cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ကန်ဒေါင့်ရွာ၊ ပင်းတယမြို့နယ်
ကန်ဒေါင့်ရွာ (Kandaunt)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်းတယမြို့နယ်၊ ပွေးလှကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၇၈၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပွေးလှကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၆၉ ဦး၊ မ ၂၁၁၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၉၈၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်းတယမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထိန်ပင်ကွင်းရွာ၊ ကိုင်းချောင်း
ထိန်ပင်ကွင်းရွာ၊ ကိုင်းချောင်း
အန်ဒီ ရူဘင်
အန်ဒီ ရူဘင် သည် Android Inc. နှင့် Danger Inc. တို့၏ ပူးတွဲတီထောင်သူ နှင့် အမှုဆောင်အရာရှိချုပ်ဟောင်းတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ မတ်လ ၁၃ရက်နေ့ ၂၀၁၃ခုနှစ်တွင် လာရီ ပေ့ဂျ်သည် အန်ဒီ ရော်ဘင်ကို အန်းဒရွိုက်ဌာနအကြီးအကဲရာထူးမှ ဖြုတ်ကာ အခြားဌာနတစ်ခုသို့ ရွှေ့လိုက်ကြောင်း သူ၏နေရာတွင် ခရုမ်း လပ်တော့ ဌာနအကြီးအကဲ ဆန်ဒါ ပီချိုင်းကို အစားထိုး ခန့် ထားလိုက် ကြောင်း ထုတ်ပြန်ပြောကြားခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ဒီဇင်ဘာလတွင် ရူဘင်သည် ဂူဂဲလ်၏ စက်ရုပ်နည်းပညာဌာနကို စီမံဆောင်ရွက်ရန် တာဝန်ပေးခံခဲ့ရသည်။
ဘဝအစပိုင်း
ရော်ဘင်သည် ၁၉၆၂ခုနှစ်တွင် နယူးယောက်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။
မြကန်သာရွာ၊ ထီးချိုင့်မြို့နယ်
မြကန်သာရွာ (Myakanthar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ ထီးချိုင့်မြို့နယ်၊ ချွန်းတောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၇၂၃၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ထီးချိုင့်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခိယန်းဇန်ရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်
ခိယန်းဇန်ရွာ(Khiangzang)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းခရိုင်၊ ဖလမ်းမြို့နယ်၊ ဆယ်ပီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၄၂၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆယ်ပီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၀ ဦး၊ မ ၁၄၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၉၇ ဦး နေထိုင်သည်။
တောင်ရိုးရွာသစ်ရွာ၊ နမ့်စန်မြို့နယ်
တောင်ရိုးရွာသစ်ရွာ (Taungyoeywarthit)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ နမ့်စန်မြို့နယ်၊ နမ့်စန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၄၉၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နမ့်စန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၃၂ ဦး၊ မ ၁၉၄၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၈၇၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နမ့်စန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လီသီယမ်
လီသီယမ် ဂုဏ်သတ္တိများသည် ကယ်လိုရီနှင့် ဆင်တူသည်။ လီသီယမ်တွင်မြင့်မားသော အပူလျှပ်ကူးနိုင်စွမ်း နှင့် အလွန်နိမ့်ကျသော သိပ်သည်းဆများရှိပါတယ်။ လီသီယမ် သတ္တုများ သည် aliphatic amines အုပ်စုများတွင် ပျော်ဝင်ပြီး ethylamine အုပ်စုများနှင့်လည်း ဆင်တူပါတယ်။ သို့သော်လည်း hydrocarbon အုပ်စုများထဲတွင် ပျော်ဝင်ခြင်းမရှိပါ။ thumb|လီသီယမ်ဘက်ထရီ thumb|လီသီယမ်ဓာတ်ခဲများသည်မည်သို့အလုပ်လုပ်သနည်း။ လီသီယမ်သည် ဇီဝဆိုင်ရာ ဓာတ်ပြုပစ္စည်းများ ၊ ဇီဝမဟုတ်သော ဓာတ်ပြုပစ္စည်းများနှင့် ဓာတ်ပြုပေါင်းစပ်သည်ကို တွေ့ရသည်။ လီသီယမ်သည် monoxide နှင့် peroxide ဖြစ်ပေါ်ရန် အောက်စီဂျင်နှင့် ဓာတ်ပြုပါသည်။ လီသီယမ်သည် နိုက်ထရိုဂျင်နှင့် အခန်းတွင်းအပူအချိန် တွင်ဓာတ်ပြုပြီး black nitrure ဟုခေါ်သော သတ္တုတစ်မျိုးကို ထုတ်လုပ်ပေးပါသည်။ black nitrure သည် 500 °C (930 °F) အပူအချိန် မှာ ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် အလွယ်တကူ ဓာတ်ပြုပြီး lithium hydride (LiH)ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ လီသီယမ်သတ္တုသည် ရေနှင့်ဓာတ်ပြုရန် ခက်ခဲပါသည်။ ကာဗွန်နှင့် တိုက်ရိုက် ဓာတ်ပြုနိုင်ပြီး carbure (carbide) ကို ထုတ်လုပ်ပေးပါသည်။ carbure သည် ဟေလိုဂျင်များ နှင့် လွယ်ကူ စွာ ပေါင်းစပ်ပြီး halogenures ကိုဖြစ်ပေါ်စေကာ အလင်းကို ထုတ်လွှတ် ပေးပါသည်။
သဘာဝတွင် တွေ့ရှိရမှုအခြေအနေ
အယ်လ်ကာလီ သတ္တုများကဲ့သို့ လီသီယမ်တို့သည် ရေထဲတွင် အလွယ်တကူပဲ ဓာတ်ပြုနိုင်သော်လည်း သဘာဝတွင် လွတ်လပ်စွာ တည်မြဲခြင်းမရှိပေ။ လီသီယမ်သည် အသင့်အတင့် ပေါများကြွယ်ဝသော ဒြပ်စင်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာမြေမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် 65 ppm (parts per million) ခန့် တွေ့ရှိရသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် လီသီယမ်ကို နီဗားဒါးရှိ ပင်လယ်ရေအိုင် (ဆားရည်အိုင်) များမှ ပြန်လည်ထုတ်ယူသည်ကို တွေ့ရသည်။ ချီလီနိုင်ငံရှိ ဆားရည်အိုင် အရင်းအမြစ်များမှ လည်း စီးပွားဖြစ် ထုတ်လုပ်နေကြသည်။ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးတွင် (လီသီယမ် သတ္တုရိုင်းများနှင့် ဆားရည်အိုင်များမှ) တစ်နှစ်လျှင် တန်ချိန်ပေါင်း (၄၀) တန်ခန့် ထုတ်လုပ်သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ သစ်ပင်များသည် လီသီယမ်ကို အလွယ်တကူစုပ်ယူနိုင်သည်။
ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုများ
လောင်ကျွမ်းလွယ်သော ဒြပ်စင်ဖြစ်၍ မီးလောင်ခြင်းနှင့် ပေါက်ကွဲခြင်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ မီးလောင်ခြင်းမှ အဆိပ်သင့်စေသော ဓာတ်ငွေ့များကို ထုတ်လွှတ်ပါတယ်။ လောင်ကျွမ်းမှု မှရသော အငွေ့ကို ရှူရှိုက်မိသောအခါ ချောင်းဆိုးစေခြင်း၊ အသက်ရှူကြပ်ခြင်း နှင့် လည်းချောင်း နာခြင်းစသည့် သက်ရောက်မှုများကို ဖြစ်ပွားစေသည်။ အရေပြားများနီခြင်း၊ အရည်ပြား လောင်ခြင်း၊ နာကျင်ခြင်း ၊အရည်ကြည်ဖုများ ပေါ်ပေါက်လာနိုင်သည့်အပြင် မျက်လုံးများ နီမြန်းခြင်း ၊ မျက်စိနာခြင်း၊ မျက်စိအတွင်း နက်နဲစွာ ပူခြင်း ဖြစ်ခြင်းတို့ကိုလည်း ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဝမ်းဗိုက်ကြွက်သားများတက်ခြင်း၊ ဝမ်းဗိုက်နာကျင်ခြင်း၊ ဝမ်းဗိုက် ပူလောင်မှုခံစားရခြင်း၊ ကိုယ်လက်မအီမသာဖြစ်ခြင်း ၊ စိတ်ချောက်ချားခြင်း၊ ပျို့အန်ခြင်း နှင့် အားနည်းခြင်းများမှာလည်း လီသီယမ် အဆိပ်ငွေ့၏ သက်ရောက်မှုကြောင့်ဖြစ်သည်။ ဒြပ်စင်ကို ရှူရှိုက်ရာမှ အဆုတ်ရောဂါများကိုလည်း ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ အရေးပေါ်အခြေအနေတွင် ဓာတ်ငွေ့ကို မရှူရှိုက်မိစေရန် လိုအပ်သည့် စပရေးဘူးများ စီမံထားရှိရန် လိုအပ်လှပါသည်။
ပတ်ဝန်းကျင်သို့ သတ်ရောက်မှုများ
လီသီယမ်သည် လူ့ခန္ဓာကိုယ်ထဲသို့ ရှူရှိုက်ခြင်းအားဖြင့် ဝင်ရောက်နိုင်သည်။ အပူချိန် ၂၀ ဒီဂရီဆဲဆီးယက်အောက်တွင် အငွေ့ပျံမှုမှာ ပမာဏမများပြားသော်လည်း အမှုန်များသည် လေထဲတွင် အရပ်မျက်နှာ အသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့ သွားသော အခါ လျင်မြန်စွာ ထိခိုက်စေနိုင်သည်။ လီသီယမ်ဟာ လေနှင့်ထိ တွေ့သောအခါ အလိုအလျှောက် လောင်ကျွမ်းပြီး အရပ်မျက်နှာ အသီးသီးသို့ ပြန့်နှံ့သွားသည်။ အားကောင်းသော ဓာတ်တိုးခြင်းဖြစ်စဉ်များ ဖြစ်ပွားနိုင်သည့်အပြင် အက်ဆစ်များ ၊ တစ်ခြားသော ဒြပ်ပေါင်းများဖြစ်သည့် ဟိုက်ဒရိုကာဗွန်များ၊ သဲများ နှင့်အတူ ဓာတ်ပြုပါကလည်း မီးလောင်ခြင်း၊ ပေါက်ကွဲခြင်း အန္တရာယ်များကို ဖြစ်ပွားစေတတ်သည်။ ရေ နှင့် ဓာတ်ပြုခြင်းတွင် လောင်ကျွမ်းနိုင်သော ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဓာတ်ငွေ့ နှင့် လီသီယမ် ဟိုက်ဒရောဆိုဒ်အဆိပ်ငွေ့ များကို ထုတ်လွှတ်ပါသည်။ လီသီယမ်သည် နိုက်ထရိုဂျင်၊ အောက်ဆီဂျင်တို့နှင့် လေထဲတွင် ဓာတ်ပြုသည့်အခါ ရေခိုးရေငွေ့များကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
ထို့ကြောင့် လီသီယမ်၏ မျက်နှာပြင်အား အခြားလီသီယမ်အရောနှောများ(LiOH, Li2CO3 ,Li3N) တို့နှင့် ရောနှောဖုန်းအုပ်ထားတတ်ကြသည်။ လီသီယမ်ဟိုက်ဒရောဆိုဒ် အန္တရာယ် အပေးနိုင်ဆုံးများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး အထူးသဖြင့် ရေသတ္တဝါများကို ပိုမိုထိခိုက်စေနိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အယ်လ်ကာလီ သတ္တုများ
အနိမိတ္တပဉှာသုတ်
နိစ္စနိမိတ်အစရှိသော အလုံးစုံသော နိမိတ်တို့ကို နှလုံးမသွင်းခြင်း, နိစ္စနိမိတ် စသည်မှ ကင်းဆိတ်သောစိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်းသို့ရောက်နေသော ရဟန်းကို “အနိမိတ္တစေတောပဏိဓိရဟန်း” ဟု ဆိုအပ်၏။ ငါ့ရှင်တို့ အနိမိတ္တစေတောပဏိဓိဖြင့် နေသော ငါ့အား နိစ္စနိမိတ်အစရှိသည်သို့ အစဉ်လျောက်သော ဝိညာဏ်ဖြစ်၏။ ထိုအခါ ဘုရားရှင်သည် တန်ခိုးတော်ဖြင့် ကြွလာတော်မူပြီး ငါ့အား “ဗြာဟ္မဏဖြစ်သော မောဂ္ဂလ္လာန် အနိမိတ္တစေတောပဏိဓိကို မမေ့လေနှင့်၊ အနိမိတ္တစေတောပဏိဓိ၌ စိတ် ကိုကောင်းစွာထားလော့၊ စိတ်ကို တည်ကြည်အောင်ပြုလော့၊ စိတ်ကို ကောင်းစွာထား လော့” ဟု မိန့်တော်မူပါသည်။
ငါ့ရှင်တို့ ငါသည် တပါးသော နောက်အခါ၌ နိစ္စနိမိတ်အစရှိသော အလုံးစုံ သော နိမိတ်တို့ကို နှလုံးမသွင်းခြင်းကြောင့် နိစ္စနိမိတ် အစရှိသည်မှ ကင်းဆိတ်သော စေတောသမာဓိသို့ ရောက်၍နေ၏။ ငါ့ရှင်တို့ မြတ်စွာဘုရား ချီးမြှောက်တော်မူခြင်းကြောင့် ထူးမြတ်သော အသိဉာဏ်ရှိသူအဖြစ်သို့ ရောက်သောတပည့်ဟု “အမှန် အတိုင်း ပြောဆို လိုသူသည် ငါ့ကိုသာလျှင် ပြောဆိုရာ၏” ဟု အရှင်မောဂ္ဂလ္လာန် မထေရ်က ရဟန်းတို့အား ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
အင်တောရွာသစ်ရွာ၊ နတ်မောက်မြို့နယ်
အင်တောရွာသစ်ရွာ (Intawywarthit)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ နတ်မောက်မြို့နယ်၊ တမလန်းပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၅၇၄၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တမလန်းပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၆၇ ဦး၊ မ ၁၇၁၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၂၈၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နတ်မောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရွာသစ်ရွာ၊ မင်းဘူးစု
ရွာသစ်ရွာ၊ မင်းဘူးစု
တလုပ်ကုန်းရွာ၊ တလုပ်ကုန်း
တလုပ်ကုန်းရွာ၊ တလုပ်ကုန်း
အုတ်တံတားရွာ၊ ဓဓဓနုံးချောင်းဓ
အုတ်တံတားရွာ၊ ဓဓဓနုံးချောင်းဓ
ပွေးလှရွာမရွာ၊ ပင်းတယမြို့နယ်
ပွေးလှရွာမရွာ (Pwayhlaywarma)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်းတယမြို့နယ်၊ ပွေးလှကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၇၈၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပွေးလှကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၆၉ ဦး၊ မ ၂၁၁၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၉၈၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်းတယမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဘန်ယောရွာ၊ မိုးမောက်မြို့နယ်
ဘန်ယောရွာ(Bangyaw)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မိုးမောက်မြို့နယ်၊ ခရိန်းမူးဒန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၁၉၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခရိန်းမူးဒန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆ ဦး၊ မ ၉ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၅ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အယ်လ်ဘေးနီးယားနိုင်ငံ
အယ်လ်ဘေးနီးယားနိုင်ငံ၏ တရားဝင်အမည်မှာ အယ်လ်ဘေးနီးယား သမ္မတနိုင်ငံဖြစ်သည်။ အယ်လဗေးနီးယားနိုင်ငံသည် ဗော်လကန်ကျွန်းဆွယ်တွင် အေဒြီယက်တစ်ပင်လယ် အရှေ့ဘက်ကမ်းခြေတစ်လျှောက်၌ တည်ရှိသော နိုင်ငံ _တခုဖြစ်၍ အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် စတုရန်းမိုင် ၁၁ယဝဝဝ ရှိသည်။ ကျဉ်းမြောင်းသော ပင်လယ်ကမ်းမြောင်ဒေသမှလွဲ၍ နိုင်ငံတစ်ခုလုံးသည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ပေပေါင်း ဝဝဝ ကျော်မြင့်သော တောင်ကုန်းထူထပ်သည့်ဒေသဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် နိုင်ငံသားတို့သည် အသွားအလာခဲယဉ်းသော တောင်တန်းများတွင် မိမိတို့စပ်ဆိုင်ရာ မျိုးတူစုများဖွဲ့၍ တသီးတခြားစီ နေထိုင်ကြသည်။ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးရာ၌ နွားဖြင့်ထွန်ယက် စိုက်ပျိုးလျက်ပင်ရှိ၍ တစ်နေရာမှတစ်နေရာသို့ သွားလာသည့်အခါ၌လည်း နွားလှည်း၊ ဝန်တင်မြင်းနှင့် မြည်း တို့ကိုပင် အသုံးပြုလျက်ရှိကြသည်။ သို့ဖြစ်၍ အယ်လဗေးနီးယားနိုင်ငံသားတို့သည် ခေတ်မှီတိုးတက်မှု၌ နှောင့်နှေးလျက်ရှိသေးသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။
အယ်လဗေးနီးယားနိုင်ငံတွင် လူဦးရေ ၂၃၅ဝဝဝ (၁၉၇၃ ခန့်မှန်းခြေ) ယောက်ရှိရာ ၉ဝ ရာနှုန်းမျှသော လူဦးရေ သည် လယ်ယာစိုက်ပျိုး လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ဆေး၊ နှံစားပြောင်း၊ ဂျုံနှင့် ပြောင်းဖူး တို့ကိုစိုက်ပျိုး၍ သိုး၊ ဆိတ်၊ နွား တို့ကို မွေးမြူသည်။ တောင်တန်းဒေသတွင် ရေနံဆီ၊ ကြေးနီ၊ ဆား၊ ကတ္တရာနှင့်သံရိုင်းစသော တွင်းထွက်ပစ္စည်းများကို တူးဖော်ရရှိနိုင်သော်လည်း သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ခက်ခဲခြင်းကြောင့် သတ္တုတူးဖော်သည့်လုပ်ငန်းမှာ မတိုးတက်ခဲ့ချေ။ ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်သို့ရောက်မှ အယ်လဗားဆန်နှင့် ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်သော ဒူးရပ်ဇိုမြို့တို့ကို ဆက်သွယ်သည့် မီးရထားလမ်းကို စတင် ဖောက်လုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် မြို့တော်တေရားနားမှ အနောက်ဘက် ၁၉ မိုင်ခန့်ကွာဝေးသော ဒူးရပ်ဇိုမြို့သို့ မီးရထားလမ်းဖောက်လုပ်ပြန်သည်။ ၁၉၅၅ ခုနှစ်သို့ရောက်သော် အယ်လဗေးနီးယားနိုင်ငံတွင် မီးရထားလမ်းမိုင်ပေါင်း ၆ဝ ခန့် ဖောက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့သည်။ ပြည်တွင်းသွားလာရေးအတွက် လေ ကြောင်းခရီးကို တွင်ကျယ်စွာအသုံးပြုကြသည်။ အခြားထင်ရှားသောမြို့များမှာ ကွားချေမြို့နှင့် ရှကိုးဒါးမြို့များ ဖြစ်သည်။
အယ်လဗေးနီးယားနိုင်ငံတွင် အခမဲ့ပညာရေးစံနစ်ဖြင့် အသက် ၆ နှစ်နှင့် ၁၃ နှစ်အရွယ်ကြားရှိကလေးများ မူလတန်း ပညာကို မသင်မနေရဟူ၍ ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။ လူဦးရေ ၆၈ ရာခိုင်နှုန်းသည် အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်များဖြစ်၍ ကျန်ရှိသူတို့ သည် ဂရိအသင်းတော်နှင့် ဗရင်ဂျီဂိုဏ်းဝင် ခရစ်ယာန်များ ဖြစ်သည်။
အယ်လဗေးနီးယန်းလူမျိုးတို့သည် ဥရောပတိုက်တွင် ရှေးအကျဆုံးလူမျိုးဖြစ်သော အီလီယန်တို့မှ ပေါက်ဖွားလာကြသူများဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် နောင်အခါ၌ ဆလဗလူမျိုးနှင့် တူရကီလူမျိုးတို့ တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသဖြင့် ထိုလူမျိုးများနှင့် သွေးစပ်ပေါက်ဖွားလာကြသူများ ဖြစ်လာလေသည်။ ဘီစီ ၂ဝဝ ပြည့်နှစ်ခန့်တွင် အယ်လဗေးနီးယားနိုင်ငံ သည် ရောမအင်ပိုင်ယာအတွင်း ကျရောက်ခဲ့သည်။ ရောမအင်ပိုင်ယာ ပြိုကွဲကျဆုံးပြီးနောက် အိမ်နီးနားခြင်းနိုင်ငံတို့သည် အယ်လဗေးနီးယားကို သိမ်းပိုက်နိုင်ရန်အတွက် ကြိုးစား အားထုတ်ခဲ့ကြသည်။ အလယ်ခေတ်အတွင်း ဆလဗလူမျိုးတို့က ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်ကြသည်။ ၁၄၃၅ ခုနှစ်တွင် တူရကီတို့သည် အယ်လဗေးနီးယားနိုင်ငံကို ကျူးကျော် ထိပါးလာကြရာ စကင်ဒါဗက် (ခရစ် ၁၄ဝ၃-၁၄၇၆) ဆိုသူခေါင်းဆောင်သော အယ်လဗေးနီးယန်း အမျိုးသားတို့က ရန်သူများကို ၂၅ နှစ် နီးပါးမျှ ရဲဝံ့စွာ ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့လေသည်။ သို့ရာတွင် စကင်ဒါဗက် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် အမျိုးသားညီညွတ်မှုလည်း ကျဆုံးသဖြင့် ၁၄၇၈ ခုနှစ်၌ အယ်လဗေးနီးယား နိုင်ငံသည် တူရကီတို့၏ အာဏာစက်အောက်သို့ လုံးလုံးကျရောက်ခဲ့လေသည်။ တူရကီတို့သည် အယ်လဗေးနီးယား နိုင်ငံကို ၁၉၁၂ ခုနှစ်အထိ ၄၃၄ နှစ်မျှ အုပ်စိုးခဲ့လေသည်။
၁၉၁၂ ခုနှစ်သို့ရောက်သော် အယ်လဗေးနီးယန်းတို့သည် တူရကီတို့ကိုတော်လှန်တိုက်ခိုက်၍ နိုင်ငံလွတ်လပ်ရေးကို အရယူခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် ဂျာမန်မင်းသား ဝီလျံဆိုသူကို နိုင်ငံသို့ဖိတ်ခေါ်၍ အုပ်ချုပ်စေသည်။ ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးဖြစ်ပွားသောအခါ မင်းသားသည် ဂျာမနီနိုင်ငံသို့ပြန်သွားသဖြင့် အယ်လဗေးနီးယားသည်လည်း မင်းမဲ့တိုင်းပြည်အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိလေသည်။ ထို့နောက် အီတာလျံလူမျိုး၊ ဂရိလူမျိုး၊ ဆဗ်လူမျိုး၊ ဗူလဂေးရီးယန်းလူမျိုးစသော လူမျိုးအသီးသီးတို့က နိုင်ငံကိုသိမ်းပိုက်ခဲ့ကြပြီး နောက်၊ နောက်ဆုံး၌ အီတလီနိုင်ငံ၏ အအုပ်အချုပ်အောက်သို့ ရောက်ရှိလေသည်။ ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်တွင် အီတလီအစိုးရက အယ်လဗေးနီးယားနိုင်ငံ၏ လွတ်လပ်ရေးကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့ရာ ၁၉၂၅ ခုနှစ်၌ သမ္မတနိုင်ငံအဖြစ် ကြေညာလေသည်။ ၁၉၂၈ ခုတွင် သမ္မတ အာမက်ဇိုးဂုသည် ပထမဇိုးဂု ဘုရင်ဘွဲ့ကို ခံယူ၍ အယ်လဗေးနီးယားနိုင်ငံ၌ ဘုရင်စံနစ်ဖြင့် အုပ်ချုပ်လေသည်။
၁၉၃၉ ခုနှစ်ဧပြီလ ၇ ရက်နေ့တွင် အီတာလျံတပ်များသည် အယ်လဗေးနီးယားနိုင်ငံကို တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်ကြသဖြင့် ဇိုးဂုဘုရင်သည် အီဂျစ်နိုင်ငံသို့ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ရသည်။ ၁၉၄၃ ခုနှစ်တွင် အီတာလျံတပ်များသည် မဟာမိတ် တို့ထံ၌ လက်နက်ချအညံ့ခံကြသည်။ ထိုအခါ ဂျာမန်တပ်များက အယ်လဗေးနီးယားနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်လေသည်။ သို့ရာတွင် ၁၉၄၅ ခုနှစ်၌ လွတ်လပ်သောနိုင်ငံအဖြစ်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိ၍၊ ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်အင်ဗာဟိုဇာ ခေါင်းဆောင်သော သမ္မတနိုင်ငံ အစိုးရအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့လေသည်။
ထို ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် အယ်လဗေးနီးယားနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာ့ကုသမဂ္ဂအဖွဲ့ကြီးသို့ ဝင်ရောက်ခွင့် လျှောက်ထားသည်ကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် ဂရိတ်ဗြိတိန်နိုင်ငံတို့က ကန့်ကွက် ခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ဝင်ရောက်ခွင့်ရခဲ့၏။ ထိုနှစ်တွင်ပင် ဝါစောစာချုပ်အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံဖြစ်လာခဲ့သည်။ အယ်လဗေးနီးယားနိုင်ငံ၏ဝါဒမှာ စတာလင်ကိုလိုလား၍ ကရူးရှက်ကို ဆန့်ကျင်ခဲ့သည်။ ကွန်မြူနစ် တရုတ်နိုင်ငံနှင့် ချစ်ကြည်ရင်းနှီး၍ တီးတိုး၏ ယူဂိုစလားဗီးယားနိုင်ငံနှင့် ရန်သူပမာ ဖြစ်ခဲ့ရလေသည်။ ဆိုဗီယက်ရုရှနိုင်ငံသည် အယ်လဗေးနီးယားနိုင်ငံနှင့် ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် အဆက်အသွယ် ဖြတ်ခဲ့၍ အယ်လဗေးနီးယားနိုင်ငံအားလည်း ဝါဆောစာချုပ်အဖွဲ့အစည်းအဝေးများတက်ရောက်ခြင်း မပြုနိုင်အောင် ဟန့်တားပိတ်ပင်ခဲ့၏။ သို့ဖြစ်၍ ၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် အယ်လဗေးနီးယားနိုင်ငံသည် ထိုစာချုပ်အဖွဲ့မှ နုတ်ထွက်ခဲ့လေသည်။
အယ်လဗေးနီးယားနိုင်ငံသည် အဓိကအားဖြင့် စိုက်ပျိုးရေးနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်နေခဲ့သေးသည်။ သို့သော် ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်လွန်နှစ်များနှင့် ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်လွန်နှစ်များအတွက် ကွန်မြူနစ် တရုတ်နိုင်ငံ၏ အကူအညီဖြင့် စက်လက်မှုလုပ်ငန်းများ ထူထောင်ရေးနှင့် စိုက်ပျိုးရေးတွင် ခေတ်မီအောင်ပြုပြင်ရေးအတွက် အပူတပြင်းဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်မှ အစပြု၍ အမျိုးသားဝင်ငွေ ခုနှစ်ရာခိုင်နှုန်း တိုးတက်ခဲ့သည်ဟု ဆိုလေသည်။
အသစ်တည်ထောင်ခဲ့သော စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းများမှာ ဓာတ်မြေဩဇာလုပ်ငန်း၊ အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်ကြိုးလုပ်ငန်းနှင့် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းများ ဖြစ်သည်။
အဓိကထုတ်ကုန်များမှာ ရေနံ၊ ဗစ်တျူမင်၊ ခရုမ်း၊ သံနှင့်ကြေးနီ၊ ချည်ထည်များ၊ သစ်သားထည်များနှင့် ဆေးရွက်စသည်တို့ဖြစ်သည်။ အယ်လဗေးနီးယားနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြား ကုန်သွယ်မှု ထက်ဝက်ကျော်မှာ ကွန်မြူနစ် တရုတ်နိုင်ငံနှင့် ပြုလုပ်ခဲ့လေသည်။
အယ်လ်ဘေးနီးယားသည် ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ၊ နေတိုး (NATO)၊ ဥရောပလုံခြုံရေးနှင့်ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးကောင်စီ (Organization for Security and Co-operation in Europe)၊ ဥရောပကောင်စီ (Council of Europe)၊ ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးအဖွဲ့ (World Trade Organisation)ၾ၊ အစ္စလမ္မစ်ကွန်ဖရင့်အဖွဲ့ (Organisation of the Islamic Conference) နှင့် မြေထဲပင်လယ်သမဂ္ဂ (Union for the Mediterranean) ၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံဖြစ်သည်။ ဥရောပသမဂ္ဂ (European Union) သို့ ဝင်ရောက်နိုင်ရေးအတွက် ၂၀၀၃ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလမှစတင်ကာ လေ့လာသူအဖြစ် တက်ရောက်ကာ ကြိုးစားခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၂၈)ရက်နေ့တွင် တရားဝင်လျှောက်ထားခဲ့သည်။
အယ်လ်ဘေးနီးယားသည် ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီစနစ်နှင့်transition economy စီးပွားရေးစနစ်တို့ကို ကျင့်သုံးသည်။ မြို့တော်မှာ တီရာနာ ဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၃.၂သန်းရှိသော အယ်လ်ဘေးနီးယားနိုင်ငံ၏ လူဦးရေ (၆)သိန်းကျော်နေထိုင်သော စီးပွားရေးနိုင်ငံရေး မြို့တော်ကြီးဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် စွမ်းအင်နှင့် ပို့ဆောင်ရေးကဏ္ဍများတွင် နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ ဝင်ရောက်နိုင်ရေးအတွက် လွတ်လပ်သောဈေးကွက် စီးပွားရေးစနစ်ကို ဖော်ဆောင်သည်။
ကျန်းမာရေး
0.99
ရင်ခတ်ပင်
ရင်ခတ်ပင်ကား အမြင့်ပေ လေးငါးဆယ်၊ လုံးပတ် လေးပေရှိသစ်ပင်မျိုးဖြစ်၍ သွေ့ခြောက်သောလွင်ပြင်သစ်တောများတွင် ပေါက်ရောက်သည်။ ရင်ခတ်ကြီး၊ ရင်ခတ်လေးဟု နှစ်မျိုးရှိသည်။
ရင်ခတ်ပင်သည် ရူဗီအေစီအီးမျိုးရင်း(Rubiaceae)တွင် ပါဝင်သော သစ်ပင်အလတ်မျိုး ဖြစ်၍ ရင်ခတ်ကြီးနှင့် ရင်ခတ်ကလေးဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်။ ရင်ခတ်ကြီးကို ရုက္ခဗေဒအလိုအရ ဂါဒီနီယာ ကိုရိုနေရီယာ(Gardenia coronaria)ဟု ခေါ်သည်။ အပင်မှာ အရွက်အလတ်စား ဖြစ်ပြီးလျှင် မြန်မာနိုင်ငံ သွေ့ခြောက်သည့်လွင်ပြင် သစ်တော များတွင် အတော်များများ ပေါက်ရောက်သည်ကို တွေ့နိုင်သည်။ အမြင့်ပေ ၄ဝ မှ ၅ဝ အထိ ရှိနိုင်ကြ၍ လုံးပတ် လေးပေအထိ ရှိနိုင်သည်။ များသောအားဖြင့် အကိုင်းအခက်များသောအပင်မျိုး ဖြစ်၏။ ရင်ခတ်ပင်၏အသားမှာ ကျစ်လျစ်မာကျော၍ အရောင် မှာ အညိုဖျော့ ဖြစ်သည်။ အသားသေအောင် ပြုလုပ်ရာတွင် ဂရုစိုက်ရသည်။
မောလုဝင်းရွာ၊ မက်မန်းမြို့နယ်
မောလုဝင်းရွာ (Mawluwin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ မက်မန်းခရိုင်၊ မက်မန်းမြို့နယ်၊ ဝမ်ဖင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၃၃၂၆ ဖြစ်သည်။ ဒေသအခေါ်မှာ မော်လုဝင်း ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မက်မန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကော့ခေရွာ၊ ဘားအံမြို့နယ်
ကော့ခေရွာ(Kawtkhay)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ လွန်းညကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၃၀၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လွန်းညကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၆၂၂ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၅၁၇ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘားအံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဗိုလ်အောင်ကျော်လမ်း
ဗိုလ်အောင်ကျော်လမ်း(ယခင် စပတ်လမ်း)သည် အဓိကလမ်းမတစ်ခုဖြစ်ပြီး ရန်ကုန်မြို့တောင်ပိုင်းတွင်တည်ရှိကာ တောင်မှ မြောက်သို့ ကျောက်တံတားမြို့နယ်၊ ဗိုလ်တထောင်မြို့နယ်တို့ကို ဖြတ်ကာတည်ရှိနေသည်။ ရန်ကုန်မြစ်နှင့် ကမ်းနားလမ်းဆုံရာမှ ဗိုလ်အောင်ကျော်လမ်းစတင်ခဲ့ပြီး မဟာဗန္ဓုလလမ်းနှင့် အနော်ရထာလမ်းတို့ကိုဖြတ်ကာ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းလမ်းနှင့် ဆုံသည်။ thumb|ဗိုလ်အောင်ကျော်လမ်းအား အပြာရောင် ကမ္ဗည်းပြားဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ထားပုံ မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုသမိုင်းထဲ အထင်ကရဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည့် ၁၃၀၀ပြည့် အရေးတော်ပုံ ကာလအတွင်း ဤလမ်းမထက် ကျောင်းသားများဆန္ဒပြကြစဉ် ပုလိပ်များ၏ ရိုက်နှက်မှုကြောင့် ၁၉၃၈ ဒီဇင်ဘာ ၂ဝ ၌  ကျောင်းသားခေါင်းဆောင် ကိုအောင်ကျော် ကျဆုံးခဲ့ရ၍ ယခင် စပတ်လမ်းကို ဗိုလ်အောင်ကျော်လမ်းဟု ၁၉၅၆ တွင် ပြောင်းလဲ ခေါ်ဝေါ်ကာ ဂုဏ်ပြုကြခြင်းလည်းဖြစ်သည်။
ယခုအခါတွင် ရန်ကုန်မြို့ ပြအမွေအနှစ် တစ်ခုအဖြစ် ၂၀၁၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀ တွင် အပြာရောင် ကမ္ဗည်းပြား မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။
ဗိုလ်အောင်ကျော်လမ်းပေါ်တွင် ရှေးဟောင်းအဆောက်အဦများ အတိုင်းအတာတစ်ခုထိရှိပြီး ထိုအထဲတွင် စိန့်မေရီဘုရားရှိခိုးကျောင်းနှင့် ဟိန္ဒူဘုရားရှိခိုးကျောင်းတခုလည်း ပါဝင်သည်။ ဗိုလ်အောင်ကျော်လမ်းသည် စီးပွားရေးအချက်အချာကျသော လမ်းဖြစ်ကာ ထိုလမ်းပေါ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံမှ လေကြောင်းလိုင်းကုမ္ပဏီများ၊ ခရီးသွားလုပ်ငန်းကုမ္ပဏီများတို့၏ ရုံးချုပ်များသည် ထိုလမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ယခင် မြန်မာတိုင်း(မ်)သတင်းစာတိုက်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ ဗဟိုစာတိုက်ကြီးသည်လည်း ထိုလမ်းပေါ်တွင်ပင် တည်ရှိသည်။
ဗိုလ်အောင်ကျော်လမ်းကို ယခင်က စပတ်လမ်း အဖြစ် ရန်ကုန် အရေးပိုင် တီပီစပတ် Captain T.P. Sparks ကို အစွဲပြု၍ ပေးထားခဲ့သည်။
Screaming
Screaming သည် ချဲ့ကားထားသော အဆိုနည်းပညာ တစ်ခုဖြစ်ပြီး အနောက်တိုင်းမှ ကျော်ကြားသောဂီတမှ ရန်မှုသောပုံစံမျိုးဖြင့် ကျော်ကြားသည်။ heavy metal ၏ ပုံစံများနှင့် punk rock ၏ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် သို့မဟုတ် industrial တို့တွင် ပါဝင်သည်။ metal ဂီတတွင် ကျော်ကြားသော death growl နည်းပညာနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ တင်းအား၊ အသံနေအသံထားနှင့် အခြားစရိုက်လက္ခဏာများမှာ ကွဲပြားသော အမျိုးအစားများနှင့် ကွဲပြားသော အဆိုရှင်များထဲတွင် တစ်မျိုးတစ်ဖုံပြောင်းလဲသည်။
ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ အကြောင်းများ
တချို့အဆိုရှင်များသည် screaming အသုံးပြုခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ မမှန်ကန်မှုကြောင့် သူတို့၏လည်ချောင်း၊ အသံ၊ အဆိုဆိုင်ရာ အကြောများနှင့် migraines (ခေါင်းကိုက်ဆိုင်ရာ ဝေဒနာ) ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်။ metal တီးဝိုင်းမှာ အဆိုရှင်အချို့သည် screaming ဆိုပုံများကို ရန်တန့်ခဲ့ကြသည်။ ခွဲစိတ်ကုသရာတွင် အဆိုဆိုင်ရာ အကြောများကို ထိခိုက်စေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဥပမာတစ်ခုမှာ From First ot Last တီးဝိုင်းမှ Sonny Moore သည် သူ၏အဆိုဆိုင်ရာ အကြောများထိခိုက်လာသောကြောင့် တီးဝိုင်းမှ ထွက်ခွာခဲ့သည်။ ပြန်လည်ကုသရန် လိုအပ်ခဲ့သည်။ မည်သို့ပင်ဆိုစေ screaming နည်းပညာများသည် အဆိုဆိုင်ရာ အကြောများမထိခိုက်စေရန် ပြုလုပ်နိုင်သည်။ Metissa Cross သည် အဆိုဆိုင်ရာနည်းပြဖြစ်ပြီး အဆိုရှင်အများစုဖြစ်သည့် Randy Blythe နှင့် Angela Gossow တို့ကို သင်ပြခဲ့သည်။
ဖူခါလီရွာ
ဖူခါလီရွာ
စွယ်စုံကျမ်း
စွယ်စုံကျမ်းဆိုသည်မှာ အားလုံးသောဘာသာရပ်များကို ဖော်ပြရှင်းလင်းထားသော စာအုပ်အစုအဝေး တစ်ခုဖြစ်သည်။ အက္ခရာစဉ်လိုက် အကြောင်းအရာတွေကို ဖော်ပြထားသည်။ အေဒီ ၁ ရာစုမှ ဖလင်းနီးဆိုသူ ရောမမြို့သား ရေးသားခဲ့သော သက်တမ်းအရင့်ဆုံး စွယ်စုံကျမ်းကြီးသည် ယခုတိုင် ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုစာအုပ်ကြီးကို သဘာဝသမိုင်း စာအုပ်ကြီးဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ အတွဲပေါင်း (၃၇)တွဲ ပါဝင်ပြီး ဆောင်းပါးပေါင်း နှစ်သောင်းကျော် ပါဝင်သည်။ အတွဲပေါင်း (၅၀၂၀)ပါဝင်သော အကြီးမားဆုံး စွယ်စုံကျမ်းကြီးမှာ တတိယအကြိမ် ပြုစုထားသော တရုတ်စွယ်စုံကျမ်းကြီး ဖြစ်သည်။ အက္ခရာစဉ်အလိုက် ဘာသာရပ်များကို စီစဉ်ဖော်ပြထားသော စွယ်စုံကျမ်းကို ၁၇၀၄-ခုနှစ်တွင် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ် ဓမ္မဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သော ဂျွန်ဟာရစ်က ရေးသားခဲ့သည်။ စွယ်စုံကျမ်း အမည်မှာ တစ်လောကလုံးဆိုင်ရာ ဝိဇ္ဇာနှင့် သိပ္ပံ အင်္ဂလိပ် အဘိဓာန် ဖြစ်သည်။
လောကဓမ္မ၊ သိပ္ပကုံလုံ၊ ကျမ်းစွယ်စုံ ရှေးမြန်မာပညာရှိတို့က လောကကြောင်း၊ ဓမ္မကြောင်း ဗဟုသုတပါဝင်သောကျမ်းကို စွယ်စုံကျမ်းဟူ၍ အမည်မှည့်ခေါ်ခဲ့ ကြသည့်နည်းတူ ယခုခေတ်တွင် သိပ္ပံပညာ၊ ဝိဇ္ဇာပညာရပ်များ စုပေါင်းပါဝင်သော အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် Encyclopedia ဟူသည့် ကျမ်းမျိုးကို မြန်မာဘာသာဖြင့် စွယ်စုံကျမ်းဟု အမည်ပေးလေသည်။
ဗဟုသုတ အမျိုးမျိုးတို့ကို ဗဟုသုတရှာမှီးသူတို့ လွယ်လင့်တကူ ရှာဖွေဖတ်ရှု၍ အကိုးအကား ပြုနိုင်ကြစေခြင်းငှာ စုဆောင်းရေးသား ပြုစုထားသောကျမ်းကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် 'Encyclopedia'ဟု ခေါ်လေသည်။ လူတို့သည် မိမိနှင့် တကွ မိမိပတ်ဝန်းကျင်ကို သိလိုသောဆန္ဒဖြင့် သိမှတ်ပြုဖွယ်ရာတို့ကို ရှာဖွေစူးစမ်း၍ စာများကို ရေးသားကြလေသည်။ ဤ သည်တွင် စာအုပ်အမျိုးမျိုး ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် လူတို့သိလိုသော ဗဟုသုတအချက်အလက်တို့ကို အလွယ်တကူ ရှာဖွေရန် ခဲယဉ်းလှသည်။ ထို့ကြောင့် ဗဟုသုတအမျိုးမျိုးနှင့် ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို စုဆောင်း၍၊ လူတို့ လွယ်လင့်တကူဖတ်ရှု ကိုးကားနိုင်ကြစေရန် စွယ်စုံကျမ်းဟူသည်ကို ပြုစုကြရသည်။ စွယ်စုံကျမ်းသည် လူ တိရစ္ဆာန် အရာဝတ္ထုတို့နှင့် တကွ ယင်းတို့တည်ရှိရာ နေရာဒေသအကြောင်းတို့ကို ဖော်ပြပေးသည်။ ထို့ကြောင့် စွယ်စုံကျမ်း၏ အခြေခံသဘောကား လူတို့က ဘာလဲ၊ ဘယ်သူလဲ၊ ဘယ်မှာလဲ၊ ဘယ်တော့လဲ၊ ဘယ်လိုလဲ၊ ဘာကြောင့်လဲဟူ၍ မေးလိုက်သော မေးခွန်းတို့ကို အဖြေရှာပေးရသည့် သဘောပင်ဖြစ်၏။
စွယ်စုံဟု မှည့်ခေါ်ရခြင်းအကြောင်း
'အင်စိုင်ကလိုပီးဒီးယား'ဟူသော စကားသည် ဂရိဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာ၍၊ ဝိဇ္ဇာနှင့် သိပ္ပံပညာရပ်များကို သင်ကြားပေးခြင်းဟူသော အနက်အဓိပ္ပာယ်ရှိသည်။ ဤသဘောသည် ပညာဗဟုသုတအရာ၌ နှစ်ဖက်စွယ်စုံ ရှိသည်ဟူသော သဘောပင်ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့ဂန္ထဝင်တွင် ကျည်းကန်ရွာ၌ သီတင်းသုံးသော အရှင်နန္ဒဓဇ သာမဏေသည် သက္ကရာဇ် ၁၁၅၈ခု နှစ်တွင် ပုစ္ဆာပေါင်းတစ်ထောင့်တစ်ရာပါဝင်သော စွယ်စုံကျော်ထင်အမည်ရှိ ပုစ္ဆာကျမ်းကို ပြုစုခဲ့သည်။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်မှာ ကျည်းကန်ရှင်ကြီးဟု တွင်၏။
ဤသို့ရေးသားရာ၌ ဆရာတော်ဘုရားသည် 'လောက ဓမ္မ၊ သိပ္ပကုံလုံ၊ ဉာဏ်စွယ်စုံ ဖြစ်စေခြင်းငှာ'ဟူ၍ ရည်ရွယ်ချက်ကို ပြဆိုခဲ့သည်။ ထိုပြဆိုခဲ့သော ရည်ရွယ်ချက်အတိုင်း စွယ်စုံကျော်ထင်ကျမ်းမှာ လောကကြောင်း၊ ဓမ္မကြောင်း ဗဟုသုတတို့ဖြင့် ပြည့်ဝလျက်ရှိပေသည်။ ရှေးရိုးမြန်မာပညာရှိတို့က လောကကြောင်း၊ ဓမ္မကြောင်းတို့၌ စွယ်စုံဗဟုသုတရှိအောင် ရည်ရွယ်ချက်ထားကြဘိသကဲ့သို့ အနောက်နိုင်ငံတွင်ရှိသော ဗဟုသုတလိုလားသူ ပညာရှင်တို့သည်လည်း သိပ္ပံနှင့် ဝိဇ္ဇာ ပညာရပ်များ၌ စွယ်စုံဗဟုသုတရှိရန် ရည်ရွယ်ကြလေသည်။
ယခုခေတ်မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဗဟုသုတရှာမှီးလိုသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်လည်း အနောက်တိုင်း နိုင်ငံသားတို့နှင့် အလားတူသိပ္ပံနှင့် ဝိဇ္ဇာ ပညာရပ်များနှင့်ဆိုင်ရာ ဗဟုသုတအချက်အလက်ကို လေ့လာ ရှာမှီးလိုကြပေသည်။ ထို့ကြောင့် လောက၊ ဓမ္မ နှစ်ချက်ပြည့်စုံခြင်းကြောင့် စွယ်စုံဟုခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်ကို အစွဲပြု၍၊ သိပ္ပံပညာ၊ ဝိဇ္ဇာပညာနှစ်ချက် ပြည့်စုံခြင်း၏ သဘောကိုယူပြီးလျှင်၊ 'အင်စိုင်ကလိုပီးဒီးယား' ဟူသော ကျမ်းမျိုးကို မြန်မာဘာသာဖြင့် စွယ်စုံကျမ်းဟု အမည်ပေးလေသည်။
စွယ်စုံကျမ်းဂန္ထဝင်
အနောက်နိုင်ငံသားတို့၏ အဆို၌၊ လောက၌ရှိသော ဗဟုသုတအရပ်ရပ်တို့ကို ကျမ်းစဉ်များဖြင့် ပထမဦးစွာရေးသားပြုစုသူမှာ အရစ္စတိုတယ် (ဘီစီ ၃၈၄-၃၂၂) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ အရစ္စတိုတယ်ကို အနောက်တိုင်းသားတို့က 'စွယ်စုံကျမ်းတို့၏ဖခင်' ဟုသမုတ်ကြသည်။
သို့ရာတွင် ပညာစွယ်စုံကျမ်းကို ဘီစီ ၁၂ဝဝ ခန့်က တရုတ်နိုင်ငံ၌ ပြုစုကြသည်ဟု တရုတ်ယဉ်ကျေးမှု သုတေသီ ပုဂ္ဂိုလ်တို့က ဆိုကြသည်၊ အချို့ကမူ ထိုကျမ်းကို ဘီစီ ၁၂ဝဝ ခန့်က ပြုစုသည်ဟုပင်ဆိုကြသေး၏။ မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ၊ တရုတ်ဘာသာအားဖြင့် 'အားယား'ဟုခေါ်သော အဆိုပါစွယ်စုံကျမ်းမှာ ရှေးဦးပေါ် စွယ်စုံကျမ်းအဖြစ်ဖြင့် ယနေ့တိုင်ထင်ရှားလျက်ရှိ သည်။ ယင်းကျမ်းတွင် ရှေးပညာရှိများ ပြုစုထားသော စာပေများမှ ကောင်းနိုးရာရာဗဟုသုတအရပ်ရပ်တို့ကို ထုတ်နုတ်၍ စုပေါင်းရေးသားပြုစုထားသည်။ ထိုခေတ်အခါလောက် တွင်ပင် အိန္ဒိယပြည်၌ ဗေဒကျမ်းကြီးများ ပေါ်ထွန်းခဲ့သည်။ ယင်းကျမ်းတို့မှာ သာမ၊ ယဇု၊ ဣသျှူ၊ အာတပ္ပနဟူလေသည်။ ဘီစီ ၁ဝဝဝ ခေတ်မတိုင်မီ ပေါ်ပေါက်သည်ဟု ပညာရှင်တို့ ခန့်မှန်းကြသည်။ ထိုဗေဒကျမ်းတို့တွင် ယဇ်ပူဇော်နည်း အကြောင်းများသာမက၊ ရှေးဂီတများနှင့် ထိုခေတ်က ထွန်းကားလျက်ရှိသော အယူအဆများလည်း ပါဝင်သည်။ ဗေဒကျမ်းတို့သည် လောကကြောင်း၊ ဓမ္မကြောင်း ဗဟုသုတစွယ်စုံကျမ်းများဖြစ်၏။ ယခင်ကဆိုခဲ့သော အယ်ရစ္စတိုတယ်၏ စွယ်စုံကျမ်း၌မူ အာကာသကြောင်း၊ မိုးလေဝသအကြောင်း၊ တိရစ္ဆာန်များအကြောင်းစသည့် သုတေသနပြုထားသော အချက် အလက်တို့ ပါဝင်ကြသည်။
စွယ်စုံကျမ်းစီစဉ်ပုံများ
၁၇ဝ၄ ခုနှစ်၌ပင် ဂျာမနီနိုင်ငံ၌ ပေါ်ပေါက်သော စွယ်စုံကျမ်းမှာကား၊ အကြောင်းရပ်တို့ကို ရေးသားသော ပညာရှင်အများတို့၏ ဆောင်းပါးချည်းသက်သက်ဖြင့် ရေးသားပြုစုသောကျမ်း ဖြစ်၍၊ ယင်းသို့ ဆောင်းပါးအများကို စွယ်စုံကျမ်းအဖြစ် ထုတ်ဝေသည်မှာ ပထမပင်ဖြစ်ပေသည်။ ၁၇၂၈ ခုနှစ်တွင် အိဖရိမ် ချိမ်းဗားက ထုတ်ဝေသော 'စိုင်ကလိုပီးဒီးယား'ခေါ် စွယ်စုံကျမ်းကား၊ အပြန်အလှန်ညွှန်းသောစနစ်ကို ပထမဦးစွာ အသုံးပြုသည့်ကျမ်း ဖြစ်ပေသည်။
လက်တင်ဘာသာစွယ်စုံကျမ်းများ
ထို့နောက်၌ကား၊ ဘီစီ ၃ဝ ခန့်တွင် မားကပ် တယ်ရင် ရှီယပ်ဗယ်ရို(ဘီစီ ၁၁၆-၂၇)သည် ဝိဇ္ဇာနှင့် သိပ္ပံပညာရပ်များ ပါဝင်သော စွယ်စုံကျမ်းကို အတွဲ ၉ တွဲဖြင့် ရေးသားစီရင်ခဲ့သည်။ အေဒီ၇ဝခုနှစ်ခန့်တွင် ပလင်နီသည် 'သဘာဝသမိုင်း' အမည်ရှိသော ကျမ်းကို အတွဲပေါင်း ၃၇ တွဲ၊ အခန်းပေါင်း ၁၄၉၃ ခန်းတို့ဖြင့် ရေးသားခဲ့သည်။ ၅ ရာစုအတွင်းတွင် မာတီယာနပ် ကပဲလားသည် စာသင်သားတို့ နှုတ်ငုံဆောင်ရန် လွယ်ကူသော ဗဟုသုတကျမ်းကို ကဗျာဖွဲ့၍ စီရင်ခဲ့သည်။ ထိုကျမ်း၌ သဒ္ဒါနည်းမှစ၍၊ ဂီတ အနုပညာထိ အမျိုးမျိုးသော ပညာရပ်တို့ ပါဝင်သည်။ ခရစ် ၆ဝဝ မှ ၆၃ဝ ပြည့်နှစ် အကြားတွင် အိဇီဒို အမည်ရှိသော ခရစ်ယန်ဘုန်းတော်ကြီးသည် ဗဟုသုတကျမ်းကိုပြုစုရာ၊ ထိုကျမ်းကို ၉ ရာစုနှစ် ကျမ်းပြု ပုဂ္ဂိုလ်တို့က မှီးယူကြရသည်။ ထို့နောက်၌လည်း ခရစ်ယန်ဘုန်းတော်ကြီးနှင့် လူပုဂ္ဂိုလ်များသည် စွယ်စုံကျမ်း သဘောသက်ရောက်သည့် ကျမ်းအမျိုးမျိုးတို့ကို ပြုစုခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ထိုကျမ်းများမှာ များသောအားဖြင့် လက်တင်ဘာသာနှင့်သာရှိသည်။
တစ်ခါတစ်ရံ ဂရိဘာသာဖြင့် ရေးသားသော ကျမ်းများပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ သို့သော် အကြောင်းရပ်ဟူသမျှတို့ကို စနစ်တကျ အခန်းပိုင်းခြား၍ ရေးသားထားသည်မဟုတ်ချေ။ ခရစ် ၁၂၆ဝ ပြည့်နှစ်သို့ ရောက်သောအခါမှ၊ ဗင်းဆင့်ဆိုသူသည် 'ကြေးမုံပြင်ကြီး'ဟူသော ကျမ်းကို စနစ်တကျအခန်းခွဲ၍၊ လက်တင်ဘာသာဖြင့် ရေးသားခဲ့သည်။ ဥရောပအလယ်ခေတ်၌ ထွက်ပေါ်လာသော စွယ်စုံကျမ်းတို့မှာ လက်တင်ဘာသာဖြင့်သာများပေသည်။
တရုတ်စွယ်စုံကျမ်းများ
၁၄ ရာစုနှစ်အတွင်းတွင် တရုတ်ပြည်၌လည်း မာတွာလင် ဆိုသူ တရုတ်ပညာရှိသည် စွယ်စုံကျမ်းတစ်စောင်ကို ပြုစုသည်။ ၁၅ ရာစုနှစ်၌မူ၊ ယွန်လိုဧကရာဇ်ဘုရင်၏ အမိန့်တော်ဖြင့် တရုတ်ပညာရှိများသည် စွယ်စုံကျမ်းကို ပြုစုသည်။ ယွန်လို၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ကွန်ဖူးဇီး၏ အဆုံးအမများ၊ ရာဇဝင်များ၊ ယထာဘူတပညာရပ်များ၊ ဝိဇ္ဇာနှင့် သိပ္ပံပညာရပ်များ စသည် တို့ကို တစ်ပေါင်းတည်းပြုစုစေရန်ဖြစ်၏။
သို့သော် ထိုကျမ်းမှာစာအုပ်ပေါင်း ၂၂၉၄၇ အုပ်ရှိသည်ဖြစ်၍၊ ယင်းအနက်သုံးအုပ်မျှကိုသာ ပုံနှိပ်နိုင်ခဲ့ရာ၊ မင်မင်းဆက် ကုန်ဆုံးသောအခါ၊ နှစ်အုပ်မှာ ပျောက်ပျက်သွားပြီးလျှင် ဗောက်ဆာသူပုန် ထသောခေတ်၌ ကျန်တစ်အုပ်လည်း ပျောက်ပျက်သွားလေသည်။ ၁၈ ရာစုနှစ်ဦး၌ကား၊ တရုတ်ဧကရာဇ် ဘုရင် ကန်ရှီး၏ အမိန့်အရ အတွဲပေါင်း ၅ဝ၂ဝ ရှိသော စွယ်စုံကျမ်းကိုပြုစု၍၊ ကန်ရှီးဘုရင်အား ဆက်ခံသူ ယွန်ချင်း (ခရစ် ၁၇၂၃-၃၅ ခုနှစ်)လက်ထက်တွင် ထုတ်ဝေသည်။ ထိုစွယ်စုံကျမ်း အတွဲပေါင်း ၇ဝဝ တို့ကို ဗြိတိသျှပြတိုက်တွင် ယနေ့တိုင်ပြထားလေသည်။
ဂျာမန်စွယ်စုံကျမ်းများ
ဂျာမနီနိုင်ငံတွင် ၁၇၃၂ ခုနှစ်မှ ၁၇၅ဝ ပြည့်နှစ်အထိ အတွဲပေါင်း ၆၄ တွဲရှိသော 'ယူနီဗာဆယ် လက္ကဇီကွန်'ခေါ် စွယ်စုံကျမ်းကို ဇက်ဒလာဆိုသူပြုစုသည်။ ယင်းကျမ်းတွင် ထိုခေတ်က အသက်ထင်ရှား ရှိသူများ၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိများ ပါဝင်သည်။ ထို့ပြင် ၁၇၉၆ ခုနှစ်၌လည်းကောင်း၊ ၁၈၈၁ ခုနှစ်၌လည်းကောင်း၊ ပညာရှင်အသီးသီးတို့က ဂျာမန်စွယ်စုံကျမ်းကို ပြုစုကြသည်။
အင်္ဂလိပ်စွယ်စုံကျမ်းများ
ယခင်ကပြဆိုခဲ့ပြီးသော အင်္ဂလိပ်စွယ်စုံကျမ်းများအပြင်၊ ယခုခေတ်တွင် အကိုးအကားပြုရန် ကျမ်းများအနက် အလွန်ထင်ရှားသော အင်္ဂလိပ်စွယ်စုံကျမ်းမှာ 'အင်စိုင်ကလိုပီးဒီးယား ဗြိတိနိကား' ဖြစ်လေသည်။ ယင်းကျမ်းကို ၁၇၆၈ ခုနှစ်မှသည် ၁၇၇၁ ခုနှစ်အတွင်း အတွဲ ၃ တွဲဖြင့် ပထမဦးစွာ စကော့တလန်နိုင်ငံ အက်ဒင်ဗာရာမြို့တွင် ရေးသားပြုစု ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၇၇၈ ခုနှစ်မှသည် ၁၇၈၃ ခုနှစ် အတွင်း၊ ဒုတိယတည်းဖြတ်သော ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေသည်။
အမေရိကန်စွယ်စုံကျမ်း
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌ကား၊ ၁၈၂၉ ခုနှစ်မှ ၁၈၃၃ ခုနှစ်အတွင်း အမေရိကန်စွယ်စုံကျမ်းကို 'အင်စိုင်ကလိုပီးဒီးယား အမေရိကားနား'ဟူသောအမည်ဖြင့် ပြုစုထုတ်ဝေခဲ့လေသည်။
ဆိုဗီယက်ရုရှစွယ်စုံကျမ်း
ဆိုဗီယက်ရုရှနိုင်ငံတွင် ၁၉၂၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၇ ခုနှစ်အထိ ၂၂ နှစ်တိုင်တိုင်ပြုစုခဲ့သော 'ဗိုလရှာယာ ဆိုဗီယက်စကာယာ အင်စိုင်ကလိုပီးဒီးယား'မှာ ယနေ့တိုင်များစွာထင်ရှားလေသည်။ ယခုအခါ နိုင်ငံအသီးသီးတွင် စွယ်စုံကျမ်းများကို အမည်အမျိုးမျိုးဖြင့် ထုတ်ဝေလျက် ရှိကြသည်။ အထူးသဖြင့် ကလေးများအတွက် ရည်ရွယ်၍၊ ရုပ်ပုံပေါင်းများစွာပါဝင်သည့် စွယ်စုံကျမ်းတို့မှာ များစွာ ခေတ်စားလျက်ရှိသည်။
လက်တင်မှ တိုင်းရင်းဘာသာများသို့
ဥရောပနိုင်ငံတွင် မူလက စွယ်စုံကျမ်းကို ပြုစုကြရာ၌ လက်တင်ဘာသာဖြင့်သာ ပြုစုကြသည်။ သို့သော် ၁၄ ရာစုနှစ်မှ လွန်လာသောခေတ်သို့ ရောက်သော်၊ စွယ်စုံကျမ်းများကို ဥရောပနိုင်ငံ အသီးသီးတို့က မိမိတို့၏ တိုင်းရင်းဘာသာစကားဖြင့် ပြုစုလာကြ၏။ သာဓကအားဖြင့်ပြလျှင်၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် ဗာသော လိုမျူဒီ ဂလန်ဗီးသည် ၁၃၆ဝ ပြည့်နှစ်၌ စွယ်စုံကျမ်းတစ်ခုကို လက်တင်ဘာသာဖြင့် ပြုစုခဲ့သည်။ ယင်းကျမ်းကို ၁၃၉၈ ခုနှစ်တွင် ဂျွန်ထရေဗီဇာဆိုသူက အင်္ဂလိပ်ဘာသာ ပြန်ဆိုလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်းကို စာပေဗိမာန်မှ ထုတ်ဝေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံဘာသာပြန်စာပေအသင်းက ပြုစုသည်။ မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်းတွင် အကြောင်းရပ်ပေါင်း ၄ဝဝဝ ခန့် ပါရှိသည်။ စွယ်စုံကျမ်းတစ်တွဲလျှင် စာမျက်နှာ ၅ဝဝ ကျဖြင့် စီစဉ်ထားရာ၊ အတွဲပေါင်း ၁၅ တွဲရှိသည်။
ကလေးစွယ်စုံကျမ်း
ယခုခေတ်၌ ကလေးလူငယ် လူရွယ်တို့၏ ပညာရေး အရေးကြီးပုံကို လူတို့သည် ပိုမိုလေးစားလာကြပြီ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ယင်းကလေးလူငယ်တို့အဖို့လည်း စွယ်စုံကျမ်းသည် အရေးကြီးသည်ဟု သဘော ပေါက်ကြပြီးဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် ၁၉ဝ၈ ခုနှစ်ကအစပြု၍ 'ကလေးစွယ်စုံကျမ်း'ဟူ၍ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ သည်။ ၁၉၁ဝ ပြည့်နှစ်၌ အမေရိကန်နိုင်ငံမှနေ၍ 'ဗဟုသုတကျမ်း' ဟူသောအမည်ဖြင့် စွယ်စုံကျမ်း ပေါ်ပေါက်လာပြန်သည်။ ကျောင်းသားသုံးအတွက် စွယ်စုံကျမ်းကိုမူ၊ ၁၈၉၃ ခုနှစ်တွင် 'ကျောင်းသား စွယ်စုံကျမ်း' ဟူသောအမည် ဖြင့် အင်္ဂလန်တွင်ထုတ်ဝေခဲ့ရာ၊ ၁၉၂၂ ခုနှစ်၌ ယင်းကိုပင် 'ကွမ်ပတန်၏ ရုပ်စုံ စွယ်စုံကျမ်း'ဟူသောအမည်သစ်ဖြင့် ပြန်လည်တည်းဖြတ် ထုတ်ဝေခဲ့ပြန်သည်။ ယခုခေတ်တွင် ကလေး တို့အဖို့ စွယ်စုံကျမ်းတို့၌ ရုပ်ပုံ ဓာတ်ပုံစသည်တို့ မပါဘဲမရှိချေ။ ဗြိတိသျှစွယ်စုံကျမ်းကို ထုတ်ဝေသူတို့သည် ပင်လျှင် ၁၉၃၄ ခုနှစ်မှအစပြု၍၊ ရုပ်ပုံဓာတ်ပုံတို့ပါဝင်သော ကလေးများအတွက် 'ဗြိတန္နိကား ဂျူနီယာ'ခေါ် စွယ်စုံကျမ်းကို ထုတ်ဝေလျက်ရှိသည်။
အွန်လိုင်းစွယ်စုံကျမ်းများ
စွယ်စုံကျမ်းထုတ်လုပ်ရိုက်နှိပ်သည့် ကုမ္ပဏီကြီးများသည် အင်တာနက်ခေတ်တွင် အခမဲ့ဖြစ်စေ၊ အခကြေးနှင့်ဖြစ်စေ Online Encyclopedia အွန်လိုင်းစွယ်စုံကျမ်းများ ကို ပြုလုပ်ကြသည်။ ၂၀၂၀ အစောပိုင်းကာလအထိ အကြီးဆုံး အွန်လိုင်း စွယ်စုံကျမ်းများမှာ တရုတ်ဘာသာစကား၏ Baidu Baike (ဆောင်းပါး သန်း ၁၀-၂၀ ကြား) နှင့် Hudong Baike ( သန်း ၁၀-၂၀ ကြား) တို့ဖြစ်ကြပြီး ယင်းနောက်တွင် ဝီကီပီးဒီးယား၏ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား (+၆ သန်း)၊ ဂျာမန်ဘာသာစကား (+၂ သန်း)၊ ပြင်သစ်ဘာသာစကား (+၂ သန်း) တို့ရှိကြသည်။ အခြားဘာသာစကားများဖြင့် ဝီကီပီးဒီးယား (၁၅) ခုတွင် ဆောင်းပါး အရည်အသွေးအမျိုးမျိုး၊ အတိုအရှည်အမျိုးမျိုးဖြင့် (၁) သန်းကျော်တည်ရှိသည်။ စွယ်စုံကျမ်း၏ အရွယ်အစားကို ဆောင်းပါး အရေအတွက်ဖြင့် တိုင်းတာခြင်းသည် မရေရာသည့် နည်းလမ်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အထက်ဖော်ပြပါ တရုတ် စွယ်စုံကျမ်းများတွင် အကြောင်းအရာတစ်ခုတည်း၌ များစွာသော ဆောင်းပါးများရှိကြ၏။ တစ်ဖက်တွင် ဝီကီပီးဒီးယားများက အကြောင်းအရာတစ်ခုတွင် ဆောင်းပါးတစ်ခုကိုသာ လက်ခံသော်လည်း စာသားမရှိသလောက်နည်းပါးသည့် ဆောင်းပါးများကို ဖန်တီးခွင့်ပြုထားသည်။
ကျော်ရွာရွာ၊ မင်းဘူးစု
ကျော်ရွာရွာ၊ မင်းဘူးစု
ကွင်းဝိုင်းသဖြူချိုင်ရွာ၊ ကျောက္ကလာပ်
ကွင်းဝိုင်းသဖြူချိုင်ရွာ၊ ကျောက္ကလာပ်
ဖက်ဒရီကို ဖယ်လိနီ
ဖက်ဒရီကို ဖယ်လီနီ (၁၉၂၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀ – ၁၉၉၃ အောက်တိုဘာ ၃၁) သည် အီတာလျံလူမျိုး ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ နှင့် ဇာတ်ညွှန်းရေးသားသူတစ်ယောက် ဖြစ်သည်။ သူ၏ တမူထူးခြားသော Baroque စတိုလ်ခပ်ကြမ်းကြမ်းပုံရိပ်များနှင့် စိတ်ကူးကို ပေါင်းစပ်ဖန်တီးမှုများကြောင့် လူသိများသည်။ သူ့အား သမိုင်းတစ်လျောက် ဩဇာအရှိဆုံး ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ များအနက်မှ တစ်ယောက်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုကြသည်။  Cahiers du cinéma နှင့် Sight & Sound ကဲ့သို့သော စစ်တမ်းများတွင် သူ့ ရုပ်ရှင်ကားအချို့အား သမိုင်းတစ်လျောက် အကောင်းဆုံး ဇာတ်ကားများအဖြစ်ထည့်သွင်း သတ်မှတ်ကြသည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ်က သူ့ဇာတ်ကား 8½ သည် Sight & Soundတွင် သမိုင်းတစ်လျောက် ဒဿမမြောက်အကောင်းဆုံး ရုပ်ရှင်အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းခံရသည်။
ဒါရိုက်တာအဖြစ် အနှစ်ငါးဆယ်ဖြတ်သန်းခဲ့ရာတွင် ဖယ်လီနီ သည် La Dolce Vitaဇာတ်ကားအတွက် Palme d'Orဆုကို ရရှိခဲ့ပြီး အကယ်ဒမီဆုများ စကာတင်စာရင်းတွင် ဆယ့်နှစ်ကြိမ်တိတိ ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။ အကောင်းဆုံး နိုင်ငံခြားဘာသာစကားပြောရုပ်ရှင်ဆု အော်စကာဆုရ ရုပ်ရှင်လေးကားကို ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ် လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်မြို့တွင် ကျင်းပသော ခြောက်ဆယ့်ငါးကြိမ်မြောက် အကယ်ဒမီဆုပေးပွဲတွင် သူ့အား တစ်သက်တာ ဂုဏ်ထူးဆောင် အော်စကာဆုကို ချီးမြင့်ခဲ့သည်။
ရီမီနီ (၁၉၂၀–၁၉၃၈)
ဖယ်လီနီကို ၁၉၂၀ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် အလယ်လတ်တန်းစားမိဘနှစ်ပါးမှ အေဒရီယာတိတ် ပင်လယ် အနီးရှိ မြို့ငယ်လေးတစ်မြို့ဖြစ်သော ရီမီနီမြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူ၏အဖေဖြစ်သူ အာဘာနို ဖယ်လီနီ(၁၈၉၄–၁၉၅၆)သည် ဂမ်ဘတ်တိုလာ မှ မြေပိုင်ရှင်ငယ်လေးများဖြစ်သော ရိုမန်ဂိုး အနွယ် လယ်သမားမိသားစုတစ်ခုမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်ပြီး ၁၉၁၅ ခုတွင် ရောမမြို့ သို့ ရောက်လာပြီး ပန်တာနယ်လာ ပတ်စတာစက်ရုံတွင် အလုပ်သင် မုန့်ဖုတ်သမားအဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
သူ့အမေ အီဒါ ဘာဘီယန်နီ(၁၈၉၆-၁၉၈၄)သည် ရောမကုန်သည်မျိုးရိုးမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်သည်။ ဖယ်လိနီ၏ သားချင်းနှစ်ယောက်မှာ ရစ်ကာဒို(၁၉၂၁-၁၉၉၁)(RAI ရုပ်မြင်သံကြားမှ မှတ်တမ်းရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ)နှင့် မာရီယာ မဒ္ဒလီနာ(၁၉၂၉-၂၀၀၂)တို့ ဖြစ်ကြသည်။
၁၉၂၄ခုနှစ်တွင် ဖယ်လိနီသည် ရီမီနီတွင်ပင်ရှိသော ဆန် ဗင်းဆင်ဇို၏ သီလရှင်များဦးစီးသည့် ကျောင်း၌ မူလတန်းပညာ စတင်သင်ကြားသည်။ နောက်နှစ်နှစ်အကြာတွင် ကာလို တိုနီကိုယ်ပိုင်ကျောင်းသို့ ပြောင်းသည်။ အာရုံစိုက်သော ကျောင်းသားတစ်ယောက်ဖြစ်ပြီး အားလပ်ချိန်များတွင် ပုံဆွဲနေခြင်း၊ ရုပ်သေးပြဇာတ်လုပ်တမ်းဆော့ခြင်းနှင့် Il corriere dei piccoli အမည်ရှိ အမေရိကန်ကာတွန်းများကို ပြန်ထုတ်သော ကလေးမဂ္ဂဇင်းကို ဖတ်နေခြင်းများဖြင့် အချိန်ကုန်ဆုံးစေသူဖြစ်သည်။ ၁၉၂၆ တွင် ဂွီဒို ဘရဂ်ျနိုနီ၏ Maciste all’Infernoရုပ်ရှင်ကို သူ၏ပထမဆုံးအဖြစ် စကြည့်ရှုမိပြီး ဒန်တေနှင့် ရုပ်ရှင်များကို စတင်စိတ်ဝင်စားသွားသည်။
၁၉၂၉ တွင် ဂျင်နာဆီယို ဂွီလီယို ဆက်ဆာရီ၌ အလုပ်လျောက်ရင်း လူဝီဂျီ 'တစ်တာ' ဘန်ဇီ(နောင်တွင် သူ့ရုပ်ရှင်ကား "Amarcord"မှ လူငယ်ဇာတ်ကောင် တစ်တာအဖြစ် သူနမူနာယူဖန်တီးမည့်သူ)နှင့် မိတ်ဆွေစဖြစ်သည်။ မူဆိုလီနီခေတ် အီတလီတွင် ဖယ်လိနီနှင့် ရစ်ကာဒိုတို့သည် တင်းကျပ်သော အီတာလျံဖက်ဆစ်လူငယ် ယောက်ျားလေးများအုပ်စုဖြစ်သည့် "Avanguardista''အဖွဲ့ဝင်များ ဖြစ်လာကြသည်။
ဆွဲလှဲရွာ၊ ကျွန်းလှမြို့နယ်
ဆွဲလှဲရွာ (Sweahle)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်၊ ကျွန်းလှမြို့နယ်၊ လွှတ်တိုက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၂၀၇ ဖြစ်သည်။
ဖက်ဒရီကို ဖယ်လိနီ
ရီမီနီ (၁၉၂၀–၁၉၃၈)
ဖယ်လိနီသည် သူ၏ငယ်ဘဝမှ အဓိကဖြစ်ရပ်များကို မှီငြမ်းကာ "I Vitelloni (၁၉၅၄), 8½" (၁၉၆၃) နှင့် Amarcord (၁၉၇၃)ကဲ့သို့သော သူ၏ရုပ်ရှင်များကို ဖန်တီးခဲ့သော်လည်း ထိုငယ်ဘဝအမှတ်ရမှုများမှာ ဖန်တီးထားခြင်းသာဖြစ်ကြောင်း သူကငြင်းဆိုခဲ့သည်။ "ကျွန်တော့်ရုပ်ရှင်တွေကို လွှမ်းမိုးနေတာ ငယ်ဘဝက မှတ်ဉာဏ်တွေ မဟုတ်ရပါဘူး။ ကျွန်တော့်ရုပ်ရှင်တွေဟာ ကျွန်တော့်အတ္ထုပ္ပတ္တိတစ်ပိုင်းဆန်တယ်ဆိုပြီး ပြောဆိုဝေဖန်ဖို့ဆိုတာဟာ ကသိုက်ကရိုက် ခွဲခြားသတ်မှတ်လိုက်တာဘဲ။ အလွန်အမင်းကြီးကို အပေါ်ယံ ပြောလိုက်တာဘဲဖြစ်တယ်။ ကလေးဘဝ၊ ဇာတ်ကောင်စရိုက်၊ အိပ်မက်တွေ၊ မှတ်ဉာဏ်တွေ၊ အတိတ်ကို တသလွှမ်းဆွှတ်တာတွေ။ ဒါတွေအားလုံးဟာ တကယ်တော့ ကျွန်တော်ထွင်ထားတာချည်းဘဲ။"
ဆွဲလှဲရွာ၊ ကျွန်းလှမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျွန်းလှမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဖက်ဒရီကို ဖယ်လိနီ
ရီမီနီ (၁၉၂၀–၁၉၃၈)
၁၉၃၇တွင် ဖယ်လိနီသည် ရီမီနီ၌ ဖီဘိုဟူသော ပုံတူအရောင်းဆိုင်ကို ပန်းချီဆရာ ဒေမို့(စ) ဘိုနီနီနှင့် ပူးပေါင်း၍ ဖွင့်သည်။ သူ၏ ပထမဆုံး ဟာသဆောင်းပါးသည် မီလန်မှ "Domenica del Corriere''၏ "ကျွန်ုပ်တို့ စာဖတ်သူများထံသို့ ပို့(စ)ကတ်များ"တွင် ပါရှိခဲ့သည်။ ၁၉၃၈တွင် ဖယ်လိနီသည် ရုပ်ပြောင်ကာတွန်းရေးသူနှင့် ဟာသများရေးသူအဖြစ် အသက်မွေးရန် ဆုံးဖြတ်ပြီး ဖလောရင့်သို့ ထွက်လာခဲ့သည်။ ဖလောရင့်တွင် သူ၏ ပထမဆုံးကာတွန်းကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ စာမေးပွဲနှစ်ကြိမ်ပြန်ဖြေပြီးမှ ၁၉၃၈ခုနှစ်တွင် အထက်တန်းအောင်မြင်သည်။
ရောမ (၁၉၃၉)
၁၉၃၉ခု စက်တင်ဘာတွင် ဖယ်လိနီသည် သူ့မိဘများစိတ်ကျေနပ်စေရန် ရောမတက္ကသိုလ်ရှိ ဥပဒေကျောင်း၌ ဝင်ခွင့်လျောက်ထားခဲ့သည်။ အတ္ထုပ္ပတ္တိဆရာ ဟိုလစ် အဲလ်ပတ်က ဖယ်လိနီသည် ကျောင်းဝင်ခွင့်လျောက်ထားခဲ့သော်လည်း အတန်းတစ်ခါမှ သွားမတက်ခဲ့ဟု ဆိုသည်။ မိဘလုပ်စာထိုင်စားရင်းက သူ့ဘဝတွင် ရည်ရှည်သူငယ်ချင်းဖြစ်လာမည့် ပန်းချီဆရာ ရီနယ်ဒို ဂျယ်လန်နှင့် စတင်တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ သူတို့နှစ်ယောက်သည် ဆင်းရဲနေ၍ စားသောက်ဆိုင်များ၊ ကဖေးများ၏ ပုံကြမ်းများကို ရဲအဖွဲ့အတွက်ဆွဲပေးကြသည်။ ဖယ်လိနီသည် ဒေသတွင်း နေ့စဉ်ထုတ်သတင်းစာများဖြစ်သည့် "Il Piccolo နှင့်Il Popolo di Roma'' တို့တွင် သတင်းထောက်အဖြစ်အလုပ်ရခဲ့သော်လည်း ငြီးငွေ့သောကြောင့် သိပ်မကြာခင်မှာပင် အလုပ်ထွက်လိုက်သည်။
ဩဇာရှိသော တစ်ပါတ်နှစ်ကြိမ်ထုတ် ဟာသမဂ္ဂဇင်း Marc’Aurelioတွင် သူ၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါးကို ဖော်ပြခံရပြီး လေးလအကြာတွင် သူသည် ထိုမဂ္ဂဇင်း၌ အယ်ဒီတာအဖွဲ့ဝင်ဖြစ်လာပြီး "နို့...ခင်ဗျားနားထောင်နေရဲ့လား?"အမည်ဖြင့် ပုံမှန် ကော်လံစားဖြစ်လာသည်။ ထိုမဂ္ဂဇင်းသည် သူ့အား ၁၉၃၉မှ ၁၉၄၂ထိ ပုံမှန် အလုပ်ပေးထားနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုမဂ္ဂဇင်းတွင် လုပ်ကိုင်နေရင်းမှပင် စာရေးဆရာများ၊ ဇာတ်ညွှန်းဆရာများ၊ ဟာသဆရာများနှင့် ရင်းနှီးဆက်ဆံမှုများ ရှိလာခဲ့သည်။ ဤသည်ကပင် သူ့အား ရုပ်ရှင်လောက၊ ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းနှင့် ပတ်သက်၍ အခွင့်အလမ်းများ ရလာစေခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က သူနှင့်အတူ အယ်ဒီတာအဖွဲ့တွင် လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များမှာ နောင်တွင် ဖယ်လိနီ၏ ဇာတ်ညွှန်းရေးဆရာဖြစ်လာမည့် ဘာနာဒီယို ဇက်ပိုနီ၊ ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာတစ်ဦးဖြစ်လာမည့် အက်တိုရီ စကိုလာနှင့် Marxist အယူအဆရေးရာသမားနှင့် ဇာတ်ညွှန်းဆရာဖြစ်လာမည့် ဆက်ဆာရီ ဇေဝတီနီတို့ဖြစ်သည်။
အစောပိုင်း ဇာတ်ညွှန်းများ (၁၉၄၀–၁၉၄၃)
ရီမီနီရှိ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းကို ထိန်းသိမ်းနေရ၍ အာဘာနိုသည် သူ့မိန်းမနှင့် မိသားစုကို သားဖြစ်သူ ဖယ်လိနီရှိသည့် ရောမသို့ သွားရောက်နေထိုင်စေသည်။ ဖယ်လီနီသည် "Marc’Aurelio''တွင် အလုပ်လုပ်ဆဲဖြစ်ပြီး ရေဒီယို အသံလွင့်ရန် စာကြမ်းများနှင့် ရုပ်ရှင်များအတွက် ပြက်လုံးများ စတင်ရေးနေပြီဖြစ်သည်။
အသက်နှစ်ဆယ်မပြည့်သေးမီအရွယ်မှာပင် ဖက်ဘရီဇီ၏ အကူအညီဖြင့် ဟာသစာရေးဆရာအဖြစ် ရုပ်ရှင်တစ်ခုတွင် စတင်ဖော်ပြခံရပြီဖြစ်သည်။ ရုပ်ရှင်အများအပြားတွင် ဆက်တိုက်ဆိုသလို ပါဝင်ခွင့်များရလာသည်။ ၁၉၄၀ ဇွန်လ ၁၀ရက်တွင် မူဆိုလီနီက ပြင်သစ်နှင့် အင်္ဂလန်ကို စစ်ကြေညာလိုက်သည့်ကာလတွင် ဖယ်လိနီသည် ကာ့(ဖ)ကာ၏ အသွင်ပြောင်းလည်းခြင်း၊ ဂိုဂေါလ်၊ ဂျွန် စတိန်းဘက်နှင့် ဝီလျံ ဖော့ခနာအပြင် ပြင်သစ်ရုပ်ရှင်များကို စတင်တွေ့ရှိနေပြီဖြစ်သည်။ ၁၉၄၁ တွင် သူသည် နှစ်ကိုယ့်တစ်စိတ် ပတ်စကွယ်လီနို၏ ကို့ယို့ကားယား စွန့်စားခန်းဇာတ်လမ်း စာမျက်နှာ ၇၄မျက်နှာပါသည့် စာအုပ်ငယ် "Il mio amico Pasqualino''ကို ရေးသားထုတ်ဝေသည်။
၁၉၄၂ နိုဝင်ဘာလတွင် ဖယ်လိနီအား စစ်ထဲအတင်းဝင်စေ၍ အော်စဗယ်ဒို ဗယ်လန်တီနှင့် ဂီနို တယ်လားမိုတို့ ရိုက်ကူးသော "ကန္တာရသူရဲကောင်းများ"( I cavalieri del deserto )ရုပ်ရှင်အတွက် ဇာတ်ညွှန်းရေးပေးရန် ဖက်ဆစ်အီတလီက သိမ်းပိုက်ထားသည့် လစ်ဗျားသို့ စေလွှတ်ခြင်းခံရသည်။ အရေးပေါ် ဇာတ်ညွှန်းပြန်ရေးရ၍ သူသည် ရုပ်ရှင်၏ အစောပိုင်းအခန်းများကိုပင် ကိုယ်တိုင်ရိုက်ကူးခဲ့ရသည်။ထရီပိုလီမြို့အား ဗြိတိသျှတပ်များက သိမ်းပိုက်သောအခါ သူနှင့် လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များသည် ဂျာမန်စစ်လေယာဉ်ငယ်လေးတစ်စင်းဖြင့် စစ္စလီကျွန်းသို့ ထွက်ပြေးနိုင်ခဲ့သည်။ သူ၏ အာဖရိကတိုက်မှ စွန့်စားမှုများကို နောက်ပိုင်းတွင် Marc’Aurelio ၌ "ပထမဆုံး လေကြောင်းခရီး"ဟူ၍ ပြန်လည်ရေးသားခဲ့သည်။ ထို ဆောင်းပါးတွင် "ဖယ်လိနီအသစ်မွေးဖွားခြင်း၊ စားပွဲတွင်ထိုင်၍ ကောက်ကြောင်းခြစ် အလုပ်လုပ်နေသည့် ဇာတ်ညွှန်းရေးဆရာမဟုတ်တော့၊ လက်တွေ့ ကွင်းဆင်း ရိုက်ကူးနေသည့် ရုပ်ရှင်ဖန်တီးသူတစ်ဦး"ဆိုပြီး မှတ်ချက်ရေးခဲ့သည်။
အစဉ်သဖြင့် နိုင်ငံရေးဖြင့် ကင်းလိုသော ဖယ်လိနီသည် မဟာမိတ်တပ်များက ဘိုလော့ဂ်နာကို လေကြောင်းမှ ဗုံးကျဲတိုက်ခိုက်စဉ်တွင် သူ၏ဆေးမှတ်တမ်းများ ပျက်ဆီးပျောက်ဆုံးသွား၍ တပ်မှထွက်ခွင့်ရပြီး လွတ်လပ်သွားခဲ့သည်။ ဖယ်လိနီတို့ လင်မယားသည် မယားဖြစ်သူ၏ အဒေါ်တစ်ဦးအိမ်တွင် မူဆိုလီနီ ကျဆုံးသည့် ၁၉၄၃ ဇူလိုင် ၂၅ ရက်မတိုင်မီထိ ပုန်းအောင်းနေထိုင်ကြရသည်။ လများစွာကြာပြီးနောက် မာဆီနာသည် ကိုယ်ဝန်ကြီးဖြင့် လှေကားမှ ချော်ကျသည်။ ၁၉၄၅ မတ်လ ၂၂ တွင် သားဦး ပီယာဖက်ဒရီကို ကိုဖွားမြင်သည်။ သို့သော်လည်း ကလေးမှာ တစ်လသာအသက်ရှင်ပြီး ကွယ်လွန်သွားရှာသည်။
Neorealist အလုပ်သင်ကာလ (၁၉၄၄–၁၉၄၉)
၁၉၄၄ ဇွန်လ ၄ရက်တွင် မဟာမိတ်တပ်များက ရောမကို သိမ်းပိုက်နိုင်လိုက်ပြီးနောက် ဖယ်လိနီနှင့် အန်ရစ်ကို ဒီ ဆီတာတို့သည် ရယ်စရာကောင်းသော မျက်နှာဆိုင်ဟူ၍ ဖွင့်လှစ်ပြီး အမေရိကန်စစ်သားများကို ပုံတူကာတွန်းရုပ်ပြောင်များ ဆွဲပေးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ ရော်ဘတ်တို ရိုဆယ်လိနီသည် "ပြီးခဲ့သောနှစ်မှ ဇာတ်လမ်းများ"(နောင်တွင် "ရောမ၊ ဖွင့်ထားသောမြို့"ဖြစ်လာမည့်)ကို ဖန်တီးနေစဉ် ဖယ်လိနီနှင့် ဆုံတွေ့ခဲ့ပြီး ဖယ်လိနီက ဇာတ်ညွှန်းအတွက် ဒိုင်ယာလော့ဂ်များ၊ ပြက်လုံးများ ရေးပေးမည်ဟု ကမ်းလှမ်းခဲ့ရာမှ ဖယ်လိနီသည်လည်း Italian Neorealismတွင် ပါဝင် ပတ်သက်လာသည်။
၁၉၄၇ တွင် ဖယ်လိနီနှင့် ဆာဂျီယို အေမီဒေတို့သည် ထိုဇာတ်ကားအတွက် အော်စကာဆု စကာတင်စာရင်းတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။
၁၉၄၆တွင် ရိုဆယ်လိနီ၏ "ပိုင်ဆန်"ရုပ်ရှင်အား ဇာတ်ညွှန်းရေးဆရာအဖြစ်အပြင် လက်ထောက်ဒါရိုက်တာအဖြစ်ပါ ဝင်ရောက်ရိုက်ကူးနေရင်းမှ ဖယ်လိနီသည် မိုင်အိုရီတွင် စစ္စလီယန်ရိုက်ကွင်းများရိုက်ရန် စိတ်ပါလာသည်။ ၁၉၄၈ ဖေဖော်ဝါရီတွင် သူ့အား မာဆယ်လို မတ်(စ)ထရိုအီယန်နီဟူသည့် သရုပ်ဆောင်လူငယ်လေးနှင့် မိတ်ဆက်ပေးခြင်းခံရသည်။ အဲလ်ဘတ်တို လတ္တူဒါနှင့်အတူ တွဲလုပ်ရင်းမှ ၎င်းအတွက် Senza pietà"(အသနားမဲ့) နှင့် "Il mulino del"(ပိုပေါ်မှ ကြိတ်ခွဲစက်'')ရုပ်ရှင်များအတွက် ဇာတ်ညွှန်းများကို ပူးတွဲရေးသားခဲ့သည်။
အစောပိုင်း ရုပ်ရှင်များ (၁၉၅၀–၁၉၅၃)
၁၉၅၀တွင် ဖယ်လိနီသည် ဒါရိုက်တာအဖြစ် သူ ပထမဆုံးရိုက်ကူးသောရုပ်ရှင်အဖြစ် "အပြားပြားသော အလင်းများ"(Luci del varietà)ရုပ်ရှင်ကို အဲလ်ဘတ်တို လတ္တူဒါနှင့်ပူးတွဲရိုက်ကူး၊ ပူးတွဲထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ထုတ်လုပ်ရေးကုမ္ပဏီမှာ အရှုံးပေါ်ခဲ့ပြီး ဖယ်လိနီနှင့် လတ္တူဒါတို့သည်လည်း ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုစာ အကြွေးများနှင့် ကျန်ရစ်သည်။ ၁၉၅၀ ဖေဖော်ဝါရီတွင် "ပိုင်ဆန်"ရုပ်ရှင် ဇာတ်ညွှန်းအတွက် ရိုဆယ်လိနီ၊ ဆာဂျီယိုနှင့် ဖယ်လိနီတို့ကို အော်စကာဆု စကာတင်စာရင်းအတွက် ရွေးချယ်ခြင်းခံရသည်။
"Europa '51"အတွက် ရိုဆယ်လိနီနှင့်အတူ ပါရီတွင် ဇာတ်ညွှန်းညီလာခံကို တက်ရောက်ပြီးနောက် ဖယ်လိနီသည် ၁၉၅၁ စက်တင်ဘာတွင် "အာရပ် စော်ဘွားဖြူ"ကို ထုတ်လုပ်ရန်ပြင်သည်။ ထိုရုပ်ရှင်အား ကိန်းတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ရန်ရွေးခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ပြိုင်ပွဲမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။
၁၉၅၃ တွင် သူ၏ I Vitelloni ရုပ်ရှင်သည် ပရိသတ်များနှင့် ဝေဖန်ရေးဆရာများကို နှစ်ခြိုက်စေခဲ့သည်။ ဗင်းနစ်တွင် ငွေခြင်္သေ့ဆုဆွှတ်ခူးခဲ့သည်။
Neorealism အလွန်ကာလ (၁၉၅၄–၁၉၆၀)
၁၉၅၂ တွင် ပင်နဲလ်လီ၊ ဖလေရီယာနိုတို့နှင့် တွဲဖက်ရေးသားသော ဇာတ်ညွှန်းကို "La Strada'' ရုပ်ရှင်အဖြစ် ရိုက်ကူးသည်။ ရိုက်ကူးရေးကာလနောက်ဆုံးသုံးပါတ်တွင် ဖယ်လိနီသည် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် စိတ်ကျရောဂါခံစားရလာသည်။ သူ့ဇနီးသည်၏ အကူအညီဖြင့် စိတ်ပညာရှင် အီမီလီယို ဆာဗာဒီယို ထံတွင် ကုသမှု ခံယူခဲ့သည်။
Nights of Cabiria ကို ရိုက်ကူးရန် ပြင်ဆင်နေစဉ် ၁၉၅၆ နွေဦးတွင် ဖယ်လိနီ၏ ဖခင်ဖြစ်သူသည် အသက် ခြောက်ဆယ့်နှစ်နှစ်အရွယ်၌ နှလုံးခုန်ရပ်ပြီး ဆုံးသွားရှာသည်။ Nights of Cabiria မှာ အကြိမ်သုံးဆယ်မြောက် အကယ်ဒမီဆုပေးပွဲတွင် အကောင်းဆုံး နိုင်ငံခြားဘာသာစကားပြောရုပ်ရှင်ဆု အကယ်ဒမီကို ဆွှတ်ခူးခဲ့သည်။ သရုပ်ဆောင်ဖြစ်သူ မာဆီနာမှာ ကိန်းရုပ်ရှင်ပွဲတော်တွင် ဤ ရုပ်ရှင်ဖြင့် အကောင်းဆုံးအမျိုးသမီးသရုပ်ဆောင်ဆုကို ရရှိခဲ့သည်။
၁၉၆၀တွင် သူ၏ La Dolce Vita ရုပ်ရှင်သည် စံချိန်တင်ဝင်ငွေဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ မှောင်ခိုသမားများက လက်မှတ်တစ်စောင်ကို ၁၀၀၀လီယာဖြင့် ရောင်းကြလင့်ကစား လူအုပ်ကြီးမှာ  "အကျင့်ပျက်ရုပ်ရှင်"ဟု သတ်မှတ်ထားသည့် ရုပ်ရှင်ကားကို ဆင်ဆာမပိတ်မှီ ကြည့်ရှုဖို့ နာရီနှင့်ချီပြီး တန်းစီကြရသည်။ ၁၉၆၀ ဖေဖော်ဝါရီလ ၅ရက်တွင် မီလန်၌ ပြသသော အထူးပွဲတွင် လူအုပ်ကြီးသည် အော်ဟစ်ဆဲရေးနေကြပြီး ဖယ်လိနီ၏ မျက်နှာကို လူတစ်ယောက်က တံတွေးနှင့် လှမ်းထွေးသည်ပင် ခံရသည်။ ပါလီမန်တွင် ရှေးရိုးစွဲ လက်ယာဝါဒီများက ထိုရုပ်ရှင်ကို ထုတ်ဖော်ရှုတ်ချခဲ့ပြီး ခရစ်ယာန် ဒီမိုကရက်မှ ပါလီမန်အတွင်းဝန်လေး ဒိုမန်နီကိုက ရုပ်ရှင်၏ အငြင်းပွားဖွယ်အကြောင်းအရာကို ငြင်းပယ် လက်မခံရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်ထိပင်။  ဗာတီကန်၏ တရားဝင် ကိုယ်စားပြုသတင်းစာဖြစ်သော ''l'Osservatore  Romano" က ဆင်ဆာတည်းဖြတ်ပစ်ရန် ဆွယ်သတင်းဆောင်းပါးများရေးခဲ့သည်။ ရိုမန်အသင်းတော်ဝင် ဘုန်းတော်ကြီးများအဖွဲ့နှင့် အီတလီတော်ဝင်မျိုးရိုးစဉ်ဆက်အဖွဲ့ကလည်း ရုပ်ရှင်ကို တိုက်ခိုက်ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။ မည်သို့ပင်ဆိုစေ ဤ ရုပ်ရှင်မှာ ကိန်းရုပ်ရှင်ပွဲတော်တွင် ရွှေကလောင်ဆု ချီးမြင့်ခံရလေသည်။
နိုင်ငံရေး အမြင်များ
အခြားသော အီတာလျံနာမည်ကျော်အများစုမှာ အီတာလျံ ကွန်မြူနစ် ပါတီကို ထောက်ခံကြသော်လည်း လက်ဝဲမယိမ်းသည့် ဖယ်လိနီသည် ခရစ်ယာန် ဒီမိုကရေစီ (DC)ကို ထောက်ခံအားပေးခဲ့ပြီး ၁၉၆၈ခုနှစ် ဆန္ဒပြပွဲကို ဆန့်ကျင်ကာ ဂူလီယို အန်ဒရီရော့တီနှင့် မိတ်ဖွဲ့ခဲ့သည်။ "Ginger and Fredတွင် ဆေလ်ဗီယို ဘာလူစကိုနီနှင့် ခေတ်ရေစီးကြောင်းလိုက်သော ရုပ်မြင်သံကြားများကို သရော်လှောင်ပြောင်ခြင်းမှအပ ဖယ်လိနီသည် သူ၏ နိုင်ငံရေးအမြင်ကို လူသိအောင်ချပြလေ့မရှိသည့်အပြင် နိုင်ငံရေးနှင့် ပတ်သက်သောရုပ်ရှင်လည်း တစ်ကားမှမရိုက်ကူးခဲ့ပေ။ ၁၉၉၀ တွင်တော့ DC နှင့် အီတာလျံ ရီပတ်ဘလီကန် ပါတီ(PRI)တို့အတွက် ရုပ်မြင်သံကြား ရွေးကောက်ပွဲ ကြော်ငြာနှစ်ခုကို ရိုက်ကူးပေးခဲ့သည်။ သူ၏ ဆောင်ပုဒ် "Non si interrompe un'emozione" (စိတ်ခံစားမှုတစ်ခုကို အဆက်မပြတ်စေနဲ့")အား ရုပ်မြင်သံကြားတွင် ကြော်ငြာများအလွန်အကျွံသုံးစွဲမှုကို ဆန့်ကျင်၍ ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ ထိုဆောင်ပုဒ်အား ၁၉၉၅ အီတာလျံ လူထုဆန္ဒခံယူပွဲတွင် လက်ဝဲ ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီက အသုံးပြုခဲ့သေးသည်။
လွှမ်းမိုးမှုနှင့် အမွေဆက်ခံသူ
လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးချင်းအလိုက် ထူးခြားသော အမြင်များအရ ဖယ်လိနီ၏ ရုပ်ရှင်များသည် အတိတ်မှတ်ဉာဏ်များ၊ အိပ်မက်များ၊ ဆန္ဒများ၊ စိတ်ကူးအတွေးများ၏ ပြီးပြည့်စုံသော ပေါင်းစပ်မှုတစ်ခုဖြစ်သည်။
ခေတ်ပေါ် ရုပ်ရှင်ဖန်တီးသူများဖြစ်သည့် တင် ဘာတန်၊ တယ်ရီ ဂီလီယမ်၊ အီမီယာ ကတ်စတာရီကာ၊ နှင့် ဒေးဗစ် လင့်(ချ) တို့ကဲ့သို့သော ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာများ၏ လက်ရာရုပ်ရှင်များတွင် ဖယ်လိနီ၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကို တွေ့ရသည်။
ဖယ်လိနီ၏ I Vitelloni ရုပ်ရှင်သည် ဥရောပဒါရိုက်တာများဖြစ်သော ဟွမ် အန်တိုနီယို ဘာဒမ်နှင့် မာကို ဖာရာရီတို့အပေါ်၊ မာတင် စကော့ဆေးဆေး၏ Mean Streets"ရုပ်ရှင် (၁၉၇၃)၊ ဂျော့ လူးကပ်စ်၏ American Graffiti"ရုပ်ရှင် (၁၉၇၄)၊ ဂျိုဝယ် ရှူမာချာ၏"St. Elmo's Fire ရုပ်ရှင် (၁၉၈၅)နှင့် ဘယ်ရီ လစ်ဗင်ဆင်၏ Diner ရုပ်ရှင် (၁၉၈၇)တို့အပေါ် လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။ ၁၉၆၃တွင် အမေရိကန်မဂ္ဂဇင်း Cinema က စတန်လေ ကူးဘရစ် အား သူ၏ အကြိုက်ဆုံးရုပ်ရှင်များကိုမေးရာအကြိုက်ဆုံးရုပ်ရှင် ဆယ်ကားရွေးချယ်ခဲ့ရာတွင် ပထမအကြိုက်ဆုံးကားမှာ I Vitelloni'' ဖြစ်သည်။
ဖယ်လိနီ၏ ရုပ်ရှင်ဆိုင်ရာအပြင် ပုဂ္ဂလိဆိုင်ရာ စာရွက်စာတမ်းများကို ဝက်စလီယန် တက္ကသိုလ်တွင် ထိန်းသိမ်းထားသည်။
စာစုစာရင်း
အခြားအထောက်အထားများ
ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန်
အထွေထွေ
ငါးပိချောင်းရွာ၊ ထီးချိုင့်မြို့နယ်
ငါးပိချောင်းရွာ (Ngarpichaung)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ ထီးချိုင့်မြို့နယ်၊ ချွန်းတောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၈၈၄၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ထီးချိုင့်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျားချောင်းရွာ၊ ဓဓဓနုံးချောင်းဓ
ကျားချောင်းရွာ၊ ဓဓဓနုံးချောင်းဓ
ငမန်းခြေရွာ၊ ကေသလာချောင်းဝ
ငမန်းခြေရွာ၊ ကေသလာချောင်းဝ
အဲလ်ဘာ့တပ်စ် မာ့ဂ်နပ်စ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:၁၂၈၀ ကွယ်လွန်သူများ ကဏ္ဍ:ဂျာမန် ဒဿနပညာရှင်များ ကဏ္ဍ:ဂျာမန် အဂ္ဂိရတ်ပညာရှင်များ
ကုန်သည်လမ်း
ကုန်သည်လမ်းသည် အရှေ့မှ အနောက်သို့ သွယ်တန်းထားပြီး ရန်ကုန်မြို့ မြို့လယ်တွင် တည်ရှိသည်။ ကုန်သည်လမ်းသည် မဟာဗန္ဓုလပန်းခြံအား တောင်ဘက်မှဖြတ်၍သွားသည်။
ဒွန်မောင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်
ဒွန်မောင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်သည် ထိုင်းနိုင်ငံ ဘန်ကောက်မြို့၏ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်အဟောင်းဖြစ်သည်။ လေဆိပ်သစ်မှာ သုဝဏ္ဏဘူမိ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ် ဖြစ်သည်။ ဒွန်မောင်းလေဆိပ်သည် အာရှတွင်သာမက ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဖွင့်လှစ်လျက်ရှိသော သက်တမ်းအရှည်ကြာဆုံး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်ထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ၁၉၁၄ ခုနှစ် မတ်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ထိုင်းတော်ဝင်လေတပ် အသုံးပြုရန်အတွက် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ခရီးသည်တင် လေယာဉ်များသည် ၁၉၂၄ခုနှစ်တွင် စတင်ဆင်းသက်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံး ခရီးသည်တင်လေယာဉ်မှာ တော်ဝင် ဒတ်ချ် လေကြောင်းလိုင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် သုဝဏ္ဏဘူမိ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ် ဖွင့်လှစ်ပြီး ပိတ်ခဲ့သော်လည်း ၂၀၀၇ ခုနှစ် မတ်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ပြင်ဆင်မှုများ ပြုလုပ်ပြီး ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ယခုအခါ ဒေသတွင်း လေကြောင်းလိုင်းများ၏ အဓိကအခြေဆိုက်ရာ ဖြစ်လာသည်။ အဓိကအားဖြင့် တန်ဖိုးနည်း လေကြောင်းလိုင်းများ ဆိုက်ရောက်သည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့ကြီးဆုံး တန်ဖိုးနည်းလေကြောင်းလိုင်း ဆိုက်ရောက်ရာ လေယာဉ်ကွင်း အဖြစ်သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။
ဒွန်မောင်းလေဆိပ်သည် သုဝဏ္ဏဘူမိလေဆိပ်မဖွင့်မှီအချိန်အထိ ထိုင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေကြောင်းလိုင်း ၏ အဓိက အခြေဆိုက်ရာအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် လေကြောင်းလိုင်းပေါင်း ၈၀ကျော်၊ လေယာဉ်အစီးရေ ၁၆၀,၀၀၀ နှင့် ခရီးသည် ၃၈ သန်း ကျော် ကို ကိုင်သွယ်ခဲ့သည်။ ကမ္ဘာ့အလုပ်အများဆုံး လေယာဉ်စာရင်းတွင် နံပါတ် ၁၄ ချိတ်ခဲ့သည်။ ယခုအခါ နော့ လေကြောင်းလိုင်း၊ အဲအေးရှား လေကြောင်းလိုင်း၊ ထိုင်းလိုင်းရင်း လေကြောင်းလိုင်း နှင့် အောရီးရန့် ထိုင်း လေကြောင်းလိုင်းတို့၏ အဓိက အခြေဆိုက်ရာအဖြစ် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။
အစောပိုင်းနှစ်များ
ဒွန်မောင်း လေယာဉ်ကွင်းသည် ဆပ် ပဟမ် လေယာဉ်ကွင်းပြီးနောက် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဒုတိယမြောက်လေယာဉ်ကွင်းဖြစ်သည်။ ဆပ် ပဟမ် လေယာဉ်ကွင်းသည ယခုအခါ မြင်းပြိုင်ကွင်း ဖြစ်နေပြီး တော်ဝင်ဘန်ကောက် အားကစားကလပ် အဖြစ် လူသိများသည်။ ပထမဦးဆုံး လေယာဉ်ဆင်းသက်မှုကို ၁၉၁၄ ခုနှစ် မတ်လ ၈ ရက်နေ့တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၃ နှစ်ခန့်စော၍ ထိုင်းနိုင်ငံသည် ဝန်ထမ်း ၃ ဦးကို ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ စေလွှတ်၍ လေယာဉ်မောင်း သင်ကြားခဲ့သည်။ သင်ကြားမှုများ ပြီးဆုံးပြီးနောက် ၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် လေယာဉ် ၈ စီး ဝယ်ယူခဲ့သည်။ အဆိုပါ လေယာဉ် ၈ စီးသည် တော်ဝင်လေတပ် ပေါ်ပေါက်လာခြင်း၏ အစဖြစ်သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ဒွန်မောင်လေယာဉ်ကွင်းသည် ဂျပန်လေတပ် အခြေချရာ စခန်းအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။ စစ်အတွင်း ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခံရခဲ့သည်။
စစ်ကြီးပြီးဆုံးသွားသည့် ၁၉၄၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ဗြိတိသျှ တော်ဝင်လေတပ်က ၁၉၄၆ မတ်လအထိ တပ်ဆွဲထားခဲ့သည်။
ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲအတွင်းတွင်လည်း ဒွန်မောင်းလေဆိပ်သည် အမေရိကန်လေတပ်၏ အဓိက အခြေချစခန်းအဖြစ် အသုံးပြုခြင်း ခံခဲ့ရသည်။
ပိတ်သိမ်းခြင်း
၂၀၀၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၇ ရက်နေ့ဟာ ဒွန်မောင်းလေဆိပ် လည်ပတ်ခြင်းရဲ့ နောက်ဆုံးရက်ဆွဲ ဖြစ်ခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးဝင်ရောက်ခဲ့သော ခရီးသည်တင် လေယာဉ်များမှာ
ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခြင်း
သုဝဏ္ဏဘူမိ လေဆိပ် ဖွင့်လှစ်ပြီးနောက် ဒွန်မောင်းလေဆိပ်ကို ပိတ်ခဲ့သော်လည်း လေဆိပ်သစ်တွင် ကုန်ကျစရိတ်မြင့်မားခြင်း၊ လေဆိပ်ပြေးလမ်း အက်ကွဲလာခြင်းတို့ကြောင့် ခရီးသည်တင်လေယာဉ်အချို့ကို ဒွန်မောင်လေဆိပ်သို့ ပြန်လည်ဆင်းသက်ရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။ တန်ဖိုးနည်း လေကြောင်းလိုင်းများ ပြန်လည်ဆင်းသက်ခြင်းနှင့်အတူ ဒွန်မောင်း လေဆိပ်ကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ဒွန်မောင်းလေဆိပ် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ရခြင်း ရည်ရွယ်ချက်မှာ သုဝဏ္ဏဘူမိ လေဆိပ် ဒုတိယအဆင့် တိုးချဲ့ခြင်းမှ ရှောင်ရှားရန်ဟု ဆိုသည်။