cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဓမ္မဓဇဇာတ်
ကျီးကိုယုံငြား ငှယ်ငယ်စား
ထိုအခါမှစ၍ ငှက်တို့သည် သီလမရှိသောကျီးကို ယုံကြည်ကြလျက် အစာရှာသွားသောအခါ ငှက်ဥနှင့် ငှက်ငယ်တို့ကို ကြည့်ရှုစောင့်ရှောက်ရန် အပ်နှင်း၍ သွားကြကုန်၏။ ကျီးယုတ်မာသည် ငှက်တို့ သွားသောအခါ ငှက်ဥနှင့် ငှက်ငယ်တို့ကို ဝမ်းပြည့်အောင် စား၍ ငှက်တို့ ပြန်လာသောအခါ ငြိမ်သက်တည်ကြည်လျက် ခြေတစ်ချောင်းတည်းဖြင့် ထောက်၍ ရပ်ကာ ခံတွင်းကိုဖွင့်လျက် နေပြန်၏။ ငှက်တို့ပြန်လာကြသောအခါ ငှက်ဥနှင့် ငှက်ငယ်တို့ကို မမြင်ကြလျှင် ဘယ်သူစားသနည်းဟု ကျယ်လောင်စွာ မြည်တမ်းကြကုန်၏။ ကျီးကိုကား တရားစောင့်သည် ဟူသော အမှတ်ဖြင့် တွေးတောခြင်းကိုမျှ မပြုကုန်။
ဘေးရန်စုံစမ်း ကျီးကိုဖမ်း
တစ်နေ့သ၌ စားဖန် များလတ်သော် ငှက်မင်းသည် ဤအရပ်၌ ရှေးအခါ တစ်စုံတစ်ရာ ဘေးရန်မရှိ၊ ဤကျီးရောက်လာသောအခါ မှစ၍ ဖြစ်၏၊ ဤကျီးကို စုံစမ်းမည်ဟု ကြံစည်လျက် ငှက်တို့ကျက်စားရာသို့ သွားသည်ရှိသော် အတူတကွ သွားဟန်ပြုလျက် ပြန်လည်ကာ ပုန်းကွယ်ရာ အရပ်တွင် နေလေ၏။ ကျီးယုတ်မာသည် ငှက်တို့မရှိကုန်ဟု ယုံမှားကင်းလျက် ငှက်ဥနှင့် သားငယ်တို့ကို စားပြီးလျှင် ရှေးနည်းတူ နေမြဲနေပြန်၏။
ငှက်မင်းသည် ကိုယ်တိုင်မြင်၍ ငှက်တို့ ပြန်လာသည်ရှိသော် ငှက်အလုံးစုံတို့ကို စည်းဝေးစေ၍ “အချင်တို့ … ငါသည် ငှက်ဥနှင့် ငှက်ငယ်တို့ ရန်သူကို စုံစမ်းလတ်သော် ဤကျီးယုတ် စားသည်ကို ငါကိုယ်တိုင် မြင်၏။
သူတော်ယောင်လုပ် ဝိုင်းသတ်ပုတ်
ဤကျီးယုတ်ကို မပြေးစေလင့်၊ ဖမ်းကြကုန်” ဟု ပြောဆိုကာ ငှက်အပေါင်းတို့ကို ခြံရံစေလျက် -
“အို-ငှက်အပေါင်းတို့ … သင်တို့ကား ထိုကျီး၏ သီလမရှိသည် အဖြစ်ကို မသိကြသဖြင့် ချီးမွမ်းကြကုန်၏၊ ဤကျီးသည် ငှက်ဥနှင့် ငှက်ငယ်တို့ကို စား၍ ပါးစပ်က တရား တရားဟု ပြောဆိုဘိ၏။
နှုတ်ဖြင့် တစ်မျိုး ပြောဆို၏၊ ကိုယ်ဖြင့် တစ်မျိုးပြုလုပ်၏၊ နှုတ်ဖြင့် တရားကိုကျင့်၏၊ ကိုယ်ဖြင့် တရားကို မကျင့်၊ တရား၌ လည်း မတည်။
နှုတ်ဖြင့် ပြေပြစ်၏၊ စိတ်ဖြင့် သက်ဝင်ရန်ခက်၏၊ ဖုံးလွှမ်းသော တွင်းထဲမှာ တည်ရှိသော မြွေဟောက်ကဲ့သို့၊ တရားကို တံခွန်ပြုသော ကျီးသည် မြို့ရွာနိဂုံး ဇနပုဒ်တို့၌ သူတော်ကောင်းဟု ထင်ရှား၏၊ ဤကျီးယုတ်ကို ပညာနည်းသူသည် သိနိုင်ခဲ၏” –
“အို-ငှက်အပေါင်းတို့ … ဤရန်သူ ကျီးယုတ်ကို နှုတ်သီး၊ အတောင်၊ ခြေတို့နှင့် ညှဉ်းဆဲကြကုန်၊ သတ်ဖြတ် ဖျက်ဆီးကြကုန်၊ ဤကျီးယုတ်နှင့် ငါတို့ အတူတကွ မနေထိုက်ကုန်” –
ဟု ကြိမ်းမောင်းပြောဆိုကာ ကိုယ်တိုင် ခုန်လွှား၍ ကျီးယုတ် ဦးခေါင်းကို နှုတ်သီးဖြင့် ထိုးဆိတ်လေ၏။ ကြွင်းသော ငှက်တို့လည်း ဝိုင်းအုံကာ နှုတ်သီးတို့ဖြင့် ထိုးဆိတ်ကြကုန်၏။ အတောင်တို့ဖြင့် ရိုက်ခတ်ကြကုန်၏။ ခြေတို့ဖြင့် ကုတ်ဖဲ့ ညှဉ်းဆဲ သတ်ဖြတ်ကြကုန်၏။ ကျီးယုတ်သည် ထိုအရပ်တွင် သေလေ၏။
ဇာတ်ပေါင်း
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -
ထိုအခါ ကျီးယုတ်သည် - ယခုအခါ အံ့ဖွယ်သရဲကို ပြုလုပ်သော ရဟန်း။
ငှက်မင်းသည် - ယခုအခါ ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -
ဆောင်ပုဒ်
(၁) အံ့ဖွယ်သရဲ၊ ပြုသူလည်း၊ မိုက်မဲယုတ်မာသည်။
(၃) နှုတ်ကားပြစ်ပြေ၊ တွင်းအောင်းမြွေ၊ စိတ်နေသိခက်သည်။
(၄) ငှက်ဥနှင့်သား၊ စောင့်နှယ်စား၊ ကျီးကားမာယာသည်။
ကာစီနီ-ဟိုင်ဂင်အာကာသယာဉ်
ကာစီနီ-ဟိုင်ဂင် အာကာသယာဉ်မှာ စနေဂြိုဟ်သို့ စေလွှတ်သော နာဆာ၊ ဥရောပ အာကာသ အေဂျင်စီနှင့် အီတလီ အာကာသ အေဂျင်စီတို့မှ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ထားသည့် အာကာသယာဉ် ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် စနေဂြိုဟ်နှင့် ဂြိုဟ်ရံလများကို လေ့လာရန် စေလွှတ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ကာစီနီသည် စနေဂြိုဟ်သို့ စေလွှတ်သည့် အာကာသယာဉ်များတွင် စတုတ္ထမြောက်ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဂျူပီတာဂြိုဟ်သို့ စေလွှတ်မှုများ ကဏ္ဍ:စနေဂြိုဟ်သို့ စေလွှတ်မှုများ
ဘဇံချောင်းရွာ၊ ဖားကန့်မြို့နယ်
ဘဇံချောင်းရွာ(Bazanchaung)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မိုးညှင်းခရိုင်၊ ဖားကန့်မြို့နယ်၊ ဆိပ်မူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၇၉၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆိပ်မူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၁၈၈၄ ဦး၊ မ ၃၁၉၂၀ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၀၃၈၀၄ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖားကန့်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အင်ဝမ်ကောင်ရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်
အင်ဝမ်ကောင်ရွာ(Inwankawng)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်၊ ဆနာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၀၃၆၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆနာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၅၂ ဦး၊ မ ၁၂၁၂ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၄၆၄ ဦး နေထိုင်သည်။
အဏုဇီဝဗေဒ
အဏုဇီဝဗေဒ (Microbiology; ရှေးဟောင်းဂရိဘာသာစကား μῑκρος, mīkros, "သေးငယ်သော"; βίος, bios, "သက်ရှိ"; နှင့် -λογία, -logia မှ) သည် အဏုကြည့်မှန်ဘီလူးဖြင့်သာ တွေ့နိုင်သော သက်ရှိရုပ်စုများကို လေ့လာသည့် ပညာရပ်ဖြစ်သည်။ အဏုဇီဝဗေဒတွင် ရောဂါပိုးမွှားဗေဒ (virology) ၊ မှိုဗေဒ (mycology) ၊ ကပ်ပါးကောင်ဗေဒ (parasitology) နှင့် ဘက်တီးရီးယားဗေဒ (bacteriology) အစရှိသော ဘာသာရပ်ခွဲများစွာ ပါဝင်သည်။သက်ရှိတို့၏သေးငယ်ုံးသောအစိတ်အပိုင်းအားလေ့လာခြင်းပင်ဖြစ်သည်။
ဘိုင်းလယ်ရွာ၊ ဖောင်းပြင်မြို့နယ်
ဘိုင်းလယ်ရွာ (Bainglel)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မော်လိုက်ခရိုင်၊ ဖောင်းပြင်မြို့နယ်၊ နန်းဘုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၁၆၄ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖောင်းပြင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စမ်းရွာကွင်းရွာ၊ လယ်ကြီးကွင်း
စမ်းရွာကွင်းရွာ၊ လယ်ကြီးကွင်း
အလယ်အပိတ်အပြန့်သရ
အလယ်အပိတ်အပြန့်သရ (close central unrounded vowel) သည် အပြောဘာသာစကားအချို့တို့တွင် အသုံးပြုသည့် သရသံအမျိုးအစားတစ်ခုဖြစ်ဖြစ်၍ နိုင်ငံတကာသဒ္ဒဗေဒအက္ခရာတွင် ဤသရသံကို ဖြင့်ပြဆိုသည်။ ပုံစံမှာ အက္ခရာ i ကို ဘေးမျဉ်းတိုတစ်ခု အလယ်မှဖြတ်သည့်ပုံ ဖြစ်သည်။ ဤအသံကို ပုံမှန်အားဖြင့် ဘားအိုင် (barred i) ဟုသမုတ်ကြသည်။
ဤသရသည် ရှားပါးသော "အာခေါင်(မာ)လွန် သရရွေ့" (post-palatal approximant) ၏ အသံပိုင်းအရတူညီမှုရှိသည်။
အချို့ဘာသာစကားများတွင် "အလယ်အပိတ်နီးပါးအပြန့်သရ တည်ရှိကြ၍  နှင့်  အဖြစ်ဖလှယ်ရေးသားမှုများသော်လည်း ဖြစ်နိုင်ချေ အခြားရေးသားမှုမှာ  နှင့်  တို့ဖြစ်သည်။ ဗြိတိသျှအဘိဓာန်များတွင် ဤသရကို  ဟူ၍ ရေးသားဖော်ပြကြပြီး အမေရိကန်ရေးထုံး၌  (သို့)  အဖြစ်ရေးသည်ကပိုများသည်။  ကိုလည်း အခြားသောစာအုပ်စာပေများ၌ သုံးလေ့ရှိရာ ဥပမာ - ဂျွန် စီ ဝဲလ်ဇ်၏ Accents of English တွင်ဖြစ်သည်။ အောက်စဖို့ဒ်အင်္ဂလိပ်အဘိဓာန် (တတိယအကြိမ်မူ) တွင်   ကို  နှင့်  ကြား အလွတ်အပြောင်းအလဲသရတစ်ခုအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အပိတ်သရများ ကဏ္ဍ:အလယ်သရများ ကဏ္ဍ:အပြန့်သရများ
ပျဉ်းကတိုးကုန်းရွာ၊ ဒေါင့်ကြီးရိုးမဒေါ့
ပျဉ်းကတိုးကုန်းရွာ၊ ဒေါင့်ကြီးရိုးမဒေါ့
ဗြူဟာကုန်းရွာ၊ အလယ်သံကျော်
ဗြူဟာကုန်းရွာ၊ အလယ်သံကျော်
ခုရေတွင်းတူး၊ ခုရေကြည်သောက်ချင်
ခုရေတွင်းတူး၊ ခုရေကြည်သောက်ချင် ဟူသည်မှာ မြန်မာစကားပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ရှင်းလင်းချက်
ရေတွင်းတူးပြီးလျှင်ပြီးချင်း ရေကြည်ကို သောက်ချင်သကဲ့သို့ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ပြီးနောက် သင့်လျောသော အခါကာလထိအောင် မစောင့်ဆိုင်းနိုင်ဘဲ ချက်ချင်း အကျိုးခံစားချင်သည်။
ကျွန်းတောင်စုရွာ၊ လက်ဆွဲချောင်း
ကျွန်းတောင်စုရွာ၊ လက်ဆွဲချောင်း
အုန္နဲချောင်းရွာ၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်
အုန္နဲချောင်းရွာ (Ohnhnechaung)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်၊ လက်ပန်ခြေပေါ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၂၃၀၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်ပန်ခြေပေါ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၅၀၆ ဦး၊ မ ၄၃၀၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၈၁၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ညောင်ဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထီဖာ
ထီဖာ
ဗိုလ်လရောင်
ဗိုလ်လရောင် ဆိုသည်မှာ
ကို ဆိုလိုပါသည်။
စိန့်ပီတာအမ်ဟတ်
ပထဝီဝင်
စိန့်ပေတရုသည်နံနက်ဟတ် Innviertel အတွက် 372 မီတာအမြင့်ဆုံးတွင်ဖြစ်သည်။ ချဲ့ထွင်အရှေ့ဘက်မှအနောက်ဘက်တောင်ဘက်နှင့်မြောက်ဘက်မှ 6.4 ကီလိုမီတာ, 6 ကီလိုမီတာဖြစ်သည်။ စုစုပေါင်းဧရိယာ 22.9 စတုရန်းကီလိုမီတာဖြစ်သည်။ ထိုဒေသ၏ 14.8% မှာထိုဒေသ၏ 62,9% သည်စိုက်ပျိုးရေးအတွက်အသုံးပြုသည်, သစ်တောဖြစ်ပါတယ်။
ထိုဒေသတွင်တောင်ဘက်နှင့်မြောက်ဘက်ခက်တဲ့တောအုပ်မှအင်းအကြားမညီညွတ်။ ထိုအင်း၏ အားဖြင့်, Hagenau ပင်လယ်အော်ငှက်မျိုးစိတ်များစွာအတွက်တန်ဖိုးရှိသောကျက်စားရာနေရာနှင့်သဘာဝဘေးမဲ့တောအောက်ပိုင်းအင်း၏အစိပ်အပိုင်းဖြစ်သည့်, ဖွဲ့စည်းသည်။
အသိုင်းအဝိုင်းဖွဲ့စည်းပုံမှာ
မြို့တော်စည်ပင်က 21 ကျေးရွာများဖုံးလွှမ်း။ ဤကိစ္စ၏တစ်ဖက် Reikersdorf ကိုဖန်တီးဖြစ်ပါတယ်။
လက်နက်၏အင်္ကျီကို
လက်နက်၏ 1981 မြို့တော်စည်ပင်မှအင်္ကျီကိုဝတ်အပ်နှင်း ကိုစိန့်တခု ကိုအဖြစ်ခံရပ် ပေတရုသည်ထိုအရပ်နှင့်နယ်ထဲကနာယကနှင့်, လှိုင်းလုံး ကိုအင်းပေါ်တွင်တည်နေရာကိုကိုယ်စားပြုတယ်။ ထိုနွား၏ခေါင်းပေါ်ကုန်သွယ်ရေး၏သခင်၏လက်နက်၏အင်္ကျီ, ရဲတိုက်ကိုတစ်ခါတစ်ရံလည်း Bogenhofen ၏ Hagenau နှင့်ပိုင်ရှင်တွေကိုဖယ်ရှားသည်။
သမိုင်း
မှစိန့်ပေတရု၏ တည်ထောင်ကတည်းကဟတ် 1779 မှအဘိဓာန် ခဲ့ပါ၏နှင့်ဩစတြီးယားမှ Innviertel (ထို့နောက် "Innbaiern") နှင့်အတူ "Frieden von Teschen" ငှါလာကြ၏။
စိန့်ပီတာရဲ့မြှို့နယ်အတွင်းရှိရွာ Aham ထံမှဟတ်နောက်ပိုင်း Aham ၏ ကိုမြင့်မြတ်သောမိသားစုတစ်စု၏ရာထူးတက်ပြီလာကြ၏ပါ၏။
ဝမ်လေရွာ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်
ဝမ်လေရွာ (Wanlay)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်၊ ဖက်ရမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၀၉၇၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖက်ရမ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၅၇ ဦး၊ မ ၁၉၁၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၇၇၃ ဦးနေထိုင်သည်။
စိန့်ပီတာအမ်ဟတ်
သမိုင်း
အဘိဓာန် မကြာမီပင်နောက်တဖန်နပိုလီယန်စစ်ပွဲများအတွင်းတွင်နောက်ဆုံးတော့ 1814 အထက်ဩစတြီးယားကတည်းက St. Peter နာရီမှာဟတ်ကြား၏။ မတ်လ 13 1938 ရက်နေ့တွင်ဂျာမန် မှဩစတြီးယား၏တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ပြီးနောက်, ရွာကို  "Gau Oberdonau"" ကိုပိုင်ကြ၏။ 1945 ပြီးနောက်အထက်ဩစတြီးယားပြန်လည်ထူထောင်။
ဝမ်လေရွာ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟိုပုံးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စိန့်ပီတာအမ်ဟတ်
ပေါ်လစီမူဝါဒ
လူမှုဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ၏မြို့တော်ဝန်Rüdiger Buchholz ။
ပြည်သူ့အင်အားဖွံ့ဖြိုးရေး
1991 ခုနှစ်, စည်ပင်သာယာရေးနယ်နိမိတ် 2,403 မြို့သူမြို့သားများထို့နောက် 2001 ခုနှစ်သန်းခေါင်စာရင်းကောက်ယူရာတွင်အညီ 2,069 မြို့သားတို့ရှိခဲ့ပါတယ်။
ဝမ်ဟွေ့အွမ်ရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
ဝမ်ဟွေ့အွမ်ရွာ (Wanhwaytaum)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်၊ ဝမ်ဟွေအွမ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၄၀၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝမ်ဟွေအွမ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၄၆ ဦး၊ မ ၅၈၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၂၉ ဦးနေထိုင်သည်။ ဒေသအခေါ်မှာ ဝမ့်ဟွေအွမ် ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဟင်းတင့်ရွာ၊ ဖားကန့်မြို့နယ်
ဟင်းတင့်ရွာ(Hintint)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မိုးညှင်းခရိုင်၊ ဖားကန့်မြို့နယ်၊ ဆိပ်မူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၀၄၉၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆိပ်မူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၁၈၈၄ ဦး၊ မ ၃၁၉၂၀ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၀၃၈၀၄ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖားကန့်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အတုအယောင်နိုးထခြင်း
အတုအယောင်နိုးထခြင်း (False awakening) ဆိုသည်မှာ အိပ်မက်မှနိုးထလာပြီဟု အထင်အရှားသိနေသည်ဟုထင်ရသော်လည်း အိပ်မက်မက်သူသည် အမှန်တကယ်နိုးထလာခြင်း မဟုတ်ဘဲ ဆက်လက်အိပ်ပျော်နေသည့် ဖြစ်စဉ်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အများစုသည် အတုအယောင်နိုးထပြီးချိန်၌ ဆက်လက်မက်သောအိပ်မက်မှာ ချက်ပြုတ်ခြင်း၊ သန့်ရှင်းရေးပြုလုပ်ခြင်း၊ နံနက်စာစားခြင်း အစရှိသည့် နံနက်တိုင်းလုပ်နေကျကိစ္စများ ဖြစ်လေ့ရှိသည်။
အခြားအယူအဆများ
အတုအယောင်နိုးထခြင်းမှာ အိပ်မက်တစ်ခုပြီးသည့်နောက် သို့မဟုတ် အသိရှိအိပ်မက်တစ်ခုမက်ပြီးနောက် ဆက်လက်မက်မည့် အိပ်မက်သို့အကူး၌ ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်။ (အသိရှိအိပ်မက်ဆိုသည်မှာ အိပ်မက်မက်နေစဉ် မက်သူကလည်း အိပ်မက်မက်နေကြောင်း သိလျက်နှင့်ပင် အိပ်မက်မက်နေခြင်းဖြစ်သည်။) အတုအယောင်နိုးထခြင်းဖြစ်ချိန်တွင် အိပ်မက်မက်သူသည် အိပ်မက်မှနိုးထလာပြီဟု မြင်မက်လျက် ဒုတိယမြောက်အိပ်မက်ကို ဆက်လက်မြင်မက်သည်။ ဟားဗတ်စိတ်ပညာရှင် Deirdre Barrett ၏ လေ့လာမှုတွင် အိပ်မက် ၂,၀၀၀ တွင် (၂၀၀)မှာ အတုအယောင်နိုးထခြင်းများမှာ တစ်ညတည်းတွင်မက်သော မတူညီသည့် အိပ်မက်နှစ်ခုတွင်လည်းကောင်း၊ တစ်ထပ်တည်းတူညီသည့် အိပ်မက်နှစ်ခုကြား တစ်ခုမှတစ်ခုသို့ ကူးပြောင်းချိန်တွင် ဖြစ်လေ့ရှိကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။
ညောင်​ကုန်း​ရွာ၊ သက္ကယ်​ပြင် (သမ္ဘ​ရာ​တိုင်း)
ညောင်ကုန်းရွာ၊ သက္က္ကယ်ပြင် (သမ္ဘရာတိုင်း)
သိန်းရီ၊ ဒေါ်
ဒေါ်သိန်းရီ ကို ၅ အောက်တိုဘာ ၁၉၅၁ တွင် ဦးထွန်းစိန်နှင့် ဒေါ်နန်းလိပ်တို့က ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် သားဖွားဆရာမ သင်တန်း အောင်မြင် ခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၇၅ ခုနှစ်မှ စ၍ သားဖွားဆရာမ အဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ နန်းယွန်းမြို့နယ် လုံခိုင်ကျေးလက် ကျန်းမာရေး ဌာန၊ တမူးမြို့နယ် သနန်ကျေးလက် ကျန်းမာရေး ဌာန၊ ဖိုင်လင်း ကျေးလက် ကျန်းမာရေး ဌာနခွဲ၊ ဟုမ္မလင်းမြို့နယ် သောင်သွပ် တိုက်နယ်တို့၌ သားဖွား ဆရာမ အဖြစ် အမှုထမ်း ခဲ့သည်။
၂ ဧပြီ ၁၉၉၅ ညနေပိုင်းတွင် ရပ်ကွက် အတွင်း မီးလောင်နေကြောင်း ကြားသိရ သဖြင့် ဆရာမ ဒေါ်သိန်းရီ နေအိမ်သို့ အပြေးအလွှား ပြန်လာခဲ့သည်။ နေအိမ် အနီးသို့ အရောက်တွင် မီးတောက် မီးလျှံများ ပိုမို မြင့်မားလာပြီး ဆေးစပ်ဆရာ၏ နေအိမ်မှာ မီးဝါးမျိုလျက် ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ထိုစဉ် နေအိမ် အတွင်း၌ တကိုယ်လုံး မီးတောက်လောင်လျက် မီးလျှံများ အကြား ပိတ်မိနေသော ကလေးငယ်ကို မြင်လိုက်ရရာ ဆရာမ ဒေါ်သိန်းရီသည် အန္တရာယ်ကို သတိ မပြုတော့ဘဲ ကလေးငယ်အား ဝင်ရောက် ကယ်တင်တော့၏။ မီးတောက်များ ဝန်းရံနေသည့် အထဲတွင် ဆရာ ဒေါ်သိန်းရီသည် ကလေးငယ်ကို တင်းကျပ်စွာ ပွေ့ဖက်လျက် မီးညွန့် အနည်းဆုံး နေရာမှ မိမိကိုယ်ကို လှိမ့်ချကာ ဖောက်ထွက်ခဲ့သည်။ လမ်းမပေါ်သို့ အရောက်တွင် ဆရာမရော ကလေးပါ သတိမေ့မြော သွား၏။ သားဖွား ဆရာမ ဒေါ်သိန်းရီသည် ခြေထောက်၊ ဦးခေါင်း၊ မျက်နှာနှင့် ကျောတို့တွင် မီးပြင်းထန်စွာ ခံခဲ့ရပြီး ကလေးငယ်မှာလည်း နှစ်နာရီ အကြာတွင် သေဆုံး သွားခဲ့၏။ ဆရာမ ဒေါ်သိန်းရီအား ဖောင်းပြင် ဆေးရုံ၌ ကိုးရက်ကြာ ကုသခဲ့ရပြီး မုံရွာသို့ ဆက်လက် ပေးပို့ပြီး အကြိမ်ကြိမ် ဆေးဝါးကုသမှု ခံယူခဲ့ရသည်။
ထို့ကြောင့် ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် အတွက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီ ကော်မတီမှ ပေးအပ် ချီးမြှင့်သော ဖလောရင့် နိုက်တင်ဂေးဆုကို ရရှိခဲ့သည်။ အသက်ကို ပဓာန မထားဘဲ သက်စွန့်ဆံဖျား ကြိုးပမ်း ဆောင်ရွက်ခဲ့မှုကြောင့် ထိုက်ထိုက်တန်တန် ချီးမြှင့် ခံခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။
ခင်ပွန်းဖြစ်သူမှာ ကွယ်လွန်သွားပြီ ဖြစ်ပြီး သားနှစ်ယောက် သမီးလေးယောက်အား ပြုစု စောင့်ရှောက်ရင်း နိုင်ငံ့တာဝန် ထမ်းလျက် ရှိသည်။
အညံ့စွဲစိတ်
အညံ့စွဲစိတ်
ဆိုက်ကိုအနာလစ်ဆစ်ခေါ် စိတ်အခြေစိစစ်မှု့ ပညာအရ ကလေးသူ ငယ်များ၏ စိတ်လှုပ်ရှားမှုတို့ကိုငယ်စဉ်က ချုပ်ချယ်ဖိနှိပ်ထားခဲ့ပါလျှင် ထိုသူငယ်များ၌ စိတ်၏အစွဲများ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်ဟု ဆိုသည်။ စိတ်လှုပ်ရှားမှုများ ဖြစ်သည့် ကြောက်စိတ်၊ မခံချင်စိတ်၊ ဒေါသစိတ်ဟူ သည်တို့ သည် ကလေးအရွယ်၌ မကြာခဏ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။ ထိုစိတ်တို့ကို ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်လိုက်လျှင် ကလေးတို့ ကြီးပြင်း လာသောအခါ သေးသိမ် ညံ့ဖျင်းသည့် စိတ်ဓာတ်များ စွဲလာ ပြီးလျှင် လူထဲဲသူထဲသို့ မဝင်ရဲအောင် ဖြစ်သွားတတ်လေသည်။ ယင်းအစွဲစိတ်မျိုးကို အညံ့စွဲစိတ်ဟု ခေါ်သည်။ နှိပ်ကွပ်မှုများ လွန်းလျှင် တစ်ခါတစ်ရံ အကြောက်စွဲ စိတ်များပင် ကပ်ရောက် တတ်သည်။
အညံ့စွဲစိတ်ဟူသော ဝေါဟာရကို ဦးစွာပထမ တီထွင်၍ လူသိများအောင် ပြုလုပ်ခဲ့သူမှာ ဩစတြီးယား နိုင်ငံသား ဆရာဝန်ဖြစ်သူ အဲလဖရက်အက်ဒလာ (၁၈၇ဝ-၁၉၃၇) ဖြစ် သည်။ သူသည် ငယ်စဉ်က ဆိုက်ကို အနာလစ်ဆစ်ခေါ် စိတ် အခြေ စိစစ်မှုပညာအဖွဲ့နှင့် ကျောင်းကို တည်ထောင်သူ ဒေါက်တာ ဆစ်ဂမန်ဖရွိုက် လက်အောက်တွင် ပညာသင်ကြား ခဲ့သည်။ ပထမတွင် အက်ဒလာသည် ဖရွိုက်၏ ယူဆချက်နှင့် ဝါဒများကို အလွန်ကြိုက်နှစ်သက်ခဲ့သော်လည်း နောင်တွင် တစ်ယောက်နှင့်တစ်ယောက် အယူအဆချင်း မတူမှုကြောင့် သဘောချင်း မတိုက်ဆိုင် ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ စိတ်ပညာရှင် ဖရွိုက် က လူ၏ စိတ်နေစိတ်ထား အပြုအမူအားလုံးသည် ဖိုမဇာတိ စိတ်၏ စေ့ဆော်မှုပေါ်တွင် တည်နေသည်ဟု ဆိုသည်။ အက်ဒလာကမူ လူ၏အဓိက စေ့ဆော်မှု စွမ်းအင်သည် ဖိုမ ဇာတိစိတ် မဟုတ်ပဲ ထက်သန်သည့်စိတ်အလိုဟု ဆိုသည်။ သို့ဖြင့် သူတို့နှစ်ဦး ဝိဝါဒ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
အက်ဒလာ၏ ယူဆချက်အရ စိတ်တုန်လှုပ်သည့်ရောဂါများ သည် ကိုယ်အဂ‡ါပျက်ခြင်း၊ ချို့တဲ့ချွတ်ယွင်း ခြင်းများမှအစ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ဆိုသည်။ ဤသို့ စိတ်တုန်လှုပ်သည့်ရောဂါ စွဲကပ်လာသူများသည် အညံ့စွဲစိတ်များ ရရှိလာတတ်သည်ဖြစ်ရာ ထိုအဖြစ်မှ လွန်မြောက်အောင် ကြိုးပမ်းကြသည်။ ပုံစံအားဖြင့် နဂိုရှက်တတ်သော လူငယ်တစ်ယောက်သည် မိမိ၏ ကိုယ်အင်္ဂါ ချို့တဲ့ချွတ်ယွင်းမှု၌ အလွန်အမင်း စိတ်ထိခိုက်တတ်သည်ဖြစ်ရ ကား ထိုအဖြစ်မှ လွန်မြောက်အောင် မကြာခဏ စွန့်စွန့်စားစား ပြုလုပ်တတ်လေသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ အခြားသူများကိုပင် ရန်စ ရန်လို ပြုလုပ်တတ်သည်။
အထက်ပါ သဘောတရားများကို အကြောင်းပြု၍ နာဗ် ကြောများကြောင့် ရောဂါအပြင်းအထန် စွဲကပ်သောသူများ (ဝါ) စိတ်အကြောင်းရင်းခံ ရောဂါစွဲကပ်သောသူများ၏ စိတ်နေ သဘောထားသည် ယောက်ျားပီသမှု ဖြစ်လိုသည့်ဆန္ဒပင် ဖြစ် သည်ဟု အက်ဒလာက ဆိုသည်။ ယင်းသဘောထားကိုသာ လိုဆန္ဒဟုခေါ်၍ ယောက်ျားရော မိန်းမများတွင်ပါ တွေ့ကြုံ ရသည်။
အက်ဒလာ၏ ယူဆချက် သဘောတရားများကို ''အတ္တ ဘောစိတ်ပညာ''ဟု ခေါ်၍ သူ၏ သင်ပြချက်များကို လူအများ က လက်ခံကြသည်။ သူ၏ သင်ပြချက်များအရ ဩစတြီးယား နိုင်ငံ၊ ဗီယင်းနားမြို့တွင် ဥရောပတိုက်၌ ပထမဆုံးဖြစ်သည့် ကလေးသူငယ်များ ပြုစုစောင့်ရှောက်သော ဆေးခန်းများကို တည်ဆောက်ကြသည်။ သို့ရာတွင် ဤအဆောက်အအုံများသည် ၁၉၃၁ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် ဖိနှိပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အက် ဒလာသည် မသေဆုံးမီနောက်ဆုံးနှစ်များ၌ တိုင်းတစ်ပါးတွင် သာ နေထိုင်တော့၏။ သူ၏ဝါဒကို ဟောပြောရန် အဗာဒင်း မြို့သို့ ရောက်ရှိနေစဉ် ၁၉၃၇ ခုနှစ် တစ်နေ့၌ လမ်းပေါ်တွင် ရုတ်တရက် အားပြတ် လဲကျသွားပြီးလျှင် သေဆုံးသွား လေသည်။
ခွဆုံ (ကုလား)ရွာ၊ သေကံခွဆုံ
ခွဆုံ (ကုလား)ရွာ၊ သေကံခွဆုံ
ခဲမှန်ဖူးတဲ့ စာသငယ်
ခဲမှန်ဖူးတဲ့ စာသငယ်ဟူသည်မှာ မြန်မာစကားပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။
မအူကုန်းရွာ၊ လက်ဆွဲချောင်း
မအူကုန်းရွာ၊ လက်ဆွဲချောင်း
သင်္ဘောကွဲရွာ၊ သင်္ဘောကွဲ
သင်္ဘောကွဲရွာ၊ သင်္ဘောကွဲ
အင်းလျားကြီးရွာ၊ သက္က္ကယ်ပြင် (သမ္ဘရာတိုင်း)
အင်းလျားကြီးရွာ၊ သက္ကယ်ပြင် (သမ္ဘရာတိုင်း)
ဒီဇယ်ဆီ
ဒီဇယ်ဆီသည် ရေနံမှ ဓာတ်ဆီကို သန့်စင်ယူပြီးနောက် ကျန်ရှိသည့် ပစ္စည်းမှ ထုတ်လုပ်သော ဒီဇယ်အင်ဂျင်စက်များတွင် အသုံးပြုနိုင်သည့် လောင်စာဆီ တစ်မျိုးဖြစ်သည်။
မိုးမိုး
မိုးမိုး ဆိုသည်မှာ
ပဲခူးစုရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်
ပဲခူးစုရွာ (Bagosu)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်၊ ရှမ်းဒိုးတန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၉၂၁၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရှမ်းဒိုးတန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၅၃ ဦး၊ မ ၂၀၃၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၈၉၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နိယာမတရား ၅-ပါး
နိယာမ တရား ၅-ပါး၊ တနည်း ၁၅-ပါး။ အမှတ် ၁-မှ ၅-အထိကို သုတ်မဟာဝါ အဋ္ဌကထာ မဟာပဒါနသုတ်မှ ယူပြသည်။ အဋ္ဌသာလိနီ။ ဋ္ဌ။၃၁၂-၌လည်းရှုပါ။ မြဲသောအလေ့အကျင့် သဘောတရားတို့ကို ခေါ်ဆိုသည်၊ ဤ၌ ပညာရှိကြီးများ ထုတ်ဆိုရေးသားချက် တစ်ဆယ့် offeredပါးကိုသာ ပြသော်လည်း အတိအကျ မမှတ်အပ်၊ ထိုထက်ပို၍လည်း ကြံဆယူငင်နိုင်သေး၏၊ ၎င်းကိုပင် 'ကမ္ဘာ့နိယာမ တရားကြီး ငါးပါး'ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြ၏။
မြောက်လွင်ရွာ၊ သညစ်
မြောက်လွင်ရွာ (Myauklwin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မော်လိုက်ခရိုင်၊ ဖောင်းပြင်မြို့နယ်၊ သညစ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၁၈၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖောင်းပြင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရန်ကုန်မြို့ပြ အမွေအနှစ် စောင့်ရှောက်ရေးအဖွဲ့
ရန်ကုန်မြို့ပြ အမွေအနှစ် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးအဖွဲ့ ကို ၂၀၁၂၊ မတ်လ တွင် ဒေါက်တာ သန့်မြင့်ဦး နှင့် အခြားသူများက စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။
၂၀၁၂ ဇွန်လတွင် ကျင်းပခဲ့သော ၂၁ရာစုအတွင်း ရန်ကုန်မြို့တော်အား ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး မဟာဗျူဟာ ဆွေးနွေးပွဲကို နိုင်ငံတကာနှင့် ပြည်တွင်းကျွမ်းကျင်သူများ၊ အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးများ၊ အရပ်ဘက် အဖွဲ့အစည်းများ မှ ကိုယ်စားလှယ်များ တက်ရောက်ခဲ့ကြရာမှ အဖွဲ့အစည်း တစ်ခု အဖြစ် စတင်လှုပ်ရှားနိုင်ခဲ့သည်။
နောက်ပိုင်းကာလများ၌ ရန်ကုန်မြို့ပြ အမွေအနှစ် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးအဖွဲ့သည် ရန်ကုန်မြို့လယ်ရှိ သမိုင်းဝင်အဆောက်အအုံများအား ထိန်းသိမ်းခြင်း သာမက ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော မြို့ပြစီမံကိန်းလုပ်ငန်းစဉ်ကိုပါ ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် တိုးချဲ့ကြိုးပမ်း လာခဲ့သည်။
ရန်ကုန်မြို့ပြစီမံကိန်းများအား အမွေအနှစ်ထိန်းသိမ်းမှုနှင့် အကောင်းဆုံး ပေါင်းစည်းဆောင်ရွက်နိုင်မည့် နည်းလမ်းများကို ရှာဖွေကာ အာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်းများနှင့် နီးကပ်စွာ လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက် လျက်ရှိသည်။
လူသား
လူသား (Human Being)၊ လူ (Human) - သိပ္ပံအမည်မှာ "Homo Sapiens" ဖြစ်ပြီး မြန်မာလို အဓိပ္ပာယ်အားဖြင့် "ဉာဏ်ပညာရှိသူ၊ သိတတ်နားလည်သူ" - သည် ဟိုမိုနီဒယ် (Hominidae) မိသားစု မျိုးနွယ်ဝင် ဘိုင်ပေဒယ် ပရိုင်းမိတ် (Bipedal Primates - ခြေနှစ်ချောင်းနှင့် လမ်းလျှောက်သူ) များဖြစ်သည်။ မိုက်တိုကွန်ဒရီရယ်ဒီအန်အေနှင့် ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများမှ တွေ့ရှိချက်အရ ခေတ်သစ် လူသား (Modeမn human) သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂၀၀,၀၀၀ ခန့်က အာဖရိက မှ ဆင်းသက်လာသည်။ လူတွင် အလွန် အဆင့်မြင့်သော ဦးနှောက် ပါသဖြင့် ကျိုးကြောင်းဆီလျော်စွာ ချင့်ချိန်နိုင်စွမ်း၊ စကားပြောနိုင်စွမ်း၊ ပြန်လည် သုံးသပ်နိုင်စွမ်း (introspection)၊ ပြဿနာ ဖြေရှင်းနိုင်စွမ်းနှင့် စိတ်ခံစားနိုင်စွမ်း (emotion) ရှိသည်။ ဤသို့သော စိတ်စွမ်းအားများနှင့် မတ်မတ်ရပ်နိုင်သော ကိုယ်ခန္ဓာများက ရှေ့လက်အား စိတ်လိုလက်ကျ လွတ်လွတ်လပ်လပ် အသုံးပြုစေနိုင်ပြီး အခြားမျိုးစိတ် (species) များထက် ကိရိယာများကို တီထွင် အသုံးပြုနိုင်သည်။ လူသည် ကမ္ဘာ့ နေရာ အနှံ့အပြားတွင် နေထိုင်ကျက်စားလျက်ရှိပြီး ကမ္ဘာ ပေါ်တွင် အန္တာတိက မှအပ အခြားတိုက်ကြီးများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ် တွင် ထုတ်ပြန်သည့် စာရင်းအရ ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူဦးရေ ၇.၇ ဘီလျံခန့် ရှိသည်။ ၎င်းသည် ထိုမျိုးစိတ်တွင် Homo sapiens sapiens ဟု တစ်ခုတည်းသော မျိုးစိတ်ကွဲ (subspecies) သာ မပျောက်ကွယ်ပဲ ကျန်ရှိသည်။
မနုဿတ္တ ဒုလ္လဘ
နှစ်ပေါင်းမည်မျှဟု မခန့်မှန်းနိုင်သော အချိန်အခါ၌ ကမ္ဘာပေါ်တွင် တိရစ္ဆာန်ရိုင်းများ သွားလာကျက်စားနေကြစဉ်က တိရစ္ဆာန်ရိုင်းများ၏ အရိပ်အခြည်ကို ချောင်းမြောင်းကြည့်ရှု၍ ခိုးကြောင်ခိုးဝှက် သွား လာကျက်စားနေရသော သတ္တဝါမျိုးရှိခဲ့၏။ ထိုသတ္တဝါကား နောင်နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာသောအခါ လူဟူ၍ဖြစ်လာသော သတ္တဝါတည်း။
လူ
ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူဟူ၍ ပညတ်ခေါ်ဝေါ်ရသော သတ္တဝါသည်မည်သည့်အချိန်ကစ၍ ပေါက်လာခဲ့သည်ကို မည်သူမျှ တပ်အပ်သေချာစွာမပြောနိုင်ပေ။ သိပ္ပံပညာရှင်ကြီးများပင်လျှင် ကမ္ဘာမြေလွှာ အထပ်ထပ်အောက်တွင် နစ်မြုပ်နေသောအရိုးများ၊ ကျောက်သားမှဖဲ့၍ ပြုလုပ်ထားသော လက်နက်အသုံးအဆောင်ကိရိယာများ၊ တိရစ္ဆာန်များ၏ ဦးချိုနှင့် အစွယ်များ ဖြင့်ပြုလုပ်သော အရာဝတ္ထုများနှင့် မြေအောက်လှိုဏ်ဂူနံရံများတွင် ရေးဆွဲထားသည်။ ယခုအခါတွင် တိမ်ကောပပျောက်နေပြီဖြစ်သော တိရစ္ဆာန်ကြီး များ၏ ရုပ်ပုံများအစရှိသော ရှေးခေတ်၏ အမွေအနှစ်ပစ္စည်းများကို လေ့လာကြည့်ရှုကာ ကမ္ဘာဦးလူများ၏အကြောင်းကို မှန်းဆရုံမျှသာလျှင် မှန်းဆနိုင်ကြလေသည်။ အမှန်အားဖြင့်ကား လူဟူသောသတ္တဝါသည် တွေးထင်သည်ထက် များစွာပိုမို၍ ရှေးကျသောအခါကပင်လျှင် ကမ္ဘာပေါ်၌ ပေါ်ပေါက်ခဲ့လေသည်။ ကမ္ဘာတွင် လူသတ္တဝါဟူ၍ စတင်ပေါ်ပေါက်နေသည်မှာ ကမ္ဘာ့သမိုင်းကို စတင်မရေးသားမီ နှစ်ပေါင်းသိန်းသန်းများစွာကပင် ဖြစ်တန်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ကမ္ဘာ့သမိုင်းကို ခရစ်မပေါ်မီ နှစ်ပေါင်း သုံးလေးထောင် လောက်ကမှသာ အက္ခရာစာလုံးများဖြင့် စတင်မှတ်တမ်းတင်ကြသောကြောင့်ဖြစ်၏။ ထို့အပြင် ကျောက်သားဖြင့်ပြုလုပ်သော နှစ်ပေါင်းထောင်သောင်းများစွာကပင် အသုံးပြုခဲ့ကြသော အရာဝတ္ထုများဖြစ်သည်ဟု သိပ္ပံပညာရှင်များက ယူဆကြလေသည်။ ထိုကျောက်ကိရိယာပစ္စည်းများကို လူများသည် နှစ်ပေါင်းမည်မျှကြာမှ လုပ်ကိုင်အသုံးချလာတတ်သည်ကိုလည်း ကျွန်ုပ်တို့ခန့်မှန်းရာတွင် ထည့်တွက်ရပေဦးမည်။
ဤသို့ နှစ်ပေါင်းမည်မျှဟု မခန့်မှန်းနိုင်သော အချိန်အခါက ကမ္ဘာမြေပြင်ပေါ်တွင် တိရစ္ဆာန်ရိုင်းများ သွားလာကျက်စားနေကြ သောအခါ သစ်ပင်အကိုင်းအခက်များအကြားမှနေ၍ တိရစ္ဆာန်ရိုင်းများ၏ အရိပ်အခြည်ကို ချောင်းမြောင်းကြည့်ရှု၍ ခိုးကြောင်ခိုးဝှက် သွားလာကျက်စားနေရသော သတ္တဝါတစ်မျိုးရှိ၏။ ထိုသတ္တဝါကား နောင်နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာသောအခါ လူဟူ၍ဖြစ်လာသော သတ္တဝါပေတည်း။ ထိုသတ္တဝါသည် လူဝံများကဲ့သို့အမွှေးစုပ်ဖွားရှိ၍ လက်သည်း၊ ခြေသည်းရှည်ကြီးများနှင့် ဖြစ်သော်လည်း ယခုလူကဲ့သို့ မတ်တတ်ရပ်၍ ခြေဖြင့်လမ်းမလျှောက်နိုင်သေးချေ။ မျောက်များကဲ့သို့သာ ခြေလက်များကို မြေပေါ်၌ထောက်၍ ခုန်ဆွခုန်ဆွ သွားလာနေကြလေသည်။ ကိုယ်လုံးကိုယ် ထည်မှာ ကြီးမားသန်စွမ်းသော်လည်း မိမိထက်ကြမ်းတမ်းခက်ထန်သော သားရဲတိရစ္ဆာန်များအနီးသို့ မချဉ်းကပ်ဝံ့ချေ။ စားရာတွင်လည်း တိရစ္ဆာန်များ၏ စားကြွင်းစားကျန်များနှင့် သစ်ဥသစ်ဖုများကိုသာ ရှာဖွေစားသောက် ရလေသည်။ ဤသို့ ရှာဖွေစားသောက်ရင်း အချို့မှာ သားရဲတိရစ္ဆာန်များ၏ ဘေးရန်ကို မခုခံနိုင်သောကြောင့် အစားခံကြရသည်။ အချို့မှာ ရှောင်နိုင် တိမ်းနိုင် ပြေးနိုင် လွှားနိုင်၍ ချမ်းသာရာရကြ၏။ အဖိုအမ ဟူ၍ရှိသော်လည်း အသိုက်အမြုံနှင့် အတူတကွ နေလေ့မရှိဘဲ တစ်ယောက်တည်း အစာရေစာပေါများ၍ ဘေးလွတ်ကင်းရာ အရပ်များတွင် နေလေ့ရှိတတ်ကြသည်။
ယင်းကဲ့သို့ တိရစ္ဆာန်များနှင့် ဘာမျှမခြားနားသော အရိုင်းဘဝမှနေ၍ ရှေးဦးလူသတ္တဝါများသည် တဖြည်းဖြည်းယဉ်ကျေးလာ၍ အသိဉာဏ် တိုးပြီးလျှင် အနေအထိုင်များ ပြောင်းလဲလာကြလေသည်။ သစ်ပင်များပေါ်၌သာ နေထိုင်ကျက်စားလေ့ရှိရာမှ မြေပြင်ပေါ်သို့ သက်ဆင်းနေထိုင်စပြုလာကြသည်။ မြေကြီးပေါ်တွင် အနေများလာသောအခါ တစ်စတစ်စနှင့် မတ်တတ်ရပ်နိုင်လာသည်။ ရှေးကကဲ့သို့ မြေကြီးပေါ်တွင် လက်ထောက်၍ ခုန်ဆွခုန်ဆွနှင့် သွားလာရန်မလိုတော့ဘဲ တစ်ခါတည်းခြေထောက်ပေါ်တွင် ရပ်ကာ ကိုယ်ကို မတ်မတ်ထားပြီးလျှင် လမ်းလျှောက်နိုင်လာ၏။ အဖို အမ တွဲ၍လည်းနေစပြု၏။
သစ်ရွက်သစ်ခက်များဖြင့် အဆောက်အအုံများကို ပြုလုပ်ကြ၏။ အစာရှာဖွေရန် ထွက်သောအခါ သစ်ကိုင်းများ တုတ်တိုများ ကိုကိုင်စွဲလျက်တိရစ္ဆာန်ငယ်များကို လိုက်လံသတ်ဖြတ်၍ အစိမ်းလိုက် ကိုက်ဖဲ့စားသောက်ကြသည်။ ထိုအချိန်က ရိုင်းစိုင်းကြမ်းတမ်းသော အသားစား လူသတ္တဝါများသာ ဖြစ်နေပေသေးသည်။
လူများသည် ဤမျှ ရိုင်းစိုင်းသောအခြေအနေတွင်ရှိစဉ် မီး၏အသုံးဝင်ပုံကို နားလည်ခဲ့ကြဟန် တူပေသည်။ သို့ရာတွင် မိမိတို့ အလို အလျောက် မီးဖိုခြင်း၊ မီးမွှေးခြင်းကိုမူကား မပြုလုပ်တတ်ကြသေးချေ။ ထိုသူများ မီး၏အသုံးဝင်ပုံကို သိရှိလာကြပုံမှာအတော်ပင် စိတ်ဝင်စားစရာ ကောင်းပေသည်။ တောတွင်း၌တစ်ခါတစ်ရံ မိုးကြိုးပစ် လောင်မီးကျသော အခါ တောထဲရှိ သစ်ပင်အချို့ကို မီးစွဲလောင်သဖြင့် အလွန်သန်စွမ်းသော တိရစ္ဆာန်သားကောင်ကြီးများသည် ထွန်းလင်းတောက်လောင်သော မီးရောင်ကို ကြောက်လန့်ကာ ထွက်ပြေးကြလေသည်။ ထိုမီး၏ အပူရှိန်ကြောင့် အေးချမ်းသောညဉ့်အခါများတွင်လည်း အနွေးဓာတ်ကိုရရှိကြသည်။ ထိုအခါမှစ၍ လူများသည်မီး၏ အသုံးဝင်ပုံကို သိလာကြလေသည်။ ထို့ပြင် မီးစွဲလောင်နေသော သစ်ကိုင်းသစ်ခက်များကို တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ယူဆောင်သွားခြင်းဖြင့် မီးအလင်းရောင်ကို အသုံးချရမှန်းသိလာကြသည်။ တောမီးထဲသို့ ရောက်၍ သေဆုံးသော သားကောင်အချို့၏အသားများကိုစားကြည့်ကြသောအခါ ယခင်က အစိမ်းလိုက် ကိုက်ဖဲ့စားရသည်ထက် ပို၍အရသာရှိကြောင်းကိုလည်း တွေ့ရှိလာကြသည်။
ထိုမှတစ်ဆင့် ကျောက်တုံးတစ်ခုနှင့်တစ်ခု ထိခိုက်ပွတ်တိုက်မိရာမှ မီးပွင့်လာသည်ကို တွေ့ရှိသော လူများသည် မီးကို ကျောက်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ သစ်ကိုင်း တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ပွတ်တိုက်ခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်ကို သိရှိလာကြသည်။ ဤကားအလွန်တရာအရေးပါသောအသစ်တွေ့ရှိမှုကြီးတစ်ရပ်ပင်ဖြစ်လေသည်။ ယခုခေတ်တိုင်အောင် မည်သည့်သားရဲတိရစ္ဆာန်မှ မီးကိုမည်ကဲ့သို့ပြုလုပ်ရမည်ဟု မသိရှိကြလေရာ မီးကိုပြုလုပ်တတ်သော လူများသည် တိရစ္ဆာန်များထက် တပန်းသာ၍ တိုးတက်လာကြလေသည်။ မီးမွှေးနည်းကို တွေ့ရှိကြသည့်အချိန်မှစ၍ လူများ၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် တစ်စထက်တစ်စ တိုးတက်လာပြီးလျှင် အသက်ကို ကာကွယ်ရန်လည်းကောင်း၊ အနွေးဓာတ်ကို ရရှိရန်လည်းကောင်း၊ အစားအစာများ ချက်ပြုတ်ရန်လည်းကောင်း မီးကို အသုံးပြုတတ်လာကြသည်။
ရှေးဦးလူများသည် ပထမတွင် တုတ်တိုများ၊ ကျောက်ခဲများ၊ အရိုးများမှ လွဲ၍ အခြားလက်နက်များကို မပြုလုပ်မသုံးစွဲတတ်ချေ။ သို့ရာတွင် ကျောက်ခဲများ၊ အရိုးများကို လက်နက်များဖြစ်အောင် တဖြည်းဖြည်း ပြုပြင်ပြောင်းလဲ၍ အသုံးပြုလာကြသည်။ သူတို့၏ ခန္ဓာများပေါ်တွင် အဝတ်မစားဗလာနတ္ထိ၊ သို့မဟုတ် အနည်းငယ်မျှ သာရှိလေသည်။ ပူအိုက်သော ရာသီတွင်ကား အဝတ်အစားလုံးဝမလိုချေ။ ညဉ့်အခါများတွင်ကား သစ်ပင်ထက်၌လည်းကောင်း၊ ဂူများအတွင်း၌လည်းကောင်း ခိုလှုံနေရ၍ သားရဲတိရစ္ဆာန်များ၏ ဘေးကိုတထိတ်ထိတ် တလန့်လန့်နှင့်ပင် နေကြရသေးသည်။
ထိုခေတ်က လူများ တစ်ဆင့်ပြီးတစ်ဆင့် တိုးတက်ယဉ်ကျေးလာပုံကိုကား အထောက်အထား အစအနများစွာမရှိသေး၍ အသေအချာ မသိရှိရသေးဘဲ မှန်းဆရုံသာ မှန်းဆကြည့်ရပေသည်။ သို့ရာတွင် ရှေးဦးလူများသည် ကျောက်ဂူများတွင် ခိုလှုံကြသောအခါသူတို့၏ နောင်လာ နောက်သား အစဉ်အဆက်များသည်လည်း ကျောက်ဂူများ၌သာ ဆက်လက် နေထိုင်ကြ၍ မိမိတို့အသုံးပြုခဲ့ကြသော ကျောက်အသုံးအဆောင်ကိရိယာများ၊ အရိုးများ စသည်တို့ကို ကျောက်ဂူများအတွင်း၌ ထားရစ်ခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။
ရှေးဦးလူများအကြောင်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သိပ္ပံပညာရှင်ကြီးတို့သည် မိမိတို့ကျွမ်းကျင်သည့်ဘက်မှစုံစမ်းရှာဖွေတွေ့ရှိရသော အချက်အလက်များကို စုပေါင်း၍ ဖက်စပ်ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ရှေးအကျဆုံး လူများ၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကို မှန်းဆကြည့်ကြသည်။ ယင်းသို့ စုံစမ်းရှာဖွေကြရာ ၁၉၂၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် တရုတ်နိုင်ငံ ပီကင်းမြို့တော်အနီး၌ မြေအောင်းဂူတစ်ခုထဲမှ လူ၏ဦးခေါင်းခွံတစ်ခုကို တူးဖော်တွေ့ရှိကြလေ သည်။ ဦးခေါင်းခွံမှာ လွန်ခဲ့သည့်နှစ်ပေါင်း ၅,ဝဝဝ,ဝဝဝ မှ ၁,ဝဝဝ,ဝဝဝစပ်ကြားတွင် နေထိုင်ခဲ့သော လူ၏ဦးခေါင်းခွံ ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထိုဦးခေါင်းခွံကို ရှေးဦးစွာတွေ့ရှိသူမှာ တရုတ်နိုင်ငံ ဘူမိဗေဒ သုတေသနအသင်းမှ ဒဗျူစီပေးဆိုသူဖြစ်၍ ဦးခေါင်းခွံကို လေ့လာစူးစမ်းသူ မှာ ပါမောက္ခဒေးဗစ်ဆန်ဗလက် အမည်ရှိ ကနေဒီယန်လူမျိုး သိပ္ပံပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။
ထိုဦးခေါင်းခွံကို လေ့လာကြည့်ရှုကြသောအခါ နောက်သို့ဆုတ်နေသော နဖူးနှင့် ကြီးထွားသန်မာသော မျက်ခုံးရိုးများကို တွေ့ရသည်။ ခေါင်းခွံရိုးမှာ လွန်စွာထူထဲ၍ ယခုခေတ် လူများ၏ပါးလွှာသော ခေါင်းခွံရိုးနှင့် သိသိသာသာကြီး ကွာခြားလေသည်။ သွားများမှာ လူ၏သွားကဲ့သို့ပင်ဖြစ်သော်လည်း မေးရိုးမှာကြီးထွားတုတ်ခိုင်သည်။ ဦးခေါင်းခွံရှင် လူ၏ အသိဉာဏ်မှာကား ယခုခေတ် ဉာဏ်အနည်းဆုံးရှိသော လူများ၏ အသိဉာဏ်လောက်သာရှိသည်ဟု ယူဆကြသည်။ အားလုံးကို ခြုံ၍ကြည့်လိုက်လျှင် မျောက်တစ်ဝက် လူတစ်ဝက်ဖြစ်သော ပုံသဏ္ဌာန်တစ်ခုကို ထင်မြင်လာပေမည်။
မစ္စတာပေးသည် မိမိ၏ သုတေသနလုပ်ငန်းများကို ဆက်လက်ပြုလုပ်သွားရာ နောက်နှစ်နှစ်မျှ ကြာသောအခါ ဦးခေါင်းခွံကိုတွေ့ရှိသော ဂူထဲ၌ပင် ရှေးခေတ်လူများအသုံးပြုခဲ့ကြသည့် ကျောက်သားဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အသုံးအဆောင် ကိရိယာပစ္စည်းများကို တွေ့ရှိပြန်လေသည်။ ကျောက်ကိရိယာများနှင့်အတူ ရှေးလူများ မီးကိုသုံးစွဲခဲ့သည်ကိုပြသော အထောက် အထားများကိုပါ တွေ့ရှိသေးသည်ဟုဆို၏။ အထက်ပါတွေ့ရှိချက်များမှ ကျွန်ုပ်တို့သည် လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း ငါးသိန်းမှ တစ်သန်းအထိ အချိန်အခါက လူများ၏ အသိဉာဏ်အဆင့်အတန်းကို ခန့်မှန်းကြည့်နိုင်ပေသည်။ ရှေးဦးလူများ အကြောင်းနှင့်စပ်လျဉ်း၍ အခြားအထောက်အထား တစ်ခုမှာ ၁၉ဝ၇ ခုနှစ်တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံ ဟိုင်းဒယ်ဗတ်မြို့အနီး၌ တွေ့ရှိ သော အောက်ပိုင်းပါးရိုးတစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။ ထိုပါးရိုးကို အခြေခံထား၍ သတ္တဝါပုံပန်းသဏ္ဌာန်ကိုနှိုင်းယှဉ်သော ခန္ဒာဗေဒပညာဖြင့် မှန်းဆကြည့်သောအခါ ယခုလူများ၏ ပုံသဏ္ဌာန်နှင့် များစွာခြားနားသော လူတစ်ဦး၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကို တွေ့ရှိရလေသည်။ ပါးရိုးမှာ တုတ်ခိုင်သန်မာ၍ မေးရိုးအဖြစ်ထိုးထွက်သောအပိုင်းကိုမတွေ့ရှိရချေ။ ထိုအရိုးကို တွေ့ရှိသောနေရာမှာ မြေအောက်ပေ ၈ဝ အနက်တွင်ဖြစ်၍ အနီးအနားတွင်လည်း ယခုခေတ်၌ တိမ်ကောနေပြီဖြစ်သော ဆင်ကြီး၊ ကြံ့ကြီး များ၏ အရိုးအစအနများကို တွေ့ရှိရသည်ကို ထောက်ခြင်းအားဖြင့် ပါးရိုးရှင်လူသည် လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း ၂ဝဝ,ဝဝဝ ခန့်က နေထိုင်ခဲ့သောလူဟု ခန့်မှန်းရပေသည်။
ရှေးဦးလူများအကြောင်း စုံစမ်းရှာဖွေလာရာတွင် တစ်ခါတစ်ရံ သိပ္ပံပညာရှင်များ အချင်းချင်း အငြင်းပွားကြသည်။ ၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်ပြည် ဆပ်ဆက်နယ်၌ တူးဖော်ရရှိသော ပိလဒေါင်း ဦးခေါင်းခွံနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အပြင်းအထန် အငြင်းပွားကြလေသည်။ ဦးခေါင်းခွံမှာ လူ၏ ဦးခေါင်းခွံမှန်း သိသာထင်ရှားသော်လည်း မေးမရှိသော အောက်ပါးရိုးနှင့် ကြီးမားသော သွားစွယ်များမှာကား မျောက်ဝံနှင့်တူလှ၏။ သို့ဖြစ်၍ ဦးခေါင်းခွံနှင့် ပါးရိုးရှင်များသည် တစ်ခြားစီလောဟု တွေးတောစရာ ဖြစ်နေ ပေသည်။
ဂျာမနီနိုင်ငံ၊ နေယန်းဒါတောနယ်တွင်လည်း ရှေးခေတ်လူများ၏ ရုပ်ကလာပ် အကြွင်းအကျန်များကို တွေ့ရှိရပေသည်။ နေယန်းဒါတော လူများမှာကာ လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း ၅ဝ,ဝဝဝ နှင့် ၁ဝဝ,ဝဝဝ အတွင်း နေထိုင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။ သူတို့ကား ကျောက်လက်နက် ကိရိယာများ ပြုလုပ်သုံးစွဲ၍ ဂူများ၌နေသည်။ မီးကိုလည်း အသုံးပြုရမှန်းသိ၍ တိရစ္ဆာန် ကလေးများကို လိုက်လံသတ်ဖြတ်၍ စားသောက်ကြသည်။ ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင်တူးဖော်ရရှိသော အရိုးစုများမှာကား ကရိုမာညွှန်လူများ၏ ရုပ်ကလာပ်အစအနများ ဖြစ်ကြသည်။ သူတို့ကား အတော်အတန်ယဉ်ကျေးသော အဆင့်အတန်းသို့ရောက်နေ၍ ယခုခေတ်လူများနှင့် မျိုးစိတ်ချင်းအတူတူဖြစ်မည်ဟု ယူဆကြသည်။ ကရိုမာညွန်လူများနောက် နေထိုင်ကြသောသူများမှာ နောက်ဆုံးကျောက်ခေတ်လူများပင် ဖြစ်တော့သည်။ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများကို မြေကြီးထဲမှ တူးဖော်၍ လေ့လာသူ ပညာရှိကြီးများသည် လူ၏သမိုင်းကို ခေတ်အမျိုးမျိုး ပိုင်းခြားထားခဲ့ကြသည်။ ရှေးအကျဆုံးခေတ်မှာ ကျောက်သားဖြင့် ပြုလုပ်သည့် ကရိယာ အကြမ်းစားများကို စတင်အသုံးပြုသော ခေတ်ဖြစ်၍ ကျောက်ခေတ်၏ရှေ့ပြေးခေတ်ဟုခေါ်သည်။ ထိုခေတ်ကလူများသည် ကျောက်တုံး၊ ကျောက်ခဲများကို ထုရိုက်ခုတ်ထစ်စရာ ကိရိယာအဖြစ် စတင်အသုံးပြုကြသည်ဟု ယူဆရသည်။ သို့ရာတွင် ထိုကျောက်ကိရိယာများမှာ လူ၏လက်ဖြင့်ကျောက်သားမှ ထွင်းဖဲ့ကာ ပြုပြင်ယူရသော ပစ္စည်းများလော၊ သို့မဟုတ် သဘာဝအတိုင်း ပွန်းပဲ့ထိခိုက်ခြင်းဖြင့် အလိုအလျောက် လက်နက်ကိရိယာသဖွယ် ဖြစ်လာသောအရာများလောဟူ၍ တပ်အပ်သေချာစွာပြောနိုင်ရန် ခဲယဉ်းလေသည်။
ထို့နောက် တစ်ခေတ်ပြောင်းခဲ့ပြန်ရာ ကျောက်ခေတ်ဟောင်းသို့ ရောက်လာကြလေသည်။ ကျောက်ခေတ်ဟောင်းကျမှ သာလျှင် လူများသည် ကျောက်ကိရိယာများကို ပြုပြင်၍ အသုံးပြုကြလေသည်။ ထိုခေတ်က လူများကို ကျောက်ခေတ်ဟောင်းလူများဟုခေါ်သည်။ ကျောက်ခေတ်ဟောင်းတွင် အသုံးပြုကြသော ကျောက်ကိရိယာများမှာ လက်ရာကြမ်းတမ်း၍ မောင်းချထားသဏ္ဌာန် ချွန်ထက်သောအစောင်းများရှိသည်။ သို့ရာတွင် ထိုခေတ်၏ နောက်ပိုင်း၌ အသုံးပြုကြသည့် ကျောက်ကိရိယာများမှာ ရှေးကထက်ပို၍ လက်ရာချောမွေ့လာလေသည်။ ကျောက်ကိရိယာများကို ပြုလုပ်ရာတွင် ယခင်ကကဲ့သို့ ကျောက်အချင်းချင်းထုရိုက်ခြင်းဖြင့် မဟုတ်ဘဲ လိုရာ ပုံသဏ္ဌာန်ရအောင် ဖိ၍သွေးခြင်းဖြင့်ပြုလုပ်ကြရာ ကျောက်ကိရိယာများမှာ ပိုမိုသေသပ်၍ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု မကွဲပြားလှချေ။ ကျောက်ခေတ်ဟောင်းကုန် ခါနီးတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသော လူများသည် ချောမွေ့သော ကျောက်ကိရိယာ များသာမက တိရစ္ဆာန်များ၏ အရိုးများ၊ ဦးချိုများနှင့် အစွယ်များဖြင့်လည်း ကိရိယာများကို ပြုလုပ်ကြ၏။ ကျောက်ခေတ်ဟောင်း၏ သက်တမ်းမှာ နှစ် ထောင်ပေါင်းများစွာကြာသည်ဟုခန့်မှန်းကြသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ကျောက်ခေတ်ဟောင်းတွင် အသုံးပြုခဲ့ကြသော ကျောက်ကိရိယာများကို အတိမ်အနက်အမျိုးမျိုးရှိသော မြေကြီးအောက်မှ တူးဖော်ရရှိ၍ အလွန်ကြမ်းတမ်းသော အဆင့်မှ လက်ရာချောမွေ့လာသော အဆင့်များအထိအဆင့်ဆင့် တိုးတက်လာပုံကို တွေ့ရှိရသောကြောင့်ဖြစ်ပေသည်။
အလယ်ပိုင်းကျောက်ခေတ် ကုန်ဆုံးသွားသောအခါ နောက်ဆုံးဖြစ်သော ကျေက်ခေတ်သစ်သို့ရောက်ရှိလာလေသည်။ နောက်ဆုံးကျောက်ခေတ်သစ် ထွန်းကားသောအချိန်မှာ တစ်တိုင်းပြည်နှင့် တစ်တိုင်းပြည်တွင် တစ်ပြိုင်တည်းမဟုတ်ဘဲ နှစ်ပေါင်းများစွာ ခြားနားလေသည်။ အီဂျစ်နိုင်ငံတွင် ကျောက်ခေတ်သစ်ထွန်းကားချိန်မှာ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂ဝ,ဝဝဝ ခန့်က ဖြစ်၍ ကရိကျွန်းတွင်မူ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၄,ဝဝဝ ခန့်ကလည်းကောင်း၊ ဥရောပ အနောက်ပိုင်းတွင် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇ဝဝဝ မှ ၈ဝဝဝ ခန့်ကလည်းကောင်း အသီးအသီး ထွန်းကားခဲ့ကြလေသည်။
ကျောက်ခေတ်သစ်တွင် အသုံးပြုသော ကျောက်ကိရိယာများသည် ယခင်ခေတ်များကထက် လှပချောမွေ့လာပြီးလျှင် အသုံးကျပုံနယ်ပယ်မှာလည်း ပိုမို၍ ကျယ်ဝန်းလာလေသည်။ ထိုခေတ်တွင် နေထိုင်ကြသော လူများသည် အိုးခွက်များနှင့် လေးမြားတို့ကိုလည်း အသုံးပြုကြလေသည်။ ထို့အပြင် တောထဲမှ တိရစ္ဆာန်အရိုင်းများကို အိမ်တွင် ယဉ်ပါးအောင်မွေးမြူခြင်း၊ အသီးအနှံပင်များစိုက်ပျိုးခြင်း၊ အဝတ်အထည်ရက်လုပ်ခြင်း စသည်တို့မှာလည်း ကျောက်ခေတ်သစ်၏ မှတ်သားဖွယ်ရာ အကြီးအကျယ် တိုးတက်မှုများပင် ဖြစ်လေသည်။
နောက်ဆုံး ကျောက်ခေတ်သစ်တွင် လူများကို အရိုင်းဘဝမှ ယဉ်ကျေးသော လူများအဖြစ်သို့ ပို့ဆောင်လိုက်သောအရာမှာ အိုးခွက်များကို ရှေးဦးစွာ အသုံးပြုခြင်းပင် ဖြစ်၏။ အိုးခွက်များကို တီထွင်ပြုလုပ်နိုင် သောအခါ အစားအစာများကို ချက်ပြုတ်၍စားသောက်ကြလေသည်။ လူများ၏ အစားအစာနယ်ပယ် ကျယ်ဝန်းလာ၍ အငွေ့တထောင်းထောင်းထကာ ဆူပွက်နေအောင် ချက်ထားသော အိုးပတ်လည်တွင် လူများအစုလိုက် ဝိုင်းရံ ၍ နေတတ်ကြသည်။ ထို့အပြင် ရှေးကထက် တိုးတက်ကောင်းမွန်သော ကျောက်ကိရိယာများကို အသုံးပြု၍ နေထိုင်ရန် အိမ်များ၊ မြစ်ချောင်း အင်းအိုင်များကို ဖြတ်ကူးရန် လှေများနှင့် အစားအစာများထည့်ရန် သစ်သားပန်းကန် အိုးခွက်များကို ပြုလုပ်ကြလေသည်။ ဥရောပတိုက် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံ ပင်လယ်ကမ်းခြေတစ်လျှောက်တွင် ကျောက်ခေတ်သစ်လူများ နေထိုင်ခဲ့သော နေရာများစွာရှိလေသည်။ ထိုနေရာ တစ်ဝိုက်တွင် ရှေးဦးလူများသည် ကျောက်များပေါ်တွင် အခြေခံထားကာ ကျူပင်များကိုရက်၍ ရွှံ့များဖြင့် မံပြီးလျှင် တဲငယ်များဆောက်၍ နေထိုင်ခဲ့ကြလေသည်။ သူတို့သည် အကြမ်းပြုလုပ်ထားသော လှေများဖြင့် ပင်လယ်ကမ်းခြေမှထွက်ခွာ၍ ခရု၊ ကမာ စသည်များကို လိုက်လံရှာဖွေကြသည်။
ကုန်းပေါ်တွင်ကား နွားရိုင်းများကို လိုက်လံပစ်ခတ်ကြသည်။ အစာရသောအခါ မီးဖိုဘေးပတ်လည်တွင်ဝိုင်း၍ စားကြပြီးလျှင်အခွံများ၊ အရိုးများနှင့် အမှိုက်များကို အနားတွင်ပစ်ထားလေရာအပုံကြီးများ အဖြစ် ကျန်ရစ်နေ လေသည်။ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများအဖြစ် ကျန်ရစ်နေလေသည်။ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများကိုတူးဖော်၍ ထိုခေတ်ကလူများ မည်သို့မည်ပုံ နေထိုင်ကြသည်ကို တူးဖော်ရရှိသော ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် သိနိုင်သည်။ ယင်းသို့အားဖြင့် လူများသည် ရှေးဟောင်းကျောက်ခေတ်မှ ခေတ်အဆက်ဆက် နေထိုင်လာခဲ့ကြလေရာ တဖြည်းဖြည်း လူများ၏အသိဉာဏ် တိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ နေရေးထိုင်ရေး အဆင့်အတန်းမှာလည်း မြင့်တက်လာလေသည်။ လူများသည် သီးနှံပင်များကိုစိုက်ပျိုးခြင်း၊ တောတိရစ္ဆာန်ရိုင်းများကို အိမ်၌ယဉ်ပါးအောင် မွေးမြူနိုင်ခြင်း စသည်တို့ကို တတ်ကျွမ်းလာသောအခါ လူများ၏အသက်မွေးမှု နည်းလမ်းများသည်လည်း နှစ်မျိုးနှစ်စား ကွဲပြားလာလေသည်။ အချို့သော လူများသည် တစ်နေရာတွင် လယ်ယာစိုက်ပျိုးခြင်းကို လုပ်ကိုင်ကာ အသက်မွေးမြူကြ၍ အချို့မှာ မြက်ခင်းရှိရာ ဒေသများတွင် သိုး၊ ဆိတ်၊ ကျွဲ၊ နွားများကို ထိန်းကျောင်း ခြင်းဖြင့် တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်ကြသည်။ တိရစ္ဆာန်များကို ထိန်းကျောင်း၍ အသက်မွေးသော သူများသည်နွေအခါတွင် မြောက်ပိုင်းရှိ မြက်ခင်းများတွင်နေထိုင်ကြ၍ ဆောင်းရာသီတွင် တောင်ပိုင်းရှိ မြက်ခင်းများသို့ ပြောင်းရွှေ့ကာ သိုးသား၊ ဆိတ်သားများနှင့် နွားနို့၊ ဆတ်နို့များကို စားသောက်နေထိုင်ကြသည်။ ထိုသူများမှာ နေဒဏ်၊ မိုးဒဏ် ကိုခံကာ အလုပ်ကြမ်းကို လုပ်ကိုင်နေထိုင်ကြရသောကြောင့် ကိုယ်ခန္ဓာကြမ်းတမ်းခက်ထန်ပြီးလျှင် တစ်နေရာတည်းတွင် အိုးအိမ်အတည်တကျ နေထိုင်လေ့ရှိကြသော လယ်ယာသမားများကို သွားရောက်တိုက်ခိုက်လေ့ရှိကြလေသည်။
ကျောက်ခေတ်များ ကုန်ဆုံးပြီးနောက်တွင်ကား သတ္တုခေတ်သို့ ရောက်ရှိလာသည်။ လူတို့ ပထမဦးစွာ အသုံးပြုသော သတ္တုကိရိယာများမှာ ကြေးနီဖြင့်လုပ်သော ကိရိယာတန်ဆာပလာများဖြစ်သည်။ ကြေးနီခေတ် ကုန်ဆုံးသွားသည့်နောက် နှစ်ပေါင်း ၁၅ဝဝ မျှကြာသောအခါ ကြေးဝါ ခေတ်သို့ ရောက်ရှိလာသည်။ သံကိုမူ ခရစ်မပေါ်မီ နှစ်ပေါင်း ၁ဝဝဝ ခန့်ကမှသာ ဥရောပတိုက်တွင် စတင်အသုံးပြုခဲ့ကြလေသည်။ ယင်းသို့အားဖြင့် သိပ္ပံပညာရှင်ကြီးများ စုံစမ်းရှာဖွေရရှိသော ပါဏဗေဒနှင့် ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ အထောက်အထားများကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားသောအခါ လူသည် မိမိထက်နိမ့်ကျသော သတ္တဝါတစ်ခုမှ တဖြည်းဖြည်းပြောင်းလဲဆင်းသက်လာသည်ဟူသော အဆုံးသတ်အဖြေ ရရှိလေသည်။ ထို့အပြင် ယနေ့သိရှိကြသည့်အတိုင်း လူမျိုးများသည် တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲလာခြင်းမှ ပေါက်ဖွားလာသည် ဟူသောအချက်ကို ရရှိလေသည်။ သို့ရာတွင် ယခုခေတ်လူများ ဖြစ်ပေါ်ပုံအစနှင့် တိမ်ကောသွားပြီဖြစ်သော မျောက်ဝံတစ်မျိုး၏ သဏ္ဌာန်အကြားတွင် မည်သို့ဖြစ်ပျက်သည်ဟူသော အထောက်အထားများကိုမူ ယခုထက်တိုင်စုံစမ်းရှာဖွေ၍ မရသေးချေ။
= ကိုးကား =
မဲဇလီစမ်း
မဲဇလီစမ်း
ဝမ်စိမ်းရွာ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်
ဝမ်စိမ်းရွာ (Wansein)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်၊ ဖက်ရမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၀၉၇၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖက်ရမ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၅၇ ဦး၊ မ ၁၉၁၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၇၇၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟိုပုံးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခေါင်နောင်ရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်
ခေါင်နောင်ရွာ(Kawngnawng)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်၊ ဆနာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၀၃၆၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆနာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၅၂ ဦး၊ မ ၁၂၁၂ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၄၆၄ ဦး နေထိုင်သည်။
နတ်စင်ကွင်းရွာ၊ နတ်စင်ကွင်း
နတ်စင်ကွင်းရွာ၊ နတ်စင်ကွင်း
ခဲလေသမျှ သဲရေကျ
ခဲလေသမျှ သဲရေကျ ဟူသည်မှာ မြန်မာစကားပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ရှင်းလင်းချက်
သဲထဲကျသော ရေသည် အချည်းနှီး ဖြစ်သကဲ့သို့ အားခဲမျှော်မှန်းထားသမျှသည် အကျိုးမရှိ အချည်းနှီးဖြစ်ရသည်။
ဂျူယက်စစ် ကာလ
ဂျူယက်စစ် ကာလ (Jurassic Period) ဆိုသည်မှာ လွန်ခဲ့သည့် နှစ်သန်းပေါင်း ၂၀၃.၃ ± ၀.၆ မှ နှစ်ပေါင်း ၁၄၅ ± ၄ နှစ်ကြားကာလကို ခေါ်သည်။ ထိုအချိန်တွင် ကမ္ဘာ့ကုန်းမြေများသည် ဆင့်ကဲဖြစ်ပေါ်မှု သီအိုရီ (Evolution Theory)အရ ထို ကာလတွင် ကမ္ဘာ့ကုန်းမြေများသည် ယနေ့ကဲ့ သို့ တိုက်ကြီးများအဖြစ် ကွဲထွက်ခြင်း မရှိသေးဘဲ ကုန်းမြေကြီးဘဲ တစ်စပ် တည်း တည်ရှိနေသည့် အချိန်ကာလဖြစ်သည်။
ကဏ္ဍ:ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ ကာလများ
ဂက်ဆိုဟောလောင်စာ
ဂက်ဆိုဟောလောင်စာ ထုတ်ယူသုံးစွဲမှုတွင် တောင်အမေရိကတိုက်မှ ဘရာဇီးနိုင်ငံသည် အထူးထင်ရှားသည်။ ဘရာဇီးနိုင်ငံသည် ပြည်တွင်းသုံးစွဲရန် လိုအပ်သောရေနံ၏ ၁၅ ရာခိုင် နှုန်းသာ ထုတ်လုပ်နိုင်သဖြင့် ၈၅ ရာခိုင်နှုန်း (တစ်နေ့လျှင် စည်တစ်သန်းခန့်)ကို ပြည်ပမှ ဝယ်ယူသုံးစွဲနေရသည်။ ရေနံဈေးနှုန်း မြင့်တက်ပြီး စွမ်းအင်အကျပ်အတည်းပြဿနာကို ၁၉၇၃ ခုနှစ်ကတည်းက ခံစားခဲ့ရသဖြင့် ပြည်တွင်း၌ အမြောက်အမြား ထုတ်လုပ်နိုင်သော ကြံမှ အယ်လ်ကိုဟောထုတ်ကာ ဂက်ဆိုဟောလောင်စာကို တီထွင်သုံးစွဲခဲ့ခြင်း ဖြစ်လေသည်။
ဘရာဇီးနိုင်ငံတွင် ဂက်ဆိုဟောလောင်စာ အစီအစဉ်ကို ၁၉၇၅ ခုတွင် စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ဂက်ဆိုဟောလောင်စာ စီမံကိန်းတစ်ရပ်ကို ဒေါ်လာကုဋေ ၅၀၀ အကုန်အကျခံ၍ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဂက်ဆိုဟော ထုတ်လုပ်မှုသည် ဂါလန်တစ်သန်းအထိ တိုးလာခဲ့သည်။၁၉၇၉ ခု မတ်လကစ၍ မော်တော်ယာဉ်များ၊ မီးရထား များနှင့် စက်ရုံများတွင် ဂက်ဆိုဟောလောင်စာကို စတင်သုံးစွဲဲခဲ့သည်။ ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်ကုန်တွင် ဘရာဇီးနိုင်ငံမှ မော်တော်ကားအားလုံးကို ဂက်ဆိုဟောဖြင့် မောင်းနှင်ရန် စီစဉ်ခဲ့လေသည်။
ထိုနှစ်အတွင်းမှာပင် ဘရာဇီးနိုင်ငံမှ မော်တော်ကား ထုတ်လုပ်သော စက်ရုံများသည် ဂက်ဆိုဟောလောင်စာသုံးသော ကားအစင်းပေါင်း ၂၅၀၀၀၀ ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၅ ခု တွင် ဂက်ဆိုဟော လောင်စာသုံးသော ကားအစင်းပေါင်း နှစ်သန်းခန့်အထိ ဘရာဇီးနိုင်ငံတွင် အသုံးပြုနိုင်မည်ဟု ခန့်မှန်း ထားပေသည်။
လောင်စာစွမ်းအင် အများဆုံး အသုံးပြုသော စက်မှု အရင်းရှင်နိုင်ငံကြီးတစ်နိုင်ငံဖြစ်သည့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည်လည်း ဂက်ဆိုဟော လောင်စာကို ထုတ်လုပ်သုံးစွဲလျက် ရှိသည်။ ပြောင်းသီးနှံ အမြောက်အမြား စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်သည့် အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် ပြောင်းဖူးမှ အယ်လကိုဟော ထုတ်ယူပြီး ဓာတ်ဆီနှင့် ရောကာ ဂက်ဆိုဟောအဖြစ် အသုံးပြုသည်။ ပြောင်းဖူးအများဆုံးစိုက်သည့် အနောက်ပိုင်း ပြည်နယ်များတွင်သာမက အခြားပြည်နယ်များတွင်ပါ ဂက်ဆိုဟောများ ထုတ်လုပ် သုံးစွဲနေရာ တစ်နိုင်ငံလုံး၌ ဂက်ဆိုဟော လောင်စာဆီရောင်း သည့် ဆိုင်ပေါင်း တစ်ထောင်ကျော် ရှိနေပေပြီ ဖြစ်သည်။ အမေရိကန်နိုင်ငံမှ ဂက်ဆိုဟော လောင်စာသည် ဓာတ်ဆီ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ရေမပါသော အီသနော (အယ်လ်ကိုဟော) ဆယ်ရာခိုင်နှုန်း ရောစပ်ထားခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ ထိုဂက်ဆိုဟော လောင်စာဆီသည် မော်တော်ကားတွင် အသုံးပြုမောင်းနှင်ရာ၌ ရိုးရိုးဓာတ်ဆီတစ်ဂါလန်ထက် မောင်းနှင်နိုင်သည့် မိုင်ပေါင်းသည် အနည်းငယ်နိမ့်ကျသည်။ သို့သော် ကားကို အရှိန်မြင့် မောင်းရာတွင် ပို၍ကောင်းမွန်လေသည်။ ထို့ကြောင့် မော်တော်ကားများတွင် ဂက်ဆိုဟောအသုံးပြုခြင်းသည် တဖြည်းဖြည်း တိုးတက်လာလေသည်။
ဂက်ဆိုဟော အသုံးများလာသဖြင့် အမေရိကန် ရေနံကုမ္ပဏီများက ပိုမိုထုတ်လုပ်ရန် စီစဉ်ခဲ့ရာ တက်စကိုကုမ္ပဏီက ဂက်ဆိုဟော လောင်စာဆီဆိုင်များကို လက်ရှိ ၆၀၀ မှ ၁၀၀၀ အထိ တိုးချဲ့နေပြီး တစ်နှစ်လျှင် ဂါလန်သန်း ၆၀ ထုတ်လုပ် နိုင်မည့် အီသနောစက်ရုံ တည်ထောင်ရေးကို စီစဉ်လျက် ရှိသည်။ ထို့ပြင် အီသနောကို နှံစားပြောင်းနှင့် ဆိုဂမ်ပြောင်း များမှ ထုတ်ရန်ကိုလည်း သုတေသနပြုလျက် ရှိသည်။ အမေရိကန် စီးပွားရေးပညာရှင်များ၏ တွက်ချက်မှုအရ ပြောင်းဖူးမှ ဂက်ဆိုဟော ထုတ်လုပ်မှုသည် တစ်ဂါလန်လျှင် ၁ ဒသမ ၂၆ ဒေါ်လာ ကုန်ကျသည်။ ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် ဂက်ဆို ဟော ဂါလန်သန်း ၅၀၀ ထုတ်မည်ဖြစ်ပြီး ၁၉၈၂ ခုတွင် ဂက်ဆိုဟောဂါလန်သန်း ၉၀၀ အထိ တိုးတက်ထုတ်လုပ်မည် ဖြစ်ကြောင်း အမေရိကန် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးဌာန အတွင်းဝန်က ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့လေသည်။ အမေရိကန်အစိုးရသည် ဂက်ဆိုဟော ထုတ်လုပ်မှုနှင့် သုံးစွဲမှုကို ဆက်လက်မြှင့်တင်ရန် ရည်မှန်းထားပြီး အကောက်ခွန် ကင်းလွတ်မှု အပါအဝင် အခြား ထောက်ပံ့ကူညီမှုများကိုလည်း ပေးခဲ့သည်။
အနောက်ဥရောပဒေသရှိ စက်မှုနိုင်ငံများသည် ဂက်ဆိုဟော လောင်စာဆီ ထုတ်လုပ်သုံးစွဲရေးတွင် နောက်ကျခဲ့သည်။ ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် အနောက်ဂျာမနီ ဗောက်စဝက်ဂွန် မော်တော်ကား ကုမ္ပဏီသည် ရိုးရိုးဓာတ်ဆီ ၈၅ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် မီသိုင်း အယ်လ်ကိုဟော ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းကို ရောစပ်ထားသော အမ် ၁၅ လောင်စာကို မော်တော်ကား ၄၅ စီးတွင် စမ်းသပ်အသုံးပြုခဲ့သည်။ ယခုအခါ မော်တော်ကားအစင်း ၆၀၀ ဖြင့် လေးနှစ်ကြာ စမ်းသပ်ရန် တိုးချဲ့စီစဉ်လျက် ရှိပေသည်။
အာရှတိုက်မှ စက်မှုနိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံဖြစ်သော ဂျပန်နိုင်ငံသည် ဂက်ဆိုဟောလောင်စာကို တိုးချဲ့သုံးစွဲရန် စီစဉ်လျက် ရှိသည်။ ၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံစွမ်းအင်လိုအပ်ချက်၏ ၂ ဒသမ ၅ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ၁၉၉၀ ပြည့်တွင် ၄ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ဂက်ဆိုဟောလောင်စာကို အစားထိုး သုံးစွဲသွားမည် ဖြစ်ပေသည်။
ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများဖြစ်သည့် ဇင်ဘာဘွေ၊ တောင်အာဖရိက၊ ကင်ညာ၊ ဆူဒန်နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတို့သည် ဂက်ဆိုဟောလောင်စာကို ထုတ်လုပ်သုံးစွဲရန် ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်။ ဇင်ဗာဗွေ နိုင်ငံတွင် မော်တော်ကား အရေအတွက်၏ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းကို ဂက်ဆိုဟောလောင်စာဖြင့် မောင်းနှင်လျက်ရှိသည်။ တောင်အာဖရိကနိုင်ငံသည် ဓာတ်ဆီနှင့် အရက်ပြန်ရောထားသော ဂက်ဆိုဟောလောင်စာတစ်မျိုးကို ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ် စက်တင်ဘာလတွင် စတင်သုံးစွဲခဲ့သည်။ ကင်ညာနှင့် ဆူဒန်နိုင်ငံတို့ တွင်လည်း ကြံတင်လဲရည်မှ အရက်ပြန်လောင်စာထုတ်၍ သုံးစွဲပြီး အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံသည် ပီလောပီနံမှ လောင်စာချက်ရန် စီစဉ်၍ ပီလောပီနံများ တိုးချဲ့စိုက်ပျိုးရန် ကြိုးပမ်းလျက် ရှိလေသည်။
ထိုင်းနိုင်ငံ ချနာဘူရီနယ်တွင် နှံစားပြောင်းကို ရှေ့ပြေး စမ်းသပ်စိုက်ပျိုးခဲ့ရာ အထွက်နှုန်းသည် ကြံနှင့်အတူတူ ဖြစ်သည်။ သို့သော် ကြံစိုက်ပျိုးမှုထက် အချိန်သက်သာသည်။ မော်တော်ကားများအတွက် သီးနှံမှ လောင်စာထုတ်လုပ်သည့် စက်ရုံကို ဆိုင်ယမ်အယ်လကာနောကုမ္ပဏီက ထိုင်းဘတ်ငွေ သန်းပေါင်း ၁၈၀၀၀ အကုန်အကျခံ၍ တည်ဆောက်မည် ဖြစ်သည်။ ထိုစက်ရုံတရုံသည် အကြီးစားစက်ရုံတရုံ ဖြစ်ပြီး၊ အဓိကကုန်ကြမ်းအဖြစ် ကြံနှင့် ဂျုံတို့ကို သုံးစွဲမည်ဖြစ်လေသည်။
သီးနှံများမှ အရက်ပြန်ထုတ်၍ ဂက်ဆိုဟောလောင်စာ ထုတ်လုပ်သုံးစွဲရာတွင် သီးနှံမြောက်မြားစွာ သုံးစွဲမှသာ ထုတ်ယူရရှိနိုင်မည် ဖြစ်သည်။ ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံကြီးများတွင် လူတစ်ဦး တနှစ်အတွင်း ကားမောင်းရန် လိုအပ်သော လောင်စာရရှိရေး အတွက် သီးနှံအလေးချိန် စုစုပေါင်း ပေါင် ၃၀၀၀ ခန့် သုံးစွဲ ရသည်။ လက်ရှိအခြေအနေတွင် ဂက်ဆိုဟောလောင်စာဆီ ထုတ်လုပ်မှုသည် တစ်နှစ်ထက် တစ်နှစ် တိုးချဲ့လျက်ရှိရာ ဗရာဇီးတစ်နိုင်ငံတည်း၌ပင် ၁၉၈၅ ခုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါ အယ်လ်ကိုဟော ချက်လုပ်သည့်စက်ရုံငယ် ထောင်ပေါင်းများစွာ ရှိလာမည် ဖြစ်လေသည်။
​ရွှေကညင်ပင်ရွာ၊ လက်ဆွဲချောင်း
ရွှေကညင်ပင်ရွာ၊ လက်ဆွဲချောင်း
ကညင်ရိုးရွာ၊ သက္ကယ်ပြင် (သမ္ဘရာတိုင်း)
ကညင်ရိုးရွာ၊ သက္က္ကယ်ပြင် (သမ္ဘရာတိုင်း)
နားခေါက်ရွာ၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်
နားခေါက်ရွာ (Narhkauk)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်၊ မိုင်းဟမန်မုန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၉၅၁၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းဟမန်မုန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၇၁ ဦး၊ မ ၁၃၃၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၀၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သင်္ဘောကွဲ (အနောက်)ရွာ၊ သင်္ဘောကွဲ
သင်္ဘောကွဲ (အနောက်)ရွာ၊ သင်္ဘောကွဲ
ကျုံတုံးရွာ၊ လက်ဆွဲချောင်း
ကျုံတုံးရွာ၊ လက်ဆွဲချောင်း
ထိမိလသံကြိုး
ထိမိလသံကြိုး
မောစ်တော်ဖီရွာ၊ သေကံခွဆုံ
မောစ်တော်ဖီရွာ၊ သေကံခွဆုံ
‌မှော်ကောင်းရွာ၊ ဖားကန့်မြို့နယ်
‌မှော်ကောင်းရွာ(Hmawkawng)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မိုးညှင်းခရိုင်၊ ဖားကန့်မြို့နယ်၊ ဆိပ်မူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၀၄၉၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆိပ်မူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၁၈၈၄ ဦး၊ မ ၃၁၉၂၀ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၀၃၈၀၄ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖားကန့်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခံဆူး ခံချွန်၊ ဆီးဆူး ဆီးချွန်
ခံဆူး ခံချွန်၊ ဆီးဆူး ဆီးချွန် ဟူသည်မှာ မြန်မာစကားပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။
တာကြီးတန်းရွာ၊ သက္က္ကယ်ပြင် (သမ္ဘရာတိုင်း)
တာကြီးတန်းရွာ၊ သက္က္ကယ်ပြင် (သမ္ဘရာတိုင်း)
ခိုင်ခိုင်နွယ်
ငယ်ဘဝနှင့်ပညာရေး
မော်လမြိုင်ဇာတိဖြစ်သည်။ ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် မှနေ၍ B.Sc(Zoology) ဘွဲ့ နှင့် ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် မဟာသိပ္ပံဘွဲ့ တို့အားရရှိခဲ့သည်။ မဟာဘွဲ့ရရှိပြီး ဆေးဝါးသုတေသနလုပ်ငန်းနယ်ပယ်ထဲသို့ဝင်ရောက်ခဲ့ကာ   အမှတ် ၂စစ်ဆေးရုံ ဓာတ်ခွဲခန်းတွင် ကာလအနည်းငယ် နှင့် အင်းစိန် ကြို့ကုန်း ရှိ ဆေးဝါးဖွံ့ဖြိုးရေးသုတေသနဌာန တွင်လည်း အစိုးရဝန်ထမ်းအဖြစ် နှစ်အနည်းငယ် လုပ်ကိုင်သည်။ယင်းနောက် ပါရဂူဘွဲ့ Plan အတွက် အစိုးရအလုပ်မှထွက်ပြီး နိုင်ငံတကာကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်သည့် ဒေဝူးအထည်ချုပ်ကုမ္ပဏီ တွင် အလုပ်ဝင်သည်။ထိုမှတဆင့် ထိုင်းနိုင်ငံရှိ Assumption University of Thailand တွင်  Business English ဆရာမအဖြစ် ၁၉၈၉ ခုနှစ် က စပြီး၃နှစ်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ကာ အရိုးကျီးပေါင်းကျန်းမာရေးအခြေအနေအရ တက္ကသိုလ်ဆရာမအဖြစ်မှ နုတ်ထွက်သည်။
စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်ဖြစ်လာပုံ
တက္ကသိုလ်ဆရာမအဖြစ်မှနုတ်ထွက်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လာလာခြင်း မူလအလုပ်ဖြစ်သည့် ဒေဝူးကုမ္ပဏီတွင် ၃နှစ်ခန့် အလုပ်ပြန်လုပ်သည်။ယင်းနောက် အနီးပတ်ဝန်းကျင်မှ မိန်းခလေး ၂၀ ခန့်ဖြင့်  အိမ်တွင်းအခြေပြုအထည်ချုပ်စက်ရုံငယ် တစ်ခုစတင်တည်ထောင်ကာ အထည်ချုပ်စီးပွားရေးလောကထဲ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။  တစ်စတစ်စလုပ်သားအင်အားများပြားလာ၍ မိတ်ဖက်နိုင်ငံခြားသား ၂ဦး၊မြန်မာနိုင်ငံသား(၄)ဦး တို့နှင့် Best Industrial Co.,Ltd.ကို ၁၉၉၄ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ တွင်တည်ထောင်သည်။တည်ထောင်ပြီး ၅နှစ်အတွင်း လုပ်သား ၁၀၀၀ကျော်ခန့်ထားသည်။   မြန်မာပြည် စီးပွားရေးပိတ်ဆို့မှု ခံရသည့်နောက် သူမပါဝင်တည်ထောင်သည့် စက်ရုံမှာ လုပ်သား ၂၀၀အထိ လျော့ကျသွားခဲ့ရသည်။ စီးပွားရေးပိတ်ဆို့မှုမှ ပြန်လွတ်လာပြီးနောက်ပိုင်းတွင်မူ လုပ်သားအင်အား ၅၀၀ခန့်ဖြင့် စက်ရုံကိုလည်ပါတ်သည်။
အခြားတာဝန်ထမ်းဆောင်မှုများ
သူမသည် အာရှတိုက်ရှိ လူမှု တာဝန်သိ လုပ်ငန်းများ၏ ယုံကြည်မှုဆိုင်ရာ အပ်နှံခံရသော အဖွဲ့ဝင် ၊ United Nations Global Compact Network Myanmar ၏ဘုတ်အဖွဲ့ဝင်၊ မြန်မာ့အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းမှုပိုင်းဆိုင်ရာ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့၏ ဘုတ်အဖွဲ့ဝင်၊မြန်မာနိုင်ငံအထည်ချုပ်လုပ်ငန်းရှင်များအသင်းမှ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး၊ စက်ချုပ်အတတ်ပညာနှင့် ကြီးကြပ်မှုပိုင်းဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်မှုများကို သင်ကြားပေးနေသော မြန်မာနိုင်ငံ အထည်ချုပ်လုပ်ငန်းနှင့် လူ့ စွမ်းအားအရင်းအမြစ် ဖွံဖြိုးတိုးတတ်ရေးစင်တာ၏ သဘာပတိလည်း ဖြစ်သည်။ယင်းအပြင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာအလုပ်သမားအဖွဲ့အစည်း၏ အထွေထွေ ညီလာခံတွင် ခြောက်နှစ်တိုင် လုပ်ငန်းရှင် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ်ပါ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:၁၉၅၄ မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စီးပွားရေးလုပ်ကိုင်သူများ
နီပါးကုန်းရွာ၊ မြစ်သားမြို့နယ်
နီပါးကုန်းရွာ (Niparkone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ မြစ်သားမြို့နယ်၊ လက်ပံဆိပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၈၆၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်ပံဆိပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၂၉ ဦး၊ မ ၇၁၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၄၈ ဦးနေထိုင်သည်။
တောင်ဘလူရွာ၊ ချောက်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ချောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နီပါးကုန်းရွာ၊ မြစ်သားမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြစ်သားမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နန်းဘုန်းရွာ၊ ဖောင်းပြင်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖောင်းပြင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အီကန် ဘာကာ
အီကန် ဘာကာသည် ငါး သို့မဟုတ် ပင်လယ်စာအခြားများကို မီးသွေးဖြင့် ကင်ထားသော အင်ဒိုနီးရှားနှင့် မလေးရှားဟင်းလျာတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အီကန် ဘာကာကို မလေးနှင့် အင်ဒိုနီးရှားဘာသာမှ တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်မည့်ဆိုလျှင် "ငါးကင်"ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ အခြားသော ငါးကင်းများနှင့် ကွဲပြားသည်မှာ အီကန်ဘာကာအား ဘွန်ဘူ၊ ပဲငံပြာရည်အချို (ကဲဂျပ် မန်နစ်)၊ ဆမ်ဘယ်စသော ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်တို့ကို အသုံးပြုပြီး ငှက်ပျောရွက်တွင်အုပ်အား မီးသွေးဖြင့် ကင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်ဒိုနီးရှား အစားအစာ ကဏ္ဍ:မလေးရှား အစားအစာ ကဏ္ဍ:မလေး အစားအစာ ကဏ္ဍ:ငါးဟင်းများ ကဏ္ဍ:အင်ဒိုနီးရှား ပင်လယ်စာဟင်းလျာများ
သင်္ဘောကွဲရွာသစ်ရွာ၊ သင်္ဘောကွဲ
သင်္ဘောကွဲရွာသစ်ရွာ၊ သင်္ဘောကွဲ
ဖောင်းဆိုင်ရွာ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်
ဖောင်းဆိုင်ရွာ (Hpawnghseng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်၊ ဆနင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၀၅၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆနင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၇၃ ဦး၊ မ ၃၀၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၇၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟိုပုံးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လက်ဆွဲချောင်းရွာ၊ လက်ဆွဲချောင်း
လက်ဆွဲချောင်းရွာ၊ လက်ဆွဲချောင်း
သက္ကယ်​ပြင်​ရွာ၊ သက္ကယ်​ပြင်​ (သမ္ဘ​ရာ​တိုင်း)
သက္ကယ်ပြင်ရွာ၊ သက္က္ကယ်ပြင် (သမ္ဘရာတိုင်း)
လဘွမ်ရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်
လဘွမ်ရွာ(Labum)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်၊ ဆနာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၀၃၇၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆနာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၅၂ ဦး၊ မ ၁၂၁၂ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၄၆၄ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝိုင်းမော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
၂၀၁၀ ရှန်ဟိုင်းမီး
၂၀၁၀ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ(၁၅)ရက်နေ့တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၊ ရှန်ဟိုင်းမြို့၊ ကျင့်အန်းမြို့နယ်တွင် (၂၈)ထပ်ရှိသော လူနေတိုက်ခန်းအဆောက်အဦးကြီး မီးလောင်ကျွမ်းခဲ့သည်။ (၅၈)ဦးသေဆုံးပြီး၊ (၅၆)ဦး ပျောက်ဆုံးနေလျက်ရှိကာ လူပေါင်း(၁၀၀)ကျော်ဒဏ်ရာရခဲ့သည်။ မီးစတင်လောင်ကျွမ်းသောအချိန်မှာ ဒေသစံတော်ချိန် နေ့လယ်(၂)နာရီ(၁၅)မိနစ် ဖြစ်သည်။ အဆိုပါတာဝါမှာ ကျောင်းကျိုးလမ်းနှင့် ယွိယွမ်လမ်းဆုံ (the intersection of Jiaozhou Road and Yuyao Road) တွင် တည်ရှိသည်။ ၁၉၉၀ခုနှစ်က တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ပြန်လည်မွမ်းမံပြင်ဆင်မှုများ ပြုလုပ်နေဆဲတွင် မီးလောင်ကျွမ်းရခြင်းဖြစ်သည်။ မျက်မြင်သက်သေများ၏အဆိုအရ ဆောက်လုပ်ရေး(ပြင်ဆင်ရေး)လုပ်ငန်းသုံးပစ္စည်းများမှ စတင်လောင်ကျွမ်းခြင်းဖြစ်သည်ဟု သိရသည်။ မီးသတ်ယာဉ် အစီး(၈၀)ကျော်လာရောက်ငြိမ်းသတ်ခဲ့သောလည်း မီးမှာ ပြင်းထန်လွန်းသည့်အတွက် နာရီပေါင်းများစွာကြာမြင့်ခဲ့သည်။
​ရွှေနံ့သာရွာ၊ နတ်စင်ကွင်း
ရွှေနံ့သာရွာ၊ နတ်စင်ကွင်း
ညောင်ဝိုင်းသံကြိုး
ညောင်ဝိုင်းသံကြိုး
ဇီးတောကြီးရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်
ဇီးတောကြီးရွာ (Zeetawgyi)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်၊ ရှမ်းဒိုးတန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၉၂၁၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရှမ်းဒိုးတန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၅၃ ဦး၊ မ ၂၀၃၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၈၉၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခိုးတတ်မှ ယိုးတတ်သည်
ခိုးတတ်မှ ယိုးတတ်သည် ဟူသည်မှာ မြန်မာစကားပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ကန့်ဂေါ်ကွင်းရွာ၊ ကရင်ကူး
ကန့်ဂေါ်ကွင်းရွာ၊ ကရင်ကူး
မတ္တရာမြို့
ပထဝီဝင်
မတ္တရာမြို့သည် ပင်လယ်ပြင်ထက် ပေ ၃၃ဝ အမြင့်တွင် တည်ရှိ၍ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်မှ ၂၇၅ မိုင်၊ မုတ္တမ ပင်လယ်ကွေ့မှ ၄၁၅ မိုင် ကွာဝေးသည်။ မြို့ပေါ်ရှိလူဦးရေမှာ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၂၄,၂၃၄ ယောက် ရှိသည်။ မတ္တရာနယ်၏ မြေမျက်နှာပြင်မှာ လှိုင်းတွန့်ထသကဲ့သို့ ဖြစ်လျက် တောင်ကုန်း ထူထပ်သည်။ မတ္တရာနယ်တွင် ဆည်တော်ကြီးရေလှောင်တမံ၊ ဧရာဝတီနှင့် မတ္တရာမြစ်တို့မှ ဆက်သွယ်သော တူးမြောင်းများကြောင့် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးအတွက် ရေရရှိပေသည်။ မတ္တရာနယ်တွင် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးအားဖြင့် အသက် မွေးသူမှာ ၅ ပုံ ၃ ပုံရှိ၍ ကျန်ရှိသူတို့က ငါးဖမ်းခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ မတ္တရာနယ်တွင်ရှေးမြန်မာမင်း၏ ဥယျာဉ်များရှိ၍ ယခုအခါတွင်လည်း သရက်၊ ငှက်ပျော၊ သံပရာ၊ ရှောက်၊ နာနတ်၊ ကွမ်းပင် စသည်တို့ကို စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြလေသည်။