cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
မကွေးတိုင်းဒေသကြီး
အုပ်ချုပ်​ရေး
၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ စတင်၍ ဝန်ကြီးချုပ်အမှူးပြုသော တိုင်း​ဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့မှ အုပ်ချုပ်သည်။ တိုင်းအစိုးရရုံးသည် မ​ကွေးမြို့တွင်တည်ရှိသည်။၂၀၂၁ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှုအပြီးတွင် မ​ကွေးတိုင်း​ဒေသကြီးစီမံအုပ်ချုပ်​ရေး​ကောင်စီမှ အုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။
ဥပဒေပြုရေး
၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ စတင်ကာ တိုင်း​ဒေသကြီးလွှတ်တော်ကို ရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ်များ၊ တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းကာ စတင်ကျင်းပခဲ့သည်။
တရားစီရင်ရေး
မကွေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်ကို တရားသူကြီးချုပ် (၁)ဦး၊ တရားသူကြီး (၂)ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ တိုင်း​ဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်အောက်တွင် ခရိုင်တရားရုံး (၅)ရုံး၊ မြို့နယ်တရားရုံး (၂၅)ရုံးရှိသည်။
ခရိုင်များ
မကွေးတိုင်းဒေသကြီးတွင် ခရိုင်(၇)ခု ရှိသည်။
အခြားထင်ရှားသောမြို့နှင့် ရွာကြီးများ
• ဆင်ဖြူကျွန်းမြို့
• အိုင်းမ
• အိုင်ကြီး
• အုန်းတွဲ
• ဂွေးချို
• ကုက္ကိုကုန်း(တိုက်နယ်)
• ကမျင်းကန်
• ကန်
• ကျောင်းတော်ရာ
• ကျောက်ထု
• ကျော
• ကြေးနီ
• ကျွန်းချောင်း
• လမ်းရွာ
• လယ်ကိုင်း
• လက်ပံတံခါး
• လင်းကတော
• မလွန်
• မိကျောင်းရဲ
• မင်းတဲကြီး
• မင်းရွာ
• မိုးနတ်ကုန်း
• မြင်ကွန်း
• မြစ်ခြေ
• နဂါးအိုင်
• ညံကန်
• ညောင်လှ
• ပဒါန်း
မေးလာ့ဒ် ဖီးလ်မိုး
၁၂ ဦးမြောက် သမ္မတ ဇက်ခရီ တေလာ ကွယ်လွန်သဖြင့် ဒုသမ္မတဖြစ်သူ မေးလာ့ဒ် ဖီးလ်မိုး သမ္မတအဖြစ် ဆက်ခံသည်။ လွှတ်တော်တွင်းတွင်လည်း နောက်တိုးပြည်နယ်နှင့် နယ်မြေများတွင် ငွေဝယ်ကျွန်စနစ် ခွင့်ပြုရေး-မပြုရေးသာ တွင်တွင်ဆွေးနွေးနေကြသည်။ မြောက်ပိုင်းသာလွှတ်တော်အမတ်အများစုက လက်ရှိပြည်နယ်များတွင် ရှိမြဲအတိုင်း ရှိနေစေပြီး နောက်တိုးပြည်နယ်များတွင် ကျွန်စနစ်ကို ပိတ်ပင်သင့်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ တောင်ပိုင်းသားများကမူ ခွင့်ပြုစေလိုကြသည်။ အခရာမှာ ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ် ဖြစ်သည်။ အကြောင်းမှာ ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်တွင် ရွှေကိုရှာဖွေတွေ့ရှိနေပြီး ရွှေ့ပြောင်းရွှေရှာသူများ ပြောင်းရွှေ့လာခြင်းနည်းတူ ကျွန်စနစ်နှင့်ပက်သက်၍ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ဖြစ်နေရန်လိုအပ်နေသည်။
မကွေးတိုင်းဒေသကြီး
အခြားထင်ရှားသောမြို့နှင့် ရွာကြီးများ
• ပခန်းကြီး
မေးလာ့ဒ် ဖီးလ်မိုး
နယူးယောက်အနောက်ပိုင်းရှိ တောတွင်းသစ်လုံးအိမ်လေးတွင် မွေးဖွားသည်။ ကျောင်းနေခဲ့ဖူးခြင်းမရှိ။ ၁၄နှစ်သားတွင် စက်ချုပ်ဆိုင်အကူ အဖြစ်အသက်မွေးသည်။ ဥပဒေဘာသာရပ်ကို စိတ်ပါဝင်စားပြီး ကိုယ့်ထူးကိုယ်ချွန် ကြိုးစားခဲ့သဖြင့် အသက် ၂၃နှစ်တွင် ရှေ့နေဖြစ်လာသည်။ နိုင်ငံရေးနယ်ပယ်တွင် ကြိုးစားပမ်းစား တိုးဝင်သဖြင့် ဒုသမ္မတဖြစ်လာခြင်းဖြစ်သည်။
မကွေးတိုင်းဒေသကြီး
အခြားထင်ရှားသောမြို့နှင့် ရွာကြီးများ
• ပြလို့
မေးလာ့ဒ် ဖီးလ်မိုး
ထိုထွက်ပြေးကျွန် ဥပဒေကို သက်ဝင်စေရန် သမ္မတတွင်တာဝန်ရှိသည်။ ထို့ကြောင့်ပင် သမ္မတ ဖီးလ်မိုးက စစ်တပ်များဖြင့် ထွက်ပြေးကျွန်များကို ဖမ်းဆီးစေသည်။ ထို့ကြောင့် အမြင်မတူများတွင် လူဆိုးဆန်လာသည်။ ထောက်ခံမှုများကျဆင်းလာသည်။ အထူးသဖြင့် မြောက်ပိုင်းသားများ၊ အထူးသဖြင့် သူ့ဇာတိ ဘတ်ဖဲလိုကပင် သူ့ကို အမြင်မကြည်လင်တော့ပေ။ (ဘတ်ဖဲလို မှာ ကနေဒါနယ်စပ်အနီးတွင် တည်ရှိပြီး ငွေဝယ်ကျွန်များအတွက် ထွက်ပြေးပေါက်ကြီးလည်း ဖြစ်သည်။) သို့ဖြင့် သူ၏ ပါတီဖြစ်သည့် ဝှစ်ပါတီက သူ့အားနောက်တစ်ကြိမ် သမ္မတအဖြစ် ရွေးကောက်ခံရန် မထောက်ခံတော့ပေ။ ဝှစ်ပါတီအနေဖြင့်လည်း ဖီးလ်မိုးမှာ ပါတီအတွက် နောက်ဆုံးသမ္မတလည်း ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ထိုနောက်တွင် ပါတီပျက်ကာ ရီပါပလီကန် ပါတီသစ် (Republican) ပေါ်ထွက်လာသည်။
မကွေးတိုင်းဒေသကြီး
အခြားထင်ရှားသောမြို့နှင့် ရွာကြီးများ
• ပျော်ဘွယ်
မေးလာ့ဒ် ဖီးလ်မိုး
တစ်ဖက်တွင်မူ ဖီးလ်မိုး၏ ထူးခြားသည့် ဆောင်ရွက်ချက်အချို့လည်းရှိပါသေးသည်။ အကြောင်းအရာအားဖြင့် စာဖွဲ့လောက်သည် မဟုတ်သော်လည်း ယနေ့ကမ္ဘာအတွက်မူ ထူးခြားသည့် အကျိုးသက်ရောက်မှုရှိစေသည့် အပြောင်းအလဲဟုဆိုနိုင်သည်။ “တံခါးပိတ်ဝါဒ ကျင့်သုံးသည့် ဂျပန်နိုင်ငံကို ရေတပ်ဗိုလ်ချုပ် ပယ်ရီက အမြောက်ဖြင့် ပစ်၍ တံခါးဖွင့်စေခဲ့သည်။” ဟူသော အဆိုအတိုင်း ဗိုလ်ချုပ် မက်သရူး ပယ်ရီကို ဂျပန်သို့ စေလွှတ်ခဲ့သူမှာ အခြားသူမဟုတ် ဖီးလ်မိုး ပင်ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ ကုန်သွယ်မှု တံခါးဖွင့်စေခဲ့သည့် အတွက် ဖီးလ်မိုးအတွက် မည်သို့မျှ အကျိုးမဖြစ်စေတော့ပေ။ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် ဗိုလ်ချုပ် ပယ်ရီ အမြောက်ပစ်ဖောက်ချိန်တွင် အိမ်ဖြူတော်၌ ဖီးလ်မိုး မရှိတော့ပေ။ ၁၈၅၅တွင် ဥရောပသို့ ခရီးလှည့်လည်ရာ အောက်စဖို့ဒ် တက္ကသိုလ်မှ လက်တင်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့တစ်ခုချီးမြှင့်သေးသည်။ သို့သော် ဖီးလ်မိုးက ကိုယ်မတတ်ကျွမ်းသည့် ဘာသာရပ်တစ်ခုအတွက် ပေးအပ်သည့် ဘွဲ့ကို လက်မခံသင့်ဟု ဆိုကာပယ်ချခဲ့သည်။ ၁၈၅၆တွင် ဖီးလ်မိုးတစ်ယောက် အမေရိကန်ပါတီဟူသော ပါတီငယ်တစ်ခုမှ ဝင်အရွေးခံသော်လည်း ရှုံးနှိမ့်ခဲ့သည်။
မကွေးတိုင်းဒေသကြီး
အခြားထင်ရှားသောမြို့နှင့် ရွာကြီးများ
• ပြရည်
မေးလာ့ဒ် ဖီးလ်မိုး
ကိုးကား
အိမ်ဖြူတော်ကို တန်းစီခြင်း- ကြည်မင်း
မကွေးတိုင်းဒေသကြီး
အခြားထင်ရှားသောမြို့နှင့် ရွာကြီးများ
• စပါးတန်း
• စလေ
• ဆတ်သွား
• ဆည်တော်
• ရှမ်းတပ်ကြီး
• ရွှေပန်းတော
• တက်ပုအောင်း
• သမ္ဗူလ
• ဝက်မစွပ်
• ဝက္ကသေး (စံပြကျေးရွာ)
• ယော
• ရေမျက်နီ
• ရေနံချပ်
• ရေနံမ
• ရေနံ့သာ
• ရွာမွန်
လူဦး​ရေ
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မကွေးတိုင်းဒေသကြီးတွင် လူဦးရေ ၃.၉သန်း နေထိုင်ကြသည်။ မကွေးတိုင်းတွင် မဦးရေသည် ကျားဦးရေထက် အနည်းငယ် ပိုများသည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာတွင် ၇၆ ဦး ဖြစ်သည်။ မကွေးတိုင်းတွင် လူ ၁၀၀လျှင် ၈၅ ဦးသည် ကျေးလက်တွင် နေထိုင်ကြသည်။
မြို့နေလူဦးရေ
၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်ခန့်မှန်းလူဦးရေစာရင်းအရ ပခုက္ကူမြို့သည် တိုင်းဒေသကြီး၏ မြို့နေလူဦးရေအထူထပ်ဆုံးမြို့ဖြစ်ပြီး ငဖဲမြို့သည် မြို့နေလူဦးရေအနည်းပါးဆုံးမြို့ဖြစ်သည်။ မကွေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့နယ်များ၏ မြို့နေလူဦးရေစာရင်းမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ {| class="wikitable sortable" ! ၂၀၂၀ အဆင့် !! မြို့ !! ၁၉၈၃ သန်းခေါင်စာရင်း !! ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်း (၂၀၂၀ ခန့်မှန်း) !! ခရိုင်
တွင်းထွက်များ
မကွေးတိုင်းဒေသကြီး ရေနံချောင်းနှင့် ချောက်မြို့နယ်တို့တွင် ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့တို့ ထွက်ရှိသည်။
ဒေသထွက်ကုန်များ
မြေပဲ၊ နှမ်း၊ နေကြာ၊ ပဲအမျိုးမျိုး၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်အမျိုးမျိုး၊ ဆန်စပါး၊ ပြောင်း၊ ကျွန်းသစ်၊ ပိတောက်၊ အင်၊ အင်ကြင်း၊ သစ်ရာ၊ ပျဉ်း၊ ပျဉ်းကတိုး၊ ဝါးအမျိုးမျိုး ဆင်ဖြူကျွန်းအာလူး
စာပေ၊ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရိုးရာဓလေ့
မကွေးတိုင်းဒေသကြီး အနောက်ခြမ်းဒေသများဖြစ်သော မင်းတုန်း၊ ငဖဲ၊ စေတုတ္တရာ၊ ဆော၊ ထီးလင်း၊ ဂန့်ဂေါမြို့နယ်များတွင် မြေပြန့်ချင်းလူမျိုးများ နေထိုင်ကြသောကြောင့် ချင်းတိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု၊ ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများကို တွေ့ရှိရသည်။ ထို့ပြင် ပခုက္ကူတောင်တန်းဒေသ၏ ထီးလင်း၊ ဂန့်ဂေါ၊ ဆော စသည့် မြို့ ၃ မြို့သည် ဗမာမျိုးနွယ်စုတွင်ပါဝင်သော ယောလူမျိုးများ နေထိုင်ရာ အရပ်ဖြစ်ပြီး ယောဒေသဟု ခေါ်တွင်သည်။ စံမြန်မာစကားနှင့် အသံထွက် အနည်းငယ်ကွဲလွဲသည်။ ထိုယောဒေသမှထွက်သော ယောလုံချည်ကို ကိုလိုနီခေတ်က  မြန်မာလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံအဖြစ် ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ဆင်ဖြူကျွန်းဒေသ ကျပင်းမြို့ဟောင်းရှိ ပျူခေတ် ရှေးဟောင်းအမွေအနှစ် မြေအိုးဆေးရိုးများတွေ့ရသည်။ ယင်းရှေးဟောင်းပစ္စည်းများအား ဆင်ဖြူကျွန်းပြတိုက်တွင် ပြသထားသည်။
မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံဆရာတော်
မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံ ဆရာတော် (၄ ဇူလိုင် ၁၈၃၈–၆ ဩဂုတ် ၁၉၁၆)သည် ရွှေဘိုမြို့ တောင်လက်စမွန်ရွာ၍ သူဌေး ဦးမီု၊ ဒေါ်မိတို့မှ သက္ကရာဇ် ၁၂ဝဝ ပြည့်နှစ် ဝါဆိုလဆန်း ၁၃ ရက်၊ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် ဖွားမြင်တော်မူသည်။ ငယ်မည်မှာ မောင်မောက်ဖြစ်သည်။ ၈ နှစ်သား အရွယ်တွင် စမွန်ရွာ မဟာရုံတိုက် အရှင်နန္ဒမထေရ်ထံတွင် မိဘများက အပ်နှံ၍ စာပေသင်ကြားသည်။ ၁၃ နှစ်သားအရွယ်တွင် ယင်းဆရာတော်ထံ၌ပင် သာမဏေ အဖြစ်သို့ရောက်သည်။
ဘွဲ့ရှင်ဝိသုဒ္ဓါစာရ ဖြစ်သည်။ သာမဏေဝတ်ဖြင့် ၄ ဝါအရ သက္ကရာဇ် ၁၂၁၇ ခုနှစ်၊ ၁၇ နှစ်သားအရွယ်တွင် ထိုအခါက ရွှေဘိုနယ် ခေါတောရွာ တောရ၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူသော ရွှေကျင် ဆရာတော် ဘုရားကြီးထံသို့ရောက်၍ ပိဋကတ်ကျမ်းဂန်များကို သင်ကြားတော်မူသည်။ ပိဋကတ်ကျမ်းဂန်များကို သာမက သက္ကတကျမ်းများကိုလည်း လေ့လာသင်ကြားတော်မူသည်။ သက္ကတကျမ်းများကို သင်ကြား ရာ၌ ရှေးဆရာများ ရေးသားခဲ့သော သက္ကတဘာသာ မြန်မာ နိဿယ ကျမ်းများကို ကြည်၍လည်းကောင်း၊ သက္ကတဘာသာ တတ်သော ဗြာဟ္မဏလူမျိုး ဟိန္ဒူပုဏ္ဏားတို့နှင့် နှီးနှော၍ လည်းကောင်း လေ့လာသင်ကြားသည်ဟု သိရ သည်။ သက္ကတ ဘာသာကို ကောင်းစွာ တတ်ကျွမ်းတော်မူသည်။
ဝိသုဒ္ဓါရုံ ဆရာတော်သည် ရဟန်းဝါ ၁၄ ဝါရသောအခါ ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး၏ အလယ်နန်း ဆင်ဖြူရှင်မ မိဖုရားကြီး ဆောက်လုပ်သော မန္တလေးမြို့အရှေ့ပြင် မဟာဝိသုဒ္ဓါရာမ ကျောင်းတိုက်ကြီးကို အလှူခံတော်မူရသည်။ ထိုအခါမှစ၍ မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံ ဆရာတော်ဟု ကျော်စောထင်ရှားတော်မူသည်။ သက္ကရာဇ် ၁၂၃၅ ခုနှစ် ရဟန်းဝါ ၁၆ ဝါအရတွင် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး လှူဒါန်းဆက်ကပ်သည့် ဝါသုဒ္ဓါစာရကဝိဓဇ မဟာဓမ္မရာဇဂုရု ဟူသော ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကို အလှူခံရသည်။
သက္ကရာဇ် ၁၂၄၆ ခုနှစ် ဝါတော် ၂၅ ဝါရတွင် သီပေါမင်းတရား လှူဒါန်း ဆက်ကပ်သည့် ဝိသုဒ္ဓါစာအရ ကဝိဓဇဓိပတိသိရိပဝရ မဟာဓမ္မရာဇာ ဓိရာဇဂုရု ဟူသောတံဆိပ်တော်ကိုလည်း အလှူခံတော်မူရသည်။ ဗြိတိသျှ အစိုးရလက်ထက်တွင် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကိုလည်း အလှူခံရသည်။
မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံ ဆရာတော်သည် ရွှေကျင် ဆရာတော် ဘုရားကြီး မရှိသည့်နောက် ရွှေကျင်ဂိုဏ်းကြီး၏ ဦးစီးဦးကိုင် ရွှေကျင် သာသနာပိုင်ကြီးအဖြစ်ဖြင့် ရွှေကျင်ဂိုဏ်းကြီးကို အုပ်ချုပ်တော်မူလေသည်။ မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံ ဆရာတော်ဘုရားကြီး၌ တပည့်ကြီးပေါင်း မြောက်မြားစွာ ထွန်းကားတော်မူသည်။ ယင်းသို့တပည့်ကောင်းများ ထွန်းကားခြင်းမှာ ရွှေကျင်ဂိုဏ်းကြီး ၏ သာသနာပိုင် ဖြစ်တော်မူသောကြောင့်သာ မဟုတ်ဘဲ ကိုယ်တော်တိုင် သင်ကြား ချီးမြှောက်တော် မူသောကြောင့် လည်း ဖြစ်သည်။ အထူးအားဖြင့် မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံ ဆရာတော်ကြီး သည် တပည့်မွေးကောင်းသည်ဟု ကျော်ကြားတော်မူသည်။
ပြုစုခဲ့သော ကျမ်းများ
မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံ ဆရာတော် ဘုရားကြီးသည် အောက်ပါကျမ်းများကို ပြုစုတော်မူခဲ့သည်။ • # ကစ္စည်း ပဏာမ အကောက်
• # ကမ္မဝါစာ နိသျမူသစ်
• # ဂိဟိစာရိတ္တကျင့်ခန်းနှင့် ဥပါသကပတိပဒါကျမ်း
• # ဆိဒ္ဒပိဓာနနီကျမ်း
• # ဆန္ဒောမဉ္ဇရီပါဌ်
• # ဆန္ဒောမဉ္ဇရီနိသျ
• # ဆန္ဒောမဉ္ဇရီ လင်္ကာ
• # ဆှူဏ္ဏရံသီဝဏ္ဏနာကျမ်း
• # ဉာဏောဒယကျမ်း
• # ဒေါင်းဋီကာဟောင်း
• # ဓာတွတ္ထသဂြိုဟ် ပါဌ်
• # ဓာတွတ္ထသင်္ဂြိုဟ်နိသျ
• # နေတထ၊ိဟာရ·ဒီပနီသစ်
• # နိက္ခမ္မုယျောဇနကျမ်
• # ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ
• # ပရိဝါသဝိနိစ္ဆယကျမ်း
• # မစ္ဆကဏကပဟာန်စာတမ်း
• # မုစ္စနင်္ဂပကာသနီ
• # ရွှေကျင်နိကာယစာရိတ္တ ဥပဒေကျမ်း
• # ရွှေကျင်ဝံသာနုရက္ခကျမ်း
• # ရွှေစက်တော်ဘုရားရှိခိုး ဂါထာပါဌ်အနက်
• # ဝိနယကောသ¬ကျမ်း
• # ဝိသုဒ္ဓါရု့သုတ်နက်
• # ဝိသုဒ္ဓါရုံအဆုံး အဖြတ်
• # သမဇ္ဇဒေါသဒီပနီ
• # သီရိမဟာ မာယာဝတ္ထု နိသျသစ်
• # သဒ္ဒတ္ထဘေဒစိန္တာဂဏ္ဌိသစ်
• # သတ်ပုံသစ် သံခိပ်ကဗျာကျမ်း
• # သံဝါဒီပနီကျမ်း
• # သံဝဏ္ဏနာဆက္ကကျမ်း
• # အဘိဓမ္မ·သင်္ဂဟ နိသျသစ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရွှေကျင်သာသနာပိုင်များ
လယ်ယာမြေနည်းဥပဒေ
ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန
အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၂ / ၂၀၁၂ ၁၃၇၄ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း ၁၄ ရက် (၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၃၁ ရက်)
လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာနသည် လယ်ယာမြေဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၂၊ ပုဒ်မခွဲ(က) အရအပ်နှင်းသော လုပ်ပိုင်ခွင့်ကိုကျင့်သုံး၍ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့၏ သဘောတူညီချက်ဖြင့် အောက်ပါ နည်းဥပဒေများကို ထုတ်ပြန်လိုက်သည်။
အခန်း(၁) အမည်နှင့် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်များ
၁။	ဤနည်းဥပဒေများကို လယ်ယာမြေနည်းဥပဒေများ ဟု ခေါ်တွင်စေရမည်။ ၂။	ဤနည်းဥပဒေများတွင်ပါရှိသော စကားရပ်များသည် လယ်ယာမြေဥပဒေတွင် ပါရှိသည့်အတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သက်ရောက်စေရမည်။ ထို့ပြင် အောက်ပါ စကားရပ်များသည် ဖော်ပြပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ် သက်ရောက်စေရမည်- (က)	လယ်ယာမြေလုပ်ပိုင်ခွင့်ပြုလက်မှတ် ဆိုသည်မှာ လယ်ယာမြေကို လုပ်ပိုင်ခွင့်ပြုကြောင်း လယ်ယာမြေဥပဒေအရ ထုတ်ပေးသည့် ခွင့်ပြုလက်မှတ် ကို ဆိုသည်။ (ခ)	မြေခွန် ဆိုသည်မှာ လယ်ယာမြေနှင့်စပ်လျဉ်း၍ တည်ဆဲဥပဒေများအရ စည်းကြပ်သော မြေခွန် ကို ဆိုသည်။ (ဂ)	မှတ်ပုံတင်ကြေး ဆိုသည်မှာ လယ်ယာမြေလုပ်ပိုင်ခွင့်ကို မှတ်ပုံတင်ခြင်းအတွက် ဝန်ကြီးဌာန၏ သဘောတူညီချက်ဖြင့် ဦးစီးဌာနက အမိန့်ကြော်ငြာစာထုတ်ပြန်၍ သတ်မှတ်သည့် အခကြေးငွေကို ဆိုသည်။ (ဃ)	တံဆိပ်ခေါင်းခွန် ဆိုသည်မှာ လယ်ယာမြေလုပ်ပိုင်ခွင့်ကို ရောင်းချခြင်း၊ ပေါင်နှံခြင်း၊ ငှားရမ်းခြင်း၊ လဲလှယ်ခြင်းနှင့် ပေးကမ်းခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်သည့်အခါ ချုပ်ဆိုသော စာချုပ်တွင် ထမ်းဆောင်ရန် ဝန်ကြီးဌာန၏ သဘောတူညီချက်ဖြင့် ဦးစီးဌာနက သတ်မှတ်သည့် တံဆိပ်ခေါင်းခွန် ကို ဆိုသည်။ (င)	စာချုပ်စာတမ်းမှတ်ပုံတင်ခ ဆိုသည်မှာ လယ်ယာမြေလုပ်ပိုင်ခွင့်ကို ရောင်းချခြင်း၊ ပေါင်နှံခြင်း၊ ငှားရမ်းခြင်း၊ လဲလှယ်ခြင်းနှင့် ပေးကမ်းခြင်းတို့အတွက် ချုပ်ဆိုသော စာချုပ်ကို မှတ်ပုံတင်သောအခါ ပေးဆောင်ရန် ဝန်ကြီးဌာန၏ သဘောတူညီချက်ဖြင့် ဦးစီးဌာနက သတ်မှတ်သည့် အခကြေးငွေ ကို ဆိုသည်။ (စ)	ပေးကမ်းခြင်း ဆိုသည်မှာ လယ်ယာမြေလုပ်ပိုင်ခွင့်ရရှိထားသူက အခြားသူ တစ်ဦးဦးသို့ တန်ဘိုးအခမဲ့ လယ်ယာမြေလုပ်ပိုင်ခွင့် လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခြင်းကိုဆိုသည်။ ယင်းစကားရပ် တွင် လှူဒါန်းခြင်းနှင့် စွန့်လွှတ်ခြင်းတို့လည်း ပါဝင်သည်။ (ဆ)	နိုင်ငံသား ဆိုသည်မှာ နိုင်ငံသား၊ ဧည့်နိုင်ငံသားနှင့် နိုင်ငံသားပြုခွင့်ရသူတို့ကို ဆိုသည်။ (ဇ)	နိုင်ငံခြားသား ဆိုသည်မှာ နိုင်ငံသားမဟုတ်သူ ကို ဆိုသည်။ (ဈ)	အဖွဲ့အစည်း ဆိုသည်မှာ အစိုးရဌာန၊ အစိုးရအဖွဲ့အစည်း၊ အစိုးရမဟုတ်သော အဖွဲ့အစည်း၊ ကုမ္ပဏီ သို့မဟုတ် အသင်းအဖွဲ့ ကို ဆိုသည်။ (ည)	ဗဟိုလယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့ ဆိုသည်မှာ လယ်ယာမြေဥပဒေအရ ပြည်ထောင်စုအစိုးရ အဖွဲ့က ဖွဲ့စည်းသော ဗဟိုလယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့ ကို ဆိုသည်။ (ဋ)	တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် လယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့ ဆိုသည်မှာ လယ်ယာမြေ ဥပဒေအရ ဗဟိုလယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့က ဖွဲ့စည်းသော တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် လယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့ ကို ဆိုသည်။ (ဋ္ဌ)	ခရိုင်လယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့ ဆိုသည်မှာ လယ်ယာမြေဥပဒေအရ ဗဟိုလယ်ယာမြေ စီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့က ဖွဲ့စည်းသော ခရိုင်လယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့ ကို ဆိုသည်။ (ဍ)	မြို့နယ်လယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့ ဆိုသည်မှာ လယ်ယာမြေဥပဒေအရ ဗဟိုလယ်ယာမြေ စီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့က ဖွဲ့စည်းသော မြို့နယ်လယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့ ကို ဆိုသည်။ (ဎ)	ရပ်ကွက် သို့မဟုတ် ကျေးရွာအုပ်စု လယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့ ဆိုသည်မှာ လယ်ယာမြေ ဥပဒေအရ ဗဟိုလယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့က ဖွဲ့စည်းသော ရပ်ကွက် သို့မဟုတ် ကျေးရွာအုပ်စု လယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့ ကို ဆိုသည်။ (ဏ)	ရပ်ကွက် သို့မဟုတ် ကျေးရွာအုပ်စု ဆိုသည်မှာ ရပ်ကွက် သို့မဟုတ် ကျေးရွာအုပ်စု အုပ်ချုပ်ရေးဥပဒေအရ သက်ဆိုင်ရာ မြို့နယ်နိမိတ်အတွင်း ရပ်ကွက်အဖြစ်သော် လည်းကောင်း၊ သက်ဆိုင်ရာ မြို့နယ်နိမိတ် ပြင်ပတွင် ကျေးရွာ တစ်ရွာကိုဖြစ်စေ၊ ကျေးရွာအများကို စုစည်း၍ဖြစ်စေ ကျေးရွာအုပ်စု အဖြစ်သော်လည်းကောင်း နယ်နိမိတ် သတ်မှတ်ဖွဲ့စည်းခြင်း သို့မဟုတ် မှတ်ယူခြင်းပြုသောဒေသ ကို ဆိုသည်။ (တ)	ပုံစံ ဆိုသည်မှာ ဤနည်းဥပဒေများတွင် သတ်မှတ်ထားသည့် ပုံစံကို ဆိုသည်။
အခန်း(၂) လက်ရှိအသုံးပြုခွင့်ရရှိထားသောလယ်ယာမြေအတွက် လယ်ယာမြေလုပ်ပိုင်ခွင့်
၃။	အောက်ပါအချက်တစ်ရပ်ရပ်တွင် အကျုံးဝင်သည့် အသက် ၁၈ နှစ်ပြည့်ပြီးသော နိုင်ငံသားသည် လယ်ယာမြေလုပ်ပိုင်ခွင့်ရရှိရန် လယ်ယာမြေလုပ်ပိုင်ခွင့် လျှောက်လွှာ (ပုံစံ ၁) ကို သက်ဆိုင်ရာ ရပ်ကွက် သို့မဟုတ် ကျေးရွာအုပ်စုအုပ်ချုပ်ရေးမှူးရုံးတွင် အခမဲ့ရယူ၍ ပြည့်စုံစွာ ဖြည့်စွက်ပြီး ရပ်ကွက် သို့မဟုတ် ကျေးရွာအုပ်စု လယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့မှတစ်ဆင့် မြို့နယ်ဦးစီးဌာနရုံးသို့ လျှောက်ထားရမည်- (က)	လယ်ယာမြေကို လက်ရှိအသုံးပြုခွင့်ရရှိထားသော တောင်သူလယ်သမား အိမ်ထောင်သားစု သို့မဟုတ် အိမ်ထောင်သားစုဝင် ဖြစ်ခြင်း၊ (ခ)	လယ်ယာမြေကို လက်ရှိအသုံးပြုခွင့် ရရှိထားသော အိမ်ထောင်သားစု အကြီးအကဲ သို့မဟုတ် အိမ်ထောင်သားစုတွင် ပါဝင်သူတစ်ဦး သို့မဟုတ် အုပ်ထိန်းသူဖြစ်ခြင်း၊ (ဂ)	တစ်လုံးတစ်စည်းတည်းဖြစ်၍ ပစ္စည်း မခွဲဝေရသေးသော တောင်သူလယ်သမား အိမ်ထောင်သားစုတွင် ပါဝင်သူတစ်ဦးဦး၏အမည်ဖြင့် ထားရှိသော လယ်ယာမြေအားလုံး ကို ထိုအိမ်ထောင်သားစုတွင် ပါဝင်သူအားလုံးက ပူးတွဲလက်ရှိ အသုံးပြုခွင့်ရရှိထားပါက ယင်းအကျိုးတူ ခံစားခွင့်ရှိသော တောင်သူလယ်သမားအိမ်ထောင်သားစု ဖြစ်ခြင်း၊ (ဃ)	လယ်ယာမြေဥပဒေ အာဏာမတည်မီ လယ်ယာမြေနှင့်သက်ဆိုင်သော တည်ဆဲ ဥပဒေ နှင့်အညီ တရားဝင် လက်ရှိလက်ငုတ်လုပ်ကိုင်နေသူ ဖြစ်ခြင်း၊ (င)	လယ်ယာမြေဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းပြီးနောက် ယင်းဥပဒေနှင့်အညီဖြစ်စေ၊ ယင်းဥပဒေအရပြုသည့် နည်းဥပဒေများနှင့်အညီဖြစ်စေ တရားဝင်အကျိုးခံစားခွင့်ရှိသူ ဖြစ်ခြင်း၊ (စ)	လျှောက်ထားသည့် လယ်ယာမြေတွင် အမှန်တကယ် လုပ်ကိုင်နေသူဖြစ်ကြောင်း ရပ်ကွက် သို့မဟုတ် ကျေးရွာအုပ်စု အုပ်ချုပ်ရေးမှူးနှင့် လယ်နီးချင်းသက်သေ နှစ်ဦးတို့က ထောက်ခံသူဖြစ်ခြင်း၊ (ဆ)	ဦးစီးဌာန၏ မှတ်တမ်းများအရ လယ်ယာမြေကို အသုံးပြုခွင့်ရရှိထားသူ ဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုခံရသူ ဖြစ်ခြင်း၊ (ဇ)	လယ်ယာမြေကို အသုံးပြုခွင့်ရရှိနိုင်ရန် အထောက်အထားတင်ပြနိုင်သူ ဖြစ်ခြင်း။ ၄။	လယ်ယာမြေကို လက်ရှိအသုံးပြုခွင့် ရရှိထားသော အဖွဲ့အစည်းသည် မိမိ အသုံးပြုခွင့်ရရှိထားသော လယ်ယာမြေအတွက် လယ်ယာမြေလုပ်ပိုင်ခွင့်ရရှိရန် လယ်ယာမြေလုပ်ပိုင်ခွင့်လျှောက်လွှာ (ပုံစံ ၁) ကို သက်ဆိုင်ရာ ရပ်ကွက် သို့မဟုတ် ကျေးရွာအုပ်စု အုပ်ချုပ်ရေးမှူးရုံးတွင် အခမဲ့ရယူ၍ ပြည့်စုံစွာဖြည့်စွက်ပြီး ရပ်ကွက် သို့မဟုတ် ကျေးရွာအုပ်စု လယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့မှ တစ်ဆင့် မြို့နယ်ဦးစီးဌာနရုံးသို့ လျှောက်ထားရမည်။ ၅။	ရပ်ကွက် သို့မဟုတ် ကျေးရွာအုပ်စု လယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့သည် နည်းဥပဒေ ၃ သို့မဟုတ် ၄ အရ လျှောက်ထားသော လယ်ယာမြေလုပ်ပိုင်ခွင့်လျှောက်လွှာကို လက်ခံရရှိသည့်နေ့မှ ရက်ပေါင်း (၃၀) အတွင်း မြို့နယ်ဦးစီးဌာနရုံးသို့ စိစစ်ထောက်ခံချက်ဖြင့် ပေးပို့ရမည်။ ၆။	မြို့နယ်ဦးစီးဌာနရုံးသည်- (က)	လက်ခံရရှိသည့် လျှောက်လွှာကို လယ်ယာမြေလုပ်ပိုင်ခွင့်လုပ်ငန်းစာတွဲ ဖွင့်လှစ်၍ ယင်းလျှောက်လွှာ လက်ခံရရှိသည့်နေ့မှ (၁၅) ရက်အတွင်း သက်ဆိုင်ရာ လယ်ယာမြေ လုပ်ပိုင်ခွင့် လျှောက်ထားချက်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ကန့်ကွက်လိုသူရှိပါက ခိုင်လုံသော အထောက်အထားတင်ပြ၍ ကန့်ကွက်နိုင်ကြောင်းကို ကန့်ကွက်နိုင်ရန် ထုတ်ဆင့်သည့် ကြော်ငြာစာ (ပုံစံ ၂) ဖြင့် ကြေညာရမည်။ (ခ)	ကန့်ကွက်နိုင်ရန်ထုတ်ဆင့်သည့် ကြော်ငြာစာ(ပုံစံ ၂)ကို မြို့နယ်ဦးစီးဌာနရုံးနှင့် လယ်ယာမြေ တည်ရှိရာ ရပ်ကွက် သို့မဟုတ် ကျေးရွာအုပ်စု အုပ်ချုပ်ရေးမှူးရုံးများတွင် ကပ်ထားရမည်။ (ဂ)	နည်းဥပဒေခွဲ(က)အရ ကြေညာရာတွင် ယင်းသို့ ကြေညာသည့်နေ့မှ ရက်ပေါင်း (၃၀) အတွင်း ကန့်ကွက်နိုင်ကြောင်း ဖော်ပြရမည်။ ၇။	မြို့နယ်ဦးစီးဌာနရုံးသည် လယ်ယာမြေလုပ်ပိုင်ခွင့်လျှောက်လွှာ လက်ခံရရှိသည့်အခါ ကန့်ကွက်နိုင် ကြောင်း ကြေညာထားသည့်ကာလအတွင်း အောက်ပါတို့ကို ဆောင်ရွက်ရမည်- (က)	လျှောက်လွှာနှင့်စပ်လျဉ်းသည့် အချက်အလက်များကို လယ်ယာမြေလုပ်ပိုင်ခွင့် လျှောက်လွှာ မှတ်ပုံတင်စာရင်း (ပုံစံ ၃)တွင် ရေးသွင်းခြင်း၊
၁၃။	မြို့နယ်ဦးစီးဌာနရုံးသည်- (က)	ခရိုင်လယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့၏ ခွင့်ပြုကြောင်း အကြောင်းကြားချက်အရ လယ်ယာမြေ လုပ်ပိုင်ခွင့်ရရှိသူကို လယ်ယာမြေလုပ်ပိုင်ခွင့် မှတ်ပုံတင်ရန် ဦးစီးဌာနရငွေစာရင်းသို့ မှတ်ပုံတင်ကြေးပေးသွင်းစေ၍ လယ်ယာမြေလုပ်ပိုင်ခွင့်ရရှိသူများ မှတ်ပုံတင်စာရင်း (ပုံစံ ၅) တွင် မှတ်တမ်းတင်ပြီး  မြို့နယ်လယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့သို့ တင်ပြရမည်။ (ခ)	ခရိုင်လယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့၏ အကြောင်းကြားချက်အရ ငြင်းပယ်ခြင်းခံရသူကို လယ်ယာမြေလုပ်ပိုင်ခွင့်ငြင်းပယ်ခံရသူများ မှတ်ပုံတင်စာရင်း(ပုံစံ ၆)တွင် မှတ်တမ်းတင်ပြီး မြို့နယ်လယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့ သို့ တင်ပြရမည်။ ၁၄။	မြို့နယ်လယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့သည် ခရိုင်လယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့၏ အကြောင်းကြားချက် နှင့်အညီ- (က)	လယ်ယာမြေ လုပ်ပိုင်ခွင့်ရရှိသူအား လယ်ယာမြေလုပ်ပိုင်ခွင့်ပြုလက်မှတ် (ပုံစံ ၇) ထုတ်ပေး ရမည်။ (ခ) 	လယ်ယာမြေ လုပ်ပိုင်ခွင့်ရရှိရန် လျှောက်ထားချက်ကို ငြင်းပယ်ခြင်းခံရသူထံ လယ်ယာမြေ လုပ်ပိုင်ခွင့်ရရှိရန် လျှောက်ထားချက်ကို ငြင်းပယ်ကြောင်း အကြောင်းကြားစာ(ပုံစံ ၈) ပေးပို့ ရမည်။ ၁၅။	လယ်ယာမြေဥပဒေ အာဏာမတည်မီ တည်ဆဲဥပဒေအရ စစ်ဆေးဆောင်ရွက်လျက်ရှိသော မြေယာ မှုခင်းများနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ယင်းမှုခင်းများ အပြီးအပြတ်ဖြစ်သည့်အခါမှသာ သက်ဆိုင်ရာ လယ်ယာမြေ အတွက် လယ်ယာမြေလုပ်ပိုင်ခွင့်ကို ဤနည်းဥပဒေများပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များနှင့်အညီ ဆောင်ရွက်ရမည်။
အခန်း(၃) ပြန်လည်သိမ်းယူသောလယ်ယာမြေနှင့်အသစ်ဖော်ထုတ်သော လယ်ယာမြေများအတွက် လယ်ယာမြေလုပ်ပိုင်ခွင့်
အခန်း(၄) လွှဲပြောင်းလက်ခံသော၊ အမွေဆက်ခံသော၊ မြေလွတ်၊ မြေလပ်နှင့် မြေရိုင်းမှ ပြောင်းလဲသတ်မှတ်သော လယ်ယာမြေများအတွက် လယ်ယာမြေလုပ်ပိုင်ခွင့်
အခန်း(၅) လယ်ယာမြေလုပ်ပိုင်ခွင့်ကို ငှားရမ်းခြင်းနှင့် ပေါင်နှံခြင်း
၄၇။	လယ်ယာမြေလုပ်ပိုင်ခွင့်ကို ငှားရမ်းခြင်းပြုလုပ်ရာတွင်- (က)	ငှားရမ်းခြင်းပြုသောလယ်ယာမြေကို စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်း အတွက်သာ အသုံးပြုရမည်။ (ခ)	ငှားရမ်းသူနှင့် ငှားယူသူတို့သည် လယ်ယာမြေတည်ရှိသည့် သက်ဆိုင်ရာ ရပ်ကွက် သို့မဟုတ် ကျေးရွာအုပ်စု လယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့ ရှေ့မှောက်၌ တံဆိပ်ခေါင်းခွန် ထမ်းဆောင်၍ လယ်ယာမြေ လုပ်ပိုင်ခွင့် ငှားရမ်းသည့်စာချုပ်ကို ချုပ်ဆိုရမည်။ (ဂ)	နည်းဥပဒေခွဲ(ခ) အရ ချုပ်ဆိုသောစာချုပ်၌ ငှားရမ်းသည့်ကာလကို သတ်မှတ် ဖော်ပြရမည်။ (ဃ)	နည်းဥပဒေခွဲ(ခ) အရ ချုပ်ဆိုသောစာချုပ်ကို စာချုပ် ချုပ်ဆိုသည့်နေ့မှ ရက်ပေါင်း (၁၂၀) အတွင်း သက်ဆိုင်ရာ မြို့နယ်ဦးစီးဌာနရုံးတွင် မှတ်ပုံတင်ရမည်။ ၄၈။	လယ်ယာမြေလုပ်ပိုင်ခွင့်ကို ပေါင်နှံခြင်းပြုရာတွင်- (က)	လယ်ယာမြေလုပ်ပိုင်ခွင့်ရရှိသူသည်ယင်း၏လယ်ယာမြေပေါ်၌ စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ် နိုင်ရန် အရင်းအနှီးရရှိရေးအတွက်သာ ပေါင်နှံရမည်။ (ခ)	အစိုးရဘဏ် သို့မဟုတ် ဤကိစ္စအလို့ငှာ အစိုးရက သတ်မှတ်သော ဘဏ် တစ်ခုခု၌သာ လယ်ယာမြေ လုပ်ပိုင်ခွင့်ရရှိသူက လယ်ယာမြေ လုပ်ပိုင်ခွင့်ပြု လက်မှတ် မူရင်းကို ပေးအပ်၍ ပေါင်နှံရမည်။ (ဂ)	ပေါင်နှံသူနှင့် ပေါင်နှံခြင်းကို လက်ခံသည့်ဘဏ်မှ တာဝန်ရှိသူတို့သည် လယ်ယာမြေ တည်ရှိသော သက်ဆိုင်ရာရပ်ကွက် သို့မဟုတ် ကျေးရွာအုပ်စု လယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့ ရှေ့မှောက်၌ တံဆိပ်ခေါင်းခွန် ထမ်းဆောင်၍ လယ်ယာမြေလုပ်ပိုင်ခွင့်ပေါင်နှံသည့် စာချုပ်ကို ချုပ်ဆိုရမည်။ (ဃ)	နည်းဥပဒေခွဲ(ဂ) အရ ချုပ်ဆိုသောစာချုပ်၌ ရွေးနုတ်ရမည့်ကာလကို သတ်မှတ် ဖော်ပြရမည်။ (င)	နည်းဥပဒေခွဲ(ဂ) အရ ချုပ်ဆိုသောစာချုပ်ကို စာချုပ် ချုပ်ဆိုသည့် နေ့မှ ရက်ပေါင်း (၁၂၀) အတွင်း သက်ဆိုင်ရာ မြို့နယ်ဦးစီးဌာနရုံးတွင် မှတ်ပုံတင်ရမည်။ (စ)	ပေါင်နှံသူသည်  ပေါင်နှံသည့်ကာလအတွင်း  လယ်ယာမြေတွင် ဆက်လက်၍ စိုက်ပျိုး လုပ်ကိုင်ခွင့်ရှိသည်။ ၄၉။	နည်းဥပဒေ ၄၈၊ နည်းဥပဒေခွဲ(ဃ) အရသတ်မှတ်သည့် ရွေးနုတ်ရမည့်ကာလ အတွင်း ရွေးနုတ်ခြင်း မပြုလျှင် ပေါင်နှံခြင်းကိုလက်ခံသည့် အစိုးရဘဏ် သို့မဟုတ် ဤကိစ္စအလို့ငှာ အစိုးရက သတ်မှတ်သော ဘဏ်သည် လယ်ယာမြေ လုပ်ပိုင်ခွင့်ကို ဘဏ်၏လုပ်ထုံး လုပ်နည်း များနှင့်အညီ စီမံခန့်ခွဲနိုင်သည်။ ၅၀။	နည်းဥပဒေ ၄၉ အရ လယ်ယာမြေလုပ်ပိုင်ခွင့်ကို စီမံခန့်ခွဲပိုင်ခွင့်ရှိသော အစိုးရဘဏ် သို့မဟုတ် ဤကိစ္စအလို့ငှာ အစိုးရက သတ်မှတ်သော ဘဏ်သည် လည်းကောင်း၊ ယင်းဘဏ် တစ်ခုခုမှ လယ်ယာမြေလုပ်ပိုင်ခွင့်ကို လွှဲပြောင်းရရှိသူသည် လည်းကောင်း လယ်ယာမြေ လုပ်ပိုင်ခွင့်ရရှိသူ အမည်ပြောင်းလဲပေးရန် နည်းဥပဒေ ၂၅ အရ မြို့နယ်ဦးစီးဌာနရုံးသို့ လျှောက်ထားနိုင်သည်။ ၅၁။	နည်းဥပဒေ ၅၀ အရ လျှောက်ထားချက်နှင့်စပ်လျဉ်း၍ မြို့နယ်ဦးစီးဌာနရုံးနှင့် မြို့နယ် လယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့တို့သည် နည်းဥပဒေ၂၆၊ ၂၇ နှင့်၂၈ တို့ပါ သတ်မှတ်ချက်များ နှင့်အညီ ဆောင်ရွက်ရမည်။
အခန်း(၇) လယ်ယာမြေလုပ်ပိုင်ခွင့်အငြင်းပွားမှုဖြေရှင်းခြင်းနှင့် အယူခံခြင်း ၅၉။	လယ်ယာမြေလုပ်ပိုင်ခွင့် နှင့်စပ်လျဉ်း၍ ပေါ်ပေါက်သည့် အငြင်းပွားမှုများကို ရပ်ကွက် သို့မဟုတ် ကျေးရွာအုပ်စုလယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့က မူလမှုခင်းဖွင့်လှစ်၍ စုံစမ်းစစ်ဆေးခြင်း နှင့်ကြားနာခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်ရမည်။ ၆၀။	လယ်ယာမြေလုပ်ပိုင်ခွင့်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ အငြင်းပွားမှုများကို လယ်ယာမြေဥပဒေ အခန်း(၈)ပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များနှင့်အညီ ဆောင်ရွက်ရာတွင်- (က)	ရပ်ကွက် သို့မဟုတ် ကျေးရွာအုပ်စု လယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့သည် မူလမှုခင်း ကို စုံစမ်းစစ်ဆေးကြားနာပြီး အမှုတွဲ စတင်ဖွင့်လှစ်သည့် နေ့မှ (၁၅) ရက် အတွင်း အမိန့် သို့မဟုတ် ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်ရမည်။ (ခ)	နည်းဥပဒေခွဲ(က)အရချမှတ်သည့် အမိန့် သို့မဟုတ် ဆုံးဖြတ်ချက်ကို မကျေနပ်သူ သည် ယင်းအမိန့် သို့မဟုတ် ဆုံးဖြတ်ချက် ချမှတ်သည့်နေ့မှ ရက်ပေါင်း (၃၀) အတွင်း မြို့နယ် လယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့သို့ အယူခံဝင်ရောက်နိုင်ပြီး မြို့နယ် လယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲမှု အဖွဲ့သည် ယင်းအယူခံလွှာကို လက်ခံရရှိသည့်နေ့မှ ရက်ပေါင်း (၃၀) အတွင်း ရပ်ကွက် သို့မဟုတ် ကျေးရွာအုပ်စု လယ်ယာမြေစီမံ ခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့၏ အမိန့် သို့မဟုတ် ဆုံးဖြတ်ချက်ကို အတည်ပြုခြင်း၊ ပြင်ဆင်ခြင်း သို့မဟုတ် ပယ်ဖျက်ခြင်းပြုရမည်။ (ဂ)	နည်းဥပဒေခွဲ(ခ)အရချမှတ်သည့် အမိန့် သို့မဟုတ် ဆုံးဖြတ်ချက်ကို မကျေနပ် သူသည် ယင်းအမိန့် သို့မဟုတ် ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်သည့်နေ့မှ ရက်ပေါင်း (၃၀) အတွင်း ခရိုင်လယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့သို့ အယူခံဝင်ရောက်နိုင်ပြီး ခရိုင် လယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲမှု အဖွဲ့သည် ယင်းအယူခံလွှာကိုလက်ခံရရှိသည့်နေ့မှ ရက်ပေါင်း (၃၀)အတွင်း မြို့နယ် လယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့၏ အမိန့် သို့မဟုတ် ဆုံးဖြတ်ချက်ကိုအတည်ပြုခြင်း၊ ပြင်ဆင်ခြင်းသို့မဟုတ် ပယ်ဖျက်ခြင်းပြုရမည်။ (ဃ)	နည်းဥပဒေခွဲ(ဂ)အရချမှတ်သည့် အမိန့် သို့မဟုတ် ဆုံးဖြတ်ချက်ကို မကျေနပ် သူသည် ယင်းအမိန့် သို့မဟုတ် ဆုံးဖြတ်ချက် ချမှတ်သည့်နေ့မှ ရက်ပေါင်း (၆၀) အတွင်း တိုင်းဒေသကြီးသို့မဟုတ်ပြည်နယ်လယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့သို့ အယူခံ ဝင်ရောက်နိုင်ပြီး တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲမှု အဖွဲ့သည် ယင်းအယူခံလွှာကို လက်ခံရရှိသည့်နေ့မှ ရက်ပေါင်း (၆၀) အတွင်း ခရိုင်လယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့၏အမိန့် သို့မဟုတ် ဆုံးဖြတ်ချက်ကို အတည်ပြုခြင်း၊ ပြင်ဆင်ခြင်း သို့မဟုတ် ပယ်ဖျက်ခြင်းပြု ရမည်။ ၆၁။	လယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့အဆင့်ဆင့်၏ အမိန့် သို့မဟုတ် ဆုံးဖြတ်ချက် အပေါ် မကျေနပ်သူက အယူခံလွှာတင်သွင်းရာတွင် အောက်ပါ အထောက်အထားများ ပူးတွဲတင်ပြ ရမည်- (က)	လယ်ယာမြေ အငြင်းပွားမှုကို ဆုံးဖြတ်သည့် မှန်ကန်ကြောင်း သက်သေခံ လက်မှတ် ရေးထိုးထားသောအမိန့် သို့မဟုတ် ဆုံးဖြတ်ချက် မိတ္တူ၊ (ခ)	အားကိုးအားထားပြုသည့်သက်သေခံစာရွက်စာတမ်းများနှင့်အခြားအထောက်အထားများ။ ၆၂။	တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့သည် လယ်ယာမြေစီမံ ခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့ အဆင့်ဆင့်တို့၏ လယ်ယာမြေလုပ်ပိုင်ခွင့် အငြင်းပွားမှုနှင့် အယူခံမှုများ လက်ခံ စစ်ဆေးဆောင်ရွက် ပြီးစီးမှု၊ အမှုလက်ကျန် စာရင်းတို့ကို အဆင့်ဆင့် စုစည်းစိစစ်ပြီး ဗဟို လယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့သို့ လစဉ် အစီရင်ခံစာပေးပို့ တင်ပြရမည်။ ၆၃။	ဗဟိုလယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့သည် လယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့ အဆင့်ဆင့်တို့က နည်းဥပဒေ ၆၀၊ နည်းဥပဒေခွဲ (က)၊ (ခ)၊ (ဂ)နှင့် (ဃ)တို့ပါသတ်မှတ်ကာလ အတွင်း ပြီးပြတ် အောင် ဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်း မရှိဘဲ ကြန့်ကြာနေခြင်း နှင့်စပ်လျဉ်း၍ သက်ဆိုင်ရာ လယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့၏ အကြောင်းပြချက် ခိုင်လုံခြင်း ရှိ မရှိ စိစစ်ခြင်းနှင့် လိုအပ်ပါက စုံစမ်းစစ်ဆေး ပြီး ထိရောက်စွာအရေးယူခြင်းပြုရမည်။
အခန်း(၈) နစ်နာကြေးနှင့်လျော်ကြေးများ
၆၄။  လယ်ယာမြေ ဥပဒေအရ  နိုင်ငံတော် အကျိုးငှာဖြစ်စေ၊ အများပြည်သူအကျိုးငှာဖြစ်စေ လယ်ယာမြေ သိမ်းယူခြင်းခံရလျှင် လယ်ယာမြေ လုပ်ပိုင်ခွင့်ရရှိသူက ယင်းလယ်ယာမြေပေါ်၌ အဆောက်အအုံဖြင့် တိုးတက်ကောင်းမွန်စေရန် ပြုပြင်ခြင်းအပါအဝင် မူလလယ်ယာမြေ လုပ်ပိုင်ခွင့်ရရှိထားသူ ဆောင်ရွက် ထားသည့် ကိစ္စရပ်များအတွက် နစ်နာကြေးနှင့် လျော်ကြေးများကို သက်ဆိုင်ရာမှ နှောင့်နှေးကြန့်ကြာမှု မရှိဘဲရရှိစေရန် ဗဟိုလယ်ယာမြေ စီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့သည် လိုအပ်သလိုညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ရမည်။ ၆၅။ 	အောက်ပါ အကြောင်းတစ်ရပ်ရပ်ကြောင့် လယ်ယာမြေလုပ်ပိုင်ခွင့်ကို လည်းကောင်း၊ လယ်ယာမြေ ကို လည်းကောင်း ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းခြင်းခံရသူသည် နစ်နာကြေးနှင့် လျော်ကြေးများကို ရထိုက်ခွင့်မရှိစေရ- (က)	လယ်ယာမြေဥပဒေပါ စည်းကမ်းချက်တစ်ခုခုကို လိုက်နာရန် ပျက်ကွက်ခြင်း ကြောင့် လယ်ယာမြေဥပဒေပုဒ်မ ၁၉ အရ လယ်ယာမြေပေါ်မှ နှင်ထုတ်ခံရခြင်း သို့မဟုတ် လယ်ယာ မြေပေါ်တွင်ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲဆောက်လုပ်ထားသောအဆောက်အအုံများကိုဖယ်ရှားခံရခြင်း၊ (ခ)	လယ်ယာမြေဥပဒေနှင့်အညီ အခြားနည်းဖြင့် အသုံးပြုခွင့်ရရှိပြီးနောက် ခွင့်ပြုသည့် နေ့ရက်မှ (၆)လ(ခြောက်လ)အတွင်း လယ်ယာမြေကိုသတ်မှတ်သည့် နည်းလမ်းအတိုင်း စတင် အသုံးမပြုခြင်းကြောင့် သော်လည်းကောင်း၊ သတ်မှတ်ကာလ အတွင်း လုပ်ငန်းပြီးစီးမှု မရှိခြင်းကြောင့်သော်လည်းကောင်း လယ်ယာမြေကို ပြန်လည်သိမ်းယူခံရခြင်း၊
(ဂ)	လယ်ယာမြေလုပ်ပိုင်ခွင့် အားလုံးကိုဖြစ်စေ၊ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းကိုဖြစ်စေ နိုင်ငံတော်အစိုးရ ၏ ခွင့်ပြုချက်မရရှိဘဲ နိုင်ငံခြားသား သို့မဟုတ် နိုင်ငံခြားသား ပါဝင်သည့် အဖွဲ့အစည်းကို ရောင်းချခြင်း၊ ပေါင်နှံခြင်း၊ ငှားရမ်းခြင်း၊ လဲလှယ်ခြင်း သို့မဟုတ် ပေးကမ်းခြင်းကြောင့် လယ်ယာမြေလုပ်ပိုင်ခွင့်ကို ပြန်လည် သိမ်းယူခံရခြင်း။ ၆၆။	နိုင်ငံတော်အတွက် နိုင်ငံတော်အကျိုးငှာ သိမ်းယူသည့်ကိစ္စရပ်များတွင် နစ်နာကြေးနှင့် လျော်ကြေး ရထိုက်ခွင့်ရှိသည့် လယ်ယာမြေလုပ်ပိုင်ခွင့်ရရှိသူအား နစ်နာကြေးနှင့်လျော်ကြေးကို နိုင်ငံတော်က ပေးရမည်။ ၆၇။	မြို့နယ်လယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့သည် နည်းဥပဒေ ၆၆ အရ နိုင်ငံတော်က ပေးရမည့် နစ်နာကြေး နှင့် လျော်ကြေးပမာဏကို နစ်နာကြေးနှင့်လျော်ကြေးပေးဆောင်ရန် တွက်ချက်မှု (ပုံစံ ၁၂)ဖြင့် အောက်ပါ အတိုင်း စိစစ်တွက်ချက်၍ ခရိုင်လယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့နှင့် နေပြည်တော်ကောင်စီ သို့မဟုတ် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့တို့မှ တစ်ဆင့် ဗဟိုလယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲမှု အဖွဲ့သို့ တင်ပြရမည်- (က)	သီးနှံနှင့်အဆောက်အအုံအတွက်နစ်နာကြေး- (၁)	လက်ရှိစိုက်ပျိုးထားသည့် စပါးနှင့် အခြားရာသီသီးနှံများ အတွက် တစ်ဧကပျမ်းမျှ အထွက်နှုန်းကို အခြေခံလျက် ဒေသ၏ ကာလပေါက်ဈေး ဖြင့် တွက်ချက်သော တန်ဖိုး၏ သုံးဆ၊ (၂)	စိုက်ပျိုးထားသည့် နှစ်ရှည်ပင်အတွက် လက်ရှိ အပင်တန်ဖိုးကို အခြေခံလျက် ဒေသ၏ ကာလပေါက်ဈေးဖြင့် တွက်ချက်သော တန်ဖိုး၏ သုံးဆ၊ (၃)	လယ်ယာမြေတွင် အဆောက်အအုံဖြင့် တိုးတက်ကောင်းမွန်စေရန် ပြုပြင် ခြင်းအပါအဝင်အခြား ဆောင်ရွက်ချက်များအတွက် ဒေသ၏ကာလ ပေါက်ဈေးဖြင့် တွက်ချက်သော တန်ဖိုး၏ နှစ်ဆ။ (ခ)	မြေအတွက်လျော်ကြေး- (၁)	နိုင်ငံတော်၏ ရေရှည်အမျိုးသားရေး အကျိုးစီးပွား အလို့ငှာ ငွေကြေး အကျိုးအမြတ် ဖြစ်ထွန်းနိုင်မှုမရှိသောတည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းနှင့်နိုင်ငံတော်၏ လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အသုံးပြုခြင်းဖြစ်လျှင် သိမ်းယူခြင်း ခံရသည့် လယ်ယာမြေအတွက် ဒေသ၏ကာလ ပေါက်ဈေးဖြင့် တွက်ချက်သော တန်ဖိုး၊ (၂)	နိုင်ငံတော်၏ရေရှည်အမျိုးသားရေးအကျိုးစီးပွားအလို့ငှာ ငွေကြေး အကျိုးအမြတ် ဖြစ်ထွန်းနိုင်မှုရှိသော    စီးပွားရေး လုပ်ငန်းအတွက်        အသုံးပြုခြင်း    ဖြစ်လျှင် လယ်ယာမြေ လုပ်ပိုင်ခွင့်ရရှိသူ နစ်နာမှုမရှိစေရေးအတွက် ညှိနှိုင်း သဘောတူညီ သည့် ငွေကြေးပမာဏ သို့မဟုတ် ဗဟိုလယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲ့မှု အဖွဲ့က ဖွဲ့စည်းပေး သောလျော်ကြေးငွေ သတ်မှတ် ရေးအဖွဲ့က စီးပွားရေးလုပ်ငန်း အမျိုးအစားအပေါ် မူတည်၍ ဆုံးဖြတ်သည့် ဒေသ၏ ကာလပေါက်ဈေးဖြင့် တွက်ချက်သော တန်ဖိုးအောက် မနိမ့်သည့် ငွေကြေးပမာဏ။ ၆၈။	လယ်ယာမြေ သိမ်းယူခြင်းခံရသည့် လယ်ယာမြေ လုပ်ပိုင်ခွင့်ရရှိသူ နစ်နာမှုမရှိစေရေး အတွက် နစ်နာကြေး၊ လျော်ကြေးပေးခြင်းနှင့် အခြားသင့်လျော်သည့်နည်းလမ်းဖြင့်စီမံဆောင်ရွက်ခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်း၍- (က)	ကျေနပ်မှုမရှိသဖြင့် တိုင်ကြားမှုများပေါ်ပေါက်လာလျှင် နေပြည်တော်ကောင်စီ သို့မဟုတ် သက်ဆိုင်သည့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လယ်ယာမြေစီမံ ခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့အနေဖြင့် ပြဋ္ဌာန်းထားသော ဥပဒေများနှင့် ညီညွတ်စွာ ပြီးပြတ်အောင် စိစစ်ဆုံးဖြတ် ဆောင်ရွက်ပေး ရမည်။ (ခ)	နည်းဥပဒေခွဲ(က)အရဆောင်ရွက်ရာတွင်လိုအပ်ချက်ရှိလာပါက ဗဟိုလယ်ယာမြေ စီမံခန့်ခွဲမှု အဖွဲ့သည် လိုအပ်သလိုညှိနှိုင်းပေါင်းစပ်ကြီးကြပ် ဆောင်ရွက်ပေးရမည်။
အခန်း(၉) လယ်ယာမြေကိုအသုံးချခြင်း လယ်ယာမြေတွင်သီးနှံပြောင်းလဲစိုက်ပျိုးခြင်း ၆၉။	နိုင်ငံတော်၏ စားရေရိက္ခာဆန်ဖူလုံရေးအတွက် သက်ဆိုင်ရာ နေပြည်တော်ကောင်စီ သို့မဟုတ် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် လယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့က သီးနှံပုံစံ ပြောင်းလဲစိုက်ပျိုးလိုမှုကို မျက်ခြေမပြတ် ကြီးကြပ်ရမည်။ ၇၀။	နေပြည်တော်ကောင်စီ သို့မဟုတ် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လယ်ယာမြေစီမံ ခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့သည် ဒေသအတွင်း သီးနှံပြောင်းလဲ စိုက်ပျိုးခြင်း နှင့်စပ်လျဉ်း၍ အဆင့်ဆင့်စိစစ် အတည်ပြုပြီး စိုက်ဧကကိန်းဂဏန်း မှန်ကန်စွာဖြင့် ဗဟိုလယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့သို့ တင်ပြ ရမည်။ ၇၁။	လယ်ယာမြေလုပ်ပိုင်ခွင့်ရရှိသူသည် လယ်ယာမြေတွင် မူလသတ်မှတ်ထားသော မြေအမျိုးအစား အလိုက် စိုက်ပျိုးလျက်ရှိသည့် ရာသီသီးနှံအမျိုးအစားမှ နှစ်ရှည်ပင် အမျိုးအစားသို့ ပြောင်းလဲစိုက်ပျိုး လိုပါက လယ်ယာမြေကို မူလရာသီသီးနှံအမျိုးအစားမှ နှစ်ရှည်ပင်အမျိုးအစားသို့ ပြောင်းလဲစိုက်ပျိုး ခွင့်ပြုရန် မြို့နယ်ဦးစီးဌာနရုံးသို့ လျှောက်ထားရမည်။ ၇၂။	မြို့နယ်ဦးစီးဌာနရုံးသည် နည်းဥပဒေ ၇၁ အရ လျှောက်ထားချက်အား လယ်ယာမြေကို မူလ ရာသီသီးနှံအမျိုးအစားမှ နှစ်ရှည်ပင်အမျိုးအစားသို့ ပြောင်းလဲစိုက်ပျိုးခွင့်လုပ်ငန်းစာတွဲ ဖွင့်လှစ်ရမည်။
၉၅။	နိုင်ငံတော် သို့မဟုတ် ဒေသအစီအစဉ်အရ လယ်ယာမြေကို ခေတ်မီ စံပြစက်မှု လယ်ယာအဖြစ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲဖော်ထုတ်ရာတွင် ယင်းလယ်ယာမြေ၏ နယ်နိမိတ်နှင့် ဧရိယာ အတိုးအလျော့ ဖြစ်ပေါ် လာပါက မြို့နယ်လယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့သည် မူလလယ်ယာမြေ လုပ်ပိုင်ခွင့်ရရှိထားသူက စိုက်ပျိုး ရာသီအချိန်မီစိုက်ပျိုးနိုင်စေရန် ကွင်းဆင်းစိစစ်ခြင်း၊ မှန်ကန် မျှတစွာညှိနှိုင်းဆုံးဖြတ်ခြင်း၊ လယ်ယာမြေ လုပ်ပိုင်ခွင့် ပြန်လည်သတ်မှတ်ခြင်းများကို လယ်ယာ မြေပြုပြင်ပြောင်းလဲဖော်ထုတ်ပြီးသည့်နေ့မှ (၁၅) ရက် အတွင်း ပြီးပြတ်အောင် ဆောင်ရွက်ပေးရမည်။ ၉၆။	နိုင်ငံတော်၏ ရေရှည်အမျိုးသားရေးအကျိုးစီးပွား အလို့ငှာစီမံကိန်းကို အကောင်အထည်ဖော်မည့် သက်ဆိုင်ရာ ဝန်ကြီးဌာနသည် မိမိအကောင်အထည်ဖော်မည့်စီမံကိန်းအတွက် အနည်းဆုံး အမှန်တကယ် လိုအပ်သောပမာဏကို သိမ်းယူနိုင်ရေးအတွက် ဗဟိုလယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့ သို့ တင်ပြရမည်။ ၉၇။	ဗဟိုလယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့သည် လယ်ယာမြေများ မလိုအပ်ဘဲ ဆုံးရှုံးမှု မရှိစေရေး အတွက် လည်းကောင်း၊ ဆန်စပါးဖူလုံမှုကို ထိခိုက်မှု မရှိစေရေးအတွက် လည်းကောင်း စိစစ်ပြီး စီမံကိန်းကို အကောင်အထည်ဖော်မည့် သက်ဆိုင်ရာ ဝန်ကြီးဌာနအတွက် သိမ်းယူသင့်သော လယ်ယာမြေကို အနည်းဆုံး ပမာဏဖြစ်စေရန် သဘောထားမှတ်ချက်ဖြင့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သို့ တင်ပြရမည်။ ၉၈။	ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သည် နည်းဥပဒေ ၉၇ အရ ဗဟိုလယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့၏ ထောက်ခံ တင်ပြချက်ကို စိစစ်သုံးသပ်ပြီးသိမ်းယူသင့်သော လယ်ယာမြေ ပမာဏကိုသာ သိမ်းယူ ရမည်။ ၉၉။	ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ကသော်လည်းကောင်း၊ ဤကိစ္စအလို့ငှာ ပြည်ထောင်စုအစိုးရ အဖွဲ့က ခန့်အပ်သောအာဏာပိုင်က သော်လည်းကောင်း အခြားနည်းဖြင့် အသုံးပြုရန် အမိန့်ကြော်ငြာစာဖြင့် ထုတ်ပြန်သည့် ကိစ္စမှတစ်ပါးကျွဲနွားစားကျက်များနှင့်ရွာဘုံမြေများကိုမပျက်စီးစေရန်စီမံဆောင်ရွက်ရမည်။
အခန်း(၁၂) မြေနုကျွန်းမြေလုပ်ပိုင်ခွင့်ချထားခြင်း
အခန်း(၁၃) အထွေထွေ
၁၁၃။	တောင်သူလယ်သမားများ၏ လူမှုစီးပွားဘဝ မြင့်မားတိုးတက်စေရေးကို ရှေးရှု၍ တောင်သူ လယ်သမားအဖွဲ့အစည်းကို ဖွဲ့စည်းနိုင်ရေးအတွက် တည်ဆဲဥပဒေများနှင့်အညီ ဖွဲ့စည်းဆောင်ရွက်နိုင်သည်။ ၁၁၄။	လယ်ယာမြေအသုံးပြုခွင့် ရရှိထားသူသည် လယ်ယာမြေလုပ်ပိုင်ခွင့်ပြု လက်မှတ်ရရှိရန် လျှောက်ထားခြင်းမရှိပါက လယ်ယာမြေလုပ်ပိုင်ခွင့်ရရှိသူအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း မခံရသည့်အတွက် လယ်ယာမြေလုပ်ပိုင်ခွင့်ရရှိသူ၏ အခွင့်အရေးကို ရပိုင်ခွင့်မရှိစေရ။ ၁၁၅။	ဗဟိုလယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့သည် လယ်ယာမြေ လုပ်ပိုင်ခွင့်ပြုလက်မှတ် ပျက်စီးခြင်း၊ ပျောက်ဆုံးခြင်းများနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ဆောင်ရွက်ရမည့်အချက်များကို သတ်မှတ်ပေးရမည်။ ၁၁၆။	ဗဟိုလယ်ယာမြေ စီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့သည် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး၊ ရေဝေရေလဲ ဧရိယာနှင့် သစ်တောသစ်ပင်မပြုန်းတီးရေး၊ မြေဆီလွှာမပျက်စီးရေး၊ ရာသီဥတုထိန်းသိမ်းနိုင်ရေး တို့အတွက်၊ ရွှေ့ပြောင်းတောင်ယာစနစ် ပပျောက်စေရေးနှင့် ကုန်းမြင့် လှေကားထစ် လယ်ယာ စိုက်ပျိုးရေးစနစ်များ တိုးတက်ပေါ်ထွန်းလာစေရေး ထိရောက်စွာ အားပေးဆောင်ရွက်ရမည်။
၁၁၇။	အောက်ပါနည်းဥပဒေများကို ဤနည်းဥပဒေများဖြင့် ရုပ်သိမ်းလိုက်သည်- (က)	၁၉၅၄ ခုနှစ်၊ လယ်ယာမြေနိုင်ငံပိုင်ပြုလုပ်ရေး နည်းဥပဒေများ၊ (ခ) 	၁၉၆၃ ခုနှစ်၊ သီးစားချထားရေးနည်းဥပဒေများ။
(ပုံ) မြင့်လှိုင် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန
ရခိုင်ရိုးလေး
ရခိုင်ရိုးလေး
စမ်းချောင်းရွာ၊ ဆတ်သွားတော
စမ်းချောင်းရွာ
မောင်းထောင်စုရွာ၊ သူဌေးကုန်း
မောင်းထောင်စုရွာ၊ သူဌေးကုန်း
ယွတ်ယ ယာတယိပ်
ယွတ်ယ ယာတယိပ် (ยุ้ย ญาติเยอะ, Yui Yatyer) ဟာ ၁၉၇၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉ ရက်ဖွား ထိုင်းလူမျိုး အမျိုးသမီးအဆိုတော်ဖြစ်ပြီး ငါနှင့်အတူယူ  (พกเมียมาด้วยเหรอ)၊ တစ်ဦးထုပ်ပိုးပြီးအတူ (ห่อให้ด้วย)၊ မစ္စစ်ကပိုးဟပ် (คุณนายขาแมลงสาบ) စတဲ့ သီချင်းများနဲ့ လူသိများပါတယ်။
ဖီထရီကန်
ဖီထရီကန် သည် ချဒ်နိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းတွင်တည်ရှိသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ N’Djamena မြို့၏ အရှေ့ဘက် ၃၀၀ ကီလိုမီတာခန့်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ကန်၏ ပုံမှန်ဧရိယာသည် ၅၀,၀၀၀ ဟက်တာခန့် (၁၂၀,၀၀၀ ဧက) ကျယ်ဝန်းသည်။ စိုစွတ်မှုများသည့်နှစ်များတွင် ကန်၏ အရွယ်အစားသည် သုံးဆအထိ ကြီးလာသည်။ Batha မြစ်မှ ရေသည် ဤကန်အတွင်းသို့ ရာသီအလိုက် စီးဝင်လျက်ရှိသည်။ ကန်သည် ၁၉၈၄ - ၁၉၈၅ နှင့် ၂၀ ရာစုအစပိုင်းတွင် ခြောက်သွေ့သည့်ကာလများ၌ ခန်းခြောက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ချဒ်နိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
ဗိုင်းရပ်စ်
ဗိုင်းရပ်သည် အဏုကြည့်မှန်ပြောင်းနှင့်ပင် မြင်ရန်ခက်သော အလွန်သေးသော ကူးစက်ကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်ပြီး သက်ရှိတို့၏ ကျန်းမာသောဆဲအတွင်း ဝင်နေကာ ပုံတူပွားသည်။ ဗိုင်းရပ်သည် သက်ရှိအားလုံးကို ကူးနိုင်ပြီး အပင်နှင့် သတ္တဝါများသာမက အဏုဇီဝကောင်ဖြစ်သည့် ဘတ္တြီးယားနှင့် ဆဲတလုံးကောင်တို့ကိုပါ ကူးသည်။ ၁၈၉၂ ခုတွင် ဒမီထြီအိုင်ဗန္နော့စကီး၏ ဆောင်းပါးတွင် ဆေးရွက်ကြီးပင်များကို ဘတ္တြီးယားမဟုတ်သော ဇီဝပြဿနာကောင်တမျိုးက ကူးစက်နိုင်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ နောက် ၁၈၉၈ ခုတွင် မာတီးနက်ဘိုင်ဂျာရင့်က ဆေးရွက်ပက်ကြားအက်ဗိုင်းရပ်ကို ရှာတွေ့သည်။ ပတ်ဝန်းကျင်၌တွေ့ရသော ဗိုင်းရပ် သန်းပေါင်းများစွာအနက်မှ ဗိုင်းရပ် ၉၀၀၀ ထောင်ကျော်ကို အသေးစိတ်သိရှိထားပြီးဖြစ်၏။ ကမ္ဘာကြီး၏ဂေဟစနစ်အားလုံးတွင် ဗိုင်းရပ်များရှိပြီး မျိုးကွဲအများဆုံးသောဇီဝအုပ်စုတည်း။
ကူးပြီးသော် အိမ်ရှင်ဆဲကို ဝင်လာသောဗိုင်းရပ်၏မိတ္တူများ ထောင်နှင့်ချီ၍ထုတ်အောင် တွန်းအားပေးတော့သည်။ ဆဲအတွင်းမရောက်ခင်၌၎င်း၊ ဆဲထဲဝင်၍ကူးရန်ကြိုးပမ်းနေချိန်၌၎င်း၊ သီးခြားနေနေသေးသော ဗိုင်ရီယွန် (virion) တွင် အဓိကအားဖြင့် ၂ မျိုးပါသည်။ တမျိုးမှာ ဗိုင်းရပ်အား မည်သို့ပြုမူရမည်ကို ပရိုတင်းဖွဲ့စည်းပုံအနေဖြင့် အသိထည့်ပေးလိုက်သော ဒီအန်အေ (DNA) သို့မဟုတ် အာရန္နေ (RNA) မော်လီကျူးရှည်ကြီးဖြစ်သည်။ ကျန်တခုကား ၎င်းကိုကာပေးထားသော ကပ္ပဆစ် (capsid) ခေါ် ပရိုတင်းအခွံ။ တချို့သော ဗိုင်ရီယွန်တို့တွင် လစ်ပစ်အိတ် (envelope of lipids) ပါ ပါတတ်သည်။ ဗိုင်းရပ်တို့၏ကိုယ်မှာလည်း ပုံသဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးပင်။ ရိုးရိုးစင်းစင်း ကြောင်လိမ်ပုံ၊ ထောင့်နှစ်ဆယ်အံစာပုံတို့မှသည် အတော်ရှုပ်ထွေးသောပုံများအထိ ရှိသည်။ ဗိုင်းရပ်တို့မှာ အလွန်သေးရကာ မှန်ဘီလူးသုံးအဏုကြည့်မှန်ပြောင်းနှင့်ဆိုလျှင်မြင်ခဲသည်။ ဘတ္တြီးယားအများစု၏အရွယ်ထက် အဆတရာလောက် ငယ်သောကြောင့်တည်း။
သက်ရှိများဆင့်ကဲဖြစ်လာပုံ၌ ဗိုင်းရပ်တို့အစကို ရှင်းမပြနိုင်။ ဆဲအတွင်း ရွေ့နေသော ပလက်စမစ် (plasmid) ခေါ်သော ဒီအန်အေပြတ်စမှ ဖြစ်နိုင်သလို ဘတ္တြီးယားမှ ဆင်းသက်သည်လည်း ထင်ရ၏။ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲခြင်း၌ ဗိုင်းရပ်တို့သည် ဘေးတိုက်ဗီဇပေးနည်း (horizontal gene transfer) ၏ အဓိကဇာတ်ဆောင်ဖြစ်သည်။ ဤနည်းမှာ မိတ်လိုက်မျိုးပွားနည်းထက် ဗီဇပြောင်းမှု ပိုများသည်။ ဗိုင်းရပ်ကို အချို့သောဇီဝဗေဒပညာရှင်တို့က သက်ရှိဟုပင် တွက်သည်။ ယူပုံကား ဗီဇကိုသယ်သည်၊ မျိုးပွားသည်၊ သဘာဝကိုယှဉ်၍ ပြောင်းလဲသည်၊ သို့ကြောင့် သက်ရှိပင် ဟူ၏။ ၎င်းတို့ လပ်သည်မှာ ဘဝ၏အဓိကပစ္စည်းဖြစ်သော ဆဲဖွဲ့စည်းပုံ မရှိ။ ထိုသို့ ရှိသည်လည်းရှိ မရှိသည်လည်းလပ်သောကြောင့် ၎င်းတို့ကို ဘဝကမ်းပါးစွန်မှသက်ရှိများဟုလည်းကောင်း ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်သာပွားကိုးရာများဟုလည်းကောင်း တင်စားကြသည်။
ဗိုင်းရပ်များသည် နည်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ပျံ့နိုင်သည်။ ၎င်းတို့အနက် တနည်းမှာ ပိုးသယ်ကောင်ခေါ်သော ရောဂါကိုယူသည့် သက်ရှိများဖြစ်သည်။ ဥပမာပေးရလျှင် အပင်မှအပင်သို့ ဗိုင်းရပ်ကူးချင်ပါက ပင်တွင်းရေကို သောက်သော ပျားမှ ကူးသည်။ တိရစ္ဆာန်ချင်းဆိုပါက သွေးစုပ်သော ဆစ်များကောင်တို့မှ သွားသည်။ အဖျားနှင့် ပတ်သက်သော ဗိုင်းရပ်တို့မှာ နှာချေ ချောင်းဆိုးမှ ပျံ့သည်။ သေစေနိုင်သော ဝမ်းလျှောဝမ်းပျက်ရောဂါကို ဖြစ်စေသည့် နိုရိုဗိုင်းရပ်နှင့် ရိုတဗိုင်းရပ်တို့မှာ (ပေသောလက်ဖြင့် အစာ သို့ ရေကိုကိုင်ကာ ပါးစပ်ထဲထည့်ခြင်း စသော ဝမ်းထဲရောက်စေသော နည်းများဖြင့်) အစာဝင်အစာထွက်လမ်းကြောင်းမှ ဖြတ်သည်။ လူ၌ ရောဂါဖြစ်စေရန် နိုရိုဗိုင်းရပ်က လိုသောပမာဏသည် အကောင် ၁၀၀ အောက် နည်းသည်။ လူ့ကိုယ်ခံအားကျဗိုင်းရပ်မှာ ရောဂါရှိသောသွေးက အခြားသူအတွင်းသို့ရောက်လျှင် ကူးတော့သည်။ ဗိုင်းရပ်ကူးနိုင်သော အိမ်ရှင်ဆဲအမျိုးအစားတို့ကို လက်ခံအကျယ်အဝန်းဟု ခေါ်သည်။ အဆိုပါလက်ခံအကျယ်အဝန်း ကျဉ်းလျှင် ဗိုင်းရပ်သည် အခြားမျိုးစိတ်အနည်းငယ်ကိုသာ ကူးနိုင်စွမ်းရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ကျယ်လျှင်မူ အခြားမျိုးစိတ် အများအပြားကို ကူးနိုင်ပေမည်။
တိရစ္ဆာန်တို့၌ ဗိုင်းရပ်ဝင်လာမှုကို ခုခံအားစနစ်ဖြင့် နှိမ်နင်းလေ့ရှိသည်။ ကာကွယ်ဆေးထိုးကာ ခုခံအားစနစ်ကို ဖန်တီးထားနိုင်သည်။ ဗိုင်းရပ်တမျိုးမျိုးဝင်မှုကို ဖန်တီးထားသောခုခံအားစနစ်ဖြင့် တားဆီးလိုက်ခြင်းဖြစ်သည်။ ခုခံအားကျရောဂါ (အေပိုး)၊ တဏှာကြွက်နို့ရောဂါနှင့် အသည်းခြောက်ရောဂါ (ဘီပိုး စီပိုး) ရစေသော ဗိုင်းရပ်တို့မှ ခုခံအားစနစ်ကို ကျော်သွားနိုင်စွမ်းရှိပြီး ကျော်နိုင်ပြီးသည်နှင့် ရောဂါသည်းတော့သည်။
ဗိုင်းရပ်စ် (လက်တင်ဘာသာ virus မှ ဆင်းသက်လာပြီး အဆိပ်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။) သည် ကူးစက်ရောဂါ ဖြစ်ပွားစေသော သာမန်မျက်လုံးဖြင့် မမြင်နိုင်သည့် ပိုးမွှားများဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ကပ်ပါးကောင်များဖြစ်ပြီး လက်ခံကလာပ်စည်း (host cell) ပြင်ပတွင် မျိုးပွားခြင်း၊ ရှင်သန်ခြင်း မပြုနိုင်ပေ။ ၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင် Martinus Beijerinckက ပထမဦးဆုံးသော ဗိုင်းရပ်စ်ပိုး tobacco mosaic virus ကိုတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယနေ့အထိ ဗိုင်းရပ်စ်အမျိုးပေါင်း ၅၀၀၀ ကျော်ကို တွေ့ရှိထားပြီးဖြစ်သည်။ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးမွှားအကြောင်း လေ့လာသည့် ပညာရပ်အား ရောဂါပိုးမွှားဗေဒ (Virology) ဟုခေါ်ကာ အဏုဇီဝဗေဒ (microbiology) ၏ ဘာသာခွဲတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။
တံခွန်တိုင်ရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
တံခွန်တိုင်ရွာ(Takhuntaing)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ တံခွန်တိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၇၃၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တံခွန်တိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၄၅၆ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၃၃၈ ဦး နေထိုင်သည်။ ပေ ၆၀ ရှည်ပြီး ၂၀၁၄-၁၅ တွင် ကွန်ကရစ်ဖြင့် တည်ဆောက်ထားသော တံခွန်တိုင်တံတားသည် ကားသွားလာနိုင်သည်။ တံခွန်တိုင်​ကျေးလက်ကျန်းမာရေးဌာနခွဲတွင် ကူးဆိပ်ကျေးလက်ကျန်းမာရေးဌာန တည်ရှိသည်။ မြစိမ်းရောင်ကျေးရွာစီမံကိန်းတွင် ပါဝင်သည်။
မလိမ်ဒမ်းရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
မလိမ်ဒမ်းရွာ(Maleindam)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ ဂျာထုံအူမားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၇၇၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မန်ခါးရွာ၊ ကတ်ဟီ
မန်ခါးရွာ (Manhkar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ မိုင်းမောမြို့နယ်၊ ကတ်ဟီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၇၇၅၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းမောမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဗျန့်ကြီးရွာ၊ ကွင်းလျှား
ဗျန့်ကြီးရွာ၊ ကွင်းလျှား
နှဲမှုတ်ရွာ၊ မြောင်မြို့နယ်
နှဲမှုတ်ရွာ (Hnehmoke)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ မြောင်မြို့နယ်၊ ကျောင်းဖြူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၂၉၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြောင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝင်းတင်၊ ဦး (ဟံသာဝတီ)
ငယ်စဉ်ဘဝ
ဆရာကြီး ဦးဝင်းတင်ကို အဖ ဦးပု၊ အမိ ဒေါ်အမာတို့မှ ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်၊ မတ်လ ၁၂ ရက်တွင် ပဲခူးတိုင်း၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့ ၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ သားသမီး သုံးဦးအနက် ဦးဝင်းတင်သည် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ ဦးဝင်းတင်သည် အိမ်ထောင်မပြုဘဲ လူပျိုကြီးအဖြစ် နေထိုင်ခဲ့သူတစ်ဦးဖြစ်သည်။
ပညာရေး
ရန်ကုန်မြို့ မြို့မ အထက်တန်းကျောင်း တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ မြို့မကျောင်းအုပ်ဆရာကြီးဦးဘလွင်၊ မြို့မကျောင်းအုပ်ဆရာကြီးဦးအေးသွယ်တို့၏တပည့်အရင်းတစ်ဦးဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ အင်္ဂလိပ်စာပေ၊ ခေတ်သစ်သမိုင်းနှင့် နိုင်ငံရေးသိပ္ပံ ဘာသာတွဲကို ယူခဲ့ပြီး ၁၉၅၃-ခုနှစ်၌  ဘွဲ့ရခဲ့သည်။ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နှစ်လည်မဂ္ဂဇင်းများတွင် ဝင်းတင် အမည်နှင့် ကဗျာနှင့် ဝတ္ထုတိုများကို စတင်ရေးသားရင်း ကလောင်သွေးခဲ့သည်။ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှာ အရင်းနှီးဆုံး ကလောင်သွေးဖက်သည်မင်းယုဝေ(ခေါ်) ဦးဝင်းမောင် ဖြစ်သည်။ တက္ကသိုလ်မှာ ဦးထွန်းတင် (ရှေ့နေ)၊ စာရေးဆရာ ကျော်အောင်၊ ကြည်လင်၊ မြသန်းတင့် စသည့်သူများနှင့်လည်း ခေတ်ပြိုင်ကျောင်းနေဖက်များ ဖြစ်သည်။
သတင်းစာသမား
အကျိုးဆောင်ဂျာနယ်မှာ လက်ထောက်အယ်ဒီတာအဖြစ် ပထမဆုံး လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ်မှာ အေအက်ဖ်ပီနိုင်ငံခြားသတင်းဌာနတွင် ညအယ်ဒီတာ အဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ စာပေဗိမာန်၌ လက်ထောက်အယ်ဒီတာအဖြစ် ၁၉၅ဝ မှ ၁၉၅၄ ခုနှစ်ထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၃ မှာ ဒဂုန်တာရာ ဦးစီးထုတ်တဲ့ ဂန္ထဝင်ဂျာနယ်မှာ လက်ထောက်အယ်ဒီတာအဖြစ် ကိုယ့်ထမင်းကိုယ်စားပြီးလုပ်ရန် ရည်ရွယ်ထားသော်လည်း ဂျာနယ်ရပ်သွားသဖြင့် စာပေဗိမာန်တွင် မြဲနေခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
၁၉၅၄ မှ ၁၉၅၇ ထိ နယ်သာလန် (ဟော်လန်) နိုင်ငံ၊ အမ်စတာဒမ်မြို့၊ ဂျမ်ဘာတန် (Jambarton) စာအုပ်ထုတ်ဝေရေး ကုမ္ပဏီတွင် စာအုပ်ထုတ်ဝေမှုပညာနှင့် စာနယ်ဇင်းပညာ ဆည်းပူးရင်း တဘက်မှလည်း မြန်မာဘာသာပြန် စာအုပ်စာတမ်းများ ထုတ်ဝေရေးတွင် အကြံပေးအယ်ဒီတာ အဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ တဖက်တွင် စာသင်နေရင်း မြန်မာနိုင်ငံသတင်းများ စုစည်းဖော်ပြသည့် 'ဒို့ပြည် သတင်း' သတင်းစာ စောင်ရေ ၅ဝဝ ခန့် ကိုယ့်ငွေနှင့်ကိုယ် ကိုယ်ဘာသာ ရေးသားထုတ်ဝေ၍ ကမ္ဘာ တဝှမ်းရှိ ပြည်ပရောက် မြန်မာများထံ စာတိုက်မှ အခမဲ့ပေးပို့ ဖြန့်ဝေခြင်းကို ၁၉၅၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ မြန်မာနိုင်ငံ ပြန်လာသည့် အချိန်အထိ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
ဥရောပမှာ ရှိစဉ် မင်းယုဝေ၊ ငွေတာရီ ဇနီးမောင်နှံ နှင့်အတူ ပန်းချီ ပြတိုက်တွေကို လှည့်လည် လေ့လာခဲ့သည်။ ထိုကြောင့် နောက်အခါ ပန်းချီဝေဖန်စာများကို ရေးရာမှာ သူ့ အတွေ့အကြုံများကို တည့်သွင်းရေးသားနိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။
၁၉၅၇ ခုနှစ် ကြေးမုံ သတင်းစာ စတင်ထူထောင်သူများတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး ကြေးမုံသတင်းစာ အမှုဆောင်အယ်ဒီတာအဖြစ် ဇဝန၊ အောင်ဗလ (ကြေးမုံ ဦးသောင်း)၊ စိန်ခင်မောင်ရီ တို့နှင့် အတူဝင်ရောက် လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး ကြေးမုံ သတင်းစာ ချိတ်ပိတ်ခံရသည့် အချိန်တွင် ပြည်သူ့အိုးဝေသို့ ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ထိုမှ ကြေးမုံသို့ ပြန်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၉ မှ ၁၉၆၄ ခုထိ စာနယ်ဇင်းကောင်စီ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်။
ကြေးမုံသတင်းစာ ပြည်သူပိုင် အသိမ်းခံရသည့် နောက်ပိုင်း ၁၉၆၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမှာ မန္တလေးမြို့မှာ ထုတ်ဝေတဲ့ ဟံသာဝတီသတင်းစာ အယ်ဒီတာချုပ် အဖြစ် အဲဒီအချိန်က မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ နံပါတ်ဝမ်းကြီး ဖြစ်သည့် ဗိုလ်နေဝင်းက ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဗိုလ်နေဝင်း ဘုန်းမီးနေလတောက်ပစဉ် အချိန်က သူဟာ ဘယ်သူ့ကိုမှ ဂရုစိုက်ခဲ့တဲ့သူ မဟုတ်ပါ။ သို့သော်လည်း ဗိုလ်နေဝင်း မန္တလေးမြို့ကို လာတိုင်း တခြားသူများကို မတွေ့ရင်သာနေမည် ဦးဝင်းတင်ကိုတော့ နန်းတော်ထဲခေါ်ပြီး တလေးတစား တွေ့ဆုံတတ်သည်။
ဆရာကြီး ဦးဝင်းတင်သည် သတင်းစာ ဆရာ ဘဝ ကိုသာ မြတ်နိုးပြီး ရာထူး ဂုဏ်ရှိန် များကို တတ်မက်ခဲ့သူ မဟုတ်ပါ။ ဟံသာဝတီ သတင်းစာမှာ အယ်ဒီတာချုပ် လုပ်ကိုင် နေစဉ်က ဦးဝင်းတင်ကို မဆလ အစိုးက ပြန်ကြားရေး ဌာနမှာ ဒုတိယ ဝန်ကြီး ပေးမယ်လို့ ကမ်းလှမ်း ခဲ့ဖူး သော်လည်း၊ ဦးဝင်းတင်သည် ထို ကမ်းလှမ်းချက်ကို လက်မခံ ခဲ့ပေ။ ၁၉၆၈ ကနေ ၁၉၇၂ အထိ အထက် ဗမာနိုင်ငံ စာရေး ဆရာ အသင်း စာဆိုတော်နေ့ စာတမ်း ဖတ်ပွဲများတွင် လူထု ဦးလှ၊ လူထု ဒေါ်အမာ တို့နှင့် အတူ ပါဝင် ဆောင်ရွက် ခဲ့သည်။ မန္တလေးတွင် ဟံသာဝတီ သတင်းစာ အယ်ဒီတာချုပ် အဖြစ် တာဝန် ယူရင်းပင် ရန်ကုန်သို့ ဆင်းကာ သတင်းစာ သတင်းများ တွင်လည်း ပို့ချပေး ခဲ့သည်။ သတင်းစာ သမိုင်း ပြုစုရန် ကိုလည်း ဦးထင်ကြီး၊ လူထု ဦးလှ၊ ရွှေဥဒေါင်း တို့နှင့် အတူ အထူး အားထုတ် ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။
၁၉၇၇ - ၇၈ ခုတွင် မြန်မာ စာပေ လှုပ်ရှားမှု၌ အရေးပါသော မန္တလေး မြို့မှ ဟံသာဝတီ စနေ စာပေဝိုင်းကို ဦးဆောင် ကျင်းပခဲ့ပြီး စာတမ်း ဖတ်ပွဲများ ပြုလုပ် ပေးခဲ့သည်။ ထိုစာတမ်းများကို စာအုပ်အဖြစ်လည်း ရိုက်နှိပ် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
၁၉၇၈ ခုနှစ်မှာ ဦးဝင်းတင် ဦးဆောင် ကျင်းပတဲ့ စနေ စာပေဝိုင်းမှာ မဆလ တပါတီ လမ်းစဉ်ကို ဝေဖန်တဲ့ စာတမ်း တစောင် တင်သွင်း ဖတ်ကြား ခဲ့သည်။ ထို ဖြစ်ရပ်၏ ရလဒ် အဖြစ် အာဏာပိုင်များက ဟံသာဝတီ သတင်းစာကို ပိတ်ပစ် လိုက်ကာ ဦးဝင်းတင် ကိုလည်း ရာထူးမှ ထုတ်ပယ် ခဲ့သည်။
ဆရာ ဦးဝင်းတင်သည် စာပေ၊ ပန်းချီ၊ သဘင်၊ ဂီတ စသည် တို့နှင့် ပတ်သက်၍ ဆောင်းပါး၊ စာတမ်းနှင့် ဝေဖန် အကဲဖြတ်ချက် များကို 'ပေါ်သစ်' အမည်ဖြင့် ရေးသား ခဲ့ပြီး၊ 'ကွိ'၊ 'ဥတ္တရ အလင်း' စသည့် ဘာသာပြန် စာအုပ်များ ကိုလည်း ရေးသား ခဲ့သည်။ 'ကမ္ဘာနီတွင် တဒင်္ဂ' အမည်ရှိ ကွန်မြူနစ် နိုင်ငံများသို့ ခရီးသွား မှတ်တမ်း စာပေကိုလည်း ရေးသား ခဲ့သည်။ ပန်းချီ အကြောင်း ဖြစ်တဲ့ 'အလှ ရှာပုံတော်' ကိုလည်း ရေးသား ခဲ့သည်။ ဦးဝင်းတင် ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့သည့် အခြား စာအုပ်များမှာ 'ခြေတွင် စကား လက်ဖြား ကဗျာ၊ မျက်နှာ ဇာတ်လမ်း (မြန်မာ ဇာတ်သဘင် ဥရောပ ခရီး)' ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံရေး
ရှစ်လေးလုံး အရေးတော်ပုံအတွင်း အနုပညာရှင်ပေါင်းစုံတို့ လက်မှတ်ထိုး ထုတ်ပြန်ခဲ့သည့် ကြေညာချက် ထွက်ပေါ်လာရေးအတွက် ကြိုးပမ်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ စာနယ်ဇင်းသမဂ္ဂ ဖွဲ့စည်းလှုပ်ရှားကြသည့် အခါ ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဥက္ကဋ္ဌသည် ဆရာမောင်သော်က (စစ်အစိုးရရဲ့ မတရားဖမ်းဆီး နှိပ်စက်မှု များကြောင့် အကျဉ်းထောင်တွင်းတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ရသူ) ဖြစ်သည်။ ကျောင်းသားသမဂ္ဂမှ ရှစ်စောင်တိတိ ထုတ်ဝေ ခဲ့သည့် 'သမဂ္ဂ' သတင်းစာတွင် အင်တိုက် အားတိုက် ပါဝင်ရေးသားခဲ့သည်။ ဆန္ဒဖော်သံ သတင်းစာကို ၃ဝ၊ ၈၊ ၈၈ တွင် ကိုယ်တိုင် ဦးစီး ထုတ်ဝေ ခဲ့သည်။
စစ်တပ်က အာဏာ သိမ်းပြီးနောက် စက်တင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ် စတင် ဖွဲ့စည်းသည့် အခါ ဗဟို အလုပ်အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် တာဝန် ယူခဲ့သည်။ အမျိုးသား ညီညွတ်ရေး တပ်ပေါင်းစု ၌လည်း ဒေါ်မြင့်မြင့်ခင်နှင့် အတူ နာယက အဖြစ် တာဝန် ယူခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် အဖွဲ့ချုပ်မှ ဦးအောင်ကြီး နုတ်ထွက် ခဲ့ပြီးနောက် ပြန်လည် ဖွဲ့စည်း ခဲ့သည့် ဗဟို အလုပ်အမှုဆောင် ကော်မတီတွင် အတွင်းရေးမှူး (၁) အဖြစ် တာဝန်ယူ ခဲ့သည်။
နိုင်ငံရေး ပါတီများ၏ လွတ်လပ်စွာ ရေးသား ထုတ်ဖော် စည်းရုံးခွင့်ကို ပိတ်ပင် ချုပ်ချယ်ရန် ရည်ရွယ်၍ စစ်အစိုးရ၏ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေး ဝန်ကြီး ဌာနမှ ၆၊ ၆၊ ၈၉ နေ့တွင် ကြေညာချက် အမှတ် (၃၈) ကို ထုတ်ပြန် ခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် အဖွဲ့ချုပ်မှ ဦးဆောင်၍ နိုင်ငံရေး ပါတီများမှ ထိုအမိန့်ကို ဆန့်ကျင်ရာ၌ သုံးစွဲ ခဲ့သည့် 'အများ ပြည်သူ သဘော မတူတဲ့ အမိန့် အာဏာ ဟူသမျှ တာဝန် အရ ဖီဆန်ကြ' ဟူသော ဆောင်ပုဒ်ကို ရေးသား ခဲ့သည်။
ထောင်သွင်းအကျဉ်းချခံရခြင်း
၁၉၈၈ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလတွင် ပြစ်မှုမှ ရှောင်တိမ်း နေသည့် တရားခံ (ထိုစဉ်က အဖွဲ့ချုပ် လူငယ် စိုးသိမ်း) ၏ ဖခင်ထံ တယ်လီဖုန်း ဆက်သွယ် စကားပြောဆို၍ ဟူသော အကြောင်းပြချက်ဖြင့် ၁၉၈၉ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၄ ရက်နေ့တွင် ဆရာ ဦးဝင်းတင် ဖမ်းဆီး ခံရသည်။ အလုပ်ကြမ်းနှင့် ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ် ချမှတ် ခံရသည်။
လွတ်ရက် စေ့ကာနီးတွင် ဆရာ ဦးဝင်းတင်အား နိုင်ငံရေးကို စွန့်၍ စစ်အုပ်စုနှင့် လက်တွဲရန် စစ်ထောက်လှမ်းရေးမှ ဗိုလ်မှူးချုပ် သန်းထွန်းက စည်းရုံးခဲ့သည်။ ဆရာက "စစ်လွှမ်းမိုးရေး ဒဿန" ကို သူ အသက်ရှင် နေသရွေ့ အမြစ်ပြတ်အောင် တိုက်မည်ဟု တုံ့ပြန်ခဲ့သဖြင့် ၁၉၉၂ ခုနှစ်၊ ဇွန်လတွင် အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်က အများပြည်သူ ဆူပူ အုံကြွအောင် လုပ်ဆောင်ရာတွင် နောက်ကွယ်မှ ကြိုးကိုင် အားပေးခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲကာ အင်းစိန် ထောင်ထဲမှာပင် ထောင်ဒဏ် ၁၁ နှစ် ထပ်မံ ချမှတ် ခံရသည်။
ဦးဝင်းတင်အား ၁၉၈၉ ခု ဇူလိုင်လ ၄ ရက်နေ့ ဖမ်းဆီးချိန်မှ စ၍ အင်းစိန်ထောင် အထူး တိုက်ဝင်း အတွင်း ထားရှိ၍ ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် လုံးဝ အဆက်အသွယ် ဖြတ်တောက် ထားခဲ့သည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ် နှစ်ကုန်ပိုင်းတွင် ဦးဝင်းတင်အား အထူး တိုက်မှ အမှတ် ၃ တိုက်သို့ ပြောင်းရွှေ့ ထားခဲ့သည်။ အကျဉ်းထောင်တွင်း အာဏာပိုင် များ၏ မတရား ပြုမှုများကို ဆန့်ကျင် တိုက်ပွဲများတွင် အကြံဉာဏ်များ ပေးခဲ့သည်။ ၁၉၉ဝ ၌ အင်းစိန် ထောင်တွင်း အစာငတ်ခံ တိုက်ပွဲကို ဦးဆောင် ဆင်နွဲခဲ့သည်။ ထောင်တွင်း လွတ်လပ်မှုကို တိုက်ပွဲဝင်ရင်း အပတ်စဉ် မှတ်တမ်းလွှာ တခုကို တိုက်အတွင်း ထုတ်ဝေ နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၂ ခု၊ ဇွန်လမှာ ထောင်ဒဏ် ၁၁ နှစ် တိုးခဲ့သည်။