cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
လက်ပံတောင်းတောင်အစီရင်ခံစာ
စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးကော်မရှင်၏ စုံစမ်းစစ်ဆေးချက်များနှင့် လုပ်ဆောင်ချက်များ
၃၄။ စုံစမ်းစစ်ဆေးရေး ကော်မရှင်၏ ပဉ္စမအကြိမ်မြောက် စုံညီအစည်းအဝေးကို ၂ဝ၁၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၈ ရက်နေ့ ၁၃:၃ဝ ချိန်တွင် လွှတ်တော်ဝင်း (အိုင်- ၁၂) အဆောင်တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ အစည်းအဝေးတွင် အပြီးသတ် အစီရင်ခံစာ ပြုစုရေးနှင့် ပတ်သက်၍ ဆွေးနွေး ညှိနှိုင်းခဲ့သည်။ ထိုသို့ ဆွေးနွေးရာတွင် ကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌက အပြီးသတ် အစီရင်ခံစာ ရေးဆွဲရာတွင် ကျင့်သုံးရမည့် အခြေခံမူများနှင့် ပတ်သက်ပြီး ဆွေးနွေး ပြောကြားခဲ့ရာ ထိုအခြေခံမူများပေါ်တွင် အစည်းအဝေး တက်ရောက်ကြသော ကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်များက ဝိုင်းဝန်းဆွေးနွေးကြသည်။
စုံစမ်းစစ်ဆေးရေး ကော်မရှင်၏ လေ့လာတွေ့ရှိချက်များ
၃၅။ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ အနွယ်ဝင် သက်တော်ရှည် ဆရာတော်ကြီးများ၊ နိုင်ငံတော် သံဃမဟာနာယက အဖွဲ့ဝင် ဆရာတော်ကြီးများအား ဖူးမြော်လျှောက်ထား မေးမြန်း ချက်များအရ ဆရာတော်ကြီးများသည် ၂ဝ၁၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့ နံနက်ပိုင်းတွင် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော လက်ပံတောင်းတောင် ဖြစ်ရပ်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ များစွာနှလုံး စိတ်ဝမ်း မငြိမ်းချမ်းကြောင်း၊ ထိခိုက်ဒဏ်ရာ ရရှိခဲ့သော ရဟန်းရှင် လူများအား အမြန်ဆုံး သက်သာ ပျောက်ကင်းအောင် အထူးကြပ်မတ်၍ ကုသစေလိုကြောင်း၊ ဘုရား၊ စေတီ၊ တန်ဆောင်း၊ ကျောင်း၊ ကန်၊ သိမ် အစရှိသော ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် စပ်လျဉ်းသည့် သာသနိက အဆောက်အအုံများကို မထိခိုက်စေလိုကြောင်း၊ ရဟန်းပျိုများအား ဆန္ဒ ပြပွဲ/ ဖော်ထုတ်ပွဲများတွင် မပါဝင်ကြစေရန် ဩဝါဒပေးခဲ့ပြီး အများစုမှာ လိုက်နာကြသော်လည်း အချို့ အနည်းစုမှာ ထိန်းသိမ်းရ ခက်ခဲနိုင်ကြောင်း၊ လျှောက်လှမ်းကာစ ဒီမိုကရေစီ လမ်းခရီးကို ဖြောင့်ဖြူးသာယာ အေးချမ်းစေလိုကြောင်း၊ နိုင်ငံနှင့် လူမျိုး ဘာသာသာသနာ အကျိုးစီးပွားအတွက် ဦးစားပေး ဆောင်ရွက်ကြစေလိုကြောင်းဖြင့် မွန်မြတ်သော ဩဝါဒများ မြွက်ကြားခဲ့သည်ကို နာယူ မှတ်သားခဲ့ရသည်။
၃၆။ လက်ပံတောင်းတောင် ကြေးနီ သတ္ထုတွင်း စီမံကိန်းနှင့် ဆက်နွယ်သော သပိတ် စခန်းတွင် ရရှိသည့် မီးလောင်ဒဏ်ရာဖြင့် မန္တလေးမြို့ အထွေထွေရောဂါကု ဆေးရုံကြီးသို့ ရောက်ရှိလာသော လူနာများအား ထိရောက်သော ဆေးဝါးကုသမှုနှင့် ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှုများ ပေးဆောင်နိုင်ရန် ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှုကော်မတီ တစ်ရပ်ကို ဖွဲ့စည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု ကော်မတီတွင် -
(က)ဒေါက်တာမောင်ဝင်း(ဆေးရုံအုပ်ကြီး) ဥက္ကဋ္ဌ
(ခ)ဒေါက်တာရှိန်မြင့်(ပါမောက္ခ/ဌာနမှူး/ခွဲစိတ်) အဖွဲ့ဝင်
(ဂ)ဒေါက်တာဌေးဦး (ပါမောက္ခ/ခွဲစိတ်) အဖွဲ့ဝင်
(င)ဒေါက်တာနုနုရီ (အထူးကုဆရာဝန်ကြီး) အဖွဲ့ဝင်
(စ)ဒေါက်တာစန်းမြင့် (ဆေးရုံအုပ်ကြီး) အဖွဲ့ဝင်
(ဆ)ဒေါက်တာဝင်းမောင်မောင် အတွင်းရေးမှူး
တို့ပါဝင်ပြီး စနစ်တကျ စီမံကွပ်ကဲ ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ၂၉-၁၁-၂ဝ၁၂ ရက်နေ့မှ ၇-၁၂-၂ဝ၁၂ ရက်နေ့အထိ ဆေးရုံတက် လူနာပေါင်း ၁ဝ၈ ဦး(သံဃာ ၉၉ ပါး + လူ ၉ ဦး) ရှိပြီး ဆေးရုံဆင်း / လွှဲပြောင်း လူနာပေါင်း ၇၉ ဦး (သံဃာ ၇၄ ပါး + လူ ၅ ဦး ) ရှိကာ လက်ကျန် လူနာပေါင်း ၃ဝ ဦး (သံဃာ ၂၅ ပါး + လူ ၅ ဦး ) ရှိကြောင်း သိရှိခဲ့ရသည်။ နောက်ဆုံး အခြေအနေအရ ၂ဝ၁၂ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် မန္တလေးရှိ ဆေးရုံများ၌ တက်ရောက်ကုသနေသည့် ရဟန်း/လူအားလုံး ဆေးရုံမှ ဆင်းသွားကြပြီ ဖြစ်ကြောင်း သိရှိရသည်။ ရန်ကုန်ပြည်သူ့ ဆေးရုံကြီးတွင် တက်ရောက် ကုသနေသော သံဃာတော်များသည်လည်း ဆေးရုံမှ ဆင်းသွားကြပြီး ဖြစ်သည်။
နမ့်တုတ်ရွာ၊ လဲချားမြို့နယ်
နမ့်တုတ်ရွာ (Namtoke)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လဲချားမြို့နယ်၊ နမ့်တုတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၄၂၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နမ့်တုတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၇၄ ဦး၊ မ ၁၁၆၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၄၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လဲချားမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လက်ပံတောင်းတောင်အစီရင်ခံစာ
စုံစမ်းစစ်ဆေးရေး ကော်မရှင်၏ လေ့လာတွေ့ရှိချက်များ
၃၇။ လက်ပံတောင်းတောင် ကြေးနီသတ္တုတွင်း စီမံကိန်းနယ်မြေတွင် ယင်းစီမံကိန်း လုပ်ငန်း၏ ရလဒ်ကြောင့် တောင်ခြေ၌ ဘေးပတ်ပတ်လည်မှ မြေသားများ ဖယ်ရှား သယ်ရွှေ့ထားသဖြင့် ကုန်းကလပ် တစ်ခုသဏ္ဌာန် ဖြစ်ပေါ်နေသည့် နေရာတွင် ထီးတည်း ကျန်ရှိနေသော စေတီနှင့် သိမ်ကျောင်းတွဲလျက်ကို လည်းကောင်း၊ ထိုနေရာ အထက် အောက်ခြေ မြေသားများ ဖြတ်တောက်ခံထားရသော တောင်စောင်းနှင့် တောင်ပေါ်တို့တွင် လောလောဆယ် ကျန်ရှိနေသေးသော စေတီငယ်များကို လည်းကောင်း၊ တောင်ခြေရှိ တူးဆွ စုပုံထားသော မြေသားများနှင့် ရောနှောနေသော ဆေးရေးပန်းချီကား အပိုင်း အစများနှင့် ဆွမ်းခံသပိတ်ဟောင်း အချို့ကိုလည်းကောင်း၊ အခြားသော ဗုဒ္ဓသာသနိက အဆောက်အအုံများ၊ ပစ္စည်းများကို လည်းကောင်း တွေရှိခဲ့ရသည်။
၃၈။ ဒုန်းတောကျေးရွာနေ အိမ်ဝင်းတစ်ခုအတွင်းရှိ အဝီစိတွင်း (ဝါ) ပြွန်စိုက်တွင်း တစ်ခု၌ အတောင် ၆ဝ အနက်မှ ရေစုပ်စက်ဖြင့် စုပ်တင်ယူထားသော မြေအောက်ရေကို လေ့လာကြည့်သောအခါ ထိုရေကို တိုက်ရိုက် သောက်သုံး၍ မရဘဲ ကွန်ကရစ် စည်ပိုင်းများဖြင့် နှစ်ဆင့်ခံပြီးမှသာ သုံးစွဲနိုင်ကြောင်း၊ ရေ၏ အရည်အသွေး အနေဖြင့်လည်း အရောင်၊ အနံ့၊ အရသာတို့မှာ ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ အနည်းငယ် ထူးခြားနေကြောင်းကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။
၃၉။ ဒုန်းတော၊ ဂုဏ်တောနှင့် ရွာသာကျေးရွာများမှ ကျေးရွာလူထုနှင့် တွေ့ဆုံပြီး အပြန်အလှန် တင်ပြဆွေးနွေးခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ဆွေးနွေးကြရာတွင် လက်ပံတောင်းတောင် ကြေးနီ သတ္တုတွင်း စီမံကိန်းကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့ပါက-
(က)ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု အပြည့်အဝ ရရှိရေးအတွက် စနစ်တကျ ဆောင်ရွက်ပေးရန်၊
(ခ) မြေယာသိမ်းဆည်း (ပျက်စီး) မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အလုပ်အကိုင် အခွင့်အလမ်း ရှားပါးမှု ပြဿနာအား ဖြေရှင်းပေးရန်၊
(င)ရေဆိုး ရေညစ်ထုတ်စနစ်အား စနစ်တကျ ဆောင်ရွက်ပေးရန်၊
(စ)ဓာတုဗေဒ ပစ္စည်းများ ယိုစိမ့်မှုနှင့် ရေဒီယိုဓာတ်ကြွ ပစ္စည်းများအား ပတ်ဝန်းကျင် မထိခိုက်အောင် စနစ်တကျ စီမံဆောင်ရွက်ပေးရန်၊
(ဆ)ကျေးရွာ (လူနေအိမ်ခြေ)နှင့် နီးလွန်းသော စွန့်ပစ်ကျောက်ပုံ၊ လယ်ယာမြေ နှင့် နီးလွန်းသော စွန့်ပစ်ကျောက်ပုံ အလွန်အမင်း မမြင့်မားစေရေး အတွက် အာမခံပေးရန်၊
(ဇ)အထက်ဖော်ပြပါ တင်ပြချက်များကို အကောင်အထည် ဖော်ပေးရန်နှင့် မည်ကဲ့သို့ အကောင်အထည်ဖော်မည်ကို ရှင်းလင်းဖြေကြားပေးရန်။
၄ဝ။   အခြားတစ်ဖက်တွင် အကယ်၍ လက်ပံတောင်းတောင် ကြေးနီသတ္တုတွင်း စီမံကိန်းကို ရပ်ဆိုင်းမည်ဆိုပါက-
(ခ)လက်ရှိဖြစ်ပေါ်နေသော သောက်သုံးရေ အခက်အခဲကို ဖြေရှင်းပေးရန်၊
(ဂ)ကျန်းမာရေးနှင့် ပတ်သက်၍ ကျန်ရှိသော ဓာတုဗေဒပစ္စည်းများနှင့် ကျန်းမာရေး ထိခိုက်နိုင်သော ကုမ္ပဏီသုံးပစ္စည်းများအား စနစ်တကျ ရှင်းလင်း ဖယ်ရှား ပေးရန်၊
(ဃ)သတ္ထုတူးဖော်ထားသော စံပယ်တောင်ကျင်း နေရာအား နဂိုမူလပုံစံကဲ့သို့ ပြုလုပ်ပေးရန်၊
(င)အထက်ဖော်ပြပါ တင်ပြချက်များကို အကောင်အထည်ဖော် ပေးရန်နှင့် မည်ကဲ့သို့ အကောင်အထည်ဖော်မည်ကို ရှင်းလင်းဖြေကြားပေးရန်။
၄၁။ ကျေးရွာလူထုအနေဖြင့် ပွင့်လင်းမြင်သာမှုကို အထူးအလေးထား တောင်းဆို ကြကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။
၄၃။ အောင်ချမ်းစည်ရွာမှ ဒေသခံ ကျေးရွာလူထုနှင့် တွေ့ဆုံရာတွင် တောတောင်ကို အမှီပြု၍ နေထိုင်ရခြင်းကြောင့် တောင်ကို မပျက်စေလိုကြောင်း၊ လယ်ယာမြေများကို မသိမ်းစေလိုကြောင်း၊ ဝမ်ပေါင်ကုမ္ပဏီနှင့် နိုင်ငံတော်၏ သဘောတူညီချက်များကို သိရှိလိုကြောင်း၊ သာသနိက အဆောက်အအုံနှင့် အထိမ်းအမှတ် နေရာများကို မပျက်စီး စေလိုကြောင်း၊ စီမံကိန်း မဖျက်သိမ်းဘဲ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ပါက သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင် မထိခိုက်အောင် လုပ်ဆောင်ပေးစေလိုကြောင်းနှင့် သာသနိက အဆောက်အအုံ မပျက်စီး စေရန် ဆောင်ရွက်ပေးစေလိုကြောင်း၊ စီမံကိန်းကို ဖျက်သိမ်းမည် ဆိုပါက မြေယာပေါ် စွန့်ပစ်မြေများကို မည်သို့ ရှင်းလင်းပေးမည်ကို သိလိုကြောင်း၊ စေတီ၊ ပုထိုးတို့ကို မူလအတိုင်း ပြုပြင်ပေးရန်နှင့် သပိတ်စခန်းအား အကြမ်းဖက် ဖြိုခွင်းမှုကို စုံစမ်း ဖော်ထုတ် ပေးစေလိုကြောင်း တင်ပြတောင်းဆိုကြသည်ကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။
၄၄။ ဝါးတန်းကျေးရွာနှင့် တည်ပင်ကျေးရွာများမှ ဒေသခံ ကျေးရွာလူထုနှင့် တွေ့ဆုံ ခဲ့ရာ၌ မိမိတို့ရွာသည် စံပယ်တောင်၊ ကြေးစင်တောင် စီမံကိန်းများ၏ အက်စက်ဖျန်းသည့် မြေပုံများနှင့် တစ်မိုင်ခန့်သာ ကွာဝေးတော့ကြောင်း၊ ဆက်လက်ပြီး တိုးချဲ့လာလျှင် ရွာပျောက်မှာ စိုးရိမ်ကြောင်း၊ အက်စစ်ငွေ့ကြောင့် ကျွဲ၊ နွား၊ ဆိတ်တို့၏ အစာရေစာ ရှားပါးလာပြီး မျိုးပေါက်ပွားမှု လျော့နည်းလာကြောင်း၊ ဒေသခံကျေးရွာ လူထုမှာလည်း ကျန်းမာရေး ထိခိုက်နေရကြောင်း၊ ကျန်းမာရေး အခြေအနေမှာ ဆက်လက်ပြီး ဆိုးရွား လာနိုင်ကြောင်း၊ စီမံကိန်းကို ရပ်စေလိုကြောင်း၊ လက်ရှိ အနေအထားတွင် အက်စစ် ဖျန်းချိန်၌ တစ်ရွာလုံး မျက်စိစပ်ကြကြောင်း၊ သွပ်မိုးပေါက်ခြင်းနှင့် ရေမကောင်းခြင်းတို့ကို ကြည့်ရှုပေးစေလိုကြောင်း၊ ဒေသခံများကိုသာ ဦးစားပေး၍ အလုပ်ခန့်ထား စေလိုကြောင်း၊ မိသားစုတစ်စုတွင် တစ်ယောက် အလုပ်ရရုံနှင့် မလုံလောက်ကြောင်း၊ အလုပ်ခန့်လျှင် လည်း လိုအပ်သည့် အချိန်တွင်သာ ခေါ်သည့် နေ့စားဝန်ထမ်းမျိုး မလုပ်လိုကြောင်း တင်ပြ တောင်းဆိုကြသည်ကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။
၄၆။ စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ အကူအညီ တောင်းခံချက်အရ ဒေါက်တာတင်မျိုးဝင်းနှင့် Dr.Mark Hampson (Australian Embassy Medical Clinic) တို့နှစ်ဦးသည် ကော်မရှင်အဖွဲ့ဝင် ဒေါက်တာမြင့်သိန်းနှင့်အတူ ကံကုန်းကျေးရွာရှိ သုခဝေဆေးခန်းတွင် အက်စစ်ထိ၍ ကျန်းမာရေး ထိခိုက်ကြောင်း သံသယရှိသည်ဟု ကလေးငယ်လေးဦး၏ ရောဂါဝေဒနာ အခြေအနေကို ပဏာမ စမ်းသပ် စစ်ဆေး ကြည့်ရှုကြရာ အက်စစ်ကြောင့်ဖြစ်သည့် ရောဂါလက္ခဏာများ မဟုတ်ဟု မှတ်ချက်ပြု ကြကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။
၄၇။ ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်၊ ကံကုန်းကျေးရွာ အနီးရှိ မြန်မာ့စီးပွားရေးဦးပိုင် လီမိတက်၊ မိုးကြိုး ဆာလ်ဖျူရစ် အက်စစ်စက်ရုံသည် မြန်မာ့စီးပွားရေး ဦးပိုင်လီမိတက်၏ စက်ရုံ ဖြစ်ကြောင်း၊ စက်မှုဝန်ကြီးဌာန၏ ခွင့်ပြုချက် ရယူထားခြင်း မရှိကြောင်း၊ ဦးပိုင်၏ စီးပွားရေး လုပ်ငန်း တစ်ခုအနေဖြင့် လုပ်ကိုင်နေခြင်း ဖြစ်ကြောင်း၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စံသတ်မှတ်ချက် လက်မှတ် (International Organization for Standardization: ISO Certificate) လည်း ရယူထားခြင်း မရှိကြောင်း၊ ကြေးနီမိုင်း၏ လိုအပ်ချက်ဖြစ်သော ၉၈ ရာခိုင်နှုန်း ဆာလ်ဖျူရစ် အက်စစ် နေ့စဉ် တန် ၅ဝ ထွက်ရှိကြောင်း၊ စက်ရုံစီမံကိန်းကို ၂ဝဝ၆ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့ပြီး ၁၉-၄-၂ဝဝ၇ ရက်နေ့တွင် စတင်လည်ပတ် ထုတ်လုပ် ခဲ့ကြောင်း၊ ခေါင်းတိုင်သည် မြေပြင်မှ ၁၃၁ ပေ မြင့်ပြီး စွန့်ထုတ်သော အငွေ့တွင် ဆာလ်ဖာဒိုင် အောက်ဆိုဒ် (SO2) ပါဝင်မှုကို 150 ppm (parts per million) ထက် မများစေရန် သတ်မှတ် ထိန်းချုပ် စွန့်ထုတ်ကြောင်း၊ ၂၄ နာရီ စဉ်ဆက်မပြတ် လည်ပတ်ရသည့် အန္တရာယ်ရှိသော ဓာတုဗေဒ ပစ္စည်းစက်ရုံ (Hazardous Plant) အတန်းအစားအဖြစ် နိုင်ငံတကာက သတ်မှတ်ထားကြောင်း စက်ရုံမှူး၏ ရှင်းလင်း တင်ပြချက် အရ သိရှိခဲ့ရသည်။
၄၈။ ဆိုရှယ်လစ် အစိုးရလက်ထက်တွင် သတ္တုတွင်း ဝန်ကြီးဌာနသည် ယူဂိုဆလပ် နိုင်ငံမှ နည်းပညာနှင့် စက်ပစ္စည်း ကိရိယာများ ဝယ်ယူပြီး စံပယ်တောင်နှင့် ကြေးစင်တောင် သတ္တုတွင်း စီမံကိန်း လုပ်ငန်းများကို တစ်နေ့တန် ၈ဝဝဝ ကျ စက်ရုံတစ်ရုံ တည်ဆောက်ကာ ၁၉၈၄ ခုနှစ်မှ စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြောင်း၊ သတ္တုပါဝင်သည့် မြေသား တူးဖော်ခြင်း၊ ကြိတ်ခွဲခြင်းများ ပြုလုပ်ပြီးနောက် အမြုပ်ကပ် သန့်စင်သည့် နည်းစဉ် (Floatation Method) ဖြင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြောင်း၊ နည်းပညာ မှားယွင်းခြင်း၊ ခေတ်မီမှု မရှိခြင်းတို့ကြောင့် သတ္တုရိုင်းအတွင်းရှိ ကြေးနီများအား ကုန်စင်အောင် ထုတ်ယူနိုင်မှု မရှိခဲ့ကြောင်း၊ ရင်းနှီး ကုန်ကျစရိတ်နှင့် ထုတ်လုပ်မှုစရိတ် ကြီးမြင့်ခြင်း၊ ကြေးနီ သတ္တုစင် အဖြစ် မထွက်ရှိခြင်းတို့ကြောင့် အချိန်ကုန်၊ ငွေကုန် အကျိုးအမြတ် မရရှိသည့်အတွက် စီမံကိန်းအား ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် ရပ်ဆိုင်းခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။
၄၉။ နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ (တပ်မတော်အစိုးရ) လက်ထက် ၁၉၉၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် သတ္တုတွင်းဝန်ကြီးဌာန၊ အမှတ် (၁) သတ္တုတွင်း လုပ်ငန်းနှင့် ကနေဒါနိုင်ငံ အိုင်ဗင်ဟိုး ကုမ္ပဏီတို့ ပူးပေါင်းပြီး မြန်မာ-အိုင်ဗင်ဟိုး ကြေးနီ ကုမ္ပဏီ လီမိတက် (Myanmar Ivanhoe Company Copper Limited- MICCL) အမည်ဖြင့် ၅ဝ:၅ဝ အကျိုးတူ ဖက်စပ်စနစ် (Joint Venture Agreement) ဖြင့် စာချုပ်ချုပ်ဆို၍ စံပယ်တောင်နှင့် ကြေးစင်တောင် သတ္တုတွင်း စီမံကိန်း လုပ်ငန်းများကို ဆက်လက် ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြောင်း၊ ယင်းကဲ့သို့ ဆောင်ရွက်ရာတွင် ဟင်းလင်းပွင့်စနစ် (Open Pit) ဖြင့် သတ္တုတူးဖော်ပြီး ထွက်ရှိလာသော သတ္တုရိုင်းများကို စုပုံ၍ ဆာလ်ဖျူရစ် အက်စစ်ပျော့ဖြင့် ပက်ဖျန်းကာ ထွက်ရှိလာသည့် ကော့ပါးဆာလဖိတ် အရည်များကို Electrolite နည်းစဉ်ဖြင့် ကြေးနီသတ္တုစင်များ (၉၉ ဒသမ ၉၉ ရာခိုင်နှုန်းထိ ပါဝင်) ထုတ်လုပ်သည့် စနစ်ဖြင့်  ၂ဝ၁ဝ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလအထိ ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။
၅ဝ။ အမှတ် (၁)သတ္တုတွင်း လုပ်ငန်းနှင့် အိုင်ဗင်ဟို ကုမ္ပဏီထံမှ အစုရှယ်ယာများ လွှဲပြောင်း ဝယ်ယူပြီး မြန်မာ့စီးပွားရေး ဦးပိုင်လီမိတက် (Myanmar Economic Holdings Limited - MEHL) နှင့် မြန်မာ-ယန်စီ ကော့ပါးလီမိတက် (Myanmar Yang Tse Copper Limited-MYTCL) တို့သည် ထုတ်လုပ်မှုအပေါ် အကျိုးအမြတ် ခွဲဝေခံစားသည့်စနစ် (Production Sharing Contract-PSC) ဖြင့် စာချုပ်ကို ၂ဝ၁ဝ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၃ ရက်နေ့တွင် စာချုပ်ချုပ် ဆိုပြီး စံပယ်တောင်နှင့် ကြေးစင်တောင် သတ္တုတွင်း စီမံကိန်းလုပ်ငန်းများကို ဆက်လက် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။
၅၁။ စံပယ်တောင်နှင့် ကြေးစင်တောင် သတ္တုတွင်း စီမံကိန်း ဧရိယာသည် ၆၂၅၃ ဒဿမ ဝ၄ ဧကရှိပြီး သတ္တုတွင်းဝန်ကြီးဌာန၏ ခွင့်ပြုမိန့်ဖြင့် ဓာတ်သတ္တုအကြီးစား တူးဖော် ထုတ်လုပ်ခွင့် ရရှိထားကြောင်း၊ ၁၉၉၇ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလမှ စ၍ နှစ် ၃ဝ နှစ်ရှည် မြေငှားဂရန် ရရှိပြီး ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ထို့အပြင် မြန်မာနိုင်ငံ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ကော်မရှင်၏ ၁၈-၃-၂ဝ၁၁ ရက်စွဲပါ နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုဆိုင်ရာ ခွင့်ပြုမိန့်အမှတ် (၄၆၁/၂ဝ၁၁) ကို ရရှိထားပြီး Yang Tse Copper Limited မှ နိုင်ငံခြား ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၃၉၆ ဒသမ ၃၇၇ သန်းကို ရာနှုန်းပြည့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမည် ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။
၅၂။ လက်ပံတောင်းတောင် ကြေးနီသတ္တုတွင်း စီမံကိန်း ဧရိယာသည် ၇၈၆၇ ဒသမ ၇၈ ဧက ရှိပြီး သတ္တုတွင်း ဝန်ကြီးဌာန၏ ၅-၃-၂ဝ၁ဝ ရက်စွဲပါ ခွင့်ပြုမိန့်အမှတ် (ဝဝဝ၃/၂ဝ၁ဝ) ဖြင့် ဓာတ်သတ္တု အကြီးစား တူးဖော် ထုတ်လုပ်ခွင့် ရရှိထားကြောင်း၊ ၂ဝ၁၂ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလမှ စ၍ နှစ် ၆ဝ မြေငှားဂရမ် ရရှိပြီးဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြန်မာနိုင်ငံ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ကော်မရှင်၏ ၅-၅-၂ဝ၁ဝ ရက်စွဲပါ နိုင်ငံခြား ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ဆိုင်ရာ ခွင့်ပြုမိန့်အမှတ် (၄၃၈/၂ဝ၁ဝ) ကို ရရှိထားပြီး Wanbao Mining Limited  က နိုင်ငံခြား ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၉၉၇ သန်းကို ရာနှုန်းပြည့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမည် ဖြစ်ကြောင်း၊ ထုတ်လုပ်မှုအပေါ် အကျိုးအမြတ် ခွဲဝေခံစားသည့် စနစ် (Production Sharing Contract-PSC) ဖြင့် စာချုပ်ချုပ်ဆိုပြီး လက်ပံတောင်းတောင် ကြေးနီသတ္တုတွင်း စီမံကိန်း လုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။
၅၃။ လက်ပံတောင်းတောင် ကြေးနီသတ္တုတွင်း စီမံကိန်း ဧရိယာအတွင်းရှိ ကျေးရွာ ၄ ရွာ ဖြစ်သော ဝက်မှေး၊ ကံတော၊ ဆည်တည်းနှင့် ဇီးတောကျေးရွာများမှ ကျေးရွာသစ်သို့ ရွှေ့ပြောင်းပြီးစီးမှု အခြေအနေမှာ စုစုပေါင်း ရှိရင်း ၄၄၁ အိမ် အနက် ၂၁၈ အိမ် ရွှေ့ပြောင်းပြီး ၂၂၃ အိမ် ကျန်ရှိနေသေးကြောင်း၊ ရှိရင်း ဘုန်းတော်ကြီး ကျောင်း ၅ ကျောင်း အနက် ၃ ကျောင်း ရွှေ့ပြောင်းပြီး ၂ ကျောင်း ကျန်နေသေးကြာင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။
၅၄။ ၂ဝဝ၁ ခုနှစ်၊ လန-၃၉ အရ လက်ပံတောင်းတောင် ကြေးနီ သတ္တုတွင်း စီမံကိန်း နယ်မြေတွင် သိမ်းဆည်းမြေ ဧရိယာ စုစုပေါင်း ၇၈၆၇ ဒသမ ၇၈ ဧကအနက် လယ်ယာ စိုက်ပျိုးမြေ ၅ဝ၅၇ ဒသမ ဝဝ ဧကရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ၅-၄-၂ဝ၁၁ ရက်နေ့မှ ၂၅-၇-၂ဝ၁၂ ရက်နေ့အထိ မြေလျော်ကြေး ပေးပြီးသော ဧရိယာမှာ ဦးပိုင် မပေါက်သော်လည်း စိုက်ပျိုးထားမြေ ၁၇၂၇ ဧက အပါအဝင် ၆၇၈၄ ဧကရှိကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။
၅၅။ ကျေးရွာသစ်သို့ ပြောင်းရွှေ့သူများအား Wanbao Mining Limited က ကျေးရွာဟောင်းတွင် နေထိုင်ခဲ့သော နေအိမ် အမျိုးအစားအလိုက် အဆောက်အအုံ၏ တစ်စတုရန်းပေ နှုန်းထားဖြင့် တွက်ချက်ထားသော အဆောက်အအုံ ပျက်စီးမှု နစ်နာကြေး များကို (အနည်းဆုံး ၃၅ဝဝဝ ကျပ်မှ အများဆုံးကျပ် ၁ဝ သိန်းအထိ) ထောက်ပံ့ပေးခြင်း၊ ကျေးရွာသစ်ရှိ နေအိမ်များတွင် လိုအပ်ချက်များ ရှိပါက စိတ်တိုင်းကျ ပြင်ဆင် ထိန်းသိမ်းနိုင်ရန် အိမ်အမျိုးအစား အလိုက် A-Type  ၁ဝ သိန်း၊ B-Type ၈ သိန်း၊ C-Type ၆ သိန်းနှင့် D-Type ၄ သိန်း နှုန်းများဖြင့် ထောက်ပံ့ငွေများ ပေးအပ်ခြင်း၊ အခြား လိုအပ်ချက်များ ပံ့ပိုးပေးခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြောင်း သိရှိခဲ့ရသည်။
၅၆။ စံပယ်တောင်နှင့် ကြေးစင်တောင် ကြေးနီသတ္တုတွင်း၏ လုပ်သားအင်အားမှာ နိုင်ငံခြားသား ပညာရှင် ၆ ဦး၊ မြန်မာဝန်ထမ်း ၁၄၃၉ ဦးဖြစ်ပြီး လက်ပံတောင်းတောင် သတ္တုတွင်း လုပ်သားအင်အားမှာ နိုင်ငံခြားသား ပညာရှင် ၁၆၉ ဦးနှင့် မြန်မာဝန်ထမ်း ၆၆ဝ ဦး ဖြစ်ကြောင်း၊ အသစ်ခန့်ထားမည့် အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့ရများနှင့် အခြားဘွဲ့ရ မြန်မာ ဝန်ထမ်းများ ၁၂၈ ဦးအား ၂၄-၉-၂ဝ၁၂ မှ စတင်၍ လုပ်ငန်းခွင် အခြေခံ ၉ လ သင်တန်း သင်ကြား ပို့ချလျက်ရှိပြီး သင်တန်းကာလအတွင်း အဆောင်၌ နေထိုင်စေပြီး စားသောက် စရိတ်နှင့် အထွေထွေ စရိတ်အတွက် တစ်ဦးလျှင် ငွေကျပ် ၁ သိန်းနှုန်း ထောက်ပံ့ ပေးကြောင်း၊ ရွှေ့ပြောင်းခံရသော ကျေးရွာ ၄ ရွာ နှင့် စီမံကိန်း အနီး ပတ်ဝန်းကျင် ကျေးရွာများမှ ရွာသူရွာသားများအား စီမံကိန်း ဝန်ထမ်းအဖြစ် ခန့်ထားပေးပြီး လုပ်ငန်းခွင် လက်တွေ့ သင်ကြားပေးခြင်း ဆောင်ရွက်လျက် ရှိကြောင်း၊ လက်ပံတောင်းတောင် ကြေးနီ သတ္တုတွင်းသည် သတ္တုတွင်း ထူထောင်မှု ကာလဖြစ်ပြီး တည်ဆောက်မှု လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်နေရ၍ နိုင်ငံခြားသား ပညာရှင်ဦးရေ များပြားနေခြင်း ဖြစ်ကြောင်း၊ ထုတ်လုပ်မှုလုပ်ငန်း စတင်သည်နှင့် မြန်မာဝန်ထမ်းများ အစားထိုး၍ နိုင်ငံခြားသား အင်အားအနည်းဆုံးဖြင့် ဆက်လက် ဆောင်ရွက်သွားမည် ဖြစ်ကြောင်း သိရှိရသည်။
၅၈။ ကြေးနီထုတ်လုပ်မှု စွမ်းရည်အနေဖြင့် စံပယ်တောင်၊ စံပယ်တောင်(တောင်)နှင့် ကြေးစင်တောင် ကြေးနီသတ္ထုတွင်း တို့မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၅ ခုနှစ်အထိ တစ်နှစ်လျှင် တန်ချိန် ၂၅ဝဝဝ နှင့် ၂ဝ၁၅ ခုနှစ်မှ စတင်၍ တစ်နှစ်လျှင် တန်ချိန် ၃၉ဝဝဝ ထုတ်လုပ်ရန်ကို လည်းကောင်း၊ လက်ပံတောင်းတောင် ကြေးနီသတ္တုတွင်း စီမံကိန်းမှ တစ်နှစ်လျှင် တန်ချိန် ၁ဝဝဝဝဝ ထုတ်လုပ်ရန်ကို လည်းကောင်း ရည်မှန်းထားကြောင်း သိရှိခဲ့ရသည်။
၅၉။ စံပယ်တောင်၊ စံပယ်တောင်(တောင်)မှ ကြေးနီသတ္တုစင် ထုတ်လုပ်မှုမှာ မြန်မာ-အိုင်ဗင်ဟို ကြေးနီ ကုမ္ပဏီလီမိတက် (Myanmar Ivanhoe Copper CompanyLimited - MICCL) ၏ ထုတ်လုပ်မှု လုပ်ငန်းများကို (Cut-off Date) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည့် ၃၁-၁၂-၂၀၁၀ ရက်နေ့ နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာ့စီးပွားရေး ဦးပိုင်လီမိတက် Myanmar Economic Holdings Limited- MEHL နှင့် (Wanbao Mining Limited) ၏ ကုမ္ပဏီခွဲ ဖြစ်သော (Myanmar Yang Tse Copper Co., Ltd.) တို့က တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်လျက် ရှိကြောင်း၊ ထုတ်လုပ်မှုအတွက် အဓိက လိုအပ်လျက်ရှိသည့် (Diluent,HSD, Sulphuric Acid)  နှင့်  (Explosive) များကို အမြန် ဖြည့်ဆည်း ဆောင်ရွက်ပြီး ထုတ်လုပ်မှု လုပ်ငန်းများ စတင်ခဲ့ရာ ၅-၂-၂ဝ၁၁ ရက်နေ့မှ စတင်ပြီး ကြေးနီသတ္တုစင်( Cathode Copper) များ စတင်ထွက်ရှိခဲ့ကြောင်း၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလမှ  ၂၀၁၂ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလကုန်အထိ စုစုပေါင်း (Cathode Copper) ၂၂၁၇၄ ဒဿမ ၁၁ တန် ထုတ်လုပ်ပြီး ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။
၆ဝ။ ကြေးနီသတ္တုစင် ထုတ်လုပ်မှုဖြစ်စဉ် (Production Process) ကို လက်တွေ့ ကွင်းဆင်း လေ့လာ ကြည့်ရှုရာတွင် ( Mining ) ၊ ( Crushing)၊ ( Screening ) ၊ ( Heap Leaching )၊ ( Solvent Extraction )၊ (Electro - wining) စသည့် လုပ်ငန်းအဆင့်ဆင့် ပါဝင်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့ပြင် ကြေးနီသတ္တုစင် ထုတ်လုပ်မှု ဖြစ်စဉ်တွင် အသုံးပြုရသော ကုန်ကြမ်းပစ္စည်း အမျိုးမျိုး (ရေနှင့် မြေကျောက်၊ အစိုင်အခဲ စသည်) တို့မှာ ထုတ်လုပ်မှု ဖြစ်စဉ်စနစ် (Production Process System ) အတွင်းမှ အပြင်သို့ စွန့်ထုတ်ပစ်ရန် မလိုဘဲ ဤစနစ်အတွင်းမှာပင် အဖန်တလဲလဲ ပြန်လည် အသုံးပြုနိုင်သော (Zero Discharge Process ) ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။
၆၁။ မိုင်းမြို့ (Mine Town) (လုပ်သားမြို့) ရှိ ပြည်သူ့ဆေးရုံသည် ခုတင် ၂၅ လုံးဆံ ဆေးရုံတစ်ရုံ ဖြစ်ပြီး အထွေထွေရောဂါကု ဆရာဝန် ၄ ဦး၊ သွားဆရာဝန် ၁ ဦး၊ သူနာပြု ဆရာမ ၆ ဦး၊ သူနာပြုအကူ ၅ ဦးနှင့် အထွေထွေအကူ ၃ ဦးဖြင့် ကြေးနီသတ္တုတွင်း စီမံကိန်း ဝန်ထမ်းနှင့် ဝန်ထမ်းမိသားစုများအား ၂၄ နာရီ ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှုများ ပြုလုပ်ပေးလျက် ရှိကြောင်း၊ ယခုအခါ ၂၁-၅-၂ဝ၁၂ ရက်နေ့မှစ၍ နေ့စဉ် (Mobile Medical Team) တစ်ခုဖြင့် လှည့်လည်၍ အနီးပတ်ဝန်းကျင် ကျေးရွာများ ၂၈ ရွာမှ လူနာများကိုပါ အခမဲ့ ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှုများ ပြုလုပ်ပေးလျက်ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ဒေသခံ ရွာသူ ရွာသားများက ထို့ထက်ပိုမို၍ ထိရောက်သော အကူအညီများ ပေးစေလိုကြောင်း ကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။
၆၂။ ပုသိမ်-မုံရွာ ကားလမ်းဘေးရှိ ဒုန်းတောရွာနှင့် လေးညှင်းတောင် ဘုန်းတော်ကြီး ကျောင်းအကြား၊ (မိုင်တိုင်အမှတ် (၄၄၆/၂) မှ (၄၄၆/၇) အထိ) တွင်ရှိသော ယခင် ၁၉၈၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၇  ခုနှစ်ခန့် အတွင်း စွန့်ပစ်ခဲ့သည့် စွန့်ပစ်မြေများကို ဒေသခံများက ဒေသန္တရ နည်းဖြင့် ဒုတ္ထာ/ကြေးနီချက်လုပ်ပြီး ကျန်ရှိနေသည့် ညစ်နွမ်းမြေသား များကို အရုပ်ဆိုး အကျည်းတန်စွာ တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ထို့အပြင် ပုသိမ်-မုံရွာ ကားလမ်းဘေးရှိ ကံကုန်းကျေးရွာ အတွင်းနှင့် အနီး ပတ်ဝန်းကျင်တွင်လည်း ယခင် ၁၉၈၄ ခုနှစ် ၁၉၉၇ ခုနှစ်ခန့် အတွင်း စွန့်ပစ်ခဲ့သည့် စွန့်ပစ်မြေများကို ဒေသန္တရ နည်းဖြင့် ဒုတ္ထာ/ကြေးနီ ချက်လုပ်မှုကြောင့် မြေသားများ ညစ်နွမ်းပြီး မြေအောက်သို့ စိမ့်ဝင်မှုကြောင့် သောက်သုံးရေ မသန့်ရှင်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်နေကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။
၆၃။ မုံရွာ ကြေးနီစီမံကိန်း၏ ပထမအဆင့်ဖြစ်သည့် စံပယ်တောင်၊ ကြေးစင်တောင် စီမံကိန်းတွင် ပေါင်းစပ်စီမံခန့်ခွဲမှု စနစ် (Integrated Management System) ကို အရည်အသွေး မြင့်မားရေး၊ ဘေးအန္တရာယ် ကင်းရှင်းရေး၊ လုပ်ငန်းခွင် ကျန်းမာရေးနှင့် ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဆောင်ရွက်မှုများတွင် အခြေခံမူဝါဒအဖြစ် ကျင့်သုံးကြောင်း၊ ၂ဝဝ၃ ခုနှစ်မှစ၍ စံပယ်တောင်၊ ကြေးစင်တောင် စီမံကိန်းသည် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လက်မှတ် ၃ စောင်ဖြစ်သော ISO 14001 : 2004 (သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းမှု စီမံခန့်ခွဲခြင်းဆိုင်ရာ လက်မှတ်) ISO 9001:2008 (ထုတ်လုပ်မှု စီမံခန့်ခွဲခြင်း ဆိုင်ရာ လက်မှတ်) OHSAS 18001:2007 (လုပ်ငန်းခွင် ဘေးကင်း လုံခြုံမှုနှင့် ကျန်းမာရေး စီမံခန့်ခွဲမှုဆိုင်ရာ လက်မှတ်) တို့ကို ရရှိထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။
၆၄။ မုံရွာ ကြေးနီစီမံကိန်း၏ ဒုတိယအဆင့် ဖြစ်သည့် လက်ပံတောင်းတောင် စီမံကိန်းတွင်လည်း စံပယ်တောင်၊ ကြေးစင်တောင် စီမံကိန်းမှာကဲ့သို့ပင် ဟင်းလင်းပွင့် (Open Pit ) သတ္တုတူးဖော်ရေးလုပ်ငန်း၊ အက်စစ်ပါဝင်သော အရည်ဖျန်း၍ ဒုတ္ထာရည် ထုတ်လုပ်ငန်း၊ အော်ဂဲနစ် အရည်ဖြင့် ဒုတ္ထာအရည်အသွေး မြှင့်တင်ခြင်းလုပ်ငန်းနှင့် လျှပ်စစ်သုံး သန့်စင်နည်းစဉ်ဖြင့် ကက်သုတ်ကြေးနီ ထုတ်လုပ်ခြင်းလုပ်ငန်းများ ပါဝင်မည် ဖြစ်ကြောင်း၊ ထို့အပြင် လက်ပံတောင်းတောင် စီမံကိန်းတွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စံနှုန်းများကို အခြေခံသည့် စနစ်ကိုလည်း အလားတူ ဆက်လက် ကျင့်သုံးသွားမည် ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။
၆၅။ ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ Coffey Partners International Pty.Limited) က လက်ပံတောင်းတောင် ရေစီမံခန့်ခွဲမှုနှင့် ပတ်ဝန်းကျင် စောင့်ကြည့် လေ့လာမှုများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြောင်း၊ ထို့အပြင် လက်ပံတောင်းတောင် စီမံကိန်းအတွက် ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် လှုမှုဘဝ အကဲဖြတ်မှု၊ Environmental and Social Impact Assessment-ESIA) စာတမ်းကို ၁၉၉၇ ခုနှစ်ကပင် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ (MINPROC Engineers Limited) က အကြိုဖြစ်နိုင်စွမ်း လေ့လာမှု အစီရင်ခံစာ (Pre-feasibility Study Report) နှင့်ဖြစ်နိုင်စွမ်း လေ့လာမှု အစီရင်ခံစာ (Feasibility Study Report) ၌ ရေးသား ထည့်သွင်းခဲ့ကြောင်း၊ ၂ဝဝ၃-၂ဝဝ၄ ခုနှစ်များတွင်လည်း လက်ပံတောင်းတောင် ကြေးနီစံမံကိန်းအတွက် (Base Line Study on the Flora) နှင့် (Base Line Study on Fish, Birds & Mammals Report) တို့ကို ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၊ သတ္တဗေဒဌာနမှ စစ်တမ်း ကောက်ယူ ပြုစုတင်ပြပြီး ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။
၆၆။ လက်ပံတောင်းတောင် ကြေးနီစီမံကိန်းအတွက် ၂ဝ၁၂ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် Environmental Myanmar Cooperative Company Limited ( EMC) က Base Line and Monitoring Survey on Flora and Fauna of Letpadaung Copper Project Mine Area ကိုလည်း စစ်တမ်းကောက်ယူခဲ့ပြီး ဖြစ်ကြောင်း၊ Re-assessment of EIA & SIA တို့ကို ကုမ္ပဏီ ၃ ခုဖြင့်ဆောင်ရွက်ပြီး   Integrated Management System (IMS)၊  Integrated Management Procedures ( IMPs)၊ Environmental Control Procedures (ECPs)၊ Safety Procedures၊ Environment Aspect Register နှင့် Standard Operating Procedures (SOPs) စသော လုပ်ငန်းများကို ပြဋ္ဌာန်းပြီး အသေးစိတ် စီမံဆောင်ရွက်မည်ဖြစ်ကြောင်း သိရှိခဲ့ရသည်။
၆၇။ မြန်မာ့စီးပွားရေး ဦးပိုင် လီမိတက် (Myanmar Economic Holdings Limited- MEHL) သည် စုံစမ်းစစ်ဆေးရေး ကော်မရှင်အား ဦးပိုင်လီမိတက်နှင့် ဝမ်ပေါင် ကုမ္ပဏီတို့  ချုပ်ဆိုထားသော စာချုပ်ကို တင်ပြခဲ့သည်။ ၂ဝ၁၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၉ ရက်နေ့တွင် စုံစမ်းစစ်ဆေးရေး ကော်မရှင်နှင့် ဦးပိုင် ဥက္ကဋ္ဌ ခေါင်းဆောင်သည့် အဖွဲ့နှင့် တွေ့ဆုံရာတွင် ဦးပိုင်လီမိတက်ဘက်မှ လက်ပံတောင်းတောင် ကြေးနီသတ္တုတွင်း စီမံကိန်းအား ဦးပိုင် လီမိတက်သို့ သတ္တုတွင်းဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်လုပ်ခွင့် ပါမစ် ထုတ်ပေးခဲ့ကြောင်း၊ ဦးပိုင် လီမိတက်သည် ဝမ်ပေါင် ကုမ္ပဏီနှင့် ထုတ်လုပ်မှု ခွဲဝေသည့် (Production Sharing Contract) စာချုပ် ချုပ်ဆိုခဲ့ကြောင်း၊ မြန်မာ့ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ကော်မရှင်၏ ခွင့်ပြုမိန့်၊ ကုန်သွယ်မှု ဝါဒကောင်စီ၏ ခွင့်ပြုမိန့်၊ အစိုးရအဖွဲ့တို့၏ ခွင့်ပြုမိန့်တို့ကို ရယူခဲ့ကြောင်း ရှင်းပြခဲ့သည်။ ထိုကဲ့သို့ သဘောတူညီချက်များ ရယူထားသော်လည်း နိုင်ငံခြား ကုမ္ပဏီနှင့် သတ္တုတွင်း လုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်ခြင်းဖြစ်ရာ ထိုသို့ လုပ်ကိုင်ရန်အတွက် ခွင့်ပြုသည့် အမိန့်ကြော်ငြာစာ (Notification) ကိုမူ ထုတ်ပြန်ထားခြင်း မရှိကြောင်းကို တွေ့ရှိရသည်။  စုံစမ်းစစ်ဆေးရေး ကော်မရှင်၏ အတိုင်ပင်ခံ ပညာရှင် ၂ ဦး တို့က နိုင်ငံတော်၏ အကျိုးစီးပွား၊ မြန်မာ့စီးပွားရေးဦးပိုင် လီမိတက်၏ ရေရှည် အကျိုးအတွက် ဦးပိုင် လီမိတက်နှင့် ဝမ်ပေါင်တို့ ချုပ်ဆိုထားသော စာချုပ်တွင် ပြင်ဆင်သင့်သည့် အချက်အလက် တို့ကို အကြံပြုခဲ့ကြသည်။ ဦးပိုင်လီမိတက်သည် ကန်ထရိုက်စာချုပ်ကို ပြင်ဆင်ခွင့် ရှိကြောင်းနှင့် ထိုသို့ ပြင်ဆင်သည့်အခါ စုံစမ်းစစ်ဆေးရေး ကော်မရှင်၏ အကြံပြုချက်များကို ထည့်သွင်းပြင်ဆင်မည် ဖြစ်ကြောင်းဖြင့် ကော်မရှင်အား ပြောကြား ခဲ့သည်။
၆၈။ ကော်မရှင်၏ ဒေသခံအဖွဲ့ဝင်တို့က ယင်းမာပင်မြို့နယ်၊ ရေကြည်ပြင်ရွာမှ အမျိုးသမီးကြီး တစ်ဦး ၂-၂-၂ဝ၁၃ ရက်နေ့တွင် ကျောက်မိုင်း ခွဲမှုကြောင့် အုတ်ရေကန် ပြိုကျ၍ ဒဏ်ရာရရှိသည်ဟု ကော်မရှင်အား သတင်းပို့ခဲ့ရာ ကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် နှစ်ဦးသည် ၆-၂-၂ဝ၁၃ ရက်နေ့တွင် သွားရောက်စစ်ဆေးခဲ့သည်။
(က)အမျိုးသမီးကြီးသည် အုတ်ကန်ပြိုကျသဖြင့် ပွန်းပဲ့ဒဏ်ရာများ ရရှိပြီး မုံရွာ ပြည်သူ့ ဆေးရုံ၌ ဆေးကုသမှု ခံယူနေသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ ပြည်သူ့ဆေးရုံက လိုအပ်သော ကျန်းမာရေး စစ်ဆေးမှုများကို ပြုလုပ်ပေးခဲ့သည်။
(ခ)ပြိုကျသည့် အုတ်ရေကန်ကို စစ်ဆေးကြည့်ရာ အုတ်ရေကန်မှာ ၂ဝ၁၂ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ဆောက်လုပ်ခဲ့ပြီး လက်ရာမှာ သတ်မှတ် အရည်အသွေး မမီကြောင်း၊ အုတ်ရေကန်မှာ မြေတုန်ခါမှု (Vibration) လားရာ ဘက်သို့ ဆန့်ကျင်၍ ပြိုကျခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ ရွာအတွင်းရှိ အခြား ရေကန်များမှာမူ ထိခိုက်ပျက်စီးမှု မရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်များသည် မြန်မာ-ယန်စီကော့ပါး ကုမ္ပဏီက ကြေးစင်တောင်နှင့် စံပယ်တောင်တို့တွင် စမ်းသပ် ကျောက်မိုင်းခွဲမှုများကို မျက်မြင်ကြည့်ရှုခဲ့ရာ များစွာ ကျယ်လောင်သော အသံများ မကြားရဘဲ တုန်ခါမှု မရှိခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ပတ်ဝန်းကျင်သို့ ဆက်လက် လေ့လာခဲ့ရာ ရေပုပ်ကျေးရွာရှိ ဘုရားများအား ပျက်စီးမှု ရှိ/မရှိ လှည့်လည်ကြည့်ရှု ဖူးမြော်ပြီး၊ ဆရာတော် ဦးသီလနန္ဒ၏ မိန့်ကြားချက်အရ ယခင်နှစ်က ငလျင်ဒဏ်ကြောင့် ဘုရားစေတီ အချို့ ကွဲအက်ခဲ့ကြောင်း၊ ကျောက်မိုင်း ခွဲမှုကြောင့် အသံကျယ်ပြီး မြေတုန်ခါမှု အနည်းငယ်သာ ရှိကြောင်း သိရှိရသည်။
(ဂ)အမျိုးသမီး၏ ဒဏ်ရာရရှိမှုသည် ကျောက်မိုင်းခွဲမှုနှင့် ဆက်စပ်မှု မရှိသော်လည်း မြန်မာ-ယန်စီ ကော့ပါး ကုမ္ပဏီက စေတနာအလျောက် ဆေးကုသ ပေးခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။
မြန်မာ့ပတ်ဝန်းကျင်သိပ္ပံအဖွဲ့အား တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း
(က)Ecology Expert ၁ ဦး
(ခ)Natural Hazard and Environmental Management ၁ ဦး
(ဂ)Project Development Analyst Expert ၁ ဦး
(ဃ)Health, Safety and Environment Consultant ၁ ဦး
(င)Environmental Engineering Consultant ၁ ဦး
(စ)Soil and Water Expert ၁ ဦး
(ဆ)Environmental Mapping Expert ၁ ဦး
(ဇ)Social Impact Assessment Expert ၂ ဦး
(ည)EIA Consultant ၁ ဦး
(ဋ)Cultural Expert ၁ ဦး
မြန်မာ့ပတ်ဝန်းကျင် သိပ္ပံအဖွဲ့၏ လေ့လာ တွေ့ရှိချက်များ
၇ဝ။ မြန်မာ့ ပတ်ဝန်းကျင် သိပ္ပံအဖွဲ့သည် ဒီဇင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့မှ ၃ဝ ရက်နေ့အထိ လက်ပံတောင်းတောင် ကြေးနီသတ္တုတွင်း စီမံကိန်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ လည်းကောင်း၊ စံပယ်တောင်နှင့် ကြေးစင်တောင် ကြေးနီသတ္တုတွင်း စီမံကိန်း လုပ်ဆောင်နေမှုကို လည်းကောင်း သွားရောက်၍ လက်တွေ့ ကွင်းဆင်းလေ့လာခဲ့သည်။ ကွင်းဆင်း လေ့လာချက်များအရ အောက်ပါတို့ကို တွေ့ရှိခဲ့ရသည်-
(က)ဂေဟစနစ်။ လက်ပံတောင်းတောင် ကြေးနီစီမံကိန်း ဒေသတွင်ရှိသည့် သစ်ပင်များအနက် သစ်ပင်အမျိုးအစား (Plant species) တွင် မျိုးတုံးမည့် အမျိုးအစား မတွေ့ရကြောင်း၊ စီမံကိန်း ဧရိယာသည် ချင်းတွင်းမြစ် အနီး တည်ရှိကြောင်း၊ မြစ်ရေလျှံသည့်အခါ ကြေးနီမိုင်း အနီးအထိ ရောက်ရှိကြောင်း၊ ချင်းတွင်းမြစ်ရေ၏ နမူနာကို စစ်ဆေးခဲ့ရာတွင် နိုင်ငံတကာ စံချိန်စံနှုန်း အတွင်းရှိကြောင်း၊ မြေအောက်ရေ (Ground Water) ကို စစ်ဆေးရာတွင် မြေအောက်ရေသည် သောက်သုံးရန် မသင့်လျော်သည်ကို တွေ့ရှိရကြောင်း၊ အထူးသဖြင့် ကံကုန်းကျေးရွာရှိ ရေတွင်းများမှ မြေအောက်ရေသည် နိုင်ငံတကာက သတ်မှတ်ထားသော သောက်သုံးရေ စံနှုန်းထက် နိမ့်ကျသည် ကို တွေ့ရှိရကြောင်း၊
(ခ )လေထုညစ်ညမ်းမှု အခြေအနေ။ လက်ပံတောင်းတောင် ကြေးနီစီမံကိန်း နယ်မြေ ဝန်းကျင်တွင် ဖုန်မှုန့်ပါဝင်မှုသည် ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (WHO) စံချိန်စံညွှန်းများထက် ပိုမိုနေသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ လေထုနှင့် ပတ်သက်သည့် အခြားအင်္ဂါရပ်များ ဖြစ်သော CO2, VOC,NO2, and SO2 တို့ ပါဝင်မှုမှာမူ သတ်မှတ်ထားသော စံချိန်စံညွှန်း အတွင်း ကောင်းမွန်သည့် အခြေအနေ ရှိသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။
(ဂ)လက်ပံတောင်းတောင် စီမံကိန်းအပေါ် လူမှုဝန်းကျင် ရှုထောင့်မှ ဆန်းစစ်ချက်။ မြန်မာ့ပတ်ဝန်းကျင် သိပ္ပံအဖွဲ့သည် ၂၅-၁၂-၂ဝ၁၂ မှ ကွင်းဆင်း လေ့လာပြီး စံပယ်တောင်၊ ကြေးစင်တောင်နှင့် လက်ပံတောင်းတောင် တို့၏ သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် လူမှုရေး၊ ကျန်းမာရေး ဆောင်ရွက်မှု အခြေအနေများကို လေ့လာခြင်း၊ ရွာသားများအား စီမံကိန်းနှင့် ပတ်သက်၍ တွေ့ဆုံမေးမြန်းခြင်း၊ လယ်ယာမြေ လျော်ကြေးကိစ္စနှင့် ပတ်သက်၍ တွေ့ဆုံ မေးမြန်းခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ လေ့လာရာတွင် ပြောင်းရွှေ့မည့် ကျေးရွာသစ်ကို တည်ဆောက်ပေးခြင်း၊ မူလတန်းကျောင်း၊ စာကြည့်တိုက်၊ ဆက်သွယ်ရေး စခန်းနှင့် မီးသတ်စခန်းများ ထားရှိပေးခြင်း၊ ရေ၊ မီး ရရှိရန် ဆောင်ရွက်ပေးခြင်း၊ ဘုန်းတော်ကြီး ကျောင်းများ တည်ဆောက်ပေးခြင်း စသည်တို့ကို ပြုလုပ်ပေးကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ အိမ်များကို တည်ဆောက်ပေးရာတွင် အရည်အသွေး ညံ့သဖြင့် အိမ်အမျိုးအစား အလိုက် လျော်ကြေး ၄ သိန်းမှ ၁ဝ သိန်းအထိ ထပ်မံပေးအပ်သည်ကိုလည်း တွေ့ရရှိသည်။ မြေယာ/သီးနှံ လျော်ကြေး အဖြစ် တစ်ဧကလျှင် ၅၂ဝဝဝဝ ကျပ်မှ ၅၅ဝဝဝဝ ကျပ်အထိ လည်းကောင်း၊ ထန်းတစ်ပင်နှင့် သနပ်ခါး တစ်ပင်လျှင် ၁ဝဝဝဝ ကျပ်၊ သရက်တစ်ပင်လျှင် ၁၆ဝဝဝ ကျပ်နှုန်းဖြင့် လည်းကောင်း လျော်ကြေး ပေးခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။
(၁)ရွာသစ်များကို စံပြကျေးရွာ အဆင့်မီ တည်ဆောက်ထားမှု မရှိခြင်း၊
(၂)လျော်ကြေးကိစ္စတွင် ပွင့်လင်းမြင်သာမှုမရှိခြင်း၊
(၃)သတင်းအချက်အလက်ရရှိရန် အခွင့်အလမ်း အားနည်းသော ရွာသူရွာသားများအား စီမံကိန်းနှင့် ပတ်သက်သည့် သိကောင်း စရာများကို ခေါ်ယူဆွေးနွေး ရှင်းလင်းပြသမှု မရှိခြင်း၊
(၄)လျော်ကြေးပေးမည့် ဆင့်ခေါ်ကြော်ငြာစာများတွင် မြေယာ/သီးနှံ လျော်ကြေးများဟု ရေးထားပြီး လျော်ကြေးရရှိကြောင်း လက်ဗွေ (သို့မဟုတ်) လက်မှတ်ထိုးရသော ဝန်ခံချက် စာရွက်တွင်မူ လျော်ကြေးငွေ ရရှိကြောင်းနှင့် မြေယာ စွန့်လွှတ်ကြောင်း ဝန်ခံချက်ဟု တွေ့ရခြင်း၊
(၅)မြေယာ/သီးနှံ လျော်ကြေးပေးရာတွင် ယာမြေဖြင့် အသက် မွေးဝမ်းကျောင်း နေရသော ကျေးလက်နေ ရွာသူ/ရွာသား များအား ကာလတန်ဖိုး (Market Value) ဖြင့် လျော်ကြေးပေးမှု မရှိခြင်း၊
(၆)လက်ပံတောင်းတောင်စီမံကိန်းတွင် လူမှုရေး အကျိုးသက်ရောက်မှု အဆင့်မီ အကဲဖြတ်ခြင်း (Social Impact Assessment- SIA) ဆောင်ရွက်ထားမှု မရှိခြင်းတို့ကို တွေ့ရှိရသည်။
(င)လယ်တီ ဆရာတော်ဘုရားကြီး လက်ပံတောင်းတောင်တွင် သတင်းသုံးခဲ့မှု ဆိုင်ရာ တွေ့ရှိချက်များနှင့် အခြားယဉ်ကျေးမှု ဆိုင်ရာ အထောက်အထားများ။ လက်ပံတောင်းတောင် စီမံကိန်းနှင့် ပတ်သက်၍ ကြေးနီစီမံကိန်း ပြုလုပ်မည့် နေရာသည် ပထမ လယ်တီဆရာတော် ဘုရားကြီး သီတင်းသုံးခဲ့သည့် နေရာ ဖြစ်ကြောင်း၊ လက်ပံတောင်းတောင်ကြား တောရကျောင်းရှိ စေတီ၊ သိမ်နှင့် ဂန္ဓကုဋိအဆောက်အအုံ တို့သည် ပထမ လယ်တီဆရာတော် ဘုရားကြီး တည်ထားသည့် အဆောက်အအုံတို့ ဖြစ်ကြောင်း၊ ထိုအဆောက်အအုံ တို့ကို နေရာမပျက် ထားရှိသင့်သည်ဟု တောင်းဆိုချက်များ ရှိနေပါသည်။ ထိုအချက် အလက်နှင့် ပတ်သက်၍ မြန်မာ့ပတ်ဝန်းကျင် သိပ္ပံမှ ကျွမ်းကျင်သူတို့ လေ့လာ စိစစ်ခဲ့ရာတွင် အောက်ပါအတိုင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်-
(၁)အစောဆုံး တွေ့ရသော မှတ်တမ်းများအရ လယ်တီ ဆရာတော်ကြီး သည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၆၅ ခုနှစ် (ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၉ဝ၃ ခုနှစ်) တွင် လက်ပံတောင်းတောင်ကြား တောရစင်္ကြန်ကျောင်း ဆောက်လုပ်၍ သီတင်းသုံးကာ တစ်ဝါ ဆိုတော်မူခဲ့ကြောင်း၊
(၂)မှတ်တမ်းအရ လက်ပံတောင်းတောင်ကြား တောရစင်္ကြန်ကျောင်း ဟုသာ ဖြော်ပထားပြီး တည်နေရာ အတိအကျ ဖြော်ပထားခြင်း မရှိပါ။ ဆရာတော်ကြီး သီတင်းသုံးနေစဉ် တောင်၏ အနောက်မြောက်ရှိ ကျော်ရွာ၊ တောင်ပလူရွာ စသည်တို့ကို ဆွမ်းခံရွာများ အဖြစ် သတ်မှတ် ထားသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။
(၃)လက်ပံတောင်းတောင်ကြား တောရကျောင်းရှိ စေတီမှာ မြန်မာ မင်းများ လက်ထက်ကတည်းက တည်ထားခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်လာသောကြောင့် ပျက်စီးသွားကာ အောက်ခြေနှင့် ခြင်္သေ့လေးကောင်သာ ကျန်ရှိခဲ့ပြီး မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၂၆ ခုနှစ် (ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၉၆၄ ခုနှစ်) တွင် ပြန်လည် တည်ဆောက် ထားခြင်း ဖြစ်ကြောင်း၊
(၄)စေတီ ပရဝုဏ် အတွင်းရှိ သိမ်နေရာဟု သတ်မှတ်ထားသော မြေနေရာတွင် သိမ်တိုင် နှစ်မျိုး ရှိနေသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ အသစ် ပြုလုပ်ထားသော သိမ်တိုင်သည် ယခုခေတ် ကျောက်ဆစ် လက်ရာ ဖြစ်ပြီး သိမ်တိုင် အဟောင်းမှာ ကျောက်ဆစ်လက်ရာ မပါသော ထောင့်မှန်ပုံ ဖြတ်တောက်ထားသည့် သဲကျောက်တိုင်ဟု ယူဆရသော ပိုမိုရှေးကျသည့် သိမ်တိုင် ဖြစ်သည်။ သိမ်တိုင် အဟောင်းမှာ သိမ်တိုင် အသစ်ထက် များစွာ ရှေးကျသည်ဟု ခန့်မှန်းရပါကြောင်း၊
(၅)လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီး လက်ပံတောင်းတောင်တွင် သီတင်း သုံးခဲ့သည့် စင်္ကြန်ကျောင်း နေရာနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ကွဲပြားချက်များ ရှိနေပါကြောင်း၊ အချို့ မှတ်တမ်းများတွင် လက်ပံတောင်း တောင်ကြားတောရဟု ဖြော်ပထားသော်လည်း အချို့တွင် လက်ပံတောင်း ဟူ၍သာ သာမန်ဖော်ပြထားပြီး နေရာအတိအကျ ဖော်ပြထားခြင်း မရှိကြောင်း၊
(၆)ရွှေမြင်တင် စေတီနှင့် ရွှေဇာလီ စေတီတို့နှင့် စပ်လျဉ်း၍ သမိုင်း အထောက်အထား လွန်စွာနည်းပါး၍ ရှေးဟောင်း စေတီများ ဟုဆိုနိုင်ရန် ခက်ခဲပါကြောင်း စသည်ဖြင့် တင်ပြထားသည်။
ဘာသာရပ်နှင့် ဥပဒေကျွမ်းကျင် ပညာရှင်များနှင့် စီးပွားရေးပညာရှင် တို့အား ခန့်ထားခြင်း
၇၁။ လက်ပံတောင်းတောင် ကြေးနီစီမံကိန်းနှင့် ပတ်သက်၍ မြန်မာ့စီးပွားရေး ဦးပိုင် လီမိတက်နှင့် ဝမ်ပေါင်ကုမ္ပဏီတို့ ချုပ်ဆိုထားသည့် စာချုပ်ကို ဘက်စုံထောင့်စုံမှ စိစစ်နိုင်ရန်အတွက် သတ္တုတွင်းလုပ်ငန်းနှင့် ပတ်သက်၍လည်းကောင်း၊ ဥပဒေပညာပိုင်းနှင့် ပတ်သက်၍ လည်းကောင်း ကျွမ်းကျင်သူ ပညာရှင်များ ဖြစ်ကြသော ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (ငြိမ်း) ဦးမြစိုးနှင့် ဥပဒေပါမောက္ခ (ငြိမ်း) ဒေါက်တာ ဒေါ်သန်းနွဲ့တို့အား နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး၏ စီစဉ်ပေးမှုဖြင့် ခန့်ထားခဲ့သည်။
၇၂။ နိုင်ငံတော် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ကိစ္စရပ်နှင့်ပတ်သက်၍ လည်းကောင်း၊ ကြေးနီ စီမံကိန်း ဆောင်ရွက်ခြင်းကြောင့် ပြည်သူလူထုနှင့် အနာဂတ်မျိုးဆက်များအတွက် အကျိုးရှိ/မရှိ စုံစမ်းစစ်ဆေးရေး ကော်မရှင်မှ စိစစ်ရာတွင် စီးပွားရေး ပညာရှင်ပံ့ပိုးမှု လိုအပ်ပါသဖြင့် ကော်မရှင်သည် နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး၏ အစီအစဉ်ဖြင့် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်(ငြိမ်း)၊ မြန်မာနိုင်ငံ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ကော်မရှင်အဖွဲ့ဝင် ပါမောက္ခ ဒေါက်တာ အောင်ထွန်းသက်အား စီးပွားရေး ပညာရှင်အဖြစ် ဇန်နဝါ၇ရီလ ၁၄ ရက်နေ့ တွင် ခန့်ထားခဲ့သည်။
ဘာသာရပ်နှင့် ဥပဒေကျွမ်းကျင် ပညာရှင်များ၏ တွေ့ရှိအကြံပြုချက်များ
(က)သတ္တုတွင်းလုပ်ငန်း ဖက်စပ်စာချုပ်များ ချုပ်ဆိုခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ၁၉၉၆ ခုနှစ် မြန်မာ့သတ္တုတွင်း နည်းဥပဒေများ အခန်း-၁၆၊ နည်းဥပဒေ ၈၄ ပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်အရ သတ္တုတွင်း ဝန်ကြီးဌာနသည် မည်သည့်ပုဂ္ဂိုလ် (သို့မဟုတ်) အဖွဲ့အစည်းကို မဆို ဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်ရှိ နိုင်ငံတော်ပိုင် လုပ်ငန်းတစ်ခုခုနှင့် ဓာတ်သတ္တုရှာဖွေခြင်း၊ စမ်းသပ် တိုင်းတာခြင်း (သို့မဟုတ်) ထုတ်လုပ်ခြင်းဆိုင်ရာ ဖက်စပ် စာချုပ်များကို ဥပဒေနှင့်အညီ ချုပ်ဆိုနိုင်သည်ဟု ပြဋ္ဌာန်းထားပြီး နည်းဥပဒေ ၈၅ တွင် ချုပ်ဆိုနိုင်သည့် စာချုပ်အမျိုးအစား များကို ဖော်ပြထားပါကြောင်း။ (ခ)မြန်မာ့စီးပွားရေး ဦးပိုင်လီမိတက် အနေနှင့် ၂၉-၁-၂၀၁၀ နေ့တွင် လက်ပံတောင်းတောင် သတ္တုသိုက်အား အကြီးစား သတ္တုတူးဖော် ထုတ်လုပ်ပြီး ကြေးနီသတ္တုစင် ထုတ်လုပ်၍ အချိုးကျ ခွဲဝေခံစားမှုဖြင့် ထုတ်လုပ်မှု လုပ်ငန်းကို ဥပဒေနှင့်အညီ လုပ်ပိုင်ခွင့် ရရှိရေးအတွက် အဆိုပြုချက်ကို သတ္တုတွင်းဝန်ကြီးဌာနသို့ တင်ပြခဲ့ပါကြောင်း၊ သတ္တုတွင်း ဝန်ကြီး ဌာနသည် ၅-၃-၂ဝ၁ဝ ရက်စွဲဖြင့် ခွင့်ပြုမိန့်အမှတ် ၈၀၀၃/၂၀၁၀ ကို ထုတ်ပေးခဲ့ပါကြောင်း၊ သတ္တုတွင်း ဝန်ကြီးဌာနသည် သတ္တုတွင်းဥပဒေ အခန်း ၃၊ ပုဒ်မ ၄ (ခ) နှင့် ၇ (က) တို့အရ မြန်မာ့စီးပွားရေး ဦးပိုင် လီမိတက်သို့ အစိုးရအဖွဲ့၏ သဘောတူညီချက်ဖြင့် ခွင့်ပြုမိန့် ထုတ်ပေး နိုင်သည်။ သို့ရာတွင် ယခုချုပ်ဆိုသည့် စာချုပ်မှာ သတ္တုတွင်း ဝန်ကြီးဌာန၏ လက်အောက်ခံ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုနှင့် နိုင်ငံခြားသားပိုင် ကုမ္ပဏီတို့ ချုပ်ဆိုသည့်စာချုပ်မဟုတ်ဘဲ နိုင်ငံသား ပုဂ္ဂလိက စီးပွားရေး အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည့် မြန်မာ့စီးပွားရေးဦးပိုင် လီမိတက်နှင့် နိုင်ငံခြား ကုမ္ပဏီတို့ ချုပ်ဆိုသည့် စာချုပ်ဖြစ်ပါ၍ ၁၉၈၉ ခုနှစ်၊ နိုင်ငံတော် စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများ ဥပဒေဆိုင်ရာ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများ အခန်း(၂)၊ နည်းဥပဒေ ၃(ဂ) ပါပြဋ္ဌာန်းချက်များနှင့် အညီ အစိုးရအဖွဲ့သည် ဥပဒေပုဒ်မ ၄ ပါ လုပ်ပိုင်ခွင့်ကို ကျင့်သုံး၍ ခွင့်ပြုမိန့်ကို အမိန့်ကြော်ငြာစာ ထုတ်ပြန်ပေးရန် လိုအပ်ပါကြောင်း။ (ဂ)စာချုပ်ကို Production Sharing Contract (PSC) အရ ချုပ်ဆိုထားပြီး စာချုပ်၏ Annex III တွင် Production Sharing Ratio များကို ဖော်ပြထားပါကြောင်း၊ မြန်မာ့စီးပွားရေး ဦးပိုင်လီမိတက်မှ သတ္တုတွင်း ဝန်ကြီးဌာနသို့ တင်ပြသည့် Benefit Calculation List ကုန်ကျစရိတ် များကို ထုတ်နုတ်ပြီးမှ မြန်မာ့စီးပွားရေး ဦးပိုင်လီမိတက်မှ ၅၁ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ဝမ်ပေါင် ကုမ္ပဏီမှ ၄၉ ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် ခွဲယူရန် ဖော်ပြ ပါရှိပါကြောင်း၊ မြန်မာ့စီးပွားရေး ဦးပိုင်လီမိတက်နှင့် ဝမ်ပေါင်ကုမ္ပဏီတို့ ရရှိမည့် အချိုးနှင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရက ရရှိမည့် အခွန်အခများ၊ ဓာတ်သတ္တုခွန်နှင့် ကုန်သွယ် လုပ်ငန်းခွန်များကို ပေါင်းပြီး ရရှိနိုင်မည့် ရာခိုင်နှုန်းကို ဖော်ပြထား ပါကြောင်း၊ ဝင်ငွေခွန်ကို ယခင်နှုန်းထား ၃ဝ ရာခိုင်နှုန်း၏ ထက်ဝက် ၁၅ ရာခိုင်နှုန်း၊ ကုန်သွယ်လုပ်ငန်းခွန် ကိုလည်း ၈ ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် တွက်ချက် ထားပါကြောင်း၊ ယခုအခါ ဝင်ငွေခွန် ဥပဒေအရ ဝင်ငွေခွန်ကို ၃ဝ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းသို့ လျှော့ပေးထားပြီးဖြစ်ပါကြောင်း၊ အကယ်၍ စာချုပ်သက်တမ်း တစ်လျှောက်လုံး ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ပေးထားပါက MIC နှင့် အစိုးရအဖွဲ့တို့က သဘောတူပြီး ဘဏ္ဍာရေး နှင့် အခွန်ဝန်ကြီးဌာနက အမိန့်ကြော်ငြာစာ ထုတ်ပြန်ပေးမည်ဟု ယူဆပါကြောင်း၊ ကုန်သွယ် လုပ်ငန်းခွန် ၈ ရာခိုင်နှုန်းကိုလည်း ယခုအခါ ပြည်တွင်းရောင်းချမှု အပေါ်သာ ကောက်ခံပြီး ပြည်ပ တင်ပို့ရောင်းချမှု အပေါ် ကင်းလွတ်ခွင့် ပြုထား၍ အစိုးရက ရရှိငွေပမာဏ လျော့နည်းသွားမည် ဖြစ်ပါကြောင်း။
(ဃ)Production Sharing Contract (PSC) စာချုပ် Article-33 Annexure နှင့် စပ်လျဉ်း၍ “All Annexures are an integral part of this contract and have the same legal effect on all Articles of the contract” ဟု ထည့်သွင်း ချုပ်ဆိုထားသည်။ ထို Annex များကို သုံးသပ်ရာတွင် အောက်ပါတို့ကို ပြင်ဆင်ရန် လိုမည်ဟု သုံးသပ်ပါသည်-
AnnexIII Production Sharing Ratio ကို ချုပ်ဆိုထားသည့် စာချုပ်မှာ Production Sharing Contract (PSC) စာချုပ် (after cost recovery) ဖြစ်၍ Equity ထည့်ဝင်မှုဖြင့် ဆောင်ရွက်သည့် စာချုပ်များကဲ့သို့ ကြေးနီ ဈေးတက်ချိန်တွင် မြန်မာ့စီးပွားရေး ဦးပိုင်လီမိတက် အနေဖြင့် ရှယ်ယာတန်ဖိုးအပေါ် (Capital Gain) အကျိုးခံစားခွင့် ရရှိမည်မဟုတ်ပါ။
Annex IV List of Tax/ Fiscal Incentives, Exemptions and Reliefs ပြင်ရန် လိုအပ်မည် ဖြစ်သည်။ Annex IV နှင့် ပတ်သက်၍ MIC နှင့် အစိုးရအဖွဲ့က သဘောတူမှသာ အတည်ဖြစ်သည်ဟု ထည့်သွင်း ဖော်ပြသင့် ပါသည်။ (င)စာချုပ်ပုံစံမှာ သတ္တုတွင်းဝန်ကြီးဌာန Production Sharing Contract (PSC) စနစ်ဖြင့် ဆောင်ရွက်သည့် သာမန်စာချုပ်ပုံစံကို အခြေခံ ရေးသား ထားခြင်း ဖြစ်သော်လည်း မတူညီသည့် အချက်များ ပါဝင်ပါကြောင်း၊ သတ္တုတွင်း ဝန်ကြီးဌာနသည် ပြည်တွင်း လုပ်ငန်းရှင်များနှင့် ဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်ခံအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ချုပ်ဆိုသည့် စာချုပ်များတွင် Cost Recovery ခွင့်ပြုမှုမရှိပါ။ Project Proposal ကိုလည်း စာချုပ်၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုပြီး ဥပဒေ အကျိုးသက်ရောက်မှု ရှိစေမည်ဟု ထည့်သွင်း ဖော်ပြလေ့ မရှိပါကြောင်း။ (စ)ယခုကဲ့သို့ စာချုပ်ကြီးများကို ချုပ်ဆိုရာတွင် သာမန် Production Sharing Contract (PSC) စာချုပ်ပုံစံမျိုးဖြင့် မဟုတ်ဘဲ အသေးစိတ် အချက်အလက်များ (Environmental Impact Assessment-EIA, Social Impact Assessment-SIA, Feasibility Study) စသည်တို့ ပါဝင်သည့် စာချုပ်မျိုးကို ချုပ်ဆိုသင့်ပါကြောင်းဖြင့် တင်ပြထားသည်။
စီးပွားရေး ပညာရှင်၏ တွေ့ရှိ အကြံပြုချက်များ
၇၄။ စုံစမ်းစစ်ဆေးရေး ကော်မရှင်၏ စီးပွားရေး ပညာရှင်သည် လက်ပံတောင်းတောင် ကြေးနီ စီမံကိန်းနှင့်ပတ်သက်၍ စီးပွားရေး စိစစ်ချက် (Economic Analysis) ကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပြုလုပ်ရာတွင် ဝမ်ပေါင် ကုမ္ပဏီက ၂၀၁၀ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင် ပြုစု တင်သွင်းခဲ့သော စီမံချက် အဆိုပြုလွှာ (Project Proposal)၊ မြန်မာ့စီးပွားရေး ဦးပိုင် လီမိတက်က ၂၀၁၀ ခုနှစ်၊ ဇွန်လတွင် ပြုစုခဲ့သော လက်ပံတောင်းတောင် ကြေးနီစီမံကိန်း အတွက် ချုပ်ဆိုသည့် စာချုပ်တို့ကို အမှီအငြမ်း ပြုခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၁၉၉၇ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် အိုင်ဗင်ဟိုး မြန်မာ ဦးပိုင်လီမိတက် Ivanhoe Myanmar Holding Ltd.) က ပြုစုထားသော ဖြစ်နိုင်စွမ်း လေ့လာဆန်းစစ်ချက် (Feasibility, Study) ကိုလည်း နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခဲ့သည်။
၇၅။ ထိုသို့ နှိုင်းယှဉ်လေ့လာရာတွင် အိုင်ဗင်ဟိုး ကုမ္ပဏီက သုံးသပ် စိစစ်ထားမှု တို့သည် အသေးစိတ် စနစ်တကျ လေ့လာစိစစ်ထားသည်ကို တွေ့ရှိရပြီး မူလ စိုက်ထုတ်ငွေ(Initial outlay) ဒေါ်လာ ၃၁၃ သန်းပေါ်တွင် စီမံကိန်း ကာလအတွင်း ဝင်ငွေ ဒေါ်လာသန်း ၃၇၁၃ ဒသမ သုည သန်း ရှိမည်ဟု မှန်းဆထားသည်။ ထုတ်လုပ်မှု စရိတ်စကမှာ ဒေါ်လာ ၁၄၂၆ သန်းဟု ခန့်မှန်းထားပြီး အစိုးရ အခွန်အခ စသည်တို့မှာ ဒေါ်လာသန်း ၂၆၇ သန်းဟု ခန့်မှန်းခဲ့သည်။ စီမံကိန်းအတွက် အခွန်အခ မပေးသွင်းမီ ဝင်ငွေမှာ ဒေါ်လာ ၁၄၄၇ သန်းဟုလည်း ခန့်မှန်းခဲ့သည်။ ဤစီမံချက်၏ အကျိုးအမြတ် တို့သည် ကြေးနီ ဈေးနှုန်းပေါ်တွင် တည်မှီသည်ဟုလည်း သုံးသပ်ထားသည်။
၇၆။ စီးပွားရေး ပညာရှင်သည် ဝမ်ပေါင်ကုမ္ပဏီနှင့် မြန်မာ့စီးပွားရေး ဦးပိုင်လီမိတက်တို့ ပြုစုထားသည့် စီမံကိန်း အဆိုပြုချက်နှင့် ကန်ထရိုက်စာချုပ်တို့ကို လေ့လာရာတွင် ထိုစာရွက်စာတမ်း နှစ်ခုစလုံးသည် အိုင်ဗင်းဟိုး ကုမ္ပဏီမှ ပြုစုထားသော စာရွက်စာတမ်း များကဲ့သို့ အသေးစိတ် အချက်အလက်များ ဖော်ပြပါရှိသည်ကို မတွေ့ရှိရကြောင်း တင်ပြထားသည်။ ဝမ်ပေါင် ကုမ္ပဏီသည် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ဒေါ်လာ ၉၉၇ သန်းရှိပြီး မတည်ငွေ ကုန်ကျစရိတ် (Capital Cost) မှာ ဒေါ်လာ ၉၁၂ သန်းရှိသည်ကို တွေ့ရှိရကြောင်း၊ အကျိုးဖြစ်ထွန်းမှုကို တွက်ချက်ရာတွင် ဝမ်ပေါင် ကုမ္ပဏီထက် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် မြန်မာ့စီးပွားရေး ဦးပိုင်လီမိတက် အတွက် ပိုမိုအကျိုးရှိမည်ဟု ပေါ်လွင်ကြောင်း၊ ထိုတွက်ချက်မှု တို့သည် ကြေးနီ တစ်တန်လျှင် ဒေါ်လာ ၄၇၅၀ ဈေးနှုန်းဖြင့် တစ်နှစ်လျှင် တန်ချိန် တစ်သိန်း ထုတ်လုပ်မှု အပေါ်တွင် အခြေခံ၍ တွက်ချက်ထားခြင်း ဖြစ်ကြောင်း၊ နိုင်ငံတော်အတွက် ပေးဆောင်သည့် (Royalty) မှာ ၄ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်ပြီး ကုန်သွယ်ခွန် (Commerical Tax) ၈ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ဝင်ငွေခွန် ၁၅ ရာခိုင်နှုန်း ရရှိမည်ဟုလည်း ခန့်မှန်း၍ တွက်ချက်ဖော်ပြထားကြောင်းဖြင့် စီးပွားရေး ပညာရှင်က တင်ပြခဲ့သည်။
၇၇။ စီးပွားရေး ပညာရှင်က ဝမ်ပေါင်ကုမ္ပဏီနှင့် မြန်မာ့စီးပွားရေး ဦးပိုင် လီမိတက်တို့ ပြုစုထားသည့် စာရွက်စာတမ်း နှစ်ခုစလုံးတွင် အသေးစိတ် ဖော်ပြချက်များ မပါရှိသဖြင့် စီးပွားရေး သုံးသပ်မှုကို ပြည့်ဝစွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်း မရှိကြောင်း၊ သို့ရာတွင် လက်ပံတောင်းတောင် ကြေးနီစီမံကိန်းသည် စီးပွားရေး ရှုထောင့်မှ အကျိုးရှိစွာ လုပ်ဆောင်သင့်သည့် စီမံကိန်း ဖြစ်သည်ကိုမူ သံသယ လုံးဝရှိစရာ မလိုကြောင်းဖြင့်လည်း တင်ပြထားသည်။
၇၉။ စီးပွားရေး ပညာရှင်က လက်ပံတောင်းတောင် ကြေးနီစီမံကိန်း ကဲ့သို့သော စီမံကိန်းကို လေ့လာ သုံးသပ်ရာတွင် စီးပွားရေး စိစစ်ချက် တစ်ခုတည်း ပေါ်တွင်သာ အခြေခံ၍ မရယူဘဲ နိုင်ငံရေး၊ လူမှုရေးနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်အပေါ် ထိခိုက်မှုတို့ကိုပါ ထည့်သွင်း စဉ်းစားသွားရန် လိုအပ်သည်ကိုလည်း တင်ပြခဲ့သည်။
၈ဝ။ ထိုအချက်များကို ထည့်သွင်း စဉ်းစားခြင်းဖြင့် လက်ပံတောင်းတောင် ကြေးနီစီမံ ကိန်းနှင့် ပတ်သက်၍ အောက်ပါ နည်းလမ်းသုံးသွယ်ကို ရွေးချယ်နိုင်ပါကြောင်း ဖြင့်လည်း တင်ပြခဲ့သည်-
(က)လက်ရှိ အနေအထား အတိုင်းပင် ကြေးနီစီမံကိန်းအား ဆက်လက် လုပ်ကိုင်ခွင့်ပြုရန်၊
(ခ)ကြေးနီစီမံကိန်းကို ဆက်လက် လုပ်ဆောင်ခွင့် မပြုဘဲ ရပ်ဆိုင်းစေရန်၊
(ဂ)ကြေးနီ စီမံကိန်းအား လက်ရှိ ခွင့်ပြုထားသည့် အားနည်းချက် များကို စိစစ် ကာ ဝမ်ပေါင်ကုမ္ပဏီနှင့် မြန်မာ့စီးပွားရေး ဦးပိုင်လီမိတက်တို့ ချုပ်ဆိုသော စာချုပ်ကို ပြင်ဆင်စေခြင်း၊ သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင် ထိခိုက်မှု၊ လူမှု ပတ်ဝန်းကျင် ထိခိုက်မှုတို့ အနည်းဆုံး ဖြစ်စေရန် ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး စီမံချက်တို့ကို ချမှတ်စေခြင်း၊ ဒေသခံ ပြည်သူလူထု၏ လူမှုဘဝ တိုးတက်စေမည့် အခွင့်အလမ်းများ ဖော်ဆောင်ပေးခြင်း၊ နိုင်ငံတော် အကျိုး စီးပွားအတွက် လိုအပ်ချက်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးခြင်း စသည့် လိုအပ်ချက်များ ဖြည့်ဆည်း ပေးနိုင်ပါက ကြေးနီစီမံကိန်းအား ဆက်လက် လုပ်ကိုင်ခွင့်ပြုရန်။
သုံးသပ်ချက် အကြံပြုချက်များ
အင်ဒိုင်းကုန်း (ဇပလင်ကုန်း)ရွာ၊ တောင်ငူမြို့နယ်
အင်ဒိုင်းကုန်း (ဇပလင်ကုန်း)ရွာ (Indaingkone(Zapalinkone))သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ တောင်ငူမြို့နယ်၊ ဆိပ်ဖူး (တောင်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၉၉၁၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆိပ်ဖူး (တောင်)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၁၂၃ ဦး၊ မ ၄၉၂၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၀၄၆ ဦးနေထိုင်သည်။
လက်ပံတောင်းတောင်အစီရင်ခံစာ
ဘာသာရပ်နှင့် ဥပဒေကျွမ်းကျင် ပညာရှင်များနှင့် စီးပွားရေးပညာရှင် တို့အား ခန့်ထားခြင်း
(ခ)လက်ပံတောင်းတောင် ကြေးနီသတ္တုတွင်း စီမံကိန်းအတွက် မြန်မာ အိုင်ဗင်ဟို ကြေးနီ ကုမ္ပဏီလီမိတက် (Myanmar Ivanhoe Copper Company Limited -MICCL) က ရေးသား ပြုစုထားသော ပတ်ဝန်းကျင် ဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှု အကဲဖြတ် ဆန်းစစ်ချက် အစီရင်ခံစာများ (Environmental Impact Asssessment Reports) ဖြစ်သော-
Feasibility – Section 17, Environmental and Social Assessment (၁၉၉၇ ခုနှစ်၊ မတ်လ)
72E-58 Environmental Preliminary Impact Assessment of Letpadaung Project Area (၂ဝဝ၄ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ)
Environmentaland Social Assessment and Management Program ( ME 96-056-001)- Final Draft for Letpadaung Copper Project (၁၉၉၇ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ) တို့ကို လေ့လာ သုံးသပ် ခဲ့ရာတွင် ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အကျိုး သက်ရောက်မှုများကို ယေဘုယျ အားဖြင့် ခန့်မှန်းထားပြီး ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အကဲဖြတ် ဆန်းစစ်ထားခြင်း မတွေ့ရကြောင်း၊ မည်သည့် နည်းစနစ်များကို အသုံးပြု၍ အကျိုးသက်ရောက်မှုများကို ခန့်မှန်း တွက်ချက် ထားသည်ကိုလည်း တိတိကျကျ ဖော်ပြထားခြင်းမရှိကြောင်း၊ အကျိုးသက်ရောက်မှု တစ်ခုချင်းစီ၏ ဝိသေသ လက္ခဏာ တိတိကျကျ ဖော်ပြထားခြင်း မရှိကြောင်း၊ ကြေးနီ စီမံကိန်း၏ အကြိုကာလ၊ တည်ဆောက်ရေး ကာလ၊ လည်ပတ်ရေးကာလ၊ မိုင်းပိတ်သိမ်းရေး ကာလများအလိုက် အပိုင်းခွဲခြားကာ သက်ရောက်မှုများကို ဆန်းစစ်ခြင်း ပြုလုပ်ထားမှု မရှိကြောင်း၊ လူမှု စီးပွားရေး ဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှု အကဲဖြတ် ဆန်းစစ်မှုကိုလည်း စာမျက်နှာ ၂၆ မျက်နှာခန့်ဖြင့် ယေဘုယျသဘော ရေးသားပြုစု ထားသည်ကို တွေ့ရပြီး စနစ်တကျ အချက်အလက်များကို ကောက်ယူကာ အကဲဖြတ် ဆန်းစစ်ထားခြင်းမျိုး မရှိကြောင်း အထက်ပါ အစီရင်ခံစာ များကို ကြေးနီစီမံကိန်းကြောင့် ထိခိုက်နိုင်ဖွယ်ရှိသော ဒေသခံ ပြည်သူများ၊ အစိုးရ မဟုတ်သော အဖွဲ့အစည်းများ၊ စီမံကိန်းကို စိတ်ဝင်စားသူများ ထံသို့ဖြန့်ဝေကာ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးခြင်း၊ သဘောထား အမြင်များ တောင်းခံခြင်း၊ အကြံပြုချက်များ ရယူခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ခဲ့သည့် အထောက်အထားများ မတွေ့ရှိကြောင်း၊ အစီရင်ခံစာများတွင် ဤအဓိက ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှု အကဲဖြတ် ဆန်းစစ်ခြင်း အစီရင်ခံစာ  (၁၉၉၇) သည် ကနဦး အစီရင်ခံစာ ဖြစ်သည်ဟု ရေးသားဖော်ပြထားကြောင်း သုံးသပ်ရသည်။