cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
လင်ခန်းမယားခန်း ပြတ်စဲခြင်း
(ဂ) မဟာမေဒင်တို့၌ လင်က မယားကို အကြောင်းမဲ့ တစ်ဖက်သတ်ကွာနိုင်သည်။ ထိုကွာထားသည့်မယားကို လင်က တိုက်ရိုက်ပြန်ယူ၍ မရချေ။ ထိုမိန်းမက ယောက်ျားတစ်ဦးနှင့် ကြားခံယူပြီးမှ ပြန်ယူခွင့်ရှိသည်။
(ဃ) မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့သည် အကြောင်းမဲ့၊ တစ်ဖက်သတ်ကွာရှင်းခွင့်မရှိချေ။ ကွာရှင်းလိုသူသည် မိမိ၏ဝေစုအားလုံး အဆုံးရူံးခံပါမည်။ ထိုမိန်းမကို လျော်ကြေးလည်း ပေးပါမည်။ သားသမီးများကိုလည်း စရိတ်ထောက်ပံ့ပါမည်ဆိုသော်လည်း ထိုမိန်းမ သဘောမတူလျှင် မည်သို့မျှ ကွာရှင်းခွင့်မရနိုင်။
(၂) ရဟန်းတော်များသည် ၂၂၇-ပါးသော သိက္ခာပုဒ်များကို ထိန်းသိမ်း၍ ဝိနည်းတော်နှင့်အညီ နေထိုင်ရသည့် ပုဂ္ဂိုလ်များဖြစ်ရာ လူ့ဘဝက မယားကို ရဟန်းအဖြစ်ရောက်သည့်အခါ မယားအဖြစ် ဆက်ဆံ၍ မဖြစ်နိုင်ပေ။ (မပုစီရင်ထုံး) အကြောင်းမှာ ဘုန်းကြီးမယား၊ ဘုန်းဘုန်းအသည်းလေး၊ ဆရာတော်ဘုရား ချစ်ချစ်လေးဟူသော အခေါ်အဝေါ်များကို ပြည်သူများနား၌ အကြားမတော်၊ နားဝင်မချို၊ မသင့်လျော်။
(၃) လင်ယောက်ျား ရဟန်းပြုခြင်းသည် လူလောကကို စွန့်ခွာသွားခြင်းဖြစ်ရာ လင်ရဟန်းပြုပြီးနောက် ခုနှစ်ရက်လွန်လျှင် ကျန်ရစ်သည့်မယား နောက်အိမ်ထောင်ပြုနိုင်သည်။ (မနုကျယ်ဓမ္မသတ်)
(၄) ရဟန်းပြုသည်ဆိုရာ၌ ရက်အပိုင်းအခြားနှင့် ရဟန်းပြုသည့် (ဒုလ္လဘရဟန်းဝတ်သော လင်ယောက်ျားအပေါ် မယားက အခွင့်အရေးမယူနိုင်ပါ။ (သို့သော်လင်ယောက်ျားက မယားအား ရဟန်းဘဝ၌ ပျော်လျှင် တစ်သက်လုံး ဝတ်မည်ဟု မကြွားခဲ့ပါနှင့်)
(၅) မဖော့၏ခင်ပွန်း ကိုဆင်သည် မယားကို လုပ်ကိုင်မကျွေးနိုင်သဖြင့် ရဟန်းဘောင်ဝင်ခဲ့သည်။ မဖော့က သူ့ဒွေးလေးရွာသို့ ပြောင်းရွှေ့သွားတော့မည်ဖြစ်ကြောင်း၊ အားကိုးအားထားတွေက ဦးဇင်းကြီးက ခွင့်ပြုစေလိုကြောင်း၊ ဦးဇင်း ကိုဆင်ထံ ခွင့်တောင်းလေသည်။ ဦးဇင်းကြီးက “နင်တို့ ဒွေးလေးရွာမှာ ထန်းရည်သမားပေါတယ်ဟ၊ ငါပဲ လူထွက်ပါတော့မယ်”ဟုဆိုကာ လူထွက်လာလေတော့သည်။ (ဇော်ဂျီ၏ သူ့မယားဝတ္ထု) (မှတ်ချက်-လူထွက်စေချင်လျှင် ဤသို့ပြောပါ) (နောက်လူအားကိုးတွေ့ထားလျှင် သွားပြောမနေနဲ့)
(၆) ဖိုးသူတော်ဝတ်ခြင်း၊ မယ်သီလဝတ်ခြင်းတို့ကြောင့် လင်ခန်းမယားခန်း မပြတ်စဲချေ။
(ဂ) အိမ်ထောင်ရေးပြစ်မူကြောင့် ကွာရှင်းခွင့်ရခြင်း အိမ်ထောင်ရေးပြစ်မူတွင် သာမန်အိမ်ထောင်ရေးပြစ်မူနှင့် ကြီးလေးသော အိမ်ထောင်ရေးပြစ်မူဟု နှစ်မျိုးရှိသည်။
(၁)သာမန်အိမ်ထောင်ရေးပြစ်မူများ (ကက) လည်ဆည်မူ (ခခ) လင်၏ဖောက်ပြန်မူ (ဂဂ) နောက်မယားယူမူ (ဃဃ) စွန့်ပစ်မူ (ငင) သာမန်ရက်စက်မူ
(၂) ကြီးလေးသော အိမ်ထောင်ရေးပြစ်မူများ (ကက) မယားဖောက်ပြန်မူ (ခခ) ကြီးလေးသော ရက်စက်မူ
(၁) သာမန်အိမ်ထောင်ရေးပြစ်မူကြောင့် ကွာရှင်းခြင်း (ကက) လည်ဆည်မူ တစ်ဦးက လိမ်လည်သည်ကို ကျန်တစ်ဦးက ယုံကြည်၍ ထိမ်းမြားခဲ့လျှင် လွတ်လပ်စွာပေးသော သဘောဆန္ဒမဟုတ်သဖြင့် ထိမ်းမြားခြင်း တည်မြဲခိုင်မာမူမရှိချေ။ ဥပမာ၊ ယောက်ျားဖြစ်သူက သားကြီးမယားကြီးရှိလျက် လူပျိုပါပြော၍ လက်ထပ်ခဲ့ခြင်း၊ ယခင်မယားနှင့် ကွာရှင်းပြီးပြီဟု လိမ်လည်ပြောဆို၍ လက်ထပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်လျှင် လိမ်လည်ခြင်းခံရသူ မယား၌ ထိုလင်အား ကွာရှင်းခွင့်ရှိသည်။
(ခခ) လင်၏ဖောက်ပြန်မူ လင်သည် အခြားမိန်းမတစ်ဦးနှင့် ဟိုဟာပြုလျှင် လင်၏ ဖောက်ပြန်မူဟု ခေါ်သည်။ သို့သော် မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာဝင် ယောက်ျား တစ်ဦးသည် မယားတစ်ယောက်ထက်ပို၍ ယူခွင့်ရှိရာ လင်ဖောက်ပြန်မူသက်သက်နှင့် မယား၌ ကွာခွင့် မရခဲ့ချေ။ ခရစ်ယာန်ဘာသာ၌ လင်သည် ယောက်ျားအချင်းချင်း ဟိုဟာပြုလျှင် မယား၌ ကွာခွင့်ရှိသည်။
(ဂဂ) နောက်မယားယူမူ လင်သည် ပထမ မယားကြီးရှိလျက် ဖောက်ပြန်ရုံသာမက နောက်မယားယူလိုက်ပါက “ရက်စက်မူ” ဖြစ်၍ ပထမ မယား၌ ကွာရှင်းခွင့်ရှိသည်။
(ဃဃ) စွန့်ပစ်မူ လင်က မယားအား သုံးနှစ့် မယားကလင်အား တစ်နှစ် မထောက်ပံ့ဘဲ စွန့်ပစ်ထားလျှင် စွန့်ပစ်ခံရသူ၌ ကွာရှင်းပိုင်ခွင့်ရှိသည်။ (မနုကျယ် ဓမ္မသတ်)
-၁၈၉၂ ခုနှစ် စီရင်ထုံးများ၌ အလိုအလျောက် မပြတ်စဲ။ တရားစွဲဆို၍ ပြတ်စဲခွင့်ရှိသည်ဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။
-၁၉၄၉ ခုနှစ် ဒေါက်တာသာမြနှင့် မခင်ပု စီရင်ထုံး၌ စွန့်ပစ်ခံရသူက ထိ်မ်းမြားခြင်းကို ပျက်ပြယ်လိုသောဆန္ဒကို အထင်အရှား သိသိသာသာ ထုတ်ဖော်ပြသရမည်။ ထိုဆန္ဒမပေးသရွေ့ ထိမ်းမြားခြင်း တည်မြဲသည်ဟု ထုံးဖွဲ့သည်။
(ငင) သာမန်ရက်စက်မူ ကိုယ်ကာယဆင်းရဲခြင်း၊ စိတ်ဆင်းရဲခြင်းပြုလျှင် ရက်စက်မူမြောက်သည်။ ရှေးမြန်မာဓမ္မသတ်များ၌ “မယားသခင်-လင်” ဖြစ်သည့်အတွက် မယားကို လင်က တင်ပါးကို ဝါးခြမ်းပြားနှင့် ရိုက်ဆုံးမခွင့်ရှိသည်ဟု တွေ့ရသည်။
-၁၈၉၀ အင်္ဂလိပ်လက်ထက် တရားရုံးများ၌ တစ်ကြိမ်တစ်ခါ ရိုက်နှက်ခြင်း၊ ဆံပင်ဆွဲ၍ ဆဲရေးခြင်းသည် ကွာခွင့်ပြုလောက်သည့်အိမ်ထောင်ရေး ပြစ်မူမဟုတ်ဟု ဆုံးဖြတ်သည်။ (မောင်ရွှေဖော့အမူ)
-၁၈၉၇ မကြမ်းနှင့် စုဝါအမူ၌ လင်က မယားကို ရိုက်နှက်လျှင် လင်၌ အပြစ်ရှိသည်။ တစ်ကြိမ်တစ်ခါ နှိပ်စက်လျှင်လည်း ကွာခွင့်ရှိသည်ဟု တွေ့ရသည်။
-၁၉၁၇ မောင်ကျော်ရန်နှင့် မညို အမူ၌ “လင်နှင့်မယား လျှာနှင့်သွား” အခန့်မသင့်က တစ်ခါတစ်ရံ စကားများပြီး ရန်ဖြစ်တတ်ကြရာ ရန်ဖြစ်ကာမျှနှင့် ကွာရှင်းလောက်သည့် အိမ်ထောင်ရေး ပြစ်ချက်ဖြစ်အောင် ပုံကြီးမချဲ့သင့်ဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။
-၁၉၆၈ ခုနှစ် ဦးမျိုးမြင့်နှင့် ဒေါက်တာခင်မေကြည် အမူ၌ “လင်ဖြစ်သူသည် မယား၏ အရှင်သခင်ဖြစ်သည် ဆိုသော ရှေးအယူအဆများသည် ခေတ်ကုန်ပြီ။ ယခုအခါ လင်နှင့် မယားတို့မှာ တန်းတူအခွင့်အရေးရှိပေသည်။ လင်သည် မယားအား ရိုက်နှက်ခွင့်ရှိကြောင်း ဓမ္မသတ်များတွင် ပြဆိုထားသော်လည်း ယခုအခါ လင်သည် မယားအား အနည်ငယ်မျှပင် ရိုက်ခွင့်မရှိတော့ပေ”ဟု ထုံးဖွဲ့ထားသည်။
ဖောက်ပြန်သည်ဟု စွပ်စွဲပြီး လင်က ပစ္စည်းများကို သိမ်းပိုက်ထားပိုင်ခွင့်မရှိပေ။ (ဦးဆင်နှင့် ဒေါ်မမလေး)
မယားဖောက်ပြန်ကြာင်း တရားရုံး၌ ကွာလိုမူစွဲဆို၍ မယားအပြစ်ကို ပြသရမည်။ မယားဖောက်ပြန်ကြောင်း တရားရုံးက ဆုံးဖြတ်ခဲ့လျှင် ကြီးလေးသော အိမ်ထောင်ရေးပြစ်မူဖြစ်၍ ပစ္စည်းခန်းတွင် မယား၏အခွင့်အရေး ဆုံးရူံးသည်။ သို့သော် မယား၏ပြစ်မူကို သိလျက်နှင့် မယားနှင့်အတူ အိပ်စက်လျှင် လင်သည် မယားအား ထိုအပြစ်မှ ခွင့်လွှတ်သည်ဟု လေးနက်စွာ မှတ်ယူရမည်။ (ဘီဂို့ရှ်)အမူ)
(ခခ) ကြီးလေးသော ရက်စက်မူ သာမန်ရက်စက်မူ ဒဏ်ရာထက်ကြီးလေးသော ဒဏ်ရာ (အပြင်အထန်ဒဏ်ရာ) ဖြစ်လျှင်လည်းကောင်း၊ မယားအား ကွာရှင်းခွင့် မတောင်းတောင်းအောင် ရည်ရွယ်၍ နှိပ်စက်ညှင်းပန်းလျှင်လည်းကောင်း၊ လင်က သူနှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းခြင်းကို နောင်တမရဘဲ သူကပင် ကွာရှင်းပြတ်စဲရန် လိုလားနေလျှင်လည်းကောင်း၊ ထိုရက်စက်မူသည် ကြီးလေးသော ရက်စက်မူဖြစ်သည်။ (ဒေါ်ပုနှင့် မောင်ထွန်းခ)
မုဆိုးမဒေါ်ပု (၅၅)နှစ်နှင့် လူပျိုမောင်ထွန်းခ(၂၅)နှစ်တို့ရသည်။ မောင်ထွန်းခက အရက်ဖိုးတောင်းပြီး မရလည်း ရိုက်သည်။ ညဉ့်နက်မှ ပြန်လာ၍ ဒေါ်ပုနှင့် အိပ်လျှင်လည်း ရိုက်သည်။ ဒေါ်ပု ကြွေးတောင်းပြန်လာလျှင်လည်း ရိုက်သည်။ အိမ်မှာလည်း ရိုက်၊ ဘူတာရုံ၌လည်း ရိုက်၊ ထမီကျွတ်အောင်ရိုက်၊ ရိုက်လို့လဲလျှင် မြေမှာ ဒရွတ်တိုက်ဆွဲလေသည်။ လူများများရှေ့ရောက်လျှင် ခင်ဗျားကြီးကို ကြိုက်လို့ယူတယ်မှတ်သလား၊ သုံးရဖြုံးရအောင် ယူတာပြောပြော၍ မကွာမချင်း ရိုက်လေရာ တရားလွှတ်တော်က ကြီးလေးသော ရက်စက်မူဟုသတ်မှတ်၍ လင်မယားပိုင် ပစ္စည်းမှ ၎င်း၏ဝေစု၊ ပိုင်ဆိုင်ခွင့် ဆုံးရူံး၊ စေကာ အဝတ်အထည်၊ ကိုယ်တစ်ခုနှင့် ဆင်းစေခဲ့သည်။
အထက်ပါ တင်ပြချက်များသည် ကွာရှင်းပြတ်စဲနိုင်သည့် အကြောင်းများ ဖြစ်သည်။ ကွာရှင်းပြတ်စဲကြရာ၌ တရားဝင်စေရန် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများကို ဆက်လက်တင်ပြပါမည်။
ယောက်ျားနှင့် မိန်းမတို့ ထိမ်းမြားလက်ထပ်ကြစဉ်ကာလက မိမိတို့သည် “မရှိအတူ၊ ရှိအတူ၊ အေးအတူ ပူအမျှ၊ ဥမကွဲ၊ သိုက်မပျက်၊ ကောင်းတူ၊ ဆိုးဘက်၊ ရာသက်ပန်၊ ရိုးမြေကျ၊ မခွဲမခွာ၊ တွဲကာ၊ အမြဲသာနေထိုင်ပေါင်းသင်းသွားကြပါမည်”ဟု ပြောကြ၊ ဆိုကြ၊ ကတိတွေ အကြိမ်ကြိမ်ပေးခဲ့ကြလေသည်။ သူနှင့်သာ မပေါင်းရရင် ကျွန်တော့်ဘဝ “ရှင်လျက်နှင့် သေနေသကဲ့သို့” ဖြစ်နေပါသည်ဟု ပြောခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် တရားရုံးတက်၍ ထိမ်းမြားလက်ထပ်သည့် စာချုပ်ကို အလောသုံးဆယ်၊ အဆောတလျှင်၊ အလျှင်အမြန် ချုပ်ဆိုလက်ထပ်ပေးခဲ့ရသည်။
တစ်ခါတစ်ရံ မိဘ၊ ဆွေမျိုး၊ မိတ်ဆွေ အသိုက်အဝန်း၏သဘောထားက ကာယကံရှင်၏ ခံစားချက်အပေါ် လွှမ်းမိုးသည်လည်း ရှိတတ်သည်။
ဥပမာ - (သမီးတို့အမျိုးထဲမှာ လင်ကွာမယားကွာကိစ္စ မရှိခဲ့ဘူးဖူး။)
လက်ထပ်စဉ်က သူနှင့်သာ မပေါင်းရရင် ကျွန်တော့်ဘဝ ရှင်လျက်နှင့် သေနေသလိုပါပဲ ပြောခဲ့သူအား ယခုကွာရှင်းချင်သောအခါ၌ ဘယ်လိုခံစားရပါသလဲ မေးခဲ့သည်။ ဆရာရယ် အခုပေါင်းနေရတာ “အရှင်လတ်လတ် ငရဲကျနေသလို ခံစားရပါတယ်”ဟု ပြောပြန်ပါသည်။ အမျိုးမျိုးပါကလား။
ရှေ့နေများသည် ပေါင်းသင်းလိုသော ကွာရှင်းလိုသောသူများကို တရားရုံးတက်၍ လက်ထပ်ခြင်း၊ ကွာရှင်းခြင်း နည်းလမ်းဖြင့် အကျိုးဆောင်ပေးကြရသည်။ ထိုနည်းလမ်းသည် စရိတ်စက အကုန်အကျနည်းခြင်း၊ စာချုပ်စာတမ်းအထောက်အထားရရှိခြင်း၊ ကာယကံရှင်နှစ်ဦး၏ လွတ်လပ်သော သဘောဆန္ဒကို ထင်ရှားစေခြင်း၊ အသိသက်သေနှစ်ဦးနှင့် တရားသူကြီးလက်မှတ် တရားရုံးတံဆိပ်များ ပါရှိခြင်း၊ တရားရုံး၌ မှတ်တမ်းတင်ပြီးဖြစ်ခြင်းစသော အကျိုးကျေးဇူးများရရှိနိုင်သဖြင့် ယနေ့ခေတ်စနစ်နှင့်ညီသော ဓလေ့ထုံစံတစ်ခုဖြစ်နေသည်။
ယခင်က လက်ထပ်စာချုပ်၊ ကွာရှင်းစာချုပ်များ၌ တံဆိပ်တော် ခွန် ၂၅-ကျပ် ထမ်းဆောင်ကြရသည်။ မကြာမီက တံဆိပ်တော်ခွန်တန်ဖိုး(အနည်းငယ်) တိုးမြှင့်လိုက်ရာ လက်ထပ် ၂၅၀-ကျပ်၊ ကွာ ၂၅၀ဝကျပ်ထိ ၁၀ဝ-ရာခိုင်နူန်း တက်သွားသည်။
လက်ထပ်လျှင် ကွာရှင်းလျှင်လုပ်ထုံးလုပ်နည်းပြဋ္ဌာန်းချက်အရ အခမ်းအနားမလို၊ စာချုပ်စာတမ်း မလိုသော်လည်း ပေါင်းသင်း ကွာရှင်းသော လင်နှင့် မယားတို့၌ အရေးအကြောင်းကြုံပါက အထောက်အထား သက်သေခံစာရွက်စာတမ်း တင်ပြရန် အခက်အခဲ ရှိကြမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ကွာရှင်းပြီးသူ အချင်းချင်းကိုလည်း မယုံကြည်ရပါ။ ကွာရှင်းစဉ်ကတစ်မျိုး၊ နောင်ကျလျှင် တစ်မျိုးပြောတတ်၊ လုပ်တတ်ကြသည်။ ကွာရှင်းပြီးသည့်ယောက်ျား နောက်မိန်းမယူသည့်အခါ လက်ထပ်မည့်အခါမျိုး၌ “ကျွန်မသာလျှင် မယားကြီးဖြစ်သည်”ဟု သတင်းစာ၌ ကြေညာတတ်သည်။ မိမိနောက်ယူမည့် ယောက်ျားကိုလည်း ယခင်လင်ဟောင်းက “ဘယ်မလဲကွာရှင်းစာချုပ် မယားခိုးမူဖြစ်သွားချင်သလား”ဟု ခြောက်စား၊ ဟောက်စား လုပ်တတ်သည်။ ပွဲဖျက်တတ်သည်။ မယုံရပါ။ ထို့ကြောင့် စာချုပ်စာတမ်းနှင့် ပေါင်းကြ၊ ကွာကြစေလိုသည်။ အတွေ့အကြုံအရ “ရန်ငြိုးအကြီးဆုံးပြိုင်ဘက်နှစ်ယောက်”အား ပြပါဆိုလျှင် မချစ်တော့၍ ကွာရှင်း ပြတ်စဲ၊ ပစ္စည်းခွဲဝေကြသော လင်နှင့်မယားကိုပြပါမည်။ ထို့ပြင် “အမုန်းဆုံး၊ အနာကြည်းဆုံးခံစားနေရသော လူတစ်စုကို” ပြပါဆိုလျှင် အမွေမူဖြစ်နေဆဲ၊ ဖြစ်ခဲ့ပြီးသော အမွေဆိုင်ညီအစ်ကို မောင်နှမအရင်းများကို ပြပါမည်။ အလွန်ရင်းနှီးသူအချင်းချင်း အမူအခင်းဖြစ်ကြသည့်အခါများ၌ တိုက်ပွဲသည် ပို၍ ပြင်းထန်ပြီး ထိခိုက်ဒဏ်ရာ ရမူ့များလှကြောင်း တွေ့ရသည်။
တောင်ရှည်ပြင်ရွာ
တောင်ရှည်ပြင်ရွာ
ကိုးကား
တောင်ရှည်ပြင်ရွာ
ရွှေလှေရွာ၊ ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်
ရွှေလှေရွာ (Shwehlay)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်၊ လက်ပတောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၉၃၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကြိမ်ချောင်းရွာ၊ တောင်မင်းကုလား
ကြိမ်ချောင်းရွာ၊ တောင်မင်းကုလား
ကိုယ်သီး
ပန်းချီ ကိုယ်သီးသည် ပန်းချီဦးသောင်းဟန်၊ ပန်းချီမောင်မောင်သိုက်တို့ထံမှ ပန်းချီပညာလေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။ မဂ္ဂဇင်းသရုပ်ဖော်ပန်းချီဆရာအဖြစ် အနုပညာလောကထဲသို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ အတွင်းသရုပ်ဖော်ပန်းချီ၊ မျက်နှာဖုံးပန်းချီများစွာ ရေးဆွဲခဲ့ပြီး လိုဂိုဒီဇိုင်းများလည်း ဖန်တီးခဲ့သည်။ ယခုလက်ရှိအချိန်တွင် ပန်းချီကားများကိုသာ တစိုက်မတ်မတ်ရေးဆွဲလျက်ရှိသည်။ River Gallery မှ ကြီးမှူးကျင်းပသော Myanmar Portrait Awards(2011) ပွဲတွင် World's Pain ပန်းချီကားဖြင့် Second Prize Winner ဆုကို ရရှိခဲ့သည်။ နိုင်ငံတကာပွဲများတွင် ပန်းချီကားများဝင်ရောက်ပြသခဲ့ပြီး Museum အချို့မှ Collect လုပ်ခြင်းခံထားရသော မြန်မာပန်းချီဆရာတစ်ယောက်ဖြစ်သည်။
ဇီးခါးရွာ၊ ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်
ဇီးခါးရွာ (Zeekhar)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်၊ အောင်ချမ်းသာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၉၇၈၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အောင်ချမ်းသာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၉၄၉ ဦး၊ မ ၂၇၅၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၇၀၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
​ရေတွင်းကန့်လန့်ရွာ၊ ရောင်ပြစ်ကွင်း
ရေတွင်းကန့်လန့်ရွာ၊ ရောင်ပြစ်ကွင်း
နားအွတ်ရွာ၊ ကျေးသီးမြို့နယ်
နားအွတ်ရွာ (Naraut)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ ကျေးသီးမြို့နယ်၊ ဝမ်ဝပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၁၆၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝမ်ဝပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၄၂၄ ဦး၊ မ ၂၆၉၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၁၂၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျေးသီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နောင်လိုင်ရွာ၊ လင်းခေးမြို့နယ်
နောင်လိုင်ရွာ (Nawnglai)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ လင်းခေးမြို့နယ်၊ ခုံလုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၅၁၆၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခုံလုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၂၄ ဦး၊ မ ၅၈၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၁၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လင်းခေးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရေပေါ်ကြီးရွာ၊ မင်းဘူးမြို့နယ်
ရေပေါ်ကြီးရွာ (Yaepawgyi)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ မင်းဘူးမြို့နယ်၊ ရေပေါ်ကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၆၀၇၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရေပေါ်ကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၇၆ ဦး၊ မ ၁၀၂၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၀၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းဘူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နတ်ရှင်ချောင်းရွာ
နတ်ရှင်ချောင်းရွာ
အပူပိုင်းဒေသ ရောဂါများ
အပူပိုင်းဒေသတွင်ဖြစ်ပွားသော ရောဂါများမှာ အပူပိုင်းဒေသနှင့် အပူပိုင်းဒေသနှင့်နီးသော ဒေသများတွင် ဖြစ်ပွားပျံ့နှံ့သော သို့မဟုတ် တစ်ဦးတည်းပြိုင်ဘက်ကင်းသော ရောဂါများဖြစ်သည်။ ရောဂါပိုးများသည် မပူလွန်းမအေးလွန်းသော ရာသီဥတုများတွင် ပျံ့နှံ့မှုပိုနည်းပါသည်မှာ အင်းဆက်ပိုးကောင်ရေကို ဆောင်းခိုစေခြင်းဖြင့် ထိန်းချုပ်နိုင်သောအေးသောရာသီဖြစ်ပေါ်သောကြောင့်လည်း ဖြစ်သည်။ ခြင်နှင့် ယင်တို့ကဲ့သို့ အင်းဆက်များသည် ယခုအချိန်အခါအထိ လူသိအများဆုံးသော ရောဂါပိုးသယ်ဆောင်သူများ သို့မဟုတ် ဗက်တာခေါ် ကူးစက်ရောဂါပိုး သယ်ဆောင်သူ ဖြစ်သည်။
ဤအင်းဆက်များသည် လူသားများနှင့် တိရစ္ဆာန်များကို ကူးစက်ပြန့်ပွားစေသော ကပ်ပါးကောင်၊ ဘက်တီးရီးယား သို့မဟုတ် ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးများကို သယ်ဆောင်နိုင်သည်။ အများအားဖြင့် ရောဂါပိုးသည် အင်းဆက်ပိုး “ကိုက်ခြင်း”ကြောင့် ကူးစက်ပါသည်။ ကူးစက်စေတတ်သော အရာများကို အရေပြားအောက်တွင် သွေးလဲလှယ်မှု ပြုလုပ်ခြင်းမှတဆင့် ကူးစက်စေသည်။ ဤနေရာတွင် ဖော်ပြထားသော ရောဂါတစ်စုံတစ်ရာ အတွက်ကိုမျှ ကာကွယ်ဆေးများ မရနိုင်သေးပါ။ အများအပြားမှာ ကုသရန်နည်းလမ်းမရှိပါချေ။ အပူပိုင်းဒေသ မိုးရာသီသစ်တောများအားလူသားများသွားရောက်စူးစမ်း လေ့လာကြခြင်း၊ သစ်တောပြုန်းတီးခြင်း၊ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချနေထိုင်မှု မြင့်တက်လာခြင်းနှင့် နိုင်ငံတကာ လေကြောင်းခရီးသွားများ တိုးမြင့်လာခြင်းနှင့် အပူပိုင်းဒေသများသို့ အခြား ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွားလာခြင်းတို့သည် ထိုသို့သော ရောဂါများ ဖြစ်ပွားခြင်းကို မြင့်တက်လာစေသည်။
အပူပိုင်းဒေသတွင် ဖြစ်ပွားသော ရောဂါများအား သုတေသနပြုခြင်းနှင့် သင်တန်းပို့ချခြင်း အထူးအစီအစဉ် (TDR)
အာဖရိက၊ အာရှ၊ အမေရိကအလယ်ပိုင်းနှင့် တောင်အမေရိကရှိ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ဆဲဒေသများရှိ ဆင်းရဲနွမ်းပါးပြီး ဘေးဖယ်ထားခြင်း ခံရသောသူအပေါင်းတို့အပေါ် အချိုးအစားမညီမျှစွာ ထိခိုက်စေသော၊ ဥပေက္ခာပြုထားသော ကူးစက်တတ်သည့် ရောဂါများကို အာရုံစိုက်ရန်အတွက် အပူပိုင်းဒေသတွင် ဖြစ်ပွားသော ရောဂါများအား သုတေသနပြုခြင်းနှင့် သင်တန်းပို့ချခြင်း အထူးအစီအစဉ် (TDR)ကို ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ စီမံဆောင်ရွက်ပိုင်ခွင့်ရှိသော အေဂျင်စီဌာနကို ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့မှ တည်ထောင်ထားပြီး၊ ကုလသမဂ္ဂ ကလေးများရန်ပုံငွေအဖွဲ့၊ ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးမှုအစီအစဉ်၊ ကမ္ဘာ့ဘဏ်နှင့် ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ တို့က ပူးတွဲကမကထ ပြုကြသည်။
TDR၏ ရည်မှန်းချက် အမြင်မှာ ရောဂါ ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသော တိုင်းပြည်များ၏ ဗဟိုကျသောနေရာမှ ပါဝင်ကြသော ဆင်းရဲမှု၏ ကူးစက်တတ်သော ရောဂါများနှင့်ပတ်သက်ပြီး ထိရောက်မှုရှိသော ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ သုတေသန ကြိုးပမ်းချက်များကို ကြီးပွားဖြစ်ထွန်းအောင် လုပ်ရန်ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် ဤရောဂါများအားနှိမ်နင်းရန် ပစ္စည်းကိရိယာနှင့် နည်းပညာအသစ်များ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရန်နှင့်၊ ရောဂါများဖြစ်ပွားသော တိုင်းပြည်များတွင် သုတေသနနှင့် ခေါင်းဆောင်မှု စွမ်းရည်များ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရန်ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်ပန်းတိုင်နှစ်ခု ရှိသည်။ TDR ၏ အတွင်းရေးမှူးရုံးမှာ ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ၊ ဂျီနီဗာမြို့တွင် အခြေပြုထားသည်။ သို့သော် စပ်တူလုပ်ကိုင်သူများနှင့် ငွေကြေးထောက်ပံ့မှု အများအပြားတို့ဖြင့် တစ်ကမ္ဘာလုံးအနှံ့ အလုပ်ကိုလုပ်ဆောင်ပါသည်။
နမူနာအဖြစ် ယင်း၏အလုပ်အချို့တွင် အွန်ကိုဆိုက်ကားယာစစ်စ် (မြစ်ရေထဲတွင် ပေါက်ဖွားသော အမည်းရောင်လှေးများ ကိုက်ခံရခြင်းကြောင့် မျက်စိကန်းခြင်း)အတွက် အိုင်ဗာမက်တင်ဆေး ကဲ့သို့ ရောဂါများအား ကုသနည်းအသစ်များ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရန်၊ ငှက်ဖျားရောဂါအတွက် အာတီမက်စင်နင်ပေါင်းစပ်ပါဝင်သော ဆေးကုသခြင်း (ACT)ကို အသုံးပြုရာ၌ တိုးတက် ကောင်းမွန်စေရန် ထုပ်ပိုးပုံ ထုပ်ပိုးနည်းက မည်သို့ကူညီပုံကို ပြသခြင်း၊ ခြင်ကိုက်ခြင်းနှင့် ငှက်ဖျားရောဂါကို တားဆီးကာကွယ်ရာတွင် ခြင်ထောင်များကြောင့် ထိရောက်မှုရှိပုံကို လက်တွေ့ပြသခြင်းနှင့်၊ ရပ်ကွက်လူထုကို အခြေခံပြီး ရပ်ကွက်လူထုက ဦးဆောင်သော အစီအစဉ်များက ဆေးကုသမှု မျိုးစုံ ဖြန့်ဝေခြင်းကို တိုးမြှင့်စေသည့် အကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ TDR ၏သမိုင်းကြောင်း လက်ရှိ TDR ၏ရောဂါပိုး အတန်းအစားများတွင် အောက်ပါစာရင်းများ ပါဝင်သည်။
အချို့သော အပူပိုင်းဒေသရောဂါများမှာ ဖြစ်ခဲသော်လည်း အီဘိုလာ သွေးယိုစီးခြင်း အဖျားရောဂါ၊ လတ်ဆာအဖျား ရောဂါနှင့် မားဘတ်ဂ်ဗိုင်းရပ်စ် တို့ကဲ့သို့ ရုတ်တရက်ကူးစက်ပြန့်ပွားမှု ဖြစ်နိုင်သည်။ လူသိနည်းသော သို့မဟုတ် ဖြစ်ပွားမှုနည်းပါးသော အပူပိုင်းဒေသရောဂါအမျိုးမျိုး ရာနှင့်ချီ၍ ရှိသည်။ ထိုသို့အဖြစ်နည်းသော်လည်း လူထုကျန်းမာရေးအတွက်မူ အရေးကြီးသည်။
ရာသီဥတုနှင့် အပူပိုင်းဒေသ ရောဂါများ ပတ်သက်မှု
အပူပိုင်းဒေသရှိ “နိုင်ငံခြားမှ ယူဆောင်ခဲ့သည့်” ရောဂါများကို ခရီးသွားများ၊ စူးစမ်းလေ့လာသူများ၊ စသည်တို့အပြင် ဆရာဝန်များလည်း ပါဝင်သယ်ဆောင်ကြသည်ကို ကြာမြင့်စွာကတည်းက အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ သိသာထင်ရှားသော အကြောင်းရင်းတစ်ခုမှာ ပူပြင်းသောရာသီဥတုမှာ တစ်နှစ်ပတ်လုံးရှိနေပြီး မိုးများစွာ ရွာသွန်းမှုကြောင့် ပေါက်ပွားရာနယ်မြေများအဖြစ် ဖွဲ့စည်းခြင်း၊ အမျိုးအစားစုံသော သဘာဝရေလှောင်ကန်များနှင့် လူသားများသို့ ပျံ့နှံ့ကူးစက်နိုင်သော တိရစ္ဆာန်တို့၏ ရောဂါများ (ဇူဝါနောဆစ်စ်) အရေအတွက်ပိုမိုများပြားခြင်း၊ ဖြစ်နိုင်ချေရှိသော ဗက်တာခေါ် ကူးစက်ရောဂါပိုး သယ်ဆောင်သော အင်းဆက်များ အများဆုံးရှိခြင်း တို့အပေါ် တိုက်ရိုက် အကျိုးသက်ရောက်မှု ရှိနေပါသည်။ ပိုမိုမြင့်မားသော အပူချိန်သည် ဇီဝဗေဒနှင့်ဆိုင်သော သက်ရှိဇီဝရုပ်များ၏ အတွင်းနှင့်အပြင်ရှိ ရောဂါဖြစ်ပွားစေသော သတ္တိများ ပုံတူပွားများခြင်းကိုလည်း လွယ်ကူစေသည်။ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အဆင်းရဲဆုံးနိုင်ငံအများစုမှာ အပူပိုင်းဒေသများတွင်ရှိနေသောကြောင့် လူမှုစီးပွားရေးဆိုင်ရာ အကြောင်းရင်းများ မှာလည်း အကျိုးသက်ရောက်မှု ရှိနေနိုင်သည်။ လူမှုစီးပွားရေး အခြေအနေများကို တိုးတက်အောင် ဆောင်ရွက်ထားသော ဘရာဇီးနိုင်ငံကဲ့သို့ အပူပိုင်းနိုင်ငံများသည် တကိုယ်ရေနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်သန့်ရှင်းရေး၊ လူထုကျန်းမာရေးတို့တွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံထားပြီး၊ အပူပိုင်းဒေသတွင်သာ ဖြစ်တတ်သော ရောဂါအများအပြားတို့ကို ဖယ်ရှားသုတ်သင်ခြင်း သို့မဟုတ် လျော့နည်းအောင် ပြုလုပ်ခြင်းတို့နှင့် ပတ်သက်ပြီး ကူးစက်ပျံ့နှံ့နိုင်သော ရောဂါများကို တိုက်ခိုက်ချေမှုန်းရာတွင်လည်း ထူးထူးခြားခြား ရလဒ်များ ရရှိအောင်မြင်ခဲ့သည်။
ရာသီဥတုပြောင်းလဲခြင်း၊ဂရင်းဟောက်စ်သက်ရောက်မှု(ကမ္ဘာမြေကြီး၏လေထုလွှာပါးလာသောကြောင့်နေရောင်၏ပူနွေးမှုကိုကမ္ဘာ့လေထုကစုပ်ယူထားပြီး အရပ်မျက်နှာအနှံ့ပြန်လွှတ်ထုတ်ပေးခြင်း) ကြောင့် ကမ္ဘာကြီးပိုမိုပူနွေးလာခြင်းနှင့် ရလဒ်အဖြစ် ကမ္ဘာ့အပူချိန် မြင့်တက်လာခြင်း တို့သည် အပူပိုင်းဒေသ ရောဂါများဖြစ်ပွားစေခြင်းနှင့် ပိုးမွှားကောင်လေးများကို ပိုမိုမြင့်သော တောင်တန်းထူထပ်သည့် အရပ်ဒေသများနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု တောင်ပိုင်း၊ မြေထဲပင်လယ်ဒေသ၊ စသည်တို့ကဲ့သို့ ယခင်ကရောဂါဖြစ်ခဲ့ခြင်း မရှိသေးသောနေရာများအထိ ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော အရင်ဒေသများသို့ပါ ပျံ့နှံ့စေခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ ဥပမာပေးရလျှင်၊ ကော်စတာရီကာနိုင်ငံရှိ မွန်တီဗာဒီး မိုးတိမ်သစ်တောတွင် ကမ္ဘာကြီးပူနွေးလာခြင်းကြောင့် ခိုင်ထရီဒီယိုမိုင်ကိုးဆစ်စ် ခေါ် အပူပိုင်းဒေသ ရောဂါတစ်ခုကို ကြီးပွားစေသောကြောင့် မွန်တီဗာဒီး ဟာလီကွင်ဖားများ၏ ရေတစ်ပိုင်း ကုန်းတစ်ပိုင်း သတ္တဝါဦးရေကို အတင်းအကျပ် ကျဆင်းစေသည်။ဤနေရာတွင် တောင်များပေါ်တွင် မိုးတိမ်ဖွဲ့စည်းခြင်း၏ အမြင့်ပမာဏကို ပိုမိုမြင့်လာ စေသောကြောင့်၊ ငြိတွယ်ပတ်ရစ်နေသော ပသိုဂျင်ခေါ် ရောဂါဖြစ်စေသောပိုး ဘီ ဒဲန်ဒရိုဘက်တစ်ဒစ်စ်ကို အကောင်းဆုံးအနေအထားဖြင့် ကြီးထွားအောင် ပံ့ပိုးပေးသော မိုးတိမ်ကို ထုတ်လုပ် ပေးပါသည်။
အပူပိုင်းဒေသတွင်ဖြစ်ပွားသော ရောဂါများကို တားဆီးကာကွယ်ခြင်းနှင့် ကုသခြင်း
အပူပိုင်းဒေသ ရောဂါပိုးများကို ထိန်းချုပ်ရန်အတွက် မဟာဗျူဟာအချို့တွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည် -
ကညင်ကုန်းရွာ၊ ကင်းတပ်
ကညင်ကုန်းရွာ၊ ကင်းတပ်
ချိဆာရ်ရွာ၊ ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်
ချိဆာရ်ရွာ(Chisar)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်၊ ဇနင်ထီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၈၁၉၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇနင်ထီကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၄၈ ဦး၊ မ ၅၄၆ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၀၉၄ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပန်းဒုန်းဝရွာ၊ ဂဲလောင်း
ပန်းဒုန်းဝရွာ၊ ဂဲလောင်း
ကျွဲနစူးရွာ
ကျွဲနစူးရွာ
မုက္ခမူရွာ၊ ညောင်လေးပင်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ညောင်လေးပင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စာချွန်တော်အမိန့်
ပုဒ်မ ၁၉၆။   ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်သည်- (က) အောက်ပါ စာချွန်တော် အမိန့်များကို ထုတ်ပိုင်ခွင့် အာဏာရှိသည်- (၁) ရှေ့တော်သွင်း စာချွန်တော် အမိန့် (၂) အာဏာပေး စာချွန်တော် အမိန့် (၃) တားမြစ်စေ စာချွန်တော် အမိန့် (၄) အာဏာပိုင်မေး စာချွန်တော် အမိန့် (၅) အမှုခေါ် စာချွန်တော် အမိန့်။
၂၀၁၄ ခုနှစ်၊ စာချွန်တော်အမိန့်လျှောက်ထားမှုဆိုင်ရာဥပဒေကို ဥပဒေအမှတ်: ၂၄/၂၀၁၄ ဖြင့် ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၅ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
သဲချောင်းရွာ၊ တောင်မင်းကုလား
သဲချောင်းရွာ၊ တောင်မင်းကုလား
ဝမ်ပို (အောက်)ရွာ၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်
ဝမ်ပို (အောက်)ရွာ (Wanpo (Lower))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ နမ့်ခတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၂၀၅၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နမ့်ခတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၄၁ ဦး၊ မ ၁၄၈၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၀၂၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျိုင်းတုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကိပ်တောင်းမြို့
ကိပ်တောင်းမြို့သည် တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ တွင် ရှေးအကျဆုံးနှင့် ဒုတိယအကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ဂွတ်ဒ်ဟုပ်အငူပြည်နယ်၏ မြို့တော်ဖြစ်၍ တောင်အာဖရိကပြည်ထောင်စု အစိုးရရုံးစိုက်ရာမြို့လည်း ဖြစ်လေသည်။ မြို့၏တည်နေရာမှာ ဂွတ်ဒ်ဟုပ်အငူ၏မြောက်ဘက် မိုင် ၃၀ ခန့်အကွာ တေဗယ်ပင်လယ်အော်၏ကမ်းခြေပေါ်တွင် ဖြစ်သည်။ ကုန်းဘက်ပတ်လည်တွင် မြင့်မားသော တောင်တန်းကြီးများက နယ်နိမိတ်သဖွယ်ကာရံလျက်ရှိသည်။ မြို့နှင့်ကပ်လျက်တည်ရှိသော တေဗယ်တောင်တန်းမှာ နှစ်မိုင်ခန့်ရှည်လျား၍ အချို့နေရာများတွင် ပေ ၃၅၀၀ ကျော်မြင့်သည်။ အရှေ့ဘက်၌ ဒဲဗဲပိခေါ် ‘သေမင်းတောင်ထွတ်’ သည် လွင်ပြင်၏ အစွန်းဖြစ်သကဲ့သို့ အနောက်ဘက်၌ လိုင်းယင်းစဟက်ခေါ် ‘ခြင်္သေ့ဦးခေါင်း’ တောင်ထိပ်သည် အစွန်းဖြစ်လေသည်။ ထိုတောင်ထိပ်နှစ်ခု ကြားရှိလွင်ပြင်၌ ကိပ်တောင်းမြို့သည် တင့်တယ်ခန့်ညားစွာ တည်ရှိသည်။ ကိပ်တောင်းမြို့ကို တည်ခဲ့သည်မှာ နှစ်ပေါင်းကြာမြင့်လှပြီ ဖြစ်သော်လည်း ခေတ်မှီအောင် ပြုပြင်ပေးထားသောကြောင့် တောင်အာဖရိကပြည်ထောင်စုတွင် အလှပအခန့်ညားဆုံးမြို့တမြို့ ဖြစ်နေပေသည်။ မြို့၏ဗဟိုလမ်းမကြီးဖြစ်သော အက်ဒါလီလမ်းမကျယ်ကြီးမှာ လွန်စွာစည်ကား၍ ခေတ်မီ အဆောက်အအုံများနှင့် တင့်တယ်လှသည်။ ထိုလမ်းမှ ပင်လယ်ကမ်းခြေသို့ ကိုက် ၆၀၀ ရှည်သည့် အညောင်းပြေ လမ်းရှောက်ရန် ဆိပ်ခံတန်တားရှည်ကြီးဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ဥပဒေပြုလွှတ်တော် အဆောက်အအုံ၊ ပြည်သူ့စာကြည့်တိုက်၊ တက္ကသိုလ်ကျောင်း၊ ဒတ်ချ်လူမျိုးတို့ ဆောက်ခဲ့သည့် ရဲတိုက်ကြီးနှင့် အစိုးရအဆောက်အအုံများစွာတို့မှာ အက်ဒါလီလမ်းမကြီး တလျှောက်နှင့် အစိုးရရိပ်သာတွင် တည်ရှိသည်။ မြူနီစီပယ်ဥယျာဉ်များကိုလည်း တွေ့ရ၏။ ဆိပ်ခံတံတားလမ်း အဝင်ဝအနီးတွင် မြို့ကိုစတင်တည်ထောင်ခဲ့သူ ဗန်ရီးဗိ၏ ကြေးရုပ်ရှိသည်။ ထိုနေရာမှ မနီးမဝေးတွင် ၁၉၂၄ ခုနှစ်က ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော စစ်အထိမ်းအမှတ်ကျောက်တိုင်ရှိလေသည်။ မြို့၏ရာသီဥတုမှာ ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းမြို့ ဖြစ်သည့်အလျောက် သင့်တင့်မျှတသည်။ ကျန်းမာရေးအတွက် အစိုးရက ခေတ်မီနည်းစံနစ်များကို စီမံလျက်ရှိ၏။ ကိပ်တောင်းမြို့သည် တောင်အာဖရိကပြည်ထောင်စု၏ စည်ကားသော ဆိပ်ကမ်းမြို့လည်းဖြစ်သည်။ ခန့်ညားသော ဆိပ်ကမ်းများရှိ၍ ကုန်တင်ကုန်ချ ပြုလုပ်ရာတွင် ခေတ်မှီကိရိယာများကို အသုံးပြုသည်။ ခရီးသည်များသည် ကိပ်တောင်းမြို့မှ တဆင့် ဂျိုဟန္နက်စဗတ်မြို့၊ ရိုဒီးဇီယားမြို့နှင့် ဒါဗန်မြို့များသို့ မီးရထားဖြင့် သွားကြသည်။ ဥရောပတိုက်မှ ဩစတြေးလီးယားတိုက်သို့ ကုန်များသယ်ယူ ပို့ဆောင်သော သင်္ဘောများဆိုက်ကပ်ရာ ဗဟိုဆိပ်ကမ်းလည်း ဖြစ်၏။ ထွက်ကုန်များမှာ အများအားဖြင့် သစ်သီးစို၊ သစ်သီးခြောက်၊ ပန်းနှင့် ဝိုင်အရက်များဖြစ်၏။ အခြားအရေးပါသော ထွက်ကုန်မှာ သားမွေး၊ ဆိတ်မွေး၊ သားရေနှင့် ပြောင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ကိပ်တောင်းမြို့တွင် လူမျိုးစုံနေထိုင်၍ အရှေ့တိုင်းသားမူဆလင်များ၊ ဒတ်ချ်လူမျိုး အဆက်အနွယ်များကို တွေ့နိုင်သည်။ မြို့၏ လူဦးရေမှာ ၂၀၀၇ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ သုံးသန်းခွဲခန့်ရှိသည်။
လမောဝရွာ၊ ဂဲလောင်း
လမောဝရွာ၊ ဂဲလောင်း
ဒါးသွေးကျောက်ရွာ
ဒါးသွေးကျောက်ရွာ
​တောင်သရက်ကုန်းရွာ၊ ကင်းတပ်
တောင်သရက်ကုန်းရွာ၊ ကင်းတပ်
နောင်လိုင်ရွာ၊ လွိုင်လုံ
နောင်လိုင်ရွာ (Nawnglai)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ လင်းခေးမြို့နယ်၊ လွိုင်လုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၉၃၉၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လွိုင်လုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၇၇ ဦး၊ မ ၁၀၄၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၂၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လင်းခေးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တောကျောင်းရွာ၊ ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်
တောကျောင်းရွာ (Tawkyaung)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်၊ လက်ပတောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၉၃၄ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထွန်းရွှေခိုင်၊ ဦး( မဟာဝိဇ္ဇာ )
ဦးထွန်းရွှေခိုင်( မဟာဝိဇ္ဇာ )
ရခိုင် မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး ကျမ်းပြုစုသူ ဦးထွန်းရွှေခိုင်( မဟာဝိဇ္ဇာ )ကို ရခိုင်ပြည်နယ် ၊ ရမ်းဗြဲမြို့ ၊ အဖ ကုန်သည်ကြီး ဦးလာဘ + အမိ ဒေါ်ငွေချိန်တို့မှ ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည် ။ အမည်ရင်းမှာ ထွန်းရွှေခိုင် ပင်ဖြစ်သည် ။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် ဝိဇ္ဇာနှင့်သိပ္ပံ တက္ကသိုလ်မှ ဝိဇ္ဇာ(ပထဝီဝင်)ဘွဲ့ကိုရရှိခဲ့သည် ။ ထိုနှစ်မှာပင် လုပ်သားများကောလိပ် ပထဝီဝင်ဌာနတွင် အချိန်ပိုင်း နည်းပြဆရာအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည် ။ ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် စစ်တွေ ဒေသကောလိပ်၌ ပထဝီဝင်နည်းပြအဖြစ် ဆက်လက်တာဝန်ယူခဲ့သည် ။ ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် " စစ်တွေမြို့မြေအသုံးချရေး " စာတမ်းဖြင့် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ မဟာဝိဇ္ဇာတန်းကို် ဖြေဆိုအောင်မြင်ပြီးနောက် စစ်တွေ ဒေသကောလိပ်တွင် ပထဝီဝင်ဌာန လ/ထကထိက ၊ ဌာနမှူးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။
၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် မော်ကွန်းထိန်းအဆင့် ( ၂ ) ဖြင့်လည်းကောင်း စစ်တွေ ဒီဂရီကောလိပ်တွင် မော်ကွန်းထိန်း အဆင့် ( ၁ ) ဖြင့်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီးနောက် ရန်ကုန်အဝေးသင်တက္ကသိုလ်နှင့်နိုင်ငံခြားဘာသာရပ်တက္ကသိုလ်တို့တွင်လည်း တာဝန်များကိုထမ်းဆောင်ခဲ့သည် ။ ထို့နောက် ပါရဂူဘွဲ့ ( Ph.D ) အတွက် " Evolution Of Rakhine Ancient Capitals " ရခိုင်သမိုင်းကိုကျမ်းပြုစု တင်သွင်းခဲ့သည် ။ ထွန်းရွှေခိုင်(မဟာဝိဇ္ဇာ)အမည်ဖြင့် ရခိုင်သမိုင်းစာအုပ်များနှင့်ရခိုင့်ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ သုတေသနစာတမ်း စာအုပ်များစွာတို့ကိုရေးသားပြုစု ထုတ်ဝေခဲ့သည် ။
ထို့နောက် ရခိုင့်သမိုင်းများကိုကမ္ဘာကသိစေရန်အတွက် အင်္ဂလိပ်ဘာ သာဖြင့်ထုတ်ဝေသော " A Guide To Mrauk - U " & " A Guide To Mahamuni " ဟူသော စာအုပ် နှင့် ယခုထုတ်ဝေလိုက်သော " ရခိုင် မဟာရာဇဝင်ကြီး " အပါအဝင် စာအုပ် ရေပေါင်း ၁၈ အုပ် ထုတ်ဝေခဲ့သည် ။ ရခိုင် - မြန်မာပဏ္ဍိတ် ဆရာကြီးဦးဦးသာထွန်း ၊ ရခိုင်သမိုင်းသုတေသီ ဆရာတော် အသျှင်စက္ကိန္ဒ ၊ ရခိုင်သမိုင်း စာပေပညာရှင် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် ဦးစံသာအောင်တို့နှင့်တွဲဖက်၍ ရခိုင်ရေးရာ သမိုင်းစာပေနှင့်နှောင်းခေတ် ရခိုင့် ယဉ်ကျေးမှုများကိုလည်း ဖော်ထုတ်တင်ပြ ဆောင်ရွက်နေပါသည် ။ ယခုအခါ ဆရာကြီးသည် ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်သန်းသန်းမြင့် ( စစ်တွေဇာတိ ) သား နေမျိုးထွန်း ။ မောင်သန့်ဇင်ထွန်းသမီး မဝါဝါဝင့်ခိုင်တို့နှင့်အတူ ရန်ကုန်မြို တွင်နေထိုင်ရင်း ရခိုင်တို့၏ ထေရဝါဒကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ အစဉ်အလာ သမိုင်း နှင့်ရခိုင်သမိုင်းစာပေများတို့ တိမ်ကောပျောက်ပျက်မသွားရအောင် သုတေသန ပြု စာတမ်းများစွာတို့ကို ရေးသားလျက်ရှိနေပါသည် ။
ကိုးကား
ရခိုင် မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး၊ ဦးထွန်းရွှေခိုင် ( မဟာဝိဇ္ဇာ )
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:ရခိုင် တိုင်းရင်းသားများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ချွန်ဒိန်ဝမ်ဆမ်ရွာ၊ ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်
ချွန်ဒိန်ဝမ်ဆမ်ရွာ(Chundingwansam)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်၊ ဇနင်ထီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၇၀၉၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇနင်ထီကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၄၈ ဦး၊ မ ၅၄၆ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၀၉၄ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပန်းတောရိုး (အရှေ့စု)ရွာ၊ ပန်းတောရိုး
ပန်းတောရိုး (အရှေ့စု)ရွာ၊ ပန်းတောရိုး
ရေပေါ်လေးရွာ၊ မင်းဘူးမြို့နယ်
ရေပေါ်လေးရွာ (Yaepawlay)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ မင်းဘူးမြို့နယ်၊ ရေပေါ်ကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၆၀၈၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရေပေါ်ကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၇၆ ဦး၊ မ ၁၀၂၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၀၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကုက္ကဲစုရွာ၊ ညောင်လေးပင်မြို့နယ်
ကုက္ကဲစုရွာ (Kokekeisu)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ညောင်လေးပင်မြို့နယ်၊ နဘဲပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၈၉၃၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နဘဲပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၄၃ ဦး၊ မ ၈၉၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၃၃ ဦးနေထိုင်သည်။
နမ့်ဟူးရွာ၊ မူဆယ်မြို့နယ်
နမ့်ဟူးရွာ (Namhu)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ မူဆယ်မြို့နယ်၊ ယီခူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၈၁၄၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ယီခူးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၅ ဦး၊ မ ၁၈၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၈၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကုက္ကဲစုရွာ၊ ညောင်လေးပင်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ညောင်လေးပင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နမ့်ဟူးရွာ၊ မူဆယ်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မူဆယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝမ်ပို (ထက်)ရွာ၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်
ဝမ်ပို (ထက်)ရွာ (Wanpo (Upper))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ နမ့်ခတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၂၀၅၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နမ့်ခတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၄၁ ဦး၊ မ ၁၄၈၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၀၂၄ ဦးနေထိုင်သည်။ ဒေသအခေါ်မှာ ဝမ်လုံ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျိုင်းတုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နားဆော့ရွာ၊ ကျေးသီးမြို့နယ်
နားဆော့ရွာ (Narhsawt)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ ကျေးသီးမြို့နယ်၊ ဝမ်ဝပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၁၅၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝမ်ဝပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၄၂၄ ဦး၊ မ ၂၆၉၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၁၂၀ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျေးသီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သုခေါဒယပြည်
သု‌ခေါဒယ သို့မဟုတ် သောက္ကတဲ(ราชอาณาจักรสุโขทัย; ရာဇအာဏာစကြသုခေါဒယ၊ Sukhodaya; သုခေါဒယ)သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အစောပိုင်း ကာလ တိုင်းပြည်ဖြစ်သည်။ ၁၂၃၈ခုနှစ်မှ ၁၄၃၈ခုနှစ်အထိ တည်ရှိခဲ့သည်။ မြို့တော်ဟောင်းမှာ လက်ရှိမြို့၏ ၁၂ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည်။ thumb|၁၃၀၀CEခန့်က သုခေါဒယပြည် အပါအဝင် အရှေ့တောင်အာရှ ပြည်ထောင်များ
လဝေါပြည်ထောင်မှ လွတ်မြောက်ခြင်း
၁၃ရာစုမတိုင်ခင် သုခေါဒယမှာ ခမာအင်ပါယာ လာဗိုနိုင်ငံလက်အောက်ရှိကုန်သွယ်ရေးမြို့ဖြစ်သည်။ တိုင်လူမျိုးများသည် စော့ဗရယာ ချိုင့်ဝှမ်းဒေသ အထက်ပိုင်းသို့ အပြောင်းများလာသည်။
သမိုင်းပညာရှင်အချို့က သုခေါဒယ၏ခမာအင်ပါယာမှခွဲထွက်ခြင်းကို ၁၁၈၀အစောပိုင်းမှစခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် မွန်လူမျိုးများကခမာလက်အောက်မှခွဲထွက်နိုင်ခဲ့သည်။၁၂၃၉တွင် မွန်တို့၏လက်ထဲမှ ဖိုးခွန်ညီအစ်ကို၂ယောက်မှသိမ်းယူနိုင်ခဲ့သည်။ ညီအစ်ကို၂ယောက်မှအစ်ကိုမှသုခေါဒယကိုအုပ်ချုပ်ကာ ဖရာရောင်းမင်းဆက်စတင်ခဲ့သည်။၁၂၅၇ခုနှစ်အထိ သုခေါဒယပြည်မှာ ကျောက်ဖယားချိုင့်ဝှမ်းအထက်ပိုင်းအထိဖြစ်သည်။
ထိုင်းသမိုင်းပညာရှင်များက သုခေါဒယပြည် တည်ထောင်မှုမှာ ၎င်းတို့၏ နိုင်ငံစတင်တည်ထောင်ခြင်းဟု သတ်မှတ်ကြသည်။
Expansions under Ramkahaeng
ဖိုးခွန်ပန့်မိုင်း (Pho Khun Ban Muang) နှင့် သူ၏ အစ်ကို ရမ်းခမ်းဟဲန် (Ram Khamhaeng) တို့သည် သောက္ကတဲနိုင်ငံတော် ကို တိုးချဲ့ကြသည်။ ထိုသို့တိုးချဲ့ရေးအပိုင်းတွင်သမိုင်းပညာရှင်များအကြားအငြင်းပွားမှုများလည်းရှိသည်။ အနောက်ဘက်တွင် ရမ်းခမ်းဟဲန် မှာပုဂံအင်ပါယာလက်အောက်မှလွတ်ရန်ကြံနေသော ဝါရီရူးခေါင်းဆောင်သည့်မွန်တို့ကိုအကူအညီပေးကာ မွန်တို့မှာ မုတ္တမတွင်နိုင်ငံထူထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းမှ ပဲခူးသို့ပြောင်းသွားသည်။ သီရိသနန်ဟန်မှဘုန်းတော်ကြီးများကြောင့် သောက္ကတဲတွင်ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။၁၂၈၃တွင် ထိုင်းအက္ခရာများကိုတီထွင်ခဲ့သည်။
ဩဇာကျဆင်းလားခြင်းနှင့်အယုဓျာလက်အောက်ကျရောက်ခြင်း
ဆူခိုထိုင်း၏ဩဇာတိုတောင်းလာခဲ့သည်။ ရမ်းခမ်းဟဲန် နတ်ရွာစံပြီးနောက် သောက္ကတဲနယ်မြေများပြိုကွဲခဲ့သည်။ သူ၏သားတော် လော့ထိုင်းနန်းတက်လာသည်။ ထိုအတောအတွင်း ၁၃၇၈တွင် အယုဓျာဘုရင် တာမာရာချာ ၂ မှ ကျူးကျော်လာရောက်ရှိလာပြီးသောက္ကတဲကို ယင်း၏ဩဇာအောက်သွတ်သွင်းလိုက်သည်။
သုခေါဒယနှင့် မြန်မာပြည်
သုခေါဒယ (သောက္ကတဲ)သည် ထိုင်းနိုင်ငံဟူ၍ ဖြစ်လာမည့် မြေပေါ်တွင် ရှမ်းတို့၏ ပထမဆုံးမြို့ပြနိုင်ငံဖြစ်သည်။ မွန်ဂိုတို့ကြောင့် နန်ချောင်နိုင်ငံပျက်စီးပြီးနောက် ရှမ်းတို့သည် တောင်ဘက်သို့အလုံးအရင်းဖြင့်ဆုတ်ခွာလာခဲ့သည်။ ရှိရင်းစွဲ ပရပထုံ၊ ဟရိဘုဉ္ဇ၊ ဒွာရာဝတီစသည့်မွန်မြို့ပြနိုင်ငံများကိုတိုက်ခိုက်သိမ်းယူပြီး သုခေါဒယ၊ ဇင်းမယ်(လန်နာ)စသည့်နိုင်ငံများကိုထူထောင်ကြသည်။ မဂဒူးအမည်ရှိ သုခေါဒယမင်း၏ သားမက်ဖြစ်သူ မွန်-ရှမ်းကပြားတစ်ယောက်သည် ဟံသာဝတီနိုင်ငံကိုထူထောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပုဂံနိုင်ငံတော် ပျက်စီးပြီးနောက် အင်းဝရှမ်းများနှင့်ဟံသာဝတီမွန်များအနှစ် ၄၀ စစ်ဖြစ်ပွားနေချိန်တွင် သုခေါဒယသည်အင်အားတောင့်တင်းခဲ့သည်။ သုခေါဒယမှ ရှမ်းတို့သည် ဟံသာဝတီကိုမကြာခဏလာရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင်ထပ်မံပေါ်ထွန်းလာသော အယုဒ္ဓယက ပိုမို အင်အားကြီးမားလာပြီး သုခေါဒယကို သိမ်းယူခဲ့သဖြင့် သုခေါဒယခေတ် ကုန်ဆုံးခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံ၏ သမိုင်း
ဝဲကြီးရွာ၊ ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်
ဝဲကြီးရွာ (Weagyi)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်၊ လက်ပတောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၉၂၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ
ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ သို့မဟုတ် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ နယ်မြေဒေသ အခေါ်အဝေါ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ ငါးခုနှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း တစ်ခု ရှိသည်။
ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ ဦးစီးအဖွဲ့
ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၏ အုပ်ချုပ်ရေး၊ ဥပဒေပြုရေးအဖွဲ့ ဖြစ်သည်။ ဦးစီးအဖွဲ့ကို တာဝန်ခံကာ ဒေသအလုပ်အမှုဆောင်ကော်မတီကို ဖွဲ့စည်းထားရှိသည်။
ဇူကိုင်းရွာ၊ ဇူကိုင်း
ဇူကိုင်းရွာ၊ ဇူကိုင်း
ပန်ကျိုင်းရွာ၊ လင်းခေးမြို့နယ်
ပန်ကျိုင်းရွာ (Pangkeng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ လင်းခေးမြို့နယ်၊ လွိုင်လုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၅၀၉၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လွိုင်လုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၇၇ ဦး၊ မ ၁၀၄၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၂၂ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လင်းခေးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရေပုတ်ရွာ၊ မင်းဘူးမြို့နယ်
ရေပုတ်ရွာ (Yaepoke)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ မင်းဘူးမြို့နယ်၊ ရေပုတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၅၉၇၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရေပုတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၃၅ ဦး၊ မ ၈၁၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၅၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းဘူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နဂါးအိုင်ရွာ၊ ကင်းတပ်
နဂါးအိုင်ရွာ၊ ကင်းတပ်
ညံညင်းသာရွာ၊ ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်
ညံညင်းသာရွာ (Nyannyinthar)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်၊ အောင်ချမ်းသာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၉၇၉၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အောင်ချမ်းသာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၉၄၉ ဦး၊ မ ၂၇၅၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၇၀၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကေတီ ပယ်ရီ
ကေတီပယ်ရီကို ၁၉၈၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၅ရက်နေ့တွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ကယ်လီဖိုးနီးယား ပြည်နယ်တွင် မွေးဖွားသည်။ အမည်ရင်းမှာ Katheryn Elizabeth Hudson ဖြစ်သည်။ ဘာသာတရားကိုင်းရှိုင်းသော သင်းအုပ်ဆရာ မိဘများမှ ဖွားမြင်သည့်သားသမီးသုံးဦး အနက် ဒုတိယသမီးဖြစ်သည်။ အိုင်းရစ် ပေါ်တူဂီ အင်္ဂလိပ် ဂျာမန် ကပြားတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ် ကလေးဘ၀က ဘုရားကျောင်းများတွင် ဓမ္မတေးသီချင်းများလည်း သီဆိုခဲ့ရသည်။  မိဘများက ခေတ်ပေါ်တေးသီချင်းများကို နားထောင်ခွင့် မပေးခဲ့သောကြောင့် ဓမ္မတေးသီချင်းများဖြင့်သာကြီးပြင်းခဲ့ရသည်။ ၁၉၉၉  ခုနှစ် သူမအသက် ၁၅နှစ် တွင် Dos Pueblos High School ကျောင်းမှ ထွက်ခွာခဲ့ပြီး ဆန်တာဘာဘရာ  Music Academy of the West တွင် အီတလျံအော်ပရာကို စတင်လေ့လာခဲ့သည်။  ၂၀၀၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ကေတီဟတ်ဆန် အမည်ဖြင့် ဓမ္မတေးသီချင်း အယ်လဘမ် ကိုဖြန့်ချိခဲ့သော်လည်း အောင်မြင်မှုမရ ခဲ့ပေ။ ၂၀၀၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် အယ်လဘမ် အသစ်ဖြန့်ချိရန်စီစဉ် ထားခဲ့သော်လည်း မထွက်ဖြစ်ခဲ့ပေ။ ထိုသို့ အကြိမ်ကြိမ် မအောင်မြင်ခဲ့သော်လည်း အနုပညာသက်တမ်း ကိုးနှစ် အကြာ ၂၀၀၇  ခုနှစ်တွင် Capitol Record  ဓာတ်ပြား ကုမ္ပဏီနှင့်  One of the Boys အယ်လဘမ် ကိုဖြန့်ချိခဲ့ရာ I Kissed a Girl သီချင်းနှင့် အတူ ကေတီ ပယ်ရီလည်း နာမည်ကြီးလာခဲ့လေသည်။ ထိုနောက် ၂၀၁၀ ခုနှစ် Teenage Dream အယ်လဘမ် ကိုဖြန့်ချိခဲ့ရာ ယင်းအယ်လ်ဘမ်မှ single သီချင်း ငါးပုဒ်သည် Billaboard တွင် နံပါတ် ၁ရကာ သူမလည်း တစ်ဟုန်ထိုး နာမည်ကြီးလာခဲ့လေသည်။ ကေတီသည် ဆုပေါင်း ၃၈၂ ခုတွင်  အမည်စာရင်းတင်သွင်း ခံရပြီး ၁၈၂ ခုဆွတ်ခူးခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အမေရိကန် အမျိုးသမီး အဆိုတော်များ
ပြင်ကြီးရွာ
ပြင်ကြီးရွာ
ကိုးကား
ပြင်ကြီးရွာ
ဒခွမ်ရွာ၊ ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်
ဒခွမ်ရွာ(Dahkum)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်၊ ဇနင်ထီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၈၁၉၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇနင်ထီကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၄၈ ဦး၊ မ ၅၄၆ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၀၉၄ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နဘဲပင်ရွာ၊ ညောင်လေးပင်မြို့နယ်
နဘဲပင်ရွာ (Nabepin)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ညောင်လေးပင်မြို့နယ်၊ နဘဲပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၈၉၂၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နဘဲပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၄၃ ဦး၊ မ ၈၉၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၃၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ညောင်လေးပင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အိမ်ဖော် (ရုပ်ရှင်)
အိမ်ဖော် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားသည် စာရေးဆရာမ ကက်သရင်း စတော့ကက် (Kathryn Stockett) ၏ ဝတ္ထုကို အခြေခံ ရိုက်ကူထားသည့် ဇာတ်မြူး ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကား ဖြစ်သည်။ ဇာတ်လမ်းမှာ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ် အမေရိကန် လူမှုအခွင့်အရေး နိုးကြားလာတဲ့ ကာလအတွင်း လူဖြူ မိန်းမပျို ယူဂျီးနီးယား စကီးတာ ဖယ်လန် (Eugenia "Skeeter" Phelan) နှင့် သူမ၏ လူမည်းအိမ်ဖော်များအကြား ဆက်ဆံရေးအကြောင်း ဖြစ်သည်။ စကီးတာက သတင်းထောက်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး သူမက အိမ်ဖော်များ၏ ရှုထောင့်မှ အသားရောင်ခွဲခြား ဆက်ဆံခံရမှုကို ဖော်ထုတ်သည့် အငြင်းပွားဖွယ်ရာ စာအုပ်တစ်အုပ်ကို ရေးသားရန် ကြိုးပမ်းသည့် အဖြစ်အပျက်ကို ရိုက်ကူးထားခြင်း ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ
အောင်ဒိုင်နတ်
အောင်ဒိုင်နတ်သည် မြန်မာ့မိရိုးဖလာကိုးကွယ်ကြသည့် နတ်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။
သမိုင်း
အောင်ဒိုင်နတ်သည် နွားကျောင်းသားမှ နတ်ဖြစ်သွားသူ ဖြစ်သည်။ တောင်သူလယ်သမား နွားမွေးမြူသူများ ကိုးကွယ်ကြသည့် နတ်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။
အောင်ဒိုင်နတ်သည် နွားများကို စောင့်ရှောက်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ အောင်နိုင်နတ်ကို နွားတဲတွင် စင်ဖြင့်ထားကာ ကိုးကွယ်ကြသည်။
နွားများ အနာကျသည့်အခါ (သို့မဟုတ်) ပျောက်သည့်အခါတွင် အသောက်အစား ကင်းသူတစ်ဦးက အောင်ဒိုင်နတ်အဖြစ် ပြုလုပ်ရသည်။ အောင်ပုဆိုးတောင်ရှည်၊ လယ်တောဝတ်အင်္ကျီ (သို့မဟုတ်) ရင်စေ့အင်္ကျီကို ပခုံတင်ပြီး ခမောက်၊ လွယ်အိတ်၊ ရေဘူး၊ လောက်စာလုံး၊ ကြံဖက် (သို့) စလူဖက်၊ ဓနိဖူးဖက်နှင့် ထုပ်ထားသည့် ကောက်ညှင်ထုပ်တို့ကို (၇) ထုပ်၊ ဆေးပေါ့လိပ် (၇) လိပ်၊ ပလွေစသည်တို့ကိ လွယ်ချိတ်ကိုင်ဆောင်ကာ ပျောက်သွားသော နွားရှင်၏ နွားတင်းကုပ် ဥရုတိုင်ကို ဘယ်ခြေထောက်နိမ့်နင်းကျိုးဟန်ပြုကာ အောက်ပါ သီချင်းကို ဆိုရင်း (၇) ပတ်လှည့်ရသည်။
“ပုဆိုးရယ် စွန်တောင် စွန်တောင်၊ ဘယ်ပေါင်က နိမ့်နင်း နိမ့်နင်း၊ မောင်အောင်ဒိုင် ဘယ်အခင်းကြောင့် ယာရတယ်မင်း၊ နွားပျောက်ရှာရင်း လာရတယ်မင်း” ဟု ဆိုရသည်။ သီချင်းတစ်ပုဒ်ပြီးဆုံးသည့်အခါတိုင်း ပုလွေတစ်ခါ မှုတ်ရသည်။ ပုလွေကို သီချင်းသွားအတိုင် မမှုတ်တတ်ပါက မြည်ရုံကလေးမျှ မပီတပီ တေးသွားအလိုက် မှုတ်ရသည်။ (၇) ပတ်ပြည့်၍ ပြီးဆုံးသည့်အခါတွင် နွားရှင်သည် အောင်ဒိုင်နတ်ဆီမှ ပစ္စည်းများကို ယူကာ နွားတင်းကုပ်၏ ဥရုတိုင်တွင် ချိတ်ဆွဲထားပြီး နွားရှာကြသည်။ ထိုသို့ ရှာပါက နွားပြန်တွေ့သည်ဟု ယုံကြည်ကြည်။
အချို့မှာ အောင်ဒိုင်နတ်ကို မေး၍ ဗေဒင်မေးကြသည်လည်း ရှိသည်။ ထိုအခါ အောင်ဒိုင်နတ်သည် ဗေဒင်ဆရာကို စီး၍ တွက်ချက်ဟောပြောသဖြင့် ဗေဒင်ဆရာဟောပြောသည့်အတိုင်း လိုက်ရှာပါက ပြန်တွေ့သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ယီခူးရွာ၊ မူဆယ်မြို့နယ်
ယီခူးရွာ (Yihku)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ မူဆယ်မြို့နယ်၊ ယီခူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၈၁၄၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ယီခူးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၅ ဦး၊ မ ၁၈၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၈၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မူဆယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နောင်ချဗိုရွာ၊ ကျေးသီးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျေးသီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝင်းရရွာ၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်
ဝင်းရရွာ (Winya)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ နမ့်ခတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၂၀၄၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နမ့်ခတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၄၁ ဦး၊ မ ၁၄၈၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၀၂၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျိုင်းတုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဟိုက်ခု
စည်းမျဉ်းများ
၁။ အွန်းသံ ငါးခု၊ ခုနစ်ခု၊ ငါးခု ပါဝင်ရန် လိုအပ်သည်။
၂။ ရာသီဥတုအကြောင်းကို ထည့်သွင်းရေးသား ဖော်ပြရန် လိုအပ်သည်။
၃။ စိတ်ခံစားချက် ပြင်းပြမှုကို ဖော်ပြပြီး ကာရန်လိုက်၍ အသုံးပြုနိုင်ရန် 「や」(ယ)、「かな」(ခါနား) စသည်တို့ကို အသုံးပြုရန် လိုအပ်သည်။
လက်ရှိအချိန်တွင်မူ အထက်ပါ စည်းမျဉ်းများကို လေးစားလိုက်နာမှုမရှိကြဘဲ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ထားသည့် ဟိုက်ခုများလည်း ရှိသည်။
ရွှေလေးရင်နှင့် ရွှေကညင်
ရွှေလေးရင်နှင့် ရွှေကညင်သည် မွန်လူမျိုးများနှင့် မွန်တို့နှင့်အဆက်အနွယ်ရှိသူများ ကိုးကွယ်ကြသည့် မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။
သမိုင်း
သမိုင်းဖြစ်စဉ်ကိုမူ တိကျစွာ မသိရှိရပေ။ မွန်လူမျိုးများ၏ အိမ်တွင်းနတ် “ရွှေလေးရင်နှင့် ရွှေကညင်နတ်” ဟု ဆိုကြသည်လည်း ရှိသည်။ မွန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာနတ်ဟုလည်း ဆိုကြသည်။
ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခြင်း
အိမ်ဦးခန်းတွင် ရွှေလေးနှစ်လက်နှင့် မြားကျဉ်တောက် နှစ်ခုတွင် မြားငါးစင်းထက်မနည်း ထည့်ကာ ချိတ်ဆွဲ၍ ဆက်သရသည်။ အချိန်အခါကို လိုက်ကာ ဝတ်လဲတော်များကို အသစ်လဲ၍ မပြတ်မလပ် ဆက်သကြရသည်။ နှစ်စဉ် တင်မြှောက်ပသချိန်တွင် သေရည်သေရက်နှင့် သက်သက်လွတ်ကင်းသည့် ပွဲများနှင့် တင်ဆက်ပသကြသည်။ အထူးကိစ္စရှိပါက ပွဲကန္နားဆက်၍ ကကြသည်။
ပန်းတောရိုး (အနောက်စု)ရွာ၊ ပန်းတောရိုး
ပန်းတောရိုး (အနောက်စု)ရွာ၊ ပန်းတောရိုး
ဝဲကွဲရွာ၊ ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်
ဝဲကွဲရွာ (Weakwe)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်၊ လက်ပတောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၉၂၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရွှေပန်းခိုင်ရွာ၊ တောင်မင်းကုလား
ရွှေပန်းခိုင်ရွာ၊ တောင်မင်းကုလား
ရင်းဘွေရွာ
ရင်းဘွေရွာ
ကြိတ်ချောင်းရွာ၊ ဇူကိုင်း
ကြိတ်ချောင်းရွာ၊ ဇူကိုင်း
​ညောင်ပင်လေးဆိပ်ရွာ၊ ကင်းတပ်
ညောင်ပင်လေးဆိပ်ရွာ၊ ကင်းတပ်
နတ်ကံပြင်ရွာ
နတ်ကံပြင်ရွာ
မမျိုးပွားအင်္ဂါ ဖြတ်တောက်ဖယ်ရှားခြင်း ဓလေ့
မမျိုးပွားအင်္ဂါ ဖြတ်တောက်ဖယ်ရှားခြင်း ဓလေ့ (Female genital mutilation; အတိုကောက် FGM) သည် မမျိုးပွားအင်္ဂါ ပြင်ပအစိတ်အပိုင်းများ အားလုံး သို့မဟုတ် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းကို ဖြတ်တောက်ဖယ်ရှားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤအလေ့အကျင့်ကို အာဖရိက၊ အာရှနှင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်းတို့တွင် တွေ့ရသည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံပေါင်း ၃၀ ရှိ အမျိုးသမီး သန်း ၂၀၀ ခန့်သည် ဤကဲ့သို့ ပြုလုပ်ထားသည်ဟု ယူနီဆက်ဖ်က ခန့်မှန်းထားသည်။
ဓားသုံးသည့် ရိုးရာ အရေပြားဖြတ်တောက်ကိရိယာဖြင့် ဆောင်ရွက်လေ့ရှိသည်ဖြစ်ရာ ဖွားမြင်သန့်စင်ပြီးသည်မှ အရွယ်ရောက်သည့်အချိန်နှင့် ယင်းနောက်ပိုင်းအချိန်ထိ FGM ကို ကျင့်သုံးသည်။ နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကိန်းဂဏန်းအရေအတွက် အရသိနိုင်သော နိုင်ငံတစ်ဝက်ခန့်ရှိ မိန်းကလေးငယ်အများစုမှာ အသက် (၅) နှစ်မတိုင်မီ ဖြတ်တောက်ခံရပြီးဖြစ်သည်။ နိုင်ငံ (သို့) လူမျိုးစုပေါ်မူတည်ပြီး ကျင့်သုံးမှုပုံစံ ကွဲပြားသည်။ မအင်္ဂါစေ့ အမိုးနှင့် အင်္ဂါစေ့ခေါင်း ကို ဖယ်ရှားခြင်း၊ မအင်္ဂါ အတွင်း နှုတ်ခမ်းသားကို ဖယ်ရှားခြင်း၊ မအင်္ဂါအတွင်းအပြင်နှုတ်ခမ်းသားနှင့် မအင်္ဂါနှုတ်ခမ်းဝအပိတ်တို့ကို ဖယ်ရှားခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ ယောနိကို ချုပ်ပစ်ခြင်း ဖြစ်စဉ်တွင် ဆီးသွားရန်နှင့် ဓမ္မတာရာသီသွေးဆင်းနိုင်ရန် အပေါက်ငယ်တစ်ခုသာ ချန်ထားလေ့ရှိပြီး လိင်ဆက်ဆံရန်နှင့် ကလေးမီးဖွားချိန်မှသာ ယောနိပေါက်ကို ချဲ့သည်။
ယင်းကျင့်ထုံးသည် ကျားမလူနေမှုဘဝ တန်းတူညီမျှမှုမရှိခြင်း၊ အမျိုးသမီးသမီးတို့၏ လိင်မှုကို ထိန်းချုပ်ရန် ကြိုးပမ်းမှု နှင့် သန့်စင်ခြင်း၊ မလော်လည်ခြင်းနှင့် လှပခြင်းစသည့် အတွေးအခေါ်တို့တွင် မြစ်ဖျားခံသည်။ ဂုဏ်ကျက်သရေအရင်းခံဟုရှုမြင်သော၊ ထိုသို့ဖြတ်တောက်ခြင်း မပြုလျှင် မိမိတို့၏ သမီးများနှင့် မြေးမများ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းမှ ဖယ်ကြဉ်ခံရမည် ကို စိုးရိမ်သည့် အမျိုးသမီးများကိုယ်တိုင် ကမကထပြုပြီး ဆောင်ရွက်လေ့ရှိသည်။ မကြာခဏ ပိုးဝင်ခြင်း၊ ဆီးသွားရန်နှင့် ရာသီသွေးစွန့်ရန် ခက်ခဲခြင်း၊ ကာလကြာရှည် အနာတရဖြစ်ခြင်း၊ အကျိတ်ဖြစ်ခြင်း၊ ကလေးရရန်မစွမ်းနိုင်ခြင်း၊ မီးဖွားစဉ် နောက်ဆက်တွဲ ကျန်းမာရေးပြဿနာများပေါ်ပေါက်ခြင်းနှင့် သွေးအလွန်အမင်းဆင်းခြင်းစသည့် ကျန်းမာရေး အန္တရာယ်များဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ ကျန်းမာရေးအကျိုးကျေးဇူးရနိုင်သည်ဟု မသိရှိသေးပါ။
၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များမှ စတင်ပြီး နိုင်ငံတကာကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုများ ရှိလာရာ FGM ဓလေ့ကို စွန့်လွှတ်ရန် ကျင့်သုံးသူများကို တိုက်တွန်းခြင်းနှင့် ထိုသို့ကျင့်သုံးလေ့ရှိသော နိုင်ငံအတော်များများတွင် ဥပဒေထုတ်တားမြစ်ခြင်းနှင့် ကန့်သတ်ထိန်းချုပ်ခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ပြီးဖြစ်သော်လည်း ဥပဒေစိုးမိုးမှု အားနည်းနေဆဲဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်မှစတင်ပြီး ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ကြီးက ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်သူများကို ယင်းဓလေ့ကို ဆောင်ရွက်ပေးခြင်းမပြုရန် နှိုးဆော်ပန်ကြားပြီးဖြစ်ရာ ၎င်းတို့တွင် အမိဝမ်းမှကျွတ်ပြီးနောက် မအင်္ဂါကို အပိတ်ချုပ်ပစ်ခြင်းနှင့် အမှတ်အသားအနေဖြင့် မအင်္ဂါစေ့အမိုးကို "nicking" ပြုလုပ်ခြင်းတို့လည်းပါဝင်သည်။ မနုဿဗေဒပညာရှင်များက ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုလွတ်လပ်ခွင့် (cultural relativism) နှင့် အားလုံးရပိုင်သည့် လူ့အခွင့်အရေး (universality of human rights) နှင့်ပတ်သက်ပြီး မေးခွန်းထုတ်ခဲ့ကြရာ ယင်းအပြုအမူအား အတိုက်အခံဆန့်ကျင်မှုမှာလည်း အဝေဖန်ခံရမှု မလွတ်ပေ။
ကြာဂရက်ရွာ၊ ပန်းတောရိုး
ကြာဂရက်ရွာ၊ ပန်းတောရိုး
အင်းပုလွဲရွာ၊ ညောင်လေးပင်မြို့နယ်
အင်းပုလွဲရွာ (Innpulwe)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ညောင်လေးပင်မြို့နယ်၊ ညောင်ပင်ပေါက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၈၉၂၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်ပင်ပေါက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၀၆ ဦး၊ မ ၅၃၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၄၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ရွာသစ်ရွာ၊ မော်လိုက်မြို့နယ်
ရွာသစ်ရွာ (Ywarthit)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မော်လိုက်ခရိုင်၊ မော်လိုက်မြို့နယ်၊ အော်ဇီးခုန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၀၉၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မော်လိုက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မှင်းခူချောင်းရွာ၊ တောင်မင်းကုလား
မှင်းခူချောင်းရွာ၊ တောင်မင်းကုလား
စက်ရုံ
စက်ရုံ ဆိုသည်မှာ ကုန်ပစ္စည်းများကို စက်ပစ္စည်းများဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ လူအားဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ ထုတ်လုပ်ရာ အဆောက်အဦဖြစ်သည်။ ယနေ့ခေတ်ပေါ် စက်ရုံများတွင် ဂိုထောင်ကဲ့သို့ အဆောက်အဦများ ပါဝင်ကာ ယင်း ဂိုထောင်များတွင် စက်ယန္တရားကြီးများ တပ်ဆင်ထားကာ လိုင်းထုတ်လုပ်မှုပုံစံဖြင့်ထုတ်လုပ်သည်။ စက်ရုံတစ်ခုဖြစ်ပေါ်ရန် လုပ်သားအရင်းအနှီး၊ ငွေအရင်းအနှီး အစရှိသည်သို့လိုအပ်ပါသည်။ စက်ရုံတစ်ခု အတွက်မြေနေရာနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်သည်လည်း အလွန်အရေးကြီးသည်။
အောက်ငှက်ပျောချောင်းရွာ
အောက်ငှက်ပျောချောင်းရွာ
စက်ရုံ
စက်ရုံများဖြစ်ပေါ်လာပုံ သမိုင်းအကျဉ်း
ကမ္ဘာ့ အစောဆုံး ထုတ်လုပ်မှုပြုလုပ်သည့် အဆောက်အဦ ကို တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ ကိပ်တောင်းမြို့ အရှေ့မိုင်နှစ်ရာ ဝန်းကျင်တွင်ရှိသော ဘလွန်း(မ်)ဘို့စ် လှိုဏ်ဂူ တွင်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယင်းနေရာတွင် လွန်ခဲ့သော နှစ်တစ်သောင်းခန့်မှ အသုံးပြုခဲ့သော ကိရိယာ တန်ဆာပလာ အပြင် မြေစေး ပန်းချီ များကိုပါ တွေ့ရှိခဲ့သည်။ သီးနှံကြိတ်စက်များ၊ အလုပ်ရုံများကို ရှေးခေတ် တရုတ်ပြည်တွင်လည်းကောင်း၊ ရောမတွင်လည်းကောင်း၊ အရှေ့အလယ်ပိုင်း အာရပ်ဒေသ များတွင်လည်းကောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသော်လဲ၊ ယနေ့ခေတ်ကဲ့သို့ စနစ်ကျသောစက်ရုံကို ဗင်းနစ်သမ္မတနိုင်ငံ၊ ဗင်းနစ်မြို့ တွင်ရှိသော ဗင်းနစ်အာစင်နယ် လက်နက်တိုက်နှင့် သင်္ဘောကျင်းတွင် စက်မှုတော်လှန်ရေး မတိုင်မီ နှစ်တစ်ရာဝန်းကျင်ကပင်  တည်ရှိခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းများအရ သိရှိခဲ့ရသည်။ အထောက်အထားများအရ ဗင်းနစ်အာစင်နယ် တွင် ပစ္စည်းတပ်ဆင်သည့်လိုင်းများဖြင့် သင်္ဘောများကို အလုံးအရင်းနှင့် ထုတ်လုပ်ခဲ့ဟန်ရှိကာ၊ လူအင်အား ၁၆၀၀၀ လောက်အသုံးပြုခဲ့ဟန်ရှိသည်။
စက်မှုတော်လှန်ရေး
သမိုင်းသုတေသီ အတော်များများသည် မက်တူးဘောင်လ်တန် ၏ကလေးကစားစရာစက်ရုံ Soho Manufactory ကို ကမ္ဘာ့ပထမဆုံး မော်ဒန် စက်ရုံ အနေဖြင့်သတ်မှတ်ကျသည်။ တချို့ပညာရှင်များကမူ ၁၇၂၁ တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ ဒါဘီမြို့ အရပ်တွင်တည်ရှိခဲ့သော၊ ဂျွန်လွန်ဘေး ၏ ပိုးခြည်မျှင်စက်ရုံ ကို ကမ္ဘာ့ပထမဆုံး မော်ဒန် စက်ရုံ အနေဖြင့်သတ်မှတ်ကျသည်။ သို့သော်အချို့ပညာရှင်များကမူ ၁၇၇၁တွင်တည်ဆောက်ခဲ့သော ရစ်ချက်အော့ဂ်ရိုက် ၏ ခယွန်းဖို့ ပိုးခြည်မျှင်စက်ရုံကို ယူဆကျသည်။ အယူအဆ အမျိုးမျိုးဖြင့် ယူဆကြသော်လည်း၊ တိတိကျကျ အဖြေကားမရှိပေ။ ၁၈ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီနယ်မြေ များ၌ အဆောက်အဦးကြီးများဆောက်လုပ်ခါ အလုပ်သမား အများစု၏အင်အားဖြင့် ဆေးဆိုးပန်းရိုက် လုပ်ငန်းများလုပ်ခဲ့ကြသည်။ အလုပ်သမား တစ်ဦးချင်းစီအတွက် ကုန်ကြမ်းများသီးခြား ပေးအပ်ကာ ထုတ်လုပ်မှုကို လုပ်စေခဲ့သည်။ ချည်မျှင်စက်ရုံ များမှ ရေနွေးငွေ့အင်ဂျင် တီထွင်ခြင်း၊ စက်ယက်ကန်း တီထွင်ခြင်း အစရှိသည့် တီထွင်မှုများကြောင့် ၁၉ ရာစုတွင် လူအားဖြင့်ထုတ်လုပ်သော စက်ရုံများဖြစ်မှ စက်မှုစွမ်းအားသုံး စက်ရုံများဖြစ်လာခဲ့သည်။ ယင်းစက်ရုံများတွင် ဖြတ်တောက် ခုတ်ထွင်ရာ၌ အတိုင်းအတာ အတိအကျရှိသော ကိရိယာ တန်ဆာပလာများ အသုံးပြုလာခြင်းကြောင့် ထုတ်ကုန်များ၏ အရည်အသွေး တိုးတက်လာသည့် အပြင် ပျက်စီးဆုံးရှုံးသပါက အစားထိုးတပ်ဆင်နိုင်သည့် အစိတ်အပိုင်းများ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းကြောင့် ထုတ်လုပ်မှုစွမ်းအားမြင့်တက်လာကာ အလေအလွင့် လည်းအတော်အတန် နဲပါးသွားသည်။ ၁၈၂၀ မှ ၁၈၅၀ အတွင်း စက်ကိရိယာ တပ်ဆင်ထားခြင်းမရှိသော စက်ရုံငယ်လေးများသည် ထုတ်လုပ်မှု လောကကိုကြီးဆိုးရန် အလို့ငှာ ရိုးရာလက်မှုလုပ်ငန်းလေးများပါ တွဲ၍လုပ်ကိုင်လာကြသည်။ သို့သော် ရေရှေတွင် စက်ကိရိရာတပ်ဆင်ထားသော ခေတ်မီစက်ရုံကြီး များကို အရှုံးပေးကာ ကျဆုံးခဲ့ကျသည်။
၁၉ရာစုမှ နယူးအင်္ဂလန်ရှိ စက်ရုံများ
၁၉ ရာစု အလယ်ပိုင်းလောက်တွင် နယူးအင်္ဂလန်၌ ချည်မျှင်နှင့်အထည်စက်ရုံ များအလျှိုအလျှို ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ နယူးအင်္ဂလန် ဝန်းကျင်၌ ဆယ်ကျော်သက် မိန်းခလေးငယ် တော်တော်များများ အလုပ်အကိုင် အခွင့်အလမ်းများရရှိခဲ့သည်။ ထိုမိန်းကလေး အများစုသည်  တောင်သူမိသားစုများမှ ပေါက်ဖွားလာသူများ ဖြစ်သည်။ ထိုမိန်းကလေး လုပ်သားများသည် ဇာတိမြေသို့ လုပ်ခလစာများ ပြန်လည်ပေးပို့ နိုင်သည်သာမက လူမှုရေး နှင့် စီးပွားရေး များတွင်လည်း တိုးတက်လာသည်။ တကိုယ်ရေတကာယ အသုံးစရိတ် သာမက စုမိဆောင်းမိပါရှိလှသည်။ ၁၈၃၄ တွင် ၎င်း ချည်မျှင်နှင့်အထည်စက်ရုံ များမှ အသုံးရိတ် ချွေတာရန်အလို့ငှာ ယင်းအလုပ်သမလေးများ ၏ လုပ်အားခကို လျှော့ချရန် ဆုံးဖျတ်ချက်ခဲ့ ကြသည်။ သို့သော် အလုပ်သမား အုံကြွမှုဖြစ်စေကာ အလုပ်ရှင်များထံမှ လုပ်ခလစာများ ပြန်လည်တိုးမြှင့်ပေးရန် အလုပ်သမများမှ ဆန္ဒပြတောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ ထိုကဲ့သို့ လုပ်ခလစာလျှော့ချသည့် အပြုအမူကို ယင်း အလုပ်သမများမှ ၎င်းတို့အား ကျွန်ပြုသည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ အခြေအနေနှင့် အချိန်အခါကြောင့်ယင်း အုံကြွမှု မှာကျဆုံးခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်း အုံကြွမှုကြောင့် နောက်ပိုင်းတွင် အလုပ်သမား အခွင့်အရေးများနှင့် စက်ရုံများဖြစ်ထွန်းစေရန် အခြေခံကောင်းများ ပေါ်ထွန်းခဲ့လေသည်။
၂၀ရာစုနှစ် စက်ရုံများ
ဟင်နရီဖိုဒ်သည် ၂၀ရာစုအစောပိုင်းကာလများတွင် လိုင်းထုတ်လုပ်မှုပုံစံ ကိုတီထွင်ခြင်းနှင့် ပတ်သက်၍ စက်မှုခေတ်ကို တစ်မျိုးဆန်းသစ် စေခဲ့သည်။ ၎င်း နည်းသစ်သည် ကုန်ပစ္စည်းအမြောက်အမြား ထုတ်လုပ်ရာတွင်လွန်စွာမှ အသုံးဝင်သောနည်း ဖြစ်သည်။ ထုတ်လုပ်သည့်ကုန်ပစ္စည်းများကို လည်ပတ်နေသည့် ဘတ်ကြိုးများ ၏တဘက်တချက်တွင် ကျွမ်းကျင်လုပ်သားများက စီတန်းကာ ထုတ်လုပ်သည့် ပစ္စည်းကို အစိတ်အပိုင်းအလိုက် တပ်ဆင်သည့်နည်း ဖြစ်သည်။ ၂၀ရာစု နှောင်းပိုင်းတွင် စက်ရုံများ၏ ထုတ်လုပ်မှုစနစ်တွင် စနစ်နှစ်ခု ထပ်မံတိုးတက်ခဲ့ပြန်သည်။
၁) အရည်အသွေးထိန်းချုပ်မှု နှင့်ပတ်သက်၍ အမေရိကန် သင်္ချာပညာရှင် ဝီလီယမ်ဒန်းမ်မင်း သည်အဆင့်မြင့် စာရင်းအင်းသင်္ချာ ကိုတီထွင်ခဲ့သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံ ရှိစက်ရုံများတွင်လည်း အရည်အသွေးထိန်းချုပ်မှုကို ထုတ်လုပ်မှုအရည်အသွေးကောင်း ရရှိရန်ရည်ရွည်၍ တွင်တွင်ကျယ်ကျယ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ၂) နည်းပညာမြင့် စက်ရုပ်များကို အသုံးပြုမှုကို ၁၉၇၀ ဝန်းကျင်တွင်စတင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင်မူ ကွန်ပျူတာ ထိန်းချုပ်စနစ်များ အသုံးပြုမှုများ တွင်ကျယ်လာခဲ့သည်။ ထိုကဲ့သို့ ထုတ်လုပ်သည့် နည်းပညာများကြောင့် ၂၄နာရီ ပတ်လုံး အလုပ်လုပ်နိုင်ကာ ထုတ်လုပ်မှုစရိတ်များကို လျှော့ချနိုင်ရုံ မျှမက ထုတ်လုပ်မှုကိုလည်း ပိုမိုမြန်ဆန်စေသည်။
ပလပ်
အသံထွက်
MLCTS: /pa. lá/
ရင်းမြစ် ကြိယာ
compound verb ပ ပ(v)+လပ်(v) current
(ကြွေးမြီ၊ အခကြေးငွေစသည်ကို)ကင်းလွတ်ခွင့်ပေးသည်၊ လျှော်ပစ်သည်။
မြီရှင်တို့...ပေါင်ကြေးကိုပလပ်ရတော့မည်။ လယ်ဖြေ၊ ဒု။ ၄၆၃။
အရေအတွက် ကြောင်းတူသံကွဲများ
လွတ်ငြိမ်း,လျှော်ပစ်,(all verbs)
ဆန့်ကျင်ဘက်စကားလုံးများ ဆက်စပ်အသုံးများ ဘာသာပြန် အင်္ဂလိပ်
ကိုးကား
Burmese Orthography, Myanmar Language Commission, 1993.
ဗမာ အသံထွက်
compound verb ပလပ် ပ(v)+လပ်(v) current
ကင်းလွတ်ခွင့်ပေးသည်။