cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ရိန်း
ပရိသတ်အားပေးမှု ပိုမိုများပြားလာပြီးနောက် ရိန်းသည် ဒုတိယမြောက်အယ်လ်ဘမ် Rain#2 ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထိုအယ်လ်ဘမ်ထဲမှ Running Away from the Sun သီချင်းကို မိန်းကလေးပရိသတ်များ အသည်းစွဲကြိုက်နှစ်သက်ကြသည်။ ရိန်းကို အောင်မြင်သထက်အောင်မြင်ပြီး ပြည်ပနိုင်ငံတွေမှာပါ အောင်မြင်မှုရရှိစေခဲ့သည်ကတော့ Full House ဆိုသည့် ဇာတ်လမ်းတွဲဖြစ်သည်။ ထိုဇာတ်လမ်းတွဲကို ၂၀၀၄ ခုနှစ်၊ မေလမှ စက်တင်ဘာလအထိ ရိုက်ကူးခဲဲ့ပြီး ရိန်းနှင့်တွဲဖက်၍ မင်းသမီး ဆောင်းဟေဂို (Song Hye Gyo) (အွန်စော) ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ စက်တင်ဘာလမှာပင် တတိယမြောက်အယ်လ်ဘမ်သစ်အတွက် ပရိုမိုးရှင်းလုပ်သည့် ဖျော်ဖြေပွဲများကို ကိုရီးယား၊ ဂျပန်နှင့် တရုတ်ပြည်တို့ထိ ခရီးဆန့် ကျင်းပခဲ့သည်။ သူ၏ တတိယမြောက် အယ်လ်ဘမ်သစ် It’s Raining ထွက်ရှိသည့်အချိန်နှင့် Full House ဇာတ်ကားပြသသည့်အချိန်မှာ တိုက်ဆိုင်နေသည့်အတွက် သူ၏အောင်မြင်မှုကို အရှိန်နှစ်ဆမြှင့်ပေးသလို ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထို ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် သူ၏ အောင်မြင်မှုများသည် အာရှကို လွှမ်းမိုးသွားလေသည်။
၂၀၀၅ ခုနှစ် တစ်နှစ်လုံးမှာလည်း Full House ဇာတ်ကားအတွက် အရောင်းမြှင့်တင်ရေးပွဲများကို နိုင်ငံတကာလှည့် သွားလာခဲ့သလို အာရှတိုက်ရှိ မြို့ကြီးများတွင် သူ၏ ဖျော်ဖြေပွဲများကို ပြုလုပ်ခဲ့ရာမှာလည်း အောင်မြင်မှုများစွာ ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းမှာတော့ Cruel Love ဆိုသည့် ဇာတ်လမ်းတွဲကို ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ ထိုဇာတ်ကားတွင် ရှေ့မှ သရုပ်ဆောင်ခဲ့သော ဇာတ်ကားနှစ်ကားနှင့်မတူ ခြားနားသည့် ဇာတ်ရုပ်ဖြင့် လက်ဝှေ့သမားသဏ္ဌာန် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ သူနှင့်အတူ မင်းသမီး ရှင်မင်အ တွဲဖက်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
ရိန်းသည် ၂၀၀၅ ခုနှစ်အတွက် အာရှတိုက်မှာ အကျော်ကြားဆုံး ကိုရီးယားအနုပညာရှင်များအကြောင်းကို တင်ဆက်သည့်နေရာတွင် အဆိုတော် BoA, မင်းသား ဘေယောင်ဂျွန်းတို့နှင့်အတူ ဖော်ပြခြင်းခံခဲ့ရသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တောင်ကိုရီးယား အမျိုးသား အဆိုတော်များ ကဏ္ဍ:တောင်ကိုရီးယား အမျိုးသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ
ဆဋ္ဌသုတ်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့၊ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ဘုရားရှင်သာသနာတော်မှ အခြားသာသနာတို့၌ မရှိသော ဘာဝိတ, ဗဟုလီကတဖြစ်လျှင် မဖြစ်သေးသော ကုသိုလ်တရားတို့ ဖြစ်နိုင်သော သမ္မာဒိဋ္ဌိ အစရှိသော တရားဆယ်ပါးတို့ကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
နန့်ရို(၂)ရွာ၊ ပူတာအိုမြို့နယ်
နန့်ရို(၂)ရွာ(Namro-၂)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ပူတာအိုမြို့နယ်၊ မန်စေကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၇၀၂၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန်စေကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၅၅၄ ဦး၊ မ ၃၆၀၈ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၇၁၆၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပူတာအိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အလယ်ရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဘာယာရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကြို့ကုန်းရွာ၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်
ကြို့ကုန်းရွာ (Kyoetkone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်၊ ရေဝေမြင်သာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၀၉၃ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝန်းသိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စပါးတုံရွာ
စပါးတုံရွာ
မိတ်သလင်ကုန်းရွာ၊ မိဿလင်ကုန်း
မိတ်သလင်ကုန်းရွာ၊ မိဿလင်ကုန်း
ထောင်တလုပ်ရေကျော်
ထောင်တလုပ်ရေကျော်
ပါးဝရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
ပါးဝရွာ(Parwa)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ တိုင်ဝကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၅၈၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တိုင်ဝကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၃၉ ဦး၊ မ ၁၀၇၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၁၆ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အုပ်တွင်းရွာ၊ အုပ်တွင်း
အုပ်တွင်းရွာ၊ အုပ်တွင်း
Pornogrind
Pornogrind သည် pornogrind, porno-grind (သို့) pornogore ဟု သိကြပြီး grindcore နှင့် death၏ မျိုးခွဲတစ်မျိုးဖြစ်သည်။
ဝိသေသလက္ခဏာများ
Deathgrind နှင့်အတူ goregrind မျိုးခွဲများနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ Natalie Purcell က သူ၏ Death Metal Music စာအုပ်တွင် pornogrind သည်စာသားများနှင့် ရောင့်ရဲကျေနပ်စေပြီး ပြိုင်ဘက်ကင်းသော စိတ်ကူးစိတ်သန်းများ ပါရှိသည်။ Purcell က ရေးသားထားသည်မှာ Gut တီးဝိုင်းသည် ရိုးရှင်းသော၊ နှေးကွေးသော သီချင်းများပါရှိသည် ဟုဆိုသည်။ pornogrind တီးဝိုင်းများ၏ အနုပညာလက်ရာ album များသည် ပြင်းထန်၍ ဆူညံသော သဘာ၀တို့ပါရှိသည်။ အမှတ်ရစရာ တီးဝိုင်းများမှာ Cock and Ball Tortune ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံဒီမိုကရေစီ (ရှေးခေတ်ဦး)
ပုဂံဝန်ထောက်မင်းဦးတင်၏ "မြန်မာမင်းအုပ်ချုပ်ပုံစာတမ်း" တွင် မဟာသမ္မတမင်းတင်မြှောက်ပုံနှင့်ပတ် သက်ပြီး
"အသိအလိမ္မာ ဉာဏ်ပညာရှိသူ လူတစုတို့သည် မနု မည်သော သုခမိန်ကို မဟာသမတ တင်မြှောက်ကြ သည်။ တင်လျှောက်ပုံမှာ ငါတို့အပေါ်တွင် အသျှင်အစိုးရပြုလုပ် အုပ်ချုပ်ပါ။ ကဲ့ရဲ့ရှုံ့ချ နှင်ထုတ်သင့်သူ၊ မ,စ ချီးမြှောက် စောင့်ရှောက်သင့်သူ တို့ကို တရားလမ်းရှိသမျှ နိဂ္ဂဟ ပဂ္ဂဟ ပြုလုပ်ပါ။ ထိုကဲ့သို့ ပြုလုပ်အုပ်ချုပ်သည့်အတွက်၊ အုပ်ချုပ်ခံရသူတို့ လုပ်ဆောင်ဖြစ်ထွန်းရရှိသော ပစ္စည်းများမှ ဒသမဘာဂ ဆယ်ဖို့ တဖို့၊ ဆယ်ခိုင် တခိုင်၊ ဆယ်ဖီး တဖီး၊ ဆယ်လုံး တလုံး၊ ဆယ်ပွင့် တပွင့် အချိန်နှင့်အခန့်သင့် ပေးဆက်ကြသည်ကို ခံယူပါဟူ၍ ဝိုင်းဝန်း တိုက်တွန်း ပြောဆိုကြကုန်သည်။ သို့ တင်မြှောက်သူတို့နှင့် မင်းပြုလုပ်မည့်သူတို့သည် အပြန်အလှန် ပဋိဉာဉ် ခံဝန်ကတိစကား ထားကြပြီးသည့်အခါ၊ မင်းလျာ မင်းလောင်းဖြစ်သော သုခမိန်ကို သုံးပါးသော ဘိသိတ်သွန်းလောင်းခြင်းနှင့် မင်းမြှောက်ကြကုန်သည်" ဟုဖော်ပြထားသည်။
မြန်မာတို့သည် ကမ္ဘာဦးအစ "မဟာသမ္မတမင်း" ကိုလက်ခံယုံကြည်ခဲ့ကြကြောင်း ဦးကုလားရေးသည့် မဟာရာဇဝင်ကြီးတွင်လည်းဖော်ပြထားသည်ကိုတွေ့ရသည်။ ထိုမင်းသည် တရားမျှတသည့်မင်းဖြစ်ပြီး မင်းကျင့်တရား (၁၀) ပါး၊ ရာဇဓမ္မ (၁၀) ပါး၊ ရာဇဂုဏ် (၈) ပါး၊ အပရိဟာနိယတရား (၇) ပါး၊ သင်္ဂဟတရား (၄) ပါးနှင့်အညီ အုပ်စိုးခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။ ဗမ္ဗူဒီပါကျွန်းတွင် အုပ်စိုးသည့် ထို မဟာသမ္မတမင်းအား ကျွန်းသူကျွန်းသားအပေါင်းတို့က မိမိတို့လုပ်ဆောင်ရရှိသော ပစ္စည်းပစ္စယ တို့ကို ဆယ်ဖို့ တစ်ဖို့၊ ဆယ်ခိုင် တစ်ခိုင်၊ ဆယ်လုံး တစ်လုံး၊ ဆယ်ပင် တစ်ပင် ဆက်ကြရန် သဘောတူခဲ့ကြသည်။ ထိုမဟာသမ္မတမင်းကလည်း ရသေ့မုနိ အစရှိသောသူတော်ကောင်းတို့နှင့် ပေါင်းဖက်တိုင်ပင်ပြီး စကြ၀ဠာနားရှိ အထူးထူးသော "ဓမ္မသတ်ကျမ်းဂန်" များကို ကူးယူစေကာ တရားနှင့်အညီ အဂတိ (၄) ပါးမလိုက်ဘဲ ဆုံးဖြတ်စီရင်ခဲ့ကြောင်း ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ ရှေးအခါကပင် ပြည်သူတို့ တင်မြှောက်သည့် မင်းသည် ပြည်သူ့ဆန္ဒအတိုင်းအုပ်ချုပ်ကာ ပညာရှိများနှင့် ဥပဒေများရေးဆွဲသတ်မှတ်အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြောင်း အထောက် အထားများပင်ဖြစ်သည်။
ယောအတွင်းဝန်ဦးဘိုးလှိုင်၏ ရာဇဓမ္မသင်္ဂဟကျမ်းလာ ကမ္ဘာဦးအစ မဟာသမ္မတမင်းများ တင်မြှောက်ပုံကို လေ့လာကြည့်လျှင် လူအပေါင်းတို့စုဝေးကာ အုပ်ချုပ်မည့်သူကို တညီတညွတ်တည်း သဘောတူ တင်မြှောက်ခဲ့ခြင်း ကြောင့် "မင်း" ဟူ၍ပေါ်ပေါက်ခဲ့ရကြောင်းထင်ရှားသည်။ ပြည်သူအပေါင်းတို့က မင်းအဖြစ်တင်မြှောက်ရမည့် သူကို
"ကျွန်တော်တို့ပြည်သူတို့သည် အချင်းချင်းခိုက်ရန်ဖြစ်ပွားပါက စီရင်ဆုံးဖြတ်ပေးမည့်သူမရှိဖြစ်နေသည်။ သင်သည် လယ်ယာလုပ်ဆောင်ခြင်း၊ ကုန်စည်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ခြင်းကိုမပြုပါနှင့်။ ကျွန်တော်တို့ လုပ်ဆောင်၍ ရသည့်စီးပွားမှ ကျွန်တော်တို့ကဲ့သို့ စားသုံးလောက်အောင် ပေးပါမည်" ဟူ၍တောင်းပန်ပြီး အုပ်ချုပ်ခိုင်းသောကြောင့် အုပ်ချုပ်သည့် မင်းဟူ၍ ပေါ်ပေါက်လာရခြင်းဖြစ်သည်။
လူအပေါင်းတို့သည် တညီတညွတ်တည်းထိုသို့ဆုံးဖြတ်ကြပြီးနောက် "တိုင်းပြည်ကိုစောင့်ရှောက်နိုင်မည့် ဉာဏ်ပညာနှင့်ပြည့်စုံသော ဘုရားလောင်းကို မင်းမြှောက်ကြသည်" ဟူ၍လည်းဆိုထားသည်။ လူအပေါင်းတို့သည် ထိုဘုရားလောင်းကို "မင်း" ဟူ၍ "သမုတ်သမတ်" သောကြောင့် ထိုမင်းကို မဟာသမ္မတမင်း ဟုခေါ်ကြောင်း ဖွင့်ဆိုသည်။
ထိန်ပင်ကွင်းရွာ၊ တောင်ပတ်လည်
ထိန်ပင်ကွင်းရွာ၊ တောင်ပတ်လည်
မြန်မာနိုင်ငံဒီမိုကရေစီ (ရှေးခေတ်ဦး)
ပြည်သူတို့သည် ပြည်သူ့အကျိုးအတွက် ပြည်သူများထဲမှ တိုင်းပြည်စောင့်ရှောက်နိုင်စွမ်းရှိသူကို ရွေးကောက် တင်မြှောက်ကြသည်ဆိုသဖြင့် ရှေးခေတ်ဟောင်းမြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ အတွေးအခေါ်များတွင် "မင်း" ဆိုသည်မှာ သက်ဦးဆံပိုင်အခွင့်အရေးအား ဘုရားသခင်ပေး၊ နတ်ပေးသောကြောင့်ရရှိလာသည့်အခွင့်အရေးမျိုး (Divine Right of Kings) ကြောင့်ပေါ်ပေါက်လာခြင်းမဟုတ်ဘဲ ပြည်သူကြောင့်ပေါ်ပေါက်လာရ သူဟူ၍သာ လက်ခံကြသည့် အတွေးအခေါ်များကို စိတ်ဝင်စားဖွယ်လေ့လာတွေ့ရှိရသည်။
ထို့ပြင်မင်းတို့သည် သင်္ဂဟတရား (၄) ပါးနှင့်အညီအုပ်ချုပ်ခြင်းကြောင့် တိုင်းပြည်စည်ပင်ခဲ့ကြသည့် အထောက် အထားများ တွေ့ရသည်။ သင်္ဂဟတရား (၄) ပါးဆိုသည်မှာ-
သဿမေဓဆိုသည်မှာ -
လူအပေါင်းတို့က မိမိတို့ရှာဖွေစုဆောင်းရလာသည့် ပစ္စည်းများထဲမှ ဆယ်ဖို့တစ်ဖို့ မင်းကို ပေးရခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ သို့သော်အချို့ပါဠိကျမ်းဂန်များတွင် ဆယ်ဖို့ တစ်ဖို့ဆိုသည့်စကားကိုမတွေ့ရသဖြင့် နိုင်ငံအင်အားအလျောက် သင့်လျော်အောင် ကောက်ခံကြသည်ဟုသာ ဆိုရန်ဖြစ်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် မင်းတို့သည် ကောက်ခံသင့်သည့်အခွန်တော်များသာကောက်ခံပြီး တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရန်ဖြစ်သည်။
ပုရိသမေဓဆိုသည်မှာ -
မင်း၊ မှူးမတ်၊ ရဲမက်၊ လက်နက်ကိုင်စသည့် နိုင်ငံကိုစောင့်ရှောက်သောသူတို့အား ကောက်ခံရရှိထားသည့် အခွန်တော်များထဲမှ စားသုံးနိုင်လောက်အောင် ပေးကမ်းခြင်းအားဆိုလိုသည်။ နိုင်ငံ စောင့်ရှောက်သူတို့ကို ကြီးစဉ်ငယ်လိုက်ချီးမြှင့်ထောက်ပံ့ရခြင်းသည်လည်း မင်းတို့ကျင့်ရမည့်တရားဖြစ်သည်။
သမ္မာပါလဆိုသည်မှာ -
တိုင်းပြည်နိုင်ငံအတွင်းရှိ ကုန်သည် လယ်လုပ်တို့ကို လွတ်လပ်စွာ လုပ်ပိုင်ခွင့် ပေးခြင်း၊ ကြည့်ရှုစောင့်ရှောက်ခြင်း၊ အရင်းအနှီးလိုအပ်လျှင်ထုတ်ပေးခြင်းတို့ကို မင်းကပြုလုပ်ပေးရခြင်းဖြစ်သည်။ မင်းသည် ကုန်သည်လယ်လုပ်တို့ မိမိနှင့်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့အပေါ် အားကိုးချင်စိတ်ဖြစ်လာစေရန်၊ ချစ်ခင်လာစေရန် ပြုလုပ်တတ်ခြင်းကို သမ္မာပါလဉာဏ်ဟုခေါ်ဆိုသည်။
ဝါစာပေယျဆိုသည်မှာ -
မင်းသည် ချီးမြှင့်ထောက်ပံ့ခြင်းပြုရသည်ဆိုသဖြင့် ကိုယ်လည်းယူ၊ ပေးတန် သလောက်လည်းပြန်ပေးရရုံမျှမက အစဉ်အမြဲ ပြုံးရယ်ခြင်း၊ ချစ်ဖွယ်သောစကားကိုဆိုတတ်ခြင်းတို့လည်းပြုရမည်။ ပြည်သူကိုချစ်အောင်နေခြင်း၊ ပြည်သူနှင့်ဆွေးနွေးတိုင်ပင်ကာ နွေးထွေးစွာနေထိုင်ပြောဆိုတတ်ခြင်းကို ဝါစာပေယျဟု ခေါ်သည်။
မင်းတို့သည် တရားနှင့်အညီအုပ်စိုးကြသဖြင့် ဗာရဏသီ၊ သာဝတ္ထိ၊ ရာဇဂြိုဟ်အစရှိသော တိုင်းပြည်ကြီးများ သည် ကုဋေရှစ်ဆယ်၊ ကုဋေတစ်ရာ့ခြောက်ဆယ် ကြွယ်၀သည့် သူဌေးသူကြွယ်များပေါများလှသည်။ လက်နက်ကိုင် အင်အားမှာလည်း တောင့်တင်းပြီး တစ်ဆယ်ရှစ်ခေါဘနီတိုင်အောင် အင်အားကြီးမားခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။ တိုင်း နေပြည်တော်အတွင်း ခိုးဝှက်လုယက်မည့်သူမရှိ။ အိမ်ဝင်းနှင့် မြို့ပြတို့တွင် တံခါးရွက် မင်းတုပ်ကလန့်မတပ်ဘဲ ဟင်းလင်းဖွင့်ကာ နေထိုင်နိုင်ကြသည်။ ထိုသို့သင်္ဂဟတရားလေးပါးကို ကျင့်ကြံပြီး တံခါးရွက်မင်းတုပ်မရှိသည်ကို "နိရဂ္ဂဠ" ဟုခေါ်သည်။ "နိရဂ္ဂဠတရား" နှင့်ပြည့်စုံသည့်နိုင်ငံတော်ကိုသာလျှင် မင်းကျင့်တရားနှင့် ပြည့်စုံသည့် နိုင်ငံဟူ၍သတ်မှတ်ကြသည်။
ရှေးအကျဆုံးဖြစ်သည့် "မနုဓမ္မသတ်" တွင် မင်းတို့သည်တိုင်းပြည်ကိုအုပ်ချုပ်ပုံနှင့်ပတ်သက်ပြီး "မင်းနှင့်ပြည်သူတို့ ပူးပေါင်း အုပ်ချုပ်ရမည်။ ထိုသို့ပူးပေါင်းခြင်းဖြင့်သာ အသိဉာဏ်ကိုတိုးပွားစေနိုင်မည်။ မင်းနှင့်ပြည်သူတို့ဆက်ဆံရာတွင် မင်းတိုင်ပင်အဖွဲ့ သုံးဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းထားရမည်" ဟုဆိုသည်။ မင်းတိုင်ပင်အဖွဲ့ဆိုသည်မှာ
၁။ ဝိဇ္ဇာရိယသဘာ (ပညာရေး)
၂။ ဓမ္မာရိယသဘာ (သာသနာရေး)
၃။ ရာဇာရိယသဘာ (အုပ်ချုပ်ရေး) သုံးဌာနခွဲပြီးတိုင်းပြည်ကို ပူးပေါင်းအုပ်ချုပ်ရမည်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။
မင်းဆိုသည်မှာ တိုင်းသူပြည်သားအားလုံးကို အဘက်ဘက်မှလွတ်လပ်စွာ အတတ်ပညာသင်ခွင့်၊ ဘာသာတရား သင်ကြားခွင့်နှင့် စီးပွားဥစ္စာတို့ဖြင့် ဖြည့်ဆည်းပေးရမည်။ မင်းကျင့်တရားကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရာတွင် သေနာစ ဟုခေါ်သည့် စစ်ဆင်ရေးအဖွဲ့၊ စစ်တပ်တို့နှင့်ပူးပေါင်းခြင်းဖြင့်သာ တိုင်းပြည်ကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက် ရမည်ဟု ဆိုထားသည်။
ရှေးခေတ်က မင်းကိုတင်မြှောက်ကြရာတွင်လည်း ရွေးချယ်သည့်မင်းကို အောက်ပါအရည်အချင်းနှင့် ပြည့်စုံ ရမည်ဟု သတ်မှတ်ထားလေ့ရှိသည်။
၁။ လူအပေါင်းတို့ထက် ထူးကဲသောအစိုးရခြင်းကိုပြုတတ်သူ
၂။ ရန်သူအပေါင်းတို့အား အောင်နိုင်စွမ်းသောသူ
၃။ သဘာပတိဖြစ်ထိုက်သော၊ ချီးကျူးလောက်သော ဂုဏ်၊ ကိစ္စ၊ သဘောတရားနှင့်ပြည့်စုံသောသူ
၄။ ပူဇော်သက္ကာရပြုထိုက်သောသူ
၆။ ရှိခိုးထိုက်သောသူ ကိုသာလျှင် ဥက္ကဋ္ဌ-သဘာပတိအဖြစ်တင်မြှောက်ကြသည်ဟုဆိုထားသည်။
ဤသို့သောယောက်ျားမျိုးကို "အိုအသင်မင်းမြတ် အားလုံးထက်ကြီးမြတ်သည့် စကြဝတေးမင်းအဖြစ် သတ်မှတ် ပါသည်။ ပညာရှိတို့ဖြင့် ပြည့်နေသော ဤတိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်တော်မူပါ။ မြတ်သောအစိုးရခြင်းဖြင့် တိုင်းပြည်၏ ဥစ္စာပစ္စည်းတို့ကို စောင့်ရှောက်တော်မူပါ။ ပြည်သူတို့နှင့် နှီးနှောတိုင်ပင်လျက် မျက်နှာကြီးငယ်မလိုက်ဘဲ အုပ်ချုပ် တော်မူပါ။ တိုင်းသူပြည်သူအားလုံး၏ အဆွေခင်ပွန်းသဖွယ် ကြင်နာသနားစွာဖြင့် တစ်လောကလုံးရှိ ရန်အပေါင်းကို ကင်းစင်အောင်ပြုပေးတော်မူပါ" ဟုတောင်းပန်အုပ်ချုပ်ခြင်းပြုစေရသည်။
ဘီစီ ၆ ရာစု ဂေါတမဘုရားရှင်လက်ထက်တွင် ဝဇ္ဇီတိုင်း၊ ဝေသာလီပြည်ရှိ လိစ္စဝီလူမျိုးများ လက်ထက် ကတည်းက အရှေ့တိုင်းတွင် ဒီမိုကရေစီသဘောတရားများ ထွန်းကားခဲ့ကြောင်းတွေ့ရသည်။ ဝေသာလီပြည်တွင် မင်းသား (မှူးမတ်) ၇၇၀၇ ဦးတို့ စည်းဝေးတိုင်ပင်ကြပြီး၊ ထို ၇၇၀၇ ပါးသောမင်းများထဲမှ တစ်ပါးကိုရွေးချယ်ကာ တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ်မင်းလုပ်စေကြောင်း ဒီဃနိကာယ်တွင်ဖော်ပြထားသည်။ မြန်မာ့အစဉ်အလာ ရိုးရာအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သည် ဘုရင်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ် ဖြစ်သည်ဟုဆိုနိုင်သော်လည်း မြန်မာတို့၏အစောပိုင်း အကြီးအမှူးဖြစ်သူအုပ်ချုပ်ရေးပုံစံနှင့် အိန္ဒိယမှဆက်ခံရရှိသော မနုဓမ္မသတ်ကျမ်းလာ မင်းစနစ်တို့ဖြင့်ပေါင်းစပ်ပြီးပေါ်ပေါက်လာသည့်အုပ်ချုပ်ရေးပုံစံကို မြန်မာတို့ကျင့်သုံးကြောင်း လေ့လာတွေ့ရှိရသည်။ မြန်မာတို့သည် မင်းစနစ်ကို အိန္ဒိယမှယူခဲ့သည်ဆိုသော်လည်း အားလုံးကို ပုံတူကူးချခြင်းမျိုးမဟုတ်ပေ။ အိန္ဒိယလူ့ဘောင်တွင်ကျင့်သုံးသည့် ဇာတ်အနိမ့်အမြင့်ခွဲခြားခြင်းကိုပယ်ကာ မြန်မာ့နည်း မြန်မာ့ဟန်ဖြင့်အုပ်ချုပ်ရေးကို အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ မြန်မာတို့က မင်းဆိုသည်မှာ သာမန်လူတို့ထက် ထူးခြားမြင့်မြတ်ရုံလောက်ကိုသာ လက်ခံကြသည်။ မြန်မာမင်းစနစ်ကို ခိုင်မာစေရန်ပြုလုပ်ပေးသည့် ဝါဒသည် ဗုဒ္ဓဝါဒဖြစ်သည်။ ဘုရင်များသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များဖြစ်ကြသည့်အတွက် တိုင်းသူပြည်သားတို့အား ကျောသားရင်သားမခွဲခြားဘဲ ဖွံ့ဖြိုးစည်ပင်အောင် လုပ်ဆောင်နိုင်သူများဖြစ်လာကြသည်။ သို့ဖြစ်ရာ မြန်မာဘုရင်စနစ် သည် ၁၈၈၅ ခုနှစ်အထိတည်တံ့ခိုင်မြဲခဲ့ကြောင်း လေ့လာတွေ့ရှိရသည်။
တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ်ရမည့် မင်းတို့ကို ဗုဒ္ဓ၏ လမ်းညွှန်ဆုံးမချက်များသည်လည်း များစွာအရေးပါသည့် အခန်းကဏ္ဍ တွင်ရှိနေခဲ့သည်။ သုတ်မဟာဝါပါဠိတော် မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်တွင် မြတ်စွာဘုရားက လိစ္ဆဝီမင်းသားတို့အား အကြောင်းပြု၍ အပရိဟာနိယတရား (၇) ပါးကို ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ထိုတရား (၇) ပါးသည် ယနေ့တိုင် ခေတ်မီနေသေး သည့် ဒီမိုကရေစီအခြေခံသဘောတရားများနှင့် တိုက်ဆိုင်နေကြောင်းလည်းတွေ့ရသည်။
အပရိဟာနိယတရားဆိုသည်မှာ
၁။ စည်းဝေးတိုင်ပင်ခြင်း
၂။ အညီအညွတ်ဆောင်ရွက်ခြင်း
၃။ ဥပဒေအတိုင်းကျင့်ခြင်း
၄။ လူကြီးသူမတို့၏အဆုံးအမ၌တည်ခြင်း
၅။ အမျိုးသမီးအား မနှိပ်စက်ခြင်း
၆။ မြို့စောင့် ရွာစောင့်နတ်တို့အား ပူဇော်ခြင်း
၇။ ရဟန္တာတို့အားစောင့်ရှောက်ခြင်း ဟူ၍ဖြစ်သည်။
ရာဇဓမ္မသင်္ဂဟကျမ်းတွင် ဝက်မစွတ်မြို့စားဝန်ကြီး ယောအတွင်းဝန် ဦးဘိုးလှိုင်က ကျမ်းဦးအစတွင်
"တိုင်းပြည်ကို တစ်ယောက် နှစ်ယောက်ဩဇာနှင့်သာအုပ်စိုးလျှင် ပုထုဇဉ်ဖြစ်၍ အမှားအယွင်းများရန် ရှိသော ကြောင့် တစ်ယောက် နှစ်ယောက်၏ ဩဇာနှင့်မပြုလုပ်၊ မင်းမှူးမတ်တို့ စည်းဝေးပြုလုပ်လျှင် အမှားအယွင်း ရှိရန် မရှိ" ဟုဆိုထားခြင်းသည် အများဆန္ဒနှင့်အညီ အုပ်ချုပ်နိုင်သည့် ဒီမိုကရေစီလမ်းကြောင်းပေါ်သို့ မြန်မာ့ အုပ်ချုပ်ရေးကို တင်ပေးနေခြင်းဖြစ်ကြောင်း ယူဆနိုင်ပေသည်။
သို့ဖြစ်ရာ ပဒေသရာဇ်ခေတ်ဦးကတည်းက သက်ဦးဆံပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကိုထောက်ပြပြီး အများဆန္ဒနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးအသွင်ဖော်ဆောင်ရန် ကြိုးစားခဲ့ကြောင်းတွေ့ရသည်။ ဦးဘိုးလှိုင်သည် အများနှင့်အုပ်ချုပ်ရေးတွင် ဥပဒေ အခရာဖြစ်သောကြောင့် အနောက်နိုင်ငံအုပ်ချုပ်ရေးများနှင့် ဥပမာများပေးထားကြောင်းတွေ့ရသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပဒေသရာဇ်ခေတ်ကတည်းက အံ့ဩဖွယ်ရာ ဒီမိုကရေစီစနစ်ကို ဖော်ထုတ်သွားသည့် မင်းတစ်ပါး ရှိခဲ့ဖူးသည်။ ဒီမိုကရေစီသည် လွတ်လပ်စွာရေးသားထုတ်ဝေခွင့်ကို တန်ဖိုးထားအလေးပေးရသည်။ ပဒေသရာဇ်စနစ် သည် သက်ဦးဆံပိုင်အာဏာရှင်စနစ်ဟူ၍ ဝေဖန်တိုက်ခိုက်လေ့ရှိသော်လည်း မြန်မာ့မင်းများ အုပ်ချုပ်ပုံစနစ်တွင် လွပ်လပ်စွာရေးသားခွင့်၊ ပြောဆိုခွင့်များရှိနေသည်။
၁၈၅၂ ခုနှစ် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာဒုတိယစစ်ပွဲအပြီးတွင် အင်္ဂလိပ်တို့က အောက်မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းယူလိုက်ကြသည်။ ရန်ကုန်မြို့တွင် သတင်းစာများထုတ်ဝေလာကြသည်။ ၁၈၅၃ ခုနှစ်မှ ၁၈၆၈ ခုနှစ်အထိ ထုတ်ဝေခဲ့သည့် သတင်းစာများ အားလုံးသည် အင်္ဂလိပ်သတင်းစာများဖြစ်ကြသည်။
၁၈၇၁ ခုနှစ်တွင် "မြန်မာသံတော်ဆင့်သတင်းစာ" ဆိုသောအမည်နှင့် မြန်မာသတင်းစာတစ်စောင် ရန်ကုန်မြို့တွင် စတင်ထုတ်ဝေလာသည်။ ထုတ်ဝေသူမှာ အေဂျွန်ဟန်နေးဆိုသူဖြစ်ပြီး ဟန်နေးက သတင်းစာ တစ်စောင်လုံးအတွက် အင်္ဂလိပ်လိုရေးပေးသည်။ မြန်မာဘာသာပြန် ကောင်းသူတစ်ယောက်က မြန်မာဘာသာသို့ ပြန်ပေးပြီး ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေရာ ဘာသာပြန်ကောင်းလွန်းသည့်အတွက် လူကြိုက်များခဲ့သည်။ သတင်းစာပညာသားပါပါ ရေးသားထုတ်ဝေနိုင်ခဲ့သည့် ခေတ်ရှေ့ပြေးသတင်းစာတစ်စောင်ဟုဆိုနိုင်သည်။
ထိုသတင်းစာတွင် မန္တလေးမြို့တော်ကြီးညစ်ပတ်ပုံ၊ သူခိုးဒမြတွေထူပြောပုံကို အယ်ဒီတာပေးစာ အနေနှင့်ဖြစ်စေ၊ သတင်းအနေနှင့်ဖြစ်စေ မပြတ်ရေးသားဖော်ပြခဲ့သည်။ မြန်မာဘုရင်အုပ်ချုပ်ပုံကို အထင်အမြင် သေးအောင် ဝါဒဖြန့်သည့် သဘောနှင့်လုပ်ဆောင်ကြခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသို့ ရေးသားသည့်အတွက် မင်းတုန်းမင်းကြီးက စိတ်မဆိုး၊ ဟန်နေးကို မန္တလေးသို့လာပြီးသတင်းစာထုတ်ရန်ကိုပင် ဖိတ်ခေါ်လိုက်သေးသည်။ ဟန်နေးက မန္တလေးကို မလာဝံ့ပါ။ မှန်ရာကိုရေးသဖြင့် မိုးလင်းတိုင်း ကိုယ့်ခေါင်းကို ပြန်စမ်းကြည့်နေရမည့်အရေးကို စိုးရိမ်မိကြောင်း ခေါင်းကြီးပိုင်းတွင် ပြန်ရေးလိုက်သည်။
မင်းတုန်းမင်းကြီးသည် ထိုရေးသားချက်ကိုတုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် "ငါမကောင်းလျှင် ငါ့ကိုရေး၊ ငါ့မိဖုရား မကောင်းလျှင် ငါ့မိဖုရားကိုရေး၊ ငါ့သားသမီးမကောင်းလျှင် ငါ့သားသမီးတွေကိုရေး၊ မင်းတို့သတင်းစာတိုက်၌ အပြစ်မရှိစေရ။ နန်းတော်တွင်းသို့ သတင်းစာတိုက်က မည်သူမဆို အဆီးအတားမရှိ ဝင်ထွက်စေ" ဟု အမိန့်တော် ထုတ်ပြန်ပြီး "ရတနာပုံသတင်းစာ" ကိုထုတ်ဝေစေခဲ့သည်။ ဘုရင်ခေတ်တွင် ဒီမိုကရေစီအကြောင်းမပြောဘဲ ဒီမိုကရေစီအလုပ်လုပ်သွားသည့်၊ မိမိတို့နိုင်ငံတော်လူ့အခွင့်အရေးနှင့် သတင်းစာလွတ်လပ်ခွင့်ကို ရှားပါးစွာ ဖော်ထုတ် သွားနိုင်သည့် မင်းတစ်ပါးအဖြစ်မှတ်တမ်းတင်စရာဖြစ်ခဲ့သည်။
မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးလက်ထက်မှစတင်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏အုပ်ချုပ်ရေးသည် စတင်ပြောင်းလဲလာသည်ဟု ဆိုရမည်။ မှူးကြီးမတ်ရာ သေနာပတိတို့သည် ဘုရင်မင်းမြတ်တို့၏လက်ထဲတွင် တစ်လုံးတစ်ခဲတည်း တည်ရှိနေသည့် အာဏာကို မိမိတို့ထံတစ်စစရောက်လာရန် ကြိုးစားလာကြသည်။ ထိုသို့ကြိုးပမ်းရာတွင် ဥပဒေအတွင်းမှ ကြိုးပမ်း ကြခြင်းဖြစ်သလို မင်းတုန်းမင်းကြီးကိုယ်တိုင်လက်ခံသည်ကလည်း ထူးခြားသည်ဟု ဆိုရမည်။ နိုင်ငံခြား ဆက်ဆံရေး တွင် မင်းတုန်းမင်းကြီးသည် အတွေ့အကြုံများသူဖြစ်၍ အုပ်ချုပ်ရေးတွင် တရားဥပဒေအတိုင်းအုပ်ချုပ်ခြင်းကို အလွန်အလေးအနက်ထားပြီး အတိုင်းအဆနှင့်လိုက်လျောခဲ့ကြောင်းလည်းတွေ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းတုန်းမင်းကြီး လက်ထက်တွင် တစ်ဆင့်ပြီး တစ်ဆင့်ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကိုလုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်ဟုဆိုနိုင်သည်။
မင်းတုန်းမင်းကြီးသည် ထီးနန်းသိမ်းပိုက်စဉ်ကစပြီး အခွန်အကောက်ခန့်ခွဲသည့်စနစ်ကိုပြုပြင်ခဲ့သည်။ နောင်အခါတွင် ဝေပုံကျဌာနဟုခေါ်သည့် လွှတ်တော်ဝန်ကြီးများလေးဌာနခွဲကာ စီရင်အုပ်ချုပ်မှုပြုခြင်းမှာ ဘုရင့် အာဏာအချိုးကို လွှတ်တော်က သိမ်းပိုက်လိုက်သည့်သဘောဟု မှတ်ယူနိုင်သည်။ လွှတ်တော်သည် အာဏာကို ခွဲဝေယူလိုက်သည့်အတွက် မင်းတုန်းမင်းကြီးသည် သုံးဆယ်မင်းသား၊ မက္ခရာမင်းသား၊ ညောင်ရမ်းမင်းသားတို့ကို ဘုရင်ခံခန့်သည့်ကိစ္စတွင် လွှတ်တော်ကသဘောတူညီချက်မပေးသည့်အပြင် ထိုမင်းသားများကိုဖမ်းဆီးနိုင်ခဲ့သည်အထိ လွှတ်တော်တွင်အာဏာတည်ခဲ့ကြောင်း အထင်အရှားတွေ့ရသည်။
ထိုအချိန်က လွှတ်တော်တွင် မှူးမတ်များသည် စီရင်ပိုင်ခွင့်ရလာသော်လည်း အကြွင်းမဲ့ရလာသည်ဟူ၍ မပြောနိုင် သေးပေ။ မင်းတုန်းမင်းကြီး နတ်ရွာစံလုနီးအချိန်တွင် ခေတ္တရခဲ့သည်အာဏာသာဖြစ်သည်။ မည်သို့ဆိုစေ အချုပ်အခြာ အာဏာသည် လွှတ်တော်တွင်မတည်သေးသော်လည်း ဘုရင်မင်းမြတ်အပါအဝင် လွှတ်တော်ဝန်ကြီးအဖွဲ့နှင့် အုပ်ချုပ်မည့် သဘောတရားများ မြန်မာနိုင်ငံအုပ်ချုပ်ရေးလောကတွင် စတင်သန္ဓေတည်ခဲ့ပြီဟုဆိုနိုင်သည်။
မင်းတုန်းမင်းကြီးလက်ထက်တွင် အထက်မြက်ဆုံးမင်းသားသည် ကနောင်မင်းသားကြီးဖြစ်သည်။ အကယ်၍သာ အမြော်အမြင်ကြီးလှသည့် ကနောင်သာ လုပ်ကြံခြင်းမခံရလျှင် မြန်မာနိုင်ငံသည်ထိုစဉ်ကတည်းက မှူးကြီးမတ်ရာ သေနာပတိများနှင့် သဘောချင်းမျှသူဖြစ်သည့်အတွက် ဦးဘိုးလှိုင်မျှော်မှန်းသည့် ပါလီမန်စနစ် ပေါ်ပေါက် လာဖွယ်ရာ အကြောင်းရှိသည်။ မင်းညီမင်းသားအများစုသည် ကနောင်မင်းသား၏ အနောက်တိုင်းဆန်ဆန် အယူအဆများကို သိပ်ပြီးလက်မခံချင်ကြပေ။ ထို့ကြောင့် မြင်ကွန်း-မြင်းခုံတိုင်အရေးတော်ပုံနှင့်အတိုက်အခံပြုပြီး ကနောင်မင်း အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။
ကင်းဝန်မင်းကြီးသည် မြန်မာ့အရေးတွင် ခေတ်ရှေ့ပြေးခဲ့သည့် ဝန်ကြီးတစ်ယောက်ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံခြားသို့ သံအဖြစ်ရောက်ရှိခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။ ဗြိတိသျှတို့ထံ ပထမဦးဆုံးကိုယ်စားလှယ်အဖြစ်ရောက်စဉ်က ဒေါက်တာ ကလီးမင့်ဝီလျှံ (Dr. Clement Williams) က ကင်းဝန်မင်းကြီးကို အခြေခံဥပဒေတစ်ရပ်ရေးဆွဲပြခဲ့ကြောင်းသိရသည်။ မြန်မာဘုရင်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို ဥပဒေနှင့်အညီအုပ်ချုပ်သော ဘုရင်စနစ်ဖြစ်လာစေရန် စတင်ကြိုးပမ်းလာခြင်း ဟုဆိုရမည်။
သီပေါမင်းပါတော်မူချိန်အထိ မြန်မာနိုင်ငံပဒေသရာဇ်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သည် စည်းလုံးညီညွတ်စွာဖြင့် အေးအတူ ပူအမျှအုပ်ချုပ်ရေး စနစ်မျိုးဖြစ်ကြောင်းတွေ့ရသည်။ မင်းဆက်အမျိုးပြောင်းလဲခဲ့ချိန်တွင် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ ရာထူး အခေါ်အဝေါ် အမျိုးမျိုးပြောင်းလဲခဲ့သော်လည်း တိကျသည့်အုပ်ချုပ်ရေးပုံစံအသွင်ရှိခဲ့သည်။ မင်းဧကရာဇ်သည် သက်ဦးဆံပိုင်ဘုရင်ဖြစ်သော်လည်း ဗဟိုအစိုးရဘောင်အတွင်း လွှတ်တော်၊ ဗြဲတိုက်၊ ရှေ့ရုံးတော်၊ နောက်ရုံးတော်၊ တရားရုံးတော်စသည်ဖြင့် စနစ်တကျဖွဲ့စည်းထားပြီး နိုင်ငံ၏အမြင့်ဆုံးသော အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားကို ဦးစီးသည့် ဝန်ကြီး၊ မှူးမတ်တို့နှင့် အုပ်ချုပ်ရေးကိစ္စအဝဝကို အစဉ်မပြတ်နှီးနှောတိုင်ပင်ကာ အုပ်ချုပ်မှုရှိကြောင်းတွေ့ရသည်။ မြို့နှင့်ကျေးရွာလူ့အဖွဲ့အစည်းများတွင် အုပ်ချုပ်ရေးပုံစံသည်ထူးခြားသည်ဟုဆိုရမည်။ ရပ်ရွာအကြီးအမှူးကို ရွေးချယ်ကြရာတွင် "ရိုးရာလည်းမှန်စေ၊ ငယ်သားလည်းကြိုက်စေ၊ မင်းလည်းကျေနပ်စေ" ဆိုသည့်မူကို သမိုင်းစဉ် တစ်လျှောက်ကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်။ မြို့ရွာအလိုက် မိမိတို့သဘောကျနှစ်ခြိုက်သည့်သူကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခွင့် ရှိခြင်းဖြစ်သည်။
မြန်မာဘုရင်ခေတ်လွှတ်တော်တွင် မင်းမှုထမ်းကြရသည့် မှူးမတ်မှစ၍ ကျေးရွာအုပ်ချုပ်ရေးအပိုင်းရှိ သူကြီးများအထိ ပုဂ္ဂိုလ်အားလုံးသည် ပဒေသရာဇ်အုပ်ချုပ်ရေး၏ မဏ္ဍိုင်များဖြစ်လာကြသည်။ မင်းပြောင်းမင်းလဲ မည်မျှ ပြောင်းခဲ့သည်ဆိုစေ အုပ်ချုပ်ရေးအသွင်ပုံစံသိပ်ပြောင်းလဲမှု မရှိခဲ့ပေ။ ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်း မင်းတုန်းမင်း လက်ထက်တွင် ပဒေသရာဇ်အုပ်ချုပ်ရေးအဆောက်အအုံကို စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ် (Constitutional Monarchy) သဘောမျိုးဖြင့် မှူးမတ်အချို့က အစားထိုးရန်ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် ပဒေသရာဇ်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို တိုးတက်ပြောင်းလဲနေသည့်ခေတ်နှင့်အညီ ပြုပြင်ပြောင်းလဲနိုင်မှုမရှိခြင်းသည် ပဒေသရာဇ်စနစ်ကျဆုံးသွားရန် ဖန်တီးလာခြင်းဖြစ်သည်ဟုဆိုနိုင်သည်။ နိုင်ငံအတွင်း ပြုပြင်ပြောင်းလဲလိုသူများ ရှိသော်လည်း လုပ်ကြံခံရခြင်း၊ အုပ်ချုပ်သည့်မင်းကိုယ်တိုင် အရည်အချင်းမပြည့်ဝခြင်းတို့ကြောင့် တိုင်းပြည် ပျက်ယွင်းကာ နယ်ချဲ့ဗြိတိသျှတို့လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့ရသည်။ ထိုအချိန်မှစပြီး မြန်မာ့အစဉ်အလာဖြစ်သော မြို့ရွာအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်လည်း ပြောင်းလဲသွားခဲ့ရသည်။
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း
ဇီးကုန်းရွာ၊ မင်းကင်းမြို့နယ်
ဇီးကုန်းရွာ (Zeekone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ မင်းကင်းမြို့နယ်၊ ကျေးနင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၉၀၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းကင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကွန်ကုလားရွာ၊ မိုးနဲမြို့နယ်
ကွန်ကုလားရွာ (Kunkular)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မိုးနဲမြို့နယ်၊ နားခံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၅၂၅၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နားခံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၉၆ ဦး၊ မ ၁၈၂၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၁၈ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးနဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြေနီကုန်းရွာ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်
မြေနီကုန်းရွာ (Myaynikone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ အောင်နန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၈၃၁၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အောင်နန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၇၁ ဦး၊ မ ၁၁၇၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၄၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေစကြိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မိချောင်းအိုင်ရွာ၊ မိဿလင်ကုန်း
မိချောင်းအိုင်ရွာ၊ မိဿလင်ကုန်း
တည်
တည်ပင်သည် စားသုံး၍ရသော တည်သီး သီးသည့် အပင်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။
ကျောက်တွေရွာ
ကျောက်တွေရွာ
ပုဗ္ဗင်္ဂမသုတ်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် အရုဏ်တက်လာခြင်းသည် နေထွက်ခြင်း၏ ရှေ့သွားဖြစ်သကဲ့သို့ သမ္မာဒိဋ္ဌိသည် ကုသိုလ်တရားတို့၏ ရှေ့သွားဖြစ်ပုံ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိရှိသူအား သမ္မာသင်္ကပ္ပ ဖြစ်ပုံ၊ သမ္မာဝါစာ သမ္မာကမ္မန္တဖြစ်ပုံ၊ သမ္မဝါစာ, သမ္မာကမ္မန္တဖြစ်သူအား သမ္မာအာဇီဝဖြစ်ပုံ၊ သမ္မာအာဇီဝဖြစ်သူအား သမ္မာဝါယာမဖြစ်ပုံ၊ သမ္မာဝါယာမဖြစ်သူအား သမ္မာသတိဖြစ်ပုံ သမ္မာသတိဖြစ်သူအား သမ္မာသမာဓိဖြစ်ပုံ သမ္မာသမာဓိဖြစ်သူအား သမ္မာဉာဏဖြစ်ပုံ၊ သမ္မာဉာဏဖြစ်သူအား သမ္မာဝိမုတ္တိဖြစ်ပုံ-တို့ကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်။
ဇီးပင်ဝဲ
ဇီးပင်ဝဲ
ကိုရိုနာ အော်စထရေးလစ်
ကိုရိုနာ အော်စထရေးလစ် သည် တောင်ကမ္ဘာခြမ်းကောင်းကင်ရှိ ကြယ်စုတန်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ယင်းသည် ကိုရိုနာ ဘော်ယာလစ်၏ ပြိုင်ဘက်ဖြစ်သည်။ တော်လမီ ပြုစုသော ၄၈ ကြယ်စုတန်းစာရင်းတွင်ပါဝင်ပြီး ခေတ်သစ် ၈၈ ကြယ်စုတန်းစာရင်း၌လည်း ပါဝင်လျက်ရှိသည်။ ကြယ်စုတန်းတွင် Alpha Coronae Australis နှင့် Beta Coronae Australis တို့သည် အတောက်ပဆုံးကြယ်များဖြစ်ကြသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကြယ်စုတန်းများ
ပြန်ယောင်းရွာ၊ မိုင်းမောမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းမောမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လာမယ်ဖိုလီရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
လာမယ်ဖိုလီရွာ(Larmeihpoli)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ထီးသာစောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၂၆၁ ဖြစ်သည်။ လာမယ်ဖိုလီကျန်းမာရေးဌာနခွဲ ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဖောင်ဖိုင်ရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
ဖောင်ဖိုင်ရွာ(Phaungphai)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ တိုင်ဝကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၈၀၆၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တိုင်ဝကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၃၉ ဦး၊ မ ၁၀၇၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၁၆ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နမ်ရိုထုရွာ၊ ပူတာအိုမြို့နယ်
နမ်ရိုထုရွာ(Namrohtu)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ပူတာအိုမြို့နယ်၊ မန်စေကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၁၃၉၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန်စေကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၅၅၄ ဦး၊ မ ၃၆၀၈ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၇၁၆၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပူတာအိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကြွေစေ့
ကြွေပစ်ကစားရာတွင် အသုံးပြုသော ကြွေစေ့အဖြူကလေး များကို၎င်း၊ စာရေးစားပွဲပေါ်ရှိ စက္ကူဖိရန် အသုံးပြုသော ကြွေ အကြီးစားများကို၎င်း၊ ဘယဆေးဆိုင်များ၌ ဆေးဖော်ရန် အတွက် ရောင်းချသော ကြွေပုပ်များကို၎င်း၊ တွေ့မြင်ဖူးကြပေ မည်။ ထိုပစ္စည်းတို့သည် ကြွေခရု၏ အခွံများသာ ဖြစ်ကြ၏။
ကြွေခရု
ကြွေခရု အရှင်ကိုကား မြင်ဘူးတွေ့ဖူးသူ ရှားပေသည်။ ကြွေခရုသည် ခရုမျိုးဝင် ပင်လယ်သတ္တဝါတစ်မျိုးဖြစ်၍ မျိုးစိတ်ပေါင်း (၁၅ဝ) ကျော်မျှ ရှိသည်။ ကြွေခရုတို့သည် နွေးသောပယ်လယ်သမုဒ္ဒရာအတွင်း ရေတိမ်ရာအရပ်၌ ကျောက်ဆောင်များနှင့် သန္တာကျောက်တန်းများ အောက်တွင် နေကြသည်။ အထူးသဖြင့် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာနှင့် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာတို့ ဆက်စပ်ရာဒေသတွင် နေကြသည်။ ဥရောပတိုက်ရှိ ပင်လယ် များတွင်လည်း ကြွေခရုအငယ်စားတစ်မျိုးကို တွေ့ရသည်။ ကြွေခရုသည် ကျွန်ုပ်တို့တွေ့မြင်ရသည့်အတိုင်း အခွံတစ်ခုတည်းသာရှိသော ခရုမျိုးဖြစ်သည်။
ပုံသဏ္ဌာန်
ငယ်ရွယ်သေးသော ကြွေခရုနှင့် ကြီးပြင်းပြီး ကြွေခရုတို့၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ သိသိသာသာခြားနား၏။ ငယ်ရွယ်စဉ်က ကြွေခွံသည် သာမန်ခရုလုံး၏အခွံနှင့် ဆင်တူသည်။ မျက်နှာဝမှာ ရိုး⁠ရိုးမျက်နှာဝမျိုးပင်ဖြစ်၍ ရစ်ခွေနေသော ထိပ်ချွန်ကလေးများသည်လည်း ထင်ထင်ရှားရှား ပေါ်နေသည်။ တဖြည်းဖြည်း ကြီးပြင်းလာမှ အခွံသည် အတွင်းဖက်သို့ လိပ်ဝင်သွား၍ ထိပ်ချွန်သည် တုံးသွားလေသည်။ မျက်နှာဝစောင်းတွင် ခွေးသွားစိပ်ကဲ့သို့ အထစ်ကလေးများ ထလာသည်။
ကြွေခွံသည် ချောမွှတ်ပြောင်လက်၍ နေသည်။ အဖြူ၊ အညို၊ အဝါ၊ နက်ပြာ၊ စသည်ဖြင့် အရောင်အမျိုးမျိုး ရှိသည်။ အချို့၌ လှပသော အစက်အပြောက်များလည်း ပါရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ကြွေခွံကို ကမ္ဘာအနှံ့အပြား၌ လူသိများ၍ လူကြိုက် လည်း များပေသည်။
အသုံး
အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့တွင် လှပသောရောင်စုံကြွစေ့များကို ဆင်မြင်းစသည်တို့၏ ကကြိုးတန်ဆာပလာ၌ တပ်ဆင်အသုံးပြုကြသည်။
အာဖရိကတိုက်နှင့် အာရှတိုက် တောင်ပိုင်းတွင် ရှေးအခါက ကြွေစေ့များကို အသပြာအဖြစ် သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဒင်္ဂါးပြားများကို အကြွေစေ့ ဟု ယခုတိုင် ခေါ် နေကြသေးသည်။
အချို့က လက်စွပ်၊ လက်ကောက်၊ ဆွဲကြိုး၊ ဘယက်၊ ရင်ထိုး၊ ကြယ်သီး၊ ဆံထိုး စသည်တို့ ပြုလုပ်၍ ဆင်မြန်းကြသည်။
အီဂျစ်နိုင်ငံ နိုင်းမြစ်ဝှမ်းရှိ အချို့ဒေသများတွင် ကြွေစေ့ကလေးများကိုအန္တရာယ်ကင်း ဘေးကင်းအဆောင်အဖြစ်ပင် အသုံးပြုကြသေးသည်ဟု သိရလေသည်။
အိန္ဒယ တွင် ကြွေစေ့ ခုနစ်စေ့ ဖြင့် ဟော သော ကြွေဗေဒင်မှာ လူတယောက် ဘဝတခုလုံးကို ဟောကြားနိုင်သည်ဟု နာမည်ကျော်ကြားသည်။
ပဆစ်ပစ်ကစားနည်း တွင် ကြွေစေ့ငယ် ခြောက်စေ့ ကို အံစာတုံးကဲ့သို့ ပစ်၍ အကွက်မည်မျှ ရွှေ့ရမည်ကို ကံစမ်း ကစားကြသည်။
အရွယ်ကြီးသော ကြွေစေ့များကို စာရေးစားပွဲပေါ်တွင် စာရွက်ဖိရန် အသုံးပြုကြသည်။
အချို့ဘယဆေး များတွင် ကြွေပုပ်ကို အမှုန့်ကျိတ်၍ ထည့်သွင်းဖော်စပ်သည်။
ချီဝေရွာ၊ ဆင်တက်မော်
ချီဝေရွာ၊ ဆင်တက်မော်
အဲသယောပိလေကြောင်းလိုင်းပျံသန်းမှု 302
စိဖိတ်လေကြောင်းလိုင်းလေယာဉ်ခရီး ၃၀၂ လေယာဉ်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာခရီးသည်၊အရာစီစဉ်ပျံသန်းဖို့အ ပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်၊ကိဳက္မ်ားေ၊  ယိုး  မှအ ပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ် Jomo Kenyatta  ဘန္ေကာက္၊ စတာတွေ  ၊ကင်ညာ  အပေါ် ၁၀။ အဆိုပါတယ္။ ၂၅၆၂ အားဖြင့်လေယာဉ်ပျံ၊ အဘိုးအင်း ၇၃၇ မက်စ်  ၈ မြင်ကွင်းတစ်ခုပျက်ကျပြီးနောက်၊ပျံတက်တယ်၊ပြီးတော့ ၆ မိနစ်အတွက်၏အလယ်ဗဟို Bischoff ကာတြန္း  ကဒီမတော်တဆသတ်စုစုပေါင်း ၁၅၇ လူကခရီး ၁၄၉ လူနှင့်လေယာဉ်အမှုထမ်းအပေါ် ၈ လူ၏အကြောင်းရင်းမတော်တဆနေဆဲစုံစမ်းစစ်ဆေးစဉ်ကာလအတွင်းကဒီမတော်တဆဖြစ်၊အဆိုပါလေယာဉ်မတော်တဆ၊အများဆုံးများလေကြောင်း၊စိဖိတ်လေကြောင်းလိုင်း အစဉ်အဆက်။
အဖြစ်အပျက်၊ဒီအချိန်ပေါ်လာသောလေယာဉ်ပျံများ၊အဘိုးအင်း ၇၃၇ မက်စ် ၈ မသုံးပြုမှုများအတွက်လေကြောင်းစုံ-ဖုန္းႏွင့္အစိုးရအတွက်နိုင်ငံအများအပြားကမ္ဘာအဝှမ်း
ဇီးဖြူရွာ၊ မိဿလင်ကုန်း
ဇီးဖြူရွာ၊ မိဿလင်ကုန်း
ကီလိုမာလကာ
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သစ်သီးပင်များ
တာနားစုရွာ၊ တလုပ်ကုန်း
တာနားစုရွာ၊ တလုပ်ကုန်း
စလင်းစုဖုရား
သုသီရိမြတ်စွာရတနာဒေဝီဘွဲ့ခံ ပင်တိုင်စံ စလင်းမြို့စားစုဖုရားသည် ရတနာပုဉ္စ မြို့တည်နန်းတည် ဘဝရှင် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးနှင့် လင်ပန်းတိုက်စားမိဖုရားတို့၏ သမီးတော်ဖြစ်သည်။
သိုးဆောင်းတို့က ဆယ်လီနာ ဆိုဖီယာဟု မှတ်တမ်းတင်ကြသည်။
အတ္ထုပတ္တိ
နောင် စလင်းမင်းသမီး ဖြစ်လာမည့် မယ်မျိုးမွန်ကို ၁၈၄၇ ခုနှစ်တွင် အမရပူရမြို့ မင်းတုန်းမင်းသားအိမ်တော်၌ ဖွားမြင်သည်။ မင်းတုန်းမင်း၏ မယ်တော်၊ သာယာဝတီမင့်း တောင်ဆောင်တော်မိဖုရား ဝင်စားသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ သားသမီးမထွန်းကားသည့် အရီးတော် မြောက်နန်းမိဖုရား ခင်သဲ၏ မွေးစားသမီးတော်ဟု ဆိုသည်။ ခမည်းတော်နန်းတက်သောအခါ သီရိရတနာဒေဝီဘွဲ့ဖြင့် ရွှေကူမြို့ကို စားရပြီး၊ နောင်တွင် စလင်းမြို့ကို လဲလှယ်စားရသည်။
"သား ကျပင်း၊ သမီး စလင်း"ဟု ဆိုသည့်အတိုင်း မင်းတုန်းမင်းက သမီးတော်များတွင် စလင်းမင်းသမီးကို အနှစ်သက်ဆုံးဟု ပြောစမှတ်ပြုကြသည်။ သာမန်အရပ်သူ မယ်တော်က မွေးသော်ငြား စုဖုရားဘွဲ့မည်တပ်၍ ခေါ်ဝေါ်စေသည်။ အိမ်ရှေ့ ကနောင်မင်း ကံကုန်သောအခါ၊ နောင်တက်မည့်မင်း၏ တောင်နန်းမိဖုရားဖြစ်စေရန် ပင်တိုင်စံမင်းသမီးအရာ မြှောက်စားချီးမြှင့်ခံရသည်။
စလင်းစုဖုရားသည် သာသနာတော်ကို များစွာချီးမြှောက်ခဲ့ပြီး၊ အထင်ရှားဆုံးမှာ မန္တလေးမြို့ရှိ စလင်းကျောင်းတိုက်ကြီး ဖြစ်သည်။ ကုသိုလ်တော်ပွား မန္တလေးတောင်ထိပ်ဘုရားဦးတွင် ဇရပ်တစ်စောင် ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းသကဲ့သို့ ပဉ္ဇင်းလောင်း၊ သာမဏေလောင်းများကိုလည်း ပဒေသာပင်များနှင့်တကွ သာသနာ့ဘောင်သို့ သွတ်သွင်းတော်မူသည်။
သို့သော် ဆင်ဖြူမရှင်၏ အန္တရာယ်ကို ကြိုတင်ရှောင်ရှားရန်အလို့ငှာ ခမည်းတော်ဘုရား နတ်ပြည်စံ၍ သင်္ဂြိုဟ်ပြီးလျှင်ပြီးချင်း တစ်ပင်တိုင်နန်းကိုစွန့်၍ သာသနာ့ဘောင်သို့ ဝင်ရောက်သွားသည်မှာ သက်တော် ၃၃ နှစ်အရွယ် ၁၈၇၉ ခုနှစ်တွင် ကံတော်ကုန်သည်အထိ ဖြစ်သည်။
ကျမ်းကိုး
ကဏ္ဍ:ကုန်းဘောင်ခေတ် မင်းသမီးများ ကဏ္ဍ:၁၈၄၇ မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:၁၈၇၉ ကွယ်လွန်သူများ
ကျွန်းပင်သာရွာ၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်
ကျွန်းပင်သာရွာ (Kyunpinthar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်၊ ရေဝေမြင်သာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၀၈၉ ဖြစ်သည်။  ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝန်းသိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နန်းတုတ်ရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
နန်းတုတ်ရွာ (Nangtoke)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ နန်းတုတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၄၇၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နန်းတုတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၅၄၂ ဦး၊ မ ၃၆၃၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၁၇၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျောက်နဂါးရွာ
ကျောက်နဂါးရွာ
ပလက်ဝမြို့နယ်
ပလက်ဝမြို့နယ် သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ချင်းပြည်နယ်၊ ပလက်ဝခရိုင်ရှိ မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အနောက်ဘက်အကျဆုံး မြို့နယ်များအနက် တစ်ခုဖြစ်ပြီး ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံနှင့် ၁၈ ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည်။ မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ ပလက်ဝမြို့ ဖြစ်သည်။ ဗြိတိသျှများ အုပ်ချုပ်စဉ်အခါနှင့် ဦးနုလက်ထက်က ပလက်ဝမြို့နယ်သည် နယ်နိမိတ်အရ ရခိုင်တောင်တန်းနဲ့အတူအုပ်ချုပ် ခဲ့သော်လည်း ဦးနေဝင်းလက်ထက်တွင်ပလက်ဝပြည်သူဆန္ဒအရ ချင်းပြည်နယ်တွင်ပြန်လည် ပါဝင်ခဲ့သည်။
သမိုင်း​ကြောင်း
ပလက်ဝမြို့နယ်သည် ချင်း​ရေးရာဝန်ကြီးဌာန၏ ၁၉၆၀ခုနှစ် စက်တင်ဘာ၁၂ရက်​နေ့ရက်စွဲပါ အမိန့်ဖြင့် ပလက်ဝမြို့နယ်ဟု စတင်​ခေါ်​ဆောင်ခဲ့သည်။၁၈၂၆ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအပြီး ရခိုင်​ဒေသကို အ​ရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီက သိမ်းယူပြီး​နောက် ရခိုင်တိုင်း၊စစ်​တွေခရိုင်၌ ပါဝင်ခဲ့သည်။ သို့​​သော်မြို့နယ်တစ်ခုလုံးကို မအုပ်ချုပ်နိုင်ခဲ့​ပေ။ အုပ်ချုပ်မှုလွယ်ကူ​စေရန် ၁၈၆၅ခုနှစ်တွင် စစ်​တွေခရိုင်မှခွဲထုတ်၍ ရခိုင်​မြောက်ပိုင်းနယ်​မြေများ ခရိုင်အဖြစ်ဖွဲ့စည်းရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာ​နေရာမှ စစ်​တွေမြို့မှ၈၆မိုင်​ဝေးသည့် ​မျောက်​တောင်ရွာ(ယခု​ကျောက်​တော်မြို့နယ်အတွင်း)တွင်ဖြစ်ပြီး မြို့နယ်အတွင်းရှိ ချင်းများသည် အစိုးရအား အကြိမ်ကြိမ်ဆန့်ကျင်သဖြင့် ​မျောက်​တောင်ရွာမှ​၂၄မိုင်အကွာ ပလက်ဝရွာသို့ ရုံး​ပြောင်း​ရာမှ မြို့ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကုလားတန်မြစ်၏ အ​ရှေ့ဘက်မြစ်လက်တက် ပလက်​ချောင်းဝ​တွင် တည်ရှိ၍ ပလက်ဝဟု အဆင့်ဆင့်​ပြောင်းလဲ​ခေါ်​ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။
ယခင်က မင်းတပ်ခရိုင်တွင် မင်းတပ်မြို့နယ်၊ ကန်ပက်လက်မြို့နယ်၊ မတူပီမြို့နယ်နှင့် ပလက်ဝမြို့နယ်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခဲ့သည်။ ပထမအကြိမ် လွှတ်တော်သက်တမ်းအတွင်း ပလက်ဝမြို့နယ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်မှ ပလက်ဝမြို့နယ်အား ခရိုင်အဆင့်တိုးမြှင့်ရန် အစီအစဉ်ရှိမရှိ မေးမြန်းခဲ့သည်။ ထိုအကြောင်းကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်မှ ပြည်နယ်အစိုးရအား သဘောထားတောင်းခံသည်။ သို့သော် ပြည်နယ်လွှတ်တော်တွင် ပလက်ဝကို ခရိုင်အဆင့်မြှင့်ရန် သင့်မသင့် မဆွေးနွေးဘဲ မတူပီနှင့် ပလက်ဝမြို့နယ်များအနက် မည်သည့်မြို့နယ်ကို ခရိုင်အဆင့်မြှင့်ရန် မဲခွဲဆုံးဖြတ်ရာ မတူပီမှ ၁၁ မဲ၊ ပလက်ဝမှ ၉ မဲရရှိခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးမှ ၂၀၁၇ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် မင်းတပ်ခရိုင်ကို မူလ ၄ မြို့နယ်မှ မင်းတပ်မြို့နယ်နှင့် ကန်ပလက်မြို့နယ်တို့ ပါဝင်သော မင်းတပ်ခရိုင်၊ မတူပီမြို့နယ်နှင့် ပလက်ဝမြို့နယ်တို့ပါဝင်သော မတူပီခရိုင်အဖြစ် ခရိုင်(၂)ခုပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခြင်းကို မှတ်တမ်းတင်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ထံသို့ အကြောင်းကြားခဲ့သည်။ ထို့​ကြောင့် ပလက်ဝမြို့နယ်ကို မင်းတပ်ခရိုင်မှ မတူပီခရိုင်သို့ ​ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ပထဝီဝင်အနေအထား
မြောက်လတ္တီတွဒ် ၂၀ ဒီဂရီ ၄၅ မိနစ်နှင့် ၂၂ ဒီဂရီ ၉ မိနစ် အကြား၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၂ ဒီဂရီ ၃၀ မိနစ်နှင့် ၉၃ ဒီဂရီ ၄၀ မိနစ်အကြားတွင် တည်ရှိသည်။ အရှေ့မှ အနောက်သို့ ၅၉.၂မိုင်၊ တောင်မှမြောက်သို့ ၉၈.၄ မိုင်ရှိပြီး ၃၁၂၇.၀၄ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်းသည်။
နယ်နိမိတ်
ပလက်ဝမြို့နယ်၏ အရှေ့ဘက်တွင် ကန်ပက်လက်မြို့နယ်နှင့် မတူပီမြို့နယ်၊ တောင်ဘက်တွင် ​တောင်ဘက်တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ​ကျောက်​တော်မြို့နယ်၊​မြောက်ဦးမြို့နယ်နှင့် မင်းပြားမြို့နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် ဘင်္ဂလား​ဒေရှ့်နိုင်ငံရှိ ဘန်ဒါဘန်ခရိုင်နှင့် ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဘူးသီး​တောင်မြို့နယ်၊ မြောက်ဘက်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ မီဇိုရမ်ပြည်နယ်များ တည်ရှိသည်။
မြေမျက်နှာသွင်ပြင်
ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ပျှမ်းမျှ ၂၄၀ ပေအထက်တွင် တည်ရှိသည်။ မြို့နယ်အတွင်း ​တောင်ကုန်းများ​ပေါများသည်။ တစ်မြို့နယ်လုံးတွင် ပြန့်ကျဲစွာတည်ရှိ​နေ​သော ​တောင်ကုန်း၊​တောင်စွယ်များမှာ မတ်​​စောက်ပြီး ​အောက်​ခြေတွင် ​မြေပန့်လွင်ပြင်ငယ်များတည်ရှိသည်။ ပလက်ဝမြို့နယ်သည် မြစ်​ချောင်းများ​ပေါများပြီး ကုလားတန်မြစ်နှင့် ​လေးမြို့မြစ်များမှာထင်ရှားသည်။
လူဦးရေ
ပလက်ဝမြို့နယ်တွင်ခူမီး၊ ခေါင်စို၊ အနူး၊ မာရာ၊လိခဲမ်၊စသောချင်းမျိုးနွယ်စုများနေထိုင်ကြသည်။ ပလက်ဝမြို့နယ်တွင်နေထိုင်ကြသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများတွင် ချင်းလူမျိုးများ အများဆုံးနေထိုင်ကြသည်။ ထို့နောက် ရခိုင်၊ဗမာ၊မွန်၊ရှမ်း၊ကချင်နှင့် ကရင်လူမျိုးများ အစဉ်လိုက်များပြားစွာနေကြသည်။ ကိုးကွယ်မှုအနေဖြင့် ခရစ်ယာန်ဘာသာကို အများဆုံး ကိုးကွယ်ကာ ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ဟိန္ဒူ၊အစ္စလာမ်နှင့် အခြားကိုးကွယ်သူဦးရေမှာ အစဉ်လိုက်များပြားသည်။ မြို့နယ်လူဦး​ရေ၏ ၀.၁၄၈%မှာ အခြား​သောနိုင်ငံခြားမျိုးနွယ်ဝင်များဖြစ်ကြသည့် ဘင်္ဂလား​ဒေရှ့်၊အိန္ဒိယနှင့် မရာမာကြီးလူမျိုးများဖြစ်သည်။
စီးပွား​ရေး
ပလက်ဝမြို့နယ်သည် ချင်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ စီးပွား​ရေးတိုးတက်မှု​နှေး​ကွေး​သော မြို့နယ်ဖြစ်သည်။ မြို့နယ်​နေလူထုသည် စိုက်ပျိုး​ရေးလုပ်ငန်းကို အဓိကထား လုပ်ကိုင်ကြသည်။ မြို့နယ်၏ အဓိကထွက်ကုန်မှာ နှမ်း၊​မြေပဲ၊ဂမုန်းနှင့် ချင်းတို့ဖြစ်ပြီး ရခိုင်ပြည်နယ်မှတစ်ဆင့် မန္တ​လေးတိုင်းသို့ အများဆုံးတင်ပို့​ရောင်းချသည်။ မြို့နယ်အတွင်း အိမ်တွင်းစက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်း ၉၁ခုရှိသည်။
ပို့​ဆောင်ဆက်သွယ်​ရေး
ပလက်ဝမြို့နယ်သည် ​ရေ​လမ်းခရီးကိုသာ အဓိကထား၍အသုံးပြုရသည်။
အထက
အထက်တန်းကျောင်း ၈ကျောင်းရှိသည်။
မြတ်သာဥတိုရွာ၊ မြတ်သာဥတို
မြတ်သာဥတိုရွာ၊ မြတ်သာဥတို
ပလက်ဝမြို့နယ်
အထက(ခွဲ)/အလက
​*အလက (ထ(ခွဲ)) ​ပေါင်းမိုဝ ​*အလက အောက်သဲမဝ
အမက
မူလတန်း၊မူလွန်၊အလယ်တန်း(ခွဲ) ၁၇၀ကျောင်းရှိသည်။
ဇီးပင်ဝဲ (အောက်)
ဇီးပင်ဝဲ (အောက်)
ဖိုးကုလားကုန်းရွာ၊ အုပ်တွင်း
ဖိုးကုလားကုန်းရွာ၊ အုပ်တွင်း
အဇိတသုတ်
အဇိတသုတ္တ (အဇိတမာဏဝကပုစ္ဆာ)(၂)
ဘုရားရှင်အား အဇိတပရိဗိုဇ်က ပဏ္ဍိတပရိဗိုဇ်အကြောင်း လျှောက်ထားရာ ဘုရားရှင်က ရဟန်းတော်တို့အား “ပညာရှိဖြစ်ကြောင်း “ပဏ္ဍိတဝတ္ထုများကို ဆောင်ထားကြဟု မိန့်တော်မူသည်၊ ရဟန်းတို့၏ လျှောက်ထားချက်အရ ပဏ္ဍိတဝတ္ထုများကို ဟောကြားတော်မူပြီး” “အဓမ္မနှင့်အနတ္ထ၊ ဓမ္မနှင့်အတ္ထ”တို့ကို ခွဲစိတ်၍ ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်။ --- အဇိတလုလင် မေးလျှောက်သည့် ပြဿနာရှစ်ချက်ကို ဘုရားရှင်က ဖြေကြားတော်မူသည့်သုတ် ဖြစ်သည်။
အဋ္ဌကထာ၌ -ဒေသနာတော်၏ အဆုံး၌ အဇိတလုလင်နှင့်တကွ တပည့် လုလင်တစ်ထောင်တို့ “ဧဟိဘိက္ခု ရဟန်းအဖြစ်ဖြင့် အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်ရှိပုံကို ဖွင့်ပြထားပါသည်။ ။ --- ယင်းအဇိတမာဏဝကပုစ္ဆာဂါထာများကို စူဠနိဒ္ဒေသပါဠိတော်၌ အရှင်သာရိပုတ္တရာက ဖွင့်ဆိုဟောကြားတော်မူခဲ့ပါသည်။
ဇော်မင်း
ဦးဇော်မင်း သည် မြန်မာနိုင်ငံ အမှတ်(၁)လျှပ်စစ်စွမ်းအား ဝန်ကြီးဌာန၏ ဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ တပ်မတော် (ကြည်း)မှ ဗိုလ်မှူးကြီးအဆင့်ဖြင့် အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ဩဂုတ် ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဝန်ကြီးရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။
၁၉၉၈ ခရစ္စတီးကျွန်း ပစ်ခတ်မှု
၁၉၉၈ မေလတွင် ဗိုလ်မှူးကြီးဇော်မင်းသည် ခရစ္စတီးကျွန်းသို့ ရောက်ရှိလာပြီး ကျွန်းပေါ်ရှိ သစ်ဝါးခုတ်သည့် လူ ၅၉ ဦးအား ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ၏ အမိန့်ဖြင့် ပစ်သတ်ခဲ့သည်။ များမကြာမီ ခရစ္စတီးကျွန်းအနီး ရောက်ရှိလာသည့် ထိုင်းငါးဖမ်းလှေတစ်စီးကို ဖမ်းဆီးကာ ပါလာသော လူ ၂၂ ဦးအား သတ်ကာ ကျွန်းပေါ်တွင် မြှုပ်နှံခဲ့သည်။
ဩရိမတီရသုတ်
မိစ္ဆာမဂ္ဂင် ဆယ်ပါးသည် ဩရိမတီရ (ဤဖက်ကမ်း), သမ္မာမဂ္ဂင် ဆယ်ပါးသည် ပါရီမတီရ (ဟိုဖက်ကမ်း) ဖြစ်ပုံ၊ ဟိုဖက်ကမ်း (နိဗ္ဗာန်)သို့ သွားရောက်သူတို့ နည်းပါးပုံ၊ ဤဖက်ကမ်း (သက္ကာယဒိဋ္ဌိ)သို့သာ သတ္တဝါတို့ အဖန်ဖန် ပြေးသွားနေကြပုံ-အစရှိသည်ဖြင့် ဩရိမသုတ်အတိုင်း ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
ငါးရံကျော်ရွာ၊ တောင်ပတ်လည်
ငါးရံကျော်ရွာ၊ တောင်ပတ်လည်
ကြပ်ကလေး
ရန်ကုန်တိုင်းအင်းစိန်မြို့၌ အဖ ဦးအုန်းသောင်း၊ အမိဒေါ်အေးတင့်တို့က ၁၉၂၇ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၆ ရက် သောကြာနေ့ ညဉ့် ၁ဝ နာရီ ၂၄ မိနစ်တွင် မွေးဖွားသည်။ မွေးချင်းသုံးယောက်တွင် အငယ်ဆုံးသား၊ အမည်ရင်းမှာ ဦးသောင်းတင် ဖြစ်သည်။
၁၉၃၂ တွင် အင်းစိန် မြူနီစီပယ်ကျောင်း၊ အင်းစိန် စိန့်အင်ဒရူး အလွတ်ပညာသင်ကျောင်းတို့တွင် မူလတန်းပညာ သင်ကြားခဲ့၏။ အင်းစိန်မြို့နယ် အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းတွင် ၆ တန်း အထိ ပညာသင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၆ တွင် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းအောင်သည်။ ၁၉၄၆ - ၄၇ တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၌ ဆက်လက် ပညာသင်ယူသည်။ ၁၉၅ဝ - ၅၁ တွင် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ရရှိ၏။
၁၉၅၁ တွင် ငွေစာရင်းမင်းကြီးရုံး၌ အလုပ်သင် ရုံးအုပ်၊ ၁၉၅၄ တွင် အမြဲတမ်းရုံးအုပ်၊ ၁၉၅၅ - ၅၈ တွင် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး စာရင်းစစ် ညွှန်ကြားရေးဝန်ရုံး အထက်တန်းစာရင်းစစ်၊ ၁၉၅၉ တွင် ငွေစာရင်းမင်းကြီးရုံး ရုံးအုပ် ပြန်လုပ်သည်။ ၁၉၆ဝ တွင် လက်ထောက် ငွေစာရင်းမင်းကြီး၊ ၁၉၇၁ တွင် တော်လှန်ရေးကောင်စီ၏ အတိုင်ပင်ခံ အဖွဲ့ရုံးတွင် ရုံးနှင့် ငွေစာရင်း ကြီးကြပ်ရေးမှူး၊ ၁၉၇၄ တွင် နိုင်ငံတော် ကောင်စီရုံးတွင် ဌာနခွဲမှူး၊ ၁၉၈၁ တွင် လက်ထောက် ညွှန်ကြားရေးမှူး၊ ၁၉၈၂ တွင် ဒုတိယ ညွှန်ကြားရေးမှူးအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်။ ၁၉၈၇ တွင် သက်ပြည့်ပင်စင် ယူခဲ့သည်။
ကြပ်ကလေး ကလောင်အမည်
၁၉၄၆ ခု ၈ တန်း၌ ပညာသင်ယူနေဆဲ ဇဝနဂျာနယ်တွင် ‘ကြပ်ကလေး’ ကလောင်အမည်ဖြင့် ‘ဦးလေးကြီးခင်ဗျား’ အယ်ဒီတာ့ထံ ပေးစာရေးပြီး စာပေနယ်ထဲ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ 'ကြပ်ကလေး' အမည်ဖြင့် ဟာသနှင့် သရော်စာများ ရေးခဲ့သည်။
သက်လုံ ကလောင်အမည်
၁၉၅၁ ခုနှစ် ခန့်တွင် 'သက်လုံ' အမည်ဖြင့် သွေးသောက်မဂ္ဂဇင်းတွင် စတင် ရေးသား ခဲ့သည်။ ဘဝ အောင်မြင်ရေး၊ စိတ်နယ်လွန်၊ အတွေးအခေါ်၊ ဂန္ဓာရီနှင့် ရုပ်ရှင် ဇာတ်ညွှန်းများ ရေးခဲ့သည်။
နန္ဒသူ ကလောင်အမည်
'နန္ဒသူ' ကလောင် အမည်နှင့်မူ သမိုင်းနောက်ခံ ဝတ္ထုများနှင့် ဘာသာပြန် ဝတ္ထုများ ရေးခဲ့သည်။
စာညွှန်း
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ဆိပ်နားပြင်ရွာ
ဆိပ်နားပြင်ရွာ
ရေတပ်
လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်းနှစ်ထောင်ကျော်ကတည်းကပင် လူမျိုးစု တစ်စုနှင့်တစ်စုသည် ကုန်းပေါ်တွင်သာမက ရေ၌ လည်း စစ်ပွဲများ ဆင်နွဲခဲ့ကြကြောင်းကို ကမ္ဘာ့သမိုင်းမှ သိကြ ရပေသည်။ ဘီစီ ၄၈ဝ ပြည့်နှစ်က အာတီမစ်ဆီယမ်နှင့် ဆာလာမစ်အရပ်တို့၌ ဂရိသင်္ဘောများနှင့် ပါရှင်းသင်္ဘောတို့ တိုက်ခိုက်ကြရာတွင် ပါးရှင်းတို့ အရေးရှုံးနိမ့်သွားကြလေသည်။ ထိုစစ်ပွဲအတွင်း အသုံးပြုကြသော သင်္ဘောများမှာ သစ်သားနှင့် လုပ်သော လှေများဖြစ်၍ ခတ်တက်များဖြင့် ခတ်၍သွားလာကြ ရလေသည်။ ရောမလူမျိုးများ တန်ခိုးထွားခဲ့စဉ် အခါကလည်း ခတ်တက်ခတ်လှေကြီးများကိုပင် သုံး၍ လှေခတ်သူများအဖြစ် စစ်သုံ့ပန်းများ၊ ရာဇဝတ်ကောင်များ၊ ရာသက်ပန်ကျွန်များကို အတင်းအကြပ် စေခိုင်းခဲ့ကြလေသည်။
ထိုစဉ်က လှေတစ်စင်းတွင် တစ်ဖက်လျှင် ခက်တက် ငါးတက်စီမျှ ရှိ၍ အထပ်ငါးထပ် ပါဝင်ပြီးလျှင် တစ်ထပ်ပေါ် တစ်ထပ်ဆင့်ထားလေသည်။ ၁၅၇၁ ခုနှစ်တွင် ရောမ၊ ဗင်းနစ် နှင့် စပိန်နိုင်ငံတို့က ခေါင်းဆောင်၍ တူရကီရေတပ်နှင့် တိုက် ခိုက်ခဲ့သည့် သမိုင်းတွင် ထင်ရှားခဲ့သော လီပန်တိုတိုက်ပွဲမှာ ခတ်လှေကြီးများဖြင့် နောက်ဆုံး အကြီးအကျယ် တိုက်ခိုက် ခဲ့သော ရေတပ်တိုက်ပွဲပင် ဖြစ်ပေသည်။ အမှန်စင်စစ် ခတ် လှေကြီးများမှာ လှိုင်းလေငြိမ်သက်သည့် မြေထဲပင်လယ် ကဲ့သို့သော ဒေသမျိုးတွင်သာ သင့်လျော်လေသည်။ ရွက်လှေမှာ ခတ်လှေထက် များစွာ ပိုမိုကောင်းမွန်သည်ကို တွေ့ရသောအခါ နိုင်ငံအသီးသီးတို့သည် တဖြည်းဖြည်း ရွက်လှေကိုသာ စစ် တိုက်ရန် အသုံးပြုလာကြလေသည်။
ဦးစွာ၌ ဟော်လန်ပြည်သည် ရေကြောင်းဘက်တွင် ဗိုလ်ဆွဲခဲ့လေသည်။ ၁၅၈၈ ခုနှစ်၌ ဗြိတိသျှရေတပ်သည် စပိန် ရေတပ်ကြီးကို အောင်မြင်လိုက်သည်မှစ၍ အင်္ဂလန်ပြည်၏ ရေတပ်အင်အားသည် အကြီးမားဆုံး ဖြစ်လာလေသည်။
( စပိန် ရေတပ်ကြီး--။) ၁၈ ရာစုနှစ်တွင် ပြင်သစ်ရေတပ်နှင့် အင်္ဂလိပ်ရေတပ်တို့သည် နှစ်ပေါင်း ရှည်ကြာစွာ တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြ သည်။ ၁၈ဝ၅ ခုနှစ်တွင် ထရာဖဲလဂါ တိုက်ပွဲ၌ အင်္ဂလိပ် ရေ ကြောင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီး နယ်လဆင်သည် ပြင်သစ်ရေတပ်ကို အပြီးသတ် အောင်မြင်လိုက်လေသည်။ ( ထရာဖဲ လဂါ တိုက်ပွဲ--။) ထိုနောက်တွင် အင်္ဂလန်ပြည်၏ ရေတပ် အင်အားသည် ကြီးမားသည်ထက် ကြီးမားလာပြီးလျှင် ဗြိတိသျှ အင်ပါယာကြီးကိုလည်း ရေတပ်အင်အားဖြင့် ချဲ့သည်ထက် ချဲ့ လာခဲ့လေသည်။
ကျုံလမုရွာ၊ မြတ်သာဥတို
ကျုံလမုရွာ၊ မြတ်သာဥတို
ရေတပ်
ထိုအခါ သင်္ဘောများကို သစ်ဖြင့် တည်ဆောက်မည့်အစား အမြောက်ဒဏ်ကို ခံနိုင်ရန်ရှိမည့် သံဖြင့် တည်ဆောက်လာခဲ့ကြ လေသည်။ ထိုအချိန်၌ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ပြည်တွင်း စစ် ဖြစ်ပွားနေချိန် ဖြစ်သည်။ တောင်ပိုင်းပြည်နယ်တို့၏ 'မယ်ရီမက်'နှင့် မြောက်ပိုင်းပြည်နယ်တို့၏ 'မော်နီတာ'တို့ တိုက်ခိုက်သည့် တိုက်ပွဲမှာ သံထည်နှင့် တည်ဆောက်သော သင်္ဘောနှစ်စင်းတို့ ပထမဆုံး တိုက်ခိုက်သောတိုက်ပွဲ ဖြစ်လေ သည်။ ၁၈ ရာစုနှစ်မှ ၁၉ ရာစုနှစ်အတွင်း သင်္ဘောများကို သံထက် ပိုမိုတောင့်တင်းသော သံမဏိဖြင့် တည်ဆောက်လာ နိုင်ကြလေသည်။ ထိုနောက်တွင် ရေနွေးငွေ့အင်ဂျင်စက်များ အစား ပိုမိုကောင်းမွန်သော ဓာတ်ဆီသုံး အင်ဂျင်စက်များကို အသုံးပြုလာကြလျက် အမြောက်မြားကိုလည်း ပြင်းထန်သည် ထက် ပြင်းထန်အောင် ကြံစည် လုပ်ကိုင်လာခဲ့ကြလေသည်။ ၁၉ဝ၆ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့သည် ရှေးသင်္ဘောများထက် များစွာ ပိုမိုကြီးမား၍ အမြောက်ကြီးများ တပ်ဆင်ထားသော သင်္ဘောကြီးများကို တည်ဆောက်ကာ ကမ္ဘာတစ်ခုလုံးကို ခြိမ်း ချောက်ခဲ့လေသည်။ ထိုသင်္ဘောများကို ဗိုလ်မထားဟူသော အဓိပ္ပာယ်နှင့် 'ဒရက်နော့'ဟု အမည်ပေးခဲ့လေသည်။ အခြား နိုင်ငံတို့ကလည်း အားကျမခံ ထိုထက်ကြီးမားသော သင်္ဘော များကို ကြံစည်ဆောက်လုပ်ခဲ့၍ ထိုသင်္ဘောတို့ကို ဗိုလ်တကာ့ ဘုရင်ဟူသော အဓိပ္ပာယ်မျိုးနှင့် 'ဆူပါဒရက်နော့'ဟု အမည် ပေးခဲ့ကြလေသည်။
ကျေးတောင်ဦးရွာ၊ မင်းကင်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းကင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရေတပ်
သင်္ဘောများကို တစ်မျိုးထက်တစ်မျိုး ပိုမိုကြီးမားပြီးလျှင် ကြောက်စရာကောင်းသည်ထက် ကောင်းအောင် ကြံစည်တည် ဆောက်ခဲ့ကြရာ တိုးတက်ပြောင်းလဲခြင်းမှာ လွန်စွာလျင်မြန် လေသည်။ တစ်ကြိမ်က ကောင်းလှပါသည်ဆိုသည့် ပထမတန်း စစ်သင်္ဘောကြီးသည် ငါးနှစ်မျှမကြာမီပင် သူထက်ပိုကောင်း သော သင်္ဘောအသစ်အား နေရာဖယ်၍ ပေးရသည့်အခြေသို့ ဆိုက်ခဲ့လေသည်။ အထက်ပါ 'ဒရက်နော့'အမျိုးအစား စစ် သင်္ဘောများသည် ယခုခေတ် စစ်သင်္ဘောများကို ရင်ဆိုင်ဝံ့ကြ မည်မဟုတ်၊ မြင်ရုံနှင့်ပင် လွတ်ရာသို့ ထွက်ပြေးကြရမည် ဖြစ်သည်။
ဗြိတိသျှအင်ပါယာကြီးမှာ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံး၌ အနှံ့အပြား တည်ရှိနေသဖြင့် ထိုအင်ပါယာကြီးကို ကာကွယ်ရန် အလွန် အင်အားကြီးသော ရေတပ်ကို လိုအပ်ခဲ့လေသည်။ ထိုကြောင့် ရေတပ်အင်အားကို အနည်းဆုံး အခြားနိုင်ငံကြီး နှစ်နိုင်ငံ ပေါင်းထားသည့် ရေတပ်အင်အားနှင့် ညီမျှစေရန် ကြိုးစား၍ ပြုစုပေးခဲ့ရလေသည်။ ထိုကြောင့်ပင် ပထမကမ္ဘာစစ် အစတွင် ဗြိတိသျှရေတပ်၌ ဂျာမန်နှင့် အမေရိကန်ရေတပ် နှစ်ခုပေါင်း၍ ရသည့် စစ်သင်္ဘောအရေအတွက်ထက် များစွာ ပိုမိုများပြား သော စစ်သင်္ဘောများ ရှိခဲ့လေသည်။ ပထမကမ္ဘာစစ်တွင် ဂျာမနီကို ဗြိတိသျှတို့က အောင်မြင်ခဲ့ရာတွင် ရေတပ်အင်အား ကြီးမားခြင်းသည် အကြောင်းရင်းတစ်ရပ် ဖြစ်လေသည်။ ပထမကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင်လည်း ဗြိတိသျှတို့သည် ရေတပ်ကို အဓိကထားကာ အားကြိုးမာန်တက် ကြီးကျယ်သည်ထက် ကြီး ကျယ်လာစေရန် ကြိုးစားလျက် ဂျီဗရောတား၊ စင်္ကာပူ စသော အချက်အချာနေရာများတွင် ခိုင်ခံ့တောင့်တင်းလှသည့်ရေကြောင်း ခံတပ်စခန်းကြီးများကို တည်ဆောက်ထားလေသည်။ သူတို့ သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် သူတို့၏ ရေတပ်အင်အားမှာ အကြီးဆုံး ဟူ၍ ဝင့်ဝါဂုဏ်ယူခဲ့ကြလေသည်။
ပထမကမ္ဘာစစ် ပြီးဆုံးခဲ့သည့်နောက် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၏ သမ္မတကြီးဟာဒင်းသည် ရေတပ်အင်အား ပြိုင်ဆိုင်မှုမှ ပေါ်ပေါက်လာမည့် စစ်ဘေးအန္တရာယ်ကို ကြိုတင် သိမြင်သဖြင့် ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ဝါရှင်တန်မြို့၌ ဗြိတိန်၊ ဂျပန်၊ ပြင်သစ်၊ အီတလီနိုင်ငံတို့မှ ကိုယ်စားလှယ်တော်များနှင့် မျက်နှာစုံညီ တွေ့ဆုံ၍ ရေတပ်လက်နက် လျှော့ပေါ့ရေးအတွက် ဆွေးနွေးခဲ့လေသည်။ ထိုဝါရှင်တန်ညီလာခံမှ ဆုံးဖြတ် သဘော တူခဲ့ကြသော စာချုပ်အရဆိုလျှင် ဗြိတိန်၊ အမေရိကန်နှင့် ဂျပန် တို့သည် ၅း၅း၃ အချိုးအစားအားဖြင့်သာ သင်္ဘောကြီးများကို ဆောက်လုပ်ကြရန် ဖြစ်သည်။ ပြင်သစ်နှင့် အီတလီနိုင်ငံတို့မှာ ၁-၆၇ အချိုးအစားအရ မျှသာ သင်္ဘောကြီးများကို ဆောက် လုပ်ခွင့် ရကြလေသည်။
၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံသည် ထိုစာချုပ်မှ နုတ်ထွက် လိုက်၍ ထိုနှစ် မတ်လ၌ ဗြိတိန်၊ အမေရိကန်နှင့် ပြင်သစ် သုံး နိုင်ငံတို့ကလည်း မိမိတို့၏ ရေအပ်အင်းအားကို ခြောက်နှစ် အတွင်း နှစ်စဉ်အချင်းချင်း အသိပေးကြရန် စာချုပ်တစ်ခုကို ထပ်မံချုပ်ဆိုကြလေသည်။ ၁၉၃၅ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၈ ရက်နေ့ တွင် ဗြိတိန် နိုင်ငံသည် ဂျာမနီနိုင်ငံနှင့် စာချုပ်တစ်ခုကို ချုပ် ဆိုခဲ့သည်။ ထိုစာချုပ်အရ ဂျာမန်ရေတပ်အင်အားသည် ဗြိတိသျှ ဓနသဟာယ နိုင်ငံအားလုံး ပေါင်းစပ်ထားသော ရေတပ် အင် အား၏ ၃၅ ရာခိုင်နှုန်းသာ ရှိရမည် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ထို စာချုပ်ကို ဂျာမန်တို့သည် ဖောက်ဖျက်ခဲ့၍ ဂျပန်တို့ကလည်း ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် သူတို့၏ ရေတပ်အင်အားကို ဖော်ပြရန် ငြင်းဆန်လိုက်သဖြင့် ဗြိတိသျှနှင့် အမေရိကန်တို့ကလည်း မိမိတို့၏ ရေတပ်အင်အား အသီးသီးကို တိုးချဲ့ရန် စီစဉ်ကြရ လေသည်။ ထိုနောက် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ဖြစ်ပေါ်လာလေသည်။ ယခုခေတ်ရေတပ်၌ စစ်သင်္ဘောအမျိုးမျိုး ပါဝင်၏။ အကြီး ဆုံးအမျိုးအစားမှာ စစ်သင်္ဘောကြီးဖြစ်၏။ ထိုစစ်သင်္ဘောကြီးမှာ တန်ချိန် ၃ဝဝဝဝ မှ ၄၅ဝဝဝ အထိရှိ၍ အလေးဆုံးသင်္ဘော ဖြစ်လျက် ၁၆ လက်မ ထူသော သံမဏိပြားနှင့် ဆောက်လုပ် ထားသည်။ ၁၆ လက်မအဝရှိသော အမြောက်ကြီးများအပြင် အမြောက်အငယ်စား အများအပြားနှင့် လေယာဉ်ပစ်အမြောက် များလည်း တပ်ဆင်ထားသောကြောင့် မိုင် ၂ဝ ကျော်တွင်းရှိ ရန်သူစခန်းကို ပြင်းထန်စွာ ခြေမှုန်းပစ်နိုင်လေသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ဖြစ်ပွားစအချိန်က အချို့ အကဲခတ် ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးတို့က လေတပ်အင်အား တိုးတက်လာမှုကြောင့် စစ်သင်္ဘောကြီးများသည် အကုန်အကျများသလောက် အသုံး မဝင် အရာမရောက် ဖြစ်ချိမ့်မည်ဟု ထင်ကြေးပေးခဲ့ကြ၏။ ဤအချက်မှာ မှန်ပေသည်။ ဂျွမ်းစိုက်ဗုံးကြဲလေယာဉ်ပျံ တစ်စီး သည် စစ်သင်္ဘောကြီးတစ်စင်းကို ဖျက်ဆီးပစ်နိုင်ပေသည်။ သို့သော် စစ်သင်္ဘောကြီးတစ်စင်းသည် လေယာဉ်ပျံများ၏ အစောင့်အရှောက်ကို ခံယူ၍ ရန်သူ၏ အချက်အချာစခန်းများ ကို ဖျက်ဆီးရာ၌ အဖိုးမဖြတ်နိုင်သော အကျိုးကျေးဇူးကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။
လေယာဉ်ပျံတင် သင်္ဘောမှာ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး မတိုင် မီကမှ အသစ်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည့် စစ်သင်္ဘော အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ လေယာဉ်ပျံတင် သင်္ဘောမှာရေပေါ်တွင် ပေါလော ပေါ်ကာ ရွေ့သွားနိုင်သည့် လေယာဉ်ပျံကွင်းပင် ဖြစ်သည်။ လေယာဉ်ပျံ ပြင်ဆင်ရန်ရုံများ၊ ဓာတ်ဆီရုံများပါရှိပြီးလျှင် သင်္ဘောကုန်းပတ် တစ်ပြင်လုံးကို လေယာဉ်ပျံကွင်းအဖြစ်ဖြင့် အသုံးပြုနိုင်လေသည်။
ကရူဇာတိုက်သင်္ဘောသည် စစ်သင်္ဘောကြီးလောက် မကြီး ချေ။ ထိုသင်္ဘောမျိုးသည် စစ်သင်္ဘောကြီးထက် ပေါ့ပါး၍ လျင်မြန်သည်။ စစ်သင်္ဘောကြီထက် လက်နက်အင်အား သေး ငယ်သော်လည်း အလွန်လျင်မြန်လှ၍ ကင်းထောက်ရန်နှင့် မိမိ ဘက်သား အခြားသင်္ဘောများကို စောင့်ရှောက်ရန်အတွက် အသုံးပြုနိုင်ပေသည်။ ထိုတိုက်သင်္ဘောများသည် မိမိဘက်သား သင်္ဘောများကို ကာကွယ်ရာ၌၎င်း၊ ရန်သူစခန်းများကို တိုက် ခိုက်ရာ၌၎င်း ရဲဝံ့စွာ တိုက်ခိုက်နိုင်ကြသည်။ အကြီးစားကရူဇာ တိုက်သင်္ဘောသည် တန်ချိန်တစ်သောင်းကျော်ရှိ၍ မြန်သည်။ အမြောက်မြားကို လျင်မြန်စွာ ပစ်ခတ်နိုင်သဖြင့် ရေတပ်တွင် အားကိုးရသော သင်္ဘောမျိုး ဖြစ်သည်။
ဖျက်သင်္ဘောများမှာ တော်ပီဒိုတင်ဆောင်သော ကရူဇာ သင်္ဘော အသေးစားများ ဖြစ်သည်။ ထိုသင်္ဘောတို့သည် အလွန် လျင်မြန်လှ၍ တော်ပီဒိုများဖြင့် မည်သည့်သင်္ဘောကိုမဆို တိုက်ခိုက်ခြေမှုန်းနိုင်သည့်ပြင် ရေငုပ်သင်္ဘောတို့ကို တိုက်ခိုက် ရာ၌လည်း လွန်စွာအသုံးဝင်သောကြောင့် အခြားသင်္ဘောများ ချီတက်ရာ၌ စောင့်ရှောက်လိုက်ပါကြရလေသည်။ ဖျက် သင်္ဘောမှာ ရေငုပ်သင်္ဘော၏သေမင်းပင် ဖြစ်၍ ရေငုပ်သင်္ဘော များသည် ထိုဖျက်သင်္ဘောမျိုးကို အလွန်ကြောက်ကြလေသည်။ ၁၉၁၆ ခုနှစ်၌ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအစိုးရသည် စစ် သင်္ဘောကြီးများ၊ ကရူဇာတိုက်သင်္ဘောများနှင့် အခြားစစ် သင်္ဘော အမျိုးမျိုးတို့ ဆောက်လုပ်ရန် ဒေါ်လာငွေ သန်းပေါင်း ၅ဝဝ ခန့် ကုန်ကျမည့် စီမံကိန်း တစ်ခုကို ရေးဆွဲပြီးလျှင် အကောင်အထည်ဖော်ကာ လုပ်ကိုင်ခဲ့လေသည်။ ၁၉၁၇ ခုနှစ် တွင် အမေရိကန်တို့ စစ်ထဲဝင်လာသောအခါ ထိုစီမံကိန်းကို တစ်မျိုးတဖုံ ပြောင်းလဲလိုက်လေသည်။ ထိုအချိန်တွင် ဂျာမန် ရေငုပ်သင်္ဘောတို့၏ အန္တရာယ်ကြောင့် မဟာမိတ်တို့သည် စစ်သင်္ဘောကြီးများအစား ဖျက်သင်္ဘောတို့ကိုသာ အများအပြား အလိုရှိနေကြပေသည်။ ထိုကြောင့် ဖျက်သင်္ဘောများကို အပြင်း အထန် ကြိုးစားတည်ဆောက်ခဲ့ရာ စစ်ကြီးအပြီးအထိ အစင်း ပေါင်း ၂၆ဝ မျှ ပြီးစီးလေသည်။ ဖျက်သင်္ဘောများ၏ အစောင့် အရှောက်ဖြင့် အမေရိကတိုက်မှ ဥရောပတိုက်သို့ ခဲယမ်း မီးကျောက်များအပြင် စစ်သားပေါင်း နှစ်သန်းကျော်မျှကို ဘေးကင်းစွာဖြင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ပေးနိုင်ခဲ့လေသည်။ ရေငုပ်သင်္ဘောများသည် ကင်းထောက်ရန်နှင့် ရန်သူ သင်္ဘောကို တော်ပီဒိုနှင့် ပစ်ခွင်းရန်အတွက် ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် စစ်သားများကို သယ်ဆောင်ရန်နှင့် ရန်သူကမ်းခြေသို့ နီးကပ် စွာ သွားရောက်တိုက်ခိုက်ရန် အတွက်လည်း ဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံး တည်ထားသော ရေငုပ်သင်္ဘောများမှာ များသော အားဖြင့် တန်ပေါင်း ၁၅၅ဝ မျှသာ လေးပြီးလျှင် ရေအောက် တွင် လိုအပ်သည့် ထင်းမီးအား ထပ်၍မဖြည့်ဘဲ လပေါင်းများ စွာပင် နေနိုင်ပေသည်။
( ရေငုပ်သင်္ဘော-။) ရေတပ်များတွင် အထက်ပါ ပင်လယ်ကူးစစ်သင်္ဘောအမျိုး အစားများအပြင် ကမ်းခြေနှင့် မြစ်တွင်း၌ လွန်စွာ အသုံးကျ သော သင်္ဘောငယ်များလည် ရှိသေး၏။ ထိုသင်္ဘောတို့မှာ ရေမြှုပ်ဗုံးချသင်္ဘောများ၊ ရေမြှုပ်ဗုံး ရှင်းသင်္ဘောများ၊ တော်ပီ ဒိုတင် သင်္ဘောငယ်များ၊ ဂန်းဗုတ်ခေါ် အမြောက်တင်သင်္ဘော ငယ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ရေတိမ်သွားမော်နီတာခေါ် သင်္ဘောကြီး များသည် သံချပ်ကာများ ထူထဲစွာ ကာရံထား၍ အလွန်ကြီးမား လှသည့် အမြောက်ကြီးများ ပါသောကြောင့် ရန်သူ့ကမ်းခြေကို ဖျက်ဆီးပြီးလျှင် မိမိဘက်မှ စစ်သားများ ကမ်းပေါ်သို့ တက် ရောက်ရာ၌ များစွာအကူအညီပေးနိုင်လေသည်။ ရေတပ်များတွင် စစ်တိုက်ရန် သင်္ဘောများသာမက ခဲယမ်းမီးကျောက်သယ်ယူရန် သင်္ဘောများ၊ ဆေးရုံသင်္ဘောများ၊ ဆီလှောင်သင်္ဘောများလည်း ပါဝင်သေးသည်။ စစ်ဖြစ်၍ အရေးကြီးလာသောအခါ၌ ကုန် သင်္ဘောများကိုလည်း သင့်လျော်သလို ပြင်ဆင် မွမ်းမံ၍ အသုံး ချကြရလေသည်။