cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဂဏန်းသင်္ချာ
အမြှောက်ခံရသည့် ကိန်းကို ၅ ဖြစ်ခဲ့လျှင် လက်ငါးချောင်းထောင်၍၎င်း၊ ၆ ဖြစ်ခဲ့လျှင် လက်တစ်ချောင်းချိုး ထား၍၎င်း ၇ ဖြစ်ခဲ့လျှင် လက်နှစ်ချောင်း၊ ၈ ဖြစ်ခဲ့လျှင် သုံးချောင်း၊ ၉ ဖြစ်ခဲ့လျှင် လေးချောင်းချိုးထား၍၎င်း လက်တစ်ဖက်၌ ပြထားသည်။ မြှောက်မည့်ကိန်းကိုမူ အခြားလက်တစ်ဖက်၌ ဤစနစ်အတိုင်း ပြထားပြီးလျှင် ထောင်လျက်နေသော လက်တစ်ဖက်မှ လက်ချောင်းအရေအတွက်၏ဆယ်ဆနှင့်ပေါင်းလိုက်သောအခါ မြှောက်လဒ်ဖြစ်သော အဖြေကို ရရှိသည်။ ပုံစံအားဖြင့် ၇ ထ ၈ ကို တွက်လိုသောအခါ လက်တစ်ဖက်၌ လက် ၂ ချောင်း၊ အခြားတစ်ဖက်၌လက် ၃ ချောင်းကို ချိုးထားခြင်းဖြင့် ၇ နှင့် ၈ တို့ကို ပြလိုက်သည်။ ထိုအခါ တစ်ဖက်၌ ၃ ချောင်းထောင်လျက်ရှိ၍ အခြားတစ်ဖက်၌ ၂ချောင်း ထောင်လျက်ရှိသဖြင့် ၃ x ၂ မှ ၆ ကိုရသည်။ တစ်ဖက်၌ ချိုးထားသော လက် ၂ချောင်းနှင့် အခြားတစ်ဖက်၌ ချိုးထားသော ၃ ချောင်း၊ ပေါင်း လက် ၅ ချောင်းတို့၏ဆယ်ဆဖြစ်သည့် ၅ဝ ကို ၆ နှင့်ပေါင်း၍ အဖြေကို ၅၆ ဟုပေးရသည်။ (၅+က)(၅+ခ)=(၅-က) (၅-ခ)+၁ဝ(က+ခ)ဟူသောထပ်တူညီချက်အရ ဖြစ်သည်မှာ ထင်ရှားသည်။
ရာပုံ၊ ဆယ်ပုံ၊ ခုပုံများခွဲ၍ ရေတွက်ထားသော အရေအတွက် နှစ်ခုတို့ကိုပေါင်း၍ ရေတွက်ရာ၌ ရာပုံချင်း ပေါင်းလျက် သီးခြားရေတွက်ခြင်း၊ ဆယ်ပုံချင်း ပေါင်းလျက် သီးခြား ရေတွက်ခြင်းများ ပြုလုပ်သည့်နည်းတူ ယခုခေတ်အရေအတွက် ပြကိန်းများကို ပေါင်းရာ၌ တန်ဖိုးတူများကို တစ်သန့်စီ ပေါင်းနိုင်စေခြင်းငှာ ခုဂဏန်းများကို တစ်ခုအောက် တစ်ခု ကျနေစေ၍ ဆယ်ဂဏန်းများ၊ ရာဂဏန်းများကိုလည်း ထိုကဲ့သို့ ကျနေစေရန် ကိန်းများကိုတစ်ခုအောက်တစ်ခုစီလျက် ရေးပြီးမှ ပေါင်းကြသည်။ ငွေကြေးမူမမတူနှင့် အခြားမူမတူကိန်းများကိုလည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ပေါင်းကြသည်။ နုတ်သောနည်း၊ လိုသောကိန်းဖြင့် ဖြည့်စွက် ပေါင်းထည့်ပေးသောနည်း စသည် တို့မှ သင့်လျော်ရာ နည်းတစ်နည်းဖြင့် တွက်ကြသည်။ အပေါင်း အနုတ်ကို လျင်မြန်စွာတွက်နိုင်ရန် အပေါင်းအနုတ် ဇယား များကို ကျက်မှတ်ထားရသည်။ အမြှောက်အစားများကို ကောင်းစွာတွက်ချက်နိုင်ရန်လည်း အလီဇယားများကို ၁ဝ x ၁ဝ အထိ ကျေကျေ ကျက်မှတ်ထားရန် လိုအပ်ပေသည်။ ဂဏန်းသင်္ချာတွင် အပိုင်းဂဏန်း၊ ဒသမဂဏန်း၊ မူမတူတွက်၊ ဈေးတွက်မှစ၍ အတိုးတွက်၊ ရာခိုင်နှုန်းတွက်၊ ရောင်းရေးဝယ်ရေးဆိုင်ရာ အတွက် စသည်ဖြင့် အတွက်မျိုး မြောက်မြားစွာ ပါရှိသည်။
လူမှုကိစ္စ ကျယ်ဝန်းလာသည်နှင့်အမျှ တစ်စတစ်စနှင့် နယ်ကျယ် လာခဲ့သော ဂဏန်းသင်္ချာပညာသည် အလွန်ရှေးကျသော ပညာတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ရှေးအခါက အချို့သင်္ချာပညာရှင်များသည် ရောင်းရေးဝယ်ရေးဆိုင်ရာ ပုစ္ဆာများထက် ဉာဏ်စွမ်းဉာဏ်စကို စမ်းသောပုစ္ဆာမျိုးများကို ပိုမိုစိတ်ဝင်စားကြသဖြင့် ထိုပညာကို သင်ကြားကြသူ တပည့်များစွာတို့အဖို့ ပျင်းရိငြီးငွေ့ဖွယ် ကောင်းခဲ့ပေမည်။ တွက်နည်းများသည် ရှည်လျား၍ နားလည်ရန် ခဲယဉ်းလှသည်။ ထိုခေတ်က ဂဏန်းသင်္ချာ တတ်မြောက်လိုသူများသည် တွက်နည်းများနှင့် သင်္ချာဥပဒေများကို အလွတ် ကျက်မှတ်ထားရသဖြင့် အတွက်တွက်ရန်မှာ မလွယ်ကူလှပေ။ ယခုခေတ်တွင် ကျောင်းသားသူငယ်၊ ဈေးသည်၊ အလုပ်သမား၊ အလုပ်ရှင်၊ လက်မှုပညာသည်များမကျန် အတွက်အချက်နှင့် မကင်းနိုင်ကြပေ။ သို့သော် သင်ကြားနည်းများကို လွယ်သည် ထက်လွယ်အောင် တစ်စတစ်စပြုပြင်လာခဲ့ကြသည့်ပြင် တွက်ရသောအတွက်များမှာလည်း လူများ နေ့စဉ်ကြုံတွေ့ နေကြသော ပြဿနာများနှင့် ဟပ်မိလာ၍ စိတ်ဝင်စားဖွယ်ရာ ဖြစ်လာသဖြင့် ဂဏန်းသင်္ချာသည် ရှေးကကဲ့သို့ သင်ကြားရန် ပျင်းရိ ငြီးငွေ့ဖွယ်ကောင်းလှသည့် ပညာမျိုး မဟုတ်တော့ ဂဏန်းသင်္ချာသည် အသုံးများ၍ လူထုအား အကူအညီအများဆုံးပေးသည့် သင်္ချာပညာ၏ အပိုင်းကဏ္ဍတစ်ခု ဖြစ်သည့်ပြင် လူတို့အား ပြဿနာကို ရှင်းရှင်း မြင်နိုင်စွမ်းနိုင်စေသည့်သတ္တိမျိုးကို ဖွံ့ဖြိုးလာစေရန်လည်းကောင်း၊ တိကျမှန်ကန်စွာ ဆောင်ရွက်တတ်သော အလေ့အကျင့်ကို ရရှိစေရန်လည်းကောင်း၊ ဇွဲနှင့် တည်ကြည်မှု အားများ ကောင်းလာစေရန်လည်းကောင်း၊ အဖိုးတန်သော လေ့ကျင့်ခန်းတစ်ခု အနေဖြင့် အသုံးပြုရန် ကောင်းသောကြောင့် လူတိုင်းတတ်သိ အပ်သော အသုံးလုံးပညာတရပ် ဖြစ်သည်။
သတင်း
သတင်း ဆိုသည်မှာ ကြားသိအပ်သော အဖြစ်အပျက်အကြောင်းအရာကို ဆိုလိုသည်။ သတင်းဆိုသည်မှာ မှန်သည်ဖြစ်စေ မှားသည်ဖြစ်စေ တိကျသည်ဖြစ်စေ မတိကျသည်ဖြစ်စေ အရင်းမြစ်တစ်ခုမှထွက်ပေါ်လာသော အကြောင်းအရာကိုဆိုလိုသည်...
ရှစ်မွှေးရွာ၊ မင်းတပ်မြို့နယ်
ရှစ်မွှေးရွာ(Shithmway)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်ခရိုင်၊ မင်းတပ်မြို့နယ်၊ ခွဲလုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၈၉၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခွဲလုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၁၇ ဦး၊ မ ၃၅၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၇၅ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းတပ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျုံတုံးရွာ၊ မြေနု
ကျုံတုံးရွာ၊ မြေနု
အတင်း
အတင်း ဆိုသည်မှာ အကြောင်းအရာ စကားကိုလည်းကောင်း(ချစ်အတင်း၊ ကောင်းအတင်း စသည်)၊ သူတစ်ပါး မကောင်းကြောင်း စကားကိုလည်းကောင်း ( အတင်းပြောတယ် စသည်) ဆိုလိုသည်။
ဂုတ်ထိပ်တံတား
ဂုတ်ထိပ်တံတား သည် မန္တလေး-လားရှိုး ရထားလမ်းပေါ်ရှိ တံတားတစ်စင်းဖြစ်ပြီး နောင်ချိုဘူတာအလွန် (၇)မိုင်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ၁၈၉၉ ခုနှစ်၌ တည်ဆောက်ပြီး ၁၉၀၀ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။ ၁၉၀၃ ခုနှစ်ရောက်မှ စတင်အသုံးပြု သည်။ ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီတို့ အခြား မီးရထားလမ်း တံတားကြီးများကဲ့သို့ မြစ်ချောင်းများကို ဖြတ်ကျော် တည်ဆောက်ထားခြင်း မဟုတ်ပေ။ ဂုတ်တွင်းခေါ် ဒေသကြီးရှိ ပေ (၃၀⁠၀)ကျော် မတ်စောက်သည့် လျှိုကြီးနှစ်ဘက်ကို ဖြတ်ကျော် တည်ဆောက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဂုတ်တွင်းကြီးထိပ်၌ တည်ဆောက်ထား၍ ဂုတ်ထိပ်တံတားဟု ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ရှမ်းဘာသာဖြင့် ငုပ်ထိပ် ဟု ခေါ်ရာမှ ဂုတ်ထိပ် ဖြစ်လာသည်ဟုလည်းဆိုသည်။
ချန်ကေရှိတ်
ချန်ကေရှိတ် (蔣介石 - သားယောက်ျားများ အရွယ်ရောက်ချိန်တွင် ပေးသည့်အမည် ချန်ကေရှိတ်မှာ ကွမ်တုန်းအသံထွက်ဖြစ်ပြီး ရုံးသုံးတရုတ်ဘာသာ အသံထွက်မှာ ကျန်ကျဲ့ရှီ ဖြစ်သည်။ အမည်ရင်းမှာ 蔣中正 - ကျန်ကျုံးကျိန့် ဖြစ်သည်။) (၃၁ အောက်တိုဘာ ၁၈၈၇ - ၅ ဧပြီ ၁၉၇၅) သည် ၂၀ ရာစုနှစ်တရုတ်ပြည်၏ နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်ရေး ခေါင်းဆောင် တဦးဖြစ်သည်။ သူသည် ဩဇာသက်ရောက်မှုရှိသည့် ကွန်မင်တန်ပါတီဝင်ဖြစ်သည့်အပြင် ချင်းမင်းဆက် (မန်ချူးတရုတ်) နှင့် သက်ဦးဆံပိုင် ဧကရာဇ်စနစ်ကို တွန်းလှန်ခဲ့သူ ဒေါက်တာဆွန်ယက်ဆင်၏ လက်ရုံးတဦးဖြစ်သည်။ သူသည် ကွန်မင်တန် အစိုးရ၏ ဟွမ်ဖူ စစ်တက္ကသိုလ် ကျောင်းအုပ်အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၂၅ ခုနှစ် ဆွန်ယက်ဆင် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ကွန်မင်တန်ပါတီကို ဆက်ခံခဲ့သည်။
ဂုတ်ထိပ်တံတား
တံတားအချက်အလက်များ
ဂုတ်ထိပ်တံတားကြီး၏ အရှည်မှာ (၂⁠၂၆၀)ပေ ရှိသည်။ တံတားကြီး အောက်ခြေရှိ ရေမြောင်းကလေး၏ ရေမျက်နှာပြင်မှ တိုင်းတာလျှင် ပေပေါင်း (၁⁠၁၀၀)မြင့်သည်။ ထိုတံတားကို ဆောက်လုပ်ရာ၌ သံနှင့် သံမဏိတန်ချိန် ၄၃၁၁ တန်နှင့် သံမှိုပေါင်း တစ်သန်း(၁ဝ⁠ဝဝ⁠ဝဝဝ)ကို သုံးစွဲရသည်။ ပေ (၁၂၀)ရှည်သော အလျားကူး သံဘောင်ကြီး ၁၀-ခု၊ ပေ ၆၀-ရှည်သော အလျားကူး သံဘောင်ကြီး ၁၆-ခုတို့ဖြင့် သံမဏိတိုင်ကြီး ၁၆-တိုင်ပေါ်၌ ခဲရာခဲဆစ် တည်ဆောက်ထားသည်။
ချန်ကေရှိတ်
၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ချန်ကေရှိတ်သည် တရုတ်ပြည် မပြိုကွဲရေးအတွက် မြောက်အရပ်သို့ စစ်ဆင်ရေးကို ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး တရုတ်ပြည်၏ အကြီးအကဲ ဖြစ်လာသည်။ ယင်းစစ်ဆင်ရေး၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ တရုတ်ပြည် မြောက်ပိုင်းဒေသတွင် တမင်းတချင်း ကြီးစိုးနေသည့် စစ်နယ်ရှင်များအား နှိမ်နင်းရန်ဖြစ်သည်။
သူသည် တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ အစိုးရ၏ အမျိုးသား စစ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ၁၉၂၈ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၈ ခုနှစ်အထိ တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ချန်ကေရှိတ်သည် ဂျပန်တော်လှန်ရေးကို ဦးဆောင်ခဲ့သည့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးလည်း ဖြစ်သည်။
ဂုတ်ထိပ်တံတား
သမိုင်းကြောင်း
ဂုတ်ထိပ်သည် ထိုနမ်းပဆေးမြစ်ကြောင့်သာ ထင်ရှားခဲ့သည်မဟုတ်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အမြင့်အားဖြင့် ဒုတိယဖြစ်သော တံတားဟူ၍ ကျော်ကြားသော ဂုတ်ထိပ်တံတားကြောင့်လည်း ပို၍ထင်ရှားသည်။ ခရစ် ၁၈၉၇ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှအစိုးရသည် မန္တလေးမှ ဗန်းမော်သို့ မီးရထားလမ်း ဖောက်လုပ်ရာ မန္တလေးမှ ကွမ်းလုံသို့ မီးရထားလမ်း ဖောက်လုပ်ရန်လည်း လိုအပ်သည်ကို တွေ့ရှိလာကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဂုတ်ထိပ်တံတားကို စတင်ဆောက်လုပ်ရန် မြန်မာပြည်အစိုးရက စီမံ လေသည်။
ချန်ကေရှိတ်
ချန်ကေရှိတ်ဦးဆောင်သည့် ကွန်မင်တန်ပါတီသည် တရုတ် ပြည်တွင်းစစ်ပွဲတွင် မော်စီတုန်းဦးဆောင်သည့် တရုတ် ကွန်မြူနစ်ပါတီနှင့် ကာလကြာမြင့်စွာ တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့ရသည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကြီး ပြီးနောက် ချန်ကေရှိတ်သည် တရုတ်ကွန်မြူနစ်များကို ချေမှုန်းနိုင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း ကွန်မြူနစ်ဘက်မှ ဆိုဗီယက် ရုရှားတို့က ထောက်ခံအားပေးခဲ့ရာ ကွန်မြူနစ်ကို စစ်ရှုံးခဲ့သည်။ ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် ချန်ကေရှိတ်သည် ထိုင်ဝမ်သို့ တိမ်းရှောင်ခဲ့ပြီး ကွန်မြူနစ်လက်ထဲမှ တရုတ်ပြည်မကြီးအား ပြန်လည်တိုက်ယူနိုင်ရန် ထိုင်ဝမ်တွင် ခြေကုတ်ယူခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူကွယ်လွန်သည်အထိ အကောင်အထည် မဖော်နိုင်ခဲ့ချေ။ ချန်ကေရှိတ်သည် ထိုင်ဝမ်သို့ ရောက်ရှိပြီးနောက် တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ သမ္မတအဖြစ် အုပ်စိုးခဲ့သည်မှာ သူကွယ်လွန်သည့် ၁၉၇၅ ခုနှစ်အထိ ပင်ဖြစ်သည်။
ဂုတ်ထိပ်တံတား
သမိုင်းကြောင်း
ဂုတ်ထိပ်တံတားမှာ မန္တလေးမှ ကွမ်းလုံ မီးရထားလမ်းရှိ နောင်ချိုဘူတာ အလွန်တွင် မီးရထားမိုင်တိုင်အမှတ် ၄၆၃/ဝ-၉ ရှိသော ကျောက်ဂူကြီးအပေါ်သို့ဖြတ်၍ တောင်ထိပ် ၂ ခုကို ဆက်သွယ်ထားသည်။ ဂုတ်ထိပ်တံတားကို မြန်မာပြည်အစိုးရသည် အမေရိကန်နိုင်ငံ ပင်ဆီလဗေးနီးယားနှင့် မေရီလန် တံတား ဆောက်လုပ်ရေးကုမ္ပဏီအား ငှါးရမ်းကာ ဆောက်လုပ်စေသည်။ ဆောက်လုပ်၍ ကုန်ကျငွေမှာ ၁၆၉၈၂ဝဝ ကျပ် ဖြစ်သည်။
ချန်ကေရှိတ်
ငယ်စဉ်ဘဝ
တရုတ်နိုင်ငံ၏ သမ္မတဟောင်းဖြစ်သော ရှန်ကေရှိတ်သည် ကိုယ်ပိုင်မြေကို ကိုယ်တိုင်လုပ်သော တောင်သူလယ်သမား မျိုးရိုးမှ ဆင်းသက်ပေါက်ဖွားလာသူဖြစ်၍၊ ၁၈၈၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် တရုတ်နိုင်ငံ ချီကျန်နယ် ဝူလင်းမြို့ကလေး၌ ဖွားမြင်လေသည်။ အသက် ၁၈ နှစ် အရွယ်တွင် စစ်အတတ်ကို လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။ ၁၉ဝ၉ ခုနှစ်တွင် စစ်တက္ကသိုလ်မှဆင်း၍ ဂျပန်စစ်တပ်ထဲသို့ ဝင်ရောက် အမှုထမ်းခဲ့သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံ၌ နေထိုင်ခဲ့စဉ်က တရုတ် အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီး ဒေါက်တာဆွန်ယက်ဆင်နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့ရာ ဆွန်ယက်ဆင်၏ နိုင်ငံရေးတရားများကို ကြားနာရသဖြင့် အထူးနှစ်သက်ပြီးလျှင် ဆွန်ယက်ဆင်၏ ကွန်မင်တန်ဟု နောင်အခါ အမည်တွင်လာသည့် ထုံမုန်ဟွေ့ (同盟會) ခေါ် တရုတ်တော်လှန်ရေး လျှို့ဝှက်ဂိုဏ်းထဲသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့လေသည်။
၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် တရုတ်နိုင်ငံ၌ တော်လှန်ရေးကြီး ဖြစ်ပွားသောအခါ ချန်ကေရှိတ်သည် တရုတ်နိုင်ငံသို့ ပြန်လာ ခဲ့ပြီးလျှင် ဆွန်ယက်ဆင်နှင့် ကူညီလုပ်ကိုင်ခဲ့ရာ ဆွန်ယက်ဆင်၏ အားထားခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် ဆွန်ယက်ဆင်သည် တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ ယာယီသမ္မတအဖြစ်နှင့် ဆောင်ရွက်စဉ်၊ ဟင်နရီပုယီ (溥儀) အမည်တွင်သော မန်ချူးမင်းဆက်မှ ဆင်းသက်လာသည့် တရုတ်ပြည်ဘုရင်ဆူအံတုံသည် ထီးနန်းစွန့်လေသည်။ ထိုအခါ ဆွန်ယက်ဆင်ဦးစီးသော တော်လှန်ရေးအဖွဲ့က ယွမ်ရှီခိုင် (袁世凱) ကို သမ္မတအဖြစ်ဖြင့် တင်မြောက်လေသည်။ သို့သော် ၁၉၁၃ ခုနှစ်၌ကား ယွမ်ရှီခိုင်သည် တရုတ်အမျိုးသားသမဂ္ဂကို အာဏာနှင့် ဖိနှိပ်လာသောကြောင့် ဆွန်ယက်ဆင်သည် ယွမ်ရှီခိုင်ကို တော်လှန်ရန် စီမံလေသည်။
ဂုတ်ထိပ်တံတား
သမိုင်းကြောင်း
မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရပြီးခေတ်၌ ထိုတံတားကို နိုင်ငံခြားကုမ္ပဏီများ ငှားရမ်း၍ပြင်ရန် စီစဉ်ခဲ့သော်လည်း ထိုကုမ္ပဏီများက တင်ဒါတင်သွင်းသော အဖိုးနှုန်းမှာ ကြီးလေးလှသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ မီးရထားဌာနကပင် ဦးစီး၍ ပြင်ဆင်ခဲ့လေသည်။ ယင်းသို့ ပြင်ဆင်သောလုပ်ငန်း ၁၉၄၈ ခု၊ မေလက စတင်ခဲ့သော်လည်း ပစ္စည်းရှားပါး၍ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ခက်ခဲသောကြောင့် ၁၉၅၁ ခု၊ ဩဂုတ်လအတွင်း၌သာ ပြီးစီးခဲ့လေသည်။ ပြန်လည် ပြုပြင်တည်ဆောက်ရသည့် စရိတ်မှာ ၃၂ သိန်းခန့် ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရထားတံတားများ
ချန်ကေရှိတ်
ဆွန်ယက်ဆင်၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံခြင်း
၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် ဆွန်ယက်ဆင် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ချန်ကေရှိတ်သည် ကွန်မင်တန်အဖွဲ့၏ ဗဟိုအမှုဆောင်အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာသည်။ ၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင်ကား ချန်ကေရှိတ်နှင့် ကွန်မြူနစ်တို့ နှစ်ခြမ်းကွဲပြီးလျှင် ထိုအချိန်မှ စ၍ ပြည်တွင်းစစ်ပွဲကြီး ဖြစ်ပွားခဲ့ လေသည်။ ၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ချန်ကေရှိတ်သည် တရုတ်အမျိုးသား အစိုးရအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာလေရာ၊ အာဏာရှင်တမျှ တန်ခိုးတက်ခဲ့သည်။
ထိုအတောအတွင်း ချန်ကေရှိတ်သည် မိမိ၏ ပထမဇနီးကို ကွာရှင်းလိုက်ပြီးနောက် ၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင် ဆုန့်မေလင် (宋美齡) အမည်ရှိ ချောမောလှပသော မိန်းမပျိုတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်လိုက်သည်။ ပထမဇနီးနှင့် ကျန်ကျင်းကော် (蔣經國) အမည်ရှိ သားတစ်ယောက် ထွန်းကားခဲ့သည်။ ဆုန့်မေလင်မှာ ဒေါက်တာဆွန်ယက်ဆင်၏ ခယ်မ ဖြစ်၍၊ ခရစ်ယာန်အယူဝါဒီ အထက်တန်းစား တရုတ်ဆွေမျိုးမှ ပေါက်ဖွားလာသူ ဖြစ်သည်။ ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ချန်ကေရှိတ်လည်း ခရစ်ယာန်အယူကို ယူလိုက်လေသည်။
စစ်ပွဲကာလအတွင်း ဦးဆောင်မှု
ချန်ကေရှိတ်ဦးစီးသော ကွန်မင်တန်ပါတီနှင့် ကွန်မျူနစ်တို့ အာဏာလုပွဲ အခြေအနေမှာ တစ်နေ့တစ်ခြား ပြင်းထန်လာသည်။ ၁၉၃၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်မြောက်ပိုင်းတွင် စစ်တာဝန်ခံဖြစ်သော မာရှယ် ကျန်းရွှယ်လျန် (張學良) က ချန်ကေရှိတ် ရှီးအန်းမြို့ (西安) သို့အလာတွင် ဖမ်းဆီး၍ အကျယ်ချုပ်ထားပြီးလျှင် ကွန်မြူနစ်များနှင့် ပူးပေါင်း၍ ဂျပန်အား ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ရန် နားချလေသည်။ ချန်ကေရှိတ်သည် ၁၅ ရက်ကြာမှ လွတ်လာ၏။
ချန်ကေရှိတ်သည် ၁၉၂၈ ခုနှစ်မှ ၁၉၃၁ ခုနှစ်အထိ တရုတ်နိုင်ငံ၏ သမ္မတအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့၍ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ်ကား အကြိမ်ပေါင်းများစွာ ဆောင်ရွက်ရသည်။ ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် တရုတ်နိုင်ငံကို ဂျပန်က စတင်တိုက်ခိုက်ရာ ချန်ကေရှိတ်သည် တရုတ်နိုင်ငံ၏မြို့တော်ကို တရုတ်နိုင်ငံအတွင်းပိုင်းဒေသ အနောက်တောင်ဘက်ရှိ ချုံကင်းမြို့ (ချုံချင့်မြို့) သို့ ရွေ့ပြောင်းပြီးလျှင် စစ်သေနာပတိချုပ်အဖြစ် ဂျပန်တို့ကို ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့၏။ ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် တရုတ်နိုင်ငံ စစ်မျက်နှာရှိ မဟာမိတ်တပ်ပေါင်းစု၏ သေနာပတိချုပ်အဖြစ် ခန့်ထားခြင်းခံရသည်။
၁၉၄၃ ခုနှစ်တွင် သမ္မတလင်းဆင်း ကွယ်လွန်သဖြင့် ကွန်မင်တန်ပါတီက ချန်ကေရှိတ်အား သမ္မတအဖြစ် ရွေးကောက် တင်မြောက်ခဲ့ကြသည်။ ချန်ကေရှိတ်သည် သမ္မတအဖြစ် ခန့်ထားခြင်းခံရသော်လည်း ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ စစ်သေနာပတိချုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း ဆက်လက်ဆောင်ရွက်သည်။ ၁၉၄၃ ခုနှစ်တွင် ကိုင်ရိုမြို့၌ အမေရိကန် သမ္မတ ရူးဇဗဲ့၊ ဗြိတိသျှ ဝန်ကြီးချုပ် ချာချီတို့နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့လေသည်။
၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် တရုတ်နိုင်ငံရှိ ဂျပန်တို့သည် ချန်ကေရှိတ်ထံ လက်နက်ချကြသည်။ ၁၉၄၆ ခုနှစ် မေလတွင် တရုတ်အစိုးရအဖွဲ့ကို နန်ကျင်းမြို့သို့ ရွေ့ပြောင်းခဲ့ပြီးနောက် အမျိုးသားလွှတ်တော်အတွက် ရွေးကောက်ပွဲကြီး ကျင်းပစေ ခဲ့သည်။ ထိုအမျိုးသားလွှတ်တော်က ပါလီမန်အုပ်ချုပ်ရေး စံနစ်ကို လျာထားသော အခြေခံဥပဒေကို အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်းခဲ့၏။ ချန်ကေရှိတ်ကိုလည်း သမ္မတအဖြစ် ပြန်လည် တင်မြောက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်အခါက ချန်ကေရှိတ်အစိုးရနှင့် တရုတ်ပြည် မြောက်ဘက်အစွန်ဖြစ်သည့် မန်ချူးရီးယား ပြည်နယ်ကို လက်ဝယ်ရနေသော မော်စီတုံးခေါင်းဆောင်သည့် တရုတ်ကွန်မြူနစ်များနှင့် ပူးပေါင်းညီညွတ်ရန် စေ့စပ်ခဲ့သေးသည်။ သို့သော် စေ့စပ်မှု မအောင်မြင်ခဲ့ချေ။
ထိုင်ဝမ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခြင်း
ဂျပန်တို့ လက်နက်ချပြီး ချိန်မှစ၍ ကွန်မင်တန်နှင့် ကွန်မြူနစ် ပြည်တွင်းစစ်များမှာ တစ်ဖန် ပြည်လည်ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ ချန်ကေရှိတ်၏ ကွန်မင်တန်တပ်များ တရှုံးတည်း ရှုံးခဲ့၍ ကွန်မြူနစ်တို့က တစ်နယ်ပြီး တစ်နယ် သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးလျှင် နောက်ဆုံး ၁၉၄၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁ ရက် နေ့တွင် တရုတ်နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံလုံးကို သိမ်းပိုက်မိကြလေသည်။
ထိုအခါမှစ၍ ချန်ကေရှိတ်သည် သူ၏အစိုးရအဖွဲ့ကို အလုံးအရင်းနှင့်တကွ ဖော်မိုဆာကျွန်း (ထိုင်ဝမ်) သို့ ရွှေ့ပြောင်းရန် စီစဉ်ခဲ့ရာ ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ် မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် အပြီးတိုင် ရွှေ့ပြောင်းနိုင်ခဲ့သည်။ ချန်ကေရှိတ်၏ တရုတ်အမျိုးသား သမ္မတနိုင်ငံမှာ ကုလသမဂ္ဂတွင် ပါဝင်သောနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ တရုတ်ပြည်မကြီးကို ကိုယ်စားပြုလျက်ရှိသည်ဟု ချန်ကေရှိတ်၏ အစိုးရက ယူဆသည်။ ဤယူဆချက်ကို အခြေတည်၍ ချန်ကေရှိတ်သည် တရုတ်ပြည်မကြီးကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် လုံ့လပြုလျက်ရှိသည်။ မော်စီတုံး ခေါင်းဆောင်သော တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတ အစိုးရအဖွဲ့ကလည်း ဖော်မိုဆာကျွန်းသည် တရုတ်ပြည်၌ အပါအဝင် ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကာ ထိုကျွန်းကို သိမ်းပိုက်ရန် ရည်ရွယ်သည်ဟု ကြေညာထားသည်။
ထိုင်ဝမ်ကျွန်း၌ ရုံးစိုက်သော တရုတ်အမျိုးသား သမ္မတနိုင်ငံ၏ သမ္မတဖြစ်သူ ချန်ကေရှိတ်သည် ၁၉၇၅ ခု ဧပြီလ ၅ ရက် နေ့၌ ထိုင်ဝမ်ကျွန်း၏ မြို့တော်ဖြစ်သော ထိုင်ပေမြို့တွင် အသက် ၈၇ နှစ်အရွယ်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ မကွယ်လွန်မီ နှစ်နှစ်ခန့်ကတည်းက ဘီးတပ်ကုလားထိုင်နှင့် သွားလာနေခဲ့ရ၍ လပေါင်း အတန်ကြာစွာ သတိလစ်နေခြင်းက များသည်။
၁၉၄၉ ခုနှစ်၌ တရုတ် ကွန်မြူနစ်တို့သည် တစ်မြို့ပြီး တစ်မြို့ သိမ်းပိုက်ခဲ့ကြရာ ချန်ကေရှိတ်နှင့် သူ၏ အစိုးရအဖွဲ့သည် လက်ရွေးစင် တပ်နှစ်တပ်နှင့် ထိုင်ဝမ်ကျွန်း သို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် ထိုင်ဝမ်၌ တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံကို ထူထောင်၍ မိမိကိုယ်တိုင် သမ္မတအဖြစ် ခံယူပြီး ပြည်မမှ ကွန်မြူနစ်တို့၏ တိုက်ခိုက်မှု မှန်သမျှကို ခုခံတွန်းလှန်ခဲ့ကြသည်။ အထူးသဖြင့် ထိုင်ဝမ်ကျွန်းအား ထောက်ပံ့ ကူညီရေးနှင့် အကာအကွယ်ပေးရေးကို အမေရိကန်က တာဝန်ယူရန် ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ် ကိုရီးယားစစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားနေစဉ် အမေရိကန်သမ္မတ ထရူးမင်းက ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည့် နောက်ပိုင်းတွင် ချန်ကေရှိတ်အစိုးရသည် တရုတ်ပြည်မှ ရန်ကို ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်ခဲ့သည်။ ချန်ကေရှိတ်၏ ကွန်မင်တန် အစိုးရသည် တရုတ်ပြည်မဆီသို့ ပြန်လည် ရောက်ရှိရမည်ဟူသော သူ၏ဝါဒကို ထပ်တလဲလဲ ပြောဆိုခဲ့သည်။ ချန်ကေရှိတ်သည် တစ်ကြိမ်လျှင် သက်တမ်း ခြောက်နှစ်ရှိသော သမ္မတရာထူးကို ငါးကြိမ်တိုင်တိုင် ပြန်လည် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ နောက်ဆုံး ရွေးချယ် တင်မြှောက် ခံရချိန်မှာ ၁၉၇၂ ခုနှစ် ဖြစ်သည်။
အမေရိကန်သမ္မတဖို့ဒ်က ချန်ကေရှိတ်သည် အလွန် ရိုးသားတည်ကြည်သူ၊ သတ္တိရှိသူ၊ နိုင်ငံရေးလာဘ် မြင်သူ၊ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ထင်ရှားခဲ့သော ကြီးလေးကြီး မဟာမိတ် ခေါင်းဆောင်များထဲတွင် နောက်ဆုံး ကျန်ရှိသူဟူ၍လည်းကောင်း၊ ချန်ကေရှိတ် သေဆုံးခြင်းသည် တရုတ်ပြည်၏ သမိုင်းတစ်ခေတ်ကို အပြီးသတ်သော အထိမ်းအမှတ် ဖြစ်သည်ဟူ၍လည်းကောင်း ချန်ကေရှိတ် ကွယ်လွန်သောအခါ ထုတ်ဖော် ပြောကြားခဲ့သည်။ ချန်ကေရှိတ်၏ တရုတ်အမျိုးသား သမ္မတနိုင်ငံသည် ၁၉၇၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၅ ရက်နေ့၌ ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံအဖြစ်မှ ထုတ်ပယ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၎င်း၏ နေရာတွင် တရုတ်ပြည်သူ့ သမ္မတနိုင်ငံကို အစားထိုး၍ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံအဖြစ် လက်ခံခဲ့သည်။
မကျီကုန်းရွာ၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်
မကျီကုန်းရွာ (Magyikone)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ ကျောက်ဂူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၁၅၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောက်ဂူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၉၂၄ ဦး၊ မ ၇၆၈၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၆၀၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရပ်စောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ညောင်မြစ်ဆွဲရွာ၊ ညောင်မြစ်ဆွဲ
ညောင်မြစ်ဆွဲရွာ၊ ညောင်မြစ်ဆွဲ
ဝလုံး (ကာတွန်း)
ကာတွန်း ဝလုံး၏ အမည်ရင်းမှာ ရဲမာန်ဖြစ်သည်။ ကာတွန်း ဝလုံးကို ၁၉၇၅ ခုနှစ် မေလ(၂၈)ရက်နေ့တွင် အဖ ဦးတင်ဝင်းနှင့် အမိ ဒေါ်မာလာတို့မှ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ၂၀⁠၀၀ ခုနှစ်တွင် ယဉ်ကျေးမှုတက္ကသိုလ်ကို ရန်ကုန်မြို့တွင် တက်ရောက်ခဲ့သည်။
၁၉⁠၉၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလမှစပြီး ဝလုံးဆိုသည့် ကလောင်အမည်ဖြင့် ပလုတ်တုတ်ကလေးဂျာနယ်တွင် ကာတွန်းများ စတင်ရေးဆွဲခြင်းဖြင့် ကာတွန်းလောကထဲသို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထင်ရှားသော ကာတွန်းဇာတ်ကောင်မှာ ဇော်ဂျီကလေး ကြယ်နီ ဖြစ်သည်။ ကာတွန်း ဝလုံးသည် ပန်းချီ၊ ဒီဇိုင်း၊ ကာတွန်း အလုပ်များကို လုပ်ကိုင်လျက်ရှိသည်။
တစ်ကိုယ်တော်ပန်းချီပြပွဲသုံးကြိမ် ပြသခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ခုနှစ်တွင် Fantisia ပန်းချီပြပွဲ၊ ၂၀၁၄ခုနှစ်တွင် I am Musical Legend ပန်းချီပြပွဲ နှင့် ၂၀၁၅ခုနှစ် တွင် A Burmese Legend ပန်းချီပြပွဲတို့ ဖြစ်သည်။ အုပ်စုပြပွဲပေါင်း ၃၀ကျော် တွင်လည်း ပါဝင်ပြသခဲ့ဖူးသည်။
ရွှေပြည်သစ်
ရွှေပြည်သစ်
မီးသတ်ဌာန
မီးသတ်သမားသည် အပူရှိန် ပြင်းလှသော မီးလုံးကြီးများ မှိုင်းလုံးကြီးများကြားမှ အသက်ကို မငဲ့ဘဲ ပါလာသမျှ ကိရိယာ များကို ဖြစ်နိုင်သလို အသုံးပြုကာ ဆောင်ရွက်ရ၏၊ ယင်းသို့ ကိုယ်ကျိုးမဖက် အသက်ကိုစွန့်၍ တာဝန်ကြေသူတို့အား မည်သူသည်အကြွင်းမဲ့ မခြီးကျူးဘဲ နေနိုင်အံ့နည်း။ မီးသတ်သမားတို့သည် မီးရှိန်ကိုကာကွယ်နိုင်သော အဝတ်အစားများကို ဝတ်ထားလင့်ကစား တစ်ခါတစ်ရံ အထက်မှလောင်ကျွမ်း၍ ပြိုကျလာသော သစ်တို၊ သစ်စ၊ သံတို သံစတို့ လူပေါ်တည့်တည့် ကျ၍ သေကြေရ၏။ တစ်ခါတစ်ရံ မိမိတက်နေသောအိမ်ပြိုကျ၍ သေကြရ၏။ မီးလုံးကြီးများ၏ အပူရှိန်ကို မခံနိုင်သဖြင့် မေ့မြော၍ လည်းသွားကြ၏။ ဤသို့သိလျက် အားကြိုးမာန်တက်ဆောင်ရွက်လိုသော မီးသတ်သမားတို့၏ သတ္တိနှင့် ဇွဲမှာ ခြီးမွမ်းစရာ ဖြစ်လေသည်။ မီးသတ်လုပ်ငန်းတွင် အရေးအကြီးဆုံးမှာ ဖျတ်လတ်ခြင်းပင် ဖြစ်၏။ မီးလောင်ရာဌာနသို့ မြန်နိုင်သမျှ မြန်မြန်ရောက်ရန် အရေးကြီးပေသည်။ ရှေးခေတ်ကဆိုလျှင် မီးစောင့်သမားသည် အေးအေးဆေးဆေးနှင့် ဖြေးဖြေး လုပ်လေ့ရှိသောကြောင့် နှောင့်နှေးနေသည့် အချိန်တွင် လူ့အသက်နှင့် ပစ္စည်းများ မပျက်စီးသင့်ဘဲ ပျက်စီးဆုံးရှုံးရ၏။ မီးလောင်သောအခါမှ လမ်းတစ်လျှောက်ပြေး၍ မီးမီး ဟူ၍ အော်ကာ သတိပေးတတ် ကြသည်။ သတိပေးပြီးမှ စေတနာဝန်ထမ်း မီးသတ်သမားများက မီးငြိမ်းရန် လူစု၍ သွားကြ၏။ဤသို့ဖြင့် တစ်မြို့လုံးကုန်မှ မီးသတ်သမားများ ရောက်တတ်ကြလေသည်။ သို့ရာတွင် ယခုခေတ်၌ ဌာနအသီးအသီးနှင့် အချက်ပေး သံကြိုးသေတ္တာများဖြင့် အဆင်သင့် ဆက်သွယ်ထားသောကြောင့် မြန်နိုင်သမျှမြန်စွာ မီးလောင်ရာသို့ ရောက်ရန်မှာ မီးသတ်သမားတို့၏ကျွမ်းကျင် ဖျတ်လတ်မှုပေါ်တွင်သာ တည်လျက်ရှိပေသည်။
NGC 6503
NGC 6503 သည် field galaxy အမျိုးအစား ခရုသွားပုံစံ ဂလက်ဆီပုဖြစ်၍ Local Void ၏အစွန်းနားတွင် တည်ရှိသည်။ အကွာအဝေးအားဖြင့် အလင်းနှစ် ၁၇ မီလီယံရှိပြီး ဒရကို ကြယ်စုတန်းထဲတွင် အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် အလင်းနှစ် ၃၀၀၀၀ ရှိသည်။ ခရုပတ်လက်မောင်းနားတွင် နီရဲသော ဓာတ်ငွေ့များနှင့် ညိုသောဖုန်မှုန်များအား ဂလက်ဆီ၏ အလယ်ဗဟိုတွင် မြင်နိုင်သည်။ အပြာရောင်နေရာသည် ကြယ်သစ်များ ဖြစ်တည်နေခြင်းဖြစ်သည်။
ပထမတရုတ်ဂျပန်စစ်ပွဲ
ပထမတရုတ်-ဂျပန်စစ်ပွဲ (中日甲午戰爭) (1 August 1894 – 17 April 1895) သည် ထိုအခါက တရုတ်ပြည်အားကြီးစိုးသည့် ချင်းမင်းဆက်နှင့် မဲအိဂျိခေတ် ဂျပန်တို့အကြား ကိုရီးယားအရေးကြောင့် ဖြစ်ပွားသည့် စစ်ပွဲဖြစ်သည်။ ၎င်းစစ်ပွဲသည်လည်း ချင်းမင်ဆက် ယိုယွင်းပျက်စီးစပြုလာပြီဖြစ်ကြောင်းနှင့် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည့် ခေတ်မှီတိုးတက်ရေး လုပ်ငန်းများ အောင်မြင်ကြောင်း မီးမောင်းထိုးပြလိုက်သလို ဖြစ်သည်။ ယင်းစစ်ပွဲပြီးနောက် အရှေ့အာရှတွင် တရုတ်တို့အစား ဂျပန်များကြီးစိုးလွှမ်းမိုးလာသည်။ ချင်းမင်းဆက်အဖို့ အထိနာခဲ့ရသည်။ ဤအခြေအနေများသည် ၁၉၁၁ ခုနှစ် ရှင့်ဟိုက်တော်လှန်ရေးအတွက် လမ်းခင်းပေးရာရောက်ခဲ့သည်။
မောက်တင်ရွာ၊ အောင်လံမြို့နယ်
မောက်တင်ရွာ (Mauktin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ အောင်လံမြို့နယ်၊ မောက်တင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၆၀၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မောက်တင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၀၆ ဦး၊ မ ၁၄၅၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၆၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အောင်လံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အုန်းပင်စုရွာ၊ မြေနု
အုန်းပင်စုရွာ၊ မြေနု
မီးသွေး
သစ်သားသည် ဓာတ်သဘောအရ ကာဗွန်၊ ဟိုက်ဒြိုဂျင်နှင့် အောက်ဆီဂျင်တို့ ပါဝင်သော ကာဗိုဟိုက် ဒရိတ် ဖြစ်သည်။ သစ်သားကို လေသာတွင် မီးရှို့လိုက်သောအခါ မီးလောင်သွား၍ ပြာအဖြူ အနည်းငယ် ကျန်ရစ်သည်ကို တွေ့ရသည်။ သို့သော် သစ်သားကို မီးရှို့ရာတွင် လေအကုန်ထွက်မသွားစေဘဲ သစ်ရွက်များ၊ မြက်ပင်များနှင့် ဖုံး၍ လေကို ပိတ်ထားလိုက်လျှင် မလိုသောအရာများပျံ့လွင့် ထွက်သွားကာ မီးသွေးသာ ကျန်ရစ်နေမည် ဖြစ်သည်။ မီးသွေးဖုတ်ရာတွင် ကျင်းများပြုလုပ်၍ ဖုတ်လေ့ရှိကြ၏။ သစ်သားအတိုအစများကို ထောင်၍ အတန်းလိုက် အတန်းလိုက် စီပြီးလျှင် အပုံကြီးဖြစ်လာအောင် ပုံထားကြသည်။ ထိုနောက်အပုံပေါ်တွင် မြက်များ၊ ပြာအစိုများဖြင့်ဖုံးအုပ်ထားပြီးလျှင် အောက်ဘက် မှ လေဝင်သာအောင် အပေါက်ဖောက်ထားရသည်။ အပေါ် ထိပ်၌လည်း ခေါင်းတိုင်သဖွယ် အပေါက်တစ်ပေါက် ဖောက်ထားရလေသည်။ ထိုသစ်တို သစ်စများကို မီးရှို့လိုက်၍ လောင်လာသောအခါ မီးသည် အပေါ်မှ အောက်သို့ တဖြည်းဖြည်း လောင်ဆင်းပြီးလျှင်အလယ်မှ ဘေးသို့လည်း တဖြည်းဖြည်းလောင်လာလေသည်။ ယင်းသို့ အားလုံးလောင်ကျွမ်းပြီးသောအခါ ဖုံးထား၍ ၂ ရက် ၃ ရက် တန်သည် အအေးခံထားရလေသည် မီးသွေး ဖုတ်ခြင်း လုပ်ငန်းသည် အရေးကြီးသည့်လုပ်ငန်းတစ်ရပဖြစ်သည့်အလျောက် တောင်တန်း ဒေသများတွင် များစွာ တွေ့မြင်ရသည်။
သဲချောင်းမော်လဘီရွာ၊ သဲချောင်း
သဲချောင်းမော်လဘီရွာ၊ သဲချောင်း
မီးသွေး
မီးသွေး ဖုတ်ရာတွင် ဖိုများကို အလုံပိတ်၍ ထားလျှင် မီးသွေးပို၍ ရနိုင်မည် ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ ဖုတ်ရာတွင် ဘေးထွက်ပစ္စည်းများဖြစ်သော ကတ္တရာစေး၊ သစ်သားအရက်ပျံ၊ အက်ဆီတစ်အက်ဆစ်နှင့် အက်ဆက်တုန်းတို့ရရှိနိုင်လေသည်။ ထင်းမီးသွေးသည် အရေးကြီး၍ အလွန်အသုံးဝင်သော ပစ္စည်းတစ်ရပ်ဖြစ်ရကား ယမ်းများပြုလုပ်ရာ၌ ဖြစ်စေ၊ ရေစစ်ရာ၌ ဖြစ်စေ၊ အပူမလိုက်နိုင်သော ပစ္စည်းများ ပြုလုပ်ရာ၌ ဖြစ်စေ အများပင် အသုံးပြုကြလေသည်။
ထို့ပြင်ဆေးအဖြစ်ဖြင့်လည်း အသုံးပြုနိုင်သေး၏။ အဆိပ် ဓာတ်ငွေ့များမှ ကာကွယ်သော ဓာတ်ငွေ့ မျက်နှာဖုံးပြုလုပ်ရာ၌လည်း မီးသွေးကို အသုံးပြုကြ၏။ သို့သော် ထိုမီးသွေးမှာ အုန်းခွံများကို ဖုတ်၍ရသော မီးသွေးဖြစ်သည်။ အရိုးများကို အိုးတစ်ခုတွင် ပိတ်၍ ဖုတ်သော အခါဓာတ်ငွေ့များ၊ ရေခိုးရေငွေ့များနှင့် ဆီများထွက်သွားသဖြင့် အရိုးမီးသွေးကို ရလေသည်။ သွေးကို မီးတိုက်ပေးခြင်းဖြင့်လည်း အရိုးမီးသွေး တစ်မျိုးကို ရနိုင်သည်။ အရိုးမီးသွေးသည် ပဲနောက် အရွယ်မှအလုံးသေးသေးလေးထိ အရွယ်အစားစားရှိ၏။ အရိုးမီးသွေးကို မကောင်းသော အနံ့အသက်များ ပပျောက်စေရန်၌ ဖြစ်စေ၊ အရည်များတွင်ရှိသော အရောင်များကို ချွတ်ရာ၌ ဖြစ်စေ များစွာ အသုံးပြုကြသည်။
သရက်ဘိလပ်မြေစက်ရုံ
သရက်ဘိလပ်မြေစက်ရုံ သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးဘိလပ်မြေစက်ရုံးဖြစ်ပြီး မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ သရက်မြို့တွင် တည်ရှိသည်။ စက်ရုံကြီးကို ၁၉၃ဝ ပြည့်အကျော်တွင် ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။ ထိုစက်ကြီးအတွက် လိုအပ်သော ရေနံဓာတ်ငွေ့၊ ထုံးကျောက်၊ ရွှံ့စေးနှင့်သဲတို့ကို ကျောထောက် နောက်ခံနယ်များမှ အလွယ်တကူရရှိ၍ ဂေါတံကျောက်ကို မင်းလှ၊ မင်းဘူး၊ မကွေး၊ ချောက်မြို့တို့မှရရှိသဖြင့် ဘိလပ်မြေများကို စရိတ်ကျဉ်းကျဉ်းဖြင့် ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့လေသည်။ ထိုစက်ကြီးမှ တစ်နှစ်လျှင် ဘိလပ်မြေတန် ၆ဝဝဝဝ ကျော်ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီကာလက ပြည်တွင်းသုံးဘိလပ်မြေ၏ ၉၄ ရာခိုင်နှုန်းကို ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့၍ ၁၉၃၈ ခုနှစ်မှအစပြုကာ ၁၂မှ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်း ခန့်ကို နိုင်ငံခြားသို့ နှစ်စဉ်တင်ပို့နိုင်ခဲ့လေသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း စစ်ဒဏ်ကိုခံလိုက်ရသဖြင့် ၁၉၄၂•၁၉၄၈ ခုနှစ်များတွင် စက်ကြီးကို ပိတ်ထားခဲ့ရသည်။ ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်၍ လုပ်ငန်းစတင်ပျိုးချိန်တွင် ပြည်တွင်းသောင်းကျန်းမှုများကြောင့် ပြန်ပိတ် ရပြန်သည်။ ထို့ကြောင့် ၁၉၅၁ ခုနှစ်မှသာ ပြန်လည်ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့ရာ ပထမနှစ်တွင် တန်ချိန် ၈၃၆၈ မျှသာ ထွက်ရှိသည်။ နောက်နှစ်များတွင် တစ်စတစ်စဖြင့် အထွက်ပိုမိုများ ပြားလာရာ ၁၉၅၂•၅၃ ခုနှစ်တွင် တန်ချိန် ၄၄၅၈၂ အထိ တက်လာလေသည်။ ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ဘိလပ်မြေစက်ကြီးကို ပြည်သူပိုင် ပြုလုပ်လိုက်သည်။ ပြည်သူပိုင်ပြုလုပ်ပြီး၍ တစ်နှစ်၊ နှစ်နှစ်ခန့်မျှသာ ဘိလပ်မြေပြန်၍ အထွက်ကောင်းလာပြီးလျှင် စစ်မတိုင်မီစံချိန်နီး ပါးမျှ တက်လာသော်လည်း ၁၉၅၆•၅၇ ခုနှစ်မှစ၍ အထွက်ဆုတ်ယုတ်သွားပြန်လေသည်။ ယင်းသို့ ဆုတ်ယုတ်ရခြင်းမှာ ရေနံဓာတ်ငွေ့လုံလုံလောက်လောက် မရခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ၁၉၅၉•၆၁ ခုနှစ်တွင် ရေနံဓာတ် ငွေ့အစား ရေနံကိုအသုံးပြုလျက် စက်လည်စေခဲ့ရာ ဘိလတ်မြေအထွက် ကျေနပ်လောက်အောင် တိုးတက်လာသည်။ သို့သော် ထုတ်လုပ်မှုစရိတ်သည် ဓာတ်ငွေ့သုံးခြင်းလောက်မသက်သာပေ။ ယင်းသို့ကြောင့် ဓာတ်ငွေ့လုံလုံလောက်လောက်ရနိုင်ရန် ရှာဖွေလျက်ရှိရာ အောင်မြင်ဖွယ်ရာ မျှော်လင့်ချက်ရှိပေသည်။ နိုင်ငံတွင်း၌ပင် ဘိလပ်မြေအသုံးများလာသဖြင့် လုံလောက်စွာထုတ်လုပ်နိုင်ရန် ဘိလပ်မြေစက်သစ်ကြီး တစ်ခုကို ၁၉၅၈ ခုနှစ်မှစ၍ စက်မှုလက်မှု တိုးချဲ့ရေးကော်ပိုရေးရှင်းမှ စတင်ဆောက်လုပ်ခဲ့ရာ ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။ စက်သစ်ကြီးပြီးသွား၍ ဘိလပ်မြေစက်နှစ်ခုမှ ထုတ်လုပ်မှုအင်အားသည် နှစ်စဉ်ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် တန်ချိန်၁၈ဝဝဝဝ ဖြစ်သည်။
အောင်ရတနာရွာ၊ ညောင်မြစ်ဆွဲ
အောင်ရတနာရွာ၊ ညောင်မြစ်ဆွဲ
ကင်းစတန်မြို့၊ ဂျမေကာ
ကင်းစတန်မြို့ (Kingston; သို့မဟုတ် ) သည် ဂျမေကာနိုင်ငံ၏ မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့တစ်မြို့ ဖြစ်ပြီး ကျွန်း၏ အရှေ့တောင်ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိသည်။
ကင်းစတန်မြို့၏ အချက်အချာနေရာကို သမိုင်းဝင် မြို့ထဲနေရာနှင့် ကင်းစတန်မြို့သစ်ဟူ၍ နှစ်ပိုင်းပါဝင် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
ဂန့်ဂေါမြို့နယ်
ဂန့်ဂေါမြို့နယ် သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ဂန့်ဂေါခရိုင်ရှိ မြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ ဂန့်ဂေါမြို့ ဖြစ်သည်။
သံပုရာချောင်းရွာ၊ မြစ်ဝ
သံပရာချောင်းရွာ၊ မြစ်ဝ
အန်နီ ကောက်စ် ချမ်ဘာစ်
အန်နီ ကောက်စ် ချမ်ဘာစ် သည် ဒီဇင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့ ၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး သတင်းစာ၊ တယ်လီ ဗေးရှင်း၊ ရေဒီယို၊ အခကြေးငွေပေးလျှင် ကြေးနန်းဆက်သွယ်ပေးသောတီဗီနှင့် အခြားစီးပွားရေးများစသည့် မီဒီယာကမ္ဘာကိုတည်ထောင်ပြီး Cox Enterprise ဟူသော မီဒီယာလုပ်ငန်းကို ပိုင်ဆိုင်သူဖြစ်သည်။
အန်နီ ကောက်စ် သည် သတင်းစာထုတ်ဝေသူ၊ ၁၉၂၀ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီတွင် ခေါင်းဆောင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အဖြစ် အဆိုပြုခံရသူ James M. Cox နှင့် သူ၏ဒုတိယဇနီး Margaretta Parker Blair တို့၏ သမီးဖြစ်သည်။ သူမသည် ဖခင်၏စိတ်ဝင်စားမှုအတိုင်း Cox Enterprises ကို ပိုင်ဆိုင်ထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ ၃၃ နှစ်ကြာသည်အထိ သူမသည် ၂၀၀၇ ခုနှစ် မေလ ၂၈ နေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည့် အစ်မဖြစ်သူ Barbara Cox Anthony နှင့်အတူတွဲ၍ လုပ်ငန်းကိုပူးတွဲပိုင်ဆိုင်ခဲ့သည်။ သူမသည် Georgia, Atlanta တွင် နေထိုင်လျက်ရှိသည်။
အစောပိုင်းဘဝများ
အန်နီ ကောက်စ် ကို James Middleton Cox နှင့် Margaretta Blair တို့မှ အိုဟိုင်းယိုး၊ ဒေတွန်မြို့တွင် ၁၉၁၉ ဒီဇင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားပေးခဲ့သည်။ သူမသည် New York ရှိ Finch ကောလိပ်တွင် တက်ရောက်ခဲ့သည်။
၁၉၅၅ တွင် Robert William Chambers နှင့်အိမ်ထောင်ကျပြီး သားသမီးသုံးယောက်ဖြစ်သည့် Margaretta, Katharine နှင့် James တို့ကို မွေးဖွားခဲ့သည်။
အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းအလုပ်အကိုင်များ
၁၉၇၄ တွင် သူမတို့၏အစ်ကိုဖြစ်သူ Jim Jr. ခေါ် James M. Cox သေဆုံးသွားသောကြောင့် ချမ်ဘာစ် နှင့် Anthony တို့ညီအစ်မနှစ်ယောက်သည် ဖခင်ဆီမှ Jim Jr. အမွေဆက်ခံခဲ့သော မိသားစုကုမ္ပဏီကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။
ထိုနှစ်အတွင်း၌ပင် ချမ်ဘာစ် သည် Atlanta သတင်းစာ၏ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာသည်။ Anthony က Dayton သတင်းစာ၏ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာပြီး သူမ၏ခင်ပွန်း Garner Anthony က Cox Enterprise ၏ စီမံရေးရာဦးစီးသူဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ တွင် Anthony ၏ သား James Cox Kennedy က သူ၏ဖခင်ကို ဥက္ကဋ္ဌနှင့် အမှုဆောင်အရာရှိချုပ်နေရာ တွင် အစားထိုးခဲ့သည်။ ချမ်ဘာစ် ကတော့ ကုမ္ပဏီ၏နေ့စဉ်လုပ်ဆောင်ချက်များနှင့် ပတ်သက်ပြီး အနီးကပ်အကြံပေးသူ အဖြစ်သာ ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။
စီးပွားရေးနှင့်နိုင်ငံရေးတွင် တက်ကြွစွာလှုပ်ရှားသောကြောင့် U.S. သမ္မတ ဂျင်မီကာတာ က Chambers အား Belgium နိုင်ငံအတွက် သံအမတ်အဖြစ်ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး ထိုရာထူးသည် ၁၉၇၇ မှ ၁၉၈၁ ခုနှစ်ထိ တည်မြဲခဲ့သည်။ သူမသည် ၁၉၈၀ ခုနှစ်များတွင် Coca-Cola ကုမ္ပဏီဘုတ်အဖွဲ့၏ဒါရိုက်တာဖြစ်ခဲ့ပြီး Atlanta ရှိ Fulton National Bank ၏ ပထမဆုံးသောအမျိုးသမီး ဘဏ်ဒါရိုက်တာအဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
သူမသည် Atlanta ကုန်သွယ်ကြီးများအသင်းဘုတ်အဖွဲ့တွင် ရာထူးခန့်အပ်ခံရသော ပထမဆုံး မိန်းမဖြစ်သည်။ အန်နီ ကောက်စ် ချမ်ဘာစ် သည် Atlanta သတင်းစာ၏အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းကို ထိန်းချုပ်ပြီး United States နိုင်ငံတွင် အကျယ်ပြန့်အကြီးမားဆုံး မီဒီယာကုမ္ပဏီများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော Cox Enterprises ၏ ဒါရိုက်တာအဖြစ် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
ထိုမီဒီယာလုပ်ငန်းသည် နိုင်ငံ၏အကြီးကျယ်ဆုံးဖြစ်သော Cox Communications ဟူသည့် အင်တာနက်နှင့် ဖုန်းများကို စီစဉ်ပေးသော အခပေးကြေးနန်း ဆက်သွယ်တီဗီလုပ်ငန်း၊ The Atlanta Journal-Constitution နှင့် The Palm Beach Post ကဲ့သို့သတင်းများကိုထုတ်လုပ်ခြင်း၊ တယ်လီဗေးရှင်းနှင့်အသံလွှင့်ရုံများကို ပိုင်ဆိုင်လုပ်ကိုင်ပြီး Manheim အမည်ရှိ မော်တော်ကား လေလံလုပ်ငန်းကိုလည်း ပိုင်ဆိုင်သေးသည်။
သူမသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင်အကြီးဆုံးဖြစ်သည့် Autotrader ကဲ့သို့သော မော်တော်ကားများ လက်လီဝယ်ယူနိုင် သည့် ဈေးဝယ်ဝက်ဘ်ဆိုက်တစ်ခုကိုလည်း ပိုင်ဆိုင်သည်။ သံအမတ်၏တူဖြစ်သူ James Kennedy သည် Cox Enterprises ၏ အမှုဆောင်အရာရှိချုပ်ဖြစ်၏။
၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် Cox Enterprises သည် အခပေးကြေးနန်းဆက်သွယ်ရေးတီဗီလုပ်ငန်းတွင် အမှန်တကယ် မပိုင်ဆိုင်ရသေးဘဲ ပုဂ္ဂလိကပိုင်ပြုလုပ်ရန်ကြိုးစားထားသည့်အပိုင်းတွင် ဒေါ်လာ ၇.၉ ဘီလီယံခန့် အကြွေးတင် လျက်ရှိသည်ဟု ကြေညာသည်။
Cox Enterprises မှ အရေအတွက် ၆.၃ မီလီယံခန့် ကေဘယ်များကို လစဉ်ကြေးပေး၍ မြန်နှုန်းမြင့် အင်တာနက်ဝန်ဆောင်မှုကို အိမ်ခြေပေါင်း ၂ မီလီယံခန့်နှင့် တယ်လီဖုန်း ဝန်ဆောင်မှုကို အိမ်ပေါင်း ၁.၁ မီလီယံသို့ အထောက်အပံ့ပေးစီစဉ်ခဲ့သည်။
ပရဟိတအလုပ်များ
သူမသည် အနုပညာနှင့် နိုင်ငံတကာအရေးကိစ္စများနှင့်ပတ်သက်သည့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ၊ ပညာရေးဆိုင်ရာ လူမှုရေးလုပ်ငန်းများအတွက် ရက်ရောလှသည့်ထောက်ခံအားပေးသူဖြစ်ပြီး သူမ၏ ကြိုးစားအားထုတ်မှုများ၊ ပရဟိတလုပ်ငန်းများအတွက် ဂုဏ်ထူးဆောင်ပါရဂူဘွဲ့နှင့်ဆုများစွာကို ရရှိထားသူဖြစ်သည်။
သူမသည် Atlanta ရုက္ခဗေဒပန်းခြံ၊ Atlanta သမိုင်းအဖွဲ့အစည်းနှင့် Woodruff အနုပညာစင်တာ အပြင် Metropolitan အနုပညာပြတိုက်၊ Pasteur ဖောင်ဒေးရှင်း၊ New York ရှိ Whitney ပြတိုက်တို့တွင် ဘုတ်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၂၀၀၈ ခုနှစ်ထဲတွင် သူမသည် ဒီမိုကရက်တစ်သမား ဘာရတ်အိုဘားမား ၏ Georgia တွင်လုပ်သော နိုင်ငံရေးဟောပြောပွဲများကို အသည်းအသန် အထောက်အပံ့ပေးခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြခံရသည်။
High Museum of Art
၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် သူမအထောက်အပံ့ပေးခဲ့သော High Museum Of Art ပြတိုက်ကိစ္စသည် သူမဘဝ တစ်လျှောက်လုံးတွင် အကျယ်ပြန့်ဆုံးဖြစ်ခဲ့သည်။ “Forward Arts Foundation” အမည်ရှိသော ပြတိုက်အတွက် ရန်ပုံငွေစုစည်းသည့်အဖွဲ့ကို ထူထောင်ခြင်းဖြင့် High Museum Art နှင့် ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် စတင်အလုပ်လုပ်ခဲ့သည်။
၁၉၈၀ အစောပိုင်းနှစ်များတွင် Chambers သည် ပြတိုက်၏ Richard Meier ကိုတည်ဆောက်ရန် အတွက် ရန်ပုံငွေစုစည်းသည့်အဖွဲ့တွင် တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၂၀၀၆ အောက်တိုဘာလတွင် High ပြတိုက်သည် ပြင်သစ် ပဲရစ်မြို့ရှိ Louvre ပြတိုက်နှင့် ပူးပေါင်းသွားပြီး Chambers နှင့်စပ်တူလုပ်ကာ “Louvre Atlanta” အမည်ရှိ ပြပွဲတစ်ခုကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့ သည်။
မိသားစုဘဝ
သူမသည် Louis G. Johnson နှင့်လက်ထပ်ပြီး Katharine Ann (ပထမအိမ်ထောင် Jesse Kornbluth၊ ဒုတိယအိမ်ထောင် William P. Rayner) နှင့် Margaretta ( ပထမအိမ်ထောင် James F. Granite၊ ဒုတိယ အိမ်ထောင် ဒေါက်တာAlexander နှင့် တတိယအိမ်ထောင် Taylor Michael Rich) တို့ကိုမွေးခဲ့သည်။
သူတို့အိမ်ထောင်ရေးသည် ကွာရှင်းခြင်းဖြင့်သာ အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် Robert Willam Chambers နှင့်လက်ထပ်ခဲ့ပြီး သရုပ်ဆောင်၊ အကသမား၊ ကကွက်တီထွင် သူ James Cox Chambers အမည်ရှိ သားတစ်ယောက်ထွန်းကားခဲ့သည်။
သူမ၏ပိုင်ဆိုင်မှုများမှာ Cox Enterprise တွင်ထည့်ထားသော ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများကို အခြေခံ၍ ၂၀၀၉ ခုနှစ်အတွင်း ဒေါ်လာ ၉ ဘီလျံပိုင်သည်ဟု ခန့်မှန်းနိုင်သည်။
ရွှေညောင်ပင်
ရွှေညောင်ပင်
ခေးပူရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
​ခေးပူရွာ(Khaypu)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ ဘဲစောလော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၈၂၃ ဖြစ်သည်။
ကျီတိုင်ရွာ၊ မြစ်သားမြို့နယ်
ကျီတိုင်ရွာ (Kyitaing)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ မြစ်သားမြို့နယ်၊ ကျီတိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၀၂၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျီတိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၁၅ ဦး၊ မ ၂၁၇၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၃၈၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြစ်သားမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
‌ကျောင်းကုန်းရွာ၊ တနိုင်းမြို့နယ်
‌ကျောင်းကုန်းရွာ(Kyaungkone)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ တနိုင်းမြို့နယ်၊ မကောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၀၄၅၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မကောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၀၇၇ ဦး၊ မ ၂၈၂၇ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၅၉၀၄ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တနိုင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကမ္ဘာဂြိုဟ်
ဖွဲ့တည်ခြင်း
နေအဖွဲ့အစည်းရှိ သက်တမ်းအရင့်ဆုံးပစ္စည်းမှာ လွန်ခဲ့သော ၄.၅၆၇၂±၀.၀၀၀၆ ဘီလီယံနှစ်အကြာက ဖြစ်တည်သည်။ သီအိုရီအရ ကမ္ဘာသည် နေပေါက်ဖွားပြီး ယင်း၏အစိတ်အပိုင်းများမှ ဖွဲ့တည်ခြင်းဖြစ်သည်။ သုတေသနတစ်ခုအရ လွန်ခဲ့သောနှစ်​​ပေါင်း ၄.၅၃ ဘီလီယံအကြာက လကမ္ဘာ ဖြစ်တည်ခဲ့ဟုဆိုသည်။ အဆိုပြုချက်တစ်ခုအရမူ အင်္ဂါဂြိုဟ်အရွယ်အစားရှိ သီယာဟုခေါ်သည့် ဂြိုဟ်တစ်ခုက ကမ္ဘာမြေအား ဝင်တိုက်ခဲ့သေးသည်ဟုဆိုသည်။ ယင်းဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာ၏ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းသော အရွယ်အစားရှိသည်ဟုဆိုပြီး ထိတိုက်မှုကြောင့် ယင်း၏အစိတ်အပိုင်းအချို့သည် ကမ္ဘာမြေနှင့် ပေါင်းစပ်ခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။ လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၄.၁ ဘီလီယံနှင့် ၃.၈ ဘီလီယံအတွင်း လကမ္ဘာအား ဥက္ကာခဲများစွာ ဝင်တိုက်ခဲ့မှုက လကမ္ဘာ၏ ယနေ့ခေတ် မြေမျက်နှာသွင်ပြင်များကို ထုဆစ်ပုံဖော်ခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။
ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ သမိုင်း
ကမ္ဘာ့လေထုနှင့် သမုဒ္ဒရာများကို မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုနှင့် အေးခဲနေသောဓာတ်ငွေ့များ ကမ္ဘာမြေမျက်နှာပြင်သို့ ပေါ်ထွက်လာမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ယင်းရင်းမြစ်များမှ ရေငွေ့သည် သမုဒ္ဒရာများသို့ ငွေ့ရည်ဖွဲ့စုဖွဲ့ကြသည်။ ကြယ်တံခွန်၊ ဥက္ကာခဲများမှ ရေနှင့် ရေခဲများသည်လည်း  သမုဒ္ဒရာများအတွင်းသို့ စုဝေးခဲ့ကြသည်။ ပင်လယ်များအတွက် လိုအပ်သောရေသည် ကမ္ဘာဖြစ်တည်ကတည်းက တည်ရှိခဲ့ဟန်ရှိသည်။ ဤစံနမူနာပုံစံတွင် နေသည် လက်ရှိတောက်ပမှု၏ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းမျှသာရှိသေးသောအချိန် လေထုထဲရှိ ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့များသည် သမုဒ္ဒရာများကို အေးခဲမသွားစေရန် ထိန်းကျောင်းပေးခဲ့သည်။ ကမ္ဘာဖွဲ့တည်ပြီးနောက် နှစ်ပေါင်း ၃.၅ ဘီလီယံကြာသော် ကမ္ဘာ၏ သံလိုက်စက်ကွင်း ဖြစ်တည်လာခဲ့သည်။ ယင်းသံလိုက်စက်ကွင်းသည် လေထုကို နေလေ (solar wind) မှ နုတ်ယူမသွားစေရန် ကာကွယ်ပေးခဲ့သည်။ ကမ္ဘာ၏ အပြင်ဘက်ချော်ရည်အလွှာသည် အေးမြလာပြီး ပထမဆုံး အစိုင်အခဲလွှာကို ဖွဲ့တည်လာခဲ့သည်။
အနာဂတ်
ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် သည် လေထုထဲတွင် သက်တမ်းရှည်ကြာစွာ တည်ရှိနေနိုင်သောကြောင့် လူသားတို့၏  ထုတ်လွှတ်မှုသည် နောင်နှစ်ပေါင်း တစ်သိန်းတွင် ဖြစ်ပေါ်လာမည့် ရေခဲခေတ်တစ်ခုကို နှောင့်နှေးစေမည်ဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာ၏ အနာဂတ်သည် နေနှင့် တိုက်ရိုက် သက်ဆိုင်လျက်ရှိသည်။ နောင်နှစ်ပေါင်း ၁.၁ ဘီလီယံတွင် နေ၏ တောက်ပမှုသည် ယခုလက်ရှိထက် ၁၀ ရာခိုင်နှုန်း၊ နှစ်ပေါင်း ၃.၅ ဘီလီယံတွင် ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းသို့ တိုးလာမည်ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင် အပူချိန် တိုးပွားလာပြီး အင်အော်ဂဲနစ် ကာဗွန်သံသရာကို အရှိန်တင်စေကာ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် စုစည်းမှုစနစ်ကို လျှော့ကျစေမည်ဖြစ်သည်။ ယင်းကဲ့သို့ဖြစ်ပါက နှစ်ပေါင်း ၅၀၀ မှ ၉၀၀ မီလီယံအတွင်း အပင်များအတွက် အလင်းမှီစုနည်းဖြင့် အစာချက်လုပ်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့ပေ။ အပင်များ နည်းပါးလာခြင်းသည် လေထုထဲရှိ အောက်ဆီဂျင် ပမာဏကို နည်းပါးသွားစေမည်ဖြစ်ကာ တိရိစ္ဆာန်လောက ရှင်သန်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့ပေ။ နောက်ထပ် နှစ်ပေါင်း ၁ ဘီလီယံကြာသော် မြေမျက်နှာပြင်ရှိ ရေအားလုံး ပျောက်ကွယ်သွားပြီး တစ်ကမ္ဘာလုံး အပူချိန်သည် ၇၀ °C (၁၅၈ °F) သို့ ရောက်ရှိမည်ဖြစ်သည်။ ယင်းအချိန်မှစ၍ နှစ်ပေါင်း ၅၀၀ မီလီယံခန့်အတွင်း ကမ္ဘာပေါ်တွင် သက်ရှိများ ရှင်သန်နိုင်သေးသည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ အကယ်၍ လေထုမှ နိုက်ထရိုဂျင်အား ဖယ်ထုတ်လိုက်ပါက နှစ်ပေါင်း ၂.၃ ဘီလီယံခန့်အတွင်း သက်ရှိများ ရှင်သန်နိုင်ကောင်းရှင်သန်နိုင်သေးသည်။ ထို့သို့မဟုတ်ဘဲ နေ၏အပူချိန်သည် တည်ငြိမ်မည်ဟု ယူဆပါကလည်း နှစ်ပေါင်း ၁ ဘီလီယံအတွင်း ခေတ်သစ်သမုဒ္ဒရာများမှ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းသော ရေထုတို့သည် ကမ္ဘာ့အတွင်းပိုင်းအလွှာသို့ ဆင်းသက်ကုန်မည်ဖြစ်သည်။
နေသည် နောင်နှစ်ပေါင်း ၅ ဘီလီယံကြာပါက ဧရာမ ကြယ်နီကြီးအဖြစ်သို့ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲသွားမည်ဖြစ်ပြီး ယခုလက်ရှိအရွယ်အစားထက် အဆပေါင်း ၂၅၀ သို့ ရောက်ရှိကာ ၁ AU (မိုင်ပေါင်း ၉၃ မီလီယံခန့်) ကြီးထွားလာမည်ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ၏ ကံကြမ္မာသည် မသေချာပေ။ ဧရာမ ကြယ်နီတစ်စင်းအနေဖြင့် နေသည် ယင်း၏ထုထည် ပမာဏ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းအား ဆုံးရှုံးလိုက်ရမည်ဖြစ်ပြီး ဒီရေအကျိုးသက်ရောက်မှု (tidal effect) မရှိပါက ကမ္ဘာပတ်လမ်းသည် နေမှ ၁.၇ AU အကွာသို့ ရွေ့သွားမည်ဖြစ်သည်။ သို့မဟုတ် ဒီရေအကျိုးသက်ရောက်မှု ရှိပါက ကမ္ဘာသည် နေ၏လေထုထဲသို့ တိုးဝင်ကာ အငွေ့ပျံသွားမည်ဖြစ်သည်။ နေ၏တောက်ပမှုသည် ယခုထက် အဆပေါင်း ၅၀၀ ပိုမိုတောက်ပလာမည်ဖြစ်ကာ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိများ အကုန်လုံး မဟုတ်သော်မှ အတော်များများကို လွန်ကဲသောအပူချိန်က ပျက်စီးစေမည်ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ပြုလုပ်သော ပုံတူဖန်တီးမှန်းဆမှု (simulation) တစ်ခုက ကမ္ဘာသည် ဒီရေအကျိုးသက်ရောက်မှုကြောင့် နေ၏လေထုသို့ ဝင်ရောက်ကာ လောင်ကျွမ်းသွားမည်ဟုဆိုသည်။
ပုံသဏ္ဌာန်
ကမ္ဘာ၏ပုံသဏ္ဌာန်သည် ထိပ်နှစ်ဘက်ပြား၍ အလယ်တွင် လုံးဝိုင်းသည်။ ကမ္ဘာ၏ လည်ပတ်မှုကြောင့် ဝင်ရိုးစွန်းဒေသများတွင် ပြားချပ်ပြီး အီကွေတာတွင် ဖောင်းကားသည်။ အီကွေတာရှိ ကမ္ဘာ၏အချင်းသည် ၄၃ ကီလိုမီတာ (၂၇ မိုင်) ရှိပြီး ဝင်ရိုးစွန်း တစ်ခုမှတစ်ခုသို့ အချင်းထက် ပိုများသည်။
ဓာတုပစ္စည်း ပါဝင်မှု
ကမ္ဘာ့ထုထည်သည် ၅.၉၇×၁၀၂၄ ကီလိုဂရမ် နီးပါးခန့်ရှိပြီး အများစုမှာ သံ (၃၂.၁%)၊ အောက်ဆီဂျင် (၃၀.၁%)၊ ဆီလီကွန် (၁၅.၁%)၊ မဂ္ဂနီစီယမ် (၁၃.၉%)၊ ဆာလဖာ (၂.၉%)၊ နီကယ် (၁.၈%)၊ ကယ်လစီယမ် (၁.၅%)၊ အလူမီနီယမ် (၁.၄%) နှင့် ကျန်သော ဒြပ်စင်များ ၁.၂% ပါဝင်သည်။ ပင်မအူတိုင်တွင် သံ ၈၈.၈%၊ နီကယ် ၅.၈%၊ ဆာလဖာ ၄.၅% တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။
ကျောက်မာလွှာတွင် တွေ့ရသော ကျောက်ခဲအများစုသည် အောက်ဆိုဒ်များ ဖြစ်ကြသည်။ အဓိကအားဖြင့် ကလိုရင်း၊ ဆာလဖာနှင့် ဖလိုရင်းတို့ဖြစ်ကြသည်။ ကျောက်မာလွှာ၏ ၉၉ ရာခိုင်နှုန်းကိုမူ ဆီလီကာ၊ အလူမီနာ၊ အိုင်းယွန်း အောက်ဆိုဒ်၊ ထုံး၊ မဂ္ဂနီဆီယာ၊ ပိုတက်နှင့် ဆိုဒါတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
အိုလမ်ပီယာရှိ ဇုစ်နတ်မင်းကြီး၏ ရုပ်ထု
အိုလမ်ပီယာရှိ ဇုစ်နတ်မင်းကြီး၏ ရုပ်တုမှာ ထိုင်နေသော ပုံစံ ဧရာမ ရုပ်တုကြီး တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၄၃ပေ (၁၃ မီတာ) ခန့်မျှ မြင့်သည်။ ဂရိလူမျိုး ပန်းပု ဆရာ ဖီးဒီးယပ်စ်မှ ဘီစီ ၄၃၅ ခုနှစ်တွင် ဂရိနိုင်ငံ အိုလမ်ပီယာရှိ သန့်စင်သော မြေနေရာတွင် ထုလုပ်ခဲ့ပြီး ဇုစ်ဘုရားကျောင်း အတွင်း စိုက်ထူထားခဲ့သည်။ သစ်သားပေါ်တွင် ဆင်စွယ်ပြား များနှင့် ရွှေပြားများဖြင့် ကပ်ထားသော ဂရိနတ်ဘုရား ဇုစ်နတ်မင်းကြီး၏ ရုပ်တုမှာ သစ်ကတိုးသားဖြင့် ပြုလုပ်ထားကာ ရင်းတိုက်သား၊ ဆင်စွယ်၊ ရွှေနှင့် အဖိုးတန်ကျောက်တုံးများဖြင့် အလှဆင်ထားသော ကြီးကျယ်သော ပုလ္လင်ပေါ်တွင် ထိုင်နေသည့် ပုံစံ ဖြစ်သည်။ ရှေးခေတ်ကမ္ဘာ့အံဖွယ်ခုနစ်ပါး တွင် တစ်ခု အပါအဝင်ဖြစ်ပြီး အေဒီ ၅ ရာစု အတွင်း ပျောက်ဆုံး ပျက်စီးခဲ့ကာ အစအနပင် ရှာမရဘဲ ၎င်းနှင့်ပတ်သက်သော အသေးစိတ် အချက်အလက်များကို ဂရိခေတ်သုံး ဒင်္ဂါးပြားများမှ တဆင့်သာ သိရသည်။
ကမ္ဘာဂြိုဟ်
မျက်နှာပြင်
ကမ္ဘာ့ မျက်နှာပြင် စုစုပေါင်း ဧရိယာသည် စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၁၉၇ မီလီယံ ရှိသည်။ ယင်း၏ ၇၀.၈ ရာခိုင်နှုန်း (စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၁၃၉.၄၃ မီလီယံ) မှာ ပင်လယ်ရေ မျက်နှာပြင်အောက်တွင် တည်ရှိပြီး ပင်လယ်ရေဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားသည်။ ရေဖြင့် ဖုံးလွှမ်းမထားသော လက်ကျန် ၂၉.၂% များမှာ တောင်တန်းများ၊ ကန္တာရများနှင့် အခြားသော ကုန်းမြေများဖြစ်သည်။ ကုန်းမြေမျက်နှာပြင်၏ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အမြင့်မှာ အနိမ့်ဆုံးဖြစ်သော ပင်လယ်သေဒေသ၌ −၄၁၈ မီတာရှိပြီး အမြင့်ဆုံးဖြစ်သော ဧဝရတ်တောင်တွင် ၈၈၄၈ မီတာ ရှိသည်။ ကုန်းမြေ၏ ပင်လယ်ရေ မျက်နှာပြင်အမြင့် ပျမ်းမျှအမြင့်မှာ ၇၉၇ မီတာ ရှိသည်။ အနည်ကျကျောက်များသည် ကမ္ဘာ့အပြင်ဘက်ကျောက်လွှာ၏ ၅ ရာခိုင်နှုန်းသာ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသော်လည်း ကမ္ဘာ့တိုက်ကြီးများ၏ မျက်နှာပြင်ကိုမူ အနည်ကျကျောက်များက ၇၅ ရာခိုင်နှုန်း လွှမ်းမိုးထားသည်။ စုစုပေါင်း စိုက်ပျိုးနိုင်သောမြေသည် ကုန်းမြေ၏ ၁၀.၉ ရာခိုင်နှုန်းရှိပြီး ၁.၃ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမြဲတမ်း စိုက်ပျိုးမြေများဖြစ်ကြသည်။ ကုန်းမြေမျက်နှာပြင်၏ ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းအား စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးအတွက် အသုံးပြုသည်။ ခန့်မှန်းခြေ သီးနှံပင်စိုက်ပျိုးရေးအတွက် စတုရန်းမိုင် ၆.၄ သန်း၊ မွေးမြူရေးအတွက် စတုရန်းမိုင် ၁၂.၉ သန်း အသီးသီး အသုံးချသည်။
ရေထု
ကမ္ဘာမျက်နှာပြင်၌ ရေပေါများခြင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းရှိ အခြားသောဂြိုဟ်များထဲမှ ဂြိုဟ်ပြာ ဟု ခွဲခြားနိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ရေထုတွင် အဓိကအားဖြင့် ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာတို့ပါဝင်သည်။ သို့သော် နည်းစနစ်ကျကျဆိုပါက မြစ်၊ ချောင်း၊ အင်း၊ အိုင်၊ ကုန်းတွင်းပိုင်းပင်လယ်နှင့် မြေအောက်ရေတို့ ပါဝင်သည်။ အနက်ဆုံး မြေအောက်ရေ တည်ရှိရာမှာ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ မာရီနာချောက် (Mariana Trench) ၏ ချန်လင်ဂျာဒီး (Challenger Deep) ဖြစ်ပြီး မီတာ ၁၀၉၁၁.၁ (ပေ ၃၅၇၉၉) ရှိသည်။ သမုဒ္ဒရာများ၏ ထုထည်သည် ၁.၃၅×၁၀၁၈ နီးပါးခန့် သို့မဟုတ် ကမ္ဘာမြေ ထုထည်၏ ၁/၄၄၀၀ ဖြစ်သည်။ သမုဒ္ဒရာများသည် ဧရိယာအားဖြင့် စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၁၃၉.၇ မီလီယံရှိပြီး ပျမ်းမျှအနက်မှာ ၃၆၈၂ မီတာ (၁၂၀၈၀ ပေ) ရှိကာ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်သည် ချောမွေ့နေမည်ဆိုပါက ပျမ်းမျှအနက်သည် ၂.၇ မှ ၂.၈ ကီလိုမီတာ ရှိမည်ဖြစ်သည်။ ရေအားလုံး၏ ၉၇.၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် ရေငန်များဖြစ်ပြီး ကျန် ၂.၅ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ရေချိုဖြစ်ကာ  ရေချို ၆၈.၇ ရာခိုင်နှုန်းသည် ရေခဲလွှာများ၌ တည်ရှိသည်။ ကမ္ဘာ၏ အအေးဆုံးဒေသများတွင် နှင်းများသည် ပုံစံမပျက် ရေခဲအဖြစ် တည်ရှိကြသည်။ ယင်းနှင်းများ၊ ရေခဲများသည် ကြာလာသော် ရေခဲလွှာများဖြစ်တည်လာကြသည်။ အာတိတ်ဒေသရှိ ရေခဲပင်လယ်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနီးပါးခန့် ကြီးမားလှသည်။ သို့သော် ရာသီဥတုဖောက်ပြန်ပြောင်းလဲမှုများကြောင့် လျင်မြန်စွာ ဆုတ်ယုတ်လျက်ရှိသည်။
ကမ္ဘာ့သမုဒ္ဒရာများ၏ ပျမ်းမျှ ရေငန်နှုန်းမှာ ပင်လယ်ရေ ၁ ကီလိုဂရမ်တွင် ၃၅ ဂရမ်နှုန်း ဖြစ်သည်။ ဆားအများစုကို မီးတောင်ပေါက်ကွဲခြင်းမှ ထွက်လာသည်။ သမုဒ္ဒရာများသည် လေထုထဲရှိ ဓာတ်ငွေ့များကို ပျော်ဝင်သွားစေသည့် သိုလှောင်ကန်များဖြစ်ကြပြီး ယင်းသည် ပင်လယ်နေသတ္တဝါများ ရှင်သန်ရန် အရေးပါသည်။ ပင်လယ်ရေများသည် ကမ္ဘာ့ရာသီဥတုများပေါ်တွင် လွှမ်းမိုးမှုရှိပြီး သမုဒ္ဒရာများသည် အပူလှောင်ကန်အဖြစ် ပြုမူပေးသည်။ သမုဒ္ဒရာများရှိ အပူချိန်ပြောင်းလဲမှုများသည် အယ်လ်နီညိုကဲ့သို့ သိသာသော ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
လေထု
မြေမျက်နှာပြင်အား သက်ရောက်သော ပျမ်းမျှ ကမ္ဘာ့လေထုဖိအားသည် ကီလိုမီတာ ၈.၅ အမြင့်၌ ၁၀၁.၃၂၅ KPa (၁၄.၆၉၅၉ psi) ဖြစ်သည်။ ခြောက်သွေ့သော လေထုတွင် နိုက်ထရိုဂျင် ၇၈%၊ အောက်ဆီဂျင် ၂၁%၊ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်၊ ရေငွေ့နှင့် အခြားဓာတ်ငွေ့များ ပါဝင်သည်။ ရေငွေ့ ပါဝင်မှုသည် ၀.၀၁ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ၄ ရာခိုင်နှုန်းကြားတွင် ပြောင်းလဲလျက်တည်ရှိသည်။ သို့သော် ပျမ်းမျှမှာ ၁ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။ ထရိုပိုစဖီးယားလွှာ၏ အမြင့်သည် ဝင်ရိုးစွန်း၌ ၈ ကီလိုမီတာ (၅ မိုင်) နှင့် အီကွေတာတွင် ၁၇ ကီလိုမီတာ (၁၁ မိုင်) ဝန်းကျင်ရှိသည်။ ကမ္ဘာ့လေထု၏ ဘိုင်အိုစဖီးယားတွင် အိုဇုန်းလွှာ တည်ရှိပြီး သက်ရှိများ ရှင်သန်ရန်အတွက် အန္တရာယ်ရှိသော ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်ကို ကာကွယ်ပေးသည်။ လေထုသည် ဥက္ကာခဲများအား မြေမျက်နှာပြင်သို့ မကျရောက်ခင် လောင်ကျွမ်းစေပြီး အပူချိန်ကို ချိန်ညှိပေးသည်။ ဤဖြစ်စဉ်အား ဖန်လုံအိမ် အကျိုးသက်ရောက်မှုဟုခေါ်ကာ မြေပြင်မှ ထုတ်လုပ်သော အပူများကို ဖမ်းယူထားခြင်းဖြစ်သည်။ ဖန်လုံအိမ် အကျိုးသက်ရောက်မှုကို အဓိကဖြစ်စေသောအရာများမှာ ရေငွေ့၊ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်၊ မီသိန်း၊ နိုက်ထရိုက်အောက်ဆိုဒ်နှင့် အိုဇုန်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤကဲ့သို့ အပူသိုလှောင်သည့်ဖြစ်စဉ် မရှိပါက လက်ရှိအပူချိန် +၁၅ °C (၅၉ °F) နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် −၁၈ °C (၀ °F) သို့ ရောက်ရှိမည်ဖြစ်ပြီး သက်ရှိများ ဖြစ်တည်ခဲ့လိမ့်မည် မဟုတ်ပေ။ ၂၀၁၇ ခုနှစ် မေလတွင် ကမ္ဘာ့လေထုရှိ ရေခဲ ပုံဆောင်ခဲမှ ရောင်ပြန်ဟပ်သော အလင်းကို မိုင်ပေါင်းများစွာဝေးသော ဂြိုဟ်တုတစ်ခုမှ မြင်ခဲ့ရသည်။
မိုးလေဝသနှင့် ရာသီဥတု
ကမ္ဘာ၏လေထုတွင် ပုံသေနယ်နိမိတ်မရှိဘဲ၊ အတွင်းဘက်မှ အပြင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ပါးလွှာလာပြီး အပြင်ဘက်အာကာသထဲသို့အရောက်တွင် မေးမှိန်သွားသည်။ လေထု၏ လေးပုံသုံးပုံသည် မြေမျက်နှာပြင်မှ ပထမဆုံး ၁၁ ကီလိုမီတာ (၆.၈ မိုင်) အတွင်း၌ ပါဝင်သည်။ အနိမ့်ဆုံးအလွှာကို ထရိုပိုစဖီးယားဟုခေါ်သည်။ နေမှလာသော စွမ်းအင်သည် ဤအလွှာကို အပူပေးပြီး လေကို ပြန့်ကားမှုဖြစ်စေသည်။ ဤသိပ်သည်းမှု နည်းသောလေသည် မြင့်တက်လာပြီး အေးမြ၍ သိပ်သည်းမှုများသောလေဖြင့် အစားထိုးသွားသည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် အပူစွမ်းအင် ဖြန့်ဖြူးခြင်းမှတဆင့် လေထုလည်ပတ်မှုကိုဖြစ်စေကာ မိုးလေဝသနှင့် ရာသီဥတုများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
မြေမျက်နှာပြင်သို့ကျရောက်သော နေရောင်ခြည်စွမ်းအင်သည် လတ္တီကျု့ များလာသည်နှင့်အမျှ လျော့နည်းသွားသည်။ လတ္တီကျု အမြင့်ပိုင်းတွင် နေရောင်ခြည်သည် မြေမျက်နှာပြင်သို့ ထောင့်အနိမ့်ဖြင့် ရောက်ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် နေရောင်ခြည်သည် ပိုမိုထူထပ်သော လေထုကို ဖြတ်သန်းရသည်။ ရလဒ်အဖြစ် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အမြင့်ရှိ ပျမ်းမျှ နှစ်စဉ်အပူချိန်သည် အီကွေတာမှ လတ္တီကျု ၁ ဒီဂရီလျှင် ၀.၄ စင်တီဂရိတ် (၀.၇ ဖာရင်ဟိုက်) နှုန်းဖြင့် လျော့နည်းသွားသည်။
ဟချိတ်နောက်ညူရွာ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်
ဟချိတ်နောက်ညူရွာ (Hacheiknauknyu)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်၊ ဟရှိတ်နောက်ညူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၉၈၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟရှိတ်နောက်ညူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၀၃ ဦး၊ မ ၇၃၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၃၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကမ္ဘာဂြိုဟ်
မိုးလေဝသနှင့် ရာသီဥတု
တည်နေရာ၏ ရာသီဥတုများကို သက်ရောက်စေသော အခြားအချက်မှာ သမုဒ္ဒရာများနှင့် နီးကပ်မှုဖြစ်သည်။ သမုဒ္ဒရာများနှင့် နီးကပ်သောနေရာများသည် ပုံမှန်အားဖြင့် အေးမြသောနွေရာသီနှင့် ပူနွေးသောဆောင်းရာသီများ ရှိတတ်ကြသည်။ အကြောင်းမှာ သမုဒ္ဒရာများသည် အပူပမာဏကို ပိုမိုသိုလှောင်နိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သမုဒ္ဒရာများ၏ အပူဓာတ် သို့မဟုတ် အအေးဓာတ်ကို လေတိုက်ခြင်းဖြင့် ကုန်းမြေသို့ ပို့ဆောင်ပေးသည်။
ရေငွေ့များသည် မြေမျက်နှာပြင်ရှိ အငွေ့ပျံခြင်းမှတဆင့် လေထုထဲသို့ လှည့်လည်ကြသည်။ လေထုအခြေအနေသည် ပူနွေးစိုထိုင်းပါက ရေသည် စုဖွဲ့ကာ မိုးရွာသွန်းခြင်းအဖြစ် မြေပြင်ပေါ်သို့ ပြန်လည်ကျရောက်သည်။ ထိုအခါ ရေအများစုသည် အနိမ့်ပိုင်းသို့ မြစ်ချောင်းများမှတဆင့် သမုဒ္ဒရာများ သို့မဟုတ် ရေကန်များသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိသွားသည်။ ဤရေသံသရာသည် မြေပြင်ပေါ်ရှိ သက်ရှိများအတွက် မရှိမဖြစ် အရေးပါသော ယန္တရားဖြစ်သည်။ မိုးရွာသည့်ပုံစံသည် တစ်နှစ်လျှင် မီတာများစွာမှ မီလီမီတာအောက်အထိ ကျယ်ပြန့်စွာ ခြားနားကြသည်။ လေထုလည်ပတ်မှု၊ ပထဝီဝင် သွင်ပြင်များနှင့် အပူချိန်ကွဲပြားခြားနားချက်များသည် ဒေသတစ်ခု၏ ပျမ်းမျှ မိုးရွာသွန်းနှုန်းကို အဆုံးအဖြတ်ပေးသည်။
အသုံးများသော ကော့ပန် ရာသီဥတုခွဲမှုစနစ်တွင် အုပ်စု ၅ ခုပါဝင်ပြီး အပူပိုင်း ရာသီဥတု၊ ခြောက်သွေ့ ရာသီဥတု၊ သမပိုင်း ရာသီဥတု၊ တိုက်ကြီး ရာသီဥတုနှင့် ဝင်ရိုးစွန်း ရာသီဥတုဟူ၍ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းအုပ်စု ၅ ခုကိုလည်း ပိုမိုတိကျသော ရာသီဥတု အမျိုးအစားခွဲများအဖြစ် ထပ်မံခွဲခြားသေးသည်။ ကော့ပန် ရာသီဥတုခွဲမှုစနစ်သည် အပူချိန်နှင့် မိုးရွာသွန်းနှုန်းအပေါ် အခြေခံ၍ နယ်မြေဒေသများကို ခွဲခြားပေးသည်။ ပူပြင်းသော ကန္တာရများတွင် မျက်နှာပြင် လေအပူချိန်သည် ၅၅ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (၁၃၁ ဖာရင်ဟိုက်) အထိ မြင့်တက်နိုင်ပြီး အန္တာတိကဒေသတွင် အနုတ် ၈၉ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (−၁၂၈ ဖာရင်ဟိုက်) အထိ ကျဆင်းနိုင်သည်။
အပေါ်ပိုင်း လေထု
ထရိုပိုစဖီးယား အလွှာ၏အပေါ်ရှိ လေထုကို စထရာတိုစဖီးယား အလွှာ၊ မီဆိုစဖီးယား အလွှာနှင့် သာမိုစဖီးယား အလွှာဟူ၍ ပိုင်းခြားထားသည်။ အလွှာတစ်ခုချင်းစီတွင် အမြင့်အလိုက် အပူချိန်ခြားနားမှု ရှိကြသည်။ ယင်း၏အလွန်တွင် အက်ဇိုစဖီးယား (exosphere) သည် ပါးလွာသော မဂ္ဂနတိုစဖီးယား (magnetosphere) အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိသွားသည်။ ယင်းနယ်မြေတွင် ဘူမိသံလိုက်စက်ကွင်းများသည် နေလေများဖြင့် အပြန်အလှန်အကျိုးသက်ရောက်ကြသည်။ စထရာတိုစဖီးယားလွှာအတွင်း အိုဇုန်းလွှာတည်ရှိပြီး ကမ္ဘာမြေရှိ သက်ရှိများအတွက် အရေးပါကာ ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်၏ အန္တရာယ်မှ ကာကွယ်ပေးသည်။ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်မှ 100 km အကွာအဝေးကို လေထုနှင့် အပြင်ဘက် အာကာသဟု သတ်မှတ်ထားသည်။
လည်ပတ်ခြင်း
ကမ္ဘာသည် နေကို တူရူပြု၍ မိမိဝင်ရိုးပေါ်တွင် ၂၄ နာရီ (၈၆၄၀၀ စက္ကန့်) လျှင် တစ်ကြိမ်လည်ပတ်ပြီး အခြားဝေးကွာသောကြယ်များကို တူရူပြုပါက ၂၃ နာရီ ၅၆ မိနစ် ၄ စက္ကန့်လျင် တစ်ကြိမ်နှုန်း လည်ပတ်သည်။ ကမ္ဘာ၏ လည်ပတ်နှုန်းသည် အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ နှေးကွေးလာသည်။ အတိတ်ကာလများ၏ တစ်ရက်တာသည် ယနေ့ခေတ်ထက် ပိုမိုတိုတောင်းခဲ့သည်။ ယင်းသို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ ကမ္ဘာနှင့် လကမ္ဘာကြားရှိ ဒီရေအကျိုးသက်ရောက်မှု (tidal effect) ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာမြေ၏ လည်ပတ်နှုန်းသည် ၁၉ ရာစုနှစ်နှင့်စာလျှင် ပိုမိုရှည်ကြာပြီး ယခုအခါ ရက်တိုင်း၌ ၀ မှ ၂ မီလီစက္ကန့်ကြား ပြောင်းလဲလျက်ရှိသည်။
ပတ်လမ်း
ကမ္ဘာသည် နေကိုဗဟိုပြု၍ ပျမ်းမျှ ကီလိုမီတာ ၁၅၀ မီလီယံ (၉၃ မီလီယံမိုင်) အကွာအဝေးမှ လှည့်ပတ်လျက်ရှိကာ မိမိဝင်ရိုးပေါ်တွင် ၁ ပတ် လှည့်ပတ်မိရန် ပျမ်းမျှ ၂၄ နာရီ ကြာမြင့်သည်။ ကမ္ဘာ၏ ပတ်လမ်းအမြန်နှုန်းသည် တစ်စက္ကန့်လျင် ၂၉.၇၈ ကီလိုမီတာ (တစ်နာရီလျင် မိုင်ပေါင်း ၆၆၆၀၀) နှုန်းဖြစ်သည်။ ယင်းအမြန်နှုန်းဖြင့် ကမ္ဘာ၏ အချင်း ၁၂၇၄၂ ကီလိုမီတာ (၇၉၁၈ မိုင်) အား ၇ မိနစ်အတွင်း၊ ၃၈၄၀၀၀ ကီလိုမီတာ (၂၃၉၀၀၀ မိုင်) ကွာဝေးသော လကမ္ဘာသို့ ၃.၅ နာရီတို့ဖြင့် ခရီးပေါက်နိုင်သည်။
ကမ္ဘာ၏ ဒြပ်ဆွဲငင်အား လွှမ်းမိုးသောနယ်မြေကို ဟေးလ်စဖီးယား (Hill sphere) ဟုခေါ်ပြီး အချင်းဝက်အားဖြင့် ၉၃၀,၀၀၀ မိုင် (၁.၅ မီလီယံ ကီလိုမီတာ) ရှိသည်။ ယင်းသည် အခြားပိုမိုဝေးကွာသော နေနှင့် ဂြိုဟ်များ၏ ဒြပ်ဆွဲငင်အားထက် ကမ္ဘာ၏ဒြပ်ဆွဲငင်အားက ပိုမိုအားပြင်းနိုင်သည့် အများဆုံးအကွာအဝေး ဖြစ်သည်။ အရာဝတ္ထုများသည် ဤအချင်းဝက်အတွင်း လည်ပတ်ရမည်ဖြစ်သည်။ သို့မဟုတ်ပါက နေ၏ ဒြပ်ဆွဲငင်အားနှင့် သက်ဆိုင်သွားမည်ဖြစ်သည်။
လကမ္ဘာ
လကမ္ဘာ၏ မူလဇာတ်မြစ်နှင့်ပတ်သက်၍ လူအများစု လက်ခံထားသော သီအိုရီအရ သီယာဟုခေါ်သော အင်္ဂါဂြိုဟ်အရွယ် ဂြိုဟ်ပေါက်စတစ်စင်းနှင့် အစောပိုင်းကာလ ကမ္ဘာတို့ ထိတိုက်မိရာမှ ပေါက်ဖွားလာသည်ဟုဆိုသည်။ ကမ္ဘာတွင် ဂြိုဟ်ရံလတစ်စင်း ရှိပြီး ယင်းသည် ကမ္ဘ့ာအချင်း၏ လေးပုံတစ်ပုံခန့် အရွယ်အစားရှိသည်။ ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား ပလူတို၏ ဂြိုဟ်ရံလတစ်စင်းဖြစ်သော ချာရွန်သည် မိခင်ဂြိုဟ်၏ အရွယ်အစားနှင့်နှိုင်းယှဉ်ပါက ပိုမိုကြီးမားသော်လည်း အခြားဂြိုဟ်များ၏ ဂြိုဟ်ရံလများကိုလည်း ကမ္ဘာ၏ လကမ္ဘာကဲ့သို့ပင် "ဂြိုဟ်ရံလများ" ("moons") ဟု ရည်ညွှန်းသည်။ လကမ္ဘာသည် မိခင်ဂြိုဟ်၏ အရွယ်အစားဖြင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက နေအဖွဲ့အစည်းတွင် အကြီးဆုံး လတစ်စင်းဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာနှင့် လကမ္ဘာကြားရှိ ဒြပ်ဆွဲအားသည် ကမ္ဘာပေါ်၌ ဒီရေများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ လကမ္ဘာပေါ်၌လည်း ဒီရေ အလုံပိတ် (tidal locking) အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ဖြစ်စေပြီး ယင်း၏ လည်ပတ်နှုန်းသည် ကမ္ဘာအား လှည့်ပတ်မှုနှင့် ထပ်တူကျစေသည်။ ရလဒ်အဖြစ် လ၏ မျက်နှာပြင်တစ်ခြမ်းသည် ကမ္ဘာသို့ အမြဲတမ်း မျက်နှာမူလျက်ရှိသည်။ လကမ္ဘာသည် ကမ္ဘာအားလည်ပတ်နေသောကြောင့် လကမ္ဘာ၏ မတူညီသောမျက်နှာပြင်များကို နေရောင်ထိုးသောအခါ လဆန်းခြင်း၊ လကွယ်ခြင်းများကို ဖြစ်စေသည်။
ကမ္ဘာနှင့်လတို့ကြား အပြန်အလှန် ဒီရေအကျိုးသက်ရောက်မှုကြောင့် လသည် တစ်နှစ်လျှင် ၁.၅ လက်မခန့် ကမ္ဘာနှင့် ဝေးကွာလျက်ရှိသည်။ လသည် ကမ္ဘာ၏ မိမိဝင်ရိုးပေါ်တွင် တိမ်းစောင်းလျက် လည်ပတ်သောဖြစ်စဉ်အား တည်ငြိမ်စေသည်။ ကမ္ဘာမှ ကြည့်ပါက လကမ္ဘာကို နေ၏အရွယ်အစားကဲ့သို့ပင် မြင်ရသည်။ ဤကဲ့သို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ နေ၏အချင်းသည် လကမ္ဘာထက် အဆပေါင်း ၄၀၀ ပိုကြီးသော်လည်း အကွာဝေးမှာ အဆပေါင်း ၄၀၀ ပိုမိုဝေးကွာသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် နှစ်စဉ်နှင့် နေအပြည့်ကြတ်ခြင်းကို ကမ္ဘာပေါ်၌ ဖြစ်စေသည်။
လကမ္ဘာသည် ကမ္ဘာ၏ ရာသီဥတုကို ထိန်းကျောင်းခြင်းဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိများ ဖြစ်ထွန်းမှုကို အထောက်အကူပြုခဲ့ကောင်းပြုခဲ့နိုင်သည်။ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်း သက်သေများနှင့် ကွန်ပျူတာဖြင့် ပုံတူဖန်တီးမှန်းဆချက် (computer simulation) များက ကမ္ဘာ၏ မိမိဝင်ရိုးပေါ်တိမ်းစောင်းမှုသည် လကမ္ဘာနှင့်အပြန်အလှန်ဆက်နွယ်မှုကြောင့် တည်ငြိမ်သည်ဟု ပြသနေသည်။ အချို့သော သီအိုရီအဆိုရှင်များက လကမ္ဘာမရှိပါက ကမ္ဘာ၏ မိမိဝင်ရိုးပေါ်တိမ်းစောင်းလည်ပတ်မှုသည် အင်္ဂါဂြိဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလ ဖြစ်ရပ်ကဲ့သို့ ကမောက်ကမဖြစ်ကာ မတည်ငြိမ်မှု ဖြစ်သွားနိုင်သည်ဟုဆိုသည်။ သို့သော်လည်း ယင်းအား အပြန်အလှန် ငြင်းခုံနေကြဆဲဖြစ်သည်။
လူလုပ် ဂြိုဟ်တုများ
၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဧပြီလတွင် ကမ္ဘာပတ်လမ်းထဲ၌ အလုပ်ဖြစ်နေဆဲ လူလုပ် ဂြိုဟ်တုများ ၂,၆၆၆ ခု ရှိသည်။ ယင်းတို့တွင် လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်း မရှိတော့သည့် ဂြိုဟ်တုများလည်း ပါဝင်ပြီး နောက်ယောင်ခံလိုက်ထားသည် အာကာသ အမှိုက် (Space debris) ၁၆,၀၀၀ ခုကျော် ရှိသည်။ ကမ္ဘာ၏ အကြီးဆုံး လူလုပ် ဂြိုဟ်တုမှာ နိုင်ငံတကာ အာကာသ စခန်းဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိ
ဂြိုဟ်တစ်ခု၏ သက်ရှိပုံစံများသည် ဂေဟစနစ်တွင် နေထိုင်ကြပြီး ယင်း၏ပုံစံအားလုံးကို ဇီဝလွှာ (biosphere) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ဇီဝလွှာကို ဇီဝအစုအဖွဲ့ (biomes) အဖြစ် ပိုင်းခြားပြီး အပင်နှင့် တိရစ္ဆာန်များ နေထိုင်ကြသည်။ မြေပြင်ပေါ်တွင် ဇီဝအစုအဖွဲ့များကို အဓိကအားဖြင့် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အမြင့်နှင့် စိုထိုင်းဆတို့ဖြင့် ပိုင်းခြားထားသည်။ ကုန်းနေ ဇီဝအစုအဖွဲ့များသည် အာတိတ် သို့မဟုတ် အာတိတ်စက်ဝိုင်းအတွင်း တည်ရှိကြသည်။ မြင့်မားသောနေရာများ သို့မဟုတ် အင်မတန်ခြောက်သွေ့သောဒေသများတွင် အပင်နှင့် တိရစ္ဆာန်များ ကင်းမဲ့ကြသည်။ မျိုးစိတ် မူကွဲသည် စိုထိုင်းသောအနိမ့်ပိုင်းဒေသ အီကွေတာတွင် အများဆုံး ဖြစ်ထွန်းသည်။ ယနေ့ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ခန့်မှန်းခြေ မျိုးစိတ်အရေအတွက်သည် ပြောင်းလဲနေပြီး မျိုးစိတ်အများစုမှာ ဖော်ပြခြင်းမရှိသေးပေ။  ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရှင်သန်ကျက်စားခဲ့ဖူးသော မျိုးစိတ်အားလုံး၏ ၉၉ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သည် မျိုးသုဉ်းခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။