cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဒစ်ဂျစ်တယ် စာကြည့်တိုက်
ဒစ်ဂျစ်တယ် စာကြည့်တိုက် (သို့) ဒစ်ဂျစ်တယ်သိုလှောင်ခန်း (သို့) ဒစ်ဂျစ်တယ်စုဆောင်းခြင်း (digital library or digital repository or digital collection) ဆိုသည်မှာ စာရွက်စာတမ်းများ၊ ရုပ်ပုံများ၊ အသံများ၊ ဗွီဒီယိုများ နှင့်အခြား ဒစ်ဂျစ်တယ်ပုံစံပြောင်းလဲထားသည့် အရာများအားလုံးပါဝင်သည်။ ပုံနှိပ်စာမူများ၊ ဓာတ်ပုံများကို ဒစ်ဂျစ်တယ်ပုံစံပြောင်းထားသည့်အရာများပါဝင်သလို ကွန်ပျူတာဖြင့်ရိုက်နှိပ်ထားသည့် စာများ၊ ဆိုရှယ်မီဒီယာတွင်ရေးသားထားသည့် စာများလည်း ပါဝင်သည်။ ထိုအရာများကို သိမ်းဆည်းသည့်အလုပ်အပြင် ဒစ်ဂျစ်တယ်စာကြည့်တိုက်သည် ထိုအရာများကို စုစည်းပေးထားခြင်း၊ ရှာဖွေပေးခြင်း၊ ရယူပေးခြင်းများလည်း ပြုလုပ်ပေးသည်။
ဒစ်ဂျစ်တယ်စာကြည့်တိုက်မှာ အရွယ်အစားနှင့် ပါဝင်သည့်အရာများ အမျိုးစုံရှိနိုင်သည်။ ၎င်းစာကြည့်တိုက်ကို တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ အဖွဲ့အစည်းများမှဖြစ်စေ စောင့်ကြပ်လုပ်ဆောင်ပေးသည်။  ဒစ်ဂျစ်တယ်ဖြင့်ပြုလုပ်ထားသည့်အရာများကို မိမိတစ်ဦးတည်းအသုံးပြုနိုင်သလိုကွန်ယက်ချိတ်ဆက်ပြီး ကွန်ပျူတာများကြားတွင်လည်းအသုံးပြုနိုင်သည်။ ထိုသို့ အချက်အလက်များရယူသည့်စနစ်မှာ အချင်းချင်းတွဲဖက်လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်း နှင့် ခံနိုင်စွမ်းရည်တို့ပေါ်တွင် မူတည်သည်။
သမိုင်းကြောင်း
အစောပိုင်းစာကြည့်တိုက်များမှာ သေသေချာချာလုပ်ဆောင်ထားခြင်းမရှိသော်လည်း ထိုအယူအဆပေါ်မူတည်ပြီး ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ အစောပိုင်းတွင် Paul Otlet and Henri La Fontaine တို့ပါဝင်ပြီး ၁၈၉၅ ခုနှစ်မှစတင်၍ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အသိပညာများကို စနစ်တကျစုဆောင်း၍ စီမံထိန်းသိမ်းထားမည်ဆိုပါက ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်းမှုကို ယူဆောင်နိုင်မည်ဟုမျှော်လင့်ခဲ့ကြသည်။  နည်းပညာအသစ်များကိုအသုံးပြု၍ ထိုအကြံညဏ်ကို အဆင့်မြှင့်ပေးခဲ့သူများမှာ Vannevar Bush နှင့် J.C.R. Licklider တို့ဖြစ်သည်။ Bush သည် သုတေသီဖြစ်ပြီး ဟီရိုရှီးမားတွင် ချခဲ့သော ဗုန်းပြုလုပ်ရာတွင် ကူညီပေးခဲ့သည်။ ထိုပျက်စီးမှုများကို တွေ့မြင်ပြီးနောက် နည်းပညာဖြင့် ဖျက်ဆီးမှုကိုလုပ်မည့်အစား အသိအမြင်ကိုဖြစ်ပေါ်စေသည့် စက်တစ်ခုကို တီထွင်ချင်စိတ်ပေါ်လာသည်။ ခုံပေါ်တွင် စကရင် ၂ခု ပါဝင်ပြီး ဖွင့်နိုင်ပိတ်နိုင်သည့် ခလုတ်များ၊ စာရိုက်ရသည့်ကီးဘုတ်တစ်ခုပါဝင်သည်။ ထိုစက်ကို Memex ဟုအမည်ပေးခဲ့သည်။ ထိုနည်းလမ်းဖြင့် သိမ်းဆည်းထားသည့် စာအုပ်နှင့် ဖိုင်များကို လျင်မြန်စွာ ရယူအသုံးပြုနိုင်သည်။ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် Ford Foundation မှ Licklider ကို နည်းပညာအသုံးပြု၍ စာကြည့်တိုက်များ တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ပြုလုပ်ရန်လေ့လာစမ်းသပ်မှု ပြုလုပ်ရန် ထောက်ပံ့ကူညီခဲ့သည်။ ဆယ်စုနှစ်ခန့်ကြာသော်အခါ သူ၏ "Libraries of the Future" စာအုပ်တွင် သူ့မျှော်မှန်းချက်ကို ထည့်သွင်းရေးသားခဲ့သည်။ ကွန်ပျူတာများနှင့် ကွန်ယက်ချိတ်ဆက်အသုံးပြုနိုင်သည့် စနစ်ကို တီထွင်လိုသည်။ သို့မှသာ လူတို့လိုအပ်ချက်နှင့် အကြံပေးချက်များကို စက်မှ အလိုအလျေျာက်အကြံညဏ်ပေးနိုင်ရန်ဖြစ်သည်။ ထိုစနစ်တွင် ၃ ပိုင်းပါဝင်သည်။ အသိညဏ်အစိတ်အပိုင်း၊ မေးခွန်း၊ အဖြေတို့ဖြစ်သည်။ ကြိုတင်သိမြင်တတ်သည့်စနစ် ဟုခေါ်ခဲ့သည်။
အီလက်ထရောနစ်ကဒ်ဖြင့် ကတ်တလောက် လုပ်ဆောင်ခြင်း OPAC (Online Public Access Catalog) ကို တီထွင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၀ နောက်ပိုင်းတွင် OPAC အောင်မြင်မှုရလာပြီး အများပြည်သူသုံးစာကြည့်တိုက်နှင့် အထူးစာကြည့်တိုက်များတွင် သမားရိုးကျ ကဒ်စနစ်အစား OPAC ကိုသုံးလာကြသည်။ Tစာကြည့်တိုက်တစ်ခုချင်းတွင် ရှိသည့်အရာများထက် ပိုမိုသည့် စာအုပ်စာတမ်းများနှင့်အချက်အလက်များကို စာကြည့်တိုက်များအချင်းချင်းဖလှယ်လာနိုင်သည့်အတွက် အကျိုးကျေးဇူးများရရှိလာသည်။
ဥပမာအားဖြင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်စာကြည့်တိုက်၏အစတွင် ပညာရပ်ဆိုင်ရာအချက်အလက်များစင်တာ (Education Resources Information Center- ERIC) ပါသည်။ ၎င်းကို ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် စတင်ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ပညာဆိုင်ရာကိုးကားထားချက်များ၊ နိဒါန်းအကျဉ်းချုပ်များကို သိမ်းဆည်းထားသည့် ဒေတာဘေ့စ်ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် DIALOG မှတဆင့် အင်တာနက်သို့လွှတ်တင်ခဲ့သည်။
၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန် ဖက်ဒရယ်အစိုးရမှ တက္ကသိုလ် ၆ခုတွင် ဒေါ်လာ ၂၄.၄ သန်း ကူညီထောက်ပံ့ပေးခဲ့သဖြင့် ဒီဂျစ်တယ်စာကြည့်တိုက်များ ရေပန်းစားလာသည်။  ထိုတက္ကသိုလ်များတွင် ကာနင်းမီလန်တက္ကသိုလ်၊ ကလဖိုးနီးယား-ဘာကလေတက္ကသိုလ်၊ မီရှီဂန်တက္ကသိုလ်၊ အလနွိုင်းတက္ကသိုလ်၊ ကလဖိုးနီးယား-စန်တာဘာဘရာတက္ကသိုလ်နှင့် စတန်းဖို့ဒ်တက္ကသိုလ်တို့ဖြစ်သည်။
ဒစ်ဂျစ်တယ်စာကြည့်တိုက်ဖြစ်ရန် အစောပိုင်းဖန်တီးမှုများတွင် DELOS Digital Library Reference Model နှင့် 5S Framework တို့ပါဝင်သည်။
နည်းပညာအသုံးအနှုန်းများ
ဒစ်ဂျစ်တယ်စာကြည့်တိုက်ဟူသော နည်းပညာစကားလုံးမှာ ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့သည့် NSF/DARPA/NASA Digital Libraries Initiative မှ ပထမဆုံးရေပန်းစားလာခဲ့သည်။  Vannevar Bush ၏ ၁၉၄၅ ခုနှစ်ထုတ် As We May Think အက်ဆေးတွင် နည်းပညာသာမက သုံးစွဲမှုပေါ်တွင်လည်း ဦးတည်ကြောင်း ရေးသားထားသည်။Tvirtual စာကြည့်တိုက်ကို ဒစ်ဂျစ်တယ်စာကြည့်တိုက်ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ ခုနောက်ပိုင်းတွင် အခြားနည်းလမ်းဖြင့် အသုံးပြုသည့်စာကြည့်တိုက်များကို virtual library ဟုပိုခေါ်သည်။ (ဥပမာအားဖြင့် အချက်အလက်များကို ဖြန့်ဖြူးပေးသည့်စာကြည့်တိုက်များ). ဒစ်ဂျစ်တယ်စာကြည့်တိုက်ခေတ်ဦးတွင် ဒစ်ဂျစ်တယ်၊ virtual နှင့် electronic ဆိုသည့်စာလုံးများ၏ တူညီမှုနှင့် မတူညီမှုများကို ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။
သိသာထင်ရှားသော ကွဲပြားချက်များတွင် ဒစ်ဂျစ်တယ်ပုံစံသို့ မည်သို့ ဖန်တီးထားသလဲဆိုသည့်ပေါ်မူတည်သည်။ မူလတည်းက ဒစ်ဂျစ်တယ်ပုံစံဖြစ်ပြီးသားနှင့် မူလကစာရွက်ကို ဒစ်ဂျစ်တယ်ပုံစံပြောင်းလဲခြင်းတို့ကွာခြားပုံမျိုးဖြစ်သည်။ အီလက်ထရောနစ်ပစ္စည်းတိုင်းသည် ဒစ်ဂျစ်တယ်ပုံစံရှိကြသည်မဟုတ်ကြောင်း သိထားသင့်သည်။ အချို့ စာကြည့်တိုက်များတွင် ကိုင်တွယ်ဖတ်ရှုရသည့်စာအုပ်များရှိသလို အီလက်ထရောနစ်စာအုပ်များလည်းရှိသည်။ ဥပမာ- အမေရိကန်မန်မရီသည် Library of Congress ထဲတွင်ရှိသည့် ဒစ်ဂျစ်တယ်စာကြည့်တိုက်ဖြစ်သည်။
အချို့ အရေးပါသောဒစ်ဂျစ်တယ်စာကြည့်တိုက်များသည် ရေရှည်ထိန်းသိမ်းသည့်အရာများအဖြစ် (ဥပမာ - axXir, Internet Archive) တည်ရှိကြသည်။ အမေရိကဒစ်ဂျစ်တယ်ပြည်သူ့စာကြည့်တိုက်များသည် အင်တာနက်မှတဆင့် အဖွဲ့အစည်းပေါင်းများစွာ၏ ဒစ်ဂျစ်တယ်သတင်းအချက်အလက်များကို ရယူနိုင်သည်။
တက္ကသိုလ်အဖွဲ့အစည်းများပိုင် စာကြည့်တိုက်
တက္ကသိုလ်စာကြည့်တိုက်အများစုသည် တက္ကသိုလ်အဖွဲ့အစည်းရှိ စာအုပ်များ၊ စာတမ်းများ၊ သုတေသနစာတမ်းများနှင့် အခြားအချက်အလက်များကို ဒစ်ဂျစ်တယ်ပုံစံပြုလုပ်ထားပြီး ထားရှိသလို၊ မူလထဲက ဒစ်ဂျစ်တယ်ပုံစံဖြင့်ပြုလုပ်ထားသောအချက်အလက်များကို ထားရှိသည်။ ထိုစုဆောင်းထိန်းသိမ်းမှုများကို အများပြည်သူများ လွတ်လပ်စွာရယူနိုင်ရန် အနည်းငယ်သောထိန်းချုပ်မှုများထားရှိပြီး ရယူခွင့်ပေးသည်။ အချို့ ငွေကြေးရယူသော သုတေသနဂျာနယ်များတွင်မူ ဖတ်ရှုနိုင်ခွင့်ကို အနည်းငယ်သာပေးထားသည်။ ရေပန်းစားသည့် open source များတွင် ။DSpace, EPrints, Digital Commons, and Fedora Commons-based systems Islandora and Samvera တို့ပါသည်
ဒစ်ဂျစ်တယ်စာကြည့်တိုက်၏ ဆိုးကျိုးများ
မျက်စိထိခိုက်နိုင်သည်ဟု အချို့ကဆိုကြသည်။ နည်းပညာနားမလည်မှုကြောင့် အသုံးပြုရန်ခက်ခဲသည်။
ဈေးကုန်းရွာ၊ သင်ပုတ်
ဈေးကုန်းရွာ (Zaykone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ ကျောက်ဆည်မြို့နယ်၊ သင်ပုတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၄၆၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သင်ပုတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၆၇ ဦး၊ မ ၁၃၀၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၄၆၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ဆည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
NGC 281
NGC 281 သည် ကပ်ဆီယိုပီးယား ကြယ်စုတန်းမှ H II region နက်ဗျူလာ ဖြစ်ပြီး ကြယ်အစုအဝေး IC 1590 ပါဝင်သည်။ ယင်းအား ၁၈၈၃ ဩဂုတ်လတွင် Edward Emerson Barnard ဆိုသူက ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ နက်ဗျူလာအား မှောင်သောနေရာမှ အပျော်တမ်း တယ်လီစကုပ်များဖြင့် မြင်နိုင်သည်။
နမ့်ပေါက်ဝမ်မိုင်ရွာ၊ မိုင်းခတ်မြို့နယ်
နမ့်ပေါက်ဝမ်မိုင်ရွာ (Nampaukwanmai)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ မိုင်းခတ်မြို့နယ်၊ ဝမ်အွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၂၈၁၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝမ်အွန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၁၀ ဦး၊ မ ၁၇၃၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၄၁ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းခတ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တစ်နိုင်ငံလုံး ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရေးသဘောတူစာချုပ်
တစ်နိုင်ငံလုံး ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရေးသဘောတူစာချုပ်(Nationwide Ceasefire Agreement (NCA))သည် မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရနှင့် တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များအကြား ချုပ်ဆိုသော စာချုပ်ဖြစ်သည်။၂၀၁၅ ခုနှစ် မတ်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ဖိတ်ကြားထားသော ပါတီအများစုမှ မူကြမ်းကို သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။၂၀၁၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၅ ရက်တွင် သမ္မတဦးသိန်းစိန်မှ ရေးထိုးခဲ့သည်။ လက် လတ်မှတ်ရေးထိုးခြင်းကို လေ့လာသူများ၊ ကုလသမဂ္ဂ၊ ဗြိတိန်၊ နော်ဝေ၊ ဂျပန်နှင့် အမေရိကန်တို့မှ ဧည့်သည်တော်များက မျက်မြင်လေ့လာခဲ့ကြသည်။ A ceremony is held by the government annually on the anniversary of the signing of the agreement. နှစ်စဉ် ထိုနေ့တွင် အစိုးရမှ တစ်နိုင်ငံလုံး ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရေးသဘောတူစာချုပ်လက်မှတ်ရေးထိုးခြင်း နှစ်ပတ်လည်အခမ်းအနားကို ကျင်းပလေ့ရှိသည်။
အစိုးရအနေဖြင့် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ ၁၅ ခုကို ဖိတ်ကြားပြီး ငြိမ်းချမ်းရေးကို လက်တွဲလုပ်ဆောင်ရန် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုထဲမှ စေ့စပ်ညှိုနှိုင်းမှုများပြုလုပ်စဉ်ကပင် မျှတမှုမရှိသောကြောင့်ဟူ၍ ဖိတ်ကြားမှုကို ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် လားဟူဒီမိုကရက်တစ်ပြည်ထောင်စုနှင့် မွန်ပြည်သစ်ပါတီတို့မှာ နောက်ပိုင်းမှပါဝင်လာပြီး ၂၀၁၈ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၃ ရက်နေ့တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။
ပြင်ပလင့်ခ်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး
ဇီးဖြူကုန်းရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်
ဇီးဖြူကုန်းရွာ (Zeehpyukone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်၊ ရေငန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၀၀၈၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရေငန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၈၈ ဦး၊ မ ၁၂၆၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၅၅၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေတာရှည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝိသကြုံ
ဝိသကြုံ သည် သိကြားမင်း၏ လက်စွဲတော် နတ်သားကြီးဖြစ်ကာ နတ်ပြည်တွင် သိကြားမင်းကြီး စေခိုင်းသည့် အဆောက်အအုံဗိမာန်များကို ဖန်ဆင်းဆောက်လုပ်ပေးရသည့် နတ်သား ဖြစ်သည်။
အမည်နာမ
ဝိသကြုံနတ်သားကို ပါဠိဘာသာဖြင့် "သိသုကမ္မဒေဝပုတ္တ" ဟူ၍လည်းကောင်း၊ "သိဿကမ္မဒေဝပုတ္တ" ဟူ၍ လည်းကောင်း ခေါ်သည်။ ထိုပါဠိများမှ ဆင်းသက်လာကာ မြန်မာဘာသာဖြင့် "ဝိသကြုံနတ်သား" ဟူ၍ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အဓိပ္ပာယ်မှာ အဆောက်အအုံများကို ကောင်းမွန်စွာ ဖန်ဆင်းပြုလုပ်နိုင်သည့် နတ်သား ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ဘဝဖြစ်စဉ်
ဝိသကြုံနတ်သားသည် လူ့ဘဝက သိကြားမင်းကြီး မာဃလုလင်နှင့်အတူ သုဓမ္မာဇရပ်ကြီးကို တည်ဆောက်ခဲ့သည့် ခေါင်းဆောင်လက်သမားကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ လူ့ဘဝမှ သေလွန်ခဲ့ပြီးနောက်တွင် နတ်ပြည်တွင် နတ်သားဖြစ်လာခဲ့သည်။ နတ်ပြည်တွင်လည်း အဆောက်အအုံများကို ဆောက်လုပ်ရသည်။ သိကြားမင်းက ဆောက်လုပ်စေခိုင်းသည့် အဆောက်အအုံများကို ဝိသကြုံနတ်သားသည် ဖန်ဆင်းဆောက်လုပ်ပေးရသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နတ်
ရာဇ
alt=|thumb|341x341px|ချာလေမဂနေ (သို့) အသျှင်ချားလ် ( ၇၄၈-၈၁၄) သည် ဖရန့်ပြည်ဘုရင် ၊ လုမ်းဘတ်ပြည်ဘုရင်နှင့် ပထမဆုံး သန့်ရှင်းသောရောမပြည်၏ဧကရာဇ်ဖြစ်သည်။ သူ၏ စစ်ရေးအောင်မြင်မှုများနှင့် အောင်ပွဲများကြောင့် သူ့ကိုဥရောပ၏ဖခင်ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ကြသည်။ thumb|ရောမဘုရင်၏သံတော်ဆင့်ပန်း ဦးရစ်သရဖူကို (ခေတ်သစ်အစောပိုင်းကာလများတွင်အသုံးပြုခဲ့သည်) thumb|Lombards ၏ သံသရဖူ - ရှေးခေတ်ကအလယ်ခေတ်တော်ဝင်နန်းတော်၏ရှင်သန်မှုဥပမာတစ်ခုဖြစ်သည် thumb|Theodoric the Great, Ostrogoths ဘုရင်၏ 12 ရာစုသရုပ်ဖော်ပုံ။ thumb|ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏အသျှင်လူးဝစ် ၁၄မင်းတရားသည် နေထွက်ဘုရင် ( Roi-Soleil ) ဖြစ်ပြီး ပြင်သစ်အကြွင်းမဲ့ဝါဒ ( Hyacinthe Rigaud, 1701 ပန်းချီ) တွင်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ thumb|စကော့တလန်ပြည်၏ အသျှင်ရောဘတ် ၁ မင်းတရား
ရာဇ(Rāja) သို့မဟုတ် ဘုရင်(King) အသုံးအနှုန်းသည် စိုးစံအုပ်ချုပ်သော ဘုရင် အမျိုးသားတစ်ဦးကို ခေါ်ဝေါ်သည့် စကားလုံးဖြစ်သည်။ အမျိုးသမီးအုပ်ချုပ်သူကို ဘုရင်မ (queen) ဟူ၍ သုံးနှုန်းကြသည်။ အင်္ဂလိပ် 'queen'.ဆိုသော စကားလုံးမှာ ဘုရင်တစ်ပါး၏ "မိဖုရား" ဟုလည်း ရည်ညွှန်းနိုင်သည်။
The Austrian and Austro-Hungarian Empires technically contained various kingdoms (Hungary, Bohemia, Dalmatia, Illyria, Lombardy–Venetia and Galicia and Lodomeria, as well as the Kingdoms of Croatia and Slavonia which were themselves subordinate titles to the Hungarian Kingdom and which were merged as Croatia-Slavonia in 1868), but the emperor and the respective kings were the same person. The Russian Empire did not include any kingdoms. The short-lived First French Empire (1804–1814/5) included a number of client kingdoms under Napoleon I, such as the Kingdom of Italy, the Kingdom of Westphalia, the Kingdom of Etruria, the Kingdom of Württemberg, the Kingdom of Bavaria, the Kingdom of Saxony and the Kingdom of Holland. The German Empire (1871-1918) included the Kingdoms of Prussia, Bavaria, Württemberg and Saxony, with the Prussian king also holding the Imperial title.
ဘုရင်ဆိုသည့်စကားလုံးကို ဘုရင့်ကြင်ယာတော်အတွက် တစ်ခါတစ်ရံတစ်ဦးအသုံးပြုလေ့ရှိသည်။ အစဉ်တော်ဘုရားဘွဲ့အရအာဏာရမိဘုရားဟု ခေါ်ဆိုနိုင်ပြီး တခါတရံမင်းသား၏ကြင်ယာတော်အား ပေးသနားပါသည်။
အင်္ဂလိပ်
အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "ကင်း" သည် အင်္ဂလိပ်လို ဆက်ဆွန်စကား "ဆီနင်"မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ထိုစကားလုံးသည် ဂျာမန်စကား "ခုနင်ဂက်စ်"မှ တိုက်ရိုက်ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ဂျာမန်အသုံးအနှုန်း "ခုနင်ဒက်စ်"ကို အစောပိုင်းအချိန်များတွင်အက်စ်တိုးနးယားနှင့်ဖင်လန်နိုင်ငံတို့က မွေးစားအသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂလိပ်"ကင်း" ဟူသောဝေါဟာရသည် လက်တင်စကားလုံး "ရက်ကသတ်" ညီမျှသောကြောင့် အခြားဥရောပစကားလုံးများသည်လည်း ဘာသာပြန်ဆိုကြသည်။ အခြားအင်ဒို-၊ အင်ဒို-ဥရောပဘာသာစကားများတွင် လက်တင်စကားလုံး "ရက်ကသတ်" ကို ဘာသာပြန်ဆိုရာ၌ "အုပ်စိုးသောမင်း" သို့ "ဘုရင်"ဟု စကားလုံးအနေဖြင့် အထူးကွဲပြားစွာပြန်ဆိုကြသည်။ လက်တင်စကားလုံးတွင် ရက်ကသတ်၊ သင်္သကရိုက်စကားလုံးတွင် ရာဇာန် အိုင်းရစ်စကားလုံးတွင် ရစ်ဂ်ဟု အသီးသီးရှိကြသော်လည်း ဂေါ့သစ်အဘိဓာန်တွင် "အခိုက်"ဟု တွေ့မြင်ရသည်။ လက်ရှိ ဂျာမန်စာတွင် "အခိုက်ချ်"၊ ဒတ်ခ်စ်စာပေတွင် "ရာအီ"ဟု ရေးသားနေကြသည်။ ကင်းသည် ရှေးအင်္ဂလိပ်စာ စင်န် ဟူသောဝေါဟာရမှ ဆင်းသက်လာသည် ။ စာသားအရအဓိပ္ပာယ်မှာ“ မြင့်မြတ်သောဆွေမျိုးသားချင်းများ” (သို့)“ မွေးဖွားသူတစ် ဦး မှဆင်းသက်လာသူ” ( OED ) ဖြစ်နိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘုရင်များ
သျှင်မြဝါစေတီ
စေတီတော်၏အောက်ခြေမှာ လေးထောင့်ပုံဖြစ်ပြီး အရှေ့ဘက်၌ စေတီနှင့်ကပ်၍ လှိုဏ်ဂူတစ်ခုရှိကာ ကျောက်ဆင်းတုတော်တစ်ဆူလည်းရှိသည်။
သမိုင်းကြောင်း
ဤစေတီတော်ကို မင်းဗာဘုရင်သည် သေဆုံးသွားပြီဖြစ်သော ပညာရှိတစ်ဦးဖြစ်သည့် သျှင်မြဝါအား လှူဒါန်း၍ရရှိသော ရွှေငွေပစ္စည်းတို့နှင့် ကျန်ရစ်ခဲ့သော ပစ္စည်းများကို ဌာပနာပြီး သက္ကရာဇ် (၈၉၉ခု၊ ခရစ်နှစ် ၁၅၈၇)တွင် အရိုးဂူ၏ မြောက်ဘက်တောင်တန်းပေါ်၌ တည်ထားခဲ့ပေသည်။ သျှင်မြဝါအားရည်စူး၍ တည်ထားခဲ့သော စေတီဖြစ်သဖြင့် သျှင်မြဝါစေတီ ဟု ခေါ်တွင်သည်။ စေတီတော်ထားရှိသောတောင်ကိုလည်း "သျှင်မြဝါတောင်"ဟု ခေါ်တွင်လျက်ရှိသည်။
ကိုးကား
ရခိုင်မဟာရာဇဝင်ကြီး [ထွန်းရွှေခိုင်(မဟာဝိဇ္ဇာ)]
ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ စေတီပုထိုးများ
ထိမ္ဘလားရွာ၊ နွားထိုးကြီးမြို့နယ်
ထိမ္ဘလားရွာ (Hteinbalar)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြင်းခြံခရိုင်၊ နွားထိုးကြီးမြို့နယ်၊ ထိမ္ဘလားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၇၆၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထိမ္ဘလားကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၁၆ ဦး၊ မ ၅၀၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၁၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နွားထိုးကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျောင်းကုန်းရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နတ်တလင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မိုင်းလင်းရွာ၊ မိုင်းယောင်းမြို့နယ်
မိုင်းလင်းရွာ (Monglen)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ တာချီလိတ်ခရိုင်၊ မိုင်းယောင်းမြို့နယ်၊ မိုင်းဟီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၅၂၈၃ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းယောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကုန်းရွာ၊ မြိုင်မြို့နယ်
ကုန်းရွာ (Kone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ မြိုင်မြို့နယ်၊ ပေပင်တိုက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၈၇၂၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပေပင်တိုက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၄၉ ဦး၊ မ ၈၆၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၁၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လွယ်ခလေးရွာ၊ နမ့်ဆန်မြို့နယ်
လွယ်ခလေးရွာ (Loihkalay)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ပလောင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ နမ့်ဆန်မြို့နယ်၊ ကောင်းကလောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၉၅၀၃ ဖြစ်သည်။  ဤရွာကို ကျောက်မဲမြို့နယ်မှ ခွဲထုတ်လိုက်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နမ့်ဆန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စိန်သာရွာ၊ အရာတော်မြို့နယ်
စိန်သာရွာ (Seinthar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ အရာတော်မြို့နယ်၊ ကမ်းဖြူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၃၁၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အရာတော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
2MASS
Two Micron All-Sky Survey သို့မဟုတ် 2MASS သည် အနီအောက်ရောင်ခြည် ရောင်စဉ်ဖြင့် ကောင်းကင်တစ်ခုလုံးအား နက္ခတ္တဆိုင်ရာ လေ့လာရေး စီမံကိန်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ယင်းသည် ၁၉၉၇ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၁ ခုနှစ်အထိ အမေရိကန်၌ Fred Lawrence Whipple Observatory တွင်လည်းကောင်း၊ ချီလီနိုင်ငံ Cerro Tololo Inter-American Observatory ၌လည်းကောင်း ၁.၃ မီတာရှိ တယ်လီစကုပ်ကို အသုံးပြုကာ ကမ္ဘာတောင်ဘက်ခြမ်းနှင့် မြောက်ဘက်ခြမ်းအသီးသီးတို့တွင် လေ့လာခဲ့သည်။
2MASS သည် နေအဖွဲ့အစည်းရှိ ဂြိဟ်သိမ်များ၊ ကြယ်ပုညိုများ၊ ထုထည်နည်းကြယ်များ၊ ကြယ်အစုအဝေးများ၊ ဂလက်ဆီများ၊ နက်ဗျူလာများအပါအဝင် နက္ခတ္တဆိုင်ရာ object ပေါင်း ၃၀၀ မီလီယံအား စာရင်းပြုစုမှတ်တမ်းတင်ပေးခဲ့သည်။ ယင်းအပြင် အခြား အရာဝတ္ထုပေါင်း ၁ မီလီယံကျော်အားလည်း  2MASS Extended Source Catalog တွင် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ မှတ်တမ်းဝင် အရာဝတ္ထုများကို  "2MASS" ဟုရှေ့တွင်တပ်၍ စာရင်းပြုစုသည်။
လယ်ပွာခို (အနာဂတ်အလင်းတန်း)ရွာ၊ ဖားဆောင်းမြို့နယ်
လယ်ပွာခို (အနာဂတ်အလင်းတန်း)ရွာ(Lelpwarhko(Ahnargatahlintan))သည် ကယားပြည်နယ်၊ ဘောလခဲခရိုင်၊ ဖားဆောင်းမြို့နယ်၊ မော်ချီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၁၇၁၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖားဆောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပိုဝ (တောင်)ရွာ၊ မတ္တရာမြို့နယ်
ပိုဝ (တောင်)ရွာ (Powa(South))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ မတ္တရာမြို့နယ်၊ ပိုဝကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၀၂၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပိုဝကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၈၈ ဦး၊ မ ၁၃၂၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၄၁၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မတ္တရာမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပဒင်း (အနောက်)ရွာ၊ ဝမ်းတွင်းမြို့နယ်
ပဒင်း (အနောက်)ရွာ (Padin(West))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ ဝမ်းတွင်းမြို့နယ်၊ ပဒင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၄၅၃၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပဒင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၅၆ ဦး၊ မ ၄၁၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၆၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝမ်းတွင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
NGC 282
NGC 282 သည် မိန် နက္ခတာရာမှ ဘဲဥပုံစံ ဂယ်လက်ဆီဖြစ်ပြီး ၁၈၇၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၃ ရက်နေ့တွင် နက္ခတ္တပညာရှင် Édouard Stephan ဆိုသူမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိန် နက္ခတ်တာရာ
လောင်ဗန်းပြောက်စေတီ
လောင်ဗန်းပြောက်စေတီ သည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မြောက်ဦးမြို့တွင် တည်ရှိသော စေတီတစ်ဆူ ဖြစ်သည်။
ဤစေတီတော်ကြီးမှာ မုတ်ဆိတ်တော်စေတီမှ အရှေ့ဘက်ပေ(၅၀၀၀)ခန့်အကွာ မြေပြန့်လွင်ပြင်တွင် တည်ရှိသည်။ စေတီတော်ကြီးမှာ ရှစ်မြှောင်ပုံဖြစ်သည်။ တစ်မြှောင့်လျှင် (၃၃)ပေရှိသည်။ ဘုရားသို့ဝင်ရန် အရှေ့နှင့်အနောက်ဘက်တို့တွင် ဂိတ်ပေါက်တစ်ခုစီကို မြေပြင်မှ ၆ပေခန့်မြင့်ပြီး ဖောက်ထားသည်။ ပထမပစ္စယံထောင့်များတွင် ရာဇပလ္လင် ပေါင်းကူးမုခ်ဦးများဖြင့် ဂူသွင်းဘုရားတစ်ဆူစီရှိသည်။ အရှေ့ဘက်မုခ်မှာ အလွန်လှပသော ကျောက်ဆစ်လက်ရာများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည်။ ပလ္လင်အောက်တစ်ဘက်တစ်ချက်တွင် စောင်းတီးနေသော လူရုပ်တစ်ရုပ်စီကို ရှေးခတ်အဝတ်အစားဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သည်။ ဂူထဲရှိ ရုပ်ပွားဆင်းတုတော်မှာ ဦးခေါင်းမုဏိတော်၌ ကြာဖူးပုံပါရှိသော ပဒုမ္မုတ္တရဘုရား ပုံတော်မျိုးဖြစ်သည်။ စေတီတော်၏အောက်ခြေပတ်လည်မှာ (၂၆၄)ပေရှိ၍ အမြင့်မှာယခင်က (၁၂၀)ပေရှိခဲ့သည်။ ယခုဉာဏ်တော်ထိပ်ပိုင်း ပြုတ်ကျနေပြီးဖြစ်ရာ ၇၅ပေခန့်သာရှိသည်။ ၎င်းအပြင် စေတီ၏သပိတ်မှောက်ကို မသမာသူများထွင်းဖောက်ထား၍ စေတီမှာအရှေ့ဘက်သို့အနည်းငယ်တိမ်းစောင်းနေသည်။ စေတီတော်၏အရှေ့မျက်နှာစာတွင် အာရုံခံသိမ်တစ်ခုရှိသည်။ သိမ်၏ရင်ပြင်တော်တွင် ပန်းပြောက်ပန်းနွယ်များပါရှိသော ကြွေရည်သုတ်အုတ်ချပ်များဖြင့် ခင်းထားသည်။ စေတီကို ကျောက်တံတိုင်းနှစ်ထပ်ဖြင့် ကာရံထားသည်။ အတွင်းဘက်တံတိုင်း နံရံပတ်လည်တွင် ကြွေရည်သုတ် အုတ်ခွက်ပန်းများဖြင့် အလှခြယ်ထားသည်။ ပန်းပွင့်တစ်ပွင့်စီမှာ တစ်ပေခွဲခန့်အချင်းရှိ၍ အလယ်ခေါင်တွင် စက်ဝိုင်းသဏ္ဌန် ဝတ်စုံအဖြူရှိပြီး ပွင့်လွှာ(၄)လွှာရှိသည်။ အရောင်ရှစ်မျိုးပါရှိသည်။ တံတိုင်းတစ်ဖက်စီတွင် ပန်းပွင့်ကြီး(၁၁၆)ပွင့်၊ ပန်းပွင့်ငယ်(၂၄၀)ရှိသည်။ ယခုအခါ အပြည့်အစုံမရှိတော့ပေ။
သမိုင်းကြောင်း
မြောက်ဦးမြို့တွင် သက္ကရာဇ်(၈၈၇)ခုနှစ်၊ အေဒီ(၁၅၂၅)ခုနှစ်တွင် စလတ္တာမင်းစောမွန်ခေါ် မင်းခေါင်ရာဇာသည် နန်းတက်သည်။ နန်းတက်၍မကြာမီပင် "ခရမ်းသီးလက်ကောက်၊ ပြောင်ပြောင်တောက်၊ ဈေးမှာဝယ်၊ လင်ပန်းပြောက်"ဟူ၍ တဘောင်ပေါ်လေရာ မြောက်ဦးရွှေမြို့တော်ရှိ ကလေးသူငယ်များ၏ နှုတ်ဖျားဝယ် ရေပန်းစားအော်ဟစ် သီဆိုနေကြလေသည်။ ဤကိုနိမိတ်ကောင်းယူ၍ သက္ကရာဇ်(၈၈၇)ခုနှစ်တွင် ၎င်းစေတီတော်ကြီးကို တည်ခဲ့ရာ လောင်ဗန်းပြောက်စေတီဟု တွင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ စေတီပုထိုးများ
ဟရိတေဥစ္စာရသိက္ခာပုဒ်
ဟရိတေဥစ္စာရသိက္ခာပုဒ် (ပါဒုကဝဂ်)
မြက်သစ်ပင်ပေါ် ကျင်ကြီး ကျင်ငယ်နှင့် တံတွေးစွန့်မှု
ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းတို့သည် စိမ်းစို့သော(ခြောက်၍ သေနေသည် မဟုတ်သော) မြက်သစ်ပင်ပေါ်၌ ကျင်ကြီး, ကျင်ငယ်နှင့် တံတွေးကို စွန့်ကြ ထွေးကြကုန်၏၊ လူတို့ကား စိမ်းနေသော မြက်သစ်ပင်များကို အသက်ရှိ (အရှင်)ဟု မှတ်ထင်ကြကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် ထိုစွန့်မှု, ထွေးမှုကို ကဲ့ရဲ့ကြသဖြင့် “မစွန့် မထွေးရ”ဟု တားမြစ်တော်မူပြီးနောက် ဂိလာနဖြစ်၍ မြက်သစ်ပင် မရှိသော အရပ်သို့ မသွားနိုင်သော ဂိလာနများအတွက် ခြွင်းချက်ပြုကာ...
“န ဟရိတေ အဂိလာနော ဥစ္စာရံဝါ ပဿာဝံဝါ ခေဠံဝါ ကရိဿာမိတိ သိက္ခာ ကရဏီယာ”။ ဟု ဤသိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော် မူရလေသည်။
မြန်မာပြန်
“ငါသည် ဂိလာန မဟုတ်လျှင် စိမ်းစိုသော မြက်သစ်ပင်ပေါ်၌ ကျင်ကြီး, ကျင်ငယ်, တံတွေး (နှပ်)တို့ကို မစွန့်အံ့”ဟု အလေ့ အကျင့်ကိုပြုရမည်။
မှတ်ချက်
မြက်သစ်ပင်တို့မှ ဖျာထွက်လာသောသစ်ကိုင်း မြေပေါ်၌ ပေါ်နေသော သစ်မြစ်တို့အပေါ်၌လည်း မစွန့်ကောင်း၊ မြက်ခင်းပေါ်၌ နေ့စဉ် လွတ်လပ်သော မြေကွက်ကို မရနိုင်မူ သစ်ရွက်ခြောက် စသည့်အပေါ် စွန့်ချရမည်၊ထိုသစ်ရွက်ခြောက်မှ တဆင့် စီးသွား၍ မြက်ပေါ်၌ကျသော်လည်း အာပတ်မသင့်၊ မြက်သစ်ပင်မရှိသော နေရာကို ရှာနေစဉ် မချုပ်တည်းနိုင်၍ ထွက်သွားရာ၌လည်း (ဂိလာန သဘော သက်ရောက် နေသောကြောင့်) အာပတ်မသင့်၊ ဤသိက္ခာပုဒ်နှင့် နောက်သိက္ခာပုဒ်၌ ခေဠဖြင့် နှပ်ပါယူရမည်၊ ပါးစပ်ဖြင့် ငုံထားသောရေနှင့် ကြံဖတ် အမျိုး စသည်ကိုကား-မြက်သစ်ပင်ပေါ်၌ ထွေးကောင်း၏။
နမ့်ပေါက်ဝမ်မောန်ရွာ၊ မိုင်းခတ်မြို့နယ်
နမ့်ပေါက်ဝမ်မောန်ရွာ (Nampaukwanmawn)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ မိုင်းခတ်မြို့နယ်၊ ဝမ်အွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၂၈၁၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝမ်အွန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၁၀ ဦး၊ မ ၁၇၃၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၄၁ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
စောင်
စောင်သည် နူးညံ့ပြီး ကြီးသည့် အဝတ်အပိုင်းအစတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အသုံးပြုသူ၏ ခန္ဓာကိုယ်ကို ဖုံးလွှမ်းထားရန် အသုံးပြုကြသည်။ အထူးသဖြင့် အိပ်စက်သည့်အခါမျိုးတွင်လည်းကောင်း၊ အနားယူသည့်အခါမျိုးတွင်လည်းကောင်း အသုံးပြုကြသည်။ ခန္ဓာကိုယ်အား နွေးထွေးစေရန် အသုံးပြုကြခြင်း ဖြစ်သည်။
အသုံးပြုမှု
စောင်များကို ရာစုနှစ်များစွာကပင် စစ်တပ်များ၌ အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ စောင်များကို တစ်ခါတရံ ကလေးများအား သက်သောင့်သက်သာဖြစ်စေမည့် ပစ္စည်းများ ပြုလုပ်ရာတွင်လည်း အသုံးပြုကြသည်။ (ဥပမာ − ပုခက်)
မိုက်ဖီရိုဖွန်
မိုက် ဖီရိုဖွန် (ไมค์ ภิรมย์พร, Mike Phiromphon; မွေးဖွား ဇူလိုင်လ ၈ ရက် ၁၉၆၆ ခုနှစ်) သည် ထိုင်းနိုင်ငံဂီတလောကရဲ့ ထင်ရှားကျော်ကြားသော ဥဒုံဌာနီ ဇာတိဖွား ထိုင်းလူမျိုး အမျိုးသားအဆိုတော်တစ်ဦး   ဖြစ်ပြီး လက်ရှိတွင် GMM Grammy ကွန်ယက်လက်‌အောက်ရှိ Grammy Gold လက်အောက်မှ အနုပညာရှင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။
မွေ့ရာ
မွေ့ရာသည် လေးထောင့်သဏ္ဌာန်ရှိပြီး ကြီးမားသည့် အပြားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အိပ်ရာတွင် အသုံးပြုရန် ပြုလုပ်ထားပြီး လူ၏ ခန္ဓာကိုယ်ကို သက်သောင့်သက်သာရှိစေရန် စီစဉ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ မွေ့ရာတစ်ခုတွင် ဆံပင်များ၊ ချည်သားများ၊ ရာဘာများနှင့် စပရင်ပြုလုပ်သည့်ပစ္စည်းများ စသည်တို့ ပါဝင်သည်။
ဥဒကေဥစ္စာရသိက္ခာပုဒ်
ဥဒကေဥစ္စာရသိက္ခာပုဒ် (ပါဒုကဝဂ်)
ရေကောင်း၌ ကျင်ကြီးစသည်စွန့်မှု
ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းတို့သည် သောက်ကောင်း, သုံးကောင်းသော ရေ၌ ကျင်ကြီး, ကျင်ငယ် နှပ်, တံတွေးတို့ကို စွန့်ကြ-ထွေးကြကုန်၏၊ ထိုအပြုအမူကို လူတို့ကဲ့ရဲ့ရာမှ ရဟန်းတော်များ တဆင့်ကြား၍ ကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချပြီးလျှင် ဘုရားရှင်အား တိုင်တန်း လျှောက်ထားကြသောကြောင့်၊ “မစွန့် မထွေးရ”ဟု တားမြစ်တော် မူပြီးနောက် ဂိလာနတို့အတွက် ခြွင်းချက် ပြုတော်မူကား...
“န ဥဒကေ အဂိလာနော ဥစ္စာရံဝါ ပဿာဝံဝါ ခေဠံဝါ ကရိဿာမီတိ သိက္ခာ ကရဏီယာ”။ ဟူ၍ သိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော် မူရလေသည်။
မြန်မာပြန်
“ငါသည် သုံးကောင်းသောရေ၌ ဂိလာန မဟုတ်လျှင် ကျင်ကြီး, ကျင်ငယ်, နှပ်, တံတွေးကို မစွန့် မထွေးအံ့”ဟု အလေ့ အကျင့်ကို ပြုရမည်။
မှတ်ချက်
ကုဋီတွင်း၌ ဝင်နေသော, သမုဒြာ၌ ဆားငံရေများသည် သုံးကောင်းသော ရေမဟုတ်၊ မြစ်ထဲ၌ လှေ, သင်္ဘော စီးသွားစဉ်၎င်း, မိုးအားကြီး၍ ရေပြင်ကြီးဖြစ်နေစဉ်၎င်း, ဥစ္စာရစသည်ပြုဖို့ ရေလွတ် သောအရပ်ကို မရနိုင်လျှင် “ဧတာဒိသေ ကာလေ-ဤကဲ့သို့သော ကာလ၌၊ အနုဒကဋ္ဌာနံ-ရေမရှိသောအရပ်ကို၊ အလဘန္တေ-မရနိုင်သူသည်၊ ကာတုံ-ရေထဲ၌ စွန့်ချခြင်းငှါ၊ ဝဋ္ဋတိ-အပ်၏”ဟု အဋ္ဌကထာ မိန့်သည်။
သေခိယ အခဏ်းပြီး၏။
ဈေးကုန်းရွာ၊ ထီးလှိုင်
ဈေးကုန်းရွာ (Zaykone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရမည်းသင်းခရိုင်၊ ရမည်းသင်းမြို့နယ်၊ ထီးလှိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၂၆၂၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထီးလှိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၄၉ ဦး၊ မ ၂၀၈၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၉၃၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရမည်းသင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အေးမြနန္ဒာရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်
အေးမြနန္ဒာရွာ (Ayemyanandar)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်၊ ရေနီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၈၉၄၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရေနီကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၂၇၈ ဦး၊ မ ၆၆၀၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၈၈၂ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် ရေနီမြို့ပေါ်ရှိ ရပ်ကွက် ဖြစ်သွားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေတာရှည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နားအော်ရွာ၊ လားရှိုးမြို့နယ်
နားအော်ရွာ (Naraw)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ လားရှိုးမြို့နယ်၊ ဟိုနားကုန်းဆာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၅၈၂၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟိုနားကုန်းဆာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၂၉ ဦး၊ မ ၅၆၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၉၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကျောင်းကုန်းရွာ၊ ဇီးပင်ကွေ့
ကျောင်းကုန်းရွာ (Kyaungkone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်၊ ဇီးပင်ကွေ့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၃၉၃၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇီးပင်ကွေ့ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၅၀ ဦး၊ မ ၁၈၀၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၄၅၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နတ်တလင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နောင်းနန်ရွာ၊ ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်
နောင်းနန်ရွာ (Nawngnan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်၊ နမ့်ကန်လုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၈၉၈၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နမ့်ကန်လုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၇၄ ဦး၊ မ ၆၈၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၅၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆူးလေကုန်းရွာ၊ ကပျို
ဆူးလေကုန်းရွာ (Sulaykone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ပေါက်မြို့နယ်၊ ကပျိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၉၀၀၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကပျိုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၂၀ ဦး၊ မ ၂၀၃၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၅၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကွမ်တုံရွာ၊ ပန်ဆန်း (ပန်ခမ်း)မြို့နယ်
ကွမ်တုံရွာ (Kunton)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ မက်မန်းခရိုင်၊ ပန်ဆန်း (ပန်ခမ်း)မြို့နယ်၊ မော်ဖြိုက် (နောင်ချမ်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၇၂၃၃ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပန်ဆန်း (ပန်ခမ်း)မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
NGC 283
NGC 283 သည် စီတပ် ကြယ်စုတန်းမှ ခရုပတ်ပုံစံ ဂယ်လက်ဆီဖြစ်ပြီး ၁၈၈၆ အောက်တိုဘာ ၂ တွင် Francis Preserved Leavenworth ဆိုသူမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။
ခြင်ထောင်
ခြင်ထောင် သည် ခြင်များ၊ ယင်ကောင်များ၊ အခြားသော အင်းဆက်များ၏ ကိုက်ခြင်းထိုးခြင်း စသည့် အန္တရာယ်များမှ ကာကွယ်ရန်အတွက် အိပ်စက်မည့် ဧရိယာအား ဖုံးကွယ်သည့် ပစ္စည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုသတ္တဝါတို့သည် ရောဂါပိုးများ သယ်ဆောင်ထားသဖြင့် ကာကွယ်ရန်အတွက် အသုံးပြုခြင်း ဖြစ်သည်။
နမ့်ပေါက်ရွာ၊ မိုင်းယောင်းမြို့နယ်
နမ့်ပေါက်ရွာ (Nampauk)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ တာချီလိတ်ခရိုင်၊ မိုင်းယောင်းမြို့နယ်၊ မိုင်းဟီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၅၂၈၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းယောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နမ့်ပေါက်ဝမ်နေရွာ၊ မိုင်းခတ်မြို့နယ်
နမ့်ပေါက်ဝမ်နေရွာ (Nampaukwannay)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ မိုင်းခတ်မြို့နယ်၊ ဝမ်အွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၂၈၁၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝမ်အွန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၁၀ ဦး၊ မ ၁၇၃၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၄၁ ဦးနေထိုင်သည်။ ဒေသအခေါ်မှာ ဝမ်နမ့်ပေါက် ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းခတ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တုံးတင်ကန်ရွာ၊ အရာတော်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အရာတော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပိုဝ (မြောက်)ရွာ၊ မတ္တရာမြို့နယ်
ပိုဝ (မြောက်)ရွာ (Powa(North))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ မတ္တရာမြို့နယ်၊ ပိုဝကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၀၂၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပိုဝကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၈၈ ဦး၊ မ ၁၃၂၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၄၁၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မတ္တရာမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လိုခါးလိုရွာ၊ ဖားဆောင်းမြို့နယ်
လိုခါးလိုရွာ(Lokharlo)သည် ကယားပြည်နယ်၊ ဘောလခဲခရိုင်၊ ဖားဆောင်းမြို့နယ်၊ မော်ချီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၈၈၃၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖားဆောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဂွေးသုံးပင်ရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်
ဂွေးသုံးပင်ရွာ (Gwaythonepin)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်၊ ရေနီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၈၉၄၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရေနီကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၂၇၈ ဦး၊ မ ၆၆၀၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၈၈၂ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် ရေနီမြို့ပေါ်ရှိ ရပ်ကွက် ဖြစ်သွားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေတာရှည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြန်မာ့တော်ဝင်တံဆိပ်နာမံတော်များ
thumb| ရတနာပုံ[[မန္တလေး နန်းတော်|မန္တလေးနန်းတော်ရှိ မှန်နန်း​ဆောင်​တော်တွင် ဘုရင်မင်းမြတ်နှင့်အတူ မိဘုရားကြီးလေးပါး (နန်းရမိဘုရား)ကိုသာ နေထိုင်ခွင့်ပြုခဲ့သည်။]] မြန်မာ့တော်ဝင်တံဆိပ်နာမံတော်များမှာ ၁၈၈၅ခုနှစ် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်၊နောက်ဆုံးမြန်မာဘုရင်နန်းကျချိန်အထိ မြန်မာဧကရာဇ်မင်းများအသုံးပြုခဲ့သော တော်ဝင်တံဆိပ်နာမံတော်များဖြစ်သည်။ ထိုနာမံတော်များကိုတော်ဝင်မျိုးနွယ်( MY မင်းမျိုးမင်းနွယ်၊ MY ထီးရိုးနန်းရိုး၊ MY ဆွေတော်မျိုးတော် ) တရားဝင်ခေါ်အဝေါ် (မဟာဆီမဟာသွေး)တို့မှသာ အသုံးပြုခြင်းဖြစ်သည်။
ဘုရင်
မြန်မာနိုင်ငံ၌ ရှင်ဘုရင်တို့အတွက် သုံးစွဲသော ဘုန်းတော်ဘွဲ့နာမံတော်များကို များသောအားဖြင့် ပါဠိနှင့် သက္ကတ တို့ကို ပေါင်းစပ်ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲတတ်ပါသည်။
ဘုရင်ကို အောက်ပါတံဆိပ်နာမံတော်အမျိုးမျိုးဖြင့် ပြည်သူများသိရှိကြသည်။
မိဖုရား
ကုန်းဘောင်မင်းဆက်၏ အစောပိုင်းကာလများ၌ ဘုရင်အများစုသည် မိဖုရား အကြီးအကဲသုံးဦးအထိ အများဆုံးရှိပါသည်။ စတုတ္ထမြောက်ဘုရင်မကြီးနှင့် မိဖုရားလေးပါးတို့ကို ၁၇ ရာစုနှစ်နောက်ဆုံးသုံးလပတ်တွင် ထပ်တိုးခန့်ထားခဲ့သည်။ ကဏ္ဍ:ကုန်းဘောင်ခေတ်
မိဖုရားများတွင် ပထမအဆင့်ရှိ မိဖုရားကို (နန်းရ မိဖုရား (အသျှင်နန်းမတော်မိဘုရား)ဟုခေါ်သည်။ ဤအခေါ်အဝေါ်နှင့် မိဖုရားများ တိုးမြှင့်ခန့်ထားခြင်းသည် စဉ့်ကူးမင်းလက်ထက် (၁၇၇၆ - ၁၇၈၂)တွင် ဆန်းသစ်တီထွင်မှုတစ်ခုဖြစ်ပါသည်။ ထိုမိဖုရားတို့၏ ရာထူးအဆင့်ဆင့်အခေါ်အဝေါ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း​ဖြစ်သည်။
၎င်းတို့ကို နန်းရမိဖုရား - (ပထမတန်းတော်)နှင့် အဆောင်ရမိဖုရား (ခ) နန်းဆွယ်မိဖုရား - (ဒုတိယတန်းတော်)ဟုလည်းခေါ်သည်။ ထိုအဓိပ္ပါယ်မှာ ဥပမာပေးရလျှင် မင်းတုန်းမင်း၏ ပထမ အနောက်နန်းမတော်မိဖုရားကံကုန်သော် ညီမဖြစ်သူ ယင်းကဲမိဖုရားက ဒုတိယ နန်းမတော်မိဖုရားအဖြစ် အမှုတော်ထမ်းရသည်။ ၎င်းမိဖုရားတို့သည် မြင့်မြတ်စွာမွေးဖွားလာသူများဖြစ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် နန်းစွယ်မိဖုရားဖြစ်လာကြသည်။ ဤမိဖုရားရာထူးများကို ဘိုးတော်ဘုရားနှင့် မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်တို့တွင် ဖန်တီးထားခဲ့ခြင်းဖြစ်ပါသည်။
တတိယတန်းတော်မိဘုရားကို (ရွှေရေးဆောင်ရ မိဖုရား)ဟု သိကြသည်။ These were innovations dating to the reign of King Bodawphaya. In order of precedence, they were as fo မြန်အောင်တောင်ရွှေရေးဆောင် မိဖုရား Royal Queens of fourth rank were considered minor consorts:
Royal concubines were typically the daughters of officials and tributary princes. They received no rank and in order of precedence were as follows:
Consorts were granted titles based on rank, divided into two grades (queens and for concubines).
The styles of queens contained the following words based on rank, as follows (in order of precedence):
The styles of royal concubines contained the following words based on rank, as follows (in order of precedence):
မင်းသမီးများ
ထီးနန်း၏ အထက်ပင်မဖြစ်သော သီပေါဘုရင်မှ ဖြစ်သော သမီးတော်၊ မြေးမြစ်မိန်းမများအတွက်ကား အလိုအလျောက် ပထမတန်းအဆင့်ရရှိသွာသည်။ အောက်ပါအဆင့်သတ်မှတ်ချက်များတွင်အကျုံးဝင်သည်။ ၎င်းတို့ကို အောက်တွင်ဖော်ပြထားသည်။
ပထမ (ထိပ်စုဘုရားဘွဲ့)
ဤဘွဲ့တော်ကို ကုန်းဘောင်ဧကရာဇ်မြန်မာနိုင်ငံ‌တော်ဘုရင်အစဉ်အဆက်၏ သမီးတော်များ အလိုအလျောက်ရရှိသည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာ HRH Princess နှင့် အလားသဏ္ဌာန်တူသည်။
သီပေါမင်းမြတ်လက်ထက်တွင် သမီးတော် လေးပါးထွန်းကားရာ၌ အလိုအလျောက် စုဘုရားဘွဲ့ရရှိကြသည်။
သီပေါမင်းမြတ်နတ်ရွာစံပြီးနောက်ပိုင်း ၂၀ရာစုတွင် မွေးဖွားလာသော ကုန်းဘောင်မင်းဆက်ဒသမမြောက်မြန်မာဘုရင်၏ မြေးမြစ်မိန်းမများသည် ပွင့်လင်းလာသော လူ့အဖွဲ့အစည်းနှင့်အတူ ပြောင်းလဲပါဝင်လာကြရာမှ ထိပ်စုဘုရား ဘွဲ့ကို လက်ခံရရှိလာကြသည်။ ထိုသူများကို ပထမတန်းစားမင်းသမီးဟု ညွှန်းဆိုခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
ဒုတိယ (ထိပ်တင်မြတ်ဘုရားမင်းသမီး)
ဤဘွဲ့သည် မင်းတုန်းမင်း၊ ကနောင်မင်းသားမှ ‌ပေါက်ဖွားသော သက်တော် ၇၀နှစ်အထက်ရှိသူတို့ အလိုအလျောက်ရရှိသည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာ HH Princess နှင့် အလားသဏ္ဌာန်တူသည်။
တတိယ (မြတ်ဘုရားမင်းသမီး)
ဤဘွဲ့ကို ၁၀နှစ်မှ ၆၉နှစ်အရွယ်ရှိသော မင်းမျိုးအနွယ်မိန်းမတို့ အလိုအလျောက်ရှိသည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာ HSH Princess နှင့် အလားသဏ္ဌာန်တူသည်။
NGC 7004
NGC 7004 သည် အင်းဒတ် ကြယ်စုတန်းမှ အလင်းနှစ် ၃၄၈ မီလီယံကွာဝေးသော ခရုပတ်ပုံစံ သို့မဟုတ် နှစ်ဘက်ခုံး ဂလက်ဆီဖြစ်သည်။ NGC 7004 အား ၁၈၃၄ အောက်တိုဘာလ ၂ ရက်နေ့တွင် ဂျွန် ဟာရှယ်က ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။
ပြင်ပလင့်
ကဏ္ဍ:အင်းဒတ် (ကြယ်စုတန်း)
ဟန်ဧကရာဇ်ဝူ
ဟန်မင်းဆက် ဧကရာဇ် ဝူ (ဟန်ဝူတီ)သည် ဇွန်လ ၃၀ ရက်နေ့ ၁၅၆ ဘီစီတွင် မွေးဖွား၍ မတ်လ ၂၉ ရက်တွင် နတ်ရွာစံသည်။ ငယ်မည် လျိုချဲ့ ဖြစ်၍ အရပ်အခေါ် ထုန် ဖြစ်ကာ တရုတ်ပြည် ဟန်မင်းဆက်၏ ခုနစ်ဆက်မြောက် ဧကရာဇ်ဖြစ်သည်။ ၁၄၁ ဘီစီမှ ၈၇ ဘီစီအထိ နိုင်ငံတော်ကို အုပ်စိုးခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အုပ်စိုးမှုသည် ၅၄ နှစ် ရှည် ကြာခဲ့ရာ နောင်နှစ်ပေါင်း ၁၈၀၀ အကြာမှ ဧကရာဇ် ခန်းကျီးပြီးလျှင် အကြာဆုံး အုပ်စိုးမှုပင် ဖြစ်တော့သည်။ သူ၏ အုပ်စိုးမှုသည် တိုင်းပြည် နယ်နမိတ်တိုးပွားစေခြင်း၊သူ၏ အစိုးရ အုပ်ချုပ်မှုကို ပြန်လည်ဖွဲ့ စည်းစေခြင်းကြောင့် ခိုင်မာ၍ အချက်အချာကျသော ဒေသနယ်ပယ်တစ်ရပ် အဖြစ် တိုင်းပြည် ကို ဖွံ့ဖြိုးစေခြင်း အပြင် ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒကို ပိုမိုထွန်းကားလာစေခြင်း ဟူ၍ တိုင်းပြည်ကြီးကို တိုးတက်စေခဲ့သည်။ သမိုင်း၊ လူမှုရေး နှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များတွင် ဧကရာဇ်ဝူသည် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ဆန်းသစ် တီထွင်မှုများ၊ကဗျာပညာရှင်များကို အားပေးချီးမြှောက်တော်မူခြင်း၊ ကိုယ်ခံပညာ ကို ဖွံဖြိုးစေခြင်း တို့ဖြင့် လူသိများသည်။ ၎င်းသည် နန်းတွင်း ဂီတ အဖွဲ့ငယ်ကို ဂုဏ်သိမ်ထည်ဝါ သော ဌာနတစ်ရပ် အဖြစ် အားပေးချီးမြှောက်တော်မူခဲ့သည်။ အာရှဥရောပ အနောက်ပိုင်းဒေသနှင့် တိုက်ရိုက် သော်လည်းကောင်း၊ သွယ်ဝိုက်၍သော် လည်း ကောင်း ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ထိတွေ့လာမှုသည် သူ၏ လက်ထက်တွင်ပင် ဖြစ်လေသည်။ ကောက်ပဲသီးနှံ မျိုးစိတ်သစ်များ၊ အခြားသော အသစ်အဆန်းပစ္စည်းများသည် တိုင်းပြည် အတွင်းသို့ စတင် ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။
စစ် ဆင်နွှဲလေ့ရှိသူ တစ်ဦးအနေဖြင့် ဧကရာဇ် ဝူသည် ဟန်တရုတ်တို့ကို ကျယ်ပြောလှသည့် နယ်ပယ်တစ်ရပ်ကို ပေးစွမ်းခဲ့သည်။ မဟာနိုင်ငံတော်ကြီး၏ ဘုန်းမီးနေလ အထွတ်အထိပ်ရောက်ချိန်တွင် အနောက်တွင် ယခုခေတ် ကာဂျစ်စတန်ပြည်၊ အရှေ့တွင် ကိုရီးယားပြည်၊ တောင်ဘက်တွင် ဗီယက်နမ်ပြည် မြောက်ပိုင်း တို့သည် နိုင်ငံတော် အဝင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဧကရာဇ်ဝူသည် နယ်မြေမဲ့ ရှုံးနူ လူမျိုးတို့ကို မြောက်ပိုင်း တရုတ်နိုင်ငံတော် အား အမြဲတစေ ထိပါးနှောင့်ယှက်နေခြင်းမှ အောင်မြင်စွာ တွန်းလှန်ခဲ့သည့်အပြင် ၁၃၉ ဘီစီ ၌ ခန်းဂျူ ၏ ယွဲ့ဂျီ (ယခု ဆောဒီးယား၊ ဥဇဘက်ကစ္စတန်)ကို မဟာမိတ်ဖွဲ့ ရန်အလို့ငှါ သံတမန် အဖြစ် ကျန်းချင် ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းလုပ်ရပ်သည် အာရှအလယ်ပိုင်း သို့ နောင်အခါ ပြုမည့် ဆောင်ရွက်ရန်ရှိသည်များကို လမ်းပွင့်စေခဲ့သည်။ သမိုင်းမှတ်တမ်းတွင် ဧကရာဇ် ဝူသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဂရုပြုသည်ဟု မဖော်ပြထားသော်လည်း (မှတ်တမ်းများအရ သူသည် အောက်လမ်းပညာကို ပိုမိုစိတ်ဝင် စားသည်) နယ်နမိတ် ထိတွေ့မှုများသောကြောင့် ယဉ်ကျေးမှုချင်း ဖလှယ်လေ့ရှိသည့် အားလျော် စွာ မိုဂေါင် ဂူများထဲ၌ တွေ့ရသော နံရံဆေး ရေးပန်းချီများအရ သူသည် အာရှအရှေ့ပိုင်း ဒေသများမှ ဗုဒ္ဓ ဆင်းတုတော်များ ရရှိခဲ့သည် ဟု ဖော်ပြကြသည်။
ဧကရာဇ် ဝူသည် သူ၏ အုပ်ချုပ်ရေးကြောင့် ဟန် မင်းဆက်ကို ကမ္ဘာပေါ်တွင် အင်အားတောင့်တင်းလှသည့် တိုင်းပြည်ကြီး ဖြစ်လာစေသည့် အတွက် တရုတ်လူမျိုး သမိုင်းတွင် အကြီးမြတ်ဆုံး ဧကရာဇ်များ ထဲမှ တစ်ဦးအပါအဝင် ဖြစ်သည် ဟု ဆိုနိုင်သည်။ မိုက်ကယ်လိုးဝီး သည် ဧကရာဇ်ဝူ၏ လက်ထက်တော်ကို ခေတ်အမြင်ရှိသူများ အနေမြင့်သောခေတ် ဟု ဆိုစမှတ်ပြုခဲ့သည်။ ဧကရာဇ်ဝူ၏ မူဝါဒများနှင့် သူ၏ အတိုင်ပင်ခံအမတ်များသည် ရှန်းယန် ၏ အတွေးအခေါ်များကို သဘောကျနှစ်ခြိုက်ကြသူများ ဖြစ်သူများဖြစ်သည့် အားလျော်စွာ ဥပဒေ ကို နိုင်ငံတော်၏ အဓိက ကျောရိုးအဖြစ် မှတ်ယူကြသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုသို့ ဗဟိုအာဏာပိုင် အချက်အချာကျ နိုင်ငံတော် အဖြစ် ထူထောင်သော်လည်း ဧကရာဇ်ဝူသည် ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒများကို တိုင်းပြည်၏ တွေးခေါ်မှုနှင့် အကျင့်စာရိတ္တ ဆိုင်ရာ စံညွှန်း အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည့် အပြင် နောင်မင်းမှုထမ်းများကို ကွန်ဖြူးရှပ်၏ စာပေများ လေ့လာစေရန်အတွက် ကျောင်းတစ်ကျောင်းကို ပင် ထူထောင်စေခဲ့သည်။ ထိုပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများသည် တရုတ်ပြည်ကြီးနှင့်တကွ အနီးအနား အိမ်နီးချင်း နိင်ငံများ ကို ပင် အမြဲတစေ သက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဧကရာဇ် ဝူသည် အောက်လမ်းပညာရပ်ဆိုင်ရာ အကြံပေးများ ခန့်အပ်မှု၊ ဘာသာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုများ အတွက်လည်း လူသိများသည်။
အမည်များ
ဧကရာဇ် ဝူ ၏ ကိုယ်ပိုင်နာမည် မှာ လျိုချဲ့ (刘彻) ဖြစ်သည်။ ဧကရာဇ် ဝူကို ခေါ်ဆိုရာတွင် သုံးသော "ဟန်" စကားလုံး (汉)သည် ဟန်မင်းဆက်ကို ခေါ်ဆိုရာတွင် အသုံးပြုသည်။ သူ၏ မိသားစု အမည်မှာ ဟန် နိုင်ငံတော်ကို ထူထောင်သည့် လျိုပန်း ၏ မိသားစု အမည် ဖြစ်သည်။ "တီ(Di)" (帝) ဆိုသည့် စကားလုံးသည် ဘွဲ့အမည် ဖြစ်ပြီး တရုတ်ပြည် နန်းတွင်း သမိုင်းတွင် "ဧကရာဇ် " ကို ဆိုလိုသည်။ "ဝူ(Wu)" သည် စာပေအနက် အရ "စစ်ဘုရင်" ဟု ဆိုနိုင်သော်လည်း ထိုအချိန်က တရုတ်ပြည် ဘာသာရေးအသိုင်းအဝိုင်းတွင် တစ်စုံတစ်ရာသော တန်ခိုးရှင် တစ်ဦးနှင့်လည်း ဆက်စပ်နေပါသည်။ "ဝူ(Wu)" နှင့် "တီ(Di)" ကို ပေါင်းလိုက်လျှင် "ဝူတီ (Wudi)" ဟူသော အမည်နာမ ထွက်လာသည်။ ထို အမည်နာမသည်ပင် ဧကရာဇ် ၏ နောင်အခါတွင်သော အမည် ဖြစ်လာကာ သမိုင်း နှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ရည်ရွယ်ချက် (ဥပမာ အနေဖြင့် ဧကရာဇ် ၏ အုတ်ဂူတွင် ပူဇော်ပသခြင်း စသည် ) တို့အတွက် သုံးသည့် အခေါ်အဝေါ်တစ်ရပ် ဖြစ်လာသည်။
နှစ် ကာလ အမည်များ
ဟန် ဧကရာဇ် ဝူ ၏ ဆန်းသစ်သော တီထွင်မှု တစ်ရပ်မှာ ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဖြစ်ရပ် တို့ကို အမှတ်ရစေရန် နှစ် အတော် ကြာပြီးတိုင်း စိုးစံသည့် နှစ်ကာလ အမည်ကို ပြောင်းတတ်သည့် အလေ့ဖြစ်သည်။"nth" ခုနှစ် ၏ နှစ်ကာလ အမည် (nthသည် ပုံမှန် ပြက္ခဒိန် နှစ်ကို ဆိုလိုသည်) နှင့် "နှစ်ကာလအမည်" သည် ထို နှစ်နှင့် သက်ဆိုင်သည့် သီးသန့် အမည်ဖြစ်သည်။
အစောပိုင်းနှစ်များ
လျိုချဲ့ (劉徹) သည် ဟန် ဧကရာဇ် ဝမ်း၏ သက်ရှိထင်ရှား သားသမီးတို့တွင် အကြီးဆုံးသားဖြစ်သော လျိုကျီ၏ ၁၀  ယောက်မြောက် သားဖြစ်သည်။ သူ၏ မိခင်ဖြစ်သည့် ဝမ်ကျီး (王娡) သည် သာမန်အရပ်သားတစ်ဦးဖြစ်သည့် ကျင်းဝမ်ဆွန်း (金王孫) နှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခဲ့ရာ ထိုအိမ်ထောင်တွင် သမီးတစ်ဦး ရရှိခဲ့သည်။ သို့သော် သူမ၏ မိခင်ဖြစ်သည့် ကျန့်အယ် (臧兒) သည် ဧကရာဇ် ဂေါင် ၏ လက်ထက်တွင် မင်းသားတစ်ဦးဖြစ်ခဲ့သည့် ရန်မင်းသား ကျန့်ထူ (臧荼) ၏ မြေးတော်ဖြစ်သည်။ ကျန့်အယ်သည် နတ်သွားမေးခဲ့ရာ နတ်ဆရာမှ "ဝမ်ကျီးနှင့် သူမ၏ညီမတို့သည် နောင်တစ်နေ့တွင် အလွန် ဂုဏ်ပြုခံရလတ္တံ့"ဟု ဟောကိန်းထုတ်လေရာ ကျန့်အယ်သည် ထိုအချိန်က အိမ်ရှေ့စံဖြစ်နေသည့် လျိုကျီထံ သူမ၏ သမီးနှစ်ဦးလုံးကို ဆက်သရန် အကြံဖြစ်ကာ ထိုစဉ်က ဝမ်ကျီး၏ ခင်ပွန်းထံမှ အဓမ္မ ကွာရှင်းစေခဲ့သည်။ ဝမ်ကျီးသည် လျိုကျီထံ ဆက်သခံရပြီးနောက် မင်းသမီး ယန်ရှင့် (陽信公主) ၊ မင်းသမီး နန်ကုန်း (南宮公主) ၊ မင်းသမီး လုံလု တို့ကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။
၁၅၆ ဘီစီတွင် နတ်ရွာစံသော ဟန် ဧကရာဇ် ဝမ်း နန်းပလ္လင်တော်တွင် ဟန် ဧကရာဇ် ဂျင်းအဖြစ် လျိုကျီ နန်းတက်သောနေ့၌ ဝမ်ကျီးသည် လျိုချဲ့ကို ဖွားမြင်လေသည်။ ထိုသို့ မင်းသားတစ်ပါးကို ဖွားမြင်ခဲ့သည့် အတွက် ဝမ်ကျီးသည် မိဖုရား တစ်ပါးအဖြစ်တင်မြှောက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ သူမ ကိုယ်ဝန်ရှိနေစဉ်တွင် နေမင်းသည် သူမ၏ ဝမ်းတွင်းသို့ ကျဆင်းလာသည် ဟု ဆိုခဲ့သည်။၊ ဧကရာဇ် ဂျင်းသည် အတိတ်ကောင်း နမိတ်ကောင်း အဖြစ်မှတ်ယူကာ ၁၅၃ ဘီစီတွင် ထိုစဉ်က ကလေးငယ် လျိုချဲ့ ကို ကျောင်တုန်းမင်းသား (膠東王) အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ငယ်စဉ်ကပင် သွက်လက်ထက်မြက်သည့် လျိုချဲ့ သည် ဧကရာဇ် ဂျင်း၏ သဘောကျ သားတော်တစ်ဦး ဖြစ်လေသည်။
ထင်ရှားသည့် ထီးနန်းဆက်ခံမှု
ဧကရာဇ် ဂျင်း ၏ ယခင် ဇနီး မိဖုရားခေါင်ကြီး ဘို သည် သားသမီး မရှိခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် ဧကရာဇ် ဂျင်း၏ သားကြီးဩရသလည်း ဖြစ်သည့်၊သူ၏ မောင်းမတော် သခင်မ လီ၏ သားတော် လျိုရုံ သည် ဘီစီ ၁၅၃ တွင် အိမ်ရှေ့စံအဖြစ် တင်မြှောက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ သူမ၏ သားတော်သည် ဧကရာဇ် ဖြစ်တော့မည် ဟု ကျိန်းသေယူဆကာ သခင်မ လီသည် ပိုမိုစိတ်ကြီးဝင်လာကာ သည်းခံရိုကျိုးသည့်စိတ် ထားနည်းပါးလာပြီး ဧကရာဇ်၏ အခြား ချစ်မြတ်နိုးသည့် မောင်းမများကို မနာလိုစိတ် ကြောင့် မကြာခဏ ငြူစူဒေါသထွက်လာခဲ့သည်။ သူမ၏ ထိုသို့ မလိမ္မာ မိုက်မဲမှုသည် ထိုစဉ်က မိဖုရား ဝမ် နှင့် သားငယ် လျိုချဲ့ တို့အတွက် အခွင့်အရေး တစ်ရပ်ဖြစ်လာလေသည်။
ဧကရာဇ် ဂျင်း ၏ အစ်မတော် ဂွမ်တောင် မင်းသမီး လျိုပြောင် သည် တူတော် လျိုရုံ အား မိမိ ၏ သမီးတော် နှင့် လက်ဆက်လိုကြောင်း သခင်မ လီ ကို ကမ်းလှမ်းလာခဲ့သည်။ ထိုသို့ ကမ်းလှမ်းလာခြင်းကို သခင်မ လီသည် ဧကရာဇ် ဂျင်းအား မောင်းမတော်များ ဆက်သလေ့ရှိသည့် မင်းသမီးကြီး ၏ အပြုအမူ အပေါ် အငြှိုးထားကာ ရိုင်းပြစွာ ငြင်းပယ် ခဲ့သည်။ လွန်စွာ အရှက်ရသော မင်းသမီးကြီး သည် ဧကရာဇ်၏ အခြား မြတ်နိုးသည့် မိဖုရား ဝမ် ကို ထပ်မံ ကမ်းလှမ်းခဲ့သည်။ ဂွမ်တောင်မင်းသမီးကြီး ၏ ကမ်းလှမ်းမှုကို အခွင့်တစ်ရပ် အဖြစ် အရယူကာ မိဖုရား ဝမ်သည် လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ လက်ခံလိုက်ခြင်း အားဖြင့် ဂွမ်တောင်မင်းသမီးနှင့် နိုင်ငံရေး အရ မဟာမိတ် ဖွဲ့ခဲ့သည်။ သတို့သားလောင်း လျိုချဲ့သည် ထိုစဉ်က လက်ထပ်ထိမ်းမြားရန် အသက် မပြည့်သေးသော ကြောင့် ဧကရာဇ် ဂျင်း သည် အစက သဘော မတူခဲ့ပေ။ ထိုအခါ မင်းသမီး ဂွမ်တောင်သည် ဝေ့ -ဂျင်း ခေတ်  သမိုင်းသိပ္ပံ ကျေးလက်ပုံပြင်   ဟန်ဝူ ပုံပြင်များကို ကိုးကားပြီးနောက် ငါးနှစ်သား လျိုချဲ့ကို သူမ၏ လက်နှင့် ပွေ့ကာ "လျိုချဲ့သည် သူမ၏ သမီးတော် အားဂျောင် ကို လက်ဆက်လို ပါသလော " ဟု မေးလေသည်။ မင်းသားလေးလည်း "ငါသည် သူမနှင့် လက်ထပ်ခဲ့လျှင် သူမအတွက် ရွှေအိမ်ကြီး ဆောက်ပေးမည် "ဟု ကြွားဝါကြွေးကြော် လေသည်။ ထိုအခါ မင်းသမီးကြီးလည်း ဧကရာဇ် ဂျင်း အား သဘောတူသင့်ကြောင်း ပုံပြင် တစ်ပုဒ် ပြောပြကာ တောင်းခံရာ ဧကရာဇ် လည်း သဘောကျနှစ်ခြိုက်တော်မူကာ သဘောတူခဲ့သည်။ ၎င်းသည်ပင် တရုတ်စကားပုံ  တစ်ရပ် ဖြစ်သည့် "ရွှေအိမ်တော်ထဲမှာ ဂျောင်ကို ထားသလို" ကို တွင်စေခဲ့သည်။ ယခုအခါ အနက်မှာ မယားမဖြစ်နိုင်လျှင်ပင် ဇနီးငယ် အဖြစ်ထားခြင်းကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။
ထိုသို့ မိဖုရား ဝမ် နှင့် လက်ထပ်၍ မဟာမိတ်ပြုခြင်း သည် ခိုင်မာလေသော အခါ မင်းသမီး ဂွမ်တောင် သည် ဧကရာဇ် ဂျင်း၏ ရှေ့တွင် သခင်မ လီ အပေါ် မကြာခဏ မကောင်းပြောခြင်းများကို စတင် လေသည်။ အစ်မတော်၏ စကားကို ယုံကြည်စပြုသော ဧကရာဇ်သည် သခင်မ လီကို စစ်ဆေးစမ်းသပ်ရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်လေသည်။ တစ်နေ့တွင် ဧကရာဇ် သည် သခင်မ လီ အား အကယ်၍ သူ ကွယ်လွန်ခဲ့သော် သူမသည် အခြားသူ၏ သားတော် သမီးတော်ကို ရင်ဝယ်သားကဲ့သို့ မွေးစား နိုင်ပါမည်လော ဟု မေးသောအခါ သူမ၏ မလိုက်နာနိုင်ကြောင်း ရိုင်းပျစွာ ငြင်းပယ်ခြင်းကိုသာ ကြားရလေသည်။ ဧကရာဇ် ဂျင်းသည် လွန်စွာ စိတ်ဆိုးရုံသာမက အကယ်၍ လျိုရုံသာ ထီးနန်းဆက်ခံခဲ့ရ၍ သခင်မလီသည် မယ်တော်ကြီး အဖြစ် အာဏာရယူခဲ့သော် မိမိ၏ အခြား မောင်းမ တို့သည် မိဖုရားခေါင်ကြီး လွီကျီး  လက်ဝယ် ခံစားရရှာသော  မိဖုရား ရှီ၏ ကံကြမ္မာမျိုး ခံစားရမည်ကို စိုးရိမ်ပူပန်လေသည်။ မင်းသမီး ဂွမ်တောင် သည် မိမိ၏ သမက် လျိုချဲ့ကို သမက်ထက် မိမိ၏ မောင် ဖြစ်စေလိုသည် ဟု စတင် ပြောင်ပြောင် ချီးမြှောက်ပြီးနောက် ဧကရာဇ် ဂျင်း ကိုလည်း လျိုချဲ့သည် လျိုရုံ ထက် နန်းမွေခံ အဖြစ် ပိုမိုသင့်တော်သည် ဟု ထပ်မံသွေးဆောင်ပြန် လေသည်။ မိဖုရား ဝမ် သည် သခင်မ လီ အပေါ် နောက်ဆုံး ကောက်ရိုးမျှင် အဖြစ် ဒုက္ခ ရောက်စေရန် ရည်ရွယ်ကာ ဝန်ကြီးတစ်ဦး အား လျိုရုံသည် အိမ်ရှေ့စံ ဖြစ်သည့် အလျောက် သခင်မ လီ ကို မိဖုရားခေါင်ကြီး တင်မြှောက်သင့် ကြောင်း အဆိုကို တရားဝင် တင်သွင်းစေသည်။ သခင်မ လီ ကို မည်သည့်နည်းနှင့်မျှ မိဖုရားခေါင် ကြီး မမြှောက်အပ် ဟု ခံယူပြီး ဖြစ်သည့် ဧကရာဇ် ဂျင်းသည် ထိုအဆိုကို သိသော် အလွန် အမျက်ထွက်ရုံ သာမက သခင်မလီ သည် နန်းတွင်း မင်းမှုထမ်းတို့ နှင့် ပူးပေါင်းကြံစည် နေသည် ဟု ယုံကြည်ပေသည်။ သူသည် ထိုဝန်ကြီး၏ မျိုးရိုးတစ်ခု လုံးကို ကွပ်မျက်၍ လျိုရုံကို အိမ်ရှေ့စံ အဖြစ်မှ ဖြုတ်ချလေသည်။ ထို့နောက် လင်ဂျန်းမင်းသား အဖြစ် သမုတ်၍ ၁၅၀ ဘီစီ တွင် မင်းနေပြည်တော် ချန်အန်းမှ ပြည်နှင်ဒဏ် ပေးခဲ့သည်။ သခင်မ လီကို လည်း ဘွဲ့အမည် တို့ကို ပြန်သိမ်းယူကာ  အကျယ် ချုပ်  အဖြစ် ထားခဲ့သည်။ မကြာမီတွင် သခင်မလီ လည်း စိတ်ဓာတ်ကျဆင်းကာ ကွယ်လွန်ခဲ့ပေသည်။ လျိုရုံ သည်လည်း ၂ နှစ် ကြာပြီးနောက် နန်းတွင်း နတ်ကွန်းမြေ တို့ကို မတရား သိမ်းယူမှု ဖြင့် ထိန်းသိမ်းခံရလေရာ ထိုအချိန်တွင်ပင် မိမိကိုယ်ကို သေကြောင်းကြံ စည်ခြင်းဖြင့် ဘဝကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ၁၅၁ ဘီစီတွင် မိဖုရားခေါင်ကြီး ဘို ကို နန်းချခဲ့ရာ လစ်လပ်လျက်ရှိသော မိဖုရားခေါင်ကြီး နေရာကို မိဖုရား ဝမ် အား လေးလသာ ကြာပြီးနောက် နန်းဆက်ခံစေခဲ့သည်။ ၁၄၉ဘီစီတွင် မိဖုရားခေါင်ကြီး ၏ သားကြီး ဖြစ်နေပြီဖြစ်သည့် ၇ နှစ်သား လျိုချဲ့သည် အိမ်ရှေ့စံဖြစ်လာ ပေသည်။ ၁၄၁ ဘီစီတွင် ဧကရာဇ် ဂျင်း နတ်ရွာစံ သောကြောင့် ၁၅ နှစ်သား အိမ်ရှေ့စံ လျိုချဲ့ သည် ဧကရာဇ် ဝူ အဖြစ် ထီးနန်း စိုးစံတော်မူသည်။ သူ၏ အဖွားတော် မယ်တော်ကြီး ဒိုသည် အဖွားတော် ဖြစ်လာကာ မယ်တော် သည် မယ်တော်ကြီး ဝမ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူနှင့် နိုင်ငံရေး အရ ထိမ်းမြားခြင်း ပြုသည့် သူ၏ တစ်ဝမ်းကွဲ ဖြစ်၍ ဇနီးလည်း ဖြစ်သည့် အားဂျောင် သည် မိဖုရားခေါင်ကြီး ချန်းဂျောင် ဖြစ် လာလေသည်။
အစောပိုင်းနန်းစံမှုနှင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှု
ရှေး ဧကရာဇ် တို့နှင့် မတူညီပဲ ငယ်ရွယ်၍ စိတ်အားတက်ကြွသည့် ဧကရာဇ်ဝူသည် လက်ရှိ အခြေအနေနှင့် ကျေနပ်လိုစိတ် မရှိပေ။ နှောင်းပိုင်း ၁၄၁ ဘီစီ နန်းစံတစ်နှစ်သာ ကြာပြီးချိန်တွင် ဧကရာဇ်ဝူသည် ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒီ စာပေပညာရှင်များ၏ အကြံဉာဏ်ကို ရယူကာ သမိုင်းတွင် ဂျန်းယွမ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ (建元新政) ဟုတွင်သည့် အမျော်အမြင်ရှိသည့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကို စတင် အကောင်အထည်ဖော်လိုက်သည်။ ထိုပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများသည် အောက်ပါ မူဝါဒများ ပါဝင်သည်။
သို့သော်လည်း ထိုသို့ ဧကရာဇ် ဝူ၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများသည် မျိုးရိုးမြင့်လူတန်းစားများ၏ အကျိုးစီးပွားကို ထိပါးနေသည့်အလျောက် သူ၏ အဖွားတော် မယ်တော်ကြီး ဒို ၏ ပိတ်ပင်တားဆီးမှုကို ချက်ချင်းလိုလိုပင် ကြုံရသည်။ အဖွားတော်သည် ထိုအချိန်က နန်းတွင်း အာဏာကို ချုပ်ကိုင်ထားနိုင်လေရာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားအများစုသည် အပြစ်ပေးခံခဲ့ရသည်။ ဧကရာဇ် ဝူ ကို အားပေးထောက်ခံသူ ဒိုယင်း (窦婴) နှင့် ကျန်းဖန်( မယ်တော်ကြီး ဝမ် နှင့် မယားပါ အစ်ကို တော်စပ်သူ) တို့သည် ရာထူးချခံကြရပြီး ဧကရာဇ် ၏ အတိုင်ပင်ခံများဖြစ်သော ဝမ်ကျန်း (王臧) နှင့် ကျောက်ဝမ်(赵绾) တို့သည် တရားစွဲဆိုခံရခြင်း နှင့် အချုပ်အနှောင်ခံရရုံသာမက များမကြာမီ အကျဉ်းထောင်အတွင်း၌ အဓမ္မ မိမိကိုယ်ကို သတ်သေကြရသည်။ ဤသို့ဖြင့် ထောက်ခံအားပေးမှု ကင်းမဲ့နေပြီဖြစ်သော ဧကရာဇ် ဝူသည် ယခုအချိန်တွင် မိမိအား ထီးနန်းကျစေရန် ကြံရွယ်သည့် အပြုအမူတို့၏ သားကောင်ဖြစ်နေပေတော့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ထိုစဉ်က ဧကရာဇ် ဝူ နှင့် လက်ဆက်ထိမ်းမြားထားသည့် မိဖုရားခေါင်ကြီးချန်းသည် ကိုယ်ဝန်ဆောင်နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ သူမသည် ဧကရာဇ် ကို မောင်းမများထားရှိခြင်းမှလည်း ပိတ်ပင်ပြန်သည်။ အကယ်၍ ဧကရာဇ်တစ်ပါးသည် ထီးနန်းဆက်ခံမည့် မျိုးဆက်မရှိခဲ့လျှင် ဧကရာဇ် ၏ အားနည်းချက်ကို ဖော်ပြနေသည့် အလျောက် ဧကရာဇ် ဝူ ၏ အတိုက်အခံများသည် ထိုသို့ သားသမီးမရှိခြင်းကို အကြောင်းပြုကာ ထီးနန်းချရန် ကြိုးစားလာကြသည်။ အတိုက်အခံများသည် ထီးနန်းကို ဧကရာဇ် ၏ ဦးရီးတော်ဖြစ်သည့် ဟွိုင်နန်၏ အရှင် ၊လျိုအန်း နှင့် အစားထိုးလိုကြသည်။ ဧကရာဇ် ၏ ဦးရီးတော်သူ ကျန်းဖန်ပင် ဧကရာဇ်ကို ထီးနန်းကျတော့မည်ဟု ထင်သောကြောင့် စွန့်ပစ်ကာ လျိုအန်းကို ချဉ်းကပ်လေသည်။ ထိုအခါ ဧကရာဇ်၏ နိုင်ငံရေးထွက်ပေါက်သည် သူ၏ အဒေါ် နှင့် ယောက္ခမ လည်း တော်စပ်သူ မင်းသမီး ဂွမ်တောင် အပေါ် သာ မူတည်နေပေသည်။ မင်းသမီး ဂွမ်တောင်သည် ထိုအခွင့်အရေးကို အရယူကာ မယ်တော်ကြီး ဒို အား ဩဇာညောင်းစေရန် အားထုတ်သည်။ ထိုမျှနှင့် မရပ်သေးပဲ သူမသည် ဧကရာဇ် ကိုယ်စား တောင်းဆိုသည် ဟု အကြောင်းပြကာ မယ်တော်ကြီးအား အခွင့် အာဏာများကို အစဉ်လိုလို တောင်းဆိုနေလေတော့သည်။ သားသမီးကင်းမဲ့နေခြင်း နှင့် မိဖုရားခေါင်ကြီး ချန်း ၏ အပြုအမူကြောင့် စိတ်ပျက်နေသော ဧကရာဇ်သည် ထိုသို့ ယောက္ခမ ၏ လောဘကြီးမှုကို သိရှိသောကြောင့် အပြင်းအထန် အမျက်ထွက်လေသည်။ သို့သော်လည်း မယ်တော်ကြီးဝမ်သည် ဧကရာဇ် ဝူ ကို ယခုအခါ မယ်တော်ကြီး ဒိုသည် ကျန်းမာရေး ချို့ယွင်းနေပြီ ဖြစ်သောကြောင့် ခဏတာ သည်းခံရန် ဖြောင်းဖြခဲ့သည်။ ဧကရာဇ်သည် နောက်နှစ် အနည်းငယ်အတွင်း အထိ နေပြည်တော် ချန်အန်းမှ ခိုးထွက်၍ အမဲလိုက်ခြင်း၊လည်ပတ်ခြင်း၊သာမန် မျိုးရိုးမြင့် သူဌေးသား တစ်ဦး အဖြစ် ဟန်ဆောင်ခြင်း စသည့် အပြုအမူများပြုမူခြင်းဖြင့် နိုင်ငံရေး၌ စိတ်ကုန်သယောင် ပြုမူခြင်းဖြင့် အပျော်အပါးလိုက်စားသူ သဖွယ်နေထိုင်ခဲ့သည်။
မင်းယွီကို အောင်နိုင်ခြင်း
မင်းယွီကို ၁၃၈ ဘီစီတွင် အောင်မြင်စွာ လှည့်ကွက် ဆင်နိုင်ခဲ့ပြီသည် နှင့် ဧကရာဇ် သည် ဒန်းဂန်း လူမျိုး များကို ယန်ဇီးမြစ် နှင့် ဟွိုင် ကြား ဒေသတွင် အခြေချစေခဲ့သည်။ ၁၃၅ ဘီစီတွင် မင်းယွီသည် နန်ယွဲ့ သခင် ကျောက်မို ၏ နန်းတက်ခါစံ အတွေ့အကြုံကင်းမဲ့နေခြင်းကို အခွင့်ကောင်းယူခဲ့သည်။ ထို့နောက် မင်းယွီသည် သူ၏ အနောက်တောင် အိမ်နီးချင်း နိုင်ငံဖြစ်သော နန်ယွဲ့ကို ကျူးကျော်လေရာ ကျောက်မိုသည် ဟန်နန်းတွင်းမှ အကူအညီကို တောင်းခံလေတော့သည်။ ဧကရာဇ် ဝူသည် ကြည်းရေ နှစ်သွယ်သော တပ်မကြီးကို ဝမ်ဟွေး (王恢) နှင့် ဟန်အန်းကော (韩安国) ကို ဦးဆောင်စေကာ မင်းယွီအန္တရာယ်ကို ဖြေရှင်းစေခဲ့သည်။ ဟန်နိုင်ငံတော်၏ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မည်ကို စိုးရိမ်ကြောက်ရွံ့သောကြောင့် မင်းယွီ မင်းကြီး ရင်း ၏ ညီငယ် လျိုယုရှန်းသည် အခြားသော မင်းယွီ ခေါင်းဆောင်များနှင့် ပူးပေါင်းကာ ပုန်ကန်ပြီး မိမိ အစ်ကို အား လှံ နှင့် သတ်ပြီး အပိုင်းပိုင်းဖြတ်စေကာ ခေါင်းပြတ်ကို ဝမ်ဟွေးထံ ဆက်သသည်။ ထို စစ်ပွဲ အပြီးတွင် မင်းယွီသည် တစ်နိုင်ံငံ နှစ်မင်း ဖြစ်သွားသည်။ မင်းယွီကို ဟန် ရုပ်သေး ဘုရင် ကျိုချို (驺丑)က အုပ်စိုး၍ ဒုန်ယွီကို လျိုယုရှန်(东越)က အုပ်စိုးလေသည်။ ၁၁၁ ဘီစီတွင် ဟန် နန်ယွဲ့ စစ်ပွဲ အပြီးတွင် ဟန်စစ်တပ် ဆုတ်ခွါပြီးနောက် ဟန်အစိုးရသည် ဒုန်ယွီကို စစ်ရေးအရ အရေးယူရန် အဆုံးအဖြတ်ရယူခဲ့သည်။ ဘုရင် လျိုယုရှန် အုပ်စိုးသော ဒုန်ယွီသည် နန်ယွဲ့ကို စစ်ချီသည့် အချိန်တွင် အကူအညီပေးရန် သဘောတူညီခဲ့သော်လည်း ဒုန်ယွီစစ်တပ်သည် နန်ယွဲ့သို့ ရောက်မလာပဲ ရာသီဥတုကို အကြောင်းပြကာ နှောင့်နှေးနေခဲ့သည်။ ထို့ပြင် နန်ယွဲ့သို့ သတင်းအချက်အလက်များ တိတ်တဆိတ် ပို့ပေးနေခဲ့သည်။ စစ်သူကြီး ရန်ပု (杨仆) ၏ အကြံဉာဏ်ကို နာယူခြင်းမရှိပဲ ဧကရာဇ် ဝူသည် စစ်ရေးအရ အရေးမယူခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် ဟန်စစ်တပ်သည် နယ်စပ်ဒေသခံတပ်များကို အရေးကြုံလျှင် ပြင်ဆင်ထားရန် မှာကြားသည်မှ အပ ဒုန်ယွီကို တိုက်ခိုက်ခြင်း မပြုပဲ ဟန်နိုင်ငံတော်သို့ ပြန်လည် ဆုတ်ခွာခဲ့သည်။ ဘုရင် ယုရှန်သည် ထိုသတင်းကို ကြားလျှင် စိတ်ကြီးဝင်ကာ ဟန်ကို ပုံကန်ခြင်း၊ မိမိကိုယ်ကို ဧကရာဇ် ဘွဲ့ ခံယူခြင်း နှင့် သူ၏ "ဟန်ကို အနိုင်ယူသည့် စစ်သူကြီးများ"(吞汉将军) ကို ဟန်နိုင်ငံတော် ၏ ပိုင်နက်ဒေသများကို ကျူးကျော်စေသည်။ အမျက်ကြီးစွာထွက်သော ဧကရာဇ် ဝူသည် စစ်သူကြီး ဟန်ယွဲ့ (韩说)၊ရန်ပု ၊ ဝမ်ဝမ်ရှု (王温舒)နှင့် ယွဲ့မျိုးရိုး နယ်စား နှစ်ဦး တို့ ဦးဆောင်သည့် စစ်တပ်ကြီးကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ဟန်စစ်တပ်သည် ပုန်ကန်မှုကို နှိမ်နင်းလေသည်။ ဒုန်ယွီ နိုင်ံငံသည် ဘုရင် ယုရှန်၏ အညံ့ခံရန် ငြင်းဆန်မှုကြောင့် ကွဲပြိုလုနီး ဖြစ်လာလေသည်။ ဒုန်ယွီစစ်တပ်မှ ခေါင်းဆောင်များသည် သစ္စာဖောက်ဖျက်ပြီး သူတို့၏ အရှင်သခင်ကို အာခံကြကုန်သည်။ တစ်ချိန်ထဲမှာပင် အခြား မင်းယွီနယ်မှ ဘုရင် ကျိုကျုကု (驺居股)သည် အခြား ဒုန်ယွီခေါင်းဆောင်များနှင့် ပူးပေါင်းကာ ဘုရင် ယုရှန်ကို သတ်၍ ဟန်စစ်တပ်ထံ လက်နက်ချခဲ့သည်။ မင်းယွီ နှင့် ဒုန်ယွီ နှစ်နယ်လုံးသည် ဟန်နိုင်ငံတော် ၏ အုပ်ချုပ်မှု အောက်သို့ လုံးလုံး ကျရောက်သွားလေသည်။
နန်ယွဲ့ကို အောင်နိုင်ခြင်း
၁၃၅ ဘီစီတွင် မင်းယွီသည် နန်ယွဲ့ကို တိုက်ခိုက်သောအခါ နန်ယွဲ့သည် မိမိကိုယ်ကို ကာကွယ်နိုင်သည့် အင်အားရှိသော်လည်း ဟန်နိုင်ငံတော်ကို အကူအညီတောင်းခံခဲ့သည်။ ထိုအပြုအမူသည် ဧကရာဇ် ဝူကို အလွန်ပင် နှစ်ခြိုက်စေခဲ့သည်။ ဧကရာဇ်သည် သူ၏ အဓိက အကြံပေးဖြစ်သည့် ဆွေမျိုးလည်းဖြစ်၍ ဟွိုင်နန်မင်းသားလည်း ဖြစ်သူ လျိုအန်း ၏ ကန့်ကွက်မှုကို ဂရုမပြုပဲ မင်းယွီကို တိုက်ရန် စစ်တပ်ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ကြီးမားသော ဟန်စစ်တပ်ကို ကြောက်ရွံ့သော မင်းယွီ ခေါင်းဆောင်များသည် မင်းယွီ ဘုရင် လျိုယင်း(骆郢)ကို လုပ်ကြံကာ ငြိမ်းချမ်းရေး ရယူလိုက်ကြသည်။ ဧကရာဇ်သည် မင်းယွီတွင် လုံခြုံစိတ်ချမှုရှိစေရန် လျိုယင်း ၏ ညီ လျိုယုရှန်း(雒余善) နှင့် ခေါင်းဆောင် ကျိုချို (驺丑)တို့ကို တစ်နိုင်ငံ နှစ်မင်း အနေဖြင့် ခန့်ထားခဲ့သည်။ အစက နန်ယွဲ့ကို ကာကွယ်သည့် အနေဖြင့် စစ်ချီခဲ့သော်လည်း နန်ယွဲ့တစ်နယ်လုံး (ယခုခေတ် ဂွမ်ဒုန် ၊ဂွန်ကျီး၊ဗီယက်နမ် မြောက်ပိုင်း တို့ ပါဝင်) သည် ဟန် လက်အောက်သို့ ကျရောက်ကာ ဟန်နိုင်ငံတော် ၏ နယ်ပယ်ထဲသို့ ၁၁၁ ဘီစီတွင် သွတ်သွင်းခြင်းခံခဲ့ရသည်။