cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ကူကီးလူမျိုးတို့၏ နောက်ခံ သမိုင်းအကျဉ်း
အခြားတဖက်တွင် နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်အစိုးရသည် ကမ္ဘာ့စစ်ပွဲကြီး နှစ်ခုအတွင်း မိမိတို့အင်္ဂလိပ်အစိုးရအား တော်လှန်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသော ကူကီးလူမျိုးများအား လက်စားချေတုံ့ပြန်သော အနေဖြင့် နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်အ စိုးရသည် လွတ်လပ်ရေးအကြိုကာလများ၌ ကျင်းပပြုလုပ်ခဲ့သော ဌာနေတိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုတို့၏ ဘဝလုံ ခြုံမှုကို အာမခံချက်ရရှိစေမည့် မြန်မာနိုင်ငံ ပင်လုံညီလာခံနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ Sillong Accord တို့တွင်မူ ပါဝင် ကိုယ်စားပြုခွင့် မပေးဘဲ လျစ်လျူရှုထားခဲ့သည်။ ထိုကဲ့သို့သော နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်အစိုးရ၏ လုပ်ဆောင်ချက် များသည် ကူကီးလူမျိုးများ၏ အမျိုးသားရပိုင်ခွင့်များအား ပိုမိုဆုံးရှုံးစေခဲ့ပြီး ယနေ့ထက်တိုင် ကူကီးလူမျိုးများ အတွက် ခါးသီးသော လူမှုအနိဋ္ဌာရုံများကိုသာ ရင်ဆိုင်ကြုံတွေ့ နေစေခဲ့သည်။
ထိုအခြေအနေများကို ရင်ဆိုင်နေကြရသည့်တိုင်အောင် ကူကီးလူမျိုးများသည် နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်လက် အောက်မှ အမြန်ဆုံးလွတ်မြောက်လိုမှုကိုသာ ရှေ့တန်းတင်ခဲ့ကြသောကြောင့်လည်း ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးခေါင်း ဆောင်များ၏ လုပ်ရပ်မှန်သမျှကို ယုံကြည်စွာထောက်ခံခဲ့ကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် လွတ်လပ်သော အိန္ဒိယနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့၏ အစိတ်အပိုင်းများအဖြစ်ပါဝင်သော ကူကီးနယ်မြေများနှင့် ကူကီးလူမျိုးများသည် ဒေသ တိုင်းတွင် လူနည်းစုအဖြစ်သို့ ကျရောက်ခဲ့ကြရသည့်အပြင် နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီဘဝထက်ပင် ပို၍ လွတ် လပ်မှုအနှစ်သာရများ ကင်းမဲ့ဆိတ်သုန်းနေခဲ့ရသည်ကို ယနေ့အထိ ဖြစ်ပျက်နေသော အခြေအနေများ အရ တွေ့ရှိနိုင်ပေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း သွတ်သွင်းခြင်းခံခဲ့ရသော ကူကီးမြေနှင့် ကူကီးလူမျိုးတို့၏ အခြေအနေများ
ဖ၊ဆ၊ပ၊လ ခေတ် ကူကီးလူမျိုးများ၏ အခြေအနေ။    ။  မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရပြီး (ဖ၊ဆ၊ပ၊လ) အစိုးရ ခေတ်တွင် လွတ်လပ်ရေးအကြိုကာလ မေမြို့စုံစမ်းရေး၌ ကူကီးကိုယ်စားလှယ်များနှင့် (ဖ၊ဆ။ ပ၊လ) ခေါင်း ဆောင်များ၏ သဘောတူညီချက်များကို လုံးဝ အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်းပင် မရှိခဲ့ချေ။  ပို၍ ဆိုးရွားသည်မှာ ကူကီးလူမျိုးများ၏ မြေယာပိုင်ဆိုင်ခွင့်များကို ရုပ်သိမ်းပစ်ခဲ့ခြင်းနှင့် ကူကီးလူမျိုး များ၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုအရ ခေတ်အဆက်ဆက် ကျင့်သုံးလာခဲ့ကြသည့် Haosa ဟွောင်ဆာ(စော်ဘွား) အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ကြခြင်းသည် (ဖ၊ဆ၊ပ၊လ) အစိုးရခတ်အတွင်း ကူကီးလူမျိုးများအတွက် အ လွန်ကြီးမားလှသော ဆုံးရှုံးမှုကြီးတရပ်ပင်ဖြစ်သည်။ ကူကီးလူမျိုးတို့၏ Haosa ဟွောင်ဆာအုပ်ချုပ်ရေး စနစ် ကို ဖျက်သိမ်းပစ်ခြင်းသည် ကူကီးလူမျိုးများ၏ စည်းလုံးညီညွတ်မှုများကို ဖော်ဆောင်ဦးဆောင်မှုပေးနိုင်သည့် ခေါင်းဆောင်မှုစနစ်ကို ဖျက်သိမ်းပစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့်လည်း ကူကီးလူမျိုးများအတွင်း စည်းလုံးညီ ညွှတ်သော ဦးဆောင်မှုကို ပေးနိုင်သည့် ခေါင်းဆောင်များ ကင်းမဲ့ခဲ့သည်ဖြစ်ရာ နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး၊လူမှုရေး တို့တွင် နှစ်ပေါင်းများစွာ လေလွှင့်နောက်ကျခဲ့ကြရသည်။
ဦးနု၏ (ဖ၊ဆ၊ပ၊လ) အစိုးရခတ်တွင် ကူကီးနယ်မြေဒေသများအတွင်း ဗမာပြည်မမှ ဗမာလူမျိုးများကို ပြည် တော်သာစီမံကိန်းအမည်ဖြင့် စတင်အခြေချနေထိုင်စေခဲ့သည့်အပြင် ကူကီးနယ်မြေဒေသများတလျှောက်လုံး တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာဘုရားစေတီများ တည်ဆောက်ခြင်နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဘုန်းကြီးများကို စေလွှတ်ကာ သာသနာ ပြုစေခြင်များကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် ဗမာလူမျိုးများနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို အခြေချစေခြင်းအားဖြင့် ကူ ကီးနယ်မြေဒေသများအတွင်းတွင် မဟာလူမျိုးကြီးဝါဒကို စတင်ခဲ့သည်။
ဦးနု၏ (ဖ၊ဆ၊ပ၊လ) အစိုးရခေတ်တွင် ကူကီးတိုင်းရင်းသားများသည် ဘဝအာမခံချက် မရရှိကြသည့်အ ပြင်၊ လွတ်လပ်ရေးအကြိုကာလက ကူကီးလူမျိုးများအပေါ် ပေးထားခဲ့သော ကတိများကိုပင် ချိုးဖောက်၍ လျစ်လျူရှုထားခဲ့ကြကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။
ကူကီးနယ်မြေဒေသအတွင်းတွင် ဗမာရွာသစ်များကို တည်ထောင်ပြီး ပြည်နှင်ဒဏ်ခံရသော ကူကီးလူ မျိုးများ၏ အိုးအိမ်လယ်ယာမြေများ၊ ကျွဲနွားများကို ပိုင်ဆိုင်စေရန်နှင့် ကူကီးလူမျိုးများကို ဝါးမျိုးရန်အတွက် ဗ မာပြည်မရှိ အိုးမဲ့အိမ်မဲ့ဖြစ်နေသော ဗမာလူမျိုးများကို ကူကီးနယ်မြေဒေသအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်အခြေချစေ သည့် မဟာစီမံကိန်းများကို ချမှတ်အကောင်အထည် ဖော်ခဲ့ကြသည်။ တော်လှန်ရေးကောင်စီအစိုးရသည် ပြည်သူ့လုပ်အားနေရာချထားရေးစခန်း(ပ၊လ၊န)များကို ကူကီးဒေသတွင် ဖွင့်လှစ်ကာ ထိုစီမံကိန်းများ အောင် မြင်စေရန်နှင့် ကူကီးနယ်မြေဒေသအတွင်း  ဝင်ရောက်အခြေချနေထိုင်သော ဗမာလူမျိုးများအတွက် မြို့သစ် အမည်ရှိသော မြို့တစ်မြို့ကိုပါ တည်ထောင်ပေးခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဗမာလူမျိုးများအတွက် ရေမီး၊ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေးကဏ္ဍတို့အပြင် လယ်ယာမြေများ၊ အိုးအိမ်များနှင့် ကျွဲနွားအိမ်မွေးတိရိစာ္ဆန်များကိုပါ စီမံဆောင် ရွက်ပေးခြင်းများကြောင့် ကူကီးနယ်မြေဒေသအတွင်းတွင် ဗမာလူမျိုးများမှာ နေ့ချင်းညချင်း အစုလိုက်အပြုံ လိုက် ရွေ့ပြောင်းဝင်ရောက် နေထိုင်လာခဲ့ကြသည်။ ထိုသို့ ဗမာလူမျိုးများ ပိုမိုများပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဗမာ ယဉ်ကျေးမှုများ၊ ဗမာစကားများနှင့်အတူ ဗမာလူမျိုးကြီးဝါဒပါ ပိုမိုလွှမ်းမိုးလာခဲ့သည်။
မ၊ဆ၊လ အစိုးရခေတ်တလျှောက်လုံးတွင် အာဏာပိုင်တို့သည် အုပ်ချုပ်ရေး၏ ဗဟိုဒေသများအဖြစ် ကူ ကီးနယ်မြေဒေသအတွင်းရှိ ဗမာရွာများကိုသာ ရွေးချယ်သတ်မှတ်ခဲ့ကြခြင်း၊ ကူကီးရွာများအကြား ကွက်ကျား တည်ရှိသော ဗမာရွာသစ်များကို အုပ်စုကောင်စီရုံး၊ အုပ်စုတရားရုံး ရုံးစိုက်ရာနေရာများအဖြစ်၎င်း ရွေးချယ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြခြင်း၊ ပညာရေးနှင့်သက်ဆိုင်သော စာသင်ကျောင်းများကို ဗမာရွာများတွင် အဓိကရွေးချယ် ထားရှိခြင်း၊ ကျန်းမာရေးနှင့် သက်ဆိုင်သောမြို့နယ်ဆေးရုံများ၊ တိုက်နယ်ဆေးရုံများ၊ ကျေးလက်ဆေးပေး ခန်းများကို ဗမာရွာများတွင်သာ အဓိကရွေးချယ်ထားရှိခြင်းတို့ဖြင့် လူမျိုးရေးဘက်လိုက် အုပ်ချုပ်မှုစနစ်ကို ကျင့်သုံးကာ ဗမာလူမျိုးများ၏ လွှမ်းမိုးချုပ်ကိုင်ခြယ်လှယ်သော အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ဖြစ်ရန် စနစ်တကျ အကွက် ချ စီမံခဲ့ကြသည်။
မ၊ဆ၊လ ခေတ်တွင် ကူကီးလူမျိုးများ၏ လယ်ယာမြေများနှင့် ပိုင်ဆိုင်မှုအများအပြားကို ပြည်သူပိုင်အဖြစ် သိမ်းပိုက်ခြင်း၊ လယ်ယာမြေလုပ်ငန်းများတွင် အဓိကအားထား၍ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းရသော ပြည်သူ များ၏ လယ်ယာထွက်သီးနှံ့များကို လွတ်လပ်စွာရောင်းချခွင့် မပြုခြင်း၊ လူကြီးတစ်ဦးလျှင် စပါးတင်း(၂၀) နှင့် ကလေးများအတွက် စပါး(၁၀) တင်းနှုန်းဖြင့် သတ်မှတ်ကာ ပိုလျှံသော စပါးများကို အစိုရအဝယ်ဒိုင်များတွင် ပြင်ပပေါက်ဈေးထက် (၆) ဆမျှလျှော့နည်းသော အဖိုးငွေဖြင့် မတရားဝယ်ယူသိမ်းပိုက်ခဲ့ခြင်း အစရှိသော လုပ်ရပ်များဖြင့် လယ်ယာမြေနှင့် လုပ်အားအပေါ် ဂုတ်သွေးစုပ်ခြယ်လှယ်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့်လည်း ဦး နေဝင်း၏ မ၊ဆ၊လ အစိုးရခေတ်တလျှောက်လုံးတွင် ကူကီးပြည်သူများ၏ စီးပွားရေးအခြေအနေမှာ လွန်စွာ ပင် ချွတ်ခြုံကျခဲ့သည်။
(န၊ဝ၊တ) (န၊အ၊ဖ) စစ်အစိုးရခေတ် ကူကီးလူမျိုးများ၏ အခြေအနေ
(န၊ဝ၊တ) (န၊အ၊ဖ) စစ်အစိုးရသည် "မြေမျို၍ လူမျိုးမပြုန်း လူမျိုမှ လူမျိုးပြုန်းသည်" ဟူသော ဆိုရိုးစကားကို ဆုပ်ကိုင်ရင်း ကူကီးမြေနှင့် ကူကီး လူမျိုးများကို ဗမာလူမျိုးများမှ ပိုမိုဝါးမျိုးနိုင်ရန်အတွက် လူမျိုးကြီးဝါဒကို ဆက်လက်၍ အကောင်အထည် ဖော်လာခဲ့သည်။ (န၊ဝ၊တ) (န၊အ၊ဖ) စစ်အစိုးရလက် ထက်တွင် ကူကီးပြည်သူများကို ပိုမိုဖိနှိပ်အုပ်ချုပ်ရန်အ တွက် နယ်စယ်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးစီမံကိန်းအမည်ဖြင့် (၁)။ ကူကီးဒေသတွင် ဗမာရွာများကို ဆက်လက် တည်ဆောက်လာခြင်း၊ (၂)။ ကူကီးဒေသတွင် နေရာအနှံ့အပြား၌ ရဲဘက်စခန်းများကို ဆောက်လုပ်ခြင်း၊ (၃)။ ကူကီးဒေသတွင် တပ်စခန်းများကို ပိုမိုတိုးချဲ့ဆောက်လုပ်လာခြင်း၊ (၄)။ ကူကီးဒေသတွင် လမ်းများဖောက်လုပ်ခြင်း၊ (၅)။ ကူကီးဒေသတွင် မြေရိုင်းများကို လယ်ယာမြေမျာအဖြစ် ဖော်ထုတ်ခြင်း၊ (၆)။ ကူကီးဒေသတွင် အစားထိုး သစ်ပင်များကို စိုက်ပျိုးစေခြင်း၊ (၇)။ ကူကီးဒေသတွင် အိန္ဒိယ ခွဲထွက်သူပုန်အဖွဲ့များအား ခိုလှုံတပ်စွဲစေခြင်း၊ (၈)။ ကူကီးဒေသတွင် ထမံသီရေကာတာစီမံကိန်းကို အကောင်အထည်ဖော်ခြင်း၊ (၉)။ ကူကီးနယ်မြေ၏ အစိတ်အပိုင်းအချို့ကို ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတွင် နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ဒေသအဖြစ် ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ကူကီးဒေသတွင် ဗမာရွာများကို ဆက်လက် တည်ဆောက်လာခြင်း
ကူကီးမြေနှင့် ကူကီးလူမျိုး များကို ဝါးမျိုနိုင်ရန်အတွက် ကူကီးဘိုးဘွားပိုင်နယ်မြေအတွင်းတွင် ဆရာစံ၊ ဗန္ဒုလ၊ အောင်ယျေဇ၊ သံယော ဇဉ်၊ ရန်ကြီးအောင်၊ ရန်မျိုးအောင်၊ ရန်တို်င်းအောင်၊ ရန်ငြိမ်းအောင် အစရှိသော ဗမာရွာများကို တည်လာခဲ့ကြ သည်။ ထိုသို့ ဗမာရွာများတည်ရာတွင် ဗမာရွာများအတွက် လိုအပ်သော အိမ်ဆောက်ပစ္စည်းများကို ကူကီး လူမျိုးများအား ခွဲတန်းချပေးကာ စိုက်ထုတ်စေခြင်း၊ ဗမာရွာများအတွက် တစ်နှစ်စာဖူလုံမည့် ရိက္ခါများကို ထောက်ပံ့စေခြင်း၊ ဗမာရွာများအတွက်  လယ်ယာမြေများနှင့် ကျွဲနွားများကို ကူကီးလူမျိုးများထံမှ မတရား သိမ်းယူခြင်း၊ ဗမာရွာများအတွက် လိုအပ်သည်များကို လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်ပေးရန် အတင်းအဓမ္မ လုပ်အား ပေးရခြင်းများကို ပြုလုပ်ခဲ့ ကြရသည်။
ပို၍ဆိုးဝါးသည်မှာ ကူကီးရွားများကို ဖျက်ဆီးပြစ်ကာ ထိုနေရာများတွင် ဗမာရွာများတည်ခြင်း၊ ကူကီးရွာ များအကြား ဗမာရွာများတည်ခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြခြင်း ပင်ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကူကီးရွာဖြစ်သော Nungkam ရွာရှိ ပြည်သူများကို အတင်းအဓမ္မနှင်ထုတ်၍ ရွာနှင့် ရွာရှိ ဘုရားကျောင်းကန်များ၊ အိမ်ရာအ ဆောက်အဦးများ၊ အိမ်ထောင်ပရိဘောဂများအား မြေထိုးစက်ဖြင့် ဖျက်ဆီးပစ်ကာ ဆရာစံအမည်ရှိသော ဗမာရွာကို တည်ခဲ့ကြသည်။ မူလနေထိုင်သူများဖြစ်သော ကူကီးလူမျိုးများကို ပြန်လည်နေထိုင်လိုလျှင် ဗုဒ္ဓ ဘာသာအဖြစ် ကူးပြောင်းမှသာ နေထိုင်ခွင့်ပေးခဲ့ကြခြင်းဖြင့် ဘာသာရေးအရပါ ဝါးမျိုးလွှမ်းမိုးရန် ပြုလုပ်စီမံ ခဲ့ကြသည်။
ကူကီးဒေသတွင် နေရာအနှံ့အပြား၌ ရဲဘက်စခန်းများကို ဆောက်လုပ်ခြင်း
စစ်အစိုးရလက်ထက် တွင် ကူကီးပြည်သူများကို ဒုက္ခရောက်ရှိစေသည့် အခြားစီမံကိန်းတခုမှာ ကူကီးဒေသအတွင်းရှိ သနန်၊ မြို့ သစ်၊ ဗန္ဒုလ၊ အောင်ယျေဇ၊ ဝက်ရှု၊ ထင်းဇင်နှင့် ရာဇဂြိုဟ်တို့တွင် ဘဝသစ်စခန်းဟု ခေါ်ဆိုသော ရဲဘက်အ ကျဉ်းစခန်းများကို ဆောက်လုပ်ခဲ့ကြခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ကူကီးပြည်သူများအား ထိုရဲဘက်အကျဉ်းစခန်းများမှ အကျဉ်းသားများနှင့်အတူ မြေရိုင်းများကို လယ်ယာမြေမျာအဖြစ် ဖော်ထုတ်စေခြင်း၊ ပြုန်းတီးနေသော သစ် တောများတွင် အစားထိုးသစ်ပင်များကို စိုက်ပျိုးရန် လုပ်အားပေးအဖြစ် အတင်းအဓမ္မခိုင်းစေခြင်းများကို လုပ် ဆောင်စေခဲ့ကြသည်။
ရာဇဝတ်မှုဖြင့် ရဲဘက်အကျဉ်းစခန်းသို့ ရောက်ရှိလာသော ရဲဘက်အကျဉ်းသားများကို သက်တမ်းစေ့ သောအခါ ကူကီးဒေသအတွင်း အခြေချနေထိုင်စေခြင်း၊ ထိုရဲဘက်အကျဉ်းသားဟောင်းများ အခြေချနေထိုင် နိုင်ရန် ကူကီးလူမျိုးများထံမှ မတရားသိမ်းယူသော လယ်ယာမြေများနှင့် ကျွဲနွားများကို ပိုင်ဆိုင်စေခြင်း၊ သံ ယောဇဉ် အမည်ရသော ရွာကိုတည်ပေးခြင်းများကို ပြုလုပ်၍ ပစ္စုပန်နှင့် အနာဂတ်တွင် မလိုလားအပ်သော ပြဿနာများပေါ်ပေါက်ကာ ပဋိပက္ခများနှင့် ဒုက္ခများရောက်စေရန် စီမံဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။
ကူကီးဒေသတွင် တပ်စခန်းများကို ပိုမိုတိုးချဲ့ဆောက်လုပ်လာခြင်း
စစ်အစိုးရ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက် တွင် ကူကီးနယ်မြေအတွင်းရှိ တမူး၊ ခမ်းပတ်၊ ဘုက္ကန်၊ ဝိသုတ်၊ ကွန်းတောင်း၊ ဆရာစံ၊ မင်းသာ၊ မြို့သစ်၊ မွလ်နွေးလ်၊ အောင်ဇေယျ စသည်တို့အပြင် အထက်ချင်းတွင်းမြစ်ရိုးတလျှောက်၌ ထမံသီအထိ တပ်စခန်း များကို ပိုမိုတိုးချဲ့တည်ဆောက်လာခဲ့ခြင်းဖြင့် ကူကီးလူမျိုးများအား ပိုမိုဆင်းရဲဒုက္ခရောက်စေခဲ့သည်။ ထိုတပ် စခန်းများ တည်ဆောက်ရန်အတွက် ကူကီးလူမျိုးများအား လုပ်အားပေးအဖြစ် အတင်းအဓမ္မခိုင်းစေခြင်း၊ ငွေ အားစိုက်ထုတ်စေခြင်းများအပြင် ၎င်းတပ်စခန်းများ၏ စားဝတ်နေရေးကိစ္စရပ်များကိုပါ တာဝန်ယူရခြင်းများ ကြောင့် ကူကီးလူမျိုးများ၏ ဘဝမှာ ပို၍ပင် ဆင်းရဲကျပ်တည်းလာခဲ့ကြရသည်။
နောက်ဆက်တွဲအဖြစ် စစ်အစိုးရ၏ စစ်တပ်များဖြစ်သော ခလရ (၈၉)၊ (၂၂၈)၊ (၅၂) တို့အပြင် စစ် ထောက်လှန်ရေး (၁၇) နှင့် အခြားသော ဌာနပေါင်းစုံတို့၏ မတရားဆက်ကြေးကောက်ခံခြင်း၊ နှောက်ယှက် ခြင်း၊ ဖိနှိပ်ညှင်းဆဲ အနိုင်ကျင့်ခြင်း၊ လုပ်အားပေးအဖြစ် အတင်းအဓမ္မခိုင်းစေခြင်း၊ ပေါ်တာဆွဲခြင်း၊ ရိုက်နှက် ခြိမ်းခြောက် အကျပ်ကိုင်ခြင်းများကို ကူကီးပြည်သူများအနေဖြင့် နေ့စဉ်နှင့်အမျှ ခံစားကြရကာ ဘဝလုံခြုံရေး မှာလည်း ပို၍ပင် ကင်းမဲ့လာခဲ့ကြရသည်။
===ကူကီးဒေသတွင် လမ်းများဖောက်လုပ်ခြင်း=== စစ်အစိုးရလက်ထက်တွင် ဆက်သွယ်မှုလွယ်ကူစေရန် ဟူသော အကြောင်းပြချက်ဖြင့် ဒေသအနှံ့အပြား၌ လမ်းဖောက်လုပ်ခြင်းနှင့် တံတားများတည်ဆောက်ခြင်း စ သော စီမံကိန်းများကို ဆောက်ရွက်ကာ၊ ထိုစီမံကိန်းများ အောင်မြင်ရန်အတွက် ကူကီးလူမျိုးများအား မတ ရား အတင်းအဓမ္မလုပ်အားပေး စေခိုင်းခဲ့ကြသည့်အပြင် ငွေအား၊ ကျွဲနွားလှည်း စသည်တို့ကိုလည်း အခ ကြေးငွေမပေးဘဲ နေ့စဉ်ရက်ဆက် စိုက်ထုတ်စေခဲ့ကြသည်။
စစ်အစိုးရခေတ်တွင် ကူကီးပြည်သူများကို ဖောက်လုပ်စေခိုင်းခဲ့ကြသည့် လမ်းများမှာ သနန်-တုံဟဲလမ်း၊ ထမံသီ-ခန္တီးလမ်း၊ ထမံသီ-လေရှီးလမ်း၊ ဖိုင်လင်း-မွလ်နွေးလမ်းများနှင့် ထိုလမ်းတလျှောက်ရှိ တံတားများအ ပြင် ဒေသအတွင်းရှိ တမူးမော်လိုက်လမ်း၊ ကျွန်းတောရေရှင်မှ ဖိုင်လင်းအထိလမ်းများအပြင် တမူးမှ ကလေး၊ ကလေးဝမြို့အထိ လမ်းများကို ဖောက်လုပ်စေခိုင်းခဲ့ကြသည်။
ကူကီးဒေသတွင် မြေရိုင်းများကို လယ်ယာမြေမျာအဖြစ် ဖော်ထုတ်ခြင်း
စစ်အစိုးရသည် ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ကျိုးစီးပွားနှင့် ၎င်းတို့တည်ခဲ့သော ဗမာရွာသစ်များတွင် နေထိုင်သူများအတွက် ကီးပြည်သူများအား အ တင်းအဓမ္မလုပ်အားပေးစေခိုင်းကာ ဒေသအတွင်းရှိ မြေရိုင်းသစ်တောများကို ခုတ်ထွင်ရှင်းလင်းစေပြီး ထိုနေ ရာမြေများကို လယ်ယာမြေများအဖြစ် ဖော်ထုတ်စေခဲ့သည်။   စစ်အစိုးရ၏ ဒေသဆိုင်ရာ အာဏာပိုင်များသည် မြေရိုင်းသစ်တောများကို ခုတ်ထွင်ရှင်းလင်းရာမှ ရရှိလာ သော အဖိုးတန်သစ်များကို ခိုးထုတ်ရောင်းချ၍ ကိုယ်ကျိုးရှာခဲ့ကြသည်။ ထိုမျှမကဘဲ လယ်ယာမြေများအဖြစ် ဖော်ထုတ်ရရှိလာ လယ်ယာမြေများကို ဗမာရွာသစ်များရှိ ဗမာလူမျိုးများကို ပိုင်ဆိုင်စေခြင်း၊ အချို့ကို အိန္ဒိယ ခွဲထွက်သူပုန်အဖွဲ့များထံ ရောင်းချပိုင်ဆိုင်စေခြင်းများကိုပင် ပြုလုပ်ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။
ကူကီးဒေသတွင် အစားထိုး သစ်ပင်များကို စိုက်ပျိုးစေခြင်း
စစ်အစိုးရသည် ကူကီးဒေသအတွင်းရှိ သစ်တောများမှ အဖိုတန်သစ်များကို အစီးအတားမရှိထုတ်ယူခြင်း၊ ကိုယ်ကျိုးစီးပွားအတွက် အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ခိုးထုတ်ရောင်းချခြင်း၊ ဒေသအတွင်းရှိ သစ်စက်ပိုင်ရှင်များနှင့် သစ်ကုန်သည်များထံ တရားမဝင်ရောင်းချခြင်း များကို စဉ်ဆက်မပြတ် ပြုလုပ်ခဲ့ကြရာ ကူကီးဒေသရှိ သစ်တောများမှာ ပြုန်းတီးခဲ့ရသည်။ ထိုပြုန်းတီးခဲ့သော သစ်တောများတွင် အစားထိုးသစ်ပင်များစိုက်ပျိုးရန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးအဖွဲ့၏ ငွေကြေးအကူအညီဖြင့် စီမံကိန်းများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ ထိုစီမံကိန်းများ ကို လက်တွေ့အကောင်အထည်ဖော်ရာတွင် ကူကီးပြည်သူများအား အတင်းအဓမ္မလုပ်အားပေးစေခိုင်း၍ စိုက် ပျိုးစေခဲ့ကြသည်။
ကူကီးဒေသတွင် အိန္ဒိယ ခွဲထွက်သူပုန်အဖွဲ့များအား ခိုလှုံတပ်စွဲစေခြင်း
ပို၍ ဆိုးရွားသည်မှာ မြန်မာစစ်တပ်၏ ပံ့ပိုးကူညီမှုများဖြင့် အိန္ဒိယခွဲထွက်ရေး ကသဲသူပုန်အဖွဲ့များသည် ကူကီးရပ်ရွာများအတွင်းတွင်၎င်း၊ ကူကီးရပ်ရွာများကို နောက်ခံထားရှိ၍၎င်း အိန္ဒိယစစ်တပ်နှင့် ဖြစ်စေ ကူကီး အမျိုးသားတပ်မတော်နှင့် ဖြစ်စေ တိုက်ပွဲများဖြစ်ပွားရန် စနစ်တကျ ဖန်တီးလုပ်ဆောင်ခဲ့ကြခြင်းပင်ဖြစ်သည်။
ဤသို့ဖြင့် မြန်မာစစ်တပ်နှင့် မြန်မာစစ်အစိုးရမှ နိုင်ငံရေးခြံစည်းရိုးအဖြစ်ထားရှိသော အိန္ဒိယခွဲထွက်ရေးသူပုန် အဖွဲ့များ၏ ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်မှုများနှင့် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်သတ်ဖြတ်မှုများကြောင့် ဒေသတွင်းရှိ ပြည်သူလူထု၏ ဘ ဝလုံခြုံမှုမှာ နေ့စဉ်နှင့်အမျှ ပို၍ပင် ဆိတ်သုဉ်းကင်းမဲ့လာခဲ့ရသည်။
ကူကီးဒေသတွင် ထမံသီရေကာတာစီမံကိန်းကို အကောင်အထည်ဖော်ခြင်း
အိန္ဒိယနှင့် မြန်မာစစ် အစိုးရတို့သည် လျှပ်စစ်ဓာတ်အား မီဂါဝပ် (၁,၂၀၀) ထုတ်လုပ်မည့် ထမံသီရေကာတာစီမံကိန်းကို အကောင် အထည်ဖော်ဆောင်ရွက်နိုင်ရန်အတွက် ၂၀၀၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် နှစ်နိုင်ငံနားလည်မှု စာချွန်လွှာကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ ဤထမံသီရေကာတာစီမံကိန်းအား အကာင်အထည်ဖော်ဆောင်ရွက်ခြင်းကြောင့် ကူကီးကျေးရွာ(၃၅) ရွာ အပါအဝင် ပြည်သူပေါင်း (၄၅,၀၀၀)ကျော် နေထိုင်နေသော ကျေးရွာပေါင်း (၅၂) ရွာခန့်မှာ ရေလွှမ်းမိုးကာ လယ်ယာမြေဧက ပေါင်းများစွာနှင့်အတူ အိုးအိမ်ပေါင်းမြောက်မြားစွာကိုပါ လက်လွတ်ဆုံးရှုံးရမည်ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် စီမံကိန်းကြောင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်၊ သစ်တောကြီးများနှင့် ၎င်းသစ်တောများကို မှီတင်းနေထိုင် ကြသည့် တောရိုင်းတိရစာ္ဆန်များကိုပါ များစွာထိခိုက်ပျက်စီးစေမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့်လည်း ထမံသီရေ ကာတာစီမံကိန်းကို ရပ်တန့်ဖျက်သိမ်းရန်အတွက် ပြည်တွင်းပြည်ပရှိ ကူကီးအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ပြည်သူများ သည် အိန္ဒိယနှင့် မြန်မာစစ်အစိုးရတို့အား ထောက်ပြကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်။
ကူကီးနယ်မြေ၏ အစိတ်အပိုင်းအချို့ကို ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတွင် နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ဒေသအဖြစ် ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ခြင်း
Anglo-Kuki War ( ၁၉၁၇-၁၉) အင်္ဂလိပ်-ကူကီးစစ်ပွဲအပြီး မြန် မာအုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေအတွင်း သွတ်သွင်းခြင်းခံခဲ့ရသည့် ကူကီးနယ်မြေများအနက် အထက်ပိုင်းဒေသရှိ Jou Jang Haosa ဟွောင်ဆာ ပိုင်ဖြစ်သော ရွာပေါင်း (၃၀) ခန့်အပါအဝင် နာဂတောင်တန်းနှင့် ဟုမ္မလင်းမြို့နယ် တို့ကို ခနီး္တခရိုင်အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေများ အဖြစ်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ Jou Jang Haosa ဟွောင်ဆာ၏ ပိုင်နက်နယ်မြေများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် လေရှီးမြို့နယ်ကို စစ်အစိုးရ လက်ထက် ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတွင် နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသအဖြစ် ထည့်သွင်းသတ်မှတ် ခြင်းသည် ကူကီးလူမျိုးအတွက်အမျိုးသားရေးအရ ကြီးမားလှသော ဆုံးရှုံးမှုကြီးပင်ဖြစ်သည်။ ဤသို့ဖြင့် နယ် ချဲ့အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ်မှ ယနေ့ခေတ်တိုင်အောင် အုပ်ချုပ်သူအစိုးရအဆက်ဆက်တို့မှ ကူကီးလူမျိုးများ၏ စည်းလုံးညီညွတ်မှု ပြိုကွဲရန်နှင့် အမျိုးသားရေးလက္ခဏာရပ်များ ပပျောက်တိမ်ကောစေရန်အတွက် ကူကီး ဘိုးဘွားပိုင်နယ်မြေများကို အစိတ်စိတ်အမြွှာမြွှာ အပိုင်းပိုင်းဖြစ်အောင် ခွဲခြား၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။ ဤသို့ ထပ်မံခွဲခြားထားခြင်း ခံခဲ့ကြသောကြောင့်လည်း လူနည်းစုကူကီးလူမျိုးများမှာ ပို၍ လူနည်းစုဘဝအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြကာ နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး၊ လူမှုရေးတို့တွင် ပို၍နစ်နာဆုံးရှုံးခဲ့ကြရခြင်းဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရပြီးချိန်မှစ၍ အုပ်ချုပ်သူအစိုးရအဆက်ဆက်တို့၏ လျစ်လျူရှုထားမှု၊ ဖိနှိပ်ချုပ် ချယ်မှုနှင့် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခြင်းကင်းမဲ့မှုများကြောင့် ကူကီးလူမျိုးတို့၏ ဘဝအခြေအနေများသည် လုံခြုံ မှု ကင်းမဲ့ခဲ့ကြရသည့်အပြင် နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး၊ လူမှုရေးတို့တွင် အောက်ကျနောက်ကျဖြစ်နေခဲ့ကြရသည်။ ထို့ကြောင့်လည်း ကူကီးလူမျိုးတို့အနေဖြင့် မိမိတို့၏ မူလအမျိုးသားရပိုင်ခွင့် အခွင့်အရေးများကိုပြန်လည် ရရှိ ရန်၊ ကူကီးလူမျိုးတို့၏ ဘဝလုံခြုံမှုကို အာမခံနိုင်မည့် ကိုယ်ကံကြမ္မာကိုယ်ဖန်တီးပိုင်ခွင့်နှင့် ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့် ရှိသော ကူကီးအမျိုးသားပြည်နယ် ထူထောင်နိုင်ရေးအတွက် တော်လှန်တိုက်ပွဲဝင်ကြရန် သန္နိဋ္ဌာန်ချခဲ့ကြ သည်။ ဤသို့ဖြင့် ကူကီးအမျိုးသားပြည်နယ်ထူထောင်ရန် ကူကီးခေါင်းဆောင်များနှင့် မျိုးချစ်လူငယ်များသည် (၁၉၈၈) ခုနှစ် ဖေဖဝါရီလ (၂၄) ရက်နေ့တွင် ကူကီးအမျိုးသား အစည်းအရုံး/ ကူကီးအမျိုးသားတပ်မတော် (KNO/ KNA) ကိုလည်းကောင်း၊ (၁၉၉၃) ခုနှစ် ဒီဇင်္ဘာလ (၁၃) ရက်နေ့တွင် ကူကီးကျောင်းသားများ ဒီမို ကရက်တစ်တပ်ဦး (KSDF) ကိုလည်းကောင်း၊ (၂၀၀၀) ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ (၁) ရက်နေ့တွင် ကူကီးအမျိုးသမီး များဆိုင်ရာ လူ့အခွင့်အရေး အစည်းအရုံး (KWHRO) ကိုလည်းကောင်း၊ (၂၀၀၄) ခုနှစ် ဇွန်လ (၅) ရက်နေ့ တွင် ကူကီးအမျိုးသား ကွန်ဂရက် (KPC) ကိုလည်းကောင်း အသီးသီး ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။
မြန်မာစစ်အစိုးရသည် ၂၀၁၀ ရွေးကောက်ပွဲနောက်ပိုင်းတွင် အရပ်သားအစိုးရ အသွင်ဖြင့် ပြောင်းလည်း အုပ်ချုပ်လာခဲ့ရာ ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှစပြီး တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများနှင့် အပစ်အ ခတ်ရပ်စဲရေးကာ  ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းများ အကောင်အထည်ဖော်ဆောင်ရွက်ခဲ့သော်လည်း ကူကီးလူမျိုးတို့ ၏ အမျိုးသားရပိုင်ခွင့် တောင်းဆိုမှုများကိုမူ မြန်မာအုပ်ချုပ်သူ အစိုးရအဆက်ဆက်နည်းတူ လျစ်လျူရှုမြဲ ပင် ဖြစ်သည်။
လက်ရှိ မြန်မာအစိုးရသည် ကူကီးဒေသတွင် အိန္ဒိယခွဲထွက်သူပုန်အဖွဲ့များအား ဆက်လက်၍ ခိုလှုံတပ်စွဲ စေသည့်အပြင် အများပြည်သူ နေ့စဉ်အသုံးပြုသွားလာနေသော နေရာများ၊ လမ်းတံတားများကို အိန္ဒိယခွဲ ထွက်သူပုန်အဖွဲ့များမှ မိုင်းထောင်ဗုံးဖောက်တိုက်ခိုက်ခြင်း၊ လူနေရပ်ကွက်များအတွင်း ပေါက်ကွဲစေနိုင်သော လက်နက်ခဲယမ်းမီးကျောက်များ၊ မူးယစ်ဆေးဝါးများကို သိုဝှက်ထားရှိကာ အရောင်းအဝယ်ပြုခြင်းနှင့် ဆက် ကြေးကောက်ခံခြင်းများကို ဆက်လက်လုပ်ကိုင်လျက် ရှိနေသော်လည်း တစုံတရာ အရေးယူဆောင်ရွက်ခြင်း ပင် မရှိခဲ့ချေ။ ပို၍ဆိုးရွားသည်မှာ လာဘ်ပေးလာဘ်ယူမှုများအပြင် ငွေစက္ကူအတုများ၊ လက်နက်နှင့် မူးယစ် ဆေးဝါးအရောင်းအဝယ်လုပ်ငန်းများတွင် ဒေသအတွင်းရှိ အစိုးရဝန်ထမ်းများ၏ ပါဝင်ပတ်သက် လုပ်ကိုင်မှု များပင်ဖြစ်သည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံအတွင်း သွတ်သွင်းခြင်းခံခဲ့ရသော ကူကီးမြေနှင့် ကူကီးလူမျိုးတို့၏ အခြေအနေများ
၁၉၅၀ ခုနှစ်ကျော်ကာလများတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရောက်ရှိသွားသည့် ကူကီးလူ မျိုးများသည် လွတ်လပ်မည့် မီဇိုးနိုင်ငံတွင် အိန္ဒိယနှင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကူကီးနယ်မြေများအားလုံးပူးပေါင်း ပါဝင် နိုင်ရန်အတွက် မီဇိုးလူမျိုးများနှင့် မဟာမိတ်ပြုကာ တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုမဟာမိတ်အဖွဲ့ကို မီဇိုးအမျိုးသား
တပ်ဦး(MNF)မှ ဦးဆောင်ကာ ထိုအဖွဲ့တွင် ကူကီးဘက်မှ Pu.LalKhoHenသည် Sennator အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ၎င်း၊ Pu.DemKhoSehသည် ဒု-စစ်ဦးစီးချုပ်အဖြစ်၎င်း ဦးဆောင်ကာ စစ်ရေးအကူအညီများ ရယူရန် တရုတ် ပြည်သို့ သွားရောက်ခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် အခြားထိပ်တန်းခေါင်းဆောင်ပိုင်းတွင် Pu.PaoKhoSei, Pu.TN Haokip, Pu.PumKam တို့နှင့် ကူကီးတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်အများအပြားပါဝင်ခဲ့ကြပြီး အသက်၊သွေး၊ချွေး မြောက်မြားစွာကို ပေးဆပ်ခဲ့ကြသည်။
သို့ရာတွင် (MNF) ကို ဦးဆောင်သည့် Laldenga နှင့် မီဇိုအမျိုးသားများသည် ၎င်းတို့၏ တော်လှန်ရေး ဖြစ်သော လွတ်လပ်မည့် မီဇိုးနိုင်ငံထူထောင်ရေးပန်းတိုင်သည် ရောက်ရှိနိုင်မည် မဟုတ်ကြောင်း သိရှိလာ သောအခါ အိန္ဒိယဝန်ကြီးချုပ် India Gandhi နှင့် အပေးအယူပြုလုပ်ကာ မီဇိုရမ်းပြည်နယ်ကိုသာ ရယူထူ ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် ကူကီးလူမျိုးတို့၏ ကူကီးတော်လှန်ရေးနှင့် ကူကီးပိုင်နယ်မြေများသည် မဟာ မိတ်တို့၏ တော်လှန်ရေးကတိသစ္စာ ဖောက်ဖျက်ခဲ့မှုကြောင့် ကျရှုံးခြင်းနှင့်အတူ ချန်ရစ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံသည် ကမာ္ဘ့ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံကြီးဖြစ်သည်နှင့်အညီ ၎င်းနိုင်ငံသားများသည်လည်း ထိုက် လျော်သော ဒီမိုကရေစီ၏ အခွင့်အရေးအသီးအပွင့်များကို ခံစားကြသည်။ ထို့ကြောင့်လည်း အိန္ဒိယနိုင်ငံအ တွင်းရှိ ကူကီးလူမျိုးများသည် ယနေ့တိုင် မိမိတို့၏ ဘိုးဘွားပိုင်နယ်မြေအားလုံးကို စုစည်းပြီး ပြည်နယ်တစ် ပြည်နယ်အဖြစ် မထူထောင်နိုင်ကြသေးသော်လည်း ပညာရေး၊ စီးပွားရေး၊ နိုင်ငံရေးတို့တွင် အတင့်အသင့် တိုးတက်မှုရှိပြီး ဘာသာရေးတို့တွင်လည်း လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်ခွင့်များကို ရရှိကြပေသည်။ သို့သော်လည်း အင်္ဂလိပ်လက်ထက်မှစ၍ အုပ်ချုပ်သူအစိုးရအဆက်ဆက်၏ သွေးခွဲအုပ်ချုပ်မှုများကြောင့် ကူကီးလူမျိုးများအ တွင်း စည်းလုံးညီညွှတ်မှုများ ပြိုကွဲကာ မျိုးနွယ်စုအချင်းချင်း ပြိုင်ဆိုင်မှုများဖြစ်သာ ရှုပ်ထွေးနေခဲ့ကြသည်။
Kuki National Assembly ၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံသမ္မတMr.Sanjeeva Reddyနှင့် New Delhi မြို့တော်၌ ၁၉၆၀ ခုနှစ်တွင် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးကာ ကူကီးပြည်နယ်ထူထောင်းရေးအတွက် အရေးဆိုခဲ့ကြ သည်။ ကူကီးလူမျိုးများ ဘိုးဘွားစဉ်ဆက် ပိုင်ဆိုင်နေထိုင်လာခဲ့ကြသော ကူကီးနယ်မြေများအား အုပ်ချုပ်သူ အိန္ဒိယအစိုးရမှ ပြည်နယ်တစ်ခုအဖြစ် အသိအမှတ်မပြုခဲ့သောကြောင့် ကူကီးလူမျိုးများအတွက် ကမာ္ဘတည် သရွေ့မေ့ပျောက်မရနိုင်သော အလွန်ဆိုးရွားလှသော လူမှု့အနိဋ္ဌာရုံများကို တွေ့ကြုံခံစားခဲ့ကြရသည်။ အိန္ဒိယ နိုင်ငံမှ ခွဲထွက်ရန်လက်နက်ကိုင်တိုက်ပွဲဝင်နေသော Tangkhul နာဂလူမျိုးသူပုန် (NSCM-IM) တို့၏ (၁၉၉၂- ၉၇) ခုနှစ်အတွင်း အပြစ်မဲ့ ကူကီးပြည်သူ (၁,၀၀၀) ကျော်ကို ရက်ရက်စက်စက် သတ်ဖြတ်ခဲ့မှုများ၊ ကူကီးမြို့ ရွာပေါင်း (၃၆၀) ကျော်ကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့မှုများ၊ ကူကီးလူမျိုး လူဦးရေ (၅၀,၀၀၀) ကျော်အား စစ်ဘေးဒုက္ခ သည်များအဖြစ် ရောက်ရှိစေခဲ့မှုများအပြင် လူမျိုးတစ်မျိုးနှင့် တစ်မျိုးအကြား အကြီးအကျယ်သတ်ဖြတ်မှုများ နှင့် နိုင်ငံရေး ပဠိပက္ခများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်မှာ ယနေ့ထိတိုင်ပင်ဖြစ်သည်။
ထို့အပြင် နယ်မြေပိုင်ဆိုင်မှုများကို အကြောင်းပြု၍ နာဂလူမျိုးများ၊ ကသဲလူမျိုးများ၊ အာသံလူမျိုးစုများနှင့် လူမျိုးရေးအဓိကရုဏ်းများ မကြာခဏဖြစ်ပွားကာ ငြိမ်းချမ်းမှု အလွန်ကင်းမဲ့လှသည်။ ကူကီးလူမျိုးများ၏ ဘိုး ဘွားပိုင်နယ်မြေများကို ပြန်လည်ရယူပိုင်ဆိုင်ရန် ကူကီးအဖွဲ့အစည်းများ၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် လူငယ်များနှင့် ပြည်သူများသည် ယခုအချိန်တွင် စိတ်အားထက်တန်စွာဖြင့် ကူကီးပြည်နယ်ထူထောင်နိုင်ရန်အတွက် တော် လှန်တိုက်ပွဲဝင်လျက် ရှိနေကြသည်။
တချိန်က တော်လှန်ရေးရည်မှန်းချက်ဖြင့် လက်တွဲမဟာမိတ်ပြုခဲ့သည့် မီဇိုးလူမျိုးများသည် မီဇိုးရမ်းပြည် နယ်ကို ထူထောင်ကြကာ တော်လှန်ရေးအသီးအပွင့်များကို ဝေဆာစွာခံစားနေကြချိန်တွင် ၎င်းတို့နှင့် မဟာ မိတ်ပြုလက်တွဲခဲ့သော ကူကီးလူမျိုးတို့မှာ အရှုံးနှင့်ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည့် ခါးသီးနာကြည်းဖွယ်ကောင်းလှသော တော်လှန်ရေးအတွေ့အကြုံများနှင့်အတူ အဖိနှိပ်ခံဘဝတွင် ရုန်းကန်နေခဲ့ကြရသည်။
ဂရိနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်သီချင်း
လွတ်လပ်ခြင်း၏ ချီးမွမ်းသီချင်း(Ύμνος εις την Ελευθερίαν)သည် ဂရိနိုင်ငံနှင့် ဆိုက်ပရပ်စ်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်သီချင်းဖြစ်သည်။
thumb
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတော်သီချင်းများ ကဏ္ဍ:ဂရိနိုင်ငံ၏ အမျိုးသားသင်္ကေတများ
သလူကြီးရွာ
သလူကြီးရွာ
ဇန်နဝါရီ ၁၉၉၀
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဇန်နဝါရီ ကဏ္ဍ:၁၉၉၀
January 1990
ဇော်ဂျီရွာ၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်
ဇော်ဂျီရွာ (Zawgyi)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်၊ မိုးကောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၆၈၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုးကောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၃၃၉ ဦး၊ မ ၂၇၁၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၀၅၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ညောင်အင်းကုန်း / သရက်ချောင်း
ညောင်အင်းကုန်း / သရက်ချောင်း
ဇော်ဂျီမြစ်
ဇော်ဂျီမြစ်သည် ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၊ ပင်းတယမြို့မှ သုံး မိုင်ခန့်ဝေးကွာသော ရေဖြူရွာအနီးရှိ တောင်ခြေတွင် မြစ်ဖျားခံ သည်။ ထိုမြစ်ဖျားခံရာနေရာကို ဇော်ဂျီရေထွက်ဟုခေါ်ကြသည်။ ထိုနောက် ဇော်ဂျီမြစ်သည် ပင်းတယနှင့် လောက်ဆောက်နယ် တို့ကို ဖြတ်၍၊ ဆုန်တန်းရွာအထိ အရှေ့မြောက်သို့တူရူစီးဆင်း လာလေသည်။ ဆုန်တန်းသို့ရောက်သောအခါ၊ အနောက်ဘက် သို့ တစ်ဆစ်ချိုးကွေ့ပြီးသော်၊ တောင်မင်းကြီး၏ မြောက်ဘက် တစ်လျှောက်သို့ စီးဆင်းပြန်သည်။ ထိုနောက် မောနယ်ရှိမြို့ကြီး ကျေးရွာနယ်မြေ ချိုင့်ဝှမ်းဒေသတို့ကို ဖြတ်သန်းကာ ကျောက် ဆည်ခရိုင် မြေပြန့်ဒေသမှနေ၍၊ မြစ်ငယ်မြစ်ထဲသို့ စီးဆင်းလေ သည်။ မြစ်၏ အရှည်အလျားမှာ မိုင်ပေါင်း ၁၅ဝ ဖြစ်၏။ ရှမ်းအမျိုးသားတို့က ယင်းမြစ်ကို နမ်းစောကြည်မြစ်ဟု ခေါ်ကြ သည်။
ဇော်ဂျီမြစ် ဖြတ်သန်းစီးဆင်းရာ ကျောက်ဆည်ခရိုင်ဒေသ၌ ဇော်ဂျီမြစ်အပြင် ပန်းလောင်မြစ်၊ စမုန်မြစ်တို့ပါ စီးဆင်းလျက် ရှိရကား၊ ထိုမြစ်တို့သည် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အထူးကျေး ဇူးပြုကြပေသည်။ မြန်မာမင်း တို့လက်ထက်တွင် ထိုဒေသမှာ လယ်တွင်းကိုးခရိုင်၌ အပါအဝင်ဖြစ်သည်။ လယ်တွင်းကိုးခရိုင် သည် စစ်ကိုင်း၊ ပင်းယ၊ အင်းဝ၊ မက္ခရာ၊ ပင်လယ်စသော ရှေးမြန်မာမြို့ကြီးများ၏ ကျောထောက် နောက်ခံဒေသ ဖြစ်ခဲ့ သည်။ ယနေ့တိုင်အောင်လည်း မြန်မာမင်းများ လက်ထက်က တည်ဆောက်ထားသော ဆည်ကြီးများ၏ ကျေးဇူးကြောင့် ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းမှာ ဖွံ့ဖြိုးလျက်ပင်ရှိနေသည်။ ဇော်ဂျီမြစ်ဝှမ်းတွင် နွားတက် တူးမြောင်း၊ ငပြောင်တူးမြောင်း၊ သင်းတွဲတူးမြောင်း၊ မင်းရဲတူးမြောင်း၊ တမုတ်တူးမြောင်းနှင့် ဆည်တော် တူးမြောင်းတို့မှာ မြန်မာမင်းအဆက်ဆက်ကစ၍ ယနေ့တိုင် အသုံးဝင်လျက်ရှိသော တူးမြောင်းများ ဖြစ်ကြ သည်။ ဗြိတိသျှတို့ အထက်မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ပြီးသည့် နောက်၊ ခရစ် ၁၉ ရာစုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ယင်းဇော်ဂျီမြစ်ဝှမ်း ၌ ဆည်မြောင်းတို့ကို ခေတ်နှင့်လျော်စွာ အုတ်အင်္ဂတေတို့နှင့် ပြန်လည်မွမ်းမံရာ၊ ငွေ ၂၃၇၇ဝဝဝဝ ကျပ်ကုန်ကျသည်ဟု အမှတ်အသားရှိလေသည်။
ကညင်ချောင်းရွာ၊ ဝါးနက်ချောင်း
ကညင်ချောင်းရွာ၊ ဝါးနက်ချောင်း
ဘုရားချောင်းရွာ၊ ဖတူးကြီး
ဘုရားချောင်းရွာ၊ ဖတူးကြီး
ရှမ်းပြည် အမျိုးသား တပ်မတော်
ရှမ်းပြည် အမျိုးသား တပ်မတော် (Shan State National Army (SSNA)) သည် မြန်မာနိုင်ငံ ရှမ်းပြည်နယ်အခြေစိုက် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်း တစ်ခုဖြစ်သည်။
ချမ်းသာရွာ၊ မကျေးငူ (ရွှေယချိုင်)
ချမ်းသာရွာ၊ မကျေးငူ (ရွှေယချိုင်)
ကိုးကီယိုကုဧကရီ
ကိုကီယိုကု ဧကရီ(皇極天皇; ၅၉၄ ~ ၆၆၁ ဩဂုတ် ၂၄) သို့မဟုတ် ဆအိမဲအိ ဧကရီ(斉明天皇)သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ၃၅ယောက်မြောက်( နန်းသက်: ၆၄၂ ဇန်နဝါရီ ၂၅ ~ ၆၄၅ ဇွန် ၁၄) နှင့် ၃၇ယောက်မြောက်( နန်းသက်: ၆၅၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅ ~ ၆၆၁ ဩဂုတ် ၂၄) ဧကရီဖြစ်သည်။
ဣဏသုတ်
(၁)ကြွေးယူရခြင်း၊ (၂)အတိုးပေးပါမည်ဟု ဝန်ခံရခြင်း၊ (၃)ကြွေးတောင်းခံ ရခြင်း၊ (၄)ကြွေးရှင်တို့ အလိုက်ခံရခြင်း၊ (၅)ချုပ်နှောင်ခံရခြင်း-ဟူသော ကာမဘောဂီ လူဆင်းရဲ၏ ဒုက္ခငါးပါး၊ ကုသိုလ်တရားတို့၌ သဒ္ဓါ၊ ဟိရီ၊ ဩတ္တပ္ပ၊ ဝီရိယ၊ ပညာ မရှိသောရဟန်းကို အရိယသာသနာတော်၌ ကိုယ်ပိုင်ဥစ္စာ မရှိ၊ မကြွယ်ဝသူ၊ လူမွဲဟု ဆိုထိုက်ပုံ၊ (၁)ကုသိုလ်တရားတို့၌ ထိုတရားငါးပါးမရှိသောကြောင့် ဒုစရိုက်ဆယ်ပါး လွန်ကျူးခြင်းသည် လူမွဲ၏ကြွေးယူသည်နှင့် တူပုံ၊ (၂)ဒုစရိုက်တရားပြုကျင့်ပြီး ဖုံးလွှမ်းခြင်းသည် အတိုးတက်လာသည်နှင့် တူပုံ၊ (၃)ထိုဒုစရိုက်အမှုကို ပြုကျင့်သောရဟန်းကို သီလရှိသူ, မြင့်မြတ်သောအကျင့်ရှိသူတို့က ကဲ့ရဲ့ခြင်းသည် ကြွေးတောင်းခံရသည်နှင့် တူပုံ၊ (၄)တောအုပ်အစရှိသော ဆိတ်ငြိမ်ရာအရပ်သို့ကပ်ရောက်နေသည့်အခါ စိတ် မချမ်းသာခြင်းနှင့် တကွ ယုတ်မာသောအကုသိုလ်ဝိတက်တရားများဖြစ်ပေါ်လာခြင်းသည် ကြွေးရှင်များ မိမိနောက်က တကောက်ကောက်အလိုက်ခံရသူနှင့် တူပုံ၊ ဒုစရိုက် လုပ်ငန်းကြောင့် ကွယ်လွန်သည်၏အခြားမဲ့ဘဝ၌ ငရဲ၊ တိရစ္ဆာန်ဖြစ်ရခြင်းသည် ချုပ်နှောင်ခံရသည်နှင့် တူပုံတို့ကို စုဏ္ဏိယဗန္ဓ၊ ဂါထာဗန္ဓများဖြင့် ဘုရားရှင်က ရဟန်းတို့အား ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
အုပ်ရှစ်ကုန်းရွာ၊ ပုန်းဟုန်
အုပ်ရှစ်ကုန်းရွာ (Okeshitkone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ အင်းတော်မြို့နယ်၊ ပုန်းဟုန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၄၄၉၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်းတော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဟံသိုရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
ဟံသိုရွာ(Hantho)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ချောင်းမငယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၂၆၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ချောင်းမငယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၅၈ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၇၀ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အ.ထ.က(၆)ဗိုလ်တထောင်
အခြေခံ ပညာ အထက်တန်း ကျောင်း အမှတ် (၆) ဗိုလ်တထောင် (အ.ထ.က. (၆) ဗိုလ်တထောင်) ဆိုသည်မှာ ဗိုလ်တထောင်မြိုနယ် မြို့တော်ဟောင်း ရန်ကုန် (ရန်ကုန်တိုင်း) အတွင်းတွင်တည်ရှိသော အခြေခံပညာအထက်တန်း ကျောင်းဖြစ်သည်။ ယခင်အမည်ဟောင်းမှာ စိန်ပေါလ်ကျောင်း (St. Paul's English High School) ဖြစ်သည်။ အမျိုးသားကျောင်း ဖြစ် ပြီး အနောက်အရပ်တွင် ဗိုလ်အောင်ကျော်လမ်းနှင့် အရှေ့အရပ်တွင်သိမ်ဖြူလမ်းကြား၊ တောင်အရပ်တွင် အနော်ရထာလမ်းနှင့် မြောက်အရပ်တွင်ဗိုလ်ချူပ်အောင်ဆန်းလမ်းကြား တို့အတွင်းတွင် တည်ရှိသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပထမဆုံးဆာဘွဲ့ရသူ ဆာမောင်ခင်၊ မြန်မာ့ ပထမဆုံး ပါရဂူ ဥပဒေပညာရှင် ပါမောက္ခဒေါက်တာ ဘဟန်၊ နိုင်ငံတော်အဓိပတိ ဒေါက်တာဘမော်၊ ဆာဂျေအေမောင်ကြီး၊ မြန်မာ့ပထမဆုံး ကိုယ်ကာယအလှ ဖော်ထုတ်သူ ဒေါက်တာ ဝေါ်လတာ ချစ်ထွန်း၊ ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင် ဗိုလ်စကြာ၊ ဖက်ဆစ်ဂျပန်တော်လှန်ရေးတွင် ပါဝင်ခဲ့သူ ဂျပန်ခေတ် စစ်ပညာတော်သင် ဗိုလ်တင်မောင် (စာရေးဆရာ မြတ်ထန်)၊ အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီး ဒီးဒုတ်ဦးဘချို၊ ဗြိတိသျှအစိုးရနှင့် မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေး ဆွေး‌နွေးရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သူ အိုင်စီအက်စ် ဦးတင်ထွဋ်၊ ပထမဆုံးသော မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်းကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ ပညာမင်းကြီး စည်သူ ဦးကောင်း၊ လွတ်လပ်ရေးရပြီးခေတ် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ ပထမဆုံး ပါမောက္ခချုပ်ဒေါက်တာ ထင်အောင်၊ နိုင်ငံတော် တရားသူကြီးချုပ်သတိုးမဟာသရေစည်သူ ဦးချန်ထွန်းအောင်၊  စာရေးဆရာ သုမောင်၊ မောင်ဝဏ္ဏ၊ မင်းသိင်္ခ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အသည်းအစားထိုးကုဆရာဝန်ကြီး ဒေါက်တာနော်မန်လှ၊ ရိုးမဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ ဦးသိမ်းဝေ(ဆရ်ပန်)၊ ဓာတ်ပုံ ကျော်မိုးလွင်( RASU ).။ ဓာတ်ပုံ မိုးပိုင်စိုး ။ တေးရေး မောင်သစ်မင်း ။ အဆိုတော် ဘန်နီဖြိုး ။ ဒါရိုက်တာ မောင်မျိုးမင်း ( ရင်တွင်းဖြစ် ) ။ ဒါရိုက်တာ ဇင်ယော်မောင်မောင်၊ အဆိုတော် ရဲလေး တို့သည် စိန်ပေါလ်ထွက်များ ဖြစ်ကြသည်။
ခုံသာရွာ၊ မင်းကင်းမြို့နယ်
ခုံသာရွာ (Khonthar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ မင်းကင်းမြို့နယ်၊ ဗရုံကာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၉၁၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဗရုံကာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၃၄ ဦး၊ မ ၇၇၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၁၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းကင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကွိယာဒမ်းရွာ၊ နောင်မွန်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နောင်မွန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တယ်ပင်ကုန်းရွာ၊ ရေနံချောင်းမြို့နယ်
တယ်ပင်ကုန်းရွာ (Teipinkone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ရေနံချောင်းမြို့နယ်၊ ညောင်ပင်အိုင့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၅၀၃၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်ပင်အိုင့်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၅၂ ဦး၊ မ ၁၈၈၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၃၃၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေနံချောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဓနု နက္ခတ်တာရာ
ဓနု နက္ခတ်တာရာ  (Sagittarius) သည် ၁၂ ရာသီခွင်၏ နက္ခတာရာတစ်ခုဖြစ်ပြီး တောင်ကမ္ဘာလုံးခြမ်းဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ယင်းသည် နက္ခတ္တပညာရှင် တော်လမီပြုစုသော ကြယ်စုတန်း ၄၈ ခုစာရင်းတွင်ပါဝင်ပြီး ခေတ်သစ် ၈၈ ကြယ်စုတန်းများစာရင်း၌လည်း ပါဝင်လျက်ရှိသည်။ ဆာဂျစ်ထယ်ရီယပ်စ် (Sagittarius) ဆိုသည်မှာ လက်တင်ဘာသာစကားဖြင့် မြားပစ်သမားဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ သင်္ကေတမှာ  မြားပုံစံဖြစ်သည်။ ဓနု နက္ခတာရာဓနုသည် မြင်းတပိုင်းလူတပိုင်း သတ္တဝါ စန်းတောမှ လေးမြားကိုဆွဲတင်နေသည့်ပုံစံဖြင့် ဖော်ပြသည်။ ဓနု နက္ခတာရာသည် အနောက်ဘက်တွင် ဆကော်ပီယပ်နှင့် အော်ဖီယူကပ် ကြယ်စုတန်းတို့၏ကြား၊ အရှေ့ဘက်တွင် ကာပရီကော်နပ်နှင့် မိုက်ခရိုစကော်ပီယမ် တို့၏ကြား၌ တည်ရှိသည်။
ဆားဝရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
ဆားဝရွာ(Sarwa)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ဆားဝကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၅၄၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆားဝကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၆၂ ဦး၊ မ ၅၈၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၄၉ ဦး နေထိုင်သည်။
ဓနု နက္ခတ်တာရာ
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကြယ်စုတန်းများ
ဆားဝရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပန်းတဉ်းဝန်
ပန်းတဉ်းဝန်
ပန်းတဉ်းဝန်သည် ကြေးသတ္တုနှင့် သက်ဆိုင်သည့် ကြေးစည်၊ ခေါင်းလောင်း၊ ရုတ်တု၊ ရုပ်ပွားတော်များ၊ ထွေးအင်၊ လင်ပန်း၊ ဖလား၊ ဇွန်း စသည်တို့ကို ခတ်လုပ်ရသည့် အမှုထမ်းများအား အုပ်ချုပ်ကွပ်ကဲရသူ ဖြစ်သည်။ ပန်းတဉ်းဝန်လို လက်အောက်တွင် ပန်းတဉ်းစားရေးတို့ကိုလည်း ထားရှိ၏။
မြန်မာ့ကြေးသွန်း လုပ်ငန်း
ကြေးသွန်းလုပ်ငန်းကို မြန်မာ့မြေပေါ်တွင် သရေခေတ္တရာခေတ်ကပင် စတင်ခဲ့ကြောင်းတွေ့ရှိရ၏။ ၁၉၆၆-၆၇ ခုနှစ်က သရေခေတ္တရာရှိ ဘုရားမာကုန်းမြေ အမှတ် ၁၁ တွင် ပျူခေတ်ခေါင်းလောင်းတစ်လုံးနှင့် ကြေးသွန်းအရုပ်များကို တူးဖော်ရရှိခဲ့သည်။ ခေါင်းလောင်းမှာ အမြင့် ၁၁ လက်မ ရှိသည်။ ပုဂံခေတ်တွင် ကြေးသွန်း ခေါင်းလောင်းကြီးများအား အလှူရှင်တို့က သွန်းလုပ် လှူဒါန်းခဲ့ဖူးသော်လည်း ယခုအခါ သဲလွန်စမျှသာတွေ့ရှိရပါတော့သည်။ ပုဂံ သဗ္ဗညုတဘုရားအနီး အရှေ့တောင်ဘက်ရှိ ခေါင်းလောင်းထမ်း ကျောက်တိုင်ကြီးနှစ်တိုင်မှာ ခေါင်းလောင်း၏ အရွယ်အစားကို မှန်းဆနိုင်သည်။ ကျန်စစ်မင်းသည် ကြေးသွန်းခေါင်းလောင်း ၅ လုံး သွန်းလုပ်လှူဒါန်းခဲ့ဖူးကြောင်း ဦးကုလား မဟာရာဇဝင်ကြီး၌ တွေ့ရှိရသော်လည်း ယခုအခါ ယင်းခေါင်းလောင်းများကို မတွေ့ရှိနိုင်တော့ပေ။ အင်းဝနှင့် ခေတ်ပြိုင် ပဲခူး ဟံသာဝတီမှ ဓမ္မစေတီမင်းသည် ရွှေတိဂုံစေတီတော်၌ ပိဿါချိန်တစ်သိန်းရှစ်သောင်းရှိ ကြေးသွန်း ခေါင်းလောင်းကြီးကို သွန်းလုပ် လှူဒါန်းခဲ့ဖူး၏။ (ယင်းခေါင်းလောင်းကြီးမှာ ငဇင်ကာ၏ လက်ချက်ကြောင့် ဒေါပုံမြစ်တွင်း နစ်မြှပ်နေပြီ ဖြစ်သည်။) ကုန်းဘောင်ခေတ်သို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ ကြေးသွန်းလုပ်ငန်းမှာ ပိုမိုတွင်ကျယ်လာခဲ့ရာ ပန်းတဉ်းဝန်ဟူသော ရာထူးလည်း ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။
ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးကာလ ခေါင်းလောင်းကြီးများ
အလောင်းမင်းတရား (၁၇၅၂-၁၇၆၀) လက်ထက် ၁၇၅၈ ခုနှစ်တွင် အလောင်းမင်းတရား၏ မိဖုရားခေါင်က ရွှေဘိုမြို့ရွှေချက်စို ဘုရား၌ ခေါင်းလောင်သွန်းလုပ် လှူဒါန်းခဲ့သည်။ အလားတူ မြေဒူးမင်း (ဆင်ဖြူရှင်) (၁၇၆၃-၁၇၇၆) မှာလည်း ရွှေတိဂုံစေတီတော်၌ ချိတ်ဆွဲလှူဒါန်းရန် အချင်း ၇ ပေ ၆ လက်မ၊ အမြင့် ၁၀ ပေ ကျော်ရှိ မဟာကဏ္ဍခေါင်းလောင်းကို သွန်းလုပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ခေါင်းလောင်းကြီးမှာ မြေဒူးမင်းလက်ထက်တွင် မပြီးပြတ်ခဲ့ပဲ သားတော် စဉ့်ကူးမင်း (၁၇၇၆-၁၇၈၂) လက်ထက် ၁၇ ဇန်နဝါရီ ၁၇၇၉ တွင်မှ ရွှေတိဂုံရင်ပြင်ရာဟုထောင့်သို့ တင်လှူနိုင်ခဲ့၏။ ယခုတိုင် စဉ့်ကူးမင်း ခေါင်းလောင်းတော်ဟု အမည်တွင်ပါသည်။ ယင်းခေါင်းလောင်ကြီးကို ပန်းတဉ်းဝန်က ကြီးကြပ်သွန်းလုပ်ခဲ့ရသော်လည်း ခေါင်းလောင်းကမ္ပည်းစာတွင် ပန်းတဉ်းဝန်အမည် မပါရှိခဲ့ပေ။ အလားတူ ဘိုးတော်ဘုရား (ဗဒုံမင်း) (၁၇၈၂-၁၈၁၉) သည် ၁၇၈၂ ခုနှစ် စစ်ကိုင်းမြို့ ကမ်းနားလမ်းရှိ အောင်မြေလောကစေတီ၌လည်းကောင်း၊ ၁၈၁၁ ခုနှစ်တွင် အိမ်ရှေ့မင်း ဦးပေါ်က မန္တလေးမဟာမုနိရင်ပြင်၌ လည်းကောင်း ခေါင်းလောင်းသွန်းလုပ် လှူဒါန်းခဲ့၏။ အလားတူ ဗဒုံမင်း၏ သားတော်ကလေး မြို့စားမင်းသာမောင်နှံနှင့် မြန်အောင်မင်းသားတို့ကလည်း ခေါင်းလောင်းများ လှူဒါန်းခဲ့ဖူးပါသည်။ ဗဒုံမင်းလက်ထက် သွန်းလုပ်ခဲ့သည့် သမိုင်းဝင်ခေါင်းလောင်းကြီးမှာ ကြေးပိဿါချိန် ၅၅၅၅၅ ရှိသော မင်းကွန်းခေါင်းလောင်းကြီး ဖြစ်သည်။ အမြင့် ၁၂ ပေ၊ အဝန်းအကျယ် ၁၆ ပေ ရှိပြီး ၂၉ ဧပြီ ၁၈၀၈ တွင် စတင်သွန်းလုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်၏။ ယင်းခေါင်းလောင်းကြီးကို ပန်းတဉ်းဝန်က ကြီးကြပ်သွန်းလုပ်ခဲ့သည်ဟု မှတ်ယူရသော်လည်း ပန်းတဉ်းဝန်အမည်ကိုမူ အမှတ်အသား မတွေ့ရပေ။
စစ်ကိုင်းမင်းလက်ထက် ပန်းတဉ်းဝန်
စစ်ကိုင်းမင်း (ဘကြီးတော်)နန်းတက်စ ၃ နိုဝင်ဘာ ၁၈၁၉ တွင် ထီးဖြူဆောင်းမဂင်လာ အခမ်းအနား ကျင်းပစဉ် ပန်းတဉ်းဝန် ရွှေတောင်သိခင်နော်ရထာအား နေမျိုးနန္ဒကျော်သူဘွဲ့ပေးအပ်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရ၏။ သို့သော် ပန်းတဉ်းဝန် နေမျိုးနန္ဒကျော်သူနှင့် ပတ်သက်၍ အခြားအမှတ်အသားများ မတွေ့ရပေ။ မည်သို့ဆိုစေကာမူ ပန်းတဉ်းဝန် နေမျိုးနန္ဒကျော်သူမှာ စစ်ကိုင်းမင်း လက်ထက်နှောင်းပိုင်းကာလအထိ ပန်းတဉ်းဝန်အဖြစ် အမှုထမ်းနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ၁၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈၂၈ ခုနှစ်တွင် ခေါင်းလောင်းတစ်လုံးကို သွန်းလုပ်ရာတွင် ချွန်းတော်မြို့စား ပန်းတဉ်းဝန် နေမျိုးနန္ဒကျော်သူနှင့်အဖွဲ့က ကြီးကြပ်သွန်းလုပ်ခဲ့ရကြောင်း သိရှိရသည်။
ပန်းတဉ်းဝန် ဦးရွှေအိပ်
ပန်းတဉ်းဝန် ဦးရွှေအိပ်သည် စစ်ကိုင်းမင်းလက်ထက် နှောင်းပိုင်းကာလ၊ သို့မဟုတ် သာယာဝတီမင်း နန်းတက်စကာလတွင် ပန်းတဉ်းဝန်အဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သူဟု မှတ်ယူရ၏။ သာယာဝတီမင်းလက်ထက် ၃ အောက်တိုဘာ ၁၈၄၅ တွင် ပန်းတဉ်းဝန်ဟောင်း ဦးရွှေအိပ် ကွယ်လွန်သွားကြောင်း ကုန်းဘောင်ဆက် မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး ဒုတိယတွဲ၌ ဖော်ပြပါရှိသည်။
ပန်းတဉ်းဝန် ရွှေလှံဗိုလ်
သာယာဝတီမင်းလက်ထက်တွင် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသူ ပန်းတဉ်းဝန်မှာ ရွှေလှံဗိုလ်သည် ၁၈၄၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် သာယာဝတီမင်း ရန်ကုန်သို့ စုန်ဆင်းလာစဉ် ဘုရင်မင်းမြတ်နှင့် အတူ လိုက်ပါခဲ့ရသည်။ ၁၈၄၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ပန်းတဉ်းဝန် ရွှေလှံဗိုလ် ကြီးကြပ်သွန်းလုပ်သည့် ခေါင်းလောင်း ပြီးစီးသဖြင့် ရွှေတိဂုံစေတီရင်ပြင်ထက်၌ ချိတ်ဆွဲလှူဒါန်းခဲ့၏။ ၁၈၄၅ ခုနှစ်၌ပင် ပန်းတဉ်းဝန်ရွှေလှံဗိုလ် မင်းကြီးမဟာမင်းခေါင်သခင်ျာအား ပြည်မင်းသားကို ဖမ်းဆီးရန် စေလွှတ်ခဲ့သည့် တောင်တွင်းကြီးမြို့ဝန် ကြန့်ကြာနေသဖြင့် ထပ်မံစေလွှတ်ခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။
ပန်းတဉ်းဝန် ဦးရွှေပင်
မင်းတုန်းမင်း (၁၈၅၃-၁၈၇၈)လက်ထက် ထင်ရှားခဲ့သူ ပန်းတဉ်းဝန်မှာ ဦးရွှေပင် ဖြစ်သည်။ ဦးရွှေပင်သည် အိမ်ရှေ့စံ ကနောင်မင်းသားကြီး အစီအစဉ်ဖြင့် ဥရောပနိုင်ငံများသို့ ပညာတော်သင် သွားရောက်ခဲ့ဖူးသူ ဖြစ်သည်။ သူသည် ဝန်ထောက်အရာကိုပါ ပူးတွဲထမ်းဆောင်ရသဖြင့် ပန်းတဉ်းဝန်ထောက် ဦးရွှေပင်ဟု အမည်တွင်ခဲ့သည်။ ဦးရွှေပင်၏ မင်းပေးဘွဲ့မည်မှာ မဟာမင်းလှကျော်ထင်ဖြစ်သည်။ ၁၈၇၂ ခုနှစ်က ပန်းတဉ်းဝန်ထောက် ဦးရွှေပင် ကင်းဝန်မင်းကြီး၏ သံအဖွဲ့၌ သံလတ်အဖြစ်လိုက်ပါလျက် ဥရောပသို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။
သီပေါမင်းလက်ထက်
၁၈၇၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် သီပေါမင်း နန်းတက်လာပြီးနောက် သံတော်ဆင့် မင်းလှစည်သူကျော်အား ပန်းတဉ်းဝန်အရာခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၂၄ အောက်တိုဘာ ၁၈၇၈ တွင် သံတော်ဆင့် ပန်းတဉ်းဝန် မင်းလှစည်သူကျော်နှင့်အဖွဲ့ မင်းတုန်းမင်း၏ ရုပ်တုတော်ကြမ်းကို သွန်းလုပ်ခဲ့ရကြောင်း သိရှိရ၏။ သို့သော် ၁၈၇၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလအတွင်း ပန်းတဉ်းဝန် ရာထူးအပြောင်းအလဲ ဖြစ်ခဲ့၏။ သီပေါမင်းက ဗြဲတိုက်သံတော်ဆင့် မဟာမင်းလှမင်းခေါင်ကျော်ဘွဲ့ခံ ဦးအောင်မြတ်အား ပန်းတဉ်းဝန်ရာထူး ပြောင်းလဲခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ယခင် ခန့်အပ်ခဲ့သော သံတော်ဆင့် ပန်းတဉ်းဝန် မင်းလှစည်သူကျော်သည် နတ်ရွာစံ မင်းတုန်းမင်း၏ ရုပ်တုသွန်းလုပ်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ သီပေါမင်း၏ ငြိုငြင်မှုကို ခံခဲ့ရဟန် ရှိသည်။
ပန်းတဉ်းဝန် ဦးအောင်မြတ်
သီပေါမင်းလက်ထက် နောက်ဆုံး ပန်းတဉ်းဝန် မှာ မဟာမင်းလှမင်းခေါင်ကျော်ဘွဲ့ခံ ဦးအောင်မြတ် ဖြစ်သည်။ ပန်းတဉ်းဝန် ဦးအောင်မြတ်သည် ၂၉ နိုဝင်ဘာ ၁၈၈၅ တွင် သီပေါမင်း ပါတော်မူစဉ် ရတနာဂီရိသို့တိုင် လိုက်ပါအမှုထမ်းရွက်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ မြန်မာမှုဗိသုကာပညာရှင် တမ္ပဝတီ ဦးဝင်းမောင်၏ မိခင်မှာ ပန်းတဉ်းဝန် ဦးအောင်မြတ်မှ ဆင်းသက်လာသူ ဖြစ်ကြောင်း သိရှိရ၏။ သီပေါမင်းလက်ထက်က ပန်းတဉ်းဝန်စု အမှုထမ်း ၂၂ ဦး ရှိပြီး လစာ စပါးတော် ၄၀၆ တင်း ပေးအပ်ခံရကြောင်း သိရှိရသည်။၎င်းင်းစပါးများကို အိုးထိမ်းမော်ဆိပ်၌ ခံယူကြရသည်ဆို၏။
တန်းနိမ့်မြန်မာစာ
၁၉၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ပေါ်ပေါက်လာပြီးနောက် မြန်မာစာ ဌာနဟူ၍ တန်းမပေါ်ပေါက်လာသေးဘဲ ပါဠိဌာနဟူ၍ အလျင် တည်ထောင်သည်။ ပါဠိဌာနမှတဆင့် အရှေ့တိုင်းပညာဌာန (Department of Oriental Studies)ဟူ၍ ဖြစ်လာကာ၊ အရှေ့တိုင်းစာပေလေ့လာရေးဌာန၊ အရှေ့တိုင်းဘာသန္တရဌာနဟူ၍လည်း မြန်မာလို ခေါ်ပြီး၊ ပါဠိ၊ မြန်မာစာ၊ ပါရှန်းဘာသာတို့ကို သင်ကြားသည်။ မြန်မာစာကို ဘာသာရပ်တစ်ခုအဖြစ် ပြဋ္ဌာန်းထားသည် မှန်သော်လည်း စာစီစာကုံး သင်ကြားသည့် အဆင့်သာ ဖြစ်သည်။ ဥပစာတန်းတွင် အင်္ဂလိပ်ကျောင်းထွက်များအတွက် 'တန်းနိမ့်မြန်မာစာ' (Lower Burmese) ဟူ၍ သီးသန့် သင်ကြားသည်။ နောင်တွင် ဦးဖေမောင်တင်၏ ကြိုးပမ်းမှုကြောင့် ဥပစာတန်းတွင် မြန်မာစာကို မယူမနေရ ဘာသာအဖြစ် ပြဋ္ဌာန်းနိုင်ခဲ့ရာ တန်းနိမ့်မြန်မာစာ ဟူ၍ မရှိတော့ပေ။
တကူကုန်း
တကူကုန်း
ကမ်းခြေကာကွယ်ရေးတပ်
ကမ်းခြေကာကွယ်ရေးတပ်မှာ ဖွဲ့စည်းပုံအားဖြင့် ရေတပ်ကဲ့သို့ဖြစ်၍ အချို့တိုင်းပြည်များ၌ ဥပဒေနှင့် မညီသော လူဝင်လူထွက်ကိစ္စ၊ ကူးသန်းရောင်းဝယ်မှုများ စသည်တို့ကို ဖမ်းဆီးရန် ဘေးဒုက္ခတွေ့ကြုံရတတ်သောလှေ၊ သင်္ဘောများကို ကယ်ဆယ်ရန်နှင့် ပင်လယ်၌ တွေ့ကြုံရတတ်သော လေမုန်တိုင်းအချက်ပြသတိပေးရန် စသော အလုပ်တာဝန်များကို ဆောင်ရွက်ရလေသည်။
စတင်တည်ထောင်ခြင်း
ဥရောပတိုက်၌ နပိုလီယန်နှင့် ဖြစ်ရသော စစ်ပွဲများအပြီးတွင် မတရားကုန်သွယ်မှုများ ပေါများလှသဖြင့် ဗြိတိသျှကမ်းခြေတွင် တားမြစ်ပိတ်ပင်ရေးဌာနများ ဖွင့်လှစ်၍ စောင့်ကြပ်ခဲ့ရသည်။ ၁၈၃၁ ခုနှစ်တွင် ထိုတားမြစ်ပိတ်ပင်ရေးဌာနကို အုပ်ချုပ်ရန် ရေတပ်မတော် အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ချုပ် လက်အောက်သို့ ပြောင်းရွေ့၍ ကမ်းခြေကာကွယ်ရေးတပ်ဟူသော အမည်ဖြင့် ပြောင်းလဲ ခေါ်ဝေါ်ကာ ယခင်ကဲ့သို့သော အလုပ်ဝတ္တရားများကို ဆောင်ရွက်စေလေသည်။ သို့ရာတွင် ၁၈၃၅ ခုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါ ထိုတပ်သည် ရေတပ်နှင့် အချက်အလက်များစွာတွင် တူညီလာခဲ့လေသည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ကမ်းခြေ ကာကွယ်ရေးတပ်ဆိုင်ရာ အက်ဥပဒေတစ်ရပ် ပြဋ္ဌာန်း၍ ရေတပ်မတော်ထဲသို့ လုံးဝသွတ်သွင်း လိုက်လေသည်။
ထိုအခါ ကမ်းခြေကာကွယ်ရေးတပ်၏ တာဝန်ဝတ္တရားများမှာ မူလဖွဲ့စည်းစဉ်သကဲ့သို့ မတရားကုန်သွယ်မှုနှင့် လူဝင်လူထွက်ကို စောင့်၍ ဖမ်းရန်မျှသာ မဟုတ်တော့ဘဲ ပင်လယ်ကမ်းခြေနှင့် ပင်လယ်ရေပြင်၌ ဖြစ်ပျက်သမျှအပျက်အစီးနှင့် စပ်လျဉ်း၍ စောင့်ရှောက်ကူညီရန်နှင့် အသက်များကယ်ဆယ်ရန် တာဝန်များ ပါဝင်လာခဲ့သည်။ ထို့ပြင် စစ်မက်ဖြစ်ပွားသော အချိန်အခါများတွင် ကမ်းခြေကို ရန်သူတို့ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခြင်းမှ ကာကွယ်ရသည့်ပြင် ရေတပ်အရံတပ်သဖွယ်လည်း ဆောင်ရွက်ရလေသည်။ ထို့ကြောင့် ကမ်းခြေကာကွယ်ရေးတပ် ဖွဲ့စည်းရာတွင် ကျွမ်းကျင်ပြီးသော ရေတပ်ဗိုလ်များ အုပ်ချုပ်၍ ရေတပ်မတော်သားများကဲ့သို့ပင် သင်တန်းများပေး၍ ဖွဲ့စည်းရလေသည်။ စစ်မဖြစ်သော အချိန်များတွင် ကမ်းခြေဆိုင်ရာအထက်အဆိုပါ တာဝန်များကို ရေတပ်မတော်မှ အငြိမ်းစားယူထားသူများက ဝင်ရောက် ထမ်းရွက်ကြလေသည်။
အဖွဲ့များခွဲထုတ်ခြင်း
၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် ကမ်းခြေကာကွယ်ရေးတပ်ကို ကမ်းခြေတားမြစ်ပိတ်ပင်ရေးတပ်ဖွဲ့နှင့် ကမ်းခြေစောင့်ကြပ်ရေးတပ်ဟု အဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့ ခွဲ၍ ပြန်လည် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ကမ်းခြေတားမြစ်ပိတ်ပင်ရေးတပ်ဖွဲ့သည် မတရားကုန်သွယ်နေသူများကို ဖမ်းဆီးရန်ဖြစ်၍ ကမ်းခြေစောင့် ကြည်ရေးတပ်ကား ပင်လယ်ပြင်တွင် သင်္ဘောပျက်သည်ဖြစ်စေ၊ အခြားအခက်အခဲတစ်စုံတစ်ရာ ကြုံတွေ့သည်ဖြစ်စေ၊ ကူညီကာကွယ်စောင့်ရှောက်ပေးရန် ဖြစ်လေသည်။ ၁၉၂၅ ခုနှစ်၌ အသစ်တဖန် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းလိုက်သော အခါတွင် ကမ်းခြေကာကွယ်ရေးတပ်မှာ အဓိကအားဖြင့် အသက်ကယ်ဆယ်ရေး လုပ်ငန်းကိုသာ လုပ်ဆောင်ရလေတော့သည်။ ယခုအခါ ဗြိတိန်နိုင်ငံ ကမ်းရိုးတလျှောက်တွင် ကမ်းခြေကာကွယ်ရေးတပ်စခန်းများစွာ ရှိပြီးဖြစ်သည်။ ဌာနအကြီးဆုံးတွင် လူလေးယောက်ကျ နေ့ညလဲကာ အစောင့်ချထား၏။ ထိုဌာနများတွင် တယ်လီဖုန်း၊ ဝိုင်ယာလက်၊ အချက်ပြ ကိရိယာများ၊ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းများ စသည်ဖြင့် အသက်ကယ်ဆယ်ရေးအတွက် အသုံးဝင်မည် အစီအမံများကို လိုလေသေးမရှိအောင် တပ်ဆင်ထားလေသည်။ ထိုမှတစ်ပါး ပင်လယ်ပြင်၌ လေမုန်တိုင်းကျမည် အရိပ်နိမိတ်ရှိမရှိကို လေယာဉ်ပျံဖြင့် အမြဲလှည့်လည် ကြည့်ရှူလေသည်။ ဘေးအန္တရာယ်တစုံတရာမြင်လျှင် ကြိုတင်သတိပေးလျက် ဆိပ်ကမ်းရှိ အသက်ကယ်သင်္ဘောစသည့် ကယ်ဆယ်ရေး အစီအမံများကို အဆင်သင့်ပြင်ဆင်ထားရန် အကြောင်းကြားလေသည်။ ပင်လယ်ပြင်၌ သင်္ဘောတစင်း သို့မဟုတ် တံငါလှေတစ်စင်း ဒုက္ခရောက်နေလျှင် မည်မျှပင် ကြမ်းတမ်းသော မုန်တိုင်းလှိုင်းတံပိုးများအကြား၌ ဖြစ်စေ သွားရောက် ကယ်ဆယ်လေသည်။ ကုန်းပေါ်တွင် မီးသတ်အဖွဲ့ကဲ့သို့ စွန့်စား၍ ဆောက်ရွက်ကြသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ကမ်းခြေတစ်လျှောက်၌လည်း အလားတူ ကမ်းခြေစောင့် ဌာနများ ရှိလေသည်။
မင်းဆိပ်ပြင်ရွာ
မင်းဆိပ်ပြင်ရွာ
လက်ပံပင် (အရှေ့)ရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
လက်ပံပင် (အရှေ့)ရွာ (Letpanpin (East))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ မြင်းတွင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၅၉၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြင်းတွင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၁၃၄ ဦး၊ မ ၂၈၈၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၀၁၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကနုကမာရွာ၊ မဲခရဲ
ကနုကမာရွာ၊ မဲခရဲ
ကမ်းခြေစောင့်ရှောက်ရေး
ပင်လယ်ကမ်းခြေတွင် နေထိုင်သူတို့သည် ကမ်းခြေကို ရေတိုက်စားမည့်ဘေးမှ တတ်စွမ်းသမျှ ကာကွယ်ကြရလေသည်။ ထို့ကြောင့် ပင်လယ်လှိုင်းများ၏ ဒဏ်ကို ခံနိုင်စေရန် ခိုင်မာ၍ ရေတွင်တာရှည်ခံမည့် သစ်သားတိုင်များ ရွေးချယ်လျက် ကမ်းခြေနှင့် ခမ်းလှမ်းလှမ်းနေရာ၌ စိုက်ထူထားကြရလေသည်။ ထိုကဲ့သို့ ပင်လယ်မှ ရိုက်ခတ်သည့် လှိုင်းတံပိုးများ၏အရှိန်ကို ကြိုတင်ကာကွယ်ထားသဖြင့် ကမ်းခြေမှ ရေတိုက်စားသည့်ဘေးမှ သက်သာရာရလေသည်။ သဲသောင်ပြင်ရှိလျှင်လည်း ညီညာပျံပျူးလျက် ရှိနေပေမည်။
ပင်လယ်ကမ်းစပ်အရပ်များတွင် လှိုင်းများ တိုက်စားခြင်းကြောင့် မြေများ ဆုံးရှုံးရလေသည်။ ယခုအခါတွင် လှိုင်းကာများနှင့် သစ်သား၊ အုတ်၊ ကျောက်တုံး၊ ကျောက်ခဲတိုဖြင့် ပင်လယ်ရေကာတာတံတိုင်းများကို ခိုင်ခံ့စွာ ဆောက်လုပ်ခြင်း၊ ကမ်းခြေကို ရေတိုက်စားသည့် ဘေးမှ စောင့်ရှောက်ကာကွယ်ထားလေသည်။ တိုးတက်နေသော သိပ္ပံပညာကြောင့် ပေါ်ပေါက်လာသည့် ခေတ်မှီနည်းစံနစ်များကို မှီလျှက် ပြုလုပ်ထားသည်။ ဤကဲ့သို့သော အစီမံများကြောင့် နောင်အခါများတွင် ပင်လယ်ကမ်းခြေကို ရေတိုက်စားမည့် ဘေးမှ ထိရောက်စွာ ကာကွယ်နိုင်လိမ်မည်ဟု မြှော်လင့်ရပေမည်။
ဝမ်ခုတ်နမ့်ရွာ၊ မိုးနဲမြို့နယ်
ဝမ်ခုတ်နမ့်ရွာ (Wanhkokenam)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မိုးနဲမြို့နယ်၊ ကွန်လုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၅၃၁၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကွန်လုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၂၁ ဦး၊ မ ၃၃၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၅၄ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးနဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရွာသာရွာ၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်
ရွာသာရွာ (Ywarthar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်၊ မော်နိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၁၉၃ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝန်းသိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထောက်ရှာရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
ထောက်ရှာရွာ (Htaukshar)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ ဆိတ္တိန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၈၂၉၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆိတ္တိန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၁၆ ဦး၊ မ ၂၇၃၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၈၄၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျောက်ကဒင်ရွာ
ကျောက်ကဒင်
ချောင်းဖျား (မြောက်စု)ရွာ၊ သဲဘွက်
ချောင်းဖျား (မြောက်စု)ရွာ၊ သဲဘွက်
NGC 33
NGC 33 သည် ဒွိကြယ်စနစ် (F6 and F4) ဖြစ်ပြီး Pisces ကြယ်စုတန်းတွင် တည်ရှိသည်။
ရှာဖွေတွေ့ရှိမှု
NGC 33 အား ဂျမန် ပညာရှင် Albert Marth ဆိုသူမှ ၁၈၆၄ စက်တင်ဘာ ၉ ရက်နေ့တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။
ကျမ်းကိုး
ကဏ္ဍ:မိန် နက္ခတ်တာရာ
မဟာစုန္ဒသုတ်
(၂)သုတ် ရှိပါသည်။
အရှင်မဟာစုန္ဒမထေရ် စေတိနိုင်ငံ သဟဇာတိယနိဂုံး၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူ နေစဉ်-“ငါ့ရှင်တို့၊ ဤဘုရားမြတ်စွာသာသနာတော်၌ ဓမ္မယောဂ (=တရားဟော ဓမ္မကထိက)ရဟန်းတို့သည် ဈာယီ (=ဈာန်ဝင်စားသော) ရဟန်းတို့ကို ကဲ့ရဲ့ပုတ်ခတ်ပြောဆိုကြကုန်၏။ မကြည်ညိုကြကုန်။ ဈာယီရဟန်းတို့က ဓမ္မယောဂရဟန်းတို့ကို ပုတ်ခတ်ကဲ့ရဲ့ကြကုန်၏။ မကြည်ညိုကြကုန်။
ဤသို့တစ်ဖွဲ့နှင့်တစ်ဖွဲ့ ပုတ်ခတ်ကဲ့ရဲ့ ပြောဆိုကြခြင်းသည် လူအများတို့ စီးပွားဖြစ်ရန်၊ လူအများတို့ချမ်းသာဖြစ်ရန်၊ လူအများ၏ နတ်လူတို့၏အကျိုးစီးပွား ချမ်းသာရန် ကျင့်ကြကုန်သည်မဟုတ်ကုန်။
ဓမ္မယောဂ ရဟန်းတို့အချင်းချင်း၏သာ ချီးမွမ်းအပ်သောဂုဏ်ကျေးဇူးကို ပြောဆိုကြကုန်၏။ ဈာယီရဟန်းတို့၏ဂုဏ်ကျေးဇူးကို မပြောဆိုကြကုန်။ ဈာယီ ရဟန်းတို့ကို မကြည်ညိုကြကုန်။
ဈာယီရဟန်းတို့သည် ဈာယီရဟန်းတို့၏သာ ဂုဏ်ကျေးဇူးကိုပြောဆိုကြကုန်၏။ ဓမ္မယောဂရဟန်းတို့၏ဂုဏ်ကျေးဇူးကို မပြောဆိုကြကုန်၊ ဓမ္မယောဂရဟန်းတို့ကို မကြည်ညိုကြကုန်။
ဤသို့ပြောဆိုနေကြခြင်းသည် လူအများတို့ အကျိုးစီးပွားများရန်၊ ချမ်းသာ များရန်၊ လူအများ၏ နတ်လူတို့၏အကျိုးစီးပွား ချမ်းသာများရန် ပြုကျင့်ကြသည် မဟုတ်။
အဋ္ဌကထာ၌ ဖွင့်ဆိုချက်များရှိပါသည်။
အရှင်မဟာစုန္ဒထေရ် စေတီနိုင်ငံ သဟဇာတိမြို့၌ သီတင်းသုံးတော်မူနေစဉ်ငါ့ရှင်တို့ ဉာဏဝါဒကိုပြောဆိုသော ရဟန်း၊ ဘာဝနာဝါဒကိုပြောဆိုသော ရဟန်း၊ ဉာဏဝါဒ, ဘာဝနာဝါဒ နှစ်မျိုးပြောဆိုသော ရဟန်းတို့အား လောဘ-ဒေါသ-မောဟ-ကောဓ-ဥပနာဟ-မက္ခ-ပဠာသ-မစ္ဆရိယ-ပါကာ ဣဿာ-ပါပိကာဣစ္ဆာတို့ ကုသိုလ်စိတ်ကိုလွှမ်းမိုး၍ တည်တံ့နေအံ့၊ ဤအရှင်ကို လောဘ ... ပါပိကာဣစ္ဆာ လွှမ်းမိုး၍တည်နေ၏ဟု သိအပ်၏။
ရဟန်းတို့ ဥစ္စာမဲ့မွဲ ပစ္စည်းနည်း၍ ဆင်းရဲသောယောက်ျားသည် ဆင်းရဲသူ ဖြစ်လျက် ချမ်းသာကြွယ်ဝသောစကားကို ပြောကြားရာ၏။ ပစ္စည်းဥစ္စာမရှိသူဖြစ်လျက် ပစ္စည်းဥစ္စာရှိသောစကားကို ပြောကြားရာ၏။ စည်းစိမ်မရှိဖြစ်လျက် စည်းစိမ် ရှိသောစကားကို ပြောကြားရာ၏။ တစ်စုံတစ်ခုပြုဖွယ်ကိစ္စဖြစ်ပေါ်လာလျှင် ဥစ္စာ၊ စပါး၊ ရွှေ၊ ငွေကို ပြုဖွယ်ကိစ္စအသုံးချရန် မတတ်နိုင်ရာ။ ထိုယောက်ျားကို ပစ္စည်း ဥစ္စာမရှိသူဟု သိရာသကဲ့သို့၊ ဤအတူ ဤရဟန်းကိုလည်း လောဘ ပါပိစ္ဆာ လွှမ်းမိုးနှိပ်စက်ခံနေရသူဟု သိရာ၏။
ထိုရဟန်းသုံးမျိုးတို့အား လောဘ ... ပါပိကာဣစ္ဆာတို့ မလွှမ်းမိုး မနှိပ်စက် နိုင်သူဟု သိရာ၏ဟု ကဏှပက္ခ, သုက္ကပက္ခ ရဟန်းတစ်မျိုးစီကို အသီးအသီး အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
မင်းပြင်ရွာသစ်ရွာ
မင်းပြင်ရွာသစ်ရွာ
ကမ္ဘားဖြူရွာ၊ ရေနံချောင်းမြို့နယ်
ကမ္ဘားဖြူရွာ (Kanbarhpyu)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ရေနံချောင်းမြို့နယ်၊ အုတ်ရှစ်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၅၀၀၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အုတ်ရှစ်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၆၂ ဦး၊ မ ၂၂၅၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၀၁၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေနံချောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တန်းတင်ရွာ၊ ဖတူးကြီး
တန်းတင်ရွာ၊ ဖတူးကြီး
ဣန္ဒြိယသံဝရသုတ်
ဣန္ဒြိယသံဝရမရှိ (ပျက်စီး)လျှင် သီလပျက်စီးပုံမှစ၍ သမ္မာသမာဓိ၊ ယထာဘူတဉာဏဒဿန၊ နိဗ္ဗိဒါဝိရာဂ၊ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနတရားတို့ အဆင့်ဆင့်ပျက်စီးနိုင်ပုံကိုလည်းကောင်း၊ ဣန္ဒြိယသံဝရရှိလျှင်၎င်းနှင့်ပြည့်စုံသောရဟန်းအား သီလပြည့်စုံသော အကြောင်းရှိပုံမှစ၍ အထက်ပါတရားလေးပါးတို့နှင့် ပြည့်စုံနိုင်ပုံကိုလည်းကောင်း အခက် အရွက်နှင့် ပြည့်စုံသော သစ်ပင်ဥပမာဖြင့် ကဏှပက္ခ, သုက္ကပက္ခဒေသနာတော်ဖြင့် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
ခင်ယုမေ
ခင်ယုမေ (၁၉၃၇−၂၀၁၄) သည် မြန်မာလူမျိုး အဆိုတော်နှင့် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် ဖြစ်သည်။
နမ်ပန်ဒမ်းရွာ၊ နောင်မွန်းမြို့နယ်
နမ်ပန်ဒမ်းရွာ(Nampangdam)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ နောင်မွန်းမြို့နယ်၊ နောင်မွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၇၀၅၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နောင်မွန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၃၂ ဦး၊ မ ၄၂၉ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၈၆၁ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နောင်မွန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခင်ယုမေ
ငယ်ဘဝ
၁၉၅၁ ခုနှစ်မှာ စိန့်ဖရန် ကွန်ဗင့်ကျောင်းနဲ့ ၁၉၅၅ မှာ ရန်ကုန်မြို့ နိုင်ငံတော် မိန်းကလေးများ အထက်တန်းကျောင်းတို့မှာ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း အထိ ပညာ သင်ကြားခဲ့တယ်။
ဂီတ လှုပ်ရှားမှု
၁၉၅၅ခုနှစ်၊ ၈ တန်းကျောင်းသူ ဘဝကတည်းက ဂီတနယ်သို့ စတင်ရောက်ရှိသည်။ မိသားစုများနဲ့ တေးရေးဆရာမြို့မသီးတို့ ရင်းနှီးမှုကြောင့် ဂီတဗိမာန်တီးဝိုင်းနဲ့ အဲဒီကာလတုန်းက ဝင်ဒါမီယာကနေ ထုတ်လွှင့်နေတဲ့ မြန်မာ့အသံမှာ သီချင်း စဆိုခဲ့ပါတယ်။ ဆရာမြို့မသီးက မေပန်းချီ သီချင်းကို ရေးပေးပြီး အဆိုတော်အမည်ကိုလည်း မေပန်းချီ ဟု ပေးခဲ့သည်။ တေးဗိမာန် တူရိယာအဖွဲ့သို့ ရောက်သော အခါမှသာ ခင်ယုမေ အမည်ဖြင့် သီဆိုသည်။
အဲဒီတုန်းက ခုခေတ်လို တိပ်နဲ့ အသံသွင်းပြီးမှ လွှင့်ရတာမျိုး မဟုတ်ဘဲ တီးဝိုင်းနဲ့ တိုက်ရိုက်ဆိုပြီး တိုက်ရိုက် လွှင့်ထုတ်ရတဲ့ စနစ်ဖြစ်ပါတယ်။ ကာလပေါ် တီးဝိုင်း အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ သီဆိုလွှင့်ထုတ်တဲ့ အထဲက ပရိသတ်ကြိုက်မယ့် အဆင့်မီ သီချင်းများကိုသာ ဓာတ်ပြားရ သီချင်း အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး မြန်မာ့အသံမှ အကြိမ်ကြိမ် ထုတ်လွှင့်ပေးတဲ့ စနစ် ဖြစ်ပါတယ်။ ခင်ယုမေ၏ ဂီတဆရာများမှာ “မြို့မသီး၊ ကိုမြကြီး၊ ကိုမျိုးလှိုင်” တို့ဖြစ်ကြသည်။ တေးဗိမာန်တူရိယာအဖွဲ့တွင် ခင်ယုမေသည် အောင်မြင်ကျော်ကြား လူကြိုက်များသော တေးသီးချင်းများ သီဆိုခဲ့သည်။
ဓာတ်ပြား မရတဲ့ သီချင်းများ ကတော့ တစ်ကြိမ်နဲ့တင် ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ပါတယ်။ ဒေါ်ခင်ယုမေ ပထမဦးဆုံး သီဆိုခဲ့တဲ့သီချင်းက မေပန်းချီ လို့ ဆိုပါတယ်။ သူကိုယ်တိုင်က ပန်းချီဆွဲတာကို ဝါသနာပါသူဖြစ်လို့ တေးရေးဆရာက မေပန်းချီ ဆိုတဲ့ သီချင်းကို ရေးပေးခဲ့တာလို့ ဒေါ်ခင်ယုမေက ဆိုပါတယ်။