cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဘီလ် ဂိတ်
ပုဂ္ဂိုလ်ရေး ဘဝ
ဂိတ်စ်သည် Texas ရှိ Dallas တွင်နေထိုင်သော မလင်ဒါဖရက်ချ် နှင့် ၁၉၉၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ သူတို့တွင် ကလေးသုံးယောက်ရှိပြီး၊ သမီးနှစ်ယောက်ဖြစ်သည့် အနက် Jennifer Katharine Gates ကို ၁၉၉၆ တွင် မွေး၍ Phoebe Adele Gates ကို ၂၀၀၂ တွင် မွေးခဲ့သည်။ သားဖြစ်သူ Rory John Gates ကိုတော့ ၁၉၉၉ တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။
ဂိတ်စ် မိသားစု အိမ်သည် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် နှင့် နီးစပ်သောအိမ်ကလေးဖြစ်ပြီး၊ Medina ရှိ Lake Washington ကို လှမ်းမြင်နိုင်သော တောင်တန်း ကလေးပေါ်၌ ဆောက်လုပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဝါရှင်တန်၏ ပြည်နယ် အုပ်ချူပ်ရေးဌာနရှိ အများပြည်သူဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းများအရ ၂၀၀၆ ခုနှစ် ပစ္စည်းဥစ္စာ ပိုင်ဆိုင်မှု (အိမ်ရာ နှင့် လယ်မြေ) စုစုပေါင်း သည် ဒေါ်လာ၁၂၅ သန်း ရှိပြီး၊ တစ်နှစ်တာအတွက် ပစ္စည်းဥစ္စာ ပိုင်ဆိုင်မှုဆိုင်ရာ အခွန်ငွေ မှာ ၉၉၁,၀၀၀ ဒေါ်လာ ရှိသည်။ ဂိတ်စ်၏ ၆၆,၀၀၀ စတုရန်းပေ (၆၁၀၀ စတုရန်းမီတာ) ကျယ်သော မြေတွင် ပေ ၆၀ ( ၁၈ မီတာ) ကျယ်သော ရေအောက်တေးဂီတစနစ်ပါ ရေကူးကန်၊ စတုရန်းပေ ၂၅၀၀(၂၃၀ စတုရန်းမီတာ)ကျယ်သော အားကစားခန်းမ နှင့် စတုရန်းပေ ၁၀၀၀(၉၃ စတုရန်းမီတာ)ကျယ်သော ထမင်းစားခန်း တို့ ပါရှိသည်။
ဂိတ်စ်သည် Forbes ၄၀၀ တွင် နံပါတ် ၁ နေရာ၌ ၁၉၉၃ မှ ၂၀၀၇ ခုနှစ်အထိ ရှိနေခဲ့ပြီး၊ Forbes ၏ ကမ္ဘာ့ အချမ်းသာဆုံးလူများ စာရင်းတွင် နံပါတ် ၁ နေရာကို ၁၉၉၅ မှ ၂၀၀၇ ခုနှစ် အထိ နှင့် ၂၀၀၉ တွင်တစ်ကြိမ် ရှိနေခဲ့သည်။ ၁၉၉၉ တွင် ဂိတ်စ်၏ ပိုင်ဆိုင်မှုမှာ အကြမ်းဖျင်း အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၀၁ ဘီလီယံ အထိ ဖြစ်သွားခဲ့ရာ မီဒီယာများမှ “Centibillionaire” လို့ ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။
၂၀၀၀ပြည့်နှစ်မှ ဒေါ့-ကွန်ပူဖောင်း ပေါက်ကွဲပြီး မိုက်ခရိုဆော့ဖ် စတော့ရှယ်ယာ ဈေးနှုန်းပြုတ်ကျချိန်နှင့် ပရဟိတ လုပ်ငန်းများစွာသို့ ဒေါ်လာသန်းပေါင်းများစွာ လှူဒါန်းအပြီး မိုက်ခရိုဆော့ဖ် အမည်ခံ အဆောက်အအုံများမှာ တန်ဖိုးများ ပြုတ်ကျခဲ့တော့သည်။ ၂၀၀၆ မေလ အင်တာဗျူးတစ်ခုတွင် ဂိတ်စ် က ပြောခဲ့သည်မှာ သူသည် ကမ္ဘာ့အချမ်းသာဆုံး စာရင်းဝင် တစ်ယောက်မဖြစ်ခဲ့ရင်ကောင်းမှာပဲ ဘာလို့ဆိုတော့ အဲ့ဒီစာရင်းဝင် အဖြစ် လူအများအာရုံစိုက်မှုကို ဝယ်ယူခဲ့သလို ဖြစ်နေလို့ပဲ ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
ဂိတ်စ်တွင် မိုက်ခရိုဆော့ဖ် အပြင် အခြားသောရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများလည်း ရှိသေးသည်။ ထိုလုပ်ငန်းများမှ ၂၀၀၆ တွင် လစာငွေ ၆၁၆,၆၆၇ ဒေါ်လာနှင့် အပိုငွေ ၃၅ဝ,ဝဝဝဒေါ်လာ စုစုပေါင်း ၉၆၆,၆၆၇ ဒေါ်လာ ရှာပေးနိုင်ခဲ့သည်။ 1989 တွင် Corbis ဒီဂျစ်တယ် ဓာတ်ပုံ ကုမ္ပဏီကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၄ တွင် ဂိတ်စ်သည် ရေရှည်လက်တွဲခဲ့သော သူငယ်ချင်းအရင်း ဖြစ်သူ Warren Buffett ဦးဆောင်ခဲ့သည့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ကုမ္ပဏီ Berkshire Hathaway ၏ ဒါရိုက်တာ တစ်ယောက် ဖြစ်ခဲ့သည်။
အခြားသော Wellcome Trust (U.K ရှိပရဟိတ အဖွဲ့အစည်း) ကဲ့သို့သော ပရဟိတ လှူဒါန်းသည့် အဖွဲ့အစည်းကြီးများနှင့် မတူသည်မှာ ဂိတ်စ်သည် ငွေကြေးလှူဒါန်းရာတွင် အသုံးပြုသူအနေနှင့် မည်သို့ အသုံးချမည်နည်း ဆိုသည့်အချက် ပေါ်တွင်သာ မူတည်၍ အလှူငွေကို ပေးခြင်းဖြစ်သည်။ David Rockefeller ၏ ရက်ရောမှုနှင့် မြောက်မြားလှစွာသော ပရဟိတ အလှူများက အဓိက လွှမ်းမိုးမှု အနေနှင့် ဂုဏ်ပြုမှတ်တမ်း တင်ခံခဲ့ရသည်။ ဂိတ်စ်နှင့်သူ့အဖေက Rockefeller နှင့် အကြိမ်ပေါင်းများစွာ တွေ့ဆုံကြပြီး၊ Rockefeller မိသားစု၏ ပရဟိတလုပ်ရခြင်း ရည်ရွယ်ချက် ဖြစ်သော “အစိုးရတွေနဲ့ တခြားအဖွဲ့အစည်း တွေက မျက်ကွယ်ပြုထားကြတဲ့ ကမ္ဘာ့ ပြဿနာတွေနှင့် ပက်သက်၍ လှူဒါန်းခြင်း” ဟူသည့် ရည်ရွယ်ချက်တွင် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပါဝင်ပုံစံချခဲ့ကြသည်။
၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် Bill and Melinda Gates ဖောင်ဒေးရှင်းသည် အမေရိကန်ဒေါ်လာ၂၈ဘီလီယံ လှူခဲ့ပြီးဖြစ်၍ အမေရိက ၏ ဒုတိယ အရက်ရောဆုံး ပရဟိတ လုပ်ငန်း ကြီး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၎င်းဖောင်ဒေးရှင်းကြီးသည် ဝေဖန်မှုတချို့ကိုလည်း ခံယူခဲ့ရသေးသည်။ ယင်းဝေဖန်မှုမှာ ဤလှူဒါန်းငွေများမှာ ငွေအရင်းအနှီးအများအပြားကို ရင်းနှီးမြုပ်နှံခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ ထိုရင်းနှီးမြုပ်နှံမှုမှာ အမြင့်ဆုံးသော အမြတ်ကိုပြန်လည်ရရှိခြင်း မရှိသေးပဲ ဖြစ်နေသည် ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ၎င်းအတွက် ဖြေရှင်းချက်အနေနှင့် ဖောင်ဒေးရှင်းမှ ဆင်းရဲခြင်းကို တိုက်ဖျက်ရန်အတွက် လျာထားသော ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများထဲမှ စီးပွားရေးကျဆင်းလာသည့် ကုမ္ပဏီ များတွင် ရင်းနှီးမတည်ပေးခြင်းကို ပြုလုပ်ခဲ့ရသည်။ ယင်း ကုမ္ပဏီများတွင် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ဆိုးဆိုးရွားရွားထိခိုက်စေသော ကုမ္ပဏီများနှင့် ဆေးဝါး ကုမ္ပဏီများ များပါဝင်ပြီး၊ ၎င်းတို့၏ထုတ်ကုန်များမှာ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများသို့ တင်ပို့နေခြင်း မဟုတ်ကြပေ။ သတင်းမီဒီယာလောက၏ ဝေဖန်မှုများကို တုံ့ပြန်သောအားဖြင့် ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ဖောင်ဒေးရှင်းမှ ၎င်း၏ ရင်းနှီးမတည်မှုများ၊ လှူဒါန်းမှုများအား လူမှုရေး တာဝန်ဝတ္တရားရှုထောင့်မှ ပြန်လည် ဆန်းစစ်ခဲ့ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။
ကုမ္ပဏီ၏ လုပ်ငန်းကိစ္စရပ်များအား ဆုံးဖြတ်သလို မဲပေးစနစ်ဖြင့် ဆုံးဖြတ်လိုက်ပြီး သောအခါ ပြန်လည်ဆန်းစစ်ခြင်းအား ရပ်လိုက်ပြီး၊ ဖောင်ဒေးရှင်း၏ မူရင်းမူဝါဒဖြစ်သည့် အမြင့်ဆုံး အမြတ်အတွက် ရင်းနှီးမြုပ်နှံခြင်းမူဝါဒဖြင့်သာ ပြန်လည်ရပ်တည်ခဲ့သည်။ သူ၏ ကြွယ်ဝချမ်းသာမှုများအနက် ထက်ဝက်ကျော်ကို အာမခံ ရင်းနှီးမြုပ်နှံ ခြင်း၌ သာ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။
အသိအမှတ်ပြုခံရမှုများ
၁၉၈၇ ခုနှစ် သူ၏၃၂နှစ်မြောက် မွေးနေ့ မတိုင်မီ နေ့အနည်းငယ် အလိုတွင် ဂိတ်စ်သည် Forbes' 400 ကမ္ဘာ့အချမ်းသာဆုံးစာရင်းစာမျက်နှာများတွင် ဘီလျံနာ တစ်ယောက်အဖြစ် တရားဝင်ဖော်ပြခံရသည်။ မိမိဘာသာ ကြိုးစား၍ အောင်မြင်ခဲ့သော ဘီလျံနာများအနက် ကမ္ဘာ့အသက်အငယ်ဆုံး တစ်ယောက်အဖြစ် ၁.၂၅ ဘီလီယံ ဒေါ်လာ ပိုင်ဆိုင်ပြီး အရင်နှစ်က ပိုင်ဆိုင်မှု ( ပထမဆုံးပွဲဦးထွက်စာရင်းဝင်သည့် အချိန်) ထက် ဒေါ်လာသန်း၉၀၀ ကျော် ပိုခဲ့သည်။ တိုင်းမ် မဂ္ဂဇင်းမှ ဂိတ်စ်အား နှစ်ဆယ်ရာစုကို ကမ္ဘာ့လွှမ်းမိုးနိုင်ဆုံးသူ အယောက်တစ်ရာ အနက် တစ်ယောက် အဖြစ် သတ်မှတ်ထည့်သွင်းခဲ့ပြီး၊ ၂၀၀၄၊ ၂၀၀၅ နှင့် ၂၀၀၆ ခုနှစ်များ အတွက်လည်း ကမ္ဘာ့လွှမ်းမိုးနိုင်ဆုံးသူ အယောက်တစ်ရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။
တိုင်းမ် မဂ္ဂဇင်းမှဆက်လက်၍ ဂိတ်စ်၊ ဇနီးဖြစ်သူ Melindaနှင့် U2 အဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင် အဆိုတော် Bano တို့အား သူတို့ပြုလုပ်ခဲ့သော လူသားချင်း ညှာတာထောက်ထားသည့် ကိစ္စရပ်များအတွက် ၂၀၀၅ ခုနှစ်၏ တစ်နှစ်တာအတွင်း အထူးချွန်ဆုံးသူများ အဖြစ် တစုတစည်းတည်း သတ်မှတ်ဖော်ပြခဲ့သည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် “ငါတို့ခေတ်ရဲ့သူရဲကောင်းများ” စာရင်းတွင် နံပါတ် ၁၈ နေရာ တွင် မဲ အများဆုံးရသည်။၁၉၉၉ ခုနှစ် Sunday Times Power စာရင်းတွင် ပါဝင်ခဲ့ရ၊ စီအီးအိုမဂ္ဂဇင်း၏ ၁၉၉၄ ခုနှစ် တစ်နှစ်တာအတွင်း အကောင်းဆုံး စီအီးအို အဖြစ်၊ ၁၉၉၈ တွင် တိုင်းမ်မဂ္ဂဇင်း၏ “ထိပ်သီး ဆိုက်ဘာ အီလစ် ၅၀” တွင် နံပါတ် တစ် နေရာ၊ ၁၉၉၉ တွင် “အဆင့်အမြင့်ဆုံးElite ၁၀၀” တွင် နံပါတ် နှစ် နေရာနှင့် Guardian သတင်းစာတွင် ၂၀၀၁ ခုနှစ်၏ “မီဒီယာတွင် လွှမ်းမိုးနိုင်ဆုံးသူ ထိပ်သီး ၁၀၀” များတွင် ရောက်ရှိနေခဲ့သည်။
၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိန် ကွန်ပြူတာ အသိုင်းအဝိုင်း၏ နှစ်ဆယ်ယောက်မြောက် ထင်ရှားကျော်ကြားသော အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ဂုဏ်ပြုခံရသည်။ ဂိတ်စ်သည် ပါရဂူဘွဲ့များကို ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် Nyenrode Business Universiteit, Breukelen, The Netherlands မှ၊ ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် the Royal Institute of Technology, Stockholm, Sweden မှ၊ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် Waseda University, Tokyo, Japan မှ၊ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် Harvard University နှင့် Tsinghua University, Beijing, China မှ၊ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် the Karolinska Institutet, Stockholm မှ၊ နှင့် ၂၀၀၉ ဇွန်လ တွင် Cambridge University တို့မှ ရရှိခဲ့သည်။
၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် Peking University ၏ ယုံကြည်ရသော စေတနာ့ဝန်ထမ်း အကျိုးဆောင် အဖြစ် ဂုဏ်ပြုခံရသည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် Queen Elizabeth II ဘုရင်မကြီး၏ အမိန့်နှင့် စေတနာ့ဝန်ထမ်း အကျိုးဆောင် သူရဲကောင်း ဘွဲ့ကို ပေးအပ်ခြင်းခံရသည်။ ထပ်မံ၍ အင်းဆက်ပိုးကောင်များလေ့လာသော ပညာရှင်များကို ဘီလ်ဂိတ်စ် ပန်းယဉ်ကောင်၊ အရစ်စတဲလစ် ဂိတ်စီ စသဖြင့် ဘီလ်ဂိတ်စ်နာမည် အစွဲပြု ခေါ်ဝေါ်စေခဲ့သည်။
၂၀၀၆ နိုဝင်ဘာလတွင် ဂိတ်စ်သည် ၎င်းတို့ ၏ကမ္ဘာတဝှန်း ပြုလုပ်ခဲ့ကြသော ကျန်းမာရေးနှင့် ပညာရေးဆိုင်ရာ ပရဟိတ လုပ်ငန်းများ အတွက် Order of the Aztec Eagle ဆုကို ဇနီးဖြစ်သူနှင့် အတူ ရရှိခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် Mexico တွင်ပြုလုပ်ခဲ့သော Un país de lectores ပရိုဂရမ် အတွက် ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ဂိတ်စ်သည် Franklin Institute ၏၂၀၁၀ Bower Award for Business Leadership ကို ၎င်း၏ လုပ်ငန်းပိုင်းဆိုင်ရာ စွမ်းဆောင်မှုများနှင့် ပရဟိတ လုပ်ငန်းများအတွက် ချီးမြှင့်ခံရသည်။ ၂၀၁၀ တွင် အမေရိကန် ကင်းထောက် လူငယ်များ၏ Silver Buffalo Award ကို ရရှိသည်။ ၎င်းသည် အရွယ်ရောက်ပြီးလူငယ်များမှ လူငယ်များအတွက် အကျိုးဆောင်မှုအတွက် ချီးမြှင့်သော အမြင့်ဆုံးဆုဖြစ်သည်။
ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ
အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတစ်ဝန်းလုံးတွင် ပေါင်းစပ်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ပြုထားသည့် ပုဂ္ဂလိက ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု နှင့် အကျိုးတူစုပေါင်း ကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်သည့် LLC တွင် အမြောက်အမြား ရင်းနှီးခဲ့သည်။ LLC သည် ဘီလ်ဂိတ်စ်၏ ထိန်းချူပ်မှုအောက်တွင် ရှိပြီး၊ ရုံးချူပ်မှာ အမေရိကန် အနောက်မြောက်အရပ်ရှိ Kirkland မြို့တော်တွင် တည်ရှိသည်။
(က) ဘီလ်ဂိတ်စ်မှ bgC3 အမည်ရှိ အစိုးရ အကြံပေး ပညာရှင်များ ကုမ္ပဏီကို စတင်ထူထောင်ခဲ့
(ခ) Corbis အမည်ရှိ ဒီဂျစ်တယ် ဓာတ်ပုံ ဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းလုပ်ပိုင်ခွင့်နှင့် လိုင်စင် အကျိုးဆောင် ကုမ္ပဏီ
(ဂ) TerraPower အမည်ရှိ နျူကလီးယား ဓာတ်ပေါင်းဖို ဒီဇိုင်း ကုမ္ပဏီ
ကိုယ်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိ
ဂိတ်စ် အကြောင်းရေးထားသော စာအုပ်၂အုပ်ရှိသည်:
ရုပ်ရှင်များ
Gates has appeared in at least one film:
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ဘီလျံနာများ
ရွှန်ခူးရွာ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်
ရွှန်ခူးရွာ (Shunkhu)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်၊ ယောင်ငွေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၈၉၃ ဖြစ်သည်။  ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နန်းယွန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကမ္ဘောဇသာဒီရွှေနန်းတော်
ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၅၅၀ ခုနှစ်တွင် တပင်ရွှေထီးမင်း လုပ်ကြံ့ခံရပြီး နတ်ရွာစံသည့် နောက်တစ်နှစ်အကြာ ၁၅၅၁ ခုနှစ်တွင် ယောက်ဖတော် ဘုရင့်နောင်က ဥဿာပဲခူးထီးနန်းကို ဆက်ခံနန်းစံပါသည်။ နန်းစံသည့် ဥဿာပဲခူးမြို့တော်၏ ကျုံးမြို့ရိုး အဆောက်အဦတို့မှာ အိုမင်းဟောင်းနွမ်းသည်ကတစ်ကြောင်း မြို့အနေအထားကျဉ်းမြောင်းသည်က တကြောင်းကြောင့် ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီ:သည် ဥဿာမြို့၏ အနောက်ဘက်တွင် မြို့တော်သစ် တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ရွှေမော်ဓေါစေတီတော်သည် ဥဿာမြို့၏ အပြင် အနောက်ဘက်အရပ်တွင် တည်ရှိနေသည် ကို ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီ:လက်ထက်တွင် စေတီတော်ကို မြို့တော်အတွင်း ကျရောက်အောင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
ခရစ်သက္ကရာဇ် (၁၅၅၃) ခုနှစ်တွင် မြေနန်းပြာသာဒ်တော်ကြီးအပါအဝင် နန်းတော်ဆောင် များကို စတင်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ နန်းတော်ဆောင်များကို အတွင်းသစ်တပ်ဖြင့် ကာရံစေခဲ့သည်။
အတွင်းသစ်တပ်အတွင်းရှိ နန်းတော်ဆောင်များနေရာကို ကမ္ဘောဇသာဒီဟု မှည့်ခေါ်ခဲ့သည်။
မြို့ရိုး၏ အသွင်သဏ္ဍန်မှာ စတုဂံပုံလေးထောင့်ဖြစ်သည်။ အရှေ့မှ အနောက်မြို့ရိုးအလျားမှာ တစ်ဖက်စီတွင် ၁ မိုင် ၂ဖာလုံခန့်ဖြစ်သည်။ တောင်မှမြောက်အလျားမှာ ၁မိုင် ၄ ဖာလုံခန့်ဖြစ်ပါ
မြို့ရိုး၏ မျက်နှာတစ်ဖက်တစ်ချက်စီတွင် မြို့တံခါး(၅) ပေါက်စီတည်ရှိသည်။ အဆိုပါ မြို့တံခါးပေါက်များကို ကြီးကြပ်ဆောင်ရွက်သည့် လက်အောက်ခံ၊ ဘုရင်ခံ၊ စော်ဘွားမြို့စားများ၏ မြို့အမည်များဖြင့် အဆိုပါ တံခါးပေါက်အမည်များကို ပေးထားသည်။ မြို့ရိုးဝင်းရံသည့် မြို့တော်၏အလယ်တွင် နန်းဆောင်များတည်ရှိသည်။ ပင်မနန်းဆောင်များသည် အကြမ်းအားဖြင့် အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ “တီ” ပုံသဏ္ဍန်တည်ရှိသည်။
ပင်မနန်းဆောင်များမှာ –
(၁) မြေနန်းပြာသာဒ်ဆောင် (သီဟာသနပလ္လင်ဆောင်)– တစ်နှစ်လျှင်(၃) ကြိမ် ညီလာခံ ကျင်းပသည့်နေရာဖြစ်သည်။
(၂) ဟံသာသနပလ္လင်ဆောင်– နန်းစဉ်ဆင်းတုတော်နှင့် ရှင်ဘုရင်၏ ခမည်းတော်၊မယ်တော်၊ ဘိုးတော်၊ဖွားတော်တို့၏ ရွှေကိုယ်လေး၊ ရွှေရုပ်တုတော်များထားရှိကာ ရှင်ဘုရင်ကိုယ်တော်တိုင် နေ့စဉ်ရှိခိုးပူဇော်သည့်နေရာဖြစ်သည်။ နိုင်ငံခြားသံတမန်များကို လက်ခံတွေ့ဆုံသည့် အခမ်းအနား ကို ဤအဆောင်တွင်ကျင်းပပါသည်။
(၄) ဂဇာသနပလ္လင်ဆောင်-(ဗြဲတိုက်ဆောင်) အတွင်းဝန်လေးပါး စုရုံးအစည်းအဝေးကျင်း ပရာအဆောင်ဖြစ်သည်။ ရှင်ဘုရင်မိန့်ကြားသောအမိန့်တော်များကို အတည်ပြုထုတ်ပြန်ရာ၊ ရာထူးချီးမြှင့် ရှုတ်ချအမိန့်တော်များ ထုတ်ပြန်ရာနေရာဖြစ်သည်။
(၅) မိဂါသနပလ္လင်ဆောင်-(တောင်စမုတ်ဆောင်) ရဟန်းသံဃာတော်များအား ဆွမ်း လောင်းခြင်း၊ ဆင်းရဲသားကျေးတော်ကျွန်တော်များအား အဝတ်ပုဆိုး၊ အစားအသောက်နှင့် ဆုလာဘ်တော်များ စွန့်ကျဲပေးကမ်းသည့် အခမ်းအနားကျင်းပပါသည်။
(၆) ပဒုမသနလ္လင်ဆောင်– လက်အောက်ခံဘုရင်ခံစော်ဘွား မြို့စားများ၏ ကတော် မယားများအားလုံးသည် ဤအဆောင်တွင် စုရုံးလျှက် ရှင်ဘုရင်နှင့် မိဖုရားခေါင်ကြီးအား ရှိခိုး ကန်တော့သည့် အခမ်းအနားကျင်းပသည်။
(၇) မယုရာသနပလ္လင်ဆောင်– (မြောက်စမုခ်ဆောင်) အဝေးအလံအရာရှိများက ဆက်သသော ဆင်နှင့်မြင်းတော်များကို လက်ခံသိမ်းပိုက်သည့် အခမ်းအနားကျင်းပပါသည်။
(၈) ဘမရာသနပလ္လင်ဆောင်–     (စက်တော်ဆောင်) ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီး အိပ်စက်ရာ အဆောင်ဖြစ်သည်။ ဘမရာသနပလ္လင်တော်နှင့် သလွန်တော် တည်ရှိသည်။
ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီးသည် ဟံသာ၀တီမင်းဆက်များတွင် ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့သော မင်းတစ်ပါးဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံနှင့်အခြားသော နယ်နိမိတ်ခြင်းထိစပ်နေသော နယ်ပယ်များတွင် လည်း ဩဇာအာဏာကြီးမားခဲ့သည်။ ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီးလက်ထက်တွင် နိုင်ငံသားအားလုံး ကိုလည်း စည်းလုံးညီညွတ်မှုရှိအောင် အုပ်ချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီ:သည် ဟံသာ၀တီနေပြည်တော်ကြီးအား နှစ်ပေါင်း(၃၀) ကြာမြင့်အောင် အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီးနောက် အေဒီ-၁၅၈၁ ခုနှစ်တွင် နတ်ရွာစံကံတော်ကုန်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် သားတော်နန္ဒဘုရင်သည် ၎င်း၏ထီးနန်းကို ဆက်လက်စိုးစံခဲ့သည်။ သားတော်နန္ဒဘုရင်လက်ထက်တွင် စည်းရုံးရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေး ညံ့ဖြင်းမှုကြောင့် ဘုရင့်နောင် မင်းတရားကြီး စုစည်းတည်ထောင်ထားခဲ့သော ဟံသာ၀တီမြို့တော်ကြီးသည် အေဒီ-၁၅၉၉ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘောဇသာဒီနန်းတော်နှင့် ဟံသာ၀တီ နေပြည်တော်ကြီ:သည် ပျက်စီးပျောက်ကွယ်ခဲ့ ရသည်။
နှစ်ပေါင်း(၄၀၀)ကျော် မြေအောက်တွင်နှစ်မြုပ်နေသော ကမ္ဘောဇသာဒီနန်း တော်ကြီးပြန်လည်တူးဖော်မှုကို ၁၉၉၀ ခုနှစ်တွင်စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ တူးဖော်မှု ကုန်းအမှတ်-၁ တွင်    ထုံးကျောက်ဘုရားဆင်းတုတော်များ   (၁၈၀၀) ကျော်    တူးဖော်တွေ့ရှိခဲ့ပြီး
ရုပ်တုဆင်းတုလေ့လာမှု ပညာအရ အဆိုပါ ဆင်းတုတော်များမှာ အေဒီ-၁၆ ရာစုလက်ရာ များဖြစ်ကြောင်း သိရှိရသည်။ ဘမရာသနဆောင်၊ မြေနန်းပြာသာဒ်ဆောင်၊ လက်ဝဲဝင်းဆောင်နှင့် လက်ယာဝင်းဆောင်တို့၏အဆောက်အဦအကြွင်းအကျန်များကို ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင်တူးဖော်ခဲ့ပြီး တူးဖော်တွေ့ရှိမှုအရ မြေနန်းပြာသာဒ်ဆောင်ကြီးတွင် ကျွန်းလုံးတိုင် ပေါင်း(၂၀၀) ကိုထူးခြားစွာ တွေ့ရှိရသည်။ ထိုကျွန်းတိုင်များ၏အောက်ခြေများတွင် ပေးပို့ဆက်သသော လက်အောက်ခံ မြို့စား၊ နယ်စားများ၏ အမည်များနှင့်မြို့အမည်များကို မြန်မာဘာသာ၊ မွန်ဘာသာများဖြင့် ရေးထိုး ထားကြောင်း လေ့လာတွေ့ရှိရသည်။ ဟံသာ၀တီရှေးဟောင်းသုတေသနပြတိုက်တွင် တူးဖော်မှုမှ ထွက်ပေါ်လာသော ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများသာမက ဟံသာ၀တီပတ်ဝန်းကျင်အနီးမှ ရရှိသော ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများကို ပြခန်းများဖြင့် ခင်းကျင်းပြသထားသည်။ ယခုအခါ ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီး၏ ကမ္ဘောဇသာဒီနန်းတော်ရာကြီးကို မူလပုံစံတူ ပြန်လည်တည်ဆောက် ပြသထားသည်။
ဘုရင့်နောင် မင်းတရားကြီး ဇင်းမယ်သို့ချီစဉ် ဟံသာဝတီနေပြည်တော်တွင် ကျန်ရစ်နေခဲ့သည့် ရှမ်းတို့သည် ဇင်းမယ်သားတစ်ဦးကို အကြီးအမှူးတင်ကာ "ဗညားကျန်းထော"ဘွဲ့ပေးပြီး သူပုန်ထကြသည်။ အင်အား ၃၀ဝ၀ဝ ကျော်သည်ဟုဆိုသည်။ သို့သော် အင်းဝမှ ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်လာသည့် နန်းကျဘုရင် နရပတိစည်သူက သစ္စာခံသည့်အနေဖြင့် လက်ကျန်အမှူးအမတ်များတို့ကို ဦးဆောင်ပြီးတိုက်သည့်အတွက် ရှမ်းတို့ပျက်လေသည်။ ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီး ထိုကိစ္စကိုသိလျှင်သိချင်း ဟံသာဝတီသို့ပြန်လာပြီးလျှင် ပုန်ကန်သူတို့ကို အလျှင်အမြန်နှိမ်နှင်းသည်။ ရှိရှိသမျှသော ပုန်ကန်သူတို့ကို မီးတိုက်သတ်ရန်မိန့်သော်လည်း ဆရာတော်၊သံဃာတော်များ အသနားခံသည့်အတွက် အကြီးအမှူးဖြစ်သူ ၇၀ ကျော်ကိုသာသတ်စေသည်။ ထိုအရေးအခင်းပြီးလျှင် မင်းတရားကြီးသည် လက်ရှိစိုးစံနေသည့် မွန်မင်းများအစဉ်အဆက်စိုးစံလာသည့် ဟံသာဝတီနန်းထက် ဧကရာဇ်တစ်ပါးနှင့် အညီ ကြီးကျယ်ခြင်း၊ခမ်းနားခြင်း၊လုံခြုံခြင်း ဂုဏ်တို့နှင့် ပြည့်စုံစေရန်အတွက် နန်းသစ်တည်ရန် အစီအစဉ်ချလေသည်။
နန်းသစ်တည်အစီအစဉ်များ
သက္ကရာဇ် ၉၂၈၊တန်ဆောင်မုန်း လဆန်း ၁၀ ရက်နေ့တွင် နန်းသစ်တည်ရန် စတင်မြေတူးစေသည်။ တပေါင်းလဆန်း ၅ ရက်တွင် ကျုံးကိုစတင်တူးဖော်သည်။ နန်းသစ်၏ ဧရိယာမှာ စတုရန်းအတာ ၃၄၀ဝ ရှိသည်။ သက္ကရာဇ် ၉၂၉၊တပေါင်းလပြည့်ကျော် ၃ ရက်၊သောကြာနေ့ တွင် ရွှေနန်းတော် ၆ ဆောင်အပါအဝင် ကျန်အဆောင်အခန်းတို့ကို တည်စေသည်။ ထိုသို့ဆောက်လုပ်ရာတွင် မြန်မာ၊မွန်၊ရှမ်း၊ယိုးဒယား အစရှိသည်တို့မှ ဗိသုကာ၊လက်သမား၊ပန်းရံ အတတ်တတ်သူများကို ခေါ်ဆောင်ကာ ဆောက်လုပ်စေသည်။
မြို့တံခါး ၂၀
မြို့တံခါးများကို အနောက်မြောက်ဘက်မှ စတင်ရေတွက်သည်။ မြို့တံခါးတစ်ခုအတွက် လက်အောက်ခံ ပဒေသရာဇ်တစ်ဦးကျစီ တာဝန်ပေးပြီး တည်သူတို့၏ ပြည်ရွာအမည်အတိုင်း ခေါ်တွင်စေသည်။ ထို တံခါးနှစ်ဆယ်မှာ
နန်းသစ်တက်ခြင်း
သို့ဖြင့် ၉၂၉ ခု၊တန်ခူးလပြည့်ကျော် ၄ ရက်၊တနင်္လာနေ့တွင် ရထားပြာသာဒ်ကိုစီးကာ ထွက်တော်မူပြီးတောင်တံခါးမှဝင်ကာ နန်းသိမ်းလေသည်။ အမည်ကိုလည်း ကမ္ဘောဇသာဒီ ဟုသမုတ်သည်။
နန်းတော်ပျက်စီးခြင်း
ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီး တည်ထောင်ခဲ့သည့် ဒုတိယပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံသည် အချိန်တိုတိုအတွင်း ထီးနန်းဆက်ခံသည့် သားတော် နန္ဒဘုရင်လက်ထက်တွင် ပျက်စီးခြင်းသို့ရောက်လေသည်။ အုပ်ချုပ်မှုမနိုင်နှင်းပဲ အောင်မြင်မှုမရှိသည့် စစ်များကို မကြာခဏဆင်နွဲသည့်အတွက် လက်အောက်ခံ များပုန်ကန်ကြသည်။ သည်။ တောင်ငူဘုရင်ခံ မင်းရဲသီဟသူက ရခိုင်ဘုရင်မင်းရာဇာကြီးနှင့်ပူးပေါင်းကာ ပုန်ကန်သည်။ တားဆီးနိုင်ခြင်းမရှိတော့ပဲ အိမ်ရှေ့မင်း မင်းရဲကျော်စွာ ပါတောင်ငူ အိမ်ရှေ့မင်းနတ်သျှင်နောင်ထံ လက်နက်ချသဖြင့် နန္ဒဘုရင်မှာ လွယ်လွယ်ဖြင့် အရှုံးပေးပြီး တောင်ငူသို့ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ထိုနောက် တောင်ငူတပ်နှင့် ရခိုင်တပ်တို့ ကမ္ဘောဇသာဒီနန်းတော်နှင့် တကွ ဟံသာဝတီကို မီးတိုက်ဖျက်ဆီးလေသည်။ သို့ဖြင့် အရှေ့တောင်အာရှတခွင်တွင် ကျော်ဇောလှသည့် ကမ္ဘောဇသာဒီနန်းတော်မှာ ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်ရလေသည်။
ယနေ့ ကမ္ဘောဇသာဒီ
စစ်အစိုးရလက်ထက်တွင် အတွင်းရေးမှူး(၁)အဖြစ်တာဝန်ယူသည့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ခင်ညွန့်၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် သမိုင်းပညာရှင်များ၊ဗိသုကာပညာရှင်များက ယခင်ကျန်ရစ်သည့် မီးသင့်နန်းတော်ရာနေရာမှ အကြွင်းအကျန်များ နှင့် သမိုင်းအထောက်အထား များကိုတိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးပြီး အသစ်ပြန်လည်တည်ဆောက်စေခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ယနေ့တွေ့ရှိရသည့် ကမ္ဘောဇသာဒီနန်းတော်မှာ မူရင်းမဟုတ်ပဲ အတတ်နိုင်ဆုံးတူညီအောင် တည်ဆောက်ထားသည့် နန်းတော်သစ်သာဖြစ်သည်။
ဆောက်လုပ်ရေး၊ အိမ်ရာနှင့် အခြေခံအဆောက်အအုံဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်
thumb|ရန်ကုန်မြို့ ဗိုလ်ချုပ်လမ်းပေါ်ရှိ CHID BANK အားမြင်တွေ့ရစဉ် ဆောက်လုပ်ရေး၊ အိမ်ရာနှင့် အခြေခံ အဆောက်အအုံဖွံ့ဖြိုးရေး ဘဏ် (Construction, Housing and Infrastructure Development Bank; အတိုကောက် CHID Bank)သည် မြန်မာနိုင်ငံ ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ၏ ကြီးကြပ်မှုအောက်တွင်ရှိသော ဘဏ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဝန်ကြီးဌာန၏ မတည်ရင်းနှီးငွေပါ ထည့်ဝင်ထားသော ဘဏ်လည်းဖြစ်သည်။ ဘဏ်ရုံးချုပ်အားအမှတ်(၆၀)၊ရွှေတိဂုံဘုရားလမ်း၊ ဒဂုံမြို့နယ်၊ ရန်ကုန်မြို့တွင် ဖွင့်လှစ်ထားသည်။
ဘဏ်ခွဲများ
၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလကုန်စာရင်းများအရ နေပြည်တော်၊မန္တလေးတိုင်း၊မွန်ပြည်နယ်၊ဧရာဝတီတိုင်း၊မကွေတိုင်းတို့တွင် ဘဏ်ခွဲပေါင်း (၉) ခုဖွင့်လှစ်ထားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘဏ်များ
ဆိပ်ဖူးကုန်းရွာ၊ သပြေကုန်း
ဆိပ်ဖူးကုန်းရွာ၊ သပြေကုန်း
ဖာပျင်းရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဗြိတိသျှ ဟွန်ဒူးရပ်စ်
ဗြိတိသျှ ဟွန်ဒူးရပ်နယ်သည် အမေရိကတိုက် အလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော ဗြိတိသျှပိုင် ကိုလိုနီနယ် ဖြစ်သည်။ မြောက်ဘက်တွင် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၊ အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တွင် ဂွာတီမာလာနိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘက်တွင် ကာရစ်ဘီယံပင်လယ်တို့ အသီးသီးတည်ရှိကြသည်။ ၈၈၆၇ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်း၍ လူဦးရေ၁၃ဝဝဝဝ ခန့် (၁၉၇၂)ရှိသည်။
ဗြိတိသျှ ဟွန်ဒူးရပ်နယ် ပင်လယ်ကမ်းခြေ မြေနိမ့်ပိုင်းဒေသသည် စိမ့်ဝှမ်းရပ်ဖြစ်၍ အနောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းတွင် တောင်များရှိသည်။ ကုန်းမြင့်ပိုင်းရှိ သစ်တောများမှ မဟောဂနီ၊ ဆီဒါနှင့် အခြားအဖိုးတန် သစ်များထွက်သည်။ ထင်ရှားသော ထွက်ကုန်များမှာ ငှက်ပျော၊ ကြံ၊ ရှောက်မျိုးဝင် သီးနှံများ ဖြစ်သည်။ အဓိက ထုတ်ကုန်များမှာ သကြား၊ ရှောက်မျိုးဝင် သီးနှံများ၊ မဟောဂနီနှင့် အခြားသစ်မာများ၊ ပုဇွန်နှင့်ငါးတို့ ဖြစ်၏။ ရာသီဥတုမှာ များသောအားဖြင့် ပူပြင်း စိုစွတ်သည်။ ဗဲလမိုပန်မြို့သည် မြို့တော် ဖြစ်သည်။ ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ် ခန့်မှန်းခြေအရေ လူဦးရေ ၃ဝဝဝ ခန့် နေထိုင်လျက် ရှိ၏။ ယခင်က မြို့တော်ဖြစ်ခဲ့သော ဗဲလဇ္ဇမြို့သည် အကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်၍ ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ် ခန့်မှန်းခြေအရ လူဦးရေ ၃၈ဝဝဝ နေထိုင် လျက် ရှိသည်။
တစ်ဆယ်ခုနစ်ရာစုနှစ်အတွင်းက ဂျမေကာကျွန်းမှ သစ် ခုတ်သမားများသည် ဗြိတိသျှ ဟွန်ဒူးရပ်သို့ လာရောက်၍ အခြေစိုက် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်၊ ၁၈၆၂ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှ အစိုးရက ထိုနယ်ကို ဂျမေကာကျွန်း အုပ်ချုပ်ရေးအောက်၌ ထားရှိခဲ့သည်။ ၁၈၈၄ ခုနှစ်တွင် သီးခြား ကိုလိုနီနယ် ဖြစ် လာသည်။ ထိုနောက် ၁၉၅၄ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံ စည်းမျဉ်းသစ်အရ လူထုက ဥပဒေပြုလွှတ်တော်အတွက် ကိုယ် စားလှယ်များကို ရွေးကောက်တင်မြေ|ာက်ခွင့် ရရှိခဲ့လေသည်။ ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် ပြည်တွင်း အုပ်ချုပ်ခွင့်ကို ရရှိခဲ့သည်။ ယခု အခါ ဘလိဇ်နိုင်ငံဟု ခေါ်တွင်လေသေည်။
ဆက်စပ်လေ့လာရန်
ဘလိဇ်နိုင်ငံ
သစ်ဝန်တန်း
သစ်ဝန်တန်း
ကျော့တော်ရွာ၊ မင်းတပ်မြို့နယ်
ကျော့တော်ရွာ(Kyawttaw)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်ခရိုင်၊ မင်းတပ်မြို့နယ်၊ ပြေကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၉၃၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပြေကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၈၅ ဦး၊ မ ၃၃၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၁၉ ဦး နေထိုင်သည်။
ကြာမန်းရွာ၊ ဘောဇုတ်
ကြာမန်းရွာ၊ ဘောဇုတ်
ဖရူဆိုမြို့
ဖရူဆိုမြို့ သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ကယားပြည်နယ်၊ ဒီးမော့ဆိုခရိုင်တွင် တည်ရှိသည်။ ဖရူဆိုမြို့နယ်၏ မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့ ဖြစ်သည်။
မော်ပူရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
မော်ပူရွာ(Mawpu)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ မဲသလွတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၇၃၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မဲသလွတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၃၇၄ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၀၁၈ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖာပွန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
၁၉၈၈ ရွှေတိဂုံရင်ပြင် လူထုအစည်းအဝေးပွဲ
ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် ၂၆ ဩဂုတ်လ ၁၉၈၈ ခုနှစ်၊ ရွှေတိဂုံစေတီတော် အနောက်ဘက်မုဒ်တွင် လူပေါင်း တသိန်းကျော် တက်ရောက်သည့် လူထုအစည်းအဝေးပွဲကြီးတွင် ပထမဦးဆုံး ပြည်သူများသို့ မိန့်ခွန်းပြောကြားခဲ့သည်။ ထိုအစည်းအဝေးပွဲတွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် ပါတီစုံအထွေထွေဒီမိုကရေစီ ရွေးကောက်ပွဲကြီကျင်းပပေးရန် နိုင်ငံအာဏာပိုင်များအား အဆိုပြုခဲ့ပြီး၊ ဖခင်သည် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဖြစ်သောကြောင့်၊ သမီးဖြစ်သူမှာ ယခုဖြစ်ပျက်နေသော နိုင်ငံရေးအခြေအနေများကို ခေါင်းရှောင်ရန် မသင့်တော်ဟု ပြောဆိုခဲ့သည်။
ငါမောရွာ၊ ဆော့လော်မြို့နယ်
ငါမောရွာ(Ngarmaw)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဆော့လော်မြို့နယ်၊ မန်ဗျော့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၄၅၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန်ဗျော့ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၇ ဦး၊ မ ၁၂၀ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၂၇ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆော့လော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မတ်စ်လိုး၏ ဆင့်ကဲ လိုအပ်ချက်များ
မတ်စ်လိုးမှ အဲလဘတ် အိုင်းစတိုင်း၊ ဂျိမ်းစ်အက်ဒမ်၊ အီလိန်နာ ရုစဗဲ့၊ ဖရက်ဒရစ် ဒေါက်ဂလပ် အစရှိသော ကျော်ကြားသည့် လူများကို လေ့လာခဲ့ပြီး ထိုလူများကို လေ့လာမည့် အစား စိတ်မနှံ့သည့် လူများကို လေ့လာပါက "ထိုသို့ မရင့်ကျက် မကောင်းသည့် မကျန်းမာသည့် လူများကို ဥပမာ အနေနှင့် လေ့လာပါက မကောင်းသည့် စိတ်ပညာ နှင့် မကောင်းသည့် ဒဿနိကဗေဒတို့သာ ထွက်ပေါ်လာလိမ့်မည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ မတ်စ်လိုးသည် ကောလိပ်ကျောင်းသား များထဲမှ အကျန်းမာဆုံး ကျောင်းသား ၁ ရာခိုင်နှုန်းကို ရွေးထုတ် လေ့လာခဲ့သည်။
မတ်စ်လိုးသည် သူ၏ သီအိုရီကို ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေသော စာအုပ်ဖြစ်သည့် "စိတ်ဆောင်မှု နှင့် စရိုက်သဏ္ဌာန်" (Motivation and Personality) စာအုပ်တွင် အပြည့်အစုံ ဖော်ပြခဲ့သည်။
လိုအပ်ချက် အဆင့်များ
မတ်စ်လိုး၏ ဆင့်ကဲလိုအပ်ချက်များကို အများအားဖြင့် ပိရမစ် သဏ္ဌာန်ဖြင့် ဖော်ပြလေ့ ရှိကြသည်။ အခြေခံ နှင့် အများဆုံး လိုအပ်ချက်များသည် အောက်ခြေတွင် ရှိပြီး မိမိကိုယ်ကို အကောင်းဆုံး အသုံးချနိုင်မှုသည် အပေါ်ဆုံးတွင် ရှိသည်။ လူအများက ပိရိမစ်ကို သုံး၍ အဆင့်များကို ရှင်းလင်း ပြောကြားလေ့ ရှိကြသော်လည်း မတ်စ်လိုး ကိုယ်တိုင်ကမူ သူ၏ ရေးသားချက်များတွင် ပိရမစ်ကို သုံး၍ ဖော်ပြခြင်း မရှိခဲ့ပေ။
အခြေခံ အကျဆုံးသော အောက်ဆုံး အဆင့် ၄ ဆင့် တွင် မတ်စ်လိုး၏ အဆိုအရ "ချို့တဲ့မှု ဆိုင်ရာ လိုအပ်ချက်များ" (Deficiency Need သို့ D-Need) ပါဝင်သည်ဟု ဆိုသည်။ ၎င်းတို့တွင် ဂုဏ်သိက္ခာ၊ သူငယ်ချင်း အပေါင်းအသင်း နှင့် ချစ်ခြင်းမေတ္တာ၊ လုံခြုံမှု နှင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လိုအပ်ချက်များ ပါဝင်သည်။ အခြေခံ အကျဆုံးသော ဇီဝကမ္မ ဆိုင်ရာ လိုအပ်ချက်များ မှ လွဲ၍ အခြားသော ချို့တဲ့မှု ဆိုင်ရာ လိုအပ်ချက်များ မပြည့်စုံပါက လူ၏ ခန္ဓာကိုယ်မှ မည်သို့မှ ထူးခြားမှု မပြသော်လည်း ထိုသို့ မပြည့်စုံမှု အတွက် စိတ်သောက ရောက်မှု၊ စိတ်အတွင်း၌ တင်းမာမှုတို့ ဖြစ်နေမည် ဟု ဆိုသည်။ မတ်စ်လိုး၏ သီအိုရီမှ ဆွေးနွေးပြထားသည်မှာ အခြေခံ အကျဆုံးသော လိုအပ်ချက်များ ပြည့်စုံမှသာလျှင် လူတစ်ယောက် အနေနှင့် အခြားသော လိုအပ်ချက်များကို ရရှိရန် အတွက် ပြင်းထန်သော ဆန္ဒဖြင့် ကြိုးစားလိုစိတ် ရှိမည်ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ မတ်စ်လိုးမှ မက်တာမိုတီဗေးရှင်း (Metamotivation ) ဟူသော အသုံးအနှုန်းတစ်ခုကို တီထွင်ခဲ့ပြီး အခြေခံ လိုအပ်ချက်များ ပြည့်စုံသော လူများသာလျှင် အစဉ်တစိုက် ကောင်းသထက်ကောင်းအောင် ကြိုးစားလေ့ ရှိသည်ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ မက်တာ မိုတီဗေးရှင်း ရှိသော သူများကို လူဖြစ်ရကျိုးနပ်အောင် လိုအပ်ချက် (Being Need သို B-Need) ဟု ခေါ်လေ့ ရှိသည်။
လူတို့၏ စိတ်နှင့် ဦးနှောက်မှာ အလွန်ရှုပ်ထွေးပြီး လုပ်ဆောင်ချက် အများအပြားကို တစ်ချိန်တည်းတွင် တစ်ပြိုင်တည်း လုပ်ဆောင်လေ့ ရှိသည်။ မတ်စ်လိုး၏ ပိရမစ် အတွင်းရှိ မတူညီသော အဆင့်များတွင် ရှိကြသော လိုအပ်ချက်များအတွက် မတူညီသော စိတ်ဆောင်မှုများသည် တစ်ချိန်တည်း တပြိုင်တည်းတွင် ဖြစ်ပျက်လေ့ ရှိသည်။
ကိုးကား
Bisogno
အတည်ပြုခြင်းဆိုင်ရာ ဘက်လိုက်မှု
အတည်ပြုခြင်းဆိုင်ရာ ဘက်လိုက်မှု သည် လူတစ်ဦးက ၎င်းယုံကြည်သည့် တန်ဖိုးများကို အတည်ပြုထောက်ခံသော သတင်းအချက်အလက်များကိုရှာဖွေရန်၊ အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူရန်၊ မျက်နှာသာပေးရန်နှင့် ပြန်လည်မှတ်မိရန် ကြိုးပမ်းသည့် စိတ်သဘောထားကိုခေါ်သည်။ လူတို့သည် သူတို့၏အမြင်များကို ထောက်ခံသော သတင်းအချက်အလက်များကိုသာ ရွေးချယ်အတည်ပြုပြီး သူတို့၏အမြင်မျာနှင့် ဆန့်ကျင်သောအချက်အလက်များကို လျစ်လျူရှုခြင်း၊ သတင်းအချက်အလက်တစ်ခုသည် ၎င်းတို့၏သဘောထားများကို ထောက်ခံသည်ဟု လိုသလို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခြင်း စသည်တို့မှာ ဘက်လိုက်မှုကို ပြနေသည်။ ဘက်လိုက်စွာ အတည်ပြုရာမှ အကျိုးဆက်အနေဖြင့် မိမိလိုချင်သောရလဒ်များအတွက် စိတ်ခံစားမှု အထူးပြင်းထန်လာတတ်သည်။ အတည်ပြုခြင်းဆိုင်ရာ ဘက်လိုက်မှုကို အလုံးစုံကုန်စင်အောင်တော့ မဖယ်ရှားနိုင်ပါ၊ သို့သော် ဝေဖန်ပိုင်းခြားတွေးခေါ်မှုစွမ်းရည်ကို ပညာပေးခြင်းနှင့် လေ့ကျင့်ပေးခြင်းတို့ဖြင့် ထိန်းချုပ်နိုင်သည်။
အနက်အဓိပ္ပာယ်
အင်္ဂလိပ် စိတ်ပညာရှင် ပီတာဝစ်ဆင်က အတည်ပြုခြင်းဆိုင်ရာ ဘက်လိုက်မှုကို လူတို့၏ ယုံကြည်ချက် သို့မဟုတ် တန်ဖိုးများကို ခိုင်မာစွာ အတည်ပြုပေးသည့် သတင်းအချက်အလက်များကိုသာ လိုချင်သော စိတ်သဘောထားဖြစ်သည်။ အတည်ပြုခြင်းဘက်လိုက်မှုသည် သိမြင်မှုဆိုင်ရာ ဘက်လိုက်မှု ၏ ဥပမာတစ်ခုဖြစ်သည်။ အတည်ပြုခြင်းဆိုင်ရာ ဘက်လိုက်မှု ကို ကိုယ့်ဘက်ကိုကိုယ် ဘက်လိုက်မှု ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။
သတင်းအချက်အလက်များကို ဘက်လိုက်စွာရှာဖွေခြင်း
alt=A drawing of a man sitting on a stool at a writing desk|right|thumb|314x314px| အတည်ပြုခြင်းဆိုင်ရာ ဘက်လိုက်မှုသည် ကိုယ့်ကိုယ်ကို "ဟုတ်တယ် မှန်တယ်" ဟု ပြောနေတတ်သည့် [[ချားလ် ဒစ်ကင်း|ချားလ်စ်ဒစ်ကင်း ၏ ဇာတ်ကောင် "ယွတ်ရိုင်းယာ ဟိ" ကဲ့သို့ ဆင်တူသည်။ ]] လူတွေက သူတို့၏ယူဆချက်များနှင့် ကိုက်ညီသည့် အထောက်အထားများကိုသာ တစ်ဖက်သတ် ရှာဖွေလေ့ရှိကြောင်း စမ်းသပ်မှုများက တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ရှာဖွေလိုသည့် အကြောင်းအရာနှင့်သက်ဆိုင်သော အထောက်အထားအားလုံးကို ရှာဖွေရမည့်အစား သူတို့၏သီအိုရီကို ခိုင်မာစွာ ထောက်ခံသည့် အဖြေတစ်ခုရဖို့သာ မေးခွန်းထုတ်တတ်ကြသည်။ သူတို့၏ယူဆချက်များ လွဲမှားရင်ဘာဖြစ်မလဲ ဆိုသည်ထက် သူတို့မျှော်မှန်းထားသည့် ယူဆချက်မှန်ကန်လျှင်၏ အကျိုးဆက်များကိုသာ ရှာကြသည်။
သတင်းအချက်အလက်များကို ဘက်လိုက်စွာအဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူခြင်း
အတည်ပြုခြင်းဆိုင်ရာ ဘက်လိုက်မှုများဟာ အထောက်အထားများစုဆောင်းခြင်းမှာတင် မပြီးပါ။ လူနှစ်ယောက်မှာ တူညီတဲ့အချက်အလက်တွေရှိလျှင်တောင်မှ ထိုသူတို့ရဲ့ အချက်အလက်ကို အထအနကောက်ခြင်းက ဘက်လိုက်နိုင်သေးသည်။
သတင်းအချက်အလက်များကို ဘက်လိုက်စွာပြန်လည်မှတ်မိခြင်း
လူတို့သည် သက်သေအထောက်အထားများကို မှတ်ဉာဏ်ထဲတွင် ကြားနေပုံစံအတိုင်း မှတ်ထားပင်လျှင် ထိုအထောက်အထားများအနက် ထိုသူတို့၏မျှော်မှန်းချက်များကို အားဖြည့်ပေးသည်များကိုသာ ပိုမှတ်မိလွယ်နေတတ်သည်။ ဤသို့ အကျိုးသက်ရောက်မှုကို "ရွေးချယ်မှတ်မိခြင်း" သို့မဟုတ် "ဘက်လိုက်စွာမှတ်မိစေသည့် မှတ်ဉာဏ်" ဟုခေါ်သည်။ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာသီအိုရီများတ္ငင် ရွေးချယ်မှတ်မိခြင်းနှင့် ပတ်သက်၍ ၎င်းတို့၏ခန့်မှန်းချက်များ အသီးသီးကွဲပြားကြသည်။ စခီမာသီအိုရီက မိမိတို့၏မျှော်မှန်းချက်များနှင့် ကိုက်ညီသည် အချက်အလက်များသည် မကိုက်ညီသည့်အချက်အလက်များထက် ပိုမိုမှတ်မိလွယ်သည်ဟု ဆိုထားသည်။ အချို့ကမူ အံဩဖွယ်ရာ အချက်အလက်များကသာ မှတ်မိလွယ်ကြသည်ဟုဆိုသည်။
ပြင်ပလင့်ခ်များ
ကဏ္ဍ:စိတ်ပညာရပ်ဆိုင်ရာ အယူအဆများ
ကျားမွေးရွာ၊ အောင်လံမြို့နယ်
ကျားမွေးရွာ (Kyarmway)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ အောင်လံမြို့နယ်၊ တောင်တီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၆၄၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တောင်တီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၇၈ ဦး၊ မ ၁၀၃၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၁၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အောင်လံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဂနိုင်ကြားရွာ၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်
ဂနိုင်ကြားရွာ (Ganainggyar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ ယမ်းတွင်းငါးကြောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၉၃၀၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ယမ်းတွင်းငါးကြောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၄၅၁ ဦး၊ မ ၁၈၄၆၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၉၁၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရပ်စောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကုန်းရွာ၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်
ကုန်းရွာ (Kone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်၊ တောင်ဇင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၂၃၃၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တောင်ဇင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၄၈၀ ဦး၊ မ ၅၂၉၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၇၇၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ညောင်ဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ညဲဗာမြစ်
ညဲဗာမြစ်(Нева́, )သည် ရုရှားနိုင်ငံ အနောက်မြောက်ပိုင်း လီနင်ဂရတ်ဒေသ လာဒိုဂါရေကန်မှ စီးဆင်းသော တစ်ခုတည်းသော မြစ်ဖြစ်သည်။ ညဲဗာမြစ်သည် စိန့်ပီတာစဘတ်မြို့ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းပြီး ညဲဗာပင်လယ်အော်မှတဆင့် ဖင်လန်ပင်လယ်ကွေ့ထဲသို့ စီးဝင်သည်။ ၇၄ ကီလိုမီတာ(၄၆ မိုင်) ရှည်လျားပြီး ပျမ်းမျှ ရေစီးမှု ပမာဏအရ ဥရောပတိုက်၏ တတိယ အကြီးဆုံးမြစ်ဖြစ်သည်။ ညဲဗာမြစ်သည် လာဒိုဂါကန်မှ စီးဆင်းသော တစ်ခုတည်းသော မြစ်ဖြစ်သည်။ မြစ်အတွင်း သင်္ဘောများ ဖြတ်သန်းသွားလာနိုင်ပြီး ညဲဗာမြစ်သည် ဗော်ဂါ-ဘောတစ် ရေလမ်းကြောင်းနှင့် ပင်လယ်ဖြူ-ဘောတစ်တူးမြောင်း၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ သမိုင်းဝင် အဖြစ်အပျက်များစွာ ဖြစ်ပွားခဲ့သော နေရာတစ်ခုဖြစ်ပြီး ထိုအထဲတွင် ၁၂၄၀ ခုနှစ်က အလက်ဇန္ဒား ညဲဗစကီး ပါဝင်တိုက် ခိုက်ခဲ့သော ညဲဗာမြစ်ကမ်းတိုက်ပွဲနှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ဂျာမန်တို့နှင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့သော လီနင်ဂရတ်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ တို့မှာ ထင်ရှားလှသည်။
အာရဗီဝီကီပီးဒီးယား
အာရဗီဝီကီပီးဒီးယား ( ويكيبيديا العربية  ) သည် ဝီကီပီးဒီးယား၏ ခေတ်မီအာရဗီစံဘာသာစကား စံပုံစံဖြစ်သည်။ ၂၀၀၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၉ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သည်။ 2023 ခုနှစ် September အထိ၊ ၎င်းတွင် ဆောင်းပါးပေါင်း  ခု၊ မှတ်ပုံတင်ထားသော အသုံးပြုသူ  နှင့်  ဖိုင်များရှိသည်။ ၎င်းသည် ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ဆောင်းပါးပေါင်း ၁၀၀,၀၀၀ ထက်ကျော်လွန်သည့် ပထမဆုံးသော ဆီမိုက်နွယ် ဘာသာစကားဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘာသာစကားအလိုက် ဝီကီပီးဒီးယားများ
ကတုတ်ကမရွာ၊ ကတုက္ကမ
ကတုတ်ကမရွာ၊ ကတုက္ကမ
ဥယျာဉ်ရွာ၊ မြစ်သားမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြစ်သားမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ယောင်ငွေးရွာ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်
ယောင်ငွေးရွာ (Yaungngway)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်၊ ယောင်ငွေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၈၉၂ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နန်းယွန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကွင်းချောင်းဝရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်
ကွင်းချောင်းဝရွာ (Kwinchaungwa)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်၊ အနန်းဘော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၉၀၅၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အနန်းဘော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၃၄ ဦး၊ မ ၂၃၁၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၄၄၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သဲဖြူကွင်းရွာ၊ သပြေကုန်း
သဲဖြူကွင်းရွာ၊ သပြေကုန်း
ပီရွက်ရခိုင်ရွာ၊ တရဂူ
ပီရွက်ရခိုင်ရွာ၊ တရဂူ
ကိုင်ရိုမြို့
ကိုင်ရိုမြို့သည် ခေတ်သစ်အီဂျစ်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်၍ အာဖရိကတိုက်တွင် လူဦးရေ အထူထပ်ဆုံးမြို့ဖြစ်သည်။ နိုင်းမြစ်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်း မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ ထိပ်ခွဆုံ၏ အထက် ၈ မိုင်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ အလက်ဇန္ဒရီးယားမြို့မှ အရှေ့တောင်ဘက်သို့ မိုင် ၁၃၀ ကွာဝေး၍ စူးအက်မြို့မှ အနောက်ဘက်သို့ မိုင် ၈၀ ခန့်ကွာဝေးသည်။ အာဖရိကတိုက်တွင် အကျယ်ပြန့်ဆုံးမြို့ဖြစ်၍ နိုင်းမြစ်အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင် ၅ မိုင်ခန့် ရှည်လျားစွာ တည်ရှိသည်။ မြို့တစ်ပိုင်းမှာ နိုင်းမြစ်ဝှမ်း၏ နုံးတင်မြေနု ကွင်းပြင်ပေါ်တွင် ကျရောက်နေ၍ တစ်ပိုင်းမှာ မိုကက်တမ် ထုံးကျောက်တောင်များ၏ ဆင်ခြေလျှောပေါ်တွင် ကျရောက်နေသည်။
အလယ်ခေတ်အတွင်းက ကိုင်ရိုမြို့သည် ထင်ရှားခဲ့သည်။ ၇ ရာစုနှစ်အတွင်းက အာရပ်လူမျိုးတို့ အီဂျစ်နိုင်ငံကို တိုက်ခိုက်အောင်မြင်သောအခါ မွတ်စလင်ဗိုလ်ချုပ်သည် သူ၏ ခံတပ်အနီး နိုင်းမြစ်ကမ်းပါးတစ်နေရာတွင် မြို့တစ်မြို့ တည်ဆောက်၍ အယ်-ဖော့စတတ်မြို့ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ ၁၀ ရာစုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါ ဖက်တီမိုက်ဘုရင်များက မြို့ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် အရှေ့မြောက်ဘက်သို့ အနည်းငယ်တိုးချဲ့ပြီးလျှင် အယ်-ကဟီးရား (စစ်နိုင်မြို့) ဟူသော အမည်သစ်ဖြင့် မြို့သစ်တည်ခဲ့ပြန်သည်။ ထိုနေရာမှာ ယခုခေတ်သစ် ကိုင်ရိုမြို့နေရာပင် ဖြစ်လေသည်။
ကိုင်ရိုမြို့သည် ဥရောပတိုက်နှင့် အရှေ့တိုင်းပြည်များ၏ ဗဟိုတွင် တည်ရှိ၍ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးတွင် အရေးပါသော မြို့ဖြစ်သည်။ အာဖရိကတိုက်မြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသအတွက်ကား ကုန်သွယ်ရေး အချက်အချာသဖွယ် ဖြစ်သည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းများ အထူးတိုးတက်ခဲ့သည်။
ထိုမြို့တွင် နေထိုင်သူများမှာ အများအားဖြင့် အာရပ်လူမျိုးများ သို့မဟုတ် အာရပ်တို့နှင့် သွေးစပ်သော လူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။ အခြားလူမျိုးများမှာ ဂရိ၊ အီတာလျံ၊ ဗြိတိသျှ၊ ပြင်သစ်၊ တူရကီနှင့် ဆီးရီးယန်းလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။ မြို့လူဦးရေမှာ ၂၀၀၆ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၆ သန်း ၇ သိန်းကျော်ဖြစ်သည်။
ပိန္နဲပင်
ပိန္နဲ (Artocarpus heterophyllus) (jack tree) သည် သစ်သီးပင် မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယနိုင်ငံတောင်ပိုင်း၊ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ မလေးရှားနိုင်ငံ၏ မိုးသစ်တောများနှင့် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံတို့မှ ဇာတိမျိုးစိတ်များဖြစ်သည်။ ပိန္နဲပင်သည် အပူပိုင်းဒေသမြေနိမ့်ပိုင်းများတွင် ကောင်းမွန်စွာဖြစ်ထွန်းသည်။ ယင်းအပင်သည် အလေးချိန် 55 kg ရှိပြီး အလျား 90 cm ရှိကာ အချင်း 50 cm ရှိသည်။ သစ်သီးများအားလုံးထဲတွင် အကြီးဆုံးဟုဆိုနိုင်သည်။ အရွယ်ရောက်ပြီးသော ပိန္နဲပင်သည် တစ်နှစ်လျှင် အသီး ၂၀၀ ခန့် သီးပြီး သက်တမ်းပိုရင့်သောအပင်သည် တစ်နှစ်လျှင် အသီး ၅၀၀ ကျော်ခန့် သီးသည်။ ပိန္နဲသီးကို တောင်အာရှ၊ အရှေ့တောင်အာရှဒေသများတွင် အချိုပွဲအဖြစ် စားသုံးကြသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှ အစားအစာ ကဏ္ဍ:စားနိုင်သော သစ်သီးများ
မြေအောက် စီးပွားရေး
ဈေးနှုန်း
တရားမဝင် ရရှိသော ကုန်ပစ္စည်းများသည် ဈေးနှုန်းအဆင့် နှစ်မျိုးအနက်မှ တစ်မျိုးကို ယူသည်-
မှောင်ခိုဈေးကွက်များသည် အခွန်နှုန်းများ ကြီးကြီးမားမားခြားနားခြင်း သို့မဟုတ် နယ်နိမိတ်၏ တစ်ဖက်တွင် ကုန်ပစ္စည်းများမှာ တရားဝင်ဖြစ်ပြီး အခြားတစ်ဖက်တွင် ထိုကုန်ပစ္စည်းများမှာ တရားမဝင် ဖြစ်သော နယ်စပ်ထိန်းချုပ်ခြင်း အနည်းငယ်သို့မဟုတ် လုံးဝမရှိသော အိမ်နီးချင်း တရားစီရင်ပိုင်ခွင့်များ၏ နယ်နိမိတ်များအနီးတွင် နယ်စပ် ကုန်သွယ်ရေး ၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသအဖြစ် ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ များသောအားဖြင့် မှောင်ခိုကုန်ကူးသော ထုတ်ကုန်များတွင် အရက်နှင့် ဆေးလိပ်တို့ပါဝင်သည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးအားလုံးသည် တရားမဝင် မဟုတ်ပါ။
ကုန်သွယ်ရောင်းဝယ်သော ကုန်ပစ္စည်းများနှင့် ဝန်ဆောင်မှုများ
ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံများတွင် လုပ်ဆောင် သော မြေအောက်စီးပွားရေး လုပ်ငန်း များ၏ ဥပမာ အချို့တွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်။
တရားမဝင် မူးယစ် ဆေးဝါး ကုန်သွယ် ရောင်းဝယ်ခြင်း
၁၉ ရာစု နှောင်းပိုင်းနှင့် ၂၀ ရာစု အစောပိုင်းမှ စ၍ တိုင်းပြည်အများအပြားသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ မူးယစ်ဆေးဝါး တိုက်ပွဲ ကဲ့သို့ အပန်းဖြေစရာ ဆေးဝါးများအချို့ကို အသုံးပြုခြင်း သို့မဟုတ် သိမ်းဆည်းထား ခြင်းကို စတင်၍ တားမြစ်ခဲ့သည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ လူအများသည် တရားမဝင် မူယစ်ဆေးဝါးများကို ဆက် လက်အသုံးပြုနေပြီး ထိုသူတို့အားထောက်ပံ့ရန် မှောင်ခိုဈေးကွက်တစ်ခုသည် တည်ရှိနေသည်။ ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း ချက်များသည် ၎င်းတို့ကို ကြားဖြတ်ဖမ်းယူရန်ကြိုးပမ်းအားထုတ်သော်လည်းဝယ်လိုအားသည် မြင့်မားနေဆဲဖြစ်ပြီး စနစ်တကျစီစဉ်ထားသောရာဇဝတ်မှုကျူးလွန် သည့် အုပ်စုများအား မူးယစ်ဆေးဝါးများကို ဆက် လက် ဖြန့်ဖြူးနေစေရေး အတွက် ကြီးမားသော အကျိုးအမြတ်ရှိသည့် လှုံ့ဆော်မှုတစ်ရပ်အဖြစ် ပေးသည်။ တရားမဝင် မူးယစ်ဆေးဝါးများ၏ လက်လီဈေးကွက်တန်ဖိုးသည် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃၂၁.၆ ဘီလီယံ ရှိ သည်ဟု ကုလသမဂ္ဂမှ အစီရင်ခံခဲ့သည်။
ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းသည့် အရာရှိများသည် တရားမဝင် မူးယစ်ဆေးဝါးများ၏ သေးငယ်သောအစိတ်အပိုင်းကို ဖမ်းဆီး သော်လည်း ထိုဆေးဝါးများအတွက် မြင့်မားပြီး အလွန်တည်ငြိမ်သော ဝယ်လိုအားသည် ကျဆင်းလာသော ဖြန့်ဖြူးမှုကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် မှောင်ခိုဈေးနှုန်းများကို ရိုးရှင်းစွာဖြင့် မြင့်တက်စေသည်— ဖြန့်ဖြူးပေးသူ အသစ်များကို ဈေးကွက်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ရန်လည်းအားပေးသည်။ မူးယစ်ဆေးဝါးကို တရားဝင် ဖြစ်စေရန် လှုပ်ရှားပြောင်းလဲရေး ဝါဒီများသည် ၁၉၂၀ နှစ်များ အတွင်းက အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် တရားမဝင် မူးယစ်ဆေးဝါး ရောင်းဝယ်ခြင်းနှင့် အရက် တားမြစ်ခြင်း တို့အကြားတွင် နှိုင်းယှဉ်ချက်များကို ပြုလုပ်ကြသည်။
ယူနက်တိုက် ကင်းဒမ်းတွင် မူးယစ်ဆေးဝါးများကို အသုံးပြုခြင်းသည် တရားဝင်ဖြစ်သော်လည်း ၎င်းတို့ကို ပိုင် ဆိုင်ရန်မှာ တရားဝင်မဟုတ်ပေ။ ဤအရာသည် ရည်ရွယ်ထားခြင်းမရှိသော အကျိုးဆက် ဖြစ်သည့် လက်ဝယ် ထားရှိသည့် မူးယစ်ဆေးဝါးများသည် သက်သေအထောက်အထားများအား မျိုချခြင်းကို ဦးတည်နိုင်ပြီး ခန္ဓာ ကိုယ်အတွင်းသို့ ရောက်သွားသည်နှင့် ထိုသူတို့သည် ပြစ်မှုကျူးလွန်ခြင်း မရှိတော့ပါ။
လက်နက်အမျိုးမျိုး
နိုင်ငံများ၏ ဥပဒေပြု အာဏာပိုင်အဖွဲ့များသည် ကိုယ်ပိုင်လက်နက်များ ပိုင်ဆိုင်မှု ကို တားမြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် ကန့်သတ်ခြင်းများပြုလုပ်သည်။ ထိုကန့်သတ်ခြင်းများသည် ဓားအသေးများ မှ သေနတ်များ၊ အားလုံး သို့မ ဟုတ် အမျိုးအစားအလိုက် (ဥပမာ သေနတ်ပြောင်း၏ အချင်း၊ အလိုအလျောက်လုပ် စက်ကိရိယာကို အသုံးပြု ခြင်း၊ စသည်ဖြင့်) မှနေ၍ ပေါက်ကွဲစေတတ်သော ပစ္စည်းများ အထိဖြစ်သည်။ မှောင်ခိုဈေးကွက်သည် တရားဝင် အလွယ်တကူ ရနိုင်ခြင်းမရှိသော သို့မဟုတ် ပါမစ်များရရှိပြီးနောက်နှင့် အခကြေးငွေများပေးပြီး နောက်မှ တရား ဝင် ရကောင်းရနိုင်မည့် လက်နက်အမျိုးမျိုးအတွက် ဝယ်လိုအားကို ဖြည့်ပေးသည်။
ဤအရာသည် လက်နက် များကို တရားဝင် ဝယ်ယူခြင်း သို့မဟုတ် ခိုးယူခြင်း ပြုလုပ်သည့် နိုင်ငံများမှ မှောင်ခိုပြုလုပ်ခြင်း သို့မဟုတ် တိုင်းပြည်အတွင်း၌ လက်နက်ထုတ်လုပ်သူများထံမှ အတွင်းလူများကို အသုံးပြု၍ ခိုးယူခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်သည်။ မြေအောက် စီးပွားရေးသည် လက်နက်များကို မှောင်ခိုပြုလုပ်ရန် မစွမ်းဆောင်နိုင်သည့် ဖြစ်ရပ်များတွင် ၎င်းတို့ ၏ ကိုယ်ပိုင်လက်နက်များကို ဖို၌ သေနတ်ပြုလုပ်ခြင်း ဖြင့်လည်း တောင်းဆိုမှုများကို ဖြည့်ဆည်းပေးသည်။ ဤနည်းအားဖြင့် ဝယ်နိုင်သည့် လူများတွင် တရားမဝင် လှုပ်ရှားမှုများအတွက် ၎င်းတို့ကို အသုံးပြုရန် ဆန္ဒရှိသော ရာဇဝတ်မှု ကျူးလွန်သူများ နှင့် စုဆောင်းသူများတို့ ပါဝင်သည်။
အင်္ဂလန်နှင့် ဝေလပြည်နယ်တွင် တိရစ္ဆာန် ပစ်ရန်အတွက် စီမံထားသော လက်နက်အမျိုးအစား အချို့ကို အိမ် တွင်ထားနိုင်သော်လည်း ဒေသခံ ရဲတပ်ဖွဲ့တွင် မှတ်ပုံတင်ထားရမည်ဖြစ်ပြီး သော့ခတ်ထားသော ဗီရိုထဲတွင် သိမ်းထားရမည်။ လူအချို့သည် အကယ်၍ မှတ်ပုံတင်ရန်အတွက် အချက်အလက်များနှင့် မကိုက်ညီသောအခါ မှောင်ခိုဈေးကွက်တွင် ဝယ်ယူကြသည် ဥပမာ — အကယ်၍ ၎င်းတို့သည် မည်မျှပင် သေးငယ်သည် ဖြစ်ပါစေ ရာဇဝတ်ပြစ်မှုတစ်ခုကို ကျူးလွန်ခဲ့သည့် မှတ်တမ်း တစ်ခုရှိသော အခါတွင်ဖြစ်သည်။
အချို့သော တရားစီရင်ပိုင်ခွင့်များတွင် စုဆောင်းသူများသည် ရှေးဟောင်းလက်နက်များကို တရားဝင် သိမ်း ဆည်းထားနိုင်သည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ၎င်းတို့ကို ဖြုတ်ထားရမည် (ပစ်ခတ်ခြင်း မပြုနိုင်စေရန်)၊ သို့သော် တစ် ခါတစ်ရံတွင် ၎င်းတို့သည် မျက်မှောက်ခေတ်စံနှုန်းများအရ ထိရောက်မှုမရှိသောကြောင့် ၎င်းတို့အား ပကတိ အတိုင်း မထိမခိုက်ဘဲ ထားရှိရန်ခွင့်ပြုသည်။ ဥပမာ အနီးကပ်ပစ်ခတ်ရသော ပြောင်းဝကားသည့် ရှေးသေနတ် သို့မဟုတ် စက်အမြောက် သည် ကားဖြင့်မောင်း၍ အမဲပစ်ခြင်း အတွက် အသုံးပြုရန် ဖြစ်နိုင်ဖွယ် မရှိချေ။
အရက် နှင့် ဆေးရွက်ကြီး
အခွန်သက်သာသော အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုပြည်နယ်၏ ပြည်နယ် တစ်ခုမှ ထရပ်ကား တစ်စီးအပြည့်ပါ သော စီးကရက်များကို အခွန်ကောက်ခံမှုမြင့်သောပြည်နယ်တစ်ခုသို့ မှောင်ခိုကူးခြင်းသည် အမြတ်ငွေ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂ သန်း အထိ ရရှိနိုင်ကြောင်းကိုအစီရင်ခံဖော်ပြထားသည်။ အခွန်ကောက်ခံမှုနိမ့် သောပြည်နယ်များမှာယေဘုယျအားဖြင့် ဆေးရွက်ကြီးအဓိကထုတ်လုပ်သူများဖြစ်ပြီး အခွန်တိုးမြှင့်ရန် ၎င်းတို့သည် သဘောမတူခြင်းကြောင့် အလွန်ကြီးမားသော ဝေဖန်ခြင်းကို ခံနေရသည်။ မြောက် ကယ်ရိုလိုင်းနား သည် နောက်ဆုံးတွင် စီးကရက် အလိပ် ၂၀ ပါဝင်သော တစ်ဗူးလျှင် ၅ ဆင့်မှ ၃၅ ဆင့်သို့ အခွန်တိုးမြှင့်ရန် သဘောတူညီခဲ့ သော်လည်း ဤ အရာသည် နိုင်ငံတော်၏ ပျမ်းမျှတန်ဖိုးအောက် လွန်စွာနိမ့်ကျနေဆဲဖြစ်သည်။ သို့သော် တောင် ကယ်ရို လိုင်းနား သည် အမှုကို လိုက်နာရန်နှင့် အခွန်ကောက်ခံခြင်းကို တစ်ဗူး လျှင် ရ ဆင့်မှ တိုးမြှင့်ရန် ငြင်းဆန်နေ ဆဲဖြစ်သည် (အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် အနိမ့်ဆုံး)။ ယူကေ တွင် "စီးကရက်များ၏ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် သင်ကိုယ်တိုင် လိပ်၍ သောက်ရသော ဆေးရွက်ကြီး ၆၈ ရာခိုင်နှုန်းမှောင်ခို ဈေးကွက်တွင် ဝယ်ယူရရှိကြောင်း" အစီရင်ခံဖော်ပြထားသည်။
မူပိုင်ခွင့်ရှိသော မီဒီယာ
မူပိုင်ခွင့် ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းခြင်းများနည်းပါးသော တိုင်းပြည်များ အထူးသဖြင့် အာရှ ရှိ နိုင်ငံများ၏ လမ်းဘေး လက် ပွေ့ရောင်းဈေးသည်များသည် တစ်ခါတစ်ရံတွင် ခေါင်းစဉ်အမည် တရားဝင် မပေးရသေးခင် ရုပ်ရှင်များ၊ သီချင်း စီဒီများ နှင့် ဗီဒီယို ဂိမ်းများကဲ့သို့သော ကွန်ပျူတာ ဆော့(ဖ်)ဝဲလ်များကို ဈေးနှုန်း လျှော့ချပြီး ပွားခွေများ ပြုလုပ် ကာ အလွန်အမင်း ရောင်းချသည်။ ဒေါ်လာ ရာ အနည်းငယ်ရှိသော မည်သူမဆိုသည် မူရင်းနှင့် ဒီဂျစ်တယ် အားဖြင့် တစ်ထပ်တည်းတူညီသော ပွားခွေများကို ပြုလုပ်နိုင်ပြီး အရည်အသွေး ဆုံးရှုံးမှုလည်း မရှိပေ၊ သုံးစွဲသူ များ ဒီဗီဒီ နှင့် စီဒီ ရေးသားသည့်အရာတွင် တီထွင်မှုများနှင့် ကော်ပီကူးယူခြင်းကို ကာကွယ်သည့် နည်းပညာ ပုံစံ အများစုအတွက် အင်တာနက်ပေါ်တွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်ရရှိနိုင်သော လျှို့ဝှက်ချက်ဖော်ထုတ်ခြင်း တို့ သည် ၎င်းအရာကို ဈေးသက်သာအောင်နှင့် အလွယ်တကူဆောင်ရွက်နိုင်ရန် ပြုလုပ်သည်။
ဤအရာသည် မူပိုင်ခွင့်ကိုင်ဆောင်ထားသူများအတွက် တရားရုံးများမှတဆင့် တိုက်ခိုက်ရန် အလွန်ခက်ခဲ ကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်။ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် လုပ်ငန်းလည်ပတ်ခြင်းသည် ဖြန့်ကျက်ထားပြီး ပျံ့နှံ့နေ သောကြောင့်ဖြစ်သည်— ၎င်းတွင် "Mr. Big" ("ဆရာကြီး" ) မရှိပါ။ ဒီဂျစ်တယ် သတင်းအချက်အလက်များသည် အရည်အသွေး ဆုံးရှုံးမှုမရှိဘဲ အကြိမ်ပေါင်းများစွာ ကူးယူနိုင်ပြီး အီလက်ထရွန်နစ် နည်းအားဖြင့် စရိတ် အနည်းငယ်မှ စရိတ်လုံးဝကုန်ကျခြင်းမရှိဘဲ ဖြန့်ဖြူးနိုင်သောကြောင့် လက်တွေ့အားဖြင့် မြေအောက် မီဒီယာ ဈေးကွက်တန်ဖိုးသည် သုည ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းအား အခြားသော မြေအောက် စီးပွားရေး လုပ်ငန်းပုံစံများအားလုံး နီးပါးမှ ခွဲခြားထားသည်။ ထိုအချက်ကို အစိုးရများနှင့် အများပြည်သူ အများစုနှစ်ဦးစလုံးအနေဖြင့် မူပိုင်ခွင့် ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်း သတ်မှတ်ရန် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် စိတ်ဝင်စားမှုမရှိခြင်းသည် ပိုဆိုးစေသည်။ လူအများစု၏ မျက်စိထဲ တွင် ကားတစ်စီးအားခိုးယူခြင်းသည် ပြစ်မှုတစ်ရပ်ကဲ့သို့ မြင်ကြသော်လည်း သီချင်း သို့မဟုတ် ဂိမ်းတစ်ခု၏ တရားမဝင် ကော်ပီများကို ရယူခြင်းအား ပြစ်မှုတစ်ခုအဖြစ် မမြင်ကြပေ။( မူပိုင်ခွင့် ချိုးဖောက် ခြင်းနှင့် ခိုးယူခြင်း နှိုင်းယှဉ်ချက် ကို ကြည့်ပါ )
ငွေကြေး လဲလှယ်နှုန်း
ငွေကြေးသည် ၎င်းကိုယ်တိုင် မှောင်ခိုဈေးကွက်တွင် အရောင်းအဝယ် ပြုလုပ်ခြင်းခံရသည်။ ထိုအရာသည် မြောက်မြားစွာသော အကြောင်းပြချက်များမှ တစ်ခု သို့မဟုတ် တစ်ခုထက်ပိုသော အကြောင်းပြချက်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်-
အစိုးရသည် ၎င်းငွေကြေး၏ ငွေလဲလှယ်နှုန်းများကို အခြားငွေကြေး၏ ငွေလဲလှယ်နှုန်းများနှင့် တရားဝင် သတ် မှတ်နိုင်သည် — ထုံးစံအားဖြင့် အမေရိကန် ဒေါ်လာ။ ထိုသို့ ပြုသောအခါ အမြင်အတိုင်းမဟုတ်သော နိမ့်ကျသည့် ငွေကြေး လဲလှယ်နှုန်းတစ်ခုတွင် သတ်မှတ်လေ့ရှိသည် — ထိုအရာသည် အကယ်၍ အရှင်ထား သော ငွေကြေး ဖြစ်ပါက ဈေးကွက်တန်ဖိုး၏ အောက်တွင် ဖြစ်လိမ့်မည်။ နိုင်ငံခြားငွေကြေးကို လက်ဝယ်ရှိသည့် အခြားသူများ၊ ဥပမာ ပြည်ပကျွမ်းကျင် အလုပ်သမားများ သည် ပြည်တွင်း ငွေကြေးကို ၎င်းတို့တရားဝင် ရနိုင်သည် ထက် ပို၍ မြင့်မားသောနှုန်းများတွင် ဝယ်ယူရန် နိုင်ငံခြားငွေများကို ရောင်းချကြလိမ့်မည်။
ပို၍ ရှားပါးစွာဖြင့် အစိုးရသည် ၎င်း၏ ငွေကြေးကို အလွန်မြင့်မားစွာ သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ထိုအရာသည် နိုင်ငံခြား ငွေကြေးအား တိုင်းပြည်အတွက် တရားဝင်သည်ဖြစ်စေ မဝင်သည်ဖြစ်စေ လက်ရှိအသုံးပြုနေသော ငွေကြေးတစ်ရပ် အဖြစ် ပြုလုပ်ရန် ရည်ရွယ်သည်။ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုအရာသည် လူတိုင်းအတွက် ပြည်တွင်းသုံး ငွေကြေးထက် ထိုရောင်းဝယ်ဖောက်ကားနိုင်သော နိုင်ငံခြားငွေကြေးနှင့် ရောင်းဝယ် ရာတွင် ပို၍ လွယ်ကူသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံခြား ခရီးသွားများနှင့် အခါအားလျော်စွာ လာရောက်လည်ပတ်သူများ သည် ပြည်တွင်း ငွေကြေးအစား အဓိက ခိုင်မာသော ငွေကြေး တစ်ခုတည်းဖြင့် သာ ရောင်းဝယ်လေ့ရှိသည်။ ထို့နောက်တွင် နိုင်ငံတစ်ခုလုံးသည် အခြေခံအားဖြင့် မှောင်ခိုဈေးကွက်တွင် ရောင်းဝယ်ကြသည်။
အီကွေဒါ ကဲ့သို့သော အချို့တိုင်းပြည်များသည် ဒေါ်လာ အပြောင်းအလဲသုံးစွဲခြင်းဟု သိထားသော ဖြစ်စဉ် တစ်ရပ်ဖြစ် သည့် ၎င်းတို့၏ ပြည်တွင်းသုံး ငွေကြေးကို စွန့်လွှတ်ပြီး ယခုအခါတွင် အမေရိကန် ဒေါ်လာများကို အသုံးပြုနေ ခြင်းမှာ အခြေခံအားဖြင့် ထိုအကြောင်းပြချက်အတွက် ပင်ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၀ နှစ် များနှင့် ၁၉၈၀ နှစ် များမှ ဂါနီးယန်း ဆီးဒီး ၏ ဥပမာကို လည်း ကြည့်ပါ။ ကျူးဘား၏ လဲလှယ်နိုင်သော ပီဆို နှင့် အမေရိကန် ပင်မ ဥရောပတွင် သုံးသော ဒေါ်လာ တို့နှစ်ခုလုံးတွင် ၎င်းတို့၏ တန်ဖိုးရင်းများနှင့် သိသိသာသာ ခြားနားသော မှောင်ခိုဈေးကွက် နှုန်းများ ရှိကြသည်။
မော်ရစ်ရှပ်ကျွန်း
မော်ရစ်ရှပ်ကျွန်း
မော်ရစ်ရှပ်ကျွန်းသည် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ ဗြိတိသျှပိုင် ကျွန်းတစ်ကျွန်း ဖြစ်၏။ အလျား ၃၉ မိုင်၊ အနံ ၂၉ မိုင်ရှိ၍ စတုရန်းမိုင် ၇၂ဝ ကျယ်ဝန်းသည်။ မက်ဒါဂက်စကာကျွန်းနှင့် မိုင် ၅ဝဝ ခန့် ကွာဝေး၏။ သန္တာကျောက်တန်းများဖြင့် ဝန်းရံ လျက်ရှိသော ထိုကျွန်းသည် တောင်ထူထပ်သည်။ အမြင့်ဆုံး တောင်သည် ပေ ၃,ဝဝဝ ခန့် ရှိသည်။ ချိုင့်ဝှမ်းများတွင် မြေဩဇာကောင်းသဖြင့် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်နိုင်သည်။ မော်ရစ်ရှပ် ကျွန်း၏ မြို့တော်မှာ ပို့လူဝီဖြစ်၍ တစ်ခုတည်းသော ဆိပ်ကမ်း မြို့လည်းဖြစ်သဖြင့်အချက်အချာ ဌာနဖြစ်သည်။
တောင်ကြား ချိုင့်ဝှမ်းများတွင် ငှက်ပျော၊ နာနတ်၊ ရှောက်၊ စထရော်ဗယ်ရီ၊ သရက် အစရှိသဖြင့် အပူပိုင်း ဒေသတွင် ပေါက်ရောက်သော သီပင်များနှင့် အထူးသဖြင့် ကြံပင်တို့ကို စိုက်ပျိုးသည်။ ထိုကြောင့် သကြားသည် ထိုကျွန်း၏ အဓိက ထွက်ကုန်ပင် ဖြစ်၏။ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် မီးရထား လမ်းများနှင့် ကုန်းလမ်းများရှိသည်။
မောရစ်ရှပ်ကျွန်းတွင် နေထိုင်သူတို့သည် များသောအားဖြင့် အိန္ဒိယတိုင်းသားများ ဖြစ်၏။ ၃ ပုံ ၁ ပုံ လျော့လျော့သာ လျှင် ဥရောပတိုက်သားများ ဖြစ်၏။ လူဦးရေမှာ ၄၄၂,ဝဝဝ ယောက်ခန့် ဖြစ်သည်။
မောရစ်ရှပ်ကျွန်းကို ခရစ် ၁၅ဝ၅ ခုနှစ်က ပေါ်တူဂီ လူမျိုတို့ စတင်တွေ့ရှိသည်။ နောင်သော် ထိုကျွန်းကို စွန့်လွှတ် သွားသည်။ ၁၅၉၈ ခုနှစ်တွင်မူ ဒပ်ချလူမျိုးတို့ လာရောက် နေထိုင်ကြပြီးလျှင် သူတို့၏ မင်းသားဖြစ်သော နက်တော မင်းသား မောရစ်ကို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် မော်ရစ်ရှပ်ကျွန်းဟု အမည်ပေးသည်။ ဒပ်ချ လူမျိုးတို့သည် ၁၇၁ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ထိုကျွန်းမှ ဖယ်ခွာသါားပြီးသည့်နောက် ၅ နှစ်အကြာ ၁၇၁၅ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်တို့ရောက်ရှိ၍ အခြေစိုက် နေထိုင်ကြပြန်သည်။ ကျွန်းကိုလည်း ပြင်သစ်ကျွန်းဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရသော 'အိုင်ဒါ ဖရန့်' ဟု အမည်ပြောင်းလိုက်သည်။ ၁၈၁ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပြင်သစ်တို့လက်မှ ဗြိတိသျှတို့လက်သို့ ရောက်ရှိသွားလေသည်။
တမ်ခမ်ရွာ၊ ဆော့လော်မြို့နယ်
တမ်ခမ်ရွာ(Tamhkam)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဆော့လော်မြို့နယ်၊ မန်ဗျော့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၄၅၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန်ဗျော့ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၇ ဦး၊ မ ၁၂၀ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၂၇ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆော့လော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကောသိယဇာတ်
(၂)ဇာတ် ရှိပါသည်။ ဧကကနိပါတ် - ၁၃။ ကုသနာဠိဝဂ် -၁၃၀ - ကောသိယဇာတ်။ ။ ပရိယာယ်ပြုကာ လင်မြှောင်ထား၍ လေနာသည် ပြောသဖြင့် ဆရာနည်းပေးသော ဆေးတိုက်မှ အကျင့်ယုတ် ပျောက်သော မိန်းမအကြောင်း။
မာယာဆောင်ငြား လင်မြှောင်ထား
နတ်လူတို့ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် သာဝတ္ထိမြို့တော်ဝယ် မိန်းမတစ်ယောက်သည် သဒ္ဓါတရားနှင့်ပြည့်စုံသော သီတင်းသည် ပုဏ္ဏား၏မယား ပုဏ္ဏေးမ ဖြစ်လေ၏။ ထိုပုဏ္ဏေးမသည် သီလမရှိ၊ ညဉ့်အခါ ယုတ်မာသောအကျင့်ကို ကျင့်၏။ နေ့အခါ တစ်စုံတစ်ခုသော အမှုကိစ္စကို မပြုမူ၍ မကျန်းမာဟန်ဆောင်ကာ ညည်းညူလျက်သာ အိပ်လေ၏။
ထိုအခါ ပုဏ္ဏားသည် ပုဏ္ဏေးမအား “ရှင်မ ... ဘယ်လိုဖြစ်သနည်း” ဟု မေးလေ၏။ “အရှင် ... လေထိုးသည်” ဟု ပြောရာ၊ “ရှင်မ ... ဘာကို အလိုရှိသနည်း” ဟု မေးပြန်၏။“မွန်မြတ် သိမ်မွေ့သော ယာဂု ထမင်း စသည်တို့ကို အလိုရှိပါသည်” ဟု ပြောလေလျှင်၊ ပုဏ္ဏားလည်း ပြောတိုင်းရအောင်ရှာကြံ၍ ပေးရ၏။ အလုံးစုံသော အမှုကိစ္စကို ကျွန်ကဲ့သို့ ပြုလုပ်ရ၏။ ပုဏ္ဏေးမကား ပုဏ္ဏားအိမ်၌ ရှိသောအခါ အိပ်၏။ အပြင်သို့ ထွက်သောအခါ လင်ငယ်နှင့်နေ၏။
ဘုရားလျှောက်ထား အတိတ်ကြား
ပုဏ္ဏားသည်း ဤပုဏ္ဏေးမကိုယ်၌ လေထိုးသော အနာကား ပျောက်သည်မရှိ၊ အမြဲသာ ထိုး၌နေတော့သည်ဟု နှလုံးသွင်းကာ တစ်နေ့သ၌ ပန်းနံ့သာ လက်စွဲလျက် မြတ်စွာဘုရားထံ အဖူးအမြော် သွားလေ၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ပုဏ္ဏးအား “သီတင်းသည် ... အဘယ်ကြောင့် မလာသနည်း” ဟု မေးလေ၏။ “အရှင်ဘုရား ... တပည့်တော်၏ ပုဏ္ဏေးမသည် အမြဲ လေထိုးပါ၏။ မွန်မြတ်သိမ်မွေ့သော အစာအာဟာရကို ခဏခဏ ရှာပေးရပါ၏။ ရုပ်အဆင်းလည်း အထူးသဖြင့် ကြည်လင်၏။ လေထိုးနာလည်း ပျောက်သည်မရှိ။ ပုဏ္ဏေးမကို လုပ်ကျွေးနေရသည့်အတွက် အထံတော်သို့ မလာနိုင်ပါ” ဟု လျှောက်ထားလေ၏။
မြတ်စွာဘုရားသည် ပုဏ္ဏေးမ၏ ယုတ်မာသော အကျင့်ရှိသည်ကို သိတော်မူ၍ “သီတင်းသည် ... ဤလိုအိပ်၍သာနေသော မိန်းမ၏ အနာရောဂါ မပျောက်လတ်သော် ဆေးဖော်စပ်၍ ပေးရန်သင့်၏။ ရှေးပညာရှိတို့ ဆိုအပ်သော စကားကို ဘဝတစ်ပါး ဖုံးလွှမ်းနေသောကြောင့် မမှတ်မိ” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါအတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း။
ပရိယာယ်ဆောင်လေ လင်ငယ်နေ
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည် ပုဏ္ဏားသူကြွယ်မျိုး၌ဖြစ်၍ အရွယ်ရောက်သောအခါ တက္ကသိုလ်ပြည်သို့သွား၍ အတတ်ပညာ အလုံးစုံကို သင်ယူပြီးလျှင် ဗာရာဏသီမြို့တော်ဝယ် ဒိသာပါမောက္ခဆရာကြီးထံ ဆည်းကပ်ခစားလေ့ရှိ၏။
ထိုပုဏ္ဏား၏ ပုဏ္ဏေးမကား သီလမရှိ၊ ယုတ်မာသော အကျင့်ရှိ၏။ လေထိုးသောအနာ ရှိဟန်ဆောင်ကာ အိပ်၍သာနေ၏။ တစ်စုံတစ်ခုသော အမှုကိစ္စကို မပြု။ ပုဏ္ဏားရှိသောအခါ အိပ်၏။ အပြင်ထွက်သောအခါ လင်ငယ်နှင့် နေ၏။
မျောက်ချောကုန်းရွာ၊ သပြေကုန်း
မျောက်ချောကုန်းရွာ၊ သပြေကုန်း
ကောသိယဇာတ်
လေနာပျောက်ရေး ဆေးနည်းပေး
ပုဏ္ဏားသည် ဤပုဏ္ဏေးမကား အမြဲ လေထိုး၏၊ ပျောက်သည်မရှိဟု နှလုံးသွင်းကာ ဆရာကြီးထံ အဆုံးမခံရန် သွားလေ၏။ ထိုအခါ ဆရာကြီးက မေးသောအခါ ပုဏ္ဏေးမ အကြောင်းကို ပြောကြားလေ၏။ ဆရာကြီးလည်း ဤပုဏ္ဏေးမကား ပုဏ္ဏားလုလင်ကို လှည့်စား၍ အိပ်နေခြင်းဖြစ်သည်ဟု သိသဖြင့် “အမောင် ... သင့်ပုဏ္ဏေးမနှင့် သင့်လျော်သောဆေးကို ငါ ပြောကြားမည်၊ ယနေ့မှစ၍ နွားနို့ထောပတ် စသော မွန်မြတ်သော အစာအာဟာရကို မပေးလေနှင့်၊ နွားကျင်ငယ်၌ အရွက်ငါးမျိုးနှင့် သစ်သီးစိုတို့ကို ထည့်၍ ထောင်းထုကာ ကြေးနီခွက်သစ်တွင် ထည့်လျက် ကြေနီနံ့ကို ယူစေပြီးလျှင် ကြိုး၊ လွန်၊ သစ်ခက်တို့ကို ကိုင်ကာ ပုဏ္ဏေးမအား “ဤဆေးသည် သင့်ရောဂါနှင့် သင့်လျော်သောဆေးဖြစ်၏၊ ဆေးကိုမူလည်း သောက်မည်လော၊ သင်စားသော ထမင်းနှင့် လျော်အောင် အမှုကိစ္စကိုလည်း ပြုလုပ်မည်လောဟု ပြောဆိုလေ။ ဆေးကို အကယ်၍ မသောက်အံ့၊ ကြိုးဖြင့် လည်းကောင်း၊ လွန်ဖြင့် လည်းကောင်း ချည်နှောင်ဆွဲငင်ကာ ရိုက်ပုတ်ထောင်းရာ၌ သစ်ခက်တို့ဖြင့် ရိုက်ပုတ်လေ၊ ဆံပင်ကိုဆွဲ၍ ထောင်းထုလေ၊ ခဏချင်းပင် အိပ်ရာမှထ၍ အမှုကိစ္စတို့ကို ပြုလုပ်လိမ့်မည်” ဟု နည်းပေးလိုက်၏။
ဆရာဆေးတိုက်မှ ကျင့်မှန်ရ
ပုဏ္ဏားလည်း ဆရာ မှာလိုက်သောအတိုင်း ဆေးကိုစီမံကာ “ရှင်မ ... ဤဆေးကို သောက်လော့” ဟု ပြောလေ၏။ “သင့်အား ဤဆေးကို ဘယ်သူပြောသနည်း” ဟု မေး၏။ “ရှင်မ ... ဆရာကြီးပြောသည်” ဟု ဆိုလေလျှင် “ဆေးကို ပစ်လိုက်ပါ၊ မသောက်ဘူး” ဟု ဆိုလေ၏။ ထိုအခါ ပုဏ္ဏားသည် သင့်သဘောအတိုင်း သောက်မည်မဟုတ်ဟု ဆိုကာ ကြိုးကိုကိုင်လျက် -
“ဟယ် - ပုဏ္ဏေးမ ... သင် လေထိုးသည်ဆိုသော စကားနှင့် လျော်ညီအောင် ဆေးကိုလည်း သောက်လော့၊ သင် စားထားသော ထမင်းနှင့် လျော်ညီအောင် ဆေးကိုလည်း သောက်လော့၊ သင် စားထားသော ထမင်းနှင့် လျော်ညီအောင် အမှုကိစ္စကိုလည်း ပြုလော့၊ သင် ပြောသော စကားနှင့် စားထားသော ထမင်းမှာ မညီညွတ်လေ” –
ဟု ကြိမ်းမောင်း ပြောဆိုလတ်သော် ပုဏ္ဏေးမသည် ဆရာကြီးကို ပြောကြားသော ကာလမှစ၍ ပုဏ္ဏားကို မလှည့်စားနိုင်တော့ပြီဟု ထ၍ အိမ်မှုကိစ္စတို့ကို ပြုလုပ်လေ၏။ “ဆရာကြီးကား ငါ သီလမရှိသည်ကို သိလေပြီ၊ ဤနေမှစ၍ ယုတ်မာသော အကျင့်ကို မကျင့်ကောင်း” ဟု ဆရာကြီး ကဲ့ရဲ့မည်ကို ကြောက်သဖြင့် ယုတ်မာသောအကျင့်ကို ရှောင်ကြဉ်လျက် သီလနှင့် ပြည့်စုံလေ၏။
ဇာတ်ပေါင်း
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -
ရဟန်းတို့ -
ထိုအခါ လင်မယားသည် - ယခုအခါ လင်မယား။
ဒိသာပါမောက္ခ - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -
ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း။
ဆောင်ပုဒ်
(၁) မကျန်းမာယောင်၊ ရုပ်ဟန်အောင်၊ လင်မြှောင်ထား၍နေ။
(၂) အကောင်းကိုစား၊ အအိပ်များ၊ ဖယ်ရှားအလုပ်တွေ။
(၃) ဆေးကြမ်းစီရင်၊ တိုက်မည့်ပြင်၊ အလျင်ရောဂါကွေ။
ကောသိယဇာတ် ပြီး၏။
--
ဒုကနိပါတ် - ၈။ ကာသာဝဝဂ် -(၂၂၆ ) ကောသိယဇာတ်။ ။ အခါမဟုတ်သည်၌ စစ်ထွက်သော ဗာရာဏသီမင်းအား ခင်ပုတ်ငှက်ကို ဥပမာထား၍ လျှောက်ထားကာ မြို့သို့ ပြန်ဝင်စေသော ပညာရှိအမတ် အကြောင်း။