cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
လက်ပ်တော့ပ် ကွန်ပျူတာ
ထူးခြားသော အသုံးပြုမှု
Personal Computer (တစ်ကိုယ်ရည်သုံး ကွန်ပျူတာ)အနေနဲ့ laptops တွေဟာ Desktop Computer (စားပွဲတင် ကွန်ပျူတာ) တွေနဲ့ စွမ်းဆောင်ရည်အတူတူပါပဲ။ ဒါပေမယ့် ဈေးခြင်းတူမယ်ဆိုရင်တော့ စွမ်းဆောင်ရည်နိမ့်သွားတတ်ပါတယ်။ (ဥပမာ - Desktop Computer ကောင်းကောင်းတစ်လုံးရဲ့တန်ဖိုးနဲ့ Laptop Computer ဆိုရင် အတော်အသင့်လောက်ပဲရနိုင်ပါတယ်) laptops တွေမှာ desktops တွေမှာ ပါတဲ့အစိတ်အပိုင်းတွေအကုန်ပါပါတယ်။ လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းလည်းအတူတူပါပဲ။ ဒါပေမယ့်မတူတဲ့အချက်ကတော့ Laptops တွေကို သယ်လို့လွယ်အောင် ပါဝင်တဲ့အစိတ်အပိုင်းတွေကို သေးနိုင်သမျှသေးအောင်၊ ရွေ့လျားအသုံးပြုတဲ့အခါမှာ စွမ်းဆောင်ရည်အကောင်ဆုံးဖြစ်အောင်၊ လျှပ်စစ်ပါဝါအသုံးပြုမှုနည်းပါးအောင် စီစဉ်ဆောင်ရွက်ထားတတ်ကြပါတယ်။ Laptops တွေမှာလျှပ်စစ်ပါဝါပင်ရင်းဖြစ်တဲ့ Battery (ဘက်တရီ) ကိုထည့်သွင်းတည်ဆောက်ပေးထားလေ့ရှိပါတယ်။ Speaker (စပီကာ)၊ Mic (မိုက်)၊ Web cam စတဲ့ မီဒီယာဆက်စပ် ၏ပစ္စည်များ Bluetooth (ဘလူးတုသ်)၊ Wifi (ဝိုင်ဖိုင်)၊ lan (လန်)၊ Modem (မိုဒမ်း) နက်ဝက် (ကွန်ရက်) ချိတ်ဆက်စနစ်များလည်း ထည့်သွင်းပါလေ့ရှိပြီး အခုနောက်ပိုင်းမှာ Parallel Port နှင့် Serial Port (Com Port) များချန်လှပ်ထားကာ USB Port များသာထည့်သွင်းလာပါတယ်။
ကျောက်တန်းကြီးရွာ၊ ကြွီတဲ
ကျောက်တန်းကြီးရွာ၊ ကြွီတဲ
ဘဲအင်းကျွန်း
ဘဲအင်းကျွန်းသည် (Abhay island ဟုလည်း သိကြသည်) သည် သေးငယ်သည့် ကျွန်းတစ်ကျွန်းဖြစ်ကာ မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိသည်။
ပထဝီဝင်သွင်ပြင်
ဘဲအင်းကျွန်းသည် ၁.၁ ကီလိုမီတာ ရှိလျားပြီး ၀.၃၅ ကီလိုမီတာ ကျယ်သည်။ မြေမျက်နှာမှာ အပြားပုံစံတည်ရှိနေပြီး အမြင့်ဆုံးနေရာသည် ၄ မီတာ တည်ရှိသည်။ ကမ်းရိုးတန်းမှ ၁.၂ ကီလိုမီတာ အကွာတွင် တည်ရှိသည်။
လိုင်ဖောင်ရွာ၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်
လိုင်ဖောင်ရွာ(Laihpawng)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်၊ ခန်ဒေါက်ယန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၀၀၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကပိဇာတ်
(၂)ဇာတ် ရှိပါသည်။ ဒုကနိပါတ် - ၁၀။ သိင်္ဂါလဝဂ် -(၂၅၀) ကပိဇာတ်။ ။ မီးလှုံရအောင် ရသေ့ယောင်ဆောင်သဖြင့် မီးစနှင့် အခြောက်ခံရသော မျောက်အကြောင်း။
လာဘ်ရလိုမှု အံ့ဖွယ်ပြု
တစ်နေ့သ၌ ရဟန်းတို့သည် တရားသဘင်ဝယ် “ငါ့ရှင်တို့ ... ဤမည်သောရဟန်းသည် သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ ထွက်မြောက်ရာဖြစ်သော သာသနာတော်၌ ရဟန်းပြုပါလျက် အံ့ဖွယ်သရဲကို ပြုလုပ်လေ့ရှိ၏” ဟု စကားစပ်မိ၍ ပြောဆိုနေကြရာ မြတ်စွာဘုရား ကြွလာတော်မူ၍ သိတော်မူလျှင် “ရဟန်းတို့ ... ဤရဟန်းသည် ယခုအခါ၌သာ အံ့ဖွယ်သရဲကို ပြုလုပ်သည်မဟုတ်၊ ရှေးအခါ၌လည်း မီးလှုံလို၍ အံ့ဖွယ်သရဲကို ပြုလုပ်ခဲ့ဖူးပြီ” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါအတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း။
မိုးစွေလေတိုက် မျောက်တုန်ခိုက်
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည် ကာသိကတိုင်းဝယ် ပုဏ္ဏားမျိုး၌ဖြစ်၍ အရွယ်သို့ရောကလတ်သော် အိမ်ထောင်ပြုကာ သားတစ်ယောက် မွေးဖွား၍ သားငယ်မတ်တတ်ပြေးနိုင်သောအခါ မယားပုဏ္ဏားမသည် သေလွန်လေ၏။
ထိုအခါ ပုဏ္ဏားသည် သားငယ်ကိုယူ၍ သားအဖနှစ်ယောက်လုံး ရသေ့ရဟန်းပြုကာ တောအရပ်၌ သစ်ရွက်မိုးကျောင်းဆောက်လုပ်၍ နေကြ၏။ မိုးလအခါ မိုးစွေသည်ရှိသော် ကျောင်းသင်္ခမ်းအနီးတွင်နေသော မျောက်တစ်ကောင်သည် အချမ်းဖြင့် နှိပ်စက်သည်ဖြစ်၍ မေးခေါက်ကာ တုန်လှုပ်လျက် သွားလေ၏။
ရသေ့ကြီးသည် ထင်းတုံးကြီးတို့ကို ယူဆောင်၍ မီးမွှေးပြီးလျှင် ညောင်စောင်းတစ်ခုတွင် လျောင်းစက်ကာနေ၏။ သားရသေ့ငယ်လည်း အဖရသေ့ကြီး၏ ခြေတို့ကို ဆုပ် နယ်လျက် နေလေ၏။
မီးလှုံရအောင် ရသေ့ယောင်ဆောင်
ထိုအခိုက် အချမ်းနှိပ်စက်သောမျောက်သည် သေလွန်ပြီးသော ရသေ့တစ်ပါး၏ လျှော်တေသင်္ကန်းတို့ကို ကောက်ယူ၍ ဝတ်ရုံလျက် သစ်နက်ရေကို ပခုံးတွင်တင်ကာ ထမ်းပိုးကောက် ကရားတို့ကိုယူပြီးလျှင် ရသေ့အသွင့်ဖြင့် လာလတ်၍ အံ့ဖွယ်သရဲကိုပြုလုပ်ကာ မီးလှုံလိုသဖြင့် ကျောင်းသင်္ခမ်း တံခါးဝ၌ ရပ်လေ၏။ ရသေ့ငယ်သည် ထိုမျောက်ကို မြင်လျှင် ရသေ့ထင်မှတ်သဖြင့် -
“ဖခင် ... ကိလေသာငြိမ်းရန် စောင့်ရှောက်ခြင်း၌ မွေ့လျော်သော ဤရသေ့ကား မိုးရွာသဖြင့် ချမ်းအေးခြင်းဘေး နှိပ်စက်၍ ကျောင်းတံခါးဝမှာ ရပ်လာသည်။ဤရသေ့ကို ယခုအခါ ကျောင်းတွင်းသို့ဝင်ပါစေ၊ ချမ်းအေးခြင်း ဆင်းရဲအလုံးစုံကို ပယ်ဖျောက်ပါစေ -” ဟု ရသေ့ကြီးအား တောင်းပန်ပြောဆို၏။
ယုတ်မာသည့်မျောက် မီးနှင့်ခြောက်
“ချစ်သား ... ဤသတ္တဝါကား ကိလေသာ ငြိမ်းရန် စောင့်ရှောက်ခြင်း၌ မွေ့လျော်သော ရသေ့မဟုတ်၊ သစ်ပင်သစ်ခက်တို့၌ ကျက်စားသော မျောက်တည်း၊ ဖျက်လည်းဖျက်ဆီးတတ်၏။ ချုပ်ချယ်လည်း ချုပ်ချယ်တတ်၏။ ယုတ်မာလည်း ယုတ်မာတတ်၏။ ဤကျောင်းတွင်းသို့ ဝင်စေငြားအံ့ ဖျက်ဆီးလိမ့်မည်” - ဟု ပြောဆိုပြီးလျှင် ထိုမျောက်ပြေးအောင် မီးစကို ကိုင်၍ ခြောက်၏။ မျောက်လည်း ခုန်လွှားပြေး၍ တောသို့ဝင်လေ၏။ နောက်အခါ ရသေ့သားအဖ နှစ်ယောက်တို့သည် ဈာန်၊ အဘိညာဉ်ကိုဖြစ်စေလျက် မဆုတ်ယုတ်သော ဈာန်ရှိသည်ဖြစ်၍ သေလွန်သောအခါ ဗြဟ္မာ့ပြည်သို့ လားကြကုန်၏။
ဤဒေသနာတော်၏ အဆုံး၌ တချို့သောရဟန်းတို့သည် သောတာပန်၊ တချို့ သကဒါဂါမ်၊ တချို့ အနာဂါမ်၊ တချို့ ရဟန္တာ ဖြစ်ကုန်၏။
ဇာတ်ပေါင်း
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -
ရဟန်းတို့ -
ထိုအခါ မျောက်သည် - ယခုအခါ အံ့ဖွယ်သရဲကို ပြုလုပ်သောရဟန်း။
သားရသေ့သည် - ရာဟုလာ။
အဖရသေ့သည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -
ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း။
ဆောင်ပုဒ်
(၁) အံ့ဖွယ်သရဲ၊ ပြုသည့်နည်း၊ စဉ်းလဲကောက်ကျစ်သည်။
(၂) လျှော်တေဝတ်ဆင်၊ ရသေ့သွင်၊ ပြုပြင် မျောက်လော်လည်။
ကပိဇာတ် ပြီး၏။
- '''သတ္တကနိပါတ် - ၁။ ကုက္ကုဝဂ် -(၄၀၄) - ကပိဇာတ် ရန်သူရှိသည်ကိုသိသဖြင့် ဥယျာဉ်မှာ ထွက်ခွာသွားသော မျောက်မင်းနှင့် မထွက်ခွာဘဲနေသော မျောက်တို့အကြောင်း။
ပစ္စုပ္ပန်ဝတ္ထု
ဒေဝဒတ် ပျက်စီးမှု ဟောကြားပြု
နတ်လူတို့ဆရာ ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ဒေဝဒတ်သည် မြေမျိုသည်ရှိသော် ပရိသတ်နှင့်တကွ ပျက်စီးလေ၏။ ရဟန်းတို့သည် တရားသဘင်ဝယ် ဒေဝဒတ် ပရိသတ်နှင့်တကွ ပျက်စီးခြင်း၏ အကြောင်းကို စကားစပ်မိ၍ ပြောဆိုနေကြရာ မြတ်စွာဘုရား ကြွလာတော်မူလျှင် ထိုအကြောင်းကို သိတော်မူ၍ “ရဟန်းတို့ … ယခုအခါ၌ သာ ဒေဝဒတ်သည် ပရိသတ်နှင့်တကွ ပျက်စီးသည် မဟုတ်၊ ရှေးအခါ၌ လည်း ပျက်စီးဖူးပြီ” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါ အတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း။
မျောက်ယုတ်ကျင့်မှု ရန်ငြိုးပြု
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည် မျောက်မျိုး၌ ဖြစ်၍ မျောက်ငါးရာ ခြံရံကာ မင်းဥယျာဉ်တော်၌ နေ၏။ ဒေဝဒတ်အလောင်း မျောက်သည်လည်း မျောက်ငါးရာခြံရံကာ မင်းဥယျာဉ်တော်၌ ပင် နေ၏။
တစ်နေ့သ၌ ပုရောဟိတ်သည် ဥယျဉ်တော်သို့သွားကာ ရေချိုး၍ တန်ဆာဆင်ပြီး ထွက်လတ်သော် လျှပ်ပေါ်သော မျောက်တစ်ကောင်သည် ဥယျာဉ်တော် တံခါးတိုင်ထိပ်မှနေ၍ ပုဏ္ဏား၏ထိပ်၌ ကျင်ကြီးစွန့်၍ ချ၏။ တစ်ဖန် မော်၍ ကြည့်ပြန်လျှင် မျက်နှာ၌ စွန့်၍ ချပြန်၏။ ထိုအခါ ပုဏ္ဏားသည် “ယခုအခါ င့ါအပေါ် ကျင့်ကြီးစွန့်၍ ချခဲ့သည် ရှိစေဦး၊ မကြာမီ သိစေမည်” ဟု မျောက်တို့၌ ရန်ငြိုးဖွဲ့ကာ ခြိမ်းခြောက်ပြီးလျှင် တစ်ဖန် ရေချိုး၍ ပြန်လေ၏။
မျောက်မင်းလိမ္မာ ရွှေ့ပြောင်းကာ
မျောက်မင်းသည် ပုဏ္ဏား ခြိမ်းခြောက်၍ မျောက်တို့၌ ရန်ငြိုးဖွဲ့သွားကြောင်း သိလေလျှင် မျောက်တို့ကို ခေါ်၍ “အမောင်တို့ … ရန်သူတို့ နေရာအရပ်၌ နေခြင်းငှာမသင့်၊ အရပ်တစ်ပါးသို့ သွားကြကုန်” ဟု ပြောဆိုဆုံးမ၍ မျောက်တစ်ထောင်ကို ဥယျာဉ်တော်မှ နှင်ထုတ်၏။ အဆုံးမခက်သော မျောက်သည် မိမိ အခြံအရံ မျောက်ငါးရာကို ယူ၍ နောက်မှ သိရမည်ဟု ဥယျာဉ်တော်၌ သာ နေ၏။ မျောက်မင်းကား မိမိ အခြံအရံ ငါးရာကိုယူ၍ တောသို့ဝင်၏။
ဆင်မီးလောင်နာ ဆေးနည်းရှာ
တစ်နေ့သ၌ စပါးထောင်းသော ကျွန်မသည် စပါးကို နေပူလှန်းထားရာ ဆိတ်တစ်ကောင် လာ၍ စားလျှင် မီးစဖြင့် ထ၍ ရိုက်လေ၏။ ဆိတ်သည် ကိုယ်ကို မီးလောင်သဖြင့် ပူလောင်လတ်သော် ပြေးလွှားကာ ဆင်တင်းကုန်အနီးတွင် မှီလျက်ရှိသော မြက်ကုဋိနံရံကို ကိုယ်ဖြင့် ပွတ်သပ်လေ၏။ ထိုအခါ ဆိတ်မွေး၌ လောင်နေသော မီးသည် မြက်ကုဋိကို ကူးစက်၍ လောင်လေ၏။ ၎င်းမှတစ်ဖန် ဆင်တင်းကုပ်ကို ကူးစက်၍ လောင်ပြန်၏။ ထိုအခါ ဆင်တို့ ကျောက်ကုန်းများကို လောင်ပြန်၏။ ဆင်ဆရာတို့သည် မီးလောင်နာတို့ကို ကုစားကြသော်လည်း မပျောက်ကင်းနိုင်သဖြင့် မင်းကြီးအား လျှောက်ထားကြကုန်၏။
မျောက်တို့သတ်ရန် ပုဏ္ဏားကြံ
ပုရောိဟတ်လည်း မျောက်တို့ကို ဖမ်း၍ သတ်ရန်နည်းလမ်းကို စုံစမ်းရှာဖွေ၍ နေစဉ် မင်းကြီးထံ အခစားရောက်လျှင် မင်းကြီးသည် “ဆရာ … ဆင်တို့ မီးလောင်နာတို့ကို ဆင်ဆရာတို့ မကုစားနိုင်သဖြင့် လျှောက်ထားလာကြသည်၊ ဆင်ဆေးကို သိပါသလော” ဟု မေးလေ၏။ ထိုအခါ ပုရောဟိတ်သည် အချက်ကောင်းရပြီဟု အောက်မေ့ကာ “အရှင်မင်းကြီး … သိပါသည်၊ ဆင်နာကို ကုသရာဝယ် မျောက်ဆီထက်ကောင်းသော ဆေးမရှိပါ”ဟု လျှောက်ထားလေ၏။ မင်းကြီးလည်း အဟုတ်မှတ်ထင်ကာ လေးသမားတို့ကို ဆင့်ဆိုပြီးလျှင် ဥယျာဉ်တော်ရှိ မျောက်တို့ကို သတ်၍ မျောက်ဆီကို ယူစေ၏။
ပျက်စီးသမှု ညည်းညူပြု
ထိုအခါ လေးသမားတို့သည် ငါးရာသော မျောက်တို့ကို ပစ်၍ သတ်ကြကုန်၏။ မျောက်ကြီးတစ်ကောင်သည် မြှားမှန်သော်လည်း ရုတ်တရက် မလဲဘဲ မျောက်မင်းရှိရာသို့လာ၍ လဲလျက်သေလေ၏။ မျောက်တို့သည် ထိုအကြောင်းကို မျောက်မင်းအား ပြောကြားကုန်၏။ ထိုအခါ မျောက်မင်းသည် မျောက်အပေါင်းတို့ကို အလယ်၌ ထား၍ -
“အို-မျောက်အပေါင်းတို့ … ပညာရှိ မည်သည် ရန်သူရှိရာအရပ်၌ တစ်ရက် နှစ်ရက်မျှလည်း မနေရာ၊ ရန်သူရှိရာအရပ်၌ နေခြင်းသည် ဆင်းရဲလှ၏။
စင်စစ် ပေါ့ပျက်သော စိတ်ရှိသော ထိုစိတ်ပေါ့ပျက်သောသူ၏ အတုကိုယူ၍ ကျင့်သောသူအား ဘေးရန်သည် ဖြစ်၏၊ မျောက်တစ်ကောင်ကြောင့် မျောက်အပေါင်း ပျက်စီးခြင်းကို ပြုအပ်၏။
မိုက်လျက် ပညာရှိဟု မှတ်ထင်ကာ မျောက်အပေါင်းကို ဆောင်သောသူသည် မိမိအလိုသို့ လိုက်၍ သေသည်ကို မြင်ရသကဲ့သို့ ဤမျောက်သေသည်ကို ကြည့်ရှုကုန်လော” –
ကျိုးနှစ်ဖြာသိ ပညာရှိ
မိမိ၏ သီလ၊ ပညာ၊ အကြားအမြင်ကို သိမြင်သောသူသည် မိမိ သူတစ်ပါး နှစ်ပါးစုံတို့၏ အကျိုးစီးပွားကို ကျင့်နိုင်၏။
ထိုကြောင့် မိမိကိုယ်တိုင် သီလ၌ လည်းကောင်း၊ ပညာ၌ လည်းကောင်း၊ အကြားအမြင်၌ လည်းကောင်း နှိုင်းယှဉ်၍ ပညာရှိသည် အပေါင်းအဖော်ကိုလည်း ဆောင်ရာ၏၊ တစ်ယောက်ထီးတည်း ကျင့်ရာ၏” –
ဟု မျောက်အပေါင်းအား နည်းပရိယာယ်ဖြင့် ဟောကြားလေ၏။
ဇာတ်ပေါင်း
ထိုအခါ ဆိုနိုင်ခက်သော မျောက်သည် - ယခုအခါ ဒေဝဒတ်။
ဆိုနိုင်ခက်သော မျောက်၏ပရိသတ်သည် - ဒေဝဒတ်၏ ပရိသတ်။
မျောက်ပညာရှိ၏ ပရိသတ်သည် - ငါဘုရား၏ ပရိသတ်။
မျောက်ပညာရှိသည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -
ဆောင်ပုဒ်
(၁) ရန်သူရှိပေ၊ အရပ်မြေ၊ မနေပညဝါ။
(၂) ပညာရှိမူ၊ အများသူ၊ ဆောင်ယူထိန်းသိမ်းရာ။
(၃) သူမိုက်တို့မူ၊ အများသူ၊ မယူမထိန်းရာ။
(၄) သူမိုက်ဦးစီး၊ ကျိုးမပြီး၊ ကျိုးပြီးပညာဝါ။
ဂျိမ်းစ် မွန်ရိုး
ဂျိမ်းစ် မွန်ရိုး (James Monroe; ; ဂျိမ်းဇ် မော်န်ရိုး) သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ပဉ္စမမြောက် သမ္မတ ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတည်ငြိမ်စတွင် အာဏာရလာသော ဂျိမ်းစ် မွန်ရိုးသည် ပြည်ထောင်စု စနစ်ကို မကြိုက်သူဖြစ်သည်။ တိုင်းပြည်၏ ပထမ ၃၅နှစ်အတွင်း ကြုံတွေ့ခဲ့ရသောအချက်များမှာ ပြည်ထောင်စု စနစ်ကြောင့် ပြည်နယ်များက တစ်ထီးတစ်နန်းပုံဆန်မျိုး ကျင့်သုံးနေကြခြင်း၊ ထို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အုပ်ချုပ်ရေးအခက်အခဲ၊ ဗာဂျီးနီးယားနယ်သားများ တောက်လျှောက် သမ္မတဖြစ်ခဲ့ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ မွန်ရိုးလက်ထက်ရောက်မှ အုပ်ချုပ်ရေးတွင် အမေရိကန်ပုံစံဟုခေါ်သည့် ပုံစံသစ်ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ သမ္မတတစ်ဦးအနေဖြင့် မွန်ရိုးသည် ပြည်တွင်းရေးများကို ကိုင်တွယ်ရာတွင် အောင်မြင်မှုကြီးကြီးမားမား မရှိသော်လည်း နိုင်ငံခြားရေးတွင်မူ သူတင်သွင်းသည့် မွန်ရိုးဝါဒ (Monroe Doctrine) ကြောင့် အထူးအောင်မြင်သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ထိုဝါဒသည် အမေရိကန်နိုင်ငံခြားရေးဝါဒ၏ အုတ်မြစ်သဖွယ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ဖွဲ့စည်းပုံကို မနှစ်သက်လှသော်လည်း သမ္မတတစ်ဦးအနေဖြင့် ဥပဒေကို လေးလေးစားစားလိုက်နာသည်။ သူ့အတွေးအခေါ်များသည် အများအမြင်တွင် ဝါရှင်တန်၊ ဂျက်ဖာဆင်တို့နှင့် သိသိသာသာလမ်းခွဲထွက်နေသည်။ ဝါရှင်တန်မှာ မွန်ရိုးရှေ့နေဘဝက ဆရာရင်းဖြစ်သော်လည်း မွန်ရိုးမှာ ဝါဒအရ ဝါရှင်တန်နောက်လိုက်မဟုတ်ပေ။ ပထမရာထူးသက်တမ်းအတွက် မိန့်ခွန်းပြောရာ ရေတပ်နှင့်ကြည်းတပ်ကို အမြဲတမ်းတပ်မတော်အဖြစ် ဖွဲ့စည်းရန်၊ ကမ်းရိုးတန်းဒေသများ၏ လုံခြုံရေးကို တိုးမြှင့်ရန် စသည်တို့ကို ချပြခဲ့သည်။ အခွန်တိုးမြှင့်ကောက်ခံရန် ၁၈၁၉တွင် ဥပဒေကြမ်းတင်သွင်းသော်လည်း လွှတ်တော်က လက်မခံခဲ့ပေ။
အင်ဂျင်
အင်ဂျင် သို့မဟုတ် မော်တာ ဆိုသည်မှာ စွမ်းအင်ကို အသုံးပြုနိုင်သော ရွေ့လျားခြင်း တစ်မျိုးသို့ အသွင်ပြောင်းပေးသော စက်တစ်မျိုးပင် ဖြစ်သည်။ စွမ်းအင်သည် ပုံသဏ္ဌာန် အမျိုးမျိုး ဖြစ်နိုင်သော်လည်း အင်ဂျင်များတွင် အသုံးများသည့် စွမ်းအင်အမျိုးအစားများမှာ လျှပ်စစ်စွမ်းအင်၊ ဒီဇယ်ဆီ သို့ ဓာတ်ဆီ စသော ဓာတု စွမ်းအင်နှင့် အပူစွမ်းအင် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဓာတုဗေဒဖြင့် အင်ဂျင်ကို မောင်းနှင်သည့် အခါတွင် အသုံးပြုသည့် ဓာတုပစ္စည်းများကို လောင်စာဆီ ဟု ခေါ်ကြသည်။
ဂျိမ်းစ် မွန်ရိုး
ကျေးကျွန်များကို စာနာသော်လည်း မွန်ရိုးကိုယ်တိုင်သည် ဇာတိဗာဂျီးနီးယားတွင် မြေပိုင်ရှင်ဖြစ်နေသည်။ ထို့ကြောင့် ကျေးကျွန်လွတ်မြောက်ရေးကို လက်မခံနိုင်ပေ။ ထိုသို့ ကျေးကျွန်များကို လွတ်မြောက်ခွင့်ပေးလိုက်လျှင် အကြမ်းဖက်မှု၊ ဒုစရိုက်မှုတို့ကြောင့် လူမှုရေး၊နိုင်ငံရေးတို့တွင် ပြဿနာများနိုင်သည်ကို မြင်ပြီး ကျေးကျွန်များအား ကိုလိုနီအဆင့် ထူထောင်ပေးရန်နှင့် အဆင့်မြင့်တင်ပေးရန်လိုလားသည်။ အမေရိကန် ကိုလိုနီအသင်းကြီး ကို တက်တက်ကြွကြွထောက်ခံသည်။ ထိုအသင်း၏ မူဝါဒမှာ လွတ်လပ်ပြီးသော ကျေးကျွန်များကို အာဖရိကတွင် ပြန်လည်နေရာချထားပေးရန်ဖြစ်သည်။ ပထမဆုံးအသုတ်ကို ပြန်လည်နေရာချထားပေးသည့် နယ်မြေကိုလည်း မွန်ရိုးဗီးယား ဟုဂုဏ်ပြုခေါ်ခဲ့ကြသည်။ (ယနေ့လိုင်ဘေးရီးယားနိုင်ငံ၏ မြို့တော်)
မွန်ရိုး၏ အအောင်မြင်ဆုံး လုပ်ဆောင်ချက်မှာ နိုင်ငံခြားရေးဝါဒဖြစ်သည်။ သမ္မတမဖြစ်မီက နိုင်ငံခြားရေးဌာနတွင် နေရာစုံမှ နိုင်ငံစုံ တာဝန်ထမ်းဆောင်ဖူးသည်။ သမ္မတ ဂျော့ချ် ဝါရှင်တန် လက်ထက်တွင် ပြင်သစ်သို့ သံအမတ်အဖြစ် စေလွှတ်ခံရသည်။ သို့သော် နှစ်နှစ်အကြာတွင် သဘောမတွေ့သဖြင့် ပြန်လည်ခေါ်ယူခံရသည်။ ၁၈၀၃တွင် အထူးသံတမန်အဖြစ် ပြင်သစ်သို့ ပြန်သွားရပြီး လူဝီစီယားနားနယ် ဝယ်ယူမှုအတွက် ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည်။ ဗြိတိန်တွင် သံအမတ်အဖြစ် တာဝန်ယူစဉ်က ကြိုးစားပမ်းစား ပုံဖော်ခဲ့သည့် ကုန်သွယ်ရေးစာချုပ်ကို လွှတ်တော်သို့ တင်ပြရန် ငြင်းဆန်ခံရသည်။
အင်ဂျင်
ပစ်စတင် အင်ဂျင်များ
မော်တော်ကား အများစုသည် လောင်စာဆီကို အထဲတွင် လောင်ကျွမ်းစေသော ဓာတုအင်ဂျင်များကို အသုံးပြုကြသည်။ ထိုသို့သော အင်ဂျင်မျိုးကို အတွင်းတွင် ပေါက်ကွဲသော အင်ဂျင်များဟု ခေါ်ကြသည်။ အတွင်းတွင် ပေါက်ကွဲသော အင်ဂျင်များကို အသုံးပြုသော လောင်စာဆီ၊ လည်ပတ်သော အချက်အရေအတွက်နှင့် တည်ဆောက်ပုံပေါ်တွင် မူတည်၍ အမျိုးမျိုး ခွဲခြားနိုင်သည်။
ဂျိမ်းစ် မွန်ရိုး
ထို နိုင်ငံတကာအတွေ့အကြုံများကြောင့် မွန်ရိုးသည် အမေရိကန်အနေဖြင့် ဥရောပတိုက်နိုင်ငံများမှ ဖြန့်ကျက်လာနိုင်သည့် အာဏာစက်များကို မာမာတင်းတင်း ရင်ဆိုင်ခြင်းဖြင့် တုံ့ပြန်မှ ရနိုင်မည်ဟု သဘောထားရှိခဲ့သည်။ ထိုမူဝါဒမှာ အမေရိကန်တို့ ၁၉ရာစုတစ်လျှောက် ကျင့်သုံးခဲ့သည့် မွန်ရိုးဝါဒ ဖြစ်လာသည်။ ဒုတိယမြောက် သမ္မတ ဂျွန် အဒမ်စ်၏ သားဖြစ်သူ ဂျွန် ကွင်စီ အဒမ်စ် အားနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဖြစ်ခန့်အပ်သည်။ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး အင်ဒရူး ဂျက်ဆန် (နောင်တွင် သမ္မတ ဖြစ်မည့်သူ) ကလည်း ဖလော်ရီဒါမှ ဌာနေလူနီများ၏ ပုန်ကန်မှုကို နှိမ်နှင်းပြီး နောက်ကွယ်မှ သွေးထိုးပေးသော စပိန်အား မကျူးကျော်ရေး စာချုပ်တွင် လက်မှတ်ထိုးလာရန် စွမ်းဆောင်ပေးခဲ့သည်။ သို့ဖြင့် ဖလော်ရီဒါပြည်နယ်ကို သိမ်းပိုက်လိုက်ခြင်းအားဖြင့် လူဝီစီယားနားနယ် ဝယ်ယူမှုအတွက် နယ်ခြား သတ်မှတ်ရေးကိစ္စ ပြီးပြတ်သွားခဲ့သည်။
၁၉ရာစုအစောပိုင်းကပင် လက်တင်အမေရိကဒေသများတွင် တော်လှန်ရေးများစတင်ခဲ့သည်။ ရုရှားအနေဖြင့်လည်း အော်ရီဂွန်ပြည်နယ်တွင် ကိုလိုနီထူထောင်ခြင်းကို ထင်ထင်ရှားရှား ပြုလုပ်နေသည်။ လက်တင်အမေရိကနိုင်ငံများ လွတ်လပ်ရေးရလျှင် ကုန်သွယ်မှုအကြီးအကျယ်ပြုလုပ်ရန် ရည်ရွယ်ထားကြသည့် ဗြိတိန်အနေဖြင့် ထိုတော်လှန်ရေးများကို ကူညီပေးသည့်အနေဖြင့် ကိုလိုနီအရှင်သခင်ဥရောပတိုင်းပြည်များကို ဆန့်ကျင်လိုသည်။ ထိုဆန့်ကျင်မှုတွင် အမေရိကန်အား ပါဝင်စေရန်လည်း လိုလားသည်။ မွန်ရိုးအနေဖြင့် ထိုအချက်ကို ပဏာမအားဖြင့် လက်ခံသော်လည်း လွှတ်တော်တွင် ကိုယ့်နည်းကိုယ့်ဟန်ဖြင့် ဗြိတိန်နှင့် မပူးပေါင်းဘဲ ဥရောပနိုင်ငံများအားလုံး(ဗြိတိန်အပါအဝင်)၏ စစ်ရေးကျူးကျော်မှုခြေလှမ်းများကို ဟန့်တားနိုင်ရန်အတွက် တင်ပြလာသော နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဂျွန် ကွင်စီ အဒမ်စ်၏ အဆိုကသာ လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။ မွန်ရိုးဝါဒ ဖြစ်လာမည့် ထိုအဆိုပြုချက်ကို ဂျွန် ကွင်စီ အဒမ်စ်က ရေးသားတင်သွင်းသော်လည် တင်ပြသူမှာ မွန်ရိုးဖြစ်သောကြောင့် မွန်ရိုးဝါဒ ဟုသာတွင်သည်။ “များပြားလှသော အမေရိကန်ပြည်သူတို့၏ အသက်၊သွေးချွေးနှင့် ရင်းပြီး ကာလတစ်လျှောက် ရင့်ကျက်လာသော အသိပညာတို့ကို အသုံးပြု၍... ” ဟုအစချီထားသော ထိုဝါဒကို အမေရိကန်၏ မျှော်လင့်ချက်ဝါဒ (American Exceptionalism) ဟုလည်း ခေါ်သည်။
အင်ဂျင်
Heat Engine (အပူအင်ဂျင်)
အင်ဂျင်တစ်လုံးသည် အပူစွမ်းအင်ကို စက်မှုစွမ်းအင်သို့ပြောင်းလျှင် ထိုအင်ဂျင် ကို Heat Engine (အပူအင်ဂျင်) ဟုခေါ်သည်။ အပူအင်ဂျင်ကို Internal Combustion Engine (အတွင်းမီးလောင်ပေါက်ကွဲသော အင်ဂျင်) (I.C Engine) များနှင့် External Combustion Engine ( အပြင်မီးလောင်ပေါက်ကွဲသော အင်ဂျင်) များဟူ၍ခွဲခြားနိုင်သည်။
Internal Combustion Engine (အတွင်းမီးလောင်ပေါက်ကွဲသော အင်ဂျင်)
အတွင်းမီးလောင်ပေါက်ကွဲသော အင်ဂျင်များကို Reciprocating Type (အပြန်အလှန်အလုပ်လုပ်သော အမျိုးအစား) နှင့် Rotary Type (ပတ်လည်လည်သည့်အမျိုးအစာ)ဟူ၍ ခွဲခြားထားသည်။ ဤအမျိုးအစား နှစ်မျိုးထဲမှ Reciprocating Type ကို မော်တော်ယဉ်များနှင့် စက်ပြု ကိရိယာများ ( Machinery Tools) တွင် အသုံးများသည်။ ၎င်းစက်များ၏ ရိုးရှင်းမှုနှင့် စရိတ်သက်သာမှုတို့ကြောင့် အသုံးများသည်။ ဤစက်များကို လှေများ၊ သင်္ဘောများ၊ မီးရထားများနှင့် လေယာဉ်များတွင်လည်း သုံးသည်။
Reciprocating Internal Combustion Engines (အပြန်အလှန်အလုပ်အလုပ်သည့် အတွင်းမီးလောင် ပေါက်ကွဲသော အင်ဂျင်) များကို ၎င်းတို့၏တည်ဆောက်ပုံနှင့် Operating Cycle (အလုပ်လုပ်သော ဆိုင်ကယ်) ပေါ်မူတည်လျှက် Two Stroke (နှစ်ချက်ခုတ်) နှင့် Four Stroke (လေးချက်ခုတ်) အင်ဂျင် ဟူ၍ ထပ်ဆင့်ခွဲထားသည်။ ဤနှစ်မျိုးကို ထပ်ဆင့်၍ Spark Ignition Engines (SI Engine) [စပါ့(ခ)မှ မီးကူးရှို့သော အင်ဂျင်များ] နှင့် Compression Ignition Engines (CI Engines) [ကွန်ပရက်ရှင်း (ဖိသိပ်ခြင်း) ဖြင့် မီးလောင်ပေါက်ကွဲသော အင်ဂျင်များ] ဟူ၍ သုံးသော လောင်စာဆီအပေါ် အခြေခံ၍ ခွဲပြန်သည်။ SI Engines (မီးပွား ပလပ်) စပေါ့(ခ)မှ မီးကူးရှို့သော အင်ဂျင်များတွင် ဓာတ်ဆီသုံးပြီး ကာဖြူရေတာနှင့် Spark [စပါ့(ခ)] ဖြင့် မီးကူးသည့် စနစ်ကို သုံးသည်။ CI Engines (ကွန်ပရက်ရှင်း(ဖိသပ်ခြင်း) ဖြင့် မီးလောင်ပေါက်ကွဲသော အင်ဂျင်များ တွင် ဒီဇယ်ကို သုံးပြီး Fuel Injection Pump (ဆီတွန်းပို့ပန့်) နှင့် Nozzles (နော်ဇယ်များ) ပါဝင်သည်။
ဂန္နက်ငှက်
ဂန္နက်ငှက် (Gannets) သည် သမပိုင်းပင်လယ်တွင် ကျက်စားသော စူလီဒေးမျိုးရင်းဝင် ငှက်ကြီးတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ တင်ကျီးနှင့် အတူ ပယ်လီကင်နီဖောင်း မျိုးစဉ်တွင် ပါသော်လည်း အသွင် အပြင်အားဖြင့် တင်ကျီးနှင့်မတူချေ။ ဦးခေါင်းနှင့် လည်ပင်း အနည်းငယ်ဝါ၍ အတောင်ဖျားမည်းသည်မှတပါး တစ်ကိုယ် လုံး ဆွတ်ဆွတ်ဖြူနေသည်။ ကိုယ်လုံးမှာ ၃ ပေခန့်ရှည်သည်။ ဝမ်းဘဲခြေမျိုး ရှိသည်။ ချွန်ထက်သော နှုတ်သီးမှာ ရှည်၍ ကောက်၏။
အခြားသော ပင်လယ်ငှက်များနည်းတူ ဂန္နက်ငှက်တို့သည် ငါးဖမ်းရာ၌ အလွန်ကျင်လည်သည်။ ရေမျက်နှာပြင်၏ အထက် ပေ ၁ဝဝ ခန့်အမြင့်၌ ပျံဝဲနေပြီးလျှင် ရေထဲတွင် မြင်ရသော ငါးကို ရုတ်တရက် ထိုးဆင်း၍ ဖမ်းယူနိုင်သည်။
ဂန္နက်ငှက်သည် ကျောက်ဆောင်များပေါ်၌ အသိုက်လုပ် တတ်သည်။ သာမန်အားဖြင့် တစ်ကြိမ်လျှင် ဥတစ်လုံးသာ အုလေ့ရှိသည်။ ဤငှက်မျိုးတွင် မျိုးကွဲများ ရှိသည်။ ဂန္နက်ငှက် အညိုမျိုးကို အပူပိုင်းဒေသ ပင်လယ်များ၌ တွေ့ရသည်။ မြန်မာ နိုင်ငံ တနင်္သာရီကမ်းခြေ၌ ရံဖန်ရံခါ တွေ့ရှိရသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လယ်ငှက်များ
သိန်းတန်ရွာ၊ သိန်းတန်
သိန်းတန်ရွာ၊ သိန်းတန်
စစ်ပင်ကုန်းရွာ၊ ပြင်ကသာ
စစ်ပင်ကုန်းရွာ၊ ပြင်ကသာ
တန်းခရိုးရွာ၊ သဲတန်း
တန်းခရိုးရွာ၊ သဲတန်း
သီဟထက်အောင် (ဘောလုံးသမား)
သီဟထက်အောင် (၃ ဇန်နဝါရီလ ၁၉၉၆ )သည် မြန်မာဘောလုံးအသင်း၏ ခံစစ်ကစားသမားတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ဇေယျာရွှေမြေအသင်းတွင် ကစားခဲ့စဉ်က တိုက်စစ်နေရာမှ ကစားခဲ့သည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်ယူနိုက်တက်အသင်းနှင့် လတ်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ သူသည် နယူးဇီလန်နိုင်ငံတွင် ကျင်းပသော FIFA U-20 World Cup တွင် မြန်မာ့ U-20 အသင်း၏ အဓိကကစားသမားတစ်ယောက်အဖြစ် ပါဝင်ကစားခဲ့သည်။
သမန်းချောင်းရွာ၊ ထူးကြီး
သမန်းချောင်းရွာ၊ ထူးကြီး
ညောင်မြစ်ဖွာရွာ၊ ချောက်မြို့နယ်
ညောင်မြစ်ဖွာရွာ (Nyaungmyithpwar)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ချောက်မြို့နယ်၊ ဥယျာဉ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၅၀၈၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဥယျာဉ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၉၅ ဦး၊ မ ၁၄၈၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၇၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ချောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နားဟီးရွာ၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်
နားဟီးရွာ (Narhee)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်၊ မိုင်းကောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၆၅၈၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းကောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၁၅ ဦး၊ မ ၆၀၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၁၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မုန်ခေါန်ယန်ရွာ၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်
မုန်ခေါန်ယန်ရွာ(Monhkawnyang)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်၊ ခန်ဒေါက်ယန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၀၁၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကွန်ပန်းရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
ကွန်ပန်းရွာ (Kunpang)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်၊ ဝမ်လုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၄၃၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝမ်လုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၆၅ ဦး၊ မ ၉၉၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၆၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရာတန်ရွာ၊ သိန်းတန်
ရာတန်ရွာ၊ သိန်းတန်
ရွှေဘိုစုရွာ၊ ပြင်ကသာ
ရွှေဘိုစုရွာ၊ ပြင်ကသာ
ဇီးငူရွာ၊ ဝက်လာ
ဇီးငူရွာ၊ ဝက်လာ
မွန်ရိုးဝါဒ
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ပဉ္စမမြောက် သမ္မတ ဖြစ်သူ ဂျိမ်းစ် မွန်ရိုး လက်ထက်တွင် ဖော်ထုတ်ခဲ့သောမူဝါဒဖြစ်ပြီး ၁၉ရာစုတစ်လျှောက် အမေရိကန်တို့၏ နိုင်ငံခြားရေးဝါဒများ၏ အုတ်မြစ်ဟုလည်းဆိုနိုင်သည်။ ကမ္ဘာ့အနောက်ခြမ်းတွင် တည်ရှိသော အမေရိကတိုက်နှစ်တိုက်သည် ကိုလိုနီနယ်ချဲ့ဝါဒကို ဥရောပသားတို့အား လွတ်လပ်စွာပြုလုပ်ခွင့်ပေးတော့မည် မဟုတ်သည့်အကြောင်း၊ ကျူးကျော်လာမှုမှန်သမျှသည် အမေရိကန်ပြည်တွင်းသို့ ကျူးကျော်လာခြင်းဖြစ်သည်ဟု သဘောထားမည်ဖြစ်ကြောင်း စသည်ဖြင့် ကြေညာလိုက်ခြင်းအားဖြင့် ဥရောပသားတို့၏ အနောက်ကမ္ဘာခြမ်းအား လွှမ်းမိုးလိုမှုကို ရိုက်ချိုးခဲ့သည်။ သာမန်အားဖြင့် ကြည့်လျှင် အသားလွတ်ခြိမ်းခြောက်သည်ဟု မြင်သော်လည်း ထိုသို့ဖြစ်မလာသည့်အပြင် အမေရိကန်တို့အတွက် နိုင်ငံခြားရေးအုတ်မြစ်သဖွယ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ (၁၉၆၂ ကျူးဘားဒုံးပျံ အရေးအခင်း တွင် သမ္မတ ကနေဒီက ဆိုဗီယက်ရေတပ်အုပ်စုကို အမေရိကန်ရေတပ်သင်္ဘောများဖြင့် ပိတ်ဆို့ရာတွင် မွန်ရိုးဝါဒကို လွှတ်တော်တွင် ကိုးကားတင်ပြခဲ့သည်။)
အပူ
နေသည် အပူရှိန်ကို ပေး၏။ မီးကိုကိုင်လျှင် ပူ၏။ တုတ်နှစ်ချောင်းကို ပွတ်လျှင် ပူလာ၏။ လက်ပူတိုက်ရာတွင် လည်း အပူရှိန်ကို လိုသဖြင့် လက်ဖဝါးနှစ်ဘက်ကို ပွတ်တိုက် ပေးရ၏။ ဤအချက်များကို လူတိုင်းပင် တွေ့ကြုံနားလည်ကြ ပေသည်။ သို့သော် အပူဆိုသည်မှာ မည်သည့်အရာမျိုးဖြစ် သနည်းဟု မေးလျှင်ကား လွယ်မယောင်နှင့်အလွန်ပင် အဖြေရ ခက်လှပေသည်။
လူတို့သည် ဝါးနှစ်လုံး၊ တုတ်နှစ်ချောင်းကို ပွတ်တိုက်ပေး ခြင်း၊ ကျောက်နှစ်တုံးကို မီးခတ်ပေးခြင်းတို့ဖြင့် အလွန်ရှေးကျ သော ကာလကတည်းကပင် အပူကို လက်တွေ့ ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ကြ ပေသည်။ သို့ရာတွင် အပူသည် မည်သည့်ပစ္စည်းမျိုးဖြစ်မည် ကိုမူ အမှန်အတိုင်း မသိခဲ့ကြချေ။ မသိသည့် အတိုင်းလည်း အပူသည် မျက်စိဖြင့် မမြင်နိုင်၊ အလေးချိန်လည်းမစီးသော ထူးဆန်းသည့်ငွေ့ရည်တစ်မျိုးဖြစ်၍ ထိုငွေ့ရည်သည် ပူသော ကိုယ်ထည်မှ အေးသောကိုယ်ထည်သို့ စီးဝင်နိုင်သည်ဟု ယူဆ ကြပြီးလျှင် ထိုငွေ့ရည်ကို ကယ်လိုရစ်ဟု အမည်ပေးခဲ့ကြလေ သည်။)
မွန်ရိုးဝါဒ
မူဝါဒအားဖြင့်ကြည့်လျှင် မွန်ရိုးဝါဒသည် အမေရိကန်တော်လှန်ရေးမှ ပေါက်ဖွားလာသည့် ပြည်သူတို့၏ ဆန္ဒ၊ ခံယူချက်တို့အပေါ်တွင် ကိုယ်စားပြုသည်။ လွတ်လပ်သော အစိုးရကို လွတ်လပ်သောပြည်သူတို့က လွတ်လပ်စွားရွေးကောက်တင်မြှောက်သည်။ ပြည်ပစွက်ဖက်မှုတစ်စုံတစ်ရာ မပါပေ။ ဤအချက်သည် အမေရိကန် စိတ်ဓာတ် (American Spirit) ကို ပြသခြင်းဖြစ်သည်။
အပူ
ဤသို့လျှင် အပူကို အရာဝတ္ထုတစ်ခုအနေဖြင့် ကာလကြာ ညောင်းစွာ အမှတ်မှားလာခဲ့ကြရာ ခရစ် ၁၇၉၈-၉၉ ခုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါ ကောင့် ရမ်းဖို့နှင့် ဆာဟန်ဖရီဒေဗီဆိုသူ ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးနှစ်ဦးက ထိုအယူ ဟောင်းကို တော်လှန်လိုက်ကြ လေသည်။ ( ဒေဗီဆာဟန်ဖရီ။)
မွန်ရိုးဝါဒ
လက်တွေ့ပိုင်းတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အနေဖြင့် ပတ်ဝန်းကျင်လုံခြုံမှုကို ရသောကြောင့် ပြည်တွင်းရေးကို ခိုင်မာအောင်တည်ဆောက်ခွင့်ရပြီး ကမ္ဘာ့အင်အားကြီးနိုင်ငံအဖြစ် တက်လှမ်းနိုင်ခဲ့သည်။
အပူ
ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကြီးနှစ်ဦး၏လက်တွေ့ စမ်းသပ်မှုများအရ အပူသည် မြင်နိုင်၊ ကိုယ်တွယ် နိုင်သည့်အရာဝတ္ထုမဟုတ်၊ ဒြဗ်ဝတ္ထုများအတွင်းရှိ မြူတို့၏ တုန်လှုပ်မှုပင်ဖြစ်သည်ဟု ထုတ်ဖော်လိုက်ကြသည်။ ဆိုလိုရင်း မှာ မော်လီကျူးခေါ် မြူတို့၏ တုန်လှုပ်မှုသည် အပူဓာတ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ သို့သော် ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကြီးနှစ်ဦး ၏ စမ်းသပ်မှုများနှင့် ဆိုလိုရင်း သဘောတို့မှန်ကန်ပုံကို နောင် နှစ်ပေါင်း ၄ဝ အကြာတွင် ဂျိမ်း ပရက်စကော့ ဂျူးလက တစ်ဖန် မိမိ၏ စမ်းသပ်တိုင်းတာမှုဖြင့် ထပ်မံရှင်းပြမှ ကမ္ဘာက နားလည် လက်ခံလာလေသည်။ ဂျူးလသည် အပူနှင့်အလုပ် တို့ ဆက်စပ်နေပုံ၊ မည်သို့တိုင်းတာရရှိပုံတို့နှင့်တကွ အပူ၏ စံတင်ခုကိန်းကိုပါ သတ်မှတ်ခဲ့ရာ ထိုခုကိန်းကို ယခုထက်တိုင် အောင် လက်ခံသုံးစွဲလျက်ရှိသည်။ ( ဂျူးလဂျေပီ။)
ဒြဗ်ဝတ္ထုအသီးအသီး၌ပါရှိသော မော်လီကျူးတို့သည် အမြဲ တမ်း တုန်လှုပ်လျက်ရှိသဖြင့် အပူလည်း အမြဲတမ်းပင် ရှိ သည်။ သို့ရာတွင် မော်လီကျူးများ သာမန်အခါထက်တိုးတက် လျင်မြန်စွာ တုန်လှုပ်လာမှ အပူမှာ သိသာလာသည်။ အပြင်း အထန် တုန်လှုပ်သောအခါပူရုံမက မီးပင် ထတောက်နိုင်ပေ သည်။ ထိုကြောင့် တောမီးလောင်ခြင်းသည် ခြောက်သွေ့သော သစ်ကိုင်းများ အချင်းချင်း ပွတ်တိုက်မိရာမှ အတွင်းရှိ မော်လီ ကျူးများ ပြင်းထန်စွာ တုန်လှုပ်မှုကြောင့် မီးထတောက်ကာ တစ်တောလုံး ကူးဆက် လောင်ကျွမ်းခြင်း ဖြစ်လေသည်။ အရာဝတ္ထုတစ်ခုခုကို အပူတိုက်ပေးသောအခါ ထိုအပူ ကြောင့် အလေးချိန်တိုး၍ မလာပေ။ သို့ရာတွင် ထိုအရာဝတ္ထု အတွင်းရှိ မော်လီးကျူးများ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ကန်ကျောက် တုန်လှုပ်မှု ပြင်းထန်လာသည့်အတွက် မော်လီကျူးတစ်ခုနှင့် တစ်ခုတို့၏ အကွာအဝေးမှာ ပိုမိုဝေးကွာလာကာ အရာဝတ္ထု ကိုယ်ထည်သည် ယခင်က ထက်ကား (ကြီးထွား) လာရလေ သည်။ မီးရထားသံလမ်းတစ်လျှောက်ကို ကြည့်သောအခါ သံလမ်း အဆက်တိုင်း၌ သံလမ်းချင်းထိမနေစေပဲ အနည်းငယ် ခွာထားသည်ကို တွေ့ရလိမ့်မည်။ ထိုသို့ ခွာထားခြင်းမှာ နွေ အခါ နေပူလာသောအချိန်၌ သံလမ်းရှည်ထွက်လာသောအခါ အတော်ကျအောင် နေရာပေးထားခြင်းပင် ဖြစ်လေသည်။ ဤသို့ အပူကြောင့် ကားထွက်လာရာတွင် အရာဝတ္ထုတို့သည် အမျိုး အစားကိုလိုက်၍ ကားထွက်ပုံချင်း မတူကြပေ။ ပုံစံမှာ အရွယ် တူညီသော မှန်စတစ်ခုနှင့် သွပ်စတစ်ခုတို့ကို အညီအမျှ အပူ တိုက်ပေးသည်ဆိုပါစို့။ အပူတိုက်ပေးပြီးနောက် တိုင်းတာကြည့် လျှင် သွပ်စက မှန်စထက် ပိုပြီး ကြီးနေသည်၊ (ဝါ) ကားလာ သည်ကို တွေ့ရပေမည်။
အပူကို တိုင်းတာရာတွင် အတိုင်းနှစ်မျိုးရှိ၍ ယင်းတို့မှာ အပူ(အအေး) ချိန်နှင့် အပူပမာဏတို့ ဖြစ်လေသည်။ အရာ ဝတ္ထုတစ်ခုသည် မည်မျှပူသည် (အေးသည်)ကို သာမန်အားဖြင့် စင်တီဂရိတ်နှင့် ဖာရင် ဟိုက်ဒီဂရီ အမှတ်ပြ ပြဒါးတိုင် (သာမို မီတာ)များဖြင့် တိုင်းတာလေ့ရှိသည်။ ( သာမိုမီတာ။) ဒြပ်ဝတ္ထုတွင်ရှိသော မော်လီကျူးများ ပိုမိုလျင်မြန်စွာ တုန်လှုပ် လာသောအခါ ထိုဒြဗ်ဝတ္ထု၏အပူချိန်အမှတ်သည် မြင့်လာ သည်။ ထိုကြောင့် အပူ (အအေး)ချိန်သည် မော်လီကျူးတို့၏ တုန်လှုပ်မှုနှုန်းအပေါ်၌ တည်လျက် ရှိပေသည်။
သို့ရာတွင် အပူချိန်အမှတ်ချင်းတူညီသော ရေတစ်စည်နှင့်ရေ တစ်ခွက်ကို စဉ်းစားကြည့်ပါ။ ရေတစ်စည်တွင် ရှိသော အပူ ပမာဏမှာ ရေတခွက်တွင်ရှိသော အပူပမာဏထက် များရပေ မည်။ တစ်ဖန် အလေးထုချင်း တူညီစေကာမူ ပစ္စည်းတစ်ခုနှင့် တစ်ခု အမျိုးချင်း ကွဲပြားပါကလည်း ပါရှိသောအပူပမာဏမှာ မည်သည့်နည်းနှင့်မျှ တူညီလိမ့်မည် မဟုတ်ပေ။ ပုံစံမှာ အလေး ထုချင်း တူညီသောရေနှင့် ပြဒါးကို အပူတိုက်ပေး ကြည့်မည် ဆိုပါစို့။ အပူချိန်အမှတ်ချင်း ညီတူညီမျှ တက်ရလေအောင် ကျွန်ုပ်တို့သည် ပြဒါးထက်ရေကို အပူပိုပြီး တိုက်ပေးရသည်ကို တွေ့ရပေလိမ့်မည်။ လက်တွေ့စမ်းသပ်ချက်အရ ပြဒါး အလေး ချိန် တပေါင်နှင့် ရေအလေးချိန် တစ်ပေါင်ကို အပူချိန်အမှတ် တစ်ဒီဂရီ တက်စေလိုသောအခါ ပြဒါးကို တိုက်ပေးရသော အပူထက် အဆပေါင်း ၃ဝ ကြီးသောအပူဖြင့် ရေကို တိုက်ပေး ရသည်ကို တွေ့ရလေသည်။ ထိုကြောင့် အပူ ပမာဏသည် အရာဝတ္ထု တစ်ခု၏ အလေးထုနှင့် အမျိုးအစားအပေါ်တွင် တည်ရှိကြောင်း သိအပ်ပေသည်။
အပူပမာဏကို ကယ်လိုရီအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဗြိတိသျှ အပူခုကိန်းအားဖြင့်လည်းကောင်း တိုင်းတာလေ့ ရှိသည်။ ကယ်လိုရီတစ်ခုမှာ တစ်ဂရမ်လေးသောရေကို အပူချိန်စင်တီ ဂရိတ် တစ်ဒီဂရီ မြှင့်တင်ရန် လိုအပ်သည့် အပူပမာဏ၊ သို့မဟုတ် အပူစွမ်းအင်ဖြစ်သည်။ ကယ်လိုရီကို သိပ္ပံ ကိစ္စ အဝဝတွင် အသုံးအများဆုံး ဖြစ်သည်။ ဗြိတိသျှ အပူခုကိန်း တစ်ခုမှာမူ တစ်ပေါင်လေးသောရေကို ဖာရင်ဟိုက် တဒီဂရီ မြှင့်တင်ရန် လိုအပ်သည့် အပူပမာဏ၊ သို့မဟုတ်၊ အပူစွမ်းအင် ဖြစ်သည်။ ထိုခုကိန်းကို အင်ဂျင်နီယာများ အသုံးပြုလေ့ရှိ ကြသည်။
သိပ္ပံပညာပြဆိုချက်အရ ကျွန်ုပ်တို့သည် အရာဝတ္ထုတစ်ခုခု ကို ဖာရင်ဟိုက်ဒီဂရီ -၄၅၉၊ သို့မဟုတ် စင်တီဂရိတ် ဒီဂရီ- ၂၇၃ သို့တိုင်အောင် အအေးခံပေးနိုင်ပါက ထိုအရာဝတ္ထုအတွင်း ရှိ မော်လီကျူးတို့၏ လှုပ်ရှားမှုမှာ လုံးဝငြိမ်သက်သွားသဖြင့် အပူလည်း လုံးဝကင်းမဲ့သွားပေလိမ့်မည်။ သို့သော် လက်တွေ့ အားဖြင့်ကား အဆုံးစွန်သုညဒီဂရီအမှတ်ဟု ခေါ်လေ့ရှိသော ထိုအအေးဆုံးအမှတ်သို့တိုင်အောင် မည်သူမျှ မစွမ်းဆောင် နိုင်သေးချေ။
ဒြဗ်ဝတ္ထုတို့သည် အပူ (အအေး)ချိန်ကိုလိုက်၍၊ တစ်နည်း မော်လီကျူးတို့၏ တုန်လှုပ်မှု အမြန်အနှေးကို လိုက်၍ ရုပ် အခြေအနေ ပြောင်းလဲကြပုံမှာ အတော်စိတ်ဝင်စားဘွယ်ကောင်း ပေသည်။ မော်လီကျူးတို့၏ တုန်လှုပ်မှုကို တဖြည်းဖြည်း လျင်မြန်စေခြင်းဖြင့် ဒြဗ်ဝတ္ထုတို့ကို အေးရာမှ ပူစေသောအခါ ဒြဗ်ဝတ္ထုသည် အခဲမှ အရည်သို့လည်းကောင်း၊ အရည်မှ အငွေ့ သို့လည်းကောင်း ပြောင်းလဲတတ်သည်။ တစ်ဖန် မော်လီကျူး တို့၏ တုန်လှုပ်မှုကို တဖြည်းဖြည်း နှေးစေခြင်းဖြင့် ဒြဗ်ဝတ္ထု ကို ပူရာမှ အေးစေသောအခါတွင်လည်း အငွေ့မှ အရည်သို့ လည်းကောင်း၊ အရည်မှ အခဲသို့လည်းကောင်း ပြောင်းလဲသွား တတ်လေသည်။
အပူသည် (၁) စီးခြင်း၊ (၂) သယ်ဆောင်ခြင်း၊ (၃) ဖြာထွက်ခြင်းဟုခေါ်သော နည်းသုံးနည်းဖြင့် ပျံ့လွင့်သည်။ လွယ်ကူသောပုံစံများဖြင့် ထိုအပူပျံ့လွင့်ပုံနည်း သုံးနည်းကို ရှင်းပြပါအံ့။
(၁) အပူစီးခြင်း။ ။ သံချောင်းတစ်ချောင်းကို မီးတောက်ထဲသို့ ထိုးထည့်၍ တစ်ဖက်အစွန်းမှ ကိုင်ထားကြည့်ပါ။ ထိုအခါ မီးထဲရောက်နေသော အစွန်းဖက်မှ စတင်ပူလာပြီးသော်၊ တဖြည်းဖြည်းနှင့် သံချောင်း တစ်လျှောက် အပူစီးလာကာ ကိုင် ထားသောလက်အထိ ပူလာသည်ကို တွေ့ရလိမ့်မည်။ ဤသို့ ဖြစ်ခြင်းမှာ မီးနှင့်ထိတွေ့သော သံချောင်းအစွန်းဖက်ရှိ မော်လီ ကျူးတို့သည် ရှေးဦးပထမ ပြင်းထန်စွာ တုန်လှုပ်လာ ပြီး နောက် သံချောင်းတစ်လျှောက်ရှိ ကျန်မော်လီကျူးများကို ကူးစက်ကာ တုန်လှုပ်သွားစေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော် တစ်ခုမှတ်သားရန်မှာ ပစ္စည်းတစ်ခုကို အပူစီးရာ တွင် ပစ္စည်းအတွင်းရှိ မော်လီကျူးများ တုန်လှုပ်သည်ဟု ဆိုရ သော်လည်း အပူစီးခြင်းခံရသော ပစ္စည်းမှာမူ အမြင်အားဖြင့် မည်သို့မျှ လှုပ်ရှားခြင်း မရှိပေ။ တစ်ဖန် အပူစီးသည့်နေရာတွင် ပစ္စည်းအမျိုးအစားကို လိုက်၍ အနှေးအမြန် အနည်းအများ အပူစီးပုံချင်း မတူညီချေ သစ်သား၊ ဖန် စသည်တို့မှာ အပူစီး အလွန်နည်းပါး၍ အပူစီးအကောင်းဆုံးပစ္စည်း၊ တစ်နည်း အပူ အကောင်းဆုံး စီးနိုင်သည့်ပစ္စည်းများမှာ သတ္တုများ ဖြစ်လာကြ လေသည်။
(၂) အပူသယ်ဆောင်ခြင်း။ ။ သဲကန္တာရကို ဖြတ်သန်းလာသော လေသည် မခံမရပ်နိုင်အောင်ပူသည်။ မီးဖိုကို ဖြတ်လာသောလေ သည်လည်း အလွန်ပူသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဤသို့ဖြစ်ခြင်းမှာ အပူသည် တိုက်ခတ်လာသည့် လေဖြင့်အတူ လိုက်ပါလာခြင်း ကြောင့်ဖြစ်သည်။ ထိုကြောင့် အပူသယ်ဆောင်ခြင်းဆိုသည်မှာ လေပူ၌သာမဟုတ်၊ ရေနွေးနှင့် ရေနွေးငွေ့တို့၌လည်း ပါရှိနိုင် သည်။ အေးသောနိုင်ငံများတွင် တိုက်တာအိမ်ရာများကို နွေး စေရန်အတွက် လေပူ၊ ရေပူ၊ သို့မဟုတ် ရေနွေးငွေ့များ စီးဖြတ် ရာ ပြွန်များကို လိုအပ်သလို တပ်ဆင်ထားကြလေသည်။အပူ
(၃) အပူဖြာထွက်ခြင်း။ ။ နေ၏အပူရှိန်ကို ကျွန်ုပ်တို့သည် အဘယ်ကြောင့် ခံစားကြရသနည်း။ နေနှင့် ကျွန်ုပ်တို့ ကမ္ဘာ၏ အကြားတွင် အတိုင်းမသိ ကျယ်ပြန့်၍ ဘာမျှမရှိသော လေဟာ ပြင်ကြီးသာလျှင် ရှိသည်။ ထိုကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့ဆီသို့ အပူရှိန် ရောက်လာသည်မှာ အပူစီးခြင်း၊ သို့မဟုတ် အပူသယ်ဆောင် ခြင်းတို့ဖြင့် ရောက်လာနိုင်ရန် အကြောင်းမရှိ၊ သူ့အလို အလျောက် တိုက်ရိုက်ရောက်လာခြင်းသာဖြစ်ပေသည်။ သိပ္ပံပညာတွင် အသံလှိုင်း၊ အလင်းလှိုင်းများဟူ၍ လှိုင်းများ ရှိသကဲ့ပင် အပူလှိုင်းများရှိကြောင်းကိုလည်း တွေ့ရလေသည်။ အသံနည်းတူပင် ပူသောကိုယ်ထည်တစ်ခုအတွင်းရှိ မော်လီကျူး များ တုန်လှုပ်မှုကြောင့် အပူလှိုင်းများ ဖြစ်ပေါ်လာပြီးလျှင် ပတ်ဝန်းကျင်သို့ ပျံ့နှံ့သွားလေသည်။ သို့သော် အပူလှိုင်းများကို မျက်စိဖြင့် မမြင်နိုင်ချေ။ အပူလှိုင်းဟုခေါ်ရသော်လည်း သာမန် သဘောအားဖြင့် ထိုလှိုင်းများသည် အလျဉ်းပင် အပူမဟုတ်ကြ ပေ။ မိမိတို့နှင့် တွေ့ထိမိသော အရာဝတ္ထုတို့တွင် အပူကို ဖြစ် ပေါ်စေအောင် စွမ်းအင်ရှိသည့် ရောင်ခြည်များသာဖြစ်လေသည်။ အပူလှိုင်းတို့နှင့် အရာဝတ္ထုတစ်ခုခု တွေ့ထိသောအခါ အပူ လှိုင်းအချို့ကို အရာဝတ္ထုက စုတ်ယူလိုက်၍ ကျန်အပူလှိုင်း များကို ပြန်၍ဟတ်ထုတ်လိုက်လေသည်။ ထိုသို့ စုတ်ယူလိုက် သည့် အပူလှိုင်းတို့၏ စွမ်းအင်ကြောင့် အရာဝတ္ထု အတွင်းရှိ မော်လီကျူးများ တုန်လှုပ်လာကာ အရာဝတ္ထုကို ပူလာစေသည်။ အရာဝတ္ထုတို့သည် အပူလှိုင်းကို စုတ်ယူရာတွင် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု သတ္တိချင်း မတူညီကြချေ။ အမည်းရောင်ရှိသည့်ပစ္စည်းသည် အဖြူရောင်ပစ္စည်းထက် အပူလှိုင်းကို ပိုမိုစုတ်ယူနိုင်သည်။ ထိုကြောင့် နွေအခါတွင် အဖြူထည်များကို ဝတ်ဆင်ခြင်းဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့သည် အပူဒဏ်မှ ပို၍ သက်သာခွင့်ရကြလေသည်။ ရှေးနှစ်ပေါင်း ကုဋေကုဋာကပင် နေ၏အပူရှိန်သည် ကျွန်ုပ် တို့ကမ္ဘာပေါ်သို့ ကျရောက်နေခဲ့ပြီးလျှင် ကျောက်မီးသွေး၊ ဓာတ်ဆီ၊ ဓာတ်ဆီအငွေ့၊ ထင်းစသော လောင်စာများထဲတွင် ခိုအောင်း သိုမှီးပြီးနေခဲ့လေသည်။ ထိုကြောင့် ယခုအခါ ကျွန်ုပ် တို့သည် အစားအစာချက်ပြုတ်ခြင်း၊ အလုပ်ရုံစက်ရုံ မီးရထား စသည်တို့တွင် ထိုထင်းမီးလောင်စာတို့ကို လောင်ကျွမ်းစေခြင်း ဖြင့် အပူစွမ်းအင်ကို ထုတ်နုတ်၍ အသုံးချနေနိုင်ခြင်း ဖြစ်ပေ သည်။ ဓာတ်ပစ္စည်းတို့၏ ဓာတ်ဖောက်ပြန်မှုနှင့် လျှပ်စစ်ဓာတ် ကို အသုံးပြုခြင်းတို့ဖြင့်လည်း အပူကို ဖန်တီးရယူနိုင်ပေသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ကာလီဖိုးနီးယားပြည်နယ် ပဆာဒီး နားမြို့၌ နေ၏အပူရှိန်ကို တိုက်ရိုက်အသုံးချထားသည့် နေ မိုတာစက်ကြီးများ ရှိသည်။ ထိုစက်များတွင် နေပူရှိန်ကို ပြောင်းလုံးပုံ ဗွိုင်လာရေနွေးအိုးပေါ်သို့ စုရုံးကျရောက်စေရန် အနေအထားအံကိုက် တပ်ဆင်ထားသော မှန်ကလေးပေါင်း များစွာဖြင့် စီမံထားသည်။ ဤသို့ဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့သည် အပူကို ရှေးကစ၍ အလုပ်လုပ်ရန်အတွက် အမျိုးမျိုး အသုံးချခဲ့လေရာ ဂျိမ်းဝပ်စသော ရှေးအင်ဂျင်နီယာကျော်ကြီးများ၏ ကျေးဇူး ကြောင့် တစ်ဖန် ကျွန်ုပ်တို့သည် ရေနွေးငွေ့စက်၊ မော်တော်အင် ဂျင်စက်တို့ဖြင့် အပူ၏လုပ်အားကို ထုတ်ယူကာ သယ်ယူပို့ ဆောင်ရေး၊ ဓာတ်မီးထွန်းညိ|ရေး စက်အမျိုးမျိုးကို ခုတ်မောင်း လည်ပတ်ရေးတို့အတွက် အသုံးချနိုင်ခဲ့ပြန်လေသည်။ ယခု အခါတွင် အပူကို လျှပ်စစ်ဓာတ်ဖြင့်လည်း သက်သာလွယ်ကူစွာ ထုတ်နုတ်ကာ နေရာ အနှံ့အပြားမှာပင် တိုးတက်အသုံးချလျက် ရှိပေသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သာမိုဒိုင်းနမစ် ကဏ္ဍ:အပူကူးပြောင်းခြင်း
ပျော်ဘွယ်ကြီး
ပျော်ဘွယ်ကြီးကျေးရွာသည် ရန်ကုန်တောင်ပိုင်းခရိုင် ဒလမြို့နှင့် (၇) မိုင်ခန့်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ လယ်ယာ စိုက်ပျိုးရေးကို အဓိကထား လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ၂၀၁၄ ပြည်လုံးကျွတ် အိမ်ထောင်စုအရေအတွက် နှင့် ကျား/မ လူဦးရေစာရင်း အရ ပျော်ဘွယ်ကြီး ကျေးရွာတွင် အိမ်ထောင်စု ၁၂၈၂ စု နှင့် ကျား/မ လူဦးရေစာရင်း ၅၄၃၈ ဦး ရှိသည်။
အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း (အထကပျော်ဘွယ်ကြီး) တစ်ကျောင်းရှိပြီး အကျယ်အဝန်း (ဧက) ၆.၀၅ နှင့် ဆရာ/မ ဦး‌ရေ ၃၉ ဦး၊ ကျောင်းသူ/သား ဦးရေ ၇၆၅ ဦး ရှိသည်။ တိုက်နယ်ဆေးရုံ (ကုတင် ၁၆ လုံး) တစ်ခုလည်း ရှိသည်။ ထင်ရှားသော ဘုရား၊ ကျောင်းများမှာ ကြေးသွန်းဘုရားကြီး နှင့် အနာဂါမ်ဆရာသက်ကြီးတန်ဆောင်တို့ ဖြစ်သည်။
‌အောက်ဘာတွန်ရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်
‌အောက်ဘာတွန်ရွာ(Aukbarton)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်၊ ဝေါ့ချုံ့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၀၃၈၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝေါ့ချုံ့ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၉၇၆ ဦး၊ မ ၂၇၅၅ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၅၇၃၁ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝိုင်းမော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လွင်ဦးရွာ၊ ဖောင်းပြင်မြို့နယ်
လွင်ဦးရွာ (Lwinu)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မော်လိုက်ခရိုင်၊ ဖောင်းပြင်မြို့နယ်၊ စန္ဒားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၂၆၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖောင်းပြင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သလွှဲထော်ရွာ၊ ကော့ကရိတ်မြို့နယ်
သလွှဲထော်ရွာ(Thahlwehtaw)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ကော့ကရိတ်ခရိုင်၊ ကော့ကရိတ်မြို့နယ်၊ မြောက်ကမ္မရိုက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၅၄၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြောက်ကမ္မရိုက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၅၉၆ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၉၈၁ ဦး နေထိုင်သည်။ ကော့ကရိတ်မြို့နယ် မြစိမ်းရောင်ကျေးရွာစီမံကိန်း ၃၉ ရွာတွင် ပါဝင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကော့ကရိတ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရွှေပြည်စုရွာ၊ ထူးကြီး
ရွှေပြည်စုရွာ၊ ထူးကြီး
သောမတ် ဂိန်းစဗားရား
ထို့နောက် လန်ဒန်မြို့တော်သို့ ပြောင်းရွှေ့၍ တတိယဂျော့ဘုရင် နှင့် မိဖုရားတို့၏ ပုံတူကားများနှင့် အခြားထင်ရှားသော ယောက်ျား မိန်းမ ကချေသည်များကို ရေးဆွဲသည်။
သူ၏ လက်ရာ ပြောင်လှသော ပန်းချီကားများကို တွေ့ရှိရသဖြင့်လည်း ဂိန်း စဗားရားသည် ရေးနောထက် မသာသာအောင် ကြိုးစားခဲ့သည်ဟု ယူဆရပေမည်။ သို့သော် ဤပုဂ္ဂိုလ် ၂ ဦးတွင် မည်သူကပို၍ တော်သည်ဟု ပြောနိုင်ရန် ခဲယဉ်းသည်။ ပညာတူသဖြင့် ရန်သူ သဖွယ်ဖြစ်ကြသော်လည်း ဂိန်းစဗားရားသည် သူတို့၏ယခင်က မကျေနပ်မှုများကို ခဝါချကာ မိတ်ကောင်းဆွေကောင်းကဲ့သို့ သဘောထားကြရန် ပြောကြားသွားလေသည်။ ဂိန်းစဗားရား သည် ၁၇၈၈ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်လေသည်။
နောင်ခုံးရွာ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်
နောင်ခုံးရွာ (Nawnghkone)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်၊ လွယ်အွန့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၀၉၄၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လွယ်အွန့်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၉၆၃ ဦး၊ မ ၃၀၅၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၀၁၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟိုပုံးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆမော်ယန်ရွာ၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်
ဆမော်ယန်ရွာ(Samawyang)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်၊ ခန်ဒေါက်ယန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၀၀၉ ဖြစ်သည်။
၁၈၈၉-၉၀ ခုနှစ် ချင်း-လူရှိုင်းစူးစမ်းလေ့လာရေးခရီး
၁၈၈၉-၉၀ ခုနှစ် ချင်း-လူရှိုင်းစူးစမ်းလေ့လာရေးခရီးသည် ချင်းတောင်တန်းနှင့် လူရှိုင်းတောင်တန်းများ၏ မျိုးနွယ်စုများကို မြန်မာနိုင်ငံနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့ရှိ ဗြိတိသျှတို့၏ ပြစ်ဒဏ်ခတ်သည့် လေ့လာရေးခရီးဖြစ်သည်။
နောက်ခံ
၁၈၇၁-၇၂ ခုနှစ် လူရှိုင်း စူးစမ်းလေ့လာရေး ခရီးစဉ်အပြီးတွင် မြန်မာနှင့် အိန္ဒိယနယ်စပ်ဒေသများသည် စီးနင်းမှုအနည်းငယ်သာ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး အတော်လေး အေးချမ်းခဲ့သည်။ ၁၈၈၈ တွင် စီးနင်းမှုများ ပိုမိုဖြစ်ပွားလာပြီး ၁၈၈၉ ဖေဖော်ဝါရီတွင် ဗြိတိသျှစစ်တပ်မှ ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီး စတီးဝပ်နှင့် ၎င်း၏ စစ်တမ်းအဖွဲ့အား ချင်းမျိုးနွယ်စုများက သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး စီးနင်းမှုများကို ရပ်တန့်ရန် အစိုးရက ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။
လှုံ့ဆော်မှု
၁၈၈၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ချင်းမျိုးနွယ်စုများကို ဆန့်ကျင်သည့် ဗိုလ်မှူးချုပ် ဆီမွန် နှင့် လူရှိုင်းမျိုးနွယ်များကို ဆန့်ကျင်သည့် ဗိုလ်မှူးကြီး Tregear တို့သည် စစ်ကြောင်းနှစ်ကြောင်းဖြင့် ချီတက်ခဲ့ကြသည်။ တပ်ဖွဲ့ငယ်များသည် လမ်းမရှိ ပိုးမွှားထူထပ်သော တောအုပ်ကို ဖြတ်ကျော်ကာ တပ်ဖွဲ့ဝင်များစွာကို ရောဂါဖြင့် သေဆုံးစေခဲ့သည်။
မြောက်ပိုင်းစစ်ကြောင်းအား စီယင်း၊ စစ်ကြီးနှင့် ချင်းလူမျိုးများ၏ လက်အောက်ခံစစ်ကြောင်းများ ဆက်လက် ချုပ်ငြိမ်းစေရေးနှင့် ပြီးမြောက်စေရေး တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး တောင်ပိုင်းစစ်ကြောင်းနှင့်အတူ တာရှုန်ကို တိုက်ခိုက်ရန် တာဝန်များ ပေးအပ်ခဲ့သည်။ တောင်ပိုင်းစစ်ကြောင်းမှူးအဖြစ် ဗိုလ်မှူးချုပ် ဆွမ်မွန်၏ တာဝန်မှာ-
ဗိုလ်ချုပ်ဆိုင်မွန်သည် ၁၈၈၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၅ ရက်တွင် ချင်း-လူရှိုင်းကွင်းပြင်တပ်၏ ကွပ်ကဲမှုဖြင့် စတင်တာဝန်ယူခဲ့ပြီး ယခုတစ်ကြိမ် လေ့လာရေးခရီးအတွက် ပြင်ဆင်မှုများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်- တောင်ပိုင်းစစ်ကြောင်းသည် ကံသို့ ၁၆၅ မိုင်အကွာ ပခုက္ကူသို့ ချီတက်ရန် စုစည်းထားသည်။. ပုံမှန်မဟုတ်သော မိုးနှောင်းကျမှုကြောင့် စူးစမ်းလေ့လာရေးခရီးစဉ်ကို နိုဝင်ဘာ ၂၃ ရက်အထိ ရပ်နားထားသည်။ Northern Column သည် Fort White တွင် အဆင်သင့်ဖြစ်ခဲ့ပြီး ၎င်း၏ကုန်းကူလီများ ရောက်ရှိလာခြင်းကိုသာ စောင့်မျှော်ခဲ့သည်။ ချင်းပြည်နယ်၏ စီးနင်းတိုက်ခိုက်မှုကို ကာကွယ်ရန်အတွက် မြန်မာနယ်စပ် အနောက်ဘက်ခြမ်းတွင် စခန်းဆယ်ခု ထူထောင်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ဤတပ်စခန်းများအားလုံးသည် ချင်းတွင်းမြစ်ကြောင်းမှ ကလေးဝအထိ စေလွှတ်ထားသည်။ မိုးနှောင်းပိုင်း မိုးရွာသွန်းမှုကြောင့် ကလေးချိုင့်ဝှမ်းကို ရေလွှမ်းခဲ့ပြီး နိုဝင်ဘာလကုန်အထိ မြန်မာနိုင်ငံသည် ဆင်များမှလွဲ၍ မည်သည့်အရာမှ သွားလာမှု မပြုနိုင်ပေ။ သို့သော်လည်း အရာရှိများ၏ စွမ်းအင်များသည် အခက်အခဲအားလုံးကို ကျော်လွှားခဲ့ပြီး ဒီဇင်ဘာလကုန်တွင် အဆိုပါ ရာထူးဆယ်ခုကို တည်ဆောက်၊ သိမ်းပိုက်ကာ ခွဲတမ်းချခဲ့သည်။
သို့သော် ကံ၏ခွဲတမ်းသည် တောင်ပိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၏ ဌာနချုပ်ဖြစ်ပြီး ဗိုလ်ချုပ်နှင့် ရင်ဆိုင်ရမည့် အကြီးမားဆုံး အခက်အခဲများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ကန်သည် အဓိက အခြေစိုက်ရာ ပခုက္ကူမြို့မှ ကားလမ်းဖြင့် ၁၆၅ မိုင် ကွာဝေးပြီး နိုဝင်ဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ရေကြီးမှုကြောင့် လှည်းများ မိုင်ခြောက်ဆယ်သာ သွားလာနိုင်ခဲ့သည်။ မြစ်ငယ်တစ်ခုဖြစ်သည့် မေတ္တာသည် ချင်းတွင်းမြစ်ပေါ်ရှိ ကလေးဝနှင့် ကံကို ဆက်သွယ်ထားသော်လည်း အလွန်တိမ်ကော လျင်မြန်ကာ ကျောက်ဆောင်များ ပြည့်နှက်နေပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် သွားလာရခက်ခဲသည်။ သို့ရာတွင် ကုန်းလမ်းပို့ဆောင်ရေးအခက်အခဲကြောင့် အိန္ဒိယမရိန်းတပ်မှ ဗိုလ်ဟော်လန်သည် ကန်နှင့်ကလေးဝကြားရှိ ဤမြစ်၏ 136 မိုင်အကွာကို စူးစမ်းလေ့လာခဲ့ပြီး ယင်းလမ်းကြောင်းဖြင့် သိုလှောင်မှုများကို ပေးပို့နိုင်မည်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ဤသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးပုံစံကို လျော်ညီစွာ လက်ခံကျင့်သုံးခဲ့ပြီး၊ ရေကြောင်းသွားလာမှုအတွက် မြစ်ရေအလွန်တိမ်လာသောအခါ ဇန်နဝါရီလကုန်အထိ ထင်ရှားသောအောင်မြင်မှုဖြင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဟော်လန်၏ ကြီးကြပ်မှုဖြင့် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလအတွင်း သယ်ယူပို့ ဆောင်ရေး အရာရှိများသည် လေးမြို့နယ်နှင့် မေ တ္တာချိုင့်များတွင် ပြင်းထန်စွာဖြစ်ပွားခဲ့သော နွားရောဂါနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီး နွားအကောင်ရေ သုံးပုံနှစ်ပုံ လျော့နည်းသွားခဲ့သည်။ တောင်ပိုင်းစစ်ကြောင်း၏ ပထမဆုံးတပ်များသည် ဒီဇင်ဘာ ၇ ရက်တွင် ကံသို့ရောက်ရှိပြီး နောက်တစ်နေ့တွင် Yokwa နှင့် Haka လမ်းကြောင်းပေါ်တွင် ပါတီ Sappers များ စတင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
လေ့လာရေးခရီးမစတင်မီတွင် တောင်ပိုင်းစစ်ကြောင်းသည် ကံမှဆယ့်နှစ်ရက်အကြာတွင် ဟားခါးသို့ရောက်ရှိနိုင်မည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ပြီး တွက်ချက်မှုများအားလုံးကို တွက်ချက်မှုများပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ထိုကဲ့သို့ နိုင်ငံ၏ မမျှော်လင့်ထားသော အခက်အခဲများ မှာ အင်အား အပြည့်ဖြင့် လမ်းဖောက်လုပ်ရာတွင် အရှည် မိုင်ခြောက်ဆယ့်လေးမိုင် ရှိသည့်တိုင် ဟားခါးသို့ ရောက်ရန် ရက်ပေါင်း ခြောက်ဆယ့်ခြောက်ရက် အချိန်ယူခဲ့ရကြောင်း၊ ခုနစ်ဆယ် ခုနစ်ရက်မြောက်သောနေ့၌ နွားလမ်းသည် လုပ်ငန်းစသည်နှင့် မပြီးသေး။ ဤစိတ်ပျက်စရာကောင်းသောနှောင့်နှေးမှုသည် ချင်းများနှင့်ဆက်ဆံရာတွင် ၎င်း၏လျော်ကြေးပေးသည့် အကျိုးကျေးဇူးများမရှိဘဲ မဟုတ်ပေ။ သူတို့က ကျွန်တော်တို့ကို အမြန်ကြိုတင်ပြီး ပျက်ဆီးအောင် လုပ်ပြီးမှ အနားယူဖို့ မျှော်လင့်တယ်။ သူတို့နှင့်ထိတွေ့ရန် နာကျင်ခြင်းနှင့်အတူ ကျွန်ုပ်တို့၏အရာဝတ္တုများနှင့် ရည်ရွယ်ချက်များကို ရှင်းပြရန် ခိုင်မြဲမြဲမြံစွာ တိုးမြင့်လာခြင်းသည် ခုခံရန် ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုကို တုန်လှုပ်သွားစေသည်၊ ထို့ကြောင့် မျိုးနွယ်စုသည် ကျွန်ုပ်တို့၏ စည်းကမ်းချက်များကို လိုက်နာရန် တင်ပြလိုက်ပါသည်။
ချင်းလူမျိုးများသည် တောင်ပိုင်းစစ်ကြောင်းမှ ပထမဆုံးတွေ့ ဆုံခဲ့ကြသည်မှာ ဘန်းရှီအနွယ်၏ Yokwas ဖြစ်သည်။ အစကတည်းက တောင်ပိုင်းချင်းလူမျိုးများနှင့် ပေါ့ပေါ့ပါးပါး ပေါ်လစီကို စမ်းကြည့်ရန် ဆုံးဖြတ်ချက်ချခဲ့ပြီး၊ တောင်တက်မြို့အနီးမှာ ဒီဇင်ဘာ ၂၈ ရက်မှာ ယိုက ချီတက်လာမှုကို ဆန့်ကျင်တဲ့ ကြိုးပမ်းမှုမှာ လူ ၅၀၀ နဲ့ သေနတ် ၃၀၀ ကိုင်ထားကြောင်း အသိအမှတ်ပြုပြီး ကြီးစွာသော ရှုံးနိမ့်မှုကို ဆက်ထိန်းထားဖို့ မျှော်လင့်ချက်တွေ စွန့်လွှတ်ခဲ့ပါတယ်။ သူတို့တောင်ကုန်းထဲက ငါတို့ကို။ ဇန်န၀ါရီလ ၈ ရက်နေ့တွင် Yokwa Chin နှစ်ဦးသည် စခန်းထဲသို့ ရောက်လာပြီး ယနေ့မှစ၍ မျိုးနွယ်စုများနှင့် လုံးဝ အဆက်အသွယ် မရှိတော့ပါ။ ကျွန်ုပ်တို့၏လာမည့်အကြောင်းအရာများနှင့် ကျွန်ုပ်တို့၏စည်းကမ်းချက်များကို ဤလူနှစ်ဦးအား သေသေချာချာရှင်းပြခဲ့ပြီး မကြာမီ လက်နက်ချခဲ့သော ၎င်းတို့၏အကြီးအကဲများထံ ၎င်းတို့အား ပြန်ပြောရန် ပယ်ချခံခဲ့ရသည်။ နောက်တစ်နေ့တွင် ဒုဗိုလ် Foster နှင့် အခြားအရာရှိနှစ်ဦးတို့သည် စခန်းအပြင်ဘက်တွင် လမ်းလျှောက်ထွက်နေကြစဉ် ၎င်းတို့အား ကင်းတပ်သားအချို့က ရုတ်တရက် ပစ်ခတ်သဖြင့် ဒုဗိုလ် Foster မှာ ပစ်သတ်ခံခဲ့ရသည်။ ယင်းအကျိုးဆက်ကြောင့် အနီးဆုံးကျေးရွာဖြစ်သည့် Lamtok မီးလောင်ခဲ့သည်။ Yokwa တို့ကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းပြီးသည့်နောက် စမ်းချောင်းသည် ဟားခါးသို့ ရွေ့သွားကာ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၃ ရက်တွင် ထိုမြို့သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ Yokwas နှင့် ချမှတ်ထားသည့် တူညီသော လုပ်ထုံးလုပ်နည်းသည် အရေးကြီးသော Haka အသိုင်းအဝိုင်း၏ တင်ပြချက်အပြည့်အစုံကို ရရှိခဲ့ပါသည်။ ဤလူမျိုးစုနှစ်စု၏ လက်နက်ချမှုသည် ဘွန်ဆေးနိုင်ငံတစ်ခုလုံး၏ လက်အောက်ခံနှင့် ညီမျှသည်။
ရန်သူ၏ကျေးရွာများနှင့် ကောက်ပဲသီးနှံများကို လပေါင်းများစွာ ဖျက်ဆီးပြီး တပ်စခန်းအနည်းငယ်ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် လက်နက်ချရန် လိုအပ်သည်ဟု မျိုးနွယ်စုအကြီးအကဲများက ယုံကြည်ကြပြီး ဧပြီလ 30၊ 1890 တွင် လေ့လာရေးခရီးကို ရပ်ဆိုင်းကာ ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။
နောက်ဆက်တွဲ
thumb| Chin-Lushai 1889-90 အတွက် ချိတ်ပါသော အိန္ဒိယ အထွေထွေဝန်ဆောင်မှုတံဆိပ် စစ်ဆင်ရေးတွင်ပါဝင်သည့် ဗြိတိသျှနှင့် အိန္ဒိယစစ်သားများအား ချင်းလူရှိုင်း 1889-90 တံဆိပ်ဖြင့် India General Service Medal ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။
Col Symons၊ Col Tregear နှင့် Brigade Surgeon Edward Corrigan Markey တို့သည် Campaign အတွင်း ၎င်းတို့၏ ဝန်ဆောင်မှုအတွက် Companions of the Order of the Bath (CB) ကို ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး အောက်ပါတို့သည် Distinguished Service Order of the Companions များအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်-
JWP Peters သည် 7th Dragoon Guards မှ အထူး၀န်ဆောင်မှုတွင် ဒုဗိုလ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ ၁၉၈၉
အော့ဗ်ဂျက် အိုရီယင့်တက် ပရိုဂရမ်းမင်း
ကလပ်စ် နှင့် အော့ဗ်ဂျက်များ
ကလပ်စ် (Class) ဆိုသည်မှာ ယေဘူယျ သဘောတရားကို ရည်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်သည်။ ဥပမာ အားဖြင့် ဆိုရလျှင် လူသည် ကလပ်စ် တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။ လူ ဆိုသည့် ကလပ်စ်တွင် ကလေးငယ်၊ ယောက်ျား၊ မိန်းမ စသည့် လူအားလုံးတို့ ပါဝင်သည်။ သို့သော် လူဟူသည့် ကလပ်စ်သည် လူတစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းကို ရည်ညွှန်းခြင်း မဟုတ်ဘဲ လူဟူသည့် ယေဘူယျ ပုံစံကိုသာ ရည်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်သည်။ မျောက် ဟူသည့် ကလပ်စ်သည် လူမှ ကွဲပြားပြီး မော်တော်ကား၊ လေယာဉ်စသည့် အရာဝတ္ထုများသည်လည်း လူဟူသည့် ကလပ်စ်မှ သိသိသာသာ ကွဲပြားခြားနားသည်။ ထိုသို့သော လူများ ထဲမှ အိုဘားမား၊ မြသန်းတင့် စသည်ဖြင့် လူတစ်ဦး တစ်ယောက်ချင်းစီကို ရည်ညွန်းပါက အော့ဗ်ဂျက် ဟုခေါ်သည်။ အိုဘားမား နှင့် မြသန်းတင့်သည် လူဟူသည့် ကလပ်စ်တွင် ပါဝင်သော်လည်း သူတို့ကို သီးသန့် ညွှန်းဆိုပြနိုင်သည့် ကွဲပြားခြားနားသည့် ဂုဏ်သတ္တိများ ရှိသဖြင့် မတူညီသော အော့ဗ်ဂျက်(object) များသာ ဖြစ်သည်။
လုပ်ဆောင်ချက်များ၊ ဂုဏ်သတ္တိများ၊ အဖြစ်အပျက်များ
ကလပ်စ် တစ်ခုချင်းစီတွင် ၎င်းတို့နှင့် သက်ဆိုင်သော လုပ်ဆောင်ချက်များ (methods)၊ ဂုဏ်သတ္တိများ (Properties) နှင့် အဖြစ်အပျက်များ (Event) ရှိသည်။
စူဠာမဏိဘုရား
ဘွဲ့အမည်တော်
စူဠာမဏိ ဘုရားဘွဲ့တော်မှာ (စူဠ-သျှောင်ထုံး၊ မုနိ-ဘုရား) ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ် ရသည်။ ဘုရားအတွင်းရှိ ခရစ် ၁၅ ရာစုက ရေးထိုးထားသည့် မင်စာတွင် ဘုရားဘွဲ့တော်ကို "ဇောတမဏိ၊ ပတ္တမြား ရောင်လျံ " ဟုဖော်ပြ ထားသည်။
စူဠာမဏိ ဘုရားကျောက်စာအရ နရပတိစည်သူမင်းသည် ၂ဝ အောက်တိုဘာ ၁၁၈၃ တွင် ပုဂံအရှေ့ဘက် ခြောက်မိုင် အကွာ တုရင်းတောင်သို့ ထွက်ခွာစဉ် တောက်ပသော အရောင်ကို မြင်မိသည်။ နရပတိ စည်သူမင်းက မှူးမတ်တို့အား ထို တောက်ပသော အရာသည် မီးလော ဟုမေးမြန်းရာ မှူးမတ်တို့က မီး ဟု လျှောက်တင်ခဲ့သည်။ နရပတိစည်သူမင်းသည် တုရင်းတောင်မှ အပြန်တွင် ထိုတောက်ပသော အရာပေါ် ထွက်နေသည့် နေရာကို မြတ်စွာတကား ဟုဆို၍ ဂူတည်ဆောက်ရန် အရာနင်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် ထိုနေရာတွင် လိုဏ်နှစ်ဆင့် ဂူဘုရား တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ နရပတိ စည်သူများကြီးသည် စူဠာမဏိ ဘုရား တည်ဆောက်ပြီးစီး သောအခါ ရေစက်သွန်း အမျှဝေခဲ့သည်။ သာသနာတော် အနှစ် ၅၀၀ဝ တည်တံ့ရန် ရည်ရွယ်၍ လယ်ယာမြေများလည်း လှူဒါန်းခဲ့သည်။ စူဠာမဏိ ဘုရားတွင် နံရံဆေး ပန်းချီများ၊ အင်္ဂတေ ပန်းလက်ရာများ၊ စဉ့်ကွင်းများကို လေ့လာနိုင်သည်။
ဘုရားလောင်းသိဒ္ဓတ္ထမင်းသား တောထွက်ပြီးနောက် ရဟန်းဘောင်သို့ ဝင်သောအခါ ဆံတော်ပယ်၍ ကောင်းကင်သို့ ပစ်တင်တော်မူခဲ့လေသည်။ ဆံတော်သည် တာဝတိံသာနတ်ပြည်သို့ ရောက်သွားရာ ဆံတော်ကို ဌာပနာ၍ ဘုရားတည်ကြကုန်၏။ ထိုဘုရားသည် စူဠာမဏိဘုရား ဖြစ်လေသည်။ နရပတိစည်သူသည် ထိုဘုရား၏ ဘွဲ့အမည်ကိုယူ၍ သူ၏ ကုသိုလ်တော်ကို တည်ခဲ့သည်ဟုလည်း ဆိုကြသည်။ မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီးတွင် "ပြည်သူလူတကာတို့ စီးပွားကို ဆောင်တော်မူ၍ နိဗ္ဗာန်မဂ်ဖိုလ်အလို့ငှာ၊ လိုဏ်နှစ်ဆင့် ရှိသော ကြီးစွာသော ကောင်းမှုတော်ကို တည်တော်မူ၍ စူဠာမဏိဟူသော အမည်ကို သမုတ်တော်မူ၏" ဟုလည်း တွေ့ရသည်။
ဗိသုကာလက်ရာများ
စူဠာမဏိလိုဏ်ဂူသည် နှစ်ထပ်လိုဏ် ဖြစ်ပြီး ပန္နက်အခြေခံမှာ စတုရန်းပုံဖြစ်၏။ လေးမျက်နှာတင် အာရုံခံမုခ်များရှိပြီး အရှေ့ဘက်မျက်နှာ အာရုံခံမုခ်သည် အခြားမုခ်များထက်ပို၍ ရှေ့ဘက်သို့ စွန်းထွက်ကာ အလျားရှည်သည်။ အပေါ်ထပ်လိုဏ်ဂူသည် အောက်ထပ်လိုဏ်ဂူကို အောက်ခံပြု တည်ဆောက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ လိုဏ်ဂူတို့၏ အမြင့်သည် အောက်နှင့်အထက် ညီတူဖြစ်သည်။ လိုဏ်နှစ်ခုစလုံးတွင် ပစ္စယာများ အတိုးအဆုတ်ပြု ဆောက်ထားသည်။ ထောင့်ကွေ့များ၌လည်း ပုထိုးငယ်များ၊ မုခ်စုလစ် အင်္ဂတေထောင့်ပန်းများ ပါရှိသည်။ ပစ္စယာများတွင် အရွယ်အမျိုးမျိုး၊ ပုံစံအမျိုးမျိုးရှိသော စဉ့်ကွင်းများဖြင့် တန်ဆာဆင်ထား၏။ သို့သော် ကွမ်းတောင်အထက် ထိပ်ပိုင်းတို့သည်ကား ပျက်စီးလျက် ရှိလေသည်။
မြေညီထပ်တွင် အခိုင်အခံ့ဆောက်ထားသည့် အလယ်မဏ္ဍိုင် ရှိသည်။ ယင်းကို ပတ်သည့်စင်္ကြံပတ်လမ်းလည်း ရှိသည်။ ထိုမဏ္ဍိုင်၏ လေးဖက်မျက်နှာတို့တွင် ပလ္လင်အမြင့်ပေါ်၌ တင်ပျဉ်ခွေ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားဆင်းတုတော်များကို ဖူးနိုင်သည်။
အရှေ့ဘက် အာရုံခံခန်းမမှဝင်လျှင် ဂန္ဓကုဋိတိုက်ကို တွေ့ရမည်။ အလယ်မဏ္ဍိုင်၍ ဘုရားလေးဆူရှိသည်။ အရှေ့ဘက်သို့ မျက်နှာမူသည့် ဆင်းတုတော် တည်နေရာသည် အခြားသုံးဖက်ထက် ပို၍ကျယ်ကာ အတွင်းသို့ ချိုင့်ဝင်နေသည်။ မဏ္ဍိုင်အတွင်းသို့ အခြားသုံးဆူထက် ပို၍ နေရာယူထားသည်။ အခြားသုံးဆူမှာ နံရံ၌ ကပ်ရုံကပ်ထားသည်။ ထုထည်ကောင်းသော အုတ်နံရံအတွင်း တောင်ဘက်မြောက်ဘက် နှစ်နေရာ၌ အထက်ပစ္စယာသို့တက်ရန် ကျဉ်းမြောင်းသော ကြောင်လိမ်လှေကားထစ်များကို ပြုလုပ်ထားသည်။ ထိုလှေကားမှထွက်လျှင် စင်္ကြံပတ်လမ်းမှ အရှေ့ဘက်ပေါ်တက်ရန် အုတ်လှေကား နှစ်ဆင့်ကို တွေ့ရသည်။ ထိုမှ အပေါ်ဆောင်သို့ တက်ပြန်လျှင် ဂန္ဓကုဋိအတွင်း၌ ဗုဒ္ဓဆင်းတုတော်ကြီးကို ဖူးနိုင်သည်။
အတွင်းစင်္ကြ ပေါင်းကူးနံရံများ၌ ပုဂံခေတ်ဆေးရေးပန်းချီများကို တွေ့နိုင်သည်။ အချို့နေရာတွင် ကုန်းဘောင်ခေတ် နံရံပန်းချီများ ထပ်မံရေးဆွဲထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ လိုဏ်ဂူကို ခိုင်ခံ့စေရန်အတွက် အုတ်များတွင် အချို့နေရာ၌ ကျောက်အုတ်များဖြင့် ညှပ်ကာ ဆောက်ထားသည်ကိုလည်း တွေ့ရသည်။ ပုဂံခေတ် အင်္ဂတေပန်းတော့ လက်ရာများတွင် လှပသော ကနုတ်ပန်းများ၊ ပုလဲကုံးများ၊ ဘီလူးပန်းဆွဲ၊ တိုင်ဖုံးစုလစ်ပန်း၊ တံကဲပန်းများကိုလည်း တွေ့မြင်နိုင်သည်။
လိုဏ်ဂူမြောက်ဘက်မုခ် အာရုံခံ၌ စူဠာမဏိ မူလတည်စဉ်က မော်ကွန်းတင်ကျောက်စာကို တွေ့နိုင်သည်။ ထိုမှတစ်ပါး အတွင်းနံရံများတွင် ပုဂံခေတ်နှင့် နောက်ပိုင်းရေးထားသော နံရံမင်စာများကိုလည်း လေ့လာနိုင်သည်။ တိုက်မ အထက်ရှိ ပစ္စယာဆင့်များတွင် ပုံစံအမျိုးမျိုး အကွက်အမျိုးမျိုး ဖော်ထားသည့် စဉ့်သုတ်စိန်တန်းများဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားလေသည်။
စူဠာမဏိ ဘုရားတွင် ပုဂံခေတ်၊ အင်းဝခေတ် နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ် လက်ရာ နံရံပန်းချီများကို တွေ့ရသည်။ ဂူဘုရား မြေညီထပ် အလယ်မဏ္ဍိုင် ပတ်လည် စင်္ကြပေါင်းကူး မျက်နှာကြက်တွင် အဝါရင့် နှင့် အနက်ရောင် ဆေးတို့ဖြင့် ရေးဆွဲထားသည့် ပုဂံခေတ်လက်ရာ ခြူးပန်း ခြူးနွယ် နှင့် ကနုတ်ပန်းများ ရှိသည်။ မြေညီထပ် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွား ဆင်းတုကြီး များ၏ ဘေးနှင့် စင်္ကြနံရံတွင် ကုန်းဘောင်ခေတ် လက်ရာနံရံပြည့် ရေးဆွဲထားသည့် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားပုံ၊ မြတ်စွာ ဘုရားဝါဆိုစဉ်များ၊ နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူ ဘုရားပုံ၊ ဧတဒဂ်ရ ပုဂ္ဂိုလ်များနှင့် ဗုဒ္ဓ၏တပည့် သာဝက (၈၀) တို့၏ ပုံများရှိသည်။ ဂူဘုရား အတွင်း ခေတ်အဆက်ဆက်က ရေးမှတ်ခဲ့သော နံရံကမ္ပည်း စားများရှိပြီး အချို့မှာ သင်္သကရိုက်ဘာသာ၊ အချို့မှာ ရှေးမြန်မာ အက္ခရာ တို့ဖြင့် ရေးထိုးထားသည်။
နှောင်းခေတ်တွေမှာ ပုဂံဘုရားတွေကိုပြုပြင်ကြရင်းနဲ့ မူလလက်ရာတွေ ပျက်စီးကုန်တာလဲ မနည်းပါ။ မပြုပြင်ခင်က မူလလက်ရာ ဘယ်လောက်ကျန်ပြီး ဘယ်လိုပုံစံမျိုးရှိခဲ့မလဲဆိုတာ၊ ဒီနေ့မှာ ဘယ်သူမှ တပ်အပ် မပြောနိုင်ကြတော့ပါ။ ဒီတော့ အနီးစပ်ဆုံး အမှန်ရရှိနိုင်ဖို့ သုတေသန ပြုကြရပါမယ်။ အရင်တုန်းကလဲ ဒီလိုလုပ်ခဲ့ကြတာကြောင့် အခုလဲ ဒီလိုပဲ လုပ်မယ် ဆိုတာမျိုး၊ ကောင်းအောင်ပြင်တာပဲ ဖျက်တာမှ မဟုတ်တာလို့ စိတ်ထဲမှာရှိနေရင်၊ ရှေးဟောင်း အဆောက်အဦးတွေ ပြင်တဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်များ ကြပ်ကြပ် စဉ်းစားသင့်ကြပါတယ်။ နောင်ပြင်ရန်ခက်တဲ့အမျိုးလို့ စာဆိုရှိတဲ့အတိုင်း မပြုပြင်ခင်ကတည်းက လေ့လာကြဖို့၊ တိုင်ပင်ကြဖို့၊ ပညာရှင်တွေရဲ့ အမြင်တွေနဲ့ ညှိနှိုင်းကြဖို့လိုပါလိမ့်မယ်။
လုံးလုံး ပြိုကျသွားလို့ပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ တဝက်တပျက် အကောင်း ကျန်နေသေးတာကို ဖြိုချပြီး အသစ် ထပ်တည်တာပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ အခုအချိန်မှာ မြင်တွေ့နေကြရတဲ့ ပုဂံဘုရားတွေရဲ့ အထွတ်စေတီတွေ၊ အထူးသဖြင့် ကွမ်းတောင်ပေါက်ဂူဘုရားတွေမှာ ရှိခဲ့ဖူးတဲ့ မူလ ပုံစံတွေနဲ့ အတော်ပဲ ခြားနားလိမ့်မယ် လို့ ထင်ပါတယ်။
ကျားမသောက်ရွာ၊ ကျားမသောက်
ကျားမသောက်ရွာ၊ ကျားမသောက်
စူဠာမဏိဘုရား
၂၀၁၆ ငလျင်
ဩဂုတ် ၂၄ ရက် မြန်မာစံတော်ချိန် ၅ နာရီ ၄ မိနစ် ၅၅ စက္ကန့်တွင် မန္တလေး မြေငလျင်စခန်းမှ အနောက်တောင်ဘက် ၁၂၃ မိုင်ခန့် ကွာဝေးသော မြန်မာနိုင်ငံပြည်တွင်း (ချောက်မြို့၏ အနောက်ဘက် (၁၂) မိုင်ခန့်အကွာ) ကို ဗဟိုပြု၍ အင်အားရစ် (ခ်)တာ စကေး (၆ ဒသမ ၈) အဆင့်ရှိ ပြင်းထန်သော မြေငလျင်တစ်ခု လှုပ်ရှားသွားခဲ့သည်။ အဆိုပါငလျင်ကြောင့် စူဠာမဏိ ပုထိုးတော်ကြီး ကွမ်းတောင်တစ်ခုလုံး ပြိုကျခဲ့ရပြီး စေတီဘုရား ၂၀၀ ကျော် ပျက်စီးခဲ့သည်။
ဝက်ကုန်းရွာ၊ ပြင်ကသာ
ဝက်ကုန်းရွာ၊ ပြင်ကသာ
အင်းတိုင်ရွာ
အင်းတိုင်သည် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ မတ္တရာမြို့နယ်တွင် တည်ရှိသည့် သေးငယ်သည့် ကျွန်းလေးတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိနေသည့် ရွာတစ်ရွာ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် မန္တလေးမြို့မှ အနောက်မြောက်ဘက် ဧရာဝတီမြစ်ထဲတွင်တည်ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ ကဏ္ဍ:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ ရွာများ
ရွှေလှေချောင် (ပ)
ရွှေလှေချောင် (ပ)
အုန်းပွဲတောရွာ၊ ချောက်မြို့နယ်
အုန်းပွဲတောရွာ (Ohnpwetaw)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ချောက်မြို့နယ်၊ ဥယျာဉ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၅၀၈၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဥယျာဉ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၉၅ ဦး၊ မ ၁၄၈၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၇၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ချောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လက်ညို့ငုံရွာ၊ သဲတန်း
လက်ညို့ငုံရွာ၊ သဲတန်း
ခိုင်သင်းကြည်
ခိုင်သင်းကြည် (၁၉၇၂-) သည် မြန်မာလူမျိုး သရုပ်ဆောင်ဖြစ်သည်။