cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဆောင်းထံရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဟံသာဝတီ (၃၂)မြို့စာရင်း
ဟံသာဝတီ (၃၂)မြို့တွင် ပါဝင်သည်ဟု သမိုင်းဆရာတို့ လက်ခံမှတ်သားထားကြသည့် မြို့ငယ် (၃၂)မြို့မှာ အောက်ပါမြို့များပင်ဖြစ်သည်။
အမရပူရမြို့ ဘိုးတော်မင်းတရားကြီးလက်ထက်ဆက်သွင်းသော ဟံသာဝတီစစ်တမ်းတွင် ဟံသာဝတီမြီု့သူကြီး မောင်အိုင်(အသက်၅၅နှစ်)၏ ၁၁၆၄-ခုတော်သလင်းလဆန်း ၉ရက်နေ့ အစစ် ခံထွက်ဆိုချိန်တွင်-
၁။ ကျောက်မော်မြို့
၂။ ဒုန်ဇရစ်မြို့
၃။ ကျည်းကူမြို့
၄။ အမ်းမြို့
ပေါင်း(၄)မြို့တည်ထောင်ပြုစုတော်မူကြောင်း ပြဆိုထားလေသည်။
၁။ စစ်တောင်းမြို့
၂။ ဒင်းမဲမြို့
၃။ ဇွဲသတုံမြို့
၄။ အသားမြို့
၁။ မော်လုံမြို့
၂။ လကွန်းဗျည်းမြို့
၃။ အခရိမ်မြို့
၄။ မအူမြို့
၁။ ရမ္မာနဂိုရ်မြို့
၂။ ရမ္မာဝတီမြို့ (၎င်းမြို့နှစ်မြို့ကို စုံစမ်း၍မရသေးပါ။)
၃။ မော်ပီမြို့
၄။ လိုင်မြို့ (လှိုင်မြို့)
ပေါင်း(၄)မြို့ကို တည်ထောင်ပြုစုကြောင်း ဖော်ပြထားပေသည်။
၁။ ဖောင်းလင်း
၎င်းတစ်မြို့တည်းကိုသာ တည်ထောင်မှုပြုကြောင်းဖော်ပြထား၏။
၁။ ထန်းတောကြီးမြို့
၂။ တီတွတ်ခေါ် မဟူရာမြို့
၃။ ဇေဠမြို့
၄။ ဇိုင်တွယ်မြို့
မအူအောက်ဆိပ်ရွာ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်
မအူအောက်ဆိပ်ရွာ (Maauaukseik)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ မအူ (အောက်ဆိပ်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၈၂၉၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မအူ (အောက်ဆိပ်)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၄၄ ဦး၊ မ ၁၈၄၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၁၈၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ဟံသာဝတီ (၃၂)မြို့စာရင်း
၅။ ဖဲအိုင်မြို့
၆။ တုံခန်းမြို့
မအူအောက်ဆိပ်ရွာ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေစကြိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဟံသာဝတီ (၃၂)မြို့စာရင်း
၇။ ရဲနွဲ့မြို့
လုမ်သဲရွာ၊ သီးလုမ်
လုမ်သဲရွာ(Lumte)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းခရိုင်၊ ဖလမ်းမြို့နယ်၊ သီးလုမ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၄၃၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သီးလုမ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၆ ဦး၊ မ ၁၅၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၉၇ ဦး နေထိုင်သည်။
ဟံသာဝတီ (၃၂)မြို့စာရင်း
၈။ မေရဉ္စယမြို့
၉။ တငါပေါင်မြို့
လုမ်သဲရွာ၊ သီးလုမ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖလမ်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဟံသာဝတီ (၃၂)မြို့စာရင်း
၁၀။ မင်းရဲလှမြို့
ပေါင်းမြို့ပေါင်း (၁၀)မြို့ကို တည်ထောင်ပြုစုကြောင်းကို ဖော်ပြထား၏။
၁၊။ ကောလိယမြို့
၂။ ဗိုင်တားမြို့
ပေါင်း(၂)မြို့ကိုသာ တည်ထောင်ပြုစုကြောင်း ဖော်ပြထား၏။
၁။ ဝင်ပြိုမြို့
၎င်းတစ်မြို့သာ ဖြစ်လေသည်။
၁။ ယွန်းဇလင်းမြို့ကိုတည်ထောင်သည်။
၁။ ဟံသာဇိုင်းကနိုင်းမြို့
၎င်းတစ်မြို့တည်းကိုသာ တည်ထောင်သည်။
သမလမင်းကသည် သုရှင်တကာရွတ်ပိအထိ၌ စိုးစံကြသည့် မင်းပေါင်း(၁၀)ဆက်တည် ထောင်သော ဟံသာဝတီမြို့ရံပေါင်း ၃၂ကို တည်ထောင်သမုတ်ထားကြောင်း ဖော်ပြလေသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရှေးဟောင်းမြို့များ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း
တောဇာချောင်းရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
တောဇာချောင်းရွာ (Tawzarchaung)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ ပုပ္ပါးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၉၀၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပုပ္ပါးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၀၃၄ ဦး၊ မ ၃၃၇၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၄၁၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နောင်ခမ်းရွာ၊ မိုးနဲမြို့နယ်
နောင်ခမ်းရွာ (Nawnghkam)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မိုးနဲမြို့နယ်၊ နောင်မြိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၅၁၉၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်မြိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၁၆ ဦး၊ မ ၅၅၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၆၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးနဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျောက်ကြီးရွာ၊ ရွှေကူမြို့နယ်
ကျောက်ကြီးရွာ(Kyaukgyi)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ ရွှေကူမြို့နယ်၊ ကျောက်ကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၉၇၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောက်ကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၄၉၉ ဦး၊ မ ၂၃၂၃ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၄၈၂၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရွှေကူမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ငါးပယ် (မြောက်)ရွာ၊ ရေဦးမြို့နယ်
ငါးပယ် (မြောက်)ရွာ (Ngarpei(North))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရေဦးမြို့နယ်၊ လင်းဖြူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၃၄၅ ဖြစ်သည်။
သင်္ဘောရွာ၊ မင်းကင်းမြို့နယ်
သင်္ဘောရွာ (Thinbaw)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ မင်းကင်းမြို့နယ်၊ သင်္ဘောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၉၁၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းကင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထားဝယ်မြို့
ထားဝယ်မြို့ (Tavoy) သည် မြန်မာပြည်အောက်ပိုင်း၊ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့ ထားဝယ်ခရိုင်နှင့် ထားဝယ်မြို့နယ်များ၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်သည်။ ထားဝယ် မြစ်ဝမှ မိုင် ၃ဝ ခန့်ကွာဝေး၍၊ ထားဝယ်မြစ်၏ လက်ဝဲဘက် ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ထားဝယ်မြို့သည် တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့ ရုံးစိုက်ရာမြို့ ဖြစ်သည့်အားလျော်စွာ အစိုးရဌာနအသီးသီး၏ တိုင်းဒေသကြီးရုံး၊ မြူနီစပယ်ရုံး၊ ဆေးရုံကြီး၊ အစိုးရတန်းမြင့်ကျောင်း နှင့် ဈေးရုံများရှိ၍၊ စည်ကားသော မြို့ကြီးတစ်မြို့ဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း
ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၁၁၆ ခုနစ် တပေါင်းလဆန်း ၁၃ ရက်နေ့တွင် ထားဝယ်မြို့အား စတင်တည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဥဩအော်သည် ထားဝယ်တည်ဟု ဆိုကြသည်။ မူလက ရှိခဲ့သည် သာဂရမြို့ဟောင်းမှာ နှစ်ပေါင်းများစွာ တည်တံ့ခဲ့ပြီးနောက် သာဂရမြို့စား၏ ၁၇ ဆက်မြောက် မင်းနဲလှ လက်ထက်တွင် လက်ရှိထားဝယ်မြို့ကို သာယာဝတီအမည်ဖြင့် တည်ခဲ့သည်။ ထားဝယ်လူမျိုး များရှိပြီးမှ လူမျိုးကြောင့် ထားဝယ်မြို့ဟု ခေါ်တွင်ရခြင်းဖြစ်သည်။ ထားဝယ်လူမျိုး မူလစကတည်းကရှိခဲ့သောကြောင့် နေရာဌာန ထားဝယ်က ဒုတိယလိုက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ကုန်းဘောင်ခေတ်တလျှောက် ထားဝယ်မြို့တွင် မြို့ဝန်ရာထူး ထားရှိအုပ်ချုပ်ခဲ့ရာ၊ နောက်ဆုံး ထားဝယ်မြို့ဝန်က မင်းကြီး မင်းကျော်စည်သူ ဘွဲ့ခံ ဦးရွှေလုတ် ဖြစ်သည်။ ထားဝယ်မြို့ကို အာချီဘော်ကင်းဘဲ ဦးဆောင်သော ဗြိတိသျှတပ်များက ၁၈၂၄ ခု အောက်တိုဘာတွင် ဝင်ရောက်သိမ်း‌ပိုက်ခဲ့ပြီးနောက် ရန္တပိုစာချုပ်အရ ၁၈၂၆ တွင် ဗြိတိသျှ လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့သည်။ ကိုလိုနီခေတ်တွင် မြို့လယ်၌ အစိုးရ အဆောက်အဦများ တည်ဆောက်က ရုံးများ ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်ဝန်းကျင်တွင် လူငယ်များ မျိုးချစ်စိတ်ဓာတ် တက်ကြွခဲ့ကြရာ ထားဝယ်သည်လည်း နယ်ချဲ့ ဆန့်ကျင်ရေး လှုပ်ရှားမှုများတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ သခင်ဗသိန်းတင်၊ သခင်စံဝင်း၊ သခင်ဗ‌ဆွေ၊ သခင်ဘိုးမှဲ့ စသူတို့မှာ ထင်ရှားသည်။ ဘီအိုင်အေ တပ်များ ချီတက်လာစဉ် ၁၉ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၂ တွင် ထားဝယ်ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ထားဝယ်နယ်သားများ အများအပြား ဘီအိုင်အေသို့ ဝင်ရောက်သည်။
ထားဝယ်မြို့တွင် မြို့မရပ်ကွက် (၁၅)ခုနင့် ရပ်ရွာအုပ်စုပေါင်း (၂၃)ခုတို့ပါဝင်သည်။ ထားဝယ်မြို့ရှိ မြို့မရပ်ကွက် (၁၅)ခုတွင် အိမ်ခြေ(၁၀၀၀၀)ကျော်၊ လူဦးရေ (၇၀၀၀၀)သောင်းကျော်နေထိုင်လျက်ရှိသည်။ ထားဝယ်မြို့သည် အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် ၂၆၃၆.၁၄ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်းသည်။
လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး
ထားဝယ်မြို့၌ လေဆိပ်လည်းရှိသည်။ ထားဝယ်မြို့သည် မီးရထားလမ်းနှင့် ကွာဝေးသော မြို့တစ်မြို့ဖြစ်၍ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးတွင် မော်တော်ကားနှင့် သင်္ဘောများကိုသာ အားထားရသည်။ မော်လမြိုင်မှ မီးရထား လမ်းဆုံးဖြစ်ခဲ့သော ရေးမြို့နှင့် ကားလမ်းပေါက်သည်။ သို့သော် တောင်တက်တောင်ဆင်း ခရီးကြမ်းသဖြင့် အသွားအလာ မလွယ်ကူပေ။ ထားဝယ်ကားဆိပ်၌ ကုန်တင်မော်တော် ကား၊ လူစီးကားများစွာတို့ကို တွေ့မြင်ရသည်။ ထားဝယ် ဆိပ်ကမ်းမှာလည်း ဆိပ်ကမ်းကောင်းဖြစ်၍ အရောင်းအဝယ် စည်ကားသည်။ ထားဝယ်မြို့မှ မြန်မာနိုင်ငံခြားဆိပ်ကမ်းမြို့များသို့ ရေကြောင်းအဆက်အသွယ် အလွန်ကောင်းမွန်သည်။ အကယ်၍သာ ထားဝယ်ရေနက်ဆိပ်ကမ်းသာ အကောင်အထည်ဖြစ်ပေါ်လာရင် အရှေ့တောင်အာရှရဲ့ အရေးကြီးသော ဆိပ်ကမ်းတစ်ခုဖြစ်လာမည်ဖြစ်ပြီး ယခုထက်ပိုမို၍များစွာ ဖွံဖြိုးတိုးတက်လာမည်ဖြစ်သည်။
ရာသီဥတု
ရာသီဥတုမှာ ပူအိုက်စွတ်စိုသည့် ရာသီဥတုဖြစ်သည်။
ပညာရေး
ပညာရေးအနေဖြင့် ထားဝယ်တက္ကသိုလ်၊ နည်းပညာတက္ကသိုလ်၊ထားဝယ်ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်၊ ပညာရေးကောလိပ်၊ သူနာပြုသင်တန်းကျောင်း၊ အထက်တန်းကျောင်း(၇)ကျောင်း၊ အလယ်တန်းကျောင်း (၅) ကျောင်း၊ မူလတန်းကျောင်း(၇၈) ကျောင်းတို့ ရှိကြသည်။
အထင်ကရနေရာများ
ထားဝယ်မြို့အား လေ့လာရင်း လည်ပတ်နိင်သည့် နေရာများမှာ ဟိန္ဒားသတ္တုတွင်း၊ ရွှေတောင်စားဘုရား၊ လောကမာရဇိန်ဘုရားကြီးနင့် ရှင်သာလျောင်းဘုရား၊ ရှင်ကိုးရှင် စေတီဘုရားများနင့် မောင်းမကန်ကမ်းခြေစသည့် နေရာဌာနများဖြစ်သည်။ ထိုရှင်ကိုးရှင် ဘုရားများမှာ- ရှင်တောက်ထိန်၊ ရှင်မုတ္ထီး၊ ရှင်ဇလွန်၊ ရှင်ပင်ခရု၊ ရှင်ဓာတ်ဝဲ၊ ရှင်တောင့်ပုံ၊ ရှင်ဥဩ၊ ရှင်ဆံတော်၊ ရှင်မျှော်တို့ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် မြစေတီ၊ဇလွန်းတောင်ဘုရား၊ကနန်းတောင်ဘုရား၊ကြည့်မျှော်တောင် အစရှိသည့် တောင်ပေါ်တွင်တည်ထားကိုးကွယ်ထားသော စေတီတို့ကို လွယ်ကူစွာသွားရောက်ဖူးမြော်နိုင်နေပြီဖြစ်သည်။
မောင်းမကန်ကမ်းခြေစခန်း
နာမည်ကျော်ကြားသော မောင်းမကန်ကမ်းခြေစခန်းသည် ထားဝယ်မြို့၏ အနောက်မြောက်ဘက်ရှိ ပင်လယ်ကမ်းခြေတွင်တည်ရှိသည်။ ထိုစခန်းသို့ ထားဝယ်မှနေ၍ မြစ်တစ်ဘက် သို့ကူးပြီးလျှင် ရှစ်မိုင်ခန့် မော်တော်ကားဖြင့်သွားရသည်။ မောင်းမကန်ကမ်းခြေမှ မိနစ်အနည်းငယ်မျှလမ်းလျှောက်ရုံဖြင့် ပန်းတင်အင်း ရေပူစမ်းသို့ရောက်နိင်ပါသည်။ မောင်းမကန် အနီးတွင် သုံးထပ်လမ်းမကြီးရှိသည်။ မောင်းမကန် ကမ်းခြေသည် မြန်မာနိင်ငံတွင် အရှည်ဆုံးသော အဖြောင့်တန်းဆုံးကမ်းခြေ ဖြစ်သည်။ အ​ခြားထင်ရှားသောကမ်းခြေများမှာ ဖိုးဖိုးကျောက်၊ဆင်ထောင့်၊မြင်းခွာအော်၊ပညစ်၊myanmar paradise အစရှိသော ကမ်းခြေများဖြစ်ကြသည်။ အပူချိန်မြင့်မားသောရေပူစမ်းအဖြစ် ပလောက်မြို့နယ်ရှိ ပဲရေပူစမ်းမှာထင်ရှားလေသည်။
စီးပွားရေး
ထားဝယ်ပိုးလုံချည်မှာ ထင်ရှားပြီး၊ ၁၉၀၃ ခုနှစ်က ထားဝယ်တွင် ရက်ကန်းစင်ပေါင်း ၉၉၅ စင်ရှိသည်။ ထားဝယ်လုံချည်များကို မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးသို့ တင်ပို့ရောင်းချရသည်။ ဒေသထွက်ကုန်များမှာ စပါး ၊ ရာဘာ၊ သစ်၊ ဆီအုန်း စသော သစ်တောထွက် ပစ္စည်းများအပြင် ခဲမဖြူ အဖြိုက်နက် စသည့် တွင်းထွက်ပစ္စည်းများ ထွက်ရှိသည့် ဒေသဖြစ်သည်။ မြို့၏ကျောထောက် နောက်ခံဒေသများတွင် သတ္တုတွင်းများ၊ ရာဘာခြံများ၊ ကျွန်းသစ်တောများရှိ၍တကြောင်း၊ မြို့ပေါ်နှင့် ကမ်းခြေများတွင် ငါးပိ၊ ငါးခြောက်လုပ်ငန်း တွင်ကျယ်သောကြောင့်တကြောင်း၊ အရောင်းအဝယ် ဗဟိုဌာနတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဆန်စက်နှင့် သစ်စက်များလည်းရှိ၏။ ၁၉၅၃ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၄ဝ၃၁၂ ယောက်ခန့်ရှိသည်။ ထားဝယ်မြို့ကို ခရစ် ၁၇၅၁?? ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ မြို့တည်နေပုံမှာ လေးထောင့်ဖြစ်သည်။
ထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်
ထားဝယ်မြို့ ဇာတိ ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်များမှာ
တန်အေးရွာ၊ အောင်ဗလ
တန်အေးရွာ၊ အောင်ဗလ
ဥယျာဉ်စုရွာ၊ စခန်းကြီး
ဥယျာဉ်စုရွာ၊ စခန်းကြီး
စောင်းလျားပင်
စောင်းလျားပင်သည် အပင်ငယ်မျိုးဖြစ်၏။ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ 'အဗားဟိုးအား ကရမ် ဗိုလာ'ဖြစ်၏။ အရွက်များသည် ရွက်ခြားပေါက်ကြသည်။ ပန်းပွင့်ကလေး များသည် ငယ်၍ ညီညာသည်။ အရောင်မှာ ခရမ်းရောင်နု ဖြစ်သည်။ အသီးအရောင်မှာ ပယင်းရောင်ရင့်ဖြစ်သည်။ အသီး ၌ စောင်းများပါရှိရာ ပိုင်းဖြတ်ကြည့်က ကြယ်ပုံသဏ္ဌာန် ပေါ် သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ကြယ်သစ်သီး (star fruit) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ စောင်းလျားပင်ကို မည်သည့်နေရာတွင်မျှ စနစ်တကျ စိုက်ပျိုးခြင်းမပြုချေ။ ဥယျာဉ်တွင် အပင်ပေါက်ကလေးများ ပေါက်ကြသော်လည်း၊ အနည်းအကျဉ်းမျှသာ အောင်မြင်သည်။ ဒပ်ချ အရှေ့အိန္ဒိယကျွန်းစုတွင် စောင်းလျားပင်ကို မျိုးပွားရာ၌ တစ်နှစ်သားအရွယ်အပင်ကလေးများမှ ကိုင်းဖြတ်ဆက်ခြင်း၊ မျက်ကွင်းလှီး၍ စိုက်ပျိုးခြင်းတို့ဖြင့် မျိုးပွားယူကြသည်။ အသီးများမှည့်လာသောအခါ ဟင်းသီးဟင်းရွက်အဖြစ် ငပိနှင့် စားလေ့ရှိကြသည်။ ထို့ပြင် သနပ်လုပ်၍ လည်းစားကြ သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အသီး ဟင်းသီးဟင်းရွက်ပင်များ
တောင်စုကြီးရွာ၊ အုပ်ရှစ်ကွင်း
တောင်စုကြီးရွာ၊ အုပ်ရှစ်ကွင်း
ဒုံးခိုက်
ဒုံးခိုက်
မင်းစိန်
ငယ်ဘဝနှင့်ပညာရေး
၁၈၉၈ ခု၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၆ ရက်တွင် ဦးဆိုင်ဟူ၊ ဒေါ်ရင်ကိန်းတို့မှ ဖျာပုံတွင် မွေးသည်။
၁၉၂၅ ခုတွင် ကာလကတ္တားတက္ကသိုလ်မှ ဆရာဝန်ဘွဲ့ရသည်။ ၁၉၂၇ ခုတွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံမှ အယ်လ်အာစီပီဘွဲ့၊ ၁၉၂၉ ခုတွင် အမ်အာရ်စီပီဘွဲ့၊ ၁၉၅၉ ခုတွင် အက်ဖ်အာရ်စီပီဘွဲ့ ရသည်။
သက်မွေးလမ်းကြောင်း
၁၉၂၇ ခုတွင် အင်္ဂလန်မှပြန်လာပြီးနောက် အစိုးရဆေးကျောင်းတွင် လက်ထောက်ကထိကအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ ၁၉၃၁ ခုတွင် အိန္ဒိယဆေးဘက်ဝန်ထမ်းရာထူး (အိုင်အမ်အက်စ်) ရလာသည်။
၁၉၃၄ ခုတွင် ပြည်သူ့ဆေးဘက်ဌာနသို့ ပြောင်းသည်။ ၁၉၃၈ ခုတွင် ဒုတိယသမားတော်ကြီးအဖြစ် ဆေးအတတ်ပညာကထိကဖြစ်လာသည်။
၁၉၄၀ ပြည့်၌ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာအမှုထမ်းအဖြစ် စစ်မှုထမ်းရာ ဗိုလ်မှူးကြီးအဆင့်အထိ တိုးမြှင့်ခံရ၍ ကာနယ်မင်းစိန်ဟု အမည်တွင်သည်။
စစ်ပြီးခေတ် ၁၉၄၆ ခုတွင် ရန်ကုန်ဆေးတက္ကသိုလ်၌ ဆေးပညာဆိုင်ရာပါမောက္ခအဖြစ် အလုပ်ဝင်သည်။ ယင်းမှသည် ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် အဆင့်ဆင့်ရာထူးတိုးခဲ့သည်။ မန္တလေးဆေးတက္ကသိုလ် ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ်၎င်း၊ ရန်ကုန်ဆေးရုံအုပ်အဖြစ်၎င်း၊ တာဝန်ယူဖူးသည်။
မြန်မာတိုင်းရင်းဆေးဆိုင်ရာဘာသာရပ်နှင့်သုတေသနလုပ်ငန်းအဖွဲ့တွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ယူကာ အိမ်သုံးဆေးများနှင့်လက်ရှိတိုင်းရင်းဆေးအခြေအနေ စာတန်းကို ပြုစုသည်။
လူမှုရေးဆောင်ရွက်ချက်
မြန်မာနိုင်ငံပြေးခုန်ပစ်အဖွဲ့ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌ (၁၉၄၈)၊ မြန်မာနိုင်ငံအိုလံပစ်ကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌ (၁၉၄၈)၊ မြန်မာနိုင်ငံဂေါက်ကလပ်အသင်း ဥက္ကဋ္ဌ (၁၉၄၈)၊ မြန်မာနိုင်ငံဆေးကောင်စီ အဖွဲ့ဝင်၊ မြန်မာနိုင်ငံဆရာဝန်များအသင်း ဥက္ကဋ္ဌ၊ အမျိုးသားကိုယ်လက်ကြံ့ခိုင်ရေးကောင်စီ အဖွဲ့ဝင်၊ မြန်မာနိုင်ငံအလေးမအဖွဲ့ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌ စသောရာထူးများကို ၁၉၅၃ မှ ၁၉၆၃ ကာလအထိ ဆောင်ရွက်ပြီး ဇီဝိတဒါနဆေးရုံ၌ စေတနာ့ဝန်ထမ်းအဖြစ်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။
ဘွဲ့ထူးဂုဏ်ထူး
ဗြိတိသျှအစိုးရက အိုဘီအီးဘွဲ့ကို ၁၉၄၇ ခုတွင်၎င်း၊ မြန်မာအစိုးရက သီရိပျံချီဆုကို ၁၉၄၉ ခုတွင်၎င်း ချီးမြှင့်ခံရသည်။
မိသားစုဘဝ
သားဖွားနှင့်မီးယပ်ဆရာဝန် ဒေါက်တာ ဒေါ်ရင်မေနှင့် အိမ်ထောင်ပြုသည်။
ဘဝနိဂုံး
၁၉၇၈ ခု၊ နိုဝင်ဘာလ ၉ ရက်၊ အသက် ၈၀ အရွယ်တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ ပြည်ထောင်စုရိပ်သာလမ်းရှိ နေအိမ်တွင် လွန်လေ၏။
ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဆရာဝန်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခချုပ်များ ကဏ္ဍ:၁၉၇၈ ကွယ်လွန်သူများ ကဏ္ဍ:၁၈၉၈ မွေးဖွားသူများ
မယ်ဇလီကိုင်းရွာ
မယ်ဇလီကိုင်းရွာ
ကိုးကား
မယ်ဇလီကိုင်းရွာ
စင်းရှင်းရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
စင်းရှင်းရွာ (Hsinshin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ တောင်ထီဗွါကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၂၈၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တောင်ထီဗွါကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၁၂၃ ဦး၊ မ ၃၃၆၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၄၈၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဟာပါ့လကီ (ဂြိုဟ်ရံလ)
ဟာပါ့လကီ သည် ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ သဘာဝ ဂြိုဟ်တုတစင်းဖြစ်ပြီး ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် ဟာဝိုင်အီ တက္ကသိုလ်မှ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များက ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယင်းသည် အချင်းအားဖြင့် ၄ ကီလိုမီတာခန့်ရှိပြီး ၆၃၄.၁၉ ရက်လျင် တပတ်နှုန်းဖြင့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်အား  ၂၁၀၆၄၀၀၀ ကီလိုမီတာအကွာမှလှည့်ပတ်လျက်ရှိသည်။ ယင်းအား ယာယီအမည် S/2000 J 5 ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။
စိတ်ဓာတ်ဖျက်ခြင်း
စိတ်ဓာတ်ဖျက်ခြင်းသည် စစ်ရေး၊ နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် ဥပဒေစိုးမိုးရေးနယ်ပယ်ဝင် ကိစ္စတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး၏ လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး တိုက်ပွဲဝင်ရန်သူကိုဖြစ်စေ၊ နောက်တန်းနေရန်သူကိုဖြစ်စေ စိတ်ဓာတ်ပျက်ပြားရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ဆောင်ရွက်၏။ ရန်သူကို စစ်မြေပြင်တွင် ရင်ဆိုင်ရန်မလိုဘဲ ၎င်းတို့ဘာသာ ပြန်ဆုတ်ခြင်း၊ အရှုံးပေးခြင်း၊ ဖွဲ့စည်းပုံပျက်သွားခြင်းတို့ဖြစ်စေရန် တွန်းအားပေးသည်။
စစ်ဘက်သုံး စိတ်ဓာတ်ဖျက်နည်းတို့တွင် စနိုက်ပါများဖြင့် ပစ်ပစ်ပြေးပြေးတိုက်ခိုက်ခြင်း၊ လုံးလုံးမသေသောလက်နက်များ၊ မသန်မစွမ်းဖြစ်စေသောလက်နက်များဖြင့် နှောင့်ယှက်ခြင်း၊ ရက်ရက်စက်စက်ပြုမူကာ ရင်ဆိုင်ရန်ကြောက်ရွံ့လာစေခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ အချို့နည်းများမှာ နည်းဗျူဟာအဆင့်တွင် ပါပြီး ကုန်ကူးကုန်သွယ်တို့အား လုယက်ခြင်း၊ အချက်ကျကျ ဗုံးခွဲခြင်းနှင့် ပုံသေလုပ်ဆောင်နေကျဖြစ်သော မြို့ရွာစီးနင်းခြင်း၊ ဝါဒဖြန့်ခြင်းများ ပါဝင်သည်။
ကမ္ဘာဒြပ်ထု
ကမ္ဘာဒြပ်ထု ( M E သို့မဟုတ် သည် ကမ္ဘာအတွက် နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ သင်္ကေတဖြစ်သည်) သည် ကမ္ဘာမြေ၏ ဒြပ်ထုနှင့်ညီမျှသော ဒြပ်ထု ယူနစ်ဖြစ်သည်။ လက်ရှိ အကောင်းဆုံး ခန့်မှန်းချက်မှာ
= 5.972 kg
ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် 5.974 kg ဖြစ်ခဲ့ပြီး  ယင်း၏ ပျမ်းမျှသိပ်သည်းမှုမှာ 5,515 kg.m−3 ဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာဒြပ်ထုသည် နက္ခတ္တဗေဒတွင် အခြားသောဂြိုဟ်များ၊ နေအဖွဲ့အစည်းအပြင်ဘက်ရှိဂြိုဟ်များ၏ ဒြပ်ထုကိုတိုင်းတာရာ၌ အသုံးပြုသော စံဒြပ်ထုယူနစ်ဖြစ်သည်။ ၁ နေဒြပ်ထုသည် ကမ္ဘာဒြပ်ထု ၃၃၃၀၀၀ နှင့် ညီမျှသည်။ ကမ္ဘာ၏ဒြပ်ထုကိုတိုင်းတာရာတွင် လကမ္ဘာ၏ဒြပ်ထုကို ဖယ်ထုတ်ထားသည်။ လကမ္ဘာ၏ဒြပ်ထုမှာ ကမ္ဘာ၏ ၁.၂ ရာခိုင်နှုန်းရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ကမ္ဘာ+လကမ္ဘာ စနစ်သည် 6.046 kg ခန့်ရှိသည်။
ဒြပ်ထုအများစုကို သံ၊ အောက်ဆီဂျင်၊ မဂ္ဂနီဆီယမ်၊ ကယ်လ်ဆီယမ်၊ အလူမီနီယမ်နှင့် နီကယ်တို့ဖြင့် ရေတွက်သည်။ ကမ္ဘာ၏ဒြပ်ထုကို အတိအကျ တိုင်းတာရာတွင် ခက်ခဲသည်။ ကမ္ဘာဒြပ်ထုအား ၁၇၇၀ ခုနှစ်များတွင် Schiehallion experiment ဖြင့် စမ်းသပ်ခဲ့ရာ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်း မှန်ကန်ခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဒြပ်ထု၏ ယူနစ်များ ကဏ္ဍ:နက္ခတ္တဗေဒ အတိုင်းအတာ ယူနစ်များ ကဏ္ဍ:ကမ္ဘာဂြိုဟ်
ဈေး
thumb|400x400px|ရန်ကုန်မြို့၊ ဆိပ်ကမ်းသာလမ်း(အပေါ်ဘလောက်)ရှိ ၃၈ လမ်းပျံကျဈေးဟုအမည်ရသော လမ်းဘေးဈေး မြင်ကွင်းဖြစ်သည်။ ဈေးဆိုသည်မှာ စားသုံးကုန်ပစ္စည်းအမျိုးမျိုးကို ရောင်းဝယ် ဖောက်ကားရာဌာန ဖြစ်သည်။ ရှေးအခါက ဈေးကို နေရာ အတည်တကျ သတ်မှတ်ထားခြင်းမရှိချေ။ ထိုအခါက လမ်းပန်း ဆက်သွယ် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးမှာ မလွယ်ကူသေးသည့် အလျောက်၊ တည်ခင်းရောင်းချသော ဈေးဟူ၍လည်း မရှိခဲ့ချေ။ ကုန်ရောင်းလိုသူတစ်ဦးအဖို့ မိမိ၏ကုန်စည်များကို တစ် နေရာတည်းတွင်ထား၍ ရောင်းချသောအခါ၊ မိမိအတွက်လည်း သက်သာ၊ ကုန်ဝယ်လိုသူအဖို့လည်း လိုက်လံရှာဖွေ၍ မနေရဘဲ၊ အလွယ်တကူ လာရောက်ဝယ် ယူနိုင်သည်ကိုတွေ့ရ၏။ ဤ နည်းနှင်နှင်ပင် အခြားကုန်သည်များကလည်း ထိုသူ၏ အနီး တွင် တည်ခင်းရောင်းချ၏။ ဤသို့အားဖြင့် ရောင်းသူဝယ်သူ များပြားလာပြီးလျှင် ထိုနေရာသည် ဈေးဖြစ်လာတော့၏။
ဤကဲ့သို့ဖြစ်ပေါ်လာသောဈေးမှာ အမြဲတမ်း မဟုတ်သေး ချေ။ ရာသီအလိုက်ပေါ်သော စပါး၊ နှမ်း၊ ပြောင်း၊ ဆီ၊ ဆေး စသည်တို့မှာ သိုမှီးထားရှိနိုင်သော ကုန်ပစ္စည်းများဖြစ်သော ကြောင့် တစ်နှစ်လျှင် တစ်ကြိမ်ဖြစ်စေ၊ နှစ်ကြိမ်ဖြစ်စေ အရောင်းအဝယ်ပြုကြသည့်အားလျော်စွာ ထိုဈေးများမှာ ရောင်း ဝယ်ချိန် လွန်မြောက်ပါက ဈေးအဖြစ် ဆက်လက်၍မတည်ရှိ တော့ချေ။ သို့သော် သိုလှောင်သိမ်းဆည်း၍ မထားနိုင်သော နေ့စဉ်သုံး စားနပ်ရိက္ခာများအတွက် နေ့စဉ်ရောင်းချရန် ဈေးလို ၏။ လူနေမှုစနစ် တရွေ့ရွေ့ပြောင်းလဲလာသည့်အလျောက်၊ ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားမှုစနစ်သည်လည်း ရှေးကနှင့်မတူဘဲ ကွဲပြားလာလေသည်။ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးနှင့် သယ်ယူပို့ ဆောင်ရေးများမှာလည်း ရှေးကထက် ပိုမိုလျင်မြန် တိုးတက် လာလေရာ၊ ရာသီအခါမရွေး ဖွင့်လှစ်ထားရှိသော ဈေးများ ပေါ်ပေါက်လာရပေသည်။
ကူးသန်းသွားလာရေး ခက်ခဲသော အချို့ဒေသများတွင် မူကား၊ ၅ ရက်တစ်ကြိမ်၊ ရက်သတ္တတစ်ပတ်လျှင် တစ်ကြိမ် ရောင်းချကြသည့် ယာယီဈေးများရှိသေး၏။ ရေကြောင်းခရီး လမ်းသာရှိသော တောလက်ကျေးရွာများ၌ မူကား လှေသမ္ဗာန် သင်္ဘောများ ဆိုက်ကပ်ရာ ဆိပ်ကမ်းသည်ပင် ဈေးဖြစ်တော့၏။ အချို့သော ရွာကလေးများမှာ အိမ်တွင်ပင် ဆိုင်ဖွင့်ထား၏။ အချို့ဈေးများမှာ အမိုးအကာဟူ၍ မရှိဘဲ၊ လမ်းဘေးတစ်ဖက် တစ်ချက်၌ နံနက်ပိုင်းတွင်သာဖြစ်စေ၊ ညနေပိုင်းတွင်သာဖြစ်စေ၊ တည်ခင်းရောင်းချသော ယာယီဈေးမျှဖြစ်ကြသည်။ အမြဲတမ်း ဈေးမှာမူ၊ မိုးကာထားသော ဆိုင်တန်းများရှိ၏။ ကုန်ပစ္စည်း အမျိုးမျိုးကို ရောထွေး၍မထားဘဲ၊ ကုန်တစ်မျိုးတည်းသာ သီးသန့်ရောင်းချသည့် ဈေးရုံများ ထားရှိ၏။
ဈေးသည် မြို့၏အင်္ဂါရပ်များတွင် အပါအဝင်ဖြစ်ပေသည်။ မြို့တိုင်းတွင်ဈေးရှိသည်။ မြို့အကျယ်အဝန်းကိုလိုက်၍ ဈေး တစ်ခု သို့မဟုတ် နှစ်ခု သုံးခု ရှိတတ်သည်။ ဈေးသည်များ သောအားဖြင့် ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရေး အဖွဲ့ပိုင်ဖြစ်၏။ ပုဂ္ဂလိက ပိုင်ဈေးများမှာ အနည်းအကျဉ်းမျှသာရှိပေသည်။
ဈေးခေါင်း
ဈေးကို ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့က သတ်မှတ်ထားသော စည်းကမ်း ဥပဒေများနှင့်အညီ အုပ်ချုပ်ရသည်။ ဈေးအုပ်ချုပ်ရေးအတွက် ဈေးခေါင်းတစ်ဦး ထားရှိရသည်။ ဈေးအတွင်း သန့်ရှင်းရေး၊ ဈေးဆိုင်များလုံခြုံရေး၊ ဈေးအတွင်းရှိ ဆိုင်များပေါ်တွင် အခွန် အခ များကောက်ခံရေး စသည်တို့ကို ဈေးခေါင်းကတာဝန်ယူ၍ ခန့်ခွဲစီမံရလေသည်။
ကုန်စည်ပြပွဲကြီးများ
ယင်းသို့ရောင်းဝယ်သူတို့ လွယ်ကူစွာ ရောင်းဝယ်နိုင်မှု အတွက် အတည်တကျ သတ်မှတ်ကာရောင်းဝယ် လာကြသည့် ဈေးများဖြစ်ပေါ်လာပြီးနောက်၊ ကုန်သည်တို့က ဖန်တီးယူသော ဈေးများလည်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့၏။ ထိုကုန်သည်တို့က ဖန်တီး သည့် ဈေးများမှာ ကုန်စည်ပြပွဲကြီးများပင် ဖြစ်သည်။ ယင်းသို့ ကုန်စည်ပြပွဲကြီးများကို ဖန်တီးခြင်းဖြင့် ကမ္ဘာ့အရပ်ရပ် ဒေသ အသီးသီးတို့မှ လူအများသည် ထိုပြပွဲတို့သို့လာရောက်ကြည့်လို စိတ်များပွားများလာခြင်း၊ လာရောက်ကြည့်သူများမှတစ်ဆင့် ကုန်ပစ္စည်းများကို ကြော်ငြာပြီးဖြစ်ခြင်းနှင့် ကုန်အရောင်းရ တွင်ကျယ်ခြင်း စသည့်အကျိုးသက်ရောက်မှုများရှိခဲ့လေသည်။ အထူးသဖြင့် ကုန်စည်ပြပွဲပြုလုပ်သောမြို့၏ ရောင်းဝယ်မှု တိုးတက်ခြင်းကား ယုံမှားဘွယ်မရှိချေ။ ၁၈၅၁ခုနှစ်၌ အင်္ဂလန် ပြည် လန်ဒန်မြို့ရှိ ဟိုက်ပတ်တွင် ကုန်စည်ပြပွဲကြီးတစ်ခုကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ယင်းကုန်စည်ပြပွဲကို ဝိတိုရိယဘုရင်မကြီး၏ ကြင်ယာတော် အဲလဗတ်မင်းသားကြီး၏ အကြံပေးချက်အရ ကျင်းပခဲ့ခြင်းဖြစ်၏။ ထိုပြပွဲတွင် ကုန်ကြမ်းများ၊ စက်မှုပစ္စည်း များ၊ လူသုံးကုန်ပစ္စည်းများ၊ အနုပညာမြောက်သည့်ပစ္စည်းများ ဟူ၍ အပိုင်းကြီး ၄ ပိုင်းခွဲကာ ပြသထား၏။ ယင်းသို့ဖန်တီး လိုက်သော ဈေးသို့ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှ လာရောက်ကြည့်ရှုကြလေ သည်။ ထိုသူတို့မှတစ်ဆင့် ကမ္ဘာသို့ကြော်ငြာပေးလိုက်သကဲ့သို့ ဖြစ်ပေသည်။ ထိုပြပွဲ အကျိုးကျေးဇူးကြောင့် ၁၈၅ဝ ပြည့်နှစ် တွင် ပေါင် ရ၁ သန်း၊ ၁၈၅၃ ခုနှစ်တွင် ပေါင် ၉၉ သန်း အထိ တိုးတက်လာခဲ့လေသည်။
ဗြိတိန်နိုင်ငံ၏ ကုန်စည်ပြပွဲ အောင်မြင်အကျိုးများမှုကို သိရှိလာကြသော နိုင်ငံအသီးသီးတို့ကလည်း ထိုပြပွဲများကို ပြုလုပ်ရန် စိတ်ထက်သန်လာကြလေသည်။ ထိုကြောင့်ပင်လျှင် ဗြိတိန်နိုင်ငံ၌ ၁၈၅၁ ခုနှစ်တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော ပြပွဲကြီးမှာ ယခုခေတ်ကုန်စည်ပြပွဲကြီးများ ပေါ်ပေါက်လာရာတွင် တစ်ခု သောအဆင့်ဖြစ်သည် ဟုဆိုရပေမည်။ ကုန်စည်ပြပွဲကို ဒုတိယ ဖန်တီးသောနိုင်ငံမှာ ပြင်သစ်နိုင်ငံဖြစ်၏။ ၁၈၅၅ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ ပါရစ်မြို့၌ ပြပွဲကြီးတစ်ခုကို ပြုလုပ်ခဲ့လေသည်။ ထိုကုန်စည်ပြပွဲများ၏ အောင်မြင်မှုကြောင့် နောင်အခါတွင် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးမှ ကုန်စည်ပြပွဲများကိုကျင်းပကာ၊ မိမိတို့ တိုင်းပြည်ထွက်ကုန်ပစ္စည်းများကို အရောင်းရတွင်ကျယ်စေရန် ပါဝင်ပြသလာကြလေသည်။ အရှေ့တိုင်းပြည်များတွင် ထိုကုန် စည်ပြပွဲများကို ဘာသာရေးပွဲတော်အချိန်များ၌ ကျင်းပလေ့ရှိကြ သည်။
​ဒေါင့်ကြီးရွာ၊ သောင်
ဒေါင့်ကြီးရွာ၊ သောင်
မန်ကွေရွာ၊ မိုင်းမောမြို့နယ်
မန်ကွေရွာ (Mankway)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ မိုင်းမောမြို့နယ်၊ မန်ကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၇၈၉၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းမောမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လယ်ခိုဒိုးခိုရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
လယ်ခိုဒိုးခိုရွာ(Lelkhodoekho)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ လယ်ခိုဒိုးခိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၀၆၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လယ်ခိုဒိုးခိုကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၇၀ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၇၆ ဦး နေထိုင်သည်။
သဲမဝရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
သဲမဝရွာ(Theamawa)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ သဲမဝကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၂၈၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သဲမဝကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၂၆ ဦး၊ မ ၁၀၀၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၂၈ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စခမ်းကြီးရွာ၊ စခန်းကြီး
စခမ်းကြီးရွာ၊ စခန်းကြီး
စစ်ကွင်းရွာ၊ အုပ်ရှစ်ကွင်း
စစ်ကွင်းရွာ၊ အုပ်ရှစ်ကွင်း
အရက်သောက်ရွာ
အရက်သောက်ရွာ
သာစည်ရွာ၊ အောင်ဗလ
သာစည်ရွာ၊ အောင်ဗလ
ဘုရားကြီးမြို့ဟောင်း
ဘုရားကြီးမြို့ဟောင်းကို ဟံသာဝတီ (၃၂)မြို့စာရင်း အပါအဝင်အဖြစ် ဖော်ပြထားသည့် မြို့ဟောင်း အမည်တစ်ခုခုဖြင့် ကင်းပွန်းတပ်ရန် ညှိနှိုင်းအဖြေရှာကြည့်သည်။ (၃၂)မြို့အနက် (၂၅)မြို့တည် နေရာကိုဖော်ပြသည့် မြေပုံအဟောင်းသည်လည်း အထောက်အကူမပြုနိုင်လှပေ။
ဘုရားကြီးအနီး ပေ(၁၂၀)နက်သည့်နေရာမှ ရှေးသင်္ဘောများ၏ အစိတ်အပိုင်းများ၊ ဝက်အူ၊ မူလီစသည့် သံထည်ပစ္စည်းများ တူးဖော်တွေ့ရှိဖူးသည်ဟူသော မှတ်တမ်းကိုလည်း ဖတ်ရှုရသည်။
(ပဲခူးဒိစတြိတ်ဂေဇက်တီးယား)။ သို့ရာတွင် ဘုရားကြီးကို တခြားတစ်ပါးသော မြို့ဟောင်း အမည်တစ်ခုခုဖြင့် ဖော်ညွှန်းသည်ကိုမတွေ့ရ။ ဘုရားကြီးအမည်ဖြင့်လည်း မြို့ဟောင်းတစ်ခုအဖြစ် ဖော်ညွှန်းထားသည်ကို မတွေ့ခဲ့ရပေ။
တည်နေရာ
ဘုရားကြီးမြို့ဟောင်းသည် မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၇ဒဂရီ ၂၉မိနစ်နှင့် အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆ဒီဂရီ ၁၀မိနစ်တွင် တည်ရှိသည်။ ယခုလက်ရှိ ရန်ကုန်မန္တလေးကားလမ်းနှင့် ရထားလမ်းပေါ်ရှိ ပဲခူးမြို့၏မြောက်(၁၀)မိုင်ကွာရှိ ဘုရားကြီးမြို့အနီး၌ တည်ရှိသည့် မြို့ဟောင်းတစ်မြို့ဖြစ်သည်။ ဘုရားကြီးမြို့၏အနောက်ဘက်၊ ဘုရားကြီးမှ ဘောနတ်ကြီးနှင့် စစ်ပင်ဆိပ်ရွာများသို့ သွားသော လမ်းပေါ်တွင် ဘုရားကြီးနှင့် တစ်စမိုင်ခန့်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ရှာဖွေတွေ့ရှိရန် လွယ်ကူပြီး လေ့လာမှုပြုရန် သွားရေး၊ လာရေးမခက်သည့် နေရာတစ်ခုဖြစ်သည်။
ပုံသဏ္ဌာန်
ဘုရားကြီးမြို့ဟောင်းသည် ထောင့်မှန်စတုဂံပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်။ မြို့ရိုးမြို့တာ၊ ကျုံး၊ မြို့ရိုးများ ပီပီပြင်ပြင်ဖွဲ့စည်းတည်ထားသော မြို့ဟောင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ မြို့ရိုးများသည် တောင်နှင့်မြောက် ရှေ့နှင့်နောက်တည့်တည့် သို့မဟုတ်ဘဲ ၂၁ဒီဂရီ စောင်း၍တည်ရှိသည်။
ပွန်းတီးမှု
မြို့ရိုးများ၏ ပွန်းတီးမှုကို လေ့လာဖတ်ရှုရာတွင် ဘုရားကြီးစစ်ပင်ဆိပ်လမ်းသည် မြို့ဟောင်း ၏ အနောက်တောင်ထောင့်ကိုဖြတ်၍ သွားသည်။ ဤနေရာများမှ လွဲလျှင် ကျန်မြို့ရိုးနေရာများမှာ ဖြိုဖျက်ခံရခြင်း၊ ဖျက်ဆီးခံရခြင်းမရှိလှသေး။ သာမန်ပွန်းတီးယိုယွင်းမှုမျှသာ ခံရာသည့်လက္ခဏာ ရှိသည်။ အနောက်ဘက်မြို့ရိုးတွင် တောင်ပိုင်းတစ်ခုလုံးမှ လယ်ယာမြေ ထွန်ယက်လုပ်ကိုင်မှုကြောင့် များစွာ နိမ့်ဆင်းပြန့်ပြူးခဲ့လေပြီ။
မြို့ရိုးများမှာ မျဉ်းဖြောင့်များပင်ဖြစ်သည်။ ကျုံးများလည်း ပတ်ပတ်လည်ရှိသည်။ သို့ရာတွင် လယ်ယာများရှိနေလေပြီ။ မြောက်ဘက်နှင့်အရှေ့ဘက်တွင်မူ ကလိချောင်းနှင့် လက်တက်တစ်ခုဖြင့် ရေသွင်းအသုံးပြုဟန်ရှိပြီး၊ မြောက်ဘက်ကျုံးများ ပွန်းတီးပျက်စီးခဲ့ပြီ။ မြောက်ဘက်မြို့ရိုးအလယ်ပိုင်း လောက်တွင် မြို့ပြင်၌ရေကန်၊ အင်းတိမ်တစ်ခုရှိသည်ကို တွေ့ရ၏။ မြို့ရိုးများကို ထင်ရှားပီပြင်စွာ တွေ့ရသေးသည်။ မြို့ရိုး၏အရှေ့တောင်ထောင့်တွင် မြို့ထောင့်ချွန်းနေရာ၌ တြိဂံသဖွယ် မြို့ရိုးကုန်း တစ်ခုရှိပြီး ယခင်ကမြို့ထောင့်စေတီရှိခဲ့ဟန်တူ၏။ မြို့ရိုးအတွင်း၌ ရေကန်တစ်ခုရှိခဲ့ဟန် လက္ခဏာ ရှိသော်လည်း ယခုအခါ ခမ်းခြောက်တိမ်ကောခဲ့ပြီ။
ဤမျှပီပီပြင်ပြင် ထင်ထင်ရှားရှားတည်ရှိနေခဲ့သည့် မြို့ဟောင်းတစ်မြို့သည် သမိုင်းဝင် မြို့ဟောင်းအမည်တစ်ခုခုဖြင့် သော်လည်းကောင်း၊ ဘုရားကြီးမြို့ဟောင်းဟူသည့် အမည်နာမနှင့် သော်လည်းကောင်း၊ ထင်ရှားစွာမတည်ရှိခဲ့သည်ကို အံ့ဩရသည်။ မည်သို့ပင်ဆိုစေ၊ ဘုရားကြီး မြို့ဟောင်း၏တည်ဆောက်မှုသည် လကွန်းဗျည်းတည်ဆောက်မှုလောက် မစောနိုင်။ ပုံသဏ္ဌာန် အနေအထားအရလည်းကောင်း၊ ပွန်းတီးမှုအနေအထားရလည်းကောင်း၊ မစောနိုင်ဟုပင် ကောက်ချက်ချမိပါသည်။
ဘုရားကြီးမြို့ဟောင်းသည် အလျား ၇၅၀မီတာခန့်နှင့် အနံမီတာ ၅၀ဝခန့်ရှိသည်။ မြို့ဟောင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။
ကျုံးနယ်များကိုပါ ထည့်သွင်းတိုင်းတာကြည့်လျှင် ၈၀ဝနှင့် ၆၅၀မီတာခန့်ရှိပေလိမ့်မည်။ ဘုရားကြီး၏မြို့ဟောင်းဧရိယာမှာ ၆၄.၇(၆၅)ဧကခန့်ရှိပေသည်။ (၂၆ဟက်တာ)။ သွားရောက် လေ့လာကြည့်ရှုလိုသူများအတွက် ဘုရားကြီးသည် သွားရေးလွယ်ကူသည့်နေရာ ပဲခူးခရိုင်တွင် တည်ရှိလေသည်။ ယခုလက်ရှိ ဘုရားကြီးမြို့နှင့် သိပ်မဝေးကွာလှချေ။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ ကဏ္ဍ:ရှေးဟောင်းသုတေသန ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရှေးဟောင်းမြို့များ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း
ညောင်ပင်သာရွာ၊ မင်းကင်းမြို့နယ်
ညောင်ပင်သာရွာ (Nyaungpinthar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ မင်းကင်းမြို့နယ်၊ သင်တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၉၈၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းကင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ငါးပယ် (တောင်)ရွာ၊ ရေဦးမြို့နယ်
ငါးပယ် (တောင်)ရွာ (Ngarpei(South))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရေဦးမြို့နယ်၊ လင်းဖြူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၃၄၄ ဖြစ်သည်။  ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မိုးအောင်ရင်
မိုးအောင်ရင် (၂၈ ဇွန် ၁၉၈၇ မွေးဖွား) သည် မြန်မာလူမျိုး ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် ဖြစ်သည်။ အလန်းဇယား နှင့် ဂေးအထာ ဇာတ်ကားများဖြင့် လူသိများသည်။
ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး
၁၉၈၇ ခု၊ ဇွန်လ ၂၈ ရက်တွင် ရန်ကုန်၌ မွေးသည်။ အဆိုတော် အောင်ရင်နှင့် မိုးသဉ္ဇာမြင့်တို့၏ သားဦးဖြစ်ပြီး သဉ္ဇာအောင်ရင် အမည်ရှိ ညီမတစ်ယောက် ရှိသည်။
ဆရာအတတ်သင်လေ့ကျင့်ရေးကျောင်း၌ အလယ်တန်းထိ တက်ကာ အထက်တန်းကို အိုင်အယ်ဘီစီမှ ပြီးသည်။
၂၀၀၇ ခုတွင် ဗြိတိန်သို့ ဒါရိုက်တာပညာသင်ရန် စီစဉ်သော်လည်း လက်ကီးဆဲဗင်း ထုတ်လုပ်ရေးမှ ကား (၇၀) ချုပ်ရန် ကမ်းလှမ်းလာသဖြင့် ပညာရေးကို စွန့်လွှတ်လိုက်သည်။
အနုပညာ လှုပ်ရှားမှု
၂၀၀၈ ခုမှ စ၍ ဇာတ်ကားများ ရိုက်သည်။
မူးယစ်ဆေးပြဿနာ
၂၀၁၆ ခု၊ ဩဂုတ်လ ၂၉ ရက်တွင် မူးယစ်ဆေး လက်ဝယ်တွေ့မှုဖြင့် အဖမ်းခံရသည်။ ၂၀၁၈ ခု၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၆ ရက်တွင် မူးယစ်ဆေးနှင့် စိတ်ကိုပြောင်းလဲစေသော ဆေးဝါးများဆိုင်ရာ ဥပဒေပုဒ်မ ၁၅၊ ၁၆(ဂ) တို့နှင့် ပုဇွန်တောင်တရားရုံးက ထောင် (၅) နှစ် ချသည်။ အမှုအား အယူခံဝင်ရာ ဒီဇင်ဘာလ ၁၂ ရက်ရောက်သော် ရန်ကုန်အရှေ့ပိုင်းခရိုင် တရားရုံးက မူးယစ်ဆေးရောင်းဝယ်မှုပါ အဆစ်တိုးပြီး ထောင်ဒဏ် (၁၂) နှစ်အထိ တိုးသွားသည်။
မအူငယ်ရွာ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်
မအူငယ်ရွာ (Maaunge)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ မအူ (အောက်ဆိပ်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၈၂၉၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မအူ (အောက်ဆိပ်)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၄၄ ဦး၊ မ ၁၈၄၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၁၈၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေ
ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုသည်မှာ နိုင်ငံတော် သို့မဟုတ် အခြားသော အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု အုပ်ချုပ်မှုအရ အခြေခံသဘောတရားများ သို့မဟုတ် ရှိနှင့်ပြီးသော ထုံးတမ်းသာဓကများကို စုစည်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုစည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများအားလုံး စုပေါင်း၍ မည်သည်ကမျက်မြင်ထင်ရှား တည်ရှိနေသည်တို့ ပါဝင်သည်။ ထိုသဘောတရားများအား တရားဝင် စာရွက်စာတမ်းများအဖြစ်သို့ ချရေးပြီးသောအခါ ထိုစာရွက်စာတမ်းတို့ကို စာဖြင့်ရေးသားထားသော ဥပဒေ အဖြစ် ဖွဲ့စည်းပြောဆိုနိုင်သည်။
အခြေခံဥပဒေသည် အဖွဲ့အစည်းအဆင့်အမျိုးမျိုး၊ အာဏာပိုင် မှ ကုမ္ပဏီများ နှင့် သမဝါယမ မဟုတ်သော အသင်းအဖွဲ့တို့အထိ သက်ဆိုင်သည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်း ဖွဲ့စည်းခြင်းဟူသည့် သဘောတူစာချုပ် သည်လည်း ထိုအဖွဲ့အစည်းမှ မည်သို့ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းရမည်ကို ဖွင့်ဆိုထားသော အခြေခံဥပဒေပင်ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတော် အတွင်းတွင် အာဏာပိုင် သို့မဟုတ် ဗဟိုအစိုးရ မည်သူအုပ်ချုပ်သည်ဖြစ်စေ နိုင်ငံတော်အပေါ်တွင် အခြေပြုသော သဘောတရား ထုံးတမ်းများ၊ မည်သည့် ဥပဒေများကို ပြုလုပ်ပုံ နှင့် မည်သူမှ ဥပဒေကိုပြုသည်တို့ကို အခြေခံဥပဒေမှ သတ်မှတ်သည်။ အချို့သော အခြေခံဥပဒေတို့တွင် အထူးသဖြင့် ရေးသားတင်သွင်းထားသော အခြေခံဥပဒေများသည် အခြေခံကျသောအခွင့်အရေးများ ကဲ့သို့သော နိုင်ငံအုပ်ချုပ်သူတို့မှ ကျူးကျော်ခြင်းမပြုနိုင်သည့် လိုင်းများကို ဖော်ပြခြင်းဖြင့် နိုင်ငံအာဏာ ကန့်သတ်ချက် အဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်နိုင်သည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏အခြေခံဥပဒေ သည်ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရှိသည့် အာဏာပိုင်တို့အုပ်ချုပ်သမျှ တိုင်းပြည်တို့တွင် အရှည်လျားဆုံး ရေးသားထားသည့် အခြေခံဥပဒေဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့်မူတွင် စာလုံးပေါင်း ၁၁၇,၃၆၉ လုံးပါဝင်သည့် စာချုပ်ပါ ပိုဒ်ခွဲပေါင်း ၄၄၄ ခုပါဝင်သည် လုပ်ငန်းစဉ်ပေါင်း ၁၂ ခုနှင့် ပြင်ဆင်ဖြည့်စွက်ချက် ၉၄ ခုတို့ပါဝင်သည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏အခြေခံဥပဒေမှာ အတိုဆုံး ရေးသားထားသည့် အခြေခံဥပဒေဖြစ်သည်။
ဝေါဟာရသမိုင်း
အခြေခံဥပဒေ ဟူသောဝေါဟာရသည် ပြင်သစ် စကားဖြစ်ပြီး လက်တင် စကားလုံး constitutio (ကွန်စတီကျူတီအို) မှဆင်းသက်လာသည်။ အင်ပါယာနှင့် ဆိုင်သော ဥပဒေပြုခြင်း တို့ကဲ့သို့သော စည်းမျဉ်း၊ နှင့် အစီအစဉ်ပြုမှု တို့တွင် သုံးသည်။ (constitutiones principis (ကွန်စတီကျူတီရှင်းနီး ပရင်စီးပီးစ်) –edicta(အက်ဒစ်တာ)၊ mandata (မန်ဒါ တာ)၊ decreta(ဒီခရီတာ)၊ rescripta(ရက်(စ်)ခရစ်တာ)။ ထို့နောက်တွင်မူ ထိုအသုံးအနှုန်းကို အရေးကြီးသော ဆုံး ဖြတ်ချက်များအတွက် ဘာသာရေးဥပဒေထုံး တွင် ကျယ်ပြန့်စွာအသုံးပြုလာခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး တို့မှ ဆုံးဖြတ်သော ဥပဒေ တို့တွင်သုံးပြီး ယခုအခါ ပုပ်ရဟန်းမင်းနှင့်သက်ဆိုင်သောဥပဒေ အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။
ယေဘုယျ ပါဝင်မှုများ
ယေဘုယျအားဖြင့် ခေတ်သစ် အဆိုပြုရေးသားပြီးသား အခြေခံဥပဒေတိုင်းတွင် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု သို့မဟုတ် မျက်မှောက်ရှိနေသော အဖွဲ့အစည်း တို့အတွက် တိကျသောအာဏာတို့ကို ပေးအပ်ထားသည်။ ယင်းတို့သည် ပြဋ္ဌာန်းပြီးသားဖြစ်သော အခြေခံဥပဒေ၏ သက်ရောက်နိုင်မူအတိုင်းအတာအတိုင်းလက်ခံ ဖော်ထုတ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ Scott Gordon (စကော့ဂေါ်ဒန်) ၏အဆိုအရ နိုင်ငံရေး အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုသည် အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ " လူနည်းစုတို့ အပါအဝင် နိုင်ငံသားတိုင်းနှင့်ဆိုင်သော အကျိုးစီးပွား နှင့် စိတ်ကြိုက်လွတ်လပ်စွာ လုပ်ကိုင်ပိုင်ခွင့် တို့ကို ကာကွယ်ထားခြင်း အတွက် ပြဋ္ဌာန်းထားသည့် အာဏာထိန်းချုပ်ဆောင်ရွက်မူ လုပ်ငန်းစဉ်တို့ကို ထည့်သွင်း ပါဝင် ထားခြင်းဖြစ်သည်။"
လက်တင်စကားလုံးဖြစ်သည့် ဥပဒေ၊ တရားစီရင်ပိုင်ခွင့်ပြင်ပသို့ရောက်ခြင်း ဟူသည် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု သို့မဟုတ် နိုင်ငံရေးလုပ်ငန်း တစ်ခုတို့မှ အရာရှိ၊ ဝန်ထမ်း တို့၏ လုပ်ဆောင်ချက်တို့မှာ အခြေခံဥပဒေ သို့မဟုတ် ပြဋ္ဌာန်းဥပဒေအရ လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာ တို့၏ပြင်ပသို့ကျော်လွန် ရောက်ရှိခြင်းဟု ခေါ်ပါသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကျောင်းသားများသမဂ္ဂ သည် ကျောင်းသားများနှင့် သက်ဆိုင်ခြင်းမရှိသည့် လှုပ်ရှားမှုများ ပါဝင်လုပ်ဆောင်သည်ဖြစ်၍ အဖွဲ့အစည်းအဖြစ်မှ တားမြစ်ပိတ်ပင်ခြင်းခံရသည်။ အသင်းအဖွဲ့တစ်ခုသည် ကျောင်းသားများနှင့်မဆိုင်သည့် လှုပ်ရှားမှုများ ဆောင်ရွက်လာပြီး ယင်းလှုပ်ရှားမူများမှာ ဥပဒေ ပြင်ပသို့ရောက်သည့်အသင်းအဖွဲ့၏လုပ်ပိုင်ခွင့်ဥပဒေများဟု သတ်မှတ်ပြီး မည်သူတစ်ဦးတစ်ယောက်ကိုမှလည်း ထိုလုပ်ငန်းစဉ်ဥပဒေများကို အတင်းအကျပ်လိုက်နာခိုင်းခြင်းမရှိချေ။ နိုင်ငံအာဏာပိုင် ၏ အခြေခံဥပဒေတွင် ဗဟိုအစိုးရအုပ်ချုပ်သည့် နိုင်ငံအတွင်းရှိ စီရင်စုများကို အုပ်ချုပ်သူအစိုးရမှ အခြေခံဥပဒေတွင်း ဗဟိုအစိုးရမှ လုံးဝပိုင်ဆိုင်သက်ရောက်သော နေရာတို့တွင် နိုင်ငံအချင်းချင်း သဘောတူ စာချုပ်ချုပ်ဆိုရန် ခွင့်ပြုခြင်းတို့ကဲ့သို့သော ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းမှုပြုရန် ကြိုးစားခြင်း တို့ဖြစ်သည်။
ဥပဒေ၊ တရားစီရင်ပိုင်ခွင့်ပြင်ပသို့ရောက်ခြင်း သည် ဂျူရီမှပြန်လည်စစ်ဆေးကြည့်ရှုသည့်ကိစ္စမျိုးတွင် ဂျူရီ တို့၏ ဆုံးဖြတ်ချက် အထောက်အပံ့ဖြင့် ထိုကဲ့သို့သော လုပ်ဆောင်ချက်များ ရပ်တန့်ခြင်းပြုရန် ဥပဒေနှင့်အညီ ရှင်းလင်းချက်ထုတ်၍ အာဏာတည်စေသည်။ အရာရှိတစ်ဦးမှ အခွင့်အာဏာအလွဲသုံးစားမှုပြုခြင်း ဟူသည် ဥပဒေ၊ တရားစီရင်ပိုင်ခွင့်ပြင်ပသို့ရောက်ခြင်း ပင်ဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် (အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ) လုပ်ပိုင်ခွင့်သည် အစိုးရ၏ အခွင့်အာဏာများအပေါ်တွင် ကန့်သတ်ထားခြင်းရှိရာ ထိုအရာရှိအနေနှင့် သူ မပိုင်ဆိုင်သော အခွင့်အာဏာကို လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်နေခြင်း ပင်ဖြစ်သည်။
ယနေ့ နိုင်ငံတော် အများစုတွင် အခြေခံဥပဒေသည် ဥပဒေပြုအာဏာပိုင်အဖွဲ့က ပြဋ္ဌာန်းသည့် ဥပဒေ ထက်ပင် အထွဋ်အထိပ်ရောက်သော အနေအထားရှိသည်။ (အောက်တွင်ပါသော စနစ်ကျစီစဉ်ထားခြင်းမရှိသော အခြေခံဥပဒေ ကိုကြည့်ပါ။) ထိုသို့သော နိုင်ငံမျိုးတွင် အရာရှိတစ်ဦး၏ ဆောင်ရွက်ချက်သည် အခြေခံဥပဒေနှင့် မညီညွတ်ပေ။ ဆိုလိုသည်မှာ အခြေခံဥပဒေမှ အစိုးရသို့ပေးအပ်ထားသော အာဏာကို ပြောခြင်းမဟုတ်ဘဲ သူ၏လုပ်ဆောင်မှုမှာ ဥပဒေအရ တရားမဝင်ဖြစ်၍ ပယ်ဖျက်ရုပ်သိမ်းခံရလျှင် စဦးကတည်းမှ ဖျက်သိမ်းပယ်ဖျက်သည်။ ယင်းသည် စတင်လုပ်ဆောင်မှု ပြုကတည်းက ဖြစ်ပြီး ယင်းကိုစတင်ဖော်ထုတ်မိသည့် နေ့ရက်ကို ဆိုခြင်းမဟုတ်ပေ။ ဥပဒေအာဏာပိုင်အဖွဲ့က ပြဋ္ဌာန်းသောဥပဒေ သို့မဟုတ် ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းချက်များပင်ဖြစ်စေ၊ ယင်းသည် မည်သည့်အခါကမျှပင်"တရားဥပဒေ" ဟူ၍မရှိခဲ့ဘဲ ဥပဒေပြုလက်ခံယူသည့် အဆင့်ဆောင်ရွက်ပုံများအရ မွေးစားလက်ခံယူခဲ့ခြင်းဖြစ်ပုံရသည်။
တစ်ခါတစ်ရံတွင် ဖြစ်လေ့ရှိသော ပြဿနာမှာ အာဏာပိုင်အဖွဲ့က ပြဋ္ဌာန်းသောဥပဒေသည် အခြေခံဥပဒေနှင့် မကိုက်ညီခြင်း မဟုတ်ဘဲ၊ အခြေအနေ တစ်ရပ်ရပ်တွင် ၎င်းကိုအသုံးချခြင်း ဖြစ်ရပ်အား ခွင့်မပြု သို့မဟုတ် ဥပဒေအရ မညီညွတ်ခဲ့သည်ဆိုလျှင် တရားရုံးတစ်ခုမှ ယင်းကို အခြေခံဥပဒေနှင့် ကိုက်ညီ သည်ဟု သတ်မှတ်နိုင်သော နည်းလမ်းများရှိကြောင်း ဆုံးဖြတ်ပေးနိုင်သည်။ ထိုသို့သော ကိစ္စမျိုးတွင် ထိုအသုံးချခြင်းကိုသာ အခြေခံဥပဒေနှင့် မကိုက်ညီဟု စည်းကမ်းဥပဒေကို လိုသလို ဆွဲဆန့်သည်။ သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ ထိုကဲ့သို့ ချိုးဖောက်ပျက်ယွင်းခြင်းတို့အတွက် ပြင်ဆင်ကုသမှုတို့အား quo warranto (ကျူရို ဝါရန်တို) ကဲ့သို့သော အထွေထွေ ဥပဒေအတွက် ရေးသားတင်သွင်းဥပဒေ များတောင်းဆိုထားပြီး ဖြစ်သည်။
ရှေးဦး အခြေခံဥပဒေများ
၁၈၇၇ ခုနှစ်တွင် Ernest de Sarzec (အားနက်(စ်) ဒီ ဆာဇက်) ၏ ယနေ့ခေတ် အီရတ်တွင် မြေတွင်းများတူးခြင်း တွင် ဘီစီ ၂၃၀၀ ဝန်းကျင်ခန့်က Lagash (လာဂတ်(ရှ်)) ၏ Sumerian (ဆုမာရီးယန်) ဘုရင် Urukagina (ယူကာဂီနား) မှတင်သွင်းအဆိုပြုခဲ့သည့် အစောဆုံး တရားဥပဒေ ၏ကျင့်ဝတ် စည်းကမ်းများ ရှိခဲ့သည့် အထောက်အထားများ တွေ့ခဲ့သည်။ အစိုးရနှင့်ပတ်သက်သော ဥပဒေ အစောဆုံး ပုံစံ မျိုးကိုမူ ရှာတွေ့ခြင်း မရှိခဲ့သော်လည်း ၎င်းသည် သူ့တိုင်းသူပြည်သားတို့၏ အခွင့်အရေးတို့ကို ခွင့်ပြုပေးခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် မုဆိုးမ နှင့် မိဘမဲ့များအား အခွန်အခတို့မှ ကင်းလွတ်ပေးခဲ့ပြီး၊ ချမ်းသာသူတို့မှ သူဆင်းရဲတို့အား အတိုးကြီးစား၍ ငွေတိုးချခြင်းတို့ကို ကာကွယ်ပေးခဲ့သည်။
၎င်းနောက်တွင် အစိုးရတို့မှာ အထူး အဆိုပြုရေးသားတင်သွင်းထားသော ဥပဒေတို့နှင့် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ထိုကဲ့သို့ ရှေးအကျဆုံး စာရွက်စာတမ်းများဖြစ်သည့်Ur (အာနိုင်ငံ)(ဘီစီ ၂၀၅၀ ဝန်းကျင်) ၏ Code of Ur-Nammu ( အာ-နမ်မူ ကိုဓဥပဒေ) သည် ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်ဟုသိရသည်။ လူသိများသော အခြား ရှေးဟောင်း ဥပဒေ စည်းကမ်းတို့တွင်Isin (အိုင်စင်နိုင်ငံ) ၏ Lipit-Ishtar (လီပစ်-အစ်ရှတာ) ၊ Babylonia (ဘေဘီလိုနီးယား) ၏ code of Hammurabi (ဟမ်မူရာဘီ ကိုဓဥပဒေ)၊ Hittite code (ဟစ်တီ ကိုဓဥပဒေ) ၊ Assyrian code (အက်စ်စီရီးရမ်း ကိုဓဥပဒေ) နှင့် Mosaic law (မိုးဇက် ဥပဒေ) တို့ပါဝင်သည်။
အေသင်
ဘီစီ ၆၂၁ ခုတွင် စာရေးတစ်ဦးဖြစ်သော Draco (ဒရက်ကို) မှ အေသင် ၏ နိုင်ငံ အာဏာပိုင် တို့၏ ရက်စက် ကြမ်းကြုတ်သော နုတ်ထွက် ဥပဒေတို့ကို ရေးသားစံပြု ဥပဒေ ပြုခဲ့သည်။ ၎င်းတွင် ပြစ်မှုများစွာတို့အတွက် သေဒဏ် ပေးထားသည်၊ (ယနေ့ခေတ်တွင် အလွန်ပြင်းထန်သော စည်းကမ်းမျိုးကို"Draconian" ("ဒရက်ကိုဥပဒေ") ဟုပင် ခေါ်သည်)။ Solon (ဆိုလွန်) တွင် ဘီစီ ၅၉၄ က၊ အေသင်၏ အုပ်ချုပ်သူများသည် Solonian Constitution (ဆိုလိုနီယံအခြေခံဥပဒေ )ကိုဖန်တီးခဲ့ကြသည်။ ၎င်းသည် အလုပ်သမားတို့၏ ဒုက္ခဆင်းရဲတို့ကို သက်သာစေခဲ့သည်။ အုပ်ချုပ်သူလူတန်းစားအဖွဲ့ဝင်ခြင်းသည် မျိုးနွယ် (မင်းမျိုးမင်းနွယ်) အရထက် စည်းစိမ်ကြွယ်ဝမှု (ဓနရှင်) ပေါ်တွင် အခြေခံရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ဘီစီ ၅၀၈ တွင် Cleisthenes (ကလပ်(စ)စီသီးနစ်(စ်))မှ တစ်ဖန် အေသင်အခြေခံဥပဒေကို ပြန်လည်ပြုပြင်၍ ဒီမိုကရက်တစ် အုတ်မြစ်အဖြစ် ထားရှိခဲ့သည်။
Aristotle (အရစ်စတိုတယ်) (ဘီစီ ၃၅၀ ဝန်းကျင်) သည် အခြေခံဥပဒေနှင့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေအရဖြစ်သော အစိုးရ တို့၏သဘောတရားတို့ကို ဖော်ထုတ်၍ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေနှင့်အညီ ဖြစ်သော အစိုးရပုံစံ အမျိုးပေါင်းများစွာကို အဆင့်သတ်မှတ်ရန် ကြိုးစားခြင်းဖြင့် သာမန်ဥပဒေ နှင့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအကြား တရားဝင်ကွဲပြားခြားနားခြင်း တို့ကို ပြုလုပ်ခဲ့သည့် ပထမဆုံး သမိုင်းမှတ်တမ်းဝင်သူဖြစ်သည်။ သူက ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို အခြေခံအကျဆုံး ဖွင့်ဆိုချက်အဖြစ် သာမန်အသုံးအနှုန်းတို့ဖြင့် “ နိုင်ငံတော်အတွင်း ရုံး၊ ဌာနများကို စီစဉ်ထားရှိခြင်း” ဟုဖွင့်ဆိုခဲ့သည်။ သူ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များတွင် အေသင်၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ၊ နိုင်ငံရေး နှင့် Nicomachean Ethics (နီကိုမာချီယမ် ကျင့်ဝတ်)၊ သူ့ခေတ်အခါ၏ အေသင်၏ အခြေခံ ဥပဒေအပါအဝင်၊ Sparta (စပါတာ) နှင့် Carthage (ကာသေ့ချ်) တို့၏ အခြေခံဥပဒေ အမျိုးစုံကို ရှာဖွေ ထုတ်ဖော်ခဲ့သည်။ သူ ကောင်းသည်၊ ဆိုးသည်ဟု ယူဆသတ်မှတ်ထားသည့် အခြေခံဥပဒေတို့ကို အဆင့် ခွဲခြားသတ်မှတ်ပြီး နောက်ဆုံးတွင် အကောင်းဆုံး အခြေခံဥပဒေဟူသည် ရောနှောထားသည့် စနစ်တစ်ခုမျိုးဖြစ်ကြောင်း၊ သက်ဦးစံပိုင်စနစ်၊ မင်းမျိုးစိုးနွယ် စနစ် နှင့် ဒီမိုကရက်တစ် လိုအပ်ချက်မျိုးစုံပါဝင်သည်ဟု ကောက် ချက်ချခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခွင့်ရှိသူ နိုင်ငံသားများ၊ နိုင်ငံသားမဟုတ်သူများ နှင့် ကျွန်များ၊ တာဝန် ထမ်းဆောင်ခွင့်မရှိသူများဟူ၍လည်း ခွဲခြားခဲ့သည်။
ရောမ
ရောမတို့၏ ပထမဆုံး အခြေခံဥပဒေကို ဘီစီ ၄၄၉ တွင် Twelve Tables (စားပွဲ တစ်ဆယ့်နှစ်လုံး) ဟုပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ အချိန်နှင့်အမျှ ထပ်ပေါင်းထည့်ထားသော ဥပဒေများအောက်တွင် စီရင်ခဲ့ကြသော်လည်း ရောမ ဥပဒေသည် Codex Theodosianus (ကိုဒက် သီအိုဒိုဆိုင်းနပ်(စ်)) (အေဒီ ၄၃၈) မပေါ်ခင်အထိ ဥပဒေတစ်ခု အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခြင်း မခံခဲ့ရပေ။ နောက်ပိုင်းတွင် အရှေ့ပိုင်းအင်ပိုင်ယာတွင် Codex repetitæ prælectionis (ကိုဒက် ရီပီတီတေး ပရာလက်ရှင်းနစ်) (၅၃၄) သည် ဥရောပ တစ်ဝှမ်းအထိ အကြီးအကျယ် လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။ အရှေ့ပိုင်းတွင် Leo III the Isaurian (လီယို III အစ်ဇယ်ယူရီယမ်) (၇၄၀) ၏ Ecloga (အီကလိုဂါ) နှင့် Basil I (ဘာဆေး(လ်) I )(၈၇၈) ၏ Basilica (ဘာစီလီကာ) တို့အဖြစ် လိုက်နာခဲ့သည်။
အိန္ဒိယ
ရှေးဟောင်း အိန္ဒိယ တွင်အုပ်စိုးခဲ့သော ၃ ရာစု ဘီစီ Maurya (မာယူရ) ဘုရင် အတွက် Edicts of Ashoka (အာသောက၏ အမိန့်ပြန်တမ်း ) သည် အခြေခံဥပဒေ နည်းနာကျင့်ထုံးများအဖြစ် ထုတ်ဖော်ခဲ့သည်။
မီဒီနာ
Constitution of Medina (မီဒီနာ၏ အခြေခံဥပဒေ)(Arabic (အာရေဗျ): صحیفة المدینه‎, Ṣaḥīfat al-Madīna), မီဒီနာ၏ ပဋိညာဉ် စာတမ်း ဟုလည်းခေါ်သည်။ ယင်းကို အစ္စလမ်ပညာရှိ မူဟာမက် မှအကြမ်းရေးခဲ့သည်။ ယင်းတွင် မူဟာမက် နှင့် Yathrib (ရသရစ်) (နောင်တွင် Medina (မီဒီနာ)ဟုခေါ်ဆို) ရှိ မူဆလင်၊ ဂျူး နှင့် ဗာဟီရဝါဒီ တို့အပါအဝင် အားလုံးသော အရေးကြီးသည့် လူမျိုးနွယ်စုများနှင့် မိသားစုများ အကြား တရားဝင် သဘောတူညီချက်များ ပါဝင်သည်။ [8][9] ထိုစာတမ်းသည် မီဒီနာအတွင်း Aws (အောစ်) Aus (အောက့်(စ်)) အဖွဲ့များ နှင့် Khazraj (ခါဇ်ဂျေး) တို့အကြား ခါးသီးသော လူမျိုးစုတွင်း ရန်ပွဲများအား အဆုံးသတ်ခြင်းသို့ ယူဆောင်လာစေရန် အထူးရည်ရွယ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ယင်း၏အကျိုးသက်ရောက်မှုကြောင့် မီဒီနာရှိ မူဆလင် ၊ ဂျူး နှင့် ဗာဟီရဝါဒီလူမှုရေးနယ်ပယ် တို့တွင် အခွင့်အရေးနှင့် တာဝန်ယူမှုများစွာတို့ကို တည်ဆောက်ပေးနိုင်ခဲ့ပြီး Ummah (အူမာ) ဟူသည့် တစ်နယ်တည်းအဖြစ် တည်ထောင်ပေးခဲ့သည်။
မီဒီနာ၏ အခြေခံဥပဒေပေါ်ပေါက်လာသည့် နေ့စွဲအတိအကျကို အငြင်းပွားနေဆဲဖြစ်သော်လည်း ယေဘုယျအားဖြင့် ပညာရှင်တို့က Hijra (ဟစ်ဂျရား) (၆၂၂) အပြီး မကြာမီပင်ဖြစ်သည်ဟု လက်ခံကြသည်။ ယင်းသည် ပထမဆုံး အစ္စလမ်နိုင်ငံတော်ကို ထိရောက်စွာ တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ အခြေခံဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းခြင်းသည် လူမှုရေး နယ်ပယ်၏ လုံခြုံရေး၊ ဘာသာရေးလွတ်လပ်မှု၊ မီဒီနာအား haram (ဟေရမ်) သို့မဟုတ် မြင့်မြတ်သောနေရာ အဖြစ်သတ်မှတ်ခြင်း (အားလုံးသော အကြမ်းဖက်မှု နှင့် လက်နက်တို့အားတားမြစ်ခြင်း)၊ အမျိုးသမီးတို့၏ လုံခြုံရေး၊ မီဒီနာအတွင်း လူမျိုးစုတို့၏ တည်ငြိမ်သောဆက်ဆံရေး၊ ပဋိပက္ခတွင်း လူမှုရေးနယ်ပယ်အားထောက်ပံ့ရေးအတွက် အခွန်စနစ်၊ ပြင်ပနိုင်ငံရေးရာ မဟာမိတ်များအတွက် သတ်မှတ်ချက်ဘောင်၊ လူတစ်ဦးချင်းစီအတွက် ကာကွယ်မှု ပေးအပ်ထားသော စနစ်၊ စည်းကမ်းဖောက်ဖျက်မှုတို့ကို ဖြေရှင်းမည့် တရားစီရင်ရေးစနစ်၊ နှင့် လူသတ်ခ( မိသားစုများ သို့မဟုတ် လူမျိုးစုများအကြား တစ်စုံတစ်ဦးကို သတ်ခြင်းအတွက် ဥပဒေအရ အညီအမျှပြန်လည် အပြစ်ပေးခံရခြင်း အစား ပေးရသော အဖိုးအခ) ပေးရန်ကိုပါ ထိန်းညှိထားသည်။
အင်္ဂလန်
၁၁၀၀ ခုနှစ်က အင်္ဂလန် တွင် Henry I's ( ဟင်နရီ I၏ ) လွတ်လပ်ခွင့်ကြေညာစာတမ်း အရ ဘုရင်မင်းမြတ်အား ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် သူ၏ ဘုန်းတော်ကြီး နှင့် မှူးမတ်မျိုးနွယ်တို့ အပေါ်ဆက်ဆံမှုကို ချုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၎င်းအယူအဆသည် အင်္ဂလိပ်မှူးမတ်တို့မှ ၁၂၁၅ ခုနှစ်တွင် King John (ဘုရင်မင်းမြတ် ဂျွန်) အား Magna Carta(မက်နာ ကာတာ) ကိုလက်မှတ်ရေးထိုးရန် ဖိအားပေးခြင်းဖြင့် အဓွန့်ရှည်၊ မွမ်းမံခဲ့သည်။ Magna Carta(မက်နာ ကာတာ) ၏အရေးအကြီးဆုံး အကြောင်းအရာမှာ “ဖမ်းဆီးခံရသူတစ်ဦးကို လွှတ်ပေးသင့်၊ မပေးသင့် စုံစမ်းစစ်ဆေးရန် ရုံးတော်ရှေ့မှောက်သို့ ဆင့်ခေါ်သည့်အမိန့်စာ” နှင့်စပ်လျဉ်းသည်။ ဆိုထားသည်မှာ ဘုရင်မင်းမြတ်သည် တစ်စုံတစ်ဦးကို ထောင်သွင်းအကျဉ်းချခြင်း၊ ဥပဒေဖောက်ဖျက်သည်ဟု သတ်မှတ်ခြင်း၊ ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးခြင်း သို့မဟုတ် သတ်ခြင်းတို့ကို စိတ်ကူးပေါက်၍ပြုလုပ်ခြင်းမှ ခွင့်မပြုထားပေ။ ပထမဦးစွာ ဥပဒေအရသာ အဆင့်ဆင့်ဆောင်ရွက် ၍ဥပဒေနှင့်အညီဆုံးဖြတ်ရမည်ဟု ပါသည်။
Magna Carta (မက်နာ ကာတာ) ၏စာချုပ်တွင် ပါဝင်သော ပိုဒ်ခွဲ ၃၉ တွင် ဆိုထားသည်မှာ-မည်သည့် လွတ်လပ်သူတစ်ဦးကိုမှ ဖမ်းချုပ်ခြင်း၊ သို့မဟုတ် ထောင်ချခြင်း၊ သို့မဟုတ် သူ၏စည်းစိမ်ဥစ္စာတို့ကို ပယ်ဖျက်ခြင်း၊ သို့မဟုတ် ဥပဒေဖောက်ဖျက်သည်ဟု သတ်မှတ်ခြင်း၊ သို့မဟုတ်နယ်နှင်ဒဏ်ပေးခြင်း၊ သို့မဟုတ် နည်းလမ်းတစ်မျိုးမျိုးနှင်ဖျက်စီးခြင်းတို့ကို သူနှင့် အဆင့်တူသူများက သတ်မှတ်ထွက်ဆိုသည့် တရားဥပဒေအရ သို့မဟုတ် နိုင်ငံတော်၏ဥပဒေအရ အပြစ်ရှိသည်ဟုသတ်မှတ်ခြင်း မဟုတ်ဘဲနှင့် သူ့အားမလိုလား၍ ပြုလုပ်ခြင်း၊ ပို့ဆောင်ခြင်း မပြုလုပ်ရ ဟူ၏။ ထိုအချက်မှစ၍ ထိုပြဋ္ဌာန်းချက်မှာ အင်္ဂလိပ်လွတ်လပ်မှုအခွင့်အရေး၏ အုတ်မြစ်ဖြစ်လာသည်။ မူလဖြစ်သော ဘုရင်မင်းမြတ် နှင့် သူ၏ မှူးမတ်မျိုးနွယ်၊ မင်းစိုးရာဇာတို့ အကြား လူမှုရေးဆိုင်ရာ သဘောတူညီချက် မှ ပြည်သူလူထုတစ်ရပ်လုံး အထိ တဖြည်းဖြည်း ကျယ်ပြန့်သွားသည်။ ယင်းသည် အခြေခံဥပဒေနှင့်အုပ်ချုပ်သည့်ဘုရင်စနစ်သို့ ဦးတည်သွားသည်။ ယင်းမှာ ဘုရင်းမင်းမြတ်၏အာဏာနှင့် အောက်လွှတ်တော် ရှိ မှူးမတ်မျိုးနွယ်တို့အကြား ပိုမို၍ ညီညွတ်မျှတမှုရှိစေရန် ပုံဖော်သွားသည်။
တရုတ်နိုင်ငံ
တရုတ်နိုင်ငံ တွင် Hongwu (ဟွမ်းဝူ) ဧကရာဇ် သည် ဘိုးဘွားပိုင်တရားဝင်အမိန့် (၁၃၇၅ တွင်စတင် ပြဋ္ဌာန်း၍ သူနတ်ရွာစံချိန် ၁၃၉၈ မတိုင်ခင်အထိ နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် ပြန်လှန်သုံးသပ်ခဲ့သည်) ကိုဖန်တီး၍ ပိုမိုကောင်းမွန် အောင်ပြုပြင်ခဲ့သည်။ ယင်းစည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများသည် မင်မင်းဆက် တွင်နောင် ၂၅၀ နှစ်တိုင်တိုင် အခြေခံဥပဒေ အဖြစ် တည်တံ့နိုင်ခဲ့သည်။
မျက်မှောက် အခြေခံဥပဒေများ
ရှေးဦးဆုံး ရေးသားခဲ့သောအခြေခံဥပဒေနှင့် ယနေ့တိုင် ဆက်လက်အုပ်ချုပ်နေသေးသည့် နိုင်ငံမှာ San Marino (ဆမ်မာရီယို) ဖြစ်သည်။ Leges Statutae Republicae Sancti Marini (ဆမ်မာရီယို၏ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံ ဥပဒေ )သည်လက်တင်ဘာသာနှင့် ရေးသားထားပြီး အုပ်ရေ ခြောက်အုပ်ပါဝင်သည်။ ပထမဆုံးစာအုပ်တွင် စာပိုဒ်ရေ ၆၂ ပိုဒ်ခွဲ၊ ကောင်စီများ တရားရုံးများ ဖွဲ့စည်းခြင်း၊ အမျိုးမျိုးသော အုပ်ချုပ်မှုရေးရာ အရာရှိများ နှင့် သူတို့ကို ပေးအပ် သောအခွင့်အာဏာများ စသည်တို့ပါဝင်သည်။ ကျန်ရှိသောစာအုပ်များမှာ ရာဇဝတ်မှု နှင့် တရားမ ဥပဒေ၊ တရားစီရင်မှု လုပ်ထုံးများနှင့် ပြင်ဆင်ချက်များ ပါဝင်သည်။ ၁၆၀၀ ခုနှစ်တွင် ရေးသားခဲ့ပြီး ၁၃၀၀ ခုနှစ်က Statuti Comunali (စတက်ကျူတီ ကော်မြူနလီ) (မြို့တော် ဥပဒေပြုအာဏာပိုင်အဖွဲ့)က ပြဋ္ဌာန်းသည့် ဥပဒေ ပေါ်တွင်အခြေခံပြီး ယင်းသည် Codex Justinianus (ကိုဒက် ဂျက်စတီနီအေနပ်(စ်)) ဖြင့်လွှမ်းမိုးနေပြီး၊ ယနေ့တိုင် အကျိုးသက်ရောက် မှုရှိနေသေးသည်။
မူလ ၁၃ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ နယ်မြေများ ဖြစ်လာသည့် မြောက်အမေရိကရှိ ဗြိတိသျှကိုလိုနီအားလုံးသည် ၁၇၇၆ နှင့် ၁၇၇၇ အတွင်း အမေရိကန် တော်လှန်ရေးအတွင်း (နှင့် အပြန်အလှန် အကျိုးစီးပွားအတွက် ပူးပေါင်း ထားသော နိုင်ငံအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာစာတမ်းများ နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအခြေခံဥပဒေ တို့မတိုင်မီ) တွင် သူတို့ ကိုယ်ပိုင် အခြေခံဥပဒေများကို ခံယူကြသည်။ ယင်းတို့တွင် မန်ဆာချူးဆက်၊ ကော်နက်တီကတ် နှင့် ရိုဒ်အိုင်လန် တို့မပါဝင်ပေ။ ၁၇၈၀ တွင် မန်ဆာချူးဆက် ဓနသဟာယနိုင်ငံများ မှ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင်း ယနေ့ထက်တိုင် လည်ပတ်နေဆဲဖြစ်သည့် ရှေးအကျဆုံး အခြေခံဥပဒေကို ခံယူခဲ့သည်။ Connecticut (ကော်နက်တီကတ်) နှင့် Rhode Island (ရိုဒ်အိုင်လန်) တို့သည် သူတို့၏ ရှေးကိုလိုနီကြေညာစာတမ်းတို့အောက်တွင် တရားဝင် ဆက်လက် လည်ပတ်နေပြီး၊ ၁၈၁၈ နှင့် ၁၈၄၃ တို့တွင် ပထမဆုံးကိုယ်ပိုင် အခြေခံဥပဒေတို့ကို အသီးသီးခံယူကြသည်။
အမြင်ပွင့်လင်းလာသောအခြေခံဥပဒေ
အသိအမြင်ဉာဏ် အလင်းရှာဖွေသည့်ခေတ် မှ Thomas Hobbes( သောမတ်(စ်) ဟုတ်(စ်))၊ Jean-Jacques Rousseau (ဂျင်း ဂျက်ကော့(စ်) ရိုစီရာ) နှင့် John Locke (ဂျွန် လော့(ခ်)ကီး) တို့ကဲ့သို့သော တွေးခေါ်ပညာရှင်တို့မှ "ဉာဏ်အလင်းရသကဲ့သို့ ရှင်းလင်းသည့် အခြေခံဥပဒေ" ပုံစံကို ရှာဖွေ ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ထိုပုံစံမှ အဆိုပြုခဲ့သည်တွင် အခြေခံဥပဒေနှင့် အုပ်ချုပ်သော အစိုးရဟူသည် ခိုင်မာမှု၊ လက်ခံနိုင်မှု၊ တာဝန်ခံတတ်မှု၊ ပွင့်လင်းမှု တို့ရှိသင့်သည်ဖြစ်ပြီး ပြည်သူတစ်ရပ်လုံးကိုလည်း ကိုယ်စားပြုသင့်သည်။ (ဆိုလိုသည်မှာ ဒီမိုကရေစီစနစ်ကို အထောက်အပံ့ပြုခြင်းဖြစ်သည်။)[27] ၁၇၈၈ ခု ဇွန်လ ၂၁ ရက်တွင် အတည်ပြုသော အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အခြေခံဥပဒေသည် ဗြိတိန်အခြေခံဥပဒေစနစ်နှင့် စီရင်စုနယ်မြေများ အင်အားစု တို့၏နိုင်ငံရေးစနစ်၊ ထို့အပြင် Polybius (ပိုလီဘီးယပ်စ်)၊ Locke (လော့ခ်ကီး) ၊Montesquieu (မွန်တက်စ်ကျူ) နှင့် အခြားသူတို့၏ အရေးအသားတို့ လွှမ်းမိုးလျက်ရှိသည်။ ထိုမှတ်တမ်းမှတ်ရာတို့မှာ နောင်တွင် သမ္မတစနစ် နှင့် ရေးသားမှတ်တမ်းမှုပြုထားသည့် စနစ်ကျသော အခြေခံ ဥပဒေ တို့၏ စံနမူနာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။
အစိုးရအုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ အခြေခံဥပဒေများ
အများအားဖြင့် အခြေခံဥပဒေ ဟူသည့် အသုံးအနှုန်းသည် အုပ်ချုပ်သူအစိုးရ၏ သဘာဝနှင့် သက်ရောက်မှုကို ဖွင့်ဆိုထားသည့် စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများ နှင့် သဘောတရားများကို စုစည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။ အခြေခံ ဥပဒေအများစုသည် အခြေခံ သဘောအားဖြင့် အုပ်ချုပ်ရေး၊ ဥပဒေပြုရေး နှင့် တရားစီရင်ရေး တို့အကြား တွင် ဆက်စပ်နွယ်ပြီး နိုင်ငံတော်၏ အဖွဲ့အစည်းများအတွင်း ဆက်စပ်ရှက်နွယ်မှုနှင့် ထိုအဖွဲ့အစည်းတို့၏ အစွယ် အပွား အဖွဲ့ခွဲများ ဆက်နွယ်မှုများ အထိ ထိန်းညှိရန် အားထုတ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အုပ်ချုပ်ရေး ဌာနခွဲများအား အစိုးရအကြီးအကဲ၊ အစိုးရဌာနများ၊ ဝန်ကြီးဌာနများ၊ အုပ်ချုပ်ရေး အဖွဲ့ငယ်များ နှင့် အစိုးရအမှုထမ်း / ဗျူရိုကရေစိ တို့အဖြစ်ထပ်မံ ခွဲဖြာနိုင်သည်။ အခြေခံဥပဒေအများစုသည် လူပုဂ္ဂိုလ်များ နှင့် နိုင်ငံတော်အတွင်း ဆက် နွယ်မှုကို ဖွင့်ဆိုရန်ကြိုးစားကြသည်။ ထိုမှ နိုင်ငံသားတစ်ဦးစီတိုင်း၏ လုပ်ပိုင်ခွင့်တို့ကို ကျယ်ပြန့်စွာ ဖော်ထုတ်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်သည်။ အခြားအားလုံးသော ဥပဒေများနှင့် စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများကို ဝါစဉ်အလိုက် ဆင်းသက်လာ စေသည်ဖြစ်၍ ၎င်းမှာ နယ်ပယ်တစ်ခု၏အခြေခံအကျဆုံး ဥပဒေဖြစ်ရာ၊ သို့ဖြစ်၍ အချို့နယ်မြေများတွင် ၎င်းကို "အခြေခံဥပဒေ" ဟုပင်ခေါ်သည်။
အဓိကသွင်ပြင်များ
အောက်ပါအချက်များသည် အမျိုးသား အခြေခံဥပဒေအားလုံးတွင် တစ်နည်းမဟုတ်တစ်နည်း ပါဝင်တည်ရှိနေသည်ဟု နိုင်ငံရေးသိပ္ပံသမားတို့ သတ်မှတ်ခဲ့သည့် ဒီမိုကရက်တစ် အခြေခံဥပဒေ၏ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ ဖြစ်သည်။
စနစ်တကျ စီစဉ်ပေါင်းစုထားခြင်း
အခြေခံကျသော အဆင့်သတ်မှတ်ခွဲခြားမှုသည် စနစ်တကျစီစဉ်ပေါင်းစုထားခြင်း ရှိခြင်း နှင့် မရှိခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ စနစ်တကျ စီစဉ်ရေးသားထားသော အခြေခံဥပဒေဟူသည် စာအုပ်စာတမ်းတစ်ခုတည်းအဖြစ်တွင်ပါဝင်ရမည်။ ၎င်းမှာလည်း နိုင်ငံတွင်းရှိ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ပြဋ္ဌာန်းသည့် ရင်းမြစ် တစ်ခုတည်းကသာ လာရမည်ဖြစ်သည်။ စနစ်တကျ စီစဉ်ပေါင်းစုထားခြင်းမရှိသည့် ဥပဒေဟူသည်မှာ စာအုပ်စာတမ်းတစ်ခုတည်းအဖြစ်တွင် မရှိခြင်း၊ ရေးသားထားမှုရှိခြင်း၊ မရှိခြင်းတို့ပါရောနှော စုံလင်သည့် ရင်းမြစ်ပေါင်း မြောက်မြားစွာပါဝင်ခြင်းတို့ဖြစ်သည်။
စနစ်တကျစီစဉ်ပေါင်းစုထားသည့် အခြေခံဥပဒေ
ကမ္ဘာပေါ်ရှိ နိုင်ငံအများစုတွင် စနစ်တကျစီစဉ်ပေါင်းစုထားသည့် အခြေခံဥပဒေ ရှိသည်။ စနစ်တကျစီစဉ်ပေါင်းစုထားသည့် အခြေခံဥပဒေတို့သည် အထင်ကရ နိုင်ငံရေးအပြောင်းအလဲများဖြစ်သည့် တော်လှန်ရေး တို့၏ ရလဒ်ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတစ်ခုမှ အခြေခံဥပဒေတစ်ခုကို လက်ခံယူသည့်ဖြစ်စဉ်သည် ထိုအခြေခံကျသော ပြောင်းလဲမှုကို ဖြစ်ထွန်းစေသည့် သမိုင်းကြောင်းနှင့် နိုင်ငံရေးရာ ဆက်စပ်အခြေအနေတို့နှင့် အထူး ယှဉ်တွဲလျက် ရှိသည်။ စနစ်တကျစီစဉ်ပေါင်းစုထားသည့် အခြေခံဥပဒေ ၏ တရားဝင်ဖြစ်ခြင်း (အဓွန့်ရှည်ခြင်း) သည်လည်း ၎င်း ဥပဒေကို စတင်လက်ခံယူသည့် လုပ်ငန်းစဉ်တို့နှင့် ဆက်နွယ်သည်။ စနစ်တကျ စီစဉ်ပေါင်းစုထားသည့် အခြေခံဥပဒေရှိသည့် နိုင်ငံများသည် သာမန်အားဖြင့် ဥပဒေပြုအာဏာပိုင်အဖွဲ့က ပြဋ္ဌာန်းသည့် ပုံမှန် ဥပဒေထက် အခြေခံဥပဒေကို ပိုမိုအဆင့်မြှင့်အလေးပေးကြသည်။
၎င်းမှာ တရားဝင်ပြုထားသော ဥပဒေပြုအာဏာပိုင်အဖွဲ့၏ဥပဒေနှင့် စနစ်တကျစီစဉ်ပေါင်းစုထားသည့် အခြေခံဥပဒေ တို့ကြား ပဋိပက္ခ တစ်ခုခု ရှိလျှင် အာဏာပိုင်အဖွဲ့၏ဥပဒေအားလုံး သို့မဟုတ် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းကို တရားရုံးမှ တရားဥပဒေဘောင်ပြင်ပသို့ရောက်ခြင်း ဟု ကြေညာသတ်မှတ်ပြီး အခြေခံဥပဒေနှင့်မညီညွတ်ကြောင်း ပယ်ဖျက်နိုင်သည်။ ထပ်လောင်းဆိုရလျှင် အခြေခံဥပဒေ ကို ပြုပြင်ခြင်း ပြုရန် အလွန်ပြောင်မြောက်သည့် လုပ်ဆောင်ချက်များလိုအပ်သည်။ ထိုလုပ်ဆောင်ချက်များမှာ အထူး တိုင်းပြုပြည်ပြုလွှတ်တော်ခေါ်ယူခြင်း သို့မဟုတ် ဥပဒေပြုသူများ၏ ထောက်ခံမဲပေးမှု အများစုဖြစ်ရန်၊ ဒေသတွင်း ဥပဒေပြုသူတို့၏သဘောတူညီမှုပါဝင်ရန်၊ ပြည်လုံးကျွတ်မဲဆန္ဒခံယူခြင်း စသည်တို့လိုအပ်သည့် ပါလီမန်အတွင်း သဘောတူညီချက်များရယူခြင်း နှင့် အခြားသော ရိုးရိုးဥပဒေတစ်ခုထုတ်ရန်ထက် ပိုမိုခက်သည့်လုပ်ငန်းစဉ်များကို အခြေခံဥပဒေပြင်ဆင်ရန်တွင် ပါဝင်သည်။
စနစ်တကျစီစဉ်ပေါင်းစုထားခြင်းမရှိသည့် အခြေခံဥပဒေ
၂၀၁၀ ရောက်သည်တွင် အစ္စရေး ၊ နယူးဇီလန် နှင့် ဗြိတိန် အနည်းဆုံး နိုင်ငံသုံးခုတွင် စနစ်တကျ စီစဉ်ပေါင်း စုထားခြင်းမရှိသည့် အခြေခံဥပဒေတို့ ရှိနေသည်။ စနစ်တကျစီစဉ်ပေါင်းစုထားခြင်းမရှိသည့် အခြေခံဥပဒေ (ရေးသားတင်သွင်းမှုမပြုထားသည့် အခြေခံဥပဒေဟုလည်းခေါ်) တို့သည် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ဥပဒေတို့ နှင့် သဘောတူညီမှုစာချုပ်တို့ "ပြောင်းလဲတိုးတက်လာမှု" တို့၏ရလဒ်ပင်ဖြစ်သည်။ စနစ်တကျ စီစဉ်ပေါင်းစုထားသည့် ဥပဒေ ဖြစ်သော အင်္ဂလန်တွင် အစပြုခဲ့သော ဝက်စ်မင်စတာ ထုံးတမ်း တို့နှင့် နှိုင်းယှဉ်ရလျင် စနစ်တကျ စီစဉ်ပေါင်းစုထားခြင်းမရှိသည့် အခြေခံဥပဒေတို့တွင် တင်သွင်းရေးသားထားသော ရင်းမြစ်များပါဝင်သည်။ ဥပမာ ပါလီမန်မှ ပြဋ္ဌာန်းသော အခြေခံအက်ဥပဒေများ (House of Commons Disqualification Act 1975) (အောက်လွှတ် တော် စည်းဝတ်မညီညွတ်မှုအက်ဥပဒေ ၁၉၇၅)၊ Northern Ireland Act 1998 (မြောက်အိုင်ယာလန်အက်ဥပဒေ ၁၉၉၈)၊ Scotland Act 1998 (စကော့တလန်အက်ဥပဒေ ၁၉၉၈)၊ Government of Wales Act 1998 (ဝေလအစိုးရအက်ဥပဒေ ၁၉၉၈)၊ European Communities Act 1972 (ဥရောပလူမှုဝန်းကျင်အက်ဥပဒေ ၁၉၇၂) နှင့် Human Rights Act 1998 (လူ့အခွင့်အရေးအက်ဥပဒေ ၁၉၉၈ ) နှင့် ရေးသားထားခြင်း မပြုသည့် ရင်းမြစ်များဖြစ်သော ပါလီမန်အတွင်း သဘောတူညီလက်ခံမှုများ၊ အစဉ်အလာများ တို့ကိုလေ့လာကိုးကားခြင်း၊ တော်ဝင်အထူးလုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာများ၊ ထုံးတမ်းများ နှင့် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတို့ကို ကြာသပတေးနေ့တို့တွင်သာ အမြဲကျင်းပခြင်းတို့ကဲ့သို့သော ရိုးရာ တို့အားလုံးစုပေါင်း၍ ဗြိတိန်နိုင်ငံ၏ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ တို့ကို ဖွဲ့စည်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။