cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
မော်ချီးမြို့
မော်ချီမြို့
ယခု မော်ချီဒေသ တစ်ဝိုက်တွင် ရှေးအခါက တိုင်းရင်းသား များသည် သတ္တုများကို တူးဖော်၍ ကျိုချက်ကာ အတုံးအခဲ အချောင်းများပြုလုပ်၍ ရွာသစ်၊ ဖာထောင်း အစရှိသော ပတ်ဝန်းကျင် မြို့ရွာများနှင့် ယိုးဒယားနယ်များသို့ တင်ပို့ ရောင်းချခဲ့၏။ မော်ချီမိုင်းကို ၁၉ဝ၉ ခုနှစ်တွင် စံနစ်တစ်ကျ စတင် တူးဖော်ခဲ့လေသည်။
၁၉ဝ၄ ခုနှစ်တွင် ဥရောပတိုက်သား တစ်ဦးဖြစ်သူ မစ္စတာ အိုရီလီသည် မော်ချီဒေသသို့ ရောက်ရှိလာပြီးလျှင် သတ္တုကြော များကို ဦးစွာ တွေ့ရှိလေသည်။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်မတွေ့ရှိချက်ကို အကြောင်းပြု၍ မကြာမီ သတ္တုတွင်းဆိုင်ရာ ဥရောပတိုက်သား ပါရဂူများသည် မော်ချီသို့ ရောက်ရှိလာ၍ သတ္တုကြောများကို စစ်ဆေးကြည့်ရှုပြီးလျှင် စမ်းသပ်တူးဖော်ကြသည်။ ထိုအခါ များစွာသော သတ္တုရိုင်းများကို စမ်းသပ်တွေ့ရှိသဖြင့် ၁၉ဝ၉ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်ပြည်၌ မော်ချီ မိုင်းလီမိတက်အမည်ဖြင့် ကုမ္ပဏီဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ကာ ဘောလခဲနယ်ရှင်စော်ဘွားကြီး၏ ဘိုးတော် ဖတန်မင်းလက်ထက်တွင် နှစ်ပေါင်း ၃ဝ လုပ်ကိုင်ရန် စာချုပ်ချုပ်ဆို၍ သတ္တုများကို စတင်တူးဖော်လုပ်ကိုင်ကြသည်။
စာချုပ်စတင်ချုပ်ဆိုသည့်အရပ်မှာ မော်ချီမိုင်းအပေါ်ရွာ၊ ဘွဲ့စီးခီး ရွာတွင်ဖြစ်၍ စာချုပ်ချုပ်ဆိုသည့် အခမ်းအနားတွင် အထိမ်း အမှတ်အဖြစ် ညောင်ပင်တစ်ပင် စိုက်ပျိုးကြသည်။ ထိုညောင် ပင်ကို အစွဲပြု၍ ဘွဲ့စီးခီးရွာကို ညောင်ပင်စခန်းဟူ၍ ပြောင်းလဲခေါ်ဆိုခဲ့ပေသည်။
ထိုသို့သတ္တုများ စတင်တူးဖော်ရန် လိုအပ်သော စက်ကိရိယာပစ္စည်းများကို မော်လမြိုင်မြို့မှ သံလွင်မြစ်ကြောင်း အတိုင်းလှေများဖြင့် ဆန်တက်၍ ခဲမဖြူမြို့သို့ ပို့ရ၏။ ခဲမဖြူမှ တစ်ဖန် တောတောင်များကို ကျော်ဖြတ်၍ ဆင်၊ နွား၊ လား၊ ဝန်တင်များဖြင့်လည်းကောင်း၊ လူအထမ်းသမားများဖြင့် လည်းကောင်း ၁၆ မိုင် ကွာဝေးသော မော်ချီမိုင်းသို့ ခက်ခဲစွာ ပို့ဆောင်ရပေသည်။ အချို့ အသေးအဖွဲ့ ပစ္စည်းများနှင့် ချောစာ များကိုမူ တောင်ငူဖက်မှ နွားဝန်တင်များဖြင့် သယ်ယူခဲ့ရသည်။
၁၉၁၄ ခုနှစ် ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီး စတင်ဖြစ်ပွားသည့် အချိန်တွင် သတ္တုဈေးများ ကောင်းလာသည့်အလျောက် ရှိသမျှ လူအင်အားစက်အင်အားဖြင့် တူးဖော် လုပ်ကိုင်ခဲ့ရာ တစ်လလျှင် တန်ချိန် ၂ဝ မှ ၅ဝ အထိ ရရှိခဲ့သည် ပထမ ကမ္ဘာစစ်ကြီး ပြီးဆုံးသည့်နောက် ၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် သတ္တုဈေးများ ၄ဝ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ကျဆင်းသွားသဖြင့် သတ္တုလုပ်ငန်းကို ပိတ်ထား ခဲ့ရလေသည်။
မော်ချီမိုင်းကုမ္ပဏီသည် သတ္တုတွင်း စတင်တူးဖော်သည့် အချိန်ကစ၍ ကယားပြည်နယ်တိုင်းရင်းသားများကို အလုပ်မပေး ဘဲ၊ ယူနန်နယ်မှ ရှမ်းတရုတ်များကို ခေါ်ယူကာ သတ္တုတွင်းတူး အလုပ်ကြမ်းသမားအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့၏။ ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် သတ္တု တွင်းလုပ်ငန်း ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်၍ လုပ်ကိုင်သည့် အခါတွင်လည်း စက်ရုံများကို တိုးချဲ့၍ နီပေါပြည်မှ ဂေါ်ရခါး အမျိုးသား အလုပ် သမားများကို စုဆောင်းခေါ်ယူကာ၊ သတ္တုများ ဆက်လက် တူးဖော်ခဲ့သည်။
သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးလွယ်ကူစေရန် ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် ခက်ခဲကြန့်ကြာလှသော မော်လမြိုင် - ခဲမဖြူ - သံလွင် မြစ်ကြောင်း ခရီးကို အသုံးမပြုတော့ဘဲ၊ ရန်ကုန်မှ ရှမ်းပြည်နယ် ရွှေညောင်သို့ မီးရထားဖြင့်လည်းကောင်း၊ ရွှေညောင်၊ တောင်ကြီး မှ လွိုင်ကော်ကို ဖြတ်၍ မော်ချီသို့ မိုင် ၂ဝဝ ခန့် ကွာဝေးသော မော်တော်ကားလမ်းခရီးကို အသုံးပြု၍ လည်းကောင်း လမ်းစဉ် ပြောင်းကာ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနည်းသစ် ထွင်ခဲ့၏။ ထိုသို့ နည်းသစ်ထွင်ခဲ့၍ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး လွယ်ကူကောင်းမွန် လာပေရာ၊ ခေတ်မှီစက်ကရိယာများမှာယူ တိုးချဲ့ဆောက်လုပ်ခြင်း၊ သတ္တုလပ်ငန်းတွင်ကျယ်စွာ ဆောင်ရွက်ခြင်းတို့ကြောင့် မော်ချီမိုင်းကုမ္ပဏီသည် များစွာတိုးတက်ကြီးပွားလာခဲ့ပေသည်။
မော်ချီမိုင်းကုမ္ပဏီသည် တိုးတက်ကြီးပွားလာသည့်အလျောက် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးတွင် စရိတ်အကျဉ်းဆုံးနှင့် အမြန်ဆုံး ဖြစ်စေရန်အတွက် ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် ၉၇ မိုင်မျှ ရှည်လျားသော တောင်ငူ - မော်ချီ မော်တော်ကားလမ်းကို ကုမ္ပဏီကပင် ငွေကုန်ကြေးကျခံ၍ ဖောက်လုပ်ခဲ့ရာ ၁၉၄၇ ခုနှစ်လယ် လောက်တွင် ပြီးစီးသဖြင့် လမ်းကိုအသုံးပြုနိုင်ခဲ့သည်။
ထိုအချိန်တွင် ကုမ္ပဏီသည် ထိပ်ဆုံးရောက်အောင် တိုးတက် ကြီးပွားလျက် ရှိသည့်အလျောက် ခေတ်မှီဆုံး စက်ပစ္စည်းများ၊ စက်ရုံများနှင့် အလုပ်သမား ၆,ဝဝဝ ကျော် ၇,ဝဝဝ ကျော်ခန့် အင်အားဖြင့် နေ့ရောညပါ ၂၄ နာရီ ပတ်လုံးလုပ်ကိုင်ခဲ့ရာ တစ်လလျှင် သတ္တုတန်ချိန် ၅ဝဝ မျှ တူးဖော်ထုတ်လုပ် နိုင်ခဲ့သည်။
ပထမအနှစ် ၃ဝ စာချုပ်ရက်ကုန်ဆုံးသည့်အတွက် ၁၉၃၉ ခုနှစ်ဧပြီလ ၃ ရက်နေ့တွင် မော်ချီမိုင်းကုမ္ပဏီသည် ဘောလခဲမြို့ စားကြီး စပ်ခွန်ငယ်လက်ထက်၌ တစ်ဖန် မြေဧရိယာစတုရန်း ၁ဝ မိုင်အတွင်း ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃ ရက်နေ့အထိနောက် ထပ်နှစ်ပေါင်း ၃၂ နှစ်မျှ သတ္တု ဆက်လက်တူးဖော်ခွင့် စာချုပ် သစ်ကို နှစ်ဦးသဘောတူ ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။ အမှန်အားဖြင့် ဤသို့စာချုပ်သစ် ချုပ်ဆိုရာ၌တွင် မြေရှင်ဖြစ်သူ ဘောလခဲ မြို့စားကြီးနှင့် မြေငှားဖြစ်သူ မော်ချီမိုင်းကုမ္ပဏီတို့ ၂ ဦး ၂ ဖက်ချုပ်ဆိုရုံမက မြန်မာနိုင်ငံ ဘုရင်ခံမင်းကြီးကိုပါ၊ အရေး ကြီးလျှင် လိုအပ်သလိုထိန်းသိမ်းအုပ်ချုပ်ရန် ပါဝင်သဖြင့် ၃ ဦး ၃ ဖက် သဘောတူချုပ်ဆိုရလေသည်။
၁၉၄၁ ခုနှစ် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးဖြစ်၍ အင်္ဂလိပ်မှာ ဆုတ်ခွာပြီးနောက် ဂျပန်များ ဝင်ရောက်လာသောအခါ ကိုဗာယာရှီသတ္တုတူးဖော်ရေး ဂျပန်ကုမ္မဏီက မော်ချီသတ္တု လုပ်ငန်းကို ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်၍ ဆက်လက် တူးဖော်ရာ ဂျပန်များပြန်လည်ဆုတ်ခွာပြေးရသည့် ၁၉၄၅ ခုနှစ်အထိ ၃ နှစ်အတွင်း သတ္တုတန်ချိန် ၅,ဝဝဝ ကျော်မျှ ထုတ်ယူ ရရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရပေသည်။
၁၉၄၆ ခုနှစ် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအပြီးတွင် မော်ချီမိုင်း ကုမ္ပဏီအုပ်ချုပ်သူများ ပြန်လည် ရောက်ရှိလာပြီးလျှင် ပျက်စီး ချွတ်ယွင်းသွားသော စက်မျာကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်လျက် ဆက်လက်တူးဖော်နေဆဲတွင် ၁၉၄၈ ခုနှစ်၌ ကေအင်ဒီအို ကရင်သူပုန်များ ထကြွ သောင်းကျန်းကြသဖြင့် သတ္တုတွင်း လုပ်ငန်းကို ၁၉၅၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ၌ အစိုးရတပ်များက မော်ချီမိုင်းကို ပြန်လည် သိမ်းပိုက်သည့်အချိန်အထိ ၅ နှစ်ကြာမျှ ပိတ်ထားခဲ့ရပြန်သည်။ ထိုအတောအတွင်း ကေအင်ဒီအို သောင်းကျန်းသူများသည် မော်ချီသတ္တုတွင်းမှ သတ္တုတန်ချိန် ၁ယဝဝဝ ကျော်ခန့်ကို ခိုးယူတူးဖော်၍ ယိုးဒယားနယ်ဖက်သို့ ခိုးထုတ် ရောင်းချခဲ့သည်ဟု ဆိုလေသည်။
၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် မော်ချီမိုင်း ကုမ္ပဏီလီမီတက်သည် မြန်မာနိုင်ငံတော် အစိုးရနှင့် ဖက်စပ်လုပ်ငန်းအဖြစ် အသစ် ပြန်လည် စာချုပ်ကြပြန်၏။ မော်ချီမိုင်း ကုမ္ပဏီ (၁၉၅၇) ဟူ၍ တွင်၏။ ထိုစဉ်က ရပိုင်ခွင့်ကို ရွှေဒင်္ဂါးပေါင် ၁၅၅,ဝဝဝ၊ မြန်မာငွေ ၂၃ သိန်းခန့်ဟု တန်ဖိုးဖြတ်၏။ ၂ နှစ်ခွဲမျှ လုပ်ငန်းကို ပြန်လည်လုပ်ကိုင်ခဲ့သော်လည်း အရှုံးသာလျှင် ပေါ်၏။ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်လည်လောက်တွင် ၂၇ သိန်းမျှ ရှုံးနေ၏။ ဤသို့ဖြစ်ရသည်မှာ မော်ချီမိုင်း တစ်ဝိုက်တွင် သောင်းကျန်းသူများ နှောင့်ယှက်တိုက်ခိုက်သည်က တစ်ကြောင်း၊ အဖြိုက်ရိုင်း ဈေးကသည်ကတစ်ကြောင်း၊ ကုမ္ပဏီစရိတ် ကြီးလေးသောကြောင့်တစ်ကြောင်း ဖြစ်ရလေသည်၊ ထိုကြောင့် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းအစိုးရ တက်လာသောအခါ မိုင်းကို ရောင်းချ မည်ဟု ကြော်ငြာခဲ့၏။ ယင်းအခိုက် လုပ်သား ၁ဝဝ ကျော်နှင့် ဆက်လက် လုပ်ကိုင်နေရာ သတ္တုအသင့်အတင့် ထွက်ခဲ့ လေသည်။
ကဋာဟကဇာတ်
ဧကကနိပါတ် - ၁၃။ ကုသနာဠိဝဂ် -၁၂၅ - ကဋာဟကဇာတ်။ ။ ကျွန်မသား သူဌေးသား ယောင်ဆောင်ကာ သူဌေးသမီးနှင့် ညားသဖြင့် အလွန်ကဲ့ရဲ့ကာ မာန်တက်၍ ဂါထာပေး၍ ဆုံးမရသော ကာဋာဟက အကြောင်း။
ကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချ ပြောတတ်လှ
နတ်လူတို့ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ကဲ့ရဲ့ရှုချတတ်သော ရဟန်းတစ်ပါးကို အကြောင်းပြု၍ အောက်ပါအတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း။
ဘဏ္ဍာစိုးသား ကျွန်မသား
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည် စည်စိမ်ဥစ္စာ ကြွဝသော သူဌေးသား ဖြစ်လေ၏။
တစ်နေ့သ၌ ထိုသူဌေး၏ မယားသည် သားတစ်ယောက် မွေးဖွားလေ၏။ ထိုသူဌေး၏ ကျွန်မသည်လည်း ထို့နေ့မှာပင် သားတစ်ယောက် မွေးဖွားလေ၏။ ထိုသူငယ် နှစ်ယောက်တို့သည် တစ်ပြိုက်နက် ကြီးပြင်းကြကုန်၏။
လိမ်လည်ဉာဏ်ဆင် သူဌေးသားသွင်
တစ်နေ့သ၌ ကဋာဟကသည် “ဤသူဌေးကြီးသည် ငါ့ကို အမြဲတမ်း ဘဏ္ဍာစိုးအရာ၌ ထားမည်မဟုတ်၊ တစ်စုံတစ်ရာ အပြစ်မြင်လျှင် ရိုက်ပုတ်ထောင်းထု၍ ကျွန်အဖြစ်ဖြင့်သာ သုံးဆောင်ကြလတ္တံ့။ ပစ္စန္တရာဇ်၌ကား သူဌေး၏ အဆွေခင်ပွန်း သူဌေးတစ်ယောက် ရှိ၏။ ထိုသူဌေးမှာ သမီးလည်းရှိ၏။ ငါသည် သူဌေးကြီး၏ စကားဖြင့် အမှာစာယူ၍ ထိုသူဌေးထံသွားကာ သူဌေး၏သားဟု လှည့်စား၍ သမီးကိုယူလျက် ချမ်းသာစွာရေမူကား ကောင်းလိမ့်မည်” ဟု ကြံစည်လျက် ကိုယ်တိုင် ပုရပိုက်ကိုယူ၍ “အဆွေ ... ယခု အကျွန်ုပ်၏သားကို လွှတ်လိုက်သည်၊ အဆွေသမီးနှင့် ထိမ်းမြားလက်ထပ်ပါ၊ အကျွန်ုပ်သားနှင့် အဆွေသမီးကို လက်ထပ်ခြင်းအတွက် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ရင်းနှီးလာမည်ဖြစ်၍ အထူးသင့်လျော်ပါသည်၊ အကျွန်ုပ်လည်း အဆွေထံသို့ အခွင့်ရသောအခါ လာပါမည်” ဟု ရေးသားကာ သူဌေးကြီး၏ တံဆိပ်ကို ရိုက်နှိပ်ပြီးလျှင် မိမိသဘောအတိုင်း စားနပ်ရိက္ခာ နံ့သာပုဆိုး စသည်တို့ကိုယူ၍ ပစ္စန္တရာဇ်သူဌေးထံ သွားလေ၏။ ရောက်လျှင် သူဌေးကို ရိုသေစွာ ရှိခိုးလျက်နေ၏။
သူဌေးသား ထင်ကာ ထိမ်းမြားရာ
ထိုအခါ ပစ္စန္တရာဇ် သူဌေးသည် ကဋာဟကအား “အမောင် ... ဘယ်အရပ်မှ လာသနည်း” ဟု မေးလေ၏။ “ဗာရာဏသီပြည်မှ လာပါသည်” ဟု ပြောလေ၏။ “ဘယ်သူ၏ သားနည်း” ဟု မေးပြန်ရာ၊ “ဗာရာဏသီ သူဌေးကြီး၏သား ဖြစ်ပါသည်” ဟု ပြော၏။ “ဘယ်အတွက် လာသနည်း” ဟု မေးပြန်၏။ သူဌေးကြီးထံမှ အမှာစာပါပါသည်” ဟု ပြောပြီးလျှင် အမှာစာကို ဆက်လေ၏။ သူဌေးလည်း အမှာစာကို ဖတ်ပြီးလျှင် သူဌေးကြီးထံမှ ပေးသောစာဟု ယုံကြည်လျက် ကဋာဟကကို သမီးနှင့် ထိမ်းမြားလက်ထပ်ပြီးလျှင် အိမ်မှာပင် နေစေ၏။ ထိုအခါမှစ၍ ကဋာဟကအား အခြံအရံများလေ၏။
ကဲ့ရဲ့ပြစ်တင် သူတစ်ပါးအပင်
ထိုကဋာဟကသည် ကျေး၊ ကျွန် အစေခံတို့ ဆက်သလာသော ထမင်း၊ ယာဂု ခဲဖွယ် စသည်တို့ကို လည်းကောင်း၊ အဝတ်ပုဆိုး နံ့သာ စသည်တို့ကို လည်းကောင်း မြင်သည်ရှိသော် “ထမင်းကို ဤလို ချက်ရသလော၊ ယာဂုကို ဤလိုကျိုရာသလော၊ ခဲဖွယ်ကို ဤလို ချက်ရသလော၊ အဝတ်ပုဆိုးကို ဤလို ဝတ်ရာသလော၊ ပန်းကို ဤလို ကုံးရာသလော၊ နံ့သာကို ဤလို သွေးရာသလော၊ ပစ္စန္တရာဇ်နေလူတို့သည် ဩော် ... မိုက်မဲစွတကား၊ အကောင်း မစားတတ်ကုန်၊ အကောင်း မဝတ်တတ်ကုန်၊ အကောင်း မသုံးဆောင်တတ်ကုန်” စသည်ဖြင့် ကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချလေ့ရှိ၏။
သူဌေးကြီးကြွလာ ဆီးကြိုရှာ
ဗာရာဏသီ သူဌေးကြီးသည် ကဋာဟက ကျွန်ကိုမမြင်လျှင် “အမောင်တို့ ... ကဋာဟက ဘယ်သွားသနည်း ရှာကြကုန်” ဟု စေခိုင်းလေ၏။ အလုပ်အကျွေးတစ်ယောက်သည် ကဋာဟကထံသွား၍ မသိရအောင် ရုပ်ဖျောက်ကာ စုံစမ်းလျက် အသေအချာ သိရလျှင် ပြန်လာ၍ သူဌေးကြီးအား အကြောင်းစုံ လျှောက်ထားကြလေ၏။
သူဌေးကြီးလည်း ထိုအကြောင်းကို ကြားလျှင် ကဋာဟကအား မသင့်လျော်သောအမှုကို ပြုဘိ၏၊ သွား၍ခေါ်မည်ဟု မင်းကြီးထံ ပန်ကြားပြီးလျှင် ပစ္စန္တရာဇ်သို့ အခြံအရံဖြင့် သွးလေ၏။ သူဌေးကြီး ပစ္စန္တရာဇာ်သို့ သွားသတတ်ဟု အရပ်တကာတါင် ထင်ရှားလေ၏။
လက်ဆောင်ပဏ္ဏာ ဆက်လေရာ
ကြံစည်ပြီးသောအခါမှစ၍ ပရိသတ်အလယ်တွင် “လောက၌ လူမိုက်တို့သည် မိဘတို့ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို မသိကြဘဲ မိဘတို့ စားသောက်သောအခါ ဝတ်ကြီးဝတ်ငယ်ကို မပြုကုန်မူ၍ အတူတကွ စားသောက်လေ့ရှိကြ၏။ ငါတို့ကား မိဘတို့ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို သိသည့်အတွက် မိဘတို့ စားသောက်သောအခါ အတူတကွ မစားသောက်ဘဲ ကျွန်တို့ကဲ့သို့ ဝတ်ကြီးဝတ်ငယ်ကို ပြုလေ့ရှိကုန်၏” ဟု ပရိတ်သတ်အား အမှတ်သညာ ပေးလေ၏။
သူဌေးကြီးအနီးသို့ ရောက်သောအခါ ယောက္ခမသူဌေးကို “အရှင် ... အကျွန်ုပ်ဖခင်သည် အရှင်တို့ကို တွေ့မြင်ရန် လာသတတ်၊ ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်ကို စီရင်ကြကုန်လော့၊ အကျွန်ုပ် ခရီးဦးကြိုဆိုရန် သွားပါမည်” ဟု ဆိုလေ၏။ ယောက္ခမလည်း ကောင်းပြီဟု အလုံးစုံ စီမံလေ၏။ ကဋာဟကလည်း များစွာသော လက်ဆောင်တို့ကို ယူကာ သူဌေးကြီးထံသွား၍ ရှိခိုးဆက်သလေ၏။ သူဌေးကြီးလည်း လက်ဆောင်တို့ကိုယူ၍ ကဋာဟကကို နှုတ်ခွန်းဆက်လေ၏။
ပူဇော်သက္ကာ ဝတ်ပြုကာ
သူဌေးကြီးလည်း နံနက် အိပ်ရာထသောအခါ ကိုယ်လက် သုတ်သင်ရန် ဖုံးကွယ်ရာသို့ သွားလတ်သော် ကဋာဟကသည် မိမိအခြံအရံတို့ကို ဖယ်ရှားစေ၍ သန့်သက်ရေအိုးကိုယူကာ နောက် လိုက်လေ၏။ သန့်သက်ရေသုံးခြင်းကိစ္စ ပြီးသောအခါ သူဌေးကြီးခြေရင်း၌ပင်ဝပ်လျက် “အရှင် ... အရှင်လိုသမျှ ပစ္စည်းဥစ္စာကို ပေးပါမည်၊ အကျွန်ုပ်၏ စည်းစိမ် အခြံအရံကို မပျက်ပါစေနှင့်” ဟု တောင်းပန်လေ၏။ သူဌေးကြီးလည်း ဝတ်ကြီးဝတ်ငယ်နှင့် ပြည့်စုံသောကြောင့် နှစ်သက်တော်မူသဖြင့် “ အမောင် ... မစိုးရိမ်လင့်၊ သင့်အား တစ်စုံတစ်ရာ မပြစ်မပြု” ဟု သက်သာရာ ရစေ၍ ပစ္စန္တရာဇ်မြို့တွင်းသို့ဝင်ကာ ပစ္စန္တရာဇ်သူဌေးအိမ်သို့ ရောက်ကြ၏။ သူဌေးရောက်လျှင် ပူဇော်သက္ကာရ များစွာ ဖြစ်လေ၏။ ကဋာဟကလည်း သူဌေးကြီးအား မပြတ် ဝတ်ကြီး ဝတ်ငယ်ကို ပြုလေ၏။
သူဌေးသားယောင် မာနထောင်
ထိုအခါ ပစ္စန္တရာဇ်သူဌေးသည် ဗာရာဏသီ သူဌေးကြီးအား “သူဌေးကြီး ... အသင်တို့ထံမှ အမှာစာကို ရလျှင် ရချင်းပင် မိဘတို့ ဝတ္တရား ရှိသည့်အတိုင်း အသင့်သားနှင့် အကျွန်ုပ်သမီးကို လက်ထပ်ထိမ်းမြားပါသည်” ဟု ပြောလေ၏။ သူဌေးကြီးသည် ကဋာဟကကို သားပြုကာ “အဆွေ သူဌေး ... ကောင်း၏” ဟု အကြောင်းအားလျော်စွာ ပြော၍ အဆွေသူဌေးအား ကျေနပ်စေ၏။ ထိုအခါမှစ၍ ကဋာဟက၏ မျက်နှာကို မော်၍ပင် ကြည့်ဝံ့သူ မရှိချေ။
ကဲ့ရဲ့လွတ်ရေး ဂါထာပေး
တစ်နေ့သ၌ ဗာရာဏသီ သူဌေးကြီးသည် သူဌေးသမီးကိုခေါ်လျက် ခေါင်းတွင် သန်းရှာခိုင်း၍ “ချစ်သမီး ... ငါ့သားသည် သင့်အား ကြင်နာပါ၏လော၊ သင်တို့အချင်းချင်း ညီညွတ် သင့်တင့်ကြပါ၏လော” ဟု မေး၏။ “ဖခင် ... ဖခင်၏ သားမှာ တစ်ပါးသောအပြစ် မရှိပါ၊ အစာအာဟာရ အဝတ်တန်ဆာတို့ကို ကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချလေ့ရှိ၏” ဟု ပြော၏။ “ချစ်သမီး ... ငါ့သားကား ချမ်းချမ်းသာသာ နေခဲ့ရ၏၊ စင်စစ်ကား ငါ့သား နောက်မကဲ့ရဲ့ဝံ့အောင် နှုတ်ပိတ်မန္တာန် သင်ကြားပေးခဲ့မည်၊ ငါ့သား ထမင်းစားသောအခါ ဂါထာကို ရွတ်ဆိုလော့” ဟု မှာထားကာ ဂါထာကို သင်ကြားပေးခဲ့၍ နှစ်ရက် သုံးရက်နေလျက် ဗာရာဏသီမြို့တော်သို့ နြပ်လေ၏။
ဂါထာရွတ်မှ မာနကျ
ကဋာဟကလည်း သူဌေးကြီးသွားသော အခါမှစ၍ အတိုင်းထက်အလွန် မာနကြီးလေ၏။ တစ်နေ့သ၌ မွန်မြတ်သော ဘောဇဉ်ကို တည်ခင်းသည်ရှိသော် ထမင်းကို ကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချရန် အားထုတ်လေ၏။ ထိုအခါ သူဌေးသမီးသည် -
“အို - ကဋာဟက ... ဇနပုပ်သို့ ရောက်သောသင်သည် များစွာ ကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချဘိ၏၊ သူဌေးကြိး တစ်ဖန်လာ၍ သင့်ကို ဖျက်ဆီးလိမ့်မည်၊ အေးအေး စည်းစိမ်ကို ခံစားပါ” –
ဟု အနက်အဓိပ္ပါယ်ကို မသိဘဲလျက် ဖခင်သူဌေးကြီး သင်ပေးခဲ့သော နှုတ်ပိတ်မန္တာန်ကို ရွတ်ဆိုလေ၏။ ထိုအခါ ကဋာဟကသည် သူဌေးကြီးကား မုချ ငါ့အမည်ကို ပြေကာ အဖြစ်အပျက် အားလုံးကို ပြောဆိုခဲ့သည် ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု အောက်မေ့လျက် တစ်ဖန် မကဲ့ရဲ့ဝံ့တော့ချေ။ မာနကျိုးလေ၏။ ရရှိတိုင်းသော ထမင်းကိုသာ စားလေ၏။
ဇာတ်ပေါင်း
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -
ရဟန်းတို့ -
ထိုအခါ ကဋာဟကကျွန်သည် - ယခုအခါ ကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချသော ရဟန်း။
ဗာရာဏသီသူဌေးကြီးသည် - ငါဘုရားဖြစ်လာပြီ -
ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း။
ဆောင်ပုဒ်
(၁) ကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချ၊ မာန်တက်ကြွ၊ မလစက်ဆုပ်ဖွယ်။
(၂) သမီးရွှေသွေး၊ ဂါထာပေး၊ သူဌေးပရိယာယ်။
(၃) အကြံဉာဏ်လွန်၊ ဝတ်ကျေပွန်၊ အိမ့်ကျွန်ခြံရံကြွယ်။
ကဋာဟကဇာတ် ပြီး၏။
ဂျူးဇက်ပေ ဂါရီဘာဒီ
အီတာလျံ မျိုးချစ်ခေါင်းဆောင်ကြီး တစ်ဦးဖြစ်သူ ဂျူးဇက်ပေ ဂါရီဘာဒီသည် ၁၈၀၇ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၄ ရက်နေ့၌ အီတလီနိုင်ငံ နီးစမြို့တွင် မွေးဖွားသည်။ သူသည် အီတလီနိုင်ငံ သွေးစည်း လွတ်မြောက်ရေးတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သော လူစွမ်းကောင်း တစ်ဦးဖြစ်သည်။ သူသည် ငယ်ရွယ်ကပင် သင်္ဘောသားအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့၏။ ၂၆ နှစ်သားအရွယ်တွင် အီတလီနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးအတွက် မတ်ဇီးနီးခေါင်းဆောင်၍ လျှို့ဝှက်စွာ တည်ထောင်ခဲ့သော အီတလီလူငယ်အဖွဲ့တွင် ပါဝင်ခဲ့လေသည်။
၁၈၃၄ ခုနှစ်တွင် သူသည် သူ၏ ရဲဘော်တစ်စုနှင့်အတူ ဂျီနိုအာမြို့ရှိ လက်နက်တိုက်ကို ဝင်စီးရန်ကြံစည်ရာ သူတို့ ၏ အကြံကို ဩစတြီးယား အစိုးရ ရိပ်မိသွား၍ ၁၈၃၆ ခုနှစ် တွင် တောင်အမေရိကတိုက်သို့ ထွက်ပြေးခဲ့ရလေသည်။
တောင်အမေရိကတိုက်တွင် ၁၄ နှစ်ခန့် နေထိုင်ခဲ့စဉ် ဂါရီဘာဒီသည် ဥရုဂွေးနှင့် ဘရာဇီးနိုင်ငံများ၌ မျိုးချစ်သူပုန် များနှင့် လက်တွဲ၍ တော်လှန်ရေးစစ်ပွဲများတွင် ပါဝင်ဆင်နွှဲ ခဲ့ လေသည်။ ထိုနောက် ၁၈၄၈ ခုနှစ်တွင် အီတလီသို့ ပြန်သွား လေသည်။ ထိုနှစ်၌ အီတလီပြည်မြောက်ပိုင်းသားတို့ ဩစတြီး ယားလက်အောက်မှ လွတ်မြောက်ရန် တော်လှန်ပုန်ကန်ကြရာ တွင် ပါဝင်ခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ ဂါရီဘာဒီမှာ အီတလီပြည် အလယ်ပိုင်းကိုဖြတ်၍ ဆုတ်ခွာထွက်ပြေးရလေ သည်။ ဤအကြိမ်၌ အမေရိကန်နိုင်ငံ နယူးယောက်မြို့သို့ သွား ရောက်နေထိုင်ခဲ့ရာ အသင့်အတင့် စီးပွားဖြစ်ထွန်းခဲ့လေသည်။ ၁၈၅၄ ခုနှစ်တွင် သူသည် အီတလီနိုင်ငံ သို့ပြန်သွား၍ မြေထဲ ပင်လယ်အတွင်းရှိ ကပရယ်ရာကျွန်းကလေးကို ဝယ်ယူပြီးလျှင် ထိုကျွန်းပေါ်တွင် အခြေစိုက်ကာ နေထိုင်ခဲ့လေသည်။
၁၈၅၉ ခုနှစ်တွင် ဆာဒင်းနီးယားပီးဒမွန်နိုင်ငံပြည့်ရှင် အီမန်းနျူအယ်ဘုရင် ခေါင်းဆောင်ကာ ပြင်သစ်တို့ အကူအညီ ဖြင့် ဩစတြီးယားကို ပုန်ကန်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ဂါရီဘာဒီ လည်း ပါဝင် တိုက်ခိုက်၍ သူကြီးမှူးသော ခြေလျင်တပ်များ သည် အီတလီနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းတွင် အောင်ပွဲများရခဲ့လေသည်။ သို့ရာတွင် ပြင်သစ်တို့က ဩစတြီးယားနှင့် ရုတ်တရက် စစ်ပြေ ငြိမ်းလိုက်သောကြောင့် ဂါရီဘာဒီအဖို့ ရှေ့သို့ တိုးတက် ချီတက်ရန် မျှော်လင့်ချက်များမှာ ပျက်ပြားသွားလေတော့၏။ ထိုနောက် မကြာမီ ပီးဒမွန့်ဝန်ကြီးချုပ်ကောင့်ကဗူးနှင့် အင်္ဂလိပ်တို့၏ အကူအညီဖြင့် နေပယ်ဘုရင်ပိုင် စစ္စလီကျွန်းပေါ်သို့ သူ၏ ရှပ်နီတပ်သား ၁ဝဝဝ နှင့် တက်ရောက်တိုက်ခိုက်ရာ ရက်သတ္တပတ် အနည်းငယ်အတွင်း ရန်သူအားလုံးကို ကျွန်းပေါ် မှ မောင်းနှင်ထုတ်နိုင်ခဲ့ပြီးလျှင် ကျွန်းကိုလည်း သိမ်းယူနိုင်ခဲ့ လေသည်။
ကျွန်းပေါ်သို့ တက်ရောက်စဉ် သူ၏နောက်မှ လက်ရွေးစင် ရဲဘော် ၁၀၀၀ မျှသာ ပါရှိသော်လည်း ကျွန်းကို သိမ်းပိုက် မိသောအခါ၌မူ ရန်သူများထံမှ ပိုက်ဆံကြေးငွေလက်နက် ရိက္ခာ အမြောက်အမြား ရရှိလိုက်၍ သူ၏စစ်တပ်မှာ စစ်သား ဦးရေ ၂၅၀၀၀ အထိ အင်အားတိုးတက်ခဲ့လေသည်။ သူသည် မိမိကိုယ်ကို အာဏာရှင်အဖြစ် ကြေညာ၍ အီတလီကုန်းမကြီး ပေါ်သို့ ဆက်လက် ချီတက်သွားခဲ့၏။
သူဖြတ်သွားရသော မြို့ရွာများက ခုခံတိုက်ခိုက်ခြင်း မပြုဘဲ အသာတကြည် လက်နက်ချအပ်ကြလေသည်။ နေပယ်မြို့ထဲသို့ ဝင်ရောက် သွားသောအခါ သူ့ကိုလူများက သောင်းသောင်းဖြဖြ ဝိုင်းဝန်းကြိုဆိုကြလေသည်။ ထိုသို့ လူများက ဝိုင်းဝန်း ချီးမြှောက်က်ကြသော်လည်း ဘဝင်မြင့်မသွားချေ။ သူသည် စစ္စလီ ကျွန်းနှင့် နေပယ်မြို့ကို ဗစ်တာအီမန်းနျူအယ်ဘုရင်အား ပေး အပ်ပြီးနောက် သူ၏နေရင်းဌာန ကပရယ်ရာကျွန်းသို့ ပြန်သွား လေသည်။
အမျိုးသားများ အတော်အတန် စည်းလုံးမိပြီဖြစ်သော်လည်း သူသည် ကြာရှည်စွာ အေးအေးဆေးဆေး မနေနိုင်သေးချေ။ အီတလီအစိုးရက သူ၏ဇာတိချက်မြှုပ်မြို့ဖြစ်သော နီးစမြို့ကို ပြင်သစ်တို့အား ပေးအပ်ခဲ့စဉ်က တစ်ကြောင်း၊ သူ၏ရဲဘော် များကို မေ့လျော့နေသည်ကတကြောင်း၊ ဤအကြောင်းများကြောင့် သူသည်စိတ်ထဲ၌ များစွာ မကျေမနပ် ဖြစ်ခဲ့ရလေ သည်။ ထို့ပြင် သူသည် ရောမမြို့ကို အီတလီပြည်၏ မြို့တော်ဖြစ်စေလိုသောကြောင့် ရောမမြို့ကို လုယူသိမ်းပိုက်လိုသော ဆန္ဒလွန်စွာ ပြင်းပြလျက်ရှိရာ ပြင်သစ်နှင့် ဩစတြီးယားတို့၏ ရန်ကို ကြောက်လန့်သော အီတလီအစိုးရက သူ့ကို အတန်တန် ဟန့်တားထားရလေသည်။ သို့သော် သူသည် ၂ ကြိမ်တိုင်တိုင် ရောမမြို့ကို သိမ်းပိုက်ရန် ကြိုးစားခဲ့သေးသည်။ ၁၈၆၇ ခုနှစ် တွင် ဒုတိယအကြိမ် ကြိုးပမ်းခဲ့စဉ် ပုပ်ရဟန်းမင်းဖက်မှ ကူရန် လာသော ပြင်သစ်တပ်များ၏ နှိမ်နင်းခြင်း ခံရလေသည်။ ထို့ပြင် ရန်သူတို့၏ အဖမ်းအဆီးကိုလည်း ခံရပြီးနောက် မကြာမီ လွတ်မြောက်လာခဲ့လေ၏။
ပြင်သစ် ဂျာမန် စစ်ပွဲဖြစ်ပွားစဉ်က ဂါရီဘာဒီသည် ပြင်သစ်အပျော်တမ်းတပ်စုတစုကို ခေါင်းဆောင်၍ ပါဝင် တိုက် ခိုက်ခဲ့သေးလေသည်။
၁၈၇၀ ပြည့်နှစ်၌မူ အီတာလျံစစ်တပ်များက ရောမမြို့ကို သိမ်းယူလိုက်သဖြင့် သူ၏အလို ပြည့်ဝသွားပေတော့သည်။ ပြင်သစ် ဂျာမန် စစ်ပြီးသွားသောအခါ သူသည် ကပရယ်ရာ ကျွန်းသို့ ပြန်သွားလေသည်။ ထိုအတောအတွင်း အီတလီနိုင်ငံမှာ လွတ်လပ်သွေးစည်းမိပြီးလျှင် ရောမမြို့မှာလည်း လွတ်လပ်သော အီတလီနိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်လာလေသည်။ သူ့ကို အီတလီအစိုးရက ဆုတော်ငွေ ပေါင် ၄၀၀၀ နှင့် နှစ်စဉ် အငြိမ်းရိက္ခာငွေ ပေါင် ၂၀၀၀ ပေးရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ရာ ပထမသော် ငြင်းဆန်ခဲ့သော်လည်း နောင်အခါ၌ သဘောကြိုက် ညီ လက်ခံလိုက်လေသည်။ သူသည် ၁၈၈၂ ခုနှစ်၌ ကွယ်လွန် သွားလေရာ အီတာလျံလူမျိုးများကသူ့ကို အီတလီမျိုးချစ် ခေါင်းဆောင်ကြီး တစ်ဦးအနေဖြင့် အမြဲတစေသတိရလျက် ရှိကြပေသည်။
UTC+02:00
UTC+02:00 သည် UTC offset ကို +02 ပေါင်းထားသော အချိန်ဇုန်အမှတ်လက္ခဏာ ဖြစ်သည်။ ISO 8601 တွင် ထိုအချိန်ဇုန်အမှတ်အသားကို 2016-04-29T04:44:36+02:00 ဖြင့် ဖော်ပြလေရှိသည်။ ဒီအချိန်ကို အသုံပြုသော ဒေသများမှာ:
ဖက်ဝန်းကုန်းရွာ၊ ရိုက်
ဖက်ဝန်းကုန်းရွာ၊ ရိုက်
လောင်ဒင်ရွာ၊ ဆော့လော်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆော့လော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
HH 34
HH 34 သည် Herbig–Haro object ဖြစ်ပြီး မွေးကင်စကြယ်ပါဝင်သည်။ ယင်းသည် အိုရိုင်ယွန် နက်ဗျူလာအနီး၌ တည်ရှိသည်။
ဂုံမင်းဆိပ်ရွာ၊ ဂုံမင်းဆိပ်
ဂုံမင်းဆိပ်ရွာ၊ ဂုံမင်းဆိပ်
ဂေါ်ဖီထုပ်
ဂေါ်ဖီထုပ် (गोभी) သည် ဂေါ်ဖီပွင့် (ပန်းမုန်လာ) ခါးပု၊ မုန်ညင်း၊ စမုန် စသည်တို့နှင့်အတူ 'ကရူစီဖာရီး'မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်။ ဂေါ်ဖီထုပ်၏ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ 'Brassica oleracea' ဖြစ်သည်။ ဂေါ်ဖီထုပ်ကို မုန်လာထုပ် ဟူ၍လည်း ခေါ်သည်။ ဂေါ်ဖီထုပ်သည် ရေမတင်နိုင်သော မြေနုမြေမွများတွင် ကောင်းစွာ ဖြစ်ထွန်းသည်။ ယင်းကို ပျိုးထောင်ပြီးမှ စိုက် ခင်းတွင် ထပ်မံ၍ စိုက်ရသည်။ မျိုးစေ့များမချမီ ပျိုးခင်းတွင် ဗောင်နိမ့်နိမ့် ပြုလုပ်ရသည်။ ထိုနောက် ဗောင်ပေါ်တွင် ၄ လက်မ၊ ၅ လက်မစီခွါလျက် မျိုးစေ့များကို အတန်းလိုက် ပါးပါးချပေးရသည်။ ထိုမျိုးစေ့များပေါ်တွင် မြေစာမြေမှုန့်တို့ကို ခပ်ပါးပါး ဖုံးအုပ်ပေးပြီးနောက် ပန်းကရားဖြင့် ရေလောင်းပေး ရသည်။ ဗောင်များကို ငှက်ပျောရွက်၊ ထန်းရွက် စသည်တို့ဖြင့် နေပူမှ ကာကွယ်ရန် ဖုံးအုပ်ပေးရသည်။ ပျိုးပင်ကလေးများသည် ၄ လက်မခန့် ကြီးမြင့်လာ၍ အရွက် ၃ ရွက်မှ ၆ ရွက်အထိ ရှိလာသောအခါ ရွှေ့ပြောင်းစိုက်ရန် သင့်ပြီဖြစ်သည်။
ပျိုးပင်ကလေးများကို ရွှေ့ပြောင်း မစိုက်မီ စိုက်ခင်းများကို ရေကောင်းစွာ ဖျန်းပေးရသည်။ ထိုနောက် ဗောင်တန်းများတွင် တပေစီခွါလျက် ကျင်းငယ်ကလေးများ ခပ်နက်နက်တူးပြီးလျှင် ထိုကျင်းများထဲ၌ ပျိုးပင်ကလေးများကို စိုက်ပျိုးရသည်။ ရွှေ့ ပြောင်းစိုက်ပြီးနောက် ၃၊ ၄ ရက်လောက်ကြာအောင် အပင် ကလေးများကို နေပူမှ ကာကွယ်ပေးရ၍ ရေကိုလည်း နိုင်နိုင် လောင်းပေးရသည်။
ဂေါ်ဖီထုပ်ပင်များသည် ၃၊ ၄ လကြာမှ ကြီးရင့်လာကြ သည်။ မကြီးရင့်မီ အပင်များအကြားရှိ မြေကို ဆွပေး၍ နွား၊ မြင်းတို့၏ အညစ်အကြေးရေနှင့် နှမ်းဖတ်ပုပ်ရေများကို မကြာ ခဏ လောင်းပေးလျှင် အပင်များသည် အထူးသန်စွမ်းကြသည်။ ဂေါ်ဖီထုပ်တွင် အာဟာရဓာတ် များပြားစွာပါရှိသောကြောင့် အနောက်နိုင်ငံများတွင် ဂေါ်ဖီထုပ်ပင်များကို မျိုးကွဲဲများ ဖြစ် ထွန်းအောင် ပြုပြင်၍ စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။ ယခုအခါ ဂေါ်ဖီ ထုပ်မျိုးပေါင်း ၁ဝဝ ကျော်မျှ ရှိလေပြီ။ သိပ္ပံပညာရှင်များက ဂေါ်ဖီထုပ်တွင် အခြားအပင်များမှာထက် လတ်ဆတ်သော အစာပို၍ ပါရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်။
ရေပူရွာ၊ ကျောက်ပုံ(တောင်)
ရေပူရွာ (Yaepu)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ ကျောက်ပုံ(တောင်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၀၂၂၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောက်ပုံ(တောင်)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၁ ဦး၊ မ ၂၅၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၇၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထင်းကွင်းရွာ၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်
ထင်းကွင်းရွာ (Htinkwin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ ပါမဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၉၃၂၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပါမဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၄၆၉ ဦး၊ မ ၄၄၀၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၈၇၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရပ်စောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ငှက်ကြီးတောင်ဦးချို အိုးရဇ်ဆိတ်
အဆိုပါ ငှက်ကြီးတောင်ဦးချို အိုးရဇ်ဆိတ် (Scimitar Oryx (သို့) Scimitar horned-Oryx) သည် အိုးရဇ်တောဆိတ် (Oryx) တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ဒေသရင်းနယ်မြေတွင်မျိုးသုဉ်းသွားသော တိရစ္ဆာန်လည်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတောဆိတ်များကို တိရစ္ဆာန်ရုံများ၊ တောရိုင်းသဘာဝဥယျာဉ်ကြီးများနှင့် ထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေများတွင်သာ တွေ့မြင်နိုင်သည်။ သူတို့သည် ယခင်က အာဖရိကတိုက် မြောက်ပိုင်းဒေသ တစ်ခွင်လုံးတွင် နေထိုင်ကျက်စားခဲ့ကြဖူးသည်။ ငှက်ကြီးတောင် အိုးရဇ်များသည် အထီးတွင်ရော အမတွင်ပါ ဦးချိုပေါက်ကြပြီး ၎င်းဦးချိုများ၏ ပုံစံမှာ ငှက်ကြီးတောင်ဓား (Scimitar) ကဲ့သို့ ရှည်လျားကွေးညွှတ်သွားသော ပုံစံမျိုးရှိနေသဖြင့် အဆိုပါအမည် မှည့်ခေါ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။
အိုးရဇ်ဆိတ်များသည် အပင်စားသတ္တဝါများဖြစ်ကြပြီး အလင်းရောင်ရှိချိန်သာ သွားလာလှုပ်ရှားသော နေ့ သတ္တဝါ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ ခန္ဓာကိုယ်ပုံသဏ္ဌာန်သည် အခြားသော အိုးရဇ်ဆိတ်များနှင့် အတူအတူပင်ဖြစ်သည်။ ထူးခြားသည်မှာ ငှက်ကြီးတောင် အိုးရဇ်များတွင် အနက်ရောင်တစ်ကောင်မှမရှိခြင်းဖြစ်ပြီး အိုးရဇ်များထဲတွင် အနက်ရောင်မရှိသော တစ်ခုတည်းသော မျိုးစိတ်လည်းဖြစ်သည်။
ထိုကဲ့သို့ အိုးရဇ်များအကြားတွင် ထူးခြားလှပသည့် မျိုးစိတ်ဖြစ်သော်လည်း ဒေသရင်းနယ်မြေတွင် ကိုယ်တိုင်ရပ်တည် ရှင်သန်နိုင်ခြင်းမရှိတော့သည်မှာ အလွန်ဝမ်းနည်းဖွယ်ကောင်းလှသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အာဖရိကတိုက်တွင် တွေ့ရှိရသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ
လုံယွမ် (မြောက်)ရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လယ်ပြင်စုရွာ၊ မဲဂရက်
လယ်ပြင်စုရွာ၊ မဲဂရက်
ညောင်ပင်ကြီးတဲစု
ညောင်ပင်ကြီးတဲစု
ကိုးကား
ညောင်ပင်ကြီးတဲစု
သင်ချောင်းရွာ၊ ရိုက်
သင်ချောင်းရွာ၊ ရိုက်
မဲဝါးဒိုးကျိုးရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
မဲဝါးဒိုးကျိုးရွာ(Mewardoekyoe)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ မဲဝိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၈၇၄ ဖြစ်သည်။
ဝမ်ကလာနွေးရွာ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နန်းယွန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တလုပ်ပင်ရွာ၊ အောင်လံမြို့နယ်
တလုပ်ပင်ရွာ (Talokepin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ အောင်လံမြို့နယ်၊ တလုပ်ပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၇၀၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တလုပ်ပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၉၇ ဦး၊ မ ၂၂၀၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၄၀၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အောင်လံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မရှိယောရွာ၊ မင်းတပ်မြို့နယ်
မရှိယောရွာ(M'Sizaw)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်ခရိုင်၊ မင်းတပ်မြို့နယ်၊ မရှိယောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၉၅၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မရှိယောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၇၃ ဦး၊ မ ၇၂၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၉၆ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းတပ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဟုမ္မလင်းမြို့
ဟုမ္မလင်းမြို့ သည် စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ဟုမ္မလင်းခရိုင် အတွင်း ပါဝင်ခဲ့၍ ချင်းတွင်းမြစ်၏ လက်ဝဲဘက် ကမ်းပေါ်တွင် ကင်းတပ်မြို့မှ မိုင် ၁၃ဝ အကွာ၌ တည်ရှိသည်။ မိုးအခါတွင်ချင်းတွင်းမြစ် တစ်လျှောက် မီးသင်္ဘောများသည် ဟုမ္မလင်း အထိ ဆန်တက် နိုင်ပေသည်။ မြစ်လမ်းအားဖြင့် ပခုက္ကူမြို့မှ ၃၉၇ မိုင်ကွာဝေးသည်။ ခန္တီးခရိုင်အတွင်းပါဝင်ခဲ့သည့် ဟုမ္မလင်းတိုင်းခွဲ၏ ရုံးစိုက်မြို့လည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ ယခုအခါ စစ်ကိုင်းတိုင်းအတွင်း၌ ပါဝင်သော ဟုမ္မလင်း မြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်သည်။
၁၈၉၉ ခုနှစ်တွင် နောင်ပကျစ်ရွာအပါအဝင် ဟုမ္မလင်းရွာကို မြို့အဖြစ် အစိုးရက သတ်မှတ်ကြေညာခဲ့၏။ ဟုမ္မလင်း (ႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်း) ဟူသည် ရှမ်းဘာသာ ဝေါဟာရဖြစ်၍ ဗမာဘာသာဖြင့် ညောင်ပိန္နဲဟု အဓိပ္ပာယ်ရလေသည်။ ဟုမ္မလင်းမြို့တွင် မြို့နယ် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ အကြီးအကဲ များ၏ ရုံးများ၊ မြို့နယ် ပညာရေးမှူးရုံး၊ ကုန်သွယ်ရေးရုံး၊ ပြည်သူ့ရဲတပ်ဖွဲ့စခန်း၊ သစ်တောရုံး၊ သမဝါယမမြို့နယ်မှူးရုံး၊ လူဝင်မှုကြီကြပ်ရေးမှူးရုံး စသည်တို့ ရှိသည်။ ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်၏ လူဦးရေမှာ ၁၉၇၂ ခုနှစ် ခန့်မှန်းခြေ အရ ၉၁ဝဝဝ ဖြစ်၏။ နယ်ပိုင်ဝန်ထောက်ရုံးကိုလည်း ဖွင့်လှစ်ကာ အထက်ချင်းတွင်း ခရိုင်မြို့အဖြစ် ရုံးစိုက်ခဲ့သည်။
ပါလီမန်ခေတ် ၁၉၅၇ က ဆရာတော် ပုသိမ် ဦးဝိမလက နာဂတောင်တန်းသို့ သာသနာပြု ကြွရောက်စဉ် ချင်းတွင်း-ဟုမ္မလင်းသွား သင်္ဘောသည် မန္တလေးမှ ထွက်ကာ ပခုက္ကူ၊ မုံရွာ၊ ကနီ၊ မင်းကင်း၊ ကလေးဝ၊ မော်လိုက်၊ ဖောင်းပြင်၊ ဟုမ္မလင်း၊ တရက်စီ ခုတ်မောင်း၍ ညအိပ်သွားရကြောင်း မိန့်သည်။
စာပေဗိမာန် စာတမ်းဖတ်ပွဲ(၁၉၉၁)
စာပေဗိမာန် စာတမ်းဖတ်ပွဲ (၁၉၉၁)
ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပုံနှိပ်ရေးနှင့်စာအုပ်ထုတ်ဝေ ရေးလုပ်ငန်း၊ စာပေ ဗိမာန်အဖွဲ့သည် မြန်မာစာပေ ဖွံ့ဖြိုးမှုကိုဦးတည်ပြီး ၁၉၆၅ ခုနှစ်ကစ၍ စာတမ်းဖတ်ပွဲများ ကျင်းပခဲ့ရာ ဂန္ထဝင်စာပေစာတမ်းဖတ်ပွဲအပါအဝင် ၂၂ ကြိမ် ရှိပြီဖြစ်သည်။၁၉၉၁ ခုနှစ်ဂန္ထဝင်စာပေစာတမ်းဖတ်ပွဲတွင် ဂန္ထဝင် စာပေဟူသည်စာတမ်း၊ ရှေးခေတ်မြန်မာဂန္ထဝင်စာပေစာတမ်း၊မြန်မာဂန္ထဝင် ကဗျာစာတမ်း၊ နိုင်ငံတကာဂန္ထဝင်စာပေစာတမ်း၊ မြန်မာဘာသာပြန်ဂန္ထဝင ်စာပေစာတမ်း၊ ခေတ်ပေါ်မြန်မာ ဂန္ထဝင်စာပေစာတမ်းဟူ၍ စာတမ်း ခြောက်စောင်ဖတ်ကြား တင်သွင်းသည်။ ဂန္ထဝင်စာပေဟူသည်စာတမ်းကို ဦးမျိုးသန့် (မောင်ဆုရှင်)ကတင်သွင်းဖတ်ကြားရာတွင် ဂန္ထဝင်စာပေသည် သုတစာပေနှင့် ရသစာပေနှစ်ရပ်ပါဝင်သော၊ လင်္ကာ စကားပြေနှစ်ရပ်ပါ ဝင်ပုံ၊ ဝတ္ထုနှင့်ဝတ္ထုမဟုတ်သောစာပေများ ပါဝင်ပုံနှင့်ဂန္ထဝင်စာပေသည် အချိန်ကာလနှစ်ပရိစ္ဆေဒတို့ကို ဖြတ်ကျော်ရပ်တည်လျက်ရှိသော သဘောက ိုဆောင်ပုံ၊ ဂန္ထဝင်စာပေဟူ၍သတ်မှတ်ရေး၌ စာဖတ်သူများ၏ သဘောမျှခြင်းနှင့် လက်သင့်ခံခြင်းတို့အပေါ်တွင် တည်နေပုံ၊ ဂန္ထဝင်မြောက် ဟူသောအသုံးအနှုန်းကိုမူ သီးခြားဘာသာပြန်များ၊ကျမ်းများတွင်အတွေ့များ ပုံနှင့် ဂန္ထဝင် မြောက်ဟုဆိုခြင်းမှာ စံထားအပ်သောအနှစ်သာရများ ပါရှိသည့်ကျမ်းဟုဆင့်ပွား အဓိပ္ပာယ်သက်ရောက်ပုံ၊ ထို့ပြင်ဂန္ထဝင်စာပေကို ခိုင်မြဲတည်တံ့၍ အကျိုးတစ်စုံ တစ်ရာသက်ရောက်မှုရှိသောစာပေဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုနိုင်ပုံ၊ ကမ္ဘာ့စာပေပညာရှင်များက ဂန္ထဝင်စာပေကို သဘောပေါက် နားလည်မှုအမျိုးမျိုးရှိကြပုံစသည်ဖြင့် ဖတ်ကြားတင်ပြသည်။ ရှေးခေတ်မြန်မာဂန္ထဝင်စာပေ စာတမ်းကိုစာရေးဆရာမောင်ခင်မင်(ဓနုဖြူ) က ဖတ်ကြားတင်သွင်းသည်။ စာတမ်းတွင်ဤစာတမ်းသည် ရှေးခေတ်တွင်ပေါ်ထွန်းခဲ့သော မြန်မာဂန္ထဝင်စာပေများကို လေ့လာတင်ပြသည့် စာတမ်းဖြစ်ပုံ၊ရှေးခေတ်ဆိုရာတွင် ပုဂံခေတ်မှကုန်းဘောင်ခေတ်အဆုံးအထ ိကာလကိုသတ်မှတ်ပုံနှင့် မြန်မာဂန္ထဝင် စာပေဆိုသည်မှာဂုဏ်၊အလင်္ကာ၊ ရသမြောက်သော စာပေ၊ စံတင် လောက်သောစာပေ၊ စာပေဩဇာ သက်ရောက်လျက် ရှိသော စာပေအဖြစ်ခေတ်အဆက်ဆက် ကြံ့ကြံ့ခံရပ်တည်သော စာပေကျမ်းဂန်သမိုင်းဝင် စာကောင်းပေမွန်တို့ ဖြစ်ကြပုံကိုတင်ပြသည်။
ဂန္ထဝင်စာပေများပေါ်ပေါက်စေရန် အားပြုပေးသော အကြောင်းအရာများ အဖြစ် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်ဗုဒ္ဓစာပေ၊ မြန်မာစာပေကိုလမ်းခင်းပေးသောပါဠိစာပေ၊ မွန်စာပေ အဖွဲ့များဟူသောအကြောင်းသုံးရပ်သည် အခြေခံကျသော အကြောင်းများဖြစ်ပုံ၊ စသည်တို့ကိုဖတ်ကြားတင်ပြသည်။ မြန်မာဂန္ထဝင်ကဗျာစာတမ်းကို ဦးစိုးညွှန့်(ထီလာစစ်သူ)က တင်သွင်း ဖတ်ကြားသည်။ စာတမ်း တွင်မြန်မာကဗျာသမိုင်းသည်မြန်မာစာပေသမိုင်း ပင်ဖြစ်ပုံကို သမိုင်းအထောက်အထားများကဖော်ပြနေပုံ၊ မြန်မာစကားပြေနှင့် မြန်မာကဗျာသည်အတူတူတွဲဖက်၍ ထွက်ပေါ်လာခဲ့ပုံ၊ မည်သည့်အရာက ရှေးဦးကျသည်ကို မည်သူမျှအတိအကျမပြောနိုင်ပုံ၊သို့သော်မြန်မာကဗျာတွင် အမျိုးအစားတစ်ရပ် အဖြစ်ပါဝင်သော သီချင်းအဖွဲ့သည် ၈ဝ၂ ခုနှစ် တရုတ်နိုင်ငံ ရောက်ပျူသံအဖွဲ့ ဆောင်းပါး၌ ဖော်ပြချက်အရ မြန်မာကဗျာသည် ထွန်းကားနေပြီးဖြစ်ပုံ။
မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုထွန်းကားသော ပုဂံ၊ပင်းယ၊မြင်စိုင်း၊ စစ်ကိုင်း၊အင်းဝ၊ တောင်ငူ၊ညောင်ရမ်း၊ကုန်းဘောင်၊ နယ်ချဲ့ကိုလိုနီခေတ်၊ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်းဂျပန်ခေတ်၊ စစ်ပြီးကိုလိုနီခေတ်၊ လွတ်လပ်ရေးခေတ်၊တော်လှန်ရေး အစိုးရခေတ်၊ ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ်လစ်သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်ခေတ်တို့ တွင်ထွန်းကားသော မြန်မာဂန္ထဝင်ကဗျာများ အကြောင်းနှင့် ဂန္ထဝင်ကဗျာ၊ ဂန္ထဝင်စာပေသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်းကောင်း၊ နိုင်ငံတကာတွင်လည်းကောင်း၊ ပထမတန်းစာစာပေ၊ ထူးခြားထင်ရှားသည့်စာပေ၊ ရှေးကျသည့်စာပေဖြစ်သည်ဟူသော အသုံးအနှုန်းတို့ဖြင့် သုံးနှုန်းသော သဘောကိုဆောင်သည့် စာပေဟူ၍ ပစ္စုပ္ပန်ကာလတွင် ဖွင့်ဆိုနိုင်ပုံစသည်ကိုတင်ပြသည်။နိုင်ငံတကာဂန္ထဝင်စာပေစာတမ်းကိုဦးတင်ထွေး(တင်ထွေး) က တင်သွင်းဖတ်ကြားသည်။ စာတမ်း တွင်နိုင်ငံတကာဂန္ထဝင်စာပေနှင့် ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတကာ စာပေလောကတွင် ငြင်းခုံမှုများရှိခဲ့ပြီးရှိနေဆဲဖြစ်ပုံ၊ နိုင်ငံတကာဂန္ထဝင်စာပေ၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ဖွင့်ဆိုခဲ့ကြပုံများကို တင်ပြထားသည်။
စာအုပ်တစ်အုပ်သည် နိုင်ငံတကာစာပေလောကတွင် လူကြိုက်များနေမည်၊ လူဖတ်များမည်၊ ယင်းသို့ လူကြိုက်များခြင်း၊ လူဖတ်များခြင်းများလည်း နှစ်ပေါင်း များစွာကြာအောင်ရပ်တည်နေမည်ဆိုပါက ယင်းစာအုပ်ကို နိုင်ငံတကာဂန္ထဝင်စာအုပ် (ဝါ) နိုင်ငံတကာဂန္ထဝင်စာပေဟု ခေါ်ဆိုနိုင်ပုံစသည်တို့ကို တင်ပြထားသည်။ မြန်မာဘာသာပြန် ဂန္ထဝင်စာပေ စာတမ်းကို ဦးကျော်ဆွေ(မင်းကျော်)က တင်သွင်းသည်။ စာတမ်းတွင် မြန်မာဘာသာပြန် ဂန္ထဝင်စာပေဟူရာတွင် အဓိကအားဖြင့် မျက်မှောက်ကာ လ၌ အနောက်တိုင်းအင်္ဂလိပ်ဘာသာမှ မြန်မာ ဘာသာသို့ပြန်ဆိုခြင်းဟု နားလည်ထားကြပုံ၊ မြန်မာတို့တွင် မြန်မာစာပေါ်ဦးအစကပင်အင်္ဂလိပ်မူရင်း မှ ဘာသာပြန် မဟုတ်သောဘာသာပြန်လုပ်ငန်းကြီးရှိခဲ့ပုံ၊မြန်မာစာပေါ်ဦးစ၊ မြန်မာနိုင်ငံကိုတည်ထောင်စကာလ အနော်ရထာမင်း၏သက္ကတစာဖြင့်ရေး သားသောအုတ်ခွက်စာများ၊ ပါဠိစာဖြင့် ရေးသားသောအုတ်ခွက်စာများကို အထောက်အထားပြု၍ မြန်မာတို့သည်မူလကပင်ပါဠိသက္ကတဘာသာတို့ဖြင့် ရင်းနှီးခဲ့သည်ဟုသိရှိရပုံ၊ သက္ကတဘာသာသည် မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်ဆက်နွယ်ပြီး ပါဠိဘာသာမှာမူ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆက်နွယ်သည်ကို မှတ်သားရပုံ၊ မြန်မာတို့သည်ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာက ိုလက်ခံ၍ ဗုဒ္ဓယဉ်ကျေးမှုအစစ်အမှန်ကို လက်ခံလာသောအခါ သက္ကတကိုလည်း ပစ်ပယ်လာကြလိမ့်မည်ဟု ယူဆရပုံ၊ မြန်မာစာပေသည ် ဗုဒ္ဓယဉ်ကျေးမှု အခြေခံဖြစ်သော ပါဠိစာပေကိုလေ့လာခဲ့ကြဟန်ရှိပုံ၊မြန်မာ တို့သည်တိုင်းခြားဘာသာဖြစ်သော ပါဠိစာကို ဗုဒ္ဓဘာသာစာပေအဖြစ် လက်ခံလာချိန်မှာပင် မြန်မာတိုင်းရင်းသားများ၏ စာပေဖြစ်သောပျူစာ၊ မွန်စာတို့သည်လည်း ဆက်လက် ရှင်သန်လာပုံစသည်တို့ကိုတင်ပြ ထားသည်။ ခေတ်ပေါ်မြန်မာဂန္ထဝင် စာပေစာတမ်းကို ဦးကျော်အောင် (ကျော်အောင်)ကဖတ်ကြားသည်။
စာတမ်းတွင်ခေတ်ပေါ်ဟူသည့်ကာလကို သီပေါမင်း ပါတော်မူသည့်နှစ်မှ မြန်မာပြည်လွတ်လပ်ရေးရသည့် ၁၉၄၈ ခုနှစ်အထိသတ်မှတ်ကြောင်း၊ ကိုယ်မင်းကိုယ်ချင်း ဘဝမှ အင်္ဂလိပ်လက်အောက်ခံကျွန်ဘဝသို့ ကူးပြောင်းလာ သည့်အခါ စီးပွားရေး၊ လူမှုရေး၊ ပညာရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေး၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့်စာပေစသည်တို့ အသွင်ပြောင်းလာပုံ အတွေ့အကြုံသစ်များကို တဖြည်းဖြည်းလက်ခံ၍ စာပေအသွင်ကူးပြောင်းသည့်သဘောကို ဦးစွာပထမ တင်ပြသဖြင့် ခေတ်နှစ်ခေတ်ပေါင်းကူးသည့် သဘောကိုနားလည်နိုင်ပုံ၊ ဤကာလမှာ နှစ်ဆယ်ရာစုခေတ်ဦး အထိအနှစ် ၂ဝ ခန့်ကြာမည်ဟုယူဆရပုံ၊ ပုဂံခေတ် ကျောက်စာတွင် ပို၍ထူးခြားလာသည်မှာ ရသစာပေ၌ ကဗျာ အရေးအသားနှင့်အရေးတော်ပုံ ရာဇဝင်စကားပြေများ ထူးထူး ခြားခြားတိုးပွားလာပုံ၊ သီပေါလက်ထက်ထိဂန္ထဝင် စာပေတွင်စကားပြေအရေးအသား အားနည်းခဲ့ပုံ၊လူ့ဘဝပတ်ဝန်းကျင်ရှိ အဖြစ်အပျက်များကို ထင်ဟတ်သည့် သရုပ်ဖော်ရသစာပေမျိုးအားနည်းခဲ့ပုံ၊ ၂ဝ ရာစုဦးမှစ၍ မြန်မာစကားပြေအသုံးများလာပြီးကာလပေါ်ဝတ္ထုအဖွဲ့ကို မြန်မာစာပရိသတ်က လက်ခံလာပုံ၊ ခေတ်ပေါ်စာပေရေစီးကြောင်းတွင် ဘဝ ပတ်ဝန်းကျင်ကိုတန်ဖိုးထားထင်ဟတ်သည့် သရုပ်ဖော်ရသ စာပေအဖွဲ့ အင်တိုက်အားတိုက် စီးဝင်နိုင်ပုံ စသည်တို့တင်ပြထားသည်။
ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ
ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ (Pyu city-states ဆိုသည်မှာ ဘီစီ ၁၀၀ မှ အေဒီ ၈၄၀ နှစ်အတွင်း ယခုခေတ် (မြန်မာ)၏ အလယ်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်းတို့တွင် တွေ့ရှိရသော မြို့ပြများ အစုအဝေးကို ရည်ညွှန်းသည်။ "ပျူ"ကို Pyuu (ပျူး) (သို့) Pyus (ပျူစ်) ဟုလည်းဆို၍ တရုတ်တို့က 'ဖျောက်' (Pyao) ဟုမှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။ ပျူသမိုင်းကို အဓိက သမိုင်းကြောင်း နှစ်ခုအားဖြင့် သိရသည်- ကျောက်ထွင်းစာများတွင် တွေ့ရသော ပျူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု လက်ကျန်အရ သော်လည်းကောင်း (အချို့ကို ပါဠိဘာသာ ဖြင့်တွေ့ရသည်။ သို့ရာတွင် အချို့ကို ပျူအရေးအသားမူ သို့မဟုတ် ပျူဘာသာအခွဲဖြစ်သော ဂုပ္ပတအရေးအသား အဖြစ်တွေ့ရသည်)၊ တရုတ်ပြည်အင်ပါယာသမိုင်းတွင် ထိန်းသိမ်းထားသော တရုတ်ခရီးသွားများနှင့် ကုန်သည်အချို့၏ မှတ်တမ်းတိုများ အားဖြင့်လည်းကောင်း သိရသည်။
ပျူတို့သည် နောက်ပိုင်းတွင် ဗမာမျိုးနွယ်စုများ၏ တစ်စိတ်တပိုင်းဖြစ်လာသော တရုတ်-တိဘက်များနှင့် လူမျိုးကွဲ ထိမ်းမြားလက်ထပ်ခြင်းများ ရှိသော်လည်း ဗမာ(ဗမာလူမျိုး) နှင့် မတူကွဲပြားသော လူမျိုးစုဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ရဖွယ်ရှိသည်။ ဗမာ သို့မဟုတ် ဗမာ မျိုးနွယ်ကို တည်ထောင် ဖြစ်ပေါ်လာစေသော ဘိုးဘေး သုံးဦးအနက် တစ်ခုဖြစ်သော ပျူတို့သည် ဖော်ပြပါ အုပ်စုသုံးစု၏ ရောနှောမှုမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်-(၁) ကျောက်ခေတ်၊ ကြေးဝါခေတ်နှင့် သံခေတ်တို့ကတည်းက ထင်ရှားမှုမရှိသော ဒေသတွင်း နေထိုင်သူအနည်းစု၊ (၂) ဟိန္ဒူဘာသာ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ တို့နှင့်အတူ ၎င်းတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် စာပေတို့ကိုတပါတည်း သယ်ဆောင်လျက် ဆက်တိုက် ဝင်ရောက်လာသော အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ပြောင်းရွှေ့အခြေချ ဝင်ရောက်လာသူများနှင့် (၃) နောက်ဆုံးအုပ်စုမှာ မြောက်ဘက်မှ ဝင်ရာက်လာသည်ဟု ယုံကြည်ရသော တိဘက်တို-ဘားမင်း အုပ်စုတို့ဖြစ်သည်။
ရှေးဦး အခြေချနေထိုင်မှု
နောင်တွင် ဗမာဟု ခေါ်တွင်သည့် ဒေသသို့ ပျူတို့သည် BC ၁ ရာစု သို့မဟုတ် ထို့ထက်စော၍ ရောက်ရှိလာပြီး မြို့ပြနိုင်ငံများဖြစ်သည့် ဘိန္နက၊ မွန်ဂါမို၊ သရေခေတ္တရာ၊ ဗိဿနိုးမြို့၊ မြောက်ဘက်ရှိ ကွတ်ခိုင်၊ သံလွင်မြစ် အရှေ့ဘက်ခြမ်းရှိ ဟန်လင်းကြီး၊ အရှေ့မြောက်ဘက်၌သံတွဲနှင့် အရှေ့ဘက်ရှိ ရိုးမမြို့ပြနိုင်ငံများတို့ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ပျူတို့သည် မြို့များကို တည်ထောင်ခဲ့ရာ ၎င်းတို့မှာ AD ၄-၈ ခုနှစ်တွင် သရေခေတ္တရာ(ပြည်)၊ မိုင်းမော၊ ဗိဿနိုး (အမှန်စင်စစ် ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား ဗိဿနိုးကို အစွဲပြု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်) (ခမာတပ်များ AD၂၁၀ မှ ၂၂၅ ထိ သိမ်းပိုက်ထားခဲ့သည်)၊ AD ၁ မှ ၄ ခုနှစ်တွင် တောင်တွင်းကြီး၊ AD ၂ မှ ၉ ခုနှစ်တွင် ဟန်လင်း (ဝက်လက်)၊ (ဟန်လင်းကြီး)၊ တကောင်း(သပိတ်ကျင်း)၊ ဝတီ(နထိုးကြီး)၊ မိုင်းမော(ပင်းလေး)(မြစ်သား)၊ ဘိန္နက(ပျော်ဘွယ်) တို့ဖြစ်သည်။ ထိုခေတ်ကာလတွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် တရုတ်မှ အိန္ဒိယသို့ ကုန်းလမ်းခရီး ကုန်သွယ်လမ်း တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သက္ကရာဇ် ၉၇ မှ ၁၂၁ ထိ တရုတ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ ရောမသံတမန်များသည် ခရီးသွားရာ၌ ဗမာနိုင်ငံကို ဖြတ်သော ကုန်းလမ်းခရီးကို ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ပျူတို့သည် သရေခေတ္တရာသို့ သွားရန် ဧရာဝတီမြစ်တလျောက် အခြားလမ်းတစ်ခု၊ အနောက်ဘက်၌ အိန္ဒိယသို့သွားရန်နှင့် အရှေ့ဘက်၌ အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းဆွယ်သို့သွားရန် ရေလမ်းခရီးကိုလည်းကောင်း လမ်းဖွင့်ပေးခဲ့သည်။
ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ
တရုတ်သမိုင်း အထောက်အထားများက ပျူတို့သည် တိုင်းနိုင်ငံ ၁၈ ခုကို ချုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး ကြင်နာ၍ အေးချမ်းသော လူမျိုးများဟူ၍လည်းကောင်း၊ လှပတင့်တယ် ကျက်သရေရှိသော ပျူလူမျိုးဟူ၍ လည်းကောင်း မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ ပျူတို့ကြားတွင် ခိုက်ရန်ဖြစ်ပွားသည်ဟု မှတ်တမ်း မရှိသလောက်ပင် ဖြစ်သည်။ အငြင်းပွားမှုများကို ကြီးကြပ်သူများပါသော နှစ်ဦးရင်ဆိုင် တိုက်ခိုက်ခြင်း သို့မဟုတ် ပြိုင်ပွဲများ ပြုလုပ်ခြင်းအားဖြင့် ဖြေရှင်းကြသည်။ ပျူတို့သည် ပိုးထည်အစစ်အစား ပိုးထည်ကဲ့သို့ ပျော့ပြောင်းနူးညံ့သော လက်ပံပင်လျှော် (ပိုးချည်ထည်)နှင့် ယက်လုပ်သော အဝတ်အထည်များကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ထိုသို့အားဖြင့် ပိုးချည်ထုတ်သော ပိုးကောင်လေးများကိုသတ်ရန်မလိုတော့ပေ။ ပြစ်မှုကျူးလွန်ပါက ကြိမ်ဒဏ်ပေးပြီး ကြီးမားသော ပြစ်မှုများကျူးလွန်ပါက သေဒဏ်ကျရောက်သော်လည်း ထောင်ရှိသည်ဟု သိမှတ်ရခြင်းမရှိပါ။ ပျူတို့သည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များဖြစ်သည်။ ကလေးအားလုံးသည် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများတွင် အသက် ခုနစ်နှစ်မှ နှစ်၂၀ အတွင်း သာမဏေ ဘဝဖြင့် ပညာသင်ဆည်းပူးကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်တွေ့ရှိရသည့် ဟန်လင်း၊ ဗိဿနိုး၊ သရေခေတ္တရာပျူမြို့ဟောင်းများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကိုအခြေခံ၍ တည်ထောင်ခဲ့သည့် မြို့ပြနိုင်ငံများဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်၍ မြန်မာနိုင်ငံအတွက်သာမက အရှေ့တောင်အာရှဒေသဆိုင်ရာအတွက်ပါ အရေးပါသော ဗုဒ္ဓဘာသာကိုအခြေပြုသည့်အားလျော်စွာ ထင်ရှားကျန်ရှိနေသော ပျူခေတ်စေတီကြီးများ၊ ဗိသုကာလက်ရာမြောက် ဂူဘုရားများ၊ စာပေအထောက်အထားများဖြစ်သည့် ကမ္ဗည်း တံဆိပ်၊ အရိုးအိုးစာ၊ ပိဋကတော်ကောက်နုတ်ချက်ပါ ရွှေပေလွှာများ (ခင်ဘကုန်းမှတူးဖော်ရရှိ၊ တန်ဖိုးကြီးမား၍ နိုင်ငံတော်အဆင့် သိမ်းဆည်းထား) ကျောက်စာများ၊ အေဒီ ၂ ရာစုမှ ၉ ရာစုခန့်ထိတွေ့ရသော ကျောက်ဆစ်လက်ရာများ၊ ကျောက်ဆစ်ရုပ်ကြွင်းများ၊ အနုသုခုမ ဆိုင်ရာ ကြေးရုပ်ငယ်များ၊ ငွေဒင်္ဂါးများ၊ ပျူအမှတ်အသား၊ စာအရေးအသားနှင့် လက်ရေးစင်းရာပါထင်ရှားသည့် အုတ်ချပ်များ၊ မြို့ပြအသွင်သဏ္ဌာန်နှင့် လက္ခဏာရပ် များသည် ပျူယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်တန်ဖိုး များပင်ဖြစ်သည်။
ထို့ပြင် နန်းတော်တည်နေပုံ၊ မြို့ရိုး၊ တံတိုင်း၊ ကျုံး၊ မြို့ဝင်ပေါက်တံခါးများ၊ ရေအသုံးချမှုစနစ်နှင့် ရေသွင်းစိုက်ပျိုးသောစနစ်များစသည့် အရှေ့တောင်အာရှဒေသဆိုင်ရာအတွက် အရေးပါသောပြောင်းလဲမှုအဖြစ် ဗုဒ္ဓယဉ်ကျေးမှုကိုအခြေပြုသည့် မြို့ပြဆိုင်ရာ တွေ့ရှိချက်များဖြစ်သည်။ ထူးခြားချက်မှာ မြှုပ်နှံသင်္ဂြိုဟ်မှုပုံစံပင်ဖြစ်သည်။ ရှေးဟောင်းပျူသင်္ချိုင်းများကို မြို့၏တောင်ပိုင်းတွင် တွေ့ရသည်။ ဗိဿနိုးမိဖုရားသင်္ချိုင်းမှာ ကျောက်ထွင်းအိုးကြီးများအဖြစ် တွေ့ရ၏။ မီးသင်္ဂြိုဟ်၍ အရိုးပြာများကို ထည့်သွင်းမြုပ်နှံကြသည်။ လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၂၅ဝဝ ခန့်ကဖြစ်သည်။ သာမန်အဆင့်မြှုပ်နှံမှုကို မြေအိုးငယ်ကလေးများနှင့် သူ့အချိန်ကျမှ မြှုပ်နှံလေ့ရှိသည်။ ယခုတွေ့ ရှိရသည့် သာမန်အဆင့်ပျူသင်္ချိုင်းမှာ လွန်ခဲ့ သောနှစ်ပေါင်း ၂ဝဝဝ ခန့်က ဖြစ်သည်။ မြင့်မြတ်သည့်အရှင်သူမြတ်များကိုမူ ရွှေရောင်အဆင်းရှိ ကြေးအိုးကြီးများနှင့် မြုပ်နှံလေ့ရှိ သည်။ သေဆုံးသူအချို့၏ အရိုးအစကလေးများနှင့် သံမယ်နကလေးများ ထည့်သွင်းမြှုပ်နှံထားသည်ကိုလည်း တွေ့ရ၏။ အုတ်ချပ်များ ပေါ်တွင်ရေးသားထားသည့် အမှတ်အသား များသည်လည်း တစ်ခုနှင့်တစ်ခု မတူချေ။ ပျူခေတ်သည် သံခေတ်အတွင်းကျရောက်၍ သံရည်ကျိုဖိုကြီးများကို လေကြောင်းပေါ်မူတည်၍ တည်ဆောက်ထားကြောင်း၊ တရုတ်နိုင်ငံမှ လာရောက်လေ့လာချက်အရဆိုလျှင် ဤမျှကြီးမားသည့် သံရည်ကျိုဖိုမျိုး တရုတ်နိုင်ငံမှာပင်မရှိဟုဆိုကြောင်း ဆိုစမှတ်ပြုကြသည်။
ဘာသာစကား
တောင်ပိုင်းအိန္ဒိယစာ အရေးအသားကို အသုံးပြုသော ပျူ ကမ္ဗည်းစာများက ဗိကရာမမင်းဆက် AD ၆၇၃ မှ ၇၁၈ အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ပျူကျောက်စာများအရ ဗိကရာမ အမည်ရှိ မင်းတို့၏ အမည်များနောက်၌ ဗိဿနိုးကို ထည့်ကြသည်။ အလားတူဓလေ့ထုံးစံကို BC ၁၀၀ တွင် အိန္ဒိယ ဂုပ္ပတခေတ်၊ သရေခေတ္တရာ၊ တောင်ဘက်၌ မွန်၊ ထိုင်း၊ ကမ္ဘောဒီးယားတို့တွင် တွေ့ရသည်။ ဂါရုဒ ပေါ်တွင် မတ်တပ်ရပ်လျက်ရှိသော ဗိဿနိုးရုပ်တု၏ လက်ဝဲဘက်တွင် ကြာပန်းပေါ်တွင် မတ်တပ်ရပ်လျက်ရှိသော လက်ချမီးရှိသည်။ ထို့ပြင် ဗြာမင်၊ သျှီဝ(သီဝ ဟုလည်းခေါ်သည်)နှင့် ဗိဿနိုးတို့၏ ပလ္လင်များကိုလည်း တွေ့ရသည်။ ဗာမင်ဆိုသောအမည်သည် အိန္ဒိယ ပါလဝ ဩဇာ လွှမ်းမိုးမှုများကို ညွှန်ပြသည်။ အိန္ဒိယ အမည် ဖော်ပြထားသော ဗာမင်မင်းဆက်သည် အိမ်နီးချင်း ပြိုင်ဘက် မြို့တော်ရှိကြောင်းကို ညွှန်ပြသည်။ သို့သော် ယနေ့ထိ တူးဖော်ချက်များအရ ပြည်မြို့ဟောင်းသည်သာ တစ်ခုတည်းသော ပျူတို့၏ နေရာဒေသဖြစ်သည်။ တရုတ်ရာဇဝင် မှတ်တမ်းတွင် ချန်ယိစိန်က မုတ္တမပင်လယ်ကွေ့ တဝိုက်ရှိ မွန်တို့၏ ဒေသတွင် အခြေချသော အိန္ဒိယမှ ဆင်းသက်သော ဒြာဝိဒိယန် မျိုးနွယ်စုအမည်ဖြစ်သော ပံသဝဟူ၍ ရွာနာမည်ကို ပေးခဲ့သည်။ ဤအုပ်စုသည် ဗိဿနိုးကို ‘မွန်ယဉ်ကျေးမှုဖြင့် သိမ်းပိုက်မှု’၏ ရှေ့ဆောင်အုပ်စုဖြစ်သည်။ ဤသို့ဖြင့် ၎င်းရွာ/မြို့ကို မြန်မာနိုင်ငံ တောင်ပိုင်းရှိ မွန်ဒေသနှင့် ဆက်သွယ်လျက် ရာမညပူရမြို့ဟူ၍ ခေါ်ဆိုစေသည်။ တကောင်းမင်းဆက်ကို ဒွတ္တဘောင်မင်းကြီး၏ မယ်တော်နှင့် ခမည်းတော်တို့၏ အကြောင်းမှတ်တမ်းတွင် ရှင်းလင်းစွာ ထည့်သွင်း ဖော်ပြထားသည်။ ဗိဿနိုးဘုရင်မ၏ မျိုးရိုးအလိုက် ဆင်းသက်သော မှတ်တမ်းမှာမူ အနည်းငယ် အပြောင်းအလဲရှိသည်။ သို့သော် သရေခေတ္တရာမင်းများနှင့် အစဉ်ရောထွေးလျက် ရှိသည်။ ဤအရာအားလုံးတွင် ဒေသဆိုင်ရာ ကွပ်ကဲအုပ်ချုပ်မှု၊ ဟိန္ဒူသို့မဟုတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဂိုဏ်းများ၏ အားပေး ထောက်ခံမှုများ သဘာဝလွန် ဖြစ်ရပ်များနှင့် ချိတ်ဆက်မှုများ ပြုလုပ်ထားသည်။
လက်ရှိအခြေအနေ
ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာနက ပျူမြို့ ၃ မြို့ကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ် စာရင်း (World Heritage List) ဝင်နိုင်ရေးအတွက် ၂၀၁၁ ခုနှစ်ကတည်းက စတင် ကြိုးပမ်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ယင်းကဲ့သို့ ပြင်ဆင်နိုင်ရန်အတွက် ယူနက်စကိုက အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃ သောင်း ကူညီခဲ့ပြီး အီတလီနိုင်ငံက ယူရို ၄ သိန်းနှင့် ရှေးဟောင်း ပညာရှင်များပါ ပို့လွှတ်ပြီး ထိန်းသိမ်းနည်း အတတ်ပညာများ သင်ကြားပေးခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ပျူမြို့ဟောင်းများအတွက် Management Plan ရေးဆွဲရန် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမှ ပညာရှင်များ၊ ပျူရှေးမြို့ဟောင်းများနှင့် ပတ်သက်၍ ပြုစုမည့် စာတမ်းများကို တည်းဖြတ်ရန် အင်္ဂလန်မှ ပညာရှင်တွေများလည်း ငှားရမ်းခဲ့ကြောင်း သိရသည်။
အစောပိုင်းတွင် ကုလသမဂ္ဂ ပညာရေး၊ သိပ္ပံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့ (UNESCO) ၏ အကြံပေးအဖွဲ့ International Council on Monuments and Sites (ICOMOS) က ဒေသတွင်း လိုအပ်ချက်များနှင့် စီမံခန့်ခွဲမှု ကိစ္စများစွာ လိုအပ်ချက်များ ရှိနေသည့်အတွက် နောက်ထပ် ၂ နှစ်ခန့် ကြာမှသာ အမွေအနှစ် စာရင်းဝင်အဖြစ် တင်ပြရန် ကန့်ကွက်ခဲ့သေးသည်။
သို့သော် သရေခေတ္တရာ၊ ဟန်လင်း၊ ဗိဿနိုး ရှေးဟောင်းမြို့သုံးမြို့ကို World Heritage List ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ် စာရင်းဝင်အဖြစ် ကာတာနိုင်ငံ၊ ဒိုဟာမြို့တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သည့် ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ် ကော်မတီ၏ ၃၈ ကြိမ်မြောက် အစည်းအဝေးတွင်တွင် မဲခွဲဆုံးဖြတ်၍ အတည်ပြု ၍ သတ်မှတ်လိုက်သည်။ အစည်းအဝေးတွင် တက်ရောက်လာသည့် နိုင်ငံများက ပျူမြို့ဟောင်းသည် မြန်မာတို့၏ ရှေးအကျဆုံး မြို့ပြဖြစ်သကဲ့သို့ အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသတွင် ကျန်ရှိခဲ့သည့် တန်ဖိုးကြီးမားသော နန်းမြို့တော်ကြီးဖြစ်ကြောင်း၊ ရှေးဟောင်းအမွေအနှစ် အဆောက်အအုံ၊ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားခဲ့ရာ နေရာဖြစ်သည့်အတွက် လေ့လာစရာ စံပြ ပြယုဂ်အဖြစ် သတ်မှတ်ရမည့် နေရာတစ်ခုဖြစ်သည်ဟုဆိုကာ ထောက်ခံကြသည်။
လက်ရှိတွင် မြို့ဟောင်း ဧရိယာအတွင်း နေထိုင်နေသည့် ဒေသခံများကိုလည်း နေအိမ်များမှ ဖယ်ရှားခြင်း ပြုလုပ်မည် မဟုတ်ကြောင်း၊ ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းရေး ဇုန် နယ်မြေများ သတ်မှတ်ထားပြီး ဖြစ်သည့်အတွက် ဒေသခံများအနေဖြင့် အဆောက်အအုံ တိုးချဲ့ဆောက်လုပ်ခြင်း ပြုလုပ်မည်ဆိုပါက ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံများအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိမရှိ ကွင်းဆင်းစစ်ဆေးပြီးမှသာ အဆောက်အအုံသစ် ဆောက်လုပ်ရန် ခွင့်ပြုသင့် မပြုသင့်စဉ်းစားဆုံးဖြတ်မည် ဟုလည်း သိရသည်။
အဆိုပါမြို့ဟောင်းနယ်မြေများကို ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းမှုတွင် ကူညီရန်အတွက် Panasonic ကုမ္ပဏီနှင့် ANA လေကြောင်းလိုင်း ကလည်း နှုတ်ကတိပေး ကမ်းလှမ်းထားသည်ဟု ဆိုသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပျူခေတ် ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ
ရွှေနတ်တောင်ဘုရား
ရွှေနတ်တောင် ဘုရားသည် ပြည်ခရိုင် ရွှေတောင်မြို့နယ်တွင် တည်ရှိပြီး မြန်မာနိုင်ငံတွင် ထင်ရှား၍ တန်ခိုးကြီးဘုရားစေတီတော်တို့တွင် တစ်ဆူအပါအဝင် ဖြစ်သည်။
ရွှေနတ်တောင် ဘုရားသည် ရွှေတောင်မြို့တောင်ဘက် လေးမိုင်အကွာ ဒေဝါဂီရီခေါ် ရွှေနတ်တောင်ကုန်း မြင့်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ စေတီတော်ဆိုင်ရာ သမိုင်းဟောင်း၊ သမိုင်းလတ်များအပြင် ပါဠိဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော သမိုင်းသစ် စသည်ဖြင့် အထင်အရှားရှိသည်။ သမိုင်းအဆိုအရ မြတ်စွာဘုရားသခင်သည် သဗ္ဗညုတ ရွှေဉာဏ်တော်ကို ရတော်မူပြီးနောက် တစ်နှစ်မြောက်ဖြစ်သော သက္ကရာဇ် ၁ဝ၄ ခုနှစ်တွင် ရာဇဂြိုဟ်ပြည် ဝေဠုဝန်ကျောင်းတိုက်မှ ယခု ရွှေနတ်တောင် ဘုရားတည်ရာ ဒေဝါဂီရိတောင်သို့ အရံသံဃာမပါ ကိုယ်တော်တစ်ပါးတည်းသာလျှင် တောင်စောင့်နတ်ကြီးအသွင့်ဖြင့် ကြွ ရောက်တော်မူသည်။ ထိုကာလက ယင်းတောင်ကြီး၏ အနီးရှိ ယခု ရွှေတောင်မြို့နေရာ ဖြစ်သော ကဉ္စနဂီရိနိဂုံးသူ နိဂုံးသားတို့သည် ဘာသာအလိုက် စရိုက်အားလျော်စွာ နတ်ကိုးကွယ်ကြရာ ထိုတောင်ကြီးပေါ်၌ နတ်ကွန်းဆောက်၍ တပေါင်းလတိုင်း ထိုတောင်စောင့်နတ်ကြီးကို ဆည်းကပ်ပသတင်မြှောက် ပူဇော်ကြသည်။
ရွှေနတ်တောင်ဗုဒ္ဓပူဇနိယပွဲတော်ပွဲ
ရွှေနတ်တောင်ဗုဒ္ဓပူဇနိယပွဲတော်ပွဲကို တပေါင်းလဆန်း(၈)ရက်မှ တပေါင်းလပြည့်နေ့အထိ ကျင်းပသည်။ စေတီ၏ မြောက်စောင်းတန်းမှ မယားမာန်းကျေရွာ၊ အရှေ့ဘက်လယ်ကွင်းများအထိ ဆောက်လုပ်ထားသော ဆိုင်ခန်းပေါင်း (၇၀၀)ခန့်ရှိပြီး လယ်ယာသုံးပစ္စည်းများ၊ မီးဖိုချောင်သုံးပစ္စည်းများ၊ အဝတ်အထည်၊ ကလေး ကစားစရာ ဆိုင်ခန်းများစွာ ခင်းကျင်းရောင်းချသည်။ ရွှေနတ်တောင်စေတီဘုရားပွဲတော်သို့ အနီးတစ်ဝိုက်ရှိ ကျေးရွာများမှ နွားလှည်းများဖြင့် လာရောက်လေ့ရှိရာ ဘုရားပွဲတော်အနီးတွင် စခန်းချထားသည့် လှည်းအစီးရေ (၁၀၀၀)ကျော်လေ့ရှိသည်။​ ရွှေနတ်တောင်စေတီဘုရားပွဲတော်သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် လှည်းများဖြင့် လာရောက်ဆင်နွှဲသည့် ပွဲတော်များ တွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး ပေါင်းတည်၊ သဲကုန်း၊ ပုတီးကုန်း၊ ရွှေတော်မြို့နယ်များအတွင်းရှိ ကျေးရွာများ၊ ကျီးသဲ၊ ညောင်စာရေး အစရှိသည့် ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းနားမှ ကျေးရွာများမှဒေသခံများသည် နွားလှည်းများဖြင့် လာရောက်ကြသည်။
စာပေဗိမာန် စာတမ်းဖတ်ပွဲ(၁၉၉၂)
စာပေဗိမာန် စာတမ်းဖတ်ပွဲ(၁၉၉၂)
ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပုံနှိပ်ရေးနှင့်စာအုပ်ထုတ်ဝေရေး လုပ်ငန်း စာပေ ဗိမာန်သည် စာပေနှီးနှောဖလှယ်ပွဲများနှင့် စာတမ်းဖတ်ပွဲများကို ၁၉၆၅ ခုနှစ်မှစ၍ စတင်ကျင်းပခဲ့သည်။ ဇာတိမာန်စာ ပေစာတမ်းဖတ်ပွဲသည် ၂၃ ကြိမ်မြောက် စာတမ်းဖတ်ပွဲဖြစ်သည်။ အဆိုပါစာတမ်းဖတ်ပွဲကိုရန်ကုန်မြို့၊ မြို့မကျောင်းလမ်း အမျိုးသားဇာတ်ရုံတွင် ၁၉၉၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂ရ ရက်နေ့မှ ၂၉ ရက်နေ့အထိ သုံးရက်ကျင်းပခဲ့သည်။
ဖတ်ကြားသည့်စာတမ်းခေါင်းစဉ်များမှာ ဇာတိမာန်ဝတ္ထုစာတမ်း၊ ဇာတိမာန်ကဗျာစာတမ်း၊ ဇာတိမာန်တေးစာ တမ်း၊ ဇာတိမာန်သမိုင်းစာတမ်း၊ ဇာတိမာန်စာနယ်ဇင်းစာတမ်းနှင့် ဇာတိမာန်ကျမ်းစာတမ်းတို့ဖြစ်ကြသည်။
ဇာတိမာန်ဝတ္ထုစာတမ်းကိုစာတမ်းရှင် ဆင်ဖြူကျွန်းအောင်သိန်း ကဖတ်ကြားသည်။အဆိုပါစာတမ်းတွင်နယ်ချဲ့ ဆန့်ကျင်ခုခံ တွန်းလှန်ရေးကာလ၊လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုကာလ၊ ဖက်ဆစ် ဆန့်ကျင်ရေးကာလနှင့်လွတ်လပ်ရေးခေတ်ကာလတို့တွင်ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့ပြီးဇာတိမာန်ဝတ္ထုများတွင်အကျုံးဝင်သည့်ဝတ္ထု ၂၁ အုပ်အကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ထို့အပြင် ယင်းဝတ္ထုများ ကိုရေးသားကြသောစာရေးဆရာကြီးများ၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိ အကျဉ်းကိုလည်းထည့်သွင်းဖော်ပြထားသည်။
ဇာတိမာန်တေးစာတမ်းကိုစာတမ်းရှင်မုံရွာဝင်းဖေကဖတ်ကြားသည်။ အမျိုးဂုဏ်မြင့်မားခြင်း၊မျိုးချစ်စိတ်ထက် သန်ခြင်း၊ လွတ်လပ်မှု ကိုမြတ်နိုးခြင်း၊ နိုင်ငံနှင့်လူမျိုးကို ချစ်မြတ်နိုးခြင်းစသည်တို့ကိုအကြောင်းပြု၍ ရေးဖွဲ့သီကုံးသော တေးသီချင်းများသည်ဇာတိမာန်တေးများပင်ဖြစ်ကြောင်း။
တေးဂီတအနုပညာရှင်တို့သည် ဂီတလက်နက်ဖြင့် နယ်ချဲ့ကို ထိုးနှက်ခဲ့ကြောင်း၊ တိုင်းရင်းသားပြည်သူတစ်ရပ်လုံး၏ရင်ဝယ် ဇာတိသွေးဇာတိမာန်စိတ်ဓာတ်များရှင်သန်ထက်မြက်လာ အောင် ဂီတဖြင့်လှုံ့ဆော်ခဲ့ကြောင်းထည့်သွင်းဖတ်ကြားသည်။ ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၉၁ခုနှစ်အထိရေးသားသီကုံးထား ခဲ့သည့်ဇာတိမာန် တေးသီချင်းများနှင့်တေးပြုစာဆိုရှင်တို့၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိ အကျဉ်းကိုလည်း စာတမ်းတွင်ထည့်သွင်း ဖော်ပြထားသည်။
ဇာတိမာန်ကဗျာစာတမ်းကိုစာတမ်းရှင်ထီလာစစ်သူကတင်သွင်း ဖတ်ကြားသည်။ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့နှင့်ဖက်ဆစ်များ ကိုတုံ့ပြန် တိုက်ခိုက်ကြသောမြန်မာ့တော်လှန်ရေးသမားများ၊ မြန်မာ မျိုးချစ်စာရေးဆရာ၊ကဗျာဆရာများ၏အခန်းကဏ္ဍ သည် ထင်ရှားစွာပေါ်ထွက်ခဲ့ပုံ၊ ဇာတိမာန်ကဗျာများသည် အမျိုးသားရေးကဗျာများပင်ဖြစ်ပုံစသည့် အကြောင်းအချက်များ စာတမ်းတွင်ပါရှိသည်။ ၁၈၈၅ ခုနှစ်ပါတော်မူဝန်းကျင်ကာလမှ မျက်မှောက်ကာလတိုင်အောင် ကဗျာဆရာကြီး များရေးသား စပ်ဆိုခဲ့ကြသော ဇာတိမာန်ကဗျာများတွင် အကျုံးဝင်သည့် ကဗျာများ၊ ထိုကဗျာများကိုရေးသားစပ်ဆိုခဲ့ကြသော ကဗျာဆရာကြီးများ၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိအကျဉ်းကိုလည်း စာတမ်းတွင် ထည့်သွင်းဖော်ပြထားသည်။
ဇာတိမာန်သမိုင်းစာတမ်းကို စာတမ်းရှင်ဒေါ်ကြန် (မကြန်·မြန်မာစာအဖွဲ့ဝင်)ကဖတ်ကြားသည်။ တစ်မျိုးသားလုံး သူ့ကျွန်ဖြစ်၍ နင်းပြားဘဝရောက်နေသော ဗြိတိသျှကိုလိုနီ ခေတ်၌ ရာဇဝင်သမိုင်းများကိုဇာတိသွေးဇာတိမာန်လှုံ့ဆော်သော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့်ရေးသားလာကြသည်။
လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် နိုင်ငံခြားသားသမိုင်းဆရာများ၏ ဇာတိသွေးဇာတိမာန်ကို ချိုးနှိမ်သောမမှန်မကန်သည့် အဆိုအမိန့်အရေးအသားများကို မြန်မာသမိုင်းပညာရှင်များက ပြန်လည် ချေပရေးသားလာကြသည်။ တိမ်မြုပ်နေသော ဖြစ်ရပ်များကိုသုတေသနပြု၍ ဇာတိမာန်၊ ဇာတိသွေး မအေးစေလိုသောရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် မြန်မာ့သမိုင်းကိုရေးသားခဲ့ ကြသည်။ ထိုစာများသည် ဇာတိမာန်သမိုင်းများပင်ဖြစ်သည် စသည်ဖြင့်စာတမ်းရှင် ကဖတ်ကြားသည်။ ဇာတိမာန်သမိုင်း ရေးသားသူများနှင့်ထိုသမိုင်းများတွင်ရေးသားထားသည့် အကြောင်းအရာများကိုလည်း ကောက်နှုတ်၍စာတမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။
ဇာတိမာန် စာနယ်ဇင်းစာတမ်းကို ချစ်ကြည်ရေး ကြည်ညွှန့်ကဖတ်ကြားသည်။ ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့အုပ်စိုးမှုကာလတွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည့်သတင်းစာများ၊ မဂ္ဂဇင်းဂျာနယ်များ၊ ထိုမဂ္ဂဇင်းဂျာနယ်များတွင် ဇာတိသွေး ဇာတိမာန် တက်ကြွအောင်လှုံ့ဆော်ရေးသားသည့် ဆောင်းပါးများ၊ သတင်းများ၊ ခေါင်းကြီးပိုင်းများ၊ ကဗျာများအကြောင်းကို စာတမ်းတွင်ဖော်ပြထားသည်။ ထိုစာနယ်ဇင်းများတွင် လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြသည့် အယ်ဒီတာ၊ သတင်းထောက်၊ ဆောင်းပါးရှင် စသူတို့၏ အကြောင်းအရာအကျဉ်းကိုလည်း စာတမ်းတွင်ဖော်ပြထားသည်။
ဇာတိမာန်ကျမ်းစာတမ်းကိုဒေါက်တာခင်မောင်ညွှန့်က ဖတ်ကြားသည်။ ပေ၊ ပုရပိုက်၊ ပန်းချီပုံကျမ်းများ၊ မြန်မာ မင်းခမ်း မင်းနားဆိုင်ရာ ကျမ်းများ၊ မြန်မာမင်းများလက်ထက် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာကျမ်းများ၊ မြန်မာစာပေဆိုင်ရာကျမ်းများ၊ သေနင်္ဂဗျုူဟာ စစ်ရေးရာဆိုင်ရာကျမ်းများ၊အရေးတော်ပုံကျမ်းများ၊ စသည်များကိုထည့်သွင်းဖော်ပြ၍ဇာတိမာန်ကျမ်းကို စာတမ်းရှင် ကတင်သွင်းဖတ်ကြား သွားခဲ့သည်။
ဝါးတောချောင်ရွာ၊ ရိုက်
ဝါးတောချောင်ရွာ၊ ရိုက်
ဗဟိုပြင်ရွာသစ်ရွာ၊ တရဂူ
ဗဟိုပြင်ရွာသစ်ရွာ၊ တရဂူ
လက်ဝဲရွာ၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ညောင်ဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထိန်ပင်ကွင်း
ထိန်ပင်ကွင်း
ဝထုံရွာ၊ ဆော့လော်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆော့လော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သရက်တောရွာ၊ ရိုက်
သရက်တောရွာ၊ ရိုက်
ညောင်ကုန်းရွာ၊ ဂန်ချောင်း
ညောင်ကုန်းရွာ၊ ဂန်ချောင်း
ငချိတ်ပေါင်း
ငချိတ်ပေါင်းသည် ကောက်ညှင်းငချိတ်ကို ပေါင်းထား၍ အုန်းသီးဆံ၊ နှမ်းထောင်း၊ ပဲပေါင်းတို့နှင့် တွဲဖက်စားရသော မြန်မာ့ရိုးရာ စားစရာ တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ကောက်ညှင်းငချိတ်ကို ဓနုဒေသတွင် ဒေသအခေါ်အဝေါ် ခွားသာမင်း သို့မဟုတ် ခွားဆန်မဲ ဟုခေါ်သည်။
တမာပင်ရွာ၊ မြစ်သားမြို့နယ်
တမာပင်ရွာ (Tamarpin)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ မြစ်သားမြို့နယ်၊ တမာပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၈၂၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တမာပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၆၇ ဦး၊ မ ၆၁၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၈၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြစ်သားမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထုံးဖိုရွာ၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်
ထုံးဖိုရွာ (Htonehpo)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ ပါမဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၁၀၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပါမဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၄၆၉ ဦး၊ မ ၄၄၀၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၈၇၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရပ်စောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အိမ်စောင့်အစိုးရ
ကိုယ်စားပြုဒီမိုကရေစီနိုင်ငံများတွင် အိမ်စောင့်အစိုးရများသည် ပုံမှန်အားဖြင့် အစိုးရတာဝန်နှင့် လုပ်ငန်းဆောင်တာများမှာ အကန့်အသန့်ဖြင့် ရှိနေပြီး၊ အမှန်တကယ်အုပ်ချုပ်ခြင်းနှင့် ဥပဒေအသစ်ကို ပြဋ္ဌာန်းခြင်းထက် လက်ရှိအနေအထားကို ထိမ်းသိန်းရန်သာ တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။ ၎င်းတို့သည် အမှန်တကယ်အစိုးရနှင့်မတူပဲ ယာယီအစားထိုးရန်သာ ရည်ရွယ်ပြီး၊ အထက်ပါလုပ်ငန်းဆောင်တာများကို လုပ်ဆောင်ရန် တရားဝင်လုပ်ပိုင်ခွင့်(ရွေးကောက်ပွဲထောက်ခံချက်) မရှိပါ။ နေ့စဉ်ပြဿနာများကို ကိုင်တွယ်ရန်နှင့် ဆွေးနွေးရန်အတွက် ဘတ်ဂျက်များပြင်ဆင်ခြင်းစသည်များကိုသာ မျှော်လင့်လုပ်ဆာင်ပြီး၊ အစိုးရပလက်ဖောင်းစနစ်သစ်တစ်ခုကို ဖော်ဆောင်ရန်နှင့် အငြင်းပွားဖွယ်ရာ ဥပဒေကြမ်းများ ပြုစုခြင်း၊ မိတ်ဆက်ခြင်း စသည်များကို မျှော်လင့်လုပ်ဆောင်လေ့မရှိပါ။
အိမ်စောင့်အစိုးရများသည် ပါလီမန်စနစ်၏အစိုးရတစ်ခုဟာ အယုံအကြည်မရှိအဆိုအရ ရှုံးနိမ့်ခြင်း(သို့) အစိုးရတာဝန်ယူထားသူများအဖွဲ့အား ဖျက်သိမ်းခြင်း ပေါ်ပေါက်သောအခါ ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပပြီး အစိုးရအသစ် မဖွဲ့စည်းမချင်း ကြားကာလတစ်ခုအတွင်းထားရှိရန် ဖြစ်သည်။ အိမ်စောင့်အစိုးရကို ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပစစ်ပွားများအပြီး တည်ငြိမ်သော ဒီမိုကရေစီအုပ်ချုပ်မှုစနစ်တစ်ခု ပြန်လည်ဖော်ဆာင်ခြင်း(သို့) တည်ထောင်ခြင်း မရှိနိုင်သေးစဉ် မကြာခဏ ဖွဲ့စည်းလေ့ရှိပြီး၊ ကြားဖြတ်အစိုးရ(ယာယီအစိုးရ)အဖြစ်လည်း မကြာခဏခေါ်ဝေါ်ဖွဲ့စည်းလေ့ရှိသည်။
အိမ်စောင့်များ
အိမ်စောင့်အစိုးရအကြီးအကဲများကို အိမ်စောင့်အကြီးအကဲဟု ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိသည်။ ဥပမာ။ "အိမ်စောင့်ဝန်ကြီးချုပ်"
မြန်မာနိုင်ငံ၏ အိမ်စောင့်များ
အောက်ပါတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအိမ်စောင့်အစိုးရများ၏ နိုင်ငံအကြီးအကဲများ(သို့) အစိုးရအကြီးအကဲများစာရင်း ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အုပ်ချုပ်ရေး ပုံစံများ ကဏ္ဍ:အိမ်စောင့်အစိုးရများ
မဲဝိုင်ရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
မဲဝိုင်ရွာ(Mewaing)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ မဲဝိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၈၆၄ ဖြစ်သည်။ အလကခွဲ(မဲဝိုင်)သည် ၂.၁ ဧကကျယ်သည်။ မဲဝိုင်​ကျေးလက်ကျန်းမာရေးဌာနခွဲတွင် လှဂွန်းပျိုကျေးလက်ကျန်းမာရေးဌာန တည်ရှိသည်။
ရေပူရွာ၊ မော်သိုကြီး
ရေပူရွာ (Yaepu)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ မော်သိုကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၀၄၃၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ