cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ကယ်လီဖိုးနီးယား တက်နိုလော်ဂျီ အင်စတီကျု (ကယ်တက်)
သမိုင်းကြောင်း
ကဲလ်တက်ချ် ဥက္ကဋ္ဌ ဟာရိုး ဘရောင်းလက်ထက် ၁၉၇၀ ခုနှစ် ကစတင်ပြီး ကဲလ်တက်ချ်မှာ မိန်းကလေး ကျောင်းသူတွေကို ဘွဲ့ကြိုတန်းမှာ စတင် လက်ခံခဲ့ပါတယ်။ ကျောင်းဝင်ခွင့်ရသူတွေရဲ့ ၁၄ ရာခိုင်နှုန်းဟာ မိန်းကလေးတွေ ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။
၂၀ဝ၀ ပြည့်နှစ်ကစပြီး ခေတ်သစ် ကဲလ်တက်ချ်မှာ အိုင်းစတိုင်း စာတမ်းများ စီမံကိန်းကို စတင်ခဲ့ပြီး အိုင်းစတိုင်းနဲ့ တခြား ပညာရှင်များရဲ့ စာတမ်းများကို ပြန်လည် စုစည်းခြင်း၊ ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ ဘာသာပြန်ခြင်း၊ ထုတ်ဝေခြင်းများ လုပ်ဆောင်တဲ့ စီမံကိန်းပါ။
၂၀ဝ၈ ခုနှစ်မှာတော့ ကဲတက်ချ် ဘွဲ့ကြိုတန်း လူငယ်သစ်လွင်တွေအနက် ၄၂ ရာခိုင်နှုန်းဟာ မိန်းကလေးတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်မှာ ကဲလ်တက်ချ်ဟာ လောရင့် ဘာကလေ အမျိုးသား ဓာတ်ခွဲခန်းနဲ့ ပါတနာ လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး သုတေသန များစွာ ပြုလုပ်နေပါတယ်။
ကျောင်းပရိဝုဏ်
ကဲလ်တက်ချ်ရဲ့ ကျောင်းပရိဝုဏ်ဟာ ၁၂၄ ဧက ကျယ်ဝန်းပါတယ်။ ၁၉၁၇ မှာ ဟေးလ်က ဗိသုကာ ဘာထရန် ဂွတ်ဟု ကို ငှားရမ်းပြီး ၂၂ ဧကပေါ်မှာ တည်ဆောက်မယ့် မာစတာ ပလန်ကို ရေးဆွဲစေပါတယ်။ ဂွတ်ဟုက ရူပဗေဒဆောင်၊ ဒက်ဘနီ ခန်းမတို့ အပါအဝင် အဆောက်အဦးများစွာရဲ့ ဒီဇိုင်းကို ရေးဆွဲခဲ့ပါတယ်။ ရေးဆွဲရာမှာ ဒေသတွင်း ရာသီဥတု၊ ကျောင်းဆောင်များရဲ့ သဘောလက္ခဏာနဲ့ ဟေးလ်ရဲ့ ပညာရေး ဒဿနများကို ထင်ဟပ်စေခဲ့ပါတယ်။ ဂွတ်ဟုရဲ့ ဒီဇိုင်းလက်ရာဟာ တောင်ပိုင်း ကယ်လီဖိုးနီးယားမှာ စပိန် မစ်ရှင် အစဉ်အလာ ဗိသုကာအဖြစ် လွှမ်းမိုးခဲ့ပါတယ်။
၁၉၇၁ ခုနှစ် ဆန်ဖရန်စစ္စကို ငလျင်ဟာ ကဲလ်တက်ချ်ကိုလည်း ထိခိုက်ခဲ့ပါတယ်။ ခေတ်ဟောင်း အဆောက်အဦး ၂ ခုဖြစ်တဲ့ ထရု (ပ်) ခန်းမနဲ့ ဂွတ်ဟု ဒီဇိုင်းထုတ်ခဲ့တဲ့ ကယ်လ်ဘာစတန် အခမ်းအနားအဆောက်အဦးတို့ အက်ကွဲပြိုကျမှုများ ရှိခဲ့ကြောင်း အင်ဂျင်နီယာများက တွေ့ရှိခဲ့ပါတယ်။
ပညာရေး
လက်ရှိ ကဲလ်တက်ချ်မှာ အဓိက ပညာရေးဌာနကြီး ၆ ခုရှိပါတယ်။ ဇီဝဗေဒနှင့် ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ အင်ဂျင်နီယာ ဌာန၊ ဓာတုဗေဒနှင့် ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ အင်ဂျင်နီယာဌာန၊ အင်ဂျင်နီယာနှင့် အသုံးချ သိပ္ပံ၊ ဘူမိဗေဒနှင့် ဂြိုဟ်ကမ္ဘာ သိပ္ပံ၊ လူမှုဗေဒနှင့် လူမှုသိပ္ပံ၊ ဓာတုဗေဒ၊ သင်္ချာနှင့် နက္ခတ်ဗေဒဌာနတို့ ဖြစ်ပါတယ်။
ပါမောက္ခ၊ နည်းပြ၊ တွဲဖက် သုတေသီ၊ စာကြည့်တိုက်မှူး စတာတွေကို မဲစနစ်နဲ့ ရွေးချယ်ပါတယ်။ ကဲလ်တက်ချ် ပညာရေးဝန်ထမ်းများဟာ သင်ရိုးညွှန်းတမ်းရေးဆွဲခြင်း၊ ပညာရေး စံသတ်မှတ်ခြင်း၊ ဝင်ခွင့်စိစစ်ခြင်း စတာတွေ တာဝန်ယူရပါတယ်။ အချိန်ပြည့် ခန့်အပ်ထားတဲ့ ပါမောက္ခများဟာ သင်ကြားပို့ချခြင်း၊ သုတေသနပြုခြင်း၊ ကျောင်းသားများကို အကြံပေးခြင်း၊ အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်း တာဝန်ယူခြင်းများ လုပ်ဆောင်ကြရပါတယ်။
ကဲလ်တက်ချ်မှာ ၄ နှစ် ဘွဲ့ကြိုတန်း အနည်းငယ်သာ ရှိပါတယ်။ အများစုကတော့ သုတေသန အထူးပြု ဘွဲ့လွန် ဘာသာရပ်တွေကိုသာ သင်ကြားနေပါတယ်။ ကဲလ်တက်ချ်ဟာ တိုင်းမ် အဆင့်မြင့် ပညာရေး သတ်မှတ်ချက်အရ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ကတည်းက ကမ္ဘာ့ အဆင့် ၁ ဖြစ်ပါတယ်။ ကဲလ်တက်ချ်ဟာ အင်ဂျင်နီယာနှင့် နည်းပညာ၊ ရူပဗေဒ ဘာသာရပ် နှစ်မျိုးမှာ အထူးသဖြင့် ကမ္ဘာ့ ထိပ်တန်း စာရင်းဝင် တက္ကသိုလ်တစ်ခုပါ။ ကမ္ဘာ့တက္ကသိုလ်များ အဆင့်သတ်မှတ်ချက်အရ သိပ္ပံ သုတေသနမှာ ကဲလ်တက်ချ်ဟာ ၂၀၁၅ ခုနှစ်မှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအတွင်းမှာ အဆင့် ၇ ဖြစ်ပါတယ်။
ဘွဲ့လွန်တန်းတွေကတော့ ပါရဂူ ကျောင်းသားတွေ များပါတယ်။ ဓာတုဗေဒ၊ ရုပဗေဒ၊ ဇီဝဗေဒ၊ နည်းပညာ၊ လျှပ်စစ် အင်ဂျင်နီယာ၊ ဓာတု အင်ဂျင်နီယာ၊ သင်္ချာ စတဲ့ နယ်ပယ်တွေမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကဲလ်တက်ချ်ဟာ တောင်ပိုင်း ကယ်လီဖိုးနီးယား တက္ကသိုလ်ရှိ ကက်ခ် ဆေးပညာကျောင်း၊ ကယ်လီဖိုးနီးယား တက္ကသိုလ်ရှိ ဒေးဗစ် ဂက်ဖန် ဆေးပညာကျောင်း ၂ ခုနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ဆေးပညာ ပါရဂူဘွဲ့လည်း ပေးအပ်ပါတယ်။
ထင်ရှားကျော်ကြားသူများ
၂၀၁၅ ခုနှစ်အထိ စာရင်းအရတော့ ကဲလ်တက်ချ်ကျောင်းဆင်း နိုဘယ်ဆု ရရှိသူ ၃၄ ဦး ရှိပါတယ်။ ကဲလ်တက်ချ် ကျောင်းထွက် ၂၀ ဦး၊ လာရောက် သင်ကြားသူ ပါမောက္ခ ၁၄ ဦး၊ ပါမောက္ခ ၄ ဦးတို့ ဖြစ်ပါတယ်။
တကယ်တမ်း နိုဘယ်ဆုရတာ ၃၅ ခု ဖြစ်ပေမယ့် လီနပ်စ် ပေါ်လင် တဦးတည်းက ဓာတုဗေဒရော ငြိမ်းချမ်းရေးဆုပါ ရရှိတာကြောင့် ၃၄ ဦးလို့ ရေတွက်ရတာ ဖြစ်ပါတယ်။ အမေရိကန် အမျိုးသား သိပ္ပံ ဆုရသူက ၅၈ ဦးရှိပြီး၊ အမျိုးသား နည်းပညာ ဆုရ ၁၃ ဦး ရှိပါတယ်။
အမေရိကန်နဲ့ ကမ္ဘာတလွှားမှာ ကဲလ်တက်ချ် ကျောင်းထွက် သက်ရှိထင်ရှားရှိသူ ၂ သောင်း ၂ ထောင် ၉ ရာကျော် ရှိပါတယ်။ သိပ္ပံနည်းပညာ နယ်ပယ်အရပ်ရပ်မှာ ထူးချွန်ထင်ရှားသူတွေ များစွာပဲ ရှိပါတယ်။
ဤတက္ကသိုလ်သည် ဌာနပေါင်း ၃၀၀၀ ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး သိပ္ပံပညာ၊ အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ် စူးစမ်းရှာဖွေခြင်း နှင့် ပညာရေး ဘာသာများကို အဓိကထား သင်ကြားပေးသည်။  ကျောင်းသား ၂၃၀၀ ခန့် တက်ရောက်လျက် ရှိပြီး ၃၁ဦး သော နိုဘယ်ဆုရှင်များကို မွေးထုတ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ကယ်တက်မှ နာဆာ နှင့် အခြား ဆက်သွယ်ရေးကွန်ယက်များ၊ အာကာသ ဆိုင်ရာ စမ်းသက် လေ့လာမှုများ လုပ်ဆောင်သည်။
အက္ခရာစဉ်
ဘာသာစကားတစ်ရပ်ကိုရေးသားရန် အသုံးပြုသောစာလုံး များကို အက္ခရာဟုခေါ်သည်။ အီဂျစ်နှင့်ပယ်လက်စတိုင်းအကြား ဆိုင်းနိုင်းကျွန်းဆွယ်တွင် ရှေးကနေထိုင်ခဲ့သော ဆီးရတိ လူမျိုးတို့က အက္ခရာကိုစတင်တည်ထွင်ခဲ့၍ ယင်းတို့မှ လူအမျိုးမျိုးသို့ ဆင့်ပွားပျံ့နှံ့သွားသည်ဟု ဆိုသည်။ ပျူ၊ မွန်၊ မြန်မာ၊ ရှမ်းနှင့်ကရင်တို့၏ အက္ခရာများသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အာသောကမင်းတရားကြီး၏ အရေးအသားမှမူရင်းခံ၍ ပေါ် ထွန်းလာလေသည်။
အက္ခရာ(စဉ်)ဟူသည်
အက္ခရာဟူသော မဂဓ စကားသည် မကုန် ခန်းနိုင်ဟူသော အနက်ကိုဟော၏။ အဘယ်သို့ မကုန်ခန်းသ နည်းဟူမူ သတ္တဝါဟူသမျှတို့ ပြောဆိုသောစကားများကိုဖြစ်စေ၊ လောက၌ရှိရှိသမျှသော အရာဝတ္ထုအစုစုတို့ကိုဖြစ်စေ ထိုဆိုအပ် ခဲ့ပြီးသော အက္ခရာတို့ဖြင့် ရေးမှတ်သော်လည်း မကုန်နိုင်မခန်း နိုင်ဖြစ်သောကြာင့် အက္ခရာမည်သည်ဟု ဆိုသည်။ တစ်နည်း ကား ပိဋကတ်သုံးပုံသို့ ရောက်သော်လည်း မကုန်နိုင်သော ကြောင့်အက္ခရာမည်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့်မူ ကြမ်းတမ်းခြင်း မရှိသော ကြောင့် အက္ခရာမည်သည်ဟု ကျမ်းဂန်၌လာရှိသည်။
ဘာသာစကားတစ်ရပ်ကို ရေးသားရန်အသုံးပြုသော စာ လုံးများကို အက္ခရာဟုခေါ်သည်။ ယင်းအက္ခရာများကို အစဉ် လိုက်စီစဉ်ထားသည်ကို အက္ခရာစဉ်ဟုခေါ်သည်။ အက္ခရာစဉ်ကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် အယ်လဖာဗက်ဟုခေါ်သည်။ အယ်လဖာ ဗက်ဟူသောစကားသည် ဂရိလူမျိုးတို့၏ ပထမဆုံး စာလုံး နှစ်လုံးဖြစ်သော အယ်လဖာနှင့်ဘီတာတို့မှ ဆင်းသက်လာလေ သည်။ ရှေးလူတို့သည်တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး လက်ဟန် ခြေဟန်ပြ ခြင်း စကားပြောခြင်းတို့ဖြင့်သာ ဆက်သွယ်နိုင်ခဲ့၏။ စာရေး သားတတ်ခြင်းလည်း မရှိသည့်အပြင် အက္ခရာများကိုလည်း နား မလည်ကြသေးပေ။ သို့သော် တဖြည်းဖြည်းနှင့် အချို့သော အဖြစ်အပျက်များကို မှတ်မိနိုင်ရေးအတွက် မှတ်တမ်းများထား ရန်လိုအပ်လာခဲ့လေသည်။ ထို့ပြင် ရပ်ဝေးနေသူ တို့အားလည်း သတင်းစကားမှာထားပေးပို့ရန် လိုလာပြန်၏။ ထို့ကြောင့်ပင် အရုပ်များနှင့်မှတ်တမ်းတင်သောစနစ်တစ်ခုသည် ပေါ်ပေါက်လာ ရလေသည်။ လူဟုပြောလိုလျှင် အချောင်းကလေးများဖြင့် ဤကဲ့သို့ ရေးဆွဲပြကြရ၏။ နေဟုပြောလိုလျှင် အဝိုင်းကလေး ဆွဲ၍ ( ဝ ) ဤကဲ့သို့ ရေးပြကြသည်။ ပထမ၌ အရုပ်စာ သည် ရေးသူ၏စိတ်ကူးကိုသာ သရုပ်ဖော်၏။ ပမာအားဖြင့် ဆိုသော် ပျားတစ်ကောင်၏ ပုံသည် ပိုးမွှား၊ နကျယ်ကောင်၊ ပျားစသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုးဖြစ်နိုင်ပေသည်။ ကာလကြာသော် ပုံ များကို နည်းတစ်နည်းတည်း ဆွဲလာကြ၏။ ရုပ်ပုံတစ်ပုံစီသည် စာလုံးတစ်လုံးစီ၏ အသံထွက်ကို ဆောင်လာလေသည်။
ဥပမာအားဖြင့် ပျားတစ်ကောင်၏ ရုပ်ပုံသည် အင်္ဂလိပ်လိုအခေါ် ဗီးဟူသော အသံထွက်နှင့်သာ ဆိုင်လေတော့သည်။ သစ်ရွက် ကို အင်္ဂလိပ်လို လိ ဟု ခေါ်၏။ ထို့ကြောင့် ပျားပုံနှင့် သစ်ရွက်ပုံ နှစ်ခုပေါင်းရေးလျှင် ဗီးလိ ဟူသောအသံနှစ်ခုတွဲ စကားလုံးရလေသည်။ ဤသည်ကား ပုံတစ်ခုစီသည် အသံ တစ်သံစီထွက်နိုင်သည့် အသံထွက်ရေးနည်းဖြစ်လေသည်။ ထို့ နောက်တဖြည်းဖြည်း အရုပ်တစ်ခုသည် စကားလုံးတစ်လုံး၏ ပထမအသံကိုသာ ဆိုလိုသောနည်းနှင့် ရေးသားလာကြ၏။ ပုံစံ အားဖြင့်ပြရသော် ဗီး ခေါ် ပျားတစ်ကောင်၏ပုံသည် ဗီ ဖြစ်လာ၍ လိ ခေါ် သစ်ရွက်တစ်ရွက်၏ပုံသည် အယ်လ ဖြစ်လာသည့် အတိုင်းပင်တည်း။
အနေအထိုင်အသုံးအဆောင်များ၌ စည်းကမ်းတကျနေ ထိုင်သောလူမျိုးသည် စာပေအက္ခရာကိုထွင်ရန် မခဲယဉ်းချေ။ ဦးစွာယဉ်ကျေးခဲ့ကြသော တရုတ်နှင့်အီဂျစ်လူမျိုးတို့သည် ရုပ်ပုံ နှင့်စာရေးနည်းကို အသုံးပြုခဲ့ကြ၏။ ယင်းတို့၏ရုပ်ပုံများအနက် အချို့မှာ စိတ်ကူးကိုသရုပ်ဖော်၍ အချို့သည် စကားလုံး၊ သို့မ ဟုတ် အသံထွက်ကို သရုပ်ဖော်ပြီးလျှင် အချို့သည်ကား စာလုံး တစ်လုံးစီကို သရုပ်ဖော်လေသည်။
အီဂျစ်နှင့်ပယ်လက်စတိုင်းအကြား ဆိုင်နိုင်းကျွန်းဆွယ် တွင်နေထိုင်ခဲ့သော ဆီးရတိလူမျိုးသည် အက္ခရာကို စတင် တီထွင်သူများဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ သူတို့သည် အီဂျစ်စာရေးနည်းကိုလေ့လာ၍ အရုပ်များကို စာလုံးအသံထွက် အတွက်သာ အသုံးပြုသည့်သဘောကို လက်ခံအသုံးပြုခဲ့လေ သည်။ ဆီးရတိတို့သည် ဆီးမစ်တစ်ဘာသာစကားတစ်မျိုးကို ပြောဆိုကြ၏။ ထို့ကြောင့်ပင် ဆီးရတိတို့သည် သူတို့၏စာရေး နည်းကို အခြားဆီးရတိအနွယ်ဝင်လူမျိုးတစ်မျိုးဖြစ်သော ဖီနီရှန် တို့ထံသို့လက်ဆင့်ကမ်းခဲ့သည်ဟု ထင်မြင်ယူဆရလေသည်။ နောင်အခါတွင် ဂရိလူမျိုးတို့သည် ဖီနိရှန်လူမျိုးတို့နှင့် ဆက် သွယ်မိသောအခါ သူတို့သည် အက္ခရာများနှင့် စာရေးနေကြပြီ ကိုတွေ့ရှိရလေသည်။ ဂရိတို့သည် မဆိုင်းမတွပင် ထိုစာရေး နည်းကိုအတုခိုး၍ မိမိတို့စကားနှင့် ဆီလျော်အောင် ပြုပြင် အသုံးပြုကြ လေတော့သည်။
ဖီနီရှန်လူမျိုးတို့သည် စာလုံးများကို ဗျည်းများအတွက် သာအသုံးပြုရေးသား၏။ သရများကိုမူ မရေးသားပေ။ ဂရိတို့ သည် ဖီနီရှန်တို့၏ အက္ခရာများကို အတုယူရေးသားသောအခါ ဗျည်းအတွက် သုံးရန်မလိုသော အက္ခရာများကို သရအဖြစ်ဖြင့် အသုံးပြုရေးသား၏။ ဤသို့လျှင်ဂရိတို့သည် အက္ခရာစဉ် ပြည့် စုံအောင် ဖန်တီးခဲ့ပေသည်။ ဖီနီရှန်တို့ခေါ်သော အက္ခရာစဉ် အမည်များကိုလည်း ဂရိတို့ဆက်လက်ခေါ်၏။ ဖီနီရှန်တို့၏ ပထမဆုံးအက္ခရာစဉ်ဖြစ်သော နွားထီးဟု အနက်ရသည့် ''အေး လက်ဖ'' ခေါ် စာလုံးသည် ဂရိစာပေ ပထမအက္ခရာစဉ် အယ်လဖာ  ဖြစ်လာ၍ ဒုတိယအက္ခရာစဉ်ဖြစ်သော အိမ် ဟုအနက်ရသည့် ဗက် ခေါ် စာလုံးသည် ဂရိတို့၏ ဒုတိယ အက္ခရာစဉ် ဗီတာ ဖြစ်လာသည်။ အီထရပ်စကန်ဟူသော လူမျိုးတစ်မျိုးသည် မြေထဲပင်လယ်အရှေ့ပိုင်းဒေသမှ အီတလီ ကျွန်းဆွယ် အလယ်ပိုင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့သွားကြသောအခါ ဂရိ အက္ခရာစဉ်များကို သူတို့နှင့်အတူယူဆောင်သွားကြသည်။ သူတို့ ထံမှ ရောမလူမျိုးတို့ကတစ်ဆင့် အတုခိုး၍ ယခုတိုင်အသုံးပြု နေသော ရောအက္ခရာစဉ်ဟုခေါ်သည့် အက္ခရာစဉ်ကို ဖန်တီးခဲ့ လေသည်။ ပထမ၌ ရောမတို့အသုံးပြုသော အက္ခရာစဉ်တွင် စာလုံးကြီးများသာရှိ၏။ နောက် ပေါ့ပေါ့ဆဆနှင့် လျင်မြန်စွာ ရေးရာမှ စာလုံးကလေးများ ပေါ်ပေါက်လာသည်။
အင်္ဂလိပ်အက္ခရာစဉ်သည် မပြည့်စုံချေ။ အသံထွက်ဟူ သမျှကို ရေးရန်အက္ခရာမရှိပေ။ အသံတူသော အက္ခရာအချို့ လည်းပါဝင်နေ၏။ ဤသို့လျှင် အေ သည် အသံခြောက်သံ ထွက်နိုင်၍ အိတ်(ကစ) မှာ ကေနှင့် အက်(စ) ပေါင်း၍ရေး သောအသံနှင့် အတူတူပင်ဖြစ်၏။ သိပ္ပံပညာရှင်များသုံးရန် တီထွင်ထားသော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အသံထွက်အက္ခရာစဉ် ကားအသံထွက်စုံလုမတတ်ဖြစ်၏။ ပြောသမျှအသံ ကိုရေးနိုင် သောအက္ခရာစဉ်များပါဝင်၏။ သို့သော်လည်း အက္ခရာစဉ် ၈၃ လုံးပါဝင်သဖြင့် နေ့စဉ်သုံးရန် မလွယ်ကူပေ။ အာရေဗစ်၊ သင်္သကရိုက်နှင့် အခြားအိန္ဒိယနိုင်ငံအနှံ့အပြားတွင် အသုံးပြုနေ သည့်များစွာသော အက္ခရာစဉ်များသည် ဖီနီရှန်အက္ခရာနှင့် ဆက်စပ်နေသည့် အာရမေအစ် အက္ခရာစဉ်မှ ဆင်းသက်လာ လေသည်။ ဂရိအက္ခရာစဉ်မှ ရုရှနှင့် အခြားဆလားဗစ် အက္ခရာ စဉ်များပေါ်ပေါက်လာ၏။ သို့သော်လည်း မည်သည့်အက္ခရာစဉ် မျှရောမအက္ခရာစဉ်လောက် အသုံးမများပေ။ တူရကီလူမျိုးတို့ သည် စာလုံး ၁ဝဝ နီးပါးခန့်ပါသော အာရေဗစ်အက္ခရာစဉ်ကို ၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် စွန့်လွှတ်၍ ယင်းအစား စာလုံး ၂၆ လုံးသာ ပါဝင်သော ရောမအက္ခရာစဉ်ကို အသုံးပြုခဲ့လေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၌ အက္ခရာများစွာရှိသည်။ ပျူအက္ခရာသည် ရှေးအကျဆုံးဖြစ်သည်။ အခြား အရေးအသားများသည် မွန်၊ မြန်မာ၊ ရှမ်းနှင့်ကရင်တို့၏ အက္ခရာများဖြစ်သည်။ သာသနာ တော်နှစ် ၃ဝဝ (ခရစ်မပေါ်မီ နှစ် ၂၅ဝ) ခန့်က အိန္ဒိယနိုင်ငံ တစ်ဝန်းလုံးနီးနီး အုပ်စိုးတော်မူသော အသောကမင်းတရားကြီး ၏အရေးအသားမှ ယင်းအရေးအသားအားလုံးသည် မူရင်းခံ၍ ပေါ်ထွန်းလာသည်။ အသောကမင်း အက္ခရာကို ဗြဟ္မီအက္ခရာ၊ မောရိယခေတ်အက္ခရာ ဟုလည်းခေါ်သည်။ အသောကမင်း တရားကြီးထားခဲ့သော ကျောက်စာများ၏ အရေးအသားများ သည် အတူတူလိုပင်ဖြစ်ကြသည်။ သို့ရာတွင် ဒေသအလိုက် mon ရေးသားပုံ အနည်းငယ်ကွဲကြ၏။ မြန်မာအက္ခရာထုပ္ပတ်
ပျူအက္ခရာသည် မြန်မာနိုင်ငံ၌ အစောဆုံးပေါ်သော အက္ခရာဖြစ်လင့်ကစား ပျူနှင့်မြန်မာတို့သည် နှစ်ရှည်လများ ရောပြွမ်းနေထိုင်ခဲ့ကြသော်လည်း မြန်မာအက္ခရာသည် ပျူ အက္ခရာနှင့် မတူကွာခြားလျက်ရှိသည်။ မြန်မာတို့သည် ရှိပြီး သောပျူစာတို့ကို လေ့လာခြင်းမပြုပဲ ပါဠိကိုအလေးပြု၍ မွန် အက္ခရာသို့ဖလှယ်ပြီးလျှင် မြန်မာစာပေအက္ခရာတို့ကို တီထွင် ကြခြင်းဖြစ်သည်။
မြန်မာအက္ခရာသည် ပါဠိ၊ မွန်အက္ခရာတို့နှင့် အရေး အသားတူသည်။ အနော်ရထာမင်း၏ ပါဠိဘာသာနှင့် လက်ရေး စာသည်လည်းကောင်း၊ ကျန်စစ်သားမင်း၏ ကျောက်စာသည် လည်းကောင်း၊ မြစေတီကျောက်စာ၌လည်းကောင်း ယခုခေတ် အထိ မြန်မာနိုင်ငံမင်းသုံး ရုံးသုံး၊ နိုင်ငံနှင့်အမျှသုံးသော ပါဠိ မွန် မြန်မာအက္ခရာတို့သည် တစ်မျိုးတည်းသာ တွေ့ရသည်။ မြန်မာအက္ခရာမှာ အနော်ရထာမင်းလက်ထက် ထက်စော၍ (သက္ကရာဇ် ၄ဝ၆-၄၃၉) မြန်မာပြည်တွင် မတွေ့ရသေးချေ။ မွန် အက္ခရာလည်း ထိုနည်းအတိုင်းပင်ဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆို သော် မြစေတီကျောက်စာမှအစ ယနေ့အထိ မွန်အက္ခရာနှင့် မြန်မာအက္ခရာတို့ကို ခွဲခြားရေးသားပြုလုပ်ခြင်း မရှိချေ။ မွန်တို့ ၏သာသနာ ဘာသာရေးနှင့် စပ်လျဉ်း၍ စာပေအက္ခရာ အရေး အသားတို့မှာ မြန်မာတို့ထက် ရှေးကျသည်ဟု ဆိုရပေမည်။ ထိုသို့ရေးသားသော အက္ခရာတို့မှာ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်း အရှေ့ ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်၌ ရှေးအခါက ထင်ရှားကျော် စောလျက်ရှိသော အန္ဒြ-ပလ္လဝမင်းတို့လက်ထက်၌ ရေးမှတ်ကြ သည့် စာပေအက္ခရာတို့မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ပါဠိအက္ခရာဟူ၍ကား တသီးတခြားမရှိချေ။ ပျူအက္ခရာကိုမူ သရေခေတ္တရာ ထွန်းကားစဉ်ကပင်ရှိကြောင်း သိရသည်။ ယင်း သည်အိန္ဒိယတောင်ပိုင်း ရှေးဟောင်း အက္ခရာမျိုးပင်ဖြစ်သည်။ ပါဠိ၊ မွန်၊ မြန်မာအက္ခရာဆိုသည်မှာ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ပျူ အက္ခရာကဲ့သို့ ခွဲခြားခေါ်ဆိုခြင်း မပြုနိုင်၊ အက္ခရာအလိုအားဖြင့် ပါဠိလည်းမွန်၊ မွန်လည်းမြန်မာ၊ မြန်မာလည်းပါဠိ ဖြစ်နေခြင်း ကိုတွေ့ရသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုသော် ပါဠိ၊ မွန်၊ မြန်မာ တို့ကို အသီးသီးဘာသာအလျောက် အက္ခရာတစ်မျိုးတည်းနှင့် ရေးမှတ်ထားလျက်ရှိသည်။
ဗျည်းဟူသည်ကား အနက်ကိုပြတတ်သောကြောင့် ပါဠိ ဘာသာ၌ ဗျဉ္ဇန ဟုခေါ်သည်ကို မြန်မာလို ဗျည်းဟုဆို ခြင်းဖြစ်သည်။ ဗျည်း ၃၅ လုံးဟူသည် ကကြီးမှအ အထိ ၃၃ လုံးနှင့် အံ့အား နှစ်လုံးပေါင်း ၃၅ လုံးဖြစ်သည်။ ဗျည်းဟူ သည် သရကို မှီရလေသည်။ သရမရှိဘဲ ဗျည်းသက်သက် အသံမထွက်နိုင်ချေ။ ဗျည်းကို အသံဖြစ်စေလိုသော် သရ နှင့် ယှဉ်ကပ်ပေးရသည်။ သရ ဟူသည်ကား အသံကိုဖြစ်စေတတ် ခြင်းကြောင့်ခေါ်သည်။ သရ ၁၁ လုံးမှာ ''အ၊ အာ၊ ဣ၊ ဤ၊ ဥ၊ ဦ၊ ဧ၊ အဲ၊ ဩ၊ ဩော်၊ အို'' ဟူ၍ဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အခြားလူမျိုးများနှင့် ယင်းတို့အသုံးပြု သောအက္ခရာစဉ်လုံးရေများမှာ ဟီဗြူနှင့် အီတာလျံလူမျိုးတို့သုံး သော အက္ခရာစဉ်တွင် ၂၂ လုံး၊ အာရေဗစ်အက္ခရာစဉ်တွင် ၂၈ လုံး၊ ရုရှအက္ခရာ စဉ်တွင် ၃၃ လုံး၊ ပိုလန်အက္ခရာစဉ်တွင် ၄၅ လုံး၊ ပြင်သစ်အက္ခရာစဉ်တွင် ၂၅ လုံး၊ ဂျာမန်အက္ခရာစဉ် တွင် ၂၆ လုံး၊ ဒိန်းနှင့်နော်ဝေး အက္ခရာစဉ်တွင် ၂၇ လုံး၊ စပိန် အက္ခရာစဉ်တွင် ၂၉ လုံး၊ ဟန်ဂေရီ အက္ခရာစဉ်တွင် ၃၈ လုံး၊ အယ်လဗေးနီးယန်း အက္ခရာစဉ်တွင် ၃၃ လုံး၊ သင်္သကရိုက် အက္ခရာစဉ်တွင် ၄၉ လုံး၊ ဟိန္ဒီအက္ခရာစဉ်တွင် ၃၅ လုံး၊ ပါးရှင်းအက္ခရာစဉ်တွင် ၃၂ လုံး၊ တူရကီအက္ခရာစဉ်တွင် ၃၁ လုံး၊ အာမီးနီးယန်းအက္ခရာစဉ်တွင် ၃၈ လုံး၊ အီသီအိုးပီးယန်း အက္ခရာစဉ်တွင် ၂၆ လုံး၊ တေလဂူအက္ခရာစဉ်တွင် ဗျည်း ၃၅ လုံးနှင့် သရ ၁၃ လုံး၊ တိဗက်အက္ခရာစဉ်တွင် ၃၅ လုံးနှင့် ဂျပန်အက္ခရာစဉ်တွင် ၇၃ လုံး၊ အင်္ဂလိပ်အက္ခရာစဉ်၌ ၂၆လုံး၊ လက်တင် သို့မဟုတ် ရောမအက္ခရာစဉ်၌ ၂၃ လုံး အသီးသီးရှိ ကြသည်။
အက္ခရာမှန်သမျှတွင် လွန်ခဲ့သည့်နှစ်ပေါင်း ၄ဝဝဝ ကျော်က ဆီးရတိလူမျိုးတို့ တီထွင်ခဲ့၍ ဖီနီရှန်လူမျိုးတို့ပြုပြင် ကာဂရိတို့ကအချောကိုင်ပြီး ရောမလူမျိုးတို့ နောက်ဆုံးအပြီး သတ်မွမ်းမံခဲ့သည့် လက်တင် သို့မဟုတ် ရောမအက္ခရာစဉ်များ သည်ကမ္ဘာပေါ်၌ လူသုံးအများဆုံး အက္ခရာစဉ်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ ရေနံလုပ်ငန်း
မြန်မာနိုင်ငံ ရေနံလုပ်ငန်း
ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး အင်အားကို အဓိကအားဖြင့် ဖြည့်တင်းပေးနေသော မြန်မာ့ထွက်ကုန် ပစ္စည်းသုံးမျိုးအနက် ရေနံသည် တစ်မျိုးအပါအဝင်ဖြစ်၍ အခြားနှစ်မျိုးမှာ ဆန်စပါးနှင့် သစ်မာ အမျိုးမျိုးဖြစ်သည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီက မြန်မာ့ရေနံသည် နိုင်ငံခြားငွေ ဒုတိယ အများဆုံး ရရှိစေခဲ့သော ထွက် ကုန်ဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ရေနံလုပ်ငန်းမှ ရရှိသော အကျိုးအမြတ်ကို ထိုစဉ်က နိုင်ငံခြားသား အရင်းရှင်များပိုင် ကုမ္ပဏီကြီး များကသာ ခံစားစံစားခဲ့ကြ၍ ရေနံကို ကိုယ်ထိလက်ရောက် ထုတ်လုပ်ပေးကြရသော တိုင်းရင်းသားများ အပါအဝင် ရေနံ လုပ်သားများမှာ စီးပွားရေး၊ လူမှုရေးတို့၌ အလွန် အနှိမ်ခံရပြီးလျှင်၊ ဗလငါးတန်၌ ဗလာဖြစ်၍ လူတမ်းစေ့ မနေနိုင်အောင် လူလုံးမလှခဲ့ ဖြစ်ခဲ့ကြရပေသည်။ ယင်းတို့ကြောင့်လည်း ဗြိတိသျှအစိုးရနှင့် အရင်းရှင် ကုမ္ပဏီကြီးများ၏ အာဏာပိုင်များ တုန်လှုပ်ချောက်ချားခဲ့ရသော မြန်မာ့ ရေနံမြေလုပ်သားများ၏ တော်လှန်ရေးကြီး ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ တော်လှန်ရေး အစိုးရက မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ် စီးပွားရေး စနစ်နှင့်အညီ အရင်းရှင် ကုမ္ပဏီများ၏ ရေနံလုပ်ငန်း အရပ်ရပ်ကို ပြည်သူပိုင် ပြုလုပ်ခဲ့ရာ၊ ထိုနေ့ထိုရက်သည် မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းတွင် မော်ကွန်းတင် ထိုက်သော နေ့ထူးရက်ထူး တစ်ရက်ဟု ဆိုထိုက်ပေသည်။ စက်မှုလက်မှု ထွန်းကားသော ခေတ်တွင် လေယာဉ်ဆီ၊ ဓာတ်ဆီ၊ ရေနံဆီ၊ ဓာတ်မြေဩဇာ၊ အဝတ်အထည် စသော ရေနံမှ ထုတ်လုပ်နိုင်သည့် လူသုံး၊ စက်သုံးကုန်ပစ္စည်းမြောက်မြားစွာတို့သည် လူနေမှု အဆင့်အတန်းကို အများဆုံး အကျိုးပြု နိုင်သဖြင့် ရေနံလုပ်ငန်းသည် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်တွင် အရေးပါသော စီးပွားရေး မဏ္ဍိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ယင်းသို့ အရေးပါးမှု ကြောင့်  မြေဆီမှ ရွှေရည်  ဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြသော အဖိုးတန်ရေနံကို နိုင်ငံခြားသား အရင်းရှင် ကုမ္ပဏီကြီးများက မြန်မာ့မြေဆီမှ ခေတ်အဆက်ဆက် ထုတ်ယူခဲ့၍ တစ်နှစ်ထက်တစ်နှစ် ကုဋေကဋာ ချီပြီးလျှင် ရအပ်သော အကျိုးအမြတ်တို့ ကို အမြိုင့်သား စားကာ၊ ရေနံလုပ်ငန်းကို လက်ဝါးကြီးအုပ်ထားနိုင်ခဲ့သည့် ဖြစ်ရပ်တို့ကို ပြန်လည် ဆန်းစစ်ရသော် မြန်မာ့ ရေနံသမိုင်းကို လေ့လာရန် လိုအပ်ပေလိမ့်မည်။
ကုမ္ပဏီကြီးများ၏ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ပုံ
အရှိန်အဟုန် ကောင်းစွာဖြင့် ရေနံလုပ်ငန်းကို တိုးချဲ့ နိုင်သော ကုမ္ပဏီများတွင် ဘီအိုစီသည် ထိပ်ဆုံးဖြစ်၍ ခေတ်မီ စနစ်များကို ဗွေဆော်ဦး သုံးနိုင်ခဲ့သည်။ ဘီအိုစီ တည်ထောင်စ က အစပြု၍ ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားမှုကို ဖင်လေအင် ဖလင်မင် ကုမ္ပဏီက ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်မှာ ၁၉၃၉ ခုနှစ်တိုင်အောင် ဖြစ်သည်။ မြန်မာပြည်သည် ၉၁ ဌာန အုပ်ချုပ်ရေးရရှိ၍ အိန္ဒိယပြည်မှ ခွဲထွက်ပြီးနောက်တွင် ၁၉၃၉ ခုနှစ်မှစ၍ ဘီအိုစီ သည် ကုမ္ပဏီအုပ်ချုပ်ရေး ပုံစုံကိုတစ်မျိုး ပြောင်းလိုက်သည်။ ယခင်က ဘီအိုစီ၏ ဌာနအသီးအသီးသည် အောက်ပါအတိုင်း သီးသန့် ကုမ္ပဏီများ ဖြစ်လာလေသည်။ ၁။ ဘီအိုစီ (တူးဖော်ခွင့်) ကုမ္ပဏီ၊ ၂။ ဘီအိုစီ (ရေနံပိုက်လမ်း) ကုမ္ပဏီ၊ ၃။ ဘိုအိုစီ (ချက်လုပ်ရေး) ကုမ္ပဏီ၊ ၄။ ဘီအိုစီ (ကူးသန်း ရောင်းဝယ်ရေး) ကုမ္ပဏီ၊ ၅။ ဘီအိုစီ (ရေနံတင် သင်္ဘော) ကုမ္ပဏီ၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးသည် ရေနံလုပ်ငန်းတွင် အရေးပါ သော လုပ်ငန်းတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ရှေးခေတ်က ရေနံမြေမှ ရေနံစိမ်းကို သယ်ယူနည်းမှာ ဝါးဖြင့် ယက်သော ရိုင်များကို နွားချေးသရိုး မွမ်းမံ၍ ပိုက်လုံးသဖွယ် အသုံးပြုခြင်းဖြစ်သည်။ လောင်းထည့်လိုက်သော ရေနံများကို မြစ်ကမ်းနဖူးမှနေ၍ အိုးများဖြင့် ခံယူသည်။ ထိုခေတ်က ရေနံစိမ်းကို ပိဿာချိန်ဖြင့် အရောင်းအဝယ်ပြုကြသဖြင့် ရေနံထည့်သော စဉ့်အိုးများမှာ များသောအားဖြင့် ၁ဝ ပိဿာဝင်အိုးများဖြစ်သည်။ ထိုအိုးများကို အထက်အောက် ကျေးရွာများသို့ လှေများဖောင်များဖြင့် သယ်ယူ၍ ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားသည်။ ကုန်းပိုင်းကျသော ဒေသများသို့ ပို့ဆောင်ရာ၌ လှည်းလုပ်ခဲ့၍ ထိုစဉ်က တန်ဖိုးငွေသည် ကျပ်ခြောက်ကုဋေဖြစ်သည်။ ရေနံစိမ်းမှ ထုတ်လုပ်သော ရေနံထွက်ပစ္စည်း တန်ဖိုးသည် ကျပ် ၁၅ ကုဋေဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က ပြည်တွင်းသုံးမှာ ၁၂ ရာခိုင်နှုန်း ခန့်သာရှိ၍ ၈၈ ရာခိုင်နှုန်းကို နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့နိုင်ခဲ့သည်။ ရေနံထွက်ပစ္စည်း အားလုံးလိုလိုကို အိန္ဒိယပြည်သို့ တင်ပို့ရ၍ ဘီအိုစီမှ တစ်ဆင့်လည်းကောင်း၊ ယင်းကုမ္ပဏီ၏ အဆက် အသွယ်များအားဖြင့်လည်းကောင်း နိုင်ငံခြား၌ ရောင်းချသည်။ မြန်မာ ဖယောင်းများကို အိန္ဒိယပြည်မှတစ်ဆင့် ဗြိတိန်နှင့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသို့ တင်ပို့ရလေသည်။
အပို့အသွင်းနှင့် အမြတ်အစွန်း
နိုင်ငံခြားသို့ မြန်မာ့ရေနံထွက်ပစ္စည်းများ တင်ပို့ ရောင်းချခဲ့ရသည် ဆိုသော်လည်း ထိုစဉ်က မြန်မာပြည်တွင် မချက်လုပ်သော အချို့ဓာတ်ဆီများနှင့် ချောဆီအမျိုး အစားတို့ကိုမူ နိုင်ငံခြားမှ တင်သွင်းခဲ့ရာ၊ အထူးသဖြင့် အမေရိကန် စတင်းဒတ် ရေနံကုမ္ပဏီသည် ဘီအိုစီ ကုမ္ပဏီနှင့် အစီအစဉ်ပြုလုပ်၍ မြန်မာပြည်သို့ ရေနံထွက် ပစ္စည်းများ တင်သွင်းရောင်း ချခဲ့သည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်မတိုင်မီက မြန်မာပြည်မှ နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့ရသော ရေနံထွက်ပစ္စည်းများ၏ တန်ဖိုးသည် နှစ်စဉ် ဒေါ်လာ ၄၅သန်းနီးပါးမှ သန်း ၅ဝ ခန့်အထိဖြစ်သည်။ မြန်မာပြည်အတွင်းသို့ တင်သွင်းခဲ့သော ရေနံထွက်ပစ္စည်း တန်ဖိုးမှာ နှစ်စဉ် ဒေါ်လာ တစ်သန်းကျော် နှစ်သန်းနီးပါး ခန့်ရှိသည်။ ထိုစဉ်က အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၁ဝဝ သည် မြန်မာငွေကျပ် ၃၃ဝနှင့် ညီမျှသည်။ ရေနံထွက် ပစ္စည်းများကို မြန်မာပြည်မှ နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့ခြင်း၊ တင်သွင်းခွင့်စသော ရေနံရောင်းဝယ် ဖောက်ကားမှု့မှ ဘီအိုစီက နှစ်စဉ်ရရှိသော စုစုပေါင်း အမြတ်ငွေသည် စတာလင်ပေါင် ၃ သန်းခွဲမှ ၅ သန်းနီပါးဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က စတာလင် ၁ ပေါင်သည် မြန်မာငွေ ၁၃ိန္ထ၅ဲန္ထ၄ ပိုင်နှင့် ညီမျှသည်။ ဘီအိုစီ တစ်ခုတည်းကပင် တစ်နှစ်လျှင် ဤမျှလောက် အမြတ်အစွန်း ရရှိခဲ့ပေရာ ခရစ် ၁၈၈၆ ခုနှစ်မှစ၍ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကာလ မတိုင်မီအထိ နှစ်ပေါင်း ၅ဝ ကျော်မှှ နိုင်ငံခြား ကုမ္ပဏီကြီးများသည် မြန်မာ့ မြေဆီမှ ရွှေရည်ကို ည|စ်ထုတ်၍ ရရှိခဲ့သော အကျိုးအမြတ်များ မည်မျှ များပြားမည်ကို ချင့်တွက်ကြည့်နိုင်ပေမည်။ ဘီအိုစီနှင့် အခြား ကုမ္ပဏီများသည် ထိုမျှလောက်သော အကျိုးအမြတ်များ ခံစားနိုင်အောင် မြန်မာပြည် အရပ်ရပ်၌ တူးဖော်ခဲ့သော ရေနံတွင်း စုစုပေါင်းသည် ၆၉၉ တွင်းဖြစ်သည်။ ယင်းတို့တွင် လက်ယက်တွင်းများ မပါဘဲ စက်တွင်းများသာ ဖြစ်သည်။ ဗြိတိသျှအစိုးရသည် တွင်းရိုးတွင်းစား ၂၄ ဦးသို့ တူးဖော်ခွင့် ထုတ်ပေးခဲ့သော ရေနံတွင်း ရာပေါင်း ၄၂၃၅ ခုဖြစ်သော်လည်း သုံးပုံနှစ်ပုံကို နောင်အခါ ဘီအိုစီနှင့် အခြား နိုင်ငံခြားသား ကုမ္ပဏီများသို့ အပိုင် ရောင်းချခြင်း၊ အငှား ချခြင်း၊ ဘက်စပ်လုပ်ကိုင်ခြင်း ပြုခဲ့ကြ၍ တွင်းရိုးတွင်းစာတို့၏ လက်တွင် သုံးပုံတစ်ပုံခန့်သာ ကျန်တော့သည်။ ထိုတွင်းများသည်လည်း လက်တွင်းများသာဖြစ်ကြလေသည်။
ရေနံမြေလုပ်သားတို့၏ လှုပ်ရှားမှု
ရေနံကုမ္ပဏီကြီးများသည် တစ်ဆင့်ထက်တစ်ဆင့် စီးပွားရေးဖွဲ့ဖြိုးတိုးတက် မြင့်မားလာခဲ့ကြသော်လည်း မိမိတို့ အကျိုး အမြတ် ကြီးမားရေးကိုသာ ရှေးရှူကြပြီးလျှင် မိမိတို့၏ လုပ်ငန်းတွင် အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်နေသည့် လုပ်သား တို့၏ စားဝတ်နေရေးအတွက် တရားမျှတစွာ တုံ့ပြန်ဆောင်ရွက် ပေးခြင်း မရှိခဲ့ချေ။ ထိုကြောင့် မြန်မာ့ ရေနံလုပ်ငန်း၏ အလုပ်သမား ကဏ္ဍတွင် လှုပ်ရှားမှုများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ရာ၊ လှုပ်ရှားမှုတို့သည် အသွင်သဏ္ဌာန်အားဖြင့် တစ်ဆင့်ပြီးတစ်ဆင့် တိုးတက်လာသည်ကို တွေ့ရသည်။ ပထမဆုံး လှုပ်ရှားမှုသည် ၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့ရာ အလုပ်သမားချင်းတူတူ စကော့လူမျိုးများကို ပို၍ အခွင့်အရေး ပေးသဖြင့် အမေရိကန် တွင်းတူးသမား များက သပိတ်မှောက်ခြင်းဖြစ်သည်။ မြန်မာတိုင်းရင်းသား အလုပ်သမားများ၏ လှုပ်ရှားမှု သည် ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်မှစတင်ခဲ့သည်။ သပိတ်မှောက်ရခြင်းမှာ တိုင်းရင်းသား အလုပ်သမားများသည် အိန္ဒိယအလုပ်သမား များလောက်မှပင် အခွင့်အရေး မရခြင်း၊ ထိခိုက်နစ်နာမှုလျော် ကြေး မရခြင်း၊ ကရုဏာကြေး မရခြင်း စသည်တို့ကြောင့် ဖြစ်ပေသည်။ ၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင်လည်း အလားတူ သပိတ်မျိုး မှောက်ခဲ့သော်လည်း ရှေးနည်းတူပင် ကုမ္ပဏီက လိုက်လိုက် လျောလျော မပြုခဲ့ပေ။ ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံရေးသမားများ ဦးဆောင်၍ တွင်းတူးသမားအချို့ သပိတ်မှောက်ခဲ့သော်လည်း အကျိုးမထူးလှချေ။ ယင်းသည့် နောက်ပိုင်းတွင်မူ အလုပ်သမား လှုပ်ရှားမှု မည်မည်ရာရာ မရှိလှတော့ချေ။ သို့သော် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃ဝဝ ပြည့်နှစ် (ခရစ် ၁၉၃၈န္ထ၃၉)တွင်မူကား မြန်မာတစ်ပြည်လုံး တုန်ဟီးသွားသော ရေနံမြေ သပိတ်ကြီး ပေါ်ပေါက်ခဲ့လေသည်။ အာ။ာဝက သခင်ဘိုးလှကြီး ခေါင်းဆောင်သော သပိတ်တပ်သား မြန်မာ ကုလားအလုပ်သမား ၁ဝဝဝ ကျော်တို့သည် မိုင် ၄ဝဝ ကျော်ဝေးသော ရန်ကုန်မြို့သို့ ခြေလျင် ချီတက်ပြီးလျှင် ရေနံမြေ အလုပ်သမားများ၏ နစ်နာချက်များကို တင်ပြလာကြသည်။ အခြားသော အလုပ်သမား၊ လယ်သမား၊ ကျောင်းသား အစရှိသော အများပြည်သူတို့ကလည်း ရေနံမြေသပိတ်ကြီးအား သောင်းသောင်းဖြဖြ ထောက်ခံအားပေးကြသည်။ ဗြိတိသျှ အစိုးရနှင့် ကုမ္ပဏီအာဏာပိုင်များ တုန်လှုပ်ချောက်ချားခဲ့ရသော သပိတ်ကြီးတည်။ ယင်းသို့ လုပ်သားထုကြီး၏ ပြင်းထန်သော လှုပ်ရှားမှုကြောင့် အစိုးရက အရေးတယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့ သော်လည်း ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကြီး ဖြစ်ပွားလာသဖြင့် အကောင်အထည် မပေါ်နိုင်ခဲ့ချေ။
စစ်မီးနှင့် ရေနံမြေ
ဥရောပ၌ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မီးကြီး စတင်တောက် လောင်စဉ်က မြန်မာ့ ရေနံမြေမှ လုပ်ငန်းများကို သိသိသာသာ မထိခိုက်သေးပေ။ သို့သော် ၁၉၄၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဂျပန်သည် စစ်ပြိုင်နိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်လာသောအခါ မြန်မာပြည်၌ အခြေအနေတို့ ရုတ်ခြည်း ပြောင်းလဲသွားသည်။ ဗြိတိသျှ အစိုးရ၏ မြေလှန်စနစ်အရ ဘီအိုစီ၏ သံလျင်မှ ရေနံချက် စက်ရုံ၊ အိုင်ဘီပီ၏ ဆိပ်ကြီးစက်ရုံ၊ ဘီဘီပီ၏ သီလဝါစက်ရုံတို့ ကို ၁၉၄၂ ခုနှစ် မတ်လတွင် အကြီးအကျယ်ဖောက်ခွဲ ဖျက်ဆီး၍ အချို့ကို ဖြုတ်ပစ်ခဲ့သည်။ ဧပြီလအတွင်း၌မူ ရေနံတွင်းများ၊ ရေနံထုတ်လုပ်သော ပစ္စည်းကိရိယာများ၊ တွင်းတူးစက်များနှင့် တန်ဆာပလာများ၊လျှပ်စစ် ဓာတ်အားပေး ရေးဆိုင်ရာ ပစ္စည်းများ၊ ချောက်ရေနံချောင်း ရေနံပိုက်လိုင်းကြီး၊ ရေနံစုတ်စက်ရုံများ၊ မရွေ့မပြောင်းနိုင်သော ပစ္စည်းများနှင့် အဆောက်အအုံများကိုလည်း တတ်နိုင်သလောက် ဖျက်ဆီး ပစ်ခဲ့ရာ၊ အပျက်အစီး တန်ဖိုးသည် စတာလင် ပေါင်သန်း ၄ဝ (မြန်မာငွေ ၅၃ ကုဋေ)ခန့် ဖြစ်သည်။ ထိုတန်ဖိုးထဲတွင် မြန်မာ သယံဇာတ ရေနံတွင်းများနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ယင်းတို့ ဖျက်ဆီး ခဲ့သော တန်ဖိုးစာရင်း မပါသေးချေ။ ဖော်လည်း မဖော်ပြချေ။ ဂျပန်များ မြန်မာပြည်တွင်းသို့ ဝင်ရောက် လာသောအခါ ပျက်စီးနေသော ရေနံလုပ်ငန်းကို ဖြစ်သလို ဆက်လက် ဆောင်ရွက်ကြသည်။ ဖြစ်သည့်နည်းဖြင့် ထုတ်လုပ်ရရှိသော ရေနံများကို စည်များတွင် ထည့်၍လည်း ကောင်း၊ ရေနံတွဲသဘောများဖြင့် တင်ဆောင်၍လည်းကောင်း သံလျင်သို့ သယ်ယူပြီးလျှင် ဖြစ်သလို တည်ဆောက်ထားသော ရေနံချက် ဖိုတွင် ရေနံပစ္စည်းများကို ထုတ်လုပ်ကြသည်။ သံလျင်၌ ပျက်စီးနေသော သံကန်ကြီး ၆ဝ ခန့်အနက် လေးခုမျှသာ ပြင်ဆင် အသုံးပြုနိုင်သည်ဟု ဆိုလေသည်။
ရေနံလုပ်ငန်း ပြန်လည်ထူထောင်ရေး
ဘက်ဆစ် ဂျပန်တို့ကို တော်လှန်၍ ဂျပန်တို့ မြန်မာ့မြေမှ ဆုတ်ခွာရပြီးနောက်တွင် ဗြိတိသျှ အစိုးရတို့ ပြန်လည်ဝင် ရောက်လာသောအခါ၊ ဗြိတိသျှရေနံ ကုမ္ပဏီများ သည်လည်း တစ်စတစ်စဖြင့် ရေနံမြေသို့ ပြန်လာကြသည်။ သို့သော် စစ်ပြီး ကာလဖြစ်၍ စစ်အုပ်ချုပ်ရေး လက်အောင်ခံ၊ မြန်မာ့ရေနံမြေ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးအဖွဲ့ အသွင်ဖြင့် ရောက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုအဖွဲ့က ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့အထိ ရေနံမြေ ကိစ္စများကို ဆောင်ရွက်သည်။ ၁၉၄၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃၁ ရက်နေ့အထိ မြန်မာပြည်အတွင်း ရေနံထွက်ပစ္စည်း ဖြန့်ဖြူးရေးကို ကက်စဘီခေါ် မြို့ပြ အုပ်ချုပ်ရေးဌာနက လုပ်ကိုင်သည်။ ထိုနှစ် မတ်လ ၃၁ ရက်နေ့ နောက်ပိုင်းတွင် ဘီအိုစီ (တွင်းတူးရေး)နှင့် ဘီအိုစီ (ကုန်သွယ်ရေး)တို့က ရေနံထုတ်လုပ်ရေးနှင့် ဖြန့်ဖြူးရေးတို့ကို ကက်စဘီထံမှ လွှဲပြောင်းယူလိုက်လေသည်။ ရေနံမြေမှာ မြေလှန် စနစ်ကြောင့် အကြီးအကျယ် ပျက်စီးခဲ့သဖြင့် ကုမ္ပဏီများအတွက် ရေနံလုပ်ငန်း ပြန်လည် ထူထောင်ရေးမှာ ကြောက်မက်ဖွယ် ကောင်းလောက်အောင် စရိတ်စက ကြီးလေးနေသည်။ ထို့ပြင် မြန်မာနိုင်ငံရေး အခြေအနေသည် အချုပ်အချာ အာဏာပိုင်နိုင်ငံအဖြစ်သို့ ကူးပြောင်းရန် လှုပ်ရှားနေသဖြင့် အရင်းရှင် ကုမ္ပဏီများသည် ရေနံမြေထူထောင်ရေး၌ အခြေအနေကို အကဲခတ်ကာ နှောင့်နှေး ဖင့်နွှဲနေကြသည်။ ထိုကြောင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးကာလ၌ မြန်မာပြည်နည်းတူ စစ်ဒဏ် အနည်းအများ ခံကြရသော တိုင်းပြည်နီးချင်းဖြစ်သည့် အင်ဒိုနီးရှား၊ ဗြိတိသျှဗော်နီယိုတို့တွင် ရေနံအထွက် ပိုနေချိန်၌ မြန်မာပြည်တွင် ရေနံထွက် လျော့နည်းနေဆဲ ဖြစ်လေသည်။ ဘီအိုစီသည် ပြန်လည် ထူထောင်ရေး အတွက် ချောက်ရေနံမြေ၌ ရေနံချက်စက်ငယ် တစ်လုံးကို ၁၉၄၇ ခုနှစ် တွင် တည်ဆောက်သည်။ ချောက်န္ထသံလျင် ရေနံပိုက်လိုင်းကို ပြန်၍ ပြုပြင်ရာ၊ ချောက်မြို့မှ မိုင် ၆ဝ ခန့်အထိ ပြန်၍ အသုံးပြု နိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၄၈ ခုနှစ်၌ အချုပ်အချာ အာဏာပိုင်လွတ်လပ်သော ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအဖြစ် ရောက်လာ ပြီးသည့်နောက်ပိုင်းတွင် ပြည်တွင်းရေး အခြေအနေ မငြိမ်မသက် ဖြစ်လာ၍ ဘီအိုစီသည် ပြန်လည် ထူထောင် ရေးလုပ်ငန်း များကိုရပ်ဆိုင်းထားခဲ့သည်။ အခြားနိုင်ငံခြား ရေနံကုမ္ပဏီများကလည်း ဘီအိုစီအား ခေါင်းဆောင်ထားကာ တစ်စိတ် တစ်ဝမ်းတည်းပြု၍ ပူးပေါင်းလိုက်ကြလေသည်။
ရေနံ ဘက်စပ်လုပ်ငန်း
ရဲဘော်ဖြူများ သိမ်းပိုက်ထားခဲ့သော ရေနံမြေကို ပြည်ထောင်စုအစိုးရ တပ်များက ၁၉၄၉ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ပြန်လည် သိမ်းပိုက်ပြီးနောက်၊ ဇူလိုင်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် အရင်းရှင် ရေနံကုမ္ပဏီများက ပြည်တွင်းရေး အခြေအနေ အရပ်ရပ်တို့ကြောင့် လုံခြုံမှု မရှိသဖြင့် ရေနံလုပ်ငန်း ဆောင်ရွက် ရန် မဖြစ်ဟူသော အကြောင်းပြချက်၊ ဘဏ္ဍာရေး မလုံ မလောက်ဟူသော အကြောင်းပြချက်တို့ဖြင့် ရေနံချောင်းရှိ ရေနံလုပ်ငန်းအရပ်ရပ်ကို လုံးဝပိတ်ပစ်ကာ၊ အလုပ်သမား ၂ဝဝဝ ကျော်တို့ကို လူလျော့ပစ်လိုက်လေသည်။ မြန်မာအစိုးရက အလုပ်သမားများ မနစ်နာစေရန် ကုမ္ပဏီများကို ဘဏ္ဍာရေး အကူအညီပေးသော်လည်း ကုမ္ပဏီများက ဆိုလေကဲလေ ဖြစ်လာသည်။ မြန်မာအစိုးရသည် မူအမျိုးမျိုးကိုချ၍ စဉ်စားပြီးနောက် ၁၉၅၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် မြန်မာအစိုးရနှင့် ဗြိတိသျှ ရေနံကုမ္ပဏီကြီးတို့သည် ရေနံဘက်စပ် လုပ်ငန်းအတွက် သဘောတူညီချက် စာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးကြသည်။ စာချုပ် လက်မှတ်ရေးထိုးကြသော ကုမ္ပဏီကြီးများမှာ ဘီအိုစီ၊ အိုင်ဘီပီနှင့် ဘီဘီပီတို့ ဖြစ်ကြ သည်။ ထိုစဉ်က မြန်မာ အစိုးရသည် အစုရှယ်ယာ ၃၃န္ထရာခိုင် နှုန်းပါဝင်၍ နောင်တွင် အစုရှယ်ယာ ၅၁ ရာခိုင်နှုန်း ပါဝင်ရ မည်ဖြစ်သည်။ ထိုဘက်စပ် ရေနံလုပ်ငန်းကို ဘီအိုစီ (၁၉၅၄) လီမိတက်ဟုခေါ်သည်။ ရေနံလုပ်ငန်း ကိစ္စ အဝဝကို ဘီအိုစီ (ကုန်သွယ်ရေး) လီမိတက်က ဆောင်ရွက်၍ လုပ်ငန်းကြီးကြပ် ကွပ်ကဲမှုကို ဒါရိုက်တာ ငါးဦးပါဝင်သော အဖွဲ့က အုပ်ချုပ်သည်။ ဒါရိုက်တာ သုံးဦးကို ဘီအိုစီက ခန့်၍နှစ်ဦးကို အစိုးရက ခန့်သည်။
ပြည်သူ့ ရေနံလုပ်ငန်း အဖြစ်သို့ ။  ။
ရေနံတွင်းတစ်တွင်းမှ ရေနံစိမ်းသည် အမြဲတစေ ထွက်နေမည်ဟု မဆိုနိုင်ချေ။ တစ်နေ့တွင် ခန်းခြောက် သွားနိုင်သည်။ ထို့ပြင် စစ်ပြီးခေတ်တွင် ရေနံထွက်ပစ္စည်း သုံးစွဲမှုသည် အလွန်တိုးတက် များပြားလာသော်လည်း ရေနံစိမ်း အထွက်သည် အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် လျော့လာသည်။ ထိုကြောင့် နိုင်ငံခြား ကုမ္ပဏီကြီးများသည် ဗြိတိသျှခေတ်ကပင် ရေနံမြေ သစ်များကို စူးစမ်းရှာဖွေခြင်း၊ ရေနံအစမ်းတွင်းတူးခြင်းများကို ဦးစားပေး၍ ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြ သည်။ ယင်းသို့ ရေနံမြေသစ် ရှာခြင်းစသည်တို့သည် အလွန်စရိတ်စက ကြီးလေးလှသော်လည်း ရေနံလုပ်ငန်း ကြာရှည်တည်တံ့နိုင်ရေးအတွက် ထိုလုပ်ငန်းတို့သည် ပြုသင့်ပြုထိုက်သော လုပ်ငန်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီကာလက ထိုကြောင့်ပင် ချင်းတွင်းမြစ် အထက်ပိုင်း အင်းတော်၊ ပန်းသာ အစရှိသောဒေသနှင့် ရေနံမစသော ဒေသတို့တွင် ရေနံ စမ်းသပ်ရှာဖွေယင်း ရေနံတွေ့ခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် ငရှန်တောင်၊ အုန်းတွဲ၊ ကျွန်းတော်၊ ရင်းအိုင်၊ အောင်လန်း၊ မိုးနတ်ကုန်း၊ မြောင်းကုန်း အစရှိသော ဒေသများ၌လည်း ရေနံရှာဖွေခြင်းကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ စစ်ပြီးကာလ ၁၉၅၇ ခုနှစ်မှစ၍ ဒေးဒရဲ၊ ကျိုက်လတ်၊ သာယာဝတီ၊ ကျွန်းညိုကြီး၊ အောင်လံ၊ ပုဂံ စသည်တို့၌လည်း ရေနံ ရှာခဲ့သေးသည်။ သို့သော် လွတ်လပ်ရေး ခေတ်တွင် အရင်းရှင်ကုမ္ပဏီကြီးများသည် ရေနံမြေသစ်ရှာဖွေရေးကို အားကြိုး မာန်တက် မပြုခဲ့ကြပေ။ ရေနံလုပ်ငန်းကို ပြည်သူပိုင် လုပ်ပြီးနောက် ၁၉၆၄ ခုနှစ်မှစ၍ ပြည်၊ မြန်အောင် ဒေသတို့၌ ရေနံစမ်းသပ်ရှာဖွေခဲ့ရာ၊ ၁၉၆၅ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် မြန်အောင် အစမ်းတွင်းများမှ ရေနံများအောင်မြင်စွာ ထွက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၆၅ ခုနှစ် ဒီဇင်လာလအတွင်း၌ မြန်အောင် အစမ်းတွင်းအချို့မှ တစ်လလျှင် ရေနံစိမ်းဂါလံ ရှစ်သိန်းကျော် ထွက်နိုင်ကြောင်း စမ်းသပ်တွေ့ရှိရလေသည်။ ထိုကြောင့် မြန်အောင်ရေနံမြေတွင် တွင်းသစ်များ ဆက်လက် တူးရေး၊ သိုလှောင်ရေး၊ ဆိပ်ကမ်းအရောက် ပိုက်သွယ်ရေးတို့ကို စီစဉ် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိလေသည်။ ရေနံချောင်း ရေနံမြေ၌လည်း တွင်းသစ်များ တူးဖော်ရေးကို စီစဉ်ဆောင်ရွက်လျက်ရှိလေသည်။
ရေနံနှင့် ရေနံထွက်ပစ္စည်း ထုတ်လုပ်ခြင်း ။  ။
အင်တာနက်အနိုင်ကျင့်စော်ကားမှု
. အင်တာနက်အနိုင်ကျင့်စော်ကားမှု (ネットいじめ) သည် အီလက်ထရွန်းနစ်ဆက်သွယ်ရေးနည်းလမ်းများကို အသုံးပြုကာ အနိုင်ကျင့် စော်ကား နှောက်ယှက်မှု ပုံစံတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အွန်လိုင်း အနိုင်ကျင့်စော်ကားမှု ဟုလည်း ခေါ်ပြီး နည်းပညာတိုးတက်လာပြီး အသုံးပြုမှုတွင်ကျယ်လာခြင်းနှင့်အတူ အထူးသဖြင့် ဆယ်ကျော်သက်များအကြားတွင် အတွေ့ရများလာသည်။
အခုဆိုရင် အင်တာနက်ဟာ တစ်ကမ္ဘာလုံးရှိ အိမ်များ ၊ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများ ၊ ကျောင်းများ ၊ ရုံးများ ၊ စာကြည့်တိုက်များကို ရောက်ရှိ နေပြီဖြစ်သော်လည်း မူလအစကမူ ရိုးရှင်းလှတဲ့ ကွန်ပျူတာကွန်ယက် ARPANET နဲ့စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပါတယ်။ ပညာရေးဆိုင်ရာ သုတေသန လုပ်ငန်းများနဲ့ စစ်ဘက်ရေးရာ ကာကွယ်ရေးလုပ်ငန်းများအတွက်သာ အသုံးပြုရန် ရည်ရွယ်တည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ဖိုင်လ်များလွှဲပြောင်းခြင်း ၊ e-mail များပို့ခြင်းနဲ USENET လို့ခေါ်တဲ့ Forum မှတဆင့် သတင်း အချက်အလက်များ ပေးပို့ခြင်းတို့ကို လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီ နောက်မှာ တော့ HTTP (hypertext transfer protocol) တိုးတက် ကျယ်ပြန့် လာမှုကြောင့် စာသား ၊ ရုပ်ပုံ ၊ အသံဖိုင်လ်များကိုပို့ဆောင်နိုင်သော webpages လို့ခေါ်တဲ့ hyperlinked electronic documents မှတဆင့် အင်တာနက်ကို အသုံးပြုသူများက အချင်းချင်း ဖိုင်လ်များကို ပို့ဆောင်ခဲ့ကြပါတယ်။
မူလအစက စစ်ဘက်ရေးရာ ကာကွယ်ရေး ၊ လုံခြုံရေးနဲ့ ပညာရေး ဆိုင်ရာ သုတေသန လုပ်ငန်းများအတွက်သာ အသုံးပြုရန် ရည်ရွယ် တည်ထောင်ခြင်း ဖြစ်ပေမယ့်လည်း အခုဆိုရင် ရုပ်ပုံ ၊ အသံဖိုင်လ် ၊ ရုပ်ရှင်ကားများကိုပါ ပေးပို့နိုင်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လူများ အချင်းချင်း ဆက်သွယ်ရေး ၊ ဖျော်ဖြေရေးအတွက်ပါအသုံးပြုလာကြပါပြီ။ ပညာရပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနဲ့ပတ်သက်လို့ သိလိုသမျှကိုလည်း အင်တာနက် စာမျက်နှာပေါ်မှာ ရှာဖွေပြီး လေ့လာနိုင်သဖြင့် ကျောင်းသား လူငယ်များအတွက် အလွန် အကျိုးကျေးဇူး ဖြစ်ထွန်းလှပါတယ်။ ဒါပေမယ့်လည်း အင်တာနက်ကြောင့် ဆယ်ကျော်သက် လူငယ်အများ ၊ လူငယ် လူရွယ်များ မိမိကိုယ်မိမိ သတ်သေသွားကြတယ်ဆိုတာ ဝမ်းနည်းစွာ သိရှိရပါတယ်။
အမေရိကန်ပြည်တောင်စုမှ ၁၃ နှစ်အရွယ် Ryan Halligan အမည်ရှိတဲ့ ကျောင်းသားလေးမှာ အတန်းဖော်သူငယ်ချင်းများက သူ့ကို ဂေး (gay) ဖြစ်တယ်လို့ instant message များနဲ့ သတင်းမှားဖြန့်ဝေတာကြောင့် စိတ်ဆင်းရဲပြီး ကျောင်းမှာလည်း မပျော်ပိုက်တော့ပါဘူး။ တစ်တန်းတည်းသား ကျောင်းသူတစ်ဦးက သူ့ကို ခင်မင်ချင်ဟန်ဆောင်ကာ သူနဲ့ အွန်လိုင်း ချက်တင်းလုပ်ပြီး အဲဒီ ချက်တင်းလုပ်ထားသမျှတွေကို အင်တာနက်မှာ ပြန်လည် ဖြန့်ဝေပါတယ်။ အဲဒီလိုနဲ့ ကျောင်းမှာ နောက်ပြောင်ခံရတဲ့ Ryan က နောက်ဆုံးမှာတော့ သူ့ကိုယ်သူ သတ်သေသွားခဲ့ပါတယ်။
အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ်ရှိ ဗြိတိန်နိုင်ငံသူ Gail Jones ကတော့ သူမရဲ့ မိုဘိုင်းလ်ဖုန်းကို နာရီဝက်တစ်ခါ ခေါ်ဆို ခြိမ်းခြောက် နောက်ပြောင်မှုတွေ ၂၀ ခန့် ရရှိအပြီးမှာတော့ သူမကိုယ်သူမ သတ်သေသွားခဲ့ပါတယ်။ သူမရဲ့ ဖခင်ဖြစ်သူက ညသန်းခေါင်ယံမှာ လာတဲ့ဖုန်းကြောင့် သူမကိုယ်သူမ သတ်သေသွားခဲ့တာလို့ သံသယ ရှိပါတယ်။ ဆယ်ကျော်သက် အရွယ်များ အင်တာနက်သုံးစွဲမှုက ပိုမိုမြင့်မားလာသလို ခြိမ်းခြောက်သော အီးမေးလ်များ ၊ ဓာတ်ပုံများ ၊ဗီဒီယိုဖိုင်လ်များကို အင်တာနက်မှာ ဖြန့်ဝေသော ခြိမ်းခြောက်မှုများကြောင့် သူတို့ကိုယ်သူတို့ သတ်သေသွားကြတဲ့ ဆယ်ကျော်သက်လူငယ်များလည်း အများအပြား ဖြစ်လာပါတယ်။
ကိုရီးယားနိုင်ငံမှာ အင်တာနက် အနိုင်ကျင့်စော်ကားခံရသူများဟာ ကျောင်းသား ၊ ကျောင်းသူများတင်မကဘဲ အနုပညာရှင်များပါ ပါဝင်နေပါတယ်။ ရုပ်မြင်သံကြား သရုပ်ဆောင်မင်းသမီးဖြစ်သူ Jeong Da Bin နှင့် ပေါ့ပ်အဆိုတော် Yuni တို့သည်လည်း အင်တာနက် အနိုင်ကျင့် စော်ကားမှုများကြောင့် မိမိကိုယ်မိမိ သတ်သေသွားခဲ့ကြသူများဖြစ်ပါတယ်။
ဒီလိုဖြစ်ရတဲ့ အကြောင်းရင်းတစ်ခုကတော့ ဘယ်သူမှ မသိနိုင်တဲ့ ၊ မသိတဲ့ အကြောင်းအရာများကို ဗီဒီယိုဖိုင်လ်အဖြစ်နဲ့ အင်တာနက်မှာ လူပေါင်းများစွာက ကြည့်ရှုနိုင်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်တယ်လို့ South Carolina ပြည်နယ်Clemson University မှ စိတ်ပညာရှင်လည်း ဖြစ်သူ ၊ Cyber Bullying: Bullying in the Digital Age စာအုပ် ၏ စာရေးသူတစ်ဦးလည်းဖြစ်သူ် Robin Kowalski ကဆိုပါတယ်။ Children’s Charities’ Coalition for Internet Safety မှ ဥက္ကဋ္ဌ John Carr က အင်တာနက် အနိုင်ကျင့်စော်ကားခြင်းဟာ ဘာကြောင့် လူငယ်များကို ပိုထိခိုက်စေတယ်ဆိုတာကို ရှင်းပြခဲ့ပါတယ်။ ကျွန်တော် ငယ်ငယ်တုန်းက ကျောင်းကစားကွင်းမှာ လူကောင်ပိုထွားတဲ့ ကျောင်းသားတွေရဲ့ အနိုင်ကျင့် စော်ကားတာကိုခံခဲ့ရတယ်။ ဒါပေမယ့် ကျောင်းတက် ခေါင်းလောင်းထိုးတဲ့အခါမှာ အနိုင်ကျင့် စော်ကားမှုတွေက ရပ်သွားတယ်။ အင်တာနက်မှာကျတော့ အနိုင်ကျင့်စော်ကားမှုဟာ နေ့စဉ် ၂၄ နာရီလုံးလုံး ဖြစ်နေတော့ လွတ်မြောက်ဖို့လမ်းက မရှိဘူး လို့ ဆိုပါတယ်။
အင်တာနက် အသုံးပြူသူများဟာ မိမိရဲ့ ကိုယ်ပိုင်နာမည် ၊ အွန်လိုင်းအိုင်ဒီ များကို ဖော်ပြဖို့ သတ္တိမရှိတဲ့အခါမှာ အမည်မသိ တစ်ယောက်အနေနဲ့ ရေးနေနိုင်တဲ့ အတွက် အင်တာနက်မှာ အနိုင်ကျင့် စော်ကားဖို့ လွယ်ကူ လှပါတယ်။ စိတ်ပညာအရ ကိုယ့်ကို အနိုင်ကျင့် စော်ကားနေသူကို မသိရခြင်းဟာ အနိုင်ကျင့်စော်ကားခံရသူကို စိတ်ရှုပ်ထွေး ရူးစေပါတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ အနိုင်ကျင့်စော်ကားသူဟာ ကိုယ့်ရဲ့ အချစ်ဆုံး သူငယ်ချင်းလည်း ဖြစ်ကောင်းဖြစ်နိုင်သလို ၊ မောင်နှမ သားချင်းလည်းဖြစ်နိုင်သလို ၊ ကျောင်းက ကျောင်းသူ ကျောင်းသား တဝက်လောက်လည်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ် လို့ Kolwaski ကဆိုပါတယ်။ သူအင်တာဗျူးခဲ့တဲ့ အနိုင်ကျင့်စော်ကားမှုရဲ့ သားကောင်ဖြစ်သူ လူငယ် ထက်ဝက်လောက်က သူတို့ကို ဘယ်သူတွေက အနိုင်ကျင့် စော်ကား နေတယ်ဆိုတာကို မသိရပါဘူး။
Edinburgh မြို့ ၊ Heriot Watt University မှ Ruth Aylett ရဲ့ ဦးဆောင်မှုဖြင့် FearNot! အမည်ရှိတဲ့ ဆော့ဖ်ဝဲ တစ်ခုကို ဆယ်ကျော်သက်များ အတွက်တီထွင်ပြီး စာသင်ကျောင်းများမှာ စမ်းသပ်ခဲ့ကြပါတယ်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပဲ နိုင်ငံအချို့က အုပ်ချုပ်သူ အစိုးရများက ဒီလို အင်တာနက် အနိုင်ကျင် ့ စော်ကားမှုများကို အရေးယူဆောင်ရွက်လျက်ရှိနေပါတယ်။ အမေရိကန် ပြည်တောင်စု၊ တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံတို့မှာ အင်တာနက် အနိုင်ကျင့် စော်ကားမှု ဆိုင်ရာ ဥပဒေများထုတ်ထားပြီး အရေးယူ ဆောင်ရွက် နေပါတယ်။
သေဆုံးကွယ်လွန်သွားခဲ့ ပြီးသော ဆယ်ကျော်သက် ကလေးများကို ပြန်လည် မရရှိနိုင်တော့ပေမယ့်လည်း လက်ရှိ အင်တာနက် အသုံးပြုနေသော ၊ ရှိနေသော ဆယ်ကျော်သက်များကို ကာကွယ်ဖို့ အတွက် ၊ အသက်ဆက်လက် ရှင်သန်နေဖို့ အတွက် အင်တာနက်ဆိုင်ရာ ဥပဒေများ တင်းကြပ် သင့်လှပါ ပေတယ်။
အင်တာနက်မှာ အနိုင်ကျင့်စော်ကားခံရသူ ဆယ်ကျော်သက်များကို ကူညီပေးနေတဲ့ www.rdasia.com ကိုဆက်သွယ် စာရေး အကူညီတောင်းနိုင်ပြီး helpful tips များကိုလည်း ဒေါင်းလုတ်ဒ် ရယူနိုင်ပါတယ်။
အင်းခေါင်းရွာ၊ ပင်းတယမြို့နယ်
အင်းခေါင်းရွာ (Innhkawng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်းတယမြို့နယ်၊ ကူးကော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၈၁၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကူးကော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၈၉၀ ဦး၊ မ ၃၀၉၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၉၈၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်းတယမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အိဝခိ - အိုးတဘူတာ
အိဝခိ - အိုးတဘူတာ  (磐城太田駅 အိဝခိ - အိုးတ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဖုခုရှီးမားခရိုင်၊ မိနမိဆိုးမမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ကော့သင်းရှူးရွာ၊ နောင်လုံအနောက်
ကော့သင်းရှူးရွာ(Kawtthinshu)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ နောင်လုံ(အနောက်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၁၃၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နောင်လုံ(အနောက်)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၄၆၅ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၀၂၈ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘားအံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မိုင်းနောင်စုစည်းရွာ၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးညှင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဘိုးတော်ကနိတ်ရွာ၊ ဝါးကောက်
ဘိုးတော်ကနိတ်ရွာ၊ ဝါးကောက်
ဖူကုရှိမ အမှတ် ၁ နျူကလီးယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ
ဖူကုရှိမ အမှတ် ၁ နျူကလီးယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ (福島第一原子力発電所) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ နယူးကလိယားသုံး ဓာတ်အားပေးစက်ရုံဖြစ်သည်။ ယင်းစက်ရုံသည် General Electric နှင့် Tokyo Electric Power Company တို့ပူးပေါင်းပြီး ဒီဇိုင်းဆွဲ တည်ဆောက်ခဲ့သည့် ပထမဆုံး ဓာတ်အားပေးစက်ရုံဖြစ်သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ပြင်းအား ၉ ရှိ မြေငလျင်ကြောင့် ပိတ်သိမ်းခဲ့ရသည်။ စက်ရုံနှင့် ကီလိုမီတာ ၃၀ အကွာအဝေးကို လူမသွားရနယ်မြေအဖြစ် အစိုးရက သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
သရက်ချောင်းခမွေးရွာ
သရက်ချောင်းခမွေးရွာ
အုန်းပင်စုရွာ၊ ကကရန်
အုန်းပင်စုရွာ၊ ကကရန်
အမှတ် (၂)ပလနရွာ၊ နမ့်စန်မြို့နယ်
အမှတ် (၂)ပလနရွာ (No. (2)Palana)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ နမ့်စန်မြို့နယ်၊ မက်မုန်မွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၅၄၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မက်မုန်မွန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၉၂၀ ဦး၊ မ ၃၆၂၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၅၄၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နမ့်စန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
၂၄ နိုဝင်ဘာ
နိုဝင်ဘာလ၊ (၂၄)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၃၂၈)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၃၂၉)ရက်မြောက်)) နေ့ရက် ဖြစ်သည်။ ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၃၇) ရက် ကျန်သေးသည်။
အိဝခိ - မိုရိယာမဘူတာ
အိဝခိ - မိုရိယာမဘူတာ  (磐城守山駅 အိဝခိ - မိုရိယာမ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဖုခုရှီးမားခရိုင်၊ ခိုးရိယာမမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
အဝိဇ္ဇာပဟာနသုတ်
(၃)သုတ် ရှိပါသည်။
အညတရ ရဟန်း၏ မေးလျှောက်ချက်အရ ဘုရားရှင်က အဇ္ဈတ္တိကာယတန ၆-ပါး၊ ဗဟိဒ္ဓါယတန ၆-ပါး၊ ဝိညာဏ် ၆-ပါး၊ ဖဿ ၆-ပါး၊ ဝေဒနာ ၆-ပါးတို့တွင် တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီကို အနိစ္စဟု သိမြင်လျှင် အဝိဇ္ဇာကို ပယ်ဖျောက်၍ ဝိဇ္ဇာဖြစ်၏ ဟု အသီးအသီး ခွဲခြမ်း၍ ဟောတော်မူသည့်သုတ်။ -- အညတရ ရဟန်း၏ မေးလျှောက်ချက်အရ ဘုရားရှင်က အထက်သုတ် ဒေသနာတော်နည်းအတိုင်း အဝိဇ္ဇာကိုပယ်ဖျောက်ပြီး ဝိဇ္ဇာဖြစ်နိုင်သော “ဧကော ဓမ္မာ” ဖြစ်သော အနိစ္စဟု သိမြင်ပုံကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်။ - အညတရ ရဟန်း၏ မေးလျှောက်ချက်အရ ဘုရားရှင်က အထက်သုတ် ဒေသနာတော်နည်းအတိုင်း “ဧကော ဓမ္မာ” ဖြစ်သော အနတ္တဟု သိမြင်ပုံကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
လျန်နှာ (ဟောင်း)ရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်
လျန်နှာ (ဟောင်း)ရွာ(Lianhna(Haung))သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းခရိုင်၊ ဖလမ်းမြို့နယ်၊ ကျော့သဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၄၉၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျော့သဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၆၈ ဦး၊ မ ၃၄၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၁၅ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖလမ်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျုံသွတ်ပဲခိုးစုရွာ၊ ဝါးကောက်
ကျုံသွတ်ပဲခိုးစုရွာ၊ ဝါးကောက်
မံမီရုပ်ကလာပ်
ရှေးအီဂျစ်လူမျိုးတို့သည် လူတစ်ဦးတစ်ယောက် သေဆုံးသွားသောအခါ ထိုသူ၏ ရုပ်အလောင်း မပျက်မစီး၊ မပုပ်မသိုးမှသာလျှင် သေသူ၏ အသက်ဝိညာဉ်သည် နောင်တနေ့သောအခါတွင် ကြွင်းကျန်ခဲ့သော မိမိရုပ်ကလာပ်ထဲသို့ ပြန်ဝင်အသက်ရှင်လိမ့်မည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထိုသို့ယုံကြည်သည့်အတိုင်း ရုပ်အလောင်းကို မပုပ်မသိုးပဲ ကြာမြင့်စွာ တည်တံ့နိုင်စေမည့် နည်းအမျိုးမျိုးကို ရှာဖွေခဲ့ကြသည်။ အဆီ၊ သစ်စေး၊ အမွှေးအထုံများဖြင့် လူသေရုပ်ကလာပ်ကို သုတ်လိမ်းပြီးလျှင် ပိတ်ပိုင်းစ အရှည်ကြီးဖြင့် ဦးခေါင်းမှ ခြေဖျားတိုင် ရစ်ပတ်ကျပ်စည်းကြသည်။ ဤသို့ မပုပ်မသိုးအောင် ကျပ်စည်းထားသော ရုပ်ကလာပ်မျိုးကို မံမီရုပ်ကလာပ်ဟု ခေါ်သည်။
အထူးသဖြင့် မင်းမျိုးရာဇာနှင့် ပစ္စည်းဥစ္စာ ကြွယ်ဝသောသူများ သေလွန်သောအခါ ငွေကြေးမြောက်မြားစွာပေး၍ ဝယ်ယူရသော ဆေးအမျိုးမျိုး၊ အမွှေးအမျိုးမျိုးတို့ဖြင့် ရုပ်ကလာပ်ကို စီမံကျပ်စည်းပေးကြသည်။ ထိုနောက် အဖိုးတန် ပစ္စည်းအသုံးအဆောင်များနှင့် အတူတကွ ကြီးကျယ်ခန်းနားစွာ မြှုပ်နှံထားလေ့ရှိကြသည်။ သာမန် ဆင်းရဲသားဖြစ်လျှင်ကား ရုပ်အလောင်းကို ဆားရည်တွင်စိမ်၍ အခြောက်ခံပြီးလျှင် သာမန်အဝတ်စများဖြင့်ပင် ရစ်ပတ်ကာ မြှုပ်နှံလိုက်ကြသည်။
မံမီရုပ်ကလာပ် ပြုလုပ်သည့် အလေ့အထသည် အီဂျစ်နိုင်ငံမှ တောင်ပိုင်းသို့ ပျံ့နှံ့သွားရာ အာဖရိက၊ အိန္ဒိယ၊ ဩစတြီးယားနှင့် အာရပ်လောကတိုင်အောင် ရောက်သွားခဲ့သည်။ အနောက်ဘက် တခွင်တွင်မူ ထိုအလေ့အထသည် ပီရူးနှင့် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံတို့တိုင်အောင် ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သည်။ သို့သော် မံမီရုပ်ကလာပ် ပြုလုပ်ကြရာတွင် အီဂျစ်တို့၏ နည်းကို မည်သူမျှ မမှီကြပေ။
ရှေးခေတ် အီဂျစ်ဖာရိုဘုရင်များ ဖြစ်ကြသော ဒုတိယ ရမ်မီးဆီးနှင့် တူတန်ခမွန်တို့၏ မံမီရုပ်ကလာပ်များမှာ အကျော်ကြားဆုံးသော မံမီရုပ်ကလာပ်များ ဖြစ်ကြသည်။ အီဂျစ်လူမျိုးတို့သည် ရုပ်ကလာပ် ပြုလုပ်သည့် အလေ့အထကို ဘီစီ ၄၅၀၀ ခန့်မှစ၍ အေဒီ ၇ ရာစုခေတ်တိုင်အောင် ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ကလေးများ၏ ရုပ်အလောင်းကို ထိုသို့ မပုပ်မသိုးအောင် ပြုလုပ်ခြင်း နည်းပါးကြသည်။ ယဟူဒီ (ဂျူး) နှင့် ဂရိလူမျိုးတို့သည်လည်း လူသေရုပ်အလောင်းများကို ထိုကဲ့သို့ပြုလုပ် စီမံပေးလေ့ ရှိခဲ့ကြဖူးသည်။ နောက်ပိုင်းခေတ်များတွင် လူ၏ ရုပ်အလောင်းသာမက ခွေး၊ ကြောင်၊ ကြက်၊ ငှက်၊ ခြင်္သေ့၊ မိကျောင်း၊ ငါးနှင့် ပိုးမွှားများ အပါအဝင် မိမိတို့ အမြတ်တနိုး မွေးမြူထားသော တိရစ္ဆာန်တို့၏ ရုပ်အလောင်းများကိုပင် မပုပ်မသိုးအောင် အီဂျစ်လူမျိုးတို့ စီမံပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်များကို တွေ့ရသည်။
ရှေးအီဂျစ်လူမျိုးတို့သည် မံမီရုပ်ကလာပ် ပြုလုပ်ရာ၌ နည်းပေါင်းများစွာကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည့်အနက် ယခုအခါ နည်းအချို့ကိုသာ စုံစမ်းသိရှိရသည်။ အကြမ်းအားဖြင့် မံမီရုပ်ကလာပ် ပြုလုပ်စီရင်ပုံမှာ ရှေးဦးစွာ လူသေရုပ်အလောင်းမှ ဦးနှောက်နှင့် အူများကို ထုတ်ပစ်သည်။ ထိုနောက် ပူစပ်မွှေးကြိုင်သော သစ်ခေါက်သစ်မြစ်များ၊ သစ်ပင်မှရသော အစေးများ စသော ရုပ်အလောင်းကို မပုပ်မသိုးအောင် ထိန်းသိမ်းပေးနိုင်သည့် ဆေးဖက်များဖြင့် စီမံထားသော အရည်တွင်ဖြစ်စေ၊ တခါတရံ ပျားရည်တွင်ဖြစ်စေ ရက်ပေါင်း ၇၀ မျှစိမ်ထားသည်။ ထိုနောက် ရုပ်အလောင်းကို ခြောက်သွေ့အောင် စီမံပြန်သည်။ ကိုယ်တွင်းသို့လည်း တတ်နိုင်သမျှ ရုပ်မပျက်ပဲ ဖောင်းကြွနေအောင် အခြားဆေးဖက်များကို လိုသည့်နေရာ၌ သွတ်သွင်းပေးသည်။ တခါတရံ မျက်လုံးအတုများကိုပင် တပ်ဆင်ပေးလေ့ ရှိသည်။ ထိုနောက် လိုင်နင်အဝတ်ဖြင့် တကိုယ်လုံးကို သေသပ်စွာ အထပ်ထပ် ရစ်ပတ်ပေးပြီးလျှင် လှပစွာ ရေးခြယ်ထွင်းထု အထပ်ထပ် ပြုလုပ်ထားသော ခေါင်းများတွင်ထည့်ကာ မြှုပ်နှံလေသည်။
ထောင်ပေါင်းများစွာသော မံမီရုပ်ကလာပ်များကို အီဂျစ်နိုင်ငံမှ တူးဖော်ရရှိ၍ အချို့ကို လန်ဒန်မြို့နှင့် ကိုင်ရိုမြို့ရှိ ပြတိုက်များတွင် ပြသထားသည်ကို တွေ့နိုင်သည်။
မဟာသရဏဂုံတော်ကြီး
မုံရွာမြို့ ကျေးဇူးရှင် လယ်တီ ဆရာတော်ဘုရားကြီး ရေးသား စီရင်တော်မူအပ်သော မဟာသရဏဂုံတော်ကြီး
လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ဗုဒ္ဓတရားစွယ်စုံ
ဤ မဟာသရဏဂုံ ကျမ်းတော်မြတ်ကြီးတွင်
တို့ကို သစ္စဉာဏ်၊ ကိစ္စဉာဏ်၊ ကတဉာဏ်နှင့်အညီ ရတနာသုံးပါး တွဲ၍ ရေးသားထားပါသဖြင့် နိဗ္ဗာန်မျက်မှောက် ဘုရားရှိခိုးကျမ်းဟု ရည်ညွှန်းလိုသည်။
ကဒိတ်ရွာ၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တန့်ဆည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လယ်ဦးစု (အရှေ့)ရွာ၊ ပေါက်တန်းကြီး
လယ်ဦးစု (အရှေ့)ရွာ၊ ပေါက်တန်းကြီး
ဒါန်းကုန်းရွာ၊ ခင်ဦးမြို့နယ်
ဒါန်းကုန်းရွာ (Dankone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ခင်ဦးမြို့နယ်၊ မူးသာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၅၁၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ခင်ဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တန်ခွန်တိုင်ရွာ၊ ငှက်ပျောတော
တန်ခွန်တိုင်ရွာ၊ ငှက်ပျောတော
ကဇောက်ရွာ၊ ကကရန်
ကဇောက်ရွာ၊ ကကရန်
သိုက်ရိုးရွာ၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်
သိုက်ရိုးရွာ (Thaikyoe)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်၊ တလုပ်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၅၅၅၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တလုပ်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၀၈ ဦး၊ မ ၁၅၉၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၀၀၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မိဂဇာလသုတ်
(၂)သုတ် ရှိပါသည်။
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် အရှင်မိဂဇာလ၏ လျှောက်ထားချက်အရ အရှင်မိဂဇာလအား “သဒုတိယဝိဟာရီ”ပုဂ္ဂိုလ်နှင့် “ဧက ဝိဟာရီ” ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို ဘုရားရှင် အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
အဋ္ဌကထာ၌ မှတ်သားဖွယ်ဖွင့်ဆိုချက်များရှိပါသည်။ - ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် အရှင်မိဂဇာလ၏ လျှောက်ထားချက်အရ အရှင်မိဂသာလအား ဒုက္ခသမုဒယနှင့် ဒုက္ခနိရောဓတရားတို့ကို အကျယ် ဘုရားရှင်ဟောတော်မူပါသည်။
အရှင်မိဂဇာလ တရားအလုပ် အားထုတ်တော်မူရာ မကြာမီ ရဟန္တာဖြစ်ပုံကို ပြဆိုသည့်သုတ်။
လုံချိန်ရွာ၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်
လုံချိန်ရွာ (Longching)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်၊ နောင်လိုင်မူဖိတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၀၇၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်လိုင်မူဖိတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၂၁ ဦး၊ မ ၁၈၈၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၀၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လွိုင်လင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝါးကောက်ရွာ၊ ဝါးကောက်
ဝါးကောက်ရွာ၊ ဝါးကောက်
အိဝခိ - အဆခဝဘူတာ
အိဝခိ - အဆခဝဘူတာ  (磐城浅川駅 အိဝခိ - အဆခဝ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဖုခုရှီးမားခရိုင်၊ အဆခဝမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ပြည့်ဝရွာ၊ ပြည့်ဝ
ပြည့်ဝရွာ၊ ပြည့်ဝ
ပေါက်ရွာ၊ ကုလားမတောင်
ပေါက်ရွာ၊ ကုလားမတောင်
မင်းကံစုရွာ၊ ဝါးကောက်
မင်းကံစုရွာ၊ ဝါးကောက်
နောင်လုံကုလားစုရွာ၊ ဘားအံမြို့နယ်
နောင်လုံ(ကုလားစု)ရွာ(Naunglon(Kularsu))သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ နောင်လုံ(အနောက်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၁၃၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နောင်လုံ(အနောက်)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၄၆၅ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၀၂၈ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘားအံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကာမေ (ရခိုင်)ရွာ
ကာမေ (ရခိုင်)ရွာ
အောင်လှိုင်ရွာ၊ ကကရန်
အောင်လှိုင်ရွာ၊ ကကရန်
အိဝခိ - အိရှိခဝဘူတာ
အိဝခိ - အိရှိခဝဘူတာ  (磐城石川駅 အိဝခိ - အိရှိခဝ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဖုခုရှီးမားခရိုင်၊ အိရှိခဝမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
အိဝခိ - အိရှိအိဘူတာ
အိဝခိ - အိရှိအိဘူတာ  (磐城石井駅 အိဝခိ - အိရှိအိ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဖုခုရှီးမားခရိုင်၊ ယမဆွတ်ရိမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
၂၆ နိုဝင်ဘာ
နိုဝင်ဘာလ၊ (၂၆)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၃၃၀)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၃၃၁)ရက်မြောက်)) နေ့ရက် ဖြစ်သည်။ ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၃၅) ရက် ကျန်သေးသည်။
ရန်ကုန် စီးပွားရေး တက္ကသိုလ်
ရန်ကုန် စီးပွားရေး တက္ကသိုလ် (Yangon University of Economics) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏အထင်ကရ စီးပွားရေးနှင့်စီမံခန့်ခွဲမှု တက္ကသိုလ် ဖြစ်သည်။ ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်တွင် ဌာန တစ်ခုအဖြစ်သာ စတင်ခဲ့ပြီး ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် သီးခြားလွတ်လပ်သော တက္ကသိုလ်အဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန် စီးပွားရေး တက္ကသိုလ်မှ ဘွဲ့ကြို၊ ဘွဲ့လွန်ဒီဂရီနှင့် ဒီပလိုမာ၊ မဟာဒီဂရီများကို စီပွားရေး၊ ဘောဂဗေဒနှင့် စာရင်းအင်းပညာများကို အချိန်ပြည့်/အချိန်ပိုင်း ပို့ချလျက်ရှိသည်။ ရန်ကုန် စီးပွားရေးတက္ကသိုလ် ပရဝုဏ် သုံးခုသည် ကမာရွတ်မြို့နယ်၊ လှိုင်မြို့နယ် နှင့် ရွာသာကြီးတို့တွင်  အသီးသီးတည်ရှိကာ ကမာရွတ်မြို့နယ်ရှိ ပရဝုဏ်မှာ ပင်မပရဝုဏ်ဖြစ်သည်။
ဟံသာဝတီယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်း
ဟံသာဝတီယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်းသည် တောင်ငူမြို့တွင် အခြေပြုတည်ထားသော ဘောလုံးအသင်းဖြစ်ပြီး ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးကို ကိုယ်စားပြုသည့် အသင်းဖြစ်သည်။ ၂၀၀၉ မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ်ဘောလုံးပြိုင်ပွဲများ စတင်ကျင်းပစဉ်ကတည်းကပင် ပါဝင်ခဲ့သော အသင်းဖြစ်ပြီး ထိုနှစ်ပြိုင်ပွဲတွင် အဆင့် ၆ နေရာတွင် ရပ်တည်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ယခင်အမည် ဥဿယူနိုက်တက်မှ ဟံသာဝတီယူနိုက်တက်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ဥဿာယူနိုက်တက် အမည်နှင့်ရှိစဉ်က ၂၀၁၀ မြန်မာ့ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ်ဖလားပြိုင်ပွဲတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် အသင်းအတွက် အရေးကြီးသော ဖလားတစ်လုံး ရယူနိုင်ခဲ့သည်။
သမိုင်းကြောင်း
ဟံသာဝတီယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်းသည် မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ်ဖလားပြိုင်ပွဲ စတင်ကျင်းပစဉ်ကတည်းကပင် ဥဿာယူနိုက်တက် ဟူသော အမည်ဖြင့် ပါဝင်ခဲ့သော အသင်းတစ်သင်းဖြစ်သည်။ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးကို ကိုယ်စားပြုပြီး အသင်း၏ပိုင်ရှင်မှာ IBTC ကုမ္ပဏီပိုင်ရှင် ဦးအောင်မိုးကျော် ဖြစ်သည်။
၂၀၁၃-၂၀၁၄
ဟံသာဝတီယူနိုက်တက် အသင်းသည် မြန်မာ နေရှင်နယ် လိဂ် (၂) သို့ အဆင့်လျော့ချ ခံခဲ့ရသည်။ သို့သော် MNL-2 တွင် ဗိုလ်စွဲသောအခါ မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ်သို့ ပြန်လည် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ဟံသာဝတီအသင်း မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ် (၂) တွင်ရှိစည် ဘမ်ဘမှ ၂၄ ဂိုးသွင်းယူပေးခဲ့သည်။
လက်ရှိကစားသမားစာရင်း (၂၀၂၀)
ဟံသာဝတီအသင်း၏ လက်ရှိ လူစာရင်းမှာ -
မူဖိတ်ရွာ၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်
မူဖိတ်ရွာ (Muhpeik)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်၊ နောင်လိုင်မူဖိတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၀၇၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်လိုင်မူဖိတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၂၁ ဦး၊ မ ၁၈၈၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၀၅ ဦးနေထိုင်သည်။
လျန်နှာ (သစ်)ရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်
လျန်နှာ (သစ်)ရွာ(Lianhna(New))သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းခရိုင်၊ ဖလမ်းမြို့နယ်၊ ကျော့သဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၇၉၁၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျော့သဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၆၈ ဦး၊ မ ၃၄၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၁၅ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖလမ်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကောက်ကြီးရွာ၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်
ကောက်ကြီးရွာ (Kaukgyi)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်၊ စိန်းနန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၈၂၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တန့်ဆည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အိဝခိ - ဟနဝဘူတာ
အိဝခိ - ဟနဝဘူတာ  (磐城塙駅 အိဝခိ - ဟနဝ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဖုခုရှီးမားခရိုင်၊ ဟနဝမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
လွန်ကျော် - ၄ရွာ၊ ကျောက်ဆည်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ဆည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အား
ရူပဗေဒရှိ အား (အင်္ဂလိပ်: force) ဆိုသည်မှာ ဒြပ်ထုတခုခုကို အလျင်ပြောင်းနှုန်း ဖြစ်ပေါ်စေသည့် ဗှတ္တာ တိုင်းဖွယ် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အရာဝတ္တုတစ်ခုကို ဆွဲခြင်း၊ တွန်းခြင်း စသည့် တခြားအရာဝတ္တုတစ်ခုမှ (အပြန်အလှန် ဖြစ်သော) သက်ရောက်မှုများက အား ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဘောလုံးကို ကန်လိုက်လျှင် ကနဦး အလျင်ရှိမနေသော ဘောလုံးကို အလျင်တစ်ခုဖြင့် စတင် ရွေ့လျားစေခြင်း ဖြစ်သဖြင့် အလျင်ပြောင်းနှုန်း (acceleration) ဖြစ်ပေါ်စေမှု မြောက်လေရာ ဘောလုံးအပေါ်ကို အားသက်ရောက်လိုက်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ အလေးချိန်သည်လည်း အားတစ်ခု ဖြစ်ပြီး ကြမ်းပြင်၏ ထောက်ပံ့မှုသည်လည်း အားတစ်ခု ဖြစ်လေရာ ကြမ်းပြင်ပေါ် တင်ငြိမ်နေသည့် အရာဝတ္ထုမှာ အောက်သို့တိုးဝင်အား နှင့် အထက်သို့ပင့်ပံ့အား ပမာဏချင်းတူစွာ ချေဖျက်ခြင်းကြောင့် ငြိမ်နေခြင်း ဖြစ်သည်။ SI ယူနစ်မှာ Newton ဖြစ်ပြီး သင်္ကေတ (F) ဖြင့် ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ 1N သည် 1kgm/s2 နှင့်ညီသည်။
နယူတန်၏ ဒုတိယနိယာမအရ အရာဝတ္တုတစ်ခုပေါ် သက်ရောက်နေသော အား အားလုံး၏ စုစုပေါင်းရလဒ်သည် အဟုန်၏ အချိန်အလိုက်ပြောင်းလဲနှုန်းနှင့် ညီသည်ဟုဆိုသည်။ အကယ်၍ အရာဝတ္တုတစ်ခု၏ ဒြပ်ထုသည် မပြောင်းလဲဘူးဆိုပါက ထိုဥပဒေသအရ အရာဝတ္တု၏အရှိန်သည် ထိုအရာဝတ္တုအပေါ်သက်ရောက်နေသော စုစုပေါင်းအားနှင့် တိုက်ရိုက်အချိုးကျ၍ ဒြပ်ထုနှင့်တော့ ပြောင်းပြန်အချိုးကျသည်။
အားများကို အခြေခံအားဖြင့် (၂)မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့်ဆိုသော် စပရင်တခုကို ဆွဲလိုက်သည့်အခါဖြစ်စေ၊ တွန်းလှည်းတစ်ခုကို တွန်းလိုက်သည့်အခါဖြစ်စေ၊ ဘောလုံးကို ကန်လိုက်သောအခါတွင်ဖြစ်စေ မူလအနေအထားပျက်သွားကာ ရွေ့လျားမှုတစ်ခုဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ထိုကဲ့သိုသော အားမျိုးကို ဆက်နွယ်အား(Contact Forces) ဟုခေါ်သည်။ ဤအခြေအနေတွင် အရာဝတ္တုတစ်ခုနှင့် တစ်ခုသည် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ ဆက်နွယ်မှုရှိနေသည်။ နောက်ထပ်အားတစ်ခုမှာ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ ဆက်နွယ်မှုမရှိပဲ လေဟာနယ်(empty space)ကို ဖြတ်၍ သက်ရောက်သောအားကိုဆိုလိုသည်။ ထိုအားအမျိုးအစားကို Field Forces(သို့) အခြေခံအား(Fundamental Forces) ဟု လူသိများကြပြီး အမျိုးအစားလေးမျိုး ရှိသည်။
အခြေခံအားများ
လောက(universe)ထဲရှိ အခြေခံအားကြီးများ ဆိုသည်မှာ အခြေခံ သက်ရောက်မှုကြီးများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သည့် အားများကို ဆိုလိုသည်။
သာတီကုလားစုရွာ၊ ပေါက်တန်းကြီး
သာတီကုလားစုရွာ၊ ပေါက်တန်းကြီး
ကူးကော်ရွာ၊ ပင်းတယမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်းတယမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဖေါင်ရိုးဆိပ်ရွာ၊ ဖောင်ရိုးဆိပ်
ဖေါင်ရိုးဆိပ်ရွာ၊ ဖောင်ရိုးဆိပ်
သရက်မြို့
သရက်မြို့ သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၏ ခရိုင်ရုံးနှင့် သရက်မြို့နယ်၏ မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့ ဖြစ်သည်။