cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ
စီးပွားရေး
အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာကြီး၏ နေရာဒေသအမျိုးမျိုး၌ တိုက် ခတ်မြဲလေကိုလိုက်၍ ရေမျက်နှာပြင်၏ အပူချိန်သည် အမျိုးမျိုး ဖြစ်သည်။ အပူပိုင်းဇုန်အတွင်းကျရောက်သောအပိုင်း၌ အပူချိန် သည် ဖာရင်ဟိုက် ဒီဂရီ ၇ဝ မှ ၈ဝ အထိရှိ၍ တစ်နှစ် အတွင်း ကွာခြားချက်သည် ခုနှစ်မှရှစ်အထိသာဖြစ်သည်။ ဂွတ်ဒဟုပ်အငူ နှင့် ဂွာဒဖွီးအငူတို့၏ အလွန်တွင်မူ တစ်နှစ် အတွင်း ကွာခြားချက်သည် ၂ဝ မှ ၃ဝ အထိ ဖြစ်သည်။ ဂွာဒဖွီးအငူအလွန်တွင် လေသည် ကုန်းဘက်မှရေပြင်ဘက်သို့ တိုက်ခတ်သည့်အခါ အပူချိန်သည် ရုတ်ခြည်းပြောင်းလဲတတ် သည်။ ယင်းသို့ ကုန်းမှ ရေပြင်ဘက်သို့ လေတိုက်လျှင် မျက်နှာပြင်ရှိ ပူနွေးသောရေတို့ သည် အရှေ့ဘက်သို့စီးသွား ကြရာ၊ ယင်းတို့ရှိခဲ့သောနေရာသို့ ရေနက်ပိုင်းမှ ရေအေးများက အစားထိုးနေရာယူရန် မျက်နှာပြင်သို့ တက်လာကြသဖြင့် ယင်းတို့၏ အအေးဓာတ်အရှိန်ကြောင့် ကမ်းခြေတစ်လျှောက် တွင် ရုတ်ခြည်း အပူချိန်လျော့ကျသွားခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ သမုဒ္ဒရာရေပြင်အောက်ပိုင်းတွင်မူ အပူချိန်သည် တစ်နေရာနှင့် တစ်နေရာ ကွာခြားချက်မရှိလှချေ။
ခရစ်ပေါ်ပြီးနောက်တွင် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာအတွင်း အကူး အသန်းများ ပို၍ပြုလုပ်လာကြသည်။ အီဂျစ်ရေကြောင်းဝိဇ္ဇာ တစ်ဦးသည် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာအတွင်း အချိန်မှန်ပြောင်းလဲ တိုက် ခတ်သော မုတ်သုန်လေတို့ကိုလေ့လာ၍ ထိုမုတ်သုန်လေတို့ကို အကြောင်းပြုပြီးလျှင် အကျိုးအမြတ်ထွက်အောင် အသုံးချရန် နည်းလမ်းများကိုလေ့လာခဲ့သည်။ ကိုးရာစုနှစ်တွင်မူ အာရပ်များ သည် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာအတွင်း လူးလာဆန်ခတ် ကူးသန်းသွား လာကာ ကုန်သွယ်မှုများကိုပြုခဲ့သည်။ အလယ်ခေတ် ဥရောပ နိုင်ငံသားများသည် ထိုသမုဒ္ဒရာကြီးကိုဖြတ်၍ အရှေ့တိုင်းထွက် ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များ၊ ပိုးထည်များနှင့် အခြားစည်းဇိမ်ခံ ပစ္စည်းများကို ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားနေကြလေသည်။ ပေါ်တူဂီ လူမျိုးတို့သည် ခရစ် ၁၄၈၆ ခုနှစ်တွင် ဂွတ်ဒဟုပ်အငူကြီးကို ကွေ့၍ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာအတွင်း ဝင်ရောက်နိုင်သော ရေလမ်း ခရီးကို တွေ့ရှိခဲ့ကြပြီးလျှင် ဗက်စကိုဒါဂါးမားသည် ထိုရေ ကြောင်းခရီးဖြင့်ပင် အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၅၂၁ ခုနှစ် တွင် မဂျဲလင်၏အဖွဲ့သည် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာကိုဖြတ်၍ ကမ္ဘာ တစ်ပတ်ရေကြောင်းခရီးကို အောင်မြင်ပေါက်မြောက် ခဲ့သည်မှ စ၍ အာရေဗျနှင့် အိန္ဒိယကူးသန်းသွားလာရေးကို ထိုရေကြောင်း လမ်းအတိုင်းပင်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ၁၈၆၉ ခုနှစ်တွင် စူးအက် တူးမြောင်း ဖွင့်လှစ်ပြီးသည့်နောက်တွင် မြေထဲပင်လယ်မှ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာသို့ရောက်ရန် မိုင် ၅ဝဝဝ ခန့်မျှ ခရီးကျုံ့သွား သဖြင့် အရှေ့အနောက် ကူးလူးဆက်ဆံရေး ခရီးလမ်းသည် ပို၍မြန်ဆန်လွယ်ကူခဲ့ပေသည်။
အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာသည်လှပသောသန္တာကျွန်းများ ကျောက် တန်းကျောက်ခက်များ၊ လူတို့စားသုံးနိုင်သော အပူပိုင်းဒေသ၏ ငါးလိပ်မကာရ်းစသည့် ရေသတ္တဝါများဖြင့် ကြွယ်ဝလှသဖြင့် အခြားသမုဒ္ဒရာများထက် မက်မောဖွယ်ရာကောင်းပေသည်။
ပြင်ပလင့်ခ်များ
ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ
မိချောင်းခေါင်း
မိချောင်းခေါင်း
ရှမ်းကွင်းရွာ၊ ကပ်ခို
ရှမ်းကွင်းရွာ၊ ကပ်ခို
ကာကကျွန်းရွာ၊ ထိန်ကုလားကုန်း
ကာကကျွန်းရွာ၊ ထိန်ကုလားကုန်း
ညောင်ကျိုးရွာ၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်
ညောင်ကျိုးရွာ (Nyaungkyoe)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ မားသဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၉၃၂၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မားသဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၇၇၁ ဦး၊ မ ၂၆၅၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၄၂၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရပ်စောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခယမချိဘူတာ
ခယမချိဘူတာ (茅町駅 ခယမချိ- အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ မိအဲခရိုင်၊ အိဂမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ကျွန်းပေါက်ကုလားရွာ၊ ကျွန်းပေါက်
ကျွန်းပေါက်ကုလားရွာ၊ ကျွန်းပေါက်
စီးရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)
စီးရပ်စ် (သင်္ကေတ: ; Ceres; ) သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းမှ အသေးငယ်ဆုံးသော ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားဖြစ်ပြီး ပင်မ ဥက္ကာခါးပတ် (asteroid belt) အတွင်းတွင် ရှိသော တစ်ခုတည်းသော ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားဖြစ်သည်။ အဲရစ်ကို ၁၈၀၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် Giuseppe Piazzi မှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။
သစ်ပင်စိုက်ပျိုးခြင်း၊ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် မိခင်မေတ္တာနှင့်ဆိုင်သော ရောမနတ်ဘုရားမ စီးရပ်စ်ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီး နှစ်ပေါင်း ၂၀၀ ခန့်မျှကြာသော အချိန်တွင် နိုင်ငံတကာ နက္ခတ္တ သမဂ္ဂ (International Astronomical Union) မှ အဲရစ်စ်အား ဥက္ကာခဲ သို့မဟုတ် အသေးစားဂြိုဟ် (asteroid or minor planet) အဖြစ်မှ ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားအဆင့် (dwarf planetary status) သို့ ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် တိုးမြှင့်ပေးခဲ့သည်။
အချင်းအားဖြင့် ၉၅၀ ကီလိုမီတာသာ ရှိသဖြင့် စီးရပ်စ်သည် ဥက္ကာခါးပတ်အတွင်းမှ အကြီးဆုံးအရာဝတ္ထုတစ်ခုဖြစ်ပြီး ခါးပတ်တစ်ခုလုံး အလေးချိန်၏ သုံးပုံတစ်ပုံမျှရှိသည်။ လတ်တလော လေ့လာမှုများအရ စီးရပ်သည် ပုံသဏ္ဌန်မမှန်ပဲ ဆွဲငင်အားနည်းသော အသေးစားအရာဝတ္တုများကဲ့သို့မဟုတ်ပဲ လုံးဝန်းသော ပုံသဏ္ဍန်ရှိကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။ သူ၏ အလင်းလက်ဆုံး အချိန်၌ပင်လျှင် သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်နိုင်ရန် အလွန်မှုန်ဝါးနေသေးသည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် နာဆာမှ Dawn Mission အာကာသလေ့လာစူးစမ်းရေးယာဉ်ကို စီးရပ်စ် နှင့် ဗက်စ်တာ (Vesta) တို့ကို စူးစမ်းရန်အတွက် လွှတ်တင်ခဲ့သည်။
ကဝ
ကဝသည် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ သုံးခွမြို့နယ်၊ လက်ပံချောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ပါဝင်သော ရွာတစ်ရွာ ဖြစ်သည်။
ဟင်းဂလာ
ဟင်းဂလာသည် ပင်ပျော့မျိုး ဖြစ်သည်။ အကြမ်းအားဖြင့် အယဉ်နှင့်အရိုင်းဟူ၍ ခွဲခြားနိုင်သည်။ အယဉ် မျိုးမှာ အထူးစိုက်ပျိုးယူရ၍ အရိုင်းမျိုးမှာ အလေ့ကျပေါက် သောအပင်မျိုး ဖြစ်သည်။ ရုက္ခဗေဒ အလိုအားဖြင့် ဟင်းဂလာ အမျိုးမျိုးရှိသည်။
ရုက္ခဗေဒအလိုအားဖြင့် ကွမ်ပိုဇီတီးမျိုးရင်းတွင် ပါဝင်ပြီး လျှင် စပီလန်သီး အက်မဲလားဟုခေါ်သော ဟင်းဂလာ အယဉ် မျိုးတစ်မျိုးရှိသည်။ ယင်းကို ဟင်းချက်ပြုတ်စားလေ့ရှိသည်။ ချဉ်ဖတ်ပြုလုပ်၍လည်း စားကြ သည်။ ဆေးဘက်လည်းဝင်၏။ ဂျီနန်ဒရော့ဆစ်ပင်တာဖိုင်လားနှင့်ကလီအိုမီးဗစ္စကိုးဆားဟုခေါ် သော ဟင်းဂလာမျိုးမှာ ကက်ပရီဒေးစီအီးမျိုးရင်းတွင် ပါဝင် လေသည်။ ပထမ ဟင်းဂလာမျိုးကို ချက်ပြုတ် စားကြသည်။ အရွက်များကို အရည်ည|စ်၍ နားကိုက်ပျောက်ဆေးအဖြစ်လည်း သုံးကြသည်။ ယင်းတို့မှ အစေ့များရရှိရာ ငါး အဆိပ်ခတ်ရာ၌ လည်းကောင်း၊ သန်ချဆေး အဖြစ်လည်းကောင်း အသုံးပြုကြ သည်။ ဒုတိယပင်မျိုးမှ မုန်ည|င်းစေ့ကဲ့သို့သော အစေ့များရရှိ သည်။ ထိုအစေ့များကို ဟင်းချက်ပြုရာ၌ အမွှေးအကြိုင်အဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။ အရွက်နှင့် အစေ့များကို ဆေးဝါးများ၌ လည်း သုံးကြသည်။ ထို့ပြင် ဂီစီကီယာ ဖာနာကွိုက်ဒီးခေါ် ဟင်းဂလာပင် မျိုးတစ်မျိုးလည်းရှိသေးရာ ထိုဟင်းဂလာတို့ သည် အေအိုင်ဇိုအေးစီအီးမျိုးရင်းတွင် ပါဝင်လေသည်။ ထိုအပင်မျိုး ကို ဂန့်ဂလာဟူ၍လည်း ခေါ်သည်။ ဟင်းရွက် အဖြစ်ချက်ပြုတ်စားနိုင်သည်။ အရသာ ခါးသည်။ သန်ချ ဆေး အဖြစ်လည်း သုံးနိုင်သည်။
ခယနုမဘူတာ
ခယနုမဘူတာ (茅沼駅 ခယနုမ- အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးခရိုင်၊ ရှိဘဲချမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
နမ့်အွမ်ရွာ၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်
နမ့်အွမ်ရွာ (Namaum)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်၊ ဟိုဆိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၆၅၆၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟိုဆိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၅၉ ဦး၊ မ ၇၇၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၃၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လှိမ်းမဆန်ရွာ၊ မင်းတပ်မြို့နယ်
လှိမ်းမဆန်ရွာ(Hleinmasan)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်ခရိုင်၊ မင်းတပ်မြို့နယ်၊ မဒါအိမ်နူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၉၇၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မဒါအိမ်နူးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၃၈ ဦး၊ မ ၃၇၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၁၀ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းတပ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဟင်နရီဘုရင်များ(အင်္ဂလိပ်)
ဟင်နရီဘုရင်များ(အင်္ဂလိပ်)
အင်္ဂလန်သမိုင်းတွင် ဟင်နရီ အမည်ခံ ဘုရင်ရှစ်ပါး ရှိခဲ့ဘူးလေသည်။ ပထမဟင်နရီ (ခရစ် ၁ဝ၆၈-၁၁၃၅) သည် ဝီလျံ-သ-ထွန်းကားရား၏ သားတော် အငယ်ဆုံး ဖြစ်သည်။ ထိုမင်းသားသည် ရွယ်တူ အခြားမင်းသား များနှင့် မတူပဲ စာပေကို လေ့လာလိုက်စားကာကျနစွာ တတ်မြောက်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ သူ၏ ဒုတိယ နောင် တော်ဝီလျံရုဖပ်(စ)သည် အမဲလိုက်စဉ် မြားမှန် ကွယ်လွန် ခဲ့သောကြောင့် ဟင်နရီက ထီးနန်းကို ၁၁ဝဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဆက်ခံရသည်။ သို့သော် အကြီးဆုံးဖြစ်သော နော်မန်ဒီ နယ်စား ရောဗတ်နှင့် ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်အတွက် စစ်ပွဲများ ဆင်နွှဲ တိုက် ခိုက်ခဲ့ရ၏။ ထိုသို့ တိုက်ခိုက်ခဲ့ရ စဉ်က ဟင်နရီသည် နော်မန် ဒီရှိ နောင်တော်၏ ပိုက်နက် နယ်ပယ်အချို့ကိုပင် သိမ်းပိုက်ထား နိုင်ခဲ့လေသည်။
သိုက်ဝါးကုန်းရွာ၊ ကပ်ခို
သိုက်ဝါးကုန်းရွာ၊ ကပ်ခို
ချော်မွန်ရွာ၊ ဆော့လော်မြို့နယ်
ချော်မွန်ရွာ(Chawmun)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဆော့လော်မြို့နယ်၊ ဟန်းကောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၄၂၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟန်းကောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၉ ဦး၊ မ ၂၁၀ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၄၁၉ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆော့လော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဟင်နရီဘုရင်များ(အင်္ဂလိပ်)
ဟင်နရီဘုရင်များ(အင်္ဂလိပ်)
ထို့ပြင် ဟင်နရီဘုရင်သည် ဆက္ကဆန်တို့၏ ထောက်ခံ အားပေးမှု ရရှိစေရန် စကော့တလန်မှ အက်ဂါ အက်သယ်လင်း၏ သမီးတော်မော့(မတီလဒါဟုလည်း ခေါ်၏။)နှင့် လက်ဆက်ခဲ့၏။ သူတို့မှ မြင်သည့် မတီလဒါမင်းသမီကို နန်းလျာထားခဲ့ လေသည်။ ဟင်နရီဘုရင် လက်ထက်တွင် အဂ‡လန်ပြည်ရှိ ဆက္ကဆန်နှင့် နော်မန်လူမျိုးတို့ကို သွေးစည်းရေး လုပ်ငန်းမှာ များစွာ တိုးတက်အောင်မြင်ခဲ့၏။ ဟင်နရီ ဘုရင်သည် ပြင်သစ်ပြည်တွင် နော်မန်တို့နှင့် ယှဉ်ပြိုင် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည့် စစ်ပွဲများကြောင့် အဂ‡လိပ် အမျိုးသား ရေးစိတ်ဓာတ် များစွာ တက်ကြွ ခဲ့လေသည်။
ဒုတိယဟင်နရီ(ခရစ် ၁၁၃၃-၁၁၈၉)သည် မတီလဒါ မင်းသမီး (ပထမ ဟင်နရီဘုရင်၏ သမီးတော်)နှင် ့ အန်ဇူးနယ်စား ဂျက်ဖရီလန်တာဂျင်နက်တို့၏ သား တော်ဖြစ်သည်။ ၁၁၃၅ ခုနှစ်၌ ပထမ ဟင်နရ ီ ကွယ်လွန် သောအခါ ဝီလျံ-သ-ကွန်းကားရား၏ မြေးတော် ဗလွားနယ်စား စတီဖင်က ထီးနန်းက ို လုယူသည်။ ထိုကြောင့် နှစ်ပေါင်းများစွာ စစ်ဆင် တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြပြီးနောက် စတီဖင်သည် ထီးနန်းကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားရမည်ဖြစ်သော်လည်း သူကွယ်လွန်ပြီးသည် နောက်တွင် ဟင်နရီက ဆက် ခံရန် သဘောတူခဲ့ကြလေသည်။
ဒုတိယ ဟင်နရီဘုရင်သည် မှူးကြီးမတ်ကြီးများ၏ တန်ခိုး အာဏာများကို ကန့်သတ်ပေးရန် ဟူသော ဝါဒကို ဆက်လက် ကျင့်သုံးခဲ့သည့်အငြ် ခရစ်ယန် သံဃာအ ဖွဲ့အား ဘုရင်စိုးမင်း တို့၏ 0x100သဇာအောက်တွင် ရောက် ရှိလာရေးအတွက်လည်း ကြိုးပမ်းခဲ့၏။ ဤအရေးတွင် ကန်တာဗာရီဂိုဏ်းချုပ် တောမတ် ဗက်ကက် အသတ် ခံရလေသည်။ ဟင်နရီဘုရင်သည် ဂျူရီ လူကြီးများဖြင့် အမှုအခင်းစစ်ဆေးသည့် စံနစ်ကိုလည်းကောင်း၊ နယ်လှည့် တရားရုံးစံနစ်ကိုလည်းကောင်း စတင် ကျင့်သုံးစေခဲ့ သည်။ အဂ‡လိပ် ဆက္ကဆန်ဥပဒေများကိုလည်း တိုင်းပြည်၏ လက်သုံး ဥပဒေအဖြစ် သတ်မှတ်ပေးခဲ့၏။ ဒုတိယဟင်နရီ ဘုရင်သည် မိမိအား သစ္စာဖောက်ခြင်း၊ ပုန်ကန်ထကြွကြ ခြင်း တို့ကြောင့် စိတ်နှလုံး မချမ်းမြေ့ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ထိုသားတော်များတွင် သူ၏နောက် ထီးနန်းကို ဆက် ခံခဲ့ကြသော ခြသေ‡့နှလုံးရှိသူ ရစ်ချတ်နှင့် ဂျွန်တို့လည်း ပါဝင်၏။ ဒုတိယဟင်နရီ ဘုရင်သည် ၁၁၈၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၆ ရက်နေ့တွင် ပြည်သစ် ပြည်၌ ကွယ်လွန် ခဲ့လေသည်။
တတိယဟင်နရီဘုရင်(ခရစ် ၁၂ဝ၇-၁၂၇၂)။ ။ ဂျွန်ဘုရင် ၁၂၁၆ ခုနှစ်တွင် နတ်ရွာစံသောအခါ သူ၏ သားတော် ဟင်နရီသည် ကိုးနှစ်ရွယ်မျှသာ ရှိသေးသည်။ ထိုကိုးနှစ်သား မင်းသားကလေးသည် တတိယ ဟင်နရီ ဘုရင်အဖြစ်ဖြင့် ထီးနန်းကို ဆက်ခံလေသည်။ ဘုရင်ကလေး အရွယ်မမြောက်မီ ပင်ဗရုတ်မြို့စားကြီး ဝီလျံမာရှယ်နှင့် ဟျူးဗတ်ဒါဗတ်ဆိုသူ အမတ်ကြီးတို့ က ရင်ခွင်ပိုက် အုပ်ချုပ်ကြရသည်။ ၁၂၇၇ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် တိုင်းပြည်ကို ကိုယ်တိုင် အုပ်ချုပ်ရေးသည်။ ဟင်နရီသည် အသုံးကြီး၍ ဆွေတော် မျိုးတော်တို့နှင့်တကွ သူနှင့် ပလဲနံပ သင့်သူတို့ကို အခွင့်အရေး ပေးလွန်းသည်။ စစ်မက် လိုလား၍ ပြင် သစ်နိုင်ငံရှိ အဂ‡လိပ်ပိုင် နယ်မြေဟောင်းတို့ကို ပြန်လည် တိုက်ခိုက်ယူရန် အထူး အာသီသ ထားခဲ့သည်။ တိုင်းပြည်ကကို အုပ်ချုပ်ရာတွင်လည်း အစဉ်အလာ အားဖြင့် ဖိတ်ခေါ် တိုင်ပင်လေ့ရှိသော ကောင်စီကို မခေါ် မဖိတ် မတိုင်ပင်ပဲ နေခဲ့သည်။ သို့ဖြင့် ကောင်စီဝင် မြေပိုင်ရှင်အမတ်ကြီးများသည်မကျေမနပ် ဖြစ်လာကြသည်။ ၁၂၅၈ ခုနှစ်တွင် ဆိုင်မွန်ဒီမွန့်ဖတ် ခေါင်းဆောင်သော မြေပိုင် ရှင် အမတ်ကြီးများသည် သူတို့အား အုပ်ချုပ်မ ှု လွှဲပြောင်းပေး ရန် ဘုရင်အား အကြပ်ကိုင်ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဟင်နရီ နှင့် ဆိုင်မွန်တို့ စစ်ခင်းကြ တော့၏။ ထိုစစ်ပွဲတွင် ဆိုင်မွန်တို့ ဘက်မှ အနိုင်ရကြ ၍ ဟင်နရီသည် တနှစ်တာမျှ အကျဉ်းချ ထားခြင်း ခံရလေသည်။
စစ်ပွဲပြီးသောအခါ ရှေးယခင်က မြေပိုင်ရှင် အမတ်ကြီးများ သာ ပါဝင်ခဲ့ရသော ကောင်စီတွင် မြို့သူ မြို့သားများ၏ ကိုယ် စားလှယ်များကိုလည်း ထည့်သွင်းလာလေတော့၏။ ထိုကိုယ်စား လှယ်ပေါင်းစုံ ပါဝင်သောကောင်စီသည်ပင် နောင်အခါ၌ ပါလီ မန် ဖြစ်လာလေသည်။ ဟင်နရီ၏သားတော် အက်ဒွပ်သည် ၁၂၆၅ ခုနှစ်တွင် အီဗရှမ် စစ်ပွဲ၌ဆိုင်မွန်တို့အား တိုက်ခိုက် နှိမ်နင်းလိုက်ရာ ဆိုင်မွန်လည်းကျဆုံးလေတော့၏။ ထိုအခါမှစ၍ ဟင်နရီ နတ်ရွာလားသော ၁၂၇၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၆ ရက် နေ့အထိ ခုနစ်နှစ်တာမျှသောအချိန်တွင် တိုင်းပြည်အေး ချမ်းသာယာစွာရှိစေရန်အက်ဒွပ်ကသာအုပ်ချုပ်ခဲ့လေသည်။ ဟင်နရီသည် အုပ်ချုပ်ရေးဘက်၌ အမှားမှား အယွင်းယွင်း မနိုင်မနင်းရှိခဲ့သော်လည်း သုခုမပညာနှင့် အခြား အနုပညာ ရပ်များတွင် အထူးဝါသနာထုံခဲ့သည်။ ဝက်စမင်စတာ ဘုရား ရှိခိုးကျောင်းကြီးကို တည် ဆောက်လျက် အယူဝါဒကို အားပေး ခဲ့သည့်ပြင် စိတ် နှလုံး သိမ်မွေ့သော ဘုရင်တပါးလည်း ဖြစ် သည်။
ဆဋ္ဌဟင်နရီဘုရင် (ခရစ် ၁၄၂၁-၁၄၇၁)။ ။ ပဉ္စမ ဟင်နရီ ဘုရင် နတ်ရွာစံပြီးနောက် တနှစ်သားမျှပင် မရှိ သေးသော သားတော် ဟင်နရီမင်းသားငယ်သည် ဆဋ္ဌဟင်နရီအဖြစ်ဖြင့် နန်းတက်၏။ ဟင်နရီဘုရင်ကလေး၏ ဦးရီးတော် ဗက်ဒဖို့နယ်စားကြီး သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံရှိ နယ်မြေတို့ကို ဘုရင့် ကိုယ်စား အုပ်ချုပ် ရ၍ အခြား ဦးရီးတော် တပါးဖြစ်သော ဂလော့စတာ နယ်စား ကြီးသည် အဂ‡လန်နိုင်ငံကို ဘုရင့်ကိုယ်စား အုပ်ချုပ်ရလေ သည်။ ဟင်နရီ နန်းတက်၍ ရက်သတ္တပတ် အနည်းငယ်မျှ ကြာသောအခါ ပြင်သစ်ပြည့်ရှင် ချားဘုရင်လည်း ကံကုန်ပြန် သည်။ ထိုအခါတွင် ထရွားငြိမ်းချမ်းရေး စာချုပ်အရ ဟင်နရီ သည် ပြင်သစ်ထီးနန်းကို ဆက်ခံရတော့သည်။ သို့ရာတွင် ပြင်သစ်တို့သည် ဟင်နရီအား ဘုရင်အဖြစ်ဖြင့် အကြည်အသာ လက်မခံလိုပဲ ရှိကြသောကြောင့် စစ်ဖြစ်ပွားလေသည်။ ၁၄၂၉ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ် ကျေးတော သူကလေး ဂျုန်းအော့အတ်၏ ရဲရဲတောက် ခေါင်းဆောင်မှုကြောင့် အဂ‡လိပ်တို့သည် အော်လီ ယန်းမြို့တွင် အရှုံးကြီး ရှုံးခဲ့ကြရ၏။( ဂျုန်းအော့အတ်။)
ထိုမှစ၍ အဂ‡လိပ်တို့သည် တစတစ စစ်ရေးနိမ့်ခဲ့ပြီး နောက် ၁၄၅၃ ခုနှစ် ရောက်သည်တွင် ကဲလေးမြို့မှတပါး အခြားသော ပြင်သစ်နယ်ပယ်အားလုံးကို လက်လွွှတ်လိုက်ကြ ရလေသည်။ နှစ်တရာစစ်ပွဲလည်း ထိုတွင်မှ ရပ်စဲပြီးဆုံးသွား လေတော့၏။ ၁၄၄၅ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် မာဂရက်ဆိုသူ ပြင်သစ် မင်းသမီးတပါးနှင့် လက်ဆက်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် သိမ်မွေ့၍ ဘုရားတရား ကိုင်းရှိုင်သော်လည်း မင်းအဖြစ ်ဖြင့်ကား ပျော့ညံ့လှသည်။ ထိုအတွက် အမတ်ကြီးများ သည် အုပ်ချုပ်မှုတွင် ကြိုး ကိုင်ကာ ပြည်သူတို့အား ည|ဉ်းပန်းလာကြသည်။ မတရားအား ကြီးလာသောအခါ မကျေနပ်မှုများ အုံကြွလာပြီးလျှင် ၁၄၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဂျက်ကိတ် ခေါင်းဆောင်သော သူပုန်မှုကြီး ပေါ် ပေါက်ခဲ့လေသည်။ ထိုနောက် ယောမင်းမျိုးနှင့် လန်ကက်စတာ မင်းမျိုးတို့၏ အာဏာလုပွဲ ကြီး ပေါ်ပေါက်လာသည်။ ယင်းကို အကြောင်းပြု၍ ၁၄၅၅ ခုနှစ်တွင် နှင်းဆီစစ်ပွဲများ ဖြစ်ပွားကာ တိုင်းပြည် ညက်ညက် ကြေခဲ့ရလေသည်။ ဟင်နရီးကား စစ်ရေး၌ စွန်းလွန်းတမံ မဆောင်ရွက်နိုင်ချေ။ မိဖုရားကြီး မာဂရက်သာလျှင် လန်ကတ် စတာ စစ်တပ်များကို ဦးစီးကာ ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ တိုက်ခိုက်ခဲ့၏။ သို့ရာတွင် ၁၄၅၅ ခုနှစ် စိန်အယ်လာဗန် စစ်ပွဲ ၌ ဘုရင့်စစ်တပ်များ အရေးနိမ့်ခဲ့ကြ သည်။ ၁၄၆၁ ခုနှစ်တွင် ယော့မင်းမျိုးတို့၏ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်သော အက်ဒွပ်သည် ဘုရင်အဖြစ်ကို ခံယူလိုက်၏။ ၁၄၇ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဟင်နရီသည် ထီးနန်းကို ခေတ္တမျှ ပြန်လည် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သော်လည်း ၁၄၇၁ ခုနှစ်တွင် တစ်ဖန် စစ်ရေး နိမ့်သဖြင့် အဖမ်းခံရကာ လန်ဒန် မျှော်စင်ကြီး၌ အကျဉ်းချ ခြင်း ခံရလေသည်။ ထိုနောက် များမကြာမီအတွင်း ကွပ်မျက် ခြင်း ခံရလေသည်။
သတ္တမ ဟင်နရီဘုရင် (ခရစ် ၁၄၅၇-၁၅ဝ၉)။ ။ သတ္တမ ဟင်နရီသည် တျူဒါမင်းဆက်မှ ဦးစွာ နန်းတက ် သောဘုရင် ဖြစ်သည်။ နှင်းဆီစစ်ပွဲများ၏ နောက်ဆုံး တိုက်ပွဲဖြစ်သော ဗော့ဇွပ်ဖီးတိုက်ပွဲတွင် တတိယ ရစ်ချတ် ဘုရင်အား နှိမ်နင်း ခဲ့ပြီးနောက် ၁၄၈၅ ခုနှစ်တွင် ထီးနန်းကို သိမ်းပိုက်လိုက် သည်။ ဟင်နရီသည် လန်ကက်စတာ မင်းမျိုး အဆက်အနွယ် ဖြစ်၏။ ယော့မင်းသမီး အယ်လစ်ဇဗက်နှင့် စုံဖက် လိုက်ခြင်း အားဖြင့် စစ်ပြိုင်ခဲ့ကြသော ယော့မင်းမျိုးနှင့် လန်ကက်စတာ မင်းမျိုးတို့သည် သွေးချင်းနှောကာ ပူးပေါင်းမိကြသည်။ ဟင်နရီ၏ လက်ထက်တွင် သူပုန်သူကန်များ ထကြွသောင်း ကျန်းခဲ့ကြ၏။ သို့ရာတွင် အလွယ်တကူ နှိမ်နင်းနိုင်ခဲ့လေ သည်။ စစ်မလိုလားသော မင်းတပါးဖြစ်သည့်အလျောက် တိုင်းသူပြည်သားများ ၏ ကြည်ညိုလေးစားခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ဟင်နရီသည် စတားချိန်းဗားခေါ်သော လွှတ်တော်ကြီးကို တည်ထောင်၍ သူကောင်းမျိုးများ၏ အခွင့် အာဏာ အသီးသီးတို့ကို ဖြတ်တောက် ပိတ်ပင်နိုင်သဖြင့် ဘုရင်၏ တန်ခိုးအာဏာ တိုးတက်စေခဲ့၏။ သားတော် အာသာမင်းသား ကို စပိန်မင်းသမိး ကက်သရင်းနှင့် လက်ဆက်ပေးခဲ့ပြန်သည်။ သမီးတော် မာဂရက်ကိုလည်း စကော့တလန်မှ စတုတ္ထဂျိမ်းနှင့် လက်ဆက်ပေးခဲ့၏။ ဤသို့ဖြင့် ဟင်နရီသည် စပိန်နှင့် စကော့ လူမျိုးတို့၏ ချစ်ကြည်မှုကို ဖန်တီးခဲ့လေသည်။ ဟင်နရီ၏ လက်ထက်တွင် အဂ‡လန်နိုင်ငံ၌ ဉာာဏ်သစ် အရေးပုံ ပေါ်ပေါက်ခဲ့၏။ ဝီလျံ ကက်စတန်သည် စာပုံနှိပ် လုပ်ငန်းကို ဦးစွာ တီထွင်ခဲ့၏။ ၁၄၉၇ ခုနှစ်တွင် ဂျွန်ကက် ဗော့သည် ဟင်နရီ၏ အားပေးချီးမြေ|ာက်မှုဖြင့် မြောက်အမေ ရိကတိုက်သို့ လှည့်လည် စုံစမ်းရှာဖွေခဲ့၏။ သို့အားဖြင့် အဂ‡လန်ပြည်သည် ကမ္ဘာ့ အကြီးဆုံး နိုင်ငံဘဝသို့ ရောက် စေရန် အခြေတည်ခဲ့လေသည်။ တျူဒါမင်းဆက်တို့အတွက် အဘက်ဘက်မှ ပြည့်စုံအောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သော ဟင်နရီဘုရင်သည် ၁၅ဝ၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ကံကုန်သည်။
အဋ္ဌမ ဟင်နရီ (ခရစ် ၁၄၉၁-၁၅၄၇)။ ။ အဋ္ဌမ ဟင်နရီကား မိမိလက်ရှိ မိဖုရားကို ကွာ၍ နန်းတွင်းသူ ပျိုဖြူတစ်ဦး လက်ထပ်လိုရာမှစကာ ဗရင် ဂျီဂိုဏ်းနှင့် အဂ‡လန်ပြည် သာသနာရေး ဂိုဏ်းတို့ကို အဆက်ပြတ်သွားအောင် ပြုခဲ့သော အဂ‡လိပ်ဘုရင် တပါး ဖြစ်လေသည်။ သူသည် ခမည်းတော် သတ္တမဟင်နရီ၏ အရိုက်အရာကို ၁၅ဝ၉ ခုနှစ်တွင် ဆက်ခံ၏။ ထိုနောက် ပြည်ထောင်ချင်း ဆက်ဆံမှု ကောင်းမွန်စေရန်အတွက် ခမည်း တော် စီမံထားချက်အရ စပိန်မင်းသမိး ကက်သရင်းကို မိဖုရား မြေ|ာက်လေသည်။ ထိုအခါ ဟင်နရီမှာ ၁၈ နှစ်အရွယ်မျှသာ ရှိပေသေးသည်။ မင်းပျိုမင်းလွင် ဟင်နရီမှာ နန်းတက်စအခါက ပျော်ပျော် နေတတ်၍ ရက်ရောသော စေတနာရှိပြီးလျှင် ကျန်းမာရေး အတွက် ကစားခုန်ကစား ဝါသနာပါသူ ဖြစ်ပေသည်။ နန်း တက်ပြီးနောက် အနှစ် ၂ဝ အတွင်း ယင်းသို့သာ ပျော်ပျော် ပါးပါး နေခဲ့ပြီးလျှင် တိုင်းပြည် အုပ်ချုပ်ရေးကိုမူ အတိုင်ပင်ခံ အမတ်ကြီး ကာဒင်နယ် ဝူလဇီနှင့်သာ လွဲအပ်ထားလေ့ရှိသည်။ ( ဝူလဇီ ကာဒင်နယ်။)
ခယရှိမဘူတာ
ခယရှိမဘူတာ (萱島駅 ခယရှိမ- အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိုဆာကာခရိုင်၊ နဲယဂဝမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ငနယ်ရွာ၊ ဂနိမ်း
ငနယ်ရွာ၊ ဂနိမ်း
အင်ကြင်းကုန်းရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်
အင်ကြင်းကုန်းရွာ (Ingyinkone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ သောင်လယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၀၃၂၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သောင်လယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၄၉ ဦး၊ မ ၂၃၄၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၄၉၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆနွင်းမကင်း
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အစားအစာ
အုတ်ရှစ်ကုန်းရွာ၊ အောင်လံမြို့နယ်
အုတ်ရှစ်ကုန်းရွာ (Okeshitkone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ အောင်လံမြို့နယ်၊ အုတ်ရှစ်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၇၁၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အုတ်ရှစ်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၄၂ ဦး၊ မ ၁၁၇၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၃၁၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အောင်လံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရှေးဦးသူနာပြု
ရှေးဦးသူနာပြုဆိုသည်မှာ ဒဏ်ရာရခြင်း၊ ရောဂါဖြစ်ခြင်းတို့အား ဆေးခန်း၊ ဆေးရုံမရောက်မီ သာမန်လူတဦးက အကန့်အသတ်ဖြင့် ပြုစုစောင့်ရှောက်ပေးခြင်းကို ခေါ်သည်။ အခြေခံ ဆင်ခြင်တုံတရားဖြင့် ပြုစုစောင့်ရှောက်ရခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် အသက်ကယ်ရန် အချို့ကိစ္စများအတွက် လက်တွေ့ သင်ကြား တတ်မြောက်မှု လိုအပ်သည်။ ဥပမာ Cardio-Pulmonary Resuscitation (CPR) နှလုံး-အဆုပ် ပြန်လည် အလုပ် လုပ်စေရန် ပြုလုပ်ပေးခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။
ဒဏ်ရာ အနာတရဖြစ်နေသူ၊ ရောဂါဝေဒနာတစ်ခုခု ခံစား နေရသူ တစ်ဦးတစ်ယောက်အား ရှောင်တခင် ပြုစုပေးမှုကို ရှေးဦးသူနာပြုခြင်းဟု ခေါ်သည်။ အရေးတကြီး ဖြစ်နေချိန်တွင် ရှေးဦးသူနာ ပြုနည်းများသည် ဝေဒနာခံစားနေရမှုကို လျော့ပါး စေခြင်း၊ ဖြစ်ပြီး ဝေဒနာကို မတိုးစေခြင်းနှင့် တစ်ခါတစ်ရံ အသက်တစ်ချောင်းကို ကယ်ဆယ်နိုင်သည့်အခါမျိုးပင် ရှိခဲ့ သည်။ ရှေးဦးသူနာပြု၏ ရည်ရွယ်ချက်သည် ဆရာဝန်တစ်ဦး တစ်ယောက် မရောက်လာမီ လူနားအား အခိုက်အတန့် သက် သာအောင် ပြုစုပေးရန်မျှသာ ဖြစ်လေသည်။
ရှေးဦးသူနာပြုအတတ်ကို ကောင်းစွာ အသုံးချလျက်ရှိ သော ကမ္ဘာကျော်အဖွဲ့အစည်းကြီးသည် ကူညီရသော အလုပ်မျိုး ဖြစ်၍ ထိုမွန်မြတ်သော အတတ်ကို လူတိုင်းလူတိုင်း တတ်သိ ကျွမ်းကျင်နိုင်ရန် ကြိုးစားသင့်ကြပေသည်။ အချို့ကျောင်းများ တွင် လေ့ကျင့်သားရပြီးသော ကြက်ခြေနီအသင်းဝင်များသည် ရှေးဦးသူနာပြုအတတ် သင်ကြားရေးကို ဦးစီးဆောင်ရွက်ပေးကြ လေသည်။ ထိုအတတ်သည် ကင်းထောက်လုလင်နှင့် ကင်း ထောက်မယ်များ တတ်သိကျွမ်းကျင်ထားအပ်သော အတတ် တစ်ရပ်လည်း ဖြစ်ပေသည်။ ရှေးဦးသူနာပြုသည် အလေ့အကျင့် ကောင်းမွန်စွာ ရှိထားပါမှလည်း ကျွမ်းကျင်နိုင်သည်။ ယခုအခါ ကျောက်မီးသွေး စသော အလေ့အကျင့် ကောင်းမွန်စွာ ရှိထား ပါမှလည်း ကျွမ်းကျင်နိုင်သည်။ ယခုအခါ ကျောက်မီးသွေး စသော သတ္တုတူးဖော်ရေးဌာနများ၊ စက်ရုံ အလုပ်ရုံများတွင် လည်း ရှေးဦးသူနာပြုအတတ်ကို သင်ကြားစေလျက် အဖွဲ့များ ဖွဲ့စည်းထားကြလေသည်။
ဘိုးသာ၊ ဆာ
ပွဲစားကြီး ဆာဘိုးသာသည် ကိုလိုနီခေတ်ဦး မြန်မာ့စီးပွားရေး လောက ဆန်စပါး ရောင်းဝယ်ရေး လုပ်ငန်းတွင် မြန်မာ တိုင်းရင်းသားများထဲမှ အကျွမ်းကျင်ဆုံး စပါးပွဲစားကြီး၊ ဆာဘွဲ့ ချီးမြှင့်ခံရသည့် ရန်ကုန်မြို့ မျက်နှာဖုံး သူဌေးကြီး တဦးအဖြစ် ထင်ရှားသည်။ ရွှေတိဂုံ စေတီတော်၏ ဘဏ္ဍာတော်ထိန်း၊ ဂေါပက အဖွဲ့ဝင် လူကြီးအဖြစ် နှစ်ပေါင်းများစွာ ဆောင်ရွက်၍ သာသနာရေး၊ လူမှုရေးနှင့် နိုင်ငံရေးတွင် ရှေ့တန်းမှ ဦးဆောင်ဦးရွက် ပြုခဲ့သည်။ သာသနာရေးနှင့် ပတ်သက်၍ အလှူအတန်း ရက်ရောသူ၊ လူမှုရေးနှင့် ပတ်သက်၍ အင်းစိန်တွင် ဆေးရုံ တည်ဆောက်ခဲ့သူ၊ အကူအညီ တောင်းခံလာသမျှ မလွတ်တမ်း ပေးကမ်းသူ အဖြစ် လူသိများသည်။ နိုင်ငံရေးတွင်မူ ဘုရင်ခံ၏ အတိုင်ပင်ခံ အကြံပေး အဖွဲ့ဝင်၊ 'တူသာသင်း' (ဦးဘတူ၊ ဦးဘိုးသာ၊ ဦးသင်း) အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် သမိုင်းမှတ်တမ်း တင်ခြင်း ခံရသည်။ ပန်းကန်စက်ဦးသော်၊ ဆာဦးသွင် စသော မြန်မာ့မျိုးချစ်သူဌေးများနှင့် လွန်စွာ ရင်းနှီးသည်။ အမျိုး-ဘာသာ-သာသနာအကျိုးအတွက် ထူးခြားပြောင်မြောက်စွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် လွန်စွာထင်ရှားခဲ့သည်။
ရှေးဦးသူနာပြု
ခရီးသွားယင်းလာယင်း လမ်းတွင် မတော်တဆ ထိခိုက်မှု ကိစ္စမျိုးကို ကြုံတွေ့ရသည် ဆိုပါစို့။ ထိုကိစ္စသည် သွေးထွက် သံယိုမှုလော၊ ရေနစ်ခြင်း၊ ဓာတ်လိုက်ခြင်းကဲ့သို့ ကိစ္စမျိုးလော။ အဆိပ်သင့်သည့်ကိစ္စမျိုးလောဟု ရှေးဦးစွာ စူးစမ်းသင့်ပေသည်။ ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် ဒဏ်ရာအနာတရ ဖြစ်သည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် လူနာသည် ထိတ်လန့်သွားတတ်သည်။ လူနာ သည် မျက်နှာတစ်ခုလုံး ဖြူဖျော့နေပြီးလျှင် ခြေလက်များ အေးစက်စီးကပ်နေကာ သွေးခုန် အလွန်နှေးနေတတ်သည်။ ထိုအခါ လူနာကို ပက်လက်နေစေပြီးလျှင် ဦးခေါင်းနှင့် ကိုယ်ကို တစ်ပြေးတည်း ရှိစေရမည်။ လူနာအအေးမမိစေရန် စောင်၊ သို့မဟုတ် အဝတ်ဖြင့် ခြုံပေးထားပြီးလျှင် ကော်ဖီ၊ လက်ဖက်ရည် စသော ခပ်နွေးနွေး သောက်စရာတစ်ခုခုကို တိုက်ပေး၍ ကိုယ်တွင်း၌ပါ နွေးသွားအောင် ပြုပေးရသည်။ ရင်ပတ်၌ ဒဏ်ရာရခြင်း၊ သို့မဟုတ် နှလုံးရောဂါကြောင့် ဝေဒနာခံစားနေရသော လူနာဖြစ်လျှင်မူ စန့်စန့်လဲလျောင်းနေ ရက အသက်ရှူခက်နေတတ်သဖြင့် ဦးခေါင်းကို ခပ်မြင့်မြင့်ထား ပေးရမည်။
ဘိုးသာ၊ ဆာ
ပွဲစားကြီး ဆာဘိုးသာ (၁၈၅၇-၁၉၃၃)
၁၈၉၇ ခုနှစ်တွင် ဟံသာဝတီခရိုင် (ယခု သံလျင်မြို့နယ်) ဖားကူးရွာ၌ ဖွားသည်။ အဖ လယ်သမား ဦးညွန့်၊ အမိ ဒေါ်ဒွေး ဖြစ်သည်။ မွေးချင်း ၆ ယောက်တွင် ပဉ္စမမြောက် သားဖြစ်၍ နှမ တယောက် ရှိသည်။
ရှေးဦးသူနာပြု
ဒဏ်ရာကြီးကြီးကျယ်ကျယ်ဖြစ်တိုင်း လူနာသည် လန့် သွားတတ်သည်။ လူနာကို ကြမ်းတမ်းစွာ ကိုင်တွယ်ခြင်း၊ ဝေဒနာ နာကျင်ခြင်း၊ သွေးမတိတ်ခြင်းတို့ကြောင့် လူနာသည် ပို၍ ထိတ်လန့်လာတတ်သည်။ ထိုသို့ လန့်နေခြင်းကို အထက် တွင် ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း ထွေးထွေးနွေးနွေး လဲလျောင်းနေစေပြီး ခပ်နွေးနွေး သောက်စရာတစ်ခုခု တိုက်ပေးခြင်းဖြင့် အလန့်ပြေ သွားအောင် ပြုလုပ်ပေးရမည်။ လူနာသည် အော်ကလီဆန်နေ လျှင်လည်းကောင်း၊ သတိလစ်နေလျှင်လည်းကောင်း သောက် စရာ အရည်ကို မတိုက်သင့်ပေ။
ဘိုးသာ၊ ဆာ
ပွဲစားကြီး ဆာဘိုးသာ (၁၈၅၇-၁၉၃၃)
ငယ်စဉ်က ဖားကူးကျေးရွာ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ စာပေများ သင်ယူခဲ့သည်။ အသက် ၂ဝ တွင် ပုဇွန်တောင်ချောင်း၌ စပါးသယ်သည့် လှေသူကြီး အဖြစ် လုပ်ကိုင်သည်။ ထိုစဉ်က ထင်ရှားသော ပွဲစားကြီး ဦးဝိုက်၏ စပါးများကို သယ်ယူ ပို့ဆောင်ရာမှ ပွဲစားကြီး ဦးဝိုက်၏ သမီးဦးနှင့် အိမ်ထောင်ကျသည်။ အိမ်ထောင်ကျပြီးနောက် ယောက္ခမ၏ ပွဲစားလုပ်ငန်းကို ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
ရှေးဦးသူနာပြု
ထိုသို့ အလန့်ပြေအောင် ပြုပြီးနောက်၊ လူနာကို ညင်သာ စွာနှင့် သေချာစွာ စစ်ဆေးကြည့်ရမည်။ ထိုနောက်မှ ဆောင် ရွက်ဖွယ် ရှိသမျှကို ဆောင်ရွက်သင့်ပေသည်။
ဘိုးသာ၊ ဆာ
ပွဲစားကြီး ဆာဘိုးသာ (၁၈၅၇-၁၉၃၃)
ပုဇွန်တောင်ရပ်ရှိ စတုန်းဟန် ကုမ္ပဏီ စပါးစက်တွင် ပွဲစားကလေး အဖြစ် စပါး ပေးသွင်းသည်။ ပွဲစားလုပ်ငန်းတွင် ရိုးသားမှု၊ သမာဓိတည်ကြည်မှု၊ ကြိုးစားမှု၊ စီးပွားရေး လာဘ်မြင်မှုများကြောင့် ပွဲစားကြီး အဖြစ် တဖြည်းဖြည်း ထင်ရှားလာသည်။ ပုဇွန်တောင် အမှတ် (၁) နှင့် အမှတ် (၂) ဆန်ကြိတ်စက်များတွင် စပါးများ ပေးသွင်းရာ တနှစ်လျှင် စပါးတင်းရေ ငါးသန်းခန့် အထိ ပေးသွင်းနိုင်ခဲ့သည်။ စတီးဘာရားသား၊ ဘလုပ်ဘရားသား ကုမ္ပဏီများတွင် စပါးအဝယ်တော် အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ ဆန်စပါး လုပ်ငန်းတွင် မြန်မာလူမျိုးများထဲမှ အကျွမ်းကျင်ဆုံး ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး အဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။ မြန်မာစပါး ပွဲစားကြီးအသင်း (Burmese Paddy Broker Society) ကို မိတ်ဆွေများနှင့် အတူ ဦးဆောင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ အသက် ၆၈ နှစ် အရွယ် ၁၉၂၅ ခုနှစ်၊ ကုမ္ပဏီ အလုပ်မှ အနားယူချိန်တွင် စတီးဘရားသား ကုမ္ပဏီက ပင်စင် တလ ကျပ်တထောင် ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။
ရှေးဦးသူနာပြု
အသက်ရှူ၊ မရှူ စစ်ဆေးခြင်းB for Breathing
လူနာသည် အသက်ရှူနေခြင်း ရှိ၊ မရှိကို ပါးစပ်၊ ရင်ဘတ်နှင့် ဝမ်းဗိုက် လှုပ်ရှားမှုကို ကြည့်၍ စစ်ဆေးပါ။ မရှိပါက ချက်ချင်း Mouth-to-mouth နည်းခြင့် အသက်ရှူသွင်းပေးရမည်။
ဘိုးသာ၊ ဆာ
ပွဲစားကြီး ဆာဘိုးသာ (၁၈၅၇-၁၉၃၃)
၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဒေလီ ဒါဘင်မင်းပွဲသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် သူရိယ သတင်းစာကို ကုမ္ပဏီလီမိတက် ဖွဲ့ရာ အစုရှယ်ယာ ပါဝင်သည်။ ကိုလိုနီခေတ်အတွင်း 'အမျိုးဘာသာ သာသနာ' ကြွေးကြော်သံဖြင့် တည်ထောင်သည့် ဝိုင်အမ်ဘီအေ အသင်းကြီးတွင်လည်း ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် ဝိုင်အမ်ဘီအေ အသင်းတိုက် တည်ဆောက်ရေး အတိုင်ပင်ခံ လူကြီးအဖြစ် ရွေးချယ် တင်မြှောက်ခံရသည်။ ပဲခူးမြို့ ဝိုင်အမ်ဘီအေ အသင်း နှစ်ပတ်လည် အစည်းအဝေးကြီးများတွင်လည်း တက်ရောက် အားပေးခဲ့သည်။
၁၉၁၅ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ ဒုတိယဘုရင်ခံ၏ အတိုင်ပင်ခံ အကြံပေး အဖွဲ့ဝင်၊ ဥပဒေပြု လွှတ်တော်အမတ်၊ ရန်ကုန်မြို့ သမာဓိမြို့ဝန် အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ ၁၉၁၇ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလတွင် အိန္ဒိယ အတွင်းဝန်ချုပ် မစ္စတာ မွန်တေဂူနှင့် တွေ့ဆုံရန် သွားရောက်သည့် မြန်မာတိုင်းရင်းသား ကိုယ်စားလှယ် ၁၁ ဦးတွင် သမဝါယမအသင်း ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် ဦးဘတူ၊ ဦးသင်းတို့နှင့် အတူ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ဝိုင်အမ်ဘီအေ အသင်း ခေါင်းဆောင် ဦးဘအေး၊ ဦးမေအောင် တို့နှင့်အတူ သွားရောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ရှေးဦးသူနာပြု
သွေးလှည့်ပတ်မှူစစ်ခြင်းC for Circulation
(နှလုံးအလုပ် လုပ်-မလုပ်စစ်ခြင်။ လည်ပင်းရှိ (ကရောတစ်) သွေးလွှတ်ကြောအား စမ်းပါ။ သွေးခုန်မှုမတွေ့ရပါက (စီ-ပီ-အာရ်) လုပ်ပါ။
ဘိုးသာ၊ ဆာ
ပွဲစားကြီး ဆာဘိုးသာ (၁၈၅၇-၁၉၃၃)
၁၉၁၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလထုတ် သူရိယမဂ္ဂဇင်းပါ ဦးဘကလေး၏ ကာတွန်းကို အကြောင်းပြု၍ ရွှေတိဂုံစေတီ ဘုရားလူကြီး ဦးဘိုးသာနှင့် ဝိုင်အမ်ဘီအေ လူငယ်ခေါင်းဆောင်များ သဘောကွဲလွဲခဲ့သည်။ ကာတွန်းမှာ "ဖိနပ်မချွတ်ချင်သော မျက်နှာဖြူ လင်မယားကို ဘုရား ဂေါပက လူကြီးများက ကျောပိုး၍ ဘုရားကုန်းတော်ပေါ်သို့ ပို့ပေးနေပုံ" ကို သရုပ်ဖော်ထားသည်။ ထိုအချိန်တွင် ဝိုင်အမ်ဘီအေ အသင်းမှ လူငယ်ခေါင်းဆောင်များသည် အမျိုး၊ ဘာသာ၊ သာသနာရေးရာများ သာမက နိုင်ငံရေးကို ပါဝင် ဆောင်ရွက်လာရာ ဦးဘတူ၊ ဦးဘိုးသာ၊ ဦးသင်း ဦးဆောင်သည့် လူကြီးပိုင်း အချို့နှင့် လူငယ်များ ဂိုဏ်းကွဲကာ 'တူသာသင်း' အဖွဲ့သည် ဝိုင်အမ်ဘီအေကို စွန့်ခွာသွားကြသည်။ ထိုအချိန်မှ စ၍ ဦးဘိုးသာသည် တူသာသင်း အဖွဲ့နှင့် အတူ ပြည်သူ အများစုနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်လာသည်။ ၁၉၁၉ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၈ ရက်တွင် ဂျူဗလီဟော၌ တူသာသင်း အဖွဲ့မှ ကြီးမှူးသည့် 'အင်္ဂလန်သွား ဖေပုရှိန် (ဦးဘဖေ၊ ဦးပု၊ ဦးထွန်းရှိန်) ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ကန့်ကွက်ပွဲ' တွင် ဦးဘိုးသာ သဘာပတိ အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ ဝိုင်အမ်ဘီအေ အသင်းဘက်မှလည်း 'တူသာသင်း' အဖွဲ့အား ပြန်လည် ကန့်ကွက်ပွဲက်ု ဂျူဗလီဟော၌ ဩဂုတ်လ ၁၇ ရက်တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ကန့်ကွက်ပွဲတွင် ဦးဘိုးသာ ကဲ့သို့ အစိုးရဘက်တော်သားများကို အယုံကြည် မရှိကြောင်း၊ မင်းတိုင်ပင် အမတ် အဖြစ် မခန့်ထိုက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။
ရှေးဦးသူနာပြု
ပါးစပ်မှပါးစပ် လေမှုတ်သွင်းနည်းMouth-to-Mouth
ထိုသို့လုပ်ရသည်မှာ အချိန်တစ်စက္ကန့်သာ ကြာမည်။
ဘိုးသာ၊ ဆာ
ပွဲစားကြီး ဆာဘိုးသာ (၁၈၅၇-၁၉၃၃)
ဦးဘိုသာသည် ရန်ကုန်မြို့ မျက်နှာဖုံး သူဌေးကြီး ဖြစ်ရုံမျှမက စေတနာ သဒ္ဓါတရားလည်း ထက်သန်၍ အလှူအတန်း ရက်ရောသည်။ သာသနာရေး ကိစ္စများ၌ ရှေ့တန်းမှ ဦးဆောင်ဦးရွက်ပြုသည်။ ရွှေတိဂုံ စေတီတော်၏ မြောက်ဘတ်တွင် တန်ဆောင်းဆောက်လုပ် လှူဒါန်းရာ 'ဆာဘိုးသာ တန်ဆောင်း' ဟု လူသိများသည်။ ၁၈၈၈ ခုနှစ်တွင် ပုဇွန်တောင်အရပ်ရှိ အစိုးရ နော်မန်ကျောင်းကြီးကို အစိုးရထံမှ ဝယ်ယူ၍ စာချဆရာတော် ဦးပညာအား လှူဒါန်းကာ ပစ္စည်းလေးပါး ဒါယကာ၊ ကျောင်းဒါယကာ ခံယူသည်။ ၁၈၉ဝ ပြည့်နှစ်မှ စတင်၍ အခြား မိတ်ဆွေများနှင့် ပူးပေါင်းကာ ဆရာတော် ဦးပညာ (နောင် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ နော်မန်ကျောင်းကြီး ဆရာတော်) ကို အမှူးပြု၍ ဝိနည်း စာပြန်ပွဲကြီးကို ဦးဆောင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ကိုလိုနီခေတ် အတွင်း အစောဆုံး စာပြန်ပွဲကြီး ဖြစ်၍ ဂိုဏ်းဂဏ မရွေး ထင်ရှားခဲ့သည်။ ၁၈၉၉ ခုနှစ်၊ စာပြန်ပွဲကြီးတွင် မန္တလေးမြို့ ပခန်း သာသနာပိုင် ဆရာတော်၊ ၁၉ဝ၉ ခုနှစ်၊ စာပြန်ပွဲတွင် တောင်ခွင် သာသနာပိုင် ဆရာတော်၊ ရဟန္တာဟု ထင်ရှားသော ဘုန်းတော်ကြီး ဦးသီလ၊ ဟံသာဝတီဂိုဏ်းအုပ် ငါးထပ်ကြီး ဆရာတော်တို့ ကြွရောက် အားပေးခဲ့သည်။
၁၉ဝ၇ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ ငါးထပ်ကြီးဘုရားအနီး မြေ ၄.၂၅ ဧကကို ငွေ ၁၄,၂ဝဝ ကျပ် ပေး၍ ဝယ်ယူပြီး ရွှေသာလျောင်း ရုပ်ပွားတော်ကြီးကို ဦးဆောင် တည်ထားခဲ့ရာ ခြောက်ထပ်ကြီးဘုရား ဟူ၍ ထင်ရှားသည်။ ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ခြောက်ထပ်ကြီး ဘုရားအနီး၌ မဟာဗုဒ္ဓါရာမတိုက် ( ဘုရားကြီးတိုက်) ကို တည်၍ ဦးကောဏ္ဍညအား လှူဒါန်းခဲ့သည်။ ရန်ကုန်မြို့ စေတီယင်္ဂဏ ဝတ်အသင်း (၁၉၁၃) ၏ အမှုဆောင်လူကြီး အဖြစ် စေတီယင်္ဂဏ စာပြန်ပွဲ၊ စာမေးပွဲများ ကျင်းပရေး အတွက် နှစ်ပေါင်းများစွာ ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဦးဘိုးသာသည် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ဆောက်လုပ်ရေးနှင့် ပထမကမ္ဘာစစ် အတွက် စစ်စရိတ် အလှူငွေများကို လှူဒါန်းရုံမျှမက အခြားသူများထံမှလည်း အလှူခံပေးသည်။ အင်းစိန်ဆေးရုံ တည်ဆောက်ရေး တွင်လည်း လှူဒါန်းခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် အင်္ဂလိပ် အစိုးရက ၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် KIH ကေအိုင်အိပ်ချ်ဘွဲ့၊ ၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် အိုဘီအီးဘွဲ့၊ ၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် စီအိုင်အီး၊ ၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင် ဆာဘွဲ့တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။
ရှေးဦးသူနာပြု
ပါးစပ်မှပါးစပ် လေမှုတ်သွင်းနည်းMouth-to-Mouth
နှလုံး-အဆုပ် ပြန်လည် အလုပ်လုပ်စေရန် ပြုစုခြင်း အေ-ဘီ-စီ-ဒီ
ဘိုးသာ၊ ဆာ
ပွဲစားကြီး ဆာဘိုးသာ (၁၈၅၇-၁၉၃၃)
ဦးဘိုးသာသည် အိမ်ထောင်သုံးဆက် ရှိ၍ ပထမအိမ်ထောင် ပွဲစားကြီး ဦးဝိုက်၏ သမီးဦး ဖြစ်သည်။ ဒုတိယဇနီးမှာ ဒေါ်ပု ဖြစ်၍၊ တတိယဇနီးမှာ ဒေါ်ရီ ဖြစ်သည်။ ဒေါ်ရီနှင့် သား နှစ်ယောက်၊ သမီး တယောက် ထွန်းကားသည်။ သမီးဖြစ်သူ မဦးရင်မှာ အိုင်စီအက်စ် ဦးပိုင်နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။
ရှေးဦးသူနာပြု
ပါးစပ်မှပါးစပ် လေမှုတ်သွင်းနည်းMouth-to-Mouth
Cardio-Pulmonary Resuscitation (CPR) နှလုံး-အဆုပ်ပြန်လည်အလုပ်လုပ်စေရန် အရေးပေါ်ပြုစုပေးခြင်း နှလုံး-အဆုပ်ရုတ်တရက် ရပ်သွားစေတတ်သည့်အကြောင်းများ ၁) Cardiac Arrest နှလုံးခုန်ရပ်သွားခြင်း၊ ၂) Cardiac Attack နှလုံးသွေးကြောပိတ်ခြင်း၊ ၃) Drowning ရေနစ်ခြင်း၊ ၄) Drug Overdose ဆေးအလွန်များသွားခြင်း၊ ၅) Poisoning အဆိပ်သင့်ခြင်း၊ ၆) Electrocution လျှပ်စစ်ဓာတ်လိုက်ခြင်း၊
ဘိုးသာ၊ ဆာ
ပွဲစားကြီး ဆာဘိုးသာ (၁၈၅၇-၁၉၃၃)
ပွဲစားကြီး ဆာဘိုးသာသည် ၁၉၃၃ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၆ ရက်တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ ကင်းဘဲလမ်း (ငါးထပ်ကြီးဘုရားလမ်း) အိမ်အမှတ် ၄၇ (ဘီ) နေအိမ်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ကိုးကား
မောင်ဇေယျာ ရေးသားသော 'မြန်မာလူကျော် ၁၀ဝ (ပထမအုပ်)' စာအုပ်၊ ၂၀၁၀၊ မတ်လ၊ UNITY စာပေမှ (ပထမအကြိမ်)
ရှေးဦးသူနာပြု
ပါးစပ်မှပါးစပ် လေမှုတ်သွင်းနည်းMouth-to-Mouth
တနှစ်အောက်ကလေးအား (စီ-ပီ-အာရ်) လုပ်နည်း •	အသက်ရှူလမ်း စစ်ဆေးပါ။ ပိတ်နေလျင် ဖွင့်ပါ။ •	လေနှစ်ကြိမ် ညင်သာစွာ သွင်းပေးပါ။ ကလေး၏ ပါးစပ်ရော နှာခေါင်းပါ မိမိ၏ ပါးစပ်က ငုံပိတ်လျက် လေသွင်းပါ။ •	ကလေး၏ ရင်ပတ်ပေါ် မိမိလက်ဝါးနှစ်ဖက် ထပ်တင်လျက် ကလေးရင်ပတ်၏ သုံးပုံတပုံ ပြားသွားအောင် ဖိပေးပါ။ •	တမိနစ်လျင် အကြိမ် ၁၀ဝ နှုန်။ ဖြင့် အခါ ၃၀ လုပ်ပြီးတိုင်း ပါးစပ်မှ လေသွင်းရမည်။ •	လူကြီးကဲ့သို့ အကြိမ် ၃၀ ဖိပြီးတိုင်း၊ လေနှစ်ခါမှုတ်သွင်းပေးရမည်။ •	စုစုပေါင်း (၂)မိနစ် သို့မဟုတ် (၅)ပါတ် လုပ်ရမည်။
Choking (ချုပ်ခ်) ဖြစ်ခြင်း၊ မရှူနိုင်-မမြိုနိုင်ဖြစ်ခြင်း •	မရှူနိုင်-မမြိုနိုင်ဖြစ်နေ-မနေ မေးပါ။ •	ရေ စသည် အသောက် မခိုင်းရ၊ •	အမေးကို မဖြေနိုင်ဘဲ လက်ဟန် ခြေဟန်နှင့် ပြပါက အရေးကြီးနေပြီ။ •	မျက်နှာပြာလာမည်။ အသက် မရှူနိုင်တော့။ •	ဝမ်းဗိုက်အား ချောင်းဆိုးတာစေရန် ပြုလုပ်ပေးသည့်နည်းသုံးပါ။ •	လျင်မြန်စွာ ဝမ်းဗိုက်အား အထက်ဆီသို့ တွန်းတင်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ •	လူနာအား ရှေ့သို့ အနည်းငယ် ကိုင်းထားပါ။ •	လူနာ၏ နောက်မှနေ၍ မိမိလက်တဖက်အား လက်သီးဆုပ်ပါ။ •	အခြားလက်က လက်သီးဆုပ်ထားသည့်လက်၏ လက်ကောက်ဝတ်ကို ဆုပ်ကိုင်ပါ။ •	၎င်းလက်များကို လူနာ၏ နံရိုးများ၏အောက်နားတွင် ထားပါ။ •	လျင်မြန်စွာဖြင့် မိမိလက်နှစ်ဖက်အား အထက်နှင့်အတွင်းဘက်သို့ တွန်းတင်လိုက်ပါ။ •	လူနာသည် ချောင်းဆိုးထုတ်လိုက်မည်။ •	အသက်ပြန်ရှူလာသည်အထိ ထပ်လုပ်ပါ။ လူနာက သတိလစ်နေလျှင် ပက်လက်လဲနေပါစေ။ •	လူနာ၏အနီး ဒူးထောက်၍ထိုင်ပါ။ •	မိမိ၏ လက်ဖနောင့်အား လူနာ၏ ဝမ်းဗိုက်၊ နံရိုးများအောက်နားတွင် တင်၍ မိမိ၏ နောက်လက် နှစ်ဖက်ကို ထပ်ကာ အတွင်းနှင့် အထက်ဆီသို့ ဖိပေးပါ။ •	၅ ကြိမ် လုပ်ပါ။ •	လိုအပ်လျှင် (စီပီအာရ်) လုပ်ပါ။
Bleeding သွေးယိုခြင်း
နှာခေါင်းသွေးယိုခြင်း နှာခေါင်းထဲက သွေးပြန်ကြောလေးတခုခုပေါက်ခြင်း၊ ကြောက်ရန်မလို၊ အိမ်မှာ ကုသနိုင်၊ ဖြစ်စေသည့် အကြောင်းရင်းများ၊ ခြောက်သွေ့ခြင်း၊ နှာခေါင်းကို ဆွဲလိမ်ခြင်း၊ နှာခေါင်းဒဏ်ရာရခြင်း၊ ဆေးဝါး (အက်စ်ပရင်) ကြောင့် နှာခေါင်းထဲ တခုခုဝင်ခြင်း၊ ထိခိုက်မိခြင်း၊ မတည့်ဖြစ်ခြင်း၊ ပိုးဝင်ခြင်း၊ သွေးဖိအား (BP) တက်ခြင်း၊ Atherosclerosis သွေးကြောကျဉ်းရောဂါ၊ သွေးခဲရောဂါ၊ ကိုကိန်းဆေး။
အမျိုးအစားများ
နှာခေါင်းအား ပိုင်းထားသည့် အကန့်မှ ယိုသည်၊ နှာခေါင်းအား ထိုးမိ၍ဖြစ်သည်၊ နှာခေါင်း၏ ရှေ့မှ ယိုမည်။ ရပ်နေလျှင်၎င်း၊ ထိုင်နေလျှင်၎င်းယိုမည်၊ ပူသောရာသီ၊ အေးလွန်းသောရာသီ တို့၌ ဖြစ်တတ်သည်။
နှာခေါင်းနောက်ပိုင်းမှ ထွက်သည်။ နှာခေါင်းနောက်၊ အာခေါင်သို့ ထွက်မည်။ အသက်ကြီး၊ သွေးဖိအား (BP) များသူများ ဖြစ်တတ်၊ ဆိုးဝါးနိုင်သည်။
ကုသရန်
•	ထိုင်ပါ၊ •	ရှေ့သို့ ကိုင်းထားပါ။ •	နှာခေါင်း၏ ပျော့သည့်အပိုင်းအား လက်ချောင်းနှစ်ချောင်းဖြင့် ညှစ်ပါ။ •	ဆက်တိုက် ညှစ်ရမည်။ •	(၁၀) မိနစ်ကြာပါစေ။ •	ကလေးဖြစ်ပါက အာရုံ ပြောင်းပေးပါ။ •	နှာခေါင်းကို (၂) ရက်တိုင် မထိခိုက်စေရန် သတိပေးပါ။ •	နှာခေါင်းအပေါ် ရေခဲတင်ပေးပါ။ •	(၁၅) မိနစ်အထိ မရပါက၊ ထိခိုက်မိ၍ယိုခြင်း ဖြစ်ပါက ဆရာဝန်ပြပါ။၊ •	ခဏခဏယိုပါက ဆရာဝန်ပြပါ။
သွားဖုံးသွေးယိုခြင်း
ဖြစ်စေသည့် အကြောင်းအရင်းများ မသန့်ရှင်းခြင်း၊ ထိခိုက်မိခြင်း၊ ရောင်ခြင်း၊ ဗီတာမင် (စီ)၊ ဗီတာမင် (ကေ) နည်းခြင်း၊ အစာ ပူပူစားခြင်း၊ ဓာတုဆေးများကြောင့် ဖြစ်ခြင်း၊ Leukemia ခေါ် သွေးအားနည်းရောဂါ၊ ကိုယ်ဝန်ရှိစဉ်။
ကုသရန်
ရေခဲဖြင့် ဖိပေးပါ။ ဆားထည့်ထားသည့် ရေခပ်နွေးနွေးဖြင့် တနေ့ (၂) ကြိမ် လုပ်ပေးပါ။ မရပါက ဆရာဝန်ပြပါ။ Aspirin အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများ မသောက်ရ၊ ဗီတာမင် စီ သောက်ပါ။ ခဏခဏယိုပါက ဆရာဝန်ပြပါ။
ကာကွယ်ရန်
ဆေးလိပ်မသောက်ရ။ ဆေးမငုံရ၊ ကစီဓာတ်များသည့် အစားအစာ ရှောင်ပါ။ သွားပွတ်တံ မမာစေရ၊ သွားသန့်ရှင်းရေး မှန်မှန်လုပ်ပါ။
ခဇဟယဘူတာ
ခဇဟယဘူတာ (風早駅 ခဇဟယ- အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟီရိုရှီးမားခရိုင်၊ ဟိဂရှိဟီရိုရှီးမားမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ရှေးဦးသူနာပြု
သွေး များများယိုထွက်ခြင်း
ပါးစပ်၊ ဒဏ်ရာ၊ အရေပြား၊ အတွင်းပိုင်းရှိ အင်္ဂါများမှ ယိုနိုင်သည်။
ဖြစ်စေသည့်အကြောင်းအရာများ
မတော်တဆဖြစ်ခြင်း၊ ဒဏ်ရာရခြင်း၊ သွားနှုတ်ခြင်း၊ ဆေးကုနေစဉ်ဖြစ်ခြင်း၊ နေမကောင်းစဉ် ဖြစ်ခြင်း၊ Hemophilia, Scurvy, Cancer, Thrombocytopenia, A plastic Anemia, Leukemia, Peptic Ulcer, Platelet Disorder, Liver Disease, Septicemia စသည့်ရောဂါများ၊ လက္ခဏာများ ဒဏ်ရာ၊ အနာတို့မှ သွေးထွက်ခြင်း၊ သွေးခြည်ဥဖြစ်ခြင်း၊ ပါးစပ်၊ နှာခေါင်း၊ စအိုတို့မှ သွေးထွက်ခြင်း၊ ဆီးထဲ သွေးပါခြင်း၊
ကုသရန်
• 	လူနာမကိုင်မီ လက်ကို စဉ်ကြယ်အောင် ဆေးပါ။ • 	လက်အိပ်စွပ်ပါ။ • 	လူနာကို လှဲနေစေပါ။ • 	ခြေရင်းပိုင်း မြှင့်ထားပါ။ • 	သွေးထွက်သည့်နေရာကို ဖြစ်နိုင်ပါက မြှင့်ထားပါ။ • 	မလိုအပ်သော သွေးခဲစသည့် အစိတ်အပိုင်းများ ဖယ်ရှားပါ။ • 	သန့်ရှင်းသော အဝတ်စ၊ ပတ်တီး၊ လက်ဖြင့် သွေးထွက်သည့်နေရာကို (၂၀) မိနစ်ခန့် ဖိထားပါ။ • 	အဝတ်စ၊ ပတ်တီးတို့ကို မဖယ်ဘဲ ပလာစတာကပ်ပါ။ • 	သွေးထပ်စိုလာပါစေ ပတ်တီးမဖယ်ပါနှင့်။ • 	လိုအပ်ပါက နောက်ထပ်၍ ပတ်တီး၊ ပလာစတာသုံးပါ။ • 	လိုအပ်ပါက သွေးထွက်စေသော သွေးလွှတ်ကြောအား ဖိအားပေးပါ။ ဥပမာ လက်ဆိုလျှင် ဂျိုင်း၊ လက်မောင်း ခြေထောက်ဆိုလျှင် ပေါင်ခြံ၊ ပေါင်။
ရှောင်ရန်များ
လွဲသွားသော အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းတွေ့လျှင် မဖယ်ရ၊ မပြင်ရ၊ ဒဏ်ရာကို အဝတ်သန့်သန့်ဖြင့် ဖုံးပေးပါ။ ဒဏ်ရာထဲက ပစ္စည်းများ ဖယ်မပြစ်ရ။
B for Bone အရိုး
Fracture အရိုးကျိုးခြင်း
အမျိုးအစားများ
1.	Closed fracture ကျိုးသည့်နေရာသည် ပိတ်နေခြင်း၊ 2.	Open fracture ကျိုးသည့်နေရာသည် အပြင်သို့ ပွင့်နေခြင်း၊ 3.	Complicated fractures ကျိုးရုံသာမက အခြားဒဏ်ရာများ ပါနေခြင်း၊ 4.	Greenstick fracture ကလေးများတွင် ဖြတ်တတ်သော သစ်စိမ်းချိုး ကျိုးခြင်း၊
လက္ခဏာများ
•	နာကျင်ခြင်း၊ •	လှုပ်ရှားမှုခက်ခြင်း၊ •	မလှုပ်နိုင်ခြင်း၊ •	ရောင်ခြင်း၊ •	သွေးခြည်ဥခြင်း၊ •	သွေးထွက်ခြင်း၊ •	ဖိလျှင်-ထိလျှင် နာခြင်း၊ • 	ပုံသဏ္ဌာန် ပြောင်းသွားမည်။
လုပ်ဆောင်ရန်များ
1.	သွေးမထွက်ရန်လုပ်ပါ။ 2.	အနာဆေးထည့်ပါ။ 3.	အသက်ရှူမှု စစ်ဆေးပါ။ 4.	လူနာကို နှစ်သိမ့်ပါ။ 5.	တခြားဒဏ်ရာ ရှိ-မရှိစစ်ဆေးပါ။ 6.	ကျိုးသည့်အပိုင်းကို မလှုပ်ရှားအောင်လုပ်ပါ။ 7.	ရေခဲတင်ပေးပါ။ 8.	နှိပ်မပေးရ။ 9.	ခြေထောက်-လက် ကျိုးလျှင် ဆန့်ဆွဲမပေးရ၊ 10.	အထိန်းမပါဘဲ မရွှေ့ရ။ 11.	အစားအစာ မပေးသေးပါနှင့်။ မေ့ဆေးပေးပြီးကုရလျင် အစားမရှိမှ ကောင်းသည်။ 12.	ဆရာဝန်ပြပါ။
Open Fracture အရိုးကျိုးခြင်းနှင့်အတူ အနာ(အပေါက်) ဖြစ်ခြင်း၊ အရိုးကို မြင်နေရခြင်း၊ ကျည်ဆန်၊ ဗုံးဆံ ဝင်နေခြင်း၊ ရောဂါပိုးဝင် တတ်၍ ဂရုစိုက် ကုသရမည်။
အဘယ်ကြောင့် ငြိမ်အောင် လုပ်ရသနည်း •	အရိုးကျိုးလျှင် အရိုးကျိုးသည့်နေရာက အရိုး၏ အချွန်များကြောင့် ဘေးမှ (တစ်ရှူး)များ၊ သွေးကြောများ၊ အာရုံကြောများအား မထိခိုက်စေရန်၊ မလှုပ်နိုင်အောင် လုပ်ပေးရသည်။
ငြိမ်အောင်လုပ်ရန် အသုံးပြုနိုင်သည့် ပစ္စည်းများ၊ 1.	Splints (စပလင့်) ခေါ် သစ်သား၊ ဝါး၊ သံပြား၊ သံချောင်း၊ စာအုပ်၊ ဂျပ်ပြား စသည်။ 2.	Padding ဂျက်ကက်၊ စောင်၊ သက်ရွက်စသည်။ 3.	Bandages ပတ်တီး၊ အဝတ်စ၊ စောင်စ။ 4.	Slings အသိုင်း၊ သုံးထောင့်ပုံပတ်တီး။
ဆောင်ရွက်ရန်များ •	ဒဏ်ရာအခြေအနေကို စစ်ဆေးပါ။ •	လေဝင်လမ်းကြောင်း၊ အသက်ရှူပုံ၊ •	(ရှော့ခ်) ရှိ-မရှိ၊ •	သွေးထွက်-မထွက် •	သတိထားရန်မှာ ကျောရိုး၊ လည်ပင်းရိုးကျိုးသည်ထင်ပါက နေရာက မရွေ့ရ၊ •	ကျိုးသည်ထင်သည့်နေရာကို ရှာပါ။ •	တင်းကြပ်နေသည့် အဝတ်များ လျှော့ပေးပါ။ •	လက်ဝတ် လက်စားများ လိုအပ်လျှင် ချွတ်ပေးပါ။ •	အသုံးပြုနိုင်သည့် ပစ္စည်းများရှာပါ။ •	အကောင်းဆုံးဖြင့် ကြပ်စည်းပေးပါ။ •	စည်းပေးပြီး ၎င်းနေရာ၏အောက်၌ သွေးစီးဆင်းမှုကို စစ်ဆေးပါ။ •	လိုအပ်လျှင် တင်းတင်းစည်းထားသည်ကို လျှော့ပေးပါ။ •	အရောင်၊ အပူချိန်စစ်ပါ။ •	ထုံ နေ-မနေ မေးပါ။ •	ပွင့်ထွက်ပြီးကျိုးလျှင် အရိုးကို ပြန်သွင်းဖို့ မကြိုးစားရ။ •	အနာကို ဖုံးပေးပါ။ •	ပုံသဏ္ဌာန်ပြောင်းသွားသည်ကို ပြန်မပြင်ပါနှင့်။ •	ခြေထောက်၏ ဘေးနှစ်ဖက်က ကြပ်စည်းပါ။ •	ကျိုးသည့်နေရာ၏ အထက်နှင့် အောက်အထိ ရောက်ပါစေ။ •	ငြိမ်အောင် ကျိုးသည့်နေရာ၏ အထက်နှင့်အောက်က စည်းပါ။ •	အထုံးသည် အနာပေါ် မထားရ။ လိုအပ်လျှင် အသိုင်းလုပ်ပေးပါ။
Dislocation အဆစ်လွဲခြင်း
•	အဆစ်ကို ဖုံးထားသည့် အိတ်ထဲမှ အရိုးက ထွက်သွားခြင်း။ •	ပုံသဏ္ဌာန် ပြောင်းမည်။ •	အဆစ် အလုပ် မလုပ်နိုင်တော့။ •	နာမည်၊ ဖိလျှင် နာမည်။ •	လှုပ်မရ၊ •	ရောင်မည်။ •	အရောင်ပြောင်းမည်။ •	အကူအညီ ရှာပါ။ •	ပြန်တည့်အောင် မကြိုးစားပါနှင့်၊ •	ရေခဲ တင်ပေးပါ။ •	အပြင်က အနာရှိက သန့်ရှင်းဆေး ထည့်ပေးပါ။ •	အသိုင်း၊ အောက်ခံပြား လုပ်ပေးပါ။ •	သွေး ထွက်-မထွက် ကြည့်ပါ။ •	အသက်မရှူပါက (စီ၊ ပီ၊ အာရ်) လုပ်ပါ။ •	ခြေထောက်ကို မြှောက်ထားပါ။ •	စောင်ခြုံပေးပါ။
Anaphylaxis (အနာဖလက်ဆစ်) ခေါ် တခုခုနှင့် မတည့်သည့်အခါ အဆိုးဝါးဆုံးဖြစ်စဉ် Shock (ရှော့ခ်) •	(အနာဖလက်ဆစ်) သည် ရုတ်တရက် ပြင်းပြင်းထန်ထန် (အလာဂျီ) ခေါ် တခုခုနဲ့ မတည့်၍ ဖြစ်လာသော လက္ခဏာများ ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း နေရာများစွာ၌ တပြိုင်နက်တည်း ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ •	အချို့တွင် သာမန်မျှ နေမထိထိုင်မသာ ဖြစ်သော်လည်း ဆိုးဝါးလွန်းပါက သေစေနိုင်သည်။ •	(အနာဖလက်ဆစ်)သည် ထိုးဆေးကြောင့်၎င်း၊ တခုခု စားမိ၍၎င်း သွေးထဲရောက်သွားလျှင် ဖြစ်နိုင်သည်။ •	အရေပြား၊ အဆုပ်၊ နှာခေါင်း၊ သွေး၊ အစာလမ်းကြောင်းထဲတွင် စက္ကန့်ပိုင်းဖြစ်စေ၊ မိနစ်ပိုင်းဖြစ်စေ လက္ခဏာများပေါ်လာသည်။ •	အရေပြား၊ ဂျိုင်း၊ ပေါင်ခြံ၊ ပူနွေးလာသည်၊ နီရဲလာသည်။ •	စိတ်က စိုးရိမ်လာသည်။ •	နှလုံးခုန်နှုန်း မြန်လာသည်။ •	လည်ပင်း၊ လျှာ ရောင်သဖြင့် အသံဩလာသည်။ •	အမြိုရခက်လာသည်။ •	အသက်ရှူရ ခက်လာသည်။ •	နှာရည်ယို၊ နှာခြေ၊ ပန်းနာကဲ့သို့ အသက်ရှူကြပ်လာသည်၊ •	အန်၊ ပျို့၊ ဗိုက်အောင့်၊ ဆီး-ဝမ်း သွားချင်လာမည်။ •	သွေးဖိအားကျမည်။ •	သတိလစ်မည်။ •	Acute pulmonary edema ခေါ် ရုတ်တရက် အဆုပ်ရောင်ခြင်းကြောင့် သေနိုင်သည်။
ဖြစ်စေသည့်အကြောင်းရင်းများ 1.	ဆေးဝါးများ၊ 2.	တိရစ္ဆာန်၊ လူပရိုတင်းများ၊ 3.	တာရှည်ခံစေရန် သုံးဆောင်သည့် ဆေးများ၊ 4.	ရုပ်ပိုင်း ထိတွေ့မှုများ၊
Anaphylaxis (အနာဖလက်ဆစ်) နှင့် မှားနိုင်သော ရောဂါများ Fainting ခေါ် သတိလက်လွတ်ဖြစ်ခြင်း၊ သို့သော် သွေးလုန်နှုန်းနှေးမည်။ အေးစက်နေမည်။ ဖြူဖတ် ဖြူရော် ဖြစ်နေမည်။ အသက်ရှူ မကြပ်။
ကုသနည်း 1.	Epinephrine (Adrenaline) ထိုးပေးပါက သက်သာသွားမည်။ ၎င်းသည် သွေးလွှတ်ကြောအား ကျဉ်းစေသည်။ အရည်ထွက်ခြင်းကို တားသည်။ အသက်ရှူပြွန်ကျယ်စေသည်။ Epinephrine ကို တင်ပါး၊ လက်အောင်း၊ ပေါင်၌ ချက်ချင်းထိုးပေးပါ။ ထိုးသည့်နေရာအား ပွတ်ပေးပါ။ အဝတ် အစားချွတ်ရန် ကြာနေမည်ဆိုပါက အဝတ်ပါးပါးပေါ်မှ (သန့်ရှင်းလျှင်) ဆေးထိုးအပ်စိုက် ထိုးနိုင်သည်။ Epinephrine သည် နှလုံးခုန်ပြန်မည်။ နှလုံးရောဂါ အကြီးအကျယ် မရှိပါက ပေးနိုင်သည်။ Adult လူကြီး၊ ၁၂ နှစ်အထက်၊ 0.3 ml; Children ကလေး 6 to 12 years 0.2 ml Children ကလေး 2 to 6 years 0.15 ml; Children ကလေး 1 to 2 years 0.05 ml to 0.1 ml; 2.	၁၀ % သော လူနာတို့၌ ၄-၁၂ နာရီအကြာ ပြန်ဖြစ်မည်။ သို့မဟုတ် ရောဂါလက္ခဏာများ ကျန်ကာ ပြန်ဖြစ်မည်။ ၁၀-၁၅ မိနစ်အထိ ဆက်ဖြစ်နေပါက နောက်ထပ် ထပ်ထိုးပါ။ 3.	အောက်ဆီဂျင်ပေးရန် လိုချင် လိုမည်။ 4.	သွေးကြောထဲ Drip သွင်းထားခြင်းတို့ လိုအပ်နိုင်သည်။ 5.	(အလာဂျီ) ကြောင့်ဖြစ်ပါက Antihistamine injection (အင်တီဟစ်တမင်း) ထိုးပေးနိုင်သည်။ 6.	Corticosteroids (ကော်တီကိုစတီရွိုက်) တို့လည်း လိုနိုင်သည်။ 7.	အဆိပ်ပါသည့်အကောင် အကိုက်ခံရပါက ၎င်းနေရာ၏ အထက်၌ ကြိုးစည်းပေးပါ။ (၁၀) မိနစ် တခါ ဖြည်ပေးပါ။ 8.	လူနာသည် သတိကောင်းပါက ခြေထောက်မြှောက်၍ အိပ်လျက်ထားပါ။ 9.	အသက်ရှူရပ်ပါက အရေးပေါ် အသက်ရှူစေရန် လုပ်ပေးသည့်နည်း CPR ကိုလုပ်ပါ။
Acute pulmonary edema ခေါ် ရုတ်တရက် အဆုပ်ရောင်ခြင်း အပြင်းအထန် အသက်ရှူကြပ်ခြင်း၊ ရေနစ်သလို ခံစားရခြင်း၊ အသက်ရှူမဝဖြစ်ကာ ရွှီ-ရွှီအသံ ထွက်ခြင်း၊ စိုးရိမ်-ကြောက်လန့်- ဂနာမငြိမ်ဖြစ်ခြင်း၊ ချောင်းဆိုးရာ၌ အမြှုပ်နှင့် သွေးတို့ ပါလာခြင်း၊ ချွေးအလွန်ထွက်ခြင်း၊ အရေပြား ဖြူရော်ရော် ဖြစ်လာခြင်း၊ ရတ်ဘတ်နာခြင်း၊
ကုသနည်း Injection Furosemide (Lasix) သည် ကိုယ်ထဲမှ အရည်များကို လျင်မြန်စွာ ထုတ်ပြစ်သောကြောင့် အဆုပ်ရောင်ခြင်းကို သက်သာစေသည်။ ဝ.၅ မှ ၁ မီလီဂရမ်အား အသား သို့မဟုတ် အကြောထဲ ထိုးပေးရမည်။ ၂ နာရီ ၃ နာရီခြား ထပ်ပေးဖို့ လိုနိုင်သည်။
Burns မီးလောင်ခံရခြင်း အပူရည်၊ ဆီပူ၊ အပူငွေ့၊ မီး၊ လျှပ်စစ်၊ ဓာတ်ရောင်ခြည်၊ ဓာတုပစ္စည်းများ၊ ပထမအဆင့်၊ ဒုတိယအဆင့်၊ တတိယအဆင့် ၃ မျိုးခွဲထားသည်။ တစ်ရှူးအား မည်မျှ ထိခိုက်သနည်း စစ်ဆေးပါ။ လက်၊ မျက်နှာ၊ တင်ပါးဆုံဝန်းကျင်၊ အဆစ်တို့၌ ဖြစ်ပါက အရေးကြီးသည်။
First-degree burns ပထမအဆင့် အပေါ်ယံဖြစ်၊ ရောင်မည်။ နီမည်။ နာမည်။ အရည်ကြည်အဖု blisters မထွက်၊ နေရာအား ဖိကြည့်ပါက ဖြူသွားမည်။ ၃-၆ ရက်အတွင်း ပျောက်မည်။ ကုသရန် အပူလောင်စေသည့်အရာက ဖယ်ထုတ်ပါ။ မီးလောင်နေသည့် အဝတ်များ ဖယ်ပြစ်ပါ။ ရေအေးအေးလောင်းပေးပါ။ ခပ်ဖေါ့ဖေါ့ သန့်ရှင်းပေးပါ။ ခြောက်သွားအောင် လုပ်ပါ။ ပိုးသန့်ဆေး တမျိုးမျိုးထည့်ပါ။ ပိုးသန့်ထားသည့် ပတ်တီးစည်းပေးပါ။ မေးခိုင်ကာကွယ်ဆေး ထိုးပါ။
Second-degree burns ဒုတိယအဆင့် အရေပြားအပေါ်ယံမက ထိခိုင်သည်။ ရောင်မည်။ နီမည်။ ထိုလိုက်ပါက ဖြူသွားမည်။ အရည်ကြည်အဖု blisters ထွက်မည်။ အနာရွတ် ကျန်ရစ်မည်။ အဆစ်၌ဖြစ်ပါက မလှုပ်နိုင်ဖြစ်မည်။ အရည်-ဆားဓာတ် နည်းမည်။ ပျောက်ချိန် ကြာမည်။ သန့်ရှင်းပေးပါ။ ညင်ညင်သာသာခြောက်သွေ့ပေးပါ။ ပိုးသန့်ဆေး လိမ်းပါ။ လူနာကို လှဲနေစေပါ။ ဖြစ်သည့်နေရာကို အထက်မြှင့်ထားပါ။ အရေပြား အစားထိုးရနိုင်သည်။ အဆစ် လှုပ်ရှားမှုအတွက် Physiotherapy လိုနိုင်သည်။ အဆစ် မလှုပ်စေရန် ကြပ်စည်းရန် လိုနိုင်သည်။ ဆေးရုံတင်ရနိုင်သည်။
Third-degree burns တတိယအဆင့် အရေပြားတလွှားလုံး (၃ ထပ်) ထိခိုက်မည်။ ချွေးထွက်အိတ်များ၊ ဆံပင်မွှေးများ ပျက်စီးမည်။ အာရုံကြောများ ပျက်စီးသွား၍ နာမည် မဟုတ်။ ဖိကြည့်ပါက ဖြူသွားမည် မဟုတ်။ အရည်ကြည်အဖု blisters မထွက်။ ရောင်မည်။ သားရေပြားလို ဖြစ်သွားမည်။ အရောင်ပြောင်းမည်။ အနာရွတ် ကျန်ရစ်မည်။ သွေးအသွားအလာ ပျက်စီးမည်။ အရည်-ဆားဓာတ် နည်းမည်။ (ရှော့ခ်) ရနိုင်သည်။ ပုံသဏ္ဌာန် ပျက်စီးသွားမည်။ လူကြီးဆိုပါက ၆၀ % ဖြစ်လျှင် သေနိုင်သည်။
ကုသရန် ရေအေး လောင်းပေးရန်၊ ဆေးရုံတင်ရန်၊ ရေ-ဆား နည်းသည်ကို သွေးကြောမှ သွင်းရန်၊ အောက်ဆီဂျင်ပေးရန်၊ ခွဲစိတ်ပြုပြင်ရန် လိုနိုင်၊ အာဟာရဓာတ်ဖြည့်ရန်၊ စောင့်ကြည့်ရန်၊ စိတ်ပိုင်းကုသမှု လုပ်ပေးရန်။ ထိခိုက်မိ၍ ဒဏ်ရာရခြင်းများ အရေပြားအား သာမန်ရှခြင်း၊ ကုတ်မိခြင်း၊ ကုသရန် မလိုနိုင်။ ပိုးမဝင်အောင် လုပ်ပေးရမည်။ အနာကို ရေသန့်သန့်ဖြင့် သန့်ရှင်းပေးပါ။ ဆပ်ပြာကို အမြဲသုံးရန် မလို။ သွေးယိုနေပါက ဖိပေးပါ။ ၁၀ မိနစ် အတွင်း ရပ်မည်။ အနာထဲဝင်နေသည့် ပစ္စည်းများ ဂရုတစိုက် ရှင်းထုတ်ပါ။ အနာထဲ နက်ဝင်နေသည့် ပစ္စည်းများကို ကြိုးစား၍ ဖယ်မပြစ်ရ။ ပတ်တီးစီးရမည်။ ဆေးကို နေ့တိုင်း ထည့်ရမည်။ အနာက အထဲနက်ပါက သွေးပိုထွက်မည်။ အရေပြားအောက်ထိ ထိခိုက်မည်။ ချုပ်ပေးရန် လိုနိုင်သည်။ မေးခိုင်ကာကွယ်ဆေး ထိုးရန်လိုသည်။ ပြည်တည်နိုင်သည်။ ဖျားနိုင်သည်။
FAINTING (ဖိန့်) ခေါ် (အတက်ရောဂါ မဟုတ်ဘဲ) ရုတ်တရက် သတိလစ်သွားခြင်း •	ဦးနှောက်သို့ သွေးမရောက်သည့်အခါမျိုးတွင် ဖြစ်သည်။ •	ခဏသာ ဖြစ်သည်။ ပြန်သက်သာသွားမည်။ •	စိတ်လှုပ်ရှားမှု၊ စိုးရိမ်ခြင်း၊ ပူပန်ဖြင်း၊ ဒေါသကြီးခြင်း၊ အပြင်းအထန် နာကျင်ခြင်း၊ အစား မစားမိခြင်း၊ အကြာကြီး မတ်တပ်ရပ် နေရခြင်း၊ ဆေးဝါးများကြောင့် ဖြစ်ခြင်း၊ ဆီးချိုရောဂါဖြစ်ခြင်း၊ သွေးတိုးခြင်း၊ ရုတ်တရက် သတိလစ်သွားခြင်းကြောင့်ဖြစ်တတ်သည်။ •	မဖြစ်မီ ပျို့-အန်-မူးဝေခြင်း ဖြစ်တတ်သည်။ •	မျက်စိပြာ သွားတတ်သည်။ •	ချွေးပြန်မည်။ •	နှလုံးခုန်မြန်မည်။ •	ရင်တုန်မည်။ •	လူနာကို ဒူးနှစ်လုံးကြား ခေါင်းထား၍ ထိုင်ခိုင်းပါ။ •	ပက်လက်လှဲ နေခိုင်းပါ။ •	အသက်ရှူလမ်း စစ်ဆေးပါ။ •	အဝတ်အစားများ တင်းကြပ် မနေစေရ။ •	ခြေထောက်ပိုင်းကို မြှင့်ထားပေးပါ။ •	လက်ကောက်ဝတ် သွေးခုန်နေခြင်းကို စမ်းကြည့်ပါ။ •	အသက် မရှူ-သွေးမခုန်ပါက ချက်ချင်း (စီပီအာရ်) လုပ်ပေးပါ။
FEVER အဖျားလက္ခဏာ •	37 C or 98.6 F ပုံမှန် ကိုယ်အပူချိန်၊ •	98.8 F to 101F သာမန်အဖျား၊ •	101 F to 103 F အလတ်စား အဖျား၊ •	104 F and above အပြင်းဖျား။ •	အဖျားသည် ရောဂါမဟုတ်၊ လက္ခဏာသာ ဖြစ်သည်။ •	ဖျားရခြင်းအကြောင်း ရောဂါရှိမည်။ •	ရာသီဥတု ပူလွန်းခြင်း၊ ကလေးများအား ကာကွယ်ဆေးထိုးခြင်း၊ ဗက်တီးရီးယား သို့မဟုတ် ဗိုင်းရပ်စ် ပိုးဝင်ခြင်း၊ နေပူထဲ အကြာကြီးနေခြင်း၊ (အလာဂျီ) ခေါ် တခုခုနှင့်မတည့်ခြင်း။ •	မျက်နှာ နီမြန်းလာသည်။ •	အစားပျက်သည်။ •	ပျို့-အန်ချင်မည်။ •	ခေါင်း-ကိုယ်-လက် ကိုက်ခဲမည်။ •	ဝမ်းပျက်နိုင်သည်။ •	စိတ် ဂရောင်ချောက်ချား ဖြစ်နိုင်သည်။ •	တက်နိုင်သည်။ •	အပူချိန်တိုင်းပါ။ •	အဝတ်အစား အပိုများ ဖယ်ပြစ်ပါ။ •	အေးသောနေရာထားပါ။ •	ရေအေး-ရေခဲ တင်ပေးပါ။ •	ရေ-အရည် များများတိုက်ပါ။ •	အဖျားကျဆေး Acetaminophen/Paracetamol တိုက်ပါ။ Aspirin ကို မတိုက်ရ။ •	ချမ်းမနေပါက စောင်မခြုံရ။
Gastric problems အစာအိမ် ပြဿနာ
•	အစာအိမ် သို့မဟုတ် အစာမြိုပြွန်က ဖြစ်ရသည်။ •	ယင်းတို့တွင် အတွင်းက ဖုံးထားသည့်အလွှာမှ စစ်ထုတ်ရည်များ ပို၍ထွက်ကာ အာရုံကြောများအား ထိခိုက်၍ နာခြင်း။ မအီမသာဖြစ်ခြင်းတို့ ဖြစ်လာသည်။ •	ရက်တိုတိုအတွင်း ဖြစ်ခြင်းနှင့် နာတာရှည်ဖြစ်ခြင်း ၂ မျိုးရှိသည်။ •	စိတ်-ရုပ် ဖိအား-တင်းအားများ၍၎င်း၊ အက်စစ်များသည့် အစာစား၍၎င်း၊ အရက်၊ ဆေးလိပ်၊ ဆေးဝါးတချို့ကြောင့်၎င်း ဖြစ်တတ်သည်။ •	ဖြစ်လျှင်နာမည်၊ အောင့်မည်၊ ပျို့-အန်မည်၊ ဝမ်းပျက်မည်။ အစားပျက်မည်။ •	ထို့ကြောင့် အစားကို မအိပ်မီ အများကြီး မစားရ။ အပူ၊ အစပ်၊ အဆီ လျှော့စားပါ။
Gastroenteritis (GE) အစာအိမ်လမ်းကြောင်း (အစာအိမ်-အူသိမ်) ရောင်ခြင်း •	အရွယ်မရွေး၊ အချိန်မရွေး ဝမ်းပျက်ခြင်း၊ •	ကလေးဖြစ်ပါက ပိုဆိုးသည်။ •	အစားအစာထဲ (ဗက်တီးရီးယား-ဗိုင်းရပ်စ်) ပါ၍ ဖြစ်ရသည်။ •	အစားအစာ အမျိုးအစား ပြောင်းလျှင်လဲ ဖြစ်တတ်တသည်။ •	စိတ်ဖိစီးမှုများ၍လည်း ဖြစ်တတ်သည်။ •	ဆေးဝါးကြောင့်လဲ ဖြစ်တတ်သည်။ •	ပျို့-အန်နိုင်သည်။ •	ကြွက်သားတွေ နာတတ်သည်။ •	ရေ-ဆား နဲမည်။ •	အားယုတ်မည်။ •	အနည်းငယ် ဖျားမည်။ •	ချမ်းတတ်သေးသည်။ •	ဖြစ်လျှင် အနားယူပါ။ •	ရေ-အရည် များများသောက်ပါ။ •	ကျေလွယ်သောအစားကို စားပါ။ •	နွားနို့နှင့် နို့ထွက်အစားများ ရှောင်ပါ။ •	ဓာတ်ဆားရေတိုက်ပါ။ •	Acetaminophen, Aspirin မတိုက်ရ။
Insect Bites and Stings အင်းဆက်-အဆိပ်ပါသည့်အကောင် ကိုက်ခြင်း •	အင်းဆက်-အဆိပ်ပါသည့်အကောင်ကိုက်ခြင်းတွင် သာမန်အားဖြင့် မဆိုးပါ။ •	ဆိုးလျှင် (ရှော့ခ်) ရတတ်သည်။ •	နာမည်၊ ယားမည်။ နီမြန်းမည်။ ရောင်မည်။ ထုံမည်။ ပူလောင်မည်။ ကျင်မည်။ အသက်ရှူခက်မည်။ အားယုတ်မည်။ •	ဖြစ်နိုင်လျှင် အဆိပ်ပါသည့် အစွယ်ကို နှုတ်ပြစ်ပါ။ •	နေရာကို ဆပ်ပြာရေဖြင့် ဆေးကျောပါ။ •	ရေခဲ တင်ပေးပါ။ •	အယား သက်သာစေသည့်ဆေး (ကာလမင်း) ဆေးရည် လိမ်းပေးပါ။ •	(အင်တီဟစ်တမင်း) ဆေးပေးပါ။ •	လူနာကို နှစ်သိမ့်ပေးပါ။ •	အသက်ရှူမှု စစ်ဆေးပါ။ •	အဝတ်အစားများ တင်းကြပ်မနေစေရာ။ •	လိုအပ်လျှင် (စီ၊ ပီ၊ အာရ်) လုပ်ပါ။ •	(ရှော့ခ်) ဖြစ်လျှင်ကုပါ။
Head Injury ဦးခေါင်းဒဏ်ရာရခြင်း •	ဦးခေါင်း၏ အရိုးခွံနှင့် ဦးနှောက်ကို ထိခိုက်နိုင်သည်။ •	သာမန်အဆင့်မှ ဆိုးဝါးသည့်အဆင့်ထိ ဖြစ်နိုင်သည်။ •	ပွင့်ထွက်သည့်ဒဏ်ရာ သို့မဟုတ် ပိတ်နေသည့် ဒဏ်ရာ ၂ မျိုး ရှိသည်။ •	ချွန်ထက်သည့်လက်နက် သို့မဟုတ် တုံးသည့်ပစ္စည်း၊ လက်နက်ကြောင့် ဖြစ်ရသည်။ •	ခဏ သို့မဟုတ် အကြာကြီး သတိမေ့ခြင်း (Coma)၊ •	သွေးယိုခြင်း၊ •	အန်ခြင်း၊ •	နှာခေါင်းထဲက အရည်-သွေးထွက်ခြင်း၊ •	မျက်စိအမြင်-နားအကြား၊ လျှာအရသာ ထိခိုက်ခြင်း၊ •	နှလုံးခုန် မမှန်ခြင်း၊ •	တက်ခြင်း၊ •	ခြေ-လက်-ကိုယ် မလှုပ်နိုင်တော့ခြင်း၊ လေဖြတ်ခြင်း၊ •	စိတ်အနေအထား မမှန်ခြင်း၊ •	ထိခိုက်ဒဏ်ရာအား ရေခဲတင်ပါ။ •	အရွယ်အစားသည် ထိခိုက်မှုနှင့် တူချင်မှတူမည်ကို သတိထားပါ။ •	သွေးထွက်ခြင်း ရှိ၊ မရှိ စစ်ဆေးပါ။ သွေးထွက်လျှင် ဖိထားပေးပါ။ •	နှလုံးခုန်မှု-အသက်ရှူမှုကို စစ်ဆေးပါ။ •	လိုအပ်ပါက (စီပီအာရ်) လုပ်ပါ။ •	အန်နေလျှင်၊ သတိလစ်နေလျှင် ကိုယ်တဖက်စောင်းထားပေးပါ။ •	မအန်ပါက လူနာကို တည့်တည့်အနေအထား အိပ်ပါစေ။ •	လူနာကို မလှုပ်ရှားစေရ။ •	ရုတ်တရက် (ဟဲလမက်) မချွတ်ရ၊ •	ကလေးကို ရုတ်တရက် ကောက်မချီရ၊ •	အရက်-မူးစေသည့်ဆေး မပေးရ။ •	ခေါင်းအုန်း မြင့်မြင့်နှင့် အိပ်ပါစေ။ •	၂၄ နာရီ စောင့်ကြည့်ရမည်။ အန်သလား၊ သတိမကောင်းဖြစ်သလား၊ နား၊ နှာခေါင်းထဲက သွေးယိုသလား၊ တက်သလား။
Poisoning အဆိပ်သင့်ခြင်း
•	အဆိပ်အမျိုးမျိုးရှိသည်။ စားဆေး-ထိုးဆေး၊ အစားအစာ၊ ဓာတ်ငွေ့။ •	လူနာသည် အကြောင်းမရှိ နေမကောင်းလျှင်လဲ သံသယရှိပါ။ •	ဆေးဝါး လွန်လျှင်လဲ ဖြစ်တတ်သည်။ •	အလုပ်စခန်းကလဲ ဖြစ်တတ်သည်။ •	(အင်းဆက်) ကောင်မှလဲ ဖြစ်နိုင်သည်။ •	နှုတ်ခမ်းပြာခြင်း၊ •	အရေပြားတွင် အနီပြင်-အဖု-အပိန့်ထွက်ခြင်း၊ •	အသက်ရှူခက်ခြင်း၊ •	ဝမ်းပျက်ခြင်း၊ •	ပျို့-အန်ခြင်း၊ •	ကိုယ်ပူခြင်း၊ •	ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ •	မူးဝေခြင်း၊ ငိုက်ခြင်း၊ •	မျက်စိက ၂ ခု မြင်ခြင်း၊ •	ရတ်ဘတ်-ဝမ်းဗိုက်နာခြင်း၊ •	ဂနာမငြိမ်ဖြစ်ခြင်း၊ •	ကြွက်သား လှုပ်ခြင်း၊ •	တက်ခြင်း၊ •	အားယုတ်ခြင်း၊ •	သတိမေ့ခြင်း၊ •	ဘယ်အဆိပ်ဆိုသည်ကို စူးစမ်းပါ။ •	ဝမ်းဗိုက်ထဲဝင်သည့် အဆိပ်ကို ထုတ်ပြစ်ရန် တမင်တကာ အန်အောင်လုပ်ပါ။ •	အန်ဖတ်များ အရေပြားပေါ်ကျလျှင် ဆေးပစ်ပါ။ •	တက်နေလျှင် ဒဏ်ရာ ထပ်မရအောင် လုပ်ပေးပါ။ •	လေကောင်းလေသန့် ဝင်အောင်လုပ်ပါ။ •	မိမိက လေကို တကြီး ရှူပြီးမှ အဆိပ်ငွေ့သင့်သူမား ကယ်ထုတ်ပါ။ •	မီးခြစ် မသုံးရ။ •	လိုအပ်လျှင် (စီပီအာရ်) လုပ်ပါ။ •	သတိလစ်နေသူကို ပါးစပ်က မပေးရ။ •	နည်းမသိဘဲ တမင်တကာ အန်အောင် မလုပ်ရ။ •	ရေနံ၊ ဓာတ်ဆီ သောက်သူများကို အန်အောင် မလုပ်ရ။ ကြက်ဥအကာပေးနိုင်သည်။ •	ဆေးပြားသောက်သူများအား အန်အောင်လုပ်။ အစာအိမ်ဆေး ပေးရမည်။ •	ပိုးသတ်ဆေး (မာလာသေယွန်)၊ (အင်ဒရင်း) သောက်သူများအား (Atropine) ထိုးဆေး များများ ပေးရသည်။ •	မြွေကိုက်လျှင် မြွေအမျိုးအစားအလိုက် မြွေဆိပ်ဖြေဆေး ပေးရမည်။
Electric shock လျှပ်စစ်ဓာတ်လိုက်ခြင်း •	လျှပ်စစ်ဓာတ်လိုက်ခြင်းဖြစ်လျှင် လဲကျမည်။ •	လူနာကို တိုက်ရိုက်ဆွဲထုတ်ဖို့ မကြိုးစားရ။ •	မီးခလုပ် ပိတ်ပါ။ လျှပ်စစ် မလိုက်နိုင်သော တုတ် စသည်ဖြင့် ဖယ်ရှားဖြစ်ပါ။ •	လူနာကို စစ်ဆေးပါ။ အသက်ရှူခြင်း၊ သွေးခုန်ခြင်း၊ •	လိုအပ်ပါက (စီပီအာရ်) လုပ်ပါ။ •	ကြွက်သားတွေ ဆွဲဆန့်ခံရမည်။ •	တက်မည်၊ •	ရေ-ဆား ခန်းခြောက်မည်။ •	အပူလောင်ခံရမည်။ •	ကျိုးပဲ့မည်၊ •	သွေးခဲသွားမည်။ •	(တစ်ရှူး)များ ပျက်စီးမည်။ •	အသက်ရှူ-နှလုံးခုန်-ကျောက်ကပ် ထိခိုက်မည်။ •	မီးလောင်နာကို ကုပေးပါ။
ဒဏ်ရာများ
ဒဏ်ရာများသည် အမျိုးမျိုး အစားစားရှိသည်။ ကြီးသော ဒဏ်ရာ၊ ငယ်သောဒဏ်ရာ၊ အစိတ်စိတ်ကွဲသော ဒဏ်ရာဟူ၍ အဖုံဖုံပင်ဖြစ်သည်။ ဒဏ်ရာတစ်ခုကို ပြုစုရာတွင် အရေးအကြီး ဆုံးအချက်မှာ သွေးတိတ်အောင် ပြုပေးရန် ဖြစ်သည်။ အဝတ် အစား ဖုံးလွှမ်းနေသည့်နေရာတွင် ဒဏ်ရာရလျှင် ထိုနေရာမှ အဝတ်ကို ဖယ်ရှားပစ်ရမည်။
အလွန်အမင်း သွေးထွက်နေသေးလျှင် 'တူနီကက်'ကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ သို့သော် တူနီကက်ကို မသုံးဘဲ နေနိုင်သမျှ နေသင့်သည်။ တူနီကက်ကို အရမ်းမဲ့သုံးသဖြင့် သွေးကြောပိတ် ရောဂါ စသည်တို့ ဖြစ်တတ်သည်။ တူနီကက်သုံးနည်းမှာ ဒဏ်ရာအထက်နားတွင် အဝတ်ပိုင်းတစ်ခုခုကို ခပ်ချောင်ချောင် ချည်နှောင် ၍ ကျောက်ခဲသေးသေး၊ သို့မဟုတ် သစ်သားတုံး ငယ် တစ်ခုကို အဝတ်ချည်ထားသည့် အတွင်းဒဏ်ရာအပေါ် နားရှိ သွေးလွှတ်ကြောကြီး ရှိမည့်နေရာပေါ်တွင် သွင်းလိုက် ရမည်။ ထိုနောက် တုတ်ချောင်းတိုတိုတစ်ခုကို တစ်ဖက်၌ လျှို သွင်းပြီး ချည်ထားသည့်အဝတ်ကို တဖြည်းဖြည်း တင်းလာ အောင် လိမ်းပေးရသည်။ ယင်းသို့ဖြင့် သွေးလွှတ်ကြောပေါ်သို့ ဖိအားပို၍ ကောင်းလာစေရန် ဖြစ်သည်။ ခြေလက်တို့၌ ဒဏ်ရာရ၍ သွေးထွက် လွန်းသည့်အခါ၌သာ တူနီကက်ကို အသုံးပြုသင့်သည်။ သုံးသည့်အခါတွင်လည်း အစဉ်တစိုက် ဖိမထားဘဲ မကြာခဏ ဖိအားကို လျှော့ပေးသင့်လေသည်။