cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်း
နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများ
နှစ်စဉ် ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (WHO) အရ ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်းကြောင့် နာမကျန်းမှုဖြစ်ခြင်းကို ခံစားရသည်မှာ (တစ်ခါ တစ်ရံတွင် အမြဲဖြစ်သွားတတ်သည်) ကမ္ဘာအနှံ့တွင် အမျိုးသမီးပေါင်း ၂၀ မီလီယံကျော်သည်ဟု ဆိုသည်။ ထို့အပြင် "၁၉၉၅ ခုနှစ် တွင် ရှစ်မီလီယံသော အမျိုးသမီးတို့၏ အသက်မှာ အန္တရာယ်ရှိနေပြီး ၅၀၀၀၀၀ ကျော်သော အမျိုးသမီး တို့မှာ ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်းနှင့် မီးဖွားခြင်းတို့နှင့် စပ်လျဉ်းသောအကြောင်းရင်းတို့ရလဒ်အဖြစ် သေဆုံးခဲ့ရကြောင်း ခန့်မှန်းရသည်။" ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်းသည် ကိုယ်ဝန်မဆောင်ခင်တွင်ရှိသော ကျန်းမာရေးအခြေအနေပေါ်တွင် မူတည်၍ အမျိုးသမီးတို့ အတွက်ကျန်းမာရေးအန္တရာယ် အခြေအနေအမျိုးမျိုးကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ အောက်ပါအချက်များသည် ကိုယ်ဝန်မှ အမျိုးသမီး၏ ကိုယ်ခန္ဓာအား ပြောင်းလဲစေခြင်းကြောင့် ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ် အတွင်းနှင့် သို့မဟုတ် ကိုယ်ဝန်ဆောင်မှုပြီးသောအခါတွင် တွေ့ရတတ်သည့် နာဖျားမှုအချို့ ဖြစ်သည်-
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပဋိသန္ဓေ တားဆီးခြင်း ကဏ္ဍ:မိသားစု ကဏ္ဍ:အမျိုးသမီးများ၏ ကျန်းမာရေး
ယောင်ဆန်းရွာ၊ မိုင်းမောမြို့နယ်
ယောင်ဆန်းရွာ (Yawngsang)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ မိုင်းမောမြို့နယ်၊ ဟိုမိန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၇၇၆၄ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းမောမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အောင်ချမ်းသာရွာ၊ နတ်မောက်မြို့နယ်
အောင်ချမ်းသာရွာ (Aungchanthar)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ နတ်မောက်မြို့နယ်၊ လဲဘူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၉၀၂၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လဲဘူးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၈၉၉ ဦး၊ မ ၃၅၀၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၄၀၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နတ်မောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တေဘခေါရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်
တေဘခေါရွာ (Taybakhaw)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ ခူမှိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၀၄၀၃ ဖြစ်သည်။
မျက်ခုံးပန်းရောင်တောင်ပေါ်စာ
မျက်ခုံးပန်းရောင်တောင်ပေါ်စာ (Carpodacus verreauxii) သည် စာကလေးမျိုးနွယ်ဝင် ငှက်တမျိုးဖြစ်ပြီး တရုတ်နိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ခင်ရူးယန်ရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
ခင်ရူးယန်ရွာ(Hkinyuyang)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ ပင်လွမ်းဘွမ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၈၆၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နို့တခေါ်ပေါ်ရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
နို့တ​ခေါ်ပေါ်ရွာ(Noettakhawpaw)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ နန်းခူခီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၈၆၀ ဖြစ်သည်။ အရပ်အခေါ်မှာ နိုတခေါပေါ် ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖာပွန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခေါင်းဆောင်မှု
ခေါင်းဆောင်သည် မူဝါဒ၊ လူ၊ ပစ္စည်းဥစ္စာ နှင့် လူထုလေးစားမှုတို့ အတွက်သာ လုပ်ရုံမှ တစ်ပါး အခြားလုပ်စရာမရှိ။ ခေါင်းဆောင်သည် အရာရာကို လိုက်လုပ်ပြီး သူများထက် အပင်ပန်း ခံရန် မဟုတ်ပေ။ အခြားသူများ လုပ်စရာမရှိ အောင် လိုက်လုပ်သော ခေါင်းဆောင်သည် ခေါင်းဆောင်ကောင်း မဟုတ်။
မူဝါဒ
မိမိ၏ ကျွမ်းကျင် ပြည့်ဝမှုကို အခြေခံကာ မူဝါဒ ကို ချမှတ်ရမည်။ အချိန်အခါ အခြေအနေ နှင့် လျော်ညီစွာ ပြောင်းလဲ ထားသည့် အစီအမံများ ရှိရမည်။ ခေါင်းဆောင် တစ်ယောက်သည် မူဝါဒ ကို ချမှတ် ရမည်ဖြစ်ပြီး တစ်ချိန်ထဲတွင် ယင်းကို အချိန်အခါ အခြေအနေ အလိုက် ပြုပြင် ပြောင်းလဲ သွားရမည်။ တစ်ခါတုန်း က ကျွန်ုပ်သည် ဂျပန်နိုင်ငံ ရှိ ကော်ဖီဆိုင် တစ်ဆိုင်သို့ ရောက်သွားသည်။ ကျွန်ုပ်က ဖရဲသီး၊ သင်္ဘောသီး၊ ကီဝီသီးများ သော သီးစုံ တစ်ပန်းကန် မှာလိုက် သည်။ ထို သစ်သီးများမှာ အလွန် အရသာ ရှိသည်။ ကျွန်ုပ်သည် ဂျပန်နိုင်ငံ တွင် အတော် ကြာအောင် ရောက်နေပြီး ဖြစ်သဖြင့် ဖရဲသီးကို အလွန် ကြိုက်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ဖရဲသီး သပ်သပ် တစ်ပန်းကန် ထပ်မှာ လိုက်သည်။
ကျွန်ုပ် မှာလိုက် သည်နှင့် စားပွဲထိုး လေးမှာ မျက်နှာများ ဖြူလျော် သွားပြီး ထိုဖရဲသီး သပ်သပ်မှာ စားသောက်ဖွယ် စာရင်းတွင် မရှိကြောင်း ပြောလာသည် ကို အံ့ဩဖွယ် သိလိုက် ရသည်။ ကျွန်ုပ်က လွယ်လွယ်လေး ပဲကွ၊ ငါ့ကို ဖရဲသီး စိတ် ထည့်ပေးလို့ ပြောတာ။ သို့သော် သူမက မဖြစ် နိုင်ကြောင်း ပြောနေ ပြန်သည်။ ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ်လည်း စိတ်ပျက် သွားပြီး မန်နေဂျာ အား ခေါ်ခိုင်းလိုက်သည်။ ထိုကိစ္စကို အလွယ် တကူ ပင် ရှင်းနိုင်မည် ဟု ထင်လိုက်သည်။ သို့သော် ဆက်လက်၍ ခက်ခဲ နေပြန်သည်။ ဖရဲသီး တစ်ခု တည်း တစ်ပန်းကန် မပေးရဟု ဆိုသည်။ ထို့နောက် ကျွန်ုပ်က ဖရဲသီး တစ်ပွဲ အတွက် သစ်သီးစုံ ပွဲ လေးပွဲစာ ငွေပေးပါ မည်ဟု ပြောတော့ မှ သူတို့ လက်ခံ ကြသည်။ သို့သော် ဆယ့်ငါးမိနစ် ခန့် ကြာသော အခါ ဘာမျှ မပါဘဲ မန်နေဂျာ ပြန်ရောက်လာပြီး ယဉ်ကျေးစွာ ဦးညွှတ်လျက် ထိုသို့လည်း မဖြစ်နိုင်ကြောင်း ပြောပြန်သည်။
ဤသည်မှာ အဆန်းတကျယ်တော့ မဟုတ်ပေ။ ကုမ္ပဏီ အတော် များများ ထိုအတိုင်း ချည်းပင်ဖြစ်သည်။ လူ အတော် များများသည် မူဝါဒ နှင့် စည်းမျဉ်းကို ခွဲခြား မသိကြ။ စည်းမျဉ်း ဆိုသည်မှာ မိမိတို့ အတွက်သာ သတ်မှတ်ထား သော ကိစ္စ ဖြစ်ပြီး မူဝါဒ ဆိုသည်မှာ စားသုံး သူများ အတွက်သာ သတ်မှတ် ထားသော ကိစ္စ ဖြစ်သည်။ စားသုံးသူအား မည်သည့် အချိန်တွင် မည်သို့ လုပ်ရ မည်ဟု ခိုင်း၍ မရ။ စားသုံးသူ ၏ ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်မှု ကိုသာ မိမိ တို့သာ မျှော်လင့် ရန် ရှိသည်။ မူဝါဒ သည် အဖွဲ့အစည်း၏ ပြင်ပမှ ပုဂ္ဂိုလ် အား တောင်းဆို စေခိုင်း ရန် မဟုတ်။ မူဝါဒ ဆိုသည်မှာ ပင်မ သတ်မှတ် ထားချက်သာ ဖြစ်သည်။ သစ်သီးပွဲ ပြင်ဆင် ရာတွင် တော်သဖြင့် သစ်သီး စုံများ ရောင်းကောင်း နေရခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် စားသုံးသူက သစ်သီး တစ်မျိုးတည်း ကို စားလိုသည် ဆိုပါက လည်း မူဝါဒကို ပြင်၍ စားသုံးသူ တောင်းဆိုသည့် အတိုင်း လုပ်ပေး နိုင်ရ မည်။ ဤသို့ အချိန်အခါ အခြေအနေ နှင့် လိုက် လျောညီစွာ ပြုပြင် ပြောင်းလဲတတ် ရမည် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ခေါင်းဆောင်၏ ပထမဆုံး လုပ်ငန်းမှာ မူဝါဒ ကို ချမှတ်ခြင်း နှင့် အခြေအနေ အရ ပြုပြင် ပြောင်းလဲ သွားခြင်း ဖြစ်သည်။
လူများ
လူသား အရင်းအမြစ် ကို အသုံးချရာ တွင် ကျွမ်းကျင်စွာ ကိုင်တွယ်တတ် ဖို့ လိုသည်။ လူသား အရင်းအမြစ် ၏ စွမ်းအားကို စရိုက် လက္ခဏာ၊ အရည်အသွေး၊ အရည်အချင်း၊ ကြိုးစားမှု နှင့် လူမှုရေး ကျွမ်းကျင်မှု ဟူ၍ ခွဲခြား ထားနိုင် သည်။ လူတစ်ဦး ချင်းစီ ၏ တိုးတက်မှု မှာ အချက် ၅ ချက်ပေါ်တွင် မူတည်သည်။ အသိစိတ်ဓာတ် ကောင်းမှု၊ လုပ်ငန်း ကျွမ်းကျင်မှု၊ အရည်အသွေး ရှိမှု၊ ကြိုးစား အားထုတ်မှု၊ စည်းလုံး ညီညွတ်မှု တို့ ဖြစ်သည်။ စိတ်ဓာတ် ကောင်းမွန်မှု ဆိုရာတွင် ရိုးသားမှု၊ လုပ်ငန်း အပေါ် ချစ်မှု၊ လုပ်ငန်းကို လေးစားမှု တို့ ပါဝင်သည်။ ကျွမ်းကျင်မှု ဆိုရာတွင် အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည့် အတိုင်း ဘာသာ စကား ၃ ရပ် နှင့် နည်းပညာ ၄ ရပ် ကျွမ်းကျင်မှုတို့ ဖြစ်သည်။
အရည်အသွေး ရှိမှု ဆိုသည်မှာ လုပ်ငန်း ကို အစမှ အဆုံးတိုင် သိမြင် နားလည်ပြီး ပြဿနာများ ကို ဖြေရှင်း နိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ကြိုးစား အားထုတ်မှု ဆိုသည်မှာ အလုပ်ကို စွမ်းစွမ်း တမံ လုပ်ဆောင်၍ အလုပ် များများ လုပ်သည်နှင့် အမျှ များများ တတ်ကျွမ်း လာခြင်း ဖြစ်သည်။ စည်းလုံး ညီညွတ်မှု ဆိုသည်မှာ အခြား သူများ နှင့် လိုလို လားလား ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက် ရန် အသင့်ရှိပြီး သိသင့်သည်များ ကို တကယ် လည်း သိအောင် သတင်း ဖလှယ်ခြင်းတို့ ဖြစ် သည်။ ဝန်ထမ်းတိုင်း၏ အရည်အသွေးကို ပေတံ ၅ ချောင်းဖြင့် တိုင်းတာ ရမည်။ အချို့လူများ သည် တိုးတက်လာ နိုင်စွမ်း ရှိကြ ပေသည်။ ဝန်ထမ်း တစ်ယောက်သည် ကုမ္ပဏီသို့ ဝင်လာ စတွင် သိပ် ကျွမ်းကျင်မည် မဟုတ်ပေ။ သို့သော် နောက်ပိုင်း နှစ်များ ၌ များစွာ တိုးတက် လာပေ လိမ့်မည်။ ဤသည်မှာ တိုးတက်ရေး ၏ အစဖြစ် သည်။ ပထမတွင် သူ့၌ မန်နေဂျာ အရည် အသွေးမျိုး ရှိမည် မဟုတ်။ သို့သော် နောက်ပိုင်းတွင် သူ့ကို မန်နေဂျာ အဖြစ် ခန့်ထားရန် စဉ်းစား လာရ နိုင်ပေသည်။ ထို့ကြောင့် သူ့ကို နေရာ ရွှေ့ပြောင်း ခန့်ထားရန် ပြင်ဆင် ရပေမည်။
ပြောင်းလဲခြင်း မရှိသူဟူ၍ မရှိ။ သေသွား သူသာ ပြောင်းလဲ တိုးတက်ခြင်း မရှိ ဖြစ်သည်။ သေသွား သူသည် တောင့်တင်းပြီး ပုပ်ပွ ဆွေးမြည့် သွားသည်သာ ရှိသဖြင့် ပြောင်းလဲ တိုးတက်လာ မည် မဟုတ်တော့။ တစ်စုံ တစ်ယောက် ပြောင်းလဲ တိုးတက် လာသည်ကို မြင်လျှင် မန်နေဂျာ က သင့်လျော်သော ရာထူး အဆင့်ကို ခန့်ထား ပေးရ မည်။ ဤသည်မှာ ခေါင်းဆောင်၏ ဒုတိယ အလုပ် ဖြစ်သည်။
ပစ္စည်းဥစ္စာ
မည်သည့် အဖွဲ့အစည်းတွင် မဆို ရင်းမြစ် ပိုင်ဆိုင်မှုများ ရှိသည်။ ပိုင်ဆိုင်သည့် ရင်းမြစ် ငါးမျိုးမှာ ငွေကြေး၊ လူသား အရင်းအမြစ်များ၊ ရရန်အကြွေးများ၊ သတင်းများ နှင့် အတတ်ပညာ ဆိုင်ရာ ပစ္စည်း ဥစ္စာများ ဖြစ်သည်။ ခေါင်းဆောင်၏ တတိယ အလုပ်မှာ ကုမ္ပဏီ ၏ ပိုင်ဆိုင်မှု ရင်းမြစ်များက စီမံခန့်ခွဲရေး ပင် ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ခေါင်းဆောင်၏ အရေးကြီးဆုံး တာဝန် ဖြစ်သည်။ ခေါင်းဆောင် သည် သူ ကျွမ်းကျင်သည့် လုပ်ငန်းကို ကိုယ်တိုင် လုပ်ရန် မဟုတ်ဘဲ စီမံ ခန့်ခွဲ ရန်သာ ဖြစ်သည်။ ကုမ္ပဏီ တစ်ခုကို ဖြစ်စေ၊ အဖွဲ့အစည်း တစ်ခုကို ဖြစ်စေ၊ စီမံ ခန့်ခွဲရာ တွင် အရေးကြီးဆုံးမှာ ရင်းမြစ် ပိုင်ဆိုင်မှု ၅ ခုကို စီမံ ခန့်ခွဲ ခြင်းသာ ဖြစ် သည်။ ကုမ္ပဏီတိုင်း တွင် အဆိုပါ ပိုင်ဆိုင်မှု ရင်းမြစ် ၅ ခု ရှိရသည်။ ယင်းတို့မှာ ငွေကြေး၊ လူသား အရင်းအမြစ်၊ ပြင်ပမှ ရရန် ပိုင်ခွင့် ရှိသည်များ သတင်း အချက်အလက် နှင့် အတတ် ပညာ ဆိုင်ရာ ပိုင်ဆိုင်မှု(ဥပမာ မူပိုင်ခွင့်) တို့ ဖြစ် သည်။ မူဝါဒ ချမှတ်ခြင်း နှင့် လူသား အရင်းအမြစ် ကို အသုံးချခြင်းတို့ အပြင် ခေါင်းဆောင်၏ အခြား အရေးကြီးသော အလုပ်မှာ ပိုင်ဆိုင်မှု ရင်းမြစ်များမှု ကို စီမံခန့်ခွဲရေး ပင် ဖြစ်သည်။
မန်နေဂျာများသည် သူတို့ မန်နေဂျာ မဖြစ်မီ မားကက်တင်း ဌာနတွင် လုပ်ရကောင်း လုပ်ရပေ မည်။ ထိုစဉ်က သူတို့သည် အရောင်း နှင့် ပတ်သက်၍ အချိန်ပြည့် အားစိုက် လုပ်ကိုင် ခဲ့ကြ ရသည်။ အချို့ သူများသည် စိစစ်ရေး ဌာနတွင် လုပ်ကိုင် ခဲ့ရပြီး သူတို့လည်း ထိုအလုပ်များ နှင့် သာ အချိန်ကုန် ခဲ့ကြ ရပေမည်။
ခေါင်းဆောင် ဆိုသည်မှာ ထိုသို့ အလုပ် တစ်ခုတည်းကိုသာ စူးစိုက် လုပ်ကိုင် ရသည်မျိုး မဟုတ်ဘဲ ကုမ္ပဏီ၏ ငွေကြေး အခြေအနေ၊ လူသားရင်းမြစ်များ ၏ အခြေအနေများ ကို သိရှိရုံ သာမက ကုမ္ပဏီများ ၏ အကျိုးကို ထိန်းသိမ်း ကာကွယ်ထားခြင်း ရှိ မရှိ၊ သတင်းအချက် အလက်များ လွတ်လပ်စွာ စီးဆင်းခြင်း ရှိမရှိ၊ ကုမ္ပဏီ၏ လျှို့ဝှက်ချက်များ ပေါက်ကြားခြင်း ရှိ မရှိ၊ မူပိုင်ခွင့်များ တိုးတက်မှု ရှိ မရှိ စသည် တို့ကို စစ်ဆေး နေရပေမည်။ ထိုကဲ့သို့ ရင်းမြစ် ပိုင်ဆိုင်မှု အများစုကို ကောင်းမွန်စွာ စီမံ ခန့်ခွဲနိုင် မှသာလျှင် ခေါင်းဆောင် လုပ်သူသည် ကုမ္ပဏီ၏ အခြေအနေ အရပ်ရပ်ကို ထိန်းသိမ်းသွား နိုင်ပေ လိမ့်မည်။
အများပြည်သူ၏ လေးစားယုံကြည်မှု
မိမိ အဖွဲ့အစည်း ၏ ကိုယ်စားလှယ် အနေ ဖြင့် အများ ပြည်သူ အကြားတွင် မျက်နှာပန်း ပွင့်အောင် ဖန်တီး ရမည်။ ကုမ္ပဏီ၏ အလုပ် အမှုဆောင် တစ်ယောက် သည် ဟောပြောပွဲ တစ်ခု၌ ဟောပြော ရန် ဖိတ် ကြားခြင်း ခံရသော အခါ ထို ဟောပြော ချက်များ သည် သူ ကိုယ်စားပြုသော အဖွဲ့အစည်း ကို ရောင်ပြန် ဟပ်စေသည်။ ခေါင်းဆောင် တစ်ဦး အများ ကြားတွင် ပြောလိုက်သည့် စကားတိုင်း လုပ်ရပ် တိုင်း သည် သူ ဦးဆောင်သော အဖွဲ့ အစည်း၏ သရုပ်ကို ပေါ်စေသည်။
အချို့သော ခေါင်းဆောင်များသည် အဖွဲ့ အစည်း အတွင်း စီမံ ခန့်ခွဲရေး အလွန် ကောင်းမွန် သည့်တိုင် လူထုဆက်သွယ်ရေးကိစ္စရပ်များတွင် သိပ် မကျွမ်းကျင် တတ်ကြချေ။ ထိုလူများသည် စကားပြောသည့် အခါ နမော် နမဲ့ဖြင့် လက်လွတ် စပယ် ပြောတတ်သည်။ ဤသည်မှာ အဖွဲ့ အစည်း၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို ထိခိုက် စေသည်။ ထို့ကြောင့် ခေါင်းဆောင် တစ်ယောက်သည် လူထု၏ လေးစား ယုံကြည်မှု ကို ဖန်တီးရာတွင် အလွန် ဂရုစိုက် ရပေမည်။
=ခေါင်းဆောင်မှု= အင်္ဂါ(၉)ရပ်
သဒ္ဓါရှိ
၁။ လုပ်နေရသောအလုပ်၏ မွန်မြတ်မှုကို သက်ဝင်ယုံကြည်သော စိတ်ဓာတ်အဟုန်နှင့် ပြည့်စုံရမည်၊ သဒ္ဓါသမ္ပဒါ (သဒ္ဓါတရားနှင့်ပြည့်စုံခြင်း) ဖြစ်ရပါမည်။
အလုပ်တတ်
၂။ မိမိအလုပ်ကိုတတ်သိကျွမ်းကျင်ရပါ မည်။
တာဝန်ယူ
၃။ မိမိဌာန လုပ်သမျှ အတွက် မိမိကိုယ်တိုင်တာဝန်ယူရမည်။
တိုးအောင်လုပ်
၄။ မိမိကိုယ်ကို မိမိသိရှိအောင် ဝေဖန်စစ်ဆေးပြီး မိမိ၏စွမ်းရည် ပိုမိုထက်မြက်လာအောင်ကြိုးစားရမည်။
စံပြဖြစ်
၅။ နမူနာကောင်းပြရမည်။
တာဝန်ရှာ
၆။ တာဝန်ကို မကြောက်ပဲ ပြေးတွေ့ရဲမည်၊ တာဝန် နည်းသေးလျှင် များလာအောင် ရှာကြံရမည်၊ မိမိ၏ လက်အောက်ငယ်သားများတွင် တာဝန်ယူတတ်သည့်စိတ်ဓာတ်ရှိလာအောင်လုပ်ရမည်။
မေတ္တာထား
၈။ မိမိ၏လက်အောက်ငယ်သားတိုင်းကို မိမိကိုယ်တိုင် သိအောင်လုပ်ရမည်၊ သူတို့၏ ကျန်းမာရေးနှင့် သက်သာချောင်ချိရေးကို ဂရုစိုက်ရမည်။
ပညာပေး
၉။ မိမိ၏ လက်အောက်ငယ်သားများ သိသင့်သိထိုက်သည်တို့ကို အမြဲသိနေအောင် ဆောင်ရွက်ပေးရမည်။
ဂျန် မာဆာရစ်
ဂျန် မာဆာရစ်သည် မတ်မာဆာရစ်၏ သားဖြစ် ၍ ၁၈၈၆ ခုနှစ်တွင် ပရာဟမြို့၌ဖွားမြင်သည်။ ပရာဟတက္ကသိုလ် နှင့် ဗော့စတန် တက္ကသိုလ်တို့တွင် ပညာ သင်ကြားပြီးနောက် ၁၉၁၉ ခုနှစ်မှစ၍ ချက်အစိုးရ၏ နိုင်ငံခြားရေးဌာနသို့ ဝင်ရောက်အမှုထမ်းသည်။ ၁၉၁၅ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိန်နိုင်ငံသို့ သံအမတ်အဖြစ်ဖြင့် သွားရောက်ရသည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်အထိ ယင်းရာထူးတွင် အမှုထမ်းရ သည်။ ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် သံအမတ်ရာထူးမှ နုတ်ထွက်လိုက် သည်။
ထိုနောက် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း လန်ဒန်မြို့၌ ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းထားသော ချက်ကိုဆလိုဗားကီးယား ယာယီ အစိုးရအဖွဲ့တွင် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဖြစ်လာသည်။ ၁၉၄၁ ခုနှစ် မှ ၁၉၄၅ ခုနှစ်အတွင်း အဆိုပါ အစိုးရအဖွဲ့၏ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် အမှုထမ်းဆောင်ရပြန်သည်။ စစ်ကြီးအပြီး ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရလေသည်။ ကမ္ဘာ့ကုလ သမဂ္ဂ၏ ဆန်ဖရန်စစ္စကို ညီလာခံတွင် ယန်မာဆာရစ်သည် ချက်ကိုဆလိုဗားကီးယား ကိုယ်စားလှယ်များ၏ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ဖြင့် ဦးစီး၍ တက်ရောက်ခဲ့လေသည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ကွန်မြူနစ် အစိုးရတက်လာပြီးသည့်နောက် နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးအဖြစ်ဖြင့် ဆက်လက်ဆောင်ရွက်နေခဲ့ရာမှ ထိုနှစ် မတ်လ ၁ဝ ရက်နေ့တွင် မိမိကိုယ်ကို အဆုံးစီရင်လိုက်သည်ဟုဆိုသည်။
ကျော့မင်းရွာ၊ မြင်းမူမြို့နယ်
ကျော့မင်းရွာ (Kyawtmin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ မြင်းမူမြို့နယ်၊ ကျော့မင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၁၅၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြင်းမူမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တွီပလင်းရွာ၊ မင်းတပ်မြို့နယ်
တွီပလင်းရွာ(Tuipalin)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်ခရိုင်၊ မင်းတပ်မြို့နယ်၊ အွယ်ရေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၈၆၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အွယ်ရေးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၃၇ ဦး၊ မ ၃၅၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၈၈ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းတပ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တင်ဝင်း
ဒေါက်တာတင်ဝင်း (၁၉၆၁-၂၀၂၃) သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် အစောဆုံးတည်ထောင်ခဲ့သော ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များထဲတစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည့် ပထမပုဂ္ဂလိကဘဏ်လီမိတက် ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ( ဖေဖော်ဝါရီ၂၀၂၂-ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၂) အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ရန်ကုန်စီးပွားရေးတက္ကသိုလ် ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ်မှ အငြိမ်းစားယူပြီး  ပုဂ္ဂလိကဘဏ်တစ်ခု၏ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာသူလည်းဖြစ်သည်။
ငယ်ဘဝ
ဒေါက်တာတင်ဝင်းကို ဖခင် ဦးမောင်သီ၊မိခင် ဒေါ်တင်ရွှေတို့က ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၁၆ရက်တွင် ကချင်ပြည်နယ် မြစ်ကြီးနားမြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး ဗမာ-ကချင်-ရှမ်း ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်ဖြစ်သည်။ မွေးချင်း ၅ယောက်တွင် စတုတ္ထမြောက်သားဖြစ်သည်။၁၉၈၀ခုနှစ်တွင် ဟိုပင်(အ-ထ-က)မှ ဆယ်တန်းအောင်မြင်ခဲ့ပြီး မြစ်ကြီးနားဒေသကောလိပ်သို့တက်ရောက်ခဲ့သည်။ရန်ကုန်စီးပွားရေးတက္ကသိုလ် မှ ၁၉၈၄ခုနှစ်တွင် ဝါဏိဇ္ဇဗေဒဘွဲ့ B.Com ကိုလည်းကောင်း၊၁၉၈၅ခုနှစ်တွင် ဝါဏိဇ္ဇဗေဒ(ဂုဏ်ထူးဘွဲ့) B.Com (Hons)ကိုလည်းကောင်း၊၁၉၉၂ခုနှစ်တွင် မဟာဝါဏိဇ္ဇဗေဒဘွဲ့  M.Com ကိုလည်းကောင်း ရရှိခဲ့သည်။ယင်းနောက် Keio University Japan မှနေ၍ စီမံခန့်ခွဲမှုပညာပါရဂူဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်။
တာဝန်ထမ်းဆောင်မှုများ
ရန်ကုန်စီးပွားရေးတက္ကသိုလ်၊မိထ္ထီလာစီးပွားရေးတက္ကသိုလ်၊မုံရွာစီးပွားရေးတက္ကသိုလ်တို့တွင် တာဝန်အဆင့်ဆင့်ထမ်းဆောင်ပြီးနောက် ဒေါက်တာတင်ဝင်းသည် ၂၀၁၄ မှ ၂၀၁၈ ခုနှစ်အထိ မိတ္ထီလာစီးပွားရေးတက္ကသိုလ်တွင် ပါမောက္ခချုပ်  ၊ ၂၀၁၈ မှ ၂၀၂၁ ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန်စီးပွားရေးတက္ကသိုလ် ပါမောက္ခချုပ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ပထမပုဂ္ဂလိကဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာခြင်း
၎င်းသည် ရန်ကုန်စီးပွားရေးတက္ကသိုလ် ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ်မှ အငြိမ်းစားယူပြီးနောက် ၂၀၂၂ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလထဲ ကျင်းပသည့်  ပထမပုဂ္ဂလိကဘဏ်လီမိတက်၏ (၁၀) ကြိမ်မြောက် အထူးအစည်းအဝေးနှင့် အကြိမ် (၃၀) မြောက် နှစ်ပတ်လည်အထွေထွေအစည်းအဝေးတဆင့်ယင်းဘဏ်၏ ဒုတိယမြောက် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။၂၀၂၂ ဒီဇင်ဘာ ၁၈ရက် တွင် ပြုလုပ်သည့် (၁၁)ကြိမ်မြောက် အထူးအစည်းအဝေးနှင့်(၃၁)ကြိမ်မြောက် နှစ်ပါတ်လည် အထွေထွေအစည်းအဝေး တွင် ဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်မှ နှုတ်ထွက်ခဲ့သည်။
ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ
၎င်းသည် အိမ်ထောင်သည်တစ်ဦးဖြစ်ကာ သားတစ်ဦး ထွန်းကားခဲ့သည်။
ဘဝနိဂုံး
ဒေါက်တာတင်ဝင်း သည် ၂၀၂၃ မေလ၃၁ရက် မနက် ၄နာရီ ၁၉မိနစ်တွင် ၉၆ပါး ဝေဒနာဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စီးပွားရေးလုပ်ကိုင်သူများ ကဏ္ဍ:၁၉၆၁ မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:၂၀၂၃ ကွယ်လွန်သူများ
ကချင်ပြည်နယ်
သမိုင်းကြောင်း
ယခင်ကကျေးရွာ အကြီးအကဲ အဖြစ် ကချင်ဒူဝါတစ်ဦးစီ ရှိသည်။ ၎င်း၏ အိမ်ခေါင်း၌ ကျွဲချိုကဲ့သို့သော သစ်ပြားဖြင့် ပြုလုပ်သည့် အိမ်ချိုတပ်ဆင်ထားသည်။ ကျေးရွာအုပ်စုများနှင့် ဒူဝါ နယ်မြေများကို အုပ်ချုပ်ရန် ပြည်နယ် အစိုးရက တောင်အုပ်များနှင့် တောင်တန်း ဝန်ထောက်များကို ခန့်ထားပေးသည်။ လုံခြုံရေးနှင့် အုပ်ချုပ်မှု ကော်မီတီများကိုပါ ယခုအချိန်တွင် တွဲဘက်ပေးထားသည်။ ထုံးစံအရ ရိုးရာဥပဒေများသာ ရှိသည်။ ချိုးဖောက်ပါက ဝဋ်ကြွေး ပေးဆပ်ခြင်း ပြုရသည်။ `ဖဂါ´ခေါ် လက်ဆောင်အဖြစ် အဖိုးတန်ပစ္စည်း တစ်မျိုးမျိုးကို ကွမ်းဘိုးအဖြစ် ပေးရသည်။ `ဖဂါ´အဖြစ် ကျွဲ၊ မောင်း၊ ငွေ၊ ဖိုခနောက်၊ အဝတ်အထည်၊ ဓား၊ လှံ၊ သန္တာပုတီး၊ သေနတ် စသည်တို့ကို အသုံးပြုသည်။
ကချင်ပြည်နယ်ဟူ၍ဖြစ်လာမည့် ဒေသတွင် ရှေးက ရှမ်းလူမျိုးများနေထိုင်ခဲ့ကြပြီး ဗန်းမော်၊ မိုးကောင်း၊ မိုးညှင်း၊ ပူတာအို စသည့် မြို့များကို ပုဂံခေတ်မတိုင်မီကပင် ရှမ်းစော်ဘွားများက အစဉ်အဆက် အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။ မိုးကောင်း၊ မိုးညှင်းမြို့များသည် အင်အားကောင်းပြီး ပြည်မ(အင်းဝ)ကို ထိပါးသည့်အခါထိပါးသည်။ အခြားထွန်းကားခဲ့သောမြို့များမှာ ဗန်းမော်၊ ကာမိုင်း၊ ဝိုင်းမော်စသည့်မြို့များဖြစ်သည်။ ဗန်းမော်သည် တရုတ်နှင့်ကုန်သွယ်သည့် နယ်စပ်မြို့ဖြစ်သည်။ ဘုရင်ခံအဆင့်ထားရှိပြီး ကင်းစခန်းများ၊ ခံတပ်များထားရှိသည်။ စော်ဘွားအဆက်ဆက်အုပ်စိုးခဲ့ကြပြီး တော်လှန်ပုန်ကန်မှုများကြောင့် ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက်တွင် စော်ဘွားစနစ်အားဖျက်သိမ်းပြီး မြို့ဝန်များ ထားရှိအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် မိုးကောင်းမြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ဖျား၏အဓိကမြို့တော်ဖြစ်ခဲ့ပြီး တော်လှန်ပုန်ကန်မှုများဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
၁၈၂၄ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ အင်္ဂလိပ် (ဗြိတိသျှ) များ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ၁၈၈၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၂၉ တွင် သီပေါမင်း နန်းကျပြီးနောက်ပိုင်း အင်္ဂလိပ်နယ်ချဲ့တို့သည် ၁၈၈၅ ဒီဇင်ဘာ ၅ ရက်နေ့၌ ဗန်းမော်ကို ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။၁၈၈၆ခုနှစ်တွင် မြန်မာမင်းတို့လက်ထက်က အုပ်ချုပ်မှုနယ်မြေအပိုင်းအခြားများအား ဖျက်သိမ်းကာ ၁၈၈၆ခုနှစ် ဇွန်လမှစ၍ အထက်မြန်မာနိုင်ငံတစ်ခုလုံးကို ဒီဗီးရှင်း (Division) ခရိုင်ကြီး (၄)ခု၊ ဒိစတြိတ် (District) စီရင်စု (၁၇)စုဖြင့် ခွဲခြားအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ထိုအထဲတွင် မြောက်ပိုင်းခရိုင်ကြီး၏ စီရင်စု (၅)ခု၌ ဗန်းမော်စီရင်စု ပါဝင်ကာ အရေးပိုင်ဟုခေါ်သော ဗြိတိသျှအရာရှိတစ်ဦးမှ အုပ်ချုပ်သည်။ အင်္ဂလိပ်အစိုးရမှ ကချင်ပြည်နယ်တောင်ပိုင်းကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ၁၉၂၀ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း ဟူးကောင်းချိုင့်ဝှမ်းဒေသကို သိမ်းပိုက်ကာ ၁၉၃၀ ခုနှစ်တွင် မေခ၊ မလိခ မြစ်ဆုံ တြိဂံဒေသကို သိမ်းယူနိုင်ခဲ့သည်။ ကချင်လူမျိုးတွေ၏ နယ်မြေဒေသတစ်ခုလုံးကို အင်္ဂလိပ်တို့က Kachin Hill Tract Regulation ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းကာ ပူတာအိုတောင်တန်းနယ်ခြားခရိုင်ဟူ၍ ဖွဲ့စည်းပြီး အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။  အင်္ဂလိပ်များ သိမ်းပိုက်ပြီးနောက်ပိုင်းအထိ အမတ်ကြီး ဦးဖိုးစောဦးဆောင်သည့် တော်လှန်ရေးများဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းသို့ ချီတက်သိမ်းပိုက်သည့် အင်္ဂလိပ်တပ်များသည် မိုးကောင်းမြို့တွင်အခြေချရာတွင် ရာသီဥတုပူအိုက်စွတ်စိုသဖြင့် အဖျားအနာထူပြောလှသဖြင့် နေရာသစ်ရှာဖွေရာ ၁၈၉၁ခုနှစ်တွင် ဗန်း​မော်စီရင်စုအ​ရေးပိုင်က မြစ်ကြီးနားမြို့ကို တည်​ဆောက်ခဲ့သည်။၁၈၉၅တွင် မြစ်ကြီးနားဒေသအား ဗန်းမော်စီရင်စုမှ ခွဲထုတ်၍ မြစ်ကြီးနားစီရင်စုအဖြစ် တည်ထောင်ခဲ့ကာ အရေးပိုင်အုပ်ချုပ်သည့်မြို့အဖြစ် ထူထောင်ကြသည်။ မန္တလေး-မိုးကောင်းရထားလမ်းအား မြစ်ကြီးနားအထိ တိုးချဲ့ဖောက်လုပ်ခဲ့သဖြင့် မြစ်ကြီးနားမြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း၏ ရထားလမ်းဆုံးမြို့ဖြစ်လာသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလတွင် မဟာမိတ်များက တရုတ်ချန်ကေချိတ်အစိုးရအားထောက်ပံ့ရန် တရုတ်မြန်မာလမ်းမကြီးဖောက်လုပ်ရာတွင် လီဒိုမှ မြစ်ကြီးနားမြို့ကို ဖြတ်သန်းပြီး တရုတ်နိုင်ငံ ကူမင်းမြို့အထိဖောက်လုပ်ခဲ့သည်။ မြစ်ကြီးနားမြို့တွင် ကြည်းတပ်၊ လေတပ်များအခြေချရာမှ မြစ်ကြီးနားမြို့သည့်အရေးပါလာသည်။၁၉၁၂တွင် ယခု ပူတာအိုဒေသဖြစ်သော ခန္တီးလုံဒေသအား သိမ်းပိုက်ကာ ၁၉၂၄တွင် လုပ်ခွန်စော်ဘွားမြို့ဖြစ်သော ပူတာအိုမြို့အား အခြေပြုကာ စီရင်စုအသစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ပထမ ကမ္ဘာစစ် (၁၉၁၄-၁၉၁၈)ခုနှစ်တွင် အီရတ်စစ်မြေပြင်၌ အင်္ဂလိပ်ဘက်မှ ကချင်စစ်သား ၄၀၀ ကျော် ပါဝင်တိုက်ခိုက် ကူညီခဲ့သည်။ စစ်ပြီးနောက် ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် ဆရာဦးမရမ် ရိုဘင်နှင့် ဒူဝါဇော်တူးတို့က မြစ်ကြီးနားနှင့် ဗန်းမော်မှ ကချင်ကိုယ်စားလှယ် ၅၅ ဦးကို ဦးဆောင်၍ ဘုရင်ခံ ဆာကုတ်ဘတ္တာလာထံ ကချင်တောင်တန်းဒေသကို ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ပေးရန် ပထမဦးဆုံးတောင်းခံခဲ့သည်။ သို့သော် ကချင်ခြေလျင်တပ် သုံးတပ်သာ ဖွဲ့စည်းခွင့်ရရှိခဲ့သည်။
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် (၁၉၄၂) ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဂျပန်စစ်တပ်များ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်ကို အင်္ဂလိပ်နှင့် အမေရိကန်စစ်တပ်ပေါင်းကာ ချေမှုန်းတိုက်ခိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုတိုက်ပွဲ၌ ကချင် စစ်တပ်သားများသည် Northern Kachin Levis (N.K.L)၊ V Force၊ Chindit နှင့် American-Kachin Ranger တပ်ဖွဲ့များဖြင့် ပါဝင်ကူညီခဲ့သည်။ ၁၉၄၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ (၃) ရက်နေ့တွင် N.K.L၊ V Force၊ Chindit စစ်တပ်သားများသည် မြစ်ကြီးနားရှိ ဂျပန်တပ်သားများအား အမြစ်ပျက် ချေမှုန်းနိုင်ခဲ့သည်။ American-Kachin Ranger စစ်တပ်ဖွဲ့သည် တရုတ်ပြည် ယူနန်ပြည်နယ်ထဲထိ ဂျပန်စစ်တပ်အား တိုက်ခိုက် အောင်ပွဲခံခဲ့ကာ ယခု Ying Jiang မှာ အထိမ်းအမှတ် အဖြင့် ကျောက်တိုင် စိုက်ထူထားသည်။
၁၉၄၅ ခုနှစ် မတ်လ (၂၄-၂၆)ရက်နေ့တွင် စိန်လုံကဘာကျေးရွာ၌ ကချင်တောင်တန်း ဒေသတွင် ဂျပန်စစ်တပ်သားများ အကုန်အစင်တိုက်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည့် အထိမ်းအမှတ်အနေဖြင့် Padang Manau (အောင်ပွဲခံမနောပွဲ) ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ အောက်မြန်မာပြည်၌ ကချင်စစ်တပ်ပါသည့် အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်သားနှင့် Force 136 တို့မှ ကူညီသဖြင့် ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဩဂုတ် (၁၄)ရက်နေ့ ဂျပန်ကို မြန်မာနိုင်ငံမှ အပြီးတိုက်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။
စစ်တိုက်ပြီး အောင်ပွဲခံပြန်လာခဲ့ကြသည့် ကချင်စစ်တပ်သားများသည် ကချင်ပြည်သူလူထုနဲ့ အတူ မြစ်ကြီးနား၊ စီတာပူရပ်ကွက်တွင် (၁၄-၁၉)ရက်ကြား ၆ ရက်တိတိ "အောင်ပွဲခံ မနော" (Padang Manau) ပွဲကြီး ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ ရန်ကုန်ရှိ အင်္ဂလိပ် ဒုတိယ ဘုရင်ခံ Sir. Dorman Smith လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုပွဲတွင် ကချင်လူမျိုးတို့သည် ဒုတိယအကြိမ် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် ပြည်နယ်သတ်မှတ်ပေးရန် ထပ်မံ တောင်းဆိုသည်။ ဘုရင်ခံမှ ပြည်နယ်သတ်မှတ်ပေးရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည့်အပြင် "နင်တို့ဂျိမ်းဖော (ကချင်) တွေက ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ဖို့ ပညာမစုံသေးဘူး။ အဲ့တာကြောင့် ဗမာကို လွတ်လပ်ရေးပေးပြီး၊ နင်တို့ ဂျိမ်းဖော့တွေကို ချန်ထားလိုက်အုံးမယ်။ စိုက်ပျိုးရေးပညာ၊ ကျန်းမာရေးပညာတွေ သိလာအောင် အရင်သင်ပေးမယ်။ နင်တို့ ပညာစုံရင်၊ နင်တို့ နယ်မြေ၊ နင်တို့လက်ထဲ ပြန်အပ်ပေးမယ်။" ဟု ပြောခဲ့သည်။ တတိယအကြိမ်ဖြင့် ၁၉၄၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလဆန်း (၂)ရက်နေ့၊ မန်ခိန်ရပ်ကွက်၌ နယ်ခြားဒေသ ဆိုင်ရာ တောင်တန်းမင်းကြီး Mr.H.N.C. Stevenson ထံ ကချင်လွတ်လပ်ရေးတောင်းဆိုခဲ့သည်။ သို့သော် Mr.H.N.C. Stevenson က ငြင်းဆိုလိုက်သည်။
ဖဆပလ (ဖက်ဆစ်ဂျပန်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့) ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သည့် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းသည် အင်္ဂလန်ရှိ အင်္ဂလိပ်အစိုးရထံ ဗမာပြည်မနဲ့အတူ တောင်တန်းဒေသတွေ လွတ်လပ်ရေး လိုချင်သည်ဟု တောင်းဆိုခဲ့ရာ အစိုးရမှ ပြည်မနဲ့ တောင်တန်းသားတွေ ဘဘောတူ စာချုပ် ချုပ်ပြီးယူခဲ့ဟု ဆို၍ ဗိုလ်ချုပ်ပြန်လာခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းသည် တိုင်းရင်းသားအားလုံး အင်္ဂလိပ် လက်အောက်မှ လွတ်မြောက်နိုင်ရန်အတွက် ဗမာ၊ ရှမ်း၊ ကရင်၊ ကယား၊ မွန်၊ ရခိုင်၊ ချင်းနှင့် ကချင် တိုင်းရင်းသားများ လက်ခံသဘောတူမှ လွတ်မြောက်နိုင်မည်ဟု ပြောဆိုကာ တိုင်းရင်းသားများနေထိုင်သည့် တောင်တန်းဒေသတို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ၁၉၄၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ (၂၈)ရက်နေ့တွင် မြစ်ကြီးနားသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး တိုင်းရင်းသားများအား "Federal ပြည်ထောင်စု စနစ်ဖြင့် အုပ်ချုပ်သွားမည်"ဟု အမျိုးသား တန်းတူညီမျှရေး ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ(၂၉) ရက်နေ့ မြစ်ကြီးနား၌ ကချင်တိုင်းရင်းသား ခေါင်းဆောင်များစုဝေးကာ ပင်လုံစည်းဝေးသွားရန် ခေါင်းဆောင်ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ မြစ်ကြီးနား မှ ခေါင်းဆောင် (၈) ဦးနှင့် ဗန်းမော်မှ ခေါင်းဆောင် (၄) ဦးသွားရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက် နံနက် ၁၁နာရီ အချိန်တွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ဦးဆောင်ကာ အခြားဗမာခေါင်းဆောင်များနှင့်တူ ကချင်၊ ရှမ်း၊ ချင်းကိုယ်စားလှယ်များများအားလုံး ပင်လုံညီလာခံ စတင်လာခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းက "တောင်တန်းဒေသများ အတွက် နယ်တွင်း အုပ်ချုပ်ရေးတွင် ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့် အပြည့်အဝရှိကြောင်း၊ တောင်တန်းဒေသရှိ ပြည်သူတို့သည် ဒီမိုကရေစီ တိုင်းပြည်များတွင် အခြေခံ အခွင့်အရေးနှင့် ရပိုင်ခွင့်များဟု သတ်မှတ်ထားသည့် အခွင့်အရေးများနှင့် ရပိုင်ခွင့်များကို ရရှိခံစားစေရမည်။" ဟု မိန့်ခွန်းပြောဆိုခဲ့သည်။ ယင်း ပင်လုံစာချုပ် ကိုအခြေခံသည့် ၁၉၄၇ အခြေခံဥပဒေအရ အင်္ဂလိပ်အစိုးရမှ မြန်မာနိုင်ငံအား လွတ်လပ်ရေးပေးခဲ့သည်။
အခြေခံဥပဒေအရ ပုဒ်မ ၁/၆ တွင်ရေးသားသည့်အတိုင်း "မြစ်ကြီးနားနှင့် ဗန်းမော်ခရိုင်များ ဟူ၍ ယခင်က ခေါ်တွင်ခဲ့သော နယ်မြေများကို၊ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အတွင်းတွင် ပြည်ထောင်စု အဖွဲ့ဝင်တစ်ခု အဖြစ်၊ ဖွဲ့စည်းရမည်။ ထိုပြည်ထောင်စု အဖွဲ့ဝင်ကို ဤမှ နောင်အဖို့တွင် ကချင်ပြည်နယ် ဟုခေါ်ဆိုရမည်။" ဟု ရေးဖွဲ့ထားသည့်အတိုင်း မြစ်ကြီးနား အပိုင်း ၁၊ ၂ နှင့် ဗန်းမော် အပိုင်း ၁၊ ၂ တို့အား ပြည်ထောင်စု အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ပေါင်းစည်းလိုက်ကာ ၁၀.၁.၁၉၄၈တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ကချင်ပြည်နယ်ဟု သတ်မှတ်ခဲ့ကာ ထို​နေ့ကို ကချင်ပြည်နယ်​နေ့အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။
ကချင်ပြည်နယ်ဟု ခေါ်ဆိုရာတွင် အင်္ဂလိပ် အစိုးရမှ မြစ်ကြီးနားမြို့နယ်နှင့် ဗန်းမော်မြို့နယ်တို့ကို သတ်မှတ်ပေးခြင်းဖြစ်သည်။ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆° နှင့် ၉၈° ၄၇' ကြား၊ မြောက်လတ်တီတွဒ် ၂၃° ၃၇' နှင့် ၂၈° ၃၂' ကြားရှိပြီး ဧရိယာ စတုရန်း ၃၃,၉၀၃ ခန့် ရှိသည်။ နယ်စပ်ဖြစ်သည့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ တိဘက်ပြည်၊ တရုတ်ပြည်တို့မှ နယ်မြေ သတ်မှတ်ယူကာ ကချင်ပြည်နယ် ဟု သတ်မှတ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၆၂နောက်ပိုင်းတွင် နယ်ခြားဒေသစနစ်ဖျက်သိမ်းပြီး ၈.၉.၁၉၆၅ ရက်စွဲဖြင့် ထုတ်ပြန်သော ပြည်ထဲရေးဌာန၏ အမိန့်စာတွင် ကချင်ပြည်နယ်ကို မြစ်ကြီးနား၊ ဗန်းမော်၊ ပူတာအို ခရိုင်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းသည်။ န.အ.ဖအစိုးရလက်ထက် ၂၀၀၄ခုနှစ်တွင် မြစ်ကြီးနားခရိုင်မှ မိုးညှင်း၊မိုးကောင်း ဖားကန့်တို့အား ခွဲထုတ်၍ မိုးညှင်းခရိုင်အဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။၂၀၂၀ပြည့်နှစ်အထိတွင် ကချင်ပြည်နယ်၌ ခရိုင်(၄)ခု၊ မြို့နယ် (၁၈)ခုဖြင့် ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားရှိသည်။
ရာသီဥတု
ကချင်ပြည်နယ်သည် ပူနွေးစွတ်စိုသော ရာသီဥတုရှိသည်။ အမြင့်ဆုံးအပူချိန်မှာ ၃၈°Cဖြစ်ပြီး အနိမ့်ဆုံးမှာ ၅.၆°Cဖြစ်သည်။
မြေမျက်နှာသွင်ပြင်
ကချင်ပြည်နယ်သည် တောင်ကုန်းတောင်တန်းများ ပေါများသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်များဖြစ်သော ခါကာဘိုရာဇီ (၁၉,၂၉၆ ပေ)နှင့် ဂမ်လန်ရာဇီ (၁၉,၁၄၂ ပေ) စသည့် တောင်ထိပ်များတည်ရှိကာ ဆီးနှင်းရေခဲများ အမြဲဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိသည်။ အကျယ်ဆုံးလွင်ပြင်များမှာ ချင်းတွင်းမြစ်ဖျားရှိ တနိုင်းခမြစ်ဝှမ်းမှ ဟူးကောင်းချိုင့်ဝှမ်းဒေသ၊ မလိခမြစ်ဝှမ်းရှိ ပူတာအိုလွင်ပြင်၊ မြစ်ကြီးနားနှင့် ဗန်းမော်မြို့ဝန်းကျင်ဒေသများ၊ အင်းတော်ကြီးကန်၊ မိုးကောင်းချောင်း၊ ကောက်ကွေ့ချောင်း ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများဖြစ်ကြသည်။ မြစ်၊ချောင်းများ ပေါများပြီး ဧရာဝတီမြစ်၊ မေခမြစ်၊မလိခမြစ်၊ တာပိန်မြစ်နှင့် ဥရုချောင်းတို့မှာ ထင်ရှားသည်။
မြို့တော်
ကချင်ပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ မြစ်ကြီးနားမြို့ဖြစ်သည်။
အုပ်ချုပ်ရေး
၂၀၁၁ခုနှစ်မှစတင်၍ ဝန်ကြီးချုပ်အမှူးပြုသော ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့မှ အုပ်ချုပ်သည်။၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ၊ (၁) ရက် တပ်မတော်၏ အာဏာထိန်းသိမ်းမှုအပြီးတွင် ကချင်ပြည်နယ်စီမံအုပ်ချုပ်​ရေး​ကောင်စီမှ အုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။
ဥပဒေပြုရေး
၂၀၁၁ခုနှစ်မှစတင်ကာ ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကို ရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ်များ၊ တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းကာ စတင်ကျင်းပခဲ့သည်။
တရားစီရင်ရေး
ကချင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်ကို တရားသူကြီးချုပ် (၁)ဦး၊ တရားသူကြီး (၂)ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်အောက်တွင် ခရိုင်တရားရုံး (၄)ရုံး၊ မြို့နယ်တရားရုံး (၁၈)ရုံးရှိသည်။
ခရိုင်များ
ကချင်ပြည်နယ်တွင် ခရိုင် (၆) ခု ရှိသည်။
မြို့များ
ကချင်ပြည်နယ်တွင် မြို့ (၃၀) ရှိပြီး ပါဝင်သော မြို့များမှာ • 3
ရပ်ကွက်
ရပ်ကွက်ပေါင်း (၁၆၀) ရှိပြီး ကျေးရွာအုပ်စု (၅၉၄) နှင့် ကျေးရွာပေါင်း (၂၅၅၃)ရွာ ရှိသည်။
လူဦးရေ
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကချင်ပြည်နယ်တွင် လူဦးရေ ၁.၆သန်း နေထိုင်ကြသည်။ ကချင်ပြည်နယ်တွင် ကျားဦးရေသည် မဦးရေထက် အနည်းငယ် ပိုများသည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာတွင် ၁၉ဦးဖြစ်သည်။ ချင်းပြည်နယ်ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် လူဦးရေသိပ်သည်းဆ အနည်းဆုံးဖြစ်သည်။
လူမျိုး
ကချင်တိုင်းရင်းသားတို့သည် တိဘက်မြန်မာ အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်သည်။ ဂျိန်းဖော့၊ အဇီး(ဇိုင်ဝါး)၊ လရှီး(လာချန်)၊ လီဆူ၊ ရဝမ် နှင့် မရူ(လော်ပေါ်) မျိုးနွယ် ၆ မျိုးကို စုပေါင်း၍ ကချင်ဟုခေါ်သည်။ ကချင်ပြည်နယ်တွင် တိုင်းလေ(တိုင်းနေ)၊ တိုင်းလိုင်(ရှမ်းနီ)၊ တိုင်းခမ်းတီ(ခန္တီးရှမ်း)၊ တိုင်းလုံ(ရှမ်းကြီး)နှင့် တိုင်းဆာ(မိုင်းသာရှမ်း) စသောမျိုးနွယ်(၅)မျိုးပါဝင်သော ရှမ်း များနှင့် ချင်း ၊ ပလောင်၊ နာဂ၊ ဂေါ်ရခါးတို့ပါ နေထိုင်ကြသည်။
တွင်းထွက်များ
ကချင်ပြည်နယ် ဖားကန့်၊ လုံးခင်း၊ တနိုင်း၊တောမှော်နှင့် ဟောင်ပါးဒေသတို့မှ အဖိုးတန်ကျောက်စိမ်းများထွက်ရှိသည်။‌ေရွှ၊ပယင်းများနှင့်အခြားအဖိုးတန်ကျောက်မျက်ရတနာများလည်းထွက်ရှိသည်။
ဘာသာစကား
ဘာသာစကားမှာ ဂျိန်ဖော့စကား၊ မရူစကား၊ ရဝမ်စကား၊ လီဆူစကား ဟူ၍ စကားကြီး (၄) မျိုးရှိပြီး လရှီစကား နှင့် အဇီးစကားတို့မှာ မရူစကားမှ ခွဲထွက်လာသော စကားများ ဖြစ်သည်။ ဂျိန်ဖော့စကားကို လူသုံးများဆုံး ဖြစ်သည်။ မရူစကားမှာ ဒုတိယအများဆုံး ဖြစ်သည်။
ဝတ်စားဆင်ယင်မှု
ကချင်တိုင်းရင်းသားများက အမည်းရောင်ဝတ်ပြီး ရဝမ်တိုင်းရင်းသားများက အဖြူရောင် ဝတ်သည်။ လရှီ၊ လီဆူ နှင့် အဇီးတို့က ခေါင်းပေါင်းကို ထူထူထည်းထည်း ပေါင်းထုပ်သဘွယ် ပေါင်းကြ၍ ဂျိန်ဖော့နှင့် မရူတို့က ပါးပါးပေါင်းကြသည်။ မြောက်ပိုင်းနေ တိုင်းရင်းသားများက လုံကွင်းကို တိုတိုဝတ်ကြ၍ တောင်ပိုင်းနေ တိုင်းရင်းသားများက လုံကွင်းကို ရှည်ရှည်ဝတ်ကြသည်။
ဘာသာ ကိုးကွယ်မှု
ခရစ်ယာန်ဘာသာကိုးကွယ်သူများအဓိက ‌ေနထိုင်ပီးဗုဒ္ဓဘာသာကိုးကွယ်သူများ၊ အစ္စလာမ်ဘာသာ နင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်တို့အနည်းငယ် ရှိကြသည်။ ဘာသာကိုးကွယ်သူများသည် သက်ဆိုင်ရာဘာသာကို လေးစားသမှု အထူးရှိကြသည်။ ကချင်ပြည်နယ်တွင် ခရစ်ယာန်ဘာသာကိုးကွယ်သူ များပြားသည်။ ခရစ်ယာန်ဘာသာမှာ အဓိကဖြစ်သည်။ ရှေးယခင်ကနတ်ကိုးကွယ်မူများပြားသော်လည်းယခု‌တွင်မရှိသလောက်နည်းပါးသည်။ ယခင်နတ်ကိုးကွယ်မူ့ပုံစံမှာ နတ်များကြေနပ်မှုရစေရန် အရေးကြီးသဖြင့် ယဇ်ကောင်များဖြင့် နတ်များကို ပူဇော်ပသရသည်။ ရွာအဝင်တွင် ကျေးရွာဆိုင်ရာ နတ်ကွန်းများ တွေ့နိုင်သည်။ နှစ်စဉ် နတ်ပူဇော်ပွဲ ကျင်းပချိန်တွင်သာ မွမ်းမံလေ့ရှိသည်။ အမြဲထိန်းသိမ်း ထားလေ့ရှိသော နတ်ကွန်းမှာ မြေနတ်၏ နတ်ကွန်းဖြစ်သည်။ ယင်းနတ်ကွန်းကို ကျောက်တုံးများဖြင့် ဝိုင်းရံထားခြင်း၊ ဝင်းခတ်ထားခြင်းများ ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။ အိမ်များတွင် နတ်ကွန်းကို အိမ်ရှေ့၌ထားပြီး နတ်စင်ကို အိမ်ဦးခန်း၌ ထားသည်။ အချို့ကျေးရွာ အိမ်များတွင် ရှေးယခင်ကတည်းက ပူဇော်ခဲ့သော ယဇ်ကောင်များ၏ ခေါင်းခွံများ ဆင့်ကဲ ချိတ်ဆွဲထားသည်ကို တွေ့ရပေမည်။
သို့သော် အနောက်တိုင်းမှခရစ်ယာန်သာသနာပြုသူများ လာရောက်သည့်နောက်မှ အစပြုကာ ခရစ်ယာန်ဘာသာ ကိုးကွယ်ယုံကြည်သူ များအဖြစ်သို့‌ေပြာင်းလဲကုန်ကြ‌ေလသည်။
ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှု
လူတစ်ဦးတစ်ယောက်၏ ကျန်းမာရေးသည် နတ်တို့နှင့် သက်ဆိုင်သည်ဟု ယုံကြည်သည်။ မကျန်းမာလျှင် နတ်ဟောဆရာထံ မေးမြန်း၍ သက်ဆိုင်ရာနတ်တို့အား ပူဇော်ပသ ရသည်။ ဆင်းရဲနွမ်းပါးသူများပင်လျှင် ကြွေးခံ၍ နတ်ကတော့ရသည်။ နတ်ဆရာများသည် ဘာသာရေးတွင်သာမက လူမှုရေးတွင်ပါ အရေးပါသော ပုဂ္ဂိုလ်များ ဖြစ်ကြသည်။ အတိတ်နမိတ်ကောက်ခြင်း၊ အဆောင်များထားခြင်းတို့ကို ပြုတတ်၍ စုန်းများရှိပြီး ပြုစားတတ်သော အတတ်ပညာများ ရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ မဒိုင်နတ်ခေါ် ကောင်းကင်နတ်ကို မူတည်၍ အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် "မနောပွဲ"ကျင်းပကြသည်။
မနောပွဲ(MaNau Poi)
အရေးကြီးသော မနောပွဲ(၅)မျိုး ရှိသည်။
မနောပွဲအပြင် အိမ်သစ်တက်ပွဲ၊ မင်္ဂလာဆောင်ပွဲ၊ အသုဘပွဲ၊ နတ်ပူဇော်ပွဲ နှင့် ကောက်သစ်စားပွဲ စသော အခြားပွဲလမ်းများလည်း ရှိသေးသည်။
ဒေသထွက်ကုန်များ
နာမည်ကျော် တိုင်းရင်းဆေး ဖြစ်သည့် ရှီးပဒီး သည် ကချင်ပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း တောတောင်များမှ ထွက်ရှိသည်။
မာလာလိုင်း ကာကာ
အာဖဂန်နစ္စတန်တောင်ပိုင်းမြို့တော် ကန်ဒါဟာတွင်ဖြစ်သည်။ လမ်းများပေါ်တွင် တာလီဘန်တို့နှင့် ပြည့်နေသည်။ အဖြူရောင်၊ အနက်ရောင် ဗောင်းထုပ်များဆောင်းထားကြသည့် မုတ်ဆိတ်ရှည်များ၊ အမည်းရောင်ကာချယ်လိုင်နာများ မျက်လုံးတွင်ခြယ်ထားသည့် အမျိုးသမီးများ၊ လူတွေကြားထဲ ဟွန်းသံတစ်တီတီနှင့် မောင်းနေသော တိုယိုတာပစ်ကပ်ကား များ၊ လမ်းပျောက်လောက်အောင် ပိတ်ဆို့နေသော ဈေးလှည်းများ၊ လမ်းများကို ကိုယ်ပိုင်အိမ်ရာသဖွယ် လုပ်ချင်သလိုလုပ်၊ နေချင်သလိုနေသူများဖြင့် စည်ကားလှသည်။
တာလီဘန်တို့လက်ထဲမှ အမေရိကန်တို့က အာဏာကိုသိမ်းယူပြီး ငါးနှစ်အကြာတွင် လမ်းတွေပေါ်၌ ပြန်လည်စည်ကားလာ သည်။ လက်နက်ကိုင်စွဲ တိုက်ပွဲဝင်လိုသူတွေကလည်းမလျှော့။ အခြေအနေမကောင်းသေးသဖြင့် အိမ်တွေကိုပြန်ခို၊ တောင်တန်းတွေဆီထွက်သွားကာ ပုန်းအောင်းနေကြသည်။ အာဖဂန်နစ္စတန်ဆိုသည်ကို ကမ္ဘာကမေ့လောက်သည့်အချိန်ကို သူတို့စောင့်နေကြသည်။ လမ်းတစ်လမ်း၌ အသက် ၄၀ အရွယ်ခန့်ရှိ မာလာလိုင်း ကာကာဆိုသူ အမျိုးသမီးသည် ကလေး ခြောက်ယောက်ကို ကျောင်းပို့ရန် ပြင်ဆင်နေသည်။ ကလေးတွေက စားပွဲဝိုင်းတွင်ထိုင်ရင်း သူတို့စားမည့်မုန့်ထဲကို ကြက်သွန်နီအစာသွပ်နေကြ သည်။ အကြီးတွေက အငယ်တွေ၏ ဆံပင်ကိုဖြီးပေးနေသည်။ မိန်းကလေးတွေက တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ဆံပင်တွေကို ကျစ်ဆံမြီး ကျစ်ပေးနေကြသည်။ အားလုံးပြင်ဆင်ပြီး အသင့်ဖြစ်ချိန်တွင် မာလာလိုင်းသည် အခန်းတံခါးကို ဖွင့်လိုက်သည်။ ကလေးတွေ ကျောင်းသွားသည်ကို သူမမျက်စိတစ်ဆုံးကြည့်နေလိုက်သည်။ ထို့နောက် တံခါးကိုပိတ်ကာ သော့ချလိုက်သည်။
အခန်းထဲတွင် တစ်ဦးတည်းဖြစ်နေချိန်မှ မာလာလိုင်းသည် အခန်းတစ်ခန်းအတွင်းသို့ဝင်ပြီး AK-47 သေနတ်ကိုကိုင်ကာ နံရံကို ကျောကပ်ထားလိုက်သည်။ နံရံစင်ပေါ်က သေတ္တာကိုဖွင့်လိုက်ပြီး ကျည်များကိုထုတ်ကာ သေနတ်ကျည်အိမ်ထဲကို ဖြည့်လိုက်သည်။ သေနတ်လုံခြုံရေးမောင်းကို သေချာစွာစစ်ဆေးလိုက်ပြီး နာရီကိုကြည့်လိုက်သည်။ ထိုအချိန်တွင် တံခါး ခေါက်သံပေါ်ထွက်လာသည်။ မာလာလိုင်း၏အစ်ကိုဖြစ်သည်။ သူက အလုပ်သို့ နေ့စဉ်ကားမောင်းပို့ပေးနေသည်မှာ ငါးနှစ်ခန့် ရှိပြီဖြစ်သည်။ သူတစ်ယောက်သာ ညီမကို အကာအကွယ်ပေးနေသူလည်းဖြစ်သည်။ လမ်းကြောင်းကို တစ်နေ့တစ်မျိုး အမျိုးမျိုးပြောင်းကာ အလုပ်သို့ ကားမောင်းပို့နေရသည်။ မျက်နှာကို အပေါ်ဖုံးခြုံလွှာနှင့်အုပ်လိုက်ပြီး သေနတ်ကိုကိုင်ကာ သူမ အိမ်ထဲကထွက်လိုက်သည်။
ထိုသို့ခိုးကြောင်ခိုးဝှက်လုပ်နေခြင်းကြောင့် မာလာလိုင်းကို လူဆိုးဂိုဏ်းကလားဟုမေးနိုင်သည်။ အာဖဂန်နစ္စတန်တွင် သူမ သည် အန္တရာယ်အရှိဆုံး မိန်းမသားဖြစ်သည်။ အမျိုးသမီးဖြစ်သော်လည်း ကန်ဒါဟာရဲသင်တန်းကျောင်းကို ပထမဦးဆုံး တက်ရောက်ခွင့်ရကာ၊ ကန်ဒါဟာရဲဌာနတွင် ပထမဦးဆုံး အမျိုးသမီးစုံစမ်းစစ်ဆေးရေးမှူးတစ်ယောက်ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ကန်ဒါဟာရဲစခန်းသည် လေးထောင်စပ်စပ်၊ ကွန်ကရစ်အဆောက်အအုံဖြစ်ပြီး ပြတင်းတံခါးတွေကလည်း သေးသေးလေးတွေ ဖောက်ထားသည်။ မာလာလိုင်းသည် သူမအခန်းထဲသို့ဝင်လိုက်ပြီး မျက်နှာတွင်အုပ်ထားသည့်အဝတ်ကို ချွတ်လိုက်ကာ ယူနီဖောင်းကို ပြင်ဆင်လိုက်သည်။ ရေတပ်အပြာရောင် ယူနီဖောင်းမာတောင့်တောင့်နှင့်၊ ဘောင်းဘီကို စမတ်ကျကျဝတ်ဆင် ထားသည့် မာလာလိုင်းက ခါးပတ်ကို ပြန်ပြီးတင်းအောင်လုပ်လိုက်သည်။ ခါး ၂၄ လောက်သာရှိသည့် သူမအတွက် ရဲတပ်ဖွဲ့က ထုတ်ပေးထားသည့် ယူနီဖောင်းသည် သိပ်တော့အဆင်မပြေ။ လူကပိန်ပိန်၊ အရပ်က ငါးပေခန့်သာရှိပြီး 9mm ပစ္စတိုကို ခါးတွင်ချိတ်ထားသည့် သူမပုံသဏ္ဍန်မှာ ရယ်စရာတော့ကောင်းနေသည်။
ကန်ဒါဟာသည် ထိုစဉ်က (၂၀၀၇ ခုနှစ်) ကမ္ဘာ့ကြောက်ရွံ့စရာ အကောင်းဆုံးမြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်။ အမေရိကန်နှင့် နေတိုးတပ်များ လမ်းပေါ်တွင် ကင်းလှည့်နေကြသော်လည်း တာလီဘန်တွေက နေရာအနှံတွင် ရှိနေနိုင်သည်။
“သူတို့က ညဘက်တွေမှ အပြင်ထွက်ကြတယ်။ ကားမောင်းရင်း သေနတ်တွေပစ်ချင် ပစ်သွားတတ်ကြတယ်။ ရဲကင်းတွေကို လည်း ဗုံးနဲ့ပစ်ရင် ပစ်သွားကြတာပဲ” ဟု မာလာလိုင်းကပြောသည်။ မြို့စွန်တွင် လူနေအိမ်များစွာရှိသည်။ နိုင်ငံခြားသားတွေ ကလည်း နံရံမြင့်ကြီးများကာထားသည့်နောက်တွင် လက်နက်ကိုင်အစောင့်များချကာ နေထိုင်ကြရသည်။ ကားဖြတ်သန်းဂိတ် များတွင် ရဲများက စစ်ဆေးနေမှုများ၊ ဟိုတယ်ရှေ့တွင် သေနတ်တကားကားဖြင့် လျှောက်သွားနေသောသူများသည် နေ့စဉ် မရိုးနိုင်သည့် မြင်ကွင်းများဖြစ်သည်။ လမ်းပေါ်ထွက်နေသည့် လူတိုင်းလက်ထဲတွင် လက်နက်တစ်ခုခုတော့ ကိုင်ထားကြသည် သာဖြစ်သည်။
တာလီဘန်တွေ ဆုတ်ခွာထွက်ပြေးသွားရချိန်တွင် မာလာလိုင်းသည် ကန်ဒါဟာသို့ပြန်ပြီး သူမမြတ်နိုးသည့် ရဲအလုပ်ကို ဆက်လုပ်သည်။ အမျိုးသမီးများ၏ အခွင့်အရေးကို ရှေ့ဆုံးကကာကွယ်စောင့်ရှောက်ပေးနေသည့် သူမ၏တပ်ဖွဲ့သည် တာလီဘန်အသေခံ ဗုံးဖောက်ခွဲရေးသမားများ၏ ပစ်မှတ်များ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ သူတို့သည် အပြင်ထွက်လျှင်လည်း သေနတ်တွေ အစောင့်အရှောက်တွေနှင့်ဖြစ်ပြီး၊ သူတို့မိသားစုအရေးအတွက်လည်း နောက်ကြောင်းမအေးရသူများ ဖြစ်သည်။
“ကျွန်မခုဆိုရင် စစ်တပ်ဝင်းထဲမှာပဲ လုံခြုံရေးအတွက် နေရတယ်။ ဒီအလုပ်က အမျိုးသမီးတစ်ယောက်အနေနဲ့ သိပ်လွယ်တဲ့ အလုပ်တော့ မဟုတ်ဘူး။ ဒါပေမဲ့ အမျိုးသမီးတွေအတွက် အလွန်အရေးပါတဲ့ အလုပ်လို့ ကျွန်မခံယူထားတယ်။ အာဖဂန်နစ္စတန် နိုင်ငံသစ်ကို ထူထောင်ရာမှာ ကျွန်မတို့လည်း တစ်ဖက်တစ်လမ်းက ပါဝင်ချင်တယ်” ဟု မာလာလိုင်းကဆို သည်။
တရားပဒေစိုးမိုးရေးအတွက် မာလာလိုင်းလို အမျိုးသမီးတွေ တာဝန်ထမ်းဆောင်ရသည်မှာ အာဖဂန်နစ္စတန်တွင် အလွန် စွန့်စားရသည့် အလုပ်ဖြစ်သည်။ ရဲတပ်ဖွဲ့သို့ အမျိုးသမီးများဝင်ရန် ဖိတ်ခေါ်သော်လည်း မဝင်ရဲကြပေ။ မွတ်စလင်အသိုင်း အဝိုင်းတွင် အမျိုးသားများနှင့် အမျိုးသမီးများကို တန်းတူဆက်ဆံအခွင့်အရေးပေးခြင်းအား မနှစ်မြို့ကြသောကြောင့်ဖြစ် သည်။ တစ်ခါတစ်ရံ မာလာလိုင်းသည် တပ်ဖွဲ့ဝင်ရဲမေတစ်ဦးအားခေါ်ပြီး အကြမ်းဖက်မှုများ ဖြစ်ပွားသည့်နေရာသို့ သွားရောက်ရ သည်။ အနှိပ်စက်ခံရသည့် မိန်းကလေးအိမ်သို့ အတင်းဝင်ရောက်၊ မိန်းကလေးကို ကယ်တင်နေချိန်တွင် အခြားရဲတပ်ဖွဲ့ဝင် ယောက်ျားတစ်ဦးက ကျူးလွန်သူကို လိုက်ရှာပြီးဖမ်းရသည်။ ဒဏ်ရာရနေသည့် မိန်းကလေးကို ပြုစုပြီး ဆေးရုံပို့ရသည်။ ဒါတွေက သူတို့အလုပ်ထဲတွင် ပါဝင်နေသည့် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်သည်။ ယခုအခါ လူဦးရေ သန်း ၃၀ ခန့်ရှိသည့် အာဖဂန် တွင် အမျိုးသမီးရဲတပ်ဖွဲ့ဝင် ၅၀၀ ဦးခန့်ရှိနေပြီဖြစ်သည်။ နေ့စဉ် လူသတ်မှု၊ မူးယစ်ဆေးဝါးအမှုနှင့် အကြမ်းဖက်မှုများကို သူတို့ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းပေးနေရသည်။
၂၀၀၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၈ ရက်နေ့တွင်ဖြစ်သည်။ မာလာလိုင်းနှင့် အသက် ၁၈ နှစ်အရွယ် သားဖြစ်သူတို့ ကားမောင်းလာစဉ် မော်တော်ဆိုင်ကယ် စီးလာသည့် သေနတ်သမားနှစ်ယောက်က ကားကို သေနတ်ဖြင့်ဝိုင်းပစ်ပြီး မောင်းပြေးကြသည်။ မာလာလိုင်း သေနတ်ဒဏ်ရာ ပြင်းထန်စွာဖြင့် သေဆုံးသွားပြီး သားဖြစ်သူလည်း ဒဏ်ရာ ပြင်းထန်စွာရရှိခဲ့သည်။ နှစ်ပေါင်းများစွာ တာလီဘန်တို့စိုးမိုးမှုအောက်တွင် အမျိုးသမီးလွတ်မြောက်ရေးအတွက် လှုပ်ရှားခဲ့သူတစ်ယောက်၊ ပြည်သူ့ရဲမေတစ်ယောက်၏ ပေးဆပ်ခဲ့ရသောဘဝအတွက် ရလဒ်သည် မျှော်လင့်ထားသလို ဖြစ်လာရသည်ဆိုသော်လည်း ဝမ်းနည်းကြေကွဲစရာကောင်းလှသည်။
အာဖဂန်နစ္စတန်မှ ကုလသမဂ္ဂပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ အက်ဒရီယန် အက်ဒ်ဝပ်ကလည်း “တာလီဘန်တွေက ဒီသတ်ဖြတ်မှုကို သူတို့လုပ်တာလို့ ပြောပေမဲ့ အလွန်စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ်ကောင်းတဲ့လုပ်ရပ်လို့ ကျွန်တော်တို့ကပြောချင်ပါတယ်” ဟုမှတ်ချက်ပြု သည်။ ထို့ပြင်သူက “မာလာလိုင်းဟာ အလွန်ထင်ရှားပြီး လေးစားစရာကောင်းတဲ့ သတ္တိခဲတစ်ဦးပါ။ သူ့ကို ဒီလိုလုပ်ကြံ သတ်ဖြတ်လိုက်ခြင်းဟာ အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံကိုသာမက၊ အာဖဂန်က အမျိုးသမီးထုကိုပါ စော်ကားလိုက်တာပဲ” ဟုဆို သည်။
ဒေသဆိုင်ရာအာဏာပိုင် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့၏ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဇယ်လ်မိုင်း အေယိုဘီကလည်း ဦးခေါင်းသို့ဝင်သွားသည့် ကျည်တစ်တောင့်ကြောင့် ထိုနေရာတွင်ပင် ပွဲချင်းပြီးသေသွားခြင်းဖြစ်ကြောင်း ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ မာလာလိုင်း ၏သားဖြစ်သူလည်း တစ်သက်လုံး မေ့မြောသည့် (Coma) ဝေဒနာခံစားသွားရမည့် အနေအထားတွင်ရှိနေသည်ဟု အေယိုဘီ ကဆိုသည်။
သောင်းကျန်းသူအဖွဲ့၏ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ယူဆဖ် အာမာဒီဆိုသူကလည်း AFP သတင်းဌာနသို့ ကြေးနန်းဖြင့် “မာလာလိုင်းကို ကျုပ်တို့သတ်လိုက်တာ” ဟု ထုတ်ဖော်ပြောကြားသည်။ “အဲဒီမိန်းမဟာ ကျုပ်တို့ရဲ့ ပစ်မှတ်ပဲ။ ကျုပ်တို့ ပစ်မှတ်ကို ရှင်းပစ်နိုင်ခဲ့တာ ကျုပ်တို့ရဲ့ အောင်မြင်မှုပဲ” ဟုဆိုသည်။
မာလာလိုင်းကို သတ်သည့်နေ့တွင်ပင် မြို့အတွင်း၌ အခြားတိုက်ခိုက်မှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သေးသည်။ အသေခံဗုံးခွဲ သူတစ်ယောက်သည် မော်တော်ဆိုင်ကယ်စီးလာပြီး လူအုပ်အတွင်းဝင်ကာ ဗုံးခွဲလိုက်ခြင်းကြောင့် လူ ၇ ဦး သေဆုံးခဲ့ရသည်။ ဗုံးခွဲသူ ဆိုင်ကယ်သမားလည်း သေဆုံးသွားခဲ့သည်။ ကန်ဒါဟာ အရှေ့တောင်ပိုင်း မိုင် ၈၀ အကွာရှိ နယ်စပ်တစ်နေရာရှိ စပင်ဘာလ်ဒက်တွင် ထိုသူသည် နယ်ခြားစောင့်ရဲတပ်ဖွဲ့၏ ကားနှစ်စီးကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီးနောက် ယခုလို အသေခံတိုက်ခိုက်ခဲ့ ခြင်းဖြစ်သည်။
အဖိနှိပ်ခံအမျိုးသမီးများဘက်က မားမားမတ်မတ်ရပ်တည်ပေးပြီး အမျိုးသမီးအခွင့်အရေး တိုက်ပွဲဝင်ပေးသူ ရဲမေ မာလာလိုင်းတစ်ယောက် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ပြီဖြစ်သည်။ သူမကို အာဖဂန်အမျိုးသမီးသူရဲကောင်း Maiwand နှင့်တင်စားပြီး သူရဲကောင်းအာဇာနည်အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ Maiwand သည် အယွတ်ခန်လက်ထက်တွင် ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့တို့ကို ပတ်ရှ်တွန်စစ်တပ်နှင့်အတူတိုက်ပွဲဝင်ရာတွင် ဦးဆောင်ပါဝင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ဒုတိယ အင်္ဂလိပ်-အာဖဂန်စစ်ပွဲတွင် Maiwand တပ်ဖွဲ့က ဗြိတိသျှတို့ကို အောင်ပွဲဆင်နိုင်ခဲ့သည်။
ယခုလည်း မာလာလိုင်းသည် အဖိနှိပ်ခံ အမျိုးသမီးများဘက်ကဦးဆောင်ပြီးတိုက်ပွဲဝင်ခဲ့သဖြင့် အာဖဂန်အစိုးရနှင့်တကွ အာဖဂန်ပြည်သူတို့က "Malalai of Maiwand" ဟု ပြည်သူပေးသည့်ဘွဲ့ကိုရရှိခဲ့သော ပြည်သူ့အာဇာနည်တစ်ယောက်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။
အမှတ် (၁) သတ္တုတွင်း လုပ်ငန်း
အမှတ် (၁) သတ္တုတွင်း လုပ်ငန်း (No (1) Mining Enterprise)သည် သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်ရှိ သတ္တု​ရေးရာအဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။
သမိုင်း​ကြောင်း
ဘားမားကော်ပိုရေးရှင်းလီမိတက် (၁၉၅၁) အား (၁၈.၁.၁၉၆၅) ရက်နေ့တွင် ပြည်သူပိုင်ပြုလုပ်ပြီး ပြည်သူ့  ဘော်တွင်းလုပ်ငန်း သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍(၂.၃.၁၉၇၀) ရက်နေ့တွင် ပြည်သူ့ဘော်တွင်း လုပ်ငန်းမှ မြန်မာ ဘော်တွင်းကော်ပိုရေးရှင်း အမည်သို့လည်းကောင်း၊ (၁.၄.၁၉၇၆)ရက်နေ့တွင် အမှတ်(၁) သတ္တုတွင်း ထုတ်လုပ်ရေးကော်ပိုရေးရှင်း အမည်သို့လည်းကောင်း အဆင့်ဆင့်ပြောင်းလဲ ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေး နှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ လက်ထက်မှစ၍ အမှတ်(၁)သတ္တုတွင်း လုပ်ငန်း အဖြစ် သတ်မှတ်လုပ်ကိုင်ခဲ့ရာယနေ့အထိ ဖြစ်သည်။
၁၉၇၂ ခုနှစ်မှစ၍ စက်မှုတွင်းထွက်ကုန်ကြမ်းကော်ပိုရေးရှင်းအဖြစ် ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊  (၁.၄.၁၉၇၆) ရက်နေ့တွင် အမှတ်(၄)သတ္တုတူးဖော်ရေးကော်ပိုရေးရှင်းဟုအမည်ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့သည်။(၂၈.၄.၁၉၇၉) ရက်နေ့တွင် အမှတ်(၃)သတ္တုတူးဖော် ထုတ်လုပ်ရေးကော်ပိုရေးရှင်းဟု အမည် ပြောင်းလဲ သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး၊ (၁.၄.၁၉၈၉)ရက်နေ့မှစ၍ အမှတ်(၃)သတ္တုတွင်းလုပ်ငန်းအဖြစ် ပြောင်းလဲ ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။ (၃၁.၃.၂၀၁၅) ရက်နေ့တွင် အမှတ်(၃) သတ္တုတွင်းလုပ်ငန်းကို  ဖျက်သိမ်းပြီးဖြစ်၍  လုပ်ငန်းများနှင့် ဝန်ထမ်းများကို (၁.၄.၂၀၁၅) ရက်နေ့တွင်  အမှတ်(၁)သတ္တုတွင်းလုပ်ငန်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ သွတ်သွင်းခဲ့သည်။
နမ္မတူ-ဘော်တွင်း
ခဲ၊သွပ်သတ္တုတွင်းမှာ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိပြီး ခဲစင်၊ ငွေစင်၊ နီကယ်စပိုက်၊ ကြေးနီမက်နှင့် ခနောက်စိမ်းတို့ ထုတ်လုပ်ခဲ့သည့် သတ္တုတွင်းကြီးဖြစ်သည်။ မျက်မှောက် ကာလတွင်   ဝင်းမြင်းမိုရ်စက်မှုလုပ်ငန်း ကုမ္ပဏီလီမိတက်သို့ (၅.၁.၂၀၁၀)ရက်နေ့မှ စတင်၍ လွှဲပြောင်း ခဲ့ကာ အမှတ်(၁) သတ္တုတွင်းလုပ်ငန်းနှင့် ထုတ်လုပ်မှုအပေါ် ခွဲဝေခံစားသောလုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်။  သတ္တုသိုက် ပမာဏမှာ ခဲ၇.၆၇%၊ သွပ် ၃.၆%၊ ငွေ ၄.၇၇ ထရိုင် အောင်စ/တန် အရည်အသွေးရှိ မြေအောက် ခဲဆာလဖိုဒ်သတ္တုရိုင်း မက်ထရစ်တန် သန်းပေါင်း (၃.၅၅)နှင့် ခဲ၅.၂၁%၊ သွပ် ၃.၁၈%၊ ငွေ ၄.၁၉ ထရိုင် အောင်စ/တန် အရည်အသွေးရှိ မြေပေါ်သတ္တုရိုင်း မက်ထရစ်တန် သန်းပေါင်း (၈.၆)ဖြစ်သည်။
တည်နေရာနှင့်အကျယ်အဝန်း
ရှမ်းပြည်နယ်၊ ကျောက်မဲခရိုင်၊ နောင်ချိုမြို့နယ်၊ ဒိုးပင်ကျေးရွာအုပ်စု အတွင်း     မြောက်လတ္တီတွဒ် ၂၂ဒီဂရီ  ၃၅  မိနစ်  - အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ်  ၉၆  ဒီဂရီ ၃၀ မိနစ်
ရှမ်းပြည်နယ်၊တောင်ကြီးခရိုင်၊ကလောမြို့နယ်၊ဘော်ဆိုင်းကျေးရွာအုပ်စုအတွင်း မြောက်လတ္တီတွဒ် ၂၀ ဒီဂရီ ၅၇ မိနစ် - အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆ ဒီဂရီ ၄၆ မိနစ်
တိုယိုတာ လင်ခရူဇာ
တိုယိုတာ လင်ခရူဇာ သည် ဂျပန် ကားထုတ်လုပ်သူ တိုယိုတာ မော်တော်ကား ကော်ပိုရေးရှင်းမှ ထုတ်လုပ်သော လေးဘီးစလုံးမောင်းသည့် မော်တော်ကား စီးရီးဖြစ်သည်။ အမေရိကန်တွင် ၁၉၃၄ မှ ၁၉၅၄ အထိ ထုတ်လုပ်ခဲ့သော စတူဒီဘေကာ၏ လင်ခရူဇာ ကား ရှိသေးသော်လည်း ၎င်းမှာ တိုယိုတာ လင်ခရူဇာနှင့် ဆက်စပ်မှု မရှိပေ။ လင်ခရူဇာ စီးရီးသည် တိုယိုတာ၏ သမိုင်းကြောင်းတွင် ကာလအရှည်ကြာဆုံး ထုတ်ဝေခဲ့သည့် ထုတ်ဝေနေဆဲ ဖြစ်သည့် ကားအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။
လင်ခရူဇာ၏ ပထမမျိုးဆက်ကားကို ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် တိုယိုတာမှ ဂျစ်ကားကဲ့သို့ ပုံစံရှိသော ဒီဇိုင်းဖြင့် စတင် တီထွင်ခဲ့ပြီး စီးပွားဖြစ်ထုတ်လုပ်မှုမှာ ၁၉၅၄ တွင် စတင်ခဲ့သည်။ လင်ခရူဇာများကို အမိုးဖွင့်၊ ဟပ်တော့ပ်၊ စတေရှင် ဝက်ဂွန် နှင့် အသုံးပြု ထရပ် ပုံစံများဖြင့် ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ လင်ခရူဇာ၏ စိတ်ချရမှုနှင့် သက်တမ်းကြာရှည်ခံမှုတို့ကြောင့် လူကြိုက်အလွန်များခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ဩစတြေးလျတွင် လူကြိုက်အများဆုံး ဖြစ်ပြီး ကားကြီး၊ နောက်ပွင့်၊ လေးဘီးစလုံးမောင်း ကားအမျိုးအစားများတွင် အရောင်းရဆုံး ဖြစ်သည်။ တိုယိုတာသည် လင်ခရူဇာအား အပူချိန် နှင့် လမ်းပန်းသဏ္ဌာန် အကြမ်းဆုံးဟု ယူဆရသော နေရာတစ်နေရာဟု ယူဆနိုင်သည့်  ဩစတြေးလျတွင် အမျိုးမျိုး စမ်းသပ်မောင်းနှင်လေ့ ရှိသည်။ လင်ခရူဇာ၏ ပြိုင်ဘက်များ မှာ ရိန့်ချ်ရိုဗာ၊ လင်းရိုဗာ ဒစ်စကာဗာရီ၊ မစ်ဆူဘီရှီ ပါဂျဲရိုး နှင့် နစ်ဆန်း ပက်ထရိုလ် တို့ ဖြစ်ကြသည်။
မူလအစ
၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ဖိလစ်ပိုင်အား ဂျပန် အင်ပီရီယယ်လ် တပ်မတော်မှ သိမ်းပိုက်ခဲ့စဉ် ဝီလီဂျစ် အမျိုးအစား တစ်မျိုးဖြစ်သော ဘန်တမ် အမ်ကေ ၂ (Bantam Mk II) အဟောင်း တစ်စင်းအား တွေ့ရှိခဲ့ပြီး ဂျပန်သို့ ချက်ချင်း ပြန်သယ် သွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဂျပန် စစ်တပ် အာဏာပိုင်များက တိုယိုတာ အား အလားတူ ကားတစ်စင်းကို ပြုလုပ်ရန် နှင့် အမေရိကန် ဂျစ်၏ ပုံစံနှင့် မတူစေရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ဂျပန်တို့ နမူနာ ပုံစံထုတ်ခဲ့သော ကားကို မော်ဒယ်လ် အေကေ ဟုခေါ်ပြီး ဂျပန်စစ်တပ်မှ အသုံးပြုခဲ့သည်။
၁၉၄၁ နှောင်းပိုင်းတွင် ဂျပန်အစိုးရမှ တိုယိုတာအား ဂျပန်စစ်တပ်၏ စစ်ဆင်ရေးတွင် အသုံးပြုရန် အတွက် လိုက်ထရပ် ထုတ်လုပ်ရန် စေခိုင်းခဲ့သည်။ တိုယိုတာတို့က ၁၉၄၂ တွင် အေကေ ၁၀ ဟုခေါ်သော တန်ဝက် ကားတစ်စင်း၏ နမူနာကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ အေကေ ၁၀ သည် ဘန်တမ် ဂျီပီကား၏ ထုတ်ထားသော ပုံစံကို လေ့လာ၍ ကူးချထားခြင်း ဖြစ်သည်။ အေကေ ၁၀ ၏ ဓာတ်ပုံဟူ၍ မကျန်ရှိခဲ့ပေ။ အကြမ်းဆွဲထားသော ပုံကြမ်းများသာ ကျန်ခဲ့သည်။ ထို ထရပ်ကားတွင် အရှေ့ဘက်တွင် တည့်တည့်ထောင်မတ်နေသော ရှဲလ်၊ ပြန့်ပြူးနေသော ရှေ့ဘီး အဖုံး၊ ရေတိုင်ကီ၏ ဘေးတစ်ဖက်တစ်ချက် ဘီးဖုံးပေါ်တွင် တပ်ထားသော ရှေ့မီးများနှင့် ခေါက်၍ရသော ရှေ့လေကာမှန်တို့ ပါဝင်သည်။
အေကေ ၁၀ တွင် တိုယိုတာ အေအီးမော်ဒယ်လ် စီဒင်တွင် အသုံးပြုသော ၂၂၅၉ စီစီ ဆလင်ဒါ ၄ လုံးတပ် စီတိုက်ပ် အင်ဂျင်နှင့် ဂီယာ ၃ ချက် ပါဝင်သည်။ အေကေ ၁၀ နှင့် စစ်ပြီးခေတ်တွင် ထုတ်လုပ်သော တိုယိုတာ၏ ဘီဂျေ ဂျစ်ကားများမှာ စက်မှုသဘောအရ ဆက်စပ်မှု မရှိပေ။ အေကေ ၁၀ များကို အမေရိကန် ဂျစ်ကားများကဲ့သို့ စစ်ပွဲများတွင် အများအပြား အသုံးမပြုသဖြင့် ဓာတ်ပုံ မကျန်ခဲ့ပေ။
ကြယ်လိပ်
မြန်မာ့ကြယ်လိပ် (Burmese Star Tortoise) သည် ရှားပါးသတ္တဝါမျိုးစိတ်များထဲတွင် ပါဝင်ပြီး ပါဏဗေဒအလိုအရ ဂျီအိုချယ်လုံး ပလက်တင်‌နိုတာ(Geochelone Platynota) ဟု အနည်ပေးထားပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၌သာ တွေ့ရှိရသော ဒေသရင်းမျိုးစိတ် (Endemic Species) ပင် ဖြစ်သည်။ ကြယ်လိပ်များအား မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးနှင့် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး စသည့် အပူပိုင်းခြောက်သွေ့သော ဒေသများတွင် နေထိုင်ကျက်စားလေ့ရှိသည်ကို တွေ့နိုင်သည်။ ဒေသအလိုက် ကြယ်လိပ်၊ ဆီးချိုလိပ်၊ ပင့်ကူလိပ်၊ ပန်းလိပ်၊ ရွှေလိပ်၊ နတ်လိပ် ဟူ၍ အမည်အမျိုးမျိုးဖြင့်လည်း ခေါ်ဆို‌လေ့ရှိသည်။
ကြယ်လိပ်တို့သည် မှို၊ အသီးအရွက်၊ ပန်းပွင့်တို့ကိုသာမက တီကောင်၊ ခရုတို့ကိုပါ စားသောက်လေ့ရှိသည့် အစုံစား သတ္တဝါမျိုးပင်ဖြစ်သည်။ ကြယ်လိပ်သည် တောရိုင်းသဘာဝတွင် တစ်နှစ်လျှင် တစ်ကြိမ်မှ လေးကြိမ်အထိ ဥ ဥလေ့ရှိသည်။
ပုံသဏ္ဌာန် ဖော်ပြချက်
left|thumb|250x250px|ကျောပြင်ပေါ်မှ အလင်းရောင် ဖြာထွက်နေသည့် ကြယ်ပုံသဏ္ဌာန်အစင်းများ မြန်မာ့ကြယ်လိပ်သည် အခွံပေါ်တွင် ကြယ်မှ အလင်းရောင်ဖြာထွက်သကဲ့သို့ ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော အရောင်ဖြင့် အဆင်းကြောင်းများ ရှိသည်။ ထို့အပြင် အခွံ၏ ယင်း ကြယ်အလင်းဖြာထွက်ပုံ ဖြစ်နေသည့် အဆင်းကြောင်းနေရာများသည် အပြင်သို့ အကြောင်းလိုက် ခုံးထွက်နေသောကြောင့် မြင်ရသည်မှာ ကျောအခွံပေါ်တွင် ကြယ်ပုံသဏ္ဌာန် ထွင်းထားသကဲ့သို့ ထင်ရ၏။
ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး လုပ်ဆောင်မှုများ
မြန်မာ့ကြယ်လိပ်များကို IUCN မှ မျိုးသုဉ်းလုနီးပါးအန္တရာယ်ရှိသော မျိုးစိတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ သို့ပါသော်လည်း အိမ်နီးချင်း တရုတ်နိုင်ငံ]မှ စားသောက်ဆိုင် ဈေးကွက်၏ လိုအပ်ချက်မြင့်မားမှုကြောင့် တရားမဝင်ရောင်းဝယ် ဖောက်ကားနေကြဆဲပင်ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မကြာသေးမီကပြုလုပ်ခဲ့သည့် ကွင်းဆင်းလေ့လာမှုတစ်ခုအရ ၎င်းတို့၏ မူရင်းဒေသများတွင် စေတနာ့ဝန်ထမ်း ငါးဦးဖြင့် အထူးလေ့ကျင့်ထားသည့် ခွေးများ အသုံးပြု၍ နာရီပေါင်း ၄၀၀ မျှပင် ရှာဖွေခဲ့ရာ ငါးကောင်သာ ရှာတွေ့ခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ ၎င်းသည် [[CITES#Appendix 1|CITES ၏ နောက်ဆက်တွဲ(၁)တွင် ပါရှိပြီး၊ ၎င်းကြယ်လိပ်များအား အကောင်လိုက် အရှင်ဖြစ်စေ၊ သေဆုံးပြီးသားဖြစ်စေ၊ ၎င်း၏ခနွာကိုယ် အစိတ်အပိုင်းများနှင့် နမူနာပြုအစိတ်အပိုင်းများ (Specimens) ဖြစ်စေ ရောင်းဝယ် ဖောက်ကားခြင်း၊ လက်ဝယ်ထားရှိခြင်းတို့ကို ဥပဒေဖြင့် တားမြစ်ထားသည်။
မွေးမြူရေး အစီအစဉ်များ
thumb|250x250px|Burmese Star Tortoises|left မျိုးသုန်းလုနီးပါး အန္တရာယ်ကျရောက်နေသော မြန်မာ့ကြယ်လိပ်များ ‌ပျောက်ကွယ်မသွားစေရေး အတွက် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကြယ်လိပ် မွေးမြူခြင်းများကို ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ကောင်ရေ ၂၀၀ ဖြင့် စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြပြီး ၂၀၁၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် လိပ်ကောင်ရေ ၁၄,၀၀၀ ထိ တိုးတက်လာခဲ့ကာ လိပ်အကောင် ၁၀၀၀ ကိုလည်း မူရင်းဒေသတောရိုင်းများသို့ ပြန်လည်ထားရှိပေးခဲ့ပြီးဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။
ကြယ်လိပ်များမှာ တောမီးလောင်ခြင်း၊ နေထိုင်ရာတောများ ဆုံးရှုံးခြင်း၊ နိုင်ငံတကာ ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားခြင်းများကြောင့် အရေအတွက် နည်းလာခဲ့သည်။ သို့အတွက် ကြယ်လိပ်များကို စနစ်တကျ ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းထားခြင်းဖြစ်သည်။ ကြယ်လိပ်များကို ထိန်းသိမ်းသည့် နေရာ သုံးခု ရှိသည်။ များတွင် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက် မွေးမြူလျက်ရှိသည်။ ထို့အပြင် လက်ရှိတွင် မန္တလေးမြို့၊ ရတနာပုံတိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်မှလည်း မြန်မာ့ကြယ်လိပ်များ မျိုးသုဉ်းမသွားစေရန် အကောင်ရေ တိုးလာစေရေး စောင့်ရှောက်မွေးမြူလျက်ရှိသည်ဟု သိရသည်။ thumb|250x250px|Geochelone platynota -Toronto Zoo, Ontario, Canada
သရက်ပင်ချောင်
သရက်ပင်ချောင်
ကျံပေရွာ၊ ချောင်းကလေး
ကျံပေရွာ၊ ချောင်းကလေး
ဘဲ့ပြားကုန်းရွာ၊ ဘဲ့ပြားကုန်း
ဘဲ့ပြားကုန်းရွာ၊ ဘဲ့ပြားကုန်း
(ဒု) ချီးယားတန်း (အနောက်)ရွာ၊ (ဒု)ချီးရားတန်း
(ဒု) ချီးယားတန်း (အနောက်)ရွာ၊ (ဒု)ချီးရားတန်း
ယွန်းတန်းရွာ၊ တံတားဦးမြို့နယ်
ယွန်းတန်းရွာ (Yuntan)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ တံတားဦးမြို့နယ်၊ ဟံသာဝတီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၀၆၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟံသာဝတီကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၁၁ ဦး၊ မ ၁၁၃၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၅၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တံတားဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဖင့်စာ
ဖင့်စာ (Common Rosefinch) သည် စာကလေးမျိုးနွယ်ဝင် ငှက်တမျိုးဖြစ်ပြီး အာရှတိုက်၊ ဥရောပတိုက်တို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ယူရေးရှားတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
အလယ်ချောင်ရွာ၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်
အလယ်ချောင်ရွာ (Ahlelchaung)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ အလယ်ချောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၀၆၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အလယ်ချောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၈၃၂ ဦး၊ မ ၂၇၇၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၆၀၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကောက်ကြီးကုန်းရွာ၊ ချောင်းကလေး
ကောက်ကြီးကုန်းရွာ၊ ချောင်းကလေး
ဆင်နှစ်ကောင်ရွာ၊ ငါးကျီးထူ
ဆင်နှစ်ကောင်ရွာ၊ ငါးကျီးထူ
အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေး ဦးစီးဌာန
အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေး ဦးစီးဌာန (General Administration Department) သည် ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာနလက်​အောက်ရှိ ဌာနတစ်ခုဖြစ်သည်။၂၀၁၈ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၈ရက်နေ့တွင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာနမှ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ရုံးဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့သည်။၂၀၂၁ခုနှစ် မေလ ၅ရက်နေ့တွင် အာဏာသိမ်းစစ်ကောင်စီမှ ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာနလက်အောက်သို့ ပြန်လည် ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြန်သည်။
ကိုလိုနီခေတ်
ဗြိတိသျှတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအား ၁၈၂၄ ခုနှစ်၊ ပထမအကြိမ် ကျူးကျော်စစ်ပွဲတွင် ရခိုင်နှင့်တနင်္သာရီကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်မှစ၍ ဗြိတိသျှကိုလိုနီအုပ်ချုပ်ရေး စတင်ခဲ့သည်။ ရခိုင်ဒေသ၏အုပ်ချုပ်ရေးကို ဘင်္ဂလားအစိုးရ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင်ထားပြီး တနင်္သာရီကိုမူ အိန္ဒိယဘုရင်ခံချုပ်၏ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ထားရှိသည်။ ဒုတိယကျူးကျော်စစ် ဖြစ်ပွားသည့် ၁၈၅၂ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်တို့က ပဲခူးတိုင်းကို သိမ်းပိုက်ပြီး ရခိုင်၊ တနင်္သာရီ နှင့် ပဲခူးဒေသကိုပေါင်း၍ ဗြိတိသျှမြန်မာနိုင်ငံအဖြစ် ဖွဲ့စည်းကာ ဝန်ရှင်တော်မင်းကြီး (Commissioner)က အုပ်ချုပ်သည်။ ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် တတိယအကြိမ် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပွဲဖြစ်ပွားပြီး အထက်မြန်မာနိုင်ငံကိုပါ ဗြိတိသျှတို့က သိမ်းပိုက်လိုက်သည်။ ထိုကာလအတွင်း မြန်မာ့လွှတ်တော်ကို မဖျက်သိမ်းဘဲ ကင်းဝန်မင်းကြီး ဦးကောင်းနှင့် ပူးပေါင်း၍ ၁၈၈၆ ခုနှစ်၊ မတ်လအထိ စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအသွင်ဖြင့် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် အောက်မြန်မာနိုင်ငံနှင့် အထက်မြန်မာနိုင်ငံကိုပေါင်းပြီးအိန္ဒိယဘုရင်ခံချုပ်က ခန့်အပ်သော မဟာဝန်ရှင်တော်မင်းကြီး (Chief Commissioner)က အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၈၉၇ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံအား ဒုတိယဘုရင်ခံချုပ် အုပ်ချုပ်သည့် ပြည်နယ်အဖြစ် တိုးမြှင့်လိုက်သည်။ ၁၉၀၈ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ အတွင်းဝန်များရုံး “ကိုဓ”ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်း၍ ၎င်းဥပဒေအရ အတွင်းဝန်ချုပ်သည် အစိုးရအဖွဲ့ကို တာဝန်ခံ၍ အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးလုပ်ငန်းများကို တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ကိုလိုနီအုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားကို ဒိုင်အာခီမတိုင်မီအုပ်ချုပ်ရေး၊ ဒိုင်အာခီအုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ၉၁ ဌာနအုပ်ချုပ်ရေး ဟူ၍ ကာလ (၃)ပိုင်းခွဲခြားနိုင်သည်။