cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
အပ်စပ်အောင် လှူဒါန်းခြင်း
ဘုရားစေတီတို့ကို ရွှေသင်္ကန်းစသည် အပ်စပ်အောင် လှူဒါန်းခြင်း
ဘုရားတည်ခြင်း၊ စေတီတည်ခြင်းကိစ္စကြီးများကို ပြုလုပ်ဆောင်ရွက်သောအခါ ကိစ္စကြီးမားလှသဖြင့် ဝိနည်းနှင့် အညီ ဆောင်ရွက်ရန် ခဲယဉ်းတတ်လေသည်။ မြေတူး၊ မြေဆွမှု၊ အုတ် ကျောက်ရောင်းဝယ်မှု၊ ပန်းရံ လက်သမား ခိုင်းစေမှု စသည့်လုပ်ငန်း အဆင့်ဆင့်တို့၌ ဝိနည်းတော်နှင့်အညီ ခိုင်းစေ လဲလှယ် ရောင်းဝယ် သုံးစွဲတတ်ဖို့ရန် ခဲယဉ်းလှသည်။
ဘုရားတည်ရန် စေတီတည်ရန် အလှူခံသောအခါ၌လည်း ဝိနည်းဝေါဟာရနှင့်အညီ သုံးနှုန်းဆောင်ရွက်ရန် ခဲယဉ်းပြန်သည်၊ ဝိနည်းတော်နှင့် လျော်ညီစွာ ငွေရေး ကြေးရေးများကို စနစ်တကျ အလှူခံတတ်ဖို့ရန် လွန်စွာအရေး ကြီးလှသည်။
အလှူရှင်တို့က ဘုရားစေတီတည်ရန် ငွေကြေးပစ္စည်းများ၊ ရွှေငွေစိန်ကျောက်ပတ္တမြားရတနာများ၊ လယ်ယာမြေများ လှူဒါန်းလာသောအခါ မိမိကိုယ်တိုင် လက်မခံရပေ။ သက်ဆိုင်ရာကပ္ပိယကာရကကို ညွှန်ပြရသည်။ ကပ္ပိယကာရကတို့က ဝိနည်းတော်နှင့်အညီ စနစ်တကျ လက်ခံသိမ်းဆည်း ရသည်။ ထိုသို့ ခဲခဲယဉ်းယဉ်း စနစ်တကျ ဆောင်ရွက်မှသာ စေတီတစ်ဆူ ဘုရားတစ်ဆူသည် ပြီးမြောက်နိုင်ပေမည်။
သို့ဖြစ်၍ ဘုရားရှင်၏ ဆန္ဒတော်အရ ရဟန်းတော်များသည် စာပေသင်ကြား ပို့ချမှု ပရိယတ္တိဓုရနှင့် အကျင့် သိက္ခာ သမထ ဝိပဿနာ ဘာဝနာ ကမ္မဋ္ဌာန်း စီးဖြန်းမှု ဝိပဿနာဓုရကိုသာ အားထုတ်တော်မူလေ့ ရှိကြသည်။ ရဟန်းတော်ကိုယ်တိုင် ဦးစီး၍ ဝိနည်းစည်းကမ်းနှင့် မညီဘဲ တည်ဆောက်ထားသော စေတီဘုရားများကို ရှေးခေတ် ဝိနည်းလေးစားသော ဆရာတော်တို့ ရှောင်ရှားလေ့ရှိကြသည်။
သို့ဖြစ်၍ ကပ္ပိယကာရကတို့သည် ဘုရားစေတီတို့ကို တည်ဆောက်ခြင်း ရွှေသင်္ကန်းကပ်ခြင်းစသည့် ကိစ္စအရပ်ရပ်၌ အပ်စပ်အောင် လှူဒါန်းနိုင်ရန်အတွက် ကြိုးပမ်းရပေမည်။ စေတီတစ်ဆူသို့ ညွတ်ပြီးသော လာဘ်လာဘကို အခြားစေတီ တစ်ဆူသို့ ညွှတ်ရန် မဆောင်ရွက်ကောင်းသဖြင့် သာသနာတော်အတွက် အကောင်းဆုံး၊ ဝိနည်းဒေသနာတော် နှင့် အညီညွတ်ဆုံး စေတီဘုရားများပေါ်ထွက်ရန် သတိပြု ကြရမည်ဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်ရာ စေတနာသဒ္ဓါတရား ထက်သန် ပညာဉာဏ်ဖြင့် ဝေဖန်၍ စီမံ ဆောင်ရွက်တတ်သော ကပ္ပိယ ကောင်းများ ရှိမှသာ သာသနာတော် သန့်ရှင်းစွာ တည်တံ့ ထွန်းကားပြန့်ပွားပေမည်။
မေတ္တသုတ်
မေတ္တသုတ် + မေတ္တာသုတ်သည် စုစုပေါင်း (၉)သုတ် ရှိပါသည်။
မေတ္တသုတ် ကို ခုဒ္ဒကနိကာယ် ခုဒ္ဒကပါဌ အပိုင်း ၉ တွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။
အခါတစ်ပါး၌ ရဟန်းငါးရာတို့သည် မြတ်စွာဘုရား အထံတော်၌ ကမ္မဋ္ဌာန်းကို သင်ယူပြီး ဟိမဝန္တာနှင့် တစ်စပ်တည်း တည်နေသော တောအုပ်ကြီးတစ်ခုထဲသို့ ဝင်ရောက်၍ သစ်တစ်ပင်ရင်း ဝါးတစ်ပင်အောက်၌ တရားအားထုတ်ကာ သီတင်းသုံး နေထိုင်ကြလေသည်။
ထိုရဟန်းတော်တို့၏ သီလတန်ခိုးကြောင့် သစ်ပင်များပေါ်ရှိနတ်များမှာ သစ်ပင်များပေါ်၌ မနေဝံ့ကြတော့ဘဲ ကလေးများကို လက်ဆွဲကာ လှည့်လည်သွားလာ နေထိုင်ကြရရှာကုန်၏၊ ရဟန်းများ တစ်နေ့ ပြန်နိုးနိုးနှင့် စောင့်နေခဲ့ကြကုန်၏၊ အတော်ကြာသောအခါ “ရဟန်းများ ပြန်ကြတော့မည် မဟုတ်”ဟု သိကြ၍ ရဟန်းများ မနေဝံ့အောင် ညဉ့်အခါ၌ ကြောက်မက်ဖွယ် အဆင်း အသံများကို ပြကာ ခြောက်လှန့်ကြလေတော့သည်။ ထိုအခါ ရဟန်းများ ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်ကြကာ ရောဂါ အမျိုးမျိုး ရရှိကြတော့သည်။ စိတ်ချောက်ချား၍ အေးချမ်းသာယာမှု တည်ကြည်ငြိမ်သက်မှုကို လုံးဝ မရရှိကြတော့ကုန်။ သို့ဖြစ်၍ “ငါတို့ဤအရပ်မှာ မနေသင့် ဟု ဆုံးဖြတ်ကြကာ မြတ်စွာဘုရားအထံတော်သို့ ပြန်သွားခဲ့ကြလေသည်။ မြတ်စွာဘုရားအထံတော်သို့ ရောက်သောအခါ အကြောင်းစုံကို လျှောက်ထားကြ၏။ မြတ်စွာဘုရားက ထိုရဟန်းတို့ကို မေတ္တသုတ် ပရိတ်တော်ကို သင်ပေးတော်မူ၍ ထိုတောအုပ်သို့ပင် ပြန်သွားကြရန် မိန့်ကြားတော်မူခဲ့လေသည်။
ရဟန်းများလည်း ထိုတောအုပ်သို့ ပြန်သွားကြပြီး မြတ်စွာဘုရား သင်ပေးညွှန်ကြားတော်မူလိုက်သည့် အတိုင်း မေတ္တသုတ်ကို ရွတ်ဆိုလျက် မေတ္တာဘာဝနာကို ပွားများကြရာ နတ်အများက ချစ်မြတ်နိုးကြလျက် ဝတ်ကြီးဝတ်ငယ်များပင် ပြုလုပ်ကြ စောင့်ရှောက်ကြ လေသည်။ ထိုအခါ ထိုရဟန်းတော်များ မေတ္တသုတ်ကို ရွတ်ဆိုပွားများကြ၍ ဝိပဿနာတရားကိုပါ ပွားများ အားထုတ်ကြသောအခါ ဝါတွင်းမှာပင် ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြလေသည်။
မေတ္တသုတ် ရွတ်ဖတ်ရခြင်း အကျိုး
မေတ္တသုတ်ကို အမြဲမပြတ် ရွတ်ဖတ်လေ့ရှိသူတို့မှာ ဘီလူးသရဲစသော မကောင်းဆိုးဝါးတို့၏ အခြောက်အလှန့်မခံရခြင်း၊ အနာရောဂါကင်းခြင်း၊ အိပ်မက်ဆိုး နိမိတ်ဆိုး အတိတ်ဆိုးများ မတွေ့ကြုံရခြင်း၊ ချမ်းသာစွာ အိပ်ရခြင်း၊ နိုးရခြင်း၊ လူနတ်အများချစ်ခင်ခြင်း၊ အဆိပ်လက်နက် မစူးရှခြင်း၊ ရူးသွပ်သော ဝေဒနာကင်းခြင်းမှစ၍ ဗြဟ္မာ့ဘုံရောက်သည်အထိ အကျိုးပေးနိုင်စွမ်းရှိလေသည်။
မေတ္တသုတ် မြန်မာပြန်
၁။ မေတ္တသုတ်ပရိတ်တော်၏ တန်ခိုးရှိန်စော်အာနုဘော်ကြောင့် ဘီလူးကြမ်းတို့သည် ကြောက်မက်ဖွယ်သော အဆင်း အသံ အစရှိသော အာရုံတို့ကို မပြဝံ့ မခြောက်ဝံ့ကြလေကုန်၊ မေတ္တာသုတ်ပရိတ်တော်ကို ညဉ့်အခါ၌လည်းကောင်း၊ နေ့အခါ၌လည်းကောင်း၊ မပျင်းမရိ လုံ့လပြု၍ ရွတ်ဖတ်သောသူသည်
၂။ ချမ်းသာစွာအိပ်ရ၏။ အိပ်သော်လည်း မကောင်းသော အိပ်မက်ကို တစိုးတစိမျှ မမြင်မက်၊ ဤသို့ အစရှိသော ဂုဏ်ကျေးဇူးအပေါင်းနှင့် ပြည့်စုံသော မေတ္တာသုတ်ပရိတ်တော်ကို အို - သူတော်ကောင်းတို့ ငါတို့ ရွတ်ဖတ်ကြပါကုန်စို့။
၃။ လောကီ လောကုတ္တရာအကျိုးစီးပွား၌ လိမ္မာသောသူသည် ငြိမ်သက်အေးချမ်းသော နိဗ္ဗာန်ကို အာရုံပြု၍ ဤဆိုလတ္တံ့သောသူတော်ကောင်းနည်းလမ်းကို ကျင့်ကြံအားထုတ် ပြုလုပ်အပ်၏။
••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••
၁•ကိုယ်နှင့်အသက်တို့ကို မငဲ့ကွက် မညှာတာ ပြုလုပ်ခြင်းငှာ စွမ်းနိုင်ရာ၏။
၂•ကိုယ်နှုတ်နှစ်ပါး ရိုးသားဖြောင့်မတ်ရာ၏။
၃•စိတ်သဘောထား ကောင်းစွာ ဖြောင့်မတ်ရာ၏။
၄•ဆိုဆုံးမလွယ်ရာ၏။
၅•နူးညံ့သိမ်မွေ့ရာ၏။
၆•သူတစ်ပါးအပေါ် ထောင်လွှားသော မာန်မာနမရှိရာ။
၇•ရောင့်ရဲလွယ်ရာ၏။
၈•မွေးမြူလွယ်ရာ၏။
၉•နည်းပါးသော အမှုကိစ္စရှိရာ၏။
၁၀•ပေါ့ပါးသော အသက်မွေးခြင်း ရှိရာ၏။
၁၁•ငြိမ်သက်သော ဣန္ဒြေရှိရာ၏။
၁၂•အရာရာ၌ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ ရဲရင့်သော ဉာဏ်ပညာရှိရာ၏။
၁၃•ကိုယ်နှုတ်နှလုံးသုံးပါးလုံး ရုန့်ရင်းကြမ်းတမ်းမှု မရှိရာ။
၁၄•ဒါယကာတို့၌ တွယ်တာမက်မောမှု မရှိရာ။
၁၅•ပညာရှိတို့ ကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချအပ်သော တစုံတခုသော မကောင်းမှုကို အနည်းငယ်မျှသော်လည်း မပြုမလုပ်ရာ၊ ခပ်သိမ်းသော သတ္တဝါတို့သည် ကိုယ်၏ချမ်းသာခြင်းနှင့် ပြည့်စုံကြပါစေကုန်သတည်း၊ စိတ်၏ ချမ်းသာခြင်းနှင့် ပြည့်စုံကြပါစေကုန်သတည်း၊ ဘေးရန် ဥပဒ္ဒဝေါ မရှိကြပါစေကုန်သတည်း။
၆။ အကြွင်းမရှိ အလုံးစုံ ထွက်သွက်ဝင်သက်ရှိသော သတ္တဝါ၊ ထင်ရှားရှိသော သတ္တဝါ၊ ထိတ်လန့်တတ်သော သတ္တဝါ၊ တည်ကြည်ငြိမ်သက်သော သတ္တဝါ၊ ရှည်သော သတ္တဝါ၊ တိုသော သတ္တဝါ၊ ပုကွသော သတ္တဝါ၊ မတိုမရှည်သော သတ္တဝါ၊ ကြီးသော သတ္တဝါ၊ ငယ်သော သတ္တဝါ၊ မကြီးမငယ်သော သတ္တဝါ၊ ဆူသော သတ္တဝါ၊ ကြုံ့သောသတ္တဝါ၊ မဆူမကြုံ့သော သတ္တဝါ။
ရ။ မျက်စိဖြင့်မြင်ကောင်းသော သတ္တဝါ၊ မျက်စိဖြင့် မမြင်ကောင်းသော သတ္တဝါ၊ အဝေး၌နေသော သတ္တဝါ၊ အနီး၌နေသော သတ္တဝါ၊ ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်ပြီးသော သတ္တဝါ၊ ဖြစ်ဆဲတည်နေသော သတ္တဝါ၊ ဤအလုံးစုံသော သတ္တဝါတို့သည် ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ချမ်းသာခြင်း ရှိကြပါစေကုန်သတည်း။
၈။ တစ်ယောက်သောသူက တစ်ယောက်သောသူကို အမျက်မထွက်ပါစေလင့်၊ တစုံတခုသော အမှုကိစ္စ၌ တစ်ယောက်သောသူက တစ်ယောက်သောသူကို ညှဉ်းဆဲချုပ်ချယ်သော ကာယကံ ဝစီ ကံဖြင့်လည်းကောင်း၊ခိုက်ရန်မျက်ပွား အငြိုးထားသော စိတ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ အနည်းငယ်မျှသော်မှ မထီမဲ့မြင် မအောက်မေ့ပါစေလင့်၊ အချင်းချင်း၏ ဆင်းရဲဒုက္ခကို အလိုမရှိပါစေလင့်။
၉။ အမိသည် မိမိရင်သွေးဖြစ်သော တစ်ဦးတည်းသော သားငယ်ကို အသက်အတွက်ကြောင့် အဖန်တလဲလဲစောင့်ရှောက်သကဲ့သို့ ဤနည်းအတူသာလျှင် ခပ်သိမ်းသောသတ္တဝါတို့၌ အတိုင်းအရှည်မရှိသော မေတ္တာစိတ်ကို ပွားစေရာ၏။
၁၀။ ကာမဘဝတည်းဟူသော အောက်လောက၌လည်းကောင်း၊ ရူပဘဝတည်းဟူသော အလယ်လောက၌လည်းကောင်း၊ အရူပဘဝတည်းဟူသော အထက်လောက၌လည်းကောင်း၊ ဤလောကသုံးပါးတို့၌ ပိုင်းခြားလွတ်ကင်း ကျဉ်းမြောင်းခြင်းလည်းမရှိ ကိုယ်တွင်းဘေးရန်လည်းမရှိ အပဘေးရန်လည်းမရှိ အတိုင်းမသိ ချစ်ခင်မြတ်နိုးသော မေတ္တာစိတ်ကိုလည်း ပွားစေရာ၏။
၁၁။ ရပ်နေစဉ်သော်လည်းကောင်း၊ သွားနေစဉ်သော်လည်းကောင်း၊ ထိုင်နေစဉ်သော်လည်းကောင်း၊ လှဲလျောင်းနေစဉ်သော်လည်းကောင်း၊ မအိပ်မငိုက်သမျှ ကာလပတ်လုံး သာသနာတော်ကြီး၌ မေတ္တာစိတ်နှင့်ယှဉ်၍ နေထိုင်ခြင်းကို "မြတ်သောနေထိုင်ခြင်း" ဟူ၍ မြတ်စွာဘုရားတို့ ဟောတော်မူကုန်၏။
၁၂။ မေတ္တာကမ္မဋ္ဌာန်းကို စီးဖြန်းအားထုတ် ပြုလုပ်သောသူသည် အမြင်ဖောက်ပြန် မိစ္ဆာဉာဏ်သို့ မကပ်မရောက်သောကြောင့် လောကုတ္တရာသီလ ရှိသည်ဖြစ်၍ မဂ်ဉာဏ်အမြင်နှင့် ပြည့်စုံပြီးလျှင် ဝတ္ထုကာမ ကိလေသာကာမတို့၌ တပ်မက်မောခြင်းကင်းသောကြောင့် နောက်တစ်ဖန် အမိဝမ်းတွင်း ပဋိသန္ဓေနေခြင်းသို့ ဧကန်မရောက်တော့ပြီ။     ။
မေတ္တာသုတ်တော်လာ မေတ္တာပွားနည်း (၁၁) နည်း
၁။ လုံးစုံများစွာ၊ သတ္တဝါ၊ ချမ်းသာကိုယ်စိတ်မြဲပါစေ။
ဥပဒ်ရန်ဘေး၊ ကင်းစင်ဝေး၊ ငြိမ်းအေးကြပါစေ။
၂။ ကြောက်တတ်မကြောက်တတ်၊ နှစ်ရပ်များစွာ၊ သတ္တဝါ၊ ချမ်းသာကိုယ်စိတ်မြဲပါစေ။
၃။ မြင်အပ်မမြင်အပ်၊ နှစ်ရပ်များစွာ၊ သတ္တဝါ၊ ချမ်းသာကိုယ်စိတ်မြဲပါစေ။
၄။ ဝေးနေ နီးနေ၊ နှစ်ထွေများစွာ၊ သတ္တဝါ၊ ချမ်းသာကိုယ်စိတ်မြဲပါစေ။
၅။ ဘဝဇာတ်ဆုံး၊ မဆုံးများစွာ၊ သတ္တဝါ၊ ချမ်းသာကိုယ်စိတ်မြဲပါစေ။
၆။ ရှည်တို အလတ်၊ သုံးရပ်ခန္ဓာ၊ သတ္တဝါ၊ ချမ်းသာကိုယ်စိတ်မြဲပါစေ။
၇။ ကြီး ငယ် အလတ်၊ သုံးရပ်ခန္ဓာ၊ သတ္တဝါ၊ ချမ်းသာကိုယ်စိတ်မြဲပါစေ။
၉။ လူအချင်းချင်း၊ လှည့်ပတ်ခြင်း၊ ကင်းရှင်းကြပါစေ။
၁၁။ ဆင်းရဲလိုခြင်း၊ အချင်းချင်း၊ ကင်းရှင်းကြပါစေ။
ထနောင်းဝင်းရွာ၊ မုံရွာမြို့နယ်
ထနောင်းဝင်းရွာ (Htanaungwin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ မုံရွာမြို့နယ်၊ ထနောင်းဝင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၉၉၀ ဖြစ်သည်။ ဒေသအခေါ်မှာ ထနောင်ဝင်း ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မုံရွာမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အုန်းတပင်ရွာ၊ ကဇောင်း
အုန်းတပင်ရွာ၊ ကဇောင်း
အမွေပုံရွာ
အမွေပုံရွာ
ကုန်းတဲရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
ကုန်းတဲရွာ (Konete)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ မကျီးတိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၉၅၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မကျီးတိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၁၈ ဦး၊ မ ၁၀၄၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၅၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သစ်အယ်တောင်အောက်ရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
သစ်အယ်တောင်(အောက်)ရွာ(Thitaetaung(Lower))သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ သာမိတိုက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၁၇၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အောင်မြင်သာရွာ၊ မြေပြင်သာ
အောင်မြင်သာရွာ (Aungmyinthar)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ မြို့သစ်မြို့နယ်၊ မြေပြင်သာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၅၅၉၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြေပြင်သာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၃၂၅ ဦး၊ မ ၃၅၄၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၈၇၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြို့သစ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကန်းနားညောင်ဆိုင်ရွာ၊ ကျီးအိုင်
ကန်းနားညောင်ဆိုင်ရွာ၊ ကျီးအိုင်
ဟားဗတ် ကစ်ချနာ
ခါတွမ်းစားလော့ ကစ်ချနာ ဘွဲ့အမည်ရသည့် ဗြိတိသျှစစ်သူကြီးကား သေချာစွာ ကြိုတင်ပြင်ဆင်၍ နိုင်လောက်သည့်အခြေရောက်မှ ရန်သူကို တိုက်လေ့ရှိသူဖြစ်၏။ ထိုကြောင့် တိုက်ပွဲများတွင် အောင်မြင် သည်သာများခဲ့သဖြင့်၊ ဗြိတိသျှလူထုက သူ့အား 'အောင်ပွဲများ စီစဉ်ပေးနိုင်သူ'ဟု ချီးကျူးကြလေသည်။
ဟိုရေးရှိုးဟားဗတ်ကစ်ချနာသည် စစ်သားမျိုးရိုးမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်၏။ ဖခင်ဖြစ်သူမှာ ဒုဗိုလ်မှူးကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်လူမျိုးပင်ဖြစ်သော်လည်း အိုင်ယာလန်ပြည်တွင် ၁၈၅ဝ ပြည့် ဇွန်လ ၂၄ ရက်နေ့၌ ဖွားမြင်ခဲ့၏။ ၁၈၆၈ ခုနှစ်၌ ဝူးလစ်မြို့ ဘုရင့်စစ်တက္ကသိုလ်တွင် စစ်ပညာသင်ယူခဲ့ပြီးနောက်၊ ဘုရင့်အင်ဂျင်နီယာတွင် စတင်အမှုထမ်းခဲ့သည်။ ၁၈၇၇ ခုနှစ်တွင် ဒုဗိုလ်အဖြစ်ခန့်ထားခြင်းခံရသည်။ ထိုသို့ခန့်ထားခြင်းမခံရသေးမီက ပြင်သစ်-ပရပ်ရှားစစ်ပွဲ၌ မိမိသဘောအလျောက် ပြင်သစ်ဖက်မှ ပါဝင်ကူညီတိုက်ခိုက်ခဲ့၏။ ထို့ပြင် ဗြိတိသျှစစ်တပ်သို့ဝင်စက ပါလက်စတိုင်းပြည်နှင့် စိုက်ပရပ်ကျွန်းတို့တွင် အမှုထမ်းဘူးလေသည်။
၁၈၉၉ ခုနှစ်တွင် ဗိုးဝါးစစ်ပွဲဖြစ်ပွားသောအခါ ကစ်ချနာမှာ သေနာပတိလော့ရောဗတ်၏ဦးစီးချုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ရန် စေလွှတ်ခြင်းခံရပြန်သည်။ လော့ကစ်ချနာ၏အချက်ကျကျနှင့် စေ့စပ်ကျွမ်းကျင်စွာ ဆောင်ရွက်ပေးနိုင်မှုကြောင့်၊ ၁၉ဝဝ ပြည့်နှစ်ခန့်တွင် ဗိုးဝါးလူမျိုးတို့၏ မြို့တော် ၂ မြို့လုံးကို ဗြိတိသျှတပ်များက သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုနောက်မကြာမီ လော့ရော ဗတ်၏ရာထူးကို ကစ်ချနာဆက်ခံရလေသည်။ ဆိုခဲ့သည့် အတိုင်း ဗိုးဝါးတို့၏မြို့တော်များကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သော်လည်း ဗိုးဝါးတို့သည် ပြောက်ကျားစံနစ်ဖြင့် ဆက်လက် ခုခံနေလျက် ပင်ရှိသေး၍၊ ထိုစစ်ပွဲများကို အောင်မြင်စွာဆုံးခန်းတိုင် တိုက်ခိုက်ရန်မှာ ကစ်ချနာအဖို့ ကြီးလေးသောတာဝန်ကြီး ဖြစ်လေသည်။ သို့သော် ကစ်ချနာသည် အထူးကြိုးစားပြီးလျှင် အရေးပါသောမြို့ကြီးများ၊ ဒေသများကို၎င်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးများကို၎င်း၊ ဗိုးဝါးပြောက်ကျားတို့ ထိရောက်စွာ မနှောင့် ယှက်နိုင်အောင် အမျိုးမျိုးအဖုံဖုံစီမံဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ထိုကြောင့် ဗိုးဝါးတို့၏ပြောက်ကျားစံနစ်မှာ အရာမရောက် တော့ဘဲ၊ ၁၉ဝ၂ ခုနှစ်တွင် ဗိုးဝါးစစ်ပွဲပြီးဆုံးသွားလေသည်။ ကစ်ချနာသည် ဗိုင်းကောင့်အဆင့်အတန်းသို့ တိုးမြှင့်ခြင်းခံရ သည့်ပြင် ဆုတော်ငွေပေါင်း ၅ဝ,ဝဝဝ ကိုလည်း ပေးသနားခြင်း ခံခဲ့ရလေသည်။
ဗိုးဝါးစစ်ပွဲပြီးဆုံးသည့်နောက် မကြာမီပင်၊ လော့ကစ်ချနာမှာ အိန္ဒိယပြည်စစ်တပ်များ၏ သေနာပတိအဖြစ် ခန့်ထားခြင်းခံရ ၏။ ထိုရာထူးတွင် ၁၉ဝ၇ ခုနှစ်တိုင်ထမ်းရွက်ခဲ့၍ အိန္ဒိယပြည် စစ်တပ်များကို ပြုပြင်ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ ထိုနောက် ရာထူး သက်တမ်းစေ့သည့်အခါ ဩစတြေးလီးယား၊ နယူးဇီလန်စသော ဗြိတိသျှဒိုမီနီယန်နိုင်ငံများမှစစ်တပ်များကို လှည့်လည်ကြည့်ရှု ခဲ့၍၊ ဒိုမီနီယန်နိုင်ငံများ၏ ကာကွယ်ရေးအစီအစဉ်များကို ရေးဆွဲပေးခဲ့လေသည်။ ၁၉၁၁ ခုနှစ်မှစ၍ ကိုင်ရိုမြို့တွင် ဗြိတိသျှ အစိုးရ၏ကိုယ်စားလှယ်တော်အဖြစ် ၃ နှစ်မျှဆောင်ရွက်ရ ပြန်သည်။
၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် ပဌမကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ပွားသောအခါ လော့ကစ်ချနာမှာ စစ်ဝန်ကြီးအဖြစ်ခန့်ထားခြင်းခံရ၏။ စစ်ဝန်ကြီးအဖြစ် ထမ်းဆောင်ရသည့်တာဝန် ဝတ်တရားမှာ သေးငယ်လှသည် မဟုတ်ပေ။ ထိုစဉ်က ဗြိတိသျှတို့၏စစ်အင်အားမှာ များစွာချည့်နဲ့နေသေးရာ၊ ဂျာမန်ကဲ့သို့ အင်အားကောင်း၍ စစ်မှုကျွမ်းကျင်လှသောရန်သူမျိုးနှင့် ဖက်ပြိုင်နိုင်ရန် ကစ်ချနာမှာ အထူးကြိုးစားခဲ့ရ၏။ တိုင်းပြည်လူထုကလည်း ကစ်ချနာ အပေါ်တွင် ကြည်ညိုလေးစားကြသည့်အလျောက် တိုက်ခိုက်ရန် အသင့်ရှိသည့် စစ်သည်တော်အင်အား ၁၆ဝဝဝဝမှ တပ်သား ၅ဝဝဝဝဝဝ ရှိအောင် ကစ်ချနာသည် အတိုက်အခံမရှိလှဘဲ နှစ်အနည်းငယ်အတွင်း ချဲ့ထွင်နိုင်ခဲ့လေသည်။
ရုရှအစိုးရနှင့်တိုင်ပင်ဆွေးနွေးရန်အတွက် ၁၉၁၆ ခု ဇွန်လ ၅ ရက်နေ့တွင် ဟမ္ပရှိုင်ယာအမည်ရှိ ကရူဇာစစ်သင်္ဘောဖြင့် ပက်ထရိုဂရက်မြို့သို့ထွက်ခွာခဲ့ရာ၊ ထိုနေ့ည ၈ နာရီခန့်အချိန်၌ အော့ကနီးကျွန်းစုအလွန်တွင် ဂျာမန်ရေမြှုပ်ဗုံးထိ၍ သင်္ဘော နစ်မြုပ်သွားလေသည်။ သင်္ဘောပေါ်တွင်ပါသမျှလူများထဲမှ သင်္ဘောသား ၁၂ ယောက်သာ အသက်ရှင်၍ လော့ကစ်ချနာ၏ အလောင်းကိုပင် ရှာမတွေ့ရတော့ချေ။
လော့ကစ်ချနာမှာ တစ်စုံတစ်ခုကိုမဖြစ်မနေပြုလုပ်တတ်၍ နက်နဲစွာချင့်ချိန်စဉ်းစားတတ်သူဖြစ်၏။ ထို့ပြင် အလွန် စည်းကမ်းကြီးသူဖြစ်ရာ အချို့လက်အောက်ငယ်သားများက သူ့အားသဘောမကျကြပေ။ သို့သော် ကစ်ချနာသည် ထိုစည်းစနစ်များကို တသဝေမတိမ်းလိုက်နာခြင်းမှာ စစ်အောင်မြင်ရေး အကြောင်းတစ်ရပ်ပင် ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်လေသည်။ ထိုသို့ စည်းကမ်းနှင့် အညီပြုတတ်သဖြင့်လည်း သူ၏ကြီးလေးလှသော စစ်မက်ရေးရာတာဝန်များကို အောင်မြင်စွာ ထမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုရပေမည်။ ကစ်ချနာသည် သူ့အားပေးအပ်သမျှသော တာဝန်ဝတ္တရားများကို ပြီးပြတ်အောင်မြင်စွာ ဆောင်ရွက်မြဲ ဖြစ်လေသည်။
ခဲပေါင်ရွာ၊ ကျုံကော့
ခဲပေါင်ရွာ၊ ကျုံကော့
သဗ္ဗာန်ကျော်အောက်စု
သဗ္ဗာန်ကျော်အောက်စု
ညောင်ပင်သာရွာ၊ တံတားဦးမြို့နယ်
ညောင်ပင်သာရွာ (Nyaungpinthar)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ တံတားဦးမြို့နယ်၊ စပါးတွင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၁၄၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စပါးတွင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၈၉ ဦး၊ မ ၁၂၅၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၃၄၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တံတားဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လမောင်ရွာ၊ လုံးခင်း
လမောင်ရွာ(Lamawng)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မိုးညှင်းခရိုင်၊ ဖားကန့်မြို့နယ်၊ လုံးခင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၀၄၈၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လုံးခင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၀၅၂၀ ဦး၊ မ ၂၃၄၃၈ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၆၃၉၅၈ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖားကန့်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဘာကွာလို့လဲဗျာ (ရုပ်ရှင်)
ဘာကွာလို့လဲဗျာ  ဆိုသည့် ဇာတ်ကားသည် ဂျာမန်အမည်ဖြင့်Männer wie wir ဟု အမည်ပေးထားပြီး၊ ၂၀၀၄ ခုနှစ်ထွက် အားကစားဟာသ ဇာတ်ကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ဒါရိုက်တာ Sherry Hormann မှ ဂေး ဘောလုံးဖမ်းသမားတစ်ယောက်ကို ဇာတ်ကောင်အဖြစ် ရိုက်ကူးထားခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုဂေး ဘောလုံးဖမ်းသမားအား၊ အသင်းသူငယ်ချင်းများမှ ဂေးဟု သိသွားသည့်အခါ အသင်းတွင် ဆက်လက်ကစားခွင့်မပေးတော့ဘဲ၊ လိင်တူဆန့်ကျင်သူများဖြစ်သောကြောင့် ဂေးဖြစ်သူ ဘောလုံးဖမ်းသမားအား အသင်းမှ ထုတ်ပြစ်ခဲ့သည်။ ထိုးဘောလုံးဖမ်းသမားမှ သူ့အသင်းဟောင်းကို ဂေးများလည်း ဘောလုံးကစားနိုင်သည်ဟုဆိုကာ ဖိတ်ခေါ် ကစားခဲ့ခြင်းကို ပုံဖော်ပြသထားသည့် ဇာတ်ကားဖြစ်သည်။
ဟိုင်ဖိုင်ရွာ၊ ဟားခါးမြို့နယ်
ဟိုင်ဖိုင်ရွာ(Haiphai)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးခရိုင်၊ ဟားခါးမြို့နယ်၊ ဟိုင်ဖိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၅၁၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟိုင်ဖိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၉ ဦး၊ မ ၂၄၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၅၇ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟားခါးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မျက်ကွင်းဖြူဗွတ်ညို
မျက်ကွင်းဖြူဗွတ်ညို (Pycnonotus simplex) သည် ဗွတ်ကလုံငှက်မျိုးနွယ်ဖြစ်ပြီး အရှေ့တောင်အာရှဒေသရှိ မလေး ကျွန်းဆွယ်၊ ဘော်နီယိုကျွန်းတို့တွင် တွေ့ရလေ့ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
လက်ပန်ကျင်းရွာ
လက်ပန်ကျင်းရွာ
ကဇောင်းဖျားရွာ၊ ကဇောင်း
ကဇောင်းဖျားရွာ၊ ကဇောင်း
​တောက်တဲ့ရိုးရွာ၊ ကျီးအိုင်
တောက်တဲ့ရိုးရွာ၊ ကျီးအိုင်
ပေါရွာ၊ ရေဦးမြို့နယ်
ပေါရွာ (Paw)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရေဦးမြို့နယ်၊ ပလူဇဝကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၃၉၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နောင်မွန် (မြောက်)ရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
နောင်မွန် (မြောက်)ရွာ (Nawngmun (North))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ တီကျစ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၄၉၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တီကျစ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၅၉၉ ဦး၊ မ ၅၆၈၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၂၈၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နှောပင် (မြောက်)ရွာ၊ မုံရွာမြို့နယ်
နှောပင် (မြောက်)ရွာ (Hnawpin(North))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ မုံရွာမြို့နယ်၊ အင်တိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၀၁၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မုံရွာမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အောင်ဖြိုး
ဦးအောင်ဖြိုး (၁၁၂၀ ခန့်) သည် ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် သာချင်းများ ရေးသားသဖြင့် ထင်ရှားသည့် စာဆိုတစ်ဦး ဖြစ်သည်။
ဘဝ
ဦးအောင်ဖြိုး၏ မွေးသက္ကရာဇ်ကို မသိရှိရပေ။ ပုဂံဇာတိ ဖြစ်သည်။ ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက်တွင် သာချင်းများကို ရေးသားခဲ့သည်။
စာပေများ ရေးသားခြင်း
ဦးအောင်ဖြိုးရေးသားခဲ့သည့် သာချင်းများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်။
ဘာကင်ဟမ်နန်းတော်
ဘာကင်ဟမ်နန်းတော်သည် လန်ဒန်မြို့ရှိ တော်ဝင်နေထိုင်ရာဖြစ်ပြီး ဗြိတိန်ပြည်ထောင်စု၏ ဘုရင်မင်းမြတ်၏ အုပ်ချုပ်မှုဌာနချုပ်ဖြစ်သည်။ ဝက်စ်မင်စတာ၌ တည်ရှိပြီး နန်းတော်သည် နိုင်ငံတော်အခမ်းအနားများနှင့် တော်ဝင်ဧည့်ဝတ်ပြုခြင်း၊ အမျိုးသားရေး ရွှင်မြူး၊ ငိုကြွေးနေချိန်များတွင် ဗြိတိသျှလူမျိုးတွေအတွက် အချက်အချာကျသော နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဘတ်ကင်ဟမ် ဟောက်စ် ဟု မူလ က လူ သိ များ သော ၊ ယနေ့ နန်းတော် ၏ အဓိက အဆောက်အဦး သည် အနည်းဆုံး နှစ်ပေါင်း ၁၅၀ ကြာ ပုဂ္ဂလိက ပိုင်ဆိုင် မှု တွင် ရှိ ခဲ့ သော နေရာ တစ် ခု ပေါ်တွင် ၁၇၀၃ ခုနှစ် တွင် ဘတ်ကင်ဟမ် ၏ ဒူခ်ျ အတွက် တည်ဆောက် ခဲ့ သော မြို့ပြ အိမ်ကြီး တစ် ခု ဖြစ် ခဲ့ သည် ။ ၎င်း ကို ဘုရင် ဂျော့ခ်ျ ၃ က ၁၇၆၁ ခုနှစ် တွင် ဘုရင်မ ချားလက် အတွက် ပုဂ္ဂလိက နေအိမ် တစ် ခု အဖြစ် ရယူ ခဲ့ ပြီး ဘုရင်မ ၏ အိမ်တော် အဖြစ် လူ သိ များ လာ ခဲ့ သည် ။ ၁၉ ရာစုအတွင်း ဗိသုကာပညာရှင် ဂျွန်နက်ရှ်နှင့် အက်ဒ်ဝပ်ဘလိုတို့က ယင်းကို ချဲ့ထွင်ခဲ့ပြီး ဗဟိုရင်ပြင်တစ်ဝိုက်တွင် တောင်ပံသုံးလုံးဆောက်လုပ်ခဲ့ကြသည်။ ဘတ်ကင်ဟမ် နန်းတော်သည် ၁၈၃၇ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်မ ဝိတိုရိယ ဘုရင်မဝင်ရောက်ရေးအတွက် ဗြိတိသျှဘုရင်၏ လန်ဒန်မြို့နေအိမ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ဗြိတိသျှတော်ဝင်မိသားစုသည် ထုံးတမ်းစဉ်လာအရ လူအုပ်ကိုနှုတ်ဆက်ရန် စုဝေးကြသည့် လူသိများသော လသာဆောင်ပါဝင်သည့် အရှေ့မျက်နှာပြင်အပါအဝင် ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းနှင့် ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းများတွင် နောက်ဆုံးအဓိကတည်ဆောက်ပုံ ထပ်ဆင့်ဖြည့်စွက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ဂျာမန်ဗုံးတစ်လုံးက နန်းတော်အဆောက်အအုံကို ဖျက်ဆီးပစ်လိုက်သည်။ ဘုရင်မ ၏ ပြခန်း ကို ထို နေရာ တွင် တည်ဆောက် ခဲ့ ပြီး တော်ဝင် စုဆောင်း မှု မှ အနုပညာ လက်ရာ များ ကို ပြသ ရန် ၁၉၆၂ ခုနှစ် တွင် ပြည်သူလူထု ကို ဖွင့်လှစ်ပြသ ခဲ့ သည် ။
ဆာ ချားလ်စ် လောင်း ၏ အကြံပေးချက် အရ ၊ အများစု ဆက်လက် ရှင်သန် ခဲ့ သော ၊ မူရင်း - ၁၉ ရာစု အစောပိုင်း အတွင်းပိုင်း ဒီဇိုင်း များ ပါဝင် သည် ။ ဘုရင် အက်ဒ်ဝပ် ၂ သည် ဘယ်လီ အက်ပိုကီ ခရမ်း နှင့် ရွှေရောင် အစီအစဉ် တစ် ခု တွင် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပြန်လည် ပြုပြင် ခြင်း တစ် ခု ကို ကြီးကြပ် ခဲ့ သည် ။ ဘရိုင်တွန် ရှိ တော်ဝင် ပြခန်း နှင့် ကာလ်တန် ဟောက်စ် မှ ယူဆောင် လာ သော ပရိဘောဂ များ နှင့် အံဝင်ခွင်ကျ များ နှင့်အတူ တရုတ် နိုင်ငံ ပြန်လည် ဖွဲ့စည်း မှု ပုံစံ တွင် ဧည့်ကြိုခန်း ငယ် အများအပြား ကို ပြင်ဆင် ထား သည် ။ နန်းတော်တွင် အခန်းပေါင်း ၇၇၅ ခန်းရှိပြီး ဥယျာဉ်သည် လန်ဒန်မြို့တွင် အကြီးဆုံး ပုဂ္ဂလိကဥယျာဉ်ဖြစ်သည်။ တရားဝင် နှင့် ပြည်နယ် အပျော်အပါး အတွက် အသုံးပြု သော ၊ ပြည်နယ် အခန်း များ ကို ၊ ဩဂုတ် လ နှင့် စက်တင်ဘာ လ အများစု အတွက် နှင့် ဆောင်း ရာသီ နှင့် နွေဦး တွင် အချို့ ရက် များ အတွက် နှစ်စဉ် ပြည်သူလူထု အတွက် ဖွင့်လှစ် ထား သည် ။
ဘုန်းမော်ရွှေ
ဦးဘုန်းမော်ရွှေ သည် မြန်မာနိုင်ငံ မကွေးတိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ၂၀၁၁ မတ်လမှ ၂၀၁၆ မတ်လအထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ သူသည် မကွေးတိုင်း အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။
ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီဝင် တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ၂၀၁၀ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်အတွက် မင်းဘူးမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ် ၁ မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်များ
၁၇၆၂ ရခိုင်ငလျင်
၁၇၆၂ ရခိုင်ငလျင် သည် ဧပြီလ ၂ ရက်နေ့၊ ဒေသစံတော်ချိန် ညနေ ၅ နာရီအချိန်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ငလျင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ငလျင်ဗဟိုချက်သည် စစ်တကောင်း (ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ) မှသည် ရခိုင်ပြည်နယ် (မြန်မာနိုင်ငံ) နေရာအချို့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ငလျင်သည် ခန့်မှန်းခြေပမာဏ ၈.၈ ရှိခဲ့သည်။ အမြင့်ဆုံးပြင်းအားသည် ၁၁ ရှိခဲ့သည်။ ငလျင်ကြောင့် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်တွင် ဆူနာမီလှိုင်းများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ သေဆုံးမှုသည် အနည်းဆုံး ၂၀၀ ရှိခဲ့သည်။
ငလျင်
ငလျင်သည် စစ်တကောင်းတွင် လေးမိနစ်ခန့်ကြာအောင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည်။ ငလျင်ဗဟိုချက်ကိုမူ သေချာစွာမသိရှိရေသေးပေ၊ ၎င်းသည် စစ်တကောင်းအနီးမှသည် ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းအထိ နေရာများ ပြောင်းလဲကာ တည်ရှိနိုင်သည်။
ဆူနာမီ
ဒါကာနှင့်ကာလကတ္တားမြို့ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အောင် အရှေ့မြောက်ကမ်းခြေတွင် ဆူနာမီလှိုင်းများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဤဆူနာမီသည် ပင်လယ်အော်၏ အနောက်ဘက်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်ကာ သက်ရောက်မှု မရှိခဲ့ပေ။
ပျက်စီးမှုများ
စစ်တကောင်းမြို့တွင် အုတ်ဖြင့်ဆောက်လုပ်ထားမှုမရှိသည့် အဆောက်အဦများနှင့် နံရံများသည် ပျက်စီးမှု မရှိခဲ့ပေ။ အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီ၏ စက်ရုံတစ်ခုသည် ဆိုးရွားစွာပျက်စီးခဲ့ရပြီး လုံခြုံစိတ်ချစွာအသုံးပြုနိုင်ခြင်း မရှိသည်အထိ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဧရိယာ ၆၀ စတုရန်းမိုင် (၁၆၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ရှိသည့် နေရာတစ်ခုသည် စစ်တကောင်းမြို့ကမ်းခြေအနီးတွင် ပင်လယ်အောက်ခြေသို့ လုံးဝရောက်ရှိ ပျက်စီးသွားခဲ့ရသည်။ ကော့ဘဇား၏ မြောက်ဘက် ဘားချရာတွင် ကုန်းမြေသည် နစ်မြုပ်သွားခဲ့ပြီး လူပေါင်း ၂၀၀ ဦးသည် သေဆုံးခဲ့ရသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ငလျင်များ ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ငလျင်များ
ဆင်လမ်းရွာ၊ ကျုံကော့
ဆင်လမ်းရွာ၊ ကျုံကော့
ဦးဩ
ဦးဩ (၁၀၉၈ - ၁၁၄၅) သည် ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးတွင် ထင်ရှားခဲ့သည့် စာဆိုတော်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။
ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး
သက္ကရာဇ် ၁၀၉၈ ခုတွင် အလုံစီရင်စုအထက်တိုက် မောင်းထောင်ကြီးရွာနေ ဦးဇေယျနှင့် (တွင်းသင်းတိုက်ဝန် မဟာစည်သူ၏ အစ်မ) ဒေါ်ပုတို့မှ ဖွားသည်။
မင်းခစားဘဝ
အသက် ၁၃ နှစ်အရွယ် ရှင်လိင်ပြန်သည့်နောက် ပထမကျော်အောင်စံထားဆရာတော်က ဟံသာဝတီရောက်မင်းထံအပ်သည်။ မဟာဓမ္မရာဇာဓိပတိဘွဲ့ခံမင်းက ဘထွေးတော် တောင်ငူရာဇာ သီရိသုဓမ္မရာဇာဓိပတိ သတိုးမင်းခေါင် ထံတွင် အမှုထမ်းစေသည်။ ရွှေတောင်ရာဇကျော်ဘွဲ့ သံတော်ဆင့်အရာအဖြစ်အမှုထမ်းရသည်။
တောင်ငူရာဇာ၏ တိုက်တွန်းချက်ကြောင့် ကဝိလက္ခဏသတ်ပုံကို စပ်ဆိုရာ ၁၁၁၃ ခု တော်သတင်းလဆန်း ၁၁ ရက်၊ အင်္ဂါနေ့ (၁၇၅၁ ဩဂုတ် ၂၀) တွင် ရေးပြီးသည်။
အင်းဝပျက်သည့်အခါတွင် ရွှေဘိုသို့ပြောင်းကာ ဦးအောင်ဇေယျထံ ခစားသည်။ အလောင်းဘုရားက စိန္တကျော်သူဘွဲ့ပေးခဲ့သည်။ သားတော် ဗဒုံမြို့စား သတိုးမင်းလှရွှေတောင်ထံ၌ စာဆိုနှင့် အကြီးတော်အဖြစ် ထမ်းရွက်စေခဲ့သည်။
ဗဒုံမြို့စား မင်းဖြစ်သော် ဦးဩအား မဟာဇေယျသင်္ခယာဘွဲ့ ချီးမြှင့်သည်။ ဆင်ချေးတိုက်ဝန်အဖြစ်လည်း အမှုထမ်းခဲ့ဖူးသည်။
မိသားစုဘဝ
ဒေါ်ကေးနှင့် ဒေါ်မင်းသာ ဟူသည့် ဇနီးနှစ်ဦး ရှိသည်။
ကွယ်လွန်ခြင်း
ကွယ်လွန်ခဲ့သည့် သက္ကရာဇ်ကို မသိရပေ၊ ၁၁၄၅ ခုနှစ်ကျော်မှ ကွန်လွန်ခဲ့သည်။
စာပေများ ရေးသားခြင်း
ဦးဩသည် အောက်ပါစာပေများကို ရေးသားပြုစုခဲ့သည် -
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ဗွတ်ညိုအတောင်ဝါ
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:မလေးရှားနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဘရူနိုင်းနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
သစ်ဆိမ့်ကုန်းရွာ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်
သစ်ဆိမ့်ကုန်းရွာ (Thitseintkone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ မြေတော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၈၂၈၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြေတော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၅၃ ဦး၊ မ ၁၇၆၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၂၁၉ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွာပြီ။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေစကြိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကောင်းတိန်ရွာ၊ မိုင်းမောမြို့နယ်
ကောင်းတိန်ရွာ (Kawngtein)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ မိုင်းမောမြို့နယ်၊ မော်လျှိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၇၉၃၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းမောမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကြာအင်းကုန်း
ကြာအင်းကုန်း
နွားလှကျော်ရွာ၊ နွားလှကျော်
နွားလှကျော်ရွာ၊ နွားလှကျော်
သစ်ပိုး
မျိုးစဉ်မှာ အိုင်ဆိုပိုဒါဖြစ်သည်။ အလျား လက်မဝက်ခန့် ရှိ၍ မွဲခြောက်ခြောက် အခွံမာဖုံးအုပ် လျက် ရှိသည်။ သစ်ပိုးများကို ကျောက်တုံးကျောက်ခဲများ၊ သို့မဟုတ် သစ်ဆွေးအောက်များတွင်၎င်း၊ သစ်ပုတ် သစ်ဆွေးတို့အထဲတွင်၎င်း တွေ့နိုင်သည်။ အခြား အိုက်ဆိုပိုဒါ များ ဖြစ်သော အကောင်တို့နှင့် မတူသော အချက်မှာ ထိုသစ်ပိုးမျိုးသည် ကုန်းပေါ်၌နေနိုင်၍ လေကိုရှှုနိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသစ်ပိုးမျိုးတွင် ခြေအစုံ ခုနစ်စုံပါရှိ၍ အားလုံးမှာ တညီတညွတ်တည်း ဖြစ်ကြသည်။ ခြေထောက်များကို အမှတ်မဲ့ ကြည့်လျှင် ကိုယ်နံဘေးမှ ထွက်နေသည်ဟု ထင်ရသော်လည်း အမှန်စင်စစ် ရင်ဘတ်ဆီမှ ဖြာထွက်နေကြခြင်းသာ ဖြစ်သည်။ခြေထောက်များအပြင် ခေါင်း၌ အမ္မေွးအမှင်များလည်းရှိပြီးလျှင် အမြင်သန်သော မျက်စိတစ်စုံလည်း ရှိသည်။ ဝမ်းပိုက်အာက်တွင် အပြားချပ်ကလေးများကဲ့သို့ ဖြစ်နေသော အဂ‡ါတို့ ရှိသည်။ ထိုအဂ‡ါတို့ဖြင့် အသက်ရှင်နေနိုင်ရန် လေကိုရှှုကြသည်။
သစ်ပိုးကောင်ငယ်ကလေးများ ကြီးထွားလာပုံမှာ အလွန် လျင်မြန် လှ၏။ ထိုကြောင့် ဥယျာဉ်အတွင်းရှိ သစ်ပင်တို့မှ အဆီအနှစ်များကို လျင်မြန်စွာ စားသုံးတတ်ကြသဖြင့် ထိုသစ်ပိုးတို့အား အထူးဂရုစိုက်၍ သုတ်သင်ပစ်ရန် လိုအပ်ပေသည်။ သစ်ပိုးသည် နေရောင်မကြိုက် သဖြင့် ညဉ့်အချိန်များ၌သာ ထွက်လေ့ရှိသည်။
ရိုးရိုးသစ်ပိုးအပြင် အခြား သစ်ပိုးတစ်မျိုးလည်း ရှိသေး၏။ ထိုအမျိုးသည် ပိုးနသံကောင်ကဲ့သို့ သူတို့အား ထိလိုက်လျှင် ခွေလိပ် သွားတတ်ကြသည်။ သို့သော် သူတို့ကား ပိုးနသံကောင်များ မဟုတ် ကြချေ။
ချစ်ပုံမရွာ
ချစ်ပုံမရွာ
ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားလူငယ်များစွမ်းရည်ဖွံ့ဖြိုးရေးဒီဂရီကောလိပ်(ရန်ကုန်)
ပြည်ထောင်စု တိုင်းရင်းသားလူငယ်များ စွမ်းရည်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဒီဂရီကောလိပ်(ရန်ကုန်) (Nationalities Youth Resource Development Degree College) သည် နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန၊ ပညာရေးနှင့် လေ့ကျင့်ရေး ဦးစီးဌာန လက်အောက်ရှိ ဒီဂရီကောလိပ် တစ်ခုဖြစ်သည်။
နယ်စပ်ဒေသရှိတိုင်းရင်းသား လူငယ်များအား အဆင့်မြင့်ပညာရပ်များ ဆက်လက်သင်ယူနိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ (၂၀၀၀-၂၀၀၁) ပညာသင်နှစ်မှ စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ နယ်စပ်ဒေသအသီးသီးမှ အခြေခံပညာအထက်တန်း အောင်မြင်ပြီးသော တိုင်းရင်းသား လူငယ်များအား ပြည်နယ်/တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ ဒီဂရီကောလိပ် ဝင်ခွင့်ရွေးချယ်ရေး အဖွဲ့မှ ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးရုံး၊ လူငယ်သင်တန်းကျောင်း၊ တိုင်းရင်းသား အဖွဲ့အစည်းများ၊ လူမှုဝန်ထမ်း ဦးစီးဌာနမှ စေလွှတ်သည့် ကျောင်းသားများအား သင်တန်းသားရွေးချယ်ရေး ကော်မတီမှ ပညာသင်ခွင့်ရရှိရေး အရည်အချင်းအလိုက် ရွေးချယ်ကာ ရွေးချယ်ခံ ကျောင်းသားများကို သိပ္ပံ၊ ဝိဇ္ဇာနှင့် အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်များအား သင်ကြားပေးလျက်ရှိသည်။ အပါတ်စဉ် (၁) မှစ၍စီနီယာ၊ ဂျူနီယာစနစ်ဖြင့်ကျောင်းစည်းကမ်းကို စနစ်တကျ ထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ ၂၀၁၁-၂၀၁၂ ပညာသင်နှစ်မှစ၍ သိပ္ပံ၊ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့အတွက် ပညာသင်နှစ် (၄)နှစ်၊ ၂၀၁၂-၂၀၁၃ပညာသင်နှစ်မှစ၍ အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်အတွက် (၃)နှစ် သတ်မှတ်ထားရှိပြီး သိပ္ပံ၊ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့နှင့် အင်ဂျင်နီယာဒီပလိုမာများ အပ်နှင်းပေးသည်။
တည်နေရာ
ပြည်ထောင်စု တိုင်းရင်းသားလူငယ်များ စွမ်းရည်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဒီဂရီကောလိပ်(ရန်ကုန်)သည် ဒဂုံဆိပ်ကမ်းမြို့နယ်၊ (၆၁)ရပ်ကွက်၊ မြေကွက်အမှတ်(၃၃၈၃) စစ်တောင်းလမ်း၌ တည်ရှိပြီး ၃၁.၅၁၆ ဧက ကျယ်ဝန်းသည်။
ရည်ရွယ်ချက်
ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားလူငယ်များ စွမ်းရည်ဖွံ့ဖြိုးရေးဒီဂရီကောလိပ် ရည်ရွယ်ချက်များမှာ
သင်ကြားပို့ချ ပေးသော ဘာသာရပ်များ
သင်တန်းအားလုံးတွင် ပြည်ထောင်စုစိတ်ဓာတ်ဘာသာရပ်၊ ခေါင်းဆောင်မှု ဘာသာရပ်၊ အဆင့်မြင့်ယဉ်ကျေးမှုဘာသာရပ်၊ ယဉ်ကျေးမှုဘာသာရပ်နှင့် ကွန်ပျူတာသိပ္ပံဘာသာရပ် တို့ကို ပူးတွဲသင်ကြားသည်။
ပေးအပ်ချီးမြှင့်သည့် ဘွဲ့နှင့် အောင်လက်မှတ်များ
ပြည်ထောင်စု တိုင်းရင်းသားလူငယ်များ စွမ်းရည်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဒီဂရီကောလိပ်(ရန်ကုန်) မှပေးအပ်ချီးမြှင့်သည့် ဘွဲ့။ အောင်လက်မှတ်များနှင့် သင်တန်းကာလများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
ဟာသာရွာ၊ ဟားခါးမြို့နယ်
ဟာသာရွာ(Hata)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးခရိုင်၊ ဟားခါးမြို့နယ်၊ ဟိုင်ဖိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၅၁၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟိုင်ဖိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၉ ဦး၊ မ ၂၄၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၅၇ ဦး နေထိုင်သည်။
ဝမ်ဟေရွာ၊ မိုးနဲမြို့နယ်
ဝမ်ဟေရွာ (Wanhay)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မိုးနဲမြို့နယ်၊ ဝမ်ဟေကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၅၂၀၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝမ်ဟေကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၆ ဦး၊ မ ၁၃၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ဟာသာရွာ၊ ဟားခါးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟားခါးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝမ်ဟေရွာ၊ မိုးနဲမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးနဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
​တောင်ယာချောင်းရွာ၊ ကဇောင်း
တောင်ယာချောင်းရွာ၊ ကဇောင်း
ဦးအောင်ကြီး
ဦးအောင်ကြီး (၁၀၅၀ ခန့်) သည် တနင်္ဂနွေမင်းလက်ထက်တွင် ထင်ရှားခဲ့သည့် လူးတားဆရာကြီး ဖြစ်သည်။
ဘဝ
ဦးအောင်ကြီးသည် စဉ့်ကူးမြို့အပိုင် ဧရာဝတီမြစ်အရှေ့ကမ်း ဆီသည်ရွာတွင် နေထိုင်သည်။ ဟံသာဝတီပါမင်း၏ ဘိုးတော်ထွေးပုဂံမင်းပြောက်၏ ကျေးကျွန်တော် ဖြစ်သည်။
စာပေများ ရေးသားခြင်း
ဦးအောင်ကြီးသည် အင်းဝမြို့၏ သာယာပုံကို ဆယ့်နှစ်ရာသီဘွဲ့လူးတားများဖြင့် ရေးသားခဲ့သဖြင့် ထင်ရှားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
အိုင်စလူရွာ၊ ကျုံကော့
အိုင်စလူရွာ၊ ကျုံကော့
ဆိပ်သာရွာ၊ ရွှေကူမြို့နယ်
ဆိပ်သာရွာ(Seikthar)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ ရွှေကူမြို့နယ်၊ ဆိပ်သာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၉၆၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆိပ်သာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၆၃ ဦး၊ မ ၁၄၈၉ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၉၅၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရွှေကူမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဘုရားပွဲတော်များ
စာလုံးအစောင်း==ဘုရားပွဲတော်များ== ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ၌ သက်ဝင်ယုံကြည်သော နိုင်ငံများအနက် မြန်မာနိုင်ငံသည် စေတီပုထိုးဘုရားကျောင်းကန် အများအပြားဆုံး ဖြစ်သည်။ မည်မျှပင် ဆင်းရဲနွမ်းပါးသော ကျေးရွာကလေးဖြစ် စေကာမူ၊ ထုံးဖြူဖြူ စေတီနှင့် ဘုရားတန်ဆောင်း၊ ဘုန်းကြီးကျောင်းတို့ကို တွေ့ရမြဲဖြစ်သည်။
သီဝေမြင့်ခေါင်၍ အသွားအလာ ခက်ခဲသော တောင်ထိပ်ကမ်းပါးတို့နှင့် လူသူအရောက်အပေါက် နည်းပါး လှသော တောကြိုအုံကြားတို့၌ပင် စေတီပုထိုးများကို တွေ့ကြ ရသည်။ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီ မြန်မာတိုင်းရင်းသားတို့သည် မိမိတို့၏ နောင် တမလွန်ကောင်းကျိုးချမ်းသာအတွက် ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်၏ ကိုယ်စား စေတီဘုရားတည်ထား ကိုးကွယ်ပြီးလျှင် ကုသိုလ် ကောင်းမှုပြုကြရန် အလွန်ဝါသနာထုံကြသည်။ ဘုရားစေတီ များကို တည်ထားပြီးသည့်နောက်တွင် ဓလေ့ ထုံးစံအရ လည်းကောင်း၊ ဘုရင်စိုးမင်းတို့၏ အမိန့်အရလည်းကောင်း ထိုဘုရားစေတီများ၌ ဘုရားပွဲတော်များကို နှစ်စဉ် ကျင်းပရ ခြင်းသည်လည်း တာဝန်တစ်ရပ် ဖြစ်နေပေသည်။ တစ်မြို့ တစ်ရွာတည်း၌ပင် ဘုရားပုထိုး စေတီတို့သည် တစ်ဆူ နှစ်ဆူမက ရှိတတ်လေရာ၊ ဘုရားပွဲတော်များသည် အမြင့် အတွေ့များသော ပွဲတော်မျိုး ဖြစ်လေသည်။
မင်းဘူး ရွှေစက်တော်၊ မကွေးမြသလွန်၊ ညောင်ဦးရွှေစည်းခုံ၊ ကျိုက်ထိုမှ ကျိုက်ထီးရိုးစသော တန်ခိုး ကြီး ဘုရားပွဲတော်များသည်။
နိုင်ငံအစိုးရ ကိုယ်တိုင် ကြပ်မ၍ နိုင်ငံနှင့် အဝန်းချီပြီးလျှင် ကြီးကျယ်စည်ကားစွာ ကျင်းပသည့် ဘုရားပွဲတော်များ ဖြစ်သကဲ့သို့ပင်၊ ကျေးလက်တောရွာနှင့် တောကြို အုံကြားမှ ဘုရားပွဲတော်ကလေးများသည်လည်း နီးစပ်ရာ ကျေးရွာများမှ လူထုအတွက် ကုသိုလ်လည်းရ၊ ပျော်လည်းပျော်ကြရသော ပွဲတော်များ ဖြစ်ကြလေသည်။
ဘုရားပွဲတော်များ ကျင်းပခြင်းသည် ဆိုင်ရာရပ်ရွာ လူထုတို့စုပေါင်းညီညာစွာ ဆိုင်ရာ ဘုရားပုထိုးစေတီတို့၌ ကုသိုလ်ကောင်းမှု ပြုကြခြင်းဖြစ်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် မိမိတို့တနွေတမိုး ဝမ်းရေးအတွက် ရှာဖွေလုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး နောက်တွင် စုရုံးညီညာကုသိုလ်ကောင်းမှု ပြုကြပြီးသော် စိတ်ပန်းကိုယ်ပန်းဖြေကာ ပျော်ရွှင်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ဘုရားပွဲတော်ချိန်တွင် ဘုရားပွဲတော်ကျင်းပသည့် ဘုရား၊ ပုထိုး၊ စေတီအား သပ်ရပ်သန့်ရှင်းကြည်ညိုဖွယ်ရာ ဖြစ်အောင် ဆင်ယင်မွမ်းမံခြင်း၊ လှပဆန်းကြယ်သော ဆွမ်းတော်တင်ခုံများ ပြုလုပ်ခြင်း၊ ညဉ့်အခါ လှပကြည် နူးဖွယ်ရာ မီးပူဇော်ခြင်း စသည်တို့ကို ဆိုင်ရာ ရပ်ကွက်လူထု က တာဝန်ယူကာ ဆောင်ရွက်ကြသည်။ ယင်းသို့ကုသိုလ်ရေး အတွက် ဆောင်ရွက်ကြပြီးနောက်၊ ညဉ့်ဘက်တွင် ဇာတ်၊ အငြိမ့်၊ ရုပ်သေးသော ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများ ကျင်းပကာ ဘုရား ပွဲတော်ကို စည်ကားသိုက်မြိုက်စေသည်။ ဇာတ်ပွဲစသည်တို့ ရှိသဖြင့် ပွဲဈေးတန်းများလည်း ရှိပေရာ၊ အစားအသောက်ဆိုင်၊ ကုန်ပစ္စည်းအမျိုးမျိုး ရောင်းချသောဆိုင်၊ လက်တည့်စမ်း ကစားနည်း အမျိုးမျိုး၊ ကလေး များ ပျော်စရာ ဝင်္ကပါ စသည်တို့လည်း ပါဝင်သည်။ ကျင်းပသော ဘုရားပွဲတော်ကြီး ကျယ်လျှင် ကြီးကျယ်သည့် အလျောက် ပွဲဈေးများလည်း ကြီး ကျယ်ကြသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်မှ ဘော်ကြိုဘုရားပွဲတော်ဆိုလျှင် ဆိုင်ရာအာဏာပိုင်များ ခွင့်ပြု ချက်အရ၊ အနီထောင် လေးကောင်ဂျင်စသော လောင်းကစား ဝိုင်းများ ပါဝင်သဖြင့် အလွန်နာမည်ကြီးသော ဘုရားပွဲတော် တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ဖူးလေသည်။
ရှေးအခါက အချိန်မှန် ခင်းကျင်းသော ဈေးကဲ့သို့ သော ကုန်သွယ်ရေး ဗဟိုဌာနများ အလွန်နည်းပါးသည်။ အရောင်းအဝယ် ပြုရာတွင်လည်း ငွေအသပြာဖြင့် ရောင်းဝယ် ခြင်းနည်းပါး၍၊ ကုန်ပစ္စည်းချင်း ဖလှယ်မှုကို သာအပြုများ သည်။ ထို့ကြောင့်နှစ်စဉ် အချိန်မှန် ကျင်းပလေ့ရှိသော ဘုရားပွဲတော်များတွင် ကုန်ပစ္စည်း ရောင်းဝယ် ဖလှယ်ကြသော ပွဲဈေးများကို ခင်းကျင်းကြသည်။ တောင်သူယာလုပ်တို့က မိမိတို့လယ်ယာထွက် ပစ္စည်းများကို လည်းကောင်း၊ ငါးပိ၊ ငါးခြောက်လုပ်သူ၊ ဆားချက်သူတို့ကလည်း ငါးပိ၊ ငါးခြောက်၊ ဆားစသည်တို့ကို လည်းကောင်း၊ အိုးထိန်းသည်၊ ရက်ကန်း သည်တို့ကလည်း မိမိတို့လက်ဖြစ်ပစ္စည်းများကို လည်းကောင်း ပွဲဈေးသို့ယူဆောင်လာပြီးလျှင် မိမိတို့အလိုရှိအပ်သော အစား အသောက် အသုံးအဆောင် ပစ္စည်းများဖြင့် ဖလှယ်ကာ၊ အရောင်းအဝယ် ပြုကြသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုခေတ်အခါက ဘုရားပွဲတော်များ၏ ပွဲဈေးများသည် လူနေမှုကိစ္စတွင် အရေးပါကြပေသည်။
ငွေအသပြာသုံးသည့် ယခုခေတ်တိုင်အောင်ပင် မြန်မာ နိုင်ငံအလယ်ပိုင်း၌ ဘုရားပွဲတော်နှင့် ဈေးကိုတွဲထား လေ့ရှိကြ သေးသည်၊ ထို့ကြောင့် အညာဘုရားပွဲတော်များသည် တစ်လ ကိုးသီတင်း စည်ကားလေ့ရှိသည်။ ရွှေစက်တော် ဘုရားပွဲတော် သည် တစ်လကျော် နှစ်လနီးပါး စည်ကားသည်။ မကွေး မြသလွန်၊ မင်းဘူး ကျောင်းတော်ရာ၊ ပခုက္ကူမှ မြောင်းဘုရား ပွဲတော်တို့သည် ၁ဝ ရက်ထက်မနည်း စည်ကားကြသည်။ အရောင်းအဝယ်များလည်း ကြီးကျယ်ကြ၍၊ ဘုရားပွဲတစ်ခုပြီး လျှင် တစ်ခုသို့ပြောင်း၍ ပွဲဈေးတည်ခင်းကြခြင်းလည်း ရှိလေသည်။
အရောင်းအဝယ်များကို နံနက်ခင်း၌ ပြုလုပ်ကြပြီးနောက် ညနေ မိုးချုပ်လျှင် ပွဲကြည့်သူကြည့်၊ ဘုရားဖူးသူက ဖူးကြသည်။ ထိုဘုရားပွဲများသို့အနီးအနားရွာများနှင့် မိုင်သုံးလေးဆယ် မကသော ဒေသများမှပင် လှည်းများဖြင့် လာရောက်ကြသည်။ ဘုရားပွဲအနီး ကွင်းပြင်များထဲတွင် ကိုယ့်လူစုနှင့် ကိုယ့်လှည်း ဝိုင်းကြီးများချကာ၊ ချက်ပြုတ်စားသောက်ပြီးလျှင်၊ အရောင်း အဝယ် ပြုသည့်အခါပြု၊ ပွဲကြည့်သည့်အခါကြည့်နှင့် တပျော် တပါးပင် ဖြစ်လေသည်။
အချို့တောင်သူ လယ်လုပ်တို့သည် ဘုရားပွဲအချိန်တွင် လယ်အချခံခြင်း၊ ငွေချေးယူခြင်း၊ အကြွေးဆပ်ခြင်း၊ ပေါင်နှံ ခြင်းတို့ကို ပြုကြသည်။ မြို့တွင် တစ်စုံတစ်ရာ ဆောင်ရွယ် ဖွယ်ရှိလျှင်၊ ဘုရားပွဲတိုင်အောင် စောင့်ဆိုင်းလေ့ ရှိကြသည်။ ဘုရားပွဲအချိန်ကျမှသာလျှင် ဘုရားပွဲသို့လာယင်း၊ ဆောင်ရွက် ဖွယ် ရှိသည်တို့ကို ဆောင်ရွက်သွားကြလေသည်။
ရှေးခေတ်ဥရောပနိုင်ငံ စသည်တို့တွင် အယူဝါဒရေး ဆိုင်ရာ ပွဲလမ်းသဘင်များ၌ ပွဲဈေးတည်ခင်းခဲ့ကြရာမှ နောင်အခါ စီးပွားရေးဘက်ကာ၊ တိုးတက်ကြီးကျယ်အောင် ပြုခဲ့ကြသဖြင့်၊ နိုင်ငံခြား စီးပွားရေးသမားများ၊ ကုန်သည်များ၊ နိုင်ငံခြားဝင်ငွေများကိုပင် ဆွဲဆောင်နိုင်သော ပြပွဲ ပွဲဈေးများ ခေတ်စားလာခဲ့သည်။ ( ပွဲဈေး။) မြန်မာနိုင်ငံတွင်မူ ထိုအခြေအနေ အဆင့်အတန်းမျိုးသို့ကား မရောက်သေးပေ။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ ခေတ်က၊ ရွှေတိဂုံ စေတီတော်၏တပေါင်းပွဲတော်သည် အလွန်ကြီးကျယ် စည်ကား၍ ဘုရားပွဲတော်ကြီးနှင့် တွဲဘက်၍ ကျင်းပသော လက်မှုပညာ ပြပွဲကြီးများ ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် နိုင်ငံခြာမှ ပြပွဲကြီးများ အခြေအနေသို့ကား မရောက်ခဲ့ပေ။ မြန်မာဘုရားပွဲတော်များကား ပျော်ရွှင်မှုဘက်သော ကုသိုလ်ရေးပွဲတော် အနေဖြင့်သာ ရှိနေလေသည်။
ဘုရားပွဲတော်များသည် ဆိုင်ရာ ဘုရားပုထိုးစေတီများ ၌ တစ်နှစ်တစ်ကြိမ် ကျင်းပရာ၊ ကျင်းပသည့်အခါ ကာလ နေ့ရက်တို့သည် အမျိုးမျိုးဖြစ်သည်။ အစဉ်အလာ ရှိခဲ့သဖြင့် လည်းကောင်း၊ ဘုရင်စိုးမင်းတို့သတ်မှတ်ခဲ့ ၍ လည်းကောင်း၊ ဘုရားပွဲတော် ကျင်းပသည့် အရပ်ဒေသ အခြေအနေနှင့် ထိုဒေသမှ လူတို့အတွက် သင့်လျော် လျောက်ပတ်သောအခါ ကာလကိုလည်းကောင်း ရွေးချယ်သတ်မှတ်ကျင်းပကြသည်။ ဘုရားတစ်ဆူအတွက် ဘုရား ပွဲတော်ကို သီတင်းကျွတ်လတွင် ကျင်းပခဲ့လျှင်၊ နောင်အစဉ်အဆက် ထိုလ၌ပင် ကျင်းပသွားလေ့ ရှိသည်။ အချိန် မှန် ကျင်းပသွားနိုင်အောင်လည်း ကြိုးပမ်းကြ ရသည်။ မကျင်းပနိုင်လျှင် ဆိုင်ရာရပ်ရွာလူထုအတွက် မျက်စိ မျက်နှာ မလှသော ကိစ္စတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ စီးပွားရေး ချောင် လည်သည့် ကာလတွင် ဘုရားပွဲများကို နှစ်စဉ် မှန်မှန်ကျင်းပ နိုင်ကြလေသည်။
အောက်မြို့ကျေးရွာများတွင် ဘုရားပွဲတော်များကို ခြေခင်းလက်ခင်း သာယာသည့်လများမှစတင်၍ ကျင်းပ လေ့ရှိ ကြပြီးလျှင်၊ မိုးကာလဖြစ်သော ဝါတွင်း၌ ဘုရားပွဲတော်များ မရှိတတ်ပေ။ အထူးသဖြင့် ဝါကျွတ်၍ မိုးလွတ် စပြုသော သီတင်းကျွတ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလများနှင့် စပါးရိတ်သိမ်းပြီး ကြ၍ ငွေစရွှင်ချိန်ဖြစ်သော တပို့တွဲ၊ တပေါင်းလများတွင် ဘုရားပွဲတော်များ ကျင်းပလေ့ရှိကြသည်။ အထက်မြန်မာ နိုင်ငံတွင်မူ၊ မိုးပါးသဖြင့် ဝါတွင်းကာလများ၌လည်း ဘုရားပွဲတော်များ ကျင်းပလေ့ရှိကြသည်။ များသောအားဖြင့် ဘုရားပွဲတော်များကို ညဉ့်အခါ သွားရေလာရေး လွယ်ကူ စေရန်၊ လသာရက်များတွင် ကျင်းပလေ့ ရှိကြသည်။ အဖိတ်နေ့၊ လပြည့်နေ့၊ လပြည့် ကျော် ၁ ရက်နေ့ဟူ၍ ထိုရက်သုံးရက်တွင် ဘုရားပွဲတော်များ ကျင်းပလေ့ ရှိသည်မှာ ထုံးစံကဲ့သို့ဖြစ်နေသည်။ မင်းဘူးရွှေစက်တော်၊ မကွေး မြသလွန် ဘုရားပွဲတော်တို့ကား ရက်ရှည်ကျင်းပရသော ဘုရားပွဲတော်ကြီးများ ဖြစ်လေသည်။
မြို့ရွာအလိုက် ကျင်းပကြသော နှောင်းခေတ်ဘုရား ပွဲတော်များကို ရပ်ရွာလူထုထံမှ ပိုက်ဆံကြေးငွေ ကောက်ခံ စုဆောင်း၍ ရပ်ရွာလူကြီးများက ကမကထ ပြုလုပ်ကျင်းပ ကြသည်။ အဖိတ်နေ့မတိုင်မီတစ်ရက်တွင် ရပ်ရွာရှိ အိမ်တိုင်း သို့ဘုရားပွဲတော် ကျင်းပမည့် ဘုရားပုထိုး၊ စေတီသို့ ဆွမ်းတော်ကြီးပို့ရန် နှိုးဆော်သည်။ မြို့ ကြီးရွာကြီးများတွင် နှိုးဆော်သည့် ဖိတ်စာများ ကမ်းလှမ်း၍ ဆွမ်းတော်ကြီး မဲလိပ်ချသည်ဟု ခေါ်သည်။ ဆွမ်းကြီးလောင်းဝတ်အသင်းက ထိုရက်တွင် ထိုဘုရားစေတီအတွက် အရုဏ်ကပ်ရန် ဆွမ်းဆန် စိမ်းခံယင်း၊ ထိုဖိတ်စာ များကို ကမ်းလှမ်းသည်။ ထိုအခါတွင် အိုးစည် ဗုံမောင်း အတီးအမှုတ် အကအခုန်များလည်း ပါ သည်။ ထိုအခါ မှစ၍ ရပ်ရွာလူထုသည် လှုပ်လှုပ်ရွရွ ဖြစ်လာ ကြလေသည်။
အဖိတ်နေ့ညနေမှစ၍ ပွဲတော် စတင်ကျင်းပသည်။ ရပ်ရွာရှိ အိမ်များမှ ဘုရားပွဲတော် ကျင်းပသော ဘုရား၊ ပုထိုး၊ စေတီတွင် အရုဏ်ကပ်နိုင်ရန် မုန့်စုံ၊ ယိုစုံ၊ သစ်သီးစုံ၊ ချိုချဉ်ခဲဘွယ်တို့ကို တတ်အားသမျှ လှလှပပ ပြင်ဆင်၍ ပို့ဆောင်ကြရသည်။ ဝတ်ကောင်းစာလှဝတ်၍၊ အိမ်မှလူကြီး များနှင့်အတူ ဆွမ်းတော်ကြီးပွဲ ပို့ရခြင်းသည် ကလေးများ အတွက် ရက်ရှည်လများ မျှော်၍ ပျော်ခဲ့ရသော အခွင့်အရေး တစ်ရပ် ဖြစ်ပေသည်။
ဘုရားပွဲတော် ကျင်းပရာဘုရား၊ စေတီ၏ တန်ဆောင်း၊ သို့မဟုတ ဧည့်ခံမဏ္ဍပ်တွင် ပို့လာသော ဆွမ်းတော်ကြီးပွဲများကို လက်ခံသိမ်း ယူကာ၊ ပို့လာသော လူကြီးလူငယ်ကလေး သူငယ် တို့အား မုန့်၊ လက်ဘက်ရည် စသည်တို့ဖြင့် ဧည်ခံကျွေးမွေးရသည်။ အတီးအ မှုတ်၊ အဆိုအက ဝိုင်းများလည်းပါသည်။ ဧည့်ခံကျွေးမွေး ရေး အဖွဲ့တွင် ရပ်ရွာမှ အပျိုလူပျိုများ ပါဝင်ကြရပေရာ၊ ယင်းတို့ ဟန်ရေး၊ လူရေးပြကြရသော အချိန်အခါလည်း ဖြစ်ပေသည်။
နေဝင်၍ အမှောင်ချဉ်းလာသည့်အခါ၊ ဆီမီးများဖြင့် ဘုရားအား ကြည်ညိုဖွယ်ရာ ပူဇော်ကြ၍ ဇာတ်ပွဲ၊ အငြိမ့်ပွဲ စသော အကအခုန်များ၊ ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများ စတင်လေရာ ပွဲဈေး လျှောက်သူများ ပွဲကြည့်သူများဖြင့် ပွဲခင်း တစ်ခွင့်တစ်ပြင်မှ တခြိမ့်ခြိမ့် တသဲသဲ ရှိနေလေသည်။
အောက်မြို့ကျေးရွာများတွင် တစ်ရွာ၌ ဘုရားပွဲရှိလျှင် ရွာနီးချုပ်စပ်မှ လှေများ လှည်းများဖြင့် လာရောက်၍၊ ဘုရား လည်းဖူး၊ ပွဲလည်းကြည့်ကြသည်။ မီးရထား၊ မော်တော်ကား ခေတ်မတိုင်မီက ရန်ကုန်မြို့အနီးတစ်ဝိုက်ရှိ ကျိုက္ကဆံ၊ ကျိုက္ကလို့၊ ကျိုက်ဝိုင်းစေတီတော်များ၏ ဘုရားပွဲတော် ကျင်းပသည့်အခါ မြို့ပေါ်မှ လူများသည် နံနက်ဝေလီ ဝေလင်း ကပင် လှည်းများဖြင့် တပျော်တပါး သွားရောက်ကြသည်။
တစ်နည်းအားဖြင့် ဘုရားပွဲသွားရင်း ပျော်ပွဲစားထွက်ကြသည်။ လှည်းများဖြင့် ဘုရားပွဲသွားရခြင်းသည် ခုသွားခုရောက်သည့် မီးရထား၊ မော်တော်ကားတို့ဖြင့် သွားရခြင်းထက်ပို၍ ပျော်ရွှင် ဖွယ်ရာ ကောင်းသည်။ ထိုခေတ်အခါက ယခုခေတ်ကဲ့သို့အချိန်မ ရွေး ရုပ်ရှင်၊ ပြဇာတ်၊ ဇာတ်ပွဲ၊ အငြိမ့်စသည်တို့ကို ကြည့်၍ စိတ်ပန်း ကိုယ်ပန်း ဖြေနိုင်ကြသည် မဟုတ်ပေ။
ထို့ကြောင့် ဘုရားပွဲတော်အခါကို စောင့်မျှော်၍ ပျော်ရွှင်ရန် အားခဲ့ကြရသည်။ ယခုခေတ်တိုင်အောင်ပင် ချောင်ကျသော ကျေးလက် တောရွာများ၌ ထိုအခြေအနေအတိုင်းပင် ရှိနေလေရာ၊ ကျေးရွာလူထုအဖို့ဘုရား ပွဲတော်များသည် ကုသိုလ်လည်းရ၊ ပွဲလည်းကြည့်ရသော ပွဲလမ်းအခါ ဖြစ်လေ သည်။ ဇာတ်အငြိမ့်များ မပေါများ သေးသောခေတ်က ဘုရားပွဲတော်အခါတွင်၊ အရပ်သားအရပ်သူများ သရုပ်ဆောင် ပါဝင်ကြသော အရပ်ဇာတ်အရပ် ယိမ်းများလည်း ခေတ်စားခဲ့ လေသည်။
ပါဠိစာပေအသင်း
လန်ဒန်ပါဠိအသင်း သို့မဟုတ်လန်ဒန် ပါဠိစာပေအသင်း ခေါ် ပါဠိစာပေအသင်းကြီးကို ၁၈၈၁ တွင် သောမတ် ဝီလျံ ရီစ်ဒေးဗစ် က ပါဠိစာပေ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန်နှင့် မြှင့်တင်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် တည်ထောင်ခဲ့သည်။
တီ-ဒဗလျူ-ရီစ်ဒေးဗစ်သည် အင်္ဂလိပ်လူမျိုးလည်းဖြစ်၊ ဗြိတိသျှပဋိညာဉ်ဝန်ထမ်းတစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။ သူသည် သီဟိုဠ်ကျွန်း(ယခုသီရိလင်္ကာနိုင်ငံ)၌ တရားသူကြီးအဖြစ် နှစ်ပေါင်းများစွာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ယင်း သီဟိုဠ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးများထံတွင် ပါဠိစာပေကို လေ့လာသင်ကြားခဲ့သည်။ သို့ဖြင့်ပင် သူသည် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဝါဒနှင့်ရင်းနှီးလာခဲ့သည်။ တဆက်တည်းမှာပင် သူသည် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဝါဒကို The Thrawada or the way of the Elder ဟု နားလည် ယူဆလက်ခံခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့်ပင် ရီးစ်ဒေးဗစ်သည် အငြိမ်းစားယူပြီးနောက် ၁၈၈၁-ခုနှစ်၌လန်ဒန်ပါဠိစာပေအသင်းကြီးကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
အသင်းကြီးသည် ပါဠိစာပေ သမိုင်းဆိုင်ရာများ၊ စည်းမျဉ်းများ၊ ကျမ်းဂန်များ၊ ရှင်းလင်းချက်များကို စုဆောင်းခြင်း၊ တည်းဖြတ်ခြင်းတို့ပြုလုပ်ပြီး နှင့် လက်တင် စာလုံးပုံစံ ဖြင့် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ပါဠိစာပေများစွာကိုလည်း ဘာသာပြန်ခဲ့သည်။ အဘိဓာန်များ၊ ဝေါဟာရစာရင်းများနှင့် ကျောင်းသားနှင့် လေ့လာသူများအတွက် စာအုပ်များစွာနှင့် ဂျာနယ်တစ်စောင်တို့ကိုလည်း ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
အသင်းကြီး ဖြစ်ပေါ်လာပုံ
သောမတ်ဝီလျံ ရီစ်ဒေးဗစ် သည် ၁၉ ရာစု တွင် သီရိလင်္ကာတွင် တာဝန်ကျသော တရားသူကြီးတစ်ဦးဖြစ်ပြီး သူနှင့်အတူ ဂျော့တာနာ၊ ရောဘတ် ဆီဇာ ချိုင်းဒါ တို့လည်းပါသည်။ ထိုအချိန် သီရိလင်္ကာ၌ ဗုဒ္ဓသာသနာသည် ခရစ်ယာန်သာသာနာပြုများနှင့် အုပ်စိုးသောမင်းတို့၏ စည်းမျဉ်းများကြောင့် မှေးမှိန်လျက်ရှိသည်။ အမှုထမ်း၊ အရာထမ်းများသည် အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းအရ တာဝန်ကျသော အရပ်ဒေသ၏ ဘာသာစကား၊ စာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှုတို့၌ ကျွမ်းဝင်ရန် လိုအပ်သည်။ ထို့ကြောင့် ရီစ်ဒေးဗစ်တို့ သုံးဦးသည် ရဟန်းတော်များထံမှသော်လည်းကောင်း အတူတကွသော်လည်းကောင်း ဆင်ဟာလိ ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှု သင်ကြားခြင်းဖြင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို စိတ်ဝင်စားလာခဲ့သည်။
ပါဠိစာပေအသင်းကို ဥရောပပညာရှင်များနှင့် သီရိလင်္ကာဘုန်းတော်ကြီးများ၏ ပံ့ပိုးမှုဖြင့် ရီစ်ဒေးဗစ်က ရှေးဟောင်းအင်္ဂလိပ်စာအသင်းကို နမူနာယူကာ တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ပါဠိသဒ္ဒါကို ရောမဘာသာဖြင့် ရိုက်နှိပ်သောအခါ ငွေကြေးအကျိုးအမြတ် မရရှိသော်လည်း သီရိလင်္ကာရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုန်းတော်ကြီး က ကုန်ကျစရိတ် ကျခံပေးခဲ့သည်။
ချိုင်းဒါသည် ပထမဆုံး ပါဠိ-အင်္ဂလိပ် အဘိဓာန်ကို ၁၈၇၄ တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၎င်းကို ရီစ်ဒေးဗစ် အနှစ် ၄၀ ကျော် ပြုစုထားပြီး တပည့်ဖြစ်သူ ဝီလျံစတိအဆုံးသတ်ခဲ့သော ၁၉၂၅ တွင် ထုတ်ဝေသည့် အဘိဓာန် မထွက်ခင်အထိ အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ အခြားအဘိဓာန် မှာ မာဂရက်ကွန်း ပြုစု၍ အပိုင်း ၃ ပိုင်းပါပြီး ပထမပိုင်း (A-Kh) အထိကို ၂၀၀၁ တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
၁၉၂၂တွင် ရီဒေးဗစ် ဆုံးသောအခါ၊ ပါဠိစာပေအသင်းသည် ဆောင်းပါး ၆၄ ပုဒ် ကို အတွဲ ၉၄ တွဲတွင် စာမျက်နှာပေါင်း ၂၆၀၀၀ ကျော် ဖြင့် ရိုက်နှိပ် ဖြန့်ဝေပြီး ဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် အင်္ဂလိပ်နှင့် ဥရောပပညာရှင်များလည်း ပါဝင်ရေးသားထားခဲ့သည်။
ဦးတည်ချက်
လန်ဒန်ပါဠိစာပေအသင်းကြီး၏ဦးတည်ချက်မှာ ဗုဒ္ဓမုက္ခပါဌ် ဘုရားဟောပိဋကပါဠိတော် မူရင်းများနှင့်အဋ္ဌကထာများကို အင်္ဂလိပ်çရောမ အက္ခရာဖလှယ်ရန်နှင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ပြန်ဆိုထုတ်ဝေရန် ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ဘုရားဟောပါဠိတော်နှင့်အဋ္ဌကထာများမှတပါး၊ ပါဠိဘာသာဖြင့် တည်ရှိနေသော အခြားဗုဒ္ဓ စာပေကျမ်းဂန်များကို အင်္ဂလိပ်လို ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေရန်လည်း ရည်ရွယ်ခဲ့သည်။
ဗုဒ္ဓဝံသနှင့် စရိယာပိဋက
လန်ဒန်ပါဠိစာပေအသင်းကြီး၏နှစ်တရာသမိုင်းကို ပြန်လည်သုံးသပ်ကြည့်ပါက သမိုင်းဦးက ရေးဆွဲချမှတ်ခဲ့သော ဦးတည်ချက်အတိုင်း လုပ်ငန်းသဘောအရ အကောင်အထည် ဖော်နိုင်ခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ အသင်းကြီးကို တည်ထောင်ပြီး နောက်တနှစ်ဖြစ်သော ၁၈၈၂-ခုနှစ်မှာပင် လန်ဒန်ပါဠိ စာပေအသင်းကြီးက ဘုရားဟောဗုဒ္ဓဝံသပါဠိတော်ကို စရိယာပိဋကပါဠိတော်နှင့်တွဲကာ (Buddha vamsa and Carya Pitaka)ဟူသောအမည်ဖြင့် ပထမပိုင်းကို ထုတ်ဝေနိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းစာအုပ်ကို ပြန်ဆိုသူမှာ ရဲဗရင့်-အာရ်-မောရစ် ရဲဗရင့်-အာရ်-မောရစ် ဖြစ်သည်။
ပါဠိစာပေအသင်းဂျာနယ်
လန်ဒန်ပါဠိစာပေအသင်းကြီးသည် ယင်း ၁၈၈၂-ခုနှစ်မှာပင် ဘုရားဟောပိဋကပါဠိတော်ကျမ်းများအပြင် ပါဠိစာပေအသင်းဂျာနယ်ကိုလည်း စတင်ထုတ်ဝေနိုင်ခဲ့ သေးသည်။ ယင်းပါဠိစာပေအသင်းဂျာနယ်တွင် နိုင်ငံတကာမှ ပါဠိစာပေပညာရှင်များ၊ ဗုဒ္ဓဝါဒသုတေသီများပါဝင်ရေးသားခဲ့ကြသည်။ ပါမောက္ခဖော့စ်ဘော်လ်၊ ပါမောက္ခမိနာယက်ဖ် စသော ပညာရှင်အများအပြား၏လက်ရာများကို ယင်းဂျာနယ်၌ တွေ့ရှိနိုင်ကြသည်။ ပါမောက္ခဖော့စ်ဘော်လ်မှာ ဂျာမန်လူမျိုးဖြစ်၍ လန်ဒန်မြို့အိန္ဒိယနိုင်ငံဆိုင်ရာ အတွင်းဝန်ရုံး ပိဋကတ်တိုက်စိုးဖြစ်သည်။ သုတ္တနိပါတ်ပါဠိတော်၊ ဓမ္မပဒပါဠိတော် စသည်တို့ကိုလည်းအင်္ဂလိပ်လို ပြန်ဆိုခဲ့သူဖြစ်သည်။ ၁၈၈၆-ခုနှစ်ထုတ် ပါဠိစာပေအသင်းဂျာနယ်များ၌ ပျောက်ကွယ်လုမတတ် တိမ်မြှုပ်နေသော ဂန္ထဝံသ ကျမ်းကို ပါမောက္ခမိနာယက်ဖ်က Gandha Vamsa အမည်ဖြင့် ရှာဖွေထည့်သွင်းဖော်ပြခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ ပါမောက္ခမိနာယက်ဖ်မှာ ရုရှားလူမျိုးဖြစ်၍ သီပေါဘုရင်ပါတော်မူပြီးစက မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာကာ သီပေါမင်း၏ပိဋကတ်တိုက်ကို လေ့လာသွားခဲ့ဖူးသူ ဖြစ်သည်။ ပေတဝတ္ထုပါဠိတော်၊ ဘိက္ခုဝိဘင်းပါဠိတော်၊ ဘိက္ခုနီဝိဘင်းပါဠိတော် စသည်တို့ကိုလည်း အင်္ဂလိပ်လို ပြန်ဆိုခဲ့သူ ဖြစ်သည်။
ယင်းကဲ့သို့ ပါဠိစာပေအသင်းဂျာနယ်၌ ပျောက်ကွယ်လုမတတ် တိမ်မြှုပ်နေသော ပါဠိကျမ်းဂန်များကို မူရင်းအတိုင်း ထည့်သွင်းဖော်ပြနိုင်ခဲ့ရာ ယင်းဂျာနယ်မှာ နိုင်ငံတကာပါဠိစာပေပညာရှင်များ၊ ဗုဒ္ဓဝါဒ သုတေသီများအတွက် တန်ဖိုးကြီးလှသည်။ နိုင်ငံတကာမှလည်း လေးလေးစားစား စိတ်ဝင်စားခဲ့ကြသည်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်နှင့် သံယုတ္တနိကာယ်
၁၈၈၃-ခုနှစ်မှ ၁၉၁၀-ခုနှစ်အတွင်း ဘုရားဟောအင်္ဂုတ္တရနိကာယ်ပါဠိတော်ကို Anguttera Nikkaya ဟူ အမည်ဖြင့် အုပ်တွဲများခွဲကာ လန်ဒန်ပါဠိစာပေအသင်းကြီးက ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ပထမတွဲမှ တတိယတွဲအထိ ပြန်ဆိုသူမှာရဲဗရင့်-အာရ်-မောရစ် ရဲဗရင့်-အာရ်-မောရစ် နှင့် ပါမောက္ခ အီး-ဟာဒီ ပါမောက္ခ အီး-ဟာဒီ တို့ဖြစ်သည်။ ဆဋ္ဌမတွဲကိုကား ၁၉၁၀-ခုနှစ်တွင်မှ ထုတ်ဝေနိုင်ခဲ့ရာ ပြန်ဆိုသူမှာ မေဘဲလ်ဟန့်တ် မေဘဲလ်ဟန့်တ် ဖြစ်သည်။ ၁၈၈၄-ခုနှစ်တွင် အမ်-အယ်လ်-ဖီးယား အမ်-အယ်လ်-ဖီးယားက Samyutta Nikkaya of the Sutta Pitaka အမည်ဖြင့် ပြန်ဆိုသော သံယုတ္တနိကာယ်ပါဠိတော်ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
ထေရဂါထာ၊ ထေရီဂါထာ နှင့် သုတ္တနိပါတ်ပါဠိတော်
၁၈၈၃-ခုနှစ်တွင်ထေရဂါထာနှင့်ထေရီဂါထာကို Thera and Theri Katha အမည်ဖြင့် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ယင်းစာအုပ်ကို ဟာမန်အိုးလ်ဒင်းဘတ်ဂ် ဟာမန်အိုးလ်ဒင်းဘတ်ဂ် က အိပ်ချ်-ပစ်ရှဲလ် အိပ်ချ်-ပစ်ရှဲလ်နှင့်တွဲဖက်ကာ ပြန်ဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
၁၈၈၄-ခုနှစ်တွင် လန်ဒန်ပါဠိစာပေအသင်းကြီးက သုတ္တနိပါတ်ပါဠိတော်ကို Sutta Nipata အမည်ဖြင့် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ပြန်ဆိုသူမှာ ပါမောက္ခဖော့စ်ဘော်လ် ပါမောက္ခဖော့စ်ဘော်လ် ဖြစ်သည်။
ဓမ္မသင်္ဂဏီနှင့် ဥဒါန်းပါဠိတော်
၁၈၈၅-ခုနှစ်တွင် အဘိဓမ္မာပိဋကဖြစ်သော ဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိတော်ကို Dhammasangani အမည်ဖြင့် ထုတ်ဝေခဲ့ရာ ပြန်ဆိုသူမှာ အက်ဒမန်မူလာ အက်ဒမန်မူလာ ဖြစ်သည်။ ၁၈၈၅-ခုနှစ်မှာပင် ဥဒါန်းပါဠိတော်ကို Udanam အမည်ဖြင့် ထုတ်ဝေခဲ့သေးသည်။ ပြန်ဆိုသူမှာ ပီ-စတိန်သဲလ် ပီ-စတိန်သဲလ် ဖြစ်သည်။
ဝိမာနဝတ္ထုပါဠိတော်နှင့် ပေတဝတ္ထုပါဠိတော်
၁၈၈၆-ခုနှစ်တွင် ဝိမာနဝတ္ထုပါဠိတော်ကို The Vimana Vathu အမည်ဖြင့် ထုတ်ခဲ့သည်။ ပြန်ဆိုသူမှာ အီး-အာရ်-ဂုဏရတန အီး-အာရ်-ဂုဏရတန ဖြစ်သည်။ ၁၈၈၈-ခုနှစ်တွင် ပေတဝတ္ထုပါဠိတော်ကို Peta Vathu အမည်ဖြင့် ထုတ်ဝေခဲ့ရာ ပြန်ဆိုသူမှာ ပါမောက္ခမိနာယက်ဖ် ပါမောက္ခမိနာယက်ဖ် ဖြစ်သည်။
ဣတိဝုတ်ပါဠိတော်နှင့် ကထာဝတ္ထုပါဠိတော်
၁၈၈၉-ခုနှစ်တွင်ဣတိဝုတ်ပါဠိတော်ကို Iti-vuttaka အမည်ဖြင့် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ပြန်ဆိုသူမှာ အီး-ဝင်းဒစ်ရှ် အီး-ဝင်းဒစ်ရှ် ဖြစ်သည်။ ၁၈၉၄-ခုနှစ်မှ ၁၈၉၇-ခုနှစ်အတွင်း အဘိဓမ္မာပိဋကဖြစ်သောကထာဝတ္ထုပါဠိတော်ကို Katha vathu အမည်ဖြင့် ထုတ်ဝေခဲ့ရာ ပြန်ဆိုသူမှာ အေ-စီ-တေလာ အေ-စီ-တေလာ ဖြစ်သည်။
ဒီဃနိကာယ်ပါဠိတော်နှင့် မဇ္ဈိမနိကာယ်ပါဠိတော်
၁၈၉၀-ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၁၁-ခုနှစ်အတွင်း ဒီဃနိကာယ်ပါဠိတော်များကို အုပ်တွဲများခွဲကာ Dicha Nikaya အမည်ဖြင့် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ယင်းစာအုပ် အုပ်တွဲများကို တီ-ဒဗ်လျူ-ရီးစ်ဒေးဗစ် ဗစ် က ဂျေ-အီး-ကာပင်တာ ဂျေ-အီး-ကာပင်တာနှင့်တွဲဖက်၍ ပြန်ဆိုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၈၉၈-ခုနှစ်တွင်လည်း မဇ္ဈိမနိကာယ်ပါဠိတော်များကို အုပ်တွဲများခွဲကာ Majjhima Nikaya အမည်ဖြင့် ထုတ်ခဲ့ရာ ယင်းစာအုပ်ကို ဗီ-ထရင့်ရှနား ဗီ-ထရင့်ရှနားက အာရ်-ရှမ်းမား အာရ်-ရှမ်းမားနှင့်တွဲဖက်ကာ ပြန်ဆိုခဲ့သည်။ ဤကား လန်ဒန်စာပေအသင်းကြီး၏ နှစ်တရာသမိုင်းတွင် ပထမဆယ်စုနှင့် ဒုတိယဆယ် စုနှစ်များအတွင်းက ထုတ်ဝေခဲ့သော အချို့အဝက် ကျမ်းစာအုပ်များ ဖြစ်သည်။
ဒီပဝံသနှင့် မဟာဝံသ
ဗုဒ္ဓ၏သမိုင်းရေးရာများကို ဖော်ထုတ်ရာ၌ ရှေးဟောင်းသုတေသနဌာန၏အကူအညီမရလျှင် ပြည့်စုံ လုံလောက်မှုရှိမည် မဟုတ်ပေ။ ဤကိစ္စနှင့် ပတ်သက်၍ တီ-ဒဗ်လျူရီးစ်ဒေးဗစ်သည် အင်္ဂလန်အစိုးရ၏အိန္ဒိယနိုင်ငံ ရှေးဟောင်းသုတေသန လေ့လာမှုများကို ကျေနပ်အားရမှုမရှိခဲ့ပေ။ အားမလို အားမရ ဖြစ်လျက်ရှိသည်။
ထို့ကြောင့်ပင် သူ၏ဗုဒ္ဓ၏သမိုင်းရေးရာစာအုပ်တအုပ်ဖြစ်သော Buddhist India စာအုပ်၏နိဒါန်းတွင်- အသစ်အသစ် လေ့လာမှုများမှာကား အခက်အခဲကြီးများနှင့်ဆင်းရဲတွင်းနက်မှုများအောက်တွင်ရုန်းကန် ကြိုးပမ်းရဦးမည် ဖြစ်သည်။ သာဓကပြရလျှင် အင်္ဂလန်တွင် အဆီရီယန်ရှေးဟောင်း လေ့လာမှုအတွက် ရာထူးမရှိပေ။ စင်စစ်မှာ ပဲရစ်နှင့်ဘာလင်တွင်လည်းကောင်း၊ စိန့်ပီတာစဘတ်နှင့် ဗီယင်နာတွင်လည်းကောင်း အရှေ့တိုင်းဆိုင်ရာ လေ့လာသင်ကြားရေးကျောင်းကြီးများ ရှိကြသည်။ အင်္ဂလန်တွင်ကား သင်ကြားမှု၊ သုတေသနပြုမှုလုပ်ရန် အချိန်ရသင့်ပါလျက် နေရေး စားရေးအတွက် မိမိဘာသာ တာဝန်ယူနေရသည့် လစာမဲ့ အထောက်အပံ့မဲ့ ပါမောက္ခများကို အံ့ဖွယ်ရယ်ဖွယ် ကောင်းလောက်အောင် တွေ့ရှိနေရသည်။ အင်္ဂလန်တခွင်လုံး ဖော်ပြရလျှင် အဆိုးချည်းလိုလို ဖြစ်နေပေမည်။ အင်္ဂလန်တပြည်လုံး၊ ဥပမာ-သက္ကတစာပေနှင့် ပတ်သက်သော ရာထူး ၂ ခုသာရှိသည်။ ဂျာမနီတွင် အစိုးရက ရာထူး၂၀ ကျော်ခန့်ထားသည်။ ဂျာမနီက အိန္ဒိယ၌ စိတ်ဝင်စားမှုမှာ အင်္ဂလန်ထက် ဆယ်ဆမက သာလွန်နေသည်။ ဤအခိုက်မှာပင် အင်္ဂလန်အစိုးရက ပေါ့လျော့ ပျင်းရိစွာ ငြိမ်နေသည်။ တနည်းမဟုတ်တနည်း တောက်လျှောက် ဦးခေါင်းရှုပ်ရဦးမည်ဟု ယုံကြည်မိသည်။ ဤအရေးကိစ္စမှာ သူတို့ စာရေးသူတို့ကိစ္စ မဟုတ်ယောင်ဟု ထင်နေကြဟန် ရှိပေသည်တကား။
ပေစာကျိုး
အသင်းသည် ၁၉၉၄ တွင် အရှေ့တောင်အာရှ မှ ပေစာများကို စာရင်းပြုစုရန်၊ ထိန်းသိမ်းရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ပေစာကျိုး စီမံကိန်းကို စတင်ခဲ့သည်။ ထိုဒေသတွင် စာပေများကို စာရွက်အသုံးမပြုခင် ကာလက ပေရွက်ပေါ်တွင် ရေးမှတ်ကြသည်။ ပေရွက်များကို တပေါင်းတစည်းထဲဖြင့် ပေထုပ်များကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။