cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ပြန်ကြားရေးနှင့်ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးဦးစီးဌာန
နောက်ခံသမိုင်း
၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်စာဖတ်ခန်းနှင့် တွဲလျက် ကလေးစာဖတ်ခန်းကိုဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၈ ခုနှစ် အိမ်စောင့်အစိုးရလက်ထက်တွင် ပြန်ကြားရေးဌာနခွဲရှိပြည်သူ့ ဆက်ဆံရေး အရာရှိများ၏ လုပ်ငန်းတာဝန်ကိုပြန်လည်သတ်မှတ်ပြီးခရိုင်နှင့် ခရိုင်ခွဲများတွင် ရုံးများ စနစ်တကျဖွဲ့စည်းကာ ဖွင့်လှစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ခရိုင်ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးအရာရှိနှင့် ခရိုင်ခွဲ လက်ထောက်ပြည်သူ့ ဆက်ဆံရေး အရာရှိများသည် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်ရှိ ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေး နှင့်လက်တွဲ၍ နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ဝါဒသဘောထားများ၊ ဆောင်ရွက်ချက် များ၊ ပြည်တွင်းငြိမ်ဝပ်ပိပြားရေး၊ ပြည်သူတို့၏စိတ်ဓာတ်တက်ကြွခိုင်မာရေး စသည့် ပြန်ကြားရေး လုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၆၀ ခုနစ် သန့်ရှင်းဖဆပလအစိုးရလက်ထက်တွင် ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးအရာရှိ ရာထူး များ၊ လက်ထောက်ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးအရာရှိရာထူးများကိုဖျက်သိမ်း၍ ခရိုင်နှင့်ခရိုင်ခွဲ များရှိ ပြန်ကြားရေးစာဖတ်ခန်းများအဖြစ် ပြောင်းလဲဖွင့်လှစ်ပြီး အောက်တန်းစာရေးများကို စာကြည့် ခန်းကြီးကြပ်ရန် တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။
၁၉၆၂ ခုနှစ် တော်လှန်ရေးကောင်စီအစိုးရလက်ထက်တွင် တော်လှန်ရေးကောင်စီ သတင်းစဉ်၊ သတင်းနှင့် စာပေစိစစ်ထောက်လှမ်းရေး၊ ရှေ့သို့(Forward) စာစောင်ထုတ်ဝေ ရေး၊ ပြန်ကြားရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးလုပ်ငန်းများကိုဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၅ ခုနှစ်အတွင်းခရိုင်(၃၄)မြို့နှင့် ခရိုင်ခွဲ(၄၀) မြို့တို့တွင် ဖွင့်လှစ်ထားရှိသောပြန်ကြားရေး စာဖတ် ခန်းများကိုစာကြည့်တိုက်များအဖြစ် တိုးမြှင့်ဖွင့်လှစ်ပြီးအောက်တန်းစာရေးများကို လက်ထောက် စာကြည့်တိုက်မှူးအဖြစ် လက်ရှိလစာ နှုန်းဖြင့် ဆက်လက်တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။
၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၅ ရက်နေ့မှစ၍ ပြန်ကြားရေးဌာနခွဲနှင့် အသံလွှင့်ဌာနခွဲတို့ ပူးပေါင်း၍ ပြန်ကြားရေးနှင့်အသံလွှင့်ဦးစီးဌာနအဖြစ် ဖွဲ့စည်းကာ ကချင်၊ ကယား၊ ကရင်၊ ချင်း နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ပြန်ကြားရေးနှင့်ဆက်သွယ်ရေးအရာရှိရုံးများနှင့် စာကြည့်တိုက်များကို လည်း ပြန်ကြားရေး နှင့်အသံလွှင့်ဦးစီးဌာနလက်အောက်သို့ လွှဲပြောင်းထားရှိခဲ့သည်။ ယင်းတို့မှာ တိုင်းများရှိ ပြန်ကြားရေးစာကြည့်တိုက် (၇၄)ခုနှင့် ပြည်နယ်များရှိစာကြည့်တိုက် (၃၇)ခု၊ စုစုပေါင်း (၁၁၁)ခုတို့ ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ အစိုးရလက်ထက်တွင် ပြန်ကြားရေးနှင့် အသံလွှင့်ဦးစီးဌာနမှ ပြန်ကြားရေးဌာနခွဲကိုပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ ဆက်ဆံရေးဦးစီးဌာန အဖြစ် နိုင်ငံတော်၏ လိုအပ်ချက်အရအများပြည်သူအကျိုးအတွက် ၁၉၉၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၄ ရက်နေ့၌ ခရိုင်အဆင့်တွင် ခရိုင်ရုံးများကိုလည်းကောင်း၊ မြို့နယ်အဆင့်တွင်မြို့နယ်များကို လည်းကောင်း တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။
စီမံခန့်ခွဲရေးရာဌာနခွဲ
အဆိုပါဌာနခွဲ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များမှာ ဌာနခွဲများလုပ်ငန်းလိုအပ်ချက်များနှင့် စီမံခန့်ခွဲရေးကိစ္စများဆောင်ရွက်ရန်ဖြစ်သည်။
ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးဌာနခွဲ
အဆိုပါဌာနခွဲ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များမှာ တိုင်းရုံး၊ ခရိုင်ရုံးနှင့် မြို့နယ်ရုံးများကိုကြီးကြပ်ဆောင်ရွက်ရန်နှင့် လိုအပ် သည့် လမ်းညွန်မှု များပေးခြင်း၊ ပြည်တွင်း/ပြည်ပအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ညှိနှိုင်းပြီးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။
ထုတ်လုပ်ရေးဌာနခွဲ
ဌာနခွဲ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များမှာ ဒို့ကျေးရွာဂျာနယ် အပတ်စဉ်ထုတ်ဝေရန်နှင့် ဌာနနှင့် နိုင်ငံတော်အတွက် လိုအပ်သောစာအုပ်များထုတ်ဝေခြင်း ဖြစ်သည်။
သုတေသနနှင့် သတင်းအချက်အလက်ဌာနခွဲ
နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ အစိုးရအစည်းအဝေး ဆုံးဖြတ်ချက်အမှတ် (၃၃/၂၀၀၈)အရ သုတေသနနှင့်သတင်းအချက်အလက် ဌာန ခွဲကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ အဆိုပါဌာနခွဲ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များမှာ
မူပိုင်ခွင့်နှင့် မှတ်ပုံတင်ဌာနခွဲ
အစိုးရအဖွဲ့အစည်းအဝေးဆုံးဖြတ်ချက်(၄/၂၀၁၃)အရပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပုံနှိပ်ရေးနှင့် ထုတ်ဝေရေးလုပ်ငန်းလက်အောက်ရှိစာပေစိစစ်ရေးနှင့် မှတ်ပုံတင် ရေးဌာနခွဲကို မူပိုင်ခွင့်နှင့် မှတ်ပုံတင်ဌာနခွဲအဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်ပြီး ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေး လက်အောက်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ အဆိုပါဌာနခွဲ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များမှာ
ရုပ်ရှင်မြှင့်တင်ရေးဌာနခွဲ
၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၁၅)ရက်နေ့၊ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းအဝေး ဆုံးဖြတ်ချက် အမှတ် (၂/၂၀၁၅) အရ ရုပ်ရှင်မြှင့်တင်ရေးဌာနခွဲကိုဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ဌာနခွဲ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များမှာ
ပျင်းကတိုးကုန်းရွာ၊ ထွတ်ပလွတ်
ပျင်းကတိုးကုန်းရွာ၊ ထွတ်ပလွတ်
ကြပ်ကန်ရွာ၊ ချောက်မြို့နယ်
ကြပ်ကန်ရွာ (Kyatkan)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ချောက်မြို့နယ်၊ မကျီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၅၁၀၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မကျီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၀၂ ဦး၊ မ ၁၀၆၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၇၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ချောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နန်းခုံရွာ၊ ရွာငံမြို့နယ်
နန်းခုံရွာ (Nanhkon)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ရွာငံမြို့နယ်၊ နန်းခုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၉၇၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နန်းခုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၀၆ ဦး၊ မ ၉၅၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၆၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရွာငံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျောင်းကုန်းရွာ၊ ဆုံလဲ
ကျောင်းကုန်းရွာ၊ ဆုံလဲ
နော့ဝမ်ခူးရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်
နော့ဝမ်ခူးရွာ(Nawtwanhku)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်၊ ဖုန်ကရော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၈၇၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖုန်ကရော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၂၀ ဦး၊ မ ၃၀၃ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၆၂၃ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝိုင်းမော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
NGC 7714
NGC 7714 သည် မိန် နက္ခတာရာမှ ခရုပတ်ပုံစံ ဂလက်ဆီဖြစ်သည်။ ယင်းအား ၁၈၃၀ စက်တင်ဘာ ၁၈ တွင် ဂျွန် ဟာရှယ်မှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။
NGC 7714 နှင့် NGC 7715 တို့သည် အချင်းချင်းဆွဲငင်နေသော ဂလက်ဆီများဖြစ်ကြပြီး ဆူပါနိုဗာ 1999dn အား NGC 7714 ထဲတွင် ၁၉၉၉ စက်တင်ဘာ ၁၉ ၌ လေ့လာတွေ့ရှိခဲ့သည်။
ပြင်ပလင့်
ကဏ္ဍ:မိန် နက္ခတ်တာရာ
အနောက်စုရွာ၊ ဦးပိတ္ထုတ်ရွာမ
အနောက်စုရွာ၊ ဦးပိတ္ထုတ်ရွာမ
ကျောက်ဆင်ထူးရွာ၊ ပုလဲမြို့နယ်
ကျောက်ဆင်ထူးရွာ (Kyauksinhtu)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ စစ်ရင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၇၂၁၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပုလဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရန်ကင်း (ရှေ့ - နောက်)
ရန်ကင်း (ရှေ့ - နောက်)
ဘူးတောင်းရွာ၊ ဗန်းမော်မြို့နယ်
ဘူးတောင်းရွာ(Butawng)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ ဗန်းမော်မြို့နယ်၊ နောင်မိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၉၀၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နောင်မိုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၀၇ ဦး၊ မ ၉၇၃ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၉၈၀ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဗန်းမော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြောက်‌ဥက္ကလာပဆေးရုံ
မြောက်‌ဥက္ကလာပဆေးရုံသည် ဆေးတက္ကသိုလ်(၂)ရန်ကုန်နှင့် တွဲဖက်ထားသော သင်ကြားရေးဆေးရုံကြီးဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်မြို့အရှေ့ပိုင်းတွင်ရှိသော မြောက်‌ဥက္ကလာပမြို့နယ်တွင် တည်ရှိသည်။
မြောက်‌ဥက္ကလာပဆေးရုံကို ဆေးတက္ကသိုလ်(၂)ရန်ကုန်၏ သင်ကြားရေးဆေးရုံအဖြစ် ၁၉၇၀ခုနှစ်တွင် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၆ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂၅ရက်တွင် မြောက်‌ဥက္ကလာပမြို့နယ်ရှိ ယခုလက်ရှိနေရာသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ မြောက်‌ဥက္ကလာပဆေးရုံမှာ ယခင်က ကုတင် ၄၀၀ဆံ့ဆေးရုံဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ဆေးရုံအဆောက်အဦးအား မတိုးချဲ့သော်လည်း ကုတင် ၈၀၀ဆံ့အဖြစ် တိုးမြှင့်ထားသည်။ ၂၀၀၂ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ၄ခုမြောက် ဦးနှောက်နှင့် အာရုံကြောဌာနအား မြောက်‌ဥက္ကလာပဆေးရုံတွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
မှိုင်းဟင်ရွာ၊ မြစ်သားမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြစ်သားမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခတ်ချိုကွင်း (ကုလားစု)ရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်
ခတ်ချိုကွင်း (ကုလားစု)ရွာ (Khatchokwin(Kularsu))သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်၊ ကင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၉၁၆၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၀၁၆ ဦး၊ မ ၃၁၂၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၁၃၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပုဇွန်ချောင်းရွာ၊ လက်ဝဲဒက်ပုဇွန်ချောင်း
ပုဇွန်ချောင်းရွာ၊ လက်ဝဲဒက်ပုဇွန်ချောင်း
ကောင်းဆန်းရွာ၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်
ကောင်းဆန်းရွာ (Kawngsang)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်၊ မန်ကျောင်းပန်ဆင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၆၅၀၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန်ကျောင်းပန်ဆင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၇၈ ဦး၊ မ ၁၂၀၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၈၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကတ်မည့်ကတ် အပ် ဦးပဲ့ထမ်း
ကတ်မည့်ကတ် အပ် ဦးပဲ့ထမ်း သည် မြန်မာစကားပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ပဲရင်းတောင်ရွာ၊ ရွာငံမြို့နယ်
ပဲရင်းတောင်ရွာ (Peyintaung)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ရွာငံမြို့နယ်၊ နန်းခုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၉၇၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နန်းခုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၀၆ ဦး၊ မ ၉၅၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၆၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကတ်မည့်ကတ် အပ် ဦးပဲ့ထမ်း
ရှင်းလင်းချက်
အပ်ကလေးကို ယူဆောင်ရာတွင်ပင် ဦးကတစ်ယောက် ပဲ့ကတစ်ယောက် ထမ်း၍ ယူဆောင်သယ်ပိုးသကဲ့သို့ တစ်ယောက်နှင့်တစ်ယောက် တွက်ကတ်ကာ တစ်ယောက်တည်းဖြင့် ပြီးနိုင်သောအလုပ်ကို နှစ်ယောက်သုံးယောက်စသည် လုပ်ဆောင်ကြသည်ကို ဆိုလိုသည်။
ပဲရင်းတောင်ရွာ၊ ရွာငံမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရွာငံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တန်းလျားလေး
တန်းလျားလေး
လင်းကတောရွာ၊ ချောက်မြို့နယ်
လင်းကတောရွာ (Linkataw)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ချောက်မြို့နယ်၊ မကျီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၅၁၀၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မကျီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၀၂ ဦး၊ မ ၁၀၆၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၇၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ချောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျားငါးမန်း
ကျားငါးမန်း (Galeocerdo cuvier) သည် ငါးမန်း မျိုးစိတ်တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး Galeocerdo မျိုးစု၏ တစ်ခုတည်းသော အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် လူသိအများဆုံး ငါးမန်း မျိုးစိတ်များထဲမှ တစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။ ကျားငါးမန်းများသည် ခန္ဓာကိုယ် အရှည် ၁၈ ပေ (၅.၅ မီတာ) အထိရှိပြီး အလေးချိန်အားဖြင့် ပေါင်ချိန် ၂၀၀၀ (၉၀၀ ကီလိုဂရမ်) ကျော်အထိ ရှိတတ်ကြသည်။ ကျားငါးမန်းများကို မြေထဲပင်လယ်မှလွဲ၍ ကမ္ဘာ့ ကမ်းရိုးတန်းဒေသများ၏ သမပိုင်းဒေသ နှင့် အပူပိုင်းဒေသ ရေပြင်တစ်လျှောက်တွင် တွေ့ရှိရပြီး ပင်လယ်ရေအနက် ၁၁၅၀ ပေ (၃၅၀ မီတာ) အထိ ကူးခတ်နိုင်သည်ဟု သိရသည်။ ကျားငါးမန်း များသည် အရိုးငါးများ၊ ငါးလိပ်ကျောက်များ ၊ ပြည်ကြီးငါးများ၊ အခွံမာသတ္တဝါများ၊ ပင်လယ်ဖျံများနှင့် လင်းပိုင်များကို အာဟာရအလို့ငှာ အမဲလိုက်၍ စားလေ့ရှိသည်။ ကျားငါးမန်းသည် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း၌ပင် ဥမှ အကောင်ပေါက်သော မျိုးစိတ် ဖြစ်ပြီး တစ်ကြိမ်လျှင် သားလောင်းလေးများ ၁၀ ကောင်မှ ၈၂ ကောင်ထိ မွေးဖွားလေ့ရှိသည်။
ပုံပန်းသွင်ပြင် ဖော်ပြချက်များ
left|thumb|200x200px| ကျားငါးမန်း၏ မေးရိုး ကျားငါးမန်းသည် ကျားတစ်ကောင်ကဲ့သို့ ခန္ဓာကိုယ်တလျောက်တွင်ရှိသော အမဲကွက်များနှင့် အစင်းကြောင်းများကြောင့် ၎င်းအမည်ကိုရရှိထားခြင်းဖြစ်သည်။ ခန္ဓာကိုယ်၏ ရှေ့ပိုင်းသည် အတော်ပင် တောင့်တင်းမှုရှိသော်လည်း နောက်ဘက်သို့ သွယ်လျသွားသည်။ ကြီးမားပြီး သန်မာသော ဦးခေါင်းရှိပြီး မျက်လုံးကြီးများနှင့် အလွန်ဝိုင်းပြီး တုံးတိတိဖြစ်နေသာ နှာတံ ရှိသည်။ ပထမအနောက်တောင်ပံသည် အတော်ပင် ကျယ်ပြီး pectoral fins ၏ နောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ အလွန်သေးငယ်သော ဒုတိယမြောက်အနောက်တောင်ပံသည် ကွေးနေသော စအိုဆူးတောင်၏ ရှေ့တွင် တည်ရှိသည်။ နောက်ကျောတလျှောက်ရှိ ကျောကုန်းအတောင်များကြားတွင် အဆင်းများရှိသည်။
ကျားငါးမန်း၏ မေးရိုးများတွင် ကြီးမားပြီး ထက်မြက်သော သွားများ ပါရှိပြီး ၎င်းသည် သားကောင်များ၏ အသားနှင့် အရိုးများကို ဖြတ်တောက်ရာတွင် အထောက်အကူဖြစ်စေသည်။ သွားတစ်ချောင်းစီ၏ အစွန်းတစ်ဝိုက်၌ အတတ်တစ်ခုပါရှိသည်။ အပေါ်နှင့် အောက်သွားများသည် ပုံသဏ္ဌာန်တူပြီး ရှေ့သွားများသည် နောက်သွားများထက် ပို၍ကြီးမားကြသည်။
ကျားငါးမန်း၏ ကျောခုံးသည် စိမ်းပြာရောင်၊ မီးခိုးရောင် သို့မဟုတ် အနက်ရောင်ရှိပြီး ဝမ်းဗိုက်သည် အဖြူရောင်၊ အဝါရောင်သမ်းသော အဖြူရောင် သို့မဟုတ် အဖြူစွတ်စွတ်အရောင်ဖြစ်သည်။ ကျားငါးမန်း၏ အမဲစက်များနှင့် အစင်းကြောင်းများသည် ငယ်ရွယ်သောအကောင်များတွင် ပို၍မြင်ရပြီး ငါးမန်းကြီးဖြစ်လာသည်နှင့်အမျှ ၎င်းတို့သည် မှိန်သွားလေသည်။ ကျားငါးမန်းသည် ခန္ဓာကိုယ်အရှည် ၁၁ - ၁၄ ပေ (၃.၂၅ - ၄.၂၅ မီတာ) နှင့် အလေးချိန် ၈၅၀ - ၁၄၀၀ ပေါင် (၃၈၅ - ၆၃၅ ကီလိုဂရမ်) ဝန်းကျင် ရှိကြပြီး လူသိများသော အကြီးဆုံးငါးမန်းမျိုးများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ မွေးကင်းစကျားငါးမန်းများသည် ခန္ဓာကိုယ်အရှည် ၂ ပေ မှ ၂ ပေခွဲ (၅၁ မှ ၇၆ စင်တီမီတာ) ရှိသည်။ ငါးမန်း အထီးများသည် အရွယ်အစားအားဖြင့် ၈ - ၁၀ ပေ (၂.၃ - ၃ မီတာ) အရွယ်တွင် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ရင့်ကျက်သည့် အရွယ်သို့ရောက်ရှိပြီး ငါးမန်း အမများမှာ ၈ - ၁၁ ပေ (၂.၅ - ၃.၃ မီတာ) အရွယ်တွင် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ရင့်ကျက်သည့် အရွယ်သို့ရောက်ရှိကြသည်။ အကြီးဆုံး ငါးမန်းနမူနာများသည် အရှည် ၁၈ ပေ (၅.၅ မီတာ) အထိ ရှိပြီး အလေးချိန် ပေါင် ၂၀၀၀ (၉၀၀ ကီလိုဂရမ်)အထိ ရှိလေသည်။
နေထိုင်ကျက်စားရာ ဒေသများ
thumb|250x250px|ဘဟားမားမှ ကျားငါးမန်းငယ်တစ်ကောင် ကျားငါးမန်းများကို မြေထဲပင်လယ်မှလွဲ၍ ကမ္ဘာ့ ကမ်းရိုးတန်း၏ သမပိုင်း နှင့် အပူပိုင်း ဒေသ ရေပြင်တစ်လျှောက်တွင် တွေ့ရှိရသည်။ အတ္တလန္တိတ် အနောက်ပိုင်းတွင် ၎င်းကို မက်ဆာချူးဆက် မှ ဥရုဂွေး အထိ၊ မက္ကဆီကိုပင်လယ်ကွေ့၊ ဘဟားမား နှင့် ကာရစ်ဘီယံ ပင်လယ်တို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။ အတ္တလန္တိတ် အရှေ့ဘက်ပိုင်းတွင် ၎င်းကို အိုက်စလန် နှင့် ယူကေ (ပူနွေးသော ပင်လယ်ကွေ့စီးကြောင်းကြောင့်)၊ မော်ရိုကို၊ ကနေရီကျွန်းစု နှင့် ဆီနီဂေါနိုင်ငံ မှ အိုင်ဗရီကို့စ်နိုင်ငံ အထိ တွေ့ရှိနိုင်သည်။ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာတွင် ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ မော်လဒိုက်နိုင်ငံ ၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ နှင့် ပင်လယ်နီဒေသမှ တောင်အာဖရိကနိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ အနောက်ဘက်ပိုင်းတွင် တရုတ်နိုင်ငံ၊ ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၊ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၊ နယူးဇီလန်နိုင်ငံ၊ နယူးကလီဒိုနီးယား၊ ပလောင်းနိုင်ငံ၊ ဆော်လမွန်အိုင်းလန်းနိုင်ငံ၊ မာရှယ်အိုင်းလန်းနိုင်ငံ နှင့် တဟီတီတို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။ ပစိဖိတ်အရှေ့ပိုင်းတွင် ဟာဝိုင်အီ၊ ဂါလာပါဂိုးကျွန်းများနှင့် ကယ်လီဖိုးနီးယား တောင်ပိုင်းမှ ပီရူးနိုင်ငံအထိတွေ့ရှိရသည်။
ကျားငါးမန်းများအား အဏ္ဏဝါဒေသများတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသော်လည်း အများအားဖြင့် ကမ်းရိုးတန်းဒေသများ၏ ရေတိမ်ပိုင်းများကို ပို၍နှစ်သက်ကြသည်။ ပင်လယ်ဝ ဒေသများနှင့် ဆိပ်ကမ်းများတွင် ပိုမို၍တွေ့ရလေ့ရှိသည်။ ကြီးမားသော ကျွန်းများနှင့် ရေနက်ပိုင်း ကျွန်းဝိုင်းများ အပါအဝင် ကမ်းဝေးပင်လယ်ပြင်၏ ကျွန်းများပတ်လည်ရှိ ရေတိမ်ပိုင်း ဧရိယာများသည် ကျားငါးမန်းများ၏ သဘာဝအလျောက် နေထိုင်ရာ ပတ်ဝန်းကျင်တစိတ်တပိုင်းလည်းဖြစ်သည်။ ကျားငါးမန်းများအား ပင်လယ်ရေအနက် ၁၁၅၀ ပေ (၃၅၀ မီတာ) အထိ တွေ့ရှိရသည်။
နေထိုင်ပြုမူပုံ အလေ့အထများ
ကျားငါးမန်းသည် ညဉ့်အချိန် ကျက်စားသော တိရစ္ဆာန်ဖြစ်သည်။ နေ့ဘက်တွင် အများစုမှာ မလှုပ်မရှားဘဲ ငြိမ်သက်စွာ နေကြပြီး ညအချိန်တွင် အမဲလိုက်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ထီးတည်း ရှင်သန်ကျက်စားသော တိရစ္ဆာန်ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့အနီးရှိ အခြားငါးမန်းမျိုးစိတ်များနှင့် လူသားများကို ရန်လိုတိုက်ခိုက်တတ်သည်။ ကျားငါးမန်းများသည် အလွန်ရန်လိုတတ်ပြီး မဟာငါးမန်းဖြူကြီးမျိုးနှင့် ကျွဲငါးမန်းမျိုးတို့နှင့်အတူ လူသားများအတွက် အန္တရာယ်အရှိဆုံး ငါးမန်းမျိုးများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။
လူသားများနှင့် အပြန်အလှန်ပြုမူဆက်ဆံမှုများ
ကျားငါးမန်းသည် လူသားများကို တိုက်ခိုက်သည့် အရေအတွက်စာရင်းတွင် ဒုတိယဖြစ်ပြီး မဟာငါးမန်းဖြူကြီးမှာ ပထမဖြစ်သည်။ ကံအားလျော်စွာပင် ၎င်းတို့၏ ရန်လိုတိုက်ခိုက်ခံရမှုမှာ ကြုံတောင့်ကြုံခဲဖြစ်သည်။ ဟာဝိုင်အီတွင် ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း သေဆုံးမှုအများအပြားသည် ကျားငါးမန်းများကြောင့်ဖြစ်နိုင်ချေရှိခဲ့သော်လည်း ၎င်းငါးမန်းများ၏ ရန်လိုတိုက်ခိုက်မှု ပျမ်းမျှအကြိမ်ရေမှာ တစ်နှစ်လျှင် တစ်ကြိမ်သာဖြစ်လေ့ရှိသည်ဟု သိရသည်။
ငါးမန်းများကို စီးပွားဖြစ် ဖမ်းဆီးခြင်းများကြောင့် အချို့နေရာများတွင် ကျားငါးမန်း အကောင်ရေလျော့နည်းနေပါသည်။ ငါးမန်းမျိုးစိတ်များစွာကဲ့သို့ပင် ကျားငါးမန်း၏ ဆူးတောင် များသည် အာရှဒေသများတွင် ငါးမန်းတောင်ဟင်းချိုချက်လုပ်ရန်အတွက် အလွန်တန်ဖိုးရှိလေသည်။ ထို့အပြင် ၎င်း၏အသားကို လူအများက စားသုံး၍ အရေခွံကို သားရေပြုလုပ်ရန် အသုံးပြုကြပြီး အသည်းကို ဗီတာမင် အေ အရင်းအမြစ်အဖြစ် ရယူလေ့ရှိသည်။ ကံကောင်းထောက်မစွာ၊ ဤမျိုးစိတ်သည် အလွန်လျင်မြန်စွာ ကြီးထွားမှုရှိပြီး ငါးမန်းပေါက် အမြောက်အမြားကို ထုတ်ပေးသောကြောင့် ကျားငါးမန်းသည် အမှန်တကယ် ခြိမ်းခြောက်မှုမျိုး ကြုံတွေ့ရမှု မရှိပေ။ ထို့အပြင် ငါးဖမ်းခြင်းကြောင့် အရေအတွက် လျော့နည်းလာသည့် ဒေသများတွင်လည်း အရွယ်ရောက်ပြီးသူများ၏ သားကောင်များ လျော့နည်းလာသောကြောင့် ကျားငါးမန်းများ ပိုမိုအဖြစ်များကြောင်း တွေ့ရှိရပါသည်။ မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ ငါးမန်းတောင်များ၏ လိုအပ်ချက်သည် ဆက်လက်ကြီးထွားလာသည်နှင့်အမျှ ၎င်းသည် အနာဂတ်တွင် ဤမျိုးစိတ်များအပေါ် ဆိုးရွားစွာ သက်ရောက်မှုရှိလာမည်ကို စိုးရိမ်စရာရှိပါသည်။ ကျားငါးမန်းမျိုးကို နိုင်ငံတကာ သဘာဝထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အသင်းမှ မျိုးသုဉ်းရန်အန္တရာယ်ကျရောက်လုနီးပါး မျိုးစိတ် အဖြစ် စာရင်းသွင်းသတ်မှတ်ထားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ငါးမန်းများ ကဏ္ဍ:ထိပ်တန်းသားရဲတိရစ္ဆာန်များ
ငိုင်ဗျူချက်ရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်
ငိုင်ဗျူချက်ရွာ(Ngaibyuchet)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်၊ ဖုန်ကရော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၈၇၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖုန်ကရော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၂၀ ဦး၊ မ ၃၀၃ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၆၂၃ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝိုင်းမော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တင်စိုး (ပါမောက္ခ)
ပါမောက္ခ ဒေါက်တာတင်စိုး (၁၉၄၅ - ) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား စာရေးဆရာနှင့် အငြိမ်းစား ဘောဂဗေဒ ပါမောက္ခ ဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ကလောင်အမည်ခွဲများမှာ တင်စိုး (ဘောဂဂုဏ်)၊ တက္ကသိုလ် တောသား၊ တက္ကသိုလ် မောင်လူငယ် ဖြစ်သည်။
ငယ်စဉ်ဘဝ
၁၉၄၅ - မွန်ပြည်နယ် ကျိုက်မရော မြို့နယ်၊ ကလိုင်းကနိုင် ကျေးရွာတွင် မွေးဖွားသည်။ ၁၉၆၂ တွင် ကျိုက်မရော အ.ထ.က မှ ၁၀ တန်း (တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း) အောင်မြင်ပါသည်။
ပညာရေး
၁၉၆၄ တွင် မော်လမြိုင် ကောလိပ် မှ B.A Part (A) တန်းအောင်သည်။ ၁၉၆၆ တွင် ရန်ကုန် စီးပွားရေး တက္ကသိုလ် မှ B.A (Hons) (Econ) ဘွဲ့ရသည်။ ၁၉၇၃ တွင် ရန်ကုန် စီးပွားရေး တက္ကသိုလ်မှ M.A (Economics) ဘွဲ့ရသည်။၁၉၇၇- ၈၀ တွင် ဂျပန်နိုင်ငံသို့ ပညာသင်သွားခဲ့သည်။ ၁၉၇၇ စက်တင်ဘာလတွင် ဂျပန်နိုင်ငံ အိုဆကာ နိုင်ငံခြားဘာသာသင် တက္ကသိုလ်မှ အခြေခံ ဂျပန်စကားနှင့် စာပေ လက်မှတ် ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၈၀ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် တိုကျို တက္ကသိုလ်မှ ဘွဲ့လွန် သုတေသီ ပညာရှင် လက်မှတ် (EPGRF) ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၇၉တွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေးမှု အသင်း၊ တိုကျို (KAK) မှ ဦးစီး ကျင်းပသည့် နိုင်ငံခြားသားများသာ ယှဉ်ပြိုင်ခွင့် ရှိသည့် ဂျပန်ရေးရာ ဗေဒ စာတမ်းပြိုင်ပွဲ (japanology Essay contest) တွင် ပထမဆု ရခဲ့ပြီး ဂျပန်ရေးရာ ဗေဒပညာရှင် (Japanologist) အဖြစ် ဂုဏ်ပြု ဖော်ပြခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၈၆-၉၀တွင် ဩစတြေးလျ နိုင်ငံသို့ ပညာသင်သွား၊ ဩစတြေးလျ နိုင်ငံ၊ ဆစ်ဒနီ တက္ကသိုလ်မှ ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် စိုက်ပျိုးရေး ဘောဂဗေဒ ဘာသာရပ်ဖြင့် ဒေါက်တာဘွဲ့ (Ph.D) ရရှိခဲ့သည်။
နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်း
၁၉၆၆ တွင် ရန်ကုန်စီးပွားရေး တက္ကသိုလ်၊ ဘောဂဗေဒ ဌာနတွင် နည်းပြဆရာ အဖြစ် စတင် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။ ၁၉၆၉-၇၃တွင် မေမြို့ စစ်တက္ကသိုလ်၊ ဘောဂဗေဒ ဌာနတွင် နည်းပြဆရာ အဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉ဝ တွင် စင်ကာပူနိုင်ငံ IEAS မှ ထုတ်ဝေသည့် Myanmar Dilemmas and Options စာအုပ်တွင် ပါဝင် ရေးသားခဲ့သည်။ ၁၉၉၃တွင် ရန်ကုန်စီးပွားရေး တက္ကသိုလ်၊ ဘောဂဗေဒ ဌာန၊ တွဲဖက် ပါမောက္ခဖြစ်။ ၁၉၉၄ - ပါမောက္ခဌာနမှူး ရာထူး တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကွန်ဖရင့်များ၊ ဆီမီနာများ၊ ဆင်ပိုဇီယမ်များတွင် နိုင်ငံတော်က စေလွှတ်သော ကိုယ်စားလှယ် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် သွားရောက်၍ စာတမ်းများ ဖတ်ကြား တင်သွင်းခဲ့။ စာတမ်း၊ ဆောင်းပါး အချို့အား နိုင်ငံတကာ အဆင့်ရှိ ဂျာနယ်၊ စာစောင်များတွင် ပုံနှိပ် ဖော်ပြခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၂၀ဝ၅တွင် ပါမောက္ခ / ဌာနမှူး ရာထူးမှ အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။ ၂၀ဝ၆ တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ ကိုဘဲ တက္ကသိုလ် (Kobe University) တွင် ဧည့်ပါမောက္ခ (Vesiting Professor) အဖြစ် သွားရောက် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်လုပ်သားများ ကောလိပ်နှင့် နိုင်ငံတော် ကာကွယ်ရေး တက္ကသိုလ် (NDC) တို့တွင် ဧည့်ပါမောက္ခ အဖြစ် ကာလ ကြာရှည်စွာ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ဝန်ကြီးဌာနများ (ဖိတ်ကြားချက် အရ) နှင့် ပူးပေါင်း၍ သုတေသနများ ဆောင်ရွက်ခဲ့၊ ဘာသာရပ် စာပေ ပို့ချခြင်းနဲ့ ဟောပြောပို့ချမှုများ လုပ်ကိုင်ပေးခဲ့သည်။
စာပေရေးသားခြင်း
၁၉၆၄ တွင် ရန်ကုန် စီးပွားရေး တက္ကသိုလ်တွင် ဘောဂဗေဒ ဂုဏ်ထူးတန်း နောက်ဆုံးနှစ် ကျောင်းသားဘဝ ကတည်းက တင်စိုး (ဘောဂဂုဏ်) အမည်ဖြင့် ဆောင်းပါးများ စတင်ရေးခဲ့သည်။ တက္ကသိုလ် တောသား၊ တက္ကသိုလ် မောင်လူငယ် စသော ကလောင် အမည်များဖြင့် ဝတ္ထုတိုနှင့် ကဗျာများလည်း ရေးသားခဲ့သည်။ ၁၉၇ဝတွင် ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် နှစ် ၅၀ ပြည့် ရွှေရတုသဘင် ကာလတွင် ကဗျာ ၅၀၊ နှစ် ၅၀ကဗျာစာအုပ်ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၎င်းအပြင် အဆင့်မြင့် ပညာဦးစီးဌာနက ထုတ်ဝေသော တက္ကသိုလ် ပညာပဒေသာ စာစောင်၊ ပညာလောက စာစောင်တို့တွင်လည်း ဘာသာရပ် ဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးများ၊ စာတမ်းများ ရေးသားခဲ့သည်။၂၀၁၀ - ဘာလဲဟဲ့ ဒေါက်တာဘွဲ့ စာအုပ်ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ စာပေနှင့် စာနယ်ဇင်း အဖွဲ့မှ ကြီးမှူး၍ ၂၀ဝ၈ ခုနှစ်၊ ပဉ္စမအကြိမ် သုတစွယ်စုံ စာပေ သုတစွယ်စုံ (လူငယ်) စာပေဆုကို ချီးမြှင့်ခံရသည်။ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ စီးပွားရေး အမြင် စာအုပ်ကို လောကသရဖူ စာအုပ်တိုက်မှ ဒုတိယအကြိမ် ပြန်လည် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
မိသားစု
ဇနီး (ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေး ဝန်ကြီးဌာန-ငြိမ်း) နှင့်အတူ သားတစ်ဦး၊ သမီးတစ်ဦး ထွန်းကားခဲ့သည်။ ယခုအခါ ရန်ကုန်မြို့တွင် နေထိုင်လျက်ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:၁၉၄၅ မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ပေါက်တိုင်းရွာ၊ ဆုံလဲ
ပေါက်တိုင်းရွာ၊ ဆုံလဲ
ပုပ္ပါးမျောက်မြီးရှည်
ပုပ္ပါးမျောက်မြီးရှည် (Trachypithecus popa) သည် Cercopithecidae မျိုးရင်းမှ ပရိုင်းမိတ် မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင်သာ တွေ့ရှိရပြီး ၎င်းမျောက်များနေထိုင်ရာ ပုပ္ပါးတောင်အား အစွဲပြု၍ အမည်ပေးထားခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုပုပ္ပါးတောင်ဒေသတွင် အကောင်ရေ ၁၀၀ ကျော်ခန့်သာ တွေ့ရှိရကြောင်းသိရသည်။ ထို့ကြောင့် ဤမျောက်မျိုးစိတ်အား IUCN အနီရောင်စာရင်းတွင် မျိုးသုဉ်းလုနီးပါးအန္တရာယ်ရှိသော မျိုးစိတ်အဖြစ် စာရင်းသွင်း သတ်မှတ်ထားပြီး တောရိုင်းတွင်တွေ့ရှိရသော အကောင်ရေစုစုပေါင်းတွင် အရွယ်ရောက်ပြီးအကောင်ရေအနေဖြင့် ၂၀၀ မှ ၂၅၀ ခန့်အထိရှိနိုင်သည်ဟု ပညာရှင်များကခန့်မှန်းထားသည်။
ဇီဝမျိုးရိုးခွဲခြားခြင်း
ပုပ္ပါးမျောက်မြီးရှည် မျိုးစိတ်အား ကွင်းဆင်းလေ့လာမှုအရတွေ့ရှိခဲ့ခြင်းမဟုတ်ဘဲ ဓာတ်ခွဲခန်း လေ့လာစမ်းသပ်မှုမှတဆင့် 2020 ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ပုပ္ပါးမျောက်မြီးရှည်၏ မျိုးစုနှင့် အခြားမျိုးစိတ်များနှင့် ဆက်စပ်မှုကို နားလည်ရန် ကြိုးပမ်းရာတွင် မျိုးရိုးခွဲခြားလေ့လာမှုတစ်ခုကို ပြုလုပ်ခဲ့ရသည်။ ၎င်းလေ့လာမှုပြုလုပ်ရာ၌ သိပ္ပံပညာရှင်များသည် တောရိုင်း မျောက်များ၏ မစင်နမူနာများနှင့် ပြတိုက်ရှိ နမူနာများမှ တစ်သျှူးများကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
သွင်ပြင်လက္ခဏာများ
ပုပ္ပါးမျောက်မြီးရှည်တွင် အညိုရင့်ရောင် သို့မဟုတ် မီးခိုးရောင်နောက်ကျော၊ အဖြူရောင် ဝမ်းဗိုက်နှင့် အနက်ရောင် လက်နှင့် ခြေထောက်များရှိသည်။ မျက်လုံးတစ်ဝိုက်တွင် ထူးခြားသော အဖြူရောင်အကွင်းများအပြင် မုတ်ဆိတ်မွှေး ပါရှိသည်။ အလေးချိန်မှာ ၁၈ ပေါင် (၈ ကီလိုဂရမ်) ဝန်းကျင်ရှိသည်။
ဖြန့်ကျက်တွေ့ရှိရမှု နှင့် ကျက်စားရာ ဒေသ
ပုပ္ပားမျောက်မြီးရှည်များအား မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းတွင် တွေ့ရှိရပြီး အဓိကအားဖြင့် ပုပ္ပားတောင်အနီးတွင် ပိုမိုတွေ့ရှိရသည်။
ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်မှု
ပုပ္ပါးမျောက်မြီးရှည်သည် ဖမ်းဆီးသတ်ဖြတ်ခံရခြင်း၊ ကျက်စားရာဒေသများ ပျက်စီးခြင်းနှင့် စားကျက်မြေများ ကွက်ကျားဖြစ်ခြင်းတို့ကြောင့် မျိုးသုဉ်းမည့် အန္တရာယ်နှင့် ခြိမ်းခြောက်ခြင်းခံနေရသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ ကဏ္ဍ:မျောက်များ
မြောက်ဥက္ကလာပမြို့နယ်
မြောက်‌ဥက္ကလာပမြို့နယ် သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ မရမ်းကုန်းခရိုင်တွင် တည်ရှိသည်။
သမိုင်းကြောင်း
မြောက်‌ဥက္ကလာပမြို့နယ်သည် ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သော မြို့သစ်များထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ဆေးတက္ကသိုလ်(၂)ရန်ကုန်၏ တွဲဖက်သင်ကြားရေးဆေးရုံဖြစ်သော မြောက်‌ဥက္ကလာပဆေးရုံသည် မြောက်‌ဥက္ကလာပမြို့နယ်နှင့် အနီးတဝိုက်ရှိနေရာများမှ လူများကို ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ဖွဲ့စည်းချိန်တွင် ရပ်ကွက်ပေါင်း ၁၇ ရပ်ကွက်ဖြင့် စတင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ တွင် ဝေဘာဂီရပ်ကွက်၊ ၁၉၉၀ တွင် ပေါက်တလောက် မြို့သစ်ရပ်ကွက် ရွှေပေါက်ကံမြို့သစ်ရပ်ကွက်ကိုလည်းကောင်း တိုးချဲ့ ဖွဲ့စည်းပေးသဖြင့် ယခုအချိန်တွင် မြောက်ဥက္ကလာပမြို့နယ်သည် ရပ်ကွက်ပေါင်း ၁၉ ခုရှိသည်။
တည်နေရာနှင့် အကျယ်အဝန်း
မြောက်‌ဥက္ကလာပမြို့နယ်သည် ရန်ကုန်မြို့အရှေ့ပိုင်းတွင် တည်ရှိပြီး မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၆ ဒီဂရီ ၁၆ မိနစ်၊ အရှေ့လာင်ဂျီတွဒ် ၉၆ ဒီဂရီ ၁၀ မိနစ်တွင် တည်ရှိသည်။ အရှေ့မှ အနောက်သို့ ၂.၇၈ မိုင် ကျယ်ဝန်းပြီး၊ တောင်မှ မြောက်သို့ ၃.၇၁ မိုင် ရှည်လျားပါသည်။ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၁၀.၃၂မိုင် ကျယ်ဝန်းပါသည်။ မြောက်‌ဥက္ကလာပမြို့နယ်၏ မြောက်ဘက်တွင် မင်္ဂလာဒုံမြို့နယ်နှင့် လှည်းကူးမြို့နယ်၊ အရှေ့ဘက်တွင် ဒဂုံမြို့သစ်(မြောက်ပိုင်း)၊ အနောက်ဘက်တွင် မင်္ဂလာဒုံမြို့နယ်နှင့် မရမ်းကုန်းမြို့နယ်၊ တောင်ဘက်တွင် ကမာရွတ်မြို့နယ်၊ မရမ်းကုန်းမြို့နယ်နှင့်တောင်ဥက္ကလာပမြို့နယ်တို့ တည်ရှိသည်။
လူဦးရေ
မြောက်ဥက္ကလာမြို့နယ်တွင် ၂၀၁၇ ခုနှစ် မတ်လကုန်တွင် ကျား ၁၃၅၀၈၉ နှင့် မ ၁၄၈၀၉၁ ဦးဖြင့် စုစုပေါင်း ၂၈၄၀၉၅ ဦးရှိသည်။ အများအားဖြင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ကြပြီး ဗမာလူမျိုးအများစုနေထိုင်သည်။ အိမ်ခြေပေါင်း ၄၃၁၃၀ ရှိပြီး အိမ်ထောင်စုပေါင်း ၅၈၃၄၄ စု ရှိသည်။
ဖွဲ့စည်းပုံ
ရပ်ကွက်ပေါင်း (၁၉) ခုရှိပြီး မူလတန်းကျောင်း (၃၀) ကျောင်း၊ အလယ်တန်းကျောင်း (၇) ကျောင်းနှင့် အထက်တန်းကျောင်း (၇) ကျောင်းရှိသည်။ ဆေးတက္ကသိုလ်(၂)ရန်ကုန်နှင့် ဆေးဝါးတက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်)တို့လည်း တည်ရှိသည်။
ယခုအခါ အလက ၈ ဟူ၍ အလယ်တန်း‌ေကျာင်း‌ေကျာင်း တိုးချဲ့ ဖွဲ့စည်းထားသည်။
စီးပွားရေး
အဓိကထွက်ကုန်မရှိပါ။ မြို့နယ်အတွင်း ကုမ္ပဏီလုပ်ငန်း၊ ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်း၊ အရောင်းအဝယ်လုပ်ငန်းနှင့် အစိုးရဝန်ထမ်းအဖြစ် လုပ်ကိုင်ကြသည်။ မြောက်ဥက္ကလာပမြို့နယ်သည် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ကောင်းမွန်သော မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်။ စက်မှုဇုန်များအဖြစ် မြောက်ဥက္ကလာပစက်မှုဇုန်နှင့် ရွှေပေါက်ကံစက်မှုဇုန်တို့ တည်ရှိသည်။ အိမ်တွင်းစက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းအဖြစ် ၈၄ ခုရှိသည်။ ဈေးများအဖြစ် ၂ ဈေး၊ ရတနာသိင်္ဂီဈေး၊ ခ ဈေး၊ က ဈေး၊ မေဓာဝီ ဈေး၊ ဃ ဈေး၊ မြနန္ဒာ ဈေး၊ ဌ ဈေး၊ ကျောက်ရေတွင်းဈေး၊ ရွှေပေါက်ကံမြို့သစ်ဈေးနှင့် ဝေဘာဂီ ဈေးတို့ တည်ရှိသည်။ အစိုးရနှင့် ပုဂ္ဂလိကဘဏ်ပေါင်း ၁၀ ခုရှိသည်။ စတိုးဆိုင်နှင့် အရောင်းဆိုင်ပေါင်း ၆၇၁ ခုရှိပြီး ၂၈၃ ခုမှာ လက်ဖက်ရည်ဆိုင်ဖြစ်သည်။ GDP မှာ ၂၀၁၆-၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် စုစုပေါင်းအဖြစ် ကျပ်သန်းပေါင်း ၆၇၅၃၁၂ ရှိသည်။ အလုပ်လုပ်ကိုင်နိုင်သူလူဦးရေမှာ ၂၃၉၆၄၂ ဦးဖြစ်သည်။
ကျန်းမာရေး
အစိုးရနှင့် ပုဂ္ဂလိကဆေးရုံပေါင်း ၈ ခုရှိပြီး ကုတင်အရေအတွက် ၁၂၂၈ ခုရှိသည်။ ဆေးပေးခန်းပေါင်း ၄ ခုရှိသည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် စာရင်းများအရ ရောဂါဖြစ်ပွားသူ ၄၁၃ ယောက်ရှိပြီး တီဘီရောဖြစ်ပွားမှုမှာ ၂၈၀ ရှိသည်။ မွေးသေနှုန်း ၁၃.၃၁ % ရှိသည်။
ထင်ရှားသော အဆောက်အဦးများ
မြောက်‌ဥက္ကလာပမြို့နယ်ရှိ အောက်ဖော်ပြပါအဆောက်အဦးများကို ရန်ကုန်မြို့ရှိ ရှေးဟောင်းအမွေအနှစ်အဖြစ် ထိန်းသိမ်းထားသည်။
တံခွန်တိုင်ရွာ၊ ဦးပိတ္ထုတ်ရွာမ
တံခွန်တိုင်ရွာ၊ ဦးပိတ္ထုတ်ရွာမ
ကျောက်အိုက်ရွာ၊ ဗန်းမော်မြို့နယ်
ကျောက်အိုက်ရွာ(Kyaukaik)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ ဗန်းမော်မြို့နယ်၊ နောင်မိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၉၀၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နောင်မိုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၀၇ ဦး၊ မ ၉၇၃ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၉၈၀ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဗန်းမော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဂေလ်ဂါမက်ရှ် ၏ မော်ကွန်း
ဂေလ်ဂါမက်ရှက်၏ မော်ကွန်း သည် ရှေးခေတ် မက်ဆိုပိုတေးမီးယား မှ မော်ကွန်းကဗျာ တစ်ပုဒ် ဖြစ်ပြီး ထင်ရှားသော စာပေများတွင် အစောဆုံး ကြွင်းကျန်ရစ်သော စာပေ အဖြစ်နှင့် ပိရမစ်မှစာများပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် အစောဆုံး ကြွင်းကျန်ရစ်သော ဘာသာရေးကျမ်းစာ များအဖြစ် သတ်မှတ် ကြသည်။ ဂေလ်ဂါမက်ရှ်၏ စာပေသမိုင်းသည် တတိယမြောက် အူရ်မင်းဆက်ခေတ် (ဘီစီ ၂၁၀၀) မှ အူရွတ်၏ ဘုရင် ဖြစ်သော ဘေလ်ဂါမက်ရှ် (ဆူမာရီးယန်းဘာသာဖြင့် ဂေဂါလ်မက်ရှ်) ၏ အကြောင်းကို ရေးဖွဲ့ထားသော ဆူမာရီးယန်း ကဗျာ ၅ ပုဒ်ဖြင့် စတင်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ သီးခြားဖြစ်သော ဇာတ်လမ်းများကို အကေဒီယန် ဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော ပေါင်းစပ် မော်ကွန်းဇာတ်လမ်းကို ဖွဲ့တည်ရန် ရင်းမြစ် အဖြစ် နောင်တွင် အသုံးချကြသည်။ ထိုသို့ ပေါင်းစပ်ထားသော မော်ကွန်းဇာတ်လမ်း၏ ပထမဆုံး ကြွင်းကျန်ရစ်သောမူ အား "ဘေဘီလုံခေတ်ဟောင်း" မူ ဟု သိရှိကြပြီး ဘီစီ ၁၈ ရာစု တွင် ရေးသားခဲ့ခြင်း ဖြစ်ကာ သူ၏ ခေါင်းစဉ်စာသားပေါ် မူတည်၍ ရှူးတာ အယ်လီ ရှားရီ ("အခြားဘုရင်များထက် သာလွန်သူ") ဟု ခေါင်းစဉ်တပ်ကြသည်။ ထိုမူတွင် ရွှံ့ ချပ်ပြား အနည်းငယ်သာ ကြွင်းကျန်ရစ်သည်။ နောက်ပိုင်းမူကွဲ ဖြစ်သော ၁၃ ရာစု ဘီစီ နှင့် ၁၀ ရာစု ဘီစီ အတွင်း ရေးသားခဲ့ပြီး စင်း-လဲကီ-အူနင်နီ ပေါင်းစပ်ခဲ့သော ဘေဘီလုံစံနှုန်းမူ ဖြစ်သည့်မူတွင်မူ ရှား နက်ဘာ အိုင်မူရူး ("ချောက်ကမ်းပါး အနက်ကို မြင်သူ" ခေတ်စကားဖြင့် "မသိနိုင်သော အရာများကို မြင်သူ") ဟု ခေါင်းစဉ်တပ်ထားသည်။ ရွှံ့ချပ် ၁၂ ချပ်ရှိသော ထူမူတွင် သုံးပုံနှစ်ပုံခန့်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။  အကောင်းဆုံး ထုတ်လုပ်သော မူ အဖြစ် ရှာဖွေ တွေ့ရှိခဲ့သည်မှာ ဘီစီ ၇ ရာစု အဆီးရီးယားဘုရင် အက်ရှာဘာနီပေါလ် ၏ စာကြည့်တိုက် အပျက်အစီးများမှ ဖြစ်သည်။
ဇာတ်လမ်း၏ ပထမတစ်ဝက်တွင် အူရွတ်၏ ဘုရင် ဂေလ်ဂါမက်ရှ်အား အူရွတ်ရှိ ပြည်သူများကို ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်းမှ ရပ်တန့်စေရန် အတွက် နတ်ဘုရားများက ဖန်တီးထားသော လူရိုင်း အန်ကီဒူး အကြောင်းဖြင့် စတင်ဆွေးနွေး တင်ပြထားသည်။ အန်ကီဒူးအား ပြည့်တန်ဆာမတစ်ဦးနှင့် လိင်ဆက်ဆံစေကာ လူဇာတ်သွင်းပြီးနောက် သူသည် အူရွတ်သို့ သွားရောက်ကာ ဂေလ်ဂါမက်ရှ်အား ခွန်အားစမ်းသပ်ရန် စိန်ခေါ်ခဲ့သည်။ ထိုပြိုင်ပွဲတွင် ဂေလ်ဂါမက်ရှ် အနိုင်ရခဲ့သည်။ မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ သူတို့နှစ်ဦးသည် သူငယ်ချင်းဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ သူတို့သည် ဒဏ္ဍာရီဆန်သော စီဒါသစ်တောသို့ ခြောက်ရက်တာ ခရီးရှည် အတူတူ ထွက်ခဲ့ကြပြီး ထိုနေရာတွင် အစောင့်အရှောက် အဖြစ်နေထိုင်သော ကြောက်မက်ဖွယ် ဟမ်ဘာဘာကို သတ်ရန် နှင့် မြင့်မြတ်သော စီဒါသစ်ပင်များကို ခုတ်လှဲရန် အတွက် ဖြစ်သည်။ နတ်ဘုရားမ အစ်ရှတာသည် သူမအား နှောင့်ယှက်သောကြောင့် ဂေလ်ဂါမက်ရှ် ကိုအပြစ်ပေးရန် ကောင်းကင်ဘုံ ၏ နွားသိုးကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ဂေလ်ဂါမက်ရှ်နှင့် အန်ကီဒူး တို့က ကောင်းကင်ဘုံ ၏ နွားသိုး ကို သတ်ခဲ့ပြီးသည့်နောက် နတ်ဘုရားများက အန်ကီဒူးအား သေဒဏ်ချမှတ်၍ သတ်ပစ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။
ရက္ခိုင့်တပ်တော်
ရက္ခိုင့်တပ်တော် (Arakan Army; အတိုကောက် AA) သည် ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဧပြီ ၁၀ ရက်နေ့တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သော ရခိုင်လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရက္ခိုင့်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်၏ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းဖြစ်ပြီး ဗိုလ်ချုပ် ထွန်းမြတ်နိုင်မှ ဦးစီးသည်။ ရက္ခိုင့်တပ်တော်၏ အဓိက ခေါင်းဆောင်လေးဦးမှာ ဗိုလ်ချုပ် ထွန်းမြတ်နိုင် ဗိုလ်မှူးချုပ် ဒေါက်တာညိုထွန်းအောင် ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်ဟန် နှင့်ရက္ခိုင့်တပ်‌‌တော်ပြန်ကြားရေးတာဝန်ခံ ခိုင်သုခ တို့ ဖြစ်သည်။
ဂေလ်ဂါမက်ရှ် ၏ မော်ကွန်း
ဇာတ်လမ်း၏ ဒုတိယတစ်ဝက်တွင် အန်ကီဒူး ၏သေဆုံးမှုကြောင့် စိတ်ဓာတ်ကျဆင်းနေသော ဂေလ်ဂါမက်ရှ် သည် ထာဝရအသက်၏ လျှို့ဝှက်ချက်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိရန် ရှည်လျားပြီး အန္တရာယ်များသော ခရီးကို လျှောက်လှမ်းခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် သူသည် "သင်ရှာနေသည့် ဘဝအား သင်ဘယ်တော့မှ ရှာမတွေ့နိုင်တော့ကြောင်း။ အကြောင်းမှာ ဘုရားတို့သည် လူကို ဖန်ဆင်းသောအခါ သေခြင်းတရားကို သူ၏ ရှယ်ယာ အဖြစ် ရယူထားပြီး ဘဝကို သူတို့၏ လက်ထဲတွင် ဆုပ်ကိုင်ထားသည်" ဆိုသည့် အကြောင်းကို သိရှိခဲ့သည်။  မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ၊ သူ၏ကြီးမားသော အဆောက်အဦး စီမံကိန်းများကြောင့် လည်းကောင်း၊ စီဒူရီ၏ အကြံပေးချက်နှင့် ပတ်သက်သော သူ၏ မှတ်တမ်းနှင့် မသေနိုင်သောလူသား အုနပ်ပစ်ရှ်တင်က သူ့ကို ပြောပြခဲ့သော မဟာ ရေလွှမ်းမိုးမှုကြီး အကြောင်းတို့ကြောင့် ဂေလ်ဂါမက်ရှ် ၏ကျော်ကြားမှုသည် သူသေဆုံးပြီးနောက် အထိ ကျန်ရစ်ခဲ့ပြီး ဂေလ်ဂါမက်ရှ် ၏ ဇာတ်လမ်းကို စိတ်ဝင်စားမှုများ တိုးပွားလာခဲ့ကာ ဘာသာစကား များစွာသို့ ပြန်ဆိုခဲ့ပြီး လူကြိုက်များသော စိတ်ကူးယဉ်ဝတ္တုများတွင် ထည့်သွင်း ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။
ရက္ခိုင့်တပ်တော်
၂၀၁၉ ဇန်နဝါရီ ၄ ရက်နေ့တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းရှိ ရဲကင်းစခန်းလေးခုကို ရက္ခိုင့်တပ်တော် AA က တစ်ပြိုင်နက် တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရက ရက္ခိုင့်တပ်တော်ကို အကြမ်းဖက်အဖွဲ့အစည်းအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၁ မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် အာဏာသိမ်း စစ်ကောင်စီမှ ရက္ခိုင့်တပ်တော် AA အား အကြမ်းဖက်အုပ်စုမှ ကြေညာထားခြင်းမှ ပြန်လည် ရုပ်သိမ်းလိုက်သည်။
ဂေလ်ဂါမက်ရှ် ၏ မော်ကွန်း
ထိုဇာတ်လမ်းသည် သူရဲကောင်းဇာတ်လမ်းများ၏ ထုံးစံ အဖြစ် အုတ်မြစ်ချပေးခဲ့သော လက်ရာတစ်ခုဟု သတ်မှတ်ခဲ့ကြပြီး ဂေလ်ဂါမက်ရှ်သည် နောက်ပိုင်းတွင် ထွက်ပေါ်လာသော ဟာကျူလီ ကဲ့သို့သော သူရဲကောင်းများ အတွက် နမူနာပုံစံ ဖြစ်ခဲ့ပြီး ဇာတ်လမ်းကိုယ်တိုင်ကပင် ဟိုးမား၏ မော်ကွန်းဇာတ်လမ်းများ အထိ လွှမ်းမိုးမှု ရှိခဲ့သည်။
ရက္ခိုင့်တပ်တော်
သမိုင်း
၁၉၉၇ ခုနှစ်က ရခိုင်တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားလူငယ်များနှင့် လူလတ်ပိုင်းများ၏ စုစည်းလှုပ်ရှားမှုမှ ရက္ခိုင့် တပ်တော် ပေါ်ပေါက်လာရန် အစပြုခဲ့သည်။
၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင်နှင့် KIA ဗိုလ်ချုပ်ဂွမ်မော်တို့ လိုင်ဇာတွင် တွေ့ဆုံခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်လူငယ်များကို KIA မှ စစ်သင်တန်းများ ပေးခဲ့သည်။ ရက္ခိုင့်တပ်တော် ကို ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ကချင်ပြည်နယ် KIO/ KIA ဌာနချုပ် ရှိရာ လိုင်ဇာတွင် ရခိုင်လူငယ် ၂၆ ဦးဖြင့် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
တိုက်ပွဲများ
ရက္ခိုင့်တပ်တော်သည် ၂၀၁၅ ခုနှစ်မှ စတင်ကာ ပလက်ဝမြို့နယ်ဘက်မှ တဆင့် ရခိုင်ပြည်နယ်သို့ ထိုးဖောက် ဝင်ရောက်ရန် ကြိုးစားလာခဲ့ပြီးနောက် တပ်မတော်နှင့် ရင်ဆိုင်တိုက်ပွဲများ မကြာခဏ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ရသေ့တောင်၊ ကျောက်တော်၊ မြောက်ဦး၊ ဘူးသီးတောင် စသောမြို့နယ်များအထိ နယ်မြေချဲ့ထွင်လာခဲ့ပြီးနောက် တပ်မတော်နှင့် AA တို့ တိုက်ပွဲ အပြင်းအထန် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ၂၀၁၅ မှစတင်ကာ တပ်မတော်နှင့်အကြိမ် ၁၀၀ ကျော် တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
၂၀၁၈ ဒီဇင်ဘာလအတွင်း တပ်မတော်မှ ရှမ်းပြည်နယ် နှင့် ကချင်ပြည်နယ် တို့ကို ၄ လ စစ်ကြောင်း ရပ်နားလိုက်သော်လည်း ရခိုင်ပြည်နယ် မပါဝင်ခဲ့ပေ။
၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့ နံနက်ပိုင်းတွင် AA တပ်ဖွဲ့ဝင်များက ဘူးသီးတောင်နှင့် မောင်တောမြို့နယ်များရှိ နယ်ခြားစောင့်စခန်း (၄) ကို ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်ပြီးနောက် တပ်မတော်နှင့် AA တို့အကြား တိုက်ပွဲများ ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့ပြီး အရပ်သားများ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရမှုနှင့် သေဆုံးမှုများလည်း ရှိခဲ့သည်။
၂၀၂၀ ခုနှစ်အတွင်းတွင် အစိုးရတပ်မတော်နှင့် AA တပ်ဖွဲ့တို့အကြား ရင်ဆိုင်တိုက်ပွဲများသည် ချင်းပြည်နယ် ပလက်ဝ၊ ရခိုင်ပြည်နယ် ဘူးသီးတောင်၊ မောင်တော၊ ရသေ့တောင်၊ စစ်တွေ၊ ကျောက်တော်၊ မြောက်ဦး၊ မင်းပြား၊ မြေပုံ၊ အမ်းနှင့် ရမ်းဗြဲမြို့နယ်များထိ ကူးစပ် ကျယ်ပြန့်လာခဲ့ပြီး ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်း အရပ်သားထိခိုက်ဒဏ်ရာရမှုနှင့် လူဦးရေသိန်းနှင့်ချီကာ နေရပ်စွန့်ခွာ စစ်ဘေးသင့်ပြည်သူများ ဖြစ်လာခဲ့ရသည်။
ရက္ခိုင့် အိပ်မက် ၂၀၂၀
ရက္ခိုင့်အိပ်မက် ၂၀၂၀ သည် ရခိုင်လူထုတစ်ရပ်လုံး ချိတ်ဆက်ပြီး ရခိုင်လူထုလှုပ်ရှားမှုတစ်ရပ်ကို ၂၀၂၀ တွင် စတင်ရန် ရည်မှန်းချက်ဖြစ်သည်။
အရပ်သား ထိခိုက်ဒဏ်ရာ ရရှိမှုများ
(၂၁) ရက်၊ ဧပြီ လ၊ ၂၀၂၀ ခုနှစ် - အမ်း မြို့နယ်မှ စစ်တွေ မြို့နယ်သို့ ပုဂ္ဂလိက ကုမ္ပဏီ တစ်ခုပိုင် ပိုးသတ်ဆေး ပစ္စည်းများ တင်ဆောင် မောင်းနှင်လာသည့် ယာဉ်ကို မင်းပြား မြို့နယ်၊ ဖားပြို ကျေးရွာ အနီးတွင် AA က လက်နက်ငယ်များနှင့် ပစ်ခတ်သဖြင့် ထိုယာဉ်မောင်း သေဆုံးခဲ့ကြောင်း တပ်မတော်က သတင်း ထုတ်ပြန်သည်။
(၂၂) ရက်၊ ဧပြီ လ၊ ၂၀၂၀ ခုနှစ် - AAနှင့် တပ်မတော်တို့ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားသဖြင့် ပလက်ဝ မြို့နယ်၊ မြန်မာ့ စီးပွားရေးဘဏ် အနီးသို့ လက်နက်ကြီး ကျည် ကျရောက် ပေါက်ကွဲသဖြင့် ထိုဘဏ် အနောက်ဘက်ရှိ သရက်ပင်တွင် သရက်သီး ခူးစားနေသည့် ထိုဘဏ်ဝန်ထမ်းတစ်ယောက်၏ မိသားစုဝင် အမျိုးသမီး တစ်ဦး၊ လေးနှစ်အရွယ် မိန်းကလေး တစ်ဦးနှင့် ကိုးနှစ်အရွယ် ယောက်ျားလေး တစ်ဦးတို့ သေဆုံးကြောင်း ရခိုင် တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်များ အစည်းအရုံး (R. E. C)က ထုတ်ပြန်သည်။
တိုင်လူမျိုး
တိုင်လူမျိုးသည် တိုင်ဘာသာစကားပြောသောဘာသာစကားကား မပြောသောလူမျိုးကွဲများအပါအ ၀ င်ဘုံ ဘာသာစကားပြောသောဘာသာစကား ပြောသူများ၏လူမျိုးနွယ်စုများကိုရည်ညွှန်းသည်။ တိုင်မျိုးရိုးနွယ်များသည် ကမ္ဘာတစ်ဝန်း၌ ၉၃သန်းခန့်ရှိပြီး တိုင်းရင်းသားအုပ်စုများ ဖြစ်ခြင်း ဒိုင်, ထိုင်းလူမျိုး, ISAN, Tai Yai, လာအို, Ahom နှင့် မြောက်ပိုင်းထိုင်းလူမျိုး
တရုတ်အနောက်တောင်ပိုင်းတိုင်အုပ်စုများနှင့်အမည်များ
ကဏ္ဍ:Pages using deprecated image syntax
ကိုင်းငူရွာ၊ ထွတ်ပလွတ်
ကိုင်းငူရွာ၊ ထွတ်ပလွတ်
သာယာဌေး
သာယာဌေး
ဆယ်ကြီးရွာ၊ ပုလဲမြို့နယ်
ဆယ်ကြီးရွာ (Segyi)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ စစ်ရင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၄၂၃၂ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပုလဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆီဆုံကုန်းရွာ၊ ဆုံလဲ
ဆီဆုံကုန်းရွာ၊ ဆုံလဲ
စဝ်ထွန်းမှတ်ဝင်း၊ ဦး
စဝ်ထွန်းမှတ်ဝင်း၊ ဦး(၁၉၂၅-၂၀၁၀)
ကန်တော့ခံ သက်ကြီးစာပေပညာရှင် ဆရာကြီး ဦးစဝ်ထွန်းမှတ်ဝင်း (အရှင်ဝဏ္ဏဓဇသီရိ)ကို ဦးဂေါ်ရာ (ခေါ်)စဝ်စံလှိုင်၊ ဒေါ်နန်းဌေး(ခေါ်) ဒေါ်ဌေးဌေးတို့က ညောင်ရွှေမြို့နယ် မိုင်းသောက်မြို့၌ ၁၉၂၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။
ဆရာကြီး ဦးစဝ်ထွန်းမှတ်ဝင်းသည် ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲအောင်မြင်သည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ဝိဇ္ဇာ(ဂုဏ်ထူး) ဘွဲ့နှင့် ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ မဟာဝိဇ္ဇာ (ဂုဏ်ထူး)ဘွဲ့ကို ရရှိသည်။ ၁၉၅၉-၆၀ပြည့်နှစ်တွင် အောက်စဖို့ဒ်တက္ကသိုလ်မှ မဟာဝိဇ္ဇာ (ဂုဏ်ထူး) ဘွဲ့နှင့် ၁၉၆၁-၆၂ ခုနှစ်တွင် ဟားဗတ်ဒစ်ဗင်းနီတီတက္ကသိုလ်မှ အထက်တန်းသုတေသနပညာရှင်ဘွဲ့ကို ရရှိသည်။
ဆရာကြီး ဦးစဝ်ထွန်းမှတ်ဝင်းသည် နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းအဖြစ်နည်းပြဆရာ၊ ကထိက၊ ဌာနမှူး၊ သုတေသနဌာနမှူး၊ ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူး၊ ညွှန်ကြားရေးမှူး တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ကာ ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် အငြိမ်းစားယူသည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန အကြံပေးပညာရှင်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ် မဟာဌာနမှူး အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် မြန်မာသမိုင်းအဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်လည်းကောင်းဆောင်ရွက်သည်။
ဆရာကြီး ဦးစဝ်ထွန်းမှတ်ဝင်းသည် ဘာသာရေးကျမ်းစာအုပ် ၁၅ အုပ်ကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့်လည်းကောင်း၊ အခြားကျမ်းနှင့်သမိုင်းစာအုပ် ၁၅ အုပ်ကို မြန်မာဘာသာဖြင့်လည်းကောင်း ရေးသားပြုစုခဲ့သော စာပေပညာရှင်ကြီးဖြစ်သည်။ ဓမ္မစကြာမြို့တော်ကြီးနှင့်တရားဦး စာအုပ်ဖြင့် တက္ကသိုလ် အနုပညာ ပထမဆုရရှိသည်။ ၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသား စာပေဆု သုတပဒေသာဆု (ဒုတိယ)ကို သုတေသနပြုစု နည်းအမျိုးမျိုး စာအုပ်ဖြင့် ချီးမြှင့် ခြင်းခံရသည်။
ကန်တော့ခံသက်ကြီးစာပေပညာရှင် ဦးစဝ်ထွန်း မှတ်ဝင်းသည် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် ဧပြီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီး ဒေါ်ဌေးဌေး (အိမ်တွင်းမှုသိပ္ပံဌာန ဌာနမှူး-ငြိမ်း၊ ပညာရေးတက္ကသိုလ်)၊ သားနှစ်ဦးနှင့်မြေးနှစ်ဦးတို့ ကျန်ရစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ပိန်းချောင်းရွာ၊ ဦးပိတ္ထုတ်ရွာမ
ပိန်းချောင်းရွာ၊ ဦးပိတ္ထုတ်ရွာမ
ချစ်ရမ္မက်
ချစ်ရမ္မက် တေးစီးရီး ကို ပလေးဘွိုင်း တီးဝိုင်းနှင့် တီးခတ်ပြီး တိုနီ(လင်း) က အသံဖမ်းယူခဲ့သည်။ စပယ်ဦး တေးသံသွင်းက မူပိုင်ဖြစ်ပြီး ၁၉၈၂ ဂျူလိုင်တွင် ဖြန့်ချိခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာသီချင်းများ
အပ် ဦးပဲ့ထမ်း
အပ် ဦးပဲ့ထမ်း ဟူသည်မှာ မြန်မာစကားပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ရှင်းလင်းချက်
ချုပ်အပ်တစ်ချောင်းကိုပင် ဦးကတစ်ယောက် ပဲ့ကတစ်ယောက် ညီညီညွတ်ညွတ် ထမ်းသည်ဆိုသကဲ့သို့ အရာရာ၌ ညီညီညွတ်ညွတ် စုပေါင်းလုပ်ဆောင်သည်ကို ဆိုလိုသည်။ အခြားဆိုလိုရင်းတစ်ခုမှာ အပ်တစ်ချောင်းကိုပင် မိမိတစ်ဦးတည်းဆိုလျှင် မထမ်းဘဲ သူ ဦးက ထမ်းမှ ကိုယ် ပဲ့က ထမ်းနိုင်မည်ဆို၍ တွက်ကတ်သကဲ့သို့ အသေးအမွှားကိစ္စများကိုပင် အချင်းချင်း တွက်ကတ် ကြေးတိုက်သည်ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
ဆန့်ကျင်ဘက်အနက်ရှိသည့်အခြားစကားပုံ
ကတ်မည့်ကတ် အပ် ဦးပဲ့ထမ်း -နှင့် နှိုင်းယှဉ်။
နွားဘန်းကြီးရွာ၊ ရွာငံမြို့နယ်
နွားဘန်းကြီးရွာ (Nwarbangyi)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ရွာငံမြို့နယ်၊ နွားဘန်းကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၈၅၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နွားဘန်းကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၅၈ ဦး၊ မ ၁၆၄၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၂၀၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရွာငံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အင်းအမျိုးသား ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ပါတီ
အင်းအမျိုးသား ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ပါတီ (Inn National Development Party, INDP) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရှမ်းပြည်နယ်၊ ညောင်ရွှေမြို့အခြေစိုက် အင်းသားနိုင်ငံရေးပါတီ တစ်ခု ဖြစ်သည်။၂၀၁၀ခုနှစ် ဇွန်လ ၁ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံရေးပါတီတစ်ခုအဖြစ် မှတ်ပုံတင်ကာ တရားဝင်ရပ်တည်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၃ခုနှစ် မတ်လ၂၄ရက်နေ့မှစ၍ နိုင်ငံရေးပါတီအဖြစ် မှတ်ပုံတင်ထားခြင်းမှ ပယ်ဖျက်၍ ပါတီအား ဖျက်သိမ်းသည်။
သမိုင်းကြောင်း
ပါတီကို ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဧပြီ ၂၉ ရက်တွင် တည်ထောင်ခွင့်လျှောက်ထားခဲ့ပြီး ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့တွင် တည်ထောင်ခွင့် ခွင့်ပြုချက်ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ တွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး ပြည်သူ့လွှတ်တော်တွင် ညောင်ရွှေမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်ဖြင့် အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ ရှမ်းပြည်နယ် လွှတ်တော်တွင်လည်း ညောင်ရွှေမြို့နယ်မှ နှစ်နေရာ အနိုင်ရရှိခဲ့သလို တိုင်းရေးသားရေးရာဝန်ကြီးနေရာ ရရှိခဲ့သည်။ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၁၅ နှင့် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၂၀ တို့တွင် ရွေးကောက်ပွဲဝင်ပြိုင်ခဲ့သော်လည်း တစ်နေရာမှ အရွေးချယ်မခံရပေ။
ပါတီဖျက်သိမ်းခြင်း
၂၀၂၃ခုနှစ် မတ်လ ၂၁ ရက်တွင် အင်းအမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ က နိုင်ငံရေးပါတီအဖြစ် မှတ်ပုံတင်ထားခြင်းမှ ဖျက်သိမ်းပေးပါရန်  ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် ထံတင်ပြသည်။ ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က စီမံခန့်ခွဲရေးကော်မတီအစည်းအဝေး အမှတ်စဉ်(၂/၂၀၂၃) ဆုံးဖြတ်ချက်ဖြင့် ၂၀၂၃ခုနှစ် မတ် ၂၄ရက်တွင် အင်းအမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီအား နိုင်ငံရေးပါတီအဖြစ် မှတ်ပုံတင်ထားခြင်းမှ ပယ်ဖျက်၍ ပါတီကို ဖျက်သိမ်းသည်။
စံပြမြိုင်
စံပြမြိုင်
ပန်ခမ်းရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
ပန်ခမ်းရွာ (Panghkam)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်၊ စုံလောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၅၉၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စုံလောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၄၈၉ ဦး၊ မ ၃၀၈၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၅၇၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တောင်ရွာ၊ ဘဂုံးနား
တောင်ရွာ၊ ဘဂုံးနား
ဒွန်ရှမ်းဘာသာစကား
ဒွန်ရှမ်း( ခေါက်ရှမ်း သို့မဟုတ် ရှမ်းဖြူ) ဟုလည်းလူသိများသော ဗီယက်နမ် မြောက်ပိုင်း၊ လာအို နှင့် တရုတ်တို့တွင်နေထိုင်ကြပြီး တိုင်ဘာသာစကားများ ကို ပြောဆိုကြသည် ။
အဓိကပျံ့နှံ့နေထိုင်သည့်နေရာ
တရုတ်နိုင်ငံတွင် ရှမ်းဖြူ(ခေါက်ရှမ်းလူမျိုး) သည် လူဦးရေ ၄၀,၀၀၀ခန့်ရှိပြီး ယူနန်ပြည်နယ်၏အောက်ပါမြို့နယ်များတွင်တည်ရှိသည် (Gao 1999) ။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ
ချောင်းဖျားရွာ၊ ကြပ်ခလေး
ချောင်းဖျားရွာ၊ ကြပ်ခလေး
သဲကုန်း (၂)
သဲကုန်း (၂)
ထွန်းမြင့် (လင်းခေး)
ထွန်းမြင့် (လင်းခေး) (၁၉ဝ၃- ၁၉၇၆ )သည် သမိုင်းဝင် ပင်လုံစာချုပ် လက်မှတ်ရေးထိုးရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်များတွင် တစ်ဦး အပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ဦးထွန်းမြင့်သည် မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေး ရပြီးနောက် ပထမ ဖွဲ့စည်း အုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံ ဥပဒေ ရေးဆွဲရေးတွင် ပြည်နယ် ခေါင်းဆောင် တဦးအဖြစ် ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ တိုင်ပြည်ပြု လွှတ်တော် (ပါလီမန်စနစ်) တွင် ရှမ်းပြည်နယ်မှ ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ယင်းအပြင် ရှမ်းပြည်နယ် ဥက္ကဋ္ဌ၊ စက်မှုလက်မှု ဝန်ကြီး၊ သတ္တုတွင်းဌာန ဝန်ကြီး၊ ပြည်ထောင်စုဘဏ် ဒါရိုက်တာ အဖွဲ့ဝင် လူကြီး တဦးအဖြစ် ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ သမဝါယမ လုပ်ငန်းများတွင်၎င်း၊ တိုင်းရင်းသား စည်းလုံးညီညွတ်ရေးတွင်၎င်း စိတ်ရောကိုယ်ပါ ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သော သီရိပျံချီဘွဲ့ရ နိုင်ငံတော်ကောင်စီဝင် တစ်ဦးဖြစ်ပြီး နိုင်ငံတာဝန်များ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ငယ်ဘဝ
(လင်းခေး) ဦးထွန်းမြင့်ကို ၁၉ဝ၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် အဘ ဦးကျော်စိန်၊ အမိ ဒေါ်စောလုံ တို့မှ ရှမ်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်း မောက်မယ်မြို့နယ်၌ မွေးဖွားသည်။
ဗာဂျီးနီးယားဆေး
ဦးထွန်းမြင့်သည် ပထမဆုံး ဗာဂျီးနီးယားဆေး ကိုယ်ပိုင် စိုက်ပျိုးပြီး ပေါင်းတင်ခြင်း လုပ်ငန်းကို မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဦးစွာ တီထွင် လုပ်ကိုင်ခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး တဦး ဖြစ်သည်။ တီထွင်သည့် အလျောက်လည်း အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ဘလူးဘင် ဆေးတံ သောက်ဆေး ထုတ်လုပ် ရောင်းချပြီး ယင်းလုပ်ငန်းများကို ဆေးလုပ်ငန်း သမဝါယမ အသင်းအား ဖွဲ့စည်း လုပ်ကိုင်စေရန် လွှဲပြောင်း ပေးခဲ့သည်။
နိုင်ငံတာဝန်များထမ်းဆောင်ခဲ့ပုံ
ဦးထွန်းမြင့်သည် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများတွင်သာ မကဘဲ၊ လူမှုရေး ကိစ္စရပ်များတွင်လည်း စာမတတ်သူ ပပျောက်ရေး အတွက် သက်ကြီး သင်တန်း ဖွင့်လှစ်ပေးခြင်း၊ ၁၉၄၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၈ ခုနှစ်အတွင်း မောက်မယ်နယ် ကျေးရွာများတွင် ပြည်သူ့ ကောင်စီနှင့် အုပ်ချုပ်မှု စနစ်များကို တီထွင် ဖွဲ့စည်းပေးခြင်း၊ လုပ်ငန်းများဖြင့် ဖွဲ့စည်း အုပ်ချုပ် စေခဲ့သည်။ ဂျပန်ခေတ်တွင် အာရှ လူငယ် ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်ပြီး ပြည်သူ့ လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ် (ရပလ) ဒုဥက္ကဋ္ဌနှင့် ရပလ၏ တာဝန် ပေးချက်အရ ပင်လုံစာချုပ်ကို ဖြစ်မြောက်အောင် ဦးစီးဆောင်ရွက် လက်မှတ်ထိုးခဲ့သူ ပုဂ္ဂိုလ်များတွင် တဦးအပါဝင် ဖြစ်ခဲ့သည်။
ဦးထွန်းမြင့်သည် မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေး ရပြီးနောက် ပထမ ဖွဲ့စည်း အုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံ ဥပဒေ ရေးဆွဲရေးတွင် ပြည်နယ် ခေါင်းဆောင် တဦးအဖြစ် ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ တိုင်ပြည်ပြု လွှတ်တော် (ပါလီမန်စနစ်) တွင် ရှမ်းပြည်နယ်မှ ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ယင်းအပြင် ရှမ်းပြည်နယ် ဥက္ကဋ္ဌ၊ စက်မှုလက်မှု ဝန်ကြီး၊ သတ္တုတွင်းဌာန ဝန်ကြီး၊ ပြည်ထောင်စုဘဏ် ဒါရိုက်တာ အဖွဲ့ဝင် လူကြီး တဦးအဖြစ် ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဦးမြနှင့် သားများ ကုမ္ပဏီ၏ လင်ကွန်းဆေးတံ သောက်ဆေး လုပ်ငန်း ကျွမ်းကျင်မှု အကြံပေး ပုဂ္ဂိုလ် အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ရှမ်းပြည်နယ် လင်းခေး သမဝါယမ ဆေးလုပ်ငန်း အသင်း၏ အကြံပေး တာဝန်ခံ အဖြစ် လည်းကောင်း ဆောင်ရွက် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
ဦးထွန်းမြင့်သည် လူမှုရေး၊ နိုင်ငံရေး၊ စီပွားရေး အုပ်ချုပ်ရေး စသော ကိစ္စရပ်များတွင်လည်း အရေးအသား ကောင်းသူတဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဗာဂျီနီယားဆေး ပေါင်းတင်ခြင်း ပညာရပ်နှင့် စပ်လျဉ်းသည့် စာစောင်ကို ဦးစီး ထုတ်ဝေ ပေးခဲ့ဖြင့်လည်း သီရိပျံချီဘွဲ့ ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရသည်။
ကုန်းပေါ်ရောက်မှ ရေမမွန်းစေနှင့်
ကုန်းပေါ်ရောက်မှ ရေမမွန်းစေနှင့် ဟူသည်မှာ မြန်မာစကားပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ထွန်းမြင့် (လင်းခေး)
နိုင်ငံတာဝန်များထမ်းဆောင်ခဲ့ပုံ
ဦးထွန်းမြင့်သည် တော်လှန်ရေး ကောင်စီ လက်ထက်တွင် ပထမ အကြိမ် ပါတီ ညီလာခံမှ ပါတီ လုပ်ငန်း စိစစ်ရေး ကော်မတီဝင် အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ဒုတိယအကြိမ် ပါတီ ညီလာခံတွင်လည်း ပါတီ လုပ်ငန်း စိစစ်ရေး ကော်မတီဝင် အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ဆက်လက် ထပ်မံ ရွေးချယ် တင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး ဖြစ်သည်။ ယင်းအပြင် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ ရေးဆွဲရေး ကော်မရှင်၊ အရေးပေါ် ပါတီ ညီလာခံနှင့် ဒုတိအကြိမ် ပါတီ ညီလာခံ ကျင်းပရေး ကော်မရှင်၊ ပြည်လုံးကျွတ် ဆန္ဒယူပွဲ ကျင်းပရေး ကော်မရှင် အဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးလည်း ဖြစ်သည်။
ထိုနောက် ဦးထွန်းမြင့်သည် ပထမအကြိမ် ပြည်သူ့ လွှတ်တော် ရွေးချယ် တင်မြှောက်ပွဲ ကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ပထမအကြိမ် ပြည်သူ့ လွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲတွင် လင်းခေးမြို့နယ် ပြည်သူ့ လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် အရွေးခံရသည်။ ယင်းနောက် ဗဟို နိုင်ငံတော် ကောင်စီဝင် အဖြစ် ရွေးချယ် တင်မြှောက်ခြင်း ခံရသည်။
စစ်ရင်ရွာ၊ ပုလဲမြို့နယ်
စစ်ရင်ရွာ (Sityin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ စစ်ရင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၄၂၃၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပုလဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မင်းတပ်မြို့
မင်းတပ်မြို့သည် ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်း ချင်းတောင်ခရိုင်၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သည်။ ၁၉၅၈ ခုနှစ်ကမှ ကန်ပက်လက်မြို့မှ မင်းတပ်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ကာ ခရိုင်ဝန်ရုံး စိုက်စေခဲ့သည်။ မြို့၏ အကျယ်အဝန်းမှာ ၂ စတုရန်းမိုင်ခန့်ရှိ၍ လူဦးရေ ၂,ဝဝဝ ကျော်ခန့် နေထိုင်သည်။ မင်းတပ်နယ်တွင် ရွာကြီး ၁၆ဝ ကျော်ရှိ၍ တိုက်နယ်ပေါင်း (၁၃)နယ်ရှိပြီးလျှင် လူဦးရေ ၃ဝ,ဝဝဝ ခန့်ရှိသည်။
လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး
မင်းတပ်မြို့မှ ချင်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ မိုင်ပေါင်း ၁၀ဝ ကျော် ကွာသော မတူပီမြို့သို့ ကားလမ်း တစ်ပိုင်းတစ်စ ဖောက်ထားသည်မှအပ၊ မင်းတပ်နယ်အတွင်း ရိုးရိုး ၆ ပေ လမ်းခေါ် လူသွားလမ်းအပြင် အခြားရေကြောင်းနှင့် လေကြောင်းခရီးလမ်း ဟူ၍မရှိချေ။ သို့သော် ပြည်မနှင့်အနီးဆုံးရွာဖြစ်သော ရေရှင်ရွာမှ (၁၀) မိုင်ဝေး၍၊ ကျောက်ထုလေယာဉ်ကွင်းသို့ မော်တော်ကားလမ်းပေါက်သည်။ ပခုက္ကူမြို့မှ (၈၂)မိုင် ကွာဝေး၍ ကားလမ်းဖြင့်ဆက်သွယ်ထားသည်။ ဤသို့ လမ်းပန်းအဆက်အသွယ် ခက်ခဲမှုကြောင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်မှုသည် မင်းတပ်မြို့မှလွဲ၍ အခြားနေရာများတွင် တိုးတက်နိုင်စွမ်း မရှိသေးချေ။
နောက်ခံသမိုင်း
ယခု မင်းတပ်မြို့ တည်ရာနေရာတွင် ရှေးမြန်မာမင်းများ လက်ထက်ဝယ် လူနေအိမ်ခြေ မရှိခဲ့ချေ။ မင်းတုန်းမင်းနှင့် သီပေါမင်းတို့ လက်ထက်တွင်မူ နယ်စွန်နယ်ဖျား ငြိမ်ဝပ်ပိပြား သာယာစိမ့်သောငှာ သက်ဆိုင်ရာ ဘုရင့်မြို့ဝန်များနှင့် ချင်းခေါင်းဆောင်တို့ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးရာနှင့် အခွန်ဘဏ္ဍာတော်များ ဆက်သရာ စခန်းမျှသာဖြစ်ခဲ့သည်။ သီပေါမင်းပါတော်မူပြီးနောက် တိုင်းပြည်မငြိမ်မသက်ဖြစ်နေစဉ် ချင်းလူမျိုးများသည် နယ်ချဲ့ အင်္ဂလိပ်တို့အား ပြည်မသို့ဆင်း၍တစ်ဖုံ၊ ချင်းတောင်အတွင်း၌ တစ်မျိုး၊ နည်းအမျိုးမျိုးတို့ဖြင့် အင်္ဂလိပ်တပ်များ သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် ဆုတ်ခွာရသည်အထိ တိုက်ပွဲများဆင်နွှဲခဲ့ကြ ၏။ သို့သော်လည်း နောက်ဆုံး ပြည်မကြီး တစ်ခုလုံးကို အင်္ဂလိပ်တို့ သိမ်းပိုက်သောအခါ အားမတန်၍ မာန်လျှော့ရသော ချင်းခေါင်းဆောင်များနှင့် အင်္ဂလိပ်တို့ စစ်ပြေငြိမ်းရာ ဒေသဖြစ်ခဲ့၏။ အင်္ဂလိပ်တို့ ချင်းတောင်ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ယခု မင်းတပ် တည်ရာနေရာတွင် အိမ်ခြေအနည်းငယ်ဖြင့် ရွာကလေးတည်ဟန်ရှိသည်။ အင်္ဂလိပ်ခေတ်တွင် မင်းတပ်သည် ပခုက္ကူတောင်တန်းခရိုင်ဝန် အပိုင် ပခုက္ကူပြည်နယ်လက်အောက်တွင် ရှိခဲ့သည်။ မင်းတပ်တွင် ရဲကင်းတပ်သားထားရှိ၍ ရဲသားများသာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် အင်္ဂလိပ်တို့ ပြန်ဝင်လာပြီးနောက် ကန်ပက်လက်၌ ချက်ချင်း နယ်ပိုင်ရုံးမစိုက်သေးဘဲ မင်းတပ်မြို့၌ပင် နယ်ပိုင်ရုံးစိုက်ခဲ့သည်။ ဤသည်မှစ၍ မင်းတပ်မြို့သည် နယ်ပိုင်ရုံးစိုက်ရာ မြို့ဖြစ်ခဲ့သည်။ တစ်ဖန် မြန်မာနိုင်ငံ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်၍ လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီး နောက်လည်း ဆက်လက်၍ မင်းတပ်မြို့တွင် နယ်ပိုင်ရုံးစိုက်စေခဲ့သည်။ ထိုအခါမှစ၍ လူနေအိမ်ခြေနှင့်တကွ လူဦးရေပါ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ၁၉၅၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လအတွင်း တောင်ပိုင်းချင်းတောင် ခရိုင်ဝန်ရုံးကို မင်းတပ်မြို့သို့ ရွှေ့ပြောင်းစေခဲ့သောကြောင့် ယခုအခါ မင်းတပ်မြို့သည် ခရိုင်ဝန်ရုံး စိုက်ရာမြို့ ဖြစ်နေပေပြီ။ မင်းတပ်မြို့သည် ယခုအခါ တောင်ပိုင်း ချင်းတောင်ခရိုင်၏ မြို့တော်ဖြစ်လာသည့်အလျောက် ခရိုင်ဝန်၊ ခရိုင်ရဲဝန်၊ ခရိုင်ဆရာဝန်၊ ခရိုင်ပညာဝန်၊ ခရိုင်အင်ဂျင်နီယာ စသည့် ဌာန အကြီးအကဲများ၏ ရုံးများရှိ၏။ ယခင် အင်္ဂလိပ်များ အုပ်စိုးစဉ်က မင်းတပ်နယ်တွင် မူလတန်းကျောင်း သုံး လေးကျောင်းမျှသာ ရှိခဲ့ရာ၊ ယခု အချိန်အခါတွင် မူလတန်းကျောင်း ၄၂ ကျောင်း၊ အလယ်တန်းကျောင်း သုံးကျောင်းနှင့် မင်းတပ်မြို့တွင် အထက်တန်း ကျောင်းတစ်ကျောင်း တိုးချဲ့ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့လေသည်။ ပြည်တော်သာစီမံကိန်းအရ စာသင်ကျောင်း အများအပြားနှင့် တံတားအများအပြားကိုလည်း ဆောက်လုပ်နိုင်ခဲ့သည့်အပြင်၊ မင်းတပ်မြို၌ အိုးအိမ်ပြန်လည် ထူထောင်ရေးအဖွဲ့မှ စံပြတိုက် အလုံး ၅ဝ ကိုလည်း ဆောက်လုပ်ထားရှိလေသည်။
မင်းတပ် အမည်တွင်ပုံ
မင်းတပ်ဟူသော အမည်၏ ဇာစ်မြစ်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဝိဝါဒကွဲလျက်ရှိသည်။ အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း မင်းတုန်းမင်းနှင့် သီပေါမင်းများလက်ထက်တွင် သက်ဆိုင်ရာ မြို့ဝန်များနှင့် ချင်းခေါင်းဆောင်များ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးရာနှင့် အခွန်ဘဏ္ဍာတော်များဆက်ရာ စခန်းအဖြစ် တည်ရှိခဲ့စဉ်က မြို့ဝန်များ ခေတ္တတည်းခိုရန် ဆောက်လုပ်ထားသော မင်းတဲကို အစွဲပြု၍ မင်းတဲစခန်းဟု ခေါ်ဝေါ်သည်။ ထို့ပြင် ဤစခန်းသို့ ဘုရင့်ကိုယ်စားလှယ်တော်ကြီးများ တက်လာသည်ကို အစွဲပြု၍ မင်းတက်စခန်းဟုလည်း ခေါ်သည်။ မြန်မာသံ 'တက်' ကို ယောသံ'တပ်' ဟု အသံထွက်သောကြောင့် ယောသံသို့ လိုက်၍ 'မင်းတက်' မှ 'မင်းတပ်' ဖြစ်လာသည်ဟု ဆိုကြသည်။
ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု
မြို့တွင် နေထိုင်သူတို့မှာ ချင်းလူမျိုးနှင့် မြန်မာလူမျိုးသာများ၍ အများအားဖြင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီများ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် မြို့နေလူဦးရေ ၄ ပုံ ၁ ပုံ ခန့်သည် ခရစ်ယာန် အယူဝါဒီများ ဖြစ်သည်။ မင်းတပ်မြို့တွင် မဟာဗောဓိကျောင်းတော်ကြီးနှင့် သကျမာရွှအောင် စေတီတော်တို့ရှိသည်။ ပြည်မမှာကဲ့သို့ပင် အခါကြီး ရက်ကြီးများတွင် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီတို့၏ ထုံးစံအတိုင်း ပွဲလမ်းသဘင်များ ခင်းကျင်းပူဇော်ကြသည်။ ချင်းပြည်နယ်ရှိ ချင်းလူမျိုးတို့၏ ဓလေ့ထုံးစံအတိုင်း တောင်ယာများ ရိတ်သိမ်း၍ ပြီးသောအခါ၊ မင်းတပ်နယ်ရှိ ချင်းလူမျိုးများသည်လည်း ပွဲလမ်းသဘင်များကျင်းပ၍ ပျော်မြူးကြသည်။ ပွဲလမ်း သဘင်ကျင်းပသောအခါ မောင်းများနှင့် ဝါးပြွေများကို တီးမှုတ်၍ ဝိုင်းဖွဲ့ကာ တပျော်တပါး ကပွဲများဆင်ယင်ကျင်းပကြသည်။ ထို့ပြင် မင်းတပ်မြို့တွင် ဗရင်ဂျီဘုရားရှိခိုးကျောင်းလည်းရှိသည်။
မြေမျက်နှာသွင်ပြင်နှင့် ရာသီဥတု
မင်းတပ်မြို့သည် ပခုက္ကူခရိုင် ဆောမြို့နယ်အတွင်းရှိ ကျောက်ထု လေယာဉ်ကွင်း၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၁၈ မိုင် ၄ ဖာလုံကွာဝေး၍ အမြင့်ပေ ၄,၆ဝဝ ကျော်ခန့်ရှိ ကုန်းမြင့်လွင်ပြင်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ မင်းတပ်မြို့သည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်ကဲ့သို့ ကုန်းမြေမြင့်တွင် တည်ရှိသဖြင့် ရာသီဥတုလည်း အလွန်ကောင်းမွန် သာယာလှပေသည်။ မင်းတပ်မြို့၏ တောင်ဘက်မိုင် ၃ဝ ခန့်အကွာတွင် ပေ ၁ဝ,ဝဝဝ ကျော် မြင့်မားသော ခေါနူးစုမ်(သုမ်)ခေါ် ဝိတိုရိယခေါ် နတ်မတောင်ကြီးသည် မားမားမတ်မတ် တည်ရှိသည်။ ထို့ပြင် မင်းတပ်မြို့နှင့် မလှမ်းမကမ်းဒေသများတွင်လည်း တောင်နှာမောင်း၊ တောင်တန်း၊ တောင်ထွတ်များ အစီအရီတည်ရှိနေသောကြောင့် တစ်မျိုးပင်သာယာ၏။ ဆောင်းရာသီများ၌ တောင်စွယ်တောင်တန်းများမှ မြူခိုးများ လေပင့်ရာသို့ တလိမ့်လိမ့်လိုက်ပါနေသည်ကိုလည်းကောင်း၊ ရာသီအလိုက် ပန်းဝတ်ရည်များကို သောက်သုံးနေကြသော ကျေးငှက်သာရကာတို့ဖြင့် သောသောညံလျက် ပင်လုံးညွှတ်အောင် ဖူးပွင့်နေကြသော ချယ်ရီပင်များ သည်လည်းကောင်း၊ မြင်သူတို့အဖို့ ရှုမငြီးနိုင်စရာဖြစ်လေသည်။
စီးပွားရေး
ချင်းလူထုမှာလည်း များသောအားဖြင့် မိရိုးဖလာအတိုင်း တောင်ယာစပါးများနှင့် သစ်သီးသစ်ဥများ စိုက်ပျိုး စားသောက်နေထိုင်ကြသည်။ ထိုကြောင့် မင်းတပ်နယ်မှ ထွက်ကုန်ဟူ၍ ပြောပလောက်အောင် မရှိချေ။ သို့သော် တစ်စိတ်တစ်ဒေသအားဖြင့် တိုးတက်နေသည့်နေရာ အနည်းငယ်တို့တွင် ကော်ဖီပင်နှင့် လိမ္မော်ပင် အများအပြား စိုက်ပျိုးလျက်ရှိနေကြပြီး ပခုက္ကူမြို့သို့အဓိကတင်ပို့ရောင်းချသည်။ နောင်နှစ်အနည်းငယ်အတွင်း ထွက်ကုန်အဖြစ် ပြည်မသို့ ပို့နိုင်ဖွယ်ရာရှိသည်။