cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဆိုင်ကလုံးမုန်တိုင်း
Cyclogenesis (ဆိုက်ကလိုဂျင်နီး(စ်)စစ်)
လေစိုင်ဆုံတစ်ခုဖြင့် ပိုင်းခြားခြင်းခံရသည့် လေဒြပ်ထုများသည် အပူချိန် သို့မဟုတ် စိုထိုင်းမှု တို့တွင် ခြားနားနိုင်သည်။ အလွန်အေးသော လေစိုင်ဆုံ များသည် ထုံးစံအားဖြင့် ကျဉ်းမြောင်းသော မိုးသက်မုန်တိုင်းများနှင့် ပြင်းထန်သော ရာသီဥတုတို့၏ လှိုင်းများကို ပုံပေါ်စေပြီး ထိုအဖြစ်ပျက်တွင် မိုးသက်မုန်တိုင်းလိုင်းများ သို့မဟုတ် နှင်းပေါက် နှင်းစက်လိုင်းများမှ အလျင်ဦးစွာ ကျရောက်နိုင်သည်။ ၎င်းတို့သည် လှည့်လည်သည့် အလယ်ဗဟို၏ အနောက်ဘက်တွင် ဖြစ်ပွားပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် အနောက်မှအရှေ့သို့ ရွေ့လျားသည်။
နွေးထွေးသော လေစိုင်ဆုံများသည် ဆိုင်ကလုံး ဗဟိုချက်၏ အရှေ့ဘက်တွင် ဖြစ်ပွားပြီး အလွှာလိုက် ဆီးနှင်းကျခြင်း နှင့် မြူကျခြင်း တို့မှာ အလျင်ဦးစွာ ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။ ၎င်းတို့သည် ဆိုင်ကလုံးလမ်းကြောင်း၏ ရှေ့တွင်စော၍ ဝင်ရိုးစွန်းဘက်သို့ ရွေ့လျားသည်။ ပိတ်ဆို့နေသော လေစိုင်ဆုံများသည် ဆိုင်ကလုံးဗဟိုချက်၏အနီးရှိ ဆိုင်ကလုံးသက်တမ်း ဖြစ်စဉ်အဆင့်ဆင့်တွင် နောက်ကျမှဖြစ်ပွားပြီး ဆိုင်ကလုံးဗဟိုချက် ပတ်ပတ်လည်ကို လွှမ်းခြုံထားလေ့ရှိသည်။
ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံ
ဆိုင်ကလုံး အားလုံးအတွက် တူညီသော ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံ သွင်ပြင်လက္ခဏာ အရေအတွက် အတော်များများရှိသည်။ ၎င်းတို့သည် လေဖိအားနည်း ရပ်ဝန်းများ ဖြစ်သောကြောင့်၊ ၎င်းတို့၏ ဗဟိုချက်သည် နေရာဒေသအတွင်းရှိ အနိမ့်ဆုံးသော လေထုဖိအားရှိသည့် ဧရိယာဖြစ်ပြီး သက်တမ်းစေ့သော အပူပိုင်း ဆိုင်ကလုံးများတွင် မျက်စိ ဟူ၍သိကြလေ့ရှိသည်။ ဗဟိုချက်အနီးအနားတွင် ဖိအားပြောင်းလဲခြင်းအား (ဆိုင်ကလုံး အလယ်ဗဟိုအတွင်းရှိ ဖိအားကို ဆိုင်ကလုံးပြင်ပရှိဖိအားနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက) နှင့် လမ်းကြောင်းလွဲသွားရာမှ ပေါ်ထွက်လာသောအား တို့သည် အနီးစပ်ဆုံးသော ဟန်ချက်ညီမျှခြင်းတွင် ရှိရမည်ဖြစ်ပြီး၊ သို့မဟုတ်ပါက ဖိအားခြားနားခြင်း၏ ရလဒ်တစ်ခုအနေဖြင့် ဆိုင်ကလုံးသည် ၎င်းကိုယ်တိုင်အပေါ်တွင် ပြိုပျက်သွားလိမ့်မည်။ လမ်းကြောင်းလွဲသွားရာမှ ပေါ်ထွက်လာသော အားသက်ရောက်မှု၏ ရလဒ်တစ်ခုအနေဖြင့် ကြီးမားသော ဆိုင်ကလုံးပတ်လည်တွင် လေစီးကြောင်းသည် မြောက်ကမ္ဘာလုံးခြမ်းတွင် နာရီလက်တံပြောင်းပြန်နှင့် တောင်ကမ္ဘာလုံးခြမ်းတွင် နာရီလက်တံ လည်သကဲ့သို့ လှည့်လည်သည်။ (သို့သော်ငြားလည်း အပြင်တိုက်လေဝဲ တစ်ခုသည် မြောက်ကမ္ဘာလုံးခြမ်းတွင် နာရီလက်တံအတိုင်းနှင့် တောင်ကမ္ဘာလုံးခြမ်းတွင် နာရီလက်တံပြောင်းပြန်အတိုင်း လှည့်လည်သည်။)
ဆိုင်ကလုံး တိုးတက်ဖြစ်ထွန်းမှုဖြစ်စဉ် နှင့် အပူပိုင်းဒေသ ဆိုင်ကလုံး တိုးတက်ဖြစ်ထွန်းမှုဖြစ်စဉ်
ဆိုင်ကလုံး တိုးတက်ဖြစ်ထွန်းမှုဖြစ်စဉ် ဆိုသည်မှာ လေထုအတွင်းတွင် (လေဖိအားနည်းဒေသတစ်ခု) ဆိုင်ကလုံး လည်ပတ်မှု ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာခြင်း သို့မဟုတ် အင်အားပြင်းထန်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ဆိုင်ကလုံး တိုးတက်ဖြစ်ထွန်းမှုဖြစ်စဉ်သည် ကွဲပြားခြင်းနားသည့် ဖြစ်စဉ်များစွာအတွက် ပေါင်းရုံးထားသည့် အခေါ်အဝေါ်ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့မှ အားလုံးသည် ဆိုင်ကလုံး အမျိုးအစားအချို့၏ တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးမှုအဖြစ် အဖြေထွက်သည်။ ၎င်းသည် စကေးအငယ်စားမှ စကေးအကြီးစားအထိ စကေးအများအပြားတွင် ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ အပူလွန်ပိုင်းဒေသ ဆိုင်ကလုံးများသည် ၎င်းတို့၏ သက်တမ်းဖြစ်စဉ်အဆင့်ဆင့်တွင် နောက်ပိုင်းတွင် လေအေးဝင်ရိုး ဆိုင်ကလုံးများအဖြစ် မပိတ်ဆို့မီ ရာသီဥတုလေစိုင်ဆုံများ တစ်လျှောက်တွင် လှိုင်းများကဲ့သို့ဖြစ်ပေါ်သည်။
အပူပိုင်းဒေသ မုန်တိုင်းများသည် အဓိကကျသော မိုးသက်မုန်တိုင်းလှုပ်ရှားမှုမှ ထုတ်လွှတ်လိုက်သော အောင်းပူကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ပြီး ၎င်းတို့သည် လေနွေးဗဟိုချက်များဖြစ်သည်။ အလယ်အလတ်အဆင့် မုန်တိုင်းများသည် မြေပြင်ပေါ်တွင် နွေးထွေးသော လေဗဟိုချက်ရှိသည့် မုန်တိုင်းများဖြစ်ပေါ်ပြီး၊ လေဆင်နှာမောင်း ဖြစ်ပေါ်ခြင်းဆီသို့ ဦးတည်နိုင်သည်။ ရေဆင်နှာမောင်းများသည်လည်း အလယ်အလတ် မုန်တိုင်းများမှ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သော်လည်း တည်ငြိမ်မှုမရှိဘဲ ဒေါင်လိုက်နိမ့်ကျသော လေပြောင်းလဲနှုန်း၏ ပတ်ဝန်းကျင်မှ မကြာခဏ ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။
ဆိုင်ကလုံး တိုးတက်ဖြစ်ထွန်းမှု ဖြစ်စဉ်သည် ဆိုင်ကလုံး အားနည်းခြင်း သို့မဟုတ် ပျက်ပြယ်ခြင်း၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်ပြီး လေဖိအားများရပ်ဝန်းများ—အင်တီဆိုင်ကလုံး ဂျင်နီး(စ်)စစ်ဖြစ်ပေါ်ခြင်းနှင့် ဆက်စပ်နေသည့်အပြင် တိုက်လေဝဲတူညီသောအရာ (လေဖိအားများစနစ်) တစ်ခုရှိသည်။ လေဖိအားနည်းသော မျက်နှာပြင်တွင် ဖြစ်ပေါ်ပုံနည်းလမ်းများစွာရှိသည်။ မြေမျက်နှာပြင် အနေအထားသည် မြောက်မှတောင်သို့ သွယ်တန်းနေသော တောင်တန်းအတားအဆီး၏ အရှေ့ဘက်တွင် လေဖိအားများရပ်ဝန်းစံနစ် အနိမ့်ပိုင်း-မျက်နှာပြင်ကို သိပ်သည်းစေသောအခါ လေဖိအားနည်းသော ရပ်ဝန်းတစ်ခုကို အားပြုသည်။
အလယ်အလတ် စကေးဖြစ်သော အပူသယ်ဆောင်သည့် စနစ်များသည် အစဦးကတည်းက နွေးသောဝင်ရိုးဖြစ်သည့် လေဖိအားနည်း ရပ်ဝန်းများတွင် ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ အနှောင့်အယှက်သည် လေစိုင်ဆုံ တစ်လျှောက်တွင် လှိုင်းကဲ့သို့ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း တစ်ခုအနေဖြင့် ကြီးထွားနိုင်ပြီး လေဖိအားနည်းရပ်ဝန်းသည် ထိပ်များဆီသို့ ဦးတည်လိမ့်မည်။ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်အရ၊ လေဖိအားနည်းရပ်ဝန်း ပတ်လည်တွင် စီးဆင်းခြင်းသည် ဆိုင်ကလုံးကဲ့သို့ ဖြစ်လိမ့်မည်။ ဤလှည့်လည်နေသော စီးဆင်းခြင်းသည် ဝင်ရိုးစွန်းလေအေးများကို လေဖိအားနည်းရပ်ဝန်း၏ အနောက်တွင် ၎င်း၏ လေအေးလေစိုင်ဆုံ လမ်းကြောင်းမှတဆင့် အီကွေတာဘက်သို့ တွန်းပို့ပြီး လေနွေးများသည် လေနွေးလေစိုင်ဆုံ မှတဆင့် လေဖိအားနည်းရပ်ဝန်း ဝင်ရိုးစွန်းဆီသို့ တွန်းပို့လိမ့်မည်။ လေအေးလေစိုင်ဆုံသည် လေနွေးလေစိုင်ဆုံထက် ပို၍လျင်မြန်စွာရွေ့လျားပြီး ၎င်းကို `အမီလိုက်နိုင်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဆိုင်ကလုံးအနောက်တွင် သိပ်သည်းဆမြင့်မားသော လေထုမွှေ့ခြင်းကြောင့် ကျဉ်းမြောင်းသော နွေးသည့် အပိုင်းကို ရရှိစေခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤအခြေအထားတွင် ထရိုဝယ်(လ်) ဟုသိထားသည့် ပူနွေးသောလေထုသည် လေဖိအားများ ရပ်ဝန်းနှစ်ခုကြားရှိ လေဖိအားနည်းရပ်ဝန်း၏ လေနွေးအတွင်းသို့ လေနွေးထုကို အပေါ်သို့တွန်းပို့ရာမှ ပိတ်ထားသော လေစိုင်ဆုံ တစ်ခုဖြစ်ပေါ်လာသည်။
အပူပိုင်းဒေသ ဆိုင်ကလုံးများ
အပေါ်တက်နေသောလေရှိ ရေခိုးငွေ့သိပ်သည်းခြင်းမှ ထုတ်လွှတ်သော စွမ်းအင်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သည့် အပူပိုင်းဒေသ ဆိုင်ကလုံးများသည် သမုဒ္ဒရာရေနွေးများအပေါ်တွင် မှန်ကန်သော တုံ့ပြန်မှုကွင်းဆက် တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ အပူပိုင်းဒေသ မုန်တိုင်းဖြစ်ထွန်းမှုဖြစ်စဉ်သည် လေထုအတွင်းတွင် အပူပိုင်းဒေသမုန်တိုင်း တစ်ခု၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုး တက်မှုနှင့် အင်အားကောင်းလာခြင်းကို ဖော်ပြသည့် နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းဖြစ်သည်။ အပူပိုင်း ဒေသ မုန်တိုင်းဖြစ်ထွန်းမှု နည်းလမ်းသည် အလယ်အလတ်ပိုင်း လတ္တီတွဒ်တွင် ဖြစ်ပွားသည့် မုန်တိုင်းဖြစ်ထွန်းမှု နည်းလမ်းနှင့် ထင်ထင်ရှားရှား ကွဲပြားခြားနားသည်။ အပူပိုင်းဒေသ မုန်တိုင်းဖြစ်ထွန်းမှုတွင် သင့်လျော်သော လေထု ပတ်ဝန်းကျင်အတွင်း၌ သိသာထင်ရှားသည့် အပူသယ်ဆောင်ခြင်းကြောင့် နွေးထွေးသော-ဗဟိုချက် ဆိုင်ကလုံး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု ပါဝင်သည်။
အပူပိုင်းဒေသ မုန်တိုင်းဖြစ်ထွန်းမှုအတွက် အဓိကလိုအပ်ချက် ခြောက်ရပ်ရှိသည်။ လုံလောက်သော နွေးထွေးသည့် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် အပူချိန်များ၊ လေထုမတည်ငြိမ်မှု၊ ကမ္ဘာမြေမျက်နှာပြင် အနိမ့်ဆုံးအလွှာ၏ အနိမ့်ပိုင်းမှ အလယ်အလတ် မျက်နှာပြင်အတွင်း၌ မြင့်မားသောစိုထိုင်းမှု၊ လေဖိအာနည်း ရပ်ဝန်းတစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေရန် လုံလောက်သော ယိမ်းယိုင်ခြင်းမှ ဖြစ်ပေါ်လာသောအား၊ ရှိပြီးသားဖြစ်သော အနိမ့်ပိုင်းမျက်နှာပြင်ဆုံချက် သို့မဟုတ် အနှောင့်အယှက်နှင့် အနိမ့်ပိုင်းဒေါင်လိုက် လေတိုက်နှုန်း အပြောင်းအလဲ တို့ဖြစ်သည်။ နှစ်စဉ် ကမ္ဘာတစ်လွှားတွင် ပျမ်းမျှအားဖြင့် အပူပိုင်းဒေသ မုန်တိုင်းပြင်းအား၏ အပူပိုင်းဒေသဆိုင်ကလုံးများ ၈၆ ကြိမ်ဖြစ်ပွားပြီး ၄၇ ကြိမ်သည် hurricane (ဟာရီကိန်း) / typhoon (တိုက်ဖွန်း) ပြင်းအားအဆင့်နှင့် ၂၀ သည်ပြင်းထန်သော အပူပိုင်းဒေသ ဆိုင်ကလုံး များဖြစ်လာသည် (Saffir-Simpson Hurricane Scale (ဆာဖာ-ဆင်ဆမ်(န်) ဟာရီကိန်းစကေး) တွင် အနည်းဆုံး အုပ်စုအဆင့် ၃ ပြင်းအားတွင်ရှိသည်)။
လေတိုက်နှုန်း အရှိန်နှင့်/သို့မဟုတ် အမြင့်ပေါ်လိုက်၍ ဦးတည်ချက် ("လေတိုက်နှုန်းအပြောင်းအလဲ") ကြီးကြီး မားမား ပြောင်းလဲခြင်းသည် မမြင်ရသောပြွန်နှင့်တူသည့် အလိပ်များအတွင်း လှည့်နေသည့်လေထု၏ အနိမ့်ပိုင်း၏ အစိတ်အပိုင်းများကို ဆင်သောအခါ အလယ်အလတ် ဆိုင်ကလုံးများ ဖြစ်ပေါ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ မိုးသက်မုန်တိုင်း၏ အပေါ်ဘက်ကို အပူသယ်ဆောင်ခြင်းသည် ဤလှည့်လည်နေသော လေထုကိုအပေါ်သို့ ဆွဲတင်ပြီး အလိပ်၏ အပေါ်ဘက်သို့ ဦးတည်နေခြင်း (မြေပြင်နှင့် ပြိုင်လျက် အနေအထားမှ ထောင့်မတ်ကျခြင်းဆီသို့) ကိုစောင်းစေကာ အပေါ်သို့တက်ရောက်သည့် တစ်ခုလုံးကို ဒေါင်လိုက်အတိုင်အဖြစ် လှည့်လည်စေသည်။ အလယ်အလတ် မုန်တိုင်းများသည် ပုံမှန်အားဖြင့် အတန်အသင့် နေရာကွက်၍ ဖြစ်ပွားသည်။ ၎င်းတို့သည် စကေးအကြီးစား (ကီလိုမီတာရာပေါင်းများစွာ)နှင့် စကေးအငယ်စား (မီတာရာပေါင်းများစွာ) အတွင်းတည်ရှိသည်။ ရေဒါဓာတ်ပုံ စသည့်ပုံရိပ်ကို ထိုအင်္ဂါရပ်များအား ခွဲခြားဖော်ထုတ်ရန် အသုံးပြုသည်။
ပြင်ဖြူရွာ၊ ပေါင်းဇား
ပြင်ဖြူရွာ၊ ပေါင်းဇား
ဆူမတြာကြံ့
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကြံ့မျိုးရင်းဝင်များ
ဘရင်ဂျီစုရွာ၊ သုံးခွ
ဘရင်ဂျီစုရွာ၊ သုံးခွ
ရေအောင့်ရွာ၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်
ရေအောင့်ရွာ (Yaeaungt)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်၊ ဇီးတောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၆၅၃ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ယင်းမာပင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မင်္ဂလာကုန်း
မင်္ဂလာကုန်း
သမန်းချိုင့်ရွာ၊ တံတားဦးမြို့နယ်
သမန်းချိုင့်ရွာ (Thamanchaint)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ တံတားဦးမြို့နယ်၊ သမန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၁၇၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သမန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၄၆ ဦး၊ မ ၁၁၈၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၂၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ဘဝင်း
ဘဝင်း၊ ဦး ( မြန်မာ ၁၂၆၃-၁၃ဝ၉ )
လူမသမာတို့ လက်ချက်ဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့်အတူ ကျဆုံးကြရရှာသော အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီး ၉ ဦးအနက် ဦးဘဝင်းသည် တစ်ဦးအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ဦးဘဝင်းသည် ဘုရင်ခံ ဆာ ဟူးဘတ် ရန့်(စ်)၏ အမှုဆောင်ဝန်ကြီးအဖွဲ့တွင် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးကြီးအဖြစ် ထမ်းဆောင်နေစဉ် လုပ်ကြံခံရခြင်းဖြစ်သည်။
ဦးဘဝင်းသည် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ၏ အစ်ကို အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၆၃-ခုနှစ် နယုန်လဆုတ် ၁၁-ရက်အင်္ဂါနေ့တွင် နတ်မောက်မြို့ အထက်တန်း အမိန့်တော်ရရှေ့နေ ဦးဖာ၊ ဒေါ်စုတို့မှ မွေးဖွားသောမွေးချင်း ၉-ယောက်တို့အနက် အကြီးဆုံးသားဖြစ်သည်။ ဇာတာအမည် မောင်စံတင်ဖြစ်သည်။
ပညာရေး
ဦးဘဝင်းသည် ၅-နှစ်သားအရွယ်တွင် နတ်မောက်မြို့ဆရာကြီး ဦးဝကြီး ကျောင်းတွင်စတင်ပညာသင်ကြားရာ ၇-နှစ်သားအရွယ်တွင် ၃-တန်းအောင်ခဲ့သည်။ တဖန် ဆရာဦး​သောဘိတကျောင်းသို့ ပြောင်းနေရာ ၁၂-နှစ်အရွယ်တွင် ၇-တန်း စာမေးပွဲကိုကောင်းစွာ အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ထိုမှတဖန် တောင်တွင်းကြီးမြို့ ဆရာတော်ဦးသုန္ဒရကျောင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ ပညာသင်ကြားပြန်သည်။ ၁၆-နှစ်အရွယ်တွင် ၉-တန်းနှင့် ဆရာဖြစ်သင်စာမေးပွဲကို အောင်မြင်ပြီးနောက် ၁၇-နှစ်သားအရွယ်တွင် ရေနံချောင်းမြို့ ဆရာဦးဟံသာကျောင်းတွင် လက်ထောက်ဆရာအဖြစ်အမှုထမ်းသည်။ လက်ထောက်ဆရာအဖြစ်ထမ်းရွက်နေရင်း ဦးဘဝင်းသည် တတ်နိုင်သရွေ့ အင်္ဂလိပ်ဘာသာကိုလေ့လာသင်ယူရာ အင်္ဂလိပ်စာ အတော်အတန် တတ်မြောက်လာသောအခါ ဆရာအလုပ်မှထွက်ကာ ရေနံချောင်းမြို့ ဘီအိုစီဂိုဒေါင်တွင် စာရေးကလေး အဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်၊ လခစားအဖြစ်ရသမျှဝင်ငွေဖြင့် အင်္ဂလိပ်စာအုပ်များဝယ်ဖက်ကာ ရေနံချောင်းမြို့ ဆရာဦးအေးမောင်ထံတွင် ညကျောင်းတက်​ရောက်ခဲ့သည်။ ယင်းသို့ဖြင့်ကြိုးစားလာခဲ့ရာ အသက်၂၀-အရွယ်တွင် ၁၀-တန်းစာမေးပွဲကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဂုဏ်ထူးဖြင့်ဖြေဆိုအောင်မြင်ခဲ့ လေသည်၊ ၁၀-တန်းအောင်သည်နှင့် တပြိုင်နက် ဦးဘဝင်းသည် အလုပ်မှထွက်ကာ မန္တလေးတိုင်း|မန္တလေးဥပစာကောလိပ်သို့ မိဘများအထောက်အပံ့ဖြင့် သွားရောက်သင်ယူပြန်သည်၊ ဥပစာကောလိပ်တွင် သိပ္ပံတန်းကိုဂုဏ်ထူးဖြင့် အောင်မြင်သဖြင့် အစိုးရ စကောလားရှစ်ဆု ချီးမြှင့်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ မန္တလေး ဥပစာကောလိပ်မှ ဥပစာတန်းအောင်မြင်သူများတွင် ပထမဆုရရှိခဲ့သည်။ သင်္ချာ၊ ဓာတုဗေဒနှင့် ရူပဗေဒဘာသာရပ်များတွင် ထူးချွန်စွာအောင်မြင်ခဲ့သည်။၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် ဘီ၊အက်စ်စီ သင်္ချာဂုဏ်ထူးဖြင့်အောင်မြင်​လေသည်။ ဥပစာသိပ္ပံတန်းအောင်မြင် ပြီးနောက် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ ဆက်လက်သင်ယူရာ သိပ္ပံဂုဏ်ထူးတန်းကိုထူးချွန်စွာ ဖြေဆို အောင်မြင်ခဲ့သည်။
နိုင်ငံရေးဆောင်ရွက်မှု
ဘီအိုင်အေခေတ် အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့တွင် ဦးဘဝင်းသည် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရာ တမြို့နယ်လုံး၏ ကြည်ညိုလေးစား ခြင်းကိုခံရသည်။ ဂျပန်ပြေးပြီး အင်္ဂလိပ်ပြန်ဝင်လာသောအခါ ရေနံချောင်းသို့ပြောင်းရွှေ့ နိုင်ငံရေးဆောင်ရွက်သည်။ ရေနံချောင်းနယ်လုံးဆိုင်ရာ ဖဆပလ အဖွဲ့တွင် ဥက္ကဋ္ဌကြီးအဖြစ် တင်မြှောက်ခြင်းခံရသည်။ ဦးဘဝင်းကား ဖဆပလ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တောရောမြို့ပါ ကြည်ညိုလေးစားခြင်း ခံရသူဖြစ်သည်။ တိုင်းပြုပြည်ပြု လွှတ်တော်ရွေးကောက်ပွဲကို ၁၉၄၇-ဧပြီလတွင်ကျင်းပ သောအခါ ဦးဘဝင်းသည် မကွေးအနောက်မြောက်ပိုင်း အမတ်အဖြစ် ပြိုင်ဘက်မရှိ ရွှေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်းခံရသည်၊ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ အစိုးရအဖွဲ့တွင် ထောက်ပံ့ရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဌာန ဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် တိုင်းပြုပြည်ပြုလွှတ်တော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ရေးဆွဲရေးကော်မတီတွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။
ဘဝနိဂုံး
ထို့နောက် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းခေါင်းဆောင်သော အမှုဆောင်ဝန်ကြီးအဖွဲ့တွင် ကူးသန်းရောင်ဝယ်ရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ထမ်းဆောင်နေစဉ် ၁၉၄၇-ဇူလိုင်လ ၁၉-ရက်နေ့တွင် နံနက် ၁၀ နာရီ ၃၇ မိနစ် လုပ်ကြံခြင်းခံရလေသည်။ ဦးဘဝင်းသည် ရိုးသား အေးဆေးသူဖြစ်သည်။ ဝါကြွားခြင်းကိုမုန်းတီး တဖက်သားကို အားနာတတ်သည်။ ဇွဲအလွန်ရှိပြီး လုံ့လဝီရိယ နှင့်ပြည့်စုံသည်။ ဉာဏ်အလွန်ထက် တပည့်များအပေါ် စေတနာကောင်းလှသဖြင့် တပည့်များသာမက ယင်းတို့ မိဘများကပါလေးစား ကြည်ညိုကြသည်။ သားသမီး ၆ ယောက် ကျန်ခဲ့ရာ အကြီးဆုံးမှာ ၁၁ နှစ်အရွယ်ရှိပြီးလျှင် အငယ်ဆုံးမှာ ၁ဝ လသာ ရှိသေးသည်။ အာဇာနည် ခေါင်းဆောင်ကြီး ဦးဘဝင်း ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီး ဒေါ်ခင်စော နှင့် သမီး မတင်လှဝင်း၊ သားမောင်စောဝင်း၊ မောင်အေးဝင်း၊သမီး ခင်မြဝင်း၊သားမောင်စိန်ဝင်း၊ မောင်ထွေးဝင်းတို့ကျန်ရစ်သည်။
နယူး (အောက်)ရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်
နယူး (အောက်)ရွာ (Nayu(Lower))သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ ဂမုန်းအိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၀၂၃၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဂမုန်းအိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၇ ဦး၊ မ ၈၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝှါစမ်း (ရွာဟောင်း)ရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်
ဝှါစမ်း (ရွာဟောင်း)ရွာ (Wharsan (Ywarhaung))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်၊ ရီနွဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၈၇၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရီနွဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၀၃၄ ဦး၊ မ ၈၆၀၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၆၄၀ ဦးနေထိုင်သည်။
တင်နမ်ရွာ၊ မတူပီမြို့နယ်
တင်နမ်ရွာ(Tinam)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ မတူပီမြို့နယ်၊ ဆုံဆင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၁၀၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆုံဆင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၁ ဦး၊ မ ၂၂၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၁၃ ဦး နေထိုင်သည်။
ကမ်းနားတန်းရွာ၊ အိုင်သပြု
ကမ်းနားတန်းရွာ၊ အိုင်သပြု
မင်းဘေးရွာ၊ ရွှေဘိုမြို့နယ်
မင်းဘေးရွာ (Minbay)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရွှေဘိုမြို့နယ်၊ ညောင်ကိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၄၂၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရွှေဘိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝန်ကြီးဌာန
ဝန်ကြီးဌာနဆိုသည်မှာ အစိုးရစနစ်တစ်ခု၏ ပြည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေးကဏ္ဍအသီးသီးအတွက် ပထမအဆင့်ရှိသော သို့မဟုတ် အဆင့်အမြင့်ဆုံးသော အုပ်ချုပ်ရေးဌာနဖြစ်သည်။အင်္ဂလိပ်အသုံးတွင် အများအားဖြင့် Ministry ဟုအသုံးပြုကြသည်။အချို့နိုင်ငံများတွင် department (ဥပမာ- အမေရိကန်၊ ဖိလစ်ပိုင်)၊ Secretariat (ဥပမာ- စပိန်)၊ စသည်ဖြင့် သုံးစွဲကြသည်။
များသောအားဖြင့် ဝန်ကြီးဌာနများကို အစိုးရအဖွဲ့ဝင်ဖြစ်သော ဝန်ကြီးများက ဦးဆောင်ကြသည်။ဝန်ကြီးဌာန အမျိုးအစားနှင့် အရေအတွက်မှာ တစ်နိုင်ငံနှင့် တစ်နိုင်ငံ တူညီမှုမရှိကြပေ။သို့ရာတွင် ယေဘူယျအားဖြင့်ထားရှိကြသော ဝန်ကြီးဌာနများမှာ နိုင်ငံခြားရေး၊ ကာကွယ်ရေး၊ ပြည်ထဲရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ပညာရေး စသည်ဖြင့်ဖြစ်သည်။မိမိနိုင်ငံ၏ လိုအပ်ချက်အရ (သို့မဟုတ်) အခြေအနေအရ ဖွဲ့စည်းထားရှိသည့် ဝန်ကြီးဌာနများလည်းရှိသည်။ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အိုလံပစ်နှင့် မသန်စွမ်းအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲများ ကာလအတွင်းတွင် တိုကျိုအိုလံပစ်နှင့် မသန်စွမ်းပြိုင်ပွဲဆိုင်ရာ ဝန်ကြီးဌာနဟူ၍ ထားရှိသည်။
ဗဟိုအစိုးရများတွင်သာမက အစိုးရအဖွဲ့အခွဲများတွင်လည်း ဝန်ကြီးဌာနများ ရှိသည်။ဥပမာ- မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့များဖြစ်သည်။
ကနေဒါနိုင်ငံ
ကနေဒါ ဖက်ဒရယ်အစိုးရတွင် ၎င်း၏ ပထမအဆင့်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့အစည်းများကို department ဟုသုံးစွဲသည်။
ဒေသခွဲများ
ကနေဒါတွင် ၎င်း၏ ပထမအဆင့် အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေများကို ပြည်နယ် (သို့မဟုတ်) နယ်မြေများဟု ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲသည်။ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ (၁၀)ဖွဲ့မှ (၅)ဖွဲ့သည် ၎င်းတို့၏ပြည်နယ်အစိုးရဝန်ကြီးဌာနများကို Ministry ဟု သုံးစွဲသည်။ကျန်ရှိသော ပြည်နယ် (၅)ခုနှင့် နယ်မြေ (၃)ခုမှာ department ဟု သုံးစွဲသည်။ဝန်ကြီးကိုမူ Minister ဟုသာ အသုံးပြုသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝန်ကြီးဌာနများ
ကျရှီးရောင်ရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
ကျရှီးရောင်ရွာ(Kyasheeyawng)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ လထွန်ကထောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၇၆၄ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မန်းစက္ကူရွာမရွာ၊ မန်းစက္ကူ
မန်းစက္ကူရွာမရွာ၊ မန်းစက္ကူ
ဝါးတောရွာ၊ သုံးခွ
ဝါးတောရွာ၊ သုံးခွ
မောင်မောင် (ကာတွန်း)
မောင်မောင် (ကာတွန်း) မြန်မာကာတွန်းဆရာကြီး ဦးမောင်မောင်ကို (၁၉၄၂)ခုနှစ်၊ ဇွန်လ(၁၈)ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားသည်။ အဖ ဦးပေါ်ကြင်၊ အမိ ဒေါ်ချိုယဉ်တို့၏ သား ဖြစ်သည်။ လပွတ္တာဇာတိ ဖြစ်သည်။ ကာတွန်းပညာကို လက်ဦးဆရာအဖြစ် အစ်ကိုရင်းဖြစ်သူ ကာတွန်းစိန်မြင့်အောင်၊ ပန်းချီဦးဗမိုး၊ ကာတွန်းဦးမောင်စိန်၊ ကာတွန်းဦးဗကလေးတို့ထံတွင် လေ့လာသင်ယူခဲ့သည်။ (၁၉၅၆)ခုနှစ်မှစ၍ ရန်ကုန်သတင်းစာ၊ စုံထောက်မဂ္ဂဇင်း၊ ဖိုးပြုံးချိုလစဉ်၊ သောကြာစာစောင်များတွင် ကာတွန်း များ စတင်ရေးဆွဲခဲ့သည်။စန္ဒာမဂ္ဂဇင်းတွင် ဦးဦးပုံပြောမယ် အခန်းတာဝန်ယူ ရေးဆွဲခဲ့သည် မုဆိုးကျော်ဖိုးထော် ကိုမှောင် တက်ပု မျောက်ကလေး ပေါက်ကျော် ပိုးကောင်လေး မောင်ဖိုးအေး ပိန်ပိန်ရှေရှေ ဂွက်ဂွက် ဖိုးကတုံးနဲ့ လောရှေ စသည့် နာမည်ကျော် ဇာတ်ကောင်များ ဖန်တီးရေးဆွဲခဲ့သည် ရွှေမိလစဉ်စာစောင်ကို ကိုယ်တိုင်စီစဉ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ယနေ့အချိန်ထိ စာနယ်ဇင်း များတွင် ကာတွန်းများ ရေးဆွဲလျက် ရှိသည်။
အာတိတ်စက်ဝိုင်း
အာတိတ်စက်ဝိုင်း၌ December solstice တွင် တနှစ်တာ၏ နေ့တာအတိုဆုံးဖြစ်ပြီး နေသည် တနေ့ခင်းလုံး မထွက်လာပေ။ June solstice တွင် နေ့တာအရှည်ဆုံးဖြစ်ပြီး နေသည် တနေ့တာလုံး မဝင်တော့ပေ။ ယင်းကဲ့သို့သော ဖြစ်ရပ်များကို ဝင်ရိုးစွန်းည (polar night) ဟူ၍လည်းကောင်း၊ သန်းခေါင်းယံ နေ (midnight sun) ဟူ၍လည်းကောင်း အသီးသီးခေါ်ဆိုကြသည်။
အာတိတ်စက်ဝိုင်း၏ တည်နေရာသည် ပုံသေမဟုတ်ဘဲ လက်ရှိတွင် အီကွေတာ၏ မြောက်ဘက် 66°33′49.2″ တွင် ရောက်ရှိနေသည်။ ယင်း၏ လတ္တီကျုသည် ကမ္ဘာ၏ မိမိဝင်ရိုးပေါ်တွင် တိမ်းစောင်းမှုပေါ်၌ မူတည်သည်။ ယင်းတိမ်းစောင်းမှုသည်လည်း လကမ္ဘာ၏ ပတ်လမ်းမှ ဒီရေအားကြောင့် နှစ်ပေါင်း ၄၁၀၀၀ ကြာလျင် ၂ ဒီဂရီအထက် အပြောင်းအလဲဖြစ်ပေါ်ခြင်းနှင့် ဆက်စပ်လျက်ရှိသည်။ ရလဒ်အနည်ဖြင့် အာတိတ်စက်ဝိုင်းသည် တနှစ်လျင် 14.5 m နှုန်းဖြင့် မြောက်ဘက်သို့ ရွေ့လျားလျက်ရှိသည်။
ဘီလုံးရင်ညို
ဘီလုံးရင်ညို (Mirafra javanica) ဩစတျေးလျနှင့် အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသော ငှက်ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဩစတြေးလျတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
နက်ဆီဘားမြို့
နက်ဆီဘား သည် ဘူဂေးရီးယားနိုင်ငံရှိ ရှေးဟောင်းမြို့တော် တစ်ခုဖြစ်ပြီး ဘားဂပ်စ် ခရိုင်အတွင်း ဘူဂေးရီးယား ပင်လယ်နက် ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိသော အဓိက ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်း အပန်းဖြေစခန်းမြို့ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ နက်ဆီဘား စည်ပင်သာယာရေး နယ်နိမိတ်၏ အုပ်ချုပ်ရေး ဗဟိုဌာနတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ပင်လယ်နက်၏ ပုလဲ ဟု မကြာခဏ တင်စားခေါ်ဝေါ်လေ့ ရှိကြပြီး နှစ် ၃၀၀၀ ကျော်မျှ အမြဲတစေ ပြောင်းလဲနေသော ကြွယ်ဝသည့် သမိုင်းကြောင်းရှိသော ပြတိုက်မြို့တော် တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ မြို့တော်သည် လူတို့လုပ်ထားသော ကုန်းမြောင်တစ်ခုဖြင့် ခြားနားထားသော အပိုင်း ၂ပိုင်း ရှိပြီး ရှေးဟောင်းဒေသ အပိုင်းသည် ကျွန်းဆွယ် (ယခင်က ကျွန်း) ပေါ်တွင် တည်ရှိကာ ပို၍ ဟိုတယ် နှင့် နောက်ပိုင်း အဆောက်အဦးများရှိသော ခေတ်မီသော အပိုင်းသည် ကုန်းမကြီး ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ရှေးဟောင်း အပိုင်းသည် အမျိုးမျိုး ကွဲပြားသော ယဉ်ကျေးမှုလောကမှ လူတို့ နှစ်ပေါင်းများစွာ အတွင်း နေထိုင်ခဲ့သော သက်သေ အထောက်အထားများရှိသည်။
၎င်းသည် ပင်လယ်နက် ပေါ်ရှိ အထင်ရှားဆုံး ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများ လည်ပတ်ရာ ဌာန နှင့် ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်း တစ်ခု ဖြစ်ပြီး ကြီးမားသော အပန်းဖြေစခန်း အချို့ရှိကာ အကြီးဆုံး အပန်းဖြေစခန်းမှာ နက်ဆီဘား၏ မြောက်ဘက်ကပ်လျှက်တွင် ရှိသော ဆန်နီဘိရှ် အပန်းဖြေစခန်း ဖြစ်သည်။
နက်ဆီဘားသည် အချို့သော အချိန်များတွင် ခြိမ်းခြောက်ခံနေရသော အင်ပိုင်ယာ၏ အနားသတ်တစ်ခု အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သဖြင့် ကြွယ်ဝသော သမိုင်းရှိသည့် မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ သမိုင်းဝင် အဆောက်အဦးများ ပေါများလှသဖြင့် ယူနက်စကိုမှ နက်ဆီဘား အား ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ စာရင်းတွင် ၁၉၈၃၌ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။
အာဆင်ဝင်းဂါး
အာဆင်ဝင်းဂါး OBE ( French pronunciation: ​[aʁsɛn vɛŋɡɛʁ])သည် ပြင်သစ်​ဘောလုံးကစားသမား​ဟောင်းနှင့်နှင့် နည်းပြဖြစ်သည်။ အာဆင်နယ်​ဘောလုံးအသင်း၏ နည်းပြအဖြစ် ၁၉၉၆ခုနှစ်​အောက်တိုဘာလမှ၂၀၁၈ခုနှစ် ​မေလအထိ၂၂နှစ်ကြာကိုင်တွယ်ခဲ့သည်။ အသင်း၏သက်တမ်းအကြာဆုံးနှင့်အ​​အောင်မြင်ဆုံးနည်းပြဖြစ်သည်။ သူကိုင်တွယ်သည့်ပွဲ​ပေါင်း ၁၂၃၅ပွဲတွင်နိုင်ပွဲ၇၁၆ပွဲ၊သွင်းဂိုး၂၂၉၈ဂိုး ရရှိခဲ့သည်။၂၀၁၈ခုနှစ် ဧပြီ၂၀တွင် ရာသီအကုန်၌အနားယူ​တော့မည်ဖြစ်​ကြောင်း ​ကြေညာခဲ့သည်။ သူ၏ကစားကွက်များအတွက် အဂ်လန်​ဘောလုံး​လောက၏ ၁၉၉၀​နောက်ပိုင်းခံစစ်ကစားကွက်အ​ပြောင်းအလဲအတွက်​တော်လှန်ခဲ့သူဟုပင်ဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။
ငယ်ဘဝ
၁၉၄၉ခုနှစ် ​အောက်တိုဘာ၂၂ရက်​နေ့တွင် စထရပ်ဘုတ်မြို့တွင်​မွေးဖွားသည်။ ဝင်းဂါးမိသားစု၏ က​လေး၃​ယောက်တွင်အငယ်ဆုံးဖြစ်သည်။၁၉၅၀အ​တောအတွင်းက ​ဒေါပစ်ဟိုင်းရွာတွင်​နေထိုင်ခဲ့​သော်လည်း အနီးရှိ ​ဒေါ့လန်ဟိုင်းရွာတွင်သာအချိန်ကုန်ခဲ့သည်။၁၉၄၄​အောက်တိုဘာလ အသက်၂၄နှစ်အရွယ်တွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အ​ရှေ့ဘက်စစ်​မြေပြင်သို့စစ်တိုက်ရန်​စေလွှတ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ဝင်းဂါးမိသားစုမှာ ကားအပိုပစ္စည်းဆိုင်နှင့် ​စား​သောက်ဆိုင်ငယ​လေး၁ခုပိုင်ဆိုင်သည်။ အာဆင်တက်ခဲ့​သော မူလတန်း​ကျောင်းမှာ ကက်သလစ်ချက်​ကျောင်းမှဖွင့်လှစ်သည်။ ထို့​နောက် အိုဘာနိုင်းမြို့ငယ်​​လေးတွင်အလယ်တန်းတက်ခဲ့သည်။ သူ၏အ​ဖေမှာ​ကျေးရွာ​ဘောလုံးအသင်းနည်းပြဖြစ်၍အာဆင်မှာအသက်၆နှစ်ကတည်းက ​ဘောလုံးနှင့်ထိ​တွေ့ခဲ့သည်။
နည်းပြဘဝ အချက်အလက်များ
Gold Cup Winner
ခုခံအားကျဆင်းမှု ကူးစက်ရောဂါ
ခုခံအားကျဆင်းမှု ကူးစက်ရောဂါ (Acquired immune deficiency syndrome; အတိုကောက် အေအိုင်ဒီအက်စ်) သည် အိတ်ချ်အိုင်ဗွီပိုး (HIV virus) ကြောင့် ဖြစ်ပွားရခြင်းဖြစ်သည်။ လူ့ကိုယ်ခံစွမ်းအားကျ ကူးစက်ရောဂါပိုးဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ အိတ်ချ်အိုင်ဗွီပိုးသည် အလွန်သေးငယ် နုနယ်ပြီး သာမန်မျက်စိဖြင့် မမြင်ရချေ။ အလွန်အားကောင်းသော ခေတ်မီအဏုကြည့် မှန်ဘီလူးများဖြင့် ကြည့်မှသာ မြင်နိုင်သည်။ AIDS ဆိုသည့် စကားလုံးသည် A=Acquired (မွေးရာပါမဟုတ်၊ ကူးစက်ခြင်းဖြင့် ရရှိလာသော)၊ I=Immune (ခုခံအား/ကိုယ်ခံအား)၊ D=Deficiency (လျော့နည်းကျဆင်းမှု)၊ S=Syndrome (ရောဂါလက္ခဏာစု) ကို ကိုယ်စားပြုပါသည်။ ထို့ကြောင့် AIDS ကို မြန်မာလို ခုခံအားကျဆင်းမှု ကူးစက်ရောဂါ ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ အေအိုင်ဒီအက်စ်ရောဂါဟု ပြောနေရေးနေကြသော်ငြား နိုင်ငံတကာတွင်တော့ စာလုံးလေးလုံးကို ပေါင်းစပ်ပြီး အေ့ဒ်စ်ရောဂါဟု အသံထွက် ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
HIV ရောဂါပိုးအစ
အိတ်ချ်အိုင်ဗွီရောဂါပိုးသည် အာဖရိကတိုက် တောတောင်တွေထဲက လူဝံ၊ မျောက် အစရှိသည့် သတ္တဝါများဆီမှာ ရှိခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထိုသတ္တဝါတွေဆီက ရောဂါပိုးသည် အသွင်ကူးပြောင်းပြီး လူတွေဆီကို ရောက်ရှိလာပုံရကြာင်း အချို့သိပ္ပံပညာရှင်များက ရေးသားဖော်ပြကြသည်။ လူသူနည်းတဲ့ တောတောင်တွေထဲမှာ အိတ်ချ်အိုင်ဗွီပိုးဟာ လူတစ်ဦးကနေ တစ်ဦးကို အလွယ်တကူ ကူးစက်ဖို့ အခွင့်အရေး မရခဲ့ပေ။ တဖြည်းဖြည်းနှင့် နည်းပညာတွေ တိုးတက်လာပြီး ဆက်သွယ်သွားလာမှု အင်မတန်လျင်မြန် လွယ်ကူလာတဲ့အခါမှာတော့ လူတွေဟာ တစ်နေရာကနေ တစ်နေရာ၊ တစ်နိုင်ငံကနေ တစ်နိုင်ငံကို နေ့ချင်းညချင်း အရောက် ကူးလူးသွားနိုင်ကြသည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် လူများ၏ နေပုံထိုင်ပုံလည်း ပြောင်းလဲလာသည်။ လိင်မှုဆိုင်ရာ အမူအကျင့်များလည်း ပြောင်းလဲလာသည်။ ဘိန်းဖြူပေါ်လာသည့်အခါ ဘိန်းဖြူကို သွေးကြောထဲ ထိုးသွင်း သုံးစွဲကြသည်။ ထိုသို့ ဘိန်းဖြူထိုးသည့်အခါ ဆေးထိုးအပ်များကို အတူတူ မျှသုံးကြသည့်အတွက် ဆေးထိုးအပ်၊ ဆေးထိုးပြွန်တွေမှာ ကပ်ကျန်သည့် သွေးကနေတစ်ဆင့် အိတ်ချ်အိုင်ဗွီပိုး အလွယ်တကူ ကူးစက်ပျံ့နှံ့တော့သည်။ ဆေးစွဲသူများမှတဆင့် ၎င်းတို့၏ ဇနီးမယားများ၊ လိင်ဆက်ဆံဘက်များ၊ ပြည့်တန်ဆာများဆီကို ကူးစက်ကြသည်။ ဆေးစွဲသူတွေထဲမှာ ပြည့်တန်ဆာအလုပ်လုပ်နေကြသူတွေ ရှိနေပြန်တော့ သူတို့ကနေတစ်ဆင့် လူအများကြီးကို ရောဂါကူးနိုင်ပြန်သည်။ အေ့ဒ်စ်ရောဂါ၏ ကူးစက်နည်းသည် တစ်နည်းမကဘဲ တစ်နည်းနှင့်တစ်နည်း ဆက်နွယ်ပြီးလည်း ကူးစက်နိုင်သည့်အတွက် ကူးစက်မှု ပိုမိုတွင်ကျယ်လာသည်။ ထိုသို့ဖြင့် တစ်နေရာမှာရှိသည့် ရောဂါပိုးသည် နေရာအနှံ့အပြားကို ရောက်ရှိသွားပြီး ယခုအခါမှာတော့ ကမ္ဘာပေါ်မှာရှိတဲ့ နိုင်ငံအားလုံးကို အိတ်ချ်အိုင်ဗွီပိုး ကူးစက်ပျံ့နှံ့လျက် ရှိသည်။
အေအိုင်ဒီအက်စ်ရောဂါကို စတင်တွေ့ရှိပုံ
အေအိုင်ဒီအက်စရောဂါကို ၁၉၈၁ ခုနှစ်က အမေရိကန်နိုင်ငံ ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်တွင် စတင်တွေ့ရှိ ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ အေအိုင်ဒီအက်စ်ရောဂါသည် ထိုမတိုင်မီကတည်းကပင် ကမ္ဘာပေါ်ရှိနေရာဒေသ အနှံ့အပြားတွင် ရှိနေခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းနှစ်တွေမှာ ကပ်ရောဂါအသွင်ဖြင့် အာဖရိက၊ အမေရိက နိုင်ငံအပါအဝင် နိုင်ငံအတော်များများတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
ရောဂါပေါ်ကာစအချိန်က အနောက်နိုင်ငံသား ယောက်ျားချင်း လိင်တူဆက်ဆံသူတွေမှာ အများဆုံး တွေ့ခဲ့ရပြီး နောက်ပိုင်းတွင်တော့ ဖိုမဆက်ဆံရာမှ၊ မူးယစ်ဆေးသုံးစွဲရမှ ကူးစက်ကုန်ကြသည်။ အာရှနိုင်ငံများတွင် မူးယစ်ဆေးအကြောထဲထိုးသုံးတဲ့ လူတွေဆီမှာ ရောဂါပိုး စတွေ့ခဲ့သည်။ ရောဂါပိုးသည် စတွေ့ခဲ့တဲ့လူတွေဆီမှာသာ ရှိနေခြင်းမဟုတ်ဘဲ ထိုမှတစ်ဆင့် ပြည့်တန်ဆာအမျိုးသမီးများဆီသို့၊ ပြည့်တန်ဆာအမျိုးသမီးများမှ လိင်အပျော်အပါးလိုက်စားတဲ့ အမျိုးသားများဆီသို့၊ လိင်အပျော်အပါး လိုက်စားသည့် အမျိုးသားများမှတဆင့် ယင်းတို့၏ ဇနီးများဆီသို့ အဆင့်ဆင့် ကူးစက်ခဲ့သည်။ အမျိုးသမီးများကို ရောဂါပိုးကူးသွားသည့်အခါ ၎င်းတို့ ကိုယ်ဝန်ဆောင်သည့်အချိန်တွင် သန္ဓေသားကိုပါ တဆင့် ကူးစက်ပြန်လေသည်။
အိုင်မ (မြောက်)ရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
အိုင်မ (မြောက်)ရွာ (Aingma(North))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ အိုင်မ (မြောက်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၈၈၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အိုင်မ (မြောက်)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၈၉ ဦး၊ မ ၅၈၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၇၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ခုခံအားကျဆင်းမှု ကူးစက်ရောဂါ
အိတ်ချ်အိုင်ဗွီပိုး၏ တည်ရှိရာ
သွေးဖြူဥများသည် ကိုယ်တွင်းရှိ အရည်အားလုံးတွင် ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ကိုယ်တွင်းရှိ အရည်အားလုံးဆီကို အိတ်ချ်အိုင်ဗွီပိုး အနည်းနှင့်အများ ရောက်သွားနိုင်သည်။ သို့သော် မျက်ရည်၊ ချွေး၊ ဆီးတို့ကိုတော့ ရောက်ရှိနိုင်မှု အင်မတန်နည်းသည့်အတွက် ယင်းတို့မှတစ်ဆင့် ကူးစက်မှုမရှိနိုင်ပါ။ သုတေသနပြုချက်များအရ အိတ်ချ်အိုင်ဗွီပိုးသည် သွေး၊ သုတ်ရည်နှင့် မိန်းမလိင်အင်္ဂါမှ ထွက်သည့် အရည်များတွင် အဓိက အများဆုံး ရှိသည်။
အိုင်မ (မြောက်)ရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သစ်ထွဏ်း (ကာတွန်း)
မြန်မာကာတွန်းဆရာကြီး ဦးသစ်ထွဏ်းကို (၁၉၅၂)ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ အဖ ဦးစိန်သန်း၊ အမိ ဒေါ်စိန် လှိုင်တို့၏ သား ဖြစ်သည်။ စလင်းမြို့ဇာတိ ဖြစ်သည်။ ကာတွန်းပညာကို ဝေါ့လ်ဒစ္စနီနှင့် ကာတွန်းဦးသန်းကြွယ်၊ ကာတွန်းဦးအောင်ရှိန်၊ ကာတွန်းဦးဖေသိန်းတို့၏ ကာ တွန်းပုံများကို လေ့လာရင်း လေ့ကျင့်သင်ယူခဲ့သည်။ (၁၉၇၀)ပြည့်နှစ်တွင် ကာတွန်းများ စတင်ရေးဆွဲခဲ့သည်။ ကလေးများအတွက် ကောမစ်ဇာတ်လမ်းများ ကို အားသန်ခဲ့သည်။ ထင်ရှားသောဇာတ်ကောင်မှာ မောင်တီထွင် ဖြစ်သည်။ ယနေ့အချိန်အထိ စာနယ်ဇင်းများတွင် ကာတွန်းများ ရေးဆွဲလျက် ရှိသည်။
ခုခံအားကျဆင်းမှု ကူးစက်ရောဂါ
အိတ်ချ်အိုင်ဗွီပိုး၏ လူခန္ဓာကိုယ်ပြင်ပတွင် ရှင်သန်နိုင်မှု
အိတ်ချ်အိုင်ဗွီပိုးသည် လူ့ခန္ဓာကိုယ်၏ ပြင်ပတွင် ကြာကြာအသက်မရှင်နိုင်ချေ။ ပြင်ပမှ နေရောင်၊ လေထုတို့နှင့် တွေ့ထိလျှင် သေသွားသည်။ ခန္ဓာကိုယ်အပြင်ဘက် ရောက်လာသည့် သွေးများ၊ အရည်များ ခြောက်ခမ်းသွားချိန်တွင် ပိုးလည်း သေသွားပြီဖြစ်သည်။ အိတ်ချ်အိုင်ဗွီပိုး ပါဝင်သည့် သွေး(သို့)အရည် ကျသွားသည့် နေရာ၏ စွတ်စိုမှု၊ နေရောင်ထိတွေ့မှုနှင့် အရည်ပမာဏ အနည်းအများ (ဥပမာ-သွေးပုလင်း၊ သွေးကွက်၊ သွေးစက်) ပေါ်မှာ မူတည်ပြီး စက္ကန့်ပိုင်း၊ မိနစ်ပိုင်း၊ နာရီပိုင်း၊ ရက်ပိုင်း စသည်ဖြင့် ကွာခြားသွားနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် အပြင်ရောက်ပြီး ဘယ်လောက်ကြာတဲ့ သွေး(သို့)အရည်ပဲဖြစ်စေ အလွယ်တကူ မကိုင်တွယ်သင့်ချေ။ ကိုင်တွယ်သည့်အခါ ကာကွယ်မှု ယူရပါမည်။ အိတ်ချ်အိုင်ဗွီပိုးသည် အလွယ်တကူ မကူးစက်နိုင်၊ လိင်ဆက်ဆံခြင်း၊ သွေးသွင်းခြင်း၊ ပိုးမသတ်ထားသည့် ဆေးထိုးအပ်များဖြင့် ဆေးထိုးခြင်းများဆီကသာ အဓိက ကူးစက်နိုင်သည်။
ရောဂါလက္ခဏာများ
လူတစ်ယောက်၏ ရုပ်ရည်ကိုကြည့်ပြီး ထိုလူမှာ အိတ်ချ်အိုင်ဗွီပိုးရှိမရှိ သေချာမပြောနိုင်ချေ။ ရောဂါပိုးရှိသူ အများအပြားသည် အပေါ်ယံကြည့်လျှင် ပုံမှန် ကျန်းမာနေသည်ဟု ထင်ရသည်။ သို့သော် လူ၏ ခန္ဓာကိုယ်ထဲတွင် အိတ်ချ်အိုင်ဗွီပိုးသည် လက္ခဏာမပြဘဲ နှစ်ပေါင်းများစွာ ရှိနေနိုင်ပေသည်။ နှစ်ပေါင်းအတော်ကြာပြီး သွေးဖြူဥတွေ အတော်များများ ပျက်စီးပြီးသည့်အခါမှ စ၍ ဖျားတတ်သည်။ ထိုအချိန်ကျမှ ရောဂါလက္ခဏာများ ပေါ်လာပါမည်။
ရောဂါပိုးကူးစက်ခြင်း
ရောဂါပိုးပါဝင်သည့် သွေး၊ သုတ်ရည်၊ မိန်းမအင်္ဂါမှထွက်သည့် အရည်များ မိမိ၏ ခန္ဓာကိုယ်ထဲသို့ ဝင်ရောက်လျှင် ရောဂါကူးစက်နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့်
အေအိုင်ဒီအက်စ် တိုက်ဖျက်ရေး
နှစ်စဉ် ဒီဇင်ဘာ တစ်ရက်နေ့ကို ကမ္ဘာ့ခုခံအားကျဆင်းမှု ကူးစက်ရောဂါတိုက်ဖျက်ရေးနေ့အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ၁၉၉၃ နှစ်လည် အခြေအနေခန့်မှန်းချက်အရ ကမ္ဘာပေါ်၌ အိပ်ချ်အိုင်ဗွီပိုးစွဲကပ်နေသူ ၁၃ သန်း ရှိ၍ အေအိုင်ဒီအက်စ် ရောဂါဝေဒနာရှင်ပေါင်း ၂ ဒသမ ၅ သန်းရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ ပြည့်တန်ဆာများတွင် သွေးထဲ ံ၍ဥ0x038 ရောဂါပိုးရှိသူ ၉ဇ0x040 ရှိနေပြီ။ လွန်ခဲ့သော ၂ နှစ်က ဝ ဒသမ ၅ဇ0x040 သာ ရှိသည်။
ဤရောဂါကို ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌ စတင်တွေ့သည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် ခုခံအားကျဆင်းမှု ကူးစက်ရောဂါ (အေအိုင်ဒီအက်စ်) ဖြစ်ပွားနေပြီဟု သတင်းပို့ထားသူ (၇၁၈,၈၉၄) ဦး ရှိသည်ဟု ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (ဒဗလျူအိပ်ချ်အို)က ကြေညာသည်။
ခုခံအားကျဆင်းမှု ကူးစက်ရောဂါ (အေအိုင်ဒီအက်စ်) ကြောင့် သက္ကရာဇ် ၂ဝဝဝ အတွင်းတွင် နောက်ထပ် လူခြောက်သန်း သေဆုံးလိမ့်မည်ဟု ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူး မိုက်ကယ်မာဆန်က ပြောကြားသည်။
အေအိုင်ဒီအက်စ်ရောဂါ အာရှတိုက်တွင် ကူးစက်မှုအနေအထား
ခုခံအားကျဆင်းမှု ကူးစက်ရောဂါသည် အာရှတိုက်တွင် မကြုံဖူးအောင် ကူးစက်ပျံ့နှံ့လျက်ရှိရာ သက္ကရာဇ် ၂ဝဝဝ ပြည့်နှစ်၌ တစ်ကမ္ဘာလုံး ခုခံအားကျဆင်းမှု ကူးစက်ရောဂါဝေဒနာရှင် ၁ဝ သန်းရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည့်အနက် အများစုမှာ အာရှတိုက်တွင်ရှိမည့် အလားအလာရှိကြောင်းဖြင့် အာရှဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ် (အေဒီဘီ) အစီရင်ခံစာတွင် ဖော်ပြလိုက်သည်။
အိန္ဒိယနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတို့တွင် ခုခံအားကျဆင်းမှု ကူးစက်ရောဂါ (အေအိုင်ဒီအက်စ်) ဖြစ်ပွားနိုင်သည့် ဗိုင်းရပ်စ်ပိုး တွေ့ရှိသူဦးရေမှာ ၁၉၈၇ ခုနှစ်၌ ၁,ဝဝဝ စီရှိခဲ့ရာမှ ယခုအခါတွင် ရောဂါဖြစ်ပွားသူ ဝေဒနာရှင်ထောင်ပေါင်းများစွာ ရှိနေပြီကို တွေ့ရသည်ဟုလည်း ဖော်ပြလိုက်သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံတွင် အေအိုင်ဒီအက်စ် ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးတွေ့ရှိသူ နှစ်သိန်းမှ လေးသိန်းကြားရှိမည်ဖြစ်ပြီး၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် လေးသိန်းမှ တစ်သန်းအတွင်းရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းသည်။ ယခုရာစုနှစ်ကုန်တွင် ကမ္ဘာတစ်ဝန်း၌ အေအိုင်ဒီအက်စ် ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးတွေ့ရှိသူ သန်း ၄ဝ အထိ ရှိမည်ခန့်မှန်းထားရာ ထက်ဝက်ကျော်မှာ အာရှတိုက်တွင် တွေ့ရှိမည်ဟုလည်း ခန့်မှန်းတွက်ဆထားသည်။
လိင်တူဆက်ဆံသူများ၊ သွေးသွင်းဆေးကုသမှု ခံယူသူများတွင်သာ ဤရောဂါ အဓိကဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ယခုတော့ ပြည့်တန်ဆာများက တစ်ဆင့် ဖိုမစိတ်ဆန္ဒလွန်ကဲသော ယောက်ျားများ၊ ပြည့်တန်ဆာများ၊ ကလေးများသို့ ကူးစက်နေပြီ။
ရောဂါပိုးကို ရှာလို့မတွေ့နိုင်သောကာလ
အေအိုင်ဒီအက်စ်ရောဂါကို ဖြစ်စေသော အိပ်ချ်အိုင်ဗွီ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးကို ရောဂါကူးစက်ခံရပြီဆိုသည်နှင့် ချက်ချင်းသွေးထဲမှာ ရောဂါပိုးရှိကြောင်း ပြမည်မဟုတ်ပါ။ အိပ်ချ်အိုင်ဗွီ ရောဂါပိုးသည် ကူးစက်ခံရသူ၏ ခန္ဓာကိုယ်၌ ပွားများနေပြီး၊ ကာလအတော်ကလေးကြာတော့မှ ရောဂါပိုး သွေးထဲရှိကြောင်း ပြမည်ဖြစ်သည်။ ဤသို့ ရောဂါပိုးကူးစက်ခံပြီး ရောဂါလက္ခဏာ မပြသေးသော ကာလကို ဆေးပညာရှင်များက တ0x048၍0x1150x050ီဥတ0x048 စ0x038နမ0x057၍ဦ ဟု ခေါ်0x100ကသည်။ ဤကာလသည် အနည်းဆုံး နှစ်လမှ တစ်နှစ်နီးပါး အချိန်ကြာတတ်သဖြင့် ယခု‌‌‌ပိုးရှိသော အမျိုးသမီး/သားနှင့် ဆက်ဆံမိပြီး တစ်ပတ်လောက်အတွင်း သွေးထဲ၌ အိပ်ချ်အိုင်ဗွီရောဂါပိုး ရှိ မရှိ စစ်ဆေးကာ သွေးထဲရောဂါပိုးမရှိဟု အဖြေရရုံနှင့် စိတ်မချရပါ။
နောက်ထပ်ပိုပြီး ထူးခြားသော တွေ့ရှိချက်တစ်ခုက အိပ်ချ်အိုင်ဗွီနှင့် အလားတူသော အခြားဗိုင်းရပ်စ်ရောဂါပိုး အချို့ကလည်း အေအိုင်ဒီအက်စ်ရောဂါကို ဖြစ်စေတတ်ပါသေးသည်။ ဤပိုးအမျိုးအစားတို့ကို ယခုအသုံးပြုနေသော သမားရိုးကျသွေးစစ်ဆေးသည့်နည်းဖြင့် ဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်း မရှိပါ။
အကြမ်းအားဖြင့် ရောဂါကူးစက်ခံရသော ရောဂါသည် ၉ဝဇ0x040 လောက်ကိုသာ ယခုအသုံးပြုနေသော သွေးစစ်သည့်နည်းဖြင့် ရောဂါပိုးရှိ မရှိကို အဖြေပေးနိုင်သည်။
အိပ်ချ်အိုင်ဗွီပိုးရှိ မိခင်နို့ရည် ရင်သွေးငယ်ကို ကူးစက်နိုင်ခြင်း
သို့ရာတွင် မိခင်များသည် အိပ်ချ်အိုင်ဗွီဗိုင်းရပ်စ်ပိုး ကူးစက်နေလျှင်သော်မှ ၎င်းတို့၏ ရင်သွေးငယ်များကို နို့ချိုတိုက်ကျွေးခြင်း ရပ်မပစ်သင့်ကြောင်းဖြင့်လည်း အခြားအစီရင်ခံစာတစ်ရပ်၌ ရေးသားဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရသည်။
ထိုသို့ အိပ်ချ်အိုင်ဗွီ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးကူးစက်နေသည့် မိခင်၏ နို့ရည်တိုက်ကျွေးခြင်းဖြင့် ရင်သွေးငယ်၌ အိပ်ချ်အိုင်ဗွီပိုးကူးစက်နိုင်ကြောင်းကို လောလောလတ်လတ် ကလေးမွေးဖွားခဲ့ကြသည့် အိပ်ချ်အိုင်ဗွီပိုး ကူးစက်နေသော မိခင် ၂၁၅ ဦး၏ နို့ရည်များကို စူးစမ်းလေ့လာခဲ့ရာမှ သိရှိခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ အေအိုင်ဒီအက်စ်ရောဂါနောက်ဆုံးတွေ့ရှိချက်များ
၁၉၉၂ ပထမသုံးလပတ်၌ အေအိုင်ဒီအက်စ်ရောဂါ ဖြစ်သူ လေးဦးရှိခဲ့သည်။ ၁၉၉၃ ၌ အေအိုင်ဒီအက်စ်ရောဂါဖြစ်သူ၁၆ ဦးရှိသည်။ ၁၉၉၃ ဒုတိယသုံးလပတ်၌ လူနာ ၂၂ ဦးရှိလာသည်။
လုပ်အားပြည့်ဝသည့် အသက် ၂ဝ - ၃၉ အရွယ်၌ ဖြစ်နေ၍၊ နိုင်ငံ၏စီးပွားရေး ထိခိုက်လာနိင်သည်။ ပြည့်တန်ဆာများအကြား သွေးထဲအိပ်ချ်အိုင်ဗွီပိုးတွေ့ရသူ ၉ဇ0x040 အထိ မြင့်မားလာပြီ။
မြန်မာနိုင်ငံ အထူးကုဆရာဝန်ကြီးများ၏ (၆) ကြိမ်မြောက် ညီလာခံကို ရန်ကုန်မြို့ဆရာဝန်အသင်းတိုက်၌ ၁၉၉၃ တွင်ကျင်းပခဲ့ရာ အမြို့မြို့အနယ်နယ်မှ ဆရာဝန်ကြီးပေါင်း ၂ဝဝ ကျော်တက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။
အဆိုပါ သုတေသနညီလာခံ၌ စာတမ်းများကို တင်သွင်းဆွေးနွေးခဲ့ကြရာ အများပြည်သူလူထုနှင့် သက်ဆိုင်သည်ဟုစာရေးသူ ထင်မြင်သော အေအိုင်ဒီအက်စ်ရောဂါအခြေအနေကိုဖော်ပြပါရှိသည့် စာတမ်းကောက်နုတ်ချက်အချို့ကို အောက်တွင်ဖော်ပြပါသည်။
ကျိုင်းတုံမြို့
ကျိုင်းတုံမြို့ အေအိုင်ဒီအက်စ်အခြေအနေသွေးလှူရှင်အားလုံးနှင့်ရောဂါရှိလိမ့်မည်ဟု ထင်ရသော ဝေဒနာရှင်များကို စစ်ဆေးခဲ့သည်။ ကျန်းမာသန်စွမ်းသော သွေးလှူရှင်ပေါင်း ၄၉၄ ဦးအနက် ၁၄ ဦး၏ သွေးထဲတွင် တစ်နေ့ကျလျှင် အေအိုင်ဒီအက်စ်ရောဂါကို ဖြစ်စေမည်ဖြစ်သော အိပ်ချ်အိုင်ဗွီပိုးကို စစ်ဆေးတွေ့ရသည်။ ရောဂါပိုးပြန့်ပွားမှုနှုန်း ၃ ဒသမ ဝ၂ ဇ0x040 ရှိသည်။ အေအိုင်ဒီအက်စ်ရောဂါ ဖြစ်ကောင်းဖြစ်နေလိမ့်မည်ဟုထင်ရသော ဆေးရုံပေါ်မှဝေဒနာရှင် ၈၉ ဦးကို ဆေးစစ်ခဲ့ရာ ၃၇ ဦး(၄၁ ဒသမ ၅၇ဇ0x040) တွင် သွေးထဲ၌ရောဂါပိုးရှိနေသည်ကိုတွေ့ရသည်။
ထားဝယ်မြို့
ထားဝယ်မြို့ ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီးတွင် ၁၉၉၂ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလအတွင်းက အေအိုင်ဒီအက်စ်ရောဂါ ပြန့်ပွားနေသော ပထမဆုံးလူနာကိုတွေ့ရသည်။ သည်နောက်တွင် အေအိုင်ဒီအက်စ်ရောဂါဖြစ်နေလိမ့်မည်ဟုထင်ရသော ရောဂါသည်များကိုဆက်တိုက် တွေ့ရှိလာသည်။ သို့သော် သွေးကိုစစ်ဆေးရန် အခွင့်အလမ်းမရကြသဖြင့် ဆရာဝန်များက ရောဂါအမည်ကို မဖော်နိုင်ခဲ့ကြချေ။
၁၉၉၃ ဩဂုတ်လကစပြီး သွေးထဲ၌ ရောဂါပိုးရှိမရှိ စစ်ဆေးရန် ကိရိယာပစ္စည်းများ ထားဝယ်ဆေးရုံသို့ ရောက်လာသည်။ ၁၉၉၃ ဩဂုတ်နှင့် စက်တင်ဘာလ နှစ်လအတွင်း ဆေးရုံပေါ်မှ အေအိုင်ဒီအက်စ်ရောဂါ ဖြစ်နေလိမ့်မည်ဟု ထင်ရသော ဝေဒနာရှင် ၁၄ ဦးကို သွေးစစ်ဆေးခဲ့ရာ ၉ ဦးတွင် ရောဂါပိုးရိနေသည်ကိုတွေ့ရသည်။ ယင်းဝေဒနာရှင်များအနက် ၇ ဦးမှာ ယောက်ျားများဖြစ်ကြ၍ ၂ ဦးမှာ အမျိုးသမီးများ ဖြစ်ကြသည်။
တကယ် မူးယစ်ဆေးဝါးသုံးစွဲနေသူများ၏ နှုန်းထား
မြန်မာနိုင်ငံတွင် မူးယစ်ဆေးစွဲသူများ မှတ်ပုံတင်ခြင်းလုပ်ငန်းကို ၁၉၇၄ ခုနှစ်က စတင်သည်။ ရန်ကုန်မြို့ ဆေးစွဲသူများ ကုသရေးဌာနက ၁၉၈၇ ခုနှစ်ကစပြီး ဆေးစွဲနေလိမ့်မည် ထင်ရသော သူများစာရင်းကို ကောက်ယူထားရှိသည်။ အထက်ပါ မိမိဘာသာဆေးစွဲနေပါသည်ဟု မှတ်ပုံတင်ထားသူ လူအရေအတွက်ကို ဥပဒေအရ မူးယစ်ဆေး သုံးစွဲနေသည်ဟု မသက်မှတ်ပါဆိုပြီး အမ်ဘီစံရသူများ၏ အရေအတွက် နှင့် နှိုင်းယှဉ်ကြည့်လျှင် မူးယစ်ဆေးကို တကယ်သုံးစွဲနေသူတွေက မှတ်ပုံတင်ထားသော စာရင်းထက် သုံးလေးဆ ပိုလိမ့်မည်ဟု ယူဆရသည်။
အိပ်ချ်အိုင်ဗွီရောဂါပိုးနှင့် တီဘီရောဂါ
ရန်ကုန်အလုပ်သမားဆေးရုံကြီးမှ တင်သွင်းသော သုတေသနစာတမ်းဖြစ်သည်။ အဆိုပါ ဆေးရုံတွင် တီဘီရောဂါနှင့်အတူ သွေးထဲ၌ အိပ်ချ်အိုင်ဗွီရောဂါပိုးရှိသူ ၁ဝ ဦးကို ကုသပေးခဲ့ရသည်။ သူတို့အားလုံးမှာ အသက် ၂၃ နှစ်မှ ၃၉ နှစ်အတွင်းရှိ မြန်မာ လူမျိုးဗုဒ္ဓဘာသာဝင် အမျိုးသားများဖြစ်ကြသည်။ မြန်မာ့မီးရထားဌာနမှ အများဆုံး ၄ ဦး ပါဝင်သည်။ သူတို့အားလုံး ဆေးလိပ်သောက်ခဲ့ကြသည်။ အရက်သောက်သူ အရေအတွက် ၈ဝဇ0x040 ဖိုမစိတ်လွန်ကဲသူ (ဇနီး၊ မယားတစ်ဦးနှင့် မကျေနပ်သူ) ၇ ဦးပါဝင်သည်။ ဆေးစွဲသူက ၅ ဦး။ ယင်းဝေဒနာရှင်များအနက် လေးဦးအသက်သေဆုံးသွားပြီး သွေးထဲရောဂါပိုးတွေ့သည့်ရက်နှင့် အသက်သေဆုံးသည့် ရက်တို့မှာ ၆ ရက်၊ ၁ လ၊ ၂ လနှင့် ၅ လ တို့ဖြစ်သည်။
မိမိ၏ သွေးဖြင့် မိမိခန္ဓာကိုယ် ခွဲစိတ်ကုသရာတွင်အသုံးပြုခြင်း
မိမိ၏ ခန္ဓာကိုယ်မှ သွေးကို ကြိုတင်ထုတ်ထားပြီး မိမိခွဲစိတ်ကုသသည့်နေ့တွင် မိမိအတွက် ပြန်လည်သုံးစွဲသည့် နည်းဖြစ်သည် အသစ်အဆန်းတောမဟုတ်ပါ။ သို့သော် ယခုလိုသွေးသွင်းရာမှ အန္တရာယ်အမျိုမျိုးရတတ်သော ခေတ်တွင် ပြန်လည်အသုံးဝင်လာသော နည်းဖြစ်သည်။ ဤနည်းဖြင့် ဝေဒနာရှင် ၁၉ ဦးကို ရန်ကုန် အမှတ် (၂) တပ်မတော်ဆေးရုံကြီးနှင့် မျက်စိ၊ နား၊ နှာခေါင်း ဆေးရုံကြီးတို့မှ ပညာရှင်များတွဲဖက် သုံးစွဲကြည့်ရာလူနာ ၁၅ ဦး(၇၈ ဒသမ ၉ဇ0x040) တွင် အောင်မြင်စွာ သွေးသွင်း ကုသနိုင်ခဲ့သည်။ လူနာ ၄ ဦးတွင် မအောင်မြင်ပါ။ မအောင်မြင်ရသည့် အကြောင်းတို့မှာ - - သွေးထုတ်ရာမှ မူးသွားခြင်း - ပင်ကိုသွေး အားနည်းခြင်း - ရေခဲသေတ္တာ အခက်အခဲ - ရောဂါရှာဖွေရာမှ အခက်အခဲတို့ ဖြစ်ကြသည်။
ယခုကုထုံးက သမားရိုးကျ သွေးသွင်းကုသသည့်နည်းနှင့် ကွာခြားသောအချက်မှာ လူမမာထံမှ ကြိုတင်ထုတ်ယူထားသော သွေးကို ရေခဲခန်းထဲ၌ အခဲအဖြစ် သိမ်းဆည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။ ဤနည်းဖြင့် သွေးကို သာမန်သွေးလှူဘဏ်များ၌ သိမ်းဆည်းထားခြင်းထက် ကာလတစ်ဆ ပိုပြီးကြာအောင် သိမ်းဆည်းထားနိုင်သည်ဟု သိရသည်။
ကုသရန်ဆေးသစ်များ
ပထမဆေးက ီီူ (ီငိညေသျငညန)၊ ဘရစ်စတိုစကွစ်ကုမ္ပဏီမှ ထုတ်လုပ်၍ နိုင်ငံပေါင်း ၂ဝ တွင် အသုံးပြုခွင့်ရထားပြီး ဖြစ်သည်။ ဒုတိယ ဆေးက ီီဂ0x035 ( ဇေူခငအဘေငညန) အမည်ရှိဆေး ဖြစ်၏။ ဟော့လင်းလာရို့ချ် ကုမ္ပဏီက ထုတ်လုပ်ပြီး၊ နိုင်ငံ ၁၃ နိုင်ငံတွင် သုံးစွဲနေကြပြီဖြစ်သည်။ အထက်ဖော်ပြပါ ဗ0x1150x050ဤယီီဂ0x035 နှင့် ီီူ ဆေးသုံးမျိုးကို စုပေါင်းသုံးစွဲခြင်းဖြင့်ရမည့် စွမ်းပကားကိုလည်း သုတေသနပြုနေကြဆဲ။
ဂျာဗားကြံ့
ဂျာဗားကြံ့ (Javan Rhinoceros)
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကြံ့မျိုးရင်းဝင်များ
အိုင်သပြု (ခေါ်)ရန်ကြီးအောင်ရွာ၊ အိုင်သပြု
အိုင်သပြု  (ခေါ်)ရန်ကြီးအောင်ရွာ၊ အိုင်သပြု
သီဟိုဠ်ကျွန်းရွာ၊ သီဟိုဠ်ကျွန်း
သီဟိုဠ်ကျွန်းရွာ၊ သီဟိုဠ်ကျွန်း
ဇီးတော (မြောက်)ရွာ၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်
ဇီးတော (မြောက်)ရွာ (Zeetaw(North))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်၊ ဇီးတောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၆၅၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ယင်းမာပင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကြူတော
ကြူတော
ကိုးကား
ကြူတော
ရွှေဘုံသာရွာ၊ မြောင်မြို့နယ်
ရွှေဘုံသာရွာ (Shwebonthar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ မြောင်မြို့နယ်၊ ရွှေဘုံသာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၂၈၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြောင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လထွန်ကထောင်ရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
လထွန်ကထောင်ရွာ(Lahtunkahtaung)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ လထွန်ကထောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၇၅၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဟွှေလန်ရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
ဟွှေလန်ရွာ (Hwaylan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်၊ ဟိုခဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၆၆၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟိုခဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၆၄ ဦး၊ မ ၂၂၈၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၂၄၆ ဦးနေထိုင်သည်။
နယူး (အထက်)ရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်
နယူး (အထက်)ရွာ (Nayu(Upper))သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ ဂမုန်းအိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၀၂၃၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဂမုန်းအိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၇ ဦး၊ မ ၈၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရန်းရောရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်
ရန်းရောရွာ (Yanyaw)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်၊ ရီနွဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၈၅၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရီနွဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၀၃၄ ဦး၊ မ ၈၆၀၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၆၄၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကျော်ထွဏ်း (ကာတွန်း)
မြန်မာကာတွန်းဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သူ ကာတွန်းဦးကျော်ထွဏ်းကို (၁၉၄၆)ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ(၂၃)ရက်တွင် မွေး ဖွားခဲ့သည်။ အဖ ဦးရွှေဝင်း၊ အမိ ဒေါ်အုန်းမေ တို့၏ သား ဖြစ်သည်။ မန္တလေးဇာတိ ဖြစ်သည်။ (၁၉၇၀)ပြည့်နှစ် လုပ်သားပြည်သူ့နေ့စဉ်သတင်းစာ တွင် ကာတွန်းစတင်ရေးဆွဲသည်။ ပန်းချီနှင့် ကာတွန်းပညာကို (၁၉၇၁-၁၉၇၄)ခုနှစ်တွင် ပန်းချီပန်းပုကျောင်း(ရန်ကုန်) နှင့် ပန်းချီဦးဘကြည်၊ ကာတွန်းဦးမောင်စိန်၊ ပန်းချီဦးအေးတင် တို့ထံတွင် လေ့လာသင်ယူခဲ့သည်။ မောင်ရိုး၊ မျောက်ဖိုးစိန် ဇာတ်ကောင်များဖြင့် ကာတွန်းဇာတ်လမ်းတိုများ ရေးဆွဲလျက် ရှိသည်။
ရှမ်းပြည် လူမျိုးပေါင်းစုံ လွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့
၁၉၆၈-ခုတွင် ပအိုဝ်းလွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့ (ပအလဖ)မှ ရှမ်းပြည် လူမျိုးပေါင်းစုံ လွတ်မြောက်ရေး အဖွဲ့ (ရလလဖ) အဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းပေါ်ပေါက်လာ ခဲ့သည်။ ပအိုဝ်း ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်စံသိန်းအသတ်ခံ ကျဆုံးသွားရပြီးနောက် ရလလဖကို ဗိုလ်မှူး လှမောင်က ခေါင်းဆောင်ခဲ့သည်။ တပ်ရင်း(၁) ကို ဗိုလ်တကလယ် ကဦးစီးခဲ့ပြီး တပ်ရင်း(၂)ကို ဗိုလ် စပါယ်ရှယ် (တာတီးကလို)က ဦးစီး ခေါင်းဆောင် ခဲ့သည်။ ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်မှာ ရလလဖ အဖွဲ့ကြီးရဲ့ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးမော်ဟိုက် (ဦးမော်ဟဲ) ကို တင်မြေှာက်ထားပြီး တပ်မဟာမှူး ဗိုလ်မှူး လှမောင်၊ နိုင်ငံရေးမှူး ဦးကုသလ (ခ) အဘယ (ခ) ဦးအောင်ခမ်းထီ၊ စည်းရုံးရေးမှူး ဦးစိန်ရွှေ၊ အတွင်းရေးမှူး ဦးအောင်သာအဖြစ် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းကာ တပ်ရင်း (၁) ကို ဗိုလ်တကလယ် တပ်ရင်း (၂) ကို ဗိုလ် စပယ်ရှယ်တို့က ဦးဆောင်လှုပ်ရှားခဲ့ကြပါတယ်။ ၁၉၇၁ မှာ တပ်ရင်းသစ်တခု ထပ်မံဖွဲ့စည်း နိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ၁၉၇၃ မှာ ရလလဖ အဖွဲ့ဟာ ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ၊ တို့နဲ့တွဲပြီး ပူးတွဲစစ်ဆင်ရေး အဖွဲ့တဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းကာ ‘ရောင်နီတပ်ဖွဲ့’ ဆိုတဲ့နာမည်နဲ့ စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုတွေ လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။  ၁၉၇၃-နိုဝင်ဘာလထဲမှာတော့ ရလလဖ အဖွဲ့ကြီးအတွင်း ဗကပ ကို လိုလားသူနဲ့မလိုလားသူ အုပ်စု (၂) စု ကွဲလာခဲ့ပါတယ်။ ဗိုလ်တကလယ် အမှူးြုပတဲ့အုပ်စုနဲ့ ဦးအောင်ခမ်းထီအမှူးြုပတဲ့ အုပ်စု အုပ်စု (၂) စု အားပြိုင်လာခဲ့ကြရာက ဗကပ လိုလားသူအုပ်စုနဲ့ မလိုလားသူအုပ်စုဆိုပြီး သိသိသာသာ ပေါ်လွင်ကွဲပြားလာခဲ့ပါတယ်။ “ရလလဖ”အနီနဲ့ “ရလလဖ” အဖြူဆိုပြီး (၂) ပိုင်းကွဲလာခဲ့ပါတယ်။
ဗကပ ကိုလိုလားတဲ့အုပ်စုကို ရလလဖ (အနီ) (ပအိုဝ်းနီ) လို့ ခေါ်ဝါ် ကြပြီး ရလလဖ (အနီ) ကို ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်တကလယ်၊ စောဖားမူ၊ ဗိုလ်မှူး လှမောင်၊ ဦးစိန်ရွှေ၊ စိုးအောင်လွင်တို့က ခေါင်းဆောင်ခဲ့ကြပါတယ်။ ဗကပ ကို မလိုလား တဲ့ အစု ‘ရလလဖ’(အဖြူ) (ပအိုဝ်းဖြူ) ကိုတော့ အဘယ (ခေါ် ) ဦးအောင်ခမ်းထီ၊ သထုံ ဦးလှဖေ နဲ့ ဦးကျော်စိန်၊ ဦးမောင်မောင် တို့ ခေါင်းဆောင်ခဲ့ကြပါတယ်။ (သထုံ ဦးလှဖေ ဟာ ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးပွဲ အပျက် မှာ ဖမ်းဆီး ထိန်းသိမ်း ထောင်ချခံခဲ့ရာမှ ထောင်က လွတ်လာပြီးနောက် ပအိုဝ်းအဖွဲ့အတွင်း ပအိုဝ်းနီ-ပအိုဝ်းဖြူ မကွဲခင်မှာပဲ ပအိုဝ်းအဖွဲ့အတွင်း ပြန်လည်ရောက်ရှိနပြေီဖြစ်တဲ့အတွက် ပအိုဝ်းနီ-ဖြူအကွဲမှာ ပအိုဝ်းဖြူ အစု အတွင်း ခေါင်းဆောင်တယောက်အဖြစ် ပါဝင်နေတာဖြစ်ပါတယ်)။
အနီ-အဖြူ (၂) ပိုင်း ကွဲသွားရပြီးတဲ့နောက် ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်တကလယ်ဦးဆောင်တဲ့ ရလလဖ (အနီ) ဟာ ပွန်ချောင်းအရှေ့ခြမ်း ကဒူးကြီး နားဟီးဒေသနဲ့ နမ့်ဂွင်မှာ အဓိကထားလှုပ်ရှားခဲ့ပြီး ဦးအောင်ခမ်းထီဦး ဆောင်တဲ့ ရလလဖ (အဖြူ) ကတော့ အင်းလေး၊ ပင်လောင်း၊ ဆီဆိုင်၊ မဲနယ်တောင်တန်းနဲ့ ဟိုပုန်းမြောက်ခြမ်း ဒေသတွေမှာ လှုပ်ရှားခဲ့ပါတယ်။
(၁၉၇၇ မှာ ရလလဖ အဖြူ) ဟာ “ပအိုဝ်း အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ် (ပအမဖ)” အဖြစ် အမည်ပြန်လည် ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး၊ “ရလလဖ”ဆိုတဲ့အမည်ဟာ အသုံးမြုပတော့တဲ့အတွက် ၁၉၇၇ ကစပြီး ‘ရလလဖ’ ဆိုတဲ့ အမည်ဟာ ဗိုလ်တကလယ် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်ဦးဆောင်တဲ့ ရှမ်းပြည်လူမျိုးပေါင်းစုံ လွတ်မြောက်ရေး အဖွဲ့ကြီးအဖြစ် နဲ့ပဲ လူသိများလာခဲ့ ရပါတော့တယ်။ ပအိုဝ်းဒေသအတွင်းမှာ ပအိုဝ်းလက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေးကြီးအတွင်း ကနေ မွေးဖွားပေါ်ထွန်းလာခဲ့ ရတာဖြစ်တဲ့အတွက် ဗိုလ်တကလယ် ဦးဆောင်တဲ့ ‘ရလလဖ’ အဖွဲ့ကို ‘ပ အိုဝ့်နီ’ အဖွဲ့လို့လဲ ခေါ်ဝါ် ကြတာရှိပါတယ်။
၁၉၇၇ မှာ ဗိုလ်တကလယ် ဦးဆောင်တဲ့ ရလလဖ ဟာ ဗကပ (၁၀၈) စစ်ဒေသနဲ့ ပူးပေါင်း စစ်ရေးလှုပ်ရှား မတွေ ကြိုပလုပ်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၈-မတ်လထဲမှာလဲ ရလလဖ တပ်သားသစ်ပေါင်း (၁၀၀) ကျော်ခန့်ကို ဗကပ ဌာနချုပ် ပန်ဆန်း ကို ပို့လွှတ်ကာ စစ်သင်တန်း၊ နိုင်ငံရေးသင်တန်းတွေ တက်ရောက်စေခဲ့ပါတယ်။ ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်တကလယ် နဲ့ ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ စောဖားမူတို့ကိုယ်တိုင်ကလဲ ပန်ဆန်းဌာနချုပ်ကို သွားရောက်ခဲ့ကြဖူးပြီး ဗကပ ခေါင်းဆောင်တွေ နဲ့ စစ်ရေး၊ နိုင်ငံရေး တပ်ပေါင်းစုရေးတွေကို ဆွေးနွေးညိှနိင်းလုပ်ဆောင်ခဲ့ကြပါတယ်။ ကလလတအဖွဲ့နဲ့ ကယန်းပြည်သစ်ပါတီ၊ှ္စ္စ စတဲ့ လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေး အဖွဲ့အစည်းများ နဲ့လဲ မဟာမိတ် အဖြစ် ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက် လှုပ်ရှားခဲ့ကြပါတယ်။ ရှစ်လေးလုံး အရေးတော်ပုံကြီး နောက်ပိုင်း ရောက်ရှိ လာခဲ့ကြတဲ့ ဒီမိုကရေစီ အင်အားစုဝင် ကျောင်းသားလူငယ် လူရွယ်တွေ အားလုံး အပေါ်လဲ တတ်နိုင်သမျှ အကူအညီပေးခဲ့ရင်း လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးကို ဆက်လက်ဆင်နွှဲခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဘေးပတ်ပတ်လည် အနီးဒေသတွေမှာလဲ စစ်အစိုးရနဲ့ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးလုပ်ပြီး ငြိမ်းချမ်းရေးယူခဲ့ကြတဲ့ လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းတွေ တခုပြီးတခု ပေါ်လာကြတဲ့အတွက် ဆက်လက်ရပ်တည်နိုင်ဖို့ အခက်အခဲ အကြပ်အတည်း တွေ ပေါ်ပေါက်လာ ခဲ့ရပါတယ်။ စစ်အစိုးရနဲ့ အပစ်အခတ် ရပ်စဲရေးမယူခင် အထိအတွင်း ‘ရလလဖ’ (ပအိုဝ်းနီ) အဖွဲ့ကြီးအတွင်း ဥက္ကဋ္ဌ ဦးတာကလယ်၊ ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ စောဖားမူ၊ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး စိုးအောင်လွင်တို့က တာဝန်ယူခဲ့ကြပြီး ထင်ရှားတဲ့ တခြားခေါင်းဆောင်တွေကတော့ ဦးစိန်ရွှေ၊ ဗိုလ်မှူး ချစ်မောင်၊ ခွန်ထိဆောင်၊ ခွန်သူရိန် စတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ် တွေပဲဖြစ်ပါတယ်။ ၁၉၉၄-အောက်တိုဘာ မှာ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးတကလယ် ခေါင်းဆောင်တဲ့ ရှမ်းပြည် လူမျိုးပေါင်းစုံ ပြည်သူ့ လွတ်မြောက်ရေး အဖွဲ့ (ရလလဖ) ခေါ် ပအိုဝ်းနီအဖွဲ့ကြီးလဲ စစ်အစိုးရနဲ့ အပစ်ခတ်ရပ်စဲရေး ယူလိုက် ရပါတော့တယ်။ နအဖစစ်အစိုးရက ‘ရလလဖ’ ကို ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း အထူးဒေသ (၁၃) အဖြစ်သတ်မှတ် ကင်ပွန်း တပ်ပေးခဲ့ရပါတယ်။
၂၀၀၆-ခုနှစ်ထဲမှာတော့ ရလလဖ အဖွဲ့ကြီးကို တလျှောက်လုံးခေါင်းဆောင်လာခဲ့တဲ့ ဦးတကလယ်ဟာ ‘နာယက’ အဖြစ်ပဲ ပြောင်းလဲခံယူလိုက်ရချိန်မှာ ရလလဖ ရဲ့ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဗိုလ်မှူး ချစ်မောင် ဖြစ်လာ ခဲ့ပါတယ်။ ရလလဖ (ပအိုဝ်းနီ) အဖွဲ့ကြီးအတွင်းမှာ သဘောထား ကွဲလွဲမတွေ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပါတယ်။ စစ်အစိုးရ ဖက်ကနေ အမျိုးမျိုး သပ်လျှို သွေးခွဲ တာတွေလဲ လုပ်ဆောင်ခဲ့ပါတယ်။ ဗိုလ်မှူးကြီး ခွန်ထိဆောင် နဲ့ ခွန်သူရိန်ခေါင်း ဆောင်တဲ့ အဖွဲ့ဟာ ‘ရလလဖ’ မှ ခွဲထွက်သွားပြီး ‘ပအိုဝ်းအမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး အဖွဲ့’ နာမည်နဲ့ နအဖ စစ်အစိုးရကို လက်နက်ကိုင် ပြန်လည် တိုက်ခိုက်မ လုပ်ပါတယ်။ တော်လှန်ရေး ပြန်ပြီးဆင်နွှဲပါတယ်။
ရလလဖ ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်မှူး ချစ်မောင်ဦးဆောင်တဲ့အစုကတော့ ၂၀၀၇-ဇူလိုင်လထဲမှာပဲ နအဖထံအပြီးအပိုင် လက်နက်ချခြင်း ပြုလုပ် သွားတဲ့ အတွက် ရလလဖ ဌာနချုပ်စခန်းနောင်ထောင်မှာ ဥက္ကဋ္ဌဟောင်း ဦးတကလယ် နဲ့ နာယကအဖွဲ့က ဆက်လက် ကျန်ရစ် ခဲ့ပါတယ်။ ဦးတကလယ်ဟာ ကျန်ရှိနေသူများ နဲ့ အတူ ‘ရလလဖ’ အဖွဲ့ကြီးကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းပြီး ဆက်လက် ဦးဆောင်လှုပ်ရှားရပါတော့တယ်။ [အင်အား (၆၀၀) ကျော် တက်ရောက်လာတဲ့ အစည်းအေဝးတခု ကျင်းပပြီး၊ (၁၉-၇-၂၀၀၇) နေ့မှာ (၁၁) ဦးပါ ရလလဖ ဗဟို ကော်မတီအသစ်ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ရပါတယ်။ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးတကလယ်၊ ဒု-ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ခွန်စိန်ရွှေ၊ စောဖားမူ၊ အထွေထွေအတွင်းရေမှူးအဖြစ် စိုးအောင်လွင်၊ စစ်ဦးစီးချုပ် ဗိုလ်မှူးကြီး စိုင်းဖ၊ ဒု-စစ်ဦးစီးချုပ် ဒု-ဗိုလ်မှူးကြီး မျိုးဆက် နဲ့ အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ဒု-ဗိုလ်မှူးကြီး စန်အော၊ ဖရာတန် ခွန်ထီး၊ ဒု-ဗိုလ်မှူးကြီး စိန်ဝင်းနောင်၊ ဒု- ဗိုလ်မှူးကြီး အောင်ရွှေလတ်၊ ဒု-ဗိုလ်မှူးကြီး ချစ်ထွန်းတို့ ပါဝင်ကြပါတယ်။]
အဲလက်စ်ဖာဂူဆန်
ဆာ အဲလက်စ်ဇန်းဒါး ချက်ပ်မင်းန် (အဲလက်စ်) ဖာဂူဆန် CBE သည် ၁၉၄၁ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃၁ရက်နေ့တွင် ဂလက်စဂိုမြို့ ဂိုဗန် (Govan, Glasgow) တွင်မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူသည် စကော့လူမျိုး ဘောလုံးမန်နေဂျာတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ဘောလုံသမားဟောင်းတစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။ ဖာဂူဆန်ကို ၁၉၈၆ နိုဝင်ဘာမှ စ၍ မန်ချက်စတာယူနိုက်တက်အသင်း၏ မန်နေဂျာအဖြစ် ခန့်ထားခဲ့သည်။ မန်နေဂျာသက်တမ်း ၂၅နှစ်အတွင်း လိဂ်ဖလား၁၃ခု၊ FAဖလား၅ခု နှင့် ချန်ပီယံလိဂ် ၂ ကြိမ်အပါအဝင် ဆုဖလားစုစုပေါင်း ၃၈ခုရရှိအောင် စွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။ အသင်း၏ သမိုင်းကြောင်းတွင် ဆာမတ်ဘတ်စ်ဘီ (Sir Matt Busby) ၏စံချိန်ကိုချိုးကာ သက်တမ်းအရှည်ဆုံး အုပ်ချုပ်နေသူလည်းဖြစ်သည်။ ယခုလက်ရှိ အင်္ဂလိပ်ဘောလုံးလောကတွင် သက်တမ်းအကြာရှည်ဆုံး မန်နေဂျာတစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။ သူသည် ကမ္ဘာ့ဘောလုံးသမိုင်းတွင် လေးစားအားကျဖွယ်အကောင်းဆုံးသော မန်နေဂျာများထဲတွင် တစ်ယောက်အပါအဝင်ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ခြင်းခံရပြီး အင်္ဂလိပ်ဘောလုံးသမိုင်းတွင် အခြားမန်နေဂျာများထက် ဆုတံဆိပ်များကို ပိုမိုဆွတ်ခူးရယူနိုင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ဆုပေါင်းမြောက်မြားစွာကို ရရှိခဲ့ပြီး ဗြိတိသျှဘောလုံးသမိုင်းတွင် တစ်နှစ်တာအတွင်း အကောင်းဆုံးမန်နေဂျာဆု (Manager of the Year) ကို အကြိမ်အများဆုံးရရှိခဲ့ခြင်း အပါအဝင် စံချိန်မြောက်မြားစွာကို တင်ထားသူဖြစ်သည်။ ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက် ၂ ဘုရင်မကြီးမှ နိုက် အဖြစ်သူကောင်းပြုခဲ့သည်။
အစောပိုင်း ဘဝ
ဖာဂူဆန်၏မိဘများမှာ Alexander Beaton Ferguson နှင့် Elizabeth (née Hardie) တို့ဖြစ်ကြသည်။ ဖာဂူဆန်ကို (စကော့တလန်ရှိ) Govanခရိုင် Shieldhallလမ်းပေါ်ရှိ အဖွားဖြစ်သူ၏အိမ်၌ ၁၉၄၁ ဒီဇင်ဘာ ၃၁ရက်တွင်မွေးဖွားခဲ့သော်လည်း အမှတ်၆၆၇ Govanလမ်းပေါ်ရှိနေအိမ်တွင် မိဘနှစ်ပါး၊ ညီဖြစ်သူ Martinတို့နှင့်အတူနေထိုင် ကြီးပြင်းခဲ့သည်။ ဖာဂူဆန်သည် Broomloan Road Primary School နှင့် နောက်ပိုင်းတွင် Govan အထက်တန်းကျောင်းတို့၌ တက်ရောက်ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ သူ၏ဘောလုံးသမားဘဝကို Govan ရှိ Harmony Row Boysကလပ်တွင် စတင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် စီနီယာကစားသမားများထွက်ရှိမှု၌ နာမည်ရသည့် Drumchapel Amateurs လူငယ်ကလပ်သို့ရောက်ရှိခဲ့သည်
ကစားသမားဘဝ
ဖာဂူဆန်၏ကစားသမားဘဝကို အသက် ၁၆နှစ်တွင် Queen's Parkအသင်း၌ အပျော်တမ်းကစားသမားအဖြစ် စတင်ခဲ့သည်။ Queen's Parkrမှာ ကစားနေစဉ်အတွင်း ၃၂ပွဲကစားပြီး ၁၅ဂိုး သွင်းပေးနိုင်ခဲ့သော်လည်း ပုံမှန်ပွဲထွက်ခွင့်ရရှိရေးအတွက် ရုန်းကန်ခဲ့ရသဖြင့်  1960တွင် St. Johnstoneအသင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ St. Johnstoneအသင်းတွင်လည်း အလားတူပင် တိုက်စစ်မှူးတယောက်အနေဖြင့် ဂိုးသွင်းယူနိုင်စွမ်းရှိသော်လည်း ပုံမှန်ပွဲထွက်ခွင့်ရရှိရန် ရုန်းကန်ခဲ့ရပြန်သည်။
ဖာဂူဆန်သည် ၁၉၆၄ခုနှစ် နွေရာသီတွင် Dunfermline Athleticအသင်း၌ ပရော်ဖက်ရှင်နယ်ကစားသမားဘဝကို စတင်ခဲ့သည်။ Dunfermline Athleticအသင်း၌ ကစားနေစဉ်အတွင်း၌ ၈၉ပွဲကစားပြီး ၆၆ဂိုးသွင်းယူနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၅-၁၉၆၆ရာသီတွင် တရာသီအတွင်း ၃၁ဂိုးသွင်းယူပြီး Joe McBride နှင့်အတူ ထိပ်တန်းဂိုးသွင်းရှင်အဖြစ် ရပ်တည်နိုင်ခဲ့သည်။
၁၉၆၇ခုနှစ်တွင်မူ Rangersအသင်းသို့ ထိုအချိန်ကအသင်း၏ စံချိန်တင်ပြောင်းရွှေ့ကြေး ပေါင် ၆၅၀၀၀ ဖြင့် ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ Rangersအသင်းနှင့်ကစားခဲ့သော ၂ရာသီအတွင်း ဖာဂူဆန်သည် ကောင်းမွန်စွာ ကစားနိုင်ခဲ့သော်လည်း 1969 Scottish Cup  ဗိုလ်လုပွဲတွင် အသင်း၏ရှုံးပွဲအတွက် အပြစ်တင်ခံခဲ့ရပြီး အငယ်တန်းနှင့်သွားရောက်ကစားရန် ဖိအားပေးခံခဲ့ရသည်။ ထိုနှစ်ဆောင်းဦးတွင် အသင်းမှထွက်ခွာခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် ဖာဂူဆန်သည် Falkirkအသင်းတွင် ၄ရာသီ ကစားပြီးနောက် ၁၉၇၃-၁၉၇၄ရာသီတွင် Ayr United၌ ၎င်း၏ကစားသမားဘဝကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။
East Stirlingshire
အသက် ၃၂ နှစ် အရွယ်မှာပင် ဖာဂူဆန်သည် East Stirlingshireအသင်း၏ မန်နေဂျာအဖြစ် ၁၉၇၄ ဇွန်တွင်စတင်ခဲ့သည်။ ထိုအလုပ်မှာ အချိန်ပိုင်း အလုပ်သာဖြစ်ပြီး ၁ပါတ်လျှင် ပေါင်၄၀ ရရှိခဲ့သည်။ ထိုနှစ် အောက်တိုဘာတွင် ဖာဂူဆန်သည် St Mirrenအသင်းကို အုပ်ချုပ်ရန် ကမ်းလှမ်းခြင်းခံရသည်။ St Mirren သည် East Stirlingshireအောက်မှ အသင်းဖြစ်သော်လည်း ပို၍ပြည့်စုံသော အသင်းကြီးဖြစ်သည်။
St Mirren
ဖာဂူဆန်သည် St Mirren အသင်းတွင် ၁၉၇၄မှ ၁၉၇၈ အထိအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ သူသည် အသင်းကို တတိယတန်းမှ လိဂ်(ပထမတန်း)သို့ ရောက်ရှိစေခဲ့ပြီး Billy Stark ၊ Tony Fitzpatrick ၊ Lex Richardson ၊ Frank McGarvey ၊ Bobby Reid နှင့် Peter Weir အစရှိသည့် ကစားသမားပေါင်းများစွာ မွေးထုတ်ပေးနိုင်ခဲ့သည်။
St Mirren သည် ဖာဂူဆန်ကို အလုပ်ထုတ်ခဲ့သော တခုတည်းသော အသင်းဖြစ်သည်။ ထိုကိစ္စအတွက် သူသည် ခုံရုံး၌ အရေးဆိုခဲ့သော်လည်း ရှုံးနိမ့်ခဲ့ရသည်။ ၁၉၉၉-မေ-၃၀ ရက်တွင်ထုတ်ဝေသော Sunday Heraldတွင် ပါဝင်သော ဆောင်ပါးတွင် Billy Adamsပြောဆိုချက်အရ ကစားသမားများ၏ ငွေပေးချေမှုနှင့် ပတ်သက်ပြီး စာချုပ်ဖောက်ဖျက်မှုများကြောင့်ဟုဆိုသည်။
ဖာဂူဆန်သည် ကစားသမားများအား အခွန်မဲ့ အသုံးစရိတ်အချို့ပေးချင်သည့် ကိစ္စနှင့် အတွင်းရေးမှူးနှင့် ၆ပါတ် စကားမပြောဘဲနေခြင်း၊ သော့များအားလုံးကို သိမ်းဆည်းခြင်း၊ အသက် ၁၇နှစ် အရွယ် လက်ထောက်မှ တဆင့်သာ အဆက်အသွယ်လုပ်ခြင်း စသည့် အပြုအမူများနှင့် ပတ်သက်၍လည်း စွပ်စွဲခံရသေးသည်။ ခုံရုံးမှ ဖာဂူဆန်အား မရင့်ကျက်ကြောင်း ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။ ခုံရုံးစစ်ဆေးမှုအတွင်း St Mirren ဥက္ကဋ္ဌ Willie Todd က ဖာဂူဆန်သည် အုပ်ချုပ်မှုစွမ်းရည် မရှိကြောင်း စွပ်စွဲခဲ့သေးသည်။
၁၉၉၇တွင် ဖာဂူဆန်သည် Aberdeen၏မန်နေဂျာအလုပ်ကို ငြင်းဆန်ခဲ့ရာ McNeillက မန်နေဂျာအဖြစ်လုပ်ခဲ့ပြီး တနှစ်အကြာတွင် ဆဲလ်တစ်(Celtic) သို့ပြန်သွားခဲ့သဖြင့် ဖာဂူဆန်အတွက် Aberdeen၏မန်နေဂျာလုပ်ရန် အကြောင်းဖန်လာခဲ့သည်။