိပြီး လာဠုဒါယီ
ရဟန်းတို့သည် တရားသဘင်ဝယ် စကားစပ်မိ၍ လာဠုဒါယီမထေရ်အကြောင်းကို ပြောဆိုနေကြရာ မြတ်စွာဘုရားရှင် ကြွလာတော်မူ၍ “ရဟန်းတို့ ... လာဠုဒါယီကား ယခုအခါသာ ထိုင်းမှိုင်းတွေဝေသဖြင့် အရာဟုတ်သည် မဟုတ်သည်၊ သင့်လျော်သည် မသင့်လျော်သည်ကို မသိသည်မဟုတ်၊ ရှေးအခါ၌လည်း မသိသည်သာတည်း” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါအတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း။
ပညာသင်မရ ထိုင်းမှိုင်းလှ
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည် ပုဏ္ဏားသူကြွယ်မျိုး၌ဖြစ်၍ အရွယ်ရောက်လတ်သော် တက္ကသိုလ်ပြည်၌ အတတ်ပညာ အလုံးစုံကို သင်ကြားတတ်မြောက်ပြီးလျှင် ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဒိသာပါမောက္ခ ဆရာကြီး ဖြစ်၍ တပည့်လုလင် ငါးရာတို့ကို အတတ်ပညာ သင်စေ၏။
တပည့်လုလင်ငါးရာတို့တွင် လာဠုက မည်သော တပည့်လုလင်ကား အတတ်သင်လာသော တပည့် ဖြစ်သော်လည်း အလွန်ထိုင်းမှိုင်း တွေဝေစေသဖြင့် သင်ကြားခြင်းငှာ မတတ်နိုင်။ သို့သော်လည်း ဒိသာပါမောက္ခဆရာကြီးအား အလွန် ကျေးဇူးများ၏။ အမှုကိစ္စ ဟူသမျှကို ဆောင်ရွက်၏။
ဉာဏ်လွန်နည်းလှ လာဠုက
ဆရာကြီးလည်း တစ်နေ့သ၌ ညစာစားပြီးလျှင် အိပ်ရာတွင် အိပ်ကာ လာဠုကအား လက်၊ ခြေ၊ ကျောကုန်းတို့ အနှိပ်နယ်ခိုင်းလေ၏။ သွားသောအခါ ညောင်စောင်းခြေတို့ကို တပ်၍ သွားလော့ဟု မှာထား၏။ လာဠုကလုလင်လည်း ညောင်စောင်းခြေတစ်ခုကို ရှာမရသဖြင့် ညောင်စောင်းခြေတစ်ဖက်ကို မိမိပေါင်းပေါ်၌ထားတာ တစ်ညဉ့်လုံး နေလေ၏။
ဆရာကြီးလည်း မိုးသောက်၍ ထသောအခါ လာဠုကကိုမြင် “အမောင် ... အဘယ်ကြောင့် ဤမှာ အိပ်သနည်း” ဟု မေးလေ၏။ “ဆရာ ... ညောင်စောင်း ခြေတစ်ခုကို ရှာမရ၍ ညောင်စောင်းခြေတစ်ဖက်ကို ပေါင်ပေါ်၌ထားကာ တစ်ညဉ့်လုံး နေရသည်” ဟု ပြောလေ၏။
နည်းလမ်းသစ်ထွင် ပညာသင်
ထိုအခါ ဆရာကြီးသည် ထိတ်လန့်အံ့ဩလျက် “ဤ လာဠုကကား ငါ့အား အလွန်ကျေးဇူးများသည်၊ ဉာဏ်ပညာထိုင်းမှိုင်းတွေဝေသဖြင့် အတတ်ပညာ သင်ကြားခြင်းငှာ မတတ်နိုင်၊ ငါသည် အဘယ်သို့ ပညာရှိအောင် ပြုရပါအံ့နည်း။ ငါသည် ဤလုလင်ကို ထင်းခွေ ဟင်းရွက်ခူး စသည်ကို ခိုင်းမည်၊ထင်းခွေ ဟင်းရွက်ခူး စသည် သွားသောအခါ မြင်ခဲ့၊ ကြားခဲ့၊ ပြုလုပ်ခဲ့သမျှကို မေးမည်။ ၎င်းက ပြန်ပြောသောအခါ မည်သည့်ဝတ္ထုနှင့် တူသည်၊ မည်ကဲ့သို့ ပြုခဲ့သည် စသည်ကို တစ်ဖန် ပြန်မေးမည်။ ဤကဲ့သို့ မေးလိုက်၊ ပြန်ပြောလိုက်ဖြင့် အသစ်အသစ်ဖြစ်သော ဗဟုသုတတိုးပွားစေ၍ ပညာရှိအောင် ပြုမည်ဟု ကြံစည်မိလေ၏။
တွေ့မြင်သမျှ ဥပမာပြ
လာဠုကသည် တစ်နေ့သ၌ လုလင်တို့နှင့် အတူ ထင်းခွေသွားသောအခါ မြွေကို မြင်ခဲ့၍ “ဆရာ ... အကျွန်ုပ်မြွေကို မြင်ခဲ့ပါသည်ဧ စု ပြောလေ၏။ “အမောင် ... မြွေသည် ဘာနှင့်တူသနည်း” ဟု မေး၏။ “ဆရာ ... ထွန်တုံးထွန်သံနှင့် တူပါသည်” ဟု ပြော၏။ “အမောင် ... ကောင်းစွ၊ ကောင်းစွ သင့်တင့်သော ဥပမာကို ပေးနိုင်ပေသည်” ဟု ချီးကျူးလေ၏။
တစ်ဖန် တော၌ ဆင်ကိုမြင်ခဲ့၍ “ဆရာ ... အကျွန်ုပ်ဆင်ကို မြင်ခဲ့ပါသည်” ဟု ပြောလေ၏။ “အမောင် ... ဆင်သည် ဘာနှင့်တူသနည်း” ဟု မေးမြန်းရာ “ ဆရာ ... ထွန်တုံး ထွန်သံနှင့် တူပါသည်” ဟု ပြော၏။ ဆင်၏ နှာမောင်း အစွယ်တို့မှာ တူပေသည်၊ ခွဲခြားပြီး မပြောတတ်၍သာ ဖြစ်မည်ဟု ဆိတ်ဆိတ်နေပြန်၏။
တစ်ဖန် ဆွမ်းကျွေးရာအရပ်ဝယ် ကြံကိုစုပ်ခဲ့ရ၍ “ဆရာ ... ကြံစုပ်ခဲ့ရသည်” ဟု ပြောလေ၏။ “အမောင် ... ကြံသည် ဘာနှင့်တူသတည်း” ဟု မေးပြန်ရာ “ဆရာ ... ထွန်းတုံး ထွန်သံနှင့် တူပါသည်” ဟု ပြော၏။ အနည်းငယ် လျော်ပါသေး၏ ဟု ဆိတ်ဆိတ်သာနေပြန်၏။
တစ်ဖန် ဆွမ်းကျွေးရာဝယ် တချို့ တင်လဲ နို့ဓမ်းကို စားရကုန်၏။ တချို့ နို့ရည်ကို သောက်ရကုန်၏။ လာဠုကကား နို့ဓမ်း နို့ရည် စားသောက်ခဲ့ရ၍ “ ဆရာ ... နို့ဓမ်း နို့ရည်ကို စားသောက်ခဲ့ရပါသည်” ဟု ပြော၏။ “အမောင် ... နို့ဓမ်း နို့ရည်ကား ဘာနှင့်တူသနည်း” ဟု မေးပြန်ရာ “ဆရာ .... ထွန်တုံး ထွန်သံနှင့် တူပါသည်” ဟု ပြောလေ၏။
ပညာသင်မရ လက်လွှတ်ကြ
ထိုအခါ ဆရာသည် ဤလုလင်ကား မြွေသည် ထွန်တုံး ထွန်သံနှင့်တူသည် ဆိုရာမှာ ကောင်းပေ၏။ ဆင်မသည် ထွန်တုံး ထွန်သံနှင့်တူသည်ဆိုရာမှာလည်း နှာမောင်းနှင့် အစွယ်ကို ရည်၍ဆိုလျှင် တူယောင်ယောင် ရှိသေး၏။ ကြံသည် ထွန်တုံး ထွန်သံနှင့်တူသည် ဆိုရာမှာလည်း အနည်းငယ် ယုတ္တိရှိသေး၏။ နို့ဓမ်းနို့ရည်သည် ထွန်တုံး ထွန်သံနှင့်တူသည် ဆိုရာမှာ နို့ဓမ်းနို့ရည်တို့မှာ အဆင်းအားဖြင့် ဖြူကုန်၏။ သဏ္ဌာန်ဖြင့်ထည့်သော အိုး၊ ခွက်လျှင် သဏ္ဌာန်ရှိကုန်၏။ ဘယ်အခါမှ မတူနိုင်၊ စပ်ဟပ်၍ပင် မရ၊ ဤလာဠုကကား အတတ်ပညာကိုသင်၍ မဖြစ်နိုင်ချေဟု နှလုံးသွင်းကာ -
“အမောင်တို့ ... ဤသူမိုက်ကား ဥပမာ စကားတစ်လုံးတည်းကိုကိုင်ကာ ဥပမေယျအားလုံး၌ ဆိုလေသည်။ ထို့ကြောင့် နို့ဓမ်း နို့ရည်ကိုလည်း ထွန်တုံး ထွန်သံနှင့် တူသည်ဟု ဆိုလေ၏။ ဤသူမိုက်ဖြင့် အကျိုးမရှိတော့ပြီ” –
ဇာတ်ပေါင်း
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -
ရဟန်းတို့ -
ထိုအခါ လာဠုကသည် - ယခုအခါ လာဠုဒါယီ။
ဒိသာပါမောက္ခ ဆရာကြီးသည် - ငါဘုရားဖြစ်လာပြီ -
ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း။
ဆောင်ပုဒ်
(၁) မိုက်မဲသူအား၊ အတတ်များ၊ သင်ကြားမဖြစ်နိုင်။
(၂) နို့ဓမ်းထွန်တုံး၊ တူဟန်သုံး၊ ပြောလုံးဆိုပိုင်ပိုင်။
နင်္ဂလီသဇာတ် ပြီး၏။
စာတိုက်
စာတိုက်
မြန်မာမှုတွင် စာတိုက်ဟူသည်ကား ပိဋကတ်ပေစာ အစရှိ သော စာပေကျမ်းဂန်များကို သိုမှီးရာ ဖြစ်သော ဇာတ်စုံသေတ္တာ များ ဖြစ်သည်။ ရေးသောအခါ စာတိုက်ဟု ရေးသော်လည်း ဖတ်သောအခါ စတိုက်ဟု ဖတ်ရသည်။ ယခု ခေတ်ခေါ်၌ စာတိုက်ဟူသည်ကို ချောစာများ ပေးပို့ရာဖြစ်သော စာပို့တိုက် ဌာနဟု နားလည်းကြသည်။ သို့သော် ရှေးအခေါ် စာတိုက်မှာမူ ပေစာများကို သိမ်းဆည်းသိုမှီးရာဌာန ဖြစ်သည်။
စာတိုက်များကို ရှေးဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများတွင် တွေ့ရ သည်။ စာတိုက်မှာ စင်စစ်အားဖြင့် ကျွန်းသေတ္တာပင် ဖြစ်သော် လည်း အခြေတပ်သော အမွှမ်းတင် ခိုနန်းချိုးဗီရိုများလည်း ရှိသေးသည်။ ရှေးအခါက ရှင်ပြုရဟန်းခံများ၌ လှူဖွယ်ဝတ္ထု ပစ္စည်းများတွင် ပိဋကတ်သုံးပုံနှင့်တကွ စာတိုက်ကိုပါ လှူဒါန်း ကြ၏။ ထိုအကြောင်းကို စလေဦးပုည၏ ရှင်ပြုမေတ္တာစာ တစ်စောင်တွင် 'ဇိနာပဝရ၊ လူ့ဘဘုရား၊ ရုပ်တော်ပွားနှင့်၊ သုံးပါးပိဋကတ်၊ ပရိယတ်ဓမ္မက္ခန်၊ ကျိန်းဝပ်ရန် စာတိုက်၊ သိုက်မြိုက်တင့်တယ်၊ လှူဒါန်းဖွယ်နှင့် ရင်ဝယ်ဖြစ်သော သား ရတနာကို၊ သာကိယဝံသ၊ ဂေါတမနွယ်သို့ ဝင်စေ၍'ဟု ပါရှိ သည်။
မည်သည့်ခေတ်က စာတိုက် စတင်ပေါ်ပေါက်ကြောင်းကို မသိရသေးချေ။ သို့ရာတွင် တွေ့ရသမျှ အစောဆုံး အထောက် အထားကား ဘုရင့်နောင်လက်ထက် အခါပင် ဖြစ်သည်။ ဟံသာဝတီဆင်ဖြူများရှင် ဘုရင့်နောင်မင်းတရားသည် စာတိုက် နှင့်တကွ ပိဋကတ်တော်များကို သာသနာ စည်ပင်အံ့သောငှာ မြန်မာနိုင်ငံတော် အရပ်ရပ်သို့ ပို့ကြောင်းနှင့် သခင်ကြီးဧချင်း တွင် 'ယိုးဒယားမကြွင်း၊ ခုံ့လင်းဇင်းက၊ တနင်္သာရီ၊ ထားဝီ ထားဝယ်၊ ဇင်းမယ်သိန်းခို၊ ထိုထိုသာသနာ၊ တည်ရာသို့ ပရိက္ခရာအကွ၊ ဒါနစေ့စုံ၊ စွန့်ကြဲကုံလျက်၊ သုံးပုံပိဋကတ်၊ တုလွတ်အံ့ထိုက်၊ ရွှေစာတိုက်ကို၊ အမြိုက်ဝေညို၊ ကြဲဖြန့်ချိ၏။' ဟူ၍ စပ်ဆိုထားသည်။
စာတိုက်ကို ရှေးမြန်မာတို့သည် လှပအောင် မွမ်းမံခြယ် လယ်ကြသည်။ ကျွန်းသားတွင် သစ်စေးသုတ်၍ မှန်စီရွှေချကြ ၏။ အမွှမ်းအပြောက်ဆင်၏။ အခြေတပ်သော ပြာသာဒ်ကဲ့သို့ ပြုလုပ်၏။ ဇာတ်ရုံ၌စုံဖြင့် တန်ဆာဆင်၏။ ထိုသို့ အလှအပ အဆန်းအကြယ် ပြုလုပ်ပုံများကို၊ ဦးပုည မေတ္တာစာများတွင် 'ဝိသုကံမဃ၊ နတ်ဆရာမှီရသည်၊ ပန်းချီတကာဝိဇ္ဇာ၊ စိတြ ဂီဝါ၊ ရွှေမင်းဆေးဇဝါ၊ ရတနာကွက်ဆန်း၊ သဇင်မုလေးတွဲ့၊ နဂါးသွဲ့ခြူးနွယ်ရုံ၊ ဝတ်မှုံနှင့်ဝတ်ဆံ၊ ပြန်ကဟပ် ပြန်ကပတ်၊ ဇာတ်ရုံစုံအထွက်၊ ကောင်းကင်ပျံ ကျေးငှက်တို့၊ တေးချက်ကျ ပလီဟန်၊ ဆေးစက်ကျစီမံလျက်၊ နီဖလံအချုပ်၊ ပန်းချီပျံခြယ် လုပ်သော၊ ဆယ်လှော်ခုတ်မင်းစံ၊ ရွှေစာတိုက်ဘိမ်းခံကို'ဟူ၍ မြင်းခြံက ပုသိမ်သို့ စာတိုက်မှုနှင့်ပေး မေတ္တာစာတွင် ပေါ်လွင် စာ ဖော်ပြထားသည်။
လာချင်ရွာ၊ ဆော့လော်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆော့လော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ