cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဂျော့ချ် ဆိုးရော့စ်
လိုက်လျောညီထွေတုံ့ပြန်မှု၊ ငွေကြေးဈေးကွက်နှင့် စီးပွားရေးသီအိုရီ
ခေတ်သစ်ဘဏ္ဍာရေးဈေးကွက်တွင် လိုက်လျောညီထွေတုံ့ပြန်မှု၏ လက်ရှိဥပမာသည် အိမ်ရာ ဈေးကွက်များ၏ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံငွေများနှင့် အကြွေးဖြစ်သည်။ အစိုးရလက်အောက်ခံမှ ပြဋ္ဌာန်းထားသော စည်းမျဉ်းဥပဒေအောက်ရှိ ငွေချေးသူများသည် ၁၉၉ဝ ခုနှစ်များတွင် အိမ်များဝယ်ယူရန် ပြည်သူအများထံသို့ ငွေထုတ်ချေးခဲ့သည်။ ပိုမိုများပြားသောငွေပမာဏဖြင့် ပြည်သူတို့သည် အိမ်များကိုဝယ်ခဲ့သောကြောင့် အိမ်၏တန်ဖိုးများ မြင့်တက်လာလေသည်။
ငွေချေးသူများက သူတို့၏လက်ကျန်စာရင်းကိုကြည့်ပြီးမှ နောက်ထပ်အချေးအငှားလုပ်ကြသော် လည်း အိမ်ရာများတန်ဖိုးဖြစ်သည့် သူတို့၏ချေးငွေရင်းနှီးမြှုပ်နှံများဖြစ်သည့် နောက်ထပ်ပိုက်ဆံ များသည် အိမ်ရာလုပ်ငန်း၏ တူညီသောတန်ဖိုးများနောက်လိုက်နေသောကြောင့် ထိုးတက်သွား သည်။ သူတို့၏လက်ကျန်စာရင်းကောင်းသောကြောင့် ငွေများထုတ်ချေးခဲ့ကြပြီး ပြည်နယ်အစိုးရ လက်အောက်ခံမှ အာမခံပေးထားခဲ့သဖြင့် ဈေးနှုန်းများလည်း မြင့်တက်သွားခဲ့သည်။ ပြည်သူမူဝါဒကို ထပ်မံကျယ်လောင်စေခဲ့ခြင်း၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်သည်။
အစိုးရဖက်က အိမ်ပိုင်ဆိုင်မှုကို အပေါင်းလက်ခဏာဆောင်သည့် ရလဒ်ကိုဟု သတ်မှတ်ပြီး ပထမဆုံးအိမ်ပို်င်ရှင်နှင့် အခြားဘဏ္ဍာရှေးဌာနခွဲများကို ဦးစားပေးအိမ်ရာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုအခွန်မှ ကင်းလွတ်ခွင့်ရမည့် အိမ်ဝယ်စေရန် လွှမ်းမိုးမှုများကို ချီးမြှင့်ကာ အိမ်အရောင်းအဝယ်လုပ်ငန်း သည် ကောင်းသောအလုပ်ဖြစ်ကြောင်း အဓိပ္ပာယ်ရောက်စေသည်။ ဈေးနှုန်းများသည် လျင်မြန်စွာတက်လာပြီး ငှားရမ်းမှုအဆင့်အတန်းများ ရပ်တန့်နေခဲ့သည်။ လိုက်လျောညီထွေတုံ့ပြန်မှုနှင့် စပ်လျဉ်းသည့် ထင်ရှားသောကိစ်စတစ်ခုမှာ ဈေးကွက်သည် ဘာကြောင့် အချိန်တိုင်းလှည့်လည်နေကာ ပန်းတိုင်ကိုကျော်သွားလိုက် သို့မဟုတ် ပန်းတိုင်ကို မမီနိုင်လိုက်ဖြစ်ကာ ဟန်ချက်ညီညီ တည်ငြိမ်သောအခြေအနေအကြောင်းကို ရှင်းထုတ်နိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။
လွတ်လပ်သောဈေးကွက်စနစ်အတွင်း ဖြစ်ပေါ်နိုင်သောပြဿနာများအပေါ်အမြင်
ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူနှင့် ငွေကြေးစွန့်စားရောင်းဝယ်သူအနေနဲ့ အလုပ်လုပ်နေသောကြောင့် ယခုလက်ရှိ ငွေကြေးရောင်းဝယ်မှုသည် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံအများအပြားတွင် အားကောင်းသောစီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးမှု အဖြစ် မပီပြင်ကြောင်း သူကငြင်းဆိုဖော်ပြထားခဲ့သည်။
ဆိုးရော့စ်က သူဖော်ပြသော ဈေးကွက်အခြေခံမူများ ကျရှုံးရသည်မှာ ကမ္ဘာကြီး၏ပြဿနာ များကြောင့်ဟု အပြစ်တင်လေသည်။ သူ၏ တစ်ကမ္ဘာလုံး၏အမြင်ရှုထောင့်များကို ဆန့်ကျင်ချက်များကြောင့် သူ့ကိုအငြင်းသန်သူဟု ထင်မြင်ကြသည်။ ဗစ်တာ နိုင်ဒါဟော့ဖာက ဆိုးရော့စ်ကို “အားလုံးထဲမှာ ဂျော့ချ်ကတော့ ရောပြွမ်းဈေးကွက်ထဲမှာ တောင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာအစိုးရက ပိုလျှံနေတာတွေကို အမှန်ပြန်ပြင်ပေးဖို့ ယုံကြည်နေလေရဲ့” ဟုပြောခဲ့သည်။
ဆိုးရော့စ်က ဈေးကွက်တွင် ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ပါဝင်ပတ်သက်ရခြင်းနှင့် ပါဝင်ပတ်သက်သူများ လိုက်နာရမည့် စည်းမျဉ်းများပြောင်းလဲရန် လုပ်ဆောင်ရခြင်းတို့၏ ကွာခြားချက်ကို ရေးဆွဲရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ၁၉၈၁ ဇူလိုင်မှ ၂၀၀၃ အောက်တိုဘာအထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သော မလေးရှားဝန်ကြီးချုပ် မဟာသီဟာ ဘင် မိုဟာမက် ၏ အဆိုအရ အရန်ရန်ပုံငွေအဖွဲ့ Quantum ၏အရာရှိချုပ်ဖြစ်သော ဆိုးရော့စ်သည် အရှေ့အာရှဈေးကွက်များတွင် ထိုင်းငွေကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ပြီး အမေရိကန်ဒေါ်လာ အဖြစ်သို့ သတ်မှတ်စာရင်းသွင်းလိုက်သည့် ၁၉၉၇ ခုနှစ်က စီးပွားရေးပျက်စီးမှုများအတွက် အပြည့်အဝတာဝန်ရှိသည်ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
မဟာသီဟာ ၏အဆိုအရ ဆိုးရော့စ် သည် ထိုပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုအပြီး သုံးနှစ်အကြာတွင် အရှေ့အာရှ စတော့ဈေးကွက်နှင့် အိမ်ရာမြေလုပ်ငန်းတို့တွင် ကာလတိုရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုပြုလုပ်ပြီးနောက် ငွေကြေးတန်ဖိုးကျဆင်းမှု၏ ပထမဆုံးလက်ခဏာဖြစ်သော မသင့်တော်သောလျင်မြန်မှုဖြင့် Divested လုပ်ခဲ့သည်။
ဆိုးရော့စ်က မဟာသီဟာ သည် သူ့ကို “ငွေကြေးတန်ဖိုးကို ပိတ်ပစ်ရန် ကတိပေးထားသည့် သူ့အမှားအတွက် အချောင်ခံရသူ” အဖြစ် အသုံးချနေခြင်းဖြစ်ကြောင်း ပြန်လည်ဖြေကြားလိုက် သည်။ ၂၀၀ဝ ခုနှစ်စီးပွားရေးကျဆင်းမှုအပြီး အင်တာဗျူးတစ်ခုတွင် ဆိုးရော့စ်က ၁၉၃ဝ နှစ်များအတွင်း စီးပွားပျက်ကပ်အပြီးမှာ ယခုအခါက အဆိုးဝါးဆုံးဖြစ်ကြောင်း ပြောခဲ့သည်။
ဆိုးရော့စ်က ဘဏ္ဍာရေးပိုင်းဆိုင်ရာများတွင် အစိုးရ၏ ကြားဝင်စေ့စပ်ရေးမလိုပဲ သူ့အလိုလို လမ်းမှန်ရောက်သွားလိမ့်မည်ဟု ယူဆထားသော ဈေးကွက်အခြေခံမူများသည် အတွေးအခေါ်ပိုင်း ဆိုင်ရာကိစ်စရပ်များဖြစ်သည်ဟု ပြောခဲ့သည်။
ဆိုးရော့စ်၏အမြင်တွင်
ဆိုးရော့စ် ၏အမြင်တွင် ဈေးကွက်သည် တစ်ဖက်စောင်းနင်းဖြစ်နေပြီး သူတို့ဖာသာသူတို့ ပြန်လည်တည့်မတ်မှသာ အကျိုးဆက်အနေနဲ့ကောင်းလိမ့်မည်ဟု ပြောခဲ့သည်။ ၂၀၀ဝ ခုနှစ်စီးပွားရေးပျက်ကပ်အပြီးတွင် သူသည် စီးပွားရေးအတွေးအခေါ်သစ်များ အဖွဲ့အစည်းကို ၂၀၀၉ အောက်တိုဘာတွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ထိုအဖွဲ့အစည်းသည် နိုင်ငံတကာရှိ စီးပွားရေး၊လုပ်ငန်းရေးရာနှင့် ဘဏ္ဍာရေးပါရဂူများဖြင့် ဖွဲ့စည်း ထားပြီး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာစီးပွားရေးနှင့် ငွေကြေးစနစ်အတွက် နည်းလမ်းသစ်များကို စမ်းသပ် အသုံးပြု၍ ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းရန် အခွင့်အာဏာရရှိထားသောအဖွဲ့ဖြစ်သည်။
ဂျူးမုန်းတီးရေးအပေါ်အမြင်
၂၀၀၃ နိုဝင်ဘာ ၅ ရက်တွင် နယူးရော့ခ်မြို့ရှိ ဂျူးလူမျိုးဖိုရမ်တွင် အစ်စရေးနှင့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတို့၏ပေါ်လစီဖြစ်သည့် ဂျူးလူမျိုးဆန့်ကျင်ရေးများ ပြန်လည်နိုးကြားလာသည့် အတွက် ဆိုးရော့စ်သည် သူကဲ့သို့အောင်မြင်သော ဂျူးလူမျိုးများဖြစ်ရန် ပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့သည်။ ဥရောပတွင်လည်း ဂျူးလူမျိုးဆန့်ကျင်ရေးများ ပြန်လည်နိုးကြားလာသည်။ ဘုရှ်စီမံအုပ်ချုပ်မှုဝါဒနှင့် ရှယ်ရွန်စီမံအုပ်ချုပ်မှုဝါဒတို့ ပါဝင်သည်။
“ဂျူးဆန့်ကျင်ရေးဟူ၍ ရေရေရာရာမဟုတ်သော်လည်း လူမျိုးခွဲခြားရေးလို့တော့ သိသာထင်ရှားတာ ပဲ။ အဲဒိမူဝါဒတွေအတွက်တော့ ကျုပ်ကအပြစ်ရှာစရာတစ်ခုပဲ။ ဦးတည်ချက်ကိုပြောင်းလိုက်မယ် ဆိုရင်တော့ ဂျူးမုန်းတီးရေးလည်း လျော့နည်းသွားမှာပဲ။ ကျုပ်တော့ ဘယ်လိုထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်ရမယ်ဆိုတာကို မသိဘူး။ ဂျူးတွေက ကမ္ဘာကြီးကို အုပ်စိုးတယ်ဆိုတဲ့ ဂျူးမုန်းတီးရေးအကြောင်းရင်းအသစ်ကြီးကြောင့် ကျုပ်လည်း ကိုယ့်ကိုယ်ကိုအတွက် ပူပန်နေရတယ်။
ကျုပ်ရဲ့အပြုအမူတွေအတွက် မရည်ရွယ်ပဲ ဆက်စပ်သွားတဲ့အနေနဲ့ ကျုပ်တော့ အဲ့ပုံရိပ်လွှာကိုပဲ ဆက်ထိန်းထားလိုက်တယ်။”
အစ္စရေးတွေရဲ့ရန်သူတွေက ဒဏ္ဍာရီအကြောင်းတွေလျှောက်ဖြန့်တာကိုလည်း ဘာမှမပြောလို သလို လူမျိုးဆန့်ကျင်ရေးအတွက်လည်း ဂျူးတွေကိုအပြစ်မတင်ပါဘူး။ ဂျူးလူမျိုးဆန့်ကျင်ရေးဆိုတာ အစ်စရေးမွေးဖွားခြင်းကို ကြိုတင်ရက်ချိန်းပေးသလိုပါပဲ။ အစ္စရေးပေါ်လစီတွေရော အဲဒိပေါ်လစီကိုဝေဖန်မှုတွေရော ဂျူးဆန့်ကျင်ရေးအတွက် တာဝန်ယူ စရာမလိုပါဘူး။ တစ်ချိန်တည်းမှာပဲ ကျုပ်ကတော့ အစ္စရေးတွေဟာ အစ်စရေးပေါ်လစီအလွှမ်းမိုးပဲခံရမယ်လို့ ယုံကြည်တယ်၊ နောက်ပြီး ဂျူးအဖွဲ့အစည်းဟာလည်း ဦးတည်ချက်မတူတဲ့အမြင်တွေရှိတဲ့ အစ်စရေး အောင်မြင်မှုတွေနဲ့ပဲ လွှမ်းခြုံခံရပါလိမ့်မယ်။
တရုတ်တွေအပေါ်အမြင်
ဆိုးရော့စ်သည် တရုတ်ပြည်၏ စီးပွားရေးနှင့်နိုင်ငံရေးစွမ်းအားများ မြင့်တက်လာခြင်းတို့နှင့် ပတ်သက်သည်များကို ဖော်ပြခဲ့သည်။
"တရုတ်နိုင်ငံသည် သူတို့ကိုယ်ကျိုးအတွက်သာ ဆောင်ရွက်ရင်းဖြင့် လျင်မြန်စွာ တိုးတက်လာခဲ့ပြီး လက်ရှိတွင် သူတို့သည် တစ်ကမ္ဘာလုံး၏အမှာနှင့် အခြားသူများ၏စိတ်ဝင်စားမှုကိုလည်း တာဝန်ယူရန် လက်ခံရရှိခဲ့သည်။"
သူက “ဒီနေ့တရုတ်တွေက စီးပွားရေးမှာ တောင့်တင်းခိုင်မာဖြတ်လတ်ရုံတင်မကဘူး၊ အစိုးရ ဖွဲ့စည်းပုံကလည်း အမေရိကန်ထက်သာပါတယ်”ဟု ပြောခဲ့သည်။
ကြွယ်ဝချမ်းသာမှု
၂၀၁ဝ တွင် ဆိုးရော့စ်သည် အသားတင်ခန့်မှန်းခြေတန်ဖိုး အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၄.၂ သန်း ကြောင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ၃၅ ယောက်မြောက် အချမ်းသာဆုံးလူဖြစ်လာပြီး အာဖရိကတွင်၂၄ ယောက်မြောက် အချမ်းသာဆုံးလူဖြစ်ကြောင်း Forbes မဂ္ဂဇင်းက စာရင်းသွင်းလိုက်သည်။
ဆိုးရော့စ်သည် ၁၉၇၉ ခုနှစ်ကတည်းက ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းအမျိုးမျိုးအတွက် ဒေါ်လာ ရ သန်းကို လှူခဲ့သည်။
ဟန်ဂေရီနိုင်ငံရေးနှင့် ပတ်သက်သမျှ
၁၉၈ဝ ခုနှစ်များတွင် (၁၉၉၄ မှ ၂၀၀ဝ ထိ) Fidesz ၏ဥက်ကဌဖြစ်သူ Viktor Orban၊ (၁၉၉၈ မှ ၂၀၀၂၊ ၂၀၁ဝ မှနောက်ပိုင်းထိ) ဝန်ကြီးချုပ်၊ (၂၀၀ဝ ခုနှစ်) Fidesz ၏ဥက်ကဌ Laszlo Kover၊ (၁၉၉၈ မှ ၂၀၀၂ ထိ) လျှို့ဝှက်စစ်ဆင်ရေးဝန်ကြီးချုပ်နှင့် (၂၀၁ဝ ခုနှစ်) ဟန်ဂေရီ အမျိုးသား စုရုံးမှုအဖွဲ့၏ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူတို့ သည် ဆိုးရော့စ်စကောလားရှစ် ရရှိခဲ့သူများဖြစ်ကြသည်။
ထပ်လောင်းပြောရလျှင် ယခု ဖွဲ့စည်းပုံလွှတ်တော်တွင် အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်နေသော အော်ဘန်ဝန်ကြီး အဖွဲ့၏ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ် Istvan Stumpf သည် ၁၉၉၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၂ ခုနှစ်အတွင်း ဆိုးရော့စ် ဖောင်ဒေးရှင်းဘုတ်အဖွဲ့၏အယုံကြည်ခံအဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးဖြစ်ခဲ့ဖူးသည်။
မြန်မာ့အရေးနှင့် ပတ်သက်သမျှ
ဂျော့ချ် ဆိုးရော့စ်သည် ၁၉၉၄ ခုနှစ် ကတည်းကစပြီး အခုထက်ထိ မြန်မာ့အရေးအတွက် နှစ်စဉ် အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၂သန်း ကို လှူဒါန်းပေးနေသော သူဌေးကြီးတစ်ဦးဖြစ်သည်။ ၂၀၁၁ စက်တင်ဘာလ ထုတ် Forbes မှာ ရေးသားချက်အရ ဂျော့ချ် ဆိုးရော့စ်သည် အမေရိက၏အချမ်းသာဆုံး ပုဂ္ဂိုလ် ၁၀ဦးထဲမှာ တစ်ဦးအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး၊ ကမ္ဘာ့အချမ်းသာဆုံးစာရင်းထဲတွင် သူသည် နံပါတ် ၄၆ မှာ လိုက်ပါသည်။ ၁၉၇၉ ခုနှစ်ကတည်းက ကမ္ဘာ အရပ်ရပ်မှာ သူလှူဒါန်းခဲ့သော ငွေတွေဟာ ဒေါ်လာပေါင်း ၈ ဘီလီယံ ကျော်နေပြီ မို့သူ့ကို အလှူအတန်းရက်ရောသူတစ်ဦး အဖြစ် လူသိများကြသည်။
မြန်မာပြည်ကို ကူညီဖို့ ဂျော့ချ် ဆိုးရော့စ်ကို စတင်ဆွဲဆောင်ခဲ့သည် အရာကတော့ ၁၉၈၇-၈၈ အရေးအခင်းက အဖြစ်အပျက်တွေပါပဲ။ ၈၈ အရေးအခင်းအတွင်း လမ်းမပေါ်ထွက်ပြီး ဆန္ဒပြကြတဲ့ မြန်မာပြည်သူပြည်သားတွေ ကို စစ်အစိုးရ က ရက်ရက်စက်စက် ပစ်ခတ်နှိမ်နှင်းခဲ့တဲ့ သတင်းတွေကို ကမ္ဘာတစ်ဘက်ခြမ်းကနေ ကြားသိလိုက်ရတဲ့ အချိန်မှာ မြန်မာ့ဒီမိုကရေစီအရေးအတွက် ပါဝင်ကူညီဖို့ကို သူဆုံးဖြတ်ချက်ချခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီနောက် ကူညီဖို့ အခွင့်အလှမ်းတွေကို ရှာဖွေတဲ့အခါ မြန်မာပြည်အတွင်းမှာ တရားဝင်ရုံးခန်းဖွင့်ပြီး ကူညီဖို့ မဖြစ်နိုင်တဲ့အတွက် သူဟာ မထင်မရှားအလှူရှင်တစ်ဦးအနေနဲ့ပဲ နောက်ကွယ်ကနေ ကူညီခဲ့ပါတယ်။ ၁၉၉၄ ခုနှစ်မှာ Burma Project ကို စတင်တည်ထောင်လိုက်ပြီး၊ အလှူငွေရဲ့ ၃၀% ကို မြန်မာကျောင်းသားတွေ ကို ပညာသင်ဆုပေးတဲ့ အစီအစဉ်အတွက် အသုံးပြုစေခဲ့ပြီး၊ ကျန်တဲ့ အလှူငွေတွေကို တော့ မြန်မာ့အရေးဆောင်ရွက်လှုပ်ရှားနေတဲ့ အဖွဲ့အစည်းပေါင်း ၁၀၀ ကျော်ခန့် ကို ခွဲဝေလှူဒါန်းခဲ့ပါတယ်။
Burma Project ရဲ ့ဌာနချုပ် Open Society Institute (OSI) ရဲ့ ရုံးခန်းကို နယူးရောက်မြို့လယ် 5th Avenue မှာ ဖွင့်လှစ်ထားရှိပါတယ်။ OSI မှာ တာဝန်ထမ်းဆောင်နေတဲ့ ဒေါ်မော်ရင်းအောင်သွင်ရဲ့ မီဒီယာတွေကို ပြောကြားချက်အရ ပညာသင် ဆုပေးရာမှာ မြန်မာ့ဒီမိုကရေစီအရေးအတွက် ပြန်လည်ဆောင်ရွက်ဖို့ အလားအလာရှိတဲ့ မြန်မာများကို ဦးစားပေး ရွေးချယ်ကြောင်း သိရပါတယ်။ မြန်မာ့အရေးကို ကူညီထောက်ပံ့တဲ့နေရာ မှာ အစားအစာတွေ လှူဒါန်းဖို့ထက် ပညာရေးပိုင်းကို လှူဒါန်းဖို့ပိုပြီး အားသန်တဲ့ ဂျော့ဆိုးရော့စ်(စ) ဟာ သူ့အလှူငွေတွေကို ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်က ဒုက္ခသည် စခန်းတွေ အတွင်းမှာ အင်္ဂလိပ်စာသင်ကြားရေး၊ ကွန်ပျူတာနဲ့ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများအကြောင်း သင်ကြားရေး စတဲ့လုပ်ငန်းတွေ အတွက်ကို ပိုပြီး အသုံးပြုစေခဲ့ပါတယ်။ ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်မှာ နေထိုင်ပြီး မြန်မာ့အရေးလှုပ်ရှားနေသူ (အမေရိကန် သမ္မတ ဂျော့ဘုရှ်နဲ့ တွေ့ဆုံပြီး မြန်မာ့အရေးအတွက် ဆွေးနွေးခဲ့တဲ့ ရှမ်းတိုင်းရင်းသူ) နန်းချန်တောင်းဟာ ဂျော့ဆိုးရော့စ်(စ) ရဲ့ အလှူငွေကို လက်ခံရယူထားတဲ့ Alternate Asean Network Burma အဖွဲ့ရဲ့သင်တန်းသူတစ်ဦး ဖြစ်ကြောင်းသိရပါတယ်။
ဂျော့ဆိုးရော့စ်(စ) ရဲ့ အလှူငွေကို လက်ခံရရှိတဲ့ အဖွဲ့အစည်းတွေထဲမှာ မြန်မာပြည်အကြောင်းနှစ်စဉ်အစီရင်ခံစာတွေ ရေးသားထုတ်ဝေနေတဲ့ Alternate Asean Network Burma အဖွဲ, NCGUB ခေါ် ပြည်ပရောက် ညွန့်ပေါင်းအစိုးရအဖွဲ ၊ Computer Network Training Program စသည်တို့နဲ့ အခြားသော အဖွဲ့ အစည်းတွေ ပါဝင်ကြပါတယ်။ ဝါရှင်တန်ဒီစီမှာ အခြေဆိုက်တဲ့ ပြည်ပရောက်ညွန့်ပေါင်းအစိုးရအဖွဲ့ရဲ့ မြန်မာ့ဒီမိုကရေစီ အရေးဆောင်ရွက်လှုပ်ရှားဖို့ ဂျော့ဆိုးရော့စ်(စ) က နှစ်စဉ် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၈သောင်းခွဲ လှူဒါန်းခဲ့ပါတယ်။
ဂျော့ဆိုးရော့စ်(စ) ကို စီးပွားရေးနဲ့ပတ်သက်ပြီး အင်မတန်တော်တဲ့ ပညာရှင်တစ်ဦး၊ အလှူဒါန်းရက်ရောသူ တစ်ဦး အနေနဲ့ လူကြိုက်များပေမယ့်၊ ထိုင်းအစိုးရ နဲ့ မလေးရှားအစိုးရတွေကတော့ ၁၉၉၇ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ အတွင်းက သူတို့ရဲ့ ငွေတန်ဖိုးတွေ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဈေးကွက်မှာ ထိုးကျသွားခဲ့တာဟာ ဂျော့ဆိုးရော့စ်(စ)ရဲ့ hedge Fund ကြောင့်လို့ သတ်မှတ်ပြီး သူ့ကို မနှစ်သက်ကြပါဘူး။
အခုရက်ပိုင်း မြန်မာ့အင်တာနက်သတင်းတွေမှာတော့ ဂျော့ဆိုးရော့စ် (စ) ဟာ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းအကြောင်းရိုက်ကူးမယ့် ရုပ်ရှင်ကားကို တစ်ဦးတည်း အကုန်ကျခံပြီး ကူညီသွားမယ်လို့ ရေးသားနေကြပါတယ်။ ဂျော့ဆိုးရော့စ်(စ) ဘက်ကတော့ တရားဝင် သတင်းထုတ်ပြန်တာတွေ မလုပ်သေးပါဘူး။
တောင်မဲသင်းရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
တောင်မဲသင်းရွာ (Tawngmethin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ လုံးပျဉ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၃၈၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လုံးပျဉ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၉၉၈ ဦး၊ မ ၆၁၂၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၁၂၆ ဦးနေထိုင်သည်။ ဒေသအခေါ်မှာ ကောက်မဲသင်း ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆတ်ချောင်းဖျားရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
ဆတ်ချောင်းဖျားရွာ(Satchaunghpyar)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ငတိန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၃၈၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ငတိန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၄ ဦး၊ မ ၂၃၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၅၇ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝိုင်းလုံရွာ၊ မြစ်ကြီးနားမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြစ်ကြီးနားမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အုန်းကြောရွာ၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်
အုန်းကြောရွာ (Ohnkyaw)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုးမိတ်ခရိုင်၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်၊ ရွှေဇာလီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၀၆၇၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွှေဇာလီကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၉၈၅ ဦး၊ မ ၂၆၆၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၆၄၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမိတ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထယ်ဂျွံမူယောလ်မင်း
ထယ်ဂျွံမူယောလ်မင်း(태종무열왕; 太宗武烈王)(၆၀၄ ~ ၆၆၁)၊ (မွေးအမည်: ဂင်ချုန်းချူ; 김춘추) ကိုရီးယားသုံးပြည်ထောင်ထဲမှ ပြည်ထောင်တစ်ခု ဖြစ်သည့် ရှီလာ၏ ၂၉ယောက်မြောက် ဘုရင်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ကိုရီးယား သုံးပြည်ထောင်ပေါင်းစည်းရေးကို ဦးဆောင်သူအဖြစ် ချီးကျူးခြင်း ခံရသည်။
ကျောက်ဖျာရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
ကျောက်ဖျာရွာ(Kyaukhpyar)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ကျောက်ဖျာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၂၈၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောက်ဖျာကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၄၈ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၈၀ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကောသလမင်း အိပ်မက် (၁၆)ချက်
ကောသလမင်း အိပ်မက်(၁၆)ချက် သည်ကား မြတ်စွာဘုရား သက်တော်ထင်ရှား ရှိစဉ်က ကောသလမင်းကြီး မြင်မက်သော အိပ်မက်ဖြစ်သည်။ ထို အိပ်မက်ကို မိဖုရားကြီးအား ပြောပြရာ မိဖုရားကြီး တိုက်တွန်းချက်အရ ကောသလမင်းသည် မြတ်စွာဘုရားထံသို့ အိပ်မက်အကြောင်း သွားရောက်လျှောက်ထားလေသည်။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် အနာဂတံဉာဏ်တော်ဖြင့် ဆင်ခြင်၍ နောင်အနာဂတ်ခေတ်တွင် ဖြစ်ပျက်မည့် အကျိုးအပြစ်တို့ကို အစဉ်အတိုင်း ဟောကြား နှစ်သိမ့်တော်မူခဲ့သည်။
ပထမ အိပ်မက်
ကောသလမင်း အိပ်မက်(၁)]] (၁) အရပ်လေးမျက်နှာမှ လေးကောင်သော နွားလား ဥသဘတို့သည် လာလတ်၍ မင်းရင်ပြင်၌ ဝှေ့မည်ဟု တွန်မြည် ကြုံးဝါးလျက် မဝှေ့ပဲသာလျှင် ဖဲလေကုန်သည်ဟု မြင်မက်ပါသည်။'''
နောင်အခါ တရားမစောင့်သော မင်းတို့ လက်ထက်၌ အရပ်လေးမျက်နှာမှ မိုးတို့သည် ရွာအံသကဲ့သို့ ထစ်ကြိုးလျက် မရွာပဲသာလျှင် ပျောက်ပျက် ကုန်လတ္တံ့။ ထိုအခါ ကောက်ပဲသီးနှံတို့ ပျက်ဆီး၍ လူတို့၌ အစာရေစာ ရှားပါး ငတ်မွတ်ခြင်း ဖြစ်လတ္တံ့။
ဒုတိယ အိပ်မက်
နောင်အခါ ဆုတ်ယုတ်သောကာလ လူတို့ သက်တမ်းတိုသော ကာလ၌ ယောက်ျား မိန်းမတို့သည် ထက်သန် ပြင်းသော ရာဂ ရှိကုန်သည် ဖြစ်၍ ငယ်ရွယ်စဉ် အခါ၌ပင် အိမ်ထောင်ပြုခြင်း၊ သားမွေးခြင်း တို့ကို ပြုကုန်လတ္တံ့။
တတိယ အိပ်မက်
နောင်အခါ ကြီးသောသူတို့အား အရိုအသေပြုခြင်း ပျောက်ကွယ်သော ကာလ၌ အမိအဖ၊ ယောက္ခမ စသူတို့သည် ကိုးကွယ်ရာ မရှိကုန်သည် ဖြစ်သဖြင့် မိမိတို့၏ သားသမီး သားမက် ချွေးမ စသူတို့ထံ၌ ကပ်ရပ်၍ ငြိုငြင် ညှိုးငယ်စွာ အသက်မွေးရကုန်လတ္တံ့။
စတုတ္ထ အိပ်မက်
နောင် တရားမစောင့်သော မင်းတို့ လက်ထက်၌ အသက်ကြီး ဝါကြီး ပညာရှိကုန်သော သူတို့အား အမတ်၊ တရားသူကြီး စသော ရာထူးစည်းစိမ်တို့၌ မခန့်ထားမူ၍ အသက်၊ ဝါ၊ ပညာ ငယ်ကုန်သော လူငယ်တို့အားသာ ခန့်ထားကြလတ္တံ့။ ထိုအခါ အခွင့်အရေးမသိ၊ မတော် မမှန်ဖြစ်၍ အမှု မပြီး၊ အကျိုးမပြီး ရှိသောအခါ လူငယ်တို့သည် မိမိတို့၏ ရာထူး စည်းစိမ်ကို စွန့်ကြလတ္တံ့။ လူကြီးတို့သည်လည်း ငါတို့မှာ ပြင်ပကသာ ဖြစ်၏ဟု လျစ်လျှူပြု၍ နေကြလကုန်လတ္တံ့။ သို့ဖြစ်၍ တရားမစောင့် အမှုမပြီးကြသည်နှင့် မင်းနှင့်တကွ တိုင်းပြည်ပါ ဆုတ်ယုတ် ပျက်ဆီးကြလတ္တံ့။
ပဉ္စမ အိပ်မက်
နောင် တရားမစောင့်သော မင်းတို့လက်ထက်၌ တရားမစောင့်သော တရားသူကြီးတို့သည် နှစ်ဖက်သော အမှုသည်တို့မှ ပေးသော တံစိုးလက်ဆောင်တို့ကို စား၍ အမှုတို့ကို မမှန်မကန် ဆုံးဖြတ်ကြကုန်လတ္တံ့။
ဆဋ္ဌမ အိပ်မက်
နောင် တရားမစောင့်သော မင်းတို့ လက်ထက်၌ အမျိုးမြတ်သော သူတို့သည် အချီးအမြှောက် မခံရ၊ ဆင်းရဲကြ၍ အမျိုးယုတ်သော သူတို့ အစိုးတရ ကြွယ်ဝ ချမ်းသာကြလတ္တံ့။ ထိုအခါ အမျိုးမြတ်တို့ အသက် မွေးခြင်းငှာ မတတ်နိုင်ကုန်သည် ဖြစ်၍ မိမိတို့ သမီးတို့ကို အမျိုးယုတ်တို့အား ပေး၍ အသက်မွေး ကြကုန်လတ္တံ့။
သတ္တမ အိပ်မက်
နောင်အခါ မိန်းမတို့သည် အစားအသောက်၊ အဝတ်၊ အနေအထိုင် စသည်တို့၌ လော်လည်ခြင်း ရှိ၍ မိမိတို့ လင်ယောက်ျားသည် ဆင်းရဲငြိုငြင်စွာ ရှာဖွေ စုဆောင်းအပ်သော ဥစ္စာ ပစ္စည်းတို့ကို အဝတ်အစား၊ အစားအသောက် တို့၌ လည်းကောင်း၊ သောက်စား ကစားခြင်းတို့၌ လည်းကောင်း၊ အပျော်အပါးတို့၌ လည်းကောင်း၊ သဘောက် လင်ငယ်ထားခြင်း တို့၌ လည်းကောင်း အရမ်းမဲ့လျှင် ဖြုန်းတီးလေလတ္တံ့။ ခွေးမသည် မသိစဉ် စားသကဲ့သို့ အိမ်သူ မိန်းမတို့သည် ဤသို့ တိတ်တဆိတ် ဖြုန်းတီး ခိုးစားကြလတ္တံ့။
အဋ္ဌမ အိပ်မက်
နောင်အခါ မကောင်းသော မင်းတို့ လက်ထက်၌ မင်းနှင့်တကွ လူတို့ တရားပျက်ကွက်၊ ဩဇာညံ့ဖျင်း၊ ဆင်းရဲခြင်းသို့ ရောက်ကြကုန်လတ္တံ့။ ထိုအခါ မင်းအစိုးရတို့သည် ဆင်းရဲသားတို့အား မင်း၏ အကျိုးစီးပွား အတွက်ကိုသာ လုပ်ကိုင်စေအံ့။ ဆောင်ရွက် စေအံ့။ ထမ်းရွက်စေအံ့။ သို့ဖြစ်ရကား မင်းတို့၌သာ ပြည့်စုံ အကျိုးခံစားကြရ၍ ဆင်းရဲသားတို့မှာ ရေမရှိသော အိုးတို့ပမာ တစုံတရာ မရှိ ငတ်မွတ် ခေါင်းပါးခြင်းသို့ ရောက်ကုန်လတ္တံ့။
နဝမ အိပ်မက်
နောင်အခါ တရားမစောင့်သော မင်းတို့သည် မတရား အုပ်စိုးခြင်း၊ တံစိုးစားခြင်း၊ လော်လည်ခြင်း၊ သနားညှာတာ ကရုဏာ မဲ့ခြင်း၊ ကြမ်းကြုတ် ရက်စက်ခြင်းတို့ ရှိလျှက် လူတို့အပေါ်၌ အထူးထူး အပြားပြားသော အချင်းအရာဖြင့် အခွန်အတုတ်တို့ကို ခွဲခန့် ကောက်ယူလတ္တံ့။ ထိုအခါ လူတို့မှာ တစ်စုံတစ်ရာ မပေးဆောင်နိုင် ပင်ပန်းဆင်းရဲလျက် မြို့ကြီးရပ်ကြီးတို့၌ မနေနိုင်ပဲ ရပ်စွန် ပြည်နားသို့ သွားရောက်နေကြရသည် ဖြစ်လတ္တံ့။ ကန်အလယ်တွင်နောက်၍ ကန်ဘေးတွင် ကြည်သကဲ့သို့ မြို့လယ်ရွာလယ်၌ တိတ်ဆိတ်၍ ရပ်စွန်ပြည်နား၌ လူစည်ကားလတ္တံ့။
ဒသမ အိပ်မက်
*(၁၀) တစ်လုံးတည်းသော အိုးဖြင့် တချိန်တည်းချက်သော ထမင်းသည် အချို့ပျော့၏၊ အချို့ မနပ်၊ အချို့နပ်၏။ ဤသို့ မြင်မက်ပါသည်။
နောင် တရား မစောင့်သော မင်းတို့ လက်ထက်၌ မိုးကွက်ကြား ရွာလတ္တံ့။ ထိုအခါ အချို့နေရာ၌ မိုးရွာလွန်း၍ ကောက်ပဲသီးနှံ ပျက်အံ။ အချို့နေရာ၌ မရွာ၍ ပျက်အံ။ အချို့နေရာ တွင်ကား မိုးမှန်၍ ကောင်းအံ။ ဤသို့လျှင် ထမင်းအိုးတွင် မြင်သော ထမင်းကဲ့သို့ ကောက်ပဲသီးနှံ သုံးထွေပြားလတ္တံ့။
ဧကဒသမ အိပ်မက်
နောင်အခါ ငါဘုရား၏ သာသနာတော် ဆုတ်ယုတ်သော ကာလတွင် လော်လည်၍ လာဘ်လာဘကို မက်မော ကုန်သော ရဟန်းအလဇ္ဇီ လူအလဇ္ဇီတို့သည် ဆွမ်း၊ ဆေး၊ ကျောင်း၊ သင်္ကန်း ဥစ္စာပစ္စည်း စသည် တို့ကို အလိုရှိကုန်သည် ဖြစ်၍ လမ်းခရီးဆုံ၊ အိမ်ဝ၊ အိမ်ကြို အိမ်ကြားတို့၌ ငါဘုရား၏ တရားတော်ကို ဟောကြားလတ္တံ့။ နိဗ္ဗာန် အလို့ငှာ ဟောတော် မူအပ်သော အလွန် မွန်မြတ်သော တရားတော်ကို တပဲ၊ တမူး၊ တကျပ် စသည်တို့ အကျိုးငှာ ရောင်းစား ဟောပြော ကြသည် ဖြစ်၍ တသိန်းထိုက်သော စန္ဒာကူးနှစ်ကို ယက်တက်ပုပ်ရည်ဖြင့် ရောင်းစား သကဲ့သို့ ဖြစ်ကုန်လတ္တံ့။
ဒွါဒသ အိပ်မက်
နောင်အခါ တရား မစောင့်သော မင်းတို့ လက်ထက်၌ အမျိုးယုတ်သော သူတို့ကိုသာ ရာထူး စည်းစိမ် ပေးသည် ဖြစ်၍ အမျိုးယုတ်တို့ တန်ခိုး အာဏာ ကြီးမား ထင်ပေါ် အရာရာတွင် တွင်ကျယ်လျက် ၎င်းတို့ စကားသာလျှင် ဘူးတောင်း နစ်သကဲသို့ နစ်၍ တည်ကုန်လတ္တံ့။
တေရသမ အိပ်မက်
နောင်အခါ တရား မစောင့်သော မင်းတို့ လက်ထက်၌ တော်မှန် လိမ္မာ ပညာရှိသော သူတို့၏ စကားသည် မည်သည့် အရာ၌ မဆို လေးသော ကျောက်ဖျာ ရေတွင် ပေါ်သကဲ့သို့ နစ်တည် ခြင်းမရှိ၊ မခိုင်မမြဲ ရှိကြကုန် လတ္တံ့။
စုဒ္ဒသမ အိပ်မက်
နောင်အခါ လူတို့သည် ပြင်းသော ရာဂ ရှိကုန်သည် ဖြစ်၍ ကိလေသာ အလိုသို့ လိုက်လျက် ငယ်ရွယ်ကုန်သော မယားတို့၏ အလိုသို့ လုံးဝ လိုက်ကြကုန် လတ္တံ့။ အလုပ်အကိုင်မှု၊ ဥစ္စာ ပစ္စည်းမှု၊ ကျေးကျွန်မှု၊ စီမံခန့်ခွဲမှု စသော အရပ်ရပ်တို့၌ လင်ပေါ်တွင် လွှမ်းမိုး အုပ်စိုးခြင်းကို ပြုကြမည် ဖြစ်ရကား ဖားငယ်မသည် အဆိပ်လျင်သော မြွေကို စားမျိုသကဲ့သို့ ဖြစ်ကုန်လတ္တံ့။
ပန္နရသမ အိပ်မက်
နောင်အခါ အားနည်းသော မင်းတို့ လက်ထက်၌ ထိုမင်းတို့သည် ဆင်စီး မြင်းစီး စသော အတတ်တို့၌ မလိမ္မာ၍ စစ်ထိုးခြင်း၌ မရဲရင့်ဘဲ ဖြစ်ကြကုန်လတ္တံ့။ ထိုအခါ တိုင်းပြည် နိုင်ငံ ဆုံးရှုံးမည်ကို စိုး၍ တူသော ဇာတ်ရှိသော သူကောင်းသား တို့အား အစိုးရခြင်းကို မပေးမူ၍ မိမိတို့ထံ၌ ခစား ကြကုန်သော အမျိုး ယုတ်သော ကျေးကျွန်တို့အားသာ ပေးကုန်လတ္တံ့။ သို့ဖြစ်၍ အမျိုးကောင်းသားတို့ ကိုးကွယ်ရာ မရှိပဲ အစိုးရခြင်း၌ တည်ကုန်သော အမျိုးယုတ်တို့ထံ၌ ခစားကြကုန် လတ္တံ့။
သောဠသမ အိပ်မက်
နောင်အခါ တရား မစောင့်သော မင်းတို့ လက်ထက်၌ အမျိုးယုတ်သော သူတို့ အစိုးရ ကုန်သည် ဖြစ်၍ အမျိုးမြတ်သူတို့ မထင်ရှား ဖြစ်လတ္တံ့။ အမျိုးယုတ် သူတို့မှာ မင်းကျွမ်းဝင်သည် ဖြစ်၍ တရားရုံးတို့၌ ဩဇာအာဏာ လွှမ်းမိုးလျက် အမျိုးမြတ်သူတို့၏ ဘိုးဘပိုင် လယ်မြေ ဥစ္စာ အရပ်ရပ်တို့ကို ငါတို့ လယ်မြေဥစ္စာ ဖြစ်သည်ဟု သိမ်းယူကြ၍ တရားတဘောင် ဖြစ်လျှင် တန်ခိုးမဲ့သူတို့အား ဖိနှိပ်ပုတ်ခတ် ခြိမ်းခြောက် နှင်ထုတ်လျက် အနိုင်ကျင့် ကြကုန်လတ္တံ့။ ထိုအခါ အမျိုးမြတ်သူတို့ ကြောက်လန့် စက်ဆုတ်ကုန်သည် ဖြစ်၍ လယ်ယာ ဥစ္စာတို့ကို ပေးအပ်ကုန်လျက် အိမ်သို့ပြန်၍ အိပ်နေကြကုန်အံ။ ထိုမှ တပါးလည်း အကျင့်သီလရှိသော ရဟန်းတို့သည် အကျင့်သီလမဲ့သော ရဟန်းတို့က ချုပ်ချယ် ဖိနှိပ်ကြလေသဖြင့် တောသို့ ပြေးဝင် ပုန်းအောင်း ကြကုန်လတ္တံ့။ ဤသို့လျှင် အမျိုးကောင်း၊ သူတော်ကောင်း တို့လည်း လွတ်ရာ ကျွတ်ရာ တောတောတောင်တောင် တို့ကို ပြေးပုန်း ကြကုန်လတ္တံ့။
ကျောက်ခမောက်ရွာ
ကျောက်ခမောက်ရွာ
ဘွက်ကြီး
ဘွက်ကြီး
မုန်ကန်ရွာ၊ ရေနံချောင်းမြို့နယ်
မုန်ကန်ရွာ (Monkan)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ရေနံချောင်းမြို့နယ်၊ ကုက္ကိုခွကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၄၉၉၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကုက္ကိုခွကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၄၀ ဦး၊ မ ၁၉၉၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၃၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ဘော့ဆွာနာနိုင်ငံ
ဘော့ဆွာနာသမ္မတနိုင်ငံသည် အာဖရိက တောင်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော ဆာဟာရတောင်ပိုင်း (sub Saharan country) နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဘော့ဆွာနာနိုင်ငံသားများကို ဘတ်ဆွာနာ (Batswana) (ဧကဝုစ်ကိန်းအနေဖြင့် မော့ဆွာနာ (Motswana) )ဟုခေါ်သည်။ ယခင်က ဗြိတိသျှ အစောင့်အရှောက်ခံနိုင်ငံ (the British protectorate) တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သော Bechuanaland နိုင်ငံသည် ၁၉၆၆၊ စက်တင်ဘာလ (၃၀) ရက်နေ့တွင် လွတ်လပ်ရေးရရှိခဲ့ပြီးနောက် ဘော့ဆွာနာဟု အမည်ပြောင်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဓနသဟာယအဖွဲ့ (Commonwealth) နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်သည်။ လွတ်လပ်၍ တရားမျှတသော ဒီမိုကရေစီရွေးကောက်ပွဲများကို လွတ်လပ်ရေးရရှိခဲ့ချိန်မှစ၍ ကျင်းပလာခဲ့သည်။
ပထဝီဝင်အနေအထားအရ များသောအားဖြင့် ပြန့်ပြူးသည်။ တိုင်းပြည်၏ ၇၀% ခန့်သည် ကာလာဟာရီသဲကန္တာရ (Kalahari Desert) ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားသည်။ တောင်ဘက်နှင့် အရှေ့တောင်ဘက်တွင် တောင်အာဖရိက၊ အနောက်ဘက်နှင့် မြောက်ဘက်တွင် နမီးဘီးယား၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ဇင်ဘာဘွေ တို့နှင့် နယိနိမိတ်ချင်းထိစပ်နေသည်။ ဇမ်ဘီယာနှင့်လည်း နယ်နိမိတ်ထိသည် ဆိုရုံမျှ ထိနေသေးသည်။
၁၉၆၆ခုနှစ်၊ ဗြိတိသျှထံမှ လွတ်လပ်ရေးရလာချိန်တွင် လူဦးရေ (၂)သန်းမျှသာရှိသော ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံလည်းဖြစ်သည့် ဘော့ဆွာနာနိုင်ငံသည် လူတစ်ဦးချင်း၏ တစ်နှစ်တာဝင်ငွေ အမေရိကန်ဒေါ်လာ (၇၀)ခန့်သာရှိပြီး အာဖရိကတိုက်၏ အဆင်းရဲဆုံးနိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။ ဘော့ဆွာနာသားတို့၏ ရုန်းကန်ကြိုးစားမှုကြောင့် နှစ်စဉ် စီးပွားရေးတိုးတက်မှုနှုန်း ၉% ရှိပြီး လူတစ်ဦးချင်း၏ တစ်နှစ်တာဝင်ငွေမှာလည်း အမေရိကန်ဒေါ်လာ (၁၄,၈၀၀) အထိရှိလာကာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနှုန်း အမြင့်ဆုံး တိုင်းပြည်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။
အဆင်းရဲဆုံး၊ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအနိမ့်ကျဆုံးနိုင်ငံတစ်ခုအဖြစ်မှ အလတ်တန်းစားနိုင်ငံတစ်ခုအဆင့်ထိရောက်အောင် အုပ်ချုပ်စီမံနိုင်ခဲ့ကြသော ဘော့ဆွာနာသားတို့ကို အထင်ကြီးလေးစားဖွယ်ရာဖြစ်သည်။ ပညာရေးအသုံးစရိတ်မှာ ဂျီဒီပီ ၏ ၁၀%ခန့်အသုံးပြုသည်။ ပညာရေးတွင် သိသာစွာ အောင်မြင်တိုးတက်လာခဲ့သည်။ အခမဲ့နီးပါး ပညာရေးစနစ် ကို အကောင်အထည်ဖော်နေသည်။ ပညာရေးမှ ထွက်ရှိလာသော ရလဒ်များက ဘော့ဆွာနာ၏ လိုအပ်သော ကျွမ်းကျင်မှုနှင့် လုပ်သားအင်အားကို မဖန်တီးပေးနိုင်သေးပေ။ အလုပ်လက်မဲ့နှုန်းမှာလည်း ၂၀% ခန့်အထိ မြင့်မားလျှက်ပင် ရှိနေသေးသည်။ ကျေးလက်ဒေသတွင် ဆင်းရဲနွမ်းပါးမှုများ လျော့နည်းသွားသော်လည်း မိသားစုဝင်ငွေများမှာ မြို့ပြနေလူတန်းစား၏ မိသားစုဝင်ငွေများထက် နိမ့်ကျလျှက်ပင်ရှိနေသေးသည်။ ခုခံအားကျဆင်းမှုကူးစက်ရောဂါ (အေအိုင်ဒီအက်စ်) တားဆီးရာတွင်လည်း များစွာတိုးတက်မှုရှိသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အစိုးရက တိုင်းသူပြည်သားများအား ဆေးဝါးများကို အခမဲ့နှင့် အတင်းအကျပ် ဆေးပေး ကုသပေးသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
တိုင်းပြည်သည် ၎င်း၏ စီးပွားရေးကို စိန်နှင့် အမဲသားတင်ပို့မှုပေါ်တွင် မှီခိုနေရမှုကို လျှော့ချရန် ကြိုးပမ်းနေသည်။ တိုင်းပြည်အတွင်း ဆိုဒါဓာတ်ပြာ၊ ကြေးနီ၊ နီကယ်၊ ရွှေနှင့် ကျောက်မီးသွေးတို့လည်း ထွက်ရှိသည်။
ရတနာကြေးမုံဝတ္ထု
thumb|ရတနာကြေးမုံဝတ္ထု မျက်နှာဖုံး (၁၉၆၅) ရတနာကြေးမုံဝတ္ထု (၁၇??) သည် ရှေးအကျဆုံး မြန်မာဝတ္ထုဖြစ်၍ အလောင်းမင်းတရား လက်ထက်တွင် ရွှေတောင်သီဟသူက ရေးသား၍ တောင်တွင်းကြီးမြို့၊ ခုံမင်းဦးသာက ဆက်လက် အဆုံးသတ်သော နန်းတွင်းဇာတ်ဝတ္ထု ဖြစ်လေသည်။ အဂ္ဂမဟာသေနာပတိ ဖြစ်သော နေမျိုးသီဟသူက တိုက်တွန်းစေခိုင်းသောကြောင့် ထိုဝတ္ထုကို ရေးသားရကြောင်း သိရသည်။ သို့သော် ထိုစာကို စတင်ရေးသော သက္ကရာဇ်၊ စာပြီးဆုံးသော သက္ကရာဇ် တို့ကိုကား မသိရချေ။ ထိုမျှမက စာရေးဆရာ ရွှေတောင်သီဟသူ၏ မွေးဖွားရာအရပ်၊ မွေးဖွားသည့်ခုနှစ်သက္ကရာဇ်၊ မျိုးရိုးဇာတိတို့ကိုလည်း မသိရချေ။
ဇာတ်လမ်းအကျဉ်း
ရမ္မဏီယပြည်၊ မဟာရာဇိန္ဒ မင်းကြီး၏သားတော် ဣန္ဒကုမ္မရ မင်းသားသည် အခါတစ်ပါး၌ ရွှေမြို့တော်အနီးရှိ သီရိဟေမာဥယျာဉ်တော်တွင် ပျော်ပါး၍ နေလေသည်။ ထိုအခါ ယမုနာပြည်မှ ဧရာပထ နဂါးမင်းသည် နဂါးအချွေအရံနှင့် တောလှည့်ရာ ဂန္ဓမာတောင် ခပန်းသို့ ရောက်၍ တောင်ထိပ်ရှိ သံမြို့ခုနစ်ထပ်ကာသော ဗိမာန်ရှင် ဝေဠုမြတ်စွာ မင်းသမီးကို မြင်လေသည်။ နဂါးမင်းနှင့် တကွ နဂါးအပေါင်းတို့သည် ရူပါရုံ၌စွဲငြိကြ၍ ဆောက်တည်ရာ မရ ဖြစ်ကြရလေသည်။ ဧရာပထ နဂါးမင်းသည် ညှိးနွမ်းလှသဖြင့် အိပ်ပျော်လေ၏။
ထိုအခိုက် ဝိဇ္ဇာမယ ရသေ့ကြီးထံသို့ သီတင်းသီလ စောင့် သုံးရန် လာလေ့ရှိသော ဟုရမ္ပလဂဠုန်မင်းသည် နဂါးမင်းကို ထိုးသုတ်၍ ကောင်းကင်၌ ကစားလေ၏။ နဂါးမင်း၏ အမြီးသည် သီရဟေမာ ဥယျာဉ်တော်ရှိ ပုန်းညက်ပင်ကို ပတ်မိလေ၏။ ဂဠုန်မင်းသည် နောက်တစ်ကြိမ်အသုတ်တွင် ပုန်းညက်ပင်သည် အမြစ်နှင့်တကွ ပါလေ၏။ ဣန္ဒကုမ္မာရမင်းသားသည် မိမိကို စော်ကားသည်ဟု ထင်မှတ်၍ ဂဠုန်နှင့် နဂါးတို့ကို ဝရဇိန်လက်နက်ဖြင့် ပစ်ရာ၊ နှစ်ကောင်စလုံးပင် မင်းသား၏ ခြေတော်ရင်းသို့ ကျလာ၍ မင်းသားထံ၌ ကျွန်ခံကြရလေသည်။ တစ်နေ့သ၌ ဧရာပထနဂါးမင်းသည် ဣန္ဒကုမ္မာရမင်းသားအား ဝေဠုမြတ်စွာ၏ လှဟန်ကြော့ဟန်ကို ခြီးမွမ်းပြောဆိုပြီးလျှင် နှစ်ကိုယ်နီးကြစေရန် နဝတတ်အိုင်အနီးရှိ ဆင်စွယ် နန်းတော်သို့ မင်းသားကို ပင့်ခေါ်လေသည်။ ထိုနောက် ဣန္ဒ ကုမ္မာရမင်းသား၏ လူပျိုတော်ပညာဟာသနှင့် ဝေဠုမြတ်စွာ မင်းသမီး၏ အပျိုတော်ရာသီမုတ္တာတို့ တွေ့ဆုံကြ၍ မိမိတို့၏ သခင် သခင်မအကြောင်းကို ခြီးမွမ်းပြောဆိုရာမှ သခင်နှစ်ပါး အကြားတွင် အောင်သွယ်ကောင်းကြီးများ ဖြစ်လာကြလေသည်။ စကားအောင်သွယ် လဲလှယ်ကြပြီးနောက် ဣန္ဒကုမ္မာရမင်းသား သည် ဝေဠုမြတ်စွာမင်းသမီး၏ ဗိမာန်သို့ ကိုယ်တော်တိုင် ကြွ တော်မူ၍ နှစ်ပါး သင့်မြတ်ကြလေသည်။
ဝေဠုမြတ်စွာ မင်းသမီး၏ ဖိုးအေမှာ နတ်မင်းဖြစ်သဖြင့် သူသည် နတ်သမီးကလေး ဖြစ်သည်။ ငယ်ရွယ်နုနယ်စဉ်က အထိန်းအယ အမျိုးမျိုးဖြင့် ပိုးမွေးသလို မွေးခဲ့ကြသည်။ ရွှေတိုက်၊ ငွေတိုက်၊ ပတ္တမြားတိုက်တို့ ခြံရံသော ဗိမာန်၌ စံစားရသူ ဖြစ်သည်။ ပဉ္စင်တူရိယာကို နှစ်သက်သည်။ သူ၏ အသားတော်သည် ပုလဲမုတ္တာ ရတနာအသားနှင့် တထပ်တည်း တူသည်။ တစ်နာရီတွင် ဝတ်လဲတော် ဆယ်ခါလဲလေ့ရှိသည်။ အသားတော်နုပုံမှာ နေခြည်ပြောက်ငယ် တစ်ပြောက်ခရုံမျှဖြင့် ပျောင်းအိနွမ်းခွေသွားရှာလေသည်။
လူပျိုတော်တို့သည် နဝတတ် ရေအိုင်အနီးတွင် ကေသ ရာဇာ ခြင်္သေ့၊ ဆဒ္ဒန်မင်းတို့ကို ဖမ်း၍ သူတို့အချင်းချင်း ကိုက်စေ၊ ဝှေ့စေကြသည်။ အပျိုတော်တို့သည် ပတ္တမြားပုတီးကို စိပ်ကြသည်။ မသာရဂလ်ဘီး၊ ဂေါမုတ်ဘီးတို့ဖြင့် ဆံပင်ကို ဖြီးသင်ကြသည်။ ပရမာမြူညွန့် လက်ဖက်ကို စားမိ၍ ခေါင်း နောက်သည်ကို ပြေပျောက်စေရန် သန္တာညွန့်သလွန်ပေါ်တွင် လဲလျောင်းကြသည်။ ပန်းအိမ်၊ ပန်းနွယ်၊ ခြူးပတ်ခြူးခက် ထု လုပ်သော တံခါးမှန်ရွက်ကို ဖွင့်၍ ဂန္ဓမာပန်း၊ မဉ္ဇူသကပန်း စသော ပန်းတို့ပွင့်ရာ ဥယျာဉ်သာသို့ ဝင်ကြသည်။ ကရဝိတ် သံ၊ ကြိုးကြာသံတို့ကို နာခံကြသည်။ လူပျိုတော် ပညာဟာသ နှင့် အပျိုတော် ရာသီမုတ္တာတို့သည် အောင်သွယ်ပီပီ စကား အလွန်တတ်ကြသည်။ တစ်ဦးကိုတစ်ဦး ပုံသာဓကများဖြင့် ခြေပတတ်သည်။ မင်းသားနှင့် မင်းသမီးတို့ကို နားချ သွေးဆောင်ပုံမှာလည်း အလွန်မှတ်သားဖွယ် ကောင်းသည်။ ဇာတ်လမ်းကို ထောက်ခြင်းအားဖြင့် ရတနာကြေးမုံဝတ္ထု သည် ယုံတမ်း ဉာာဏ်ကွန့်၍ ရေးသားထားသော ဝတ္ထုဖြစ်သည် ဟု ဆိုသင့်လေသည်။ ထိုဝတ္ထုတွင် မင်းသားမင်းသမီးတို့ကို သွေးဆောင် နားချသည်အထိ ရွှေ တောင်သီဟသူ ရေးခဲ့သည်။ မင်းသမီးထံသို့ မင်းသားကြွလာ၍ တွေ့တော်မူခန်းကို ဦးသာက ဆက်၍ ရေးသားလေသည်။
ပုံနှိပ်ခြင်း
၁၃၂၄ ခုတွင် ရန်ကုန်မြို့ ဟံသာဝတီပုံနှိပ်တိုက်က မြန်မာသုတေသနအသင်း၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ပေမူနှင့်ညှိကာ တည်းဖြတ်သည်။ ၎င်းတိုက်မှပင် ၁၃၂၇ ခုတွင် ဒုတိယအကြိမ် ပုံနှိပ်သည်။
ကာလီဖိုနီယမ်
ကယ်လီဖိုနီယမ် သည် အက်တီနိုက် (Actinide) အုပ်စုဝင် ရေဒီယို သတ္တိကြွ သတ္ထုတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် လေ၊ ရေနွေးငွေ့၊ အက်ဆစ်တို့နှင့်သာ အလွယ်တကူ ဓာတ်ပြုနိုင်ပြီး ဘေ့စ်နှင့် အလွယ်တကူ ဓာတ်မပြုနိုင်သောကြောင့် ၎င်းသည် ဓာတ်တိုး၊ ဓာတ်လျှော့ မလွယ်သော သတ္ထုဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းကို ယနေ့အချိန်ထိ သီးသန့်ပုံစံ အနေအထားဖြင့် မတွေ့ရသေးပါ။ ကယ်လီဖိုနီယမ်ကို ပတ်ဝန်းကျင်တွင် သဘာ၀ အနေအထားအရ တွေ့ရခြင်းမရှိပါ။ ယူရေနီယမ်သတ္ထု မှခြောက်ခုမြောက် ပြောင်းလဲလာသော ကာလီဖိုနီယမ်ကို ၁၉၅၀ ခုနှစ်တွင် ကယ်လီဖိုနီးယား တက္ကသိုလ်မှ သုတေသနပညာရှင်များ ဖြစ်ကြသော Stanley G. Thompson, Kenneth Street, Jr., Albert Ghiorso နှင့် Glenn T. Seaborg တို့က ခြောက်ဆယ်လက်မ ဘာကလေဆိုင်ကလိုထရွန်စက် (Berkeley 60-inch cyclotron) ဖြင့်ကျူရီယမ်[242Cm] ကို သုံးဆယ့်ငါး မီလီ အီလက်ထရွန်ဗို့ ရှိသော အာလ်ဖာ အမှုန်ဖြင့် ရိုက်ခြင်းအားဖြင့် ထုတ်ယူနိုင်ခဲ့ကြသည်။
ထိုသုတေသန ပညာရှင်များကပင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ ကယ်လီဖိုနီးယား ပြည်နယ်နှင့် ကယ်လီဖိုနီးယား တက္ကသိုလ်ကို အစွဲပြု၍ ကယ်လီဖိုနီယမ် (Califonium-Cf)ဟု အမည် ပေးခဲ့ကြသည်။ ကယ်လီဖိုနီယမ်သည် ပျော်ရည်ထဲတွင်သာ အဖိုအိုင်ယန် [Cf (III) ] အနေဖြင့် တည်မြဲနိုင်သော်လည်း အခြားမည်သည့် အခြေနေတွင်မျှ တည်မြဲနိုင်ခြင်း မရှိပါ။ 249Cf သည် 249Bk ဘီတာ အမှုန်ထွက်ခြင်း [beta decay ] အားဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ 249Cf ထက် လေးသော အသွင်ကွဲပုံစံများ [250Cf ၊ 251Cf ၊ 252Cf ] ကို ထုတ်လုပ်ရာတွင် 249Cf ကို နျူထရွန်ုရိုက်ခြင်းအားဖြင့် ထုတ်ယူပါသည်။ ကယ်လီဖိုနီယမ်ကို စမ်းသပ်ရာတွင် ၎င်း၏ ထုထည်ပမာဏ များများ သုံးမှသာလျှင် စမ်းသပ်နိုင်သည်။ ကယ်လိဖိုနီယမ် ၂၅၂ [252Cf ] သည် အလွန်ပင် နျူထရွန်ထွက်အား ကောင်းလှပါသည်။ ၎င်း၏ပမာဏ တစ်မိုက်ခရို ဂရမ်လျှင်ပင် တစ်မိနစ်အတွင်း နျူထရွန် သန်းပေါင်း တစ်ရာ့ခုနစ်ဆယ် ထွက်နိုင်သည်။ သက်ရှိများကို များစွာ ဒုက္ခပေးနိုင်သောကြောင့် ကယ်လီဖိုနီယမ်ကို ကိုင်တွယ်ရာတွင် လုံခြုံစိတ်ချရသော အကာကွယ် ပစ္စည်းများဖြင့် အထူးဂရုပြု ကိုင်တွယ် သင့်ပါသည်။
အသုံးပြုခြင်း
ကယ်လီဖိုနီယမ်သည် နျူထရွန်များစွာ ထုတ်ပေးနိုင်သောကြောင့် ၎င်းကို နေရာ ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုကြသည်။ ရေနံတွင်းများ၌ ရေလွှာ၊ ဆီလွှာ စမ်းသပ်ရာတွင် အသုံးပြုပါသည်။ ရွှေ၊ ငွေ သတ္ထုများကို စွမ်းအင်မြှင့်ဓာတ်ခွဲစမ်းသပ်ရာ၌ သင့်တော်သော နျူထရွန်ရင်းမြစ်ပစ္စည်း အဖြစ်လည်း အသုံးပြုပါသည်။ O.R.N.L (Oak Ridge National Laboratory) အမေရိကန် အမျိုးသားဓာတ်ခွဲခန်းမှ တစ်မီလီဂရမ်လျှင် ဆယ်ဒေါ်လာတန် 252Cf ရောင်းရန်အတွက် ထုတ်လုပ်လျက် ရှိသည်။ ၁၉၆၅ ခုနစ် မေလတွင် ၆၃ မီလီဂရမ်ကျော်ကို ထုတ်လုပ် ရောင်းချနိုင်ခဲ့သည်။ ကယ်လီဖိုနီယမ် ၂၅၂ ကို supernovae ခေါ် ကြသည်။ လင်းလက် တောက်ပခြင်းနှင့် တူသော ပေါက်ကွဲခြင်းဖြင့် ကယ်လီဖိုနီယမ်၂၅၂ရေဒီယိုသတ္တိကြွပြိုကွဲခြင်း ထုတ်ယူနိုင်လိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့် ထားကြသည်။ ကယ်လီဖိုနီယမ်ကို ကင်ဆာရောဂါ ကုရာတွင်လည်း အသုံးပြုပါသည်။ ထို့အပြင် ကယ်လီဖိုနီယမ်ကို တွင်းထွက်ပစ္စည်း စမ်းသပ်ရာတွင် လည်းကောင်း၊ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ စမ်းသပ် ကုသခြင်းများတွင် လည်းကောင်း အသုံးပြုကြသည်။
ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာသက်ရောက်မှုများ
ကယ်လီဖိုနီယမ်၂၅၂ သည် နျူထရွန်ထွက်အား အလွန် အားကောင်းပါသည်။ ကယ်လီဖိုနီ ယမ်သည် ရေဒီယို သတ္တိကြွအား အလွန်ကောင်းသည်။ သေးငယ်သော ရေဒီယိုသတ္တိကြွ စွန့်ပစ်ပစ္စည်းပင်လျှင် လေထု၊ မြေဆီလွှာ၊ သမုဒ္ဒရာ၊ ပင်လယ်၊ သုံးစွဲရေ စသည်တို့မှ တဆင့် သက်ရှိ၊ သက်မဲ့ အားလုံးဆီသို့ပျံ့နှံ့ သွားနိုင်သည်။ ထိုမှတဆင့် လူသားနှင့် အခြား သတ္တဝါအားလုံး ရေဒီယိုသတ္တိကြွ ဘေးဒုက္ခများ ခံစားကြရသည်။ ရေဒီယို သတ္တိကြွ ဆိုးကျိုးသည် ထိတွေ့သူ၏ ဘဝ တစ်လျှောက်လုံး သာမက သူ၏ နောက်နောင် မျိုးဆက်များ ထိအောင်ပင် ဆိုးကျိုးများ ခံစားရသည်။ ရေဒီယို သတ္တိကြွအား နိမ့်သည်ဖြစ်စေ ထိတွေ့ ပြီးသည့်နောက်တွင် ကင်ဆာရောဂါ ဖြစ်နိုင်သည်။ ၎င်းသည် အထိခံထားရသူ တစ်ဦး တစ်ယောက်တည်း သာမဟုတ်ဘဲ နောက်နောင် မျိုးဆက်များထိအောင်ပင် ကင်ဆာရောဂါအမျိုးမျိုး၊ သွေးကင်ဆာ၊ ကြီးထွားမှုကို ရပ်တန့်စေခြင်း၊ ခြေလက်အင်္ဂါများ ပုံပျက်ပန်းပျက် ဖြစ်စေခြင်း၊ မျိုးဆက် ယူရန်အတွက် ပြဿနာများ ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ထိုကဲ့သို့ ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ဆိုးကျိုးများ ဖြစ်ရခြင်းသည် ရေဒီယိုသတ္တိ အဖျားအနား ထိခြင်းကြောင့် ဖြစ်ရခြင်း သို့မဟုတ် သတ်မှတ် စံနှုန်းအထိ ထိရောက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ရခြင်း ဆိုသည်ကို တိကျစွာ သက်သေ ပြနိုင်ခြင်း မရှိသေးပါ။ ထိုသို့ ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ဘေးဒုက္ခ ဆိုးကျိုးများသည် ရေဒီယို သတ္တိကြွ ဓာတ်ရောင်ခြည် သင့်ခြင်းကြောင့် ဟုသာ တွက်ချက် ယူဆနိုင်သော်လည်း ရေဒီယိုသတ္တိကြွမှု မဆိုးရွားစေရန်နှင့် ဆက်လက်မထိစေ နိုင်ရန်သာ လုပ်ဆောင်နိုင်သည်။ ရေဒီယို သတ္တိကြွခြင်းသည် မျိုးဆက်ယူရန် အတွက် အလွန်ပင် အခက်အခဲ ဖြစ်စေနိုင်သည်။
ပတ်ဝန်းကျင်သို့ သက်ရောက်မှု အခြေအနေ
ကယ်လီဖိုနီယမ် ၂၅၂ သည် နျူထရွန်ထွက်အား အလွန်ကောင်းသောကြောင့် ရေဒီယိုသတ္တိကြွမှု အလွန် အားကောင်းလှပါသည်။ ၎င်းရေဒီယို သတ္တိကြွမှုသည် လူသားမျိုးဆက်များကို သာမကပဲ အခြားသက်ရှိအားလုံး ကိုလည်း ကင်ဆာ ရောဂါအမျိုးမျိုး၊ သွေးကင်ဆာ၊ ကြီးထွားမှုကို ရပ်တန့်စေခြင်း၊ ခြေလက်အင်္ဂါများ ပုံစံပျက်စေခြင်း နှင့် မျိုးပွားမှုအတွက် ပြဿနာများ ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ရေဒီယို သတ္တိကြွခြင်း၏ ဆိုးကျိုးများသည် အထိခံရသူ တစ်ဦး တစ်ယောက်တည်းသာ မဟုတ်ဘဲ ၎င်း၏ နောက်နောင် မျိုးဆက်များ အထိပင် ဒုက္ခ ဖြစ်စေနိုင်သည်။
တိဗက်
တိဗက်ပြည်သည် အာရှတိုက်အလယ်ပိုင်းရှိ အလွန်မြင့်မားသောကုန်းမြေပြင်ပေါ်၌ တည်ရှိသည်။ တောင်ဘက်၌ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းသည် တိဗက်ပြည်ကို အိန္ဒိယနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းမှ ပိုင်းခြားထားသည်။ တောင်ထူထပ်၍ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး မသာယာသဖြင့် နိုင်ငံခြားသားများ အရောက်အပေါက်နည်းသည်။ တိဗက်လူမျိုးတို့ ကိုယ်တိုင်ကလည်း ရှေးထုံးတမ်းစဉ်လာကို စွဲမြဲယုံကြည်သူများ ဖြစ်သည့်အားလျော်စွာ နှစ်ပေါင်းများစွာပင် ပြင်ပနိုင်ငံများနှင့် ဆက်သွယ်မှုကင်းကွာခဲ့လေ သည်။
ပထဝီဝင်
တိဗက်ပြည်သည် အာရှတိုက် အလယ်ပိုင်း၊ ဟိမဝန္တာနှင့် ကွန်းလွန်းတောင်တန်းကြီးများအကြား၊ အနောက်ဘက် ပြည်နယ်မှ အရှေ့ဘက် တရုတ်နိုင်ငံအထိ ရှည်လျားသော ကုန်းမြေမြင့်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ တောင်ဘက်တွင် အာသံ၊ ဘူတန်၊ ဆစ်ကင်နှင့် နီပေါပြည်တို့ရှိ၍၊ မြောက်ဘက်တွင် ဆင်ကျန်နယ်နှင့် အရှေ့ဘက်တွင် တရုတ်ပြည်နယ်များဖြစ်သော ကိုကိုးနော်(ချင်ဟိုင်း)နှင့် ဆီ ကန်နယ်တို့ ရှိကြသည်။ အကျယ်အဝန်းမှာ ၄၇ဝဝဝဝ စတု ရန်းမိုင်ခန့်ဖြစ်၍၊ အရှေ့နှင့်အနောက် မိုင်ပေါင်း ၈ဝဝ၊ တောင် နှင့်မြောက် မိုင်ပေါင်း ၆ဝဝ ရှိလေသည်။ လူဦးရေ ၃ သန်းခန့် ရှိသည်။ မြို့တော်မှာ လာဆာမြို့ ဖြစ်သည်။
တိဗက်ပြည်သည် ပေပေါင်း ၁၆ဝဝဝ ကျော်မြင့်သော လွင်ပြင်များနှင့် ပေပေါင်း ၂ဝဝဝဝ ကျော်မြင့်သော တောင် တန်းများဖြတ်သန်းလျက်ရှိသည့် ကုန်းမြေမြင့်ကြီးတစ်ခု ဖြစ် သည်။ ယန်ဆီမြစ်၊ မဲခေါင်မြစ်နှင့် သံလွင်မြစ် ဟူသော အာရှတိုက်ရှိ မြစ်ကြီးများ မြစ်ဖျားခံရာ အရပ်လည်း ဖြစ်သည်။ တိဗက်ပြည်သည် ဆီးနှင်းအစဉ်မပြတ် ကျ၍၊ ခြောက်သွေ့အေးမြသော တိုင်းပြည်ဖြစ်၏။ တိဗက်ပြည် မြောက်ပိုင်းသည် တောင်ပိုင်းထက် အထူးသဖြင့် အေး၍ ခြောက်သွေ့သဖြင့် သစ်ပင်ဝါးပင် ရှားပါး၏။ အတွင်းကျသော ချိုင့်ဝှမ်းများ၌ ဆားငန်အိုင်များစွာရှိသည်။ တောင်ပိုင်းရှိချိုင့်ဝှမ်း အရပ်ဒေသ များတွင်ကား ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။ တိဗက် ပြည်တွင် မကြာခဏလိုပင် နှင်းများသည်းထန်စွာကျ၍၊ လေပြင်းတိုက်တတ်သည်။ ထိုအခါ နှင်းမုန်တိုင်းသဖွယ်ဖြစ်တတ်၏။ အများအားဖြင့် နွေရာသီတွင် မိုးရွာသွန်း၍၊ တစ်နှစ်လျှင် မိုးရေချိန် ၈ လက်မမှ ၁ဝ လက်မအထိရွာသည်။ မြောက်ပိုင်းတွင် စာမရီနှင့် သိုးဆိတ်တို့စားသုံးရန်အတွက်ဖြစ်သော မြက်ပင်၊ ချုံဖုတ်များသာ ပေါက်ရောက်သည်။ တောင်ပိုင်းတွင်ကား စာမရီနှင့် သိုးဆိတ်များမွေးမြူခြင်းအပြင် မုယော၊ အုတ်ဂျုံ၊ ဂျုံစသည်တို့နှင့် ခါးဥဖြူ၊ အာလူး၊ ပဲအမျိုးမျိုး၊ ရာသီဥတုဒဏ် ခံနိုင်သော ဟင်းသီးဟင်းရွက် တို့ကိုလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ အများအားဖြင့် တိဗက်လူမျိုးတို့သည် နေထိုင်ရာအတည်တကျ ဟူ၍မရှိဘဲ၊ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ရွေ့ပြောင်း သွားလာ နေထိုင်သူများဖြစ်ကြသည်။ အုပ်စုအလိုက် စခန်းသာသောနေရာတို့သို့လှည့်ပတ်သွားလာကာ စာမရီအမွေးများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသောတဲများ ထိုး၍ နေထိုင်တတ်ကြ၏။ အစားအသောက်မှာလည်း များသောအားဖြင့် စာမရီမှရသော နို့နှင့် မုယောတို့ဖြစ် ၏။ စာမရီ၏ချေးကို အခြောက်ပြုလုပ်၍၊ ထင်းဆိုက်ကြသည်။
တိဗက်လူမျိုးများသည် တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ စာမရီငှက်များ၊ မြည်းများ၊ ကုလားအုပ်များဖြင့် လှည့်လည်သွားလာ လေ့ရှိကြသည်။ တရုတ်နိုင်ငံဖက်သို့၎င်း၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံဖက်သို့ ၎င်း မြင့်မားမတ်စောက်သော တောင်ကြားလမ်းများကိုဖြတ်၍ ကူးသန်းသွားလာကြရ၏။ လမ်းမကြီးများ၊ မီးရထားလမ်းများ ဟူ၍ မရှိသည့်ပြင် ဘီးတပ်ယာဉ်ဟူ၍လည်း မရှိသလောက်ပင် ဖြစ်၏။ ကုန်တင်လား၊ မြည်း၊ စာမရီနှင့် မြစ်ချောင်း တွင်း၌ ဖောင်များဖြင့်သာ စာပို့ခြင်း၊ ကူးသန်းသွားလာခြင်း ပြုလုပ်နိုင် ကြလေသည်။ လာဆာမြို့တွင်ကား ယခုအခါတွင် လှိုင်းတိုအသံ ဖမ်းစက်ဖြင့် ကာလကျွှားမြို့နှင့် ဆက်သွယ်၍၊ ကြေးနန်း သတင်းများကို ပို့ယူနေကြ၏။
အိုးလုပ်ခြင်း၊ သိုးမွေးထည်နှင့် ကော်ဇော်များ ရက်လုပ် ခြင်းအစရှိသော အိမ်တွင်းလုပ်ငန်းများ ရှိသော်လည်း၊ မပြော ပလောက်ချေ။ သားမွေး၊ ဆား၊ ရွှေ၊ သားရေစိမ်းနှင့် လက်ချား အစရှိသည်တို့ကို အိန္ဒိယနှင့် တရုတ်နိုင်ငံသို့ တင်ပို့ရောင်းချ ၏။ တရုတ်နိုင်ငံမှ လက်ဖက်ခြောက်၊ ချည်ထည်၊ ပိုးချည်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ဆန်၊ ချည်ထည်နှင့် အခြားထုတ်လုပ်ပြီး ကုန်ပစ္စည်းတို့ကို ဝယ်ယူလေသည်။
သမိုင်း
၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် လာမာဂိုဏ်း နှစ်ဂိုဏ်းကွဲ၍၊ ဒလိုင်း လာမာနှင့် ပန်ချင်လာမာဂိုဏ်းဟု ဖြစ်ပေါ်လာသဖြင့်၊ တိဗက် ပြည်သူပြည်သားများက ဒလိုင်းလာမာကို တိုင်းပြည် အုပ်ချုပ် ရေးအတွက်၎င်း၊ ပန်ချင်လာမာ ကို သာသနာရေးအတွက်၎င်း အာဏာပိုင်များဟူ၍ ခွဲခြားကာ အသိအမှတ်ပြုခဲ့ကြလေသည်။ တရုတ်တို့သည် တိဗက်ပြည်တွင် ပြန်လည်၍ ဩဇာလွှမ်း မိုးရန် ကြိုးစားခဲ့သော်လည်း၊ မအောင်မြင်ခဲ့ချေ။ သို့သော် ၁၉၃၉ ခုနှစ်မှစ၍ တိဗက်နိုင်ငံ၌ တရုတ်ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦး ကို ထားခွင့်ရလာလေသည်။
ပညာရေးတွင် သာသနာရေးလွှမ်းမိုးနေသဖြင့် ဘုန်းကြီး ကျောင်းများ၌သာ ရဟန်းအဖြစ်ခံယူရန် သင်ကြားကြလေသည်။ သာသနာရေးအရာရှိများနှင့် အစိုးရအရာရှိများအတွက် လာဆာ တွင် ကျောင်းတော်ကြီး နှစ်ကျောင်းရှိသည်။ သာမန်အားဖြင့် ကား ကလေးသူငယ်များသည် ရွာဘုန်းကြီးကျောင်းတွင် စာသင် ကြရ၏။ အနောက်နိုင်ငံပညာရေး ပို့ချပေးရန်အတွက် သာသနာ ပြုကျောင်းများ တည်ထောင်နိုင်ရန် ကြိုးစားခဲ့ကြသော်လည်း၊ မအောင်မြင်ကြချေ။
တိဗက်ပြည်သူပြည်သားတို့၏ အယူဝါဒ၌ ရဟန်းမင်းကြီး အား ဘုရားလောင်းဝင်စားသူဟူ၍ ယူဆကြ၏။ ရဟန်းမင်းကြီး ပျံလွန်လျှင် သူ၏ဝိညာဉ်သည် တိဗက်ပြည်၌ပင် ဝင်စားသည့် အတွက်၊ ရဟန်းမင်းကြီးဟောင်း ဝင်စားသည်ဟု ယုံကြည်ရ သော မွေးစကလေးငယ်တစ်ယောက်ကို စုံစမ်းရှာဖွေပြီးနောက် လာဆာမြို့သို့ ခေါ်ဆောင်၍၊ ရဟန်းမင်းကြီးအဖြစ် တင် ကာ ရင်ခွင်ပိုက်အဖွဲ့ဖြင့် အုပ်ချုပ်စေလေသည်။ ထိုနောက် ထို သူငယ်သည် ၁၈ နှစ်သားအရွယ်သို့ရောက်သော်၊ တိဗက်ပြည် အလုံးကို စိုးမိုးအုပ်ချုပ်ရသော အာဏာပိုင်မင်းအဖြစ်ကို ခံယူရ လေသည်။
၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ၁၃ ဆက်မြောက် ဒလိုင်းလာမာပျံလွန် ခဲ့ပြီးနောက်၊ အသက် ၅ နှစ်မျှသာရှိသေးသော ဒလိုင်းလာမာ ငယ်ကလေးကို တောရွာတစ်ရွာမှတွေ့ရှိခဲ့၍၊ ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် လာဆာသို့ခေါ်ဆောင်ကာ ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ် ဖေ‌ဖော်ဝါရီလတွင် ရင်ခွင်ပိုက်အဖွဲ့ဖြင့် အုပ်စိုးစေလျက် ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ် နိုင်ဝင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင်ကား ၁၄ ဆက်မြောက် ဒလိုင်းလာမာအဖြစ်ဖြင့် လုံးဝအာဏာလွှဲအပ်ပေးလိုက်လေသည်။ ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ် အောက်တိုဘာလတွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံအစိုး ရ၏ တပ်များသည် တိဗက်ပြည်တွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာလေသည်။ ထိုနောက် ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် တိဗက်ပြည်နှင့် တရုတ် နိုင်ငံတို့ နှစ်ဦးသဘောတူ စာချုပ်တစ်ရပ်ကို ပီကင်းမြို့တွင် ချုပ်ဆိုခဲ့လေသည်။
စာချုပ်အရ နိုင်ငံခြားရေးနှင့် ကာကွယ်ရေးကို တရုတ် အစိုးရက ကြိုးကိုင်၍၊ တိဗက်ပြည်ကမူ ပြည်တွင်ရေးတွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရခဲ့လေသည်။ ၁၉၅၁ခုနှစ်တွင် တိဗက်ပြည်သည် တရုတ်နိုင်ငံ၏ အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုဖြစ်လာပြီးဟူသောသဘောဖြင့် ဒလိုင်းလာမာနှင့် ပန်ချင်လာမာတို့ကို တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ အတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့တွင် ပါဝင်စေခဲ့သည်။ ယခုခေတ် တိဗက်ပြည်ကို တရုတ်နိုင်ငံအတွင်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရသော ပြည်နယ်အဖြစ် တည်ထောင်ရန်အတွက် ပြင်ဆင် ရေး ကော်မတီတစ်ရပ် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ထိုအဖွဲ့တွင် ဒလိုင်းလာမာသည် သဘာပတိအဖြစ်ဖြင့်၎င်း၊ ပန်ချင်လာမာနှင့် တရုတ်ကွန်မျူနစ် ဗိုလ်ချုပ်ချန်ကူအိုဟူအာ(လက်ရှိတိဗက်ပြည် ၏ တပ်မတော်ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)တို့သည် ဒုတိယသဘာပတိများ အဖြစ်ဖြင့်၎င်း ဆောင်ရွက်ရမည်ဖြစ်၏။ အဖွဲ့တွင် အခြားအဖွဲ့ ဝင် ၅၁ ဦးပါဝင်ရာ၊ တိဗက်ပြည်နယ်ဒေသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့မှ ကိုယ်စားလှယ် ၁၅ ဦး၊ ပန်ချင်လာမာ၏ သာသနာရေးအဖွဲ့မှ ကိုယ်စားလှယ် ၁ဝ ဦး၊ ချမ်ဒိုဒေသ၏ ပြည်သူ့ လွတ်မြောက်ရေး ကော်မတီအဖွဲ့မှ ကိုယ်စားလှယ် ၁ဝ ဦး၊ တိဗက်ပြည်ပိုင်အစိုးရ၏ အစိုးရကိုယ်စားလှယ် ၅ ဦးနှင့် ထင် ရှားသော ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများ၊ သာသနာဂိုဏ်းများနှင့် လူထုအဖွဲ့များမှ ကိုယ်စားလှယ် ၁၁ ဦးတို့ ပါဝင်မည်ဖြစ်လေ သည်။ ထို့ပြင် ထိုအဖွဲ့ကြီးလက်အောက်တွင် ဘဏ္ဍာရေးနှင့် စီးပွားရေးရာအဖွဲ့၊ သာသနာရေးအဖွဲ့ဟူ၍ အဖွဲ့ငယ်နှစ်ခုရှိမည့်အပြင်၊ ပြည်သူ့ရေးရာ၊ ဘဏ္ဍာရေး၊ တည်ဆောက်ရေး၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ပြည်သူ့လုံခြုံမှု၊ လယ်ယာ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် သစ်တောများထူထောင်ရေး၊ စက်မှုလက်မှု၊ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးနှင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး တည်းဟူသော ဌာနခွဲ ၁ဝ ခုရှိမည်ဖြစ်လေသည်။ ယခုအခါ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသည် ခေတ်သစ်တိဗက်ပြည်ကို ခေတ်မှီလာအောင်၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးရုံနှင့် လေယာဉ်ကွင်းဆောက်လုပ်လျက်ရှိသည်။ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးကိုလည်း တိုးချဲ့လျက်ရှိသည်။
မှတ်ချက်
အထက်ဖော်ပြပါ အချက်အလက်များသည် ထပ်မံဖြည့်စွက်ရန်၊ ဆန်းစစ်ရန် လိုအပ်နိုင်သည်။ ပြည့်စုံသည်ဟု မဆိုနိုင်ပါ။
ကိုးကား
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၃)
မင်းခင်းစုဖုရား
မူလက လယ်ကိုင်းမြို့ကို စားရပြီး၊ ခမည်းတော်ဘုရားက ၁၈၆၁ ဧပြီလတွင် မင်းခင်းမြို့ကို လဲလှယ်အသုံးကံကျွေးပေးသည်။ ၁၈၆၈ခု ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ရက်တွင် မိုင်းလုံးမင်းသမီးနှင့်အတူ သာယာဝတီမင်းလက်ထက် လှိုင်မင်းသမီ့းနည်း အခါတော်အတိုင်း နားထွင်းမင်္ဂလာဆင်ယင်စေသည်။ သီပေါမင်းနန်းတက်အပြီး၊ ၁၈၇၈ခု နိုဝင်ဘာလ ၁၈ရက်တွင် အခြားသော မင်းသမီးများနှင့်အတူ အနား ပတ္တမြား တစ်ရစ်စီ ရွှေဖလားဖြင့် သစ္စာတော်ရေတိုက်၍ သစ္စာတော်ပေးခံရသည်။
၁၈၈၃ခု ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၂ ရက်တွင် ပထမသမီးတော် ထိပ်စုမြတ်ဖုရားကြီး ဒေါလကရဏခေါ်သော မြဧယင် ပုခက်တင်မင်္ဂလာ ဆင်ယင်သောအခါ မင်းခင်းစုဖုရားနှင့် မိုးမိတ်မင်းသမီးတို့က မင်္ဂလာထမင်းဦးဟင်းဦး ခွံ့ရသည်။
ဘဝနေဝင်ချိန်
၁၈၈၃ခု ဧပြီလ ၂၂ ရက်တွင် မင်းခင်းစုဖုရားကို ငတုဆိုသူနှင့် မှားယွင်းသည်ဟုဆိုကာ အကျဉ်းချသည်။ ယင်းသည့် နောက်တစ်နေ့တွင် အသက်မှချမ်းသာပေးပြီး မိသားစုများနှင့်တကွ မာန်အောင်ရတနာ ဝါးခင်းကုန်းဘုရားသို့ ကျွန်သီးတော်အဖြစ် အလှူခံရသည်။ ကုန်းဘောင်ရာဇသွေးပါသူများကို ကျွန်အဖြစ် လှူရန်မသင့်ကြောင်း တံဆိပ်တော်ရ ဆရာတော်များ ရွှေနန်းတော်သို့ ကြွရောက်မိန့်တော်မူမှ ဧပြီ ၂၅ တွင် မယ်တော် မကွေးမိဖုရားနှင့် ခင်ပွန်း ဦးလှော်၊ သမီးငယ်တစ်၊ ညီမတော် ပြင်စည်မြို့စားစုဖုရားနှင့်တကွ မြို့ဝန်ပင်လယ်မြို့စားထံ အပ်ထားခံရသည်။
ငတုကို မိုးကောင်းမြို့သို့ စေလွှတ်ရာ မင်းကွန်းရွာအနီး ဧရာဝတီမြစ်အတွင်း မြို့ဝန် ပင်လယ်မြို့စားက ကွပ်မျက်၍ ရေသို့ချသည်။
၁၈၈၄ခု ဧပြီလ ၂၆ ရက်၊ ညနေ လေးချက်တီး (စက်နာရီ ညနေ ခြောက်နာရီ) အချိန်တွင် မင်းခင်းစုဖုရားကို ထောင်ဝင်းအတွင်း သုတ်သင်စီရင်သည်။
စုဖုရားလတ်၏ အမျက်
"ငတု ဆိုတာက မကွေးဘုရားရဲ့ အကြီးတော်အိမ်က ခိုင်းတဲ့ ကောင်ကလေးပါ။ ထားထားဘုရားဟာ ဒီလောက်လည်း အရှက်တော် မနည်းပါဘူး။"
မင်းခင်းစုဖုရား၏ မယ်တော် မကွေးမိဖုရားသည် စကြာဒေဝီ မိဖုရားခေါင်ကြီးနှင့် အဖေတူအမေကွဲ ညီအစ်မတော်ပြီး လောင်းရှည်မိဖုရားနှင့်လည်း ညီအစ်မ တစ်ဝမ်းကွဲတော်သဖြင့် အချင်းချင်း ရင်းရင်းနှီးနှီး ရှိကြလေသည်။ လောင်းရှည်မိဖုရား၏ သားတော် သီပေါမင်းသားနှင့် မင်းခင်းစုဖုရားတို့မှာလည်း သက်တူရွယ်တူများ ဖြစ်ကြ၏။ ၎င်း သားတော်နှင့် သမီးတော်တို့ကို အရွယ်ရောက်သောအခါ စုံမက်လက်ထပ်ပေးကြရန် ညီအစ်မတော်နှစ်ပါး ကတိကဝတ် ထားခဲ့ကြသည်ဟု ဆိုသည်။ နောင်အခါ ချစ်သဝန်ကြောင် စုဖုရားလတ် သိလေသဖြင့် မင်းခင်းစုဖုရားကို အမျက်တော်ရှလေသည်ဟူ၏။ မလိုရင်းစွဲရှိသူ စုဖုရားလတ်၏ အကြိုက်ဆောင်သူ နောက်လိုက်တို့က မင်းသမီးနှင့် ငတုအရေး ပုံကြီးချဲ့ ဖန်တီးခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ (အိမ်ရှေ့မင့်းသမီးတော် မင်းပြင်မင်းသမီးကိုလည်း နောက်ပိုင်းတွင် ဤသို့ စွပ်စွဲခဲ့ဖူးသေးသည်။)
ကျမ်းကိုး
ကဏ္ဍ:ကုန်းဘောင်ခေတ် မင်းသမီးများ ကဏ္ဍ:၁၈၈၄ ကွယ်လွန်သူများ
ဘာခွေးချိုင်ရွာ၊ ကင်းပုံ
ဘာခွေးချိုင်ရွာ၊ ကင်းပုံ
မမွှေးကျွန်းရွာ၊ မမွှေးကျွန်း
မမွှေးကျွန်းရွာ၊ မမွှေးကျွန်း
ㅡ
ㅡ (ု၊ အု) သည် ကိုးရီးယား ဟန်ဂုလ် သရများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတကာ သဒ္ဒဗေဒအက္ခရာအသံ [ɯ] နှင့်တူသော အသံထွက်သည်။ ဤ သရ ㅡအတွက် ယူနီကုဒ်သည် U+3161 ဖြစ်သည်။
စာလုံး ရေးဆွဲပုံ
center|Stroke order in writing ㅡ|thumb|ㅡ သရအား ရေးဆွဲပုံ
သဲချောင်းရွာ၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်
သဲချောင်းရွာ (Theachaung)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်၊ ကျောက်မဆင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၁၀၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝန်းသိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကုန်းအွန်ရွာ၊ မိုးနဲမြို့နယ်
ကုန်းအွန်ရွာ (Koneaun)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မိုးနဲမြို့နယ်၊ ကွန်နားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၅၂၇၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကွန်နားကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၇၇ ဦး၊ မ ၆၆၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၄၀ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးနဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရဲစု
ရဲစု
မင်းဂံရွာ
မင်းဂံရွာ
ဟင်းအိုးချောင်းရွာ၊ ကန့်ဘလာ (ထိန်တန်း)
ဟင်းအိုးချောင်းရွာ၊ ကန့်ဘလာ (ထိန်တန်း)
နန်းသီရွာ၊ မော်လိုက်မြို့နယ်
နန်းသီရွာ (Nanthi)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မော်လိုက်ခရိုင်၊ မော်လိုက်မြို့နယ်၊ နန်းသီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၁၂၂ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မော်လိုက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဖုံသာရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
ဖုံသာရွာ (Hponthar)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ ခင်မွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၂၀၀၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခင်မွန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၂၂ ဦး၊ မ ၁၃၈၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၅၀၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဓမ္မဝိဟာရီသုတ်
(၂)သုတ် ရှိပါသည်။
အညတရ ရဟန်း၏ မေးလျှောက်ချက်အရ ပရိယတ္တိဗဟုလပုဂ္ဂိုလ်၊ ပညတ္တိဗဟုလပုဂ္ဂိုလ်၊ သဇ္ဈာယဗဟုလပုဂ္ဂိုလ်၊ ဝိတက္ကဗဟုလပုဂ္ဂိုလ်၊ ဓမ္မဝိဟာရီပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို မိန့်ကြားတော်မူပြီး “ဓမ္မဝိဟာရီပုဂ္ဂိုလ်”ဖြစ်ရန် ကျင့်သုံးဖို့ ဘုရားရှင် ဟောတော်မူ သည်သုတ်။
အနာဂတဘယသုတ်
(၄)သုတ် ရှိပါသည်။
ဝဲကြီးရွာ၊ မြစ်ကြီးနားမြို့နယ်
ဝဲကြီးရွာ(Weagyi)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ မြစ်ကြီးနားမြို့နယ်၊ ဝဲကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၇၂၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝဲကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၉ ဦး၊ မ ၁၃၈ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၉၇ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြစ်ကြီးနားမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆတ်ချောင်းဝရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
ဆတ်ချောင်းဝရွာ(Satchaungwa)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ငတိန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၃၈၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ငတိန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၄ ဦး၊ မ ၂၃၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၅၇ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သဲ
သဲကိုလူတိုင်းလိုပင်မြင်ဖူးကြသည်။ သို့ရာတွင် သဲဟူသည်ကား အဘယ်နည်းဟုမေးလျှင် အဖြေ မပေးတတ်သူ အမြောက်အမြားရှိပေမည်။ သဲဖြစ်ပေါ်လာပုံမှာ သဘာဝ၏ဖောက်ပြန်ပြောင်းလဲမှုကြောင့်ဖြစ်သည်။ လေ၊ မိုး၊ နှင်းစသည်တို့သည် ကျောက်ခဲများကို ပြိုကွဲပျက်စီး စေနိုင်ကြသည်။ နေ့အခါတွင် နေ၏ပြင်းထန်သောအပူကြောင့် ကျောက်ခဲတို့သည် အလွန်ပူကြသည်။ ညဉ့်ဘက်သို့ ရောက်သောအခါ ရုတ်တရက်အေးလာကြကာ အက်ကွဲကုန်ကြ သည်။ ရေ၊ မိုး၊ လေတို့က တစ်ဖန်အက်ကွဲသော ကျောက်ခဲတို့ ကိုတိုက်စား၍ ကျောက်စရစ်၊ နု့း၊ ရွှံ့နှင့်သဲများ အဖြစ်သို့ပြောင်းပစ်လိုက်ကြသည်။ ထိုသို့ကျောက်မှ ပြိုကွဲ၍ ဖြစ်လာသော သဲမှာအချင်း ၁/၂ဝ မီလီမီတာမှ နှစ်မီလီမီတာ အထိရှိသည်။
သဲတွင်အခြားပစ္စည်းများအပြင် ကျောက်သလင်းကို အမြဲတမ်းတွေ့ရသည်။ ဤသို့တွေ့ရခြင်းမှာကျောက်သလင်းသည် အလွန်မာပြီးလျှင် ရေတွင်ပျော်ဝင်၍ ပါမသွားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ အချို့အရပ်ဒေသများ၌ သဲတွင် ဖဲလစပါး၊ ထုံးကျောက်နှင့်သံသတ္တုရိုင်းအမြောက် အများပါရှိသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဤပစ္စည်းများအပြင် ဂါးနက်(ပဒဲကျောက်)၊ တူမာလင်(အကြွပ်)၊ ဇာရကွန် (ဂေါမိတ်) စသည်များလည်း အနည်းငယ်စီပါဝင်တတ်သေးသည်။ ပင်လယ်ကမ်းစပ်၊ မြစ်ကမ်းစပ်တို့တွင်ရေသည် သဲတွင်ပါရှိသည့် ပေါ့သောပစ္စည်းများကိုသယ် ဆောင်သွားသဖြင့် သဲတွင်လေးသော ပစ္စည်းများသာလျှင်ကျန်ရှိသည်။ ထိုကြောင့် တစ်ခါတစ်ရံဤနေရာမျိုးတွင် စိန်]နှင့်တကွ အဖိုးတန် ကျောက်များကိုလည်းကောင်း၊ [[ရွှေ၊ ပလက်တီနမ်၊ သံဖြူကဲ့သို့ သတ္ထုများကိုလည်းကောင်းတွေ့ရှိရတတ်သည်။ ယခုအခါသဲဖြူဟု ခေါ်ကြသောသဲတွင် ဂေါတံကျောက်အဓိက ပါရှိသည်။ ငွေရောင်သဲတွင်ကျောက် သလင်းအဓိကပါရှိသည်။
သမုဒ္ဒရာအောက်ခြေတွင် အစိမ်းရောင်သန်းလျက်နေသော သဲများကိုတွေ့ရသည်။ ထိုသဲများမှာ ဂလူကိုနို်က်ခေါ် ပိုတက်ဓာတ်ပါရှိသောကြောင့်အစိမ်းရောင်သန်းနေခြင်းဖြစ်သည်။ သဲတွင် သဲခြောက်နှင့်သဲရှင်ဟူ၍သဲနှစ်မျိုးရှိသည်။ သဲရှင်မှာသဲထဲ၌ ရေဝင်နေသော သဲမျိုးဖြစ်၍ များသောအားဖြင့် ပင်လယ်ကမ်းနားတွင်အတွေ့ရများသည်။ အကယ်၍ ထိုသဲကို ခြေဖြင့်ဖိပေးသောအခါ သဲထဲမှရေထွက်သွား၍ ခြေထောက်မှာ သဲတွင်နစ်မြုပ်လျက်ရှိသည်။ သဲမှခြေထောက်ကိုကြွယူလိုက်သော အခါသဲထဲသို့ ရေပြန်ဝင်လာ၍ သဲရှင်တစ်ဖန်ဖြစ်လာပြန်သည်။ သဲရှင်ကိုခြေဖြင့်မထိဘဲ တစ်နည်းနည်းဖြင့် လှုပ်ပေးလျှင်လည်း သဲထဲမှရေသည်အပြင်သို့ထွက်သွားနိုင်သည်။
ဒဏ်ကုန်းရွာ၊ ရေနံချောင်းမြို့နယ်
ဒဏ်ကုန်းရွာ (Dankone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ရေနံချောင်းမြို့နယ်၊ ကျန်းကိုင်ကျွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၄၉၄၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျန်းကိုင်ကျွန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၁၃ ဦး၊ မ ၁၁၅၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၇၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေနံချောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သဲ
သဲခြောက်သည်သဲကန္တာရများနှင့် ရေအလွန် ရှားပါးသော အရပ်ဒေသများ၌ တွေ့ရသောသဲမျိုးဖြစ်သည်။ ဤသဲမျိုးသည်ထိုအရပ်များ၌ သဲခုံအဖြစ်ဖြင့် ရှိကြသည်။ သဲခုံများကိုတစ်နေရာတည်း၌ အတည်တကျဟူ၍ မတွေ့ရတတ်ချေ။ လေကထိုသဲခုံများကို တိုက်ခတ်၍ နေရာပြောင်းရွှေ့စေသည်။ သဲခုံများကို တစ်နေရာတည်း၌ တည်မြဲစေလိုက သဲတွင်ရှင်သန်နိုင်သည့် အပင်များကို စိုက်ပျိုးထားကြရသည်။ သို့တည်းမဟုတ် အတားအဆီး များကိုသော်လည်းပြုလုပ်ထားကြရသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ သဲခုံတို့သည် တစ်နေရာမှ ကွယ်ပျောက်သွား၍ အခြားနေရာသစ်တွင် ပေါ်ထွန်းတတ်ကြသည်။ ထိုအရပ်ဒေသရှိ မြက်ခင်းများ၊ သို့မဟုတ် သစ်တောများသည် သဲဖုံးလွှမ်း၍ ကွယ်ပျောက်သွားတတ်ကြသည်။
သဲနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ထူးဆန်းသော အချက်တစ်ချက်မှာ သဲမှအသံထွက်ပေါ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ မောင့်ဆိုင်နိုင်အရပ်ရှိ သီချင်းသံကဲ့သို့ အသံထွက်တတ်သော သဲများသည် လည်းကောင်း၊ အာရေဗျနိုင်ငံဗဲတောင်ရှိ ခေါင်း လောင်းသံကဲ့သို့ အသံထွက်တတ်သော သဲများသည်လည်းကောင်း၊ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ထင်ရှားသောသာဓကများဖြစ်ကြသည်။ သဲတွင် အလွန်ခြောက်သွေ့နေသောအခါနှင့် အလွန်စိုထိုင်းနေသော အခါတို့၌ အသံထွက်ပေါ်လာခြင်း မရှိချေ။ စိုထိုင်းရုံ စိုထိုင်းနေမှသာလျှင် အသံထွက်ပေါ်လာတတ်ပေသည်။ သဲမှ အသံထွက်ပုံအကြောင်းနှင့်စပ်လျဉ်း၍ အမျိုးမျိုးအဖုံဖုံ ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။ စင်စစ်အားဖြင့်သဲတို့၏ လှုပ်ရှားမှုကြောင့် သဲလုံးအချင်းချင်း ပွတ်တိုက်မှုကြောင့် အသံထွက်ပေါ်လာသည်ဟု ထင်မှတ်ဖွယ်ရာရှိသည်။
အထက်ပါသဲနှစ်မျိုးတွင် သဲကျောက်အဖြစ်ဖြင့် ဖွဲ့စည်လျက်ရှိသော သဲများလည်းရှိသေးသည်။ အချို့အရပ်တွင် သဲသည်မြေအောက်၌ မြုပ်၍ဖိအားကြီးစွာဖြင့် ဖိနှိပ်ခံနေရစဉ် ရေသည်သဲပွင့်များကြား ထဲသို့အစဉ်သဖြင့် ဖြတ်သန်းလျက်ရှိသည်။ ထိုသို့ဖြတ်သန်းလျက်ရှိစဉ် ရေတွင် ပျော်ဝင်ပါရှိသောဓာတ် ပစ္စည်းများသည် အိုင်ယန်းအောက်ဆိုက် ထုံးကျောက်အစရှိသည်တို့ဖြစ်ကြသည်။ သဲနှင့်ပေါင်းစည်း လိုက်ကြသည်။ ထိုအခါသဲသည် သဲကျောက်ဖြစ်သွားသည်။ သဲကျောက်၏ မာကြောခြင်းမှာ ထိုကျောက်တွင် ပေါင်းစပ် ပါဝင်သောပစ္စည်းတို့၏အတိုင်းအဆပေါ်တွင် တည်သည်။ အချို့ကျောက်မှာပွ၍ အဆောက်အအုံများ ဆောက်လုပ်ရန် အတွက်သာအသုံးဝင်သည်။ အချို့မှာမူကား အလွန်မာ၍ ချပ်ဝိုင်းများပြုလုပ်ပြီးသော် ဓားသွေးကပ်ကျေးသွေး ကျောက်များအဖြစ်ပင် အသုံးပြုနိုင်ပေသည်။ သဲကျောက်၏ အရောင် အမျိုးမျိုးမှာလည်း ကျောက်တွင်ပါရှိသော ပစ္စည်းတို့ကိုလိုက်၍ ဖြစ်ကြသည်။