cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ရှင်ကေတုမာလာလင်္ကာရ
ကျမ်းများ ပြုစုခြင်း
ဆရာတော်သည် အောက်ပါကျမ်းများကို ရေးသားပြုစုတော်မူခဲ့သည်။
၁။ နိဂ္ဂဟိတဝိမုတ္တဝိနိစ္ဆယ၊
၂။ ဒါဌာဓာတုဝင်၊
၃။ ကမ္မဝါစာဘဏတ္တဒီပနီ၊
၄။ ဝိနယကောဝိဒ။
သကွီးစိုရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
သကွီးစိုရွာ(Thakweeso)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ စီကဲဒိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၃၃၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စီကဲဒိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၁၆ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၇၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စမ်းစမ်းနွဲ့ (သာယာဝတီ)
စမ်းစမ်းနွဲ့ (သာယာဝတီ) သည် မြန်မာနိုင်ငံမှ ထင်ရှားသော စာရေးဆရာ၊ သတင်းထောက်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ၁၉၉၄ မှ ၂၀၀၁ အထိ နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများကြောင့် အကျဉ်းကျခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၀၁ တွင် ဦးဝင်းတင်နှင့်အတူ မြန်မာနိုင်ငံ၏ သတင်းစာလွတ်လပ်ခွင့်အရေး ထူးချွန်စွာဆောင်ရွက်မှုများကြောင့် လွတ်လပ်မှု ရွှေကလောင်ဆု (Golden Pen of Freedom) ကို ဒေါ်စမ်းစမ်းနွဲ့ အားချီးမြင့်ခဲ့သည်။
အထုပ္ပတ္တိ
ဒေါ်စမ်းစမ်းနွဲ့ကို သာယာဝတီမြို့၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ သတင်းထောက်ပညာကို ပြည့်ပြည့်ဝဝ ဆည်းပူးသော မြန်မာ့အမျိုးသမီးများထဲက တစ်ဦးဖြစ်၍ "ဂီတပဒေသာ" နှင့် "အိပ်မက်ဖြူ" တို့တွင် အယ်ဒီတာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ မှစ၍ ယနေ့အထိ ဝတ္ထုရှည် (၁၂) အုပ်ကျော်နှင့် ဝတ္ထုတိုပေါင်း (၅၀၀) ကျော်တို့ကို ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။ Alone in the Wind and the Rain၊ ခေါက်ထီးလေးမလုံ့တလုံနှင့် မဟူရာအကျဉ်းထောင် စသည်တို့သည် ထင်ရှား၏ ။
၁၉၉၄ အောက်တိုဘာ ၆ တွင် သမီးဖြစ်သူနှင့်အတူ ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရကာ နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်စေရန် လှုံ့ဆော်ခြင်း၊ အန္တရာယ်ရှိသော သတင်းအချက်လက်များ ထုတ်ဝေမှု စသည့်စွဲချက်များဖြင့် အရေးယူခဲ့ကြသည်။ အကျဉ်းထောင်တွင် ခုနစ်နှစ်ကျရောက်ခဲ့၍ ထိုအရေးပေါ်ဥပဒေအရ အမြင့်ဆုံးပြစ်ဒဏ်ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၃ တွင် ပြင်သစ်သတင်းထောက်များကို ဘက်လိုက်သော အမြင်များ ပြောဆိုဖြန့်ဖြူးခြင်းအတွက် နောက်ထပ် သုံးနှစ် ကျခံခဲ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွက် ကုလမှလွှတ်ထားသော အထူးသတင်းထောက်ကို လူ့အခွင့်ရေးဆိုင်ရာ သတင်းများ ထောက်ပံ့ခြင်းဖြင့်လည်း စွပ်စွဲခဲ့ကြသည်။ အကျဉ်းကျစဉ် ဆိုးရွားသည့် ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ပြဿနာများခံစားခဲ့ရပေသည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာရေး အဖွဲ့က သူမကို ယုံကြည်ချက်ကြောင့် အကျဉ်းကျသူအဖြစ် သတ်မှတ်၍ ပြန်လည်လွတ်မြောက်ရေးအတွက် လှုပ်ရှားမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။
အကျဉ်းခံသက်တမ်း (၁၀)နှစ်မှ ခုနှစ်နှစ်ကို ကျခံခဲ့ရပြီးနောက် ၂၀၀၁ ဇူလိုင်တွင် အင်းစိန်အကျဉ်းထောင်မှ ပြန်လွတ်မြောက်လာခဲ့သော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံမှ ပြည်ပသို့ ထွက်ခွာခွင့်မပေးခဲ့ချေ။
ဒေါ်စမ်းစမ်းနွဲ့သည် သူမ၏ လုပ်ဆောင်မှု၊ စာပေလက်ရာများအတွက် ဆုတံဆိပ်များစွာရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၉၅ ၌ PEN/Barbara Goldsmith Freedom to Write Award နှင့် နယ်စည်းမခြား သတင်းထောက်များအဖွဲ့ဆိုင်ရာ-ပြင်သစ်ဖောင်ဒေးရှင်းဆုကို ၁၉၉၉ တွင် ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၀၁ ၌ သူမနှင့် ဦးဝင်းတင်ကို ပူးတွဲ၍ ကမ္ဘာ့သတင်းစာအဖွဲ့၏ လွတ်လပ်မှု ရွှေကလောင်ဆု ကို ချီးမြှင့်ခဲ့ကြသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသမီး စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ ကဏ္ဍ:မွေးဖွားခုနှစ် မသိရှိရသူများ (သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ) ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ဗောဇ္ဈသုတ်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူနေစဉ် မဟပ္ဖလ၊ မဟာနိသံသ၊ မဟာဇုတိက၊ မဟာဝိပ္ဖာရဖြစ်အောင် အဋ္ဌင်္ဂဥပုသ်ကျင့်သုံးပုံ၊ တိုင်းကြီး ၁၆-တိုင်းအမည်၊ နတ်ပြည်ခြောက်ထပ်နှင့် လူတို့အသက်တမ်း ကွာခြားပုံ၊ အဋ္ဌင်္ဂ ဥပုသ်သီလကောင်းမှုကြောင့် ကွယ်လွန်သည့်အခါ နတ်ပြည်၌ဖြစ်နိုင်ပုံကို ဗောဇ္ဈာ ဥပါသိကာမအား ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်။
ယန်း ယက် ရူးဆိုး
ယန်း ယက် ရူးဆိုးသည် ပြင်သစ်စာရေးဆရာနှင့် ဒဿနိကဗေဒပညာရှင် ဖြစ်ပေသည်။ သူသည် ဟျူးဂျနိုးမိဘများမှ ၁၇၁၂ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ၊ ဂျီနီးဗားမြို့၌ မွေးဖွားသည်။ မိခင်မှာ သူ့ကို ဖွားမြင်ပြီးနောက် အနိစ္စရောက်လေသည်။ ဖခင်သည်လည်း တစ်ရပ်တစ်ကျေးသို့ ပြောင်းရွေ့သွားသဖြင့် အဒေါ်ဖြစ်သူ၏ လက်တွင် ကြီးပြင်းလာခဲ့ရသည်။ အသက် ၁၄ နှစ် အရွယ်တွင် ပုံထွင်းဆရာတစ်ဦးထံ၌ ပညာသင်အဖြစ် လုပ်ကိုင်ပြီးနောက် အသက် ၁၆ နှစ်အရွယ်တွင် အိမ်မှ ထွက်ပြေးသည်။ ဤသို့ဖြင့် ၁၇၄၁ ခုနှစ်၌ ပြင်သစ်နိုင်ငံ ပါရစ်မြို့သို့ ရောက်လာ၏။
ရူးဆိုးသည် ပြင်သစ်လူမှုရေးစံနစ်တွင် အထက်တန်းစားလူများ၏ ဩဇာလွှမ်းပုံနှင့် ဆင်းရဲသားလူတန်းစားတို့ လူရာမဝင်ပုံတို့ကို သိမြင်လာလေ၏။ ထိုအချက်ကို အခြေပြု၍ လူမှု ပဋိညာဉ်ခေါ် စာအုပ်ကို ပြုစုရေးသားလေသည်။ ရူးဆိုးသည် ထိုစာအုပ်တွင် လူ့အဖွဲ့အစည်း၌ အစိုးရသူဟူ၍ ပေါ်ပေါက်လာ ပုံကို၎င်း၊ အစိုးရအာဏာသည် လူထုထံမှ ဆင်းသက်လာပုံကို ၎င်း ရေးသားဖော်ပြ၏။ သို့ဖြစ်၍ လူထုသဘောမတူသော တရားဥပဒေသည် မတည်မြဲနိုင် ဟုဆိုသည်။ ထိုစာအုပ်သည် ပြင်သစ်အမျိုးသားတို့၏ တော်လှန်ရေးစိတ်ဓာတ်ကို သိသိသာသာ လှုံဆော်ပေးလိုက်သည် ဖြစ်သောကြောင့် ၁၇၈၉ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်တော်လှန်ရေး ဖြစ်ပွားရသော အကြောင်းရင်းတစ်ခု ဖြစ်လေသည်။ သူထွင်ခဲ့သော လွတ်လပ်ရေး၊ သာတူညီမျှရေးနှင့် ချစ်ကြည်ရေးဟူသည့် စာအုပ်ကို မြဒေါင်းညိုက မြန်မာဘာသာပြန်ခဲ့ဘူးသည်။
ပညာရေးနှင့် စပ်လျဉ်း၍လည်း မိမိ၏ အယူအဆများကို အိမီးခေါ်စာအုပ်၌ ဖော်ပြထားလေသည်။ ရူးဆိုးက ကျောင်းသားများကို ပညာသင်ကြားရာ၌ ပို၍ လွတ်လပ်ခွင့်ပေးရန် ထောက်ခံတင်ပြထားသည်။ ယခုခေတ် ပညာသင်ကြားရေးနည်းစံနစ်သည် ရူးဆိုး၏ ပညာရေးအယူအဆအချို့ကို မှီးသည်ဟု ဆိုနိုင်၏။ ထိုစာအုပ်ကို ဒေါ်မမခင်က မြန်မာဘာသာပြန်ခဲ့သည်။
၁၇၆၂ ခုနှစ်၌ ရူးဆိုးသည် အယူဝါဒဆိုင်ရာ အယူအဆများကြောင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ ရှောင်တိမ်းနေထိုင်ရသည်။ ၁၇၆၇ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ ပြန်ရောက်သည်။ သို့သော် ကျန်းမာရေးချွတ်ယွင်းလျက် ရှိရာမှ ၁၇၇၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၃ ရက်နေ့တွင် ပါရီမြို့အနီး၌ ကွယ်လွန်လေသည်။
ကျောင်းစုရွာ၊ ကွမ်းခြံကုန်း
ကျောင်းစုရွာ၊ ကွမ်းခြံကုန်း
ဘေရီယမ်
ဘေရီယမ် (Barium) သည် ငွေဖြူရောင်ရှိသော ဒြပ်စင်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်းကို ပတ်ဝန်းကျင်တွင် သဘာဝအလျောက် တည်ရှိနေသည်ကို တွေ့မြင်နိုင်သည်။ ၎င်းဒြပ်စင်သည် ဆာလဖာ (sulfur)၊ ကာဗွန် (carbon) သို့မဟုတ် အောက်ဆီဂျင် (oxygen) ကဲ့သို့ အခြားသော ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ (chemicals)ဒြပ်စင်များနှင့် ပေါင်းစပ်ဖြစ်တည် နေသည်။ ၎င်းသည် အလွန်ပေါ့ပြီး၊ ၎င်း၏ သိပ်သည်းခြင်းမှာ သံ၏ တစ်ဝက်မျှသာရှိသည်။ လေထဲတွင် ဘေရီယမ်သည် အောက်ဆီဂျင်နှင့်ဓာတ်ပြုနိုင်သည်။ ရေနှင့်လျင်မြန်စွာ ဓာတ်ပြု၍ ဟိုက်ဒရောဆိုဒ်နှင့် လွတ်လပ်သောဟိုက်ဒရိုဂျင် ပုံစံများကိုပေါ်ပေါက်စေသည်။ ဘေရီယမ်သည် non-metals အားလုံးနီးပါးနှင့် ဓာတ်ပြုပြီး၊ တစ်ခါတစ်ရံ အဆိပ် အတောက်ပုံစံ ဒြပ်ပေါင်းများကို ပေါ်ပေါက်စေသည်။
အသုံးပြုခြင်း
ဘေရီယမ်ကို တစ်ခါတစ်ရံတွင် ဘေရီယမ်-နီကယ် သတ္တုစပ်များအဖြစ်ပြုလုပ်၍ ခြောက်သွေ့ပြီး အောက်ဆီဂျင်ဖယ်ရှားထားသော လေဟာနယ် ပြွန်အတွင်း လျှပ်စစ်အဖို၊အမစွန်း ပလက်ခေါင်းတိုင်းများအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။ ၎င်းကို တောက်ပသော မီးချောင်းများတွင်လည်း အသုံးပြုကြသည်။ (မသန့်စင်သော ဗေရီယမ်ဆာလဖိုက် ဖော့စဖာရစ်(စ်)(barium sulfide phosphoresces) နှင့်ထိတွေ့ပြီးနောက် အလင်းရောင်ထွက်ခြင်း ဖြစ်သည်။) ဘေရီယမ်ဒြပ်ပေါင်းများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဆီနှင့် ဓာတ်ငွေ့လောင်စာများကို စက်မှုလယ်ယာလုပ်ငန်းများတွင် လောင်စာဆီများအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။ ထွန်စက်များ၏ အသွားများမွတ်ညက်အောင် ၎င်းဆီထည့်ခြင်းဖြင့် ကျောက်တုံးများကိုဖြတ်ပြီး ထွန်ယက်ရာတွင် လွယ်စေသည်။ ဘေရီယမ်ဒြပ်ပေါင်းများသည် သုတ်ဆေးများ၊ အုတ်ခဲများ၊ အုပ်ကြွပ်များ၊ ဖန်ထည်များနှင့် ခဲဖျက်များပြုလုပ်ရာတွင် လည်း အသုံးပြုပါသည်။ ဘေရီယမ် နိုက်ထရိတ်(Barium nitrate) နှင့် ကလိုရိတ်(chlorate)သည် အစိမ်းရောင် မီးရှူးမီးပန်း များကို ထုတ်ပေးပါသည်။
ပတ်ဝန်းကျင်တွင်တွေ့ရှိရမှုအခြေအနေ
ဘေရီယမ်သည် ကမ္ဘာ့အပေါ်ယံမြေလွှာတွင် အံဩစရာကောင်းလောက်အောင် အလျှံပယ်ပေါများသော ၁၄ ခုမြောက် အပေါများဆုံး ဒြပ်စင်ဖြစ်သည်။ ဘေရီယမ်အမြင့်ဆုံးပါဝင်မှု ပမာဏကို အစားအစာများ နှင့်မြေလွှာများတွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။ (ဥပမာ- အခွံမာသောအသီးများ၊ ပင်လယ်ရေညှိများ၊ ကျောက်ပွင့် များ၊ ငါးများနှင့် အချို့သောအပင်များ) စက်ရုံများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုခြင်းကြောင့် ပတ်ဝန်းကျင်သို့ ဘေရီယမ် ရောက်ရှိမှု ပမာဏ များပြားလာသည်။ ထိုသို့ရောက်ရှိခြင်းကြောင့် ၎င်းဝန်းကျင် လေထု၊ ရေထုနှင့် မြေထုထဲရှိ ဘေရီယမ်ပြင်းအားမှာ အခြားနေရာရှိ ဘေရီယမ် များ၏ ပြင်းအားထက် ပိုများနိုင်သည်။ ဘေရီယမ် (Ba)သည် ဓာတ်သတ္တု တူးဖော်နေစဉ်အတွင်း၊ ဓာတ်သတ္တု သန့်စင်နေစဉ်အတွင်းနှင့် ဘေရီယမ်ဒြပ်ပေါင်းများ ထုတ်လုပ်နေစဉ်အတွင်း လေထဲသို့ ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်လာသည်။ ၎င်းသည် ကျောက်မီးသွေးနှင့် ရေနံလောင်ကျွမ်းနေစဉ် အတွင်းတွင်လည်း လေထဲသို့ဝင်လာနိုင်သည်။ အဓိက အရေးပါသော သတ္တုရိုင်းကို ဘေရိုက် (barite (BaSO4)) မှရရှိပြီး၊ Witherite (BaCO3) မှလည်း ရရှိနိုင်သည်။ အဓိကဘေရီယမ် (Barium) ကိုတူးဖော်သော နိုင်ငံများသည် အင်္ဂလန်(UK)၊ အီတလီ(Italy)၊ ချက်သမ္မတနိုင်ငံ(Czech republic)၊ အမေရိကန်(USA) နှင့် ဂျာမနီ (Germany) နိုင်ငံများဖြစ်သည်။ နှစ်စဉ် တန်ပေါင်း ၆ သန်းခန့် ထုတ်လုပ်လျက် ရှိပြီး၊ တန်ပေါင်း သန်း ၄၀၀ ထက်ပိုပြီး သိုလှောင်ရန် မျှော်လင့်ကြသည်။
ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာသက်ရောက်မှုများ
အစားအသောက်နှင့် ရေထဲတွင် ဘေရီယမ် ပါဝင်မှုပမာဏသည် ကျန်းမာရေးအတွက် စိုးရိမ်နိုင်စရာ မရှိသေးပေ။ လူသားများသည် ဘေရီယမ် စက်ရုံများတွင် ကြီးမားသော ဘေးအန္တရာယ်များနှင့်အတူ ဘေရီယမ်ကို ထိတွေ့လုပ်ဆောင် နေကြရသည်။ ကျန်းမာရေးအတွက် ဘေးအန္တရာယ် အများဆုံးဖြစ်စေနိုင်သော အချက်မှာ အသက်ရှူခြင်းဖြင့် ဘေရီယမ် ဆာလဖိတ်(Barium sulphate) နှင့် ဘေရီယမ်ကာဗွန်နိုတ်(Barium carbonate) များ ဝင်ရောက်နိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။ အန္တရာယ်ရှိသော စွန့်ပစ်ပစ္စည်း စုပုံသော နေရာများတွင် အချို့သော ဘေရီယမ်များ ပါဝင်နေသည်။ ထိုဝန်းကျင်တွင် နေထိုင်သော လူများသည် ၎င်းတို့နှင့် ထိတွေ့နိုင်သောကြောင့် အန္တရာယ် ရှိသော အဆင့်တွင် ရောက်ရှိနေပေသည်။ ဘေရီယမ် ပါဝင်သည့် ညစ်ညမ်းသော ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ဖုန်များရှူမိခြင်း၊ မြေလွှာ နှင့် အပင်များ စားသုံးခြင်း၊ သို့မဟုတ် ရေသောက်ခြင်းဖြင့် ဘေရီယမ် နှင့် ထိတွေ့နိုင်သည်။ အရေပြားမှ တစ်ဆင့်လည်း ထိတွေ့နိုင်သည်။ ဘေရီယမ်၏ ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ အကျိုးသက်ရောက်မှုသည် ၎င်းဒြပ်ပေါင်းများ၏ ရေထဲတွင် ပျော်ဝင်နိုင်မှုအပေါ် မူတည်နေသည်။ ၎င်းဒြပ်ပေါင်းများ ရေထဲတွင်ပျော်ဝင်နေခြင်းသည် လူသားများ အတွက် ဘေးအန္တရာယ် ဖြစ်စေနိုင်သည်။ အလွန်ကြီးမားသော ဘေရီယမ်ပမာဏသည် ရေထဲတွင် ပါဝင် နေခြင်းကြောင့် သွပ်ချာပါဒရောဂါများ ဖြစ်စေနိုင်ပြီး၊ သေဆုံးနိုင်သည်အထိ အန္တရာယ်ကြီးမားပါသည်။ ရေထဲတွင် ဘေရီယမ်အနည်းငယ် ပါဝင်နေခြင်းသည် လူသားများအား အသက်ရှူကြပ်ခြင်း၊ သွေးပေါင်ချိန်တက်လာခြင်း၊ နှလုံးခုန်နှုန်းများ ပြောင်းလဲခြင်း၊ အစာအိမ်များကျိန်းစပ်ခြင်း၊ ကြွက်သားများ အားနည်းစေခြင်း၊ အာရုံတုံ့ပြန်မှုများ ပြောင်းလဲခြင်း၊ အသည်းနှင့် ဦးနှောက်များရောင်ရမ်းခြင်း၊ ကျောက်ကပ်နှင့် နှလုံးအားပျက်စီးစေခြင်း စသည့်ရောဂါလက္ခဏာများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ ဘေရီယမ် နှင့် ထိတွေ့ခြင်းကြောင့် လူသားများတွင် ကင်ဆာရောဂါ မဖြစ်ပွားခြင်း မတွေ့ရသော်လည်း၊ မြုံခြင်း သို့မဟုတ် မျိုးပွားမှု ကျဆင်းခြင်း တို့အပေါ် အကျိုးသက်ရောက်ခြင်း ရှိမရှိကို တိကျစွာ ဖော်ပြနိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။
ပတ်ဝန်းကျင်သို့သက်ရောက်မှုများ
စက်ရုံများတွင် အချို့သောဘေရီယမ် ဒြပ်ပေါင်းများသည် ရေထဲ၌ လွယ်ကူစွာပျော်ဝင်ပြီး၊ ကန်များ၊ ချောင်းများ၊ မြစ်များတွင်လည်း တွေ့နိုင်သည်။ ထိုသို့တွေ့ရသောပျော်ရည်များကြောင့် ဗေရီယမ်ဒြပ်ပေါင်းများသည် ဝေးကွာသော နေရာများထိ ပြန့်နှံ့နိုင်သည်။ ငါးနှင့် အခြားရေအောက်သတ္တဝါများသည် ဘေရီယမ်ဓာတ်ပေါင်းများကို အလွယ်တကူစုပ်ယူမိသောအခါ၊ ဘေရီယမ်(Ba)သည် ထိုသတ္တဝါတို့၏ ကိုယ်ခန္ဒာထဲတွင် စုပုံနေလိမ့်မည်ဖြစ်သည်။ ကာဗွန်နိတ် နှင့် ဆာလဖိတ် ကဲ့သို့ မပျော်ဝင်နိုင်သော ဆားအဖြစ်လည်း ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ အစိတ်အပိုင်းအများစုတွင် တည်ရှိနိုင်သည်။ ဘေရီယမ်ဓာတ်ပေါင်းများသည် ကမ္ဘာ့မြေမျက်နှာပြင်တွင် သို့မဟုတ် ရေအနည်အနှစ်များပါဝင်သော မြေဆီလွှာတွင် ပုံမှန်အားဖြင့် ခိုင်မာစွာ ကျန်ရှိနေသည်။ ကုန်းတွင်းပိုင်း ကျသော ဒေသများတွင် ဘေရီယမ်(Ba) ပါဝင်မှု ပမာဏ အနည်းဆုံးကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ထိုပမာဏသည် စွန့်ပစ်ပစ္စည်း စုပုံသော နေရာရှိ ဘေရီယမ် ပါဝင်မှုထက် ပိုများပေသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အယ်ကာလိုင်း သတ္တုများ
အုတ်ဖိုပြင်ရွာ၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်
အုတ်ဖိုပြင်ရွာ (Okehpopyin)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်၊ မီးသွေးဘုတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၈၂၆၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မီးသွေးဘုတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၃၀၄ ဦး၊ မ ၄၂၉၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၆၀၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ရုပ်ရှင်ပညာရပ်
ရုပ်ရှင်ပညာ (Cinematography) ရုပ်ရှင် ဖြစ်ရန် ဓာတ်ပုံ များ ရိုက်ကူးသောအခါ အလင်းအမှောင် နှင့် ကင်မရာ ပါဝင်သည့် ရုပ်ရှင် ရိုက်နည်းစဉ် ပညာဖြစ်သည်။ ရုပ်ရှင်ပညာ သည် ဓာတ်ပုံရိုက်ပညာ နှင့် အလွန်ပင်နီးစပ်ပြီး ရုပ်ရှင်ပညာ တွင် ကင်မရာနှင့် ရိုက်ကွင်းတို့က လှုပ်ရှားမှုများ အပိုပါလာသည်။
ရုပ်ရှင်ပညာ အခြေခံများ
အနုပညာ ဖြစ်သော ရုပ်ရှင်ပညာသည် များစွာသော အခြေခံများ ကြွယ်ဝစွာရှိသည်။
ဖလင် ရွေးချယ်ခြင်း
ရုပ်ရှင်ပညာ အခြေခံကို ဖလင်လိပ်များ သို့မဟုတ် ဒစ်ဂျစ်တယ် ကင်မရာများတွင် ပုံယူ စန်စာ (imaging sensor) များမှစတင်နိူင်သည်။
ဖလင်ဆေးခန်း
ဖလင်ဆေးခန်းသည်လည်း ပုံထုတ်ကောင်းရန် များစွာမူတည်သည်။
ဖစ်တာ
မှုန်ဝါးရန်၊ အရောင်ထဲ့ရန် စသည့်အတွက် ဖစ်တာများသုံးပြီး ဇာတ်ဝင်ခမ်းများတွင် အကြီးအကျယ်သုံးကြရသည်။
ဖန်ရိတ်ရွာ၊ မိုင်းမောမြို့နယ်
ဖန်ရိတ်ရွာ (Hpanyaik)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ မိုင်းမောမြို့နယ်၊ ထပ်ထိန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၇၇၉၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းမောမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထိုင်းနိုင်ငံတွင်အသုံးပြုသော အချိန်များ
ထိုင်းနိုင်ငံ သည် UTC+7 ကို အသုံးပြုကာ ထိုအချိန်သည် ဂရင်းနစ်စံတော်ချိန် နှင့် Coordinated Universal Time တို့၏ ရှေ့သို့ ၇ နာရီ စော၍နေသည်။ ဘန်ကောက်မြို့ ၏ ဒေသစံတော်ချိန်မှာ မူလအစတွင် GMT+06:42:04 ဖြစ်သည်။ ၁၉၂၀ ခုနှစ်အထိ ထိုင်းနိုင်ငံ သည် ထိုဒေသစံတော်ချိန်အား အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး ထိုနောက်ပိုင်းမှသာ အင်ဒိုချိုင်းနား စံတော်ချိန်( GMT+07:00) ကို ပြောင်းလဲအသုံးပြုခဲ့သည်။
ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အချိန်စံသတ်မှတ်ချက်
ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ၃၁ မတ်လ ၁၉၂၀ ခုနှစ်တွင် ပြည်သူများအား  အရှေ့တောင်အာရှတွင် အသုံးပြုသော အချိန် (UTC+06:42:04 hrs and UTC+07:00:00 ahead of ဂရင်းနစ်စံတော်ချိန်) နှင့်ကိုက်ညီစေရန် မိမိတို့၏ နာရီများကို ရှေ့သို့ ၁၇ မိနစ်၊ ၅၆ စက္ကန့် ရွေ့ရန် ကြေညာခဲ့သည်။ ထိုသို့ အချိန်အား ရွေ့ပြောင်းခဲ့ရာ ၁ ဧပြီ ၁၉၂၀ မနက် ၀၆:၀၀ (ယခင်စံတော်ချိန်) မှ  ၀၆:၁၇:၅၆ (စံတော်ချိန်သစ်) သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။
နာရီမှူး
၁၉၉၀ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ထိုင်းကက်ဘိနက်သည် ထိုင်းနိုင်ငံ တော်ဝင်ရေတပ်မတော်အား ထိုင်းနိုင်ငံ၏ တရားဝင်နာရီမှူးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ထိုင်းစံတော်ချိန်သည် ထိုင်းနိုင်ငံ တော်ဝင်ရေတပ်မတော်မှ ထိန်းသိမ်းဆောင်ရွက်သော အက်တော်မစ်နာရီ ၅ လုံးမှ ရရှိလားခြင်းဖြစ်သည်။
အာဇာနည် ခေါင်းဆောင်ကြီးများ
၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဝန်ကြီးများရုံး၌ ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်း အပါအဝင် မြန်မာ့နိုင်ငံရေးတွင် အလွန်အရေးပါသော ခေါင်းဆောင်ကြီး (၉) ဦးဖြစ်သည့် -
တို့ ကျဆုံးခဲ့သည်။ ထိုနေ့ကို အာဇာနည်နေ့ဟု သတ်မှတ်ပြီး ယနေ့ထက်တိုင် အောက်မေ့ သတိရလျက် နှစ်စဉ် အာဇာနည်နေ့ အခမ်းအနား ကျင်းပလျက်ရှိသည်။
ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်း (၁၉၁၅ - ၁၉၄၇)
thumb|ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်း ၁၉၁၅ ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် မကွေးတိုင်း၊ တောင်တွင်းကြီး ခရိုင်၊ နတ်မောက်မြို့တွင် ရှေ့နေ ဦးဖာ - ဒေါ်စု တို့မှ နောင်တစ်ခေတ်တွင် ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်း ဟူ၍ မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်း၌ တွင်စေမည့် သားရတနာကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ဇာတာအမည်မှာ မောင်ထိန်လင်း ဖြစ်သော်လည်း ငယ်စဉ်ကပင် မောင်အောင်ဆန်းဟု တွင်သည်။ ငယ်စဉ်က နတ်မောက်မြို့ ဆရာတော် ဦးသောဘိတကျောင်း၌ နေခဲ့သည်။ ၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ရေနံချောင်း အမျိုးသား အထက်တန်း ကျောင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ ပညာသင်ယူခဲ့ပြီး၊ ယင်းကျောင်းမှ မြန်မာ၊ ပါဠိ ၂ ဘာသာ ဂုဏ်ထူးဖြင့် ၁ဝ တန်း အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ပညာထူးချွန်သူဖြစ်၍ အထက်တန်း စကောလားရှစ်နှင့် ဦးရွှေခိုဆု ရရှိခဲ့ဖူးသည်။ ထိုနောက် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်သို့ တက်ရောက်ပြီး ဆက်လက် ပညာဆည်းပူးခဲ့သည်။ ၁၉၃၅ - ၃၆ ပညာသင်နှစ်မှစ၍ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားသမဂ္ဂ အမှုဆောင်အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ သမဂ္ဂ၏ အာဘော် အိုးဝေမဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာလည်းဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကိုအောင်ဆန်း အယ်ဒီတာအဖြစ် ဆောင်ရွက်သော အိုးဝေမဂ္ဂဇင်းတွင် ယမမင်း အမည် အိုးဝေ ညိုမြ ရေးသားသော “ငရဲခွေးကြီး လွတ်နေပြီ" ခေါင်းစဉ်ဖြင့် စာတစ်စောင်သည်လည်း ၁၉၃၆ ခုနှစ် ဒုတိယ ကျောင်းသားသပိတ် ဖြစ်ပွားစေခဲ့သော အဓိက အကြောင်းရင်း တစ်ချက်ဖြစ်သည်။ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းသည် ၁၉၃၆ ဒုတိယ ကျောင်းသားသပိတ်၏ သပိတ်မှောက်ကောင်စီ အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်သပိတ်အပြီးတွင် ပေါ်ပေါက်လာသော ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများသမဂ္ဂကြီးကို ဦးစီး တည်ထောင်သူ တစ်ဦးလည်းဖြစ်ပြီး၊ ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများသမဂ္ဂတွင် ပထမဆုံး အတွင်းရေးမှူးဖြစ်လေသည်။ ၁၉၃၇ - ၃၈ တွင် ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများသမဂ္ဂ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် ဝိဇ္ဇာတန်းကို အောင်ပြီး၊ ဥပဒေ ဝိဇ္ဇာတန်းသို့ ဆက်တက်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်မှ ထွက်ပြီး သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း ကြီးမှူးသော တို့ဗမာအစည်းအရုံးသို့ ဝင်ရောက်၍ သခင်အောင်ဆန်းအဖြစ် နိုင်ငံရေးနယ်ပယ်သို့ ခြေစုံပစ်ဝင်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၉ တွင် တို့ဗမာအစည်းအရုံး၏ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် တက်မြောက်ခြင်းခံရသည်။
သခင်အောင်ဆန်းသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ဖြစ်လာ၍ မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးအတွက် စည်းစည်းလုံးလုံး ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ဗမာထွက်ရပ်ဂိုဏ်းတွင် အတွင်းရေးမှူးအဖြစ်လည်း တာဝန်ယူခဲ့သည်။ မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးအတွက် လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေး ဆင်နွဲရန် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ပြည်သူ့အရေးတော်ပုံပါတီ (ဆိုရှယ်လစ်ပါတီ)၏ ပြည်ပဆက်သွယ်ရေးခေါင်းဆောင် တာဝန်ကိုလည်း ယူခဲ့သည်။ ၁၉၄ဝ မတ်လ အတွင်း အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ရမ်းဂါးမြို့၌ ကျင်းပသော အိန္ဒိယ အမျိုးသား ကွန်ဂရက် ညီလာခံသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ သခင်အောင်ဆန်းအား အင်္ဂလိပ်နယ်ချဲ့အစိုးရကို ဆန့်ကျင်ဟောပြောမှုဖြင့် ဖမ်းဆီးရန် ဟင်္သာတခရိုင် ရာဇဝတ်ဝန် ဆုငွေ ၅ ကျပ်ဖြင့် ဖမ်းဝရမ်း ထုတ်ခဲ့သည်။ ၁၉၄ဝ ဩဂုတ်လအတွင်း မြန်မာ့ လွတ်လပ်ရေးအတွက် အင်္ဂလိပ်နယ်ချဲ့အစိုးရအား မြန်မာ့ မြေပေါ်မှ လက်နက်အားဖြင့် မောင်းထုတ်နိုင်ရန်အတွက် နိုင်ငံခြားမှ အကူအညီရယူရန် တရုတ်နိုင်ငံသို့ စွန့်စားထွက်ခွာခဲ့သည်။ တရုတ်ပြည်၌ သောင်တင်နေစဉ် မြန်မာနိုင်ငံမှ ရဲဘော်များ၏ စီစဉ်ဆောင်ရွက်ပေးမှုကြောင့် ဂျပန်အရာရှိနှင့် အဆက်အသွယ်ရကာ ဂျပန်နိုင်ငံသို့ ရောက်သွားသည်။ ဂျပန်ပြည်တွင် ‘ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးစီမံကိန်း’ စာတမ်းတစ်ရပ်ကို ရေးဆွဲကာ ဂျပန် စစ်အာဏာပိုင်များနှင့် ညှိနှိုင်းခဲ့သည်။ ယင်းစီမံကိန်းအရ မြန်မာပြည်အတွင်းမှ မျိုးချစ် လူငယ်များကို စုစည်းကာ အလီလီ ခွဲလျက် ဂျပန်ပြည်သို့ ပို့ပေးခဲ့သည်။ ဤမျိုးချစ် လူငယ်တစ်စုသည်ပင်လျှင် နောင်သောအခါတွင် ဗိုလ်တေဇ (ခေါ်) ဗိုလ်အောင်ဆန်း ခေါင်းဆောင်သည့် ရဲဘော်သုံးကျိပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဤမျိုးချစ်လူငယ်များသည် ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် (ဘီအိုင်အေ) ကို ယိုးဒယားနိုင်ငံ (ယခု ထိုင်းနိုင်ငံ)၊ ဘန်ကောက်မြို့တွင် ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ကာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဂျပန်များနှင့်အတူ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
ဂျပန် တပ်မတော်က မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပြီးသောအခါ အင်အားကြီးထွားပြီး ဗရမ်းဗတာဖြစ်လာသော ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်ကို အင်အားလျော့ချပြီး ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (ဘီဒီအေ) အဖြစ် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းသည့်အခါ ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်းသည် ဘီဒီအေ၏ စစ်သနာပတိဖြစ်လာသည်။ ၁၉၄၂ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် သူနာပြုဆရာမ ဒေါ်ခင်ကြည်နှင့် လက်ထပ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံကို ဂျပန်က ရွှေရည်စိမ် လွတ်လပ်ရေးပေးသောအခါ ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်းသည် စစ်ဝန်ကြီးနှင့် စစ်သေနာပတိ ဖြစ်လာသည်။ ဖက်ဆစ် ဂျပန် စစ်အုပ်ချုပ်ရေးသမားများသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ပြည်သူတို့အား ဖက်ဆစ်နိုင်ငံ၏ လက်အောက်ခံ နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံသဖွယ် သဘောထားလာကြသည်။ ထို့ကြောင့် ၁၉၄၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လအတွင်းမှာ ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်းနှင့် သခင် စိုးတို့ ဦးဆောင်ပြီး ဖက်ဆစ်တိုက်ဖျက်ရေးနှင့် ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့ချုပ် (ဖဆပလ) ကို ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ကာ ၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်သည် ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်း၏ တိုက်ရိုက်ကွပ်ကဲညွှန်ကြားမှုဖြင့် ဖက်ဆစ် ဂျပန်တို့ကို အတိအလင်း စစ်ကြေညာကာ ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေးကို ဆင်နွှဲခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး ပြီးနောက်တွင် ဗမာ့တပ်မတော်ကို ဂန္ဒီစာချုပ်အရ ဆက်လက် ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ပြီးနောက် ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်းသည် တပ်မတော်မှ နုတ်ထွက်ကာ နိုင်ငံရေး ခေါင်းဆောင် ဖဆပလ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တိုင်းပြည် တာဝန်ကို ဆက်လက် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် မြန်မာနိုင်ငံ ဘုရင်ခံ ဆာဒေါ်မန်စမစ်က ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်း အပါအဝင် ဖဆပလ ခေါင်းဆောင်များအား ဘုရင်ခံ၏ အမှုဆောင် ကောင်စီတွင် ရာထူးလက်ခံရန် စကားကမ်းလှမ်းသော်လည်း ဖဆပလမှ ချမှတ်ထားသော စည်းကမ်းချက်များအတိုင်း မရ၍ ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်းတို့က လက်မခံခဲ့ဘဲ၊ ဘုရင်ခံရဲ့ စက္ကူဖြူ စီမံကိန်း တိုက်ဖျက်ရေးကိုသာ ပြည်သူလူထုအား စည်းရုံးကာ အင်တိုက်အားတိုက် ဆောင်ရွက်ခဲ့သဖြင့်၊ ပုလိပ် သပိတ် အပါအဝင် အထွေထွေ အမူထမ်းပေါင်းစုံ သပိတ်ကြီး ပေါ်ပေါက်လာပြီး၊ နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်တို့၏ အုပ်ချုပ်ရေး ရပ်တန့်သွားခဲ့ရသည်။ ဗြိတိသျှ အစိုးရလည်း ဘုရင်ခံ ဆာဒေါ်မန်စမစ်ကို အင်္ဂလန်သို့ပြန်ခေါ်ပြီး၊ ဘုရင်ခံအသစ်အဖြစ် ဆာဟူးဘတ်ရန်စ်ကို ခန့်အပ်လိုက်သည်။ ဘုရင်ခံသစ် ဆာဟူးဘတ်ရန်စ်က ဗိုလ်ချုပ်တို့အလိုကျ အစိုးရ ဖွဲ့စည်းရန် စကားကမ်းလှမ်းလာတော့သည်။ ထိုကမ်းလှမ်းချက်များကို ဖဆပလနှင့် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းကြပြီးနောက် ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်းနှင့် ဖဆပလ ခေါင်းဆောင်များသည် ဘုရင်ခံ၏ အမှုဆောင် ကောင်စီဝင် ရာထူးကို ယူလိုက်ကြသည်။ ထိုကြောင့် ၁၉၄၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့မှစ၍ ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်းသည် ဘုရင်ခံ၏ အမှုဆောင်ကောင်စီ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာသည်။ ထိုနောက် တစ်နှစ်အတွင်း လုံးဝ လွတ်လပ်ရေးရရှိရေး ဆောင်ပုဒ်အရ မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးကိစ္စ ဆွေးနွေးရန် ဗြိတိသျှ လေဘာ အစိုးရ၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ကို ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်း ဦးဆောင်ပြီး ၁၉၄၇ ခု၊ ဇန်နဝါရီလတွင် လန်ဒန်သို့ သွားရောက် ခဲ့သည်။ ထိုဆွေးနွေးပွဲမှ မြန်မာနိုင်ငံအား တစ်နှစ်အတွင်း လွတ်လပ်ရေးပေးမည့် အောင်ဆန်း - အက်တလီ စာချုပ် ချုပ်ဆိုနိုင်ခဲ့သည်။
သို့သော် မြန်မာနိုင်ငံကို လွတ်လပ်ရေး ပေးရာတွင် ဗြိတိသျှတို့က တောင်တန်း ဒေသများကို ချန်ထား လိုသောကြောင့် ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်းက တောင်တန်း ဒေသ ကိုပါ တပါတည်း လွတ်လပ်ရေး ပေးရန် တောင်းဆို ခဲ့ပြီး၊ တောင်တန်း ဒေသနှင့် မြန်မာပြည်ပ ပေါင်းစည်း အတွက် အားသွန် ကြိုးပမ်း ခဲ့ပြန်သည်။ ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်း၏ ကြိုးစား ရိုးသားမှုကြောင့် တောင်တန်း ဒေသ တိုင်းရင်းသား ခေါင်းဆောင်များ၏ ယုံကြည် ကိုးစားမှု ကိုပါ ရရှိခဲ့ပြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်းတွင် အရေးပါသော တိုင်းရင်းသား ပေါင်းစုံ သွေးစည်း ညီညွတ်ရေး သင်္ကေတ ဖြစ်ခဲ့သည့် ပင်လုံ စာချုပ် ချုပ်ဆို နိုင်ခဲ့သည်။
သခင်မြ (၁၈၉၇ - ၁၉၄၇)
သခင်မြသည် ပြည်မြို့နယ် ထုံးဘိုရွာ ဇာတိ ဖြစ်သည်။ အဖ ဦးဘိုးချွန်နှင့် အမိ ဒေါ်သက်လယ် တို့မှ ၁၈၉၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်သည်။ ငယ်နာမည် မောင်ဘရွှေ ဖြစ်သည်။ ညီမ မမြငွေ တစ်ဦးသာ ရှိ၍ နောင်အခါ သီလရှင် ဝတ်သွားပြီး ဒေါ်ခေမာဝတီ ဖြစ်လာခဲ့သည်။သာယာဝတီ အေဘီအမ် ကျောင်းမှ သတ္တမတန်း အောင်ပြီး ဆယ်တန်းကို ရန်ကုန် ဘက်ပတစ် အထက်တန်း ကျောင်းမှ အောင်သည်။ ၁၉၁၈ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် ကောလိပ်နှင့် ကာလတ္တား တက္ကသိုလ်တို့မှ အိုင်အက်စ်စီ တန်းကို ဓာတုဗေဒ ဂုဏ်ထူးဖြင့် အောင်သည်။
၁၉၂၇ခုနှစ်တွင် ဥပဒေ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ အောင်ပြီးသောအခါ သာယာဝတီသို့ ပြန်၍ ရှေ့နေ အလုပ်ဖြင့် အသက် မွေးသည်။ ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ် တောင်သူ လယ်သမား အရေးတော်ပုံတွင် အရေးတော်ပုံ သားများ ဘက်မှ ရှေ့နေ လိုက်ရာမှ ထင်ရှား လာသည်။
ထို့နောက် တို့ဗမာ အစည်းအရုံး၏ ကိုယ်ပွား ဖြစ်သော ‘ကိုယ့်မင်းကိုယ်ချင်း အဖွဲ့’၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာသည်။ ကိုယ်မင်းကိုယ်ချင်းအဖွဲ့၏ တာဝန်ပေးချက်အရ သာယာဝတီ တောင်ပိုင်းမှ အမတ်အဖြစ် ဝင်ရောက် ယှဉ်ပြိုင်ရာ အရွေးခံရ၍ ၉၁ ဌာနခေတ် ဥပဒေပြု လွှတ်တော် အမတ် ဖြစ်လာသည်။ ထို့ကြောင့် ဥပဒေပြု လွှတ်တော် အတွက် ပထမဆုံး အရွေးခံ ရသော သခင် အမတ် သုံးဦး အနက် တစ်ဦး အပါအဝင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ အမတ် အဖြစ် အရွေးခံ ရသော်လည်း အင်္ဂလိပ် နယ်ချဲ့ အုပ်စိုးမှုကို ဆန့်ကျင်သည့် အနေဖြင့် အမတ်လစာ မယူသည့် သခင်အမတ်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။
ပြည်သူ့ အရေးတော်ပုံပါတီ ဖွဲ့သော အခါတွင် သခင်မြက ပြည်တွင်း ခေါင်းဆောင် တာဝန် ယူခဲ့ ရသည်။ ၁၉၄၁ ခုတွင် တို့ဗမာအစည်းအရုံး ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် တင်မြှောက် ခံရသည်။ ရဲဘော် သုံးကျိပ် ဂျပန် နိုင်ငံသို့ စစ်ပညာသင် သွားနိုင်ရေး အတွက် စီစဉ် ဆောင်ရွက် ပေးခဲ့ရသူ တဦးလည်း ဖြစ်သည်။ ဒေါက်တာ ဘမော် ဦးဆောင်သော ဂျပန်ခေတ် လွတ်လပ်ရေး အစိုးရ အဖွဲ့တွင် ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်သည်။ ဖက်ဆစ် တော်လှန်ရေး အတွက် ဖဆပလကို ဖွဲ့သော အခါ ပြည်သူ့ အရေးတော်ပုံ ပါတီကို ကိုယ်စားပြု၍ သခင်မြလည်း ပါဝင် ခဲ့သည်။
၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ပြည်သူ့ အရေးတော်ပုံ ပါတီကို မြန်မာပြည် ဆိုရှယ်လစ် ပါတီဟု ပြင်ဆင် ဖွဲ့စည်းသောအခါ သခင်မြပင် ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာသည်။ စစ်ပြီးစ ဖဆပလ အဖွဲ့၏ ဗဟို အလုပ်အမှုဆောင် တဦးလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ စစ်ပြီးခေတ် ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်း ဦးစီးသော ကြားဖြတ် အစိုးရ အဖွဲ့တွင် ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်တော် ဌာန ဝန်ကြီး တာဝန်များ ယူခဲ့ရ သူလည်း ဖြစ်သည်။
ထို့နောက် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ ရေးဆွဲရေး ကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌနှင့် တိုင်းပြု ပြည်ပြု လွှတ်တော် ယာယီ သဘာပတိ တာဝန်များ အပေး ခံရသည်။ အောင်ဆန်း - အက်တလီ စာချုပ် ချုပ်ဆိုရန် ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်း ခေါင်းဆောင်သည့် လန်ဒန်သွား မြန်မာ ကိုယ်စားလှယ် အဖွဲ့တွင်လည်း ပါဝင် ခဲ့သည်။
ဦးဘချို (၁၈၉၃ - ၁၉၄၇)
ဒီးဒုတ်ဦးဘချိုမှာ မြောင်းမြ ဇာတိ ဖြစ်သည်။ အဖ မြန်မာဆေးဆရာကြီး ဦးဘိုးစာနှင့် အမိဒေါ်မြစ် တို့မှ ၁၈၉၃ ခု ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်သည်။ အသက် ၁၄ နှစ်တွင် မြောင်းမြမြို့ ဆရာ ဦးမောင်မောင် ကျောင်းမှ သတ္တမတန်းကို အထူး အောင်၍ စကောလားရှစ် ပညာသင်ဆု ရရှိ ခဲ့သည်။ ထိုနောက် ရန်ကုန်မြို့ရှိ စိန်ပေါလ်ကျောင်းတွင် ဆက်လက် ပညာ သင်ယူရာ ၁ဝ တန်းကို အထူး အောင်သောကြောင့် ပညာသင်ဆု ထပ်ရသည်။ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်တွင် ဘီအေ အထက်တန်း တက်နေဆဲ မျက်စိ ရောဂါကြောင့် တက္ကသိုလ်မှ ထွက်ခဲ့ ရသည်။ ပေါင်းတည်နှင့် ဟင်္သာတ မြို့များတွင် အစိုးရ ကျောင်းဆရာ အဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်။ ပညာအုပ်လည်း လုပ်ခဲ့ ဖူးသည်။ ၁၉၂ဝ တွင် ဒေါ်လှမေနှင့် လက်ထပ်သည်။ အမျိုးသား ကျောင်းများ ဖွင့်လာသော အခါ အစိုးရဝန်ထမ်းအဖြစ်မှ ထွက်ပြီး အမျိုးသားကောလိပ်တွင် မြန်မာစာ ဆရာ ဝင်လုပ်သည်။ အစိုးရ အထောက်အပံ့ မယူသော အမျိုးသား ကျောင်းဆရာလည်း လုပ်ခဲ့ ဖူးသည်။ ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် မြို့မအမျိုးသားကျောင်း (သရက်တော) ၌ ကျောင်းဆရာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။တပတ် တကြိမ်ထုတ် မြန်မာ့ ရီဗျူးဂျာနယ်ကို အယ်ဒီတာချုပ် အဖြစ် ဦးစီး ထုတ်ဝေ ခဲ့သည်။ ထိုနောက် ဒီးဒုတ် ဂျာနယ် ကို ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် ဦးစီး ထုတ်ဝေရာတွင် ဒီးဒုတ် ဦးဘချိုဟု ထင်ရှား လာသည်။
ဦးရာဇတ် (၁၈၉၈ - ၁၉၄၇)
ဦးရာဇတ်သည် အငြိမ်းစား တိုက်ပိုင် အင်စပက်တော် မစ္စတာ အေရာမန်နှင့် ဒေါ်ညိမ်းလှ တို့၏ သားဖြစ်သည်။ ဆရာကြီးကို မိတ္ထီလာ၌ ၁၈၉၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်သည်။ မန္တလေး စက်စလီ ယောက်ျားလေးကျောင်းမှ ဆယ်တန်းကို ပါဠိ၊ အင်္ဂလိပ်စာ ဂုဏ်ထူးတို့ဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ တက္ကသိုလ်တွင် ပညာ သင်နေစဉ် ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ် တက္ကသိုလ် သပိတ်တွင် ပါဝင် ခဲ့သည်။ အစ္စလာမ် ဘာသာ ကိုးကွယ်သည်။
၁၉၂၁ ခုတွင် မန္တလေး ဗဟိုအမျိုးသားအထက်တန်း ကျောင်းကြီးကို ဦးစီး ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ထိုကျောင်း၌ အထက်တန်းပြဆရာ လုပ်သည်။ ၁၉၂၂ ခုတွင် အမျိုးသား ပညာရေး အဖွဲ့ကြီး၏ ဘီအေ စာမေးပွဲကြီးကို အောင်ခဲ့သည်။၁၉၂၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၁ ခုနှစ်တိုင် ဗဟို အမျိုးသား အထက်တန်း ကျောင်းတွင် ကျောင်းအုပ်ဆရာကြီး အဖြစ် ထမ်းရွက်ခဲ့သည်။ ဗဟိုအမျိုးသားအထက်တန်း ကျောင်းအုပ် အဖြစ် ဆောင်ရွက်စဉ် ရဲညွန့်တပ် ဖွဲ့စည်းပြီး ကျောင်းသား လူငယ် များကို စစ်ပညာသင်ပေးရုံမက မျိုးချစ်စိတ်လည်း သွင်းပေးသည်။ ၁၉၃၈ ခုတွင် ရွှေဘိုသူ ဒေါ်ခင်ခင်နှင့် လက်ထပ်သည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် စစ်အတွင်းက ပိတ်ထား ခဲ့ရသော အမျိုးသား ကျောင်းကြီးကို ပြန်လည် ဖွင့်လှစ်သော အခါ ထိုကျောင်းတွင် ဆရာ ပြန်လုပ်သည်။ အထက် မြန်မာ နိုင်ငံလုံး ဆိုင်ရာ ဖဆပလ အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌလည်း ဖြစ်လာသည်။ ဗမာမွတ်စလင် ကွန်ဂရက် (ဗ.မ.က) ဥက္ကဋ္ဌလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ မြန်မာ နိုင်ငံ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ ရေးဆွဲရေး ကော်မတီဝင် တဦးလည်း ဖြစ်သည်။ ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်း ဦးဆောင်သော ကြားဖြတ် အစိုးရ အဖွဲ့တွင် ပညာရေးနှင့် အမျိုးသား စီမံကိန်း ဌာန ဝန်ကြီးလည်းဖြစ်သည်။
မန်းဘခိုင် (၁၉ဝ၃ - ၁၉၄၇)
မန်းဘခိုင်သည် ဟင်္သာတမြို့နယ် ယုန်တလင်းရွာ ဇာတိ ဖြစ်သည်။ အဖ ယုန်သလင်း ရွာသူကြီး မန်းပေကုန်းနှင့် အမိ ဒေါ်ပု ဖြစ်သည်။ မွေးသက္ကရာဇ်မှာ ၁၉ဝ၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၆ ရက်ဖြစ်သည်။ ဟင်္သာတမြို့ အေဘီအမ် ကျောင်းတွင် ပညာ သင်ယူ ခဲ့ရာ ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်တွင် သတ္တမတန်း အောင်သည်။ ကရင်ဘာသာသင်ကျောင်း တစ်ကျောင်းကို ဦးစီးဖွင့်လှစ်ခဲ့သူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၁၉၃၇ ခုတွင် ပုသိမ် မြောက်ပိုင်းမှ အမတ် အဖြစ် အရွေး ခံရသည်။ ၁၉၃၈ ခုတွင် ပဲခူးသူ ဒေါ်ခင်နီနှင့် လက်ထပ်သည်။ ၁၉၄၁ ခုတွင် တရားရေး ဌာန အတွင်းဝန် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေးတွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့ရုံမက ကရင် - ဗမာ ချစ်ကြည်ရေးကို အထူး ဆောင်ရွက်ခဲ့သူ တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ စစ်ပြီး ခေတ်တွင် ဖဆပလ ဗဟိုအမှုဆောင် လူကြီးတစ်ဦး ဖြစ်လာသည်။ ကရင်လူငယ်များအစည်းအရုံး ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တင်မြှောက်ခြင်းခံရသည်။ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ဦးဆောင်သော ကြားဖြတ် အစိုးရ အဖွဲ့တွင် စက်မှုလက်မှုနှင့်အလုပ်သမားဝန်ကြီး ဌာန ဝန်ကြီးလည်း ဖြစ်သည်။
မိုင်းပွန်စော်ဘွားကြီး စဝ်စံထွန်း (၁၉ဝ၇ - ၁၉၄၇)
မိုင်းပွန်စော်ဘွားကြီး စပ်ခွန်ထီးနှင့် မြောက်နန်းဆောင် မဟာဒေဝီ နန်းစိန်ဥ တို့၏ သား စပ်စံထွန်းသည် ၁၉ဝ၇ မေလ ၃၁ ရက်နေ့ဖွား ဖြစ်သည်။ တောင်ကြီးမြို့ ရှမ်းစော်ဘွား သားများ အထက်တန်း ကျောင်းမှ ဆယ်တန်း အောင်သည်။ မန္တလေးပုလိပ် အတတ်သင် ကျောင်းလည်း တက်ခဲ့ ဖူးသည်။ ထို့နောက် ပုလိပ် အရာရှိ အဖြစ် ခေတ္တ အမှု ထမ်းခဲ့သည်။ ၁၉၂၈ ခုတွင် စော်ဘွား အဖြစ် ခံယူ လိုက်၍ မိုင်းပွန် စော်ဘွားကြီး ဖြစ်လာသည်။ ၁၉၃၂ ခုတွင် မိုးမိတ် စော်ဘွားကြီး၏ သမီး စပ်ခင်သောင်းနှင့် လက်ထပ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် သိပ္ပံနည်းကျ စိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းများ ထွန်းကား လာစေရန် ကြိုးပမ်း ခဲ့သူ တဦးလည်း ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန် နိုင်ငံမှ စိုက်ပျိုးရေး ဆိုင်ရာ ခေတ်မီ စာအုပ်များ၊ ကိရိယာ တန်ဆာ ပလာများနှင့် သီးနှံ မျိုးစေ့များ ကိုပင် မှာယူ ခဲ့ဖူးသည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကြီး ပြီး၍ အင်္ဂလိပ်များ မြန်မာ နိုင်ငံသို့ ပြန်ဝင် လာသော် ယင်းနှင့် အတူ ပါလာသော စက္ကူဖြူ အုပ်ချုပ်ရေးကို ဆန့်ကျင် ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ တောင်တန်းနှင့် မြေပြန့် သွေးခွဲ၍ အုပ်ချုပ် သည်ကို မလိုလား၍ မြေပြန့်နှင့် တောင်တန်း စည်းလုံး ညီညွတ်ရေး အတွက် လုံးပမ်းခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ပင်လုံ စာချုပ်ကို လက်မှတ် ရေးထိုး ခဲ့သည့် စော်ဘွားလည်း ဖြစ်သည်။ ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်း ဦးဆောင်သော ကြားဖြတ် အစိုးရ အဖွဲ့တွင် အတိုင်ပင်ခံ တောင်တန်း ဒေသရေးရာ ဝန်ကြီး ဖြစ်လာသည်။ ထို့ပြင် တိုင်းပြု ပြည်ပြု လွှတ်တော်၏ ပြည်ထောင်စုနှင့် ပြည်နယ် ဆိုင်ရာ ဆပ် ကော်မတီ၊ လူနည်းစု ဆိုင်ရာ ဆပ် ကော်မတီ၏ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ ရေးဆွဲရေး ကော်မတီ များတွင် အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။
ရဲဘော် ကိုထွေး (၁၉၂၉ - ၁၉၄၇)
ရဲဘော် ကိုထွေးသည် မန္တလေးမြို့ တောင်ပြင်သိပ္ပံရပ် ပင်စင်စား လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး ဝန်ထောက် ဦးကိုကိုလေး၊ ဒေါ်မင်းရီ တို့၏ ဆဋ္ဌမမြောက် သားဖြစ်သည်။ နဝမတန်းအထိ ပညာ သင်ကြားခဲ့သည်။ အသက် ၁၈ နှစ် အရွယ်တွင် ပညာရေးဝန်ကြီး ဦးရာဇတ်၏ သက်တော်စောင့်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။
ရင်းမြစ်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ
ငရဲအိုးရွာ
ငရဲအိုးရွာ
ဒုစ္စရိတဝိပါကသုတ်
ကာယဒုစရိုက်(၃)ပါး၊ ဝစီဒုစရိုက်(၄)ပါးနှင့် သုရာပါနတို့ကို ပွားများအပ်, အကြိမ်များစွာ အလေ့အလာပြုအပ်သည်ရှိသော် ငရဲ၊ တိရစ္ဆာန်, ပြိတ္တာဘုံတို့၌ ဖြစ်ရ၏။ ပါဏာတိပါတ၏ အပေါ့ဆုံးအပြစ်သည် အသက်တို့၏၊ အဒိန္နာဒါန၏ အပေါ့ဆုံးအပြစ်သည် စည်းစိမ်ဥစ္စာပျက်စီးခြင်းကို ဖြစ်စေတတ်၏။ ကာမေသု မိစ္ဆာ စာရ၏ အပေါ့ဆုံးအပြစ်သည် ရန်များ၏။ မုသာဝါဒ၏ အပေါ့ဆုံးအပြစ်သည် မဟုတ် မမှန် စွပ်စွဲခံရ၏။ ပိသုဏာဝါစာ၏ အပေါ့ဆုံးအပြစ်သည် မိတ်ဆွေတို့နှင့် ကွဲပြားရ၏။ ဖရုသဝါစာ၏ အပေါ့ဆုံးအပြစ်သည် မနှစ်သက်ဖွယ်အသံကို ဖြစ်စေတတ်၏။ သမ္ဖပ္ပလာပ၏ အပေါ့ဆုံးအပြစ်သည် သူတစ်ပါးတို့ မနာယူသော စကားရှိသူ ဩဇာတိက္ကမ မရှိသူဖြစ်ရ၏။ သုရာမေရယ၏ အပေါ့ဆုံးအပြစ်သည် ရူးသွပ် (စိတ်မနှံ့ စကားမပီသူ)ဖြစ်ရ၏-ဟု ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
ဝါးရုံကွင်းရွာ၊ ပေါက်တူး
ဝါးရုံကွင်းရွာ၊ ပေါက်တူး
မိုင်းသောက်မြို့ဟောင်း
အင်းလေးကန်၏ အရှေ့ဘက်ရေဝေရေလဲဖြစ်သည့် ချောင်းတစ်ခုသည် အင်းလေးကန် ထဲသို့စီးဆင်းရင်း ရေများခမ်းပျောက်သွားပြီး သဲသောင်၊ သဲခုံကြီးတစ်ခု ဖြစ်သွားလေသည်။ သဲများပြီး ရေတိုက်စားလွယ်သည့် တောင်ပေါ်မြေသားများတွင် ဤသို့ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။ မိုးရေ၊ ချောင်းရေများ တိုက်ချလာသည့် သဲနုံးမြေများသည် ချောင်း၏အဆုံးပိုင်းလောက်တွင် သဲနုံးများဖြင့်ပင် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်သဘာဝမျိုး ဖြစ်သွားတတ်လေသည်။ ဤသို့မြစ်ဝကျွန်းပေါ်မျိုး ပေါ်ထွန်းသည့်အခါ သဲနုံးများ များပြားလွန်းသဖြင့် သဲနုံးမြေပြင်ကျယ်ကြီးမျိုး ဖြစ်ပေါ်စေတတ် ၏။ ဘူမိပညာရပ်အခေါ်အရ ထိုသို့သော သဲနုံးဖို့မြေပြင်မျိုးကို (aluvium fab)ဟုခေါ်လေ သည်။ တြိဂံပုံသဏ္ဌာန်သောင်ကုန်းကြီးပေါ်ထွန်းပြီး ထိုသဲနုံးမြေထဲတွင်ပင် ချောင်းရေလည်း ပျောက်သွားတတ်လေသည်။
ဤသို့ထွန်းပေါ်လာသည့် သောင်ကုန်းကြီးတစ်ခု၊ အင်းလေးတစ်ဖက်ကမ်း ရေဝေရေလဲ ၏ခြေရင်းတွင် တွေ့ရှိရပေသည်။ အလွန်ပီပြင်သည့် သဲနုံးသောင်ထွန်းမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤသို့သော သဲထွန်းသောင်ပြင်ကြီးမှာ နှစ်ပရိစ္ဆေဒကြာမြင့်လာသည်နှင့်အမျှ မြေထု၊ မြေထည်၊ ကြီးမားအခြေခိုင်လာကာ လူများနေထိုင်စိုက်ပျိုး၍ စည်ကားထွန်းကားလာတတ်သည်။ မိုင်းသောက်ဒေသတွင်လည်း ဤသို့နှယ်နှယ်ဖြစ်သည်။ ဤနေရာ၌ မိုင်းသောက်မြို့ဟောင်းရာကို ကောင်းကင်ဓာတ်ပုံထဲ၌ တွေ့ရ၏။
ပထမတွေ့စက ၎င်းအရာဟောင်းကို ဘုရားပုရဝဏ်ကြီးတစ်ခုခုပင် ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု ထင်မိသည်။ သို့ရာတွင် သေချာစွာ လေ့လာဖတ်ရှုသည့်အခါတွင် ပရဝဏ်အတွင်း၌ ဘုရား စေတီသော်လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် ဘုရားဟောင်း၊ ဘုရားပျက်လည်း မတွေ့ရသဖြင့် ဘုရားပရဝဏ် ဖြစ်နိုင်မည်မဟုတ်ဟုကောက်ချက်ချမိသည်။ ထို့ပြင် တံတိုင်းတွင်လည်း ၂ ထပ် ကာရံထားသဖြင့် ဘုရားပရဝဏ် မဖြစ်နိုင်ချေ။ ဤနေရာ၌ ဘုရားပရဝဏ် အနေဖြင့်ဆိုလျှင် ကြီးလွန်းနေမည်ဖြစ်၏။
ညောင်ရွှေဒေသရှိ ရှေးမြို့ဟောင်းကြီး (၃)မြို့မှာ (၁)ပထမမြို့တော် ကောက်ဆံပြီ သို့မဟုတ် ပေါရိသတ်။ (၂)ဒုတိယ ရမ္မာဝတီ (အင်းမြေပြင်အရပ်တွင်တည်။ ယခုမရှိတော့ဟုဆို သည်။) (၃) ပန်းဖယ် သို့မဟုတ် မိုင်းသောက်မြို့တို့ဖြစ်ကြသည်။ မိုင်းသောက်ကိုမူကား လေ့လာ တွေ့ရှိရသမျှကို ရေးသားဖော်ပြပါမည်။
ပေါရိသတ်မြို့ဟောင်းကြီး ကြီးကျယ်ခံ့ညားသလောက် ဒုတိယမြို့တော် ရမ္မာဝတီ၊ တတိယမြို့တော် မိုင်းသောက်တို့ မမီကြချေ။ ရမ္မာဝတီကို မတွေ့ရဖူးပေ။ သို့ရာတွင် မိုင်းသောက်မြို့ရာဟောင်းမှာ သေးငယ်လှသည်။ မြို့တော်အင်္ဂါနှင့်ပင် ပြည့်စုံခြင်းမရှိပေ။ ပေါရိသတ်ကြီးလောက်တမျှ တည်ဆောက်ရန်လည်း မိုင်းသောက်၏နေရာသည် မြေခင်းပြန့်ပြူး သာယာကျယ်ပြောခြင်းမရှိပေ။
ပုံသဏ္ဌာန်နှင့်တည်နေရာ
ကောင်းကင်ဓာတ်ပုံထဲ၌ ဖတ်ရှုတွေ့ရှိရသည့် မိုင်းသောက်မြို့ဟောင်းရာမှာ ၄ နားညီ စတုရန်းပုံဖြစ်သည်။ မိုင်းသောက်မြို့ဟောင်းသည် မြောက်လတ္တီတွဒ် ၂၀ ဒီဂရီ ၃၄.၆မိနစ်နှင့် အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆ဒီဂရီ ၅၆.၅မိနစ်တွင် တည်ရှိသည်။ မိုင်းသောက်မှာ ညောင်ရွှေမြို့မှ အရှေ့ယွန်းယွန်း တောင်ဘက်သို့ ငှက်ပျံခရီး ၆မိုင်ခန့်တွင် တည်ရှိ၏။ အင်းလေးကန်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းပြင်တွင် တည်ရှိသည်။ အင်းလေးကန်၏အရှေ့နောက် အကျယ်ဆုံးနေရာမှာ ၃ မိုင်ခွဲကျော် ၄ မိုင်နီးပါးမျှရှိလေသည်။ မိုင်းသောက်သည် ဤအကျယ်ဆုံးနေရာ၏ အရှေ့ဘက် ကမ်းကုန်းပြင်တွင်ရှိ၏။
မိုင်းသောက်မြို့ဟောင်း၏တည်နေရာမှာ အင်းလေးကန်ကမ်းစပ်အထိ အနီးဆုံးနေရာမှာ တစ်မိုင်ခွဲခန့်ရှိသည်။ သဲနုံးခုံဖို့သည့် ကုန်းမြေ (ေူကလငကာ ်ညေ) ၏အလယ်ဗဟိုလောက်တွင် မိုင်းသောက်မြို့ဟောင်းကို တည်ထား၏။ မြို့ဟောင်း၏အနောက်ဘက် ကိုက်ပေါင်း ၃၉၄ခန့် (၃၆၀မီတာ)ခန့်တွင် အရာဟောင်းကုန်းကလေးတစ်ခု ထပ်တွေ့ရသေးသည်။ သို့ရာတွင် မိုင်းသောက်နှင့်တစ်ပါတည်းတစ်ဆက် ဟုတ်မဟုတ်သေချာစွာ မပြောနိုင်ပေ။
အရွယ်အစားပမာဏ
မိုင်းသောက်မြို့ဟောင်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ အလွန်ပီပြင်သည်။ စတုရန်းပုံဖြစ်သည်။ မြို့ဟောင်းရာ၏ အပြင်ဆုံးအရံတံတိုင်းမှာ အလျားတစ်ဖက်လျှင် ကိုက်၅၀ဝခန့် (၄၅၆မီတာ)ခန့် ရှိ၏။ အရံအတားမြို့ရိုးကာရံထားသည် အရာဟောင်းမှာ ဧရိယာဧက၅၀ကျော်ခန့် (၂၀ ဟက်တာ) ခန့်ရှိ၏။ အတွင်းထပ်တံတိုင်းမှာ အပြင်တံတိုင်းနှင့် ပေ ၁၅၀ ကျော်ခန့်အကွာတွင် ရှိ၏။ ကျုံးကား ဟုတ်ဟန်မတူပေ။ အတွင်းတံတိုင်းသည် အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တွင် တွေ့ရသည်။ မြောက်ဘက်၌ အနောက်ပိုင်းတွင်သာတွေ့ရပြီး အရှေ့ဘက်တွင်မရှိချေ။ အရှေ့ ဘက်တွင် မြေနိမ့်သည့်အင်းသဖွယ် ရေကန်ငယ် ၂ ကန်ကဲ့သို့ တွေ့ရလေသည်။ မြို့ဟောင်း၏ အနောက်မြောက် အစွန်းပိုင်းတွင် ဝိုင်းဝန်းသောအရာတစ်ခုကို သစ်ပင်များဝိုင်း၍ စိုက်ပျိုးထား သည်။ မြို့ထောင့်များမှာ ကွေးဝိုင်းသည့် ထောင့်များမဟုတ်၊ ထောင့်ချွန်းထောင့်မှန်များပင် ဖြစ်ချေသည်။
မိုင်းသောက်၏နောက်ခံအကြောင်း
ညောင်ရွှေဒေသ၏ တတိယမြို့တော်ဖြစ်သည်ဟုဆို၏။ ယခုလက်ရှိ ညောင်ရွှေမြို့သည် စတုတ္ထမြို့ဖြစ်ချေသည်။ ယခုညောင်ရွှေမြို့ကိုမတည်မီ မိုင်းသောက်မြို့ကိုတည်၍ တတိယ မြို့တော်အဖြစ် စော်ဘွားများအုပ်စိုးကြသည်ဟုဆိုလေသည်။ မိုင်းသောက်တည်ရာဌာနသည် ယခု မိုင်းသောက် မြသိန်းတန်ဘုရားနှင့် ဝါးတောရွာတောင်ဘက် မန်ကျီးပင်ရွာမြောက်ဘက် အနီးကပ်လျက် ယခုအခါ မြို့ရိုးနှင့်တကွ တည်ရှိသည်ဟုဆိုလေသည်။ (ဖောင်တော်ဦးသမိုင်း။) ဒုတိယမြို့တော် ဆုတ်ယုတ်ပျက်ပြားသည့်အခါ မြီု့ဟောင်းမြောက်ဘက်ကို အရှေ့ယွန်းယွန်းဆီ သို့ရွှေ့ပြီး ပြောင်းရွှေ့တည်သည်။ ပန်းဖယ်ဟူသော အမည်ဖြင့်တည်ထောင်ကာ စော်ဘွား (ရှမ်းမင်း)တို့ စိုးစံကြသည်။
ဤပန်းဖယ်မှာ ရှမ်းဘာသာစကားဖြစ်၏။ (မ, ဖိတ်-မိုက်ဖယ်)မှ ဆင်းသက်ပြောင်းလဲလာ ဟန်တူလေသည်။ မြန်မာလို ဝါးတောမြို့ဟု ဆိုလိုသည်။ သို့ရာတွင်လူများက မိုင်းသောက်ဟူ သည့်အမည်ဖြင့် ခေါ်လေ့ရှိကြသည်။ ထိုမြို့တည်စဉ်အခါက လူတစ်ယောက်လျှင် တစ်တောင်း ကျစီ၊ မြေကြီးကိုတူးဆွရသောကြောင့် (မိုင်းဆောက်)ဟူသော သျှမ်းဘာသာစကားမှ ရွေ့လျော ပြောင်းလဲလာကာ နောက်ပိုင်း မိုင်းသောက်ဟု ခေါ်တွင်လာဟန်ရှိကြောင်းဆိုလေသည်။ ဤကား မှတ်သားမိသမျှ မိုင်းသောက်မြို့ဟောင်းအကြောင်းတည်း။
မိုင်းသောက်သို့ခရီး
ညောင်ရွှေမှမိုင်းသောက်သို့ ၆ မိုင်ခွဲခန့်သာဝေးသည့် နွေရာသီတွင် မော်တော်ကားဖြင့် မန်ကျီးတော၊ ဝါးတော၊ သဖန်းပင်၊ မကျီးပင်၊ ရွာစဉ်လျှောက်ပြီး မိုင်းသောက်သို့ ရောက်ရှိနိုင်ပေ သည်။ အကယ်၍နွေရာသီကာလမဟုတ်လျှင် ညောင်ရွှေမြို့မှ အင်းထဲသို့ ပဲချိပ်မော်တော်ကား ဖြင့် အင်းထဲသို့ အင်းလယ်ဗိုလ်တဲမှတစ်ဆင့် အင်းလေးအရှေ့ဘက်ကမ်းရှိ မိုင်းသောက်ရွာကြီး သို့ ရောက်နိုင်လေသည်။ အရာဟောင်း(မြို့ဟောင်း)သည် မိုင်းသောက်၏ အရှေ့ဘက် တစ်မိုင် ခွဲတွင်တည်ရှိ၏။ အကာအရံ၊ မြို့ရိုး၊ တံတိုင်းနှင့် ပြည့်စုံသည့် လေးထောင့်စတုရန်းပုံသဏ္ဌာန်ကျ သည့် မြို့ဟောင်းတစ်မြို့တည်း။
မိုင်းသောက်ခံတပ်
စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းသည်မှာ မိုင်းသောက်သည် ဖို့ဆက်ဒမင် (Fort Stedmab) ခံတပ်ဖြစ်နေသောကြောင့်တည်း။ ဗြိတိသျှတို့ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းအတွက် ထားရှိသည့် ဖို့ဆက်ဒမင်ခေါ် ခံတပ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ အုပ်ချုပ်ရေးလွယ်ကူမှုအတွက်ဖြစ်စေ၊ စစ်ရေးနှင့်လုံခြုံမှု အတွက် ထိန်းချုပ်ရန် လွယ်ကူသည့်နေရာ၌ဖြစ်စေ ၎င်းတို့အုပ်ချုပ်ပြီးစအချိန်က ခံတပ်များကို အနှံ့ထားရှိ အုပ်ချုပ်ကြသည်။
ဝေးလံသီခေါင်သည့် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ဖျား ပူတာအိုတို့လိုဒေသ၊ နယ်ခြားဒေသတို့၌ ပင်လျှင် ခံတပ်များထားတတ်သည်။ မန္တလေးမြို့တော် နန်းမြို့ရိုးအတွင်း၌ပင်လျှင် ဖို့ဒက်ဖလင် ခံတပ်ထားရှိပြီး တောင်ငူမြို့ဟောင်း အရှေ့တောင်ထောင့်တွင်လည်း လက်နက်ခဲယမ်းမီးကျောက် တိုက်အဖြစ် ခံတပ်ကလေးတစ်ခု ပြုလုပ်ထားရှိဖူးလေသည်။ အများအားဖြင့် မြီု့ရိုးဟောင်း အတွင်း ၎င်းတို့အတွက် အသုံးပြုရန်သင့်တော်သည့်နေရာတို့အတွက် အသုံးပြုရန် သင့်တော် သည့်နေရာများကိုရွေး၍ အသုံးပြုတတ်လေသည်။
ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း ညောင်ရွှေနယ်တွင် မိုင်းသောက်ကို ဖို့ဆက်ဒမင်အမည်ဖြင့် ခံတပ်တစ်ခုထားရှိအသုံးပြုခဲ့ခြင်း ဖြစ်ချေသည်။ သို့သော်လည်း မိုင်းသောက်၌ နှစ်လကြာရှည် စွာ ထားရှိခြင်းကားမဟုတ်။ နောင်တွင် မိုင်းသောက်မြို့ဟောင်းမှ ၎င်းတို့၏ခံတပ်ကို ရွှေ့ပြောင်း သွားလေသည်။ မိုင်းသောက်မြို့ဟောင်းအတွင်း အနောက်မြောက်ထောင့်တွင် တည်ရှိနေသည်။ သစ်ပင်ဝိုင်းမှာ ၎င်းတို့စိုက်ခဲ့သည့် လက်ရာပေလောဟု တွေးထင်မိပါသည်။
စော်ဘွားများ ယခုလက်ရှိ ညောင်ရွှေမြို့ကိုတည်၍ စိုးစံခြင်းမပြုမီ မိုင်းသောက်မြို့ကို တည်၍ စိုးစံကြသည်ဟုဆိုလေသည်။ မိုင်းသောက်ကား ယခုအခါ မြို့ရိုးတံတိုင်းဖြင့် ကျန်ရှိနေ သေးသည့် မြို့ဟောင်းအရာဟောင်းတစ်ခုပေတည်း။
လှဲတူရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
လှဲတူရွာ (Hletu)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ နန်းပုလင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၅၄၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နန်းပုလင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၂၂၆ ဦး၊ မ ၃၃၉၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၆၂၁ ဦးနေထိုင်သည်။
မအိုးကိုင်းရွာ၊ မင်းကင်းမြို့နယ်
မအိုးကိုင်းရွာ (Maoekaing)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ မင်းကင်းမြို့နယ်၊ အင်ကျင်းတောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၈၉၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းကင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လန်တောင်း (၂)ရွာ၊ ပူတာအိုမြို့နယ်
လန်တောင်း (၂)ရွာ(Langtawng(၂))သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ပူတာအိုမြို့နယ်၊ လန်းတောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၀၅၆၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လန်းတောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၃၂၈ ဦး၊ မ ၂၂၈၇ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၄၆၁၅ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပူတာအိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သရက်ချောင်းရွာ၊ ကွမ်းခြံကုန်း
သရက်ချောင်းရွာ၊ ကွမ်းခြံကုန်း
ရွာတန်းရှည်
ရွာတန်းရှည်
ကိုးကား
ရွာတန်းရှည်
အောက်တောရွာ၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်
အောက်တောရွာ (Auktaw)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်၊ ပန်းတိမ်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၀၇၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပန်းတိမ်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၄၉ ဦး၊ မ ၄၂၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၇၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝန်းသိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ညောင်ကန်ဆရာတော်များ
ညောင်ကန်ဆရာတော်များ
သက္ကရာဇ် ၁၂၁၃ ခုနှစ် သီတင်းကျွတ်လဆန်း ၁ ရက် ကြာသပတေးနေ့၊ မင်းလှသီရိသီဟသူ ရေးသားကောက်နုတ်အပ် သော ဆရာတော်များဦးရေစာရင်းအရ ညောင်ကန်ဆရာတော် သည် ဟူ၍ ၇ ပါးရှိခဲ့ရာ၊ အလွန်ထင်ရှား၍ သာသနာတော်နှင့် လောကအား ကျေးဇူးများသော ရှင်သဒ္ဓမ္မရံသီ၊ ရှင်ကဝိန္ဒ၊ ရှင်ပုညရံသီ၊ ရှင်ဇမ္ဗုဓဇ၊ ရှင်မေဓာလင်္ကာရဟူသော ညောင်ကန် ဆရာတော်ငါးပါးတို့၏ အကြောင်းအရာ ထေရုပ္ပတ္တိကိုသာ ထုတ်နုတ်ရေးသားပါအံ့။
ညောင်ကန်ဆရာတော်ရှင်သဒ္ဓမ္မရံသီ(ဦးညွန့်)
ညောင်ကန်ဆရာတော် ရှင်သဒ္ဓမ္မရံသီကား သက္ကရာဇ် ၁၁၁ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဖွားမြင်တော်မူသည်။ နံတော် သောကြာ သား၊ ဇာတိ မင်းအိုရွာ၊ လူမည် ဦးညွန့်၊ သက်တော်စေ့တွင် ရဟန်းပြုသည်။ ရဟန်မည် ရှင်သဒ္ဓမ္မ ရံသီတည်း။
ထိုဆရာတော်သည် သာသနာပိုင် မင်းအိုဆရာတော်ဘုရား ကြီး၏တပည့်ရင်းဖြစ်၏။ ဥဘတောဝိဘင်းကို ပြန်ဆိုနိုင်သဖြင့် အလုံမြို့ အထက်တိုက်အောက်တိုက် သံဃာစုတွင် နိဿယည်း ဆရာအဖြစ် သာသနာပိုင် မောင်းထောင်ဆရာတော်ဘုရားကြီး စာချွန်တော်ပေးအပ်ခြင်းကို ခံရသည်။ ထိုဆရာတော်သည် သမာဓိအထူးရှိသည်ဟု ဆရာစဉ်ဆက် ချီးမွမ်းတော်မူကြ၏။ ရတနာပူရ စတုတ္ထမြို့တည်နန်းတည် မင်းတရားကြီး နန်း တက်တော်မူစက ရွှေမြို့တော်သို့ပင့်၍၊ အရှေ့မြောက်ယွန်းအရပ် တွင် ဆောက်လုပ်အပ်သော အောင်မြေဘုံကျော်ကျောင်းတိုက်ကို ညောင်ကန်ဆရာတော်ဘုရား အား တင်လှူတော်မူသည်။ သီရိ သဒ္ဓမ္မာဘိပရမဓဇမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု တံဆိပ်နာမံကိုလည်း လှူတော်မူသည်။
ရတနာပုရအဝမြို့တော်သို့ရောက်သောအခါ၊ မြို့တော်အရှေ့ မြောက်ထောင့်အရပ် မဟာအောင်မြေဘုံစံ အုတ်ကျောင်းတိုက်၌ သီတင်းသုံးတော်မူသည်။ နောက်မကျန်းမမာရှိလျှင်၊ ရတနာပုရ အဝမြို့တွင် အနောက်တောင် ယွန်းအရပ် ဘုံကျော်ကျောင်းကြီး မြောက်ဘက်ရှိ ဝါဆိုကျောင်းသို့ပြောင်း၍ သီတင်းသုံးတော်မူ သည်။ သက်တော် ၈၄ နှစ်၊ ဝါတော် ၆၄ ဝါ၊ သက္ကရာဇ် ၁၁၉၄ ခုနှစ်တွင် သီတင်းသုံးရာ ဝါဆိုကျောင်း၌ပင် ဘဝ ပြောင်းတော်မူသည်။
ညောင်ကန်ဆရာတော်ရှင်ကဝိန္ဒ (ဦးရောင်)
ညောင်ကန်ဆရာတော် ရှင်ကဝိန္ဒ၊ ဒုတိယညောင်ကန် ဆရာတော်ကား သက္ကရာဇ် ၁၁၁၅ ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင်တော်မူ သည်။ နံတော် တနင်္လာသား၊ ဇာတိ အလုံမြို့ကျေး ညောင်ကန် ရွာ၊ လူမည် ဦးရောင်၊ အသက် ၁၅ နှစ်တွင်သာမဏေပြုသည်။ ရှင်သာမဏေမည် ရှင်ကဝိန္ဒ၊ သာမဏေ ၆ ဝါသက်တော်စေ့ တွင် ရဟန်းပြုသည်။ ရဟန်းမည်လည်း ရှင်ကဝိန္ဒပင်တည်း။ ထိုဆရာတော်သည် အသိပညာနှင့် အထူးပြည့်စုံ၏ဟု ဆရာစဉ် ဆက်ချီးမွမ်းကြသည်။ စတ္တာလီသနိပါတ်ဇာတ် အဋ္ဌကထာ နိဿယ၊ ပဏ္ဏသနိပါတ်ဇာတ် အဋ္ဌကထာနိဿယ၊ ငါးရာငါး ဆယ်ဇာတ်ဝတ္ထု၊ မင်္ဂလတ္ထဒီပနီစကားပြေ၊ သင်္ချာပကာသက စာကိုယ်နိဿယ စသော ကျမ်းဂန်များကို ရေးသားတော်မူ သည်။ ယခုအသုံးပြုနေသော ငါးရာငါးဆယ်ဇာတ်ဝတ္ထုမှာ ယင်းဆရာတော်ရေးသားသော ဇာတ်ဝတ္ထုဖြစ်သည်။
အမရပုရမြို့တည်နန်းတည်မင်းတရားကြီး၏ မြောက်နန်းမ တော်မိဖုရားဆောက်လုပ်အပ်သော အမိုးဘုံ ၄ ဆင့်ကျောင်းမ၊ မာရဘင်ဆီး၊ ဦးကင်ရာဇပလ္လင်တည်း၊ ဝဲယာထီးဖြူစိုက်၊ အတွင်းအပြင် အထက်အောက် ရွှေပိန်းချကျောင်းတော်ကြီးကို သက္ကရာဇ် ၁၁၅၃ ခုနှစ် ပြာသိုလဆန်း ၁ဝ ရက် အင်္ဂါနေ့တွင် မင်္ဂလာဘုံကျောင်းဟု ကမ္ပည်းမော်ကွန်းထိုးဖြင့် ရေစက်သွန်း ချ၍၊ ညောင်ကန်ဆရာတော်အား တင်လှူတော်မူသည်။
သက်တော် ၆၈ နှစ်၊ ဝါတော် ၄၈ ဝါ၊ သက္ကရာဇ် ၁၁၇၃ ခုနှစ်တွင်၊ မင်္ဂလာဘုံကျော်ကျောင်းတော်ကြီး၌ပင် ဘဝပြောင်းတော်မူသည်။ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကား ကဝိန္ဒာဘိသဒ္ဓမ္မ ဓဇမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု ဖြစ်သည်။
ထိုဆရာတော်ကား ကျောင်းအမ မြောက်နန်းမတော်မိဖုရား အမိန့်တော်နှင့် သားတော်ပြည်မင်းသား မဟာသီရိသီဟသူဓမ္မ ရာဇာ သင်္ကန်းအများကပ်လှူလာသည်ကို စကားတခွန်းမျှမြွက် တော်မမူ၊ အလှူခံ၍တရားဟောပြီးလျှင် မင်းသားပြန်၍သွားရ တော့သည်။ နှုတ်ခွန်းဆက်မည်ကိုထားဘိ၊ မော်၍မျှကြည့်တော် မမူချေ။ သိုစဉ် ဣန္ဒြေကို သိမ်းဆည်းတော်မူနိုင်သည်။
ညောင်ကန်ဆရာတော်ရှင်ပုညရံသီ(ဦးပိုး)
ညောင်ကန်ဆရာတော် ရှင်ပုံညရံသီ အုတ်ကျောင်းဆရာ တော်ကား သက္ကရာဇ် ၁၁၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဖွားမြင်တော်မူ သည်။ နံတော် ကြာသပတေးသား၊ အဖ မောင်ဖြူ၊ အမိ ရှင်ညက်၊ လူမည် ဦးပိုး၊ အသက် ၁၅ နှစ်က ရှင်သာမဏေ ပြုသည်။ သာမဏေမည် ရှင်ပုည၊ သာမဏေဝါ ၆ ဝါရသည့် ကာလ သက်တော်စေ့ ၍ ရဟန်းပြုသည်၊ ရဟန်းအမည် ရှင်ပုညရံသီ ဖြစ်သည်။ အမရပုရ မြို့တည်နန်းတည်မင်းတရားကြီး၏ နန်းမတော် အရှင်မိဖုရားခေါင်ကြီးက ကိုးကွယ်တော်မူသည်။ အမရပုရ ရွှေမြို့တော်တွင်း အရှေ့မြောက်ထောင့်အရပ် မင်းအိုတိုက်တွင် သီတင်းသုံးတော်မူသည်။
ရတနာပုရ အဝရွှေမြို့တော်ကြီးသိုူ့ရောက်သောအခါ၊ ရွှေမြို့တော် အရှေ့မြောက်ထောင့် ထီးလှိုင်ရှင်ဘုရား ရွှေစေတီ ဘုရားအနီး ကျောင်းဦးပြာဿာဒ်နှင့် အမိုး ဘုံသုံးထပ်ကျောင်းမ မာရဘင်ဆီး၊ ဦးကင်ရာဇပလ္လင်တည်၊ ဝဲယာထီးဖြူစိုက်၊ သရွတ် အင်္ဂတေတို့ဖြင့် အုတ်ကျောင်းတော်ကြီး ဆောက်လုပ်၍ပြီးသော အခါ၊ သက္ကရာဇ် ၁၁၈၉ ခုနှစ် တပို့တွဲလဆန်း ၃ ရက်နေ့ ကျောင်းတော်ကြီးအနောက်မြောက်မြေလပ်၌ မင်းတဲကြီးစွာ ဆောက်လုပ်စေ၍၊ အရှင်နှစ်ပါးထွက်တော်မူပြီးလျှင်၊ ကြီးကျယ် စွာ မင်းပွဲသဘင် ဆင်ယင်ကျင်းပလျက်၊ တံဆိပ်တော်ရ မရ ဆရာတော်တို့အား ပရိက္ခရာရှစ်ပါးနှင့်တကွ ရဟန်းတို့အသုံး အဆောင် ပဒေသာပင်ရေတရာကျော် လှူဒါန်းတော်မူလျက်၊ အုတ်ကျောင်းတော်ကြီးကို မဟာအောင်မြေဘုံစံကမ္ပည်းမော်ကွန်း ထိုးမှတ်သမုတ်တော်မူ၍၊ မင်းဧကရာဇ်ကိုယ်တော်တိုင် ရွှေ ကရားဖြင့် ရေစက်သွန်းချတော်မူပြီးလျှင်၊ ညောင်ကန်ဆရာတော် ဦးပိုးအား တင်လှူတော်မူသည်။
ဆရာတော်သည် သက်တော် ၅၁ နှစ်၊ ဝါတော် ၃၂ ဝါ တွင် သီတင်းသုံးတော်မူရင်း အုတ်ကျောင်းတော်ကြီး၌ပင်၊ သက္ကရာဇ် ၁၁၉၁ ခုနှစ် နှောင်းတန်ခူးလဆန်း ၁၅ ရက်နေ့ ဘဝပြောင်းတော်မူသည်၊ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကား ပုညာဘိသီရိ သဒ္ဓမ္မဓဇမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု ဖြစ်သည်။ ယင်းဆရာတော်ပြုစုသော ကျမ်းဂန်များကား အဘိဓမ္မတ္ထ သင်္ဂဟအဋ္ဌကထာနိဿယနှင့် သုဗောဓာလင်္ကာရ နိဿယ နှစ်စောင်သာ ပိဋကတ်သမိုင်းတွင် တွေ့ရသည်။
ညောင်ကန်ဆရာတော်ရှင်ဇမ္ဗုဓဇ (ဦးပုတ်)
ညောင်ကန်ဆရာတော်ရှင်ဇမ္ဗုဓဇ ဦးပုတ်၊ ဒုတိယအုတ် ကျောင်းဆရာတော်ကား သက္ကရာဇ် ၁၁၄၉ ခုနှစ် နယုန်လ ဆုတ် ၅ ရက် အင်္ဂါနေ့တွင် ဖွားမြင်တော်မူသည်။ ဇာတိအလုံ မြို့ကျေး ညောင်ကန်ရွာ အဖ မောင်အို၊ အမိ ရှင်မွှေး၊ လူမည် ဦးပုတ်၊ အသက် ၁၃ နှစ် ရှင်သာမဏေပြုသည်။ သာမဏေဝါ ၈ ဝါ သက်တော်စေ့ တွင် ရဟန်းပြုသည်။ သာမဏေမည်၊ ရဟန်းမည် ရှင်ဇမ္ဗုဓဇဖြစ်သည်။
ရတနာပုရ စတုတ္ထမြို့တည်နန်းတည် မင်းတရားကြီး၏ နန်းမတော်အရှင်မိဖုရားကြီးက ကိုးကွယ်တော်မူသည်။ အဝရွှေ မြို့တော် အရှေ့မြောက်ထောင်အရပ် မဟာအောင်မြေဘုံစံ အုတ် ကျောင်းတော်ကြီးကို နောင်တော် ဦးပိုး ပျံလွန်တော်မူပြီးနောက်၊ ဆရာတော်ဦးပုတ်အား တင်လှူသဖြင့်၊ ထိုကျောင်းတော်ကြီး၌ သီတင်းသုံးတော်မူသည်။ ထိုအခါ ဒုတိယအုတ်ကျောင်းဆရာ တော်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ညောင်ကန်ဆရာတော်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဆရာတော် ဦးပုတ် ဟူ၍လည်းကောင်း ထင်ရှားကျော်စောတော်မူသည်။
ညီတော်မင်းတရားကြီး လက်ထက် အမရပူရရွှေမြို့တော် ကြီး အရှေ့မြောက်ယွန်းအရပ် မင်္ဂလာဘုံကျောင်း ညောင်ကန် တိုက်၌ ညီတော်မင်းတရားကြီး နန်းမတော်အရှင်မိဖုရားခေါင် ကြီးက ဝါဆိုကျောင်းဆောက်လုပ်၍ တပ်လှူတော်မူသည်။
ထိုအခါ ညီတော်မင်းတရားကြီးက ဆရာတော်ဦးပုတ် ကျော်စောလှသည်။ ကျမ်းဂန်တတ်ပါ၏လောဟု သဲအင်း သာသနာပိုင်ဆရာတော်ဘုရားကြီးကို လျှောက်ထားရာ၊ ဆရာ တော်ဘုရားကြီးက ဆရာတော်ဦးပုတ်ကို ခေါ်စေ၍ ဆန်းကြယ် နက်နဲခက်ခဲသော အရာဌာနဂဏိပဗ္ဗပြဿနာတို့ကို တစ်ခုပြီး တစ်ခု မေးမြန်းတော်မူသောအခါ ဆရာတော်ဦးပုတ်က ဆန်း၊ အလင်္ကာ၊ သဒ္ဒါ၊ နေတ္ထိနည်းတို့ဖြင့် ဆန်းပြားကျယ်ဝန်းစွာ ဖြေဆိုလျှောက် ထားလေလျှင်၊ သာသနာပိုင်ဆရာတော်ဘုရား ကြီးက ညောင်ကန်ဆရာတော်သည် အတော်နှင့်အကျော်မှာ အကျော်ပင်နည်းသေးသည်ဟု မိန့်တော်မူလေသည်။ ဆရာတော်ဦးပုတ်သည် သက်တော် ၅၅ နှစ်၊ ဝါတော် ၃၅ ဝါတွင် မင်္ဂလာဘုံကျော်ကျောင်း၌ပင် ဘဝပြောင်းတော်မူ သည်။ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကား ပထမဘွဲ့တံဆိပ်တော် စက္ကိန္ဒာ ဘိဓဇမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု၊ ဒုတိယ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်စက္ကိန္ဒာ ဘိသီရိသဒ္ဓမ္မဓဇမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု ဖြစ်သည်။ ထိုဆရာ တော်ကြီးကား သီလ သမာဓိနှင့် ပြည့်စုံတော်မူ၍ ပရိယတ္တိ ဓမ္မ၌ အလွန်မွေ့လျော်တော်မူသည်။
တစ်နေ့သ၌ မင်းတရားကြီးက မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီးကို ပြုစုအံ့သောငှာ ဆရာတော်ကြီးကိုပင့်လျှောက်သည်။ ဆရာတော် ကြီး ကြွတော်မမူချေ။ မုံရွေးဇေတဝန် ဆရာတော်ကိုပင့်လျှောက် လျှင် ကြွ၍ရေးသားတော်မူသည်။ မုံရွေးဇေတဝန်ဆရာတော်ကြီး သည် တစ်ခါတစ်ရံ ကျောင်းတော်သို့မပြန်၊ နန်းတော်ကြီး၌ပင် ကျိန်းစက်တော်မူသည်။ ဤအကြောင်းကို ဆရာတော်ဦးပုတ် ကြားသိတော်မူလျှင်၊ ရှေးအခါက နန်းတော်အိမ်တော်များမှာ သမားဖြူသမားညိုသာရှိပေသည်။ ယခုအခါမှာမူကား သမားဝါ လည်းရှိတော့သည်ပင်ဟု မိန့်တော်မူသတတ်။
ထိုဆရာတော်ဦးပုတ်သည် ပါရာဇိကဏ်ပါဠိတော်နိဿယ၊ သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာနိဿယ၊ နယမုခဒီပနီ ပါဌ်နိဿ ယ၊ ဝုတ္တောဒယဆန်းနိဿယသစ်၊ သဒ္ဒနီတိနိဿယ ၃ တွဲ၊ ရူပသိဒ္ဓိနိဿယ၊ ဝိနည်းငယ်လေးစောင်နိဿယ၊ ကဗျာသဒ္ဒ သင်္ဂဟကျမ်း၊ ကဗျာသာရတ္ထသတ်ပုံ၊ သီဟိုဠ်ရာဇဝင်ချုပ်ပါဌ် နိဿယ သံပေါက်စသော လောကီလောကုတ္တရာ ပါဠိမြန်မာ ကျမ်းပေါင်း ၅၄ ကျမ်းတို့ကို ရေးသားစီရင်ခဲ့သဖြင့် သာသနာ တော်နှင့် လောကအားအလွန်ကျေးဇူးများသော ပုဂ္ဂိုလ်ထူး ဖြစ်သည်။
ညောင်ကန်ဆရာတော်ရှင်မေဓာလင်္ကာရ (ဦးကျီး)
ညောင်ကန်ဆရာတော်ရှင်မေဓာလင်္ကာရ ပြည်ဆရာတော် ကား သက္ကရာဇ် ၁၁၅ဝ ပြည့်နှစ် ဝါဆိုလဆန်း ၇ ရက် ကြာသပတေးနေ့တွင် ဖွားမြင်တော်မူသည်။ ဇာတိ အလုံ မြို့ကျေး ညောင်ကန်ရွာ၊ အဖ မောင်ဖြူ၊ အမိ ရှင်ညွန့်၊ လူမည် ဦးကျီး၊ အသက် ၁၂ နှစ်တွင် ရှင်သာမဏေပြုသည်။ ရှင်မည်မေဓာ၊ သာမဏေဝါ ၇ ဝါ၊ သက်တော်စေ့ ရဟန်းပြု သည်၊ ရဟန်းမည် ရှင်မေဓာလင်္ကာရတည်း။
ထိုဆရာတော်ကြီးသည် ငါးရာငါးဆယ်ဇာတ်ပါဠိတော် နိဿယသစ်၊ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာနိဿယသစ်၊ ခန္ဓဝိဘာဝနီဋီ ကာပါဌ်၊ ကစ္စာယနသရူပတ္ထဒီပနီ စသော ကျမ်းဂန်များစွာတို့ကို ရေးသားစီရင်ခဲ့သည်။ မှတ်ချက်။ ။ ဟင်္သာတစ်မြို့ မြစ်ကွေးဆရာတော် ရှင်ပညာဝံသရေးသား သော ပြည်ဆရာတော်အတ္ထုပ္ပတ္တိ၌ ညောင်ကန်ဆရာတော် (၁၂)ပါးပြဆိုထားသည်။ ညောင်ကန်ဆရာတော်ဟုခေါ်ဝေါ်ခြင်းမှာ ညောင်ကန်ရွာ ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးဘူး၍၎င်း၊ ညောင်ကန်ရွာဇာတိဖြစ်၍၎င်း ခေါ်ဝေါ်ကြဟန်တူသည်။
ပုညကိရိယဝတ္ထုသုတ်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် ပုညကိရိယဝတ္ထုသုံးမျိုးနှင့် ယင်းတို့ကိုပြုလုပ်ခြင်းကြောင့် ရရှိသော ကာမာဝစရ ကုသိုလ်အလိုက် ခံစားပြည့်စုံနိုင်သော အကျိုးဂုဏ်ကျေးဇူးတို့ကို အကျယ်တဝင့် ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်။
ချောင်းနှစ်ခွရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
ချောင်းနှစ်ခွရွာ(Chaunghnitkhwa)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ စီပင်ကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၀၃၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စီပင်ကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၁၉၇ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၉၄၃ ဦး နေထိုင်သည်။ ချောင်းနှစ်ခွတွင် လျှိုပိတ် ရှိ၍၊ ၈၃ အိမ်ခြေအတွက် သောက်သုံးရေ ရရှိသည်။ မြစိမ်းရောင်ကျေးရွာစီမံကိန်း ၆၇ ရွာတွင် ပါဝင်သည်။
ပုညကိရိယဝတ္ထုသုတ်
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ မှတ်သားဖွယ် ဖွင့်ဆိုချက်များ ပါရှိပါသည်။ --- ဘုရားရှင် ဝံသနိုင်ငံ ကောသမ္ဗီမြို့ ဃောသိတာရုံကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် “ပုညကိရိယဝတ္ထုသုံးမျိုးတို့ကို ဟောတော်မူကြောင်း” ခုဇ္ဇုတ္တရာက ဥတေနမင်းနန်းတော်၌ သာမာဝတီမဟေသီမိဖုရားအမှူးရှိသော မိဖုရားတို့အား ဟောကြားသည့်သုတ်။
ချောင်းနှစ်ခွရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပုညကိရိယဝတ္ထုသုတ်
အဋ္ဌကထာ၌ ပုညကိရိယဝတ္ထုဆယ်ပါးကို အကျယ်ဖွင့်ထားသည့် ဖွင့် ဆိုချက်များ များစွာပါရှိပါသည်။
မြိုင်သာယာရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
မြိုင်သာယာရွာ (Myaingtharyar)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ ဈေးကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၂၀၈၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဈေးကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၁၉ ဦး၊ မ ၁၁၃၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၅၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ပွတ်စာချောင်း (ရခိုင်)ရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
ပွတ်စာချောင်း (ရခိုင်)ရွာ(Putsarchaung(Rakhine))သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ရှင်မဒိန်ဝကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၄၁၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရှင်မဒိန်ဝကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၇၈ ဦး၊ မ ၆၀၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၈၅ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကုန်းသာရွာ၊ အင်းဝင်း
ကုန်းသာရွာ၊ အင်းဝင်း
ဒါနူပပတ္တိသုတ်
သီလရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ လူစည်းစိမ်ချမ်းသာ, နတ်ပြည် (၆)ထပ်ရှိ နတ်စည်း စိမ်ချမ်းသာ, ဗြဟ္မာချမ်းသာကို တောင်းတ၍ လှူဖွယ်ဝတ္ထုတို့ကို သမဏ, ဗြာဟ္မဏတို့အား ပေးလှူသော ဒါနစေတနာကြောင့် တောင်းတ လင့်ဆို အလိုရှိတိုင်း ပြည့်စုံ နိုင်ပုံ၊ သီလမရှိသောပုဂ္ဂိုလ်အား မပြည့်စုံနိုင်ပုံကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ မှတ်သားဖွယ် ဖွင့်ဆိုချက်များပါရှိပါသည်။
မြစ်ကျိုးရွာ၊ ရဲခေါင်ကြီး
မြစ်ကျိုးရွာ၊ ရဲခေါင်ကြီး
ဒါနဝတ္ထုသုတ်
အလှူပေးခြင်း၏ အကြောင်း(၈)မျိုးတို့အား ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်။
ကျော်နုရွာ၊ သုံးခွချွန်း
ကျော်နုရွာ၊ သုံးခွချွန်း
အိုးဘိုရွာ၊ ရေနံချောင်းမြို့နယ်
အိုးဘိုရွာ (Oebo)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ရေနံချောင်းမြို့နယ်၊ သုံးဆယ့်ခြောက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၄၉၂၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သုံးဆယ့်ခြောက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၆၆၈ ဦး၊ မ ၃၄၇၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၁၄၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေနံချောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ