cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
အူဂမ်ဂျူးရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
အူဂမ်ဂျူးရွာ(Augamju)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ မိုင်ထောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၉၀၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်ထောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၄ ဦး၊ မ ၁၀၂ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၀၆ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆရီဘာနား သဘာဝထိန်းသိမ်းရေး နယ်မြေ
ဆရီဘာနား သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေ သည် ဘူဂေးရီးယားနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်း (ဒိုးဘရူးဂျာ တောင်ပိုင်းဒေသ) တွင် ရှိသော သဘာဝထိန်းသိမ်းရေး နယ်မြေ တစ်ခု ဖြစ်ပြီး အမည်တူ ကျေးရွာတစ်ခု ၏ အနီးတွင် တည်ရှိကာ ဆီလီစထရာမြို့၏ အနောက်ဘက် ၁၈ ကီလိုမီတာ နှင့် ဒန်ညုမြစ် ၏ တောင်ဘက် ၂ ကီလိုမီတာ အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ထိုနယ်မြေတွင် ဆရီဘာနားရေကန် နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများ ပါဝင်ပြီး ရောမခေတ်က ဖောက်လုပ်ခဲ့သော ဗီယာ ပွန်တီကာ လမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိကာ ဥရောပမှ အာဖရိကသို့ ငှက်များ ရွှေ့ပြောင်းသွားလာသော လမ်းကြောင်းပေါ်တွင်လည်း ရှိသည်။
ထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေတွင် ၆ စတုရန်းကီလိုမီတာမျှ ရှိသော ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ထားသော ဒေသနှင့် ကြားခံဒေသ ၅.၄ စတုရန်းကီလိုမီတာရှိသည်။ ကန်၏ အနက်မှ ၁ မီတာမှ ၃ မီတာ အထိ ရှိသည်။ ဆောက်လုပ်ဆဲ ပြတိုက်တစ်ခုရှိပြီး ထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေတွင် တွေ့ရသော မျိုးစိတ်များကို ရုပ်လုံးသွင်း စုဆောင်းပြသရန် စီစဉ်လျက် ရှိသည်။
မန်မော်ရွာ၊ မိုင်းမောမြို့နယ်
မန်မော်ရွာ (Manmaw)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ မိုင်းမောမြို့နယ်၊ ကန်ဆေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၇၉၆၄ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းမောမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခန္တောရွာ၊ မြောင်မြို့နယ်
ခန္တောရွာ (Khantaw)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ မြောင်မြို့နယ်၊ တွင်းကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၂၉၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြောင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရေလဲကြီးရွာ၊ ရေလဲကြီး
ရေလဲကြီးရွာ၊ ရေလဲကြီး
ငါးဗျက်အင်းရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်
ငါးဗျက်အင်းရွာ (Ngarbyetinn)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ အင်းနက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၀၂၃၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အင်းနက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၇၈ ဦး၊ မ ၁၈၅၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၂၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခတ်တူရွာ၊ ကြီးပေါက်ကုန်း
ခတ်တူရွာ၊ ကြီးပေါက်ကုန်း
ဝတ်ရည်စုပ်နက်
ဝတ်ရည်စုပ်နက် (Cinnyris asiaticus) သည် ဝတ်ရည်စုပ်ငှက် မျိုးနွယ်ဝင် ငှက်တမျိုးဖြစ်သည်။ ယင်းအား အနောက်အာရှ၊ အိန္ဒိယတိုက်ငယ်နှင့် အရှေ့တောင်အာရှဒေသတို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
၁၉၆၄ ခုနှစ်၊ အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးကို ကာကွယ်သည့် ဥပေဒေ။
[၁၉၆၄ ခုနှစ်၊ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ တော်လှန်ရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၄။]
နိဒါန်း။
ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ တော်လှန်ရေးကောင်စီသည်၊ မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်အရ မြန်မာ့ဆိုရှယ် လစ်လမ်းစဉ်ပါတီကို တည်ဆောက်ကာ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတွင် ဆိုရှယ်လစ်စီးပွားရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေး၊ လူမှုရေးစနစ်များကို ထူထောင်ရန်ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်။
ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏ ပစ္စက္ခအခြေအနေအရပ်ရပ်က ဆိုရှယ်လစ်စနစ်မှအပ အခြားစနစ်ကို တည်ဆောက်ရန်မဖြစ်နိုင်ဟု ပြရုံမက၊ ယင်းစနစ်သည်သာလျှင် တောင်သူလယ်သမားများ၊ အလုပ်သမား များ၊ တိုင်းပြည်အတွက် အလုပ်လုပ်သော အတတ်ပညာသည်များနှင့် အသိပညာရှင်များ အစရှိသည်တို့ ပါဝင်သည့် လုပ်သားပြည်သူတရပ်လုံးအတွက် အကျိုးဖြစ်ထွန်းစေနိုင်သည်ဟု သမိုင်းကလည်း သက်သေပြခဲ့သည်။
ယင်းသို့ဆိုရှယ်လစ်စနစ်ကို တည်ဆောက်ရာတွင် တောင်သူလယ်သမားများ၊ အလုပ်သမားများ၊ တိုင်းပြည်အတွက် အလုပ်လုပ်သော အတတ်ပညာသည်များနှင့် အသိပညာရှင်များအစရှိသည်တို့ပါဝင်သည့် လုပ်သားပြည်သူတရပ်လုံး စည်းလုံးညီညွတ်စွာ လုပ်ကိုင်မှအချိန်တိုတိုနှင့် အကောင်းဆုံးသော အောင်မြင်မှု ကို ရရှိနိုင်မည်။
နောက်ကြောင်းနှင့်ပစ္စက္ခအခြေအနေကိုကြည့်ပါက နိုင်ငံရေးပါတီဦးရေနှင့်အမျှ တောင်သူလယ် သမား၊ အလုပ်သမား၊ အဖွဲ့အစည်းများ အစိတ်စိတ်အမြွှာမြွှာကွဲ၍ ပေါ်ပေါက်ကာ၊ တောင်သူလယ်သမား၊ အလုပ်သမားတို့သည်အချင်းချင်းညီညွတ်မှုမရကြဘဲ စိတ်ဝမ်းကွဲကြသဖြင့်၊ ပြည်ထောင်စု၏အကျိုး၊ မိမိတို့၏အကျိုးကို ထိရောက်စွာ မဆောင်ရွက်နိုင်ရုံသာမက၊ မိမိတို့၏အတွင်း ပဋိပက္ခများကြောင့်ငွေရှင်၊ ကြေးရှင်၊ မြေရှင်များ၏ လုပ်ခုပ်အတွင်းထင်သလို ခြယ်လှယ်ခံရသည့်ဘဝသို့ ရောက်ခဲ့ကြရသည်။
ထို့ပြင်နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းမဟုတ်သော်လည်း အချို့သော အခြားအဖွဲ့အစည်းများသည်လည်း၊ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏ အကျိုးကိုသော်လည်းကောင်း၊ စည်လုံးညီညွတ်ရေးကိုသော်လည်းကောင်း၊ ထိပါးအောင်လုပ်ကိုင်နေ သည်ကို တွေ့မြင်နေရပေသည်။
ထို့ကြောင့်ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ တော်လှန်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌသည် အောက်ပါဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်။
အခန်း ၁။
၁။	။ (၁) ဤဥပဒေကို ၁၉၆၄ ခုနှစ်၊ အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးကို ကာကွယ်သည့်ဥပဒေဟု ခေါ်တွင်စေရမည်။
(၂)	ဤဥပဒေသည် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတဝှမ်းလုံးတွင် ချက်ချင်းအာဏာတည်ရမည်။
၂။	။ (၁) ဤဥပဒေပါ စကားရပ်များသည် အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သက်ရောက်စေရမည်။
(က) "အဖွဲ့အစည်း" ဆိုသည်မှာ၊ အမည်သီးခြားရှိသည်ဖြစ်စေ၊ မရှိသည်ဖြစ်စေ၊ ရည်ရွယ်ချက် တခုခု အတွက်၊ သို့တည်းမဟုတ် လုပ်ငန်းစဉ်တခုခုအတွက်၊ လူအများစု စုပေါင်းဖွဲ့စည်းထားသော အသင်း၊ အစည်း အရုံး၊ ပါတီ၊ ကလပ်၊ ကော်မတီ၊ အသင်းစု၊ အဖွဲ့ချုပ်နှင့် အလားတူအဖွဲ့အစည်းကို ဆိုလိုသည်။
(ခ)	"နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်း" ဆိုသည်မှာ၊ နိုင်ငံရေးအယူဝါဒတခုခုပေါ်တွင်အခြေခံ၍၊ လမ်းစဉ် တရပ်ချမှတ်ကာ၊ လမ်းစဉ်ကိုအကောင်အထည်ဖော်ရေးအတွက် နိုင်ငံအာဏာကိုသော်လည်းကောင်း၊ ဒေသန္တရအာဏာ ကိုသော်လည်းကောင်း၊ ရယူရန်ရှေးရှုဆောင်ရွက်သော အဖွဲ့အစည်း၊ သို့မဟုတ် နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းတရပ်ရပ်၏ လမ်းစဉ်ကိုအထောက်အကူပြုစေရန်အတွက် ရှေးရှုဆောင်ရွက်သော အဖွဲ့အစည်းကိုဆိုလိုသည်။
(၂)	ဤဥပေဒေပါစကားရပ်၏ အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူချက်နှင့် စပ်လျဉ်း၍၊ ဤကိစ္စအလို့ငှာ အစိုးရ ကခန့်ထားသည့်အဖွဲ့၏ ဆုံးဖြတ်ချက်သည် အပြီးအပြတ် အတည်ဖြစ်စေရမည်။
အခန်း ၂။ အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးကို ကာကွယ်ခြင်း။
၃။	။ (၁) ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းများကို ဤဥပေဒေအာဏာတည် သည့်အချိန်ကစ၍ ဖျက်သိမ်းလိုက်သည်။ ၎င်းတို့၏အဆောင်အယောင်များသည်လည်း ပျက်ပြယ်ပြီး ဖြစ်ရမည်။
(၂)	အထက် ပုဒ်မခွဲ (၁) အရ၊ ဖျက်သိမ်းပြီးဖြစ်သော နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းပိုင်သော ပစ္စည်းများ၊ ငွေများနှင့်စာရွက်စာတမ်းများကို ပြည်သူ့ဘဏ္ဍာအဖြစ် သိမ်းယူလိုက်သည်။
၄။	။ (၁) ဤဥပဒေ စတင်အာဏာတည်ပြီးသည့်နောက်၌ နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်း အသစ်တရပ်ရပ်ကို အစိုးရ၏ ခွင့်ပြုချက်မရဘဲ တည်ထောင်ခြင်းမပြုရ။
(၂)	အစိုးရသည် ပုဒ်မ ၄ (၁) အရ ပေးအပ်ထားသော ခွင့်ပြုချက်ကို ရုပ်သိမ်းနိုင်သည်။ ထိုသို့ ရုပ်သိမ်းသည့်အခါ ပုဒ်မ ၃ (၁) နှင့် ၃ (၂) ပါပြဋ္ဌာန်းချက်တို့သည် ယင်းနိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းနှင့်သက်ဆိုင်စေ ရမည်။
၅။	။ (၁) ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏အကျိုး၊ သို့မဟုတ် ညီညွတ်ရေးကို ထိခိုက်အောင်ပြုကျင့်သည့် အခြားအဖွဲ့အစည်းများကိုလည်း၊ အစိုးရက ဖျက်သိမ်းနိုင်သည်။ ထိုသို့ဖျက်သိမ်းလျှင်၊ ၎င်းတို့၏အဆောင် အယောင်များသည်လည်း ပျက်ပြယ်ပြီးဖြစ်ရမည်။
(၂) အထက်ပုဒ်မခွဲ (၁) အရ၊ ဖျက်သိမ်းသော အဖွဲ့အစည်းများပိုင်သော ပစ္စည်းများ၊ ငွေများနှင့် စာရွက်စာတမ်းများကို အစိုးရက ပြည်သူ့ဘဏ္ဍာအဖြစ်သိမ်းယူနိုင်သည်။ သို့မဟုတ် အခြားနည်းဖြင့် စီမံခန့်ခွဲ နိုင်သည်။
၆။	။ မည်သူမဆို ပုဒ်မ ၃ (၁)၊ သို့မဟုတ် ၄ (၂)၊ သို့မဟုတ် ၅ (၁) အရ ဖျက်သိမ်းပြီးဖြစ်သော နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းများ၊ သို့မဟုတ်အခြားအဖွဲ့အစည်း တရပ်ရပ်တွက်ဆက်လက်ပါဝင်နေလျှင်သော်လည်းကောင်း၊ လုပ်ငန်းကိုဆက်လက် လုပ်ကိုင်နေလျှင်သော်လည်းကောင်း၊ အားပေးကူညီနေလျှင်သော်လည်းကောင်း၊ အဆောင်အယောင်များကို ဆက်လက်အသုံးပြုနေလျှင် သော်လည်းကောင်း ငါးနှစ်အထိ ထောင်ဒဏ်စီရင်ခြင်းခံရမည်။
အခန်း ၃။ အထွေထွေ။
၇။	။ ပုဒ်မ ၆ အရ အရေးယူသည့်ကိစ္စတိုင်းတွင် အစိုးရ၊ သို့မဟုတ် အစိုးရက တာဝန်ပေးအပ် သည့် ပုဂ္ဂိုလ်၊ သို့မဟုတ် ကော်မတီ၏ကြိုတင်ခွင့်ပြုချက်ကို ရယူရမည်။
၈။	။ ဤဥပေဒေပါပြဋ္ဌာန်းချက်များကို ထမြောက်အောင်မြင်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ရန်အလို့ငှာ အစိုးရ သည်နည်းဥပဒေများပြုလုပ်၍ ပြဋ္ဌာန်းခြင်း၊ အမိန့်များကိုထုတ်ပြန်ခြင်း ပြုလုပ်နိုင်သည်။ ယင်းနည်းဥပဒေ များ၊ အမိန့်များသည် ဤဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်စေရမည်။
အောင်ကို
လွှတ်​တော်ကိုယ်စားလှယ်
ဗိုလ်မှူးချုပ်​ဟောင်းတစ်ဦးဖြစ်သူ သူရဦး​အောင်ကိုသည် ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ၏ ဗဟိုအုပ်ချုပ်​ရေး​ကော်မတီဝင်တစ်ဦးအဖြစ် ၁၉၉၇ခုနှစ်မှ စတင်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ဥ​ရောပသမဂ္ဂ၏ ပိတ်ဆို့အ​ရေးယူခံရသည့် မြန်မာအစိုးရအဖွဲ့ဝင်များထဲမှ တစ်ဦးဖြစ်ကာ ၂၀၀၃ခုနှစ်က သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် လုပ်ကိုင်ရာမှ လူသိများလာသည်။ ၂၀၀၇ခုနှစ်တွင် ဩစ​တြေးလျ၏ ပိတ်ဆို့မှုခံခဲ့ရသည်။
၂၀၁၀​ရွေး​​ကောက်ပွဲတွင် ချင်းပြည်နယ်၊ ကန်ပက်လက်မြို့နယ်အတွက် ပြည်သူ့လွှတ်​တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ကြံ့ခိုင်​ရေးပါတီမှ အ​ရွေးခံခဲ့ရသည်။​​နောက်ပိုင်းတွင် သူရဦးရွှေမန်း အပါအဝင် ကြံ့ခိုင်​ရေးဗဟို​ကော်မတီဝင်များ ထုတ်ပယ်ခံရမှုတွင် ဦး​အောင်ကိုပါ ပါဝင်ခဲ့သည်။
ဝန်ကြီး
ဦးသန်းရွှေ၏ အစိုးရအဖွဲ့တွင် သူရဦးမြင့်​မောင် လက်​အောက်၌ သာသနာ​ရေးဒုဝန်ကြီးအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ၏ ဗဟို​ကော်မတီဝင်အဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့ကာ ၂၀၁၂တွင် ပါတီအတွင်း​ရေးမှူးဖြစ်ခဲ့သည်။ သူသည် ပြည်သူ့လွတ်​တော်ဥက္ကဋ္ဌ ဦးရွှေမန်း၏ ရင်းနီး​သော မိတ်​ဆွေဖြစ်သည်။၂၀၁၅​ရွေး​ကောက်ပွဲမတိုင်မီ ဩဂုတ်လတွင် ပါတီဗဟို​ကော်မတီဝင်မှ ထုတ်ပယ်ခံကြရသည်။
၂၀၁၅​ရွေး​ကောက်ပွဲအပြီးတွင် ကြံ့ခိုင်​ရေးပါတီမှ နုတ်ထွက်ခဲ့ပြီး အနိုင်ရပါတီ​ခေါင်း​ဆောင် ​ဒေါ်​အောင်ဆန်းစုကြည်ကို ချဉ်းကပ်ခဲ့သည်။ ဝန်ကြီးဌာန၂ခု​ပေါင်းကာ အသစ်ဖွဲ့ထားသည့် သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန တွင် ပြည်​ထောင်စုဝန်ကြီးဖြစ်လာခဲ့သည်။
ဦးအောင်ကိုသည် ၂၀၁၇ ခုနှစ်က ဘာသာရေးအဖွဲ့တစ်ခုဖြစ်သော စစ်တပ်ကိုထောက်ခံသည့် မဘသအဖွဲ့ကို ဖျက်သိမ်းရာတွင် အဓိကအခရာကျသူလည်းဖြစ်သည့်အပြင် ဝရမ်းပြေးဖြစ်သော ဦးဝီရသူသည် လွတ်မြောက်နေဆဲဖြစ်သည်မှာ စစ်တပ်ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင်ရှိသော ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ရဲတပ်ဖွဲ့ကို လူထုရွေးကောက်ခံအစိုးရက ဩဇာမသက်ရောက်သောကြောင့်ဖြစ်သည်ဟူသော စကားရပ်ကို ၂၀၂၀ ဇန်နဝါရီ၌ ဘာသာပေါင်းစုံတွေ့ဆုံပွဲတစ်ခုတွင် ပြောကြားခဲ့သည်လည်းရှိခဲ့သည်။ ထိုစကားရပ်နှင့်ပတ်သက်၍ စစ်တပ်ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဇော်မင်းထွန်းက ဖေဖော်ဝါရီတွင် စစ်တပ်ကိုဂုဏ်သိက္ခာညှိုးနွမ်းစေမှုဖြင့် အစိုးရအား ၎င်းကိုအရေးယူရန်တောင်းဆိုဖူးသည်လည်းရှိခဲ့၏ ။
တရားစွဲဆိုခံရခြင်း
ယင်းနောက် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်က  သူရဦးအောင်ကို အား ပြစ်မှုထင်ရှားသည်ဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင်  အလုပ်နှင့်ထောင်ဒဏ် ၁၂ နှစ် ကျခံစေရန် အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည့်အပြင် ရွှေပန်းကန်၊ငွေကျပ်သိန်း၁၀၀နှင့်  Ford Everest Titanium မော်တော်ယာဉ် တစ်စီးတို့အား ပြည်သူ့ဘဏ္ဍာအဖြစ်သိမ်းဆည်းစေရန် ထည့်သွင်းကာ အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည်။
စွပ်စွဲချက်များနှင့် ပတ်သတ်ပြီး သူရဦးအောင်ကိုဘက်က  ၎င်းတွင် အပြစ်မရှိကြောင်း အထောက်အထားဖြင့်ခု ခံချေပသက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြထားချက်များလည်းရှိသည်။
အလုပ်နှင့်ထောင်ဒဏ် ၁၂ နှစ် ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခံရသည့် ၂၀၂၂ ခုနှစ် မတ်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင်ပင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌက သူရဦးအောင်ကို ကိုရာဇဝတ်ကျင့်ထုံးဥပဒေပုဒ်မ၄၀၁၊ပုဒ်မခွဲ ၁အရ ကျခံနေသည့်ပြစ်ဒဏ်၏ ထက်ဝက်ဖြစ်သော ၆နှစ်အား လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ပြုပေးခဲ့သည်။
ဧရာဝတီနှင့်Myanmar Nowတို့က စစ်ကောင်စီ၏ ဖမ်းဆီးထောင်ချမှုအပေါ် ရန်ငြိုးဖြင့် ဆောင်ရွက်မှု၊ပြစ်ဒဏ်လျှော့ပေးမှုက နိုင်ငံရေး အမြတ်ထုတ်မှုစသည်ဖြင့် ရှုမြင်ကြသည်။
၂၀၂၃ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃ရက်နေ့ ညနေပိုင်းတွင် စစ်ကောင်စီ၏ လွတ်ငြိမ်းဖြင့် သူရဦးအောင်ကို ပြန်လွတ်လာသည်။
ကညင်ပင်စုရွာ၊ ကွင်းကြီး
ကညင်ပင်စုရွာ၊ ကွင်းကြီး
ပါလရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
ပါလရွာ (Parla)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်၊ ဟိုခဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၆၆၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟိုခဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၆၄ ဦး၊ မ ၂၂၈၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၂၄၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နားကျင်းရွာ၊ ယမ်းတွင်းငါးကြောင်
နားကျင်းရွာ (Narkyin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ ယမ်းတွင်းငါးကြောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၀၁၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ယမ်းတွင်းငါးကြောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၄၅၁ ဦး၊ မ ၁၈၄၆၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၉၁၈ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရပ်စောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝတ်ရည်စုပ်လည်ပြာ
ဝတ်ရည်စုပ်လည်ပြာ (Cinnyris jugularis) သည် ဝတ်ရည်စုပ်ငှက် မျိုးနွယ်ဝင် ငှက်တမျိုးဖြစ်သည်။ ယင်းအား အရှေ့တောင်အာရှနှင့် ဩစတေးလျတို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:စင်ကာပူနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဩစတြေးလျတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:နယူးဂီနီနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဆော်လမွန်အိုင်းလန်းနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
မိုးကုတ်တရား
မိုးကုတ်တရားသည် ရှင်တော်ဗုဒ္ဓဟောကြားတော်မူခဲ့သော နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်းအကျင့်တရားများကို မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီး ဦးဝိမလ မှ သာမန်လူတို့အနေဖြင့် လွယ်ကူစွာနားလည်နိုင်ရန် စက်ဝိုင်းဒေသနာဖြင့် ရှင်းလင်းထားခြင်းဖြစ်သည်။ မိုးကုတ်ဆရာတော်ကြီး ဖွင့်ဆိုရှင်းပြခဲ့သည်ကို အကြောင်းပြု၍ မိုးကုတ်တရားဟု အလွယ်ခေါ်ကြခြင်းဖြစ်သည်။
= မိုးကုတ်တရား ၁ =
မူလနှစ်ဖြာ
တရားကိုယ်က ဘယ်သူတွေပါလိမ့်မလဲဆိုတော့ စက်ဝိုင်းဒေသနာတော်ကြီး၏ အလယ်တည့်တည့်မှာပါတဲ့ အဝိဇ္ဇာနှင့် တဏှာပါပဲ။
မူလနှစ်ဖြာ ဆိုတာ အဝိဇ္ဇာနှင့် တဏှာလို့ မှတ်ပါ။
သစ္စာနှစ်ခု
စက်ဝိုင်းဒေသနာတော်ကြီးက လေးနေရာခွဲပြီး ရေးထားငြားသော်လည်း သစ္စာချင်းတူရာပေါင်းလိုက်ရင် သမုဒယသစ္စာနှင့် ဒုက္ခသစ္စာနှစ်ခုပဲ ရှိတယ်။
လေးခုအလွှာ
အကြောင်းအလွှာနှစ်ခုနှင့် အကျိုးအလွှာနှစ်ခု။ အကွက် (၃) ပစ္စုပ္ပန်အကြောင်း တစ်လွှာကို တချို့နေရာမှာ အနာဂတ်အကြောင်း တစ်လွှာလို့ရေးထားတာမျိုးလည်း ရှိတတ်ပါတယ်။
အင်္ဂါ တစ်ဆယ်နှစ်ပါး
ပေါင်းလိုက်ရင် အင်္ဂါတစ်ဆယ်နှစ်ပါးရှိတာ တွေ့ရပါမယ်။
စက်ဝိုင်းကြီးယာဘက်အခြမ်း (၁) အကွက် မှာရှိတဲ့ အဝိဇ္ဇာ၊ သင်္ခါရ အင်္ဂါ (၂) ပါး၊ (၂) အကွက်မှာရှိတဲ့ ဝိညာဏ်၊ နာမ်ရုပ်၊ သဋ္ဌယတန၊ ဖဿ၊ ဝေဒနာ ဆိုတဲ့ အင်္ဂါ (၅) ပါး ၊ ပေါင်း အင်္ဂါ (၇) ပါးက အတိတ်မူလအဝိဇ္ဇာ ခေါင်းဆောင်နေတယ်လို့မှတ်ပါ။
နှစ်ရပ်မူလ
မူလနှစ်ဖြာနှင့်အတူတူပါပဲ။ (အဝိဇ္ဇာနှင့် တဏှာ)
ဝဋ်သုံးဝ
(၁)အကွက်မှာ ကိလေသာဝဋ်နှင့် ကမ္မဝဋ်၊
(၄)အကွက်မှာ ဝိပါကဝဋ်။
ကိလေသာဆိုတာ လိုရင်းကိုပြောရမယ်ဆိုရင် သတ္တဝါတွေကို ဝဋ်ဆိုတာ လုံးခြင်း၊ လည်ခြင်း၊ ဝိုင်းခြင်း။
ဒါကြောင့်
သတ္တဝါတွေကို ပင်ပန်းဆင်းရဲမှုတွေနဲ့ လုံးလည်လိုက်နေအောင် နှိပ်စက်နေတဲ့ တရားကို ကိလေသဝဋ်လို့ခေါ်ပါတယ်။
ကိလေသဝဋ် (၃)ပါးလို့ပြထားရာမှာ မြားနီကြိုးလေးနဲ့ တွဲစပ်ထားတာတွေကို ကြည့်လိုက်တော့ ..
အဝိဇ္ဇာ၊ တဏှာ၊ ဥပါဒါန်ဆိုတဲ့ (၃)ပါးကိုတွေရပါမယ်။
( အကွက် (၁) တစ်ကွက်တည်းကိုပဲ ပြောပါဆိုရင်လည်း အဝိဇ္ဇာ၊ တဏှာ၊ ဥပါဒါန်တို့ကို တွေ့ရတာပါပဲ။)
ကမ္မဝဋ်ဆိုရာမှာ ကမ္မက အမှုကိစ္စ၊ ဝဋ်ဆိုတာက လုံးလည်လိုက်နေတဲ့သဘော၊
ဒီတော့ ..
အမှုကိစ္စတွေနဲ့ လုံးလည်လိုက်နေတဲ့သဘောကို ကမ္မဝဋ်လို့ခေါ်ပါတယ်။
( အကွက် (၁) တစ်ကွက်တည်းမှာ ကြည့်ရင်လည်း သင်္ခါရနှင့် ဘဝကိုပဲ တွေ့ရပါတယ်။)
ဝိပါကဝဋ်ဆိုတာ ဝိပါကဆိုတာက အကျိုးပေး၊ ဝဋ်ဆိုတာက လုံးလည်လိုက်နေတဲ့ဘဘော၊
ဒီတော့ အကျိုးပေးတွေလုံးလည်လိုက်နေတဲ့သဘောကို ဝိပါကဝဋ်လို့ခေါ်ပါတယ်။ ဝိပါကဝဋ် (၈)ပါးလို့ ပြထားရာမှာ မြားနီကြိုးလေးအတိုင်းကြည့်လိုက်ပါ..
ဝိညာဏ်၊ နာမ်ရုပ်၊ သဠာယတန၊ ဖဿ၊ ဝေဒနာ၊ ဇာတိ၊ ဥပပတ္တိဘဝ၊ ဇရာမရဏတို့ကိုတွေ့ရပါမယ်။
(တချို့နေရာမှာ ဥပပတ္တိဘဝကို ဖြုတ်ထား၍ ဝိပါကဝဋ် (၇)ပါးလို့ ပြထားတာမျိုးလည်း တွေ့ရပါသေးတယ်။
ကိလေသာဝဋ်နှင့် ကမ္မဝဋ်ကို အကြောင်းဝဋ်၊
ဝိပါကဝဋ်ကို အကျိုးဝဋ်.. လို့မှတ်ပါ။
ခြင်းရာနှစ်ဆယ်
အကွက် (၁) အတိတ်အကြောင်းအခြင်းအရာ (၅)ပါး ) အဝိဇ္ဇာ၊ သင်္ခါရ၊ တဏှာ၊ ဥပါဒါန်၊ ဘဝ၊
အကွက် (၃) ပစ္စုပ္ပန်အကြောင်းအခြင်းအရာ (၅)ပါး ) တဏှာ၊ ဥပါဒါန်၊ ဘဝ၊ အဝိဇ္ဇာ၊ သင်္ခါရ၊
အကွက် (၄) အနာဂတ်အကျိုးအခြင်းအရာ (၅)ပါး ) ဝိညာဏ်၊ နာမ်ရုပ်၊ သဠာယတန၊ ဖဿ၊ ဝေဒနာ။
ဤရှစ်သွယ်
မူလနှစ်ဖြာက တစ်သွယ်၊
သစ္စာနှစ်ခုက တစ်သွယ်၊
လေးခုအလွှာက တစ်သွယ်၊
အင်္ဂါတစ်ဆယ်နှစ်ပါးက တစ်သွယ်၊
သုံးပါးအစပ်က တစ်သွယ်၊
ဝဋ်သုံးဝက တစ်သွယ်၊
ကာလသုံးဖြာက တစ်သွယ်၊
ခြင်းရာနှစ်ဆယ်က တစ်သွယ် အားလုံးပေါင်းရှစ်သွယ်။
သံသရာမှ လွတ်ကြောင်းတည်း
သိမှုပိုင်းဆိုင်ရာက ..(ပြီးပါပြီ)
ပွားများအားထုတ်မှုပိုင်းဆိုင်ရာက ယောဂီတာဝန်၊
ပြီးဆုံးအထမြောက်ဖို့က ဓမ္မတာဝန်။
ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်က ဝီရိယကို ဗိုလ်ထိုက်သည့်တိုင်အောင် တာဝန်ကျေပွန်စွာ အားထုတ်နိုင်မည်ဆိုလျှင် မဂ်ဆိုက်ဖို့အတွက်ကတော့ ဓမ္မကလုံးဝတာဝန်ယူသွားပါလိမ့်မယ်..။
= မိုးကုတ်တရား ၂ = အင်္ဂါ တစ်ဆယ်နှစ်ပါး
အဝိဇ္ဇာ
အဝိဇ္ဇာဆိုတာ မသိတာ။
ဘာကိုမသိတာလဲဆို သစ္စာ (၄)ပါး မသိတာ။
- ဒုက္ခသစ္စာ - သမုဒယသစ္စာ - နိရောဓသစ္စာ - မဂ္ဂသစ္စာ။
- ဒုက္ခက ဆင်းရဲတာ၊ သစ္စာက အမှန်၊ ပေါင်းလိုက်တော့ ဆင်းရဲတာအမှန်ကို ဒုက္ခသစ္စာ၊
- သမုဒယက ဖြစ်ကြောင်း၊ သစ္စာက အမှန်၊ ပေါင်းလိုက်တော့ ဆင်းရဲ-ကြောင်းအမှန်ကို သမုဒယသစ္စာ၊
- နိရောဓက ချုပ်ရာ၊ သစ္စာက အမှန်၊ ပေါင်းလိုက်တော့ ဆင်းရဲ-ချုပ်ရာအမှန်ကို နိရောဓသစ္စာ၊ (နိဗ္ဗာန်)
- ဆင်းရဲချုပ်ရာရောက်ကြောင်း အကျင့်ကောင်းအမှန်ကို မဂ္ဂသစ္စာ၊
သိကောင်းတာ မသိ၊ မသိကောင်းတာ သိတာကို အဝိဇ္ဇာ၊
အမှန်ကို မသိ၊ အမှားကိုသိတတ်တဲ့ သဘောရှိလို့ မိစ္ဆာဉာဏ်။
သင်္ခါရ
သင်္ခါရဆိုတာ ပြုပြင်တာ။
ဘာဖြစ်အောင် ပြုပြင်တတ်ပါလိမ့်မလဲဆိုရင် ခန္ဓာဖြစ်အောင်ပြုပြင်တယ်လို့ မှတ်ပါ။
ရုပ်နာမ်အစုံ ခန္ဓာ (၅)ပါးဖြစ်အောင် ပြုပြင်တတ်တာလည်း သင်္ခါရ၊ နာမ် (၄)ပါးချည်း သက်သက်ဖြစ်အောင် ပြုပြင်တတ်တာလည်း သင်္ခါရ၊
ရုပ်ခန္ဓာချည်း သက်သက်ဖြစ်အောင် ပြုပြင်တတ်တာလည်း သင်္ခါရ။
ခန္ဓာဖြစ်အောင် ပြုပြင်တတ်တဲ့ သင်္ခါရ (၃)မျိုးက
- ပုညာဘိသင်္ခါရ=ကုသိုလ်နှင့် ပြုပြင်ခြင်း၊
- အပုညာဘိသင်္ခါရ=အကုသိုလ်နှင့် ပြုပြင်ခြင်း၊
- အာနဉ္စာဘိသင်္ခါရ=သမထကုသိုလ်နှင့် ပြုပြင်ခြင်း။
ပုညာဘိသင်္ခါရဆိုရာမှာ
(က) ကာမာဝစရ ပုညာဘိသင်္ခါရ နှင့်
(ခ) ရူပါဝစရ ပုညာဘိသင်္ခါရ ရယ်လို့ (၂)မျိုး ပြားသေးတယ်လို့ မှတ်ပါ။
၁။ (က) ကာမာဝစရ ပုညာဘိသင်္ခါရ က ပြုပြင်လိုက်တော့ လူခန္ဓာ၊ နတ်ခန္ဓာ၊
၂။ အပုညာဘိသင်္ခါရ က ပြုပြင်လိုက်တော့ အပါယ်လေးဘုံသားတို့ ခန္ဓာ၊
၃။ အာနဉ္စာဘိသင်္ခါရဆိုတဲ့ အရူပဈာန် သမထ ကုသိုလ်ကပြုပြင်လိုက်တော့ အရူပဗြဟ္မာခန္ဓာ။
ဒီတော့
ကာမသုဂတိ	--- ၇ - ဘုံ
(လူ ၁ ဘုံ + နတ် ၆ ဘုံ)
ရူပဗြဟ္မာ- ၁၆ - ဘုံ
အရူပဗြဟ္မာ ၄ - ဘုံ
.......................................---
ဒါဖြင့် (၃၁)ဘုံသားတို့၏ ခန္ဓာအစုံကို ဖြစ်စေတဲ့ လက်သည်သည် သင်္ခါရ (၃)မျိုးရဲ့ ပြုပြင်မှုလို့ မှတ်ပါ။
ဝိဉာဏ်
ဝိဉာဏ်ဆိုတာ သိမှုကိုခေါ်ပါတယ်။
ပိဋသန္ဓေဝိဉာဏ်တစ်မျိုး၊ ပဝတ္တိဝိဉာဏ်တစ်မျိုး သိမှုဝိဉာဏ် (၂)မျိုးရှိသည် ဟုမှတ်ပါ။
- အမိဝမ်းတွင်းခေါင်း အောင်းရစဉ်ကာလကို ပိဋသန္ဓေဝိဉာဏ်လို့ခေါ်ပါတယ်။
- ပစ္စုပ္ပန်ကာလအသက်ရှင်ဆဲ အခိုက်အတန့်မှာပေါ်တဲ့ ဝိဉာဏ်ကို ပဝတ္တိဝိဉာဏ်လို့ ခေါ်ပါတယ်။
ပိဋသန္ဓေဝိဉာဏ်အခိုက်က လွန်မြောက်ခဲ့ကြပြီးပါပြီ။ ယခုပစ္စုပ္ပန်အခိုက်မှာ ပဝတ္တိဝိဉာဏ်နဲ့ အသက်ရှင်နေကြတယ်လို့ မှတ်ပါ။
ပဝတ္တိဝိဉာဏ် (၆)မျိုး ရှိပါတယ်။
- မျက်လုံးမှာပေါ်တော့ မျက်လုံးဝိဉာဏ်၊
- နားမှာပေါ်တော့ နားဝိဉာဏ်၊
- နှာခေါင်းမှာပေါ်တော့ နှာခေါင်းဝိဉာဏ်၊
- လျှာမှာပေါ်တော့ လျှာဝိဉာဏ်၊
- ကိုယ်မှာပေါ်တော့ ကိုယ်ဝိဉာဏ်၊
- စိတ်မှာပေါ်တော့ စိတ်ဝိဉာဏ်။
စက္ခုဝိဉာဏ်၊ သောတဝိဉာဏ်၊ ဃာနဝိဉာဏ်၊ ဇိဝှာဝိဉာဏ်၊ ကာယဝိဉာဏ်၊ မနောဝိဉာဏ်။
သက်ရှိသတ္တဝါမှန်သမျှ
ဒီပဝတ္တိဝိဉာဏ်(၆)မျိုး အလှည့်ကျနဲ့ အသက်ရှင်နေကြတယ်လို့ မှတ်ပါ။
ဒါဖြင့် သတ္တဝါသဏ္ဌာန်မှာ ပေါ်နိုင်တဲ့ ဝိဉာဏ် (၆)မျိုးရှိပြီး ပေါ်ဆဲအခိုက်ကို ပြောပါဆိုရင်တော့ ဝိဉာဏ်တစ်မျိုးသာပေါ်တယ်လို့ မှတ်ပါ။ ဘာကြောင့်လည်းဆိုရင်
တစ်ချိန်တည်းမှာ ဝိဉာဏ်နှစ်မျိုး တစ်ပြိုင်နက် မပေါ်ကောင်းလို့ပါပဲ။
ဒါကြောင့် ပဝတ္တိဝိဉာဏ် (၆)မျိုးတို့ အလှည့်ကျနှင့် အသက်ရှင်နေကြတဲ့ သတ္တဝါတို့၏ခန္ဓာကို ဝိညာဏက္ခန္ဓာလို့ ခေါ်ပါတယ်။
နာမ်ရုပ်
နာမ်ဆိုတာ အာရုံရှိရာသို့ ဦးညွတ်တတ်တဲ့ သဘော၊
ရုပ်ဆိုတာကတော့ ဖောက်ပြန်တတ်တဲ့ သဘော။
ဥပမာ
- စားချင်တာက နာမ်၊ စားတာက ရုပ်။
- သွားချင်တာက နာမ်၊ သွားနေတာ ရုပ်။
- ထိုင်ချင်တာက နာမ်၊ ထိုင်နေတာ ရုပ်။
- အိပ်ချင်တာက နာမ်၊ အိပ်နေတာက ရုပ်။
အခိုင်းသမားက နာမ်၊ အလုပ်သမားက ရုပ် ပေါင်းလိုက်တော့ နာမ်နှင့် ရုပ်။
နာမ် (၄)ပါးကတော့
- ဝေဒနာ=ခံစားတတ်တဲ့သဘော၊
- သညာ=မှတ်သားတတ်တဲ့သဘော၊
- သင်္ခါရ=စေ့ဆော်ပြုပြင်တတ်တဲ့သဘော၊
- ဝိညာဏ်=သိတတ်တဲ့သဘော။
ဒီ နာမ် (၄)ပါး၊ ရုပ် (၁)ပါး အပေါင်းအစုကို ခန္ဓာ (၅)ပါးလို့ ခေါ်ပါတယ်။
ခန္ဓာဆိုတာကတော့ အပေါင်းအစုကို ခန္ဓာလို့ခေါ်ပါတယ်။
သဠာယတန
သဠာယတနဆိုတာ ဆ+ အာယတန ပါပဲ။
“ဆ” က ခြောက်၊ “အာယတန” ကသံသရာ ချဲ့တတ်တဲ့တရား။
သံသရာ ချဲ့တတ်တဲ့ တရား (၆)ပါးလို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။
- မျက်စိ
- နား
- နှာခေါင်း
- လျှာ
- ကိုယ်
- စိတ်
စက္ခာယတန၊ သောတယတန၊ ဃာနာယတန၊ ဇိဝှာယတန၊ ကာယာယတန၊ မနာယတန။
ဖဿ
ဖဿဆိုတာ တွေ့ထိတဲ့သဘောပါပဲ။
- မျက်လုံး မှာတွေ့တော့ ….. မြင်တွေ့၊
- နား မှာတွေ့တော့ ….. ကြားတွေ့၊
- နှာခေါင်း မှာတွေ့တော့ ….. နံတွေ့၊
- လျှာ မှာတွေ့တော့ ….. စားတွေ့၊
- ကိုယ် မှာတွေ့တော့ ….. ထိတွေ့၊
- မနော မှာတွေ့တော့ ….. သိတွေ့၊ ကြံတွေ့။
စက္ခုသမ္ဖဿ၊ သောတသမ္ဖဿ၊ ဃာနသမ္ဖဿ၊ ဇိဝှာသမ္ဖဿ၊ ကာယသမ္ဖဿ၊ မနောသမ္ဖဿ။
ဝေဒနာ
ဝေဒနာဆိုတာ ခံစားတာ။
ခံစားခြင်း ဝေဒနာကို ဒွါရအလိုက်ပြောပါဆိုရင် (၆)မျိုး ရှိပါတယ်။
- မျက်လုံးမှာ မြင်တယ်၊ တွေ့တယ်၊ ခံစားတယ် ….. မြင်တွေ့ခံစား။
- နားမှာကြားတယ်၊ တွေ့တယ်၊ ခံစားတယ် ….. ကြားတွေ့ခံစား။
- နှာခေါင်းမှာနံတယ်၊ တွေ့တယ်၊ ခံစားတယ် ….. နံတွေ့ခံစား။
- လျှာမှာစားတယ်၊ တွေ့တယ်၊ ခံစားတယ် ….. စားတွေ့ခံစား။
- ကိုယ်မှာထိတယ်၊ တွေ့တယ်၊ ခံစားတယ် ….. ထိတွေ့ခံစား။
- စိတ်မှာကြံတယ်၊ တွေးတယ်၊ ခံစားတယ် ….. ကြံတွေ့ခံစား။
(မနောမှာ..တယ်၊ တွေ့တယ်၊ ခံစားတယ် …. သိတွေ့ခံစား )
စက္ခုသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ၊ သောတသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ၊ ဃာနသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ၊ ဇီဝှာသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ၊ ကာယသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ၊ မနောသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ။
ဒီဝေဒနာတွေ ထပ်ဆင့်ပြီး သရုပ်ခွဲကြည့်မယ်ဆိုရင်
- မျက်လုံး၌ မြင်ကာမျှမတ္တသည် ဥပေက္ခာဝေဒနာ၊
- နှာခေါင်း၌ နံကာမျှမတ္တသည် ဥပေက္ခာဝေဒနာ၊
- လျှာ၌ စားကာမျှမတ္တသည် ဥပေက္ခာဝေဒနာ။
ဒါကြောင့် ရုပ်ဆိုတဲ့ကိုယ်ပေါ်မှာ ဥပေက္ခာဝေဒနာ (၄)နေရာပေါ်နိုင်တယ်လို့ မှတ်ထားပါ။
တစ်ခါ ကိုယ်ဒွါရဆိုတဲ့ ရုပ်ပေါ်မှာကျတော့
- ကောင်းတဲ့သဘောနဲ့ တွေ့တော့ သုခဝေဒနာ၊
- မကောင်းတဲ့သဘောနဲ့ တွေ့တော့ ဒုက္ခဝေဒနာ။
သုခဝေဒနာပေါ်ရင် ဝမ်းထဲဝမ်းသာတဲ့ သောမနဿ ဝေဒနာပေါ်ပါတယ်။
ဒုက္ခဝေဒနာပေါ်ရင် ဝမ်းထဲမခံသာတဲ့ ဒေါမနဿ ဝေဒနာပေါ်ပါတယ်။
အားလုံးကို ကမ္မသကာ ထားတဲ့အခါကျတော့လည်း ဝမ်းထဲမှာ ဥပေက္ခာဝေဒနာ ပေါ်ပါတယ်။
ကိုယ်မှာပေါ်တဲ့ ဝေဒနာ (၃)မျိုး၊ ဝမ်းမှာပေါ်တဲ့ ဝေဒနာ (၃)မျိုး တူရာပေါင်း..
ကိုယ်-သုခဝေဒနာ + ဝမ်း-သောမနဿဝေဒနာ = သုခဝေဒနာ တစ်မျိုးသာရပါတယ်။
ကိုယ်-ဒုက္ခဝေဒနာ + ဝမ်း-ဒေါမနဿဝေဒနာ = ဒုက္ခဝေဒနာ တစ်မျိုးသာရပါတယ်။
ကိုယ်-ဥပေက္ခာဝေဒနာ + ဝမ်း-ကမ္မသကာထားတဲ့ ဥပေက္ခာဝေဒနာ = ဥပေက္ခာဝေဒနာ တစ်မျိုးသာရပါတယ်။
ဒါဖြင့် သတ္တဝါသဏ္ဌာန်မှာ ဝေဒနာ (၃)မျိုးသာလျှင် အလှည့်ကျဖြစ်ပေါ်တယ်လို့မှတ်ပါ။
ဒါကြောင့် ဝေဒနာ (၃)မျိုး အလှည့်ကျနဲ့ အသက်ရှင်နေရတဲ့အတွက် သတ္တဝါဟူသမျှတို့၏ ခန္ဓာကို ဝေဒနက္ခန္ဓာ လို့ခေါ်ပါတယ်။
တဏှာ
တဏှာဆိုတာ လိုချင်တာ နှစ်သက်တာ။
တဏှာ (၃)မျိုးရှိပါတယ်။
- ကိုယ့်ဘဝလေး ကိုယ်တွယ်တာနှစ်သက်တာကို ဘဝတဏှာ၊
- ဉာဏ်မပါဘဲနှင့် ဘယ်ဘဝမှ အလိုမရှိတာကို ဝိဘဝတဏှာ။
(ကာမတဏှာနှင့် ဘဝတဏှာတို့ရဲ့ ထူးခြားမှုကတော့ - ဗဟိဒ္ဓအာရုံတို့၌ နှစ်သက်မှုကို ကာမတဏှာ၊ - အဇ္ဈတ္တခန္ဓာ၌ နှစ်သက်မှုကို ဘဝတဏှာ)
တဏှာ (၃)ပါးပြားငြားသော်လည်း တရားကိုယ်ကတော့ လောဘ တစ်လုံးတည်းပါပဲ။
ဥပါဒါန်
ဥပါဒါန်ဆိုတာ စွဲလမ်းတာ။
ဥပါဒါန် (၄)မျိုးရှိတယ်၊
(တဏှာစွဲက (၁)မျိုး၊ ဒိဋ္ဌိစွဲက (၃)မျိုး)
၂။ (၆၂)ပါးသော ဒိဋ္ဌိတို့အပေါ်၌ စွဲလမ်းတာကို ဒိဋ္ဌိုပါဒါန်၊ (ဒိဌိစွဲ)
၃။ ယုတ်ညံ့တဲ့ ခွေးအကျင့်၊ နွားအကျင့်ဆိုတဲ့ လွဲမှားတဲ့ အကျင့်သီလ၌ စွဲလမ်းတာကို သီလဗတ္တဝါဒုပါဒါန်၊ (ဒိဌိစွဲ)
၄။ သက္ကာယဒိဌိ (၂၀)တို့အပေါ်၌ စွဲလမ်းနေတာကို အတ္တဝါဒုပါဒါန်။ (ဒိဋ္ဌိစွဲ)
လိုရင်းကတော့ တဏှာအကြီးစားကို(ဝါ) တဏှာ အားကောင်းလာတာကို ဥပါဒါန်လို့ခေါ်ပါတယ်။
ဒီတော့ ဥပါဒါန်ဆိုပေမယ့်လည်း တရားကိုယ်ကတော့ လောဘပါပဲ။
ဒါဖြင့်ရင် တဏှာနဲ့ ဥပါဒါန်သည် နုတာနှင့် ရင့်တာ၊ သေးတာနှင့် ကြီးတာပဲကွာကြသည်။
တရားကိုယ်ကတော့ လောဘ တစ်လုံးတည်းဖြစ်လို့ အတူတူပါပဲ။
ကမ္မဘဝ
ကမ္မက အမှုကိစ္စ၊ ဘဝက အားထုတ်တာ။
ဒါကို နားလည်တဲ့နည်းနဲ့ပြောတော့ အားထုတ်တာကို ကမ္မဘဝလို့ ခေါ်တာပါပဲ။
အားထုတ်ခြင်း ကံ (၃)မျိုးရှိတယ်။
- ကာယကံ၊
- ဝစီကံ၊
- မနောကံ
-- ပါဏာတိပါတာ ) သူ့အသက် သက်ခြင်း၊
-- အာဒိန္နာဒါနာ ) သူ့ဥစ္စာ ခိုးယူခြင်း၊
-- ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ ) သူတစ်ပါးအိမ်ရာ၌ပြစ်မှားခြင်း။
(မှတ်ချက်- သုရာမေရယလည်း ကာမေသုမိစ္ဆာရာထဲမှာ အကျုံးဝင်နေသည်ဟု မှတ်ပါ။)
ဝစီကံ (၄)ပါးရှိပါတယ်။
-- ပိသုဏဝါစာ ) ကုန်းချော၊ ကုန်းတိုက်၊ သွေးထိုး၊ သွေးခွဲစကားပြောဆိုခြင်း၊
-- ဖရုဿဝါစာ ) ရုန့်ရင်းကြမ်းတမ်းသော စကားပြောဆိုခြင်း၊
-- သမ္ဖပ္ပလာပဝါစာ ) အနှစ်မပါ သိမ်ဖျင်းသော စကားပြောဆိုခြင်း။
မနောကံ (၃)ပါးရှိပါတယ်။
-- ဗျာပါဒ ) သူတစ်ပါး၌ ပြစ်မှားခြင်း၊
-- မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ) အယူမှားခြင်း။
(ဒုစရိုက်တရား (၁၀)ပါး (ဝါ) အကုသိုလ်တရား (၁၀)ပါး (ဝါ) အကုသလကမ္မပထတရား (၁၀)ပါး - သင်္ခါရလိုပြောတော့ အပုညာဘိသင်္ခါရ -ကံ (၄)မျိုးနှင့် ဝေဖန်တော့ အမည်းကံ) ကျူးလွန်ရင် အပါယ်ကျတတ်တယ်။
သုစရိုက် (၁၀)ပါး၊ ကုသိုလ်တရား (၁၀)ပါး၊ ကုသလကမ္မပထ တရား (၁၀)ပါး ကိုဖြည့်ကျင့်ရာရောက်တယ်၊
သင်္ခါရလိုပြောတော့ ပုညာဘိသင်္ခါရ၊
ကံ (၁၀)ပါးကို ချုံးလိုက်လျှင် ကံ (၃)ပါးရပါတယ်၊ ကံ (၃)ပါးကို ထပ်ချုံးလိုက်တော့ ကမ္မဘဝတစ်လုံးတည်းပဲ ရပါတယ်။
ကာယကံ (၃)ပါး၊ ဝစီကံ (၄)ပါးရှောင်ကြဉ်ပုံတော့သိပြီးဖြစ်ပါလိမ့်မယ်။
မနောကံ (၃)ပါး ရှောင်ကြဉ်ပုံကို ပြောပါမယ်။
- အနဘိဇ္ဈာ ) သူတစ်ပါးချမ်းသာသည်ကို ဝမ်သာခြင်း၊
- အဗျာပါဒ ) သူတစ်ပါးအပေါ်၌ မေတ္တာထားခြင်း၊ v - သမ္မာဒိဌိ ) အယူမှန်ခြင်း။
(မှတ်ချက်- သမ္မာဒိဋ္ဌိဆိုရာမှာ သစ္စာနုလောမိက သမ္မာဒိဋ္ဌိကို မဆိုလို၊ ကမ္မဿကတ သမ္မာဒိဋ္ဌိကို ဆိုလိုပါတယ်။)
ဒီနေရာမှာ သင်္ခါရနှင့် ကမ္မဘဝတို့၏ ထူးခြားပုံကို ပြောပြဖို့ ဝတ္တရားရှိလာပါတယ်။
- စာထဲမှာလာတဲ့အတိုင်း ထူးခြားမှုကို ဦးစွာ ပြောပြပါမယ်။
(၁) ထိုထိုကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်ကို ပြုရာ၌ အထမမြောက်မီ ရှေးအဖို့၌ဖြစ်သော ပုဗ္ဗစေတနာသည် သင်္ခါရ၊ အထမြောက် ဆဲဖြစ်သော မုဥ္ဇစေတနာသည် ကမ္မဘဝ။
(၂) ဇော (၇)ကြိမ်တွင် ရှေ့ဇော (၆)ခုနှင့် ယှဉ်သော စေတနာသည် သင်္ခါရ၊ သတ္တမဇောနှင့်ယှဉ်သော စေတနာသည် ကမ္မဘဝ၊
(၃) စေတနာနှင့်ယှဉ်သော စိတ်၊ စေတသိက်သည် သင်္ခါရ၊ စေတနာဟူမျှသည် ကမ္မဘဝ။
- ယခုတစ်ခါ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒ်နည်းအရ သိနိုင်တဲ့ သင်္ခါရနှင့် ကမ္မဘဝ ထူးခြားမှုကို ဆက်ပြောပါမယ်။
(၁) သင်္ခါရဆိုတာက အတိတ်ကံ၊ ကမ္မဘဝဆိုတာ ပစ္စုပ္ပန်ကံ၊
(၂) သင်္ခါရဆိုတာက ပဋိသန္ဓေအကျိုးပေးပြီး ကမ္မဘဝက ပဋိသန္ဓေအကျိုးကို မပေးရသေး။ ထို့ကြောင့် သင်္ခါရက ဧကန်၊ ကမ္မဘဝက အနေကံ။
ဇာတိ
ဇာတိဆိုတာက ဘဝအသစ်တစ်ခုရတာ၊ (ဝါ) ခန္ဓာအသစ်ဖြစ်ပေါ်တာ။
- ဇာလာဗုဇ=အမိဝမ်းခေါင်း သားအိမ်တွင်း၌ ပဋိသန္ဓေနေခြင်း၊
- သံသေဒဇ=သစ်အတွင်း၊ ဝါးအတွင်း၊ ရေညှှိ၊ ရေမှော်၊ သားပုပ်၊ ငါးပုပ်တို့၌ မှီတွယ်၍ ပဋိသန္ဓေနေခြင်း၊
- ဩပပါတိက (ဝါ) ဥပပါတ် ပဋိသန္ဓေ=နံရံ၏ ဒီဘက်မှ ဟိုဘက်သို့ခုန်ချလိုက်သကဲ့သို့ ဖြစ်လေရာ ဘုံဋ္ဌာနမှာ အရွယ်ရောက်ပြီးသား ခန္ဓာကိုယ်ကြီး ဗြုန်းခနဲ ဘွားခနဲ အထင်အရှားဖြစ်ပေါ်ခြင်း။
ဤပဋိသန္ဓေနေခြင်း (၄)မျိုးအပေါင်းကို ဇာတိဟုခေါ်ပါတယ်။ လိုရင်းအချုပ်ကတော့
ခန္ဓာ (၅)ပါးထင်ရှားဖြစ်စကိုလည်း ဇာတိ၊ နာမ်ခန္ဓာ (၄)ပါးချည်းသက်သက် ထင်ရှားဖြစ်စကိုလည်း ဇာတိ၊
ရုပ်ခန္ဓာချည်းသက်သက် ထင်ရှားဖြစ်စကိုလည်း ဇာတိ လို့မှတ်ပါ။
ဇရာမရဏ
ဇရာဆိုတာက အိုတာ၊
မရဏဆိုတာက သေတာ။
သေခြင်း (၄)မျိုး ရှိပါတယ်။
- ကမ္မက္ခယမရဏ=ကံကုန်၍ သေခြင်း၊
- အာယုက္ခယမရဏ=အသက်တမ်းကုန်၍ သေခြင်း၊
- ဥဘယက္ခယမရဏ=အသက်တမ်းနှင့် ကံနှစ်ပါးစုံကုန်၍ သေခြင်း၊
- ဥပစ္ဆေဒကမရဏ=ရုပ်စဉ် ပြတ်သဖြင့်သေခြင်း။
အင်္ဂါ တစ်ဆယ့်နှစ်ပါး ရှင်းတမ်းပြီးပါပြီ။
ဘယ်အကျိုးငှာ
တရားနာကြ၊ တရားအားထုတ်ကြတာသည် ဘယ်အကျိုးငှာလဲလို့မေးရင် အပါယ် (၄)ပါးမှလည်းလွတ်ချင်လို့၊ အို-နာ-သေ မရှိရာ နိဗ္ဗာန်ကိုလည်းရောက်ချင်လို့ဆိုရင် မလွဲပါဘူး။
မဖယ်ရှားဘဲနဲ့
မဂ်ခရီး၊ ဖိုလ်ခရီးမှာ ဆီးတားနှောင့်ယှက် ကန့်ကွက်နေတဲ့တရားတွေကလည်း ကိလေသာ (၁၀)ပါး၊ (၁၄)ပါးတို့ပါပဲ။
လက်သည်အစစ်
ဒီအထဲမှာ အောက်ဆုံးမဂ်ဖြစ်တဲ့ သောတာပတ္တိမဂ်ကိုတောင်မှ မရနိုင်အောင် အဓိကအဆီးအတား၊ အနှောင့်အယှက်၊ အကန့်အကွက်ပြုနေတဲ့ လက်သည်အစစ်ကတော့ ဒိဋ္ဌိနှင့် ဝိစိကိစ္ဆာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒိဋ္ဌိ
အကျယ်အားဖြင့် (၆၂)ပါးရှိပါတယ်။
ဒိဋ္ဌိရဲ့ ဝတ္တရားကတော့
ဒီ ဒိဋ္ဌိ (၆၂)ပါးထဲက ဘယ်ဒိဋ္ဌိပဲရှိရှိ ဒိဋ္ဌိရဲ့ ဝတ္တရားကတော့ မဂ်ဖိုလ်ကိုတား၍ အပါယ် (၄)ပါးထဲကို တွန်းချမှာချည်းပါပဲ။
ဒိဋ္ဌိ (၆၂)ပါးက
ရုပ်နာမ်ခန္ဓာကိုခိုင်တယ်၊ မြဲတယ်လို့ အယူရှိတဲ့ သဿတ ဒိဋ္ဌိက (၅၅)ပါး၊
ရုပ်နာမ်ခန္ဓာသည် သေပြီးလျှင်ပြတ်သွားတာပဲ နောက်ထပ် ဘာမှဆက်မလာတော့ဘူးလို့ အယူရှိတဲ့ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိက (၇)ပါး၊
အဓိကနံပါတ် (၁) ခေါင်းဆောင်ကြီး
ဒီ .. (၆၂)ပါးသော ဒိဋ္ဌိတို့အပေါ်မှာ ခေါင်းဆောင်နေတာကတော့ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါပဲလို့ အယူမှားနေတဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိပါပဲ။ သက္ကာယဒိဋ္ဌိသည် (၆၂)ပါးသော ဒိဋ္ဌိတို့၏ အဓိကနံပါတ် (၁)ခေါင်းဆောင်ကြီး ဖြစ်ပါတယ်။ သက္ကာယဒိဋ္ဌိဆိုတာကတော့ ရုပ်နာမ်ခန္ဓာကို ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ၊ ငါ၊ သူတစ်ပါး၊ ယောက်ျား၊ မိန်းမလို့ အသိများ အယူမှားနေတဲ့ သဘောပါပဲ။
အရေးတကြီး အရင်ဖြုတ်
ဒီတော့ ဦးစွာပထမ သက္ကာယဒိဋ္ဌိကို အရေးတကြီး အရင်ဖြုတ်ရပါလိမ့်မယ်။ ပြီးတော့ သဿတဒိဋ္ဌိနှင့် ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိတို့ကို ဆက်လက်ပြီး ဖြုတ်ရပါမယ်။
ဝိစိကိစ္ဆာ
ဒိဋ္ဌိရှိလျှင်လည်း ယုံမှားခြင်းဆိုတဲ့ ဝိစိကိစ္ဆာက ခွဲလို့မရ တွဲလျက်နေသောအားဖြင့် ရှိပြီးသာလို့ မှတ်ပါ။
ဒိဋ္ဌိပြုတ်ဆိုရာမှာလည်း
ဉာတပရိညာဆိုတဲ့ သိမှုနှင့် ပြုတ်ခြင်း၊
ပဟာနပရိညာဆိုတဲ့ ပယ်မှုနှင့် ပြုတ်ခြင်း။
တစ်မျိုးအားဖြင့်
သိပြုတ်၊ ပွားပြုတ်၊ ပယ်ပြုတ် ဟူ၍ (၃)မျိုးရှိပါတယ်။
ဒါဖြင့် .. သိပြုတ်ရှေ့သွားရှိပါမှ ပွားပြုတ်ကို အားထုတ်လို့ဖြစ်ပါတယ်။ သို့မှသာ ပယ်ပြုတ်တိုင်အောင် ကျေးဇူးများနိုင်ပါတယ်။
မိုးကုတ် ဥပနိဿယ၏ ထူးခြားမှုက
ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီး ဆုံးမတော်မူခဲ့တဲ့ မိုးကုတ် ဥပနိဿယ၏ ထူးခြားမှုကတော့ မဂ်တား၊ ဖိုလ်တားဖြစ်တဲ့ ဒိဋ္ဌိနှင့် ဝိစိကိစ္ဆာကို ဉာတပရိညာဆိုတဲ့ သိမှုအားဖြင့် ရှေးဦးပထမ ဖြုတ်ပေးပြီးနောက်မှ ပွားများအားထုတ်မှုဆိုတဲ့ တိရဏပရိညာကို အလုပ်လုပ်ခိုင်းလေ့ရှိပါတယ်။
ဝိပဿနာအားထုတ်မှုကို နောက်ထား၍ ဒိဋ္ဌိဖြုတ်မှုကို ရှေ့ထားရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
(ဒိဋ္ဌိဖြုတ်မှုက နံပါတ် ၁၊ ဝိပဿနာ အားထုတ်မှုက နံပါတ် ၂ )
ဒိဋ္ဌိဖြုတ်ဖို့
(ဒီတော့ အဓိကကျတဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိနှင့် ဝိစိကိစ္ဆာကို အသိနှင့် ဖြုတ်ဖို့ရေး ခန္ဓာပဋိစ္စသမုပ္ပာဒ်ကို ဦးစွာနားလည်အောင်ရှင်းပြပါမယ်)
အဝိဇ္ဇာ ပစ္စယာ သင်္ခါရ
ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒ် စက်ဝိုင်းဒေသနာတော်ကြီးမှ (၁) နံပါတ်အကွက်ကို ကြည့်ကြပါ။ .. အဝိဇ္ဇာဆိုတာ သစ္စာ (၄)ပါးမသိတဲ့ တရား။
ဒီနေရာမှာတော့ (၂) နံပါတ်အကွက်ထဲမှာပါတဲ့ တရားတွေကို ဒုက္ခသစ္စာလို့ အမှန်မသိတာကို အဝိဇ္ဇာလို့ပဲ ပြောကြပါတယ်။
ဒါဖြင့် .. လွန်လေပြီးသော အတိတ်ကာလတုန်းက သူသူငါငါဟူသမျှတို့သည် အဝိဇ္ဇာအောက်မှာ သင်္ခါရ(ပြုပြင်) အမှုတွေ ပြုခဲ့ကြတယ်လို့ မဆိုနိုင်ပေဘူးလား။
ဒါကို .. အကြောင်းအကျိုး ဆက်ကြည့်လိုက်တော့ “အဝိဇ္ဇာ ပစ္စယာ သင်္ခါရ” ဆိုပြီး အတိတ်အကြောင်းတစ်လွှာအဖြစ်နဲ့ ကိုယ်စီကိုယ်င အထမြောက်ခဲ့ကြတယ်ဆိုရင် လွဲမလား။
ပစ္စုပ္ပန်အကျိုးတရား ခန္ဓာ (၅)ပါး
ဒါဖြင့် .. လွန်လေပြီးသော အတိတ်ကာလတုန်းက “အဝိဇ္ဇာ ပစ္စယာ သင်္ခါရ” ဆိုတဲ့ အတိတ်အကြောင်းတွေကို ကြိုးပမ်းခဲ့ကြတဲ့အတွက် ယခုဖြစ်ဆဲ ပစ္စုပ္ပန်ကာလမှာ ဝိညာဏ်၊ နာမ်ရုပ်၊ သဋ္ဌာယတန၊ ဖဿ၊ ဝေဒနာ ဆိုတဲ့ ပစ္စုပ္ပန်အကျိုးတရား ခန္ဓာ (၅)ပါးကြီး ရနေကြတာသည် ကိုယ်တွေ့ပဲမဟုတ်ပါလား။
မိမိတို့ ပြုခဲ့ကြတဲ့ သင်္ခါရအမှုနှင့်လျောစွာ (၃၁) ဘုံမှာ ခန္ဓာရုပ်ပုံ အမျိုးစုံအောင် အကျိုးပေးနေကြတာကော အထင်အရှားပဲမဟုတ်ပါလား။
ပုညာဘိသင်္ခါရနှင့် ပြုပြင်တော့
ဒီတော့ .. သင်ခန်းစာ (၂) တုန်းက သင်ပြခဲ့ပြီးဖြစ်တဲ့အတိုင်း ကုသိုလ်အမှုဆိုတဲ့ ပုညာဘိသင်္ခါရနှင့် ပြုပြင်ခဲ့ကြတဲ့သူတွေကျတော့ (၃၁) ဘုံမှာ လူခန္ဓာ၊ နတ်ခန္ဓာတွေ အကျိုးပေးနေကြပါတယ်။
ရူပါဝစရပုညာဘိသင်္ခါရ
ရူပကုသိုလ်ဆိုတဲ့ ရူပါဝစရပုညာဘိသင်္ခါရက အကျိုးပေးပြန်တော့ ရူပဗြဟ္မာ (၁၆) ဘုံမှာ ရူပဗြဟ္မာခန္ဓာတွေ အကျိုးပေးနေကြတယ်လို့ မှတ်ပါ။
အပုညာဘိသင်္ခါရ
အကုသိုလ်အမှုဆိုတဲ့ အပုညာဘိသင်္ခါရနှင့် ပြုပြင်ခဲ့ကြတဲ့သူတွေကျတော့ အပါယ် (၄) ဘုံမှာ ခန္ဓာရုပ်ပုံ အမျိုးစုံစွာနှင့် အကျိုးပေးနေကြတယ်။
အာန ဉ္စာဘိသင်္ခါရ
အရူပကုသိုလ်အမှုဆိုတဲ့ အာန ဉ္စာဘိသင်္ခါရ(သမထကုသိုလ်နှင့် ပြုပြင်ခြင်း)နှင့် ပြုပြင်ခဲ့ကြသူတွေကျတော့ အရူပဗြဟ္မာ ခန္ဓာတွေအဖြစ်နဲ့ အကျိုးပေးနေကြပါတယ်။
သစ္စာမသိတဲ့ အဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရ (၃)မျိုးတို့၏ ပြုပြင်မှု သတ္တိ
ဒီတော့ .. လူက(၁)ဘုံ၊ နတ်က(၆)ဘုံ၊ ရူပဗြဟ္မာက(၁၆)ဘုံ၊ အပါယ်က(၄)၊ အရူပဗြဟ္မာ(၄)ဘုံ၊ အလုံး(၃၁)ဘုံသားတို့၏ခန္ဓာမျိုးစုံ အဖုံဖုံအလီလီ အကျိုးပေးနေကြတဲ့အဖြစ်သည် သစ္စာမသိတဲ့ အဝိဇ္ဇာရဲ့ လက်အောက်ခံ သင်္ခါရ (၃)မျိုးတို့၏ ပြုပြင်မှု သတ္တိပါပဲဆိုရင် လွဲပါ့မလား။
ဒီတော့ .. ပြုခဲ့တဲ့ အကြောင်းနဲ့ အကျိုးပေးခန္ဓာတို့အလိုက် တွဲစပ်ပြီး ကြောင်းကျိုးဆက်ကြည့်ကြရအောင်။
.. “အဝိဇ္ဇာ ပစ္စယာ ကာမာဝစရ ပုညာဘိသင်္ခါရာ၊ .. ကာမာဝစရ ပုညာဘိသင်္ခါရ လူခန္ဓာ၊ နတ်ခန္ဓာ”
.. “အဝိဇ္ဇာ ပစ္စယာ ရူပါဝစရ ပုညာဘိသင်္ခါရာ၊ .. ရူပါဝစရ ပုညာဘိသင်္ခါရ ပစ္စယာ ရူပဗြဟ္မာ (၁၆)ဘုံသားတို့၏ ခန္ဓာ”
.. “အဝိဇ္ဇာ ပစ္စယာ အပုညာဘိ သင်္ခါရာ၊ .. အပုညာဘိသင်္ခါရ ပစ္စယာ အပါယ် (၄)ဘုံသားတို့၏ ခန္ဓာ”
.. “အဝိဇ္ဇာ ပစ္စယာ အာန ဉ္စာဘိသင်္ခါရာ၊ .. အာန ဉ္စာဘိသင်္ခါရ ပစ္စယာ အရူပဗြဟ္မာ (၄)ဘုံသားတို့၏ ခန္ဓာ”
တစ်ထစ်ချ မှတ်ယူ
လိုရင်းချုံးလိုက်တော့ (၃၁)ဘုံထဲမှာ ဘယ်ခန္ဓာပဲရရ ခန္ဓာမှန်သမျှကို ဖြစ်စေတဲ့အကြောင်းလက်သည်သည် အဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရဆိုတာ တစ်ထစ်ချ မှတ်ယူနိုင်ပါတယ်။
.. ခန္ဓာ (၅)ပါးကို ဖြစ်စေတဲ့အကြောင်းလက်သည်ဟာ ဘယ်သူတွေပါလိမ့် … …
.. နာမ်ခန္ဓာ (၄)ပါးကို ဖြစ်စေတဲ့အကြောင်းလက်သည်ဟာ ဘယ်သူတွေပါလိမ့် … …
.. ရုပ်ခန္ဓာကို ဖြစ်စေတဲ့အကြောင်းလက်သည်ဟာ ဘယ်သူတွေပါလိမ့် … …
.. ခန္ဓာမှန်သမျှ ဖြစ်စေတဲ့အကြောင်းလက်သည်ဟာ ဘယ်သူတွေပါလိမ့် … …
-- အဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရ။
.. ခန္ဓာ (၅)ပါး ရုပ်နာမ်တရားတို့သည် တန်ခိုးရှင်တွေ ဖန်ဆင်းတာလား … …
.. ခန္ဓာ (၅)ပါး ရုပ်နာမ်တရားတို့သည် အလိုလိုပေါ်လာတာလား … …
-- ခန္ဓာ (၅)ပါး ရုပ်နာမ်တရားတို့သည် အဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရကဖြစ်စေတာလား။
.. အဝိဇ္ဇာ၊ သင်္ခါရသည် ဘာကိုဖြစ်စေတဲ့ လက်သည်အကြောင်းမှန်က … …
-- ခန္ဓာ (၅)ပါး ရုပ်နာမ်တရား။
ကိုယ့်ခန္ဓာဖြစ်ကြောင်းကို ကိုယ်အမှန်သိတဲ့ဉာဏ်
မကျန်တော့တာက ကိုယ်ခန္ဓာဖြစ်ကြောင်းကို ကိုယ်အမှန်သိရလို့ပါ။ ဒါဖြင့် .. ကိုယ်ခန္ဓာဖြစ်ကြောင်းကို ကိုယ်အမှန်သိရတာသည် ကိုယ်သဏ္ဌာန်မှာ သံသယမကျန်ဘူးလို့ အောင်းမေ့ပါ။
သံသယက ဝိစိကိစ္ဆာ၊ မကျန်တာက စင်ကြယ်သွားတာ။
ဒီတော့ .. ကိုယ့်ခန္ဓာဖြစ်ကြောင်းကို ကိုယ်အမှန်သိတဲ့ဉာဏ် ရလိုက်တာသည် ဝိစိကိစ္ဆာ စင်တယ်လို့ မှတ်ပါ။
သက္ကာယဒိဋ္ဌိပြုတ်
တစ်ခါ .. ခန္ဓာကို ဖြစ်စေတတ်တဲ့ လက်သည်အကြောင်းတရားဖြစ်တဲ့ အဝိဇ္ဇာထဲမှာ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ ပါပါရဲ့လား … …
ဒီတော့ ..
ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါမပါတဲ့၊ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါလည်း မဟုတ်ကြတဲ့ အကြောင်းဓမ္မတွေက ဖြစ်စေတဲ့ ဝိညာဏ်၊ နာမ်ရုပ်၊ သဋ္ဌယတန၊ ဖဿ၊ ဝေဒနာ ဆိတဲ့ အကျိုးခန္ဓာ (၅)ပါးကိုကျမှ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ လုပ်ချင်လို့ ဖြစ်ပါ့မလား။ ဒါသည် နဂိုမရှိလို့ နဂိုင်းမထွက်နိုင်တဲ့ သဘောပဲလို့ မှတ်ကြပါ။
.. အဝိဇ္ဇာ၊ သင်္ခါရကဖြစ်စေတာသည် ငါ၊ သူတစ်ပါးတွေလား … …
.. အဝိဇ္ဇာ၊ သင်္ခါရကဖြစ်စေတာသည် ယောက်ျား၊ မိန်းမတွေလား … …
.. အဝိဇ္ဇာ၊ သင်္ခါရကဖြစ်စေတာသည် ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါတွေလား … …
ဒီခန္ဓာ (၅)ပါးဆိုတဲ့ ထင်ရှားရှိတဲ့ သက္ကာယတရားထဲမှာ ငါ၊ သူတစ်ပါး၊ ယောက်ျား၊ မိန်းမ၊ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ မပါပါလားလို့ သိလိုက်တဲ့ဉာဏ်က အမှန်သိ သမ္မာဒိဋ္ဌိ (ဝါ) အသိမှန် သမ္မာဒိဋ္ဌိ။
ဒါဖြင့် .. အဝိဇ္ဇာ၊ သင်္ခါရက ဖြစ်စေတဲ့ ခန္ဓာ(၅)ပါး၊ ရုပ်နာမ်တရားထဲမှာ ငါ၊ သူတစ်ပါး၊ ယောက်ျား၊ မိန်းမ၊ ပုဂ္ဂိုလ်၊သတ္တဝါ မပါပါလားလို့ အမှန်သိတဲ့ဉာဏ်ရလိုက်တာသည် သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ပြုတ်တယ်လို့မှတ်ပါ။
ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒ်
ဒါဖြင့် ခန္ဓာဖြစ်ကြောင်းနှင့် ခန္ဓာဖြစ်ကျိုးကို အမှန်သိတဲ့ဉာဏ် ရလိုက်တာသည် ဝိစိကိစ္ဆာစင်၍ သက္ကာယဒိဋ္ဌိပြုတ်ခြင်း ကျေးဇူးများပါတယ်။ ခန္ဓာဖြစ်ကြောင်းက ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒ်၊ ခန္ဓာဖြစ်ကျိုးက ပဋိစ္စသမုပ္ပန္န။
ဒါကိုပဲ အတိုကောက်ပြောတော့ ဖြစ်ကြောင်းက ပဋိစ္စ၊ ဖြစ်ကျိုးက သမုပ္ပာဒ်။
စူဠသောတပန်ဉာဏ်
ဒီစူဠသောတပန်ဉာဏ်ကလေး ကိုယ်သဏ္ဌာန်မှာ မပျောက်မပျက် ကိန်းဝပ်နေပါမူကား တစ်ဘဝတော့ အပါယ်တံခါးပိတ်ခြင်းကြောင့် ကျေးဇူးများလှတယ်လို့လည်း အောက်မေ့ကြပါ။
.. အပိုင်း (၂) .. ဤတွင်ပြီး။
သပြုဆိပ်ရွာ၊ ရေလဲကြီး
သပြုဆိပ်ရွာ၊ ရေလဲကြီး
အောင်ရာရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
အောင်ရာရွာ(Awngra)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ မိုင်ထောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၉၀၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်ထောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၄ ဦး၊ မ ၁၀၂ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၀၆ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြို့မရွာ၊ ကြီးပေါက်ကုန်း
မြို့မရွာ၊ ကြီးပေါက်ကုန်း
မြို့သူကြီး (ရာဇဘီ)ရွာ၊ မြို့သူကြီး
မြို့သူကြီး (ရာဇဘီ)ရွာ၊ မြို့သူကြီး
တီဘိန်း (သစ်)ရွာ၊ မတူပီမြို့နယ်
တီဘိန်း (သစ်)ရွာ(Tibing(New))သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ မတူပီမြို့နယ်၊ တီဘိန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၈၀၃၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တီဘိန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၆ ဦး၊ မ ၂၅၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၄၄ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မတူပီမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဂါတ်ကုန်းရွာ၊ ရေလဲကြီး
ဂါတ်ကုန်းရွာ၊ ရေလဲကြီး
ဖိုက်တာ (ငါး)
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ငါးမွေးခြင်း ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး ကဏ္ဍ:လာအိုနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး ကဏ္ဍ:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး ကဏ္ဍ:ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး ကဏ္ဍ:မလေးရှားနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အမျိုးသားသင်္ကေတများ
ကလောခိုရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
ကလောခိုရွာ(Kalawkho)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ ဒေါမွဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၀၁၅ ဖြစ်သည်။
အကီရာ မီယာဝါကီ
အကီရာ မီယာဝါကီ ( 宮脇 昭၊ ၁၉၂၈ ခု၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၉ ဖွား) သည် ဂျပန်လူမျိုး ရုက္ခဗေဒ ပညာရှင်ဖြစ်သည်။အပင် ဂေဟသဘောကို ကျွမ်းကျင်ပြီး သဘာဝသစ်တောများနှင့် မျိုးစေ့များအကြောင်းတွင် နှံ့စပ်သည်။ မြေညံ့များတွင် သစ်ပင်များ ပြန်ပေါက်စေရန် ကမ္ဘာ့ နေရာအနှံ့တွင် လုပ်ဆောင်နေသည်။ ယိုကိုဟားမား အမျိုးသား တက္ကသိုလ်မှ ၁၉၉၃ ခုတွင် ဂုဏ်ထူးဆောင်ပါမောက္ခ ရာထူး ပေးသည်။ နိုင်ငံတကာ ဂေဟဗေဒလေ့လာရေး ဂျပန် စင်တာ၏ ဒါရိုက်တာလည်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၆ ခုတွင် အပြာရောင်ကမ္ဘာမြေဆု ရခဲ့သည်။
မယ်ဇလီကုန်းရွာ၊ မြောင်မြို့နယ်
မယ်ဇလီကုန်းရွာ (Meizalikone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ မြောင်မြို့နယ်၊ တွင်းကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၂၈၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြောင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အကီရာ မီယာဝါကီ
ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး
အကီရာကို အိုကာယာမာမြို့တွင် ၁၉၂၈ ခု၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၉ ရက်၌ မွေးသည်။ ၁၉၅၂ ခုတွင် ဟီရိုရှီးမား တက္ကသိုလ်မှ ဇီဝဗေဒနှင့် ဘွဲ့ရသည်။ ၁၉၅၈ မှ ၆၀ ထိအောင် ဂျာမနီ၌ ဧည့်သုတေသီအဖြစ် သွားလုပ်သည်။ ၁၉၆၁ တွင် ဟီရိုရှီးမား တက္ကသိုလ်မှပင် ဒေါက်တာဘွဲ့ ရသည်။ ထို့နောက်တွင်မူ ယိုကိုဟားမား အမျိုးသား တက္ကသိုလ်၌ သုတေသီ ဖြစ်လာသည်။ ၁၉၆၂ ခုမှ ၇၃ ခုတိုင် လက်​ထောက်ပါမောက္ခအဖြစ် လုပ်ကိုင်သည်။ ၁၉၇၃ တွင် ထိုတက္ကသိုလ်၌ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဌာနကြီး ပေါ်လာသည့်အခါ ရှေ့ဆောင်ပါမောက္ခအဖြစ် တာဝန်ယူသည်။ ၁၉၉၃ ခုတိုင် ထိုရာထူးကို လုပ်ကိုင်သည်။
ဘွဲ့ထူးဂုဏ်ထူးများ
၁၉၉၃ ခုတွင် ဟိုကိုဟားမား အမျိုးသား တက္ကသိုလ်က ဂုဏ်ထူးဆောင်ပါမောက္ခ ဘွဲ့ပေးသည်။အပြာရောင်ကမ္ဘာမြေဆုကို (Blue Plant Prize) ကို ၂၀၀၆ ခုတွင် ရသည်။
ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား
ဗီယက်နမ် ဘာသာစကားသည် ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကား တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဗီယက်နမ် နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်ဘာသာနှင့် တရားဝင်ရုံးသုံး ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ ဗီယက်နမ် လူမျိုးများ၏ မိခင် ဘာသာစကား ဖြစ်သလို အခြားသော လူနည်းစု မျိုးနွယ်စုများ၏ ပထမ သို့မဟုတ် ဒုတိယ ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ ဗီယက်နမ် လူမျိုးများ ကမ္ဘာတစ်ဝန်း ပျံ့နှံ့ခြင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးခြင်းကြောင့် ဗီယက်နမ် ဘာသာစကား ပြောဆိုသူများကို ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင်၊ အထူးသဖြင့် အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ၊ မြောက်အမေရိက၊ ဩစတြေးလျ နှင့် အနောက်ဥရောပ စသည်တို့တွင် တွေ့နိုင်သည်။ ချက်နိုင်ငံတွင် ဗီယက်နမ် ဘာသာစကားကို လူနည်းစု ဘာသာစကားအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားသည်။
ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကား မိသားစုတွင် ဘာသာစကားပြောသူ ဦးရေ အများဆုံးရှိသော ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ ဗီယက်နမ် ဘာသာစကားပြောသူ ဦးရေသည် အခြားသော ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားပြောသူ စုစုပေါင်းထက်ပင် အဆများစွာ ပိုများသည်။ ဗီယက်နမ် ဘာသာစကားတွင် တရုပ်ဘာသာစကားမှ ငှားရမ်းထားသောစကားလုံးများ ရှိပြီး ယခင်က တရုပ်စာလုံးများကို ပြုပြင်ထားသည့် စာရေးစနစ်ကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ယနေ့တွင်မူ လက်တင် အက္ခရာများကို ပြုပြင်ထားသည့် စာရေးစနစ်ကို အသုံးပြုကြသည်။
ဘာသာစကား မိသားစု
ဘာသာစကား မိသားစုဆိုသည်မှာ ရှေးဟောင်းမူလဘုံဘာသာစကား တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာသော ဆက်စပ်မှုရှိသည့် ဘာသာစကားများ အစုအဝေးကို ခေါ်သည်။ မူလဘုံဘာသာစကားကို အဆိုပါ ဘာသာစကား မိသားစု၏ ရှေးဦး-ဘာသာစကား ဟုခေါ်သည်။ 'မိသားစု' ဆိုသည့် စကားလုံး၏ သဘောသဘာဝအရ ဘာသာစကားသမိုင်းကြောင်းလေ့လာမှု၌ ဘာသာစကားများ၏ မူလအစများ ဆက်စပ်မှုကို ဖော်ပြသည့် အကိုင်းအခက်ခွဲဖြာသည့်ပုံစံ (Tree model)သည် ၎င်း ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုကြသော လူမျိုးနွယ်များသည် မျိုးရိုးဗီဇအားဖြင့် မည်သို့တော်စပ်သည်ကို ဖော်ပြသည့် မိသားစုဆင်းသက်ပုံ (Family Tree)နှင့် ထပ်တူညှိယူဆစရာရှိသည်။ သို့သော်လည်း တကယ်တမ်းတွင် ဘာသာစကား ဆက်နွယ်မှုနှင့် မျိုးရိုးဗီဇအားဖြင့် ဆက်နွယ်မှုတို့သည် ထပ်တူညီလိမ့်မည်ဟု မယူဆနိုင်ပါ။
ရှင်သန်နေသော ဘာသာစကားများ စုစုပေါင်း ၅၀၀၀ မှ ၈၀၀၀ ထိရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းတွက်ချက်ထားသည်။ သို့သော်လည်း ဘာသာစကား တစ်ခုကို သီးခြားဘာသာစကား သို့မဟုတ် ဒေသိယစကား အဖြစ်သတ်မှတ်မှုမှာ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး မတူညီကြ၍ တိကျသော ကိန်းဂဏန်းကို မသတ်မှတ်နိုင်ပါ။ ရှင်သန်နေသော ဘာသာစကား ဆိုသည်မှာ လူတစ်စုအနေဖြင့် ၎င်း ဘာသာစကားတစ်ခုကို အဓိက ဆက်သွယ်ရေး ဘာသာစကားအနေဖြင့် အသုံးပြုခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ သေဆုံးသွားသော ဘာသာစကားများနှင့် ပျောက်ကွယ်သွားသော ဘာသာစကားများ များစွာရှိသည်။ ထိုအတူ အချို့ ဘာသာစကားများမှာ အမျိုးအစားသတ်မှတ်ရန်အတွက်ပင် လုံလောက်စွာ လေ့လာမှုမပြုရသေးသလို အချို့ဘာသာစကားများမှာ တည်ရှိပြီး ပြောဆိုသုံးစွဲအနေကြသည်ကိုပင် မိမိတို့ ပြင်ပလူများ မသိရှိရသေးပါ။
ဘာသာစကားများကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာခြင်းဖြင့် မိသားစုတစ်ခု၏ မိသားစုဝင် ဘာသာစကားများကို စုစည်း သတ်မှတ်သည်။ ညီနောင်ဘာသာစကားများကို ဗီဇ(Genetic) သို့မဟုတ် မျိုးနွယ်ဗီဇဆိုင်ရာ(Genealogical) ဆက်နွယ်တော်စပ်သည်ဟု သုံးနှုန်းလေ့ရှိသည်။ ဒုတိယ စကားလုံး အသုံအနှုန်းမှာ ပိုပြီးရှေးကျသည်။ သို့သော် မကြာသေးမီ နှစ်တွေအတွင်းမှာပဲ ဘာသာစကားတွေရဲ့ ဆက်စပ်မှုနဲ့ လူမျိုးနွယ်ခြင်း မျိုးရိုးဗီဇဆက်နွယ်မှုတို့ကို ပိုပြီးကောင်းကောင်းခွဲခြားနိုင် ရန်အတွက် စကားလုံးအသုံးအနှုန်း သတ်မှတ်ချက်တွေကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ထားခဲ့သည်။ ဘာသာစကားခြင်း ဆက်စပ်မှုအတွက် သက်သေအထောက်အထားကို ဘာသာစကားတွေကြားမှာရှိသော တူညီသည့် လက္ခဏာရပ်များတွင် တွေ့ရသည်။ တူညီသည့် လက္ခဏာရပ်များ ဆိုရာတွင် ဘာသာစကား ထိတွေ့ခြင်း သို့မဟုတ် ဘာသာစကား ငှားရမ်းထားခြင်း မဟုတ်သော တူညီမှုများကို ဆိုလိုသည်။ ဥပမာ 'အာလူး'၊'စောင်'၊ 'ချပါတီ' ဟူသော ဗမာစကားလုံးများသည် အိန္ဒိယရှိ အချို့သော ဘာသာစကားများထံမှ ငှားရမ်းထားခြင်း ဖြစ်ရာ ၎င်းတို့ကို သက်သေအဖြစ်ယူ၍ အဆိုပါအိန္ဒိယ ဘာသာစကားများသည် ဗမာဘာသာစကားနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိသည်ဟု မယူဆနိုင်ပါ။ မျိုးနွယ်ဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်တော်စပ်သည့် ဘာသာစကားများတွင် ရှေးဦး-ဘာသာစကား၏ ကျန်ရှိနေသော လက္ခဏာရပ်များ တူညီနေခြင်းကို တွေ့ရှိရသည်။ ထိုတူညီမှုများသည် တိုက်ဆိုင်မှုကြောင့်လည်း မဟုတ်သလို ဘာသာစကား ငှားရမ်းထားခြင်း ကြောင့်လည်း မဟုတ်ပေ။ ဘာသာစကား မိသားစုတစ်ခု၏ ကိုင်းခွဲ သို့မဟုတ် အုပ်စုတစ်ခုတွင် ရှိသော အဖွဲ့ဝင်ဘာသာစကားများသည် မူလ ရှေးဦး-ဘာသာစကားမှ တူညီသော ပြောင်းလဲတိုးတက်သည့် လက္ခဏာရပ်များ ရှိသည်။ ထိုအုပ်စုအတွင်းရှိ တူညီသော ပြောင်းလဲတိုးတက်လာသည့် လက္ခဏာရပ်များကို ဘာသာစကား မိသားစုကြီး၏ အခြားသော ဆက်ခံ ဘာသာစကားများတွင် တွေ့ရလေ့ မရှိပေ။ ဥပမာအားဖြင့် ဂျာမန်နွယ် ဘာသာစကားများတွင် ဘုံတူညီသော ဝေါဟာရအသုံးအနှုန်းနှင့် သဒ္ဒါများသည် ရှေးဦး-အင်ဒို-ဥရောပနွယ်တွင် ပါရှိခဲ့လိမ့်မည်ဟု မယူဆကြပါ။ ထိုလက္ခဏာရပ်များသည် ရှေးဦး-အင်ဒို-ဥရောပနွယ် ဘာသာစကားကို ဆက်ခံသော ရှေးဦး-ဂျာမန်နွယ် ဘာသာစကားမှ စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။
မိုးကောင်းစုရွာ၊ ရေလဲကြီး
မိုးကောင်းစုရွာ၊ ရေလဲကြီး
ဆင်သေရွာ၊ ကြီးပေါက်ကုန်း
ဆင်သေရွာ၊ ကြီးပေါက်ကုန်း
စနေဂြိုဟ်
စေတန် (စနေဂြိုဟ်) (Saturn)သည် နေမှခြောက်ခုမြောက်ဂြိုဟ် တစ်ခုဖြစ်ပြီး အစိုင်အခဲများထက် ဓာတ်ငွေ့ များဖြင့်သာ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ စေတန်သည် နေအဖွဲ့အစည်းထဲတွင် ဂျူပီတာဂြိုဟ်ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံးဂြိုဟ် ဖြစ်သည်။ စေတန် (Saturn) ဟူသော နာမည်မှာ ရောမနတ်ဘုရား စေတန်နတ်မှ ဆင်းသက်လာပြီး ဂရိနတ်ဘုရား ကရိုနိုစ် (Chronos)နှင့် အတူတူပင်ဖြစ်သည်။ စေတန်ဂြိုဟ်၏ သင်္ကေတမှာ ♄ ဖြစ်ပြီး စေတန် နတ်တံစဉ်ပုံမှ ယူထားခြင်း ဖြစ်သည်။
စေတန်ဂြိုဟ်တွင် ကျောက်ခဲ များ၊အမှုန် များ ပါဝင်သော ကြီးမားသော ရေခဲပတ်လမ်းကြောင်းကြီးများ ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့ထဲမှ ၅၉လုံးမှာ လများဖြစ်ပြီး နောက်ထပ်၃လုံးမှာ ၂၀၀၇ခုနှစ်ထိ အတည်ပြုမစစ်ဆေး ရသေးပါ။ ၎င်းတို့ထဲမှ အကြီးဆုံးလ တိုက်တန် ဟူသော အစိတ်အပိုင်းသည်ပင် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ် (မာကျူရီဂြိုဟ်) ထက် ကြီးမားသည်။
စနေဂြိုဟ်
စနေဂြိုဟ်သည် နက္ခတ္တဗေဒအရ စေတန်ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ နေစကြဝဠာတွင် ထိုဂြိုဟ်သည် ဂျူပီတာ(ကြာသပတေးဂြိုဟ်) မှလွဲလျှင် အကြီးဆုံးဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ စေတန်ဂြိုဟ်၏ မျက်နှာ ပြင်သည် ကမ္ဘာမြေမျက်နှာပြင်ထက် အဆပေါင်း ၈ဝ ခန့်ကြီး သည်။ စေတန်ဂြိုဟ်တွင် ကွင်းများ ပါရှိသဖြင့် အလွန် ထူးဆန်း အံ့ဩဖွယ်ကောင်းသည်။ စေတန်ဂြိုဟ်လုံး၏အချင်းမှာ မိုင်ပေါင်း ၇၃ဝဝဝ ရှိ၍ အကြီး ဆုံးကွင်း၏ အချင်းမှာ မိုင်ပေါင်း ၁၇ဝဝဝဝ ရှိသည်။ စေတန်ဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာ ဂြိုဟ်၏ ၈ ပုံ ၁ ပုံခန့်လောက်သာ သိပ်သည်း၏။ အကယ်၍ ထိုဂြိုဟ်ကို ရေထဲ၌ချ၍ရလျှင် ပေါလောပေါ်နေမည်ဖြစ်သည်။ စေတန်ဂြိုဟ်ပေါ်၌ သက်ရှိတို့ မနေနိုင်ကြချေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဂြိုဟ်၏အပူချိန်သည် ဖာရင်ဟိုက်စကေးတွင် သုညဒီဂရီအောက် ၂၅ဝ လောက်ရှိသည်။ ယင်းကို ပတ် ထားသော လေထု၌လည်း သက်ရှိတို့ အသက်ရှင်နိုင်အောင် လုံလောက်သော အောက်ဆီဂျင် မပါရှိချေ။
စေတန်ဂြိုဟ်သည် နေနှင့်ကမ္ဘာတို့မှ အလွန်ဝေးကွာသည်။ နေမှ မိုင်ပေါင်း ၈၈၆ သန်းဝေး၍ ကမ္ဘာမှ မိုင်သန်းပေါင်း ၇၅ဝ ဝေးကွာသည်။ ထိုဂြိုဟ်သည် နေကို တစ်ပတ်လှည့်ပတ် ရန် ၂၉ ၁/၂ နှစ်ခန့် ကြာသည်။ စေတန်ဂြိုဟ်၌ တစ်နှစ် သည် ကမ္ဘာဂြိုဟ်၌ ၂၉ ၁/၂ နှစ်နှင့် ညီမျှသည်။ စေတန် ဂြိုဟ်၏ တစ်ရက်သည် ၁ဝ ၁/၄ နာရီခန့်သာရှိသည်။ စေတန်ဂြိုဟ်၌ ကွင်းပါရှိသည်ကို ခရစ် ၁၆၁ဝ ပြည့်နှစ်ကပင် သိပ္ပံပညာရှိ ဂယ်လီလေယိုက မြင်ခဲ့သည်။ ယခုတွင် စေတန်ဂြိုဟ်၌ ကွင်းသုံးကွင်း ပါရှိကြောင်း သိကြရပြီ။ ထိုကွင်းတို့သည် အလွန်သေးငယ်သော မြူမှုန်တို့ဖြင့် ပြည့် လျက် ရှိသည်။ ထိုမြူမှုန်တို့ကား စေတန်ဂြိုဟ်ကို အလွန် မြန်သော အလျင်နှင့် လှည့်ပတ်နေကြသည်။ စေတန်ဂြိုဟ်၌ အရံဂြိုဟ် ၉ လုံး ခြံရံလျက်ရှိသည်။
ပြင်ပလေထု
စနေဂြိုဟ်၏ ပြင်ပလေထုကို ၉၆% ဟိုက်ဒရိုဂျင်၊ ၃% ဟီလီယမ်၊ ၀.၄% မီသိန်းနှင့် ၀.၀၁%အမိုးနီးယားတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ အက်ဆီတိုင်လီးန်(acetylene)၊ အီသိန်း(ethane)နှင့် ဖစဖီးန်(phosphine)တို့လည်း အနည်းငယ်စီ ပါဝင်သည်။