cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
သရဖူ
ဗိုင်းကောင့်ဘွဲ့ရသူများ ဆောင်းသော သရဖူငယ်တွင်ကားရွှေနဖူးစီး တွင် ပုလဲလုံး ၁၆ လုံးတပ်ဆင်ထားသည်။ ဗယ်ရွန်ဘွဲ့ရသူများ၏ သရဖူငယ်၌မူ ပုလဲလုံးခြောက်လုံးတပ်ဆင်ထားလေသည်။
မဆရန်ရွာ၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်
မဆရန်ရွာ (Mahsayan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုးမိတ်ခရိုင်၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်၊ ဟင်ခုတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၀၇၃၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟင်ခုတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၇ ဦး၊ မ ၇၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၉ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ဝမ်ခိုက်ရွာ၊ နမ့်စန်မြို့နယ်
ဝမ်ခိုက်ရွာ (Wanhkaik)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ နမ့်စန်မြို့နယ်၊ တုန်ဟုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၆၅၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တုန်ဟုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၆၈ ဦး၊ မ ၃၃၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၀၄ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နမ့်စန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တပ်ရွာ၊ သရက်မြို့နယ်
တပ်ရွာ (Tat)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ သရက်မြို့နယ်၊ တပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၆၉၄၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၃၅ ဦး၊ မ ၅၁၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၄၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သရက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကက္ကူးဝရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
ကက္ကူးဝရွာ(Ketkuwa)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ဒလက်မေကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၃၈၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဒလက်မေကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၆၈ ဦး၊ မ ၄၀၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၇၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဇလပ်ကုန်းရွာ၊ ဓဓဓနုံကုန်းဓ
ဇလပ်ကုန်းရွာ၊ ဓဓဓနုံကုန်းဓ
ကျောင်းစုရွာ၊ တောင်အူချောင်းဖျား
ကျောင်းစုရွာ၊ တောင်အူချောင်းဖျား
​အေးရန်ကုန်ရွာ၊ အဝဘိတ်
အေးရန်ကုန်ရွာ၊ အဝဘိတ်
လယ်ကိုင်းရွာ၊ ဝက်လက်မြို့နယ်
လယ်ကိုင်းရွာ (Lelkaing)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဝက်လက်မြို့နယ်၊ ကျီးပင်ကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၆၈၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝက်လက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မဟာသမုဒ္ဒသုတ်
(၂)သုတ် ရှိပါသည်။
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူနေစဉ် ယောက်ျားသည် မဟာသမုဒ္ဒရာမှ ရေနှစ်စက် သုံးစက်တို့ ထုတ်လိုက်ရာ၏။ ထိုရေစက်တို့နှင့် မဟာ သမုဒ္ဒရာ၌ရှိသော ရေသည် အဘယ်ကများသနည်းဟု မေးတော်မူပါသည်။ မဟာ သမုဒ္ဒရာရေက များပါကြောင်း၊ ထုတ်လိုက်သော ရေနှစ်စက် သုံးစက်က ရေတွက် စရာပင် မဖြစ်ပါကြောင်း ရဟန်းတို့က လျှောက်ထားပါသည်။
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူနေစဉ် ရဟန်းတို့ မဟာ သမုဒ္ဒရာရေသည် ရေနှစ်စက် သုံးစက်တို့ကိုသာ ကြွင်းကျန်စေ၍ ကုန်ခန်းခြင်းသို့ ရောက်လေရာ၏။ မဟာသမုဒ္ဒရာ၌ ကုန်ခန်းသွားသောရေနှင့် ကြွင်းကျန်သောရေ ဘယ်ကများသနည်းဟု မေးတော်မူရာ ကုန်ခန်းသွားသောရေက များပါကြောင်း ရဟန်းတို့ကလျှောက်ရာ အထက်သုတ်တော်အတိုင်း သစ္စာလေးပါးတရားသိရန် အားထုတ်ကြရမည်ဟု ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်။
လေးအိမ်တန်းရွာ၊ ဓဓဓနုံကုန်းဓ
လေးအိမ်တန်းရွာ၊ ဓဓဓနုံကုန်းဓ
ရှင်ခေမာစာရ (အင်းဝခေတ်)
ရှင်ခေမာစာရ ဆရာတော်သည် အင်းဝခေတ် မင်းကြီး စွာစော်ကဲလက်ထက် (၇၃ဝ)တွင် ထင်ရှားသော ဆရာတော် ဖြစ်သည်။ ဘုရင်က သီလဝန် ဂုဏဝန်မဟုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်များ ကိုသာ ချီးမြောက်သဖြင့် ရှင်ခေမာစာရ ဆရာတော်သည် ညဉ့် ၂ ချက်တီးအချိန်တွင် ဘုရားရှေ့၌ ဆွဲထားသော စည်ကြီးကို အချက်များစွာ တီးခတ်လေသည်။ ဘုရင်က စုံစမ်းမေးမြန်း သောအခါ “သိကြားမင်းသေ၍ စည်တီးသည်။ သိကြားမင်းသည် မြတ်စွာဘုရားထံ၌ သာသနာကို စောင့်ရှောက်ပါမည်ဟု ဝန်ခံ ထားလျက် ယခုမစောင့်ရှောက်သောကြောင့် သိကြားမင်းသေ ကြောင်းသိရသည်"ဟု အမိန့်ရှိသဖြင့် ဘုရင်မင်းမြတ် သတိရ ကာ ဝမ်းဘဲအင်းမြောက်ဘက် ဒန့်တောအရပ်၌ ကျောင်း ဆောက်ကိုးကွယ်လေသည်။
ဇွန် ၂၀၀၆
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဇွန် ကဏ္ဍ:၂၀၀၆
Celtic metal
သမိုင်းကြောင်း
Cruachan နှင့် မျဉ်းပြိုင် black metal တီးဝိုင်း Primordial သည်လည်း သူတို့၏ demo recording ကို ၁၉၉၃ တွင် ထုတ်ခဲ့သည်။ Second-wave black metal လှုပ်ရှားမှုနှင့် သူတို့၏ရှေ့တော်ပြေးအဖြစ် ထိပ်ဆုံးမှ တွေ့ရသည်။
၁၉၉၃ တွင် Waylander ၏ ဖွဲ့စည်းခြင်းကို တွေ့မြင်ရသည်။ အဆိုရှင် Ciaran O’ Hagan နှင့်အတူ အုပ်စုရင်ဆိုင်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၅ တွင် demo recording ကို ထုတ်လွင့်ခဲသည်။ ပွဲဦးထွက်album "Reawakening Pride Once Lost" သည် ၁၉၉၈ တွင် လူသိထင်ရှားခဲ့သည်။ O’ Hagan သည် Primordial, Cruachan နှင့် Waylander တို့ကို တစ်နှစ်၏ အနည်းငယ်အတွင်း ခုန်တက်လာခဲ့ခြင်း တစ်ထပ်တည်း ကျသည်ကို ဂရုပြုမိသည်။ အခြားအိုင်ယာလန်မှ celtic metal သို့ ပေါ်ထွက်လာသည့် တီးဝိုင်းမှာ Geasa နှင့် Mael Mordha တို့ ဖြစ်သည်။
ထောင်စုနှစ်မကုန်လွန်ခဲ့ကတည်းက ဤအမျိုးအစားသည် ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။ အိုင်ယာလန်ကမ်းခြေကို ကျော်လွန်ပြီး တီးဝိုင်းများကို ယနေ့ခေတ်တွင် celtic metal ထဲတွင် တွေ့ရှိရသည်။ ဆွစ်ဇာလန်မှ Eluveitie၊ စပိန်မှ Magode Oz၊ ဂျာမနီမှ Suidakra နှင့် အာဂျင်တီးနားမှ Skiltron တို့ပါဝင်သည်။ ဤအမျိုးအစားသည် အိုင်ယာလန်မှ စတင်ခဲ့သော်လည်း celtic metal သည် အိုင်ယာလန်တွင် လူကြိုက်မများချေ။ Waylander မှ Ciaran O’ Hagan က အိုင်ယာလန်၏ အကြီးမားဆုံးတီးဝိုင်းအရောင်းစာရင်းနှင့် နိုင်ငံတကာဆောင်းပါးထဲတွင် Primordial ပါဝင်သည်ကို ဂရုပြုမိပြီး သူတို့ရဲ့နိုင်ငံတွင် ချပ်ရေ ၅၀၀ ကျော်ရောင်းနိုင်ခြင်း က ကံကောင်းပါတယ်။
ဝိသေသလက္ခဏာများ
ဤအမျိုးအစားထဲရှိ တီးဝိုင်းအများဆုံးသည် folk instrument များကို အသုံးပြုခြင်းနှင့်အတူ သူတို့၏ sound တိုးမြှင့်ကြသည်။ Bagpipe သည် Skiltron တီးတို့သုံးလေ့ရှိသည်။ Fiddle ကို Mago de Oz နှင့် Eluveitie တို့သုံးလေ့ရှိသည်။ Tin Whistle နှင့် Flute တို့ Cruachan, Waylander နှင့် Eluveitie တို့တွင် တွေ့နိုင်သည်။ ဤအမျိုးအစား၏ အိုင်ယာလန်တီးဝိုင်းတို့၏ native instrument များမှာ uilleann pipe နှင့် bodhran တို့ဖြစ်သည်။
ခြေနားရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
ခြေနားရွာ (Chaynar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ မွှေးပြင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၇၀၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မွှေးပြင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၁၈ ဦး၊ မ ၁၆၆၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၈၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဧရာချရွာ
ဧရာချရွာ
မှိုက်ချောင်းရွာ၊ ပြင်ချောင်း
မှိုက်ချောင်းရွာ၊ ပြင်ချောင်း
ကပ္ပလံပါဆေးရွာ၊ လဟယ်မြို့နယ်
ကပ္ပလံပါဆေးရွာ (Katpalanparsay)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ လဟယ်မြို့နယ်၊ ကပ္ပလံဒေဝေါကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၈၂၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လဟယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရေငုံဆရာတော်
ရေငုံဆရာတော် သည် အင်းဝခေတ် ထူပါရုံဒါယကာ နရ ပတိမင်းလက်ထက် (၈ဝ၄)တွင် ကျော်စောသော ဆရာတော်ဖြစ် သည်။ စစ်ကိုင်းမြို့ ပုညရင်စေတီ မြောက်ဘက်တွင် သီတင်း သုံးတော်မူသည်။ ပိဋကတ်ကျမ်းဂန် အလွန်တတ်လှပေ သည်။ စာချသောအချိန်မှတစ်ပါး အခြားအချိန်များ၌ ရေငုံ၍နေ လေ့ ရှိသောကြောင့် ရေငုံဆရာတော်ဟု ကျော်ကြားတော်မူ သည်။ ရေငုံဆရာတော်သည် စာပေအရ အမိများပါလျက် ဆရာ နည်းမရသေးသော ရှင်အရိယဝံသအား နှစ်ရက်သုံးရက်နှင့် ဆရာနည်းပေးတော်မူသည်။
ကုန်းကြီးရွာ
ကုန်းကြီးရွာသည်ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်) ၊ ပြည်ခရိုင် ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ် ညောင်စာရေးတိုက်နယ် တွင်ပါဝင်၍ ရှားပင်ဇင်းအုပ်စု တွင်ပါဝင်တည်ရှိပြီးမြန်မာသက္ကရာဇ်(၁၃၃၈)ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင်ကုန်းပေါ်ကြီးသို့ရွေ့ပြောင်းလာခဲ့သောရွာဖြစ်သည်။
ကုန်းကြီးရွာသည် ပြည်ခရိုင်နှင့်(၂၁)မိုင်၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်နှင့်(၁၂)မိုင် ၊ ညောင်စာရေးတိုက်နယ် နှင့်(၂မိုင် ၊ ၅ဖလုံ )အကွာတွင်တည်ရှိပါသည်။
ကျေးရွာဖွဲ့စည်းနေထိုင်ပုံ
ကုန်းကြီးရွာသည် မြို့နယ်အခေါ်အဝေါ်မှာကုန်းကြီးအထက်ရွာ ၊ကုန်းကြီးအောက်ရွာဟုခေါ်ကြပြီး ရပ်ရွာသားများက အထိုအမည်ကိုခေါ်ဝေါ်ခြင်းမရှိပါ။ကုန်းကြီးရွာသည်ကုန်းငယ်များဖွဲ့၍နေထိုင်ကျပြီး တောင်ကုန်း၊ရွာသစ်ကုန်းနှင့်အလယ်ကုန်းသည်တစပ်ထဲထိစပ်နေ၍ ကုန်းကြီးအထက်ရွာတွင်ပါဝင်ပြီး ၊မြောက်ကုန်းနှင့်တမာကုန်းသည်ကုန်းကြီးအောက်ရွာတွင်ပါဝင်သည်။၎င်းတို့သည် (တောင်ကုန်း၊ရွာသစ်ကုန်း၊အလယ်ကုန်း၊မြောက်ကုန်း၊တမာကုန်း) အားလုံးကိုပေါင်းခေါ်လျှင် ကုန်းကြီးရွာတစ်ရွာထဲဖြစ်သည်။ကုန်းကြီးရွာသည် အိမ်ခြေ (၂၁၅) ဖြင့်ဖွဲ့စည်းထားသောရွာဖြစ်သည်။ လူဦးရေ (၆၇၀) ကျော်နေထိုင်ကြသည်။ကိုးကွယ်ယုံကြည့်မှုအနေနဲ့ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကိုအများဆုံးကိုကွယ်ကျပြီး ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှုသည်အနည်းငယ် သာရှိသည်။
ဆက်သွယ်ရေး
ကုန်းကြီးရွာသည်မြို့နယ်များသို့သွားလာရေးလွယ်စေရန် ရွှေတောင်မြို့သို့ဆက်သွယ်ထားသော ရွှေတောင် - ညောင်စာရေး - ကွေ့မလမ်းသည် လမ်းမိုင်အရှည် (၂၅ မိုင်၊ ၄ ဖာလုံ)ရှိသောလမ်းမ​ကြီးဖြစ်ပြီးထိုလမ်းမှတစ်ဆင့်မြို့နယ်များသို့သွားလာရသည်။ ကုန်းကြီးအလယ်ကုန်းအရှေ့ရွာထိပ်မှစ၍ ရှေ့ယခင်ကအတိုင်းပုံမပျက်ဖောက်လုပ်ထား​ သော ရှားပင်ဇင်းမှပွဲသာသို့ဆက်သွယ်ထားသော ပွဲသာ-ရှားတိုင်း-ရှားပင်ဇင်းလမ်း သည် ( ၂ မိုင်၊ ၃ ဖာလုံ )ကွာ​ဝေးပြီး ထိုမှ တဆင့်မြေနီလမ်းအတိုင်းသွားပြီးရှားတိုင်း၊​ရွှေခဲထိုရွာနှစ်ရွာဖြက်ပြီးပွဲသာကုန်းအ​နောက်ရွာထိပ်အထိ​ မောင်းပြီး ထိုမှတဆင့်ရွှေတောင် - ညောင်စာရေး ဆက်သွယ်ထားသောလမ်းအတိုင်းမှရွှေတောင်မြို့နယ်သို့ သွားရောက်ရသည်။
စီးပွားရေး
ကုန်းကြီးရွာသည် လယ်၊ကိုင်း၊တောင်ယာ များ ပေါများပြီးဆန်စပါးနှင့်စိုက်ပျိုး​ရေးကိုအဓိကလုပ်ကိုင်​သောရွာဖြစ်သည်။အင်းအိုင်၊ချောင်းများလဲရှိ၍ငါးများရှာဖွေဖမ်းယူကာရပ်ရွာထဲသို့ရောင်းချကျသည်။မွေးမြူရေးအ​နေနဲ့ နွားများကိုအများဆုံးမွေးမြူ၍ ကြက်၊ဝက်များကိုတစ်နိုင်တပိုင်မွေးမြူကျသည်။အလုပ်ကိုင်များကိုမြန်မာပြည်ရှိမြို့ကြီးများတွင်အလုပ်သွားရောက်လုပ်ကိုင်၍​တချိုသည်ရွာတွင်လုပ်ကိုင်​ပြီး စင်ကာပူ၊မလေးရှား၊ထိုင်း၊ဂျပန်၊တရုတ် ​စသည့်ပြည်ပနိုင်ငံများသို့သွားရောက်လုပ်ကိုင်ကျသည်။
သမိုင်းကြောင်း
ကုန်းကြီးရွာသည်ရှေးယခင်က ကျွန်းပေါ်​​ဒေသတွင်ကုန်းငယ်သဖွယ်နေထိုင်ကျသည်။ကျွန်းပေါ်ဒေသတွင်နေထိုင်ကျသော ရွာများ၊ကုန်းငယ်များ များစွာရှိသည်။ကုန်းကြီးရွာသည်ရှေးယခင်ကအမည်မှာ ကုန်းကြီးရွာမကြီး ဖြစ်သည်။၎င်းနှင့်အိမ်နီးချင်းရွာများမှာ ကရင်ကျွန်း၊လက်ပံခွ​လေး ၊ တမာကုန်း၊ဒုန်းကုလား၊စစ်ကုန်းတို့ဖြစ်သည်။ ယခင်က ကျွန်းထဲတွင်နေထိုင်ခဲ့ကျပြီးဧရာဝတီမြစ်ရေကြောင့်ကမ်းကပါးများတဖြေးဖြေးပြိုကျခဲ့ပြီးနေရာသစ်တစ်ခုအားရွေ့ပြောင်းနေထိုင်ခဲ့ကျသည်။ကုန်းကြီးရွာမကြီး၏အရှေ့ဘက်တွင် ကုန်းပေါ်ကြီးတစ်ခုရှိသည် (ယခုရွာတည်ထား​သောနေရာ) ကုန်းပေါ်ကြီးသည်တောတောင်များထူထပ်၍ ကျားများနှင့်အခြားသားရဲတိရစ္ဆာန်များ ခိုအောင်းရာနေရာတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုနေရာတွင်အိမ်တစ်အိမ်နှစ်အိမ်သာရှိသည်။အများစုကကျွန်းထဲတွင်သာနေထိုင်ကျသည်။ယခင်က အင်းများလဲရှိပြီးအင်းသူကြီးများလဲရှိသည်။ ယခုတိမ်ကောသွားသော ဆော်ကဲအင်းသည်ယခုအခေါ်မှာ ဆေးခင်းရိုး လို့အများကသိရှိကျပြီး ကျေးရွာများသောက်သုံးရေသည်ဆော်ကဲအင်းကိုသာ အဓိကအားထားကျသည်။ ယခုတိမ်​ကောသွားသောကုန်းကြီးအနောက်ရွာထိပ်တွင်ချောင်းတခုရှိသည်။ ယခင်အမည်မှာကျောက်ထုံးချောင်းဖြစ်ပြီး ဧရာဝ​​တီမြစ်ကြောင်းမှကြားဖြက်၍သရက်သုံးပင်ရွာမှစ၍ရှားပင်ဇင်းရွာအနောက်ရွာထိပ်ရှိဧရာဝတီမြစ်လက်တက်ထဲသို့စီးဆင်းသွားသည်။ ယခင်ကအဓိချောင်းသည်ဧရာဝတီမြစ်ရေကြီးချိန် ဝါဆို၊ဝါခေါင်တွင်သင်္ဘောများသွားလာကျပြီးယခုအချိန်တွင် ဧရာဝတီ​မြစ် ချောင်းဝတွင် ဆည်များတည်ဆောက်၍ပိတ်လိုက်ခြင်းကြောင့် အမြစ်ရေကြီးတွင်သာအနည်းသာရေလာပြီးအသုံးပြု၍မရတော့ပါ။
ဧရာဝတီ မြစ်ရေကြီးမူကြောင့်ကမ်းကပါးများပြိုကျ၍မြန်မာသက္ကရာဇ် ( ၁၃၃၈ )ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင်ကုန်းပေါ်ကြီးသို့ရွေ့ပြောင်းလာခဲ့ပြီး အခြားရွာများလဲပြောင်းရွေ့လာခဲ့သည်။ ကုန်းပေါ်ကြီးသို့ ရောက်ရှိခဲ့စဉ် မှစ၍ ယခုအချိန်ထိ(၄၇) နှစ်အကြာရှိခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရွှေတောင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကြာအိုင်ရွာ၊ သဲကုန်း
ကြာအိုင်ရွာ၊ သဲကုန်း
သရက်တောရွာ၊ သနွံသနော့
သရက်တောရွာ၊ သနွံသနော့
ရက်ကန်းစင်တောင်ဆရာတော်
ရက်ကန်းစင်တောင် ဆရာတော်(ဦးဩဘာသ)
ရက်ကန်းစင်တောင် ဆရာတော် အလောင်းအလျာကို မန္တလေးတိုင်း၊ စဥ့်ကူးမြို့နယ်၊ မြေပုံကံရွာဇာတိ ခမည်းတော် ဦးရာကျော်+မယ်တော် ဒေါ်ငွေတို့က ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၁၉၉-ခုနှစ် (ငှက်စားရွာ ဒေါ်လှဝိုင်း ပြောပြချက်အရ)၌ မီးရှူးသန့်စင် ဖွားမြင်တော်မူခဲ့သည်။ မွေးချင်းနှစ်ဦးအနက် အကြီးဆုံးသား ဖြစ်သည်။ ငယ်နာမည် မောင်ကွန်း ဖြစ်သည်။ ဒုတိယသမီးမှာ မလှဝင်းဖြစ်ပြီး ရေနံသာရွာတွင် နေထိုင်ကာ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။
ငယ်ဘဝ
ကျောင်းနေအရွယ်သို့ ရောက်သောအခါ ရှမ်းမြောက်ရိုးဆရာတော်ဘုရား ထံအပ်နှံလျက် ပညာသင်ကြားစေရာ သင်ရိုးစာပေတို့ကို အရွယ်နှင့်မလိုက်အောင် ကြားမြင်ကာမျှဖြင့် တတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ရှမ်းမြောက်ရိုးဆရာတော်သည် သင်ကြားဆုံးမရာ အများကျောင်းသားတို့ထက် ပညာလွန်ကဲမှု၊ ဆရာသမား၏ ဝတ္တရားတို့ကို ကျေပွန်အောင် ဆောင်ရွက်ခြင်းတို့ကြောင့် မောင်ကွန်းကို အထူးဂရုပြု သင်ကြားပြသကြောင်း သိရသည်။
ကျောင်းသားဘဝမှ သာမဏေဘောင်သို့ တက်ရောက်ပြီး လောကီဗေဒင်၊ ဆေးကျမ်းနှင့် အခြားလောကီပညာရပ်တို့ကို သင်ကြားလေသည်။
ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ တောင်သူ လယ်သမား အစည်းအရုံး
၁၉၃၉ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ-၈ ရက်နေ့မှာ ချောက် ရေနံမြေ ကနေ ခြေလျင် ချီတက် လာခဲ့ကြတဲ့ သပိတ်မှောက် ရေနံမြေ အလုပ်သမားတပ်ကြီး နဲ့ သထုံ၊ ပဲခူးနယ် တကြောကနေ ချီတက် လာကြတဲ့ အင်အား ထောင်ကျော်ရှိ လယ်သမား သပိတ်တပ်ကြီး ဟာ အတူဆုံကြပြီး ရန်ကုန်မြို့တွင်း ဝင်ရောက် လာကြပါတယ်။ ဇန်နဝါရီ-၈ ရက်နေ့ ညနေ (၅) နာရီမှာ ရွှေတိဂုံ အနောက်ဘက်မုခ် ကွက်လပ်ကြီး အတွင်း သပိတ်ပေါင်းစုံ ညီလာခံကြီး အဖြစ် ၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ အစည်းအဝေးကြီး ကို ဖွင့်လှစ် ကျင်းပခဲ့ပါတယ်။ နိုင်ငံလုံး ဆိုင်ရာ လူထုလူတန်းစား အဖွဲ့အစည်းကြီးများ ထူထောင် ဖွဲ့စည်းရန် ဆုံးဖြတ်ချက် အရ ၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံကြီး ရဲ့ အကျိုးဆက် တခုအဖြစ် ၁၉၃၉ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ-၉ ရက်နေ့ မနက်မှာ ရွှေတိဂုံ အလယ်ပစ္စယံ ကွက်လပ်ကြီးမှာ နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ တောင်သူလယ်သမား အစည်းအဝေးကြီး ခေါ်ယူ ကျင်းပပြီး ဗမာနိုင်ငံလုံး ဆိုင်ရာ တောင်သူ လယ်သမား အစည်းအရုံး ကြီးကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ပါတယ်။
အပိုလို ၁၄
အပိုလို ၁၄ (ဇန်နဝါရီ ၃၁ ၁၉၇၁ – ဖေဖော်ဝါရီ ၉ ၁၉၇၁) သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ လူလိုက်ပါသော ၈ ခုမြောက် အပိုလို စီမံကိန်းဖြစ်သည်။ ယင်းသည် လကမ္ဘာပေါ်သို့ တတိယအကြိမ်မြောက် ဆင်းသက်သော၊ လမျက်နှာပြင်၏ အမြင့်ပိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် ဆင်းသက်သော မက်ရှင်တစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။ လမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် ၂ ရက်ကြာနေထိုင်ခဲ့ပြီး လပေါ်သို့ လမ်းလျှောက်ခြင်းများ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ တောင်သူ လယ်သမား အစည်းအရုံး
တို့နဲ့ ပထမဆုံး ဖွဲ့စည်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။
အပိုလို ၁၄
မူလက မက်ရှင်အား ၁၉၇၀ ခုနှစ်အတွက် အစီစဉ်ရေးဆွဲခဲ့သော်လည်း အပိုလို ၁၃ တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အောက်ဆီဂျင်လှောင်ကန် ပြဿနာကြောင့် အာကာသယာဉ်အား ပြုပြင်ပြောင်းလဲရန် လိုအပ်သည့်အတွက် ရပ်ဆိုင်းခဲ့ရသည်။ အပိုလို ၁၄ သည် မူလက အပိုလို ၁၃ ဆင်းသက်ရန် ရည်ရွယ်ထားခဲ့သည့် ဆင်းသက်ဆိုဒ် Fra Mauro သို့ ဖေဖော်ဝါရီလ ၅ ရက်နေ့တွင် ဆင်းသက်နိုင်ခဲ့သည်။ လမျက်နှာပြင်တွင် လမ်းလျှောက်စဉ်အတွင်း ၉၄.၃၅ ပေါင် (၄၂.၈ ကီလိုဂရမ်) ရှိသော လကမ္ဘာကျောက်ခဲကို စုဆောင်းခဲ့သည်။ အပိုလို ၁၄ သည် ကမ္ဘာမြေသို့ ပြန်လာရာ ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ၌ ဖေဖော်ဝါရီ ၉ ရက်နေ့တွင် အောင်မြင်စွာဆင်းသက်နိုင်ခဲ့သည်။
ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ တောင်သူ လယ်သမား အစည်းအရုံး
၁၉၄၁-မတ်လမှာ ဒုတိယ အကြိမ် ဗမာ နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ တောင်သူလယ်သမား ညီလာခံကြီး ကို ပဲခူးမြို့ မှာ ကျင်းပနိုင်ခဲ့ပြီး တို့ဗမာအစည်းအရုံး ကြီးတခုလုံးရဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် သခင်မြ တာဝန် ယူရမှာ ဖြစ်တဲ့ အတွက် ဗမာ နိုင်ငံလုံး ဆိုင်ရာ တောင်သူ လယ်သမား အစည်းအရုံးကြီး ရဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် သခင်တင် (သုံးဆယ်) ကို တာဝန်လွှဲပြောင်းပေးပါတယ်။ ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ တောင်သူလယ်သမားအစည်းအရုံး (ဗတလစ) ဟာ တို့ဗမာ အစည်းအရုံးကြီး ရဲ့ တောင်ပံတဖက် အဖြစ် လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှု ကာလ တလျောက်မှာ ဂုဏ်ပြောင်တဲ့ အခန်းကပါဝင်ခဲ့ပါတယ်။
၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ လွတ်လပ်ရေး ကြေညာပြီး နောက်ပိုင်းမှာတော့ (လွတ်လပ်ရေး ကြေညာခါနီး အချိန်ကစပြီး) အုပ်စိုးသူ ဖဆပလ အစိုးရရဲ့ (ဗတလစ) ကြီးအဖြစ် ပုံပြောင်းသွားခဲ့ပါတယ်။ အာဏာရ ဖဆပလ အစိုးရ လက်ထက် အတွင်း အာဏာရ ဖဆပလ ကြီးရဲ့ လက်ကိုင်တုတ်အဖွဲ့ အစည်း ကြီးတခုအဖြစ် “ဗတလစ” အဖွဲ့ကြီး နာမည်ဆိုးနဲ့ကျော်စောခဲ့ပါတယ်။ အာဏာရ “ဗတလစ” ခေါင်းဆောင်ကြီး “သခင်တင်” ဟာ မီးခွက်မှုတ် လို့ နာမည်ကျော်ခဲ့သလို အာဏာရ ဗတလစ ကြီး ငယ်ရွယ်လတ် ခေါင်းဆောင်မျိုးစုံဟာလည်း အမတော်ကြေး ဘုံးသူ၊ ခြစားသူ၊ လယ်သမားထု အပေါ် ဖိနှိပ် ဗိုလ်ကျသူတွေ အဖြစ် နာမည်ဆိုး နဲ့ ကျော်ကြား ခဲ့ရပါတယ်။ “ဗတလစ” ကို ကြည့်မယ်ဆိုရင် တော်လှန် ဂုဏ်ပြောင်တဲ့ အခန်းကာလက “ဗတလစ” ကတပိုင်း၊ ဖောက်ပြန်ဆိုးဝါးတဲ့ “ဗတလစ” ကတပိုင်းအဖြစ် ခွဲခြား ရှုမြင်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ၁၉၆၂ နောက်ပိုင်း ဗတလစ အဖွဲ့ကြီး မတည်ရှိတော့ပါ။
မြင်းကရွာ၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်
မြင်းကရွာ (Myinka)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုးမိတ်ခရိုင်၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်၊ ဟင်ခုတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၀၇၃၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟင်ခုတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၇ ဦး၊ မ ၇၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၉ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမိတ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဇွန် ၂၀၀၇
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဇွန် ကဏ္ဍ:၂၀၀၇
လဂျားယန်ရွာ၊ မိုးမောက်မြို့နယ်
လဂျားယန်ရွာ(Lajaryang)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မိုးမောက်မြို့နယ်၊ နားလုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၂၅၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နားလုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၉ ဦး၊ မ ၁၈၅ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၇၄ ဦး နေထိုင်သည်။
မမြဆိပ်ရွာ၊ အဝဘိတ်
မမြဆိပ်ရွာ၊ အဝဘိတ်
လီပီရွာ
လီပီရွာ
လဂျားယန်ရွာ၊ မိုးမောက်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အင်းနားရွာ၊ သဲစား
အင်းနားရွာ (Innnar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်၊ သဲစားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၈၅၂ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တန့်ဆည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဒီလောင်ကုန်းရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
ဒီလောင်ကုန်းရွာ(Dilaungkone)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ဒီလောင်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၅၇၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဒီလောင်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၁ ဦး၊ မ ၁၄၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မဟာပထဝီသုတ်
(၂)သုတ် ရှိပါသည်။
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူနေစဉ် ရဟန်းတို့ ယောက်ျားသည် ဆီးစေ့ခန့်မျှ မြေကြီးခဲ ခုနစ်ခဲကို မြေကြီးပေါ်၌ချထားရာ၏။ ဆီးစေ့ခန့်မျှ မြေကြီးခဲ ခုနစ်ခဲင့် မဟာပထဝီမြေကြီးတို့ ဘယ်ဟာကပိုများသနည်းဟု မေးတော်မူ၏။ ရဟန်းတို့က “မြေကြီးကပိုများပါ၏၊ ဆီးစေ့ခန့်မျှမြေကြီး ခုနစ်ခဲက ရေတွက်ရန် နှိုင်းယှဉ်ရန် အစိတ်အပိုင်းသို့လည်း မရောက်ပါ”ဟု လျှောက်ထားကြပါသည်။
ရဟန်းတို့၊ ဤအတူပင် မဂ်ဉာဏ်နှင့်ပြည့်စုံသော သစ္စာကိုထိုးထွင်းသိပြီးသော အရိယာသာဝက၏ ကုန်ဆုံးပြီးသော ရှေးဆင်းရဲအစုကိုထောက်ဆ၍ သတ္တက္ခတ္တုပရမ သောတာပန်၏ဆင်းရဲသည် မရေတွက်လောက် မနှိုင်းယှဉ်လောက် အစိတ်အပိုင်းသို့လည်းမရောက်နိုင်။ ယင်းပုဂ္ဂိုလ်သည် သစ္စာလေးပါးကို ဟုတ်တိုင်း မှန်စွာ သိပေ၏။
ရဟန်းတို့ ထို့ကြောင့် ဤသာသနာတော်၌ သစ္စာလေးပါးကိုသိရန် အားထုတ်ရမည်ဟု ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။ - ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူနေစဉ် ရဟန်းတို... မြေကြီးသည် ဆီးစေ့ခုနစ်စေ့ခန့်မျှသာကြွင်းကျန်၍ ကုန်ဆုံးခြင်းသို့ရောက်ရာ၏။ ကုန်ဆုံးသွားသောမြေကြီးနှင့် ဆီးစေ့ခုနစ်စေ့ခန့်ကြွင်းကျန်နေသော မြေကြီးတို့ ဘယ်ဟာက သာ၍များပါသနည်း။ မြတ်စွာဘုရား-ကုန်ဆုံးသွားသောမြေကြီး ပို၍ များပါသည်။ ကြွင်းကျန်နေသော ဆီးစေ့ခုနစ်စေ့ခန့်မြေကြီးသည် မပြောပ မရေတွက် မနှိုင်းယှဉ် တိုင်းတာ၍မရပါ။ အစိတ်အပိုင်းမျှသို့ပင်မရောက်ပါ။
ရဟန်းတို့၊ ထို့အတူ ထို့ကြောင့် ဤသာသနာတော်၌ သစ္စာလေးပါးကို ထိုးထွင်း၍သိရန် အားထုတ်ကြရမည်ဟု ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
စာဖြူစုရွာ၊ ဓဓဓနုံကုန်းဓ
စာဖြူစုရွာ၊ ဓဓဓနုံကုန်းဓ
ကံသစ်ရွာ၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်
ကံသစ်ရွာ (Kanthit)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်၊ ကံသစ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၇၀၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကံသစ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၀၀ ဦး၊ မ ၅၁၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၁၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တက်မတောင်ရွာ၊ ကျောက်ဆိပ်တောင်
တက်မတောင်ရွာ၊ ကျောက်ဆိပ်တောင်
ဆေဒနာဒိသုတ်
ဆဋ္ဌမှ သတ္တမ, အဋ္ဌမ, နဝမ, ဒသမ, ဧကာဒသမသုတ်။
ဆေဒန=ဖြတ်ခြင်း။ ဝဓ= သတ်ခြင်း။ ဗန္ဓန= နှောင်ဖွဲ့ခြင်း၊ ဝိပရာမောသ=(ခရီးသွားတို့ကို)လုယက်ခြင်း၊ အာလောပ=ရွာနိဂုံးတို့ကို ဖျက်ဆီးခြင်း။ သဟသာကာရ= ဒမြတိုက်ခြင်းတို့မှ ရှောင်ကြဉ်သောသူတို့ထက် မရှောင်ကြဉ်သောသူတို့သည်သာ ပို၍များပြားပုံ။ ထိုသို့ဖြစ်ခြင်းသည် အရိယသစ္စာလေးပါးတို့ကို မသိမမြင်ခြင်းကြောင့်ဖြစ်ပုံ၊ ထို့ကြောင့် အရိယသစ္စာလေးပါးတို့ကို သိမြင်အောင် အားထုတ်ကြရမည်ဟု ဘုရားရှင် ဝဇ္ဇီနိုင်ငံ ဝေသာလီမြို့တော်အနီး မဟာဝုန်တော ကူဋာဂါရသာလာကျောင်းတော်၌ ရဟန်းတို့အား ဟောတော်မူသည့်သုတ်များ။
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ ဖွင့်ဆိုချက်များ ရှိပါသည်။
နွားနို့ခဲချက်
နွားနို့ခဲလုပ်နည်း
နွားနို့ခဲလုပ်ဖို့ လိုအပ်တဲ့ပစ္စည်းတွေကတော့ နွားနို့ငါးပိဿာရယ်၊ မရိုး (မုရိုး) (သိပ္ပံအမည် Calotropis procera gigantean လို့ခေါ်ပါတယ်) ကိုင်း (ရှေးလူကြီးတွေကပြောကြပါတယ်၊ မရိုးစေးက နို့တွေကို ခဲစေတယ်တဲ့) တစ်ကိုင်းရယ်ပါ။ နွားနို့ကို အိုးကြီးကြီးတစ်လုံးထဲထည့်ပြီး မရိုးကိုင်းက အစေး လေးငါးခြောက်စက်လောက်ထည့်လိုက်ပြီးတော့ အဖုံးဖွင့်ပြီး မီးပြင်းပြင်းနဲ့ကျိုပေးပါ။ မရိုးစေးကြောင့် နွားနို့တွေ အဖတ်လေးတွေဖြစ်လာပြီး တဖြည်းဖြည်းနဲ့ အနယ်ကျလာပါမယ်နော်။ အဲ့ဒီလို နွားနို့တွေအဖတ်လေးတွေဖြစ်လာပြီး အရည်သပ်သပ်၊ အဖတ်သပ်သပ်ဖြစ်လာပြီဆိုရင်တော့ နွားနို့အိုးကို မီးဖိုပေါ်ကနေချ၊ ပိတ်ပါးစနဲ့ နွားနို့ဖတ်တွေစစ်ယူပါနော်။ နွားနို့အဖတ်တွေကို ပိတ်ပါးစနဲ့စစ်ယူပြီး အရည်တွေကိုလည်း သပ်သပ်ဖယ်ထားပေးပါနော်။ အရည်တွေကိုလည်း သောက်လို့ရပါတယ်နော်။ နွားနို့ဖတ်တွေ စစ်ယူထားတဲ့ ပိတ်ပါးစကို အပေါ်ကနေ ကြိုးနဲ့ ချည် ပြီးတော့ ဇလုံတစ်လုံးထဲထည့်ပြီး ပိတ်အိတ်အပေါ်ကနေမှ အလေးအပင် (အုတ်ခဲ၊ ငရုပ်ဆုံ၊ ကျောက်ပျဉ်) တွေ ဖိပေးပါ။ အဲ့ဒီလိုအလေးတုံးတွေရဲ့ ဖိအားကြောင့် နွားနို့အထဲက ရေတွေစစ်သွားပြီး ခဲသွားပါမယ်နော်။ တစ်ညသိပ်ဆိုရင်ကိုပဲ ရေစစ်ပြီး ခဲပါတယ်နော်။ အဲ့ဒီခဲသွားတဲ့ နွားနို့ခဲကိုမှ တချို့က ရေရှည်ခံအောင် ဒယ်အိုးထဲ ဆီလေးပါလေရုံထည့်ပြီး လှိမ့်ပေးတတ်သလို တချို့ကလည်း ဆီမထည့်ဘဲ အိုးကင်းပူတိုက်ကြပါတယ်။ ကျွန်မအဘွားကတော့ ရလာတဲ့ နွားနို့ခဲကို မီးနွေးနွေးလေးနဲ့ ကင်လိုက်ပါတယ်။ မီးကင်တဲ့အခါ အနံ့လေးက သိပ်မွှေးတာပဲ။ ကျွန်မက ဟင်းမချက်ဘဲ နွားနို့ခဲကို အချပ်လေးတွေ ရအောင်လှီးပြီး မီးကင်ပြီး ဆားလေးနဲ့တို့စားရတာကြိုက်တယ်။ အဲ့ဒါဆိုရင်တော့ အကြာကြီး သိမ်းထားလို့ရတယ်လေ။ နွားနို့ငါးပိဿာကို နွားနို့ခဲလုပ်ရင် လူကြီးလက်သီးဆုပ်လောက်ပဲ ရတယ်နော်။ အဲ့ဒါဆိုရင်တော့ နွားနို့ခဲရပါပြီနော်။
ဥက္ကောဋနသုတ်
တံစိုးလက်ဆောင်ယူခြင်း, လှည့်ဖြားခြင်း, အတုပြု၍ လိမ်လည်ခြင်း-ဟူသော ကောက်ကျစ်စဉ်းလဲခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်သောသတ္တဝါတို့ နည်းပါးပုံ, မရှောင်ကြဉ်သော သတ္တဝါတို့သည်သာ ပိုလွန်များပြားပုံကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
နွားနို့ခဲချက်
နွားနို့ခဲချက်
နွားနို့ခဲချက်ဖို့ လိုအပ်တဲ့ပစ္စည်းတွေကတော့ နွားနို့ခဲ၊ ခရမ်းချဉ်သီး၊ ကြက်သွန်ဖြူ၊ ကြက်သွန်နီ၊ ငရုပ်သီးစိမ်း၊ ဆား၊ သကြား၊ နနွင်း၊ ငရုတ်သီးအရောင်မှုန့်၊ ပဲငံပြာရည်အကြည်နဲ့ ဆီအနည်းငယ်တို့ပါနော်။
သရက်တောရွာ၊ သဲကုန်း
သရက်တောရွာ၊ သဲကုန်း
နွားနို့ခဲချက်
နွားနို့ခဲချက်
နွားနို့ခဲလေးတွေကို ပဲပြားလေးတွေတုံးသလိုလေး လက်မဝက်လောက်အရွယ်လေးတွေတုံးပြီးတော့ ဆား၊ ပဲငံပြာရည်အကြည်လေးနဲ့ ခပ်ဖွဖွလေးနယ်ပေးပါနော်။ ခရမ်းချဉ်သီးကိုလည်း ရေဆေးပြီး ခပ်ပါးပါးလှီးပေး ပါ။ ကြက်သွန်ဖြူနဲ့ကြက်သွန်နီတို့ကို အခွံနွှာ၊ ရေဆေးပြီး မထူမပါးလေးလှီးပေးထားပါ။ ငရုတ်သီးစိမ်းကိုလည်း ရေဆေးပြီး ထက်ခြမ်းခြမ်းပေးထားပါ။ ပြီးရင် ငရုတ်ဆုံထဲမှာ ကြက်သွန်ဖြူနီကိုထည့်ထောင်းရင်း ငရုတ်သီးအရောင်မှုန့်လေးပါ အတူရောပြီး ထည့်ထောင်းပေးပါ။ အားလုံးအသင့်ဖြစ်ပြီဆိုရင်တော့ မီးဖိုပေါ်ဒယ်အိုးတင် ဆီလေးထည့်၊ ဆီပူလာရင် နနွင်းမှုန့်လေး နည်းနည်းခပ်၊ ပြီးတော့ ထောင်းထားတဲ့ ငရုတ်သီးကြက်သွန်ထည့်ပြီး ဆီသတ်၊ ကြက်သွန်စိမ်းနံ့ပျောက်ပြီဆိုရင် လှီးထားတဲ့ ခရမ်းချဉ်သီးထည့်ပြီး နွမ်းအောင်တည်၊ ခရမ်းချဉ်သီးတွေနွမ်းပြီဆိုရင် နွားနို့ခဲလေးတွေထည့်ပြီး အသာအယာမွှေပေး၊ ခရမ်းချဉ်သီးက ထွက်လာတဲ့ အရည်ချဉ်ဖြုန်းဖြုန်းအရသာလေး နွားနို့ခဲထဲဝင်အောင် ဒယ်အိုးအဖုံးအုပ်၊ မီးလေးလျှော့ပြီးတည်ပေးပါနော်။ ရေခမ်းပြီး ဟင်းအိုးဖျစ်ဖျစ်မြည်ပြီဆိုရင်တော့ ဆား၊ သကြားအနည်းငယ်၊ အချိုမှုန့်၊ ပဲငံပြာရည်အကြည်ထည့်၊ ရေလေးနည်းနည်းထပ်ထည့်ပြီး ဟင်းအိုးကို ထပ်တည်ပေးပါ။ ဒီတစ်ခါ ရေခမ်းခါနီးရင် ငရုတ်သီးစိမ်းလေးအုပ်ပြီး ဟင်းအိုးချလို့ရပြီ။ ကြိုက်လည်းကြိုက်တတ်မယ်၊ ဝယ်ထားတာလည်း အသင့်ရှိမယ်ဆိုရင်တော့ နံနံပင်လေး၊ ကြက်သွန်မြိတ်လေးအုပ်လိုက်ဦးနော်။ အဲ့ဒါဆိုရင်တော့ ချိုချဉ်ဆိမ့်စပ် အရသာလေးနဲ့ နွားနို့ခဲချက်လေး ရပါပြီနော်။
ကျွဲနို့ကိုလည်း နွားနို့နည်းတူပင် နို့ခဲအဖြစ်ပြုလုပ်နိုင်ပြီး (ဖွတ်ဥ လိပ်သည်း ကျွဲနို့ခဲ) ဆိုသောစာဆိုအရ ဆိမ့်သောအရသာတွင် အထူးကဲဆုံးဟု မြန်မာတို့ သတ်မှတ်စားသုံးလေ့ရှိသည်။
= ကိုးကား = <References />
၂၀၂၂ အိန္ဒိယနိုင်ငံ သမ္မတ ရွေးကောက်ပွဲ
၂၀၂၂ ခုနှစ် အိန္ဒိယနိုင်ငံ သမ္မတ ရွေးကောက်ပွဲသည် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၁၈) ရက်နေ့တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင်ကျင်းပခဲ့သော (၁၆) ကြိမ်မြောက်သမ္မတရွေးကောက်ပွဲဖြစ်သည်။ လက်ရှိတွင် ရာမ်နက်ကိုဗင့်ဒ်သည်လက်ရှိအိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ သမ္မတဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၅၆(၁) တွင် အိန္ဒိယသမ္မတသည် သက်တမ်းငါးနှစ်အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ရမည်ဟု ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။ သမ္မတ ရာမ်နက်ကိုဗင့်ဒ်၏ သက်တမ်း ကုန်ဆုံးသွားသောကြောင့် ရာထူး ဖြည့်စွက်မည့် ရွေးကောက်ပွဲကို ကျင်းပခဲ့သည်။
ဘာရတီယ ဇနတာ ပါတီ (BJP) ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ဒရော်ပါဒီ မူရ်မူသည် ရွေးကောက်ပွဲတွင် အတိုက်အခံ ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ယက်ရှ်ဝန်တ် ဆင်ဟာ ကို ၂၉၆,၆၂၆ မဲဖြင့် အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ မူရ်မူ သည် အိန္ဒိယ၏ ပထမဆုံး တိုင်းရင်းသားသမ္မတနှင့် ဒုတိယမြောက် အမျိုးသမီးသမ္မတလည်း ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။
အောင်ကျွဲကိုင်းရွာ
အောင်ကျွဲကိုင်းရွာ
တောမြင်သာရွာ၊ သရက်မြို့နယ်
တောမြင်သာရွာ (Tawmyinthar)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ သရက်မြို့နယ်၊ တောမြင်သာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၀၈၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တောမြင်သာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၀ ဦး၊ မ ၁၃၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၅၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သရက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဇွန် ၂၀၀၈
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဇွန် ကဏ္ဍ:၂၀၀၈
တုလာကူဋသုတ်
ချိန်စဉ်းလဲ၊ အသပြာစဉ်းလဲ၊ ခြင်တွယ်တိုင်းတာ စဉ်းလဲခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်သော သတ္တဝါတို့သည် နည်းပါးကုန်၏။ မရှောင်ကြဉ်သော သတ္တဝါတို့သည်သာ များပြားလှကုန်၏ဟု ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
ကပ္ပလံပုံမဆိုးရွာ၊ လဟယ်မြို့နယ်
ကပ္ပလံပုံမဆိုးရွာ (Katpalanponmasoe)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ လဟယ်မြို့နယ်၊ ကပ္ပလံဒေဝေါကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၈၂၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လဟယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လဝါးယန်ရွာ၊ မိုးမောက်မြို့နယ်
လဝါးယန်ရွာ(Lawaryang)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မိုးမောက်မြို့နယ်၊ နားလုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၂၅၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နားလုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၉ ဦး၊ မ ၁၈၅ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၇၄ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခါမိမြို့ဟောင်း
ခါမိမြို့ဟောင်း သည် ဇင်ဘာဘွေနိုင်ငံ ဘူလာဝါရို၏ အနောက်ဘက် ၂၂ ကီလိုမီတာအကွာ တွင် တည်ရှိသော မြို့ပျက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် တစ်ချိန်က တော်ဝါမင်းဆက် စိုးစံသော ကာလန်ဂါ ဘတ်ဝါပြည်၏ မြို့တော် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ယခုအခါ နိုင်ငံတော်အထိမ်းအမှတ် အဆောက်အဦး အဖြစ်တည်ရှိပြီး ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် ယူနက်စကို၏ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ စာရင်းတွင် ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ခြင်း ခံရသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ: ဇင်ဘာဘွေနိုင်ငံရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ
ကွန်ပျူတာဂီတ
CSIRAC, ပထမဆုံးဂီတကို တီးခတ်‌သော ကွန်ပျူတာဖြစ်သည်။ ၁၉၅၁တွင် လူသိရှင်ကြားပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ပထမဆုံးကွန်ပျူတာကြီးမားစွာ ‌ရေးဆွဲ‌သောအပိုင်းတစ်ခုမှာ ၁၉၆၂ ‌ဖေ‌ဖော်ဝါရီ၁ဝတွင် Monitor Program တွင် NBC radio network၌ ကြို၍ အသံသွင်းထားခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၉၆၁တွင် Lafarr Stuart သည် Lowa State University၏ CYCLOVE ကွန်ပျူတာတွင် ရိုးရှင်းစွာ ‌ရေးဆွဲထားသည်။ amplified speakerကို ဖြတ်သန်း၍ အမှတ်ရစရာ တီးလုံးများဖြစ်သည်။ မူရင်းပုံစံသို့ စီမံခန့်ခွဲမှုဆိုင်ရာနှင့် ချွတ်ယွင်းချက်ကိုရှာ‌သော ရည်ရွယ်ချက်များအတွက်ဖြစ်သည်။ Mr.Stuartနှင့် အင်တာဗျူးတွင် သူ၏ကွန်ပျူတာဂီတအတွက် လိုက်ပါခဲ့ ခြင်းဖြစ်သည်။
၁၉၅၀‌နောက်ပိုင်း၊ ၁၉၆ဝနှင့် ၁၉၅ဝတွင် ကြီးမား‌သော mainframe computer synthesis ဖွံ့ဖြိုးမှုကို မြင်‌တွေ့နိုင်သည်။ ၁၉၅၇တွင် စတင်ခဲ့ပြီး Bell Labs၏ Max Mathewsတို့ ဂီတပရိုဂရမ်၊ Music V၏ အမြင့်ဆုံး နှင့် direct-digital synthesis language ကို တိုးတက်‌စေခဲ့သည်။
Live Electronic (သို့) electoacoustic improvisationသည် လက်တန်းစပ်ဆိုတီးမှုတ် ဖန်တီးနိုင်‌သောဂီတကို စမ်းသပ်‌လေ့လာနိုင်သည်။ musique concrete အတွက် sound-based compositionကို ဖွံ့ဖြိုး‌စေခဲ့သည်။ အ‌စောပိုင်း electronic music အ‌ခြေစိုက် ကွန်ပျူတာဂီတ၊ Musical Improvisation တို့သည် ဂီတ‌ဖျော်‌ဖြေမှုထဲတွင် ကြီးမား‌သော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်‌စေခဲ့သည်။
၁၉၆၆-၆၇တွင် Reed Ghazalaသည် circuit bendingကို ရှာ‌ဖွေကာ စတင်ခဲ့သည်။ short circuit application, short-circuiting အတွက် စနစ်ကျ‌သော အခွင့်အလမ်းများနှင့် စမ်းသပ်‌လေ့လာထား‌သော electronic တူရိယာများကို ဖန်တီးခြင်း၊ sonic elementများကိုရှာ‌ဖွေခြင်းနှင့် John Cage၏ aleatoric ဂီတကို လွှမ်းမိုး‌စေခဲ့သည်။
ဂျပန်တူရိယာများ
၁၉၆ဝတွင် ဂျပန် electronic musical instrumentများသည် နိုင်ငံတကာဂီတစက်မှုဇုံတွင် ပြင်းထန်စွာ ရိုက်ခတ်ခဲ့သည်။ Ikutaro Kakehashiသည် ပထမဆုံး electronic drumကို ၁၉၆ဝတွင် တီထွင်၍ Ace Toneကို ထူ‌ထောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၄တွင် NAMMတွင် R-1 Rhythm Aceကဲ့သို့ ထုတ်‌ဖော်ခဲ့သည်။ a hand-operated percussion device နှင့် electronic drum sound ကို တီးခတ်ခဲ့သည်။ ‌ခေတ်‌ပေါ် electronic drum pads ကဲ့သို့ဖြစ်သည်။
၁၉၆၃တွင် Korgသည် Donca-Matic DA-20ကို ဖြန့်ချိခဲ့သည်။ electro-mechanical drum machine ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၅တွင် Nippon Columbiaသည် electronic drum machineကို ထင်ရှား‌စေခဲ့သည်။ Korg သည် ၁၉၆၆တွင် Donca-Matic DC -11 electronic drum machineကို ဖြန့်ချိခဲ့သည်။ သူတို့သည် Korg Mini Pops‌ နောက်သို့ လိုက်ခဲ့သည်။ Yamaha Electone electric organအတွက် ဖွံ့ဖြိုး‌စေခဲ့သည်။ Korg’s Stageman နှင့် Mini Pops series သည် natural metallic percussion အတွက် အမှတ်ရစရာဖြစ်ခဲ့သည်။ drum break နှင့် fill-insကို control နှင့် ‌ပေါင်းစပ်ခဲ့သည်။
၁၉၆၇တွင် Ace Tone တည်‌ထောင်သူ Ikutaro Kakehashiသည် diode matrix circuit အသုံးပြု ထား‌သော rhythm-pattern generatorကို တိုးချဲ့ခဲ့သည်။ သူသည် ထိုနှစ်အတွင်းတွင် FR-1 Rhythm Ace drum machine ကို ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။ pattern ၆ ခုနှင့် button‌လေးခုကို instrument sound အသီးသီး (cymbal, claves, cowbell နှင့် bass drum) ကို တီးခတ်ရန် ‌ပေးလှုခဲ့သည်။ rhythm pattern များသည် multiple rhythm button များကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း ထားရန် ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။ rhythm pattern များကို တစ်ပြိုင်နက်တည်းထားရန် ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။ rhythm patternများကို တစ်ရာ‌ကျော်ခန့်‌ပေါင်းထားသည်။ Ace Tone၏ Rhythm Ace drum machinesများသည် ၁၉၆၀‌နောက်ပိုင်း‌ ကျော်ကြားခဲ့‌သောနည်းလမ်းများကို ရှာ‌ဖွေ‌တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၇ဝမှ Korg drum machine‌နောက်သို့ လိုက်ခဲ့သည်။ Kakehashi သည် ၁၉၇၂မှ Ace Tone နှင့် Roland Corporationကို ထူ‌ထောင်ပြီး‌နောက် ‌နောက်ဆယ်စုနှစ်များစွာသို့ Roland synthesizers နှင့် drum machinet များနှင့် စမ်းသပ်ခဲ့သည်။ ထိုcompanyသည် ‌ကျော်ကြား‌သောဂီတတွင် ကြီးမားစွာရိုက်ခတ်ခဲ့ သည်။ အခြားကုမ္ပဏီထက် ‌ကျော်ကြား‌သော electronic ဂီတကို ပုံ‌ဖော်ခဲ့သည်။
ကဏ္ဍ:ဂီတအမျိုးအစားများ
ကျွန်းကိုးရွာ၊ သနွံသနော့
ကျွန်းကိုးရွာ၊ သနွံသနော့
ရွှေဥမင်ဆရာတော် (တောင်ငူခေတ်)
ရွှေဥမင် ဆရာတော်သည် ၉၉၁ ခုနှစ် အဝမြို့တွင် နန်း တက်သော သာလွန်မင်းတရားလက်ထက်တွင် ထင်ရှားသော ဆရာတော်ဖြစ်သည်။ ဘွဲ့တော်မှာ ရှင်ဇမ္ဗူဓဇဖြစ်သည်။ ပုဂံ ငစွယ်ရှင်ဆရာတော် ရှင်သီလဗုဒ္ဓိ၏ အနွယ်ဖြစ်သော ရှင်ဓမ္မ နန္ဒ၏တပည့်ဖြစ်သည်။ ပခန်းကြီးမြို့ ရွှေဥမင်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူ သောကြောင့် ရွှေဥမင်ဆရာတော်ဟု တွင် သည်။ ရွှေဥမင်ဆရာတော်သည် ပါဠိအဋ္ဌကထာဋီကာကျမ်းဂန် ကျနသည်။ အနက်မြန်မာ နိုင်နင်းလှသည်။ ဆရာတော်ရေးသား တော်မူခဲ့သည့် ဝိနည်းငါးကျမ်းနှင့် ယင်းအဋ္ဌကထာနိဿယတို့ သည်၊ ယခုတိုင်ပင် ကျော်ကြားလျက်ရှိလေသည်။ ဆရာတော်သည် အလုပ်အကျွေးသူတော် တစ်ယောက်နှင့်သာလျှင် ခေါင်း ခေါင်းပါးပါး နေတော်မူသည်။ မင်းဆရာတော်ဖြစ်သော တောင် ဖီလာ ဆရာတော်က 'ပရိသတ်ခြွေရံ နည်းလှသည်။ ကြောက် တော်မမူလော'ဟု မေးသဖြင့်၊ ရွှေဥမင်ဆရာတော်က 'ကြောက် ၍ပင် ပရိသတ်နည်းနှင့်နေပါသည်'ဟု မိန့်တော်မူသည်။ ( တောင်ဖီလာဆရာတော်။)
၁၇ နှစ်အောက် မြန်မာ အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်း
လက်ရှိကစားသမားပုံစံ
၂၀၁၆ အာရှ ယူ-၁၆ လူငယ်ချန်ပီယံရှစ် ယှဉ်ပြိုင်ရန် အောက်ပါ ကစားသမား ၂၃ ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ခနွဲ့ပါးတောရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
ခနွဲ့ပါးတောရွာ (Hkanwetpartaw)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ မွှေးပြင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၇၂၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မွှေးပြင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၁၈ ဦး၊ မ ၁၆၆၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၈၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နောင်ကွမ်ရွာ၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမိတ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ အလုပ်သမားများ အစည်းအရုံး
၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံကြီးရဲ့ အကျိုးဆက် ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ တောင်သူ လယ်သမား အစည်းအရုံးကြီးနဲ့ တနေ့တည်း ဖွဲ့စည်း ပေါ်ပေါက် လာတာဖြစ်ပါတယ်။ လယ်သမားအစည်းအရုံးကြီးက မနက်ပိုင်းမှာဖွဲ့ စည်းခဲ့တာဖြစ်ပြီး အလုပ်သမားအစည်းအရုံးကြီးက ညနေပိုင်းမှာ ပေါ်ထွန်းခဲ့ပါတယ်။ ၁၉၃၉ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ (၉) ရက် ရွှေတိဂုံ အလယ်ပစ္စယံ ကွက်လပ်ကြီးမှာပဲ သပိတ် အလုပ်သမား ပေါင်းစုံ (၅၀၀၀) ကျော် တက်ရောက် တဲ့ အလုပ်သမားထု အစည်းအဝေးကြီး မှာ တို့ဗမာအစည်းအရုံး ဥက္ကဋ္ဌ သခင်ထိပ်တင်ကိုယ်တော်ကြီး နဲ့ သခင်သန်းထွန်းတို့ မိန့်ခွန်း ပြောကြားကြပြီး အလုပ်သမား ကိုယ်စားလှယ် ပေါင်းစုံ က အစည်းအဝေး ဆုံးဖြတ်ချက် အရ ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ အလုပ်သမား အစည်းအရုံးကြီး ကို ဖွဲ့စည်း ခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။
ဖွဲ့စည်းပုံမှာ −
တို့ ဖြစ်ပါတယ်။
အင်္ဂလိပ်လို All Burma Trade Union Congress(ABTUC) လို့ ခေါ်ဝေါ်ပါတယ်။ လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှု တိုက်ပွဲများအတွင်း တက်တက်ကြွကြွ ပါဝင် လှုပ်ရှားနိုင်ခဲ့ပါ တယ်။
ပေါက်စဉ်ရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
ပေါက်စဉ်ရွာ(Pauksin)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ဒီလောင်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၅၇၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဒီလောင်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၁ ဦး၊ မ ၁၄၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
Pirate metal
Pirate Metal သည် heavy metal၏ မျိုးခွဲတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ပင်လယ်ဓားပြ ဒဏ္ဍာရီများကို ဂီတအတွင်း ပေါင်းစည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။ စာသားများမှာ မကြာခဏ ပင်လယ်ဓားပြနှင့်ဆိုင်သော ဗန်းစကားများကို အသုံးပြုထားသည်။ အမျိုးမျိုးသော ဂီတအမျိုးမျိုးပါဝင်သည်။ thrash, speed metalနှင့် folk metal ပါဝင်ပြီး traditional-sounding song များဖြစ်သော sea shanties နှင့်အတူ ပေါင်းစပ်ထားသည်။ folk instrument ဖြစ်သော bandonea တို့ပါဝင်ပြီး ပေါင်းစပ်ထားသည်။ (သို့)Synthesizers တို့နှင့် လုပ်ဆောင်ထားသည်။ တီးဝိုင်းအဖွဲ့ဝင်များဖျော်ဖြေတင်ဆက်ချိန် အတောအတွင်းတွင် ရှေ့ခေတ် အဝတ်အစားများကို မကြာခဏ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ pirate metal သည် ဂီတပုံရိပ်အနေဖြင့် media ဖြင့် ဖော်ပြကြသည်။
သမိုင်းကြောင်း
အစောပိုင်း pirate metal ဥပမာအနေဖြင့် ၁၉၈၇ တွင် ပေါ်လာခဲ့သည်။ ဂျာမနီ heavy metal တီးဝိုင်း Running Wild ၏ တတိယမြောက် album Under Jolly Roger ဖြန့်ချိချိန်တွင် ဖြစ်သည်။ Rolf Kasparek အဆိုရ (Running Wild၏ lead singer နှင့် guitarist ) album ၏ ပင်လယ်ဓားပြအကြောင်းအရာကို တိုးတက်ရန် အစီအစဉ်မရေးဆွဲထားခဲ့ဟု ဆိုသည်။ နောက်ဆုံးတွင် album ၏အနုပညာလက်ရာများကို ခေါင်းစဉ်နှင့် လိုက်ဖက်ရန် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ တန်ဆာဆင်မှုနှင့် ရှေးခေတ်ဝတ်စုံများကို အနာဂတ်တေးဂီတများအတွက် ဒီဇိုင်းဆင်ခဲ့သည်။ Kasparek သည် ပင်လယ်ဓားပြအကြောင်းအရာများကို စတင်ဖတ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်သူတို့၏ဂီတထဲတွင် အကြောင်းအရာများကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည်။ သူတို့၏ လေးခုမြောက် album Port Royal ထွက်ရှိခဲ့ပြီးတွင် သူတို့၏ပုံစံသည် ခိုင်မာလာခဲ့သည်။ Kasparek သည် Golden Age of Piracy ၏အမှန်တကယ်သမိုင်းများကို စိတ်ဝင်စားခဲ့သော်လည်း pirate metal သည်ပမာဏ ပို၍ ကျယ်ပြန့်စေရန် လှုံဆော်စေခဲ့သည်။ ဝတ္ထုရှည်များနှင့် Hollywood films များတွင် သရုပ်ဆောင်စေခဲ့သည်။ နှစ်နှစ်အကြာ ၂၀၀၆ တွင် Christopher Bowesနှင့် Gavin Harper သူတို့၏ တီးဝိုင်း Battle heart ကိုပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ Napalm Records တွင် label (သို့) သူတို့ကို လက်မှတ်ရေးထိုးစေခဲ့သည်။ Bowes နှင့် Harper Alestorm အဖြစ် နာမည်ပြောင်းရန် စီစဉ်ခဲ့ကြသည်။
ဝကောက်ကြီးရွာ၊ ပြင်ချောင်း
ဝကောက်ကြီးရွာ၊ ပြင်ချောင်း
ဖိုးရွှေတောင်စုရွာ၊ ဓဓဓနုံကုန်းဓ
ဖိုးရွှေတောင်စုရွာ၊ ဓဓဓနုံကုန်းဓ
ငှက်ပျောစုရွာ၊ သဲကုန်း
ငှက်ပျောစုရွာ၊ သဲကုန်း
အထက်ကျွဲကိုင်းရွာ
အထက်ကျွဲကိုင်းရွာ
မဏိကုဏ္ဍလဆရာတော်
မဏိကုဏ္ဍလ ဆရာတော် သည် အင်းဝခေတ် အနောက် ဘက်လွန်နှင့် သာလွန်မင်းတရားတို့လက်ထက်၌ ထင်ရှားသော ဆရာတော် ဖြစ်သည်။ ဘွဲ့တော်မှာ ရှင်ဝရာဘိသံဃနာထ ဖြစ်သည်။ ရတနာပုရ အင်းဝမြို့ လေးထပ်ကျောင်းဆရာတော် မဟာရာမ၊ မဟာသံဃနာထ နှစ်ဘွဲ့ရဆရာတော်ကြီး၏ တပည့် ဖြစ်သည်။ ဝရာဘိသံဃနာထ ဆရာတော်သည် ၉၉၁ ခုနှစ်တွင် မဏိကုဏ္ဍလဝတ္ထုကြီးကို ပြီးပြည့်စုံစွာ ရေးသားပြုစုတော်မူခဲ့ လေသည်။
ကံလီရွာ၊ သရက်မြို့နယ်
ကံလီရွာ (Kanli)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ သရက်မြို့နယ်၊ သရက်မြင့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၀၀၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သရက်မြင့်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၀၅ ဦး၊ မ ၈၃၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၃၇ ဦးနေထိုင်သည်။
လာအိုနိုင်ငံ
လာအိုနိုင်ငံ သို့မဟုတ် လာဝ်နိုင်ငံ၊(, ; ລາວ, Lāo ) တရားဝင် အမည်အားဖြင့် လာအို ပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ် သမ္မတနိုင်ငံ သည် ဆိုရှယ်လစ်နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး အရှေ့တောင်အာရှ၏ တစ်ခုတည်းသော ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ အင်ဒိုချိုင်းနားကျွန်းဆွယ်၏ အလယ်တွင် တည်ရှိသော လာအိုနိုင်ငံသည် အနောက်မြောက်ဘက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ ၊ အရှေ့ဘက်တွင် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ နှင့် အနောက်ဘက်နှင့် အနောက်တောင်ဘက်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ခြင်း ထိစပ်လျက် ရှိသည်။ မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့မှာ ဗီယင်ကျန်းမြို့ ဖြစ်သည်။
ကံလီရွာ၊ သရက်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သရက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လာအိုနိုင်ငံ
ယနေ့ခေတ် လာအိုနိုင်ငံ၏ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဝိသေသတို့ကို ၁၄ရာစုမှ ၁၈ ရာစု အထိ အရှေ့တောင်အာရှတွင် အကြီးဆုံးတိုင်းပြည် အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သော လင်းဇင်းပြည် သို့ ပြန်လည် ခြေရာကောက်နိုင်သည်။ အရှေ့တောင်အာရှ အတွင်း ပထဝီအနေအထားအရ အလယ်ဗဟိုတွင် ကျရောက်သဖြင့် တိုင်းပြည်သည် ကုန်းတွင်း ကုန်သွယ်ရေး၏ ဗဟိုဌာန ဖြစ်ခဲ့ပြီး စီးပွားရေး အရအပြင် ယဉ်ကျေးမှု အရပါ ကြွယ်ဝခဲ့သည်။ ပြည်တွင်း ပဋိပက္ခများ ဖြစ်ပွားပြီးနောက် လင်းဇင်းပြည် သည် လွမ်ပရာဘွမ် ၊ ဗီယန်ကျင်း နှင့် ချမ်ပါဆက် တိုင်းပြည် ၃ ခု အဖြစ် ပြိုကွဲခဲ့သည်။ ၁၈၉၃ ခုနှစ်တွင် ထိုနယ်မြေ ၃ ခုသည် ပြင်သစ်တို့၏ အစောင့်အရှောက်ခံနယ်မြေ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ယခု လာအိုဟု သိကြသော တိုင်းပြည်အဖြစ် ပြန်လည် ပေါင်းစည်းခဲ့သည်။ ဂျပန်တို့၏ ကျူးကျော်မှု ပြီးဆုံးပြီးနောက် ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ခဏတာမျှ လွတ်လပ်ရေး ရခဲ့သော်လည်း ပြင်သစ်တို့က ကိုလိုနီ အဖြစ် ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့ကာ ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင်မှ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် ရခဲ့သည်။ လာအိုနိုင်ငံသည် ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ဆီဆာဗန် ဗောင်း၏ လက်အောက်တွင် စည်းမျဉ်းခံ ဘုရင်စနစ်ဖြင့် လွတ်လပ်ရေး ရခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေး ရပြီးနောက် ပြည်တွင်းစစ် စတင်ခဲ့ပြီး ကွန်မြူနစ်တို့မှ ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု၏ အထောက်အပံ့ အဖြင့် နောက်ပိုင်းတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ အထောက်အပံ့ပေးထားထားသော စစ်အစိုးရဖြစ်လာသည့် ဘုရင် ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၅ ခုနှစ် ဗီယက်နမ် စစ်ပွဲ ပြီးဆုံးပြီးနောက် ဒိုဝိုပါဘူညာ ကွန်မြူနစ် ပသက် လာအို အဖွဲ့ အာဏာရရှိလာခဲ့ပြီး ပြည်တွင်းစစ် ပြီးဆုံးခဲ့သည်။ လာအိုသည် ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု ပြိုကွဲသည့် အချိန် အထိ စစ်ရေး နှင့် စီးပွားရေး အထောက်အပံ့များ ဆိုဗီယက်မှ ရယူခဲ့သည်။
လာအိုနိုင်ငံသည် အာရှပစိဖိတ် ကုန်သွယ်ရေးသဘောတူညီချက် အဖွဲ့၊ အာဆီယံ၊ အရှေ့အာရှထိပ်သီးအဖွဲ့၊ လာဖရန်ကိုဖုန်းနီအဖွဲ့ တို့၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ လာအိုသည် ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေး အဖွဲ့၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ အဖြစ် လျှောက်ထားခဲ့ပြီး ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၂ ရက်တွင် အပြည့်အဝ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ လာအိုနိုင်ငံသည် တစ်ပါတီစနစ် ကျင့်သုံးသော ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတနိုင်ငံဖြစ်ပြီး မာ့စ်ခ်ဝါဒ နှင့် လီနင်ဝါဒကို ကျင့်သုံးကာ လာအိုပြည်သူ့တော်လှန်ရေးပါတီက အုပ်ချုပ်ပြီး ၎င်းတို့၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် အစိုးရမဟုတ်သော အဖွဲ့အစည်းများမှ အမြဲဆိုသလိုပင် လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများ ဆိုးရွားစွာရှိသည်ဟု မှတ်ချက်ပြုကြပြီး ညှဉ်းပမ်းနှိပ်စက်ခြင်း၊ ပြည်သူတို့၏ လွတ်လပ်မှုကို ကန့်သတ်ခြင်း နှင့် လူမျိုးစုငယ်များကို ဖိနှိပ်အုပ်ချုပ်ခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။
အမည်ရင်းမြစ်
အင်္ဂလိပ်အမည် "လာအို" ကို ပြင်သစ်တို့က ပေးခဲ့ပြီး ၎င်းတို့သည် ၁၈၉၃ ခုနှစ်တွင် လာအိုပြည် ၃ ခုကို စုပေါင်း၍ ပြင်သစ်အင်ဒိုချိုင်းနား အောက်သို့ ထည့်သွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး နိုင်ငံ၏ အမည်ကို နိုင်ငံအတွင်း အဓိကအကျဆုံး နှင့် အထင်ရှားဆုံး လူမျိုးဖြစ်သော လာအိုလူမျိုးများ၏ အမည်ကို အစွဲပြု၍ မှည့်ခေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ် ဘာသာစကားတွင် 's' အသံကို မဖျောက်ပဲ အသံထွက်တွင် ထည့်သွင်းရွတ်ဆိုကြသည်။   လာအိုဘာသာစကားတွင် နိုင်ငံ၏ အမည်ကို မွမ်လာအို  သို့မဟုတ် ပသက် လာအို ဟု ခေါ်ကြပြီး နှစ်ခုစလုံးမှာ လာအိုနိုင်ငံဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
သမိုင်းမတင်မီခေတ် နှင့် အစောပိုင်း သမိုင်း
ရှေးဟောင်းလူ၏ ဦးခေါင်းကို ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် လာအိုနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း အန်းနမိုက်တောင်တန်းရှိ တမ်ပါလင်းလှိုဏ်ဂူတွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး ထိုဦးခေါင်းခွံသည် အနည်းဆုံး နှစ်ပေါင်း ၄၆,၀၀၀ မျှ သက်တမ်းကြာမြင့်ပြီ ဖြစ်သဖြင့် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ယနေ့အထိ ရှေးအကျဆုံး ရှာဖွေတွေ့ရှိသော ယနေ့ခေတ်လူတို့၏ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်း ဖြစ်သည်။ လာအိုနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းတွင် ပလေစတိုဆင်းခေတ် နှောင်းပိုင်းမှ နေရာများတွင် ကျောက်လက်နက်ပစ္စည်းများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး ဟိုဘင်ယဉ်ကျေးမှု အမျိုးအစားများလည်း ပါဝင်သည်။ ရှေးဟောင်းသုတေသန တွေ့ရှိချက်များမှ သက်သေပြနေသည်မှာ ဘီစီ ၄ ထောင်စုကပင် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး လူ့အဖွဲ့အစည်းများ ဖွံဖြိုးတိုးတက်ခဲ့ကြောင်း ဖြစ်သည်။ မြှုပ်နှံရာတွင် အသုံးပြုသော ခရားအိုးများနှင့် ဂူသင်္ချိုင်းများကို တွေ့ရှိပြီး ဘီစီ ၁၅၀၀ ခန့်က ကြေးထည်များနှင့် ဘီစီ ၇၀၀ ခန့်က သံထည်ကိရိယာများကြောင့် ရှုပ်ထွေးသည့် လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်။ စာရေးသားမှု မပေါ်ပေါက်မီခေတ်က တရုတ်နှင့် အိန္ဒိယ ယဉ်ကျေးမှုလောကများနှင့် ထိတွေ့ဆက်ဆံမှု ရှိခဲ့သည့် လက္ခဏာများကို တွေ့ရသည်။ ဘာသာရပ်ဆိုင်ရာနှင့် သမိုင်းကြောင်းဆိုင်ရာ အထောက်အထားများအရ တိုင်း ဘာသာ ပြောကြားသော လူမျိုးများသည် တရုတ်နိုင်ငံ ကွမ်းရှိးမှ အနောက်တောင်ပိုင်း လာအိုနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတို့သို့ ၈ ရာစု နှင့် ၁၀ ရာစု အတွင်း ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်ဟု သိရှိနိုင်သည်။
လင်းဇင်းခေတ် (၁၃၅၃-၁၈၉၃)
လာအိုနိုင်ငံ၏သမိုင်းသည် လင်းဇင်း(ဆင်တစ်သန်း)ဘုရင့်နိုင်ငံမှ အစပြုခဲ့ပြီး ၁၄ရာစုနှစ်တွင် လာအိုမင်းသားတစ်ဦးဖြစ်သော ဖငွန် က တည်ထောင်ခဲ့ပြီး သူနှင့်သူ၏ မိသားစုအား သူ၏ဖခင်က ခမာအင်ပိုင်ယာမှ နှင်ထုတ်လိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဖငွန်သည် ခမာစစ်သည် တစ်သောင်းဖြင့် မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းရှိ လာအိုနယ်များစွာကို အောင်မြင်နိုင်ခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် ဗီယင်ကျန်းမြို့ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။
ဖငွန်သည် ခွန်ဘိုလွန် မှ စတင်ခဲ့သော လာအိုမင်းမျိုးများမှ ဆင်းသက်လာသူတစ်ဦးတစ်ဖြစ်သည်။ သူသည် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ကြေညာကာ တိုင်းပြည်ကိုဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်အောင် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သော ဖငွန်ကို သူ၏မှူးမတ်များက သည်းမခံနိုင်သဖြင့် ယနေ့ခေတ် ထိုင်းနိုင်ငံ နန်ပြည်နယ်သို့ ၁၃၇၃တွင် နှင်ထုတ်ခဲ့ပြီးနောက် ထိုဒေသတွင်ပင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ဖငွန်၏သားအကြီးဆုံးဖြစ်သူ အွန်ဟွမ် က ဆမ်ဆင်ထိုင်း ဟုဘွဲ့အမည်ခံကာ တိုင်းပြည်ကို ၄၃နှစ်ကြာ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ဆမ်ဆင်ထိုင်းလက်ထက်တွင် လင်းဇင်းပြည်သည် ကုန်သွယ်ရေးအချက်အချာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၄၂၁ခုနှစ် ဆမ်ဆင်ထိုင်း ကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင် လင်းဇင်းပြည်ပြိုကွဲပျက်စီးကာ စစ်မက်ဖြစ်ပွားသော ပြည်ထောင်ငယ်များ အဖြစ် ရာစုနှစ် ၁ ခုကြာမျှ တည်ရှိနေခဲ့သည်။
မြန်မာတို့၏ ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ခြင်းမှ ရှောင်ရှားနိုင်ရန်အလို့ငှာ ၁၅၂၀တွင် နန်းတက်လာသော ဖိုတီဆာရပ် ဘုရင်သည် မြို့တော်ကို လွမ်ပရာဘွမ်မြို့မှ ဗီယင်ကျန်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ဖိုတီဆာရပ်လုပ်ကြံခံရပြီးနောက် ၁၅၄၈တွင် သားဖြစ်သူ ဆက်သာသီရပ် နန်းတက်လာခဲ့ကာ လာအိုနိုင်ငံ၏ ပြယုဂ်ဖြစ်လာမည့် ဖာ့သက်လွမ် ကို တည်ဆောက်ရန် အမိန့်ပေး စေခိုင်းခဲ့သည်။ ဆက်သာသီရပ်သည် ကမ္ဘောဒီးယားသို့ စစ်ချီရာမှ အပြန်လမ်း တောင်တန်းပေါ်တွင် ပျောက်ဆုံးသွားခဲ့ပြီးနောက် လင်းဇင်းပြည်သည် နှစ် ၇၀မျှ မတည်မငြိမ် ဖြစ်ခဲ့ပြီး မြန်မာတို့ ကျူးကျော်ခြင်း ခံခဲ့ရသည့် အပြင် ပြည်တွင်းစစ်လည်း ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
၁၆၃၇ခုနှစ်တွင် နန်းတက်လာသော ဆိုရီငါဗောင်ဆာ လက်ထက်တွင် လင်းဇင်းပြည်သည် နယ်မြေ ချဲ့ထွင်နိုင်ခဲ့ပြီး သူအုပ်စိုးသောအချိန်ကာလကို လာအိုတို့၏ရွှေခေတ်ဟုဆိုနိုင်သည်။ သူသေဆုံးပြီးနောက် ဆက်ခံမည့်သူမရှိသည့်အတွက် လင်းဇင်းတိုင်းပြည်သည် သုံးခြမ်းကွဲခဲ့သည်။ ၁၇၆၃မှ ၁၇၆၉ခုနှစ်များတွင် လာအိုမြောက်ပိုင်းသည် မြန်မာတပ်တို့၏ သိမ်းပိုက်အုပ်ချုပ်ခြင်းခံရပြီး လွမ်ပရာဘွမ်သည် မြန်မာတို့၏ လက်အောက်ခံ ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ချမ်ပါဆက်မှာလည်း ထိုင်းတို့၏ ဩဇာခံတိုင်းပြည် ဖြစ်ခဲ့သည်။
၁၈၇၆ လာအိုရှိ ထိုင်းတို့၏ စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုကို ဗြိတိသျှတစ်ဦးမှ လေ့လာသူနေရာမှ ဖော်ပြခဲ့ရာတွင် "ကျွန်အကြီးအကျယ်ရှာဖွေ ဖမ်းဆီးခြင်း အဖြစ် ပြောင်းလဲသွားသည်" ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။
ပြင်သစ် လာအို (၁၈၉၃-၁၉၅၃)
၁၉ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် လွမ်ပရာဘွမ်သည် တရုတ်အလံနက်တပ်တို့၏ ဖျက်ဆီးခြင်းကိုခံခဲ့ရသည်။ ပြင်သစ်တို့က လာအိုဘုရင် အွန်ခမ် ကို ကယ်တင်ခဲ့ပြီး လွမ်ပရာဘွမ်အား ပြင်သစ်အင်ဒိုချိုင်းနား၏ အစောင့်အရှောက်ခံနိုင်ငံ အဖြစ် သတ်မှတ်ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ မကြာမီမှာပင် ချမ်ပါဆက်ပြည်နှင့် ဗီယင်ကျန်းနယ်မြေတို့ကိုပါ ပြင်သစ်အစောင့်အရှောက်ခံနိုင်ငံ အဖြစ် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ လွမ်ပရာဘွမ် ဘုရင် ဆီ‌ဆာဗန်ဗောင်သည် ပြန်လည်စုစည်းထားသော လာအိုနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်သူ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ဗီယင်ကျန်းသည် မြို့တော် တဖန်ပြန်လည် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ လာအိုသည် ပြင်သစ်တို့အတွက် မည်သည့်အခါမျှ အရေးပါသော နေရာ မဖြစ်ခဲ့ပေ။ ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် စီးပွားရေး အရ အရေးပါသော အန်နန်းနယ်နှင့် တုံကင်းနယ်တို့ကြားတွင် ကြားခံနယ်မျှသာ ဖြစ်ခဲ့သည်။
လာအိုနိုင်ငံသည် ခဲမဖြူ၊ ရာဘာနှင့် ကော်ဖီတို့တွက်ရှိသော်လည်း ပြင်သစ်အင်ဒိုချိုင်းနားမှ ပို့ကုန်၏ ၁ ရာခိုင်နှုန်းထက် မပိုခဲ့ပေ။ ၁၉၄၀ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံသား ၆၀၀ ခန့်မျှ လာအိုတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ပြင်သစ်တို့၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ဗီယက်နမ်တို့အား လာအိုသို့ ပြောင်းရွှေ့ရန် တိုက်တွန်းကြပြီး ထိုသို့လုပ်ဆောင်ခြင်းမှာ ပြင်သစ်ကိုလိုနီပြုသူများအတွက် အင်ဒိုချိုင်းနားတစ်ခုလုံးစာ ကျယ်ပြန့်သော ကိုလိုနီနယ်မြေ ကွက်ကွက်ကလေးအတွင်း အလုပ်သမား မလုံလောက်မှုကို ဖြေရှင်းရန် ဓမ္မဓိဌာန်ကျသော အဖြေ အဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။ ၁၉၄၃ ခုနှစ်သို့ ရောက်သော အခါ ဗီယက်နမ် ဦးရေမှာ ၄၀,၀၀၀ ခန့်မျှ အထိရှိလာပြီး လာအိုရှိ မြို့ကြီးများတွင် အဓိက ဖြစ်လာကာ ကိုယ်ပိုင်ခေါင်းဆောင် ရွေးချယ်နိုင်ခွင့်ကို ခံစားရရှိသည် အထိ ဖြစ်လာသည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် ဗီယင်ကျန်း လူဦးရေ၏ ၅၃% ၊ သာခက်မြို့ လူဦးရေ၏ ၈၅% နှင့် ပါ့ခ်စီမြို့ လူဦးရေ၏ ၆၂% မှာ ဗီယက်နမ် လူမျိုးများ ဖြစ်လာခဲ့ကာ ခြွင်းချက်အနေနှင့် လွမ်ပရာဘွမ်မြို့ တစ်မြို့တည်းသာ လာအိုလူမျိုးများ အများဆုံး လူဦးရေ အဖြစ် ရှိနေခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ်အထိပင် ပြင်သစ်တို့သည် အဓိကဒေသ သုံးခုဖြစ်သော ဗီယင်ကျန်းလွင်ပြင်၊ ဆာဗန်နာခက်ဒေသ နှင့် ဘိုလာဗန်ကုန်းမြေမြင့် သို့ ဗီယက်နမ် လူမျိုးအများအပြားကို ပိုမိုရွှေ့ပြောင်းရန်အတွက် အစီအစဉ်ကြီးတစ်ခုကို ချမှတ်ခဲ့ပြီး ဂျပန်တို့၏ အင်ဒိုချိုင်းနားအား ကျူးကျော်မှုကြောင့်သာ အစီအစဉ် ပြောင်းသွားခဲ့ရသည်။ မာတင် စတူးဝပ်ဖောက်၏ အဆိုအရ ထိုသို့ မဟုတ်ပါက လာအိုတို့ အနေနှင့် သူတို့တိုင်းပြည်အား ထိန်းချုပ်နိုင်တော့မည် မဟုတ်ဟု ဆိုသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ဗိုင်ချီပြင်သစ်၊ ထိုင်း၊ ဂျပန် နှင့် လွတ်လပ်သောပြင်သစ် တို့က လာအိုနိုင်ငံအား သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် မတ်လ ၉ ရက်တွင် မျိုးချစ်အဖွဲ့က လာအိုနိုင်ငံအား တဖန် လွတ်လပ်ရေး ရပြီဟု ကြေညာခဲ့ကာ လွမ်ပရာဘွမ်အား မြို့တော် အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၇ ရက်တွင် ဂျပန် တပ်မ ၂ ခုမှ မြို့တော်အား ဝင်ရောက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ဂျပန်တို့က လွမ်ပရာဘွမ်၏ ဘုရင်ဖြစ်သော ဆီဆာဗန်ဗောင်အား ဖိအားပေး၍ လာအိုနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးကို ကြေညာစေခဲ့သော်လည်း ဧပြီလ ၈ ရက်တွင် သူက လာအိုသည် ပြင်သစ်၏ အစောင့်အရှောက်ခံနိုင်ငံ မဟုတ်တော့ကြောင်းသာ ကြေညာခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဘုရင်သည် ကင်းဒါဗောင်မင်းသား အား မဟာမိတ်တပ်တို့ထံသို့ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် လျှို့ဝှက်စေလွှတ်ခဲ့ပြီး ဆီဆာဗန် မင်းသားအား ဂျပန်တို့ထံသို့ ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ဂျပန်တို့ လက်နက်ချပြီးနောက် အချို့သော လာအို မျိုးချစ်ပုဂ္ဂိုလ်များ (ဖတ်စာရတ်မင်းသား အပါအဝင်) သည် လာအို၏ လွတ်လပ်ရေးကို ကြေညာခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၉၄၆ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် ပြင်သစ်တပ်များက နိုင်ငံတွင်း ပြန်လည်ကျူးကျော်ခဲ့ပြီး လာအိုတို့အား အကန့်အသတ်ရှိသော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်သာ ပေးခဲ့သည်။
ပထမ အင်ဒိုချိုင်းနား စစ်ပွဲအတွင်းတွင် အင်ဒိုချိုင်းနား ကွန်မြူနစ်ပါတီမှာ ပါသတ်လာအို လွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ပါသတ်လာအိုသည် ပြင်သစ်ကိုလိုနီတပ်တို့အား ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်သော စစ်ပွဲကို ဗီယက်နမ်လွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့ဖြစ်သော ဗီယက်မင်းတို့၏ အကူအညီဖြင့် စတင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်တို့ အနေနှင့် လာအိုအား ပြင်သစ်ပြည်ထောင်စုအတွင်း "တွဲဖက်တိုင်းပြည်" အနေနှင့် တစိတ်တပိုင်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ကို ပေးခဲ့ရသည်။ ပြင်သစ်တို့သည် အမည်ခံအားဖြင့် အုပ်ချုပ်သူ အဖြစ်ရှိနေသည်မှာ ၁၉၅၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂၂ ရက်တွင် လာအိုတို့ အနေနှင့် စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ်ဖြင့် အပြည့်အဝ လွတ်လပ်ရေး ရသည့်အချိန်အထိ ဖြစ်သည်။
လွတ်လပ်ရေးရပြီးခေတ်နှင့် ကွန်မြူနစ်အုပ်ချုပ်ခြင်း (၁၉၅၃-ယခု)
ပထမ အင်ဒိုချိုင်းနား စစ်ပွဲသည် ပြင်သစ်အင်ဒိုချိုင်းနား တခွင်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် ပြင်သစ်တို့ ရှုံးနိမ့်ခဲ့ကာ လာအိုနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်ကို ၁၉၅၄ ခုနှစ် ဂျီနီဗာကွန်ဖရင့်တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ရသည်။ ၁၉၆၀ ခုနှစ်တွင် လာအိုပြည်တွင် ပုန်ကန်မှုများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားပြီးနောက် တော်ဝင်လာအိုတပ်မတော် နှင့် မြောက်ဗီယက်နမ်နှင့် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုတို့မှ ကျောထောက်နောက်ခံ ပေးထားသော ပါသတ်လာအိုပြောက်ကျား တို့ စစ်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ဆိုဗန်နာ ဖိုမာ မင်းသားမှ ဒုတိယ အမျိုးသားညီညွတ်ရေး ယာယီအစိုးရကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပဲ အခြေအနေသည် တစ်စထက်တစ်စ ပို၍ ယိုယွင်းလာကာ တော်ဝင်လာအိုအစိုးရ နှင့် ပါသတ်လာအိုတို့ အကြား ပြည်တွင်းစစ် အကြီးအကျယ် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ပါသတ်လာအိုတို့အား စစ်ရေးအားဖြင့် ပြည်သူ့ဗီယက်နမ်တပ်မတော် (ပီအေဗီအင်န်) နှင့် ဗီယက်ကောင်းတို့မှ ကျောထောက်နောက်ခံပေးခဲ့သည်။
မြောက်ဗီယက်နမ်က တောင်ဗီယက်နမ်နှင့် စစ်ပွဲတွင်း ထောက်ပို့လမ်းကြောင်းအဖြစ် အသုံးပြုရန် လာအို၏ နယ်မြေအစိတ်အပိုင်းများကို ကျူးကျော်ကာ သိမ်းပိုက်ခဲ့သဖြင့် လာအိုသည် ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲ၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ တုံ့ပြန်သည့် အနေနှင့် အမေရိကန်တို့သည် ပီအေဗီအင်န်တို့၏ တပ်စွဲထားသော နေရာများကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး လာအိုနိုင်ငံတွင်း ပုံမှန်နှင့် ပုံမှန်မဟုတ်သော ကွန်မြူနစ်ဆန့်ကျင်ရေးတပ်များကို ထောက်ပံ့ခဲ့ကာ ဗီယက်နမ်သမ္မတနိုင်ငံ စစ်တပ်၏ လာအိုသို့ ကျူးကျော်မှုအား ထောက်ပံ့ပေးခဲ့သည်။
၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် ပီအေဗီအင်န် တို့မှ ပါသတ်လာအို တို့ တော်ဝင်လာအိုတပ်မတော်ကို တိုက်ခိုက်မှုကို ကူညီသည့် အနေနှင့် တပ်ရင်းပေါင်းများစွာနှင့် တိုက်ခိုက်မှုကို စတင်ခဲ့သည်။ ထိုတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် တော်ဝင်လာအိုတပ်မတော် အနေနှင့် တပ်အများအပြားကို ဆွဲထုတ်ခဲ့ရပြီး စစ်ပွဲအား အမေရိကန် နှင့် ထိုင်းတို့မှ ကျောထောက်နောက်ခံပေးထားသော ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဗန်ပေါင်း ဦးဆောင်သော မုံလူမျိုးတပ်များ၏ "လျှို့ဝှက်စစ်တပ်" ဖြင့်သာ ချန်ထားခဲ့ရသည်။
လာအိုပြည်ဗဟိုအစိုးရ ပြိုလဲသွားမည့် အရေးမှ ကာကွယ်ရန် နှင့် တောင်ဗီယက်နမ်တွင် ရှိသော အမေရိကန်တပ်များအား တိုက်ခိုက်နိုင်မည့် ဟိုချီမင်းလမ်းကြောင်းအား အသုံးမပြုနိုင်စေရန်အတွက် အမေရိကန်တို့သည် ပီအေဗီအင်န်နှင့် ပါသတ်လာအို တပ်များအား လေကြောင်းမှ အကြီးအကျယ် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၃ ခုနှစ်အတွင်း အမေရိကန်တို့သည် လာအိုနိုင်ငံပေါ်သို့ ဗုံးတန်ချိန် ၂ သန်းခန့် ကြဲချခဲ့သဖြင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်တစ်ခုလုံး အမေရိကန်တို့က ဥရောပနှင့် အာရှပေါ်တွင် ကြဲချခဲ့သည့် စုစုပေါင်း ဗုံးတန်ချိန် ၂.၁ သန်းနှင့် နှိုင်းယှဉ်ကြည့်မည် ဆိုရင် လာအိုသည် သမိုင်းတလျှောက်တွင် သူ၏ လူဦးရေနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ဗုံးအကြီးအကျယ် ကြဲချခံရဆုံး နိုင်ငံ ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။ နယူးယောက်တိုင်းမ် သတင်းစာမှ ဖော်ပြသည်မှာ ထိုသို့ကြဲချခြင်းသည် "လာအိုရှိ လူတစ်ဦး တစ်ယောက်စီအတွက် ၁ တန်စာမျှဗုံး" ဖြစ်သည် ဟု မှတ်ချက်ပေးခဲ့သည်။ ဗုံးအလုံးရေ သန်း ၈၀ ကျော်သည် မပေါက်ကွဲနိုင်ခဲ့ပဲ နိုင်ငံအနှံ့ပြားတွင် နေရာအနှံ့အပြား ရှိနေဆဲ ဖြစ်ကာ ကျယ်ပြန့်လှသော မြေများအား စိုက်ပျိုးရန် မဖြစ်နိုင်သော အခြေအနေ ဖြစ်ပေါ်စေပြီး နှစ်စစ်နှစ်တိုင်း လာအိုပြည်သူ ၅၀ ခန့်ကို သေဆုံးစေခြင်း သို့မဟုတ် ခြေပြတ်လက်ပြတ် ဖြစ်စေခြင်းတို့ ဖြစ်ခဲ့သည်။ စစ်ပွဲအတွင်း ပဒေသာမိုင်းတို့၏ အကြီးအကျယ် ထိခိုက်စေမှုကို ခံခဲ့ရသောကြောင့် လာအိုနိုင်ငံသည် ပဒေသာလက်နက်များအတွက် လိုက်နာဆောင်ရွက်ရမည့် အချက်များမှ ပဒေသာမိုင်းကို တားမြစ်ရန် အချက်ကို အပြင်းအထန် ထောက်ခံသည့် နိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့ကာ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် နိုဝင်ဘာလတွင် နိုင်ငံကိုယ်စားပြုများကို ဖိတ်ခေါ်၍ ညီလာခံကို ပထမဆုံး အကြိမ် ကျင်းပခဲသည်။
Vientianne1973.jpg ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် ပါသတ်လာအိုတို့သည် ဘုရင်ကိုသစ္စာခံသော အစိုးရကို ဖြုတ်ချခဲ့ပြီး ၁၉၇၅ ဒီဇင်ဘာ ၂ ရက်တွင် ဆာဗန် ဗတ်သာနာ ဘုရင်ကို ဖိအားပေး၍ နန်းစွန့်စေခဲ့သည်။ သူသည် ပြန်လည်ပညာပေးစခန်းတွင် မသင်္ကာစရာ ကောင်းသော အခြေအနေတစ်ခုဖြင့် သေဆုံးခဲ့သည်။ ပြည်တွင်းစစ်အတွင်းတွင် လာအိုပြည်သူ ၂၀,၀၀၀ မှ ၆၀,၀၀၀ ကြား သေဆုံးခဲ့သည်။ ဘုရင်ကိုသစ္စာခံသူတို့သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ပြည်ပရောက် အစိုးရတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
၁၉၇၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂ ရက်တွင် နိုင်ငံကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီးနောက် ကေဆုန် ဖုန်ဗီဟိန်း ဦးဆောင်သော ပါသတ်လာအို အစိုးရသည် နိုင်ငံအား လာအိုပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ အဖြစ် နာမည် ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး ဗီယက်နမ် စစ်တပ်များကို လာအိုနိုင်ငံအတွင်း အခြေချခွင့်နှင့် နိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်ရာတွင် ကူညီရန်အတွက် ဗီယက်နမ် အကြံပေးများ ထားရှိခွင့်တို့အတွက် သဘောတူညီချက်များကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သော စာချုပ်ကြောင့် လာအိုနှင့် ဗီယက်နမ်တို့၏ နီးကပ်မှုကို တရားဝင် ဖြစ်စေခဲ့ပြီး ထိုစာချုပ်သည် လာအိုတို့၏ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒများအတွက် လမ်းညွှန်ချက်ပေးသည်သာမက ဗီယက်နမ်တို့အား လာအိုတို့၏ နိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေးဘဝတို့အတွင် အဆင့်ဆင့်တို့၌ ဝင်ရောက်ပတ်သက်ခွင့်အတွက် အခြေခံ ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ၁၉၇၉ တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ နှင့် ဆက်ဆံရေးကို အဆုံးသတ်ရန်အတွက် လာအိုတို့အား ဗီယက်နမ်တို့မှ တောင်းဆိုခဲ့သဖြင့် တရုတ်၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နှင့် အခြားနိုင်ငံတို့နှင့် ကုန်သွယ်ရေးပြတ်တောက်ကာ သင်းကွဲဖြစ်ရန်အတွက် လမ်းစ ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် လာအိုနိုင်ငံ၌ ဗီယက်နမ် တပ်သားပေါင်း ၅၀,၀၀၀ ကျော် တပ်စွဲထားခဲ့ပြီး ဗီယက်နမ် အရပ်သား အရာရှိ ၆,၀၀၀ အထိ ရှိကာ ဗီယန်ကျင်းရှိ ဝန်ကြီးဌာနများတွင် တိုက်ရိုက်တွဲဖက်တာဝန်ပေးထားသော အရာရှိ ၁,၀၀၀ ပါဝင်သည်။