cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
မောင်ရင့်မာ
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ ကဏ္ဍ:မွေးဖွားခုနှစ် မသိရှိရသူများ (သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ)
စက်တင်ဘာ ၁၉၇၈
ကိုးကား
1978
ရွာသစ်ကြီးရွာ၊ အလုံ
ရွာသစ်ကြီးရွာ၊ အလုံ
မြေနဲကြီးရွာ၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်
မြေနဲကြီးရွာ (Myaynegyi)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်၊ မြေနဲကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၂၅၀၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြေနဲကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၇၄ ဦး၊ မ ၃၇၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၅၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ညောင်ဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခဲဝါရွာ၊ ဦးလှဖေ
ခဲဝါရွာ၊ ဦးလှဖေ
ဗျင်းညားရွာ၊ ဗျင်းညား (အလယ်)
ဗျင်းညားရွာ၊ ဗျင်းညား (အလယ်)
အလှော်ရွာ၊ ဖောင်းပြင်မြို့နယ်
အလှော်ရွာ (Ahhlaw)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မော်လိုက်ခရိုင်၊ ဖောင်းပြင်မြို့နယ်၊ ဟဲလှော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၁၄၀ ဖြစ်သည်။
လဖိုင်ရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်
လဖိုင်ရွာ(Lahpai)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်၊ လဖိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၈၃၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လဖိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၇၇ ဦး၊ မ ၃၇၉ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၇၅၆ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝိုင်းမော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အလယ်ရွာ၊ ခုံကြီး
အလယ်ရွာ၊ ခုံကြီး
အနောက်စုရွာ၊ ဝက်ရုပ်
အနောက်စုရွာ၊ ဝက်ရုပ်
တတိယ မောင်းထောင်ဆရာတော်
တတိယမောင်းထောင် ဆရာတော် (မြန်မာ ၁၁၇၇ - ၁၂၃ဝ) သည် အလုံမြို့၊ မောင်းထောင်ကြီးရွာ၌ သက္ကရာဇ် ၁၁၇၇ ခုနှစ် ဝါဆိုလဆန်း ၈ ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့တွင် ဖွားမြင်သည်။ ငယ်မည် ဦးသော်၊ ဘွဲ့ရှင်ပညာသာမိ ဖြစ်သည်။ ဒုတိယ မောင်းထောင် သာသနာပိုင်ဆရာတော်၏ တပည့်ဖြစ်သည်။ မင်းတုန်းမင်း လက်ထက် သက္ကရာဇ် ၁၂၁၇ ခုနှစ်တွင် ပညာသာမိသိရိ ကဝိဓဇ မဟာဓမ္မ ရာဇာဓိရာဇဂုရု တံဆိပ်တော်ရသည်။ မန္တလေးမြို့ အရှေ့ပြင် မင်္ဂလာရာမ ခေါ်သော မောင်းထောင်တိုက်၌ သက်တော် ၅၃ နှစ် သက္ကရာဇ် ၁၂၃ဝ ပြည့်နှစ် တပို့တွဲလတွင် ပျံလွန်တော်မူသည်။
သိမ်ကုန်းရွာ၊ ရွာငံမြို့နယ်
သိမ်ကုန်းရွာ (Theinkone)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ရွာငံမြို့နယ်၊ သိမ်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၈၈၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သိမ်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၄၃၉ ဦး၊ မ ၂၅၇၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၀၁၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရွာငံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဒဓိဝါဟနဇာတ်
ဒုကနိပါတ် - ၄။ အသဒိသဝဂ် -၁၈၆ - ဒဓိဝါဟနဇာတ်။ ။ ဗာရာဏသီမင်းနှင့် စစ်ထိုးရန် သိကြားမင်းပေးသော စည်ကိုတီး၍ စစ်သည် ခြံရံစေခြင်း၊ နို့ဓမ်းအိုးကိုခွဲ၍ မြစ် ဖြစ်စေခြင်း၊ ပုဆိန်ကိုလွှတ်၍ မင်း၏ဦးခေါင်းကို ဖြတ်ယူစေခြင်းတို့ဖြင့် မင်းအဖြစ်သို့ ရောက်သော ဒဓိဝါဟနမင်း အကြောင်း။
ညီများရှိရာ သိကြားလာ
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ကာသိတိုင်း၌ ပုဏ္ဏားညီနောင် လေးယောက်တို့သည် ရသေ့ရဟန်းပြုကာ ဟိမဝန္တာအရပ်ဝယ် အစဉ်အတိုင်း ကျောင်းဆောက်၍ နေကြကုန်၏။ ထိုလေးပါးသော ရသေ့တို့တွင် အစ်ကိုအကြီးဆုံး ရသေ့သည် စုတေ၍ သိကြားမင်း ဖြစ်လေ၏။ သိကြားမင်းသည် ထိုအကြောင်းကိုသိ၍ အကြားအကြား၌ ခုနစ်ရက်၊ ရှစ်ရက်အလွန်တွင် ညီရသေ့သုံးပါးတို့ထံ သွားကာ ဆည်းကပ်လေ့ရှိ၏။
ညီများလိုရာ ပေးအပ်ကာ
တစ်နေ့သ၌ သိကြားမင်းသည် ရသေ့ကြီးထံသို့ကပ်ပြီးလျှင် “အရှင်ဘုရား ... အဘယ်ဝတ္ထုဖြင့် အလိုရှိသနည်း” ဟု လျှောက်၏။ “သိကြားမင်း ... ငါ့မှာ ဖျော့တော့သော အနာရှိ၍ မီးဖြင့် အလိုရှိသည်” ဟု ပြော၏။ သိကြားမင်းသည် ရသေ့ကြီးအား ပဲခွပ်ပုဆိန်ကိုပေး၏။ “အရှင်ဘုရား ... မီးဖြင့် အလိုရှိသောအခါ ဤပဲခွပ်ပုဆိန်ကို လက်ဖြင့်ပုတ်ခတ်၍ ဟယ် ... ပဲခွပ်ပုဆိန် ငါ့ဖို့ ထင်းတို့ကိုဆောင်၍ မီးမွှေးလော့ ခိုင်းလျှင် ထိုပဲခွပ်ပုဆိန်သည် ထင်းတို့ကို ယူဆောင်ကာ မီးမွှေး၍ ပေးလိမ့်မည်။ သည်တွင်မကသေးတခြား လိုရာကိစ္စကိုလည်း ခိုင်းနိုင်ပါသည်ဟု မှာထားခဲ့၏။ နောက်တစ်ဖန် ရသေ့လတ်ထံသို့ ကပ်ပြီးလျှင် “အရှင်ဘုရား ... အဘယ်ဝတ္ထုဖြင့် အလိုရှိသနည်း” ဟု လျှောက်လေ၏။ “သိကြားမင်း ... ငါ့မှာ ဆင်တို့သွားရာလမ်းနှင့် နီးနေ၍ ဆင်တွေ နှိပ်စက်သဖြင့် ဆင်းရဲလှသည်။ သို့အတွက် ဆင်တွေကို ပြေးစေချင်သည်” ဟု ပြော၏။ သိကြားမင်းသည် ရသေ့လတ်အား စည်တစ်လုံးကို ပေး၏။ “အရှင်ဘုရား ... စည်၏ ဤဘက်မျက်နှာကို တီးလျှင် ရန်သူတို့ ပြေးကြလိမ့်မည်။ ဤဘက်မျက်နှာကို တီးလျှင် မေတ္တာသက်ဝင်ကြကာ အင်္ဂါလေးပါးရှိသော စည်သည်တို့လာ၍ ခြံရံကြလိ်မ့်မည်” ဟု မှာထားခဲ့၏။
နို့ဓမ်းသုံးကြ စားသောက်ရ
နောက်တစ်ဖန် ရသေ့ငယ်ထံသို့ ကပ်ပြီးလျှင် “အရှင်ဘုရား ... အဘယ်ဝတ္ထုဖြင့် အလိုရှိသနည်း” ဟု လျှောက်ပြန်၏။ “သိကြားမင်း ... ငါ့မှာ ဖျော့တော့နာ စွဲကပ်သဖြင့် ဓာတ်ချောက်ချားသည် ဖြစ်၍ နို့ဓမ်းဖြင့် အလိုရှိသည်” ဟု ပြော၏။ သိကြားမင်းသည် ရသေ့ငယ်အား နို့ဓမ်းအိုးတစ်လုံးကို ပေး၏။ “အရှင်ဘုရား ... အလိုရှိ၍ - ဤနို့ဓမ်းအိုးကို သွန်လျှင် ရေအယဉ်စီးကာ မြစ်ကြီးကိုဖြစ်စေလျက် အရှင်ဘုရားတို့အား မင်းအဖြစ်ကိုပင် ယူ၍ပေးနိုင်ပါလိမ့်မည်” ဟု မှာထားခဲ့၍ မိမိနေရာ ပြန်လေ၏။ ထိုအခါမှာစ၍ ရသေ့ကြီးသည် ပဲခွပ်ပုဆိန်ကို စေခိုင်း၍ မီးကိုရ၏။ ရသေ့လတ်လည်း စည်ကိုတီး၍ ဆင်တို့ကို ပြေးစေ၏။ ရသေ့ငယ်လည်း နို့ဓမ်းအိုးမှယူကာ နို့ဓမ်းကို စားရ၏။
ဝက်ကိုသတ်စား ရသေ့ထံသွား
ထမင်းဆာမွတ်လှသဖြင့် သစ်သီးကြီးငယ်ကို ရှာဖွေသည်ရှိသော် ဝက်၏ အနီးသို့ရောက်၍ အိပ်ပျော်နေသည်ကို သိသဖြင့် အသာအယာသွားလျက် ပတ္တမြားတုံးကို ယူပြီးလျှင် ထိုပတ္တမြားတုံး၏ အာနုဘော်ဖြင့် ကောင်းကင်ပျံတက်ကာ ရသဖန်းပင်ပေါ်၌နေလျက် ဤဝက်ကား ပတ္တမြားတုံး၏ အာနုဘော်ဖြင့် ဤကျွန်းသို့လာ၍ နေဟန်တူသည်။ ဤဝက်ကို သတ်စားပြီးမှ သွားမည်ဟု ကြံစည်ကာဝက်ခေါင်းပေါ်သို့ တုတ်ချောင်းတစ်ခုကို ချလေ၏။ ဝက်သည်နိုးလတ်၍ ပတ္တမြားတုံးကို မမြင်လျှင် ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်လျက် ထိုထိုဤဤ ပြေးလွှားကာ ရှာဖွေ၏။ လုလင်သည် ရယ်၏။ ဝက်သည် ထိုလုလင်ကို မြင်လျှင် အလွန်စိတ်ဆိုးသဖြင့် ရေသဖန်းပင်ကို ဦးခေါင်းဖြင့် တိုက်၍သေလေ၏။ လုလင်လည်း ရေသဖန်းပေါ်မှာ ဆင်းသက်ကာ ဝက်သားကို မီးကင်၍စားပြီးလျှင် ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် သွားရာ၊ ဟိမဝန္တာသို့ရောက်လျှင် ရသေ့ကြီးသင်္ခမ်းကို မြင်၍ ဆင်းသက်ကာ ရသေ့ကြီးကို နှစ်ရက်သုံးရက် ဝတ်ကြီး ဝတ်ငယ်ကို ပြု၍နေ၏။ ထိုအခါ ပဲခွပ်ပုဆိန်၏ အာနုဘော်ကို သိလေ၏။
ရသေ့များသတ်မှု ပစ္စည်းယူ
လုလင်လင်သည် ပဲခွပ်ပုဆိန်ကို လိုချင်သဖြင့် မိမိပတ္တမြားတုံး၏ အာနုဘော်ကို ရသေ့ကြီးကိုပြကာ ရသေ့ကြီးအား “အရှင်ဘုရား ... ပတ္တမြားတုံးနှင့် ပဲခွပ်ပုဆိန်ကို လဲပါ” ဟု လျှောက်ထားလေ၏။ ရသေ့ကြီးလည်း ကောင်းကင်ဖြင့် ပျံလို၍ လဲလိုက်၏။ လုလင်လည်း ပဲခွပ်ပုဆိန်ကို ယူ၍ အတန်ငယ် သွားမိလျှင် ပဲခွပ်ပုဆိန်ကို လက်ဖြင့် ပုတ်ခတ်ကာ ရသေ့ကြီး ဦးခေါင်းကိုဖြတ်ပြီး ပတ္တမြားတုံးကို ယူခဲ့ရမည် စေခိုင်း၏။ ပဲခွပ်ပုဆိန်လည်း စေခိုင်းသည့်အတိုင်း သွား၍ ရသေ့ကြီး ဦးခေါင်းကိုဖြတ်ပြီး ပတ္တမြားတုံးကို ယူခဲ့၏။ တစ်ဖန် ပဲခွပ်ပုဆိန်ကို တစ်နေရာတွင် ဝှက်ထားကာ ရသေ့လက်ထံကပ်၍ နှစ်ရက်သုံးရက် နေသောအခါ စည်၏ အာနုဘော်ကို သိပြန်၍ ရသေ့လတ်အား - ပတ္တမြားတုံးနှင့် စည်ကိုလဲရန် လျှောက်ထား၍ လဲလိုက်သဖြင့် စည်ကိုယူကာ အတန်ငယ်သွားမိလျှင် ပဲခွပ်ပုဆိန်ကို ရှေးနည်းအတိုင်း စေလွှတ်၍ ရသေ့လတ် ဦးခေါင်းကို ဖြတ်ကာ ပတ္တမြားတုံးကို ယူစေပြီးလျှင် သိုဝှက်၍ ရသေ့ငယ်ထံ ကပ်ပြန်၍ နှစ်ရက် သုံးရက် နေသောအခါ နို့ဓမ်းအိုးကို လဲလှယ်ပြီး ပဲခွပ်ပုဆိန်ကို ရှေးနည်းအတိုင်း ရသေ့ငယ် ဦးခေါင်းကို ဖြတ်၍ ပတ္တမြားတုံးကိုယူပြီးလျှင် ပဲခွပ်ပုဆိန်ကို လည်းကောင်း၊ စည်ကို လည်းကောင်း၊ နို့ဓမ်းအိုးကို လည်းကောင်း ယူဆောင်လျက် ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် ဗာရာဏသီပြည်သို့ သွားလေ၏။
တိုင်းပြည်ယူပြန် ထီးနန်းစံ
ရောက်လျှင် မနီးမဝေးသော အရပ်၌နေ၍ ဗာရာဏသီမင်းကြီးထံ - ပြည်ကိုတည်း ပေးမည်လော၊ သို့တည်းမဟုတ် စစ်ကိုတည်း ထိုးမည်လော-ဟု အမှာစာကို ရေးသား၍ ယောကျ်ားတစ်ယောက်ကို ပို့စေ၏။ မင်းကြီးကြားလျှင် သူခိုးကို ဖမ်းမည်ဟု စစ်သည်ဗိုလ်ပါနှင့်တကွ မြို့မှထွက်လေ၏။ ထိုအခါ လုလင်သည် စည်မျက်နှာတစ်ဘက်ကို တီးကာ အင်္ဂါလေးပါးရှိသော စစ်သည်ကို ခြံရံစေ၏။ ဗာရာဏသီမင်းကြီး၏ စစ်သည်များ လွှမ်းမိုးလာသည်ကိုသိလျှင် နို့ဓမ်းအိုးကိုသွန်ကာ မြစ်ကြီးကို ဖြစ်စေ၏။ လူအများ နို့ဓမ်းမြစ်၌ နစ်မွန်းနေသည်ကို မြင်လျှင် ပဲခွပ်ပုဆိန်ကို စေလွှတ်ကာ မင်းကြီး၏ ဦးခေါင်းကို ဖြတ်စေ၏။ ပဲခွပ်ပုဆိန်လည်း မင်းကြီးဦးခေါင်းကို ဖြတ်ယူကာ၊ လုလင် ခြေရင်းတွင် ချထားလေ၏။ တစ်ဦးတစ်ယောက်မျှ လက်နက်ကို ကိုင်ခြင်းငှာ မစွမ်းနိုင်၊ ထိုအခါ လုလင်သည် များစွာသော အခြံအရံဖြင့် မြို့တွင်းသို့ဝင်ကာ အဘိသိက်သွန်စေ၍ (ဒဓိဝါဟန)မင်းဟူသော အမည်ဖြင့် တရားသဖြင့် မင်းပြုလေ၏။
သရက်ထူးခြား မွန်မြတ်ထား
တစ်နေ့သ၌ ဒဓိဝါဟန မင်းကြီးသည် ပိုက်ကွန်ဖြင့်မြစ်၌ ရေကစားစဉ် ကဏ္ဏမဏ္ဍအိုင်မှ နတ်တို့ အသုံးအဆောင်ဖြစ်သော သရက်သီးမှည့်တစ်လုံး မျောလာကာ ကွန်၌ငြိလေ၏။ လူတို့သည် ကွန်ကိုမ-ချီသောအခါ သရက်သီးကိုတွေ့လျှင် မင်းကြီးအား ဆက်သကုန်၏။ သရက်သီးသည် လုံးဝိုင်း၍ အိုးစရည်းပမာဏရှိ၏။ ရွှေကဲ့သို့ဝါဝင်းသော အဆင်းရှိ၏။ မင်းကြီးလည်း သရက်သီးကိုရလျှင် မုဆိုးတို့ကို မေး၍ သရက်သီးမှန်းသိသဖြင့် သုံးဆောင်တော်မူ၏။ နတ်သုဓာကဲ့သို့ အရသာရှိ၏။ သရက်စေ့ကို ဥယျာဥတော်၌ စိုက်ပျိုးစေ၍ နို့ရေဖြင့် သွန်းလောင်းစေ၏။ သုံးနှစ်မြောက်သောအခါ အသီးသီးလေ၏။ ချိုမြိန်သော အရသာရှိ၍ ရွှေအဆင်းကဲ့သို့ပင် ဝါဝင်း၏။ မင်းနှင့်တကွ လူအများတို့သည် သရက်ပင်အား နို့ရည်ဖြင့် အမြဲသွန်းလောင်းလျက် ပန်းနံ့သာ ဆီမီးတို့ဖြင့် ပူဇော်ကြကုန်၏။
လက်ဆောင်ပေးလျက် မျိုးစေ့ပျက်
မင်းကြီးသည် ထိုသရက်သီးကို တစ်ပါးသော မင်းတို့အား လက်ဆောင်ပေးသည်ရှိသော် အစေ့ကို စိုက်ပျိုးထားမည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် အညွန့်ပေါက်ရာ အရပ်ကို အဆိပ်ရှိသော အရိုးဖြင့်ထိုး၍ မျိုးစေ့ကို ဖျက်ဆီးပြီးမှ ပေးတော်မူလေ့ရှိ၏။ ထိုမင်းတို့သည် သရက်စေ့ကို စိုက်၍ အပင်မပေါက်သောအခါ မျိုးစေ့ကို ဖျက်ဆီးထားမှန်း သိကြကုန်၏။ ထိုအခါ မင်းတစ်ပါးသည် မိမိဥယျာဉ်စောင့်ကို ခေါ်စေ၍ “အမောင် ... ဒဓိဝါဟမင်း၏ သရက်သီး အရသာကို ဖျက်ဆီး၍ ခါးလာအောင် ပြုလုပ်နိုင်ပါမည်လော”ဟု မေးလေ၏။ “အရှင်မင်းကြီး ... ပြုလုပ်နိုင်ပါသည်”ဟု လျှောက်ထားလျှင် မင်းကြီးသည် ပြုလုပ်နိုင်လျှင် သွား၍ ပြုလုပ်လောဟု ဥစ္စာတစ်ထောင်ပေးကာ စေလွှတ်လိုက်၏။
ရသာဖျက်ရန် နည်းလမ်းကြံ
ထိုဥယျဉ်စောင့်လည်း ဗာရာဏသီပြည်သို့သွား၍ ဒဓိဝါဟမင်းကြီးထံ ဆည်းကပ်ကာ ဥယျာဉ်စောင့် ဖြစ်ကြောင်း ဥယျာဉ်တော်ကို ကောင်းစွာ ပြုပြင်လိုကြောင်းကို လျှောက်ထားလေလျှင် မင်းကြီး နှစ်သက်တော်မူသဖြင့် ဥယျာဉ်တော်ကို ပြုပြင်ရန် မိမိဥယျာဉ်စောင့်ထံ စေလွှတ်လိုက်၏။ ထိုအခါမှ စ၍ ဥယျာဉ်စောင့် နှစ်ယောက်တို့သည် ဥယျာဉ်တော်ကို ပြုပြင်ကြကုန်၏။ ရောက်သစ်စဖြစ်သော ဥယျာဉ်စောင့်သည် ပန်းတို့ကို အခါမဲ့ ပွင့်စေ၏။ သစ်သီးတို့ကို အခါမဲ့ သီးစေ၏။ ဥယျာဉ်တော်ကို မွေ့လျော်ဖွယ်ရှိအောင် ပြုပြင်၏။ ဒဓိဝါဟန မင်းကြီးလည်း အလွန်နှစ်သက်တော်မူသဖြင့် ဥယျာဉ်စောင့်ဟောင်းကို နှင်ထုတ်ကာ ဥယျာဉ်စောင့်သစ်ကိုသာ ဥယျာဉ်တော်ကို ပြုပြင်ရန် လွှဲအပ်လေ၏။
ပန်းချင်းရောယှက် အမျိုးဖျက်
ဥယျဉ်စောင့်သစ်သည် ဥယျဉ်တော်တစ်ခုလုံး မိမိလက်သို့ ရောက်လာလျှင် အလိုရှိတိုင်း ပြုလုပ်ခွင့်ရသဖြင့် သရက်ပင်ကို ခြံရံ၍ တမာပင်တို့ကို လည်းကောင်း၊ ခွေးတောက်ပင်တို့ကို လည်းကောင်း စိုက်ပျိုးလေ၏။ အစဉ်သဖြင့် တမာပင်၊ခွေးတောက်ပင်တို့ ကြီးပြင်းလာလျှင် သရက်မြစ်နှင့် တမာမြစ်တို့သည် လည်းကောင်း၊ သရက်ခက်နှင့် တမာခက် ခွေးတောက်ခက်တို့သည် လည်းကောင်း အချင်းချင်းရောနှော ထွေးယှက်ကြကုန်၏။ ထိုအခါ နတ်သုဓာကဲ့သို့ ချိုမြိန်ကောင်းမြတ်လှသော သရက်သီးတို့သည် တမာရွက် ခွေးတောက်ရွက်တို့ကဲ့သို့ အလွန်ခါး၍ လာကုန်၏။ ဥယျဉ်စောင့်လည်း သရက်သီးတို့ ခါးလာသည်ကို သိလျှင် ပြေးလေ၏။
သစ်ပင်ပမာပြ ဆိုဆုံးမ
ဒဓိဝါဟနမင်းကြီးသည် ဥယျဉ်တော်သို့သွား၍ သရက်သီးကို သုံးဆောင်သည်ရှိသော် တမာရွက်၊ ခွေးတောက်ရွက်တို့ကဲ့သို့ ခါးနေသဖြင့် မမျိုနိုင်တော့ဘဲ ဟက်၍ ထွေးရ၏။ ထိုအခါ ဘုရားအလောင်းသည် ဒဓိဝါဟနမင်းကြီးအား အကျိုးအကြောင်းပြ၍ ဆုံးမတတ်သော ပညာရှိအမတ်ကြီး ဖြစ်လေ၏။ မင်းကြီးသည် ပညာရှိကြီးကို ခေါ်စေ၍ - “အို ပညာရှိအမတ်ကြီး ... ဤသရက်ပင်ကား - ရှေးအခါ အဆင်းအနံ့ အရသာနှင့် ပြည့်စုံသော အသီးကို သီးခဲ့၏။ ယခုအခါလည်း ရှေးအခါ၌ကဲ့သို့ ပူဇော်ချီးမြှောက်ခြင်းကို ရပါလျက် အဘယ်ကြောင့် ခါးသောအသီးကို သီးဘိသနည်း” – ဟု မေးတော်မူ၏။
ပညာရှိအမတ်ကြီးသည် မင်းကြီးအား - “မြတ်သောမင်းကြီး ... ဤမင်္ဂလာသရက်ပင်ကား - ယခုအခါ တမာပင်၊ ခွေးတောက်ပင်တို့ဖြင့် ခြံရံလျက်ရှိ၏။ သရက်မြစ်နှင့် တမာမြစ်၊ ခွေးတောက်မြစ်၊ သရက်ခက်နှင့် တမာခက်၊ ခွေးတောက်ခက်တို့ ရောနှောထွေးယှက် ပေါင်းဖော်ခြင်းကြောင့် ခါးသောအသီးကို သီဘိ၏” –
ဟု သရက်သီးခါးရခြင်း အကြောင်းကို လျှောက်ထားလေ၏။
မင်းကြီးလည်း ပညာရှိအမတ်ကြီး၏ စကားကို ကြားလျှင် အမြစ်နှင့်တကွ တမာပင်၊ ခွေးတောက်ပင်တို့ကို ဖြတ်စေပြီးလျှင် လေးမျက်နှာမှ ခါးသော မြေမှုန့်တို့ကို ထုတ်ပယ်စေလျက် နို့ရည်၊ သကာရည်၊ နံ့သာရည်တို့ဖြင့် သွန်းလောင်းကာ တစ်ဖန်ပြုပြင်စေ၏။ ထိုသရက်ပင်လည်း ချိုမြိန်ကောင်းမြတ်သော ဝတ္ထုနှင့် ပေါင်းဖော်ရပြန်သောကြောင့် ချိုမြိန်ကောင်းမြတ်သော အသီးကို သီးပြန်လေ၏။ ဒဓိဝါဟနမင်းကြီးလည်း ဥယျာဉ်တော်ကို ပြုပြင်ရန် ဥယျာဉ်စောင့်ဟောင်းကိုပင် ခေါ်ယူအပ်နှင်း၍ အသက်၏အဆုံး၌ ကံအားလျော်စွာ လားလေ၏။
ဇာတ်ပေါင်း
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် - ရဟန်းတို့ ... ထိုအခါ ပညာရှိအမတ်သည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ - ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း။
ဆောင်ပုဒ်
(၁) မိုက်သူ,ယုတ်သူ၊ ပေါင်းဖက်မူ၊ ထိုသူမိုက်ယုတ်မည်။
(၂) လိမ္မာသူကောင်း၊ အတူပေါင်း၊ ကောင်း၍လိမ္မာမည်။
နောင်းလန်ရွာ၊ ဗန်းမော်မြို့နယ်
နောင်းလန်ရွာ(Nawnglang)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ ဗန်းမော်မြို့နယ်၊ တိန်းသော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၈၉၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တိန်းသော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၉၂ ဦး၊ မ ၁၁၃၈ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၂၃၀ ဦး နေထိုင်သည်။
ဟဲလှော်ရွာ၊ ဖောင်းပြင်မြို့နယ်
ဟဲလှော်ရွာ (Hehlaw)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မော်လိုက်ခရိုင်၊ ဖောင်းပြင်မြို့နယ်၊ ဟဲလှော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၁၃၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖောင်းပြင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နမ့်ကတ်ရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
နမ့်ကတ်ရွာ (Namkat)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်၊ တုံလောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၆၃၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တုံလောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၂၃ ဦး၊ မ ၂၄၀၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၆၂၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဂျကနက်ရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်
ဂျကနက်ရွာ (Jakanet)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်၊ ကျေးရိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၉၁၀၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျေးရိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၆၉ ဦး၊ မ ၂၂၉၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၃၆၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပလေးစတေရှင် ပေါ့တေးဘဲလ်
ပလေးစတေရှင် ပေါ့တေးဘဲလ် (PlayStation Portable၊ တရားဝင်အတိုကောက် PSP) သည် ဆိုနီ မှ ထုတ်လုပ်သော လက်ကိုင်ဂိမ်းစက် တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ် မေလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ဆိုနီ၏ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့ကာ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ၂၀၀၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၂ ရက်တွင် လည်းကောင်း၊ မြောက်အမေရိကတွင် ၂၀၀၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် လည်းကောင်း အသီးသီးရောင်းချခဲ့သည်။
ပလေးစတေရှင် ပေါ့တေးဘဲလ် သည် Universal Media Disc (UMD) ဟုခေါ်သည့် စနစ်ကို အဓိကသိုလှောင်မှုစနစ်အဖြစ် အသုံးပြုထားသည့် တစ်ခုတည်းသော လက်ကိုင်ဂိမ်းစက် ဖြစ်သည်။ အခြားသိသာထင်ရှားသည့် အချက်များမှာ ကြီးမားသည့် ဖန်သားပြင်ပါဝင်ခြင်း၊ ပလေးစတေရှင် ၂၊ ပလေးစတေရှင် ၃ စသည့် ဂိမ်းစက်များနှင့် ချိတ်ဆက်အသုံးပြုနိုင်ခြင်း နှင့် အင်တာနက် အသုံးပြုနိုင်ခြင်း စသည်တို့ဖြစ်ကြသည်။
PSP မျိုးဆက် ဂိမ်းစက်များ၏နောက်တွင် ပလေးစတေရှင် ဗီတာ ကို ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် မြောက်အမေရိက၊ ဥရောပနှင့် ဩစတြေးလျတို့တွင် လည်းကောင်း အသီးသီး ဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ပလေးစတေရှင် ပေါ့တေးဘဲလ်များ တင်ပို့ရောင်းချမှုကို မြောက်အမေရိကတွင် ၂၀၁၄ ဇန်နဝါရီတွင် လည်းကောင်း၊ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ၂၀၁၄ ဇွန်တွင်လည်းကောင်း ရပ်ဆိုင်းခဲ့ကာ၊ ဥရောပတွင် ၂၀၁၄ နှစ်ကုန်တွင် ရပ်ဆိုင်းမည် ဖြစ်သည်။
အုပ်ဖိုရွာ၊ ချောက်မြို့နယ်
အုပ်ဖိုရွာ (Okehpo)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ချောက်မြို့နယ်၊ ညီးစုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၅၀၈၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညီးစုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၅၉ ဦး၊ မ ၉၁၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၇၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ချောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လုကျီရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝိုင်းမော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခမ်းပန်ရွာ၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်
ခမ်းပန်ရွာ (Hkampang)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်၊ မန်ကြူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၉၅၃၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန်ကြူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၅၁ ဦး၊ မ ၂၁၆၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၀၁၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြေခွေးနှင့် အမဲလိုက်ခွေး ၂
မြေခွေးနှင့် အမဲလိုက်ခွေး ၂ (The Fox and the Hound 2) သည် ၂၀၀၆ ခုနှစ်က ထုတ်လုပ်သော အမေရိကန် အန်နီမေရှင်းဇာတ်လမ်းဖြစ်သည်။
ကဏ္ဍ:၂၀၀၆ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ကာတွန်းရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ
အိုက်စလန်နိုင်ငံ
အိုက်စလန် နိုင်ငံ (တရားဝင်အခေါ်အားဖြင့် အိုက်စလန် သမ္မတနိုင်ငံ)သည် ဥရောပ တွင် ရှိသော ကျွန်းနိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး မြောက်အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာ အတွင်းရှိ မစ်ဒ်အတ္တလန္တိတ် ရစ်ဂျ် (Mid-Atlantic Ridge) ဟုခေါ်သည့် ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာ အလယ်ရှိ တောင်တန်းကြီးပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ၎င်းတွင် လူဦးရေ ၃ သိန်း ၂ သောင်းခန့်မျှ ရှိပြီး စုစုပေါင်း ဧရိယာ အကျယ်အဝန်းမှာ ၁ သိန်း ၃ ထောင် စတုရန်း ကီလိုမီတာ (၃၉,၇၆၉ စတုရန်းမိုင်) မျှ ရှိသည်။ မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့မှာ ရေဂျာဗစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ ရေဂျာဗစ်မြို့၏ ပတ်ဝန်းကျင် အနောက်တောင်ဘက် ဒေသမှာ နိုင်ငံ လူဦးရေ ၃ ပုံ ၂ပုံမျှ ၏ နေထိုင်ရာ ဖြစ်သည်။ အိုက်စလန် နိုင်ငံသည် အမြဲတစေ လှုပ်ရှားနေတတ်သော မီးတောင်များ ရှိပြီး ပထဝီ အနေအထားအရလည်း အမြဲပြောင်းလဲနေတတ်သော နေရာဖြစ်သည်။ နိုင်ငံ၏ အတွင်းပိုင်း ဒေသမှာ သဲကွင်းများ၊ တောင်တန်းများ နှင့် ရေခဲမြစ်များ ရှိသော ကုန်းမြေမြင့် ဖြစ်ပြီး ရေခဲတောင်များသည် မြေနိမ့်ပိုင်းမှ တဆင့် ပင်လယ်ထဲသို့ စီးဝင်သွားကြသည်။ အိုက်စလန်သည် ပင်လယ်ကွေ့ ရေစီးကြောင်းကြောင့် အနွေးဓာတ် ရစေပြီး အာတိတ်စက်ဝိုင်း၏ အပြင်ဘက် ရှိ လတ္တီကျု အမြင့်ပိုင်းတွင် ရှိသော်လည်း သမမျှတသော ရာသီဥတု ရှိသည်။
နီတိ
အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် အတွေးအခေါ် အယူဝါဒများ ထွန်းကားသည့် ခေတ်များ ပေါ်ထွန်းခဲ့ရာ ထိုထိုသော အတွေးအခေါ် အယူအဆများကို အခြေခံ၍ ဖော်ထုတ်ပြုစု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သော စာပေများလည်း ထွန်းကားခဲ့လေသည်။ ထိုထိုများစွာ ပေါ်ထွန်းခဲ့သော စာပေကို ခေတ်အားဖြင့် ဆစ်ပိုင်း၍ ခေါ်နှိုင်းအပ်သည်ရှိသော် နီတိစာပေခေတ် နီတိစာပေခေတ်ဟု ဆိုသင့်ဆိုထိုက်ပေသည်။ မဟာဘာရတ၊ စာဏကျ၊ ပဉ္စတန္တရ၊ ဟိတောပဒေသ၊ လောကနီတိ၊ ဘာထရိဟာရီ (Bhartrihari) စသည်တို့ကား နီတိစာပေခေတ်၏ အဦးအစ သီးပွင့်ရသများဟု ဆိုရပေမည်။ ၎င်းမှတစ်ဆင့် မြစ်ဖျားခံ၍ ဘာသာအသွယ်သွယ်ဖြင့် အနယ်နယ်အရပ်ရပ်သို့ ဆက်စပ်ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိကာ ယနေ့ ခေတ်တိုင် တိမ်ကောပျောက်ကွယ်ခြင်းမရှိဘဲ ဆက်လက်ရှင်သန်ထွန်းကား ပြန့်ပွားလျက်ရှိနေလေသည်။
ဘောကွင်းစုရွာ
ဘောကွင်းစု
နီတိ
မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း နီတိစာပေခေတ် တစ်ခေတ် ဆန်းသစ်ခဲ့ရာတွင် နီတိကျမ်းကျော် (၅)ကျမ်း ပေါ်ထွန်းခဲ့ကြောင်း၊ ၎င်းတို့မှာ
အင်းတွန်ကြီးရွာ၊ ဗျင်းညား (အလယ်)
အင်းတွန်ကြီးရွာ၊ ဗျင်းညား (အလယ်)
ဘမ်ဘီ ၂
ဘမ်ဘီ ၂ (Bambi II) သည် ၂၀၀၆ ခုနှစ်က ထုတ်လုပ်သော အမေရိကန် အန်နီမေရှင်းဇာတ်လမ်းဖြစ်သည်။
ကဏ္ဍ:၂၀၀၆ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ကာတွန်းရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ
မြေခြားရွာ၊ ရွာငံမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရွာငံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မောရစ်ကောလစ်
မောရစ် စတီးဝါ့တ် ကောလစ် (Maurice Stewart Collis; ၁၈၈၉-၁၉၇၂) သည် အိုင်းရစ်လူမျိုး မြန်မာပြည် အိုင်စီအက်အုပ်ချုပ်ရေးအရာရှိ ဖြစ်သည်။ မြန်မာပြည်အနှံ့ ကျင်လည်ခဲ့ရပြီး၊ မြန်မာစကားကို နားလည်သည်။ ပြောနိုင်သည်။ ၁၈၈၉ တွင် မွေးဖွားပြီး၊ အောက်စဖို့ တက္ကသိုလ်၌ ပညာသင်ကြားရာ ဂုဏ်ထူးဖြင့် အောင်မြင်သည်။ အိန္ဒိယ ပဋိညာဉ်ခံဝန်ထမ်း(အိုင်စီအက်)အဖြစ် ၁၉၁၂ တွင် မြန်မာပြည်သို့ စရောက်လာပြီး အမှုထမ်းသက် ၁၆ နှစ် ရှိသည့်အခါ စစ်ကိုင်းအရေးပိုင်တာဝန်မှ ရန်ကုန်အရေးပိုင်တာဝန်သို့ ပြောင်းရွှေ့ထမ်းရွက်ရသည်။ ရန်ကုန်အရေးပိုင်၏ တာဝန်ဝတ္တရားများတွင် ခရိုင်ရာဇဝတ်တရားသူကြီး တာဝန်လည်း ပါသည်။ ထိုကာလကား ၁၉၂၈ ဇူလိုင်မှ ၁၉၃၀ အောက်တိုဘာအထိ ဖြစ်လေသည်။
သူ၏ မြန်မာပြည် အတွေ့အကြုံများ ကာလသည် ထိုကာလပင် ဖြစ်သည်။ ထိုကာလကို အခြေခံကာ သူတွေ့ကြုံခဲ့ရသည့် လူပုဂ္ဂိုလ်များ၊ အဖြစ်အပျက်များ၊ အရေးအခင်းများ၊ စစ်ဆေးခဲ့ရသည့် အမှုများအကြောင်းကို မြန်မာပြည် အတွေ့အကြုံများ စာအုပ်မှာ အသေးစိတ်ဖော်ပြထားသည်။ ထိုသို့ ဖော်ပြရာတွင် ကောလစ်သည် မည်သူ့ မျက်နှာကိုမျှ မထောက်ခဲ့ပေ။ အထူးသဖြင့် အင်္ဂလိပ် အရာရှိလောက၏ စိတ်သဘောထားကို သူထင်မြင်သည့်အတိုင်း ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း တင်ပြသည်။ အမှန်စင်စစ် ထိုကာလသည် ကောလစ်အဖို့ရော မြန်မာသမိုင်းအဖို့ပါ ထူးခြားသည့် အချိန် ဖြစ်သည်။
ကောလစ်အတွက်မူ သူ၏ အမှုထမ်းသက် တလျှောက်လုံးတွင် စိတ်အရှုပ်ရဆုံး အချိန်ပိုင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုရမည်။ တရားဥပဒေအလိုအတိုင်း မှန်မှန်ကန်ကန် တရားစီရင်ရာတွင် အင်္ဂလိပ်အသိုင်းအဝိုင်း၏ မျက်နှာကို စောင်းငဲ့ ကြည့်ရှုရသည့်အခါများ ကြုံရသည်။ သို့သော် သူသည် တရားချိန်ခွင်လျှာကို အတိမ်းအစောင်းမခံဘဲ ဖြောင့်မတ်စွာ စီရင်သည်။ သို့ဖြစ်ရာ အုပ်ချုပ်သူ အင်္ဂလိပ်အလိုကျ အမှုထမ်းကောင်း သူမဖြစ်လာ။ ကောလစ်သည် အင်္ဂလိပ်လူ မဟုတ်။ ရန်ကုန်တွင် အာဏာရ အင်္ဂလိပ်အသိုင်းအဝိုင်းက သူ့ကို ဝိုင်းပယ်စ ပြုလာသည်။ ပဲခူးကလပ်၊ ဘုတ်ကလပ်၊ ဂျင်မခါနာကလပ်တို့တွင် ကောလစ်ဝင်လာလျှင် နှာခေါင်းရှုံ့လာကြသည်။
၁၉၃၀ မြန်မာပြည်သည် နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး၊ အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေး သမိုင်းမှတ်တိုင်သစ်များ စိုက်ထူနေသည့်ကာလ ဖြစ်သည်။ ပြည်သူတရပ်လုံး အနေအစားဆင်းရဲကာ ဆူပူအုံကြွမှုများဖြင့် နိုင်ငံရေးဒီရေ မြင့်တက်နေသည်။ ယင်းနှစ်မှာပင် ကုလားမြန်မာရိုက်ပွဲ ဖြစ်ပွားသည်။ ရန်ကုန်ထောင်ထသည်။ ဆိုင်မွန်ကော်မရှင် အပြန်တွင် ခွဲရေးတွဲရေးသမားများ လှုပ်ရှားလာသည်။ ခွဲရေးတွဲရေးကို အကြောင်းပြုကာ ဂျီစီဘီအေ မြန်မာအသင်းချုပ်ကြီး နှစ်ခြမ်းကွဲသည်။ ဒိုင်အာခီ ငါးထောင်စားဝန်ကြီးချုပ်များသည် အုပ်ချုပ်ရေးအသစ်တွင် ရာထူးမပြုတ်ရန် နောက်လိုက်စုနေကြသည်။ ဆာချားအင်းနစ်သည် နိုင်ငံရေးရောဂါကြောင့် နာမကျန်း ဖြစ်ကာ ခွင့်လေးလယူပြီး အင်္ဂလန် ပြန်သည်။ ထိုနှစ်မှာပင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးချုပ် ဆာဂျေအေမောင်ကြီးသည် အင်းနစ်နေရာ၌ ခေတ္တဘုရင်ခံ ဖြစ်လာသည်။ ဆရာစံ ခေါင်းဆောင်သည့် တောင်သူလယ်သမား အရေးတော်ပုံ ပေါ်လာသည်။ ဤသို့နှယ် မြန်မာပြည်သည် သမိုင်းမှတ်တိုင်သစ်များ တတိုင်ပြီးတတိုင် စိုက်ထူနေလေသည်။
မြန်မာတို့လိုချင်သည်မှာ ဟုမ်းမရူး ခေါ် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေး ဖြစ်သည်။ ၁၉၂၂ တွင် အင်္ဂလိပ်က အတုအယောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေး ဖြစ်သည့် ဒိုင်အာခီကို အတင်းထိုးပေးသည်။ မြန်မာတို့ မကျေနပ်၊ မပြုံးနိုင်။ ဒိုင်အာခီအုပ်ချုပ်ရေးသည် ခေါင်းဆောင်များ ငါးထောင်စား ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူး လုကြရင်း အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်လာသည်။
မာန်အောင်ကျွန်း
မာန်အောင်ကျွန်း (Cheduba Island) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ကျွန်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်အတွင်းတွင် ရမ်းဗြဲကျွန်းနှင့် ကပ်လျက် တည်ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အရှည်ဆုံးအလျားမှာ 33 km ဖြစ်ပြီး ဧရိယာမှာ 523 km² ဖြစ်သည်။ မာန်အောင်ကျွန်းကို "စတုဗန်ကျွန်း" (Cheduba) ဟုလည်း ရှေးကခေါ်သည်။ အငူစွန်း လေးခုရှိသဖြင့် "စတုဘာ"ဟု အမည်တွင်ခဲ့သော ကျွန်းဖြစ်သည်။ ကျွန်းရှိ လူဦးရေမှာ ၁၉၈၃ ခုနှစ် စာရင်းများအရ ၆၃,၇၆၁ ဖြစ်ကာ အများစုမှာ ဗမာလူမျိုးများနှင့် ရခိုင်လူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။ အဓိက အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းမှာ လယ်စိုက်ပျိုးခြင်းနှင့် ကျွဲနွားမွေးမြူခြင်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။
ကျိန့်ဟော်
ကျိန့်ဟော် (鄭和; အမည်ရင်း မာဟော် 馬和၊ မာဆန်းပေါင် 馬三寶; ရတနာသုံးမျိုး) (၁၃၇၁ ခန့် - ၁၄၃၅) သည် တရုတ်ပြည် မင်မင်းဆက်မှ တမန်တော်လည်းဖြစ် ရေတပ်ဗိုလ်မှူးကြီးလည်းဖြစ်ပြီး ၁၄၀၅ ခုနှစ်မှ ၁၄၃၃ ခုနှစ်အတွင်း အရှေ့တောင် အာရှ၊ တောင်အာရှနှင့် အရှေ့အာဖရိကတိုက်များသို့ သင်္ဘောများဖြင့် ၇ ကြိမ်တိုင်တိုင် ခရီးနှင်ခဲ့ဖူးသည်။ ၎င်း၏ ခရီးစဉ်များသည် တရုတ်သမိုင်းတွင် ‘ကျိန့်ဟော်၏ အနောက် သမုဒ္ဒရာ ခရီးစဉ်’ဟု (zh:鄭和下西洋; Zheng He to the Western Ocean) ကျော်ကြားသည်။
မာန်အောင်ကျွန်း
ပထဝီဝင်
မာန်အောင်ကျွန်းသည် ရမ်းဗြဲကျွန်း၏ အနောက်တောင်ဘက် 10 km အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ကျွန်း၏မြေမျက်နှာပြင်မှာ ပြန့်ပြူးကာ အချို့နေရာများမှာ ကုန်းမြင့်များဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးအမှတ်မှာ 205 m ဖြစ်ပြီး ကျွန်း၏ အနောက်တောင်ဘက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။
ကျိန့်ဟော်
ငယ်စဉ်ဘဝ
ကျိန့်ဟော်၏ ဘိုးဘေးများသည် အလယ်အာရှဒေသမှ တရုတ်ပြည် ယွင်နန်ဒေသသို့ ပြောင်းရွှေ့အခြေချ လာသည့် မိုဟာမက် စော်ဘွား၏ နောက်မျိုးဆက်များ ဖြစ်သည်။ ကျိန့်ဟော်၏ မူလ မျိုးရိုးအမည် တရုတ်စာလုံး ‘မာ’ သည် အာရပ်ဘာသာ ‘မိုဟာမက်’ မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ကျိန့်ဟော်သည် ၁၃၇၁ သို့မဟုတ် ၁၃၇၅ ခုနှစ်တွင် မူဆလင်မိသားစုမှ ဆင်းသက်လာပြီး ညီအကို ၄ ဦးရှိသူ ဒုတိယသားဖြစ်သည်။ ကျိန့်ဟော်၏ အမည်ရင်းမှာ မာဆန်းပေါင် ဖြစ်ပြီး ဇာတိမှာ တရုတ်ပြည် ယွင်နန်ပြည်နယ် ခွန်းမင်မြို့ တောင်ဘက်အနီးရှိ ခွန်းရန်ဒေသ (ယနေ့ ကျင့်နိန်) ဖြစ်သည်။ သူ၏ အဘိုးနှင့် အဘေး နှစ်ဦးစလုံးမှာ မက်ကာသို့ ဘုရားဖူး သွားဖူးသူ ဟာဂျီဘွဲ့ရသူများ ဖြစ်သည်။
မောရစ်ကောလစ်
ထိုကာလမှာပင် ကောလစ်သည် ရန်ကုန်ခရိုင် တရားသူကြီး ဖြစ်လာသည်။ ဒိုင်အာခီအုပ်ချုပ်ရေး အကောင်အထည်ဖော်ရသူ ဖြစ်လာသည်။ ကောလစ်သည် အင်္ဂလိပ်အလိုတော်ရိတွေအကြားတွင် မှန်ကန်ပြီး တရားမျှတသည့် စစ်ဆေးမှုကို ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ မှန်ကန်သည့် အပြစ်ဒဏ်ကိုလည်း ဘက်မလိုက် စီရင်နိုင်ခဲ့သည်။
တာရိုးကုန်းရွာ၊ ခုံကြီး
တာရိုးကုန်းရွာ၊ ခုံကြီး
မောရစ်ကောလစ်
ဆရာစံခေါင်းဆောင်သည့် လယ်သမားအရေးတော်ပုံ မဖြစ်ပွားမီ ရက်ပိုင်းအလိုတွင် ကင်မရွန်စစ်ဗိုလ်ကလေး၏ ကားတိုက်မှု စစ်ဆေးရာမှ အစပြု၍ ဘဝအလှည့်အပြောင်း ကြုံရသည်။ ထိုကာလတွင် ပေါ်ပေါက်လာသည့် အဖြစ်အပျက်အားလုံးသည် ရန်ကုန်တရားသူကြီး ဖြစ်သည့် ကောလစ်နှင့် တနည်းမဟုတ်တနည်း ပတ်သက်လာသောအခါ၊ ဆင်ခြင်တုံတရား လက်ကိုင်ပြုကာ မျှမျှတတ စစ်ဆေးစီရင်သည်။
အိုင်စီအက်ဆိုသည်မှာ အင်္ဂလိပ်အုပ်ချုပ်ရေးလောကဝယ် ထိပ်တန်းရာထူး ဖြစ်ကာ၊ လူတော်များသာ ဝင်ခွင့်ရသော ရာထူးမျိုး ဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယနှင့် မြန်မာတို့ကဲ့သို့ ကိုလိုနီများတွင် အင်္ဂလိပ်အလိုကျ အုပ်ချုပ်ပေးရသည်။ ပင်စင်ယူလျှင် အမှုထမ်းကောင်းဘွဲ့၊ ဆာဘွဲ့ စသည့် ဘွဲ့ထူးဂုဏ်ထူးများ ချီးမြှင့်သူကောင်းပြု ခံရတတ်သည်။ သို့ငြားလည်း မစ္စတာကောလစ်မှာ ဤအတန်းအစားထဲ မပါ။ အရေးပိုင်လုပ်ရင်း မြန်မာကျေးလက်နှင့် ရင်းနှီးလာသည်။ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုထုံးစံ အစဉ်အလာတို့ကို သူ လေးစားချစ်ခင်လာသည်။ မြန်မာ့ ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှုကို လေ့လာလိုက်စားသည်။
အုပ်စိုးသူအင်္ဂလိပ်က မြန်မာများကို လူရိုင်း၊ အတွေးအခေါ်အားဖြင့် အောက်တန်းကျသူ၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် မတန်သူဟု မြင်သည်ကို ကောလစ်က တတ်နိုင်သရွေ့ ချေဖျက်သည်။ ဝိတိုရိယဘုရင်မကြီးခေတ်က နေမဝင်အင်ပါယာကြီး၏ ကြီးမြတ်ခြင်းကို ထိန်းသိမ်းရမည်ဟူသော အင်္ဂလိပ်အိုင်စီအက်တို့၏ ကျင့်ဝတ်ကို မခံယူ။ မြန်မာတို့၏ အမှုကိစ္စဟူသမျှကို မြန်မာ့ရှေ့နေကြီးသဖွယ် အယူခံတတ်သည်မှာ သူ့ ကျင့်ဝတ်သဖွယ် ဖြစ်လာသည်။ ၁၉၃၀ ဝန်းကျင်ကတည်းကပင် မြန်မာသည် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ထိုက်တန်သည်ဟူ၍ အလျဉ်းသင့်တိုင်း ထုတ်ပြောသည်။ မြန်မာအကြောင်းကို ဗြိတိသျှပါလီမန် သိအောင် မြန်မာခေါင်းဆောင်တို့ကို အဆက်အသွယ် ရှာပေးသည်။ မြန်မာ့ဆန္ဒကို အင်္ဂလိပ်နားသို့ ပေါက်အောင် ပါလီမန်မှတဆင့် ဖောက်ပေးသည်အထိ မြန်မာပြည်အပေါ် သံယောဇဉ် ရှိသည်။
အိုင်စီအက်ဝန်ထမ်း ဖြစ်သော်လည်း မပျော်ပိုက်။ အိုင်စီအက်ဆိုသည်မှာ အုပ်ချုပ်ရေးတွင် နစ်မြုပ်နေရသူ ဖြစ်သည်။ ပညာရှာမှီးရန် အခွင့်အလမ်း ပိတ်သွားပြီ။ မြန်မာပြည်လို ဝေးလံခေါင်သီသည့် ဒေသတွင် တောမြို့ကလေး၌ အခွန်တော်ကောက်ရင်း၊ အမှုစစ်ရင်း အချိန်ကုန်လွန်ခဲ့ရသည်။ စာပေဝါသနာထုံသူတွင် စကားပြောဖော်မရှိ။ စာပေ ဆွေးနွေးရန် ဘက်ညီသူ မရှိ။ အတွေးအခေါ်ပိုင်း ခေတ်နောက်ကျသည်ထက် နောက်ကျစရာသာ ရှိသည်။ ကမ္ဘာကြီးဘာဖြစ်နေသည်ကို ချက်ချင်းမသိရ။ သူအုပ်ချုပ်သည့် မြို့နယ်ကျေးရွာတို့တွင် အေးအေးချမ်းချမ်းရှိပြီး၊ အခွန်တော်မှန်မှန်ကောက်ခံရေးသည်သာ သူ့ကိစ္စ ဖြစ်သည်။ ကာလအတန်ကြာသော် ထိုတောနေဆင်းရဲသားတို့ကို ချစ်ခင်နှစ်သက်လာသည်။ အနေရိုး အစားရိုးသည့် သူတို့ဘဝကို ကိုယ်ချင်းစာတတ်လာသည်။ ထိုအခါ တရားမျှတအောင် အုပ်ချုပ်ဖို့ ကြိုးစားသည်။ ကျေးရွာအနှံ့ လျှောက်လည်သည်။ အတိုင်အတောမှန်သမျှ နားထောင်သည်။ သို့နှင့် အုပ်ချုပ်ရေးတာဝန် ပိသည်ထက် ပိလာကာ စာရေး၊ စာလေ့လာရန် စိတ်မကူးနိုင်တော့။ ကြာသော် အိုင်စီအက်ဘဝကို ငြီးငွေ့လာသည်။ အလုပ်ဝင်စကမူ အုပ်ချုပ်ရေးလုပ်ငန်းများမှာ စိတ်ဝင်စားစရာ ကောင်းသည်ဟု ထင်သည်။ သို့နှင့် သူ့တာဝန်မှာ အရှေ့တိုင်းသားတို့ကို ကြည့်ရှုစောင့်ရှောက်ကာ ပညာသင်ကြားပေးရသည့် သာသနာပြုလုပ်ငန်းမျိုး ဖြစ်မည်ဟု ယုံကြည်လာသည်။ မိမိကိုယ်မိမိ ပဲခူးတိုင်းမင်းကြီး ဆွစ်သင်ဗင့်နှင့် အိန္ဒိယပုလိပ်ပဋိညာဉ်ဝန်ထမ်း ဂျော့အော်ဝဲထက် ကံကောင်းသည်ဟု မှတ်ယူသည်။ အထက်အရာရှိ အကြိုက်ကို သိအောင် ကြိုးစားခြင်းလည်း မပြု။ အိုင်စီအက်ဝန်ထမ်းအဖြစ်က ထွက်ရန် ၁၉၁၉ ကတည်းက စိတ်ကူးနေခဲ့သည်။
ရန်ကုန်တရားသူကြီးအဖြစ် နောက်ဆုံးအမှုစစ်ဆေးပြီးသောအခါ ကောလစ်ကို တရားသူကြီးအဖြစ်မှ ယစ်မျိုးမင်းကြီးဘဝသို့ ရာထူးတိုးပေးပြီး ကန်တင်လိုက်သည်။ ၁၉၃၁ ဧပြီတွင် သူ ခွင့်ယူကာ အင်္ဂလန် ပြန်သည်။ ခွင့်စေ၍ ပြန်လာသည့်အခါ အရေးပိုင်အဖြစ် မြိတ်မြို့သို့ အပို့ခံရသည်။ မြိတ်တွင် နှစ်နှစ်ကျော် နေပြီးနောက် အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လာသည်တွင် မြန်မာပြည်လည်း အုပ်ချုပ်ရေးအသစ်နှင့် နီးလာသည်။ ထိုအချိန် အိန္ဒိယပဋိညာဉ်ခံ ဝန်ထမ်းစည်းကမ်း ပြင်ဆင်သည်နှင့် တနှစ် ပေါင် ၉၀၀ ပင်စင်ရသည်တွင် ပင်စင်ယူလိုက်သည်။
သို့သော် အင်္ဂလိပ်စာအုပ်ဝေဖန်ရေးလောကကမူ မြန်မာပြည်အတွေ့အကြုံများကို ဧပြီလ၏ ထိပ်တန်းစာအုပ်ကောင်းအဖြစ် ချီးမွမ်း ဩဘာပေးသည်။ ထိုစာအုပ်အရင်းခံ၍ အင်္ဂလိပ်လူမျိုးတို့သည် မြန်မာပြည်အကြောင်းကို စိတ်ဝင်စားလာသည်။ ထိုစာအုပ်ကို ဖတ်အပြီး ဘဝတူအိုင်စီအက် ဂျေ၊ ကေ၊ စတင်းဖို့က သူ့ထံ မြန်မာပြည်မှ စာရေး ချီးကျူးသည်။ ခင်ဗျားစာအုပ်ဖတ်ပြီး၊ အဲထဲ ဘာတွေပါကြောင်း ကန်းနလစ်ကို အားရပါးရ ပြောမိတာ၊ ကန်းနလစ်မျက်နှာဟာ အိုလာပြီး မည်းသထက် မည်းလာတော့တာပဲ။ သူ့မျက်နှာကြည့်ပြီး ကျွန်တော့်စိတ်ထဲမှာ သိပ်ကျေနပ်သွားတာပဲဗျာ ဟူ၏။
ဂျတ်စတစ်ကန်းနလစ်သည် အသရေဖျက်မှုနှင့် ကောလစ်ကို တရားစွဲရန် ရှေ့နေများနှင့် တိုင်ပင်ရာ နိုင်ဖို့ အကြောင်းမမြင်ဟု ပြောကြသဖြင့် လက်လျှော့လိုက်ရသည်။
ကောလစ်၏ စာအုပ်အများအပြားကို မြန်မာဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခြင်း ခံရသည်။ မြန်မာစာဖတ်ပရိသတ်သည် မောရစ်ကောလစ်နှင့် မစိမ်း။ မြန်မာ့ရေမြေတွင် သန္ဓေတည်ထားသည့် စာအုပ်နှင့် ဝတ္ထုများ ဖြစ်ရာ စန္ဒမာလာ၊ မိဖုရားစော၊ Siamese White၊ Last and First in Myanmar တို့မှာ လူကြိုက်များ ထင်ရှားလှသည်။ နောက်ဆုံးစာအုပ်မှာ The Journey Up (စာရေးဆရာလောကသို့) ဟူသော ကိုယ်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:ကိုလိုနီခေတ် အင်္ဂလိပ်အရာရှိများ
ကျိန့်ဟော်
ငယ်စဉ်ဘဝ
၁၃၈၁ ခုနှစ်တွင် သူ၏ ဖခင်ကွယ်လွန်သည်။ ထိုနောက် မင်မင်းဆက်၏ စစ်တပ်များ ယွင်နန်အထိ ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်လာသည်။ ထိုအချိန်တွင် အသက် ၁၁ နှစ်သာ ရှိသေးသည့် မာဆန်းပေါင်သည် အဖမ်းခံရပြီး နန်းတွင်း၌ ခစားရန် အပို့ခံရသည်။ နောက်ဆုံးတွင် မာဆန်းပေါင်သည် ယုံလော့ ဧကရာဇ် (၁၄၀၃ - ၁၄၂၄) ယုံကြည်စိတ်ချရသည့် လက်ရုံးတော် ဖြစ်လာသည်။ မင်မင်းဆက်၏ ဒုတိယမြောက် မင်းဆက် ကျန့်ဝန် ဧကရာဇ်အား နန်းချရေးတွင် ကူညီပေးခဲ့သောကြောင့် ဧကရာဇ် ဖြစ်လာသည့် ယုံလော့ နန်းတက်ပြီးနောက် မာဆန်းပေါင်အား ‘ကျိန့်’ ဟူသည့် မျိုးရိုးအမည်ကို ချီးမြှင့်ခဲ့ပြီး ‘ဟော်’ဟု အမည်ပြောင်းခဲ့သည်။
၁၄၂၅ ခုနှစ်တွင် ဟုန်ရှီးဧကရာဇ်က ကျိန့်ဟော်အား နန်ကျင်းမြို့ကို ကာကွယ်ရန် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၁၄၂၈ ခုနှစ်တွင် ရွှမ်းတယ်ဧကရာဇ်က နန်ကျင်းမြို့၌ ဆောက်လုပ်ဆဲ အထပ် ၉ ထပ်ရှိသည့် တာ့ပေါင်အန်းဘုရားကျောင်းအား အပြီးသတ် ဆောက်လုပ်ရန် ကျိန့်ဟော်အား တာဝန်ပေးခဲ့သည်။ ၁၄၃၀ ခုနှစ်တွင်မူ ‘အနောက် သမုဒ္ဒရာ’သို့ သတ္တမအကြိမ်မြောက် စွန့်စားခန်းထွက်ရန် တာဝန်ပေးခဲ့ပြန်သည်။ ကျိန့်ဟော်သည် သတ္တမအကြိမ်မြောက်လည်း ဖြစ်သည့် နောက်ဆုံးအကြိမ် ရေကြောင်းခရီးစဉ်၏ အပြန်လမ်း ၁၄၃၃ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်သည်။
စူးစမ်းရှာဖွေရေးခရီးစဉ်
<!-- Between 1405 and 1433, the Ming government sponsored a series of seven naval expeditions. Emperor Yongle designed them to establish a Chinese presence, impose imperial control over trade, and impress foreign peoples in the Indian Ocean basin. He also might have wanted to extend the tributary system.
Zheng He was placed as the admiral in control of the huge fleet and armed forces that undertook these expeditions. Zheng He's first voyage consisted of a fleet of around 300 ships (other sources say 200) holding almost 28,000 crewmen. These were probably mainly large six-masted ships - it is now thought that the large and flat nine-masted "treasure ships" were probably river ships used by the Emperor.
Zheng He's fleets visited Arabia, East Africa, India, Indonesia and Thailand (at the time called Siam), dispensing and receiving goods along the way. Zheng He presented gifts of gold, silver, porcelain and silk; in return, China received such novelties as ostriches, zebras, camels, ivory and giraffes.
Zheng He generally sought to attain his goals through diplomacy, and his large army awed most would-be enemies into submission. But a contemporary reported that Zheng He "walked like a tiger" and did not shrink from violence when he considered it necessary to impress foreign peoples with China's military might. He ruthlessly suppressed pirates who had long plagued Chinese and southeast Asian waters. He also waged a land war against the Kingdom of Kotte in Ceylon, and he made displays of military force when local officials threatened his fleet in Arabia and East Africa. From his fourth voyage, he brought envoys from thirty states who traveled to China and paid their respects at the Ming court.
In 1424, the Yongle Emperor died. His successor, the Hongxi Emperor (reigned 1424–1425), decided to stop the voyages during his short reign. Zheng He made one more voyage under the Xuande Emperor (reigned 1426–1435), but after that the voyages of the Chinese treasure ship fleets were ended. Zheng He died during the treasure fleet's last voyage. Although he has a tomb in China, it is empty: he was, like many great admirals, buried at sea.
Zheng He, on his seven voyages, successfully relocated large numbers of Chinese Muslims to the nascent Malacca, which became a large international trade center (entrepot).
Voyages
Zheng He led seven expeditions to what the Chinese called "the Western Ocean" (Indian Ocean). He brought back to China many trophies and envoys from more than thirty kingdoms — including King Alagonakkara of Ceylon, who came to China to apologize to the Emperor.
The records of Zheng's last two voyages, which are believed to be his farthest, were unfortunately destroyed by the Ming emperor. Therefore it is never certain where Zheng has sailed in these two expeditions. The traditional view is that he went as far as Iran.
There are speculations that some of Zheng's ships may have traveled beyond the Cape of Good Hope. In particular, the Venetian monk and cartographer Fra Mauro describes in his 1459 Fra Mauro map the travels of a huge "junk from India" 2,000 miles into the Atlantic Ocean in 1420. What Fra Mauro meant by 'India' is not known and some scholars believe he meant an Arab ship. However, Professor Su Ming-Yang thinks "the ship is European, as it is fitted with a crow’s nest, or lookout post, at the masthead, and has sails fitted to the yards, unlike the batten sails of Chinese ships."
Zheng himself wrote of his travels:
We have traversed more than 100,000 li (50,000 kilometers or 30,000 miles) of immense water spaces and have beheld in the ocean huge waves like mountains rising in the sky, and we have set eyes on barbarian regions far away hidden in a blue transparency of light vapors, while our sails, loftily unfurled like clouds day and night, continued their course [as rapidly] as a star, traversing those savage waves as if we were treading a public thoroughfare… — Tablet erected by Zheng He, Changle, Fujian, 1432. Louise Levathes
Menzies controversy
Amateur historian Gavin Menzies claims in his book 1421: The Year China Discovered the World that several parts of Zheng's fleet explored virtually the entire globe, discovering West Africa, North and South America, Greenland, Iceland, the Falklands, Antarctica, and Australia, passing the Arctic Ocean in the process. His thesis has been discounted by most professional historians including many Chinese historians.
Sailing charts
Zheng He's sailing charts were published in a book entitled Wubei Zhi (Treatise on Armament Technology) written in 1621 and published in 1628 but traced back to Zheng He's and earlier voyages. It was originally a strip map 20.5 cm by 560 cm that could be rolled up, but was divided into 40 pages which vary in scale from 7 miles/inch in the Nanjing area to 215 miles/inch in parts of the African coast.
There is little attempt to provide an accurate 2-D representation; instead the sailing instructions are given using a 24 point compass system with a Chinese symbol for each point, together with a sailing time/distance, which takes account of the local currents and winds. Sometimes depth soundings are also provided. It also shows bays, estuaries, capes and islands, ports and mountains along the coast, important landmarks (pagodas, temples) and shoal rocks. Of 300 named places outside China, more than 80% can be confidently located. There are also fifty observations of stellar altitude.
Size of the ships
Chinese records assert that Zheng He's fleet sailed as far as East Africa. According to ancient Chinese sources, Zheng He commanded seven expeditions. The 1405 expedition consisted of 27,800 men and a fleet of 62 treasure ships supported by approximately 190 smaller ships. The fleet included:
Six more expeditions took place, from 1407 to 1433, with fleets of comparable size.
If the accounts can be taken as factual, Zheng He's treasure ships were mammoth ships with nine masts, four decks, and were capable of accommodating more than 500 passengers, as well as a massive amount of cargo. Marco Polo and Ibn Battuta both described multi-masted ships carrying 500 to 1000 passengers in their translated accounts. Niccolò Da Conti, a contemporary of Zheng He, was also an eyewitness of ships in Southeast Asia, claiming to have seen 5 masted junks weighing about 2000 tons There are even some sources that claim some of the treasure ships might have been as long as 600 feet. On the ships were navigators, explorers, sailors, doctors, workers, and soldiers along with the translator and diarist Gong Zhen.
Modern study of ship dimensions
According to recent research by professor of marine engineering Xin Yuanou, the length of many of the ships has been estimated at 59 m, which has been accepted by modern scholarship as more realistic.
One explanation for the seemingly inefficient size of these colossal ships was that the largest 44 Zhang Treasure Ships were merely used by the Emperor and imperial bureaucrats to travel along the Yangtze for court business, including reviewing Zheng He's expedition fleet. The Yangtze river, with its calmer waters, may have been navigable by these Treasure Ships. Zheng He, a court eunuch, would not have had the privilege in rank to command the largest of these ships, seaworthy or not. The main ships of Zheng He's fleet were instead 6 masted 2000-liao ships.
A replica (4 feet long, 1 foot and 8 inches wide, and 3 feet tall) of Zheng He’s largest treasure boat will be on display at the lecture session. According to the maker of the replica, Quanzhou Maritime Museum and China Ancient Ship Modeling Center, the original treasure boat was 125 meters long and 51 meters wide, with a maximum loading capacity of 7,000 tons and total water displacement of 14,800 tons.
Accounts of medieval travellers
The characteristics of the Chinese ships of the period are described by Western travelers to the East, such as Ibn Battuta and Marco Polo. According to Ibn Battuta, who visited China in 1347:
…We stopped in the port of Calicut, in which there were at the time thirteen Chinese vessels, and disembarked. China Sea traveling is done in Chinese ships only, so we shall describe their arrangements. The Chinese vessels are of three kinds; large ships called chunks (junks), middle sized ones called zaws (dhows) and the small ones kakams. The large ships have anything from twelve down to three sails, which are made of bamboo rods plaited into mats. They are never lowered, but turned according to the direction of the wind; at anchor they are left floating in the wind. Three smaller ones, the "half", the "third" and the "quarter", accompany each large vessel. These vessels are built in the towns of Zaytun and Sin-Kalan. The vessel has four decks and contains rooms, cabins, and saloons for merchants; a cabin has chambers and a lavatory, and can be locked by its occupants. This is the manner after which they are made; two (parallel) walls of very thick wooden (planking) are raised and across the space between them are placed very thick planks (the bulkheads) secured longitudinally and transversely by means of large nails, each three ells in length. When these walls have thus been built the lower deck is fitted in and the ship is launched before the upper works are finished."'' (Ibn Battuta).
Zheng He and Islam in Southeast Asia
Indonesian religious leader and Islamic scholar Hamka (1908–1981) wrote in 1961: "The development of Islam in Indonesia and Malaya is intimately related to a Chinese Muslim, Admiral Zheng He." In Malacca he built granaries, warehouses and a stockade, and most probably he left behind many of his Muslim crews. Much of the information on Zheng He's voyages was compiled by Ma Huan, also Muslim, who accompanied Zheng He on several of his inspection tours and served as his chronicler / interpreter. In his book 'The Overall Survey of the Ocean Shores' (Chinese: 瀛涯勝覽) written in 1416, Ma Huan gave very detailed accounts of his observations of the peoples' customs and lives in ports they visited. Zheng He had many Muslim Eunuchs as his companions. At the time when his fleet first arrived in Malacca, there were already Chinese of the 'Muslim' faith living there. Ma Huan talks about them as tángrén (Chinese: 唐人) who were Muslim. At their ports of call, they actively propagated the Islamic faith, established Chinese Muslim communities, and built mosques.
Indonesian scholar Slamet Muljana writes: "Zheng He built Chinese Muslim communities first in Palembang, then in San Fa (West Kalimantan), subsequently he founded similar communities along the shores of Java, the Malay Peninsula and the Philippines. They propagated the Islamic faith according to the Hanafi school of thought and in Chinese language."
Li Tong Cai, in his book 'Indonesia – Legends and Facts', writes: "in 1430, Zheng He had already successfully established the foundations of the Hui religion Islam. After his death in 1434, Hajji Yan Ying Yu became the force behind the Chinese Muslim community, and he delegated a few local Chinese as leaders, such as trader Sun Long from Semarang, Peng Rui He and Hajji Peng De Qin. Sun Long and Peng Rui He actively urged the Chinese community to 'Javanise'. They encouraged the younger Chinese generation to assimilate with the Javanese society, to take on Javanese names and their way of life. Sun Long's adopted son Chen Wen, also named Radin Pada is the son of King Majapahit and his Chinese wife." It seems likely that Chen Wen is the same Raden Patah who had a Chinese mother and was a student and/or cousin of Sunan Ampel.
After Zheng He's death, Chinese naval expeditions were suspended. The Hanafi Islam that Zheng He and his people propagated lost almost all contact with Islam in China, and gradually was totally absorbed by the local Shafi’i school of thought. When Melaka was successively colonised by the Portuguese, the Dutch, and later the British, Chinese were discouraged from converting to Islam. Many of the Chinese Muslim mosques became San Bao Chinese temples commemorating Zheng He. After a lapse of 600 years, the influence of Chinese Muslims in Malacca declined to almost nil. In many ways, Zheng He can be considered a major founder of the present community of Chinese Indonesians.
In Malacca
According to the Malaysian history, Sultan Mansur Shah (ruled 1459–1477) dispatched Tun Perpatih Putih as his envoy to China and carried a letter from the Sultan to the Ming Emperor. Tun Perpatih succeeded in impressing the Emperor of Ming with the fame and grandeur of Sultan Mansur Shah. In the year 1459, a princess Hang Li Po (or Hang Liu), was sent by the emperor of Ming to marry Malacca Sultan Mansur Shah (ruled 1459–1477). The princess came with her entourage 500 male servants and a few hundred handmaidens. They eventually settled in Bukit Cina, Malacca. Considering the population of Malacca at that time, it is likely that a significant fraction of the bumiputra intermarried with them. The descendants of these mixed marriages are locally known today as peranakan and still use the honorifics Baba (male title) and Nyonya (female title).
In Thailand
It is interesting to note that Thai Muslims of the Chinese Hui extraction are called Chin Ho in the Thai Language. Whereas the name Chin Ho can be explained to be a combination of "Chin" (China) and "Ho" (Hui), it also bears a striking similarity in pronunciation to the name of Zheng He, one of the first great Imperial Chinese diplomats to have visited Thailand in its early Siamese history, who was also of the Chinese Hui extraction. The Chin Ho people, thus, can be seen as "The People of Zheng He"---traders and emigres who carried with them Hui Muslim traditions from China.
Connection to the history of Late Imperial China
Zheng He's initial objective was to enroll far flung states into the Ming tributary system, but it was later decided that the voyages were not cost efficient. After Zheng's voyages, China turned away from the seas due to the Hai jin order, and was isolated from European technological advancements. Although historians such as John Fairbank and Joseph Needham popularized this view in the 1950s, Han Chinese historians in modern times point out that Chinese maritime commerce did not totally stop after Zheng He, that Chinese ships continued to dominate Southeast Asian commerce until the 19th century and that active Chinese trading with India and East Africa continued long after the time of Zheng. The travels of the Chinese Junk Keying to the United States and England between 1846 and 1848 testify to the power of Chinese shipping until the 19th century. Moreover revisionist historians such as Jack Goldstone argue that the Zheng He voyages ended for practical reasons that did not reflect the technological level of China
Although the Ming Dynasty did ban shipping with the Hai jin edict, they eventually lifted this ban. The alternative view cites the fact that by banning oceangoing shipping, the Ming (and later Qing) dynasties forced countless numbers of people into black market smuggling. This reduced government tax revenue and increased piracy. The lack of an oceangoing navy then left China highly vulnerable to the Wokou pirates that ravaged China in the 16th century.
Richard von Glahn (University of California, Los Angeles Professor of History and a specialist in Chinese history) commented that a majority of school history texts present Zheng He wrongly; they "offer counterfactual arguments", and "emphasize China's missed opportunity." The "narrative emphasizes the failure" instead of Zheng He's accomplishments. He goes on to claim that "Zheng He reshaped Asia." According to him, maritime history in the fifteenth century is essentially the Zheng He story and the effects of Zheng He's voyages.
Von Glahn claims that Zheng He's influence lasted beyond his age, may be seen as the tip of an iceberg, and there is much more to the story of maritime trade and other relationships in Asia in the fifteenth century and beyond.
In 1449 Mongolian cavalry ambushed a land expedition personally led by the emperor Zhengtong less than a day's march from the walls of the capital. In the Battle of Tumu Fortress the Mongolians wiped out the Chinese army and captured the emperor. This battle had two salient effects. First, it demonstrated the clear threat posed by the northern nomads. Second, the Mongols caused a political crisis in China when they released Zhengtong after his half-brother had proclaimed himself the new Jingtai emperor. Not until 1457 did political stability return when Zhengtong recovered the throne. Upon his return to power China abandoned the strategy of annual land expeditions and instead embarked upon a massive and expensive expansion of the Great Wall of China. In this environment, funding for naval expeditions simply did not happen.
Relics
Zheng He built Tianfeigong (天妃宫, Tianfei palace) in Nanjing after the return of their first western voyage in 1407.
The stele of Tongfan Deed (通番事跡, deed of foreign connection and exchange) is located in the Tianfeigong in Taicang where they start their journey. It was submerged and disappeared and has been rebuilt.
In order to impetrate and thank the bless of Tianfei, Zheng He and his colleagues rebuilt Tianfeigong at Nanshan, Changle County, Fujian province before their 7th western voyage. They founded a stele with the inscription title Tian Fei Ling Ying Zhi Ji (天妃靈應之記, Record of Tianfei Showing Her Presence and Power) there, which tells about their voyages.
Zheng He Stele in Sri Lanka was discovered in the city of Galle in 1911 and is preserved in Sri Lanka National Museum. Three languages were used for inscription: Chinese, Tamil and Persian.
Tomb and museum
Zheng He's tomb in Nanjing has been repaired and a small museum has been built next to it, although his body is missing as he was buried at sea off the Malabar coast near Calicut in Western India. However, his sword and other personal possessions were interred in the typical Muslim tomb inscribed with Arabic characters.
Map
In January 2006, BBC News and The Economist both published news regarding the exhibition of a Chinese sailing map with detailed descriptions of both Native Americans and Native Australians. The map (at right) was dated 1763, and was supposedly a copy of an earlier map made in 1418. Supporters of Gavin Menzies' 1421 theory claim the map as proof that Zheng He sailed to the Americas and Australia. Critics point out that the map, if authentic, is more likely to be based on an eighteenth-century European map.
Geoff Wade of the Asia Research Institute at the National University of Singapore has strongly disputed the authenticity of the map and has suggested that it is either an 18th or 21st-century fake. Wade has pointed out a number of anachronisms that appear in the map and its text annotations. For example, in the text next to Eastern Europe, which has been translated as "People here mostly believe in God and their religion is called 'Jing' (景, referring to Nestorianism)", Wade notes that the Chinese word for the Christian God is given as "Shang-di" (上帝), which is a usage that was first borrowed from Chinese ancient text by Jesuit missionary Matteo Ricci in the 16th century.
Maritime Day
In the People's Republic of China, 11 July is Maritime Day (中国航海日) and is devoted to the memory of Zheng He's first voyage.
See also
-->1405 နှင့် 1433 အကြားတွင် Ming အစိုးရက ရေတပ်လေ့လာရေးခရီး ခုနစ်ခုကို ဆက်တိုက်ပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။ ဧကရာဇ် Yongle သည် ၎င်းတို့အား တရုတ်တို့၏ တည်ရှိမှုကို တည်ထောင်ရန်၊ ကုန်သွယ်ရေးအပေါ် နယ်ချဲ့ထိန်းချုပ်မှုကို ချုပ်ကိုင်ရန်နှင့် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာမြစ်ဝှမ်းရှိ နိုင်ငံခြားလူမျိုးများကို အထင်ကြီးစေရန် ဒီဇိုင်းထုတ်ခဲ့သည်။ မြစ်လက်တက်စနစ်ကိုလည်း တိုးချဲ့ချင်နေပေလိမ့်မည်။