cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖွံ့ဖြိုး‌ရေး ပရဟိတ(ကျား)ကျောင်း
တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖွံ့ဖြိုး‌ရေးပရဟိတ(ကျား)ကျောင်းအတွက် လူမှုဝန်ထမ်းဦးစီးဌာနက နှစ်စဉ် ဆန်ဖိုး‌ငွေ ကျပ်နှစ်သိန်းခန့်နှင့် စားစရိတ်၊ ဝတ်စရိတ်၊ ‌ဂေဟာမှူး ‌ထောက်ပံ့‌ကြေး ငွေကျပ် တစ်သိန်း ခွဲခန့် ‌ထောက်ပံ့သည်။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖွံ့ဖြိုး‌ရေး ပရဟိတ(ကျား) ‌ကျောင်းရှိ က‌လေးတစ်ဦးအတွက် စားစရိတ်သည် ရိုးရိုး‌နေ့တွင် ကိုးကျပ်နှုန်းနှင့် အထူးနေ့တွင် ၁၅ ကျပ်နှုန်း၊ ‌နေ့စဉ်မုန့်ဖိုးသည် အထက်တန်း ကျောင်းသားတစ်ဦးလျင် သုံးကျပ်နှုန်း၊ အလယ်တန်း‌ကျောင်းသားတစ်ဦးလျင် နှစ်ကျပ်နှုန်း နှင့် မူလတန်း ‌ကျောင်းသားတစ်ဦးလျင် တစ်ကျပ်နှုန်း၊ နှစ်စဉ် ‌ကျောင်းသုံးစာအုပ်နှင့် စာ‌ရေးကိရိယာ ဝယ်ယူစရိတ်သည် အထက်တန်း ‌ကျောင်းသားတစ်ဦးလျင် ၂၃၅ ကျပ်နှုန်း၊ အလယ်တန်း ‌ကျောင်းသား တစ်ဦးလျင် ၁၅၀ ကျပ်နှုန်းနှင့် မူလတန်း ‌ကျောင်းသားတစ်ဦးလျင် ကျပ် ၉၀နှုန်း၊ က‌လေးအားလုံး အတွက် နှစ်စဉ်ဝတ်စုံနှစ်စုံစီနှင့် ပညာသင်ကျောင်းသားများအတွက် နှစ်စဉ် ‌ကျောင်းဝတ်စုံနှစ်စုံစီ ကုန်ကျသည်။
တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖွံ့ဖြိုး‌ရေးပရဟိတ (ကျား)ကျောင်းရှိ က‌လေးများ၏ စားဝတ်‌နေ‌ရေး၊ ပညာ‌ရေးနှင့် ကျန်းမာ‌ရေးတို့ကို အ‌ထောက်အကူပြုနိုင်ရန် ဆပ်ပြာစက်လုပ်ငန်း၊ ဆေးခန်းလုပ်ငန်း၊ သစ်စက်လုပ်ငန်းနှင့် တွင်ခုံလုပ်ငန်းစသည့် ဖွံ့ဖြိုး‌ရေးလုပ်ငန်းများကို ‌ကျောင်းတွင်တည်‌ထောင်ထားသည်။ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု ပုံမှန်‌ဆောင်ရွက်‌နေ‌သော ဆပ်ပြာစက်လုပ်ငန်းသည် တစ်လလျင် အဝတ်‌လျော် ဆပ်ပြာ ‌တောင့် ၇၂,၀၀၀ ထုတ်လုပ်‌ပေး‌နေသည်။ ဆပ်ပြာစက်လုပ်ငန်းမှ ‌ငွေကျပ် တစ်‌သောင်း၊ ‌ဆေးခန်းလုပ်ငန်းမှ ‌ငွေကျပ်တစ်‌သောင်း၊ သစ်စက်မှ ‌ငွေကျပ်နှစ်‌သောင်းခွဲ‌ကျော်၊ တွင်ခုံလုပ်ငန်းမှ ‌ငွေကျပ် တစ်‌သောင်း‌ကျော် လစဉ်ဝင်‌ငွေ ရရှိသည်။
တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖွံ့ဖြိုး‌ရေးပရဟိတ(ကျား)ကျောင်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်‌ရေးအတွက် ‌ငွေသားနှင့် ပစ္စည်းများ လှူဒါန်းလျက်ရှိရာ ၁၉၉၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလမှ ၁၉၉၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလအထိ ပြည်တွင်းပြည်ပ အလှူရှင် ရ၁ ဦးက ‌ငွေကျပ် ၁၀ သိန်း‌ကျော်နှင့် အ‌မေရိကန်‌ဒေါ်လာ ၂,၇၁၀၊ အလှူရှင် ၂၂ဦးက ‌ငွေကျပ် သုံးသိန်း‌ကျော်နှင့် အ‌မေရိကန်‌ဒေါ်လာ ၃,၅၀၀ တန်ဖိုးရှိသည့် ပစ္စည်းများကို လှူဒါန်းခဲ့ကြသည်။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖွံ့ဖြိုး‌ရေးပရဟိတ(ကျား)ကျောင်း ဖွံ့ဖြိုး‌ရေးလုပ်ငန်းများ ယခုထက်ပိုမို တိုးတက်‌အောင် ‌ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် ‌ငွေနှင့် ပစ္စည်းများ လိုအပ်‌နေဆဲဖြစ်သည်။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖွံ့ဖြိုး‌ရေးပရဟိတ(ကျား)ကျောင်းသည် ယခုကဲ့သို့ နယ်စပ်‌ဒေသအသီးသီးမှ တိုင်းရင်းသားက‌လေးများအား ‌လေ့ကျင့်ပြုစုပျိုး‌ထောင်‌ပေးလျက်ရှိရာ နိုင်ငံကြီးအကဲများ၏ မိန့်မှာချက်များနှင့် အကြံ‌ပေးအဖွဲ့၏လမ်းညွှန်ချက်များအား အ‌ကောင်အထည်‌ဖော် ‌ဆောင်ရွက်သွားရန်၊ ‌ကျောင်းသားများအား နိုင်ငံအကြီးအကဲများ ‌မျှော်မှန်းထားသည့် ဘက်စုံထူးချွန်‌သော ‌ကျောင်းသားများ ဖြစ်လာ‌စေရန် အတွက် လေ့ကျင့်ပြုစု ပျိုး‌ထောင်သွားရန်၊ ‌ကျောင်းတွင်းရှိ ဖွံ့ဖြိုး‌ရေး လုပ်ငန်းများအား ‌ကျောင်း၏ဝန်‌ဆောင် မှုစရိတ် ထိန်းသိမ်းနိုင်‌ရေးအတွက် ‌ဆောင်ရွက်သွားရန်၊ ‌ကျောင်းသားများ၏ စားဝတ်နေ‌ရေး၊ ပညာသင် ကြား‌ရေး၊ ကျန်းမာ‌ရေး၊ လူမှု‌ရေး စသည်တို့ မြင့်မားတိုးတက်‌စေ‌ရေးအတွက် ‌ဆောင်ရွက်သွားရန်ဟူ‌သော ရှေ့လုပ်ငန်းစဉ်များကို ချမှတ်ပြီး‌ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။
ကိုးကား
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ ၅
ဘုရားကုန်းရွာ၊ စစ်ကုန်း
ဘုရားကုန်းရွာ၊ စစ်ကုန်း
ကျောက်ဖားရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
ကျောက်ဖားရွာ (Kyaukhpar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ မွှေးပြင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၇၀၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မွှေးပြင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၁၈ ဦး၊ မ ၁၆၆၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၈၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မိချောင်းအိုင်ရွာ၊ မိချောင်းအိုင်
မိချောင်းအိုင်ရွာ၊ မိချောင်းအိုင်
အလယ်ကုန်းရွာ၊ ဝက်လက်မြို့နယ်
အလယ်ကုန်းရွာ (Ahlelkone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဝက်လက်မြို့နယ်၊ မင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၆၅၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝက်လက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျောက်ရစ်ရွာ
ကျောက်ရစ်ရွာ
ဂျော်မော်ရွာ၊ မိုးမောက်မြို့နယ်
ဂျော်မော်ရွာ(Jawmaw)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မိုးမောက်မြို့နယ်၊ နွမ်းလန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၀၉၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နွမ်းလန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၂၁ ဦး၊ မ ၃၃၄ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၇၅၅ ဦး နေထိုင်သည်။
ပါလီကွေး
ပါလီကွေး ၄၅။ ။ ၎င်း ဝေါဟာရ သင်္ချာကို မှော်ပညာကျမ်းတို့၌ "ဥုံ ဘုရားဟူက မောက္ကလူ ၂၄၊ တရားဟူက ပါလီကွေး ၄၅၊ သံဃာဟူက သံချပ်ဝတ် ၃၇" စသည်ဖြင့် မိမိကိုယ်ကို အကွယ်အကာယူရာ၌ အသုံးချနည်းများအတွက် တွေ့ဘူး၏။
မှတ်ချက်။ ။ ဘုရင့်နောင် စသော စစ်သူကြီးတို့ ဆောင်းသည့်ဦးထုပ်ကို မောက္ကလူ ခေါ်၏၊ ၎င်းင်း မောက္ကလူ သဖွယ် လုံခြုံသော ၂၄-ပစ္စည်းနှင့် ကိုယ်၌စည်းချသည်ကို " မောက္ကလူ ၂၄" ဟုဆိုသည်၊ ထိုအတူ ၄၅-ဝါ ကာလပတ်လုံး ဟောတော်မူ သော တရားတော်များနှင့် ပါလီကွေး သဖွယ် ကိုယ်၌ ဆင်မြန်း ကာရံသည်ကို "ပါလီကွေး ၄၅" ဟုဆိုသည်၊ ထို့အတူ ဗောဓိပက္ခိယတရား ၃၇-ပါးနှင့် သံချပ်ဝတ်သဖွယ် ကိုယ်၌ ဝတ်ဆင်ထားမှုကိုပင် "သံချပ်ဝတ် ၃၇" ဟုသိလေ။
ပင်ကပ်တောင်အောက်ရွာ၊ ပင်ကပ်တောင်မော်
ပင်ကပ်တောင်အောက်ရွာ၊ ပင်ကပ်တောင်မော်
မနူမနောလူမျိုး
မနုမနော
မနုမနော Manumanow သည် ကယားနှင့်ဗရဲတို့မှ ပေါက်ဖွားလာသည် ဟုယူဆကြသည်။ တောင်ငူတောင်ပိုင်းရှိ တောင်တန်းများတွင် နေထိုင် ကြသည်။ လူဦးရေ ၁၀ဝ၀ဝ(၂၀ဝ၀)ခုနှစ်
မဲဇလီရွာမရွာ၊ မဲဇလီ
မဲဇလီရွာမရွာ၊ မဲဇလီ
မန်ဖွယ်ရွာ၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်
မန်ဖွယ်ရွာ (Manhpwei)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုးမိတ်ခရိုင်၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်၊ လယ်ကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၀၆၈၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လယ်ကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၇၆ ဦး၊ မ ၁၆၄၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၂၁၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမိတ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဘော်ကုန်းရွာ၊ အရာတော်မြို့နယ်
ဘော်ကုန်းရွာ (Bawkone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ အရာတော်မြို့နယ်၊ မှော်တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၃၆၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အရာတော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မိုးကံပြင်ရွာ၊ မိုး
မိုးကံပြင်ရွာ၊ မိုး
ဩဂုတ် ၂၀၀၆
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဩဂုတ် ကဏ္ဍ:၂၀၀၆
ဘုရားငုတ်တိုရွာ၊ မိချောင်းအိုင်
ဘုရားငုတ်တိုရွာ၊ မိချောင်းအိုင်
ရွာမရခိုင်ရွာ
ရွာမရခိုင်ရွာ
ဓနုံးချောင်းရွာ၊ မဲဇလီ
ဓနုံးချောင်းရွာ၊ မဲဇလီ
ရီးမဝရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
ရီးမဝရွာ(Rimawa)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ နှမဒါကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၂၉၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နှမဒါကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၆၅ ဦး၊ မ ၁၀၉၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၆၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကင်ရှာဆာမြို့
ကင်ရှာဆာမြို့ (Kinshasa) သည် ကွန်ဂိုဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်ပြီး ကွန်ဂိုမြစ်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
ယခင်က ငါးဖမ်းရွာကလေး တစ်ရွာသာ ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ယခုအခါတွင် ကင်ရှာဆာမြို့သည် မြို့ပြဧရိယာ တစ်ခု အဖြစ် တည်ရှိပြီး နေထိုင်သူပေါင်း ၁၀သန်းခန့် ရှိသည်။ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံဖြစ်သော ကွန်ဂိုသမ္မတနိုင်ငံ၏ မြို့တော် ဘရာဇာဗီးလ်မြို့နှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင် တည်ရှိပြီး ကျယ်ဝန်းသော ကွန်ဂိုမြစ်ကို ဖြတ်၍ လှမ်းမြင်ရသော အနေအထားတွင် ရှိသည်။ မြို့တော်၏ အုပ်ချုပ်ရေး ဒေသမှာ အလွန်ကျယ်ဝန်းလှသဖြင့် မြို့တော်မြေနေရာ၏ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်မှာ ကျေးလက် အနေအထားဖြင့် တည်ရှိသည်။ မြို့ပြဒေသမှာ ခရိုင်၏ အနောက်ဘက် အစွန်ဆုံး အစိတ်အပိုင်း သေးသေးကလေး တွင်သာ ရှိသည်။
ဟင်နရီဗန်ထီးယူ
ဟင်နရီဗန်ထီးယူ (Henry Van Thio; ၉ ဩဂုတ် ၁၉၅၈ မွေးဖွား) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ (၂) အဖြစ် ရွေးချယ်ခံရသူ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ချင်းပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် ၃ မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး အနိုင်ရရှိခဲ့ကာ အမျိုးသားလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။  ၂၀၁၆ မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုခဲ့သည်။
အစောပိုင်းဘဝ
ချင်းလူမျိုးတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ရန်ကုန် ဝိဇ္ဇာနှင့်သိပ္ပံ တက္ကသိုလ်မှ ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။ တပ်မတော်တွင် ဗိုလ်မှူးအဆင့်ဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် ရွေးကောက်ခံရခြင်း
၂၀၁၆ ခုနှစ် မတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် ကိုယ်စားလှယ်များက ဦးဟင်နရီဗန်ထီးယူအား ဒုတိယသမ္မတလောင်းအဖြစ် တင်မြှောက်ခဲ့သည်။
၂၀၁၆ မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားလွှတ်တော်မှ ၁၄၈ မဲဖြင့် ဒုတိယသမ္မတလောင်းအဖြစ် အဆိုပြုခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၁၆ မတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် မဲအရေအတွက် ၃၅၂ မဲအနက် ၇၉ မဲရရှိကာ ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယသမ္မတ (၂) ဖြစ်လာခဲ့သည်။
အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၂၀ တွင် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် ပါတီကိုယ်စားပြုပြီး ချင်းပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁၀) အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းအဖြစ် ဝင်ပြိုင်သည်။ ပြိုင်ဘက် ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ဦးရှန်လျန်မှုန်း နှင့် ချင်းအမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ပါတီ ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ဦးဗန်မွန်လျန် တို့အား အနိုင်ရကာ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် တင်မြှောက်ခြင်းခံရသည်။ ရရှိ ခိုင်လုံမဲအရေအတွက်မှာ ၁၅၄၉၂မဲ ဖြစ်သည်။ မဲစုစုပေါင်း၏ ၅၇ဒသမ ၉၁ ရာခိုင်နှုန်း ရရှိသည်ဟု ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က ကြေညာခဲ့သည်။
၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီနောက်ပိုင်းဖြစ်ရပ်များ
၂၀၂၁ခုနှစ် တပ်မတော် အာဏာသိမ်းမှု ဖြစ်ပွားပြီးနောက်တွင် ဖွဲ့စည်းပုံအ​ခြေခံဥပ​ဒေ ပုဒ်မ (၄၂၄)အရ ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။ ယာယီသမ္မတ ဦးမြင့်ဆွေ၏ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီတွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်သည်။ ဒုတိယသမ္မတ (၂) ဦးဟင်နရီဗန်ထီးယူ အဖမ်းမခံရဘဲ ဒုတိယသမ္မတ အိမ်တော်မှာပဲ ရှိနေပြီး “အကျယ်ချုပ်”ဖြင့် မချုပ်ထားဟု ဘီဘီစီက ဖော်ပြသည်။
၎င်းသည် ၂၀၂၂ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃၁ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော  ကာလုံအစည်းအဝေးသို့ ကျန်းမာရေးအခြေအနေအကြောင်းပြချက်ဖြင့်တက်ရောက်ခြင်းမရှိဘဲ ခွင့်ပန်ကြားခဲ့သည်။ ယင်းအပြင် ၂၀၂၂ခုနှစ်  ဇူလိုင်  ၃၁ ရက်က ကျင်းပသည့် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ အစည်းအဝေး(၂/၂၀၂၂) သို့လည်း ကျန်းမာရေးအကြောင်းပြချက်ဖြင့်ပင် ခွင့်ပန်ကြားခဲ့ကာ တက်ရောက်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။
၂၀၂၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၁၂ရက်တွင် နေပြည်တော်အချုပ်ရှိ အထူးသီးသန့် တရားရုံးတရားခွင်သို့ ခံပြသက်သေတစ်ဦးအဖြစ်  ဦးဟင်နရီဗန်ထီးယူ တက်ရောက်သည်။ အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်က ဦးဝင်းမြင့် နှင့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် တို့အပေါ်  စွဲဆိုထားသော ရဟတ်ယာဉ်နှင့်ပတ်သတ်သည့်  အမှုများနှင့်ပတ်သတ်ပြီး ၎င်းတို့အနေဖြင့် လုပ်ငန်းစဉ်များအား လုပ်ထုံးလုပ်နည်း၊စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများနှင့်အညီလုပ်ဆောင်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း  ခုခံ ထွက်ဆိုသည်။
၂၀၂၃ ဇန်နဝါရီ ၃၁ရက်တွင် ကျင်းပသည့် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီအစည်းအဝေး(၁/၂၀၂၃) သို့လည်း ကျန်းမာရေးအခြေအနေအရ အစည်းအဝေးမတက်ရောက်နိုင်ကြောင်း ၎င်း ခွင့်ပန်ကြားပြန်သည်။ ထိုနေ့တွင် ဦးဟင်နရီဗန်ထီးယူ ချော်လဲ ခေါင်းပေါက်၍ နေပြည်တော်ဆေးရုံသို့ တက်ရောက်နေသည်ဟု RFA ကဖော်ပြသည်။
သူသည်  ၂၀၂၃ ဇူလိုင် ၃၁ရက် တွင် ကျင်းပသည့် ကာလုံအစည်းအဝေး(၂/၂၀၂၃)ကို  တက်ရောက်ခြင်းဖြင့် လူမြင်ကွင်းရှေ့ ပြန်ထွက်သည်။
ဦးဟင်နရီဗန်ထီးယူသည် ယင်းအစည်းအဝေးအတွင်း တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ၏ တင်ပြချက်အား ထောက်ခံခဲ့သည်ဟု စစ်တပ်ပိုင်မီဒီယာက ဖော်ပြသည်။ ထိုအစည်းအဝေးတက်ရောက်ခဲ့ခြင်းနှင့် စပ်လျဉ်းပြီး အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် ဗဟိုအလုပ်ကော်မတီက ၎င်းအား ၂၀၂၃ ဩဂုတ် ၉ ရက်တွင်  ပါတီမှ ထုတ်ပယ်သည်။
မိသားစုဘဝ
သူသည် ဒေါ်ရွှေလွှမ်းနှင့် လက်ထပ်ခဲ့ကာ သားသမီး သုံးဦး ထွန်းကားခဲ့သည်။ သူသည် ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်မဟုတ်သည့် ပထမဆုံးသော ဒုတိယသမ္မတ ဖြစ်သည်။
တောကျောင်းရွာ၊ သရက်မြို့နယ်
တောကျောင်းရွာ (Tawkyaung)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ သရက်မြို့နယ်၊ ရေဘွက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၀၀၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရေဘွက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၃၉ ဦး၊ မ ၁၀၇၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၁၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သရက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
​ပြောင်းပြန်ရွာ၊ အာကာ
ပြောင်းပြန်ရွာ၊ အာကာ
ထန်းကြီးကုန်းရွာ၊ ဝက်လက်မြို့နယ်
ထန်းကြီးကုန်းရွာ (Htangyikone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဝက်လက်မြို့နယ်၊ မင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၆၅၂ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝက်လက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လုံးဆိန်ရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
လုံးဆိန်ရွာ (Longhsein)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ မွှေးပြင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၇၁၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မွှေးပြင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၁၈ ဦး၊ မ ၁၆၆၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၈၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကန်မင်ရွာ၊ နမ့်စန်မြို့နယ်
ကန်မင်ရွာ (Kanmin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ နမ့်စန်မြို့နယ်၊ ဝမ်နောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၅၂၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝမ်နောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၀၀ ဦး၊ မ ၁၉၅၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၈၅၄ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နမ့်စန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ညောင်ကုန်းရွာ၊ စစ်ကုန်း
ညောင်ကုန်းရွာ၊ စစ်ကုန်း
ဂေဘားလူမျိုး
ဂေဘားလူမျိုး သည် တောင်ပေါ်ကရင်အနွယ်ဝင် ဖြစ်ပြီး ကရင်ဖြူဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ ကယားပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းနှင့် ရှမ်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းတွင် တွေ့ရသည်။ လူဦးရေမှာ ၂၀၀၀ ခုနှစ် စာရင်းများအရ ၁၀ဝ၀ဝ ခန့် ဖြစ်သည်။ ဂေဘားတိုင်းရင်းသားများသည် ကယားပြည်နယ် အတွင်းရှိ လွိုင်ကော်၊ ဒီးမောဆို၊ ဖရူးဆိုးမြို့နယ်များတွင် အများဆုံး နေထိုင်ကြသည်။ ဂေဘား တိုင်းရင်းသားများ၏ ထင်ရှားသော ပွဲတော်များမှာ စပါးစူးထိုးပွဲ၊ စပါးပုတ်ပွဲ၊ စပါးသယ်ပွဲနှင့် ကောက်သစ်စားပွဲတို့ ဖြစ်သည်။
ပိသုဏဝါစာ
ပိသုဏဝါစာကံ၏ အင်္ဂါ ၄-ပါး
ချစ်သူနှစ်ဦး ကွဲအောင် ကုန်းတိုက်ပေးမှု အင်္ဂါ လေးပါး။
(၁) ဘိန္ဒိတဗ္ဗ ပုဂ္ဂလ- အခွဲအတိုက် ခံရသူ၊
(၂) တပ္ပုရ ပိယ ကမျတာ- မိမိကို ချစ်စေလို၍ ကွဲပြားမှုကို ရှေးရှုခြင်း အဖြစ်၊
(၃) ဝါယမ- လုံ့လပြုခြင်း၊ ရန်တိုက်ခြင်း၊
(၄) ဇာနန- မိမိရန်တိုက် ပြောဆိုအပ်သူက မိမိစကားကို သိနားလည်ခြင်း။
ပိသုဏဝါစာ ကံ၏ မကောင်းကျိုး (၇)ပါး
(၁) အပါယ်လေးပါးသို့ လားရခြင်း၊
(၂) ချစ်သူတို့နှင့် ကွေကွင်းရခြင်း၊
(၃) မိတ်ဆွေခြွေရံ နည်းပါးခြင်း၊
(၄) သူတော်ကောင်းတရား၌ သဒ္ဓါပျက်တတ်ခြင်း၊
(၅) သူတပါးတို့လုံ့လကြောင့် သေရခြင်း၊
(၆) လူများ၏ အမုန်းကိုခံရခြင်း၊
(၇) စိတ်ညစ်ညူးစိုးရိမ်ရခြင်း။
ဆန်းထွန်း (ကာတွန်း)
မြန်မာကာတွန်းဆရာတစ်ဦးဖြစ်သူ ကာတွန်းဆန်းထွန်းသည် ဝဏ္ဏထွန်း၊ ပွေလီဒိုး၊ ချောချစ်ဆွိ၊ ဂျစ်ဘုံဘုံ၊ စက်ရုပ်ကလေးအောင်ဘာလေ၊ ဖိုးသား၊ ပိုးသျှား အစရှိသည့် ကာတွန်းဇာတ်ကောင်များကို ဖန်တီးခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ အသက်၇၁နှစ်အရွယ် ၂၀၁၅ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၉ရက်နေ့ (ကြာသပတေးနေ့) နံနက် ၁း၃၀တွင် ကွယ်လွန်သည်။
၁၉၇၀ နှင့် ၈၀ ခုနှစ်များအတွင်း ကဗျာတိုလေးများပါဝင်သည့် ဆေးရောင်စုံပို့စ်ကတ်အပါးလေးများ ရေးဆွဲခဲ့သည်။
မဲဇလီချောင်းရွာ၊ မဲဇလီ
မဲဇလီချောင်းရွာ၊ မဲဇလီ
ဦးရွှေရိုးရွာ၊ မိချောင်းအိုင်
ဦးရွှေရိုးရွာ၊ မိချောင်းအိုင်
ဩဂုတ် ၂၀၀၇
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဩဂုတ် ကဏ္ဍ:၂၀၀၇
နမ်ဆိုင်းခေါ်ရွာ၊ မိုးမောက်မြို့နယ်
နမ်ဆိုင်းခေါ်ရွာ(Namhsenghkaw)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မိုးမောက်မြို့နယ်၊ နွမ်းလန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၀၉၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နွမ်းလန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၂၁ ဦး၊ မ ၃၃၄ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၇၅၅ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခင်ဆွေ (ကာတွန်း)
ကာတွန်း ဦးခင်ဆွေကို ၁၉၄၀ပြည့်နှစ်၊ ဇွန်လ ၂၃ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားသည်။ အဖ ဦးစံဝင်း၊ အမိ ဒေါ်ငွေသီးတို့၏ သားဖြစ်သည်။ ဒေးဒရဲ ဇာတိ ဖြစ်သည်။ ကာတွန်းပညာကို ပန်းချီဦးခင်အောင်ထံမှ လေ့လာဆည်းပူးသင်ကြားခဲ့သည်။ (၁၉၅၆)ခုနှစ်၊ ရန်ကုန်သတင်းစာတွင် ကာတွန်း စတင်ရေးဆွဲခဲ့သည်။ စာနယ်ဇင်းကာတွန်းများ၊ ရုပ်ပြကာတွန်းစာအုပ်များ ရေးဆွဲခဲ့သည်။ ထင်ရှားသောကာတွန်းဇာတ်ကောင်များမှာ ဗန်ဗန်၊ လင်ထိပ်ပြောင်၊ ဒူလာမြား၊ ကျွဲဘီလူး၊ မောင် တို့ ဖြစ်သည်။ (၂၀ဝ၀)ပြည့်နှစ်၊ မေလ(၁၂)ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်။
စောမြအေးကြည်
ဒေါ် စောမြအေးကြည် (စောမြဧကြည်) (၁၈၉၂-၁၉၆၂) သည် မြန်မာ့ဂီတ​လောကတွင် ထင်ရှား​​ကျော်ကြား​​သော အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့ရ ဂီတပညာရှင်ကြီးတစ်ဦးဖြစ်သည်။
ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး
ငယ်စဉ်ကပင် အဆိုအတီး အကဖက်၌ ဝါသနာထုံခဲ့၍ လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။ အသက်(၁၂)နှစ် အရွယ်တွင် သီဆိုမှုပညာကို သင်ကြားသည်။ ရှေးဦးစွာ မနုသဒ္ဒ ရွှေတောင်ကျော်သူ ဘွဲ့ခံ အဆိုကျော် ဦးလူကြီး (သီပေါမင်းလက်ထက် ဝဲဘက်အဆိုတော် အဖြစ်နှင့် အမှုထမ်းခဲ့သူ) ထံတွင် စတင်သင်ကြားခဲ့ရာ ပေါက်ပေါက်ရောက်ရောက် ရှိလှသည်ဟူ၏။ (၁၃)နှစ်အရွယ်တွင် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း သီပေါစော်ဘွားဆာစောချယ်က ဆွေစဉ်မျိုးဆက်ကို စုံစမ်းပြီး နှစ်သက်သဖြင့် ကောက်ယူလေသည်။ ဂီတပညာရှင်ကြီးများကိုလည်း သီပေါဟော်နန်း၌ အသုံးတော်ခံကြရသော ပညာရှင်ကြီးများထံမှ ဆက်လက်သင်ယူ လေ့လာစေခဲ့သည်။(၁၆)နှစ်အရွယ်ရောက်သော် စော်ဘွားကြီးက ငယ်နာမည် ခင်စိန်ကြည်ကိုဖျောက်၍ စောမြအေးကြည် သခင်မ (အချို့စာအုပ်များတွင် စောမြဧကြည်ဟု ရေးသားသည်။) ဟူသော အမည်ကို ပေးအပ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ အသက်(၂၀)နှစ်ကျော်တွင် ရတု၊ ဘောလယ်၊ တေးထပ်၊ ပတ်ပျိုး တို့ရေးသားသီကုံးနိုင်ပြီဖြစ်သည်နှင့်အညီ ရေးသားဆက်သွင်းခဲ့ရာ စော်ဘွားကြီးက သဘောကျလေသောကြောင့် စောဥက္ကာဘွဲ့ ပေးအပ်ခြင်းခံရသည်။ ၁၂၈၉ခုနှစ်၊ တန်ခူးလပြည့်ကျော်(၈)ရက်နေ့တွင် စော်ဘွားကြီး၏ တိုက်ဟော်နန်း သိမ်းပိုက်ပွဲ၌ စောဥက္ကာသည် သီရိဥက္ကဋ္ဌ်ဝတီ ဟူသောဘွဲ့ကို ထပ်မံချီးမြင့်ခြင်း ခံယူရရှိပြန်၏။ ထိုဟော်နန်းတွင်း၌ပင် ဆိုခဲ့ပြီးသည့်အတိုင်း ယိုးဒယားအကကို ရာမစင်တော်ဦးစီး ဆရာမောင်နှင့် ယိုးဒယားသီးခြားတတ်ကျွမ်းသည့် ဆရာဦးအုန်းပွင့်တို့ထံမှ လည်းကောင်း၊ အဆိုပညာကို တပယ်မင်းသား၏ ကိုယ်လုပ်တော် တပယ်ခင်ဥကြီး၊ ဆရာဦးလူကြီး၊ ဘီးလစ်စာရေးကြီး ဦးအောင်လှနှင့် ဆရာခန့်ကြီးတို့ထံမှ လည်းကောင်း နည်းယူမှတ်သားခဲ့ရ၏။ မိုးဒေဝါ နှင့် လမင်းသော်တာပတ်ပျိုးများ၏ ဖန်တီးရှင်ဖြစ်သည်။ မိုးဒေဝါရေးတော့ အသက်၂၃ နှစ်သာ ရှိသေးသည်။ အသက် ၃၆ နှစ်အရွယ်တွင် စော်ဘွားမရှိတော့၍ သီပေါဟော် ဖရိုဖရဲဖြစ်နေချိန် ဒီးဒုတ်ဦးဘချိုက ခင်ကြည်လာပါ၊ မဟာဂီတမှာ ဥက္ကဋ္ဌလုပ်ပါ၊ ဗရနံ့ပြန့်ကျဲနေတဲ့ သီချင်းတွေကိုပြန်စုကြပါဦးစို့ဟုခေါ်၍ အောက်ပြည်ကို ရောက်သည်။ ၁၉၂၈-ခုနှစ် တွင် သီပေါဟော်နန်းမှ ခွါခဲ့ပြီး နောက်တွင်လည်း ဂီတပညာအရပ်ရပ် တို့ကို ထပ်၍ ထပ်၍ ဆည်းပူးခဲ့သဖြင့် ဂီတပညာစုံတို့ဖြင့် ကုံလုံခဲ့သော ဂီတမိခင်ကြီးဖြစ်လာခဲ့သည်။
အလုပ်အကိုင်
ဒေါ်စောမြအေးကြည်သည် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကြီး မတိုင်မီ ကာလအထိ နိုင်ငံတော် ပန်တျာနည်းပြ၊ ၁၉၅၃ - ၅၈-ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်ဂီတနှင့် အနုပညာကျောင်း၊ ဆရာဖြစ်သင် ကောလိပ် နည်းပြများ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ယင်းသို့ ဂီတပညာဖြင့် နိုင်ငံ၏အကျိုးကို သယ်ပိုးဆောင်ရွက်ခဲ့သဖြင့် ၁၉၅၂-ခုနှစ်တွင် အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့ဖြင့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရက ချီးမြှင့်ခဲ့၍ ၁၉၅၄-ခုနှစ်တွင် ကံဘဲ့ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းတွင် သုခုမနည်းပြဆရာမအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်က အနုပညာဆိုင်ရာ ဂုဏ်ထူးဆောင် ဘီအေဘွဲ့ကို ပေးအပ်ခဲ့ရာ ထိုဘွဲ့ကို မြန်မာနိုင်ငံ၌ ယခုတိုင် ဒေါ်စောမြအေးကြည် တစ်ဦးတည်းသာလျှင် ရရှိခဲ့ဖူးပေသည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် သမိုင်းကော်မရှင်ဌာနမှ ဂီတသုတေသနရာထူးဖြင့် အမှုထမ်းခဲ့ပြီး မြန်မာ့အသံ မဟာဂီတ သီချင်းကြီးစိစစ်ရေးဘုတ်အဖွဲ့တွင် အဖွဲ့ဝင်လူကြီး အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ တူရိယာဂီတအဖွဲ့ချုပ်၏ ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ပေးအပ်ခြင်းလဲ ခံခဲ့ရသည်။ ဒေါ်စောမြအေးကြည်သည် မိမိဆည်းပူးခဲ့သမျှသော ဂီတပညာတို့ကို စေတနာထက်သန်စွာဖြင့် ဂီတပညာ ကို နှစ်ခြိုက်လိုလားသူများအား ဖြန့်ဝေပေးခဲ့သည်မှာ ကွယ်လွန်သည့်တိုင်အောင် ဖြစ်သည်။
ဘဝနိဂုံး
၁၃၂၉-ခုနှစ် တပို့တွဲလဆန်း ၁၂ ရက် (၁၉၆၈ ခု၊ ဖေဖော်ရီလ ၁ဝ ရက်) တွင် ရန်ကုန်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ပါရာဇိက
ပါရာဇိကအဓိပ္ပာယ် (၃) မျိုး
၁။ ပရာဇိယတီတိ ပါရာဇိကော (ပုဂ္ဂလော) - သာသနာတော်ထမ်း ရဟန်းအဖြစ်မှ ဆုံးရှုံးစေတတ်သူကို ရစေ။
၂။ ပရာဇေတီတိ ပါရာဇိကံ (သိက္ခာပဒံ) - ဝီတိက္ကမရဟန်းကို သာသနာတော်မှ ဆုံးရှုံးစေတတ်သော သိက္ခာပုဒ်ကို ရစေ။
ရွာမမူဆလင်ရွာ
ရွာမမူဆလင်ရွာ
ပါရာဇိက
ပါရာဇိကအဓိပ္ပာယ် (၃) မျိုး
၃။ အဇ္ဈာစာရဘိက္ခုံ ပရာဇေတီတိ ပါရာဇိကာ (အာပတ္တိ) - လွန်ကျူးသော ရဟန်းကို သာသနာတော်မှ ဆုံးရှုံးစေတတ်သော အာပတ်ကို ရစေ။
ထို (၃)မျိုးတို့တွင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် ပါရာဇိကသိက္ခာပုဒ်ကို လွန်ကျူးစေခြင်းဟူသော အကြောင်းကြောင့် ရဟန်းအဖြစ်ဟု ဆိုအပ်သော သာသနာတော်မှ ဆုံးရှုံးခြင်းသို့ ရောက်ရကား ပုဂ္ဂိုလ်ကို ပါရာဇိကဟု ခေါ်သည်။ သိက္ခာပုဒ်ကို လွန်ကျူးသော ရဟန်းကို သာသနာတော်မှ ဆုံးရှုံးစေတတ်သောကြောင့် သိက္ခာပုဒ်ကို ပါရာဇိကဟု ခေါ်သည်။ ပါရာဇိကအာပတ်သို့ ရောက်သော ရဟန်းကို သာသနာတော်မှ ဆုံးရှုံးစေတတ်သောကြောင့် အာပတ်ကိုလည်း ပါရာဇိက ခေါ်သည်။
ပါရာဇိက (၂၄) ပါး
မေထုနပါရာဇိက, အဒိန္နာဒါနပါရာဇိက, မနုဿဝိဂ္ဂဟပါရာဇိက, ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မပါရာဇိကအားဖြင့် ဘိက္ခု၌လာသော ပါရာဇိက ၄-ပါး၊
ဘိက္ခုနီ၌ ထိုလေးပါးနှင့် တကွ ဥဗ္ဗဇာဏုမဏ္ဍလိကာပါရာဇိက, ဝဇ္ဇပဋိစ္ဆာဒိကာပါရာဇိက, ဥက္ခိတ္တာနုဝတ္တိကာ ပါရာဇိက, အဋ္ဌဝတ္ထုကာပါရာဇိကဟု အသာဓာရဏပါရာဇိက ၄-ပါး-ပေါင်း (၈) ပါး။
ပဏ္ဍက, ထေယျသံဝါသက, တိတ္ထိယပက္ကန္တက, တိရစ္ဆာနဂတ, မာတုဃာတက, ပိတုဃာတက, အရဟန္တဃာတက, လောဟိတုပ္ပါဒက, သံဃဘေဒက, ဘိက္ခုနီဒူသက, ဥဘတောဗျဉ္ဇနကအားဖြင့် ရဟန်းမခံရန် တားမြစ်ထားသော ပါရာဇိက ၁၁-ပါး။
ရဟန်းပါရာဇိက (၄) ပါး
ဝစ္စမဂ်, ပဿာဝမဂ်, မုခမဂ်တွင် တစ်ခုခု၌ ကိုယ်တိုင် မေထုန်မှီဝဲသောရဟန်း, မိမိမဂ်တို့၌ သူတပါးတို့မေထုန်မှီဝဲသည်ကို သာယာနှစ်သက်သော ရဟန်းသည် မေထုနသိက္ခာပုဒ်ကျူးလွန်သဖြင့် ပါရာဇိကကျ၏။
အနည်းဆုံး တမတ်, တမတ် ထိုက်တန်သော ဥစ္စာကို ၂၅-ပါးသော ခိုးနည်းတို့တွင်တစ်ခုခုဖြင့် ခိုးသော ရဟန်းသည် အဒိန္နာဒါနသိက္ခာပုဒ်ကို ကျူး လွန်သဖြင့် ပါရာဇိကကျ၏။
လူကို ကိုယ် နှုတ် စသည်ဖြင့် လုံးလပြု၍ သေစေသော ရဟန်းသည် မနုဿဝိဂ္ဂဟသိက္ခာပုဒ်ကို ကျူးလွန်သဖြင့်ပါရာဇိကကျ၏။
ဈာန်, သမာပတ်, မဂ်, ဖိုလ်တရားကို မရပါပဲလျက် ရ၏ ဟု ပလွှားဝါကြွားပြောဆိုသော ရဟန်းသည် ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မသိက္ခာပုဒ်ကို ကျူးလွန်သဖြင့် ပါရာဇိကကျ၏။
ဘိက္ခုနီ ပါရာဇိက (၈)ပါး
ရဟန်းမတို့၌လည်း ထို့အတူတည်း။
ကာယသံသဂ္ဂ ရာဂစိတ်ရှိသောယောက်ျားက ကာယသံသဂ္ဂ ရာဂစိတ်ရှိသော ရဟန်းမ၏ ညှပ်ရိုးအောက်, ပုဆစ်ဒူးဝန်း တတောင်ဆစ် အထက်အရပ်တို့၌ လက်စသော ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းဖြင့် ကိုင်တွယ်သုံးသပ်ခြင်းကို သာယာနှစ်သက်သောရဟန်းမသည် ဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလိကာသိက္ခာပုဒ်ကို ကျူးလွန်သဖြင့် ပါရာဇိက ကျ၏။
အခြားတပါးသော ဘိက္ခုနီမ၏ ပါရာဇိကအာပတ်ကို သိလျက် ဖုံးကွယ်သော ရဟန်းမသည် ဝဇ္ဇပဋိစ္ဆာဒိကာ ပါရာဇိက သိက္ခာပုဒ်ကို ကျူးလွန်သဖြင့် ပါရာဇိကကျ၏။
ညီညွတ်သောသံဃာသည် နှင်ထုတ်အပ်သော ဥက္ခိတ္တကရဟန်း၏အယူကို အတုလိုက်ကျင့်သဖြင့် သမနုဘာသနကံ ပြု၍ ဆိုဆုံးမအပ်ပါသော်လည်း အယူကို မစွန့်လွှတ်သော ရဟန်းမသည် ဥက္ခိတ္တာနုဝတ္တိကာသိက္ခာပုဒ်ကို ကျူးလွန်သဖြင့် ပါရာဇိက ကျ၏။
ကာယသံသဂ္ဂရာဂစိတ်ရှိသော ယောက်ျားက ကာယသံသဂ္ဂရာဂစိတ်ရှိသော ရဟန်းမ၏ ညှပ်ရိုးအထက်, ပုဆစ်ဒူးဝန်း တတောင်ဆစ် အောက်အရပ်၌ ကိုင်တွယ် သုံးသပ်မှုကို သာယာနှစ်သက်ခြင်း, ကိုယ်ဝတ်အပေါ်ရုံ၌ ကိုင်တွယ်မှုကို သာယာနှစ်သက်ခြင်း, ကိုယ်လက်နှီးနှောမှု (ကာယသံသဂ္ဂ)ကို ပြုခြင်းငှါ ယောက်ျား၏ နှစ်တောင်ထွာ အတွင်း၌ ရပ်ခြင်း, စကားပြောဆိုခြင်း, ချိန်းချက်ရာအရပ်သို့ သွားခြင်း, ယောက်ျား၏လာခြင်းကို သာယာနှစ်သက်ခြင်း, ဖုံးကွယ်ရာအရပ်သို့ ဝင်ခြင်း, နှစ်တောင့်ထွာအတွင်း၌ တည်၍ ကိုယ်ကို ယောက်ျားအနီးသို့ ဆောင်ခြင်း၊ ဤ ဝတ္ထု ရှစ်မျိုးလုံးကို ပြည့်အောင် ပြုကျင့်သော ရဟန်းမသည် အဋ္ဌဝတ္ထုက သိက္ခာပုဒ်ကို ကျူးလွန်သဖြင့်ပါရာဇိက ကျ၏။
ဦးခေါင်း ပြတ်ပြီးသောသူသည် ကိုယ်နှင့် ဦးခေါင်းကို တဖန်ပြန်ဆက်၍ အသက်မရှင် သကဲ့သို့, အညှာမှကြွေကျသော သစ်ရွက်ရော်သည် နောက်ထပ်တဖန် ပြန်၍ စိမ်းရှင် မလာသကဲ့သို့ နှစ်ခြမ်းကွဲသော ကျောက်ဖျာကြီးသည် တဖန်စပ်သော်လည်း ပကတိ အတိုင်း မဖြစ်သကဲ့သို့ လည်ဆစ်ပြတ်ပြီးသော ထန်းပင်သည် တဖန် ပြန်၍ အခက် အရွက်တို့ဖြင့် မစည်ပင်သကဲ့သို့ ပါရာဇိကကျသော ရဟန်း ရဟန်းမသည် သာသနာတော်မှဆုံး ရှုံး၏။ နောက် တဖန် ရဟန်းအဖြစ် မရတော့။
လူဝတ်လဲ ဘိက္ခုနီ
လူထွက်လိုသည်ဖြစ်၍ သင်္ကန်းကိုဖြစ်စေ, လူတို့အဝတ်တန်ဆာကိုဖြစ်စေ, လူတို့ ဝတ်ဆင်ပုံအတိုင်း ဝတ်ဆင်သော ရဟန်းမသည် ပါရာဇိကကျ၏။
ရဟန်းမခံရန် တားမြစ်ထားသော ပါရာဇိက ၁၁-ပါး
ပဏ္ဍုက်, တိရစ္ဆာန်, ဥဘတောဗျည်းတို့သည် ရှင်ရဟန်းပြုပေးခြင်း၏ တည်ရာ အကြောင်း ဝတ္ထု မဟုတ်သောကြောင့် လည်းကောင်း, “န ဘိက္ခဝေ ပဏ္ဍုကော ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော-စသည်ဖြင့် ရှင်ရဟန်းပြု၍ မပေးရ” ဟု တားမြစ်ထားသောကြောင့်လည်းကောင်း ရှင်, ရဟန်းပြုခွင့် မရကြ။ ထေယျသံဝါသက စသော ရှစ်ယောက်, ရဟန်းအသွင်ကိုခိုးသူ, တိတ္ထိဘောင်သို့ ပြောင်းသူတို့သည် ရဟန်းပြု ခွင့်မရသဖြင့် ပါရာဇိကကျသော ရဟန်းနှင့် တူ၏။
အနုလောမ ပါရာဇိက ၄-ပါး
အင်္ဂါဇာတ်ရှည်သူသည် “လမ္ဗီ”မည်၏။ ထိုရဟန်းသည် မိမိအင်္ဂါဇာတ်ကို မိမိ၏ ဝစ္စမဂ်သို့သွင်းသော် ပါရာဇိက ကျ၏။
နူးညံ့ပျော့ပြောင်းသော ခါးရှိသူသည် “မုဒုပိဋ္ဌိက”မည်၏။ ထိုရဟန်းသည် မိမိအင်္ဂါ ဇာတ်ကို မိမိ၏ခံတွင်းဖြင့် စုပ်သော် ပါရာဇိက ကျ၏။
သူတပါး အင်္ဂါဇာတ်ကို ခံတွင်းဖြင့် စုတ်သူ, သူတပါး၏ အင်္ဂါဇာတ်ပေါ်၌ဖိထိုင် သူတို့လည်း ပါရာဇိကကျသည်။
အနုလောမ ပါရာဇိကကျသူတို့ မည်ကုန်၏။
သရက်တောရွာ၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်
သရက်တောရွာ (Thayettaw)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုးမိတ်ခရိုင်၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်၊ လယ်ကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၀၆၈၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လယ်ကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၇၆ ဦး၊ မ ၁၆၄၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၂၁၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမိတ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တုံးမဝရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
တုံးမဝရွာ(Tonemawa)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ နှမဒါကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၂၉၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နှမဒါကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၆၅ ဦး၊ မ ၁၀၉၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၆၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မိုင်းခရပ်ဖ်
မိုင်းခရပ်ဖ်သည် မိုဂျန်း စတူဒီယိုစ်မှ ဖန်တီးထားသော ဆန်းဒ်ဘောက်စ် ဗီဒီယိုဂိမ်းဖြစ်သည်။ ဤဂိမ်းကို ဂျာဗား ပရိုဂရမ်းမင်းဘာသာစကားဖြင့် "နော့ချ်" (Notch) ဟူ၍ အွန်လိုင်းတွင် လူသိများသော မားကက်စ် ပါစင်မှ ဖန်တီးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ အစောပိုင်း ကိုယ်ပိုင်စမ်းသပ်ဗားရှင်းများစွာကို စမ်းသပ်ပြီးနောက်၊ ၎င်းကို ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလတွင် အပြည့်အဝ မဖြန့်ချိမီတွင် နော့ချ်မှ နုတ်ထွက်ကာ "ဂျက်ဘ်" (Jeb) ဟူ၍ အွန်လိုင်းတွင် လူသိများသော ဂျန်းစ် ဘာဂန်စတန်က ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအား တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ မိုင်းခရပ်ဖ်သည် နောက်ပိုင်းတွင် အခြားပလက်ဖောင်းများစွာသို့ သယ်ဆောင်လာခဲ့ပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ်အထိ ကော်ပီပေါင်း ၂၃၈ သန်းကျော် ရောင်းချခဲ့ရပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ်အထိ လစဉ်အသုံးပြုသူ သန်း ၁၄၀ နီးပါးဖြင့် အရောင်းရဆုံး ဗီဒီယိုဂိမ်းဖြစ်သည်။
မိုင်းခရပ်ဖ်တွင် ဂိမ်းဆော့သူများသည် အဆုံးမရှိနီးပါး မြေပြင်အနေအထားဖြင့် ဘလောက်တုံးများနှင့် စီမံဖန်တီးထားသော 3D ကမ္ဘာကို စူးစမ်းရှာဖွေကာ ကုန်ကြမ်းများ၊ လက်မှုကိရိယာများနှင့် ပစ္စည်းများကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ကာ အဆောက်အဦများ၊ မြေထုထည်များနှင့် ရိုးရှင်းသောစက်များကို တည်ဆောက်နိုင်သည်။ ဂိမ်းမုဒ်ပေါ် မူတည်၍ ဂိမ်းဆော့သူများသည် ကွန်ပျူတာဖြင့် ထိန်းချုပ်ထားသော အကောင်များကို တိုက်ထုတ်နိုင်သည့်အပြင် တူညီသောကမ္ဘာရှိ အခြားဆော့သူများနှင့် ပူးပေါင်း၍ ဆော့နိုင်မည်ဖြစ်သည်။
မိုင်းခရပ်ဖ်သည် ချီးကျူးဂုဏ်ပြုခံရပြီး ဆုများစွာကို ရရှိခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ခေတ်အဆက်ဆက် အကောင်းဆုံး ဗီဒီယိုဂိမ်းများထဲမှ တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံခဲ့ရသည်။ ဆိုရှယ်မီဒီယာ၊ ပြောင်လှောင်မှု၊ ရောင်းကုန်များနှင့် နှစ်စဉ် မိုင်ကွန် (Minecon) အစည်းအဝေးကြီးများသည် ဂိမ်းကို ရေပန်းစားလာစေရန် ကြီးမားသောအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ဓာတုဗေဒ၊ ကွန်ပြူတာအကူအညီပေးသည့် ဒီဇိုင်းနှင့် ကွန်ပျူတာသိပ္ပံတို့ကို သင်ကြားရန် ပညာရေးဆိုင်ရာ ပတ်ဝန်းကျင်များတွင်လည်း ဂိမ်းကို အသုံးပြုထားသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် မိုဂျန်း နှင့် မိုင်းခရပ်ဖ် ဉာဏပစ္စည်းပိုင်ဆိုင်မှုကို မိုက်ခရိုဆော့ဖ်မှ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂.၅ ဘီလီယံဖြင့် ဝယ်ယူခဲ့သည်။ မိုင်းခရပ်ဖ် ဒန်ဂျင်သည် ဘေးပန်းရလဒ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး မိုင်းခရပ်ဖ် လဲဂျန့်ကိုလည်း ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ထုတ်လုပ်ရန် စီဆင်ထားကြသည်။
ဂိမ်းကစားခြင်း
မိုင်းခရပ်ဖ်သည် ပြီးမြောက်ရန်လိုသော အဆင့်များ၊ ရည်မှန်းချက်များ မပါရှိသော 3D ဆန်းဒ်ဘောက်စ် ဗီဒီယိုဂိမ်းဖြစ်ပြီး ဆော့သူများအား ဂိမ်းကစားနည်းကို ရွေးချယ်ရာတွင် များစွာသော လွတ်လပ်မှုကို ပေးစွမ်းနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ သို့သော်၊ ဂိမ်း၏ ဂျာဗားဗားရှင်းတွင် "advancements" ဟုလူသိများသောအောင်မြင်မှုစနစ်တစ်ခုရှိပြီး PlayStation ports များတွင် "ဆုဖလားများ" ရှိသည်။
ဂိမ်းရှိကမ္ဘာသည် အခြေခံအားဖြင့် အဆုံးမရှိဖြစ်သည်။ သို့သော်၊ ဆော့သူများသည် ၎င်းတို့၏ ကမ္ဘာကိုဖန်တီးသည့်အခါ ၎င်းတို့ပေါက်ဖွားသည့်နေရာမှ ဘလောက်ပေါင်း ၃၀,၀၀၀,၀၀၀ ထက်ကျော်လွန်သောနေရာများသို့ ဖြတ်သန်းသွားလာခြင်းမပြုရန် အတားအဆီးတစ်ခုရှိသည်။ ဂိမ်းသည် ဆော့သူများအနီးတွ င်ရှိသည့်အခါတွင်သာ ဖန်တီးထားသည့် သို့မဟုတ် ဒေါင်းလုဒ်လုပ်ထားသည့် ကမ္ဘာဒေတာကို "chuncks" ဟုခေါ်သော အပိုင်းငယ်များခွဲခြင်းဖြင့် ဖော်ပြပါ အတားအဆီးများဖြစ်စေသည်။ ကမ္ဘာကြီးကို သဲကန္တာရမှ တောတောင်များအထိ နှင်းခင်းများအထိ ဇီဝမွှားအဖြစ် ပိုင်းခြားထားသည်။ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်တွင် လွင်ပြင်များ၊ တောင်များ၊ သစ်တောများ၊ ဂူများ၊ နှင့် ချော်ရည်များ/ရေများ ပါဝင်သည်။ ဂိမ်းတွင်းအချိန်စနစ်သည် နေ့နှင့်ည စက်ဝန်းကို လိုက်နာပြီး လည်ပတ်မှုတစ်ခုသည် လက်တွေ့တွင် မိနစ် (၂၀) ကြာပါသည်။
ဂိမ်းတွင် ကမ္ဘာသစ်တစ်ခုကို စတင်သောအခါ ဆော့သူများသည် ငြိမ်းချမ်းမှု (peaceful) အဆင်မှ့ အလွန်ခက်ခဲအဆင့် (hardcore)ဟူ၍ ဂိမ်းမုဒ်ငါးခုအနက်မှ တစ်ခုကို ရွေးချယ်ရမည်ဖြစ်သည်။ ဂိမ်း၏အခက်အခဲကို တိုးလာခြင်းသည် ဆောသူသည် ဂိမ်းရှိအကောင်များမှ ထိခိုက်မှုပိုမိုရရှိစေသည့်အပြင် အခြားအခက်အခဲများနှင့် အထူးသက်ရောက်မှုများပါရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့်၊ ငြိမ်းချမ်းသောအခက်အခဲသည် ရန်လိုသောလူအုပ်များပေါက်ပွားခြင်းမှကာကွယ်ပေးသည်၊ ခက်ခဲသောအခက်အခဲသည် ဆော့သူများအား ၎င်းတို့၏ဆာလောင်မှုပြသင်္ကေတ (hunger bar) ကုန်သွားပါက ငတ်သေသွားစေသည်။ ရွေးချယ်ပြီးသည်နှင့် အခက်အခဲကို ပြောင်းလဲနိုင်သော်လည်း ဂိမ်းမုဒ်ကို လော့ခ်ချထားပြီး မသမာနည်း (cheats) ဖြင့်သာ ပြောင်းလဲနိုင်သည်။
ဆော့သူသည် "ပြီးဆုံးစေသော နဂါး" (Ender Dragon) ကို အောင်မြင်စွာ တိုက်ခိုက်ပြီးမှသာလျှင် ဂိမ်းပြီးမြောက်သည်ဟု လူအများကခံယူကြသည်။
မိုင်းခရပ်ဖ် လဲဂျန့်
မိုင်းခရပ်ဖ် လဲဂျန့်သည် မိုဂျန်း စတူဒီယိုစ်နှင့် ဘလက်ခ်ဘက်ဒ် အင်တာရက်တစ်မှ ထုတ်လုပ်ပြီး အိတ်စ်ဘောက်စ် ဂိမ်း စတူဒီယိုစ်မှ ထုတ်ဝေမည့် လာမည့် အက်ရှင်-ဗျူဟာဂိမ်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် မိုက်ခရိုဆော့ဖ် ဝင်းဒိုးစ်၊ နစ်တန်းဒိုး စဝစ်ချ်၊ ပလေးစတေရှင် ၄၊ ပလေးစတေရှင် ၅၊ အိတ်စ်ဘောက်စ် ဝမ်းနှင့် Xbox Series X/S အတွက် ဖြန့်ချိရန် စီစဉ်ထားသည်။ ၎င်းသည် မိုင်းခရပ်ဖ်၏ ဘေးပန်းရလဒ်နှစ်ခုအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။
ထုတ်ဝေခြင်း
ဂိမ်းကို ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၁၂) ရက်နေ့တွင် အိတ်စ်ဘောက်စ်နှင့် ဘယ်သက်စ်ဒါ ဂိမ်း ပြသပွဲ တွင် ကြေညာခဲ့သည်။ ပြသပြီးနောက်၊ မိုင်းခရပ်ဖ် ယူကျုချန်နယ်ရှိ နမူနာတစ်ခုသည် နောက်ထပ်ပလက်ဖောင်းများကို အတည်ပြုခဲ့သည်။ ၎င်းကို Homeworld စီးရီးများ၏ အချိန်နှင့်တပြေးညီ ဗျူဟာဂိမ်းများကို ဖန်တီးထုတ်လုပ်ခြင်းအတွက် လူသိများသော Relic Entertainment ဝန်ထမ်းများဟောင်းမှ တည်ထောင်ထားသော Blackbird Interactive နှင့် ပူးပေါင်း၍ စီးရီးဖန်တီးသူများ မိုဂျန်း စတူဒီယိုစ်မှ ဖန်တီးထားပါသည်။
လေးဂို့စ်မြို့
လေးဂို့စ်မြို့သည် နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ ရှိ ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းမြို့ တစ်မြို့ဖြစ်ပြီး နိုင်ဂျီးရီးယားရှိ လူဦးရေ အများဆုံးမြို့လည်း ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ ၁၆ သန်းကျော် ရှိသဖြင့် အာဖရိကတွင် လူဦးရေ အများဆုံးမြို့တစ်မြို့ ဖြစ်ပြီး အာဖရိကရှိ ဒုတိယမြောက် အလျင်မြန်ဆုံး (ကမ္ဘာပေါ်တွင် သတ္တမမြောက် အလျင်မြန်ဆုံး) ကြီးထွားလာသော မြို့ တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ လာဂို့စ်မြို့သည် ယခင်က ယောရူဘာလူမျိုးစု တစ်စုဖြစ်သော အာဝိုရီတို့ ခြေချနေထိုင်ခဲ့သော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သူ အိုလိုဖင်၏ ညွှန်ကြားချက်ဖြင့် အာဝိုရီတို့သည် အစ်ဒို အမည်ရှိသော ကျွန်းတစ်ကျွန်းသို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ပြီးနောက် ပိုမိုကြီးမားသော လာဂို့စ်ကျွန်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြသည်။
ဂေခိုလူမျိုး
ဂေခိုလူမျိုး သို့မဟုတ် ကဲ့ခိုလူမျိုး (ခေါ်) ကယန်းကယ်ခို သည် တောင်ပေါ်ကရင်အနွယ်ဝင် ဖြစ်သည်။ ရမည်းသင်းနှင့်တောင်ငူခရိုင် တောင်တန်းများတွင် နေထိုင်ကြသည်။ လူဦးရေ မှာ ၁၉၈၃ ခုနှစ် စာရင်းများအရ ၉၅၀ဝ ဖြစ်သည်။ ဂေခိုလူမျိုးများသည် ကယားပြည်နယ် အတွင်းရှိ လွိုင်ကော်၊ ဒီးမောဆို၊ နှင့် ဖားဆောင်းမြို့နယ်များတွင် အများဆုံး နေထိုင်ကြသည်။ ဂေခိုလူမျိုးများ၏ ထင်ရှားသော ပွဲတော်များမှာ တောင်ယာ မီးရှို့ပွဲ၊ စပါးပျိုးကြဲပွဲ၊ ကောက်ရိတ်သိမ်းပွဲနှင့် ကယ်ဒီးခူး (ခေါ်) စပါးဦး စားပွဲ တို့ ဖြစ်သည်။
နယူထရွန်ကြယ်
နယူထရွန်ကြယ် သည် ဒြပ်ဆွဲအားပြိုကွဲမှုကြောင့် ဖြစ်တည်လာသော သိပ်သည်းသည့် ကြယ်ဖြစ်သည်။ ယင်းတို့၏ မူလကြယ်များသည် အလွန်ကြီးမားလှပြီး ဆူပါနိုဗာ ဖြစ်စဉ်ပြီးမှ ဖြစ်တည်လာကြသည့် ကြယ်ဖြစ်သည်။ နယူထရွန်ကြယ်များသည် စကြဝဠာတွင် အသေးဆုံးကြယ်များဟု သတ်မှတ်နိုင်ပြီး အချင်းအားဖြင့် ၁၂-၁၃ ကီလိုမီတာ (၇ မိုင်) ခန့်သာရှိသည်။ နယူထရွန်ကြယ်များသည် ကြယ်တစ်ခုလုံးအား နူထရွန်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ နူထရွန်များသည် အက်တမ်ထက် သေးငယ်သော အမှုန်များဖြစ်ကာ ပရိုတွန်ထက် အနည်းငယ်သာ ကြီးမားသည်။ နယူထရွန်ကြယ်များသည် အင်မတန် ပူပြင်းမည်ဟု ယူဆရသည်။ နယူထရွန်ကြယ်တစ်စင်းသည် နေထုထည်၏ အနည်းဆုံး ၁.၁ မှ ၃ ရာခိုင်နှုန်းသာ ရှိသည်။ များသောအားဖြင့် အပူချိန်သည် ~၆×၁၀၅ K ရှိသည်။   နယူထရွန်ကြယ်တွင်ရှိသော သာမန်မီးခြစ်အရွယ်အစား အရာဝတ္ထုတစ်ခုသည် တန်ချိန်ပေါင်း ၅ ထရီလီယံနီးပါးခန့် အလေးချိန်ရှိမည်ဖြစ်သည်။
ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုသမိုင်း
၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင် Walter Baade နှင့် Fritz Zwicky ဆိုသူတို့က နယူထရွန်ကြယ်တည်ရှိကြောင်း အဆိုပြုခဲ့သည်။ တစ်နှစ်ကြာသော် James Chadwick မှ နယူထရွန်ကြယ်အား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။
လည်ပတ်မှု
နယူထရွန်ကြယ်များသည် အင်မတန်မြန်ဆန်စွာ လှည့်ပတ်ကြသည်။ မွေးကင်စကြယ်များသည်လည်း တစ်စက္ကန့်လျင် အကြိမ်ပေါင်းများစွာ လှည့်ပတ်ကြသည်။ နယူထရွန်ကြယ်များသည်ကား တစ်စက္ကန့်လျင် အကြိမ်ရာပေါင်းများစွာ လှည့်ပတ်ကြသည်။ အကြောင်းမူ အနီးအနားရှိ အဖော်ကြယ်ဆီမှ အရာဝတ္ထုများကို စုပ်ယူကာ အရှိန်တင်သကဲ့သို့ဖြစ်သောကြောင့်ပေတည်း။ အချိန်ကြာလာသော် လည်ပတ်နှုန်းသည် ကျဆင်းသွားကြသည်။ သက်တမ်းရင့်သောနယူထရွန်ကြယ်များသည် တစ်စက္ကန့်လျင် အကြိမ်ရေများစွာခန့်သာ လည်ပတ်ကြတော့သည်။
သိပ်သည်းမှုနှင့် အကွာအဝေးများ
ယခုလက်ရှိအချိန်တွင် နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီနှင့် မစ်ဂဲလ်လစ်နစ် တိမ်တိုက်တွင် နယူထရွန်ကြယ်ပေါင်း ၂ဝဝဝ အထိ သိရှိထားသည်။ အများစုမှာ ရေဒီယို ပါလဆာများအဖြစ် ခြေရာခံမိထားသည်။ အချို့သော အနီးစပ်ဆုံး နယူထရွန်ကြယ်များမှာ RX J1856.5-375 (အလင်းနှစ် ၄ဝဝ အကွာခန့်) နှင့် PSR J0108-1431 (အလင်းနှစ် ၄၂၄ အကွာ) တို့ဖြစ်ကြသည်။
ဒွိနယူထရွန်ကြယ်များ
ကျွန်တော်တို့သိသည့် နယူထရွန်ကြယ်များ၏ ၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် အဖော်ကြယ်များ၏အဖွဲ့ဝင်များဖြစ်ကြသည်။ ဒွိနယူထရွန်ကြယ်များ၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုများသည် ရှုပ်ထွေးလှသည်။ အဖော်ကြယ်သည် သာမန်ကြယ် သို့မဟုတ် ကြယ်ဖြူပု သို့မဟုတ် အခြားနယူရွန်ကြယ်များ ဖြစ်နိုင်သည်။ ခေတ်သစ်သီအိုရီများအရ နယူထရွန်ကြယ်များသည် တွင်းနက်အဖော်များဖြင့် တည်ရှိနိုင်သည်ဟုဆိုသည်။ ယင်းဒွိစနစ်များသည် ဒြပ်ဆွဲအားလှိုင်းများ၏ အဓိကပင်ရင်းဖြစ်နိုင်သည်။ ဒွိကြယ်စနစ်တွင်ရှိသော နယူထရွန်ကြယ်များသည် X-ray များအား ထုတ်ပေးသည်။
ကျမ်းကိုး
ကဏ္ဍ:ကြယ်များ
ကြက်လျှာ (တောင်)ရွာ၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်
ကြက်လျှာ (တောင်)ရွာ (Kyethlyar(South))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်၊ ကြက်လျှာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၇၃၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကြက်လျှာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၆၈ ဦး၊ မ ၃၄၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၀၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆပ်ပလော်ရှောင်ရွာ၊ လဟယ်မြို့နယ်
ဆပ်ပလော်ရှောင်ရွာ (Satpalawshaung)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ လဟယ်မြို့နယ်၊ ကုန်းလန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၈၄၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကုန်းလန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၆၃ ဦး၊ မ ၄၅၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၁၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လဟယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဘောလခဲခရိုင်
ဘောလခဲခရိုင် (​ဘော်လခဲခရိုင်ဟုလည်း​ခေါ်ဆို) (Bawlakhe District) သည် ကယားပြည်နယ်ရှိ ခရိုင်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ ဘောလခဲမြို့ဖြစ်သည်။
ပါဝင်သောမြို့နယ်များ
ဘောလခဲခရိုင်တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်များနှင့် မြို့များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
တည်နေရာနှင့် အကျယ်အဝန်း
ဘောလခဲခရိုင်သည် ကယားပြည်နယ် တောင်ပိုင်းတွင် တည်ရှိပြီး၊ အကျယ်အဝန်းမှာ ၁၉၉၄.၇၇ sqmi ဖြစ်ပြီး မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၈ ဒီဂရီ ၂၉ မိနစ် နှင့် ၁၉ ဒီဂရီ ၂၀ မိနစ်အတွင်း၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆ ဒီဂရီ ၅၆ မိနစ်နှင့် ၉၇ ဒီဂရီ ၅၀ မိနစ်အတွင်း တည်ရှိသည်။
နယ်နိမိတ်
ဘောလခဲခရိုင်သည် အရှေ့ဘက်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ အနောက်ဘက်တွင် လွိုင်ကော်ခရိုင်နှင့် ကရင်ပြည်နယ်ရှိ ဘားအံခရိုင်၊ တောင်ဘက်တွင် ကရင်ပြည်နယ်ရှိ ဖာပွန်ခရိုင် နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ မယ်​ဟောင်​ဆောင်ပြည်နယ်၊ မြောက်ဘက်တွင် လွိုင်ကော်ခရိုင် တို့နှင့် နယ်နမိတ်ထိစပ်နေသည်။
မြေမျက်နှာသွင်ပြင်
ဘောလခဲခရိုင်သည် တောင်ကုန်းတောင်တန်း ထူထပ်ပြီး မြေပြန့် လွင်ပြင်နည်းပါးသည်။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် အထက် ပျမ်းမျှအမြင့် ၄၅၂ ပေမှ ၁၄၅၀ ပေ အထိရှိသည်။ အမြင့်ဆုံးတောင်မှာ ဖားဆောင်းမြို့နယ်ရှိ နတ်တောင် ဖြစ်ပြီး အမြင့်ပေ ၈၆၀၇ ပေ ဖြစ်သည်။
ရေဆင်း
ဘောလခဲခရိုင်အတွင်း စီးဆင်းသော မြစ်ချောင်းများမှာ ရှားတောမြို့နယ်မှ မြစ်ဖျားခံ၍ ဘော်လခဲမြို့နယ်သို့ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသော ပွန်ချောင်း၊ ရွာသစ်မြို့အနီးတွင် မယ်ပိုင်ချောင်းနှင့် သံလွင်မြစ်၊ ဖားဆောင်းမြို့နယ်တွင် ထူးချောင်းနှင့် သံလွင်မြစ်၊ မယ်စဲ့မြို့နယ်တွင် မယ်စဲ့ချောင်းတို့ ဖြစ်သည်။
ရာသီဥတု
ဘောလခဲခရိုင်သည် အပူပိုင်းမုတ်သုံရာသီဥတုမျိုးရှိပြီး အမြင့်ဆုံးအပူချိန်မှာ ၄၃ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်နှင့် အနိမ့်ဆုံးအပူချိန်မှာ ၇ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် ဖြစ်သည်။ ရွာသွန်းမြဲမိုးရေချိန်မှာ ၂၄.၀၈ လက်မ ဖြစ်သည်။
လူဦးရေ
၂၀၁၄သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘောလခဲခရိုင်တွင် လူဦးရေ ၄၂,၉၀၉ ဦးသာရှိသည်။ ပြည်နယ်အတွင်းရှိ အခြားသောခရိုင်ဖြစ်သော လွိုင်ကော်ခရိုင်တွင် လူဦးရေ ၂၄၃,၇၁၈ ဦးရှိရာ လူဦးရေကွာခြားချက် များပြားလှသည်။ ပြည်နယ်လူဦးရေ၏ ၁၄ရာခိုင်နှုန်းသာ ဘောလခဲခရိုင်တွင် နေထိုင်ကြသည်။ အမျိုးသား ၂၃,၃၈၀ဦး၊ အမျိုးသမီး ၁၉,၅၂၉ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ခရိုင်လူဦးရေ၏ ၂၂.၅ရာခိုင်နှုန်းသည် မြို့ပြဒေသတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဖားဆောင်းမြို့နယ်သည် လူနေအထူထပ်ဆုံးဖြစ်သည်။
စီးပွားရေး
ဘောလခဲခရိုင်သည် စီးပွားရေးအရ တိုးတက်မှုနှေးကွေးသောခရိုင်ဖြစ်သည်။ ခရိုင်နေပြည်သူများသည် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ မော်ချီးအရပ်တွင် သတ္တုတူးဖော်ရေးလုပ်ငန်းများရှိသည်။
ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး
ဘောလခဲခရိုင်သည် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးအရ ကောင်းမွန်သည်။ လွိုင်ကော်မြို့မှ ခရိုင်အတွင်းရှိ အဓိကမြို့ကြီးများဖြစ်သည့် ဘောလခဲ၊ ဖားဆောင်းနှင့် မယ်စဲ့မြို့များသို့ ကားလမ်းဖြင့် ကောင်းမွန်စွာသွားလာနိုက်သည်။ မယ်စဲ့မြို့မှတဆင့် ထိုင်းနိုင်ငံ နယ်စပ် BP-13 အထိ သွားလာနိုင်သည်။ရွာသစ်မြို့သို့ ဘောလခဲမြို့မှလည်းကောင်း၊ မော်ချီးမြို့သို့ ဖားဆောင်းမြို့မှလည်းကောင်း ဆက်သွယ်သွားလာနိုင်သည်။ သံလွင်မြစ်သည် ရေစီးသန်သဖြင့် နေရာတိုင်းသို့ မသွားလာနိုင်ပေ။ ကယားပြည်နယ်၏ တစ်ခုတည်းသော ပေ (၁၀၀၀)အထက် တံတားကြီးဖြစ်သော သံလွင်တံတား (ဖားဆောင်း)သည် ဖားဆောင်းမြို့နယ်တွင် တည်ရှိသည်။
ပညာရေး
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘောလခဲခရိုင်၏ အသက်(၁၅)နှစ်နှင့် အထက်တွင် စာတတ်မြောက်မှုမှာ ၈၈.၆ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။
ရခိုင်ရိုးရာ ကျင်ကိုင်ပွဲ
ကျင်အဓိပ္ပာယ်
"ကျင်" ဝေါဟာရနှင့်ပတ်သက်၍ အမျိုးမျိုးရေးဖွဲ့ကြတတ်သည်ကို တွေ့ရသည်။ ဦးရာဇ်တောင်ဘုရားသမိုင်း လင်္ကာ၌ လောကီဘက်က၊
ဆောင်ရွက်တခန်း၊
မြီဝန်းရုပ်သီး၊
ရှုမငြီးအောင်” ဟူ၍ူ ရေးဖွဲ့ထားသည်။
ဆယ့်နှစ်လရာသီလင်္ကာတပိုဒ်တွင် “မယ်လျှင်စစ်မှာ၊ စိတ်ကြီးပျက်လို့၊ ကျင်ကိုင်လက်ပန်း၊ အခန်းခန်းကို၊ အိမ်သူအကျွန်၊ မြင်ရပြန်ကေ၊ လွမ်းတော်တာရှည်၊ ပန်းမဉ္စူကို၊ နီပူထိုးကေ၊ ညှိုးလတ်တေလည်း” ဟူ၍ူ ဖွဲ့ဆိုထားပြန်သည်။
လမုချောင်းဆရာကျော်မဲရွီးဖွဲ့သော မဟာဝိဟိံကရာဇဝင်လင်္ကာ (အပိုဒ်-၁၁၃) ၌ “ကခြေများဖြင့်၊ တီးကာရစ်မြည်၊ စည်ငါးမည်တည်း၊ သံရှည်ဟစ်ကြွေး၊ စုရုံးဝေးလျှက်၊ လက်ပွဲကျယင်၊ လုံးထွီးကျင်၍” ဟူ၍လည်းကောင်း
မန္တလေးဝိဇ္ဇာသိပ္ပံတက္ကသိ်ုလ်ပါမောက္ခချုပ် ဆရာကြီးဦးကျော်ရင်သည် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်နှစ်ပတ်လည်မဂ္ဂဇင်း (၁၉၅၈-၅၉)၊ လုပ်သားပြည်သူ့နိစဉ်သတင်းစာ (၂၄-၈-၆၄) တွင် ကျင်နှင့်ပတ်သက် ဆောင်းပါးများကိုရွီးသားခရာ- “ကျင်ဟူသည်မှာ ကျားနှင့်ယင် ဝေါဟာရနှစ်လုံးပေါင်းစပ်ဖြစ်ပေါ်လာရကြောင်း၊ “ကျားယင်၊ ယင်-ကျား” ကစပ်နည်းကိုအခြီခံ၍ ကျင်ဖြစ်ပေါ်လာရကြောင်းဆိုထားသည်။ “ကျားယင်” ကစပ်နည်း၊ ကျားကယင်ကို အုပ်ဖမ်းလိုက်၊ ယင်က ယှောင်ပြီးလိုက်နှင့် ယင်အကောင်နှစ်ဆယ်ကို ကျားနှစ်ကောင်က အနိုင်လိုက်ဖမ်းရန်အကွက် ရွှိကစပ်နည်းကိုအခြီမှီပြီး ကျင်သန်နှစ်ဦး ဖမ်းလိုက်၊ ခံလိုက်၊ ပစ်ချလိုက်နှင့် မြီသို့ကျအောင် ကစပ်ရသော နည်းအတတ်ပညာ” ဟူ၍ ယှင်းပြထားသည်။
တိုင်းရင်းသားယဉ်ကျေးမှုဓလေ့ထုံးစံများ (ရခိုင်) (၁၉၇၆) စာအုပ်၌ကား “ကျင်ဟူသည်မှာ ကျားလျှင်မှ ပြောင်းလဲလာခြင်းဖြစ်ကြောင်း၊ ကျားသည် သားကောင်ကိုဖမ်းသည့်အခါ လျင်မြန်သည့်အဟုန်ဖြင့် ဖမ်းအောင်းရသကဲ့သို့ ဖြတ်လတ်လျင်မြန်ရသည့်အတွက် “ကျားလျှင်” ဟုခေါ်ရာမှ ကျင်ဖြစ်လာသည်” ဟုဆိုထားသည်။
သဇင်နွယ် (မန္တလေးတက်ကသိုလ်) ၏ လက်နှှိပ်စက်မူ ကျင်စာတမ်းငယ်၌ “ကျားကဲ့သို့ ခွန်အားဗလနှင့် ပညာကိုအသုံးချကိုင်ရသည့် အားကစပ်နည်းဖြစ်သည့် “ကျားအင်” လို့ခေါ်ရာမှ “ကျင်” ဖြစ်လာကြောင်းဆိုထားပြန်သည်။
ရမ္မာဝတီပညာစာရနှင့် လှအောင်ရွှေရို့ရွီးသားသည့် “ရမ္မာဝတီတေးကဗျာများစာအုပ်” (၁၉၉၀) တွင်းလည်း ရမ်းဗြဲဒေသိယသဘာဝတေးကဗျာတချို့ကို တွိရပြီး ထိုကဗျာများထဲတွင် ကျင်ဝေါဟာရနှင့်ပတ်သက်၍ “ကျအယင်၊ ကျီးယင်၊ ကျယင်၊ ကျအားယင်” စသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုးအသံထွက်ကာ ဖွဲ့ဆိုရွီးသားထားသည်ကို တွိရသည်။ ကဗျာတပိုဒ်ကိုထောက်ပြရလျှင် - “ရွာဘုံကေရာ သောင်းလဲ၊ များဘုံဆင်ကေ၊ ရွာတွင်လူများ၊ ကျအင်တိုက်တေ ထိုပွဲလယ်မှာ၊ မျှောကာကြည့်ကေ၊ ဝမ်းနည်းနည်းနှင့်” ဟူ၍ ဒေသိယလီသံဖြင့် ဖွဲ့ဆိုထားသည်ကို တွိရသည်။ မြောက်ဦးခေတ်တွင် ဓမ္မရာ (ထမရာ၊ အမရာ) မင်းသား ကျင်အတတ်ပညာသင်ယူပုံနှင့် ပတ်သက်၍ “ထမရာဖွဲ့” ၌ -
“ကျောက်တလင်းတွင်၊ ပျော်ပွဲရွှင်သောင်းသဲ၊ ကတူပွဲနှင့်၊ ပျော်ပွဲသဘင်၊ ကျင်ခြင်းသင်၍၊ ကာကောင်းခြင်းနှင့်၊ သိုင်းခြင်းသုံးဆယ်၊ သင်လတ်တေလေး။ ဒိုင်းခြင်းသုံးဆယ် သင်လတ်တေလေး။ စစ်ဆုတ်စစ်တက်၊ သင်လတ်တေလေး” ဟူ၍ တွိရသည်။
မဇ္ဈိမဒေသအရေးတော်ပုံကျမ်းနိဒါန်းရှည် (စာ-ငဲ) တွင်လည်း - “ရခိုင်သားရို့သည် ဗဒုံမင်း၏ခိုင်းစေခြင်းအမျိုးမျိုးကို လုပ်ဆောင်ကတ်ရသည်။ ၎င်းရို့မှာ အမရပူရနီပြည်တော်တွင်ကျင်းပသော ပွဲလမ်းသဘင်များတွင် အတီးအမှုတ်၊ အကအခုန်၊ ကျယင်စသော ဖြေဖျော်မှုများ လားရောက်ဆောင်ရွက်ရ၏။” ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်း (ဒုတွဲ)(စာ ၂၉၆) (ရခိုင်သားကြီးစာပီထုတ်) တွင်လည်း -
“ဒါးပိုင်ကြီးကျော်ပုံလည်း လေးတောင်စားလျှောက်ထားသည်ကိုသိလီလျှင် လျှောက်ထားရာသလောဟု အချက်ဝင်၍ လက်ဝှေ့ကျေးယင်ပွဲဆင်၍ သဘင်ပြုကြရာတွင် အကျူးအလွန်ပြုသည်ဟု လေးတောင်စားခေါ်မဲလွယ်ရို့ ညီအစ်ကိုသုံးယောက်ကို ဖမ်းယူလျှက် ဒါးပိုင်ကြီးကျော်ပုံသည် သတ်လီ၏။” ဟူ၍လည်းတွိရသည်။
ကျင်နှင့်ပတ်သက်၍ စကားပုံ၊ ဥပမာတချို့လည်းဟိသည်။ “အဘကျင်သန်၊ သားအင်တန်” “ကျင်သန်အို ကြက်နှင်မရ” “ကစပ်ကြီးကေ ကျင်ဖြစ်တေ” စသည်ဖြင့်ဖြစ်သည်။
မြန်မာ့အဘိဓာန်ကျမ်း (ပတွဲ) (၁၉၉၁) ၌ ကား -
ကျင် (ကြိ) ။ မြီကြီးနှင့်ရောနီသော ရွှေမှုန့်၊ ငွေမှုန့်များကို ကျင်ခွက်တွင်ထည့်ကာ ရီတွင်သဲ့ယူသည်။ ကျင် (ကြိ) ။ တတ်မြောက်လိမ်မာသည်။ “လူ့ပြည်နတ်ပြည်၊ ဘုံသုံးထပ်တွင်၊ နိုင်အံ့မထင်၊ ပညာကျင်သည်၊ ထွတ်တင်မော်ကွန်းထား၏တည်း” ကျင်ကိုင် (ကြိ)(ရခိုင်) ။ တဦးနှင့်တဦး၊ အနိုင်အယှုံးလုံးသတ်သည်။ တောင်ကျော်ကိုင်သည်၊ နပန်းလုံးသည် - ဟူ၍ဖြစ်သည်။
သို့ဖြစ်၍ ကျင်ဝေါဟာရအဓိပ္ပာယ်ကို နိဂုံးကောက်ချက်ချပါက ကျင်ဆိုသည်မှာ ကျင်ပင်ဖြစ်သည်ဟူ၍ ဆိုရပေမည်။ ကျွမ်းကျင်သည်။ ကျင်လည်သည်။ ကျင်ပစ်ချသည်ဆိုသည့် အဓိပ္ပာယ်ပင်ဖြစ်သည်။
ကျင်သမိုင်းကြောင်း
ပါမောက္ခချုပ်ဦးကျော်ရင်၏ “ရခိုင်ရိုးရာအတတ် ကိုယ်ပိုင်ပညာကျင်ပွဲ” (ရခိုင်တန်ဆောင် ၁၉၅၈) ဆောင်ပါးတွင် -
“ရှိရခိုင်မင်းဆက်များလက်ထက်တွင် ဘီလူးကို အသီသတ်ခသော ကျင်သမားဟုဟိသည်။ ထိုနည်းတူ မွန်မင်းများလက်ထက်တွင်လည်း အသားမင်းသားမှာ ခုနစ်တောင်မြင့်သော ကုလားလန်ဘားနှင့် နပန်းလုံးသတ်ခသည်။ မြန်မာရာဇဝင်တွင်လည်း ရန်မန်ထွေးသည် မိကျောင်း၊ ကျား၊ ဆင်ရို့နှင့်နပန်းလုံးကာ သတ်ပုတ်အောင်မြင်၍ အနန္ဒသူရိယဘွဲ့ကိုပင် ရဟိခသည်။ အသားမင်းသား ကုလားလန်ဘားနှင့် နပန်းသတ်သည်မှာ ရာဇဝင်အရ နှစ်ပေါင်းထောင်ကျော်ဟိလတ်ပြီ။ ကမ္ဘာပေါ်တွင်လည်း နပန်းလုံးအတတ်ပေါ်ပေါက် ခေတ်စားသည်မှာ နှစ်ပေါင်းထောင့်ငါးရာကျော်လတ်ပြီ။ ဤအကြောင်းနှစ်ရပ်ကိုထောက်၍် ရခိုင်ပြည်တွင်လည်း ကျင်အတတ်ပေါ်ပေါက်ခသည်မှာ နှစ်ပေါင်းတထောင်ထက်မလျော့နိုင်ဟု တွေးမိသည်။” ဟူ၍ သုံးသပ်ပြထားသည်။
ဝေသာလီခေတ် စူဠစန္ဒြားမင်းလက်ထက်၌ အမတ်ကြီးဓမ္မဇေယျသည် “ဗျည်း-၃၃ လုံးလှီလှော်သံ” ကိုစပ်ဆိုခသည်။ ယင်းလှီလှော်သံကို ကျင်သန်ကြီးများက ပြိုင်တူရွတ်ဆို၍ စည်ကြီးဗြိန်းစောင်းတီးကာ ပြိုင်လောင်းကြီးများကိုလှော်၍ ရခိုင်ရီတပ်မကြီးဖြင့် စစ်ချီထွက်ကြောင်းဆိုထားသည်။ ရခိုင်ပြည်နယ်ဖြစ်စဉ်သမိုင်း (ပဉ္စမတွဲ) (ယဉ်ကျေးမှုကဏ္ဍ) စာ-၁၈၈ ၌ -
“ရှိခေတ်ရီတပ်မတော်များတွင် စစ်ချီထွက်သောခါ သန်မာထွားကျိုင်းသူကျင်သန်ကြီးများက လှီကိုလှော်ခတ်ရသည်။” ဟူ၍ ရွီးထားသည်။ ၎င်းလှီလှော်သံကိုအကြောင်းပြုလျှက် ပြိုင်လောင်းသံကျပ်များ စပ်ဆိုခသည်။
“ကိုးစိတ်ကိုးလံ၊ ကိုးပင်းကန်၊ ကျင်သန်တိရာတက်ပျာစီးလို့၊ မဟာလောင်းကြီးထွက်လို့လာ” (ရခိုင်ညွန်ဖူး၊ ၁၉၆၈--စာ-၈၃) “ကိုးဆယ့်ကိုးလံ၊ ကိုးပင်းကန်၊ ကျင်သန်တပြီး၊ စည်တတီး” စသည်ဖြင့်ဖြစ်သည်။ မြောက်ဦးခေတ် “ထမရာဖွဲ့” ၌လည်း ကျင်ခြင်း၊ ကာခြင်း၊ သိုင်းခြင်း၊ ဒိုင်းခြင်းအတတ်ပညာများ သင်ယူပုံကိုဖွဲ့ဆိုထားဟိပြီးဖြစ်သည်။ အမရပူရနေပြည်တော်၌ ကျင်ဖြေဖျော်မှုပြုလုပ်ပုံကိုလည်း “မဇ္ဈိမဒေသအရေးတော်ပုံကျမ်း” ၌ တွိရသည်။ ရုပ်ဝတ္ထုသက်သီအဖြစ် သျှစ်သောင်းဘုရားလှိုဏ်ဂူပတ်တွင်း၌ ကျင်းအားကစပ်နည်းဆိုင်ရာ ရုပ်လုံးရုပ်ကြွများ ထွင်းထုထားသည်ကို ကနိထိ တွိမြင်နိုင်သည်။
ဤအကြောင်းအချက်များကိုဆက်စပ်၍ ကျင်အားကစပ်နည်းအတတ်ပညာသည် ရှိခေတ်အဆက်ဆက် ရခိုင်မင်းများလက်ထက်ကပင် ဆင်းသက်လာသည့် နည်းပညာရပ်ဖြစ်သည်ကို တိတိကျကျပြောနိုင်သည်။ ရှိရခိုင်မင်းများလက်ထက်ကပင် ရခိုင်ရိုးရာကျင်ပွဲများကို မင်းညီလာခံနန်းတွင်းသဘင်များ၌ ကျင်းပလာမြဲဖြစ်သည်။
တိုင်းပြည်အဝှမ်း မြို့ပြကျွန်းရွာဒေသများ၌ စည်စည်ကားကား ထူးထူးခြားခြားကျင်းပသည်။ ကျင်ပွဲ၊ ပြိုင်လောင်းပွဲများသည် ရခိုင်ရို့၏တိုက်ရေး၊ ခိုက်ရေး၊ စစ်ရေးအတွက်လည်းကောင်း၊ စည်းလုံးညီညွတ်မှု၊ အားမာန်တက်ကြွမှု၊ ယုံကြည်မှု၊ ကျန်းမာကြံ့ခိုင်မှုများအတွက်လည်းကောင်း၊ နန်းတွင်းနန်းပြင်၊ မြို့ပြကျွန်းရွာမကျန် စည်ကားမြိုင်ဆိုင်စွာကျင်းပသည့် ပညာတရပ်ဖြစ်သည်။ ကျွန်းပွဲ၊ ရွာပွဲ၊ ဘုရားပွဲ၊ ထီးတင်ပွဲ၊ ဈာပနပွဲ၊ မယ်တော်ပျံပွဲ၊ သင်္ကြန်ပွဲ၊ ပြိုင်လောင်းပွဲ၊ ရထားပွဲစသည့် ပွဲတော်တိုင်း၌ ကျင်ပွဲမပါလျှင်မပြီးဆိုလောက်သည်။
ရခိုင်ရိုးရာအက “ကျင်ယိမ်း” ၌ -
“ကျယင် ကျင်၊ ဖမ်းလူခံလူ၊ တူတူလုံး၊ ဒုန်းဒုန်းလည်းချ၊ အကျလည်း ယင်၊ ကျယင် ကျင်၊ ရခိုင်သားရို့ကြိုက်တေ ရခိုင်ကျင်၊ ခေါ်တွင်လာကတ်၊ အားကစပ်၊ ပွဲတိုင်းမလွတ် သူပါဝင်” ဟူ၍ စပ်ဆိုထားသည်။
ကျင်ခေတ်ဦးက တပွဲလုံး၌ နောက်ဆုံးအနိုင်ရဗိုလ်စွဲသူကို ဘုရင်၊ မိဖုရားရို့ကိုယ်တိုင် “ပန်းစည်းဆု” ချီးမြှင့်ကြောင်းသိရသည်။ ထိုသို့ ဆုချီးမြှင့်ပုံစနစ်သည် ရှိဂရိပြည် အိုလံပစ်ပွဲ၌ “လောရယ်” (ခေါ်) သစ်ခွပန်းစည်းဆု ချီးမြှင့်ပုံနှင့်တူကြောင်း သဇင်နွယ်၏စာတမ်းငယ်၌ ရွီးသားထားသည်။ ယခုထိကျင်သန်များအား “ပန်းဆု”ဟူ၍ူ ချီးမြှင့်သည်ကို တချို့နီရာများ၌ တွိရသိမ့်သည်။
ရှိက ကျင်ပွဲကိ ရွှေမောင်းတန်း၊ ငွေမောင်းတန်းဟူ၍ ခွဲခြားကျင်းပသည်။ ပထမတန်း၌ နောက်ဆုံးအနိုင်ရဗိုလ်စွဲသူကို ရွှေမောင်ဆု၊ ဒုတိယတန်း၌ နောက်ဆုံးအနိုင်ရဗိုလ်စွဲသူကို ငွေမောင်းဆုများချီးမြှင့်သည်။ ရွှေမောင်း၊ ငွေမောင်းများမှာ တစ်ကျပ်၊ တစ်ကျပ်ခွဲထိ အလီးဟိပြီး တံဆိပ်ခပ်နှိပ်ကာ ပိုးကြိုး၊ သိုးမွှီးကြိုးကျစ်၍ လိုင်ဖင်း၌စွပ်၍ ချီးမြှင့်သည်။ အင်္ဂလိပ်စာလက်ထက်က အင်္ဂလိပ် “မယ်လ်ဒေးလ်” တံဆိပ်မျိုးခပ်နှိပ်ကာ ရွှေတံဆိပ်၊ ငွေတံဆိပ်များကို ချီးမြှင့်ခကတ်သည်ဟုဆိုသည်။ ကနိခေတ်ထိ ရွှေမောင်း၊ ငွေမောင်းဆုများကို ရှိမူမပျက်ချီးမြှင့်ကျင်းပမြဲဖြစ်သည်။ ကျင်တခေတ်ဆန်းသစ်လာသော ကနိကာလ၌ ကားကျင်ပွဲများကို ခေတ်နှင့်အညီ ဆန်းသစ်တီထွင်ကာ ရွှေမောင်းဆုများကျည်း ချီးမြှင့်ကျင်းပလာလတ်သည်။
(က) နက်နဲပုံ၊ စနစ်ကျပုံ
(၁) ကျင်ပညာသည် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ထိုးကြိတ်၊ သတ်ပုတ်၊ ကန်ကျောက်ပြီး ပြိုင်ဖက်အား အနာတရဖြစ်အောင် ဒေါမာန်ဖြင့်ကြံဆတိုက်ခိုက်သည့် နည်းပညာမဟုတ်။ (ဦးက္ခောင်း၊ ဒူး၊ တန်းတောင်၊ ခြီဖနာင့်၊ ခြီစောင်း၊ ခြီဖဝါး၊ လက်စောင်း၊ လက်ဝါး၊ လက်ညှိုး၊ လက်သီးစသည်များကိုသုံးပြီး (ထိုး၊ ရိုက်၊ ကျောက်၊ ကန်) သတ်ပုတ်ခြင်းမျိုး လုံးဝမပါဝင်ချေ။
(၂) ကျင်ပညာ အဖမ်းသားအနီဖြင့် လက်နှင့်ခြီကို အသုံးချသည့်အခါ (ထိုး၊ ရိုက်၊ ကျောက်၊ ကန်၊ သတ်ပုတ်) တိုက်ခိုက်ရန်အတွက်မဟုတ်ပဲ (ဆွဲ၊ ဖမ်း၊ ငင်၊ ဖက်၊ တိုး၊ ကန်၊ ပေါက်၊ ချိတ်၊ ကော်၊ ပင့်၊ လိမ်၊ ကျစ်) ရန်အတွက်သာလျှင် အသုံးချရသည်။
(၃) အခံကျင်သန်သည်လည်း အဖမ်းကျင်သန်က (ဆွဲ၊ ငင်၊ ပေါက်၊ ချိတ်၊ လိမ်၊ ကျစ်) လာသည့်အခါ စည်းကမ်းနည်းလမ်းတကျ (ယှောင်၊ ထွက်၊ ချွတ်၊ ထုတ်၊ ခါ၊ ပစ်၊ ပြန်ပစ်) ရန်အတွက်သာ မိမိ၏လက်နှင့်ခြီကို အသုံးချရသည်။ နာကြင်ကျိုးပဲ့အောင် ကြံစည်တုံ့ပြန်ခွင့်လုံးဝမဟိ။
(၄) အဖမ်းသားအခွင့်အရေးအနီဖြင့် အခံသားလက်ကိုဆွဲနည်း၊ မောင်းသတ်၊ မောင်းလိမ်၊ မောင်းကျပ်၊ မောင်းဖွင့်၊ မောင်းပြန်၊ မောင်းလွှဲနည်း၊ ခြီပေါက်နည်း၊ ချိတ်နည်း၊ ကော်နည်း၊ လိမ်နည်း၊ ကျစ်နည်း၊ ပစ်နည်း စသည်ဖြင့် လက်၊ ခြီများကို ကိုင်ပုံ၊ ပေါက်ပုံ၊ ကျစ်ပုံ စနစ်တကျဟိသည်။
(၅) အခံသားအခွင့်အရေးအနီဖြင့် ထိမ်းကိုင်၊ ဆီးကိုင်နည်း၊ ရုန်းယှောင်ထွက်နည်း၊ ခြီချွတ်လက်ချွတ်နည်း၊ ခါနည်း၊ ပစ်နည်း၊ ပြန်ပစ်နည်း၊ အပြန်ပစ်နည်းများသီးခြားစီ အပြန်အလှန်စနစ်တကျဟိသည်။
(၆) အဖမ်းသားကျင်သန်ကို အခွင့်အရေးပိုပီးထားပြီး ယင်းအခွင့်အရေးကို အခြင်း၊ အကွက်ဖြင့် စနစ်တကျ ကျင်ပညာအသုံးချကိုင်ကာ အခံကျင်သန်အားအနိုင်ရအောင် ပစ်ချရန်ဖြစ်သည်။ အခံသားကျင်သန်သည်လည်း အဖမ်းသားကျင်သန် ထိုကဲ့သို့ လုံးဖမ်းကိုင်တွယ်သမျှ ငုံ့ခံနီရုံမဟုတ်ပဲ အခံကျင်သန်၏ခုခံခွင့်အတတ်ပညာကိုပါ တီထွင်ဖန်တီးထားသည်။ အဖမ်းသား၏လုံးဖမ်းကိုင်တွယ်ခွင့်နှင့် အခံသား၏ခုခံကာကွယ်ခွင့် ပညာနှစ်ရပ်ကို သူတလှည့်ကိုယ်တလှည့်၊ သူတပြန်ကိုယ်တပြန် ကိုင်ခွင့်ပြုလျှက် ပညာစွမ်းပြရသည့် အားကစပ်နည်းပညာရပ်ဖြစ်သည်။
(၇) ကျင်ကွင်းနည်းအမျိုးမျိုး ပုံစံတကျဟိသည်။
(၈) ကျင်ခြင်း၊ ကျင်ကွက်၊ ကျင်ဖမ်းနည်း၊ ကျင်ခံနည်းများ စနစ်တကျ ကျယ်ကျယ်ဝန်းဝန်း ဟိသည်။
မိညိုကုန်းရွာ၊ ဝက်လက်မြို့နယ်
မိညိုကုန်းရွာ (Minyokone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဝက်လက်မြို့နယ်၊ မင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၆၅၁ ဖြစ်သည်။
ရခိုင်ရိုးရာ ကျင်ကိုင်ပွဲ
(ခ) ကျင်ပညာ၏အကျိုးသက်ရောက်ပုံ
သို့ဖြစ်၍ ဤအမျိုးသားရေးလက္ခဏာ၊ အမျိုးဂုဏ်ပေါ်လွင်စီသည့် အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှု အစစ်အမှန်ဖြစ်သည့် ကျင်အားကစပ်နည်းပညာရပ်ကို ရခိုင်လူငယ်တိုင်း နားလည်ကျွမ်းကျင်တတ်မြောက်အောင်ကြိုးစားပြီး လက်ဆင့်ကမ်းထိန်းသိ်မ်းရမည်။ သို့မှသာ ကျင်ပညာ၏ဂုဏ်ရည်၊ အမျိုးသားဂုဏ်ရည် ပိုမိုတိုးတက်တောက်ပြောင်လာမည်ဖြစ်သည်။
မိညိုကုန်းရွာ၊ ဝက်လက်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝက်လက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရခိုင်ရိုးရာ ကျင်ကိုင်ပွဲ
(က) ကျင်သန်အတန်းအစားခွဲခြားပုံ
(၁) ကျင်သန်။ ။ ကျင်အတတ်ပညာတတ်ကျွမ်းပြီး ခန္ဓာကိုယ် သန်မာထွားကျိုင်းသူအားလုံးကိုပေါင်းရုံး၍ ကျင်သန်ဟုခေါ်သည်။
(၂) ကျင်သန်ချေ။ ။ ကျင်ပညာသင်စ၊ ကျင်ကိုင်စ၊ အသက်အရွယ်ငယ်နုသော သူလူငယ်များ၊ ငွေမောင်းတန်း (အငယ်တန်း) ၌ ဝင်ကိုင်စလူငယ်များကို ကျင်သန်ချေ (ကျင်သန်ငယ်) ဟုခေါ်သည်။
(၃) ကျင်သန်ကြီး။ ။ ကျင်ပညာရည်ပြည့်ဝပြီး ကျင်ပွဲများစွာကိုင်ဖူးပြီး ပွဲအတွိအကြုံရင့်ကျက်သည့် အားခွန်ဗလပြည့်စုံသည့် ကျင်သန်၊ ရွှေမောင်း၊ ငွေမောင်း အကြိမ်ကြိမ်ရဖူးသည့်ကျင်သန်မျိုးကို ကျင်သန်ကြီးဟု ခေါ်သည်။ အထူးသဖြင့် ရွှေမောင်းတန်း (အကြီးတန်း) မှ ရွှေမောင်းရကျင်သန်ကြီးများကို ခေါ်သည်။
(၄) ပြည်ကျင်သန်ကြီး။ ။ ပြည်ကျင်သန်ကြီးဆိုသည်မှာ ကျင်လောက၏ အထွတ်အထိတ်ဂုဏ်ပုဒ်ပင်ဖြစ်သည်။ ရခိုင်ပြည်ဒေသအနှံ့က ပွဲတိုင်းလိုလို၌ ရွှေမောင်းမြောက်မြားစွာရဟိထားပြီး၊ ပရိသတ်ကြိုက်နှစ်သက်သော ကျင်သန်ကြီး၊ အင်အားနှင့်ပညာရပ်၌ အံ့မခန်းလောက်အောင် ထူးချွန်ပြည့်စုံပြီး လေးစားချီးကျူးထိုက်သော ပုဂ္ဂိုလ်မျိုးကို ပြည်ကျင်သန်ကြီးအဖြစ် ပြည်သူရို့နှုတ်ဖျားမှ ကင်းပွန်းတပ်ပီးသည့် ဘွဲ့ဖြစ်သည်။ အဆင့်မြင့်ဆုံး ပြိုင်စံယှား ကျင်ပညာသျှင်များဖြစ်သည်။
(ခ) ကျင်အတန်းအစားခွဲခြားပုံ
(၁) ရှိအစဉ်အလာ ကျင်အတန်းအစားခွဲခြားပုံ
ရှိအစဉ်အလာအရ ကျင်ပွဲကို ရွှေမောင်းတန်း၊ ငွေမောင်းတန်း အတန်းနှစ်မျိုးခွဲခြားကျင်းပသည်။ ရွှေမောင်းတန်းမှာ ရွှေမောင်းဆု၊ ငွေမောင်းတန်းမှာ ငွေမောင်းဆု ချီးမြှင့်သည်။ ရွှေမောင်းတန်း၌ နိုင်မောင်း (ပထမဆု)၊ ကျမောင်း (ဒုတိယ) ပီးသကဲ့သို့ ငွေမောင်းတန်း၌ ထိုသို့ချီးမြှင့်သည်။ ငွေမောင်းတန်း၌ ပွဲမြောက်မြားစွာကိုင်ဖူးပြီး ငွေမောင်း (ပထမဆု) အကြိမ်ကြိမ်ရဖူးကာ ကျင်အတွိအကြုံရင့်ကျက်သူ၊ အားအင်လည်းပြည့်စုံသူကို ရွှေမောင်းကျင်သန်အဖြစ် တန်းတင်၍တိုက်တတ်သည်။ ရွှေမောင်းတန်းကျင်သန်မှာ ငွေမောင်းတန်း၌ဆင်းကိုင်ခွင့်မဟိ။ ငွေမောင်းတန်း၌ တက်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ကိုင်နိုင်ခွင့်ဟိသည်။
(၂) ခေတ်သစ်ကျင်အတန်းအစား ခွဲခြားပုံ