cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ချန်နိုင်းမြို့
ချန်နိုင်းမြို့
မဒရပ်မြို့ဟု ယခင်က ခေါ်တွင်ခဲ့သည့် ချန်နိုင်းမြို့သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ တောင်ဘက်စွန်းဖြစ်သည့် တမီလ်နာဒူးပြည်နယ်(ယခင် မဒရပ်စ်ပြည်နယ်) ၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့ဘက် ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိလျက် အရှေ့ဘက်ကမ်း ခြေတစ်လျှောက်တွင် အဓိက သင်္ဘောဆိပ်မြို့ဖြစ်၏။ ကမ်းခြေသည် သဲထူ၍ ဘင်္ဂလားအော်မှ လှိုင်းလုံးများ ပြင်းထန်စွာ ပုတ်ခတ်ခြင်းကို ခံရ၏။ သို့ရာတွင် လှိုင်းကာဖြင့် ပြုပြင်စီမံ ထားသောကြောင့် ယခုအခါ ခေတ်မီသော သင်္ဘောဆိပ်ကြီး တစ်ခုဖြစ်၏။ ချန်နိုင်းမြို့သည် မြေပြန့်ပေါ်တွင် တည်ရှိကာ ကမ်းရိုးတစ်လျှောက် ၉ မိုင်၊ အတွင်းဘက်သို့၄ မိုင်ခန့် ကျယ်ပြန့်၍ ၂၇ စတုရန်းမိုင်ခန့်ကျယ်ဝန်း၏။ ကာလကတ္တားမြို့အနောက်တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိလျက် ၈၃၅ မိုင် ကွာဝေးသည်။ ကာလကတ္တားမြို့၊ မွမ်ဘိုင်းမြို့တို့နောက် အိန္ဒိယ နိုင်ငံတွင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး မြို့ကြီးဖြစ်သည်။ ရုတ်တရက် ကြည့်လိုက်သော်ကား ချန်နိုင်းမြို့သည် အခြားမြို့ကြီးများကဲ့သို့ မြို့ခင်းများစွာ မသာယာလှပေ။ သို့သော် ခရစ်ယာန် ဘုရား ရှိခိုးကျောင်းများ၊ စာသင်ကျောင်းများ၊ ဆေးရုံ၊ ဘူတာရုံ၊ အစိုးရရုံး အစရှိသော တိုက်တာ အဆောက်အအုံကြီးများအပြင် တက္ကသိုလ် ၂ ခုလည်းရှိ၏။ မြို့တွင်း၌ အစည်ကားဆုံး စီးပွား ကုန်သွယ် မှု ရပ်ကွက်မှာ ဂျော့တောင်းဖြစ်သည်။ ဂျော့တောင်းကို ရှေးအခါက ဗလက်တောင်းဟုခေါ်၏။ ရှေးဟောင်း ခံတပ်ဖြစ်သော ဖို့ဒ်စိန်ဂျော့မှာ သမိုင်းဝင် အဆောက်အအုံ ဖြစ်၏။ ကာကွယ်ရေးနှင့် ပင်လယ်ရေကြောင်း သွားလာရေး အလို့ငှာ ၁၆၃၉ ခုနှစ်က တည်ဆောက်ခဲ့၏။ ချန်နိုင်းမြို့သည် ရေ၊ လေ၊ ကုန်းကြောင်း သုံးကြောင်းလုံးတွင် လမ်းပန်းအဆက်အသွယ် ရှိပေသည်။ မီးရထားလမ်းများ ဆုံရာလည်း ဖြစ်၏။ သင်္ဘောဆိပ်သည် အထူးတလည် ကောင်းမွန်ပြီး ပင်လယ်ရေကြောင်း ကုန်သွယ်မှု ဖွံ့ဖြိုး၏။ မဒရပ်မြို့တွင် သားရေနယ်လုပ်ငန်းများ၊ သားရေထည်လုပ်ငန်းများ၊ ချည်ထည်စက်ရုံများ၊ အင်ဂျင်နီယာလုပ်ငန်းများ၊ ဆေးဆိုးလုပ်ငန်းများ ဘိလပ်မြေစက်ရုံများ၊ သံရည်ကျို စက်ရုံများ စသည်တို့ရှိ၏။ ထုတ်ကုန် များမှာ ဝါ၊ ဆန်၊ ကာဖီ၊ သားရေစိမ်း၊ လက်ဘက်ခြောက်၊ ဆိုးဆေး၊ ငရုတ် ကောင်း၊ ဆီထွက်သော အစေ့များအစရှိသည် တို့ဖြစ်၏။ သွင်းကုန်များမှာ ဗြိတိန်နိုင်ငံမှကုန်ပစ္စည်း များဖြစ်၍ အထူးသဖြင့် ချည်ထည်များ၊ အရက်၊ သတ္တုများ၊ စာရေးကိရိယာများ၊ ကျောက်မီးသွေး၊ သစ်၊ ဆီနှင့် စက် ကိရိယာများဖြစ်၏။
ချန်နိုင်းမြို့ကို ခရစ် ၁၆၃၉ ခုနှစ်က အင်္ဂလိပ်လူမျိုးတို့ တည်ထောင်ခဲ့၏။ ဗြိတိသျှ အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီမှ ဖရန်းစစ်ဒေး ဆိုသူသည် ချန်ဒဂါရီ မဟာရာဇာထံမှ မြို့နှင့် ခံတပ် တည် ဆောက်ခွင့် မြေဂရမ် ရရှိသဖြင့် ဖို့စိန်ဂျော့ခေါ် ခံတပ်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ သို့တည်ဆောက်ရခြင်းမှာ ကာကွယ်ရေး နှင့် ရေကြောင်းသွားလာမှု လွယ်ကူ စေရန်ဖြစ်၏။ တဖြည်း ဖြည်းနှင့် ယင်းခံတပ်တဝိုက်တွင် အိမ်ခြေယာခြေများ တည်ထောင်ကြသောကြောင့် စည်ကားတိုးတက်သော မြို့ကြီး ဖြစ်သို့ရောက်ရှိလာ၏။ ယခုအခါတွင် ချန်နိုင်းမြို့တွင် အဝင်အပါဖြစ်သော စိန်တိုမေးကို ထည့်တွက်လျှင် မြို့တည် နှစ်သည် ထိုထက်ပင်စောသေး၏။ စိန်တိုမေးရွာကို ခရစ် ၁၅ဝ၄ ခုနှစ်က တည်ထောင်ခဲ့၏။ ချန်နိုင်းမြို့သည် ကိုရိုမန်ဒယ် ကန်းရိုးတန်းတွင် အင်္ဂလိပ်၏ စခန်းမြို့ကြီး ဖြစ်ခဲ့၏။
ခရစ် ၁၇၄၆ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်လူမျိုးတို့က သိမ်းယူ၍ ၁၇၄၉ ခုနှစ်ထိ သိမ်းပိုက်ထားခဲ့ပြီးလျှင် အက်လာရှပယ် စာချုပ်အရ ဗြိတိသျှတို့ကို ပြန်လည်ပေးအပ်ခဲ့ရ၏။ ခရစ် ၁၇၅၈ ခုနှစ် တွင် ပြင်သစ်တို့က ထပ်မံဝန်းရံပိတ်ဆို့သော်လည်း ၁၂ လအကြာတွင် နောက်ဆုတ်သွားရလေသည်။
ပိတ်သင်းကပ်ရွာ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်
ပိတ်သင်းကပ်ရွာ (Peikthinkat)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ ဝက္ကတောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၈၃၁၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝက္ကတောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၄၅ ဦး၊ မ ၁၀၃၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၈၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေစကြိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ငှက်ပြောက်
ငှက်ပြောက် (Nucifraga caryocatactes) ကို ရုရှားနိုင်ငံ၊ ယူရေးရှားတွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ ကို ဘရူနိုင်း၊ ကမ္ဘောဒီးယား၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ လာအို၊ မြန်မာ၊ စင်ကာပူ၊ ထိုင်းနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ကာလန်ဒူလာရေတံခွန်
ပြင်ပလင့်များ
ကဏ္ဍ:အင်ဂိုလာနိုင်ငံရှိ လည်ပတ်စရာနေရာများ ကဏ္ဍ:အင်ဂိုလာနိုင်ငံရှိ ရေတံခွန်များ
ရခိုင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်
ရခိုင်ပြည်နယ်လွှတ်တော် (Rakhine State Hluttaw) သည် မြန်မာနိုင်ငံ ရခိုင်ပြည်နယ်၏ ဥပဒေပြုလွှတ်တော် တစ်ခုဖြစ်သည်။ လွှတ်တော်တစ်ရပ်တည်းရှိသော လွှတ်တော်အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး အမတ်ဦးရေ ၄၇ ဦး (ရွေးကောက်ခံ ၃၅ ဦးနှင့် တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ် ၁၂ ဦး) ရှိသည်။
၂၀၁၅ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ရခိုင်အမျိုးသားပါတီ (ANP) သည် လွှတ်တော် မဲဆန္ဒနယ် အများစုကို အနိုင်ရခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ် ၁၂ ဦးကြောင့် လွှတ်တော်နေရာအများစုကို မရရှိခဲ့ပေ။
မြင်းစိုင်းရွာ၊ တံတားဦးမြို့နယ်
မြင်းစိုင်းရွာ (Myinsaing)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ တံတားဦးမြို့နယ်၊ မြင်းစိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၁၀၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြင်းစိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၄၄ ဦး၊ မ ၁၁၈၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၃၃၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ဗုဒ္ဓခေတ်ပညာရေး
ဗုဒ္ဓခေတ်ပညာရေး အဆင့်အတန်းနှင့် နည်းစနစ်သည် သမိုင်းကြောင်းကိုလိုက်ပြီး ပြည်သူများ၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့်၊ ပြည်သူများ၏ လိုအပ်ချက်အရ ခံယူကျင့်သုံးလိုက်နာခဲ့ကြ သည့်ပညာရေးဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့၏ ပညာရေး စနစ်နှင့် ဗုဒ္ဓခေတ်မတိုင်မီ အိန္ဒိယ ပညာရေးစနစ်တို့သည် ယဉ်ကျေးမှုအဆင့်အတန်းမြင့်မားသည့် လူမျိုးတစ်မျိုး ဖြစ် ကြောင်း သမိုင်းအထောက်အထားများဖြင့် ပြဆိုနိုင်ခဲ့ကြောင်း လည်းတွေ့ရသည်။
ဗုဒ္ဓခေတ်ပညာရေးသည် အားလုံးအတွက် ပညာရေး သဘောအသွင်ဆောင်ပြီး အခမဲ့သင်ကြားခွင့်ရှိသည့် ပညာ ရေးမျိုးလည်းဖြစ်သည်။ ဘုန်းကြီးကျောင်းနှင့် သီလရှင် စာသင်တိုက်တိုင်းလိုလိုတွင် အခမဲ့စာသင်ကြားခွင့် ရကြပြီး ထိုကျောင်းများနှင့် အနီးတစ်ဝိုက်တွင် နေထိုင်ကြသူတိုင်း ပညာသင်ကြားခွင့်ရကြသည်။
ဗုဒ္ဓ၏ ဟောကြားချက်အရ ဘာသာဝင်တိုင်း အခွင့် အလမ်းနှစ်သွယ် ပွင့်လျက်ရှိသည်။ တစ်လမ်းသည် စာပေသင်ကြားခြင်းဖြင့် ဘဝတွင် ဦးဆောင်ဦးရွက်ပြုနိုင်စေရေး၊ ဝိနည်းတော်နှင့်အညီ ကျင့်ကြံနေထိုင်နိုင်ရေး ဖြစ်ပြီး၊ အခြား နည်းတစ်နည်းမှာ တရားတော်နှင့်အညီ ကျင့်ကြံနေထိုင်ပြီး စိတ်အဆင့်ဆင့်မြင့်တက်စေရန် ကျင့်ကြံအားထုတ်သည့်လမ်းဖြစ်သည်။
အခမဲ့ကျောင်းများကို ရွာတိုင်းလိုလိုတွင် ဖွင့်လှစ်သင် ကြား ပေးနိုင်ခြင်းသည် ဗုဒ္ဓခေတ်၏ ထူးခြားချက်ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ဗုဒ္ဓစာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကို အဆင့်မြင့်မြင့်နှင့် အထူးလေ့လာ လိုက်စားလိုပါကလည်း တက္ကသိုလ်အဆင့် အထိ ဗုဒ္ဓစာပေကို တက်ရောက်လေ့လာ သင်ကြားနိုင်ရန် တက္ကသိုလ်ကျောင်းကို ဖွင့်လှစ်ထားနိုင်သည့် အဆင့်တွင် ရှိသည်။ နာလန္ဒတက္ကသိုလ်သည် ဗုဒ္ဓခေတ်တွင်ထင်ရှားသည့် ကျောင်းတော်ကြီး တစ်ခုဖြစ်သည်။
ဗေဒင်ကျမ်း သုံးကျမ်း
အိန္ဒိယပြည်တွင် ဗုဒ္ဓခေတ်မတိုင်မီက လူတစ်ယောက် ၏ အဆင့်အတန်းနှင့် ပညာအရည်အချင်းကို ဗေဒင်ကျမ်း သုံးကျမ်း (Vedas) ဖြင့် တိုင်းတာလေ့ရှိသည်။ ဆရာအများ စုသည် ဝေဒကျမ်းတတ် ပုဂ္ဂိုလ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဗြဟ္မဏ လူငယ်များထဲတွင် အောင်မြင်သည့် ဝေဒပညာရှင်များ၌ Pindola Bharadvaja သည် ထင်ရှားပြီး၊ Rajagaha တွင် Tissa သည် ထင်ရှားသည်။ ထိုဆရာနှစ်ဦးသည် ဝေဒပညာကို သီချင်းဖြင့် လူငယ်ပေါင်း ၅၀၀ အား သင်ကြားပေးခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။
ပိဋကတ်သုံးပုံ
ဝေဒအားသိခြင်းကို ဗုဒ္ဓခေတ်မတိုင်မီ အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ပညာတတ်ခြင်းဟူ၍ သတ်မှတ်ကြသည်။ ဗုဒ္ဓဝါဒ ပျံ့နှံ့ပြီး နောက် စာပေတတ်မြောက်ခြင်းကို ဗုဒ္ဓ၏ ပိဋကတ်သုံးပုံ တတ်မြောက်ခြင်းနှင့် တိုင်းတာကြသည်။ ပိဋကတ်သုံးပုံ ရှိသည့်အနက် မည်မျှပြီးမြောက် အောင်မြင်ပြီးကြောင်းဖြင့် ပညာရှိကို တိုင်းတာလေ့ရှိကြသည်။
ပိဋကတ်သုံးပုံဆိုသည်မှာ-
၁။	သုတ္တန်ပိဋကတ်တော်
၂။	ဝိနည်းပိဋကတ်တော်
၃။	အဘိဓမ္မာပိဋကတ်တော် တို့ကိုခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။
၁။	သုတ္တန်ပိဋကတ်တော်တွင်
(၁)	ဒီဃနိကာယ
(၂)	မဇ္ဈိမနိကာယ
(၃)	သံယုတ္တနိကာယ
(၄)	အင်္ဂုတ္တရနိကာယ
(၅)	ခုဒ္ဒကနိကာယ
(က)	ခုဒ္ဒကပါဌ
(ခ)	ဓမ္မပဒ
(ဂ)	ဥဒါန
(ဃ)	ဣတိဝုတ္တက
(၆)	သုတ္တနိပါတ
(၇)	ဝိမာနဝတ္ထု
(၈)	ပေတဝတ္ထု
(၉)	ထေရဂါထာ
(၁၀)	ထေရီဂါထာ
(၁၂)	နိဒ္ဒေသ
(၁၃)	ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ
(၁၄)	အပဒါန
(၁၅)	ဗုဒ္ဓဝံသ
(၁၆)	စရိယာပိဋက
၂။	ဝိနယပိဋကတ်တွင်
(၁)	ပါရာဇိကပါဠိ
(၂)	ပါစိတ္တယပါဠိ
(၃)	မဟာဝဂ္ဂပါဠိ
(၅)	ပရိဝါရပါဠိ
(၁)	ဓမ္မသင်္ဂဏီ
(၂)	ဝိဘင်္ဂ
(၃)	ဓာတုကထာ
(၅)	ပုဂ္ဂလပညတ္တိ
(၆)	ကထာဝတ္ထု
(၇)	ယမက
ဂရုတစိုက်လေ့ကျင့်သင်ကြား
ဗုဒ္ဓစာပေများကိုသင်ကြားရာတွင် တပည့်တစ်ဦးချင်းကို ဂရုတစိုက်လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးသည့်စနစ် ကျင့်သုံးသည်။ နာမည်ကျော်ကြားသည့် စာတတ် ရဟန်းတစ်ပါးသည် ဝေးလံခေါင်သီသည့် ဒေသအထိ အမည်ပေါက်ပြီး ဆည်း ကပ်ကိုးကွယ်ခြင်းခံရတတ်သည်။ တက္ကသီလနှင့် ဗာရာဏသီ တို့သည် တတ်ကျွမ်းပေါက်မြောက်သည့် ဆရာအများ ထွန်း ကားရာ ဒေသဖြစ်ပြီး အောင်မြင်သည့်တပည့်များ မွေးထုတ် ပေးရာဒေသလည်း ဖြစ်သည်။
ဆရာ၏ထံပါးတွင် ဝပ်တွားဆည်းကပ်သင်ယူပြီးချိန်၌ ဆရာ၏သတ်မှတ်ချက်ဖြင့်သာ ပညာပြည့်စုံပြီဟုသတ်မှတ်ပြီး ထွက်ခွာခွင့်ရှိသည်။ စာတွေ့သင်ကြားတတ်မြောက်ပြီးသည့် တပည့်များအနေဖြင့် လက်တွေ့ဘဝတွင် ဆက်လက်လေ့လာ သင်ယူပါမည်ဟု အဓိဋ္ဌာန်ပြုပြီးမှ ဆရာ့ထံပါးက ထွက်ခွာခွင့် ရကြသည်။
စာပေအရာတွင် ထက်မြက်ထူးချွန်သည့် အချို့သော တပည့် များသည် ဆရာတစ်ဦးတည်းထံတွင် ပညာရည်နို့ သောက်စို့ရသည်ကို မတင်းတိမ်နိုင်သဖြင့် အခြားသောဆရာ သမားများထံ ရှာဖွေဆည်းကပ် သင်ကြားလေ့ရှိကြသေးသည်။ သို့ဖြစ်ရာ Bhaddha Kundalakesa ဆိုသူ အမျိုးသမီးသည် ပညာလိုက်စားလိုသဖြင့် ပညာရှင်မှန်သမျှ ထံပါး ဆည်းကပ်ခစားကာ လိုက်လံလေ့လာသင်ယူခဲ့ကြောင်း တွေ့ရသည်။
ကလေးများသည် မိမိတို့အိမ်တွင်ဖြစ်စေ၊ သူတို့အိမ်များ နှင့် အနီးအနားရှိကျောင်းများ၌ဖြစ်စေ ပညာသင်ကြားကြ ရသည်။ ချမ်းသာသည့်သူများသည် မိမိတို့သားသမီးများ အတွက် အိမ်တွင် ဆရာများငှားကာ သင်ကြားလေ့ရှိကြသည်။ ချမ်းသာသည့်အိမ်များတွင် ဆရာငှားသင်ခြင်းဖြင့် ထိုသူဌေး သား၏ အစေအပါးပါ ပညာတတ်စေနိုင်သည့် အခွင့်အလမ်း များရရှိကြသည်။ သူဌေးသား၏ ကျောက်သင်ပုန်းကို ဖျက်ပေး ဆေးကြောပေးရာမှ အစေခံများသည်လည်း စာရေးခွင့် ဖတ်ခွင့်ရပြီး တတ်မြောက်သွားကြသည်ဟု ဆိုသည်။
ဆင်းရဲသောကလေးများသည် အလှူရှင်များ၏ သီးခြား ဒါနပြုထားသည့်ကျောင်းများတွင် သင်ကြားခွင့်ရကြသည်။ ထိုအချိန်ကာလတွင် ဗာရာဏသီပြည်၌ ဆင်းရဲသည့်သူများ ကို အစားအစာနှင့် အဝတ်အထည်များ နေ့စဉ်ပေးလှူသည့် သူဌေးများရှိသကဲ့သို့ အခမဲ့ပညာသင်ကြားခွင့်ရရေးအတွက် ပညာဒါနပြုသူများလည်း ရှိကြသည်။
တပည့်များသည် လူတန်းစားအလွှာအသီးသီးမှလာကြ သူများဖြစ်သော်လည်း ဆရာ့ထံပါးတွင် အားလုံးတစ်ပြေးညီ ဖြစ်ကြသည်။ ဆရာနှင့် ရဲဘော်ရဲဘက်ပမာ ဆက်ဆံကြရုံ မျှမက ဆရာ့ထံပါးတွင် ပညာသင်ကြားနေကြသည့် တပည့် များသည် ဆရာ့သမီးကို ရရှိရေးအတွက် အပြိုင်အဆိုင် ကြိုးပမ်းခွင့်များပါ ရရှိကြသည်။ ထိုခေတ်က ပညာစုံ၍ ကြင်ရာစုံရန်အတွက် ဆရာ့သမီးရရှိရေးနှင့် ပညာသင်ဆု ကိုပါရရှိရေးသည် တပည့်အားလုံး၏မျှော်လင့်ချက်ဖြစ်သည်။
ဗာရာဏသီ
ဆရာသည် နာမည်ဂုဏ်သတင်း ထင်ရှားကျော်ကြား သူဖြစ်ပါက အခကြေးငွေမြင့်မားစွာပေးပြီးမှ သင်ကြားခွင့် ရသည်။ ချမ်းသာသည့်သူများသာ ထိုဆရာ့ထံအပ်နှံပြီး သင်ကြားခွင့်ရှိသည်။ ဗြဟ္မဏလည်းဖြစ်ပြီး တက္ကသီလာတွင် ပညာတတ်မြောက်လာသည့်သူဖြစ်လျှင် ဗာရာဏသီတွင် ထင်ရှားသည့်ဆရာတစ်ဆူ ဖြစ်လာရသည်။ သူသာလျှင် တပည့်များစုဆောင်းပြီး စာသင်ကြားခွင့်ရှိသည်။ ဗာရာဏသီ တွင် ထိုဆရာအနေဖြင့် မင်းမျိုးမင်းနွယ်များ၊ သူဌေးများကို သင်ကြားခွင့်ရှိသည်။
ဗာရာဏသီတွင် မည်သည့်ကျောင်းထွက် ဆိုသည်က အရေးမကြီး၊ မည်သည့်ဆရာထံတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သူ ဆိုသည်နှင့်သာ တိုင်းတာလေ့ရှိသည်။
အတတ်ပညာနှင့် အနုပညာရပ်များတွင် သူ့ကဏ္ဍနှင့်သူ ကျွမ်းကျင်လိမ္မာသူများရှိကြသည်။ မည်မျှ ပညာတတ်ကျွမ်း ခဲ့သည်ဆိုစေ ကျွမ်းကျင်သည့်ပညာရှင်များထံတွင် ဦးစွာ တပည့်ခံပြီးမှ ပညာရှင်ဟု သတ်မှတ်လေ့ရှိသည်။ ပညာ ဆိုသည်မှာ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ဆရာ့ထံမှ မမျှော်လင့်ဘဲရရှိ နိုင်သည့်အတွက်ဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်ရာ လက်တွေ့နယ်ပယ်မှ ရရှိသည့်ပညာနှင့် ဆရာ့အပေါ်တွင်တပည့်၏ ကြည်ညို လေးစားစိတ်မှ တုံ့ပြန်ရရှိလာမည့်ပညာကို ထိုခေတ်က အလေးထားကြသည်။ ထိုခေတ်ကတည်းက ဆရာဆိုသည်မှာ မိဘများကပင် ရိုသေလေးစား တန်ဖိုးထားခဲ့ကြသည်။
တပည့်ဝတ်
တပည့်ဝတ်များတွင် ဆရာလာပါက ထိုင်ရာမှထပေးပြီး ဦးညွှတ်ဂါရဝပြုခြင်း၊ သင်ယူရန် အသင့်အနေအထားဖြင့် စိတ်အားထက်သန်စွာ စောင့်ဆိုင်းနေခြင်း၊ သင်ကြားနေချိန် တွင် ဂရုစိုက်နားထောင်ကာ သင်အံရွတ်ဖတ်ရခြင်းတို့ပါဝင် သည်။
ဆရာ့ဝတ်တွင် တပည့်များကို ချစ်မြတ်နိုးရခြင်း၊ မသိ သည်ကို သိအောင်၊ မတတ်သည်ကိုတတ်အောင် ကြံဆောင် ပေးရခြင်း၊ သိထားတတ်ထားသမျှ ဆရာစားမချန် သင်ကြား ပြသရခြင်း၊ ချီးကျူးထိုက်သူကို ချီးကျူးပြီး အားပေး အား မြှောက်ပြုရခြင်း၊ အန္တရာယ်ကင်းဘေးရှင်းရန် စောင့်ရှောက် ကာကွယ်မှုပေးရခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။
ဆရာ၏ တင်းကျပ်သည့် စည်းကမ်းနှင့် တစ်ဦးချင်း အပေါ်ဂရု တစိုက်သင်ကြားပြသမှုများကြောင့် အချို့တပည့် များသည် အခြားသူတို့ထက် ပိုသိ ပိုတတ်ကာ ပညာရည် အမြန် ဆုံးခန်းတိုင်သွားတတ်သည်များလည်း ရှိတတ်သည်။ ထုံးစံအရ အခြေခံအဆင့်ပြီးမြောက်မှုအတွက် အသက် ၁၆ နှစ်မတိုင်မီအထိ သတ်မှတ်ထားသည်။
သိဒ္ဓတ္ထမင်းသားသည် အသက် ၁၆ နှစ်မပြည့်မီကပင် ပညာပြည့်ဝခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။ ဗြဟ္မဏတို့သည် အသက် ၁၆ နှစ်တွင် ဝေဒကျမ်းတို့ကို စီကုံးဖွဲ့နွဲ့ကာ ကောင်းစွာ ရွတ်ဆိုတတ်နေပြီ ဖြစ်သည်။
အတတ်ပညာရှင်
အိန္ဒိယပြည်တွင် သင်္ချာပညာရှင်များဟူ၍ သီးခြား လူတန်းစားတစ်ရပ် ရှိခဲ့ဖူးသည်။ သူတို့သည် လက်နက် အသုံးပြုမှုကို ကျွမ်းကျင်သည့်ပညာရှင်များလည်း ဖြစ်ကြ သည်။ ပြည်သူများအကြားတွင် မည်သည့်အတတ်ပညာကို တတ်သူမှသာ အတတ်ပညာရှင်ဖြစ်သည်ဟူသည့် အငြင်း ပွားစရာများဖြစ်ပေါ်လာသည်။ အတတ်ပညာရှင်ဆိုသည်မှာ အချို့က ဆင်၊ မြင်း၊ ရထား ကျွမ်းကျင်သူများကိုသာ ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ အခြားထင်ရှားသည့် လက်မှုအတတ် များမှာ လေးနှင့် ဓားရိုးထုတ်လုပ်ခြင်း၊ ယာဉ်ရထား တည် ဆောက်ခြင်း၊ သင်္ချာကျွမ်းကျင်ခြင်း၊ ခန့်မှန်းအတွက်အချက် ကျွမ်းကျင်ခြင်း၊ မော်ကွန်းကမ္ပည်းထွင်းထုခြင်း၊ ကဗျာစပ်ခြင်း၊ အမှုအခင်းဖြေရှင်းခြင်း၊ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးကျွမ်းကျင်ခြင်း စသည့်လုပ်ငန်းများဖြစ်သည်။
နှုတ်မှုရေးရာကျွမ်းကျင်ခြင်း၊ စကားစစ်ထိုးခြင်းတို့ကို အနုပညာတစ်ရပ်အနေဖြင့် သင်ကြားကြရသည်။ နှုတ်မှုရေးရာ ကျွမ်းကျင်သူဆိုသည်မှာ "အသံ၏ကောင်းခြင်း၊ စကားလုံး ပြောင်မြောက်ခြင်း၊ ထစ်အမှုမရှိခြင်း၊ ရှင်းလင်းပီသခြင်း၊ အဓိပ္ပာယ်ရှိခြင်း" စသည့် ဂုဏ်အင်္ဂါများနှင့် ပြည့်စုံရသည်။ တရားဟောကောင်းသူ၊ စကားပြောကောင်းသူဆိုသည်မှာ လိုရင်း၊ တိုရှင်း ထိရောက်စွာ ဟောပြောတတ်သူဖြစ်သည်။ အပြောကောင်းသူကို " ကေသရာဇာ ခြင်္သေ့မင်းပမာ" ယှဉ် နှိုင်းလေ့ရှိကြသည်။ ဗုဒ္ဓ၏ တပည့်သာဝကများထဲတွင် ခြင်္သေ့ မင်းပမာ တင်စားခံရလောက်အောင် အဟောအပြောကောင်း သူများစွာရှိခဲ့သည်။
ဗုဒ္ဓခေတ်တွင် ဂရိဆိုးဖစ်များကဲ့သို့ တစ်နေရာမှ တစ် နေရာ လှည့်လည်သွားလာရင်း ဟောပြောပို့ချ သင်ကြား သူများရှိကြောင်း သိရသည်။
အသိပညာရှာဖွေစုဆောင်းခြင်းကို အားပေးမြှောက်စား သည့်ခေတ်ဖြစ်သဖြင့် ဆရာပေါင်းများစွာ ထွန်းကားခဲ့သော ခေတ်ဟူ၍လည်းဆိုနိုင်သည်။ ဗုဒ္ဓသည် စိတ်ကိုယဉ်ပါးစေရန် ထိန်းကျောင်းတတ်ရေး ဦးစားပေးကို သွန်သင်ဟောပြဆို ဆုံးမခဲ့သူဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓနှင့် သူ၏တပည့်သာဝကအပေါင်း သည် တစ်နေရာမှတစ်နေရာ ဒေသစာရီကြွချီတော်မူပြီး တရားဒေသနာများ ဟောပြောလေ့ရှိသည်။ ဒေသအနှံ့လှည့် လည်ကြွချီတော်မူစဉ် ဒေသခံများသည် ကျောင်းဇရပ်များ ဆောက်လုပ်ကာ လှူဒါန်းဒါနပြုပြီး ခရီးဦးကြိုပြုကြသည်။ ထိုကျောင်းဇရပ်များသည် နောင်အခါ ပညာသင်ကြားလေ့ လာရာ နေရာများဖြစ်လာသည်။
အခမဲ့ပညာ
ဗုဒ္ဓခေတ်တွင် သင်ကြားခဲ့သည့်စနစ်သည် အခမဲ့ပညာ သင်ကြားရေးစနစ်ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓကျောင်းတော်များသည် နေရာအနှံ့ ဖွင့်လှစ်ထားပြီး အခမဲ့ပညာသင်ကြားခွင့်ကို လူတိုင်းရရှိနိုင်ကြသည်။ ပညာသင်ကြားလိုသူမှန်သမျှလည်း မည်သူမဆို ဆင်းရဲ ချမ်းသာ အဆင့်အတန်းမရွေး တက် ရောက်သင်ကြားခွင့်ရှိသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာပညာရေးသည် အခမဲ့ နည်းဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် စတင်ပြန့်ပွားခဲ့ရသည်။ ဗုဒ္ဓပညာ ရေးစနစ် အောင်မြင်ရခြင်းကို ပြန်လေ့လာကြည့်လျှင် မေတ္တာ ကို အခြေခံထား၍သင်ပြီး အကျိုးအမြတ်ပြန်၍ မျှော်ကိုးခြင်း မရှိသော အပေးသာရှိ၊ အယူမရှိသည့် ပညာရေးမျိုး ဖြစ် နေသောကြောင့် အောင်မြင်ရသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။
ဗုဒ္ဓခေတ်တွင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများနှင့် အပြိုင် သီလရှင်ကျောင်းများ ပေါ်ထွန်းလာခြင်းကလည်း ယောက်ျား လေးများသမက မိန်းကလေးများပါ စာတတ်မြောက်စေရန်နှင့် ယဉ်ကျေးမှုထွန်းကားစေရန် လမ်းစဖွင့်ပေးသလိုဖြစ်ခဲ့သည်။ ယောက်ျား၊ မိန်းမ အဆင့်အတန်းမခွဲ တန်းတူညီမျှ သင်ကြား ခွင့်သည် အထူးရေပန်းစားလာသည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင်သာ မက ဗုဒ္ဓစာပေသင်ကြားခွင့်ရရှိသည့် နိုင်ငံတိုင်းလိုလိုတွင် ကျားမ မခွဲခြားရေးသဘောတရားများ ထွန်းကားလာခဲ့သည်။
ဗုဒ္ဓဝါဒကို သင်ကြားသည့်ဆရာများသည် တပည့်များ ၏စိတ် ဖွံ့ဖြိုးစေရန်၊ အကျင့်စာရိတ္တကောင်းစေရန် အလေး ထားညွှန်ကြား သင်ကြားပြသကြသည်။ ကောင်းမွန်စွာ တွေး ခေါ်တတ်ရေး၊ နည်းမှန် လမ်းမှန် ကျင့်ကြံနိုင်ရေးသည် ဗုဒ္ဓ၏ပန်းတိုင်ဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်ရာ အကျင့်အကြံတို့ကောင်း မှန်မှသာ ဉာဏ်အလင်းရပြီး နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်မည် ဖြစ်သည်။
မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး
ဗုဒ္ဓက ထိုပန်းတိုင်ကို "မဂ်" (နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်းလမ်းကောင်း) ပမာ သွန်သင်ပြသတော်မူခဲ့သည်။ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး (နိဗ္ဗာန်သို့ရောက်ကြောင်း တရားရှစ်ပါး) ရှိသည်။
သမ္မာဓိဋ္ဌိ	-	ကောင်းသောအယူ
သမ္မာသင်္ကပ္ပ	-	ကောင်းသောအကြံ
သမ္မာဝါစာ	-	ကောင်းသောစကား
သမ္မာကမ္မန္တ	-	ကောင်းသောအမှု
သမ္မာအာဇီဝ	-	ကောင်းသောအသက်မွေးမှု
သမ္မာဝါယမ	- 	ကောင်းသော လုံ့လဝီရိယပြုမှု
သမ္မာသတိ	-	ကောင်းစွာအောက်မေ့ခြင်း
မှတ်သားကျင့်ကြံ ခြင်း
ယဉ်ကျေးလိမ္မာစိတ်သည် ပညာသင်ကြားရေးတွင် မရှိမဖြစ် လိုအပ်ချက်ဖြစ်ပြီး ဘဝအတွက်ပါ လုံခြုံစိတ်ချ ရသည့် လမ်းညွှန်ချက်ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် မှတ်သားကျင့်ကြံ ခြင်းကလည်း စာပေသင်ကြားရေးတွင် မရှိမဖြစ်အရေးကြီး သည်။ ဗုဒ္ဓခေတ်တွင် စာပေအက္ခရာတင်ထားမှုများ၊ ပေ ပုရပိုက်များရှိသော်လည်း စာသင်သား တပည့်များသည် အလွတ်ကျက်မှတ်ရွတ်ဆိုခြင်းကိုသာ အလေးထားကြသည်။ ဆရာက အရေးကြီးသည့် အခန်းအပိုဒ်များကို သင်ကြား လိုက်တိုင်း အလွတ်ပြန်လည် ရွတ်ဆိုပြနိုင်သည်အထိ လေ့ ကျက်မှတ်ကြသည်။ ဗုဒ္ဓခေတ်တွင် ဗုဒ္ဓသင်ကြားဟောကြားခဲ့ သမျှအားလုံးကို နှုတ်တိုက်ပြန်လည်ရွတ်ဆိုနိုင်သည့်သူများ မြောက်မြားစွာ ပေါ်ထွန်းခဲ့သည်။
ဇာတ်နိမ့် ဇာတ်မြင့် မခွဲခြား
ဗုဒ္ဓယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားပျံ့နှံ့လာသည်နှင့်အမျှ လူမျိုး မရွေး၊ ဘာသာမရွေး၊ ဇာတ်နိမ့် ဇာတ်မြင့်မရွေး မခွဲခြား တတ်သည့် ဗုဒ္ဓဘာသာအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာသူများ တိုးပွားလာသည်။ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတိုင်း သည် ဗုဒ္ဓ ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားစေသည့် နေရာများဖြစ်ရုံမျှမက၊ စာပေသင်ကြားသည့် ကျောင်းများလည်း ဖြစ်လာသည်။ ဘုန်းကြီးကျောင်းတိုင်းတွင် တရားဟောဇရပ်၊ ပညာသင်ကြား ရာ ခန်းမတို့သည် မပါမဖြစ်နေရာများ ဖြစ်လာသည်။ ဗုဒ္ဓ၏ တပည့်သာ၀ကတိုင်းကလည်း ကျောင်းသို့ရောက်လာသည့် ဒကာ ဒကာမများ၏ သောက၊ ဒုက္ခတိုင်းကို မဖြေရှင်းပေး နိုင်သည့်သူမရှိ။ ကြောင်းကျိုးညီညွတ်စွာ ဟောပြောသွန်သင် ဆိုဆုံးမနိုင်သည်ချည်း ဖြစ်သည်။
နာလန္ဒ တက္ကသိုလ်
ဗုဒ္ဓစာပေတွင် ယောက်ျား၊ မိန်းမအဆင့်အတန်းခွဲခြားမှု မရှိ တစ်ခုတည်းသော သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းချက်များကိုသာ သင်ကြားခွင့်ရရှိသည်။ ဗုဒ္ဓစာပေကို တက္ကသိုလ်အထိ သင် ကြားလိုသူများအတွက်လည်း အောက်ခြေမှ သင်ကြားလိုက် သမျှကို အခြေခံအဖြစ် မှတ်ယူနိုင်သည်။ ရှေးဟောင်း နာလန္ဒတက္ကသိုလ်ကြီးတွင်ရှိသည့် စာသင်ခန်းမကြီးသည် တပည့်ပေါင်း သောင်းနှင့်ချီပြီး ဝင်ရောက် စာပေလေ့လာ ဆည်းပူးနိုင်သည်ဟုဆိုသည်။ တက္ကသိုလ်ကြီး အဓွန့်ရှည် တည်တံ့ရေးအတွက် အနီးအနားရှိ ရာနှင့်ချီသည့်ရွာများမှ ထောက်ပံ့ကြရသည်။ နာလန္ဒသည် ကျောင်းသားများ၊ ယုတ္တိဗေဒ ပညာရှင်များ၊ အတွေးအခေါ်ပညာရှင်များ၊ ကဗျာ ဆရာများနှင့် ပန်းချီပညာရှင်များ ခိုနားပညာရှာမှီးရာ နေရာကြီးဖြစ်လာသည်။
နာလန္ဒကဲ့သို့ပင် အိန္ဒိယပြည်အတွင်း နေရာအနှံ့ တက္ကသိုလ် များမြောက်မြားစွာတည်ရှိသည်။ အခြားသော အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများဖြစ်သည့် တရုတ်၊ ဂျပန်၊ ကမ္ဗောဒီးယား၊ ဂရိ၊ တိဘက်၊ သီဟိုဠ်၊ မြန်မာ၊ ထိုင်းစသည့်နိုင်ငံများသည် အိန္ဒိယတက္ကသိုလ်ထွက်များကို ကောင်းမွန်လေးစားစွာဖြင့် ဖိတ်ခေါ်သင်ကြားသည့် အလေ့အထများ ထိုစဉ်ကတည်းက ရှိခဲ့သည်။
ထိုတက္ကသိုလ်များသည် နောင်အခါတွင် ဖျက်ဆီးခြင်း ခံလိုက်ရပြီး ဗုဒ္ဓသာသနာပါ ကွယ်ပျောက်သွားစေသည်အထိ ဖြစ်ခဲ့ရခြင်းသည် များစွာဝမ်းနည်းဖွယ်ရာဖြစ်တော့သည်။
အလျင်
အချိန်အတိုင်းအတာ တစ်ခုအတွင်း အရာဝတ္ထုက မည်မျှသော အရွေ့ (displacement) ပြောင်းလဲရွေ့လျားသွားသည် ဟူသော နှုန်းထားသည် အလျင်(velocity) ဟူသည့် ဗှတ္တာ တိုင်းဖွယ် တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ထိုကြောင့် ရွေ့လျားနှုန်း၊ သွားနှုန်း ဟူသည့် သဘောတရား ဖြစ်ပြီး အလျင်၏ ပမာဏသီးသန့် စကေလာ တိုင်းဖွယ် သည်မူ အမြန်နှုန်း ဖြစ်သည်။ သို့ဖြင့်ရူပဗေဒတွင် အရာဝတ္ထုတစ်ခု တစ်နေရာမှ အခြားတစ်နေရာသို့ ရွေ့လျားရာတွင် ကြာသောအချိန်နှင့် ရွေ့လျားမှု၏ ဦးတည်ရာကို အလျင်အဖြစ် ဖော်ပြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ ဦးတည်ရာသည် ၃၀ ဒီဂရီ အရှေ့မှ တောင်သို့ တစ်စက္ကန့်လျှင် ၇ မီတာဖြင့် ﻿ရွေ့နေလျင် အလျင်သည်
ထို့ကြောင့် ဥပမာအချို့ အနေဖြင့် တစ်စုံတခုသည် လေးထောင့်ပုံစံရွေ့လျားသော်လည်း ၎င်းအစပြုသည့် နေရာ၌ ပြန်လည်အဆုံးသတ်လျှင် ၎င်းတွင် အကွာအဝေးမရှိချေ။ ဆိုလိုသည်မှာ အရာဝတ္တု၏အကွာအဝေး= သုည ဖြစ်ပြီး အလျင်သည်လည်း သုညပင်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အရှိန်နှင့် ကွဲပြားခြားနားသည်။ အလျင်၏ပြောင်းလဲနှုန်းကို အရှိန်ဟုခေါ်သည်။ အရှိန်သည် လေးထောင့် ပတ်လည်တွင် ရွေ့လျားသည်။ လူတို့သည် အလျှင်နှင့် အမြန်နှုန်းတို့ကို တူညီသည်ဟု မှတ်ယူကာ မကြာခဏ မှားယွင်းစွာ သုံးစွဲကြသည်။ သို့သော် ၎င်းတို့သည်မတူညီကြဘဲ အလျင်သည်ကား ဦးတည်ရာ ရှိလေသည်။ အမြန်နှုန်းသည် ဦးတည်ရာမရှိသော စက္ကေလာ ကွန်တတီဖြစ်သည်။ အလျင် နှင့် အမြန်နှုန်း နှစ်ခုစလုံးသည် ယူနစ် အတူတူပင်ဖြစ်သည်။ meter per second (m/s) ဖြင့်ဖော်ပြပါသည်။ ယင်းမှာ SI စနစ်တွင်ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။
ဥပမာ တစ်နာရီ ၅ မိုင်နှုန်းသည် စကေလာမတ္တာ ဖြစ်သည်။ တစ်နာရီ ၅ မိုင်နှုန်း အရှေ့သည် ဗက်တာမတ္တာ ဖြစ်သည်။
ကိန်းသေအလျင်နှင့် ကိန်းသေမြန်နှုန်း(Constant Velocity and Speed)
အလျင်တွင် အရာဝတ္တုတစ်ခု၏ ပုံသေအမြန်နှုန်းဖြင့် ပုံသေဦးတည်ရာ ရှိနေပါက ၎င်းအလျင်က ကိန်းသေအလျင် ဖြစ်သည်။ ပုံသေဦးတည်ရာဆိုသည်မှာ အရာဝတ္တုသည် မျဉ်းဖြောင့်အတိုင်း ဦးတည်ရာ မပြောင်းလဲပဲသွားခြင်းဖြစ်သည်။(မျဉ်းကွေးများဖြစ်၍ မရပါ။) ထိုကြောင့် ကိန်းသေအလျင်ဆိုသည်မှာ မျဉ်းဖြောင့်တစ်ကြောင်းပေါ်တွင် ကိန်းသေအမြန်နှုန်းဖြင့် သွားသောအလျင်ကို ဆိုလိုသည်။ ထိုဖြစ်အင်မျိုးတွင် အလျင်ပြောင်းနှုန်းမှာ သုည ဖြစ်သည်။
ဥပမာ ကားတစ်စင်းသည် စက်ဝိုင်းတစ်ခုကို ၂၀ ကီလိုမီတာ/နာရီ နှုန်းဖြင့် သွားနေသည်ဆိုပါက အဆိုပါကားတွင် ပုံသေမြန်နှုန်းရှိမည်ဖြစ်သော်လည်း ပုံသေအလျင်ကားရှိမည် မဟုတ်ချေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဦးတည်ရာများပြောင်းလဲနေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
ပျမ်းမျှအလျင်(Average velocity )
အချိန်နဲ့လိုက်၍ အရာဝတ္တုရဲ့ တည်နေရာ ပြောင်းလဲသွားနှုန်းကို အလျင်ဟုခေါ်သည်။ ထိုအရာဝတ္တု၏ ပျမ်းမျှအလျင်ဆိုသည်မှာ အရာဝတ္တုရဲ့ အရွေ့(Δx)ကို အချိန်အပိုင်းအခြား(Δt)ဖြင့် စားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
ပျမ်းမျှအလျင် (vx,avg)၏လက္ခဏာသည် အရွေ့ပေါ်တွင်မှီခိုနေပြီး (xf >xi) ဖြစ်သည့်အခါတွင် အပေါင်းလက္ခဏာဖြစ်၍ (xf <xi) ဖြစ်သည့်အခါတွင် အနုတ်လက္ခဏာဖြစ်သည်။ ဒီနေရာမှာလည်းဥပမာတစ်ခုကို လေ့လာကြည့်ကြပါမည်။ မာရသွန် အပြေးသမားတစ်ယာက်ဟာ အကွားအဝေး(d) ကို ပြေးပြီး စမှတ်မှာပဲ ပြန်အဆုံးသတ်သွားသည်ဆိုပါစို့။ ဒီအချိန်မှာ သူရဲ့ အရွေ့ဟာ သုညဖြစ်သွားပြီး သူရဲ့ ပျမ်းမျှအလျင်ကလည်း သုညဖြစ်သည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ သူဘယ်လောက်မြန်⁠မြန်ပြေးသလဲဆိုတာကိုတော့ တွက်ချက်နိုင်ပါတယ်။ ပျမ်းမျှအရှိန်(average speed) (vavg )ဟာ စကေလာ တိုင်းဖွယ် ဖြစ်ပြီး သွားခဲ့တဲ့ စုစုပေါင်း အကွာအဝေးကို အဲဒီအကွာအဝေးပြီးမြောက်လိုတဲ့ စုစုပေါင်းအချိန်အပိုင်းအခြားနှင့် စားလျှင်ရရှိနိုင်သည်။
ပျမ်းမျှအလျင်နှင့် ပျမ်းမျှမြန်နှုန်းတို့၏ယူနစ်မှာ မီတာ/စက္ကန့် ဖြစ်ကြပြီး ပျမ်းမျှအလျင်နှင့် မတူညီသောအချက်မှာ ပျမ်းမျှမြန်နှုန်း၌ ဦးတည်ရာမရှိသောကြောင့် အပေါင်းလက္ခဏာဖြင့်သာ အမြဲဖော်ပြသည်။ သိသာကွဲပြားသောအချက်မှာ ပျမ်းမျှအလျင်သည် ပြောင်းလဲသွားသော အရွေ့ကို ပြောင်းလဲသွားသောအချိန်ဖြင့် စားခြင်းဖြစ်ပြီး ပျမ်းမျှမြန်နှုန်းမှာမူ စုစုပေါင်းအကွာအဝေးကို အချိန်ဖြင့်စားခြင်းဖြစ်သည်။
တမဟုတ်ခြင်းအလျင်(Instantaneous velocity)
ပျမ်းမျှ အလျင်(Average velocity)ကို သိပြီးတဲ့နောက်မှာ ကျွန်တော်တို့ဟာ သီးခြားအချိန်အပိုင်းလေးတွေမှာရှိတဲ့ အလျင်ကို သိချင်လာတဲ့အခါ ဘယ်လိုတွက်ယူရပါ့မလဲ။ ၁၆၀၀ ပြည့်လွန်နှစ်များမှစ၍ ကဲကုလပ် ကို ဆာအိုက်ဆက် နယူတန် မှတီတွင်နိုင်ခြင်းနဲ့အတူ သိပ္ပံပညာရှင်တွေဟာ အရာဝတ္တုတွေရဲ့ရွေ့လျားမှုကို အချိန်ပိုင်းကလေးတွေတိုင်းမှာ ဘယ်လိုတွက်ချက်ရမလဲနားလည်လာခဲ့ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် မှတ်တိုင်ကနေ ၂ မီတာ အကွာမှာ ရပ်ထားတဲ့ကားတစ်စီးဟာ(အမှတ် A) ကနေ အမှတ် B ကို အပေါင်းလက္ခဏာဦးတည်ချက်သွားမယ်ဆိုပါစို့။ ထိုအခါရရှိလာသောမျဉ်းကွေးကို အမှတ်B မှ အမှတ် A သို့ တဖြည်း⁠ဖြည်းချင်းမျဉ်းဖြောင့်များဆွဲလိုက်တဲ့အခါမှာ ဝန်းထိမျဉ်း(tangent line)ကို ရရှိလာသည်။ ထို ဝန်းထိမျဉ်း သည် အမှတ် A ၏အလျင်ဖြစ်သည်။ တနည်းအားဖြင့်ဆိုသော် တမုဟုတ်ခြင်းအလျင်သည် ကဲကုလပ်တွင် ထို limit ကို x မှ t သို့ ဆက်စပ်နေသော ဒစ်ရီဗေတစ်(Derivative) ဟုခေါ်သည်။ postion-time graph ပေါ်မူတည်၍ တမဟုတ်ခြင်းအလျင်သည် အပေါင်း၊ အနှုတ်၊ သုည ဖြစ်နိုင်သည်။ တမုတ်ဟုတ်ခြင်းမြန်နှုန်း(instantaneous speed) ကိုတော့ တမုတ်ဟုတ်ခြင်းအလျင်ရဲ့ တန်ဖိုးဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အလွန်သေးငယ်သောအချိန်အပိုင်းအခြားတွင် အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ အရွေ့တန်ဖိုး(displacement) နှင့် သွားခဲ့သော အကွာအဝေး(distance) တူညီသွားကြသည်။
ကိုးကား
၂။ Raymond A. Serway and John W. Jewett, Jr. "Physics for Scientists and Engineers with Modern Physics".
ကဏ္ဍ:အလျင်
ကြက်ရိုးပြင် (တောင်)ရွာ၊ ကြက်ရိုးပြင်
ကြက်ရိုးပြင် (တောင်)ရွာ၊ ကြက်ရိုးပြင်
တံခွန်တိုင်ရွာ၊ မီသွေးချောင်း
တံခွန်တိုင်ရွာ၊ မီသွေးချောင်း
ကညွှတ်ကုန်းရွာ၊ သဝဏ်တော်
ကညွှတ်ကုန်းရွာ၊ သဝဏ်တော်
မိုးဗြဲရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်
မိုးဗြဲရွာ (Moebye)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်၊ မိုးဗြဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၇၄၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုးဗြဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၅၈၇ ဦး၊ မ ၁၃၆၇၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၂၆၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖယ်ခုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထေရဝါဒ
ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ သည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ဂိုဏ်းခွဲတစ်ခုဖြစ်သည်။ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာကို ကမ္ဘောဒီးယား၊ လာအို၊ မြန်မာ၊ သီရိလင်္ကာနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတို့တွင် အများဆုံးကိုးကွယ်ကြပြီး ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ တရုတ်၊ နီပေါနှင့် ဗီယက်နမ်တို့တွင် အနည်းအကျဉ်း ကိုးကွယ်ကြသည်။
ထေရဝါဒနှင့် မဟာယာန ကွဲပြားချက်
(၁) နှစ်ဖက်လုံးက သကျမုနိ ဗုဒ္ဓ မြတ်စွာကို အမြင့်မြတ်ဆုံးသောမြတ်စွာဘုရား အဖြစ်လက်ခံကြသည်။ (၂) သစ္စာ လေးပါး တရားတော်ကို နှစ်ဖက်လုံးက အပြည့်အဝလက်ခံကြသည်။ (၃) မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး လမ်းစဉ်သည် နှစ်ဖက်လုံး၏ တရားဖြစ်သည်။ (၄) ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဒေသနာတော်သည် နှစ်ဖက်လုံးတွင် အတူတူပဲဖြစ်သည်။ (၅) ဖန်ဆင်းရှင်ကို နှစ်ဖက်လုံးတွင် လက်မခံကြပါ။ (၆) အနိစ္စ၊ဒုက္ခ၊အနတ္တ နှင့် သီလ၊သမာဓိ၊ပညာတွေကို နှစ်ဖက်လုံးက လက်ခံကြသည်။ ထို့အတွက် ဗုဒ္ဓရှင်တော်၏ အဓိက တရားအနှစ်တွေသည် မကွဲပြားဘူးလို့ ဆိုရမည်။ အနတ္တ ကို နှစ်ဖက်လုံးတွင်လက်ခံသည်။ မဟာယနသည် အတ္တဝါဒ မဟုတ်ပါ။ အဓိက ကွဲပြားချက်က တရားတော်များ အပေါ်မှာ မဟုတ်ပါ။ ဗောဓိသတ္တ လို့ ခေါ်တဲ့ ဘုရားလောင်း၊ ဘုရားကျင့်စဉ် ကျင့်သူအပေါ်မှာ ထားသည့် သဘောထား ဖြစ်သည်။။ ထေရဝါဒ က ဘုရားလောင်း ကို ပုထုဇဉ်ပဲရှိသေးလို့ မကိုးကွယ်ကြပါ။ ထေရဝါဒဆိုတာ ရဟန္တာ ဖြစ်ဖို့နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုဖို့ ကျင့်တဲ့ ဝါဒဖြစ်ပြီး၊ မဟာယာနကတော့ ဗုဒ္ဓဖြစ်မယ့် ဘုရားလောင်း ဗောဓိသတ္တကျင့်စဉ်ကို လက်ခံတဲ့ ဝါဒလို့ ဆိုကြပြန်သည်။ ထေရဝါဒ တွင် ဗောဓိသတ္တ သည် လွတ်မြောက်ရာ လမ်းကို သစ္စာတရားကို မသိသေးတဲ့ ပုထုဇဉ်မို့ မကိုးကွယ်ကြပါ။ မဟာယာန တွင် ကိုးကွယ်စရာ ဗောဓိသတ္တ တွေ များပါသည်။ ဘုရားလောင်း၊ ဘုရား၏ မိခင်၊ ဖခင်အစုံ ဖြစ်သည်။ မဟာယာန မှာ  အရဟတ္တဖိုလ်ရပြီးသား ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သည် အရဟတ္တဖိုလ်ကနေ နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုလို့ မရသေးပါ။ အရဟတ္တဖိုလ်ကနေ အနာဂမ်၊ သကဒါဂမ်၊ သောတာပန် အထိ ပြန် လျှောကျသွားပြီး ပုထုဇဉ်ပြန်ဖြစ်သွားရသည် ။ ပြီးမှ ဘုရားဆုပန်ပြီး ဘုရားဖြစ်ဖို့ ပြန်ကြိုးစားကြရသည်။ ထေရဝါဒနှင့် မဟာယာန အယူအဆ လွဲနေသည်။ မူရင်းဝိနည်း+ သုတ္တန် + အဘိဓမ္မာများအတိုင်းလိုက်နာကျင့်ကြံပြီး နဲနဲမှ မပြင်တာက ထေရ ဝါဒ ဖြစ်သည်။ မူရင်းမှ ပြင်သည်က မဟာယာန ဝါဒ ဖြစ်သည်။ ထေရ ဝါဒ က ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားမိန့်ကြားချမှတ်ခဲ့သော မူရင်း ဝိနည်း+ သုတ္တန် + အဘိဓမ္မာများ၊ သိက္ခာပုဒ်များ တရားတော်များကို နဲနဲမှ မပြင်ကြပါ။ မဟာယာနနှင့် ထေရဝါဒ ဟူ၍ဂိုဏ်းကြီး နှစ်ခုကွဲသကဲ့သို့ နိဗ္ဗာန်နှင့် ပတ်သက်သော အယူအဆမှာလည်း ကွဲပြားသည်။ မဟာယာန ကျမ်းများတွင် နိဗ္ဗာန်သည်မိမိ၏စိတ်၏ဝိမုတ္တိသုခဖြင့်သာရနိုင်​သော၊သံသရာမှလွတ်​မြောက်ခြင်းဟုသာယူဆပါသည်။ထေရဝါဒ၌လည်း ဆရာစဉ်ဆက် နှင့် ကျမ်းဂန်များတွင် နိဗ္ဗာန်သည် တည်နေရာဘုံအဖြစ် မယူဆ၊ မသတ်မှတ်သင့်ကြောင်း၊ သံသရာနှင့် ဆက်စပ်မှုကင်းမှ သာလျှင် နိဗ္ဗာန်ဖြစ်ကြောင်း အစရှိသဖြင့် တိကျစွာရှင်းလင်းပြဆိုထားပေသည်။ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓကျမ်းဂန်အရ ၃၁ ဘုံ၌ ရှိကြသော သတ္တဝါတို့သည် သံသရာလည်ကြရာတွင် ၃၁-ဘုံမှ စိတ်၏ လုံးဝ ချမ်းသာရာဖြစ်သော ကိလေသာများမှ လွတ်ကင်းရာကို နိဗ္ဗာန် ဟု ခေါ်သည်။ နိဗ္ဗာန်တွင် လူတို့၏ ဒုက္ခအားလုံးမှ ကျွတ်ငြှိမ်းပြီး နိဗ္ဗာန် သို့ရောက်ရှိပြီးနောက် သံသရာ အသစ်တဖန်ပြန်လယ်ခြင်း မရှိတော့ပေ။  ကံ၊စိတ်၊ဥတု၊ အာဟာရ တို့၏ ပြုပြင်စီရင် ခြင်းမှ လွတ်သော တရား၊ အလုံးစုံငြိမ်းချမ်းခြင်း၊ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု မရှိသော အေးငြိမ်းချမ်းသာမှု၊ တဏှာမရှိခြင်း၊ တဏှာမှ ကင်းလွတ်ခြင်း၊ ဒုက္ခမှ အပြီးတိုင်လွတ်မြောက်ခြင်း၊ မွေး၊အို၊နာ၊သေ မရှိခြင်း၊ စွန့်လွတ်ခြင်း၊ လွတ်မြောက်ခြင်း၊ မကပ်ငြိခြင်း၊ ဘဝ မရှိခြင်း၊ ပူဆွေးမှု မရှိခြင်း၊ ငိုကြွေးမှုမရှိခြင်း၊သောက မရှိခြင်း၊ အညစ်အကြေး ကိလေသာ မရှိခြင်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။  နိဗ္ဗာန် ဆိုသည် မှာ  အသင်္ခတ ဓမ္မအစစ်အမှန်ဖြစ်ကြောင်း၊ရှိကြောင်း နှင့် နိဗ္ဗာန်ကို ရရှိရန် ပြည့်စုံသိရှိနားလည်ရန် သတိပဌာန်လေးပါးသည်သာ တစ်ကြောင်းတည်းသော လမ်းစဉ်ဖြစ်ကြောင်း ကို သတိပြုမိရင် ကိုယ်နှစ်သက်ရာ ဂုဏ်ပုဒ်များနှင့် ကြည်ညိုလို့ ရသည်။ ဖော်ပြပါ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ နှင့်မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ တို့သည် သူ့နည်း သူ့ဟန်နှင့်သူ လူသားများအတွက် အကျိုးရှိသော ဆုံးမဩဝါဒများ ပါရှိကြသည်။
လိုက်နာကျင့်သုံးရမည့် စည်းကမ်း (ဝါ) သီလ (၅) မျိုး
ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တစ်ဦး အတွက် လိုက်နာကျင့်သုံးရမည့် စည်းကမ်း (ဝါ) သီလ (၅) မျိုး ရှိသည်။
ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာမူ (၅) ရပ်
ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် စစ်စစ်ဖြစ်ရေးအတွက် ဥပဒေသ မူကြီး (၅) ရပ်ကို စံပြု သတ်မှတ် ထားခဲ့သည်။
ယုံကြည်မူသဒ္ဓါတရားရှိရမည်
ဘုရား တရား သံဃာ ရတနာသုံးပါး တို့၌ ဘုရားစစ်၊ ဘုရားမှန်၊ တရားစစ်၊ တရားမှန်၊ သံဃာစစ်၊ သံဃာမှန်၊ ဖြစ်ကြောင်း ယုံကြည်လက်ခံတဲ့ စိတ်ရှိရမယ်လို့ ဆိုလိုသည်။
စောင့်ထိန်းမူ သီလ ရှိရမည်
ဝါရိတ္တ သီလ လို့ခေါ်တဲ့ ငါးပါး သီလ၊ ရှစ်ပါး သီလ နဲ့ စာရိတ္တ သီလလို့ ခေါ်တဲ့ လင်ကျင့်ဝတ်၊ မယားကျင့်ဝတ်၊ ဆရာ့ကျင့်ဝတ်၊ တပည့်ကျင့်ဝတ်၊ မိဘ ကျင့်ဝတ်၊ သားသ္မီး ကျင့်ဝတ်၊ အထက်လူကြီးကျင့်ဝတ်၊ အောက်လက်ငယ်သား ကျင့်ဝတ်- စသည့် ကျင့်ဝတ်သီလ များနှင့် ပြည်စုံရမည်။
ကောတုဟလမင်္ဂလာကို မယုံကြည်ရ
အချို့သောလူများသည် “အိမ်မြောင်စုတ်ထိုးရင်… လာဘ်ကောင်းတယ်” “ ကျီးကန်းလာနားရင်…နိမိတ်မကောင်းဘူး” ဆိုတဲ့ ကောတုဟလမင်္ဂလာကို ယုံကြည်လက်ခံကြသည်။ မြတ်ဗုဒ္ဓက ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်မှန်ရင် ရက်ရာဇာ၊ ပြဿဒါး၊ ကျီးကန်းလာခြင်း၊ အိမ်မြောင်စုတ်ထိုးခြင်း၊ နေကြတ်၊ လကြတ်- စသည် ကောင်းကျိုး ဆိုးကျိုး ရှိသည်များကို လက်မခံရန်။
ကံတရားကို ယုံကြည်သူဖြစ်ရမည်
အကြင်မျိုးစေ့ကို စိုက်ပျိုး၏ ထိုအပင်ကို သာလျှင် ရိတ်သိမ်းရ၏- ဆိုတဲ့ ဗုဒ္ဓဒေသနာတော် အတိုင်း ကောင်းကံလုပ်ရင် ကောင်းကျိုးခံစားရ မကောင်းကံလုပ်ရင် မကောင်းကျိုးခံစားရမယ်ဆိုတဲ့ သဘောတရားကို ယုံကြည်လက်ခံကြရမယ်လို့ဆိုလိုသည်။
သာသနာတော် အပြင်ပ၌ ကိုးကွယ်မှု ကို မရှာမှီးရ
လူများဟာ အပျော်ကြူးခြင်း၊ အလိုကြီးခြင်း၊ ကြောက်စိတ်များခြင်း၊ စိုးရိမ်စိတ်များခြင်း တွေကြောင့် သာသနာတော်၏ ပြင်ပဖြစ်သော နတ်ကိုးကွယ်ခြင်း၊ ဘိုးတော်/မယ်တော် ကိုးကွယ်ခြင်း၊ အင်း/အိုင်၊ လက်ဖွဲ့၊ ဗေဒင်၊ မန္တာန် ကို အားထား ယုံကြည်ခြင်း စသော သာသနာတော်ပြင်ပ ကိုးကွယ်ရာများကို မရှာမှီးရပါ။
သရက်ချောင်းရွာ၊ စွန်ပိ
သရက်ချောင်းရွာ၊ စွန်ပိ
ကြိမ်ဒေါ့ရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
ကြိမ်ဒေါ့ရွာ(Kyingdawt)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ ဖုန်ဝဲယန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၆၀၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကညင်ဆိုင်ရွာမရွာ၊ ကညင်ဆိုင်
ကညင်ဆိုင်ရွာမရွာ၊ ကညင်ဆိုင်
ကမ်းယံလူမျိုး
ကမ်းယံလူမျိုး
အာရှတိုက် အလယ်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြ သော မွန်ဂိုလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့ဒေသ၌ အစာရေစာ ရှားပါး သဖြင့် ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကပင် တောင်ဘက်သို့ တသုတ်ပြီး တသုတ် ပြောင်းရွှေ့လာကြရာ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်လာသူများမှာ တိဘက်မြန်မာလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။
သူတို့သည် အရှေ့ဘက်လမ်း၊ အနောက်ဘက်လမ်းဟူ၍ လမ်းနှစ်သွယ်ဖြင့် ဝင်ရောက်လာကြသည်။ အရှေ့ဘက်လမ်းဖြင့် ဝင်ရောက်လာသူသည် မဲခေါင်မြစ်ကြောင်း၊ သံလွင်မြစ်ကြောင်း တို့ဖြင့် ဝင်ရောက်လာကြသည်။ အနောက်ဘက်လမ်းဖြင့် ဝင်ရောက်လာသူတို့အနက် အချို့မှာ ဒီဟောင်းခေါ် ဗြဟ္မပုတ္တရမြစ်ဝှမ်းအတိုင်း ဆင်းလာကြပြီးလျှင် အာသံနယ်၌ မြို့ပြ တည်ထောင်နေထိုင်ကြသည်။ အချို့မှာ ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်း၊ ချင်းတွင်းမြစ်ကြောင်းတို့ဖြင့် ဝင်ရောက်လာကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် သူတို့သည် ဗြဟ္မပုတ္တရမြစ်နှင့် ဧရာဝတီမြစ်များအကြားရှိ ရေဝေကုန်းတန်းကြီးတွင် မှီတင်းနေထိုင်လာကြရာ နောင်ကာလ ကြာမြင့်သော် တောင်ဘက်သို့ ပြန့်နှံ့လျက် နေထိုင်ကြလေသည်။
တိဘက်မြန်မာတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ရောက်လာ သောအခါ ပျူ၊ ကမ်းယံ၊ သက်ဟူ၍ အမျိုးသုံးစား ကွဲပြားခဲ့ သည်။ ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းတလျှောက်တွင် ပျူတို့မြို့ပြ တည် ထောင်နေထိုင်ကြသည်။ အနောက်ရိုးမတစ်လျှောက်ဖြစ်သော တောင်ကုန်းဒေသများတွင် နေထိုင်သူများကို သက်ဟု ခေါ်တွင်သည်။ အနောက်ရိုးမ၏ တောင်ဘက်စွန်းဖြစ်သော ရခိုင်ရိုးမနှင့် ဘင်္ဂလားအော်အကြားရှိ ပင်လယ်ကမ်းခြေ အရပ် ဒေသတွင် နေထိုင်ကြသူများကို ကမ်းယံဟု ခေါ်ကြသည်။ ကာလကြာမြင့်သော် ပျူတို့သည် ကွယ်ပျောက်၍ မြန်မာအစု တွင် ပါဝင်လာကြသည်ဟု ဆိုသည်။ သက်နှင့် ကမ်းယံ များကိုမူ ချင်း၊ ရခိုင်အစုများတွင် ထည့်သွင်းရေတွက်ကြ လေသည်။
ကမ်းယံတို့ မှီတင်းနေထိုင်ရာဒေသမှာ သံတွဲမှစ၍ တောင်စဉ်ခုနစ်ခရိုင်ဖြစ်ကြောင်း၊ သရေခေတ္တရာတွင် ပျူတို့ ကောင်းစားစဉ် ရခိုင်ပြည်တောင်ပိုင်းတွင် ကမ်းယံတို့ရှိခဲ့ကြောင်း ယင်းတို့မှာ ဗုဒ္ဓဝါဒီများဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။
အဒိပ်ရွာ၊ မလက်တို
အဒိပ်ရွာ၊ မလက်တို
ယောင်ပလုံး (အထက်)ရွာ၊ မိုင်းမောမြို့နယ်
ယောင်ပလုံး (အထက်)ရွာ (Yawngpalong (Upper))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ မိုင်းမောမြို့နယ်၊ ယောင်ပလုံးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၇၇၅၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းမောမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရှားပင်ကျွန်းရွာ၊ မုံရွာမြို့နယ်
ရှားပင်ကျွန်းရွာ (Sharpinkyun)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ မုံရွာမြို့နယ်၊ ပုဏ္ဏားမော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၉၅၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မုံရွာမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကန်သစ်စုရွာ၊ ကန်​မြောင်
ကန်သစ်စုရွာ၊ ကန်​မြောင်
ထောင်လွန့်ရွာ၊ မတူပီမြို့နယ်
ထောင်လွန့်ရွာ(Taunglun)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ မတူပီမြို့နယ်၊ နှော်ထယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၈၀၂၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နှော်ထယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၂ ဦး၊ မ ၁၁၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၅ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မတူပီမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တရောဇံရွာ၊ ကတော့ကရက်
တရောဇံရွာ၊ ကတော့ကရက်
မြို့ကြီးရွာ၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်
မြို့ကြီးရွာ (Myogyi)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်၊ မြို့ကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၅၆၂ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ယင်းမာပင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နော်ယိုထရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
နော်ယိုထရွာ(Nawyohta)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ ကော့လူဒိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၈၁၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကော့လူဒိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၆၆ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၆၈ ဦး နေထိုင်သည်။
လကန်ဒီရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
လကန်ဒီရွာ(Lakandi)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ ဖုန်ဝဲယန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၆၀၄ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သစ်ခေါက်ဆိပ်ရွာ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်
သစ်ခေါက်ဆိပ်ရွာ (Thitkhaukseik)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ ဝက္ကတောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၈၃၁၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝက္ကတောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၄၅ ဦး၊ မ ၁၀၃၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၈၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေစကြိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကိလေသာ
၁ ကိလေသာ အကျဉ်း (၁၀)ပါး ၁.၁ လောဘ ၁.၂ ဒေါသ ၁.၃ မောဟ ၁.၄ မာန ၁.၅ ဒိဋ္ဌိ ၁.၆ ဝိစိကိစ္ဆာ ၁.၇ ထိနမိဒ္ဓ ၁.၈ ဥဒ္ဓစ္စ ၁.၉ အဟိရိက ၁.၁၀ အနောတ္တပ္ပ ၂ ကိလေသာ ၁၅၀၀ ဖြစ်ပုံ
လောဘ
လောဘ ဆိုသည်မှာ လိုချင်တပ်မက်ခြင်းကို ခေါ်သည်။ ရာဂ သည် တရားကိုယ်အားဖြင့် လောဘတွင် ပါဝင်သည်။
လောဘ အကြောင်း
လိုချင်မှု သဘောသည် လောဘတည်း။ ထို့ကြောင့် “လောက သဘောလိုချင်ဟော၍”ဟု ဆိုခဲ့သည်။ “လိုချင်” ဆိုသော်လည်း ကာမဂုဏ်ဆိုင်ရာ လိုချင်မှုမျိုးကိုသာ လောဘ ဖြစ်သည်။ နိဗ္ဗာန်ကိုလိုချင်မှု၊ တရားကို လိုချင်မှု၊ စာပေ တတ်ချင်မှု၊ ဆင်းရဲသူများကို ပေးကမ်းလို၍ ပစ္စည်း ဥစ္စာကို လိုချင့်မှု စသော ကောင်းသော အရာ၌ လိုချင်မှုမျိုးကား လောဘ မဟုတ်၊ နောက်၌ ပြမည့် ဆန္ဒသဘောသာ ဖြစ်ပေသည်။
လောဘ၏ အခြားနာမည်များ။။ဤလောဘကို “ပေမ”ဟု လည်းကောင်း၊ “တဏှာ”ဟု အခြား နာမည်များလည်းကောင်း၊ “ရာဂ” ဟုလည်းကောင်း၊ သမုဒယ ဟုလည်းကောင်း အမျိုးမျိုး နာမည်တပ်၍ ပြောဆိုသုံး နှုန်းကြ၏။ ပေမ ဟူသော အမည်ကို သားသမီး မောင်နှမ ညီအစ်ကို သမီး ခင်ပွန်း စသော အိမ်သူ အိပ်သားချင်း ဆွေမျိုးသားချင်း ချစ်ခင်မှုနှင့် ဆွေလို မျိုးလိုချစ်ခင်မှုတို့၌ သုံးနှုန်းကြရသည်။ ပေမ-ဟူသော စကား၌ “ချစ်ခင်ခြင်း”ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ ဤ ချစ်ခြင်းမျိုးကိုပင် “သံယောဇဉ်” ဟုလည်း တမျိုး ခေါ်ကြသေး၏။ သံယောဇဉ် ဟူသော စကား၌ “ကြိုး”ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ကြိုးဖြင့် ချည်နှောင်ထားသကဲ့သို့ တယောက်နှင့် တယောက်ကို မခွဲနိုင် မခွါရက်အောင် ချည်နှောင်ခြင်း-ဟု ဆိုလိုသည်။
အဆင်း၊ အသံ၊ အနံ့၊ အရသာ၊ အတွေ့၊ ဤငါးပါးကို လူအများတို့ လိုလားအပ်သောကြောင့် “ကာမဂုဏ်ငါးပါး”ဟု ခေါ်၏။ ကာမ-လိုလားအပ်သော+ဂုဏ-အနှောင်အဖွဲ့။] ထမင်းဆာ-ရေငတ်သကဲ့သို့ ထိုကာမဂုဏ် အာရုံများကို သာမန် လိုချင်ရုံမကပဲ ကပ်ကပ်သတ်သတ်ငတ်ခြင်းကို “တဏှာ”ဟု သုံးစွဲရုံမက၊ မိန်းမ ယောက်ျား တဦးဦး၌ မရမက တွယ်ကပ်နေသူကို “တဏှာရူး” ဟုလည်း ခေါ်ကြလေသည်။ တဏှာ ဟူသော စကား၌ “တပ်မက်ခြင်း၊ ငတ်ခြင်း”ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ ထိုကာမဂုဏ်အာရုံ ငါးပါးတို့တွင် အတွေ့အာရုံ (မေထုန်မှု)ကို အလွန်လိုလားရာ၌ “ရာဂ”ဟု သုံးစွဲကြပြန်သည်။ ရာဂ ဟူသော စကား၌ “ငြိကပ်ခြင်း-စွဲလမ်းခြင်း”ဟု အဓိပ္ပာယ် ရပြန်သည်။ (ရာဂ-အဝတ်ကို ဆိုးရည်ဖြင့် ဆိုးသောအခါ စွဲကပ်နေသကဲ့သို့ တယောက်အပေါ်၌ စွဲနေသော လောဘ)၊ ဤကား စာသုံးမဟုတ်၊ လောက အသုံးကို လိုက်၍ ခွဲခြင်းတည်း။
သစ္စာလေးပါး ခွဲခြားခန်း၌ကား ဤလောဘကို “သမုဒယ”ဟု သုံးနှုန်း ပြန်သည်။ သမုဒယ ဟူသော စကား၌ “ဒုက္ခဖြစ်ကြောင်းဒုက္ခလောင်း”ဟု အဓိပ္ပာယ် ရပြန်၏။ ပြခဲ့သော ပေမ-တဏှာ-ရာဂဟု ခေါ်ဆိုရသည့် လောဘ မကင်းနိုင်သောကြောင့်သာ သံသရာ၌ ဆင်းရဲဒုက္ခနှင့် ယှဉ်တွဲ၍ တဝဲလည်လည် နေကြရသည်။ ယခုအခါ သူသူ ငါငါ တွေ့နေကျဖြစ်သော ဒုက္ခကြီးငယ် အသွယ်သွယ်သည် ဤ တဏှာလောဘ သမုဒယကြောင့်သာ ဖြစ်ရကား “လောဘကြီးလျှင် ဒုက္ခကြီး၏၊ လောဘ ငယ်လျှင် ဒုက္ခငယ်၏၊ လောဘ မရှိလျှင် ဒုက္ခ မရှိတော့ပြီ”ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤ လောဘနှင့် အတူ ဖြစ်ရသော စိတ်ကို “လောဘစိတ်၊ တဏှာစိတ်၊ ရာဂစိတ်၊ သံယောဇဉ်စိတ်”ဟု ခေါ်၍ လူကိုလည်း “လောဘကြီးသူ၊ တဏှာကြီးသူ၊ ရာဂကြီးသူ၊ သံယောဇဉ်အားကြီးသူ”ဟု ခေါ်ဝေါ်ရလေသည်။
တဏှာလောဘ နောက်မဆုတ်ပုံ။။ဤ တဏှာပေမ သမုဒယ သံယောဇဉ်ဟု ခေါ်ရသော လောဘသည် တရားဖြင့် မထိန်းနိုင်ပဲ သူ့ အလိုဆန္ဒ အတိုင်းသာ ဦးစားပေးလိုက်ပါမူ မည်သည့်အခါ နောက်ဆုတ်မည်မဟုတ်။ နွားကလေး၏ပေါက်ခါစ ဦးချို့သည် ကြီးလေ-ရှည်လေ ဖြစ်သကဲ့သို့ ပဋိသန္ဓေကပင် မျိုးစေ့ ပါလာခဲ့သော ဤ တဏှာလောဘသည်လည်း အရွယ်ကြီးလေ လောဘကြီးလေပင် ဖြစ်၏။ ထိုကဲ့သို့ လောဘကို မတားဆီးနိုင်သူ ဇရာအိုကြီးတို့အတွက် “‌ေရာင်ကြီးလျှင်ငိုက်၊ လူကြီးလျှင်မိုက်”ဟု ပြောစမှတ်ပြုကြသည်။
ဆားငန်ရေသောက်။။ ဖွားမြင်သည်ကစ၍ မိဘချစ်ရ-ဆွေမျိုးဉာတိချစ်နှင့် ချစ်လက်စ တီထွင်တာ အတော်ကြာလျှင် ကစားဖော်ချင်း ချစ်ရ-မိတ်ဆွေချင်းချစ်ရ စသည်ဖြင့် ဝမ်းတွင်းပါ ဓမ္မတာ တရားက အချစ်ကို လမ်းပြနေသောကြောင့် ရေငတ်ငတ်ရှိ၍ ဆားငန်ရေကို သောက်လိုက်ရာ၊ သောက်ပြီးခါမှ သာ၍ငတ်၊ ငတ်သည့်အတွက် ထပ်၍သောက်၊ သောက်လေငတ်လေ ဖြစ်သကဲ့သို့ ကာမဂုဏ် အာရုံ တွေကို ငတ်ငတ်ရှိ၍ လိုက်စားမှ သာ၍ငတ်ပြီးလျှင် အပြစ်မမြင်နိုင်ပဲ ချစ်ပင်လယ်ထဲ၌ ဝဲလှည့်၍ နေကြရတော့သည်။
“အချစ် အချစ်၊ ချစ်တိုင်း ချစ်၍၊ ချစ်လေ ချစ်လေ၊ ချစ်မပြေတည်း။ ဆားငန်ရေနောက်၊ ငတ်တိုင်း သောက်က၊ သောက်လေ သောက်လေ။ ငတ်မပြေဘို့၊ ပေမ အရာ၊ တဏှာဖွဲ့ရစ်၊ ထိုအချစ်လည်း၊ အပြစ် မမြင်၊ မဆင်ခြင်ပဲ၊ ချစ်လျှင် ပျော်နိုး ချစ်စပျိုးသည်၊ ချစ်ရိုးချစ်စဉ်၊ ချစ်လမ်းတည်း။” ရှေးပညာရှိ ပျို့။
လောဘသက်သက် အပါယ်ချပုံ။။ လောဘသည် ကုသိုလ် အထောက် အပံ့ မရပဲ သူ့ချည်း သက်သက် စဉ်းစားလျှင် သေးငယ်သော လောဘပင် အပယ်ချနိုင်၏။ ဥပမာ-ကျောက်ခဲမှန်လျှင် အငယ်ဆုံး ကျောက်မှုန့်ကလေးပင် ရေထည်းမှာ နစ်ရသကဲ့သို့တည်း။ ထို့ကြောင့် စုတေခါနီး၌ သမီးခင်ပွန်းအပေါ် စွဲလမ်းမှု၊ သမီးသားနှင့် စီးပွားဥစ္စာ တစုံတရာကို စွဲလမ်းမှုကြောင့် ပြိတ္တာဖြစ်ရသူတွေ များလေသည်။ ငါတို့ဘုရားလက်ထက်၌ ရဟန်းတော်တပါးကား သင်္ကန်းသစ်ကလေးကို စွဲလမ်းသွားသည့်အတွက် သင်္ကန်းမှာ လာ၍ သန်း ဖြစ်ရလေသည်။ ၇-ရက်လည်မှ သန်းဘဝက ကျွတ်လွတ်သတဲ့။
စဉ်းစားဖွယ်။။ သမီးခင်ပွန်းတို့ စိတ်တူ သဘောတူ ဖြစ်ကြသောအခါ တယောက်ကို တယောက် မခွဲခွါလိုကြ။ သံသရာဝယ် ပါရမီ အတူဖြည့်ကာ နိဗ္ဗာန်ကို ရလိုကြ၏။ အလောင်းတော် သုမေဓာဘဝ၌ ယသော်ဓရာအလောင်း “သုမိတ္တာ” မည်သော အမျိုးကောင်းသမီးကလေးသည် ဘုရားအလောင်းနှင့် မကွဲမကွာ ဖြစ်ရလိုကြောင်း ဆုတောင်းခဲ့၏။ အရှင်မဟာကဿပနှင့် မယ်ဘဒ္ဒါ အလောင်းလည်း ကမ္ဘာပေါင်းများစွာဝယ် ပါရမီကို အတူ ဖြည့်ခဲ့ကြသည်။ ဤသို့ ဖြစ်ခဲ့ရာဝယ် “နောက်၌ ပြမည့် ဆန္ဒ သဘောလား၊ တဏှာပေမ လောဘ သဘောလား”ဟု စဉ်းစားထိုက် ပေသည်။
ဆုံးဖြတ်ချက်။။ ပြခဲ့သော ဇာတ်လမ်းတွင် ပါဝင်သောအရှင်တိုကား စင်စစ်သူတော်ကောင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ သူတော်ကောင်းနှင့် အဆင့်ဆင့် ပေါင်းလိုခြင်းမှာ တမင်္ဂလာ ဆုတောင်းရသော ကုသိုလ်ဆန္ဒ ကောင်းပေတည်း။ ထိုအရှင်တို့သည် ပါရမီကို ကြိုးစားနေသော သီလရှိသူများလည်း ဖြစ်ကြသည်။ ကျမ်းဂန်တို့၌ “သီလရှိသူမှာ တောင့်တတိုင်း ပြည့်စုံနိုင်သည်။ ဆန္ဒရှိလျှင် ဘယ်အရာမဆို ပြီးစီးနိုင်သည်”ဟု အဆိုရှိ၏။ ထို့ကြောင့် ထိုအရှင်တို့၌ တယောက်နှင့်တယောက် မကွဲအောင် တွယ်တာသော တဏှာ ပေမ ရှိကြမည် ဖြစ်သော်လည်း ကြီးမားသော ကုသိုလ်ဆန္ဒကြောင့် အလောင်း အလျာကို အလိုကျအောင် ပြုသမျှ ကုသိုလ်ကံတွေက တွဲဖက်၍ စီမံသဖြင့် ဥမကွဲသိုက်မကွာ ပါရမီဖြည့်ဖက်များ ဖြစ်ကြရပေသည်။
ဣဇ္ဈတိ ဘိက္ခဝေ သီလဝတော စေတောပဏိဓိ ဝိသုဒ္ဓတ္တာ=ရဟန်း များတို...သီလရှိသူမှာ (သူ၏တောင့်တမှုက စင်ကြယ်သည့်အတွက်) စိတ်တောင့်တတိုင်း ပြည့်စုံနိုင်သည်။[ပါဠိတော်။]
နကုလပိတာနှင့် နကုလမာတာ
ဘုရားလက်ထက်တော်အခါဝယ် “နကုလပိတာ”ဟု ထင်ရှားသော သူကြွယ်နှင့် “နကုလမာတာ” ခေါ် သူကြွယ်ကတော်တို့သည် ရှေးရှေးဘဝ များစွာကပင် မကွဲမကွာ ဖြစ်လာကြ၍ ယခုဘဝ၌ ဘုရားရှင်ကို ပထမဆုံး ဖူးမြင်ရသည့် အချိန်ကပင် သောတာပန် ဖြစ်ခဲ့ကြလေသည်။ ထိုဇနီးမောင်နှံ ၂-ဦးလုံးပင် ဘဝပေါင်းများစွာက ဘုရားအလောင်း၏ မိဘ အဖြစ်-ဦးကြီး မိကြီး အဖြစ်-ဦးလေး ဒေါ်လေး အဖြစ်ဖြင့် အတူနေခဲ့ကြရသောကြောင့် ဘုရားရှင်ကို သားအသွင် ချစ်ခင်ကာလွန်စွာအကျမ်းဝင်ကြရကား လျှောက်လိုရာကို ခြွင်းချက်မရှိ လျှောက်လေ့ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် အခါတပါး၌ သူကြွယ်က လျှောက်သည်မှာ..
“တပည့်တော်သည် နကုလမာတာကို ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ သူ့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သောအခါမှစ၍ အခြား တယောက်ကို ကိုယ်ထိလက်ရောက် မဆိုထားဘိ စိတ်နှင့် မပြစ်မှားမိပါ။ နကုလမာတာကို ယခုဘဝမှာလည်း အမြဲကြည့်နေချင်၊ သံသရာမှာလည်း အမြဲမြင်လိုသည်။”
ထိုစကားကို နကုလမာတာ ကြားလျှင် အားကျမခံ သူ့စိတ်ရင်းအတိုင်း လျှောက်ပြန်သည်မှာ...
“တပည့်တော်မသည် ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် နကုလပိတာ၏ အိမ်သို့လိုက်ခဲ့ရသည်။ ထိုအခါမှစ၍ အခြားသူကို စိတ်မျှ မကူးမိပါ။ နကုလပိတာကို ယခုဘဝမှာလည်း အမြဲကြည့်နေချင်၊ သံသရာမှာလည်း အမြဲ တွေ့မြင်လိုသည်။”
ထိုသမီးခင်ပွန်း ၂-ဦးတို့၏ စကားကို ဘုရားရှင်က ပြန်၍ မိန့်တော်မူသည်မှာ--
“ယခုဘဝ၌ စိတ်တူ သဘောတူ ကြည်ဖြူကြသော သမီးခင်ပွန်းတို့သည် နောက်နောက် ဘဝ၌ မကွဲမကွာ ဖြစ်လို့ကြလျှင် တယောက်နှင့် တယောက် သဒ္ဓါ-သီလ-စာဂ-ပညာတို့ အရာရာ တူစေကြရမည်။
ဤဝတ္ထု၌ သောတာပန် ဖြစ်ပြီးသော ဇနီးမောင်နှံတို့ အပြန်အလှန် ချစ်ခင်ကြပုံကို ပထမ စဉ်းစားသင့်၏။ ထိုကဲ့သို့ လုံလုံ လောက်လောက် ချစ်ခင် ကြသည့်အတွက် မိမိတို့အချင်းချင်းမှ လွဲ၍ အခြား သူနှင့် ဖေါက်ပြားဖို့ရန် စိတ်မျှမကြံမိကြ၊ ထိုမျှလောက် စိတ်ထား စင်ကြယ် ကြသဖြင့်လည်း ပိုမို၍ မြတ်နိုးကာ တသံသရာလုံး မခွဲမခွါလိုပဲ အမြဲ တွေ့မြင် လိုကြပေသည်။ ဤကဲ့သို့ တွေ့မြင်လိုကြရာ၌ လောဘ အရင်းခံသော ဆန္ဒပင် ဖြစ်လင့်ကစား ထိုသူတော်စင်တို့၏ တဏှာပေမ လောဘသည် သူတို့ချင်း မကွဲမကွာအောင် ချည်နှောင်ပြီးလျှင် ပြုပြုသမျှ ကုသိုလ် အပေါင်းက ကောင်း မြတ်ရာသို့ ပို့ဆောင်ပေလိမ့်သတည်း။
(အရှင်ဇာနကာဘိဝံသ၏ ကိုယ်ကျင့်အဘိဓမ္မာမှ ကောက်နှုတ်တင်ပြသည်။)
ဒေါသ
ဒေါသ ဆိုသည်မှာ အမျက်ထွက်ခြင်းကို ခေါ်သည်။ စိတ်အတွင်းတွင် တနုံ့နုံ့ဖြင့် အသားတွင်းသို့ ဆူးဝင်သည့်ပမာ မျက်နေခြင်း၊ စိတ်အတွင်းတွင် တင်းပြီး မပေါက်ကွဲသေးသော အဆင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အားဖြင့် မည်သို့မျှ မပြုရသေးသည်ကို ကောဓ (အမျက်) ဟု ခေါ်သည်။ ကောဓမှ အပြင်ကို ပေါက်ကွဲထွက်ပါက ဒေါသဖြစ်သည်။ ကဏ္ဍဇာတ်တော်တွင် ကဏ္ဍရသေ့ကြီးမှ ကောဓ မဖြစ်ရပါလို၏၊ ဒေါသ မဖြစ်ရပါလို၏ဟု ခွဲခြားပြီး ဆုတောင်း အဓိဋ္ဌာန်ပြုခဲ့သည်ကို တွေ့ရသည်။
ဒေါသ အကြောင်း
အချုပ်မှာ-စိတ်ညစ်မှု၊ စိတ်မချမ်းသာမှု၊ ကြောက်ရွံ့မှု၊ စိတ်ပျက်မှု၊ စိတ်ကောက်မှု၊ စိတ်ဆိုးမှု၊ ရန်ငြိုးဖွဲ့မှု၊ ဆဲဆို ငေါက်ငမ်း ချောက်ချမ်းမှု၊ တိုက်ခိုက်မှု၊ သေကြေပျက်စီးအောင် ကြံဆောင်မှု အစုံစုံသည် ဒေါသချည်းတည်း၊ ကြောက်လန့်မှု ကြမ်းတမ်းမှု ၂-မျိုးလုံး၌ပင် ဒေါသ ပါဝင်ရကား ဒေါသကြီး၍ စိတ်ခက်ထန် ကြမ်းတမ်းသူသည် ကြောက်စရာ ရှိလျှင်လည်း ကြောက်လွယ်တတ်သည်။ ထိုလူမျိုးကို သတိထား၍ အကဲခတ် ပါလေ။ [ခက်ထန်မှုကို အတက် ဒေါသ၊ ကြောက်ရွံ့မှုကို အသက် ဒေါသ ဟုလည်း ခဲ့ကြသေး၏။
အမျိုးသမီးတယောက် ဝတ္ထု။။ ပြခဲ့သော ဒေါသများကို အတော် စုံအောင် ခံစား၍ သွားရရှာသော အမျိုးသမီးကလေး တဦး၏ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ ဖြစ်ပုံကို ဒေါသ သဘောသိရရုံမက၊ လူငယ်ချင်း မမျှပဲ အတင်းပေးစားလေ့ရှိသော မိဘတို့ကို သတိရစေသလိုလည်း ဖြစ်ပေသည်။။
ဤဝတ္ထုပါ ငယ်ရွယ်သူ ၂-ယောက်ကား တယောက်သဘောကို တယောက် မသိကြ။ ၂-ဘက်မိဘတို့ စေ့စပ်ချက်ဖြင့် လက်ထပ်ပြီးကြလေပြီ။ သတို့သမီး ကလေးသည် အမျိုးကောင်းသမီးပီပီ တည်တည်ကြည်ကြည်နှင့် ဝတ်ကျေအောင် ပြုရှာပေ၏။ သို့သော် သတို့သားက ဘယ်ဟာပြုပြု အကောင်းဟု မထင်၊ ခင်မင် ယုယမှု မရှိချေ။
မိမိက ပြုစုပါလျက် ခင်ပွန်းက မိမိကို ဂရုမစိုက်သည့်အတွက် သတို့သမီး စိတ်ပျက်စပြုလာ၏၊ စိတ်ညစ်၏၊ စိတ်မချမ်းသာ၊ မကြာမကြာ မှိုင်နေသည်။ နဂိုကပင် မကျေနပ်သော ခင်ပွန်းသည်သည် ထိုသို့ မသာမယာ ဖြစ်နေပုံကို မြင်လျှင် သာ၍ပင်ရွံမုန်းကာ တခါ တခါ အကြမ်းဖက်လာ၏။ သတို့သမီးက စိတ်နာ၏။ ခင်ပွန်းသည်၏ ပြုမူပုံကို မကျေနပ်နိုင်။ သို့သော် မည်သို့မျှ မတတ်နိုင်တော့ပဲ မိမိဝတ္တရားကျေအောင် ပြုမြဲပြုရှာ၏။
သို့ရာတွင် ကျောက်တုံး ကျောက်သား မဟုတ်ပဲ စိတ်ဝိညာဉ် ပါသော ကိုယ်ခန္ဓာဖြစ်ရကား မကြာခဏ မိမိ၏ ဘဝကို အဆုံးစီရင်ရန် ကြံလေသည်။ ဤကဲ့သို့ ဒေါသထွက်ခြင်း၊ စိတ်ပျက်ခြင်း၊ စိတ်ညစ်ခြင်း၊ စိတ်မချမ်းသာခြင်း၊ ကြောက်ရွံ့ခြင်းတို့ ဆက်တွဲ၍ လောကငရဲ ခံကာ သားသမီး ၂-ယောက် ဖွားမြောက်ပြီးသည့်တိုင်အောင် အောင့်အည်းခဲ့ပါသော်လည်း နောက်ဆုံး၌ မစောင့်စည်းနိုင်တော့ရကား ကိစ္စတခုအတွက် အခြားမြို့သို့ သွားနေသော ခင်ပွန်းသည် အထံသို့ စာတစောင် ရောက်လာသည်မှာ.......။
“အရှင်မိဘများ ပေးစားသော ခင်ပွန်းပင် ဖြစ်သော်လည်း ရှင့်ကို အမှန်ချစ်၍ ရှင်၏အချစ်ကိုလည်း ရရှိနိုင်ရန် အမှန်ပင် ကြိုးစားခဲ့သည်။ သို့သော် ကျွန်မ၏ ကြိုးစားမှုတွေမှာ အကျိုး မရသည့်ပြင် “ပလီတယ်၊ မာယာများတယ်” ဟုသာ အထင်ခံရ၍ စိတ်ပျက်လှသဖြင့် ဘဝကိုအဆုံးစီရင်ရန် မကြာခဏ ကြံသော်လည်း ကလေးများ မျက်နှာထောက်၍ အထမမြောက်ခဲ့ပါ။ ယခုမှာမူ ဆက်လက်၍ နေသော်လည်း စိတ်ညစ်ရုံသာရှိမည် ဖြစ်သောကြောင့် ဤစာကိုရေးပြီးနောက် ကလေးများစားမည့် မုန့်ထည်း၌ အဆိပ် ခတ်ပြီးလျှင် ကျွန်မ၏ဘဝကို အဆုံးစီရင်လိုက်ပါပြီ။”
အထက်ပါစာကို ရပြီးနောက် ခင်ပွန်းသည် ယောက်ျားလည်း သူ့ ဇနီး၏ လိမ္မာပုံတွေကို အကုန်အစင် ထင်မြင် လာရကား ကပျာကသီ ပြန်သွားလေရာ အိမ်ပေါ်မှာ ပြင်ထားသော မိသား ၃-ဦး၏ အလောင်းကိုသာ တွေ့ရတော့သဖြင့် အဆင်သင့်ရှိသော သေနတ်ဖြင့် သူ၏ ဇာတ်ကိုပါ အဆုံး သတ်လိုက်လေသည်။ ဤဝတ္ထု၌ ဒေါသ ဖြစ်ပုံများ ထင်ရှားပြီ။] ဤဝတ္ထုကို ထောက်ထား၍ အကြောင်းအားလျော်စွာ ဆုံတွေ့ကြရသောအခါ သဘော ကြီးကြီးထား၍ ပြေပြေပြစ်ပြစ် ဖြစ်အောင် ကြိုးစားကြပါလေ။
(အရှင်ဇာနကာဘိဝံသ၏ ကိုယ်ကျင့်အဘိဓမ္မာမှ ကောက်နှုတ်တင်ပြသည်။)
မောဟ
မောဟ ဆိုသည်မှာ တွေဝေမိုက်မဲခြင်းကို ခေါ်သည်။ မောဟ၏ သဘောတရားကို အများစုမှာ သဘောမပေါက်ကြဘဲ ရောထွေးနေတတ်ကြသည်။ အဝိဇ္ဇာနှင့် မောဟ နှစ်ခုစလုံးသည် မသိခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ထွက်သော်လည်း ကွဲပြားခြားနားသည်။ သစ္စာ (၄) ပါးကို မသိခြင်းသည် အဝိဇ္ဇာ ဖြစ်ပြီး ဒိဋ္ဌိနှင့် ဆက်နွယ်နေသည်။ မိမိလုပ်နေသော အလုပ်အပေါ်တွင် သတိမကပ်ဘဲ တွေဝေငေးငိုင်စွာ လုပ်နေခြင်း၊ မိမိလုပ်နေသော အလုပ်ကို ကုသိုလ် အကုသိုလ်ဟူ၍ ခွဲခြား မသိခြင်းသည် မောဟဖြစ်သည်။ သစ္စာမသိခြင်းလောက် အဆင့်မမြင့်ပေ။ သစ္စာမသိလျှင် သံသရာ လည်မည် မောဟများလျှင် အပယ်လားမည်ဟု ပြောဆိုလေ့ ရှိကြသည်။
အလှူလှူနေသော်လည်း မည်သို့ လှူသင့်သည်ကို မသိ၊ မိမိလှူသော အလှူမှ မည်သည့်ကုသိုလ်ရမည်ကို မသိဘဲ လှူနေခြင်းကို မောဟဖုံးလွှမ်းနေခြင်းဟု ဆိုသည်။ မောဟ၏ တွေဝေမှုတွင် ပြုမူချက်က ရှိနေပေမည်။ လှူလျှင် ကုသိုလ်ရမှန်း သိ၍ ကုသိုလ်ရအောင် လှူသော်လည်း ဤကောင်းမှုကြောင့် နတ်ဖြစ်ရပါလို၏ ဟု ဆုတောင်းခြင်းမျိုးတွင် အဝိဇ္ဇာ ပါဝင်သွားသည်။ ဒုက္ခသစ္စာကို မသိသဖြင့် သမုဒယသစ္စာကို လိုချင်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
နောက်ထပ် ဥပမာ တစ်ခု ပေးရမည် ဆိုလျှင် လူတစ်ယောက်သည် အတိတ်ကို တွေးလျှင် ဒေါသဖြစ်မည် ဖြစ်၍ ဘာမှ ပြန်လုပ်၍ မရတော့သော အတိတ်ကို မတွေးရန် လိုအပ်သည်။ အနာဂတ်ကို တွေးလျှင် လောဘဖြစ်မည် ဖြစ်ပြီး အနာဂတ်က မရောက်သေး၍ ဖြစ်တတ်ပျက်တတ်သော သံသရာတွင် ကြိုတင်၍ လောဘစိတ်မထားရန် လိုအပ်သည်။ ပစ္စုပ္ပန်တွင် မောဟဖြင့် မနေနှင့်ဟု ဆုံးမလေ့ ရှိကြသည်။ သတိနှင့် နေ၍ ကုသိုလ် အကုသိုလ် ခွဲခြားနိုင်သော ပညာရှိနေခြင်းသည် မောဟ ကင်းခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ပညာအဆင့်မြင့်လာ၍ သစ္စာတရားများကို ရှုမြင်လာသည့် အခါတွင် အဝိဇ္ဇာပါ ကင်းစင်လာပေလိမ့်မည်။ မောဟ၏ တွေဝေမှုတွင် ပြုမူချက်များက ရှိနေပေဦးမည်။ ထိနမိဒ္ဓ ကဲ့သို့ ငိုက်မနေသင့်ပေ။
မောဟအကြောင်း
မောဟ ၂ မျိုး။။ မသိတတ်ခြင်း သဘောသည် မောဟတည်း။ ထို့ကြောင့် “မသိတတ်ဘိ-မောဟသိလော”ဟု ဆိုခဲ့သည်။ ထိုမောဟသည် အနုသယမောဟ – ပရိယုဋ္ဌာနမောဟဟု ၂ မျိုး ရှိ၏။ အနုသယဟူသော ပါဠိသည် ငြိမ်ဝပ်ခြင်း ကိန်းအောင်းနေခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရှိ၏။ ပရိယုဋ္ဌာနဟူသော ပါဠိကား ထကြွခြင်းခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ ထို့ကြောင့် သတ္တဝါတို့၏ သန္တာန်တွင် အစဉ်တစိုက်လိုက်ပါနေသော မောဟသည် အနုသယမောဟမည်၏။ တရံတခါ စိတ်နှင့်တွဲ ဖက်၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော မောဟသည် ပရိယုဋ္ဌာနမောဟမည်၏။
အနုသယမောဟ။။ အဆိပ်ပင်၌ အဆိပ်သီးများကို သီးစေနိုင်သောဓာတ်သတ္တိ ပါရှိသကဲ့သို့၊ ထို့အတူ သတ္တဝါတို့ သန္တာန်၌ သိထိုက်သော တရားများကို မသိအောင်ဖုံးကွယ်တတ်သော ဓာတ်သတ္တိ တမျိုးပါရှိလေသည်။ ထိုဓာတ်သတ္တိကို အနုသယမောဟဟု ခေါ်၏။ ဤ အနုသယ မောဟ၏ ဖုံးကွယ်ထားမှုကြောင့် ပုထုဇဉ်တို့သည် အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တ သဘောတို့ကိုလည်း နစ်နစ်နောနော မသိကြ၊ သစ္စာလေးပါးကိုလည်း ထိထိမိမိ မသိကြ၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကိုလည်း တပ်အပ်ထင်ထင် မသိမြင်ကြချေ။
ဤ အနုသယမောဟဓာတ်ကို ပုထုဇဉ်တို့ ဉာဏ်ဖြင့် မသိနိုင်။ ယခု ကာလ စာပေသင်ဘူး၍ အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တ စသည်ကို သိသည်ဟု ဆိုသော်လည်း သင့်တော်ရုံ ခန့်မှန်းနိုင်သော အသိမျိုးသာ ဖြစ်၏။ ထိုးထိုးထွင်းထွင်း ရှင်းလင်းအောင် သိသော အသိမျိုး မဟုတ်ချေ။ သောတာပန် သကဒါဂါမ် အနာဂါမ်ဖြစ်သည့်တိုင်အောင် ထိုအနုသယ မောဟဓာတ်မှာ အဆင့်ဆင့် ပါးလှပ်ရုံသာ ရှိသေး၏။ ရဟန္တာအဖြစ် ရောက်မှ အနုသယမောဟဓာတ် အကုန်အစင်ပြတ်သည်။ ထို့ကြောင့် “ရဟန္တာ မဖြစ်သေးသမျှ ကုသိုလ်ပြုနေတုန်း ခဏ၌လည်း အနုသယ မောဟဘတ်မှာ ငြိမ်သက်ကိန်းဝပ်လျက် ရှိနေသည်”ဟု မှတ်ပါ။
ပရိယုဋ္ဌာနမောဟ။။ စိတ်နှင့် တွဲဖက်၍ မောဟ ထကြွလာသောအခါ အကုသိုလ်စိတ် မကောင်းစိတ် ဖြစ်နေပြီဟု ဆိုရပေသည်။ ဤ ပရိယုဋ္ဌာနမောဟ၏ ဖုံးကွယ်မှုကြောင့် ဒုစရိုက်အကုသိုလ်၏ နောင်ရေးနောင်တာ ခံစားရမည့် မကောင်းကျိုးကိုလည်း မသိကြရ။ ယခုလောလောဆယ် ယုတ်မာညစ်ညမ်းဆိုးသွမ်းမှု အပြစ်ကိုလည်း မသိကြရ။ ထို့ကြောင့် မောဟဖြစ်ပေါ်လာသောအခါ နဂိုက ပညာရှိ သူတော်စင်တို့သည်ပင် အပြစ်ကို မမြင်နိုင်ပဲ ဒုစရိုက်အမှုကို ပြုမိကြလေတော့သည်။ ဤ မောဟသည် အကုသိုလ်စခန်း၌ အလွန်ဆိုးသွမ်း မိုက်မဲသော တရားမျိုးပင်တည်း။ ဤလောက၌ မိုက်မဲမှုဟူသမျှဝယ် ဤမောဟ သာလျှင် အခြေတည်လျက် ရှိလေသည်။
ပညာရှင်ကြီး မောဟစီးပုံ။။ ဟရိတစမည်သော ငါတို့ ဘုရားအလောင်းသည် ကုဋေ ရှစ်ဆယ် ကြွယ်ဝသော စည်းစိမ်ကြီးကို စွန့်လွှတ်လျက် တောထွက်၍ ရသေ့ လုပ်ပြီးလျှင် ဈာန်အဘိညာဉ်ကို ရလေသည်။ ထို့နောက် မိုးကာလအခါဝယ် ဟိမဝန္တာ၌ မိုးများသောကြောင့် ဗာရာဏသီပြည်သို့ ကြွလာ၍ ဘုရင့် ဥယျာဉ်တော်မှာ သီတင်း သုံးတော်မူလေသည်။ ထိုဗာရာဏသီ ပြည့်ရှင်ကား ရှင်အာနန္ဒာအလောင်း ပါရမီဖြည့်ဖက် မိတ်ဟောင်းပေတည်း။ ထို့ကြောင့် မြင်လျှင်မြင်ချင်း လွန်မင်းစွာကြည်ညိုရကား ဥယျာဉ်တော် အတွင်းမှာ သီတင်းသုံးရန် တောင်းပန် လျှောက်ထား၍ ပစ္စည်း လေးပါးဖြင့် ထောက်ပံ့လျက် နံနက်တိုင်း နန်းတော်မှာ မိမိကိုယ်တိုင် ဆွမ်းကပ်လေသည်။
အခါတပါး၌ကား တိုင်းပြည်ဝယ် သူပုန်ထသောကြောင့် ဘုရင့် ကိုယ်တိုင် နှိမ်နင်းရန် ထွက်ခါနီးမှာ ဆရာရသေ့ကို မမေ့ရစ်ဖို့ရန် မိဖုရားအား တန်တန်မှာပြီးမှ ထွက်သွားလေသည်။ မိဖုရားလည်း အချိန်မှန်မှန် ဆွမ်းပြုစု၍ တနေ့သောနံနက်မှာမူ ဆရာရသေ့မလာသေး သည့်အတွက် ကိုယ်လက် သန့်စင်အောင် နံ့သာရေမိုး ကောင်းစွာ ချိုး၍ ချောမွေ့နုနယ်သော အဝတ်ကို ဝတ်ဆင်ကာ ဆရာ ရသေ့အလာကို စောင့်မျှော်ယင်း သလွန် ပေါ်မှာ ခေတ္တ လျောင်းနေလေသည်။
အလောင်းတော် အရှင်ရသေ့လည်း အဘိညာဉ် သမာပတ် အစွမ်းဖြင့် ကောင်းကင်လမ်းက ကြွ၍လာခဲ့ရာ၊ လေသာနန်းတံခါး ပေါက်သို့ ရောက်သောအခါ “လျော်တေ” ခေါ်သော ရသေ့အဝတ်သံကို ကြား၍ ဗြူးကနဲ အထလိုက်တွင် အမြင်မတော်သော ကိုယ်တပိုင်းမှ ခါးဝတ် လျောကျသွားသည်ကို မြင်လေသော် သန့်ရှင်းသော စိတ်ဓာတ်ဝယ် ကိန်းဝပ် တည်နေသော အနုသယ မောဟသည် ရုတ်တရက် ထကြွ၍ ပရိယုဋ္ဌာနမောဟ အဖြစ်သို့ ရောက်ကာ လောဘ တဏှာ ဖက်တွဲလျက် မိဖုရားလက်ကို ဆွဲပြီးလျှင် သဘက်သရဲပမာ မှားခြင်းကြီး မှားရှာလေသတဲ့။