cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ
စီးပွားရေး
ယူအေအီးသည် ဂျီစီစီ နိုင်ငံများတွင် စီးပွားရေး အားဖြင့် နယ်ပယ် အစုံဆုံး ဖြစ်သော်လည်း ယူအေအီး၏ စီးပွားရေးမှာ ရေနံ အပေါ်တွင်သာ မှီခိုနေရဆဲ ဖြစ်သည်။ ဒူဘိုင်းမှ လွဲ၍ ယူအေအီး၏ အခြားဒေသများမှ ရေနံမှ ရသော အမြတ်ငွေပေါ်တွင်မှာ မှီခိုနေရသည်။ ဓာတ်ဆီ နှင့် သဘာဝ ဓာတ်ငွေ့တို့သည် စီးပွားရေးတွင် ပင်မ အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်နေဆဲဖြစ်ပြီး အထူးသဖြင့် အဘူဒါဘီ အတွက် ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ယူအေအီး၏ စီးပွားရေး ၈၅% မှာ ရေနံ တင်ပို့မှု ပေါ်တွင်သာ အခြေခံသည်။ အဘူဒါဘီနှင့် အခြားသော ယူအေအီး စော်ဘွားနယ်တို့သည် စီးပွားရေး နယ်ပယ် ဖြန့်ကျက်ရာတွင် ထိန်းသိမ်း လုပ်ဆောင်ကြသော်လည်း ရေနံ နည်းပါးသည့် ဒူဘိုင်းသည် စီးပွားရေး နယ်ပယ် ဖြန့်ကျက်ရာတွင် ပိုမို ရဲတင်းစွာ လုပ်ဆောင်လေ့ ရှိသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ရေနံ တင်ပို့မှုသည် ယူအေအီး နိုင်ငံ ဘတ်ဂျက်၏ ၇၇% မျှ ရှိသည်။ စီးပွားရေး နယ်ပယ် ဖြန့်ကျက် ရန် အတွက် ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက် ခြင်း မှ ဂျီဒီပီအား ရေနံ တင်ပို့မှုပေါ်သို့ မှီခိုနေခြင်းအား ၂၅% အထိ လျှော့ချနိုင်မည် ဖြစ်သည်။
ဒူဘိုင်းသည် ၂၀၀၇-၂၀၁၀ စီးပွားရေး အကျပ်အတည်းတွင် ထိခိုက်ခဲ့ပြီး အဘူဒါဘီ၏ ရေနံ ကြွယ်ဝမှု ဖြင့် ကယ်တင်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဒူဘိုင်းသည် ဖက်ညီ ဘတ်ဂျက် ရှိသဖြင့် စီးပွားရေး တိုးတက်မှုကို ညွှန်ပြလျက် ရှိသည်။ ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းသည် ယူအေအီး၏ စီးပွားရေး တစ်ခုလုံးအတွက် တိုးတက်မှု ပြနေသည့် ကဏ္ဍ ဖြစ်သည်။ ဒူဘိုင်းသည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းတွင် ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွားတို့ အများဆုံး လာရောက် လည်ပတ်ရာ နေရာ ဖြစ်သည်။ မာစတာ ကတ်ဒ်၏ နှစ်စဉ် ကမ္ဘာတဝှမ်း အရောက်သွားရာ မြို့တော်များ ညွှန်းကိန်း၌ ဒူဘိုင်းသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကမ္ဘာလှည့်ခရီသွားတို့ အတွက်ပဉ္စမမြောက် ရေပန်း အစားဆုံး နေရာ ဖြစ်သည်။ ဒူဘိုင်းသည် ယူအေအီး ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွား လုပ်ငန်း စီးပွားရေး၏ ၆၆% ကို ရယူထားပြီး အဘူဒါဘီမှာ ၁၆% နှင့် ရှာဂျာမှာ ၁၀% တို့ အသီးသီး ဖြစ်ကြသည်။ ဒူဘိုင်းသည် ၂၀၁၃ တွင် ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွား ဧည့်သည် ၁၀ သန်းကို လက်ခံခဲ့သည်။
ယူအေအီးတွင် ဒေသအတွင်း၌ အတိုးတက်ဆုံးနှင့် အဆင့်မြင့်ဆုံး အခြေခံ အဆောက်အအုံ ရှိသည်။ ၁၉၈၀ ခုနှစ်များမှစ၍ ယူအေအီးသည် အခြေခံ အဆောက်အအုံအတွက် ဒေါ်လာ ဘီလီယံပေါင်း မြောက်မြားစွာ သုံးစွဲခဲ့သည်။ ထိုတိုးတက်မှုများမှာ စော်ဘွားနယ် အကြီးများ ဖြစ်သော အဘူဒါဘီနှင့် ဒူဘိုင်းတို့တွင် ပို၍ ထင်ရှားသည်။ မြောက်ဘက်ပိုင်းရှိ စော်ဘွားနယ်များမှာလည်း နောက်မှ လိုက်လာလျက် ရှိနေကြပြီး လူနေရန်နှင့် စီပွားရေး ဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံများ တည်ဆောက်သူများကို အဓိက အခွင့်အရေးများ ပြန်လည် ပေးအပ်လျက် ရှိသည်။
အစိုးရ၏ ဆောက်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီ ဖြစ်သော ဒူဘိုင်းဝေါလ်မှ အကြွေးပေးရန် အချိန်ဆွဲသည့် အခါတွင် ဒူဘိုင်းရှိ အိမ်ခြံမြေဈေးများ သိသိသာသာ ကျဆင်းခဲ့သည်။ စီးပွားရေးမှာ နိုင်ငံခြား အလုပ်သမားများ နှင့်ပင် ရပ်တည်နေရပြီး အဲမရိတ် အလုပ်သမား များဖြင့် အစားထိုးရန် ကြိုးစားခြင်းမှာလည်း ကောင်းကျိုး အနည်းငယ်သာ ရရှိသည်ကို တွေ့ရသည်။
ယူအေအီး ဥပဒေမှ အလုပ်သမား သမဂ္ဂ ဖွဲ့စည်းခြင်းကို ခွင့်ပြုမထားပေ။ စုပေါင်း၍ ညှိနှိုင်းခွင့်နှင့် စုပေါင်း၍ ဆန္ဒပြခွင့်တို့ကိုလည်း အသိအမှတ် ပြုမထားပေ။ အလုပ်သမား ဝန်ကြီးဌာနသည် အလုပ်သမားများအား အလုပ်ခွင်တွင် အတင်းအကျပ် ပြန်ဆင်းခိုင်းရန် အတွက် အခွင့် အာဏာ ရှိသည်။ ဆန္ဒပြခြင်းတွင် ပါဝင်သော ရွှေ့ပြောင်း အလုပ်သမားများမှာ ၎င်းတို့၏ အလုပ်လုပ်ခွင့် ပါမစ်ကို ရုပ်သိမ်းခြင်းခံရပြီး ပြန်ပို့ ခံရလေ့ ရှိသည်။ ထိုမျှသာမက အလုပ်သမား အရေးများနှင့် စပ်လျဉ်းပါက ခွဲခြားဆက်ဆံမှုကို ဆန့်ကျင်သည့် ဥပဒေ လွန်စွာ နည်းပါးသည်။ အများပြည်သူဆိုင်ရာ ကဏ္ဍရှိ အလုပ်နေရာများတွင် အဲမရိတ်များ နှင့် အခြား ဂျီစီစီ အာရပ်နိုင်ငံသားများ နှိုင်းယှဉ်ပါက ယှဉ်ပြိုင်သူများလောက် အရည်အချင်း သို့မဟုတ် လုပ်ကိုင်ချင်စိတ် မရှိသော်လည်း အဲမရိတ် နိုင်ငံသား များကို ဦးစားပေး ခန့်ထားလေ့ရှိသည်။ အမှန်တကယ်တွင် အဲမရိတ် နိုင်ငံသား အလုပ်သမား ၈၀ ရာခိုင်နှုန်း ကျော်သည် အစိုးရ ရာထူးများတွင် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်နေကြပြီး ကျန်သူများထဲမှ အတော်များများမှာ နိုင်ငံပိုင် စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများ ဖြစ်သော အဲမရိတ် လေကြောင်းလိုင်း နှင့် ဒူဘိုင်း အိမ်ရာ တို့တွင် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင် နေကြသည်။
အကောင်းဘက်မှ ပြောရမည်ဆိုလျှင် လတ်တလော Bayt.com ၏ စစ်တမ်းအရ ယူအေအီးတွင် အလုပ်လုပ်ကိုင်နေသော ပရော်ဖက်ရှင်နယ် ၅၆% မှာ နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး တိုးတက်လာလိမ့်မည်ဟု ယူဆလျက် ရှိကြသည်။
သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး
ဒူဘိုင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်သည် ၂၀၁၄ ခုနှစ် ကမ္ဘာပေါ်တွင် နိုင်ငံတကာ ခရီးသည် ဖြတ်သန်းမှုတွင် အလုပ်အများဆုံး လေဆိပ်အဖြစ် မှတ်တမ်းဝင်ခဲ့ပြီး လန်ဒန် ဟိသရိုး လေဆိပ်ကို ကျော်တက်သွားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၇၅၀မိုင် (၁၂၀၀ ကီလိုမီတာ) မျှ ရှည်လျားပြီး တစ်နိုင်ငံလုံးကို ဖြတ်သန်းကာ နိုင်ငံအတွင်းရှိ အဓိက မြို့ကြီးများနှင့် ဆိပ်ကမ်းမြို့များကို ဆက်စပ်ထားသည့် နိုင်ငံတော် ရထားလမ်းမှာ ဖောက်လုပ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ ဒူဘိုင်း မက်ထရိုသည် အာရပ်ကျွန်းဆွယ်တွင် ပထမဆုံး မြို့ပြ ရထား ကွန်ယက် ဖြစ်သည်။ အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စုရှိ အဓိက ဆိပ်ကမ်းများမှာ ခါလီဖာ ဆိပ်ကမ်း၊ ဇာယတ်ဆိပ်ကမ်း၊ ဂျီဘဲလ် အလီ ဆိပ်ကမ်း၊ ရာရှစ် ဆိပ်ကမ်း၊ ခါလစ် ဆိပ်ကမ်း၊ ဆာအိ ဆိပ်ကမ်း နှင့် ခိုရ်ဖာကန် ဆိပ်ကမ်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။
ယူအေအီးတွင် တယ်လီဖုန်း ဆက်သွယ်ရေး အော်ပရေတာ နှစ်ခုရှိပြီး အဲတီစလတ် နှင့် ဒူဟု ခေါ်သော အဲမရိတ် အင်တီဂရိတ်တက် တယ်လီကွန်မျူနီကေးရှင်း ကုမ္ပဏီတို့ဖြစ်သည်။ ယခင်က အဲတီစလတ်သည် တစ်ဦးတည်း လုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်ခဲ့သည်မှာ ၂၀၀၇ ဖေဖော်ဝါရီတွင် ဒူ မှ မိုဘိုင်း ဝန်ဆောင်မှုကို စတင်သည် အထိ ဖြစ်သည်။ အင်တာနက် အသုံးပြုသူမှာ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ၀.၉၀၄ သန်းမှ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ၂.၆၆ သန်းအထိ တိုးမြင့်လာလိမ့်မည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ စည်းကမ်းကြီးကြပ်သူဖြစ်သော တယ်လီဖုန်းဆက်သွယ်ရေး ကြီးကြပ်မှု အာဏာပိုင် အဖွဲ့မှ ဘာသာရေး၊ နိုင်ငံရေး နှင့် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များ ဖော်ပြပါရှိသော ဝက်ဘ်ဆိုက်ဒ်များကို ကန့်သတ်ထားရန် မလုပ်မနေရ အမိန့်ထုတ်ထားသည်။
အိတ်စပို ၂၀၂၀
ယူအေအီးသည် အိတ်စပို ၂၀၂၀ ကို ဒူဘိုင်းတွင် ကျင်းပရန် အတွက် အခြားနိုင်ငံများနှင့် ယှဉ်ပြိုင် တင်သွင်းရာတွင် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ အောင်မြင်ခဲ့ခြင်းမှာ ဒေသအတွင်းတွင် ယခင်က မရှိခဲ့ဖူးသော ကိစ္စတရပ်ပင် ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ အိတ်စပိုသည် ကမ္ဘာ့တဝှမ်းမှ လူများ တွေ့ဆုံ၍ ဆန်းသစ်တီထွင်မှုများကို ဝေမျှခြင်း နှင့် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေး၊ အစဉ်တစိုက် ထိန်းသိမ်းနိုင်သော ဖွံ့ဖြိုးမှုများ နှင့် ဘဝ အရည်အသွေးကို တိုးမြှင့်ခြင်း အစရှိသာ ကိစ္စရပ်များတွင်လည်း ရှေ့ဆက်ရန် ဆွေးနွေးတိုင်ပင်သော ပွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့အိတ်စပိုများသည် စီးပွားရေး၊ ယဉ်ကျေးမှု နှင့် လူမှုရေး ပြောင်းလဲ တိုးတက်မှုများ အတွက် အထောက်အကူ ဖြစ်စေပြီး အိမ်ရှင်နိုင်ငံ နှင် အိမ်ရှင်မြို့ တို့အတွက် အမှတ်ရစရာ အမွေ တစ်ခု အဖြစ် ကျန်ရစ်ခဲ့စေသည်။
လူဦးရေ ပျံ့နှံ့နေထိုင်ပုံ
ယူအေအီး၏ လူဦးရေ ပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု ပုံစံမှာ အလွန်ပင် ထွေပြားသည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ် ယူအေအီး၏ ခန့်မှန်း လူဦးရေမှာ ၈,၂၆၄,၀၇၀ ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့ထဲတွင် ၁၃% မျှသာ ယူအေအီး နိုင်ငံသား သို့မဟုတ် အဲမရိတ်များ ဖြစ်ကြပြီး လူဦးရေ၏ ရာခိုင်နှုန်း အများစုမှာ နိုင်ငံခြားသား ဝန်ထမ်းများ ဖြစ်ကြသည်။ နိုင်ငံ၏ စုစုပေါင်း ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်မှုနှုန်းမှာ ၂၁.၇၁ ဖြစ်သဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်။ ယူအေအီး၏ ဖက်ဒရယ် ဥပဒေ ၁၇၏ အပိုဒ် ၈ အရ နိုင်ငံခြားသား ဝန်ထမ်းများမှာ ယူအေအီးတွင် အနှစ် ၂၀ နေထိုင်ပြီးပါက နိုင်ငံသား အဖြစ် လျှောက်ထားနိုင်ပြီး လိုအပ်ချက်များမှာ ပြစ်မှု တစ်ခါမျှ ကျူးလွန်ခဲ့ဖူးခြင်း မရှိရန် နှင့် အာရပ်ဘာသာစကားကို ကျွမ်းကျင်စွာ ပြောတတ်ရန် တို့ ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ယနေ့ကာလတွင် နိုင်ငံသား အဖြစ်ကို အလွယ်တကူ ပေးလေ့ မရှိဘဲ နိုင်ငံအတွင်း နေထိုင်သော လူအများအပြားမှာ ဘီဒွန်းဟု ခေါ်သော နိုင်ငံမရှိသူများ ဖြစ်ကြသည်။
၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် အဲမရိတ် နိုင်ငံသားများမှ စုစုပေါင်း လူဦးရေ၏ ၁၆.၅% မျှ ရှိပြီး တောင်အာရှသားများ( ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ ပါကစ္စတန်၊ သီရိလင်္ကာ နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံသားများ) မှာ အများဆုံး အစု ဖြစ်ကာ စုစုပေါင်း၏ ၅၈.၄% မျှ ရှိကာ အခြားအာရှသားများ ဖြစ်သော ဖိလစ်ပိုင်နှင့် အီရန်နိုင်ငံသားများ မှာ လူဦးရေ၏ ၁၆.၇% မျှ ရှိပြီး အနောက်တိုင်းသား အရာထမ်းများမှာ စုစုပေါင်း လူဦးရေ၏ ၈.၄% မျှ ရှိသည်။
အိန္ဒိယနှင့် ပါကစ္စတန်နိုင်ငံသား နိုင်ငံခြားသား ဝန်ထမ်းများမှာ ဒူဘိုင်း၊ ရှာဂျာ နှင့် အက်ဂျ်မန် အစရှိသော စော်ဘွားနယ် သုံးခုတွင် စုစုပေါင်း လူဦးရေ ၃ ပုံ ၁ပုံကျော် (၃၇%) မျှ ရှိသည်ကို ယူရိုမော်နီတာ အင်တာနေရှင်နယ် အမည်ရသော ဈေးကွက် သတင်းအချက်အလက် စုဆောင်းရေး ကုမ္ပဏီ တစ်ခုမှ ပြောကြားထားသည်။ ထို စော်ဘွားနယ် ၃ ခုတွင် အများဆုံး တွေ့ရသော နိုင်ငံသားများမှာ အိန္ဒိယ (၂၅%) ၊ ပါကစ္စတန် (၁၂%)၊ အဲမရိတ် (၁၂%)၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် (၇%)၊ ဖိလစ်ပိုင် (၅%) တို့ အသီးသီး ဖြစ်ကြသည်။
ဥရောပ သားများ နေထိုင်မှုမှာလည်း တိုးပွားလျက် ရှိပြီး အထူးသဖြင့် ယဉ်ကျေးမှု စုံလင်သော ဒူဘိုင်းကဲ့သို့သော မြို့ကြီးများတွင် ဖြစ်သည်။ ဥရောပ၊ ဩစတြေးလျ၊ မြောက်အမေရိက နှင့် လက်တင်အမေရိကတို့မှ အနောက်တိုင်းသား ဝန်ထမ်းများမှာ ယူအေအီး လူဦးရေ အတွင်း ၅၀၀,၀၀၀ မျှ ရှိသည်။ ဗြိတိသျှ နိုင်ငံသား ၁၀၀,၀၀၀ ကျော် နိုင်ငံ အတွင်း နေထိုင်လျက် ရှိသည်။ ကျန်ရှိသော လူဦးရေမှာ အာရပ်နိုင်ငံများမှ ဖြစ်သည်။
အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စု၏ လူဦးရေ ၈၈%မှာ မြို့ပြတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ် စာရင်း အရ ပျမ်းမျှသက်တမ်းမှာ ၇၆.၇ နှစ် ဖြစ်သဖြင့် အခြား မည်သည့် အာရပ်နိုင်ငံထက် မဆို မြင့်မားသည်။ ယောက်ျား မိန်းမ အချိုးမှာ စုစုပေါင်း လူဦးရေ အတွက် ၂.၂ ဖြစ်ပြီး ၁၅ နှစ်မှ ၆၅ နှစ်အတွင်း လူဦးရေ အတွက် ၂.၇၅ ဖြစ်သဖြင့် ယူအေအီး၏ ကျားမ မညီမျှမှုမှာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကာတာနိုင်ငံ ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်။
ဘာသာရေး
အစ္စလာမ်သည် အမျာဆုံး နှင့် ယူအေအီး၏ နိုင်ငံတော် ဘာသာ ဖြစ်သည်။ အစိုးရသည် အခြား ဘာသာဝင်များကို လက်ခံသော ပေါ်လစီကို ကျင့်သုံးပြီး မွတ်စလင် မဟုတ်သူများ၏ ကိစ္စရပ်များတွင် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခဲသည်။ ထို့အတူပင် မွတ်စလင် မဟုတ်သူများ အနေနှင့်လည်း အစ္စလာမ်ဘာသာဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များ နှင့် မွတ်စလင်များအား အစ္စလာမ်ဘာသာ အတိုင်း ကြီးပြင်းအောင် မွေးမြူခြင်းတို့ကို ဝင်ရောက် မစွက်ဖက်ရန် တားမြစ်သည်။
အစိုးရသည် အခြားဘာသာ တရားများ ပြန့်ပွားစေရန် မည်သည့်မီဒီယာကို မဆို အသုံးပြုခြင်းကို တားမြစ်ပြီး ထိုသို့သော လုပ်ရပ်ကို သိမ်းသွင်းခြင်းဟု မှတ်ယူသည်။ နိုင်ငံတဝှမ်းလုံးတွင် ခရစ်ယာန် ဘုရားကျောင်း ၃၁ ကျောင်း၊ ဘာ ဒူဘိုင်းတွင် ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်း တစ်ခု၊ ဂျီဘဲလ် အလီတွင် ဆစ်ခ ဂုရုဒွာရ ကျောင်းတစ်ခုနှင့် အယ်လ် ဂါဟွတ်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်း တစ်ကျောင်း ရှိသည်။
စီးပွားရေး ဝန်ကြီးဌာန၏ ၂၀၀၅ ခုနှစ် စာရင်းအရ စုစုပေါင်း လူဦးရေ၏ ၇၆%မှာ မွတ်စလင်၊ ၉% မှာ ခရစ်ယာန် နှင့် ၁၅% မှာ အခြား (အဓိက အားဖြင့် ဟိန္ဒူ) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ လူဦးရေ စာရင်းတွင် ခေတ္တလာလည်သူများ နှင့် အလုပ်သမား များကို ထည့်သွင်း ရေတွက်ချင်း မရှိဘဲ ဘာဟိုင်း နှင့် ဒရုဇ် တို့ကို မွတ်စလင် အဖြစ် ထည့်သွင်း ရေတွက်သည်။ အဲမရိတ် နိုင်ငံသားများတွင် ၈၅% မှာ ဆွန်နီ မွတ်စလင်များ ဖြစ်ကြပြီး ၁၅%မှာ ရှီယာ့ မွတ်စလင်များ ဖြစ်ကြကာ ရှီယာ့ အများစုမှာ ရှာဂျာ နှင့် ဒူဘိုင်းတို့တွင် စုစည်းလျက် ရှိသည်။ အိုမန်မှာ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူတို့မှာ အီဘာဒီများ ဖြစ်ပြီး ဆူဖီတို့၏ အယူအဆများလည်း လွှမ်းမိုးမှု ရှိသည်။
ဘာသာစကားများ
အာရပ်ဘာသာစကားသည် အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စု၏ နိုင်ငံတော် ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ အဲမရိတ်နိုင်ငံသားတို့သည် အာရပ်ဘာသာစကားကို ပင်လယ်ကွေ့ပုံစံ ပြောဆိုကြသည်။ ထိုဒေသကို ဗြိတိသျှတို့က ၁၉၇၁ အထိ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခဲ့သဖြင့် အင်္ဂလိပ် ဘာသာစကားမှာ ယူအေအီးတွင် အများသုံး ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး ဒေသတွင်း အလုပ်အတော်များများကို လျှောက်နိုင်ရန် အတွက် အင်္ဂလိပ်ဘာသာ တတ်ကျွမ်းရန် လိုအပ်သည်။ နိုင်ငံအသီးသီးမှ နိုင်ငံခြားသား ဝန်ထမ်း အမျိုးမျိုးတို့ နေထိုင်ကြသဖြင့် သက်ဆိုင်ရာ ဘာသာစကားများကိုလည်း သုံးနှုန်းခြင်းများ ရှိသည်။
ယဉ်ကျေးမှု
အဲမရိတ် ယဉ်ကျေးမှုသည် အာရပ် ယဉ်ကျေးမှု ပေါ်တွင် အခြေခံထားပြီး ပါရှား၊ အိန္ဒိယ နှင့် အရှေ့အာဖရိက ယဉ်ကျေးမှုတို့မှလည်း လွှမ်းမိုးမှု ရှိသည်။ အာရပ် နှင့် ပါရှား ပုံစံယူထားသော ဗိသုကာ လက်ရာတို့မှာ ဒေသခံ အဲမရိတ်တို့၏ ကိုယ်ပိုင်လက္ခဏာကို ပြဆိုနေခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ အဲမရိတ် ယဉ်ကျေးမှုတွင် ပါရှား ယဉ်ကျေးမှု အငွေ့အသက်များ ဖုံးလွမ်းနေသည်ကို ရိုးရာ အဲမရိတ် ဗိသုကာ လက်ရာများနှင့် ကျေးလက် အနုပညာတို့တွင် သိသာစွာ တွေ့ရသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဘာဂျီးလ် ခေါ် လေခံများမှာ ရိုးရာ အဲမရိတ် ဗိသုကာ ပညာ၏ အမှတ်အသား တစ်ခု ဖြစ်ပြီး ပါရှား ဗိသုကာ၏ ဩဇာ သက်ရောက်မှု တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။
အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စုတွင် အမျိုးမျိုး ကွဲပြားနေသော လူ့အဖွဲ့အစည်း ရှိသည်။ ဒူဘိုင်း၏ အဓိက အားလပ်ရပ်များတွင် ရာမဒန် ဥပုသ်လကို ကုန်ဆုံးသည့် နေ့ဖြစ်သော အစ်နေ့ နှင့် အမျိုးသားနေ့ သို့မဟုတ် အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စုကို စတင်တည်ထောင်သည့် နေ့ ဒီဇင်ဘာ ၂ ရက် တို့ ပါဝင်ကြသည်။ အဲမရိတ်အမျိုးသားများမှာ ခြေချင်းဝတ်ထိ ရှည်လျားပြီး အဖြူရောင် သိုးမွေး သို့မဟုတ် ချည်ဖြင့် ရက်လုပ်ထားသော ကန်ဒူရာခေါ် အဝတ်အစားကို ကြိုက်နှစ်သက်ကြပြီး အဲမရိတ် အမျိုးသမီး များမှာမူ ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်း အတော်များများကို ဖုံးလွှမ်းထားသော အပေါ်ဝတ် ဖြစ်သည့် အာဘာယာကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။
အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စုရှိ ပြတိုက်များတွင် ဒေသအတွင်း နာမည်ရှိသော ပြတိုက် အချို့ ရှိပြီး နာမည် အကျော်ကြားဆုံးမှာ ရှာဂျာရှိ ပြတိုက် ၁၇ ခု ပါဝင်သော အမွေခံ နယ်မြေ ဖြစ်ကာ ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် အာရပ်ကမ္ဘာ၏ ယဉ်ကျေးမှု မြို့တော် အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံရသည်။ ဒူဘိုင်းတွင်မူ အယ်လ်ကွာရပ်ဇ် တွင် ပန်းချီပြခန်း အများ အပြား ရှိပြီး ဆယ်လ်ဆာလီ ပုဂ္ဂလိက ပြတိုက် ကဲ့သို့သော ပြတိုက်များလည်း ရှိသည်။ အဘူဒါဘီတွင်မူ ဆာဒီယတ်ကျွန်းပေါ်တွင် ယဉ်ကျေးမှု ရပ်ကွက်ကို တည်ထောင်ထားသည်။ စီမံကိန်း အကြီးစား ၆ ခုကို စီစဉ်နေပြီး ဂူဂန်ဟိုင်း အဘူဒါဘီ နှင့် လိုဗာ အဘူဒါဘီတို့ အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ဒူဘိုင်းတွင် ကွန်းစ်သဲလ် ပြတိုက်နှင့် ပြခန်းများ အနုပညာရှင်များ အတွက် ရပ်ကွက် တစ်ခုကို တည်ဆောက်ရန် စီစဉ်နေသည်။
အဲမရိတ် ယဉ်ကျေးမှုသည် အရှေ့ အာရေဗျ ယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်း တစ်ခု ဖြစ်သည်။ လီဝါသည် ဒေသအတွင်း သီဆိုကခုန်လေ့ ရှိသော ဂီတ နှင့် အက အမျိုးအစား ဖြစ်ပြီး အာဖရိက ဂရိတ်လိတ် ဒေသမှ ဘန်တူလူမျိုးတို့မှ ဆင်းသက်လာသော အသိုင်းအဝိုင်းတွင် အဓိက ဖြစ်သည်။ ဒူဘိုင်း ကန္တာရ ရော့ခ် ဂီတ ပွဲတော်သည် ဟဲဗီး မက်တယ်လ် နှင့် ရော့ခ် ဂီတပညာရှင်များ ပါဝင်သော အဓိကပွဲတော် တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စုတွင် ရုပ်ရှင်ရုံ အနည်းငယ်သာ ရှိသော်လည်း တိုးချဲ့လျက် ရှိသည်။
နမ့်အမ်ရွာ၊ ကျေးသီးမြို့နယ်
နမ့်အမ်ရွာ (Namam)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ ကျေးသီးမြို့နယ်၊ ဝမ်ဖွီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၀၂၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝမ်ဖွီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၂၅ ဦး၊ မ ၁၂၂၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၄၇ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ
အစားအသောက်
အဲမရိတ်တို့၏ ရိုးရာအစားအစာမှာ ထမင်း၊ ငါးနှင့် အသားတို့သာ အမြဲဖြစ်သည်။ အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စုရှိ လူများမှာ ၎င်းတို့၏ အစားအစာများကို အနောက်နှင့်တောင် အာရှနိုင်ငံများမှ မွေးစားထားပြီး အီရန်၊ ဆော်ဒီအာရေဗျ၊ ပါကစ္စတန် နှင့် အိုမန် နိုင်ငံတို့မှ ပါဝင်သည်။ ပင်လယ်စာမှာ အဲမရိတ်တို့၏ အဓိက အစားအစာအဖြစ် ရာစုနှစ်ပေါင်း များစွာကပင် ရှိခဲ့သည်။ အသား နှင့် ထမင်းတို့မှာ အခြား ပင်မ အစားအစာများ ဖြစ်ကာ သိုးကလေးသား နှင့် သိုးသား တို့ကို ဆိတ်သား နှင့် အမဲသားတို့ထက် ပို၍ နှစ်ခြိုက်ကြသည်။ ထင်ရှားသော သောက်စရာများမှာ ကော်ဖီ နှင့် လက်ဖက်ရည်တို့ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့အား ဖာလာ၊ ကုံကုမံ နှင့် ပူဒီနာတို့ဖြင့် အရသာ ဖြည့်စွက်ကာ သိသာသော အရသာ ထွက်အောင် ပြုလုပ်ကြသည်။ အမြန်ပြင် အစားအစာများမှာ လူငယ်များ အကြားတွင် ရေပန်းစားလွန်းလှသဖြင့် အမြန်ပြင် အစားအစာများ အလွန်အကျွံ စားသုံးခြင်း သည် အန္တရာယ်ရှိကြောင်းကို မီးမောင်းထိုး ပြသမည့် ကန်ပိန်းများကို စတင်လုပ်ကိုင် နေရသည်။ အရက်ကို ဟိုတယ် စားသောက်ဆိုင်များနှင့် ဘားများတွင်သာ ရရှိနိုင်သည်။ နိုက်ကလပ် အားလုံးမှာ အရက်ရောင်းရန် ခွင့်ပြုထားသည်။ အချို့သော စူပါမားကက်များတွင် အရက်ရောင်းချခွင့် ပြုထားသော်လည်း သီးခြားနေရာတွင် ရောင်းချသည်။ အရက်ကို သောက်သုံးနိုင်သော်လည်း လူအများရှေ့တွင် မူးရူးနေခြင်း နှင့် မော်တော်ယာဉ် မောင်းနှင်ရာတွင် သွေးထဲ၌ အရက် ရှိနေခြင်းတို့အား ဥပဒေမှ တားမြစ်ထားသည်။
နမ့်အမ်ရွာ၊ ကျေးသီးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျေးသီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ
အားကစား
ဘောလုံး ကစားနည်းမှာ ဒူဘိုင်းတွင် ရေပန်းစားသော အားကစားနည်း တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ အယ်လ်နာဆာ အက်စ်စီ၊ အယ်လ်အန်၊ အယ်လ် ဝါဆယ်၊ အယ်လ် ရှပ်ဘတ် ၊ အယ်လ် ရှာဂျာ၊ အယ်လ်ဝါဒါ၊ အယ်လ် အာလီ တို့မှာ နာမည်အကျော်ကြားဆုံးသော ကလပ်အသင်းများ ဖြစ်ကြပြီး ဒေသအတွင်း ချန်ပီယံ အဖြစ် အချိန်ကာလ ကြာမြင့်စွာ နာမည် ရခဲ့သည်။ အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စု ဘောလုံး အဖွဲ့ချုပ်ကို ၁၉၇၁ ခုနှစ်တတွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ထိုအချိန်မှစ၍ ၎င်း၏ အချိန်နှင့် ကြိုးစားအားထုတ်မှုများကို အသုံးချ၍ ဘောလုံး ကစားနည်းကို မြှင့်တင်ခြင်း၊ လူငယ် အစီအစဉ်များကို အကောင်အထည်ဖော်ခြင်းနှင့် ဘောလုံးကစားသမားများသာမက ဒေသတွင်း အသင်းများရှိ တာဝန်ရှိသူများနှင့် နည်းပြများ၏ စွမ်းဆောင်ရည်ကိုပါ မြှင့်တင်ခြင်းတို့ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စု အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်းသည် ၁၉၉၀တွင် အီဂျစ် အသင်းနှင့် အတူ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား ဘောလုံးပွဲအတွက် ခြေစစ်ပွဲ အောင်ခဲ့သည်။ ထိုကမ္ဘာ့ဖလားမှာ အာရပ်နိုင်ငံ ၂ နိုင်ငံ တပြိုင်တည်း ခြေစစ်ပွဲ အောင်ခြင်း အနေနှင့် ၃ ကြိမ်မြောက် ဆက်တိုက် ဖြစ်ခဲ့ပြီး ကူဝိတ် နှင့် အယ်လ်ဂျီးရီးယား အသင်းတို့မှာ ၁၉၈၂ ကမ္ဘာ့ဖလား ခြေစစ်ပွဲတွင် လည်းကောင်း၊ ၁၉၈၆ ကမ္ဘာ့ဖလား ခြေစစ်ပွဲတွင် အီရတ် နှင့် အယ်လ်ဂျီးရီးယား အသင်းတို့မှာလည်းကောင်း အသီးသီး ခြေစစ်ပွဲ အောင်ခဲ့ကြသည်။ ယူအေအီးသည် ပင်လယ်ကွေ့ ဖလား ချန်ပီယံ ပြိုင်ပွဲတွင် ဖလား ၂ ကြိမ် ရရှိခဲ့ပြီး ပထမ ဖလားမှာ ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ အဘူဒါဘီတွင် ကျင်းပသော ပွဲတွင်လည်းကောင်း၊ ဒုတိယ ဖလားမမှာ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ဘာရိန်းတွင် ကျင်းပသော ပွဲတို့တွင် လည်းကောင်း ဖြစ်သည်။ ယူအေအီး အနေနှင့် ၂၀၁၉ ခုနှစ် အေအက်ဖ်စီ အာရှ ဖလားကို အိမ်ရှင် အဖြစ် လက်ခံ ကျင်းပမည် ဖြစ်သည်။
ခရစ်ကက် ကစားနည်းမှာလည်း ယူအေအီးတွင် ရေပန်းအစားဆုံး ကစားနည်း တစ်ခုဖြစ်ပြီး တောင်အာရှ ဒေသတွင်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံများ၊ ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း နှင့် ဩစတြေးလျ မှ နိုင်ငံခြားသား ဝန်ထမ်း အများအပြား ရှိခြင်းမှာ အဓိက အကြောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရှာဂျာရှိ ရှာဂျာ ခရစ်ကက် အသင်း အားကစားကွင်း၌ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ တက်စ် ခရစ်ကက် ပြိုင်ပွဲကို ၄ ကြိမ်တိုင်အောင် အိမ်ရှင် အဖြစ် ကျင်းပခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ အဘူဒါဘီရှိ ရှိတ်ဇာယတ် ခရစ်ကက် ကစားကွင်းတွင်လည်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ခရစ်ကက် ကစားပွဲများကို အိမ်ရှင် အဖြစ် လက်ခံ ကျင်းပခဲ့သည်။ ဒူဘိုင်းတွင် ခရစ်ကက်ကွင်း အမှတ် ၁ နှင့် ၂ ဆိုသော ခရစ်ကက် ကစားကွင်း ၂ ခုရှိပြီး တတိယမြောက် ဖြစ်သော ဒီအက်စ်စီ ခရစ်ကက် ကစားကွင်းမှာ ဒူဘိုင်း အားကစား မြို့တော်၏ တစိတ်တဒေသ ဖြစ်သည်။ ဒူဘိုင်းသည် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ခရစ်ကက် ကောင်စီ ရုံးစိုက်ရာ မြို့လည်း ဖြစ်သည်။ ယူအေအီး အမျိုးသား ခရစ်ကက် အသင်းသည် ၁၉၉၆ ခရစ်ကက် ကမ္ဘာ့ဖလား အတွက် အရည်အချင်းစစ် အောင်မြင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၇ ခုနှစ် ခရစ်ကက် ကမ္ဘာ့ဖလား အရည်အချင်းစစ် အောင်မြင်ရန် သီသီလေး လွဲခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဩစတြေးလျနှင့် နယူးဇီလန် တွင် ကျင်းပသော ၂၀၁၅ ခရစ်ကက် ကမ္ဘာ့ဖလား အတွက် အရည်အချင်းစစ် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ နောက်ပုံစံ တစ်မျိုး ကျင်းပသော အာရှဖလား ခရစ်ကက် ပြိုင်ပွဲသည် ၂၀၁၆ မတ်လ ပထမပတ်တွင် ကျင်းပနိုင်လိမ့်မည် ဖြစ်သည်။
ဖော်မြူလာဝမ်း ကားမောင်းပြိုင်ပွဲသည် အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စုတွင် ရေပန်းစားပြီး မျက်စိပသာဒ ဖြစ်စရာ ယက်စ် မရီနာ ဆားကစ် တွင် နှစ်စဉ် ကျင်းပလေ့ ရှိသည်။ ပြိုင်ပွဲကို ညနေခင်းတွင် ကျင်းပပြီး နေ့အလင်းရောင်တွင် စတင်ကာ ညဘက်တွင် ပြီးဆုံးသော ပထမဆုံး သော ဂရန်းပရီ ပြိုင်ပွဲ ဖြစ်သည်။ အခြား ရေပန်းစားသော အားကစားနည်းများတွင် ကုလားအုတ်ပြိုင်ခြင်း၊ သိမ်းငှက်ပြိုင်ခြင်း၊ ခရီးကြမ်း မြင်းစီးခြင်း နှင့် တင်းနစ်တို့ ပါဝင်သည်။ ဒူဘိုင်း စော်ဘွားနယ်တွင် အဓိက ဂေါက်ကွင်း ၂ ခု ရှိပြီး ဒူဘိုင်း ဂေါက်ကလပ် နှင့် အဲမရိတ် ဂေါက်ကလပ် တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ယခင်က ကလေးငယ်များကို ကုလားအုပ်စီးနှင်းသူ အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသဖြင့် ဝေဖန်မှု အများ အပြား ခံခဲ့ရသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ယူအေအီးမှ ကလေးငယ်များကို ထိုကစားနည်းတွင် အသုံးပြုချင်းကို တားမြစ်ခဲ့ပြီး နှစ်အနည်းငယ် အကြာတွင် ကလေးငယ်များအားလုံးကို ဖယ်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ အန်ဆာ ဘာနေးအား ထိုကိစ္စတွင် ၎င်း၏ လုပ်ဆောင်ခဲ့မှုအတွက် မကြာခဏ ချီးကျူးခြင်း ခံရသည်။
ပညာရေး
ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာနမှ အဘူဒါဘီမှလွဲ၍ အခြား စော်ဘွားနယ် အားလုံးတွင် ပညာရေးစနစ်ကို အထက်တန်း အထိ ကြီးကြပ်သည်။ အဘူဒါဘီတွင်မူ အဘူဒါဘီ ပညာရေး ကောင်စီ၏ အာဏာ အောက်တွင် ရှိသည်။ ကျောင်းများတွင် မူလတန်းကျောင်း၊ အလယ်တန်းကျောင်း နှင့် အထက်တန်းကျောင်းတို့ ရှိသည်။ အများပြည်သူ ဆိုင်ရာ ကျောင်းများကို အစိုးရက ထောက်ပံ့ပြီး သင်ရိုးညွှန်းတမ်းမှာ အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စု၏ ဖွံ့ဖြိုးရေး ရည်မှန်းချက်များနှင့် ကိုက်ညီအောင် ရေးဆွဲထားသည်။ အများပြည်သူ ဆိုင်ရာ ကျောင်းများတွင် အာရပ်ဘာသာစကားဖြင့် သင်ကြားပို့ချပြီး အင်္ဂလိပ် ဘာသာအား ဒုတိယ ဘာသာစကား အဖြင့် အာရုံစိုက် လုပ်ဆောင်သည်။ နိုင်ငံတကာမှ အသိအမှတ်ပြုသော ပုဂ္ဂလိက ကျောင်းများလည်း အများအပြား ရှိသည်။ အများပြည်သူဆိုင်ရာ ကျောင်းများမှာ ယူအေအီး နိုင်ငံသားများ အတွက် အခမဲ့ ဖြစ်ပြီး ပုဂ္ဂလိက ကျောင်းများ၏ လခမှာမူ အမျိုးမျိုး ကွဲပြားသည်။
အဆင့်မြင့် ပညာရေး စနစ်အား အဆင့်မြင့်ပညာ ဝန်ကြီးဌာနမှ ကြီးကြပ်သည်။ ထိုဝန်ကြီး ဌာန အနေနှင့် ကျောင်းသားများကို ဘွဲ့ကြို တက္ကသိုလ်များသို့ ဝင်ခွင့် ပြုရာတွင်လည်း တာဝန်ရှိသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် လူကြီး စာတတ်မြောက်မှုနှုန်းမှာ ၉၀% ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံ အနှံ့အပြားတွင် ရှိသော လူကြီး ပညာရေး စင်တာ ၈၆ ခုတွင် နိုင်ငံသား ထောင်ပေါင်းများစွာ ပညာသင်ကြားလျက် ရှိကြသည်။
ကျန်းမာရေး
၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာနမှ အဘူဒါဘီ နှင့် ဒူဘိုင်းတို့ကဲ့သို့ သီးခြား ကျန်းမာရေး အာဏာပိုင် အဖွဲ့မရှိဘဲ ၎င်း၏ အုပ်ချုပ်မှု အောက်တွင်ရှိနေသော မြောက်ပိုင်း စော်ဘွားနယ်များ အတွက် အများပြည်သူဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေး ကဏ္ဍအတွက် ၅ နှစ် ကျန်းမာရေး မဟာဗျူဟာကို ဖော်ထုတ် ကြေညာခဲ့သည်။ ထိုမဟာဗျူဟာမှ ကျန်းမာရေး ဆိုင်ရာ ပေါ်လစီများကို တညီတညွတ်တည်း ပေါင်းစည်းရန်၊ ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုများကို သင့်တင့်သော နှုန်းထားဖြင့် ရရှိနိုင်ရေးကို တိုးမြှင့် ဆောင်ရွက်ရန် နှင့် နိုင်ငံရပ်ခြား ဆေးကုသရေး အပေါ် မှီခိုခြင်းအား တစ်ချိန်တည်းတွင် လျှော့ချရန် အာရုံစိုက် ရေးဆွဲထားသည်။ ဝန်ကြီး ဌာနမှ လက်ရှိ ဆေးရုံ ၁၄ ခုတွင် နောက်ထပ် ၃ ခု ထပ်တိုးရန်၊ အခြေခံ ကျန်းမာရေး စင်တာ လက်ရှိ ၈၆ ခုအား ၂၉ ခု ထပ်တိုးရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။
အဘူဒါဘီတွင် နိုင်ငံခြားသား ဝန်ထမ်းများနှင့် ၎င်းတို့အား မှီခိုသူများ အတွက် မယူမနေရ ကျန်းမာရေး အာမခံ ထားရှိစေခြင်းမှာ ကျန်းမာရေး ပေါ်လစီ အပြောင်းအလဲတွင် အဓိက တွန်းအား တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဘူဒါဘီ နေထိုင်သူများသည် ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ထို အစီအစဉ် အောက်၌ စတင် အကျုံးဝင်ခဲ့ပြီး ဒူဘိုင်းမှ ၎င်းတို့၏ အစိုးရ ဝန်ထမ်းများ အတွက် အလားတူ ပြလုပ်ခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဖက်ဒရယ် ဥပဒေ အရ နိုင်ငံ အတွင်းရှိ အဲမရိတ် နိုင်ငံသားများ အားလုံးနှငင့် နိုင်ငံခြားသား ဝန်ထမ်းများ အာလုံးတို့မှာ ပေါင်းစပ်ထားသော မယူမနေရ ကျန်းမာရေး အာမခံ အစီအစဉ်ဖြင့် အကာအကွယ် ရရှိနိုင်မည် ဖြစ်သည်။ The introduction of mandatory health insurance in Abu Dhabi for expatriates and their dependants was a major driver in reform of healthcare policy.
ယူအေအီး အနေနှင့် ပင်လယ်ကွေ့ဒေသ အတွင်းရှိ အာရပ်နိုင်ငံများ၏ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး ကောင်စီ အတွင်းမှ လာရောက် ဆေးကုသသူ နိုင်ငံခြားသား များကြောင့် အကျိုးဖြစ်ထွန်း စေသည်။ ယူအေအီး အနေနှင့် ပါရှန်း ပင်လယ်ကွေ့ အတွင်းရှိ အခြား အာရပ်နိုင်ငံများထက် ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုတွင် ပို၍ အဆင့်မြင့် သဖြင့် ပလတ်စတစ် ဆာဂျရီ နှင့် အဆင့်မြင့် လုပ်ဆောင်မှုများ၊ နှလုံးနှင့် ကျောရိုး ခွဲစိတ်ကုသမှုများ၊ သွားနှင့် ခံတွင်း ကုသမှုများ ခံယူမည့် နိုင်ငံခြားသား ဆေးကုသသူ အများအပြားကို ဆွဲဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ
ကဏ္ဍ:အနောက်အာရှရှိ နိုင်ငံများ ကဏ္ဍ:အရှေ့အလယ်ပိုင်းရှိ နိုင်ငံများ
အနိစ္စသညာသုတ်
မမြဲ မမြဲဟူသော အမှတ် “အနိစ္စသညာ”ကို ပွားများအပ်, ကြိမ်ဖန်များစွာ အလေ့ အလာပြုအပ်သည်ရှိသော် ကာမဂုဏ်၌ စွဲမက်မှု ကာမရာဂအားလုံး၊ ရုပ်၌ စွဲမက်မှု ရူပရာဂအားလုံး၊ ဘဝ၌ စွဲမက်မှု ဘဝရာဂအားလုံးကို ကုန်ခမ်းစေနိုင်၏။ ငါဟူသော မာန် (၉) ပါးတို့ကို ပယ်နိုင်၏-ဟု သရဒသမယ၌ လယ်ထွန်သော ဥပမာ၊ ဖြူးဆံမြက်ရိတ်သော ဥပမာ၊ သရက်သီးခိုင် ဥပမာ၊ အိမ်၏အထွတ် ဥပမာ၊ အကျော်နံ့သာ ဥပမာ၊ စန္ဒကူးနီ ဥပမာ၊ မိုးစွေ (မြတ်လေး)ပန်း ဥပမာ၊ စကြာမင်း ဥပမာ၊ လဗိမာန် ဥပမာ၊ နေဗိမာန် ဥပမာ-ဟူသော ဥပမာဆယ်မျိုးတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်၍ ဟောတော်မူသည်။
ခန္ဓာငါးပါး၊ ခန္ဓာငါးပါးဖြစ်ကြောင်း၊ ခန္ဓာငါးပါး၏ ချုပ်ငြိမ်းရာကို ခွဲစိတ်သိမြင်အောင် ပွားများရမည်။ ဤသို့ အနိစ္စသညာကို ပွားများသည်ရှိသော် ကာမရာဂအားလုံး၊ ရူပရာဂအားလုံး၊ ဘဝရာဂအားလုံး၊ အဝိဇ္ဇာအားလုံးကို ကုန်ခမ်းစေပြီး၊ ငါဟူသော မာန (၉) ပါးကို အမြစ်ပြတ်ပယ်နုတ်နိုင်၏-ဟု ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
ကျီးကန်းကျွန်းရွာ၊ ခြောက်အိမ်တန်း
ကျီးကန်းကျွန်းရွာ၊ ခြောက်အိမ်တန်း
ရေမောင်းကုန်းရွာ၊ ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်
ရေမောင်းကုန်းရွာ (Yaemaungkone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်၊ သင်္ဂတုန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၉၈၇၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သင်္ဂတုန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၃၀ ဦး၊ မ ၄၄၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၇၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လျှပ်ငြိမ်ပညာ
လျှပ်ငြိမ်ပညာ သည် ရူပဗေဒ၏ ဘာသာရပ်ခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး လျှပ်စစ်ဓာတ်များကို ငြိမ်သက်နေရာတွင် လေ့လာသော ဘာသာရပ်ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လျှပ်စစ်သံလိုက်
ပုံခိတ် (ထက်)ရွာ၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်
ပုံခိတ် (ထက်)ရွာ (Ponghkeik (Upper))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ မိုင်းပတ် (အထက်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၂၅၆၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းပတ် (အထက်)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၉၃ ဦး၊ မ ၁၁၆၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၄၅၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျိုင်းတုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဇင်းခြံရွာ၊ ကျောက်နီမော်
ဇင်းခြံရွာ၊ ကျောက်နီမော်
မဟာတိဿထေရ်
မဟာတိဿထေရ်သည် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် ကိလေသာကုန်ခမ်းရဟန္တာဖြစ်သွားသည့် ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်။
သမိုင်း
ထိုတိဿမထေရ်၏ ခယ်မ (ညီ၏ဇနီး) သည် တိဿမထေရ် သာသနာတော်တွင် ပျော်မွေ့ခြင်းမရှိဘဲ လူထွက်လာပါက ပစ္စည်းဥစ္စာများကို ခွဲဝေပေးရမည်ကို စိုးရိမ်လျက် ရှိ၏။ ထို့ကြောင့် တစ်ယောက်စီတွင် ဂိုဏ်းသားတစ်ရာစီရှိသည့် လူဆိုးကြီးငါးဦးတို့ကို ခေါ်ကာ တိဿမထေရ်အား သတ်ဖြတ်ရန် စေခိုင်းလေသည်။ ဤသို့ဖြင့် လူဆိုးကြီးငါးဦးသည်လည်း မထေရ်အား သတ်ဖြတ်ရန် တောသို့သွားလေသည်။
ထို့နောက်တွင် မထေရ်သည် မိမိ၏ ပေါင်ကျိုးခြင်း ကြောင့်ဖြစ်လာသည့် ဆင်းရဲမှုကို ဖယ်ခွာ၍ မိမိ၏ ရဟန်းဖြစ်သည်မှ ယနေ့တိုင် စောင့်ထိန်းလာသည့် သီလ၏ စင်ကြယ်မှုကို ပြန်လည်အောက်မေ့သည့်အခါ နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်မှုများ ဖြစ်လာ၏။ ထို့နောက်တွင် မြတ်စွာဘုရားထံမှ သင်ယူလာခဲ့သည့် ဝိပဿနာတရားကို ပွားများရာ အရုဏ်တက်သည့်အခါတွင် အရဟတ္တဖိုလ်သို့ရောက်ကာ ရဟန္တာဖြစ်ခဲ့လေသည်။
မယ်ဇလီခင်ရွာ၊ ညောင်လေးပင်မြို့နယ်
မယ်ဇလီခင်ရွာ (Meizalikhin)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ညောင်လေးပင်မြို့နယ်၊ ဖိုးတုပ္ပုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၈၉၃၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖိုးတုပ္ပုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၂၃ ဦး၊ မ ၁၈၅၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၇၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ညောင်လေးပင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တိနုရွာ၊ မောက်မယ်မြို့နယ်
တိနုရွာ (Tinu)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မောက်မယ်မြို့နယ်၊ နမ့်လွတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၅၃၃၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နမ့်လွတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၈၉ ဦး၊ မ ၉၃၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၂၇ ဦးနေထိုင်သည်။
သဘော့ချောင်းရွာ၊ သဘော့ငူ
သဘော့ချောင်းရွာ၊ သဘော့ငူ
ရွှေဘန်းချောင်းရွာ၊ ခြောက်အိမ်တန်း
ရွှေဘန်းချောင်းရွာ၊ ခြောက်အိမ်တန်း
ဒူးထောက်ရွာ၊ ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်
ဒူးထောက်ရွာ (Duhtauk)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်၊ ဒူးထောက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၈၉၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မစ်ရှင်း အင်ပေါ်စပယ် - လျှို့ဝှက်စစ်ဆင်ရေး
မစ်ရှင်း အင်ပေါ်စပယ် - လျှို့ဝှက်စစ်ဆင်ရေးသည် လျှို့ဝှက်သည်းဖို အက်ရှင် ဇာတ်ကားဖြစ်ပြီး မစ်ရှင်း အင်ပေါ်စပယ် ဇာတ်ကားများ၏ စတုတ္ထတွဲ ဖြစ်သည်။ ဟောလိဝုဒ်မင်းသားကြီး တွမ်ခရုဇ် (Tom Cruise) က အီသင်ဟန့် (Ethan Hunt) အဖြစ် သရုပ်ဆောင်ထားသည်။ ဆွီဒင်ဖွား ရုရှနျူကလီယာ သိပ္ပံပညာရှင်၏ နျူကလီယာစစ်ပွဲ စတင်ရန် အကြံအစည်ကို အီသင်ဟန့်နှင့် လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များက ဖြိုခွဲနိုင်လိုက်သည့် အကြောင်း ရိုက်ကူးထားသည်။ ယင်းဇာတ်ကားကို ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ရုံတင်ပြသသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ
ကျွဲချရွာ၊ မင်းဘူးမြို့နယ်
ကျွဲချရွာ (Kywecha)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ မင်းဘူးမြို့နယ်၊ မန်းကြိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၅၉၈၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန်းကြိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၆၅ ဦး၊ မ ၁၅၆၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၉၃၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းဘူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မကောင်ရွာ၊ ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်
မကောင်ရွာ(Makawng)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်၊ မရှော့ခူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၈၂၅၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မရှော့ခူးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၇ ဦး၊ မ ၂၃ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၅၀ ဦး နေထိုင်သည်။
နမ့်ကတ်ရွာ၊ ကျေးသီးမြို့နယ်
နမ့်ကတ်ရွာ (Namkat)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ ကျေးသီးမြို့နယ်၊ ဝမ်ဖွီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၀၂၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝမ်ဖွီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၂၅ ဦး၊ မ ၁၂၂၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၄၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျေးသီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သံလျှက်စွန်းရွာ၊ ခြောက်အိမ်တန်း
သံလျှက်စွန်းရွာ၊ ခြောက်အိမ်တန်း
ရုံးငူလေးရွာ၊ ပေါက်ဆိန်ပဲ့
ရုံးငူလေးရွာ၊ ပေါက်ဆိန်ပဲ့
မန့်ဆာရွာ၊ မူဆယ်မြို့နယ်
မန့်ဆာရွာ (Manthsar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ မူဆယ်မြို့နယ်၊ ပူဝမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၈၂၅၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပူဝမ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၈၅ ဦး၊ မ ၅၈၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၇၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ယွက်စစ်
စဝ်ယွက်ဆစ် (Yawd Serk၊ ) သည် ရှမ်းလူမျိုး တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင် ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး သျှမ်းပြည်ပြန်လည်ထူထောင်ရေးကောင်စီ၏ ဥက္ကဋ္ဌနှင့် ရှမ်းပြည်တပ်မတော်-တောင်ပိုင်း၏ စစ်ဦးစီးချုပ်အဖြစ် ၂၀၁၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၃ ရက်နေ့အထိ တာဝန်ယူခဲ့သူဖြစ်သည်။
မန့်ဆာရွာ၊ မူဆယ်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မူဆယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပေါက်တောရွာ
ကိုးကား
ပေါက်တောရွာ
စိမ်းညှင်းပြာရွာ၊ ကျောက်တလုံး
စိမ်းညှင်းပြာရွာ၊ ကျောက်တလုံး
တြာရှီဂန်ခရိုင်
တြာရှီဂန်ခရိုင် ( ဇုံခါ: བཀྲ་ཤིས་སྒང་རྫོང་ཁག་; Wylie : Bkra-shis-sgang rdzong-khag ; ဗက​ြား သိဿခင် ရ္ဇုင်ခဂ်သည်ဘူတန်အရှေ့ဘက်စွန်းရှိ ရ္ဇုင်ခဂ်(ခရိုင်)တစ်ခုဖြစ်သည်။
အထင်ကရ
thumb|267x267px| တြာရှီဂန် ရ္ဇုင်
ရွှေတမာရွာ
ရွှေတမာရွာ
အဘိုး (နတ်)
အဘိုးသည် မြန်မာ့မိရိုးဖလာကိုးကွယ်ကြသည့် နတ်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။
သမိုင်း
အဘိုးနှင့် ပတ်သက်သည့် ခုနှစ်သက္ကရာဇ်နှင့် မြို့ရွာကို မသိရှိရပေ။ အဘိုးသည် တံငါ၊ မုဆိုးအလုပ်ဖြင့် အသက်မွေးပြီး မွန်လူမျိုး ဘိုးတော်ကရင်၊ အချို့ကမူ ဗမာကရင်လူမျိုး “အပိုး” ဟု ပြောကြသည်။
အဘိုးအား နတ်ဘဝမရောက်မီ လူ့ဘဝ၌ပင် ရပ်ရွာများတွင် နတ်ကန္နားပေးသည့်အခါတွင် ၎င်းအတွက် တစ်ပွဲတင်ဆက်ပသကြရသည့်အတွက် “တစ်ပွဲစားကြီး” ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ တစ်နေ့သောအခါတွင် အဖိုးသည် နောက်ပါများနှင့် တောထဲသို့ အမဲပစ်ထွက်သွားရာ လူအများရှေ့တွင်ပင် ပျောက်ကွယ်သွားပြီး နတ်ဘဝသို့ ရောက်သွားသည်ဟု ဆိုကြသည်။
ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု
အဘိုးသည် ပင်လယ်ပိုင်းတွင် အထူးထင်ရှားသဖြင့် ရေခရီးဖြင့် သွားလာသူများသည် ရိုသေစွာ ပင့်မြှောက်ကြရသည်။ ထို့ပြင် ရေငန်ပိုင်ဦးရှင်ကြီးကို တင်မြှောက်သည့်အခါတွင်လည်း အဘိုးအတွက် အောင်ပွဲတစ်ပွဲ တင်ဆက်ကြရသည်။
အဘိုးသည် နားလေးသဖြင့် အဘိုးအား တင်မြှောက်သည့်အခါတွင် “အဘိုး အဘိုး အဘိုး”ဟု သုံးကြိမ် ကျယ်လောင်စွာအော်ခေါ်ပြီးမှ တင်မြှောက်ကြရသည်။
ပုံတီရွာ၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်
ပုံတီရွာ (Pongti)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ မိုင်းပတ် (အထက်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၂၅၇၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းပတ် (အထက်)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၉၃ ဦး၊ မ ၁၁၆၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၄၅၃ ဦးနေထိုင်သည်။ ဒေသအခေါ်မှာ ပုံဟီ ဖြစ်သည်။
ရဲထွန်း (နိုင်ငံရေးသမား)
ရှေ့နေ ဦးရဲထွန်းကို ၁၉၃၇ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ရှေ့နေချုပ် ဦးချန်ထွန်း၏ အကြီးဆုံး သားဖြစ်သည်။ ပညာရေး ဝန်ကြီးချုပ် ဒေါက်တာဘမော်၏ သမီး ဒေါ်ဥမ္မာမော် နှင့် ထိမ်းမြားလက်ထပ်သည်။ မြို့မ အထက်တန်းကျောင်း တွင် တက်ရောက်ခဲ့သည်။
တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးတင်အေး (မြို့မ) စသော ဆဲဗင်းဇူလိုင် ကျောင်းသား အရေးတော်ပုံတွင် ပါဝင်ခဲ့သော ကျောင်းသား ခေါင်းဆောင်နှင့် ထင်ရှားသော နိုင်ငံရေးသမား ဖြစ်ခဲ့သည်။
၁၉၆၂ မတ်လ(၂)ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းခေါင်းဆောင်သော တော်လှန်ရေးကောင်စီအမည်ခံသည့် အာဏာသိမ်းမှုကို မတ်လ (၄) ရက်တွင် တကသ၊ ရကသ၊ဗကသ တို့က ကန့်ကွက်ကြောင်း ပူးတွဲကြေညာချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့ကြသည်။ မြို့မကျောင်းသားများ၊ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများသည်ကြွေးကြော်သံများ ကြွေးကြော်ကာ လှည့်လည် ဆန္ဒပြရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။
၁၉၇၄ ခုနှစ် ဦးသန့် အရေးအခင်း၏ ချီတက်ဆန္ဒပြပွဲများ၊ ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြပွဲများတွင်လည်းပါဝင်ခဲ့သည်။
၁၉၈၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၈၈၈၈ အရေးအခင်း ဆန္ဒပြရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။
စစ်အစိုးရ၏ အကြိမ်ကြိမ် ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ထားခြင်းခံခဲ့ရသည်။
ဦးရဲထွန်းသည် ၂၀၁၀ ခုနှစ် မေ ၇ ရက်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ဆက်ကတန်တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တော
ဆက်ကတန်တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တောသည် ဘူတန်နိုင်ငံရှိ ဆမ်ဒြပ် ဂျုံခါရ်ခရိုင်နှင့် တြာရှီဂန်ခရိုင်တွင်( အဓိက) တည်ရှိသော တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တောဖြစ်သည်။  ၎င်းသည်နိုင်ငံကို အကာအကွယ်ပေးထားသည့်ဧရိယာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ယူနက်စကိုဝင်ရန်အတွက် ဘူတန်မှယာယီစာရင်းသွင်းထားသည့်နေရာဖြစ်သည်။
သစ်ပင်ပန်းမန်များနှင့်သတ္တဝါများ
right|thumb|300x300px| အနက်ရောင် -ရမ်ပဒ် မက်ဂပေ ဘေးမဲ့တောတွင် ဘူတန်၏ ဂေဟစနစ်နှင့်ရှုခင်းများ စွာတစ်စုတစ်စည်းတည်ရှိပြီး ၎င်းသည် အရှေ့ဟိမဝန္တာမိုးသစ်တောကြီး၏အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အရှေ့ပိုင်းအပြာရောင်ထင်းရှူးပင် နှင့် အနက်ရောင် - အဖုအပိမ့်များ အပါအဝင် အစုလိုက်မျိုးစိတ် များစွာကိုကာကွယ်ပေးသည်။
ဆက်ကတန်တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တောအဆိုပါ migoi ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ဖို့အစိတ်အပိုင်းအတွက်ဖန်တီးခဲ့, တစ်ဦး yeti -like cryptid သူ၏တည်ရှိမှုကိုသိပ္ပံနည်းကျအတည်မပြုရသေးပေမယ့်အရာအတွက်ဒေသခံလူဦးရေပြင်းပြင်းထန်ထန်ယုံကြည်သည်။ Migoi သည်ထိုဒေသ၏မြောက်ပိုင်းတွင် ကျက် စားသည်ဟုယုံကြည်ရသည်။
နယ်မြေပိုင်နက်အငြင်းပွားမှု
ဆက်ကတန်​တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တောဧရိယာသည် ၂၀၂၀၊ ဇွန်လတွင် တရုတ်အစိုးရနှင့် ဘူတန်အကြားအငြင်းပွားသောနယ်မြေဖြစ်ကြောင်း တရုတ်အစိုးရမှပြောကြားခဲ့သည်။ ဘူတန်က ဤပြောဆိုချက်ကိုငြင်းပယ်ခဲ့ပြီးတရုတ်သည်ယခင်ကထိုဒေသအားတောင်းဆိုခဲ့ဖူးကြောင်းငြင်းဆိုခဲ့သည်။ ၂၀၂၀ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ဘီအာအိုသည် ဘူတန်အရှေ့ပိုင်းမှ အနောက်ပိုင်း တာဝမ်နယ်မြေရှိ ဆက်ကတန်တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တောမှတစ်ဆင့် လမ်လာ-တြာရှီဂန်အထိမဟာဗျူဟာမြောက်လမ်းသစ်များတည်ဆောက်ခြင်းကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ကိုးကားချက်များ
ကဏ္ဍ:ဘူတန်နိုင်ငံရှိ ဘေးမဲ့တောများ
ဇီးကုန်းလေးရွာ၊ ညောင်လေးပင်မြို့နယ်
ဇီးကုန်းလေးရွာ (Zeekonelay)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ညောင်လေးပင်မြို့နယ်၊ ဖိုးတုပ္ပုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၈၉၃၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖိုးတုပ္ပုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၂၃ ဦး၊ မ ၁၈၅၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၇၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ညောင်လေးပင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မန်းကြိုးရွာ၊ မင်းဘူးမြို့နယ်
မန်းကြိုးရွာ (Mankyoe)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ မင်းဘူးမြို့နယ်၊ မန်းကြိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၅၉၈၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန်းကြိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၆၅ ဦး၊ မ ၁၅၆၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၉၃၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းဘူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝမ်နားကွတ်ရွာ၊ မောက်မယ်မြို့နယ်
ဝမ်နားကွတ်ရွာ (Wannarkut)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မောက်မယ်မြို့နယ်၊ နမ့်လွတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၅၃၃၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နမ့်လွတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၈၉ ဦး၊ မ ၉၃၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၂၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မောက်မယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မရှော့ခူးရွာ၊ ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တကူဆိပ်ရွာ၊ ခြောက်အိမ်တန်း
တကူဆိပ်ရွာ၊ ခြောက်အိမ်တန်း
ကုန်းစုရွာ၊ သဘော့ငူ
ကုန်းစုရွာ၊ သဘော့ငူ
နမ့်ကစ်ရွာ၊ ကျေးသီးမြို့နယ်
နမ့်ကစ်ရွာ (Namkit)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ ကျေးသီးမြို့နယ်၊ ဝမ်ဖွီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၁၁၃၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝမ်ဖွီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၂၅ ဦး၊ မ ၁၂၂၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၄၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျေးသီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရှန်တောင်ရွာ၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်
ရှန်တောင်ရွာ (Shantaung)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ မိုင်းပတ် (အထက်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၂၅၆၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းပတ် (အထက်)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၉၃ ဦး၊ မ ၁၁၆၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၄၅၃ ဦးနေထိုင်သည်။
သင်္ဂတုန်ရွာ၊ ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျောက်မှော် (မြောက်)ရွာ၊ ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နာနိုနည်းပညာ
နာနိုတက္ကနော်လော်ဂျီ (Nanotechnology; နာနို-နည်းပညာ) သည် အလွန့်အလွန် သေးငယ်သောဒြပ်ပစ္စည်း Nanoparticles တို့ကို လေ့လာသည့် သိပ္ပံ ဘာသာရပ် ဖြစ်ပေသည်။
အသုံးချမှုများ
၎င်း၏ထူးကဲကောင်းမွန်သော ဂုဏ်သတ္တိများကြောင့်၊ ၎င်း၏ဂုဏ်သတ္တိအမျိုးမျိုးကိုလိုက်၍ နယ်ပယ်အသီးသီးတွင် တွင်ကျယ်စွာဖြင့် တွေးတောကြံဆ အသုံးပြုလာ ကြပေသည်။ အထူးသဖြင့် အီလက်ထရောနစ်နယ်ပယ်၊ ဆေးပညာနယ်ပယ်၊ သတင်းနှင့်နည်းပညာဆိုင်ရာနယ်ပယ်၊ စွမ်းအင်ထိန်းသိမ်းရေးကဏ္ဌဆိုင်ရာနယ်ပယ်၊ မျိုးဗီဇဆိုင်ရာနယ်ပယ်တို့တွင် အောင်မြင်စွာဖြင့် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးချလျက် ရှိနေသည်မှာ ဆယ်စုနှစ်ခန့်ပင်ရှိပေပြီ။ ယနေ့လက်ရှိကမ္ဘာတွင်လည်း အစိုးရအသီးသီးနှင့် ပုဂ္ဂလိကစီးပွားရေးအဖွဲ့အစည်း အမျိုးမျိုးတို့သည်လည်း နန်နိုနည်းပညာ (Nanotechnology) ဖွံ့ဖြိုးရေးနှင့်၊ ၎င်းဒြပ်ပစ္စည်းကို အကျိုးရှိရှိထိရောက်စွာ အသုံးချနိုင်ရေး တို့အတွက်ရည်ရွယ်၍ တစ်စထက်တစ်စတိုး၍ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ ပြုလုပ်လာနေကြပေသည်။ အမှန်စင်စစ်အားဖြင့် နန်နိုနည်းပညာ (Nanotechnology)သည် မျက်မှောက်ခေတ်သိပ္ပံနယ်ပယ်တွင် နှစ်လိုဖွယ်အကျိုးဖြစ်ထွန်းမှု၊ အံ့မခန်းသောဒြပ်ပစ္စည်းအသစ်များ ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုတို့နှင့် အတူယှဉ်တွဲလျှက် ကျွန်ုပ်တို့မှီတင်းနေထိုင်ရာ ဤကမ္ဘာလောကကြီးအတွက် အမှန်တကယ်အကျိုးကျေးဇူးရှိသည့် ဆိုးကျိုးအနည်းဆုံးသော နည်းပညာသစ်တစ်ရပ် ဖြစ်သလောဆိုသည့် မေးခွန်းနှင့်လည်း ရင်ဆိုင်နေရဦးမည် ဖြစ်ပေသည်။
အက်တမ်, ဒြပ်ပစ္စည်း အခြေခံသဘောတရားများ
နန်နိုသိပ္ပံနှင့် နန်နိုနည်းပညာ (Nanoscience and Nanotechnology) ၏သဘောကို နားလည်သဘောပေါက်ရန် ၎င်း၏အရေးပါပုံကို နိဒါန်းအနေနှင့် ဖော်ပြပြီးနောက် ဒြပ်သတ္တုပစ္စည်းများ၏ တည်ဆောက်ပုံနှင့်ဂုဏ်သတ္တိများကို အခြေခံကျကျနား လည်သဘောပေါက်ရန်အတွက် အက်တမ်များ၏ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံကို ဖော်ပြပါမည်။ ထို့အပြင် ဒြပ်သတ္တုပစ္စည်းများ၏ သဘာဝရုပ်အခြေအနေများ၊ အက်တမ်များပုံဆောင်ခဲအဖြစ်ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံ၊ ၎င်းတို့၏ပုံဆောင်ခဲငြမ်းများအကြောင်းကိုလည်း ဆက်လက်ဖော်ပြပေးပါမည်။ နန်နိုနည်းပညာနယ်ပယ်၌ အချိန်နှင့်တပြေးညီပင် အသစ်၊ အသစ်သောဒြပ်ပစ္စည်းများပေါ်ထွက်လျက် ရှိပေသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့နှင့်ပတ်သက်သော သိပ္ပံပညာရပ်ကိုသိရှိနားလည်ရန်၊ သိပ္ပံနည်းကျကျလေ့လာအသုံးပြုနိုင်ရန်နှင့် အသုံးပြုနေစဉ်ဖြစ်ပေါ်တတ်သော ၎င်းတို့၏အပြုအမူကို ချုပ်ကိုင်ထားသည့်အချက်များကို နှံ့နှံ့စပ်စပ်သိရှိထားရန် အထူးလိုအပ်လှပေသည်။
အက်တမ် (အနုမြူ) များ
အားလုံးသော အရာဝတ္ထုများကို အက်တမ် (အနုမြူ)များဖြင့် ဖွဲ့စည်တည်ဆောက်ထား၏။ အက်တမ်တစ်ခုစီ၏အလယ်ဗဟို၌ လျှပ်စစ်အဖိုဓာတ်ဆောင်သော ပရိုတွန် (Protons)နှင့် ဓာတ်မဲ့ နယူထရွန် (Neutrons)တို့ ပေါင်းစပ်ပါဝင်သော အလေးချိန်စီးသည့် အမြုတေ (Nucleus) တစ်ခုစီပါရှိပြီး ၎င်းသည်လျှပ်စစ်အဖိုဓာတ်ကိုဆောင်၏။ ဤအမြုတေကို လျှပ်စစ်အမဓာတ်ဆောင်သော တစ်ခုသို့မဟုတ် တစ်ခုထက်ပို၍များသည့် အလွန်သေးငယ်သော အီလက်ထရွန်များက မိမိတို့၏ပတ်လမ်းအတိုင်း အဆက်မပြတ် လည်ပတ်၍ဝန်းရံထား၏။ အကြောင်းမှာ အမြုတေရှိ အဖိုဓာတ်နှင့် ၎င်းအားပတ်လမ်း အတိုင်းလှည့်ပတ်နေသော အီလက်ထရွန်အမဓာတ်တို့သည် အပြန်အလှန်ခိုင်မြဲစွာ ဆွဲငင်နေကြသောကြောင့်ဖြစ်ပေသည်။ အချို့သောအီလက်ထရွန်များသည် အမြုတေ ၏အနားမှ နီးကပ်စွာလှည့်ပတ်၍၊ အချို့မှာအမြုတေနှင့်ပို၍ဝေးသည့် နေရာများမှလှည့်ပတ်လျက် ရှိနေကြ၏။ အီလက်ထရွန်ပတ်လမ်း၏ ပျမ်းမျှအချင်းသည် ၁၀-၈ စင်တီမီတာ (၁/၁၀ဝ၀ဝ၀ဝ၀ဝ စင်တီမီတာ ) ခန့်ရှိ၏။ ပရိုတွန်နှင့်နှိုင်းစာပါက အီလက်ထရွန်များ၏ အလေးချိန်သည် ပြောပလောက်အောင်မရှိပေ။ အရွယ်ပမာဏအားဖြင့် အမြုတေ(Nucleus)သည် (ပျမ်းမျှ ၃×၁၀-၁၅ မီတာ) ရှိ၍၊ အက်တမ်မှာ (ပျမ်းမျှ ၃×၁၀-၁၀ မီတာ) ရှိပေသည်။ သို့ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ပတ်လမ်းတစ်ခုရှိ အီလက်ထရွန်တစ်လုံးသည် အမြုတေ (Nucleus)ကို တိုက်မိရန်အခွင့်အရေးမှာ ဖြစ်နိုင်ချေအားဖြင့် သုညနီးပါးသာဖြစ်သည်။
အက်တမ်တစ်ခု၏ ဖွဲ့စည်းတည်ရှိနေပုံမှာ နေစကြဝဠာကို ချုံ့ထားသည်နှင့် ပုံသဏ္ဌာန်ဆင်တူလှပေသည်။ နေစကြဝဠာတွင်လည်း ဂြိုဟ်များသည် မိမိတို့၏ပတ်လမ်းအတိုင်း အကွာအဝေးအမျိုးမျိုးမှ နေကိုပတ်၍သွားသကဲ့သို့ အက်တမ်တစ်ခုတွင်လည်း အလယ်ဗဟိုရှိအမြုတေကို အီလက်ထရွန်များက မိမိတို့၏ပတ်လမ်းအတိုင်း ဦးတည်ချက်အမျိုး မျိုးနှင့် လှည့်ပတ်နေကြ၏။ ဤအချက်ကို ထောက်ရှု့ခြင်းအားဖြင့် အက်တမ်တစ်ခုသည် လုံးဝန်း၍အသားပြည့်နေသော အစိုင်အခဲမဟုတ်ပဲ ၎င်းအတွင်းရှိ နေရာအများစု (၉၉.၉၉%)မှာ မည်သည့်အရာမျှမရှိသော ဗလာနယ်သာဖြစ်ကြောင်းကို အလွယ်တကူ သိရှိနိုင်ပေသည်။
အက်တမ်တစ်ခု၏အမြုတေတွင် ပရိုတွန်များ (Protons)နှင့် နြူထရွန်များ (Neutrons) ပါရှိ၏။ ပရိုတွန်များသည် လျှပ်စစ်အဖိုဓာတ်ဆောင်ပြီး၊ နြူထရွန်များမှာ လျှပ်စစ်ဓာတ်ပြယ် (Neutral) ဖြစ်ကာ အလေးချိန်အားဖြင့်မူ ထပ်တူထပ်မျှဖြစ်ပေသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် နြူထရွန်များသည် အဖိုဓာတ်ရှိသော ပရိုတွန်တစ်ခုနှင့် အမဓာတ်ရှိသော အီလက်ထရွန်တစ်ခုတို့ ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းထားသောကြောင့်ဖြစ်၏။
အက်တမ်တစ်ခုအတွင်းရှိ အီလက်ထရွန်များသည် မိမိတို့၏ပတ်လမ်းများအတိုင်း အလွှာလိုက်တည်ရှိ ရွေ့လျှားနေကြ၏။ ဤပတ်လမ်းအလွှာများကို ဝန်းရံလွှာ(Shell) များဟု ခေါ်ကြ၏။ ဝန်းရံလွှာများတွင်ပါရှိသော အီလက်ထရွန်အရေအတွက်၊ ၎င်းတို့၏စီစဉ်တည်ရှိပုံ၊ အီလက်ထရွန်များမိမိဝင်ရိုးပေါ်တွင်လည်ပတ်ပုံလည်ပတ်နည်းနှင့် အဖိုဓာတ်ရှိ သောအမြုတေတို့ မည်သို့ပေါင်းစပ်ဖြစ်ပေါ်သည် စသည်တို့အပေါ်မူတည်၍ အက်တမ်၏အမျိုးအစားနှင့် ၎င်း၏ဝိသေသတို့ကိုဆုံးဖြတ်နိုင်သည်။
အက်တမ်တစ်ခုအတွင်း၌ရှိသော ဝန်းရံလွှာတစ်ခုစီတွင် အီလက်ထရွန်များသည် သတ်မှတ်ထားသည့် အရေအတွက်ထက်ပို၍ မပါဝင်နိုင်ပေ။ ဝန်းရံလွှာအားလုံးတွင်ပါရှိသော အီလက်ထရွန်အားလုံး၏ စုစုပေါင်းအရေအတွက်သည် အက်တမ်နံပါတ် သို့ အက်တမ်အမှတ်စဉ် (Atomic Number) နှင့်အတူတူပင်ဖြစ်၏။ ဥပမာအားဖြင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်၏ အက်တမ်နံပါတ်သည် (၁) ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတွင် အမြုတေ၌ ပရိုတွန်(၁)လုံးနှင့် ဝန်းရံလွှာ၌အီလက်ထရွန်(၁)လုံးသာ ပါရှိလေ၏။
အက်တမ်၏ဒြပ်ထုအလေးချိန် (Atomic Mass) သည် ၎င်း၏အမြုတေပေါ် များစွာမူတည်၏။ ပရိုတွန်နှင့် နြူထရွန်တစ်ခုစီတို့၏ ဒြပ်ထုအလေးချိန်သည် ၁.၆၇ × ၁၀-၂၄ ဂရမ်ဖြစ်၏။ အီလက်ထရွန်မှာမူ ၉.၁၁ × ၁၀-၂၈ ဂရမ်သာဖြစ်၏။ ဤကိန်းဂဏန်းနှစ်ခုကို ယှဉ်၍ကြည့်ပါက အီလက်ထရွန်၏ဒြပ်ထုသည် ပရိုတွန်၊ နြူထရွန်တို့နှင့် နှိုင်းစာပါက ပြောပလောက်အောင်မရှိပေ။ အလွန့်အလွန် သေးငယ်၏။ ထို့ကြောင့်အက်တမ်တစ်ခု၏ဒြပ်ထုသည် ၎င်းအက်တမ်အမြုတေ၏ဒြပ်ထု (ပရိုတွန် + နြူထရွန်များ အရေအတွက်၏ ဒြပ်ထု) နှင့်ညီမျှလေသည်။
အက်တမ်များပေါင်းစည်းခြင်း
အက်တမ်များသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းကြရာ၌ အခြေခံဖြစ်စဉ် (Mechanism) လေးမျိုးဖြင့် ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းကြ၏။ ၎င်းလေးမျိုးမှာ-
သတ္တုစည်း
အက်တမ်များတွင် အမြုတေအား ဝန်းရံလှည့်ပတ်နေသော ဝန်းရံလွှာရှိ အီလက်ထရွန်များသည် ဒြပ်စင်တို့၏ ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် ထူးခြားသည့်ဝိသေသတို့ကို အဆုံးအဖြတ်ပေးရာတွင် အဓိကနေရာမှ ပါဝင်၏။ အက်တမ်၏အပြင်ဘက်ဆုံး ဝန်းရံလွှာရှိအီလက်ထရွန်ကို ဗေးလင့်အီလက်ထရွန် (Valence Electron) ဟုခေါ်ဆို၏။ ၎င်းဗေးလင့်အီလက်ထရွန်များသည် ဒြပ်စဉ်၏ ဓာတုဗေလင်စီ (Chemical Valency) မည်မျှဖြစ်သည်နှင့် ဒြပ်စင်တစ်ခုနှင့်တစ်ခုမည်သည့်အချိုးနှင့် ပေါင်းစည်းပြီး မည်ကဲ့သို့သောဓာတုဒြပ်ပေါင်း (Chemical Compound) ဖြစ်ပေါ်မည်ကိုလည်းဖော်ညွှန်း၏။ ဒြပ်စင်အချို့၏အက်တမ်များသည် ၎င်းတို့၏အပြင်ဘက်ဆုံးအလွှာရှိ အီလက်ထရွန်များကို အခြားအက်တမ်တစ်ခုသို့ ပေးလိုက်ခြင်းအားဖြင့် လျှပ်စစ်အဖိုဓာတ်ကဲသောအိုင်းယွန်း (Positive ion) များဖြစ်လာကြ၏။ အီလက်ထရွန်ကို ရယူလိုက်သောအခြားအက်တမ်မှာမူ လျှပ်စစ်အမဓာတ်ကဲသောအိုင်းယွန်း (Negative ion) ဖြစ်လာ၏။ သတ္တုအစိုင်အခဲများတွင်မူ ဗေးလင့်အီလက်ထရွန်များသည် အက်တမ်တစ်ခုမှတစ်ခုသို့ ပေးခြင်းယူခြင်းမပြုကြချေ။ သတ္တု၏အဖိုအိုင်းယွန်း၏ဘေးပတ်လည်တွင် ဘုံအဖြစ်လွတ်လပ်စွာ သွားလာလှုပ်ရှားခြင်းပြုကြ၏။ ဤကဲ့သို့ဖြစ်ပေါ်လာသော အီလက်ထရွန်အစုအဝေးကြီးကို အီလက်ထရွန်တိမ်တိုက် (Electron Cloud) (ဝါ) အီလက်ထရွန်ဓာတ်ငွေ့ (Electron Gas) ဟုလည်းခေါ်ကြ၏။ ဤသို့ဗေးလင့်အီလက်ထရွန်များသည် ဘုံတိမ်တိုက်ဖြစ်သွားသည့်အတွက် ကျန်အစိတ်အပိုင်းသည် လျှပ်စစ်အဖိုဓာတ်ရှိသောအိုင်းယွန်း များဖြစ်လာကြ၏။ ထိုအဖိုဓာတ်ရှိသောအိုင်းယွန်းများနှင့် ၎င်းတို့ကိုဝန်းရံထားသည့် လျှပ်စစ်အမဓာတ်ရှိသော အီလက်ထရွန်တိမ်တိုက်တို့သည် လျှပ်စစ်တည်ငြိမ်ဆွဲငင်အား (Electrostatic Attraction) ဖြင့် အပြန်အလှန်ဆွဲငင်ခြင်းဖြစ်ကြပြီး ခိုင်ခံ့သောပေါင်းစည်းမှုကိုဖြစ်ပေါ်စေ၏။ ဤသို့ဖြစ်ပေါ်လာသော ပေါင်းစည်းမှုမျိုးကို သတ္တုစည်းဟုခေါ်၏။ သတ္တုစည်းကြောင့် သတ္တုများသည် လျှပ်စစ်စီးမှုကောင်းခြင်း၊ သတ္တုများကိုမကွဲမအက်စေပဲ အလိုရှိသည့်အတိုင်းပုံသဏ္ဌာန်ရအောင် ပလတ်စတစ်ပုံပြောင်းလဲခြင်း (Plastic Deformation) တို့ကိုပြုလုပ်နိုင်ပေသည်။
ဖက်စပ်စည်း
အက်တမ်များသည် ၎င်းတို့၏အပြင်ဆုံးဝန်းရံလွှာတွင် ပါရှိသော ဗေးလင့်အီလက်ထရွန်များကို အပြန်အလှန်ပူးတွဲ၍ မျှယူကြခြင်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ပေါင်းစည်းခြင်းမျိုးကို ဖက်စပ်စည်းဖြင့် ပေါင်းစည်းခြင်းဟုခေါ်သည်။ အက်တမ်တစ်ခုအတွင်း၌ရှိသော ဝန်းရံလွှာတစ်ခုစီတွင် အီလက်ထရွန်များသည် သတ်မှတ်ထားသောအရေအတွက်ထက်ပိုကာ ပါဝင်၍မရနိုင်ကြောင်းကို အထက်တွင်ဖော်ပြခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကာဗွန်အက်တမ်တစ်လုံးတွင် ၎င်း၏အပြင်ဘက်ဆုံးရှိ ဝန်းရံလွှာ၌ ဗေးလင့်အီလက်ထရွန်(၄)လုံး ပါရှိ၏။ သို့ရာတွင် အပြင်ဘက်ဆုံးဝန်းရံလွှာတို့၌ ဗေးလင့်အီလက်ထရွန်များသည် အလွှာပေါ်မူတည်၍ ၂ လုံး (သို့) ၄ လုံး (သို့) ၈ လုံး (သို့) ၁၆ လုံး အစရှိသည်…. အထိပါဝင်နိုင်ကြပြီး၊ ၎င်းအရေအတွက်ပြည့်မှသာ တည်မြဲပြည့်စုံသော ဝန်းရံလွှာဖြစ်နိုင်ကြလေသည်။ ထို့ကြောင့် အပြင်ဘက်ဆုံးဝန်းရံလွှာတွင် အီလက်ထရွန် (၄) လုံးသာရှိ၍ ၎င်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးအလွှာမှာမူ အီလက်ထရွန် (၈)လုံးအထိပါဝင်နိုင်သည့် ကာဗွန်အက်တမ်များသည် ၎င်း၏ပတ်ပတ်လည်တွင်ရှိသော အခြားကာဗွန်အက်တမ် (ဝါ) အနီးအနားတွင်ရှိ အခြားသောမျိုးမတူအက်တမ် တို့တွင်ရှိသည့်ဗေးလင့်အီလက်ထရွန် (၄) လုံးနှင့် ဝေငှပေါင်းစည်းကာ ပြည့်ဝတည်မြဲသောဝန်းရံလွှာ ဖြစ်စေရလေသည်။ ကာဗွန်အက်တမ်များတွင် ဗေးလင့်အီလက်ထရွန်များကို ဤကဲ့သို့ အပြန်အလှန်ပူးတွဲ၍မျှယူကာ ခိုင်ခန့်သောပေါင်းစည်းမှု ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြင့် ဖက်စပ်စည်းဖြစ်ကြောင်းသိရှိနိုင်လေသည်။
အိုင်းယွန်းနစ်စည်း
ဒြပ်ပစ္စည်းတစ်ခုတွင် အက်တမ်တစ်မျိုးထက်ပို၍ ပါဝင်ခြင်းရှိနေပါက အက်တမ်တစ်ခုသည် မိမိတွင်ရှိသော ဗေးလင့်အီလက်ထရွန်ကို အခြားအက်တမ်တစ်ခုသို့ ပေးခြင်းအားဖြင့် ထိုအက်တမ်၏ အပြင်ဘက်ဆုံးတွင်ရှိသော ဝန်းရံလွှာတွင်လိုအပ်သော အီလက်ထရွန် အရေအတွက်များကို ပြည့်စေ၏။ ဤသို့ဖြင့် အီလက်ထရွန်ကိုပေးလိုက်ရသော အက်တမ်တစ်ခုတွင် ဗေးလင့်အီလက်ထရွန်များ လျော့နည်းသွားသဖြင့်လျှပ်စစ်အဖိုအိုင်းယွန်းဓာတ်ဆောင်လာ၏။ ကျန်အက်တမ်မှာမူ အခြားအက်တမ်မှ ဗေးလင့်အီလက်ထရွန်ကို လက်ခံရရှိသဖြင့် လျှပ်စစ်အမအိုင်းယွန်းဖြစ်လာ၏။ ဤသို့ ဖြစ်ပေါ်လာသော အဖိုနှင့်အမအိုင်းယွန်းများသည် အပြန်အလှန်ဆွဲငင်ခြင်းဖြစ်ကြ၏။ ဤကဲ့သို့ အိုင်းယွန်းများဖြစ်ပေါ်လာပြီး အပြန်အလှန်ဆွဲငင်ကာ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ပေါင်းစည်းခြင်းမျိုးကို အိုင်ယွန်းနစ်စည်းဟုခေါ်၏။
ဗင်ဒါဝါးလ်စည်း
မော်လီကျူးများအချင်းချင်း (ဝါ) အက်တမ်အုပ်စုများအချင်းချင်း အားနည်းသောလျှပ်စစ်တည်ငြိမ်ဆွဲငင်အား (Weak Electrostatic Attraction)ကြောင့် အပြန်အလှန်ဆွဲငင်ခြင်းဖြစ်ရာမှ ဗင်ဒါဝါးလ်စည်းများဖြစ်လာကြသည်။ ၎င်းပေါင်းစည်းခြင်းသည်ထပ်ဆင့်စည်း (Secondary Bond) တစ်မျိုးဖြစ်၏။ ဤပေါင်းစည်းခြင်းတွင် အက်တမ်တစ်ခုမှတစ်ခုသို့ ဗေးလင့်အီလက်ထရွန်များရွေ့လျှားခြင်းမရှိပေ။ သို့ရာတွင် မော်လီကျူး၌ပါဝင်သော အက်တမ်များသို့မဟုတ် အက်တမ်အုပ်စုများအတွင်း၌ ဖက်စပ်စည်းသို့မဟုတ် အိုင်းယွန်းနစ်စည်းအားဖြင့် ပေါင်းစည်းထားကြပြီး ဤပေါင်းစည်းထားသောမော်လီကျူးသို့မဟုတ် အက်တမ်အုပ်စုထဲတွင် လျှပ်စစ်ဂုဏ်သတ္တိမညီမျှမှုကြောင့် အဖိုစွန်းနှင့်အမစွန်းများပေါ်ပေါက်လာပြီး အချင်းချင်းအပြန်အလှန်ဆွဲငင်ကြ၏။ ဤသို့ဆွဲငင်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသောစည်းကို ဗင်ဒါဝါးလ်စည်းဟုခေါ်၏။ နန်နိုဒြပ်ပစ္စည်း(Nanoparticles)၏ အတိုင်းအတာပမာဏ၊ အရွယ်အစား၊ ပျော်ရည်အတွင်းပျံ့နှံ့နေမှုအတိုင်းအတာကိုသိရှိနိုင်ရန် အလင်းရောင်နှင့်ဆိုင်သော ဂုဏ်သတ္တိကိုတိုင်းတာသောအခါများတွင် ဗန်ဒါဝါးလ်စည်းဖြစ်ပေါ်သည့် မော်လီကျူး သို့မဟုတ် အက်တမ်အုပ်စု၏ လျှပ်စစ်ဂုဏ်သတ္တိမညီမျှမှု (လျှပ်စစ်အဖိုစွန်း နှင့် အမစွန်းများ၏ခြားနားမှုအတိုင်းအတာ) မှာလွန်စွာအရေးပါလှပေသည်။
Nd:YAG လေဆာ Ablation နည်းစနစ်ဖြင့် အရည်ကြားခံနယ်တွင် သတ္တု အောက်ဆိုဒ် နန်နိုဒြပ်ပစ္စည်းများ ဖြစ်ပေါ်စေခြင်း
နန်နိုစကေးဒြပ်ဝတ္ထုပစ္စည်း (Nanoscale Materials) များသည် ၎င်း၏သေးငယ်သော ဒြပ်ပစ္စည်း အရွယ်ကမာဏ၏ ထူးကဲသော ရုပ်ပိုင်း၊ ဓာတ်ပိုင်းဂုဏ်သတ္တိများကြောင့် စိတ်ဝင်စားဖွယ် ကောင်းလှပေသည်။ အထူးသဖြင့် ဓာတုဗေဒပညာရှင်များ၊ ရူပဗေဒပညာရှင်များ၊ သတ္တုဗေဒပညာရှင်များသည် နည်းပညာအသစ်ဖြစ်သော ဖွံ့ဖြိုးလာနေသည့် နန်နိုနည်းပညာကို စိတ်ဝင်စားလာကြပေသည်။
နန်နိုဒြပ်ဝတ္ထုပစ္စည်းများသည် အီလက်ထရောနစ်ပစ္စည်းများ၊ ဓာတ်ကူပစ္စည်းများ (နန်နိုအရည် (Nanofluid) - အင်ဂျင်၏စွမ်းဆောင်ရည်ကို ပိုမိုကောင်းမွန်စေခြင်း)၊ Lasing Materials များအဖြစ် သေးငယ်သည်ထက်သေးငယ်အောင် ပြုလုပ်ရာတွင် အလွန်အရေးကြီးလှပေသည်။ နန်နိုဒြပ်ပစ္စည်းတို့၏ ရုပ်ပိုင်း၊ ဓာတ်ပိုင်းဂုဏ်သတ္တိများသည် ၎င်း၏အရွယ်ပမာဏ (Size) ပေါ်တွင် များစွာမူတည်နေသည့်အတွက် သေးငယ်သည်ထက် သေးငယ်သောဒြပ်ပစ္စည်းများ ဖြစ်ပေါ်စေရန် ဆန်းသစ်သော နည်းနိဿယ၊ နည်းပညာကျွမ်းကျင်မှု့တို့ အထူးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက် နေစေဖို့ လိုအပ်လှပေသည်။ သမားရိုးကျဓာတုဓာတ်လျှော့ခြင်း (Chemical Reduction) နည်းစဉ်များသည် အန္တရာယ်များသော ဓာတုဗေဒပစ္စည်းများကို အသုံးပြုရသည့်အတွက် ဖြစ်ပေါ်လာမည့် ဒြပ်ပစ္စည်းအသစ်၏ မျက်နှာပြင်တွင် ဓာတုအဆိပ်ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည့်အပြင် နန်နိုဒြပ်ပစ္စည်းအသစ်၏ အရွယ်ပမာဏနှင့် ပုံပန်းသဏ္ဌာန်ကိုလည်း ထိန်းသိမ်း (Control) ရန် မစွမ်းဆောင်နိုင်ချေ။ သတ္တုအောက်ဆိုဒ် နန်နိုဒြပ်ပစ္စည်းများသည် အာရုံခံကိရိယာများ (Sensors)၊ အလင်းလွှတ်ပစ္စည်းများ (Light Emitting Devices)၊ စွမ်းအင်သုံးစွဲမှုနည်းစေသောပစ္စည်းများ (Energy Saving and Harvesting Devices) ထုတ်လုပ်ခြင်းတို့တွင် များစွာအကျိုးပြုနိုင်ပေသည်။
လက်ရှိကာလတွင် Pulsed Nd:YAG လေဆာ Ablation နည်းစနစ်ကိုသုံး၍ အရည်ကြားခံနယ်တွင် သတ္တုနှင့်သတ္တုအောက်ဆိုဒ် နန်နိုဒြပ်ပစ္စည်း (metal oxide Nanoparticles) များဖြစ်ပေါ်စေခြင်း နှင့် အရွယ်အစားထိန်းချုပ်ခြင်းမှာ နည်းနိဿယအသစ်၊ နည်းစနစ်အသစ် (New Technique) ဖြစ်ပေသည်။ နန်နိုဒြပ်ပစ္စည်းတို့၏ အရွယ်ပမာဏ၊ ပုံပန်းသဏ္ဌာန်၊ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံတို့မှာ လေဆာဓာတ်ရောင်ခြည်၏ အတိုင်းအတာဘောင်၊ သက်မှတ်ချက်အတိုင်းအတာဘောင် များပေါ်တွင်များစွာ မူတည်နေပေသည်။ အထူးသဖြင့် ဓာတ်ရောင်ခြည်ပေးမှုပုံစံ၊ ဓာတ်ရောင်ခြည် လှိုင်းတွန့် တစ်ခုနှင့်တစ်ခုအကွာအဝေး (ဝါ) လှိုင်းအလျား၊ ဓာတ်ရောင်ခြည်လှိုင်း၏အကျယ်၊ ဓာတ်ရောင်ခြည်လှိုင်း သက်ရောက်မှုအကြိမ်ပေါင်း၊ အရည်ကြားခံ၏ အပူချိန်၊ ပြုလုပ်စမ်းသပ်သည့် သတ္တုမျက်နှာပြင် အထက်ထားရှိသည့် ကြားခံအရည်၏ အမြင့်၊ အသုံးပြုသည့်ဓာတ်ကူ ပစ္စည်း၏ပြင်းအား စသည်တို့ကိုဂရုပြုရပေမည်။
ထုတ်လုပ်မည့်နန်နိုဒြပ်ပစ္စည်း၏ အရွယ်အစား၊ ပုံပန်းသဏ္ဌာန်၊ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံတို့ကို ထိန်းချုပ်နိုင်ရန်အတွက် လေဆာဓာတ်ရောင်ခြည်၏ အတိုင်းအတာဘောင်၊ သတ်မှတ်ချက် အတိုင်းအတာဘောင်ကို ပမာဏများများ အသုံးပြုနိုင်ခြင်းကပင်လျှင် ယခုလေ့လာမှု၏ အကျိုးရလဒ် ဖြစ်ပေသည်။ ထုတ်လုပ်လိုက်သော နန်နိုဒြပ်ပစ္စည်းမှာလည်း သေးသောအရွယ် ပမာဏရှိခြင်း၊ ကျဉ်းသောပျံ့နှံ့မှုရှိခြင်း၊ ဒြပ်ပစ္စည်းမျက်နှာပြင်တွင်လည်း ဓာတုအဆိပ်အတောက် မဖြစ်ခြင်းတို့ကိုရရှိပေသည်။ ယခုလေ့လာမှုတွင် သတ္တုအောက်ဆိုဒ်နန်နိုဒြပ်ပစ္စည်းအချို့ ဖန်တီးဖြစ်ပေါ်ခြင်းနှင့် ၎င်းတို့၏သွင်ပြင်လက္ခဏာများကို စူးစမ်းမှုများပါဝင်ပေသည်။