cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဝက်ဘ် ၂.၀
ဝေဖန်ချက်များ
"Web 2.0 " မှာ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အင်တာနက် ပုံစံ အသစ်အဖြစ် ကိုယ်စားပြုခြင်း မဟုတ် ကြောင်း သို့သော်လည်း web 1.0 ၏ နည်းပညာနှင့် အတွေးအခေါ်တို့ကို ဆက်လက် အ သုံးပြုနေမည်ဖြစ်ကြောင်း ဝေဖန်ကြသည်။ ဦးစွာ Ajax  ကဲ့သို့သော နည်းလမ်း များသည် HTTP  ကဲ့သို့သော ရှိနှင့်ပြီး  protocol များကို ပြောင်းလဲ အစားထိုးမည် မဟုတ်သော်လည်း ၎င်းတို့အပေါ်တွင် စိတ်ကူးအလွှာတစ်ခု ထပ်ပေါင်းထည့်မည် ဖြစ်ကြောင်း ဆိုသည်။ ဒုတိယ အနေနှင့် " web 2.0 " ၏ အတွေးအခေါ်များမှာ web 2.0  မပေါ် ခင် ကတည်းကပင် ကွန်ရက်စနစ်များ သုံးစွဲခြင်းတွင် ဖော်ပြပြီး ဖြစ်သည်။ ဥပမာ အားဖြင့် Amazon.com  မှာ အသုံးပြုသူများအား ပြန်လည်သုံးသပ်ချက် နှင့် သုံးစွဲသူလမ်းညွှန် တို့ကို ၎င်းစတင်တည်ထောင်သည့် ၁၉၉၅ ကတည်းကပင် ကိုယ်တိုင် ရေးသားထုတ်ဝေခြင်းပုံစံနှင့် ခွင့်ပြုခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၂ တွင် Amazon သည် သူ၏ API  ကိုလည်း ပြင်ပမှ ရေးသား သူများ အတွက် ဖွင့်ပေးခဲ့သည်။ ရှေးဦး ရေးသားသူများမှာ ကွန်ပျူတာ အထောက်အကူ ပြု ပူးတွဲဆောင်ရွက်သင်ယူခြင်း နှင့် ကွန်ပျူတာ အထောက်အကူပြု ပူးပေါင်းလုပ်ငန်းစဉ် သုတေ သန နှင့် Lotus Notes  နှင့် Lotus Domino  ကဲ့သို့သော web 2.0  ထက် ရှေး ရောက်သည့် ထုတ်လုပ်မှုများမှ လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
သို့သော်လည်း ဖြစ်နိုင်ချေရှိသော ယေဘူယျအကျဆုံး ဝေဖန်ချက်မှာ ၎င်းသည် ရှင်းလင်း ပြတ်သားမှု မရှိသော သို့မဟုတ် စကားထူးစကားဆန်း သက်သက်သာ ဖြစ်နေခြင်း ဖြစ်သည်။ ဥပမာ- ထုတ်လွှင့်သောအင်တာဗျူးတစ်ခုတွင်၊Tim Berners-Lee မှဖော်ပြထားသည်မှာ " web 2.0 " ဆိုသည်မှာ အထူးအဆန်း စကား အစအနတစ်ခု ဖြစ် သည်ဟု ဆိုသည်- " ဘယ်သူမှ ဘာကိုရည်ရွယ်တယ်ဆိုတာမသိပါဘူး... အကယ်၍ ခင်ဗျားအတွက် web 2.0 ဆိုတာ blog  နဲ့ wiki  ဖြစ်နေမယ်ဆိုရင် ဒါဟာ လူအများကြားဆက်သွယ်မှုပဲပေါ့၊ ဒါပေမယ့်လည်း ဒါဟာ web  တစ်ခု ပြုလုပ်နေရမယ့် အရာတွေပါပဲ" ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
အခြားသော ဝေဖန်ချက်များမှာ web 2.0 ဆိုသည်မှာ " ဒုတိယ ဆပ်ပြာပူဖောင်းလေး " တစ်ခုဖြစ်ကြောင်း (၁၉၉၅-၂၀၀၁ ခန့်က Dot.com ပူဖောင်း သို့ ရည်ညွှန်း) ဆို၍ web 2.0  ကုမ္ပဏီများစွာမှာ စီးပွားရေးပုံစံမရှိပဲနှင့် တူညီသောထုတ်ကုန်တစ်မျိုးကို တည်ဆောက် ရန် ကြိုးပမ်းနေကြသည် ဆိုသည်။ ဥပမာ- ၂၀၀၀ ခုနှစ်လယ်မှ အဆုံးအထိ စီးပွားရေးပညာရှင် တို့က web  ကုမ္ပဏီများ၏ " ဆပ်ပြာပူဖောင်း2.0 " ကို အထူးပြုခေါ်ဆိုနေကြသည်။
စွန့်စားရဲသောလုပ်ငန်းရှင် Josh Kopelman မှ web 2.0  သည် ၅၃,၆၅၁ ယောက်သော လူအများကိုသာ ( ယင်းအချိန်တွင် web 2.0 စတင်မှုများနှင့် နည်းပညာသတင်းတို့ဖြင့် ဖြည့်စည်းထားသော weblog  TechCrunch  သို့ ဝယ်ယူသုံးစွဲနေသော လူအရေအတွက် ) စိတ်လှုပ်ရှားစေခဲ့ကြောင်း သတိပြု မိသည်။ ယင်းမှာ သုံးစွဲရန်လုပ်ငန်းဝန်ဆောင်မှုများအတွက် စီးပွားရေး ဦးတည် ပစ်မှတ် အ ဖြစ်ထားရန် အလွန်နည်းပါးသော အရေအတွက်ဖြစ်သည်။ Bruce Sterling မှ သူသည် web 2.0 ၏ပရိသတ်ဖြစ်ကြောင်း ဆိုသော်လည်း ၎င်းမှာ ယခုအခါတွင် သက် ဝင်လှုပ်ရှားမှုမရှိသော ရိုင်းပင်းကူညီမှုအယူအဆ တစ်ခုသာဖြစ်ကြောင်း တွေးထင်သည် ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ဝေဖန်မှုများမှာ web 2.0 ၏ အလွန်အမင်း ကျော်ကြားနေသော ဘာသာစကားများ ဖြစ်သည့် လက်တွေ့မဆန်စွာ ပြည့်စုံလွန်းမှု ဟူသည့် လေလုံးများကိုလည်း ရည်ညွှန်းကြ သည်။
Web 2.0 ၏ လူမှုရေး အကျိုးသက်ရောက်မှုများ အနေနှင့် Andrew Keen (အန်ဒရူး ကင်း) ကဲ့သို့သော ဝေဖန်ရေးဆရာ မှ web 2.0  သည် digital  ဝါဒ ကိုးကွယ်မှု တစ် ခုဖြစ်ပြီး မကျွမ်းကျင်မှုတစ်ခုလည်းဖြစ်သည်၊ ၎င်းမှ မည်သူ့ကိုမဆို မည်သည့်နေရာ တွင်မဆို မျှဝေရန်နှင့် မည်သည့်ဘာသာရပ်မဆိုတွင် ထားသောသူတို့ကိုယ်ပိုင် အတွေးအခေါ် များအ ပေါ် သူတို့၏ ထူးခြားသော အရည်အချင်း၊အသိပညာ၊ မည်သူမည်ဝါဖြစ်ကြောင်း အထောက် အထား၊ စိတ်ယိမ်းယိုင်မှု သို့မဟုတ် ဖုံးကွယ်ထားသည့်ရည်ရွယ်ချက်များရှိနိုင်ချေ တို့ကို လျစ် လျူရှုလျက်ကိုယ်နှစ်သက်ရာကို ပြောဆိုစေ၊အလွန်အမင်း တန်ဖိုးတက်စေရန် ခွင့်ပြုခြင်း တို့ ကြောင့် ကျွမ်းကျင်တတ်မြောက်မှု အယူအဆတို့ကို အားအင် လျော့နည်းလာစေ လိမ့်မည်။
၂၀၀၇ ခုနှစ်ကKeenထုတ်ဝေသောမကျွမ်းကျင်သူတို့၏ကိုးကွယ်မှုစာအုပ်တွင် web 2.0 ၏အဓိကယူဆချက်ဖြစ်သောအားလုံးသောအယူအဆများနှင့်အသုံးပြုသူတို့မှထုတ်လုပ်သောပါဝင် ဝန်ဆောင်မှုများသည် သာတူညီမျှစွာ တန်ဖိုးရှိ၍ ထိုက် သင့်လျော် ကန်မှုရှိသည် ဟူသည်မှာ လွဲမှားသောဆုံးဖြတ်ချက်ဖြစ်သည် ဟုဆိုသည်။ ထပ်ပေါင်းပြော ဆိုရလျင် Sunday Times ၏ဝေဖန်ရေးဆရာ John Flintoff  က web 2.0 ကို သတ်မှတ်သည်မှာ "သာမန် အဆုံးမဲ့ သော digital  သစ်တောကြီးကို ဖန်တီးခြင်းဖြစ်ပြီး ကြားဖူးနားဝမရှိသော နိုင်ငံရေး အစီရင်ခံချက်များ၊ အမြင် မတော်သော အိမ်တွင်း ဗီဒီယိုများ၊ ကသိကအောက်ဖြစ်စေသော ကျွမ်းကျင်မှုမရှိသည့် ဂီတ လက်ရာများ၊ ဖတ်ချင့်စဖွယ်မကောင်းသော ကဗျာ၊ စာတမ်း နှင့် ဝတ္ထုများ ပါဝင်ပေမည်၊ " ထို့ ပြင် ဆက်လက်ဖော်ပြသည်မှာ Wikipedia  ဟူသည် အမှားများ အပြည့်နှင့် တဝက်အမှန် အကန် တဝက်နားမလည်မှုလွဲခြင်းတို့သာဖြစ်သည် ဟုဆိုသည်။
ဝက်ဘ်၃.၀ (web 3.0)
ဝေါဟာရ အဓိပ္ပာယ် ရင်းမြစ်နှင့် ဆိုင်သော web
Web 3.0 ၏ သတ်မှတ်ချက်တို့မှာ အလွန်ကြီးမားကျယ်ပြန့်လှသည်။ Amit Agrawal မှဆိုသည်မှာ web 3.0  သည် အခြားအရာများထက် ဝေါဟာရ ရင်းမြစ် နှင့်ဆိုင်သော web နှင့် ကိုယ်ရေးကိုယ်တာပြုလုပ်ခြင်း အကြောင်းပင် ဖြစ်သည် ဟူ၏။ ကွန်ပျူတာ အခြေခံသဘောတရားများကို အချက်အချာပြုခြင်းဖြင့် web 3.0 ဟူသည် " လူ များအစား ကွန်ပျူတာမှ သတင်းအချက်အလက် အသစ်များကို ထုတ်လုပ်ပေးခြင်း ဖြစ်သည် " ဟု Conrad Wolfram ကဆိုသည်။
မကျွမ်းကျင်သူတို့၏ ကိုးကွယ်မှု ကို ရေးသားသူ Andrew Keen မှ ဝေါဟာရ ရင်းမြစ်နှင့်ဆိုင်သော web ဆိုသည်မှာ " နားလည်နိုင်စွမ်းမရှိသော စိတ်ကူးစိတ်သန်း " တစ်ခုသာဖြစ်သည် ဟုဆိုပြီး၊ web 3.0 သည် web  သို့ ကျွမ်းကျင်သူများနှင့် အာဏာ ပိုင်တို့ ပြန်လာခြင်းဟု မြင်သည်။ ဥပမာ - စွယ်စုံကြမ်း၏ တည်းဖြတ်ထုတ်ဝေမှု ပုံစံကို ထုတ် လုပ်ရန် ဂျာမန် wiki pedia  နှင့် Bertelsman တို့ဆက်ဆံမှုပြုသည်ကို ထောက်ပြခဲ့သည်။ CNN Money Jessi Hempel မှ အသစ်ဆန်းသစ်တီထွင်မှု ဖြစ်သော web 2.0 ဝန်ဆောင်မှုများနှင့် အကျိုးအမြတ်ဖြစ် ထွန်းနိုင်သော စီးပွားရေးပုံစံအဖြစ် web 3.0 အား ပေါ်ထွက်လာစေရန်မျှော်မှန်းသည်။ အချို့မှာ အဖွဲ့အစည်း၏ဗျူဟာမှူး Manoj Sharma ကဲ့သို့ပင် ဘဝ တစ်သက် တာလုံး အင်တာနက်ပေါ်တွင် ရပ်တည်သုံးစွဲနေမှု၏ အတွေ့အကြုံတို့အရ ဆန်းသစ် ရဲရင့်မှု ကမ္ဘာဖြစ်သော web 3.0  ဟူသည့် စကားလုံးများဖြင့် web 3.0  ဆိုသည်ကို "လုံးဝ ဘက်ဆုံပေါင်းစည်းထားသောကမ္ဘာတစ်ခု" အဖြစ်တောင်းဆိုကြဆဲ ဖြစ်သည်။
အနာဂတ်ကိုရှုမြင်သူ Metaverse လမ်းညွှန်မြေပုံကိုဦးဆောင်ရေးသားသူ John Smart မှလည်း Sharma ၏ရှုထောင့်ကို သံယောင်လိုက်၍ ပထမမျိုးဆက် Metaverse  (ပုံရိပ်ယောင်နှင့်ရုပ်ဝတ္ထုကမ္ဘာတို့၏စုစုံမှု) အဖြစ် web 3.0  ကို သတ်မှတ်ခေါ်ဝေါ်သည်။ Metaverse ဆိုသည်မှာ web  ကို ပြုပြင်တိုးတက် ရေးသားထားသော- ရုပ်မြင်သံကြား အ ရည်အသွေးနှင့် ဗီဒီယို၊ သုံးဘက်မြင်ရုပ်ကြွဖော်ဆောင်မှုများ၊ ပိုမိုလက်တွေ့ဆန်လာမှုများ၊ လူသားတို့တည်ဆောက်ထားသော ဝေါဟာရရင်းမြစ် စံနှုန်းများ၊ နှင့် နေရာတကာ သက် ရောက်နိုင်သော မြန်နှုန်းမြင့်အင်တာနက် သုံးစွဲနိုင်မှု၊ ကြိုးမဲ့နှင့် ဖမ်းယူမှုများ တို့ပါဝင်သည်။
Web 3.0 ၏ အစောပိုင်း geosocial (စတုရန်းပုံ) နှင့် လက်တွေ့ပိုမိုဆန်လာမှု (အလွှာ စသည်) တို့မှာ web 2.0  တွင်ပါဝင်ပြီးသား နည်းပညာနှင့် လူမှုဆက်သွယ်ရေးကွန်ရက် (facebook၊ စသည်) တို့ကို သုံးဘက်မြင်ရုပ်ကြွဆီသို့ တိုးချဲ့ပေါင်းထည့်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ Metaverse  ကဲ့သို့သော လုပ်ဆောင်မှုများအနက် Smart မှ web 3.0 ၏ အထင် ရှားဆုံး ဝိသေသမှာ NTSC  သို့မဟုတ် ပိုမိုကောင်းမွန်သော ဗွီဒီယိုများ ဖွင့်ယူကြည့် ရှုခြင်း တို့မှ ရုပ်မြင်သံကြား၊ Laptop၊ tablets ကွန်ပျူတာငယ် နှင့် လက်ကိုင်ဖုန်း များစီသို့ အကြီးအကျယ်ပြောင်းလဲ ပေါင်းကူးခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းအချိန်ကို " အင်တာနက် မှ ရုပ်မြင် သံကြား အားဝါးမြိုချန်" ဟုလည်းတင်စားပါသည်။
ဆရာထိဒမ်းရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
ဆရာထိဒမ်းရွာ(Sayarhtidam)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ မလီယန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၆၈၂ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဘနစ် (အရှေ့)ရွာ၊ ကညင်ငူ
ဘနစ် (အရှေ့)ရွာ၊ ကညင်ငူ
မြို့ကုန်းရွာ၊ ပန်းတောကြီး
မြို့ကုန်းရွာ၊ ပန်းတောကြီး
အေးရွာ၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်
အေးရွာ (Aye)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်၊ ကန်နီပေါက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၂၄၈၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကန်နီပေါက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၀၅ ဦး၊ မ ၁၀၁၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၁၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ညောင်ဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဟွေနွံရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
ဟွေနွံရွာ (Hwaynun)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်၊ ဟိုနားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၅၅၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟိုနားကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၇၆ ဦး၊ မ ၁၆၀၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၀၇၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထီးဆောင်းရွာ၊ မြင်းမူမြို့နယ်
ထီးဆောင်းရွာ (Hteesaung)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ မြင်းမူမြို့နယ်၊ ထီးဆောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၁၆၉ ဖြစ်သည်။
လောအူးဝါးရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
လောအူးဝါးရွာ(Lawauwar)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ ဒေါမွဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၀၁၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖာပွန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အွယ်ရေးရွာ၊ မင်းတပ်မြို့နယ်
အွယ်ရေးရွာ(Anigai)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်ခရိုင်၊ မင်းတပ်မြို့နယ်၊ အွယ်ရေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၈၆၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အွယ်ရေးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၃၇ ဦး၊ မ ၃၅၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၈၈ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းတပ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စန်တန်းရွာ၊ သရက်သုံးပင်
စန်တန်းရွာ၊ သရက်သုံးပင်
စိုင်ခန်းရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
စိုင်ခန်းရွာ(Saihkan)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ မလီယန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၆၇၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တယ်လီပသီ
တယ်လီပသီသည် ဂရိဘာသာစကား Tele (အဝေး)နှင့် patheia (ခံစားမှု)တို့ကို ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်ပြီး လူနှင့်တိရစ္ဆာန်တို့ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး စိတ်ချင်း ဆက်သွယ်နိုင်သည့် ဗီဇသတ္တိမျိုးကို ဖော်ညွှန်းကြသည်။ သာမန်အာရုံခံ သိမှုထက် သာလွန်သော သိမှုတစ်မျိုးဟု သတ်မှတ်ကြသော တယ်လီပသီသည် ကြိုတင်သိနေခြင်း၊ အကြား၊ အမြင်ပေါက်ခြင်းစသည့် သဘောသဘာဝများ ဆက်စပ်နေသည်။ ကြံစည်စိတ်ကူးမှု၊ ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှုနှင့် သမိုင်းတွေထဲမှာ အကြိမ်ကြိမ် တွေ့ရတဲ့အတွက် တယ်လီပသီသည် သာမန်ထက် ထူးကဲတယ်လို့ သတ်မှတ်ထားတဲ့ တခြားဘာသာရပ်တွေထက် ပိုပြီး စိတ်ဝင်စားစရာ အချက်အလက်တွေ ပါကောင်း ပါနိုင်သည်။
အစဉ်အလာအားဖြင့် တယ်လီပသီကို လူသားများ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ဆက်သွယ်ကြရာမှာ သစ္စာကို ယုံကြည်တန်ဖိုးထားတဲ့၊ ဘာသာတရားမှာ ချစ်ခြင်းမေတ္တာ၊ ရင်းနှီးမှုနှင့် ညီညွတ်မှုတို့ကို ဖော်ဆောင်ပေးတဲ့ သဘောတရား တစ်ခုအဖြစ် လက်ခံကျင့်သုံးခဲ့ ကြသည်။ ဘာသာတရားအားလုံးနီးပါးရဲ့ အဆုံးအမတွေထဲမှာ'သဘောတရားသက်သက်' များက အများဆုံး နေရာယူထားကြသည်။ ယဉ်ကျေးမှုများ စတင်ထွန်းကားခဲ့စဉ်ကတည်းက ဘာသာတရားက လက်ခံထားတဲ့ သစ္စာတရားနှင့် လက်တွေ့ကျမှုနှင့် ကျိုးကြောင်း ညီညာမှုတို့ရဲ့ကြားမှာ အငြင်းပွားမှုများ ရှိနေခဲ့တယ်။ ဆက်လက်ကြီးထွားလာခဲ့တဲ့ သံသယရှိသူနှင့် ယုံကြည်သူများရဲ့အငြင်းပွားမှုဟာ ယနေ့အခါ 'သိပ္ပံ'နှင့် 'ဘာသာရေး'ကြားက စကားရည်လုပွဲကြီးတစ်ရပ်ရဲ့အသွင်ကို ဆောင်လာခဲ့သည်။ ယခုအခါ သံသယရှိသူများ အုပ်စုက သိပ္ပံနည်းကျသက်သေပြနိုင်မှသာ 'အစစ်အမှန်' ဖြစ်ပြီး 'အစစ်အမှန်'ဟာ သစ္စာတရား၏ အမှတ်အသားပဲလို့ ပြောကြသည်။ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးချင်းသာမက အုပ်စုအဖွဲ့များအချင်းချင်း ဆက်သွယ်သော တယ်လီပသီ သဘောတရား သည် သိပ္ပံနည်းကျ သက်သေမပြနိုင်ပေမယ့် အကျိုးအကြောင်း ခိုင်လုံသည်ဟု ယုံကြည်သူများအုပ်စုက အတွေ့အကြုံများနှင့် တင်ပြကြသည်။
မကျီးတန်းရွာ၊ ဘဝိုင်း
မကျီးတန်းရွာ၊ ဘဝိုင်း
ပတ်တော်ခီးရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်
ပတ်တော်ခီးရွာ (Pattawkhee)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ ခဲဒိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၀၃၈၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခဲဒိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၇၉ ဦး၊ မ ၂၆၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၄၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရိုင်းမြစ်
ရိုင်းမြစ်
ရိုင်းမြစ်သည် ဂျာမန်လူမျိုးအတွက် ယင်းတို့၏ အမျိုး သားရေးဆိုင်ရာ သမိုင်းနှင့် ဆက်စပ်လျက်ရှိသော အထိမ်း အမှတ် ဖြစ်သည်။ ရိုင်းမြစ်ဝှမ်းသည်လည်း ထင်ရှားသော သမိုင်းပုံပြင်များ ပေါ်ထွက်ရာဒေသ ဖြစ်၏။ ထိုကြောင့် ဂျာမန် တို့သည် ဖခင်ရိုင်းမြစ်ဟူ၍ပင် ခေါ်စမှတ်ပြုကြသည်။ ရှေး အခါမှစ၍ ဥရောပတိုက်တွင် ကူးသန်းသွားလာရေးအတွက် အရေးပါ အရာရောက်ဆုံး လမ်းခရီး ဖြစ်လေသည်။
ရိုင်းမြစ်သည် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ အရှေ့ပိုင်း အဲ့လပတောင် တန်းများတွင် မြစ်ဖျားခံ၍ မြောက်ဘက်သို့ မိုင် ၈၅ဝ ခန့် စီးဆင်းပြီးလျှင် မြောက်ပင်လယ်ထဲသို့ စီးဝင်သည်။ မြစ်မနှင့် တကွ မြစ်လက်တက်များအပါအဝင် ရေဆင်းနယ် အကျယ် အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင် တစ်သိန်းနီးပါးမျှ ရှိသည်။
ရိုင်းမြစ်ကို အထက်ပိုင်း၊ အလယ်ပိုင်းနှင့် အောက်ပိုင်းဟူ၍ မြစ်ကြောင်းသုံးပိုင်းခွဲခြားထားနိုင်သည်။ မြစ်ဖျားခံရာမှ ကွန်စတန့်အိုင်ကို ဖြတ်သန်းလျက် အနောက် ဘက်သို့ ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံရှိ ဗားလမြို့အထိသည် မြစ်ကြောင်း အထက်ပိုင်းဖြစ်၍ ပေ ၇ဝ အမြင့်ရှိသော ရှပ်ဖဟောင်ဇင် ရေတံခွန် ရှိ၏။ ဗားလမြို့မှ မြောက်ဘက်သို့ ဂျာမနီနိုင်ငံ ကိုလုန်းမြို့အထိသည် မြစ်ကြောင်း အလယ်ပိုင်း ဖြစ်သည်။ ဤအပိုင်းသည် ရိုင်းမြစ်သည် ရေစီးသန်၏။ ထို့ပြင် မြစ်ကြောင်း တစ်လျှောက် တောင်ထိပ်များပေါ်၌ ရှေးရဲတိုက်ကြီးများကို တွေ့ နိုင်သည်။ သမိုင်းပုံပြင်များ ပေါ်ထွက်ရာအရပ်ဖြစ်၍ ရှုခင်း အလွန်သာယာသည် ကိုလုန်းမြို့မှ နယ်သာလန် နိုင်ငံကို ဖြတ် ၍ ပင်လယ်ထဲသို့စီးဆင်းသည်အထိသည် မြစ်ကြောင်း အောက် ပိုင်းဖြစ်သည်။ နယ်သာလန်နိုင်ငံတွင် ရိုင်းမြစ်ကြောင်းသည် ကုန်စည် ကူးသန်းရေးအတွက် အသုံးဝင်၏။
ရိုင်းမြစ်သည် ရုန်းမြစ်၊ ဒန်းညူမြစ်အပြင် အခြားမြစ်များ နှင့်လည်း တူးမြောင်းများဖြင့် ဆက်သွယ်လျက် ရှိခြင်းကြောင့် မြစ်တစ်ဖက်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ ဗဲလဂျီနိုင်ငံတို့နှင့်၎င်း၊ အခြား တစ်ဖက်တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံနှင့်၎င်း ကူးလူးဆက်ဆံနိုင်သည်။ မိုဇဲမြစ်သည် ရိုင်းမြစ်၏ အကြီးဆုံး မြစ်လက်တက်ဖြစ်၏။ မြစ်ကြောင်းတစ်လျောက်ရှိ ထင်ရှားသောမြို့များမှာ စထရပ်စဗူးမြို့၊ စပီးယားမြို့၊ ဗမ်းမြို့၊ မန့်ဇမြို့၊ ကိုလုန်းမြို့၊ မန်းဟိုင်းမြို့၊ ဒူဆဲလဒေါ့မြို့နှင့် ရော့တဒမ်းမြို့များ ဖြစ်သည်။ ၁၉၃၆ ခုနှစ်မှစ၍ ဂျာမန်တို့သည် ရိုင်းမြစ်ဒေသဘက်၌ စစ်တပ်များ စေလွှတ်၍ အင်အားဖြည့်ထားခဲ့၏။ ဒုတိယကမ္ဘာ စစ် ဖြစ်ပွားလာသောအခါ မဟာမိတ်တပ်များသည် ရိုင်းမြစ်ကို ဖြတ်ကူးနိုင်မှသာလျှင် ဂျာမနီနိုင်ငံတွင်းသို့ ဝင်ရောက်နိုင်မည် ဖြစ်သဖြင့် ထိုဒေသ၌ တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်စွာ ဆင်ရခဲ့လေ သည်။
HTTPS
ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အင်တာနက် တွင်အသုံးပြုသော protocol စနစ် လုံခြုံမှု (HTTPS) သည် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အင်တာနက် ကြည့်ရှုရာတွင် သုံးသော protocol နှင့် SSL/TLS တို့ကို ပေါင်းစပ်ထားပြီး code ထည့်သွင်း ရေးသားထားသောဆက်သွယ်မှုများနှင့် network server  တစ်ခု၏ မည်သူမည်ဝါ ဖြစ်သည်ကိုဖော်ပြခြင်းတွင် လုံခြုံစေရန် ဆောင်ရွက်ပေးသည်။ HTTPS  ဆက်သွယ်မှုများမှာ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အင်တာနက် တွင် ငွေပေးချေခြင်း လုပ်ငန်းကိစ္စများ နှင့် အဖွဲ့အစည်းတို့၏ သတင်းအချက်အလက်များ စနစ် နှင့်ဆိုင်သော သတိထား ရသော လုပ်ငန်း ကိစ္စများ တွင် အသုံးပြုပါသည်။ HTTPS  ကို RFC 2660 တွင် အထူးပြုသော ချိတ်ပိတ်ထားသောသတင်းများကို ခွင့်ပြုသည့် protocol  (S-HTTP) နှင့် မမှားယွင်းရန် လိုသည်။
အဓိက အကြောင်းအရာ
ဤအကြောင်းအရာနှင့်ပတ်သက်၍ အသေးစိတ်သိလိုလျှင် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး လုံခြုံရေးအလွှာနှင့်#၎င်းမည်သို့အလုပ်လုပ်ပုံ ကိုကြည့်ပါ။ အိတ်ခ်ျတီတီပီအက်(စ်)၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ လုံခြုံမှုမရှိသော ကွန်ရက်ပေါ်တွင် လုံ ခြုံသော လမ်းကြောင်းတစ်ခုကို ဖန်တီးရန်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမှာ ခိုးယူနားထောင်သူများ နှင့် အ လယ်မှကြားဖြတ်သူတို့ တိုက်ခိုက်မှု ထံမှ သင့်လျော်သော ကာကွယ်မှုကို ပေးနိုင်ပြီး လုံ လောက်သော ဝှက်စာတွဲများ သုံးခြင်းဖြင့် ဆာဗာတရားဝင်လက်မှတ်များမှာ မှန်ကန်ကြောင်း အတည်ပြုနိုင်၊ ယုံကြည်နိုင်သည်။
HTTPတွင် ရှိရင်းစွဲ ယုံကြည်မှုသည် ဘရောက်ဆာ ဆော့ဖ်ဝဲလ်တွင် မူရင်း ထည့်သွင်းထားသော အဓိက တရားဝင်လက်မှတ်များအခွင့်အာဏာ ပေါ်တွင်မူတည်နေသည်။ " ((၎င်းမှာ VeriSign (ဗီရီဆိုင်း)/Microsoft (မိုက်ခရိုဆော့(ဖ်)/စသည်ဖြင့်) ပြောဆိုသော ကျွန်ုပ် မည်သူ့ကို ယုံကြည်ရမည်ကိုပြော၍ တရားဝင်လက်မှတ်တို့၏ အခွင့်အာဏာ ကို ကျွန်ုပ်ယုံ ကြည်သည် ဟူသည်" နှင့် တူနေပါသည်) ထို့ကြောင့် Website တစ်ခုသို့ HTTPS ဆက်သွယ်မှုမှာ အောက်ပါအချက်များ အားလုံး မှ တစ်ခုတည်းမှ သာလျှင် မှန်ခဲ့လျှင် ယုံကြည်နိုင်သည် -
Browser ပေါင်းစပ်ခြင်း
မှန်ကန်မှုမရှိသော လက်မှတ် နှင့် site တစ်ခုသို့ ဆက်သွယ်သောအခါ browser အ ဟောင်းများတွင် အသုံးပြုသူအား ဆက်လက်၍ ဆက်သွယ်လိုပါသလားဟု မေးသော စာတမ်း တစ်ခုပေါ်လာမည်။ browser အသစ်များတွင် window တစ်ခုလုံးအပြည့် သတိပေးစာ တမ်း ပေါ်လာမည်ဖြစ်သည်။ Browser အသစ်များသည် ထို site  ၏ လုံခြုံရေး သတင်းအ ချက်အလက်ကို လိပ်စာဖော်ပြသည့် နေရာတွင် ထင်ရှားစွာ ပြသနေမည်ဖြစ်သည်။ တိုးချဲ့၍ တရားဝင်အောင်ပြုထားသော လက်မှတ်များသည် ဘbrowser အသစ်များ တွင် လိပ်စာဖော်ပြသည့် နေရာအား အစိမ်းရောင် ပြောင်းသွားစေမည်။ browser အများစု မှာ အသုံးပြုသူမှ code သွင်းထားသောသတင်းအချက်များနှင့် code မသွင်းထားသောအချက်တို့ ရောနှောပါဝင်နေသော site သို့ ရောက်ရှိသွားလျှင် သတိပေးချက်ဖော်ပြသည်။
Browser အများစုသည် မမှန်ကန်သော လုံခြုံရေးလက်မှတ် များရှိနေသည့် site များ သို့ရောက်ရှိသွားလျင် သတိပေးမှုများ ပြသ သည်။ ဥပမာ firefox ရှေ့တမ်း အီလက်ထရောနစ် အသင်းအဖွဲ့ မှ "စံနမူနာပြ ကမ္ဘာတွင် တောင်းဆိုမှုတိုင်းသည် HTTPS  သို့ မူလပြုလုပ်ထားသည်ဟု သူ၏ ရှုထောင့်မှဖော်ပြပြီး" firefox browser အတွက် မကြာခဏသုံးခဲ့သော website များစွာ အတွက် ပြုလုပ်ပေးနိုင်သည့် အသစ်ထပ်ပေါင်းထည့်စရာ software ကို ပေးခဲ့သည်။
နည်းပညာ
HTTP မှ ကွဲပြားမှုများ
"http://" နှင့်စပြီး လမ်းကြောင်း ၈၀ ကိုပုံသေသုံးစွဲနေသည့် အိတ်ခ်ျတီတီပီ လိပ်စာများ နှင့် မတူညီချက်မှာ အိတ်ခ်ျတီတီပီအက်(စ်) လိပ်စာများသည် "https://" နှင့်စပြီး လမ်းကြောင်း 443 ကို ပုံသေအဖြစ် သုံးစွဲသည်။ HTTPသည် လုံခြုံမှုမရှိသည့်အပြင် အလယ်မှကြားဖြတ်သူများ နှင့် ခိုးယူ နား ထောင်သူတို့ ၏ တိုက်ခိုက်မှုကို ခံရပြီး တိုက်ခိုက်သူများမှ ဝက်(ဘ်)ဆိုဒ် အကောင့်နှင့် အခြား အရေးပါသော သတင်းအချက်အလက်များကို သုံးစွဲခွင့် ရသွားနိုင်သည်။ HTTPS သည် ထိုကဲ့သို့သော တိုက်ခိုက်မှုမျိုးကို ခံနိုင်ရည်ရှိအောင် ရေးဆွဲထားပြီး ထို တိုက် ခိုက်မှုများရန်မှ လုံခြုံသည်ဟု သတ်မှတ်ထားသည် (ယခင် အပြစ်ဆိုစရာရှိသော SSL ပုံစံဟောင်းများ ချွင်းချက်)။
ကွန်ရက် အလွှာများ(Network layers )
HTTPသည် OSI ပုံစံ ၏ အမြင့်ဆုံးအလွှာပုံစံအဖြစ် လည်ပတ်သည်။ OSI ဟူသည် လုပ်ဆောင်ချက် အလွှာတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး လုံခြုံရေးပရိုတိုကော မှ အောက်အလွှာတို့တွင် လည်ပတ်သော်လည်း HTTP သတင်းတစ်ခုကို မလွှင့် ထုတ်မီ code သွင်း၍ လက်မခံမီတွင် code ဖြည်သည်။ သေချာနားလည်အောင် ပြောရလျှင် HTTPS သည် တကွဲတပြားရှိနေသော protocol တစ်ခုမဟုတ်ပါ၊ မူရင်း HTTP ၏သုံးစွဲမှုကို code သွင်းထားသော လုံခြုံရေးအလွှာ SSL သို့မဟုတ် သယ်ယူ ပို့ဆောင်သည့်လုံခြုံရေးအလွှာ (TSL) အပေါ်တွင် ချိတ်ဆက်နေခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်။
ဆာဗာ ပြင်ဆင်ထားပုံ
HTTP ဆက်သွယ်မှုများကို လက်ခံရန်server ကို ပြင်ဆင်ရန်မှာ စီမံခန့်ခွဲသူ အနေ နှင့် web server  အတွက် အများသုံး စာဝှက်လက်မှတ် ကို ဖန်တီးရမည်ဖြစ်သည်။ ထို လက်မှတ်ကို web browser  မှ လက်ခံမှုပြုရန် ယုံကြည်ရသော သက်သေခံ လက် မှတ် အခွင့်အာဏာပိုင် မှ လက်မှတ်ရေးထိုးရမည် ဖြစ်သည်။ အာဏာပိုင်မှ ထိုသက်သေခံ လက်မှတ်ကိုင်ဆောင်သူသည် အမှန်တကယ် လက်ခံနိုင်ဖွယ်ဖြစ်ကြောင်း တရားဝင်ကြောင်း ကြေညာသည်။ web browser တို့သည် အဓိက လက်မှတ်ထုတ်ပေးသူ အာဏာပိုင် တို့၏ လက်မှတ်ရေးထိုးသက်သေပြုခြင်း တွင် သာမန်အားဖြင့် ရောက်ရှိနေလေ့ရှိပြီး ထိုမှသာ browser တို့ အနေနှင့် ထိုသက်သေခံလက်မှတ် မှန်ကန်ကြောင်းသိနိုင်မည်ဖြစ်သည်။
ထိန်းချုပ်ခွင့်အဖြစ် အသုံးပြုပုံ
အခွင့်ရရှိသူများသာ သုံးစွဲနိုင်သော ဝက်(ဘ်)ဆာဗာ(Web server)များသို့ သုံးစွဲခွင့်ကို ကန့်သတ်ရာတွင် သုံးစွဲသူ အစစ်အမှန်ဖြစ်ကြောင်းစစ်ဆေးခြင်း အတွက် ဤစနစ်ကိုသုံးသည်။ ထိုသို့ပြုလုပ်ရန် မှာ ဆိုဒ်စီမံခန့်ခွဲသူ(Web Administrator) မှ အသုံးပြုသူတစ်ဦးချင်းစီအတွက် သက်သေခံလက်မှတ် တစ်ခုစီကို ဖန် တီး၍ ထိုသက်သေခံလက်မှတ်သည် သူ၏browser အတွင်းသို့ ထည့်သွင်း ဖြည့်စွက် ရသည်။ သာမန်အားဖြင့် ၎င်းတွင် အခွင့်ရရှိသူ၏ နာမည်နှင့် အီးမေး(လ်)လိပ်စာပါရှိပြီး၊ ၎င်း သည် ပြန်လည်ချိတ်ဆက်သည့်အခါတိုင်း အသုံးပြုသူ မည်သူမည်ဝါ ဖြစ်သည်ကို အတည်ပြု ရန်အတွက် လျှို့ဝှက်ကုတ်ပင် ရိုက်ထည့်ရန်မလိုပဲ ဆာဗာမှ အလိုအလျောက် စစ်ဆေးသည်။
လျှို့ဝှက်စာလုံး ပေါက်ကြားသွားခဲ့လျှင်
သက်သေခံလက်မှတ်တစ်ခု သည် သက်တမ်းမကုန်ခင်တွင် ပျက်ပြယ်သည် ဥပမာ- လျှို့ဝှက် စာလုံး ပေါက်ကြားသွားခဲ့သည့် အခါမျိုးတွင်ဖြစ်သည်။ လူသုံးများသော browser သစ် များ ဖြစ်သည့် Google Chrome ၊ Firefox ၊ Opera ၊ နှင့် Windows Vista ၏ အင်တာနက် ရှာဖွေသည့်အရာ တို့သည် online သက်သေပြု လက်မှတ် အခြေ အနေ protocol (OCSP) ကို အသုံးပြု၍ ထိုကိစ္စမျိုး ဖြစ်ပေါ်မလာစေရန် ပြုလုပ် သည်။ Browser မှ သက်သေပြုလက်မှတ်၏ ကိုယ်ပိုင်နံပါတ်များကို သက်သေခံလက်မှတ် အခွင့် အာဏာပိုင်ထံသို့ သို့မဟုတ် OCSP ကို ဖြတ်သန်း၍ browser ၏ ကိုယ်စား လှယ်ထံပို့၍ အခွင့်အာဏာရှိသူမှ browser အား ထိုသက်သေခံလက်မှတ်အနေနှင့် ဆက်လက်အတည်ပြုနိုင်သည်၊မပြုနိုင်သည်ကို ပြန်တုန့် ပြန်စေသည်။
ကန့်သတ်ချက်များ
ဤအပိုင်းတွင် ဝီကီပီးဒီးယား၏ အရည်အသွေး ကောင်းစံနှုန်းများကို တွေ့မြင်ရန် ရှင်း လင်းမှု ပြုရန်လိုလိမ့်မည်။ သင်လုပ်နိုင်လျှင် ဤ အပိုင်းကိုတိုးမြှင့်မှု ပြုလုပ်ပါ။ ပြောဆို ရန်စာမျက်နှာ တွင်အကြံပြုမှုများ ပါဝင်သည်။ (ဧပြီလ ၂၀၁၀)
ဝီကီပီးဒီးယား၏ အရည်အသွေးကောင်းစံနှုန်းများ ကို တွေ့မြင်ရန် ဤအပိုင်းကို ဝီကီဖိုင်း ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်သည်။ ဆီလျော်သော အတွင်းပိုင်း ချိတ်ဆက်မှု လိပ်စာများ ထည့်သွင်းခြင်းဖြင့် ကူညီပါ၊ သို့မဟုတ် ဤအပိုင်း၏ ပြင်ဆင်မှုပုံစံ ကိုတိုးမြှင့်ပါ။ (ဧပြီ ၂၀၁၀)
SSL တွင် ရိုးရှင်းမှုနှင့် အပြန်အလှန်ဖြစ်မှု ဟူသည့် အပိုင်းနှစ်ပိုင်း ပါဝင်သည်။ အပြန်အလှန်ဖြစ်မှုသည် ပိုမို၍လုံခြုံမှုရှိသော်လည်း သုံးစွဲသူမှ ကိုယ်ပိုင် သက်သေခံ လက် မှတ်ကို browser တွင် ထည့်သွင်း၍ သူတို့ကိုယ်တိုင်ကို အစစ်အမှန်ဖြစ်ကြောင်း စစ် ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်သည်။
မည်သည့်နည်းလမ်းကိုပဲသုံးစွဲပါစေ (ရိုးရှင်းစွာ သို့မဟုတ် အပြန်အလှန်) ကာကွယ်ပေးမှု အဆင့်မှာ web browser ၏ သုံးစွဲမှု မှန်ကန်ခြင်း၊ server software နှင့် အထောက်အပံ့ပေးထားသည့် အမှန်တကယ် code သွင်းရေးသားသော သင်္ချာစနစ် တို့ပေါ် တွင် အဓိကမူတည်နေပါသည်။ HTTP လုံခြုံရေး၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက် အတွင်းရှိ စာရင်းတွင်ကြည့်ပါ။
Web crawler ကိုသုံးစွဲ၍ ညွှန်းဆိုခြင်းမှ SSL  သည် site  တစ် ခုလုံးကို မကာကွယ်နိုင်ပါ။ ထို့ကြောင့် အချို့သောကိစ္စများတွင် လျှို့ဝှက် code သွင်းထားသော ရင်းမြစ်များ၏ ပုံစံအမျိုးမျိုးသောဖော်ပြမှု များကို ကြားဖြတ်ယူသော တောင်းဆိုမှု/တုံ့ပြန်မှု အ ရွယ်အစားကိုသာ သိရုံမျှဖြင့် ရယူမှုပြုနိုင်သည်။ ယင်းမှာ တိုက်ခိုက်သူတစ်ဦးအား code  များကို ပြန်ဖြည်သည့် တိုက်ခိုက်မှု ကို သုံးခွင့်ပြုသဖြင့် အများသုံးပါဝင်မှုများ နှင့် code သွင်း သိမ်းဆည်းထားသောပါဝင်မှု များကို ရယူသုံးဆွဲခွင့် ပေးလိုက်သည်။ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် SSL  မှာ HTTP  အောက်တွင် လည်ပတ်ရသောကြောင့်ဖြစ်ပြီး ထိုထက်မြင့်သော အဆင့်ရှိသည့် protocol များ အတွက် သိမှတ်ထားခြင်းမရှိပေ။
SSL server များသည် IP တစ်ခုချင်းစီ/ လမ်းကြောင်း ပေါင်းစပ်မှုတစ်ခုတို့အတွက် သက်သေခံလက်မှတ်တစ်ခုတည်းကိုသာ အတိ အကျ ပေးစွမ်းနိုင်သည်။၎င်းဆိုလိုရင်းမှာ ကိစ္စအများစုတွင် HTTPS  နှင့် နာမည်ကို အခြေပြုသော ပုံရိပ်ယောင်လက်ခံမှု ကိုအသုံးပြုရန် မဖြစ်နိုင်ပေ။ server ကို နာ မည်ပေးဖော်ပြခြင်း ဖြင့် လက်ခံယူသူနာမည်ကို code သွင်းချိတ်ဆက်ခြင်းမပြုမီ ပို့ဆောင် ပေးသော ဖြေရှင်းမှုတစ်မျိုးရှိလာသည်။ သို့သော်လည်း brower  အဟောင်းများသည် ယင်းကို အထောက်အပံ့ ပြုနိုင်ခြင်းမရှိပါ။ ထိုSNI ကို Firefox 2 ၊ Opera 8  နှင့်  Window Vista  ၏ အင်တာနက် ရှာဖွေသည့်အရာ ရ တို့တွင် အထောက် အပံ့ ပြုနိုင်သည်။Mac OS X ပေါ်တွင် မိဘများထိန်းချုပ်မှု ကိုသုံးစွဲထားလျှင် HTTPS site  များသည် အမြဲတမ်းခွင့်ပြုရန် စာရင်းကို သုံးစွဲခြင်းဖြင့် ရှင်းလင်းစွာ ခွင့်ပြုနိုင် သည်။
တည်ဆောက်မှုပိုင်းဘက်မှကြည့်လျှင်-
မှတ်တမ်းများ
၁၉၉၄ တွင် HTTPS ပေါ်တွင် Netscape ဆက်သွယ်မှုများ ကို Netscape လမ်းညွှန်ပြမှု Web broser အတွက် တည်ဆောက်ထားသည်။ မူလကHTTPSကို SSL code ထည့်သွင်းရာတွင် အသုံး ပြုသည်။ SSL သည် နောက်တွင် သယ်ယူပို့ဆောင်မှုလုံခြုံရေးအလွှာ အဖြစ်တိုးတက်လာပြီး ၂၀၀၀ခုနှစ် မေလတွင် RFC 2818 မှ သတ်မှတ်ထားသော ၎င်းမှာ လက်ရှိ HTTP၏ တရားဝင်ပုံစံဖြစ်သည်။
ဒေးဗစ် ခို့ချ်
ဒေးဗစ် ကော့ချ် (David Hamilton Koch) သည် အမေရိကန် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။
ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး
ကော့ချ်ကို ကန်ဆက်စ်ပြည်နယ်၊ ဝီချီတာတွင်မွေးဖွားခဲ့ပြီး ရေနံလုပ်ငန်းဆန်းသစ်တီထွင်သူ ဖရက်ဒ် ကော့ချ်၏ သား၄ယောက်မှ တစ်ဦးဖြစ်သည်။ သူသည် ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် မက်ဆာချူးဆက်ပြည်နယ်ရှိ ဒီးယားဖီလ်ဒ် အကယ်ဒမီ ကျောင်းမှ အထက်တန်းအောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင်မက်ဆာချူးဆက် နည်းပညာတက္ကသိုလ်မှ ဓာတုဗေဒအင်ဂျင်နီယာဘွဲ့ကိုရရှိခဲ့ပြီး ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ဘွဲ့လွန်ဒီဂရီကို ရရှိခဲ့သည်။
မက်ဆာချူးဆက်နည်းပညာတက္ကသိုလ် (အမ်အိုင်တီ) တွင် ကျောင်းတက်စဉ် ဘတ်စကတ်ဘောကစားရာတွင် သုံးနှစ်အတွင်းကစားပွဲတစ်ပွဲလျှင် ပျမ်းမျှရမှတ်၂၁မှတ်ဖြင့် စံချိန်တင်နိုင်ခဲ့သည်။ အမ်အိုင်တီ၏ပွဲစဉ်တစ်ခုတွင် တစ်ဦးတည်း ၄၁မှတ်ရအောင် စွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့ပြီး ၁၉၆၂ခုနှစ်တွင် ဘတ်စကတ်ဘောအသင်းခေါင်းဆောင်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူတင်ထားခဲ့သောစံချိန်ကို ၂၀၀၉ခုနှစ်အစောပိုင်းကျမှ ဂျင်မီ ဘာတိုလိုတာဆိုသူက ချိုးနိုင်ခဲ့သည်။
နိုင်ငံရေးသမားဘဝ
ကော့ချ်သည် လေဘာတေးယီးယန်း ပါတီဝင်ဖြစ်ပြီး ၁၉၈၀ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် သမ္မတလောင်း အက်ဒ်ကလာ့ခ်နှင့်အတူ ဒုတိယသမ္မတလောင်းအဖြစ် ဝင်ရောက်အရွေးခံခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ကလာ့ခ်နှင့် ကော့ချ်အတွဲက ၎င်းတို့ရွေးချယ်ခံရပါက လူမှုဖူလုံရေးကိစ္စများ၊ လူမှုရေးအာမခံချက်များ၊ အနိမ့်ဆုံးလုပ်ခဥပဒေများ၊ ဗဟိုဘဏ်အဖွဲ့အစည်း၊ ကော်ပိုရေးရှင်းခွန်များ၊ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများအတွက် အထောက်အပံ့များ နှင့် အမေရိကန်နိုင်ငံရှိ ဖက်ဒရယ်အဖွဲ့အစည်းများဖြစ်သော အက်စ်အီးစီ၊ အီးပီအေ၊ အိုင်စီစီ၊ အက်ဖ်တီစီ၊ အိုရှာ၊ အက်ဖ်ဘီအိုင်၊ စီအိုင်အေ နှင့် ဒီအိုအီး (SEC, EPA, ICC, FTC, OSHA, FBI, CIA, DOE) စသည်တို့ကို ဖျက်သိမ်းပေးမည် ဖြစ်ကြောင်းကတိပေးခဲ့သည်။
ထို့ပြင် ပြည့်တန်ဆာလုပ်ငန်း၊အပျော်တမ်းမူးယစ်ဆေးဝါးသုံးခြင်းနှင့် မိမိကိုယ်ကို အဆုံးစီရင်ခြင်းတို့ကို တရားဝင်ဥပဒေပြုပေးရန် လည်းကတိပြုခဲ့သည်။ ထိုရွေးကောက်ပွဲတွင် တနိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာအရ ထောက်ခံမဲ ၁.၀၆% (ဆန္ဒမဲအရေအတွက် ၉၂၁,၁၂၈ မဲ) ရရှိခဲ့သည်။ ထိုရလဒ်မှာ ယခုအချိန်အထိ လေဘာတေးယီယန်းပါတီအတွက် အကောင်းဆုံးကြိုးပမ်းမှု ဖြစ်သည်။
ရွေးကောက်ပွဲအပြီးတွင် ရီဇင်မဂ္ဂဇင်း၏ အယ်ဒီတာတစ်ဦးဖြစ်သူ ဘရိုင်ယန် ဒိုဟာတီရေးသားသော စာအုပ်တွင် ဒေးဗစ်နှင့် သူ့ညီ ချားလ်စ်တို့၏ နိုင်ငံရေးသမားများအပေါ် အမြင်ကို ဤသို့ဖော်ပြခဲ့သည်။ သူတို့က “ နိုင်ငံရေးသမားများသည် ပေါ်လစီအိုင်ဒီယာများကို ထုတ်ဖော်ပေးလေ့ရှိသော အကယ်ဒမီများနှင့် ဦးနှောက်အဖွဲ့အစည်းများ (သင့်ခ်တန်ခ့်)တို့ကို ဩဇာအရှိန်အဝါဖြင့် လွှမ်းမိုးထိန်းချုပ်ပြီး မိမိတို့လိုချင်သော နိုင်ငံရေးဇာတ်ညွှန်းများရရှိအောင် လုပ်ဆောင်ပြီးနောက် ထိုဇာတ်ညွှန်းအတိုင်းကကြသော သရုပ်ဆောင်များ” ဟု ရှုမြင်ကြောင်း သိရသည်။
ရွေးကောက်ပွဲဝင်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ခြင်း
ကော့ချ်ကို နိုင်ငံရေးတွင်ပါဝင်ပတ်သတ်လာစေရန် အတွက် အဓိကလှုံဆော်ခဲ့သည်က ရော်ဂျာ မတ်ခ်ဘရိုက်ဒ်၏ ရွေးကောက်ပွဲအောင်နိုင်ရေး မဲဆွယ်စည်းရုံးမှုပင်ဖြစ်သည်။ ကော့ချ်မှ နယူးယောခ့်မဂ္ဂဇင်းသို့ပြောကြားသည်မှာ “ ရော်ဂျာဟာ ကျွန်တော်ယုံကြည်တဲ့ အရာအားလုံးကို ဥပဒေပြုနိုင်ဖို့ ကြိုးစားနေသူဖြစ်ပါတယ်။ သူက အစိုးရမှ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုနည်းတာ၊ အခွန်လျှော့တာကို လိုချင်တယ်။ စာအုပ်တွေမှာ အကြိမ်ကြိမ်အခါခါဖော်ပြထားတဲ့ နှိပ်စက်ခံရသူမဲ့ ရာဇဝတ်မှုတွေ (မိမိကိုယ်ကို အဆုံးစီရင်မှုတွေ) အတွက် ဥပဒေတွေကိုဖျက်သိမ်း ဖို့ဟောပြောတယ်။ ကျွန်တော့်မှာ ဆေးခြောက်ရှုတဲ့သူငယ်ချင်းတချို့ရှိတယ်။ ကျွန်တော်သိတာ နောက်တခုက လိင်တူ ဆက်ဆံသူတွေ အများကြီးရှိတယ် ဆိုတာပဲ။ အဲဒီလိုလူတွေကို ရာဇဝတ်သားလို ဆက်ဆံတာ အတော်ဆိုးရွားပါတယ်။ အခုတော့ အဲဒီကိစ္စတွေကို အရေးတယူဆောင်ရွက်ပေးမဲ့ သမ္မတလောင်းတစ်ယောက်ရပြီ” ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
တစ်လလျှင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၀၀,၀၀၀ အသုံးပြုခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။ သူက ဖက်ဒရယ်ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်နှင့် စည်းရုံးမှုအသုံးစရိတ် ကန့်သတ်ချက်များကို ပယ်ဖျက်မည်ဟုလည်း ၁၉၈၀ ခုနှစ်တွင် နယူးယောခ့်မဂ္ဂဇင်း မှ ရင်ကာဘွတ်ချ်အား ပြောကြားခဲ့သည်။ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဝင်ရောက်ရွေးချယ်ခံရသော အကြောင်းအရင်းကိုမေးမြန်းရာတွင် “ ကျွန်တော် အလုပ်မလိုဘူး ဆိုတာကို ဘုရားသခင်သိပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ လစ်ဘာတေးယီးယန်းတွေကို ကျွန်တော်ယုံတယ်။ သူတို့သာ မရှိခဲ့ရင် ကျွန်တော်ဟာ ဝီချီတာက ရီပက်ဘလစ်ကန် တယောက်ဖြစ်နေလောက်ပြီ။ ကံဆိုးချင်တော့ ကန်ဆက်စ်က လူတိုင်းလိုလိုက ရီပက်ဘလစ်ကန် ဖြစ်နေတာပါပဲ” ဟုပြောကြားခဲ့သည်။
၁၉၈၄ တွင် အခွန်များအားလုံးကို ဖျက်သိမ်းရန် လေဘာတေးယီယန်းပါတီက ထောက်ခံခဲ့သောကြောင့် ယင်းပါတီနှင့် လမ်းခွဲခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ရီပက်ဘလစ်ကန် တစ်ဦး ဖြစ်လာသည်။
လက်ရှိနိုင်ငံရေးအမြင်
သူသည် အီရတ်စစ်ပွဲကို ဆန့်ကျင်သူဖြစ်ပြီး လိင်တူလက်ထပ်ခြင်းနှင့် စတမ်းဆဲလ် သုတေသနပြုခြင်းတို့ကို ထောက်ခံသူဖြစ်သည်။ လူနာများကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခြင်းနှင့် လက်လှမ်းမှီ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုဥပဒေများကို ဆန့်ကျင်သူတစ်ဦး လည်းဖြစ်သည်။ ယခင်ကမူ ဒေါ့ဖရမ်း၏ ဝေါလ်စထ်ရိဒ် ပြန်လည်တည်ဆောက်ခြင်းနှင့် စားသုံးသူများကာကွယ် စောင့်ရှောက်ရေးဥပဒေကို ဆန့်ကျင်ခဲ့သည်။
ကော့ချ်က ကမ္ဘာကြီးပူနွေးလာမှုသည် လူသားများကြောင့်ဟူသောအဆိုကို သံသယရှိသူဖြစ်ပြီး “ကမ္ဘာကြီးပူနွေးလာမှုသည် ပိုကောင်းသည်ဟု ယူဆသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ကမ္ဘာကြီးပူနွေးလာမှုက စားနပ်ရိက္ခာထုတ်လုပ်ရန်အတွက် အလွန်ကြီးမားကျယ်ပြန့်သော ကုန်းမြေဧရိယာကိုရရှိစေပြီးယခုထက် ပိုမိုများပြားသော လူဦးရေကို အစားအစာထောက်ပံ့ ပေးနိုင်မည် ဖြစ်သောကြောင့်” ဟုဆိုသည်။
ထောက်ခံမှုနှင့် ထောက်ပံ့မှုများ
၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် ကော့ချ်သည် ဆောင်းဒ်အီကိုနိုမီဒါရိုက်တာအဖွဲ့တွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်တာဝန်ယူခဲ့ ပြီး ယင်းအဖွဲ့၏ အထိန်းချုပ်မဲ့ ဈေးကွက်ကို ထောက်ခံသောအမေရိကန်နိုင်ငံသားများအတွက် လှူဒါန်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် အထက်ပါ အဖွဲ့အစည်းမှာ အမေရိကန်များ ကြီးပွားချမ်းသာရေးဖောင်ဒေးရှင်း (Americans for Prosperity Foundation) နှင့် လွတ်လပ်စွာလုပ်ကိုင်ခြင်း (FreedomWorks) အဖွဲ့များအဖြစ် ခွဲထွက်ခဲ့သည်။
ကော့ချ်သည် အမေရိကန်များ ကြီးပွားချမ်းသာရေးဖောင်ဒေးရှင်း၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆက်လက် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ထိုအဖွဲ့နှင့် ယင်းအဖွဲ့ကို ထောက်ခံသော အခြားအဖွဲ့များကို ငွေကြေးများ လှူဒါန်းခဲ့သည်။ ဝါရှင်တန်ပို့စ်၏ သတင်းများအရ ဖရီးဒမ်းဝေါ့ခ်စ်ကိုမူ ငွေကြေးအထောက်အပံ့များ မပေးခဲ့ကြောင်း နှစ်ဖက်စလုံးမှ ပြောကြားခဲ့သည်။ အမေရိကန်များ ကြီးပွားချမ်းသာရေးဖောင်ဒေးရှင်းနှင့် ဖရီးဒမ်းဝေါ့ခ်စ်အဖွဲ့အစည်းနှစ်ခုလုံးသည် အမေရိကန်သမ္မတ ဘားရက်အိုဘားမား၏ ပေါ်လစီများနှင့် ဥပဒေပြုရေးအစီအစဉ်များကို ဆန့်ကျင်သော အမေရိကန်လဖက်ရည်ဝိုင်းပါတီများ လှုပ်ရှားမှုကို ငွေကြေးထောက်ပံ့ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် လစ်ဘာတေးယီးယန်းကော်တို အဖွဲ့နှင့် ရီဇင်ဖောင်ဒေးရှင်းတို့ကို လည်းလှူဒါန်းခဲ့သည်။
၂၀၁၀ခုနှစ် နွေနှောင်းပိုင်းနှင့်ဆောင်းဦးကာလများတွင် ကော့ချ်သည် လွတ်လပ်သော ဈေးကွက်ကို ထောက်ခံသော သင့်ခ်တန့်ခ်အဖွဲ့များ၊ နိုင်ငံရေးစည်းရုံးရေးများနှင့် အခြားဥပဒေပြုရေး ကိစ္စများတွင် ငွေကြေးအမြောက်အမြား အသုံးပြုခဲ့သည်အတွက် သက်ဆိုင်ရာ၏ စစ်ဆေးခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။
ဆောင်းပါးများမှလည်း ကော့ချ်၏ လုပ်ဆောင်ချက်များမှာ လျှို့ဝှက်လုပ်ဆောင်ချက်များ ဖြစ်ကြောင်းစွပ်စွဲခဲ့သည်။ စွပ်စွဲချက်များတွင်ကော့ချ်သည် လဖက်ရည်ဝိုင်းပါတီလှုပ်ရှားမှုများနှင့် ကယ်လီဖိုးနီးယား အဆိုပြုချက် ၂၃/၂၀၁၀ နှင့် ရီပက်ဘလစ်ကန် အမတ်လောင်းများကို ထောက်ပံ့ခဲ့ကြောင်း မီးမောင်းထိုး ဖော်ပြကြသည်။
၂၀၁၀ ဇူလိုင်လတွင် နယူးယောက်မဂ္ဂဇင်းမှ သူ့အကြောင်းကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ ဩဂုတ်လတွင် နယူးယောက်ကာမှ ဂျိန်းမေယာက ဒေးဗစ်နှင့် ချားလ်စ် ကော့ချ်ညီအစ်ကိုနှစ်ဦး၏ နိုင်ငံရေးအတွက် ငွေကြေးသုံးစွဲမှုများကို ထုတ်ဖော်ရေးသားခဲ့သည်။
အိမ်ဖြူတော်မှ နိုင်ငံရေးအကြံပေးတစ်ဦးဖြစ်သူ ဒေးဗစ် အိပ်စ်ရော့ဒ်က သူတို့အား “ကန့်လန့်ကာ နောက်ကွယ်မှ စည်းရုံးရေးသမားများ” ဟု ဝါရှင်တန်ပို့စ် တွင်ရေးသားခဲ့သည်။ ကော့ချ်ကမူ လဖက်ရည်ဝိုင်းပါတီများသို့မည်သည့်အခါကမျှသွားရောက်ခဲ့ခြင်းမရှိကြောင်း၊ လဖက်ရည်ဝိုင်းပါတီများမှ ကိုယ်စားလှယ်များသည်လည်း သူ့အားချဉ်းကပ်ခဲ့ခြင်းမရှိ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
ပရဟိတလုပ်ငန်းများ
၂၀၀၀ခုနှစ်မှစ၍ ဒေးဗစ်ကော့ချ်သည် အနုပညာလုပ်ငန်းများ၊ ပညာရေးလုပ်ငန်းများနှင့် ဆေးပညာသုတေသနလုပ်ငန်းများအတွက် ဒေါ်လာသန်းပေါင်း ၆၀၀ ကျော်ကို လှူဒါန်းရန်ကတိပြုခဲ့ပြီး ထိုပမာဏမှာ ယခင်က နိုင်ငံရေးလုပ်ငန်းများအတွက် သုံးစွဲခဲ့မှုများထက်ပိုခဲ့သည်။
အနုပညာများ
၂၀၀၈ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် လင်ကွန်းသဘင်အနုပညာအဆောက်အအုံတွင်ရှိသော နယူးယောက်စတိတ် ပြဇာတ်ရုံ(ယခုဒေးဗစ်အိတ်ချ်ကော့ချ်ပြဇာတ်ရုံ)ကို ပြန်လည်မွမ်းမံရာတွင် ဒေါ်လာသန်း၁၀၀ လှူဒါန်းရန် ကတိပြုခဲ့သည်။ ထို့ပြင် မက်ထရိုပိုလစ်တန်အနုပညာပြတိုက်၏ အပြင်ဘက်ရှိ ရေပန်းများကိုပြုပြင်ရန်အတွက်လည်း ဒေါ်လာ၁၀သန်းတိတိ လှူဒါန်းရန် ကတိပြုခဲ့သည်။
အမေရိကန် ဘဲလေးပြဇာတ်ရုံ၏ ဘဏ္ဍာရေးမှူးအဖြစ် ၂၅နှစ်ကြာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ထိုပြဇာတ်ရုံသို့ ဒေါ်လာ ၆သန်းကျော် လှူဒါန်းခဲ့သည်။
ဆေးသုတေသန
ကော့ချ်သည် ဆီးကျိတ်ကင်ဆာကိုခံစားခဲ့ရပြီး ရောဂါပျောက်ကင်းပြီးနောက် ဆီးကျိတ်ကင်ဆာ ဖောင်ဒေးရှင်းတွင် ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဒေါ်လာ ၄၁ သန်း (တွဲဖက် နာနိုနည်းပညာပရောဂျက် အတွက် ၅သန်း အပါအဝင်) ကို ယင်းဖောင်ဒေးရှင်းသို့ လှူဒါန်းခဲ့သည်။ ယခု ဒေါက်တာ ဂျွန်နသန် ဆိုင်မွန်စ်တာဝန် ထမ်းဆောင်နေသော သဘာပတိနေရာတွင် တာဝန်ယူခဲ့သေးသည်။
၂၀၀၇ခုနှစ်တွင် ဒေးဗစ်ကော့ချ်ပေါင်းစည်းကင်ဆာ သုတေသနဌာနအဖြစ် တည်ထောင်ရန် မက်ဆာချူးဆက် နည်းပညာတက္ကသိုလ်သို့ ဒေါ်လာ သန်း၁၀၀ လှူဒါန်းခဲ့သည်။ ၎င်းလှူဒါန်းငွေများကို စတုရန်းပေ၃၅၀,၀၀၀(၃၃,၀၀၀စတုရန်းမီတာ) ရှိသော သုတေသနနှင့် နည်းပညာအဆောက်အဦးသစ်ဆောက်လုပ်ရာတွင် အသုံးပြုမည်ဖြစ်သည်။
အခြားလှူဒါန်းမှုများအနေဖြင့် ဘလက်တီမောရှီ ဂျွန်ဟော့ပ်ကင်းဆေးတက္ကသိုလ်သို့ ဒေါ်လာသန်း၂၀၊ နယူးယောက်ရှိ မန်မိုးရီးယားလ်စလုံးန်-ကက်တားရင်း ကင်ဆာစင်တာသို့ ဒေါ်လာသန်း၃၀၊ ဒေးဗစ်ကော့ချ်ဆီးလမ်းကြောင်းနှင့်မျိုးပွားလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ သုတေသန လုပ်ငန်းများအတွက် ဟူစတန်ရှိ အမ်ဒီအန်ဒါဆန် ကင်ဆာစင်တာသို့ ဒေါ်လာ၂၅သန်း၊ နယူးယောက်-ပရက်စ်ဘက်တားရီးယန်း ဆေးရုံနှင့် ဝီးလ်ကော်နယ်လ် ဆေးရုံများသို့ ဒေါ်လာ ၁၅သန်းလှူဒါန်းခဲ့သည်။
ပညာရေး
သူသည် ဒေါ်လာရသန်းကို ပြည်သူပိုင် ရုပ်သံလွှင့် ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်း Public Broadcasting Service (PBS)မှထုတ်လွှင့်သော နိုဗာပြဇာတ်အတွက်လည်းကောင်း၊ဝါရှင်တန် ဒီစီရှိ စစမ်ဆိုနီယံ အင်စတီကျူးရှင်း Smithsonian Institution သို့ လည်းကောင်း၊ ဒေးဗစ်ကော့ချ် ဒိုင်နိုဆောအဆောင်ဆောက်လုပ်ရန် အမေရိကန်သဘာဝ သမိုင်းပြတိုက်သို့ ဒေါ်လာသန်း၂၀ကို လည်းကောင်း၊ ၂၀၀၃ခုနှစ်၊မတ်လ ၁၇ရက် တွင် နေရှင်နယ်မောလ်၌ အမေရိကန်သဘာဝသမိုင်းပြတိုက် နှစ်၁၀၀ပြည့်အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော ဒေးဗစ်ကော့ချ် ၏လူသားကနဦးအစ ပြတိုက်အတွက် ဒေါ်လာ၁၅ သန်းလှူဒါန်းခဲ့သည်။
ထို့ပြင် ဒီးယားဖီးလ်ဒ်အကယ်ဒမီအတွက် ဒေါ်လာ၆၈သန်းကို ရာသက်ပန်ရန်ပုံငွေအဖြစ် ပထမဆုံးအကြိမ်လှူဒါန်းခဲ့သည်။ သင်္ချာ၊သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ စင်တာများကို ထိုငွေများဖြင့် ဆောက်လုပ်ခဲ့ပြီး ကော့ချ်စင်တာဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။
ကိုးလ်ဒ်စပရင်းဟာဘာစမ်းသပ်ခန်းသို့ ဒေါ်လာ၁၀သန်း ပေးအပ်ခဲ့ပြီး သုတေသနတစ်ခုဖြစ်သည့် " နေရာအနှံ့ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးတိုးမြှင့်နိုင်ရေး" စာတမ်းအတွက် ထောက်ပံ့ခဲ့မှုကြောင့် Double Helix Medal for Corporate Leadership ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ အပ်နှင်းခံရသည်။
အိမ် ခြံ မြေ ရောင်းဝယ်မှုများ
၂၀၀၆ခုနှစ် မေလတွင် ဂျက်ကီကနေဒီ၏ နယူးယောက်မြို့ရှိတိုက်ခန်းအား ဒေါ်လာ ၃၃သန်းကျော်ဖြင့် ရောင်းချခဲ့သည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် ဒေါ်လာ ၉.၅ သန်းတန်ဖိုးရှိ တိုက်ခန်းကို ဝယ်ယူခဲ့သည်။ ဒေါ်နယ်လ် ထရန့်၏ ထရမ့်ဝေါလ်ဒ်တာဝါဆောက်လုပ်မှုကို ဟန့်တားရန် နယူးယောက်မြို့၏ အထက်တန်းလွှာများ ဖြစ်သည့် ဗစ်တိုးရီးယား နယူးဟောက်စ်၊ မီဒီယာမော်ဂ့် အက်စ်အိုင် နယူးဟောက်စ် ဂျူနီယာ၏ ဇနီး စသူတို့နှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ဘီလျံနာများ
ဆူးတိုးကွင်းရွာ၊ ပန်းတောကြီး
ဆူးတိုးကွင်းရွာ၊ ပန်းတောကြီး
စီတပ် (ကြယ်စုတန်း)
စီတပ် သည် ကြယ်စုတန်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဂရိဒဏ္ဏာရီလာ ပင်လယ်ဘီလူး စီတပ်အား အစွဲပြုကာ မှည့်ခေါ်ခြင်းဖြစ်ပြီး ယနေ့ခေတ်တွင် တခါတရံ ဝေလငါးဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ စီတပ်သည် ပြိဿ နက္ခတ်တာရာ၊ မိန် နက္ခတ်တာရာ၊ အီရိုင်ဒါနပ် အစရှိကုန်သော ရေနှင့်သက်ဆိုင်သည့် ကြယ်စုတန်းများ တည်ရှိရာ ကောင်းကင်နေရာတွင် တည်ရှိသည်။
ပြင်ပလင့်
ကဏ္ဍ:ကြယ်စုတန်းများ
ရွာသစ်ရွာ၊ ကျောက်ဂူ
ရွာသစ်ရွာ (Ywarthit)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ ကျောက်ဂူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၁၇၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောက်ဂူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၉၂၄ ဦး၊ မ ၇၆၈၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၆၀၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရပ်စောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပဒင်းရွာ၊ ပဒင်း
ပဒင်းရွာ၊ ပဒင်း
အတွင်းပဒံ
အတွင်းပဒံ
လက်ပန်တန်းရွာ၊ ဘဝိုင်း
လက်ပန်တန်းရွာ၊ ဘဝိုင်း
ဗြန်ဒီရွာ၊ အောင်လံမြို့နယ်
ဗြန်ဒီရွာ (Byandi)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ အောင်လံမြို့နယ်၊ ဗြန်ဒီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၇၇၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဗြန်ဒီကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၅၆ ဦး၊ မ ၄၈၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၃၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အောင်လံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ယောင်ကလော့ရွာ၊ မိုင်းမောမြို့နယ်
ယောင်ကလော့ရွာ (Yawngkalawt)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ မိုင်းမောမြို့နယ်၊ မန်ကွေ့လုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၇၈၇၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းမောမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထိန်ကန်ရွာ၊ မြင်းမူမြို့နယ်
ထိန်ကန်ရွာ (Hteinkan)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ မြင်းမူမြို့နယ်၊ ထိန်ကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၁၉၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြင်းမူမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပန်းရည်စုပ်ဖင်ဝါ
ပန်းရည်စုပ်ဖင်ဝါ (Dicaeum chrysorrheum) သည် ပန်းရည်စုပ်ငှက် မျိုးနွယ်ဝင် ငှက်တမျိုးဖြစ်သည်။ ယင်းအား ဘရူနိုင်းနိုင်ငံ၊ ဘူတန်နိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ နီပေါနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ စင်ကာပူနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဟိမဝန္တာတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ယူနန်ပြည်နယ်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
စောမောင်၊ ဦး(ပန်းချီ)
ဦးစောမောင်(ပန်းချီ) သည် မန္တလေးမြို့မှ ထင်ရှားသော နိပါတ်တော်ရေး ပန်းချီဆရာကြီးဖြစ်သည်။ ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်၊ ဧပြီလတွင် မန္တလေးတွင် မွေးဖွားသည်။ ၁၄ နှစ်သားအရွယ်တွင် ပန်းချီပညာ သင်ကြားခဲ့ပြီး ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ အင်္ဂလန်၊ ၁၉၅၉-ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့ သမ္မတနိုင်ငံများသို့ လေ့လာရေး ခရီးထွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ အထက်မြန်မာပြည် ပန်းချီဆရာများ သမဂ္ဂဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၀ တွင် ဘုရင်ခံ ဆာဂျေအေမောင်ကြီး၏ ရွှေတံဆိပ်ဆု ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။ ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့ ရရှိသည်။ ဇနီး ဒေါ်တင် နှင့် သားသမီးလေးယောက်ရှိခဲ့ပြီး ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးမြို့၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
နှော
နှော (Haldina) ၏ ရုက္ခဗေဒ အမည်မှာ Adina cordifolia ဖြစ်သည်။
ကဏ္ဍ:သစ်ပင်များ
မျက်နှာပြင်ဆင်းရေ
မျက်နှာပြင်ဆင်းရေ ဆိုသည်မှာ မိုးရေ၊ နှင်းခဲပျော်ကျရေ နှင့် အခြားမှ လာသော ရေများ ပိုလျှံစွာ ရှိနေသောကြောင့် ကမ္ဘာ့မြေမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် စီးဆင်းနေခြင်းကို ခေါ်ဆိုသည်။ ထိုသို့ ဖြစ်ရခြင်းမှာ မိုးရွာကျခြင်းသည် မြေကြီးက စုပ်ယူနိုင်သောနှုန်းထက် ပိုမိုလျှင်မြန်သဖြင့် မြေကြီးထဲတွင် ရေများ ထပ်မံ စုပ်ယူနိုင်ခြင်း မရှိတော့သောကြောင့် လည်းကောင်း၊ အမိုး နှင့် ပလက်ဖောင်း ကဲ့သို့သော ရေမစိမ့်ဝင်နိုင်သော အရာများမှ ပတ်ဝန်းကျင် မြေကြီးသို့ ရေများ ပို့လွှတ်ခြင်းကြောင့် ထိုမြေကြီးမှ ရေအားလုံးကို စုပ်ယူနိုင်ခြင်း မရှိတော့သောကြောင့် လည်းကောင်း ဖြစ်သည်။ မျက်နှာပြင်ဆင်းရေ သည် ရေသံသရာ၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်း တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရေကြောင့်မြေဆီလွှာ လျော့ပါးရခြင်း၏ အဓိက အကြောင်းရင်း တစ်ခုလည်း  ဖြစ်သည်။
ကယားပြည်နယ်
ကယားပြည်နယ် (ယခင်အမည် ကရင်နီပြည်နယ်) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ် တစ်ခုဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ မြောက်ဘက်တွင် ရှမ်းပြည်နယ်၊ အရှေ့ဘက်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် တောင်ဘက်တွင် ကရင်ပြည်နယ်တို့ ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။ မြို့တော်မှာ လွိုင်ကော်မြို့ဖြစ်ပြီး ၂၀၂၁ခုနှစ် မတ်လတွင် ကယားပြည်နယ်၏ လူဦးရေမှာ ၂၉၉,၀၂၃ ဖြစ်သည်။ ကယားပြည်နယ်လူဦးရေ၏ ၆၀ရာခိုင်နှုန်းသည် ကရင်နီလူမျိုးဟု ခေါ်ဝေါ်သော ကယားလူမျိုး များဖြစ်ကြသည်။
သမိုင်းကြောင်း
ကယားပြည်နယ်သည် ရှေးမြန်မာမင်းများ အဆက်ဆက်ကတည်းက လူမျိုးနွယ်များ နေထိုင်ခဲ့သော ပြည်နယ်တစ်နယ်ဖြစ်သည်။ မြန်မာဘုရင် မင်းတုန်းမင်းနှင့် သီပေါမင်းတို့ ခေတ်ကာလအတွင်း ကရင်နီပြည်နယ်၌ ကန္ဒရဝတီ၊ ဘောလခဲ၊ ကြယ်ဖိုးကြီး နှင့်နောင်ပုလဲ (ကြယ်ဖိုးကလေး)နယ်တို့တွင် နယ်မြေအလိုက် နယ်ရှင် စော်ဘွားများက အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ နယ်ရှင်စော်ဘွား များ၏ ရုံးသုံးစာပေမှာ မြန်မာစာဖြစ်၍ (သစ်မခုတ်ရ/ဝါးမခုတ်ရ)စသည့် တားမြစ်စာများ ထုတ်ပြန် ရာ၌ မန္တလေးမင်းနေပြည်တော်တွင် ထုတ်ပြန်သည့်အတိုင်း ကျွန်းသားပေါ်၌ စာလုံးကိုထွင်း၍ ထုတ်ပြန်သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ ၁၈၈၉ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၈ ရက်နေ့တွင် ဗြိတိသျှစစ်တပ်က အရှေ့ကရင်နီပြည်နယ် မြို့တော်စောလုံကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် စော်ဘွားစဝ်လဝီအား ကန္ဒရဝတီ မြို့စားအဖြစ် ပြောင်းလဲ၍ အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြို့စားများ၏ ဆန္ဒသဘောအတိုင်း မဟုတ်ဘဲ (ဘာနဒ်)စာချွန်တော် အမိန့်ပါစာများအရသာ အုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။ ထိုဘာနဒ် စာချွန်တော်အမိန့်များကို (၁၈၉၀)ပြည့်နှစ်၊ ဇွန်လ(၄)ရက်နေ့တွင် ကန္ဒရဝတီမြို့စား စပ်လဝီထံ သို့လည်းကောင်း၊ (၁၈၉၁)ခုနှစ်၊ဇွန်လ(၁၈)ရက်နေ့တွင် ဘောလခဲမြို့စားဖဘန်ထံသို့ လည်းကောင်း ထုတ်ပြန်ပေးအပ်ပြီး တောင်ကြီးမြို့၌ ရုံးစိုက်သော ရှမ်းပြည်နယ်မင်းကြီး၏ လက်အောက်တွင် အုပ်ချုပ်မှုကို ထားရှိ၍ လွိုင်ကော်မြို့နယ်၌ ရုံးစိုက်သည့် လက်ထောက် နိုင်ငံရေးအရာရှိ(Assistant Political Officer) နောင်အခါ နယ်ခြားဝန်ထောက်(Assistant Resident)၏ သဘောတူညီမှုဖြင့် မြို့စားများက ဆောင်ရွက်နိုင်သည်။
ကန္ဒရဝတီ၊ ဘောလခဲနှင့် ကြယ်ဖိုးကြီးနယ် မြေများဟု ဗြိတိသျှအစိုးရ လက်ထက်က သတ်မှတ်ခဲ့သော ကရင်နီပြည်နယ်များသည် ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်း အုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေအရ ကရင်နီပြည်နယ် အမည်နှင့်ပင် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ပြည်နယ်တစ်ခုအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၁ ခုနှစ်၊ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပြင်ဆင်ချက်အရ လူထု ဆန္ဒဖြင့် ၁၉၅၂ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့မှစ၍ ကရင်နီပြည်နယ်မှ ကယားပြည်နယ်အဖြစ် တရားဝင် ပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။
၁၉၅၉ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်၌ ကယားပြည်နယ်အတွင်းရှိ နယ်ရှင်စော်ဘွားများ အာဏာစွန့်လွှတ်ပြီးသည့်အခါ အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးကို ကယားပြည်နယ် အရှေ့ပိုင်းနှင့် အနောက်ပိုင်းဟူ၍ ၂ ပိုင်းခွဲခြားကာ ပြုပြင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်းတွင် လွိုင်ကော်နှင့် ရွာသစ်မြို့နယ်များပါဝင်ပြီး အနောက်ပိုင်းတွင် ဘောလခဲမြို့နယ်၊ ကြယ်ဖိုးကြီးနယ်နှင့် ဖားဆောင်းမြို့နယ် တို့ပါဝင်သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် အုပ်ချုပ်ရေးမူသစ်အရ ကယားပြည်နယ်ကို လွိုင်ကော်ခရိုင်အဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းပြီး လွိုင်ကော်နယ်ပိုင်နယ်၊ ရှားတောနယ်ပိုင်နယ်နှင့် ဖားဆောင်းနယ်ပိုင်နယ်ဟူ၍ ခွဲခြားသတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၅ ရက်နေ့ တော်လှန်ရေး ကောင်စီကာလ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ပြန်လည် သတ်မှတ်ချက်အရ ကယားပြည်နယ်ကို ခရိုင်ခွဲ ၂ ခု၊ မြို့နယ် ၆ ခုနှင့် မြို့နယ်ခွဲ ၇ ခုတို့ဖြင့် ပြုပြင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ခရိုင်ခွဲ ၂ ခုမှာ လွိုင်ကော်ခရိုင်ခွဲနှင့် ဖားဆောင်းခရိုင်ခွဲတို့ ဖြစ်ပြီး မြို့နယ်ခွဲ ၇ ခုမှာ လွိုင်ကော်၊ ထီးစဲခါး၊ နန်းမယ်ခုံ၊ ကေကော၊ မော်ချီး၊ ရွာသစ်၊ မယ်စတယ် တို့ဖြစ်သည်။
ပြည်ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ခေတ်ကာလတွင် ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန၏ ၁၉၇၂ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၇ ရက်နေ့စွဲပါ စာအမှတ်၊ ၁၀၅/၇/ စိတ် ၁-အရ မယ်စဲ့နန်မြို့နယ်အစား ဘောလခဲမြို့နယ်ဟု ပြောင်းလဲ သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ လက်ထက် ပြည်နယ်/တိုင်းများအလိုက် မြို့နယ်စုများ သတ်မှတ်ဖွဲ့စည်းရာတွင် ကယားပြည်နယ်ရှိ လွိုင်ကော်၊ ဒီးမော့ဆို၊ ဖရူဆို၊ ရှားတော၊ ဘောလခဲနှင့် ဖားဆောင်းမြို့နယ် ၆ မြို့နယ်တို့ကို လွိုင်ကော်မြို့နယ်စု အဖြစ် သတ်မှတ်ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ လွိုင်ကော်မြို့နယ်စုကို ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၉၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် လွိုင်ကော်ခရိုင်နှင့် ဘောလခဲခရိုင်အဖြစ် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ဘောလခဲခရိုင်ကို ဘောလခဲ၊ ဖားဆောင်း၊ မယ်စဲ့မြို့နယ်နှင့် ရွာသစ်မြို့နယ်ခွဲပါဝင်လျက် ဧရိယာ အကျယ်အဝန်း အားဖြင့် ၁၉၉၄.၇၆ စတုရန်းမိုင် ၁၂၇၆၆၅၃ ဧကဖြင့် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။
​ဒေသတွင်းအုပ်ချုပ်​ရေး
အိမ်ထောင်စုတွင် ကြီးစဉ်ငယ်လိုက် ရိုသေလေးစားပြီး ဖခင်ကို ရိုသေ၍ ဩဇာခံယူသည့် နည်းတူ ရပ်ရွာတွင်လည်း သက်ရွယ်ကြီးသူ ကျေးရွာလူကြီးတို့၏ ဩဇာကို နာခံတတ်သည်။ ရပ်ရွာတွင်လည်း လူထုမှ လေးစားသော ကျေးရွာသက်ကြီးရွယ်အိုများက စီမံခန့်ခွဲ အုပ်ချုပ်မှုကို လိုက်နာသည်။ ယခုအခါတွင် ပြည်နယ်ဦးစီးအဖွဲ့နှင့် ကျေးရွာမြို့နယ် အဆင့်ဆင့် လုံခြုံရေးနှင့် အုပ်ချုပ်မှုကော်မီတီများ ထားရှိသည်။ ဓလေ့ထုံးတမ်းများအရ လိုက်နာကြသည်။
ခေတ်အဆက်ဆက် အုပ်ချုပ်ခဲ့သူများ
ကယားပြည်နယ်အား ၁၉၁၀ ခုနှစ်မှ ယနေ့အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သူများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
တည်​နေရာနှင့် အကျယ်အဝန်း
မြောက်လတ္တီတွဒ်  ၁၈° ၀' နှင့် ၁၉° ၅၅' ကြား၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ်   ၉၄° ၄၀' နှင့် ၉၇° ၉၃' ကြားတွင် တည်ရှိသည်။ အရှေ့မှ အနောက်သို့ ၁၂၈မိုင်၊ တောင်မှမြောက်သို့ ၁၃၅မိုင်ရှိပြီး ၄၅၂၉.၅၆ sqmi ကျယ်ဝန်းသည်။ ပြည်နယ်၇ခုအနက် အ​သေးဆုံး​သော ပြည်နယ်ဖြစ်သည်။ ကယားပြည်နယ်၏ အ​ရှေ့ဘက်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ​တောင်ဘက်တွင် ကရင်ပြည်နယ်နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ အ​နောက်ဘက်တွင် ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် ကရင်ပြည်နယ်၊ ​မြောက်ဘက်တွင် ရှမ်းပြည်နယ်တို့ တည်ရှိသည်။
​မြေမျက်နှာသွင်ပြင်
ကယားပြည်နယ်သည် တောင်ကုန်းတောင်တန်းများပေါများပြီး တောင်စဉ်တောင်တန်းများ ကို တောင်ခိုးတောင်ငွေ့တစ်ဝေဝေဖြင့် တွေ့မြင်ကြရပေလိမ့်မည်။ ကုန်းလမ်းခရီးကိုသာ အဓိကအား ထားရပြီး ကုန်းပြင်မြင့်သည် ပျှမ်းမျှအားဖြင့် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် (၉၈၅)ပေ မှ (၆၀၀၀) ပေအထက်တွင် တည်ရှိသည်။ ကယားပြည်နယ်၏ အမြင်ဆုံးတောင်မှာ ဘောလခဲခရိုင်၊ ဖားဆောင်းမြို့နယ်ရှိ နတ်တောင်ဖြစ်၍ အနိမ့်ဆုံးအရပ်ဒေသမှာ ဘောလခဲခရိုင်၊ ဖားဆောင်း မြို့နယ်ဖြစ်သည်။ ကယားပြည်နယ်တွင်အထူး ထင်ရှားသောမြစ်မှာ သံလွင်မြစ်ဖြစ်ပြီး ရှားတောမြို့၊ ရွာသစ်မြို့၊ ဖားဆောင်းမြို့အနီးမှဖြတ်၍ မြောက်မှတောင်သို့စီးဆင်း လျက်ရှိသည်။
ရာသီဥတု
ကယားပြည်နယ်၏ရာသီဥတုမှာ သုံးရာသီ ရာသီဥတုဖြစ်သည်။ ကုန်းမြေ အနိမ့်အမြင့် ပထဝီသဘာဝကိုလိုက်၍ တစ်နေရာနှင့်တစ်နေရာ ရာသီဥတုမှာ အနည်းငယ်မျှကွဲပြားလျက်ရှိသည်။ ရာသီဥတုကွဲပြားမှုရှိသော်လည်း ကျွန်း၊ သစ်မာ၊ ဝါး၊ ကြိမ်၊ မြက်သက်ကယ်၊ စန္ဒကူး၊ ဘုမ္မရာဇာ၊ သနပ်ခါး၊ ပျဉ်းကတိုး၊ လက်ပံမြောက်ချော၊ ရှား၊ သစ်စေး၊ လွန်ပို၊ အင်ကြင်း၊ ထင်းရူးနှင့် ဘရဆေးပင်များဖြစ်သော ကြက်လည်ဆံရွက်၊ ဧကရာဇ်၊ တောင်ကြာ၊ ကြက်သွေး၊ သက်ယင်းကြီး၊ ဆေးပုလဲ၊ ဒန့်ဒကူ၊ ကယားသဇင်ပန်း၊ သစ်ခွပန်းနှင့် ရောင်စုံရွက်လှပင်များ ပေါက်ရောက်ဖြစ်ထွန်းပါသည်။ အမြင့်ဆုံး ပျမ်းမျှအပူချိန် (၃၈ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်)နှင့် အနိမ့်ဆုံး အပူချိန်မှာ(၅ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်)ဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်တစ်ခုလုံးခြုံ၍ဆိုရလျှင် ပျမ်းမျှမိုးရေချိန်သည် (၂၈.၄၈)လက်မရှိသည်။
ကုန်းမြင့်ဒေသများတွင် ခြောက်သွေ့သော ရာသီဥတုနှင့် မြေပြန့်ဒေသများတွင် မုတ်သုံရာသီ တို့ကို ရရှိသည်။ ဆောင်းရာသီ၏ ပျှမ်းမျှအပူချိန်မှာ ကုန်းမြင့်ဒေသများတွင် ၄၀ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်၊ မြေပြန့်ဒေသများတွင် ၆၂.၆ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက် ရှိပြီး အပူဆုံးဖြစ်သည့် မေလတွင် ပျှမ်းမျှအပူချိန်မှာ ၇၇.၄ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်ရှိသည်။ ပျှမ်းမျှမိုးရေချိန်မှာ ၃၈.၄၃လက်မဖြစ်သည်။
လူဦး​ရေ
ကယားပြည်နယ်တွင်နေထိုင်ကြသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများတွင် ကယားလူမျိုးများ အများဆုံးနေထိုင်ကြသည်။ ထို့နောက် ရှမ်း၊ဗမာ၊ကရင်၊ရခိုင်၊ချင်း၊မွန်နှင့် ကချင်လူမျိုးများ အစဉ်လိုက်များပြားစွာနေကြသည်။ ကိုးကွယ်မှုအနေဖြင့် ခရစ်ယာန်ကို အများဆုံး ကိုးကွယ်ကာ ဗုဒ္ဓဘာသာ၊အစ္စလာမ်ဟိန္ဒူနှင့် အခြားကိုးကွယ်သူဦးရေမှာ အစဉ်လိုက်များပြားသည်။ မြို့နယ်ဦးရေ၏ ၁.၄၆%မှာ အခြားသော နိုင်ငံခြားလူမျိုးနွယ်ဝင်များဖြစ်သည့် အိန္ဒိယ၊တရုတ်၊ဘင်္ဂလား​ဒေ့ရှ်၊ပါကစ္စတန်နှင့် အခြားစသည့်လူမျိုးများဖြစ်သည်။
ကယားပြည်နယ်၏ လူဦး​ရေသိပ်သည်းဆသည် ၁၉၇၃ခုနှစ်တွင် တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာ၌ ၁၁ဦး၊ ၁၉၈၃ခုနှစ်တွင် ၁၄ဦး၊ ၂၀၁၄ခုနှစ်တွင် ၂၄ဦးဖြစ်သည်။၁၉၈၃ခုနှစ် သန်း​ခေါင်စာရင်းနှင့် ၂၀၁၄ခုနှစ် သန်း​ခေါင်စာရင်းတို့အကြား ၇၀%တိုးတက်ခဲ့​သော်လည်း တိုင်းနှင့်ပြည်နယ်များအကြား လူဦး​ရေအနည်းဆုံးပြည်နယ်ဖြစ်​နေဆဲဖြစ်သည်။
လူမျိုး
ကယားပြည်နယ်တွင် ကယားတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စုများဖြစ်သော ကယား၊ ကယန်း(ပဒေါင်)၊ ကယန်း(လထ)၊ ကယော၊ ယင်းဘော်၊ ယင်းတလဲ၊ ဂေခို၊ ဂေဘား၊ ကယားမိုနု (မနုမနော) အပြင် ဗမာ၊ ရှမ်း၊ ကရင် စသည့် လူမျိုးစုများလည်း နေထိုင်ကြသည်။
thumb|150px|alt=ကယားလူမျိုးများ|ကယားလူမျိုးများ
မြို့​တော်
thumb | right | frame | ကယားပြည်နယ်‌​မြေပုံ ကယားပြည်နယ်၏မြို့​တော်မှာ လွိုင်​ကော်မြို့ဖြစ်သည်။
အုပ်ချုပ်​ရေး
၂၀၁၁ခုနှစ် အုပ်ချုပ်မှုအသစ်စတင်ချိန်မှစ၍ ကန္ဒရဝတီလမ်း​ပေါ်တွင် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ရုံးကို ဖွင့်လှစ်ကာ ကယားပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့မှအုပ်ချုပ်သည်။ thumb|ပြည်နယ်​ကောင်စီရုံး
ဥပ​ဒေပြု​ရေး
၂၀၁၁ခုနှစ် စနစ်အသစ်မှစတင်ကာ ကယားပြည်နယ်အတွက် ပြည်နယ်လွှတ်​တော်ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် တပ်မ​တော်သားလွှတ်​တော်ကိုယ်စားလှယ်များပါဝင်​သော ပြည်နယ်ဥပ​ဒေပြုလွှတ်​တော် စတင်ကျင်းပခဲ့သည်။ thumb|ပြည်နယ်လွှတ်​တော်
တရားစီရင်ရေး
ကယားပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်ကို တရားသူကြီးချုပ် (၁)ဦး၊ တရားသူကြီး (၂)ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်အောက်တွင် ခရိုင်တရားရုံး (၂)ရုံး မြို့နယ်တရားရုံး (၇)ရုံးရှိသည်။
ခရိုင်များ
ကယားပြည်နယ်တွင် ခရိုင်(၄)ခု ရှိသည်။
မြို့များ
{{legend|#E31A1C|ပြည်နယ်မြို့​တော်}} {{legend|#0000FF|ခရိုင်+မြို့နယ် ရုံးစိုက်ရာမြို့}} {{legend|#33a02c|မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့}}{{legend|#d35f5f|မြို့ရုံးစိုက်ရာမြို့}} ၂၀၂၁ခုနှစ်တွင် ကယားပြည်နယ်၌ မြို့ပေါင်း (၁၂)မြို့၊ ရပ်ကွက် (၅၂)ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စု (၇၄) အုပ်စု နှင့် ရွာပေါင်း( ၅၁၀)ရွာရှိသည်။
စီးပွား​ရေး
ကယားပြည်နယ်သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း စီးပွား​ရေးဖွံ့ဖြိုးမှု ​နှေး​ကွေး​သော ပြည်နယ်ဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်​နေလူထုသည် စိုက်ပျိုး​ရေးကို အဓိကထား၍ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ပြည်နယ်၏အဓိကထွက်ကုန်မှာ ​ပြောင်းနှင့် ပဲစင်းငုံတို့ဖြစ်ကာ မန္တ​လေးတိုင်းသို့ အဓိကတင်ပို့​ရောင်းချကြသည်။ အဓိကသီးနှံ(၁၀)မျိုး အဖြစ် စပါး၊ ပြောင်း၊ မြေပဲ၊ နှမ်း၊ နေကြာ၊ ပဲတီစိမ်း၊ မတ်ပဲ၊ ပဲစင်းငုံ၊  ကြံနှင့် ဝါတို့ကို စိုက်ပျိုးကြသည်။ နှစ်ရှည်သီးနှံအနေဖြင့် ကော်ဖီ၊ လက်ဖက်၊ ငှက်ပျော၊ သရက်၊ ဇီး၊ လိမ္မော်၊ နဂါးမောက်၊ နာနတ်၊ ဒညှင်း၊ လိုင်ချီးနှင့် ထောပတ်ပင်တို့ကို စိုက်ပျိုးကြသည်။ စက်ရုံ ၁၁၅ရုံ၊အိမ်တွင်းစက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်း ၁၅၁ရုံ တည်ရှိသည်။ မယ်စဲ့မြို့တွင် နယ်စပ်ကုန်သွယ်​ရေးစခန်းကို ဖွင့်လှစ်ထား​သော်လည်း ထိုင်းနိုင်ငံဘက်မှ ကုန်သွယ်​ရေးစခန်း တရားဝင်ဖွင့်လှစ်ထားခြင်းမရှိသဖြင့် ကုနိသွယ်မှုမှာ မ​ကောင်းမွန်​​​ပေ။
တွင်းထွက်များ
စီးပွားဖြစ်ထုတ်လုပ်နိုင်သော စကျင်ကျောက်များနှင့် ဘော်သတ္တုများ ထွက်ရှိသည်။
ဒေသထွက်ကုန်များ
အဓိက စီးပွားရေးလုပ်ငန်းမှာ သစ်ထုတ်လုပ်ငန်းဖြစ်ရာ ကယားလူမျိုးတို့သည် များသောအားဖြင့် သစ်ထုတ်လုပ်ရေး၊ သစ်တောထွက်ပစ္စည်းများဖြစ်သော ရှား၊ ချိပ်၊ သစ်စေး စသည့်ပစ္စည်းများထုတ်လုပ်ရေးတို့ဖြင့် အသက်မွေး ဝမ်းကျောင်းကြသူများဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်၏ အနောက်ပိုင်းဒေသ၌ မြေပြန့်တွင် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ကိုင် စားသောက်ကြသည်။ တူးမြောင်းတို့ဖြင့် ရေသွယ်ယူကာ စိုက်ပျိုးခြင်း၊ တောင်ယာစိုက်ပျိုးခြင်းတို့ကိုလည်း ပြုလုပ်ကြသည်။ ငွေတောင်နယ်၌ ရက်လုပ်သော ငွေတောင်လွယ်အိတ်တို့မှာ ထင်ပေါ်လှသည်။ ကယားတို့မှာ မိမိတို့ ဝတ်ဆင်ရန် ဝတ်စုံကို မိမိတို့ဖာသာ ရက်လုပ်ကြသူများဖြစ်သည်။ ကယားပြည်နယ်၏ ထူးခြားသော အထိမ်းအမှတ် ပစ္စည်းဖြစ်သည့် ဖားစည်ခေါ် ကြေးနက်စည်ကြီး များကိုလည်း ငွေတောင်နယ်တွင် သွန်းလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ယခုအခါတွင် နိုးကြားလာပြီဖြစ်သော ကယားပြည်နယ်အမျိုးသားများသည် နိုင်ငံတော်၏ အခန်းကဏ္ဍအသီးသီး ဝင်ရောက်အမှုထမ်းလျက်ရှိသည်။ အလှအပ အနုအယဉ်ကို အဆန်းအကြယ်တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်ကာ ဖော်ပြသော ရှေးမြန်မာ ပျို့ကဗျာအချို့တို့တွင် ကယားပြည်နယ် ငွေတောင်နယ်ကို အခြေခံထား၍ ဇာတ်ကွက်ဆင်ထားသည်ကို တွေ့ရပေသည်။ ရှေးအခါက ငွေတောင်နယ်ဒေသမှာ ယွန်းထိုးခြင်း၊ မှန်စီရွှေချ၊ ရွှေဇဝါရေးခြင်း၊ သစ်စေးသားရိုးကိုင်းခြင်းစသော အနုပညာ လက်မှုပညာများ ထွန်းကားခဲ့သည်။ ကယားအမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးတို့မှာ ခေတ်နှင့် ရင်ပေါင်တန်းလိုက်နိုင်ရန် အထူးလုံးပန်း ကြိုးစားလျက်ရှိခဲ့ရာ လူမျိုး၏ ပင်ရင်းယဉ်ကျေးမှုပေါ်တွင် အခြေတည်ကာ အရေးကြီးသော ယဉ်ကျေးမှုအချက်အလက်များ ဖြစ်သည့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု၊ စာပေတို့ကို ခေတ်မှီအောင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲလျက်ရှိကြသည်။
အောက်ပါဇယားမှာ မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရမှ တရားဝင် ထုတ်ပြန်ကြေညားထားသော ကယားပြည်နယ် ဖွံ့ဖြိုးမှုဆိုင်ရာများအား ဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်သည်။
ပို့​ဆောင်ဆက်သွယ်​ရေး
ကယားပြည်နယ်သည် ​တောင်ကုန်း၊​တောင်တန်း များပြား၍ ပြည်နယ်အတွင်းဆက်သွယ်​ရေး အနည်းငယ်ခက်ခဲသည်။ လွိုင်​ကော်မြို့တွင် ​လေဆိပ်ရှိကာ ရန်ကုန်မြို့နှင့် ​နေ့စဉ်​လေ​ကြောင်းခရီးစဉ်ရှိသည်။ ဘီလူး​ချောင်းကို လွိုင်​ကော်မြို့အထိ ​ရေ​ကြောင်းလမ်းခရီး သွားလာနိုင်သည်။ လွိုင်​ကော်မြို့တွင် ဘူတာရုံတစ်ခုရှိကာ သာစည်မြို့နှင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ပြည်နယ်အတွင်းသို့ဝင်​ရောက်ရာ အဓိကလမ်းမများမှာ ​အောင်ပန်း-လွိုင်​ကော်လမ်း၊​တောင်ငူ-လိပ်သို-ယာဒို-လွိုင်​ကော်-ဟိုပုံးလမ်းတို့ဖြစ်သည်။ thumb|လွိုင်​ကော်​လေဆိပ်
ကျန်းမာ​ရေး
လွိုင်​ကော်မြို့တွင် ပြည်နယ်ပြည်သူ့​ဆေးရုံကြီးအပါအဝင် ​မြို့နယ်​ဆေးရုံ၊တိုက်နယ်​ဆေးရုံ စုစု​ပေါင်း ၁၇ခုရှိသည်။
ကိုးကွယ်မှု
ဗုဒ္ဓဘာသာ ကိုးကွယ်သူ၊ နတ်ကိုးကွယ်သူများနှင့် ခရစ်ယာန်ဘာသာ(Catholic)ဝင်များ ရှိကြသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့အိမ်များတွင် ဘုရားဆင်းတုရုပ်ပွားတော်များ ထားရှိ ကိုးကွယ်သည်။ နတ်စင်ကို ရွာအပြင်တွင် ထားလေ့ရှိပြီး နတ်ရုပ်မရှိဘဲ နတ်စင်သာရှိကြသည်။ ခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်းများလည်း ရှိသည်။ မိမိကိုးကွယ်သော ဘာသာကို အထူးလေးစားကြသည်။ မည်သည့်ဘာသာဝင်ဖြစ်စေ စုန်းနတ် ကဝေ မှော်ပညာ စသည်တို့ကို ယုံကြည်ကြသည်။
ဘာသာစကား၊စာပေ
လူမျိုးနွယ်အလိုက် မိမိပိုင်ဘာသာစကားများ ရှိသော်လည်း အနည်းငယ်မျှသာ ကွဲလွဲသည်။ ရှမ်းဘာသာ စကားကိုမူ အများအားဖြင့် နားလည်လေကြသည်။ ကိုယ်ပိုင်စာပေ မရှိပေ။ အချို့လူမျိုးနွယ်တို့တွင် ရောမအက္ခရာဖြင့် တီထွင်ထားသော စာပေရှိသော်လည်း အသုံးနည်းသည်။ မြန်မာအက္ခရာဖြင့် ကယားစာပေတီထွင်ပြီး ပြန့်ပွားရန် ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်။
ဝတ်စားဆင်ယင်မှု
ကယားအမျိုးသားတို့က ဖျင်ကြမ်းဘောင်းဘီတို/ရှည် ခပ်ပွပွ အပေါ်အင်္ကျီခပ်ကြမ်းကြမ်းဝတ်သည်။ အမျိုးသမီးတို့က ခေါင်းပေါင်းအနီ/အနက် ပေါင်း၏။ ကိုယ်တွင် ရင်စည်းဖုံး သင်တိုင်းဝတ်ဆင်ပြီး အပေါ်မှ ခြုံထည်ရှည်နှင့် ခါးစည်းကြိုးအနီ ချည်နှောင်ပြီး ရှေ့သို့ချထားလေ့ရှိသည်။