cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဒေါပိုရှေ့ရွာ၊ ဖရူဆိုမြို့နယ်
ဒေါပိုရှေ့ရွာ(Dawposhey)သည် ကယားပြည်နယ်၊ လွိုင်ကော်ခရိုင်၊ ဖရူဆိုမြို့နယ်၊ ကေးလျား (ကြယ်ဖိုးကြီး)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၈၅၇၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖရူဆိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကန်တောရွာ၊ ပေါက်မြို့နယ်
ကန်တောရွာ (Kantaw)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ပေါက်မြို့နယ်၊ နံ့သာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၈၉၈၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နံ့သာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၅၆၃ ဦး၊ မ ၅၂၅၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၈၁၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပေါက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထနောင်းပင်စု (တောင်)ရွာ၊ မြင်းခြံမြို့နယ်
ထနောင်းပင်စု (တောင်)ရွာ (Htanaungpinsu(South))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြင်းခြံခရိုင်၊ မြင်းခြံမြို့နယ်၊ ဇီးတောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၃၇၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇီးတောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၉၈ ဦး၊ မ ၇၅၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၅၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြင်းခြံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆွတ်အွယ်ရွာ၊ မန်တွန်းမြို့နယ်
ဆွတ်အွယ်ရွာ (Hsutawei)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုင်းမော-ဝအထူးဒေသ (၂)၊ မန်တွန်းမြို့နယ်၊ မန် တွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၅၈၃၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မန်တွန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရေလဲကြီးရွာ၊ သာယာဝတီမြို့နယ်
ရေလဲကြီးရွာ (Yaelegyi)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ သာယာဝတီမြို့နယ်၊ ညောင်ဝိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၂၇၈၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်ဝိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၀၁ ဦး၊ မ ၄၄၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၄၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သာယာဝတီမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကာဒူဘူတာ
ကာဒူဘူတာ သည် မန္တလေး-မြစ်ကြီးနား မီးရထားလမ်းပိုင်းရှိ ဘူတာရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့မီးရထား တိုင်းအမှတ်(၁)တွင် ပါဝင်ပြီး ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ချီဖွေမြို့နယ်၊ ဆာဒူလောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။
လိပ်ရကုန်းရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပြည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နဝရတ်
နဝရတ် ဆိုသည်မှာ အောက်ပါတို့အနက် တစ်ခုခု ဖြစ်နိုင်သည်။
နိနိုမိယမြို့၊ ခါနာဂါဝါ
နိနိုမိယမြို့  (二宮町 နိနိုမိယ − မချိ  ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ခါနာဂါဝါခရိုင် တွင် တည်ရှိသည်။
၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဇွန်လတွင် မြို့နေလူဦးရေသည် ၂၉၃၅၀ ဦး ရှိသည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆသည် တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၃၂၃၀ ဦး ရှိသည်။ စုစုပေါင်း ဧရိယာသည် ၉.၀၈ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။
၆ မိုင်စခန်းသာရွာ၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်
၆ မိုင်စခန်းသာရွာ (Chaukmaingsakhanthar)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်၊ ၇ မိုင်ချမ်းသာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၉၀၉၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၇ မိုင်ချမ်းသာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၀၇၄ ဦး၊ မ ၅၂၈၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၃၅၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆွတ်မားရွာ၊ မန်တွန်းမြို့နယ်
ဆွတ်မားရွာ (Hsutmar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုင်းမော-ဝအထူးဒေသ (၂)၊ မန်တွန်းမြို့နယ်၊ မန် တွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၅၈၃၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မန်တွန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခိုင်ဆဲမြို့၊ ခါနာဂါဝါ
၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဇွန်လတွင် မြို့နေလူဦးရေသည် ၁၆၅၆၇ ဦး ရှိသည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆသည် တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၂၅၃၀ ဦး ရှိသည်။ စုစုပေါင်း ဧရိယာသည် ၆.၅၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။
ငန်းလည်နက်
ငန်းလည်နက် (Cygnus melancoryphus) သည် တောင်အမေရိကတိုက်တွင် တွေ့ရသည့် ရေငှက်များအနက် အရွယ်အစားအကြီးမားဆုံး ဖြစ်သည်။ သိပ္ပံအမည်မှာ ဆစ်ဂနက် မီလန်ကော်ရီဖက်စ် ဖြစ်သည်။
သအယ်ပြားရွာ၊ ကလောမြို့နယ်
သအယ်ပြားရွာ (Thaaepyar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ကလောမြို့နယ်၊ လွယ်မောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၅၉၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လွယ်မောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၀၀ ဦး၊ မ ၃၅၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၅၇ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ငန်းလည်နက်
ပျံ့နှံ့ကျက်စားပုံနှင့် ကျက်စားရာသဘာဝပတ်ဝန်းကျင်
တောင်အမေရိကတိုက်တောင်ပိုင်းရှိ ရေချိုစိမ့်တောများ၊ ရေအိုင်များတွင် ကျက်စားသည်။ ချီလီနိုင်ငံနှင့် ဖောက်ကလန်ကျွန်းတို့တွင် တွေ့ရသည်။
သအယ်ပြားရွာ၊ ကလောမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကလောမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ငန်းလည်နက်
သွင်ပြင်လက္ခဏာ
ငန်းလည်နက်များမှာ အဖြူရောင်ဖြစ်ပြီး လည်ပင်းနှင့် ဦးခေါင်းမှာ အနက်ရောင် ဖြစ်သည်။ နှုတ်သီးပေါ်ရှိ ဖုတုံး မှာ အနီရောင် ဖြစ်သည်။ အရွယ်ရောက် ငန်းလည်နက်များမှာ 102 to 124 cm ရှိပြီး အလေးချိန် 3.5 to 6.7 kg ရှိကြသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ငန်းငှက်များ ကဏ္ဍ:ချီလီနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကော်ဝမ်ဆိုင်းရွာ၊ မိုင်းယန်းမြို့နယ်
ကော်ဝမ်ဆိုင်းရွာ (Kawwanhseng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ မိုင်းယန်းမြို့နယ်၊ မိုင်းယန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၂၈၄၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းယန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မော်ဟန်ဘူတာ
မော်ဟန်ဘူတာ သည် မန္တလေး-မြစ်ကြီးနား မီးရထားလမ်းပိုင်းရှိ ဘူတာရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့မီးရထား တိုင်းအမှတ်(၁)တွင် ပါဝင်ပြီး ကချင်ပြည်နယ် မိုးညှင်းမြို့နယ်၊ မော်ဟန်ရွာတွင် တည်ရှိသည်။
နန်းကင်ရွာ၊ အင်းတော်မြို့နယ်
နန်းကင်ရွာ (Nankin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ အင်းတော်မြို့နယ်၊ လယ်ပြင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၄၃၈၃ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်းတော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခတွင် တိုက်ပွဲဝင်သူများစာရင်း
နှစ်ပေါင်း ၇၀ ကျော်ကြာမြင့်နေပြီဖြစ်သော မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ်ကြီးတွင် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များနှင့် စစ်အစိုးရသုံးဆက်၊ အရပ်သားအစိုးရတို့ ပါဝင်ကြသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ စာရင်းဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးများ
ကောင်းပျက်ရွာ၊ ကောင်းပျက်
ကောင်းပျက်ရွာ (Kawngpyet)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ ဟိုပန်မြို့နယ်၊ ကောင်းပျက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၁၄၄၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟိုပန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မင်းကုန်းရွာမရွာ၊ ကျောက်မဲမြို့နယ်
မင်းကုန်းရွာမရွာ (Minkoneywarma)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကျောက်မဲခရိုင်၊ ကျောက်မဲမြို့နယ်၊ မင်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၉၃၆၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မင်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၄၃ ဦး၊ မ ၇၄၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၉၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်မဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နန်းစီအောင်ဘူတာ
နန်းစီအောင်ဘူတာ သည် မန္တလေး-မြစ်ကြီးနား မီးရထားလမ်းပိုင်းရှိ ဘူတာရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့မီးရထား တိုင်းအမှတ်(၁)တွင် ပါဝင်ပြီး ကချင်ပြည်နယ်တွင် တည်ရှိသည်။
အလယ်ရွာ၊ ကလောမြို့နယ်
အလယ်ရွာ (Ahlel)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ကလောမြို့နယ်၊ မြင်းမထိကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၄၈၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြင်းမထိကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၄၃ ဦး၊ မ ၂၂၅၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၄၉၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကလောမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မိန်းမရဲရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်
မိန်းမရဲရွာ (Meinmaye)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ပြည်မြို့နယ်၊ မြွေရိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၁၃၂၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြွေရိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၈၃ ဦး၊ မ ၈၅၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၄၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပြည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝူမင်စိန်း
ဝူမင်စိန်း (၁၉၄၆ ဩဂုတ် - ၂၀၁၉ စက်တင်ဘာ ၇)သည် တရုတ် စက်အင်ဂျင်နီယာ ဖြစ်သည်။ ရှင်းဟွာတက္ကသိုလ် ပါမောက္ခချုပ်နှင့် ဖူကျိုးတက္ကသိုလ်ဥက္ကဋ္ဌ(၂၀၀၂-၂၀၁၀)အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ကိုယ်ရေး
၁၉၄၆ ဩဂုတ်တွင် တရုတ်ပြည်၊ ဖူကျန့်ပြည်နယ်၊ ဖင်ထန်ခရိုင်၌ လယ်ယာငါးဖမ်းသည့် မိသားစု၌ ဝူမင်စိန်းကို မွေးသည်။
၁၉၆၅ တွင် ရှင်းဟွာတက္ကသိုလ်၏ စက်အင်ဂျင်နီယာဌာနသို့ တက်ရောက်ပြီး၊ ၁၉၇၀ တွင် ဘွဲ့ရပြီးနောက် အလုပ်သင်အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာသည်။ နောင်သော် ဂျာမနီ၌ ပညာသင်ယူပြီး၊ RWTH Aachen မှ အင်ဂျင်နီယာဒေါက်တာဘွဲ့ ရရှိသည်။
ဝူသည် တရုတ်ပြည်၌ ဝါဒင်ကြောင်းလိုက်ရာတွင် စွန့်ဦးလမ်းဖောက်သူ ဖြစ်သည်။ သုတေသန စာတမ်းပေါင်း ၁၀၀ ကျော်နှင့် အကြောင်းအရာစာတမ်းပေါင်းများစွာ ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ နှစ်ပေါင်း ၅၀ နီးပါး စာသင်ကြားပို့ချခဲ့ရာ၊ ၁၉၉၃ တွင် ရှင်းဟွာတက္ကသိုလ်၌ ပါမောက္ခ ခန့်ခံရသည်။ နောင်တွင် ရှင်းဟွာဘွဲ့ရသင်တန်းကျောင်း ဒုဥက္ကဋ္ဌ၊ ရှင်းဟွာ၏ စိန်းကျိန့်ဘွဲ့ရသင်တန်းကျောင်း ဦးဆုံးဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်သည်။
၂၀၀၂ ဩဂုတ်တွင် ဝူကို ဖူကျိုးတက္ကသိုလ် ဥက္ကဋ္ဌ ခန့်အပ်သည်။ ရှစ်နှစ်တာ ရာထူးကို ထမ်းဆောင်စဉ်၊ သူသည် တက္ကသိုလ်၏ ရန်ပုံငွေ မြင့်တက်လာအောင်နှင့် အရှိန်အဝါတက်လာအောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ သူ့ ဦးဆောင်မှုအောက်တွင်၊ တက္ကသိုလ် သုတေသနရန်ပုံငွေသည် ၂၀၀၂ တွင် ယွမ် သန်း ၂၀ မှ ၂၀၀၇ တွင် သန်း ၁၀၀ ကျော်ထိ ပွားများလာသည်။ ၂၀၁၀ မေတွင် ရာထူးမှ သူအနားယူသည်။
အသက် ၇၃ နှစ် ၂၀၁၉ စက်တင်ဘာ ၇ တွင် ဖူကျိုး၌ ဝူ ကွယ်လွန်သည်။
နားကုန်ရွာ၊ တန့်ယန်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တန့်ယန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရေလဲတာပိုင်းရွာ၊ သာယာဝတီမြို့နယ်
ရေလဲတာပိုင်းရွာ (Yaeletarpaing)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ သာယာဝတီမြို့နယ်၊ ညောင်ဝိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၂၇၈၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်ဝိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၀၁ ဦး၊ မ ၄၄၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၄၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သာယာဝတီမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကောင်းပွန်ရွာ၊ မန်တွန်းမြို့နယ်
ကောင်းပွန်ရွာ (Kawngpun)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုင်းမော-ဝအထူးဒေသ (၂)၊ မန်တွန်းမြို့နယ်၊ မန် တွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၅၈၃၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မန်တွန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မင်းကုန်းဈေးရွာ၊ ကျောက်မဲမြို့နယ်
မင်းကုန်းဈေးရွာ (Minkonezay)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကျောက်မဲခရိုင်၊ ကျောက်မဲမြို့နယ်၊ မင်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၉၃၆၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မင်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၄၃ ဦး၊ မ ၇၄၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၉၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်မဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နားခါးရွာ၊ အင်းတော်မြို့နယ်
နားခါးရွာ (Narkhar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ အင်းတော်မြို့နယ်၊ လယ်ပြင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၄၃၈၂ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်းတော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဖဲထော်ရွာ၊ မော်လမြိုင်မြို့နယ်
ဖဲထော်ရွာ(Hpehtaw)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ မော်လမြိုင်ခရိုင်၊ မော်လမြိုင်မြို့နယ်၊ ကော့လှာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၄၉၄၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကော့လှာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၉၄ ဦး၊ မ ၁၂၁၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၃၀၇ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မော်လမြိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မော်လူးဘူတာ
မော်လူးဘူတာ သည် မန္တလေး-မြစ်ကြီးနား မီးရထားလမ်းပိုင်းရှိ ဘူတာရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့မီးရထား တိုင်းအမှတ်(၁)တွင် ပါဝင်ပြီး စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး မြောက်ပိုင်း၊ ကသာခရိုင်၊ အင်းတော်မြို့နယ်၊ မော်လူးမြို့တွင်တည်ရှိသည်။
ကျအိုးရွာ၊ ပေါက်မြို့နယ်
ကျအိုးရွာ (Kyaoe)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ပေါက်မြို့နယ်၊ နံ့သာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၈၉၈၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နံ့သာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၅၆၃ ဦး၊ မ ၅၂၅၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၈၁၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပေါက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကံရွာသစ်ရွာ၊ သာယာဝတီမြို့နယ်
ကံရွာသစ်ရွာ (Kanywarthit)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ သာယာဝတီမြို့နယ်၊ စခမ်းကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၂၈၆၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စခမ်းကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၁၉ ဦး၊ မ ၉၈၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၀၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သာယာဝတီမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
၇ မိုင်ချမ်းသာရွာ၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်
၇ မိုင်ချမ်းသာရွာ (7Maingchanthar)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်၊ ၇ မိုင်ချမ်းသာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၉၀၉၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၇ မိုင်ချမ်းသာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၀၇၄ ဦး၊ မ ၅၂၈၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၃၅၅ ဦးနေထိုင်သည်။
အပေါ်ရွာ၊ ကလောမြို့နယ်
အပေါ်ရွာ (Ahpaw)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ကလောမြို့နယ်၊ မြင်းမထိကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၄၈၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြင်းမထိကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၄၃ ဦး၊ မ ၂၂၅၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၄၉၄ ဦးနေထိုင်သည်။
၇ မိုင်ချမ်းသာရွာ၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အပေါ်ရွာ၊ ကလောမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကလောမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကော်ဝမ်ဟွေဟုတ်ရွာ၊ မိုင်းယန်းမြို့နယ်
ကော်ဝမ်ဟွေဟုတ်ရွာ (Kawwanhwayhoke)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ မိုင်းယန်းမြို့နယ်၊ မိုင်းယန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၂၈၉၃ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းယန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြွေရိုးရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်
မြွေရိုးရွာ (Mwayyoe)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ပြည်မြို့နယ်၊ မြွေရိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၁၃၂၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြွေရိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၈၃ ဦး၊ မ ၈၅၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၄၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပြည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စွန်ခေါင်းဖြူ
စွန်ခေါင်းဖြူ (ဝါ) ဗြာဟ္မဏီ စွန် ( Brahminy Kite ) သည် အလယ်အလတ် အရွယ်အစားရှိသော သားရဲငှက် ဖြစ်သည်။ ပါဏဗေဒ အမည်မှာ ဟာလီယတ်စတာ အင်းဒတ်စ် (Haliastur indus) ဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယကျွန်းဆွယ်​၊ အရှေ့တောင်အာရှနှင့် ဩစတြေးလျဒေသတို့တွင် တွေ့ရသည်။ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းနှင့် ကုန်းတွင်းပိုင်းဒေသရှိ စိမ့်တောများတွင် အများဆုံးကျက်စားသည်။ ငါးအသေကောင်များနှင့် အခြားသားကောင်များကို စားသည်။ အရွယ်ရောက်သောစွန်ခေါင်းဖြူများတွင် နီညိုရောင်ကိုယ်ထည်ရှိပြီး ဦးခေါင်းနှင့်ရင်ပတ်တို့ ဖြူသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် အခြားသော ငှက်ရဲများဖြင့် ခွဲခြားနိုင်လေသည်။
စွန်ခေါင်းဖြူများသည် ရေအိုင်၊ မြစ် ချောင်းများနှင့် ရေကန်များအနီးအနားတွင် နေထိုင်ကျက်စားပြီး ဖား၊ ဂဏန်း နှင့် ပိုးမွှားများကို စားသောက်ကြသည်။ အသိုက်များကို လယ်ကွင်းများတွင် အထီးတည်း ပေါက်နေသော သစ်ပင်ထက်တွင် ပြုလုပ်လေ့ရှိပြီး ဇန်နဝါရီလမှ မတ်လအတွင်း ဥအုကြသည်။ တစ်ကြိမ်လျှင် ဥ ၂-၃လုံး အုသည်။
ဝိန်းကောင်မြို့
ဝိန်းကောင်မြို့ သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရှမ်းပြည်နယ်၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ မက်မန်းခရိုင်၊ ပန်ဆန်းမြို့နယ် ရှိ မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။
ကရင်အမျိုးသားကာကွယ်ရေးအဖွဲ့
ကရင်အမျိုးသား ကာကွယ်ရေး အဖွဲ့ (Karen National Defence Organisation အတိုကောက် KNDO ) သည် ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) ၏ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့နှစ်ခုအနက်မှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး ကျန်တစ်ခုမှာ ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် (KNLA) ဖြစ်သည်။KNDO သည် KNU ၏ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အဖြစ် ၁၉၄၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၉ ခုနှစ်အထိ KNLA ကို KNU ၏ တရားဝင် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အဖြစ် မသတ်မှတ်မီအချိန်အထိ ဂျပန်အစိုးရ နှင် မြန်မာအစိုးရ ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
KNDO သည် ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် တစ်နိုင်ငံလုံး အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး တောင်းဆိုမှုမှ စတင်ကာ အစိုးရမှ လှုံ့ဆော်ပေးသော ငြိမ်းချမ်းရေး လုပ်ငန်းစဉ်များကို လိုက်နာခဲ့သည်။ တစ်နိုင်ငံလုံး အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူစာချုပ်တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ခြင်းနှင့် ပတ်သက်သော ကြေညာချက်တစ်ခုကို KNDO မှ ၂ဝ၁၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများ ကဏ္ဍ:ကရင်လူမျိုးစု
သီပါရွာ၊ အင်းတော်မြို့နယ်
သီပါရွာ (Thipar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ အင်းတော်မြို့နယ်၊ လယ်ပြင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၄၃၇၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်းတော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မန်ဟော်ရွာ၊ မန်တွန်းမြို့နယ်
မန်ဟော်ရွာ (Manhaw)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုင်းမော-ဝအထူးဒေသ (၂)၊ မန်တွန်းမြို့နယ်၊ မန် တွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၅၈၃၂ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မန်တွန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထနောင်းပင်စု (မြောက်)ရွာ၊ မြင်းခြံမြို့နယ်
ထနောင်းပင်စု (မြောက်)ရွာ (Htanaungpinsu(North))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြင်းခြံခရိုင်၊ မြင်းခြံမြို့နယ်၊ ဇီးတောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၃၇၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇီးတောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၉၈ ဦး၊ မ ၇၅၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၅၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြင်းခြံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျွန်းကြီးရွာ၊ ပေါက်မြို့နယ်
ကျွန်းကြီးရွာ (Kyungyi)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ပေါက်မြို့နယ်၊ နံ့သာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၈၉၈၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နံ့သာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၅၆၃ ဦး၊ မ ၅၂၅၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၈၁၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပေါက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဒေါတကလဲရွာ၊ ဖရူဆိုမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖရူဆိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တိုင်းလူဘာသာစကား
လူးရှမ်း ( ဗမာ : လူးရှမ်း; luu Shan, လူးရှမ်း :  ,ဂမ်ဒိုင်လူး၊ တိုင်ထံ စာလုံးပေါင်း -  ) သို့မဟုတ် တိုင်လူး၊ တိုင်လီူး၊ တိုင်လူး၊ တိုင်လီ၊ သိပ်သောင်ဗန်န_ဆစ်ဆောင်ပန်န ဒိုင် ( တရုတ် : ဒိုင်းလေယူ၊ ภาษาไทลื้อ     ဘာသာထိုင်း လူး   ; Lự  သို့   ) စကားသည်   အရှေ့တောင်အာရှတွင် လူဦးရေ ၇၀၀,၀၀၀ ခန့် ပြောဆိုကြပြီ  လူးရှမ်း ဘာသာစကားသည်  တိုင်အနွယ်ဝင်ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ ၎င်းဘာသာစကားပြောဆိုသူများ စုစုပေါင်းအရေအတွက်တွင်  တရုတ်နိုင်ငံ ( ယူနန် )တွင် လူဦးရေ ၂၈၀,၀၀၀၊ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၂၀၀,၀၀၀၊ လာအိုတွင် ၁၃၄,၀၀၀၊ ထိုင်းတွင် ၈၃,၀၀၀ နှင့် ဗီယက်နမ်တွင် ၄,၉၆၀ ဦးတို့၏ စာရင်းပါပါဝင်သည်။ ဘာသာစကားသည်အခြား တိုင် ဘာသာစကားများ နှင့်ဆင်တူသည်။ ထိုင်းမြောက်ပိုင်းဘာသာစကား ဟုလည်းခေါ်သည့်ခမ်းမောင် သို့မဟုတ် တိုင်ယွန်းနှင့်နီးကပ်စွာဆက်စပ်သည်။ ယူနန်ပြည်နယ်တွင် သိပ်သောင်ဗန်နဒိုင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု ၊ Pu'er City ရှိ Jiangcheng Hani နှင့် ယီ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု များတွင်ပြောဆိုခဲ့သည်။
ဗီယက်နမ်မှာတော့, လူးရှမ်းဘာသာကို တရားဝင်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုကြသည်။ တရုတ်ပြည်တွင် လူး ရှမ်းမျိုးနွယ်ကို သူတို့၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ်ခွဲခြားထားသည်။ တိုင်းရင်းသားလူနည်းစု ဒိုင်လူမျိုး တိုင်ဘာသာစကားများ များစွာရှိသည်။ ဇောင်
ယေဘုယျအားဖြင့် ပွင့်လင်းသော အသံထွက် တွင်သရ အက္ခရာများ (အပြီးသတ်မပါဘဲ) သည်ရှည်လျားပြီး၊ ပိတ်ထားသော အသံထွက် တွင် ( and  ) မှလွဲ၍ တိုသည်။
မစစ်ဆေးရသေးသော အသံထွက် များတွင်ဆန့်ကျင်ဘက်တန်ချိန်များ
လက်ဆောင်အမှတ်ကိုဖြုတ်လိုက်ပါ syllables ခြောက် phonemic တန်ချိန်အတွက်အဆုံးသတ်ဆိုလိုသည်မှာတံခါးပိတ် syllables အောက်ဖော်ပြပါဇယား sonorant အသံ ထိုကဲ့သို့သော နှင့်  နှင့်ပွင့်လင်း syllables  ။ check လုပ်ထားသော syllables (-p, -t or -k နှင့်အဆုံးသတ်သူများ) တွင်သုံးခုသာခွင့်ပြုထားသော်လည်း unchecked syllables များအတွက်တန်ချိန်ခြောက်လုံးရှိသည်။ အောက်ဖော်ပြပါဇယားသည်စစ်ဆေးထားသော syllables တွင်အသံထွက်အသံထွက်နှစ်ခုဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ glottal stop နှင့်  နှင့်  တို့ဖြစ်သော ကြမ်းတမ်းသောအသံများ ဖြင့်အဆုံးသတ်ထားသောပိတ်ထားသော syllables ။
ဝေါဟာရ
ထိုင်းနှင့် လာအိုနည်းတူ လူးရှမ်းစကား၌ သင်္သကရိုက် နှင့် ပါဠိ စကားလုံးများကို မွေးစားအသုံးပြုထားသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့်  လူးရှမ်းစကားသည် အနောက်တောင်ပိုင်းတိုင်မျိုးနွယ်များအနက်မှ  ရှမ်း၊ တိုင်နူးအာ့တို့နှင့် ဝေါဟာရများစွာ တူညီပါသည်။ လူးရှမ်းစကားသည် (ဝေါဟာရတူသည်။ ) မြောက်ပိုင်းထိုင်း (လန်နယွန်းရှမ်း)နှင့် ၉၅%၊  ဗဟိုထိုင်းနှင့် ၈၆%,၊ ရှမ်းနှင့် ၉၃%၊ ဂုံရှမ်းနှင့် ၉၅% အသီးသီးတူညီပါသည်။
အလားတူစကားများ
အချို့စကားလုံးများသည်အသံနှင့်သာကွာခြားသည်။
အချို့စကားလုံးများသည်အသံတစ်ခုနှင့်ဆက်စပ်သောအသံတစ်ခုနှင့်ကွဲပြားသည်။ များစွာသောအားဖြင့်ထိုင်းဘာသာတွင်ကန ဦး  သည်)  ဖြစ်သည်။ လာအိုနှင့်ယွန်းရှမ်းတို့ကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။
Aspire ဗျည်း (อักษรต่ำ unaspirated ဖြစ်လာနိမ့်လူတန်းစားဗညျြးအုပျစုထဲမှာ:
အခြားခြားနားချက်များ
ပြင်ပလင့်များ
ကဏ္ဍ:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ ကဏ္ဍ:လာအိုနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ ကဏ္ဍ:ပြန်လည်မဆန်းစစ်ရသေးသော ဘာသာပြန်များပါဝင်သည့် စာမျက်နှာများ
နမ့်မော်တောင်းရွာ၊ ကျောက်မဲမြို့နယ်
နမ့်မော်တောင်းရွာ (Nammawtaung)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကျောက်မဲခရိုင်၊ ကျောက်မဲမြို့နယ်၊ မင်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၉၃၆၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မင်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၄၃ ဦး၊ မ ၇၄၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၉၀ ဦးနေထိုင်သည်။ ဒေသအခေါ်မှာ နမ့်မော်တောင် ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်မဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နဘားဘူတာ
နဘားဘူတာ သည် မန္တလေး-မြစ်ကြီးနား မီးရထားလမ်းပိုင်းရှိ ဘူတာရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့မီးရထား တိုင်းအမှတ်(၁)တွင် ပါဝင်ပြီး စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး မြောက်ပိုင်း၊ ကသာခရိုင်၊ အင်းတော်မြို့နယ်၊ နဘားရွာတွင်တည်ရှိသည်။ မီးရထားလမ်းဆုံ ဘူတာဖြစ်ပြီး နဘား-ကသာလမ်းပိုင်း သို့ရထားလမ်းခွဲရှိသည်၊
ဘားဘာ ရိုးရာဘာသာတရား
ဘားဘာ ရိုးရာဘာသာတရား (traditional Berber religion) သည် မြောက်အာဖရိကဒေသကြီး၏ ဘားဘာလူမျိုးများ (အဲမယ်ဇီးမူရင်းနေထိုင်သူများ) လက်ခံကျင့်သုံးသော ယုံကြည်မှုများ၊ ကိုးကွယ်သော နတ်ဒေဝါများအကြောင်းကို စုစည်းထားသော ရှေးဟောင်း ယုံကြည်မှုအယူအဆတစ်ခုဖြစ်သည်။ များစွာသော ရှေးဟောင်းအဲမယ်ဇီး ယုံကြည်မှုများသည် ဒေသတွင်း၌ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာခဲ့စဉ် အခြားတစ်ဖက်တွင် အချို့သောယုံကြည်မှုအယူအဆများသည် အခြားသောအာဖရိက ရိုးရာဘာသာတရားများဖြစ်သော အီဂျစ်ရိုးရာဘာသာတို့နှင့် ထိတွေ့မှုရှိခြင်း (သို့) ရှေးခေတ်ကာလများ၌ ဟဲလင်နစ်ဂရိဝါဒ၊ အိုင်ဘဲရီးယန်း ဒဏ္ဍာရီ၊ ဂျူးဘာသာ၊ ပျူးနစ်ဘာသာတို့မှ ချေးယူသုံးစွဲခြင်း စသည်တို့၏ လွှမ်းမိုးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ များမကြာသေးမီက အဓိကလွှမ်းမိုးသော ဘာသာတရားမှာ အစ္စလာမ်ဘာသာ နှင့် အလယ်ခေတ်အတွင်းက အစ္စလာမ်ခေတ်မတိုင်မီ အာရေးဘီးယားရှိ ဘာသာတရား တို့ဖြစ်ကြသည်။ ရှေးခေတ် အဲမယ်ဇီး ယုံကြည်မှုအချို့သည် ဤအဲမယ်ဇီး ယဉ်ကျေးမှု၊ ရိုးရာအစဉ်လာများအတွင်း ယခုထိတိုင် ညင်သာသိမ်မွေ့စွာ တည်ရှိလျက် ရှိသည်။ အဲမယ်ဇီး ရိုးရာဘာသာတရားမှ ရောနှောပေါင်းစပ်ထားသည့် လွှမ်းမိုးမှုများကို အချို့သော အခြားယုံကြည်မှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်ပေသည်။
ဈာပနဆိုင်ရာ ကျင့်ထုံးများ
မက်ဂရက် (Maghreb) ဒေသရှိ သမိုင်းမတင်မီခေတ် အုတ်ဂူများနှင့်ပတ်သက်၍ ပြုလုပ်ထားသော ရှေးဟောင်းသုတေသနများက လူသေအလောင်းများကို မြေဝါရောင် (ochre) (ရံခါတွင် အနီ/အညို လည်းရှိသည်) ဆေးသုတ်သည်ဟု ဖော်ပြသည်။ ထိုထုံးတမ်းများကို အိုင်ဘဲရိုမောင်းရူးရှန်းဒေသ နေသူများအဖို့ သိရှိကြသော်လည်း ဤယဉ်ကျေးမှုသည် ကဲပ်ဆီရန်တို့ အလုပ်ကျင့်ထုံးဖြစ်နိုင်ဖွယ်ရာရှိသည်။ သေသူများကို တစ်ခါတစ်ရံတွင် ငှက်ကုလားအုတ် ဥခွံများ၊ ကျောက်မျက်ရတနာ၊ လက်နက်များနှင့်အတူ မြှုပ်နှံကြသည်။ အလောင်းများကို (မိခင်ဝမ်းထဲရှီ)သန္ဓေသားအနေအထားဖြင့် မြှုပ်နှံကြသည်။
ပြည်မ(ကုန်းမ)နေ ဘားဘာလူမျိုး အများစုနှင့်မတူဘဲ ဂွားန်ချီဘားဘာလူမျိုးတို့က သေသူများကို မံမီ ပြုလုပ်ကြသည်။ ရောမတက္ကသိုလ် ပါမောက္ခ ဖေဘရီဇီယို မိုရီ (၁၉၂၅-၂၀၁၀)သည် သိရှိသမျှသော ရှေးမံမီရုပ်အလောင်းများထက် နှစ်တစ်ထောင်ပို၍စောသော နှစ်ပေါင်း (၅,၅၀၀) သက်တမ်းရှိ လစ်ဗျား မံမီရုပ်အလောင်းတစ်ခုကို ၁၉၅၈တွင် တွေ့ရှိခဲ့၏။
သေသူများကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု
"ဘားဘာလူမျိုးများ" စာအုပ်ရေးသားသူများက သေလွန်သူများကို ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခြင်းသည် ရှေးဟောင်းဘားဘားတို့၏ အထူးထင်ရှားသော ဝိသေသလက္ခဏာများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ပွန်ပွန်းညပ်စ် ​မေလာ (Pomponius Mela) က အောဂျစ်လေ (Augilae) (ယနေ့ခေတ် - လစ်ဗျားနိုင်ငံ အောဂျစ်လာမြို့ (Awjila)) မြို့သားများသည် ၎င်းတို့၏ ရှေးဘိုးဘေးဝိဉာဉ်များကို နတ်များဟူ၍ ယူဆထင်မှတ်ကြသည်။ ထိုနတ်များကို တိုင်တည်၊ ဆွေးနွေးကြသည်။ တောင်းဆိုမှုများပြုပြီးသည့်နောက် ထိုအုတ်ဂူများတွင် အိပ်ကြ၍ အိပ်မက်မှတဆင့် အဖြေများကို စောင့်စားကြသည်။
ဟစ်ရောဒထ(စ်) (ဘီစီ ၄၈၄ - ဘီစီ ၄၂၅ ဝန်းကျင်) က နဲဆာမုန်းနက်စ် များတွင်လည်း ထိုအကျင့်မျိုးရှိသည်ဟု မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။ နဲဆာမုန်းနက်စ်များသည် ဆီဝါအိုအေစစ်နှင့် အောဂစ်လာ ဒေသများတဝိုက်ရှိ ကန္တရများတွင်နေထိုင်သော ဘားဘာအစုဖြစ်သည်။ ၎င်းက ဤသို့ရေးသားခဲ့သည်။ "[..] သီလသမာဓိကောင်း၍ ရဲရင့်ဆုံးသူများဟု ဆိုနိုင်ခဲ့သည့်သူများကို ထိုအုပ်စုဝင်များက တိုင်တည်ကြသည်။ ဤနည်းအားဖြင့် လက်များကို သင်္ချိုင်းအုတ်ဂူများအပေါ်တင်ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ရှေးဘိုးဘေးများ၏ အုတ်ဂူမြေပုံများဆီသို့ သွား၍ စမ်းတဝါးဝါးရှာဖွေကြသည်။ ထို့နောက် ဆုတောင်းကာ ထိုအုတ်ဂူများအပေါ်သို့တက်ရောက်အိပ်စက်ကြသည်။ ထိုသူသည် အိပ်မက်၌ မြင်မက်သည့်အရာတိုင်းကို လက်ခံကြ၏။" ဘားဘာတို့သည် ၎င်းတို့၏ အရှင်ဘုရင်ကိုလည်း ကိုးကွယ်ကန်တော့ကြ၏။ နျူးမစ်ဒီယန်ဘုရင်များ၏ အုတ်ဂူများသည် ဂန္ထဝင်ဘားဘားလူမျိုးတို့၏ အထင်ရှားဆုံး ကြွင်းကျန်ရစ်သော အထိမ်းအမှတ်အဆောက်အဦးများအနက်က တစ်မျိုးဖြစ်လေသည်။
ခေတ်သစ် ဘားဘာလူမျိုးများကြား မူစလင် သူတော်စင်များ (Marabout) ကို ပူဇော်ခြင်း (ကိုးကွယ်ခြင်းမဟုတ်)သည် အနောက်မြောက် အာဖရိကဒေသတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပြုလုပ်ကြ၍ ထိုအလေ့သည် သေသောသူများနှင့် သက်ဆိုင်သော ဦးစားပေးဓလေ့၊ ယုံကြည်မှုများနှင့်ပတ်သက်၍ သဲလွန်စအရိပ်အရောင် ပါရှိနိုင်သလို မပါရှိဟုလည်းဆိုနိုင်သည်။
လီဖင် (ဘူမိပညာရှင်)
လီဖင် (၁၉၂၄ မတ် ၂၀ - ၂၀၁၉ စက်တင်ဘာ ၁၀)သည် တရုတ်ဘူမိပညာရှင်နှင့် ငလျင်အင်ဂျင်နီယာ ဖြစ်သည်။ သူသည် တရုတ်အင်ဂျင်နီယာအကယ်ဒမီကျောင်းမှ ဂုဏ်ထူးဆောင် ဖြစ်သည်။
ကိုယ်ရေး
၁၉၅၄ တွင် လီသည် ဟားအယ်ပင်း တပ်မတော်အင်ဂျင်နီယာသင်တန်းကျောင်း၌ စာသင်ကြားပေးရန် တာဝန်ကျသည်။ ၁၉၅၉ ပြီးနောက်၊ တရုတ်သိပ္ပံသင်တန်းကျောင်း၏ ဘူမိဗေဒကောလိပ်၌ အလုပ်လုပ်ရာ၊ နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်ငလျင်ကွပ်ကဲရေးဌာန၏ မရှိမဖြစ် ဖြစ်လာသည်။
ပေကျင်းတက္ကသိုလ်နှင့် တရုတ်သိပ္ပံသင်တန်းကျောင်း၌ တွဲဖက်ပါမောက္ခအဖြစ် စာသင်ကြား ပို့ချသည်။
လီ၏ သုတသနတွင် အဓိကအာရုံစူးစိုက်သည်မှာ ငလျင် အင်ဂျင်နီယာပိုင်း ဖြစ်သည်။ သုံးမြစ်ကျဉ်းဆည်၊ တာ့ယာပင်လယ်အော် နူကလီးယားဓာတ်ပေါင်းဖို၊ အာထန်ဆည်နှင့် တန်ကျန်းခိုဆည်တို့ ပါဝင်သော အဓိကစီမံကိန်းမြောက်မြားစွာအတွက် ငလျင်ဒဏ် တွက်ချက်ခြင်းကို လုပ်ဆောင်သည်။
သုတေသနစာတမ်းပေါင်း ၅၀ ကျော်၊ အကြောင်းအရာစာတမ်း ၁၀ ကျော်နှင့် သုတေသနအစီရင်ခံစာ ၈၀ ကျော်ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်နှင့် ဝန်ကြီးဌာန သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာ ဆု ၁၀ ဆုကျော် ရရှိသည်။ တရုတ် အင်ဂျင်နီယာသင်တန်းကျောင်း၏ ဂုဏ်ထူးဆောင်အဖြစ် ၁၉၉၉ တွင် တင်မြှောက်ခံရသည်။
လီသည် အသက် ၉၅ နှစ် ၂၀၁၉ စက်တင်ဘာ ၁၀ တွင် ပေကျင်း၌ ကွယ်လွန်သည်။
ကလောင်ဖာမြို့
ကလောင်ဖာမြို့ သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရှမ်းပြည်နယ်၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ မိုင်းမော-ဝအထူးဒေသ ၂ ရှိ မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။
စခမ်းကြီးရွာ၊ သာယာဝတီမြို့နယ်
စခမ်းကြီးရွာ (Sakhangyi)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ သာယာဝတီမြို့နယ်၊ စခမ်းကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၂၈၅၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စခမ်းကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၁၉ ဦး၊ မ ၉၈၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၀၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သာယာဝတီမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မန်ခွန်ရွာ၊ မန်တွန်းမြို့နယ်
မန်ခွန်ရွာ (Manhkun)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုင်းမော-ဝအထူးဒေသ (၂)၊ မန်တွန်းမြို့နယ်၊ မန် တွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၅၈၃၃ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မန်တွန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကော်ယန်းကွတ်ရွာ၊ မိုင်းယန်းမြို့နယ်
ကော်ယန်းကွတ်ရွာ (Kawyangkut)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ မိုင်းယန်းမြို့နယ်၊ မိုင်းယန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၂၈၇၉ ဖြစ်သည်။ ဒေသအခေါ်မှာ ကော်ယန်းကွက် ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းယန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အင်းဝန်းရွာ၊ ကလောမြို့နယ်
အင်းဝန်းရွာ (Innwun)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ကလောမြို့နယ်၊ မြင်းမထိကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၄၈၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြင်းမထိကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၄၃ ဦး၊ မ ၂၂၅၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၄၉၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကလောမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အားကိုကျိုင်းရွာ၊ ဟိုပန်မြို့နယ်
အားကိုကျိုင်းရွာ (Ahrkokeng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ ဟိုပန်မြို့နယ်၊ အားကိုကျိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၁၃၃၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အားကိုကျိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၆ ဦး၊ မ ၁၇၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၉၀ ဦးနေထိုင်သည်။
အင်းတော်ဘူတာ
အင်းတော်ဘူတာ သည် မန္တလေး-မြစ်ကြီးနား မီးရထားလမ်းပိုင်းရှိ ဘူတာရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့မီးရထား တိုင်းအမှတ်(၁)တွင် ပါဝင်ပြီး စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး မြောက်ပိုင်း၊ ကသာခရိုင်၊ အင်းတော်မြို့တွင်တည်ရှိသည်။
ရှမ်းရိုးမ
ရှမ်းရိုးမ (ရှမ်းတောင်တန်းဟုလည်း သိကြသည်။) သည် ယူနန်ပြည်နယ်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံတစ်လျှောက် သွယ်တန်းတည်ရှိနေသည့် တောင်တန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုဒေသတစ်ခုလုံးသည် များစွာသော တောင်တို့ဖြင့် ပြည့်နှက်နေပြီး သေးငယ်သည့် လွင်ပြင်ငယ်ကလေးများသည် ထိုတောင်များကို ခြားနားထားကြသည်။
အမြင့်ဆုံးနေရာမှာ လွိုင်လန်းတောင် တောင်ဖြစ်ပြီး အမြင့်မှာ ၂၆၇၃ မီတာ ရှိသည်။ အခြားသောတောင်များမှာ ၂၅၆၅ မီတာအမြင့်ရှိသည့် မွန့်လင့်ရှန်းတောင်၊ ၂၅၆၅ မီတာမြင့်သည့် ဒိုင်အင်သနွန် (Doi Inthanon) နှင့် ၂၅၆၃ မီတာမြင့်သည့် လွိုင်ပန့်နာအို (Loi Pangnao) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ တောင်များအားလုံးသည် အရှေ့တောင်အာရှရှိ မြင့်မားသော တောင်ထိပ်ဖျားရှိသည့် တောင်များတွင် ပါဝင်သည်။
ပထဝီဝင်
ရှမ်းတောင်တန်းဧရိယာသည် တောင်စဉ်တောင်တန်းများ၊ လွင်ပြင်များနှင့် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်ဟု သိကြသည့် အနည်းငယ် ညီညာသော နေရာများ ပေါင်းစပ်တည်ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နီလာ၊ ပတ္တမြားနှင့် အခြားသော ကျောက်များ အဓိကထွက်ရှိရာ ဒေသလည်း ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ခဲ၊ ငွေ၊ သွပ် အစရှိသည့် သတ္ထုတွင်းထွက်များလည်း ထွက်ရှိသည်။
သမိုင်း
ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်တွင် ရှမ်းတောင်တန်းသည် အဓိက အရေးပါခဲ့သည်။ ပြင်ဦးလွင်မြို့ (အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် မေမြို့ ဟု သိကြသည်။) ရှမ်းတောင်တန်း၏ အနောက်ဘက်ပိုင်းဒေသတွင် တည်ထားသည့် မြို့တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် မီတာ ၁၀၀၀ အထက်တွင် တည်ရှိပြီး မန္တလေးမြို့မှ သွားပါက တစ်နာရီခွဲ ကြာမြင့်သည်။ ပြင်ဦးလွင်မြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပူပြင်းသည့် နွေရာသီကို ခိုလှုံရောင်ရှားရာ မြို့ဖြစ်ခဲ့သည်။ ပြင်ဦးလွင်မြို့သည် ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ် တည်ရှိသဖြင့် အထူးကျော်ကြားသည်။ ပြင်ဦးလွင်မြို့တွင် ကိုလိုနီခေတ်က ဗိသုကာလက်ရာများကို မြင်တွေ့နိုင်ပေသည်။ ရှမ်းတောင်တန်းဒေသရှိ အင်းလေးကန်သည်လည်း နိုင်ငံခြားခရီးသွားများ၏ စိတ်ဝင်တစား လာရောက်လည်ပတ်ကြသည့် နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဂီတာဖေဝင်း
ဂီတာဖေဝင်းသည် ဂန္ဓဝင်တေးသီချင်းရေးဆရာ၊ မြန်မာသံစဉ်တေး အဆိုတော်နှင့် ဂီတာမယ်ဒလင် တီးခတ်သူ အနုပညာရှင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ သူ၏သီချင်းများထဲမှ မျက်လုံးဖွင့်ပြီးအိပ်ကြည့်ပါ သီချင်းသည် မြန်မာသံစဉ်တေးများတွင် နာမည်ကျော်ကြားသော တေးတစ်ပုဒ်ဖြစ်သည်။
ငယ်ဘဝ
ဂီတာဖေဝင်းကို မြန်မာသက္ကရာဇ် ၆-၄-၁၃၀၉-ခု၊ ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၉၄၈-ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂၃ ရက်နေ့၊ အဖဦးညီစံ နှင့် အမိ ဒေါ်သန်းမှ ရခိုင်ပြည်နယ် ဂွမြို့ ဆပ်သွားကျိုင်ကောက်မှ မွေးဖွားခဲ့ပြီး မွေးချင်းမောင်နှမလေးဦးအနက် အငယ်ဆုံးသားဖြစ်သည်။
အနုပညာလောက
တပ်မတော်(ရေ)တွင် ဆယ်နှစ်ကြာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ပင်စင်ယူခဲ့ကာ အနုပညာလောကထဲသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၉-ခုနှစ်လောက်ကတည်းက သီချင်းများကို စတင်ရေးသားနေပြီ ဖြစ်သည်။ Slice ၊ လက်ခတ်နှင့် တွဲလျက်တီးရသောတူရိယာ ဂီတာ၊ မယ်ဒလင်ကို တီးခတ်နိုင်ပြီး ခဲခြစ်ပန်းချီကိုလည်း ရေးဆွဲနိုင်သူ ဖြစ်သည်။ ကာရံနဘေ အကျအန ကဗျာစာဆိုသီကုံး အရေးအသား ပိုင်နိုင်သူလည်းဖြစ်သည်။ ညမွှေးပန်း၊ အလွမ်းရှင်၊ ချစ်၍ချစ်ခါလာသည်မှ၊ မျက်လုံးဖွင့်ပြီးအိပ်ကြည့်ပါ၊ မျက်ရည်တစ်ပေါက်ရဲ့တန်ဖိုး၊ လွမ်းစရာအမုန်းသာ အချမ်းသာဆုံးပါ၊ ကြားလေသွေးလို့ ဝေးမှာလား အစရှိသော ဂန္ဓဝင်တေးသီချင်းလက်ရာတွေကို ဖန်တီးရေးသားခဲ့ပြီး တေးစီးရီးများစွာကိုလည်း ကိုယ်တိုင်သီဆိုထုတ်ဝေခဲ့သလို နိုင်ငံကျော်တေးသံရှင်များစွာက ပြန်ဆိုတေးအဖြစ် အကြိမ်ကြိမ်သီဆိုခဲ့ကြတဲ့ ဂန္ဓဝင်သီချင်းများစွာကို ရေးစပ်သီကုံး ဖန်တီးခဲ့သူပါ။ ၁၉၇၇-ဝန်းကျင်မှာ တွံတေးသိန်းတန်ရဲ့ ဂီတရုပ်ရှင်ပြဇာတ်သဘင်မှာ အစီအစဉ် ကြေညာသူအဖြစ် သီဆိုသူအဖြစ် ဆယ့်တစ်နှစ်တိုင်တိုင် လက်တွဲပါဝင်ခဲ့ပြီးနောက် မိသားစုစားဝတ်နေရေးအတွက် ၁၉၈၉-တွင် နိုင်ငံခြားသင်္ဘော လိုက်ခဲ့သည်။
၁၉၇၈-ခုနှစ်တွင် လားရှိုးသူ မေမေဌေး (ရေဒီယိုတေးသံရှင် ဌေးမြမြဝင်း)နှင့်လက်ထပ်ခဲ့ပြီး တစ်ဦးတည်းသော သမီးဖြစ်သူ မာရီယာအိဇာဇာဝင်းကို မွေးဖွားခဲ့သည်။ ၁၉၉၃-ခုနှစ်တွင် ဇနီးဖြစ်သူနှင့် ကွာရှင်းခဲ့ပြီး ကွယ်လွန်ချိန်အထိ နောက်အိမ်ထောင်မပြုဘဲ တူတူမများနှင့်သာ နေထိုင်သွားခဲ့သည်။ ၁၉၉၅- ခုနှစ်၌ ဂရိတ်တေးသံသွင်း တေးထုတ်လုပ်ဖြန့်ချိရေးကို ကွယ်လွန်ချိန်အထိ တူ/တူမများနှင့်အတူ ဦးစီးလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ ဆိုကရေးတီးပြိုင်ပွဲများတွင်လည်း ကြီးကြပ်ဒိုင်အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သလို ဂီတဆောင်းပါးများ စာပေရေးသားခြင်းနှင့်အတူ စာပေဟောပြောပွဲများစွာတွင်လည်း ဟောပြောခဲ့သည်။
နိုင်ငံတော်မှချီးမြှင့်သော ဂီတပညာရှင်ဆိုင်ရာ ဆုတံဆိပ်မြောက်မြားစွာကိုလည်း ရရှိထားခဲ့သော အနုပညာရှင်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။
ဘဝနိဂုံး
ဂီတာ ဖေဝင်းသည် ၁၅ ၅ ၂၀၂၀ ရက်နေ့ ည(၇)နာရီအချိန်၌ အမှတ်(၂) ကုတင် ၅၀ဝ စစ်ဆေးရုံတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် စာဆိုတေးရှင် ဂီတာဖေဝင်းသည် အသက် (၇၂)နှစ် ရှိပြီ ဖြစ်သည်။ မကွယ်လွန်မီ နာရီပိုင်းအလိုအထိ သူဖန်တီးထားသော တေးသီချင်းများနှင့် ပျော်မွေ့စွာ ဖက်တွယ်သွားသူ ဖြစ်သည်။
ရွာဟောင်းရွာ၊ အင်းတော်မြို့နယ်
ရွာဟောင်းရွာ (Ywarhaung)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ အင်းတော်မြို့နယ်၊ လယ်ပြင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၄၃၈၄ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်းတော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ယင်းမာကုန်းရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်
ယင်းမာကုန်းရွာ (Yinmarkone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ပြည်မြို့နယ်၊ မြွေရိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၁၃၂၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြွေရိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၈၃ ဦး၊ မ ၈၅၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၄၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပြည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နမ့်ဖိုင်မြို့
နမ့်ဖိုင်မြို့ သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရှမ်းပြည်နယ်၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ မိုင်းပေါက်-ဝအထူးဒေသ ၂ ရှိ မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။
မန်မဲရွာ၊ မန်တွန်းမြို့နယ်
မန်မဲရွာ (Manme)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုင်းမော-ဝအထူးဒေသ (၂)၊ မန်တွန်းမြို့နယ်၊ မန် တွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၅၈၃၄ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မန်တွန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် အစိုးရကအားပေးအားမြှောက်ပြုသော အကြမ်းဖက်မှု
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ကမ္ဘာတဝှမ်းရှိ အကြမ်းဖက်သမားများနှင့် အရန်တပ်ဖွဲ့များအား မဝေးလှသော သမိုင်းကြောင်းတလျောက် မကြာခဏပင် အထောက်အပံ့များပြုခဲ့သည်။ အစိုးရကအားပေးအားမြှောက်ပြုသော အကြမ်းဖက်မှုကို ဖိနှိပ်ရေးနည်းလမ်းအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သော အာဏာရှင်အစိုးရများစွာအတွက်လည်း အထောက်အပံ့များ ပေးခဲ့သည်။
အစိုးရကအားပေးအားမြှောက်ပြုခြင်းမဟုတ်သော အကြမ်းဖက်မှုများအား အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ထောက်ပံ့မှုမှာ လက်တင်အမေရိက၊ အရှေ့အလယ်ပိုင်းနှင့် တောင်အာဖရိကတို့တွင် ထင်ရှားသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ၁၉၈၁ မှ ၁၉၉၁ တိုင်အောင် စစ်လက်နက်များ၊ သင်တန်းများ၊ ဘဏ္ဍာရေးနှင့်ထောက်ပို့ဆိုင်ရာ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပံ့ပိုးမှုများ ကို နီကရားဂွါ အစိုးရအား ဖက်ပြိုင်တိုက်ခိုက်ရာတွင် အကြမ်းဖက်ဗျူဟာများသုံးသည့် ကွန်ထရာသူပုန်များထံ ပေးခဲ့သည်။ Orlando Bosch နှင့် Luis Posada Carriles ကဲ့သို့ ကျူးဘန်းပြည်ပြေးများအကြားမှ အကြမ်းဖက်သမားများထံ သင်တန်းများ လက်နက်များ နှင့် ရန်ပုံငွေများကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက အကြိမ်ကြိမ်ပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။
ယင်းကဲ့သို့ပံ့ပိုးမှုများအား ရှင်းချက်ထုတ်ရန်အတွက် အကြောင်းပြချက်အမျိုးမျိုးပေးခဲ့သည်။ စစ်အေးကာလအတွင်း ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုထံ ဘက်လိုက်နိုင်ဖွယ်ရှိသည့် နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများ - ရေပန်းစားသော ဒီမိုကရက်တစ် နှင့် ဆိုရှယ်လစ်လှုပ်ရှားမှုများပါမချန် - ပျက်ပြားစေရန် ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ မူးယစ်ဆေးဝါးတိုက်ဖျက်ပွဲ၏ အစိတ်အပိုင်း တရပ်အနေဖြင့်လည်း ယင်းကဲ့သို့ ထောက်ပံ့မှုများကို စုစည်းသည်။ အမေရိကန်ကော်ပိုရေးရှင်းကြီးများ၏ နိုင်ငံရပ်ခြား အကျိုးစီးပွားများအတွက် - အထူးသဖြင့် ယင်းကဲ့သို့အကျိုးစီးပွားများမှာ ဒီမိုကရက်တစ်အစိုးရများ၏ ခြိမ်းခြောက်မှုအောက် ရောက်သည့်အခါမျိုးတွင် - အမြတ်ထွက်မည့်ပတ်ဝန်းကျင်တခုဖြစ်စေရေးအတွက်လည်း အထောက်အပံ့ကို လမ်းခင်းပေးသည်။
ရှေ့ပြေးအကြိုနှစ်များ
ရှေ့ပြေးအကြိုနှစ်များဆိုသည်မှာ အီတလီနိုင်ငံ၌ ၁၉၆၀ နှောင်းပိုင်းမှ ၁၉၈၀ အစောပိုင်းကာလအထိ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော လူမှု-နိုင်ငံရေးရုတ်ရုတ်သဲသဲကာလဖြစ်သည်။ လက်ဝဲနှင့်လက်ယျာဝါဒီ ၂ ဘက်လုံးမှ စင်ပြိုင်တပ်ဖွဲ့များ လုပ်ဆောင်သည့် အကြမ်းဖက်မှု လှိုင်းလုံး ရိုက်ခတ်ခဲ့သည့် ကာလဖြစ်သည်။ တင်းမာမှုနည်းဗျူဟာ တရပ်အနေဖြင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု က လက်ယာဝါဒီတို့အား ပံ့ပိုးခဲ့သည်။
အီတာလျံစစ်ဘက်ထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့၌ ၁၉၇၁ မှ ၁၉၇၅ အထိ အမှုထမ်းခဲ့သော တန်ပြန်ထောက်လှမ်းရေးဌာနခွဲ ကွပ်ကဲရေးမှူး ဗိုလ်ချုပ်ကြီး Gianadelio Maletti က ဗင်းနစ်မြို့ဒေသတွင်းရှိ သူ့ဘက်သားများမှာ ဂျာမဏီထံမှ စစ်ဘက် ဖောက်ခွဲရေး ပစ္စည်းများ အထောက်အပံ့ရရှိသည့် လက်ယျာဝါဒီအကြမ်းဖက်ဆဲလ်ကို တွေ့ရကြောင်းနှင့် အမေရိကန် ထောက်လှမ်းရေး အဖွဲ့များက ၁၉၇၀ နှစ်များအတွင်း အီတလီ နိုင်ငံတွင်း လက်ယျာယိမ်းအကြမ်းဖက်ဝါဒကို အကွက်ဆင် ကူညီပေးခဲ့သည်ဟု ပြောဆိုသည်။
အီတာလျံတရားသူကြီး Guido Salvini စုံစမ်းစစ်ဆေးရေး၏ အဆိုအရ တင်းမာမှုနည်းဗျူဟာတွင် ပါဝင်ခဲ့သော ခေတ်သစ် ဖက်ဆစ်ဝါဒီအဖွဲ့အစည်းများဖြစ်သည့်  "La Fenice, Avanguardia nazionale, Ordine nuovo" မှာ “စီအိုင်အေနှင့် ဆက်နွယ်သော အစိုးရယန္တရား” ၏ အစိတ်အပိုင်းများထံမှ လမ်းညွှန်မှုခံ “လျှို့ဝှက်လက်နက်ကိုင်အင်အားစုများ” ၏ “တပ်ဖွဲ့များ” ဖြစ်သည်။
ရှေ့ပြေးအကြိုနှစ်များအတွင်း အီတလီ၌ အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်မှုများနှင့် စီအိုင်အေ၏ ဆက်နွယ်မှုများမှာ စကားရည်လုငြင်းခုံစရာအကြောင်းကိစ္စဖြစ်သည်။ ယင်းကိစ္စနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ဆွစ်ဇာလန်နှင့် ဘယ်လ်ဂျီယံတို့က လွှတ်တော်စုံစမ်းရေးများ ပြုခဲ့ကြသည်။
ပီယဇာဖွန်တားနား ဗုံးပေါက်ကွဲမှု
right|thumb|325x325px|Plaque in memory of the 17 victims of the terrorist bombing in Piazza Fontana ပီယဇာဖွန်တားနား ဗုံးပေါက်ကွဲမှုသည် မီလန်မြို့၊ ပီယဇာဖွန်တားနား ရှိ Banca Nazionale dell'Agricoltura (နိုင်ငံတော်လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးဘဏ်) ဌာနချုပ်၌ ၁၉၆၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၂ ရက် ညနေ ၄ နာရီ ၃၇ မိနစ်တွင် ဖြစ်ပွားသော အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်မှုဖြစ်ပြီး လူ ၁၇ ဦးသေဆုံးကာ ၈၈ ဦး ဒဏ်ရာရရှိသည်။ ယင်းညနေခင်းတွင်ပင် ရောမနှင့်မီလန်မြို့တို့၌ ဗုံး ၃ လုံး ထပ်မံပေါက်ကွဲပြီး စနက်တံမဖြုတ်ရသေးသော အခြား ၁ လုံးကိုလည်း တွေ့ရှိသည်။
မီလန်မြို့မှ တရားသူကြီး Guido Salvini က အမေရိကန်ရေတပ်အရာရှိ David Carrett ကို ပီယဇာဖွန်တားနား ဗုံးပေါက်ကွဲမှု နှင့်အစရှိသည်များ၌ ၎င်းပါဝင်မှုအတွက် နိုင်ငံရေးနှင့်စစ်ရေးအရ သူလျှိုပြုမှုဖြင့် ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် စွဲချက်တင်ခဲ့သည်။ Salvini က ယူအက်စ်-နေတိုး ထောက်လှမ်းရေးကွန်ယက်ဆိုင်ရာ အီတာလျံအရာထမ်း Sergio Minetto၊ ၆၀ နှင့် ၇၀ ပြည့်နှစ်များ အတွင်း အီတလီနိုင်ငံအရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် စီအိုင်အေ ပေါင်းစပ်ညှိနှိုင်းရေးမှူးအဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သော "collaboratore di giustizia" Carlo Digilio [it] (အန်ကယ်အော်တို) တို့ကိုလည်း အမှုဖွင့်ခဲ့သည်။ မီလန်မြို့ရှိ အော်ပရေးရှင်းဂလက်ဒီယိုနှင့် စပ်လျဉ်းသည့် သတင်းအချက်အလက်များကို ရှာဖွေနေသည့်  စီအိုင်အေဘက်တော်သား Carlo Rocchi ကို ၁၉၉၅ ခုနှစ်၌ ရှာတွေ့ခဲ့သည်ဟု la Repubblica သတင်းစာက အစီရင်ခံခဲ့သည်။
မဇ္ဈိမပဋိပဒါကျလက်ဝဲဝါဒ သံလွင်မဟာမိတ်အဖွဲ့က ထုတ်ဝေသော ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် အစီရင်ခံစာတစောင်တွင် “၁၉၆၉ ဒီဇင်ဘာ ပီယဇာဖွန်တားနားဗုံးပေါက်ကွဲမှုနှင့် ၅ နှစ်အကြာ Brescia ရှိ ပီယဇာဒယ်လာလော့ဂ်ဂျီယာ ဗုံးပေါက်ကွဲမှု အပါအဝင် လက်ယျာဝါဒီအကြမ်းဖက်သမားဗုံးဖောက်ခွဲမှုများစွာအကြောင်းကို ယူအက်စ်ထောက်လှမ်းရေးအေးဂျင့်များထံ ကြိုတင် အကြောင်းကြားခဲ့သော်လည်း အီတာလျံတာဝန်ရှိသူများထံ သတိပေးခြင်းသော်လည်းကောင်း တိုက်ခိုက်မှုအားတားဆီးခြင်း သော်လည်းကောင်း မပြုလုပ်ခဲ့” ဟု ပါရှိသည်။  ဂျာနယ်လစ်နှင့် လက်ယာစွန်း Ordine Nuovo (New Order) တော်လှန်ရေး အဖွဲ့၏ တည်ထောင်သူလည်းဖြစ်သည့် Pino Rauti (MSI Fiamma-Tricolore ပါတီ လက်ရှိခေါင်းဆောင်) က ရောမမြို့ရှိ အမေရိကန်သံရုံး စာနယ်ဇင်းအရာရှိ ၁ ဦးထံမှ ပုံမှန်ရန်ပုံငွေရခဲ့သည်ဟုလည်း အဆိုရှိသည်။ “ဗုံးဖောက်ခွဲမှုများမှတဆင့် အတ္တလန်တစ်စက်ဝန်းများက အီတလီအတွက် ရေးဆွဲပေးသော ‘တည်ငြိမ်ရေး’ အစီအမံများ မလည်ပတ်မီကပင် လက်ယာဝါဒီတော်လှန်ရေး၏ ခေါင်းဆောင်များအနက်မှ ၁ ဦးက ရောမမြို့ရှိ အမေရိကန်သံရုံး၏ လစာထောက်မှုတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်”ဟု ယင်းအစီရင်ခံစာက ရေးသားထားသည်။
ဗုံးဖောက်ခွဲမှုကို တားဆီးရန်အတွက် SID စစ်ဘက်ထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့က အကြီးတန်းအရာရှိတဦးကို ရောမမြို့မှ မီလန်မြို့သို့ စေလွှတ်ရန်ဖြစ်သော်လည်း လက်ဝဲမင်းမဲ့ဝါဒီများထံ အပြစ်ပုံချရန်အတွက် အခြားအရာရှိတဦးအား စေလွှတ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြောင်း ဂလက်ဒီယို (အီတလီနိုင်ငံရှိ နေတိုးအဖွဲ့၏ ‘နောက်ကွယ်’ အမည်ရ ကွန်မြူနစ်ဆန့်ကျင်ရေးအဖွဲ့) ကို ပူးတွဲတည်ထောင်သူ ခရစ်ယာန်ဒီမိုကရက် Paolo Emilio Taviani က စုံစမ်းစစ်ဆေးသူများထံ ပြောခဲ့သည်။ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် ဩဂုတ်တွင် ပြုလုပ်သော Il Secolo XIX  သတင်းစာ နှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခန်းတွင် Taviani က “ပစ္စည်းထောက်ပံ့ခြင်းနှင့် စုံစမ်းစစ်ရေးအား ရှုပ်ထွေးအောင်ပြုခဲ့သူများတွင် စီအိုင်အေအေးဂျင့်များပါဝင်သည်မှာ သေချာကြောင်း” စွပ်စွဲပြောဆိုခဲ့သည်။
“အမေရိကန်တို့၏ အခန်းကဏ္ဍမှာ မသဲကွဲကြောင်း၊ သိရှိသော်လည်းမတားမြစ်ခြင်း နှင့် ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများ ကျူးလွန်အောင် တိုက်တွန်းပေးခြင်းကြား လမ်းခုလတ်တွင် ရှိကြောင်း” Guido Salvini က ဆိုသည်။
Vincenzo Vinciguerra ၏ အပြောအရ အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်မှုမှာ ထိုစဉ်က ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး Mariano Rumor အား နိုင်ငံတော် အရေးပေါ် အခြေအနေ ကြေညာစေရေး တွန်းအားပေးရန် ဖြစ်သည်။
ကွန်ထရာ
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက နီကရားဂွါအစိုးရအား ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်ရာတွင် အကြမ်းဖက်နည်းဗျူဟာများ အသုံးပြုခဲ့ပြီး အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်မှု ၁၃၀၀ ထက်မနည်း ကျူးလွန်ခဲ့သော ကွန်ထရာသူပုန်များအား ဘဏ္ဍာရေး၊ ထောက်ပို့နှင့် စစ်ဘက် အထောက်အပံ့များကို ၁၉၇၉ မှ ၁၉၉၀ တိုင်အောင် ပံ့ပိုးခဲ့သည်။    ကွန်ထရာတို့ကျူးလွန်သော လူ့အခွင့်အရေး ဖောက်ဖျက်မှုများအား အကျယ်တဝင့်သိရှိသော်လည်း ဤအထောက်အပံ့ကို ပေးမြဲတိုင်း ပေးနေခဲ့သည်။
နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း
right|thumb|The U.S.-supported [[နီကာရာဂွါနိုင်ငံ|Nicaraguan Contras]] နီကရားဂွါနိုင်ငံတွင် Sandinista အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်ဦး (FSLN) က ၁၉၇၉ တွင် Anastasio Somoza Debayle ၏ အာဏာရှင်အစိုးရအား ဖြုတ်ချပြီး တော်လှန်ရေးအစိုးရအား ထူထောင်ခဲ့သည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုထံမှ စစ်ဘက်နှင့် ဘဏ္ဍာရေးအထောက်အပံ့များကို Somoza မင်းဆက်က ၁၉၃၆ ခုနှစ်ကတည်းက ရရှိနေခဲ့သည်။ အာဏာလက်ဝယ်ရရှိပြီး သည့်နောက် Sandinistas တို့က အစပထမပိုင်း၌ နိုင်ငံတော်ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေးစစ်အစိုးရ၏ အစိတ်အပိုင်းတရပ် အနေဖြင့်လည်းကောင်း ၁၉၈၄ ခုနှစ် လွတ်လပ်၍ တရားမျှတသောရွေးကောက်ပွဲများပြီးသည့်နောက် ဒီမိုကရက်တစ်အစိုးရ တရပ်အနေဖြင့်လည်းကောင်း နိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
The Sandinistas တို့က ကွန်မြူနစ်စီးပွားရေးစနစ်ကို ဖန်တီးရန် မကြိုးစားခဲ့ရုံမျှမက ၎င်းတို့၏မူဝါဒများက ဆိုရှယ် ဒီမိုကရေစီနှင့် ပေါင်းစပ်ဈေးကွက်စီးပွားရေးစနစ်ကို အားပေးသည်။   ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုအပေါ်မှီခိုနေရခြင်းမှ လွတ်မြောက်နိုင်‌ရေးအတွက် အစိုးရက နီကရားဂွါအား ယူအက်စ်၏ တားမြစ်ပိတ်ဆို့မှုကို ဆန့်ကျင်သည့် အနောက်ဥရောပ ထံမှ အကူအညီရရန် ကြိုးပမ်းသည်။ သို့သော် ယူအက်စ်အုပ်ချုပ်ရေးက လက်ဝဲဝါဒီ Sandinista အစိုးရအား ဒီမိုကရေစီနည်းလမ်းမကျသည့်အပြင် ဆိုဗီယက်-ကျူးဘန်း မော်ဒယ် နှောင်ကြိုးတည်း အာဏာရှင်အစိုးရအဖြစ်ရှုမြင်ပြီး ကွန်ထရာများကို လွတ်မြောက်ရေးတပ်သားများအဖြစ် ပုံဖော်ရန် ကြိုးစားသည်။
ဒန်နီယဲလ်အော်ထေးဂါ ဦးဆောင်သော Sandinista အစိုးရက ၁၉၈၄ နီကရားဂွါရွေးကောက်ပွဲများတွင် ပြတ်ပြတ်သားသား အနိုင်ရခဲ့သည်။ Sandinistas တို့ အာဏာရလာမှုအားတုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော သောင်းကျန်းသူအဖွဲ့အမျိုးမျိုး ဖြစ်သည့် ကွန်ထရာကို ကျောထောက်နောက်ခံပြုရန် ယူအက်စ်အစိုးရက ပြောင်ပြောင်တင်းတင်းအစီအစဉ်ချခဲ့သည်။ နီကရားဂွါစီးပွားရေးဈေးကွက်ပျက်စီးစေရန် နှင့် ရှားပါးသောသယံဇာတများကို လူမှုရေး နှင့် စီးပွားရေး ပရိုဂရမ်များထံ မရောက်ဘဲ စစ်ရေးတွင်သာ မသုံးမဖြစ်သုံးရသည့်အခြေအနေရောက်ရှိစေရေး နည်းလမ်းတရပ်အနေဖြင့် ဖြစ်သည်။
လျှို့ဝှက်အော်ပရေးရှင်းများ
Sandinista အစိုးရအားဆန့်ကျင်သည့် ကွန်ထရာလှုပ်ရှားမှုများအား အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ပံ့ပိုးမှုမှာ ၁၉၈၁ ဒီဇင်ဘာလတွင် စတင်ခဲ့ပြီး အော်ပရေးရှင်းများ၏ တပ်ဦးတွင် စီအိုင်အေပါဝင်ခဲ့သည်။ အစီအစဉ်ချမှုနှင့် လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှု ညွှန်ကြားချက်များ နှင့် အထောက်အပံ့များ၊ လက်နက်များ၊ အစားအစာနှင့်အစားအသောက်တို့အား ကွန်ထရာထံ စီအိုင်အေက ပံ့ပိုးခဲ့ပြီး ယင်းကို ဆယ်စုနှစ်တခုကျော်အတွင်း “ရည်မှန်းချက်အကြီးဆုံး” လျှို့ဝှက်အော်ပရေးရှင်းတခုအဖြစ် ဖော်ပြသည်။
စီအိုင်အေက မျှော်လင့်ထားသော ရည်ရွယ်ချက်များအနက်မှ တခုမှာ စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများအတွက် ယိုးမယ်ဖွဲ့ရာတွင် အသုံးချနိုင်ရေးအတွက် Sandinista အစိုးရထံမှ ပြင်းထန်ကြမ်းကြုတ်သောလက်တုံ့ပြန်မှုဖြစ်သည်။
အစိုးရအား ဆန့်ကျင်သည့် ကွန်ထရာကမ်ပိန်းတွင် မကြာခဏလုပ်ဆောင်သော အကျယ်တဝင့်အကြမ်းဖက်လုပ်ရပ်များ ပါဝင်သည်။ အစိုးရ၏ စီးပွားရေးနှင့်လူမှုရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများမှာ လူကြိုက်များလေရာ ကွန်ထရာက ထိုပရိုဂရမ်တို့ကို နှောင့်ယှက်ရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။ ယင်းကမ်ပိန်းတွင် လူထုအပေါ်လွှမ်းမိုးနိုင်မှုကို ပျက်ပြားစေရန်အတွက် Sandinista အစိုးရ တည်ထောင်ထားသော ကျန်းမာရေးဌာနများ နှင့် ဆေးရုံများကို ဖျက်ဆီးခြင်းပါဝင်သည်။ စာတတ်မြောက်ရေးလှုပ်ရှားမှုမှာ အစိုးရမူဝါဒ၏ အရေးကြီးသောအစိတ်အပိုင်းဖြစ်လေရာ စာသင်ကျောင်းများလည်း ဖျက်ဆီးခံရသည်။ ပြန်ပေးဆွဲခြင်း၊ သတ်ဖြတ်ခြင်း နှင့် မုဒိမ်းကျင့်ခြင်းတို့ကိုလည်း ကွန်ထရာက အကျယ်တဝင့်လုပ်ဆောင်လေရာ လူထောင်ပေါင်းများစွာ အထူးသဖြင့် အရပ်သားများမှာ အသတ်ခံရခြင်းနှင့် ထို့ထက်ပိုသောအရေအတွက်မှာ “အစပျောက်ခဲ့သည်။” ပြန်ပေးဆွဲခြင်းနှင့် သတ်ဖြတ်ခြင်းများမှာ လူမှုဖွဲ့စည်းပုံများ ပျက်ပြားစေရန် နှင့် လူထုအပေါ်လွှမ်းမိုးမှု ရရှိရန်နည်းလမ်းတရပ်အနေဖြင့် ရေဂန်အစိုးရက ပုံဖော်သည့် “ကန့်သတ် စစ်ဆင်ရေး” ၏ ရလဒ်ဖြစ်သည်။   အနှောင့်အယှက်ပြုခြင်း၊ အကြမ်းဖက်ခြင်း၊ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်းနှင့် စစ်ဆင်ရေးကဲ့သို့ နယ်မြေခံလှုပ်ရှားမှုများ” ဟူ၍ ကမ္ဘာ့ ကွန်မြူနစ်ဆန့်ကျင်ရေးလိဂ် (WACL) ၏ အငြိမ်းစား စစ်တပ်ဗိုလ်ချုပ် John Singlaub က သတ်မှတ် ထောက်ခံရပ်တည်ပေးခဲ့သည့် “သမားရိုးကျ မဟုတ်သည့် စစ်ဆင်ရေး” ဟုလည်း လူသိများသည်။ အချို့ဖြစ်ရပ်များတွင် မဆင်မခြင်သတ်ဖြတ်ခြင်းနှင့် ဖျက်ဆီးခြင်း များ ကျူးလွန်ခဲ့သည်။ နီကရားဂွါ၏ ကော်ရင်တိုဆိပ်ကမ်းတွင် ရေမြုပ်မိုင်းများ ထောင်ပြီး ရေကြောင်းသယ်ယူပို့ဆောင်ခြင်း လုပ်ငန်းအား နှောင့်ယှက်ခြင်းဖြင့်  စီးပွားရေးအနှောင့်အယှက်ပြုခြင်းကမ်ပိန်းတခုကိုလည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။   ကုန်သွယ်ရေး လုံးဝဥဿုံ တားဆီးကန့်သတ်ခြင်း ချမှတ်ခြင်းဖြင့် ရေဂန်အုပ်ချုပ်ရေးက အားပေးခဲ့သည်။ thumb|A mug shot of Oliver North, who conducted covert operations in support of the Contras ၁၉၈၄ ဘဏ္ဍာရေးနှစ်အတွင်း ကွန်ထရာတို့အား ဒေါ်လာ ၂၄ သန်း အထောက်အပံ့ပြုရန် ယူအက်စ်ကွန်ဂရက်က အတည်ပြု ခဲ့သည်။ သို့သော် နီကရားဂွါဆိပ်ကမ်းများအား မိုင်းထောင်ရာတွင် စီအိုင်အေပါဝင်မှုကို လူသိရှိကြား ဖြစ်သွားခဲ့သည့်အပြင် ဖက်ဒရယ်အုပ်ချုပ်ရေးဌာနက အပ်နှံသည့် ထောက်လှမ်းရေးနှင့် သုတေသန ဗျူရို၏ အစီရင်ခံစာတွင် နီကရာဂွါအရေး၌ ဆိုဗီယက်တို့ ကြားဝင်စွက်ဖက်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ ရေဂန်၏ ချဲ့ကားပြောဆိုမှုများ ပါဝင်လာပြီးသည့်နောက်တွင် ရေဂန်အုပ်ချုပ်ရေးအနေဖြင့် ၎င်း၏ ကွန်ထရာမူဝါဒအား ထောက်ခံမှုအများအပြား ဆုံးရှုံးခဲ့သည်။ ၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် တတိယမြောက် ဘိုလန်ပြင်ဆင်ချက်ဖြင့် ကွန်ထရာတို့ထံ ထောက်ပံ့မှုအားလုံးအား ကွန်ဂရက်က ဖြတ်တောက်လိုက်သည်။
အကျိုးဆက်အနေဖြင့် အခြားရင်းမြစ်များမှ ရန်ပုံငွေများပံ့ပိုးပေးရန် ရေဂန်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့က ကြံဆောင်ခဲ့ရတော့သည်။ ၁၉၈၄ နှင့် ၁၉၈၆ ခုနှစ်အကြားတွင် ဒေါ်လာ ၃၄ သန်းကို တတိယနိုင်ငံများ ကြားခံ၍လည်းကောင်း ဒေါ်လာ ၂.၇ သန်းကို ပုဂ္ဂလိကရင်းမြစ်များမှလည်းကောင်း ပေးပို့ခဲ့သည်။ NSC ဝန်ထမ်းများ၏ လျှို့ဝှက်ဌာနတခုဖြစ်ပြီး ကိုယ်ပိုင်လေယာဉ်များ၊ လေယာဉ်မှူးများ၊ လေယာဉ်ကွင်းများ၊ သင်္ဘောများ နှင့် လုပ်သားများရှိသော "အင်တာပရိုက်စ်" အမည်ရ အဖွဲ့အစည်းကို ဖန်တီးခဲ့သည့် အော်လီဗာနော့သ်က ယင်းရန်ပုံငွေများကို အမျိုးသားလုံခြုံရေးကောင်စီထံမှတဆင့် ပေးပို့ခဲ့သည်။ အခြား အစိုးရအေဂျင်စီများ အထူးသဖြင့် ဗဟိုအမေရိကတိုက်ရှိ စီအိုင်အေဝန်ထမ်းများထံမှလည်း အထောက်အပံ့များ ရရှိခဲ့ သည်။ အီရန်ထံလက်နက်ရောင်းချရာမှအမြတ်ရငွေများကို ကွန်ထရာအတွက် ရန်ပုံငွေဖြစ်မြောက်အောင် အသုံးပြုခဲ့သည့် ၁၉၈၆-၁၉၈၇ ခုနှစ် အီရန်-ကွန်ထရာအရေးဖြင့် ဤဆောင်ရွက်ချက်များမှာ အဆုံးသတ်သွားခဲ့သည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု သိထားပြီးဖြစ်သည့် မူးယစ်ဆေးဝါးမှောင်ခိုကူးမှုမှတဆင့်လည်း ကွန်ထရာအတွက် ငွေကြေးစုဆောင်းခဲ့သည်။ ယင်းနှင့် ပတ်သက်၍ အထက်လွှတ်တော်အမတ်ဂျွန်ကယ်ရီ၏ ၁၉၈၈ ပြည်ပဆက်ဆံရေးများကော်မတီ အစီရင်ခံစာက “မူးယစ်ငွေများ မှာ ကွန်ထရာ ရန်ပုံငွေအခက်အခဲအတွက် ပြီးပြည့်စုံသောအဖြေဖြစ်သည်ဟူသည့် ယူဆချက်ကို အကြီးတန်း မူဝါဒချမှတ်သူများမှာလည်း မလွန်ဆန်နိုင်” ဟူ၍ ကောက်ချက်ချထားသည်။
ဝါဒဖြန့်ချိမှု
ကွန်ထရာများအပေါ် လူထုအားပေးထောက်ခံမှုရောက်သွားစေရန် နှင့် ကွန်ဂရက်အတွင်း ထိုထောက်ပံ့မှုအား မျက်နှာသာ ပေးမည့် မဲ အပြောင်းအလဲဖြစ်စေရန် ရေဂန်အစိုးရက ကမ်ပိန်းတခုကို နီကရားဂွါပြည်တွင်းစစ်ပွဲတလျောက် ဆင်နွှဲခဲ့သည်။ ထို့အတွက် အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ၎င်းတို့အကြား ဆက်နွယ်မှုများကို ထုတ်ဖော်ခြင်းမပြုကြသည့် အခယူအကြံပေးများ ရေးသားသော “ပေါ်တင်ဝါဒဖြန့်ချိရေး” ဟုလည်း သိရှိကြသော ကွန်ထရာများအပေါ်အကောင်းမြင်စေမည့် ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေမှုများ နှင့် ဖြန့်ချိမှုများအား အမျိုးသားလုံခြုံရေးကောင်စီက ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ အလားတူသတင်းစကားများပေးသည့် မိန့်ခွန်းများနှင့် သတင်းကွန်ဖရင့်များကိုလည်း စီစဉ်ခဲ့သည်။ ကွန်ထရာများအကြောင်းကို နှစ်လိုဖွယ်ရာအသုံးအနှုန်းများ သုံးစွဲပြီး ယူအက်စ်အစိုးရက ဆက်တိုက်ဆွေးနွေးခဲ့ပြီး “ကိုယ်ကျင့်တရားအရ [အမေရိကန်] နိုင်ငံ့ဖခင်ကြီးများအလား” ဟု ရေဂန်က ကွန်ထရာတို့ကို တင်စားခဲ့သည်။ အုပ်ချုပ်ရေးက ဆက်ဖြန့်ချိနေသည့် အခြားခေါင်းစဉ်မှာ နီကရားဂွါနိုင်ငံအား ဒီမိုကရေစီ ပြန်လည်ပေးရန်ဟူသည့် အယူအဆဖြစ်သော်လည်း တော်လှန်ရေးမတိုင်မီက နီကရားဂွါမှာ ယူအက်စ်ထောက်ခံသည့် အာဏာရှင်အစိုးရဖြစ်ခြင်းကြောင့်သာမက Sandinistas မတိုင်မီက ဒီမိုကရက်တစ်အစိုးရ မည်သည့်အခါကမျှ မဖြစ်ခဲ့ကြောင်း လေ့လာသူများက “ထူးဆန်းစွာ” ဟု သရုပ်ဖော်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၄ နီကရားဂွါ ရွေးကောက်ပွဲများမှာ ယေဘုယျအားဖြင့် တရားမျှတသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ကြေညာခဲ့ကြသော်လည်း Sandinistas တို့ကို ဒီမိုကရေစီနည်းမကျဟု တံဆိပ်ကပ်ရန် ဆက်တိုက်ကြိုးပမ်းမှုများ ရှိခဲ့သည်။
နီကရားဂွါအား ရိုးရာလူမှုဖွဲ့စည်းပုံများ ဆက်လက်ရှိနေပြီး ယူအက်စ်၏ “နယ်ချဲ့အရင်းရှင်ဝါဒီ” အတွေးအခေါ်အား ခြိမ်းခြောက်မှုမပြုမည့် ဗဟိုအမေရိကတိုက်နိုင်ငံနီးချင်းများအတိုင်း ပြန်လည်ဖြစ်သွားစေရန်ဖြစ်သည်ဟု မျက်မှောက်ရေးရာ လေ့လာအစီရင်ခံသူများက ဆိုသည်။ အီရန်-ကွန်ထရာအရေးအား စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုကြောင့် စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ဧရာမလေ့ကျင့်မှုဟု ခေါ်သည့် အော်ပ‌ရေးရှင်းတခု ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
လှည့်ဖျားခြင်း၊ ရန်စခြင်းနှင့် အကြမ်းဖက်ခြင်းများမှတဆင့် ကွန်ထရာအရေးအတွက် နီကရားဂွါ၌ နိုင်ငံရေးထောက်ခံမှုကို “လက်နက်ကိုင်ဝါဒဖြန့်ချိရေးအဖွဲ့များ” ဖြင့် မည်သို့တည်ဆောက်နိုင်ကြောင်းကို အဓိက အသားပေးသည့် ပြောက်ကျားစစ်ဆင်ရေး  (Operaciones sicológicas en guerra de guerrillas) အတွင်း စိတ်ဓာတ်ရေးရာအော်ပရေးရှင်းများဟု ခေါင်းစဉ်တပ်ထားသော လက်စွဲစာအုပ်ကို စီအိုင်အေက ကွန်ထရာတို့အတွက် ရေးသားပြုစုခဲ့သည်။ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်းများအကြောင်း လက်စွဲစာအုပ်က ဆွေးနွေးထားသည်။ ထိုလက်စွဲမှာ ကွန်ထရာတို့ အသုံးပြုနှင့်ပြီး ဖြစ်သည့် အစွန်းရောက်အကြမ်းဖက်မှုများအား “လျော့ပါးစေရန်” ဖြစ်ကြောင်း စီအိုင်အေက အခိုင်အမာဆိုသည်။
ထိုလက်စွဲကို စီအိုင်အေထံမှတဆင့် ထုတ်ပြန်ခြင်းမှာ ယူအက်စ်အစိုးရနှင့်သမ္မတရေဂန်တို့က သွယ်ဝိုက်၍ ကွန်ထရာအကြမ်းဖက်မှုများကို အားပေးအားမြှောက်ပြုခြင်းဖြစ်ရာ ရေဂန် ကိုယ်တိုင်၏ သမ္မတညွှန်ကြားလွှာကို ဖောက်ဖျက်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်ဟု Leslie Cockburn က ရေးသားခဲ့သည်။
ပြောက်ကျားစစ်အတွင်း စိတ်ဓာတ်ရေးရာစစ်ဆင်မှုများ လက်စွဲမှာ နီကရားဂွါသားတို့၏ စိတ်နှလုံးအား အောင်နိုင်ရေး နည်းလမ်းများအဖြစ် အကြမ်းဖက်မှုနည်းဗျူဟာကို အတိအလင်းထောက်ခံထားသည်။ “ဝါဒဖြန့်ချိရေးအကျိုးသက်ရောက်မှုများအတွက် အကြမ်းဖက်မှုများအား ရွေးထုတ်အသုံးပြုခြင်း” နှင့် “ပြောင်ပြောင်တင်းတင်းနှင့် ပုန်းလျှိူးကွယ်လျှိူး အကြမ်းဖက်မှု” ကဲ့သို့ အခန်းခေါင်းစဉ်များက အဆိုပါအချက်ကို ရှင်းလင်းထင်ရှားစေသည် …ထို့ကြောင့် စီအိုင်အေအပါအဝင် ယူအက်စ်အစိုးရဝန်ထမ်းများအား လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်မှုများနှင့် ပတ်သက်မှုမပြုရန် တားမြစ်သည့် ၁၉၈၁ ဒီဇင်ဘာတွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သော သမ္မတရေဂန်ကိုယ်တိုင်၏ သမ္မတ ညွှန်ကြားလွှာ ၁၂၃၃၃ ကို အဆိုပါစာအုပ်ငယ်က ချိုးဖောက်ခြင်းဖြစ်သည်။