cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ပင်စိမ်းမွှေး
ပုံသဏ္ဌာန် 	: 	အပင် - အပင်ငယ် မျိုးဖြစ်သည်။ အမြင့် ၂ ပေ မှ ၃ ပေ အထိ ရှိ၏ ။ ပင်စည် ဖြောင့်မတ်ပြီး လေးထောင့် ပုံရှိသည်။ အခက်အလက် များ နူးညံ့၍ အမွေးများ ရှိပြီး အနံ့မွှေး သည်။ ပင်စည် နှင့် အကိုင်းအခက် အစိမ်းရောင် ဖြစ်သော် လည်း တစ်ခါ တစ်ရံ သပြေ ရောင်သမ်းသည်။ မြန်မာ နိုင်ငံ၌ ပင်စိမ်းဖြူ သို့မဟုတ် ဟင်းစား ပင်စိမ်း ၊ ပင်စိမ်းနက် ၊ ပင်စိမ်းညို ၊ ပင်စိမ်းကြီး ဗလရှင် စသည်ဖြင့် ပင်စိမ်း အမျိုးမျိုး ပေါက်ရောက်ပြီး ယင်းတို့၏ အာနိသင် မှာ အနည်းငယ် စီသာ ကွာခြား၏ ။ အရွက် - ရွက်ဆိုင် အလှည့်ကျ ထွက် ၏ ။ ရွက်ထိပ်ချွန် ပြီး ရွက်ရင်း သွယ်သည်။ အလျား ၁-၃ လက်မထိ ရှည်သည်။ ရွက်နား လွှသွား ပုံရှိသည်။ ရွက်ညှာ ၁ လက်မထိ ရှည်၏ ။ အပွင့် - သေးငယ်ပြီး အဖြူရောင် ရှိသည်။ အလွန် မွှေးသည်။ အခိုင်လိုက် ပွင့်သည်။ ပွင့်ချပ်ပေါ် တွင် အမွေးလေး များရှိသည်။ တပေါင်း ၊ တန်ခူးတွင် ပွင့်သည်။ အစေ့ - လုံးဝိုင်း ပြီး တစ်ဖက်တွင် အနည်းငယ် မောက်၍ တစ်ဖက် တွင် ပြား၏ ။ အရောင် မည်း၏ ။ အနံ့ မရှိ ၊ အရသာ ပူစပ်၏ ။ အသုံးပြုနိုင်သည့် အစိတ်အပိုင်းများ 	: 	အရွက် ၊ အစေ့။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့နိုင်သောနေရာများ 	: 	မြန်မာ နိုင်ငံ အနှံ့အပြား ပေါက်ရောက်သည်။ အထူး သဖြင့် အပူပိုင်း ဒေသတွင် ပိုမို ပေါက်ရောက်သည်။ သဘာ၀ အလျောက် ပေါက်ရောက်သော် လည်း ဟင်းစား နှင့် ဆေးအတွက် စိုက်ပျိုး ကြသည်။ အမြင့်ပေ ၃၀၀၀ အထိ စိုက်ပျိုး နိုင်သည်။ စိုက်ပျိုးပုံ- (က)မြေပြုပြင်ခြင်း - ဟင်းသီး ဟင်းရွက် ခင်းများ ပြုပြင် သကဲ့သို့ပင် ဖြစ်သည်။ (ခ) မျိုးစေ့ချခြင်း -တစ်တန်းနှင့် တစ်တန်း ၂ ပေမှ ၃ ပေ အထိ ခွာ၍ အလျား ၁ ပေလျှင် မျိုးစေ့ ပေါင်း ၁၂ မှ ၁၅ စေ့ အထိ ချရသည်။ မျိုးစေ့များ စိပ်မနေ စေရန် ဂရုပြု ရမည်။ (ဂ) ပြုစုဂရုစို်က်ခြင်း - ပေါင်းနှိမ်ခြင်း ၊ မြေဆွခြင်းကို လိုအပ်သလို ပြုလုပ်ရမည်။ မြေဩဇာ အထူးမလို သော်လည်း ထည့်နိုင်မည် ဆိုက ပိုမို ကောင်းမွန်သည်။ (ဃ) စုဆောင်းရယူခြင်း -စတင် ပွင့်ချိန် လောက်၌ ရိတ်သိမ်း ဖြတ်ယူပြီး အငုတ် မှ ထွက်လာသော အတက် များ သည် နောက်တစ်ကြိမ် ပွင့်လာပါက ထပ်မံ ဖြတ်ယူနိုင်သည်။ တစ်ရာသီ လျှင် ၂ ကြိမ် မှ ၃ ကြိမ် အထိ ရယူနိုင်သည်။ အညွန့် နှင့် အရွက် များကို အရိပ်ထဲ၌ အခြောက် လှန်းရသည်။ အသုံးဝင်ပုံ 	: 	အာနိသင် -မြန်မာ ဆေးကျမ်း များ အလိုအရ ပင်စိမ်းသည် ပူ စပ် အရသာ ရှိ၏ ။ အနည်းငယ် ခါး၏ ။ လေနှင့် သလိပ် ကို နိုင်၏ ။ ရင်ကျပ် ချွဲကျပ် ၊ အစာမကြေသော အနာမျိုးကို နိုင်၏ ။ သည်းခြေကို ပျက်စေတတ်၏။ အသုံးပြုပုံ- အရွက် ၁ ။ ပင်စိမ်း ရွက်ကို ကြိတ်ညှစ်၍ ရသော အရည်သည် ချောင်းဆိုး ရောဂါ ၊ အရေပြား ရောဂါ ၊ မစားချင် မသောက်ချင် ဖြစ်ခြင်း နှင့် အစာအိမ် ရောဂါ ကြောင့် ဗိုက်နာသော ဝေဒနာ တို့အား ပျောက်ကင်းစေသည်။
မြန်မာပြက္ခဒိန်
မြန်မာပြက္ခဒိန်အကြောင်းအား ဖတ်ရှုရန်အတွက် ရှေးဦးစွာ နေ့၊ ည၊ ရက် ဟူသော ဝေါဟာရတို့၏ အဓိပ္ပာယ်အား အကြမ်းဖျင်း သိရှိရန် လိုအပ်ပေလိမ့်မည် ဖြစ်သည်။ ဝေါဟာရအလို၌ ကောင်းကင်တွင် နေထွန်းလင်းနေသမျှသော ကာလကို နေ့ ဟုခေါ်သည်။ နေကွယ်၍ နေကို မမြင်ရသော ကာလတစ်လျှောက်လုံးကို ညဟုခေါ်သည်။ နေ့နှင့် ည ကို ပေါင်းလျှင် နေ့ဟူ၍ပင် ခေါ်ပြန်သည်။ တိကျလိုသော် ရက်ဟူသော ဝေါဟာရကို အသုံးပြုကြသည်။ သို့သော် တနင်္ဂနွေနေ့၊ တနင်္လာနေ့ဟု ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲသည့်အခါ တနင်္ဂနွေ၊ တနင်္လာဟု သတ်မှတ်ထားသော ရက်ကို ဆိုလိုသည်ဟု မှတ်ယူရမည်ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်သွား၊ ဂြိုဟ်လာတို့ကို တွက်ချက်ရာ၌ နေ့ဟူသော စကားကိုပင် သုံးစွဲသည်ဖြစ်ရာ ယင်းနေ့တွင် ညကာလလည်း ပါဝင်သည်ဟု မှတ်ယူရမည်။
ဤကဲ့သို့ နေ့ကို တွက်ချက်ရာ၌ နေကို အကြောင်းပြု၍ တွက်ချက် သည်လည်း ရှိ၏။ နက္ခတ်တည်းဟူသော ကြယ်ကို အကြောင်းပြု၍ တွက်ချက်သည်လည်း ရှိသည်။ နေကိုအကြောင်းပြု၍ နေ့ကို သတ်မှတ်သောအခါ နေနေ့ဟု ခေါ်နိုင်သည်။ နေနေ့ကို အင်္ဂလိပ်တို့က Solar Day ဟု ခေါ်သည်။ ကြယ်ကို အကြောင်းပြု၍ နေ့ကို သတ်မှတ်သောအခါ နက္ခတ်နေ့ဟု ခေါ်နိုင်သည်။ နက္ခတ်နေ့ကို အင်္ဂလိပ်တို့က Sidereal Day ဟု ခေါ်သည်။ နေနေ့ဟူသည်ကား မြေပြင်ပေါ်မှနေ၍ နေကို ကြည့်ရှုသူ တစ်ဦး၏ ဦးခေါင်းတည့်တည့်၌ နေရောက်ရှိသော နေမွန်းတည့်သည့် အချိန်မှ အစပြု၍ နောက်တစ်ကြိမ် အလားတူ နေမွန်းတည့်သော အချိန်အထိဟူသော ကာလဖြစ်သည်။ ယင်းမှ နေ့နှင့်ညကို တပေါင်းတည်း ပြုထားသည်ဖြစ်၍ တစ်ရက်ဟုလည်း ခေါ်နိုင်သည်။
နေနေ့တစ်နေ့၏ အချိန်တာသည် နက္ခတ်နေ့တစ်နေ့အချိန်၏ ၂၄နာရီ၊၃ မိနစ်၊ ၂၆ ဒဿမ ၅၅ စက္ကန့်'''နှင့် ညီမျှသည်။ နက္ခတ်နေ့ဟူသည်ကား မြေပြင်မှနေ၍ ကြယ်(နက္ခတ်)ကို ကြည်ရှု့သူတစ်ဦး၏ ဦးခေါင်းတည့်တည့်၌ ကြယ်မွန်းတည့်သော အချိန်မှ အစပြု၍ နောက်တစ်ကြိမ် အလားတူ ကြယ်မွန်းတည့်သော အချိန်အထိ ဖြစ်သည်။ ယင်းမှာလည်း နေ့နှင့်ညကို တပေါင်းတည်းပြုလုပ်ထားသော ရက်ပင်ဖြစ်သည်။ နက္ခတ်နေ့တစ်နေ့၏ အချိန်တာသည် နေနေ့အချိန်၏ ၂၃ နာရီ၊ ၅၆ မိနစ်၊ ၅၄ ဒဿမ ၀၉ စက္ကန့်နှင့် ညီမျှသည်။
ရှေးမြန်မာမင်းတို့သည် ရေနာရီကို သုံးသည်။ ရေနာရီပြုလုပ်ပုံမှာ ဤသို့ဖြစ်သည်။ ရတနာအတိ စီခြယ်ထားသော အင်တုံထဲတွင် ရေအပြည့်ထည့်၍ ရေမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် ကြေးဖလားကို အပေါက်ဖော်က၍ တင်ရသည်။ ယင်းကြေးဖလား ရေစိမ်၍ နှစ်မြုပ်သောအခါ ယင်းနစ်မြုပ်ချိန်ကို တစ်နာရီဟု သတ်မှတ်သည်။ ကြေးဖလားသည် ကြေးနီအချိန် တစ်ဆယ့်ခြောက်ကျပ်သား လေး၍ အစောက် ခုနှစ်လက်သစ်၊ မျက်နှာဝ ထောင့်ဖြတ်ကိုးလက်သစ် ရှိသည်။ ဖလားအောက်ခြေ၌ မိန်းမပျိုတစ်ဦး၏ ဆံခြည်မျှင် တစ်ဆယ့်ခြောက်မျှင် ဝင်ရုံမျှ အပေါက်ဖောက်ထားသည်။ ဖလားတစ်ခါနစ်လျှင် ငွေမောင်းတီးရသည်။ဤသည်ကို ရည်၍ တစ်နာရီကို တစ်မောင်းဟု မှတ်ရသည်။ စက်နာရီနှင့် နှိုင်းသော် တစ်မောင်းခေါ် မြန်မာနာရီသည် ၂၄ မိနစ်အဓွန့်ရှည်သည်။ ၄ ပါဒ်လျှင် တစ်မောင်းဟူ၍ လည်း အနုစိတ်ထားသည်။ မြန်မာမင်းများ လက်ထက်၌ နေထွက်(စက်နာရီ ၆ နာရီ)မှ အစပြု၍ ဗဟိုရ်နာရီဖြင့် နေ့ဗဟိုရ်နာရီ လေးချက်၊ ညဗဟိုရ်နာရီ လေးချက်၊ ပေါင်း ဗဟိုရ်နာရီ ရှစ်ချက်ဖြင့် တစ်ရက်ဟု သသတ်မှတ်သည်။ ဤ ဗဟိုရ်နာရီစနစ်ကို စက်နာရီဖြင့် ယှဉ်သော် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
နေ့၊ ရက်၊ ညတို့၏အခြေခံအကြောင်းများကိ ပြဆိုပြီးသော် မြန်မာနေ့အမည်များကို ပြဆိုပါမည်။ မြန်မာနေ့အမည်များ၏ ဗျုပ္ပတ်ကို ဖော်ပြရာ၌ ရှေးမြန်မာတို့၏ အယူအဆနှင့် ယခုခေတ် သုတေသန ပညာရှင်တို့၏ အယူအဆကို ယှဉ်၍ ဖော်ပြပါမည်။ ရှေးက အယူအဆ ဆိုသည်မှာ ရာဇမတ္တဏ်စသော နက္ခတ်ဗေဒင်ကျမ်းတို၏ အဆိုကို လိုက်နာသော သူတို့၏ အယူအဆဖြစ်သည်။ ယခုခေတ် သုတေသန ပညာရှင်တို့၏ အယူအဆကား မြန်မာမှုနှင့် စပ်လျဉ်း၍ သုတေသနပြုသူ ဦးဖိုးလတ်နှင့် ယင်း၏အယူအဆများကို လက်ခံကြသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ အာ‌ဘော်ဖြစ်သည်။ မြန်မာရက်များတွင် ခုနှစ်ရက်ရှိသည်။ သို့သော် ရာဟု ဟူသော အမည်ဖြင့် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့၏ တစ်ဝက်အား ခေါ်ဝေါ်သော အမည်တစ်မျိုး ထပ်မံ ရှိသဖြင့် အမည်ရှစ်မျိုးဖြင့် ၇ ရက်ရှိသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ၎င်းတို့အား သက်ဆိုင်ရာ အမည်များအား နိုပ်၍ ကြည့်ရှုလေ့လာနိုင်သည်။ တနင်္ဂနွေ တနင်္လာ အင်္ဂါ ဗုဒ္ဓဟူး၊ ရာဟု ကြာသပတေး သောကြာ သောကြော စမြန်ေနေ့နဲ့ည
လနှင့် ရာသီ
ဤကမ္ဘာမြေကြီးက နေကို တစ်ပတ်ပြည့်အောင် လှည့်သော အချိန်ကာလကို တစ်နှစ်ဟု ယူသည်။
မယ်တော်ပျံရွာ၊ ဗြိုက်
မယ်တော်ပျံရွာ၊ ဗြိုက်
ချောင်းဖျားရွာ၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်
ချောင်းဖျားရွာ (Chaunghpyar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်၊ ရွာသာယာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၄၆၅ ဖြစ်သည်။
တန်းတင်ရွာ
တန်းတင်ရွာ
ချောင်းဖျားရွာ၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တန်းတင်ရွာ
ကိုးကား
တန်းတင်ရွာ
လယ်တီရွာသစ်ရွာ၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်
လယ်တီရွာသစ်ရွာ (Leldiywarthit)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်၊ စေတီကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၄၄၇၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စေတီကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၂၇ ဦး၊ မ ၁၃၀၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၅၃၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရှမ်းရေကျော်ရွာ၊ ရှမ်းရေကျော်
ရှမ်းရေကျော်ရွာ၊ ရှမ်းရေကျော်
ဆူးရာဇ်ချောင်းရွာ၊ ဆူးရာဇ်ချောင်း
ဆူးရာဇ်ချောင်းရွာ၊ ဆူးရာဇ်ချောင်း
ချရားရွာ
ချရားရွာ
ပြည်ပန်းညို
Cassia glauca Lam (ပြည်ပန်းညို)
ပုံသဏ္ဌာန် 	: 	အပင်-- အပင်ငယ် မျိုး ဖြစ်သည်။ အမြင့် ၁၀ ပေ ကျော် ထိ ရှိ၏။ အကိုင်း အခက် များ၍ တောက်ပြောင် သော အရောင် ရှိသည်။ အရွက်-- ရွက်ပေါင်း ဖြစ်ပြီး ရွက်လွှဲ ထွက်သည်။ ၅ လက်မ ၉ လက်မ ထိ ရှည်သည်။ ရွက်မြွှာ များ ရွက်ဆိုင် ထွက်ပြီး ထိပ်ဝိုင်းသည်။ ရွက်ပြား ချော၍ ရွက်နား ညီသည်။ သေးငယ် သော ရွက်စွယ် ပါရှိသည်။ အပွင့်-- ကြီးသည်။ တောက်ပသော အဝါရောင် ရှိသည်။ ဝါဆို၊ ဝါခေါင်လ တွင် ပွင့်သည်။ အသီး-- သီးတောင့် ရှည်မျိုး ဖြစ်၍ ၆ လက်မ ၈ လက်မ ထိ ရှည်သည်။ ပြား၍ ပါးလှပ်ပြီး ပြောင်ချော သည်။ အစေ့ ၂၀ မှ ၃၀ ထိ ပါရှိသည်။ အသီးညှာ ထင်ရှား သည်။ တော်သလင်း မှ တန်ဆောင်မုန်း လ အတွင်း သီးသည်။ အသုံးပြုနိုင်သည့် အစိတ်အပိုင်းများ 	: 	အရွက် မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့နိုင်သောနေရာများ 	: 	ပေါက်ရောက်သည့်ဒေသ-- မြန်မာ နိုင်ငံ အနှံ့ အပြား တွင် ပေါက်ရောက် သည်။ ပေါက်ရောက်ပုံ--သဘာ၀ အလျောက် ပေါက် ရောက်သည်။ အသုံးဝင်ပုံ 	: 	အာနိသင်-- မြန်မာ ဆေးကျမ်း များ အလို အရ ပြည်ပန်းညို သည် အေး၏။ အရသာ ဖန်ခါး၏။ ဆီးကို များစေ၍ ညောင်းကျ ရောဂါကို ပျောက်ကင်း စေနိုင်သည်။ အသုံးပြုပုံ-- အရွက်--၁။ အရွက် ကြိတ်ညှစ်ရည် ကို နို့ရည် သကြားတို့နှင့် သောက်လျှင် ဆီးအောင့် ရောဂါ နှင့် ညောင်းကျ ရောဂါ ပျောက်စေ၏။ ၂။ ပြုတ်၍ ပုစွန်ခြောက် ဖြင့် သုပ်စားက လေထိုး လေအောင့် ရောဂါ၊ လေလုံး ရောဂါ၊ အဖျား ရောဂါ ၊ဆီးချို ရောဂါ၊ ညောင်းကျ ရောဂါ ပျောက်၏။ ၃။ အမှုန့် ပြု၍ စားပါက လေရောဂါ၊ အပူရောဂါ၊ ဆီးအောင့် ရောဂါ များ ပျောက်၏။ ၄။ အရွက် ကို ဟင်းချို ချက်သောက် က ပိတ်ဝမ်း ရောဂါ၊ သွေးဝမ်း ရောဂါ၊ လေရောဂါ၊အစာ မကြေ ၊ သည်းခြေ ပျက် ရောဂါ များ ပျောက်၍ အားကို ဖြစ်စေ၏။
ဖက်နမ်ရွာမရွာ၊ ကျေးသီးမြို့နယ်
ဖက်နမ်ရွာမရွာ (Hpetnamywarma)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ ကျေးသီးမြို့နယ်၊ ဖတ်နမ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၉၉၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖတ်နမ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၁၃ ဦး၊ မ ၇၉၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၀၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျေးသီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကြံခင်းစုရွာ၊ မြသိန်းတန်
ကြံခင်းစုရွာ၊ မြသိန်းတန်
အတပ္မါ
အတပ္ပါဘုံဆိုသည် ချမ်းချမ်းသာသာ ဖိုလ်ချမ်းသာများကို ခံစား၍ မရောင့်ရဲနိုင်သော ဗြဟ္မာများ၏ နေရာဘုံဖြစ်သည်။ အတပ္ပါဘုံသည် အဝိဟာဘုံနှင့် ယူဇနာ ငါးသန်း၊ ငါးသိန်း၊ ရှစ်ထောင်ကွာဝေးသည်။
အတပ္ပါဘုံသို့ ကသိုဏ်း(၁၀)ပါး၊ အာနာပါနဿတိ၊ ဥပေက္ခာ ဗြဟ္မဝိဟာရ စသောကမ္မဌာန်းတရား (၁၂)ပါးထဲမှ တစ်ပါးပါးကို အားထုတ်၍ ပထမဈာန်ကိုရလာသော အနာဂါမိဖလဋ္ဌာန်၊ အရိယာပုဂ္ဂိုလ်များမှ ရောက်နိုင်သည်။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်များသည် မိမိတို့ရရှိထားသော ပထမဈာန်ကို ပွားများသောအခါ ဝီရိယိန္ဒြေလွန်ကဲသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် အတပ္ပါဘုံကို ရောက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ အတပ္ပါဘုံ၏ ပဋိသန္ဓေစိတ်သည် ရူပပဉ္ဖမဈာဉ် ဝိပါက်စိတ်ဖြစ်သည်။ ထိုဘုံတွင် အနာဂါမိဖလဋ္ဌာန်၊ အရဟတ္တဖလဋ္ဌာန်၊ အရဟတ္တမဂ္ဂဋ္ဌာန် ပုဂ္ဂိုလ်(၃)ယောက်ရသည်။ သက်တမ်းအားဖြင့် ကမ္ဘာပေါင်း နှစ်ထောင် အသက်ရှည်သည်။ အတပ္ပါဘုံသည်လည်း ကမ္ဘာကြီးပျက်သည့် အထဲတွင် မပါဝင်ပေ။
ညောင်ပင်သာရွာ၊ စဉ့်ကူးမြို့နယ်
ညောင်ပင်သာရွာ (Nyaungpinthar)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ စဉ့်ကူးမြို့နယ်၊ ရွှေကျင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၁၆၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွှေကျင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၄၇ ဦး၊ မ ၁၂၂၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၄၆၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စဉ့်ကူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရေဝတဘုရား
ဗုဒ္ဓဝင်
၁။ သုမနမြတ်စွာဘုရား၏ နောက်အဖို့၌ ရေဝတမည်သော လောကရှေ့သွား မြတ်စွာဘုရားသည် ပွင့်တော်မူလေ၏၊ ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် နှိုင်းယှဉ်စရာ ဥပမာ ရှိတော်မမူ၊ တူသောပုဂ္ဂိုလ် ရှိတော်မမူ၊ ပြိုင်ဘက်ပုဂ္ဂိုလ် ရှိတော်မမူ၊ အမြတ်ဆုံး ပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်တော်မူပေ၏။
၂။ ထိုမြတ်စွာဘုရားသည်လည်း ဗြဟ္မာမင်း တောင်းပန်အပ်သည် ဖြစ်၍ ဘဝကြီး ငယ်၌ မဖြစ်စေတတ်သော ခန္ဓာဓာတ်တို့ကို ပိုင်းခြားကြောင်း ဖြစ်သော တရားကို ဟောပြတော်မူ၏။
၃။ ထိုမြတ်စွာဘုရား တရားဟောတော်မူခြင်းကြောင့် (နတ်လူတို့၏ သစ္စာလေးပါး ကို) သိခြင်းတို့သည် သုံးကြိမ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏၊ (နတ်လူတို့၏) သစ္စာလေးပါးကို ထိုးထွင်းသိခြင်းသည် ဂဏန်းသင်္ချာအားဖြင့် မပြောဆိုနိုင်သော ရှေးဦးစွာသော သိခြင်း ဖြစ်လေ၏။
၄။ အကြင်အခါ ရေဝတမြတ်စွာဘုရားသည် အရိန္ဒမမင်းကို ဆုံးမတော်မူ၏၊ ထို အခါ ကုဋေတစ်ထောင်သော လူ နတ် ဗြဟ္မာတို့၏ (သစ္စာလေးပါးကို)သိခြင်းသည် နှစ်ကြိမ်မြောက် သိခြင်းဖြစ်လေ၏။
၅။ လူတို့ထက် မြတ်သော မြတ်စွာဘုရားသည် ခုနစ်ရက်ပတ်လုံး တစ်ပါးတည်း ကိန်းအောင်းတော် မူရာ (နိရောဓသမာပတ်)မှ ထပြီးလျှင် ကုဋေတစ်ရာသော လူ နတ်တို့ကို မြတ်သော ဖိုလ်၌ တည်စေလျက် ဆုံးမတော်မူ၏။
၆။ ရေဝတမြတ်စွာဘုရားအား (ကိလေသာ) အညစ်အကြေး ကင်းကုန်သော (ဘဝမှ) ကောင်းစွာ လွတ်မြောက်ကုန်သော တာဒိဂုဏ်နှင့် ပြည့်စုံကုန်သော ရဟန္တာတို့၏ အစည်းအဝေးတို့သည် သုံးကြိမ်တို့ တိုင်တိုင် ဖြစ်ကုန်၏။
၇။ ပထမအစည်းအဝေးသို့ ကြွရောက်သော ရဟန္တာတို့သည် ဂဏန်းစဉ် (အရေ အတွက်)ကို ကျော်လွန်ကုန်၏၊ ကုဋေတစ်သိန်းသော ရဟန္တာတို့၏ အစည်းအဝေး သည် ဒုတိယ (နှစ်ကြိမ်မြောက်) အစည်းအဝေး ဖြစ်၏။
၈။ ထိုမြတ်စွာဘုရား၏ တရားတည်းဟူသော စက်ကို လည်စေတော်မူသော ပညာ အားဖြင့် တူသောသူ မရှိသော အကြင် အဂ္ဂသာဝကသည် (ရှိ၏)၊ ထိုအခါ ထိုအဂ္ဂ သာဝကသည် မကျန်းမာသည် ဖြစ်၍ အသက်ရှင်ခြင်း၌ ယုံမှားခြင်းသို့ ရောက်လေ ၏။
၉။ ထိုအခါ ကုဋေတစ်ထောင်သော အကြင်ရဟန္တာရဟန်းတို့သည် ထိုအဂ္ဂသာဝက အား သူနာမေးခြင်းငှါ ကြွရောက်တော် မူလာကြကုန်၏၊ ထိုရဟန်းတို့၏ အစည်း အဝေးသည် တတိယ (သုံးကြိမ်မြောက်)အစည်းအဝေး ဖြစ်လေ၏။
၁၀။ ထိုအခါ၌ ငါသည် အတိဒေဝ မည်သော ပုဏ္ဏား(ဖြစ်၍) ရေဝတမြတ်စွာ ဘုရား (ထံ)သို့ ချဉ်းကပ်ပြီးလျှင် ထိုမြတ်စွာဘုရားအား ကိုးကွယ်ရာဟူ၍ ဆည်း ကပ်ခဲ့၏။
၁၁။ ငါသည် ထိုမြတ်စွာဘုရား၏ အမြတ်ဆုံးဖြစ်သော သီလဂုဏ်၊ သမာဓိဂုဏ်၊ ပညာဂုဏ်ကို စွမ်းအား ရှိသမျှ ချီးမွမ်း၍ အပေါ်ရုံအဝတ်ကို ပေးလှူခဲ့၏။
၁၂။ လောက၏ ရှေ့သွား ဖြစ်တော်မူသော ထိုရေဝတမြတ်စွာဘုရားသည် လည်း ငါ့ကို ဗျာဒိတ် စကား မိန့်ကြားတော်မူ၏- ဤကမ္ဘာမှ မရေတွက်နိုင်သော ကမ္ဘာ၌ ဤ(ပုဏ္ဏား)သည် ဘုရားဖြစ်လတ္တံ့။
၁၃။ ကမ္မဋ္ဌာန်း စီးဖြန်းခြင်းလုံ့လကို အားထုတ်၍။ ပ။ ဤ(ဂေါတမ)မြတ်စွာဘုရား၏ မျက်မှောက်၌ ဖြစ်ရပါလိုကုန်၏ (ဟု ဆုတောင်းကုန်၏)။
၁၄။ ငါသည် ထိုမြတ်စွာဘုရား၏ စကားကိုလည်း ကြားနာရ၍ စိတ်ကို အလွန် ကြည်ညိုစေခဲ့၏၊ ပါရမီဆယ်ပါးကို ဖြည့်ကျင့်ခြင်းငှါ လွန်ကဲသော အကျင့်ကို ဆောက်တည် ခဲ့၏။
၁၅။ ထိုအခါ ၌လည်း ငါသည် ထိုဘုရားဖြစ်ကြောင်း ပါရမီတရားကို အောက်မေ့၍ ငါသည် အကြင်ဘုရား အဖြစ်ကို ဆုတောင်း၏၊ ထိုဘုရားဖြစ်ကြောင်း ပါရမီတရား ကို ကျင့်ဆောင်တော့အံ့ဟု အစဉ် ပွားများစေခဲ့၏။
၁၆။ ရေဝတမြတ်စွာဘုရား၏ မြို့တော်သည် သုဓညဝတီ မည်၏၊ ခမည်းတော် သည် ဝိပုလမင်း မည်၏၊ မယ်တော်သည် ဝိပုလာမိဖုရား မည်၏။
၁၇။ ထိုဘုရားအလောင်းတော်သည် အနှစ်ခြောက်ထောင်တို့ပတ်လုံး ထီးနန်းကို အုပ်စိုး၍ နေ၏၊ အထူး တန်ဆာဆင်အပ်သော သုဒဿန ရတနဂ္ဃိ အာဝေဠဟူ သော မြတ်သော ပြာသာဒ် သုံးဆောင်တို့ သည် ဘုန်းကံကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လျက် ရှိကုန်၏။
၁၈။ (ထိုဘုရားလောင်းအား) ကောင်းစွာ တန်ဆာဆင်အပ်သော မောင်းမပေါင်း သုံးသောင်း သုံးထောင်တို့သည် ရှိကုန်၏၊ မိဖုရားသည် သုဒဿနာ မည်၏၊ သားတော်သည် ဝရုဏ မည်၏။
၂၀။ ကြီးသော လုံ့လရှိတော်မူသော ရေဝတမြတ်စွာဘုရားသည် ဗြဟ္မာမင်း တောင်းပန်အပ်သည် ဖြစ်၍ ဝရုဏာရာမကျောင်းတိုက်တွင် အသရေရှိသော ကျောင်း၌ ဓမ္မစကြာကို ဟောတော်မူ၏။
၂၁။ ဝရုဏသည် လည်းကောင်း၊ ဗြဟ္မဒေဝသည် လည်းကောင်း ရေဝတမြတ်စွာ ဘုရား၏ မြတ်သော တပည့် အဂ္ဂသာဝက တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ (ထိုမြတ်စွာဘုရား၏) အလုပ်အကျွေးသည် သမ္ဘဝ မည်၏။
၂၂။ ဘဒ္ဒါသည် လည်းကောင်း၊ သုဘဒ္ဒါသည် လည်းကောင်း ထိုမြတ်စွာဘုရား၏ မြတ်သော တပည့်မ အဂ္ဂသာဝိကာ တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ အတုမရှိသော ဘုရားတို့နှင့် သာ တူတော်မူသော ထိုမြတ်စွာဘုရားသည်လည်း ကံ့ကော်ပင်ရင်း၌ ပွင့်တော်မူ ၏။
၂၃။ ပဒုမသည် လည်းကောင်း၊ ကုဥ္ဇရသည်လည်းကောင်း နှစ်ယောက်သော ဒါယကာတို့သည် မြတ်သော အလုပ်အကျွေး အဂ္ဂဥပဋ္ဌက တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ သိရီမာသည် လည်းကောင်း၊ ယသဝတီသည် လည်းကောင်း နှစ်ယောက်သော ဒါယိကာမတို့သည် မြတ်သော အလုပ်အကျွေး အဂ္ဂဥပဋ္ဌိကာ တို့ ဖြစ်ကုန် ၏။
၂၄။ ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် အမြင့်အားဖြင့် အတောင်ရှစ်ဆယ် မြင့်လျက် စိုက်ထူ အပ်သော သိကြားမင်း၏ (တံခွန်) မှန်ကင်းကဲ့သို့ အရပ်မျက်နှာ အားလုံးတို့ကို ထွန်းလင်းစေတော်မူ၏။
၂၅။ ထိုမြတ်စွာဘုရား၏ ကိုယ်တော်၌ဖြစ်သော အမြတ်ဆုံး ရောင်ခြည်တော် ပန်း နွယ်သည် နေ့၌လည်းကောင်း၊ ညဥ့်၌လည်းကောင်း ထက်ဝန်းကျင် တစ်ယူဇနာ တိုင်အောင် ပျံ့နှံ့လျက် ရှိပေ၏
၂၆။ ထိုအခါ အသက်တမ်းသည် အနှစ်ခြောက်သောင်းရှိ၏၊ ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် ထိုမျှလောက် အသက်တည်နေလျက် များစွာသော သတ္တဝါအပေါင်းကို ကယ်တင် တော်မူ၏။
၂၇။ (ထိုမြတ်စွာဘုရားသည်) ဘုရားတို့၏ အားအစွမ်းကို ပြ၍ လောက၌ အမြိုက် နိဗ္ဗာန်ကို ဟောပြလျက် မီးစာကုန်ခြင်းကြောင့် ငြိမ်းသော မီးကဲ့သို့ စွဲလမ်းခြင်း ဥပါဒါန် မရှိဘဲ ပရိနိဗ္ဗာန် စံတော်မူလေပြီ။
၂၈။ ရွှေရတနာနှင့် တူသော ထိုကိုယ်တော်သည် လည်းကောင်း၊ အတုမရှိသော ထိုသဗ္ဗညုတဉာဏ် တရားတော်သည် လည်းကောင်း ရှိ၏။ ထိုအားလုံးသည်ပင် ကွယ်ပျောက်ခဲ့လေပြီ၊ အလုံးစုံသော သင်္ခါရတို့သည် အချည်းနှီးတို့သာ ဖြစ်ကုန် သည် မဟုတ်ပါလော။
၂၉။ အခြံအရံ အကျော်အစောကို ဆောင်တော်မူသော ထိုရေဝတမြတ်စွာဘုရား သည် မြို့တော်(မဟာပုရ)၌ ပရိနိဗ္ဗာန် ပြုတော်မူ၏၊ ဓာတ်တော်သည် ထိုထိုအရပ် တို့၌ ပျံ့နှံ့လျက် ရှိလေသတည်း။
ဥပဒေ
ဥပဒေ(upadesa၊ उपदेश၊ Law)ဆိုသည်မှာ လူတို့ အချင်းချင်း ဆက်ဆံပေါင်းသင်းရာ၌ တရားမျှတခြင်း ရှိစေရန်နှင့် အကွပ်အကဲ အထိန်းအကျောင်း သဖွယ် ဖြစ်စေရန် အုပ်စိုးသူ အစိုးရတို့က သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းထားသော စည်းကမ်းစုပင်ဖြစ်သည်။ မည်သည့်အမူအကျင့်သည် ကောင်းသည်၊ မည်သည့်အမူ အကျင့်သည် မကောင်းဟူသော အများက ယူဆ ထင်မြင်သော စည်းကမ်းချက်များကို စုပေါင်း၍ အာဏာပိုင်အစိုးရတို့က ပြည်သူအများ လိုက်နာကျင့်သုံးရန် ပြဋ္ဌာန်းထားသည့်တို့ကို ဥပဒေဟုခေါ်သည်။ ကမ္ဘာလောကကြီးတွင် တရားဥပဒေသာ မရှိပါက လူတို့၏နေရေးထိုင်ရေးသည် ဘေးအန္တရာယ် ကင်းရှင်းမည် မဟုတ်ချေ။ လုံခြုံမှု ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု များသည်လည်း ရှိတော့မည် မဟုတ်ချေ။ တရားဥပဒေသည် နိုင်ငံ တစ်ခု တည်မြဲရေးတွင် အခရာ ဖြစ်သည်။ ဥပဒေ မရှိသော နိုင်ငံတွင် တည်မြဲသော အစိုးရမရှိနိုင်ချေ။ ယဉ်ကျေးသော နိုင်ငံတိုင်းတွင် မိမိနိုင်ငံနှင့် သင့်တင့်လျောက်ပတ်သော ဥပဒေများကို အများသဘောတူ ပြဋ္ဌာန်းထားကြသည်။ ဥပဒေကို ဖောက်ဖျက်သူများအား အထိုက်အလျောက် အပြစ်ဒဏ် ပေးကြရလေသည်။
ဟမ္မူရာဗီဘုရင်သည် ရှေးသူဟောင်းတို့ ပြုထားခဲ့သော ဥပဒေအမျိုးမျိုးကို စုပေါင်းပြီးလျှင် မိမိဉာဏ်နှင့် ဖြည့်သွင်းသင့်သော ဥပဒေများကို ထပ်လောင်းဖြည့်သွင်း ကာ ဥပဒေသစ်ကို ပြု၏။ ဥပဒေများကို အရှည်သဖြင့် တည်တံ့ရန် ရှစ်ပေခန့် မြင့်သော ကျောက်တုံးကြီးတွင် စာကြောင်းရေပေါင် သုံးထောင့်ခြောက်ရာခန့် ထွင်းထားခဲ့၏။ ဥပဒေတွင် မုဆိုးမများ၊ မိဘမဲ့ ကလေးများ၊ ဆင်းရဲသားများကိုလည်း နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းခြင်းမပြုနိုင်ရန် အထူးထည့်သွင်းပြုစုသည်။ လက်ထပ်ရေးဥပဒေများကိုလည်း အသေအချာ စီစဉ်၏။ မိန်းမများကို အခွင့်အရေးများစွာပေးသည်။ မိန်းမများ အား ကိုယ်ပိုင် ရောင်းဝယ်ရေးအလုပ်ကို လုပ်ခွင့်ပြုသည်။ လင်နှင့် မယား၊ ဆရာနှင့်တပည့်၊ သခင်နှင့်ကျွန်၊ မြေပိုင်ရှင်နှင့်မြေငှား စသောသူတို့၏ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံရေး တာဝန်ဝတ္တရားများကို အစုံအလင်ညွှန်ကြား ထားလေသည်။ ရောမဥပဒေသည် ဥရောပ ဥပဒေစနစ် နှစ်မျိုးတွင် တစ်မျိုး အပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ကျန်တစ်မျိုးမှာ အင်္ဂလိပ် ဥပဒေစနစ်ဖြစ်သည်။ ရောမလူမျိုးများသည် အုပ်ချုပ်ရေးတွင် အလွန်ကျွမ်းကျင်သူများ ဖြစ်ခဲ့ကြသည့် အားလျော်စွာ နှစ်ရှည်လများ တည်ရှိခဲ့သော ဓလေ့ထုံးစံများပေါ်တွင် အခြေခံထား၍ ဥပဒေများကို ပြုစုခဲ့ကြသည်။ ရောမသမ္မတနိုင်ငံလက်ထက်တွင် ဥပဒေများ စတင်ပေါ်ပေါက်၍ ရောမ နိုင်ငံတော် ဖြစ်လာသောအခါ ထွန်းကားလာလေရာ၊ ၁၄၅၃ ခုနှစ်တိုင်အောင်ပင် ဖြစ်တော့သည်။ ချို့ယွင်းသော ဥပဒေများကို ပြင်ဆင်ခြင်း၊ တရားစီရင်ချက်များနှင့် ဥပဒေပြုအဖွဲ့မှ ဥပဒေသစ်များကို ပြုလုပ်ခြင်း များဖြင့် ရောမဥပဒေစနစ်ကို ခိုင်မြဲအောင် တည်ဆောက်ကြသည်။ ဘီစီ ၄၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ရောမနိုင်ငံ ဓမ္မသတ် ၁၂ စောင်တွဲကို ပထမဆုံးအကြိမ် ဥပဒေများအဖြစ် စနစ်တကျ ပြုလုပ်သည်။ အေဒီ ၅၂၈-၅၃၄ ခုနှစ်များတွင် စိုးစံခဲ့သော ရောမဧကရာဇ်ဘုရင် ဂျပ်စတင်းနီးယန်း လက်ထက်တွင်ကား ရောမနိုင်ငံရှိ ဥပဒေဟူသမျှကို ညှိနှိုင်းပြုစု တည်းဖြတ်ရန် ကော်မရှင်အဖွဲ့တစ်ခု ခန့်အပ်သည်။ ထိုကော်မရှင်က ရောမနိုင်ငံ ဓမ္မသတ် ၁၂ စောင်တွဲကိုလည်းကောင်း၊ ရောမနိုင်ငံ ရှေ့နေရှေ့ရပ်၊ ခုံသမာဓိ တရားသူကြီးတို့၏ ဖြတ်ထုံး သင်္ခေပကျမ်းကို လည်းကောင်း၊ ဥပဒေလေ့လာသူ စာသင်သားတို့အတွက် ဥပဒေပေါင်းချုပ်ကို လည်းကောင်း ပြုစုစီရင်သည်။ ယင်းကျမ်းစုကို ကော်ပပ်ဂျူးရစ် စီဗီလစ်ဟုခေါ်၍ အဓိပ္ပာယ်အားဖြင့် ဓမ္မသတ်ပေါင်းချုပ်ပင်ဖြစ်သည်။ ယခုခေတ်မှီ နိုင်ငံတို့၏ တရားဥပဒေများမှာ ယင်းရောမဓမ္မသတ်ပေါင်းချုပ်ကို မှီ၍ပြုသော ဥပဒေများ ဖြစ်သည်။
ယင်း၏ ထူးခြားသောဂုဏ်အင်္ဂါတစ်ရပ်မှာ နိုင်ငံအချင်းချင်း ဆက်သွယ်သော ဥပဒေစနစ် ပါရှိခြင်း ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံသမိုင်း အလယ်ခေတ်နောက်ပိုင်း ဖြစ်သောနှစ်များတွင် ရောမဥပဒေကို ဥရောပတိုက် တက္ကသိုလ် ကျောင်းများ၌ သင်ကြားပို့ချလေသည်။ အင်္ဂလန်ပြည်မှတစ်ပါး အနောက်ဥရောပတိုက်ရှိ လူမျိုးများ၏ ဥပဒေများမှာ ရောမဥပဒေ၏ အငွေ့အသက်မှ ကင်းလွတ်ခြင်း မရှိကြချေ။
အင်္ဂလိပ်ဥပဒေ ဥရောပတိုက် ဥပဒေစနစ်နှစ်မျိုးတွင် တစ်မျိုး အပါအဝင်ဖြစ်သော အင်္ဂလိပ်ဥပဒေစနစ်သည် ယခုအခါတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ကနေဒါ၊ ဩစတြေးလျနှင့် နယူးဇီလန်နိုင်ငံများ၌ ပျံ့နှံ့နေ လေပြီ။ အိန္ဒိယ ဥပဒေများမှလည်း အင်္ဂလိပ်ဥပဒေများ၏ ပုံသွင်းခြင်းကို ခံယူခဲ့ရလေသည်။ အင်္ဂလိပ်ပိုင်နက် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ နယ်တစ်နယ်ဖြစ် ရောက်ရှိခဲ့ရသော မြန်မာနိုင်ငံ၌လည်း ဥပဒေ အငွေ့အသက် မကင်း ချေ။ အင်္ဂလန်ပြည်ကို နော်မန်လူမျိုးများ ဝင်ရောက် မတိုက်ခိုက်ခင်ကပင် အင်္ဂလန်ရှိ ခရိုင်တိုင်း၊ မြို့တိုင်း၊ မြို့နယ်တိုင်းတွင် ဓလေ့ထုံးစံများပေါ်၌ အခြေခံထားသော ဥပဒေများကို ကျင့်သုံးလိုက်နာလျက် ရှိသည်။ နော်မန်လူမျိုးတို့ သိမ်းပိုက်ပြီးနောက်တွင်ကား ဘုရင်မင်းမြတ်က ခန့်ထားသော တရားသူကြီးများသည် တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ရွှေ့ပြောင်း လှည့်လည်ကာ ဒေသဆိုင်ရာ ဥပဒေများအရ တရားစီရင်ကြသည်။ သို့ဖြင့် တဖြည်းဖြည်း လူအများ နှစ်သက်ရာကို လိုက်နာသော ထုံးစံကွယ်ပျောက်၍ တရားသူကြီး၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို လိုက်နာသော ထုံးစံရောက်လာသည်။ နှစ်ကာလ ကြာမြင့်သောအခါ၊ ယခင်တရားသူကြီးများ ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်များကို နောက်တရားသူကြီးများက ပြင်ဆင်သရွေ့ ပြင်ဆင်ပြီးလျှင် ကွန်မွန်းလော ခေါ် နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ အများသုံးဥပဒေဟု အသိအမှတ်ပြုလေသည်။
ထို့ပြင် တရားမဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်ဥပဒေ ဟူသော ဥပဒေ နှစ်မျိုးကို အသိအမှတ်ပြုလာကြသည်။ တရားမ ဥပဒေသည် လူများ၏ အခွင့်အရေးများကို ဖော်ပြထားသည်။ အခွင့်အရေး များကို မည်ကဲ့သို့ စောင့်ထိန်းရမည်။ ဆုံးပါးလက်လွတ်သွားပါက မည်ကဲ့သို့ ပြန်လည် ရယူရမည်ကို နည်းလမ်းပြထားသည်။ ရာဇဝတ် ဥပဒေမှာမူကား ပြည်သူ့အကျိုး၊ လူတစ်ဦး တစ်ယောက်၏အကျိုးနှင့် ဆန့်ကျင်သော အပြုအမူများကို တားမြစ်သည်။ အရေးယူသည်။ ပြစ်မှုကျူးလွန်သူများကို အပြစ်ပေးသည်။ အထက်ပါဥပဒေများမှာ မြို့ပြဆိုင်ရာ ဥပဒေဖြစ်ကြသည်။ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ဥပဒေများလည်း ရှိသေးသည်။ မာရှယ်လောခေါ် စစ်ဥပဒေမှာကား နိုင်ငံတွင် အရေးတကြီး အခြေအနေများ ပေါ်ပေါက်မှသာ အသုံးပြုရ သည်။ ပမာအားဖြင့် နိုင်ငံခြားမှ လာရောက်တိုက်ခိုက်သည့်အခါ၊ သူပုန်ထသည့်အခါ၊ ပြည်တွင်းဆူပူ သောင်းကျန်းမှုများရှိသည့်အခါများတွင် စစ်ဥပဒေကို ထုတ်ပြန်ရသည်။
ယဉ်ကျေးသော ကမ္ဘာကြီးတွင် ဥပဒေနယ်ပယ်မှာ အလွန်တရာ ကျယ်ပြန့်လှပေသည်။ အလယ်ခေတ်အတွင်း အယူဝါဒဆိုင်ရာ ကိစ္စများကို ဆုံးဖြတ်ရန် အယူဝါဒဆိုင်ရာဥပဒေများ ပေါ်ပေါက်လာသည်။ သာသနာရေးရုံးများတွင် အယူဝါဒကိစ္စများကို စီရင်ဆုံးဖြတ်ကြသည်။ မကြာခဏပင် သာသနာရေးရုံးများနှင့် အစိုးရရုံးများသည် မိမိတို့၏ စီရင်ပိုင်ခွင့်နယ်ပယ်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ အငြင်းပွားကြသည်။ အသစ် ဖွဲ့စည်း ထားသော အယူဝါဒဆိုင်ရာ ဥပဒေများမှာ ရောမကက်သလစ်ဂိုဏ်း၏ သာမန်စည်းကမ်းသေဝပ်မှုဆိုင်ရာဥပဒေများကို စုပေါင်းထားခြင်း ဖြစ်လေသည်။
အဆိုပါ ဥပဒေများအပြင် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေနှင့်ပါလီမန်ဆိုင်ရာ ဥပဒေများလည်း ရှိပေသေးသည်။ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံသည် နိုင်ငံ၊ သို့မဟုတ် လူမျိုး၏ အခြေခံဥပဒေပင် ဖြစ်သည်။ ဖွဲ့စည်း အုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေအရ မည်ကဲ့သို့သော အစိုးရမျိုး တည်ထောင်ထားကြောင်းကို ယေဘုယျအားဖြင့် သိသာနိုင်လေသည်။ ပါလီမန်ဆိုင်ရာ ဥပဒေမှာကား စင်စစ်အားဖြင့် ဥပဒေမဟုတ်ချေ။ ပါလီမန်အတွင်း အခြေအတင်ပြောဆိုကြရာတွင် လိုက်နာရန် ကျင့်ထုံးများကို စည်းကမ်းသတ်မှတ်ပေးသည့် နည်းဥပဒေများသာ ဖြစ်လေသည်။
ဥပဒေဟူသည် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေကို အခြေပြု၍ ရေးဆွဲထားသော စည်းမျဉ်းစနစ်ကို ဆိုလိုသည်။ တရားဥပဒေ စိုးမိုးရေးအတွက် ရည်ရွယ်ပြီး နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး နှင့် လူမှုရေး တို့ကိုလည်း နည်းအမျိုးမျိုး ဖြင့် ဖော်ဆောင်သည်။ လူအချင်းချင်းဆက်ဆံရေးအတွက်လည်း ကြားခံညှိနှိုင်းရေး စနစ်တစ်ရပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလအထိ ပြဋ္ဌာန်း၊ ရုပ်သိမ်း၊ တည်ဆဲဥပဒေများ စာရင်းချုပ်အရ ခေတ်ကာလအလိုက် မူရင်း ဥပဒေ ၅၆၆ ခုရှိပြီး မူရင်းဥပဒေများအနက် ဆက်လက်ကျင့်သုံးရန် မလိုသောတည်ဆဲဥပဒေ ၁၇၆ ခုရှိကြောင်းနှင့် သက်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ဝန်ကြီးဌာနများက စီမံ ခန့်ခွဲဆောင်ရွက်ရမည့် ဥပဒေများမှာ ၃၉၀ ရှိကြောင်း သိရသည်။
ခေတ်ကာလအလိုက် မူရင်းဥပဒေများမှာ-
‌လော်ယန်ရွာ၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်
‌လော်ယန်ရွာ(Laungyang)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်၊ လဝါ့ယန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၀၄၄၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အင်တိုင်းကြီးရွာ၊ မကွေးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မကွေးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခေါင်းဘွာ (အရှေ့)ရွာ၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်
ခေါင်းဘွာ (အရှေ့)ရွာ (Gaungbwar(East))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်၊ ရွာသာယာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၄၅၉ ဖြစ်သည်။  ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားလူငယ်များစွမ်းရည်ဖွံ့ဖြိုးရေးဒီဂရီကောလိပ်(စစ်ကိုင်း)
သင်ကြားပို့ချ ပေးသော ဘာသာရပ်များ
သင်တန်းအားလုံးတွင် ပြည်ထောင်စုစိတ်ဓာတ်ဘာသာရပ်၊ ခေါင်းဆောင်မှု ဘာသာရပ်၊ အဆင့်မြင့်ယဉ်ကျေးမှုဘာသာရပ်၊ ယဉ်ကျေးမှုဘာသာရပ်နှင့် ကွန်ပျူတာသိပ္ပံဘာသာရပ် တို့ကို ပူးတွဲသင်ကြားသည်။
ပေးအပ်ချီးမြှင့်သည့် ဘွဲ့နှင့် အောင်လက်မှတ်များ
ပြည်ထောင်စု တိုင်းရင်းသားလူငယ်များ စွမ်းရည်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဒီဂရီကောလိပ် (စစ်ကိုင်း) မှပေးအပ်ချီးမြှင့်သည့် ဘွဲ့၊ အောင်လက်မှတ်များနှင့် သင်တန်းကာလများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
ပုံမောက်ရွာ၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်
ပုံမောက်ရွာ (Pongmauk)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ လွိုင်မွေကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၂၃၇၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လွိုင်မွေကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၄၄၅ ဦး၊ မ ၃၀၅၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၄၉၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ခေါခွက်
စုန်း၊ ကဝေ၊ တစ္ဆေတို့ကို ယုံသူများသည် မိမိတို့၏ သား သမီး အိမ်သူအိမ်သား တစ်စုံ တစ်ယောက် မမာမကျန်း ဖြစ် သည့်အခါ၊ သူရဲတစ္ဆေ စသည်တို့ ဖမ်းစားသည်ဟု ယူဆကြ သည်။ ဤသို့ ဖမ်းစားခြင်းကို ကုသရန် ပယောဂဆရာများကို မေးမြန်းလေ့ရှိကြသည်။ ထိုအခါ ပယောဂဆရာတို့က တစ္ဆေ သူရဲတို့ကို ကျွေးမွေးရမည်ဟု ညွှန်ကြားလျှင်၊ အစာကို ခေါ ခွက်တွင် ထည့်၍ ကျွေးသည်။ ခေါစာထည့်၍ ကျွေးသောခွက် ကို ခေါခွက်ဟု ခေါ်သည်။
ခေါမှာ မွန်စကားဖြစ်သည်။ ခွက်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ခေါခွက်ကို နှီးဖြင့် ရက်လုပ်သည်။ ခေါခွက် နှစ်မျိုး ရှိလေ သည်။ တစ်မျိုးမှာ ခေါပက်လက်ဖြစ်၍၊ ကျန်တစ်မျိုးမှာ ခေါပန်းတောင်းခေါ် အောက်ခြေပါသော ခေါခွက်ဖြစ်သည်။ ပယောဂဆရာများ ညွှန်ကြားချက်အရ ခေါခွက်ထဲတွင် မကျန်းမာသူ၏ အဝတ်အစား၊ ခြေသည်း လက်သည်း အနည်း ငယ်စီနှင့် ထမင်းဆုပ်များ၊ ငါး သို့မဟုတ် အမဲသားနှင့် ခေါင် ရမ်းပန်း အစရှိသော ပန်းနီမျိုးများကို ထည့်၍ နေဝင်ဆည်းဆာ အချိန်၌ ရွာပြင်သို့ သွားပြီးလျှင် ချထားရသည်။ အမဲသား ငါးနှင့် ထမင်းဆုပ်များ အရေအတွက်မှာ ပယောဂဆာများ၏ ညွှန်ကြားချက်အတိုင်းပင် ဖြစ်ရသည်။ ခေါခွက်ကို ချထားသူ သည် ခေါခွက်ကို ချထားခဲ့ပြီးနောက်၊ နောက်ဖက်သို့ ပြန် မကြည့်ဘဲ အိမ်သို့ပြန်လာရလေသည်။ အိမ်သို့ ရောက်လျှင် လှေခါးရင်းမှနေ၍ မမာသူ၏မွေးနေ့ကို ဖော်ထုတ်ကာ မာပြီ လား'ဟု မေးရသည်။ ထိုအခါ အိမ်သူအိမ်သားများက 'မာပြီ ချာပြီ။ လွတ်ပြီ ကျွတ်ပြီ'ဟု ယူဆကြသည်။
ဤအကြောင်းကို ရည်ရွယ်၍ ကလေးသူငယ်များ အစဉ် အလာ သီဆိုလေ့ရှိသည်မှာ 'ခေါခွက်ထဲက၊ အမဲ ဒူးရိုး၊ ပန်း ပုဆိုးနှင့် ဂျွမ်းထိုးလို့နေ၊ ခွေးမပိန်တာ၊ လက်ျာဖက်က၊ သိုင်း ကွက်ကျနင်း'ဟူသည်ကို အမှတ်အသား တွေ့ရသည်။
ပိုက်သဲဘာသာစကား
ပိုက်သဲသည် ဇိုမီးလူမျိုးအုပ်စုခွဲမှ ပြောဆိုသော တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားဖြစ်သည်။ မတူညီသော ပိုက်သဲ ဒေသိယစကားများရှိသည်။ ပိုက်သဲ ဟူသောအမည်သည် 'သွားသောလူများ'၊ 'ချီတက်နေသောလူတစ်စု'၊ ဟုပင်အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်နိုင်သည်။
ပိုက်သဲအက္ခရာ (Paite laimal)
အက္ခရာကို Shri T. Vialphung က ၁၉၀၃ ခုနှစ်တွင် လက်တင်အက္ခရာမှ ထုတ်နုတ်ပြီး ဗျည်း ၁၈ လုံးနှင့် သရ ၆ လုံးပါရှိသည်။ ပိုက်သဲ တွင် ဗျည်းအလုံး ၁၈ လုံး အနက် ၁၁ လုံးသည် glottal stops၊ fricatives ၄ ခု၊ နှာခေါင်း ၂ ခုနှင့် ဘေးထွက် ၁ ခုတို့ ဖြစ်သည်။
ကဏ္ဍ:ကူကီး-ချင်းနွယ် ဘာသာစကားများ
ဘဒ္ဒေကရတ္တသုတ်
နိကာယ်ငါးရပ်တို့တွင် မဇ္ဈိမနိကာယ်၌ အဝင်အပါ ဖြစ်သော ဥပရိပဏ္ဏာသပါဠိတော် ဝိဘင်္ဂဝဂ် တွင် -ဘဒ္ဒေကရတ္တ = ကောင်းသော ည တစ်ည ဟူသော အမည်ဖြင့် သုတ္တန်လေးခု လာရှိပေသည်။
သုတ္တန်လေးခု
ထိုတွင် ပထမ ဘဒ္ဒေကရတ္တသုတ္တန်ကား သဗ္ဗညုသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ ဘုရားရှင် ကိုယ်တော်တိုင် ဟောကြားထားတော် မူအပ်သော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘာသိတသုတ္တန် ဖြစ်၏။
ဒုတိယသုတ္တန်ကား အသျှင်အာနန္ဒာကိုယ်တော်မြတ် ဟောကြားတော်မူအပ်သော သုတ္တန် ဖြစ်၏။
တတိယသုတ္တန်ကား အသျှင်မဟာကစ္စည်းမထေရ်မြတ် ဟောကြားတော်မူအပ်သော သုတ္တန် ဖြစ်၏။
စတုတ္ထသုတ္တန်မှာ အသျှင်လောမသကင်္ဂိယမထေရ်နှင့် ဆက်စပ်၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘာသိတ သုတ္တန်ပင် ဖြစ်၏။
ပထမ - ဒုတိယ - စတုတ္ထသုတ္တန်တို့တွင် ခန္ဓာငါးပါးနည်းဖြင့် တတိယသုတ္တန်တွင် အာယတန တစ်ဆယ့်နှစ်ပါးနည်းဖြင့် ဘဒ္ဒေကရတ္တ = ကောင်းသော ည တစ်ည - အဓိပ္ပါယ်ကို ရှင်းလင်း ဟောကြားထားတော် မူပေသည်။
အကျဉ်းချုပ် အဓိပ္ပါယ်
ထို သုတ္တန်တို့တွင် အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန်ဟူသော ကာလသုံးပါး အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓဟူသော သန္တာန် နှစ်ပါးအတွင်း၌ တည်ရှိနေသော အကြောင်းတရားနှင့်တကွသော ခန္ဓာငါးပါး သို့မဟုတ် အာယတန တစ်ဆယ့်နှစ်ပါးတို့ကို ခဏပစ္စုပ္ပန်သို့ ဆိုက်အောင် အနိစ္စာနုပဿနာစသော ခုနစ်မျိုးသော အနုပဿနာတို့ဖြင့် နေ့ညဉ့်တို့ ပတ်လုံး ဝိပဿနာဘာဝနာကမ္မဋ္ဌာန်းကို စီးဖြန်းနေသော ရဟန်းတော်ကို ကောင်းသော ည တစ်ည ရှိသော ရဟန်း ထိုညကို ကောင်းသော ည တစ်ညဟု ဟောကြားထားတော်မူပေသည်။
ပထမဂါထာအရ အတိတ်ကို လိုက်ပုံနှင့် မလိုက်ပုံ
၁။ (က) အတိတ်ဖြစ်သော ခန္ဓာငါးပါး (= အာယတန-၁၂-ပါး)သည် ချုပ်ပျက်ခဲ့ပြီး ဖြစ်သောကြောင့် အတိတ် ဖြစ်သော ခန္ဓာငါးပါး (= အာယတန-၁၂-ပါး)ကို တဏှာ-ဒိဋ္ဌိတို့ဖြင့် ငါ-ငါ့ဟာဟူ၍ အစဉ် မလိုက်လေရာ။
ဘုရားရှင်နှင့် အရှင်မဟာကစ္စည်းမထေရ်မြတ်တို့က အတိတ်ဖြစ်သော ခန္ဓာ (၅) ပါး အာယတန (၁၂) ပါးဟူသော ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့၌ နှစ်သက်မှု နန္ဒီတရားကို ဖြစ်စေလျှင် အတိတ်ကို လိုက်သည်မည်၍ နှစ်သက်မှု နန္ဒီတရားကို မဖြစ်စေလျှင် အတိတ်ကို မလိုက်သည်မည် ကြောင်းသာ ရှင်းလင်းထား၏။
အနာဂတ်ကို မျှော်ပုံနှင့် မမျှော်ပုံ
( ခ ) အနာဂတ်ဖြစ်သော ခန္ဓာငါးပါး (= အာယတန-၁၂-ပါး) သည်လည်း မရောက်ရှိလာသေး မဖြစ်ပေါ် လာ သေးသောကြောင့် အနာဂတ်ဖြစ်သော ခန္ဓာငါးပါး (= အာယတန-၁၂-ပါး)ကိုလည်း တဏှာ-ဒိဋ္ဌိတို့ဖြင့် မမျှော်လင့် မတောင့်တလေရာ။
နောင်အနာဂတ်ကာလ ဘဝထိုထို၌ ရရှိမည့် ခန္ဓာ (၅) ပါး အာယတန (၁၂) ပါးတည်းဟူသော ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့အပေါ်၌ နှစ်သက်မှုဖြစ်နေသော် အနာဂတ်ကို မျှော်လင့်တောင့်တနေသည် မည်၏ဟု မှတ်ပါ။ အနာဂတ်ခန္ဓာ (၅) ပါး (= အာယတန - ၁၂-ပါး)တို့ကို ငါ ဒီလို ဖြစ်ရလို၏၊ ငါ့ဟာ ဒီလို ဖြစ်ရလို၏ဟု တဏှာ-ဒိဋ္ဌိတို့ဖြင့် မမျှော်ရဟု ဆိုလိုသည်။
ဒုတိယဂါထာအရ ပစ္စုပ္ပန်တရား၌ တဏှာဒိဋ္ဌိတို့က ဆွဲငင်ပုံနှင့် မဆွဲငင်ပုံ
ပစ္စုပ္ပန်တရားတို့၌ ဝိပဿနာဉာဏ် မဖြစ်သည့် အတွက်ကြောင့် = ဝိပဿနာဉာဏ်၏ ထင်ရှား မရှိခြင်း ကြောင့် တဏှာဒိဋ္ဌိတို့က ဆွဲငင်အပ်၏။ ပစ္စုပ္ပန်တရားတို့၌ ဝိပဿနာဉာဏ် ဖြစ်နေသည့် အတွက်ကြောင့် ဝိပဿနာဉာဏ်၏ ထင်ရှားရှိနေခြင်းကြောင့် တဏှာဒိဋ္ဌိတို့က မဆွဲငင်အပ် မဆွဲငင်နိုင်ခြင်း ဖြစ်၏။
ဂါထာနှစ်ခုလုံးကို ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်
၁။ အတိတ်ခန္ဓာ (၅) ပါး အပေါ်၌လည်း တဏှာ-ဒိဋ္ဌိ မဖြစ်ရန်,
၂။ အနာဂတ်ခန္ဓာ (၅) ပါး အပေါ်၌လည်း တဏှာ-ဒိဋ္ဌိ မဖြစ်ရန်,
၃။ ပစ္စုပ္ပန်ခန္ဓာ (၅) ပါး အပေါ်၌လည်း တဏှာ-ဒိဋ္ဌိ မဖြစ်ရန် --
ညွှန်ကြားနေတော်မူကြောင်း ထင်ရှားနေပေသည်။
ထိုတွင် ပစ္စုပ္ပန်ခန္ဓာ (၅) ပါးတို့ အပေါ်၌ တဏှာ-ဒိဋ္ဌိ မဖြစ်ရေးအတွက် ပစ္စုပ္ပန်ခန္ဓာ (၅) ပါးတို့ကို အနိစ္စာနုပဿနာ စသော (၇) မျိုးသော အနုပဿနာဉာဏ်တို့ဖြင့် အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ဝိပဿနာရှုရန်ကိုပါ ပူးတွဲညွှန်ကြားထားတော်မူ၏။
လွယ်ချက်ရွာ၊ မိုင်းရှူးမြို့နယ်
လွယ်ချက်ရွာ (Loichei)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းရှူးမြို့နယ်၊ မိုင်းစံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၈၀၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းစံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၈၃ ဦး၊ မ ၂၁၂၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၂၀၇ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရှူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အလိုအလျောက်ကိရိယာ
''ပြာသာဒ် တံတိုင်း ခုနစ်ထပ် အတွင်းဝယ် အသင်ရှင်သော လူယောက်ျားများကဲ့သို့ သစ်သားဖြင့်ပြီးသည့်ယန္တရားစက်ရုပ်တို့ ရှိကြ၏။ ထိုယန္တရားစက်ရုပ်တို့သည် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်း သောလက်နက်တို့ကို စွဲကိုင်လျက် လူကဲ့သို့ ပြေးလွှားကာ စောင့်ကြည်နေကြ၏'' ဟူ၍ အံ့ဩဖွယ် ရှေးယန္တရား စက်ရုပ်တို့၏အကြောင်းကို ရှေးပေစာများ၌သာ ဖတ်ဖူးကြသည်။ ယန္တရား စက်ရုပ်ကဲ့သို့ သော် ယခုခေတ် အလိုအလျောက်ကိရိယာများသည် လူကဲ့သို့ လူအလုပ်များကို လုပ်ကိုင်လျက် ရှိသည်ကို ကျွန်ုပ်တို့ မျက်ဝါး ထင်ထင် တွေ့မြင်ကြရလေပြီ။ ခေတ်သစ် စက်မှုအလုပ်ရုံတစ်ခု ဖြစ်သော မုံ့ဖိုတစ်ခုသို့ဝင်၍ ကြည့်သည် ဆိုပါစို့။ ထိုမုံ့ဖိုတွင် မုံ့လုပ်ရန်ပစ္စည်းအမျိုးမျိုး ထည့်ထားသည့် အိုးများစည်များကို တွေ့ရပေမည်။ ခလုတ်ကို နှိပ်လိုက်ရုံမျှဖြင့် အိုးများ၊ စည်များမှ အမယ်များကို အလိုအလျောက် လူကဲ့သို့ တိကျစွာ ချိန်တွယ်၍ ရောစပ်ပြီးလျှင် အရွယ်တော် ပြတ်တောက် လျက် ဖိုထဲသို့ သွင်း လိုက်လေသည်။ ဖိုတွင် ကျက်အောင်ဖုတ်ပြီးလျှင် အပြင်သို့ ထုတ်၍ မမှားအောင် ရေတွက်ကာ စက္ကူဖြင့် သေသပ်စွာ ထုတ်လျက် လိုအပ်သော အရပ်သို့ပို့ရန် အရံသင့် စီထား၏။
ဤလုပ်စဉ်များသည် အလိုအလျောက်ကိရိယာဖြင့် တစ်ဆက် တည်း လုပ်ကိုင်သွား၍ လူတစ်ယောက်သာ စောင့်ကြည့်နေရ သည်။ အလိုအလျောက် စက်များကြောင့် လက်လုပ်လက်စား သမားများ အမြောက်အမြား လျော့နည်းသွားသည့်ပြင် ထုတ် ကုန်များမှာလည်း ရှေးကကဲ့သို့မဟုတ်ပဲ တပုံစံထည်း ထွက်လာ သည့်အလျောက် ယင်းစက်များကို တစ်နေ့ထက်တစ်နေ့ တိုးတက် အသုံးပြုလာကြသည်။
လက်လုပ်သင်ဓုန်းဓားများသည် အချိုးအစား မကျသည့်ပြင် တစ်လက်တစ်လက် အပြီးသတ်လုပ်ကိုင်ရာမှာလည်း အချိန် အတော်ကြာခဲ့၏။ တစ်လက်ထည်းမှ ထွက်သောသင်ဓုန်းဓား များပင် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု မတူချေ။ ယခုအခါတွင် သတ္တုတစ် ချောင်းကို တစ်ခုသောအလိုအလျောက် စက်အစွန်မှ ထည့်ပေး လိုက်သောအခါ စက်၏အခြားတစ်ဖက်အစွန်မှ သင်ဓုန်ဓားဖြစ် ပြီးသား ဈေးတွင်တင်ရောင်းရန် အရံသင့် ထွက်လာ၏။ လူ့ လက်နှင့် မထိဘဲ ဓားများသည် ဖောက်ပြီးသား၊ သွေးပြီးသား၊ ဆေးပြီးသား၊ ထုတ်ပြီးသား အရံသင့် ဖြစ်နေလေသည်။ အတွေ့ရအများဆုံး အလိုအလျောက် ကိရိယာများမှာ စက် သဘောစစ်စစ် မူအရပေါ်တွင် ပြုလုပ်ထားသော အချက်အချာ နေရာများမှာ ဂီယာများ၊ မောင်းတံများနှင့် ရွှေ့ပြောင်းဖုများ ဖြစ်ကြသည်။ မော်တော်ကား၊ အင်ဂျင်စက်ရှိ အဆို့ရှင်များ ပွင့်ခြင်း၊ ပိတ်ခြင်းတို့သည်လည်းကောင်း၊ မီးပွင့်များပွင့်ခြင်း သည်လည်းကောင်း အလွန်အချိန်မှန် တိကျစွာဖြင့် ပေါ်လာ သကဲ့သို့ စက်၏အစိတ်အပိုင်းမျာ တိကျမှန်ကန်စွာ လှုပ်ရှား စေရန် ထိုဂီယာ၊ မောင်းတံနှင့် ရွှေ့ပြောင်းဖုများက မိမိတို့၏ ဝတ္တရားများကို တိကျမှန်စွာ ဆောင်ရွက်ကြရပေသည်။ ပိုမို ရှုပ်ထွေး၍ သိမ်မွေ့သော အလိုအလျောက် ကိရိယာများကိုမူ လျှပ်စစ်သံလိုက်၊ အလင်းလျှပ်စစ်အိမ်စသော အလွန် သေးငယ် သည့်လျှပ်စစ်ဓာတ်စီးကြောင်း၊ အသံနှင့် အလင်းတန်းများကိုပင် တုံ့ပြန်ကာ လှုပ်ရှားကြသည့် လျှပ်စစ်ကိရိယာများဖြင့် ထိန်းသိမ်းလုပ်ကိုင်ကြလေသည်။
ကိရိယာအမျိုးမျိုး ပေါ်ထွက်လာသည်နှင့်အမျှ အလို အလျောက်စက်များသည်လည်း အလွန်အသုံးဝင်လာကြသည်။ ပုံစံအားဖြင့် စက်တစ်ခုသည် လိမ်မော်သီး အစိမ်းနှင့်အမှည့်ကို ရွေးချယ်၏။ ကွဲနေသော၊ သို့မဟုတ် ပုပ်နေသာ လိမ်မော်သီး နှင့်တွေ့သည့်အခါ စက်သည် မရွေးချယ်တော့ပဲ အသံမြည်လာ ကာ အလိုအလျောက် ရပ်သွားတော့၏။ ထိုအခါ စောင့်ကြည့် နေသောသူက ထိုလိမ်မော်သီးအပုပ်ကို ထုတ်ယူလိုက်သော အခါမှ စက်လည်ပြန်သည်။ ရွေးချယ်ထားသော လိမ်မော်သီး အမှည့်များကို သစ်သားပြားများနှင့်တကွ အခြားစက်တစ်ခုသို့ ထည့်ပေးလိုက်ပြန်ရာ လိမ်မော်သီးများသည် သစ်သားသေတ္တာ တွင် ထည့်ပြီးသား၊ တံဆိပ်ရိုက်ပြီးသား အနေဖြင့် ထွက်လာ လေသည်။ လျှပ်စစ်ဓာတ်မီးလုံးများ၊ ထုတ်လုပ်ရာ၌ တစ်ခု တည်းသောစက်ထဲသို့ ဖန်သီးများ၊ အဆို့ရှင်များ၊ အတံများ၊ ပလက်တီနမ်နန်းသေးကြိုးများ၊ ဝိုင်ယာကြိုးများနှင့် ထုတ်သည့် ပစ္စည်းများကို ထည့်ပေးလိုက်ရာတွင် ဓာတ်မီးလုံးများကို လေ ထုတ်ပြီးသား၊ တံဆိပ်ရိုက်ပြီးသား၊ စမ်းသပ်ပြီးသား၊ ထုတ်ပြီး သား၊ သင်္ဘောတင်ရန် အစစလုပ်ပြီးသား အရံသင့် ထွက်လာ သည်။
ဂျိုင်ရိုစကုပ်သည် သင်္ဘောကြီးများနှင့် လေယာဉ်များကို ထိန်းသိမ်းရာ၌ အလွန်အသုံးဝင်သော အလိုအလျောက် ကိရိယာဖြစ်သည်။ မြို့ကြီးများရှိ လမ်းဆုံများတွင် တပ်ဆင် ထားသော လမ်းသွားလမ်းလာ အချက်ပြ မီးရောင်စုံများသည် ယာဉ်အမျိုးမျိုးတို့၏ သွားရေးလာရေး မရှုပ်ထွေးရအောင် မည်မျှ ကူညီ ထိန်းသိမ်းသည့်အလိုအလျောက် အချက်ပြ မီးများသည် အံ့ဩစရာပင်ဖြစ်သည်။ ရှေးကရုံးများ၊ အလုပ်ရုံ စက်ရုံများတွင် စာရင်းအင်းပြုလုပ်ရာ၌ စာရေးများစွာ ထား၍ ဂဏန်းများကို ပေါင်းပေးရသည်။ ယခုအခါတွင် အလိုအလျောက် ကိရိယာများဖြစ်သည့် ဂဏန်းပေါင်းစက်များ ပေါ် လာရာ ထိုစက်များဖြင့် စာရင်းအင်းများကို အချိန် အနည်းငယ် အတွင်း လူအနည်းငယ်မျှဖြင် ပြီးစီးသွားနိုင်သည်။ စာတိုက်ကြီး များတွင် ထောင် သောင်းများစွာသောစာများကို ရွေးခြင်း၊ ရက်စွဲရိုက်ခြင်းများကို ယခုအခါ အလိုအလျောက် ကိရိယာများ ဖြင့် လုပ်ကိုင်နိုင်လျက်ရှိရာ အချိန်ကြန့်ကြာခြင်း၊ ပင်ပန်းခြင်း တို့မှ ကင်းရှင်းသွားလေသည်။ မြို့ကြီးများရှိ သန်းခေါင်စာရင်း ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို စုဆောင်းခြင်း၊ ရေးမှတ်ခြင်း စသည်တို့ ပြုလုပ်ရာ၌ အလိုအလျောက်ကိရိယာကို ယခုအခါ အသုံးပြုကြသည်။ အိမ်များ၊ ဇာတ်ရုံများနှင့် အစိုးရရုံးများတွင် အပူအအေး မျှတအောင် အလိုအလျောက်ကိရိယာဖြင့် ထိန်း သိမ်းထားသည်။ ယခုအခါ ခေတ်စား၍ အသုံးပြုလျက် ရှိသော အလိုအလျောက်စကားပြောကြေးနန်း (တယ်လီဖုန်း)များသည် မိမိအလိုရှိသော နံပါတ်ကိုလှည့်ပေးရုံဖြင့် စကားပြောနိုင်သည် သာမက ပြောသည့်အချိန်ကိုပင် သိနိုင်လေသည်။ ထို့ပြင် လမ်းမကြီးများပေါ်တွင်ထားသည့် လူအများသုံး အလို အလျောက် စကားပြောကြေးနန်းများ၌လည်း ၂၅ ပြားစေ့ ထည့် လိုက်ရုံဖြင့် စကားပြောနိုင်သည်။ ဤသို့စကားပြောနိုင်ခြင်းကား အလိုအလျောက်ကိရိယာတို့၏ အစွမ်းကြောင့်ပေတည်း။ အလိုအလျောက်ကိရိယာများသည် မတော်တဆဖြစ်မှုများ ကာကွယ်ရာ၌ ပို၍ပင် ထိရောက်သေးသည်။ မြေအောက် ဓာတ်ရထားမောင်းသမားသည် မောင်းနေရင်း မူးမေ့သွားရာ သူ၏လက်သည် လူသေလက်ကိုင် ဟုခေါ်သော လက်ကိုင်မှ လွတ်ကျသွား၏။ လွတ်ကျသွားသည်နှင့်တပြိုင်နက် ဓာတ်အား ပြတ်သွားကာ ဗရိတ်သို့ ရောက်သွားသဖြင့် ဓာတ်ရထားမှာ အလိုအလျောက် ရပ်သွားတော့၏။ သို့ဖြင့် ဓာတ်ရထားတိုက်မှု ဘေးအန္တရာယ်မှ လွတ်မြောက်သွားသဖြင့် ရာပေါင်းများစွာသော ဓာတ်ရထားစီး ခရီးသည်တို့၏ အသက်ချမ်းသာရာ ရရှိသွား လေသည်။ မြေအောက်ဓာတ်ရထား အထူးသဖြင့် ဗြိတိသျှ လျှပ်စစ်ဓာတ်ရထားနှင့် မြေအောက်ဓာတ်ရထားများတွင် အလို အလျောက်အချက်ပြများကို အမြောက်အမြား အသုံးပြုလာကြ သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ မီးရထားဌာန၌လည်း အလိုအလျောက် အချက်ပြမီးများကို စတင်အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ ဤ ဓာတ် ရထား အလိုအလျောက် အချက်ပြသည် အချိန်နှင့်လုပ်အား ချွေတာနိုင်သည်သာမက ကုန်ကျစရိတ် သက်သာ၍ ခရီး သည်တို့၏ လုံခြုံရေးလည်း စိတ်ချရလေသည်။
အံ့ဩဖွယ်ကောင်းသည့်ကိရိယာမှာအလင်းလျှပ်စစ်အိမ် (ဖိုတိုအီလက်တြစ်ဆဲ)ဖြစ်သည်။ ယင်းကိရိယာမျိုးတွင် အလင်းတန်းတစ်ခုကို တစ်ဦးတစ်ယောက် ဖြတ်သွားမိလျှင် တံခါးသည် အလိုအလျောက် ပွင့်သွား၏။ လေပြင်းမုန်တိုင်း ကျ၍ ကောင်းကင်တွင် မိုးသားများ တက်ပြီးမှောင်ကျသွားသည့် အခါ အလုပ်ရုံများရှိ လျှပ်စစ်မီးများသည် အလိုအလျောက် လင်းလာ၏။ မီးပြဗော်ယာနှင့် မီးပြတိုက်မီးအိမ်များသည် မှောင်လာသည့်အခါဖြစ်စေ၊ မြူပိတ်နေသည့်အခါဖြစ်စေ အလို အလျောက် မီးလင်းလာ၏။ သူခိုးလာလျှင် အသံမြည်သော အလိုအလျောက်ကိရိယာများလည်းရှိသည်။ လျှပ်စစ်သံလိုက်နှင့် လျှပ်စစ်မိုတာများဖြင့် စီမံပြုလုပ်ထားသော လူစက်ရုပ်သည် လူအမိန့်ပေးသည့်အတိုင်း ထနိုင်၊ ထိုင်နိုင်၊ လက်ဟန်၊ ခြေဟန် ဖြင့် ပြုလုပ်ပြသည့်ပြင် စကားပင်ပြောနိုင်သည်။ ( အလင်းလျှပ်စစ်အိမ်။)
အလိုအလျောက် စက်ကိရိယာအမြောက်အမြား ပေါ်ထွက်လာ၍ အသုံးများလာမှုကြောင့် စက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်းများလည်း အမြောက်အမြား ထွက်ပေါ်လာရာ အလုပ်လက်မဲ့ ပြဿနာကို ဖြေရှင်းသွားနိုင်မည် ဖြစ်ပေသည်။
ခဲလံကျည်တောက်
ခဲလံကျည်တောက်ခေါ် ကောက်ညှင်းကျည်တောက်မှာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အလွန်ထင်ရှား၍ လူအများ စားသုံးသောမုန့် ဖြစ်သည်။ ခဲလံဆိုသောစကားမှာ ရှမ်းဘာသာစကား ခဝ်လံမှ ဆင်းသက်လာသည်။ ဝါးထဲသို့ ကောက်ညှင်းဆန်ထည့်၍ ချက်သောထမင်း (ဝါ) စားဖွယ်ကို ရှမ်းတို့က ခဲလံဟုခေါ်သည်။ တချို့က ယိုးဒယားစကား ခေါက်လမ်(ဝါး ကျည်တောက်ထဲက ကောက်ညှင်း)ဟု ဆိုကြသည်။ မြန်မာတို့က ကျည်တောက်ဆိုသော မြန်မာစကားနှင့် တွဲဖက်ကာ ခဲလံကျည်တောက်ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ခဲလံချောင်းဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ အနောက်ရိုးမ တောင်ခြေနှင့် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ကမ်းရိုးတန်းဒေသတို့တွင်မူ ကောက်ညှင်းကျည်ထောက်ဟူ၍ မြန်မာစကားသက်သက်ဖြင့် ခေါ်ဆိုကြသည်။ ခဲလံကျည်တောက်ကို ရှေးက ပေါင်းတင်းကျည်၊ ပေါင်းစည်ကြီးဟုလည်း ခေါ်သည်။
ခဲလံကျည်တောက် ပြုလုပ်ရန်အတွက် အကောင်းဆုံးဝါး မှာ တင်းဝါးဖြစ်သည်။ ခဲလံကျည်တောက် ပြုလုပ်ပုံမှာ ရှေးဦး စွာ ကောက်ညှင်းဆန်ကို ရေစင်စင်ဆေးပြီးလျှင် တောင်းပလုံး များနှင့် ရေစစ်ရသည်။ ရေစစ်ပြီး ကောက်ညှင်းဆန်ကို အသင့် ဖြတ်ထားသော တစ်ဖက်ပိတ်ဝါးကျည်ထောက်ထဲသို့ ထည့်ရ သည်။ အချို့ဒေသများတွင် အုန်းသီးမှုန့်နှင့် ဆားအနည်းငယ် ကိုလည်း ရော၍ထည့်လေ့ရှိသည်။ ထို့နောက်ရေများ ထည့်ပေး ရသည်။ ဆန်က ရေကို စုတ်ယူသဖြင့် ရေမကြာခဏ ခန်း ခြောက်သွားတတ်သဖြင့် ထပ်ကာထပ်ကာ ထည့်၍ ပေးရသည်။ နောက်ဆုံးရေကို ဆန်ထက် လက်သုံးဆစ်ခန့်ပေါ်အောင်ထည့်ပြီး လျှင် ပွင့်နေသော ကျည်ထောက်၏အဝကို ကောက်ရိုး သန့် သန့်ဖြင့် ဖြစ်စေ ဖက်ရွက်သန့်သန့်ဖြင့်ဖြစ်စေ ပိတ်ဆို့ရသည်။ ခဲလံကျည်တောက်ဖုတ်ရာတွင် အထူးသတိပြုရမည့် အချက်မှာ ကျည်တောက်ထဲမှ ကောက်ညှင်းများ ကျက်ပြီး နောက် အနည်းငယ် ဆန့်ထွက်နိုင်စေရန် ကျည်တောက်တွင် ဆန်ကို အနည်းငယ်လျော့၍ ထည့်ရခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့ မဟုတ်က မီးဖုတ်သည့်အခါ ကျည်တောက်ကွဲထွက်တတ် သည်။
ခဲလံကျည်တောက်ကို ဖုတ်မည့်အခါ ဝါးအစိုတစ်ချောင်း ၏ အရင်းအဖျားကို ဒေါက်ထောက်၍ တန်းရသည်။ ထိုတန်း တစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် ဝါးကျည်ထောက်များကို ခတ်စောင်း စောင်းစီ၍ ထောင်ထားရသည်။ ထို့နောက် ကောက်ရိုးများ သစ်ရွက်ခြောက်များကို ကျည်တောက်များပတ်ပတ်လည်တွင် ဝိုင်းရံစုပုံကာ မီးတိုက်ရသည်။ သစ်ကြီးဝါးကြီးဖြင့် မီးတိုက် လျှင် ကျည်တောက်များ လောင်ကျွမ်းသွားမည်စိုးသဖြင့် သစ် ရွက်ဝါးရွက်များဖြင့် မီးတိုက်ရလေသည်။ ကောက်ညှင်းကျည် တောက် ထောင်ထားသော ဝါးတန်းအောက်၌ မီးကျီးဖို၍ ဖုတ် သည်လည်း ရှိသည်။ ဝါးကျည်ထောက်အပေါ်ခွံများ လောင် ကျွမ်း၍ ကောက်ညှင်းနပ်သောအခါ မီးဖိုမှ ကျည်တောက်များ ကို ထုတ်ယူရသည်။ ထို့နောက် အေးချိန်တန်၍ ဝါးကိုခွဲလိုက် လျှင် ဝါးအမြှေးများဖြင့် ရစ်ပတ်နေသဖြင့် ငွေတောင့်သဖွယ် ဖြူဖွေးသော ကောက်ညှင်းကျည်တောက်ကို ရရှိသည်။ ဝါးထဲတွင် ကျက်ပြီးသားဖြစ်နေသော ကောက်ညှင်း ကျည်တောက်မှာ ဝါးမြှေးနှင့် ကပ်၍ သေသပ်ချောမောလှ သည်။ ကောက်ညှင်းကျည်တောက် ပြုလုပ်ပုံကို ရှေးသူဟောင်း တို့က စကားထာသဘောဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားဖွဲ့ဆို ထားသည်။
အစွယ်နှစ်ချောင်း ဖြူလွင်လွင်၊ တောမှာပေါက်တဲ့ဆင်။ ဆဒ္ဒါန်ဆင်မင်း သူ့ဝမ်းခေါင်း၊ ခြင်္သေ့အပေါင်းအောင်း။ လုံစွာပိတ်၍ မီးမှာထား၊ ငွေတောင့်ထိုအလား။ ဘုရားတရား တင်ပါလေ၊ တို့လဲအမျှဝေ။ ဆင်ဆိုသည်မှာ ဗုဒ္ဓဟူးနံ၊ ဝါးကို ဆိုလိုသည်။ ခြင်္သေ့ ဆိုသည်မှာ အင်္ဂါနံဖြစ်၍ ဆန်ကို ဆိုလိုသည်။ ဝါးကျည် တောက်ထဲတွင် ဆန်ကိုထည့်၍ မီးဖုတ်လျှင် ငွေတောင့်သဖွယ် ကောက်ညှင်းကျည်တောက် ရရှိကြောင်းကို ပဟေဠိလုပ်ထား ခြင်း ဖြစ်သည်။
အလေးချိန်နှင့် အခြင်အတာ
အလေးချိန်နှင့် အခြင်အတာ။ ။ အလွန်ရှေးကျသောအခါက လူများသည် အရာဝတ္ထုတို့၏ အလေးချိန်များကို တိကျစွာ မသိနိုင်ခဲ့ကြပဲ လက်ဖြင့်သာဆ၍ မည်သည့်ပစ္စည်းသည် မည်သည့်ပစ္စည်းထက် ပို၍ လေးမည်ကို ခန့်မှန်းရုံမျှသာ ခန့်မှန်းနိုင်ခဲ့ကြသည်။ နောင်များမကြာမီ တဖြည်းဖြည်းနှင့် ချိန်ခွင်မောင်းတံသဘောကို ကံ အားလျော်စွာ တွေ့ရှိနားလည်လာပြီးလျှင် ရိုးရိုးချိန်ခွင်မျိုးသည် ပထမဦးဆုံး အရာဝတ္ထုတို့အား ချိန်တွယ်သည့် ကိရိယာဖြစ်ခဲ့လေသည်။
ပစ္စည်းတစ်ခုကို ချိန်တွယ်ရာ၌ ထိုပစ္စည်းနှင့် ချိန်စက်ရသည့် အလေးအဖြစ် ပထမဆုံး ဂျုံစေ့များကို အသုံးပြုခဲ့ကြ၏။ ထိုဂျုံစေ့တို့ကို အသုံးပြုရာမှ ဂျုံစေ့အဓိပ္ပာယ်ရှိသော ဂရိန်သည် ဂျုံစေ့တစ်စေ့ ၏ အလေးချိန်ဖြစ်ပြီးလျှင် ယခုတိုင် အင်္ဂလိပ်သုံးအလေးချိန် စနစ်များ ပါဝင်လျက်ရှိသေးသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း ရှေးကတည်းကစ၍ ယနေထက်တိုင် ရွေးစေ့များကို အသုံးပြုကြ ၏။ ရွေးစေ့များကို စိန်ရွှေရတနာများ ချိန်တွယ်ရာတွင် အထူး အသုံးပြုကြပေသည်။
အတိုင်းအတာဘက်၌ ရှေးက ယခုကဲ့သို့ ပေ၊ မီတာစသည့် စံကိန်းများဖြစ်သော ပေတံ၊ ကိုက်တံများ မရှိခဲ့ကြစေကာမူ လူ၏ခန္ဓာအစိတ်အပိုင်းတို့နှင့် တိုင်းတာခဲ့ကြလေသည်။ လက်ညိ|ုး တစ်ဆစ်ကို လက် တစ်ဆစ်၊ တံတောင်ဆစ်မှ လယ်ခလယ်ဖျားအထိကို တစ်တောင်၊ လက်နှစ်ဘက် ဆန့်တန်း ပြီး လက်တစ်ဖက်၏ လက်ခလယ်အဖျားမှ အခြားလက် တစ် ဖက်၏လက်ခလယ်အဖျားအထိကို တစ်လံ စသည်ဖြင့် ခေါ်ဝေါ် ၍ ထိုအတိုင်းတို့နှင့် တိုင်းတာခဲ့ကြသည်။ ထိုသို့ တိုင်းတာခြင်း မျိုးမှာ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လူအသီးအသီးတို့သည် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ကိုယ်လုံးကိုယ်ထည် ထွားကြိုင်းပုံချင်း မတူညီကြသဖြင့် ညီညွတ်သော အတိုင်းအတာကို ရနိုင်မည် မဟုတ်ချေ။ ပုံစံ အားဖြင့် အထည်ဝယ်ယူရာ၌ တန်ဖိုးချင်းအတူတူပင် ဖြစ်လင့် ကစား အရပ်မြင့်မြင့် လက်တံရှည်ရှည်နှင့်လူမှာ အခြားသူများ ထက် ပိုမိုရရှိမည်ဖြစ်၏။ သို့သော် ဤသို့သော မညီမျှမှုမျိုးမှာ ကြာရှည်စွာ ဖြစ်ပွားနေနိုင်မည်မဟုတ်သဖြင့် မကြာမြင့်မီပင် စံတင်ထားရန် အကြံရလာကြပေသည်။ ရောမတို့ ကောင်းစား စဉ်ခေတ်က ရောမဧကရာဇ်ဘုရင်တို့သည် အချိန်အတွယ် အတိုင်းအတာများကို တညီတညွတ်တည်း စံတင်ပြုလုပ်ထားရန် အမိန့်ထုတ်ပြန်ခဲ့လေသည်။
အိန္ဒိယနှင့်မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကိုယ်ခန္ဓာအစိတ်အပိုင်းနှင့် ပြုလုပ်သည့် အတိုင်းအတာတို့ကိုမူတည်၍ ယူဇနာ ထိအောင် ကျယ်ပြန့်သော အတိုင်းအတာစနစ်ကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ရောမအင်ပါယာကြီး ပြိုကွဲသွားပြီးနောက် အလယ်ခေတ် တိုင်အောင် အတိုင်းအတာ အချိန်အတွယ်တို့သည် တစ်နေရာ နှင့်တစ်နေရာ မညီမညွတ်ရှိခဲ့ပြန်သည်။ သို့သော်လည်း တဖြည်းဖြည်းနှင့် စနစ်တကျ ဖြစ်သည်ထက် ဖြစ်လာခဲ့ပေ သည်။ ပုံစံအားဖြင့် ထရွိုင်းမြို့ကြီးကဲ့သို့ အရောင်းအဝယ် ဗဟို ဌာနကြီးတစ်ခုမှ ဦးစီးခေါင်းဆောင် အသုံးပြုသော အချိန် အတွယ် စနစ်တစ်ခုကို အခြားနေရာတို့တွင် လိုက်၍ အသုံး မပြုပဲ မနေနိုင်ခဲ့ကြပေ။ ထိုကြောင့် ထရွိုင်းအလေးချိန်စနစ် ပေါ်ပေါက်လာရခြင်း ဖြစ်လေသည်။ ထိုစနစ်ကို စိန်ရွှေရတနာ ချိန်စက်ရာ၌ အသုံးပြုကြသည်။
ယခုအသုံးပြုလျက်ရှိသော လက်မ၊ ပေ၊ ကိုက် အစရှိသည့် အတိုင်းအတာတို့မှာ ၁၆ ရာစုခေတ်လောက်ကမှ စတင်ခဲ့သည်။ ထိုအတိုင်းအတာတို့သည် အမှန်အားဖြင့် ရှေးအခါက ကိုယ် အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းနှင့် တိုင်းတာခဲ့သော အတိုင်းအတာတို့ကို မူတည်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ တစ်လက်မမှာ လက်မအတိုင်းအတာနှင့် နီးစပ်သဖြင့် လက်မဟုခေါ်ခြင်းဖြစ်သော်လည်း ဥရောပတိုက်၌ မုယောစပါးစေ့ သုံးစေ့ အလျားအတိုင်းအတာကို ခေါ်ဝေါ်သော အတိုင်းအတာဖြစ်သည်။ ပေမှာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ဖွတ် (ခြေဖဝါး)ဖြစ်၍ ခြေဖဝါး၏အလျား အတိုင်းအတာပင် ဖြစ် သည်။ ကိုက်မှာမူ အင်္ဂလိပ်ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်သော ပထမ ဟင်နရီသည် သူ၏နှာခေါင်း ဖျားမှ လက်မထိပ်ဖျားအထိကို ကိုက်ဟူ၍ ထွင်ပေးခဲ့သည့်အတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။
ထို့ပြင် မိုင်ဆိုသည်မှာလည်း လက်တင်ဘာသာဖြင့် မီလီယာ ပက်ဆူအပ်ဟုခေါ်သော ငါးပေမျှရှိသည့် ခြေလှမ်းကြီး ၁ဝဝဝ ကို ဆိုလိုသည်။ ဖာလုံ၊ ရော့ စသည်တို့မှာလည်း သက်ဆိုင်ရာ နီးစပ်ရာစကားလုံးများမှ ဆင်းသက်လာသည့် အတိုင်းများသာ ဖြစ်ကြပေသည်။
ထိုအတိုင်းအတာစနစ်တို့ဖြင့် တိုင်းတာရာတွင် အတတ်ပညာ အလိုက် အသီးအသီး နှစ်သက်သလို အသုံးပြုကြ၏။ အထည် ကုန်သည်များသည် ကိုက်၊ လက်မတို့ကိုသာ သုံးစွဲ၍ ပေကို အသုံးမပြုချေ။ လက်သမား များက ပေနှင့်လက်မကိုသာ သုံးစွဲ ၍ ကိုက်ကို အသုံးမပြုကြချေ။ အင်ဂျင်နီယာများနှင့် မြေတိုင်း ဌာနများတွင်မူ လက်မဟူ၍ အသုံးပြုလေ့မရှိ။ ပေကိုသာလျှင် ဒသမစိတ်ကာ အသုံးပြုကြလေသည်။ အလျား အတိုင်းအတာမှ တစ်ဆင့် ပွားလာသည့်အကျယ်အဝန်း အတိုင်းအတာတို့မှာ လက်မ၊ ပေတို့ကို စတုရန်းဖွဲ့၍ တွက်ယူသော အတိုင်းအတာ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုအတိုင်းအတာတို့တွင် ဧကဟူသော စကား ပိုလာသည်။ တစ်ဧကမှာ ၄၈၄ဝ စတုရန်းကိုက်နှင့်ညီမျှ၍ ဧကပေါင်း ၆၄ဝ သည် တစ် စတုရန်း မိုင်ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်လူမျိုးနှင့်အမေရိကန်လူမျိုးတို့ ယခုအသုံးပြုလျက် ရှိသော အလေးချိန်စနစ်မှာ ထရွိုင်းအလေးချိန် စနစ်ကဲ့သို့ပင် ပေါင်ကို အဓိကမူတည်ထားသော စနစ်ဖြစ်သည်။ ပေါင်မှာ ရောမစကား လိုင်ဗရာမှလာသည်။ အင်္ဂလိပ်ပေါင်မှာ ဂရိန် ပေါင်း ၇၆၈ဝ ရှိ၍ ထရွိုင်ပေါင်မှာ ဂရိန်ပေါင်း ၅Ý၇၆ဝ သာ ရှိလေသည်။
အလေးချိန် အတိုင်းအတာများအပြင် ထုထည်အတိုင်းအတာ ခြည်တွယ်ရာ၌လည်း အင်္ဂလိပ်စနစ်တွင် ဗွတ်ရှဲကို အဓိက မူတည်ထား၏။ ဝင်ချက်စတာဗွတ်ရှ်မှာ ၂၁၅ဝ ့၄၂ ကုဗ လက်မ ရှိ၍ မြောက် အမေရိကတိုက်တွင် အသုံးပြုကြ၏။ ၁၈၂၆ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိနိုင်ငံ၌ ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သော အင်ပီးရီးယဲ ဗွတ်ရှဲမှာမူ ၂၂၁၈ ့၁၉၂ ကုဗလက်မ ရှိလေသည်။ ဖော်ပြခဲ့သည့်အလေးချိန်နှင့်အခြင်အတာတို့မှာ အင်္ဂလိပ်စနစ် ဖြင့် တိုင်းတာချိန်တွယ်ခြင်းမျှသာ ဖြစ်၏။ အင်္ဂလိပ်စနစ်ဖြင့် တိုင်းတာချိန်တွယ်ပုံတွင် ကိန်းတစ်ခုနှင့်တစ်ခု ဆက်သွယ်သွား သည့် ဂဏန်းတို့မှာ ရှုပ်ထွေး များပြားသဖြင့် မေ့လျော့မှားယွင်း တတ်သည့်ပြင် အရပ်ဒေသအလိုက် အလယ်ခေတ်ကကဲ့သို့ပင် တစ်နေရာနှင့် တစ်နေရာ တိုင်းတာပုံချင်း မတူညီပေ။ အင်္ဂလိပ် နှင့် အမေရိကန်တို့သည် ၅၂၈ဝ ပေ၊ သို့မဟုတ် ၁၇၆ဝ ကိုက်ကို တစ်မိုင်ဟုခေါ်ကြသော်လည်း ရုရှမိုင်မှာ ၁၁၅၅ ကိုက်၊ အီတာလျံ မိုင်မှာ ၁၆၁၄ ကိုက်၊ ဆွီဒစ်မိုင် မှာ ၁၇ဝဝ ကိုက်၊ စကော့မိုင်မှာ ၁၉၈၄ ကိုက် စသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုး ကွဲပြားလျက် ရှိကြလေသည်။ အလေးချိန်တွင်လည်း အင်္ဂလိပ် တန်မှာ ၂၂၄ဝ ပေါင်ရှိ၍ အမေရိကန်တန်မှာ နှစ်မျိုးရှိကာ တစ်မျိုးမှာ ပေါင် ၂ဝဝဝ ရှိပြီးလျှင် ကျန်တစ်မျိုးမှာ ပေါင် ၂၂၄ဝ ရှိသည်။
ထိုသို့သော မညီညွတ်မှုများအတွက် တွေ့ကြုံရသော အခက် အခဲတို့ကို လွန်မြောက်နိုင်ရန် လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း ၁၅ဝ လောက်က ပြင်သစ်နိုင်ငံမှ ဘုရင်တစ်ပါးသည် တညီတညွတ် တည်း အသုံးပြုနိုင်ကြမည့် စနစ်တစ်ခုကို တီထွင်ရန် သိပ္ပံ ပညာရှင်ကြီးများအား ခေါ်ယူပြီးလျှင် အဖွဲ့ငယ်တစ်ခု ဖွဲ့စည်း ကာ ခန့်အပ်ခဲ့လေသည်။ ထိုအဖွဲ့ငယ်တွင် တခြားနိုင်ငံတို့မှ သိပ္ပံပညာရှင်ကြီးများအား ဖိတ်ကြားခဲ့သော်လည်း ပြင်သစ် တော်လှန်ရေးကြီး ရုတ်တရက် ဖြစ်ပွားလာသည့်အတွက် ထို သိပ္ပံပညာရှင်များ မသွားရောက်နိုင်ကြချေ။ ပြင်သစ် သိပ္ပံ ပညာရှင်ကြီးတို့ချည်းသာလျှင် တတ်နိုင်သမျှ ကြိုးစားကြံစည် ခဲ့ရာ နောက်ဆုံးတွင် အောင်မြင် ခြင်း ပန်းတိုင်သို့ ရောက်လာ ခဲ့လေသည်။ သူတို့ ပြုလုပ်အောင်မြင်ခဲ့သည့် စနစ်မှာ တွက် ချက်ရာ၌ လွန်စွာလွယ်ကူသက်သာသည့်အပြင် အတိုင်းအတာ အလေးချိန် ထုထည်စသည့်အားလုံးသော အတိုင်းအတာ အချိန် အတွယ်တို့နှင် သက်ဆိုင်ပေသည်။
ထိုမျှ ကောင်းမွန်၍ စနစ်ကျလှသော စနစ်မျိုးဟူ၍ ယခု ထက်တိုင် ထိုစနစ်တစ်ခုသာလျှင် ရှိခဲ့သည်။ ထိုစနစ်မှာ မက်ထရစ်စနစ် ဖြစ်လေသည်။ ( မက်ထရစ်စနစ်။)
ယခုအခါ ကမ္ဘာပေါ်၌ အဓိကအားဖြင့် ဗြိတိသျှစနစ်နှင့် မက်ထရစ်စနစ်ဟူ၍ စနစ်ကြီးနှစ်မျိုးသာ သုံးစွဲလျက်ရှိကြ သည်။ ဗြိတိသျှစနစ်သုံး နိုင်ငံတို့မှာ ဗြိတိသျှအင်ပါယာနှင့် မြောက်အမေရိကတိုက်တို့ဖြစ်၍ အခြားသောနိုင်ငံတို့မှာ မက်ထရစ်စနစ်ကိုသာ သုံးစွဲကြသည်။ မက်ထရစ်စနစ်မှာ သိပ္ပံနည်းကျသော စနစ်ဖြစ်သည့် အလျောက် မည်သည့် လူမျိုးမဆို သိပ္ပံပညာရှင်တိုင်း မက်ထရစ်စနစ်ကိုသာ အသုံးပြုသည်။
ထိုစနစ်နှစ်ခုအပြင် အလုပ်အကိုင် နေရာဌာနအလိုက် သုံးစွဲသော သီးခြား အလေးချိန်နှင့် အခြင်အတာ များရှိသေး သည်။ လေးလက်မနှင့်ညီမျှသော လက်တစ်ဝါး အတိုင်း အတာကို မြင်းအရပ် တိုင်းတာရာ၌ သုံးစွဲ၏။ ရေကြောင်းဘက် တွင် ရေအနက်ကိုဖာသမ်ခေါ် တစ်လံနှင့်ညီမျှသော အတိုင်း အတာနှင့် တိုင်းတာကြသည်။ ရေယာဉ်တို့၏ အသွားနှုန်း တွက်ချက်ရာ၌ ရေမိုင်နှင့် တွက်ချက်ရ၍ ရေမိုင်တစ်မိုင်သည် ရိုးရိုးကုန်းမိုင် ၁ ့၁၅ မိုင်နှင့် ညီမျှသည်။ တစ်နာရီလျှင် သွားသော ရေမိုင်အသွားနှုန်းကို နော့ဟုခေါ် လေသည်။ အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည်တို့မှာ အနောက်နိုင်ငံများမှ စတင်တီထွင် သုံးစွဲလာသော အလေးချိန်နှင့် အခြင်အတာ များသာ ဖြစ်သည်။
ကျွနု်ပ်တို့ မြန်မာနိုင်ငံမှာလည်း ရှေးအခါကစ၍ ယဉ်ကျေး သည့် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဖြစ်ခဲ့သည့်အလျောက် ရှေးကပင် ကိုယ်ပိုင် အလေးချိန်နှင့် အခြင်အတာများ ရှိခဲ့၏။ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု သည် အိန္ဒိယမှဆင်းသက် လာခဲ့သည်ဖြစ်၍ အိန္ဒိယသုံးစနစ် တို့နှင့် များသောအားဖြင့် တူကြသည်။ အလျား၊ အကျယ် အဝန်း၊ အတိုင်းအတာတို့မှအပ အခြား အလေးချိန်နှင့် အခြင် အတာတို့မှာ ယခုထက်တိုင် ရှေးအတိုင်းပင် အသုံးပြုလျက် ရှိကြပေသည်။ မြန်မာသုံးအလေးချိန်နှင့် အခြင်အတာ စနစ် များကို ပူးတွဲပါဇယားတွင် ဖော်ပြထားသည်။
ချိန်ခွင်များတွင် စိန်ရွှေရတနာချိန်သော ချိန်ခွင်များနှင့်သိပ္ပံ ပညာသုံး ချိန်ခွင်များမှာ အကောင်းဆုံး ဖြစ်၏။ ထိုချိန်ခွင် မျိုးတွင် မောင်းတံ၏အလယ်ရှိ လည်ချက်တွင် အလွန်ထက်လှ သည့် ဓားသွားခေါ် အသွားဖြင့် ခံထားသဖြင့် ဆံချည်မျှင် တစ်မျှင်မျှ၏အလေးချိန်ကို ချိန်တွယ်၍ ရနိုင်လောက်အောင်ပင် သိမ်မွေ့လှပေသည်။ ထိုချိန်ခွင်များထားသောနေရာတွင် ခြောက် သွေ့၍ တည်ငြိမ်သော လေရှိနေရပြီးလျှင် အပူချိန်မှာလည်း တသမ္မတ်တည်းရှိနေရမည် ဖြစ်၏။ ထိုကြောင့် ထိုချိန်ခွင်များ ကို မှန်သေတ္တာငယ်နှင့် ထည့်ထားလေ့ရှိကြသည်။
စပရိန်ချိန်ခွင်ခေါ် လက်ဆွဲပေါင်ချိန်မျိုးမှာ ချိတ်တွင် ပစ္စည်းကို စပရိန်နှင့်တွဲလွဲချလိုက်၍ စပရိန်ဆန့်လာသည်တွင်အောက်သို့ မည်မျှဆန့်လာသည်ကို ချိန်ခွင်နောက်ခံတိုင်၌ ရေးမှတ်ထားသော စကေးပေါ်တွင် စပရိန်၌ တပ်ဆင်ထားသော လက်တံငယ်ရွှေ့ရှား ပုံကို ကြည့်ရှုမှတ်ယူရသည်။ ထိုချိန်ခွင်မျိုးဖြင့် ချိန်တွယ်ရာ၌ ချိန်တွယ်သည့်ပစ္စည်းအပေါ်တွင် ကမ္ဘာမြေကြီး၏ဆွဲအားကိုသာ ဖော်ပြသဖြင့် ကမ္ဘာမြေကြီး၏မျက်နှာပြင် တစ်နေရာနှင့် တစ်နေရာတွင် ချိန်တွယ်ရာ၌ ပစ္စည်းတစ်ခု တည်းပင် ဖြစ်စေ ကာမူ အလေးချိန်ချင်း တူညီမည် မဟုတ်ပေ။
ထိုကြောင့် ထိုချိန်ခွင်မျိုးသည် မှန်ကန်သည့်အလေးချိန်ကို ပေးစွမ်းနိုင်သည်ဟု မဆိုနိုင်ချေ။ အလေးချိန် တိကျစွာ ရရှိ သည့် အကျိုးမှာ အရာဝတ္ထုများကို ရေတွက်ရာ၌လည်း အလွန် အသုံးဝင်၏။ ပုံစံအားဖြင့် ရွှေဒင်္ဂါးတစ်ပြားစီ၏ အလေးချိန်ကို သိရှိပြီးဖြစ်သည့်အလျောက် ဘဏ်တိုက်ကြီးများတွင် ရွှေဒင်္ဂါး များကို ရေတွက်မနေတော့ပဲ ချိန်တွယ်ခြင်းဖြင့် ရွှေဒင်္ဂါးအရေ အတွက်ကို သိနိုင်ကြပေသည်။
ချိန်ခွင်များအပြင် အတိုင်းအတာဘက်၌လည်း တိုင်းတာခြင်း မျိုးစုံနှင့် လိုက်လျောစွာ တိုင်းတာသည့် ကိရိယာအမျိုးမျိုး ရှိ သေး၏။ မော်တော်ကားထဲတွင်ပင် ကားမောင်းသူရှေ့၌ ကိရိယာအများအပြား ပါရှိနေသဖြင့် ထိုကိရိယာမျိုးအားလုံးကို ရေးသားရလျှင် ဆုံးနိုင်မည်ပင် မဟုတ်တော့ချေ။
ဇလပ်ကုန်းရွာ၊ ပလင်
ဇလပ်ကုန်းရွာ၊ ပလင်
ဇီးပင်ကုန်းရွာ၊ ကြာဖူးငုံ
ဇီးပင်ကုန်းရွာ၊ ကြာဖူးငုံ
​တောဝင်စုရွာ၊ ကွင်းယား (အနောက်)
တောဝင်စုရွာ၊ ကွင်းယား (အနောက်)
ဝက်ခမောက်ရွာ
ဝက်ခမောက်ရွာ
ဆင်ကွင်းရွာ၊ မြသိန်းတန်
ဆင်ကွင်းရွာ၊ မြသိန်းတန်
သုဒဿာ
သုဒဿာဘုံဆိုသည်မှာ ကောင်းသော ရှုမြင်ခြင်းဖြင့် ရှုမြင်အပ်သော ဗြဟ္မာများ၏ နေရာဘုံဖြစ်သည်။ သုဒဿာဘုံသည် အတပ္မါဘုံနှင့် ယူဇနာ ငါးသန်း၊ ငါးသိန်း၊ ရှစ်ထောင် ကွာဝေးသည်။
သုဒဿာဘုံသို့ ကသိုဏ်း(၁၀)ပါး၊ အာနာပါနဿတိ၊ ဥပေက္ခာ ဗြဟ္မဝိဟာရ စသောကမ္မဌာန်းတရား (၁၂)ပါးထဲမှ တစ်ပါးပါးကို အားထုတ်၍ ပထမဈာန်ကိုရလာသော အနာဂါမိဖလဋ္ဌာန်၊ အရိယာပုဂ္ဂိုလ်များမှ ရောက်နိုင်သည်။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်များသည် မိမိတို့ရရှိထားသော ပထမဈာန်ကို ပွားများသောအခါ သတိန္ဒြေလွန်ကဲသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် သုဒဿာဘုံကို ရောက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ သုဒဿာ၏ ပဋိသန္ဓေစိတ်သည် ရူပပဉ္ဖမဈာဉ် ဝိပါက်စိတ်ဖြစ်သည်။ ထိုဘုံတွင် အနာဂါမိဖလဋ္ဌာန်၊ အရဟတ္တဖလဋ္ဌာန်၊ အရဟတ္တမဂ္ဂဋ္ဌာန် ပုဂ္ဂိုလ်(၃) ယောက်ရသည်။ သက်တမ်းအားဖြင့် ကမ္ဘာပေါင်း လေးထောင် အသက်ရှည်သည်။ သုဒဿာဘုံသည်လည်း ကမ္ဘာကြီးပျက်သည့် အထဲတွင် မပါဝင်ပေ။
ငရစ်ရှိုရွာ၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်
ငရစ်ရှိုရွာ (Ngayitsho)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်၊ စေတီကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၄၄၇၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စေတီကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၂၇ ဦး၊ မ ၁၃၀၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၅၃၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ