ပရိမ္မမြေ
မစ မန်ကျည်းပင်ကြီး
ကျန်စစ်သား၏မယ်တော်လည်း ကျန်စစ်သားအရွယ်ရောက်လျှင် မင်းကြီး၏ဆရာတော်ထံ ရဟန်းပြုစေခဲ့ သည်။ မင်းကြီးလည်း ဟူးရားတို့ထံ မေးပြန်ရာ ရဟန်းပြုလေပြီဟု လျှောက်ထားကြလေသည်။ မင်းလောင်းဖြစ် ကြောင်း မည်သည့်နည်းနှင့်သိနိုင်ပါအံ့ဟုမေးမြန်းရာ ရဟန်းတို့အား ဆွမ်းပင့်ကျွေးတော်မူပါ။ မင်းလောင်းရဟန်း သည် ဆွမ်းစားပြီး ကရားဖြင့်ရေတိုက်တော်မူပါက ခံတွင်းမှ စက်ပြောင်ပြောင်ထွက်အံ့ဟု လျှောက်ထားကြသည်။ အနော်ရထာမင်းလည်း သံဃာတို့အား နေ့စဉ်အလှည့်ကျပင့်ဆောင်၍ ဆွမ်းလုပ်ကျွေးတော်မူသည်။ မင်းလောင်း ရဟန်း၏အလှည့်သို့ရောက်လျှင် ဆွမ်းကျွေးပြီးနောက် ကရားဖြင့် ရေတိုက်တော်မူရာ ကျန်စစ်သား၏ခံတွင်းမှ စက် ပြောင်ပြောင်တို့ ထွက်ရှိလေသည်။ ဟူးရားတို့အား ငါ့စည်းစိမ်ကို လုမည်လောဟုမေးမြန်းတော်မူရာ မင်းကြီး၏ နောက်တစ်ဆက်လွန်မှ မင်းဖြစ်ပါမည်ဟု လျှောက်တင်ကြလေသည်။ မင်းကြီးလည်း သည်စကားကို ခုမှလျှောက်ရသည်။ ငါ့စည်းစိမ်းကို လုလတံ္တ့ဟု များစွာသောအသက်တို့ကို ငါ သတ်မိလေသည်ဟု အပြစ်ဆိုသည်။ မင်းကြီးလည်း ကျန်စစ်သားအား လူထွက်စေ၍ အပါးတော်တွင် ခစားစေ သည်။ သားဖြစ်မှန်းသိ၍လည်း သနားတော်မူသည်။ လိုက်လံရှာဖွေသတ်ဖြတ်သော်လည်း အသက်မဩွေကင်းကျန် လေသူဖြစ်၍]]ကျန်ရစ်သား}}ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ကြန်အင်လက္ခဏာနှင့်ပြည့်စုံသူဖြစ်၍ ]]ကြန်စစ်သား}} ဟူ၍လည်း ကောင်း၊ ထီးလိုင်ရွာသူကြီး၏အသျှင်သခင်ဖြစ်၍ ]]ထီးလိုင်သျှင်}} ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ ကျန်စစ်သားသည် ဥဿာပဲခူးမင်းသမီးမဏိစန္ဒာနှင့်ပတ်သက်၍ အနော်ရထာမင်း၏အမျက်တော်သင့်ခံရ သည့်အခါ မိမိမွေးဖွားကျင်လည်ခဲ့ရာ ပရိမ္မဒေသဘက်သို့ တိမ်းရှောင်လာခဲ့သည်။ မင်းပြစ်မင်းဒဏ် သင့်နေစဉ် ကာလတွင် ပရိမ္မ၊ ကြံကူနိမ့်၊ ကြံကူမြင့်၊ ချောင်းဦးဆယ်ရွာ၊ ရွှေယင်းမာတိုက်၊ မြင်းမူတိုက်ကျန်ဆယ်ရွာနှင့်စစ်ကိုင်း နယ်တခွင်တွင် လှည့်လည်တိမ်းရှောင်ပုန်းခိုနေခဲ့ရသည်။ အနော်ရထာမင်း နတ်ရွာစံတော်မူပြီးနောက် သားတော်၊ စောလူးမင်း ထီးနန်းစံမြန်းချိန်တွင် ကျန်စစ်သားကို အပါးတော်သို့ ပြန်လည်ခေါ်ယူထားခဲ့သည်။ စောလူးမင်းလက်ထက် ဥဿာပဲခူးမြို့စား၊ငရမန်ကန်း၏ ပုန်ကန်ခြားနားမှုဖြစ်ပွားသည့်အချိန်တွင် စစ်ရေး မသာသဖြင့် ကျန်စစ်သားသည် မိမိကျင်လည်ရာ မြောက်ဘက်နယ်တခွင်သို့ တိမ်းရှောင်လာခဲ့ရပြန်သည်။ မြောက် ဘက်တခွင်၌လှည့်လည်၍ ထီးလိုင်သူကြီး၊ မုဆိုးငစဉ့်-အစရှိသော နောက်လိုက်ရဲမက်ဗိုလ်ပါ လူသူအင်အားတို့ကို စုစည်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် ငရမန်ကန်းကို ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ချေမှုန်းကာ ပြည်သူတို့၏ဆန္ဒအတိုင်း ပုဂံထီးနန်းကို စံမြန်းခွင့် ရရှိခဲ့လေသည်။ ထိုအခါ ကျန်စစ်သားမင်းသည် သိန်းဃိုမင်းက ပေးအပ်သည့်သရီရဓာတ်တော်-(၉)ဆူမှ တစ်ဆူကို မိမိ၏ဖွားတော်မူရာပရိမ္မတွင် ဌာပနာကာ စည်းခုံတည်ထားခဲ့လေသည်။ ထို့အတူ လှံကစားရာ၊ လှံချက် ကျရာ(တိမ်းရှောင်ခိုအောင်းဖူးရာ)နေရာများတွင် ဂူတစ်လုံးစီ တည်ထားတော်မူခဲ့သည်။ အမြင့်မြို့တွင်လည်း ပုန်းခို ခဲ့ဖူးသည့်နေရာ၌် ရွှေတွင်းအောင်းစေတီ၊ မှန်ချိုရွာတွင် ကျင်းထဲရွှေဂူ၊ ချောင်းဦးဆယ်ရွာတွင် ထီးလှိုင်ရှင်ရွှေဂူကြီး ဘုရား၊ မြင်းမူနယ်တွင် ရွှေရင်းမာဘုရား၊ အင်းဝတွင် ထီးလှိုင်ရှင်စေတီ၊ စဉ့်ကိုင်ရွာတွင် ရှင်ပင်ဆိပ်ပေါက်ဘုရား နှင့် မင်းကျောင်းဘုရား၊ စစ်ကိုင်းတွင် သစ္စာစေတီ-စသည့် စေတီဂူဘုရားတို့ကို တည်ထားတော်မူခဲ့သည်။ ပရိမ္မထီးလှိုင်ရှင်ဘုရားသည် ချင်းတွင်းမြစ်ကမ်းနံဖူးတွင် တည်ရှိပြီး ဉာဏ်တော်(၁၂၃)ပေ၊ ဖိနပ်တော်(၆၄) ပေနှင့်အရံစေတီ(၄၉)ဆူရှိသည်။ စေတီတော်အနီးတွင် မြစ်တော်၊နရပတိစည်သူမင်းတည်ထားခဲ့သည့် ရွှေဂူဘုရား၊ အိမ်တော်ရာဘုရား၊ လှံယာဉ်ပျံစေတီနှင့် ဟင်္ခါးဂူတို့တည်ရှိသည်။ နရပတိစည်သူမင်းသည် ဘေးတော်ကျန်စစ်မင်း ၏ကောင်းမှု့ဖြစ်သည့် ပရိမ္မထီးလှိုင်သျှင်စည်းခုံတော်အနီးတွင်ကူဘုရားတည်ပြီး ကျောက်စာရေးထိုးခဲ့သည်။ ကျောက်စာတွင်- သက္ကစ် ၅၄၅ ခု စိတ်သနှစ် တပေါင်လ္ဆုတ် ၅ ရျက် ၅ နိယ်လျှင် နတ်ရွာသဖွယ်ဖ္လစ်သော ပရိမ်မည်သ ပြည်နှိုက်။ ရတ္တနာ ၃ပါ၏ မျက်စိအမြိုက်ကို လွှန်ပိယ်တတ်သော လရွဲတိလျှင် ခ္လဝ်စိယ်ထသော၊ စည်သုမင်ကြီ ကူ တ်ကိုဝ် ခ္လဝ်လတ်သတေ၊ ဤကာ ညဖက်လျှင် ခ္လဝ်သတေ။ ။--}}-စသည်ဖြင့် ရေးထိုးခဲ့သည်။ ကျောက်စာအရ ပုဂံခေတ်ကာလက ပရိမ္မပြည်သည် နတ်ပြည်နတ်ရွာကဲ့သို့စည်ကားသာယာခဲ့ဟန်ရှိသည်။ နရပတိစည်သူမင်းကြီးသည် မိမိကောင်းမှု့ကူဘုရားကို ညဘက်တွင် တည်ထားသည်ဟု ရေးထိုးမှတ်တမ်းခဲ့သည်။ စစ်ကိုင်းပင်းယခေတ်၊သက္ကရာဇ် ၇၀၆-ခုနှစ်ထိုး၊ပရိမ္မသူကြီးငကောင်ရမ်သင်မောင်နှံကျောက်စာအရ နရပတိစည်သူ သည် ပရိမ္မတွင် သိမ်တစ်ခုကိုလည်း သမုတ်ခဲ့သေးသည်ဟု သိရသည်။ ပရိမ္မရွာကား ပုဂံပြည့်ရှင်၊ကျန်စစ်မင်းကိုသာ မွေးဖွားပေးခဲ့သည် မဟုတ်။ ပုဂံခေတ်တွင် အထူးထင်ရှားခဲ့ သည့် ပေါင်လောင်သင်၊မဟာကဿပထေရ်ကြီးသည်လည်း ပရိမ်(ပရိမ္မ)တွင် ဖွားမြင်ခဲ့ကြောင်း သက္ကရာဇ် ၇၅၀-ခု ထိုး၊မြောင်မြို့နယ်၊ကျောက်ရစ်၊ရွှေပေါင်လောင်ဘုရား ၄-မျက်နှာကျောက်စာကို ကိုးကား၍ ဆရာကြီးဒေါက်တာ သန်းထွန်းက ဆိုခဲ့သည်။ ပရိမ္မရွှေမုဋ္ဌောဘုရားမှတွေ့ရှိခဲ့သည့် စစ်ကိုင်းပင်းယခေတ်၊သက္ကရာဇ် ၇၀၆-ခုနှစ်ထိုး၊ပရိမ္မ သူကြီး၊ငကောင်ရမ်သင်မောင်နှံကျောက်စာတွင် မိမိဖွားမြင်သည့်ပရိမ္မတွင် သီရိဓမ္မသောကမင်းကြီး၏ကောင်းမှု့၊ ရွှေမုဋ္ဌောစေတီနှင့် နရပတိစည်သူမင်းကြီး၏သိမ်တော်တို့ တည်ရှိကြောင်းနှင့် ဘုန်းမြတ်ကြီး၊ရှင်မဟာကဿပ သီ တင်းသုံးတော်မူခဲ့ကြောင်းကို- သကရစ် ၇၀၆ ခု၊ ကြတိုက်သံဝစ္ဆိုဝ်ရ တ်သလင်လ္ဆန် ၆ရျက် ဒိဒ္ဓိ ၅ရျက် နက်သတ်၁၅ လုံမ်၊ စ္နိယ်နိယ် လျှင် မိမိဖွါရာဖ္လစ်သောပရိမ်နှိုက် သီရိဓမ္မာသောကမင်း၏စေတီမထဝ်နှင် စည်သူမင်ကြီ သိမ်တ်တမူလေ ဟိထ သော။ ဖုန်မ္လတ်ကြီစွာ မဟာကဿပသည်လေ နိယ်တ်မူထသော ကျက်သရိယ်ဟိသော မ္လိယ်အရပ်နှိုက် မိမိတေည် သော က္လောင်ကြီအား လှူ၏။ -ဟု ရေးထိုးမှတ်တမ်းခဲ့သည်။ ပုဂံခေတ်တွင် အထူးထင်ရှားတော်မူသည့်ပေါင်လောင်ရှင်ကဿပထေရ်ကြီးသည် ပရိမ္မတွင် တောကျောင်း တည်ထောင်၍ သီတင်းသုံးခဲ့ဖူးသည်။ ပေါင်လောင်ရှင်ကဿပသီတင်းသုံးတော်မူခဲ့သည့် ပရိမ္မတောကျောင်းသည် ယခုတိုင် ထင်ရှားစွာတည်ရှိနေဆဲဖြစ်ပြီး ရှင်မဟာကဿပကြီး တည်ထားခဲ့သည့် ကျီးမနားကူဘုရား-စသည့် ရှေး ဟောင်းစေတီတော်များလည်း တည်ရှိပေသည်။ ပရိမ္မရွာနှင့်သုံးမိုင်ခန့်အကွာတွင် ကျောက်ရစ်မြို့ဟောင်း တည်ရှိသည်။ ကျောက်ရစ်မြို့သည် ပုဂံခေတ်က ပင် ထင်ရှားခဲ့ပြီး မဟာဒါန်တိုက်တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ပရိမ္မ၊ ကျောက်ရစ်ဒေသသည် ချင်းတွင်းမြစ်နှင့် ဧရာဝတီမြစ် တို့ပေါင်းဆုံရာ သံလျက်စွန်းဒေသဖြစ်၍ ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အရေးပါခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ကုန်းပိုင်း ကြည်း တောမြေနှင့် ရေဝင်ကျွန်းကိုင်းမြေယာများ တည်ရှိနေသဖြင့် မြေဆီမြေဩဇာကောင်းမွန်ကာ ကောက်ပဲသီးနှံတို့ ဖြစ်ထွန်းအောင်မြင်သည့်ဒေသ ဖြစ်သည်။ ကျောက်ရစ်ရွာကြီးသည် အိမ်ခြေတစ်ထောင်ကျော်ရှိသည့်ကျေးရွာကြီး ဖြစ်ပြီး ပေါင်လောင်ရှင်မဟာကဿပထေရ်ကြီးတည်ထားခဲ့သည့် သမိုင်းဝင်ရွှေပေါင်လောင်ဘုရားကြီးလည်း ထင် ရှားစွာတည်ရှိနေပေသည်။