cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
၂၀၁၃ အရှေ့တောင်အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ
၂၀၁၃ ခုနှစ် အရှေ့တောင်အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ​နေပြည်​တော်မြို့၌ ၂၀၁၃ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၁၁ရက်မှ ၂၂ရက်အထိကျင်းပသော ၂၇ကြိမ်မြောက် အရှေ့တောင်အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် ၁၉၆၁၊ ၁၉၆၉ပွဲတော်များကို အိမ်ရှင်အဖြစ် ၂ကြိမ်ကျင်းပခဲ့ပြီး ၂၀၁၃ခုနှစ်တွင် တတိယအကြိမ် လက်ခံကျင်းပခြင်းဖြစ်သည်။ ပြိုင်ပွဲ၏ ကနဦးနိုင်ငံများတွင် ပါဝင်သော မြန်မာနိုင်ငံအနေဖြင့် အရှေ့တောင်အာရှအားကစားပြိုင်ပွဲအဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲပြီး​နောက် ပထမဆုံးအကြိမ် လက်ခံကျင်းပခြင်းဖြစ်ကာ နှစ်ပေါင်း ၄၄နှစ်ကြာမှ ပြန်လည်ကျင်းပနိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဒုတိယသမ္မတ ဦးဉာဏ်ထွန်းမှ အားကစားပွဲတော်ကို ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။
ရွှေတောင်ခေါက်ဆွဲ
အိုဆာကာ ရွှေတောင်ခေါက်ဆွဲ  သည် ပြည်ခရိုင် ၊ ရွှေတောင်မြို့ ဦးသိန်းရွှေ မှ စတင်ခဲ့သည်။ ရွှေတောင်ခေါက်ဆွဲသည် မုန့်ဟင်းခါးကိုအခြေခံပြီး ပြုလုပ်ထားသော စားဖွယ်စုံဖြစ်သည်။ ရွှေတောင်ခေါက်ဆွဲ ကို (၁၉၆၀) ခုနှစ် မှစ၍ ဦးသိန်းရွှေ ရွှေတောင်ခေါက်ဆွဲ နာမည်ဖြင့် ရွှေတောင်မြို့တွင် စတင်ရောင်းခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ရွှေတောင်ခေါက်ဆွဲ သည် လူသိနည်းပြီး စားသုံးသူ နည်းပါးခဲ့သည်။ (၁၉၇၀) ခုနှစ် တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ ၊ အိုဆာကာမြို့ တွင် ပထမဆုံးအကြိမ် ကမ္ဘာ့ကုန်စည်ပြပွဲကျင်းပခဲ့သည်။ ထိုကုန်စည်ပြပွဲတွင် ခေါက်ဆွဲပြိုင်ပွဲကျင်းပရာ မြန်မာနိုင်ငံ မှ ရွှေတောင်ခေါက်ဆွဲ သည် ပထမဆု ရရှိခဲ့သည်။ ရွှေတောင်ခေါက်ဆွဲ ဟုသောအမည်သည် တရားဝင် အမည်ဖြစ်ပြီး အိုဆာကာ ဟုသောအမည်သည် (၁၉၇၀) ခုနှစ် တွင် အိုဆာကာမြို့ ခေါက်ဆွဲပြိုင်ပွဲမှ ပထမဆု ရရှိခဲ့ သောကြောင့် အိုဆာကာမြို့ ကိုအစွဲပြု၍ခေါ်ဝေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။
၂၀၁၃ အရှေ့တောင်အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ
နိုင်ငံ (၁၁) နိုင်ငံမှ အားကစားသမားပေါင်း ၄,၇၃၀ ခန့်က အားကစားနည်း ၃၃မျိုးတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဖွင့်ပွဲ၊ ပိတ်ပွဲကို အသစ်တည်​ဆောက်ပြီးစီးသည့် ဝဏ္ဏသိဒ္ဓိ အားကစားကွင်း တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ထိုင်း၊ မြန်မာ၊ ဗီယက်နမ်တို့က ပထမ၊ဒုတိယနှင့် တတိယ ရရှိခဲ့သည်။
ရွှေတောင်ခေါက်ဆွဲ
ပါဝင်ပစ္စည်းများ
ရွှေတောင်ခေါက်ဆွဲ ပြုလုပ်ရာတွင် ပါဝင်သောပစ္စည်းများမှာ
၂၀၁၃ အရှေ့တောင်အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ
လက်ခံကျင်းပခြင်း
မြန်မာနိုင်ငံသည့် ၂၇ ကြိမ်မြောက် ဆီးဂိမ်းအားကစားပွဲတော်အား ကျင်းပခွင့်ရရန် ဗီယက်နမ်၊ ဖိလစ်ပိုင် ၊ ထိုင်းနိုင်ငံတို့ နှင့်အတူ ကျင်းပပြုလုပ်ခွင့်အား ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည့် ဒုတိယအကြိမ်မြောက် အားကစားပွဲ ကျင်းပပြုလုပ်ခဲ့ပြီးသည့်အချိန်မှစ၍ ၄၄ နှစ်ကြာမှ နောက်ထပ် ထပ်မံ၍ လက်ခံကျင်းပခွင့်ရခဲ့သည်။
မြန်မာအိုလံပစ် ကော်မတီအား ၂၇ ကြိမ်မြောက်ပွဲတော်အား လက်ခံကျင်းပပြုလုပ်ရန်အတွက် အ​​ရှေ့​တောင်အာရှအားကစားအဖွဲ့ချုပ် (SEAGF)မှ ၃၁ မေလ ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်က ဂျာကာတာမြို့တွင် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံအား ၂၇ ကြိမ်မြောက် အရှေ့တောင်အာရှအားကစားပွဲတော်အားလက်ခံ ကျင်းပခွင့်ပြုခြင်းကို အာရှအိုလံပစ်ကောင်စီ၏ တရားဝင်စာမျက်နှာတွင် ဇွန်လ ၇ ရက် ၂၀၁၀ပြည့်နှစ်ကကြေညာခဲ့သည့်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် ဤပြိုင်ပွဲအား ကျွန်းဆွယ်အားကစားပွဲအမည်ဖြင့် ၁၉၆၁ နှင့် ၁၉၆၉  တို့တွင် ရန်ကုန်မြို့တော်တွင် လက်ခံကျင်းပခဲ့ပြီး  ယခုအကြိမ်သည့် တတိယကြိမ်မြောက် ကျင်းပပြုလုပ်ခြင်းဖြစ်သည် ။ ၂၇ ကြိမ်မြောက် ဆီးဂိမ်းပွဲတော်အား မူလက စင်ကာပူနိုင်ငံတွင်ကျင်းပပြုလုပ်ရန် ဖြစ်သော်လည်း အားကစားကွင်းများ တည်ဆောက်မှုများ မပြီးစီးသေးသည့် အတွက် မြန်မာနိုင်ငံအား လွဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ရွှေတောင်ခေါက်ဆွဲ
ပါဝင်ပစ္စည်းများ
ခေါက်ဆွဲနှင့် တွဲဖက်စားသုံးသော ကြက်သားဟင်းညို ချက်ရန် ပါဝင်ပစ္စည်းများမှာ
၂၀၁၃ အရှေ့တောင်အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ
ကျင်းပရာမြို့
နေပြည်တော်တွင် အားကစားနည်းအများစုကျင်းပခဲ့ပြီး ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် ငွေဆောင်တွင်လည်း ကျင်းပခဲ့သည်။
မီးရှုးတိုင်
မီးရှုးတိုင်ကို ရန်ကုန်မြို့ အမျိုးသားအားကစားပြိုင်ပွဲရုံ (၁)ရှေ့မှ စတင်ထွန်းညှိခဲ့ပြီး ဖွင့်ပွဲကျင်းပရာ ဝဏ္ဏသိဒ္ဓိအားကစားကွင်းရှိ ပင်မမီးရှုးတိုင် အထိ ကီလိုမီတာ ၃၂၀ သယ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ဖွင့်ပွဲကျင်းပ​နေစဉ် ​ကွင်းအတွင်း လက်ဆင့်ကမ်းသယ်​ဆောင်သူများမှာ ​အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
ပြဿနာများ
မြန်မာအိုလံပစ်ကော်မတီအနေဖြင့် ဤပြိုင်ပွဲအတွက် အားကစားနည်း ၃၃မျိုး ကျင်းပခဲ့သည်။ ထိုအားကစားနည်းများတွင် ကျွမ်းဘား၊ တင်းနစ်၊ သဲသောင်ဘော်လီဘော စသည့် အိုလံပစ်အားကစားနည်းများကို ဖယ်ထုတ်ခဲ့သည်။၎င်းတို့အစား ခြင်းလုံး၊ စစ်တုရင်ကဲ့သို့သော ရိုးရာအားကစားနည်းများကို ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ထိုအချက်များကို မကျေနပ်၍ ဖိလစ်ပိုင်အနေဖြင့် ပြိုင်ပွဲကို သပိတ်မှောက်ကြရန် ဖိလစ်ပိုင်အားကစားကောင်စီအကြီးအကဲက ဖိလစ်ပိုင်အိုလံပစ်ကော်မတီသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် သမိုင်းတစ်လျှောက်အနည်းဆုံးသော အားကစားအဖွဲ့ကိုသာ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ စင်ကာပူ၊မလေးရှားနှင့် အခြားနိုင်ငံများကမူ အိမ်ရှင်အခွင့်အရေးသာဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး ပြိုင်ပွဲပြင်ဆင်မှုများကို ချီးမွမ်းခဲ့သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံက ဖိလစ်ပိုင်အနေဖြင့် သပိတ်မှောက်ရန်ပြောခြင်းမှာ သိက္ခာမဲ့ကြောင်း ပြောခဲ့သည်။ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံသည် ၂၀၁၉ခုနှစ်တွင် နယူးကလပ်ပွဲတော်ကို လက်ခံကျင်းပသည့်အခါ အားနစ်ကဲ့သို့သော ဖိလစ်ပိုင်ရိုးရာအားငစားနည်းများကို ထည့်သွင်းခဲ့သည်။
အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ်
၂၀၁၃အ​ရှေ့​တောင်အာရှအားကစားပြိုင်ပွဲ၏ အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ်မှာ လူပုံစံနှင့်တူ​​သော မြန်မာပြည်၏ ​မြေပုံဖြစ်သည်။ မြန်မာပြည်၏မြေပုံအ​ပေါ်တွင် အ​ရှေ့​တောင်အာရှအားကစားပြိုင်ပွဲ၏ တံဆိပ်အမှတ်အသား ဖြစ်သည့် အဝိုင်းငယ် ၁၁ ခုဖြင့် ပေါင်းစပ်ထားသော ဘောလုံးပုံသည် ပြိုင်ပွဲဝင် အရှေ့တောင်အာရှ နိုင်ငံ ၁၁ နိုင်ငံအားကိုယ်စားပြုသည်။ တံဆိပ်တွင် အသုံးပြုထား​သောအဝါ၊ အစိမ်း နှင့်အနီရောင်တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အလံမှ အမျိုးသားအရောင်များအား ကိုယ်စားပြု ထားသည်။ အဝါရောင်စက်ဝန်းသည် တူညီခြင်းနှင့် ညီအစ်ကို အရင်းအခြာဖြစ်ခြင်းကို ရည်ညွန်းသည်။ အစိမ်းရောင်မှာ သဘာဝအလှတရားများကို မြတ်နိုးခြင်းနှင့် စိမ်းလန်းစီးပွားစနစ်တို့ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ အနီရောင်မှာ မြန်မာတို့၏ ရဲရင့်ခြင်းနှင့် ကြိုးစားခြင်းတို့ကို ကိုယ်စားပြုသည်။
လာဘ်​ကောင်
၂၀၁၃အ​ရှေ့​တောင်အာရှအားကစားပြိုင်ပွဲ၏ လာဘ်​ကောင်မှာ မြန်မာတို့၏ ရိုးရာ ကံကောင်းခြင်း နိမိတ်ဆောင်သော ဇီးကွက်ဖိုနှင့် ဇီးကွက်မ တစ်စုံဖြစ်သည်။ ဇီးကွက်အဖိုမှာ ​ရွှေရိုးဖြစ်ကာ အမမှာ မမိုးဖြစ်သည်။ ဇီးကွက် ရုပ်၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ အသိဉာဏ်ကြီးခြင်း ၊ တည်ငြိမ်ခြင်းနှင့် မျှတခြင်း ဂုဏ်အင်္ဂါရပ်နှင့် လျှော်ညီသည်ဟု ကမ္ဘာမှ ယူဆထားသကဲ့သို့ မြန်မာမှလည်း မင်္ဂလာရှိခြင်းနှင့် ကံကောင်းခြင်းများကို ယူဆောင်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။
သီချင်း
၂၀၁၃ အရှေ့တောင်အာရှအားကစားပြိုင်ပွဲ၏ သီချင်းမှာ ရောင်စုံဥယျာဉ်ဖြစ်သည်။ တေးရေးလင်းထက်က ရေးသားကာ အဆိုတော် ထူးအယ်လ်လင်းနှင့် ဆုန်သင်းပါရ်တို့က အဓိကသီဆိုထားပြီး ဂီတမိတ်မှ ကျောင်းသား၊ကျောင်းသူများမှ ပံ့ပိုးသီဆိုထားကြသည်။ တေးသီချင်းအတွက် ပြိုင်ပွဲကျင်းပခဲ့ပြီး အဆင့်ဆင့် ရွေးချယ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ တေးသီချင်းရွေးချယ်ပြီး ဆုပေးပွဲကို ၂၀၁၃ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၁ရက်နေ့က ကျင်းပခဲ့သည်။ ထို့အပြင် နှစ်သိမ့်ဆုအဖြစ် ရွေးချယ်ခံထားရသည့် သီချင်း ၅ပုဒ်နှင့် အခြားသီချင်းများကိုလည်း စုစည်းကာ We Love SEA Gamesအမည်ဖြင့် ပြိုင်ပွဲအကြို လှုံ့​ဆော်​ရေးတေးအယ်လ်ဘမ်ဖြန့်ချိခဲ့သည်။
ဖွင့်ပွဲအခမ်းအနား
ဖွင့်ပွဲအခမ်းအနားကို ဝဏ္ဏသိဒ္ဓိ အားကစားကွင်းတွင် ဒီဇင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့ညနေ ၅ နာရီမှစ၍ ကျင်းပပြုလုပ်ခဲ့ပြီး တေးသံရှင်များမှ အကြိုဖျော်ဖြေခဲ့ကြသည်။ ညနေ ၆ နာရီ၌ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်နှင့် ဇနီးတို့ ရောက်ရှိလာချိန်တွင် စည်တော်ကြီးနှင့်အတူ မီးရှုးမီးပန်းများဖြင့် ကြိုဆိုခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကျောင်းသား ၁၅၀၀ ၏ သရုပ်ဖော်မှုဖြင့် အမှတ်စဉ်ရေတွက်ကာ ဖွင့်ပွဲကို စတင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်း၊ ပတ္တလား၊ စောင်းတို့ဖြင့် တီးခတ်ဖျော်ဖြေပြီးသည်နှင့် အားကစားသမားများ ချီတက်လာကြသည်။ ထို့နောက် အားကစားဝန်ကြီး ဦးတင့်ဆန်း အမှာစကားပြောကြားပြီး၂၇ ကြိမ်မြောက် ဆီးဂိမ်းဖွင့်လှစ်ကြောင်းကို ဆီးဂိမ်းကျင်းပရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ ဦးဉာဏ်ထွန်းမှ ရောင်စုံမီးရူးမီးပန်းများ ဖောက်ကာ ဖွင့်လှစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ အားကစားနှင့်ဒိုင်လူကြီး အဓိဌာန်တို့ ရွတ်ဆိုပြီးနောက် ဆီးဂိမ်းမီးရူးတိုင် ထွန်းညှိခြင်းကို နိုင်ငံဂုဏ်ကို ဆောင်ခဲ့သော အားကစားသမားဟောင်း ၆ ဦး၊ ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးနှင့် မြားပစ်အားကစားသမားတို့မှ ထွန်းညှိခဲ့သည်။ ထို့​နောက် အားကစားသမားများ ပြန်လည်ထွက်ခွာခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဖျော်ဖြေရေးအစီအစဉ်များ အဖြစ် အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် မဟာပုဂံ၊ ပွဲဦးအလင်္ကာ၊ ရွှေနိုင်ငံက ကြိုနေမယ်၊အနာဂတ်ကမ္ဘာ​မြေ ၊မျိုးဆက်သစ်တို့အားမာန်နှင့် သွေးချင်းတို့ဌာနေ မြန်မာပြည် တို့ဖြင့် ဖျော်ဖြေခဲ့ကြသည်။ နိုင်ငံ​တော်သမ္မတနှင့်ဇနီးတို့ပြန်လည်ထွက်ခွာပြီး​နောက် အနုပညာရှင်များကဆက်လက်​ဖျော်​ဖြေခဲ့သည်။ ကြီးမားလှသော LED စတိတ်၊ Carpet စတိတ်(ကွင်းအလယ်ရှိပိတ်သားအဖြူကို ပရိုဂျက်တာနှင့်ထိုး၍ပုံဖော်ခြင်း)၊ မီးစလိုက်များနှင့် မီးရှုးပန်းများ၊ များပြားလှသော လူဦးရေများဖြင့် တင်ဆက်မှု၊ မြန်မာပြည်မြေပုံတင်ဆက်မှုများသည် မြန်မာပြည်သမိုင်း၌ အကြီးကျယ်ဆုံးသော ဖျော်ဖြေပွဲဖြစ်လာစေသည်။ ထို့အပြင် ၁၉၆၉ ခုနှစ်မှ စတင်ပြီး ကျင်းပခဲ့သော အခမ်းအနားများအနက် အကြီးအကျယ် အခမ်းနားဆုံး ပွဲတော်တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်စံချိန်တင်နိုင်ခဲ့သည်။
ပိတ်ပွဲအခမ်းအနား
၂၇ ကြိမ်မြာက် ဆီးဂိမ်းပိတ်ပွဲ အခမ်းအနားကို ဝဏ္ဏသိဒ္ဓိ အားကစားကွင်းတွင် ဒီဇင်ဘာ ၂၂ ရက်နေ့ ညနေ ၅ နာရီမှစ၍ ကျင်းပပြုလုပ်ခဲ့ပြီး တေးသံရှင်များမှ အကြိုဖျော်ဖြေခဲ့ကြသည်။ ညနေ ၆ နာရီ၌ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်နှင့် ဇနီးတို့ ရောက်ရှိလာချိန်တွင် စည်တော်ကြီးနှင့်အတူ မီးရှုးမီးပန်းများဖြင့် ကြိုဆိုခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကျောင်းသား ၁၅၀၀ ၏ သရုပ်ဖော်မှုဖြင့် "We Can Do"စာသားကို ပုံဖော်ကာ ပိတ်ပွဲကို စတင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဖျော်ဖြေရေးအစီအစဉ်များအဖြစ် အားမာန်ဝင့်ချီရှေ့သို့ချီ၊ တို့မြန်မာခြင်းလုံး၊ ဆင်ရတနာအက၊ ရောင်စုံပန်းများ၏မြစ်ကြေးမှုံ၊ ထာဝရမြန်မာတို့နှင့် စတင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် အားကစားနည်းတစ်မျိုးစီလိုက် အားကစားကွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာကာ အားကစားဝန်ကြီး ဦးတင့်ဆန်းမှ ပြိုင်ပွဲဆိုင်ရာများ ရှင်းလင်းတင်ပြပြီး၂၇ ကြိမ်မြောက် ဆီးဂိမ်းပိတ်သိမ်းကြောင်းကို ဆီးဂိမ်းကျင်းပရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ ဦးဉာဏ်ထွန်းမှ ရောင်စုံမီးရူးမီးပန်းများ ဖောက်ကာ ပိတ်သိမ်းကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၈ ကြိမ်မြောက် အရှေ့တောင်အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲကျင်းပမည့် စင်ကာပူနိုင်ငံကို အရှေ့တောင်အာရှအားကစားအဖွဲ့ချုပ်အလံကို လွှဲပြောင်းပေးခဲ့ပြီး စင်ကာပူနိုင်ငံမှ ဖျော်ဖြေတင်ဆက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ပြန်ဆုံမယ် အစီအစဉ်ဖြင့် ပိတ်ပွဲအခမ်းအနားပြီးဆုံးခဲ့သည်။
ဆုတံဆိပ်ဇယား
အိမ်ရှင်
မြန်မာရွေတံဆိပ်ဆုရှင် စောမာလာနွယ်(ပြေးခုန်ပစ်)၊ မင်းဇော်ဦး(ကာယဗလ)၊ အင်ဒိုနီးရှား ရေကူး ရွှေနှင့် ငွေတံဆိပ်ဆုရှင် တို့သည် တားမြစ်ဆေးကြောင့် ဆုတံဆိပ်ရုပ်သိမ်းခံရသည်။
မင်းသာရွာ၊ တမူးမြို့နယ်
မင်းသာရွာ (Minthar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ တမူးခရိုင်၊ တမူးမြို့နယ်၊ မင်းသာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၀၃၂ ဖြစ်သည်။
မင်းသာရွာသည် တမူးမြို့နှင့် ၁၈ မိုင်အကွာတွင် တည်ရှိပြီး အချက်အချာကျသော တမူး - စေတီသွား လမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်း၊ တိုက်နယ်ပြည်သူ့ ဆေးရုံ၊ ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ မီးသတ် ဌာန၊ သစ်တောဦးစီး ဌာန၊ စိုက်ပျိုးရေး ဦးစီး ဌာန၊  တပ်မတော် နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့ စသည့် ဝန်ကြီးဌာန များစွာ ရှိသည်။ အဓိက စီးပွားရေး လုပ်ငန်းမှာ တောင်သူ စိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်း ဖြစ်ပြီး အခြားစီးပွားရေး လုပ်ငန်းများစွာလည်း ရှိသည်။ မင်းသာရွာသည် သမိုင်းဝင် ရွာဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာကို အဓိက ကိုးကွယ်ကြပြီး ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း နှစ်ကျောင်း ရှိသည်။ ရွာ၏ အရှေ့ဘက်တွင် ပုဗ္ဗါရုံကျောင်းတိုက် နှင့် ရွာ၏ အနောက်ဘက်တွင် သဒ္ဓမဝံသ ကျောင်းတိုက် တို့ ရှိသည်။ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်နှင့် ခရစ်ယာန် ဘုရားကျောင်းများလည်း ရှိသည်။ အရှေ့ဘက်တွင် မင်းသမီးတောင်တန်း ၊ အနောက်ဘက်တွင် အိန္ဒိယတောင်တန်း တို့နှင့် ထိစပ်နေသည်။ ကဘော်ဒေသ ၊ ကဘော်ချိုင့်ဝှမ်း ဒေသ ဟုလည်း ထင်ရှား ကျော်ကြားသည် ။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တမူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တိန်းကယား (ချင်း)ရွာ၊ တမူးမြို့နယ်
တိန်းကယား (ချင်း)ရွာ (Teinkayar(Chin))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ တမူးခရိုင်၊ တမူးမြို့နယ်၊ တိန်းကယားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၀၄၉ ဖြစ်သည်။  ထင်းဇင်ကျေးရွာအုပ်စုမှ ခွဲထွက်လာသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တမူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တိန်းကယား (မြန်မာ)ရွာ၊ တမူးမြို့နယ်
တိန်းကယား (မြန်မာ)ရွာ (Teinkayar(Myanmar))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ တမူးခရိုင်၊ တမူးမြို့နယ်၊ တိန်းကယားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၀၄၈ ဖြစ်သည်။  ထင်းဇင်ကျေးရွာအုပ်စုမှ ခွဲထွက်လာသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တမူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကိုးရမ်းရွာ၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်
ကိုးရမ်းရွာ (Koeyan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်၊ ဟွေတောက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၀၃၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟွေတောက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၆၀၈ ဦး၊ မ ၂၈၄၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၄၅၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လွိုင်လင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သနန် (ချင်း)ရွာ၊ တမူးမြို့နယ်
သနန် (ချင်း)ရွာ (Thanan(Chin))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ တမူးခရိုင်၊ တမူးမြို့နယ်၊ သနန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၀၂၄ ဖြစ်သည်။  ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တမူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သနန် (စံပြ)ရွာ၊ တမူးမြို့နယ်
သနန် (စံပြ)ရွာ (Thanan(Sanpya))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ တမူးခရိုင်၊ တမူးမြို့နယ်၊ သနန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၀၂၅ ဖြစ်သည်။
ကျောက်တိုင်ရွာ၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်
ကျောက်တိုင်ရွာ (Kyauktaing)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်၊ ဟွေတောက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၀၅၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟွေတောက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၆၀၈ ဦး၊ မ ၂၈၄၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၄၅၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လွိုင်လင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျောက်စုရွာ၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်
ကျောက်စုရွာ (Kyauksu)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်၊ ဟွေတောက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၀၅၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟွေတောက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၆၀၈ ဦး၊ မ ၂၈၄၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၄၅၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လွိုင်လင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မျောက်မျက်နှာနီမြီးတို
မျောက်မျက်နှာ မြီးတို ကို တောင်အာရှတွင် တွေ့ရလေ့ ရှိသည်။ ရှည်လျားပြီး ညိုမှိုင်းရောင် အမွှေးများ ရှိသည်။ မျက်နှာမှာ ညိုပြီး အနက်ရောင် အစက်အပျောက်များ ပါရှိသည်။
၅ နှစ်တွင် အရွယ်ရောက်ပြီး ၁၄၆ ရက် ကိုယ်ဝန်ဆောင်သည်။ သက်တမ်းမှာ ၂၂ နှစ် ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မျောက်များ
ကျိုဟန်းတိန်းရွာ၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လွိုင်လင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မျောက်မောင်းမ
မျောက်မောင်းမ သည် နေ့ပိုင်းတွင် သစ်ခေါင်းများ အတွင်း အိပ်စက်ပြီး ညပိုင်းတွင် အစာရှာလေ့ ရှိကြသည်။ သွားလာရာတွင် နှေးကွေးသည်။ အနံ့ခံအား ကောင်းမွန်သည်။
၁၈ လတွင် အရွယ်ရောက်ပြီး ၁၉၀ ရက် ကိုယ်ဝန်ဆောင်သည်။ သဘာဝ တောတွင်းသက်တမ်းမှာ ၁၄ နှစ်ခန့် ဖြစ်ပြီး တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်များတွင် ၁၆ နှစ် အထိ သက်တမ်း ရှိတတ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပရိုင်းမိတ်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ
တီးတိမ်ရံရွာ၊ တမူးမြို့နယ်
တီးတိမ်ရံရွာ (Teeteinyan)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ တမူးခရိုင်၊ တမူးမြို့နယ်၊ ဝိတုတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၀၁၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တမူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝိတုတ်ရွာ၊ တမူးမြို့နယ်
ဝိတုတ်ရွာ (Witoke)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ တမူးခရိုင်၊ တမူးမြို့နယ်၊ ဝိတုတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၀၁၈ ဖြစ်သည်။
သပြေကုန်းရွာ၊ ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်
သပြေကုန်းရွာ (Thapyaykone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ခန္တီးခရိုင်၊ ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်၊ ထမံသီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၄၆၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရန်တိုင်းအောင်ရွာ၊ တမူးမြို့နယ်
ရန်တိုင်းအောင်ရွာ (Yantaingaung)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ တမူးခရိုင်၊ တမူးမြို့နယ်၊ ဝိတုတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၇၃၃၂ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တမူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မျောက်မျက်ကွင်းဖြူ
မျောက်မျက်ကွင်းဖြူသည် ဆာကိုပီသီစီဒေး မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သော မျောက်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ သိပ္ပံအမည်မှာ ထရာချီပီသီးကပ်စ် အော့စကူးရပ် ဖြစ်သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် မလေးရှားနိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရသည်။
မျောက်မျက်ကွင်းဖြူသည် မျက်လုံးနှစ်လုံးတွင် အကွင်းများ ပါရှိပြီး ပါးစပ်တွင်လည်း ဖြူနေပါသည်။
၂ နှစ်မှ ၃ နှစ်တွင် အရွယ်ရောက်ပြီး ၁၄၀ မှ ၁၅၀ ရက် အထိ ကိုယ်ဝန်ဆောင်သည်။ သက်တမ်းမှာ ၁၀ နှစ် ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မျောက်များ
သပြေကုန်းရွာ၊ မိုင်းကိုင်း
သပြေကုန်းရွာ (Thapyaykone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ခန္တီးခရိုင်၊ ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်၊ မိုင်းကိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၅၉၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျူဖိုးမီးရွာ၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်
ကျူဖိုးမီးရွာ (Kyuhpoemee)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်၊ ဟွေတောက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၀၄၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟွေတောက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၆၀၈ ဦး၊ မ ၂၈၄၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၄၅၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လွိုင်လင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မျောက်တံငါ
မျောက်တံငါများကို အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရလေ့ ရှိသည်။ ရေကူးကျွမ်းကျင်ပြီး အမြီးသည် ခန္ဓာကိုယ်ထက် ပိုရှည်သည်။ ၃ နှစ်မှ ၅ နှစ်ခွဲတွင် အရွယ်ရောက်ပြီး ၁၅၉ ရက်မှ ၁၇၈ ရက် အထိ ကိုယ်ဝန်ဆောင်သည်။ အသက် ၁၅ လ မှ ၁၈ လတွင် သားခွဲသည်။ သက်တမ်းမှာ (၂၀) နှစ် ဖြစ်သည်။
သိပ္ပံအမည် မာကကာ ဖက်စီကျူလရစ် (Macaca Facicularis)၊ မြန်မာအမည် မျောက်တံငါသည် ကမ္ဘာဟောင်းမျောက် (Old World Monkeys) ဖြစ်ကာ၊ ၎င်းတို့၏ ကျက်စားနေထိုင်ပုံကို တည်၍ မြိတ်နှင့် အနီးတဝိုက်တွင် ဒေသခံများက ကဏန်းစားမျောက်ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဒီရေဝင်ရောက်သော လမုတောများတွင် နေထိုင်သည့် ဒေသအခေါ် ဇရပ်တောမျောက်ဟူ၍ လည်းကောင်း လူသိများပြီးလျှင်၊ ရခိုင်ဘက်တွင် ဒီကျင်းမျောက်ဟု ခေါ်သည်။ ပြုန်းတီးမှု အန္တရာယ် နည်းသေးသည့် သတ္တဝါ (Least Concern, LC) အဖြစ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထိန်းသိမ်းမှုအဆင့် သတ်မှတ်ထားသော်လည်း ၎င်းတို့ရှင်သန်ရာ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်၌ အရေအတွက် အားဖြင့် လျင်မြန်စွာ ဆုတ်ယုတ်လျက် ရှိသည်။ မျိုးစဉ် ပရိုင်းမိတ်စ် (Primates)၊ မျိုးရင်း စာကိုပစ်သီစီဒေး (Cercopithecidae)တွင် ပါဝင်သော ကဏန်းစားမျောက်သည် အမြီး အတိုအရှည် ကွဲပြားခြင်း၊ ပါးစောင်အိတ် ကြီးမားခြင်း၊ မေးရိုးရှည်ခြင်း၊ သန်မာသည့် သွားများ ရှိခြင်းနှင့် အစာအိမ် တည်ဆောက်ပုံ ရိုးစင်းခြင်းတို့ကြောင့် မျောက်ပတီး၊ မျောက်စပ်၊ မျောက်တံငါတို့နှင့် အတူ တဆင့်ခံ မျိုးရင်း စာကိုပစ်သီစီနေး(Sub family: Cercopithecinae) ၌ ထည့်သွင်းထားကာ၊ မျောက်တံငါ (Long-tailed macaque) အပါဝင် မျောက်ပတီး (Pig-tailed macaque)၊ မျောက်မြီးတို (Stump-tailed macaque)၊ အာသံမျောက် (Assamese macaque) နှင့် မျောက်စပ် (Rhesus macaque) ဟူ၍ မေကာ့မျောက် (macaques) (Genus: Macaca) ၅ မျိုး ရှိသည်။ ပင်လယ်ကမ်းခြေနှင့် နီးသော သစ်တောများ၌ နေထိုင်သော မျောက်တံငါများကို ဒီရေရောက်ရှိရာ မြစ်ကြောင်းတလျှောက်ရှိ သစ်တောများတွင်လည်း တွေ့နိုင်သည်။ အမြီးအလွန် ရှည်လျား၍ အခြား မေကာ့မျောက်မျိုးများမှ ခွဲခြားထုတ်နိုင်ပြီး၊ ခန္ဓာကိုယ် အမွေးအရောင်မှာ မွဲပြာရောင်မှ နီညိုရောင် ရှိကာ၊ ဝမ်းဗိုက် အရောင်ဖျော့သည်။ ငယ်ထိပ်နှင့် နဖူး၌ အမွေး နောက်ပြန်လှန် ထွက်ပြီး၊ ဦးစွန်ဖျား ချွန်သည်။
အထီးတွင် အသက်ကြီးသော မျောက်စပ်နှင့် အာသံမျောက်တို့ကဲ့သို့ နှုတ်ခမ်းမွေး ပါးသိုင်းမွေးများ ရှည်ရှည် ပေါက်ပြီး ရေကူး ကျွမ်းကျင်သည်။ နေ့ဘက် လှုပ်ရှားသွားလာသော သတ္တဝါများ အုပ်စု တစုလျှင် အကောင်ရေ ၁၀ ကောင်မှ ၄၅ ကောင်ထိ ပါဝင်ကာ၊ အကောင် ၈၈၀ ထိ အုပ်စုကြီးလည်း ရှိသည်။ လူများ အန္တရာယ် မပြုသော ဘုရားကျောင်းကန်များ အနီးတွင် မှီတင်း နေထိုင်တတ်သည်။
မာကကာ ဖက်စီကျူလရစ် တွင် တဆင့်ခံ မျိုးစိတ် ၁၀ မျိုး ရှိကာ၊ မာကကာ ဖက်စီကူလရစ် ဆောရုစ် (Macaca fascicularis saureus)ကို ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် အနောက်တောင်ပိုင်း Tenaaf ကျွန်းဆွယ်၊ မြန်မာတောင်ပိုင်း မြိတ်ကျွန်းစုနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ အနောက်အလယ်ပိုင်းတို့၌ တွေ့ရသည်။
အစုံစားသတ္တဝါများ ဖြစ်ပြီး၊ ကုန်းပေါ်၌ သစ်ပင်၊ သစ်ကိုင်းသစ်ခက်များအတွင်း လှုပ်ရှားသွားလာ နေထိုင်ကြသည်။ ပင်လယ်နှင့် နီးသော သစ်တောများ၌ နေထိုင်သည့်အခါ ဒီရေကျချိန်တွင် ပင်လယ်ကမ်းစပ်ရှိ ကျောက်တုံး ကျောက်ဆောင်များပေါ်တွင် တင်ကျန်ခဲ့သော ခရု၊ ကဏန်း၊ ကမာ၊ ယောက်သွားများကို လည်းကောင်း၊ ဒီရေရောက်ပင်များမှ အသီး၊ အစေ့၊ အပွင့်များကို လည်းကောင်း စားသုံးသည်။ ခရု၊ ကဏန်း၊ ကမာ၊ ယောက်သွား စသည့် သတ္တဝါများ၏ ကိုယ်ကို ဖုံးအုပ်ထားသော အပြင်ခွံများကို ကျောက်တုံးကျောက်ခဲများနှင့် ထုခွဲ စားသုံးခြင်း၊ ချွန်ထက်သော ခရုများကို အသုံးပြု၍ ကျောက်ဆောင်များကြား ထိုးဆွ အစာ ရှာဖွေခြင်း၊ ကျောက်ဆောင်၌ တွယ်ကပ်နေသော ခရင်းကောင်များကို ခွာစားခြင်း၊ ကျောက်ခဲ မရှိသည့်အခါ ခရင်းကောင် (ဒေသခေါ် ဂျင်းကောင်)များကို လက်နှစ်ဖက်ဖြင့် ထုရိုက်စားသုံးခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်လေ့ ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မျောက်များ
လယ်ခွင်ရွာ၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်
လယ်ခွင်ရွာ (Lelkhwin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်၊ ဟွေတောက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၀၅၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟွေတောက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၆၀၈ ဦး၊ မ ၂၈၄၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၄၅၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လွိုင်လင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အပြောင်မယား
အပြောင်မယား
(၁) မယားပါကျွန်မကို သိမ်းသောအပြောင်၊
(၂) လင်ပါကျွန်မကို သိမ်းသောအပြောင်၊
(၃) နှစ်ပါးစုံဝယ်သောကျွန်မကို သိမ်းသောအပြောင်၊
(၄) မယားမိဘကပေးသောကျွန်မကို သိမ်းသောအပြောင်၊
(၅) လင်မိဘကပေးသောကျွန်မကို သိမ်းသောအပြောင်၊
(၆) ငွေကြေးမစပ် အလွတ်မိန်းမကို သိမ်းသောအပြောင်။
အောင်စွာရွာ၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တန့်ဆည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မောက်ကျင်ရွာ၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်
မောက်ကျင်ရွာ (Maukkyin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်၊ ဟွေတောက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၀၃၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟွေတောက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၆၀၈ ဦး၊ မ ၂၈၄၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၄၅၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လွိုင်လင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အပျိုတော်အက
အပျိုတော် ၁၂ ထွေအက
(၁) နတ်အက၊
(၂) မြင်းအက၊
(၃) ဗြောအက၊
(၄) အိုးစည် အက၊
(၅) မျောက်အက၊
(၇) ဇော်ဂျီအက၊
(၈) ဝန်အက၊
(၉) ဒိုးပတ် အက၊
(၁၀) အပြောင်အရွှမ်းအက၊
(၁၁) သူငယ်တော် အက၊
အပျိုတော်ကကြိုး ၁၂ မျိုး
(၁) မျက်ခုံး ပလို့၊
(၂) မေး ပလို့၊
(၃) ပခုံး ပလို့၊
(၄) ရင် ပလို့၊
(၅) လက်ရုံးပလို့၊
(၆) လက်စုံ ပလို့၊
(၇) တစ်ခြမ်း ပလို့၊
(၈) အရုပ်ကြိုးလိမ်ပလို့၊
(၉) ဘယ်ခြေညာလက် ပလို့၊
(၁၀) စုံပလို့၊
(၁၁) လက်ခုံ ပလို့၊
(၁၂) နတ်ယိုင်အက။
(ပလို့ - ပလို့ ဂျိ။ ပလို့ ဂျိ။)
အာသံမျောက်
အာသံမျောက်ကို တောင်အာရှ နှင့် အရှေ့တောင်အာရှတို့တွင် တွေ့ရလေ့ရှိသည်။ နဖူးနှင့် ငယ်ထိပ်နေရာ ကျဉ်းမြောင်းနေပြီး ဦးခေါင်းထိပ်ရှိ အမွှေးများမှာ ဘီးဖြင့် တစ်ဖက်တစ်ချက်သို့ ခွဲခြားပြီး ဖီးထားသကဲ့သို့ ဖြစ်နေသည်။ ကျောဘက် နှင့် ဘေးဘက်ရှိ အမွှေးများမှာ အနီရောင်၊ အညိုရောင် နှင့် အနက်ရောင် တို့ဖြင့် ကွဲပြားသော အရောင်အမျိုးမျိုး ရှိနေနိုင်သည်။
စရိုက်သဘာဝ
အာသံမျောက်သည် ဝါညစ်ညစ် အရောင်မှ အညိုရင့်ရောင် အသားအရေ အထိ ရှိသည်။ မျက်နှာ အရေပြားသည် အညိုရင့်ရောင်မှသည် ခရမ်းဆောင်လိုလို ထိ ရှိသည်။ ဦးခေါင်းတွင် ပါးပေါ်မှနေ၍ နားရွက် အနောက်ဘက်သို့ တက်သွားသော နက်မှောင်သည့် ဦးခြားရေး ရှိသည်။ ဦးဖုတ်စွန်း ဆံပင်သည် အလယ်၌ ကွဲနေသည်။ ပခုံး၊ ဦးခေါင်းနှင့် လက်မောင်းများသည် ‌မီးခိုးရောင် သန်းသော နောက်ခြေများထက် အရောင် ပိုဖျော့သည်။ အမြီးသည် အမွေးထူပြီး၊ တိုသည်။ ခေါင်းမှ ကိုယ်လုံးအထိ 51 to 73.5 cm တိုင်းတာ ရရှိပြီး၊ အမြီးသည် 15 to 30 cm ရှည်သည်။ အရွယ်ရောက် မျောက်သည် 5 to 10 kg လေးသည်။ = ပျံ့နှံ့ပုံနှင့် ကျက်စားပုံ=
နီပေါအုပ်စု အာသံမျောက်(Macaca assamensis)သည် နီပေါတွင် အတွေ့ရများပြီး၊ (M. assamensis)အုပ်စု၏ အရှေ့တောင်နှင့် အရှေ့ဘက် ကပ်လျက်ရှိသော ဒေသများကို ‌သိမ်းပိုက်ထားသည့် အသိအမှတ်ပြုထားသော မျိုးစိတ်ခွဲ ၂ ခုမှ အတန်ငယ် ကွဲထွက်သည်။ အဓိက အုပ်စုကြီး နှစ်ခုကြား ဖြစ်သော အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် ကွာဟမှု ရှိပြီး၊ အထူးသဖြင့် ဘူတန် အလယ်ပိုင်းနှင့် ဗြဟ္မပုတြမြစ်၏ တောင်ခြမ်း ကြားတွင်လည်း ကွာဟမှု ရှိသည်။ ၎င်း၏ အထက်ကျသော အရှေ့ဘက်ကမ်းသည် မျိုးစိတ်ခွဲ နှစ်ခုကြား ခြားနားခြင်းကို သတ်မှတ်ထားသည်။
၁၉၇၆၊ ၁၉၇၈ နှင့် ၁၉၈၄ တွင် နီပေါ၌ ပြုလုပ်သော စစ်တမ်းများအရ၊ အာသံမျောက်များကို အမြင့်ပေ 200 to 1800 m မှ စ၍ အပူပိုင်းတောများနှင့် သမပိုင်းတောများ၌ မြစ်များ တလျှောက် အုပ်စုနှင့် နေထိုင်သည်ကို တွေ့ခဲ့ရသည်။ ခါလီ ဂန်ဒါကီမြစ်၏ အနောက်ဘက် နေရာများတွင် သိပ်မတွေ့ရချေ။ အိန္ဒိယတွင် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်မှ အမြင့် 4000 m ထိ အပူပိုင်းနှင့် သမပိုင်းစိုစွတ်တောများ၊ တပိုင်းအမြဲစိမ်းတောများ၊ ခြောက်သွေ့တောများနှင့် တောင်ထူတောများ (montane forests)၌ သူတို့ နေထိုင်ကြသည်။ များသောအားဖြင့် 1000 m အထက် တောင်ကုန်းဒေသများတွင် နေထိုင်ကျက်စားသော်လည်း၊ ပို၍ စိုစွတ်သော အရှေ့ဘက်တွင် မြေနိမ့်ပိုင်းများ၌ပင် တွေ့နိုင်သည်။ လာအိုနှင့် ဗီယက်နမ်တွင် အမြင့်ပိုင်းဒေသများကို ပို၍ ကြိုက်နှစ်သက်ကြပြီး၊ 500 m အထက်တွင် နေလေ့ရှိသည်။ ထုံးကျောက်ဂူများထဲတွင်၊ စောင်းနိမ့်သော နေရာတွင် များစွာ တွေ့ရသည်။
ဂေဟပညာနှင့် အမူအကျင့်
အာသံမျောက်များသည် နေ့ဘက် ကျက်စားသော သတ္တဝါ (diurnal animal)များ ဖြစ်ပြီး၊ သစ်ပင်နေ (arboreal)နှင့် မြေကြီးနေ (Terrestrial animal) သတ္တဝါများ ဖြစ်သည်။ သူတို့သည် အစုံစား သတ္တဝါ (omnivorous)များ ဖြစ်ကာ၊ သစ်သီး၊ သစ်ရွက်၊ ကျောရိုးမဲ့ အကောင်ပလောင်များနှင့် အစေ့အဆန်များကို စားသောက်သည်။ အာရုနချာ ပရာဒက် ပြည်နယ်၊ နံဒါဖာအမျိုးသားဥယျာဉ်တွင် မျောက် ၂၀၉ ကောင်သည် အုပ်စု ၁၅ စု ခွဲ၍ နေထိုင်ကြောင်း ၂၀၀၂ တွင် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ အုပ်စု တစုလျှင် ပျမ်းမျှ ၁၃.၉၃ ကောင် ပါသည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် နီပေါ၊ လန်ထန်အမျိုးသားဥယျာဉ်တွင် စစ်တမ်း ကောက်ရာ၊ စုစုပေါင်း အာသံမျောက် ၂၁၃ ကောင်ကို လေ့လာနေသော မြေဧရိယာ 113 km2 အတွင်း၌ အုပ်စု ၉ ခု ခွဲနေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ အုပ်စုအရွယ်အစားမှာ ၁၃ ကောင်မှသည် ၃၅ ကောင်အထိ အမျိုးမျိုး တွေ့ရပြီး၊ ပျမ်းမျှ အုပ်စု အရွယ်အစားမှာ ၂၃.၆၆ ကောင် ဖြစ်ကာ၊ အမ ၃၁%၊ အထီး ၁၆% နှင့် သူတို့၏ ကလေးများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ အကြိုက်ဆုံးမှာ ပြောင်းဆန်များ၊ ဒုတိယမှာ အာလူးများ၊ သို့သော် ဂျုံမျိုးဝင် အစာများလည်း ကြိုက်နှစ်သက်သည်။
ထန်းပင်ကုန်းရွာ၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တန့်ဆည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဓနိတ
ဓနိတ အက္ခရာ ၁၀ လုံး
ကမ္မဝါစာဖတ်ရာ၌ အသံတင်းတင်း ပြင်းပြင်းထန်ထန် ရွတ်ဖတ်ရသော အက္ခရာမျိုး ၁၀-လုံး။
"ခ ဃ ဆ ဈ ဋ္ဌ ဎ ထ ဓ ဖ ဘ" တို့ ဖြစ်သည်။ သုတေသန သရုပ်ပြ အဘိဓာန်
နို့ထိန်း
ရှေးအခါက ယခုကဲ့သို့ တိရစ္ဆာန်နို့မျိုးဖြင့် မိမိတို့သားသမီးတို့ကို မမွေးမြူ၊ လူလူချင်း နို့ဖြင့်သာ မွေးမြူစေကြ၏။
ကမ်းဖြူရွာ၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်
ကမ်းဖြူရွာ (Kanhpyu)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်၊ အောင်စွာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၆၅၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တန့်ဆည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကိုလုံးမြို့
ကိုလုံးမြို့  သည် ဘာလင်မြို့၊ ဟမ်းဗတ်မြို့ နှင့် မြူးနစ်မြို့ တို့ပြီးလျှင် ဂျာမနီနိုင်ငံ ၏ စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ နေထိုင်သူ လူဦးရေ ၁၀သန်းကျော် ရှိပြီး ဥရောပ၏ အဓိက မြို့ပြဒေသကြီးများထဲတွင် တစ်ခု အပါအဝင် ဖြ်စသည်။
ကိုလုံးမြို့သည် ရိုင်းမြစ်၏ မြစ်ကမ်းနှစ်ဖက်စလုံးတွင် တည်ရှိသည်။ ကိုလုံးတက္ကသိုလ်သည် ဥရောပ၏ အကြီးဆုံး နှင့် ရှေးအကျဆုံး တက္ကသိုလ်များတွင် တစ်ခု အပါအဝင် ဖြစ်သည်။
ကိုလုံးမြို့ကို အေဒီ ၁ ရာစုကပင် စတင်တည်ထောင်ခဲသည်။ အလယ်ခေတ်အတွင်းက ဥရောပအတွင်း အရှေ့နှင့် အနောက်ကို ဆက်သွယ်သော လမ်းကြောင်းပေါ်တွင် ရှိသဖြင့် အလွန် စည်ပင်ဝပြောခဲ့သည်။ အလယ်ခေတ်နှင့် ရီနေဆွန်းခေတ်များတွင် အယ်လ်ပ်တောင်တန်း၏ မြောက်ဘက်ရှိ အကြီးဆုံး မြို့များတွင် တစ်ခု အပါအဝင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် တိုင်အောင်ပင် ပြင်သစ်၊ အင်္ဂလိပ်တို့၏ ကျူးကျော်မှုများကို ခံခဲ့ရဖူးသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်းက ဂျာမနီနိုင်ငံ အတွင်း ဗုံးအများဆုံး ကြဲခံရသော မြို့များတွင် တစ်ခု အပါအဝင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ဗုံးကြဲချမှုကြောင့် လူဦးရေ ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းမျှ သေကြေ ပျက်စီးခဲ့ရပြီး တစ်မြို့လုံးနီးပါး ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ သမိုင်းဝင် အဆောက်အဦး အများအပြားကို လက်ရာမပျက် ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန် ကြိုးစားခဲ့သဖြင့် ရောပြွမ်းပြီး တသီးတသန့်ဖြစ်သော မြို့ပြပုံစံ တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ကိုလုံးမြို့တွင် ပြတိုက်ပေါင်း ၃၀ ကျော်နှင့် ပြခန်းပေါင်း ၁၀၀ ကျော် ရှိသည်။ ပြပွဲများမှာ ဒေသခံ ရှေးကျသော ရောမ ရှေးဟောင်းအဆောက်အအုံများမှ ခေတ်ပြိုင် ဂရပ်ဖစ် နှင့် ပန်းပု များ အထိ အမျိုးမျိုး အစားစား ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဂျာမနီနိုင်ငံရှိ မြို့များ
တိရစ္ဆာန ကထာ
မဂ်ဖိုလ်မှ ဖီလာကန့်လန့်စကားရပ်ဟူသမျှသည် တိရစ္ဆာနကထာ ချည်းမည်၏၊ အနေက ဝိဟိတံ တိရစ္ဆာန ကထံဟု သီလက္ခန်ပေါဋ္ဌပါဒသုတ်၌ လာရှိသောကြောင့်လည်း တိရစ္ဆာနကထာကို ၃၂ ပါးဟု အတိအကျ သင်္ချာတပ်ရန်မလို။ သို့သော် ထို ပေါဋ္ဌပါဒသုတ် ပါဠိတော်မှပင် ၂၈ ပါးယူ၍ အခြားကျမ်းမှ ၄ ပါးနှင့် ၃၂ ပါးပြည့်အောင် ဖော်ပြနိုင်သည်။
မြောက်ကောင်းရောရွာ၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်
မြောက်ကောင်းရောရွာ (Myaukkawngyaw)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်၊ ဟွေတောက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၀၃၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟွေတောက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၆၀၈ ဦး၊ မ ၂၈၄၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၄၅၂ ဦးနေထိုင်သည်။
နောင်စိုင်ရွာ၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်
နောင်စိုင်ရွာ (Nawngsai)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်၊ ဟွေတောက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၀၃၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟွေတောက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၆၀၈ ဦး၊ မ ၂၈၄၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၄၅၂ ဦးနေထိုင်သည်။
မူးကျင်းစုရွာ၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်
မူးကျင်းစုရွာ (Mukyinsu)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်၊ အောင်စွာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၆၄၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တန့်ဆည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တိုင်ကြီး ၁၀ ပါး
ဗေဒင်ကျမ်းလာ ဇာတာဖွဲ့ရာ စသည်တို့၌ အသုံးပြုသည်။
တိုင်ကြီး ၁၀ ပါး
(၁) မူလတိုင်၊
(၂) ဓာတ်တိုင်၊
(၃) စုတ်တိုင်၊
(၄) ပုညတိုင်၊
(၅) ဣဿရိယတိုင်၊
(၆) ပဋိသန္ဓေတိုင်၊
(၇) ပဝတ္တိတိုင်၊
(၈) ထီးဖြူတိုင်၊
(၉) သီရိတိုင်၊
(၁၀) ဆင်ဖြူတိုင်။
တာလုဇ
တာလုဇ (palatal) ဆိုသည်မှာ ပါဠိဝေါဟာရဖြစ်၍ အာစောက် (သို့) အာခေါင် ဟု အဓိပ္ပာယ်ရရှိသည်။ တာလုဌာန် (အာစောက်အရပ်၊ နေရာ) ၌ဖြစ်သော ပါဠိအက္ခရာ (၉) လုံး ရှိသည်။
အနေသန
ရဟန်းသာမဏေတို့နှင့် မအပ်စပ်၊ မရှာမှီးကောင်းသော ပစ္စည်းဥစ္စာရှာနည်း ၂၁-ပါးရှိသည်။
(၂) လူတို့၏ ခရီးရှည်စေတမန်လုပ်ခြင်း၊
(၃) လူတို့၏အနီးအနား အစေအခိုင်းခံခြင်း၊
(၄) အနာကိုဓားခွဲပေးခြင်း၊
(၅) ဆေးလိမ်းပေးခြင်း၊
(၆) ပျို့အန်ဆေးပေးခြင်း၊
(၇) ဝမ်းနုတ်ဆေးပေးခြင်း၊
(၈) နှာရှူဆေးပေးခြင်း
(၉) မျက်စဉ်းပေးခြင်း၊
(၁၀) ဝါးပေးခြင်း၊
(၁၁) သစ်ရွက် သက်ငယ် ဓနိပေးခြင်း၊
(၁၂) ပန်းပေးခြင်း၊
(၁၃) စားဖွယ်သစ်သီးပေးခြင်း၊
(၁၄) ရေချိုးဆပ်ပြာပေးခြင်း၊
(၁၅) ဒန်ပူပေးခြင်း၊
(၁၆) မျက်နှာသစ်ရေပေးခြင်း၊
(၁၇) မျက်နှာချေမှုန့် ပေါင်ဒါပေးခြင်း၊
(၁၈) မြေညက်ပေးခြင်း၊
(၁၉) မိမိကိုယ်ကိုအောက်ချ၍ကျုပ် ကျွန်တော်စသော ဝေါဟာရတို့ဖြင့်ပြောခြင်း၊
(၂၁) ကလေးထိန်းများကဲ့သို့ လူတို့၏ကလေးများကို ချီပွေ့ချော့မြှူခြင်း။
လင်္ကာ
(ဆောင်) ၁။ မျက်သစ်ရေထက်၊ ဆွမ်းတုံ့စွက်၊ သစ်ရွက် ချိုးမှုန့်ပါ။
၂။ ကလေးချီသယ်၊ ပဲဟင်းနှယ်၊ ချစ်ဖွယ် နှုတ်ဝါစာ။
၃။ ခိုင်းစေရာခံ၊ စေတမန်၊ မြေကျန် အတတ်ပါ။
၄။ ခေတ္တအင်္ဂ၊ နက္ခတ္တ၊ သုံးဝ ထိုဝိဇ္ဇာ။
၅။ ပေါင်းပါ ဒူရှစ်၊ နှစ်ဆယ့်တစ်၊ စင်စစ် နေသနာ။
၁။ မျက်သစ်ရေထက်၊ ခိုင်းစေစွက်၊ သစ်ရွက်ချိုးမှုန့်ပါ။
၃။ နာခွဲလိမ်းဆေး၊ ဝမ်းအန်ဆေး၊ ချက်ပေးဆီ နှစ်ဖြာ။
၄။ ပေါင်းပါဒူရှစ်၊ နှစ်ဆယ့်တစ်၊ စင်စစ်နေသနာ။
သာဂေါင်ကြီးရွာ၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်
သာဂေါင်ကြီးရွာ (Thargaunggyi)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်၊ အောင်စွာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၆၅၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တန့်ဆည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နောင်စွန်ရွာ၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်
နောင်စွန်ရွာ (Nawngsun)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်၊ ဟွေတောက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၀၂၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟွေတောက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၆၀၈ ဦး၊ မ ၂၈၄၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၄၅၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လွိုင်လင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထီးဖြူတော်
ထီးဖြူတော် ရာဇဘိသေကကျမ်း အလိုအရ မင်းမြောက်တန်ဆာငါးပါး အဝင်ဖြစ်သည်။
ပေချောင်ရွာ၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တန့်ဆည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထီးဖြူတော်
ထီးဖြူတော်မျိုး ၄ စင်း
(၁) ထီးရွက်ကိုးဆင့် ထီးရိုး ဆယ်တောင်ရှိသော 'နဝဒဏ္ဍထီး'၊
(၂) ထီးရွက် အမှတ်မရှိ ထီးရိုးခြောက်တောင်ရှိသော 'မနောဟရထီး'၊
(၄) ထီးရွက်အမှတ်မရှိ ထီးရိုးလေးတောင်ရှိသော 'ဝိဇယတြထီး'။
မှတ်ချက် - ရှေ့သုံးစင်းကား ရာဇပလ္လင်မှာ ဆောင်းသော ထီးတော်များဖြစ်၏။ ဝိဇယတြထီးကား ယွန်းကြွ စက်ချီတော်မူရာ စသည်တို့၌ အမြဲဆောင်ဆောင်းသော ထီးတော်ဖြစ်၏။
မင်းခဏ်းလင်္ကာ ကဗျာစာတမ်းတို့၌လည်း ထီးဖြူတော် ၄ စင်းကို ဖော်ပြထားသည်။ 'ကနကဒဏ်၊ ထီးမွန် ၂ စင်း၊ ဝင်းဝင်းလျှံပတ်၊ တမွတ်နှစ်ဆူ၊ ရောင်မူညီးညီး၊ ယာဉ်ထီးလေးပါး' ဟု စပ်ဆိုထားကြ၏။
မှတ်ချက် - ယာဉ်ထီးဟူရာ၌ ဧကရာဇ်မင်းမြတ်တို့စီးသော ဆင်ယာဉ် ရထားယာဉ် လှေယာဉ် သုံးပါး၌ ထီးဖြူတော်များ စိုက်ဆောင်ရသည်ကိုစွဲ၍ 'ယာဉ်ထီး' ခေါ်တွင်စေသည်။
ထီးဖြူတော် ၈ စင်း
ဒိသာဇေယျကျမ်းတွင် ထီးဖြူတော် ရှစ်ဖြာဟု ဖော်ပြ၏။
နေသွေးနီ
ကဗျာဆရာကြီး နေသွေးနီကို ရမည်းသင်းမြို့၊ အရှေ့ဘက် (၃) မိုင်ခန့်ရှိ စံပြသိမ်ကုန်းကျေးရွာတွင် မွေးဖွားသည်။
ထီးဖြူတော်
ထီးဖြူတော် ၈ စင်း
(၁) ကနက္ကဒဏ် ထီး၊
နေသွေးနီ
ကဗျာဆရာကြီး နေသွေးနီသည် ကဗျာ၊ ဝတ္ထုများအပြင် သီချင်းတပုဒ်လည်း ရေးသားဖူးသည်။
ထီးဖြူတော်
ထီးဖြူတော် ၈ စင်း
(၂) သူရိယထီး၊
နေသွေးနီ
၂၀၁၂ မေလက ရသအလင်း ဖောင်ဒေးရှင်း က ချီးမြှင့်သော ဂုဏ်ပြုလွှာကို ဆရာမောင်စိမ်းနီက ဆရာ နေသွေးနီကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။
ကွန်မန်ဒို
ကွန်မန်ဒို ဟူသော မူရင်းဘာသာစကားမှာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား Commando မှ ဆင်းသက်လာသည့် ဝေါဟာရဖြစ်သည်။ ယင်း၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ အလစ်တွင် ရုတ်တရက် လျှပ်တစ်ပြက်ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်သည့် တပ်ဖွဲ့ငယ်တစ်ခုမှ တပ်သားဟူ၍ ဖြစ်သည်။ သို့သော် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး အတွင်းက ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သော ကွန်မန်ဒိုဟူသည့် ဝေါဟာရသည် ယခုအခါ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးမှ လက်ခံသုံးစွဲလာကြသည်။
နေသွေးနီ
ဂုဏ်ပြုလွှာတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ လွတ်လပ်ရေး ရပြီးစ ပြည်တွင်းစစ်ခေတ် မီးတောက်ကြား ပြည်သူ လူထု၏ ဘဝနှင့်ဝေဒနာကို လူငယ်ဒေသနာ နှင့် ကဗျာ တွင်ရစ်စေခဲ့သည့် အတွက် လည်းကောင်း၊ ‘ကဗျာ တစ်ပုဒ်၁၅ကျပ်၊ ငတ်ချင်ငတ်ပြတ် ချင်ပြတ်၊ စိတ်ဓာတ်မကျ ရေးစို့ဗျ’ ဟု ပြည်သူထဲမှာ သက်တမ်းရှည်ကြာ ကဗျာအလံ မလှဲနေလာခဲ့သည့် အတွက် လည်းကောင်း၊ စာရေးဆရာနှင့် ကဗျာဆရာ အဖွဲ့ အစည်း များတွင် ခေတ်အလျောက် ပါဝင် ပခုံးထမ်းခဲ့သည့် အတွက်လည်းကောင်း ရိုးရှင်း ခိုင်ကျည်သည့် အနုပညာနှင့် ကဗျာ သစ္စာ ခိုင်မြဲနေနိုင်သော ကဗျာ ဆရာ နေသွေးနီ ဟု ဖော်ပြထားသည်။
ထီးဖြူတော်
ထီးဖြူတော် ၈ စင်း
(၃) ပဒုမာထီး၊
နေသွေးနီ
နေသွေးနီသည် ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဧပြီလ (၁၆)ရက်နေ့ သင်္ကြန်အတက်နေ့ ညက လှည်းကူးမြို့နယ် ငါးဆူတောင်ကျေးရွာ နေအိမ်တွင် ကွယ်လွန်သွားသည်။ နေသွေးနီသည် ကွယ်လွန်တွင် အသက် ၈၄ နှစ် ရှိပြီ ဖြစ်သည်။
ကွန်မန်ဒို
ကွန်မန်ဒို ဟူသော စကားလုံးကို စောစောပိုင်းက မြန်မာသတင်းစာများနှင့် ဂျာနယ်မဂ္ဂဇင်း၌ အသေခံတပ်သားများဟူ၍ သုံးစွဲခဲ့ကြရာမှ ယခုအခါ မူရင်းဘာသာစကား အသံထွက်အတိုင်း ကွန်မန်ဒို ဟူ၍ပင် တိုက်ရိုက်သုံးစွဲလာခဲ့ကြသည်။ (မြန်မာ့ရုပ်ရှင် ဇာတ်ကားတစ်ကား၏ အမည်ကို မို⁠မိုချစ်တဲ့ ကွန်မန်ဒို ဟူ၍ သုံးစွဲလာသည်အထိ ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။) မူလက ကွန်မန်ဒိုကို အသေခံတပ်သား ဟူ၍ မြန်မာပြန်ဆို သုံးစွဲခဲ့ကြရာမှ အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည့် မူရင်းအဓိပ္ပာယ်အရ ရုတ်တရက် အလစ်တွင် လျှပ်တစ်ပြက်ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်သည့် တပ်ဖွဲ့ငယ်တစ်ခုမှ တပ်သား ဟူ၍ နားလည်ထားခဲ့ကြရာမှ ထိုသို့ လျှပ်တစ်ပြက် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ရာတွင် မိမိအသက်ကို ပဓာနမထားပဲ သက်စွန့်ဆံဖျား အသေခံ၍ တိုက်ခိုက်ကြရသည့်အတွက် ကွန်မန်ဒိုဆိုသည်မှာ အသေခံတပ်သားဟူ၍ အလွယ်တကူ ခေါ်ဝေါ်လာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။
ထီးဖြူတော်
ထီးဖြူတော် ၈ စင်း
(၄) သမုတိထီး၊ ဟူ၍ လက်ဝဲထီးလေးစင်း၊
(၅) ကမ္ဗုထီး၊
ကွန်မန်ဒို
ထိုမှတဖန် ၁၉၇၇-ခုနှစ်တွင် ဂျပန်တပ်နီများက ဂျပန်လေယာဉ်ကြီးတစ်စင်းကို အပိုင်စီးခဲ့ကြ၍၊ ဂျာမာန်မြို့ပြ ပြောက်ကျားများကလည်း အနောက်ဂျာမန်လေယာဉ်ကြီးတစ်စင်းကို အပိုင်စီးခဲ့ကြပြီးနောက် ကွန်မန်ဒိုဟူသော ဝေါဟာရသည် (မော်တော်ကား၊ ရေဒီယို၊ တီဗွီ၊ ကက်ဆက်) စသော အင်္ဂလိပ်စာလုံးများကဲ့သို့ မြန်မာစာနယ်ဇင်းများက ဖောဖောသီသီ သုံးစွဲလာကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ကွန်မန်ဒိုဟူသော အင်္ဂလိပ်စကားလုံးကိုပင် မသုံးစွဲကြတော့ဘဲ မူရင်းအဓိပ္ပာယ်အတိုင်း အသေခံတပ်သားဟူ၍ ပြောင်းလွဲသုံးစွဲလာခဲ့ကြသည်မှာ ရာစုနှစ် ထက်ဝက်ကျော်မျှပင် ရှိခဲ့ပြီဖြစ်သည်။
သို့သော် ကွန်မန်ဒိုဟူသော အမည်ကို ပထမဆုံးစတင်သုံးစွဲခဲ့၍ အသေခံတပ်သားအဖြစ် သက်စွန့်ဆံဖျား ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် ကမ္ဘာကျော် ကွန်မန်ဒိုတစ်ယောက် ၁၉၄၄-ခုနှစ်လောက်က အထင်အရှား ပေါ်ပေါက်ခဲ့ဘူးသည်။ အဆိုပါ ကမ္ဘာကျော် ကွန်မန်ဒိုမှာ အခြားသူမဟုတ်၊ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးပြီးဆုံးလုဆဲဆဲ အချိန်တွင် ဟစ်တလာအတွက် ညာလက်ရုံးသဖွယ် အားကိုးခဲ့ရ၍ အရေးကြီးသည့် စစ်ဆင်ရေးများတွင် စွန့်လွှတ်စွန့်စားခဲ့ရသည့် အော်တို စကော်ဇနီ ဆိုသူဖြစ်၍ အခြား⁠အခြားသော ဂျာမန်စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများထက်ပင် ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့သူ ဖြစ်သည်။
ထီးဖြူတော်
ထီးဖြူတော် ၈ စင်း
(၇) ကုမုဒထီး၊
(၈) ဝိသကြုံထီးဟူ၍ လက်ယာထီး ၄ စင်းအားဖြင့် ရှစ်စင်းထီးဖြူ မှတ်ယူရာ၏။
ဘေရင်းရွာ၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်
ဘေရင်းရွာ (Bayyin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်၊ ဘေရင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၇၄၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တန့်ဆည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သပြေသာရွာ၊ မဲသည်
သပြေသာရွာ (Thapyaythar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်၊ မဲသည်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၀၀၃ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကန့်ဘလူမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြောက်ပါခါးရွာ၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်
မြောက်ပါခါးရွာ (Parhkar (North))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်၊ ဟွေတောက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၀၄၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟွေတောက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၆၀၈ ဦး၊ မ ၂၈၄၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၄၅၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လွိုင်လင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကဘဲရွာ၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်
ကဘဲရွာ (Kabe)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်၊ ဘေရင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၇၅၂ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တန့်ဆည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မူးကျင်းရွာ၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်
မူးကျင်းရွာ (Mukyin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်၊ ဘေရင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၇၅၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တန့်ဆည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တောင်ပါခါးရွာ၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လွိုင်လင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တောင်ဦးရွာ၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်
တောင်ဦးရွာ (Taungu)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်၊ ချောင်းဆုံ (မြောက်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၆၅၈ ဖြစ်သည်။
အင်းရှေရွာ၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်
အင်းရှေရွာ (Innshey)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်၊ ချောင်းဆုံ (မြောက်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၆၅၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တန့်ဆည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ချောင်းဆုံ (မြောက်)ရွာ၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်
ချောင်းဆုံ (မြောက်)ရွာ (Chaungson(North))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်၊ ချောင်းဆုံ (မြောက်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၆၅၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တန့်ဆည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပုန်းလောင်းရွာ၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်
ပုန်းလောင်းရွာ (Ponglawng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်၊ ဟွေတောက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၀၃၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟွေတောက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၆၀၈ ဦး၊ မ ၂၈၄၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၄၅၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ဖိအားမြှင့်ချက်ပြုတ်အိုး
ဖိအားမြှင့်ချက်ပြုတ်အိုး (Pressure cooker)ဆိုသည်မှာ လေဖိအားနှင့် အပူချိန်များဖြင့် ချက်နိုင်ပြီးလေလုံကာ အပူချိန်မြင့်မားသည့်အတွက် မည်သည့်ပစ္စည်းကိုချက်စေကာမူ အချိန်နည်းနည်းဖြင့် လျင်မြန်စွာနူးနပ်စေသော ချက်ပြုတ်အိုးတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ၎င်းအိုးဖြင့် ချက်ပြုတ်ခြင်းဖြင့် အပူရှိန်လုံ၍ အပူရှိန်များ လိုအပ်သည်ထက် ပိုမိုရရှိသောကြောင့် အစားအစာများကို လျင်မြန်စွာ ကျက်စေနိုင်သည်။ ဖိအားမြှင့်ချက်ပြုတ်အိုးမှာ အလုံပိတ်ချက်ပြုတ်ရသောကြောင့် အပူရှိန်ကြောင့် ဆူပွက်လေ အိုးအတွင်းဖိနှိပ်အားများလေ၊ ရေဆူမှတ်မြင့်တက်လေဖြစ်ကာ အစားအစာများကို လျင်မြန်စွာနူးနပ်စေသည်။
ဖိအားမြှင့်ချက်ပြုတ်အိုးဖြင့် ချက်ပြုတ်ခြင်းကြောင့် အသား၊ ငါး၊ အသီးအရွက်များ လျင်မြန်စွာ နူးနပ်စေပြီး၊ သာမန်ချက်ပြုတ်ချိန်၏သုံးပုံတစ်ပုံသာ အချိန်ကုန်စေသည်။ အိုးအတွင်းသို့ အရည် (သို့) အသား (သို့) အသီးအရွက်များကို အိုး၏ထက်ဝက်ထက် ကျော်လွန်၍ မထည့်ရပါ။ သို့မှသာ အတုံးမပျက် ရရှိနိုင်ပြီး အခြားအန္တရာယ်များ ကင်းဝေးနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ အိုး၏အဖုံးတွင် အန္တရာယ်ကင်းစေရန်အတွက် ပစ္စည်းနှစ်မျိုး တပ်ဆင်ထားသည်။ အလေးချိန်ညွှန်ပြဖိတုံး (Indicator weight) နှင့် အလိုအလျောက် လေဝင်လေထွက်အပေါက် (Automatic air vent) တို့ ဖြစ်သည်။ အပူရှိန်မလျှော့ပဲ ဖိအားသည် လိုသည်ထက် ပိုလာပါက အိုးအဖုံးပေါ်မှ ဖိတုံးကလေးမှာ အလိုအလျောက် ကြွတက်၍ထွက်သွားစေခြင်းဖြင့် ဖိအားကိုလျော့စေနိုင်သည်။ နောက်တစ်မျိုးဖြစ်သော အလိုအလျောက် လေဝင်ပေါက်မှ အငွေ့များထွက်ခြင်းဖြင့် အိုးအတွင်းမှ ဖိအားကိုလျော့စေနိုင်သည်။ ဖိအားမြှင့်ချက်ပြုတ်အိုးဖြင့် စွပ်ပြုတ်များ၊ ဟင်းချိုများ၊ ချဉ်ရည်များ၊ အသားဟင်း၊ ငါးဟင်း၊ ကြက်၊ ဘဲများ စသည်များကို အချိန်တို⁠တိုဖြင့် ချက်ပြုတ်နိုင်သည်။
ပင်ဟုံးရွာ၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်
ပင်ဟုံးရွာ (Pinhuong)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်၊ ဟွေတောက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၀၃၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟွေတောက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၆၀၈ ဦး၊ မ ၂၈၄၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၄၅၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လွိုင်လင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စေကောက်ရွာ၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်
စေကောက်ရွာ (Saykauk)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်၊ ဟွေတောက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၀၃၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟွေတောက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၆၀၈ ဦး၊ မ ၂၈၄၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၄၅၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လွိုင်လင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ချောင်းဦးရွာ၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တန့်ဆည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ချောင်းဆုံ (တောင်)ရွာ၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်
ချောင်းဆုံ (တောင်)ရွာ (Chaungson(South))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်၊ ချောင်းဆုံ (တောင်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၆၅၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တန့်ဆည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တောင်ကောင်းယောရွာ၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်
တောင်ကောင်းယောရွာ (Taungkawngyaw)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်၊ ဟွေတောက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၀၅၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟွေတောက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၆၀၈ ဦး၊ မ ၂၈၄၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၄၅၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လွိုင်လင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မင်းတုန်းမင်း အုတ်ဂူပြာသာဒ်
မင်းတုန်းမင်း အုတ်ဂူပြာသာဒ်
ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင်ဘဝရှင် မင်းတုန်းမင်း၏ အုတ်ဂူပြာသာဒ် ဖြစ်သည်။ သားတော် ရတနာပုံ ဒုတိယနန်းစံ သီပေါမင်း၏ ကောင်းမှုဖြစ်သည်။
တည်နေရာ
မန္တလေးနန်းတွင်း အတွင်းမြို့ရိုးအရှေ့မြောက်ထောင့်တွင် တည်ရှိသည်။ အရှေ့ဘက်တွင် အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနာချုပ်စခန်းရုံးနှင့် အတွင်းမြို့ရိုးသစ်တပ်၊ အနောက်ဘက်တွင် မြနန်းစံကျော်ရွှေနန်းတော်၊ တောင်ဘက်တွင် ပုဂံမင်းမယ်တော် အုတ်ဂူပြာသာဒ်၊ ကျောက်စာရုံနှင့် ပဟိုရ်စင်၊ မြောက်ဘက်တွင် လောင်းရှည်မိဖုရား ဂူပြာသာဒ်နှင့် ဒင်္ဂါး စက်ရုံတို့ တည်ရှိသည်။
သမိုင်းအကျဉ်း
ပဉ္စသင်္ဂါယနာတင်ဘဝရှင် မင်းတုန်းမင်းသည် သက္ကရာဇ် ၁⁠၁၇၆ ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားပြီး အမရပူရနန်းတော်တွင် နောင်တော်ပုဂံမင်းကို သက္ကရာဇ် ၁၂၁၄ ခုနှစ်တွင် ထီးနန်းချပြီး ဘုရင်အဖြစ် စတင်အုပ်စိုးခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဗေဒင်သိုက်တဘောင်ကိန်းခန်းအလိုအရ အမရပူရမှ မန္တလေးသို့ နန်းတော်နှင့် မြို့တော်ကိုပြောင်းရွှေ့နန်းစံခဲ့သည်။ မင်းတုန်းမင်၏တစ်သက်တာတွင် တိုင်းပြည်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ခေတ်မီတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းတို့ကို တိုးတက်အောင် စွမ်းဆောင်ခဲ့ရုံမျှမက အထူးသဖြင့် သာသနာရေးနှင့်ပတ်သက်ပြီး ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင်သည်အထိ ထူးခြားစွာစွမ်းဆောင်ခဲ့သော ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်ပါသညီ။ သက္ကရာဇ် ၁၂၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် နတ်ရွာစံခဲ့ရာ ကြိုတင်မှာကြားချက်အရ မီးရှို့ခြင်းမပြုဘဲ ယခုနေရာတွင် ရုပ်ကလာပ်တော်အား ဂူသွင်းသင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။ မှန်စီလက်ရာမှာ မင်းတုန်းမင်း၏ မွေးစားသားတော် ရှမ်းပြည်နယ်၊ ညောင်ရွှေစော်ဘွား၏ ကုသိုလ်ဖြစ်သည်။
လက်ရှိအခြအနေ
မင်းတုန်းမင်းအုတ်ဂူပြာသာဒ်သည် မြေပြင်မှ ၃ ပေ၊ ၆ လက်မအမြင့် အုတ်ခုံပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားပြီး ထိုအုတ်ခုံကိုတက်ရန် လေးဘက်စလုံးတွင် လှေကားများ တပ်ဆင်တည်ဆောက်ထားသည်။ အုတ်ဂူပြာသာဒ်မှာ မူလအုတ်အင်္ဂတေဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်။ ဘုံခုနှစ်ဆင့်ပြာသာဒ်မျိုး ဖြစ်သည်။ မင်းတုန်းမင်းနတ်ရွာစံပြီးနောက် မွေးစားသားဖြစ်သူ ညောင်ရွှေစော်ဘွားကြီးက မှန်စီကုသိုလ်ပြုထားခြင်းဖြစ်သည်။ မင်းတုန်းမင်း၏ရုပ်ကလာပ်ကို မီးရှို့ပြာချခြင်းမပြုပဲ အုတ်ဂူပြာသာဒ်အတွင်း ဂူသွင်းသင်္ဂြိုဟ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ အုတ်ဂူပြာသာဒ်တွင် တပ်ဆင်မွမ်းထားသော အမွှမ်းပန်းများမှာလည်း ရတနာပုံခေတ်ကိုယ်စားပြု စံထားလောက်သည့် အင်္ဂတေပန်းတော့များ ဖြစ်သည်။ ထိန်းသိမ်းထားရှိမှုကြောင့် ပျက်စီးယိုယွင်းမှုနည်းပါးသည်။ အုတ်ဂူပြာသာဒ် အုတ်ခုံအရှေ့လှေကားအနီးတွင် မင်းတုန်းမင်းအကြောင်း အင်္ဂလိပ်-မြန်မာဘာသာများဖြင့် ရေးထိုးထားသော ကျောက်စာတစ်ချပ်ရှိသည်။ မင်းတုန်းမင်းအုတ်ဂူပြာသာဒ်နှင့် အတူ မိဖုရားများဖြစ်ကြသော ဆင်ဖြူမရှင်၊ လောင်းရှည်နှင့် ပုဂံမင်းမယ်တော်တို့ကိုပါ ဝန်းရံလျက် တံတိုင်းတစ်ခုတည်းအတွင်း တည်ဆောက်ထားသည်။ အနောက်ဘက်မျက်နှာတွင် ဝင်ပေါက်တစ်ခုသာရှိသည်။
ထိန်းသိမ်းမှု
ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန၊ ရှေးဟောင်းသုတေသန၊ အမျိုးသားပြတိုက်နှင့် စာကြည့်တိုက်ဦးစီးဌာနက ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ထားသည်။
အပ်​စိုက်​ကု​သ​ခြင်း
အပ်စိုက်ကုသခြင်း
အပ်စိုက်ကုသခြင်း တတ်ပညာသည် ေရှးနှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာကပင် တရုတ် နိုင်ငံ၌ အသုံးပြုလာခဲ့သော ဆေးအတတ်ပညာတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ သို့သော် မကြာသေးခင်ကမှ အပ်စိုက်ကုသခြင်းကို လူသိများလာကာ ဝေဒနာပျောက်ကင်းစေသောနည်းအဖြစ်၎င်း၊ ခွဲစိတ်ကုသရာ၌ လူနာကို ထုန်စေသောနည်းအဖြစ်၎င်း အသုံးများလာကြသည်။ ယခုအခါ ခေတ်မီတိုးတက်သော နိုင်ငံများ၌ပင်အပ်စိုက်ကုသ ခြင်းကို လက်တွေ့အသုံးချနေကြလေသည်။ ရှေးဟောင်း ဒဏ္ဍာရီအရ လွန်ခဲ့သော နှစ် ၃၆ဝ⁠ဝခန်ဿက တရုတ်ဘုရင်ကြီး ရှီဟွမ်တီ၏ ပျိုးထောင်ပေးမှုကြောင့် အပ်စိုက်ကုသခြင်းအတတ်ပညာ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။
ရှေးတရုတ် ဆေးပညာရှင် များ၏အဆိုအရ လူ့ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း၌ အသက်စွမ်းအင်ဓာတ် စီးသည့်မမြင်နိုင်သော ဓာတ်စီးလမ်းကြောင်း ၁၂ ခုရှိသည်။ အသက်စွမ်းအင်ဓာတ်စီးပုံ မမှန်လျှင်လူကို အနာရောဂါ ရစေတတ်သည်။ ဓာတ်စီးလမ်းေကြောင်း တစ်လျှောက်၌အပ်များကို ထိုးစိုက်ပေးခြင်းဖြင့် အသက်စွမ်းအင်ဓာတ်စီးမှုကို ပြန်လည်ညီညွတ်စေပြီးကျန်းမာရေးကို ပြန်လည်ကောင်းမွန်စေနိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။ အပ်များကို ထိုးစိုက်ရာတွင် ဝေဒနာဖြစ်ပေါ်သည့် နေရာ၌ ထိုး စိုက်ခြင်း မပြုပေ။ သတ်မှတ်ထား သော နေရာများ၌သာ ထိုးစိုက်ရသည်။ ထိုနေရာများမှာ များသောအားဖြင့် ဝေဒနာဖြစ်ပေါ်ရာနေရာမှ ခပ် လှမ်း⁠လှမ်းတွင် ရှိတတ်သည်။ အပ်စိုက်ကု ဆရာတို့၏ အလိုအရ ခရာကိုယ်ဆိုင်ရာ သဘာဝ ဆောင်ရွက်မှ ပျက်ကွက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ေရာဂါဝေဒနာများကို အပ်စိုက် ကုသခြင်းဖြင့် ကုသပေးနိုင်သည်။
ဥပမာ= ဖြတ်သီးနှာစေးဖျားေရာဂါ၊ ပန်းနာ၊ အူသိမ်ပြည်တည်နာ၊ အူအတက်ရောင်နာ၊ အူမရောင်နာ၊ ခေါင်း တစ်ခြမ်းကိုက်ရောဂါ စသည်တို့မှာ ခန္ဓာကိုယ်ဆိုင်ရာ သဘာဝ ဖောက်ပြန်မှု ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ယင်းတို့ကို အပ်စိုက်ကုသခြင်းဖြင့် အောင်မြင်စွာ ကုသပေးနိုင်သည်။ သို့သော် လေ အောင့်ခြင်း၊ မျက်စိအတွင်း တိမ်စွဲ ခြင်း၊ အရိုးကျိုးခြင်း စသည်တို့မှာ ကိုယ်အင်္ဂါ အစိတ်အပိုင်း ချွတ်ယွင်းမှုများ ဖြစ်သောကြောင့် ယင်းတို့ကို အပ်စိုက်ကုသခြင်းဖြင့် မကုသနိုင်ဟု ဆိုသည်။ ဆေးသိပ္ပံပညာရှင်အချို့က အပ်စိုက်ကုသခြင်း အတတ်ပညာကို ကောင်းစွာ မယုံကြည်ကြသေးပေ။ အပ်စိုက် ကုသရာတွင် ထိုးစိုက် လိုက်သော အပ်များက ခံစားမှု အာရုံများကို ပိုပေးနိုင်သော နဗ်ကြောများကို ပိတ်ဆို့လိုက်သောကြောင့် ခန္ဓာကိုယ် တစ်နေရာသို့ အာရုံခံစား မှုမရောက်တော့သဖြင့် ထိုနေရာ၌ နာကျင်မှုမရှိ တော့ဘဲ ထုန်သွားရခြင်း ဖြစ်ပေမည်ဟု ဆေးသိပ္ပံပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ သို့သော် ထိုယူဆချက်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ အထောက်အထား တစ်စုံတစ်ရာ မပြနိုင်ကြသေးပေ။ အပ်စိုက်ကုသခြင်းဖြင့် မူးယစ်ဆေးဝါး စွဲသူများကိုပင် ကုသပေးသည်။ ယင်းကဲ့သို့ကုသရာ၌ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားကိုပါ ထည့်သုံး သည်။ လူနာ၏နားဝ နံဘေးတစ်ဖက်တစ်ချက်၌ အပ်နှစ်ချောင်းကို ထိုးစိုက်ထား ပြီး ငါးဗို့မှ ခြောက်ဗို့အထိရှိသော လျှပ်စစ်စီးကြောင်းကို ထိုအပ်မှတစ်ဆင့် ခရာကိုယ်အတွင်းဖြတ်စီးစေခြင်း ဖြင့် ပျို့အန်ခြင်း၊ ချွေးထွက်ခြင်း၊ စိတ်ညှိုးငယ်ခြင်း စသော မူးယစ်ဆေးဝါး မသုံးသောကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် လက္ခဏာများကို နှိမ်နင်းပေးသည်။ ဤသို့ကုသပေးရာ၌ တစ်ကြိမ်လျှင် မိနစ် ၃ဝ ခန့်ကြာသည်။ အစ၌ လူနာကို တစ်ရက်လျှင် တစ်ကြိမ်ကျ အထက်ပါနည်းအတိုင်း ကုသပေးသည်။ ရောဂါသက်လာသည်နှင့်အမျှ ကုသသည့်အကြိမ်ကို အဖြည်းဖြည်းလျှော့ချပေးသွားရသည်။
သပြေသာရွာ၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်
သပြေသာရွာ (Thapyaythar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်၊ သပြေသာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၀၂၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကန့်ဘလူမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အုန်းပင်
လူသားတို့အတွက် အသုံးပြုနိုင်စရာပစ္စည်း အမျိုးမျိုး ရရှိနိုင်သောအပင်ကို ညွှန်ပြပါဟုဆိုလျှင် အုန်းပင်ကို ညွှန်ပြကြရပေလိမ့်မည်။ အုန်းပင်တစ်ပင်လုံးတွင် မည်သည့် အသေးစိတ်အပိုင်းကိုမျှ အသုံးမပြုရဟူ၍ မရှိသလောက်ဖြစ် သဖြင့် အသုံးပြုစရာ ပစ္စည်းအမျိုးမျိုးရနိုင်သော အုန်းပင်ကို ပဒေသာပင်ဟု အချို့ကတင်စားကြသည်။ စီးပွား ကုန်သွယ်ရေးသမားများကမူ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အုန်းပင်ထက်ပို၍ စီးပွားကုန်သွယ်ရေးဘက်၌ အသုံးဝင်သောအပင်မရှိဟူ၍ အသိ အမှတ်ပြုထားကြလေသည်။
ယင်းသို့ လူတို့သုံးနိုင်စားနိုင်သော ပစ္စည်းများရရှိနိုင် သည့် အုန်းပင်တို့သည် ကမ္ဘာ့အပူပိုင်းဇုန်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြ သည့် လူမျိုးများစွာတို့သည်လည်း အုန်းပင်ထွက်ပစ္စည်း များကို အများဆုံးအသုံးပြုကြသည်။ ကမ္ဘာ့အုန်းထွက်ပစ္စည်း ထက်ဝက် ခန့်ကို အပူပိုင်းဇုန်ဒေသနိုင်ငံများက သုံးစွဲသည်ဟု ဆိုကြ သည်။ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ အချို့ကျွန်းများသည် အုန်းပင် များသာ ပေါက်ရောက်ခြင်းမရှိပါက လူနေအိမ်ခြေပင် ရှိမည် မဟုတ်ချေ။
အပူပိုင်းဇုန်ဒေသလူမျိုးများ အသုံးများသော အုန်းပင် သည် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာနှင့် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ ကျွန်းစု များ၌ မူလစတင်ပေါက်ရောက်ခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။ အချို့ ကမူ မလ္လာယုကျွန်းဆွယ်သည် အုန်းပင်များ မူလစတင်ပေါက် ရောက်ရာဒေသဟု ဆိုကြသည်။ ယင်းသို့ဖြင့် အုန်းပင်သည် အာရှတိုက်၌ မူလပေါက်ရောက်ခဲ့သည်ဟူသောအဆိုကို အများ က လက်ခံထားခဲ့သော်လည်း အဆိုမူကွဲတစ်ခုလည်း ပေါ်ပေါက် ခဲ့လေသည်။
အဆိုမူကွဲအရ အုန်းပင်၏ရုက္ခဗေဒအမည်သည် ကိုကို့ နျူစီဖာရာဖြစ်ရာ ကိုကို့မျိုးခွဲဝင် အုန်းပင်နှင့် မျိုးတူနွယ်တူ အပင်များစွာတို့သည် တောင်အမေရိကတိုက်၌ မူလစတင်ပေါက် ရောက်ခဲ့သည်ကို သုတေသနပြုလုပ် သိရှိခဲ့ကြရသဖြင့် အုန်းပင် သည်လည်း တောင်အမေရိကတိုက်၌ မူလစတင်ပေါက်ရောက် သော အပင်မျိုးဖြစ်နိုင်စရာအကြောင်းရှိသည်ဟု ဆိုပေသည်။ အုန်းပင်သည် ထန်းပင်၊ ပေပင်တို့နှင့် အနွယ်တူဖြစ်၍ ပါလမေစီအီး မျိုးရင်းတွင်ပါဝင်သည်။ ၁၂ ရာသီ အမြဲစိမ်း လန်းနေပြီးလျှင် များသောအားဖြင့် ဖြောင့်မတ်၍ မြင့်မားသော ပင်စည်ရှိသည်။ အချို့ အုန်းပင်မျိုးတို့သည် အမြင့်ပေ ၁ဝ⁠ဝ ကျော်မျှရှိကြသည်။ ပင်လုံး၌ အရစ်⁠အရစ်များရှိ၍ အကိုင်း အခက်များ ကင်းရှင်းသည်။ ပင်စည်၏ထိပ်တွင် အုန်းလက်ဟု ခေါ်သော အလက်များသည် စုပြုံ၍ထွက်ကြသည်။ အုန်းပင် တစ်ပင်တွင် အုန်းလက် ၂ဝ မှ ၂၅ အထိရှိတတ်သည်။ အလက်နုများသည် အတွင်းဘက်၌ရှိ၍ အလက်ရင့်များသည် ဘေးပတ်လည်၌ ခပ်ညွှတ်⁠ညွှတ်ကလေးကိုင်းလျက် ဝေ⁠ဝေဖြာဖြာ ထွက်နေကြရာ အုန်းပင်၏အနေအထားသည် တစ်မျိုးတစ်မည် အားဖြင့် ကြော့ရှင်းလှပေသည်။
အုန်းလက်သည် ငှက်မွေးပုံရွက်ပေါင်းဖြစ်၍ အုန်းလက် တစ်လက်သည် ၁ဝ ပေမှ ပေ ၂ဝ အထိ ရှည်လျားသည်။ စိမ်း စို၍ရှည်လျားသော အရွက်များ ရွက်ဆိုင်ထွက်ရာ အုန်းလက်တံ သည် အရွက်များကင်းရှင်းသော အရင်းပိုင်း၌ အသားထူထဲ ကြီးမား၍ တဖြည်း⁠ဖြည်းအဖျားရှူးသွားသည်။ အရွက်များ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ထိပ်ဖျားသွယ်ချွန်သော လှံစွပ်ပုံရှိသည့် ကြိုး ပြား⁠ပြားနှင့်တူသည်။ မာကျော၍ဖြောင့်တန်းသော အရွက်ကြော သည် အလယ်တည့်⁠တည့်၌ ထင်ရှားပေါ်လွင်စွာ ပါရှိလေသည်။ အုန်းပင်သည် တစ်ပင်တည်းမှ အဖိုပွင့် အမပွင့်လိင်စုံ ပါသော ပန်းခိုင်မျိုးပွင့်၍ ပန်းခိုင်၏အရောင်သည် အဖြူသန့် သန့်မဟုတ်ဘဲ အဝါရောင်နှောသော ဆင်စွယ်ရောင်မျိုးဖြစ် သည်။ အုန်းပန်းခိုင်များကို ဘောက်တူပုံသဏ္ဌာန်နှင့်တူသော ပန်းခိုင်ဖုံးက ဖုံးအုပ်ထားသည်။ ပန်းခိုင်၏အရင်းပိုင်းတွင် အမ ပွင့်များပွင့်၍ အဖိုပွင့်များသည် ပန်းခိုင်၏အခက်များတွင် ပွင့် ကြလေသည်။