cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဆာဂေး ဘရင်
ရှာဖွေရေး အင်ဂျင်ကို တီထွင်ခြင်း
စတန်းဖို့ဒ် တက္ကသိုလ်တွင် ကျောင်းသားသစ်အဖြစ်စတင် ရောက်ရှိစဉ် လယ်ရီ ပေ့ချ် နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ မကြာသေးမီက Economist မဂ္ဂဇင်း အတွက် အင်တာဗျူးတွင် “ ငါတို့နှစ်ယောက်လုံးက တော်တော် ရွံ့ဖို့ကောင်း တယ်” ဟုအရွှမ်းဖောက်ပြောကြားခဲ့သည်။ သူတို့သည် ကိစ္စတော်တော်များများတွင် သဘောထားကွဲလွဲကြ ဟန်ရှိသည်။ သို့သော် သူတို့အတူတူ နေခဲ့ကြပြီးနောက် အရမ်းတော်သည့် ရင်းနှီးသော စိတ်တူကိုယ်တူ သူငယ်ချင်းများဖြစ်လာကြသည်။ ဘရင်သည် အချက်အလက်ရှာဖွေသည့် လုပ်ငန်းကို ပိုကောင်းအောင်လုပ်ရန် အာရုံစိုက်နေ သည့်အချိန်မှာ လယ်ရီက “အခြားသော အကိုးအကား အညွှန်းစာတွေဆီကနေ အရေးကြီးတဲ့ သုတေသန ပြုချက် စာမျက်နှာကို စုစည်းပေးတဲ့ အယူအဆ”ကို အာရုံစိုက် ခဲ့သည်။ အဓိက စဉ်းစားပြီး လုပ်ဆောင်ခဲ့သော ဆန်းသစ်တိုးတက်မည့် အလားအလာရှိသည့် လေ့လာမှုတခုကို “ လိုအပ်ချက်ကို အလွယ်တကူ ရှာဖွေနိုင်သည့် အကြီးစား အင်တာနက် search engine တခု ၏ တည်ဆောက်ပုံ” ဟုအမည် ပေးကာ အတူတကွ ရေးသားခဲ့သည်။
သူတို့ ၏ အတွေးအခေါ်များကို ပေါင်းစပ်ပြီး သူတို့ ၏ အဆောင်အခန်းများအတွင်း ဈေးပေါသော ကွန်ပျူတာများ ကို ပြည့်ကျပ်နေအောင် ထည့်သွင်းကာ အင်တာနက်ကို အခြေခံသည့် search engine အသစ်ကို စမ်းသပ်ခဲ့သည်။ သူတို့ ၏ စမ်းသပ်မှုမှာ လျင်မြန်စွာ တိုးတက်လာပြီး Standford တက်ကသိုလ်၏ ကွန်ပျူတာ အသုံးပြုသည့် အခြေခံ လုပ်ငန်းပိုင်းကို အခက်အခဲများ နှင့် တွေ့ကြုံစေခဲ့သည်။ သို့သော် သူတို့၏အင်တာနက်မှတဆင့် ရှာဖွေမှုပြုလုပ်သည့် အစွမ်းထက်ရှာဖွေရေးကိရိယာ စမ်းသပ်မှုမှာ အောင်မြင်ကြောင်းနားလည်ခဲ့ပြီး သူတို့၏ စမ်းသပ်မှုကို ပို၍ ထိထိရောက်ရောက်လုပ် ကိုင်နိုင် ရန် ပါရဂူဘွဲ့အတွက် သင်ယူမှုများကို ခေတ်တရပ်နားခဲ့သည်။ (၇) မာ့ခ် မော်စီ က၊ ပါရဂူဘွဲ့တက်နေသူများ၊ မိသားစုများနှင့် သူငယ်ချင်းများထံမှ ထောက်ပံငွေများ ကောက်ခံခြင်း၊ ရှိသည့် ပစ်စည်း များကို နည်း နည်းခြင်း ရောင်းချခြင်းများ ပြုလုပ်ပြီး ချိတ်ဆက်ထားသော ကွန်ပျူတာများကို အချက်အလက်များ ပေးပို့ နိုင် သောကိရိယာ ကိုဝယ်ယူခဲ့ကြပြီး မန်လိုပါ့ခ် ရှိ နာမည်ကျော် အလုပ်ရုံတခုသို့ ငှားရမ်းခဲ့ကြ သည်။ သိပ်မကြာခင်မှာပင် Sun Microsystems ကို ပူးပေါင်းတည်ထောင်သူ Andy Bechtolsheim က ၁၀ဝ ဝ၀ဝ ချက်လက်မှတ်တစောင်ရေးပြီး Google Inc သို့ ပေးပို့ခဲ့သည်။ သို့သော် တစ်ခုတည်းသော ပြဿနာမှာ ထိုအချိန်က Google Inc မှာ အခိုင်အမာ ဖွဲ့စည်းတည် ထောင်ထားခြင်း မရှိသေးပေ။ “၂ ပတ်ကြာကြာထိ သူတို့ စာရွက်စာတမ်းနဲ့ အလုပ်တွေလုပ်တော့ သူတို့မှာ ပိုက်ဆံချေးစရာ နေရာမရှိကြဘူး” ဟု ရေးသားဖော်ပြခဲ့သည်။
The Economist Magazine က ဘရင် ၏ ဘဝကိုချဉ်းကပ်ပုံကို ပေ့ချ် ကဲ့သို့ပင်“ ကမ္ဘာ အချက်အလက်များအားလုံးကို ပြုလုပ်ပေးထားခြင်းဖြင့် နေရာမရွေး၊ အချိန်မရွေး၊ လူတိုင်း သုံးရလွယ်ကူပြီး အသုံးဝင်စေရမယ် ” ဟူသော Google ၏ ဆောင်ပုဒ် အပေါ်တွင် သုံးသပ်ပြီး ပေါ်ထွက်လာတဲ့ အမြင်ပေါ်မှာ အခြေခံထားကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ အခြားလူတွေ သူတို့ရဲ့အမြင်တွေကို ခေတ်သစ်ပုံနှိပ်ပညာကို တီထွင်ခဲ့သူ ဂျိုဟန် ဂတ်တန်ဘက် ၏ အမြင်နှင့် နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြထားသည်။ “၁၄၄ဝ ခုနှစ်တွင် ဂျိုဟန် ဂတ်တန်ဘက် က ဥရောပကို ပုံနှိပ်စက်နဲ့ စတင်မိတ်ဆက်ပေးခဲ့တယ်။ ပုံနှိပ်စက်အများအပြား အသုံးပြုပြီး သမ္မာကျမ်းစာ စာအုပ်တွေကို ရိုက်နှိပ်ခဲ့ကြတယ်။ ဒီနည်းပညာက စာအုပ်နဲ့လက်ရေးစာမှုတွေ ဖြစ်လာ ဖို့လမ်း ဖွင့်ပေးခဲ့တယ်။ အရင်တုန်းက လက်နဲ့ကူးရေးခဲ့ကြရတယ်။ ပိုမြန်တဲ့နှုန်းနဲ့ ကူးယူရိုက်နှိပ်ရန်အတွက် ဂျိုဟန် ဂတ်တန်ဘက် က အသိပညာကို ဖြန့်ဝေပေးခဲ့ပြီး တော့ ဥရောပတိုက်ရဲ့သမိုင်းကို ကဏ္ဍအသစ်တရပ် ဖွင့်လှစ်ဖို့အကူအညီပေးခဲ့တယ်။”
သိပ်မကြာခင်မှာပဲ သူတို့နှစ်ယောက် အင်တာနက်ရှာဖွေရေးအတွက် ထိရောက်မယ့်ကိရိယာ အသစ်ကို တီထွင်ခဲ့ တယ်။ သိပ်မကြာခင်မှာပဲ သူတို့နှစ်ယောက် အင်တာနက်ရှာဖွေရေးအတွက် ထိရောက်မယ့်ကိရိယာ အသစ်ကို တီထွင်ခဲ့ တယ်။ ဒစ်ဂျစ်တယ် စာအုပ် နှင့် ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ သတင်းအချက်အလက်မျိုးတွေ ဖြန့်ကျက်ခြင်းမျိုး လိုပဲ ယနေ့ ဝက်ဘ်ဆိုက်တွေရဲ့ နောက်ကွယ်က သတင်းအချက်အလက်များအကြောင်းကို သူတို့ စတင် စဉ်းစားခဲ့ကြတယ်။
ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ
ဘရင် ၏ အမေဖြစ်သူ Eugenia မှာ ပါကင်ဆန်ရောဂါ ခံစားနေရသူဖြစ်သည်။ ၂၀၀၈ တွင် သူ၏ အမေဆေး ကုသရာ မယ်ရီလန်း ဆေးတတက္ကသိုလ်သို့လှူဒါန်းမှုတခု ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဘရင် က 23AndMe Services ကိုအသုံးပြုပြီး၊ ယေဘုယျအားဖြင့် ပါကင်ဆန်ရောဂါက မျိုးရိုးလိုက်ဖြစ်သောရောဂါတခု မဟုတ်သော်လည်း၊ သူနှင့် သူ့အမေနှစ်ယောက်လုံးရဲ့ LRRK2 ဂျင်း ဗီဇမှာ သန္ဓေ ပြောင်းလဲမှု ( Mutation ) ရှိနေတာကြောင့် ဆာဂေး ဟာ နောက်နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာတဲ့အခါမှာ ပါကင်ဆန်ရောဂါဖြစ်နိုင်ချေ ၂ဝ % ကနေ ၈၀% အထိ ရှိနေကြောင်းကို ရှာဖွေ တွေ့ရှိခဲ့သည်။ မသိနားမလည်ဘူး၊ အသိပညာဗဟုသုတမရှိဘူးဆိုလျှင် ကိစ္စတော်တော်များများမှာ အောင်မြင်မှု ရရှိမှာ မဟုတ်ကြောင်းနှင့် ပက်သက်၍ ဆာဂေး ကိုမေးမြန်းကြသည့်အခါ ဆာဂေး က သူ့ရဲ့အသိပညာ ဗဟုသုတရှိခြင်းက အခုဒီရောဂါကို ကာကွယ်တားဆီးနိုင်တော့မည် ဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။ The Economist Magazine ၏ အယ်ဒီတာအာဘော်ကဏ္ဍတွင် မစ္စတာ ဘရင် က သူရဲ့ LRRK2 ဗီဇ သန္ဓေ ပြောင်းလဲမှုကို သူရဲ့ကိုယ်ပိုင်အချက်အလက်တွေထဲက ပိုးကောင်တကောင်(bug)လောက်ပဲ သဘောထားပြီး Google မှ အင်ဂျင်နီယာများ နေ့တိုင်းပြင်ဆင်နေရတဲ့ ကွန်ပြူတာ စနစ်ကို ပျက်စီးစေတဲ့ bug များနှင့် နှိုင်းယှဉ် လျှင် မည်သို့မျှ ထူးခြားမှုမရှိကြောင်း ရေးသားခဲ့သည်။
“သူကိုယ်သူ ကူညီလုပ်ကိုင်ပေးခြင်းဖြင့် သူများကိုလဲ ကူညီပေးနိုင်တယ်။ သူ့ကိုသူ ကံကောင်းတယ် လို့အမြဲစဉ်းစားတယ်။ သို့သော် မစ္စတာ ဘရင် က ပိုပြီးအရေးပါအရာရောက်သည့် အချက်တချက်ကို ပြုလုပ်နေခဲ့တယ်။ အသိပညာ ဗဟုသုတရှိတာ ဘယ်အချိန်ပဲဖြစ်ဖြစ် မကောင်းဘူးလား၊ ပြီးတော့ မသိတာထက်တော့ အသိပညာ ဗဟုသုတရှိတာက သေချာပေါက်ပိုမကောင်းဘူးလား။ ”
တရုတ် ဆင်ဆာ နှင့် Google
သူ့ငယ်ဘဝနှင့် သူ့မိသားစုတို့ဆိုဗီယက်နိုင်ငံမှ ထွက်ခွာလာခဲ့ရတဲ့ အကြောင်းရင်းကို သတိရမိတဲ့အခါမှာ ဆာဂေး က တရုတ် ကွန်မြူနစ် အစိုးရ စိတ်ကြိုက် ရှာဖွေရေးအင်ဂျင်ရဲ့ အဖြေတွေကို ဖြတ်တောက်နိုင်အောင် ခွင့်ပေးလိုက်တဲ့ Google ရဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက် ကို တော်တော်လေး စိတ်ပျက်ခဲ့ရသည်။ ဒါပေမယ့် Google မရနိုင်လဲပဲ တရုတ်က သာလွန်ကောင်းမွန်တဲ့ အနေအထားအတိုင်းပဲ ဆက်ရှိနေနိုင်တာပဲလေ လို့ ဆုံးဖြတ်လိုက်ပါတော့သည်။ Fortune မဂ္ဂဇင်းကို သူ့ရဲ့ အကျိုးနဲ့အကြောင်း ရှင်းပြခဲ့တာကတော့ : “ဒီကိစ္စမှာ ပါဝင်မိတဲ့အတွက် ကျွန်တော်တို့ ခံစားရတယ်။ ပြီးတော့ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ဝန်ဆောင်မှုကို ပေးချင်တဲ့ ၁၀၀% မရရင်တောင်မှ ရရှိနိုင်သလောက်ပိုပြီး ရရှိနိုင်အောင်ပြုလုပ်နေ ကြတယ်။ တရုတ်အင်တာနက်အသုံးပြုသူတွေအတွက် အချက်အလက်အားလုံးကို ရှာရင်ရှာသလောက် အဆုံးစွန်ထိ မရရှိနိုင်သော်လည်း အရင်ကထက်တော့ ပိုမို ရရှိနိုင်ပါလိမ့်မယ်။”
၂၀၁ဝ ဇန်နဝါရီ ၁၂ နေ့တွင် Google ရှိ ကွန်ပြူတာ များနှင့် လွန်ခဲ့သောတလခန့်ကမှ စတင်တည် ထောင်ထားသော ပေါင်းစပ်အခြေခံ အဆောက်အအုံ(corporate infrastructure) ကို အင်တာနက်မှ အကြီးစားတိုက်ခိုက်မှု တခု ခံလိုက်ရကြောင်းနှင့် ထို တိုက်ခို်က်မှုတွင် များပြားလှစွာသော Gmail Account များကို ဝင်ရောက်ကြည့်ရူခံ ခဲ့ရပြီး Google ၏ ပညာရပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ခိုးယူခံခဲ့ရကြောင်း ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့ သည်။
နောက်ပိုင်းတွင် ထိုတိုက်ခိုက်မှုမှာ တရုတ်ပြည်မှ ပြုလုပ်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ဆုံးဖြတ်ခဲ့ပြီးနောက်တွင်၊ တရုတ်ပြည်ရှိ Google Search Engine ၏ စိစစ်ဖြတ်တောက်မှုသဘောတူညီမှုကို ဆက်လက်လုပ်ကိုင် တော့မည် မဟုတ်ကြောင်းနှင့် တရုတ်နိုင်ငံရှိ Google Company နှင့်သက်ဆိုင်သည့်အရာ အားလုံးကို ရုပ်သိမ်းတော့မည် ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။
ဒီတိုက်ခိုက်မှုပြုလုပ်သူ၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ တရုတ်ပြည်မှ လူ့အခွင့်အရေးလှုပ်ရှားသူများ၏ Gmail Account များကို ဝင်ရောက်ကြည့်ရူရန် ရည်ရွယ်ကြောင်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေး၊ နည်းပညာ၊ သတင်းနှင့် ဓာတု ဗေဒ အစရှိသည့် လုပ်ငန်းများလုပ်ကိုင်သည့် ကုမ္ပဏီကြီး ၂ဝ ခန့်ကို ရည်ရွယ် တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း The New York Times မှ သတင်းထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
အခြားအင်တာဗျူးတစ်ခုမှာ စပိုင်ဂျယ် က ထပ်ဖြည့် ပြောလိုက်တာကတော့ “ကျွန်တော်တို့အတွက်ကတော့ ပွင့်လင်းမြင်သာတဲ့ အင်တာနက်သတင်းအချက်အလက်တွေ ရရှိမှု နဲ့ပက်သက်ပြီး အမြဲတမ်း ဆွေးနွေးနေကြတာပါဘဲ။ ကျွန်တော်တို့ယုံကြည်တာကတော့ အင်တာနက်ပေါ်က သတင်းအချက်အလက်တွေ ပွင့်လင်းမြင်သာခြင်းရဲ့ အခြေခံ မူ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းတွေကို လွတ်လပ်ပွင့်လင်းမှုအခွင့်အရေးနဲ့အတူ တွဲပြီး ထိန်းသိမ်း ထားနိုင်ခြင်းဟာ အကောင်းဆုံးပဲဖြစ်တယ်။” ကုမ္ပဏီ အနည်းငယ်ဆီကပဲ ဒီကိစ္စအတွက် အထောက်အပံ့တွေပေးဖို့ အာမခံချက် ရထားသေးပေမယ့် အင်တာနက် လွတ်လပ်ခွင့် ရရှိရေးသမားတွေကတော့ ကောင်းကောင်းကြီးကို အားပေးထောက်ခံနေကြပြီ ဖြစ်ပါတယ်၊ နောက်ပြီး ဒီဟာကို သာ လုပ်နိုင်ခဲ့ရင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု အတွက်ဂုဏ်ယူစရာပဲ” လို့ ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းသူ တွေက ပြောကြသည်။ ဥပဒေပြုအထက်လွှတ်တော် အမတ်တဦးဖြစ်သူ ဘိုင်ရွန် ဒေါ်ဂန် က Google ရဲ့ဆုံးဖြတ်ချက်က လွတ်လပ်တဲ့ဖော်ပြ ချက်နှင့် သတင်းအချက်အလက်တွေဖြစ်လာစေဖို့ ထောက်ခံအားပေးတဲ့ ခိုင်မာတဲ့ခြေလှမ်းတခုဖြစ်တယ်လို့ ဖော်ပြ ခဲ့သည်။ အမေရိကန်အထက်လွှတ်တော်အမတ် Bob Goodlatte က “တရုတ်နိုင်ငံက Google.cn မှာ ရှာဖွေရရှိတဲ့ အဖြေတွေကို စိစစ်ဖြတ်တောက်မှု ပြုလုပ်တာကို ရပ်တန့်ဖို့ သတ္တိရှိရှိကြိုး စားခဲ့တဲ့ Google ရဲ့ခြေလှမ်း ကို ကျွန်တော် ဂုဏ်ယူတယ်” လို့ချီးကျူးပြောကြားခဲ့တယ်။
“Google ရဲ့လုပ်ရပ်ဟာ သဲထဲမှာ မျဉ်းတကြောင်းဆွဲခဲ့သလို အရာထင်ခဲ့ပြီးတော့ ကိုယ်ပိုင်လွတ်လပ်ခွင့်ကို သတ်မှတ်ချက်ရှိတဲ့ တရုတ်ပြည်လို ဘာမှမသိအောင်အမှောင်ချထားတဲ့နေရာမျိုးမှာ Google က ထွန်းလင်း တောက်ပနေတယ်။ စီးပွားရေးရူထောင့်ကကြည့်မယ်ဆိုရင် တရုတ်နဲ့ ဖြစ်ခဲ့တဲ့ အဖြစ်အပျက်မျိုးဟာ Google ရဲ့ အကျိုးအမြတ် ကို အများကြီးထိခိုက်စေတယ်လို့အများက အသိအမှတ်ပြု လက်ခံထားကြ တယ်။ တရုတ်ပြည်မှာရှိတဲ့ Google ရဲ့ရှာဖွေတွေ့ရှိတဲ့ အဖြေတွေမှာ စိစစ်ဖြတ်တောက်မှု ပြုလုပ်ခြင်းကို ငြင်းဆိုခဲ့တာဟာ ချီးကျူး ဂုဏ်ပြုဖို့ ထိုက်တန်ပေမဲ့ အဲဒီစွမ်းဆောင်မှုအတွက် အများကြီး ပေးဆပ်ခဲ့ရတယ်။ Google ကတော့ Sakharov ( ရုရှားမှ သိပ္ပံပညာရှင် တဖြစ်လဲ လူ့အခွင့်အရေးလှုပ်ရှားတက်ကြွသူ ) လိုမျိုး ဒီကိစ္စရပ် နှစ်ခုကြားထဲမှာ ချိတ်ဆက် လှုပ်ရှားနေတဲ့ အနေအထား ကို ရောက်နေပြီ” လို့ လက်ရှိ “သူရဲကောင်းဆန်ဆန် လှုပ်ရှားမှု” ကို ရည်ညွှန်းပြီး တရုတ် ပြည်သူ့ သမ္မတ အစိုးရ အသစ်က ထပ်လောင်း ပြောဆိုလိုက်ပါသည်။
ရရှိခဲ့သော ဆုများ နှင့် အသိအမှတ် ပြုခံရခြင်းများ
၂၀၀၉ နိုဝင်ဘာတွင် Forbes မဂ္ဂဇင်း မှ ဘရင် နှင့် လယ်ရီပေ့ချ် တို့သည် ကမ္ဘာ့ အစွမ်းအစအရှိဆုံး နံပါတ် ၅ အဆင့်ရှိ ပုဂ္ဂိုလ်များဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ထိုနှစ်အစပိုင်း ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဘရင် အား အင်ဂျင်နီယာနှင့် သက်ဆိုင်သည့်အမြင့်ဆုံးအသက်မွေးဝမ်းကျောင်းဆိုင်ရာ ထူးချွန်ဆုများမှ တခုဖြစ်သော National Acadamy of Engineering ကို ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့ပြီး အင်ဂျင်နီယာ သုတေသန လုပ်ငန်းများတွင် ထူးချွန်ပြောင်မြောက်စွာ အထောက် အကူပြု ဆောင်ရွက်ခဲ့မှုတို့ကို ဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် သိလိုသောအကြောင်းအရာကို အလွန်လျင်မြန်စွာ စာရင်း ပြုစုနိုင်ခြင်းနှင့် သက်ဆိုင်သောအချက်အလက်များကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ခြင်းတို့တွင် တိုးတက် ဖွံ့ဖြိုးအောင် ဦးဆောင် လုပ်ကိုင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ရွေးချယ်ခံရခြင်းဖြစ်သည်။
၂၀၀၃ တွင် ဘရင် နှင့် ပေ့ချ် တို့သည် စီးပွားရေးစွမ်းဆောင်ရှင် စိတ်ဓာတ်ကို အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ပြီး တော့ စီးပွားရေးပုံစံသစ်ကို ဖန်တီးရာမှာ အရှိန်အဟုန်ဖြင့် ဦးဆောင်ခဲ့တဲ့အတွက် IE စီးပွားရေးကျောင်းမှ ဂုဏ်ထူးဆောင် MBA ဘွဲ့ကို ချီးမြှင့် ခဲ့သည်။ ၂၀၀၄ တွင် အင်ဂျင်နီယာ ပညာရပ်တွင် အမြင့်ဆုံးဆုတဆု ဖြစ်သော Marconi Foundation Prize ကို လက်ခံရရှိခဲ့ပြီး ကိုလံဘီယာ တက္ကသိုလ်ရှိ Marconi Foundation အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ ဝင်အဖြစ် ရွေးချယ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ရွေးချယ်ခံရကြောင်း ကြေညာချက်ထုတ်ပြန်ရာမှာ Marconi Foundation ၏ ဥက်ကဌ ဖြစ်သူ John Jay Iselin က ဒီနေ့ ခေတ်ကာလမှာ သတင်းအချက်အလက်ရရှိမှုနည်းလမ်းတွေ နဲ့ပက်သက်ပြီး အခြေခံအားဖြင့် အပြောင်းအလဲတွေကို တီထွင် နိုင်ခဲ့တဲ့ အတွက် ဂုဏ်ယူဝမ်းမြောက်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့တယ်။
သူတို့သည် ရွေးချယ်သင်ကြားလေ့ကျင့်ပေးထားသော ဆက်သွယ်ရေးနည်းပညာနှင့် ပက်သက်ပြီး ကမ္ဘာ့အလွှမ်းမိုး နိုင်ဆုံး ရှေ့ဆောင် လမ်းပြ ၃၂ ယောက် စာရင်းထဲမှာ ပါဝင်ခဲ့သည်။ စာရင်းဝင်များရဲ့ ကိုယ်ရေးအချက်အလက်တွေမှာ အမျိုးသား သိပ္ပံပညာ ဖောင်ဒေးရှင်း ကြီး၏ အစောပိုင်းက ပေးတဲ့ ဆုတွေရရှိတဲ့ အကြောင်း ပါဝင်သည်။ “သူသည် ကမ္ဘာ စီးပွားရေး ဆွေးနွေးပွဲ၊ နည်းပညာ၊ ဖျော်ဖြေမှု နှင့် ဒီဇိုင်းအစည်းအဝေးပွဲတွေမှာ စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းတဲ့ စကားပြောသူကောင်းသူတယောက် ဖြစ်တယ်။ PC Magazine က Google သည် အကောင်းဆုံး Web-sites နှင့် Search Engine 100 ထဲမှာ ထိပ်ဆုံးမှာရှိတယ်လို ့ချီးကျူးပြောကြားခဲ့ပြီးတော့ ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် အင်တာနက်အသုံးဝင်မှုကို ပိုမိုတိုးတက်ကောင်းမွန်အောင် ဆန်းသစ်လုပ်ကိုင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် နည်းပညာပိုင်း ဆိုင်ရာ အကောင်းဆုံးဆု ကိုချီးမြှင့်ခဲ့တယ်။” ၂၀၀ဝ ခုနှစ်တွင် Webby Award နှင့် နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ အောင်မြင်မှု အတွက် People’s Voice Award ကို ချီးမြှင့်ခံခဲ့ရတယ်။ ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် Outstanding Search Service ဆု၊ Best Image Search Engine ဆု၊ Best Design ဆု၊ Most Webmaster Friendly Search Engine ဆု နှင့် အကောင်းဆုံး ရှာဖွေနိုင်သော အင်္ဂါရပ်အတွက် Search Engine Watch Award တို့ကို ချီးမြှင့်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။
၂၀၁ဝ Forbes စာရင်းအရ သူနှင့် လယ်ရီ နှစ်ယောက်ပေါင်းသည် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၇.၅ ဘီလျံပိုင်ဆိုင်ပြီး ကမ္ဘာ့ အချမ်းသာဆုံး နံပါတ် ၂၄ အဆင့်ကို ပူးတွဲ ရရှိထားသည်။
အခြား စိတ်ဝင်စားမှုများ
ဘရင် သည် အခြားကိုယ်ပိုင်လုပ်ငန်း အစီအစဉ်များကို Google ထက်ပို၍ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် .. Google ၏ ပရဟိတလုပ်ငန်းတခုဖြစ်တဲ့ google.org ကို ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး နေရောင်ခြည်၊ လေနှင့် ရေတို့လို များပြားလှတဲ့အရင်းအမြစ်ကို ရှာဖွေထုတ်ယူအသုံးပြုနိုင်တဲ့ စွမ်းအင်ထုတ် စက်မှုလုပ်ငန်းမျိုးမှာ ရင်းနှီးမြုပ်နှံခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့ စွမ်းအင်နှင့် ရာသီဥတုဆိုင်ရာပြသာနာများကို ဖြေရှင်းနိုင်ရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။ အဲဒါကြောင့် “ ကုမ္ပဏီကို တည်ထောင်ခဲ့သူတွေဟာ နည်းပညာကို အသုံးပြုပြီးတော့ ခက်ခဲတဲ့ပြသာနာတွေကို ဖြေရှင်းချင်လို့တည်ထောင် ခဲ့တယ်” လို့အများက လက်ခံခဲ့ကြသည်။
၂၀၁ဝ အောက်တိုဘာတွင် အရှေ့ဘက်ကမ်းခြေရှိ လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ဖြန့်ဖြူးသည့်စက်ရုံကို ကူညီထောက် ပံနိုင်ရန်အတွက် နောက်ပိုင်းအမေရိကန်ရှိ ပထမဆုံးကမ်းလွန်လေစွမ်းအားလုပ်ငန်းဖြစ်လာမည့် အဓိကကမ်းလွန် လေအားလျှပ်စစ် ထုတ်ယူသည့် လုပ်ငန်းကို စတင်တည်ထောင် ရင်းနှီးမြုပ်နှံ ခဲ့သည်။
လွန်ခဲ့သောတပတ်ခန့်က သူတို့တီထွင်ထုတ်လုပ်ထားသော မှတ်ဉာဏ်အတု ( Artificial Intelligence ) ထည့်သွင်း တပ်ဆင်ထားသောကားကို ပြည်သူလူထုနှင့် စတင်မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ ထိုကားတွင် ဗီဒီယို ကင်မရာနှင့် အာရုံခံ ကိရိယာများတပ်ဆင်ထားပြီး မောင်းသူမရှိပဲ အလိုအလျောက် ထိန်းချုပ်မောင်းနှင်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။
သူနှင့် လယ်ရီ တို့သည် စိတ်ကြိုက်ပြင်ဆင်ထားသော ဘိုးရင်း ၇၆၇-၂၀ဝ လေယာဉ်တစီး နှင့် Donier Alpha ဂျက်လေယာဉ် တစီးတို့ကိုပိုင် ဆိုင်သည်။ ထို လေယာဉ်နှစ်စင်းနှင့် Google မှ အလုပ်အမှုဆောင် ပိုင်ဆိုင်သည့် ရေနွေးငွေ့သုံး V ပုံစံ အင်ဂျင် နှစ်လုံးတပ်ဆင်ထားသော လေယာဉ်တို့ကို Moffett Federal လေယာဉ်ကွင်းတွင် နှစ်စဉ် ဒေါ်လာ ၁.၄ သန်းပေး၍ ရပ်နားထားရှိသည်။ ထိုလေယာဉ်တွင် ပျံသန်းမောင်းနှင်နေစဉ်အတွင်း လေ့လာစမ်းသပ်ချက်များ ရရှိနိုင်ရန် အတွက် NASA မှ သိပ္ပံစမ်းသပ် ကိရိယာများ တပ်ဆင် ထားရှိ ခွင့်ပြုထားသည်။
အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုရှိ ရုရှားစကားပြော စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်များ ချိတ်ဆက်ထားသည့် အဖွဲ့အစည်း ( ပြည် ပြေး နှင့် ဒုက္ခသည်များပါ ပါဝင်သည်) တခုဖြစ် သော AmBAR မှ အဖွဲ့ဝင်တယောက် ဖြစ်ပြီး မိန့်ခွန်းပေါင်း များစွာကို ပြောကြားထုတ် လွှင့်ခဲ့သည်။
ကမ္ဘာ့ ၂၆ ယောက်မြောက် အချမ်းသာဆုံးပုဂ္ဂိုလ်
သူသည် အမေရိကန် စွန့်ဦးတီထွင်သူ (Entrepreneur) တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာကျော် Google ကုမ္ပဏီကြီးကို လယ်ရီပေ့ချ် နှင့်အတူ ပူးတွဲတည်ထောင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။
Brin သည်လက်ရှိတွင် Google နည်းပညာပိုင်း ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သည်။ Brin ၏ အသားတင်ကြွယ်ဝချမ်းသာမှုမှာ ဒေါ်လာ ၁၆.၆ ဘီလျံရှိသည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်မတ်လ ၉ ရက်နေ့တွင် Brin သည် Larry Page နှင့်အတူ ကမ္ဘာ့ ၂၆ ယောက်မြောက် အချမ်းသာဆုံးပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သကဲ့သို့ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ၉ ယောက်မြောက်အချမ်းသာဆုံး သူဌေးလည်းဖြစ်ပြီး၊ ကမ္ဘာပေါ်တွင် လေးယောက်မြောက် အသက်ငယ်ဆုံး ဘီလျံနာ သူဌေးလည်းဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ဘီလျံနာများ
အဘုတ်ရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
အဘုတ်ရွာ(Ahboke)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ ဂျာထုံအူမားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၇၇၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျောက်ရစ် (အရှေ့)ရွာ၊ မြောင်မြို့နယ်
ကျောက်ရစ် (အရှေ့)ရွာ (Kyaukyit(East))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ မြောင်မြို့နယ်၊ ကျောက်ရစ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၂၂၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြောင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တစ်ပါးဝါ
တစ်ပါးဝါ (Machlolophus spilonotus) သည် တစ်ငှက် တမျိုးဖြစ်ပြီး ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ ဘူတန်နိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ နီပေါနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဟောင်ကောင်နှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
အလယ်စုရွာ၊ ပိန်းအင်း
အလယ်စုရွာ၊ ပိန်းအင်း
ဒိုက်လျားရွာ၊ ကွင်းလျှား
ဒိုက်လျားရွာ၊ ကွင်းလျှား
ရခိုင်ရိုးကြီး
ရခိုင်ရိုးကြီး
လယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲရေးနှင့် စာရင်းအင်း ဦးစီးဌာန
လယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲရေးနှင့် စာရင်းအင်း ဦးစီးဌာန (Department of Agriculture Land Management and Statistics) သည် စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာနလက်အောက်ရှိ ဌာနတစ်ခုဖြစ်သည်။
သမိုင်း​ကြောင်း
ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့တို့သည် မြန်မာပြည်၏ မြေယာသယံဇာတများကိုအသုံးချလို၍ လယ်ယာမြေများကို တိုးချဲ့လုပ်ကိုင်စေပြီး စိုက်ပျိုးမြေအားလုံးပေါ်မှ မြေခွန်ကောက်ခံကာ ၎င်းတို့၏ဗျူရိုကရေစီ ယန္တရားကြီး အာဏာ စက်တည်တံ့ခိုင်မြဲအောင် ရပ်တည်လည်ပတ်နိုင်ရေးအတွက် မြေယာကုန်ထုတ်လုပ်မှုကို  လက်ဝါးကြီး အုပ်၍ ကုန်သွယ်မှုအမြတ်ထုတ်ရန် ကြံစည်ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။
ယင်းသို့ကြံစည်ကြိုးပမ်းချက်နှင့်အတူ အိန္ဒိယအစိုးရသည် မြန်မာပြည်ကို ၎င်းတို့၏ ပြည်နယ် တစ်ခု အဖြစ် ထားရှိသည်နှင့်အညီ မြန်မာပြည်သို့အုပ်ချုပ်ရန်စေလွှတ်သော အဖွဲ့များဖြစ်သည့် ပြည်ထဲ​ရေးဌာန(Home Department)၊ အခွန်ဌာန (Department of Revenue)၊ ​စိုက်ပျိုး​ရေးနှင့်စီးပွား​ရေး (Agriculture and Commerce)၊​မြေယာအခွန်နှင့် ​ကြေးတိုင် (Land Revenue and Settlement)၊​မြေတိုင်းဝန်ထမ်းများအား မြေတိုင်းသွန်သင်ချက် (Survey Instructions)များကိုပါ သင်ကြား စေလွှတ်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။
ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့တို့သည်  ၎င်းတို့ မအုပ်ချုပ်ရသေးသောဒေသတို့ကို တည်တည်တံ့တံ့ အုပ်ချုပ်နိုင်ရန် အတွက် မြေတိုင်းတာမြေပုံထုတ်သည့်လုပ်ငန်းကိုစနစ်တကျဆောင်ရွက်ပြီး နယ်မြေဒေသကို စနစ်တကျပိုင်းခြား အုပ်ချုပ်ခြင်း၊ မြေခွန်စည်းကြပ်ခြင်းနှင့် လယ်ယာကဏ္ဍစာရင်းဇယားများ ပြုစုခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ ကြသည်။
ဗျူရိုကရေစီအုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားခိုင်မာစွာ ရေရှည်ရပ်တည်နိုင်ရေးအတွက် ဘဏ္ဍာငွေ အမြောက် အမြား ရှာဖွေနိုင်ရန် လယ်ယာမြေများကို ယခင်ဝမ်းစာရှာဖွေရေးမှ စီးပွားဖြစ်စိုက်ပျိုးရေးကို ဦးတည်ချက် ထားလျက် ပိုင်ဆိုင်လုပ်ကိုင်ခွင့်စနစ်အမျိုးမျိုးဖြင့် လုပ်ကိုင်စေခဲ့ရာတွင် မြေခွန်၊မြေတိုင်း၊ ကြေးတိုင်၊ မြေစာရင်းနှင့် စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများ အချိန်ကြာမြင့်စွာ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ပေါင်းစပ် သန္ဓေတည်ခဲ့ကြသည်။
ဗြိတိသျှတို့သည်မြန်မာပြည်ကို မဟာဝန်ရှင်တော်မင်းကြီး (Chief Commissioner) လက်အောက်တွင် ထားရှိပြီး ဥပဒေများပြဋ္ဌာန်း အုပ်ချုပ်နိုင်ရေးအတွက် ဌာနများဖွဲ့စည်း အုပ်ချုပ် ခဲ့သည်။ ၁၈၉၇ ခုနှစ် မေလ(၁)ရက်နေ့တွင် ဒုတိယဘုရင်ခံချုပ်မှ ဆက်လက်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၈၈၇ ခုနှစ်၊ မေလ (၁၂)ရက်နေ့တွင် Mr. W.T. Hall ကို Director of the Department of Land Records and Agriculture အဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ပြီး ယင်းလက်အောက်တွင် ခရိုင်လယ်ဝန်ရာထူးများ ခန့်ထားဆောင်ရွက်ခဲ့ကြောင်းသိရှိရသည်။
၁၉၀၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ (၂၀)ရက်နေ့တွင် ကြေးတိုင်လုပ်ငန်း၊ မြေစာရင်းလုပ်ငန်းနှင့် စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများကို ပူးပေါင်း၍ Directorate of Settlement, Land Record and Agriculture ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၉၀၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ (၁၅)ရက်နေ့တွင် မြေခွန်တော် စည်းကြပ်ခြင်းလုပ်ငန်းကိုထိရောက်ကျယ်ပြန့်စွာ တိုးချဲ့လုပ်ကိုင်နိုင်ရန်အတွက်စိုက်ပျိုးရေးဌာနကိုခွဲထုတ်၍ ကြေးတိုင်ဌာနနှင့်မြေစာရင်းဌာန တို့အား ပူးပေါင်းပြီး Commissioner of Settlement  and Director of  Land Records Department ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ လယ်ယာမြေနိုင်ငံပိုင်ပြုလုပ်ရေး အက်ဥပဒေမူကြမ်းကို လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် သစ်တော ဝန်ကြီးဌာနလက်အောက်ရှိ မြေယာဌာနခွဲမှ (၉.၉.၁၉၄၈) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်ပြန်တမ်းဖြင့် ထုတ်ပြန်ခဲ့ ကြောင်း၊ လယ်ယာမြေနိုင်ငံပိုင်ပြုလုပ်ရေးလုပ်ငန်းများကို မူလက လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့်သစ်တောဝန်ကြီး ဌာနမှ ဆောင်ရွက်ရန်ဖြစ်သော်လည်း ယင်းလုပ်ငန်းကို ကျယ်ပြန့်စွာနှင့် သီးသန့်ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် ၁၉၅၂ခုနှစ်တွင် လယ်ယာမြေနိုင်ငံပိုင်ပြုလုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာနပေါ်ပေါက်လာပြီး ၎င်း၏လက်အောက်တွင် လယ်ယာမြေနိုင်ငံပိုင်ပြုလုပ်ရေးဌာနခွဲ၊ လျော်ကြေး ဌာနခွဲ၊ ကြေးတိုင်နှင့်မြေစာရင်းဌာနခွဲနှင့် မြေတိုင်းဌာနခွဲ တို့ပါဝင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် လယ်ယာမြေနိုင်ငံပိုင် ပြုလုပ်ရေးဌာနခွဲနှင့်လျော်ကြေးဌာနခွဲကို ကြေးတိုင်နှင့်မြေစာရင်းဌာန လက်အောက်သို့ သွတ်သွင်းခဲ့သည်။
ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ရုံး၏ (၁၅.၁.၂၀၁၅)ရက်နေ့တွင် ကျင်းပပြုလုပ်သည့် အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ် (၂/၂၀၁၅)၏ သဘောတူခွင့်ပြုချက်အပေါ် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့်ဆည်မြောင်း ဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးရုံး၏ (၂၈.၄.၂၀၁၅)ရက်စွဲ ပါအမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်(၁၃/၂၀၁၅)  ဖြင့် ကြေးတိုင်နှင့် မြေစာရင်းဦးစီးဌာနရှိ အရာထမ်း(၃၉၅)နေရာ၊ အမှုထမ်း(၁၃၉၁၈)နေရာတို့ဖြင့် လယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲရေးနှင့် စာရင်းအင်းဦးစီးဌာနအမည်ဖြင့် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
လမ်းမတော်မြို့နယ်
လမ်းမတော်မြို့နယ်သည် ရန်ကုန်မြို့လယ်၏ အနောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ လမ်းမတော်မြို့နယ်၏ အနောက်ဘက်တွင် အလုံမြို့နယ်၊ အရှေ့ဘက်တွင် လသာမြို့နယ်၊ တောင်ဘက်တွင် ဆိပ်ကမ်းမြို့နယ်နှင့် ရန်ကုန်မြစ်ရှိပြီး မြောက်ဘက်တွင် ဒဂုံမြို့နယ်တို့ တည်ရှိသည်။ လမ်းမတော်မြို့နယ်တွင် ရပ်ကွက်ပေါင်း (၁၂)ခု၊ အစိုးရ မူလတန်းကျောင်း (၅) ကျောင်း၊ အလယ်တန်းကျောင်း (၂) ကျောင်းနှင့် အထက်တန်းကျောင်း (၂) ကျောင်းရှိသည်။ လမ်းမတော်မြို့နယ်နှင့် လသာမြို့နယ်တို့သည် ရန်ကုန်မြို့၏ တရုတ်တန်းဖြစ်သည်။
ထင်ရှားသော အဆောက်အဦးများ
လမ်းမတော်မြို့နယ်ရှိ အောက်ဖော်ပြပါအဆောက်အဦးများကို ရန်ကုန်မြို့ရှိ ရှေးဟောင်းအမွေအနှစ်အဖြစ် ထိန်းသိမ်းထားသည်။
သူဌေးကုန်းရွာ၊ သူဌေးကုန်း
သူဌေးကုန်းရွာ၊ သူဌေးကုန်း
အိုင်ရိုကန်
အိုင်ရိုကန် သည် ချဒ်နိုင်ငံအရှေ့တောင်ပိုင်း၊ Moyen-Chari ဒေသတွင်တည်ရှိသည့် ရာသီအလိုက်ဖြစ်ပေါ်သည့်ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ နွေရာသီနှင့် ဆောင်းဦးရာသီများတွင် Bahr Salamat မြစ်၏ အရှေ့ဘက်မှ ရေများသည် ကန်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။ ၎င်းမြစ်သည် ကန်၏ အနောက်တောင်ဘက် ၇ ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ၎င်းကန်သည် ဗဟိုအာဖရိကသမ္မတနိုင်ငံနှင့် ဆက်စပ်နေသည့် နယ်နိမိတ်၏ မြောက်ဘက် ၁၀၀ ကီလိုမီတာခန့်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ကန်သည် အဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်နီးပါး ဖြစ်ကာ ၁၃ ကီလိုမီတာရှည်၍ ၁၁ ကီလိုမီတာကျယ်သည်။ ခြောက်သွေ့သည့် ရာသီကာလများတွင် ကန်သည် လုံးဝခန်းခြောက်နေသည်။
ကန်တွင် ဂြိုဟ်, လ တစ်ခုခု၏ အဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန် ဖိအားသက်ရောက်ခဲ့သည်ကို လေ့လာတွေ့ရှိခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ချဒ်နိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
လင်းဇင်းပြည်
လာအိုဘုရင့်နိုင်ငံဖြစ်သော လင်းဇင်းဘုရင့်နိုင်ငံ (kingdom of Lan Xang) (ລ້ານຊ້າງຂາວຂາວ Lanxanghômkhao, from ລ້ານ "million" + ຊ້າງ "elephants" + "[under] the white parasol"; ล้านช้างร่มขาว, ; शिसत्तनखनहुत्, Sisattanakhanahut; လင်းဇင်း, ; श्री सत्तनागहुत Srī Sattanāganahuta; Vạn Tượng) ကို ၁၃၅၄ခုနှစ်တွင် လာအိုဘုရင် ဖငွန် (Fa Ngum) မှ စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ရှေး မင်းမျိုးနွယ်ဖြစ်သော မင်းသား ဖငွန်သည် ကမ္ဘောဒီးယားသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေရင်း ခမာဘုရင်၏ သမီးတော်နှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခဲ့သည်။ ၁၃၄၉ တွင် ဖငွန်သည် လူသူစစ်သည်ဗိုလ်ပါ ၁၀,၀၀၀ ပါသော စစ်တပ်ကြီးကို ဦးဆောင်လျက် ကမ္ဘောဒီးယားပြည် အန်ကောမှ သူ၏လာအိုပြည်တွင်းသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ဖငွန်သည် သစ္စာခံသောနယ်များကို လာအိုအခေါ် မွမ် (ပြည်နယ်)များ အဖြစ်သိမ်းယူသတ်မှတ်လိုက်သည်။ ခမည်းတော်နှင့် နောင်တော်များထံမှ အာဏာသိမ်းယူကာ ၁၃၅၄ တွင် ဗီယင်ကျန်းမြို့၌ လင်းဇင်းဘုရင်အဖြစ် ဘိသိက်ခံခဲ့သည်။ ဆင်ကောင်ရေတစ်သန်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော လင်းဇင်းနိုင်ငံအတွက် နယ်မြေချဲ့ထွင် သိမ်းပိုက်ခဲ့ရာ ထိုခေတ်က အရှေ့တောင်အာရှတွင် အကြီးမားဆုံးသော ဘုရင့်နိုင်ငံများတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ဖငွန်အုပ်ချုပ်သော အစောပိုင်းနှစ်များတွင် အခက်အခဲမရှိသော်လည်း နောက်ပိုင်း (၆)နှစ် (၁၃၆၂-၁၃၆၈) အတွင်း ဒေသတွင်းရိုးရာယုံကြည်ကိုးကွယ်မှုဖြစ်သော ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ နှင့် သူ၏ယုံကြည်မှုဖြစ်သော မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာအကြား ပဋိပက္ခဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဘုန်းကြီးကျောင်းပေါင်းများစွာကို ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ ပြင်းထန်စွာနှိပ်ကွပ်ခဲ့သည်။ ၁၃၆၈တွင် ဖငွန်၏ မိဖုရား ခမာမင်းသမီး ကွယ်လွန်သည်။ ထို့နောက်တွင် သူသည် အယုဒ္ဓယဘုရင်၏ သမီးတော်နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြန်သည်။ ထိုမင်းသမီးသည် သူ၏ ကြင်ယာတော်အပေါ် ဩဇာလွှမ်းမိုးနိုင်ပြီး အယုဒ္ဒယမှ ဗုဒ္ဒရုပ်ပွားဆင်းတုတော်များကို နောင်တွင် လွမ်ပရာဘွမ်ဟု အမည်တွင်မည့် ပရာဘွမ်မြို့တော်သို့ ပင့်ဆောင်လာခဲ့သည်။
၁၃၇၃ တွင် ဖငွန်သည် မွမ်နန် (Muang Nan) သို့ ဆုတ်ခွာခဲ့သည်။ ယူနန်ပြည်သို့ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေခဲ့သော သားဖြစ်သူ အွန်ဟွမ် (Oun Heuan) ပြန်လည်ရောက်ရှိလာပြီး ၁၃၉၃တွင် ဖခင် ဖငွန်ကွယ်လွန်ပြီးနောက်၌ ထိုင်းသုံးသိန်းဟု အမည်ရသော ဆမ်ဆင်နက်ထိုင်း (Samsenethai) ဟု ဘွဲ့အမည်ခံကာ လန်ဆန်းပြည်ကို ဆက်လက်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ မဲခေါင်ဒေသတွင် မွန်ဂိုတို့၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကို အဆုံးသတ်စေခဲ့သည်။ လာအိုလူမျိုး၊ ထိုင်းလူမျိုးနှင့် အခြားလူနည်းစုတိုင်းရင်းသားများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော လင်းဇင်းပြည်သည် နောင် နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ တိုင်အောင် ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ ဖငွန်၏ အဆက်အနွယ်ဖြစ်သူများသည် ဖငွန်သေဆုံးပြီးနောက် နှစ်ပေါင်း (၆၀၀) ကြာသည့်အချိန်တွင် ထီးနန်ဆက်ခံခဲ့ပြန်သည်။ ၁၇ ရာစုနှစ်ကုန်အထိ လက်အောက်ခံနယ်စားများဖြင့် လန်ဆန်းပြည်ကြီး လွတ်လပ်စွာတည်ရှိနေခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ ဗီယက်နမ်တို့က (၁၄၇၈-၇၉) တွင်လည်းကောင်း၊ ထိုင်းတို့က ၁၅၃၆တွင်လည်းကောင်း၊ မြန်မာတို့က (၁၅၇၁-၁၆၂၁) တွင်လည်းကောင်း တိုက်ခိုက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသေးသည်။
၁၆၉၄တွင် မင်းအဖြစ်အာဏာလုကြရာမှ စစ်ပွဲများ ဖြစ်ပွားကာ ၁၇၀၇ခုနှစ်တွင် လွမ်ပရာဘွမ်ဘုရင့်နိုင်ငံ၊ ဗီယင်ကျန်းဘုရင့်နိုင်ငံနှင့် ချမ်ပါဆက်ဘုရင့်နိုင်ငံဟူ၍ ၃ပိုင်းကွဲသွားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၎င်းတို့အားလုံးသည် အယုဒ္ဒယဘုရင်၏ သစ္စာခံများအဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့ကြသည်။ မွမ်ဖွမ် (Muang Phuan) သည် ၁၅ရာစုတွင် ဗီယက်နမ်တို့၏ သစ္စာခံအဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့သည်။
ဆစ်ဒနီမြို့
ဆစ်ဒနီမြို့သည် ဩစတြေးလီးယားတိုက် နယူးဆောက်ဝေးပြည်နယ်၏ မြို့တော်ဖြစ် သည်။ မြို့ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ဥယျာဉ်ပန်းမာလ်များဖြင့် ခြံရံလျက်၊ မြို့တွင်း၌ ခမ်းနားကြီးကျယ်တင့်တယ်သည့် အဆောက်အအုံကြီးများရှိသဖြင့် အလွန်သာယာသော မြို့တစ်မြို့ဖြစ်၏။ ဩစတြေးလျနိုင်ငံတွင် လူဦးရေ အထူထပ်ဆုံးမြို့ ဖြစ်ပြီး ၂၀၀၆ ခုနှစ် စာရင်းဇယားအရ လူဦးရေ ၄.၂၈ သန်းရှိသည်။ ဆစ်ဒနီမြို့သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ အရှေ့တောင်ဘက် တက်စမန် ပင်လယ်၏ ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ဆစ်ဒနီမြို့တွင် နေထိုင်သူများကို ဆစ်ဒနီဆိုက်ဒါ (Sydneysiders) ဟု ခေါ်ကြပြီး ဩစတြေးလျ လူမျိုးများသာ မကဘဲ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှ လူအများအပြား ပါဝင်ကြသည်။
ဆစ်ဒနီသည် ဩစတြေးလျရှိ ပထမဆုံး ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီဒေသဖြစ်ပြီး ၁၇၈၈ တွင် ဆစ်ဒနီပင်လယ်အော် တွင် ပထမဆုံး ရောက်ရှိလာသည့် သင်္ဘောအစုအဝေး၏ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သည် အာသာ ဖီးလစ်က တည်ထောင်ခဲ့သည်။ မြို့ကို ပို့တ်ဂျက်ဆန် ပတ်လည်ရှိ တောင်များပေါ်တွင် တည်ဆောက်ကြသည်။ ထိုနေရာကို ဆစ်ဒနီ ဟာဘာဟု အများသိကြပြီး ဆစ်ဒနီ အော်ပရာ ဇာတ်ရုံ နှင့် ဟာဘာတံတား တို့သည် ထင်ရှားသော အမှတ်အသားများ ဖြစ်ကြသည်။
၁၈၅ဝ ပြည့်နှစ်က တည်ထောင်ခဲ့သော တက္ကသိုလ်ကျောင်းကြီးမှာ အထူးထင်ရှားလေ သည်။ ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် မြို့၏ဆင်ခြေဖုံးမျူနီစီပယ် ရပ်ကွက် များအပါအဝင် လူဦးရေ ၁၈၆၁၆၈၅ ယောက်ရှိသည်၊ ဆစ်ဒနီ မြို့ကြီးသည် ဩစတြေးလီးယားတိုက်တွင် ရှေးအကျဆုံးမြို့ဖြစ် ၏။ ၁၇၈၈ ခုနှစ်တွင် ထိုမြို့ကိုတည်သည်။ မြို့တည်စဉ်က အင်္ဂလန်ပြည်၊ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဗိုင်းကောင့် ဆစ်ဒနီကိုအစွဲ ပြု၍ဥ ဆစ်ဒနီမြို့ဟု ခေါ်သည်။
မြို့၏ သင်္ဘောဆိပ်ရှိရာ အရပ်ဖြစ်သော ပို့ ဂျက်ဆန်မှာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် လှပသော သင်္ဘောဆိပ်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်ပြီးလျှင် ဆိပ်ကမ်းမျက်နှာစာမှာ အလျား ၁၅၂ မိုင်မျှရှိ၍၊ ကမ်းခြေတစ် ဘက် တချက်တွင် စိမ်းလမ်းသော သစ်တောကြီးများ ဖုံးအုပ် လျက်ရှိသောကြောင့်အလွန်သာယာသော ရှုမျှော်ခင်းတစ်ခုဖြစ် လေသည်။ သင်္ဘောဆိပ်ပေါင်းကူးတံတားကြီးများတွင် အပါ အဝင်ဖြစ်၍ ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့၏။
သင်္ဘောဆိပ်တွင် ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောကြီးများသည် ဩစတြေးလီးယားတိုက်မှ ထွက်သော ကုန်များကို အစဉ်မပြတ် တင်ဆောင်လျက်ရှိကြ၏။ ထိုကုန်များမှာ ဂျုံစေ့၊ ဂျုံမှုန့်၊ ရေခဲ စိမ်အသား၊ သိုးမွေး၊ သားရေ၊ ရွှေ၊ ငွေ၊ ခဲ၊ ကြေးနီနှင့် လတ် ဆတ်သော သစ်သီးစိမ်းများ ဖြစ်သည်။ ဩစတြေးလီးယား တိုက်ထွက်ကုန်ပစ္စည်းများကို ထိုသင်္ဘောဆိပ်မြို့ကြီးမှတစ်ဆင့် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်သို့ ဖြန့်ချိကြရ၏။
မြို့အနီးအနားရှိ ကျောက်မီးသွေးတွင်းများမှရသည့် ကျောက်မီးသွေးကို မြို့ပေါ်ရှိစက်မှုလက်မှုအလုပ်ရုံကြီးများတွင် လွယ်ကူစွာသုံးစွဲနိုင်သဖြင့်၊ ဆစ်ဒနီမြို့မှာ ဩစတြေးလီးယား တိုက်၏ စက်မှုလက်မှုထွန်းကားရာ အချက်အချာမြို့ကြီးလည်း ဖြစ်လေသည်။
မရမ်းရိုးရွာ၊ ပိန်းအင်း
မရမ်းရိုးရွာ၊ ပိန်းအင်း
ကျီးကန်းပြင် (အလယ်)ရွာ၊ ကျီးကန်းပြင်
ကျီးကန်းပြင် (အလယ်)ရွာ၊ ကျီးကန်းပြင်
ထန်းတောစုရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
ထန်းတောစုရွာ (Htantawsu)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ သဲဗုဒ်မကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၂၀၆၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သဲဗုဒ်မကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၆၉ ဦး၊ မ ၁၂၄၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၁၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဥယျာဉ်ရွာ၊ ဇီးချောင်း
ဥယျာဉ်ရွာ (Uyin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်၊ ဇီးချောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၉၇၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စစ်ကိုင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဂျာထုံအူမားရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
ဂျာထုံအူမားရွာ(Jahtungaumar)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ ဂျာထုံအူမားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၇၇၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အုပ်ပလင်ရွာ၊ တံတားဦးမြို့နယ်
အုပ်ပလင်ရွာ (Okepalin)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ တံတားဦးမြို့နယ်၊ လက်ပန်ဇင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၀၈၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်ပန်ဇင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၄၂ ဦး၊ မ ၇၄၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၈၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တံတားဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျောက်ရစ် (အနောက်)ရွာ၊ မြောင်မြို့နယ်
ကျောက်ရစ် (အနောက်)ရွာ (Kyaukyit(West))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ မြောင်မြို့နယ်၊ ကျောက်ရစ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၂၂၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြောင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဒုံလန်းရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်
ဒုံလန်းရွာ (Donlan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်၊ ရီနွဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၈၅၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရီနွဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၀၃၄ ဦး၊ မ ၈၆၀၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၆၄၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖယ်ခုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တစ်ဝါမဲ
တစ်ဝါမဲ (Melanochlora sultanea) ကို ဘူတန်နိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံနှင့် အင်ဒိုချိုင်းနားဒေသများတွင် တွေ့ရှိရသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘူတန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
တစ်ဒေါ်လာရှေ့နေ
တစ်ဒေါ်လာရှေ့နေ (One Dollar Lawyer) သည် တောင်ကိုရီးယားရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ တစ်ခုဖြစ်သည်။ Namkoong Min နှင့် Kim Ji-eun တို့က အဓိကသရုပ်ဆောင်ထားသည်။ ဆိုးလ်အသံလွှင့်စနစ်၏ SBS TV က ၂၀၂၂ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၃ရက်နေ့မှစတင်ကာ အပတ်စဉ် သောကြာနှင့် စနေနေ့များတွင် ပြသနေသည်။
အနှစ်ချုပ်
ချွန်းဂျီဟွန်းသည် အစိုးရအမှုစစ်မှထွက်ကာ ကိုယ်ပိုင်ရှေ့နေလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်နေသူဖြစ်သည်။ လက်ရှိတွင် သူသည် အမှုလိုက်ရာ၌ အရည်အချင်းရှိသော်လည်း ရှေ့နေခအဖြစ် ဝမ် ၁၀၀၀ သာ ယူလေ့ရှိသည်။ ချွန်းဂျီဟွန်းနှင့် ၎င်း၏အလုပ်သင်ရှေ့နေ ဘဲ့မာရီတို့အကြောင်း ရိုက်ကူးထားသော ဇာတ်လမ်းဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တောင်ကိုရီးယား ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများ
မဟာသမယနေ့
ဂေါတမ မြတ်စွာဘုရားသခင်သည် သက္ကတိုင်း ကပိလဝတ်ပြည်အနီး မဟာဝုန်တောကြီး၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် နယုန်လအခါ ညှိုးခြောက်နွမ်းလျော်ကြကုန်သော ကောက်ပင်များအတွက် လိုအပ်သော ရောဟိနီ မြစ်ရေကို အကြောင်းပြု၍ မြစ်၏ ဝဲယာဘက်တွင် နေထိုင်ကြသော ကပိလဝတ်ပြည်သားများနှင့် ကောလိယ ပြည်သားများ အချင်းဖြစ်ပွားခဲ့ရာ ထိုနှစ်ပြည်ထောင် မင်းတို့သည် စစ်မက် အင်္ဂါတို့ကို စီရင်လျက် ထွက်ခဲ့ကြသည့် အခြေသို့ ဆိုက်ရောက်ခဲ့လေသည်။ ထိုအခါ နံနက်မိုးသောက်ထ၌ မဟာကရုဏာသမာပတ်မှ ထ၍ လောကကို ကြည့်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် မင်းများ စစ်ဖြစ်အံ့သည်ကို မြင်တော်မူ၍ တန်ခိုးတော် ဖြင့် ကြွကာ၊ နှစ်ဘက်သောစစ်၏ အလယ်ကောင်းကင်၍ ခြောက်ပါးသော ရောင်ခြည်တို့ကို လွှတ်လျက် ထက်ဝယ်ဖွဲ့ခွေ နေတော်မူလေသည်။
မြတ်စွာဘုရားကို ဖူးမြင်ရလေလျှင် ကပိလဝတ် မင်းမျိုးတို့သည် အခြားသူတို့ကား ငါတို့အား သတ်လိုမှု သတ်စေဟု မိမိတို့လက်နက်များကို စွန့်ပစ်ကာ မြတ်စွာဘုရားအား မြတ်နိုးစွာ ဖူးမြော်ကြကုန်၏။ ကောလိယ မင်းတို့လည်း ထိုအတူပင် လက်နက်များကို စွန့်ပစ်၍ မြတ်စွာဘုရားကို ဖူးမြော်ကြ၏။ မြတ်စွာဘုရားလည်း ထိုမင်းတို့အား ရန်ကိုငြိမ်းစေအောင် ကောင်းမြတ်လှသော ဖန္ဒနဇာတ်၊ ပထဝီဥန္ဒြိယဇာတ်၊ လုကိကဇာတ်များကို ဟော၍ တစ်ဖန် ညီညွတ်ခြင်း၏ အကျိုးကိုပြသော ရုက္ခဓမ္မဇာတ်၊ ဝဓကဇာတ်တို့ကို ဟောကြားတော်မူ၏။
နှစ်ပြည်ထောင်မှ မင်းများသည် မြတ်စွာဘုရား၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကြောင့်သာလျှင် ငါတို့အသက်ဘေးမှ ချမ်းသာရာရသည်ဟု တစ်ဖက်လျှင် ၂၅ဝ စီသော မင်းသားတို့ကို မြတ်စွာဘုရားထံ အပ်နှံကြရာ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုမင်းသား ၅ဝဝ တို့အား ရဟန်းပြု၍ မဟာဝုန်တောသို့ တစ်ဖန် ပြန်ကြွတော်မူလေသည်။
ထိုရဟန်းငါးရာတို့လည်း ရဟန်းအဖြစ်၌ မမွေ့လျော်နိုင်ကြသေးသဖြင့် ဟိမဝန္တာ၊ ကုဏာလအိုင်သို့ ခေါ်ဆောင်ကာ ကုဏာလဇာတ်ကို ဟော်တော်မူမှ အားလုံး သောတာပန်ဖြစ်ကြ ၏။ ထို့နောက် မဟာဝုန်တောသို့ပြန်ကြွတော်မူပြီးလျှင် ကမ္မဋ္ဌာန်းတရားကို ပွားများစေရာ ငါးရာသော ရဟန်းတို့သည် ရဟန္တာချည်း ဖြစ်ကြကုန်လေသည်။
ဤကဲ့သို့ထူးမြတ်လှသော မဟာသမယအခါတော်နေ့ ကား နယုန်လပြည့်နေ့ဖြစ်လေသည်။ မြတ်စွာဘုရားသခင်သည် စုဝေးရောက်လာကြကုန်သော နတ်ဗြဟ္မာတို့ကို ရဟန်းတို့အား သိစေလျက် စရိုက်ခြောက်ပါး အားလျော်စွာ အမြိုက်တရားကို ဟောကြားတော်မူလေရာ မရေမတွက်နိုင်သော နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် အောက်မဂ် ဖိုလ်သုံးပါးကို ရရှိကြ၍ ကုဋေတစ်သိန်းကုန်သော နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် အရဟတ္တဖိုလ်၌ တည်ကြလေသည်။
ထိုအချိန်အခါမျိုးသည် ဘုရားတစ်ဆူပွင့်လျှင် တစ်ကြိမ်မျှသာ ဖြစ်ပေါ်၏။ ထိုအချိန် အခါက မြတ်စွာဘုရားသခင်သည် နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့၏ အမျိုးအနွယ်အလိုက် ရည်ညွှန်း၍ ဟောကြားတော်မူသော ဒေသနာတော်များကို ကြားနာရကုန်သောအခါ ရန်သူချင်း ဖြစ်ကြသော နဂါးနှင့် ဂဠုန်၊ သိကြားနှင့် အသူရာ စသည်တို့သည်လည်း တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ပီယဝါစာ သာယာချိုအေး ဆွေးနွေးကြကုန်လျက်၊ ခင်မင်ကြင်နာစိတ်များ ဖြစ်ပေါ် လာကြလေသည်။ ထိုမျှသာမက နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် သက်တော်ထင်ရှား မြတ်စွာဘုရားကိုယ်တော်တိုင် ယင်းတို့အား ရည်ညွှန်း၍ ဟောကြားတော်မူသော ဒေသနာတော်ကို အစဉ်သတိရလျက်၊ ထိုဒေသနာတော်ကို ရွတ်ဖတ် သရဇ္ဈာယ်ကုန်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့အား ချစ်ခင်ကြကုန်၏။
ထိုကဲ့သို့ဘုရားတစ်ဆူပွင့်မှ တစ်ကြိမ်သာ ဖြစ်ပေါ်သော ကြီးကျယ်လှသော အခါတော်ကြီးကို ဗုဒ္ဓအယူ ဝါဒ၌ သက်ဝင်ယုံကြည်ကြသော ရှင်လူရဟန်းတို့သည် ထူးမြတ်လှသော အခါတော်နေ့အဖြစ် အစဉ်တစ်စိုက် သတ်မှတ်ကာ ထိုအခါတော် ကြုံကြိုက်သော နယုန်လပြည့်နေ့များတွင် မဟာသမယသုတ် ရွတ်ဖတ်သရဇ္ဈာယ်ပွဲများ ကျင်းပလေ့ရှိကြလေသည်။ ထိုမဟာသမယအခါတော် နေ့များတွင် ဓမ္မစကြာသုတ်၊ ဓဇဂ္ဂသုတ်၊ ရတနသုတ်၊ မေတ္တသုတ်၊ အာဋာနာဋိယသုတ်၊ ပုဗ္ဗဏှသုတ်၊ ဓာရဏပရိတ်တော် စသော အန္တရာယ်ကင်း၍ ကောင်းကျိုးချမ်းသာ အစစ်ကို ပေးစွမ်းနိုင်သည့် ပရိတ်တော် တရားတော်များကိုလည်း စုဝေးရွတ်ဆိုလေ့ ရှိကြပေသည်။
ထိုဟောကြားခဲ့မှုကိုအကြောင်းပြု၍ နယုန်လပြည့်နေ့ကို မဟာသမယနေ့ဟုသတ်မှတ်ကာ မဟာသမယနေ့ကို ကျင်းပကြသည်။
ဝမ်းလျှောခြင်း
thumb|ဗီဒီယိုရှင်းလင်းချက် ဝမ်းလျှောခြင်း (ဂရိ စကားလုံး διάρροια မှဆင်းသက်လာပြီး၊ "စီးဆင်းသည်"ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်) ဝမ်းလျှောခြင်း ဟု လည်းစာလုံးပေါင်းသည်။ ဝမ်းလျှောခြင်း ဟူသည် တစ်နေ့လျှင် သုံးကြိမ် သို့မဟုတ် ၎င်းထက်ပို၍ ပျော့ပျော့ သို့မဟုတ် အရည်ဖြစ်သော ဝမ်းသွားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများတွင် ၎င်းမှာ သေဆုံးမှုဖြစ်လေ့ရှိသော အကြောင်းရင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာအဝှမ်းတွင် မွေးကင်းစကလေးငယ်များသေဆုံးမှု အဖြစ်အများဆုံးတွင် ဒုတိယမြောက် အကြောင်းရင်းဖြစ်သည်။ ဝမ်းလျှောခြင်းကြောင့် အရည်များ ဆုံးရှုံးခြင်းသည် ရေဓာတ်ခမ်းခြောက်ခြင်း နှင့် ဓာတ်သဘောပစ္စည်းများ မမျှတခြင်းကို ဖြစ်စေသည်။ ၂၀၀၉ တွင် ဝမ်းလျှောခြင်းမှ အသက် ၅ နှစ်နှင့် အထက်လူပေါင်း ၁.၁ မီလီယံ နှင့် အသက် ၅ နှစ်အောက်ကလေးပေါင်း ၁.၅ မီလီယံ ကို သေဆုံးမှု ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ပြီးခဲ့သော ၂၅ နှစ်အတွင်း ဓာတ်ဆားရည်များ နှင့် ဇင့်ဆေးပြားများ သည် ကလေးပေါင်း ၅၀ မီလီယံကို ကယ်တင်နိုင်ခဲ့သည် ဟုခန့်မှန်းရသည်။
ဖွင့်ဆိုသတ်မှတ်ချက်
ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ မှ ဝမ်းလျှောခြင်းကို တစ်နေ့လျှင် သုံးကြိမ် သို့မဟုတ် ၎င်း နှင့်အထက် ပျော့ပျော့ သို့မဟုတ် အရည်ဖြစ်သော ဝမ်းသွားခြင်း သို့မဟုတ် လူတစ်ယောက်အတွက် သူ၏ပုံမှန်ထက်ပို၍ ဝမ်းသွားခြင်း အဖြစ် ဖွင့်ဆိုသတ်မှတ်ထားသည်။
အရည်တွင်းအားကြောင့်ဖြစ်ခြင်း
အရည်တွင်းအားကြောင့်ဖြစ်သည့် ဝမ်းလျှောခြင်းမှာ အူတွင်းသို့ ရေများ အများအပြား ဝင်လာသောအခါတွင် ဖြစ်သည်။ ယင်းမှာ အစာမကျေခြင်း (ဥပမာ- ပန်ကရိယ ခေါ် သရက်ရွက်ရောင်ရောဂါ သို့မဟုတ် အူနှင့်ပတ်သက်သော မျိုးရိုးလိုက်သည့်ရောဂါ) တွင် အစာများမှာ အူတွင်းကျန်ရှိနေခြင်းဖြင့် ရေကိုဆွဲယူခြင်း၏ ရလဒ်ပင်ဖြစ်သည်။ အရည်တွင်းအားကြောင့်ဖြစ်သည့် ဝမ်းလျှောခြင်းသည် အရည်တွင်းအားပြောင်းလဲစေသည့် ဝမ်းနုတ်ဆေးများ ကြောင့်လည်းဖြစ်တတ်သည်။ (အူတွင်းသို့ ရေဆွဲသွင်းခြင်းဖြင့် ဝမ်းချုပ်ခြင်းကို သက်သာအောင်ပြုသည်။) ကျန်းမာသောသူတို့တွင် မဂ္ဂနီစီယမ် သို့မဟုတ် ဗိုက်တာမင်စီ သို့မဟုတ် အစာမချေထားသော လက်တို့စ် တို့အလွန်များပြားလာလျှင် အရည်တွင်းအား ကြောင့် ဖြစ်သည့် ဝမ်းလျှောခြင်း ဖြစ်လာပြီး ဝမ်းဗိုက်တင်းဖောင်းလာမည်။ လက်တို့စ်ကို မခံနိုင်သူတစ်ဦးသည် နို့ထွက်ပစ္စည်းများ ပုံမှန်ထက် ပိုမိုများပြားစွာ စားသုံးပြီးသောအခါ လက်တို့စ်ကို စုပ်ယူရာတွင် အခက်အခဲရှိနိုင်သည်။ ဖရက်တို့စ်သကြားစုပ်ယူမှုမကောင်းခြင်း ရှိသူများတွင် ဖရက်တို့စ်သကြား ပိုလျှံစွာစားသုံးခြင်း သည်လည်း ဝမ်းလျှောခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ဂလူးကို့စ်သကြားပါဝင်မှုလည်းများသော ဖရက်တို့စ်သကြားများသော အစားအစာများမှာ ပိုမိုစုပ်ယူနိုင်ပြီး ဝမ်းလျှောခြင်း ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုနည်းပါသည်။ ဆော်ဘီတော (သကြားကင်းလွတ် အစာများတွင် တွေ့ရလေ့ရှိ) ကဲ့သို့ သကြားအရက်များမှာ ခန္ဓာကိုယ်အတွက် စုပ်ယူရန်ခက်ခဲပြီး ပမာဏများပြားလျှင် အရည်တွင်းအားကြောင့်ဖြစ်သည့် ဝမ်းလျှောခြင်းသို့ ဦးတည်နိုင်သည်။ ဖြစ်စေသောပစ္စည်း (ဥပမာ-နို့၊ ဆော်ဘီတော) ကိုရပ်လိုက်လျှင် အရည်တွင်းအားကြောင့်ဖြစ်သည့် ဝမ်းလျှောခြင်းလည်း ရပ်တန့်သွားသည်။
ပြည်ပါသောဝမ်း
ပြည်ပါသောဝမ်းဟူသည် သွေးနှင့် ပြည် တို့ဝမ်းထဲတွင် ပါဝင်နေခြင်း ဖြစ်သည်။ အူမရောင်သောရောဂါများ ဖြစ်သည့် အူမကြီးအနာဖြစ်ပြီးယောင်ရမ်းနာ သို့မဟုတ် အူမရောင်အနာ တို့တွင် ဖြစ်ပေါ်ပြီး အီးကိုလိုင် ကဲ့သို့သော အခြားသော ပြင်းထန်သည့် ရောဂါပိုးဝင်မှု သို့မဟုတ် အခြား အစာအဆိပ်သင့်မှုပုံစံ များတွင်လည်း ဖြစ်တတ်သည်။
လှုပ်ရှားမှုနှင့်ဆက်နွယ်သောကြောင့်ဖြစ်ခြင်း
အူလှုပ်ရှားမှု နှင့်ဆက်နွယ်သည့် ဝမ်းပျက်ဝမ်းလျှောခြင်းသည် အူများအတွင်းသို့ အစာလျင်မြန်စွာဖြတ်သန်းမှု (အူအလွန်လှုပ်ရှားခြင်း)ကြောင့် ဖြစ်သည်။ အစာအိမ်နှင့်အူ လမ်းကြောင်းမှ အစာလျင်မြန်စွာ ဖြတ်သွားလျှင် လုံလောက်သော အစာ နှင့် ရေ တို့ကို စုပ်ယူနိုင်ရန် အချိန်လုံလောက်ခြင်းမရှိပေ။ ယင်းမှာ ဗေးဂတ်စ်အကြော အားဖြတ်ထားခြင်း သို့မဟုတ် ဆီးချိုကြောင့်အာရုံကြောပျက်စီးခြင်း သို့မဟုတ် ရာသီလာခြင်း ၏နောက်ဆက်တွဲ ဆိုးကျိုး[citation needed] တို့ကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ သိုင်းရွိုက်အလွန်အလုပ်လုပ်သောရောဂါ တွင် အူအလွန်လှုပ်ရှားမှု ဖြစ်စေပြီး အခြားရောဂါများကြောင့်ဝမ်းလျှောခြင်း နှင့် တခါတရံ အမှန်စင်စစ် ဝမ်းလျှောခြင်း ကို ဖြစ်စေသည်။ ဝမ်းလျှောခြင်းအား (ဝမ်းပိတ်ဆေး (လိုပီရာမိုက်) ကဲ့သို့) အူလှုပ်ရှားမှုကို ဆန့်ကျင်စေသည့် ဆေးများ ဖြင့် ကုသ နိုင်သည်။ အူအလွန်လှုပ်ရှားမှုအား အူတပိုင်းတဒေသ ဖယ်ထုတ်ထားပြီး အစာများ စုပ်ယူရန်အတွက် အချိန် လျော့နည်းစေရန် ပြုထားသည့် သူများတွင် တွေ့နိုင်သည်။
အူယောင်ရမ်းမှုဖြစ်ခြင်း
အူရောင်၍ဝမ်းလျှောခြင်း မှာ အူကို ကာရန် ထားသည့်အကျိအချွဲအလွှာ သို့မဟုတ် ဖြီးသင်သည့်ဘောင် တို့တွင် ပျက်စီးခြင်းမှဆက်လက်၍ အသားဓာတ်ပြည့်ဝသော အရည်များ ဆုံးရှုံးခြင်း နှင့် ထိုဆုံးရှုံးသွားသော အရည်များကို စုပ်ယူရန် အစွမ်းလျော့နည်းခြင်းတို့ဖြစ်လာသည်။ ထိုဝမ်းလျှောခြင်း ပုံစံတွင် အခြားဝမ်းရောဂါ သုံးမျိုးလုံးတို့၏ လက္ခဏာများ တွေ့နိုင်သည်။ ဘက်တီးရီးယား ပိုးဝင်မှုများ၊ ဗိုင်းရပ်စ် ပိုးဝင်မှုများ၊ ကပ်ပါး ပိုးဝင်မှုများ သို့မဟုတ် အူရောင်သည့်ရောဂါကဲ့သို့ အလိုအလျောက် ကိုယ်ခံအားတိုက်သည့် ပြဿနာများကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ တီဘီ၊ အူမကြီး ကင်ဆာ နှင့် အူမရောင်ခြင်းကြောင့်လည်းဖြစ်နိုင်သည်။
ဝမ်းကိုက်သွေးပါခြင်း
ယေဘုယျအားဖြင့် ဝမ်းထဲတွင် သွေးမြင်ရလျှင် ဝမ်းလျှောခြင်း မဟုတ်သော်လည်း ဝမ်းကိုက် သွေးပါခြင်း ဖြစ်သည်။ သွေးမှာ အူအသားစများသို့ ဝင်ရောက်နေပြီဟူ၍ ခြေရာကောက်နိုင်သည်။ ဝမ်းကိုက်ခြင်းသည် အခြားတို့ထက် Shigella (ရှီဂဲလား) ၊ Entamoeba histolytica (အန်တမီးဘား ဟစ်တိုလိုက်တီကာ) နှင့် Salmonella (ဆယ်မွန်နဲလား) တို့၏ လက္ခဏာများဖြစ်သည်။
ခွဲထုတ်ရမည့် ရောဂါသတ်မှတ်မှုများ
ဝမ်းလျှောခြင်းသည် အသက်ငါးနှစ်အောက် ကလေးများ ဖြစ်ပွားမှု၏ ၄၀% ရှိသော ရိုတာဗိုင်းရပ်ကြောင့် အစာအိမ်နှင့်အူရောင်ခြင်းကြောင့် အများဆုံးဖြစ်ရသည်။ (စာ-၁၇) သို့သော်လည်း ခရီးသွားများတွင် ဘက်တီးရီးယားပိုးဝင်မှုတို့မှာ လွန်ကဲနေသည်။ မှိုတောက်ခြင်းကဲ့သို့သော အဆိပ် နှင့် ဆေးဝါးများ အမျိုးစုံတို့သည်လည်း ရုတ်တရက် ဝမ်းလျှောခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။ နာတာရှည် ဝမ်းလျှောခြင်းဟူသည် အူကို ထိခိုက်နေသော နာတာရှည် မကျန်းမာမှုအများအပြားတို့ တင်ပြပုံ၏ တပိုင်းတဒေသ ဖြစ်နိုင်သည်။ အဖြစ်များသော အကြောင်းရင်းများတွင် အူမရောင်အနာ၊ အူမကြီးအနာဖြစ်ပြီးယောင်ရမ်းနာ၊ အူမရောင်မှုအသေးစား၊ အူမှအစာမချေနိုင်သောရောဂါ၊ အထိမခံနိုင်သောအူလမ်းကြောင်းရောဂါစု နှင့် သည်းခြေရည်စုပ်ယူမှု မကောင်းခြင်း တို့ပါဝင်သည်။
ရောဂါပိုးဝင်မှုများ
ရောဂါပိုးဝင်မှုကြောင့် ဝမ်းလျှောခြင်း ဖြစ်စေသော အကြောင်းရင်းများစွာရှိရာ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးများ၊ ဘက်တီးရီးယား နှင့် ကပ်ပါးကောင်များ ပါဝင်သည်။ အရွယ်ရောက်သူများတွင် နိုရိုဗိုင်းရပ်စ်သည် ဗိုင်းရပ်စ်ကြောင့်ဖြစ်သော ဝမ်းလျှောခြင်းတွင် အဖြစ်အများဆုံးဖြစ်သော်လည်း အသက်ငါးနှစ်အောက် ကလေးများတွင်မူ ရိုတာဗိုင်းရပ်စ်သည် အဖြစ်အများဆုံး အကြောင်းရင်း ဖြစ်သည်။ အဒီနိုဗိုင်းရပ်စ် ပုံစံ ၄၀ နှင့် ၄၁ နှင့် အက်စ်ထရိုဗိုင်းရပ်စ် တို့မှ ရောဂါပိုးဝင်မှု အတော်များများကို ဖြစ်စေသည်။ ကမ်ပိုင်လိုဘက်တာ ဘက်တီးရီးယားများသည် ဘက်တီးရီးယားကြောင့် ဝမ်းလျှောခြင်း ဖြစ်လေ့ရှိသော အကြောင်းရင်းဖြစ်သော်လည်း ဆယ်မွန်နဲလား၊ ရှီဂဲလား နှင့် အချို့သော Escherichia coli (အက်စ်ချရီးရှီးရား ကိုလိုင်) (အီး ကိုလိုင်) တို့ကြောင့် ရောဂါပိုးဝင်မှုများမှာ ခဏခဏဖြစ်သည်။ သက်ကြီးရွယ်အိုများတွင် အထူးသဖြင့် မသက်ဆိုင်သော ရောဂါပိုးများအတွက် ပဋိဇီဝဆေးများနှင့် ကုသမှုခံရသော သူများတွင် Clostridium difficile (ကလော့စထရီဒီယမ် ဒစ်ဖစ်စိုင်းလ်) မှထုတ်သော အဆိပ်ကြောင့် ပြင်းထန်သော ဝမ်းလျှောခြင်း ဖြစ်တတ်သည်။
ရောဂါရှာဖွေဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်း နှင့် metronidazole (မက်ထရိုနီဒါဇိုးလ်) ကဲ့သို့သော ဆေးဝါးများနှင့် ကုသခြင်းတို့ မပြုလျှင် နာတာရှည်ရောဂါ ဖြစ်စေနိုင်သော ပရိုတိုဇိုအန် Giardia (ဂျီရာဒီးရာ) နှင့် Entamoeba histolytica (အန်တမီးဘားဟစ်တိုလိုက်တီကာ)တို့မှလွဲ၍ ကပ်ပါးကောင်များသည် ဝမ်းလျှောခြင်းကို ဖြစ်စေလေ့ မရှိကြပါ။ ကပ်ပါးကောင်များ နှင့် ဘက်တီးရီးယား အဆိပ် ကဲ့သို့သော အခြားရောဂါဖြစ်စေနိုင်သည့် ပစ္စည်းများ လည်းရှိကြ သည်။[6]လုံလောက်သော အစားအစာ နှင့် သန့်ရှင်းသော ရေအထောက်အပံ့တို့ရှိသော ကျန်းမာရေးနှင့် ညီညွတ်သော နေထိုင်မှုအခြေအနေများတွင် ကျန်းမာရေးနှင့်ပြည့်စုံခြင်း မရှိသည့်သူပင် ရက်အနည်းငယ်အတွင်းတွင် ဗိုင်းရပ်စ် ရောဂါများမှ နေပြန်ကောင်းလာလေ့ရှိသည်။ သို့သော်လည်း ဖျားနာနေသော သို့မဟုတ် အာဟာရမပြည့်စုံသော သူများအတွက်တွင် ဝမ်းလျှောခြင်းမှ ပြင်းထန်သော ရေဓာတ်ဆုံးရှုံးမှုသို့ ဦးတည်သွားပြီး အသက်အန္တရာယ် ပါရှိလာနိုင်သည်။
စုပ်ယူမှုမကောင်းခြင်း
စုပ်ယူမှုမကောင်းခြင်း သည် အူသိမ်တွင်း ချို့ယွင်းမှုများကြောင့်အများဆုံးဖြစ်ပြီး ပန်ကရိယ ခေါ် သရက်ရွက် ရောဂါများကြောင့် အစာမချေနိုင်ခြင်းကြောင့်လည်း အစာကို ပြည့်ဝစွာ မစုပ်ယူနိုင်သည် ကိုတွေ့ရသည်။ ဖြစ်စေသော အကြောင်းရင်းများတွင် -
အူလမ်းကြောင်းရောင်သောရောဂါ
မည်သည့်နေရာမှ စမှန်းမသိသော ထပ်နေသည့် ပုံစံနှစ်မျိုး အားတွေ့ရသည်-
ရောဂါရှာဖွေဖော်ထုတ်သည့်နည်းလမ်း
အောက်ပါဝမ်းလျှောခြင်းပုံစံများတွင် ပိုမိုစစ်ဆေးမှုများလိုအပ်ကြောင်း ပြနိုင်သည် - ကလေးများတွင် ရောဂါရှာဖွေဖော်ထုတ်ခြင်းတွင် အကူအညီရရန် ပြင်းထန်မှုအမှတ်ကို အသုံးပြုသည်။
ကာကွယ်ခြင်း
ရိုတာဗိုင်းရပ်စ်ကာကွယ်ဆေးတွင် ဝမ်းလျှောခြင်း နှုန်းကိုလျော့ချရန် အလားအလာရှိသည်။ လက်ရှိတွင် မှတ်ပုံတင်ထားသော ရိုတာဗိုင်းရပ်စ် ကာကွယ်ဆေး နှစ်မျိုးရှိသည်။ ရိုတာဗိုင်းရပ်စ်၊ Shigella (ရှီဂဲလား)၊ ETEC (အီးတီအီးစီ) နှင့် ကာလဝမ်းရောဂါ ၊ ထို့ပြင် အခြားရောဂါပိုးဝင်စေသော ဝမ်းလျှောခြင်း ဖြစ်စေသည့် အကြောင်းရင်းများတို့၏ ကာကွယ်ဆေးအသစ်မှာ ဖော်ထုတ်ဆဲဖြစ်သည်။ အဖွဲ့အသင်းများနှင့် လူမှုဝန်းကျင်များတွင် လက်ဆေးခြင်းကို တိုးမြင့်စေသည့် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခြင်းများမှ ဝမ်းလျှောခြင်း ဖြစ်ပွားမှုကို သိသာစွာလျော့ချခြင်းသို့ ဦးတည်ကြောင်း လေ့လာမှုများအား Cochrane (ကိုချရိန်း) ပြန်လည်ဆန်းစစ်ခြင်း မှတွေ့ရှိခဲ့သည်။
ဖြေရှင်းကုသခြင်း
ဝမ်းလျှောခြင်း ကိစ္စအများတွင် ဆုံးရှုံးသွားသော အရည်နှင့် ဆားများကို ပြန်ဖြည့်ခြင်းသည် တစ်ခုတည်းသော လိုအပ်သည့် ကုသမှုဖြစ်သည်။ ယင်းကို အများအားဖြင့် ပါးစပ်မှ - ဓာတ်ဆားရည်တိုက်ခြင်း သို့မဟုတ် ဆိုးသောကိစ္စများတွင် အကြောဆေးသွင်း၍ ပြုလုပ်နိုင်သည်။[1]သုတေသနတို့မှ ဝမ်းလျှောနေစဉ်တွင် ကလေးများကို နို့ရပ်လိုက်ခြင်းသည် မည်သည့်အကျိုးမှ မရှိသဖြင့် အားပေးမှုမပြုပါ။ Loperamide (ဝမ်းပိတ်ဆေး)Imodium(အီမိုဒီရမ်)၊bismuth subsalicylate (သတ္ထုဓာတ်ဆဗ်ဆလီစိုင်လိတ်) ကဲ့သို့သောဆေးများမှာ အကျိုးရှိနိုင်သော်လည်း အချို့အခြေအနေများတွင် ယင်းတို့ကို တားမြစ်ထားသည်။
သတ္ထုဓာတ်ဒြပ်ပေါင်းများ
သတ္ထုဓာတ်ဒြပ်ပေါင်းများ (Pepto-Bismol) (ပပ်တို-ဘစ်မော) သည် ခရီးသွားဝမ်းလျှောခြင်းတွင် အူလမ်းကြောင်းလှုပ်ရှားမှု အရေအတွက်ကို လျော့ချပေးသော်လည်း နာဖျားမှု၏ အတိုင်းအတာကို မလျော့ချပေ။ ထိုဒြပ်ပေါင်းများအား သွေးဝမ်း မသွားမှသာလျှင် အသုံးပြုသင့်သည်။
လှုပ်ရှားမှုကို ဆန့်ကျင်သောဆေးများ
လှုပ်ရှားမှုကိုဆန့်ကျင်သည့် ပစ္စည်းများဖြစ်သော ဝမ်းပိတ်ဆေး (loperamide) မှာ ဝမ်းလျှောချိန်ကို လျော့ချရန် အသုံးဝင်သည်။
ကိုဒင်းဖော့စ်ဖိတ်
ကိုဒင်းဖော့စ်ဖိတ်အား ဝမ်းလျှောခြင်း ကုသမှုတွင် အူအတွင်းလှုပ်ရှားမှု နှင့် အူလမ်းကြောင်းမှ ဝမ်းတို့ဖြတ်သန်းမှုကို နှေးစေရန်သုံးသည်။ ယင်းသည် ကိုယ်အတွင်းသို့ ရေကိုပြန်လည်စုပ်ယူရန် အချိန်ကို ပိုပေးစေ၍ ဝမ်းအားပိုမာစေပြီး၊ လျော့၍ သွားစေရန်ဖြစ်သည်။
ဇင့်
Cochrane (ကိုချရိန်း) နည်းစနစ်တကျပြန်လည်ဆန်းစစ်မှုမှ ဇင့်ဖြည့်စွက်ပေးခြင်းသည် ကလေးများအား ဝမ်းလျှောခြင်းမှ အကျိုးရှိစေသော်လည်း ယင်းမှာ ခြောက်လအထက် ကလေးပေါက်စများတွင်သာ ဖြစ်သည်။ ယင်းမှာ ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ကြီး၏ ဇင့်အတွက် လမ်းညွှန်မှုကို ထောက်ခံမှုပြုသော်လည်း အလွန်ငယ်သူများတွင် မတွေ့ရပေ။
ပျံ့နှံ့ဖြစ်ပေါ်မှု
၂၀၀၄ တွင် တစ်ကမ္ဘာလုံးတွင် အကြမ်းအားဖြင့် ၂.၅ သန်းသောသူတို့ ဝမ်းလျှောခြင်းရောဂါ ဖြစ်ခဲ့ပြီး အသက်ငါးနှစ်အောက် ကလေးများတွင် ၁.၅ သန်းသေဆုံးစေခဲ့သည်။ ယင်းတို့မှ တဝက်ကျော်မှာ အာဖရိက နှင့် အာရှတောင်ပိုင်း ဒေသများတွင် ဖြစ်သည်။ လွန်ခဲ့သော ဆယ်စုနှစ် နှစ်ခုမှ တစ်နှစ်လျှင် လူ ၅မီလီယံ သေဆုံးနှုန်းမှ လျော့နည်းခဲ့သည်။ ဝမ်းလျှောခြင်းရောဂါသည် ထိုအသက်အုပ်စုတွင် အဆုတ်ရောင်ခြင်း (၁၇%) ပြီးလျှင် ဒုတိယ အများဆုံး သေဆုံးစေမှုအကြောင်း (၁၆%) အဖြစ်ရှိနေသေးသည်။
မကွေးတိုင်းဒေသကြီး
မကွေးတိုင်းဒေသကြီး (Magway Region သို့မဟုတ် Magwe Region၊ ယခင် အမည် - မကွေးတိုင်း)သည် ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာ နိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းရှိ အုပ်ချုပ်ရေး နယ်မြေ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မကွေးတိုင်းဒေသကြီးသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တိုင်းဒေသကြီး ခုနစ်ခုအနက် ဒုတိယအကြီးဆုံးဖြစ်ကာ 17306 sqmi ကျယ်ဝန်းသည်။ မြို့တော်မှာ မကွေးမြို့ ဖြစ်သည်။ ပခုက္ကူမြို့သည် တိုင်းဒေသကြီး၏ အကြီးဆုံးနှင့် အစည်ကားဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ မကွေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ ဧရာဝတီတံတား (ပခုက္ကူ) သည် မြန်မာပြည်တွင် အရှည်ဆုံးတံတား ဖြစ်သည်။မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိကဆီအိုးကြီးလည်း ဖြစ်ပါသည်။
တည်နေရာနှင့် အကျယ်အဝန်း
ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း၊ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၈ ဒီဂရီ ၅၀ မိနစ် နှင့် ၂၂ ဒီဂရီ ၄၇ မိနစ်ကြား၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၃ ဒီဂရီ ၄၇ မိနစ် နှင့် ၉၅ ဒီဂရီ ၅၅ မိနစ် ကြားတွင် တည်ရှိပြီး ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ချင်းပြည်နယ်နှင့် ရခိုင်ပြည်နယ်တို့ဖြင့် ဝန်းရံထားသည်။ မကွေးတိုင်းဒေသကြီးသည် ၁၇,၃၀၅ စတုရန်းမိုင်ကျယ်ဝန်းသည်။
သမိုင်းကြောင်း
မြန်မာဘုရင်များလက်ထက်က ယခုမကွေးတိုင်းဒေသကြီးကို ပုခန်းနယ်စား၊ ရေနံချောင်းနယ်စားနှင့် မင်းဘူးနယ်စားဟူ၍ နယ်စားမင်းများခန့်ထား အုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။ ကိုလိုနီခေတ်- ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက် (၁၈၉၆) ခုနှစ်တွင် ပြည်နယ် (၂) ခုအဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ မင်းဘူးပြည်နယ်နှင့် ပခုက္ကူပြည်နယ်တို့ဖြစ်သည်။ မင်းဘူးပြည်နယ်ကို မင်းဘူးခရိုင်နှင့် သရက်ခရိုင်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး မြို့တော်မှာ ရေနံချောင်းမြို့ဖြစ်သည်။ ပခုက္ကူပြည်နယ်ကို ပခုက္ကူခရိုင်နှင့် ကန်ပက်လက်ခရိုင်တို့ဖြင့်ဖွဲ့စည်းထားပြီး မြို့တော်မှာ ပခုက္ကူမြို့ဖြစ်သည်။
၁၉၀၆ ခုနှစ်တွင် ပခုက္ကူပြည်နယ်ကို မြောက်ပိုင်းချင်းတောင်တန်း၊ ကာရိုတောင်တန်း၊ လူရှိုင်းတောင်တန်း၊ ကချာနှင့်ဂျိန်းတိယတောင်တန်း၊ အက္ကပတ်တောင်တန်း၊ မဏိပူရတောင်တန်းတို့ဖြင့် တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်း၍ ပခုက္ကူတောင်တန်းဒေသများပြည်နယ်အဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲသတ်မှတ်လိုက်သည်။ ပြည်နယ်မြို့တော်မှာ ပခုက္ကူမြို့ဖြစ်သည်။ ၁၉၃၆ခုနှစ်တွင် ပခုက္ကူပြည်နယ်၌ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်အဖြစ်ပူပေါင်းရေးနှင့် ဗမာပြည်မနဲ့ပူးပေါင်းရေး တွဲရေး၊ ခွဲရေးမဲခွဲရာ အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့်တွဲရန်ဘက်က မဲအသာစီးရခဲ့သော်လည်း ပခုက္ကူခရိုင်နှင့် ချင်းတောင်တန်းမှခေါင်းဆောင်များက ဗမာပြည်မနှင့်သာတွဲရန်တောင်းဆိုသဖြင့် ပခုက္ကူခရိုင်နှင့် ချင်းတောင်တန်းများကို ဗြိတိသျှဗမာပြည်၏ အစိတ်အပိုင်းများအဖြစ် ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် ပါဝင်ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ သို့သော် လူရှိုင်းတောင်တန်းဒေသမှ ချင်းခေါင်းဆောင်များကမူ အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့်သာပူးပေါင်းရန်ဆုံးဖြတ်ခဲ့သဖြင့် နောင်အခါ မီဇိုရမ်ပြည်နယ်ဟူ၍ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကချာ၊ ဂျိန်းတိယ၊ မဏိပူရနှင့် အက္ကပတ်အပါအဝင် ကျန်ဒေသများမှာမူ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အစိတ်အပိုင်းများသာဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပခုက္ကူပြည်နယ်ကို ပခုက္ကူခရိုင်၊ ဖလမ်းခရိုင်နှင့် ကန်ပက်လက်ခရိုင်တို့ဖြင့် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းသည်။
လွတ်လပ်ရေးခေတ်- ၁၉၄၉ခုနှစ်တွင် ပခုက္ကူပြည်နယ်မှ ဖလမ်းခရိုင်ကိုရခိုင်တောင်တန်းဒေသမှ ပလက်ဝမြို့နှင့်တွဲဖက်၍ ချင်းဝိသေသတိုင်းအဖြစ်ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းရာ ပခုက္ကူပြည်နယ်ကို ပခုက္ကူခရိုင်နှင့် ကန်ပက်လက်ခရိုင် (၂) ခုဖြင့်သာ ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၂၂.၃.၁၉၄၉ တွင် မတူပီမြို့ကိုကန်ပက်လက်ခရိုင်၌ တည်ထောင်လိုက်သောအခါ ပခုက္ကူပြည်နယ်တွင် မြို့နယ် (၁၁) ခု ပါဝင်လာခဲ့သည်။
၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ချောက်မြို့ကို နောင်အခါ မန္တလေးတိုင်းတွင်ပါဝင်လာမည့် မိတ္ထီလာပြည်နယ်၊ မြင်းခြံခရိုင်၊ ညောင်ဦးစီရင်စုမှ မကွေးတိုင်း၊ မကွေးခရိုင်၊ ရေနံချောင်းစီရင်စုလက်အောက်သို့ ပြောင်းရွှေ့လိုက်သည်။ ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် ကန်ပက်လက်ခရိုင်ရုံးများကို မင်းတပ်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့လိုက်ပြီး မင်းတပ်ခရိုင်အဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲသတ်မှတ်သည်။ ယင်းနှစ်တွင်ပင် သရက်ခရိုင်မှ မြေထဲမြို့ကို အောင်လံမြို့ဟု အမည်ပြောင်းလဲသတ်မှတ်လိုက်သည်။
၁၉၇၄ခုနှစ်တွင် ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ်လစ်သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအရ နိုင်ငံတဝန်းရှိ ခရိုင်များနှင့်စီရင်စုများအားလုံးကို ဖျက်သိမ်းလိုက်သည်။မင်းတပ်မြို့၊ ကန်ပက်လက်မြို့နှင့် မတူပီမြို့တို့ကို ချင်းဝိသေသတိုင်းကို ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းသော ချင်းပြည်နယ်အတွင်း ထည့်သွင်းဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ ပခုက္ကူပြည်နယ်ကိုဖျက်သိမ်းပြီး ပခုက္ကူခရိုင်အတွင်းမှ မြို့နယ် (၈) ခုကို မကွေးတိုင်းအတွင်း ထည့်သွင်းဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ ရေနံချောင်းမြို့မှ တိုင်းရုံးများကို မကွေးမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့စေသည်။ နဝတအစိုးရလက်ထက်တွင် မကွေးတိုင်းကို ပခုက္ကူခရိုင်၊ မကွေးခရိုင်၊ မင်းဘူးခရိုင်နှင့် သရက်ခရိုင်ဟူ၍ ခရိုင်(၄)ခု၊ မြို့နယ် (၂၅) ခုဖြင့် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ မကွေးခရိုင်ရုံးများသည် ရေနံချောင်းမြို့မှ မကွေးမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့သွားသည်။ တိုင်းမြို့တော်မှာမကွေးမြို့ဖြစ်သည်။
၁၉၉၈ခုနှစ်တွင် နအဖအစိုးရမှ ဂန့်ဂေါမြို့နယ်၊ ဆောမြို့နယ်နှင့် ထီးလင်းမြို့နယ်တို့ကို ပခုက္ကူခရိုင်မှဆွဲထုတ်၍ ဂန့်ဂေါခရိုင်အဖြစ်ဖွဲ့စည်းလိုက်သောအခါ မကွေးတိုင်းတွင်ခရိုင်(၅)ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၂၀၀၆ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံရှိအခြားတိုင်းမြို့များကဲ့သို့ မကွေးမြို့ရှိတိုင်းရုံးများကို တိုင်းအတွင်းရှိအခြားမြို့တစ်ခုသို့ ပြောင်းရွှေ့ရန်စီစဉ်ခဲ့သော်လည်း အကောင်အထည်မဖော်ဖြစ်ခဲ့ပေ။ ၂၀၁၀ခုနှစ်တွင် (၂၀၀၈)ခုနှစ်၊ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ မကွေးတိုင်းဟူသောအမည်ကို မကွေးတိုင်းဒေသကြီးဟူ၍ အမည်ပြောင်းလဲ သတ်မှတ်လိုက်သည်။
မြေမျက်နှာသွင်ပြင်
ဧရာဝတီမြစ်၏ အရှေ့ဘက်ခြမ်းဒေသများသည် မြေပြန့်များဖြစ်ပြီး အနောက်ဘက်ခြမ်းဒေသများသည် ရခိုင်ရိုးမ၏ အရှေ့ဘက် ရေဝေကြောဖြစ်သည်။ မင်းဘူးမြို့သည် လွင်ပြင်ဒေသဖြစ်သည်။ ဧရာဝတီမြစ်သည် တိုင်း၏အလယ်ဗဟိုကိုဖြတ်၍ မြောက်မှတောင်သို့စီးဆင်းသည်။ ဧရာဝတီမြစ်သို့ အရှေ့ဘက်ခြမ်းမှ စီးဝင်သော ချောင်းကြီးများမှာ ပင်းချောင်း၊ ယင်းချောင်း၊ ဒေါင်း‌နေချောင်း တို့ဖြစ်ကြပြီး၊ အနောက်ဘက်မှ စီးဝင်ကြသော မြစ်ချောင်းများမှာ ချင်းတွင်းမြစ်၊ ဆင်ဖြူကျွန်းချောင်းခေါ် စလင်းချောင်း ၊ မုန်းချောင်း၊ မန်းချောင်း၊ မင်းတုန်းချောင်းတို့ဖြစ်ကြသည်။
ရာသီဥတု
မြန်မာပြည်အလယ်ပိုင်း ချိုင့်ဝှမ်းဒေသဖြစ်၍၊ မိုးအလွန်နည်းပြီး ပူပြင်းသောရာသီဥတုရှိသည်။
မြို့​တော်
မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၏ မြို့တော်မှာ မကွေးမြို့ဖြစ်သည်။ ပခုက္ကူမြို့၊ အောင်လံမြို့၊ ရေနံချောင်းမြို့၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့၊ ချောက်မြို့ များမှာ အဓိကအရေးပါသောမြို့များ ဖြစ်ကြသည်။