cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
တူး‌မြောင်း
‌ရေကြောင်းခရီး သယ်ယူပို့‌ဆောင်‌ရေးဆိုင်ရာ တူး‌မြောင်း များအနက် ရန်ကုန်မြစ်နှင့် ချိုင်းနားဗာကာ မြစ်တို့ကို ဆက် သွယ်ထား‌သော အလျား ၂၁ မိုင်ရှည်သည့် တွံ‌တေးတူး‌မြောင်း သည် အ‌ရေးအကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ‌ရှေးအခါက ပြည်တွင်း‌ရေ ‌ကြောင်းခရီးဖြင့် ရန်ကုန်မြို့သို့လာရာ၌ ခရီးရှည်လျား၍ အချိန် ကုန်‌သော တွံ‌တေး‌ချောင်းမှလာရ၏။ ယခု‌သော် တွံ‌တေး တူး‌မြောင်းကို ‌ဖောက်လုပ်ခြင်းအားဖြင့် ရန်ကုန်မြို့သို့ ‌လှေသ‌ဘေင်္ာ အသွားအလာ လွယ်ကူလျင်မြန်လာသည့်အပြင် အချိန်ကုန်ခြင်းနှင့် စရိတ်ကုန်ခြင်းလည်း များစွာသက်သာ ခဲ့‌လေသည်။ အထက်မြန်မာနိုင်ငံမှ ဆန်နှင့်သစ်များကိုလည်း ဤတူး‌မြောင်းမှပင် လွယ်ကူစွာ သယ်ယူတင်ပို့ နိုင်‌ပေသည်။
တွံ‌တေးတူး‌မြောင်းကို ၁၉၁၆-၁ရ ခုနှစ် အတွင်း၌ ဖွင့်လှစ် အသုံးပြုခဲ့၍ ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် တူး‌မြောင်းကိုဆည်ပြီးလျှင် ထပ်မံချဲ့ထွင်ခဲ့သည်။ တူး‌မြောင်း‌ဖောက်လုပ်ခြင်းအတွက် စုစု‌ပေါင်းကုန်ကျ‌ငွေမှာ ၁၀၃၉၆၀၀၀ ကျပ်ခန့်ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်မြစ်မှခွဲထွက်‌သော ပဲခူးမြစ်‌ပေါ်ရှိ တာဝမြို့နှင့် စစ်‌တောင်းမြစ်‌ပေါ်ရှိ မြစ်ကျိုးရွာမှစတင်၍ ပဲခူးမြို့ ‌တောင် ဘက်ရှိ တာဝရွာတွင် ပဲခူးမြစ်နှင့်လာ‌ရောက်ဆက်သွယ်သည့် ပဲခူးစစ်‌တောင်းတူး‌မြောင်းသည် အလျား ၃၈ မိုင်ရှည်၍၊ တူး‌မြောင်း၏ထိပ်နှစ်ဘက်တွင် အရှည်‌ပေ ၂၄၀၊ အကျယ်‌ပေ ၃၀ ရှိ‌သော ‌ရေတံခါးတစ်ခုစီ တပ်ဆင်ထားသည်။ ထိုတူး ‌မြောင်းသည် ၁၈၈၅ ခုနှစ် ရန်ကုန် -တောင်ငူ မီးရထား လမ်းဖွင့်သည့်အချိန်ထိ ရန်ကုန်နှင့်‌တောင်ငူအကြား၌ တစ်ခု တည်း‌သော လမ်းပန်းအဆက်အသွယ် ဖြစ်ခဲ့သည်။
၁၈၈ရ-၈၈ ခုနှစ် အတွင်းသို့‌ရောက်မှ ပဲခူးစစ်‌တောင်းတူး‌မြောင်းကို စံနစ် တကျ ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့သည်။ စစ်‌တောင်းမြစ်တစ်‌လျှောက် ‌မျှောချ လာ‌သော သစ်‌ဖောင်များသည် ထိုတူး‌မြောင်းမှ တစ်ဆင့် ရန်ကုန်မြို့သို့‌ရောက်သည်။ ပဲခူးစစ်‌တောင်း တူး‌မြောင်း ‌ဖောက် လုပ်ခြင်းအတွက် စုစု‌ပေါင်းကုန် ကျ‌ငွေမှာ ရ၉၄၆၀၀၀ ကျပ် ခန့်ဖြစ်သည်။
ကျိုက်ထိုတူး‌မြောင်းသည် ကျိုက်ထိုမြို့တည်ရှိရာ ကျိုက်ထို မြစ်မှ စစ်‌တောင်းမြစ်၏ အ‌ရှေ့ဘက်ကမ်းအထိ ဆက်သွယ်ထား ၍၊ မိုင် ၂၀ ခန့်ရှည်ပြီးလျှင် တူး‌မြောင်းထိပ်နှစ်ဘက်၌ ‌ရေ တံခါးတစ်ခုစီရှိသည်။ ပဲခူးစစ်‌တောင်း တူး‌မြောင်းမှတစ်ဆင့် ကျိုက်ထိုတူး‌မြောင်းသို့ ဆက်လက်သွားနိုင်သဖြင့် ဤတူး‌မြောင်း ကို ပဲခူးကျိုက်ထို တူး‌မြောင်းဟုလည်း‌ခေါ်သည်။ ယခုအခါ ကျိုက်ထိုတူး‌မြောင်းမှာ ‌ကောစပြုပြီဖြစ်၍ များစွာအသုံးမပြုကြ ‌တော့‌ချေ။
‌ရှေးအခါက ‌ရေသွင်း‌ပေးရန် ‌ရေတံခါး၌ အ‌ပေါက်ငယ်များ ကို ‌ဖောက်လုပ်ထားသည်။ ယခု‌ခေတ်တွင်မူ ‌ရေတံခါး၏နံရံရှိ ‌ရေလွှဲ‌ပေါက်များကို အသုံးပြုကြသည်။ ‌ရေတံခါးများဖြင့် ‌လှေ သ‌ဘေင်္ာများကို နိမ့်ရာမှ မြင့်ရာသို့ တင်‌ပေးပုံမှာ ဤသို့ ဖြစ်၏။ ပမာအားဖြင့် သ‌ဘေင်္ာတစ်စင်းသည်‌ရေမျက်နှာပြင်နိမ့် လျက်ရှိ‌သော မြစ်တစ်မြစ်မှ ‌ရေမျက်နှာပြင်မြင့်‌သော အခြား မြစ်တစ်မြစ်သို့ တူး‌မြောင်းဖြင့်ဖြတ်သွားလိုသည် ဆိုကြပါစို့။ တူး‌မြောင်းတွင် မြစ်နှစ်မြစ်ကြားရှိ မြင့်မား‌သော ကုန်း‌မြေကို ဖြတ်၍ သ‌ဘေင်္ာကို သယ်‌ဆောင်ပို့‌ပေးနိုင်ရန် ‌ရေတံခါးများကို အဆင့်ဆင့်ပြုလုပ်ထားသည်။ သ‌ဘေင်္ာသည် တူး‌မြောင်းကို ဖြတ်‌ကျော်ရန် ပထမ‌ရေတံခါးထဲသို့ ‌ရောက်ရှိလာ‌သောအခါ အခန်း၏တံခါးကိုပိတ်ပြီးလျှင် ‌ရေလွှဲ‌ပေါက်များကို ‌ရေကို သွင်း‌ပေးသည်။
သ‌ဘေင်္ာကြီးများ အသုံးပြုသည့် တူး‌မြောင်းများအနက် ပင်လယ်ချင်း ဆက်သွယ် ထား‌သော တူး‌မြောင်းများမှာ အီဂျစ်နိုင်ငံရှိ ဆူးအက်တူး‌မြောင်း၊ ဂျာမနီနိုင်ငံရှိ ကီးတူး‌မြောင်း၊ ပနားမားနိုင်ငံရှိ ပနားမား တူး‌မြောင်း စသည်တို့ဖြစ်ကြ၍၊ ကယ်လဒိုးနီးယန်းတူး‌မြောင်းမှာ ဤအမျိုးအစားတွင် ‌ရှေးအကျဆုံး တူး‌မြောင်းဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ ရှိ မန်ချက်စတာ တူး‌မြောင်းမှာကား မန်ချက်စတာမြို့ကို သ‌ဘေင်္ာဆိပ်မြို့ဖြစ်လာ‌စေရန် ‌ဖောက်သွယ်ထား‌သော တူး‌မြောင်း ဖြစ်‌လေသည်။
ကိုးကား
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ (၅)
ဂါတ်ကုန်း
ဂါတ်ကုန်း
ချမ်းသာရွာ၊ ဧရာချ
ချမ်းသာရွာ၊ ဧရာချ
ဝဲကြီး (အောက်စု)ရွာ၊ ရွှေပန်းတော
ဝဲကြီး  (အောက်စု)ရွာ၊ ရွှေပန်းတော
သစ်ရှို
သစ်ရှို (Thitsho) ၏ ရုက္ခဗေဒ အမည်မှာ Pentace griffithii ဖြစ်သည်။
ကမ်းနားတန်းရွာ၊ စက္ကော့ရေလယ်ကျွန်း
ကမ်းနားတန်းရွာ၊ စက္ကော့ရေလယ်ကျွန်း
သစ်ရှို
ကဏ္ဍ:သစ်ပင်များ
အိုးဖိုရွာ၊ ပုလဲမြို့နယ်
အိုးဖိုရွာ (Oehpo)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ မင်းတိုင်ပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၄၁၂၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပုလဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပန်နင် (မ်)ရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
ပန်နင် (မ်)ရွာ (Pangnim)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်၊ နောင်စံဖူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၆၁၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်စံဖူးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၃၈ ဦး၊ မ ၁၁၃၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၆၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အရှေ့အရိုးတောင်
အရှေ့အရိုးတောင်
နမ့်မော်ဆွမ်ရွာ၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်
နမ့်မော်ဆွမ်ရွာ (Nammawsum)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်၊ မန်ဖိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၆၅၈၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန်ဖိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၉၀ ဦး၊ မ ၁၅၇၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၆၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကဆန်းရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်
ကဆန်းရွာ(Kasan)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်၊ ဖော့ဒေါ့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၈၂၂ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝိုင်းမော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခဝဇုမြို့
ခဝဇုမြို့ (河津町 ခဝဇု - ချေား ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ရှိဇုအိုခခရိုင်၊ ခမိုတိုင်း တွင် တည်ရှိသည်။
နောင်ကိုင်းရွာ၊ ကော့ကရိတ်မြို့နယ်
ရွှေလူကုန်းရွာ(Shwelukone)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ကော့ကရိတ်ခရိုင်၊ ကော့ကရိတ်မြို့နယ်၊ နောင်ကိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၄၄၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နောင်ကိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၄၈၅ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၆၂၀ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကော့ကရိတ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကသဖိုး
ကသဖိုး (ကသဘိုး ဟုလည်းခေါ်) (Glossogobius giuris) (tank goby) သည် ပင်လယ်နီ၊ အာဖရိကအရှေ့ပိုင်း၊ တောင်အာရှ၊ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ၊ တရုတ်နိုင်ငံ၊ ဩစတြေးလျနိုင်ငံနှင့် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာရှိ ကျွန်းများ၏ ရေချို၊ ရေငန်စပ်တွင် နေထိုင်သည့် ငါးမျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ အညိုရောင်နှင့် အညိုနုရောင်ရှိပြီး အနက်ပြောက်များရှိကာ အများဆုံး ၄၀ မှ ၅၀ စင်တီမီတာ (၁၆ မှ ၂၀ လက်မ) ခန့် ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး
IUCN အနီရောင်စာရင်း
၎င်းစာရင်းသည် မျိုးစိတ်နှင့် မျိုးစိတ်ခွဲ ထောင်ပေါင်းများစွာ၏ မျိုးသုဉ်းအန္တရာယ်ကျရောက်နိုင်မှုအား တိကျသော စံသတ်မှတ်ချက်များကို အသုံးပြုကာ တွက်ချက်ထားခြင်းလည်း ဖြစ်သည်။ ဤစာရင်းရှိ အဆင့်အတန်း သတ်မှတ်မှုများသည် မျိုးစိတ်အားလုံးအတွက်ရော ကမ္ဘာ့ဒေသအသီးသီးနှင့်ပါ သက်ဆိုင်သည်။ IUCN အနီရောင်စာရင်းသည် ခိုင်မာသော သိပ္ပံနည်းကျလေ့လာဆန်းစစ်မှုကို အခြေခံထားသည့်အတွက်ကြောင့် ဇီဝမျိုးကွဲများ၏ အခြေအနေအတွက် မူဘောင်အဝင်ဆုံး လမ်းညွှန်အဖြစ် ကမ္ဘာတဝှမ်း အသိအမှတ်ပြုခြင်း ခံထားရပါသည်။
ဒေသအသီးသီးမှ မိမိ၏ဒေသန္တရဆိုင်ရာ အနီရောင်စာရင်းများကိုမူ သက်ဆိုင်ရာ ဒေသအလိုက် အာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်းများနှင့် စီမံခန့်ခွဲရေး အစိတ်အပိုင်းများမှ မူဝါဒချမှတ် အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်ခြင်းသာဖြစ်သည်။
IUCN Red List ၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးဆိုင်ရာ အရေးပေါ်ပြဿနာများကို အများပြည်သူနှင့် မူဝါဒချမှတ်သူများထံ တင်ပြရန်နှင့် ဇီဝမျိုးစိတ်များ မျိုးသုဉ်းမှုကို လျော့ပါးစေရန် နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းသို့ ကူညီမှုပေးရန်ဖြစ်သည်။ IUCN ၏ တရားဝင်ဖော်ပြထားမှုအရ အနီရောင်စာရင်း၏ ရည်မှန်းထားသောကိစ္စရပ်များမှာ ဇီဝမျိုးစိတ်များ အခြေအနေနှင့်ပတ်သက်၍ သိပ္ပံနည်းကျ သတင်းအချက်အလက်များကို ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာအဆင့် သိရှိနိုင်စေရေး၊ ဇီဝမျိုးကွဲများ၏ ကျရောက်နေသော အန္တရာယ်အတိုင်းအတာနှင့် အရေးပါမှုအပေါ် အာရုံစိုက်ရန်၊ အမျိုးသားရေးနှင့် နိုင်ငံတကာ မူဝါဒဆိုင်ရာ ဆုံးဖြတ်ချက်များအပေါ် လွှမ်းမိုးရန်၊ ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး လုပ်ဆောင်ချက်များကို လမ်းညွှန်ပေးနိုင်ရန်နှင့် အချက်အလက်များ ပံ့ပိုးပေးရန် ဟူ၍ဖြစ်သည်။
သမိုင်း
အန္တရာယ်ကျရောက်နေသော မျိုးစိတ်များဆိုင်ရာ IUCN အနီရောင်စာရင်း ထုတ်ဝေခဲ့မှု သမိုင်းကြောင်း ဖြစ်သည်။ [[ဖိုင်:IUCN_Red_List_2007.svg|lang=my|thumb|400x400px|စာရင်းသွင်းထားသောအုပ်စုအလိုက် မျိုးစိတ်များရာခိုင်နှုန်း
အန္တရာယ်ရှိ၊
၁၉၆၄ ခုနှစ်ထုတ်ဝေမှု
၁၉၆၄ ခုနှစ်မှ IUCN ၏ ခြိမ်းခြောက်ခံနေရသော အပင်များနှင့်သက်ဆိုင်သော အနီရောင်စာရင်းသည် ယခင်က သတ်မှတ်ထားသော အကဲဖြတ်စနစ်အဟောင်းကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် စာရင်းသွင်းထားသော အပင်များသည် လက်ရှိ Red List တွင် မပါနိုင်တော့ပါ။ IUCN သည် ကအွန်လိုင်းမှ အနီရောင်စာရင်းနှင့် ၁၉၉၇ ခုနှစ် အပင်များ အနီရောင်စာရင်းထုတ်ဝေမှုနှစ်ခုလုံးကို စစ်ဆေးကြည့်ခြင်းသာ အကောင်းဆုံးဖြစ်ကြောင်းအကြံပြုထားသည်။
၂၀၀၆ ခုနှစ်ထုတ်ဝေမှု
၂၀၀၆ ခုနှစ်၊ မေလ ၄ ရက်နေ့တွင် ဖြန့်ချိသော ၂၀၀၆ ခုနှစ် အနီရောင်များစာရင်း၌ တစ်ပြင်လုံးကို ထပ်ဖြည့်ပေးထားသည့် မျိုးစိတ် ၂၁၆၀ မျိုးအပါအဝင် မျိုးစိတ်အရေအတွက် စုစုပေါင်း ၄၀,၁၆၈ ကို သုံးသပ် အကဲဖြတ်ခဲ့သည်။
၂၀၀၇ ခုနှစ် ထုတ်ဝေမှု
နိုင်ငံတကာ သဘာဝထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးအဖွဲ့မှ ၂၀၀၇ ခုနှစ်၏ အနီရောင်စာရင်းကို ၂၀၀၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဤထုတ်ဝေမှုတွင် အီဘိုလာရောဂါကူးစက်မှုကြောင့် ဒေသရင်းတွင် မျိုးသုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ကျရောက်လာနိုင်ချေရှိသော ဂေါ်ရီလာမျိုးစိတ် (Gorilla gorilla gorilla ) နှင့် (Gorilla gorilla diehli ) မျိုးစိတ် (၂) ခုကို မျိုးသုဉ်းရန်အန္တရာယ်ရှိအဆင့်မှ မျိုးသုဉ်းလုနီးပါးအန္တရာယ်ရှိအဆင့်သို့ တိုးမြှင့်သတ်မှတ်လိုက်ခဲ့သည်။
၂၀၀၈ ခုနှစ် ထုတ်ဝေမှု
၂၀၀၈ ခုနှစ်၏ အနီရောင်စာရင်းအား ဘာစီလိုနာမြို့တွင် ကျင်းပသော IUCN World Conservation Congress တွင် ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၆ ရက်နေ့၌ ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး "နို့တိုက်သတ္တဝါ မျိုးစိတ်များတွင် လေးဦးလျှင် တစ်ဦးနှုန်းနီးပါး မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်မည့် အန္တရာယ်ရှိနေကြောင်း" အတည်ပြုခဲ့သည်။
၂၀၁၂ ခုနှစ် ထုတ်ဝေမှု
၂၀၁၂ ခုနှစ်၏ အနီရောင်စာရင်းအား ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် "Rio+20 Earth Summit" တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး စူးစမ်းရှာဖွေမှု ပြန်လည်ပြုလုပ်ရမည့် မျိုးစိတ် (၂) ခု အပါအဝင် မျိုးစိတ်ပေါင်း ၂၀၀၀ နီးပါးကို ထပ်မှန်ဖြည့်ထည့်ခဲ့သည်။
အဆင့်အတန်း သတ်မှတ်မှုများ
IUCN အနီရောင်စာရင်းတွင် မျိုးစိတ်များကို အုပ်စု (၉) ခုဖြင့် ခွဲခြားသတ်မှတ်ထားပါသည်။ ကျဆင်းမှုနှုန်း၊ လူဦးရေ အရွယ်အစား၊ ပထဝီဝင် ဖြန့်ဖြူးမှု ဧရိယာ၊ ဦးရေ ပမာဏနှင့် ပြန့်နှံ့တွေ့ရှိရမှု စသော ကွဲပြားသည့် စံနှုန်းများဖြင့် သတ်မှတ်ထားသည်။
အမျိုးအစားခွဲခြားရန် စံသတ်မှတ်ထားသော ထည့်သွင်းစဉ်းစားသည့်အချက်များ
အထက်ပါ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အဆင့်အတန်း အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်းအတွက် စံနှုန်းသတ်မှတ်ရာတွင် အောက်ပါအချက် (၁၂)ချက်အပေါ် မူတည်၍ သတ်မှတ်ပါသည်   -
သတ်မှတ်ချက်မူကွဲပုံစံများ (Versions)
thumb|700x700px| IUCN Red List မှ သတ်မှတ်ထားသော ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အဆင့်အတန်းအလိုက် မျိုးစိတ်အရေအတွက် နှိုင်းယှဉ်မှု။ ၁၉၉၁ ခုနှစ်မှ စတင်ခဲ့သည့် သတ်မှတ်ချက်ပုံစံ မူကွဲများစွာ ရှိသည်-
ဝေဖန်ခံရမှုများ
alt=Icons for Red List categories|thumb| ၁၉၉၄ IUCN အနီရောင်စာရင်း၏ သတ်မှတ်မှု အမျိုးအစားများ ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၁ ခုနှစ်မှစ၍ (V2.3) အား ပြန်လည် အကဲဖြတ်ခြင်း မပြုသည့် မျိုးစိတ်များအတွက်သာ အသုံးပြုသည်။|400x400px ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် IUCN Red List သည် ၎င်း၏ အချက်အလက်များ၏ ရင်းမြစ်များနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်တွင် လျှို့ဝှက်မှု (သို့) စာရွက်စာတမ်းပြုစုမှု ညံ့ဖျင်းခြင်းကြောင့် ဝေဖန်ခံခဲ့ရဖူးသည်။ ထိုဝေဖန်မှုများသည် IUCN အား ၎င်း၏ စာရွက်စာတမ်းများနှင့် ဒေတာအရည်အသွေးကို မြှင့်တင်ရန်နှင့် အနီရောင်စာရင်းတွင် တက်ဆွန်ဆိုင်ရာ တန်းတူသုံးသပ်ချက်များ ပါဝင်လာစေရန် ကြိုးပမ်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ စာရွက်စာတမ်း သို့မဟုတ် သတ်မှတ်ချက်များအပေါ် အခြေခံ၍ ၎င်း၏ အမျိုးအစား ခွဲခြားမှုကို ပြန်လည်သုံးသပ်ပေးရန် အသနားခံစာများ လက်ခံသည့် စာရင်းကိုလည်း ဖွင့်ပေးထားသည်။
ပြင်ပလင့်များ
ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတကာ သဘာဝထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း ကဏ္ဍ:IUCN အနီရောင်စာရင်း
ရန်မျိုးအောင်ရွာ၊ ကြာကံ
ရန်မျိုးအောင်ရွာ၊ ကြာကံ
ထန်ကုန်းရွာ၊ ရွှေပန်းတော
ထန်ကုန်းရွာ၊ ရွှေပန်းတော
သစ်ဆိမ့်ပင်ရွာ၊ ရွာငံမြို့နယ်
သစ်ဆိမ့်ပင်ရွာ (Thitseintpin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ရွာငံမြို့နယ်၊ ကျောက်ပုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၉၀၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောက်ပုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၂၂ ဦး၊ မ ၁၄၆၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၈၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရွာငံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ညောင်နီကျင်းရွာ၊ ချောက်မြို့နယ်
ညောင်နီကျင်းရွာ (Nyaungnikyin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ချောက်မြို့နယ်၊ ကျောက်တန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၅၂၅၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောက်တန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၈၅ ဦး၊ မ ၁၀၅၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၃၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ချောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မှတ်ဉာဏ်
မှတ်ဉာဏ် ဆိုသည်မှာ လွန်ခဲ့သည့် အတွေ့အကြုံများကို ပြန်လည် ဖော်ထုတ်နိုင်စွမ်းရှိသည့် စိတ်၏ စွမ်းအားပင် ဖြစ် သည်။ မှတ်မိသည်ဆိုရာ၌ နှစ်မျိုးရှိရာ တစ်မျိုးမှာ သတိရ ခြင်းဖြစ်၍ ကျန်တစ်မျိုး မှာ မှတ်မိခြင်း ဖြစ်သည်။ ပုံစံအဖြစ် ပြရလျှင် ယခင်က မြင်ဖူးသည့် ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးအား စဉ်းစား ကြည့်ရာတွင် မရနိုင်က ထိုသူ၌ သတိရမှုသည် ချွတ်ယွင်း နေသည်ဟု ဆိုနိုင်သော်လည်း စဉ်းစားမိသည့် ပုဂ္ဂိုလ်ကိုသာ ထိုသူ မြင်လိုက်ရလျှင် မြင်လိုက်သည့်နှစ် တစ်ပြိုင်နက် ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို မှတ်မိနိုင်ပေသည်။
မှတ်ဉာဏ်ကို ခွဲစိတ်ကြည့်လျှင် ဆက်စပ်ခြင်း၊ မှတ်မိနိုင် စွမ်းရှိခြင်း၊ သတိရခြင်းနှင့် မှတ်မိခြင်းတို့ ရှိသည်ကို တွေ့ရပေ မည်။ ပုံပမာ- လူတစ်ယောက်သည် တစ်နေ့၌ လမ်းလျှောက် သွားစဉ် လမ်းထောင့်တစ်ခုသို့ ရောက်သွားချိန်တွင် မော်တော် ကားနှစ်စီး အရှိန်ပြင်းစွာနှင့် တိုက်မိကြသည်ကို တွေ့လိုက်ရ ၏။ ထိုအခါ နောင်တွင် ထိုသူသည် ထိုလမ်းထောင့်သို့ ရောက်သည့်အခါတိုင်း မော်တော်ကားနှစ်စီး တိုက်မိခြင်းကို အစဉ် သတိရပေလိမ့်မည်။ ထိုသို့ဖြစ်ခြင်းမှာ ထိုလမ်းထောင့်နှင့် မော်တော်ကားနှစ်စီး တိုက်မိခြင်းတို့သည် ဆက်စပ်လျက် ရှိ ခြင်းကြောင့် ဖြစ်လေသည်။ အခြားလမ်းထောင့်များသို့ ရောက် သောအခါတွင် ထိုသို့ သတိရမည် မဟုတ်ချေ။ ထိုသို့ ဖြစ်ရ သည်မှာ ဆက်စပ်မှုမရှိခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေသည်။
မှတ်မိနိုင်စွမ်းရှိခြင်းသည် လူတစ်ဦးနှင့် တစ်ဦးတွင် မတူ ချေ။ အင်္ဂလိပ်စာကို ပထမစ၍ သင်ကငားသော ကျောင်းသား တစ်ဦးသည် အင်္ဂလိပ်စာလုံး ဆဲ့ငါးလုံးကို အရကျက်မည် ဟု သူ့စိတ်ကို ပိုင်းဖြတ်ကာ ကျက်၏။ သို့သော် နောက် တစ်နေ့ နံနက်တွင် သူကျက်ထားသော စာလုံးအားလုံးလိုလိုကို သူသည် မမှတ်မိဘဲ ဖြစ်တတ် သည်။ သို့သော် မမှတ်မိသော စာလုံး များကို ပြန်၍ကျက်လျှင် မမှတ်မိခြင်းသည် နည်းပါးသွားမည် ဖြစ်ပြီးလျှင် မမှတ်မိတိုင်း ဆက်၍သာ ကျက်သွားမည်ဆိုပါက မကြာမီရက်အတွင်း၌ စာလုံးအားလုံးကို လုံးဝ မှတ်မိသွားပေ လိမ့်မည်။ စာသင်ကျောင်းများ၌ တစ်နေလုံးအဖို့ တစ်ဘာသာ တည်းသာကို မသင်ကြားရဘဲ ဘာသာစုံကို တစ်ချိန်စီ၌ ကန့်သတ်၍ သင်ကြားပေးခြင်းဖြင့် ကျောင်းသူ ကျောင်းသား များ၏ မှတ်ဉာဏ်သည် နေ့ရက်များလာသည်နှင့်အမျှ တိုးပွား လာနိုင်ပေသည်။
သတိရခြင်းဆိုသည်မှာ ဆက်စပ်လျက်ရှိသော အကြောင်း များကို မှတ်မိခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ကျောင်းသားငယ်တစ်ဦးအား ဂဏန်းသင်္ချာ သင်ကြားချိန်၌ ဆရာလုပ်သူက သုံးခုနစ်လီ ဘယ်လောက်လဲဟု မေးလိုက်လျှင် ထိုသူငယ်သည် နှစ်ဆဲ့ တစ်ဟု ရုတ်ခြည်း ဖြေနိုင်ကောင်း ဖြေနိုင်လိမ့်မည်။ သို့မဟုတ် အချိန် အနည်းငယ်အတွင်း၌ ဖြေနိုင်ပေလိမ့်မည်။ ထိုအခါ ထိုသူငယ်သည် ထိုအချက်ကို သတိပြုထားသည်မှာ ထင်ရှား သည်။
မေးခွန်းကို ဖြေနိုင်၊ မဖြေနိုင်ကိုကြည့်၍ ကျောင်းသား၏ မှတ်ဉာာဏ်ကို အကဲခတ်နိုင်ပေသည်။ စာမေးပွဲ ဖြေနေစဉ် သက်ဆိုင်ရာအဖြေကို သတိမရဘဲ အချိန်လွန်မှ သတိရလျှင် အကျိုးထူးမည် မဟုတ်ချေ။ မှတ်ဉာဏ်ကောင်းရန် အကျိုး အကြောင်းကို လျင်မြန်စွာ ဆက်စပ်နိုင်ရပေမည်။ အဆက် အစပ်ကိုတွေ့လျှင် အားလုံးကို မှတ်မိနိုင်ပေလိမ့်မည်။ မြန်မာ နိုင်ငံသမိုင်းကို လေ့လာရာ၌ သက္ကရာဇ်ကို အလွယ်တကူ မှတ်မိနိုင်စေရန် ဆီလျော်သည့် စကားစုကလေးများကို တီထွင် ၍ထားသည်ကို တွေ့ရပေသည်။ ဥပမာပြရလျှင် ဥဩအော် မြည် (၁၁၁၅) ကုန်းဘောင်တည်ဟု ဆိုထားသဖြင့်၊ ၁၁၁၅ ခုနှစ်ကို ကုန်းဘောင်မင်းဆက်များနှင့် ဆက်စပ်၍ သတိရ စေလေသည်။ ထိုနည်းအတူ သိုဟန်ဘွားဖျက်၍ တိုင်းပြည်ပျက် သည်ကို မှတ်မိစေရန် ဂငယ်သုံးခု (ဂဂဂ ခုနှစ်) ဥသျှစ်ထု ဟူ၍လည်းကောင်း၊ သီပေါမင်း ပါတော်မူသည့် သက္ကရာဇ်ကို မှတ်မိစေရန် အင်္ဂလိပ် တက် (၁၂၄၇ ခုနှစ်) မန်းမြို့ပျက်ဟူ၍ လည်းကောင်း သက်ဆိုင်ရာ သင်္ကေတများကို ပြုလုပ်ထားခဲ့ကြ သည်။ ထိုသို့သော ဆက်စပ်မှုများကို သိခြင်းသည်ဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာများကို ရွေးနုတ် ထုတ်ယူသုံးစွဲနိုင်သော ဇာဂနာ၊ ကြိုက်ရာကို ဆွဲချူအရယူနိုင်သည့် တံချူသဖွယ် ဖြစ်လေသည်။
ထိုနောက်တွင် မှတ်မိခြင်းသည် အရေးကြီး၏။ သာမန် အားဖြင့် သတိရခြင်းနှင့် မှတ်မိခြင်းသည် ဆင်တူ ယိုးမှား ဖြစ်၏။ သို့သော် လူတစ်ဦး၏ အမည်ကို သတိမရသော်လည်း လူကိုကား မှတ်မိနေတတ်ပေသည်။
မှတ်ဉာဏ်ကောင်းရန်အတွက် အကောင်းဆုံးနည်းမှာ ထပ် တလဲလဲ ပြုလုပ်ရန်၊ သို့မဟုတ် ရွတ်ဆိုရန် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ထိုသို့ အထပ်ထပ် ပြုလုပ်ရွတ်ဆိုနေသော်လည်း ထိုသို့ ပြုလုပ်ရွတ်ဆိုနေချိန်၌ ပြုလုပ် ရွတ်ဆိုနေသည့် ကိစ္စ တွင် အာရုံကို စူးစိုက်ထားရန် အရေးကြီးပေသည်။ စာကို အထပ်ထပ် ကျက်၍နေသော်လည်း ထိုစာကို ကျက်နေသည့် ကလေး၏စိတ်သည် ကစားရာသို့ ရောက်နေလျှင် ထိုကလေး သည် သူကျက်နေသောစာကို ရနိုင်မှ မှတ်မိနိုင်မည် မဟုတ်ချေ။
မှတ်မိရန် ကြိုးစားရာတွင် ထိုအကြောင်းအရာ၏ အရေးကြီး သော အချက်အလက်များကို မှတ်မိခြင်းသည် အရေးမကြီးသော အချက်အလက်များကို မှတ်မိခြင်းထက် ပို၍ အရေးပါသည်။ မှတ်ဉာဏ် တိုးပွားစေရန် ကျောင်းသားတစ်ဦးသည် သူဖတ် နေသည့် စာအုပ်ကို ခေတ္တပိတ်ပြီးလျှင် ပြန်၍ စဉ်းစားကြည့် သင့်သည်။ အရေးကြီးသော အချက်အလက်များကို မမှတ်မိ သေးလျှင် စာအုပ်ကိုပြန်၍ ဖွင့်ပြီးလျှင် တစ်ဖန် မှတ်ယူသင့် သည်။ ထိုသို့ ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ကျောင်းသား၏ မှတ်ဉာဏ်သည် တိုးပွားလာနိုင်ပေသည်။ ထို့ပြင် မိမိလေ့ကျက်ထားသည့် အကြောင်းရပ်ကို အခြားသူတစ်ဦး၏ အမေးကို ဖြေကြား ခြင်းလည်း မှတ်ဉာဏ်ကို တိုးပွားစေနိုင်ပေသည်။
ဘိုသင်း
ဘိုသင်း၊ ဦး(၁၉၃၀-၂၀၁၁)
ငယ်စဉ်က မန္တလေးမြို့ မစ်ရှင်ကျောင်း၊ စိန်မေရီ၊ ဗုဒ္ဓသာသနနုဂ္ဂဟကျောင်းတို့၌ စတုတ္ထတန်း အထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီး ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် တိုင်း ချစ်သတင်းစာပိုင်ရှင် သခင်သိန်းဆွေနှင့် စာရေးဆရာမ ဒေါ်မြမြ (B.A.D.T)က အလွတ်ပညာသင်အဖြစ် သီးသန့်ခေါ်ယူကာ စာပေသင်ကြားပေးခဲ့သည်။ ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းအောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၉ ခုနှစ်၊ ဇွန်လတွင် မန္တလေးကောလိပ်၌ ပထမနှစ်တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၁ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကိုရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် ပညာရေးတက္ကသိုလ် မဟာပညာရေးဌာန၌ နည်းပြသင်တန်း နှစ်နှစ်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် B.Ed ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။
၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် မဟာဝိဇ္ဇာ (မြန်မာစာ)ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။ ၎င်း၏ မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ယူကျမ်းမှာ ရှေးခေတ် မြန်မာမင်းများ စည်းရုံးမှုနှင့် အရေးတော်ပုံဖြစ်သည်။ ဦးဘိုသင်းသည် ၁၉၅၃ ခုနှစ်၌ မန္တလေး ဒီဂရီကောလိပ်၊ သမိုင်းဌာန (ရာဇဝင်ဌာန)၌ နည်းပြ ဆရာအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးတက္ကသိုလ် မြန်မာစာဌာန၌ နည်းပြဆရာအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် မကွေးဥပဇာကောလိပ် မြန်မာစာဌာန၌ လက်ထောက်ကထိက (ဌာနမှူး) အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးတက္ကသိုလ် မြန်မာစာဌာန၌ လက်ထောက်ကထိကအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးတက္ကသိုလ် မြန်မာစာဌာန၌ ကထိကအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် ဂျာမန်ဒီမိုကရက်တစ် သမ္မတနိုင်ငံကားလ်မာ့စ် တက္ကသိုလ်၌ ဧည့်ပါမောက္ခအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးတက္ကသိုလ် မြန်မာစာဌာန၌ ကထိက အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် မကွေးကောလိပ် မြန်မာစာဌာန၌ ကထိက(ဌာနမှူး)အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်ပညာရေးတက္ကသိုလ် မြန်မာစာဌာန၌ ကထိက(ဌာနမှူး)အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မြန်မာစာဌာန၌ တွဲဖက် ပါမောက္ခအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဟာဝိုင်ယီတက္ကသိုလ်၌ ဧည့်ပါမောက္ခအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် မြန်မာစာဌာန၌ ပါမောက္ခအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်ပညာရေး တက္ကသိုလ်၌ ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဝန်ထမ်းဘဝမှ အငြိမ်းစားယူခဲ့ သည်။ အငြိမ်းစားယူပြီးနောက် ရန်ကုန်ပညာရေး တက္ကသိုလ်တွင် အကြံပေးအရာရှိအဖြစ် ဆက်လက် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ဦးဘိုသင်းသည် မြန်မာစာဌာနတွင် တာဝန် ထမ်းဆောင်ရင်း မဂ္ဂဇင်း၊ စာစောင်များ၌ ဆောင်းပါး ၅ ပုဒ်၊ သုတေသနစာတမ်း ၁ စောင်၊ မြန်မာစာရေးရာစာအုပ် ၂ အုပ်၊ မြန်မာစာပေနှင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးများ၊ အခြေခံပညာအထက်တန်းအဆင့် မြန်မာကဗျာသင်ကြားရေးနှင့် ပိတောက်ရွှေဝါ အခြေခံပညာအလယ်တန်းအဆင့် မြန်မာကဗျာ သင်ကြားရေး စာအုပ်တို့ကို ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြန်မာစာဌာန၏ မဟာဝိဇ္ဇာကျမ်း ၃၀ အတွက် သဘာပတိအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ကျမ်းပေါင်း ၁၅ စောင်အတွက် ပြင်ပစာစစ်အဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ဦးဘိုသင်းသည် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ မြန်မာစာ ပါရဂူတန်း၊ ကြီးကြပ်မှုကော်မတီအဖွဲ့ဝင်၊ မြန်မာနိုင်ငံဝိဇ္ဇာနှင့် သိပ္ပံပညာရှင်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး မြန်မာစာ သက်ကြီးဆရာကြီးများ အပူဇော်ခံပုဂ္ဂိုလ် အဖြစ်လည်း ကန်တော့ခံခဲ့သည်။ ဦးဘိုသင်းသည် ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ၊ ၂၅ ရက်တွင် ဆာကူရာအထူးကုဆေးရုံ၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီး ဒေါ်ယဉ်ဌေးနှင့် သမီး ၃ ယောက်၊ မြေးနှစ်ယောက်နှင့် မြစ်တစ်ယောက် ကျန်ရစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
တေဇောသာရ၊ ရှင်
ရှင်‌တေ‌ဇောသာရသည် အင်းဝ‌ခေတ်တွင် ထင်ရှား‌သော ပျို့ ကဗျာစာဆိုတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ အင်းဝမြို့သား ဇာတိဖြစ်၍၊ စာဆိုအ‌ကျော် ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ၏ တပည့်ရင်းလည်းဖြစ်သည်။ ရှင်မဟာသီလဝံသနှင့် ရှင်မဟာရဋ္ဌ သာရတို့သည် အပြိုင်စာဆိုကြသကဲ့သို့ ထိုဆရာ‌တော်နှစ်ပါး၏ တပည့်များဖြစ်ကြ‌သော ရှင်အုံးညိုနှင့် ရှင်‌တေ‌ဇောသာရတို့သည် အပြိုင်စာဆို‌လေ့ရှိကြသည်။ (မဟာသီလဝံသ၊ ရှင်။ ရှင်အုံးညို- ရှု။) ရှင်‌တေ‌ဇောသာရသည် ဓတရဋ္ဌ သုဝဏ္ဏဟံသပျို့‌ခေါ် ‌ရွှေဟဟင်္သာမင်းပျို့၊ ပြာဋိဟာခန်းပျို့၊ ဗျာဒိတ်‌တော်ခန်းပျို့နှင့် အာဒါသမုခပျို့များကို ‌ရေးသားစီကုံးခဲ့သည်။ ဓတရဋ္ဌသုဝဏ္ဏဟံ သပျို့ခေါ် ‌ရွှေဟဟင်္သာမင်းပျို့ကို ၈ရ၁ ခုနှစ်၌ စီကုံးပြုစုသည်။ ယင်းပျို့သည် ဘုရား‌ဟော အသီတိနိပါတ် မဟာဟံသဇာတ် ‌တော်လာ ဘုရား‌လောင်းဟင်္သာမင်း၏ အ‌ကြောင်းကို ဖွဲ့နွဲ့ထား ခြင်းဖြစ်သည်။
ထိုပျို့၌ ရှင်‌တေ‌ဇောသာရသည် ရာဇအ‌ကြောင်း ကိုနွှယ်၍ အရှင်သခင်တို့၏ ‌ကျေးဇူးသစ္စာကို အမတ် လုလင် အရာရှိဟူသမျှတို့က ‌စောင့်ထိန်းကြ‌စေရန် ရည်ရွယ်‌ရေးသား သည်။ ပျို့ကဗျာအဖွဲ့အနွဲ့၌ ရှင်‌တေ‌ဇောသာရသည် ပင်ကို ဉာဏ်ကိုသုံး၍ အသစ်အဆန်းတီထွင် ဖွဲ့နွဲ့တတ်‌သော သဘာဝရှိ သည်။ ဥဒါဟရုဏ်အားဖြင့် ရိုး‌နေ‌သော ‌ရှေးပျို့အဖွဲ့အနွဲ့တို့ဖြင့် မငြီး‌ငွေ့ကြ ၇‌စေခြင်းငှာ၊ ‌ရွှေဟင်္သာပျို့၏ အပိုဒ်အဖျားချများ တွင် ‘လက်ထပ်သင်သည် သင်ရသို့’၊ ‘ငါလျှင်ကြင်သည် ကြင်ရသို့’၊ ‘ကြီးရာတင်သည် တင်ရသို့’စသည်ဖြင့် ထူးခြားစွာ ထွင်၍ ဖွဲ့စပ်ဆိုခဲ့‌လေသည်။
သက္ကရာဇ် ၈၈၈ ခုနှစ်တွင် ရှမ်းဖျက်၍ အင်းဝပျက်‌လေ ‌သော်၊ ရှင်‌တေ‌ဇောသာရသည် ပြည်မြို့သို့ ဝင်‌ရောက်ခိုလှုံ၍ သီတင်းသုံးသည်။ ထိုသို့ပြည်မြို့သို့ ‌ရောက်ပြီး‌နောက် သက္ကရာဇ် ၈၉၈ ခုနှစ်၌ ပြာဋိဟာခန်းပျို့ကို ပြုစု‌လေသည်။ ထိုပျို့ကို ပြုစုရခြင်းအ‌ကြောင်းမှာ ရှမ်းမင်းသိုဟန်ဘွား၏ ရက် စက် ကြမ်းကြုတ်မှု‌ကြောင့်၊ အလွန်စိတ်နာကြည်းလျက်ရှိ‌သော ကန္နီမြို့စားသီရိ‌ဇေယျ‌နော်ရထာသည် ရှင်‌တေ‌ဇောသာရအား မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအယူနှင့် သမ္မာဒိဋ္ဌိအယူကို နှိုင်းရှည့်ပြ၍ သာသနာ ကိုပြုစုရန် ကဗျာလင်္ကာ ဖွဲ့နွဲ့ပါမည့်အ‌ကြောင်း ‌တောင်းပန် သဖြင့် ပြုစုခြင်းဖြစ်‌လေသည်။
ထိုပျို့သည် ‌ဂေါတမမြတ်စွာ ဘုရားလက်ထက် သိဉ္စည်းအစရှိ‌သော တိတ္ထိ‌ခေါင်း‌ဆောင်ကြီးများက မြတ်စွာဘုရားနှင့် တန်ခိုးပြိုင်မည်ဟု အုတ်‌အော်‌သောင်း သဲ ‌ကြော်ငြာလျက် ရှိခြင်း‌ကြောင့် သာဝတ္ထိပြည် ကဏ္ဍမ္ဗမည် ‌သော သရက်ဖြူပင်ရင်း၌ ဝါဆိုလပြည့်‌နေ့တွင် ‌ရေမီးအစုံ တန်ခိုး ပြာဋိယာပြ‌တော်မူ‌ကြောင်းများကို အလင်္ကာတန်ဆာဆင် ယင် ဖွဲ့နွဲ့ထားခြင်းပင်ဖြစ်သည်။
ရှင်တေဇောသာရ
ရှင်တေဇောသာရ သည် အင်းဝမြို့တွင် ဖွားမြင်သည့် အင်းဝဇာတိ ဖြစ်သည်။ ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ၏ တပည့်ဖြစ်သည်။ ရှင်မဟာသီလဝံသ၏ တပည့် ရှင်အုန်းညိုနှင့် စာဆိုအပြိုင် ဖြစ်ပြီး အနုစာပေတွင် တစ်ဖက်ကမ်းရောက် တတ်မြောက်သည်ဟု ကျော်ကြားသည်။
သက္ကရာဇ်(၈၇၁)ခု၊ ရွှေနန်းကြော့ရှင်မင်း လက်ထက် "ရွှေဟင်္သာမင်းပျို့"၊ (၈၉၇)ခုတွင် "ပြာဋိဟာခန်းပျို့"တို့ကို ရေးသားခဲ့သည်။ "အာဒါသမုခပျို့"၊"အာသောမာဝချီ နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူဘုရားလင်္ကာ"တို့ကို စပ်ဆိုခဲ့သည်။
အင်းဝဒုတိယ မင်းခေါင်နှင့် စစ်ကိုင်း စည် သူကျော်ထင် လက်ထက်တိုင် ထင်ရှားကျော် ဇောသည်။ ပျံလွန်သည့်သက္ကရာဇ်ကား မသိရ။ သိုဟန်ဘွားလက်ထက်တွင် မိုးညှင်းစလုံက စေလွှတ်လိုက်သော ရှမ်းသံတမန်များနှင့် အတူ ရခိုင်သို့ ပါသွားသည်။ အကြောင်းသော်ကား သိုဟန်ဘွားလက်အောက်တွင် မနေချင်၍ မဟာမြတ်မုနိဘုရားဖူးရန်ဟု အကြောင်းပြကာ ပါသွားခြင်း ဖြစ်သည်။
ရခိုင်မင်းက ကြည်ညို၍ ပြန်မလွတ်သည်ကို ရခိုင်အမတ် ဇေယျသင်္ကြန်အမတ်က ကူလျှောက်သော်လည်း ပြန်ခွင့်မရ။ ရခိုင်မင်းနှင့်ပြည်သူတို့ ကြည်ညိုလွန်း၍ ရခိုင်သူမြတ်ဟူ၍လည်း အမည်ရသည်။
ပြန်ခွင့်မရ၍ မပြန်ဘဲ ရှိနေစဉ် တစ်ညနေချမ်း၌ အမှတ်မထင် တွေ့မြင်ခဲ့ရသော ရခိုင်မင်း၏ သမီးတော်ကို မေတ္တာသက်ဝင်ဟန်သဘောပါသော ရခိုင်းမင်းသမီးအလှကို ဖွဲ့ဆိုသည့် ရခိုင်တန်ဆောင်ရတုဟု ထင်ရှားသော "ဌာနတည်၍ချီ ရွှေရုပ်သွင်ပိုဒ်စုံရတု"ကို ရေးဖွဲ့လေရာ ထိုအကြောင်းကို ရခိုင်မင်း ကြားသိလျှင် "ဤသို့ အကျင့်တန်သောရဟန်းမျိုး၊ ငါ့နိုင်ငံတွင် မနေစေရ၊ ပြန်စေ" အမိန့်ကြောင့် အင်းဝကို ပြန်ခဲ့ရ‌လေသည်။ ထိုပိုဒ်စုံရတု အကြောင်းကြောင့်လည်း ရခိုင်မင်းသမီးနှင့် ရခိုင်မင်းသမီးကို ချစ်မြတ်နိုးကြသည့် ရခိုင်ပြည်သူတို့၏ လေးစားချစ်ခင်မှုကို ပိုရပြီး ရခိုင်သူမြတ်ဟု ခေါ်ခံရဟန် တူသည်။
ရွှေရုပ်သွင်ပိုဒ်စုံရတု။ ။ ဌာနတည်၍၊ ရွှေပြည်ကဲ့သို့၊ ရခိုင်မြို့ဝယ်၊ ဆန်းတို့ပေစွ၊ မျှော်ပါရသား၊ သိင်္ဂရောင်ရွှန်း၊ ရွှေပုံသွန်းသို့၊ လန်းလန်းလတ်လတ်၊ လိုက်ဘက်တင့်မော၊ မချောစရာ၊ ချောစရာလျှင်၊ ကေသာဆံလှ၊ ထုံးနောက်-စ-နှင့်၊ ချုပ်ညရီတွင်၊ ဖြုတ်ချည်းမြင်သည် ။ ။ ရှင်သာ ရခိုင့် တန်ဆောင်လော။
သာလှစည်၍၊ ရွှေပြည်ရပ်သူ၊ ထိုမျှလူဝယ်၊ ပြိုင်တူမထင်၊ သည်သခင်မူ၊ ရုပ်သွင်ပျိုချော၊ တင့်မောပေစွ၊သဘောတည်ကြည်၊ မြတ်မူနည်နှင့်၊ ရွှေရည်ရုပ်တု၊ ပုံသွန်းပြုသို့၊ ပျို့နုထွတ်ထွတ်၊ ဝင်းရှိမ်းလတ်မူ၊သွယ်ပတ်ဝေ၀၊ ထုံးနောက်ခွေနှင့်၊ တင့်နေ စ-လှ၊ ဆည်းရီညဝယ်၊ လွလွဖြူစင်၊ ပေါ်ရုံတင်၍၊ ထမ်းစင်ယဉ်သာ၊ စီးစ-ကာတည်း၊ သူဇာပေပင်၊ ရှင့်ဆင်းပြင်မူ၊ မြင်လျှင်လွန်ကြူး၊ အံ့မိန်းမူးသည် ။ ။ သောက်ရှူး သော်တာ အရောင်လော ။
ဝါလလည်၍၊ ရွှေပြည်ရောက်စ၊ ရှေးသော်ကမူ၊ မမျှဆင်းပြင်၊ သည်သခင်ကို၊ မြင်လျှင်လွန်ကြူး၊ သောက်ရှူးသော်တာ၊ လ-အဝါသို့၊ ပြင်လျာ ဆုံ့ဆည်း၊ ရွှေဖျင်ပည်းဝယ်၊ စုလည်းမဆင်၊ နောက်ထုံးရှင်နှင့်၊ မြင်လျှင်ပင်ကို၊ ကြိုးပါလိုလည်း၊ ကုသိုလ်ကြမ္မာ၊ မမီပါခဲ့၊ သည်လျာမချွတ်၊ နောင်မင်း မှတ်သည်။ ။ မိုးနတ်သူဇာ အရောင်လော ။
ရခိုင်တန်ဆောင်ဘုရား
တစ်နေ့တွင် အရှင်နှစ်ပါးတို့သည် မြောက်ဦးမြို့၌ ရာသီဥတု ကြည်လင်သာယာသဖြင့် ဘုရားဖူးထွက်ခဲ့ကြသည်။ ဘုရားဖူးပြီး၍ ညနေဆည်းဆာ အချိန်တွင် မိမိတို့သီတင်းသုံးနေထိုင်ရာကျောင်းတော်သို့ ပြန်ကြွလာခဲ့ရာ ရခိုင်ဘုရင်မင်းဒေါလျာ၏သမီးတော် စောနန်းမင်းဖြူသည်လည်း ဘုရားဖူး၍ နန်းတော်သို့ အပြန်လမ်းခရီး၌ ရဟန်းတော်နှစ်ပါးနန့် မမျှော်လင့်ဘဲ ဆုံတွေ့ခဲ့ကြင့်သဖြင့် မင်းသမီစောနန်းဖြူသည် ဝေါယာဉ်မှဆင်း၍ ရဟန်းတောမနှစ်ပါးကို ဂါရဝပြုက လမ်းဘေးတွင် ပုဆစ်ဒူတုပ်၍ အရိုအသေပြုနေခဲ့သည်။
အရှင်နှစ်ပါးမှာ မင်းသမီးကို နီးနီးကပ်ကပ်မြင်တွေ့ခဲ့ရပြီး ရဟန်းတော်များနန့်ဝေးသွားမှ မင်းသမီးသည် ဝေါယာဉ်ကိုပြန်စီလျက် နန်းတော်သို့ဝင်ခဲ့သည်။ ရှင်တေဇောသာရသည် ကျောင်းတော်သို့ ရောက်လာသည်အခါမှာ ညနေချုပ်ညရီတွင် မြင်တွေ့ခဲ့ရသော မင်းသမီး၏ရုပ်ပုံလွှာက နှလုံးသားမှာ ပြန်လည်စွဲထင်လာသည်။ မျက်စိထဲဝယ် တဝဲဝဲလည်လည် ပေါ်လာ၍ ဆည်းဆာနေခြည်အောက်တွင် ရွှေကဲ့ ဝင်းဝါစိုပြေနေသော မင်းသမီး၏အသားအရောင်နန့် လွလွကလေးလက်နေသောဆံခြည်နုတို့ကို မြင်ယောင်နေခဲ့သည်။ ဝင်းဝါသောအသားအရောင်နန့်လိုက်ဖက်သော အဖြူရောင်ပိုးဝတ်ရုံကို ဆင်ယင်ထားပုံမှာ မျက်စိထဲ၌မထွက်နိုင်အောင် ရှိနေခဲ့သော မင်းသမီး၏ အလှပသာဒ အဆင်အပြင်တို့ကား မေ့မူးလောက်ပါပေသည်။ ရဟန်းဘဝနန့်လူဘဝ ကုသိုလ်ကြမ္မာမတူသဖြင့် လက်လျှော့ခဲ့ရသည်။ ဤသို့လျှင် ရှင်တေဇောသာရ၏ မင်းသမီးအပေါ် စွဲလမ်းမှု နှလုံးသားမှခံစားရသောပုံရိပ်ကို အောက်ပါ ရတုပိုဒ်ဖြင့် ဖွဲ့နွဲ့ခဲ့သည်။
ဌာနေတည်၍ ရွှေပြည်ကဲ့သို့ ရခိုင်မြို့ကို ဆန်းတို့ပေစွ မျှော်ပါရသား သိင်္ဂရောင်ရွှန်း ရွှေပုံသွင်သို့ လန်းလန်းလက်လက် လိုက်ဖက်တင့်မော မချောစရာ ချောစရာလျှင် ကေသာဆံလွ ထုံးနောက်စနှင့် ချုပ်ညရီတွင် ဖြုတ်ချည်းမြင်သည် ရှင်သာရခိုင်တန်ဆောင်လော။
သာလှစည်၍ ရွှေပြည်ရပ်သူ ထိုမျှလူငယ် ပြိုင်သူမထင် သည်သခင်မူ ရုပ်သွင်ပျိုချော တင့်မောပေစွာ သဘောတည်ကြည် မျိုးမြတ်မည်နှင့် ရွှေရည်ရုပ်တု ပုံသွင်းပြုသို့ ပျိုနုလတ်လတ် ဝင်းရှိန်မတ်မူ သွယ်ပတ်ပေဝေ ထုံးနောက်ခွေနှင့် တင့်နေစလှ ဆည်းရီညဝယ် လွလွဖြူစင် ပေါ်ရုံတင်၍ ထမ်းစင်ယာဉ်သာ စီးစကာတည် သူဇာပေပင် ရှင့်ဆင်ပြင်မူ မြင်လျှင်လွန်ကျူး အံ့မိန့်မူသည် သောက်ရှူးသောတာအရောင်လော။
ဝါလလည်၍ ရွှေပြည်ရောက်စ ရှေးသော်ကမူ မမျှဆင်းပြင် သည်သခင်ကို မြင်လျှင်လွန်ကျူး သောက်ရှူးသော်တာ လအဝါသို့ ပြင်လျာဆုံးဆည်း ရွှေပြင်မည်းဝယ် စုံလည်းမဆင် နောက်ထုံးရှင်နှင့် မြင်လျှင်ပင်ကို ကြိုးပါလိုလည်း ကုသိုလ်ကြမ္မာ မမှီပါခဲ့ သည်းချာမချွတ် နောင်မင်းမှတ်သည် မိုးနတ်သူဇာအယောင်လော။  ။
ဤရတုသုံးပိုဒ်ကို ရေးစပ်ပြီးလျှင် ရှင်တေဇောသာရသည် မင်းသမီးစောနန်းမင်းဖြူထံသို့ ပို့ဆက်စေခဲ့သည်။ မင်းသမီးသည် နရတ်စားဘုရားကို ဖူးမြော်နေရစဉ်တွင် ဤရတုများကို ဖတ်ရှုခဲ့ရသည်။ ထိုရတု မင်းသမီးအား ရခိုင်တန်ဆောင်ဟူ၍ ဖွဲ့ဆိုထားသည်ကို မင်းသမီးက သဘောကျကာ မင်းသမီးဖူးမြော်နေသော နရတ်စားဘုရားကို ရခိုင်တန်ဆောင်ဘုရားဟူ၍ အမည်ပြောင်းလဲတွင်စေခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ နရတ်စားဘုရားကို ယနေ့ထိတိုင် ရခိုင်တန်ဆောင်ဘုရားဟူ၍ တွင်နေကြသည်။ စောနန်းမင်းဖြူ မင်းသမီး၏ အမည်ကိုလည်း ရခိုင်တန်ဆောင်မင်းသမီးဟူ၍ တွင်စေခဲ့လေသည်။ ဤသည်ကား ရှင်တေဇောသာရ၏ သင်သည် ရခိုင်တန်ဆောင်လောဟူသော ရတု ဖြစ်သည်။
အတ္ထုပ္ပတ္တိ
အတ္ထုပ္ပတ္တိ ဟူသည် ပါဠိစကားလုံးဖြစ်သည်။ အနက်အဓိပ္ပာယ်မှာ `အကြောင်းအရာ၏ ဖြစ်ခြင်း´ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ယင်းပါဠိစကားကို ယူ၍ မြန်မာစာပေ၌ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးတစ်ယောက်၏ ဘဝဖြစ်ရပ်အား ရေးသားတင်ပြသည့် စာပေအမျိုးအစားကို အတ္ထုပ္ပတ္တိ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ အတ္ထုပ္ပတ် ဟူ၍လည်းကောင်း ယေဘုယျအားဖြင့် ခေါ်ဆိုသည်။ ဒန္တဇအက္ခရာ ထဆင်ထူးမှ မုဒ္ဓဇ အက္ခရာ ဌဝမ်းဘဲပြောင်း၍ ဆိုခြင်းမှာလည်း ရှေးဟောင်း ပါဠိကျမ်းဂန်အရပင် ဖြစ်သည်။
ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးတစ်ယောက်၏ ဘဝနှင့် စရိုက်ကို ဖော်ပြသည့်စာသည် အတ္ထုပ္ပတ္တိ ဖြစ်သည်။ အတ္ထုပ္ပတ္တိသည် ကဗျာ၊ ပြဇာတ်၊ ဝတ္တုစသည်တို့ကဲ့သို့ပင် စာပေ၏ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်း တစ်ခုဖြစ်သည်။ စာပေ၏ အခြားအင်္ဂါအစိတ်အပိုင်း တစ်ခုကဲ့သို့ပင် အတ္ထုပ္ပတ္တိသည် စာဖတ်သူတို့အား စိတ်ဝင်စားမှုလည်း ဖြစ်ပွားစေသည်။ အကျိုးလည်း များစေသည်။ အတ္ထုပ္ပတ္တိကို ဖတ်လျှင် စာဖတ်သူသည် စိတ်ဝင်စားမှုရရှိပြီး မိမိအတွက် အကျိုးများစေမည့် အချက်အလက်များကို သိရှိနားလည်နိုင်သည်။ အခြားသော ပုဂ္ဂိုလ်များ၏ ဘဝဖြစ်ရပ်နှင့် စရိုက်ကို သိရှိနားလည်ပါက မိမိဘဝဖြစ်ရပ်နှင့် စရိုက်ကို ပြန်လည်သုံးသပ်ပြီး ပြုပြင်သွားသင့်သည်ကို ပြုပြင်သွားနိုင်ပေသည်။ အတုယူသင့်သည်ကို အတုယူသွားနိုင်သည်။ စွန့်ပယ်သင့်သည်ကို စွန့်ပယ်သွားနိုင်ပေသည်။
ရေးနည်းရေးဟန်
ရေးနည်းရေးဟန်နှင့် ပုံစံအနေအထားအရ စိစစ်ကြည့်လျှင် အတ္ထုပ္ပတ္တိသည် အကြမ်းအားဖြင့် လေးမျိုးလေးစားရှိသည်။
ကိုယ်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိ
ကိုယ်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိသည် မိမိ၏ဘဝဖြစ်ရပ်ကို မိမိကိုယ်တိုင်ရေးသည့် အတ္ထုပ္ပတ္တိမျိုး ဖြစ်သည်။ (အချိန်ကား ၁၉၁၅-ခု ဖေဖော်ဝါရီလဖြစ်၍ ပထမ ကမ္ဘာစစ်ကြီး၏ ဒုတိယနှစ်ထည်းပင် ဖြစ်ပေသည်။ ထိုအချိန် ထိုအခါကား ဂျာမဏီသည် ရေငုတ်သင်္ဘောများဖြင့် ဗြိတိသျှ ရေတပ်တို့အား အကြီးအကျယ် ဒုက္ခပေးနေသည့် အချိန်ဖြစ်လေသည်။
ထိုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ(၁၃)ရက်၊ ၁၂၇၆-ခု၊ တပေါင်းလဆန်း ၁ရက် စနေနေ့ လင်းအားကြီးအချိန်တွင် ကျွန်တော်သည် လူ့ပြည်သို့ ပထမဆုံး ရောက်ရှိလာခဲ့ရပေသည်။)
ဝတ္တုသဘောပါသော အတ္ထုပ္ပတ္တိ
ရိုး⁠ရိုးအတ္ထုပ္ပတ္တိကို ရေးသားရာ၌ဖြစ်စေ၊ ကိုယ်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိကို ရေးသားရာ၌ဖြစ်စေ ရိုး⁠ရိုးစင်းစင်း မရေးပဲ စာရေးဆရာ၏ စိတ်ကူးကိုထည့်ပြီး ရေးသားသည့် ရေးနည်းမျိုးဖြစ်သည်။ ဝတ္တုသဘောဆန်သည်။
မှတ်တမ်းသဘောပါသော အတ္ထုပ္ပတ္တိ
မှတ်တမ်းသဘောပါသော အတ္ထုပ္ပတ္တိသည် ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးဦး၏ ဘဝတစ်လျောက်တွင် ဖြစ်ပျက်သည့် စိတ်ဝင်စားဘွယ်အဖြစ်အပျက် တစ်ကွက်ကိုဖြစ်စေ၊ တစ်ကွက်ထက်မကသော အဖြစ်အပျက်ကိုဖြစ်စေ ရေးသားတင်ပြထားသည့် အတ္ထုပ္ပတ္တိမျိုးဖြစ်သည်။ ယင်းပုံစံ ယင်းရေးဟန်ဖြင့် စာရေးဆရာသည် မိမိအကြောင်းကိုလည်း ရေးသားလေ့ရှိသည်။ သူတစ်ပါး၏ အကြောင်းကိုလည်း ရေးသားလေ့ရှိသည်။ မှတ်တမ်းသဘောပါသော အတ္ထုပ္ပတ္တိ၌ ရေးသူမှာ အတ္ထုပ္ပတ္တိရှင် ကိုယ်တိုင်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ အခြားပုဂ္ဂိုလ် တစ်ဦးတစ်ယောက်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။
မှတ်တမ်းသဘောပါသော အတ္ထုပ္ပတ္တိ နှင့် အခြား အတ္ထုပ္ပတ္တိတို့၏ ခြားနားချက်မှာ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးတစ်ယောက်၏ ဘဝတစ်ခုလုံးကို ငုံ၍ ရေးသားခြင်းမျိုး မဟုတ်ပဲ ဘဝ၏ အရေးပါသည့် အစိတ်အပိုင်း တစ်ခု⁠ခုအကြောင်းကို ရေးသားတင်ပြထားခြင်းမျိုး ဖြစ်သည်။
အရေးခံ အတ္ထုပ္ပတ္တိရှင်၏ အမျိုးအစားကို လိုက်၍ အတ္ထုပ္ပတ္တိအမျိုးအစားခွဲခြားနိုင်သေးသည်။ ယေဘူရအားဖြင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာပုဂ္ဂိုလ်၊ နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာပုဂ္ဂိုလ်၊ ရာဇဝင်ဆိုင်ရာပုဂ္ဂိုလ်၊ လူမှုရေးဆိုင်ရာပုဂ္ဂိုလ်၊ ပညာရေးဆိုင်ရာပုဂ္ဂိုလ် ဟူ၍ အမျိုးမျိုးအစားစားရှိကြသည်။ ပညာရေးဆိုင်ရာပုဂ္ဂိုလ် တွင်လည်း စာပေပညာရှင်၊ သိပ္ပံပညာရှင်၊ အတွေးအခေါ်ပညာရှင် ၊ အနုပညာရှင် စသည်ဖြင့် ရှိကြသေးသည်။
အတ္ထုပ္ပတ္တိ၏ အစ
အတ္ထုပ္ပတ္တိ၏ အစသည် မြန်မာစာပေ အရေးအသားစသည့် အချိန်မှာကတည်းက ဖြစ်သည်ဟု ဆိုရပေမည်။ မြန်မာစာပေသုတေသီများ၏ အဆိုအရ မြန်မာစာအရေးအသားသည် ပုဂံခေတ် မြစေတီကျောက်စာဟု ခေါ်တွင်သော ရာဇကုမာရကျောက်စာက စသည်ဟု သိရသည်။ ခရစ်နှစ် ၁⁠၁၁၂-ခုနှစ်က ကျန်စစ်သား၏ သားတော် ရာဇကုမာရသည် ပုဂံတောင်ဘက် မြစေတီဘုရား၌ ပါဠိ၊မွန်၊ပျူ၊မြန်မာဘာသာ တို့ဖြင့် ကျောက်စာရေးထိုးခဲ့သည်။ ထိုကျောက်စာ၌ သာသနာတော်နှစ်၁၆၂၈-ခုနှစ်၌ ပုဂံပြည်တွင် ကျန်စစ်သားမင်း အုပ်ချုပ်မင်းလုပ်ကြောင်း၊ ကြင်ယာမိဖုရား သမ္ဘူလ၏ သားတော်မှာ ရာဇကုမာရဖြစ်ကြောင်း၊ ဘုရင်သည် မိဖုရားအား ကျွန်သုံးရွာကို ပေးထားကြောင်း၊ မိဖုရား လွန်သည့်အခါ ဘုရင်က မိဖုရား၏ ရတနာတန်ဆာများနှင့် ကျွန်သုံးရွာကို သားတော်ရာဇကုမာရအား ပေးအပ်ခဲ့ကြောင်း၊ နှစ်ပေါင်း ၂၈-နှစ်မျှ ထီးနန်းစိုးစံပြီးနောက် ကျန်စစ်မင်း နာမကျန်းဖြစ်သည့်အခါ သားတော်သည် ဘုရင်မင်းကြီး၏ အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ဆင်းတုတော်တစ်ဆူ ကိုးကွယ်လှူဒါန်းကြောင်း၊ ကျွန်သုံးရွာကိုလည်း ဘုရားရှင်အား လှူဒါန်းကြောင်း စသည်တို့ ရေးထိုးဖော်ပြထားသည်။ ယင်းသို့ မြစေတီကျောက်စာ၌ ကျန်စစ်မင်းနှင့် သားတော်၏ အကြောင်း အတ္ထုပ္ပတ္တိကို ရေးထိုးထားသဖြင့် မြန်မာစာ၏ အစကနဦးဖြစ်သော မြစေတီကျောက်စာသည်ပင် မြန်မာအတ္ထုပ္ပတ္တိစာပေ၏ အစဟု ဆိုထိုက်ပေသည်။
မြန်မာအတ္ထုပ္ပတ္တိ စာပေ၏ အရုဏ်ဦးခေတ်ကိုကြည့်လျှင် ဘုရင်တို့၏အတ္ထုပ္ပတ္တိ၊ ရဟန်းတော်တို့၏အတ္ထုပ္ပတ္တိ များကိုသာ တွေ့မြင်ရပေလိမ့်မည်။ ၁၉၀၇-ခုနှစ်၌ 'အတ္ထုပ္ပတ္တိထူး' အမည်ဖြင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိစာအုပ်တစ်အုပ် ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေသည်။ ထိုအတ္ထုပ္ပတ္တိသည် ပုံနှိပ်စာနှင့် ရှိသည့် အတ္ထုပ္ပတ္တိများထဲတွင် အစောဆုံး အတ္ထုပ္ပတ္တိ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ထိုအတ္ထုပ္ပတ္တိ၌ ဘားမဲ့ဆရာတော်နှင့် အခြားပုဂ္ဂိုလ်(၁၁)ဦးအကြောင်း ရေးသားထားသည်။ ရေးနည်းရေးဟန်မှာ ရှေးဆန်ဆန် အရေးအသားမျိုး ဖြစ်သည်။ သဘာဝနှင့် ဆန့်ကျင်ပြီး ဒဏ္ဍာရီဆန်ဆန် အဖြစ်အပျက်များကိုပင် ထည့်သွင်း ရေးသားထားသည်ကို တွေ့ရသည်။
အတ္ထုပ္ပတ္တိပေါင်းချုပ်
မြန်မာအတ္ထုပ္ပတ္တိစာပေများတွင် အတ္ထုပ္ပတ္တိပေါင်းချုပ်များလည်း ရှိသည်။
အတ္ထုပ္ပတ္တိ ပြုစုခြင်းဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ
အတ္ထုပ္ပတ္တိ ရေးရာတွင် -
(၅)ကိုးကားစရာ အရေးအသားပစ္စည်းများ
ယောက်ျား၊ သို့မဟုတ် မိန်းမ တစ်ဦး တစ်ယောက်၏ အဖြစ်အပျက်ရေးသားချက်ကို အတ္ထုပ္ပတ္တိဟု ခေါ်သည်။ အတ္ထုပ္ပတ္တိကို အခြားသူများကဖြစ်စေ၊ မိမိကိုယ်တိုင် ကဖြစ်စေ ရေးသားကြသည်။
အတ္ထုပ္ပတ္တိသည် ရာဇဝင်သမိုင်းကို အကူအညီဖြစ်စေ သော စာပေတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ လူတစ်ဦးတစ်ယောက်၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိကို ဖတ်ရှုခြင်းအားဖြင့် ထိုသူနေထိုင်ခဲ့သည့် တိုင်းပြည်နှင့် ထိုခေတ် အခါက ထုံးစံအဖြစ်အပျက်များကို သိရှိနိုင်လေသည်။ ပုံစံမှာ အီတလီနိုင်ငံ၏အကြောင်းကို ခေါင်းဆောင်ကြီး ဂယ်ရီဗောဒီး၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိကို ဖတ်ရှုခြင်းအားဖြင့် ရိပ်စားမိနိုင်သည်။
အတ္ထုပ္ပတ္တိများသည် ရာဇဝင်သမိုင်းကို အထောက်အပံ့ ဖြစ်စေသည်သာမက၊ စာပေလောကတွင်လည်း ကြွယ်ဝပြည့်စုံ စေလေသည်။ လူသည် လူ့ဖြစ်စဉ် အကြောင်းခြင်းရာများကို လေ့လာဖတ်ရှုရန် စိတ်ဝင်စားသည်မှာ အံ့ဩဖွယ်ရာမရှိချေ။ ထို့ကြောင့်ပင် အတ္ထုပ္ပတ္တိအရေးအသားသည် စာပေအရေးအသား ပေါ်ဦးစကပင် ပေါ်ခဲ့သော အဟောင်းဆုံးစာပေမျိုး ဖြစ်ခဲ့လေ သည်။ အတ္ထုပ္ပတ္တိအရေးအသား ပေါ်ဦးစက လူတစ်ယောက်၏ ဖြစ်စဉ်ကို သာမန်မျှရေးသားကြသော်လည်း ယခုအခါတွင်မူ စာရေးဆရာ၏ အယူအဆ အတွေးအခေါ် ရာဇဝင်သမိုင်း နောက်ခံကားတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင် ရေးသားကြလေသည်။
အတ္ထုပ္ပတ္တိအရေးအသားကို အထူးအရေးထား ရေးသား ကြသော အနောက်နိုင်ငံတို့၌ပင် အလယ်ခေတ်လောက်က ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်ကြီးများနှင့် စိန့်သူတော်စင်များ ၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိမှလွဲ၍ အခြားသူတို့၏အကြောင်း ရေးသားမှု ခေတ်မစားသေးချေ။ ထို့ကြောင့် ၁၆ ရာစုနှစ် မတိုင်မီက ပေါ် ပေါက်ခဲ့သော စာဆိုပညာရှိ ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်ကြီးများ၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိ ကို တိကျစွာမသိရခြင်း ဖြစ်လေသည်။ ထိုအလယ်ခေတ် လောက်က လူတို့သည် တိုင်းသစ်ပြည်သစ်ရှာဖွေခြင်း၊ စစ်တိုက် ခြင်းတို့ဖြင့် အချိန်ကုန်နေကြရာ ထိုခေတ်ကုန်မှ စွန့်စားမှု တိုက်ခိုက်မှုတို့ကို မှတ်တမ်းတင်ရန် ဟန်ပြင်ကြလေသည်။ ထိုအခါမှ အတ္ထုပ္ပတ္တိစာပေများ ခေတ်စားလာခဲ့တော့၏။ အလယ်ခေတ်လောက်က ထင်ရှားခဲ့သော စာရေးဆရာ ကြီးတစ်ဦး၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိသည်ပင်လျှင် သူလွန်ပြီး အနှစ် ၉ဝ လောက်ကြာမှ ပေါ်ပေါက်ခဲ့လေသည်။ အတ္ထုပ္ပတ္တိများကို ရှေးမြန်မာစာပေတွင် မတွေ့ရသလောက် ရှားပါးလေသည်။ အတ္ထုပ္ပတ္တိ၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသဖြစ်သော စာများမှာ ခုံတော် မောင်ကျဘမ်းဖြတ်ထုံး၊ အယူတော်မင်္ဂလာလျှောက်ထုံး၊ဦးပေါ်ဦး လျှောက်ထုံးများဖြစ်၍ ထိုစာအုပ်များကို အတ္ထုပ္ပတ္တိ အပြည့်အစုံ ဟု မခေါ်သာပေ။ ခေတ်မြန်မာစာပေတွင် ပီမိုးနင်း၏ပီမိုးနင်း နှင့် အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်မှတ်တမ်းတို့မှာ အလားတူစာအုပ်များ ဖြစ်ပေသည်။
ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦး၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိကို ထိုသူ၏လက်ရာများ ဖြစ်သော စာသဝဏ်များနှင့် နေ့စဉ်မှတ်တမ်းများပေါ်တွင် မူ တည်ရေးသားကြရသည်။ စလေဆရာကြီးဦးပုည၏ မေတ္တာစာ များကို ဖတ်ရှုခြင်းအားဖြင့် ဘုန်ကြီးဘဝနှင့် လူပျိုလှည့်သည်ဟု စွပ်စွဲခံရပုံ၊ စလေမြို့ မြို့သူကြီးရာထူးအတွက် ကြီးရိုးမှု တရားတွေ့ရန် စလေမှ အမရပူရမြို့တော်သို့ ဆန်တက်ရာ၌ လမ်းတွင်ငှားခဲ့သည့် လှေမှောက်ပုံ အစရှိသည်တို့ကို သိရသကဲ့ သို့ပင်ဖြစ်သည်။ ထိုကြောင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိရေးသူတို့သည် မိမိတို့ ရေးမည့်သူ၏ စာသဝဏ်များ၊ နေ့စဉ်မှတ်တမ်းများကို ရှာဖွေစု ဆောင်းကြရသည်။ မိဘဆွေမျိုးသားချင်းပေးသော စာသဝဏ် များသည်ပင် အတ္ထုပ္ပတ္တိရေးရာတွင် အသုံးကျလေသည်။ ထို ကြောင့် အနောက်နိုင်ငံများတွင် ထင်ရှားသော တိုင်းပြည်ခေါင်း ဆောင်ကြီးများ၊ စာရေးဆရာကြီးများ၊ ပန်းချီဆရာကြီးများ၊ စစ် ဗိုလ်ကြီးများ၏စာများကို သမီးရည်းစားစာမျှမကျန် မပျောက် မပျက်အောင် သိမ်းထားလေ့ရှိကြသည်။
အတ္ထုပ္ပတ္ထိများကို တစ်ခါတစ်ရံ ဝတ္ထုများသဖွယ် ရေးသားကြ သေး၏။ ဂါတာဆိုသူ ဂျာမန်စာရေးဆရာသည် မိမိ၏ ဝါသာ့ဒုက္ခ ဝတ္ထုထဲ၌လည်းကောင်း၊ ဒစ်ကင်းသည် သူ၏ ဒေးဗစ်ကော့ပါးဖီး ဝတ္ထုထဲ၌လည်းကောင်း မိမိတို့၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိကို မူတည်ကာ ဝတ္ထုသွားသဖွယ်အသီးသီး ရေးသားထားခဲ့လေ သည်။ သို့ရာတွင် ထိုသို့သောဝတ္ထုမျိုး၌ ဝတ္ထုသွားကောင်း အောင်ရေးရသဖြင့် တိကျသော လူ့အတ္ထုပ္ပတ္ထိ အချက်အလက်များ ရသည်ဟု မဆိုသာချေ။
အနောက်နိုင်ငံ၏ အတ္ထုပ္ပတ္ထိရေးသာမှု၌ စိတ်ဝင်စား ဖွယ်ကောင်းသော အချက်တစ်ချက်မှာ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦး၏ အတ္ထုပ္ပတ္ထိကို တစ်ဦးကရေးပြီးသော်လည်း နောက်ထပ်တစ်ဦးက ထိုအကြောင်းကိုပင် ထပ်မံရေးသားခြင်းဖြစ်လေသည်။ ကမ္ဘာ ကျော်ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများဖြစ်သော သမ္မတလင်ကွန်း၊ စာရေးဆရာ ကြီးဗားနဒ်ရှော၊ ဝိတိုရိယဘုရင်မကြီး စသူတို့၏အတ္ထုပ္ပတ္ထိများ ကို စာရေးဆရာပေါင်းများစွာတို့က မရေမတွက်နိုင်အောင် ရေး သားခဲ့ကြသည်ကို တွေ့ရလေသည်။
လူတစ်ယောက်၏ အတ္ထုပ္ပတ္ထိကို ဤသို့စာရေးဆရာ ပေါင်းများစွာက အဘက်ဘက်မှကြည့်၍ ရေးခြင်းသည် လူ တစ်ယောက်၏အဖြစ်အပျက်ကို အမျိုးမျိုးလေ့လာခြင်းပင်ဖြစ် သဖြင့် စာပေတွင် အဖိုးတန်လှသည်။ ပုံစံပြရသော် အင်္ဂလန် ပြည်၌ ၁၉ ရာစုနှစ်လောက်က ကျော်ကြားခဲ့သော စာရေးဆရာ ကြီးကာလိုင်း၏ အတ္ထုပ္ပတ္ထိကို ဖရုဆိုသူ စာရေးဆရာတစ်ဦးက ရေးခဲ့ရာ ကာလိုင်းသည် ပညာရှိ သဘောကောင်း ကြင်နာ တတ်သူတစ်ဦးဖြစ်သော်လည်း သူ၏ဇနီးသည်အပေါ်တွင်အလွန် ဇီဇာကျယ်သူဖြစ်၍ ဇနီးသည်မှာ အသက်ထက်ဆုံး စိတ်မချမ်း မသာနေထိုင်ရသည်ဟု ကာလိုင်း၏ဇနီးသည်က မိတ်ဆွေများထံ ရေးသောစာများကို အထောက်အထားပြ၍ ထည့်သွင်းဖော်ပြထား သည်။ သို့ရာတွင် အမျိုးသမီးစာရေးဆရာတစ်ဦး ရေးသားသော ကာလိုင်း၏ အတ္ထုပ္ပတ္ထိတွင် ကာလိုင်း၏ဇနီးသည် လင်ကို အမြဲနားပူအောင် မြည်တွန်တတ်သူဖြစ်၍ ကာလိုင်း၏ အိမ် ထောင်ရေးမှာ စိတ်မချမ်းမြေ့ဖွယ်ရာဖြစ်ကြောင်းဖြင့် တစ်ဦးနှင့် တစ်ဦးပေးကြသော သဝဏ်စာများကို အထောက်အထားပြကာ ရေးခဲ့လေသည်။
အမှန်စင်စစ် လူတစ်ဦးတစ်ယောက်၏ ဘဝသည် လေ့ လာသုံးသပ်၍ ကုန်နိုင်သည်ဟူ၍မရှိ။ လူတစ်ဦး၏ အတ္ထုပ္ပတ္ထိ ကို ကွယ်လွန်မှ ရေးရမည်ဟု လူတို့ကထင်ကြ၏။ အနောက် နိုင်ငံများတွင် အသက်ထင်ရှားရှိနေသော ပုဂ္ဂိုလ်များ၏ အတ္ထုပ္ပတ္ထိများကိုပင် ဖတ်နေကြရသည်။ အရှေ့နိုင်ငံသားတစ်ဦး ဖြစ်သော (ကွယ်လွန်သူ) အိန္ဒိယခေါင်းဆောင်ကြီး နေရူး၏ ကိုယ်တိုင်ရေးသော အတ္ထုပ္ပတ္ထိကို ထိုသို့ပင် ဖတ်ရှုကြရသည်။ လူတစ်ဦး၏ အတ္ထုပ္ပတ္ထိရေးရန် အချိန်အခါ အသက် အရွယ်မှာ လှေနံဓားထစ် မမှတ်ထားနိုင်ပေ။ အင်္ဂလိပ်စာရေး ဆရာကြီး ဗက်ဗာလီနစ်ကောသည် အသက် ၂၅ နှစ်အရွယ်တွင် နှစ်ဆယ့်ငါး ဟူသော အမည်ဖြင့် မိမိ၏အတ္ထုပ္ပတ္ထိကို ရေးခဲ့သည်။ သတင်းစာဆရာတစ်ဦးဖြစ်သော စီစယ်ရောဗတ်သည် အသက်သုံးဆယ့်ငါးနှစ်တွင် တစ်ဝက်ခရီး ဟူသောအမည် ဖြင့် မိမိ၏အတ္ထုပ္ပတ္ထိကို ရေးခဲ့သည်။
အတ္ထုပ္ပတ္ထိဟူသည်မှာ သက္ကရာဇ်စာရင်းသဖွယ်ကား ဖြစ်မနေသင့်ချေ။ ပုံစံမှာ ၁၉ဝဝ ပြည့်နှစ်ဖွား၍ ၁၉ဝ၇ ခုနှစ် တွင် ကျောင်းစနေပြီးလျှင် ၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ် ရောက်ကာ ၁၉၂၁ ခုနှစ်၌ ဘွဲ့ရ၏ စသည်ဖြင့် ရေးသားထား ခြင်းမှာ စင်စစ်အတ္ထုပ္ပတ္ထိအစစ်မဟုတ်၊ အတ္ထုပ္ပတ္ထိ၏ အကြမ်း ဖျဉ်းမျှသာ ဖြစ်လေသည်။ အထူးသဖြင့် သူ့တစ်သက်တာတွင် သူ၏ဆောင်ရွက်လုပ်ကိုင်ချက်များကို အဓိကထား၍ ရေးသား သင့်၏။ သို့မှသာလျှင် ထိုသူ၏ စိတ်နေသဘောထားကို စာဖတ်သူတို့ အကဲခတ်နိုင်ပေမည်။
အတ္ထုပ္ပတ္ထိဟူသည် လူတစ်ယောက်၏ဘဝကို လေ့လာ ခြင်းဖြစ်၍ အကောင်းအဆိုးကို မြင်သရွေ့ အမှန်အတိုင်းဖော်ပြ ရသည်။ သို့သော် စာရေးသူ၏စိတ်တွင် သူ၏အတ္ထုပ္ပတ္ထိ အရေးခံပုဂ္ဂိုလ်သည် ကောင်းသည်ဟူ၍လည်း မိုးထိအောင် အထင်ကြီးခြင်းမဖြစ်၊ ဆိုးသည်ဟူ၍လည်း နှိမ့်ချကဲ့ရဲ့လိုစိတ် မရှိဘဲ ထိုသူ၏ သဘာဝဖြစ်ပျက်သမျှကို အမှန်အတိုင်းရေးခြင်း သာလျှင် အတ္ထုပ္ပတ္ထိအစစ်ဖြစ်သည်။ စာဖတ်သူ၏စိတ်၌လည်း အတ္ထုပ္ပတ္ထိဖတ်ရာ၌ လူကိုလေ့လာခြင်းသာဖြစ်၍ အကျိုးအပြစ်ကို လျစ်လျူရှု၍သာလျှင် အတ္ထုပ္ပတ္ထိတို့ကို ဖတ်ရှုသင့်ပေသည်။
ကျမ်းကိုး
အတ္ထုပ္ပတ္တိစာပေနှီးနှောဖလှယ်ပွဲ စာတန်း
ကျွန်းသာဝရွာ၊ စက္ကော့ရေလယ်ကျွန်း
ကျွန်းသာဝရွာ၊ စက္ကော့ရေလယ်ကျွန်း
တော့ကာကန်များ
တော့ကာရေကန် (بحيرات توشكى, ) သည် အီဂျစ်နိုင်ငံ၊ ဆာဟာရသဲကန္တာရတွင် တည်ရှိသည့် ရေကန် ဖြစ်သည်။
ဝေါဟာရ
ကန်၏ အမည်သည် နုဘီယမ်လူမျိုးများ၏ရွာတစ်ခုဖြစ်သည့် "တော့ကာ"မှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ) ဤရွာသည် အက်စဝမ်ဆည် တည်ဆောက်ပြီးနောက်တွင် နစ်မြုပ်သွားခဲ့သည်။
သမိုင်းကြောင်း
မြင့်မားသည့် အက်စဝမ်ဆည်ကို အီဂျစ်နိုင်ငံတွင် ၁၉၆၄ - ၁၉၆၈ အချိန်ကာလက တည်ဆောက်ခဲ့ကာ နက်ဆာရေကန်ကို ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ၎င်းကန်သည် အမြင့်ဆုံးရေအမှတ်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၈၃ မီတာ (ပေ ၆၀၀) ရှိသည်။ ၁၉၇၈ တွင် အီဂျစ်တို့သည် နက်ဆာရေကန်မှသည် ဝဒီတော့ကာသို့ NW ဦးတည်ရာအတိုင်း ဆဒတ်တူးမြောင်း (Sadat Canal) ကို တူးဖော်ခဲ့သည်။ ၁၇၈ မီတာ (၅၈၄ ပေ) အမြင့်ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အီဂျစ်နိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
အနောက်အရိုးတောင်
အနောက်အရိုးတောင်
မုတ်ထုတ်ရွာ၊ ရွှေပန်းတော
မုတ်ထုတ်ရွာ၊ ရွှေပန်းတော
ပိန္နဲကြီးရွာ၊ ဧရာချ
ပိန္နဲကြီးရွာ၊ ဧရာချ
ဝါခေါင်လ
ဝါခေါင်သည် မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ ပဉ္စမမြောက် လ ဖြစ်သည်။ ၂၉ ရက်ရှိ၍၊ ရက်မစုံလ ဖြစ်သည်။ ရှေ့လသည် ဝါဆိုလ ဖြစ်ပြီး၊ နောက်လသည် တော်သလင်းလ ဖြစ်သည်။ ရာသီပန်းမှာ ခတ္တာပန်း၊ ရာသီခွင်မှာ သိဟ်ရာသီ ဖြစ်သည်။
နံကာလ
ကျောက်စာတို့၌ ဝါခေါင်လအရေးအသားကိုတွေ့ရန် ခဲယဉ်း သည်။ ထို့ကြောင့် ဝါခေါင်လကို ယခုခေတ်သုံးစကားနှင့်ပင် ကြံဆ၍ ရနိုင်သည်။ ခေါင် ဟူသောဝေါဟာရသည် အထက်၊ အလယ်၊ ဗဟို၊ အတွင်း ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူနိုင်သည်။ ဝါခေါင်လသည် ဝါလယ်လပင် ဖြစ်သည်။ လှေသင်းအတွင်းဝန်မင်းကမူ ခေါင် ကို မိုးခေါင်သည် ဟူသော အနက်ကဲ့သို့ကောက်၍ ဝါခေါင်ဆိုသည်မှာ ဝါမဆို၊ ဝါမကပ်ဟူသော သဘောသို့ သက်ရောက်သည်။ စင်စစ် ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် တစ်ရက်နေ့၌ ရဟန်းတော်တို့သည် ပစ္ဆိမဝါကို ကပ်နိုင်သည်။ ဝါခေါင်လကိုကျောက်စာ၌ နံကာဟုအရေးများသည်။ နံ ဟူသောပုဒ်အတိုင်းပင် အချိန်ကာလကို ပြသည်။ ကာ ကို ကြံဆသောအခါ လယ်လုပ်ငန်းဟူ၍ ပြဆိုသည်။ ထို့ကြောင့် နံကာကား လယ်လုပ်ချိန် လယ်ထွန်ချိန်နှင့်ဆိုင်သောလဟု အဓိပ္ပယ်ရသည်။ ဝေါဟာရလိနတ္ထဒီပနီ၌ကား နံကာသည် နိက္ခမနိယဟူသော ပါဠိမှ လာသည်ဟုဆိုသည်။ အဓိပ္ပာယ်မှာ နေသည် အတွင်းခရီးမှ အပြင်ခရီးသို့ ထွက်ခြင်းသည်။ မျက်မှောက်ခေတ်တွင် ဤကြံဆပုံ ကြံဆနည်းကို အတွေးခေါင်သည်ဟုဆိုကြလိမ့်မည်။
နံကာ (ဝါခေါင်) လမှာ ဇူလိုင်- ဩဂုတ်အတွင်းတွင် ကျရောက်သည်။ 'နံ' မှာ 'အချိန်ကာလ အပိုင်းအခြား' ကို ဖော်ပြပြီး 'ကာ' က 'အလုပ်တာဝန်' ကို ရည်ညွှန်းသည်ဟု ထင်မြင်ယူဆကြသည်။ ထို့ကြောင့် နံနှင့်ကာကို ပေါင်းလိုက်သောအခါ လယ်သမားများအလုပ်ရှုပ်ကြသည့် အချိန်ဟုဆိုလိုကြောင်းထင်ရှားပေသည်။ ကောက်စိုက်သောအခါ အပင်ငယ်များဖြစ်ထွန်းအောင် အထူး ကြပ်မက်ဂရုစိုက်ရပြီး ရေကို လိုသလောက် သွင်းပေးရသကဲ့သို့ အပင်ငယ်များရေမမွန်းစေရန်အတွက် ရေပိုမရှိအောင် ချိန်ရသည်မှာလည်း မလွယ်ကူပေ။ အခုအခါတွင် ဝါခေါင်လဟု ခေါ်ဝေါ်နေကြခြင်းမှာ ဝါတွင်း သုံးလ၏အလယ် ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အထိမ်းအမှတ်ပန်းက ခတ္တာပန်း (Crinumamoenum) ဖြစ်သည်။
ဝါခေါင်လသည် မြန်မာလ တစ်ဆယ့်နှစ်လတွင် ပဉ္စမလဖြစ်၏။ မိုးဥတုတွင် ပါဝင်သော ဝါခေါင်လကို ရှေးအခါက နံကာလ ဟုလည်း ခေါ်ကြ၏။ ပုဂံခေတ် ကျောက်စာများတွင် ဝါခေါင်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ နံကာလဟူ၍လည်းကောင်း အရေးအသားနှစ်မျိုးလုံးကို တွေ့ရ၏။ နံကာလအကြောင်းကို ဝေါဟာရလိနတ္ထ ဒီပနီကျမ်း၌- ထိုနံကာလ သဘောအဓိပ္ပာယ်ကို ကြံသော် အဘိဓာန်ကျမ်းတွင် သာဝဏော၊ နံကာလ၊ နိက္ခမနီယော၊ နံကာလဟူ၍ ပရိယာယ် နှစ်ပုဒ်ပြသည်။ အဘိဓာတ် ဋီကာတွင် အန္တော ဝီထိတော ဗဟိနိက္ခမတိ သူရိယော ဧတ္ထောတိ နိက္ခမနီယော၊ အဓိကရဏေ အနီယောဟူ၍ဖွင့်သည်။ အနက်ကား ဧတ္ထ၊ ဤကာလ၌။ သူရိယော၊ နေသည်။ အန္တော ဝီထိတော၊ အတွင်း ခရီးမှ။ ဗဟိဝီထိ၊ ပြင်ခရီးသို့။ နိက္ခမတိ၊ ထွက်တတ်၏။ ဣတိတသ္မာ၊ ထို့ကြောင့် နိက္ခမနီယော၊ နိက္ခမ နီယမည်၏။ အဓိကရဏေ၊ အဓိကရဏ သာဓန၌၊ အနီယော၊ အနီယပစ္စည်းတည်း ဟူ၍ဆိုသည်။ နိက္ခမနီယ သဒ္ဒါ ရွေ့လျော၍ မြန်မာဘာသာ နံကာလဝေါဟာရဖြစ်သည် ယူရန်ရှိ၏ ဟူ၍ ဖော်ပြထားလေသည်။ နံကာလ၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို လယ်လုပ်ချိန်၊ ထွန်ထယ်ချိန်၊ စိုက်ပျိုးချိန်၊ လယ်လုပ်ချိန်လ၊ ထွန်ထယ်ချိန်လ၊ စိုက်ပျိုးချိန်လ ဟူ၍ ယူဆသည်လည်းရှိ၏။ ဗေဒင်အခေါ်အားဖြင့် ဝါခေါင်လကို သိဟ်ရာသီဟုခေါ်၏။ ထိုရာသီတွင် သရဝဏ်နက္ခတ်နှင့် လမင်းတို့ယှဉ်ပြိုင်ကာ မွန်းတည့်၏။ ဖုသျှနက္ခတ်နှင့် နေမင်း ယှဉ်ပြိုင်လေသည်။ ရာသီရုပ်မှာ ခြင်္သေ့ရုပ်ဖြစ်၏။ ရာသီပန်းမှာ ခတ္တာပန်းတည်း။
ဝါခေါင်လဘွဲ့များ
ဝါခေါင်လတွင် ရှေးမြန်မာမင်းများ ရှိစဉ်အခါက ရာသီပွဲတော် အဖြစ် စာရေးတံပွဲသဘင်ကို ဆင်ယင် ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ဤကိုရည် ဦးယာ၏ ဆယ့်နှစ်ရာသီဘွဲ့ လူးတား ဝါခေါင်လဘွဲ့၌ - သည်ရက်အခါ၊ မြတ်စွာထွတ်ထား၊ ရွှေစကားတွင်၊ ပွဲများခြိမ့်ခံ၊ စာရေးတံဟု၊ စီမံခင်းကျင်း၊ မင်းသားတသီး၊ မင်းသမီးနှင့်၊ မှူးကြီးမတ်ရာ၊ မြတ်သင်္ဃာတို့၊ ရတနာထွေပြား၊ အပါးပါးနှင့်၊ သကြား ကြံချို၊ ဆိမ့်ယိုအုန်းသီး၊ ပျောသီးရွှေရောင်၊ မြဒေါင်းပေါင်တွင်၊ အသာတင်၍၊ သဘင်ခံပွဲ၊ ညံမစဲသား၊ ပုလဲရွှေမြင်၊ ငါးအင် ကလျာ၊ မိုးသူဇာသို့၊ ဖလ်ပြာတကောင်း၊ ရှိစုံပေါင်း၍၊ ဝပ်ညောင်း ပန်ကြား၊ လျှောက်ဆိုထားသည်။ ။ ဟူ၍ စပ်ဆိုထား၏။
ထို့ပြင် ဝါခေါင်လသည် တောင်ပြုံးညီနောင် နတ်ပွဲများ ကျင်းပသောလဖြစ်သည်။ ထိုနတ်ပွဲအတွက် လှေပွဲများလည်း ပြုလုပ်သည်ဟုဆိုလေသည်။ ဤကိုရည်၍ ဦးအောင်ကြီး၏ အင်းဝမြို့ဘွဲ့ ဆယ့်နှစ်ရာသီလူးတား ဝါခေါင်လ ဘွဲ့၌- ထေရ်သံဃာတို့၊ သဒ္ဓါရွှင်လန်း၊ ဆွမ်းပန်းကျွေးဟန်၊ စာရေးတံနှင့် ကောင်းမွန်စီရင်၊ သဘင်ဒါန၊ လှူဒါန်းကြလျက်၊ ရှေးကထိမ်းမှတ်၊ ညီနောင်နတ်ကို၊ ရည်ညွတ်သောင်သဲ၊ တက်စမြဲနှင့်၊ လှေပွဲများစွာ၊ မြစ်ဧရာဝယ်၊ ကြော်ငြာသံကျူး၊ ပြိုင်ကြမြူးသည်။  ။ ဟူ၍ စပ်ဆိုထားလေသည်။
ဝါခေါင်လတွင် နံနက် စက်နာရီ ၅ နာရီ မိနစ် ၄ဝ ၌ နေထွက်၍ ညနေ စက်နာရီ ၆ နာရီ ၂၉ မိနစ်တွင် နေဝင်သည်။ မြန်မာနာရီအားဖြင့်နေ့ ၃၄ နာရီ၊ ညဉ့် ၂၆ နာရီရှိသည်။ ဤကို ရည်၍ ဦးယာက - ငွေသဲပျိုက၊ ရေညိုနဒီ၊ လှိုင်းလုံးချီ၍၊ ရာသီထိန၊ သည်မသတွင်၊ ဇယတြိ၊ နေ့ရှိနာရီ၊ မမှီညဉ့်ရောက်၊ နှစ်ဆယ့်ခြောက်တည်း။   ။ ဟူ၍ စပ်ဆိုခဲ့၏။
ဝါခေါင်လမှာ ရက်မစုံ ကွယ်သောလဖြစ်သောကြောင့် ရက်ပေါင်း ၂၉ ရက်ရှိသည်။ ဝါခေါင်လတွင် ကြာသပတေးနှင့် စနေမှာ ပြဿဒါးနေ့များဖြစ်၍ ဗုဒ္ဓဟူးနှင့် သောကြာမှာ ရက်ရာဇာများဖြစ်ကြသည်။
ခဆွတ်အုရမြို့၊ တိုခုရှီးမား
ခဆွတ်အုရမြို့ (勝浦町 ခဆွတ်အုရ - ချေား ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တိုခုရှီးမားခရိုင်၊ ခဆွတ်အုရမြို့တွင် တည်ရှိသည်။
ထီးလပ် (တောင်)ရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်
ထီးလပ် (တောင်)ရွာ (Hteelat(South))သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်၊ ထီးလပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၉၁၅၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထီးလပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၈၆ ဦး၊ မ ၂၀၈၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၁၆၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သရက်ရွာ၊ ပုလဲမြို့နယ်
သရက်ရွာ (Thayet)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ မင်းတိုင်ပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၄၁၂၃ ဖြစ်သည်။
ခဆဂိမြို့၊ ကျိုတို
ခဆဂိမြို့ (笠置町 ခဆဂိ - ချေား ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုခရိုင်၊ ဆိုးရခုတိုင်း တွင် တည်ရှိသည်။
သရက်ရွာ၊ ပုလဲမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပုလဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
‌ကောင်ဆန်ရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်
‌ကောင်ဆန်ရွာ(Kawngsan)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်၊ ဖော့ဒေါ့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၀၃၅၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝိုင်းမော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရွန်းတောရွာ၊ မြစ်သားမြို့နယ်
ရွန်းတောရွာ (Yuntaw)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ မြစ်သားမြို့နယ်၊ မြင်းရွာကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၀၀၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြင်းရွာကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၁၂ ဦး၊ မ ၇၆၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၇၄ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြစ်သားမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ် ကော်မတီ
ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ် ကော်မတီ (World Heritage Committee) သည် ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ စာရင်းကို ရွေးချယ်သတ်မှတ်သည့် အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်။ ကော်မတီသည် ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ် ညီလာခံ ပြုလုပ်ခြင်း၊ ရန်ပုံငွေသုံးစွဲမှု စီမံခန့်ခွဲခြင်း၊ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ၏ တောင်းဆိုမှုများအရ ဘဏ္ဍာရေးအကူအညီများ ခွဲဝေသတ်မှတ်ခြင်း စသည်တို့ကို ဆောင်ရွက်သည်။ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံပေါင်း ၂၁ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး လေးနှစ်တစ်ကြိမ် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ၏ အထွေထွေညီလာခံမှ ရွေးချယ်သည်။
ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ် ညီလာခံအရ ကော်မတီအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတစ်ခု၏ သက်တမ်းမှာ ခြောက်နှစ်ဖြစ်သော်လည်း အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံအများစုမှာ ကော်မတီအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ဆန္ဒအလျောက် လေးနှစ်အဖြစ် ပါဝင်ရွေးချယ်ကြသည်။ ၁၅ ကြိမ်မြောက် အထွေထွေညီလာခံ (၂၀၀၅) တွင် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများအားလုံးမှ ကော်မတီအဖွဲ့ဝင်သက်တမ်းကို ခြောက်နှစ်မှ လေးနှစ်သို့ လျော့ချရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။
အစည်းအဝေးများ
ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ် ကော်မတီသည် တစ်နှစ်လျှင် တစ်ကြိမ် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးကာ ရှိနှင့်ပြီးသော ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ စီမံခန့်ခွဲခြင်းနှင့် နိုင်ငံများမှ တင်သွင်းသော စာရင်းကို ရွေးချယ်သတ်မှတ်ခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်သည်။
အဖွဲ့ဝင်များ
ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ် ကော်မတီ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ
မိပါလဲရွာ၊ ကော့ကရိတ်မြို့နယ်
မိပါလဲရွာ(Miparle)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ကော့ကရိတ်ခရိုင်၊ ကော့ကရိတ်မြို့နယ်၊ နောင်ကိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၄၄၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နောင်ကိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၄၈၅ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၆၂၀ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကော့ကရိတ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အညာစုရွာ၊ စက္ကော့ရေလယ်ကျွန်း
အညာစုရွာ၊ စက္ကော့ရေလယ်ကျွန်း
ဇောတိ
ဇောတိ
ဘုရားကြီးကုန်းရွာ၊ ကြာကံ
ဘုရားကြီးကုန်းရွာ၊ ကြာကံ
မင်းတဲကြီးရွာ၊ ရွှေပန်းတော
မင်းတဲကြီးရွာ၊ ရွှေပန်းတော
ခန်းနမိမြို့
ခန်းနမိမြို့ (函南町 ခန်းနမိချေား ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ရှိဇုအိုခခရိုင်၊ တဂတတိုင်း တွင် တည်ရှိသည်။
စက်တင်ဘာ ၁၉၄၀
ကိုးကား
1940
ညောင်ပင်သာရွာ၊ ချောက်မြို့နယ်
ညောင်ပင်သာရွာ (Nyaungpinthar)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ချောက်မြို့နယ်၊ ကျောက်တန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၉၀၁၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောက်တန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၈၅ ဦး၊ မ ၁၀၅၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၃၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ချောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဒါန်းရွာ၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်
ဒါန်းရွာ (Dan)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်၊ ဒါန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၂၄၂၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဒါန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၇၀ ဦး၊ မ ၁၁၆၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၃၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ညောင်ဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရွာသစ်ကုန်းရွာ၊ စက္ကော့ရေလယ်ကျွန်း
ရွာသစ်ကုန်းရွာ၊ စက္ကော့ရေလယ်ကျွန်း
ဖလံပင်ရွာ၊ ပုလဲမြို့နယ်
ဖလံပင်ရွာ (Hpalanpin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ မိုးကောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၄၂၀၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပုလဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျွန်းကြီးရွာ၊ ရွာငံမြို့နယ်
ကျွန်းကြီးရွာ (Kyungyi)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ရွာငံမြို့နယ်၊ ကျွန်းကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၈၇၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျွန်းကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၁၇ ဦး၊ မ ၁၀၂၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၃၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရွာငံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြန်မာ-တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံဆက်ဆံရေး
တရုတ်-မြန်မာဆက်ဆံရေးသည် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံနှင့် လက်ရှိအနေဖြင့် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံဟုခေါ်သော နိုင်ငံတို့အကြား နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးဖြစ်သည်။ တရုတ်နှင့်မြန်မာသည် နှစ်ဦးနှစ်ဘက် အပြန်အလည်ရှိသော ဆက်ဆံရေးမျိုးဖြစ်သည်။ သို့သော် တရုတ်မှနိုင်ငံရေးအတိုက်အခံလက်နက်ကိုင်တို့ကြောင့်လည်းကောင်း၊ မြန်မာဘက်မှ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်တို့ကြောင့်လည်းကောင်း ပြဿနာတက်ရသည်လည်း ရှိသည်။
နောက်ကြောင်းရာဇဝင်
တရုတ်ရော မြန်မာပါ လူမျိုးနည်းတူ ဘာသာစကားတို့သည်လည်း တရုတ်-တိဘက်ဘာသာစကားမိသားစုမှ သက်ဆင်းလာခြင်းဖြစ်သည်။ ယွမ်မင်းဆက်၌ မွန်ဂိုတို့ မြန်မာသို့ ၂ ကြိမ် ကျူးကျော်ခဲ့သည်။ ကင်မင်းဆက်၌ တရုတ်နှင့်မြန်မာ စစ်ဖြစ်သည်။ တရုတ်ပြည်မှ အွိုင်ဂါတို့  (ဘမာတို့က ပန်းသေး ခေါ်သည်) မြန်မာပြည်သို့ အများအပြား လာရောက်ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သည်။ မြန်မာပြည်ကို ဗြတိသျှတို့ အုပ်စိုးစဉ်ပင် တရုတ်ပြည်မှ ကင်မင်းဆက်က မြန်မာကို ပဏ္ဏာဆက်နိုင်ငံအဖြစ် ဆက်၍ သတ်မှတ်နေသေးသည်။