cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
အဲရစ် (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)
အဲရစ် (အင်္ဂလိပ်:136199 Eris ယခင်အခေါ်အဝေါ် "2003 UB 313"; သင်္ကေတ: ) သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းတွင် ရှိပြီး နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းအပြင်ဘက်မှ သွားလာနေသော (trans-Neptunian object or TNO) ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားတစ်ခုဖြစ်သည်။ အဲရစ်သည် ယခုအထိရှာဖွေတွေ့ရှိသမျှသော ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများတွင် အကြီးဆုံးဖြစ်ပြီး ပလူတိုဂြိုဟ်ထက်ပင် ကြီးမားသည်။ အဲရစ်ကို ၂၀၀၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၅ ရက်တွင် မိုက်ကယ်အီးဘရောင်း (Michael E. Brown)၊ ချဒ်ထရူဂျေလို (Chad Trujillo) နှင့် ဒေးဗစ်ရာဗင်နိုဝစ် (David Rabinowitz) တို့မှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် နေအဖွဲ့အစည်း၏ ပြင်ပသို့ ရိုက်ကူးထားသော ပုံအဟောင်းများကို သေချာစွာကြည့်ရှုရင်းမှ တွေ့ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီးသော အချိန်တွင် အဲရစ်အား ဇီနာ(Xena)ဟုသာ တရားဝင်မဟုတ်သော အမည်နှင့် ညွှန်းဆိုခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ တယ်လီဗီးရှင်း ဇာတ်လမ်းတွဲ စစ်မင်းသား ဇီနာ (Xena: Warrior Princess) မှ အဓိကဇာတ်ကောင်၏ အမည်ကိုပေးခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ၂၀၀၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၃ ရက်တွင် ဂရိဒဏ္ဍာရီမှ နတ်ဘုရား၏အမည်ကို ယူ၍ အဲရစ်ဟု တရားဝင်အမည်ပေးခဲ့သည်။
အဲရစ်တွင် ဒစ်စ်နိုမီယာ (Dysnomia) အမည်ရှိသော ဂြိုဟ်ရံလ ၁စင်းရှိပြီး ၂၀၀၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၀ ရက်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဒစ်စ်နိုမီယာတွင် ဂါဘရီယယ် (Gabrielle) ဟူသော နာမည်ပြောင်တစ်ခုရှိပြီး ဇီနာဇာတ်လမ်းတွဲထဲမှ အခြားဇာတ်ကောင်တစ်ကောင်၏ အမည်ဖြစ်သည်။ ဒစ်နိုမီယာ ဆိုသော အမည်မှာ ဂရိဒဏ္ဍာရီထဲမှ အဲရစ်၏ သမီးတော်၏အမည်ဖြစ်သည်။ အဲရစ်နှင့် ဒစ်စ်နိုမီယာကို ဇီနာနှင့် ဂါဘရီယယ် ဟူ၍ အမည်မပေးနိုင်သည့် အကြောင်းမှာ နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအပြင်ဘက်တွင် လှည့်ပတ်နေသမျှသော အရာဝတ္ထုတို့ကို ဖန်တီးမှုဒဏ္ဍာရီနှင့် သက်ဆိုင်သော အမည်ပေးရမည် ဟူသည့် ဥပဒေသရှိသောကြောင့်ဖြစ်သည်။
အစကနဦး သတင်းများတွင် အဲရစ်အား ၁၀ ခုမြောက်ဂြိုဟ်အဖြစ် တင်ပြကြပြီး နာဆာ(NASA) မှ အချို့သော နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်နှင့် သိပ္ပံပညာရှင်တို့က ထိအယူအဆကို ထောက်ခံကြသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော်အဲရစ်သည် ပလူတိုထက်ပို၍ကြီးသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း အဲရစ်ကို မည်သည့်အခါကမှ ဂြိုဟ်အဖြစ် တရားဝင်သတ်မှတ်ခြင်းမရှိခဲ့ပေ။ ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ဂြိုဟ်ဟူသော ဝေါဟာရကို ပြန်လည်သတ်မှတ် ပြီးသည့် အချိန်တွင် အဲရစ်အား ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား အမျိုးအစား အသစ်တွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။
ယနေ့တွင် သိပ္ပံပညာရှင်တို့သည် အဲရစ်နှင့် သူ၏ ဂြိုဟ်ရံလ ဒစ်စ်နိုမီယာတို့၏ အကြောင်းကို ဆက်လက်ရှာဖွေနေဆဲဖြစ်ပြီး လများ သို့မဟုတ် ခါးပတ်များ ဆက်လက်ရှိမရှိကိုလည်း ရှာဖွေနေကြသည်။
အဲရစ်သည် ပြန့်ကျဲအချပ်ပြား အရာဝတ္ထု ဖြစ်ပါတယ် ၎င်းအား နေစင်္ကြာဝဠာရဲ့ ကျူးပါး ခါးပတ် ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ပလူတို ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းကြောင်းရဲ့အလွန်မှာ တည်ရှိပါတယ်။ ဒါကို "ပလူတွန်" လို့လည်း ခေါ်ပါသေးတယ် ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ သူ့ရဲ့ အရွယ်အစား ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းကြောင်းနဲ့ တည်နေရာဟာ ပလူတိုနဲ့ ဆင်တူနေတာမို့ကြောင့်ပါပဲ။
အဲရစ်ဂြိုဟ်သိမ်ဟာ နေကို ကမ္ဘာနှစ် (၅၅၇) နှစ်လျင် တစ်ပတ်နှုန်းနဲ့ လှည့်ပတ်ပါတယ်။ ယနေ့အချိန်မှာတော့ နေမင်းနဲ့ အဝေးဆုံးအနေအထားမှာ တည်ရှိနေပါတယ်။ ၎င်းဟာ ဘဲဥပုံ ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းကြောင်း ဖြစ်ပါတယ် ဆိုလိုတာကတော့ စက်ဝိုင်းပုံပတ်လမ်း မဟုတ်ပါဘူး။ ၎င်းဟာ ထောင့် ၄၄ ဒီဂရီ တိမ်းစောင်းပါတယ်။ အဲရစ်ဟာ အချင်းအားဖြင့် ကီလိုမီတာ (၂၄၀၀) ရှိပြီး ပလူတိုထက် နည်းနည်းလေး ကြီးပါတယ်။
ဇီဝအမှတ်အသား နိုင်ငံကူးလက်မှတ်
ဇီဝအမှတ်အသား နိုင်ငံကူးလက်မှတ်၊Biometric passport၊ e-passport၊ePassport၊digital passportဆိုသည်မှာ စာရွက်နှင့် အီလက်ထရောနစ် ရောပေါင်းထားသည့် နိုင်ငံကူးလက်မှတ်ဖြစ်ပြီး၊ ကိုင်ဆောင်သူ၏ ဇီဝအချက်အလက်များဖြစ်သည့်၊ လက်ဗွေ၊ လက်ဝါးဗွေ၊ မျက်ဆံအချက်အလက်များကို အခြေခံကာ မည်သူမည်ဝါဖြစ်ကြောင်း လျင်မြန်စွာ စစ်ဆေးနိုင်သည့် စနစ်ဖြစ်သည်။ ထိတွေ့စရာမလိုသည့် စမတ်ကဒ်ကို အသုံးပြုပြီး၊ မိုင်ခရိုပရိုစက္ဆာ၊ စစ်ဆေးမည့် စက်မှ လျှပ်အားပေးနိုင်ရန်နှင့် ဆက်သွယ်နိုင်ရန် အင်တာနာကို နိုင်ငံကူးလက်မှတ်၏ အလယ်၊ မျက်နှာဖုံး (သို့) အနောက်ဖုံးထဲတွင် တပ်ဆင်ထားသည်။ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်ထဲတွင် ပါရှိသည့် အချက်အလက်များကို International Civil Aviation Organization's (ICAO) Doc 9303 တွင် သိမ်းဆည်းထားသည်။  နိုင်ငံကူးလက်မှတ်၏ အရေးပါသည့် အချက်အလက်များကို အထဲစာမျက်နှာတွင် ပုံနှိပ်ထားပြီး၊ ကြေးကဒ်ပြားပေါ်တွင်လည်း သိမ်းဆည်းထားသည်။ စက်ပစ္စည်းများကို သေခြာတပ်ဆင်ထားပြီး၊ Public Key Infrastructure (PKI)ကို အသုံးပြု၍ သိမ်းဆည်းထားသည့် အချက်အလက်များကို လျှပ်စစ်နည်းဖြင့် စစ်ဆေးသောကြောင့်၊ အတုအပပြုလုပ်နိုင်ရန်အတွက် လွန်စွာ ခက်ခဲဈေးကြီးသည်။
လက်ရှိတွင် ဇီဝအမှတ်အသားဖြင့် အသိအမှတ်ပြု စံနှုန်းများမှာ- လူ၏ မျက်နှာအချက်အလက်၊ လက်ဗွေအချက်အလက်၊ မျက်ဆံ မှတ်မိနိုင်ခြင်း တို့ဖြစ်သည်။ ထိုစံနှုန်းများ ဖြစ်လာရန် လက်တွေ့စမ်းသပ်မှုများ များစွာပြုလုပ်မှုများထဲတွင် retinal ဖတ်စစ်မှုလည်းပါဝင်ခဲ့သည်။ICAO မှ မည်သို့ စနစ်ဖြင့် နိုင်ငံကူးလက်မှတ်သို့ ဆက်သွယ်မှုများ၊ အချက်အလက်သိမ်းစည်းမှုများ ပြုလုပ်နိုင်ရန် စံနှုန်းများကို သက်မှတ်ထားသည်။ ဂျေပဂ် (သို့) ဂျေပဂ်၂၀၀၀ အမျိုးအစား ဒီဂျီတယ်ပုံရိပ်ကို အသုံးပြုပြီး ကြေးပြားထဲတွင် သိမ်းစည်းထားသည်။ အီလက်ထရောနစ်နည်းဖြင့် စစ်ဆေးနိုင်သည့် ကောင်တာများ(e-borders)ကို အသုံးပြု၍ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်ထဲရှိ ကြေးပြားထဲမှ အချက်အလက်များကို စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ကြသည်။ ထိတွေ့ရန်မလိုသည့် ကြေးပြားထဲသို့ အချက်အလက်များ သိမ်းဆည်းနိုင်ရန် ၃၂ ကီလိုဘိုက် ပါရှိသည့် အီးအီးပီရွမ် မှတ်ဉာဏ်ကို အသုံးပြုထားပြီး နိုင်ငံတကာစံနှုန်းISO/IEC 14443ကို အခြေခံ၍ အလုပ်လုပ်သည်။ ထိုစံနှုန်းများသည် တစ်နိုင်ငံမှ တစ်နိုင်ငံ ထုတ်လုပ်ကြသည့် နိုင်ငံကူးလက်မှတ်များကို တပြေးညီ စစ်ဆေးနိုင်ရန် စီစဉ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။
တချို့သော နိုင်ငံသား စိစစ်ရေးကဒ်ပြားများ (ဥပမာ နယ်သာလန်, အယ်လ်ဘေးနီးယား နှင့် ဘရာဇီး) တွင် ဇီဝအချက်အလက် နိုင်ငံကူးလက်မှတ်များကို ICAO9303စံနှုန်းအပြည့် အသုံးပြုထားသော်လည်း၊ အမေရိကန် နိုင်ငံကူးလက်မှတ်ကဒ်သည် စံနှုန်းမညီပေ။
လားဟောင်ရွာ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်
လားဟောင်ရွာ (Larhaung)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်၊ လားဟောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၉၆၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နန်းယွန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဂရေဟမ် ဂရင်း
ထင်ရှားသောအင်္ဂလိပ်လူမျိုး စာရေးဆရာကြီး ဂရေဟမ်ဂရင်းကို ၁၉ဝ၄ ခုနှစ်အောက်တိုဘာလ ၂ ရက် နေ့ကမွေးဖွားခဲ့သည်။ ငယ်စဉ်ကစိတ်ရောဂါ စွဲကပ်ခဲ့သဖြင့် ဆေးကုသမှုခံယူခဲ့ရသည်။ ဂရင်းသည် ဘာကမ်စတက်ကျောင်း၌ ဘော်လီယိုကောလိပ် (အောက်စဖို့) တွင်ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပညာသင်စဉ်ကတည်းက စာပေစတင်ရေးသားခဲ့သည်။ ၁၉၂၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်ထိ လန်ဒန်မြို့ထုတ် pectator သတင်းစာတွင် လက်ထောက်အယ်ဒီတာအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ဒစနခအအေသမသတင်းစာတွင် စာပေအယ်ဒီတာအဖြစ် ၁၉၄ဝ-၄၁ ခုနှစ်များတွင်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၁ မှ ၁၉၄၄ ခုနှစ်အထိ နိုင်ငံခြားရေးဌာနတွင် ဝင်ရောက်အမှုထမ်းခဲ့ပြီး ၁၉၄၄ ခုနှစ်မှ၁၉၄၈ ခုနှစ်အထိ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေသည့် လီမိတက်ကုမ္ပဏီကြီးတစ်ခု၌ ညွှန်ကြားရေးမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ဂရေဟမ်ဂရင်းသည် အခါအခွင့်သင့်တိုင်း ခရီးထွက်လေ့ရှိသည်။ အာဖရိက၊ အင်ဒိုချိုင်းနား စသောဒေသများသို့သွားရောက်ခဲ့သည်။ စစ်မက်ဖြစ်ပွားရာ ဒေသများ၊ တော်လှန်ရေးဖြစ်ပေါ်ရာဒေသများ၊ ရောဂါဆိုး ဖြစ်ပွားနေသောဒေသများသို့ သွားရောက်လေ့လာကာ ထိုအတွေ့အကြုံများကိုအခြေခံပြီး ဝတ္ထုများကိုရေးသားခဲ့သည်။ သူ၏ဝတ္ထုတော်တော်များများကို ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ သူသည်စာပေရေးသားရာတွင် အပျော်ဖတ်အရေး အသားနှင့် အတည်အခန့်အရေးအသားဟူ၍ ဟန်နှစ်မျိုးခွဲခြားပြီးရေးသားခဲ့သည်။ သူ၏ပထမဆုံး ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သော ဝတ္ထု The Man Within (၁၉၂၉) သည် အောင်မြင်မှုရရှိခဲ့ပြီး ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ စာပေနိုဘယ်ဆုအတွက် ထင်ကြေးပေးခြင်းခံခဲ့ရဖူးသော်လည်း ဆုရခဲ့ခြင်းမရှိပေ။ သို့ရာတွင်သူ၏ထင်ရှားသော စာပေအရည်အသွေးကြောင့် ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များစွာ ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ကိန်းဘရစ်ချ် တက္ကသိုလ်မှချီးမြှင့်သော ဂုဏ်ထူးဆောင် စာပေပါရဂူဘွဲ့ကိုရရှိခဲ့ပြီး ၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် အီဒင်ဘာရာတက္ကသိုလ်နှင့် ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်တို့မှ အလားတူချီးမြှင့်သော စာပေပါရဂူဘွဲ့များကို ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံ ဟမ်းဘာ့တက္ကသိုလ်မှ ရှိတ်စပီးယားဆုချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ သူ၏ဝတ္ထုများထဲမှ ထင်ရှားသောဝတ္ထုအချို့မှာ SmBrighton Roc (1938)/ The Heart of the Matter (1948)/ The End of the Affair (1951)/The Power and the Glory (1940) စသည်တို့ဖြစ်သည်။
ဂရေဟမ်ဂရင်းသည် ကွယ်လွန်ချိန်အသက် ၈၆ နှစ် အရွယ်အထိဝတ္ထုရှည်၊ ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ်၊ ခရီးသွားစာပေ၊ ဇာတ်ညွှန်းနှင့်ကလေးစာပေအပါအဝင် စာအုပ်ပေါင်း ၅ဝ ကျော် ရေးသားနိုင်ခဲ့သည်။ နာမည်ကျော် စာရေးဆရာကြီး ဂရေဟမ်ဂရင်းသည် ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဧပြီလတွင်ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
အစ္စလာမ် ခေတ်လယ်ကမ္ဘာမှ တီထွင်ဖန်တီးမှုများ စာရင်း
အစ္စလာမ်ခေတ်လယ်ပိုင်းတွင် တီထွင်ဖန်တီးမှု အများအပြား ပြုခဲ့ကြသည်။ ထိုကာလအပိုင်းအခြားတွင် အစ္စလာမ် ပထဝီနိုင်ငံရေး အပိုင်းအခြားသည် အနောက်ဘက်တွင် စပိန်နှင့် အာဖရိကသို့တိုင် အရှေ့ဖက်တွင် အာဖဂန်နစ္စတန်နှင့် အိန္ဒိယသို့တိုင် ကျယ်ပြန့်သည်။ အောက်ဖော်ပြပါ စာရင်းသည် (တမန်တော်မိုဟာမက် ကွယ်လွန်ပြီးနောက်ပိုင်း) ရှေးဦးသာသနာ့ဦးသျှောင်ကြီးများ ခေတ်မှ စ၍ နောက်ပိုင်း အော့တမန် အင်ပိုင်ယာ၊ စာဖာဗစ် အင်ပါယာ နှင့် မဂို အင်ပါယာ ကာလများအထိဟု ဆိုနိုင်သည့် အစ္စလာမ်ခေတ်လယ်ကာလ အပိုင်းအခြားအတွင်းရှိ တီထွင်ဖန်တီးမှုများ ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့်၊ အောက်ပါစာရင်းရှိ တီထွင်ဖန်တီးမှုများအနက်မှ အများစုမှာ အစ္စလာမ့် ရွှေခေတ်ဟု ဆိုနိုင်သည့် ၈ ရာစုမှ ၁၃ ရာစု အတွင်း ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကာလအတွင်း အနုပညာရှင်များ၊ အင်ဂျင်နီယာများ၊ ပညာရှင်များ၊ ကဗျာဆရာများ၊ ဒဿနပညာရှင်များ၊ ပထဝီဝင်အား လေ့လာလိုက်စားသူများ၊ နှင့် ကုန်သည်များသည် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး၊ အနုပညာ၊ ဘောဂဗေဒ၊ စက်မှုလုပ်ငန်းများ၊ အစ္စလာမ့်ဥပဒေသ၊ စာပေ၊ ခရီးသွားလမ်းကြောင်းပြ လမ်းညွှန်ဗေဒ၊ ဒဿနိကဗေဒ၊ သိပ္ပံ၊ လူမှုရေး နှင့် နည်းပညာ ဆိုင်ရာ နယ်ပယ်တို့တွင် အကျိုးပြုမှုများစွာ ရှိခဲ့ကြသည်။ ဤသို့အကျိုးပြုသည်ဆိုရာတွင် တည်ရှိပီး ဂရက်ကို-ရော်မန် ဒဿနိကဗေဒ၊ တီထွင်ဖန်တီးမှုများ နှင့် ရှာဖွေတွေ့ရှိချက်များကို ထိန်းသိမ်းရုံမက ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်၏ တီထွင်ဖန်တီးဆန်းသစ်မှုများပါ ပါဝင်လေသည်။
စုတည်ရွာ၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်
စုတည်ရွာ (Suti)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်၊ စုတည်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၂၄၁၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စုတည်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၁၈ ဦး၊ မ ၈၃၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၅၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ညောင်ဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကူမဲရွာ၊ မြစ်သားမြို့နယ်
ကူမဲရွာ (Kume)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ မြစ်သားမြို့နယ်၊ ကူမဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၉၀၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကူမဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၆၅၀ ဦး၊ မ ၆၄၉၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၁၄၄ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် ကူမဲမြို့ပေါ်ရှိ ရပ်ကွက် ဖြစ်သွားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြစ်သားမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဂျော့ဂျ် ဘားနတ်ရှော
ဂွသမား စာရေးဆရာကြီးဟု ကျော်ကြားလှသော ဂျော့ဗာနတ်ရှောသည် ခေတ်သစ်အင်္ဂလိပ်စာပေလောကတွင် အထက်မြက်ဆုံးသော စာပေပညာရှင်ကြီးအဖြစ် အချို့သောစာအကဲဖြတ် ပုဂ္ဂိုလ်များက ယူဆကြသည်။ ဂါလစ်ဗာ၏ ခရီးစဉ် ဝတ္ထုကြီးကို ရေးသားခဲ့သူ ဂျွန်နသန် ဆွစ်မှလွှဲလျှင် လောကကြီးကို ပြက်ရယ်ပြုသော စာပေများကို အထိအမိဆုံး ရေးသားနိုင်စွမ်း သူ ဖြစ်သည်။ သူခေတ်တွင် ပေါ်ပေါက်နေသည့်အယူအဆ၊ လုပ်ပုံကိုင်ပုံများကို ထိလှမိလှသော စကားလုံးများ အာဘော်များဖြင့် သရော်ပြောင်လှောင်ပြီးလျှင် ကလိလေ့ဆွလေ့ရှိရာ သူ၏ဆွလုံးထေ့လုံးများကို ဖတ်ရှုရသူများသည် အလွန်စွဲငြိကြ ရသည်။ ထေ့လုံး ချိတ်လုံးများဖြင့် စာအရေးကောင်းသလောက် စကားအခြေအတင် အပြောကောင်းလှသူလည်း ဖြစ်သည်။ ယုတ္တိတန်သည်ဖြစ်စေ မတန်သည်ဖြစ်စေ အကျိုးအကြောင်း သင့်တင့် ဆီလျော်သည်ဟု ထင်မြင်လာအောင် စကားလုံးပြောင်ပြောင်ဖြင့် အခြေအလဲ ကောင်းလှသည်။ ထိုကြောင့် သူ့ခေတ်သူ့အခါက အင်္ဂလန်ပြည်၌ အခြေအတင် စကားပြောအကောင်းဆုံး ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦး အဖြစ်ဖြင့်လည်း အသိအမှတ်ပြုကြရလေ သည်။
ရှောသည် စာပေပညာရှင် တစ်ဦးဖြစ်သည်သာမက ဟာသ ဉာဏ်ရွှင်သူလည်း ဖြစ်သည်။ သူ၏ဟာသရွှင်၍ ပြောင်မြောက်သော စကားလုံးများကို သူ၏စာပေနှင့်အဆိုအမိန့်များ၌ ဖတ်ရှု ကြားနာကြရသည်။ ရှောပြောသမျှ၊ ဆိုသမျှ၊ လုပ်သမျှ၊ ကိုင်သမျှ ကို ကမ္ဘာက စောင့်ကြည့် အကဲခတ်ခဲ့ကြရသည်။ ရှောသည် ဖခင်ထံမှ ရွှင်သောဟာသဉာဏ်ကိုလည်းကောင်း၊ မိခင်ထံမှ ရင့်သန်သော အနုပညာစိတ်တို့ကိုလည်းကောင်း အမွေခံယူခဲ့လေသည်။
ကလောင်စွမ်း၊ လျှာစွမ်းထက်လှသော ရှောသည် အိုင်းရစ်လူမျိုးဖြစ်၍ အိုင်ယာလန်ပြည် ဒဗ္ဗလင်မြို့၌ ၁၈၅၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားလာခဲ့သည်။ ရှောကို မွေးဖွားစဉ်က စ၍ ရှောတို့မိသားစု၏ စီးပွားရေးအခြေအနေသည် ယိမ်းယိုင်စပြုလာသဖြင့် ရှော၏ငယ်စဉ်က ပညာရေးသည် ရေရေရာရာ မရှိခဲ့ချေ။
ကျောင်းတွင် နေစဉ်က ထူးထူးချွန်ချွန် ဖြစ်မည့်အစွမ်းအစကို မပြခဲ့ချေ။ သို့သော် ဂီတ၊ အနုစာပေနှင့် ပန်းချီပညာရပ် တို့ကိုမူ စိတ်ပါလက်ပါ လေ့လာခဲ့သည်။ ဖခင်ကြီးသည် မိမိ၏အိမ်ထောင်စုကို ကောင်းစွာ လုပ်ကျွေးခြင်း မပြုသဖြင့် မိခင်နှင့် နှမများကို လုပ်ကိုင်ကျွေးမွေးရန်ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ၁၅ နှစ်သားအရွယ်တွင် ရှောသည် ကျောင်းမှ ထွက်လိုက်သည်။ စာရေးအလုပ်တစ်ခုတွင် လေးငါးနှစ်ခန့် ဝင်ရောက် လုပ်ကိုင်မိလျှင် ဝါသနာမပါသော အလုပ်ဖြစ်သဖြင့် ငြီးငွေ့လာသည်။ ထိုကြောင့် အလုပ်မှထွက်လိုက်ပြီးလျှင် မိခင်ဖြစ်သူ ရောက်ရှိနေသော လန်ဒန်မြို့သို့ လိုက်သွားလေသည်။ လန်ဒန်မြို့တွင် ရှောသည် ဂီတဝေဖန်ရေးဆရာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရာ အငတ်ငတ် အပြတ်ပြတ် ဖြစ်နေ၍ မိခင်ကြီးက စန္ဒရားတီးသင် ဆရာမအဖြစ် ဆောင်ရွက်ကာ ရှောအား ထောက်ပံ့ခဲ့ရသည်။ မိခင်၏ အထောက်အပံ့ကို ယူနေရစဉ် ၁၈၇၉ ခုနှစ်မှ ၁၈၈၃ ခုနှစ်အထိ နှစ်များအတွင်း ရှောသည် ဝတ္ထုငါးပုဒ် ရေးသည်။ သို့သော် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေသူများက လက်မခံချေ။ နောင်အခါတွင်မူ ရှော၏ ပညာဉာဏ် ရင့်သန်လာသည့်အလျောက် သူ၏အရေးအသားများသည် ပြောင်မြောက် လာလေသည်။
၁၈၈၂ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်လူမျိုး ဟင်နရီဂျော့၏ ဟောပြောချက်များကို ကြားနာရသဖြင့် ရှောသည် ဝါဒစိတ် ပြင်းထန်သော ဆိုရှယ်လစ်တစ်ဦး ဖြစ်လာသည်။ ထို့ပြင် ကားလမတ်၏ အရင်းအနှီးကျမ်းကြီးကိုလည်း အလွန် နှစ်ခြိုက် သဘောကျခဲ့သည်။ ထိုကြောင့် ဟိုက်ပတ်ဥယျာဉ်တွင် အလုပ်သမားလူတန်းစားတို့အား အရင်းရှင်ဝါဒ တိုက်ဖျက်ရေးတရားများကို အပတ်စဉ် ဟောသည်။ သို့သော် အလုပ်သမား လူတန်းစားက ရှောအား ပေါကြောင်ကြောင် လူတစ်ယောက်ဟု ယူဆသည်မှအပ သူ့တရား၌ သဘောမကျကြပေ။ ထိုအခါ ပညာတတ်လူတန်းစားကို တရားဟောရန် ရည်ရွယ်ကာ ၁၈၈၄ ခုနှစ်တွင် ဖေဗီယန်အသင်းတည်ထောင်သောအခါ၌ အသင်းဝင်အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ ထိုအသင်းဝင်အဖြစ်ဖြင့် အရင်းရှင်စံနစ်ကို ပယ်ပယ်နယ်နယ် ရှုံ့ချတရား ဟောသည်။ မိမိ၏ ငေါ့သံ၊ ချိတ်သံ၊ စောင်းသံ၊ ထေ့သံများ၊ သာသာနှင့် နာနာ နှက်သော စကားလုံးများကို ပရိသတ်က လက်ခံလာသောအခါ ရှောသည် အားတက်လာသည်။ ထိုအခါမှ စ၍ သူတစ်ပါးမခံ ချည့်မခံသာဖြစ်အောင် ကလိသော၊ ဆွပေးသော စကားအသုံး အနှုန်းများကို ဟောပြောရာ၌လည်းကောင်း စာပေရေးသားရာ၌လည်းကောင်း အသုံးပြုခဲ့လေသည်။
ထိုကာလအတွင်း ရှောသည် မိမိဝါသနာပါရင်း ပညာရပ်များကိုလည်း ဆက်လက်ဆည်းပူးရာ လိုက်စားသမျှ ပညာရပ်များတွင် ခြေခြေမြစ်မြစ် ရှိခဲ့သည်။ ၁၈၈၅ ခုနှစ်၌ ပေါမော ဂေဇက်သတင်းစာတွင် သတင်းဝေဖန်သူအဖြစ် စတင်လုပ် ကိုင်သည်။ မကြာမီ လန်ဒန်မြို့ရှိ ဂီတနှင့် ပြဇာတ်အကဲဖြတ် များထဲတွင် ရှော၏နာမည်သည် ထင်ပေါ်လာလေသည်။ ပြဇာတ်အကဲဖြတ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိစဉ် ရုံတင် ကပြကြသော အင်္ဂလိပ်ပြဇာတ်များကို စိတ်တိုင်းမကျစရာ အများအပြား တွေ့ရသည်။ ထိုကြောင့် ပြဇာတ်အဆင့်အတန်းမြင့်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ပြဇာတ်များကို ရေးသားခဲ့ရာ မကြာမီ သူ၏မှန်းခြေအတိုင်း ပေါက်၍ သူ့ခေတ်တွင် ထူးခြားအောင်မြင်ဆုံးသော ပြဇာတ်ရေး ဆရာကြီးတစ်ဦး ဖြစ်လာသည်။
ရှောသည် သူ၏ပြဇာတ်များတွင် သူ၏ဝါဒ အာဘော်များကို ထည့်သွင်းအသုံးပြုသည်။ သူ၏ပြဇာတ်များသည် စင်စစ် ဇာတ်လမ်းအတွက်မဟုတ်ဘဲ သူ၏အာဘော်များအတွက် ကျော်ကြားကြလေသည်။ ရှောသည် ပြဇာတ်များကိုသာမက ဝတ္ထုပေါင်းများစွာကိုလည်း ရေးသားခဲ့သည်။ သူ၏ပြဇာတ်နှင့် အခြားစာအုပ် စာတန်းများအတွက် အကျိုးခံစားရ၍ ရှောသည် ကြွယ်တောင့်ကြွယ်ဝ နေနိုင်ခဲ့သည်။ သူ၏ ထူးခြားပြောင်မြောက်သော အရေးအသားများကြောင့် ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့စာပေဆုဖြစ်သော နိုဘယ်ဆုကြီးဖြင့် ချီးမြှင့်ခံရသည်။ ရှောသည် ထိုဆုကို လက်ခံသော်လည်း ဆုငွေဖြစ်သော ဒေါ်လာ ၃၅ဝဝဝ (မြန်မာငွေ တစ်သိန်းကျော်)ကိုမူ လက်မခံချေ။
ဗားနတ်ရှောသည် သူ၏ထူးခြားသော အယူအဆများ၊ ယုံကြည်သူများကို ပြဇာတ်များမှလည်းကောင်း၊ စာအုပ်စာတမ်းများမှလည်းကောင်း ဖြန့်ဝေခဲ့သည်။ သူ၏အယူအဆများသည် သူများနှင့်မတူ ထူးခြားသကဲ့သို့ သူ၏ဥပဓိရုပ်နှင့် အမူအကျင့်တို့သည်လည်း ထူးခြားသည်။ သူသည် အမဲသားငါး မစား၊ အရက်သေစာနှင့် ဆေးလိပ်ကိုလည်း သောက်သူမဟုတ်ချေ။ ကျန်းမာရေးနှင့် ညီညွတ်အောင် နေထိုင်ခဲ့သဖြင့် အသက် ၉ဝ ကျော်၍ ဇရာဖိစီးလာခဲ့သော်လည်း အခြားသူများ၏ အယူအဆနှင့် မတူသဖြင့် ဂွကျသည်ဟုဆိုကြသော ထူးခြားပြောင်မြောက်သည့် စာပေများကို ဆက်လက်ရေးသားနိုင်ခဲ့သည်။ မည်သို့ပင် ကျန်းမာရေးနှင့် ညီညွတ်အောင် နေထိုင်ပါသော်လည်း သင်္ခါရတရားကို ရှောင်ကွင်းမရသည့်အတိုင်း မတော်တဆလဲကျ၍ ဒဏ်ရာရသည်မှ ရောဂါဖောက်ပြန်ကာ ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သွားလေသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အိုင်းရစ် စာရေးဆရာများ
ဂုပ်ပီရွာ၊ ဂုပ်ပီ
ဂုပ်ပီရွာ၊ ဂုပ်ပီ
နံဂါတ်ရွာ၊ တောကျောင်း
နံဂါတ်ရွာ၊ တောကျောင်း
ရွာသာအေး
ရွာသာအေး
ကသစ်ကုန်းရွာ၊ သက္ကယ်ကုန်း
ကသစ်ကုန်းရွာ၊ သက္ကယ်ကုန်း
ခဲအိုး - ယောမိအုရိ - ရန်းဒိုဘူတာ
ခဲအိုး - ယောမိအုရိ - ရန်းဒိုဘူတာ  (京王よみうりランド駅 ခဲအိုး - ယောမိအုရိ - ရန်းဒို- အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တိုကျိုခရိုင်၊ အိနဂိမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ယှက်ရွာ၊ မင်းတပ်မြို့နယ်
ယှက်ရွာ(Shet)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်ခရိုင်၊ မင်းတပ်မြို့နယ်၊ လာလောင်းထွီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၉၀၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လာလောင်းထွီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၉၇ ဦး၊ မ ၆၈၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၈၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းတပ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သိပ္ပံပညာ
သိပ္ပံ ဆိုသည်မှာ အင်္ဂလိပ် အခေါ် ဆိုင်းရင့်စ်(Science) ( လက်တင်ဘာသာစကား စီရန်ရှား  မှဆင်းသက်လာသော စကားလုံးဖြစ်ပြီး ဗဟုသုတ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။) ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာမြေနှင့် စကြဝဠာ အကြောင်းများကို ခန့်မှန်းခြင်းများ၊ ရှင်းလင်းခြင်းတွက်ချက်ခြင်းများ၊ စမ်းသပ်ခြင်းများ၊ တီထွင်ခြင်းများ စသည် ဖြင့် ဗဟုသုတများစုစည်းတည်ဆောက်ထားသော၊ စံနစ်တကျဖြစ်စေရန် ရည်ရွယ်လုပ်ကိုင်ရသော စီမံကိန်းလုပ်ငန်းစဉ်တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ )
သိပ္ပံ ဆိုသည်မှာ အရာခပ်သိမ်းမှန်သမျှကို စနစ်တကျ လက်တွေ့ ဆန်းစစ်လေ့လာသည့် ပညာတရပ်ဖြစ်သည်။ ယနေ့တွင် လူသားတို့၏ ဘဝ အရင့်အရင်ကာလများနဲ့စာပါက များစွာမှ တိုးတက်ပြောင်းလဲလာသည်မှာ သိပ္ပံပညာ၏ အကျိုးကျေးဇူး အများကြီး ပါပါသည်။ ထိုသို့ သိပ္ပံဆိုင်ရာ လေ့လာမှုပြုလုပ်သည့် ပညာရပ်ကို မြန်မာဘာသာစကားအားဖြင့် သိပ္ပံပညာ ဟု ခေါ်သည်။ သိပ္ပံပညာရပ်တွင် လက်တွေ့ သက်သေပြနိုင်မှသာ မှန်ကန်သည်ဟု ယူဆသည်။ ယခုလက်ရှိ အယူအဆထက် ပိုကောင်းသောအယူအဆ တွေ့ရှိချက်များ ပေါ်လာလျင်လည်း မူလအား ပယ်ဖျက်ကာ အယူအဆသစ်အား ချက်ချင်းလက်ခံရန် ဝန်မလေးပေ။
ထိုအတူပင် ကမ္ဘာဦးကတည်းက လူတို့သည် ကမ္ဘာ လောက ကြီးအတွင်း ဖြစ်ပျက်နေသမျှသော အကြောင်းအရာ တို့ကို အာရုံ‌ေခြာက်ပါးနှင့် ခံစားတတ်လာကြသောအခါ တဖြည်းဖြည်းနှင့် သူတို့၏ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ အရာဝတ္ထုဒြဗ်တို့၏ ဂုဏ်သတ္တိတို့ကို နားလည်သိရှိလာခဲ့ကြလေသည်။ အို နှင်းဆီပန်းကလေးနှယ်လှလိုက်တာဟု ဆိုလိုက်သောစကားလုံးများမှာ နှင်းဆီပန်း၏အလှကို စက္ခုအာရုံနှင့်ခံစားမိရာမှဖြစ်ပေါ်လာသော စကားလုံးများပင် ဖြစ်လေသည်။ နှင်းဆီပန်း၏ရနံ့သည်မွှေးမှန်းသိသကဲ့သို့ပင် နှင်းဆီပန်းအခက်မှ ဆူးတို့သည်နာကျင်စေတတ်သည်ကိုလည်း ခံစားနိုင်ခဲ့ကြသည်။ သစ်သီးပင်မှသစ်သီးသည်ချိုမြိန်မှန်းကို လည်းသိရှိလာခဲ့ကြ၏။ သောတအာရုံအားဖြင့်ခြင်္သေ့ဟောက်သံ၊ ကျားဟိန်းသံ စသည်တို့ကိုလည်း သိလာခဲ့ကြလေသည်။ ထိုအခါလူသည် ထိုအာရုံခြောက်ပါးနှင့်ခံစားမိသည့်အချက်တို့ကို စုပေါင်း၍ သူ့၌အသိဉာဏ်ကိုရရှိလာလေသည်။
ဘောလုံးငယ်တစ်လုံးကို စားပွဲအစွန်းတဘက်သို့ လှိမ့်လိုက်ပါက စားပွဲစွန်းလွန်သည့်တစ်ခဏ၌ ဘောလုံးသည် ဆက်လက်၍လိမ့်မသွားဘဲအောက်သို့ကျသွားသည်ကိုတွေ့ရမည်။ ထိုအခြင်းအရာမှာ အမှန်ဖြစ်တတ်သောအခြင်းအရာမျိုး ဖြစ်၍ ထိုအခြင်းအရာမျိုးကို သိရှိလာသူသည်သူ၏အသိတရားကို တဖြည်းဖြည်းနှင့် စွဲမြဲယုံကြည်လာ၏။
လှိမ့်လိုက်သောဘောလုံးငယ်ကို စားပွဲအစွန်းတစ်ဖက်၌ ပျောက်ကွယ်သွားသောအခါတွင် ထိုသူသည်ဘောလုံးကို အိမ်ခေါင်မိုးဆီသို့ မော့ကြည့်ရှာဖွေမနေဘဲကြမ်းပြင်သို့သာ ငုံ့ကြည့်ရှာဖွေမည်ဖြစ်၏။ဤသို့ပြုလုပ်ခြင်းမှာ သူ၏အသိတရား ကို ယုံကြည်စွဲမြဲလျက်ရှိသောကြောင့်ဖြစ်လေသည်။
သိပ္ပံပညာတိုးတက်လာမှုမှာမြေကြီးထဲမှ ရုတ်တရက်ပေါ်ထွက်လာသည့်ပဒေသာပင်ကဲ့သို့မဟုတ်ပေ။ အရာဝတ္ထုနှင့်သက်ဆိုင်သော နိယာမများကိုလေ့လာရှာဖွေရာမှ တဖြည်းဖြည်းနှင့် သိပ္ပံပညာနယ်သည် ကျယ်ဝန်းသည်ထက် ကျယ်ဝန်းလာခြင်းသာဖြစ်သည်။ ယခုအခါတွင် သိပ္ပံပညာသည် မည်မျှနက်နဲကျယ်ဝန်းလာသနည်းဟူမူ မည်သည့်လူတစ်ဦးတယောက်မျှ သိပ္ပံပညာအားလုံးကုန်အောင် နှံ့စပ်စွာတတ်ကျွမ်း နားလည်နိုင်မည်မဟုတ်ချေ။ အဘယ်ကြောင့် ဆိုသော်သိပ္ပံပညာတွင် ပညာရပ်အမျိုးမျိုးပါဝင်၍ ပညာရပ်တစ်ခုစီသည်ပင်ကျယ်ဝန်းလှသဖြင့်သီးခြားလေ့လာသင် ကြားရန် လိုအပ်သောကြောင့်ဖြစ်ပေသည်။ ဇီဝဗေဒကို တိရစ္ဆာန်တို့နှင့်ဆိုင်သော ပါဏဗေဒနှင့် သစ်ပင်တို့နှင့်ဆိုင်သောရုက္ခဗေဒဟူ၍ နှစ်ပိုင်းခွဲခြားထားသည်။ ပါဏဗေဒအောက်တွင် တစ်ဖန် ငှက်များနှင့်သာဆိုင်သော ငှက်အမျိုးမျိုးအကြောင်းပညာဟူ၍ သီးခြားတစ်ဘာသာ ခွဲထားရပြန်လေသည်။
သိပ္ပံပညာရပ်များတွင် ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ၊ နက္ခတ္တဗေဒ၊ စသည့်ဒြပ်နှင့်ဆိုင်သော သိပ္ပံပညာရပ်များ ပါဝင်သည်။ ရူပဗေဒသည် အပူ၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်၊ အလင်း စသည်တို့၏အကြောင်းများနှင့် ဒြပ်တို့၏အကြောင်းအရာများ ကိုပြဆိုသော သိပ္ပံပညာရပ်ဖြစ်လေသည်။ သိပ္ပံပညာတွင်ပါဏဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ၊စသည့် ပညာရပ်များမှာ သီးခြားအကြောင်းအရာများဖြစ်သည့် ပညာရပ်များဖြစ်၍ သင်္ချာနှင့် ယုတ္တိဗေဒတို့မှာ အကြောင်းအရာ အမျိုးမျိုးနှင့်သက်ဆိုင်သည့် ပညာရပ်များဖြစ်သည်။
ထိုပညာရပ်နှစ်မျိုးအား အခြားပညာရပ်များနှင့် ဆက်သွယ်ပေးနိုင်ပေသည်။ အသုံးချမှုသင်္ချာပညာမှာ ရူပဗေဒနှင့် သင်္ချာတို့ကိုဆက်သွယ်ပေးထားသောပညာရပ် ဖြစ်၏။ အမှန်စင်စစ် ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဇီဝဗေဒစသည့် သိပ္ပံပညာရပ်အားလုံးတို့သည်လည်း တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ဆက်သွယ်လျက်ရှိကြလေသည်။
အထက်ပါပညာရပ်များအပြင် ဘူမိဗေဒ၊ မနုဿဗေဒစသည့် သိပ္ပံပညာရပ်များလည်း ရှိသေးရာ ထိုပညာရပ်အားလုံးကို ကုန်စင်အောင်ဖော်ပြရလျှင်အလွန်ရှည်လျားပေသည်။ စက်မှုလက်မှုများတိုးတက်လာသောအခါ သိပ္ပံပညာ၏နိယာမများကို စက်မှုလက်မှုတို့တွင်ယှဉ်တွဲ အသုံးချခြင်းဖြင့် အသုံးချသိပ္ပံပညာဟူ၍ပညာသစ်တစ်ရပ် ပေါက်ဖွားလာပြန်လေသည်။ အသုံးချသိပ္ပံပညာတွင် အင်ဂျင်နီယာပညာ၊ ဆေးပညာ၊ စိုက်ပျိုးရေးပညာ၊ စသည်တို့ပါဝင်သည်။
သိပ္ပံပညာတွင်အကြောင်းအရာတစ်ခုကိုလေ့လာရာ၌ နည်းစံနစ်ကျဖို့အလွန်အရေးကြီးပေသည်။ ပထမလေ့လာလိုသော အကြောင်းအရာတစ်ခုနှင့် သက်ဆိုင်သမျှသောအကျိုးအကြောင်း အချက်အလက်တို့ကို စုဆောင်း၍ ထိုအချက်အလက်တို့ကို အခြေတည်ကာစဉ်းစားပြီးလျှင် မိမိ၏မှန်းဆယူမှတ်ချက်တစ်ခု ကို ဆုံးဖြတ်ရ၏။ ထိုဆုံးဖြတ်ချက်ကိုမှတစ်ဖန် အတည်ဖြစ်စေရန် လက်တွေ့စမ်းသပ်မှုများ ထပ်တလဲလဲပြုလုပ် ပြီးလျှင်ခိုင်လုံသောအကြောင်းအချက်တို့ကိုရရှိသောအခါတွင် တိကျပြတ်သားသောဆုံးဖြတ်ချက်ကို ပြုလုပ်ရသည်။
သိပ္ပံ (လက်တင်ဘာသာအရ "scientia", အဓိပ္ပာယ် " ဗဟုသုတ " လို့ခေါ်သည်။) သည် မည်သည့် စနစ်ကျသော အသိပညာ သို့မဟုတ် လက်တွေ့နည်းစဉ် ကိုမဆို ရည်ညွန်းပြီး ၎င်းတို့ဖြင့် ကြိုတင်တွက်ချက်ထားသော သေချာသော ဖြစ်ရပ် သို့ရအောင် စွမ်းဆောင်နိုင်သည်။ သိပ္ပံ ဟူသည် လေ့လာစမ်းသပ်မှုများမှ ထွက်လာသော လက်တွေ့ နည်းပညာ ပင်ဖြစ်သည်။
ပို၍တင်းကျပ်သော ယခုခတ်အမြင်တွင် သိပ္ပံသည် သိပ္ပံ နည်းစဉ် (scientific method) ကို အခြေခံ၍ ရရှိလာသော အသိပညာနှင့် သုသေသန မှ ရလာသော အသိပညာများကို စုစည်းထားခြင်းဟု မြင်သည်။ ဤတွင် ဖော်ပြသော သိပ္ပံမှာ လက်တွေ့ သိပ္ပံ (experimental science) ဟုခေါ်ပြီး လူသားတို့ လိုလားချက်အတွက် အသုံးပြုသော အသုံးချ သိပ္ပံ (applied science) လဲ ရှိသေးသည်။
သိပ္ပံသည် စနစ်ကျသော သုသေသနများမှ နားလည်လာသည့် အသိပညာများ ဆက်ဆက်တိုးနေသော မပြီးဆုံးနိုင်သည့် ကြိုးပမ်းမှု့ပင်ဖြစ်သည်။ တမင် ထိမ်ချုပ်ထားသော လက်တွေ့ပြုရပ်များကို သုံး၍ သိပ္ပံပညာရှင်များသည် သဘာဝ သို့မဟုတ် လူမှု ဖြစ်စဉ်များကို တိုင်းတာပြီး ရလဒ်များကို သိမ်းစည်းကာ ထပ်မံ တွက်ချက်မှုများပြုပြီး မည်သို့ကြောင့်ဖြစ်ပျက်သည်ကို သီအိုရီများ သုံး၍ ရှင်းလင်းသည်။ ၎င်းတွင် အဆိုပြုချက် (hypothesis) များပါရှိပြီး၊ ၎င်းအဆိုပြုချက်ကို ထိမ်ချုပ်ထားသော လက်တွေ့ပြုရပ်များသုံး၍ စမ်းစစ်သည်။
သိပ္ပံပညာ အခြေခံ ကိုင်းခွဲများ
သိပ္ပံပညာ နယ်ပယ်များကို အဓိကအားဖြင့် (ဇီဝ ဖြစ်စဉ် စသည့်) သဘာဝ ဖြစ်ရပ်များကို လေ့လာသော သဘာဝ သိပ္ပံပညာ (natural sciences) နှင့် လူ အပြုအမူ များကိုလေ့လာသော လူမှု သိပ္ပံပညာ (social sciences) ဟူ၍ နှစ်ခု ကွဲသည်။ ၎င်းနှစ်ခုစလုံးသည် လက်တွေ့ သိပ္ပံပညာဖြစ်သောကြောင့် လေ့လာတွေ့ရှိချက်များအပေါ်မှ စမ်းသပ်ခံနိုင်သော အသိပညာတွင် အခြေခံသည်။ သိပ္ပံပညာနှင့် ဆက်စပ်နေသော အသုံးချ သိပ္ပံပညာများဖြစ်သည့် အင်ဂျင်နီယာ နှင့် ဆေးပညာ တို့လည်း ရှိကြသည်။ ၎င်းအတွင်းမှာပင် ထပ်မံ၍ ခွဲခြားမှုများ ရှိသည်။
သိပ္ပံပညာ၏ တတိယ ကိုင်းခွဲဖြစ်သော မူရင်း သိပ္ပံပညာ ခေါ် သင်္ချာသည် သဘာဝ သိပ္ပံပညာ၊ လူမှု သိပ္ပံပညာ နှစ်ခုလုံးနှင့်ပင် တူညီမှုရှိသလို ကွဲပြားမှုများလည်းရှိသည်။ လက်တွေ့ သိပ္ပံပညာကဲ့သို့ ယျေဘုယ ကြမှုကို အခြေခံပြီး စနစ်ကြသော လေ့လာမှုများမှ ရရှိလာသော အသိပညာ ဖြစ်သည်မှာ တူညီကြသည်။ ကွာခြားချက်မှာ ဖြစ်ရပ်ကို သုံးသပ်ရာတွင် လက်တွေ့ ဖြစ်ရပ်ကို မသုံးပဲ မူလ အဆိုပြုချက် ကိုသာသုံးသည်။
သိပ္ပံနည်းကျ နည်းစဉ်
သိပ္ပံနည်းကျ နည်းစဉ်များသည် သဘာဝ ဖြစ်ရပ်များကို ပြန်လည်ပြုလုပ်နိုင်သော (reproducible) သက္ကာရများဖြင့် ရှင်းလင်းရန် ကြိုးစားပြီး အသုံးဝင်သော မှန်းဆခြင်းများလည်း ပြုလုပ်နိုင်သည်။ ၎င်းတို့ကို သဘာဝ ဖြစ်စဉ်များကို လေ့လာခြင်း၊ သို့မဟုတ် သဘာဝ ဖြစ်စဉ် ထိန်းချုပ်၍ လက်တွေ့စမ်းသပ်မှုများ ပြုလုပ်၍ ဆန်းစစ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းနည်းစဉ်များသည်သည် သိပ္ပံ နှင့် နည်းပညာ နယ်ပယ်တို့တွင် ယထာဘူတ ကျကျ အဖြေရရန် အသုံးပြုသည်။
သင်္ချာ
သင်္ချာသည် သိပ္ပံပညာတွင် အဓိကဖြစ်သည်။ သိပ္ပံပညာတွင် သင်္ချာ၏ အရေးပါသော အချက်မှာ 'ပုံစံ' ထုတ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ လေ့လာတွေ့ရှိချက်၊ တိုင်းတာချက်များကို လေ့လာရန်တွင်လည်း သင်္ချာနည်းစဉ်များကို အသုံးပြုရန် မကြာခဏ လိုအပ်တတ်သည်။ ဂဏန်းသင်္ချာ၊ အက္ခရာသင်္ချာ၊ ဂျီဩမေတြီ နှင့် ကဲကုလပ် တို့မှာ ရူပဗေဒ တွင် အမြဲသုံးသည်။ သင်္ချာ ကိုင်းကွဲ အားလုံးလိုလိုကို သိပ္ပံပညာတွင် သုံးသည်။ သင်္ချာစစ်စစ် (pure mathematics) များဖြစ်သော ကိန်းသင်္ချာ (number theory) နှင့် တိုပိုလိုဂျီ တို့ပင် အသုံးရှိသည်။
ဒဿနပညာ
သိပ္ပံ ဒဿနပညာ (philosophy of science) သည် သဘာဝကို အမှန်အတိုင်း နားလည်ရန်နှင့် သိပ္ပံနားလည်မှုများ မှန်မမှန်း ဆုံးဖြတ်ရန် ကြိုးစားသည်။ သိပ္ပံနည်းကျ နည်းစဉ်ကို သုံး၍ပင်လျှင် သိပ္ပံ နှင့် သိပ္ပံ မဟုတ်သည်ကို ခွဲခြားရန် ခက်ခဲ့သည်မှာ အသိပင်ဖြစ်သည်။ သိပ္ပံ နှင့် သိပ္ပံ မဟုတ်သည် နှစ်ခုအကြား တိတိကျကျ ခွဲခြားနိုင်ရန် မှန်ကန်သော တွေးခေါ်မှု့များ ရှိရပေမည်။ ၎င်းနှင့်ပတ်သက်၍ များစွာသော အဆိုပြုချက်များ ရှိခဲ့ပြီး ယခုတွင် သိပ္ပံသမားများ အကြား အများအားဖြင့် သဘောတူညီမှုရှိပေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် အများလက်ခံထားသည်မှာ သိပ္ပံတွေးခေါ်မှု နှင့် သီအိုရီများသည် အခြားတစ်ယောက်မှ ပြန်လည် စမ်းသပ်နိုင်မှသာ ၎င်းတို့သည် အတည် ဖြစ်သည်။
သိပ္ပံနည်းကျ နည်းစဉ်နှင့် ပတ်သက်၍ ဒဿနပညာရှင်များတွင် အတွေးများစွာရှိသည်။ လက်တွေ့သမား (Methodological naturalism) များက သိပ္ပံနည်းကျ စမ်းစစ်ရာတွင် မြင်တွေ့နိုင်သော (observable) ဖြစ်ရပ်များကို ရှင်းလင်းရာတွင် လက်တွေ့ကျကျ လေ့လာပြီး အခြားသူကလဲ ပြန်လည် စမ်းသပ်နိုင်မှသာ ဖြစ်ရမည်ဟု ဆိုသည်။ ထို့ကြောင့် လက်တွေ့သမားများက သဘာဝလွန် ဖြစ်ရပ်များ၊ အာဏာရ အဖွဲ့အစည်း၏ အဆိုပြုချက်များ၊ ဘက်လိုက်သော လေ့လာမှုများကို လက်မခံပေ။ အမှန်တရားသမားများ (critical rationalism) ကမူ လေ့လာမှုများတွင် ဘက်မလိုက်အောင် လုပ်၍မရ ထို့အပြင် သဘာဝလွန်ဟုပြောသည်မှာ မည်မျှလွန်လျှင် သဘာဝမှ လွန်သည်ခေါ်မည်မှာ တိကျမှုမရှိဟု ငြင်းဆိုသည်။ ထို့ကြောင့် အမှန်တရားသမားများက မှားကြောင်း ထောက်မပြနိုင်လျှင် အမှန်ဖြစ်သည် ဆိုသည်။ အမှန်တရားသမားသည် လက်တွေ့သမားများ တွေးခေါ်သည်နိုင်ထပ် ပိုမို ကျယ်ပြန့်သော နေရာများကိုပါ လေ့လာနိုင်ပြီး တချိုန်တည်းမှာပင် အာဏာပိုင်များကို ဖီဆန်သည်။ အမှန်တရားသမားများက သိပ္ပံဆိုသည်မှာ လက်တွေ့ပြနိုင်မှုထက် အမှား မပါမှုက အရေးကြီးသည်ဟု ဆိုသည်။ တိုင်းတာမှုသမားများ (instrumentalism) ကမူ တိုင်းတာမှုများသည် အမှားအမှန်ထက် ဖြစ်ရပ်များကို ကြိုတင်တွက်ချက်ရန်သာ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။
သိပ္ပံပညာ နှင့် မြန်မာ့ အမြင်
မြန်မာမှုနယ်တွင် တပည့်တို့၏ဝတ္တရား၊ ဆရာတို့၏ဝတ္တရား၊ သားသမီးတို့၏ဝတ္တရား၊ မိဘတို့၏ဝတ္တရား၊ စသည်တို့ရှိရာ ဆရာဝတ် တွင် အတတ်လည်းသင် ပဲ့ပြင်ဆုံးမ သိပ္ပမချန် ဘေးရန်ဆီးကာ သင့်ရာအပ်ပို့ ဆရာတို့ ကျင့်ဖို့ဝတ်ငါးဖြာ ဟုပါရှိသည်။
၃၈ဖြာသောမင်္ဂလာတရားတော်တွင်လည်း အပြစ်ကင်းသော သိပ္ပ အတတ်ပညာတို့ကိုတတ်မြောက်ခြင်းသည်လည်း မင်္ဂလာ တစ်ပါးဟု အဆိုရှိသည်။
ရုပ်ဝတ္တုပစ္စည်းတို့နှင့် စွမ်းအင်တို့၏ အခြေခံသဘောသဘာဝများကို စနစ်တကျ လက်တွေ့လေ့လာဆန်းစစ်ပြီး လူတို့အသုံးချရန် အသစ်အသစ်သော ရုပ်ဝတ္တုပစ္စည်းများ ဖန်တီးခြင်း၊ စွမ်းအင်များပြောင်းလဲထုတ်ဖော်ခြင်းနှင့် ထိုသို့ဖန်တီးထုတ်လုပ် နိုင်ရန် တိုးချဲ့လေ့လာခြင်းတို့ကို သိပ္ပံပညာ ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြဟန်တူသည်။
ရုပ်ဝတ္တုအသစ်ဖန်တီးရန်တိုက်ရိုက်အထောက်အကူမပြုသောအတွေးအခေါ်၊ ယဉ်ကျေးမှု စသော ပညာတို့ကို ရှေးအခါက သိပ္ပ ဟုခေါ်ဆိုလိုဟန်မတွေ့ရပေ။
ယခုအခါတွင်မူ လူမှုရေးသိပ္ပံ စသောဝေါဟာရအသုံးအနှုန်းများပါ ပေါ်ပေါက်သုံးစွဲလျက်ရှိကြပြီး တိကျသေချာသောနည်းစနစ်များဖြင့် လူဘောင်ဘဝအား ကောင်းကျိုးတစ်စုံတရာပြုပေးနိုင်သည့်ပညာအားလုံးကို သိပ္ပံပညာဟု ခေါ်လိုဟန်ရှိသည်။
သိပ္ပံပညာရှင်
သိပ္ပံပညာရှင်ဆိုသော စကားလုံးသည် သိပ်ကို ကျယ်ပြန့်ပါသည်။ အငြင်းပွားစရာများ အများကြီးရှိသည်။ ရုရှမှ သိပ္ပံပညာရှင်တစ်ယောက်သည် သူ၏ကျောင်းသားများကို ရှင်းပြဘူးပါသည်။ "သိပ္ပံပညာရှင်ဆိုတာ ကိုယ့်ဘာသာကိုယ် နံမည်တပ်ပေးလို့ မရဘူး။ အခြားပညာရှင်များက လက်ခံ အသိအမှတ်ပြုပြီး အများသဘောတူ စတင်ခေါ်ဆိုကြခြင်းသာ ဖြစ်တယ်"လို့ ဆိုသည်။ ဆိုလိုရင်းမှာ သိပ္ပံဖြင့် ပီအိပ်ချ်ဒီ ရထားရုံနှင့် သိပ္ပံပညာရှင်ဟု ခေါ်ဆိုရန် ခက်ခဲသည်၍ပင် ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်မ အကြောင်းအရာ ဆောင်းပါးများ
ရိန်းဟာ့ ဟိုင်းဒြစ်
ရိန်းဟာ့ ထရစ္စတန် အွိုင်ဂန် ဟိုင်းဒြစ် (၁၉၀၄ မတ် ၇ - ၁၉၄၂ ဇွန် ၄) သည် ဂျာမန် စစ်ဘက်ထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့၏ အဆင့်မြင့်အရာရှိဖြစ်ပြီး နာဇီတို့ အားကောင်းချိန်၌ ရဲအရာရှိအဖြစ်၎င်း၊ မျိုးဖြုတ်ပွဲ၏ ဦးဆောင်သူအဖြစ်၎င်း ဆောင်ရွက်သည်။ (ဂတ်စတာပို၊ စရစ်ပိုနှင့် စစ်ဘက်ထောက်လှမ်းရေး တို့ကို ညွှန်ကြားသည့်) နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးပင်မရုံး၏ အကြီးအကဲလည်း ဖြစ်သည်။ ဘိုဟီးမီးယားနှင့် မော်ရေးဗီးယားတို့၏ ယာယီအုပ်ချုပ်သူအဖြစ်လည်း ထမ်းဆောင်သည်။
လေးလံကုန်းရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်
လေးလံကုန်းရွာ (Laylankone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ တောပုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၀၉၈၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တောပုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၅၉ ဦး၊ မ ၁၅၁၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၇၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ရိန်းဟာ့ ဟိုင်းဒြစ်
သမိုင်းဆရာများက ဟိုင်းဒြစ်ကို နာဇီခေတ်၏ လူဆိုးကြီးအဖြစ် သရုပ်ဖော်ကြသည်။ အဒေါ့ဟစ်တလာက ဟိုင်းဒြစ်ကို "သံမဏိနှလုံးသားရှင်" ဟု ဖော်ပြရေးသားဖူးသည်။ စစ်ဘက်ထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့ကို တည်ထောင်ကာ ဦးစီးခဲ့သူဖြစ်ပြီး နာဇီပါတီအား ဆန့်ကျင်သူများကို ဖမ်းဆီးခြင်း၊ ချုပ်နှောင်ခြင်း၊ သတ်ဖြတ်ခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်သည်။ မုန်တိုင်းတပ်သားတို့ကို သုံးကာ နာဇီဂျာမနီနှင့် ဩစထရီးယားတို့ရှိ ဂျူးများကို အကွက်ချတိုက်ခိုက်ခြင်းများလည်း လုပ်ခဲ့သည်။
လေးလံကုန်းရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စိန်တံချူပင်
စိန်တံချူပင် (Tecoma stans)သည် ချုံပုတ်အမျိုးအစား ပန်းပွင့်သောအပင် မျိုးစိတ်တခုဖြစ်ပြီး မူရင်းပေါက်ရောက်ရာဒေသမှာ အမေရိကတိုက်ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြောက်အမေရိကတိုက်၏ ဥယျာဉ်ပန်းခြံပင်များ
ခဲဆဲချိဘဘူတာ
ခဲဆဲချိဘဘူတာ (京成千葉駅 ခဲဆဲချိဘ- အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ချိဘမြို့၊ ချူးအိုးရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ရွာသစ်ရွာ၊ ဂနိမ်း
ရွာသစ်ရွာ၊ ဂနိမ်း
ဇင်ပြွန်းကုန်းရွာ၊ သက္ကယ်ကုန်း
ဇင်ပြွန်းကုန်းရွာ၊ သက္ကယ်ကုန်း
ထိန်ကုန်းရွာ၊ တောကျောင်း
ထိန်ကုန်းရွာ၊ တောကျောင်း
သဖန်းပင်ချောင်
သဖန်းပင်ချောင်
စွန်၊ လင်းတနှင့် အလားတူငှက်များ
Braun နှင့် Kimball ပညာရှင်များမှ မျိုးရိုးဗီဇ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာထားသည့် ရလဒ်ထုတ်ပြန်ချက် (၂၀၂၁ ခုနှစ်) ကိုအခြေခံ၍ ပြုလုပ်ထားသည့် မျိုးရိုးစဉ်ဆက်ဇယားရုပ်ပုံကားချပ်ကို အောက်တွင်ကြည့်ရှုပါ -
လဲမားရွာ၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်
လဲမားရွာ (Lemar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ မားသဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၁၁၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မားသဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၇၇၁ ဦး၊ မ ၂၆၅၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၄၂၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရပ်စောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ညောင်ပင်ဆိပ်ရွာ၊ အောင်လံမြို့နယ်
ညောင်ပင်ဆိပ်ရွာ (Nyaungpinseik)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ အောင်လံမြို့နယ်၊ ညောင်ပင်ဆိပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၆၇၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်ပင်ဆိပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၃၅ ဦး၊ မ ၉၀၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၃၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အောင်လံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကြူတောဝ
ကြူတောဝ
ပေါက်ကုန်းရွာ၊ ဆင်သေ
ပေါက်ကုန်းရွာ၊ ဆင်သေ
စန္ဒမုနိဆင်းတုတော်(မြောက်ဦး)
စန္ဒမုနိဆင်းတုတော်သည် တတိယ ဓညဝတီခေတ်တွင် ဘုရင် သူရိယစက္ကမင်း မှ သွန်းလောင်း ကိုးကွယ်ခဲ့သော ဆင်းတုတော်တစ်ဆူ ဖြစ်သည်။
တည်နေရာ
စန္ဒမုနိဆင်းတုတော်သည် ရခိုင်ပြည်နယ် မြောက်ဦးမြို့ အနောက်တောင်ဘက် ယခင်က ဗန္ဒုလကျောင်းဟုခေါ်ဆိုသော ယခုစန္ဒမုနိဘုရားကြီးကျောင်းတိုက်၌ ကိန်းဝပ်စံပါယ်တော်မူလျက်ရှိသည်။
အတိုင်းအတာများ
စန္ဒမုနိဆင်းတုတော်သည် ပဉ္စလောဟာ ခေါ် သတ္တုငါးမျိုး ရောစပ်သွန်းထားခြင်းဖြစ်သည်။ အချိုးညီစွာရောစပ်သွန်းလုပ်ထား၍ ရောင်ခြည်တော်ကွန့်မြူးခြင်းဖြစ်သည်။
ပုံသဏ္ဌာန်တော်
ဆင်းတုတော်သည် မျက်လွှာချထားပြီး မျက်လုံးတော်တွင် မျက်ရစ်များပေါ်အောင် သွန်းလုပ်ထားသည်။ မျက်နှာတော်သည် ဝန်းစက်ပြီး နဖူးပေါ်တွင် သီးခြားသင်းကျစ်ပြားမရှိဘဲ အနားရေးမျှသာ သွန်းထားသည်။ နားတော်နှစ်ဖက် ရှည်လျားကာ နားပေါက်ကျယ်နေမှုက ရခိုင့်ကိုယ်ပိုင်ဟန်လက်ရာ ဖြစ်သည်။ လည်တော် ဖြောင့်စင်းပြီး အရစ်သုံးခု ဖော်ထားသည်။ ပါးလွှာသော ကြာသင်္ကန်းကြောင့် ရင်အုပ်တော်၊ သားမြတ်တော် တို့ကိုမြင်နေရသည်။ လက်မောင်းတော်မှာ ဆင်နှာမောင်းသဏ္ဌာန် ပြည့်ဖြိုးသည်။ ရင်အုပ်တော်နှင့် လိုက်ဖက်သော ခါးတော်ရှိသည်။ ဆင်းတုတော်သည် ဘယ်ခြေတွင် ညာခြေ တင်ထားသည်။ ညာဘက်လက်ဝါးကို မြှောက်ကာ ညာခြေတွင် တင်ထားသည်။ ညာဘက်လက်ဝါးသည် အောက်သို့ စိုက်နေသော်လည်း ပလ္လင်နှင့် မထိဘဲ ရှိနေသည်။ လက်ချောင်းတော်များသည် လူသာမန်ကဲ့သို့ အတိုအရှည်ရှိနေသည်။ ဘယ်ဘက်လက်ဖဝါးကို လှန်ကာ ညာဘက်ဖဝါးတွင်တင်ထားသည်။ လက်ညှိုးနှင့်လက်မ ကြားတွင် ငရဲမီးကို ကိုင်ထားသည်။
ဘုရားသမိုင်း
ဓညဝတီခေတ်မှ သူရိယစက္ကမင်းကြီးသည် စန္ဒသူရိယမင်းကြီး မဟာမုနိဘုရား သွန်းပြီးနောက် ပိုလျှံသော ရတနာများကို ယူဆောင်ကာ ဆင်းတုငါးဆူ သွန်းခဲ့သည်။ စန္ဒမုနိ၊ သကျမုနိ၊ ဒေဝမုနိ၊ ရာဇမုနိ၊ စူဠမုနိ ဟူ၍ ဖြစ်ကြသည်။ မဟာမုနိသွန်းပြီး ကျန်သောရတနာတို့ဖြင့် သွန်းလုပ်၍ မဟာကျန်ဆင်းတုတော်များဟု ခေါ်ဆိုကြလေသည်။ သူရိယစက္ကမင်းကြီးသည် ဆင်းတုငါးဆူကို မဟာမုနိဘုရားအနီး သင့်တော်သောနေရာများတွင် တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့ရာ စန္ဒမုနိဆင်းတုတော်လည်း တောင်ဦးရွာအနီးမှ ဒီပါပဗ္ဗတတောင်ကုန်းထက်တွင် တည်ရှိခဲ့လေသည်။ ဓညဝတီခေတ်မှ ဝေသာလီခေတ်၊ ဝေသာလီခေတ်မှ လေးမြို့ခေတ်၊ လေးမြို့ခေတ်မှ မြောက်ဦးခေတ် ရောက်သောအခါ မင်းစောမွန်သည် စန္ဒမုနိဆင်းတုတော်ကို မြောက်ဦးသို့ ပင့်ဆောင်ကာ ဘားဘူတောင်၌ စေတီဆောက်ကာ တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့လေသည်။ အင်္ဂလိပ်လက်အောက် ကျရောက်သောအခါ အမြောက်သွန်းရန်၊ ဒင်္ဂါးသွန်းရန် ကြေးဆင်းတုများ၊ ခေါင်းလောင်းများကို ထုခွဲကြလေသည်။ ထို့ကြောင့် ဆောင်ရပ်ရွာမှ လူကြီးတစုသည် ညအခါ စန္ဒမုနိဘုရားအား စေတီထဲမှ ထုတ်စေကာ တောင်ပေါ်မှ အောက်သို့ တွန်းချကာ ကျောင်းကမ်းပါးနွံထဲ၌ ဝှက်ထားကြလေသည်။ ၁၀ နှစ်ကြာသောအခါ နွံထဲမှထုတ်ကာ ဗန္ဓုလကျောင်း တောင်ဘက် ဘုရားများသိမ်သို့ သယ်ဆောင်ကာ ဆင်းတုတော်ကို အင်္ဂတေဖြင့်မံ၍ အခြားဘုရားများနှင့် ရောထားခဲ့လေသည်။ နှစ်ပေါင်း ၁၀၀ ခန့်ကြာသော် ဗန္ဓုလကျောင်းမှ ဆရာတော် စက္ကပါလသည် ဘုရားများသိမ်တွင် တံမြက်လှည်းနေခဲ့သည်။ ထိုစဉ် ပလ္လင်ပေါ်တွင် မျက်လုံးတစ်ဖက်ကွာကျ နေသည်ကို မြင်ကာ ကြည့်ရှုရာမှ ဆင်းတုတော်မှာ ကြေးဆင်းတုဖြစ်နေသည်ကို မြင်ခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်အား လျှောက်ထားခဲ့ရာ ဆရာတော်ကြီးမှ ဒကာ ဒကာမများ ခေါ်ယူကာ ယခုဘုရားအား အင်္ဂတေများ ခွာချမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ အကယ်၍ အထဲမှဆင်းတု ပျက်စီးနေလျင် ပြုပြင်နိုင်မည်လားဟု မေးရာ ဒကာဒကာမများက ပြုပြင်မည် ဝန်ခံကြ၍ အင်္ဂတေများ ခွာချကာ ပျက်နေသော အစိတ်အပိုင်းများပြင်ကာ ရောင်တော်ဖွင့်လိုက်လေသည်။ ထိုအခါ ဝင်းလက် တောက်ပ၍ ရောင်ခြည်ကွန့်မြူးသော ဆင်းတုတော်တဆူဖြစ်လာလေသည်။
တိုက်ခါးရွာ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်
တိုက်ခါးရွာ (Taikkhar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်၊ လားဟောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၉၆၂ ဖြစ်သည်။  ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နန်းယွန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဟိုဆိုင်းရွာ၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပျဉ်းတုံးကလေးရွာ၊ တောကျောင်း
ပျဉ်းတုံးကလေးရွာ၊ တောကျောင်း
ဂရင်းညီနောင်
သိုးဆောင်းစာပေလောကတွင် ဂရင်းဒဏ္ဍာရီပုံပြင်များမှာ ကလေးများအဖို့ လွန်စွာ ထင်ရှားသောစာပေ ဖြစ်သည်။ အရွယ်မရွေး ကလေးတိုင်းလိုပင် ဂရင်းဒဏ္ဍာရီပုံပြင်များတွင် ပါဝင်သည့် တံငါသည် လင်မယား၊ ငလက်မ၊ နှင်းပေါက် စသော ပုံကလေးများကို များစွာ နှစ်သက်ကြ၏။ သို့သော် ထိုသို့ကလေးများဖတ်ချင်၊ နားထောင်ချင်အောင် ဒဏ္ဍာရီများကို ရေးသားခဲ့သူများကား မည်သူတို့ဖြစ်ကြောင်း သိရှိသူနည်း၏။ စင်စစ်အားဖြင့် ကလေးစာပေဟု ဆိုထိုက်သော ဂရင်းဒဏ္ဍာရီ ပုံပြင်များကို စုဆောင်းပြုစုခဲ့သူများမှာ ဂျေးကော့ဂရင်းနှင့် ဝီလင်ဂရင်းခေါ် ဂျာမန်အမျိုးသားညီနောင် ၂ ယောက် ဖြစ် ပေသည်။
၁၇၈၅ ခုနှစ် ဂျာမနီနိုင်ငံ ဟနော်ရွာကလေးတွင် ဂျေး ကော့ဂရင်းအား မွေးဖွားခဲ့၏။ ညီဖြစ်သူ ဝီလင်ဂရင်းကိုကား နောက်တစ်နှစ်တွင် မွေးဖွား၏။ သူတို့၏ဖခင်မှာ ရှေ့နေတစ်ဦး ဖြစ်၏။ သူတို့တွင် မွေးချင်းပေါက်ဖော် ၆ ယောက်မျှရှိသော် လည်း သူတို့ ၂ ယောက်သာလျှင် တစ်ယောက်နှင့်တစ်ယောက် အလွန်ချစ်ခင် ရင်းနှီးစွာ နေခဲ့ကြပေသည်။ သူတို့ ၂ ယောက် သည် ငယ်စဉ်ကတည်းက အတူနေ၊ အတူသွား၊ အတူလာ၊ အမြဲမကွာ အတူတူသာလျှင် ပူးတွဲလုပ်ဆောင်တတ်ကြလေ သည်။
ဂျာမန်စာပေသမိုင်းတွင် ဂရင်းညီအစ်ကို ၂ ယောက်၏ အမည်များမှာ အလွန်ထင်ရှားလေသည်။ အစ်ကိုကြီးဖြစ်သူ ဂျေးကော့သည် ဂျာမန်အဘိဓာန်ကျမ်းကြီးတစ်စောင်ကို စတင် ပြုစုသူ ဖြစ်၏။ ထိုသို့ ပြုစုနေစဉ် ဂရင်းသည် စကားလုံးတို့၏ အသံပြောင်း အသံလွှဲနှင့် စပ်လျဉ်းသည့် စည်းတစ်ခုကို ရှာဖွေ တွေ့ရှိလေသည်။ ထိုစည်းမှာ 'ဂရင်းစည်း'ဟု ယနေ့ထက်တိုင် ထင်ရှားလျက်ရှိသည်။ ထိုစည်းမှာ သက္ကဋ၊ ဂရိ၊ လက်တင် စသော ဘာသာစကားလုံးတို့သည် အင်္ဂလိပ်၊ ဂျာမန် စကားလုံး များအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲလာပုံကို ဖော်ပြရှင်းလင်းထားသောစည်း ဖြစ်၏။ ထို့ပြင် ဂျာမန်အဘိဓာန်နှင့် ထုံးဟောင်း ပုံပြင်ကျမ်းကို လည်း ပြုစုခဲ့ပေသေးသည်။
ဂျေးကော့ပြုစုသည့် အထင်ရှားဆုံးသောကျမ်းများမှာ ဂျာမန် သဒ္ဒါကျမ်းနှင့် ဂျာမန်ဘာသာစကားသမိုင်းတို့ဖြစ်၏။ ညီဖြစ်သူ ဝီလင်၏ အကောင်းဆုံးသောကျမ်းမှာ ဂျာမန်သူရဲကောင်း တို့၏ ရာဇဝင်ပုံပြင် ဖြစ်လေသည်။ဂရင်းညီနောင်တို့ ပူးပေါင်း ၍ ရေးသားပြုစုခဲ့ကြသော စာပေများအနက် ဂရင်းဒဏ္ဍာရီ ပုံပြင်များသည် စာပေလောကတွင် အထင်ရှားဆုံးဖြစ်သည်။ ဂရင်းညီနောင်တို့သည် ငယ်စဉ်ကလေးဘဝတွင် တွေ့သမျှ၊ ကြားသမျှတို့ကို အမြဲတစေ ဆင်ခြင်တွေးတောနေလေ့ရှိကြ သည်။ ထိုသို့ ငယ်စဉ်က ကြားခဲ့ဖူးသော ရှေးဟောင်းပုံပြင် များကို စုဆောင်း၍ စာတစ်စောင်တစ်ဖွဲ့ ဖြစ်လာအောင် ညီအစ်ကို ၂ ယောက် ရေးသားထားခဲ့သဖြင့် ဂရင်းဒဏ္ဍာရီ ပုံပြင်များဟူ၍ ကလေးတို့အတွက် စာစောင်တစ်ဖွဲ့ ပေါ်ထွက် လာလေသည်။
ဝမ်လိုင်ပါကန်းရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဂေါ့မောရွာ၊ ဆော့လော်မြို့နယ်
ဂေါ့မောရွာ(Gawtmaw)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဆော့လော်မြို့နယ်၊ ဂေါ့မောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၄၅၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဂေါ့မောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၂ ဦး၊ မ ၇၃ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၅၅ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆော့လော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရွေပြည်သာရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်
ရွေပြည်သာရွာ (Shwepyithar)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ တောပုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၀၉၈၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တောပုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၅၉ ဦး၊ မ ၁၅၁၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၇၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စဟုန်းရွာ၊ ဂုပ်ပီ
စဟုန်းရွာ၊ ဂုပ်ပီ
ပြည်သူ့ရဲဘော် အဖွဲ့
ပြည်သူ့ရဲဘော် အဖွဲ့ သည် ၁၉၄၅၊ ဒီဇင်ဘာ-၁ ရက်နေ့မှာ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ခေါင်းဆောင်မှုနဲ့ စတင်ဖွဲ့စည်း ပေါ်ပေါက် လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ၇-၉-၁၉၄၅ နေ့ ဂန္ဒီ စာချုပ်အရ ဗမာ့တပ်မတော်ကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းရတဲ့အခါ အကြောင်းအမျိုးမျိုး ကြောင့် ဗမာ့ တပ်မတော် မှာပါဝင်ခွင့်မရတော့တဲ့ ရဲဘော် ၂၅၀၀၀ ကျော်ကို ဆက်လက် စုစည်းထားနိုင်ရေး နဲ့ ဗမာပြည် လွတ်လပ်ရေး တိုက်ပွဲမှာ ဆက်လက်ပါဝင် လှုပ်ရှားနိုင်ရေးအတွက် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ကိုယ်တိုင် ကမကထပြု ပါဝင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
စတင်ဖွဲ့စည်းစ ဖွဲ့စည်းပုံမှာ
တို့ ဖြစ်ကြပါတယ်။
တရားဝင် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့တဲ့ ရည်ရွယ်ချက် များကတော့
ပီကင်း တက္ကသိုလ်
ပီကင်း တက္ကသိုလ် (北京大學; 北京大学) အတိုကောက်အားဖြင့် ပေတာ့ (北大) သည် ပေကျင်းမြို့တွင် တည်ရှိပြီး တရုတ်ပြည်၏ အဓိကကျသော သုတေသနပြု တက္ကသိုလ်ဖြစ်သည်။ တရုတ်ပြည်တွင် ခေတ်သစ် (မော်ဒန်) တက္ကသိုလ်အသွင်ဖြင့် တည်ထောင်ခဲ့သည့် ပထမဦးဆုံးသော တက္ကသိုလ်လည်း ဖြစ်သည်။ ၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင် ရှေးဟောင်း ကျောင်းတော်ကြီးအား အသွင်ပြောင်းကာ အင်ပါယာ မြို့တော်တက္ကသိုလ်အဖြစ် ထူထောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၀ ခုနှစ်ပိုင်းတွင် တရုတ်၏ ခေတ်မှီတိုးတက်သော အတွေးအခေါ် အချက်အချာ ဖြစ်လာသည်။ ယနေ့တွင် ပီကင်းတက္ကသိုလ်ကို တရုတ်ပြည်တွင် အကောင်းဆုံး တက္ကသိုလ်အဖြစ် ပြည်တွင်းပြည်ပမှ အသိအမှတ်ပြုထားသည်။   ပညာသင်ကြားရေးအပြင် ပီကင်းတက္ကသိုလ်သည် ကျောင်းပရိဝုဏ်အတွင်းရှိ တရုတ်ရှေးရိုးဟန် အဆောက်အဦးများကြောင့်လည်း နာမည်ကျော်ကြားသည်။
ပြည်သူ့ရဲဘော် အဖွဲ့
ပြည်သူ့ရဲဘော်တပ်ဖွဲ့ကို စစ်တပ်ဖွဲ့စည်းပုံအတိုင်း ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး စစ်ဝတ်စုံများ ဝတ်ဆင်စေကာ စစ်ရေး လေ့ကျင့်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ (နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ် လက်အောက် (၁၈-၅-၁၉၄၆ ထန်းတပင် အရေးအခင်း) ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ရတာဟာ ထန်းတပင် ပြည်သူ့ရဲဘော်များ စစ်ဝတ်စုံဝတ် စစ်ရေးပြမှုကို တားဆီးပိတ်ပင် ဖမ်းဆီးရာက ပြည်သူ့ရဲဘော်များနဲ့လယ်သမားများပါ စီတန်းလှည့်လည်ဆန္ဒပြကြခြင်းကို အင်္ဂလိပ်အစိုးရက သေနတ်နဲ့ ပစ်ခတ် ဖြိုခွဲခဲ့တာကြောင့် ပေါ်ပေါက် ခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်)။ ‘ပြည်သူ့ရဲဘော်’ ဟာ ဖဆပလ တပ်ပေါင်းစု အဖွဲ့ချုပ်ကြီးအတွင်း ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ၊ ဗမာပြည် ဆိုရှယ်လစ် ပါတီ တို့နည်းတူ အမာခံအင်အားစုတခုအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ပါတယ်။ အင်္ဂလိပ်နယ်ချဲ့အစိုးရ ကတော့ ‘ပြည်သူ့ရဲဘော်’ ကို ‘ဖဆပလ’ ရဲ့ ခါးပိုက်ဆောင်တပ်ဖွဲ့အဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့သည်။
ပီကင်း တက္ကသိုလ်
ပီကင်းတက္ကသိုလ်၏ သမိုင်းတလျှောက်တွင် လူရွှင့်၊ မော်စီတုန်း စသည့် ပုဂ္ဂိုလ်များကို ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။ ပီကင်း တက္ကသိုလ်သည်လည်း ယဉ်ကျေးမှု လှုပ်ရှားမှုသစ်၊ မေ ၄ လှုပ်ရှားမှု၊ ထျန်းအန်းမင် အရေးအခင်း (၁၉၈၉) နှင့် အခြားသော အရေးပါသည့် ကျောင်းသားလှုပ်ရှားမှုများတွင် လွှမ်းမိုးမှုများ ရှိခဲ့သည်။
ပြည်သူ့ရဲဘော် အဖွဲ့
ပြည်သူ့ရဲဘော်အဖွဲ့အတွင်းမှာ ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီကို လိုလားထောက်ခံသူတွေရော ဆိုရှယ်လစ် ပါတီကို လိုလားထောက်ခံသူတွေပါ ပါဝင်ခဲ့သလို ရဲဘော်ဟောင်းတွေရော နောက်မှဝင်ရောက်ပါဝင်လာသူ တွေပါရှိနေခဲ့ပြီး အရေးပါတဲ့အဖွဲ့အစည်းကြီးတရပ် ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။ အဖွဲ့ဝင်အင်အားလည်း အင်မတန် များပြားခဲ့ပါတယ်။ ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်းဦးဆောင်မှုအောက်မှာ ‘ပြည်သူ့ရဲဘော်’ များဟာ နယ်ချဲ့ ဆန့်ကျင်ရေး လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှု လူထု တိုက်ပွဲတွေအတွင်း ပါဝင်ခဲ့ကြပါတယ်။
၁၉၄၆၊ စက်တင်ဘာ-၂၇ ရက်မှာ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဟာ ဘုရင်ခံအမှုဆောင်ကောင်စီမှာ ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာပြီးတဲ့နောက် ပြည်သူ့ရဲဘော်အဖွဲ့ကြီး ဩဇာပိုတက်လာသလို ဖဆပလ အတွင်းရှိ ပြည်သူ့ရဲဘော်နဲ့ ဆိုရှယ်လစ်များရဲ့ ပဋိပက္ခဟာလည်း ပိုမိုကြီးမားလာခဲ့သည်။ ၁၉၄၆၊ အောက်တိုဘာ-၁၀ ရက်နေ့မှာ ဖဆပလ အဖွဲ့ချုပ်ကြီး အတွင်းကနေ ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ ကို ထုတ်ပယ်ပစ်လိုက်တဲ့ကိစ္စနဲ့ စက်တင်ဘာအတွင်းကထုတ်ပြန်ခဲ့တဲ့ ပြည်သူ့ရဲဘော်တပ်ဖွဲ့ ရဲ့ အထွေထွေ ညွှန်ကြားချက် အမှတ် (၄) နဲ့ အမှတ် (၆) အပေါ် မကျေလည် လက်မခံနိုင်မှုများကြောင့် ပထမဆုံးအကြိမ် ပြည်သူ့ရဲဘော် အဖွဲ့ အတွင်း ပြိုကွဲမှုကြီး ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပါတယ်။ (ညွှန်ကြားချက် အမှတ် ၄ နဲ့ အမှတ် ၆ ကတော့ ‘ပြည်သူ့ရဲဘော်တပ်ဖွဲ့ဟာ နိုင်ငံရေးပါတီများ က သီးခြား ဆောင်ရွက်သော လုပ်ငန်းများတွင် ပါဝင်ဆောင် ရွက်ခြင်းမရှိစေရ’ ဆိုတဲ့ တားမြစ်ချက် ဖြစ်သည်။)၁၉၄၆၊ အောက်တိုဘာ-၁၀ ရက်နေ့နောက်ပိုင်း ဗိုလ်သိန်းတန်၊ ဗိုလ်အောင်မင်းတို့ ဦးစီးပြီး ပြည်သူ့ရဲဘော်က နေခွဲထွက်ပြီး ‘တပ်နီ’ အဖြစ် ထောင်ပါတယ်။ ဗိုလ်သိန်းတန်၊ ဗိုလ်အောင်မင်းတို့နဲ့အတူ ဗိုလ်ပု၊ ဗိုလ်မျိုးမြင့်၊ ဗိုလ်အုံးကျော်၊ ဗိုလ်အောင်ကြီး (ဟင်္သာတ) တို့ ပါဝင်ကြပါတယ်။
ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ကျဆုံးရပြီးနောက် ဗမာပြည် လွတ်လပ်ရေးကြေညာနိုင်ပြီးနောက် ဖဆပလ အတွင်းမှာ ဆိုရှယ်လစ် ပြည်သူ့ရဲဘော်အားပြိုင်မှု အထွတ်အထိပ်ရောက်လာခဲ့ပါတယ်။ ပြည်တွင်းစစ်ကြီး စတင်ခဲ့ရပြီးနောက် ၁၉၄၈၊ မေလမှာ လက်ဝဲညီညွတ်ရေးမူ ရုပ်လုံး ဖော်ကြတဲ့အခါ ‘နုမူ’ နဲ့ ‘ရဲဘော်မူ’ ဆိုပြီး မူ (၂) မူ ထွက်ပေါ်လာခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီမူ (၂) မူအပေါ် ရပ်တည်ဆုပ်ကိုင်မှုမတူကြရာက ပြည်သူ့ရဲဘော်တပ်ဖွဲ့ အတွင်း ရဲဘော်ဖြူ-ရဲဘော်ဝါ နှစ်ခြမ်းကွဲပါတယ်။ ရဲဘော်ဖြူဆိုတာက လက်မောင်းမှာ ဦးထုပ်မှာ အဖြူပတ် ထားတဲ့အတွက် ရဲဘော်ဖြူလို့ ခေါ်တာဖြစ်ပြီး၊ ရဲဘော်ဝါကတော့ လက်မောင်းမှာ ဦးထုပ်မှာ အဝါပတ်ထားပါတယ်။ ရဲဘော်ဖြူကို ဗိုလ်ဖိုးကွန်း၊ ဗိုလ်ထိန်ဝင်း၊ ဗိုလ်ထွန်းလင်း တို့ခေါင်းဆောင်ပြီး၊ ရဲဘော်ဝါကို ဗိုလ်မှူးအောင်၊ ဗိုလ်စိန်မှန် တို့ ခေါင်းဆောင်ခဲ့ပါတယ်။ တပြည်လုံး ပြည်သူ့ရဲဘော် (၆) သောင်းကျော်မှာ (၆၅ရာခိုင်နှုန်း) ဟာ ရဲဘော်ဖြူတွေ ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ ရဲဘော်ဖြူတွေရဲဥန ‘ရဲဘော်မူ’ ဟာ လက်ဝဲ ညီညွတ်ရေး လုပ်ဖို့ဆိုရင် အစိုးရကို လက်နက်ကိုင်တိုက်ခိုက်နေတဲ့ ကွန်မြူနစ်တွေပါ ပါဝင်ရမယ်။ ကွန်မြူနစ် တွေမပါပဲ လက်ဝဲညီညွတ်ရေး မအောင်မြင်နိုင်ဆိုတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ‘နုမူ’ က အဲဒီအချက်ကို ငြင်းပယ်ပါတယ်။ ဆိုရှယ်လစ် နဲ့ ရဲဘော်ဝါများက ‘နုမူ’ ဘက်က ရပ်တည်ခဲ့ကြပါတယ်။ ရဲဘော်ဖြူက အစိုးရအဖွဲ့အတွင်းက နုတ်ထွက်တဲ့ အချိန်မှာ ရဲဘော်ဝါများသာ အစိုးရအဖွဲ့နဲ့အတူ ရပ်တည်ကျန်ရစ်ပါတယ်။ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး ဆိုရှယ်လစ် ဦးကျော်ငြိမ်းက ၁၉၄၈၊ ဇူလိုင်-၂၉ ရက်နေ့မှာ ရဲဘော်ဖြူတွေ ကို ဝင်ရောက် ဖမ်းဆီးပါတယ်။ ဗိုလ်ဖိုးကွန်း လွတ်မြောက်သွားသလို ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်လရောင် နဲ့ ခေါင်းဆောင် တချို့လည်း တိမ်းရှောင် ပုန်းခိုကြရတဲ့ ဘဝရောက်ခဲ့ကြရပြီး ဇူလိုင်လထဲမှာပဲ ရဲဘော်ဖြူတွေ အစုလိုက် အပြုံလိုက် တောခိုကြရပါတယ်။ ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ တောခိုလက်နက်ကိုင်ရမှုနဲ့ စတင်ခဲ့ရတဲ့ ဗမာပြည် ပြည်တွင်းစစ်ကြီးဟာ ‘ပြည်သူ့ရဲဘော်’ တောခိုလက်နက်ကိုင်ရမှုနဲ့ ပေါင်းစပ်လိုက်တဲ့အခါ ပိုမို အရှိန် ရလာပါတော့တယ်။
မဟာသုဒဿနဇာတ်
'''ဧကကနိပါတ် - ၁၀။ လိတ္တဝဂ် -(၉၅) မဟာသုဒဿနဇာတ် စုတိကျတော့မည်ပြော၍ မိဖုရားများ ငိုကြသဖြင့် တရားဟောပြောသော မဟာသုဒဿန စကြာမင်း အကြောင်း။
ပြည်သူ့ရဲဘော် အဖွဲ့
၁၉၄၉ ခုနှစ်-နှစ်ဆန်းမှာ ကရင်လက်နက်ကိုင်လှုပ်ရှားမှုကြီး ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး ‘ရန်ကုန်အစိုးရ’ လို့ ခေါ်ဝေါ် ရတဲ့အထိ ဖဆပလ အစိုးရ မျက်ဖြူဆိုက်ရချိန် မှာ ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီု္ဒ္က၊ု္ဒီဥ တို့လို တောခို ရဲဘော်ဖြူ များဟာလည်း ဩဇာအာဏာ ဖြန့်ကြက်ထားနိုင်တဲ့ နယ်မြေဒေသ နဲ့ မြို့ ပေါင်းများစွာ သိမ်းပိုက်ထား နိုင်ခဲ့တဲ့ အခြေအနေရှိခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီကာလမှာ ဒေသတချို့က ရဲဘော်ဖြူ (ပြည်သူ့ရဲဘော်)များဟာ အစိုးရနဲ့ ပြန်လည်ပူးပေါင်းပြီး ကရင်ကို တိုက်ခိုက် ခဲ့ကြပါတယ်။ ရဲဘော်ဖြူအများစုကြီးကတော့ ဖဆ-ဆိုရှယ် အစိုးရ ကိုပဲ ဦးတည်ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြပြီး လက်ဝဲဝါဒီ များ အဖြစ် ခံယူကြွေးကြော်ခဲ့ကြပါတယ်။ အစိုးကိုဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်ပြီး လက်နက်ကိုင်လှုပ်ရှားခဲ့ကြစဉ် ကာလ တလျောက် အတွင်း နာမည် ထင်ရှားလူသိများခဲ့တဲ့ ရဲဘော်ဖြူ (ပြည်သူ့ရဲဘော်) ခေါင်းဆောင်များကတော့ ဗိုလ်ဖိုးကွန်း၊ ဗိုလ်ထွန်းလင်း၊ ဗိုလ်ထိန်ဝင်း၊ ဗိုလ်ညွန့်မောင်၊ ဗိုလ်အောင်နိုင်၊ ဗိုလ်အုံးတင်၊ ဗိုလ်အောင်ညွန့် စတဲ့ပုဂ္ဂိုလ်များ ဖြစ်ကြပါတယ်။
မဟာသုဒဿနဇာတ်
ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုရာ လျှောက်ထားရာ
နတ်လူတို့ဆရာ ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ပရိနိဗ္ဗာန် ပြုတော့မည်ဟု ဇေတဝန်ကျောင်းတော်မှ အစဉ် အတိုင်း ကြွလာတော်မူရာ ကုသိနာရုံပြည် မလ္လာမင်းတို့ အင်ကြင်းဥယျာဉ်တော်သို့ရောက်၍ နုပျိုသော အင်ကြင်းနှစ်ပင်တို့အကြား မြောက်သို့ ဦးခေါင်းပြုကာ ခင်းထားအပ်သော ညောင်စောင်းထက်၌ မထသော ကျိန်းစက်တော်မူခြင်းဖြင့် ကျိန်းစက်တော်မူလေ၏။
ပြည်သူ့ရဲဘော် အဖွဲ့
၁၉၅၈ ခုနှစ်မှာ သန့်ရှင်း ဖဆပလ အစိုးရရဲ့ (၁) လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ပေးမည်၊ (၂) ပါတီကို တရားဝင် ရပ်တည်ခွင့် ပေးမည်ဆိုတဲ့ ကြေညာချက်အောက်၊ ဦးနုရဲ့ အာဃာတ မထားရေး သင်ပုန်းချေရေး မိန့်ခွန်းအောက်၊ ဒီမိုကရေစီနဲ့ လက်နက် လဲလှယ်ရေး အယူအဆ မှိုင်းလုံးများအောက်မှာ ပြည်သူ့ရဲဘော် (ရဲဘော်ဖြူ)များ အစုအလိုက်အပြုံလိုက် လက်နက်စွန့် ခဲ့ကြပါတယ်။ ဥပဒေတွင်း အဖွဲ့အစည်းအဖြစ် ရပ်တည်လှုပ်ရှားလာခဲ့ကြပါတယ်။
၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်းစစ်အစိုးရ အာဏာသိမ်းတက်ရောက်လာခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၆၄ ခုနှစ်၊ အမျိုးသား စည်းလုံး ညီညွတ်မှုကို ကာကွယ်သည့် ဥပဒေ ဆိုတာနဲ့ မြေပေါ်ရှိ နိုင်ငံရေး ပါတီအဖွဲ့အစည်း မှန်သမျှကို ဖျက်သိမ်းပစ်တဲ့အခါ ပြည်သူ့ရဲဘော် အဖွဲ့ကြီးလည်း နိဌိတံသွားခဲ့ရပါတယ်။
မဟာသုဒဿနဇာတ်
ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုရာ လျှောက်ထားရာ
ထိုစဉ် အခါ ညီတော် အာနန္ဒာသည် မြတ်စွာဘုရားအား “ဘုန်းကြီးလှသော မြတ်စွာဘုရား … အရှင်ဘုရားသည် အခက်အလက်နှင့်တူသော ဤမြို့ငယ်၌ ပရိနိဗ္ဗာန် ပြုတော်မမူပါနှင့်၊ စမ္ပာနဂိုရ်၊ ရာဇဂြိုဟ်၊ သာဝတ္ထိ စသော တခြား မြို့ကြီးများတွင် တစ်မြို့မြို့၌ ပရိနိဗ္ဗာန် ပြုတော်မူပါ” ဟု တောင်းပန်လေ၏။
ပြည်သူ့ရဲဘော် အဖွဲ့
၁၉၈၈-ရှစ်လေးလုံးအရေးတော်ပုံကြီးရဲ့ အကျိုးဆက်နိုင်ငံရေးပါတီတွေ ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းတည်ရှိခွင့်ရလာတဲ့ အချိန်မှာ တော့ ‘ပြည်သူ့ရဲဘော်အဖွဲ့’ လည်း တကျော့ပြန် ဖွဲ့စည်းပေါ်ထွက်လာတာတွေ့ရပါတယ်။ ပြည်သူ့ရဲဘော် ခေါင်းဆောင် ဟောင်း ဗိုလ်အောင်နိုင်ကဦးစီးပြီး ဖွဲ့စည်းပေါ်ထွက်ခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း ကဏ္ဍ:မြန်မာ နိုင်ငံရေးပါတီဟောင်းများ
မဟာသုဒဿနဇာတ်
မထသောနေရာ အိပ်သောခါ
လွန်လေပြီးသောအခါ မြို့ကြီးပေါင်း ရှစ်သောင်းလေးထာင်တို့ဖြင့် ခြံရံအပ်သော ကုသဝတီပြည်ကြီးဝယ် မဟာသုဒဿန မည်သော စကြာမင်းကြီး ဖြစ်လေ၏။
ထို မဟာသုဒဿန စကြာမင်းကြီးသည် နှစ်ပေါင်းများစွာ ထီးနန်းစည်းစိမ်ကို ခံစားပြီး၍ စုတေမနေ သေလွန်ရမည့်နေ့ဝယ် သုဓမ္မာ မည်သော ပြာသာဒ်တော်မှ ဆင်းသက်ကာ ရတနာ ခုနစ်ပါးဖြင့်ပြီးသော ထန်းတောဝယ် ခင်းထားအပ်သော ညောင်စောင်း၌ မထသော အိပ်ခြင်းဖြင့် အိပ်တော်မူလေ၏။
ငိုကြွေးလေငြား မိဖုရားများ
ထိုအခါ သုဘဒ္ဒါမိဖုရားကြိးသည် မင်းကြီးအား “အရှင်မင်းကြီး … ကုသဝတီ နေပြည်တော်ကြီး အမှူးရှိကုန်သော မြို့ကြီးပေါင်း ရှစ်သောင်းလေးထောင်တို့ကား အရှင်မင်းကြီး ပစ္စည်းဥစ္စာတို့ ဖြစ်ပါသည်၊ ၎င်းတို့ ချစ်ခြင်းကို ပြုတော်မူပါ” ဟု လျှောက်ထားလေ၏။ မင်းကြီးလည်း မိဖုရားကြီးအား “ အရှင်မိဖုရားကြီး …ဤသို့ မဆိုလင့်၊ ဤမြို့ကြီးပေါင်း ရှစ်သောင်းလေးထောင်တို့၌ ချစ်ခြင်းကို ပယ်ဖျောက်လော့၊ ငဲ့ကွက်ခြင်းကို မပြုပါလင့်ဟု ငါ့ကို ဆုံးမလော့” ဟု ဆိုလေ၏။ “အရှင်မင်းကြီး … ယနေ့ ငါသည် စုတေမနေ သေလွန်တော့မည်” ဟု ပြော၏။ ထိုအခါ သုဘဒ္ဒါမိဖုရားကြီးသည် မျက်ရည်ကိုသုတ်၍ ဆင်းရဲငြိုငြင်စွာ မင်းကြီး အဆိုခိုင်းတိုင်း ဆိုပြီးလျှင် သည်းစွာငိုကြွေးလေ၏။
ရှစ်သောင်းလေးထောင်သော မင်းမိန်းမတို့သည် သည်းစွာ ငိုကြွေးကြကုန်၏။ အမတ် အစရှိသော သူတို့လည်း တစ်ဦးတစ်ယောက်မျှ အောင့်အည်းသည်းခံခြင်းငှာ မတတ်နိုင်ဘဲ အလုံးစုံပင် ငိုကြွေးကြကုန်၏။
သင်္ခါရတင် နတ်ပြည်ဝင်
မဟာသုဒဿန စကြာမင်းကြီးလည်း အလုံးစုံသော သူတို့ကို မငိုကြွေးကြနှင့်ဟု တားမြစ်ပြီးလျှင် သုဘဒ္ဒါ မိဖုရားကြီးကိုခေါ်၍ -
“အရှင်မိဖုရားကြီး … နှမ်းစေ့ခန့် သင်္ခါရတရားကို အစပြု၍ အလုံးစုံသော သင်္ခါရတရားတို့သည် မမြဲကုန်၊ ဖြစ်တတ် ပျက်တတ်သော သဘော ရှိကုန်၏၊ ဖြစ်ပြီး၍ ချုပ်ပျက်ကြရကုန်၏၊ သင်္ခါရတရားတို့ ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သည်သာ ချမ်းသာ၏” –
ဇာတ်ပေါင်း
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -
ရဟန်းတို့ -
သားကြီး ရတနာသည် - ရာဟုလာ။
ကြွင်းသော ပရိသတ်သည် - ငါဘုရားပရိသတ်။
မဟာသုဒဿန စကြာမင်းကြီးသည် - ယခု ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -
ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း။
ဆောင်ပုဒ်
(၁) သင်္ခါရစစ်၊ မမြဲလစ်၊ ဖြစ်,ပျက် သဘောရှိ။
(၂) သင်္ခါရငြိမ်းရာ၊ နိဗ္ဗာန်သာ၊ ချမ်းသာစစ်ဟုသိ။
မဟာသုဒဿနဇာတ်ပြီး၏။
မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်
မြန်မာနိုင်ငံသားများအတွက် နိုင်ငံတော်မှထုတ်ပေးသော နိုင်ငံကူးလက်မှတ်ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် နိုင်ငံကူးလက်မှတ်ကို ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာနမှ ထုတ်ပေးသည်။ရန်ကုန်မြို့ရှိ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်ထုတ်ပေးရေးရုံးတွင် နေ့စဉ် ထောင်ဂဏန်းခန့် လာရောက်လျှောက်ထားလေ့ရှိကြသည်။ ၂၀၁၃ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသား ၁သန်းခန့်ကို နိုင်ငံကူးလက်မှတ်ထုတ်ပေးခဲ့ပြီဖြစ်သည်။
နိုင်ငံကူးလက်မှတ်ထုတ်ပေးရေးရုံး
ယခင်က ရန်ကုန်မြို့နှင့် မန္တလေးမြို့တွင်သာ ထုတ်ပေးခဲ့ရာမှ ၂၀၁၄ခုနှစ်မှစ၍ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းမြို့တော်များအပါအဝင် နေပြည်တော်၌ပါ ရုံးများဖွင့်လှစ်ခဲ့သဖြင့် ယခုအခါတွင် နိုင်ငံကူးလက်မှတ်ထုတ်ပေးရေးရုံး (၁၅)ရုံးရှိလာပြီဖြစ်သည်။
အမျိုးအစား
မြန်မာနိုင်ငံကူးလက်မှတ် အမျိုးအစား (၉) မျိုးရှိသည်။ အမျိုးအစား (၉)မျိုးမှာ
(၁) အလည်အပတ် ပတ်စ်ပို့ (Passport for Visit-PV )
(၂)သင်္ဘောသား ပတ်စ်ပို့ (Passport for Seaman-PS)
(၃)စီးပွားရေး ပတ်စ်ပို့ (Passport for Business-PB)
(၄)ပညာရေး ပတ်စ်ပို့ (Passport for Education-PE)
(၅)အလုပ် ပတ်စ်ပို့ (Passport for Job-PJ)
(၆)ဘာသာရေး ပတ်စ်ပို့ (Passport for Religious-PR)
(၇)မှီခို ပတ်စ်ပို့ (Passport for Dependent-PT)
(၈)သံတမန်ပတ်စ်ပို့ (Passport for Diplomatic-PD)
(၉) အထူးပတ်စ်ပို့ (Passport for Offical ) တို့ဖြစ်သည်။
သို့သော်လည်း ပြင်ပတွင် အမှန်တကယ်အသုံးပြုနေသည့် သံတမန်ပတ်စ်ပို့နှင့် အထူးပတ်စ်ပို့အကြောင်းကို နိုင်ငံကူးလက်မှတ်ထုတ်ပေးရေးရုံး ဝက်ဘ်ဆိုက် https://www.passport.gov.mm/  တွင် ဖော်ပြထားခြင်းမရှိချေ။
ထို (၉)မျိုးကို အရောင် (၃) မျိုးခွဲခြားထားသည်။ အစိုးရ ဝန်ထမ်းများအတွက် နိုင်ငံကူးလက်မှတ် အစိမ်းရောင်၊ သံတမန်များအတွက် နိုင်ငံကူးလက်မှတ် အပြာရောင် နှင့် နိုင်ငံသူ နိုင်ငံသားများအတွက် နိုင်ငံကူးလက်မှတ် အနီရောင်တို့ ဖြစ်သည်။ အနီရောင် နိုင်ငံကူးလက်မှတ်များသည် သက်တမ်းအားဖြင့် ၅ နှစ်ရှိပြီး အစိမ်းရောင် နိုင်ငံကူးလက်မှတ်များသည် သက်တမ်းအားဖြင့် ၃ နှစ် ရှိသည်။ သက်တမ်းကုန်ဆုံးပါက အသစ်ပြန်လည် လဲလှယ်ရသည်။
ပြည်ဝင်ခွင့် ဗီဇာမပါရှိဘဲ သွားရောက်ခွင့် ရှိသောနိုင်ငံများ
မြန်မာနိုင်ငံကူးလက်မှတ်ဖြင့် အောက်ဖော်ပြပါ နိုင်ငံများကို ပြည်ဝင်ခွင့် ဗီဇာ မပါရှိဘဲ ဝင်ရောက်ခွင့် ရှိပြီဖြစ်သည်။