cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Portal:လူမှုရေး
လူမှုရေးရာပညာတွင် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းထောင်သောင်းများစွာ ရှေးခေတ်လူများ၏ အိမ်ထေင်မှုစနစ် ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပုံ၊ ကိုယ်ကျင့်တရားနှင့် ထုံးတမ်းစဉ်လာများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပုံ၊ တစ်စထက်တစ်စပိုမို ရှုပ်ထွေးလာ သော မျက်မှောက် လူ့လောကအဆောက်အအုံကြီးတွင် ဃရာဝါသ (အိမ် ထောင်ခြင်း) ကိစ္စများ၊ ပစ္စည်းဥစ္စာ ပိုင်ဆိင်ခြင်းများ၊ အုပ်ချုပ်ရေး၊ ပညာ သင်ကြားရေး၊ အယူဝါဒ၊ စည်းရုံးလုပ်ကိုင်ရေး အစရှိသော အသွယ်သွယ် အဝဝ မြားမြောင်လှသည့် အကြောင်းကိစ္စများနှင့် မြို့ကြီးများတွင် နေထိုင် ခြင်း၊ ဆင်းရဲနွမ်းပါးခြင်း၊ အမှုအခင်းဖြစ်ပွားခြင်း၊ တိုင်းတစ်ပါးသားတို့ ဝင်ရောက်နေထိုင်ခြင်း၏ လူမျိုးတစ်မျိုးနှင့်တစ်မျိုး ပဋိပက္ခဖြစ်ခြင်းကြောင့်ပေါ်ပေါက်လာရသော ပြဿနာရပ်များ၏ အကြောင်းတို့လည်း လူမှုရေးရာ ပညာတွင် ပါဝင်လေသည်။
ပြောင်းလဲခြင်းမှာ ဓမ္မတာလူလောကကြီးသည် အစဉ်သဖြင့် ပြောင်းလဲလျက်ရှိသည်မှာ ဓမ္မတာပင်ဖြစ်သည်။ ယခင်ကလည်း အစဉ်အမြဲပြောင်းလဲခဲ့၍ နောင်အခါ တွင်လည် အစဉ်အမြဲ ပြောင်းလဲနေမည်သာဖြစ်သည်။ လူမှုရေးရာပညာသည် ထိုပြောင်းလဲမှုများကို အထူးသတိပြုကာ လေ့လာလေသည်။ ပြောင်းလဲမှု တစ်ခုသည် လူလောကအား ကောင်းကျိုး ဆိုးကျိုးပေးနိုင်ပုံကို ဆင်ခြင်သုံး သပ်လေသည်။ ကောင်းကျိုးပေးသော ပြောင်းလဲမှုကို လူမှုစနစ် တိုးတက်မှု ဟုခေါ်၍ လူမှုရေးရာ ပညာရှင်များက ပြောင်းလဲမှုသဘောနှင့် ပြောင်းလဲမှု ဖြစ်ပေါ်စေသော အကြောင်းတရားများကို ရှာဖွေကြလေသည်။
ရှေးပဝေဏီခေတ်ကစ၍ ကျွန်ုပ်တို့ မြန်မာလူမျိုးများတွင် ဆင်ခြင် တုံတရားကင်းမဲ့သော ရိုးရာအလိုက် ယုံကြည်မှုများရှိလေသည်။ ကျွန်ုပ်တို့ တွင်မျှမက ကမ္ဘာတစ်ဝှန်းလုံးရှိ နိုင်ငံခြားလူမျိုးများတွင်လည်း ဤကဲ့သို့ အလားတူ ယုံကြည်မှုများရှိသည်။ ထိုယုံကြည်မှုများမှာ အစွဲများဖြစ်လေ သည်။ လူမှုရေးရာပညာတွင် ထိုအစွဲများအကြောင်းကို ရှင်းလင်းဖော်ပြ ထားသည်ကို တွေ့ရှိရပေလိမ့်မည်။ ထို့အပြင် လူမှုရေးရာပညာကို လိုက်စား သူသည် လူများ၏ ထူးခြားသော အမူအကျင့်များ၊ ဓလေ့ထုံးစံများကို မည် မျှပင်သေးဖွဲသော အရာဖြစ်စေကာမူ လျစ်လျူရှု၍မထားချေ။ အဘယ်ကြောင့် ဆိုသော် ထိုအရာများသည် မည်မျှပင် သေးဖွဲစေကာမူ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံ ခြင်း၊ တစ်ဦးကိုတစ်ဦး အတုခိုးခြင်း အစရှိသည့် လူမှုရေးရာကိစ္စများတွင် များစွာအရေးပါ အရာရောက်သောကြောင့် ဖြစ်လေသည်။
ကျွန်ုပ်တို့ နေ့စဉ် လုပ်ကိုင်နေသော လုပ်ငန်းဆောင်တာများသည် လူမှုရေးရာ ပညာရပ်များတွင် အကျုံးဝင်နေသည်ဖြစ်ရာ ကျွန်ုပ်တို့အားလုံး သည် နေရင်းထိုင်ရင်း လူမှုရေးရာပညာကို လေ့လာလိုက်စားသည်နှင့် မခြားတော့ပေ။ ဤအချက်ကို သတိပြုမိသူ များစွာမရှိလှချေ။ သို့ရာတွင် မိမိတို့ပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေကို သတိပြု၍ ဆင်ခြင် သုံးသပ်ကာ စနစ် တကျ လေ့လာသူများ၏ ဦးရေမှာ တစ်နေ့တခြါး များပြါးလာပေပြီ။ ကျွန်ုပ်တို့သည် လူမှုရေးရာပညာကို လေ့လာလိုက်စားရာ၌ မိမိတို့နေထိုင်သော မြို့ရွာ၏သမိုင်း၊ မြို့ရွာတွင် မှီတင်းနေထိုင်ကြသော လူများ၏ အကြောင်းအရာ၊ ထိုသူများ မည်ကဲ့သို့ အသက်မွေးမှုအတွက် လုပ်ကိုင်နေ ထိုင်ကြပုံ၊ ထိုမြို့ ရွာတွင် ဘုရားဘယ်နှစ်ဆူ၊ ဘုန်းကြီးကျောင်း ဘယ်နှစ် ကျောင်းရှိသည် အစရှိသော အကြောင်းအရာများကို အားလပ်သည့်အချိန် များတွင် စုံစမ်းလေ့လာခြင်းဖြင့် အလွန်စိတ်ပါဝင်စားဖွယ်ကောင်းသော ဝါသနာတစ်ခုကို ရရှိနိုင်မည်ဖြစ်လေသည်။
လူမှုရေးရာပညာသည် ၁၉ ရာစုနှစ် အတွင်းကစ၍ စနစ်တစ်ကျ လေ့လာလိုက်စားလာသော ပညာတစ်ရပ်ဖြစ်ခဲ့သည်။ လူများသည် တစ်ဦး နှင့်တစ်ဦး ပိုမိုရင်းနှီးစွာ ဆက်ဆံပေါင်းသင်းလေလေ လူမှုရေးရာပညာသည် ပိုမို၍ အရေးပါအရာရောက်လာလေလေ ဖြစ်တော့သည်။ လူမှုရေးရာပညာ သည် လူတို့၏ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံရေး၏ အကျိုးနှင့်အကြောင်းများကို လေ့လာ၍ ဥပဒေပြုပုဂ္ဂိုလ်များ လမ်းညွှန်သဖွယ် လိုက်နာရမည့် အဆုံး သတ် ယူဆချက်များကို ထုတ်ဖော်ပေးလေသည်။ လန်ဒန်တက္ကသိုလ်၊ အောက်စဖို့တက္ကသိုလ် စသော အနောက်နိုင်ငံ တက္ကသိုလ်ကျောင်းကြီးများ တွင် လူမှုရေးရာပညာများကို သင်ကြားပို့ချလျက်ရှိရာ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် တွင်လည်း လူမှုရေးရာပညာကို ဘာသာရပ်တစ်ခုအနေဖြင့် သင်ကြားပေး နေပေပြီ။
မှန်ကင်းရွာ၊ ရေကျော်
မှန်ကင်းရွာ (Hmankin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ခန္တီးခရိုင်၊ ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်၊ ရေကျော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၅၈၄ ဖြစ်သည်။
အောင်လင်းရွာ၊ ဖားကန့်မြို့နယ်
အောင်လင်းရွာ(Awnglin)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မိုးညှင်းခရိုင်၊ ဖားကန့်မြို့နယ်၊ ဝရာဇွပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၀၅၀၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝရာဇွပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၆၃၅ ဦး၊ မ ၅၅၅၄ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၂၁၈၉ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖားကန့်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အလယ်ကိုင်းရွာ၊ အုန်းပင်ကွင်း
အလယ်ကိုင်းရွာ၊ အုန်းပင်ကွင်း
အင်္ဂလုံး
အင်္ဂလုံး
နောင်မင့်ရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
နောင်မင့်ရွာ (Nawngmint)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်၊ ဝမ်ဟွေလုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၄၄၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝမ်ဟွေလုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၅၆ ဦး၊ မ ၁၅၂၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၈၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သစ်ထောင့် (တောင်)ရွာ၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်
သစ်ထောင့် (တောင်)ရွာ (Thithtaunt(South))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်၊ သစ်ထောင့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၂၃၈၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သစ်ထောင့်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၁၄ ဦး၊ မ ၁၄၇၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၉၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ညောင်ဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ချင်းတွင်းရွာ၊ မီးလောင်ကုန်း
ချင်းတွင်းရွာ၊ မီးလောင်ကုန်း
ညှပ်ဖိနပ်
ဒီဇိုင်းနှင့် ပုံစံ
မြန်မာ့ညှပ်ဖိနပ်များ၏ အောက်ခြေဘက်တွင် ပွတ်တိုက်မှုရှိစေရန်အတွက် ပြုလုပ်ထားမှ မရှိပေ။ ထို့အတွက်ကြောင့် ၎င်းဖိနပ်များသည် စိုစွတ်၍ ချော်နေသည့် အနေအထားမျိုးတွင် ဝတ်ဆင်ရန် မသင့်လျော်ပေ။
အာရေဗျကျွန်းဆွယ်
အာရေဗျကျွန်းဆွယ်
အာရေဗျကျွန်းဆွယ်တွင် လူမျိုးပေါင်းများစွာရှိသည့်အနက် မြေဩဇာကောင်းရာ ပင်လယ်ကမ်းမြေ|ာင်ဒေသနှင့် မြို့ရွာများ တွင် အမြဲနေထိုင်ကြသူများနှင့် သဲကန္တာရအတွင်းတွင် ရေကြည်ရာမျက်နုရာသို့ အစဉ်သွားလာ လှည့်လည်နေတတ် သော လူမျိုးများဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိကြသည်။ လူဦးရေ ဆယ်သန်းခန့်ရှိသည့်အနက် အတည်တကျမနေပဲ လှည့်လည်သွားလာနေတတ်သော ဗက်ဒူးအင် လူမျိုးတစ်သန်း ခန့် ပါဝင်သည်။ ဗက်ဒူးအင်တို့သည် သိုးများ၊ ဆိတ်ပုများကို မွေးမြူထိန်းကျေင်း နေထိုင်ကြ သည်။ အာရပ်လူမျိုးတို့ကား သဲကန္တာရအတွင်း မွေးဖွား၍ သဲကန္တာရအတွင်း ကြီးပြင်းလာ ရသော လူမျိုးများဖြစ်သည့်အတိုင်း အပူခံနိုင်ကြသည်။ ကြံ့ခိုင် သန်စွမ်း၍ အမောခံနိုင်၏။ ကုလားအုပ်သည် အစာအနည်းငယ် စား၍ သဲကန္တာရထဲတွင် ရက်ပေါင်းများစွာ သွားနိုင်သကဲ့သို့ အာရပ်တို့သည်လည်း တစ်လက် ဆုပ်စာမျှသော စွန်ပလွံသီး များကိုစား၍ တင်းတိမ်စွာ သွားလာနိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။ မြို့နေလူတို့သည် ထုံးကျောက်များဖြင့် တိုက်အိမ်များ ဆောက်လုပ်နေထိုင်ကြသော်လည်း တောရွာများ၌မူကား မြက်ပင်ကျူပင်များကို ရွံ့စေးများဖြင့် အမိုးအကာပြုလုပ် နေထိုင်ကြသည်။ အာရပ်လူမျိုးများသည် ယောက်ျား မိန်းမ မခြား ရှည်လျားသော ဝတ်လုံအင်္ကျီရှည်များကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ တမန်တော် မို့ဟမ္မဒ် မဖွားမြင်မီ (ခရစ် ၅၇၁ ခုနှစ်)က အာရေဗျကျွန်းဆွယ်၏ သမိုင်းကို အနည်းငယ် သာ သိကြ သည်။ အရှေ့ဘက်မှ သဲကန္တာရနှင့် အနောက်ဘက်မှ တောင် တန်းကြီးကာဆီးနေရကား အာရေဗျ ကျွန်းဆွယ်၏ လူနေမှု အခြေအနေသည် နှစ်ရာပေါင်းများစွာ တိုးတက်ပြောင်းလဲမှုဟူ၍ မရှိခဲ့ချေ။ အာရပ်တို့ သည် အစ္စလာမ် အယူဝါဒီများ မဖြစ်မီ ကပင် နိုင်ငံခြားများသို့ ရောက်ဘူးသော်လည်း စီးပွားရှာမှု တစ်ခုတည်းကိုသာ စိတ်ဝင်စားခဲ့ကြသည်။ တမန်တော်မြတ် ပေါ်လာသည့်အချိန်မှစ၍ အာရပ်လူမျိုးတို့သည် အယူဝါဒရေးကို အကြောင်းပြု၍ တစ်လုံးတစ်စည်းတည်း ဖြစ်လာကြသည်။ ( မို့ဟမ္မဒ်။)
ဝင်းမြင့် (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)
ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးဝင်းမြင့်သည် စစ်တက္ကသိုလ် အပတ်စဉ်(၂၀)သင်တန်းဆင်းဖြစ်သည်။ အမှတ်(၇၇)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ် တပ်မမှူး၊ ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ယခုအခါတွင် စစ်ရာထူးခန့်ချုပ်တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်။
ဝင်းမြင့်၊ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) (၁၉၃၈-၂၀၁၆)။ ။ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးဝင်းမြင့် (ငြိမ်း) ၊ စစ်ရေးချုပ် (ငြိမ်း)၊ နိုင်ငံတော်အေးချမ်း သာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ အတွင်းရေးမှူး-၃ (ငြိမ်း)ကို ဦးဘမော်၊ ဒေါ် အေးယုံတို့က ၁၉၃၈ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၀ ရက်တွင် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး မြစ်သားမြို့နယ် ၊ ဒါးရဲကောင်းရွာ၌ မွေးဖွားသည် ။ ငယ်စဉ်က တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းအထိ ပညာ သင်ယူခဲ့ပြီးနောက် ၁၄-၅-၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် တပ်မတော်သို့ဝင်ရောက်ကာ ဗိုလ်လောင်းသင်တန်း အမှတ်စဉ် ၂၈ သို့ တက်ရောက်သည် ။ ထို့နောက် ၃၀ ၈-၁၉၆၁ တွင် ပြန်တမ်းဝင်အမှတ် ကြည်း-၈၈၀၉ ဖြင့် ဒုတိယဗိုလ်ဖြစ်လာသည် ။ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဝင်းမြင့်သည် စစ်လတ်အရာရှိသင်တန်း (၄ တပ်စုမှူး သင်တန်း (၂၉) သင်တန်း (၂ သင်တန်း (၉) ) ၊ ခြေလျင် ၊ တပ်တွင်းပညာပေး )၊ တပ်ခွဲမှူးအဆင့် အင်ဂျင်နီယာ ၊ ခြေလျင်တပ်ခွဲမှူးသင်တန်း (၄၉) ၊ တပ်ရေးဗိုလ်ကြီးသင်တန်း (၁၅ ပညာပေးသင်တန်း (၄၄ ) ၊ တိုင်းတပ်တွင်း ) နှင့် စစ်ဦးစီးတက္ကသိုလ် ။ သင်တန်း (၃၅) သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည် ၁၉၆၁ မှ ၁၉၆၂ ခုနှစ်အထိ ခလရ (၂၂ ဒုတိယဗိုလ် ၊ ၁၉၆၂ မှ ၁၉၆၇ ခုနှစ်အထိ ဗိုလ် ) တွင် ၊ ၁၉၆၇ မှ ၁၉၆၈ ခုနှစ်အထိ ဗိုလ် (ဗိုလ်ကြီး) ၊ ၁၉၆၈ မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အထိ ခလရ (၂၂ ) ၌ပင် ဗိုလ်ကြီး၊ ၁၉၇၂ မှ ၁၉၇၆ ခုနှစ်အထိ ဗိုလ်ကြီး (ဗိုလ်မှူး) ၊ ၁၉၇၆ မှ ၁၉၈၁ ခုနှစ် အထိ ဗိုလ်မှူး၊ ၁၉၈၁ မှ ၁၉၈၅ ခုနှစ်အထိ ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး ၊ ၁၉၈၅ မှ ၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ်အထိ ဗိုလ်မှူးကြီး ၁၉၉ဝ မှ ၁၉၉၃ ခုနှစ်အထိ ဗိုလ်မှူးချုပ် ၁၉၉၆ ခုနှစ်အထိ ဗိုလ်ချုပ် ၊ ၊ ၁၉၉၃ မှ ၊ ၁၉၉၆ မှ ၂၀၀၁ ခုနှစ်အထိ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဖြစ် စစ်ရေးချုပ်တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည် ။ ထို့နောက် နိုင်ငံတော်အေးချမ်း သာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီအတွင်းရေးမှူး (၃) အဖြစ် ၉-၁၁- ၂၀၀၁ ခုနှစ်အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင် ခဲ့သည် ။ စစ်ရေးချုပ် (ငြိမ်း) ၊ နိုင်ငံတော်အေးချမ်း သာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီအတွင်းရေးမှူး (၃ ) (ငြိမ်း)ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးဝင်းမြင့်သည် အသက် ၈ဝ နှစ်အရွယ် ၂၀၁၆ ခုနှစ်ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီး ဒေါ်ခင်ချိုဦးနှင့် သားသမီး သုံးဦး၊ မြေး ငါးဦး ကျန်ရစ် သည် ။ ၂၀၁၇မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ်
တဖူးတန်ရွာ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်
တဖူးတန်ရွာ (Tahputan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်၊ ကျောက်တန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၀၈၈၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောက်တန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၉၃ ဦး၊ မ ၂၃၆၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၄၅၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ညှပ်ဖိနပ်
ကိုးကား
ညှပ်ဖိနပ်များကိုတနည်းအားဖြင့်ကတီပါဖိနပ်များဟုလည်းခေါကြသည်။ယင်းညှပ်ဖိနပ်များကိုနေရာဒေသအသီးသီးမှာလူမျိုးမရွေးဘာသာမရွေးစီးနိုင်ပါသည်။
ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ယဉ်ကျေးမှု ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဝတ်စားဆင်ယင်မှု
တဖူးတန်ရွာ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟိုပုံးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အာရေဗျကျွန်းဆွယ်
အာရေဗျကျွန်းဆွယ်
( အစ္စလာမ်အယူ ဝါဒ-။)
မို့ဟမ္မဒ်လွန်တော်မူပြီးနောက် ဆက်ခံသူများသည် နိုင်ငံအသီးသီးသို့ သာသနာပြုရန် စစ်ချီ ကြသည်။ သာသနာပြုရာမှအစပြု၍ နိုင်ငံပေါင်းများစွာကို အုပ်ချုပ်သူများအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိကြ သည့်အခါ တိုးတက်မှု အရပ်ရပ်ကို လိုက်စားကြသည်။ မို့ဟမ္မဒ်နောက်ဆက်ခံသူ အစ္စလာမ်ခေါင်းဆောင်များကို ကေးလစ်ဟုခေါ်သည်။ ကေးလစ်တို့လက်အောက်တွင် အာရပ်တို့သည် အလွန်အားကောင်းရကား ဥရောပ၊ အာဖရိကနှင့် အာရှတိုက်များသို့တိုင် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ကေးလစ်တို့သည် ရှေးဦးစွာ မဒီးနားမြို့မှနေ၍ မွတ်စလင် နိုင်ငံတော်ကြီးကို အုပ်ချုပ်ကြသည်။ နောက်ဒမတ်စကက်မြို့၊ ထိုနောက် ဗက်ဗီလုံးမြို့တို့မှ အုပ်ချုပ် ကြသည်။ ဥရောပကို အောင်မြင်သည့်အခါ ဂရိတို့ ပျက်သုဉ်းပြီးနောက် ဂရိ ပညာရှိတို့၏ ပညာဉာာဏ်သည် ကာလကြာမြင့်စွာ ညိ|ုးမှိန် လျက်နေရာ အာရပ်တို့ ဆက်လက်၍ အသက်ဆက်ပေးခဲ့ကြ သည်။ ထို့ပြင် ဟိန္ဒူတို့၏ သက္ကတကျမ်းများကိုလည်း အာရပ် တို့ လေ့လာကြသည။ ထိုဂရိကျမ်း၊ သက္ကတကျမ်းတို့ကို အခြေပြုကာ အာရပ်တို့သည် မိမိတို့၏ ပညာသစ်၊ ဉာာဏ် သစ်တို့ကို ကမ္ဘာသို့ အမွေပေးခဲ့လေသည်။ ဆေးပညာ၊ နက္ခတ္တ ပညာ၊ ရူပဗေဒတို့ကို အာရပ်ပညာရှိတို့သည် တိုးတက် အောင် မြင်အောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြ သည်။ ယခုအခါ ဥရောပတိုက်၌ အသုံးပြုလျက်ရှိသော တစ်၊ နှစ်၊ သုံး စသော ဂဏန်းအရေး အသား တို့သည် အာရပ်တို့၏ ဂဏန်းအရေးအသားများ ဖြစ်သည်။ ဒသမ္မတွက်နည်းစနစ်သည်လည်း အာရပ်တို့၏ စနစ်ပင် ဖြစ်သည်။ အာရပ်တို့သည် သတ္တုရိုင်းကို အသုံးချ သောနည်း၊ ဆေးဆိုးနည်း၊ အဆီအနှစ်ထုတ်နည်း၊ မျက်မှန်စီရင် နည်းတို့ကို သိခဲ့ကြသည်။ သို့ရာတွင် အာရပ်တို့သည် အဂ္ဂိရတ် ကိုသာ အထူးလိုက်စားကြသည်။ ရွှေဖြစ် ငွေဖြစ်လမ်း၊ ပြဒါး ဝိဇ္ဇာ၊ သံဝိဇ္ဇာ၊ မသေစေတတ်သော အမတေဓာတ်ကိုသာ အာရုံ စူးစိုက်ခဲ့ကြလေသည်။ ထိုအဂ္ဂိရတ်နည်းသည် ဥရောပတိုက်သို့ ရောက်သွားရာ ထိုနည်းကို အမှီပြု၍ ဓာတုဗေဒသည် တစ်စ တစ်စ ပေါ်ထွန်းလာသည်။ စာပေဘက်၌လည်း အာရပ်တို့သည် အလွန်တိုးတက်လသည်။ အာရပ်စာဆိုများ ရေးခဲ့သောကဗျာနှင့် ပုံပြင်တို့သည် ကမ္ဘာကျော်စာပေစု၌ ပါဝင်လေသည်။ ၁၂၅၈ ခုနှစ်တွင် ကေးလစ်တို့ တန်ခိုးကျရာ ဥရောပရှိ ပိုင်နက်များကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ရသည်။ ခရစ်နှစ် ၁၅ဝဝ ကျော်တွင် တူရကီတို့က အာရေဗျကျွန်းဆွယ်ရှိ ဟက်ဂျက်နှင့် ယေမင်နိုင်ငံ များကို သိမ်းပိုက်လိုက်သည်။ သို့ရာတွင် ယေမင်နှင့်အိုမန်နိုင်ငံ တို့သည် တူရကီတို့လက်အောက်မှ ပထမဆုံး လွတ်မြောက်ခဲ့ ကြသည်။ အေဒင်နိုင်ငံကိုလည်း ဗြိတိသျှတို့က ၁၈၃၉ ခုနှစ် မှစ၍ သိမ်းပိုက်အုပ်ချုပ်ကြသည်။ ၁၈ဝဝ ပြည့်နှစ်ကျော် တွင် မိုဟာမက်အလီနှင့် အီဗရာဟမ်ပါးရှားတို့ ခေါင်းဆောင်သော အီဂျစ်တို့ ယခုဆအူးဒီအာရေဗျနိုင်ငံနေရာကို သိမ်းပိုက်ထားခဲ့ သည်မှာ ၁၈၄ဝ ပြည့်နှစ်အထိ ဖြစ်သည်။ ပထမကမ္ဘာစစ် မဖြစ်ပွားမီက အာရေဗျကျွန်းဆွယ်တစ်ခုလုံး လိုလိုပင် တူရကီနိုင်ငံ၏ လက်အောက်ခံ ဖြစ်လေသည်။ စစ်ကြီးဖြစ်ပွားသောအခါ အဂ‡လိပ်တို့သည် အာရေဗျနယ်စား စော်ဘွားများကို တန်စိုးလက် ဆောင်ပေးပြီးလျှင် တူရကီ အစိုးရကို တော်လှန်စေသည်။ စစ်ကြီးပြီး၍ တူရကီတို့ စစ်ရှုံး သောအခါ အာရေဗျ နိုင်ငံများသည် လွတ်လပ်သောနိုင်ငံငယ် များ ဖြစ်လာသည်။ ဟူစိန်ဘုရင်ဦးစီးသော ဟက်ဂျက်နိုင်ငံနှင့် အစ်ဗင်ဆုအူး ဦးစီးသော နက်ဂျက်နိုင်ငံဟူ၍ ထွန်းကားလာ သည်။ အဂ‡လိပ်တို့သည် ထိုနှစ်နိုင်ငံကို ရန်တိုက်ပေးလေသည်။ ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် ဟက်ဂျက်ဘုရင်ဟူစိန်သည် အစ္စလာမ်အယူ ဝါဒီနိုင်ငံများ၏ သဘောတူညီ ချက် မရပဲ ကေးလစ်ခေါ် အစ္စလာမ်ခေါင်းဆောင်ဘွဲ့ကို ခံယူရာ နက်ဂျက်နိုင်ငံနှင့် စစ် ဖြစ်ပွားရလေသည်။ အင်္ဂလိပ်တို့သည် ဟူစိန်ဘုရင်ကို အကူ အညီမပေးပဲနေသဖြင့် ဟူစိန်စစ်ရှုံးရသည်၊ ထိုကြောင့် နက်ဂျက် ဘုအစ်ဗင်ဆုအူးသည် နက်ဂျက်နိုင်ငံနှင့် ဟက်ဂျက်နိုင်ငံကို သွေးစည်းပူးပေါင်း၍ ဆအူးဒီအာရေဗျနိုင်ငံဟူသော အမည်မှည့် တည်ထောင်လိုက်သည်။ ( ဆအူးဒီအာရေဗျနိုင်ငံ။)
ဆုအူးဘုရင်သည် အစ္စလာမ်ခေါင်းဆောင် ဘွဲ့နှင့် စပ်လျဉ်း၍ အစ္စလာမ်အယူဝါဒီနိုင်ငံအားလုံးကို ဖိတ်ခေါ်ကာ ညိ|နှိုင်း တိုင်ပင်သည်။ အစ္စလာမ်အယူဝါဒီ နိုင်ငံများ စည်းလုံးညီညွတ်ပုံ ကို တွေ့မြင်ရသောအခါ အင်္ဂလိပ်တို့သည် အာရေဗျကျွန်းဆွယ် တွင် ထပ်မံ၍ မစွက်ဘက်ဝံ့ကြတော့ချေ။ သို့ရာတွင် ပင်လယ် နီအဝင်ဝရှိ အေဒင်မြို့ကိုမူကား သင်္ဘောစခန်းအဖြစ် ကောင်းမွန် သောကြောင့် ၁၉၆၇ ခုနှစ်အထိ အင်္ဂလိပ်တို့ သိမ်းယူထားခဲ့ကြ သည်။ ယခုအခါ အာရေဗျကျွန်းဆွယ်တွင် ဆအူးဒီအာရေဗျနိုင်ငံ၊ ယေမင်အာရပ်သမ္မတနိုင်ငံ၊ ယေမင်ပြည်သူ့ ဒီမို ကက်တစ် သမ္မတနိုင်ငံ၊ ဗာရိန်းနိုင်ငံ၊ ကူဝိတ်နိုင်ငံ၊ အာရပ်စော်ဘွားနယ် ပေါင်းစုနိုင်ငံ(ထရူးရှဲပြည်နယ်များ) ကော့တာနိုင်ငံနှင့် အိုမန် နိုင်ငံတို့ ရှိကြသည်။ ယင်းတို့အနက် ဆအူးဒီအာရေဗျနိုင်ငံ သည် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။
ယေမင်ပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ် သမ္မတနိုင်ငံ။ ။ ၁၉၆၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃ဝ ရက်နေ့တွင် တောင်ပိုင်း ယေမင် သမ္မတနိုင်ငံဟု လွတ်လပ်လာခဲ့သောနိုင်ငံကို ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃ဝ ရက်နေ့တွင် ယေမင် ပြည်သူ့ဒီမိုရက် တစ်သမ္မတနိုင်ငံဟု အမည်ပြောင်းလိုက်လေသည်။ ( တောင်ပိုင်းယေမင်နိုင်ငံ။)
ယေမင်အာရပ်သမ္မတနိုင်ငံ။ ။ ယေမင်ပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ် သမ္မတနိုင်ငံ၏ အနောက်တောင် ဘက် အာရေဗျ ကျွန်းဆွယ် အနောက်တောင်ထောင့်သည် ယေမင်နိုင်ငံဖြစ်သည်။ အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် ၇၅၂၉၁ စတုရန်း မိုင်ရှိ၍ ၁၉၇၂ ခုနှစ် ခန့်မှန်းခြေ သန်းခေါင်စာရင်း အရ လူဦးရေ ၆ဝ၆ဝဝဝဝ ရှိသည်။ များသောအားဖြင့် အာရပ်လူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။ ပထမကမ္ဘာစစ် ပြီးသည်မှစ၍ တူရကီလက်အောက်ခံဘဝမှ လွတ်မြောက်ခဲ့၍ ဘုရင်အုပ်ချုပ် သော သီးခြားနိုင်ငံငယ်ဖြစ်လာသည်။ ယေမင်ဘုရင်သည် ယေမင်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင် သာမက အယူဝါဒ ရေးရာ ခေါင်းဆောင်လည်း ဖြစ်သည်။ တမန်တော် မို့ဟမ္မက် ၏ သမက်အလီမှ ဆင်းသက် ဆက်နွယ်သူများဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ ယေမင်နိုင်ငံသို့ နိုင်ငံခြားသားများကို ဝင်ခွင့်ပြုသည် မှာ မကြာသေးချေ။ ဦးစွာ၌ နက်ဆာ၏ အီဂျစ်နိုင်ငံခြားရေး ဝါဒကို လိုက်နာခဲ့သော်လည်း နောင်အခါ အမေရိကန်၊ ဗြိတိန် စသော နိုင်ငံများနှင့်လည်း အဆက်အသွယ်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ဘုရင် အိမံအာမက် လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်း ခံခဲ့ရ၍ ဗိုလ်မှူးချုပ် အဗ္ဗဒူလာအယ်ဆာလာခေါင်းဆောင်သည့် တော်လှန်ရေးအုပ်စုက နိုင်ငံကို ယေမင်အာရပ်သမ္မတနိုင်ငံဟု ကြေညာခဲ့သည်။ အယ်ဆာလာသည် သမ္မတဖြစ်လာခဲ့၏။ အီမံအာမက်၏ သားတော် အီမံမို့ဟမ္မဒ်ဆယ်ဗေဒါသည် တောင်တန်းများရှိရာ ထွက်ခွာသွားကာ တောင် ပေါ်သားများ၏ အကူအညီကို ရယူပြီးလျှင် ထီးနန်းကို ပြန်ရရန် တိုက်ခိုက် ခဲ့သည်။ ဤသို့အားဖြင့် ဘုရင့် ဂိုဏ်းသားများနှင့် သမ္မတ ဂိုဏ်းသားတို့အကြား ပြည်တွင်းစစ်ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ အီဂျစ် သမ္မတ နက်ဆာက သမ္မတ ဂိုဏ်းသားများဘက်မှ စစ်တပ်အကူအညီ များပေးခဲ့၍ ဆအူးဒီအာရေဗျက ဘုရင့်ဂိုဏ်းသားများဘက်မှ အလားတူ အကူအညီများ ပေးခဲ့လေသည်။ ၁၉၆၇ ခုနှစ် အာရပ်-အဇ္ဇရီယယ်စစ်ပွဲနောက်ပိုင်းတွင် အီဂျစ်တပ်များကို ရုပ်သိမ်းခဲ့၍ ဆအူးဒီအာရေဗျ ကလည်း ဘုရင့်ဂိုဏ်းသားများအား ကူညီနေခြင်း ရပ်ဆိုင်းမည်ဟု ကြေညာခဲ့၏။ ထိုနှစ်နိုဝင်ဘာလတွင် သမ္မတ အယ်ဆာလာ၏ အစိုးရအဖွဲ့ကို သွေးမြေမကျစေပဲ တော်လှန်ဖြုတ်ချလိုက်သည်။ အဗ္ဗဒူရာမန် အယ်အီရီယာနီ ခေါင်းဆောင်သည့် သမ္မတ ကောင်စီက တိုင်းပြည်ကို ဦးဆောင်၍ နောင်အခါ အယ်အီရီ ယာနီသည် သမ္မတဖြစ်လာခဲ့လေသည်။ သမ္မတဂိုဏ်းသားများနှင့် ဘုရင့်ဂိုဏ်းသားများအကြား တိုက်ပွဲများလည်း ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ တောင်ပိုင်း ယေမင်နိုင်ငံက သမ္မတဂိုဏ်းသားများကို ကူညီခဲ့၍ ဆအူးဒီ အာရေဗျနိုင်ငံကလည်း ဘုရင့်ဂိုဏ်းသားများကို ပြန်လည်ကူညီ လာခဲ့လေသည်။ ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ် ဧပြီလတွင် ယေမင်နိုင်ငံနှင့် ဆအူးဒီအာရေဗျနိုင်ငံတို့ အကြား သဘောတူညီမှုများ ရရှိခဲ့၍ လည်းကောင်း၊ အစိုးရအဖွဲ့တွင် ဘုရင့်ဂိုဏ်းသား အမြောက် အမြား ခန့်ထားခဲ့၍လည်းကောင်း တိုက်ခိုက်မှုများပြီးဆုံးသွားခဲ့ လေသည်။ ၁၉၆၇ ခုနှစ် အာရပ်-အဇ္ဇရီယယ်စစ်ပွဲကြောင့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုနှင့် ယေမင်နိုင်ငံတို့အကြား သံတမန် အဆက် အသွယ်များ ပြတ်နေခဲ့ရာမှ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည် ဆက်သွယ်ခဲ့၏။ ယေမင်နိုင်ငံသည် အာရေဗျကျွန်းဆွယ်တွင် စိုက်ပျိုးရေး အကောင်းဆုံးဒေသဖြစ်သည်။ မိုချာကာဖီအတွက် ကျော်ကြား သည်။ မိုချာကာဖီ၊ သားရေစိမ်းများ၊ စွန်ပလွံသီးများ၊ ဝါဂွမ်း၊ သစ်ဥများ၊ သစ်သီးများနှင့် အဖိုး တန်ကျောက်မျက်များ တင်ပို့ ရောင်းချသည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ရေနံကို စတင်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယေမင်၏ မြို့တော်သည် ဆန်နာမြို့ဖြစ်၍ အိုဒီအီဒါမြို့၊ မိုချာ မြို့နှင့် လိုဟီအီယာမြို့တို့သည် ဆိပ်ကမ်းမြို့ကြီးများ ဖြစ်လေ သည်။
အိုမန်နိုင်ငံ။ ။ ယေမင်ပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ် သမ္မတနိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တွင်မူ အိုမန်နိုင်ငံရှိသည်။ ယခင်က အိုမန်နှင့် မက်စကက်နိုင်ငံဟုခေါ်သည်။ ယခုလက်ရှိ စူလတန်စော်ဘွား ကာဗတ်ဗင် ဆာအိက အိုမန်နိုင်ငံ အမည်ပြောင်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် စတုရန်းမိုင် ၈၂ဝဝဝ ရှိ၍ ၁၉၇၂ ခုနှစ် ခန့်မှန်းခြေ အရ လူဦးရေ ၇ဝဝဝဝဝ ယောက် ရှိသည်။ အများစုမှာ အာရပ်လူမျိုးများဖြစ်၏။ မြို့ကြီးများနှင့် ကမ်းရိုးတန်း တစ်လျှောက်တွင် ဗလူချီလူမျိုး၊ ပါကစ္စတန် လူမျိုးနှင့် နီးဂရိုးလူမျိုးများကို တွေ့ရသည်။ စူလတန်စော်ဘွား အုပ်ချုပ်သော လွတ်လပ်သည့်နိုင်ငံဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် တစ်ဆဲ့ကိုးရာစုနှစ် အစောပိုင်းမှစတင်၍ ဗြိတိန် နိုင်ငံ၏ အစောင့်အရှောက်ကို ခံယူခဲ့လေသည်။ ဗြိတိန်နိုင်ငံနှင့် မဟာမိတ်စာချုပ်၊ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး စာချုပ်များ ချုပ်ဆိုထားခဲ့သည်။ အိုမန်နိုင်ငံသည် စိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်နှင့် ဓာတ်သတ္တု ကြွယ်ဝသောနိုင်ငံဖြစ်သည်။ စွန်ပလွံသီး၊ ရှောက်သီး၊ တလည်း သီးနှင့် ငါးခြောက်များကို နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့ရောင်းချသည်။ ရေနံလည်း အကြီးအကျယ် ထွက်သည်။ ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် စတင်တွေ့ရှိ၍ ၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် စတင်ထုတ်လုပ်ခဲ့ရာ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့ရေနံထွက်နိုင်ငံများတွင် ၁၆ ဆင့်မှလိုက်၏။ နာမည်ကျော် ကုလားအုပ်များကိုလည်း အကြီးအကျယ် မွေးမြူ ကြသည်။ မတ်စကက်မြို့သည် မြို့တော်ဖြစ်ရုံသာမက သင်္ဘောဆိပ် မြို့ကြီးလည်းဖြစ်သည်။ အခြားထင်ရှားသော မြို့မှာ မတြာမြို့ ဖြစ်သည်။ မတ်စကတ်မြို့မှ မိုင် ၂၁ဝ ဝေးသော ကာလဗာ မြို့သို့ မော်တော်ကားလမ်းတစ်ခု ရှိသည်။ အခြားလမ်းများမှာ မြေဖို့လမ်းများသာ ဖြစ်သည်။ အိုမန်နိုင်ငံသည် ကုလမသဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။
အာရပ်စောဘွားနယ်ပေါင်းစုနိုင်ငံ။ ။ အိုမန်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်တွင် နယ်နိမိတ်ချင်း ဆက်စပ်လျက် ရှိသော အာရပ်စော်ဘွားနယ်ပေါင်းစုနိုင်ငံတွင်လည်း ၁၈၅၃ ခုနှစ်နှင့် ၁၈၉၂ ခုနှစ်စာချုပ်များအရ ဗြိတိသျှ အစောင့် အရှောက်ခံ ရှိတ်စော်ဘွားများ အုပ်ချုပ်သော နယ်ခုနစ်နယ် ပါဝင်သည်။ ယင်းတို့မှာ အဗူဓာဗီ၊ အပ်ဇမန် ဒူးဗေ၊ ဖူဂျေရာ၊ ရပ်စအယ်ခိုင်မာ၊ ရှာဂျာ၊ အပ်ဂျမန်နှင့် အမ်အယ် ခိုင်ဝန်နယ်များ ဖြစ်ကြသည်။ အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် ၃၂၂၇၉ စတုရန်းမိုင်ရှိ၍ ၁၉၇၂ ခုနှစ် ခန့်မှန်းခြေအရ လူဦးရေ ၂ဝဝဝဝဝ ယောက်ရှိသည်။ မြို့တော် အဗူဓာဗီမြို့သည် သဘေ‡ာဆိပ်မြို့ကြီးလည်း ဖြစ်သည်။ အခြားထင်ရှားသော မြို့ကြီးများမှာ ရှာဂျာမြို့၊ ဒူဗေဖီမြို့တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အထက်တွင် ဖော်ပြထားသော စော်ဘွားနယ်များသည် ဗြိတိသျှတို့က မိမိတို့နှင့် ချုပ်ဆိုထားသော စာချုပ်များ ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် ပျက်ပြယ်သွားစေမည်ဟု ကြေညာပြီးနောက် ဗြိတိသျှ အစောင့်အရှောက်ခံ နယ်များ ဖြစ်သည့် ဗာရိန်းကျွန်း၊ ကော့ တာနယ်တို့နှင့် ပူးပေါင်း၍ ပြည်ထောင်စုဖွဲ့ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့၏။ မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ သို့သော် မိမိတို့ စော်ဘွားနယ်များ အချင်း ချင်း စုပေါင်း၍ ပြည်ထောင်စုဖွဲ့ခဲ့ရာတွင်လည်း ဦးစွာ၌ အဗူဓာဗီ၊ ဒူဗေ၊ ရှာဂျာ၊ အပ်ဂျမန်၊ ဖူဂျေရာနှင့် အမ်အယ်ခိုင် ဝန်တို့ ပါဝင်ခဲ့၍ နောက်မှရပ်စအယ်ခိုင်မာ ပါဝင်လာခဲ့၏။ ဤသို့ဖြင့် ၁၉၇၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂ ရက်နေ့တွင် ထရူးရှဲ နိုင်ငံဟု ပေါ်ပေါက် လာခဲ့သည်။ သို့သော် နောင်အခါတွင်မူ အာရပ်စောဘွား နယ်ပေါင်းစုံနိုင်ငံဟု အမည်ပြောင်းလိုက် လေသည်။ အဗူဓာဗီ၊ ဒူဗေနှင့် ရှာဂျာနယ်များတွင် ရေနံအမြောက် အမြား တိုးတက်ထွက်ရှိနေခဲ့ရာ ကမ္ဘာ့ရေနံထွက် နိုင်ငံများတွင် ၁၄ အဆင့်မှလိုက်သည်။ အာရပ်စောဘွား နယ်ပေါင်းစုနိုင်ငံသည် ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်၏။ ကော့တာနိုင်ငံ။ ။ အာရပ်စော်ဘွားနယ်ပေါင်းစုနိုင်ငံ၏ အနောက်မြောက်ဘက် ပါးရှင်းပင်လယ်ကွေ့အတွင်း ထိုးထွက်နေသော ကော့တာ ကျွန်းဆွယ် တစ်ခုလုံးသည် ကော့တာနိုင်ငံဖြစ်သည်။ အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် စတုရန်းမိုင် ၆ဝဝဝ ရှိ၍ ၁၉၇၂ ခုနှစ် ခန့်မှန်းခြေအရ လူဦးရေ ၁၁၅ဝဝဝ ရှိသည်။ ဗြိတိသျှအစောင့် အရှောက်ခံ ရှိတ်စော်ဘွားနယ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့၍ ၁၉၇၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁ ရက်နေ့မှစ၍ လွတ်လပ် သောနိုင်ငံ ဖြစ်လာ ခဲ့သည်။ ရေနံအကြီးအကျယ် ထွက်သည်။ ကမ္ဘာ့ရေနံထွက် နိုင်ငံများတွင် ၁၅ အဆင့်မှ လိုက်၏။ ၁၉၄၉ ခုနှစ်မှစ၍ ရေနံထုတ်လုပ်လာခဲ့ရာ နှစ်စဉ်ဝင်ငွေ ဒေါ်လာ ၁၅ဝဝဝဝဝဝဝ ရရှိလေသည်။ စီးပွားဖြစ် ငါးဖမ်းခြင်း အစိုးရအထောက်အပံ့ဖြင့် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ခြင်း၊ သိုး၊ ဆိတ်၊ ကုလားအုပ် မွေးမြူခြင်း တို့မှာ အရေးပါသော လုပ်ငန်းများ ဖြစ်၏။ မြို့တော်မှာ ဒိုဟာမြို့ဖြစ်သည်။ ကော့တာနိုင်ငံသည် ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံလည်းဖြစ်၍ အာရပ်အမျိုးသား အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံလည်း ဖြစ်၏။
ဗားရိန်းကျွန်း။ ။ ကော့တာနိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက် ပါးရှင်း ပင်လယ်ကွေ့ထဲရှိ ဗာရိန်းကျွန်းစုသည်လည်း ဗြိတိသျှ အစောင့်အရှောက်ခံ ရှိတ်စော်ဘွားအုပ်ချုပ်သော နယ်ဖြစ်ခဲ့၍ ၁၉၇၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် လွပ်လပ်သော နိုင်ငံဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဆအူးဒီ အာရေဗျကမ်းခြေမှ ၂၁ မိုင် ဝေးသည်။ အကျယ်အဝန်း အားဖြင့် ၂၃၁ စတုရန်းမိုင်ရှိ၍ ၁၉၇၂ ခုနှစ် ခန့်မှန်းသန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၂၂ဝဝဝဝ ယောက် ရှိသည်။ မြို့တော်သည် မနာမာမြို့ ဖြစ်သည်။ ပါးရှင်းပင်လယ်ကွေ့အတွင်း ပုလဲရှာဖွေရေးလုပ်ငန်း၏ ဗဟို ဌာနဖြစ်၍ ပုဇွန်၊ သစ်သီးနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များကား ရေနံမထွက်သေးမီက နိုင်ငံစီးပွားရေး၏ ကျောထောက်နောက်ခံ များ ဖြစ်သည်။ ဆအူးဒီ အာရေဗျနိုင်ငံ နက်ဂျက်နှင့်ဟာဆာ နယ်များမှ ထွက်ကုန်များကို လည်း ဗာရိန်းနိုင်ငံဘက်မှ တစ်ဆင့် တင်ပို့ကြသည်။ ထိုကျွန်း၌ ၁၉၃၂ ခုနှစ်မှစ၍ ရေနံအမြောက်အမြား ထွက်ခဲ့၍ ယခုအခါ လျော့နယ်သွားရာ ပြည်တွင်းထွက်ရေနံနှင့် ဆအူးဒီအာရေဗျမှရေနံများကို ချက်လုပ်ခြင်း၊ အလျူမီနီယမ်သတ္တုချက်ရုံကြီးတစ်ခု တည်ဆောက်လုပ်ကိုင်ခြင်း၊ ကုန်စည်ဖလှယ်တင်ပို့ရာဌာန ဖြစ်လာခြင်းတို့ကြောင့် စီးပွားရေးအခြေကောင်းလာခဲ့လေသည်။ ဗာရိန်းနိုင်ငံသည် ကုလသမဂ္ဂဝင် နိုင်ငံဖြစ်၍ အာရပ်အမျိုး သား အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံလည်း ဖြစ်၏။
မုတ္တမတိုက်ပွဲ
မုတ္တမတိုက်ပွဲ
မုတ္တမတိုက်ပွဲသည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၉ဝ၂ ခုနှစ်တွင် တပင်ရွှေထီးနှင့် မုတ္တမစား စောဗညားတို့ဖက်ပြိုင် တိုက်ခိုက်သောတိုက်ပွဲဖြစ်သည်။
လှကျော်ကုန်းနန်းရွှေမှုံရွာ၊ ကော့ကရိတ်မြို့နယ်
လှကျော်ကုန်း(နန်းရွှေမှုံ)ရွာ(Hlakyawkone(Nanshwehmone))သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ကော့ကရိတ်ခရိုင်၊ ကော့ကရိတ်မြို့နယ်၊ ဒေါက်ပလန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၅၂၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဒေါက်ပလန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၅၆၁ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၆၅၁ ဦး နေထိုင်သည်။
မရမ်းချောင်းရွာ၊ အုန်းပင်ကွင်း
မရမ်းချောင်းရွာ၊ အုန်းပင်ကွင်း
သရပုရီမြို့
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံရှိ မြို့များ
သရက်တောရွာ၊ တိုက်စွန်းအောက်အင်း
သရက်တောရွာ၊ တိုက်စွန်းအောက်အင်း
မျက်မမြင် သင်္ကေတ
မျက်မမြင် သင်္ကေတသည်: ⠃⠗⠇စက္ခုနှစ်ကွင်း အလင်းမရသူများအတွက် အက္ခရာ သင်္ကေတများ ရေးရန်၊ ဖတ်ရန်အတွက် အထူးတီထွင်ထားသော နည်းလမ်းဖြစ်သည်။
သမိုင်း
နယူးဒေလီသည်နပိုလီယန်အားညအချိန်တွင်အလင်းရောင်မရှိဘဲအသံတိတ်ဆက်သွယ်နိုင်ရန်နည်းလမ်းတစ်ခုအားတုံ့ပြန်သောအားဖြင့် ချားလ်စ် ဘာဘာတီထွင်ခဲ့သောညစာအရေးအသားဟုခေါ်သောထိတွေ့နိုင်သောစစ်ရေးကျင့်ထုံးကိုအခြေခံသည်။ ဘာဘာ၏စနစ်တွင်ဖောင်းကြွအစက် ၁၂ ပုဒ်အစုံသည်အသံ ၃၆ ခုရှိသည်။ စစ်သားများအနေဖြင့်ထိတွေ့မှုဖြင့်မှတ်မိရန်ခက်ခဲလွန်းသဖြင့်စစ်တပ်ကငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ ၁၈၂၁ တွင် ဘာဘာသည် ပဲရစ်ရှိမျက်မမြင်များဆိုင်ရာ တော်ဝင်အင်စတီကျု သို့သွားရောက်ခဲ့ပြီး လူးဝစ်မျက်မမြင်စာနှင့်တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ မျက်မမြင်စာသည်ကုဒ်၏အဓိကချို့ယွင်းချက်နှစ်ခုကိုဖော်ထုတ်ခဲ့သည် - ပထမတစ်ခုမှာအသံများကိုသာကိုယ်စားပြုခြင်းဖြင့်စကားလုံးများ၏စာလုံးပေါင်းကိုမဖော်ပြနိုင်ခြင်း၊ ဒုတိယ၊ လူ့လက်ချောင်းသည်ရွေ့လျားခြင်းမရှိဘဲ ၁၂ အစက် သင်္ကေတတစ်ခုလုံးကိုလွှမ်းခြုံမရပါ၊ ထို့ကြောင့်သင်္ကေတတစ်ခုမှနောက်တစ်ခုသို့လျင်မြန်စွာမရွေ့လျားနိုင်ပါ။ မျက်မမြင်စာရဲ့ဖြေရှင်းချက်က ၆အစက် ဆဲလ်တွေကိုသုံးပြီးအက္ခရာတစ်ခုစီကိုတိကျတဲ့ပုံစံတစ်ခုသတ်မှတ်ဖို့ဖြစ်တယ်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဒစ်ဂျစ်တယ် ပုံနှိပ်ပညာ
ကန့်လန့်ကုန်းရွာ၊ မီးလောင်ကုန်း
ကန့်လန့်ကုန်းရွာ၊ မီးလောင်ကုန်း
ဆိုင်လော်ရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်
ဆိုင်လော်ရွာ(Hsenglaw)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်၊ ဆိုင်လော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၇၇၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆိုင်လော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၁၉ ဦး၊ မ ၅၆၈ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၁၈၇ ဦး နေထိုင်သည်။
ကသစ်ကုန်း
ကသစ်ကုန်း
ဆိုင်လော်ရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝိုင်းမော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သရက်စိန်ရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်
သရက်စိန်ရွာ (Thayetsein)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်၊ ဆင်ဇလုပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၉၀၆၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆင်ဇလုပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၂၀ ဦး၊ မ ၂၂၈၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၅၀၁ ဦးနေထိုင်သည်။
မိုးသူအောင်
မိုးသူအောင် (၁၀ ဇွန် ၁၉၈၁ ဖွား) သည် မြန်မာအမျိုးသမီးရေကူးသမား ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၀ ခုနှစ် နွေရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲတွင် မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စားပြု၍ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၁ ခုနှစ် အရှေ့တောင်အာရှ ဆီးဂိမ်းပြိုင်ပွဲကတည်းက ပြိုင်ခဲ့သည့် ပြိုင်ပွဲများတွင် စုစုပေါင်း ဆုတံဆိပ် ၁၀ ခု (ရွှေ ၁၊ ငွေ ၆၊ ကြေး ၃) ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ် အာဆီယံဂိမ်းပြိုင်ပွဲတွင် တာတိုအလွတ်တန်းပြိုင်ပွဲတွင် ဗိုလ်လုပွဲတက်သည့် နောက်ဆုံးရှစ်ယောက်တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ သူသည် အားကစားသမားဘဝတွင် MLC ကျောင်းရေကူးကလပ် (MLC Marlins ဟုလည်း သိကြသည်) တွင် လေ့ကျင့်ခြင်း၊ ရေကူးခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ထိုကျောင်းတွင် ဩစတြေးလျနည်းပြဆရာ John Bladon က လေ့ကျင့်သင်ကြားမှုများ ပြုလုပ်ပေးခဲ့သည်။
သံဘို (မြောက်)ရွာ၊ ချောက်မြို့နယ်
သံဘို (မြောက်)ရွာ (Thanbo(North))သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ချောက်မြို့နယ်၊ သံဘိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၅၁၇၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သံဘိုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၇၇၀ ဦး၊ မ ၃၃၁၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၀၈၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ချောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မဟာပိင်္ဂလဇာတ်
ဒုကနိပါတ် - ၉။ ဥပါဟနဝဂ် -(၂၄၀) မဟာပိင်္ဂလဇာတ်။ ။ သေရွာမှ ပြန်လာမည်ကို ကြောက်၍ တံခါးစောင့်ကို ငိုကြွေးရလောက်အောင် အလွန်နှိပ်စက်သော မဟာပိင်္ဂလမင်း အကြောင်း။
ရန်သူသေပျက် ဝမ်းမြောက်ချက်
နတ်လူတို့ဆရာ ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ဒေဝဒတ်သည် မြတ်စွာဘုရားကို ရန်ငြိုးဖွဲ့ကာ ကိုးလလွန်သဖြင့် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်တံခါးမုခ်ဦး၌ မြေမြိုလေ၏။
ထိုအခါ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ နေကုန်သောသူတို့သည် လည်းကောင်း၊ တိုင်းပြည်အလုံး၌ နေကုန်သောသူတို့သည် လည်းကောင်း၊ မြတ်စွာဘုရား၏ ရန်ဆူးရန်ငြောင့် ဖြစ်သော ဒေဝဒတ် မြေမျို၍ ယခုအခါ မြတ်စွာဘုရားအား ရန်ဆူးရန်ငြောင့် မရှိတော့ပြီ” ဟု နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်ကြကုန်၏။ လူတို့ထံမှ သတင်းစကား အဆင့်ဆင့်ကြားကုန်သော ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်း၌ နေကုန်သော နတ်တို့သည်လည်း နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်ကြကုန်၏။
တစ်နေ့သ၌ ရဟန်းတို့သည် တရားသဘင်၌ ဒေဝဒတ်သေ၍ လူအပေါင်း နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်ကြောင်းကို စကားစပ်မိ၍ ပြောဆိုနေကြရာ မြတ်စွာဘုရား ကြွလာတော်မူ၍ ထိုအကြောင်းကို သိတော်မူလျှင် “ရဟန်းတို့ ... ယခုအခါ၌သာ ဒေဝဒတ် သေသည်ရှိသော် လူအများ နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်ကြသည်မဟုတ်၊ ရှေးအခါ၌လည်း နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်ကြဖူးပြီ” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါ အတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း။
မင်းဆိုးလက်ထက် လွန်နှိပ်စက်
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် မဟာပိင်္ဂလမည်သော မင်းသည် မင်းပြုလု၏။ ထိုမင်းသည် မင်းကျင့်တရား ဆယ်ပါးနှင့် မညီညွတ်လေ။ ဆန္ဒာဂတိ စသော အဂတိလေးပါးသို့ လိုက်စားလေ့ရှိ၏။ မတရားသဖြင့် အပြစ်ဒဏ်ပေးခြင်း၊ မတရားသဖြင့် အခွန်အတုတ်ကို ကောက်ခံခြင်း စသည်တို့ကိုပြုကာ မန္တရားစက်ဖြင့် ကြံကို ညှစ်သကဲ့သို့ လူတို့ နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်း၏။ ရုန့်ရင်းကြမ်းကြုတ်၏။ နိုင်ထက်ကလူ ပြုမူတတ်၏။ အနည်းငယ်မျှ ကြင်နာသနားခြင်း မရှိ။
အိမ်၌နေသော မယား၊ သား၊ သမီး၊ ကျေးကျွန်အမှုလုပ်တို့သည် လည်းကောင်း၊ တိုင်းပြည်၌နေကုနသော သူဌေး သူကြွယ်၊ အမတ်၊ ပုဏ္ဏားစသော သူတို့သည် လည်းကောင်း၊ မချစ်မနှစ်သက်ကြကုန်။ မျက်စိထဲသို့ဝင်သော မြူအမှိုက်ကဲ့သို့ လည်းကောင်း၊ ထမင်းတွင်ပါသော ကျောက်စရစ်ခဲကဲ့သို့ လည်းကောင်း၊ ခြေဖနောင့်တွင် စူးဝင်သော ဆူးငြောင့်ကဲ့သို့ လည်းကောင်း ထိုမင်းကြီးအပေါ်၌ မှတ်ထင်အောက်မေ့ကြကုန်၏။ ဘုရားအလောင်းသည် ထိုမင်း၏ သားတော် ဖြစ်လေ၏။
မင်းဆိုးသေပြန် အောင်ပွဲခံ
ထိုမဟာပိင်္ဂလမင်းသည် အခါလေးမြင့် မင်းပြုပြီသော် သေလွန်ခဲ့၏။ ထိုအခါ ဗာရာဏသီပြည်၌ နေကုန်သောသူတို့သည် အလွန်နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်ကြကုန်သည် ဖြစ်၍ သည်းထန်စွာ ရယ်မောကုန်၏။ ထိုမဟာပိင်္ဂလမင်း၏အလောင်းကို လှည်းအစီးတစ်ထောင်တိုက်မျှသော ထင်းတို့ဖြင့် မီးသင်္ဂြိုဟ်ပြီးလျှင် ရေအိုးတစ်ထောင်မျှတို့ဖြင့် သင်္ချိုင်းမီးကို ငြိမ်းသတ်ကြကုန်၏။
သင်္ဂြိုဟ်ခြင်းကိစ္စပြီးလျှင် သားတော်ကို အဘိသိက်သွန်းကာ မင်းမြှောက်ကြကုန်၏။ “ငါတို့မှာ တရားစောင့်သော မင်းကောင်း မင်းမြတ်ကိုရပေပြီ” ဟု နှစ်သက်ရွှင်လန်းကုန်သည်ဖြစ်၍ တစ်မြို့လုံး စည်လည်စေပြီးလျှင် မြို့ကို တန်ဆာဆင်ကာ အောင်ပွဲခံစေကုန်၏။ တံခါးတိုင်း၊ တံခါးတိုင်းတို့၌ မဏ္ဍပ်ဆောက်လုပ်ကာ တံခွန်ကုက္ကားတို့ကို စိုက်ထောင်ကြကုန်လျက် ပန်းပေါက်ပေါက်တို့ကို ကြဲကြကုန်၏။ ထမင်း၊ အဖျော်၊ မုန့်ခဲဖွယ်တို့ကို ကျွေးမွေး စားသောက်ကြကုန်၏။
မင်းကြီးလည်း တစ်နန်းတော်လုံး တန်ဆာဆင်လျက် ထီးဖြူဖြန့်မိုးအပ်သော မြတ်သာ ရာဇပလ္လင်ပေါ်တွင် နေလျက် မင်းစည်းစိမ်ကို ခံစားကာနေ၏။ အမတ်၊ ပုဏ္ဏား၊ သူဌေး၊ သူကြွယ်၊ မင်းချင်းယောကျ်ား၊ တံခါးစောင့်မှစ၍ တိုင်းသူပြည်သားတို့လည်း မင်းကြီးကို ခြံရံကာ တည်နေကြကုန်၏။
အုန်းဒုတ်ရွာ၊ ဖောင်းပြင်မြို့နယ်
အုန်းဒုတ်ရွာ (Ohndoke)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မော်လိုက်ခရိုင်၊ ဖောင်းပြင်မြို့နယ်၊ အုန်းဒုတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၂၁၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖောင်းပြင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မဟာပိင်္ဂလဇာတ်
ပြန်လာမည်ကြောက် တံခါးစောင့်
“အို - တံခါးစောင့် ... မဟာပိင်္ဂလမင်းကား အလုံးစုံသော လူတို့ကို နှိပ်စက်ညှဉ်းဆဲအပ်၏။ မဟာပိင်္ဂလမင်း သေလွန်သည်ရှိသော် အလုံးစုံသောလူတို့သည် နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်ခြင်း အရသာကို ခံစားကြရ၏။ သင်ကား မဟာပိင်္ဂလမင်းကို ချစ်ခင်သလော၊ အဘယ့်ကြောင့် ငိုကြွေးဘိသနည်း”
ဟု မေးလေ၏။ တံခါးစောင့်သည် မင်းကြီး၏ စကားကို ကြားလျှင် -
“အရှင်မင်းကြီး ... အကျွန်ုပ်သည် မဟာပိင်္ဂလမင်းကို ချစ်ခင်၍ ငိုကြွေးသည်မဟုတ်ပါ၊ ထိုမဟာပိင်္ဂလမင်းကား ပြာသာဒ်မှဆင်းတိုင်း၊ တက်တိုင်း အကျွန်ုပ်၏ ဦးခေါင်းကို ရှစ်ချက်၊ ရှစ်ချက် ရိုက်နှက်၍ သွားလေ့ရှိပါ၏။ ယခုအခါ အကျွန်ုပ်၏ ဦးခေါင်း ချမ်းသာပေပြီ၊ စင်စစ်သော်ကား တမလွန်ဘဝဝယ် ငရဲထိန်းတို့ကို သတ်ပုတ်ညှဉ်းဆဲသည်ရှိသော် ငရဲထိန်းတို့က ဤအရပ်သို့ ပြန်ပို့သဖြင့် တန်ဖန်ပြန်ရောက်လာမည်ကို ကြောက်ရွံ့သဖြင့် ငိုကြွေးပါ၏”
ဟု လျှောက်ထားလေ၏။
မင်းကြီးပြောပြ သက်သာရ
ထိုအခါ မင်းကြီးသည် တံခါးစောင့်အား -
“အို-တံခါးစောင့် ... ပိင်္ဂလမင်းကို လှည်းအစီးတစ်ထောင်မျှလောက်သောထင်းဖြင့် မီးတိုက်အပ်ပြီ၊ မီးကို ရေအိုးတစ်ရာမျှလောက်ဖြင့် ငြိမ်းသက်အပ်ပြီ၊ သင်္ချိုင်းမြေကိုလည်း တူးဆွအပ်ပြီ၊ သင်မကြောက်လင့်၊ ပိင်္ဂလမင်း မလာနိုင်တော့ပေ၊ ပကတိအားဖြင့်လည်း သေသောသူသည် ပြန်လာရိုးမရှိ” –
ဟု ပြောဆိုကာ တံခါးစောင့်ကို သက်သာရာရစေ၏။ မင်းကြီးလည်း တရားသဖြင့် မင်းပြုလျက် ဒါန၊ သီလ၊ ဘာဝနာ စသော ကုသိုလ်ကောင်းမှုတို့ကို ပြုစုအားထုတ်ကာ သေလွန်သည်၏ အခြားမဲ့၌ ကံအားလျော်စွာ လားလေ၏။
ဇာတ်ပေါင်း
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -
ရဟန်းတို့ -
ထိုအခါ ပိင်္ဂလမင်းသည် - ယခုအခါ ဒေဝဒတ်။
ဘန်ကောက်ရွာ၊ ဖားကန့်မြို့နယ်
ဘန်ကောက်ရွာ(Bangkauk)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မိုးညှင်းခရိုင်၊ ဖားကန့်မြို့နယ်၊ ဝရာဇွပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၆၉၀၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝရာဇွပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၆၃၅ ဦး၊ မ ၅၅၅၄ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၂၁၈၉ ဦး နေထိုင်သည်။
မဟာပိင်္ဂလဇာတ်
ဆောင်ပုဒ်
(၁) တရားလွတ်ကင်း၊ ယုတ်သည်မင်း၊ ညှဉ်းပန်းလူတစ်တွေ။
ဘန်ကောက်ရွာ၊ ဖားကန့်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖားကန့်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မဟာပိင်္ဂလဇာတ်
ဆောင်ပုဒ်
(၂) မင်းယုတ်နေရာ၊ လူများစွာ၊ ဝမ်းသာနှစ်သက်လေ။
(၃) ပြန်လာလိမ့်နိုး၊ တံခါးစိုး၊ နွမ်းညှိုးငိုကြွေးပေ။
မဟာပိင်္ဂလဇာတ် ပြီး၏။
သက်သာရွာ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်
သက်သာရွာ (Thetthar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်၊ ကျောက်တန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၀၈၈၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောက်တန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၉၃ ဦး၊ မ ၂၃၆၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၄၅၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟိုပုံးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဘော့ဒိုင်းရွာ၊ ကော့ကရိတ်မြို့နယ်
ဘော့ဒိုင်းရွာ(Bawtdaing)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ကော့ကရိတ်ခရိုင်၊ ကော့ကရိတ်မြို့နယ်၊ ဒေါက်ပလန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၅၂၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဒေါက်ပလန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၅၆၁ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၆၅၁ ဦး နေထိုင်သည်။ တမီးငြိမ်းအေးစေတီကို တည်ထားကိုးကွယ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကော့ကရိတ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စိတ်
အာရုံကို သိခြင်း ဤစွယ်စုံကျမ်းကိုဖတ်၍၊ သိခြင်းဖြစ်ပေါ်လာရ၏။ သို့သော် အဘိဓမ္မာနည်းအရ အသိဟူသည်အဘယ်နည်း။ စာကို ကြည့်သော် စက္ခုဝိညာဏ်၌မြင်၏။ မြင်သောအာရုံကိုဆင်ခြင်၏။ ခံယူ၏။ စူးစမ်း၏။ ဝေဖန်၏။ သိ၏။ သိမှုကိုအတည် ပြု၏။ ဤသို့သော စိတ်အစဉ်ကို အဘိဓမ္မာနည်းဖြင့်ပြ၍၊ အနောက်နိုင်ငံ စိတ္တဗေဒနှင့် ယထာဘူတပညာရှင်တို့၏ အယူ အဆတို့ကို ဤစာမူတွင် ယှဉ်ပြထားသည်။
အဘိဓမ္မာသဘောအရ စိတ်ကို 'အရမ္မဏံစိန္တေတီတိစိတ္တံ' ဟု ဝိဂြိုဟ်ပြုကြသည်။ အာရုံကိုသိခြင်းသဘောသည် စိတ်မည် ၏ဟူလေသည်။ အာရုံနှင့် အာရမ္မဏိကတို့ တစ်ခုနှင့် တစ်ခု တွေ့ဆုံ၍ အချင်းချင်း အထောက်အပံ့ပြုကြသောအခါ ဖြစ်ပေါ် လာသော သိခြင်းသဘောသည် စိတ်ဖြစ်၏။ ထို့ပြင် စိတ်ဟူ သည်မှာ ဆန်းကြယ်သော သဘောရှိသောကြောင့်လည်း စိတ် မည်၏။
အာရုံခြောက်ပါး
စိတ်ကိုဖြစ်စေသော အာရုံတို့မှာ ခြောက်ပါးအပြားရှိကုန် ၏။ ယင်းတို့ကား၊
ဆိုအပ်ပြီးသော စိတ်တို့သည် အမှတ်မဲ့ဖြစ်ကြသည် မဟုတ်ကုန်။ ရူပါရုံ၊ သဒ္ဒါရုံ၊ ဂန္ဓာရုံ၊ ရသာရုံ၊ ဖေါဋ္ဌဗ္ဗာရုံ၊ ဓမ္မာရုံဟူသာ အာရုံခြောက်ပါးအားလျော်စွာသာ ဖြစ်ကြကုန်။ ရူပါရုံကြောင့် စက္ခုဝိညာဏ် စိတ်ဖြစ်၏။ သဒ္ဒါရုံကြောင့် သောတ ဝိညာဏ်စိတ်ဖြစ်၏။ ဂန္ဓာရုံကြောင့် ဃာနဝိညာဏ် စိတ်ဖြစ်၏။ ရသာရုံ ကြောင့် ဇိဝှာဝိညာဏ်စိတ်ဖြစ်၏။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံကြောင့် ကာယဝိညာဏ်စိတ်ဖြစ်၏။ ဓမ္မာရုံကြောင့် မနော ဝိညာဏ်စိတ်ဖြစ်၏။ စက္ခုဝိညာဏ်စိတ် စသည်တို့ဖြစ် သောအခါ အာဝဇ္ဇန်း၊ သမ္ပဋိစ္ဆိုန်း၊ သန္တီရဏ၊ ဝုဋ္ဌော၊ ဇော၊ တဒါရုံစသော စိတ်တို့သည်။ အစဉ်အတိုင်းဖြစ်ကုန်၏။ အာဝဇ္ဇန်းသည် စက္ခုဝိညာဏ်၏ အာရုံကို ဆင်ခြင်၏။ သမ္ပ ဋိစ္ဆိုန်းသည် ထိုအာရုံကို ခံယူ၏။ သန္တီရဏသည် ထိုအာရုံကို စူးစမ်း၍ ဝုဋ္ဌောသည် ထိုအာရုံကို ပိုင်းခြားဝေဖန်ပြီးလျှင်၊ ဇော သည် ထိုအာရုံကို ကောင်းသည်မကောင်းသည်ကို လျင်မြန်စွာ သိ၍၊ တဒါရုံသည် ထိုဇော၏အသိကို အတည်ပြု၏။
ထိုစက္ခုဝိညာဏ်စိတ်မှသည် ကာယဝိညာဏ်စိတ်အထိ ငါးပါးတို့သည် ကောင်းသောဣဋ္ဌာရုံကို တွေ့မြင်သောအခါ၊ ကုသလဝိပါက် စက္ခုဝိညာဏ်စသည်ဖြစ်၍၊ မကောင်းသော အနိဋ္ဌာရုံကိုမြင်သောအခါ၊ အကုသလ ဝိပါက်စက္ခုဝိညာဏ် စသည် ဖြစ်၏။
စိတ်သည် ကုသိုလ်စိတ်၊ အကုသိုလ်စိတ်၊ ဝိပါက်စိတ်၊ ကြိယာစိတ်ဟူ၍ ရှိရာ၊ ကုသိုလ် အကုသိုလ် စိတ်သည် ဆန်း ကြယ်သောအကြောင်းစိတ်ဖြစ်၏။ ဝိပါက်စိတ်သည် အကျိုးစိတ် ဖြစ်၏။ ကြိယာစိတ်ကား အကြောင်းအကျိုးဟု မဆိုရသော ပြုကာမတ္တစိတ်ဖြစ်၏။
အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟကျမ်းအလိုအားဖြင့် 'စိတ်တစ်ခု ယုတ် ကိုးဆယ်၊ အကျယ်တစ်ရာ့နှစ်ဆယ့်တစ်ပါး'ရှိသည်ဟု အချုပ် အားဖြင့် အမှတ်အသားပြုကြသည်။ စိတ်ကို သရုပ်ခွဲရာ၌ လောကီစိတ်၊ လောကုတ္တစ်ရာစိတ်ဟူ၍ နှစ်မျိုးပြားနိုင်၏။ ကာမစိတ် ၅၄ ပါးနှင့် မဟဂ္ဂုတ်စိတ် ၂၇ ပါးတို့ ပေါင်းသော်၊ လောကီစိတ် ၈၁ ပါးရ၏။ သောတာပတ္တိမဂ်စသော စိတ် ၈ ပါးသည် လောကုတ္တစ်ရာစိတ်ဖြစ်၏။ လောကီစိတ်နှင့် လောကုတ္တရာစိတ်တို့ကို နှစ်ရပ်ပေါင်းသော် စိတ် ၈၉ ပါး ဖြစ်၏။
တစ်နည်းအားဖြင့် သရုပ်ခွဲသော်၊ မတင့်တယ်သော အသောဘဏစိတ်နှင့် တင့်တယ်သော သောဘဏ စိတ်ဟူ၍ နှစ်မျိုးရ ပြန်သည်။ အကုသိုလ်စိတ် ၁၂ ပါး၊ အဟိတ်စိတ် ၁၈ ပါး၊ ပေါင်း ၃ဝ သော စိတ်တို့သည် အသောဘဏစိတ် မည်၏။ ကာမာဝစရစိတ် ၂၄ ပါး၊ မဟဂ္ဂုတ်စိတ် ၂၇ ပါး၊ လောကုတ္တစ်ရာ စိတ် ၈ ပါး၊ ပေါင်း ၅၉ပါးသည် သောဘဏ စိတ်မည်၏။ အသောဘဏနှင့် သောဘဏစိတ် နှစ်ရပ်ပေါင်း သော် စိတ် ၈၉ ပါးဖြစ်၏။
တစ်ဖန်တုံလည်း၊ စိတ်ကို ကာမဘုံ၌ အဖြစ်များသော ကာမစိတ် ၅၄ ပါး၊ ကာမစိတ်ထက်မြတ်သော မဟဂ္ဂုတ်စိတ် ၂၇ ပါး၊ လောကမှလွန်မြောက်သော လောကုတ္တစ်ရာစိတ် ၈ ပါး၊ ပေါင်း ၈၉ ပါးဟုလည်း သရုပ်ခွဲနိုင်သည်။ ကာမစိတ် ၅၄ ပါးတို့တွင် မကောင်းသောအကုသိုလ်စိတ် ၁၂ ပါး၊ အရင်း အမြစ် ဟိတ်မရှိသော အဟိတ်စိတ် ၁၈ ပါး၊ ကာမဘုံ၌အဖြစ် များသော ကာမာဝစရစိတ် ၂၄ ပါးတို့ပါဝင်၏။
အကုသိုလ်စိတ် ၁၂ပါးဟူသည်ကား၊ လောဘအရင်းခံဖြစ် သော လောဘမူစိတ် ၈ ပါး၊ ဒေါသအရင်းခံဖြစ်သော ဒေါသမူစိတ် ၂ ပါး၊ မောဟအရင်းခံဖြစ်သော မောဟမူစိတ် ၂ ပါး၊ ပေါင်း ၁၂ ပါးဖြစ်၏။ အကုသလဝိပါက်စိတ် ၇ ပါး၊ ကုသလဝိပါက်စိတ် ၈ ပါး၊ ကြိယာစိတ် ၃ ပါး၊ ပေါင်း ၁၈ ပါးသည် အဟိတ်စိတ် မည်၏။ မဟဂ္ဂုတ်စိတ်သည် ရူပဘုံ၌ အဖြစ်များသော ရူပါဝစရ စိတ် ၁၅ ပါး၊ အရူပဘုံ၌ အဖြစ်များသော အရူပါဝစရစိတ် ၁၂ ပါး၊ ပေါင်း ၂၇ ပါးရှိ၏။ ကုသိုလ် ၅ ပါး၊ ဝိပါက် ၅ ပါး၊ ကြိယာ ၅ ပါး၊ ပေါင်း ၁၅ပါးသည် ရူပါဝစရစိတ်ဖြစ် ၏။ ကုသိုလ် ၄ ပါး၊ ဝိပါက် ၄ ပါး၊ ကြိယာ ၄ ပါး၊ ပေါင်း ၁၂ ပါးသည် အရူပါဝစရစိတ်ဖြစ်၏။ လောကုတ္တစ်ရာစိတ် ၈ ပါးကား၊ ကိလေသာကို သတ် သော မဂ်စိတ် ၄ ပါးနှင့် မဂ်၏ အကျိုးဖြစ်သော ဖိုလ်စိတ် ၄ ပါးတို့ဖြစ်၏။ မဂ်စိတ် ၄ ပါး၌ သောတာပတ္တိမဂ်၊ သကဒါဂါ မိမဂ်၊ အနာဂါမိမဂ်၊ အရဟတ္တမဂ်ဟူ၍ ပါဝင်ကြ၏။ ဖိုလ်စိတ် ၄ ပါး၌ သောတာပတ္တိဖိုလ်၊ သကဒါဂါမိဘိုလ်၊ အနာဂါမိဘိုလ်၊ အရဟတ္တဖိုလ်ဟူ၍ ပါဝင်ကြ၏။ သောတာပတ္တိသည် အရိယာ မဂ်အယဉ်သို့ ရှေးဦးစွာ ဆိုက်ရောက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ သကဒါ ဂါမိသည် လူ့ပြည်၌တစ်ကြိမ်သာ ဖြစ်ခွင့်ရှိခြင်းတည်း။ အနာဂါ မိကား လူ့ပြည်၌ဖြစ်ခွင့် မရှိခြင်းတည်း။ အရဟတ္တမှာမူ ကိလေ သာကို အကြွင်းမကျန်မရှိ သတ်ဖြတ်ခြင်း (ရဟန္တာဖြစ်ခြင်း) တည်း။
လောကုတ္တစ်ရာစိတ်သည် အကျဉ်းအားဖြင့် ၈ ပါးသာရှိ သော်လည်း၊ အကျယ်အားဖြင့် ၄ဝ အပြားရှိ၏။ အကျယ်ပွား လျှင် မဂ်စိတ် ၄ ပါးနှင့် ဖိုလ်စိတ် ၄ ပါးတို့သည် ဈာန်အား ဖြင့် တစ်ခုလျှင် ၅ ပါးစီပွား နိုင်သောကြောင့် မဂ်စိတ် ၂ဝ၊ ဖိုလ်စိတ် ၂ဝ ရနိုင်၏။ ယင်းစိတ် ၄ဝ သည် လောကုတ္တရာ စိတ် အကျယ် ၄ဝ ဖြစ်သတည်း။ ထိုလောကုတ္တစ်ရာစိတ် ၄ဝ ကို မူလက လောကီစိတ် ၈၁ ပါးနှင့် ပေါင်းသော် ၁၂၁ ပါးဖြစ်၏။
ထိုစိတ်တို့သည် လူသတ္တဝါတိုင်း၌ အကုန်လုံးဖြစ်ကြသည် မဟုတ်၊ အသီးသီးပုဂ္ဂိုလ်အလိုက်သာ ဖြစ်ကြ ကုန်၏။ ပုထုဇဉ် လေးယောက်တို့တွင် အပါယ်ဘုံသား တိရစ္ဆာန်များဖြစ်သော ဒုဂ္ဂတိအဟိတ်ပုဂ္ဂိုလ်သည် အကုသိုလ်စိတ် ၁၂ ပါး၊ ဟသိ တုပ္ပါဒ်မှကြွင်းသော အဟိတ်စိတ် ၁၇ ပါး၊ ကာမာဝစရစိတ် ၈ ပါး၊ ပေါင်း ၃၇ ပါးသော စိတ်ကိုသာ ရနိုင်၏။ ဖြစ်နိုင်၏။ ဝမ်းတွင်းက ဆွံ့အ ကျိုးကန်း နားပင်းလာသောသူတို့နှင့် အစိမ်းသူရဲစသော သုဂတိအဟိတ်ပုဂ္ဂိုလ်သည် အထက်ပါ ၃၇ ပါးသော စိတ်တို့နှင့်တကွ၊ မဟာဝိပါက်ဉာာဏဝိပ္ပယုတ်စိတ် ၄ ပါးအားဖြင့်၊ ၄၁ ပါးသော စိတ်တို့ကို ရနိုင်၏။ ဖြစ်နိုင်၏။ အလောဘ၊ အဒေါသဟိတ် ၂ ပါးရှိသော ဒွိဟိတ်ပုဂ္ဂိုလ်သည် လည်း ထို့အတူပင် ၄၁ ပါးသော စိတ် တို့ကို ရနိုင်၏။ ဖြစ် နိုင်၏။ အလောဘ၊ အဒေါသ၊ အမောဟ ဟိတ် ၃ ပါးရှိသော တိဟိတ်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ယင်း ၄၁ ပါး သော စိတ်နှင့်တကွ၊ မဟာဝိပါက် ဉာာဏသမ္ပယုတ်စိတ် ၄ ပါးပါ၊ ပေါင်း ၄၅ ပါးသော စိတ်တို့ကို ရနိုင်၏။ ဖြစ်နိုင်၏။ ဉာာဏသမ္ပယုတ်မှာ ဉာာဏ်နှင့်ယှဉ်ခြင်းဖြစ်၍၊ ဉာာဏဝိပ္ပယုတ်မှာ ဉာာဏ်နှင့် မယှဉ် ခြင်းဖြစ်၏။
အရိယာပုဂ္ဂိုလ်လေးယောက်တို့တွင် သောတာပန် အရိယာ ပုဂ္ဂိုလ်သည် ယင်း ၄၅ ပါးသော စိတ်တို့တွင် ဒိဋ္ဌိနှင့်ယှဉ်သော ဒိဋ္ဌိဂတသမ္ပယုတ်စိတ် ၄ ပါး၊ ဝိစိကိစ္ဆာနှင့် တကွဖြစ်သော ဝိစိ ကိစ္ဆာသဟဂုတ်စိတ် ၁ ပါး၊ ပေါင်း ၅ ပါးသော စိတ်တို့ကို ဖယ်၍၊ သောတာပတ္တိဖိုလ်စိတ် တစ်ပါးကိုထည့်၍၊ ၄၁ ပါး သော စိတ်တို့ကိုရနိုင်၏။ ဖြစ်နိုင်၏။ သကဒါဂါမ် အရိယာ ပုဂ္ဂိုလ်သည် သောတာပန် အရိယာပုဂ္ဂိုလ်ရသော စိတ် ၄၁ ပါး တွင် သောတာပတ္တိဖိုစိတ်နေရာ၌ သကဒါဂါမိဘိုလ် စိတ်ကို ထည့်၍ ၄၁ပါးသော စိတ်တို့ကိုရနိုင်၏၊ဖြစ်နိုင်၏။ အနာဂါမ် အရိယာပုဂ္ဂိုလ်သည် ထို ၄၁ ပါးသော စိတ်တို့တွင် ဒေါသမူ စိတ် ၂ ပါးကိုဖယ်၍၊ အနာဂါမိဘိုလ်စိတ်ကိုထည့်၍၊ ၃၉ ပါးသော စိတ်တို့ကိုရနိုင်၏။ ဖြစ်နိုင်၏။ အရဟတ္တဖိုလ်ရဟန္တာ ပုဂ္ဂိုလ်သည် ကာမဝိပါက်စိတ် ၂၃ ပါး၊ ကာမကြိယာစိတ် ၁၁ ပါး၊ အရဟတ္တဖိုလ်စိတ် ၁ ပါးအား ဖြင့် ပေါင်း ၃၅ ပါးသော စိတ်တို့ကို ရနိုင်၏။ ဖြစ်နိုင်၏။
အထက်ပါတို့ကား မြတ်စွာဘုရားဟောကြားတော်မူအပါ သော အဘိဓမ္မာနည်းအရ၊ စိတ်ကို သရုပ်ခွဲ၍ ပြခြင်းဖြစ်၏။ အနောက်နိုင်ငံ၏ အယူအဆမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်၏။ စိတ်အကြောင်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အနောက်နိုင်ငံ စိတ်ပညာ ရှင်များသည် ယခုတိုင်သဘောကွဲလွဲလျက်ရှိကြ၏။ ရှေးက စိတ်ပညာရှင်များသည် စကြဝဠာကြီးတွင် ရုပ်နှင့်နာမ်ဟူ၍ နှစ်မျိုးသာရှိသည်ဟု ယူဆခဲ့ကြ၏။ ရုပ်မှာ မြင်နိုင်ထိတွေ့ နိုင်၍ အလေးချိန်ရှိသည်။ ဒြဗ်ရှိသည်။ နာမ်မှာ လူ၏ ကိုယ်တွင်း၌ရှိ၍ ဒြဗ်မရှိ၊ အလေးချိန်မရှိ၊ မမြင်နိုင်၊ မထိတွေ့ နိုင်ဟု ဆိုလေသည်။ စိတ်(နာမ်)တွင် အခန်းအမျိုးမျိုးရှိ၏။ ဆန္ဒ၊ ဆင်ခြင်တုံတရား၊ မှတ်ဉာာဏ်၊ စဉ်းစားဉာာဏ် စသည်တို့ ပါဝင်၍၊ ခန္ဓာကိုယ်၏ ကြွက်သားအား လေ့ကျင့်ပေးခြင်းဖြင့် တိုးတက် ရင့်သန်လာနိုင်စေသည့်နည်းတူ စိတ်ကိုလည်း လေ့ကျင့်ပေး၍ ရသည်ဟု ယူဆကြ၏။ မှတ်ဉာာဏ်ကို တိုးတက်စေလိုလျှင် များများမှတ်ခိုင်းခြင်း၊ စိတ်ဆန္ဒ၏ တန်ခိုးကို တိုးတက်စေ လိုလျှင်၊ မလုပ်လိုသောအလုပ်ကို တမင်တကာလုပ်ခိုင်းခြင်းစသဖြင့် ဆိုင်ရာဆိုင်ရာလေ့ကျင့်ခန်း များပေး၍ စိတ်၏ သတ္တိကို တိုးတက်အောင် လုပ်နိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။
စိတ်ပညာနှင့် ယထယဘူတပညာရှင်အချို့တို့ကမူ စိတ်မှာ စိတ်ကူးဉာာဏ်၊ မှတ်ဉာာဏ်၊ အာရုံခံစားနိုင်သော အသိနှင့် စိတ် လှုပ်ရှားမှုတို့ စုပေါင်းနေသော အရာမျှသာဖြစ်သည်ဟုဆို၏။ အသိစိတ်သည် အာရုံပြုသောအရာကိုသာ သိသည်မဟုတ် အာရုံ မပြုသောအရာများကိုလည်း အမှတ်မထင်သိနေတတ်သည်။ ယင်းအသိစိတ်နားတွင် မွေးကတည်းက ရရှိလာသော အတွေ့ အကြုံမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အသိဉာာဏ်များစုဝေး တည်ရှိနေ၏။ စိတ်ကူးသစ်၊ အသိဉာာဏ်သစ် တစ်ခုခုဝင်လာတိုင်း အသိဉာာဏ် ဟောင်း၊ စိတ်ကူးဟောင်းများက ကောင်းစွာလက်ခံ၍၊ လှုပ်ရှား လာကြ၏။ အဓိပ္ပာယ်မှာ စိတ်သည် ရင့်သန်တိုးတက်၍ အမြဲ မပြတ်နေသားတကျရှိအောင် ယင်းအတွင်းရှိ အသိဉာာဏ် အယူ အဆများကို ပြန်လည်စီစဉ်နေရသည်ဟုဆိုလေသည်။ အချို့ စိတ်ပညာရှင်တို့က စိတ်သည် ခန္ဓာကိုယ်စုပေါင်း၍ ဖြစ်ပေါ် လာသော အရာတစ်ခုဟု ယူဆကြ၏။ ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဓာတ်နှင့် အောက်ဆီဂျင်ဓာတ်ပေါင်းလိုက်ခြင်းဖြင့်၊ ဓာတ်မဟုတ်၊ စွတ်စို သော အရာသစ်တစ်ခု ဖြစ်သော ရေဖြစ်ပေါ်လာသကဲ့သို့ ခန္ဓာ ကိုယ်အစိတ်အပိုင်းများနှင့် လုံးဝခြားနားသော အဖြစ်သစ်တည်း ဟူသော စိတ်ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟုဆိုလေသည်။
စိတ်နှင့် ရုပ်တို့ လက်တွေ့ခွဲခြားရန် မဖြစ်နိုင်သည်ကို လူတိုင်းအသိပင်ဖြစ်ပေသည်။ စိတ်သည် ကိုယ်ကိုလှုပ်ရှားစေ နိုင်၏။ စိတ်ဆုံးဖြတ်၍ ကြွက်သားများကို နှိုးဆွလိုက်မှသာ ကိုယ်သည်ရွေ့ရှား၏။ လူတို့၏ အပြုအမူမှန်သမျှတွင် စိတ်နှင့် ဆိုင်သောအပိုင်း၊ ကိုယ်နှင့်ဆိုင်သောအပိုင်းဟူ၍ အပိုင်းနှစ်ပိုင်း ပါရှိရလေသည်။ ပုံစံအားဖြင့် လူတို့သည် ရွှင်ပျသောအခါ ပြုံး ကြ၏။ စိတ်ဆိုးလာသောအခါ မျက်မှောင်ကြုတ်၏။ ကြောက် ရွံ့သောအခါ တုန်လှုပ်၏။ ထို့ကြောင့်ပင် ခေတ်သစ်ဆရာဝန် များက စိတ်မချမ်းသာဖြစ်ခြင်းကြောင့် နှလုံးရောဂါ၊ ဝမ်းနာ ရောဂါ၊ ဆီးအိမ်ရောဂါနှင့် အခြားရောဂါဆိုးများ ဖြစ်ပေါ်လာ နိုင်သည်ဟုဆို၏။ သာယာသော တူရိယာသံကို နားဆင်ရခြင်း ဖြင့် ကုန်ထုတ်လုပ်ရာ ရုံကြီးများတွင် အလုပ်တွင်ကျယ် ပြီးစီး ခြင်း၊ နှစ်လိုဖွယ်သော ပတ်ဝန်းကျင်ကြောင့် အစားအစာစား သောက်လိုသော ဆန္ဒပေါ်ပေါက်ခြင်း၊ အစာကြေလွယ်ခြင်း စသည်တို့ကား စိတ်နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဆက်စပ်နေသည်ကို၎င်း၊ စိတ်နှင့် ကိုယ်တို့ဆက်စပ်နေသည်ကို၎င်း၊ ပြဆိုသောသာဓကများ ဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်။
မန္တလေး နန်းတော်
မန္တလေးနန်းတော် သည် မန္တလေးမြို့တွင်တည်ရှိပြီး ကုန်းဘောင်မင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးနန်းတော်ဖြစ်သည်။ မင်းတုန်းမင်းသည် မန္တလေးမြို့သစ်ကို တည်သောအခါ တပါတည်း နန်းတော်ကိုပါ ၁၈၅၇ နှင့် ၁၈၅၉-ခုနှစ်အတွင်း တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ မန္တလေးနန်းတော်၏ ပုံစံသည် ယခင်နန်းတော်ဟောင်းများအတိုင်းဖြစ်ပြီး မြို့ရိုးနှင့် ကျုံးတို့က ဝန်းရံထားသည်။ နန်းတော်သည် ဝင်းအလယ်ဗဟိုတွင် တည်ရှိပြီး အရှေ့ဘက်ကို မျက်နှာမူထားသည်။ နန်းဆောင်အားလုံးမှာ တစ်ထပ်သာဖြစ်ကြသည်။ နန်းဆောင်ပေါ်ရှိ ပြာသာဒ်အဆင့် အရေအတွက်သည် အဆောင်ပိုင်ရှင်၏ အရေးပါမှုကို ပြသည်။
မန္တလေးနန်းတော်တွင် မင်းတုန်းမင်းနှင့် သီပေါမင်းတို့သာ စိုးစံတော်မူခဲ့သည်။ တတိယ အင်္ဂလိပ်−မြန်မာ စစ်ပွဲပြီးဆုံးသောအခါ၊ ဗြိတိသျှစစ်တပ်က နန်းတော်တွင်းဝင်ရောက်ပြီး ဘုရင့်မိသားစုကို ဖမ်းခေါ်ဆောင်သွားပြီး နန်းတော်ကိုလည်း သိမ်းပိုက်ထားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဗြိတိသျှတို့က နန်းတော်ကို ဒပ်ဖရင်ခံတပ် အဖြစ်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှတို့ အုပ်စိုးစဉ် ကာလတလျှောက်လုံး နန်းတော်သည် အမျိုးသားရေး အမှတ်အသား အဖြစ်တည်ရှိခဲ့သည်။ နန်းဆောင် တော်တော်များများမှာ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အတွင်း မဟာမိတ်တို့၏ ဗုံးကြဲမှုဒဏ်ကြောင့် မီးလောင်ပျက်စီးခဲ့ရပြီး နန်းဆောင်အနည်းငယ်နှင့် နန်းမြင့်မျှော်စင်သာ ကျန်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၉၀ လွန်နှစ်များတွင် ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
ယနေ့အခါ မန္တလေးနန်းတော်သည် နိုင်ငံခြားသားများ လည်ပတ်ရာ အဓိကနေရာအဖြစ် တည်ရှိနေသည်။ ရှေးမြန်မာမြို့တော်ဟောင်း၏ မြို့ရိုးဟောင်း၊ ၊ မြို့ရိုးပျက်များကို ယခုတိုင်တွေ့မြင်နိုင်ပေသေးသည်။ လွန်ခဲ့သည့် အနှစ် ၁ဝဝ ကျော်က မင်းတုန်းမင်း တရားတည်ဆောက်ခဲ့သည့် မန္တလေးမြို့ရိုးကြီးသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက အမြောက်ဒဏ်များကို မရှုမလှ ခံခဲ့ရသဖြင့် အချို့အပိုင်းများပျက်စီးခဲ့သော်လည်း ထင်ထင်ရှားရှားပင် တည်ရှိနေသေးသဖြင့် မြန်မာတို့၏ မြို့ရိုးအသွင်အပြင်ကို နမူနာဆောင်လျက်ရှိပေသေးသည်။
အမည်
နန်းတော်၏ အမည်ကို မြနန်းစံကျော် ရွှေနန်းတော် ဟု တရားဝင်ထုတ်ပြန်သော အမိန့်တော်များတွင် တွေ့ရသည်။ ရွှေနန်းတော်ကြီးဟုလည်း ခေါ်သည်။ နန်းမြို့ကိုမူ လေးကျွန်းအောင်မြေဟု သမုတ်တော်မူသည်။
သမိုင်း
မင်းတုန်းမင်းကြီးက ၁၈၅၇ ဖေဖော်ဝါရီတွင် မြို့သစ်တည်သောအခါ နန်းတော်ကိုပါ တပါတည်း တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ မြို့သစ်တွင် အကွက်ပေါင်း ၁၄၄ ကွက်ပါဝင်သည်။ နန်းတော်ဝင်းတွင် ၁၆ ကွက်ပါဝင်သည်။ ၄၁၃ ဟက်တာ ရှိသော နန်းတော်ဝင်းကို လေးဖက်လေးတန်တွင်  ၂ ကီလိုမီတာ အရှည်ရှိသော မြို့ရိုး နှင့် ရေကျုံး(အကျယ် ၆၄ မီတာ၊ အနက် ၄.၅မီတာ) တို့က ကာရံထားသည်။ မြို့ရိုး တစ်လျှောက် ၁၆၉ မီတာတိုင်းတွင်  ရဲမက်များ ကင်းစောင့်နိုင်ရန် သူရဲခို များ ထည့်သွင်းတည်ဆောက်ထားသည်။  မြို့ရိုးတစ်ဖက်စီတွင် တံခါးသုံးပေါက်စီရှိကာ စုစုပေါင်း တံခါး၁၂ပေါက်ရှိသည်။ ထိုတံခါးများတွင် နာမည် ကိုယ်စီရှိသည်။  ပတ်လည်တွင် ကျုံးကို ကူးရန် တံတား ၅ စင်း ရှိသည်။
၁၈၅၇ ဇွန် လတွင် စတင်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၁၈၅၂ တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဒုတိယ အင်္ဂလိပ်မြန်မာ စစ်ပွဲအပြီးတွင် နိုင်ငံအောက်ပိုင်း ကို သိမ်းပိုက်ခံထားရသော မြန်မာမင်းများသည် ကြီးမားထည်ဝါသော နန်းတော်ကြီးကို ဆောက်လုပ်ရန် အခြေအနေမပေးတော့ပေ။ အမရပူရ နန်းတော်ဟောင်းကို ဖျက်သိမ်း၍ မန္တလေးတောင်ခြေ ရှိ နန်းတော်သစ် သို့ ဆင်များဖြင့် ပြောင်းရွေ့ခဲ့သည်။ ၂၃ မေ ၁၈၅၉ တွင် နန်းတော်သစ် ဆောက်လုပ်ခြင်း အလုံးစုံ ပြီးစီးခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှတို့ က ၁၈၈၇ ခုနှစ်တွင် ကျူးကျော် သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးနောက် နန်းတွင်း လက်ရာ ပစ္စည်းများကို ဖျက်ဆီး၍ အချို့ကို ယူဆောင်သွားခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ထဲမှ အချို့ကို လန်ဒန်ရှိ ဝိတိုရိယ နှင့် အဲလ်ဘတ် ပြတိုက် တွင် ယခုအခါ ပြသထားသည်။  ဖျက်ဆီးခံရမှုများတွင် နန်းတွင်းပိဋကတ်တိုက်လည်း ပါဝင်သည်။ ဗြိတိသျှိတို့က နန်းတော်ကို ဒပ်ဖရင် ခံတပ် အဖြစ် အသွင်ပြောင်းပြီး အသုံးပြုခဲ့သည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အတွင်း ဂျပန်တို့က ထောက်ပံ့ရေး စခန်းအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ပြန်သည်။ ထို့နောက် မဟာမိတ်တို့ က ဗုံးကြဲခဲ့သောကြောင့် မီးလောင်ကျွမ်းခဲ့ရသည်။ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်လွန်များတွင် ပြန်လည်တည်ဆောက်သော အခါ ပုံစံတူကို ဆောက်လုပ်ခဲ့ပြီး အသုံးပြုသော ပစ္စည်းများ မတူတော့ပေ၊ ဥပမာ အမိုးကို သွပ်မိုးသုံးထားခြင်း။ နန်းဆောင် တစ်ခုကို သီပေါမင်း လက်ထက်က ဖျက်သိမ်းကာ ရွှေနန်းတော် ဘုန်းကြီးကျောင်း အဖြစ် ပြန်လည် တည်ဆောက် ခဲ့သည်။ ၎င်း သည်ပင် မူလသစ်သားနန်းတော်၏ တခုတည်းသော လက်ကျန် အဆောက်အဦး ဖြစ်သည်။
နန်းမြို့
စတုရန်း လေးမျက်နှာ၊ တာပေါင်း (၂၄ဝဝ)ရှိသော မြို့ရိုးတစ်လျှောက်တွင် တံခါးကြီး (၁၂)ပေါက်၊ ထောင့်ပြကြီး ၄ လုံးနှင့် ပြငယ် (၃၂)ခု ရှိသည့် အားလျော်စွာ (၄၈) ဌာနတို့၌ ပြာသာဒ် ဆောင်ပေါင်း (၄၈)ဆောင် ရှိသည်။
စလေဆရာ ဦးပုညကရတနာနဒီ မော်ကွန်းတွင်-
"ဓာတုမဏ္ဍ၊ ပတ်လည်ချသား၊ ကွန်းမပြာသာဒ်၊ ဒွါဒရသ်လည်း၊ မျဉ်းခတ်တသွန်၊ စတုကဏ်၌ ဗိမာန်လေးသွယ်၊ ဘဝဂ်ကယ်မျှ၊ တနယ်တနယ်၊ တလာပယ်မူ၊ ရွှေကြယ်ငွေကြယ်၊ မျက်စုံခြယ်လျက်၊ တိမ်စွယ်ထဲချောင်၊ ရဲရဲပြောင်သည်၊ ရှစ်ဆောင်ရှစ်ဆောင်၊ ရစ်မြှောင်ဝန်းလည်၊ ရွှန်းရွှန်းကြည်မျှ၊ ရောင်ခြည်တွဲ့တွဲ့၊ ယိုအံ့ကဲ့သို့၊ လေးဆယ့်ရှစ်တန်၊ ဝေဇယန်လည်း၊ ဘုန်းဝှန်သတိုး၊ ရှင့်တန်ခိုးကြောင့်၊ လိုစိုးမျက်မှောက်၊ မြေမှပေါက် ၏"
ဟု စပ်ဆိုခဲ့လေသည်။
မြို့ရိုး
မန္တလေးရွှေမြို့တော်ကြီးကို သာသနာနှစ် ၂၄ဝဝ ပြည့်မှီအောင် ၁၂၁၈ ခုနှစ်က စတင် တည်ဆောက်ခဲ့သည် ဆိုသော်လည်း၊ မြို့ရိုးနှင့်တစ်ကွ ခုနစ်ဌာနတို့ကိုမူကား ၁၂၂၁-ခုနှစ်၊ ကဆုန်လမှ အုတ်မြစ်ချ၍ တည်လုပ်ရသည်။ အုတ်မြို့ရိုးသည် အုတ်မြစ်သံတောင် ၁ တောင်၊ အုတ်ရိုးထု ၁ တာ၊ အရပ် သံ ၁၅ တောင်၊ သူရဲခို အမြင့် သံ ၃ တောင်၊ နှစ်စု အုတ်မြို့ရိုး အမြင့် ၁၈ တောင်၊ အချင်းတစ်မျက်နှာ တာ ၆ဝဝ၊ ၄ မျက်နှာ တာ ၂၄ဝဝ ရှိသည်။ ဤသို့ သာသနာတော် ၂၄ဝဝ အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် မြို့တော်ကို လေးထောင့် စတုရန်းတည်၍ မြို့ရိုးအနား တစ်ဖက်လျှင် တာ ၆ဝဝ စီ အညီအမျှ ခွဲဝေထားသည်။ မြို့ရိုးလေးခု သည် စတုဂံ ပုံစံရှိကာ မြို့ရိုးတစ်လျှောက်တွင် တစ်ခုနှင့် တစ်ခု မီတာ ၁၇၀ ခန့်စီ ကွာဝေးသော ပြာသာဒ် ၄၈ ခု ရှိသည်။ မြို့ရိုးအပြင်တွင် အကျယ် ၆၄မီတာ၊ အနက် ၄.၅ မီတာ ရှိသော ရေကျုံးက ဝန်းရံထားသည်။ မြို့ရိုးကို ရှေးမြန်မာ အုတ်များဖြင့် ဆောက်လုပ်ထားပြီး အခြေတွင် ၃မီတာ နှင့် ထိပ်တွင် ၁.၄၇မီတာ အကျယ်ရှိသည်။ အမြင့်မှာ သူရဲခို မပါ ၆.၈၆ မီတာ နှင့် သူရဲခို အပါ ၈.၂၃ မီတာ ရှိသည်။ ကာဆွဲပေါက်မှာ ၀.၈၄ မီတာ အကျယ်ရှိသည်။ ရဲမက်များ အရေးပေါ် တက်နိုင်ရန် နှင့် မြို့ရိုးကို အထောက်အပံ့ဖြစ်စေရန် အတွင်းဘက်တွင် မြေသားမှာ ခပ်ပြေပြေ စောင်းထားသည်။
ထိပ်တွင် သူရဲပြေးခေါ် လူလျှောက်ရန် ၁.၈၃ မီတာ အကျယ် လမ်းရှိသည်။ ၎င်းကို အုတ်စီထားပြီး မြို့ရိုးထိပ် တလျှောက် ရှိသည်။ တံခါးပြအိုးတို့၏ မှီရာတည်ရာ အောက်အခြေခံမှာ ထု ၁ တာ၊ အမြင့် ရဲခိုပါ ၁၈ တောင်ရှိသော အုတ်မြို့ရိုးကြီးပင် ဖြစ်သည်။ အုတ်ရိုးသက်သက်ကို မြေနီသရွတ်ဖြင့် အကြမ်းစီစီပြီးမှ အတွင်းဘက် တွင် ဆင်ခြေလျှော မြေဖို့လုပ်ဆောင်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ အုတ်မြို့ရိုး အထက်တွင် သူရဲခို ခေါ် အုတ်စိန်တောင်များ ပေါက် ထားပြီးလျှင် ယင်း၏ အတွင်းဘက်မြို့ရိုးထိပ်တလျောက်တွင် သူရဲပြေးခေါ် စင်္ကြံလမ်းတစ်ခု မြို့ရိုးကို ပတ်၍ ပြုလုပ် ထားသည်။ တပြနှင့် တပြ အကြား၌ သူရဲခိုပေါင်း ၇ဝ ကျော်ရှိ၏။ ပြထက် ရှိ ပြဆောင်ကို ပစ္စင်ဟု ခေါ်သည်။ စစ်မက် အရေးအရာ ရှိသောအခါ အမြောက်မတြပူ၊ စိန်၊ သစ်တုံး၊ ပွဲလျက်ရေ၊ ခဲရေ၊ သံရေတို့ဖြင့် ပစ်ဖောက် သွန်းလောင်းရာ ဌာနဖြစ်၍ ပစ္စင်ခေါ်ကြောင်း ဆိုသည်။
တံခါးများ
မြို့ရိုး တစ်ဘက်စီတွင် တစင်းနှင့် တစင်းသော်လည်းကောင်း၊ မြို့ရိုးထောင့်နှင့် သော်လည်းကောင်း၊ အကွာအဝေးတူ တံခါးသုံးရပ်စီ ရှိသည်။ တံခါးများမှာ ၄.၈မီတာ အကျယ် ရှိပြီး ထိပ်တွင် တံခါးပြာသာဒ်များ ရှိသည်။ ထိုတံခါး ၁၂ ရပ်တို့၏တံခါးရွက်များတွင် ထိုတံခါးတည်ရာ ရာသီခွင်အလိုက် ရာသီစောင့် အရုပ်များ၊ နက္ခတ်များ၊ တာရာပုံ များကို ရွှေမင်နှင့် ထင်ရှားတင့်တယ်ရှုချင်ဖွယ်ရှိအောင် ရေးခြယ်ထား၏။ တံခါး ၁၂ ရပ် အမည်တော်တို့ကိုလည်း တံခါးပေါက် တစ်ခုစီ၏ အဝင်အထွက် လက်ျာကျသော မီးကာ အုတ်တံတိုင်းကြီးများ အနီး၌ အုတ်ပလ္လင် ၃ ဆင့်ခံ၍ မော်ကွန်းတိုင်ဖြင့် စိုက်ထူ ဖော်ပြထားသည်။ မြို့တံခါးများ အဝင်တွင် တံခါးစောင့်များ နေထိုင်ရန် ဝဲယာ တိုက် တန်းများထားရှိပြီးလျှင် တံခါးစောင့်တို့ သေနတ်ကိုင်စွဲ၍ နေ့ညဉ့် စောင့်နေကာ၊ တံခါး အဝင်အထွက်တွင် ဓားလှံ သေနတ် စသော လက်နက်များပါမပါ၊ ယစ်မျိုးနှင့် အမဲသားများ သွင်းမ သွင်းကြည့်ရှုစစ်ဆေးရ၏။ နေဝင်ညဉ့် ၄ ချက် (ညနေ ၆ နာရီ) တီးသည့်အခါ အလယ် ဓာတ်တံခါးကြီး ၄ ခု ကို ပိတ်လိုက်ရာ၊ ဝင်ထွက်သွားလာသူတို့ တစ်ယောက်ဝင် မလွယ်တံခါးမှ ထွက်ဝင်ရသည်။ ညဉ့် ၁ ချက်တီး (ညဉ့် ၉ နာရီ)တွင် ထိုမလွယ်တံခါးများပါ ပိတ်လိုက်၍ နံနက် ၄ ချက်တီး(နံနက် ၆ နာရီ) ကျမှ မြို့တံခါးအားလုံး ပြန်ဖွင့်လိုက် သည်။ မြို့တံခါးပိတ်ထားချိန်တွင် အခွင့်အမိန့်မရဘဲ မည်သူမျှ ဝင်ခွင့်ထွက်ခွင့် မရပေ။ အလယ်ဗဟို တံခါးမကြီးများ တွင် ဓာတ်စည်တော်များ ဆွဲထားရာ၊ ပဟိုရ်ချက်နှင့်အညီ နေထွက် နေဝင်၊ တစ်နည်းအားဖြင့် တံခါးဖွင့်ချိန် ပိတ်ချိန်တို့ကို ပြည်သူတို့ အား အသိပေးသည့် အနေဖြင့် တီးရသည်။ မင်းမျိုးများသာ အသုံးပြုသော ဓာတ်တံခါး ခေါ် အလယ်ဗဟိုတံခါးများ တွင် ပြာသာဒ်များ မှာ ဘုံ ခုနှစ်ဆင့် ရှိပြီး ကျန်ပြာသာဒ်များမှာ ဘုံငါးဆင့်သာ ရှိသည်။ တံခါး ၁၂ ရပ်တွင် အဓိက အကျဆုံး တံခါးမှာ အရှေ့မြို့ရိုးရှိ ဗဟိုတံခါး ဖြစ်ပြီး မဟာပွဲတက်ဆောင်နှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင် တွင်ရှိသည်။
တံခါးအမည်များ(အရှေ့မြောက်ဘက်မှစ၍)