cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
အာဖရိကတိုက်၏ စီးပွားရေး
ဆဟာရသဲကန္တာရ၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင် ထွန်ယက်စိုက် ပျိုးခြင်းသည် ဥရောပတိုက်တောင်ပိုင်းတွင် ပြုလုပ်သည်နှင့် တူ၏။ ထိုနေရာ၏ အရေးကြီးသော အပင်များတွင် မုယော၊ ဂျုံ၊ သံလွင်၊ သဖန်းနှင့် စပျစ်ပင် များ ပါဝင်သည်။ နိုင်းမြစ်ဝ ကျွန်းပေါ်နှင့် နိုင်းမြစ်ဝှမ်းဒေသသည် အာဖရိတိုက်တွင် မြေဩ ဇာအကောင်းဆုံး ဒေသများဖြစ်သည်။ မြေဆီလွှာကောင်းသည့် အပြင် နိုင်းမြစ်မှရေကိုလည်း တူးမြောင်းများဖြင့် သွယ်ယူနိုင် လေသည်။ ထိုဒေသများတွင် အဓိကအားဖြင့် ဝါ၊ ပြောင်းဖူး၊ ဂျုံ၊ မုယော၊ ရိုင်းစပါးနှင့် ကြံများကို စိုက်ပျိုးကြသည်။
သဘာဝပေါက်ရောက်သောအပင်နှင့် တွေ့ရှိရသော သားကောင်အာဖရိတိုက်တွင် ဒေသအခြေအနေနှင့် ရာသီဥတုအလျောက် သစ်ပင်များ ပေါက်ရောက်လျက် ရှိသည်။ အက်တလပ် တောင် တန်း၏ မြောက်ဘက်တွင် ဥရောပတိုက် တောင်ပိုင်းဒေသ၌ တွေ့ရှိရသော ဖော့ပင်၊ ဝက်သစ်ချပင်နှင့် အပူပိုင်းဒေသဆံသော ဒေသများတွင် ပေါက်ရောက်သည့်အပင်များ တွေ့ရသည်။ သဲကန္တာရတွင် ရာသီအလျောက် ဖြစ်ပေါ်သော ချောင်းများရှိ သည့် နေရာများ၊ မျက်နှာပြင်စမ်းများရှိသော နေရာများနှင့် ရေများကို ရေတွင်းများမှ စုတ်ယူပြီးလျှင် အိုအေဆစ်များ ဖြစ်လာအောင် ဖန်တီးယူနိုင်သော နေရာများမှလွဲ၍ အခြား နေရာများ၌ အပင်များ ပေါက်လည်းမပေါက်၊ စိုက်ပျိုး၍လည်း မရချေ။ သဲကန္တာရအတွင်းရှိ အိုအေဆစ်များတွင် စိုက်ပျိုးသည့် စွန်ပလွံသီးသည် ထိုဒေသ၏ အရေးကြီးသောအစာ ဖြစ်သည်။ အပူပိုင်းဒေသသစ်တောများတွင်မူ အက်ဗနီပင်နှင့် မဟောဂနီပင် တို့ကဲ့သို့ အဖိုးတန်သစ်ပင်များလည်း ပေါက်ရောက်သည်။ အာဖရိတိုက်၏ မြောက်ဘက်စွန်းနှင့် တောင်ဘက်စွန်းဒေသ များ၌ ဂျုံ၊ ဗာလီနှင့် အခြားကောက်နှံများ စိုက်ပျိုးကြသည်။ သကြား၊ ဆေးနှင့် အရည်ရွှမ်းသော အသီးအနှံများလည်း ထွက်သည်။ ဥရောပတိုက်သားများ ရောက်လာသည့်အချိန်မှစ၍ ကကေးအိုပင်၊ ရော်ဗာပင်များကိုလည်း မိုးများသောအပူပိုင်း ဒေသများ၌ ရှင်းလင်း၍ စိုက်ခင်းများ အကြီးအကျယ်လုပ်ကာ စိုက်ပျိုးကြသည်။
အာဖရိကတိုက်တွင် စိန်နှင့်ရွှေ အများအပြား ထွက်သည်။ တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ၌ စိန်တွင်း ရွှေတွင်းများ ရှိသည်။ ကင်ဗာလီမြို့သည် စိန်တွင်းတူးဖော်ရေး အချက်အချာမြို့ဖြစ်၍ ထရန်စဗားနယ်သည် ရွှေတွင်း တူးဖော်ရေး၏ အချက်အချာ ဒေသ ဖြစ်သည်။ ထိုဒေသတွင် ကျောက်မီးသွေးနှင့် သံကိုပါ ရရှိသည်။ ကွန်ဂို ဒီမိုကရက်တစ် သမ္မတနိုင်ငံ နှင့် မြောက်ရိုဒီးဇီးယားနိုင်ငံ (ဇမ်ဗီယာနိုင်ငံ)တို့တွင် ကြေးနီ အမြောက်အမြား ရရှိသည်။ ယူရေနီယံ အမြောက်အမြားကို ကွန်ဂိုဒေသတွင် ရရှိလေသည်။ အာဖရိတိုက်အတွင်း၌ ရေတံခွန် အမြောက်အမြား ရှိသော် လည်း ရေအားလျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်မှု နည်းပါးသည်။ ရေတံခွန်ရှိ သည့်ဒေသ၌ စက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်းဟူ၍ အကြီးအကျယ်လုပ် ကိုင်ရန် မလွယ်ကူသဖြင့် ရေ အားလျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်ရန် မကြိုး စားကြခြင်း ဖြစ်ဟန်တူသည်။
ရှေးအခါက အာဖရိတိုက်တွင် စက်မှုလုပ်ငန်း အကြီး အကျယ် မလုပ်ကိုင်ခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ ရိုဒီးဇီးယား၊ ကွန်ဂို(ဇိုင်ယာ)၊ ကင်ညာ၊ အီဂျစ်၊ တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ၊ အာဖရိတိုက် မြောက်ပိုင်းတို့တွင် စက်မှု လုပ်ငန်းများကို ထူထောင်ခဲ့ရာ လျင်မြန်စွာ တိုးတက်လျက်ရှိသည်။ ဘိလတ် မြေစက်၊ စားသောက်ကုန်ထုတ်လုပ်သောစက်၊ သစ်သားထည် လုပ်စက်၊ ဓာတ်ပစ္စည်းထုတ်လုပ်သောစက်၊ သံနှင့် သံမဏိ စက်ရုံတို့ ဖြစ်ကြသည်။
မဟာအောင်မြေမြို့နယ်
မဟာအောင်မြေမြို့နယ် သည် မန္တလေးမြို့လယ်၏ တောင်ဘက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိပြီး လူနေထူထပ်သည့် မြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မဟာအောင်မြေခရိုင်၏ ရုံးစိုက်ရာ မြို့နယ်လည်းဖြစ်သည်။ အနောက်ဘက်တွင် ဧရာဝတီမြစ်၊ တောင်ဘက်တွင် ချမ်းမြသာစည်မြို့နယ်၊ မြောက်ဘက်တွင် ချမ်းအေးသာဇံမြို့နယ် တို့က ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။ မန္တလေးတက္ကသိုလ်သည် ဤမဟာအောင်မြေမြို့နယ်တွင် တည်ရှိသည်။၂၀၁၄တွင် လူဦးရေ ၂၄၁,၁၁၃ ရှိသည်။
သမိုင်း​ကြောင်း
၁၉၆၂ခုနှစ် ​မေလ၉ရက်​နေ့မှစ၍ ဗဟို၊တိုင်း၊ခရိုင်၊မြို့နယ်နှင့် ရပ်ကွက် လုံခြုံ​ရေးနှင့်အုပ်ချုပ်​ရေး​ကော်မတီများ အဆင့်ဆင့်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ဤမြို့နယ်ကို အမှတ်(၃)နယ်​မြေအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။၂၉.၆.၁၉၆၈တွင် မန္တ​လေးမြို့၏ ဖွဲ့စည်းပုံ​ပြောင်းလဲမှုအရ အ​ရှေ့​​တောင်မြို့နယ်အဖြစ် အမည်​ပြောင်းလဲခဲ့သည်။၁၉၉၂ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံ​ပြောင်းလဲမှုတွင် မဟာ​အောင်​မြေမြို့နယ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ပထဝီဝင်အ​နေအထား
​​မြောက်လတ္တီတွဒ် ၂၁ဒီဂရီ ၅၇မိနစ်နှင့် ၂၁ဒီဂရီ ၅၈မိနစ် အကြား၊ အ​ရှေ့​လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆ဒီဂရီ ၀၃မိနစ်နှင့် ၉၆ဒီဂရီ ၀၄မိနစ်အကြားတွင် တည်ရှိသည်။ အ​ရှေ့မှ အ​နောက်သို့ ၅.၄မိုင်၊ ​တောင်မှ​မြောက်သို့ ၁.၆မိုင်ရှိပြီး ၅.၇၂စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်းသည်။
နယ်နိမိတ်
မဟာ​အောင်​မြေမြို့နယ်၏ အ​ရှေ့ဘက်တွင် ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်၊​တောင်ဘက်တွင် ချမ်းမြသာစည်မြို့နယ်၊​အ​နောက်ဘက်တွင် ဧရာဝတီမြစ်ခြားကာ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်နှင့် ​မြောက်ဘက်တွင် ချမ်း​အေးသာစံမြို့နယ်တို့ တည်ရှိသည်။
​မြေမျက်နှာသွင်ပြင်
ပင်လယ်​ရေ​မြေနှာပြင်အထက် ပျမ်းမျှ၂၅၀ပေအထက်တွင်တည်ရှိကာ ​​မြေပြန့်လွင်ပြင်သည်။ မြို့နယ်၏ အ​နောက်ဘက်တွင် ဧရာဝတီမြစ်က ​မြောက်မှ ​တောင်သို့ စီးဆင်း​နေသည်။ မြို့နယ်အတွင်းတွင် မဟာနဒီ​ချောင်း၊​ရေနီ​မြောင်း၊ရွှေတ​ချောင်း၊​ငွေတ​ချောင်း၊သင်္ဂဇာချောင်းတို့မှ ​မြောက်မှ​တောင်သို့ စီးဆင်း​နေကာ ကိုလံဘို​ချောင်းမှာ အ​ရှေ့မှ အ​နောက်သို့ စီးဆင်း​နေသည်။
လူဦး​ရေ
မဟာအောင်မြေမြို့နယ်တွင်​နေထိုင်ကြ​သော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများတွင် ဗမာလူမျိုးများ အများဆုံး​နေထိုင်ကြသည်။ ထို့​နောက် ရှမ်း၊ကချင်၊ရခိုင်၊ကရင်၊ချင်း၊မွန်၊ကယား လူမျိုးများ အစဉ်လိုက်များပြားစွာ​နေကြသည်။ ကိုးကွယ်မှုအ​နေဖြင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို အများဆုံး ကိုးကွယ်ကာ အစ္စလာမ်၊ဟိန္ဒူ၊ခရစ်ယာန် ကိုးကွယ်သူဦး​ရေမှာ အစဉ်လိုက်များပြားသည်။ မြို့နယ်လူဦး​ရေ၏ ၀.၀၉၉%မှာ အခြား​သော နိုင်ငံခြားလူမျိုးနွယ်ဝင်များဖြစ်သည့် တရုတ်၊အိန္ဒိယ၊ပါကစ္စတန် စသည့်လူမျိုးများဖြစ်သည်။
စီးပွား​ရေး
မန္တ​လေးမြို့သည် စီးပွား​ရေးအချက်အချာကျ​သော ​နေရာဖြစ်သည့် အား​လျော်စွာ မြို့နယ်များသည်လည်း စီးပွား​ရေးဖွံ့ဖြိုးသည်။​ထို့အပြင် မဟာ​အောင်​မြေမြို့နယ်မှာ မန္တ​လေးမြို့၏ မြို့လယ်​ခေါင်ကျ​သောမြို့နယ်ဖြစ်ကာ မြို့နယ်အတွင်း​နေထိုင်သူများသည် အများအားဖြင့် ပြည်သူ့ဝန်​ဆောင်မှုလုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ရွှေဆိုင်းလုပ်ငန်းနှင့် ဖိနပ်လုပ်ငန်းမှာ မြို့နယ်၏ ထင်ရှားလှ​သော လုပ်ငန်းများဖြစ်သည်။ နိုင်ငံ​တော်ပိုင် ရတနာပုံသင်္ဘောကျင်းနှင့် ဖ​ယောင်းတိုင်စက်ရုံတို့ တည်ရှိသည်။
ပို့​ဆောင်ဆက်သွယ်​ရေး
မဟာ​အောင်​မြေမြို့နယ်၏ အ​နောက်ဘက်အဆုံးတွင် သမိုင်းဝင်​ဂေါဝိန်ဆိပ်ကမ်းတည်ရှိသည်။ ထို​နေရာမှ ဗန်း​​​မော်၊ကသာ၊​ညောင်ဦးနှင့် ပြည်မြို့များသို့ ​ရေ​ကြောင်းခရီးများရှိသည်။ ပြည်ကြီးမြတ်ရှင်ကားကြီးကွင်မှ​နေ၍ မန္တ​လေးမြို့မှ ရှမ်းပြည်နယ်​မြောက်ပိုင်းမြို့များဖြစ်သည့် သီ​ပေါ၊​ကျောက်မဲ၊လားရှိုး၊မူဆယ် စသည်တို့သို့ သွားနိုင်သည်။
အဆင့်မြင့်ပညာ
အထက်မြန်မာပြည်၏ အကြီးဆုံးဖြစ်​သော မန္တ​လေးတက္ကသိုလ် တည်ရှိသည်။
အထက
အထက်တန်း​ကျောင်း ၃​ကျောင်းရှိသည်။
အမက
မူလတန်း၊မူလွန်၊အလယ်တန်း(ခွဲ) ၃၇​ကျောင်းရှိသည်။
ဝင်စတန် ချာချီ
၁၉ဝဝ ပြည့်နှစ်တွင် အင်္ဂလန်ပြည်သို့ ပြန်လာခဲ့ပြီးလျှင် အိုဒမ်နယ်မှ ကွန်ဆားဗေးတစ်ပါတီဝင် လွှတ်တော်အမတ်အဖြစ် ရွေးကောက်ခံရသည်မှစ၍ ချာချီသည် နိုင်ငံရေးသမား ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉ဝ၃ ခုနှစ်တွင်၊ ဂျိုးဇက်ချိန်ဗာလိန်၏ ဆိပ်ကမ်းခွန် တိုးတက်ကောက်ခံရေးအဆိုများကို ချာချီသည် အပြင်းအထန် ကန့်ကွက်၍ ကွန်ဆားဗေးတစ်ပါတီမှ ထွက်လိုက်သည်။ ၁၉ဝ၆ ခုနှစ်တွင် အနောက်မြောက် မန်ချက်စတာနယ်မှ လစ်ဗရယ်အဖွဲ့ဝင် လွှတ်တော်အမတ်အဖြစ် ပြန်လည်ရွေးကောက်ခြင်း ခံခဲ့ရပြန်သည်။ ၁၉ဝ၆ ခုနှစ်တွင် ချာချီသည် လစ်ဗရယ်ဝန်ကြီးချုပ် ကင်းဗဲဗန်းနားမန်း၏ အစိုးရအဖွဲ့တွင် ကိုလိုနီနယ်များဆိုင်ရာ ပါလီမန်ဝန်ကလေးအဖြစ်ဖြင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉ဝ၈ ခုနှစ် တွင် ဝန်ကြီးချုပ်သစ် အက်စကွစ်လက်အောက်တွင် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီး ဖြစ်လာခဲ့လေသည်။ ချာချီသည် အသက် ၃၄ နှစ်တွင် ဝန်ကြီးရာထူးကို ပထမ ၅ ဦး ထွန်းကား၏။ ၁၉၁ဝ ခုနှစ်တွင် ချာချီသည် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးရာထူးကို ပြောင်းလွဲလက်ခံသည်။ ၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် ဂျာမနီပြည်နှင့် စစ် ဖြစ်မည့်အရိပ်အယောင်များ ပေါ်လာရာ၊ ရေတပ်ဝန်ကြီးအဖြစ်ဖြင့် ပြောင်းလွှဲ အမှုထမ်းရပြန်သည်။ ရေတပ်ဝန်ကြီးအဖြစ်ဖြင့် ချာချီသည် ရေတပ်ကို တိုးချဲ့၍ လက်နက်ကိရိယာများ ပြည့်စုံအောင် တပ်ဆင်စေသည်။ ရေတပ်ဌာနချုပ် စစ်ဦးစီးအဖွဲ့ကိုလည်း ဖွဲ့စည်းသည်။ ရေတပ်သင်္ဘော(၂ သန်း)ဖိုးမျှ အင်္ဂလိုပါးရှင်ရေနံကုမ္ပဏီတွင် အစိုးရအရင်းအနှီး မြှုပ်ခဲ့စေ၏။
ဤကား ချာချီ၏ အမြော်အမြင်ကြီးမှုတစ်ရပ်ပင်တည်း။ ၁၉၁၄ ခုနှစ် နွေရာသီတွင် ရိုးရိုးရေတပ် လေ့ကျင့်ခဏ်းများအစား ရေတပ်ကို တိုက်ပွဲအတွက် အဆင်သင့်ပြုလုပ်ခြင်းကို စမ်းသပ်ခဲ့ရာ၊ ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီး ဖြစ်ပွားချိန်တွင် ဗြိတိသျှရေတပ်သည် ချက်ချင်း တိုက်ပွဲဝင်နိုင်ခဲ့၏။ ထို့ကြောင့် ထိုစစ်ကြီးတွင် ဂျာမနီ ရှုံး၍ ဗြိတိန်နှင့် မဟာမိတ်တို့ အနိုင်ရခြင်းမှာ ချာချီ၏ အမြော်အမြင်ရှိမှု၊ ထကြွနိုးကြားမှု၏ကျေးဇူးတစ်ရပ်ဟု ဆိုနိုင်ပေသည်။ သို့ရာတွင် ၁၉၁၅ ခုနှစ်တွင်၊ ရန်သူတူရကီနယ်ဖြစ်သော ဒါးဒနဲရေလက်ကြား ကမ်းပေါ်သို့ ဗြိတိသျှနှင့် အင်ပိုင်ယာတပ်များ တက်ရောက်တိုက်ခိုက်ရန် ချာချီက ရေတပ်ဝန်ကြီးအဖြစ်ဖြင့် စီစဉ်ခဲ့ရာ၊ ဗြိတိသျှတပ်များ မရှုမလှရှုံး၍ တပ်လန်ခဲ့သည်။ ထိုအခါ ဝိုင်းဝန်း အပြစ်တင်ခြင်းကို ခံရပြီးလျှင်၊ ချာချီ၏တန်ခိုး မှိန်သွားသည်။ ထိုအခိုက်တွင် လစ်ဗရယ်ပါတီအစိုးရသည် ကွန်ဆားဗေးတစ်ပါတီနှင့် ပူးပေါင်း၍ ညွန့်ပေါင်းအစိုးရ ဖွဲ့စည်းလိုရာ၊ ကွန်းဆားဗေးတစ်ပါတီခေါင်းဆောင် ဗိုနာလောက ချာချီကို ရေတပ်ဝန်ကြီးရာထူးမှ ပယ်ရှားပေးရမည်ဟု တောင်းဆိုလိုက်လေသည်။ ထိုတောင်းဆိုချက်အတိုင်း ဝန်ကြီးချုပ် အက်စကွစ်က ချာချီအား ဝန်ကလေးရာထူးတစ်ခုဖြစ်သော လက်ကက်စတာနယ်မှူးအဖြစ်သို့ ပြောင်းလွှဲလိုက်၏။
ထိုသို့ ဝန်ကြီးမှ ဝန်ကလေးအဖြစ်သို့ ရာထူးအပြောင်းခံရသော ချာချီသည် ၁၉၁၅ ခု နိုဝင်ဘာလတွင် ရာထူးမှ နုတ် ထွက်ပြီးလျှင် ဗဲလဂျီယမ်စစ်မျက်နှာသို့ သွားရောက်၍ ဒုတိယ ဗိုလ်မှူးကြီးအဖြစ်ဖြင့် စစ်မှုထမ်း ပြန်သည်။
၁၉၁၆ ခုနှစ်ကုန်ခါနီးတွင် ပါလီမန်သို့ တစ်ဖန်ပြန်လာပြီးလျှင် ၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် ဝန်ကြီးချုပ်သစ် လွိုက်ဂျော့က ချာချီအား လက်နက်တိုက်ဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်လိုက်၏။ ၁၉၁၉ ခု၊ စစ်ကြီးပြီးဆုံးသောအခါ ချာချီသည် စစ်ဝန်ကြီး ဖြစ်လာ၍ ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ကိုလိုနီနယ်များဆိုင်ရာ ဝန်ကြီး ဖြစ်လာသည်။ ၁၉၂၂ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် လစ်ဗရယ်ပါတီမှ နုတ် ထွက်၍ ပါလီမန်ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ရာ အရွေးခံရသည်။ ၁၉၂၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၂၉ ခုနှစ်အထိ (ရွှေတိုက် စိုးဝန်ကြီး) ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ထမ်းရွက်သည်။ ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းသော အမျိုးသားအစိုးရအဖွဲ့တွင်မူ အိန္ဒိယပြည်အရေး၊ လက်နက်တပ်ဆင်ရေး၊ ချိန်ဗာလိန်၏ ဟစ်တလာကို လိုက်လျောရေးဝါဒတို့နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ချာချီသည် ကွန်ဆားဗေးတစ်တို့နှင့် သဘောကွဲလွဲမှုကြောင့် ပါဝင်ခွင့် မရခဲ့ချေ။
၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး ဖြစ်ပွားလာသောအခါ ချာချီသည် ရေတပ်ဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရပြန်သည်။ ၁၉၄၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၅ ခုနှစ်အထိ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ်ဖြင့် ထမ်းရွက်သည်။ ထိုစဉ်က ညွန့်ပေါင်းအစိုးရကို ဦးစီးရွက်ဆောင်ခဲ့သော ချာချီအား စစ်ဆင်မှုရေးရာ၌ ကျွမ်းကျင်သူ နိုင်ငံရေးသုခမိန်အဖြစ် ကမ္ဘာက အသိအမှတ်ပြုခဲ့ရလေသည်။
၁၉၄၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ချာချီသည် သမ္မတ ရူးဇဗဲ့နှင့် ဗြိတိန်၏ စစ်ရည်ရွယ်ချက်များကို ထုတ်ဖော်သော အတ္တလန္တိတ်စာတမ်းကို လက်မှတ်ထိုး ကျေညာခဲ့၏။ ထိုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဂျပန်က စစ်ကျေညာပြီးနောက် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ကမ္ဘာစစ်ထဲသို့ ပါဝင်လာရာ အမေရိကန်ကွန်ဂရက် လွှတ်တော်အား ချာချီသည် မိန့်ခွန်းပြောကြားခဲ့လေသည်။ ချာချီသည် ဝါရှင်တန်၊ ကာဆာဗလန်ကာ၊ ကိုင်ရို၊ မောစကိုနှင့် တဟီရန်းမြို့များသို့ သွားရောက်၍ မဟာမိတ်စစ်ဆင်ရေးအတွက် မဟာမိတ်ရှေ့တန်းခေါင်းဆောင်ကြီးများနှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့လေသည်။ မဟာမိတ်တို့ စစ်အောင်နိုင် ရေးတွင် ချာချီသည် အရေးပါဆုံး ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်ဟုပင် အဆိုရှိလေသည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် သမ္မတ ရူးဇဗဲ့၊ စတာလင်တို့နှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့သည်။ ထိုနှစ် မေလ ၈ ရက်နေ့တွင် ဂျာမနီသည် ခြွင်းချက်မရှိ လက်နက်ချကြောင်း ကျေညာခဲ့၏။ ထိုလထဲတွင် ညွန့်ပေါင်းအစိုးရကို ဖျက်သိမ်း သော ကွန်ဆားဗတစ်များ၏ အိမ်စောင့်အစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ဇူလိုင်လ ရွေးကောက်ပွဲကြီးတွင် ကွန်ဆားဗတစ်များ အရေးနိမ့်သောကြောင့် ချာချီသည် ရာထူးမှ နုတ်ထွက်လိုက်ရသည်။ ထို့နောက် အတိုက်အခံ ခေါင်းဆောင် အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့၏။ ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် အောဒါးအော့မဲရစ်ခေါ် ဘွဲ့ဖြင့် ချီးမြှင့်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။
၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ် ရွေးကောက်ပွဲကြီးတွင် ချာချီခေါင်းဆောင်သော ကွန်ဆားဗေးတစ်ပါတီသည် သိုးကာ သီကာဖြင့် တစ်ဖန် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ရသော်လည်း ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင်ကား အနိုင်ရခဲ့သဖြင့် ချာချီသည် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်ပြန်လေသည်။ ၁၉၅၃ ခု ဧပြီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ချာချီသည် ဆာဘွဲ့ဖြင့် သူကောင်းပြုခြင်းကို ခံရသည်။ ချာချီသည် ၁၉၅၃ ခုနှစ် နိုဘယ်ဆုကို လက်ခံရရှိသည်။ အသက် ၈၁ နှစ်ရှိပြီးဖြစ်သော ချာချီသည် ၁၉၅၅ ခု၊ ဧပြီလ ၅ ရက်နေ့တွင် ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးမှ နုတ်ထွက်အနားယူလိုက်လေသည်။
ချာချီသည် နိုင်ငံပြုသုခမိန်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ အပြောအဟောကောင်းသူအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ထင်ရှားရုံမျှမက စာရေးဆရာအဖြစ်နှင့်လည်း ရှေ့တန်းမှလိုက်ခဲ့သူ ဖြစ်လေသည်။ သူပထမဆုံး ရေးခဲ့သော စာအုပ်များမှာ သူပါဝင်ဆင်နွဲခဲ့ရသော စစ်ပွဲများအကြောင်း စာအုပ်များ ဖြစ်၏။ ၁၉ဝ၆ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သော သူ့ဖခင်၏ အတ္တုပ္ပတ္တိမှာ ကျော်ကြားလှ၏။ သူ၏ ကမ္ဘာ့အရေးတကြီး အခြေအနေ (သီဝါးခရိုက်ဆစ်)ခေါ်စာအုပ် (၄ အုပ်တွဲ)မှာ ပထမကမ္ဘာစစ်သမိုင်းပင် ဖြစ်၏။ မာလဗာရာခေါ် စာအုပ်မှာ အထင်ရှားဆုံးလက်ရာ ဖြစ်သည်။ သူ၏မိန့်ခွန်းများကို စုပေါင်းထုတ်ဝေသော စာအုပ်များလည်း ရှိသည့်အပြင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး မှတ်တမ်း (ဝေါမင်မွာ)ကို ၁၉၄၈ ခုနှစ်က ထုတ်ဝေခဲ့လေသည်။ ချာချီပြုစုရေးသားသော အောင်မြင်မှုနှင့် ဆုံးရှုံးမှုများ (ထရိုင်းအန့်အင်ထရက်ဂျက်စီ) စာအုပ်မှာ ၁၉၅၃-၅၄ ခုအတွက် အရောင်းရဆုံး စာအုပ်တစ်အုပ် ဖြစ်ခဲ့သည်။
သကြားလုံး
သကြားလုံးသည် ယခုအခါ ယဉ်ကျေးသောနိုင်ငံတိုင်း၌ ကြီးငယ် မရွေး သုံးဆောင်သော စားစရာတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ မြန်မာဝေါဟာရဖြင့် သကြားလုံးဟု သိမ်းကျုံးခေါ်သော်လည်း အမှန်အားဖြင့် သကြားလုံးတိုင်းသည် အလုံးကလေးများချည်းမဟုတ်ချေ။ အလုံး၊ လေးထောင့်၊ အပြား၊ အဝိုင်း စသည်ဖြင့်စိတ်ကူးရမိသည့် သဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးပြုလုပ်ထားလေသည်။ သို့ရာတွင် သကြားပါ၍ချိုရဲသောအရသာရှိခြင်းကား သကြားလုံးများ၏ ယေဘုယျ သဘောပင်ဖြစ်လေသည်။
သကြားလုံးကို သကြားတစ်မျိုးတည်းဖြင့်သာ ပြုလုပ်သည်မဟုတ်ဘဲ အခြားချိုဆိမ့်သော အရသာရှိသည့် ပစ္စည်းများပါထည့်သွင်းပြုလုပ်သည်။ ထို့ပြင် အနံ့မွှေးကြိုင်စေရန်အတွက် ဗနီလာရနံ့ထည့်သွင်း၍ လှပတင့်တယ်စားချင်စဖွယ်ဖြစ်စေရန် ဆေးရောင်အမျိုးမျိုးတင်ပေးလေသည်။ သကြားလုံးများသည် ပထမပေါ်စက လူတိုင်းဝယ်ယူသုံးဆောင် နိုင်သောစားစရာမဟုတ်ဘဲ ငွေကြေးချမ်းသာသူများသာ စားသုံးနိုင်သော ဇိမ် ခံအစားအစာဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် တစ်ဖြည်းဖြည်း လူကြိုက်များလာသ ဖြင့် ဆင်းရဲချမ်းသာမရွေး စားသုံးနိုင်အောင် စီမံပြုလုပ်ကြလေသည်။ ယင်း သို့ အများသုံးအတွက်ပြုလုပ်လာကြသောအခါ အမျိုးအစားညံ့၍ဖြူနီကြောင် ကြား ဆေးဆိုးထားသော အပေါစားသကြားလုံးများ အမြောက်အမြားထွက် ပေါ်လာလေသည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် အမျိုးအစား အသင့်အတင့်ကောင်းမွန်၍ ဈေးလည်း မကြီးလှသောသကြားလုံးများကို တိုးတက်ချဲ့ထွင်လုပ်ကိုင်လာကြ သည်။ ယခုအခါတွင်ကား သကြားလုံးလုပ်ငန်းမှာ ကြီးကျယ်လာပြီးလျှင် ကမ္ဘာအနှံ့အပြား လူတန်းစားမရွေး ဝယ်ယူသုံးဆောင်နိုင်သော အဖိုးနှုန်းထား ဖြင့် အများအပြားရောင်းချနိုင်လေပြီ။ သကြားလုံးများကိုလည်း တစ်နေ့တစ် ခြား ဆန်းသစ်လှပသော ပုံသဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးဖြင့် ထူးခြား၍အရသာရှိလာ အောင်တီထွင်ပြုလုပ်ကြလေသည်။
သကြားလုံးပြုလုပ်ပုံပြုလုပ်နည်းမှာ အမျိုးမျိုးဖြစ်လေသည်။ များ သောအားဖြင့် သကြားလုံးပြုလုပ်ရာတွင် သကြားနွားနို့၊ အမွှေးရည်နှင့် အရောင်တင်ဆေးများကိုထည့်သွင်းအသုံးပြုရသည်။ အချို့သောသကြားလုံး မျိုးတွင်ကား ချိုဆိမ့်သောသစ်သီးဆန်များ ပါရှိတတ်သည်။ အအီပြေစားသုံး ရန် ခပ်ချဉ်ချဉ်ပြုလုပ်ထားသောသကြားလုံးမျိုးလည်းရှိပေသည်။ သကြားလုံးများ ပြုလုပ်ရာတွင်များသောအားဖြင့် ကြွေရည်သုတ် ခွက်များကိုသာအသုံးပြုရသည်။ နွားနို့၊ သကြားစသည်တို့ကို ထိုခွက်ကြီး များတွင်ထည့်ကျို၍ အနည်းငယ်ပျစ်ခဲလာသောအခါ အုန်းသီးဆန်၊ ဗာဒံစေ့ စသော အဆာများနှင့်အမွှေးအကြိုင်များထည့်ပေးရသည်။ ထို့နောက် ကျို ထားသောအရည်ကို လက်ဖြင့်ပုံသွင်းပြီးနောက် ခဲသွားနိုင်မည့်အနေတွင် ဖိုပေါ်မှချပြီးလျှင် ထောပတ်သုတ်ထားသော ကြွေရည်သတ်ခွက်များထဲသို့ လောင်းချရသည်။ ထိုအခါမှ ကျိုထားသောအရာများအေး၍ ခဲမသွားမီ အလို ရှိရာ သကြားလုံးပုံအမျိုးမျိုးကို ပုံစံခွက်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဓားဖြင့် ခွဲစိတ်၍ လည်းကောင်း ပြုလုပ်ပေးရလေသည်။
မရမ်းချောင်းရွာ၊ ညောင်ငူ
မရမ်းချောင်းရွာ၊ ညောင်ငူ
ပန်းဘဲချောင်းကုလားရွာ
ပန်းဘဲချောင်းကုလားရွာ
ဗြူးချောင်းရွာ၊ တော်ချိုက်
ဗြူးချောင်းရွာ၊ တော်ချိုက်
ညောင်တုန်းရွာ၊ ထန်းတပင် (ဒူးယား)
ညောင်တုန်းရွာ၊ ထန်းတပင် (ဒူးယား)
ပြန့်ကြီးရွာ၊ ကျုံတဒွန်း
ပြန့်ကြီးရွာ၊ ကျုံတဒွန်း
တကယ်လို့သာ
တကယ်လို့သာ သည် ၂၀၀၈ ခုထွက် မြန်မာ ဗီဒီယိုဇာတ်ကား ဖြစ်သည်။ ကြောင်ကမ္ဘာ ထုတ်လုပ်ရေးအတွက် အောင်ကျော်ထွန်း ဇာတ်လမ်းရေးကာ ရွှေသဒ္ဒါ (ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်) ဇာတ်ညွှန်းရေးပေးသည်။ သူထူးစံ၊ ထက်ထက်မိုးဦး၊ မင်းဟိဏ်း၊ အေးဝတ်ရည်သောင်း၊ ဧရာ၊ ညီဂျော်၊ ဇော်ဝမ်း၊ ဂွမ်းပုံကြီး တို့ ပါဝင်ထားသည်။
အီဟယ်ရွာ၊ ဘားအံမြို့နယ်
အီဟယ်ရွာ(Eihei)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ အီဟယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၃၄၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အီဟယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၄၃၄ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၂၃၉ ဦး နေထိုင်သည်။ အီဟယ် ကျန်းမာရေးဌာန ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘားအံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဇရာဓမ္မသုတ်
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ ဘုရားရှင် နေပူဆာလှုံမှုနှင့်ဆက်စပ်၍ ဖွင့်ဆိုချက်၊ ဘုရားရှင်နှင့် ပကတိလူသားတို့၏ ဇရာဓမ္မနှိုင်းယှဉ်ချက်၊ ဘုရားရှင်၏ ဇရာသဘာဝ အခြားသူတို့အား မသိသာသော်လည်း အနီးကပ်နေသော အရှင်အာနန္ဒာအား သိသာပုံ၊ အရှင်အာနန္ဒာ၏ ဂရဟနစ္ဆရိယဖြစ်ပုံ အစရှိသည်တို့ကို ဖွင့်ပြထားပါသည်။
ဝါးတောရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
ဝါးတောရွာ (Wartaw)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ မြောက်ထိဗွာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၄၅၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြောက်ထိဗွာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၂၀၈ ဦး၊ မ ၃၅၀၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၇၁၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပေပင်ချောင်ရွာ၊ ကျွန်းလှမြို့နယ်
ပေပင်ချောင်ရွာ (Paypinchaung)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်၊ ကျွန်းလှမြို့နယ်၊ သက္ကယ်ကျင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၁၆၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျွန်းလှမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အထက်ဘလိုင်ရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
အထက်ဘလိုင်ရွာ(Ahhtetbalaing)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ အထက်ဘလိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၄၃၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အထက်ဘလိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၅၉ ဦး၊ မ ၈၄၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၀၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျောင်းစုရွာ၊ ညောင်ငူ
ကျောင်းစုရွာ၊ ညောင်ငူ
ပြင်လဟာရွာ၊ မဘိမ်းမြို့နယ်
ပြင်လဟာရွာ (Pyinlahar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုးမိတ်ခရိုင်၊ မဘိမ်းမြို့နယ်၊ ခိုတာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၀၇၉၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခိုတာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၀၄ ဦး၊ မ ၁၃၄၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၅၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ရခိုင်ယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်း
ရခိုင်ယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်းသည် ပရော်ဖက်ရှင်နယ် ဘောလုံးအသင်းတစ်သင်း ဖြစ်ပြီး ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် အခြေပြု တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ်စတင်စဉ် ရခိုင်ယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်း အမည်ဖြင့် ပြိုင်ပွဲဝင်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ရက္ခပူရ ယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်းဟူ၍ အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ အိမ်ကွင်းအဖြစ် စစ်တွေမြို့နယ်ရှိ ဝေသာလီ အားကစားကွင်းကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ လက်ရှိတွင် သုဝဏ္ဏ အားကစားကွင်းအား အိမ်ကွင်းအဖြစ် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ ယခင်နှစ် ဘောလုံးရာသီတွင် ရက္ခပူရ ယူနိုက်တက်သည် ဒဿမနေရာတွင် တည်ရှိခဲ့သည်။ ရက္ခပူရ ယူနိုက်တက်အသင်းသည် ရတနာပုံအသင်းနှင့်ပွဲစဉ်တွင် သရေကျအောင် ကစားနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ရတနာပုံအသင်းသည် မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ်၏ ချန်ပီယံဖြစ်နေခဲ့သည်။ ထိုပွဲစဉ်သည် မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ်၏ ပရော်ဖက်ရှင်နယ် အကျဆုံး ပွဲစဉ်အဖြစ် ပြောစမှတ်ပြုခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာတွင် ကလပ်အသင်းသည် မူလနာမည်ဖြစ်သော ရခိုင်ယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်းဟုသော အမည်သို့ ပြန်ပြောင်းခဲ့သည်။
နည်းပြများ
၂၀၁၀ ခုနှစ်မှ လက်ရှိအထိ နည်းပြများ
ဝေသာလီ အားကစားကွင်း
ဝေသာလီ အားကစားကွင်းသည် ယခင် ဝေသာလီ ရင်ပြင်ဟု သိထားကြသော ကစားကွင်းဟောင်းတခုဖြစ်ပြီး ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ပြုပြင်မွန်းမံကာ ဝေသာလီအားကစားကွင်း ဟူ၍ အမည်ပေးခဲ့သည်။
ကွန်ဆိုင်းရွာ၊ နမ့်စန်မြို့နယ်
ကွန်ဆိုင်းရွာ (Kunhseng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ နမ့်စန်မြို့နယ်၊ နောင်ဟီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၇၃၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်ဟီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၄၇၄ ဦး၊ မ ၃၅၆၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၀၃၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နမ့်စန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အနိုင်နဲ့ ပိုင်း
အနိုင်နဲ့ ပိုင်း သည် ၂၀၀၈ ခုထွက် မြန်မာ ဗီဒီယိုဇာတ်ကား ဖြစ်သည်။ ကြောင်ကမ္ဘာ ထုတ်လုပ်ရေးအတွက် ဩရသ၏ ဝတ္ထုကို မြင့်သန်းအောင် ဇာတ်ညွှန်းခွဲကာ ညီညီထွန်းလွင် ရိုက်ကူးသည်။ သူထူးစံ၊ ထက်ထက်မိုးဦး၊ သင်ဇာဝင့်ကျော်၊ နေဆန်း၊ အောင်လွင်၊ ခင်လေးဆွေ၊ ဇင်မျိုး၊ ဇော်ဝင်းနိုင်၊ မင်းလှိုင်၊ တက္ကသိုလ် ဂွမ်းပုံ၊ အေးအေးခိုင် တို့ ပါဝင်ထားသည်။
ဇီးထုံရခိုင်ရွာ
ဇီးထုံရခိုင်ရွာ
တော်ပေါင်စိန်ရွာ၊ တော်ချိုက်
တော်ပေါင်စိန်ရွာ၊ တော်ချိုက်
လက်ပံစုရွာ၊ လက်ပံစု
လက်ပံစုရွာ၊ လက်ပံစု
နိဝရဏတရားငါးပါး
နီဝရဏတရား ဟူသည် နိဗ္ဗာန်ကို ပိတ်ပင်ဖုံးကွယ်၍ ကန့်သတ်တတ်သောတရားများကို ဆိုလိုသည်။
NO (ဂီတအဖွဲ့)
NO သည် မြန်မာ အမျိုးသမီးအဆိုအဖွဲ့ ဖြစ်သည်။ ပေါ့ပ်နှင့် ဟစ်ဟော့ကို အများအားဖြင့် သီဆိုသည်။
ပေါက်တောရွာ၊ သရက်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သရက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကြေးနန်း
ကြေးနန်း စကားလုံး ( ရှေးဂရိ မှ τῆλε 'အကွာအဝေး' နှင့် γράφειν  'to write') ကို semaphore ကြေးနန်းကို ပြင်သစ် တီထွင်သူ Claude Chappe က ပထမဆုံးတီထွင်ဖန်တီးခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး semaphore ဟူသော စကားလုံးကို ဖန်တီးခဲ့သူဖြစ်သည်။
ကြေးနန်းဆိုသည်မှာ အဝေးကြီးမှ မက်ဆေ့ချ်များ ပေးပို့ခြင်း နှင့် လက်ခံခြင်းအတွက် ဖြစ်သော ကြေးနန်းအတွက်ကိရိယာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ကြေးနန်း တစ်ခုတည်းဟူသော စကားလုံးသည် ယေဘူယျအားဖြင့် လျှပ်စစ်ကြေးနန်းကို ရည်ညွှန်းသည်။ ကြိုးမဲ့ကြေးနန်းဆိုသည်မှာ ကြေးနန်းကုဒ်များဖြင့် ရေဒီယိုမှတစ်ဆင့် မက်ဆေ့ချ်များပေးပို့ခြင်းဖြစ်ပါသည်။
Chappe သုံးသောကျယ်ပြန့်သောအဓိပ္ပါယ်နှင့်ဆန့်ကျင်ဘက်၊ Morseသည် ကြေးနန်း ဟူသောအသုံးအနှုန်းကို အကွာအဝေးမှ မက်ဆေ့ခ်ျပို့ခြင်း နှင့် မှတ်တမ်းတင်သည့်စနစ်များတွင်သာ တင်းကြပ်စွာအသုံးချနိုင်သည်ဟု စောဒကတက်ခဲ့သည်။ မက်ဆေ့ချ်ပို့ရုံမျှဖြင့် ၎င်းကို semaphoreနှင့် ခွဲခြားထားရန်ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် မီးခိုးအချက်ပြမှုများကိုကြေးနန်းမဟုတ်ဘဲ Semaphore ဟု ယူဆရမည်ဖြစ်သည်။ Morse ၏ အဆိုအရ Pavel Schilling သည် အစောဆုံး လျှပ်စစ်ကြေးနန်းများထဲမှ တစ်ခုကို တီထွင်ခဲ့သည့် 1832ခုနှစ်မှ စတင်ခဲ့သည် ။
Morse ကုဒ်ကို အသုံးပြု၍ လျှပ်စစ်ကြေးနန်း အော်ပရေတာ သို့မဟုတ် ကြေးနန်း စာရိုက်သူတစ်ဦးမှပေးပို့သော ကြေးနန်းစာတစ်စောင်ကို ကြေးနန်းစာဟု ခေါ်သည်။ ကေဘယ်လ်ဂရမ်သည် ရေငုပ်သင်္ဘောကြေးနန်းကြိုးဖြင့် ပေးပို့သည့် မက်ဆေ့ဂျ်ဖြစ်ပြီး၊ မကြာခဏ "ကေဘယ်" သို့မဟုတ် "ဝိုင်ယာ" ဟု အတိုချုံးထားသည်။ နောက်ဆက်တွဲ -gram သည် ရှေးဂရိဘာသာမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်- γραμμα ဆိုသည်မှာ ရေးထားသောအရာကို ဆိုလိုသည်၊ ဆိုလိုသည်မှာ ကြေးနန်းဆိုသည်မှာ အဝေးကရေးထားသော အရာနှင့် cablegram ဆိုသည်မှာ ကေဘယ်ကြိုးဖြင့် ရေးထားသော အရာဖြစ်ပြီး၊ ကြေးနန်းဆိုသည်မှာ အဝေးက ရေးသားခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်ကို ဆိုလိုသည်။
နောက်ပိုင်းတွင် Telex သည် တယ်လီဖုန်းကွန်ရက်တစ်ခုနှင့်ဆင်တူသော တယ်လီပရင်တာ များ၏ ကွန်ရက်ပြောင်းထားသော Telex ကွန်ရက်မှ ပေးပို့သည့် မက်ဆေ့ချ်ဖြစ်သည်။
ကြေးနန်းဓာတ်ပုံ သို့မဟုတ် ဝါယာကြိုးပုံသည် အဝေးမှ ကြေးနန်းဖြင့် ပေးပို့သော သတင်းစာပုံဖြစ်သည်။ သံတမန် ကြေးနန်း ကြေးနန်း ဟုလည်း လူသိများသော သံတမန် ကေဘယ်လ်သည် သံတမန် မစ်ရှင်နှင့် ၎င်း၏ မိခင် နိုင်ငံ နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန တို့ အကြား လျှို့ဝှက် ဆက်သွယ်မှု တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထုတ်လွှင့်မှုအတွက် အသုံးပြုသည့်နည်းလမ်းကို မခွဲခြားဘဲ ကြေးနန်းသို့မဟုတ်ကေဘယ်ကြိုးများ ဟုခေါ်သည်။
မင်းကန်ရွာ၊ ဝက်လက်မြို့နယ်
မင်းကန်ရွာ (Minkan)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဝက်လက်မြို့နယ်၊ လှထွေကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၇၂၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝက်လက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကြိုးမဲ့ကြေးနန်း
ကြေးနန်းဆက်သွယ်၍ သတင်းပို့ရာမှ ကြေးနန်းကြိုး လုံးဝမဆက်သွယ်ဘဲ လေပြင်ကို ဖြတ်၍ သတင်းပို့နိုင်သော ဝါယာကြိုးမဲ့ ကြေးနန်းနည်းကို အီတလီအမျိုးသား မာကိုနီက တီထွင်ခဲ့လေသည်။ လျှပ်စစ်စီးကြောင်းသည် လေထဲ၌ မမြင်ရသော လှိုင်းများကို ဖြစ်ပေါ်ရွေ့လျားစေသည့် အချက်ကို သိရှိခြင်းဖြင့် ဆက်လက်ကြံစည်ရာ ၁၉၀၁-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ (၁၂)ရက်နေ့တွင် ဦးစွာ အောင်မြင်မှုရရှိလေသည်။ ဤနည်းသည် ရေဒီယိုများ ပေါ်ပေါက်စေသည့် အခြေခံပင်ဖြစ်သည်။
မခွယ်ရွာ၊ မိုးမောက်မြို့နယ်
မခွယ်ရွာ(Makhwei)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မိုးမောက်မြို့နယ်၊ မခွယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၀၇၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မခွယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၅၂ ဦး၊ မ ၈၁၀ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၆၆၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျုံကရင်ရွာ၊ တော်ချိုက်
ကျုံကရင်ရွာ၊ တော်ချိုက်
အာသဝေါတရားလေးပါး
အာသဝေါတရားဆိုသည်မှာ အထက်ဘဝဂ်မှ အောက်အဝီစိတိုင်အောင် မျောအောင် မြုပ်အောင် ပြုလုပ်တတ်သောတရားဖြစ်သည် ဟု ဘုရားရှင်ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးက ဣတိဝုတ်ပါဠိတော်၊ အာသဝက္ခယသုတ်မှာ ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။
အာသဝေါတရားလေးပါးမှာ -
အရှင်သောမ
အုပ်ဖိုချောင်း ရွာမရွာ၊ ထန်းတပင် (ဒူးယား)
အုပ်ဖိုချောင်း ရွာမရွာ၊ ထန်းတပင် (ဒူးယား)
ကြောင်ဝန်
မူလက အသားစားသတ္တဝါ ဖြစ်သော်လည်း အသီးအနှံကိုစား၍ နေနိုင်ကြသော ဟိမဝန္တာတောင် အရှေ့ပိုင်းရှိ တိရစ္ဆာန်မျိုးဖြစ်သည်။ နှစ်မျိုးနှစ်စားရှိ၍ နီညိုရောင်ကိုယ်ထည်နှင့် ခြေထောက်မည်းသော အမျိုးနှင့် တစ်ကိုယ်လုံးဖြူပြီး နားရွက်မျက်လုံး ခြေလက်စသည် မည်းနက်သော တရုတ်ကြောင် တစ်မျိုးဟူ၍ ကွဲပြားသည်။ ဝက်ဝံနှင့် ဆင်ဆင်တူ၍ မျှစ်များ သစ်သီးများကို စားသောက်ကြသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နို့တိုက်သတ္တဝါများ
ဆင်ကုံးရွာ၊ ငါးဘတ်ချောင်း
ဆင်ကုံးရွာ၊ ငါးဘတ်ချောင်း
စီးတီးစတား ဘောလုံးအသင်း
စီးတီးစတား ဘောလုံးအသင်းသည် မြန်မာ ဘောလုံးအသင်းတစ်သင်း ဖြစ်ပြီး ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ယခုနှစ်ရာသီပွဲသည် စီးတီးစတား ဘောလုံးအသင်းအတွက် မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ် (၂)တွင် ပထမဆုံးကစားမည့် ရာသီပွဲဖြစ်သည်။
ရေပြင်းချောင်းရွာ၊ ထိတန်
ရေပြင်းချောင်းရွာ၊ ထိတန်
ဥပ္ပဋိပါဋိကသုတ်
ဒုက္ခိန္ဒြေ, ဒေါမနဿိန္ဒြေ, သုခိန္ဒြေ, သောမနဿိန္ဒြေ, ဥပေက္ခိန္ဒြေ-ဟု ဣန္ဒြေ ၅-ပါးရှိပုံ၊ ဤသာသနာတော်၌ မမေ့မလျော့ ပြင်းထန်စွာ အားထုတ်လျက် နိဗ္ဗာန်သို့ စိတ်ကိုစေလွှတ်လျက် နေသောရဟန်းအား ဒုက္ခိန္ဒြေဖြစ်ပေါ်လာ၏၊ ထိုယောဂီရဟန်းတော်သည် “ငါ့အား ဤဒုက္ခန္ဒြေဖြစ်ခဲ့ပြီ၊ ထိုဒုက္ခိန္ဒြေသည်လည်း အကြောင်းနိမိတ်နှင့် တကွဖြစ်၏၊ အကြောင်းခံနှင့် တကွဖြစ်၏၊ ပြုပြင်မှုနှင့် တကွဖြစ်၏၊ အထောက်အပံ့ နှင့် တကွဖြစ်၏၊ အကြောင်းနိမိတ်မရှိပဲ အကြောင်းခံမရှိပဲ ပြုပြင်မှုမရှိပဲ အထောက်အပံ့ မရှိပဲ ဒုက္ခိဖြစ်သောအကြောင်းမျိုး မရှိနိုင်-ဟု သိ၏၊ ထိုရဟန်းသည် ဒုက္ခိန္ဒြေ ဟူသော “ဒုက္ခသစ္စာကိုလည်း သိ၏၊ ဒုက္ခိန္ဒြေ၏ဖြစ်ကြောင်း “သမုဒယကိုလည်း သိ၏။ ဒုက္ခိန္ဒြေ၏ချုပ်ရာ “နိရောဓကိုလည်း သိ၏၊ ဖြစ်ပြီးသော ဒုက္ခန္ဒြေ၏ အကြွင်းမဲ့ချုပ်ရာ “ပထမဈာန်”၊ ဒေါမနဿိန္ဒြေ၏ အကြွင်းမဲ့ချုပ်ရာ “ဒုတိယဈာန်၊ သုခိန္ဒြေ၏ အကြွင်းမဲ့ ချုပ်ရာ “တတိယဈာန်၊ သောမနဿိန္ဒြေ၏ အကြွင်းမဲ့ချုပ်ရာ စတုတ္ထဈာန်၊ ဥပေက္ခိန္ဒြေ၏ အကြွင်းမဲ့ချုပ်ရာ ‘နေဝသညာနာသညာယတနဈာန်ကိုလည်း သိ၏-အစရှိသည်ဖြင့် ဣန္ဒြေတစ်ပါးစီကို အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
အီဟယ်ရွာကလေး၊ ဘားအံမြို့နယ်
အီဟယ်(ရွာကလေး)ရွာ(Eihei(Ywarkalay))သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ အီဟယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၃၄၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အီဟယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၄၃၄ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၂၃၉ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘားအံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နဝရူပ
နဝရူပ = ဗျာလ
ကမ္ဘာဦးကတည်းက လူမျိုးတိုင်း ဘာသာတိုင်း၌ ၎င်းတို့၏ ဒဏ္ဍာရီ ဆန်သော အထိမ်းအမှတ် သင်္ကေတ ရုပ်တုများ ရှိခဲ့ကြသည်။ အလားတူပင် ရခိုင်လူမျိုး၌လည်း ဒဏ္ဍာရီဆန်သော အထိမ်းအမှတ် သင်္ကေတ ရုပ်တု တစ်ခုရှိသည်။ သို့ရာတွင် ယင်းရုပ်တုကို ကမ္ဘာကပင် မဆိုထားနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ၌ပင် လူအတော်များများ မသိရှိ ကြသေးပေ။ ၎င်းတို့ကို ရှေးဟောင်း စေတီပုထိုးများ၏ ကျောက်ဆစ်လက်ရာများတွင် ပုံသဏ္ဌာန် အမျိုးမျိုးရှိသော ရှေးဟောင်းလက်ရာ အမွေအနှစ်အဖြစ် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ယင်း သတ္တဝါကို ရခိုင် လူမျိုးတို့က “ဗျာလ” ဟုခေါ်ဆို ခဲ့ကြသည်။ အဆိုပါ သတ္တဝါ မှာရခိုင် လူမျိုးတို့၏ ရှေးရိုး စဉ်ဆက် တစ်လျှောက် ရှိခဲ့သော ဒဏ္ဍာရီဆန်သော သတ္တဝါဖြစ်သည်။ ဗျာလသည် နဝရူပ ရုပ်တုတစ်ခုဖြစ်သည်။ တစ်ခုနှင့် တစ်ခု ကွဲပြားခြားနားသော ကိုယ်အင်္ဂါ အစိတ်အပိုင်း (၉)မျိုးပါဝင်သောကြောင့် နဝရူပ ရုပ်တုဟု ခေါ်တွင်၏။
ဗျာလ် (ခေါ်) ဗျာလ္လ (ခေါ်) ဗျာလ
ဗျာလ် ဆိုသော ဝေါဟာရသည် သက္ကဋ အဘိဓာန်နှင့် ဟိန္ဒီ အဘိဓာန်တို့တွင် (ဝ+ယ+အာ+လ)ကို သံယုဂ်ပြု၍ (ဗျာလ)၊ အသံထွက်သောအခါ (ဗျာလ်) ဟုထွက်သည်။ ယင်းကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုရာတွင် ကျားဟူ၍လည်းကောင်း၊ မြွေနဂါးဟူ၍လည်းကောင်း၊ လင်းယုန်(ဝံလက်) ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဂဠုန် ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဘုရင်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ သတ္တလောကထဲမှ တန်ခိုးရှိသော ကြီးမားသည့် သတ္တဝါများကို ဖော်ပြထားကြောင်း၊ ဗိဿဏု ဟူ၍လည်းကောင်း ဖွင့်ဆိုသည်။ ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုအရ ဗျာလ် ဆိုသော ဝေါဟာရသည် ထိုတန်ခိုးရှိသော ရုပ်များကို ပေါင်းစပ်ရောနှောထားသော သံမိဿကရုပ်များ ဖြစ်သည်။
ဗျာလကို ပါဠိဘာသာဖြင့် အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုသော်−
ချစ်နေရင် ပြီးတာပဲ
ချစ်နေရင် ပြီးတာပဲ သည် ၂၀၀၆ ခုထုတ် မြန်မာ တေးစီးရီး ဖြစ်သည်။ Centurian အဖွဲ့က တီးခတ်ကာ ခင်စပယ်ဦးတွင် အသံသွင်းသည်။ Excellent Creation မှ ဖြန့်ချိသည်။
နဝရူပ
လက္ခဏာ အင်္ဂါရပ်များ
ယင်း ‘ဗျာလ’ ကို သတ္တဝါ ကိုးမျိုး၏ ကောင်းမြတ်သော ခွန်အား စွမ်းအင် ရှိသော သတ္တဝါတို့၏ အစိတ် အပိုင်းများနှင့် ပေါင်းစပ် ထားသည်။ ယင်းသို့ သတ္တဝါ ကိုးမျိုး၏ အစိတ် အပိုင်းများနှင့် ပေါင်းစပ် ထားခြင်းကြောင့် ‘နဝ ရူပ ဗျာလ’ ဟုလည်းခေါ်သည်။ အဆိုပါ ‘နဝ ရူပ ဗျာလ’ ရုပ်တွင် ပါရှိသည့်သတ္တဝါ ကိုးမျိုး၏ အစိတ်အပိုင်း များမှာ -
ထိုကဲ့သို့ ထူးခြားသော စွမ်းအင်ရှိသည့်အစိတ်အပိုင်းများကို တစ်ကောင်တည်း ဖြစ်အောင် ပေါင်းစပ်ထားခြင်းမှာလည်း ဗျာလ သတ္တဝါ ၏ ထူးခြားမှုကို ရည်ညွှန်းထားသည့်အဓိပ္ပာယ် ဖြစ်သည်။ ဗျာလတွင် ပါရှိသည့် အစိတ်အပိုင်းများ အနက် ကြက်တူရွေးလျှာသည် စကား ပရိယာယ် ကြွယ်ဝခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ ဒေါင်းအမြီးသည် လှပ တင့်တယ် ခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ မြင်း နားရွက်သည် အကြား အာရုံ ထက်မြက်ခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ သမင်မျက်လုံး သည် အမြင်အာရုံ စူးရှခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ ငါး၏ ကိုယ်ထည်သည် လျင်မြန် ဖျတ်လတ်ခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ ကြံ့ချို၊ ကျားစွယ်၊ ခြင်္သေ့ လက်ဝါး၊ ဆင်နှာမောင်းသည် စွမ်းအင် ကြီးမားခြင်းတို့ကိုလည်းကောင်း အသီးသီး ကိုယ်စားပြုပါသည်။
အဆိုပါ သတ္တဝါ ကိုးမျိုးတို့၏ အစိတ်အပိုင်းဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော သတ္တဝါအား ထားရှိခြင်းဖြင့် အဗျာလော- ဘေးဥပါဒ်ကို မဖြစ်စေတတ်ဘဲ၊ လာဘော - လာဘ်လာဘ ကိုသာ ဖြစ်စေတတ်၏ ဟု ရခိုင်လူမျိုးတို့ ယုံကြည်ထားကြသည်။
တွေ့ရှိရာနေရာများ
ဗျာလရုပ်တုများကို ရခိုင်၊ ဝေသာလီခေတ် သာသနိက အဆောက်အအုံများတွင် စတင်တွေ့ ရှိရသည်။ ယင်းထက် ရှေးကျသော ရုပ်တုများလည်း ရှိကောင်း ရှိနိုင်ပါသေးသည်။ ဝေသာလီခေတ်ကို ဆက်ခံသော လေးမြို့ခေတ်တွင်လည်း ထုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ (ပန်းမြောင်းမြို့နယ်ခွဲ၏ အနီး ချင်းမ တံခါး၏ တံခါးထုတ်တွင် တွေ့ရသည်။) လေးမြို့ခေတ်ကို ဆက်ခံသော မြောက်ဦးခေတ်တွင်မူ ဗျာလရုပ်များကို ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် အတော်များများ တွေ့ရလေသည်။ မြောက်ဦးမြို့ရှိ ပုထိုးတော်များရှိ မုခ်ဝ၊ နံရံ၊ တံကဲ တို့၌ တွေ့ရှိနိုင်သည်။ (အထူးသဖြင့် မြောက်ဦးမြို့၊ သျှစ်သောင်း ပုထိုးတော်ကြီး၏ လိုဏ်ဂူတော်နံရံရှိ ကျောက်ဆစ်လက်ရာများ၌ ဗျာလပုံစံအမျိုးမျိုးတို့ကို တွေ့ရပေသည်။)
ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၀
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဒီဇင်ဘာ ကဏ္ဍ:၂၀၁၀
​တော်ချိုက်ရွာ၊ တော်ချိုက်
တော်ချိုက်ရွာ၊ တော်ချိုက်
အုန်မှုန်းကြီးရွာ၊ ဝက်လက်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝက်လက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝိုင်းလုံရွာ၊ မဘိမ်းမြို့နယ်
ဝိုင်းလုံရွာ (Wainglong)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုးမိတ်ခရိုင်၊ မဘိမ်းမြို့နယ်၊ ခိုတာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၀၇၉၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခိုတာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၀၄ ဦး၊ မ ၁၃၄၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၅၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မဘိမ်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မိုနာကိုနိုင်ငံ
တည်နေရာ နှင့် အကျယ်အဝန်း
ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးနေထိုင်သော ဗာတီကင်နန်းမြို့မှလွဲလျှင် မိုနာကိုနိုင်ငံသည် ဥရောပတိုက်ရှိ လွတ်လပ်သော နိုင်ငံ တို့တွင် အငယ်ဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် ၃၆၈ ဧကမျှသာ ရှိ၍ လူဦးရေ ခန့်မှန်းခြေ ၂ဝ၄၄၁ (၁၉၆၁) ရှိသည်။ မိုနာကိုနိုင်ငံသည် မြေထဲပင်လယ်ကမ်းခြေတွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံနှင့် အီတလီနိုင်ငံတို့ နယ်နိမိတ်ချင်းစပ်ရာ ဒေသ အနီး၌ တည်ရှိ၍ မိုနာကို နယ်စားမင်းသား တတိယရေနယာ က အုပ်ချုပ်သည်။
စီးပွားရေး
မိုနာကိုနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာကျော် လောင်းတမ်းကစားဝိုင်းများ ရှိသော မွန်တီကာလိုမြို့ကြောင့် ထင်ရှားလေသည်။ နှစ်စဉ် နိုင်ငံခြားမှ ဧည့်သည့်ပေါင်းမြောက်မြားစွာ မိုနာကိုနိုင်ငံသို့ အပန်းဖြေ လာရောက်လည်ပတ်လေ့ရှိကြ၏။ မိုနာကိုမှ ပြင်သစ်နိုင်ငံရှိ နီးစ်မြို့သို့ ခေတ်မီ မော်တော်ကား လမ်းကောင်း ဖောက်လုပ်ထားသည်။ မိုနာကိုနိုင်ငံတွင် ရေငန် သက်ရှိလောကနှင့်ဆိုင်သော နာမည်ကျော် ပြတိုက်ရှိ၏။
မိုနာကိုနိုင်ငံရှိ မြို့များသည် မြေထဲပင်လယ်ကို မျက်နှာမူ လျက် တောင်ကုန်းပေါ်တွင် တည်ရှိသဖြင့် အလွန်သာယာ ပေသည်။ မြို့တော်မှာ မိုနာကိုမြို့ဖြစ်၍ လူဦးရေ ၂ဝဝဝ ခန့် ရှိသည်။ ကျန်မြို့နှစ်မြို့မှာ လာကွန်ဒါမင်းမြို့နှင့် မွန်တီကာလို မြို့များဖြစ်သည်။ မိုနာကို နိုင်ငံသားတို့သည် များသောအား ဖြင့် ဟိုတယ်နှင့် စားသောက်ဆိုင်တို့၌ လုပ်ကိုင်ကြသည်။
မိုနာကိုနိုင်ငံသည် ကစားဝိုင်းများမှ ဝင်ငွေအမြောက်အမြား ရရှိလေသည်။ နိုင်ငံသားများကိုမူ ထိုကစားဝိုင်းများ၌ ဝင်ရောက်ကစားခွင့် မပြုချေ။
သမိုင်းကြောင်း
ရောမ သာသနာစောင့်နိုင်ငံကို တည်ထော်သူ ဧကရာဇ်ဘုရင် ပထမ အော့တိုသည် မိုနာကိုနိုင်ငံကို နှစ်ပေါင်းများစွာ အုပ်စိုးခဲ့၍ ၁၂၉၇ ခုနှစ်မှစ၍ မိုနာကိုသည် ဂျီနိုအာမင်းဆက် လက်အောက်သို့ ရောက်ရှိ ခဲ့သည်။ ၁၈၁၅ ခုနှစ်တွင် ဆာဒင်းနီးယားနိုင်ငံ၏ စောင့်ရှောက်ခံနယ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၈၆၁ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ စောင့်ရှောက်ခံနယ်အဖြစ် လည်းကောင်း တည်ရှိခဲ့သည်။ ယခုအခါ မိုနာကိုနိုင်ငံကို ၁၉၁၁ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံ ဥပဒေအရ နယ်စား မင်းသားက အုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် အတွင်း က ဂျာမန်စစ်တပ်များသည် မိုနာကိုနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ကြ သည်။ မင်းသား ဒုတိယလူဝီသည် မိုနာကိုနိုင်ငံကို ၁၉၂၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၉ ခုနှစ်အထိ အုပ်ချုပ်သည်။ လူဝီမင်းသားက ကွယ်လွန်ပြီးနောက် မြေးတော် တတိယ ရေနယာမင်းသားက မိုနာကိုနိုင်ငံကို ဆက်လက်၍ အုပ်ချုပ်လျက်ရှိ၏။
အုပ်ချုပ်ရေး
ဥပဒေပြု ရေး အာဏာသည် နယ်စားမင်းသားနှင့် အဖွဲ့ဝင် ၁၈ ဦး ပါဝင်သော အမျိုးသားကောင်စီ၌ တည်ရှိလေသည်။ လူထုက ထိုအမျိုးသားကောင်စီအဖွဲ့ဝင်များကို လေးနှစ်တစ်ကြိမ် ရွေးကောက်တင်မြောက်ကြရသည်။
အွီဘောင်ဝရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သမန္တလင်းရွာ၊ ကျောက်ဆည်မြို့နယ်
သမန္တလင်းရွာ (Thamantalin)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ ကျောက်ဆည်မြို့နယ်၊ သမန္တလင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၅၁၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သမန္တလင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၇၂ ဦး၊ မ ၉၅၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၂၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ဆည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝါးပြုံးရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
ဝါးပြုံးရွာ (Warpyone)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ လိန့်ညားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၄၃၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လိန့်ညားကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၇၁၂ ဦး၊ မ ၄၉၃၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၆၄၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သက္ကယ်ကျင်းရွာ၊ ကျွန်းလှမြို့နယ်
သက္ကယ်ကျင်းရွာ (Thetkeikyin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်၊ ကျွန်းလှမြို့နယ်၊ သက္ကယ်ကျင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၁၆၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျွန်းလှမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နတ်တလင်းမြို့
နတ်တလင်းမြို့သည် ပဲခူးတိုင်းအတွင်းပါဝင်ပြီး ရန်ကုန်-ပြည်ကားလမ်းမပေါ်တွင်တည်ရှိသည်။ ရန်ကုန်မြို့မှ 138 မိုင်ခန့်အကွာတွင်တည်ရှိသည်။ တလင်းပြောင်ကြီး ဖြစ်နေခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် နတ်တို့ ရှင်းလင်းပေးသည့် တလင်းဟု ပြောဆိုရာမှ နတ္တလင်း ဖြစ်လာသည်ဟု ဆိုသည်။ နတ်တလင်းမြို့နတ်တလင်းမြို့အမည်တွင်ပြီးပေါ်ပေါက်လာရခြင်းမှာ1852 ခုနှစ် ဒုတိယအင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပွဲအပြီးနောက်ပိုင်းတွင်မြို့နယ်ကျေးရွာဒေသဟုပင်မရှိသေးပါ။ မြန်မာစွယ်စုံကျမ်းအတွဲ(၆)၏အဆိုအရ ရှေးအခါကပဲခူးရိုးမ-တောင်ညိုမှတဆင့်လှိုင်မြစ်အတွင်းသို့စီးဝင်လာသောဖောင်ချောင်းသည် ဂျင်းယား ကုန်း၊သင်မန်းကုန်း၊ရွာမကလေး၊သာစည်၊ ဇီးကုန်းကလေးစသည့် ရွာများအနီးမှဖြတ်သန်းစီးဆင်း သည်ဟု ဆိုသည်၊ထိုရွာများအနက်ရွာမကလေးရွာ(ယခုရွာမရပ်ကွက်အနီး အရှေ့ဦးတွင်သခွတ်ပင်ရှိသည်၊ ယင်း သခွတ်ပင်အားညောင်ပင်မှပတ်မြိုထားသောကြောင့်ညောင်သခွတ်ပင်ဖြစ်နေသည်၊ သခွတ်ပင်အောက်ရှိ သာယာဝတီမင်းနှင့် ပြည်မင်းတို့ ကြက်တိုက်ရာ နေရာတွင် လူသူမရှင်းဘဲ အမြဲရှင်းလင်းနေ၏။ ထိုအပင်တွင် နတ်စင် တစ်ခုရှိပြီးညောင်ပင်ခြေရင်းနှင့်နတ်စင်ရှေ့တွင်လူသူမရှင်းရဘဲပြောင်သလင်းဖြစ်နေ သည့်မြေကွက်လပ် တစ်ခုရှိသည်ရှေးလူကြီးများ၏အဆိုအရနတ်ဒေဝါများကအမြဲတစေရှင်းလင်းထားသဖြင့် သလင်း သဖွယ် ပြောင်နေသောကြောင့်နတ်တလင်းဟုဆိုကြသည်၊ထိုနတ်တလင်းအမည်ကို အစွဲပြုကာ ဘူတာစခန်းစိုက်သောအခါ နတ်တလင်းဟုအမည်တတ်လိုက်ကြသည်။
မူကွဲတစ်မျိုးမှာ သရေခေတ္တရာပြည့်ရှင်ပြည်မင်း ဒွတ္တဘောင်နှင့် နတ်တလင်းနယ် တောင်ညိုမင်းတို့ ကြက်တိုက်ကြသည့် တလင်းဖြစ်ပြီး နတ်တို့ရှင်းလင်းပေးထားသောတလင်းဟု တင်စား၍ နတ်တလင်းဟု အမည်တွင်လာခြင်းဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်အောက်မကျရောက်မီအချိန်အထိ အပင်အောက်ရှိ တလင်းပြင်ပြောင်ပြောင်အနေအထားသာရှိခဲ့ရာမှ ယနေ့ နတ်တလင်းမြို့အဆင့်အထိ တဖြည်းဖြည်းရောက်ရှိလာခဲ့ပါသည်။
ကန်ဂျီ နာဂအိ
ဒဏ်ရာများဖြင့် လဲကျသွားသော်လည်း ဓာတ်ပုံကို ဆက်လက်ရိုက်ကူးနေဆဲဖြစ်ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ရရှိသော ဝမ်းပိုက် သေနတ်ဒဏ်ရာဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူသည် ထိုအရေးအခင်းအတွင်း အသတ်ခံရသည့် တစ်ဦးတည်းသော နိုင်ငံခြားသားဖြစ်သည်။
နောက်ကြောင်း
နာဂအိ သည် ဂျပန်ရှိ အီမာဘာရီ တွင် ကြီးပြင်းခဲ့ပြီး အီမာဘာရီ နီရှီ အထက်တန်းကျောင်းမှ အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် တိုကျို ခဲအိဇိုင်း တက္ကသိုလ် (東京経済大学) တွင် တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုမှ ဘွဲ့ရရှိပြီးနောက် အမေရိကန် နိုင်ငံတွင် တစ်နှစ်ကြာ ပညာသင်ကြားခဲ့သေးသည်။ ဂျပန်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိသော အခါ တကိုယ်တော် ဂျာနယ်လစ် မလုပ်ခင် အချိန်ပိုင်း အလုပ်ဝင်လုပ်ခဲ့သေးသည်။
သဖန်းခုံရွာ၊ သရက်မြို့နယ်
သဖန်းခုံရွာ (Thahpankhon)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ သရက်မြို့နယ်၊ ပေါက်တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၀၁၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပေါက်တောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၇၀ ဦး၊ မ ၁၁၉၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၆၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကန်ဂျီ နာဂအိ
နောက်ကြောင်း
တိုကျိုရှိ အေအက်ဖ်ပီ သတင်းဌာန သို့ အလုပ်ဝင်သောအခါ အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသရှိ အန္တရာယ်များသော ဒေသများသို့ သတင်းယူရန် စေလွတ်ခြင်းခံရသည်။ ၁၉၉၇ မှ သေဆုံးချိန်ထိ အာဖဂန်နစ္စတန်၊ ကမ်ဘောဒီးယား၊ ပါလက်စတိုင်း နှင့် အီရတ် တွင် စစ်သတင်းများ ရယူခဲ့သည်။
နာဂအိ သည် မြန်မာပြည်သို့ ဘုန်းတော်ကြီးများဦးဆောင်သော ဆန္ဒပြပွဲကို ဖြိုခွဲမှုမတိုင်ခင် နှစ်ရက်အလိုတွင် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ထိုအရေးအခင်းသည် လောင်စာဆီ ဈေးနှုန်းများတက်လာခြင်းမှ အစပြုခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာဘုန်းတော်ကြီးများ ဦးဆောင်သော လူထုဆန္ဒပြပွဲကြီး အသွင်ပြောင်းလာခဲ့သည်။
သဖန်းခုံရွာ၊ သရက်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သရက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကန်ဂျီ နာဂအိ
နောက်ကြောင်း
The Times သတင်းစာ အဆိုအရ၊ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက် တစ်ဦးပြောသည်မှာ နာဂအိ သည် မည်သူမျှမသွားချင်သော နေရာ သို့ သွားရောက် သတင်းယူခဲ့ခြင်းဖြစ်သည် ဟု ဆိုသည်။
သေဆုံးပုံ
နာဂအိ သည် စက်တင်ဘာ ၂၅ တွင် သတင်းယူရန် မြန်မာပြည်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး စက်တင်ဘာ ၂၇ တွင် အရေးအခင်းအား ဆူးလေ ဘုရားမှ အနည်းငယ်ဝေးသော ထရိတ်ဒါး ဟော်တယ်အနီးတွင် ဓာတ်ပုံရိုက်ကူးနေခဲ့သည်။ စစ်သားများက ဆန္ဒပြသူများကို ပစ်ခတ်သော အခါ နာဂအိ သေဆုံးခဲ့ပြီး အခြား နိုင်ငံခြား သတင်းထောက် တစ်ယောက်လည်း ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။
ကနဦးသတင်းများအရ နာဂအိ သည် မှားယွင်းစွာ ပစ်ခတ်သော ကျည်အရ သို့ ရှေ့တည့်တည့်မှ ပစ်ခတ်သော ကျည်အရ ထိမှန်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ မှားယွင်းစွာ ပစ်ခတ်သော ကျည်အရ ဆိုသည်မှာ မြန်မာအစိုးရ၏ နာဂအိ သေဆုံးမှု အပေါ်သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့သော်၊ ဂျပန်သတင်းဌာန များမှ ထုတ်လွင့်သော ရုပ်သံအရ မြန်မာစစ်သားတစ်ဦးက နာဂအိ အား မြေပြင်ပေါ်တွန်းလဲ ခဲ့ပြီးမှ အနီးကပ် ပစ်သတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
Adrees Latif ၏ ဓာတ်ပုံအရ စစ်သားတစ်ယောက်သည် ဒဏ်ရာရ၍ လဲကျနေပြီး ဓာတ်ပုံဆက်ရိုက်နေသော နာဂအိ အပေါ်မိုး လျက် ရှိသည်။ ထိုပုံသည် နောက်တစ်နေ့ ၂၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၀၇ ထုတ် နယူးယောက်တိုင်း သတင်းစာ မျက်နှာဖုံးတွင် ပါလာခဲ့သည်။ ဆက်ရိုက်သော ပုံများအရ ထိုစစ်သားသည် နာဂအိ ၏ ခန္ဓာကိုယ်ပေါ်မှ ဆက်လျှောက်သွားခဲ့သည်။ လေ့လာမှုများအရ ၎င်းစစ်သားသည် ထိုအချိန်တွင် ရန်ကုန်၌ တာဝန်ယူရသော တမခ ခေါ် ခြေမြန်တပ်မ ၆၆ မှ ဖြစ်နိုင်သည်။
အစိုးရ စစ်သားက နာဂအိ၏ ကင်မရာကို သိမ်းယူသွားခဲ့ပုံများ အောက်တိုဘာ ၈ ရက်တွင် ဂျပန်သတင်းဌာနများမှ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သေးသည်။ နာဂအိ အပစ်ခံရပုံ ကို ရိုက်ကူးထားသော Adrees Latif ၏ ဓာတ်ပုံသည် ၂၀၀၈ ခုနှစ် ကြားဖြတ်သတင်းဓာတ်ပုံ ပူလစ်ဇာဆု ကို ဆွတ်ခူးရရှိခဲ့သည်။
တုံ့ပြန်မှုများ
စက်တင်ဘာ ၂၈ တွင် ဂျပန်နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး မာဆာဟီကို ကိုမူရာ သည် နာဂအိ အသတ်ခံရမှု အပေါ် မြန်မာအစိုးရကို ကန့်ကွက်သော ဆန္ဒပြပွဲတစ်ခုကို တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုအတောအတွင်း ကုလသမဂ္ဂရုံးချုပ်တွင် မြန်မာ နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး ဦးဉာဏ်ဝင်းနှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ အစည်းအဝေးတွင် ဦးဉာဏ်ဝင်းက နာဂအိ သေဆုံးမှု အပေါ်တောင်းပန်ခဲ့သည်။ ဒုတိယ နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး ယာဘူနာက မီတိုဂျီ သည် ထိုကိစ္စအတွက် မြန်မာနိုင်ငံသို့ စက်တင်ဘာ ၃၀ တွင် သွားရောက်ခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး က တရားဝင် တောင်းပန်ခဲ့သော်လည်း အောက်တိုဘာ ၁၃ ရက်နေ့ထုတ် အစိုးရ သတင်းစာ ကြေးမုံ တွင် အခြား အမြင် တမျိုးဖြင့် ဆောင်းပါးတစ်ပုဒ် ဖော်ပြခဲ့သေးသည်။ ထိုဆောင်းပါးတွင် နာဂအိသည် တိုင်းပြည်အတွင်း သို့ သတင်းထောက် ဗီဇာ ဖြင့် ဝင်ရောက် ရမည့် အစား အလည်အပတ် ဗီဇာ ဖြင့်သာ ဝင်ရောက်ခဲ့သူ ဖြစ်ပြီး တရားဝင် ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ သတင်းထောက်အလုပ်ကို လုပ်ကိုင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ အခင်းဖြစ်ပွားသော အချိန်သည် စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ဥပဒေ ထုတ်ပြန်ထားသော အချိန်ဖြစ်ပြီး စစ်သားက အာရှသား ရုပ်ရည်ဖြစ်သော မြန်မာနှင့် ဂျပန် ကို ရုတ်တရက် ခွဲမရခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု လည်း ဖော်ပြထားသည်။
ကန်ဂျီ နာဂအိ ဆု
မြန်မာသတင်းသမဂ္ဂ က နာဂအိ အမှတ်တရ ဆု ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ဆု ကို မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဖြစ်မှန်များကို ရေးသားတင်ပြနိုင်သူများကို ချီးမြှင့်မည် ဟု ဆိုသည်။ ပထမဆုံး ဆု ကို ၂၀၀၉ တွင် ပေးခဲ့ပြီး မြန်မာ အမျိုးသမီး သတင်းထောက် အိမ့်ခိုင်ဦးက ရရှိခဲ့သည်။
ချာလီ ချက်ပလင်
ချာလီ ချက်ပလင်ဟု ကမ္ဘာကျော်သောလူရွှင်တော် ရုပ်ရှင်ဇာတ်လိုက်မှာ နာမည်ရင်းအားဖြင့် ချားစပင်ဆာချက်ပလင် ဖြစ်သည်။ သာမန်လူရွှင်တော်ဘဝမှ တဆင့်ထက်တဆင့် ဇာတ်ညွှန်းရေးဆရာ၊ ဒါရိုက်တာနှင့် ရုပ်ရှင်ကား ထုတ်ဝေသူအထိ တိုးတက်လာပြီးလျှင် ကြွယ်ဝချမ်းသာသော ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီပိုင်ရှင်တစ်ဦး ဖြစ်လာအောင် ကြိုးစားခဲ့သူ ဖြစ်ပေ သည်။
ချာလီ ချက်ပလင်ကို လန်ဒန်မြို့၌ ၁၈၈၉ ခု ဧပြီလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားသည်။ အဖဖြစ်သူမှာ လူရွှင်တော် ချား ချက်ပလင်ဖြစ်၍၊ အမိမှာ အဆိုတော်လီလီဟာလီဟန္နာ ဖြစ်သည်။
ငယ်စဉ်ကပင် သူ၏ညီဖြစ်သူ ဆစ်ဒနီ ချက်ပလင်နှင့်အတူ သဘင်လောကသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ချာလီ ချက်ပလင် ပထမဆုံးပါဝင်အသုံးတော်ခံခဲ့သော ပြဇာတ်မှာ 'ရှားလော့ဟုမ်း' ပြဇာတ်ဖြစ်သည်။ ထိုပြဇာတ်တွင် မင်းလုလင်ဘစ်လီအဖြစ်ဖြင့် ကပြခဲ့ရ၏။ ထို့နောက် ဥရောပနှင့် အမေရိကသို့ လှည့်လည် ကာ နည်လှည့်ပြဇာတ်အဖွဲ့နှင့် လိုက်ပါကပြခဲ့ရသည်။ ဤသို့ လျှင် ၁၉၁ဝ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံသို့ ရောက်လာပြီး နောက်၊ ၁၉၁၃ ခုနှစ်တွင် ကာလီဖိုးနီးယားပြည်နယ်၊ လော့စိန်း ဂျလီးမြို့ ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီများတွင် ရုပ်ရှင်ဇာတ်လိုက်အဖြစ်နှင့် အငှားလိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၁၈ ခုနှစ်၌မူ ညီဖြစ်သူ ဆစ်ဒနီနှင့် အတူ ကိုယ်ပိုင်စတူဒီယို တည်ထောင်ကာ ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။
နှုတ်ခမ်းမွှေးတိုတို၊ ဗိုလာသက္ကလတ်မာဦးထုပ်၊ ဘောင်းဘီ ပွပွရှည်ရှည်၊ ဖိနပ်ဦးမော့နှင့် တုတ်ကောက်တို့မှာ အူအသည်းလန်အောင် ရယ်စရာကောင်းသော ချာလီချက်ပလင်၏ မူပိုင်ပစ္စည်းများ ဖြစ်လေရာ၊ ချာလီချက်ပလင် ပေါ်စခေတ်က ယခုတိုင် ရုပ်ရှင်ပရိသတ်သည် မမေ့နိုင် ဖြစ်ချေသည်။
အသံထွက်ရုပ်ရှင်များ ခေတ်စားလာ၍၊ အသံထွက် ဇာတ်ထုပ်များ ရိုက်ကူးရသည့်ခေတ် ရောက်သည့်တိုင်အောင်၊ ချာလီ ချက်ပလင်သည် သူ၏ဇာတ်ကားတွင် စကားမပြောခဲ့ချေ။ သို့သော် 'မော်ဒန်တိုင်း' (၁၉၃၆) အမည်ရှိသောဇာတ်ကား၌ ချာလီချက်ပလင်သည် ရယ်စရာသီချင်းတစ်ပုဒ်ကို ဆိုခဲ့သည်။ ထိုဇာတ်ကားတွင် လက်ကားကုန်စည်ထုတ်လုပ်ရေးစံနစ်ကို သရော်ကာ၊ အလုပ်လက်မဲ့ပြဿနာသည် အလုပ်သမား လူတန်းစားကို မည်သို့ ထိခိုက်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။
ချာလီချက်ပလင်ပါဝင်အသုံးခံခဲ့သည့် ရယ်ရွှင်ဖွယ် ဇာတ်ကားများသည် ပွဲကြည့်သူများအတွက် အူလှိုက် သဲလှိုက် ရယ်မောစရာ၊ ပျော်ရွှင်စရာသက်သက် ဖြစ်သော်လည်း၊ အချို့ပွဲ ကြည့်သူများအတွက်မူ လေးနက်သော အဓိပ္ပာယ်ဆောင်ခဲ့လေ သည်။ သူ၏ရုပ်ရှင်ကားများတွင် ရယ်ရသည့်ကြားထဲမှ မျက်ရည်လည်လောက်အောင် သနားစိတ်ပေါ်စေသည့် အကွက်ကလေးများ ပါရှိလေသည်။
ချာလီချက်ပလင်သည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးဖြစ်ပြီးနောက် လက်ဝဲဂိုဏ်းသားတို့အား အထောက်အပံ့ ပြုသည်ဟူ၍ စွပ်စွဲ ခြင်း ခံရပြီးလျှင် အမေရိကန်လွှတ်တော်က ဖွဲ့စည်းထားသည့် အမေရိကန်အကျိုး ဆန့်ကျင်မှုများ စုံစမ်းသောကော်မီတီက ချာလီချက်ပလင်အား ဥရောပတိုက်သို့ အလည်အပတ်သွား နေစဉ် အမေရိကန်ပြည်သို့ ပြန်လာ၍ အစစ်အဆေးခံရန် ဆင့်ခေါ်ရာ၊ ချာလီချက်ပလင်သည် တရားနည်းလမ်းမကျဟု ငြင်းဆန်၍ အမေရိကန်သို့ မပြန်ဘဲ နေလိုက်လေသည်။ ချာလီချက်ပလင်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု သား အဖြစ်မှ စွန့်လွှတ်၍၊ ဥရောပတိုက် ဆွစ်ဇာလန်ပြည်တွင် နေထိုင်လျက်ရှိလေသည်။
သူ၏ ရုပ်ရှင်ကားများတွင် ရယ်ရသည့်ကြားထဲမှ မျက်ရည်လည်အောင် သနားစိတ်ပေါ်စေသည့် အကွက်များ ပါရှိသည်။ သူ၏ ဇာတ်ကားများကို လေးနက်စွာ သုံးသပ်သူ တို့ကမူ ချာလီချက်ပလင်သည် လောကကြီး၌ ကံမွဲသူများ၊ စီးပွားရေးစနစ်၏ ဖိနှိပ်ခြင်းဒဏ်ကို မခံနိုင်သူများ၏အဖြစ်ကို ဖော်ပြသည်ဟု ယူဆကြပြီး သူ၏ရယ်ရွှင်ဖွယ် ဇာတ်ကားထဲမှ ဘဝအမှန်ကို ဖော်ယူကြသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် အမျိုးသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ
ဇနကာဘိဝံသ (မဟာဂန္ဓာရုံဆရာတော်)
အရှင်ဇနကာဘိဝံသသည် မြန်မာနိုင်ငံသာသနာဝင်တွင် ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့ပြီး ကျမ်းစာများပြုစုကာ သံဃာတော်များအား ဗုဒ္ဓစာပေများ ပို့ချပေးတော်မူခဲ့သည့် ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်။ “ဘာသာဋီကာ”ကျမ်းများ ပြုစုတော်မူခဲ့ခြင်းကြောင့် ၂၀ ရာစု ရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသဟု သာသနာတော်နယ်တွင် ကျော်ကြားပြီး ဒေါက်တာသန်းထွန်းက ၂၀ ရာစု မြန်မာနိုင်ငံ၏ အထူးခြားဆုံးပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် သတ်မှတ်ရွေးချယ်ခဲ့သည်။
ပညာရေး
သရိုင်ရွာ ပင်းကျောင်းဆရာတော်ထံတွင် စတင်၍ပညာဆည်းပူးရာ တစ်နှစ်ခွဲအတွင်း အခြေခံသင်ရိုးကောင်းစွာ ပေါက်မြောက်ခဲ့ပြီး၁၂၆၆ ခုနှစ်တွင် ပထမအကြိမ် ရှင်သာမဏေပြုသည်။ ၁၂၇၄ - အသက်(၁၂)နှစ်အရွယ်တွင် မန္တလေးမြို့အနောက်ပြင် မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံတိုက်သစ်၊ ဇီးပင်ကျောင်းတိုက်၌(မြောင်းမြဆရာတော်လောင်း) စာချဘုန်းကြီး ဥုးဉာနာဘိဝံသထံ ဆက်လက်ပညာသင်ကြားသည်။ ၁၂၇၅ တွင် ဒုတိယအကြိမ်ရှင်သာမဏေပြုပြီး နှစ်နှစ်အကြာ အသက်(၁၅)နှစ် အရွယ်၌ ပထမငယ်တန်း အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၂၇၈ - အသက်(၁၆)နှစ်သားတွင် ပထမလတ်တန်းအောင်၍ ဥုးဉာနာဘိဝံသကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြုကာ သာမဏေဘောင်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ရှင်ဇနက အမည်ကို ကိုယ်တိုင်ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ ၁၂၇၉ - ပထမကြီးတန်းအောင်သည်။ ၁၂၈၀ - တပေါင်းလပြည့်တွင် ပလိပ်မြို့ ဧကျောင်း ခဏ္ဍသိမ်တော်၌ စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး၊ မဟာဂန္ဓာရုံဆရာတော်ကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ ရဟန်းဘဝသို့ရောက်သည်။
စာပေစတင်ပို့ချခြင်း
၁၂၈၁ ခုနှစ် ရဟန်းဘဝတွင် နယုန်လပြည့်နေ့၌ တစ်ကြိမ်၊ တပေါင်းလပြည့်နေ့၌ တစ်ကြိမ် သိက္ခာထပ်သည်။ ပထမကြီးတန်းအောင်ပြီးနောက်၊ ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမကျောင်းတိုက်တွင် ပညာဆက်လက်ဆည်းပူးသည်။ စာဝါတက်ခိုက် ရဟန်း(၃)ဝါအရတွင် ပညာထက်မြက်ထူးချွန်မှုကြောင့် ဂဏဝါစကစာချအဖြစ် ချီးမြှောက်ခံရပြီး စာဝါချပေးသည်။ ပခုက္ကူတွင် (၄)ဝါ စာချပြီးနောက် မန္တလေးမဟာဝိသုဒ္ဓါရုံတိုက်သစ်သို့ ပြန်ကြွသည်။ ၁၂၈၃ - ကဆုန်လဆန်း(၁)ရက်နေ့၌ ပခုက္ကူဆရာတော်ကြီးများ၏ ပခုက္ကူစာချ အဖြစ်တင်မြှောက်ခံရသည်။ ၁၂၈၇ ပထမကျော်တန်းအောင်မြင်သည်။ ၁၂၈၉ - ပရိယတ္တိ သာသနဟိတ ဓမ္မာစရိယဘွဲ့ရသည်။ ထို့နောက် အဘယာရာမဆရာတော် ခေါ်ယူသည့်အတွက် မန္တလေးအနောက်ပြင် အဘယာရာမရွှေဂူတိုက်သစ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ပြီး စာဝါများပို့ ချပေးခဲ့ရ၏။
ကျမ်းစာများ ပြုစုခြင်း
၁၂၉၀ ခုနှစ် ရဟန်း (၁၀) ဝါအရတွင် မိမိ၏ မွေးနေ့ဖြစ်သော တပို့တွဲလကွယ်နေ့၌ သင်္ဂြိုဟ်ဘာသာဋီကာကို စတင် ပြုစုသည်။ ၁၂၉၃ ခု သင်္ဂြိုဟ်ဘာသာဋီကာကို ပြုစုနေစဉ် ဖခင်ဒကာကြီးနှင့် အဘယာရာမ ဒကာကြီးတို့ တောင်းပန်သည့်အတွက် ရတနာ့ဂုဏ်ရည်ကို ပြုစုပြီး ထုတ်ဝေသည်။ (ပထမဆုံး ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေသော ကျမ်းစာဖြစ်သည်။) ထို့နောက် အခြေပြုသင်္ဂြိုဟ်၊ အခြေပြုသဒ္ဒါ သင်္ဂြိုဟ်ဘာသာဋီကာ၊ ကိုယ်ကျင့်အဘိဓမ္မာ စသည်ဖြင့် ကျမ်းများဆက်ကာဆက်ကာ ပြုစုသည်။ သဂြိုဟ်ဘာသာဋီကာကို စတင်ရေးသားချိန်မှ ပြီးစီးချိန်ထိ(၈)နှစ် အချိန်ယူပြုစုခဲ့ရသည်။ အဘယာရာမကျောင်းတိုက်တွင် (၁၂) နှစ်ကျော်သတင်းသုံးစဉ် စာချခြင်း၊ စာရေးခြင်း၊ တရားဟောခြင်း၊ ကျောင်းအုပ်ချုပ်ရေးကိစ္စများ ဆောင်ရွက်ခြင်းဟူသော တာဝန်များယူရသည့်အပြင် အဘယာရာမဆရာတော်ကြီးကိုလည်း ကူညီဆောင်ရွက်ပေးရသည်။ ၁၃၀၃ - ဝါဆိုလ(၁၉၄၁-ခု၊ ဇူလိုင်လ) တွင် အမရပူရတောင်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့၍ မဟာဂန္ဓာရုံကမ္မဋ္ဌာန်းကျောင်းတိုက်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာသင်္ခန်းစာများ အမည်ဖြင့် သူငယ်တန်းမှ ဒဿမတန်းအထိ ရေးသားပြုစုပေးခဲ့သည်။
မဟာဂန္ဓာရုံစာသင်တိုက် စည်ပင်လာခြင်း
၁၃၀၃ - ဝါဆိုလ(၁၉၄၁-ခု၊ ဇူလိုင်လ) တွင် အမရပူရတောင်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့၍ မဟာဂန္ဓာရုံကမ္မဋ္ဌာန်းကျောင်းတိုက်တွင် သီတင်းသုံးသည်။ ဆရာတော်သည် မဟာဂန္ဓာရုံကျောင်းတိုက်ကို စနစ်တကျတည်ထောင်ပြီး စာဝါများ ပို့ချပေးခဲ့ရာ (၃၇)နှစ်အတွင်း ကျောင်းဆောင်(၁၀ဝ)ကျော်၊ သံဃာ(၅၀ဝ)ကျော်အထိ တိုးပွားလာသည်။ ထိုကာလအတွင်း ကျောင်းနေ သံဃာတို့ကို နေ့စဉ်တစ်နေ့လျှင် စာ(၃)ဝါ ပို့ချပေးပြီး စာပေကျမ်းဂန်များလည်း ဆက်လက်ပြုစုသည်။ မဟာဂန္ဓာရုံကျောင်းတိုက်တွင် ငယ်ရွယ်သော သာမဏေများ၊ ရဟန်းများကို ရွေးချယ်လက်ခံပြီး စနစ်တကျ ပြုပြင်သည်။ စည်းကမ်းချက်များကို တိတိကျကျ ချမှတ် အကောင်အထည်ဖော်သည်။ မိမိကိုယ်တိုင် ဝိနည်းနှင့်အညီ ကျင့်သုံးပြီး ကျောင်းနေသံဃာများကိုလည်း တိတိကျကျ ကျင့်သုံးလိုက်နာတတ်အောင် ကြပ်မတ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ မည်မျှစာတတ်စေ စိတ်ကောင်းမရှိလျှင် သာသနာ့အကျိုး မဆောင်ရွက်နှိုင်ဟု ခံယူကာ စိတ်ကောင်းရှိဖို့က ပထမ၊ ဝိနည်းလေးစားဖို့က ဒုတိယ၊ စာတတ်ဖို့က ဒသမ-စသည်ဖြင့် အရေးပါမှု အတိုင်းအတာအလိုက် မူချ ကြပ်မတ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် စံပြကျောင်းအဖြစ် ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ မန္တလေးပရိယတ္တိသာသနာ့ဟိတအသင်းကြီးအတွက် သာမဏေစာတော်ပြန်ပွဲ စီမျဉ်းကို ရေးဆွဲ အကောင်အထည် ဖော်ခဲ့သည်။ ကျောင်းများတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာသင်္ခန်းစာများ သင်ကြားပေးရေးအစီအစဉ်အရ (နိုင်ငံတော်အစိုးရက တာဝန်ပေးအပ်သဖြင့်) မူလတန်းများအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာလက်စွဲသင်္ခန်းစာများ ပြုစုခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဗုဒ္ဓဘာသာကလျာဏယုဝအသင်း(ဝိုင်အမ်ဘီအေ)က ဖွင့်လှစ်မည့် ဗုဒ္ဓဘာသာ အခြေခံသင်တန်း ကျောင်းများအတွက်လည်း ဗုဒ္ဓဘာသာသင်္ခန်းစာများ အမည်ဖြင့် သူငယ်တန်းမှ ဒသမတန်းအထိ ရေးသားပြုစုပေးခဲ့သည်။
သာသနာရေးအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ဆောင်ရွက်မှု
၁၃၁၂ ခု လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် နိုင်ငံတော်အစိုးရက ပထမဆုံးဆက်ကပ်သော အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကို ခံယူရရှိသည်။ ၁၃၁၅ ခု ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာတင်ပွဲ၌ ဆဋ္ဌသံဂီတိဩဝါဒါစရိယသံဃနာယက၊ ဆဋ္ဌသံဂီတိဘာရနိတ္တာရက၊ ဆဋ္ဌသံဂီတိပါဠိပဋိဝိသောဓက၊ ဆဋ္ဌသံဂီတိဩသာနသောဓေယျပတ္ထပါဌကအဖြစ် တင်မြှောက်ခြင်းခံရသည်။ ၁၃၂၆ ခုတွင် မှော်ဘီသာသနာသန့်ရှင်းပြန့်ပွားရေးအစည်းအဝေး၏ ဦးဆောင်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ရသည်။ ၁၃၃၇ ခု ပဲခူးမြို့၌ ကျင်းပသော ရွှေကျင်နိကာယ (၁၁) ကြိမ်မြောက် ဂိုဏ်းလုံးကျွတ် အစည်းအဝေးမှ တွဲဖက်သာသနာပိုင် (ရွှေကျင်နိကာယဥပဥက္ကဋ္ဌ)အဖြစ် တင်မြှောက်ခြင်း ခံရသည်။ ဆရာတော်သည် ကျမ်းပေါင်း(၆၃)ကျမ်း ရေးသား ပြုစုခဲ့ရာ သင်္ဂြိုဟ်ဘာသာဋီကာ၊ ရူပသိဒ္ဓိဘာသာဋီကာ စသည်ဖြင့် ဘာသာဋီကာအမည်တပ်သော ကျမ်းအများအပြားပါဝင် ရတနာ့ဂုဏ်ရည်၊ ကိုယ်ကျင့်အဘိဓမ္မာ၊ ဘာသာသွေး၊ အနာဂတ်သာသနာရေး၊ နောက်ဆုံးဆယ်လ မြတ်ဗုဒ္ဓ စသည်တို့သည် ထင်ရှား၏။ ပျံလွန်တော်မူကာနီး(၂)ရက်အလိုတွင် သုတ်မဟာဝါဘာသာဋီကာကျမ်းကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ပျံလွန်တော်မမူမီ (၁၃)ရက်အလိုတွင် မိမိ၏ ထေရုပ္ပတ္တိကို တစ်ဘဝသံသရာအမည်ဖြင့် ရေးသားပြုစုခဲ့သည်။ ၁၃၃၉ ခု နတ်တော်လပြည့်ကျော်(၂)ရက် (၁၉၇၇-ဒီဇင်ဘာ-၂၇-ရက်) အင်္ဂါနေ့ညနေ ၄ နာရီ ၃၀ နာရီတွင် ဘဝနတ်ထံ ပျံလွန်တော်မူခဲ့သည်။ ပျံလွန်တော်မူမည့် နေ့လယ်အထိ သုတ်ပါထေယျ အဋ္ဌကထာကို စာချပေးခဲ့၏။
ထင်ရှားသော ကျမ်းဂန်စာအုပ်များ(အချို့)
ဆရာတော် ရေးသားခဲ့သော ကျမ်းဂန်စာအုပ်များကို ဓမ္မဒေါင်းလုဒ် Dhammadownload က စုစည်းထားရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:ဘုန်းတော်ကြီးများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
မောင်ရှင်ရွာ၊ ဒိုင်းဘုံ
မောင်ရှင်ရွာ၊ ဒိုင်းဘုံ
ရေမကျီးတန်းရွာ၊ ထိတန်
ရေမကျီးတန်းရွာ၊ ထိတန်
ဆင်အိုးရွာ၊ လက်ပံစု
ဆင်အိုးရွာ၊ လက်ပံစု
Examplez
Examplez သည် မြန်မာ အမျိုးသားအဆိုအဖွဲ့ ဖြစ်သည်။ ပေါ့ပ်နှင့် ဟစ်ဟော့ သီချင်းများကို အများအားဖြင့် သီဆိုသည်။
ကဋ္ဌောပမသုတ်
သုခ, ဒုက္ခ, သောမနဿ, ဒေါမနဿ, ဥပေက္ခာ-ဟု ဣန္ဒြေ ငါးပါးရှိပုံ၊ ဖဿကို အကြောင်းပြု၍ ဣန္ဒြေငါးပါးဖြစ်ပုံ၊ ဣန္ဒြေဖြစ်သည်ကို သိပုံ၊ ဖဿချုပ်ခြင်းကြောင့် ဣန္ဒငါးပါးတို့ ချုပ်ပုံ၊ ဣန္ဒြေချုပ်ပုံကိုလည်း သိနိုင်ပုံကို သစ်သား (ထင်း)ချောင်း နှစ်ချောင်းပွတ်တိုက်ရာမှ အပူငွေ့နှင့် မီးတို့ဖြစ်ပေါ်လာပုံ၊ ထိုသစ်သား (ထင်း)ချောင်း နှစ်ချောင်းကို ခွဲထားလိုက်လျှင် မီးနှင့် အပူငွေ့တို့ချုပ်ငြိမ်းပုံ ဥပမာဖြင့် ဝေဒနာ တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီဖြစ်ပုံ, အသီးအသီး ချုပ်ပုံတို့ကို ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
သခွတ်ပင်
စာပေအနုပညာထဲမှ သခွတ်ပင်
သခွတ်ပင်သည် အသုရာနတ်ပြည်၏ အထိမ်းအမှတ် သစ်ပင်အဖြစ် ကျမ်းဂန်များတွင် ထင်ရှားသည်။ ကျမ်းဂန်အဆိုအရ ဘုရားအလောင်း မာဃလုလင်သည် သိကြားဖြစ်သောအခါ ရှိရင်းသိကြားကို တာဝတိံသာမှပယ်ချလိုက်ရာ မြင်းမိုရ်တောင်ခြေရှိ အသုရာ ပြည်သို့ရောက်လေ၏။ အသုရာပြည်၏ အခင်းအကျင်းတည်နေပုံသည် တာဝတိံသာနတ်ပြည်နှင့် အတူတူပင်ဖြစ်ရာ အသုရာနတ်တို့၏စိတ်၌ အသုရာ ပြည်ကို တာဝတိံသာဟုပင်ထင်မှတ်နေကြ၏။ သခွတ်ပင်များပွင့်ချိန်ရောက်မှ ပင်လယ်ကသစ်ပွင့်ရာ တာဝတိံသာနတ်ပြည်မဟုတ်မှန်းသိသဖြင့် တာဝတိံသာ သို့ စစ်ချီတက်တိုက်ခိုက်ကြလေသည်။ ယင်းသို့ နှစ်စဉ် သခွတ်ပွင့်ချိန်တွင် စစ်ချီတက်ရာ၌ မြည်သောအသံကိုမိုးထစ်ချုန်းသည်ဟု ပြောလေ့ပြောထရှိလေသည်။  ထိုကြောင့် သခွတ်ပင်သည် မိုးဦးကာလ၌ ပွင့်သည်ဟု ယူရာသည်။ သိကြား နှင့်အသူရာတို့ သခွတ်ပွင့်ချိန်စစ်ခင်းကြပုံကို တေးရေး မြို့မငြိမ်းက "သခွတ်ပန်းရုပ်ရှင်"၏ ဇာတ်ဝင်သီချင်းဖြစ်သည့် "ကသစ်ပန်း/သခွတ်ပန်း" အမည်ဖြင့် ခေတ်စမ်း သီချင်းတစ်ပုဒ်တေးပြုစပ်ဆိုဓာတ်ပြားသွင်းခဲ့ရာ နာမည်ကြီး သီချင်းတစ်ပုဒ်ဖြစ်ခဲ့သည်။
အပင်
သခွတ်ပင်သည် နွေအခါ၌ အရွက်ကြွေသော အရွယ်အလတ်စား သစ်ပင်မျိုးဖြစ်သည်။ မလွှပင်၊ ကြောင်လျှာပင်တို့ကဲ့သို့ ဗစ်နိုးနီးယားစီအီး (Bignoniaceae) မျိုးရင်းဝင်ဖြစ်၏။ ရုက္ခဗေဒအမည်အားဖြင့် ဒိုလီချန်ဒရုန်းကရစ္စပါ ဟုခေါ်သည်။ သခွတ်ပင်သည် ပေ ၄ဝ မှ ၆ဝအတွင်းမြင့်သည်။ ပါဠိဘာသာဖြင့် ဃောသာချဟုခေါ်သည်။ ယင်းမှာ ဃောကြေ၍ သာချမှ သခွတ်ဖြစ်လာသည်ဟု ဆိုကြသည်။
အမျိုးအစား
သခွတ်နှစ်မျိုးရှိသည်။ သခွတ်ဖိုနှင့် သခွတ်မဖြစ်သည်။ သခွတ်ဖို၏ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ စတီရီယိုစပါမံပါဆိုနာတမ် (Stereospermum personatum) ဟုခေါ်၍ သခွတ်မကို ဒိုလီချန်ဒရုန်းစပါသာဆီး (Dolichandrone spathacea) ဟုခေါ်သည်။
ပေါက်ရောက်ရာဒေသ
သခွတ်ဖိုပင်ကို မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်း၌ တွေ့ရ၍ သခွတ်မပင်ကို မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝှန်းလုံး၌ တွေ့ရသည်။ သခွတ်ပင်များကို အထူးသဖြင့် စစ်ကိုင်း၊ ပျဉ်းမနား၊ သံတွဲမြို့များ၌ တွေ့နိုင်သည်။
ပန်းပွင့်
ဇူလိုင်လမှအောက်တိုဘာလအတွင်း အပွင့်များပွင်သည်။ သခွတ်ပွင့်သည် မလွှပွင့် ကဲ့သို့ အဝကား၍ နံနက်စောစောအချိန် အပင်မှကြွေကျလေ့ရှိသည်။ အနီရောင် အဆင်းရှိသောအပွင့်ပွင့်သည့် သခွတ်ပင်မျိုးလည်းရှိသည်ဟု ဆေးကျမ်းများ၌ ဆိုသည်။