cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
စကြိုသူမြတ်
ရာဇဓိရာဇ်နှင့် စကြိုသူမြတ်
သက္ကရာဇ် ၇၆၆ တွင် မွန်ဘုရင် ရာဇဓိရာဇ် သည် လှေကြီးလှေငယ် လေးထောင်၊ ဗိုလ်တစ်သိန်းခြောက်သောင်းဖြင့် ရေကြောင်းဖြင့် ချီတက်လာပြီး စစ်ကိုင်း၊ ရေဝန်းတွင် တပ်ချ၍ နေလေသည်။ ဘုရင်မင်းခေါင်လည်း ဆရာတော် ရဟန်းသံဃာနှင့် မင်းမှူးမတ်တို့ကို ပင့်ခေါ်၍ မည်သို့ ပြုရမည်ကို တိုင်ပင်လေသည်။ မည်သည့် ဆရာတော်၊ သံဃာတော်၊ မှူးကြီးမတ်ရာမျှ မည်သို့မျှ မလျှောက်တင်ပဲ ဆိတ်ဆိတ်သာ နေကြလေသည်။ ထိုအခါ သက်တော် (၃၁) နှစ်၊ ဝါတော် (၁၁) ဝါမျှသာ ရှိသေးသော စကြိုသူမြတ်က “ မွန်မင်း ရာဇဓိရာဇ်ကို မဆိုထားနှင့်ဦး၊ ဇမ္ဗူဒိပ်မြေပြင်ဝယ်ရှိသော မင်းအပေါင်းတို့ လာရောက်သော်လည်း နှုတ်ရေးဖြင့် ပြန်လေအောင် ငါစွမ်းဆောင်နိုင်၏ ” ဆိုလေရာ ဘုရင်မင်းခေါင်လည်း အားရတော်မူ၍ ဆောင်ရွက်ရန် တောင်းပန်လေသည်။
သက္ကရာဇ် ၇၆၆- နှစ်တွင်ကား စကြိုသူမြတ်၏ နှလုံးရည်တိုက်ပွဲ ဆင်နွှဲရန် အချိန်သို့ ရောက်လာလေသည်။ ထိုနှစ်တွင် ရာဇာဓိရာဇ်သည် အမရပူရ အင်းဝရွှေပြည်တော်ကို တိုက် ခိုက်ရန်အတွက် အလုံးအရင်းဖြင့် ရေကြောင်းမှ ဆန်ထက်လာသည်။ အင်းဝသို့ ရောက်လျှင် ရှောင်တခင် မတိုက်သေးဘဲ စစ်ကိုင်းမြို့ ရေဝန်းအရပ်၌ တပ်ချနေလေသည်။ နောက်ပါ ရဲမက်အချို့တို့သည် အထက်အညာသို့ ဆန်တက်၍ တပ်များကို ဖြန့်ကာ စစ်တိုက်ရန်အတွက် ပြင်ဆင်ထား ကြလေသည်။
ဘုရင်မင်းခေါင်လည်း နေပြည်တော်၌ ထင်ရှားသော ရဟန်းပညာရှိ၊ လူပညာရှိမှူးမတ်တို့ကို ခေါ်တော်မူပြိီးလျှင်  ယခု ရာဇာဓိရာဇ်လာသည်ကို နှုတ်ရေးဖြင့်လည်းကောင်း၊ လက်ရေးဖြင့်လည်းကောင်း သူပြန်လေအောင် ပသို့ စီရင်သော် သင့်မည်နည်း၊  ဟု မေးသည်။ ထိုအခါ ဆရာတော်တို့မှ စ၍ မှူးမတ်အပေါင်းတို့မှာ မည်သို့မျှ မပြောနိုင်ကြဘဲ ဆိတ်ဆိတ်သာ နေကြရာ အသက် ၃၁-နှစ်သာ ရှိသေးသော သျှင်ဇောတယန္တဘွဲ့ခံ စကြိုသူမြတ်က  ရာဇာဓိရာဇ်ကို ပြန်လေအောင် နှုတ်ရေးဖြင့် ကျွန်ုပ်စွမ်းနိုင်ပါ၏၊  ဟု မိန့်တော်မူ၏။ ဘုရင်မင်းခေါင်သည် ဝမ်းမြောက်တော်မူလှသဖြင့် သို့ဆိုလျှင် နှုတ်ရည်ဖြင့် ပြန်အောင် ပြုတော်မူပါ၊ '' ဟု လျှောက်၏။
ဤတွင် စကြိုသူမြတ်သည် ဘုရင်ရာဇာဓိရာဇ်အား တရားဓမ္မဟောလိုကြောင်း အောက်ပါမေတ္တာစာကို တင်သွင်းလေသည်။
စကြိုသူမြတ် နေ့ညဥ့်အပြတ် မေတ္တာရည်ညွှန်း ပို့သွန်းအပ်သော သာသနာ့ဒါယကာ ဖြစ်တော်မူသော ဆင်ဖြူသခင် မဟာဓမ္မရာဇ် တရားမင်းမြတ်၊ ငါသည် အသက်၃၁၊ ပဉ္စင်းဝါ ၁၁-ဝါရပြီ။ ငါသည် နေ့ညဥ့်မပြတ် ပရိယတ္တိ ပဋိပတ္တိတို့ကို ဖြည့်သည့် ကုသိုလ်အကျိုးကို ခံတော်မူပါ။ သာသနာ့ဒါယကာ တရားမင်းမြတ် မျက်နှာတော်ကို မြင်ချင်၍ ဟံသာဝတီရွှေ မြို့တော်တိုင် စုန်ရောက်ပါမည် အကြံရှိသည်လည်း လှေတက်လုပ်ဆောင်သည် မပြီးသေး သောကြောင့် မရောက်ဘဲ ရှိရလေသည်။ မဟာဓမ္မရာဇ် မင်းမြတ်သည် သာသနာတော်မြတ် စီးပွားကို ရွက်ဆောင်တော်မူသော မင်းဖြစ်တော်မူသည်။ မျက်နှာတော်ကို မြင်၍ သုစရိုက်၊ ဒုစရိုက်၊ ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်နှင့် ယှဉ်သောစကားကို မပြောဟောရဘဲ အနိစ္စရောက်လေ သော် ဒုဂ္ဂတိသို့သာ လားရာလေ၏။ မျက်နှာတော်ကို မြင်၍ ဒါနကထာ၊ သီလကထာအစ ရှိသော စကားတို့ကို ပြောဟောရမှ သေရခြင်းသည်ကား ကောင်းရာသုဂတိဘဝသို့ ဖြစ် ရာလေသည်။
ဘုရင်ရာဇာဓိရာဇ်သည် ဖော်ပြပါ မေတ္တာစာကို ဖတ်ရှုတော်မူရလျှင် စကြိုသူမြတ်အား ဖူးမြင်လိုသဖြင့် ပင့်ခေါ်တော်မူသည်။ စကြိုသူမြတ်သည် ရာဇာဓိရာဇ်ထံသို့ ကြွရောက်၍ တရားဓမ္မကို ဟောကြားကာ ဘုရင်၏ စိတ်နှလုံးကို နူးညံ့သိမ်မွေ့စေလေသည်။ ဘုရင်မင်းမြတ်လည်း စကြိုသူမြတ်၏ တရားတော်ကို ကြားနာရသဖြင့် သဒ္ဓါတရား ပေါက်ကာ ရွှေဖောင်တော် ငါးဆက်ကို ဖျက်၍ ရွှေကြက်ယက်ဘုရား ရင်ပြင်တော်တွင် ဇရပ်ဆောက်၍ လှူဒါန်းလေသည်။ စကြိုသူမြတ်နှင့် သံဃာတစ်ရာကိုလည်း ဆွမ်းကပ်ပြီး ပိတ်အုပ်၊ ခါသာ ခင်းနှီး၊ ဆေးပစ္စည်းတို့ကို လှူတော်မူ၏။
ဘုရင်သည် စစ်တိုက်ရန် အဓိကရည်ရွယ်ချက်ကိုလည်း ဖျက်၍ အင်းဝနေပြည်တော်မှ ငါးရက်ခန့်အကြာတွင် စကြိုသူမြတ်အား  ပုဂံသို့ ပို့တော်မူပါ၊  ဟု လျှောက်သဖြင့် ဆရာတော်သည် ရွှေဖောင်တော်ဖြင့် လိုက်ပါသွားရသည်။ ပုဂံသို့ ရောက်လျှင် တန့်ကြည့်ဘုရား အပါးတွင် ကျောင်းဆောက်၍ ပစ္စည်းလေးပါးနှင့်တကွ စကြိုသူမြတ်အား လှူဒါန်းလေသည်။
အရှင်သည် ဤကဲ့သို့ အင်းဝပြည်ကြီး သွေးချောင်းစီးလတ္တံ့သော စစ်ပွဲကြီးကို နှလုံးရည် ဖြင့် အောင်မြင်တော်မူခဲ့သဖြင့် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ထင်ရှားလာလေသည်။ စကြိုသူမြတ်သည် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ပိဋကတ်စာပေတို့၌သာ မကဘဲ ဗေဒင်ကျမ်းစာတို့၌လည်း တတ်ကျွမ်းတော် မူ၏။မိုးညှင်းသတိုးလက်ထက် ၇၉၉-ခုနှစ်တွင် ပြည်ထဲရေးပြဿနာ အရပ်ရပ်တို့ကို ပိဋကတ် ဗေဒင်တတ်သော ဆရာတော်တို့နှင့် တိုင်ပင်လေသည်။ ထိုအခါ စကြိုသူမြတ်နှင့် မင်းကျောင်း သူမြတ်တို့က  သက္ကရာဇ်ဖြိုကိန်း ရောက်ပြီ၊ မဖြိုသော် မသင့်၊  ဟု မိန့်တော်မူကြသည်။ ထို့ကြောင့် မိုးညှင်းမင်းတရားသည် ခပ်သိမ်းသော သတ္တဝါအပေါင်းတို့ အကျိုးငှာ သက္ကရာဇ် ၈ဝဝ-ပြည့်နှစ်တွင် ဗသျှု ဆိဒြ မုနိ  ကိန်းဖြင့် ၇၉၈-ခုကို ဖြို၍ ၂-ခုတည်ထားလေသည်။
စကြိုသူမြတ်သည် ထိုသက္ကရာဇ်တွင် အသက်အရွယ်အားဖြင့် ၆၅-နှစ် ရှိပြီဖြစ်ကြောင်း သိရှိရသော်လည်း ဆရာတော် စုတိသော သက္ကရာဇ်ကိုကား အမှတ်အသား မတွေ့ရချေ။
စကြိုသူမြတ်
အင်းဝခေတ် ဘုရင်မင်းခေါင် လက်ထက် သက္ကရာဇ် ၇၆၆ ခုနှစ်တွင် မွန်ဘုရင်ရာဇဓိရာဇ် ပထမအကြိမ် ချီတက် တိုက် ခိုက်လာရာ စကြိုသူမြတ်သည် နှစ်ဦးနှစ်ဘက်မှ ဓားမကျိုး လှံ မကျိုးရဘဲ ပြေငြိမ်းမှု ရစေရန် ဆောင်ရွက်ပေးသောကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းတွင် ထင်ရှားသည့် ရဟန်းတော်တစ်ပါး ဖြစ် သည်။ ထိုရဟန်းတော်အား သမိုင်း စာအုပ်များ၌ ပင်းယစကြို သူမြတ် ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ပန်းယစကြိုသူမြတ်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ပန်းယသူကြို ဟူ၍လည်းကောင်း အမျိုးမျိုး ခေါ်ဝေါ် ရေးသားကြသည်ကို တွေ့ရသည်။ စကြိုသူမြတ်၏ ဘွဲ့တော်မှာ ရှင်ဇောတယန္တ ဖြစ်၏။
စလေမြို့ အရှင်မဟာယသ၏ တပည့်ဖြစ်၍ ရှင်ပင်စွယ်ကြို ကျောင်းတိုက်တွင် သီတင်းသုံးသည်။ မင်းကြီးစွာ စော်ကဲ လက်ထက်တွင် မြို့လှစားပင့်ခဲ့သဖြင့် အင်းဝသို့ ရောက်လာ၏။ အင်းဝသို့ ရောက်လျှင် မြို့လှစားကို အပ်သဖြင့် ဆရာပြုရ သည်။ သက္ကရာဇ် ၇၆၆ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်မင်းခေါင်လက်ထက် မွန်ဘုရင် ရာဇဓိရာဇ်သည် လှေကြီးလှေငယ် လေးထောင်၊ ဗိုလ် တစ်သိန်းခြောက်သောင်းဖြင့် ရေကြောင်း ဆန်လာ၍ စစ်ကိုင်း မြို့၊ ရေဝန်းတွင် တပ်ချ၍ နေသည်။
ဘုရင်မင်းခေါင်လည်း ဆရာတော်ရဟန်းသံဃာမှစ၍ မှူးကြီးမတ်ခိုင် အပေါင်းတို့ကို ပင့်ခေါ်၍ မည်သို့ပြုရမည်ကို တိုင်ပင်တော်မူ သည်။ မည်သည့်ဆရာတော်၊ သံဃာတော်၊ မှူးမတ်ကြီးငယ်မှ မည်သို့မျှမလျှောက် ဆိတ်ဆိတ်နေကြကုန်၏။ ထိုအခါ အသက် သုံးဆယ်တစ်နှစ်၊ ဝါတော် တစ်ဆယ့်နှစ်ဝါ ရှိသော စကြိုသူ မြတ်သည် ဘုန်းတော်ကြီးများ နောက်ကနေ၍ ဤသို့ဆို၏။ 'သခင့် သခင်များသည် တရားမင်းမြတ် အလှူတော်ခံ၍ သုံး ဆောင်တော်မူသည်။ ပြည်ရေးရွာမှု အရေးကြီး၍ တိုင်ပင်တော်မူ သည်ကို တစ်ဦးသော သခင်မှ သို့သင့်မည်၊ သို့မသင့်ဟု ဆိုတော်မမူကုန်၊ မှူးမတ်များလည်း တစ်ယောက်မျှ မလျှောက် ကြပါကုန်၊ မွန်မင်းအရန်ကိုဖြုတ်၍ ပြန်လေအောင် အကြံကို မကြံကြပါကုန်၊ တိတ်တိတ်သာ နေကြ၍ သင့်မည်လော'ဟု ဆိုသည်။ ထိုစကားကို ကြားလျှင် သံဃာကြီးတို့က 'သူတော်မှ တစ်ပါး မွန်မင်းခွာလေအောင် ကြံနိုင်မည့်သူ မရှိ'ဟု ပြက်ရယ် ပြုလျက် ဆိုကြကုန်သည်။ စကြိုသူမြတ်သည် ပြုံး၍ ဝန်ခံပြီး လျှင် 'မွန်မင်းရာဇဓိရာဇ်ကိုသာ မဆိုနှင့်ဦး၊ ဇမ္ဗူဒိပ်မြေပြင်ဝယ် ရှိသော မင်းအပေါင်းတို့ လာရောက်သော်လည်း နှုတ်ရေးဖြင့် ပြန်လေအောင် ငါစွမ်းနိုင်၏'ဟု ဆို၏။ ဘုရင်မင်းခေါင်လည်း အားရတော်မူသဖြင့် ဆောင်ရွက်ရန် တောင်းပန်တော်မူသည်။ ထိုအခါ စကြိုသူမြတ်သည် ရာဇဓိရာဇ်ထံသို့ မေတ္တာစာ ဆက်လေသည်။ ထိုမေတ္တာစာကား' စကြိုသူမြတ် နေ့ညဉ့် မပြတ်၊ မေတ္တာရည်ညွှန်း ပို့သွန်းအပ်သော သာသနာဒါယကာ ဖြစ်တော်မူသော ဆင်ဖြူသခင်မဟာဓမ္မရာဇ်မြင်းမြတ်၊ ငါသည် အသက်သုံးဆယ်တစ်၊ပဉ္စင်းဝါတဆယ့်နှစ်ဝါရှိပြီ၊ နေ့ညဉ့်မပြတ် ပရိယတ္တိ၊ ပဋိပတ္တိကို ဖြည့်သည့်ကုသိုလ်အကျိုးကို ခံတော်မူပါ။ သာသနာ့ဒါယကာ တရားမင်းမြတ် မျက်နှာတော်ကို မြင်ချင်၍ ဟံသာဝတီရွှေမြို့တော်တိုင်အောင် စုန်ရောက်ပါမည် အကြံရှိ သည်လည်း လှေတက်လုပ်ဆောင်သည် မပြီးသေးသောကြောင့် မရောက်ဘဲ ရှိရလေသည်။ မဟာဓမ္မရာဇ် မင်းမြတ်သည် သာသနာ တော်မြတ်စီးပွားကို ရွက်ဆောင်တော်မူသောမင်း ဖြစ်တော်မူ သည်။ မျက်နှာတော်ကို မြင်၍ သုစရိုက်၊ ဒုစရိုက်၊ ကုသိုလ် အကုသိုလ်နှင့်ယှဉ်သော စကားကို မပြောဟောရဘဲ၊ အနိစ္စ ရောက်လေသော်လည်း ဒုဂ္ဂတိသို့သာ လားရာလေသည်။ မျက်နှာတော်ကို မြင်၍ ဒါနကထာ၊ သီလကထာ အစရှိသော စကားတို့ကို ပြောဟောရမှ သေရခြင်းသည်ကား ကောင်းသော သုဂတိဘဝကို ရလေရာသည်'ဟူသတည်း။
ထိုစဉ်တွင် ရာဇဓိရာဇ် အမတ်တို့သည် ရွှေကြက်ယက်ဘုရား သခင် ကျွန်သီးတော်တို့ကို ဖမ်းယူ ဆက်သလာသည်။ စကြို သူမြတ် မြင်လျှင် တရားမင်းမြတ်သည် ကျေးဇူးရှင်ကို ကျေးဇူး မသိတကားဟူ၍ မိန့်တော်မူ၏။ ရာဇဓိရာဇ်က မည်သူသည် ကျေးဇူးမသိတကားဟူ၍ မိန့်တော်မူ၏။ ရာဇဓိရာဇ်က မည်သူ သည် ကျေးဇူးရှင်ဖြစ်ဘိသနည်းဟု မေးလျှင် စကြိုသူမြတ်က တရားမင်းမြတ် ရှေးဘဝက ဘုရား ပစ္စကဗုဒ္ဓါတို့ပြုဖူးသော ကောင်းမှုကြောင့်သာ ဤသို့သော စည်းစိမ်ချမ်းသာကို ရပေ သည်။ ယင်းသို့ အကျိုးပြုတတ်သော ဘုရားသခင်၏ ကျွန်သီးတော်တို့ကို ဖမ်းယူညှင်းဆဲခြင်းသည် ကျေးဇူးရှင်၏ ကျေးဇူးတော်ကို မသိရာ မရောက်တုံလောဟု မိန့်၏။ ထို့နောက် ဆက်လက်၍ ပစ္စုပ္ပန် သံသရာ စီးပွားနှစ်ပါးနှင့် စပ်လျက် မင်းဧကရာဇ် နှစ်ပါးတို့ကို မဟာမိတ်ဖြစ်အောင်၎င်း၊ မေတ္တာရပ်ခံလိုကြောင်း၊ မေတ္တာရပ်ခံချက်ကို ခွင့်ပြုလျှင် အင်းဝ နှင့် ဟံသာဝတီတွင် ပျော်ရာ၌ သီတင်းသုံးမည်၊နှစ်ပြည်ထောင် ရွှေတစ်ပြားတည်းကဲ့သို့ဖြစ်ရန် အကြောင်းကိုသာ ခွင့်ပြုပါဟု မိန့်ဆို၏။ ရာဇဓိရာဇ်က မြန်မာနိုင်ငံကို လုပ်ကြံရန်လာသည် တွင် ဆရာတော်က တရားနှင့်အညီ ဟောကြားသောကြောင့် ပြန်စုန်တော့မည်ဟု ပြောဆိုလျက် စကြိုသူမြတ်အား လှူဖွယ် ဝတ္ထုများကို ရွှေကြက်ယက်ဘုရား၏ ကျွန်သီးတော်များနှင့် အတူအပ်၍ ရွှေကြက်ယက်တွင် ဇရပ်ဆောက်လုပ်လှူမည့် အကြောင်းကို လျှောက်ထားပြီးလျှင် အခြွေအရံအပေါင်းတို့ကို အင်းဝဘက် သို့ ရွှေလောင်းဖြင့် ပို့စေ၏။
ဇရပ်ဆောက်လုပ်ပြီးလျှင် စကြိုသူမြတ်နှင့် သံဃာတစ်ရာ တို့ကို ပင့်၍ ဆွမ်းလုပ်ကျွေးကာ လှူဖွယ်ဝတ္ထုများ လှူဒါန်း ပြီးနောက် ပြန်လည်ထွက်ခွာသွားလေသည်။ စကြိုသူမြတ်လည်း ရာဇဓိရာဇ်၏ ပင့်လျှောက်ချက်အရ ဇလာကပင်း ဟူသော ရွှေလှေတော်တွင် ရွှေပြာသာဒ်နှင့် လိုက်ပါရသည်။ ရာဇဓိရာဇ် ကျောက်တစ်လုံးသို့ ရောက်လျှင် ရွှေကြက်ယက် ဘုရားတွင် ဆောက်လုပ်လှူခဲ့သော ဇရပ်ကို မင်းခေါင်က မီးရှို့ ဖျက်ဆီးစေ သည်ကို မြင်လျှင် အမျက်ထွက်၍ အင်းဝသို့ တိုက်အံ့ဟု လှေ အပေါင်းတို့ကို လှေဦး လှည့်စေသည်တွင် စကြိုသူမြတ်နှင့် အမတ်တို့ တရားပြသဖြင့် ဆက်လက်၍ စုန်ဆင်းခဲ့သည်။ ပုဂံ သို့ ရောက်လျှင် တန့်ကြည့်ဘုရားမြတ်စွာအပါးတွင် ကျောင်း ဆောက်၍ ပစ္စည်းလေးပါးနှင့်တကွ စကြိုသူမြတ်ကို လှူတော်မူ လေသည်။
ယင်းသို့ အားဖြင့် အင်းဝကို တိုက်အံ့ဟုလာသော မွန်ဘုရင် ရာဇဓိရာဇ်နှင့် မြန်မာတို့အား ဓားမကျိုး လှံမကျိုးရစေဘဲ နှုတ် ရေးဖြင့်သာ အောင်မြင်စွာ ပြေငြိမ်းမှုရအောင် ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့ သောကြောင့် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော ရဟန်းတော် ဖြစ်ခဲ့ပေသည်။ စကြိုသူမြတ်သည် စကားတတ် ကျမ်းတတ် ဖြစ်သည်ဟု အာစရိယဝံသစာဟောင်းတွင် ဆိုသည်ဟူ၍ မဟာ ရာဇဝင်ကြီးတွင် ဖော်ပြထားသည်။ စကြိုသူမြတ်၏ ဖွား သက္ကရာဇ်နှင့် ပျံလွန်တော်မူသည့် ခုနှစ်များကိုမူ မတွေ့ရပေ။
ကိုးကား
<References />
ဆက်လက်လေ့လာရန်
၁) မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး-ပထမတွဲနှင့် ဒုတိယတွဲ၊ မြန်မာစာပေသမိုင်း၊ သာသနာလင်္ကာရ စာတမ်း၊ စာဆိုတော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိ၊ မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ-၃၊ အမေးတော်ဖြေကျမ်း၊ မြန်မာ့ဂုဏ်ရည် သူရဲကောင်းများ၊
မြို့ကိုင်းရွာ၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်
မြို့ကိုင်းရွာ (Myokaing)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်၊ မြို့ကိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၄၆၉၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြို့ကိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၄၁ ဦး၊ မ ၉၁၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၅၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ထမ္မရာဇ်ရွာ၊ ထန်းမရစ်
ထမ္မရာဇ်ရွာ၊ ထန်းမရစ်
သာယာချောင်းရွာ၊ တဇင်ကုန်းကြီး
သာယာချောင်းရွာ၊ တဇင်ကုန်းကြီး
ကွမ်းခင်တင်ရွာ၊ သစ်ဝ
ကွမ်းခင်တင်ရွာ၊ သစ်ဝ
အေးရွာရွာ၊ သံလိုက်
အေးရွာရွာ၊ သံလိုက်
ကြပ်ကြီးရွာ၊ ကံမမြို့နယ်
ကြပ်ကြီးရွာ (Kyatgyi)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ ကံမမြို့နယ်၊ နတ်မီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၅၃၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နတ်မီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၃၂ ဦး၊ မ ၆၅၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၈၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကံမမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အောင်မြေကုန်းရွာ
အောင်မြေကုန်းရွာ
ကိုးကား
အောင်မြေကုန်းရွာ
ကုလားချောင်းရွာ၊ မကျီးဇင်
ကုလားချောင်းရွာ၊ မကျီးဇင်
ဝဲချောင်းရွာ၊ ကညင်ဂဲ
ဝဲချောင်းရွာ၊ ကညင်ဂဲ
မိုင်းယိုင်းရွာ၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်
မိုင်းယိုင်းရွာ (Mongyaing)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ လွယ်လုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၁၈၉၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လွယ်လုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၅၉ ဦး၊ မ ၁၇၈၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၄၀ ဦးနေထိုင်သည်။ ဒေသအခေါ်မှာ မိုင်းဟိုင်း ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျိုင်းတုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ယင်းဂေါ့ရွာ၊ ချီဖွေမြို့နယ်
ယင်းဂေါ့ရွာ(Yingawt)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ချီဖွေမြို့နယ်၊ မဂေါင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၃၀၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မဂေါင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၃၅ ဦး၊ မ ၃၆၀ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၆၉၅ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ချီဖွေမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကင်ကိုနီကန်
ကင်ကိုနီကန် သည် မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ အနောက်မြောက်ပိုင်း၊ မဟဂျန်ဂစီရင်စုတွင် တည်ရှိသည့် ကြီးမားသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကန်သည် တည်နေရာ 16°9′0″S 45°50′0″E တွင် တည်ရှိသည်။ ၎င်း၏ ဧရိယာသည် စတုရန်းကီလိုမီတာ ၁၀၀ ခန့်ရှိသည်။ ဤကန်သည် ငှက်များအတွက် အရေးပါသည့် စိုစွတ်မြေဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဆုံခွမ်ရွာ၊ မိုင်းရှူးမြို့နယ်
ဆုံခွမ်ရွာ (Hsonhkum)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းရှူးမြို့နယ်၊ ဖာယကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၉၃၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖာယကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၀၂ ဦး၊ မ ၁၂၃၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၃၃၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရှူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး
ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူး (Directorate of Medical Services) သည် တပ်မတော် ဆေးဝန်ထမ်းတပ်ဖွဲ့၏ အကြီးအမှူးဖြစ်သည်။ အခြားသော စစ်ဘက်ဆိုင်ရာအကယ်ဒမီများကိုလည်း ပူးတွဲအုပ်ချုပ်သည်။ လက်ရှိ ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်မှာ ဗိုလ်ချုပ် ကိုကိုလွင်ဖြစ်သည်။ ဒုတိယဆေးဝန်ထမ်းညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်မှာ ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇေယျ ဖြစ်သည်။}
ဌာနများ
ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးလက်အောက်ရှိ ဌာနများမှာ စစ်အင်္ဂါစဉ်အတိုင်း
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆေးဝန်ထမ်းတပ်ဖွဲ့ ကဏ္ဍ:စစ်လက်ရုံး/ အကူ/ ဝန်ထမ်းတပ်ဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူးများ
မြို့ကိုင်းရွာသစ်ရွာ၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်
မြို့ကိုင်းရွာသစ်ရွာ (Myokaingywarthit)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်၊ မြို့ကိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၄၆၉၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြို့ကိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၄၁ ဦး၊ မ ၉၁၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၅၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နမ့်ဟူးရွာ၊ ကျေးသီးမြို့နယ်
နမ့်ဟူးရွာ (Namhu)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ ကျေးသီးမြို့နယ်၊ နောင်ဆွမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၂၂၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်ဆွမ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၈၈ ဦး၊ မ ၁၃၈၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၄၇၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျေးသီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အရောင်တင်ခြင်း
အရောင်တင်ဆီသည် တောက်ပြောင်၍ ကြည်လင်အလင်းပေါက် သည့်အပြင် မာတင်းသော မျက်နှာပြင် ကို ဖြစ်စေနိုင်သော အရည် ဖြစ်သည်။ အရောင်တင်ဆီ အမျိုးမျိုး ရှိရာတွင် အရက်ပြန်ဆီစသော အဖျော်ပစ္စည်းကို လိုက်၍လည်းကောင်း၊ ထင်းရှူးဆီ၊ ချိပ်စသော ပျော်ဝင်ပစ္စည်းကို လိုက်၍လည်းကောင်း အမည်အမျိုးမျိုး မှည့်ခေါ် တတ်ကြသည်။
အရောင်တင်ဆီလုပ်ရန် ကောင်းသောအဖျော်ပစ္စည်းနှစ်မျိုးမှာ အရက်ပြန်နှင့် လင်းဆိဆီနှင့် ဘီသွာဆီတို့ ဖြစ်ကြ၏။ သာမန် အားဖြင့် ရက်ဇင်ဟုခေါ်သော သစ်စေတစ်မျိုးမျိုးကို အရက်ပြန်၊ သို့မဟုတ် ဘီသွာဆီတွင် ပျော်ဝင်စေသောအခါ အရောင်တင်ဆီ ဖြစ်လာ၏။
အရောင်တင်ဆီ ဖော်စပ်ရာ၌ အသုံးပြုသည့် အဖျော် ပစ္စည်းမှာ အရက်ပြန် အရောင်တင်ဆီဟူ၍ လည်းကောင်း၊ အက်ဆီဘုန်းဖြစ်လျှင် အက်ဆီဘုန်း အရောင်တင်ဆီဟူ၍ လည်းကောင်း၊ တာပင်တိုင်ဆီ(တာရပင်ဆီ) ဖြစ်လျှင် တာပင်တိုင် အရောင်တင်ဆီဟူ၍လည်းကောင်း မှည့်ခေါ်လေ့ ရှိ၏။ ပျော်ဝင်ပစ္စည်းအလိုက် မှည့်ခေါ်ရာတွင် အကယ်၍ ပျော်ဝင်ပစ္စည်းသည်ကို ပယ်ဖြစ်လျှင် ကိုပယ်အရောင်တင်ဆီ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ချိပ်ဖြစ်လျှင် ချိပ်အရောင်တင်ဆီဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ပယင်းဖြစ်လျှင် ပယင်းအရောင်တင်ဆီဟူ၍ လည်းကောင်း မှည့်ခေါ်လေ့ ရှိကြပြန်သည်။ ချိပ်နှင့် ပယင်းအပြင် အရောင်တင်ဆီ ဖော်စပ်ရာတွင် အသုံးပြုလေ့ရှိသော ရက်ဇင်များမှာ မတ်စတစ်၊ ဆန်းဒရက်နှင့်ဒမားတို့ ဖြစ်ကြလေသည်။
အရောင်
အရောင်သည် အလင်း၏ စွမ်းအင်တစ်မျိုးကို မျက်စိဖြင့် ခံယူရရှိသောအခါ၌ ဖြစ်ပေါ်သော အာရုံခံစားမှုပင် ဖြစ်သည်။ အလင်း၏စွမ်းအင်သည် သိပ္ပံပညာအလိုအရ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ လှိုင်းကလေးများ အသွင်ဖြင့် သွားလာသည်ဟု ယုံကြည်ရသည်။ အလင်းလှိုင်းများသည် တစ်မျိုးနှင့်တစ်မျိုး အတိုအရှည်ချင်း ခြားနားနိုင်ပြီးလျှင် ထိုမျိုးမတူသော အလင်းလှိုင်းများ ကျွန်ုပ်တို့ မျက်စိအပေါ်သို့ ကျရောက်လာ သောအခါ၌ ဖြစ်ပေါ်သည့် အာရုံကိုလိုက်၍ အရောင်အမျိုးမျိုး မြင်ရခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုလေသည်။
တစ်ခါတစ်ရံတွင် အရောင်အသီးအသီးကို မှန်ကန်စွာ ခွဲခြားပြီး မမြင်နိုင်သော လူစားမျိုးကို တွေ့ရတတ်သည်။ အရောင်တစ်မျိုးတည်းကိုပင်လျှင် တစ်မျိုးစီ ကွဲလွဲပြီး မြင်ရသောလူစားမျိုးလည်း ရှိသေးသည်။ ထိုသို့ ဖြစ်ခြင်းမှာ အလင်းလှိုင်းနှင့် မည်သို့မျှ မသက်ဆိုင်ပေ။ မျက်စိ၌ တစ်ခုခု ချွတ်ယွင်းမှုကြောင့် ခံစားရသည့်အာရုံလွဲမှားရခြင်းဖြစ်ရာ ထိုအဖြစ်မျိုးကို အရောင်မြင်မှားခြင်းဟု ဆိုရလေသည်။
အရာဝတ္ထု အသီးအသီး၌ အနီ၊ အဝါ၊ အပြာ အစရှိသည်ဖြင့် အရောင်အမျိုးမျိုး ထင်လျက် ရှိရာတွင် အမှန်စင်စစ် ထိုအရာဝတ္ထုများ၌ ကိုယ်ပိုင်အရောင်ဆို၍ မရှိပေ။ အဆိုပါ အရာဝတ္ထုတို့မှ ပြန်ဟပ်လိုက်သော အလင်းရောင်ကို မြင်ရခြင်း ဖြစ်လေသည်။ အရာဝတ္ထု အသီးအသီးတွင် အချို့က မိမိအပေါ် ကျရောက်လာသော အလင်းရောင် အားလုံးကို ပြန်ဟပ်ပေးသည်။ အချို့က အလင်းရောင်ခြည်အားလုံးကို စုပ်ယူလိုက်သည်။ အချို့ကမူ အလင်းရောင် အချို့တစ်ဝက်ကို စုပ်ယူ၍ ကျန်ရောင်ခြည်များကို ပြန်ဟပ်ပေးသည်။
အလင်းရောင်အားလုံးကို ပြန်ဟပ်ပေးတတ်သေစာ အရာဝတ္ထုမျိုးမှာ အလင်းရောင် အပြာတွင် အပြာရောင် အဖြစ်ဖြင့် လည်းကောင်း၊ အလင်းရောင် အဝါတွင် အဝါရောင်အဖြစ်ဖြင့် လည်းကောင်း၊ ရောင်စုံအလင်းလှိုင်း အားလုံးပါဝင်သည့် နေရောင်ကဲ့သို့သော အလင်းရောင်အဖြူတွင် အဖြူရောင်အဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း မြင်ရလေသည်။ အလင်းရောင်ခြည်အားလုံးကို စုပ်ယူလေ့ရှိသော အရာဝတ္ထုမျိုးမှာ မည်သည့်အလင်းရောင်တွင်ဖြစ်စေ အနက်ရောင်အဖြစ် ဖြင့်သာ မြင်ရမြဲ ဖြစ်လေသည်။
ရေ၊ မှန်စသော အလင်းပေါက်ပစ္စည်းများ အရောင်အမျိုးမျိုးထင်ရခြင်းမှာ ထိုပစ္စည်းတို့ကို ဖောက်ထွင်း သွားနိုင်သော အလင်းရောင်ခြည်အပေါ်တွင် အခြေတည်လေသည်။ ပုံစံအားဖြင့် အစိမ်းရောင် မှန်တစ်ချပ်သည် အစိမ်းရောင် မဟုတ်သော အခြား အလင်းရောင်ခြည်ဖြစ်က ဖောက်ထွင်း ဖြတ်သန်းခွင့်ကို မပေးပေ။ ရေကြည် ရေသန့်မှာမူ မည်သည့် အလင်းရောင်ခြည်ကို မဆို ညီတူညီမျှ ဖောက်ထွင်းခွင့်ပေး၍ ဤပစ္စည်းကို အရောင်မဲ့ ပစ္စည်းဟုခေါ်လေသည်။
ပန်းချီဆရာသုံး အရောင်ဆေးများနှင့် အခြား မှင်အမျိုးမျိုး၊ ဆိုးဆေး၊ သုတ်ဆေးအမျိုးမျိုးတို့တွင် အနီ၊ အဝါနှင့်အပြာ အရောင်သုံးမျိုးရှိက ထိုအရောင်များမှ အခြား မိမိလိုရာ အရောင်များကို စပ်ယူနိုင်သဖြင့် ထို အရောင်သုံးမျိုးကို မူလအရောင်များဟု ခေါ်စမှတ်ပြုကြသည်။ အနီနှင့် အဝါကိုစပ်လျှင် လိမ္မော်ရောင် ကိုလည်းကောင်း၊ အဝါနှင့်အပြာကို စပ်လျှင် အစိမ်းရောင်ကို လည်းကောင်း၊ အပြာနှင့်အနီကိုစပ်လျှင် ခရမ်းရောင်ကို လည်းကောင်းရ၍ ထိုသို့ တစ်ဆင့်ခံရရှိသော အရောင်များကို တစ်ခါတစ်ရံ တစ်ဆင့်ခံ အရောင်များဟု ခေါ်ကြပြန်သည်။ တစ်ဖန် အနီနှင့် စိမ်းပြာကိုလည်းကောင်း၊ အဝါနှင့် မဲပြာကိုလည်းကောင်း ရောစပ်လျှင် အနက်ရောင်ရ၍ ထိုသို့ အနက်ရောင်ပေးသော အရောင်စုံတွဲများကိုမူ ဖြည့်ဘက်အရောင်များ ဟူ၍ ခေါ်ကြလေသည်။
သံ​လိုက်​အိမ်မြှောင်
မြောက်အရပ်ကိုညွှန်ပြရန် သံလိုက်ဖြင့်စီမံပြုလုပ်ထားသောကိရိယာကို သံလိုက်အိမ်မြှောင် ဟုခေါ်သည်။ ထိုအိမ်မြှောင်ဖြင့်မြောက်အရပ်ကိုသိခြင်းကြောင့် ကျန်အရပ်သုံးမျက် နှာကိုလည်းသိရှိနိုင်သည်။
သံလိုက်အိမ်မြှောင်ကို ပထမဆုံးမည်သူကစတင်တည်ထွင်ခဲ့သည်ကို မည်သူမျှမပြောနိုင်သော်လည်း ခရစ်နှစ် ၁၂၈၂ ခုလောက်ကမှအိမ်မြှောင်ကိုစတင်၍ အသုံးပြုလာခဲ့သည် ကိုမူသိရလေသည်။ အိမ်မြှောင်မပေါ်မီ နှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာ ကပင်လယ်ခရီးသွားတို့သည် အိမ်မြှောင်မရှိသောကြောင့်ကမ်း ခြေတစ်လျှောက်နေ့အချိန်များ၌သာသွားလာကြ၍ ပင်လယ်ထဲသို့ ရဲရဲဝံ့ဝံ့မထွက်ဝံ့ကြချေ။ ကြယ်များကိုကြည့်၍ ပင်လယ်ခရီးကိုအထိုက်အလျောက် သွားလာနိုင်ခဲ့ကြသော်လည်း အိမ်မြှောင်ကြည့်၍သွားရသ ကဲ့သို့ကား လမ်းခရီးကိုတိကျမှန်ကန်စွာမသိနိုင်ချေ။
အိမ်မြှောင်ပေါ်လာပြီးသည့်နောက်တွင်မှပင်လယ် ခရီးသွားလာမှု တစ်မျိုးတစ်မည်တိုးတက်ပြောင်းလဲလာခဲ့ပေသည်။ ဤကဲ့သို့အိမ်မြှောင်များသာမပေါ်ပေါက်ခဲ့ပါက ကိုလံဗတ်သည် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာကြီးကိုဖြတ်၍ ကမ္ဘာသစ် (အမေရိကတိုက်) ကိုတွေ့ လိမ့်မည်မဟုတ်ချေ။ ဗက်စကိုဒါဂါးမသည်လည်း အာဖရိကတိုက်တောင်ပိုင်းမှလှည့်၍အိန္ဒိယပြည်သို့ သွားရာ ပင်လယ်လမ်းခရီးကိုတွေ့လိမ့်မည်မဟုတ်ချေ။ ထိုစဉ်အခါက ကိုလံဗတ်အသုံးပြုခဲ့သောအိမ် မြှောင်မှာ ရှေးခေတ်အိမ်မြှောင်ကိုပြုပြင်ထားသဖြင့် ယခုခေတ်သုံးအိမ်မြှောင်နှင့် ခပ်ဆင်⁠ဆင်တူလေသည်။ သံလိုက်အိမ်မြှောင်သည် မြောက်အရပ်ကိုညွှန်ပြသည်ဟုဆိုရသော်လည်း ပထဝီဝင်အလိုအရ မြောက်အရပ်အမှန်တည်ရှိရာ မြောက်စူးစူးသို့တည့်တည့် ညွှန်ပြခြင်းကား မဟုတ်ပေ။ (သံလိုက်ပြမြောက် ဝန်ရိုးစွန်းသည် ပထဝီဝင်ပြ မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းဖြစ်သော မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းအမှန်မှ အနောက်တောင်ဘက်မိုင် ၈ဝဝ အကွာဂရင်းလန်ကျွန်းနှင့် ကနေဒါနိုင်ငံတို့အကြားတစ်နေရာတွင်ရှိသည်။) အင်္ဂလန်ပြည်တွင် အိမ်မြှောင်အပ်သည် မြောက်စူးစူးမှအနောက်သို့ ၁၂ ဒီဂရီခန့်တိမ်းစောင်း၍ညွှန်ပြသည်။ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အခြားနေရာများ၌လည်း တိမ်းစောင်းပုံဒီဂရီအမျိုးမျိုးဖြင့် ညွှန်ပြ၏။
အချို့နေရာ၌မြောက်စူးစူးမှအရှေ့ဘက်သို့၎င်း တိမ်းစောင်းညွှန်ပြ ကြသည်။ အိမ်မြှောင်အပ်ညွှန်ပြသောမြောက်အရပ်ကို သံလိုက်ပြမြောက်အရပ်ဟုခေါ်သည်။ မြောက်အရပ်အမှန်နှင့် သံလိုက်ပြမြောက်အရပ်အကြားရှိထောင့်ကို သံလိုက်လွှဲထောင့် ဟုခေါ်သည်။ ထို့ကြောင့်အင်္ဂလန်ပြည်တွင် သံလိုက်အတိမ်းသည် အနောက်သို့ ၁၂ဒီဂရီ (၁၂ံအနောက်) ဖြစ်သည်ဟုဆိုရသည်။ အင်္ဂလန်တွင်သံလိုက်အိမ်မြှောင်အရ ညွှန်ပြရာအရပ်သည် ၄ဝဒီဂရီအရှေ့ဖြစ် သည်ဟုဆိုပါစို့။ ထိုအခါညွှန်ရာအရပ်မှန်သည် (၄ဝ•၁၂) Ó ၂၈ ဒီဂရီအရှေ့ဖြစ်သည်။ အကယ်၍အိမ်မြှောင်အရ ၄ဝဒီဂရီအနောက်သို့ ညွှန်ပြနေပါက ညွှန်ရာအရပ်မှန်သည် (၄ဝ+၁၂) Ó ၅၂ဒီဂရီအနောက် ဖြစ်လေသည်။
မြောက်ဝင်ရိုးစွန်း၊ တောင်ဝင်ရိုးစွန်းတို့နှင့်နီးကပ်သောနေရာများ၌ သံလိုက်အတိမ်းအလွန်များနိုင် သည်။ ပုံပမာ သံလိုက်ထိမ်းထောင့်သည်အိုက်စလန်ကျွန်း၌ (၃ဝံ အနောက်) ၊ ဂရင်းလန်းကျွန်း၏ တောင်ဘက်အစွန်းဆုံး၌ (၄ဝံအနောက်)၊ ချီလီနိုင်ငံတောင်ပိုင်း၌( ၂ဝံအရှေ့)စသည်ဖြင့်အမျိုးမျိုးရှိကြ သည်။
သံလိုက်အတိမ်းသည်တစ်နှစ်နှင့်တစ်နှစ်မတူဘဲ တဖြည်း⁠ဖြည်းပြောင်းလဲလျက်ရှိရာ အချို့နေရာများ၌ ၁ဝ၂ အတွင်းနှစ်ဒီဂရီမျှကွာသွားသည်အထိ ပြောင်းလဲသည်ကိုတွေ့ရလေသည်။ ရှေးခေတ်သင်္ဘောများတွင် အသုံးပြုခဲ့ကြသော အိမ်မြှောင်မှာ ရေပေါ်အိမ်မြှောင်မျိုးပင်ဖြစ်သည်။ ယခုခေတ်၌မူ သင်္ဘောသုံးအိမ်မြှောင်များတွင် အိမ်မြှောင်သံလိုက်သည်ရေတွင် ပေါ်မနေဘဲလွတ်လပ်စွာလည် ပတ်နိုင်သောဆုံလည်ဖြင့်တပ်ဆင်ထားသည်။
ထိုကျောက်တွင်ဆုံလည်တိုင်ခံထားသည်။ ချပ်ပြား ၏အောက်တွင် သံလိုက်တစ်ခုတည်းမဟုတ်ဘဲ အများတပ်ဆင်ထားသည်။ တပ်ဆင်ထားပုံမှာချပ်ဝိုင်းပေါ် ကမြောက်စွန်းနှင့် သံလိုက်ပြမြောက်အရပ်တို့ တစ်တန်းတည်းဖြစ်ရအောင် ချည်ခင်များဖြင့်ထိန်းထား သည်။
သံလိုက်တပ်ဆင်ထားသောဆုံလည်တပ်ချပ်ပြားတစ်ခုလုံးကို ခွက်တွင်ထည့်ထားသည်။ ခွက်အနားပေါ်တွင်ချပ်ပြား၏ အနားစွန်းနှင့်ကပ်၍ သင်္ဘောဦးတည့်⁠တည့်ကိုမှတ်ထားလေသည်။ ထိုအမှတ်ကို လပ်ဗား(သင်္ဘောဦးပြအမှတ်)ဟုခေါ်သည်။ အိမ်မြှောင်ခွက်တွင်အရည်တစ်မျိုးကိုထည့်ထား၍ ထိုအရည်ပေါ်တွင်သံလိုက်နှင့် ချပ်ဝိုင်းကိုပေါလော ပေါ်နေစေသည်။ ချပ်ဝိုင်းတစ်ခုလုံး၏အလေးချိန်ကို အရည်ကဖော့ပေးသည့်အပြင် ချပ်ပြားကိုကြာ ရှည် လှုပ်မနေအောင်လည်းထိမ်းထားပေးလေသည်။ တစ်ဖန် သင်္ဘောယိမ်းထိုးသောအခါ အိမ်မြှောင်ခွက် မတိမ်းမစောင်း ရအောင် အိမ်မြှောင်ခွက်ကို ဂင်းဗာခေါ် ရေပြင်ညီထိန်းကွင်းပေါ်တွင် တပ်ဆင်ထား ပြန်သည်။
ထိုကြောင့်အောက်ခံခုံသည် မည်သည့်ဘက်သို့မျှ တိမ်းစောင်းသွားစေကာမူ အိမ်မြှောင်ခွက် မျက်နှာပြင်မှာ အစဉ်သဖြင့်ရေပြင်ညီတည်လျက်သာနေသည်။ အိမ်မြှောင်တပ်ဆင်ထားသောအိမ်မြှောင်အိမ်တစ်ခုလုံးကို ဗင်နက်ကဲ (သင်္ဘောအိမ်မြှောင်အိမ်) ဟုခေါ်သည်။ ရှေးခေတ်သစ်သားသင်္ဘောများ၌ အိမ်မြှောင်အပ်သည်အစဉ်သဖြင့် သံလိုက်ပြမြောက်အရပ်ကို ညွှန်ပြသည်။ သို့ရာတွင်ယခုခေတ်၌ ကားသင်္ဘော အားလုံးလိုလိုပင်သံထည်နှင့်ဆောက်ထားရာ ထိုသံထည် များသည်သင်္ဘောအိမ်မြှောင်ကို မှန်ကန်စွာမပြနိုင် အောင်နှောင့်ရှက်တတ်၏။ ထိုကြောင့် အိမ် နှင့်အ သင့်အတင့်အကွာအဝေးတွင် ခေါင်းပွသံလုံးနှစ်လုံးကိုတပ်ဆင်ထားခြင်းဖြင့် ဤနှောင့်ယှက်မှုမှ လုံး⁠လုံးလို လွတ်ကင်းနိုင်လေသည်။
လေယာဉ်ပျံများတွင် သီးသန့်ပြုလုပ်ထားသော အိမ်မြှောင်တစ်မျိုးကို အသုံးပြု၍ ယင်းအိမ်မြှောင်မျိုးကို အပီရီယော့ဒစ် အိမ်မြှောင်ဟုခေါ်၏။ ဤအိမ်မြှောင်မျိုးသည် လေယာဉ်ပျံ၏တုန်ခါမှုမျိုးကို ကောင်းစွာခံနိုင်ရည်ရှိသည်။ ၁၉၁၁ ခုနှစ်မှစ၍လည်း စစ်သင်္ဘောများတွင် ဂျိုင်ရိုအိမ်မြှောင် ခေါ် အိမ်မြှောင်တစ်မျိုးကိုစတင်အသုံးပြုခဲ့ ကြသည်။ ဂျိုင်ရိုအိမ်မြှောင်၏ ထူးခြားချက်မှာ ကမ္ဘာ့သံလိုက်ဓာတ် ပေါ်၌အလျဉ်းမှီခိုခြင်း မပြုသည့်အချက်ပင်ဖြစ်လေသည်။`
ကွမ်​တမ်​သီ​အို​ရီ
ကွမ်တမ်သီအိုရီကို နားလည်ရန် ပထမ ဒြပ်၏ ဆောက်တည်ပုံကို အနည်းငယ်သိဖို့ လိုလေသည်။ ဒြပ်အားလုံးတွင် အက်တမ်ဟုခေါ်သော အလွန်သေးငယ်သည့် အမှုန်များ ပါရှိကြသည်။ အက်တမ်၏အလယ်တွင် နျူးကလီးယပ် ရှိသည်။ နျူးကလီးယပ်သည် အက်တမ်၏ အလေးချိန်စီးရာ ဖြစ်သည်။ နျူးကလီးယပ်ထဲတွင် အက်တမ်အောက် ငယ်သော ပရိုတွန်၊ နျူထရွန်ခေါ် အမှုန်တို့နှင့်အတူ စွမ်းအင် ပါရှိသည်။ နျူးကလီးယပ်ပတ်လည်တွင် အီလက်ထရွန်ခေါ် အမှုန်များ ရှိသေးသည်။ အီလက်ထရွန်တို့သည် ကိုယ့်လမ်းနှင့်ကိုယ် နျူးကလီးယပ်ကို လှည့်ပတ်နေကြသည်။ အက်တမ်ဖွဲ့စည်းပုံ သည် နေစကြဝဠာဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ခပ်ဆင်⁠ဆင်တူရာ နျူးကလီး ယပ်သည် သဘောအားဖြင့် နေနှင့် တူ၍ အီလက်ထရွန်တို့ကား ဂြိုဟ်များနှင့် တူကြသည်။
အက်တမ်ဖွဲ့စည်းပုံ မပျက်ပြားသရွေ့ အီလထရွန်တို့သည် ဂြိုဟ်များ နေကို လှည့်ပတ်နေသကဲ့သို့ နျူးကလီးယပ်ကို လှည့်ပတ်၍နေကြသည်။ ထို့ပြင် အက်တမ်သည် စွမ်းအင်ကို ထုတ်လည်း မထုတ်လွှတ်၊ ယူလည်း မယူသွင်းချေ။ သို့ရာတွင် အပြင်မှအားတစ်ခု⁠ခုက အက်တမ်ဖွဲ့စည်းပုံကို ပျက်ပြားစေသော အခါ အီလက်ထရွန်များသည် မိမိတို့ သွားရာလမ်းမှ အခြားလမ်းသို့ ကူးပြောင်းသွားတတ်ကြသည်။ အီလက်ထရွန်တစ်ခု သည် မိမိသွားရာလမ်းမှ အတွင်းလမ်းသို့ ကူးသွားသောအခါ စွမ်းအင်တစ်ကွမ်တမ်ကို အက်တမ်က ထုတ်လိုက်သည်။ တစ်ဖန် အီလက်ထရွန်သည် မိမိသွားရာလမ်းမှ အပြင်လမ်းသို့ ကူးသွားသောအခါ စွမ်းအင် တကွမ်တမ်ကို အက်တမ်က ရရှိ လိုက်သည်။ ထိုအချက်ကို ခရစ် ၁၉ဝဝ ပြည့်နှစ်တွင် မက်စပလန့် ဆိုသူ ဂျာမန်ပါမောက္ခတစ်ဦးက သိရှိလေသည်၊ ကွမ်တမ်သီအိုရီအရ အလင်းရောင်နှင့်တကွ ဖြာထွက်မှုစွမ်းအင်ဟူသရွေ့တွင် အလွန်သေးငယ်သော စွမ်းအင်ကွမ်တမ်များ ပါရှိကြသည်။ လျှပ်စစ်စွမ်းအင်တွင် အီလက်ထရွန်သည် ဧကမူ ဖြစ်သကဲ့သို့ ဖြာထွက်မှုစွမ်းအင်ဟူသရွေ့တွင် ကွမ်တမ်သည် ဧကမူဖြစ်သည်။
စွမ်းအင်ကွမ်တမ်သီအိုရီသည် လှိုင်းသဘောဖြင့် သွားသော စွမ်းအင်မျိုးနှင့်သာ သက်ဆိုင်သည်။ ထိုစွမ်းအင်မျိုးကို ဖြာထွက်မှု စွမ်းအင်ဟု ခေါ်သည်။ ထိုစွမ်းအင်တို့တွင် အပူ၊ အလင်း၊ ရေဒီယမ်၊ အာထရာဗွိုင်အို လက်ရောင်ခြည် (ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်)၊ အိပ်စရေးရောင်ခြည်၊ ရေဒီယိုလှိုင်းနှင့် ကော့စမစ်ရောင်ခြည် (စကြာစဠာရောင်ခြည်)တို့ ပါဝင်ကြလေသည်။ ပစ္စည်းတစ်ခုသည် စွမ်းအင်ကို ထုတ်လွှတ်သောအခါ၌၎င်း၊ ယူသွင်းသောအခါ၌၎င်း၊ ထိုပစ္စည်းရှိ အက်တမ်ဟူသရွေ့သည် တုန်ခါလာကြသည်။ ပစ္စည်းတစ်ခုမှ စွမ်းအင်ထုတ်လွှတ်လျှင် ပစ္စည်းရှိအက်တမ်တိုင်း ၌ စွမ်းအင်အချို့ လျော့ပါးသွားသည်။ တစ်ဖန်ပစ္စည်းတစ်ခုသည် စွမ်းအင်ကို ယူသွင်းလျှင် ထိုပစ္စည်းရှိ အက်တမ်တိုင်းသည် စွမ်းအင်အချို့ကို ရရှိသည်။ အက်တမ်များ တုန်ခါစဉ် အလင်းရောင်ထွက်နေသည်။
ကွမ်တမ်သီအိုရီ ပေါ်လာခြင်းကြောင့် သိပ္ပံပညာသည် များစွာ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ အက်တမ်စွမ်းအင်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ သုတေသန ပြုလုပ်ရာ၌ အခက်အခဲများစွာကို ကွမ်တမ်သီအိုရီ အားဖြင့် ဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့ကြလေသည်။
ဂရက်ဝန်းကြီးရွာ၊ ကွင်းကြီး
ဂရက်ဝန်းကြီးရွာ၊ ကွင်းကြီး
ဂွေးတောက်ကုန်းရွာ၊ ဟိုင်းစီ
ဂွေးတောက်ကုန်းရွာ၊ ဟိုင်းစီ
မောင်ရွှိကန်ရွာ၊ ထန်းမရစ်
မောင်ရွှိကန်ရွာ၊ ထန်းမရစ်
သစ်ရွက်စားမျောက်
လုတင် (lutungs)၊ လန်ဂါစ် (langurs) သို့မဟုတ် သီးရွက်စားမျောက်များသည် ကမ္ဘာ့ရှေးအကျဆုံး မျောက်မျိုးစိတ်ဖြစ်သည့် ထရာခီဖိသေဂက်စ်တွင်ပါဝင်ကြပြီး (ဂရိစကားလုံးဖြစ်သည့် τραχύς, trachýs ထရာခီစ် "ကြမ်းတမ်းသော" နှင့် πίθηκος , píthekos, ဖိသေဂက်စ် "မျောက်" ) မှဆင်းသက်လာသည်။ သူတို့သည် အရှေ့တောင်အာရှ၊ (အရှေ့မြောက် အိန္ဒိယ၊ တရုတ်တောင်ပိုင်း၊​ ဘော်နီယို, ထိုင်း, ဂျာဗား နှင့် ဘာလီကျွန်း )အထိပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။
ကဏ္ဍ:မျောက်များ
ရှင်းလင်းချက်
လုတင် (lutungs) မျောက်များသည် ပိန်သွယ်ပြီး အမြီးကဖြင့် ရှည်လျားနေပါသည်။ မျောက်အမွှေးများ၏ အရောင်သည် မျိုးစိတ်ပေါ် မူတည်၍ အနက်နှင့် မီးခိုးရောင်မှ လိမ္မော်ရောင် အဝါရောင် သို့ ပြောင်းလဲတတ်သည်။ မျိုးစိတ်အတော်များများတွင် အရေပြား၏အနေအထားသည် ပေါ်လွင်သည့် တောက်ပသော အောက်ပိုင်းမျက်နှာပြင်ရှိပြီး ခေါင်းပေါ်ရှိ ဆံပင်ကို ပါးပျဉ်းနှင့် နှိုင်းယှဉ်လေ့ရှိသည်။ သူတို့၏လက်များသည် ခြေများနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် အလွန်တိုသည်။ သူတို့၏ လက်မများသည်လည်း အနည်းငယ်တိုသည်။ ခြေနှင့် လက်များ၏ အတွင်းပိုင်းမျက်နှာပြင်များသည် အမွှေးမရှိသောကြောင့် အကိုင်းအခက်များသို့ရောက်သောအခါ သူတို့၏ သားမွှေးများမဖမ်းနိုင်ပါ။ ထိုသတ္တဝါများသည် အရှည် ၄၀ မှ ၈၀ စင်တီမီတာအထိ ရှိကြပြီး အလေးချိန်အားဖြင့် ၅ မှ ၁၅ ကီလိုဂရမ်အထိရှိသည် ယေဘုယျအားဖြင့် အထီးများသည် အမများထက် ပိုမိုကြီးကြသည်။ မျက်စိနှင့် အခြား အသေးစိတ်အချက်အလက်များ အပေါ်တွင် မူတည်၍ ခေါင်း၏အဓိကမှာ surilis နှင့်ကွဲပြားသည်။ thumb| ဖရန့်ကိုအီစ် လာငွါ( ထရေ့ခီဖိသေဂက်စ် ဖရန်ကိုအီစီ )
မျိုးစိတ်များ
thumb|400x400px|ယခင်က ထရက်စီဖိသေဂက်စ် အမျိုးအစားအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော်လည်း  Nilgiri langur သည် Semnopithecus အမျိုးအစားသို့ပြောင်းရွေ့ခဲ့သည်
ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ်
thumb| ထရေ့ခီဖိသေဂက်စ် ခရိစတာတက်စ် ရိုဘက်စတက်စ် ၏ ဦးခေါင်းခွံ
အသေးအဖွဲ့
ထိုင်ဝမ်ရှိ လg ကိုဒီမျောက်မျိုးစိတ်လို့နာမည်ပေးထားပါတယ်။
ဆားပို့တောင်ရွာ
ဆားပို့တောင်ရွာ
ကျုံတုံးကျွန်းကလေးရွာ၊ ကညင်ဂဲ
ကျုံတုံးကျွန်းကလေးရွာ၊ ကညင်ဂဲ
ဒူဘိုင်းဆန်းကြယ်ပန်းဥယျာဉ်
ဒူဘိုင်းဆန်းကြယ်ပန်းဥယျာဉ် ( အာရဗီ အဘိဓာန် : حديقةالزهوربدبي)သည် ပန်းဥယျာဉ်တစ်ခု​ဖြစ်ပြီး ယူအေအီးနိုင်ငံ၊ ဒူဘိုင်းရှိ ဒူဘိုင်းလန်းခရိုင်တွင်တည်ရှိသည်။  ထိုဥယျာဉ်ကို ၂၀၁၃ ခုနှစ်ဗယ်လတိုင်းနေ့ကစတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။  ဥယျာဉ်ကြီးသည် 72,000 m2ကျယ်ဝန်းပသည့် ကမ္ဘာအကြီးဆုံးသဘာဝပန်းဥယျာဉ်ကြီးတစ်ခုဖြစ်ပြီး ပန်းပွင့် သန်း၅၀ နှင့် အပင်သန်း ၂၅၀ ကိုပြသထားသည်။
ဤဥယျာဉ်တွင် ၂၀၁၅ခုနှစ် ဧပြီလကစတင်၍ ဥယျာဉ်ခရီးသွားလာရေးလုပ်ငန်းဆု တစ်ခုဖြစ်သည့် မိုဆယ်ဆုကို ဥယျာဉ်သစ်အတွေ့အကြုံသစ်ရရှိသူများအား ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ကဏ္ဍ:ဝီကီဒေတာရှိ ကိုဩဒိနိတ်များ
မြန်မာ စာလုံးပေါင်း သတ်ပုံကျမ်း
မြန်မာစာလုံးပေါင်းသတ်ပုံကျမ်း သည် မြန်မာစာရေးသားရာတွင် ကိုးကားအသုံးပြုနိုင်ရန် အစဉ်အလာနှင့် အညီဖြစ်ခြင်း၊ ကျမ်းအကိုးအထောက် ခိုင်လုံခြင်း၊ ကြောင်းကျိုး ဆက်နွှယ်မှုအရ အနက်အဓိပ္ပာယ်ရှိခြင်း၊ အသုံးတွင်ကျယ်ခြင်းတို့အရ ထုံးမီစံမျှဖြစ်သော စာလုံးပေါင်း (၂၈၅၈၇) တို့ကို ပြဋ္ဌာန်းထားသောကျမ်း ဖြစ်ပြီး မြန်မာစာအဖွဲ့က ထုတ်ဝေသည်။
လန်ပိကျွန်း အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်
လန်ပိကျွန်း အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ဘုတ်ပြင်းမြို့နယ်တွင် တည်ရှိသည်။ လန်ပိကျွန်း အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်သည် မြိတ်ကျွန်းစုထဲတွင်ပါဝင်ပြီး ကျွန်းငယ်များစွာ ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။ လန်ပိကျွန်းနှင့် ပင်မကုန်းမြေအကြားတွင် ပင်လယ်ရေသည် ပျမ်းမျှ ၁၂ မီတာ နက်ရှိုင်းသည်။ ထို့ပြင် လန်ပိကျွန်းသည် ယေဘုယျအားဖြင့် တောင်ကုန်းထူထပ်ပြီး၊ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်ထက် ၄၅၅ မီတာမြင့်သည်။ ကမ်းရိုးတန်းအများစုများ ကျောက်ဆောင်ထူထပ်ပြီး၊ သဲသောင်ကမ်းခြေများ၊ ပင်လယ်အော်များ၊ ရေလက်ကြားများလည်းရှိသည်။ ထို့အပြင် တစ်နှစ်ပတ်လုံးစီးဆင်းသော မြစ် (၂) ဆင်းရှိပြီး၊ ရာသီလိုက်စီးဆင်းသော စမ်းချောင်းများစွာလည်းရှိသေးသည်။ လန်ပိကျွန်း အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်သည် အာဆီယံ အမွေအနှစ်ဥယျာဉ် စာရင်းဝင်ဖြစ်ပြီး၊ Important Bird Area (IBA) သတ်မှတ်ထားသော ဥယျာဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ လန်ပိကျွန်းအား ၁၉⁠၉၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့မှစတင်၍ အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တစ်ခုတည်းသော အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ် ဖြစ်သည်။
တည်နေရာ
မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၀°၅၀'၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၈°၁၂' ကော့သောင်းမြို့မှ ရေမိုင်(၆၀)၊ ဘုတ်ပြင်းမြို့မှ ရေမိုင်(၄၀)ကွာဝေးပြီး တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ဘုတ်ပြင်းမြို့နယ်တွင်း တည်ရှိသည်။ အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် ၂၀၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။
သဘာဝအရင်းအမြစ်များ
အမြဲစိမ်းသစ်တောအမျိုးအစား ဖြစ်ပြီး၊ လမုတော၊ ကမ်းခြေသစ်တော၊ ဒီရေတောများလည်း ယခုအချိန်ထိရှိနေပြီး ပင်လယ်မြက်ခင်းများသည် အထူးသဖြင့် ကျွန်း၏အရှေ့ဘက်တွင်ရှိနေသည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလမှ ဧပြီလအထိ ကောက်ယူခဲ့သော စစ်တမ်းအရ ဒီရေတော (၆၃) မျိုး၊ နို့တိုက်သတ္တဝါ (၁၉)မျိုး၊ ငှက်အမျိုးအစားပေါင်း (၂⁠၂၈)မျိုး၊ တွားသွားသတ္တဝါ (၁၀)မျိုး၊ ကုန်းနေရေနေ သတ္တဝါ (၁၀)မျိုး၊ ငါး(၄၂)မျိုး၊ ကဏန်း(၄၂)မျိုး၊ ခရုအမျိုးအစား (၅၀)၊ ယောက်သွား ကမာကောင် (၄၁)မျိုး၊ ပင်လယ်မျှော့(၃၅) မျိုး၊ ပင်လယ်ရေညှိ(၇၃)မျိုး၊ အခြားရေနေသတ္တဝါ (၃⁠၃၅) မျိုး နေထိုင် ကျက်စားသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ ထိုအထဲမှ ငှက်အမျိုးအစား ခုနစ်မျိုးမှာ နိုင်ငံတွင်း အသစ်တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။ လန်ပိကျွန်းသည် အမြဲစိမ်းတော ၂၂ ရာခိုင်နှုန်း၊ သဲသောင်သစ်တော တစ်ရာခိုင်နှုန်း၊ ဒီရေတော နှစ်ရာခိုင်နှုန်း နှင့် ရေပြင် ၇၅ ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
ခြိမ်းခြောက်နေသောအန္တရာယ်များ
မိုင်းခွဲ၍ ငါးဖမ်းခြင်းများကြောင့် သန္တာကျောက်တန်းများ ပျက်စီးခြင်းများ၊ သစ်ခိုးထုတ်ခြင်းများ၊ ရေထုညစ်ငြမ်းခြင်းများနှင့် ကြုံတွေ့နေရသည်။
ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခြင်းလုပ်ငန်းများ
ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် သစ်တောရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန၊ သဘာဝနှင့် သားငှက်တိရစ္ဆာန်ထိန်းသိမ်းရေးဌာန၏ ထိန်းသိမ်းအုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ယခုအခါ လန်ပိကျွန်း၌ အဖိုးတန်သစ်ပင်များနှင့် ရှားပါးရေနေသတ္တဝါများ ဆုံးရှုံးမှုများရှိနေပြီး မျိုးတုံးပျောက်ကွယ်မည့် အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်နေရကာ ထိန်းသိမ်းရန်လိုအပ်နေကြောင်း သုတေသနနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အကြံပေးပညာရှင် ဒေါက်တာစောမွန်သိမ့်(ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲနှင့် သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးအသင်း၏ ဥက္ကဋ္ဌ(၂၀၁၃-  )) က ပြောသည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးအဖွဲ့ က လန်ပိကျွန်း ၌ ကမ္ဘာမှာရှားပါးပြီး မျိုးတုံးပျောက်ကွယ်သွားနိုင်မည့် သစ်အမျိုးပေါင်း ၁၇ မျိုးရှိနေသည်ဟု ထုတ်ပြန်ကြေညာထားကြောင်း သိရသည်။
Istituto Oikos နှင့် BANCA (ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲနှင့် သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးအသင်း) တို့သည် လန်ပိကျွန်း၏တောင်ဘက်ကမ်းရိုးတန်း နီးကပ်လျက်ရှိသော ဗိုလ်ချိုကျွန်းပေါ်တွင်ရှိသော မကြုံဂလက်ဆလုံရွာတွင် လေ့လာရေးစခန်းတည်ဆောက်၍ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးလုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်လျက်ရှိသည်။
သုတေသနလုပ်ငန်းများ
FAO(၁၉၈၃)၊ WCS(၁၉၉၅-၉၆)၊ EcoSwiss(၂၀၀၆-၀၇) စသည့်အဖွဲ့များနှင့် ချိတ်ဆက်၍ လန်ပိကျွန်းအား ကွင်းဆင်းတိုင်းတာခြင်းများပြုလုပ်ခဲ့သည်။ မြိတ်ကျွန်းစု၏ အဏ္ဏဝါဇီဝဗေဒ စစ်တမ်းကို မော်လမြိုင်တက္ကသိုလ်၊ ရုက္ခဗေဒနှင့် သတ္တဗေဒဌာနများက ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ရေကြောင်းသိပ္ပံဌာန၊ မော်လမြိုင်တက္ကသိုလ်နှင့် မြိတ်တက္ကသိုလ်တို့မှာ အဏ္ဏဝါဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာခြင်းများကို ပြုလုပ်နေကြသည်။
ခရီးသွားလာရေးလုပ်ငန်း
မျက်မှောက်အခြေအနေတွင် လန်ပိကျွန်းနှင့် အမျိုးဥယျာဉ်နယ်နမိတ်အတွင်းရှိ ကျွန်းများသည် ခရီးသွားများအတွက် လှည့်ပတ်ရန် မသင့်တော်သေးပေ။ ကျွန်းများပေါ်တွင် ညအိပ်ခွင့်မပြုသေးချေ။ ရွက်လှေများနှင့် လှည့်ပတ်နိုင်ပြီး ရေငုပ်ခြင်းများကို လည်း နေရာအကန့်အသတ်နှင့် ဆောင်ရွက်နိုင်သည်။ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးလုပ်ငန်း ဝန်ကြီးဌာန၏ လုပ်ငန်းလိုင်စင်ရှိသော မြန်မာနှင့်ထိုင်းကုမ္ပဏီများထံမှ ခရီးသွားများအတွက် လှေများ ငှားရန်းနိုင်သည်။
တောင်ဆော့ရွာ၊ မိုင်းရှူးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရှူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အရောင်ချွတ်ဆေး
ချည်ထည်၊လင်နင်ထည်၊ လျှော်ဖျင်နှင့်အခြားအထည်များကို နဂိုရှိရင်းစွဲ အရောင်မှ ဆွတ်ဆွတ်ဖြူလာအောင် ပြုလုပ်ခြင်းကို အရောင်ချွတ်ခြင်းဟု ခေါ်သည်။ ယင်းအထည်များကို ဖြူအောင် လုပ်သည့် ရှေးရိုနည်းမှာ နေတွင် လှန်းခြင်း ဖြစ်သည်။ နေရောင် နှင့်လေသည် သဘာဝအရောင် ဆေးကို အောက်ဆီဂျင်နှင့်ပေါင်းစပ် သွားစေပြီးလျှင် အရောင်မရှိသော အောက်ဆီဂျင်ဒြပ်ပေါင်းအဖြစ်သို့ ပြောင်းသွားစေ လေသည်။ ကောက်ရိုးဦးထုပ်များကို နေပူတွင် ဆောင်းဖန်များ ၍ ကြာလာသောအခါ ဖြူသွားခြင်းမှာ နေရောင်ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ရှေးက ချည်ထည်နှင့် လင်နင်ထည်များကို ကော့စတစ် ရည်နှင့် ပြာရည်များတွင် အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ပြုတ်ပြီးလျှင် နေတွင် လှန်း၍ အရောင်ချွတ်ကြသည်။
ကလိုရင်းဓာတ်ငွေ့နှင့် ယင်းဒြပ်ပေါင်းများသည် အလွန် ကောင်းသော အရောင်ချွတ်ပစ္စည်းများ ဖြစ်ကြောင်း ခရစ် ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်လောက်၌ တွေ့ရှိလာပြီးသည့်နောက်တွင် အရောင်ချွတ်ဆေးမှုန့်ကို အသုံးပြုလာကြသဖြင့် ယခင်က လနှင့်ချီ၍ အရောင်ချွတ်ရသော လုပ်ငန်းသည် ရက်လောက်နှင့် ပြီးစီးသွားလေသည်။ အရောင်ချွတ် ဆေးမှုန်ကို ကလိုရိုက် အော့(ဖ)လိုင်းဟု ခေါ်၍ မဖောက်ထုံးကို ကလိုရင်းဓာတ်ဖြင့် ပြုလုပ်ယူသည်။ သို့ဖြင့် ကလိုရင်းနှင့် ယင်း၏ဒြပ်ပေါင်းများ သည် ရေငွေ့ရှိမှသာ အရောင်ချွတ်နိုင်သည်။ ရေငွေ့၊ သို့မဟုတ် အစိုဓာတ် မရှိပါက အဝတ်စုတ်ကိုပင် အရောင်မချွတ်နိုင်။ အရောင်ချွတ် ဆေးမှုန့်ကို ရေတွင်ဖျော်လိုက်သောအခါ ယင်းမှ အောက်ဆီဂျင်ဓာတ် အများအပြား ထွက်လာ၏။ ထို အောက်ဆီဂျင်ဓာတ်သည် သဘာဝအရောင်ဆေး၊ (သို့မဟုတ် အထည်များတွင် ရှိသော ဆိုးဆေး)နှင့် ပေါင်းစပ်သွားပြီးလျှင် အရောင်မရှိသော ဒြဗ်ပေါင်း ဖြစ်လာသည်။ စင်စစ် အထည်မှ အရောင်ကို ထုတ်ယူလိုက်သဖြင့် ဖြူလာခြင်း ဖြစ်သည်။ ချည် ထည်၊ လင်နင်ထည်စသော အထည်များကို အရောင် ချွတ်ရာ၌ ယင်းတို့ကို အရောင်ချွတ် ဆေးမှုန့်ရည်တွင် ဖြူလာသည့်တိုင် အောင် အကြိမ်ကြိမ် နှစ်ပေးရသည်။ ထိုနောက် ကလိုရင်း ဓာတ်၊ သို့မဟုတ် အရောင်ချွတ်ဆေးမှုန့် အားလုံး စင်သွား သည်တိုင်အောင် ရေနှင့်လျှော် ပစ်လိုက်ရသည်။ သို့တည်း မဟုတ် အရောင်ချွတ်ပစ္စည်းကို ဓာတ်ပြယ်သွားစေသည့် ဓာတ် ဆေးရည် တစ်ခုခု တွင် နှစ်ပေးရသည်။ ခဝါသည်၊ ပင်းမင်း သည်များသည် အရောင်ချွတ်ဆေးမှုန့်အစား ဆိုဒီယမ် ဟိုက်ပို ကလိုရိုက်ကိုလည်း အသုံးပြုကြသေးသည်။ ကလိုရင်းသည် သိုးမွေး၊ ကောက်ရိုး စသော ပစ္စည်းများကို ပျက်စီးစေသဖြင့် အရောင်ချွတ်ဆေးမှုန့်ကဲ့သို့ သတ္တိရှိသော ဟိုက်ဒရိုဂျင်ပါရောက် ဆိုဒ်၊ ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ်နှင့် အခြားပစ္စည်းများကို အသုံးပြုကြသည်။
အရောင်ချွတ်ဆေးမှုန့်မှ ထွက်လာသော အောက်ဆီဂျင်ဓာတ် နှင့် ကလိုရင်းဓာတ်တို့ကြောင့် ယင်းကို ပိုးနှိမ်ဆေး၊ ပိုးသတ် ဆေးများတွင် များစွာ အသုံးပြုကြသည်။
နတ်မီးရွာ၊ ကံမမြို့နယ်
နတ်မီးရွာ (Natmee)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ ကံမမြို့နယ်၊ နတ်မီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၅၃၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နတ်မီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၃၂ ဦး၊ မ ၆၅၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၈၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကံမမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရွာသစ်ကုန်းရွာ၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်
ရွာသစ်ကုန်းရွာ (Ywarthitkone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်၊ အောင်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၁၃၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အောင်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၈၈ ဦး၊ မ ၅၀၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၉၁ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝန်းသိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဂျုဇက်ပေ ကွန်တေ
thumb ဂျုဇက်ပေ ကွန်တေ (၁၉၆၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၈ ရက်နေ့တွင်မွေးဖွားသည်) အီတလီတက္ကသိုလ်၏ပါမောက္ခ၊ ဥပဒေပညာရှင်နှင့်နိုင်ငံရေးသမားဖြစ်သည်။ ကဏ္ဍ:၁၉၆၄ မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ
ကြာအင်းကုန်းရွာ၊ ငကွ
ကြာအင်းကုန်းရွာ၊ ငကွ
ကျုံတုံးဝရွာ၊ ကညင်ဂဲ
ကျုံတုံးဝရွာ၊ ကညင်ဂဲ
ဆရာရိုးရွာ၊ ဟိုင်းစီ
ဆရာရိုးရွာ၊ ဟိုင်းစီ
စူဠဓမ္မပါလဇာတ်
'''ပဉ္စကနိပါတ် - ၁။ မဏိကုဏ္ဍလဝဂ် -(၃၅၈) စူဠဓမ္မပါလဇာတ် မိဖုရားကို အမျက်ထွက်ကာမျှနှင့် ၇-နှစ်မျှသာရှိသော မိမိသားရင်း သည်းခံခြင်းနှင့် ပြည့်စုံသည့် ဓမ္မပါလမင်းသားအား လက်ခြေ ဖြတ်ကာ အသက်ကို အဆုံးစီရင်သဖြင့် မြေမြိုခံရသော မဟာပတာပမင်း အကြောင်း။
ရန်ငြိုးဖွဲ့လတ် ဒေဝဒတ်
နတ်လူတို့ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဝေဠုဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ဒေဝဒတ်သည် မြတ်စွာဘုရားကို သတ်ရန် လုံ့လပြုခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ အောက်ပါအတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း။
မိမိသားပင် ရန်ငြိုးတင်
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် မဟာပတာပမင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည် ထိုမင်း၏ စန္ဒာဒေဝီမည်သော မိဖုရားကြီးဝမ်း% ဖြစ်၍ ဓမ္မပါလ ဟူသောအမည်ကို မှည့်ကြကုန်၏။
ထိုဓမ္မပါလမင်းသား ခုနစ်လအရွယ်သို့ ရောက်သောအခါ မယ်တော် မိဖုရားကြီးသည် သားတော်ကို နံ့သာရေဖြင့် ချိုးပြီးလျှင် ကစားလျက်နေ၏။ မင်းကြီးသည် မိဖုရားနေရာသို့ သွားလတ်သော် မိဖုရားသည် သားတော်နှင့်ကစားကာ သား၌ ချစ်ခြင်းဖြင့် မင်းကိုမြင်သော်လည်း နေရာမှ မထလေ။
ထိုအခါ မင်းကြီးသည် ဤမိဖုရားကား ယခုကပင်လျှင် သားတော်ကို အမှီပြု၍ ငါ့ကို မာနထားဘိ၏။ တစ်စုံတစ်ခုမျှ မမှတ်။ သားတော် ကြီးပြင်းလာလျှင် ကား ငါ့အပေါ်၌ လူဟူသောအမှတ်ကိုပင် ပြုလိမ့်မည် မဟုတ်၊ ယခုပင်လျှင် သားတော်ကို သတ်မည်ဟု ကြံစည်၍ ပြန်လည်ကာ မင်း၏နေရာ၌ နေ၍ မိမိ အစီအရင်ဖြင့် ငါ့ထံသို့လာစေဟု ခိုးသူသတ်ကို ခေါ်စေ၏။
သားကိုယူစေ အမိန့်ပေးလေ
ခိုးသူသတ်သည် ဖန်ရည်စွန်းသော အဝတ်ကို ဝတ်ဆင်လျက် နီသောပန်းကို ပန်၍ ပုဆိန်ကို ပခုံ၌ ထားကာ စဉ်းတီတုံးကို ယူဆောင်လျက် မင်းကြီးထံသို့လာ၍ ရှိခိုးကာ - “အရှင်မင်းကြီး … အဘယ်မှုကို ပြုရအံ့နည်း” ဟု လျှောက်၏။ “အချင်း … အသရေရှိသော အိပ်ရာတိုက်ခန်းသို့သွား၍ ဓမ္မပါလ သတို့သားကို ဆောင်ယူချေလော့” ဟု အမိန့်ပေးလေ၏။
မိဖုရားကြီးလည်း မင်းကြီး အမျက်ထွက်၍ ပြန်သွားသောအဖြစ်ကိုသိ၍ ဓမ္မပါလ သတို့သားကို ရင်ခွင်၌ ထားကာ ငိုလျက်နေ၏။ ခိုးသူသတ်လည်း သွား၍ မိဖုရားကြီးကျောကို ပုတ်ခတ်လျက် ဓမ္မပါလ သတို့သားကို ယူပြီးလျှင် မင်းကြီးထံသွားကာ “အရှင်မင်းကြီး … အဘယ်သို့ ပြုရအံ့နည်း” လျှောက်ပြန်၏။ “အချင်း … ပျဉ်ချပ်တစ်ခုကို ယူဆောင်ကာ ရှေ့မှာချပြီးလျှင် ဓမ္မပါလကို အိမ်စေလော” ဟု အမိန့်ပေးပြန်၏။ ခိုးသူသတ်လည်း မင်းကြီး အမိန့်ပေးတိုင်း ပြုလေ၏။ စန္ဒာဒေဝီ မိဖုရားကြီးလည်း နောင်မှ ငိုလျက် လိုက်၍ လာ၏။
သားငယ်လက်တွေ ဖြတ်ခိုင်းလေ
တစ်ဖန် ခိုးသူသတ်သည် “အရှင်မင်းကြီး … အသို့ပြုရအံ့နည်း” ဟု လျှောက်ပြန်၏။ “အချင်း … ဓမ္မပါလ၏ လက်တို့ကို ဖြတ်လော့” ဟု အမိန့်ပေးပြန်၏။ စန္ဒာဒေဝီ မိဖုရားကြီးသည် “အရှင်မင်းကြီး … ခုနစ်လသာ ရှိသော အကျွန်ုပ်၏ သားငယ်ကလေးသည် တစ်စုံတစ်ခုကိုမျှ မသိပါ၊ သားငယ်ကလေးအား အပြစ်မရှိ၊ အပြစ်ဖြစ်ပါလျှင် အကျွန်ုပ်၌ သာ ဖြစ်ရာ၏၊ ထို့ကြောင့် အကျွန်ုပ်၏လက်တို့ကို ဖြတ်ပါ ဟု လျှောက်လိုရကား -
“အရှင်မင်းကြီး … အကျွန်ုပ်သာလျှင် အရှင်မင်းကြီး၏ အပြစ်ကို ပြုပါ၏၊ အကျိုးစီးပွားကို ဖျက်ဆီးပါ၏၊ အရှင်မင်းကြီး … ဤဓမ္မပါလကို လွှတ်ပါလော့၊ အကျွန်ုပ်လက်တို့ကို ဖြတ်ပါလော” –
ထိုအခါ ခိုးသူသတ်သည် “အရှင်မင်းကြီး … အသို့ပြုရအံ့နည်း” ဟု လျှောက်၏။ “အချင်း … မကြာမြင့်စေလင့်၊ လက်တို့ကို ဖြတ်လော့” ဟု အမိန့်ပေးပြန်၏။ ထိုခဏ၌ ခိုးသူသတ်သည် ထက်လှစွာသော ပုဆိန်ဖြင့် နုလှစွာသော ဝါးညှောက်ကို ဖြတ်သကဲ့သို့ ဓမ္မပါလ၏ လက်တို့ကို ဖြတ်လေ၏။ မင်းသားသည် မျက်ရည်မယို မငိုကြွေးဘဲလျှင် ခန္တီမေတ္တာကို ရှေ့ထား၍ သည်းခံလေ၏။
ခြေနှစ်ဖက်ပါ ဖြတ်စေရာ
“အရှင်မင်းကြီး … အကျွန်ုပ်သာလျှင် အရှင်မင်းကြီး၏ အပြစ်ကို ပြုပါ၏၊ အကျိုးစီးပွားကို ဖျက်ဆီးပါ၏၊ ဤဓမ္မပါလကို လွှတ်ပါ၊ အကျွန်ုပ်၏ ခြေတို့ကို ဖြတ်ပါလော” –
ဟု လျှောက်ထားပြန်၏။ မင်းကြီးလည်း တစ်ဖန်သူသတ်ကို စေခိုင်းပြန်၏။ သူသတ်သည် ခြေနှစ်ဖက်တို့ကို လည်း ဖြတ်ပြန်၏။
ရက်စက်စွာလတ် ဦးခေါင်းဖြတ်
စန္ဒာဒေဝီ မိဖုရားကြီးသည် ခြေပြတ်တို့ကို ကောက်ကာ ခါးပိုက်၌ ထည့်ပြီးလျှင် ငိုကြွေးလျက် “အရှင်မင်းကြီး … လက်ခြေမရှိသော သားကို အမိ လုပ်ကျွေးရပါ၏၊ အကျွန်ုပ်လုပ်ကျွေးပါမည်၊ သားကို အကျွန်ုပ်အား ပေးပါ” ဟု လျှောက်ထားပြန်၏။ သူသတ်လည်း “အရှင်မင်းကြီး … အကျွန်ုပ်ကိစ္စ ပြီးပြီလော” ဟု လျှောက်ထားပြန်၏။ “အချင်း … မပြီးသေး” ဟု ပြောပြန်၏။ “အရှင်မင်းကြီး … အကျွန်ုပ်သာလျှင် အရှင်မင်းကြီး၏ အပြစ်ကို ပြုပါ၏၊ အကျိုးစီးပွားကို ဖျက်ဆီးပါ၏၊ ဤဓမ္မပါလကို လွှတ်ပါ၊ အကျွန်ုပ်၏ ဦးခေါင်းကို ဖြတ်ပါလော” –
ဟု လျှောက်ထားပြန်၍ မိမိဦးခေါင်းကိုစင်း၍ ခံလေ၏။ သူသတ်လည်း ဓမ္မပါလ၏ ဦးခေါင်းကို ဖြတ်ပြန်၏။
ခန္ဓာကိုယ်လေး သန်လျက်ကျွေး
စန္ဒာဒေဝီ မိဖုရားကြီးသည် ပြတ်သော ဦးခေါင်းကို ကောက်ယူကာ ခါးပိုက်တွင် ထည့်ပြန်၏။ တစ်ဖန်သူသတ်သည် - “အရှင်မင်းကြီး … အဘယ်သို့ပြုရမည်နည်း” ဟု လျှောက်ပြန်၏။ “အချင်း … သန်လျက်သွားဖြင့် ဓမ္မပါလကို ခံ၍ သန်လျက်ပန်း မည်သည်ကို ပြုလော့” ဟု အမိန့်ပေးပြန်၏။ သူသတ်လည်း ဓမ္မပါလကို ကောင်းကင်သို့ပစ်၍ သန်လျက်သွားဖြင့် အောက်ကခံကာ သန်လျက်ပန်း မည်သည်ကို ပြုလေ၏။ အသားအသွေးတို့သည် ပြာသာဒ်အပြင်ဝယ် ဖရိုဖရဲကြဲ၍ ကျလေ၏။
စန္ဒာဒေဝီ မိဖုရားကြီးလည်း ဓမ္မပါလ၏ အသားတို့ကို ကောက်ယူ၍ ခါးပိုက်တွင် ထည့်ကာ ပြာသာဒ်အပြင်၌ ငိုကြွေးမည်တမ်းလျက် -
“အချင်းတို့ … အကျွန်ုပ်တို့ မင်းကြီးကို အရှင်မင်းကြီး … ရင်သွေးဖြစ်သော သားတော်ကလေးကို မသတ်ပါလင့်ဟု ပြောဆို တားမြစ်ကြမည့် စိတ်နှလုံးနူးညံ့သော ဆွေးမျိုးဉာတိတို့ မရှိကုန်ယောင်တကား” - ဟု ဟစ်အော်လျက် ငိုကြွေးမြည်တမ်းကာ လက်နှစ်ဖက်တို့ဖြင့် ရင်သားကိုမလျက် -
မင်းယုတ်မာကို မြေကမျို
“အရှင်မင်းကြီး … ထီးမွေနန်းမွေခံဖြစ်သော ဓမ္မပါလ သတို့သားကလေး၏ စန္ဒကူးနှစ်တို့ဖြင့် လိမ်းကျံအပ်ကုန်သော လက်မောင်းနှစ်ဖက်တို့သည် မြေ၌ ပြတ်ကုန်၏၊ အရှင်မင်းကြီး … အကျွန်ုပ်၏ အသက်တို့သည် နာကျင်လှပါကုန်၏” –
ဟု ငိုကြွေးမြည်တမ်းစဉ် ငပင် စန္ဒာဒေဝီ မိဖုရားကြီး၏ နှလုံးသည် မီးလောင်သော ဝါးဝယ် ဝါးကွဲကဲ့သို့ ဖျန်းဖျန်းကွဲကာ သေဆုံးလေ၏။ မင်းကြီးလည်း ပြာသာဒ်အပြင်မှ မြေသို့ ကျလေ၏။ မြေကြီးလည်း မဟာပတာပ မင်းကြီး၏ ကျေးဇူးမဲ့ကို ရွက်ဆောင်ထားရန် မတတ်နိုင်တော့သဖြင့် နှစ်ဖြာကွဲ၍ ဟင်းလင်းဖြစ်လေ၏။
ထိုအခါ အဝီစိငရဲကြီးမှ မီးတောက် မီးလျှံ တက်လာပြီးလျှင် ကမ္ဗလာနီ ခြုံသကဲ့သို့ မဟာပတာပမင်းကြီးကို ယူ၍ အဝီစိငရဲကြီး၌ ပစ်ချလေ၏။
ဇာတ်ပေါင်း
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -
ရဟန်းတို့ -
ထိုအခါ မပာာပတာပ မင်းသည် - ယခုအခါ ဒေဝဒတ်။
စန္ဒာဒေဝီ မိဖုရားကြီးသည် - မဟာပဇာပတိ ဂေါတမီ။
ဓမ္မပါလမင်းသားသည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -
ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း။
ဆောင်ပုဒ်
(၁) နည်းနည်းများများ၊ အကုကား၊ လားကြောင်းအပါယ်သာ။
(၂) ခုနစ်လသား၊ ရင်၌ သား၊ သတ်ငြားရက်စက်စွာ။
(၃) မဟာပတာပ၊ ကြမ်းကြုတ်လှ၊ ခံရဝီစိမှာ။
စူဠဓမ္မပါလဇာတ် ပြီး၏။
ဘူးရေမျက်ရွာ၊ ဘူးရေမျက်
ဘူးရေမျက်ရွာ၊ ဘူးရေမျက်
ရစ်မွမ်ရွာ၊ ချီဖွေမြို့နယ်
ရစ်မွမ်ရွာ(Yitmum)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ချီဖွေမြို့နယ်၊ မဂေါင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၃၀၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မဂေါင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၃၅ ဦး၊ မ ၃၆၀ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၆၉၅ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ချီဖွေမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ငှက်စားရွာ၊ စဉ့်ကူးမြို့နယ်
ငှက်စားရွာ (Hngetsar)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ စဉ့်ကူးမြို့နယ်၊ ညောင်ပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၂၂၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်ပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၄၄ ဦး၊ မ ၈၉၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၄၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စဉ့်ကူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရွှေဘ
ရွှေဘ (၃၀ မတ် ၁၉၂၈-၁ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၈၈) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား သရုပ်ဆောင်နှင့် ဒါရိုက်တာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၁၉၄၀ ဆယ်စုနှစ် နှောင်းပိုင်းတွင် ကျော်ကြားသော အက်ရှင်ရုပ်ရှင်ဇာတ်လမ်းများကို ထုတ်ဝေဖြန့်ချိခဲ့သော သမ္မတလူကြမ်း ရုပ်ရှင်အုပ်စုကို တည်ထောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။
အစောပိုင်းဘဝ
၁၉၂၈-ခုနှစ် မတ်လ(၃၀)ရက်တွင် ရွှေဘကို ပုသိမ်မြို့ မြို့ပတ်လမ်း၌ ပန်းချီဆရာကြီး ဦးအောင်မြတ် နှင့် ဒေါ်ကွမ်း တို့က ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ မွေးချင်း လေးဦးအနက် အငယ်ဆုံး ဖြစ်၏။ အမည်ရင်း အေးကြည်ဖြစ်ပြီး အတန်းပညာကို အလယ်တန်းအထိ သာသင်ယူခဲ့ဖူးသည်။ ရေကူး၊ လက်ဝှေ့ထိုး၊ ဒိုင်ဗင်ထိုး၊ မြင်းစီး စသည့် အကြမ်းအရမ်း ကစားနည်းများကို နှစ်သက်သည်။
ငယ်စဉ်ကပင် ရုပ်ရှင်ဘက်၌ ဝါသနာပါသဖြင့် အသက် ၁၇-နှစ်တွင် ရန်ကုန်သို့ တစ်ယောက်တည်း ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ရန်ကုန်တွင် ရေကျော်၊ လမ်း ၅၀ ရှိ ဦးလေးအိမ်၌ တည်းခိုနေထိုင်သည်။ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း အဖြစ် သံဖြူဆရာ အလုပ် လုပ်ခဲ့ရသည်။ တစ်ဖက်မှလည်း လက်ဝှေ့ကျော် ကျားဘညိမ်းထံ လက်ဝှေ့ပညာ သင်ယူလေ့လာခဲ့သည်။
ရွှေဘဟူသည်
၁၉၄၄-ခုနှစ်တွင် ပဲရော့ရုပ်ရှင် ကုမ္ပဏီမှ ဒါရိုက်တာ ဖေကြိုင်က သတ္တိ ဗျတ္တိ အမည်ရှိ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားရိုက်ကူးရန် စီစဉ်သည်။ ခေါင်းဆောင်မင်းသားအဖြစ် ရွေးချယ်ထားသူမှာ မင်းသားကျော်ရွှေ (နောင် ကျော်ဆွေဟုအမည် ပြောင်းလဲခဲ့သူ) ဖြစ်သည်။ ဇာတ်လမ်းအရ မင်းသား ကျော်ရွှေသည် မော်တော်ဆိုင်ကယ် စီးကာ စော်ဘွားကြီးကုန်း တောင်ကုန်းပေါ်မှ ခုန်ချရမည့် အခန်းပါရှိသည်။ ဒါရိုက်တာဖေကြိုင်က ဤအခန်းကို လူစားမထိုးဘဲ မင်းသားကျော်ရွှေ ကိုယ်တိုင် သရုပ်ဆောင်ရန် ပြောဆိုသည်။ သို့သော် ကျော်ရွှေက ငြင်းပယ်သည်။ သူ့အနေဖြင့် လူစားထိုး ရိုက်ကူးရန်သာ ဆန္ဒရှိခဲ့သည်။
နောက်ဆုံး ဒါရိုက်တာနှင့် သရုပ်ဆောင်မင်းသားအကြား အချေအတင် အငြင်းအခုံ ဖြစ်ကြကာ အစီအစဉ် ပျက်သွားသည်။ ဒါရိုက်တာ ဖေကြိုင်က မင်းသားကျော်ရွှေအား "မလုပ်နိုင်ရင် ထွက်သွား၊ မင်းမရှိရင်လည်း မင်းရဲ့အဘ လာလိမ့်မယ်"ဟူ၍ ရင့်ရင့်သီးသီး ပြောဆိုခဲ့သည် ဆိုသည်။ ဤသို့ဖြင့် ဒါရိုက်တာဖေကြိုင်က သရုပ်ဆောင်မင်းသားသစ် အပူတပြင်း ရှာဖွေရတော့သည်။ နောက်ဆုံး ရေကျော် လမ်း၅၀ တွင် သံဖြူလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်နေသော အေးကြည်ဆိုသော လူငယ်ကလေးကို သွားတွေ့ကြသည်။ အေးကြည်သည် ဒါရိုက်တာ ဆရာခန့်၏ လက်နက်ပုန်း အသံတိတ်ဇာတ်ကားတွင် ဇာတ်ရံအဖြစ် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့ဖူးသည် ဆို၏။ နောက်ဆုံး ဒါရိုက်တာ ပဲရော့ဖေကြိုင်ပြောသည့် ကျော်ရွှေမရှိလျှင် ကျော်ရွှေ၏ အဘလာလိမ့်မည် ဟူသောစကားအရပင် လူငယ်ကလေးမှာ ရွှေဘ ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:၁၉၈၈ ကွယ်လွန်သူများ
မန်ဒရာကာကန်
မန်ဒရာကာကန် သည် မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ၊ Analamanga ဒေသ၊ မန်ဒရာကာမြစ်ပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသည့် မန်ဒရာကာဆည်မှ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ကြီးမားသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းကန်သည် ၂၀၀၅ ဟက်တာ ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
နမ့်ဟဲ့ရွာ၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်
နမ့်ဟဲ့ရွာ (Namheit)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ လွယ်လုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၁၉၁၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လွယ်လုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၅၉ ဦး၊ မ ၁၇၈၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၄၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျိုင်းတုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြန်မာဇာတ်သဘင်
မြန်မာဇာတ်သဘင်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဆယ့်နှစ်လ ဆယ့်နှစ်ရာသီအတွက် အမျိုးသားပွဲတော် ဆယ့်နှစ်မျိုးရှိသည်။ ရှေးခေတ်အခါက ဆယ့်နှစ်ရာသီပွဲတော်ကို မင်းမိဖုရား နှစ်ပါးအမှူးပြုလျက် ကျင်းပကြသည်။
မြန်မာတိုင်းရင်းသားတို့သည် ကလေး ကင်ပွန်းတပ်ခြင်း ကဲ့သို့သော လူမှုရေးကိစ္စတို့၌လည်းကောင်း သီဆိုတီးမှုတ်ကခုန်မှုကို ပြုမြဲဖြစ်လေသည်။ ယခုခေတ်တိုင်းရင်းသားတို့၏ သီဆိုတီးမှုတ် ကခုန်မှု သဘင်ပညာသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၅ဝဝ ခန့်မှစ၍ ဆင်းသက် ပေါက်ပွား လာသော ပညာဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ မြန်မာတိုင်းရင်းသားတို့၏ ဘဝသည် ယခုတိုင်စပါးစိုက်ပျိုးခြင်းနှင့် ဆက်စပ်လျက်ရှိလေသည်။ စပါးစိုက်ပျိုးခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ကောက်စိုက်ချိန်၌လည်းကောင်း၊ စပါးရိတ်သိမ်းချိန်၌လည်းကောင်း ပျော်ပွဲ ရွှင်ပွဲများကို ကျင်းပကြပေမည်။ ဤနည်းအားဖြင့် မြန်မာတို့၏ သီဆိုတီးမှုတ် ကခုန်မှုသဘင်ပညာသည် စပါးစိုက်ပျိုးခြင်း၌ အမြစ်တွယ်၍ ထွန်းကားသည်ဟု ယူဆရလေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ဗုဒ္ဓသာသနာ မထွန်းကားမီ အခါက ရှေးမြန်မာတို့သည် နတ်များကို ကိုးကွယ်ကြသည်။ နတ်ကိုပူဇော်ပသကြရာ၌ သက်ဆိုင်ရာ နတ်အကြောင်း သီဆိုတီးမှုတ်ခြင်း၊ သက်ဆိုင်ရာ နတ်ဟန် နတ်အမူအရာတို့၏ သရုပ်ပြ အကအခုန်တို့ကို ကခုန်ခြင်းတို့သည် ရှိကြရပေမည်။ ဤနည်းအားဖြင့်လည်း မြန်မာတို့၏ သဘင်ပညာသည် ထွန်းကားလာသည်ဟု ယူဆရလေသည်။ ထိုနောက် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓသာသနာတော် ရောက်ရှိလာရာ မြန်မာ တိုင်းရင်းသားတို့သည် ဗုဒ္ဓသာသနာတော်နှင့် ဆက်စပ်လျက်ရှိသော ပွဲတော်များကို ကျင်းပကြပေမည်။ ကဆုန် ညောင်ရေသွန်းခြင်း၊ သီတင်းကျွတ်မီးထွန်းပွဲကျင်းပခြင်း၊ ရှင်ပြုခြင်း၊ ဘုရားတည်ခြင်း၊ ဘုရားပွဲကျင်းပခြင်း စသည်တို့ကို ယခုတိုင် ပြုလုပ်ကျင်းပလျက် ရှိကြသည်။ ထိုသာသနာ ရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စတို့နှင့် သင့်တော်သော သီဆိုတီးမှုတ် ကခုန်မှုတို့သည်လည်း ရှိကြပေမည်။ ဤနည်း အားဖြင့်လည်း မြန်မာတို့၏ သဘင်ပညာသည် ထွန်းကားလာသည်ဟု ယူဆရလေသည်။
ထိုကြောင့် မြန်မာတို့၏ သဘင်ပညာသည် အထက်က ဆိုခဲ့သော အကြောင်း လေးရပ်တွင် အခြေစိုက်၍ ခေတ်အလျောက် ကြီးပွားတိုးတက်လာခဲ့ရာ မျက်မှောက်ခေတ် အခြေအနေအထိ ခေတ်အပိုင်းအခြားဖြင့် လေ့လာရသော် သထုံခေတ်၊ သရေခေတ္တရာခေတ်၊ ပုဂံခေတ်၊ အင်းဝခေတ်၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်၊ နှောင်းခေတ် ဟူ၍ ခေတ်ခြောက်ခုပိုင်းခြား လေ့လာနိုင်ပေသည်။
သရေခေတ္တရာခေတ် (ငါးရာစုနှစ်မှ ကိုးရာစုနှစအထိ)
ရှစ်ရာစုခေတ်တွင် ပျူယဉ်ကျေးမှု အဖွဲ့တစ်ခုသည် တရုပ်နိုင်ငံ၏ နေပြည်တော်သို့ရောက်ခဲ့ကြောင်း ရေးမှတ်ထားသော တရုတ်မှတ်တမ်းများရှိသည်။ ထိုမှတ်တမ်းများအရ ပျူလူမျိုးတို့၏ တီးမှုတ်မျိုးတို့မှာ ကြေးဖြင့်ပြုလုပ်သော တူရိယာမျိုး၊ ကြိုးတပ် တူရိယာမျိုး၊ ဝါးဖြင့်ပြုလုပ်သော တူရိယာမျိုး၊ သားရေဖြင့် ပြုလုပ်သော တူရိယာမျိုး၊ ဆင်စွယ်ဖြင့်ပြုလုပ်သော တူရိယာမျိုး၊ ဗူးသီးဖြင့် ပြုလုပ်သော တူရိယာမျိုး ဦးချိုစသော တူရိယာမျိုးတို့ ဖြစ်ကြ လေသည်။
အကအခုန်ဘက်၌လည်း နှစ်ယောက်တွဲ အက၊ လေးယောက်တွဲအက၊ ခြောက်ယောက်တွဲ အက၊ ရှစ်ယောက်တွဲအက၊ ဆယ်ယောက်တွဲအက စသည်ဖြင့် အကမျိုးစုံလေသည်။ ကခြေသည်များကလည်း ပန်းနုရောင် ခါးဝတ်၊ ပန်းနုရောင် တစ်ပက်၊ ကျောက်စီ လက်ကောက်၊ လက်ကြပ်တို့ကို ဆင်ယင်၍ ရွှေမကိုဋ်၊ ရွှေစည်းပုံတို့ကို ဆောင်းကြသည်။ ကပုံမှာ ခရုသင်းကို မှုတ်လိုက်သောအခါ ဦးခေါင်းတို့ကို တစ်ညီတစ်ညာတည်း ဘယ်ညာ ယိမ်းနွဲ့လျက်လည်းကောင်း၊ မောင်းကို တီးလိုက်သောအခါ ခြေလက်တို့ကို တစ်ပြိုင်တည်း မြှောက်ချီလျက်လည်းကောင်း ကကြသည်ဟု ဆိုသည်။ သီဆိုသော သီချင်းတစ်ဆယ့်နှစ်မျိုး ရှိကြောင်းလည်း မှတ်တမ်း၌ပါရှိသည်။ ထို ပျူအတီးအမှုတ်မျိုး၊ ပျူ အကမျိုး၊ ပျူသီချင်းမျိုးတို့ကို ထောက်ခြင်းအားဖြင့် ထိုအခါက မြန်မာနိုင်ငံ၏ သဘင်ပညာ သည် အဆင့်အတန်း မြင့်နေကြောင်း သိသာလေသည်။ အထူးသဖြင့် ယိမ်းဟန် အကမျိုးသည်လည်းကောင်း၊ နန်းတွင်း အငြိမ့်အဆိုမျိုး ဖြစ်သော ကြိုးကြီး၊ ဘွဲ့ကြီးများသည် လည်းကောင်း ထွန်းကားနေကြောင်း သိသာလေသည်။