cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဘုံဘိုင်ပြည်နယ်
ဂူဂျာရတ်
ဂူဂျာရတ်ပြည်နယ်တွင် ယခင်က ဘုံဘိုင်ပြည်နယ် အတွင်း၌ ပါဝင်ခဲ့သော အမီဒါဗတ်၊ ဗာရိုဒါ၊ ဂျူနာဂတ်၊ ရာ့ဂျကော့ အစရှိသည့် ခရိုင် ၁၇ ခရိုင်အပြင်၊ ဌာနာ ခရိုင်အတွင်းမှ ရွာပေါင်း ၅ဝ နှင့် အနောက်ခန်ဒက်ရှခရိုင်အတွင်းမှ ရွာပေါင်း ၁၅၆ ရွာတို့ပါဝင်သည်။
အကျယ်အဝန်းမှာ ၇၂၁၃၇ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်၏။မြို့တော်အဖြစ် အမီဒါဗတ် မြို့ကို ယာယီအားဖြင့် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ​နောက်ပိုင်းတွင် ဂန်ဟီနဂါမြို့မှာ မြို့​တော်ဖြစ်လာသည်။
မဟာရဋ္ဌ (မဟာရရှ်တရာ)
မဟာရဋ္ဌပြည်နယ်တွင် ဂူဂျာရတ်ပြည်နယ်အတွင်း မပါမဝင် ကျန်နေသော ယခင်က ဘုံဘိုင်ပြည်နယ်၏ အစိတ်အပိုင်းများ ပါဝင်၏။ ၁၁၈၉ဝ၃ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်းသည်။ လူဦးရေ ၃၂.၂ သန်း နေထိုင်လျက်ရှိသည်။ မြို့တော်မှာ ယခင်ဘုံဘိုင်ပြည်နယ်၏မြို့​တော်ဖြစ်​သော ဘုံဘိုင်မြို့ဖြစ်လေသည်။
တုံးချောင်းရွာ၊ လှိုင်သီ
တုံးချောင်းရွာ၊ လှိုင်သီ
ဘုံဘိုင်ပြည်နယ်
တည်​နေရာနှင့် အကျယ်အဝန်း
ဘုံဘိုင်ပြည်နယ်သည် အိန္ဒိယပြည်ထောင်စုနိုင်ငံတွင် ဖွဲ့စည်းပါဝင်သော ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့၍ အိန္ဒိယကျွန်းဆွယ်၏ အနောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။နယ်နိမိတ်အားဖြင့် မြောက်ဘက်တွင် ရာဇဌာန်၊အရှေ့ဘက်တွင် မဇ္ဈပဒေသ၊ တောင်ဘက်တွင် မိုင်ဆိုပြည်နယ်နှင့် အန္ဓရပဒေသပြည်နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် အာရေဗျပင်လယ်နှင့် အနောက်မြောက်ဘက်တွင် အနောက်ပါကစ္စတန်တို့တည်ရှိသည်။ဘုံဘိုင်ပြည်နယ်သည် ၁၉ဝဝ၃၈ စတုရန်းမိုင်ရှိသည်။လူဦးရေမှာ ၄၈၂၆၅၂၂၁ ယောက်ရှိသည်။ပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ ဘုံဘိုင်မြို့ဖြစ်ခဲ့သည်။ပြည်နယ်တွင်း အများဆုံးပြောဆိုသော ဘာသာစကားတို့မှာ မရာသီနှင့် ဂူဂျရာဘီ စကားတို့ဖြစ်သည်။
​မြေမျက်နှာသွင်ပြင်
ဘုံဘိုင်ပြည်နယ်သည် မြေမျက်နှာပြင်အားဖြင့် အနောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်တွင် ရှည်လျားစွာ တည်ရှိသော မြေပြန့်ကမ်းမြောင်ဒေသ ဖြစ်သည်။ အရှေ့ဘက်တွင် ပြည်နယ် တစ်လျှောက်လုံး ဆိုသလိုပင် အနောက်ဂတ်တောင်တန်းများ သွယ်တန်းလျက်ရှိသည်။
​ရေဆင်း
ဘုံဘိုင်ပြည်နယ်တွင်း စီးဆင်းသော မြစ်ချောင်းတို့အနက် ထင်ရှားသော မြစ်များမှာ နာဗဒ္ဒါ ( နရဗဒ္ဓါ ) နှင့် တပတီ (တာပီ) မြစ်များဖြစ်၍ မြစ် ၂ စင်းလုံးပင် အာရေဗျပင်လယ်တွင်းသို့စီးဆင်းသည်။ ဘုံဘိုင်ပြည်နယ်တွင် ရာသီဥတု ပူပြင်းသည်။ ဖာရင်ဟိုက်ဒီဂရီ ၈ဝ ပျမ်းမျှရှိသည်။
စီးပွား​ရေး
ဘုံဘိုင်ပြည်နယ်မှ ထွက်ကုန်တို့အနက် ဝါဂွမ်းမှာ အဓိကဖြစ်၏။ အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ထွက်သမျှ ဝါဂွမ်း၏ ၄ ပုံ ၁ ပုံမှာ ဘုံတိုင်ပြည်နယ်မှ ထွက်သည်။ ဝါဂွမ်းအပြင် ဆန်၊ ဂျုံ၊ နှံစားပြောင်း၊ လက်ဖက်၊ သကြား၊ အုန်းပင်ထွက် ပစ္စည်းတို့လည်းထွက်၏။ ဘုံဘိုင်ပြည်နယ်မှ သံအနည်းငယ် တူးဖော်ရရှိသည်။ ထိုပြင် ဗောက်ဆိုက်နှင့် ဂျစ်ပဆမ်တို့ကို လည်းကောင်း၊ ကမ်းရိုးတမ်းတစ်လျှောက်တွင် ဆားကိုလည်းကောင်း ရရှိသည်။ သို့သော် လူဦးရေ တစ်ဝက်ကျော်သည် လယ်ယာ ကိုင်းကျွန်းကိုမှီ၍ အသက်မွေးကြသည်။
ဘုံဘိုင်ပြည်နယ်သည် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ကောင်းမွန်ပေသည်။ ကုန်း၊ ရေ၊ လေလမ်းကြောင်း အသွယ်သွယ်သည် မြို့တော်ဖြစ်သော ဘုံဘိုင်မြို့တွင် ဆုံကြသည်။ သို့ဖြင့် ပြည်တွင်း ပြည်ပကောင်းစွာ ပေါက်ရောက်သောကြောင့် ဘုံဘိုင်ပြည်နယ်သည် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဖွံ့ဖြိုး၍ အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် အခြားပြည်နယ်တို့ထက် ကုန်သွယ်မှုတွင် စည်ကားသည်။
နို့ဖောထီးရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
နို့ဖေါထီးရွာ(Noethpawhtee)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ ကတိုင်တိကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၉၃၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကတိုင်တိကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၄၆၀ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၈၂၀ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖာပွန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရွာထောင်ရွာ၊ မုံရွာမြို့နယ်
ရွာထောင်ရွာ (Ywarhtaung)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ မုံရွာမြို့နယ်၊ လယ်ဇင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၉၃၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မုံရွာမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆပ်အိုင်ရွာ၊ ဓဓဓနုဘေးဓ
ဆပ်အိုင်ရွာ၊ ဓဓဓနုဘေးဓ
လတိန်ရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်
လတိန်ရွာ (Lartein)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်၊ ခေါင်းအီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၇၈၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခေါင်းအီကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၅၂၀ ဦး၊ မ ၃၅၂၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၀၄၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖယ်ခုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လုံခတ်ရွာ၊ မံစီမြို့နယ်
လုံခတ်ရွာ(Longhkat)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မံစီမြို့နယ်၊ ဒိန်ဆိန်း (ဒိန်ဆိန်းပါ)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၆၉၇၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မံစီမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကုန်းသာ (မြောက်)ရွာ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်
ကုန်းသာ (မြောက်)ရွာ (Konethar(North))သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ ဆင်တဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၈၄၀၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆင်တဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၄၈ ဦး၊ မ ၂၇၇၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၀၂၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေစကြိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြေလျှောက်ငှက်ဖင်ဝါ
မြေလျှောက်ငှက်ဖင်ဝါ (Siberian Blue Robin) သည် ဆာဘရီးယား၊ မွန်ဂိုလီယား၊ ကိုရီးယား၊ ဂျပန်ဒေသများတွင် သားပေါက်ပြီး အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင် ဆောင်းခိုတတ်သည့်ငှက်ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
အကပ္ပိယဝတ္ထု
ကပ္ပိယကောင်းတစ်ဦး၏ အလှူခံယူမှုဆိုင်ရာ တာဝန်များ မအပ်စပ်သော အကပ္ပိယဝတ္ထုများ
ရဟန်းတော်တို့ မကိုင်ကောင်း မသာယာကောင်း လက်မခံကောင်းသော ရဟန်းတော်တို့နှင့် မအပ်စပ်သော လှူဖွယ်ဝတ္ထု အစုစုတို့ကို အကပ္ပိယဝတ္ထုများဟု ခေါ်သည်။ ထိုမအပ်စပ်သော အကပ္ပိယ ဝတ္ထုများမှာ ရွှေတုံး ရွှေခဲ ရွှေဒင်္ဂါး၊ ရွှေထည်ပစ္စည်း လက်ဝတ်ရတနာများ၊ ငွေတုံး ငွေခဲ ငွေဒင်္ဂါး၊ ငွေထည်ပစ္စည်းများ၊ ခေတ်ကာလ အလိုက် ဈေးဝယ်သုံးစွဲ၍ ရကောင်းသော ပိုက်ဆံအမျိုးမျိုး၊ ငွေစက္ကူ အမျိုးမျိုးကို ဇာတရူပရဇတသိက္ခာပုဒ်အရ “နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထု”ဟု ခေါ်၏။ အလှူခံမိလျှင် ပယ်စွန့်ပြီး အာပတ်ကို ကုစားရမည့်ဝတ္ထုဟု ဆိုလိုသည်။
ထိုနိဿဂ္ဂိယဝတ္ထု၊ ဒုက္ကဋဝတ္ထု (၂) မျိုးစလုံးကိုပင် မိမိ ပုဂ္ဂလိကအတွက် ဖြစ်စေ၊ မိမိဂိုဏ်း အတွက်ဖြစ်စေ၊ သံဃာတော်အတွက်ဖြစ်စေ၊ စေတီတော် အတွက်ဖြစ်စေ မိမိထံ လာရောက် အပ်နှံလှူဒါန်းလာလျှင် ပယ်ရမည်သာ ဖြစ်သည်။
ရွှေ ငွေ ရတနာခံယူမှုနှင့် ပတ်သက်၍ မြတ်စွာဘုရား၏ ဆန္ဒတော်ကို သုတ္တန်ဒေသနာတော်များတွင်လည်း တွေ့ရပါသည်၊ ဝိနည်းသိက္ခာပုဒ် အတိအကျ ပညတ်တော်မူပုံကို မဖော်ပြမီ သုတ္တန် ဒေသနာတော်အချို့ကို ဖော်ပြ လိုပါသည်။
သာသနာ့ဂုဏ်မှေးမှိန်စေနိုင်သည်
မြတ်စွာဘုရားသည် သာဝတ္ထိပြည် ဇေတဝန် ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် ရဟန်းတော်တို့အား အောက်ပါအတိုင်း မိန့်တော်မူပါသည်-“ရဟန်းတို့-တိမ်တိုက်၊ ဆီးနှင်း၊ မြူခိုး၊ ရာဟု အသူရိန်တို့သည် နေ၊ လများကို ညစ်နွမ်း စေသည့် ဘေးရန်လေးမျိုးဖြစ်သည်။ ထိုဘေးရန်များက ညစ်နွမ်းအောင်လုပ်ထားသည့် နေ၊ လများသည် မတောက်ပနိုင် မထွန်းလင်းနိုင် မတင့် တယ်နိုင်တော့ပေ။”
“ရဟန်းတို့ ထို့အတူပင် အရက်သေစာ သောက်စားခြင်း၊ မေထုန်မှီဝဲခြင်း၊ ယုတ်ညံ့သည့် အသက်မွေးမှုနှင့် အသက်မွေးခြင်း၊ ရွှေ ငွေကို ခံယူခြင်း ဤတရားလေးပါးတို့သည် ရဟန်း သူတော်ကောင်းများကို ညစ်နွမ်းစေတတ်သည့် ဘေးရန်များ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုဘေးရန်များကြောင့် ညစ်နွမ်းနေကြရသည့် ရဟန်းသူတော်ကောင်းများသည် ဂုဏ်အားဖြင့် မတောက်ပနိုင် မထွန်း လင်းနိုင် မတင့်တယ်နိုင်တော့ပေ။”
ရွှေငွေအပ်က ကာမဂုဏ်အပ်သည်နှင့်တူနေသည်
ထို့အတူပင် မြတ်စွာဘုရားသခင်လက်ထက်က မြတ်စွာဘုရားသည် ရာဇဂြိုဟ်ပြည် ဝေဠုဝန်ကျောင်းတိုက်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ဘုရင်ဗိမ္ဗိသာရ၏ မင်းနန်းတော် အတွင်း၌ ပရိသတ်များ စည်းဝေးကြကာ “ရဟန်းတော်တို့အား ရွှေ ငွေသည် အပ်စပ်သည်၊ ရဟန်းတော်များသည် ရွှေငွေကို သာယာကြသည်၊ ရွှေ ငွေကို ခံယူနေကြသည်” ဟူသောစကား ဖြစ်ပွားပေါ်ပေါက်လာသည်။
ထိုအခါ ထိုပရိသတ်ထဲတွင် ပါဝင်နေသော မဏိစူဠကအမည်ရှိ ရွာသူကြီးတစ်ဦးက “မိတ်ဆွေတို့-ဒီလို မပြောကြပါနှင့်၊ ရဟန်းတော်တို့အား ရွှေငွေ မအပ်ပါ၊ ရဟန်းတော်များသည် ရွှေငွေကို မသာယာကြပါ၊ ခံလည်း မခံယူကြပါ၊ ရဟန်းတော်များသည် ပတ္တမြား ရွှေ ငွေကို ပယ်ကြပါသည်၊ ရွှေငွေနှင့် ကင်းကင်းရှင်းရှင်းဘဲ နေကြ ပါသည်” ဤသို့ပြောဆိုကာ ကန့်ကွက်ခဲ့ပါသည်။ ပရိသတ် ကလည်း နားလည်မှု ရသွားပါသည်၊ မဏိစူဠကရွာသူကြီး၏ စကားကို လက်ခံကြပါသည်။ ထို့နောက် မဏိစူဠက ရွာသူကြီးသည် မြတ်စွာဘုရားထံသို့ သွားရောက်၍ ထိုအကြောင်းကို လျှောက်ထားသည်။
“ရွာသူကြီး-မည်ကဲ့သို့သော အကြောင်းနှင့်မျှ ရွှေငွေကို သာယာနိုင်တယ်၊ ရှာနိုင်တယ်လို့ ငါဘုရား ဟောတော်မမူပေ”
ဤသို့လျှင် မဏိစူဠကရွာသူကြီး၏စကားကို လက်ခံတော်မူကာ ရွှေငွေနှင့် ပတ်သက်၍ အပြည့်အစုံ ဖြည့်စွက် ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။
ရွှေငွေဆိုင်ရာ ပညတ်တော်
ရွှေငွေဆိုင်ရာကို ကိုယ်တိုင်ခံယူသည် ဖြစ်စေ၊ မိမိအတွက် သူတပါးကို ခံယူခိုင်း၊ ယူလိုက်ဟု ခိုင်းသည် ဖြစ်စေ၊ တစ်ခုခုသော နေရာ၌ အပ်နှံ၍ လှူဒါန်းအပ်သောရွှေငွေကို ကိုယ်နှုတ်ဖြင့် မပယ်ဘဲ သာယာသည်ဖြစ်စေ ထိုရွှေငွေများ နိဿဂ္ဂိထိုက်၍ ရဟန်းမှာ အာပတ်သင့်သည်။
ရူပိယသိက္ခာပုဒ်တွင် ဇာတရူပအရ ရွှေတုံး ရွှေခဲ ရွှေဒင်္ဂါးများကိုလည်းကောင်း၊ ရဇတအရ ငွေတုံး ငွေခဲ ငွေဒင်္ဂါး ငွေစက္ကူ၊ ငွေအဖြစ်ဖြင့် သုံးစွဲရသော ပိုက်ဆံ အမျိုးမျိုးကိုလည်းကောင်း ပညတ်တော်မူခဲ့သည်။
မယူရ-အယူမခိုင်းရ
ထိုအကပ္ပိယဝတ္ထုတို့ကို မယူရသည်မှာ အလှူရှင်တို့ လှူအပ်သော ရွှေငွေကို ဖြစ်စေ၊ လမ်းလယ်၌ ဥစ္စာရှင် မရှိသော ရွှေ ငွေကို ဖြစ်စေ ကိုယ်တိုင်ယူခြင်း မပြုရဟု ပညတ်တော်မူခဲ့သည်။ ထိုရွှေ ငွေတို့ကို ကိုယ်တိုင်မယူဘဲ တစ်ယောက်ယောက်ကို အယူခိုင်းခြင်းမျိုးကိုလည်း မပြုရဟု ပညတ်တော်မူခဲ့သည်။
ထိုသို့ အယူခိုင်းရာ၌ မိမိအဖို့ အယူခိုင်းလျှင် နိဿဂ္ဂိပါစိတ် အာပတ်သင့်ပါသည်၊ အခြားသီတင်းသုံးဘော် များအတွက် အယူခိုင်းလျှင် ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်ပါသည်။
အပ်နှံငွေ
မိမိအနီးအပါးမျက်မှောက်၌ လာရောက်ပြီးလျှင် “ဤရွှေ ငွေသည် ဤဝတ္ထုသည် အရှင်ဘုရားဖို့ ဖြစ်ပါသည်”ဟု လျှောက်ထား၍ လှူအပ်သော ရွှေ ငွေ၊ “မည်သည့်အရပ်မှာ၊ မည်သည့်ဘဏ်တိုက်မှာ၊ သို့မဟုတ် မည်သူ့လက်မှာရှိသော ရွှေငွေများသည် အရှင့်ဖို့ ဖြစ်ပါစေ၊ အရှင့်အား လှူဒါန်းပါ၏”ဟု အဝေးအရပ်ကို ညွှန်ပြ၍ လှူအပ်သော ရွှေ ငွေ၊ဤရွှေ ငွေများကို ဥပနိက္ခိတ္တ = အပ်နှံလှူဒါန်း အပ်သော ရွှေငွေဟု ခေါ်၏။
သာယာခြင်း
ထိုကဲ့သို့ လှူရာ၌ ဦးခေါင်းခါ၍ဖြစ်စေ၊ ငါတို့မှာ ရွှေ ငွေ မအပ်၊ ရွှေငွေကို ငါတို့ အလိုမရှိဟု ပြော၍ဖြစ်စေ ကိုယ်နှုတ်တစ်ခုခုဖြင့် မပယ်ရှားဘဲ စိတ်ဖြင့် လက်ခံမှုကို သာယာခြင်းဟု ခေါ်၏။ သာယာမိ၍ နိဿဂ္ဂိပါစိတ်အာပတ် သင့်ရောက်သည်။
ရွှေငွေနှင့် ပတ်သက်၍ ကျင့်ဖွယ်ရာ
သိက္ခာပုဒ်တော်တွင် “သာဒိယေယျ-သာယာ ငြားအံ့”ဟု ဟောတော်မူသဖြင့် သာယာမှ နိဿဂ္ဂိပါစိတ် အာပတ်သင့်ပါသည်၊ ယခုကာလ အလှူစသည်၌ ငွေကို လှူသောအခါ ထူးထူးခြားခြား ကိုယ်နှုတ်စိတ်ဖြင့် မင်း ပယ်သာလျှင် “ငါမယူလို-ငါမသာယာ၊ ကပ္ပိယ သုံးချင်ရာ သုံးပေစေ”ဟု အမှန်စင်ကြယ်သော မသာယာသော စိတ်ဖြစ် နိုင်ပါလျှင် အာပတ်မသင့်ပါ။
ထိုငွေကို ကပ္ပိယကာရက သို့မဟုတ် ကျောင်းသား ယူလာ၍ နည်းစနစ်တကျ-
အရှင်ဘုရား-မည်မျှတန်သောအပ်သောပစ္စည်းကို တပည့်တော်ထံ တောင်းတော်မူပါဟု လျှောက်လျှင် မူလက ငွေကို မသာယာခဲ့သောကြောင့် အပ်ဖွယ်ရှိပါသည်၊ ဤသို့ မလျှောက်ဘဲ ကျောင်းသား စသူတို့က ယူရုံသာယူထားလျှင် ထိုငွေနှင့်စပ်၍ ဘာမျှမအပ်တော့ပါ။
စွန့်ရခြင်းအကျိုး
ထိုသို့ အလှူခံမိသောရွှေငွေများသည် နိဿဂ္ဂိပစ္စည်း များဖြစ်သွားသဖြင့် စွန့်ရပါမည်။ ထိုသို့ ရွှေငွေကို စွန့်ရာ၌ သံဃာဂိုဏ်းပုဂ္ဂိုလ် အားလုံးပင် မအပ်သောကြောင့် အခြားနိဿဂ္ဂိပစ္စည်းကဲ့သို့ သံဃာဂိုဏ်းပုဂ္ဂိုလ်အား စွန့်ခွင့်မရပါ။ သံဃာ့အလယ်တွင်-
အဟံ ဘန္တေ ရူပိယံ ပဋိဂ္ဂဟသိံ၊ ဣဒံ မေ ဘန္တေ နိဿဂ္ဂိယံ၊ ဣမာဟံ နိဿဇ္ဇာဟု-ပါဠိလို ဆို၍ ဖြစ်စေ၊
ရွှေငွေကို အလှူခံမိသော ရဟန်းမှာမူ စွန့်လိုက်သည့်အတွက် မိမိမှာအပြစ်ကင်း၍ သန့်ရှင်းခြင်းအကျိုးသာ ရှိ၏၊ ထိုစွန့်ပြီး ရွှေငွေမှ ပစ္စည်းကို ရဟန်းသာမဏေ ကပ္ပိယတို့က တဆင့်ပေးသော်လည်း မသုံးစွဲကောင်းပေ။ ထိုစွန့်ပြီး ရွှေငွေဖြင့် မျိုးစေ့ကိုဝယ်၍ စိုက်ထားအပ်သော သစ်ပင်၌သော်မှ ထိုရဟန်းမှာ အရိပ်မခိုကောင်း၊ ထိုငွေဖြင့် ဝယ်ထားအပ်သော ဆီ၊ ရေနံဆီ၊ ဖရောင်းတိုင်၊ မီးလုံးများ၏ မီးရောင်၌သော်ပင် စာမချကောင်း၊ မဖတ်ကောင်းဟု စာပေကျမ်းဂန်တွင် ပြဆိုထားလေသည်။
ဤသို့သော သံဃကိစ္စများ၌လည်း ကပ္ပိယကာရကတို့သည် ဝိနည်းအရာနားလည်မှုရှိစွာဖြင့် ဆောင်ရွက်တတ် ကြရလေသည်။
ဆက်လက် ဖတ်ရှုရန်
အပ်စပ်အောင် လှူဒါန်းခြင်း
ပရောင်းဟွန်းတောဆိတ်
ပရောင်းဟွန်းတောဆိတ် (Pronghorn) ကို အမေရိကန်တောဆိတ်ဟုလည်း ခေါ်တွင်သည်။ တောဆိတ် (အန်တီလုပ်) အစစ် မဟုတ်သော်လည်း အခြား ကျွဲ နွားမျိုးနှင့်စာလျှင် ‌တောဆိတ် (အန်တီလုပ်) နှင့်ပို၍ နီးစပ်သည်။  ကမ္ဘာဟောင်းမှ တောဆိတ် (အန်တီလုပ်) အစစ်များနှင့် များစွာဆင်တူသည်။ မြောက်အမေရိကတိုက်၏ အနောက်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်းဒေသတို့၏ ကုန်းတွင်းပိုင်းတွင် တွေ့ရသည်။ thumb
သွင်ပြင်လက္ခဏာ
ဦးချိုသည် ‌ခေါင်းပွဖြစ်၏။ ဦးချို အဖျားဘက်တွင် သမင်ဦးချိုကဲ့သို့ ခွလျက်ရှိသည်။ ထို‌တောဆိတ်သည် သမင်မျိုးကဲ့သို့ နှစ်တိုင်း ဦးချိုလဲသည်။ အမြင့်မှာ ‌မြေကြီးမှ ပခုံးစွန်းထိ ၃ ‌ပေပင် မပြည့်တတ်‌ချေ။ အ‌မွေးအ‌ရောင်မှာ ညိုဝါ‌ရောင်ဖြစ်သည်။ မျက်နှာတွင် အမည်းကွက်များရှိ၍ လည်ပင်း၊ ရင်ပိုင်းနှင့် ‌ဘေးဘက်များတွင် အဖြူကွက်တစ်ကွက်စီရှိသည်။ ထို‌တောဆိတ်သည် အငြိမ်မ‌နေတတ်ဘဲ အမြဲ‌ရွေ့ရှားသွားလာ‌နေ‌လေ့ရှိသည်။
တွေ့ရှိရာဒေသ
ကနေဒါနိုင်ငံ ဆက်စကာချီဝမ်ပြည်နယ်နှင့် အယ်လ်ဘာတာပြည်နယ်တို့မှသည် တောင်ဘက်သို့ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အနောက်ပိုင်း(မင်နီဆိုတာပြည်နယ်အနောက်တောင်ပိုင်းနှင့် တက္ကဆက်ပြည်နယ်အလယ်ပိုင်းမှသည် ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်အလယ် ပိုင်းအထိ) နှင့် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းအထိ တွေ့ရသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ခွာစုံပါသော တိရစ္ဆာန်များ ကဏ္ဍ:ကနေဒါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ ကဏ္ဍ:အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် တွေ့ရှိရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ ကဏ္ဍ:မက္ကဆီကိုနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ
အာရှရန်ကုန်ဘဏ်လီမိတက်
အာရှရန်ကုန်ဘဏ် (အတိုကောက်: AYB) သည် ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် မြန်မာနိုင်ငံတော် ငွေရေးကြေးရေး အဖွဲ့အစည်းများ ဥပဒေအရ လိုင်စင်ရရှိခဲ့သော မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိကဘဏ်လုပ်ငန်းများထဲမှ တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကမ္ဘောဇဘဏ်နှင့် ခေတ်ပြိုင်ဘဏ်တစ်ခုလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် မတ်လ ၁၆ ရက်နေ့ တွင် မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်က  အာရှရန်ကုန်ဘဏ်ကို  တည်ဆဲဥပဒေများ ဖောက်ဖျက်ခြင်းကိစ္စဖြင့်  ဘဏ်လုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်ခွင့်လိုင်စင်  ရုပ်သိမ်းခဲ့ကာ ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ ဘဏ်၏သက်တမ်းသည် ၂၆ နှစ် ရှည်ကြာခဲ့သည်။
ဘဏ်သမိုင်းကြောင်း
၁၉၉၄ ခုနှစ်က ဘဏ်လုပ်ငန်းလိုင်စင်ရခဲ့ပြီး ထိုစဉ်က AYB ဘဏ်သည် မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်၏ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများနှင့်အညီ ၁၉၉၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ဘဏ်ရုံးချုပ်သည် ရန်ကုန်တွင် ရှိသည်။ ယင်းနောက် ရန်ကုန်၊ မန္တလေး၊ လယ်ဝေး၊ တပ်ကုန်း၊ တောင်ငူ၊ မုံရွာ၊ မကွေး၊ ပုသိမ်၊ ပြည်၊ မင်းဘူး၊ ဟင်္သာတနှင့် ဓနုဖြူမြို့များတွင် ဘဏ်ခွဲများ ဆက်လက်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။စာရင်းများအရ ဘဏ်ခွဲ(၁၃)ခုအထိ ရှိသည်။AYB ဘဏ်သည် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးတွင် ရုံးချုပ်နှင့် ဘဏ်ခွဲပေါင်း ၁၂ ခု ဖွင့်လှစ်ထားပြီး ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဘဏ်လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ ထုတ်ကုန်များနှင့် ဝန်ဆောင်မှုများကို ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်။
ဘဏ်လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ ရုပ်သိမ်းခံရခြင်း
၁၉၉၄ ခုနှစ် မတ်လ ၁၇ ရက်နေ့က စတင်တည်ထောင်ခဲ့သော အာရှရန်ကုန်ဘဏ်လီမိတက်သည် ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၁၆ ရက်နေ့ညနေပိုင်းမှစပြီး ဘဏ်လုပ်ငန်း လိုင်စင် ရုပ်သိမ်းခံခဲ့ရသည်။ ထိုရက် ညနေပိုင်းမှာပင်  မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်က ငွေရေးကြေးရေးအဖွဲ့အစည်းများ ဥပဒေ ပုဒ်မ ၉၇၊ ပုဒ်မခွဲ (က) အရ အုပ်ချုပ်သူခန့်ထားပြီး   အာရှရန်ကုန်ဘဏ်တွင် အပ်နှံထားသည့်ငွေများ၊ အာရှရန်ကုန်ဘဏ်က အခြားဘဏ်များတွင် အပ်နှံထားသည့်ငွေများနှင့် အဆိုပါဘဏ်၏ ဘဏ်ခွဲ အသီးသီးတွင်ရှိသည့် ငွေများကို စနစ်တကျ ထိန်းသိမ်းရန် စီမံခန့်ခွဲသွားသည်။ ဘဏ်လိုင်စင်ရုပ်သိမ်းရခြင်းနှင့် စပ်လျဉ်းပြီး မြန်မာနိုင်ငံတော် ဗဟိုဘဏ်က အာရှရန်ကုန်ဘဏ်၏ မ,တည်ငွေရင်း တိုးမြှင့်ငွေမှာ အခွန်ထမ်းဆောင်ပြီး တရားဝင်ရငွေဖြစ်ကြောင်း အထောက်အထားမရှိသည့်အပြင်  ဘဏ်ရှယ်ယာ အရောင်းအဝယ်ပြုလုပ်စဉ်က ပေးချေသည့်ငွေများမှာလည်း အခွန်ဆောင်ထားပြီး တရားဝင်ရငွေဟု ယူဆ၍မရသည့် အထောက်အထားများ ပါဝင်သည့်အတွက်ကြောင့်ဟု  အကြောင်းပြချက်ပေးခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘဏ်များ
တမံကြီးရွာ၊ အိမ်ယာကြီး
တမံကြီးရွာ၊ အိမ်ရာကြီး
ကျောင်းစုရွာ၊ ကျူတော
ကျောင်းစုရွာ၊ ကျူတော
သပြေတန်း (အောက်)
သပြေတန်း (အောက်)
တံခါးရင်းရွာ၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်
တံခါးရင်းရွာ (Tagaryin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်၊ ဗြဟ္မဒါတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၆၄၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ယင်းမာပင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြောက်ပြင်သည် (ထီးလိုမင်းလို)
မြောက်ပြင်သည် ("မြောက်နန်းမတော်မိဖုရား" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ) သည် ပုဂံခေတ် ထီးလိုမင်းလိုမင်း၏ မိဖုရားတစ်ပါး ဖြစ်သည်။ သူမတွင် သားသမီးမွေးဖွားခြင်း မရှိခဲ့ပေ။
ရေဆုံးရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
ရေဆုံးရွာ (Yaesone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ ရေဆုံးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၂၀၀၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရေဆုံးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၉၆ ဦး၊ မ ၂၂၉၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၁၉၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အေဒေါက်ရွာ၊ မတူပီမြို့နယ်
အေဒေါက်ရွာ(Adauk)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ မတူပီမြို့နယ်၊ ဟရင်းထန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၈၀၃၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟရင်းထန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၇၉ ဦး၊ မ ၃၄၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၁၉ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မတူပီမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရှေးဟောင်းဗုဒ္ဓခေတ်တက္ကသိုလ်များ
ဥရောပတွင် အမှောင်ခေတ်ရောင်နီသန်းလာချိန်တွင် ခရစ်ယာန်အယူဝါဒများ ပျံ့နှံ့ထွန်းကားလာခဲ့သည်။ အတွေးအခေါ် ဂိုဏ်းများ၊ ပို့ချဆွေးနွေးနေကြသော စကားဝိုင်းများ အားလုံးရပ်ဆိုင်းသွားကြသည်။ နာမည်ကျော် အလက်ဇန္နားစာကြည့် တိုက်ကြီးကိုလည်း အကြမ်းဖက်ခရစ်ယာန်အုပ်စုကို ခေါင်းဆောင်လာသော ဘုန်းတော်ကြီးတစ်ပါးက ဦးဆောင်ကာ မီးရှို့ဖျက် ဆီးလိုက်သည်။
အမှောင်ခေတ်ကုန်ဆုံးချိန်တွင် မွတ်ဆလင်တို့သည် ရောမအင်ပါယာကို လွှမ်းမိုးနိုင်ခဲ့ပြီး သူတို့၏ အာဏာစက်ကို စပိန်၊ ပေါ်တူဂီနှင့် ပြင်သစ်ပိုင်နယ်အချို့အထိ ဖြန့်ကျက်နိုင်ခဲ့သည်။ မွတ်ဆလင်တို့သည် သူတို့အိန္ဒိယတွင် လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သော ပညာရပ်များအပြင် ဂရိနှင့် ရောမစာပေအနုပညာများကို မိမိတို့သိမ်းပိုက်ထားသည့် ဒေသများတွင် လေ့လာစေခဲ့သည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ထိုအချိန်က ဗုဒ္ဓဘာသာထွန်းကားနေချိန်ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာစာပေများကို သင်ကြားပို့ချသည့်နေရာများကို ယခင်ကထက် တိုးချဲ့ပြီးဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့ကြသည်။
ဗုဒ္ဓဘာသာဘုန်းတော်ကြီးများသည် တောတောင်များထဲတွင် အနေများပြီး တရားထိုင်ခြင်း၊ ဗုဒ္ဓဟောကြားသည့် ဒေသနာများ ကိုသင်ကြားပို့ချခြင်း၊ ဓမ္မတရားတော်များကို ဟောကြားပျံ့နှံ့စေရန် ကြံဆောင်ခြင်းများကို ပြုလုပ်ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။ ရဟန်းသံဃာတော်များ၏ တရားဓမ္မနှင့် စာပေပို့ချချက်များကို အိန္ဒိယနိုင်ငံအတွင်းရှိ ပြည်သူများသာမက အခြားအိမ်နီးချင်း နိုင်ငံများရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များကပါ သဘောကျနှစ်ခြိုက်လာသောကြောင့် တက္ကသိုလ်အဆင့်အထိ ကျောင်းကြီးများဖွင့်ကာ စာပေသင်ကြားမှုများ ပြုလုပ်ပေးလာရကြောင်းတွေ့ရသည်။
ဗုဒ္ဓခေတ် အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် စာပေသင်ကြားပို့ချပေးသည့် တက္ကသိုလ်ကြီး ငါးခု ပေါ်ထွန်းခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းများတွေ့ရသည်။ ယင်းတို့မှာ 1. Nalanda, 2. Vickramasila, 3. Odantapuri, 4. Jagadalala 5. Somapura တို့ဖြစ်ကြသည်။
Nalanda တက္ကသိုလ်သည် ယခင် မာဂဒတိုင်း၊ ယခု ဘီဟာပြည်နယ်တွင်ရှိသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာအစပျိုးထွန်းကားရာဒေသဖြစ် သောကြောင့် သမိုင်းဝင်ထင်ရှားသည့် ဒေသကြီးတစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။ ဘီဟာဆိုသည်မှာ ဗုဒ္ဓဘာသာဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း (ဝိဟာရ) များစွာရှိသောအရပ်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဗုဒ္ဓသက်တော်ထင်ရှားရှိစဉ်က နာလန္ဒာမြို့ကြီးသည် အလွန်စည်ကားသော မြို့ကြီးဖြစ်ခဲ့သည်။ နာလန္ဒာသည် ထင်ရှားသည့် ဗုဒ္ဓတရားထူးတရားမြတ်များ ဟောကြားရာ သရက်ဥယျာဉ်ကြီးလည်းရှိပြီး၊ ဗုဒ္ဓ၏တပည့် သာဝက ရှင်သာရိပုတ္တရာနှင့် အာသောကမင်းတို့၏ ဇာတိမွေးရပ်မြေလည်းဖြစ်သည်။
နာလန္ဒာတက္ကသိုလ်ကို အေစီ ၄၁၅-၄၅၅ ခုနှစ်အုပ်ချုပ်သည့် ဘုရင် ကုမာရ ဂုပတားကတည်ဆောက်ပေးခဲ့သည်။ ခမ်းမဆောင် ကြီးသည် ပေပေါင်း ၃၀၀ အမြင့်ရှိပြီး ကျောင်းသားပေါင်း ၁၀၀၀၀ ခန့်တက်ရောက်ပညာသင်ကြားရာ နေရာဖြစ်သည်။ စာပေ သင်ကြားပို့ချသည့် ဆရာပေါင်း ၁၅၁၀၊ အလုပ်သမားပေါင်း ၁၅၀၀ ခန့်ရှိကြောင်း တရုတ်နိုင်ငံမှ လာရောက် ပညာသင်ကြားသည့် ဘုန်းတော်ကြီး Hieun-Tsang ကမှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။
နာလန္ဒာတက္ကသိုလ်တွင် တိဘက်၊ တရုတ်၊ ဂျပန်၊ ကိုရီးယား၊ ဆုမတ္တရာ၊ ဂျာဗားနှင့် သီရိလင်္ကာမှ ကျောင်းသားများ လာရောက်ပညာရှာမှီးကြသည်။ နာလန္ဒာတက္ကသိုလ်ဝင်ခွင့်ကို နှုတ်မေးနှုတ်ဖြေဖြင့် စစ်ဆေးသည်။ ပါမောက္ခကြီးများ ကိုယ်တိုင် ခမ်းကြီးထဲတွင် စစ်ဆေးလေ့ရှိသည်။ စာပေလာရောက်သင်ကြားမည့်သူများသည် သက္ကတဘာသာတတ်မှသာ လာရောက်သင်ကြားခွင့်ရှိသည်။ ပညာသင်ကြားရာတွင် ပို့ချခြင်းနည်း၊ အပြန်လှန် အချေအတင်ဝေဖန်နည်း၊ ဆွေးနွေးဝေဖန် နည်းများကို အသုံးပြုကြသည်။ နေ့စဉ် ပို့ချမှုပေါင်း ၁၀၀ခန့်ကို ဆည်းပူးလေ့လာရကြောင်း Hieun-Tsang ကဆိုသည်။
Vickramasila တက္ကသိုလ်သည် ဂင်္ဂါမြစ်ကမ်းဘေးတွင် တည်ဆောက်ထားသည်။ မာဂဒတိုင်းမြောက်ပိုင်းတွင်ရှိသည့် တက္ကသိုလ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ယခုလက်ရှိ ယင်းနေရာကို ရှာမတွေ့တော့သော်လည်း အိန္ဒိယရှေးဟောင်းပညာရှင် ဒေါက်တာ ဘီ အက်စ် ဗာမာက ဘာဂါပါလ်ပြည်နယ်၊ ကာဟာလာဂွန်မြို့အနီးရှိ အန်တီချက်ကျေးရွာနေရာဖြစ်မည်ဟု ဖော်ထုတ်တင်ပြခဲ့ဖူး သည်။ Vickramasila တက္ကသိုလ်ကို ကမ္မပါလ ဘုန်းတော်ကြီးကတည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး အေစီ ၇၇၀ မှ ၈၁၀ အတွင်း အုပ်စိုးသွားသည့် ဘုရင် ဓမ္မပါလမင်း၏ ကူညီထောက်ပံ့မှုဖြင့် တည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဘုရင်ကိုယ်တိုင် မြေများကို လှူဒါန်းပြီး အဆောက်အအုံများကို တည်ဆောက်ပေးခဲ့သည်။ ပင်မခမ်းမဆောင်ကြီးတစ်ဆောင်ရှိပြီး ဝိဒယဆောင်ဟု ခေါ်သည်။ ကျောင်းဝင်းအတွင်းဝင်ရန် မုခ်ဦး ခြောက်ခုရှိပြီး မုခ်ဦးတစ်ခုစီ၏ အဝင်ဝတွင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းဆောင် တစ်ဆောင်စီရှိကာ၊ ထိုကျောင်းများတွင် စာပေသင်ကြားသည် ဆရာ ၁၅၀ ဦးစီနေထိုင်ကြသည်။
ပါမောက္ခဆရာတော် ခြောက်ပါးရှိပြီး ယင်းဆရာတော်များက ကျောင်းဝင်ခွင့်ကို စစ်ဆေးသည်။ ပါမောက္ခဆရာတော် ၁၀၈ ဦးတို့သည် အလှည့်ကျ စာပေပို့ချမှုများကို ဆောင်ရွက်ကြသည်။ သင်ကြားသည့် သင်ရိုးများမှာ နာလန္ဒာတက္ကသိုလ်နှင့် အတူတူပင်ဖြစ်သည်။
Odantapuri တက္ကသိုလ်သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဒုတိယမြောက် ရှေးအကျဆုံး တက္ကသိုလ်ကြီးတစ်ခုဖြစ်သည်။ မာဂဒတိုင်း အတွင်း၌ပင်တည်ဆောက်ထားပြီး နာလန္ဒာတက္ကသိုလ်မှ ခြောက်မိုင်ခန့်ကွာဝေးသည့်အရပ်တွင် တည်ဆောက်ထားခြင်းဖြစ် သည်။ ယင်းတက္ကသိုလ်ကို ထူထောင်တည်ဆောက်ပေးခဲ့သူမှာ အေဒီ ၆၆၀ မှ ၇၀၅ ခုနှစ်အတွင်း အုပ်စိုးခဲ့သည့် ဂေါပါလဘုရင် ဖြစ်သည်။
တိဘက်မှကျောင်းလာတက်သော ရဟန်းတစ်ပါး၏မှတ်တမ်းအရ ထိုကျောင်းတွင် ကျောင်းသားပေါင်း ၁၂၀၀၀ ဦးခန့်ရှိသည်။ ထိုကျောင်းတော်ကြီးကို မွတ်ဆလင်တို့က ဖျက်ဆီးလိုက်သောကြောင့် ယခုအခါ အုတ်ရိုးလောက်ကိုသာ တွေ့မြင်ကြရတော့ သည်။
Somapura တက္ကသိုလ်သည် အရှေ့ပါကစ္စတန်နိုင်ငံအတွင်း တည်ရှိသည်။ အေစီ ၈၁၀ မှ ၈၅၀ အတွင်း အုပ်စိုးခဲ့သော ဘုရင် ဒေဝပါလမင်းက တည်ထောင်ပေးခဲ့သော တက္ကသိုလ်ကြီးဖြစ်သည်။ ဓမ္မပါလကျောင်းဆောင်ကြီးကို ခမ်းနားကြီးကျယ်စွာ တည်ဆောင်ခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းများတွေ့ရသည်။ ထိုကျောင်းတော်တည်နေရာကို အပျက်အစီးအတိုင်း ပြန်လည်တွေ့ရှိရသည့် နေရာသည်ပင် စတုရန်ရန်းမိုင် တစ်မိုင်ပတ်လည်ခန့်ရှိသည်။ ကျောင်းဝင်းအတွင်းဝင်သည့် ဂိတ်ပေါက်ကြီးတစ်ခုရှိပြီး ပတ်လည်ကို မြို့ရိုးတံတိုင်းအမြင့်များဖြင့် ကာရံထားသည်။ ရဟန်းသံဃာများနေထိုင်ရန် အခန်းပေါင်း ၁၇၇ ခန်းရှိသည်။ ထို့ပြင် ကျောင်းဝင်းအတွင်း ဘုရားပုထိုးများနှင့် အခြားအိမ်အဆောက်အအုံများကိုလည်း တည်ဆောက်ထားကြောင်း တွေ့ရ သည်။ အပျက်အစီးများကြားတွင် မီးဖိုချောင်ကြီးတစ်ခုကိုတွေ့ရသည်။ အထပ်သုံးထပ်ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ မွတ်ဆလင် များဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခြင်းမခံရမီ နှစ်ပေါင်း ၇၅၀ ခန့် တည်မြဲခဲ့သည့် ကျောင်းတော်ကြီးတစ်ခုဖြစ်သည်။
Jagaddala တက္ကသိုလ်သည် ၁၀၇၇ ခုနှစ်မှ ၁၁၂၉ ခုနှစ်အထိ အုပ်စိုးသွားသော ဘုရင် ရာမပါလလက်ထက်တွင် တည်ဆောက်သွားသော ကျောင်းတော်ကြီးဖြစ်သည်။ ပါလမင်းဆက်များတည်ဆောက်သည့် အဆောက်အအုံများထဲတွင် အကြီးဆုံးဟုဆိုနိုင်သည်။ ကျောင်းတော်ကြီးအလည်တည့်တည့်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာစာပေများကို သင်ကြားပို့ချသည့် ခမ်းမဆောင် ကြီးတစ်ခုရှိသည်။ နာလန္ဒာတက္ကသိုလ်တွင် သင်ကြားသည့် သင်ရိုး၊ လက်တွေ့၊ အစဉ်အလာနည်းနာများအတိုင်း ယင်းကျောင်းတွင်လည်း သင်ကြားပို့ချသည်။ တိဘက်နိုင်ငံအတွင်းသင်ကြားပို့ချရန် သက္ကတဘာသာမှ တိဘက်ဘာသာသို့ ထိုကျောင်းတော်ကြီးအတွင်း ဘာသာပြန်လုပ်ငန်းများကို လုပ်ဆောင်သွားသည်ဟုဆိုသည်။ ဓမ္မသီလရဟန်းသည် ဤကျောင်းတွင် စာပေလာရောက်သင်ကြားစဉ် တိဘက်ဘာသာသို့ စာအုပ် ဆယ်အုပ်ပြန်ဆိုသွားသည်။ ဓမ္မသီလသည် ဤကျောင်းတွင် ၇ နှစ်ပညာဆည်းပူးသွားခဲ့သည်။ ၁၀၂၇ ခုနှစ်တွင် ထိုကျောင်းတော်ကြီးကိုလည်း မွတ်ဆလင် တို့က ဖျက်ဆီးသွားခဲ့သည်။
Villabhi တက္ကသိုလ်သည် နာလန္ဒာတက္ကသိုလ်ကဲ့သို့ပင် နာမည်ကျော်ကြားသည်။ မိတ္တကဘုရင်သည် အနောက်အိန္ဒိယ နယ်တွင် ဝေလဘီသီယာမြို့ကို ထူထောင်စဉ်က ယင်းတက္ကသိုလ်ကိုပါ တည်ဆောက်ပေးခဲ့သည်။ နာလန္ဒာတက္ကသိုလ်သည် မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာကို ဖြန့်ဖြူးပေးသည့် အဓိကတက္ကသိုလ်ကြီးဖြစ်သကဲ့သို့ Villabhi တက္ကသိုလ်သည်လည်း ဟိနာယနဗုဒ္ဓဘာသာကို အဓိကဖြန့်ဖြူးပေးရာ ကျောင်းတော်ကြီးဖြစ်ခဲ့သည်။ မိတ္တကဘုရင်ကြီးသည် တက္ကသိုလ်ကြီးကို အထူးအကုန်အကျခံပြီး တည်ဆောက်ပေးခဲ့သည်။
နိုင်ငံသည် ကြွယ်ဝချမ်းသာသောနိုင်ငံဖြစ်သဖြင့် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း ရာနှင်ချီပြီးရှိကာ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် ဘုန်းတော်ကြီး ပေါင်း ၆၀၀၀ ခန့်ရှိသည်။ Villabhi ကျောင်းတွင် အဆောင်ပေါင်း ရာကျော်ရှိပြီး သံဃာပေါင်း ၆၀၀၀ ခန့်စာသင်ကြား နေကြသည်။ သူတို့သည် ဟိနာယနဂိုဏ်းဝင်များဖြစ်သောကြောင့် အဘိဓမ္မာကို မယုံကြည်ကြပေ။ Villabhi ကို နောက်ပိုင်းတွင် အာသောကမင်းကြီးရောက်လာပြီး ဂိုဏ်းကိုဖျက်ကာ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာထွန်းကားရန် ဆောင်ရွက်ခဲ့ သည်။
ဇေယျ (စာရေးဆရာ)
ကိုယ်ရေးဖြစ်စဉ်
ဇေယျ ကလောင်အမည်ခံ ဆရာဦးယောကို ၁၉၀၀-ပြည့်နှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၁)ရက်နေ့တွင် အဖ ကျက်သရေဆောင် ရွှေစလွယ်ရ သစ်တောဝန်ထောက်မင်း ဦးခလယ် နှင့် အမိ ဒေါ်ရွှေကြိုးတို့မှ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ဇီးကုန်းမြို့တွင် မွေးဖွားသည်။
ဆရာဇေယျ၏ ငယ်နာမည်မှာ မောင်ဖိုးကွန်း ဖြစ်ပြီး ကျောင်းနေသောအခါတွင် မောင်ယောရှု အမည်တွင်သည်။ နောင်တွင် ဦးယော ဟု အမည်တွင်သည်။ ဇီးကုန်းမြို့ အေဘီအမ်ကျောင်း၌ စတင်ပညာသင်ကြားပြီး ၁၉၂ဝ-ခုနှစ်တွင် ဆယ်တန်းစာမေးပွဲကို သုံးဘာသာ ဂုဏ်ထူးဖြင့် အောင်မြင်သည်။ ကျောင်းနေစဉ်ကပင် ကျောင်းလက်ရေးစာမူမဂ္ဂဇင်း၌ အယ်ဒီတာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပြီး မောင်ယော အမည် သုံးခဲ့သည်။
ဒဂုန် မဂ္ဂဇင်း၌ စတင် အလုပ် လုပ်ကိုင်သည်။ ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်း ပထမစာစောင်တွင် ဗိုလ်ရန်အောင် ဝတ္ထုကို ရေးခဲ့သည်။ စာရေးဆရာဘဝသို့ ရောက်အောင် ဆုံးမသွန်သင် လမ်းညွှန်ခဲ့သူများမှာ သခင် ကိုယ်တော်မှိုင်း၊ လယ်တီပဏ္ဍိတ ဦးမောင်ကြီး၊ ပီမိုးနင်း၊ ကျောင်းဆရာကြီး ဦးဘိုးသစ်တို့ ဖြစ်သည်။
ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်းတွင် ဇေယျ အမည်ဖြင့် စတင်ရေးသားသည်။ ဇေယျကလောင် အမည်ရွေးပုံမှာ စားပွဲပေါ်ရှိ အဘိဓာန် စာအုပ်ကို မကြည့်ဘဲ လှန်ပြီး စာအုပ်ပေါ် လက်ထောက်ကာ ကျရာစာလုံးကို ကလောင်အမည် ယူမည်ဟု အဓိဋ္ဌာန် ပြုခဲ့သည်။ (Victory) စာလုံးပေါ် လက်ထောက်မိပြီး မြန်မာမှု ပြုကာ ဇေယျ အမည်ကို ရွေးခဲ့သည်။ ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်းကို အစွဲ ပြု၍ ဒဂုန်ဇေယျဟု သုံးခဲ့ပြီး ထို့နောက်မှ ဇေယျ ဖြစ်လာသည်။ ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်းတွင် လေးနှစ်ခွဲခန့် အလုပ်လုပ်ခဲ့ပြီး နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။ ဇေယျသတင်းစာကို ကိုယ်တိုင် ထုတ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် တပတ်တကြိမ် လေးပဲတန် (တမတ်တန်) ဂျာနယ်ကို ထုတ်ဝေခဲ့ရာ ကိုးလအကြာတွင် ရပ်လိုက်ရသည်။
ထို့နောက် လန်ဒန်အတ် မဂ္ဂဇင်း၊ ဗြိတိသျှ ဘားမား၊ ဓူဝံ မဂ္ဂဇင်း၊ ဓူဝံ ဂျာနယ် တို့တွင် အယ်ဒီတာ အဖြစ် အဆင့်ဆင့် ဆောင်ရွက် ခဲ့သည်။ စစ်ပြီးခေတ်တွင် ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီး ဌာနသို့ ဝင်ရောက် အမှု ထမ်းပြီး ညွှန်ကြားရေးဝန် ရာထူးဖြင့် အငြိမ်းစား ယူခဲ့သည်။
အငြိမ်းစား ယူပြီး နောက်တွင် သမိုင်း ကော်မရှင် ယဉ်ကျေးမှု ကောင်စီ၊ မြန်မာစာ ပြုစုရေးနှင့် ဘာသာပြန် ကော်မရှင်၊ စာပေဗိမာန်ဆု ရွေးချယ်ရေး အဖွဲ့ တို့တွင် ပါဝင် ဆောက်ရွက် ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြန်မာ နိုင်ငံ စာရေး ဆရာ အသင်း ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက် ခဲ့သည်။
၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီး ဋ္ဌာန ထုတ်ဝေသော သူကြီး ဂေဇက် မဂ္ဂဇင်းတွင် ဝင်ရောက် လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး ၁၉၃၉ ခုနှစ် မဂ္ဂဇင်း ရပ်ဆိုင်း သွားသည့် အချိန်အထိ ဖြစ်သည်။
၁၉၂၃-ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ(၁၀)ရက်နေ့၌ ဆရာ ဇေယျသည် သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း၏ သမီးကြီး ဒေါ်မြရီနှင့် အိမ်ထောင် ပြုခဲ့သည်။
၁၉၂၅-ခုနှစ်တွင် ရင်းနှီးသော မိတ်ဆွေသုံးဦး၏ အစုဝင်ငွေ ၂၀-ကျပ်ဖြင့် မတည်ကာ လေးပဲတန် ဇေယျသတင်းစာကို စတင်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထုတ်ဝေသူမှာ မောင်မောင်လေး ဖြစ်ပြီး၊ အယ်ဒီတာမှာ ဆရာဇေယျဖြစ်သည်။
ဘဝနိဂုံး
၁၉၈၂-ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ (၄)ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ စမ်းချောင်းမြို့နယ်၊ ချမ်းသာလမ်း၊ အိမ်အမှတ် (၅)တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်မြရီနှင့် သားသမီးများ ကျန်ရစ်သည်။
ရည်ညွှန်းကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
သနပ်ခါး
ဆောင်းမှာနွေး၊ နွေမှာအေး ဆိုသည့် သနပ်ခါး၏ အာနိသင်ကြောင့် မြန်မာလူမျိုးများသည် မွေးကင်းစ အရွယ်ကစ၍ အသက်အရွယ်မရွေး သနပ်ခါးလိမ်းကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် မည်သည့်နေရာကို သွားသွား သနပ်ခါး လိမ်းကျံထားသော မျက်နှာများကို မြင်တွေ့နိုင်ခြင်းက သက်သေသာဓကပင် ဖြစ်ပေသည်။ မြန်မာအမျိုးသမီးများသည် သနပ်ခါးကို လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၂၀၀၀ ကျော်ကတည်းက လိန်းကျံအလှခြယ်သကြသော ပစ္စည်းတစ်ခုအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ သနပ်ခါးကို မခုံမင် မနှစ်သက်သော မြန်မာအမျိုးသမီးဟူ၍ မရှိသလောက်ပင် ရှားပါးပါသည်။ ယခုခေတ်ပေါ် အနောက်တိုင်း အလှခြယ်ပစ္စည်း ကိရိယာများ အသုံးများ၍ ခေတ်စားနေစေကာမူ သနပ်ခါးနှင့် ကင်းနိုင်သူ မြန်မာအမျိုးသမီးတို့၏ အရေအတွက်မှာ အလွန့်အလွန် နည်းပါးလှပေသည်။
သနပ်ခါးသည် စိတ်ကြည်လင် လန်းဆန်းဖွယ်ရာ သင်းပြန့်သော ရနံ့နှင့် ပြည့်စုံခြင်း၊ အသားအရေကို အေးမြစေခြင်း၊ အသားအရေကို ချောမွတ်စေခြင်း၊ သနပ်ခါး လိမ်းကျံသူအား လှပစေခြင်း စသော ဂုဏ်အင်္ဂါများနှင့် ပြည့်စုံသဖြင့် ရှေးခေတ်နန်းတွင်းသူများမှအစ ကောက်စိုက်သမများ အဆုံး သနပ်ခါးကို လက်မလွှတ်နိုင်ခဲ့ကြခြင်းပင် ဖြစ်ပေသည်။ ထို့ကြောင့် သနပ်ခါးကို အမြဲတစေ လိမ်းကျံသဖြင့် အသားအရေ စိုပြေဝင်းဖန့်နေသောသူကို တွေ့လျှင် "သနပ်ခါးသားရသည်"ဟု ရှေးမြန်မာအမျိုးသမီးများ ဆိုလေ့ရှိကြပေသည်။
မြန်မာ့ သနပ်ခါး သည်မြန်မာလူမျိုးတို့အတွက် နေ့စဉ်နှင့် တကွ အသုံးပြုကြလျက် ရှိသော လူ့အသုံးအဆောင် တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။
အထောက်အထား အစဉ်အလာ
သနပ်ခါးကို အစောဆုံး AD 5 ရာစုလောက်တွင် ပုဂံခေတ် မြန်မာ လူမျိူးတို့ စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်သနပ်ခါးကို စာပေဖြင့် ရေးသားတင်စားကြခြင်းကို ၊၁၄-ရာစုနှစ် ကဗျာပညာရှင် မွန်ဘုရင် ရာဇာဓိရာဇ်၏ ကြင်ယာတော်နှင့် ၁၅-ရာစုနှစ် ရဟန်းကဗျာပညာရှင် ရှင်မဟာရဋ္ဌဿရတို့၏ ကဗျာများတွင် တွေ့ရှိကြရပေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အချို့သော နေရာဒေသများတွင် နှစ်စဉ် သင်္ကြန်အကြိုနေ့တိုင်း သနပ်ခါးသွေးပွဲတော်များ ကျင်းပလေ့ရှိနေပါသည်။ သင်္ကြန်အကြိုနေ့ညမှာ အမျိုးသမီးကလေးများက သနပ်ခါးသွေးကြပြီး အမျိုးသားလေးများက သီချင်းများတီးမှုတ်သီဆိုကြလေ့ရှိသည်။ သွေးပြီး ရရှိလာသော သနပ်ခါးများကို ဘုရားဆင်းတုတော်များကို သနပ်ခါးရည်နှင့် ဆေးကြောပြီး ကုသိုလ်ယူကြသည့် မြန်မာတို့၏ ချစ်စရာကောင်းသော ဓလေ့ဟာလည်း ယနေ့ထိတိုင် ရှိနေပေသည်။
ပေါက်ရောက်ရာ ဒေသ
သနပ်ခါးပင်ကို သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အနောက်ပိုင်း၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ပါကစ္စတန် နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း အညာဒေသတို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။ မြန်မာ့သနပ်ခါးသည် အရည်အေသွး အကောင်းဆုံးပင် ဖြစ်ပေသည်။ သနပ်ခါးသည် အပူပိုင်းဒေသများတွင် ဖြစ်ထွန်းအောင်မြင်သည့် သီးနှံဖြစ်သဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ အပူပိုင်းဒေသဖြစ်သည့် စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ မန္တလေးတိုင်းနှင့် မကွေးတိုင်းဒေသများတွင် စီးပွားဖြစ် စိုက်ပျိုးကြရုံတင်မက အိမ်ခြံဝင်းအတွင်းတွင်လည်း စိုက်ပျိုးလေ့ရှိကြသည်ကို တွေ့မြင်နိုင်ပေသည်။ သနပ်ခါးပင်သည် စိုက်ခင်းသစ် ပထမတစ်ကြိမ် ခုတ်၍ ရောင်းချပြီး သန်မာထွားကျိုင်းသည့် သားတက်များ ဆက်ခါဆက်ခါ ထားရှိနိုင်သဖြင့် ဘိုးစဉ်ဘောင်ဆက် အဆင့်ဆင့် ခုတ်ယူရောင်းချပြီး ဝင်ငွေရသဖြင့် "အပူပိုင်း ပဒေသာပင်ဟု တင်စားပြီး အပူပိုင်းဒေသ၏ ရတနာ" ဟုပင်ခေါ်ဆိုကြပေသည်။
စိုက်ပျိုးခြင်း
သနပ်ခါးပင်များကို ဂဝံ/ကျောက်စရစ်မြေ (Gravel soil) တွင် အဓိကစိုက်ပျိုးကြ၍ ရွံ့စေးမြေ၊ ဆားပေါက်သောမြေ၊ ရေဝပ်သောမြေများမှ လွဲ၍ ကျန်မြေအမျိုးအစားများတွင် စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။ အပင် ၂-၃နှစ်သား အရွယ်မှ စ၍ ပင်ခြေအတက်များနှင့် အကိုင်းအခက်များကို ရှင်းလင်းဖယ်ရှား ပေးကြသည်။ သနပ်ခါးပင်များသည် ယေဘုယျအားဖြင့် သက်တမ်း ၅-၈ နှစ် အရွယ်တွင် စတင်ဈေးကွက်ဝင်ကာ အရည်အသွေး အကောင်းဆုံး သနပ်ခါးတစ်ပင် ရရှိရန်မှာ သက်တမ်း(၃၅)နှစ်ခန့် လိုသည်ဟု ဆိုကြသည်။
ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ
မြန်မာ့ဆေးကျမ်းများအရ သနပ်ခါးသည် ပူ၏။ သွေးကိုကြွစေတတ်၏။ ပူ ခါး ချုပ် ပွင့် ဖြစ်၏။ ငန်းမန်းကို နိုင်စေ၏။ အပူနာ။ အအေးနာ၊ နှစ်မျိုးစလုံးနိုင်၏ဟု ဆိုထားသည်။
ရှင်မတောင် သနပ်ခါး
သနပ်ခါးထဲတွင် လူကြိုက်အများဆုံးမှာ ရှင်မတောင် သနပ်ခါးဖြစ်သည်။
ရှင်မတောင်သနပ်ခါး၏ မွှေးရနံ့ကြောင့် မြန်မာလူမျိုးတိုင်း ရှင်မတောင် သနပ်ခါးကို နှစ်သက်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ရှင်မတောင်သနပ်ခါးအပြင် ရွှေဘိုသနပ်ခါးကိုလည်း နှစ်သက်ကြပါသေးသည်။ ရွှေဘိုသနပ်ခါးသည် ရှင်မတောင်သနပ်ခါးကဲ့သို့ ထူးခြားစွာ အနံ့ မမွှေးပေမယ့် ဝင်းဝါတဲ့ အဆင်းကိုပေးပြီး ညက်လှတဲ့အတွက် ရွှေဘိုသနပ်ခါးကိုလည်း မြန်မာအမျိုးသမီးများက နှစ်သက်ကြသည်။ သနပ်ခါးပင်နှင့် မျိုးစိတ်နာမည်တူပြီး သနပ်ခါးနဲ့ လို့လည်း ခေါ်ဆိုကြတဲ့ သီးပင် (Limonia acidissima)လည်းရှိပါသေးသည်။ သီးပင်ကို wood apple ဟု အမည်ခေါ်ဆိုကြသည်။ မြန်မာလူမျိုးများက သီးပင်၏ အသီးကို ထန်းလျက်နှင့်ပေါက်ကာ ရောမွှေစားလေ့ရှိကြသည်။ သီးပင်၏ အခေါက်ဖြစ်သော သီးခေါက်ကိုလည်း သနပ်ခါးအဖြစ် သွေးလိမ်းကြသည်။ ရှင်မတောင် သနပ်ခါးကဲ့သို့ အနံ့ မမွှေးပျံ့ သော်လည်းပဲ ကျောက်ပျဉ်၌ သွေးလိုက်သည့်အခါမှာ စေးနေပြီး လိမ်းလိုက်ရင် အသားအရေ စိုပြည်ဝင်းပလာသောကြောင့် မြန်မာအမျိုးသမီးများက သီးခေါက်ကိုလည်း နှစ်သက်ကြပါသေးသည်။
သနပ်ခါးကို မြန်မာလူမျိုးများနှစ်သက်ကြခြင်းသည် သနပ်ခါး၏ ဆေးဖက်ဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိကြောင့်လည်း ဖြစ်သည်။ နေလောင်ခြင်းဒဏ်မှ ကာကွယ်ပေးနိုင်သော သနပ်ခါးကို ပူအိုက်စွတ်စိုသော ရာသီဥတုရှိသည့် မြန်မာနိုင်ငံမှာ အရေပြားထိန်းသိမ်းဖို့အတွက် အဓိကထားကြသည်။ အရေပြားယားယံခြင်း ၊ ဓာတ်မတည့်ခြင်းတို့အတွက် သနပ်ခါးကို ဆားနှင့် ရောသွေးကာ လိမ်းကျံကြသည်။ မျက်နှာမှာ ဝက်ခြံကင်းပြီး အသားအရေ ချောမွေ့ဖို့အတွက် သနပ်ခါးက ဆေးဖက်ဝင်ပါသည်။
ရခိုင်ပြည်နယ် ၊ စစ်တွေမြို့တွင် နှစ်စဉ် သင်္ကြန်အကြိုနေ့တိုင်းမှာ သနပ်ခါးသွေးပွဲ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ သင်္ကြန်အကြိုနေ့ညမှာ အမျိုးသမီးလေးများက သနပ်ခါးသွေးကြပြီး အမျိုးသားလေးများက သီချင်းများ တီးမှုတ်သီဆိုကြသည်။ သွေးပြီး ရရှိလာတဲ့ သနပ်ခါးများကို ဘုရားဆင်းတုတော်များကို သနပ်ခါးရည်နဲ့ ဆေးကြာပြီး ကုသိုလ်ယူကြတဲ့ ဓလေ့ဟာ ယခုထိတိုင် ရခိုင်ပြည်နယ်မှာ ရှိနေပါသည်။
ရှင်မတောင်သနပ်ခါးတုံးများကို သိမ်းဆည်းတဲ့အခါမှာ ပလပ်စတစ်အိတ်ထဲ ထည့်ပြီး သိမ်းဆည်းခြင်းသည် အကောင်းဆုံးပါ။ သစ်သားစားပွဲပေါ်မှာ သစ်သားနဲ့ ထိထားရင် ရှင်မတောင်သနပ်ခါးနံ့သာ သစ်သားဆီကို ကူးသွားပြီး ရှင်မတောင်သနပ်ခါးက အနံ့ ပြယ်သွား တတ်သည်။
ရှင်မတောင်သနပ်ခါးတုံးများ အထားကြာ၍ မမွှေးတော့ဘူးဆိုရင် ရေနွေးပွက်ပွက်ဆူကို သနပ်ခါးတုံးပေါ် လောင်းချလိုက်ရင် အနံ့ပြန်မွှေးလာသည်။ ရှင်မတောင် သနပ်ခါးတုံးကို ရေနွေးပူပူနဲ့ ဆေးကြောပြီး နေပူပူမှာ နေလှန်းထားရင် ရှင်မတောင်နံ့ အလွန်မွှေးပျံ့ နေမှာ ဖြစ်သည်။
ကဏ္ဍ:သစ်ပင်များ
သတ္တုစပ်
ကမ္ဘာကြီးအတွင်း တွေ့ရှိရသမျှသောဒြဗ်စင်အားလုံးတို့သည် သတ္တုချည်းမဟုတ်ကြ ချေ။ အချို့သောဒြဗ်စင်တို့မှာဓာတ်ငွေ့များဖြစ်ကြ၍ အချို့မှာ သတ္တု၊ အချို့မှာ သတ္တုမဟုတ်သောပစ္စည်းများဖြစ်ကြ၏။ သတ္တုများထဲတွင် နှစ်ဒါဇင်လောက်သောသတ္တုအချို့ကိုသာ လျှင်လူတို့အသုံးများခဲ့ရာ ကျန်သတ္တုများမှာကား အလွန်ရှားပါးလှသည့်ပြင် သတ္တုရိုင်းမှထုတ်ယူရန်မှာလည်း များစွာခဲယဉ်းသောကြောင့် အသုံးမဝင်လှချေ။
လူတို့အသုံးများသောသတ္တုများပင်လျှင် ပစ္စည်းသန့်သန့်အနေဖြင့်များစွာအ သုံးမဝင်လှသဖြင့် အနည်းအကျဉ်းလောက်ကိုသာ သန့်သန့်အတိုင်းအသုံးချကြ၏။ သို့ရာတွင်သတ္တုတစ်ခုခုသည် အခြားသတ္တုတစ်ခုနှင့်ဖြစ်စေ၊ အများနှင့်ဖြစ်စေ၊ ရောစပ်လိုက်ရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသော ပစ္စည်းသစ်သည် ထူးကဲသောဂုဏ်သတ္တိများနှင့် ပြည့်စုံ၍ ပစ္စည်းသန့်သန့်ထက်ပင် ပိုမိုအသုံးဝင်တတ်သည်ကိုတွေ့ရလေ သည်။ ထိုကဲ့သို့ရောစပ်၍ရသောပစ္စည်းသစ်ကို သတ္တုစပ်ဟုခေါ်၏။ သတ္တုစပ်အမျိုးပေါင်းမှာ ယခုအခါအလွန်များပြားနေပြီ ဖြစ်သည်။ စက်မှုလုပ်ငန်းကြီး များသည်လည်း ထိုသတ္တုစပ်များကြောင့်ပင် လျှင်များစွာ တိုးတက်ကြီးပွားလာလေသည်။ သံကိုလူတိုင်းသိကြ၏။
သံသည်သတ္တုများတွင်အသုံးဝင်ဆုံးသောသတ္တုတစ်ခုဖြစ်၏။ သို့သော်သံချည်းသက်သက်နှင့်လုပ်ထားသောဓားသည်ပျော့၍ အသုံးမဝင်လှချေ။ သံကိုကာဗွန်ရာခိုင်နှုန်းတစ်လောက် နှင့်ရောစပ်လိုက်သောအခါသံမဏိခေါ် သတ္တုစပ်ဖြစ်လာ၍ ထိုသံမဏိသည်သံချည်းသက်သက်ထက်မည်မျှ အရေးပါအရာရောက်သည်ကိုလူတိုင်းပင်ကောင်းစွာ သိကြပေသည်။ သို့သော်သံနှင့်ရောစပ်ရာတွင် ကာဗွန် ရာခိုင်နှုန်းများသွားပါကလည်းဆတ်၍ကြွေလွယ်ပဲ့လွယ် ဖြစ်တတ်သည်။ ထိုကြောင့်သံမဏိကောင်းရနိုင်ရေး အတွက်သံကိုကာဗွန်နှင့်ရောစပ်သောအခါ ကာဗွန်ရာခိုင်နှုန်းကို အပိုအလိုမဖြစ်စေဘဲ အံကိုက်ဖြစ်ရုံ အချိုးမှန်မှန်ရောစပ်ရန် လိုလေသည်။
ထိုကြောင့်အီလက် ထရစ်ရေးယေတာခေါ် လျှပ်စစ်ဓာတ်ဖြင့်အပူငွေ့ပေးသော အပူငွေ့ပေးဓာတ်မီးဖိုများ အတွင်းရှိ အလွန် သေးငယ်သော နန်းကြိုးကိုဤသတ္တုစပ်ဖြင့် ပြုလုပ်ကြလေသည်။ ထိုနန်းကြိုးကလေးတွင်လျှပ်စစ်ဓာတ် ကိုဖြတ်စေလိုက်သောအခါနီရဲလာ၏။ သို့သော်လည်း ထိုနန်းကြိုးကလေးသည် လောင်ကျွမ်းသွားခြင်း မရှိချေ။ သတ္တုနှစ်ခု၊ သို့မဟုတ် နှစ်ခုထက်ပို၍ ရောစပ်ထားသောသတ္တုစပ်သည်နဂိုသတ္တုသန့်သန့်တို့ထက် ပိုမိုအသုံးဝင်ကြောင်းကိုရှေးမဆွကပင်သိရှိခဲ့ကြ၏။ ပုံပမာ· ကောပါး (ကြေးနီ)သတ္တုသန့်သန့်သည် အရာရာတိုင်းတွင် အသုံးပြုရန် များစွာမသင့်လျော်လှသော်လည်း ဇင့် (သွပ်)နှင့် ရောစပ်၍ကြေးဝါသတ္တုစပ် ဖြစ်လာသောအခါ ကြေးနီထက်မာ၍ အလွယ်တကူနှင့်အရောင်မှိန်မသွားနိုင်ချေ။ ရွေွှစင် ငွေစင်တို့သည်နဂို အနေအထားအားဖြင့် အလွန်ပျော့၍ ပွန်းပဲ့လွယ်၏။ သို့သော် အခြားသတ္တုများနှင့် အချိုးအမျိုးမျိုးနှင့်ရောစပ်သောအခါ မူလကထက်မာလာလေသည်။ ပုံပမာ·ကျပ်သုံး ဒင်္ဂါးတွင်ငွေစစ်စစ် ၉ .၂၅ နှင့်ကြေးနီ ဝ.၇၅ တို့ကိုရောစပ်ထားသောကြောင့် အသံသာ၏။ မာ၏။ လွယ်လွယ်နှင့်လည်းမပွန်းပဲ့နိုင်ချေ။
အလွန်အဖိုးတန်သောသတ္တုစပ်များကို ရှာကြံလုပ်ကိုင်ခဲ့ရာတွင် အလျူမီနီယမ်သတ္တုစပ်သည်များစွာ အသုံးဝင်သည်ကိုတွေ့ရလေသည်။ အထင်ရှားဆုံးသော အလျူမီနီယမ်သတ္တုရောမှာ ဒျူရာလျူမင်ပင်ဖြစ် သည်။ ဒျူရာလျူမင်တွင်အလျူမီနီယမ်နှင့်ကော့ပါး(ကြေးနီ)အပြင် မန်ဂနိနှင့်မက်ဂနီဇီယမ်အနည်းငယ် အချိုးကျရောနှော ပါဝင်လျက်ရှိသည်။ ဤသတ္တုစပ်သည်အလွန်ပေါ့ပါး၍ ခိုင်မာသောကြောင့်လေယာဉ်ပျံများတည်ဆောက်ရာတွင် များစွာအသုံးပြုကြရလေသည်။ ဤသတ္တုစပ်၏ထူးခြားချက် တစ်ရပ်မှာ ပူလာသောအခါ သတ္တိပို၍ပင်ကောင်းလာသေးသော အချက်ဖြစ်သည်။ ထိုကြောင့်အပူကိုခံနိုင်ရည်ရှိရမည့်စက် များလုပ်ကိုင်ကြရာတွင် ဤသတ္တုစပ်ကိုအသုံးပြုကြသည်။ ယင်းသတ္တုစပ်ကိုအခြေပြု၍အခြားအလျူမီနီယမ် သတ္တုစပ်များတစ်စတစ်စဖြစ်ပေါ်လာပေသေးသည်။
စက်မှုလုပ်ငန်းတိုးတက်လာသည့်နှင့်အမျှ တွင်ခုံများလည်းအသုံးများလာရာ တွင်ခုံများတွင်အလွန် မာကျောခိုင်ခန့်သည့်သံမဏိစူးဆောက်များ ရရှိရေးမှာလည်း တစ်နေ့ထက်တစ်နေ့ပိုမို အရေးကြီးလာသည်။ ယခင်ကဆိုလျှင် စူးဆောက်တန်ဆာပလာများသည် သုံးဖန်များလာ၍ပူလာသော အခါ ဆေးသားလျော့၍ သွားသဖြင့် အသွားများကြွေတတ် လေသည်။ ထိုကြောင့်ထိုကဲ့သို့မဖြစ်စေရန် စက်လည်သည့်နှုန်းကို လျော့ထားရသဖြင့် အလုပ်မှာကြန့်ကြာ သွားလေသည်။ ထိုကြောင့်ထိုကဲ့သို့မဖြစ်စေရန် စက်လည်သည့် နှုန်းကိုလျော့ထားရသဖြင့် အလုပ်မှာကြန့်ကြာသွားလေသည်။ သို့ရာတွင် ၁၈၆၈ ခုနှစ်လောက်မှစ၍အဆိုပါတန်ဆာပလာများ ပြုလုပ်ရန်အတွက်အလွန်ကောင်းသော သတ္တုစပ်တစ်မျိုးကို တွေ့ရှိလာခဲ့လေသည်။ ထိုသို့တွေ့ရှိမှုကြောင့်စက်မှုလုပ်ငန်းတွင် များစွာအထောက်အပံ့ရခဲ့ရုံမက ကမ္ဘာအရပ်ရပ်ရှိ သတ္တုလုပ်ငန်းတစ်ခုလုံးပင် တစ်မျိုးတစ်ဖုံ ပြောင်းလဲသွားလေ သည်။ ထိုသတ္တုစပ်မှာ အခြားမဟုတ် သံမဏိနှင့်တန်စတင်တို့ ကို ရောစပ်ထားသောသတ္တုစပ်ပင်ဖြစ်လေသည်။
အလားတူသတ္တုစပ်ရရှိရေးအတွက် သံမဏိနှင့်ရောစပ်ရန် အကောင်းဆုံးသောသတ္တုအချို့မှာ ကရိုမီယမ်၊ဗနေဒီယမ်၊ကိုဗော့၊ မန်ဂနိနှင့် မိုလစ်ဒီနမ်တို့ဖြစ်ကြသည်။ ဤသတ္တုစပ်များသည် အလွန်မာ၍ အပူကိုလည်း အလွန်ခံနိုင်ရည်ရှိကြ၏။ ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်းက ဗြိတိသျှတို့တွေ့ရှိခဲ့၍ အထက်တန်းစားသံမဏိဟုခေါ်တွင်သောအမာဆုံး၊အကောင်း ဆုံးအစား သံမဏိစပ်တစ်မျိုးမှာ မိုလစ်ဒီနမ်၊ကရိုမီယမ်၊ ဗနေဒီယမ်၊ကာဗွန်နှင့်သံသန့်သန့်တို့ကိုရောစပ်ထားသော သတ္တုစပ်ဖြစ်လေသည်။
အချို့တွင်ခုံများတွင်အသုံးပြုသောစို့ဆောက်များ၌ သံမဏိပင်လုံးလုံးမပါချေ။ ကရိုမီယမ်၊ တန်စတင်နှင့် ကိုဗော့တို့ကို အချိုးကျကျရောစပ်ထား၍ ရရှိသောစတဲလိုက်ခေါ် သတ္တုစပ်နှင့်လုပ်ထားသည့် ဆောက်အသွားများသည် မာရုံတင်မက အပူပြင်းလာလေလေ မာလေလေဖြစ်လာသေး၏။ စိန်အပြင် အမာဆုံးသောသတ္တုစပ်မှာ တန်စတင်၊ ကာဗိုက်နှင့်ကိုဗော့တို့ပါဝင်ရောစပ်ထား၍ ထိုသတ္တုစပ်ကို ကာဗို လွိုင်ဟုခေါ်၏။ သံမဏိနှင့်မန်ဂနိတို့ရောစပ်ထားသော သတ္တုစပ်သည်အလွန်မာသောကြောင့် ကာဗိုလွိုင် စို့များ၊ ဆောက်များနှင့်သာဖြတ်နိုင်၏။ ထိုအတူသံမဏိနှင့်မိုလစ်ဒီနမ်တို့ ရောစပ်ထားသောသတ္တုစပ်ကိုလည်း မအက်မကွဲနိုင်သောကြောင့် သေနတ်ပြောင်းအတွင်းခံအဖြစ်၎င်း၊ လေယာဉ်ပျံထောက်များ၊ ရဟတ်ဝင်ရိုးများနှင့်သူခိုးအာမခံသံမဏိသေတ္တာများလုပ်ကိုင်ရာ၌ များစွာ အသုံးပြုကြလေသည်။
ကရိုမီယမ်သည် သတ္တုထဲတွင် အမာဆုံးသောသတ္တု တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ကရိုမီယမ်ကိုသံမဏိနှင့်ရောစပ်လိုက်သော အခါ အလွန်မာသော သတ္တုစပ်တစ်မျိုးကိုရ၍ အမြောက်ဆန်၊ ကျည်ဆန်များ၊ ဗောဗယ်ရင်များ၊ သံချပ်ကာများပြုလုပ်ရာတွင် များစွာအသုံးပြုကြသည်။ ထိုကရိုမီယမ်နှင့် သံမဏိသတ္တုစပ်ထဲသို့ နစ်ကယ်ကို ထပ်မံရောစပ်၍ရရှိသော သတ္တုစပ်မှာလည်း အလွန်မာသဖြင့် မော်တော်ကားဂီယာကဲ့သို့သော ပစ္စည်းများ ပြုလုပ်ရန်အတွက်များစွာအဖိုးတန်လေသည်။ စာပုံနှိပ်စက်လုပ်ငန်းများတွင်အသုံးပြုသော ခဲပုံနှိပ် စာလုံးများသည် စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းသော သတ္တုစပ်များ ဖြစ်ကြ၏။ ထိုခဲပုံနှိပ်စာလုံးများကို များသောအားဖြင့် ခဲနှင့်အန်တီမိုနီကိုရောစပ်ထားသော သတ္တုစပ်ဖြင့်လုပ်ထား၏။ တစ်ခါတစ်ရံ ခဲနှင့်အင်တီမိုနီတွင် တင်း (သံဖြူ) နှင့်ဗစ်စမတ် တို့ကိုပါ အနည်းငယ်ထည့်၍ရောစပ်ထားလေသည်။
မည်သည့်ပစ္စည်းမဆို ပူလာလျှင်ကားထွက်လာ၍ အေးသွားလျှင် ကျုံ့ဝင်သွားစမြဲဖြစ်၏။ သို့သော်ပုံနှိပ်ခဲစာလုံးများလုပ်သော သတ္တုစပ်မှာကား ဤသို့မဟုတ်ပေ။ ကျိုထား၍ အရည်ဖြစ်နေရာမှ အေးသွားလျှင် ကားထွက်လာသဖြင့် ပုံသွင်းရာတွင်အလွန်ထင်ရှားပြီသသော စာလုံးများကို ရလေသည်။
အခြားသတ္တုစပ်များမှာ ကော့ပါး(ကြေးနီ)နှင့် တင်း(သံဖြူ)တို့ကိုရောစပ်ထားသော ဗရွန်း(ကြေးညို) ကော့ပါး(ကြေးနီ)၊ ဇင့်(သွပ်)နှင့်နစ်ကယ်တို့ကိုရောစပ်ထားသော ဂျာမန်ငွေ၊တင်း(သံဖြူ)၊ကော့ပါး(ကြေးနီ) နှင့်အန်တီမိုနီတို့ကိုအထူးရောစပ်ထားသော ဗာ့ဗစ်သတ္တုစပ်၊တင်း(သံဖြူ)နှင့်လက်(ခဲ)တို့ကိုရောစပ်ထား သောပျူတာသတ္တုစပ်၊ တင်း၊ဇင့်၊ ကော့ပါး၊ ဗစ်စမတ်၊ ဂိုး(ရွှေ)၊ ဆီးလဗား(ငွေ)၊ စသည် တို့ဖြင့်ရောစပ်ထားသော ဂဟေများဖြစ်ကြ၏။ သေနပ်၊ အမြောက်လုပ် သတ္တုစပ်သည် ကြေးညိုတမျိုးပင်ဖြစ်၏။ မာကျူရီ (ပြဒါး)ဖြင့်ရောစပ်ထားသော သတ္တုစပ်များကိုမူအမာလဂမ်ဟုခေါ်၏။
သတ္တုစပ်အမျိုးပေါင်းမှာ ယခုအခါအလွန်များပြားလာသော်လည်း အောက်တွင်ဖော်ပြထားသော သတ္တုများမှလာခြင်းသာဖြစ်သည်။ ထိုသတ္တုများမှာ များသောအားဖြင့်အလျူမီနီယမ်၊ အန်တီမိုနီ၊ အာစနစ်၊ ဗစ်စမတ်၊ ကက်ဒမီယမ်၊ ကာဗွန်၊ ကရိုမီယမ်၊ ကိုဗော့၊ ကော့ပါး(ကြေးနီ)၊ ဂိုး(ရွှေ)၊ အီရစ်ဒီယမ်၊ အိုင်းယန်း(သံ)၊ လက်(ခဲ)၊ မက်ဂနီဇီယမ်၊ မန်ဂနိ၊ မာကျူရီ(ပြဒါး)၊ မိုလစ်ဒီနမ်၊ နစ်ကယ်၊ ပလေဒီယမ်၊ ဖော့စဖောရပ်၊ ပလက်တီနမ်၊ ဆီလီကွန်၊ ဆီးလဗား(ငွေ)၊ သိုရီယမ်၊ တင်း(သံဖြူ)၊ တန်စတင်၊ ဗနေဒီယမ်၊ ဇင့်(သွပ်)တို့ဖြစ်ကြသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သတ္တုစပ်များ ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ
ဘုန်းကြီးနှင့် ဘုန်းကြီးကျောင်း
ဘုန်းကြီးနှင့် ဘုန်းကြီးကျောင်း
ဗုဒ္ဓအယူဝါဒအရ ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာတည်းဟူသော ရတနာသုံးပါးတွင် တစ်ပါးအပါအဝင် ဖြစ်သည့် ရဟန်းသံဃာတော်များကား၊ လူ့လောကတွင် အမြင့်မြတ်ဆုံးတစ်ပါးဟု အသိ အမှတ်ပြု ကြသည်။ ရခဲသော ဒုလ္လဘတရားငါးပါးတွင် မနုဿတ္တဘာဝ ဒုလ္လဘ လူ၏အဖြစ်ကို ရနိုင်ခဲသည်ထက် လူဖြစ်လာသော် လည်း ပဗ္ဗဇ္ဇိတဘာဝဒုလ္လဘ ဘုရား သာသနာတွင်း၌ ရဟန်းသာမဏေ၏ အဖြစ်ကို ရနိုင်ခြင်းက အဆပေါင်းများစွာ သာလွန်ခဲယဉ်းသည် ဖြစ်သောကြောင့် ပါရမီထူးချွန်၍ ရဟန်း ဘဝကို ရရှိကြသူများအား လူသာမန်တို့က အထူးပင် ရိုသေ ကိုင်းရှိုင်းကြလေသည်။
ရဟန်း နှစ်မျိုး
ရဟန်းဟူသည်မှာ ကိလေသာ ကာမဂုဏ်ဟူသမျှကို စွန့်ပယ်၍ သူတစ်ပါး ပေးလှူအပ်သော သင်္ကန်း ပစ္စည်း၊ ဆွမ်းပစ္စည်း၊ ဆေးပစ္စည်းနှင့် ကျောင်းပစ္စည်း တည်းဟူသော ပစ္စည်းလေးပါးတို့နှင့်သာ ရောင့်ရဲတင်းတိမ် ပြီးလျှင်၊ မြတ်စွာဘုရားသခင် ချမှတ်တော်မူခဲ့သည့် ဝိနည်း သိက္ခာ ပုဒ်များကို တရိုတသေ စောင့်ထိန်းကာ တရားအားထုတ်လျက် လောကုတ္တရာ အကျိုးစီးပွားကို ရှာကြံသော သူတော်သူမြတ် ဖြစ်လေသည်။ ဇာတ်အားဖြင့် သံဃာတော် နှစ်မျိုးရှိ၏။ (၁) အရိယာ သံဃာ (ဝါ) ပရမတ္ထသံဃာတော် ခေါ်အာသဝေါကင်း သည့် အရိယာဇာတ်ဝင် သူတော်စင်များ၊ (၂) ထိုအရိယာ သံဃာ အနွယ်တော်မှ ဆင်းသက်ပေါက်ဖွားလာသည့် သံဃာ တော်ဟု အသိအမှတ် ပြုခံရသော ပုထုဇဉ်သံဃာတော်များ ဖြစ်လေသည်။
ရဟန်းနှင့် သာမဏေ
သံဃာ့ဘောင်တွင် သာမဏေနှင့် ရဟန်းဟူ၍ နှစ်မျိုး နှစ်စားရှိ၏။ သာမဏေမှာ သံဃာဂိုဏ်းဝင်တစ်ဦးပင် ဖြစ်သော် လည်း ရဟန်းနှင့်စာသော် အဆင့်အတန်းနိမ့်၏။ သို့ရာတွင် ရှင်သာမဏေများသည် ဆယ်ပါးသီလနှင့် လိင်ဆယ်ပါး၊ ဒဏ်ဆယ်ပါးအပါအဝင် ဖြစ်သည့် ၇၅ ပါးသော သာမဏေ သိက္ခာပုဒ်တို့ကို ရိုသေစွာ လိုက်နာ စောင့်ထိန်းကြရလေသည်။ ဗုဒ္ဓဝါဒီ ယောက်ျားမှန်လျှင် ရှင်သာမဏေ အဖြစ်ဖြင့် သာသနာ့ဘောင်သို့ဝင်ရသော အစဉ်အလာရှိ၏။ ယင်းသို့ ဝင်ခြင်းကို ရှင်ပြုသည်ဟုခေါ်သည်။ ရှင်ပြုသည့် အရွယ်မှာ အများအားဖြင့် လူပျိုဖော် မဝင်တဝင်နှင့် ဝင်စအရွယ် ဖြစ်သော်လည်း သရဏဂုံကို ဌာန်ကရိုဏ်းကျန ပီသစွာ ရွတ်ဆိုနိုင်သော အရွယ်မှစ၍ အထက်သို့အသက်အပိုင်း အခြားမရှိ ရှင်ပြုနိုင်လေသည်။ ရှင်ပြုရာတွင် ငွေကြေး တတ်နိုင်သူများသည် ငွေအမြောက်မြား အကုန်အကျခံလျက် ကြီးကျယ်သော မင်္ဂလာ အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်ကြ၏။
ရဟန်းဝတ်သည့် ဓလေ့
သို့ရာတွင် မည်သည့်ဆင်းရဲနွမ်းပါး သူမဆို ပရိက္ခရာရှစ်ပါး ပြည့်စုံခဲ့လျှင် ဘုန်းတော်ကြီး တစ်ပါးပါးထံတွင် အကျဉ်းရုံး၍ ရှင်ပြုနိုင်လေသည်။ ရှင်သာမဏေဘဝတွင် အနည်းဆုံး ၇ ရက်လည်သည်တိုင်အောင် နေလေ့ရှိကြသော်လည်း နေရမည့် ရက်ကို ပုံသေ ကားကျ ပိုင်းဖြတ်သတ်မှတ်ထားခြင်းကား မရှိချေ။ ရှင်ကျင့်ဝတ်သိက္ခာကို လုံခြုံအောင် စောင့်ထိန်း၍ နေနိုင်သမျှ နေခွင့်ရှိကြသည်။ ရှင်သာမဏေသာမှ လူမထွက်ဘဲ ပဉ္စင်းအဖြစ်သို့ဆက်လက်ကူးပြောင်းပြီးလျှင် ရဟန်းဝတ်ဖြင့် အရိုးထုတ်သွားသူများလည်း ရှိသည်။ အိမ်ထောင် မပြုသေးမီ ရှင်သာမဏေအဖြစ် ခံယူ၍ ထိုဘဝမှ ရဟန်းဘဝသို့ကူးပြောင်း ကာ တစ်သက်ပတ်ဘုံး ရဟန်းအဖြစ် နေထိုင်သွားသူကို ငယ်ဖြူက ခေါ်၏။ အိမ်ထောင်ပြုပြီးမှ ရဟန်းဝတ်သူကိုကား တောထွက်ဟု ခေါ်လေသည်။ ၇ ရက်၊ တစ်လစသော အချိန် ကာလ အပိုင်းအခြားအားဖြင့် ခေတ္တရဟန်းဝတ်ခြင်းကို ဒုလ္လဘ ရဟန်းခံသည်ဟု ခေါ်သည်။
ရဟန်းဝတ်ရာတွင် လိုအပ်ချက်များ
ရှင်ပြုသကဲ့သို့ပင် ရဟန်းခံရာ၊ သို့မဟုတ် ပဉ္စင်းခံရာ ၌လည်း အချို့ကြီးကျယ်စွာ အခမ်းအနားဖြင့် ပြုလုပ်ကြ၍ အချို့မှာ သင့်လျော်သလိုပင် သိမ်ဝင်ကာ ရဟန်းအဖြစ်ကို ခံယူကြလေသည်။ ရဟန်းဖြစ်နိုင်ရန်အတွက် လိုအပ်သော အရည်အချင်းများမှာ ရဟန်းလောင်းသည် မိဘနှစ်ပါး၏ တရားဝင်သော သားဖြစ်ခြင်း၊ ကြွေးမြီးကင်းရှင်းခြင်း၊ မင်းပြစ်မင်းဒဏ် လွတ်ကင်းခြင်း၊ မိဘများ၏ သဘောတူ ခွင့်ပြုချက်ရခြင်း၊ အနည်းဆုံး သက်တစ်ဆယ့် ကိုးနှစ်နှင့် နှစ်လပြည့်ပြီးဖြစ်ခြင်း၊ အနာရောဂါ ကင်းရှင်း၍ ကိုယ်လက် အင်္ဂါ ပြည့်စုံခြင်းနှင့် ပရိက္ခရာ ၈ ပါး ပြည့်စုံစွာ ရှိခြင်းတို့ ဖြစ်လေသည်။ ပရိက္ခရာ ၈ ပါးကား (၁) ဒုကုဋ်ထ်ခေါ် ကိုယ်ရုံ သင်္ကန်းကြီး (၂) ကိုယ်ဝတ်-ဧကသီ (၃) သင်းပိုင် (၄)သပိတ် (၅) ခါးပန်းကြိုး (၆) ပဲခွပ် သို့မဟုတ် သင်ဓုန်းဓား (၇)အပ် (၈) ရေစစ်တို့ဖြစ်ကြ၏။ ထိုပစ္စည်းများမှာ ကိုယ်နှင့် ထပ်ကြပ် မကွာ ယူဆောင်သွားရသော ရဟန်း၏ ကိုယ်ပိုင် ပစ္စည်းများ ဖြစ်လေသည်။
လိုက်နာရမည့် စည်းကမ်းနှင့် ပါရာဇိက
ရဟန်းများသည် ၂၂၇ ပါးသော သိက္ခာပုဒ်ကို လုံခြုံ စွာ စောင့်ထိန်းကြရ၏။ ထိုတွင် ရဟန်းတော်များ အထူးရှောင် ကြဉ်အပ်သော အဓိက အပြစ်ကြီး ၄ ခုရှိသေးသည်။ ယင်းတို့ မှာ အဗြဟ္မစရိယ အမှုဖြစ်သော မေထုန်မှီဝဲခြင်း၊ တစ်မတ်၊ သို့မဟုတ် တစ်မတ်ထက် ပိုလွန်သော သူတစ်ပါး၏ ပစ္စည်းဥစ္စာကို ခိုးယူခြင်း၊ လူဇာတ် ဖြစ်သူကို သတ်ဖြတ်ခြင်းနှင့် ဈာန်မရဘဲ ဈာန်ရ၏ဟု ပြောဆိုဝန်ခံခြင်းတို့ပင် ဖြစ်၏။
သံဃာဂိုဏ်းဝင် ရဟန်း တော်တစ်ပါးသည် အခြားသော အပြစ်များကို ကျူးလွန်ခဲ့သော် အာပတ်ဖြေခြင်း၊ ဝတ်စောင့် ခြင်း၊ ကံဆောင်ခြင်း စသည်တို့ဖြင့် ဒဏ်ခံ၍ သုဒ္ဓိဖြစ်စေ နိုင်သေး၏။ ဆိုခဲ့ပြီးသော အဓိက အပြစ်ကြီး ၄ ခုကို ကျူးလွန် ခဲ့သော်ကား ရဟန်းအဖြစ်တွင် တစ်ခဏမျှပင် မနေနိုင်တော့ပြီ။ ပါရာဇိက ကျရချေတော့၏။ အကြင်ရဟန်းတစ်ပါးသည် အဆို ပါ အပြစ်ကြီး လေးခုတွင် အပြစ်တစ်ခုကိုသော် လည်းကောင်း၊ အပြစ်အားလုံးကိုသော် လည်းကောင်း ကျူးလွန် ခဲ့ပြီးသော် လည်း ထိုအကြောင်းကို သူတစ်ပါးအား ဖွင့်ဟ၍လည်း မပြော၊ ရဟန်းအဖြစ်မှလည်း မထွက်ဘဲ နေလျှင်၊ ထိုရဟန်းသည် သင်္ကန်းကို ဝတ်ရုံထားသော်လည်း ရဟန်းကား မဟုတ်တော့ပြီ။
သီလစင်ကြယ်သော အခြား ရဟန်းများနှင့် အတူတကွရောနှော နေထိုင် စားသောက်နိုင်ခွင့်လည်း မရှိတော့ပြီ။ ထိုရဟန်းနှင့် အတူနေထိုင် မိသော အခြားရဟန်းတို့လည်း အပြစ်ရကြ လေတော့၏။ ထိုသို့နေသူကား မိမိနှင့်တကွ သူတစ်ထူးအား လိမ်လည် လှည့်ဖြား အပြစ်ပြုနေသူသာဖြစ်၍ သံသရာဝန် လေးလှပေသည်။
ရဟန်းဂုဏ်အရည်အချင်း အမျိုးမျိုး
ဤသို့အဆင့်အတန်း အမျိုးမျိုး ခွဲခြားထားသော်လည်း သံဃာတော်များ စောင့်ထိန်းအပ်သော ဝိနည်းသိက္ခာပုဒ်များကို ရှင်သာမဏေများမှတစ်ပါး အားလုံး အတူတူပင် စောင့်ထိန်း ကြရ လေသည်။ ပိန္ထကတ်သုံးပုံကို အာဂုံဆောင်နိုင်သော ဆရာတော်ကြီးများပင်၊ သာမဏေ၊ ပဉ္စင်းငယ်များနည်းတူ အရပ်တကာလှည့်၍ ဆွမ်းခံရ၏။ သို့ရာတွင် အသက်အရွယ် ကြီးရင့်၍ ဖျတ်လတ်ပေါ့ပါးစွာ မသွားလာနိုင်သည့် အခါ တွင်ကား မိမိ၏ ကျောင်းသင်္ခမ်းအတွင်း၌ပင် တပည့်သာမဏေ ရဟန်းများ၏ အလုပ်အကျွေးကို ခံယူလျက် သီတင်းသုံး နေထိုင်လေ့ ရှိကြလေသည်။
ဘုန်းကြီးကျောင်းတိုက်များတွင် အကြီးအကဲမှာ ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်ဖြစ်သည်။ တပည့်တပန်းများအား စာပေပို့ချခြင်းနှင့် ကျောင်းတိုက်အတွင်းရှိ သံဃာများ၏ စည်းကမ်းသေဝပ်မှုအတွက် တစ်လလျှင် ၄ ကြိမ်မျှ ဆုံးမဩ ဝါဒပေးခြင်းတို့မှာ ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်၏ ဝတ္တရားများ ဖြစ်သည်။ ဒုတိယ အကြီးဆုံးမှာ တိုက်အုပ် ဆရာတော်ဖြစ်၏။
တာဝန်ဝတ္တရားများ
တိုက်အုပ်ဆရာတော်သည် ကျောင်းတိုက်ရှိ သံဃာများ စည်းကမ်းသေဝပ်မှုအတွက် ကျောင်း ထိုင်ဆရာတော်ထံ တာဝန်ခံရသည့်ပြင် ကျောင်းတိုက်တစ်ခုလုံး၏ သန့်ရှင်းရေး ကိုလည်း ကြည့်ရှုထိန်းသိမ်းရလေ သည်။ တိုက်အုပ် ဆရာတော်အား အလုပ်ဝတ္တရားများတွင် ကူညီရန် တိုက်ကြပ် ဆရာတော် တစ်ပါးလည်း ထားရှိကြသေး၏။ ထို့ပြင် ဆွမ်းစား ကျောင်း ဘုန်းကြီးဟူ၍ သီးသန့်ထားရှိကြသည်။ ထိုဆွမ်းစား ကျောင်း ဘုန်းကြီးသည် ကျောင်းတိုက်ရှိ သံဃာတော်တို့ အတွက် ဆွမ်းကိစ္စကို စီမံဆောင်ရွက်ရသည့်ပြင် ကျောင်းတိုက် ဆိုင်ရာ ပစ္စည်း ဘဏ္ဍာများကိုလည်း ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရ လေသည်။ ကျန်သံဃာတော်တို့ကား နံနက်ပိုင်းတွင် ဆွမ်းခံ ရခြင်း၊ ထိုနောက် နေ့ဝါ ညဝါလိုက်ခြင်း၊ သာရေးနာရေး သာသနာရေးကိစ္စစသည့် အမှုတို့ကို ကျေပွန်စွာ ဆောင်ရွက် ကြရခြင်းတို့ဖြစ်လေသည်။
ခရစ်ယာန်ဘုန်းကြီးများ
အနောက်နိုင်ငံများတွင် ဘုန်းကြီးကျောင်းဖွင့်၍ ဘုန်း ကြီးလုပ်သော စနစ်ကို ခရစ်တော် မပေါ်မီကပင် ယဟူဒီ လူမျိုးများ လိုက်နာကျင့်သုံးခဲ့ကြလေသည်။ ထိုစနစ်ပေါ်ပေါက် ထွန်းကားရာ ဒေသတို့ကား ဂျူဒီယားနှင့် အလက်ဇန္ဒြီးယားတို့ ဖြစ်ကြ၏။
ခရစ်တော် ပေါ်ပြီးနောက် ခရစ်ယာန် အယူဝါဒ ပြန့်ပွားခါစ အချိန်တွင် အရညဝါသီ တောမှီကာ တရား ဆောက်တည်သည့် ဓလေ့သည် ပေါ်ပေါက်ခေတ်စားလာခဲ့၏။ တောမှီပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ကျင့်စဉ်မှာ အိမ်ထောင် မပြုခြင်း၊ အသားမစားခြင်း၊ မူးယစ်စေသော သေရည် သေရက်တို့ကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်း၊ ဘုရားဝတ်တက်ခြင်း၊ တရားတော်များကို ဆည်းပူးအားထုတ်ခြင်း၊ ပေးကမ်း စွန့်ကြဲခြင်း စသည်တို့ပင် ဖြစ်ကြလေသည်။
အီဂျစ်နိုင်ငံတွင် အေဒီ ၃ ရာစု နှစ်အလယ်လောက်၌ ထိုသို့သော သူတော်စင်တို့သည် မြို့ရွာများနှင့် မလှမ်းမကမ်း နေရာတို့တွင် ကျောင်းသင်္ခမ်း ဆောက်လုပ်လျက် တောရ ဆောက်တည် နေခဲ့ကြ၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် စိန်အန်ထော်နီ၏ ဩဝါဒ စည်းမျဉ်းများကို လိုက်နာလေးစားခဲ့ကြသည်။ ခြိုးခြံစွာ နေထိုင်ကျင့်ကြံခြင်း၊ သမ္မာကျမ်းစာကို ဖတ်ရှုခြင်း၊ ဘုရား ဝတ်ပြုခြင်းတို့မှာ အဓိက လိုက်နာကြရသော စည်းမျဉ်းများ ဖြစ်၏။ စိန်အန်ထော်နီ ကြီးမှူးသော တောရဆောက်တည်ရေး ဂိုဏ်းသည် ပထမဦးဆုံးသော ခရစ်ယာန်ဘုန်းကြီး အဖွဲ့ အစည်းပင် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်ပေသည်။ ထိုဂိုဏ်းသည် အီဂျစ်နိုင်ငံတွင် ၅ ရာစုနှစ် အလယ်လောက်အထိ ထွန်းကား ခဲ့၏။
အနောက်နိုင်ငံ ဘုန်းကြီးကျောင်း တည်ထောင်ရေး သမိုင်းတွင် အထင်ရှားဆုံးသော ပုဂ္ဂိုလ်မှာ နာရှားနယ်မှ စိန်ဗင်နီဒစ်ဖြစ်၏။ သူ၏ မွေးဖွားခုနှစ်မှာ ခရ်စနှစ် ၄၈ဝ ပြည့် ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ စိန်ဗင်နီဒစ်၏ အယူအဆကား အယူဝါဒရေး လုပ်ငန်းတွင် လူမှုရေးရာ လုပ်ငန်းများလည်း အကျုံးဝင် နေသည့်အတွက် ဘုန်းကြီး များသည် ဘုရားဝတ်ပြုခြင်း၊ တရားအားထုတ်ခြင်းစသော အလုပ်တို့ကို နေ့စဉ် လူမှုရေးရာ တာဝန်တရားတို့နှင့် အလှည့် ကျထားကာ လုပ်ကိုင်သွားကြရမည်ဟူ၍ ဖြစ်လေသည်။ စိန်ဗင်နီဒစ်၏ ဩဝါဒမှာ လိုက်နာလေးစားသူ များသည့် အလျောက် အနောက်ဥရောပ နိုင်ငံများတွင် ပြိုင်ဘက်ကင်းစွာ ထွန်းကားခဲ့လေသည်။ ဗင်နီဒစ် ဩဝါဒခံ ဘုန်းကြီးများသည် မည်းနက်သော ဝတ်ရုံကို ဝတ်ဆင်ကြသည့်အတွက် ဘုန်းကြီး မည်းဂိုဏ်း ဟူသော အမည်ဖြင့် ထင်ရှားခဲ့ ကြ၏။
ခရစ်ယာန် ဘုန်းကြီးကျောင်းများသည် ပင်ကို ဖူလုံမှုရှိသော အဖွဲ့အစည်းများ ဖြစ်ကြ၏။ ကျောင်းတိုက် တွင်းရှိ ဘုန်းကြီးအပေါင်းကို ကျောင်းထိုင်ဘုန်းတော်ကြီးက အုပ်ချုပ်၍ ထိုဘုန်းတော်ကြီး၏ အစီအမံတို့ကို တိုက် အုပ်ဘုန်းကြီးနှင့် တိုက်ကြပ် ဘုန်းကြီးတို့က ကူညီဆောင်ရွက် ကြရ၏။ ကျောင်းတိုက်၏ အလယ်တွင် ဘုရားဝတ်ကျောင်း ကို ဆောက်လေ့ရှိကြ၍ ဝတ်ကျောင်းတွင် အောက်ပါ အချက် တို့ဖြင့် ပြည့်စုံအောင် စီမံထားကြရလေသည်။ ယင်းတို့မှာ (၁) ဘုန်းကြီးများ ဓမ္မသီချင်းသီဆို၍ ဘုရားကြည်ညိုရာ နေရာ၊ (၂) ဘုရား ဆွမ်းကပ် သီဆို၍ ဘုရားကြည်ညိုရာ နေရာ၊ (၂) ဘုရားအား ဆွမ်းကပ်ပူဇော်ရာ ပင်အချို့နှင့် (၃) တနင်္ဂနွေနေ့များတွင် စင်္ကြံလျှောက်ရန် နေရာများ ဖြစ်ကြ ၏။
စိန်အန်ထော်နီ ဂိုဏ်းဝင် သူတော်စင်တို့သည် သီးခြား ကျောင်းသင်္ခမ်း တဲငယ်တို့၌သာ နေထိုင်ကြသည်။ ကျောင်း သင်္ခမ်းတို့၌ တစ်စုတစ်ဝေးတည်း နေထိုင်သည့် ဘုန်းကြီး ကျောင်း စနစ်ကိုမူ အေဒီ ၃၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် စိန်ပါခိုမိယက စတင်စီမံခဲ့လေသည်။ စိန်ပါခိုမိယသည် ၃၄၆ ခုနှစ်တွင် ပျံလွန်၏။ မပျံလွန်မီအတွင်း ထိုအရှင်သည် ဘုန်းကြီးကျောင်း ၉ ကျောင်းနှင့် သီလရှင် ကျောင်းတစ်ကျောင်းကို ဆောက်နိုင်ခဲ့ လေသည်။ စိန်ပါခိုမိယ ဂိုဏ်းဝင်များ လိုက်နာကြရသည့် စည်းမျဉ်းတို့မှာ စုဝေး၍ ဘုရားဝတ်တက်ခြင်း၊ စုဝေး၍ အစာစားခြင်း၊ ကျောင်း ပရဝုဏ်တွင် အလုပ်ကြမ်းလုပ်ရ ခြင်းတို့ဖြစ်၏။