cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ရုက္ခဗေဒ
သမိုင်း
အပင်များက ကျရောက်လာသည့် ရောဂါများကို ခုခံ တိုက်ခိုက်ရန် အပင်ရောဂါဗေဒ ပညာရှင်များက မူမှန်အပင် များကို လေ့လာကြလေသည်။ ထိုအပင်များ မည်သို့အမှု ဆောင်ရွက်သည်ကို လေ့လာကြလေသည်။ ထိုပညာရှင်များသည် အပင်ကို ဖျက်ဆီးပစ်သည့် အပင်နှင့် တိရစ္ဆာန်တို့၏ နေထိုင် ဖြစ်ပေါ်ပုံကိုပါ လေ့လာကြရလေသည်။ သို့မှသာ ယင်းတို့၏ လှုပ်ရှားမှုများကို ခုခံတိုက်ဖျက်နိုင်ပေလိမ့်မည်။ အပင်များ၌ ရောဂါ ကျရောက်ခြင်းကို ကာကွယ်တိုက်ခိုက်ရန် အပင်ရောဂါ ဗေဒအရ ဓာတ်ပစ္စည်းများကို အသုံးပြုကြလေသည်။ ထိုပညာ ရပ်ကို လေ့လာခြင်းဖြင့် ရောဂါကျရောက်ခြင်းကို ခုခံ တိုက် ခိုက်နိုင်မည့် အပင်မျိုး ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ရှာကြံဆောင်ရွက် နိုင်ကြလေသည်။ အပင်တွင် ရောဂါမကျရောက်စေရန် ပို၍ လိုလားကြလေသည်။
ထို့ပြင် အသုံးချ ရုက္ခဗေဒဆိုသည်လည်း ရှိသေးသည်။ ထိုပညာရပ်တွင် အပင်သစ်များ ရှာဖွေခြင်းနှင့် အပင်ထွက် ပစ္စည်းများကို လေ့လာခြင်း၊ မည်သည့်အပင်မျိုးက မည်သည့် မြေဩဇာမျိုးကို လိုသည်ဆိုသည်ကို လေ့လာခြင်းနှင့် လူ့အကျိုး အတွက် အပင်များကို လူက စိုက်ပျိုးယူပုံများကို လေ့လာခြင်း များ ပါဝင်သည်။
ကမ္ဘာတွင် အပင်အမျိုးပေါင်း သုံးသိန်းခန့် ရှိသည်။ အပင် တစ်ပင်ကို မလေ့လာမီ၊ သို့မဟုတ် အသုံးမပြုမီ ထိုအပင်သည် မည်သည့်အပင်မျိုး ဖြစ်သည်ကို သိရန် အရေးကြီးလေသည်။ အပင်များကို အမျိုးအစား ခွဲခြားခြင်းသည် လွယ်ကူသော လုပ်ငန်းမဟုတ်ချေ။ အပင်နှစ်ပင်သည် မည်သို့မျှ တိကျစွာ တူနိုင်မည် မဟုတ်ချေ။ အလွန်နီးစပ်သည့် အပင်နှစ်ပင်ကို ခွဲခြားရန် ခဲယဉ်းလေသည်။ အတွေ့အကြုံများကို ကြည့်တတ်ခြင်း တို့သည် အပင်များကို အမျိုးအစားခွဲရာတွင် လိုအပ်သော အရည်အချင်း များ ဖြစ်လေသည်။
အပင်တစ်ပင်ကို သိပ္ပံစံနစ်ဖြင့် အမည်ပေးရာတွင် အစဉ် သဖြင့် စကားလုံးနှစ်လုံး ပါရှိလေသည်။ ပထမ စကားလုံးမှာ မျိုးစုအမည်ဖြစ်၍ ထိုအပင်သည် မည်သည့် အပင်အုပ်စုတွင် ပါဝင်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ဒုတိယစကားလုံးမှာ မျိုးစိတ် အမည် သို့မဟုတ် အုပ်စုအတွင်း မည်သည့် အမျိုးဖြစ်ကြောင်း ကို ဖော်ပြသည်။ ထိုကြောင့် အုတ်ခေါ် ဝက်သစ်ချပင် မှန်သမျှ သည် 'ကွားကပ်'မျိုးစုတွင် ပါဝင်လေသည်။ ထိုအတူ နှင်းဆီမှန် သမျှသည်လည်း'ရိုဆာ'မျိုးစုတွင် ပါဝင်လေသည်။ သို့သော် ဝက်သစ်ချအဖြူမှာ 'ကွားဟပ်ရူဗရာ' ဖြစ်သည်။ မျိုးစုတစ်စု စီတွင် သက်ဆိုင်ရာမျိုးစုသာ အသုံးပြုပြီးလျှင် အပင်လောက ရှိ အခြားမည်သည့် အပင်အုပ်စုအတွက်မျှ အသုံးမပြုချေ။ ထိုအတူ အုပ်စုတစ်ခုအတွင်းရှိ မျိုးစိတ်တစ်ခု၌လည်း သက် ဆိုင်ရာ ထူးခြားသည့် မျိုးစိတ်အမည် ရှိလေသည်။ နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်လျက်ရှိသော မျိုးစုများကို မျိုးရင်းအဖြစ် သတ်မှတ် ထားသည်။ အလွန်နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်လျက်ရှိသော မျိုးရင်း များကို မျိုးစဉ်တစ်ခုတွင် သတ်မှတ်ထားပြန်သည်။ နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်လျက်ရှိသော မျိုးပေါင်းစုတစ်ခုတွင် သတ်မှတ်ကြပြန် သည်။ ထိုသို့ သိပ္ပံအမည်ပေးရာတွင် မည်သည့်အခါတွင်မျှ မပြောင်းလဲသည့် လက်တင်အမည်များကို ပေးလေ့ရှိကြလေ သည်။
ရုက္ခဗေဒသည် ဇီဝဗေဒ၏ ဘာသာခွဲတရပ်ဖြစ်ြပီး အပင်များ ကြီးထွားဖွံ့ဖြိုးမှုနှင့် ဘဝစက်ကွင်းကို လေ့လာသည့် သိပ္ပံပညာတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ရုက္ခဗေဒဟူသည့် ဝေါဟာရမှာ ပါဠိစာလုံးငှားဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာ၌ ရုက္ခဗေဒကို "botany" သို့ "phytology" ဟုခေါ်သည်။ ရုက္ခဗေဒတွင် အပင်၊ ပင်လယ်ရေမှော်အုပ်စု (algae)၊ မှိုအုပ်စု (fungi)တို့၏ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံ၊ ကြီးထွားမှု၊ မျိုးပွားခြင်း၊ ဇီဝဖြစ်ပျက်မှု၊ ရောဂါဘယ၊ ဓာတုသတ္တိနှင့် မတူသည့် မျိုးစုများအကြား ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုများကို လေ့လာသုံးသပ်သည့် ပညာရပ်များ ကျယ်ကျယ်ပျံ့ပျံ့ ပါဝင်သည်။ ရုက္ခဗေဒသည် စားသုံးနိုင်သည့်အပင်များ၊ ဆေးဖက်ဝင်သည့် အပင်များ၊ အဆိပ်သင့်သည့်အပင်များအား ခွဲခြားသိရှိနိုင်ရန် ကြိုးပန်းချက်များနှင့် စတင်ခဲ့သည့် ရှေးအကျဆုံး သိပ္ပံပညာဖြစ်သည်။ မျက်မှောက်ကာလအထိ လေ့လာသိရှိပြီးသော မျိုးစိပ်ပေါင်း ၅၅၀,၀၀၀ ကျော်အထိ တိုးပွားလာပြီဖြစ်သည်။
ရုက္ခဗေဒ၏ အရေးပါပုံ
ဇီဝဗေဒတွင် အခြားသက်ရှိများအား လေ့လာသည့်နည်းတူ အပင်များ၏ ဘဝဖြစ်စဉ်ကို ဆဲလ်၊ တစ်ရှူး၊ အင်္ဂါအစိပ်အပိုင်း၊ အရေအတွက်၊ စုစည်းပေါက်ရောက်ပုံတို့မှ တဆင့် မောလီကျူး၊ မျိုးဗီဇနှင့် ဇီဝဓာတု စသည့် အဆင့်ပေါင်းစုံ ရှုထောင့်အမျိုးမျိုးမှ လေ့လာသုံးသပ်နိုင်သည်။ ဤကဲ့သို့ အဆင့်အသီးသီးတွင် ရုက္ခဗေဒပညာရှင်များသည် အပင်များ၏ အမျိုးအစား ခွဲခြားပုံ၊ (ခန္ဓာဗေဒအားဖြင့် ပုံပန်းသဏ္ဌာန်အားဖြင့်) ဖွဲ့တည်ပုံ သို့ အလုပ်လုပ်ပုံတို့ကို စူးစိုက်လေ့လာကြသည်။
သမိုင်းအစဉ်အလာအရ သက်ရှိများအား အပင်နှင့် သတ္တဝါဟု ခွဲခြားထားလေ့ရှိသည်။ ရုက္ခဗေဒတွင် သတ္တဝါမဟုတ်သည့် သက်ရှိအားလုံး အကျုံးဝင်သည်။ တခါက ရုက္ခဗေဒတွင် အကျုံးဝင်သော သက်ရှိအချို့မှာ မျက်မှောက်ခေတ်တွင် အပင်အုပ်စုနှင့် မသက်ဆိုင်တော့ပေ။ မှိုအုပ်စု၊ ဘက်တီးရီးယား၊ ဗိုင်းရပ်နှင့် ဧကကလာပ်စည်း ရေမှော်များကို လက်ရှိတွင် Protista (မူရင်းသက်ရှိ) အဖြစ် အုပ်စုခွဲထားသည်။ သို့ပေမဲ့လည်း ၎င်းသက်ရှိများအား ရုက္ခဗေဒပညာရှင်များက ဆက်လက် အာရုံစိုက်လျက်ရှိပြီး ရုက္ခဗေဒ သင်ခန်းစာ နိဒါန်းအပိုင်းတွင် ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။
အပင်များသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိများ၏ အခြေခံကျသည့် တစိပ်တပိုင်းဖြစ်သောကြောင့် အရေးကြီးလှသည်။ လူသားများနှင့် အဆင့်မြင့်သက်ရှိများ ရှင်သန်ကြီးထွားရန်အတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည့် အောက်စီဂျင်၊ အစားအစာ၊ လောင်စာနှင့် ဆေးဝါးများအား အပင်များမှ ရရှိနိုင်သည်။ အလင်းဖြင့် အစာချက်သည့်နည်းဖြင့် အပင်များသည် ကမ္ဘာမြေကြီး၏ ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှုအပေါ် သက်ရောက်စေသည့် ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့ခေါ် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်များအား စုပ်ယူပေးသည်။ အပင်များသည် ရေအရင်းအမြစ်နှင့် မြေဆီလွှာ ထိန်းသိမ်းရေးတွင် အရေးပါသည်။ ရှေးဟောင်းရုက္ခဗေပညာရှင်များသည် ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများရှိ ရှေးဟောင်း အပင်များအား လေ့လာကြသည်။ ကမ္ဘာမြေကြီး၏ ရှေးဦးသမိုင်းကာလတွင် အလင်းဖြင့် အစာချက်လုပ်နိုင်သည့် အပင်များ၏ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု ဖြစ်စဉ်သည် လေထုကို ပြောင်းလဲမှုဖြစ်စေသည်ဟု ယုံကြည်ထားကြသည်။ ထို့ကြောင့် အပင်များအကြောင်းကို နားလည်သိရှိနိုင်ြခင်းသည် လူ့အသိုင်းအဝိုင်း၏ အနာဂတ်အတွက် အရေးပါသည့် အချက်ဖြစ်သည်။ ဤသို့ သိရှိထားခြင်းအားဖြင့်
ဝါလောဒကဇာတ်
ဒုကနိပါတ် - ၄။ အသဒိသဝဂ် -၁၈၃ - ဝါလောဒကဇာတ်။ ။ မုဒရက်အဖျော်ကို သောက်ကြရာ၌ အမျိုးဇာတ် မြတ်သော မြင်းတို့ ငြိမ်သက်စွာ သောက်ကြသော်လည်း အမျိုးဇာတ်ယုတ်သော မြည်းတို့ ခုန်ပေါက် ပြေးလွှားကြခြင်း အကြောင်း။
ရုက္ခဗေဒ
လူသားများအတွက် အာဟာရ
ယေဘုယျအားဖြင့် အစားအသောက်များ အားလုံးကို အပင်များမှ ရရှိသည်။ ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ၊ သစ်သီးဝလံများမှ တိုက်ရိုက်သော်လည်းကောင်း၊ အပင်များအား မှီတင်းနေထိုင်ကြသည့် သားငါးနှင့် အခြားသတ္တဝါများမှ သွယ်ဝိုက်သော နည်းဖြင့်သော်လည်းကောင်း ရရှိနိုင်သည်။ အပင်များသည် နေရောင်ခြည်မှ ရရှိသည့် စွမ်းအင်များ၊ မြေဆီလွှာမှ ရရှိသော အဟာရဓာတ်များနှင့် လေထုအတွင်းမှ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်များကို အသုံးပြုကာ သတ္တဝါများ မှီဝဲသုံးစွဲနိုင်သည့် ဓာတ်ပစ္စည်းများအဖြစ် ပြောင်းလဲပေးနိုင်သောကြောင့် အစာကွင်းဆက်တွင် အခြေခံအကျဆုံးဖြစ်သည်။ ရုက္ခဗေဒပညာရှင်များသည် အပင်များက လူသားများ စားသုံးသည့် အစားအစာများအား ထုတ်လုပ်ပုံနှင့် ထွက်နှုန်းတိုးအောင် စိုက်ပျိုးသည့် နည်းလမ်းများကိုလည်း လေ့လာကြသည်။ ဤလေ့လာချက်များသည် လူသားတရပ်လုံးနှင့် နောက်မျိုးဆက်များအား စားနပ်ရိက္ခာ လုံလုံလောက်လောက် ထောက်ပံ့နိုင်ရေးအတွက် အရေးကြီးသည်။
ဝါလောဒကဇာတ်
တရားတော်နာကြ မဂ်ဖိုလ်ရ
နတ်လူတို့ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် သာဝတ္ထိမြို့တော်ဝယ် သီတင်းသည် ဒါယကာငါးရာတို့သည် အိမ်၌ဖြစ်သော ပလိဗောဓကို သားမယားတို့အား အပ်နှင်းကာ မြတ်စွာဘုရားတရားတော်ကို နာယူကြလျက် တပေါင်းတည်း လှည့်လည်သွားလာကြကုန်၏။
ထိုဒါယကာတို့တွင် တချို့ဒါယကာတို့ကား သောတာပန်၊ တချို့ သကဒါဂါမ်၊ တချို့ အနာဂါမ် ဖြစ်ကြကုန်၏။ ပုထုဇဉ်တစ်ယောက်မျှ မရှိကုန်။ မြတ်စွာဘုရားကို ဆွမ်းဖိတ်ကြကုန်သော်လည်း ထိုဒါယကာတို့ကို ထည့်သွင်းကာ ဖိတ်လေ့ရှိကြကုန်၏။
ရုက္ခဗေဒ
အခြေခံ သက်ရှိဘဝဖြစ်စဉ်
ကလာပ်စည်းကွဲထွက်ခြင်း၊ အသားဓာတ် (ပရိုတင်း) ထုတ်လုပ်ခြင်းစသည့် အခြေခံဘဝဖြစ်စဉ်များအား လေ့လာရာတွင် အပင်များသည် အဆင်ပြေစေသည့် သက်ရှိများဖြစ်သည်။ လူနှင့်သတ္တဝါများအား လေ့လာသကဲ့သို့ ကျင့်ဝတ်များအား စောင့်ထိန်းရန် မလိုအပ်ပါ။ ပဲပင်များ၏ ပုံပန်းသဏ္ဌာန်ကို မျိုးဆက်တဆက်မှ နောက်တဆက်သို့ မည်သို့ လက်ဆင့်ကန်းပေးပုံအား လေ့လာသည့် ရုက္ခဗေဒပညာရှင် Gregor Mendel (ဂရက်ဂါ မန်ဒဲလ်)သည် ဤနည်းလမ်းဖြင့် မျိုးဗီဇဆက်ခံခြင်းနိယာမကို (genetic laws of inheritance) တွေ့ရှိခဲ့သည်။ မန်ဒဲလ်၏ တွေ့ရှိချက်များသည် ယနေ့ခေတ်တွင် အခြားနယ်ပယ်များ၌ များစွာအသုံးဝင်နေပြီ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် Barbara McClintock (ဘာဘရာ မက္ကလင်းတော့ခ်) သည် ဖူးစားပြောင်းများအား လေ့လာရာမှ မျိုးဆက်ကျော် ဗီဇဆက်ခံမှုကို (jumping genes) တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ အခြေခံ သက်ရှိဘဝဖြစ်စဉ်အား နားလည်နိုင်ရေးတွင် ရုက္ခဗေဒနှင့် တနည်းတဖုံ ဆက်နွယ်လျက်ရှိကြောင်း သိသာထင်ရှားသည့် သာဓကများဖြစ်သည်။
ဆေးဝါးနှင့် ကုန်ကြမ်းပစ္စည်း
Tetrahydrocannabinol ၊ ကဖိန်းဓာတ်နှင့် နစ်ကိုတင်စသည့် ဆေးဝါးသုံးနှင့် အပျော်သုံးပစ္စည်းများမှာ အပင်ထွက်ပစ္စည်းများ ဖြစ်ကြသည်။ အချို့မှာမူ အပင်ထွက် သဘာဝ ပစ္စည်းများအား အခြေခံ၍ ထုတ်လုပ်ထားသော ပစ္စည်းများ ဖြစ်သည်။ ဥပမာ အက်စပရင်မှာ (asprin) မိုးမခပင် အခေါက်မှရသည့် အကိုက်အခဲပျောက်စေသော အက်စစ်တမျိုးကို (salicylic acid) အခြေခံ၍ ထုတ်လုပ်သည့် ဆေးဝါးဖြစ်သည်။
ဝါလောဒကဇာတ်
စားကြွင်းစားများ လွန်ပျော်ပါး
ထိုဒါယကာတို့၏ အလုပ်အကျွေးငယ် ငါးရာတို့ကား စားကြွင်းစား ဖြစ်ကုန်လျက် ရဟန်းငယ်တို့အထံဝယ် နံနက်စာ စားပြီးလျှင် အလိုရှိတိုင်း အိပ်ကုန်၏။ အိပ်ရာက နိုးကုန်လတ်သော် အစိရဝတီမြစ်နားသို့သွားကာ ကြော်ငြာကြကုန်၍ လက်ပန်း(နပန်း)လုံးထွေးကြကုန်၏။ ဒါယကာငါးရာတို့ကား အသံမရှိ ကြွေးကြော်ခြင်း ကင်းကုန်လျက် ဆိတ်ငြိမ်စွာ ဖိုလ်ဝင်စားကာ နေကြကုန်၏။
မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုစားကြွင်းစားတို့၏ ပြင်းထန်စွာသော အသံကို ကြားတော်မူလျှင် ရှင်အာနန္ဒာကို ခေါ်တော်မူ၍ “ချစ်သား အာနန္ဒာ ... ဤပြင်းထန်သောအသံကား အဘယ်အသံနည်း” ဟု မေးတော်မူ၏။ “အရှင်ဘုရား ... စားကြွင်းစားတို့ အသံ ဖြစ်ပါသည်” ဟု လျှောက်လေလျှင် “ချစ်သား အာနန္ဒာ ... ဤစားကြွင်းစားတို့သည် ယခုအခါ၌သာ စားကြွင်းစားကိုစား၍ ကြော်ငြာသည် မဟုတ်ကုန်၊ ရှေးအခါလည်း စားကြွင်းစားကိုစား၍ ကြော်ငြာကုန်ဖူးပြီ၊ ဒါယကာတို့လည်း ရှေးအခါ၌သာ ငြိမ်သက်စွာ နေကြသည် မဟုတ်ကုန်၊ ရှေးအခါ၌လည်း ငြိမ်သက်စွာ နေကြကုန်ဖူးပြီ” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါအတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း။
တိုင်းခန်းလှည့်ကြွ မောပန်းကြ
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည် အမတ်မျိုး၌ ဖြစ်၍ အရွယ်သို့ရောက်လတ်သော် မင်းကြီးအား အကျိုးအကြောင်းကို ဆုံးမတတ်သော ပညာရှိအမတ် ဖြစ်လေ၏။
အခါတစ်ပါး၌ ပစ္စန္တရာဇ်ဝယ် သူခိုးတို့ ဖျက်ဆီးသည်ဟု မင်းကြီးကို လျှောက်ကြားလာလျှင် မင်းကြီးသည် သိန္ဓောမျိုး၌ ဖြစ်သော မြင်းငါးရာတို့ကို ပြင်ဆင်စေ၍ အင်္ဂါလေးပါးရှိသော စစ်သည်ဖြင့် ပစ္စန္တရာဇ်သို့ သွားကာ သူခိုးရန်ကို ငြိမ်းစေပြီးလျှင် ဗာရာဏသီပြည်သို့ ပြန်လာခဲ့၏။
စားကောင်းစားရ ငြိမ်သက်ကြ
မြို့တော်သို့ရောက်လျှင် မင်းကြီးသည် သိန္ဓောမျိုးဖြစ်သော မြင်းငါးရာတို့ကား အလွန်ပင်ပန်းကုန်၏။ ၎င်းတို့အား စိမ်းစို၍ အရသာရှိသော မုဒရက်အဖျော်ရည်တို့ကို တိုက်ကုန်လော့ဟု မြင်းထိန်းတို့ကို စေခိုင်းလေ၏။ သိန္ဓောမျိုးဖြစ်သော မြင်းတို့သည် အဦးဖြစ်သော မုဒရက် အဖျော်ရည်ကို သောက်ကုန်ပြီးလျှင် မြင်းတင်းကုပ်သို့သွားကာ မိမိတို့နေရာတွင် ဆိတ်ငြိမ်စွာ နေကြကုန်၏။
အရည်နည်း၍ အဖတ်သာများသော မုဒရက် အဖျော်ရည်တို့သည် ကြွင်းကျန်ကုန်၏။ ထိုအခါ မြင်းထိန်းတို့သည် မင်းကြီးအား ထိုအကြောင်းကို လျှောက်ကြလျှင် မင်းကြီးသည် ကြွင်းကျန်သော မုဒရက်အဖျော်တို့ကို ရေနှင့်နယ်၍ သင်ပန်းလျှော်ဖြင့် ရက်သော အဝတ်နွမ်းတို့ဖြင့် စစ်၍ မြည်းတို့ကို တိုက်ကြကုန်ဟု စေခိုင်းပြန်၏။
ကြွင်းကျန်စားရ ပျော်မြူးကြ
မြင်းတို့သည် မုဒရက်အဖျော်တို့ကို သောက်ရသောကြောင့် မူးယစ်ကုန်သည်းဖြစ်၍ ကျယ်လောင်စွာ မြည်၍ ခုန်လွှားပေါက်ကကုန်လျက် မင်းရင်ပြင်၌ သွားကုန်၏။ မင်းကြီးလည်း လေသွန်တံခါးကိုဖွင့်၍ ကြည့်သဖြင့် မြင်လတ်သော် ပညာရှိအမတ်ကြီးကိုခေါ်၍ -
“အို - အမတ်ကြီး ... မြည်းတို့ကား ကြွင်းကျန်သော မုဒရက်ဖတ်မှ စစ်၍ရသော အဖျော်ရည် အနည်းငယ်ကို သောက်ရခြင်းကြောင့် မူးယစ်ကာ ခုန်ပေါက်မြည်ဟည်းကြကုန်၏။ သိန္ဓောမြင်းတို့ကား အဦးဖြစ်၍ မွန်မြတ်သော မုဒရက်အဖျော်ရည်ကို သောက်ရပါလျက် မူးယစ်ခြင်းမရှိ၊ မမြည်ဟည်းကြဘဲ ငြိမ်သက်စွာနေကြ ကုန်၏။ အကြောင်းအဘယ်သို့ရှိသနည်း” –
ဟု မေးတော်မူ၏။
“မြတ်သောမင်းကြီး ... မြည်းတို့ကား အကြွင်းအကျန် မုဒရက်ဖတ်မှ စစ်၍ရသော အဖျော်ရည် အနည်းငယ်ကို သောက်ရသော်လည်း အမျိုးယုတ်သောကြောင့် မူးယစ်ကာ ခုန်ပေါက်မြည်ဟည်းကြကုန်၏။ သိန္ဓောမြင်းတို့ကား အဦးဖြစ်၍ မွန်မြတ်သော မုဒရက် အဖျော်ရည်ကို သောက်ရပါလျက် အမျိုးမြတ်သောကြောင့် မူးယစ်ခြင်း မရှိကြကုန်၊ မမြည်ဟည်းဘဲ ငြိမ်သက်စွာ နေကြကုန်၏”
ဟု ဖြေဆိုလေ၏။ မင်းကြီးလည်း ပညာရှိအမတ်ကြီး စကားကိုကြားလျှင် မြင်းတို့ကို မင်းရင်ပြင်မှ နှင်ထုတ်စေ၏။ ပညာရှိအမတ်ကြီး အဆုံးအမ၌တည်လျက်ဒါန၊ သီလ စသော ကုသိုလ်ကောင်းမှုတို့ကို ပြုစုအားထုတ်ကာ အသက်ထက်၏အဆုံး၌ ကံအားလျော်စွာ လားလေ၏။
ဇာတ်ပေါင်း
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -
ရဟန်းတို့ -
ထိုအခါ မြည်းငါးရာတို့သည် - ယခုအခါ စားကြွင်းစား ငါးရာ။
သိန္ဓောမြင်းငါးရာတို့သည် - ဒါယကာ ငါးရာ။
မင်းကြီးသည် - အာနန္ဒာ။
ပညာရှိအမတ်ကြီးသည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -
ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း။
ဆောင်ပုဒ်
(၁) မျိုးရိုးဇာတ်ယုတ်၊ အကျင့်ယုတ်၊ တုန်လှုပ်လွယ်သည်သာ။
(၂) မျိုးရိုးဇာတ်မြတ်၊ အကျင့်မြတ်၊ လျောက်ပတ်ငြိမ်သက်စွာ။
ဝါလောဒကဇာတ် ပြီး၏။
ရုက္ခဗေဒ
ဆေးဝါးနှင့် ကုန်ကြမ်းပစ္စည်း
နောင်တွင် အာနိသင်ထက်သည့် ဆေးဖက်ဝင် အပင်များကို တွေ့ကောင်း တွေ့နိုင်ဦးမည်ဖြစ်သည်။ ကော်ဖီ၊ ကိုကို၊ ဆေးရွက်ကြီးနှင့် လက္ဖက်ခြောက်တို့မှာ လူသိများသည့် အပင်ထွက် ပစ္စည်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ဘာလီ (ဘီယာ)၊ ဆန် (အရက်)၊ စပျစ်သီး (ဝိုင်) အစရှိသည့် အပင်ထွက်ပစ္စည်းများအား အချဉ်ဖောက်ခြင်းအားဖြင့် ယမကာများကို ဖော်စပ်ယူနိုင်သည်။
အပင်များမှလဲ ဝါကွမ်း၊ သစ်၊ စက္ကူ၊ လိုင်နင်၊ ဟင်းရွက်ဆီ၊ ကြိုး၊ ရာဘာ စသည့် ကုန်ကြမ်းပစ္စည်းများ ရရှိနိုင်သည်။ ပိုးစာပင်မရှိလျှင် ပိုးချည်မျှင်များအား ထုတ်လုပ်နိုင်မည် မဟုတ်ချေ။ အချဉ်ဖောက်နိုင်သည့် သကြားနှင့် ဆီဓာတ်ပါဝင်နှုန်းများသည့် ကြံ၊ ကြက်ဆူပင်၊ စိုရာပဲ (soy) နှင့် အခြားအပင်များကို လက်ရှိတွင် ဇီဝလောင်စာအဖြစ် အသုံးချနေကြပြီဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ရေနံကဲ့သို့သော ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများမှ ရရှိသည့် လောင်စာများအား အစားထိုး အသုံးပြုနိုင်မည့် အရေးပါသည့် ကုန်ကြမ်းများဖြစ်သည်။
ပတ်ဝန်းကျင် ပြောင်းလဲမှု
ပတ်ဝန်းကျင် ပြောင်းလဲမှုများအား လေ့လာရာတွင် အပင်များသည် အထောက်အကူဖြစ်သည်။
ကညင်ကောက်ရွာ၊ အလမျိုး
ကညင်ကောက်ရွာ၊ အလမျိုး
စိုးသိမ်း၊ ဦး၊ ဂျီစီဘီအေ
နိုင်ငံရေးဖြင့် ထင်ရှားသော ဦးစိုးသိမ်း
ဦးစိုးသိမ်းသည် မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၂၄၇ ခု (ခရစ် သက္ကရာဇ် ၁၈၈၅) ခုနှစ်၊ သီတင်းကျွတ်လတွင် ရေနံချောင်းမြို့၌ အဘ ဦးအောင်မြတ် အမိ ဒေါ်မေတို့မှ ဖွားမြင်သည်။ ဦးစိုးသိမ်း၏ မိဘများမှာ တွင်းစားမျိုးရိုးများ ဖြစ်ကြသည်။ မောင်စိုးသိမ်း ၅ နှစ်သား အရွယ်ခန့်တွင် ရေနံချောင်းမြို့ ဝက်ချုပ် ဆရာတော်ထံတွင် ၆ နှစ်ခန့်မျှ ပညာ သင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၂၅၉ ခုနှစ်မှ ၁၂၆၅ ခုနှစ်အထိ ပြည်မြို့ အထက်တန်းကျောင်း၌ ပညာ သင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၂၆၆ ခုနှစ်မှ ၁၂၆၈ ခုနှစ်အထိ မန္ဈလေးမြို့ စိန့်ပီတာ အထက်တန်းကျောင်း၌ ပညာ သင်ကြားခဲ့သည်။ နှစ်ကျောင်းလုံး၌ အင်္ဂလိပ်မြန်မာ နှစဘာသာတို့ကို သင်ကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၂၆၉ ခုနှစ်တွင် ရေနံချောင်းမြို့သို့ ပြန်လာပြီးလျှင် ဘီအိုစီ ကုမ္ပဏီတွင် အလုပ်လုပ်သည်။
ကိုစိုးသိမ်းသည် ၁၂၄၇ ခုနှစ် (၁၉၁၂ ခု) တွင် ဂျပန်နိုင်ငံသို့ ပညာ သင်ယူရန် သွားရောက်ခဲ့သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပညာ သင်ယူနေစဉ် ဆရာတော် ဦးဥတ္တမနှင့် တွေ့ရှိသဖြင့် ဦးဥတ္တမ၏ အားပေး တိုက်တွန်း ကူညီမှုကြောင့် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ၃ နှစ်ကြာမျှ ပညာ သင်ယူသည်။
ထိုနောက်တဖန် ဦးစိုးသိမ်းသည် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ကာလီဖိုးနီးယားပြည်နယ် ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့သို့ သွာရောက်ပြီး ပညာ သင်ယူသည်။ ထိုမှတဖန် လောစ်အိန်ဂျလ်လိစ်မြို့ရှိ အနောက်တိုင်း ကောလိပ်၌ လည်းကောင်း၊ စတန်းဖို့မြို့ရှိ စတန်းဖို့ တက္ကသိုလ်၌ လည်းကောင်း ပညာ သင်ယူပြန်ရာ သတ္တုတွင်း လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ ဘူမိဗေဒ ပညာရပ်တွင် မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။
မလေးရှား လေကြောင်းလိုင်း
မလေးရှား လေကြောင်းလိုင်း ({{lang-en|Malaysia Airlines Berhad (MAB)]]; {lang-ms|Penerbangan Malaysia Berhad}})၊ ယခင်အမည် မလေးရှား လေကြောင်းစနစ် (Malaysian Airline System (MAS) ; Sistem Penerbangan Malaysia) သည် ကွာလာလမ်ပူ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်တွင် အခြေစိုက်ပြီး အာရှ၊ အိုရှန်းနီးယားနှင့် ဥရောပသို့ ပျံသန်းပြေးဆွဲနေသော လေကြောင်းလိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကုမ္ပဏီဌာနချုပ်သည် ကွာလာလမ်ပူ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်တွင် တည်ရှိသည်။
လေယာဉ်များ
၂၀၁၉ ဇွန်လအထိ မလေးရှားလေကြောင်းလိုင်းတွင် လေယာဉ် ၈၁ စင်းဖြင့် ပျံသန်းလျက်ရှိသည်။ ယင်း ၈၁ စင်းတွင် ၄၈ စင်းသည် ဘိုးအင်းလေယာဉ်များဖြစ်ပြီး ၃၃ စင်းမှာ အဲဘတ်စ် လေယာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။
စိုးသိမ်း၊ ဦး၊ ဂျီစီဘီအေ
နိုင်ငံရေးဖြင့် ထင်ရှားသော ဦးစိုးသိမ်း
ဦးစိုးသိမ်းသည် နိုင်ငံခြား တိုင်းပြည်များသို့ အနှံ့အပြား သွားလာ လည်ပတ် ခဲ့သော်လည်း မျိုးရိုး ဇာတိမာန် မပျောက်သော ပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ မျိုးချစ်စိတ် ထက်သန်သူလည်း ဖြစ်သည်။ မျိုးချစ်စိတ် ထက်သန်သည့် အလျှောက် မြန်မာပြည်သို့ ပြန်ရောက်သည့် အခါ ပင်နီအကျႌကို အမြဲလိုပင် ဝတ်လေ့ရှိသည်။ များသောအားဖြင့် ခေါင်းပေါင်းအစား ပင်နီဦးထုပ်ကို ဆောင်းလေ့ရှိသည်။ တိုင်းရင်းဖြစ် ပစ္စည်း အားပေးသော အနေဖြင့် ထမင်းစားရာ၌ပင် ယွန်းပန်းကန်နှင့် စားသည်ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ သူ၏အိမ်ကို မိုးရာသီ၌ပင် ထန်းရွက်ကို စနှစ်တကျ ဖြတ်လှီး၍ မိုးသည်ဟူ၍ လည်းကောင်း ဦးစိုးသိမ်းနှင့် သိကျွမ်းသူတို့က အမှတ်တရ ပြောဆိုကြသည်။
ဦးစိုးသိမ်းသည် နိုင်ငံခြားမှ ပြန်ရောက်လာပြီးသော အခါ ၁၂၈၄ ခု၊ ၁၂၈၅ ခုနှစ် လောက်တွင် ရေနံချောင်း ဆရာတော် ဦးတေဇိန္ဒ ကျောင်းတွင် စက်မှုလက်မှု ပညာကျောင်း တခု ဖွင်လှစ်သည်။ ကျောင်းသူ ကျောင်းသား လူငယ် လူရွယ် ၈ဝဝ ကျော်တို့ကို ကိုယ်တိုင် ကြပ်မတ်၍ ကျောင်းအုပ်ကြီး အဖြစ်ဖြင့် ပညာ သင်ကြားပေးသည်။
ဤကဲ့သို့ အမျိုးသား ပညာရေး အဖွဲ့တွင် ဆောင်ရွက်နေဆဲ ဦးစိုးသိမ်းသည် ဂျီစီဘီအေ (မြန်မာနိုင်ငံလုံး ဆိုင်ရာ မြန်မာ အသင်းချုပ်ကြီး) အသင်းတွင် အရေးပါ အရာရောက်သူတို့နှင့် အဆက်အသွယ် ပြုသည်။ သူ၏ ရိုးသားမှုကြောင့် အများ၏ ယုံကြည် လေးစားခြင်းကို ခံရသည်။ ထိုအတွင်း ဦးချစ်လှိုင်၏ ဂျီစီဘီအေ သည် ၁၂၈၆ ခုနှစ်တွင် ၂ ခြမ်း ကွဲလေသည်။ ဤသို့ ၂ ခြမ်း ကွဲသောအခါ ဦးစိုးသိမ်းကို ကြည်ညိုသူတို့က ဦးစိုးသိမ်းအား ဂျီစီဘီအေ အသင်း၏ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် တင်မြှောက်ရန် စီစဉ်ကြသည်။ ရွှေဘိုမြို့တွင် ၁၂၈၇ ခု၊ နယုန်လပြည့်ကျော် ၁၁ ရက်နေ့တွင် စတင် ကျင်းပသော (၁၂) ကြိမ်မြောက် ဂျီစီဘီအေ အသင်း အစည်းအဝေး၌ ဦးစိုးသိမ်းအား ဥက္ကဋ္ဌကြီး အဖြစ် တင်မြှောက်ကြသည်။ ‘သမ္မတ ဦးချစ်လှိုင်’ ဟု ခေါ်တွင်သော အစဉ်အလာတိုင်း ‘သမ္မတ ဦးစိုးသိမ်း’ ဟု အမည်တွင်လာသည်။
သမ္မတ ဦးစိုးသိမ်း အဖြစ်ဖြင့် ဂျီစီဘီအေတွင် ဆောင်ရွက် လာခဲ့သည်မှာ ၁၂၉၁ ခု၊ တန်ခူးလဆန်း ၁ဝ ရက်နေ့မှ ၁၃ ရက်နေ့များတွင် တောင်ငူမြို့၌ ကျင်းပသော နှစ်ပတ်လည်အစီးအဝေးကြီးထိ ဖြစ်သည်။ ဦးစိုးသိမ်းသည် နိုင်ငံရေးကို သူ၏ အမြင်အတိုင်း တည့်မတ် ဖြောင့်မှန်စွာ လုပ်ဆောင်သူ ဖြစ်သည်။ ရိုးသားသူ ဖြောင့်မတ်သူဟု ကျော်ကြားသည်။ ဝံသာနု ခေါင်းဆောင်ကြီးပီပီ ဆင်းရဲသားများနှင့် ရောပြွမ်းတတည်း ဆက်ဆံသည်။ ဟိတ်ဟန်မပါ ရိုးရိုးဆက်ဆံမှုကိုသာ အစဉ် ပြလေ့ရှိသည်။ အစိုးရနှင့် မဆက်ဆံဘဲ နိုင်ငံရေး ဆောင်ရွက်ရန် ဟူသော ဝါဒကို ထားရှိသည်။ ထို့ကြောင့်ပင် ၁၂၈၈ ခုနှစ် (၁၅) ကြိမ်မြောက် မင်းဘူး ကွန်ဖရင့် အထိ ဦးစိုးသိမ်း၌ နောက်လိုက် အင်အား များခဲ့သည်။
ဦးစိုးသိမ်းသည် ထိုသို့ နောက်လိုက်အင်အား များလာသော်လည်း နောက်ပိုင်းသို့ ရောက်လာသော အခါ နိုင်ငံရေး၌ ဦးစိုးသိမ်းသည် အကြမ်းဖက်သော စနစ်ကို လက်ကိုင်ပြုသည်ဟု အများက စွပ်စွဲ လာကြလေသည်။ ဤသို့ စွပ်စွဲခံရခြင်းမှာ သူ့တွင် အကြောင်းရှိသည်။ အကြောင်းမှာ ဆရာစံ ခေါင်းဆောင်သော သာယာဝတီ ဟော်လှန်ရေးသမားများတွင် ဆရာစံနှင့်တကွ နောက်လိုက် နောက်ပါ အများအပြားသည် ဦးစိုးသိမ်း၏ ဂျီစီဘီအေ အသင်းဝင်များသာ အဖြစ်များသောကြောင့်တည်း။
ဆရာစံသည် ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ဗြိတိသျှ အစိုးရကို တော်လှန် ခြားနားသည်။ ၁၉၃၁ ခု၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့၌ သေဒဏ် အပြစ်ပေးခြင်း ခံရသည်။ ထိုစဉ်အခါက တော်လှန်ရေးသမားများကို အလွန်တရာမှ ချိုးနှိမ်လိုသော ဗြိတိသျှ အစိုးရသည် ယင်းတို့၏ မှတ်တမ်း အရပ်ရပ်တွင် လည်းကောင်း၊ ရုံးတင် စွဲဆိုသော အမှုတွဲတို့တွင် လည်းကောင်း၊ ဦးစိုးသိမ်းသည် အကြမ်းဖက် စနစ်ဖြင့် တော်လှန်ရေးသမားများကို လှုံ့ဆော်ခဲ့သည်ဟု အခိုင်အမာ စွပ်စွဲနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ချေ။ တော်လှန်ရေးသမားများ စီရင်နေသော တချိန်လုံးတွင် အစိုးရသည် ဦးစိုးသိမ်းအား တော်လှန်ရေးသမားများ ကိစ္စနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဖမ်းဆီးခြင်းလည်း မပြုခဲ့ချေ။
ထိုမျှသာ မကသေး ဘိလပ်တွင် ကျင်းပသော မြန်မာပြည်အတွက် မျက်နှာစုံညီ အစည်းအဝေးကို ၁၉၃၁ ခု၊ ဒီဇင်ဘာလ ၃၁ ရက်နေ့၌ သာယာဝတီ ဦးပု ဆွေးနွေးသော စကားရပ်များ အရမှာလည်း ဦးစိုးသိမ်းသည် ဆရာစံနှင့် မည်သို့မျှ ပတ်သက်ခြင်း မရှိသည်ကို တွေ့ရသည်။ သာယာဝတီ ဦးပု၏ ပြောစကား အရမှာ ဆရာစံသည် ဦးစိုးသိမ်း ဂျီစီဘီအေမှ ထွက်၍ ထို ဂျီစီဘီအေ မသိဘဲ လျှို့ဝှက်သော အသင်းတို့ကို သူ့အလိုလျှောက် တိတ်တဆိတ် တည်ထောင်ကြောင်း ကိုယ်တိုင် ရုံးတွင် ဖြောင့်ဆို ဝန်ခံခဲ့သည်။
ဤအချက်တို့ကြောင့် သက်ဆိုင်ရာ အာဏာပိုင်တို့သည် သာယာဝတီ တော်လှန်ရေးသမားများ ထဲတွင် ဦးစိုးသိမ်းအား ပါဝင်သည်ဟု မစွပ်စွဲနိုင်ဘဲ ရှိခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့်လည်း မြန်မာနိုင်ငံရေး ရာဇဝင်ကို ရေးသားသူ ဦးဘခိုင်က ‘ဦးစိုးသိမ်းကဲ့သို့ နိုင်ငံခြားရောက်သူ ခေါင်းဆောင်တယောက်သည် လက်ချည်းသက်သက် မြန်မာအား စစ်သေနတ်ကို အသုံးပြုသည့် အစိုးရကို အကြမ်းဖက်၍ တိုက်ခိုက်ရန် တိုက်တွန်းသည် ဆိုသည်မှာ ဟုတ်နိုင်မည် မထင်’ ဟု မှတ်ချက်ချခြင်းပင် ဖြစ်တန်ရာသည်။ ဥိစိုးသိမ်းနှင့် အတူ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက် ဖြစ်သူတို့ကလည်း ဦးစိုးသိမ်း ဂျီစီဘီအေကို အစိုးရက မတရား အသင်းဟု ကြေညာ ခဲ့သော်လည်း ဘိလပ်၌ မြန်မာမျက်နှာစုံ အစည်အဝေးတွင် မြန်မာ ခေါင်းဆောင်တို့က ရှင်းပြလိုက်သော အခါ မတရား အသင်းဟု ကြေညာခြင်းမှ ကင်းလွတ်သည်ဟု ဆိုစမှတ် ပြုကြသည်။
မည်သို့သော အကြောင်း အရပ်ရပ်ကြောင့် ဖြစ်စေ၊ အထက် ဖော်ပြခဲ့သည့် တောင်ငူမြို့၌ ကျင်းပသော ဂျီစီဘီအေ ကွန်ဖရင့်၌ ဆရာတော် အချို့နှင့် လူအချို့တို့က ထိုကွန်ဖရင့်၌ တင်သွင်းသော အခွန် မပေးရေးနှင့် အာဏာဖီဆန်ရေး အဆိုတို့မှာ အစိုးရကို တော်လှန်ရန် အဆိုများ ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကာ ဦးစိုးသိမ်းအား ထောက်ခံခြင်း မပြုဘဲ နေခဲ့ကြသည်။ ယင်းမှပင် ဦးစုကို ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ရွေးကောက် တင်မြှောက် လိုက်ကြသည်။ ဦးစုလည်း ‘သမ္မတ ဦးစု’ ဖြစ်လာသည်။ ဤတွင် ဦးစိုးသိမ်း ဂျီစီဘီအေနှင့် ဦးစု ဂျီစီဘီအေ ဟူ၍ နှစ်ခြမ်း ကွဲပြန်သည်။ ထိုခေတ် နိုင်ငံရေးကြောင့် ကွဲကြသည်မှာ ဦးချစ်လှိုင် ဂျီစီဘီအေမှ ဦးစိုးသိမ်း ဂျီစီဘီအေ၊ ဦးစု ဂျီစီဘီအေ အကွဲအားဖြင့် ၃ ကွဲ ကွဲသွားသည်။
ထို့နောက် ၁၂၉၂ ခုနှစ်တွင် မြန်မာပြည်ကို အိန္ဒိယပြည်မှ ခွဲထုတ်ရန် ဗြိတိသျှ အစိုးရတို့က ဆုံးဖြတ် လိုက်လေသည်။ ဤအခါ မြန်မာနိုင်ငံရေးတွင် အိန္ဒိယနှင့် ခွဲရေး တွဲရေး ပြဿနာ ဝင်ရောက် လာတော့သည်။ ထိုအခါ ဦးစိုးသိမ်းသည် နိုင်ငံရေး နယ်ပယ်မှ အနားယူကာ နေထိုင်လျက် ရှိသည်။ ထို့နောက်တွင်ကား ဦးစိုးသိမ်း၏ နိုင်ငံရေး ဆောင်ရွက်ချက်တို့သည် မှတ်တမ်း တင်လောက်အောင် မရှိတော့ချေ။
ဦးစိုးသိမ်းနှင့် ပါရမီ ဖြည့်ဖက် ဇနီးမှာ ပြည်မြို့သူ ဒေါ်သော့ ဖြစ်သည်။ ဒေါ်သော့သည် ဦးစိုးသိမ်းနှင့် တကယ့် ပါရမီဖြည့်ဖက် အမျိုးသမီး ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်ကပင် ဦးစိုးသိမ်းနှင့် အတူတကွ ဂျပန်နိုင်ငံသို့ လိုက်ပါလျက် ပညာ သင်ကြားခဲ့သည်။ ပညာ သင်ကြားပြီး ၎င်းတို့ နှစ်ဦးသည် ဇနီးမောင်နှံ အဖြစ်ဖြင့် နိုင်ငံခြား အရပ်ရပ်သို့ အတူအကွ ရောက်ခဲ့ကြသည်။ သားသမီးကား တယောက်မျှ ထွန်းကားခြင်း မရှိချေ။
ဘဝနိဂုံး
ဦးစိုးသိမ်းသည် သက္ကရာဇ် ၁၃ဝ၆ ခု (၁၉၄၄ ခုနှစ်) တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။ ၎င်း၏ ဇနီး ဒေါ်သော့သည် ရန်ကုန်မြို့၌ပင် ၁၃ဝရ ခုနှစ်၌ ကွယ်လွန်ရှာသည်။ ဇနီးမောင်နှံ တနှစ်ပြီး တနှစ် ကွယ်လွန်ကြသည်။
ဝါးသင်္ခ (အထက်)
ဝါးသင်္ခ (အထက်)
လက်သာရွာ၊ အလယ်ချောင်း
လက်သာရွာ၊ အလယ်ချောင်း
မုန္တောကြီးရွာ၊ မြစ်သားမြို့နယ်
မုန္တောကြီးရွာ (Montawgyi)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ မြစ်သားမြို့နယ်၊ မုန္တောကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၉၈၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မုန္တောကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၃၉ ဦး၊ မ ၉၀၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၄၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြစ်သားမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကြိုင်းအုံရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်
ကြိုင်းအုံရွာ (Kyaingohn)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်၊ ကြာအင်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၀၁၀၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကြာအင်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၇၄၉ ဦး၊ မ ၂၈၄၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၅၈၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဩဂုတ် ၁၉၉၅
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဩဂုတ် ကဏ္ဍ:၁၉၉၅
ရာဇမင်္ဂလနည်းပညာတက္ကသိုလ်
ရာဇမင်္ဂလနည်းပညာတက္ကသိုလ်သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ တက္ကသိုလ်ကိုးခုပါဝင်သော တက္ကသိုလ်စနစ်ဖြစ်သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံတွင်တည်ရှိသည်
မန်ဟူးနားရွာ၊ နောင်ဖာမူ
မန်ဟူးနားရွာ (Manhunar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ခန္တီးခရိုင်၊ ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်၊ နောင်ဖာမူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၄၄၇ ဖြစ်သည်။  ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဘရီမန်မြို့
ဘရီမန်မြို့သည် ဂျာမနီနိုင်ငံ အနောက်မြောက်ပိုင်းတွင် ရှိသော ဟန်းဆတစ်မြို့ တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး နှင့် ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်ပြီး အဓိက ဆိပ်ကမ်းမြို့ တစ်မြို့လည်း ဖြစ်သည်။ ဝီဆာမြစ်ပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး လူဦးရေ ၂.၄ သန်း ရှိသော ဘရီမန်-အိုးလ်ဒန်ဘာ့ခ် မက်ထရိုပိုလစ်တန် ဒေသ၏ တစိတ်တပိုင်း ဖြစ်သည်။ ဘရီမန်သည် ဂျာမနီမြောက်ပိုင်းတွင် ဒုတိယမြောက် လူဦးရေ အများဆုံး မြို့ဖြစ်ပြီး ဂျာမနီနိုင်ငံတွင် ဒသမမြောက် လူဦးရေ အများဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။
ဘရီမန်မြို့သည် မြောက်ပင်လယ်ရှိ ဝီဆာမြစ်ဝမှ ၃၇မိုင် (၆၀ ကီလိုမီတာ) အကွာခန့်တွင်ရှိသည်။
ရဲလွင် (စာရေးဆရာ)
ကန်တော့ခံ သက်ကြီးစာပေပညာရှင် စာရေးဆရာကြီး သင့်ဘဝဦးရဲလွင်ကို ဦးရွှေအေး၊ ဒေါ်ဖွားခင်တို့က ညောင်တုန်းမြို့ ရွှေဂူခြံ၌ ၁၉၂၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားသည်။ ငယ်စဉ်က ညောင်တုန်းမြို့ မင်္ဂလာကျောင်းတိုက် ဘုန်းတော်ကြီးသင်ကျောင်း၌ စတင်ပညာသင် ယူပြီး ညောင်တုန်းမြို့ ဆရာဝှိုက်ကျောင်းနှင့်ဝဲဒေါင့်ကျေးရွာရှိ ဆရာဦးထွန်းတင်ကျောင်းတို့၌ ဆက်လက်ပညာသင်ယူသည်။ အင်္ဂလိပ်စာကို ညောင်တုန်းမြို့ အင်္ဂလိပ် အလွတ်ပညာသင်ကျောင်း၌ ဆည်းပူးသည်။ သင့်ဘဝဦးရဲလွင်သည် ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ရဟန်းဝတ်၍ အခြေခံပိဋကတ်စာပေများ သင်ယူသည်။ ၁၉၄၃ ခုနှစ်တွင် ပါဠိတော်၊ အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာများကို ပခုက္ကူနည်းဖြင့် ကျမ်းကြီးပေါက်သင်ယူပြီး ဦးဉာဏိက (နောင်တွင် မြောင်းမြဆရာတော်) ထံ၌ ပါဠိ၊ ဟိန္ဒီ၊ သက္ကတ၊ မြန်မာကဗျာရေးသားစပ်ဆိုနည်းတို့ကို သင်ယူဆည်းပူးသည်။ ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် 'သုံးထပ် လက်ျာ' လက်ရေး မဂ္ဂဇင်းကို ဦးစီးထုတ်ဝေသည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်းနှင့် ဂျာနယ်များ၌ ကဗျာများ စတင်ရေးသားသည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲကို ပါဠိဘာသာတွဲဖြင့် ဖြေဆိုအောင်မြင်သည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် လူဝတ်လဲ၍ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်သို့ တက်ရောက်ပညာသင်ယူသည်။ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၌ ဗုဒ္ဓဘာသာအသင်းအမှုဆောင်နှင့် ပါဠိအသင်း အတွင်းရေးမှူး၊ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်ဆောင်ရွက်သည်။ ၁၉၅၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၅၈ ခုနှစ်အထိ ပါဠိအသင်းမဂ္ဂဇင်းကို ပါဠိ၊ မြန်မာ၊ အင်္ဂလိပ် သုံးဘာသာဖြင့် သုံးတွဲထုတ်ဝေသည်။ ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် လွင်တက္ကသိုလ်ဝင်ကျောင်းကို ကိုယ်ပိုင်ကျောင်းအဖြစ် ဖွင့်လှစ်ပြီး ကျောင်းအုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ သင့်ဘဝမဂ္ဂဇင်းတာဝန်ခံအယ်ဒီတာ၊ သံဃာ့တက္ကသိုလ် အုပ်ချုပ်ရေးအရာရှိ၊ ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓဘာသာ မဂ္ဂီသာအဖွဲ့ချုပ် အုပ်ချုပ်ရေးမှူး၊ ချိုတေးသံဂျာနယ် အယ်ဒီတာချုပ်၊ အမေရိကန်သံရုံး ပြန်ကြားရေးဌာန သတင်းဘာသာပြန်နှင့် လင်းရောင်ခြည်မဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာချုပ် တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်သည်။ တက္ကသိုလ် မောင်ရဲလွင်၊ မောင်ဝိုင်း၊ မောင်လူအေး၊ ကြီးကြီးမေ၊ သစ်ဆန်းယဉ်၊ နယ်လှည့်အယ်ဒီတာ၊ မောင်လေ့လာ၊ မောင်သိပ္ပံ၊ ဟာသမောင် စသည့် ကလောင်ခွဲများဖြင့် ဆောင်းပါးအများအပြား ရေးသားသည်။ ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓဘာသာ မဂ္ဂီသာအဖွဲ့ချုပ် အုပ်ချုပ်ရေးမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်စဉ် နိုင်ငံတကာ ဗုဒ္ဓဘာသာ သတင်းစာ တစ်စောင်ကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် လစဉ် ထုတ်ဝေသည်။ ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်မှစ၍ မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ်၌ ဆောင်းပါးများ ရေးသားသည်။ ဘာသာပြန် စာအုပ်များ၊ ပင်ကိုရေး လုံးချင်းဝတ္ထုများ၊ ဘာသာရေး စာအုပ်များ၊ ထေရုပ္ပတ္တိစာအုပ်များ ရေးသား ထုတ်ဝေသည်။ စာပေကို ကွယ်လွန်ချိန်အထိအဆက်မပြတ်ရေးသားခဲ့သည်။ ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် ကျောင်းဆရာမ ဒေါ်ခင်မေအေးနှင့် လက်ထပ်သည်။ ကန်တော့ခံသက်ကြီး စာပေပညာရှင် စာရေးဆရာကြီး သင့်ဘဝဦးရဲလွင်သည် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် ဇူလိုင် လ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် သားတစ်ဦး၊ သမီးနှစ်ဦးနှင့် မြေးသုံးဦးကျန်ရစ်သည်။
ကျီး
ကျွန်ုပ်တို့ နေ့စဉ်နှင့်အမျှ တွေ့မြင်နေရသော ငှက်များတွင် ကျီးသည် ရှောင်၍မလွတ်၊ နေရာတကာတွင် တွေ့မြင်ရသောငှက် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ကျီး ကိုလုံးဝ မတွေ့ရသော ဒေသများလည်းရှိသည်။ ငှက်အပေါင်းတွင် ကျီးသည် လူ့လောကနှင့် အနီးကပ်ဆုံးဟု ဆိုရပေမည်။ ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့လူအချင်းချင်း စကားပြောရာတွင်၊ 'ကျီးကိုဘုတ်ရိုသေ၊ ဘုတ်ကို ကျီးရိုသေ'၊ 'နတ်ကရာ ကျီးမော့'စသည်ဖြင့် ပြောဆို သုံးစွဲကြသည်။ ကျီးပါဝင်သော ပုံဝတ္ထုများတွင် အထင်ရှားဆုံးကား ဘုရားဟော တိကနိပါတ် ဥလူကဇာတ်၌ ပါရှိသော ကျီးနှင့် ခင်ပုပ်၏ ကမ္ဘာရန်အကြောင်းပင်တည်း။
ကမ္ဘာဦး၌ လူများ၊ ခြေလေးချောင်းတိရစ္ဆာန်များ၊ ငါးများသည် စည်းဝေးကြ၍၊ မဟာသမတ၊ ခြင်္သေ့၊ ငါးကြီး အာနန္ဒာတို့ကို အသီးသီး မိမိတို့ဆိုင်ရာဆိုင်ရာ မင်းမြှောက်ကြရာ၊ ငှက်များကလည်း အားကျမခံ မင်းမြှောက်ရန် စည်းဝေးကျင်းပကြသည်။ အစည်းအဝေးတွင် ငှက်များက ခင်ပုပ်ငှက်ကို မင်းမြှောက်ရန် သဘောတူညီကြ၏။ ထို့နောက် အားလုံး သဘောတူညီချက်ရရန် ကန့်ကွက်သူရှိမရှိ သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် မေးလေရာ နောက်ဆုံးအကြိမ်တွင် ကျီးတစ်ကောင်က 'ခင်ပုပ်ငှက်သည် အမျက်မထွက်မီကပင် ကြောက်မက်ဖွယ် မျက်နှာရှိသည်။ အမျက်ထွက်သည့်အခါတွင်မူ ဆိုဖွယ်ရာရှိတော့မည်မဟုတ်' ဟု ကန့်ကွက်သဖြင့် ခင်ပုပ်ငှက် လည်း မင်းမဖြစ် တော့ဘဲ၊ ထိုအခါမှစ၍ ကျီးနှင့် ခင်ပုပ်ငှက်တို့သည် ကမ္ဘာရန် ဖြစ်လာကြသည်ဟု ဆိုလေသည်။ ကျီးသည် ပါဏဗေဒအရ ကော်ဗီဒီဟူသော မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍ ထိုမျိုးရင်းတွင် ဗွက်ကုလား၊ တောကျီး၊ ကျီးအနှင့် သပိတ်လွယ်ရင်ကျား စသည့်ငှက်မျာလည်း ပါဝင်သည်။
ကျီးဟုဆိုရာတွင် ဤနေရာ၌ မြို့ကျီးဟုခေါ်ကြသော ကျီးမျိုးကို ဆိုလိုသည်။ ကျီးသည်အလျား ၁၈ လက်မခန့်ရှိ၍ အမွှေးအတောင်နက်သည်။ သို့ရာတွင် သဘာဝ၏ဆန်းကြယ်သော သဘောကြောင့် တစ်ခါတစ်ရံ ဩစတြေးလီးယားတိုက်ကဲ့သို့သော ဒေသ၌ ကျီးဖြူကို တွေ့ရတတ်သည်။ ကျီးသည် အခြားငှက်များကဲ့သို့ ထူးထူးထွေထွေ မမြည် တတ်ဘဲ၊ အားအားဟူ၍သာ အော်တတ်သည်။ နေ့လယ်နေ့ခင်း အိမ်အနီးအပါးတွင် ကျီးတစ်ကောင်တည်း သာယာစွာ မြည်လာလျှင် ကျီးသာသည်ဟု ဆိုကြသည်။ မြို့ကျီး၏ မြည်သံသည် တောကျီးသံကဲ့သို့ စူးရှမာကျောခြင်းမရှိချေ။ ကျီးမျိုးတွင် မြို့ကျီးနှင့် တောကျီးဟူ၍ နှစ်မျိုးနှစ်စား ရှိသည်။ မြို့ကျီးမှတစ်ပါး ကျန်ကျီးများကို တောကျီးဟု ခေါ် ကြသည်။ တောကျီးသည် မြို့ကျီးနှင့် ဆင်တူသော်လည်း ကိုယ်ထည်မှာ အနည်းငယ်ပို၍ ကြီးမားသည်။ နှုတ်သီးလည်း အနည်းငယ်ပို၍ တုတ်သည်။ အလျားမှာ လက်မ ၂ဝ မှ ၂၂ လက်မအထိ ရှည်သည်။ နှေးနှေးနှင့် ဖြောင့်ဖြောင့်ပျံတတ်ပြီး တောင်ပံကို မှန်မှန်ရိုက်တတ်သည်။ အတောင်များသည် မြို့ကျီး၏ အတောင်များထက် သိသိသာသာ ကြီးမားပြီး အနည်းငယ်ကျဲသည်။ အရောင်မှာမူ မြို့ကျီးနှင့်မခြား နက်ကျောလေသည်။ မြို့ကျီးကဲ့သို့ပင်၊ အား အားဟု အော်တတ်သော်လည်း တောကျီးကန်း၏အသံသည် တစ်ခါတစ်ရံ ခက်ထန်၍ တစ်ခါ တစ်ရံတွင် သာယာနာပျော်ဖွယ် ကောင်းသည်။ အလွန်ပူပြင်းသောနေ့လယ်အခါများတွင် အရိပ်ကောင်းသော သစ်ကိုင်းများတွင် နားကာ အာလုပ်သံကြီးနှင့် ပျင်းရိဘွယ် 'မ - -ဝါ၊ မ - -ဝါ'ဟု အော်တတ်သည်။ တောကျီးများသည် အဓိပ္ပာယ် တစ်မျိုးစီရှိသော အသံသုံးလေးဆယ်နှင့် အချင်းချင်း ဆက်သွယ်လေ့ ရှိကြသည်။ တောကျီးဟုဆိုရစေကာ ထိုငှက်များသည် တောထဲတွင်သာမနေဘဲ မြို့နီးချုံစပ်များသို့လည်း လာရောက်ကြသေးသည်။ တောကျီးတို့သည် အုပ်အသင်းဖွဲ့ကာ နေတတ်၍ နံနက်စောစော အသိုက်မှထလာပြီးလျှင် နေဝင်ဆည်းဆာတွင် အိပ်တန်းတက်ကြသည်။
တောကျီးသည် အခြားမျိုးတူငှက်များကဲ့သို့ မြေပြင်တွင် ကျက်စားသော တွေ့ရာစား ငှက်မျိုးဖြစ်သည်။ လူတို့စွန့်ပစ်သော စားကြွင်းစားကျန်များ၊ အမှိုက်သရိုက်များ၊ အစေ့မဲ့သီးများ၊ ကြွက်၊ ကြောင်စသော နို့တိုက် တိရစ္ဆာန်ကလေးများ၊ အသေကောင်ပုပ်များကို စားလေ့ရှိသည်။ အထူးသဖြင့် ငှက်ဥများနှင့် ပေါက်ခါစငှက် ကလေးများကို ဖျက်ဆီးစားသောက် တတ်သည်။ ထို့ကြောင့်တောကျီးကန်းကို ငှက်တို့၏ရန်သူ အမှတ် ၁ ဟု ခေါ်ထိုက်သည်။ ဆိုးသွမ်းသော အခြားအကျင့် တစ်ရပ်မှာ သေခါနီးတိရစ္ဆာန်၏ မျက်လုံးကို ဖောက်စားတတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မိတ်လိုက်ချိန် ဖြစ်သော ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ငှက်ဖို၏ အမူအရာမှာ အလွန်ထူးခြားသည်။ ထိုအချိန်တွင် ငှက်မ၏ ရှေ့တွင် ခြေကလေးမြှောက်ကာ၊ ခေါင်းကလေးငုံ့ကာ၊ အတောင်ဖြန့်ကာ၊ အမြီးကြွကာနှင့် ငှက်မကို မြူတတ်သည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ငှက်ဖိုသည် မိမိသဘောကျသောငှက်မထံသို့ အစာကိုချီ၍ လာတတ်သည်။ ငှက်မက ကြိုက်လျှင် လက်ခံ၏။ အဖိုနှင့်အမသည် ရာသက်ပန် တွဲဖက်နေထိုင်လေ့ရှိသည်။ မတ်လမှ မေလအထိသည် တောကျီးကလေးများ ပေါက်ချိန်ဖြစ်သည်။ တစ်မြုံလျှင် အများအားဖြင့် ၄ ဥ မှ ၅ ဥ အထိ ရှိ၍ တစ်ခါတစ်ရံ ၆ ဥ ရှိသည်။ ဥမှာ ရှည်မျောမျောဖြစ်ပြီး အခွံမှာ ချောမွတ်သည်။ တောကျီးကန်းကို မြန်မာနိုင်ငံ၌ ကွင်းပြင်များ၊ တောင်ခြေများနှင့် တောင်မြင့်များတွင် လှည့်လည် ကျက်စားလျက်ရှိသည်ကို အနှံ့အပြား တွေ့နိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျီးများ
ရုဒေါ့ဖ် ဒီဇယ်
အစောပိုင်းငယ်ဘ၀
ဒီဇယ်ကို ၁၈၅၈ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ ပါရီမြို့တော်တွင် သီအိုဒေါ်ဒီဇယ် နှင့် အဲလိစ်ဒီဇယ် တို့မှ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ မွေးချင်းသုံးဦးအနက် ဒုတိယမြောက်ဖြစ်သည်။ သူတို့သည် Augsburg, Bavaria မှ ရေကြည်မြက်နုရာ ပါရီမြို့တော် ပြောင်းရွေ့နေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ ဒီဇယ်၏ ဖခင်မှာ စာအုပ်ချုပ်သမားတစ်ဦးဖြစ်သည်။ စီးပွားရေးအခြေအနေကြောင့် ၁၈၄၈တွင် မွေးရပ်ဖြစ်သော ဘာဗာရီးယားကို စွန့်လာခဲ့သည်။ ပါရီမြို့တော်တွင်နေထိုင်သူ အဲလိစ်နှင့် ၁၈၅၅တွင် အကြောင်းပါခဲ့ပြီး၊ သားရေကုန်သည်နှင့်ထုတ်လုပ်သူအဖြစ်စီးပွားရေးကိုပြောင်းလဲလုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
ဒီဇယ်၏ ငယ်စဉ်တောင်ကျေးကလေးဘ၀သည် ပါရီမြို့တော်တွင်ကုန်လွန်ခဲ့သော်လည်း ၁၈၇၀တွင်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော ပြင်သစ်နှင့်ဂျာမနီစစ်ပွဲကြောင့် သူနှင့်သူ၏မိသားစုသည် ပြင်သစ် နိုင်ငံမှ ထွက်ခွာခဲ့ရသည်။ ထို့နောက်တွင်မူ အင်္ဂလန်နိုင်ငံရှိ၊ လန်ဒန် မြို့တော် တွင်သွားရောက်အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၈၇၁တွင်စစ်ကြီးပြီးဆုံးခဲ့သည်။ အသက် ၁၂နှစ်အရွယ်ရှိသော ရုဒေါ့(ဖ်) သည် သူ၏ မိခင်၏တိုက်တွန်းချက်အရ ဂျမနီနိုင်ငံ အော့(ဂ်)စဘတ်မြို့သို့ ဦးလေး၊ဒေါ်လေးတို့နှင့်နေထိုင်ရန် ပြန်လာခဲ့သည်။ အဲလိစ်၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ ရုဒေါ့(ဖ်) ကို ဂျာမန်ဘာသာ ပိုမိုတိုးတက်စေရန်ဖြစ်သည်။ အင်ဂျင်နီယာ တစ်ဦးဖြစ်လိုကြောင်းကို ရုဒေါ့(ဖ်) ၁၄နှစ်သား အရွယ်တွင် ၎င်း၏ မိဘကိုရေးသားခဲ့သောစာတွင်တွေ့ရှိရသည်။ အခြေခံပညာကို ၁၈၇၃ခုနှစ်ထိ သင်ယူခဲ့ပြီးနောက်၊ အောက်(ဂ်)စဘတ်စက်မှုသိပ္ပံတွင် အင်ဂျင်နီယာပညာရပ်များကို စတင်လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။
နှစ်နှစ်ကြာသောအခါ၊ Royal Bavarian Polytechnic of Munich မှ စကောလားရှစ် ပညာသင်စုရရှိခဲ့သည်။ အလုပ်လုပ်ကိုင်စေရန်ဆန္ဒ ပြင်းပြနေသော မိဘတို့၏ အလိုကိုဆန့်ကျင်ကာ ယင်း စကောလားရှစ်ကို လက်ခံခဲ့သည်။ တိုက်ဖွိုက်ရောဂါကို ခံစားခဲ့ရသော ဒီဇယ်သည် ၁၈၇၉တွင် ကျောင်မပြီးပါ။ ဒီဇယ်သည် နောက်နှစ်စာမေးပွဲအတွက် ကြိုတင်ပြင်ဆင်ယင်း လုပ်ငန်းအတွေ့အကြုံရရှိရန်အလို့ငှာ Gebrüder Sulzer Maschinenfabrik (Sulzer Brothers Machine Works) [ဆူဇာနှင့်ညီအကိုများစက်မှုလက်မှု] တွင်ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ဇန်နဝါရီ ၁၈၈၀တွင်ကျင်းပသောစာမေးပွဲတွင် ထိပ်တန်းအမှတ်များနှင့်အောင်မြင်ကာ ကျောင်းပြီးခဲ့သည်။ ထို့နောက် ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ပြန်လာကာ မြူးနစ်ပိုလီတက်ကနစ်မှ ပရော်ဖက်ဆာ ဖြစ်သူ ကား(လ်)ဗွန်လင်ဒေး၏ လက်ထောက်အဖြစ် တွဲဖက်ကာ ရေခဲစက်ဒီဇိုင်းနှင့် ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ တစ်နှစ်အကြာတွင် ဒီဇယ်သည် ထိုရေခဲစက်၏ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၈၈၃တွင် မာသာဖလက်ရှေး (Martha Flasche) နှင့်အကြောင်းပါကာ လက်ဆက်ခဲ့သည်။ ပရော်ဖက်ဆာ လိုင်ဒေးနှင့် ဆက်လက်တွဲဖက်လုပ်ကိုင်ကာ ပြင်သစ်နှင့်ဂျာမနီတွင် မူပိုင်ခွင့် အတော်များများကို ပိုင်ဆိုင်ခဲ့သည်။
၁၈၉၀ နှစ်ဦးပိုင်းကာလတွင် ဒီဇယ်တို့ မိသားစုသည် ဘာလင်မြို့ သို့ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ကြသည်။ ဒီဇယ်သည် ပရော်ဖက်ဆာ လင်ဒေး၏ အမည်ဖြင့် မှတ်ပုံတင်ထားသော မူပိုင်ခွင့်များကို သုံးစွဲခွင့် မရှိသည့်အတွက် ရေခဲစက်နှင့်အအေးခန်း လုပ်ငန်းများအပြင် တခြားသောလုပ်ငန်းများသို့လည်း ခြေဆန့်ရန် ကြိုးစားလာခဲ့သည်။ ပထမဦးစွာ ရေနွေးငွေ့၏ သဘောသဘာ၀များနှင့် လောင်စာများ၏ စွမ်းရည်များကို လေ့လာခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင်မူ ရေနွေးငွေ့အင်ဂျင်ကို အမိုနီးယား အငွေ့ ဖြင့်စမ်းသပ်မောင်းနှင်ရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။ စမ်းသပ်နေစဉ် အတွင်းမှာပင် ထိုအင်ဂျင်မှာ ပေါက်ကွဲ၍ ဒီဇယ်လည်း သေလုမတတ်အနာတရဖြစ်ခဲ့သည်။ လပေါင်းများစွာဆေးရုံတွင် ဆေးကုသမှု ခံယူခဲ့ရသည်။ ဆေးရုံမှဆင်းလာပြီးနောက် ၁၈၉၃တွင် Carnot Cycle ကို အခြေခံကာ အင်ဂျင်စက် တမျိုးကို စတင်တီထွင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်ဒီဇယ်သည် Theorie und Konstruktion eines rationellen Wärmemotors zum Ersatz der Dampfmaschine und der heute bekannten Verbrennungsmotoren [Theory and Construction of a Rational Heat-engine to Replace the Steam Engine and Combustion Engines ] ကိုရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ယင်းသည်ပင် ယနေ့ဒီဇယ်ဆီသုံးအင်ဂျင်များ၏ တီထွင်မှု အစဖြစ်သည်။
နှောင်းပိုင်းဘ၀
ဒီဇယ်သည် နောက်ပိုင်းတွင် သာမိုဒိုင်းနမစ် သီအိုရီ ကိုသာမက လောင်စာများ၏ လက်တွေ့တွင်တွေ့ရှိရသော အကန့်အသတ်များပါ နားလည်လာခဲ့သည်။ အလွန်ကောင်းပါသည်ဟုဆိုသော ရေနွေးငွေ့အင်ဂျင်များပင်လျှင် လောင်စာမှပေးလိုက်သော စွမ်းအင်၏ ၁၀ မှ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းသာ ပြန်လည်ရရှိသည်။ ၉၀ရာခိုင်နှုန်းသော လောင်စာတို့၏ စွမ်းအင်မှာ အလေအလွင့် ဖြစ်သွားသည်။ ထိုအင်ဂျင်များထက် စွမ်းအင်ပိုမိုမြင့်မားသော အင်ဂျင်မျိုးကို တီထွင်နိုင်ရန် အပြင်းအထန် ကြိုးစားခဲ့သည်။ Carnot Cycle ပေါ်တွင်ခြေခံကာ ကြိုးစားဒီဇိုင်းပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ပိုင်းတွင်မူ သူ၏ကိုယ်ပိုင်နည်းလမ်းများဖြင့်လည်း ကြိုးစားလာခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင်သူ၏ ကိုယ်ပိုင်ဒီဇိုင်းနှင့် အင်ဂျင်ကိုတီထွင်နိုင်ခဲ့ပြီး မူပိုင်ခွင့်လည်းရယူ နိုင်ခဲ့သည်။ သူ၏ အင်ဂျင်ဒီဇိုင်းမှာ လောင်စာကို ဖိအားသွင်းမှု၏ နောက်ဆုံးအဆင့်တွင် ပေးသွင်း၍ မီးရှို့ခြင်းကို ဖိအားကြောင့်ထွက်ပေါ်လာသော အပူဖြင့်ပြုလုပ်သည်။ Theory and Construction of a Rational Heat-engine to Replace the Steam Engine and Combustion Engines သီအိုရီပေါ်အခြေပြုကာ အလုပ်လုပ်နိုင်သည့်အင်ဂျင်ဒီဇိုင်းကိုသူတီထွင်နိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ထိုအင်ဂျင်ဒီဇိုင်းများကို ဒီဇယ်အင်ဂျင်ဟုခေါ်၍၊ ၎င်းအင်ဂျင်တို့အတွက် အသုံးပြုရသော လောင်စာဆီကို ဒီဇယ်ဆီဟုခေါ်သည်။ ရုဒေါ့(ဖ်)သည် ယင်းအင်ဂျင်ဒီဇိုင်းနှင့်ပတ်သက်၍ ဂျာမနီနိုင်ငံ အပါအဝင် တခြားနိုင်ငံများတွင်လည်း မူပိုင်ခွင့်များ ရရှိခဲ့သည်။
ဘန်ဒါဆရီဘဂါဝမ်မြို့
ဘန်ဒါဆရီ ဘဂါဝမ်မြို့သည် ဘရူနိုင်းနိုင်ငံ၏ မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ် ခန့်မှန်းခြေ အရ လူဦးရေ ၁၄၀,၀၀၀ ခန့်မျှ ရှိသည်။ မြို့ပြဧရိယာ အတွင်း နေထိုင်သူ လူဦးရေ ၂၉၆,၅၀၀ ဦးခန့် ရှိသည်။
အမည်ရင်းမြစ်
ဘန်ဒါဆရီဘဂါဝမ်ဟူသောနာမည်သည် မလေးဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်ပါက ဆရီဘဂါဝမ်မြို့ ဖြစ်သည်။ အဓိပ္ပာယ်မှာ ဘုရားသခင်၏ ပတ်ဝန်းကျင်ဖြစ်သည်။ ထိုအမည်ကို ဘရူးနိုင်းဘုရင် အိုမာ အလီ ဆိုင်ဖူဒီရမ်း မှ ပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း
ဘရူနိုင်းနိုင်ငံတွင် လူသားများစတင် အခြေချနေထိုင်လာခဲ့သည်ကို ပြန်လည်ဆန်းစစ်ကြည့်လျှင် ၆ရာစု ၇ရာစုခန့် မလေးတို့၏ ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ငါးဖမ်းဆိပ်ကမ်းအဖြစ် တည်ရှိနေထိုင်ခဲ့သည်ဟု မှတ်ယူကြသည်။​ ယခု မြို့လယ်နေရာဖြစ်သော ဘရူနိုင်းမြစ်ကမ်းတစ်လျှောက်တွင်မူ ၈ရာစုခုန့်မှ စတင်အခြေချနေထိုင်ခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိကြသည်။​
၁၅ရာစုနှင့် ၁၇ရာစုအတွင်းတွင် ဘရူနိုင်းအင်ပါယာသည် ဘော်နီယိုကျွန်းတစ်ခုလုံးနီးပါးနှင့် မနီလာမြို့ပါဝင်သော ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်းစုတောင်ပိုင်းတို့ပါ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၁၈ရာစုတွင်မူ ဥရောပမှ ဗြိတိသျှနှင့် စပိန်တို့နယ်ချဲ့မှုကြောင့် ဘရူနိုင်းဘုရင်၏ အာဏာကျဆင်းခဲ့ရသည်။ ၁၈၈၈ခုနှစ်မှ ၁၉၈၄ခုနှစ် လွတ်လပ်ရေးမရခင်ကာလအထိ ဗြိတိသျှတို့ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။​
၁၉၀၆ခုနှစ်တွင် ဘန်ဒါဆရီဘဂါဝမ် မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများကို ဗြိတိသျှအစိုးရက စတင်လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး ပြည်သူများကို အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတမ်းရှိ ဖို့မြေများပေါ်တွင် နေရာချထားခဲ့သည်။ ၁၈၉၉ခုနှစ်တွင် ဘန်ဒါဆရီဘဂါဝန်မြို့အနီး၊​ အေရာ ဘီခွန်ချီတွင် ပထမဆုံးရေနံစတင်တူးရန်ကြိုးစားခဲ့သည်။ သို့သော် ၂၅၉မီတာ (ပေ ၈၅၀)​အထိ တူးခဲ့သောလည်း ရေနံမထွက်ရှိခဲ့ပေ။ ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် ရေနံတူးဖော်ရေးကို ဆရီးယားနဲ့ ဘဲလ်အိတ်ပ်ခရိုင်များသို့ ပြောင်းရွေ့ခဲ့သည်။ ၁၉၀၉ ခုနှစ် ဘုရင် မိုဟာမက် ဂျက်မဲလ် အဲလဲန် ၂ လက်ထပ်တွင် ဗြိတိသျှတို့၏ ထောက်ခံမှုဖြင့် အနောက်ဘက်ကမ်းတွင် နန်းတော်အသစ် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် အစိုးရအဆောက်အအုံများ၊​ ဗလီများကို အနောက်ဘက်ကမ်းတွင် ထပ်မံဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။ ထို့နှစ်တွင်ပင် ဘဒါဆရီဘဂါဝမ်မြို့ကို မြို့တော်အသစ်အဖြစ် ကြော်ငြာခဲ့သည်။
တောင်စုရွာ၊ အလမျိုး
တောင်စုရွာ၊ အလမျိုး
ဆူလ်တန် မာဟ်မုဒ် (ဝန်ကြီး)
ဆူလ်တန် မာမွတ် (၁၉၀၀ – ၁၉၈၂) သည် မြန်မာပြည်၊ ရခိုင်တိုင်း၊ (ယခု မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရခိုင်ပြည်နယ်) မှ နိုင်ငံရေးသမားဖြစ်သည်။ ဗြိတိသျှရာဇ် (၁၉၃၇ ခုနှစ်အထိ မြန်မာပြည် အပါအဝင်) မာမွတ်သည် ဗဟိုဥပဒေပြုလွှတ်တော်တွင် အစိုးရအဖွဲ့ အတွင်းဝန်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးသည့်နောက် ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် ဘူးသီးတောင်မှ ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲဖြင့် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်သို့ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသည်။ ၁၉၆၀ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်အရွေးခံရသည်။ ၁၉၆၀ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၂ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းမှု အထိ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနု ၏ “မတူကွဲပြားမှုတွင် စည်းလုံးညီညွတ်ရေး” မူဝါဒများအောက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံဖြစ်လာရန် စဉ်းစားနေချိန်၌ မာမွတ်သည် ရခိုင်ရှိ အိန္ဒိယသွေးနှောများအတွက် နတ်မြစ်နှင့် ကုလားတန်မြစ် များကြားတွင် သီးခြားပြည်နယ်တစ်ခုရှိသင့်သည်ဟု အဆိုပြုခဲ့သည်။ သို့မဟုတ် ရခိုင်ပြည်နယ်ကို ရခိုင်ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များနှင့် သီးခြားဖွဲ့စည်းပါက မွတ်ဆလင်နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ သည် ပြည်နယ် အုပ်ချုပ်ရေးမှူးအဖြစ် တလှည့်စီ ပါဝင်သော သာသနာရေးဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းပုံ ရှိသင့်သည်။
ဘဝအစပိုင်း
မာမွတ်ကို ၁၉၀၀ ခုနှစ်တွင် စစ်တွေမြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ချမ်းသာသော မိသားစုမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်သည်။ ကာလကတ္တားမြို့တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။
နိုင်ငံရေးအသက်မွေးဝမ်းကြောင်း
မြန်မာနိုင်ငံသည် ဗြိတိသျှရာဇ်၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်စဉ်က မာမွတ်သည် နယူးဒေလီမြို့ရှိ ဗဟိုဥပဒေပြုလွှတ်တော်တွင် အရေးကြီးသော အစိုးရအဖွဲ့အတွင်းဝန်ရာထူးကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ နယ်ချဲ့ ဗြိတိသျှကို မြန်မာပြည်မှ မောင်းထုတ်ရာတွင် ရခိုင်ပြည်၌ ဖက်ဆစ်ဂျပန်တပ်နှင့် ဘီအိုင်အေ တပ်(ဗမာ့လွှတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်)ကို ကူညီခဲ့ရာမှ ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ ရန်ကုန်အကျဉ်းထောင်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဂျဆိုရ်ခရိုင်ရှိ ဂျန်ဂျာရ်ဂါချား(Jhingergacha)စခန်းတွင် ၁၀ လ တိုင်တိုင် အကျဉ်းချခံခဲ့ရသည်။ ဂျပန်တွင် ဟီရိုချီးမားနှင့် နာဂါစကီး၌ ဗုံကြဲသည့်နောက်ပိုင်း လွှတ်မြောက်လာခဲ့သည်။ မာမွတ်သည် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့်အတူ မြန်မာလွတ်လပ်ရေးအတွက် အစွမ်းကုန်ကြိုးပမ်းခဲ့သူဖြစ်သည်။ ၁၉၄၂ ရခိုင်ပြည်အဓိကရုဏ်းကို ကိုယ့်တွေ့ ခံရသူဖြစ်သည့်အပြင် ရခိုင်နှင့်မွတ်စလင်အကြား ပြန်လည်သင့်မြတ်ရေးအတွက်လည်း အပတ်တကုပ်ကိုးစားခဲ့သူဖြစ်သည်။
ပြည်နယ်ဖြစ်ခြင်း မေးခွန်း
၁၉၆၀ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရပြီးနောက် ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနုက ရခိုင်တိုင်းကို ပြည်နယ်အဖြစ် သတ်မှတ်ပေးသင့်သလား လေ့လာရန် စုံစမ်းရေး ကော်မရှင်ကို ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ရခိုင်ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်အများစုသည် ရခိုင်ပြည်နယ်ကို ထောက်ခံခဲ့ကြသော်လည်း အာရကာနစ်မွတ်ဆလင်အများစု က ပြည်နယ်အာဏာကို ဆန့်ကျင်ကြောင်း ကော်မရှင်က တွေ့ရှိခဲ့သည်။ မာမွတ်သည် အိန္ဒိယသွေးနှောများအများစုနေထိုင်ရာ ရခိုင်ပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် အာရကာနစ် မွတ်စလင်လူမျိုးများအတွက် ပြည်နယ်တစ်ခုတည်ထောင်ရန် အဆိုပြုခဲ့သည်။ မာမွတ် သည် ၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် Shaista Khan လက်အောက်ရှိ ကုလားတန်မြစ်အထိ မွန်ဂိုအင်ပါယာသမိုင်းကို အခြေခံ၍ ရခိုင်မွတ်စလင်များနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များကြား နယ်နိမိတ်ကို သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ကုလားတန်မြစ်သည် မူဆလင်အများစုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်အများစုနေထိုင်ရာ ဒေသများကို ပိုင်းခြားထားသည်။
စာချွန်လွှာ
၁၉၆၀ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် မာမွတ်နှင့် သူ၏လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များသည် နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံကော်မတီထံ စာချွန်လွှာတင်သွင်းခဲ့သည်။ အဆိုပါစာချွန်လွှာတွင် ပြည်နယ်အစိုးရအတွက် အခြေအနေနှစ်ရပ်ကို ချမှတ်ထားသည်- (၁) ရခိုင်ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များက ၎င်းတို့၏ တောင်းဆိုချက်များကို ထောက်ခံပါက၊ နှင့် ၂) အဆိုပြုထားသော ပြည်နယ်၏ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေတွင် အာရကာနစ်မွတ်ဆလင်တို့၏ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်အတွက် လုံလောက်သော အကာအကွယ်များ ပါဝင်မည်ဆိုပါက ပြည်နယ်သစ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးသည် ရခိုင်မွတ်ဆလင်များနှင့် ရခိုင်ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များအကြား တစ်လှည့်စီ အုပ်ချုပ်မည်ဖြစ်သည်။
အဆိုပြုချက်တွင် အကယ်၍ ပြည်နယ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးတစ်ဦးသည် မွတ်စလင်ဖြစ်လျှင် ပြည်နယ်ကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ (ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ)သည် မွတ်စလင်မဟုတ်သော အခြားလူမျိုးဖြစ်ရမည်။ သို့သော် ၎င်း၏လက်ထောက်သည် မွတ်စလင်တစ်ဦးဖြစ်ရမည်။ ဤသို့ အပြန်အလှန်အားဖြင့် ဖြစ်ရပါမည်။ အလားတူ အစီအစဉ်သည် အခြားသော ရွေးကောက်ခံ သို့မဟုတ် ခန့်အပ်ထားသော ရာထူးဌာန အဖွဲ့အစည်းအများစုနှင့် သက်ဆိုင်မည်ဖြစ်သည်။ အဆိုပါစာချွန်လွှာတွင် ကိုယ်ပိုင်ယုံကြည်ချက်များအရ ပညာရေးဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းများတွင် ဘာသာရေးလေ့လာသင်ယူခွင့်အပါအဝင် လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်ယုံကြည်ခွင့် ကို တောင်းဆိုထားသည်။ ရခိုင်အိန္ဒိယသွေးနှောလူမျိုးများ(အာရကာနစ်မွတ်စလင်)ကို ရိုဟင်ဂျာဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကို ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရန် ခွင့်ပြုသင့်သည်။ အမှုဆောင်ချုပ်က အာရကာနစ်မွတ်စလင်အရေးကို ကြီးကြပ်ရန် အရာရှိတစ်ဦး သတ်မှတ်ထားရမည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:၁၉၈၂ ကွယ်လွန်သူများ ကဏ္ဍ:၁၉၀၀ မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:မြန်မာမွတ်စလင်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ
ဆိုင်မိုင်ရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်
ဆိုင်မိုင်ရွာ(Hsengmaing)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်၊ ကန်တော်ယန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၆၈၄၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကန်တော်ယန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂ ဦး၊ မ ၀ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝိုင်းမော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပြေသာရွာ၊ ရွာငံမြို့နယ်
ပြေသာရွာ (Pyaythar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ရွာငံမြို့နယ်၊ ဆင်ခေါင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၉၄၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆင်ခေါင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၆၃ ဦး၊ မ ၈၆၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၂၉ ဦးနေထိုင်သည်။ ဒေသအခေါ်မှာ ပြည်သာ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရွာငံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆိပ်ဖူးကုန်းရွာ၊ ကော့ကရိတ်မြို့နယ်
ဆိပ်ဖူးကုန်းရွာ(Seikhpukone)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ကော့ကရိတ်ခရိုင်၊ ကော့ကရိတ်မြို့နယ်၊ ရန်ကုတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၄၈၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရန်ကုတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၁၀၅၈ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၅၇၃၅ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကော့ကရိတ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သစ်ဆိမ့်ပင်ရွာ၊ ဘက်ရဲ
သစ်ဆိမ့်ပင်ရွာ၊ ဘက်ရဲ
မဆယ်ဆိပ်
မဆယ်ဆိပ်
မင်းလှမြို့၊ သာယာဝတီခရိုင်
မင်းလှမြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း၊ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးတွင် အကျုံးဝင်သော သာယာဝတီခရိုင်၊ သာယာဝတီနယ်တွင် ပါဝင်သည့် မင်းလှမြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သည်။ သရက်ခရိုင်တွင် ရှိသော မင်းလှကို အထက်မင်းလှ ဟုခေါ်၍ သာယာဝတီခရိုင်ရှိ မင်းလှမြို့ကို အောက်မင်းလှ ဟုခေါ်သည်။
မင်းလှမြို့သည် ရန်ကုန်-ပြည် မီးရထားလမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ မင်းလှမြို့ ဘူတာရုံကို ခရစ် ၁၈၇၇ ခုနှစ်ကဖွင့်လှစ်ခဲ့၍ ပထမဆုံးဖွင့်သော ဘူတာရုံများအနက် တစ်ခု အပါအဝင်ဖြစ်သည်။ မင်းလှမြို့သည် ရန်ကုန်မြို့၏ မြောက် ဘက် ၉၁ မိုင်နှင့် သာယာဝတီမြို့၏ မြောက်ဘက် ၂၃ မိုင် အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ပြည်မြို့မှ တောင်ဘက် ရထားလမ်း အတိုင်း မိုင် ၇ဝ ကွာဝေးသည်။ ရန်ကုန်-ပြည် မီးရထားလမ်း သာလျှင် မင်းလှမြို့ကို ဖြတ်သန်းသွားသည်။ ရန်ကုန်-ပြည် ကားလမ်းမူကား မြို့နှင့် ၂ မိုင်ကွာရှိ ရှမ်းတောကို ဖြတ်သန်း သွားသည်။ ရှမ်းတောသို့ မော်တော်ကားလမ်းတို့ဖြင့် ဆက်ထားသည်။ မင်းလှမှ လက်ပံတန်းသို့ မော်တော်ကားလမ်းတစ်လမ်း ရှိသည်။ မီးရထားလမ်း၏ လက်ဝဲဘက်ကဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်- ပြည်ကားလမ်းသည် မီးရထားလမ်း၏ လက်ယာဘက်က ဖြစ် သည်။ မင်းလှမြို့မှ မိုးညိုသို့ မော်တော်ကားလမ်း ပေါက်သည်။
သမိုင်းကြောင်း
မင်းလှမြို့နယ်ဖြစ်တည်ပုံရာဇဝင်နှင့်ပတ်သက်၍ အဆို (၂)ရပ်ရှိပါသည်။ ပထမအဆိုမှာ ပုဂံမင်းဆက် နရသီဟပတေ့မင်းလက်ထက် တရုတ်တို့ရန်ကြောင့် အောက်ပြည်သို့ တိမ်းရှောင်ရာတွင်တူတော်သုံးပါး ဖြစ်သည့် မောင်မောင်ကြီး (သတိုးနော်ရထာဘွဲ့ခံသာယာဝတီမြို့ဟောင်း အားတည်ထောင်ခဲ့သူ)မောင်မောင်လတ်နှင့်မောင်မောင်ငယ် တို့ပါဝင်ခဲ့ရာမင်းလှမြို့ကို မောင်မောင်လတ်(ခ) မင်းလတ်မှ တည်ထောင်ခဲ့သဖြင့် မင်းလတ်၏ အမည်ကိုစွဲမှတ်၍မင်းလတ် မြို့ နောင်အခါမင်းလှမြို့ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရပါသည်။
ဒုတိယအဆိုမှာ မင်းလှမြို့ခေါ်အကြေဒေသမင်းလှမြို့မှာ ပုဂံခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင်ထွန်းပေါ်ခဲ့သော ကျစွာမင်း၏အနွယ်တော် နောင်တော် သတိုးအနော်ရထာမင်း၏စစ်သေနာပတိချုပ် သတိုးမင်းလတ်စံမြန်းရာဒေသ။(ယခု ခေတ်ချိုကွင်းရွာ၊ မင်းလှကြီးရွာရှိ)ပဲခူးရိုးမတောင်ခြေမင်းလတ်ရွာ၊မင်းလတ်ချောင်းကိုအစွဲပြု၍ မင်းလှမြို့ဟုခေါ်တွင်ခဲ့ပါသည်။မူကွဲအားဖြင့် မင်းစသောအကြီးအကဲများကပင် ငေး၍ကြည့်ရလောက်အောင်လှသော မမင်းလှ၊သမိုင်းတွင်ထင်ရှားလှသော ကြေးနီရောင် ဆင်တော်လော်ရှိန်း(လောဟိတဟတ္ထိ)ကိုဖမ်းမိနိုင်ရေး အခါပေးဟောကြားသော လွန်စွာချောမော လှပသည့် အကြားအမြင်ရ မမင်းလှ(နတ်ဝင်သည်) နေထိုင်ရာအရပ်ကိုအစွဲပြု၍မင်းလှမြို့ခေါ်ကြောင်းသမိုင်းဟောင်းတို့တွင်လေ့လာတွေ့ရှိရသည်။
လူမှုစီးပွားရေး
မင်းလှမြို့သည် ဆန်စပါးရောင်းဝယ်ရာတွင် ကြီးကျယ် ထင်ရှား၍ မြို့တွင် ဆန်စက်များရှိသည်။ ကြီးကျယ်သော အခြားလုပ်ငန်းမရှိသော်လည်း ကုန်စည်ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားမှု မှာ မြို့နှင့်လိုက်အောင် အသင့်အတင့်ဖွံ့ဖြိုးလေသည်။ လူဦးရေ မှာ ၁၉၆၂ ခုနှစ်သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၇၁၉၆ ယောက် ရှိသည်။
​တောင်စုရွာ၊ ဘုရားငူ
တောင်စုရွာ၊ ဘုရားငူ
ပယင်း
ဖြစ်ပေါ်ပုံ
ပယင်းသည် စင်စစ်အားဖြင့် ကျောက်မဟုတ်ပါ။ အဆီထွက်သော အပင်တစ်မျိုး(ထင်းရူးပင်တစ်မျိုးဟု ဆို)၏ အဆီမှ ခဲ၍ ကျောက်သားသဖွယ် ဖြစ်လာသော ကျောက်ဖြစ် ရုပ်ကြွင်းများဖြစ်သည်။ ရံဖန်ရံခါ ပယင်းထဲ၌ အင်းဆက်ပိုးမွှားများကို ပုံစံမပျက် တွေ့ရှိရတတ်သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် နှစ်သန်းပေါင်း အနည်းဆုံး ၂၅ သန်းမှ သန်း ၅၀ အတွင်း ကြာခဲ့ပြီး ကျောက်ဖြစ်လာခဲ့သော သစ်စေးမျိုးဖြစ်သည်။ ရှားပါးအနေဖြင့် နှစ်သန်း ၃၂၀ ရှိသော ပယင်းကိုလည်း မှတ်တမ်းတင်ထားကြသည်။
သစ်ပင်၏ အစေးမှ ဖြစ်လာသော ပယင်းထဲတွင် ယင်းပယင်းမဖြစ်မှီ သစ်စေး အခြေအနေ၌ မတော်တဆ လာရောက် ကပ်ငြိနေသော သစ်ပင်၏ အစအနများ သစ်ရွက်၊ ပျား၊ လိပ်ပြာ ပုရွက်ဆိတ်၊ ပိတုန်းစသော အကောင်ငယ်များမှာ ရုန်းထွက်မရတော့ပဲ သစ်စေးများနှင့်အတူ ပိတ်မိနေတတ်ကြသည်။ နှစ်သန်းပေါင်းများစွာ ကြာသောအခါ ၎င်းပိုးမွှားများနှင့် အခြားသောပစ္စည်းများသည် ပယင်းထဲတွင် ရုပ်ကြွင်း အဖြစ် ပါဝင်နေတတ်သည်။
ထွက်ရှိရာဒေသများ
မြန်မာ (ဟူးကောင်းချိုင့်ဝှမ်းဒေသ)၊ ပိုလန်၊ ဘော်လ်တစ်ပင်လယ်၊ ရိုမေးနီးယား၊ ကနေဒါ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဘောလ်တစ် ပင်လယ် ကမ်းခြေတစ်လျှောက်မှာ ပေါ့ပါးသော ပယင်းတွေကို ပင်လယ်ရေလှိုင်းများနှင့် ကမ်းခြေကိုရောက်ရှိလာတတ်ကာ ကမ်းစပ်တစ်လျောက်မှာ၎င်း၊ ရေတိမ်ပိုင်းမှာ ရေငုတ်ပြီးသော၎င်း အလွယ်ရှာတွေ့နိုင်သည်။ ကမ်းခြေတစ်လျှောက် ပုံစံအမျိုးစုံ အရောင်မျိုးစုံနှင့် ပယင်းများကို အများအပြားတွေရတတ်ပြီး အပြာရောင် ပယင်းကို အထူးအရောင်းအဝယ်လုပ်ကြသော်လည်း ၎င်းအပြာရောင်မှာ ဘောလ်တစ်ဒေသထွက် မဟုတ်ဘဲ ဒိုမီနီကန်က ထွက်သော ပယင်းဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကချင်ပြည်နယ် ဟူးကောင်း တောင်ကြား တနိုင်းနယ် နှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး ခန္တီးနယ်ဘက်တွင် ထွက်ရှိသည်။ မြန်မာအပြင် ပယင်းထွက်ရှိသော အခြားနိုင်ငံများမှာ ပိုလန်၊ ရိုမေးနီးယား၊ ကနေဒါနှင့် အမေရိကန်တို့ ဖြစ်သည်။
မြန်မာပြည်တွင် ထွက်ရှိသော ပယင်းမှာ အရည်အသွေးကောင်းပါက တစ်ကျပ်သားလျှင် တစ်သိန်းအထိ ဈေးရနိုင်ပြီး သစ်ကိုင်းများ အကောင်ပလောင်များ ပါဝင်ပါက ဈေးပိုရကြောင်း သိရသည်။
ဂုဏ်သတ္တိများ
ပယင်းအစစ်သည် အလင်းပေါက်ပြီး ပေါ့ပါးသောကြောင့် ဆားငံရည်မှာ ရေပေါ်ပေါ်နေနိုင်သည်။ အခြားသော ကျောက်မျက်ရတနာတွေဖြစ်သော ကျောက်စိမ်း တာကွိုက်ဇ်ကဲ့သို့ ကျောက်မျက်များသည် အခန်းတွင်း အပူချိန်ထက် အနည်းငယ်အေးသော ဂုဏ်သတ္တိကိုရှိသော်လည်း ပယင်းမှာ လူ့အရေပြားနှင့် ထိတွေ့ပါက အနည်းငယ် ပူနွေးနေပါသည်။ အရက်၏ အရောင်ဖြစ်သော ဝါရွှေရွှေ အကြည်ရောင်ကို ပယင်းရောင်ဟု တင်စားကြသည်ကို ကြားဖူးကြသော်လည်း ပယင်းတွင် နီညိုရောင် ၊ လိမ္မော်ရောင် ၊ အစိမ်း ၊ နှင်းဆီရောင် ၊ အဝါရောင် ၊ ခရမ်းရောင် ၊ အဖြူရောင်အထိ ရှိပြီး ရှားရှားပါးပါး ခရမ်းပြာရောင်အထိ တွေ့ရတတ်သည်။
ပယင်းသည် ကျောက်မျက်ရတနာ ၉ ပါးတွင် အပေါ့ပါးဆုံးဖြစ်ပြီး မာခြင်းအဆင့် (၂.၅)သာရှိကာ သိပ်သည်းဆလည်း ၁.ဝရသာ ရှိသောကြောင့် အပူချိန်ကို ခံနိုင်ရည်မရှိပဲ ကြွေကွဲပျက်ဆီးလွယ်သည်။ မီးရှို့လျှင် အလွယ်တကူ လောင်ကျွမ်းနိုင်ပြီး စူးရှရှအနံ့မျိုး ရသည်။
ရွှေရောင်ပယင်းမှာ ဈေးကွက်အတွင်း လူကြိုက်များပြီး တိုင်းရင်းသား အချို့မှာ ပယင်းကို ဝတ်ဆင်လေ့ရှိကြသည်။ တရုတ်လူမျိုးများသည် သွေးလည်ပတ်မှု ကောင်းစေရန်၎င်း ကံကောင်းစေရန်၎င်း ပယင်းကို အဆောင်ကျောက်အဖြစ် ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ပွဲလမ်းသဘင်များတွင် ချမ်းသာကြွယ်ဝသူများက ဂုဏ်သိက္ခာတစ်ရပ်အဖြစ် ပယင်းကို မီးရှိုတတ်ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိက ဝယ်လက်မှာ တရုတ် ထိုင်းနှင့် တိဘက် နိုင်ငံတို့ဖြစ်သည်။
အသုံးပြုခြင်း
ရှေးရောမ ကျွန်ခေတ်တွင် ပယင်းလည်ဆွဲ ခပ်သေးသေးကိုပင် ကျန်းမာ သန်စွမ်းသော ကျွန်တစ်ယောက်ထက် ဈေးပိုပေးပြီး အဆောင်အဖြစ် ဝတ်ဆင်အသုံးပြုကြသည်။ ပယင်းကို ရေမွှေးများ ဖော်စပ်ရာတွင်၎င်း ဆေးဖော်စပ်ရာတွင် ၎င်း အသုံးပြုကြသည်။
ပယင်းသည် ကျောက်မျက်ရတနာကဲ့သို့ မဟုတ်ဘဲ ဝတ်ဆင်သူအတွက် အသက်ဓာတ်ကို ပိုင်ဆိုင်စေသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ရှေးခေတ် တရုတ်လူမျိုးတို့သည် ကျားများသေဆုံးပြီးနောက် ကျားဝိညာဉ်ကို ပယင်းသို့ ရွှေပြောင်းစေ၍ အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ရှေးခေတ်က မိခင်နတ်ဘုရားများကို ပူဇော်ပသရာတွင် ပယင်းကို အသုံးပြုကြသည်။ ပယင်းသည် ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းသဖွယ်ဖြစ်ပြီး ခေတ်ကာလတစ်ရပ်နှင့် ဆက်စပ်နေပေရာ အသက်ရှည်ခြင်းကို ပေးဆောင်ကြောင်း မှတ်ယူကြသည်။ အလားတူပင် သက်ရှိသတ္တဝါဖြစ်သော ပိုးမွှားများ၏ ရုပ်ကြွင်းကိန်းအောင်းနေပြီး အာကာသဓာတ်နှင့် ဆက်စပ်နေကြောင်း လက်ခံထားကြသည်။ ယင်းကို ပဉ္စမမြောက် ဓာတ်သဘာဝဟု ခေါ်ပြီး မြေ၊ ရေ၊ လေ၊ မီးဟူသော ဓာတ်ကြီးလေးပါ၏ အပေါင်းအစုအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ အာကာသဓာတ်သည် အသက် ၊ ဘဝ(အပင်၊သတ္တဝါ၊လူ)တို့နှင့် ပတ်သတ်ကြောင်း လက်သင့်ခံထားကြသည်။