cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဂုဏ်တော်ကွန်ချာ
သော ဘဂဝါ ဣတိပိ ဝိဇ္ဇာစရဏ သမ္ပန္နော၊ ဝိဇ္ဇာစရဏ သမ္ပန္နော ဝတ သော ဘဂဝါ၊ ဝိဇ္ဇာစရဏ သမ္ပန္နံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ၊ ဝိဇ္ဇာစရဏ သမ္ပန္နံ သိရသာ နမာမိ၊ တတိယော ဝဇီရပါကာရော၊ သော ဘဂဝါ ဣတိပိ ဝိဇ္ဇာစရဏ သမ္ပန္နော။
အုန်းပင်စုရွာ၊ အုံးပင်စု
အုန်းပင်စုရွာ၊ အုံးပင်စု
ဂုဏ်တော်ကွန်ချာ
သော ဘဂဝါ ဣတိပိ သုဂတော၊ သုဂတော ဝတသော ဘဂဝါ၊ သုဂတံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ၊ သုဂတံ သိရသာ နမာမိ၊ စတုတ္ထော ဝဇီရပါကာရော၊ သော ဘဂဝါ ဣတိပိ သုဂတော။
သော ဘဂဝါ ဣတိပိ လောကဝိဒူ၊ လောကဝိဒူ ဝတ သော ဘဂဝါ၊ လောကဝိဒုံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ၊ လောကဝိဒုံ သိရသာ နမာမိ၊ ပဉ္စမော ဝဇီရပါကာရော၊ သော ဘဂဝါ ဣတိပိ လောကဝိဒူ။
သော ဘဂဝါ ဣတိပိ အနုတ္တရောပုရိသဒမ္မသာရထိ၊ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ ဝတ သော ဘဂဝါ၊ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ၊ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိံ သိရသာ နမာမိ၊ ဆဋ္ဌမော ဝဇီရပါကာရော၊ သော ဘဂဝါ ဣတိပိ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ။
သော ဘဂဝါ ဣတိပိ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ၊ သတ္ထာဒေဝမနုဿာနံ ဝတ သော ဘဂဝါ၊ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ၊ သတ္ထာဒေဝမနုဿနံ သိရသာ နမာမိ၊ သတ္တမော ဝဇီရပါကာရော၊ သော ဘဂဝါ ဣတိပိ သတ္ထာဒေဝမနုဿာနံ။
သော ဘဂဝါ ဣတိပိ ဗုဒ္ဓေါ၊ ဗုဒ္ဓေါ ဝတ သော ဘဂဝါ၊ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ၊ ဗုဒ္ဓံ သိရသာ နမာမိ၊ အဋ္ဌမော ဝဇီရပါကာရော၊ သော ဘဂဝါ ဣတိပိ ဗုဒ္ဓေါ။
သော ဘဂဝါ ဣတိပိ ဘဂဝါ၊ ဘဂဝါ ဝတ သော ဘဂဝါ၊ ဘဂဝန္တံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ၊ ဘဂဝန္တံ သိရသာ နာမာမိ၊ နဝမော ဝဇီရပါကာရော၊ သော ဘဂဝါ ဣတိပိ ဘဂဝါ။
ကဒုံကနိရွာ၊ ကဒုံကနိ
ကဒုံကနိရွာ၊ ကဒုံကနိ
ခူနာ
ခူနာသည် လက်ချောင်းတွင် ပေါက်လေ့ရှိသည့် အနာ တစ်မျိုး ဖြစ်၏။ ထိုအနာမျိုးပေါက်လျှင် သတိမမူက လက် ဆစ်များကိုပင် ဖြတ်ပစ်ရတတ်သည်။ ထိုအနာဖြစ်ပေါ်သည့် အကြောင်းရင်းမှာ အစဉ်ပွတ်တိုက်မှုကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ဆို သည်။ ထို့ပြင် စတြက်တိုကောကပ်ခေါ် ဗက်တီးရီးယားကြောင့် လည်း ဖြစ်တတ်သေးသည်ဟု ဆိုသည်။ ထိုအနာမျိုးသည် လက်ချောင်းရှိ တစ်ရှူး(အသားမျှင်)များတွင် သွေးသွားစုရာမှ စတင်ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။ ထိုသို့ သွေးသွားစုခြင်းကြောင့် လက်ချောင်း၏ အရေပြားသည် တင်းမာပြီး ရောင်လာသည်။ ထိုအနာဖြစ်ပေါ်စ၌ အလွန်ကိုက်ခဲ နာကျင်၍ နောက် မကြာမီ အနာတွင် ပြည်တည်လာတတ်၏။ ကုသပုံနည်းမှာ လက်ချောင်းရောင်လာသည်ကို သိသည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် ၂ နာရီခြား တစ်ခါမျှ အဝတ်ပိုင်းကို ရေနွေးတွင် စိမ်၍ ကျပ်ပူ ထိုးပေးရ၏။ အန်တီဖလိုဂျစ်စတင်ကိုလည်း အပေါ်မှ အုံပေး ရ၏။ အကိုက်အခဲကို အက်စပီရင်ဆေးပြားများ မှီဝဲခြင်းဖြင့် သက်သာစေနိုင်သည်၊ရောင်ခါစ၌ လက်ချောင်းသည် ပြောင်၍ နီလာပြီးနောက် တဖြည်းဖြည်း အဝါပုပ်ရောင် ဖြစ်သွားသည်။ ထိုအခြေ၌ အနာ အတွင်းရှိ ပြည်များကို ခွဲထုတ်ပစ်ရသည်။ အနာခွဲကိရိယာ များကို အသုံးမပြုမီ ရေနှင့်ပြုတ်၍ ပိုးများကို သေစေရသည်။
ပိုးသတ်မထားသော ကရိယာများဖြင့် မဖောက်ခွဲသင့်ပေ။ ပိုးများကြောင့် အနာတွင် အဆိပ်ဖြစ်စေတတ်သည်။ ခွဲစိတ် သောအခါ၌ အနာကို သင့်ရုံလောက်ခွဲ၍ ပြည်ကိုထုတ်ပြီးလျှင် အနာပေါက်ထဲသို့ ဆေးရည်စိမ်ထားသော ဂွမ်းဖတ်များကို ထည့်ပေးရသည်။ လူနာကိုလည်း ပင်နီဆီလင်ဆေး ထိုးပေး လေ့ ရှိသည်။
NGC 219
NGC 219 သည် စီတပ် ကြယ်စုတန်းမှ ဘဲဥပုံစံ ဂယ်လက်ဆီဖြစ်ပြီး ၁၈၆၃ စက်တင်ဘာဘာ ၁၆ တွင် George Bond ဆိုသူက ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။
ရွာကလေးရွာ၊ ကဒုံကနိ
ရွာကလေးရွာ၊ ကဒုံကနိ
အိုင်ကောက်ရွာ၊ အုံးပင်စု
အိုင်ကောက်ရွာ၊ အုံးပင်စု
နောင်မွန်းရွာ၊ မူဆယ်မြို့နယ်
နောင်မွန်းရွာ (Nawngmun)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ မူဆယ်မြို့နယ်၊ နောင်ခေါ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၈၃၂၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်ခေါ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၈၂ ဦး၊ မ ၁၁၅၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၄၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မူဆယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဒေါ်ခိုမိုရွာ၊ မောက်မယ်မြို့နယ်
ဒေါ်ခိုမိုရွာ (Dawhkomo)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မောက်မယ်မြို့နယ်၊ ကဒူးကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၅၅၂၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကဒူးကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၉၃ ဦး၊ မ ၂၁၁၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၂၀၉ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မောက်မယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နန်ကျောက်ခရိုင်
နန်ကျောက်ခရိုင် သည်တရုတ်နိုင်ငံ၊ ဟီနန်ပြည်နယ်အနောက်တောင်ပိုင်းရှိ နန်ယန်းမြို့တရားစီရင်ပိုင်ခွင့်အောက်ရှိ ခရိုင်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ဧရိယာမှာ 2946 km2က​ျယ်ဝန်းပြီး ၂၀၀၂ခုနှစ်စာရင်းအရ လူဦးရေ  ၆၀၀,၀၀၀ခန့်ရှိသည်။
ပြင်ပလင့်များ
ကဏ္ဍ:ရိုးရှင်းသော တရုတ်ဘာသာစကား စာသားပါဝင်သည့် ဆောင်းပါးများ ကဏ္ဍ:ဝီကီဒေတာရှိ ကိုဩဒိနိတ်များ ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားဝင်အသိမှတ်ပြု လူမျိုးစုများ
သဲပုံရွာ၊ အောင်ယ
သဲပုံရွာ၊ အောင်ယ
ဒိန်းလန်ရွာ၊ ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်
ဒိန်းလန်ရွာ(Dinglan)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်၊ ဒဟမ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၇၀၆၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဒဟမ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၇ ဦး၊ မ ၅၅ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၁၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အသမာဟိတသုတ်
သဒ္ဓါတရား မရှိသူအချင်းချင်း၊ အရှက် မရှိသူအချင်းချင်း၊ မကောင်းမှုမှ မကြောက်လန့်သူအချင်းချင်း၊ စိတ်မတည်ငြိမ်သူ အချင်းချင်း၊ ပညာမရှိသူ အချင်းချင်းဟူသော သဘောတူသတ္တဝါများ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံကြ ညီညွတ်ကြပုံကို ကဏှပက္ခ, သုက္ကပက္ခ ဒေသနာတော်နည်းဖြင့် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
နာဆီလီမက်
နာဆီလီမက် (Nasi lemak) သည် မလေးရှား ဟင်းလျာတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး အနံ့ပါသော ထမင်းဖြစ်အောင် အုန်းနို့ နှင့် ပန်ဒန်း အရွက်တို့ဖြင့် ချက်ပြုတ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ မလေးရှားတွင် နေရာအနှံ့တွေ့ရပြီး နိုင်ငံတော် အစားအစာဟု ဆိုကြသည်။ ထို့ပြင် မလေးလူမျိုးများ ရှိကြသော အိမ်နီးချင်းဒေသများဖြစ်သည့် စင်ကာပူနိုင်ငံ ဘရူနိုင်းနိုင်ငံ နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတောင်ပိုင်းတို့တွင် တွေ့ရသည်။ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံတွင် ဆူမတြာကျွန်း၏ နေရဦအချို့တွင် တွေ့ရပြီး အထူးသဖြင့် မလေးများနေထိုင်ရာ ဒေသများ ဖြစ်သည့် ရီအော၊ ရီအောကျွန်းများ နှင့် မီဒန် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ နာဆီလီမက်အား ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ မင်ဒါနောင်းရှိ ဘန်ဆာမိုရိုဒေသတွင် နေထိုင်သော ဖိလစ်ပိုင် မိုရိုလူမျိုးများကလည်း ချက်ပြုတ်လေ့ ရှိသည်။ မလေးစတိုင်လ် နံနက်စာအတွက် အလွန်လူကြိုက်များသော အစားအစာ တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ နာဆီ ဒါဂန်း ဟု ခေါ်သော မလေးရှား အရှေ့ပိုင်း ကမ်းရိုးတန်း ပြည်နယ်များ ဖြစ်သည် တာရန်ဂါနူး၊ ကလန်တန် နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ ပတ္တာနီ၊ ယာလာ နှင့် နာရာသီဝပ် ဒေသ၊ အင်ဒိုနီးရှား နာတူနာ ဒေသတို့တွင် ရောင်းချသော အစားအစာနှင့် တူသယောင် ရှိသော်လည်း မတူပေ။ ထို နှစ်မျိုးစလုံးကို နံနက်စာ အဖြစ် စားသုံးလေ့ ရှိကြသည်။ နာဆီလီမက်ကို နည်းအမျိုးမျိုးဖြင့် တည်ခင်းနိုင်သဖြင့် တနေ့တာလုံး မည်သည့်အချိန်တွင် မဆို စားသုံးလေ့ ရှိကြသည်။
ပြည်မင်းသားအရေးတော်ပုံ
မြန်မာသမိုင်း ကုန်ဘောင်ရာဇဝင်တွင် လုပ်ရည် ကြံရည် ရှိ လျက် ကံ အကြောင်းမလှသဖြင့် မင်းအဖြစ်ကို မရသော မင်းသားများအနက် ပြည်မင်းသားနှင့်ကနောင်မင်းသားတို့မှာ သာယာဝတီမင်းမှ ဖွားတော်မူသော သားတော်များအနက် လက်ရုံး၇ည် နှင့်နှလုံးရည် ပြည့်ဝသော သားတော်များဖြစ်သည်အပြင် နန်းတွင်ပညာရှိ မှူးမတ် ပြည်သူများက ချစ်ခင်လေးစားသော မင်းသား ၂ပါးဖြစ်သည်။ သို့သော် ကံအကြောင်းမလှ သဖြင့် မင်းသား ၂ ပါးစလုံးမှာ မလိုသူများကြောင့် အချိန်မတိုင်ခင် ကံတော်ကုန် ကြရသည် မှာ နှမြောစရာကောင်းသလို  မြန်မာပြည်အတွက် ကံဆိုးရခြင်းဖြစ်သည်။ သာယာဝတီမင်း ထီးနန်းကို ပြည်မင်းသား ဆက်ခံနိုင်ပါက ဒုတိယ အ၈ၤလိပ်-မြန်မာ စစ်ပွဲသည် ဖြစ်လာနိုင်စရာ မရှိ ကြောင်း စာအုပ်အချို့တွင် သိမှီသူတို့က ရေးသားကြသည်။ ပြည်မင်းသား အရေးတော်တွင် ထင်ရှားသော စစ်မှူး၊မြို့ဝန်၊မှူးမတ်တို့က ပြည်မင်းသားအား ကာကွယ်ပေးကြရာ အသက်ကိုပါ ပေးဆပ်လိုက်ရသဖြင့် တိုင်းပြည် အဖို့ လူစွမ်းအား ဆုံးရူံးပြန်သည်။ တကယ်တော့ ပြည်မင်းသား အရေးတော် ပုံ ဟာ ခမည်းတော် သာယာဝတီ မင်း၏ အချစ်ကြီး မူကြောင့် နောက်ဆက်တွဲ ပြသာနာ ဖြစ်သည်။ ပြည်မင်းသားဟာ သာယာဝတီမင်းရဲ့ အားထားရသော သားတော်ကြီးဖြစ်သည်အပြင့် နန်းတွင်မှူးမတ် တို့က လေးစားကြည်ညိုကြပြီး သာယာဝတီ မင်းရဲ့အချစ်ဆုံးသားတော်လည်းဖြစ်သည်။ သာယာဝတီမင်း အမျက်တော်၇ှ ချိန် မှာတောင် ပြည်မင်းသားကို လွတ်တော် တက်ခွင့်သာ ပိတ်ပင်ပြီး စည်းစိမ်များကို ပေးသနားထိတောင် အချစ်တော်ပိုခဲ့သည်။ အများရှေ့မှာတောင် ပြည်မင်းသားအား အကိုကြီး ဟု ချစ်စနိုး ဖြစ်ခေါ်ခဲ့သည်။ ပြည်မင်းသားအကြောင်းရေးပါက သာယာဝတီနှင့် ဘကြီးတော် အရေးတော်ပုံကို စရေး၇မည်။
နိဒါန်းစသော မိဘုရားခေါင်တင်မြှောက်ပွဲ
နန်းသိမ်းပွဲ့ နှင့် ဘိသိက်ခံပွဲ
သာယာဝတီမင်းကို မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၀၂ နှခုနစ် တွင် နန်ူတက်တော်မူသာ်။ ရွှေဘို ကို အဖြေ ပြု အောင်မြင်သောကြောင့် ရွှေဘို မင်းဟုလည်း ခေါ်ဆိုပြန် သည်။ သယာဝတီမင်းလည်း နန်းတက်စ ထုံစံ အတိုင်း ချိးမြှင့်မြှောက်စားမူပြုသသည်။ သားတော်ကြီး သတိုင်းမငိးဖျား ပြည် မြို့ကို ပေးသနားသဖြင့် ပြည် မင်းသားဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ သတိုးမင်းစော ကို လည်း ပခန်းမြို့ကို ပေးသနားတော် မူသည်။(သိတိုးမင်းဖျားနှင့်သတိုး မင်းစော သည် မြောက်နန်းမိဘုရားမှ မွေးဖွားသော သားတော် နှစ်ပါးဖြစ်သည်၊အခါတော်ပေးသော သမီးတော် အား စကြာၤဒေဝီ ဘွဲ့ နှင့် တပင်တိုင် မင်းသမီးဘွဲ့အပြင် တခြားသူရဲ့ အသက်ကို ကယ်စေနိုင်သော ဆု ကို အထူးချီးမြှောက်တော်မူသည်။(စင်္ကြာဒေဝီ မင်းသမီးသည် ထင်ရှားသော မင်းသမီး၊မင်းသား၊အမတ်ကို တို့ကို မိမိပေးသနားဆု ကို အသုံးပြု ကာ ကယ်တင်ခဲ့သည်။ မင်သမီး သည် ပုဂံ မင်းသား(ပုဂံမင်း) နှမတော် ဖြစ်ပြီး မိဘုရာေးခါင်မှ မွေးဖွားသော သားတော်၊သမီးတော် များဖြစ်သည်။ သားတော် ရွှေတောင်စားကိုလည်း ပုဂံ မြို့ကို ပေးသနားတော် မူတယ်။ မိဘုရား မမြကြုပ်ကို တော့ အနောက်နန်းကို ပေးကာ ရွှေလောင်းတိုက်မြို့ ကို ပေးသနားတော် မူတယ်။(အနောက်နန်း၊အလယ်နန်းနှင့်မြောက်နန်းတို့ကို တော်ဝင် မင်းသမီး မျိုရိူးကို ပေးသနားရသည်ဖြစ်ရာ သာယာဝတီ မင်းသသည် သာမန်ကျေးလကသူ မမြလေးကို ပေသနားသဖြင့် မည်မျှ အချစ်တော် ပို သည ်ကို သိ ရှိ နိုင်သည်။ ဒါ ကြောင့် အနောက်နန်းမိဘုရား မမြလေး ဟု ကျော်ကြားသည်။ မမြလေးမှာ စာပေ၊ဂီတ ဝါသနာမွေ့ လျော်သူဖြစ်သဖြင့် သာယာဝတီ မင်းခတ်က မျေှှာ်တော်ယောင် ပတ်ပျိုး အများစု ကို ရေးဖွဲ့ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ပြင်စည်မင်းသား၊ပြည် မင်းသားတို့၏ သီချင်း သံ များမှာ လည်း ရွှေနန်းတော် တခွင် ပျံ လွင့် လျက် ရှိသည်။ ပြည်မင်းသားနှင့်မိဘုရား မမြလေးမှာ ဂီတ ဝါသနာ ပါသူများပီပီ စာလွှာများနှင့်သီချင်းများကို အပြန်အလှန် ပေးပို့ကြသည်။ ပြည်မင်းသား ပြသာနာကား ဒီနေရာ မှ စသည် ဟု ဆိုရပေမည်။ သာယာဝတီ မင်း နန်းတက်ချိန်တွင် သက်တော် ကား ၅၀ ကျော် နေပီ ဖြစ်ပြီး အနောက်နန်း မိဘုရား မမြလေးမှာ အသက် ၃၀ ပင် မပြည့် သေးသဖြင့် အချစ်အရွယ် မမျှ ဟု ဆိုရမည်
ငွန်တလိုင်းရွာ၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်
ငွန်တလိုင်းရွာ (Nguntalai)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ မိုင်းငွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၂၅၁၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းငွန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၈၆ ဦး၊ မ ၆၀၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၉၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျိုင်းတုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မရမ်းချောင်းရွာ၊ ကဒုံကနိ
မရမ်းချောင်းရွာ၊ ကဒုံကနိ
ကုန်းစုရွာ၊ ကူ
ကုန်းစုရွာ၊ ကူ
ဝါဆောမြို့
ဝါဆောမြို့သည် ပိုလန်နိုင်ငံ၏မြို့တော်ဖြစ်၍ ဗစ္စတျူလာ မြစ်၏ လက်ဝဲဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ မြေဩဇာကောင်းသော နယ်မြေ၏ အလယ်ဗဟို၌ ရှိ၍လည်းကောင်း၊ ကုန်းလမ်း၊ ရေလမ်း၊ လေလမ်းတို့ဖြင့် လွယ်ကူစွာ ဆက်သွယ်နိုင်သောကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဥရောပ တိုက် အရှေ့ပိုင်းတွင် ကုန်သွယ်ရေးလုပ်ငန်း၌ ထင်ရှားသောမြို့ဖြစ်သည်။ စက်ကိရိယာ၊ သတ္တုထည်၊ ရထားတွဲ၊ အိမ်ထောင်ပရိဘောဂနှင့် အထည်အလိပ်တို့ကို ထုတ်လုပ်သည်။ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် တိရစ္ဆာန်မွေးမြူရေး လုပ်ငန်း ကိုလည်း အကြီးအကျယ်လုပ်ကိုင်သည်။
ဝါဆောမြို့သည် ယခင်အခါက ရှေးဟောင်း နန်းတော်ကြီးများ၊ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းများ၊ ပြတိုက်နှင့် စာကြည့်တိုက်များ၊ ပြည်သူ့ပန်းခြံများ ဖြင့် စည်ပင်သာယာသော မြို့ကြီးဖြစ်ခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ၁၃ ရာစုနှစ် တည်ဆောက်ခဲ့သော စိန်ဂျွန်းကသီဒရယ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်းသည် ထင်ရှား ၏။ သို့ရာတွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ဝါဆောမြို့သည် စစ်ဒဏ်ကို ပြင်းထန်စွာခံခဲ့ရသဖြင့် တစ်မြို့လုံးနီးပါးမျှ ပျက်စီးခဲ့လေသည်။ စစ်ပြီးခေတ်တွင် ပြန်လည်တည်ဆောက်သော အဆောက်အအုံများအနက် ကမ္ဘာကျော် ရူပဗေဒပါရဂူ ပိုလန်အမျိုးသမီး မာရီကျူးရီး အထိမ်းအမှတ် ဆေးရုံမှာ ထင်ရှားသည်။
ဝါဆောမြို့သည် ၁၆၅၅ ခုနှစ်မှစ၍ နိုင်ငံခြားမင်းတစ်လက်မှ အခြားတစ်လက်အောက်သို့ ပြောင်းလဲကျရောက်ခဲ့ရသည်။ ဆွီဒင်နိုင်ငံ၊ ဩစတြီးယားနိုင်ငံ၊ ရုရှနိုင်ငံတို့က တစ်လှည့်စီအုပ်စိုးခဲ့ကြပြီးလျှင် ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ဂျာမန်တို့၏လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့ရလေသည်။ ၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်သော ပိုလန်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်အဖြစ်ကို ပြန်လည်ရရှိလေသည်။ တစ်ဖန် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ဖြစ်ပွားလာသောအခါ ဂျာမန်လေတပ်မှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခြင်းကို ပြင်းထန်စွာခံခဲ့ရသည်။ ဂျာမန်တို့သည် ဝါဆောမြို့ကို ငါးနှစ်မျှသိမ်းပိုက်ခဲ့ရာ ၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလသို့ရောက်ခါမှ ရုရှားတပ်များက တိုက်ခိုက်အောင်မြင်သဖြင့် ဂျာမန်တို့သည် မြို့ကို လက်လွှတ်ခဲ့ကြလေသည်။ ထို့နောက် ဝါဆောမြို့သည် ပိုလန်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်လာပြန်သည်။ လူဦးရေမှာ ၁၉၆၄ ခုနှစ် ခန့်မှန်းခြေအရ ၁၂၄၁ဝဝဝ ယောက်ရှိလေသည်။
ဂိဉ္ဇကာဝသထသုတ်
(၄)သုတ် ရှိပါသည်။
မင်းကြီးစွာ (သံတူကြောင်းကွဲ)
မင်းကြီးစွာ ဆိုသည်မှာ မြန်မာမင်းမျိုးမင်းနွယ်ဘွဲ့တစ်ခုဖြစ်ပြီး အဆိုပါဘွဲ့ခံ လူပုဂ္ဂိုလ်များမှာ
NGC 220
NGC 220 သည် Tucana ကြယ်စုတန်းမှ open cluster ဖြစ်ပြီး ၁၈၃၄ ဩဂုတ် ၂၁ တွင် ဂျွန် ဟာရှယ် ဆိုသူက ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။
ဂိဉ္ဇကာဝသထသုတ်
ဘုရားမဟုတ်သူများ၏ မိမိကိုယ်ကို ဘုရားဟူသော မိစ္ဆာအယူသည် အဘယ် ဒိဋ္ဌိကို စွဲ၍ဖြစ်ပါသနည်း-ဟု အရှင်ကစ္စည်းထေရ်၏ မေးလျှောက်ထားချက်ကို “အဝိဇ္ဇာ”ဟူသော အလိုအဇ္ဈာသယကို စွဲ၍ဖြစ်ပုံ၊ အဝိဇ္ဇာဓာတုသည် များစွာရှိပုံ၊ ဟီန, မဇ္ဈိမ, ပဏီတ -အဇ္ဈာသယကိုအကြောင်းပြု၍ ဟီန, မဇ္ဈိမ, ပဏီတဖြစ်သော သညာ, ဒိဋ္ဌိ, ဝိတက္က, စေတနာ, ပတ္ထနာ, ပဏိဓိ, ပုဂ္ဂလ, ဝါစာ, အာစိက္ခနာ, ဒေသနာ အစရှိသည်တို့ ဖြစ်ကုန်၏-ဟု တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီကို အကျယ်အားဖြင့် နာတိကရွာ၊ အုတ်ကျောင်း၌ ဘုရားရှင် ဖြေကြားတော်မူသည့်သုတ်။ --- ဉာတိကရွာသား ကွယ်လွန်သူများကို မေးလျှောက်သဖြင့် “ဗုဒ္ဓ, ဓမ္မ, သံဃ, အဝေစ္စပသာဒဂုဏ်, အရိယကန္တသီလ-ဟူသော ဓမ္မာဒါသ, ဓမ္မပရိယာယနှင့် ပြည့်စုံသော အရိယာသာဝကသည် မိမိကိုယ်ကို “ခီဏနိရယ”အစရှိသည်ဖြင့် ပြောကြားလိုလျှင် ပြောကြားနိုင်ပုံကို ဉာတိကရွာ၊ အုတ်ကျောင်း၌ ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်။ -- အထက်သုတ်ပါအတိုင်း အရှင်အာနန္ဒာက မေးလျှောက်သဖြင့် ဖြေကြားတော်မူသည့်သုတ်။ --- အထက်သုတ်ပါအတိုင်း အရှင်အာနန္ဒာက မေးလျှောက်သဖြင့် ဖြေကြားတော်မူသည့်သုတ်။
စင်ကာပူ (လက်ဖက်ရည်)
စင်ကာပူ ဟု မြန်မာနိုင်ငံရှိ လက်ဖက်ရည်ဆိုင်များတွင် ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိသော လက်ဖက်ရည်နှင့် ကော်ဖီ ရောနှောထားသော သောက်စရာ တစ်မျိုးမှာ အမှန်တကယ်တော့ စင်ကာပူတွင် သောက်သုံးလေ့ရှိသော သောက်စရာ မဟုတ်ဘဲ ဟောင်ကောင်မှ ယွမ်ယွမ်း ဟု ခေါ်သော သောက်စရာ တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ မလေးရှားတွင် ကိုပီချမ်း ဟု ခေါ်သည် ။ ကော်ဖီ၏ အပိုင်း ၃ပိုင်းနှင့် ဟောင်ကောင်စတိုင်လ် လက်ဖက်ရည်၏ အပိုင်း ၇ ပိုင်း တို့ဖြင့် ရောနှောဖျော်စပ်ထားသည်။ အပူသို့မဟုတ် အအေး သောက်သုံးနိုင်သည်။
ခဲတံ
ရှေးက ခဲတံပြုလုပ်ရာတွင် ခဲကို အသုံးပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် ယခုတိုင်အောင် ခဲတံဟု ခေါ်တွင်နေသော်လည်း ယခုခေတ်သုံး ခဲတံများတွင် ခဲလုံးဝမပါချေ။ ခဲအစား ဂရက်ဖိုက်‎(ခဲနက်)ခေါ် တွင်းထွက်ကာဗွန် တစ်မျိုးကိုသာ အသုံးပြုထားသည်။ ရှေးရောမလူမျိုး တို့ခေတ်မှစ၍ ပုံဆွဲခြင်း၊ ရေးမှတ်ခြင်းတို့တွင်မြေဖြူများ၊ ရောင်စုံမြေပုံများ ခဲများကို အသုံးပြုလာခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၁၆ ရာစုနှစ် ကုန်ခါနီးလောက်တွင် ဂရက်ဖိုက်ကို စတင် အသုံးပြုလာခဲ့ကြလေသည်။
ကမ္ဘာအရပ်ရပ်တွင် ခဲတံကို မည်မျှ အသုံးများသနည်း ဆိုလျှင် ခဲတံလုပ်ရန် သစ်များ ခုတ်လှဲမှုကြောင့် အချို့သစ်တောကြီးများပင် ကုန်လုနီးပါး ဖြစ်ခဲ့ရလေသည်။ သစ်ပင်တစ်ပင်သည် ခဲတံပေါင်း (၁၇၂၀ဝ၀) ထုတ်လုပ်နိုင်သည်။ ခဲတံပြုလုပ်ရန်အတွက် အကောင်းဆုံးသစ်သားမျိုးမှာ ပျော့စေးစေးဖြစ်နေသည့် ဆီဒါအနီခေါ် ထင်းရှုးတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ဤသစ်မျိုးကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဗာဂျင်းနီးယားပြည်နယ်မှ အမြောက်အမြားရရှိ၍၊ ထိုထက်အနည်းငယ်မာကျော်လေးလံသော အမျိုးအစားကို အာဖရိကတိုက် အရှေ့ပိုင်းရှိ ကင်းနယားနယ်မှရသည်။ သို့သော် အဆိုပါသစ်မျိုး ရှားသွားပြီ ဖြစ်သည့်အတွက်၊ ယခုအခါ ကာလီဖိုးနီးယားပြည်နယ်မှရသော မွှေးကြိုင်သည့် ဆီဒါသစ်မျိုးကို အမြောက်အမြား အသုံးပြုနေကြရသည်။
ဂရက်ဖိုက်ကို ခဲဆန်အဖြစ် စတင်အသုံးပြုစဉ်က တွင်းထွက် ဂရက်ဖိုက်ကို ပထမညက်ညက်ကြေအောင် ကြိတ်ချေ၍၊ အတုံးဖြစ်အောင် တစ်ဖန်ဖိပေးရသည်။ ထို့နောက် အတုံးများမှ အရွယ်တော်အချောင်း ကလေးများရအောင် ခွဲစိတ်ဖြတ်တောက်ပြီးလျှင် ခဲဆန်အိမ်ကလေးများ၌ ထည့်၍ အသုံးပြုခဲ့ကြလေသည်။ သို့သော် ဂရက်ဖိုက်ချည်းသက်သက်မှာ ပျော့လွန်းသည့်အတွက် ၁၈ ရာစုကုန်ခါနီးအချိန်လောက်မှစ၍ ဂရက်ဖိုက်တွင် မြေစေးကို အမာအပျော့ လိုသလို ရောစွက်လုပ်ကိုင်လာကြသည်။ လက်သမားခဲတံအတွက် ရောင်စုံခဲတံများ ပြုလုပ်ရာတွင်မူ ဂရက်ဖိုက်ကို အသုံးမပြုတော့ဘဲ မြေဖြူ၊ မြေစေး၊ သို့မဟုတ် ဖယောင်းတို့ကို အရောင်ဆေးနှင့် ရော၍ အသုံးပြုသည်။
ဝက်အူရစ်ခဲတံဟူ၍လည်း ခဲတံတစ်မျိုး ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ထိုခဲတံမျိုးတွင် ခဲဆန်ကို သစ်သားအိမ်မှာကဲ့သို့ အသေထည့် မထားပေ။ သတ္တုအိမ်တွင် အရှင်ထည့်ထားပြီးနောက် ဝက်အူကို လှည့်ပေးခြင်းဖြင့် ခဲဆန်ကို လိုသလောက် ထုတ်နိုင်သွင်းနိုင်သည်။ ခဲဆန်သွင်းလိုသောအခါ ခဲဆန်၏ထိပ်ကို သတ္တုအိမ်အတွင်းရှိ ပြွန်ချောင်းလုံးကလေးတွင် သွင်းပေးရသည်။ ထိုပြွန်ချောင်းကို သတ္တုအိမ်တွင်းရှိ ဝက်အူရစ်၊ အပေါ်ထိပ်ဖုံးနှင့် ဆက်ထား၍ ထိပ်ဖုံးကို လှည့်ပေးသောအခါ ခဲဆန်သည် ထိပ်ဝမှထွက်လာသည်။ ဤနည်းဖြင့် ခဲဆန်ကို သတ္တုအိမ်မှ အလိုရှိသလို ထွက်စေ ဝင်စေနိုင်သည်။ ခဲဆန် အပိုများကိုလည်း ခဲတံထိပ်ရှိ ခဲဖျက်အိမ်တွင် ဆောင်ထား နိုင်သည်။
ခဲတံနှင့် ရေးရာတွင် ခဲရာပို၍ မဲစေရန် ခဲဆန်ပြုလုပ်ရာ၌ ဂရက်ဖိုက်တွင် တစ်ခါတစ်ရံ ဆီမှိုင်း အနည်းငယ် ရောစပ်ပေးလေ့ရှိကြသည်။ ယခုခေတ် ခဲဆန်လုပ်ငန်းတွင် ဤသို့ ဂရက်ဖိုက်နှင့် မြေစေး၊ ဆီမှိုင်း အစရှိသည်တို့ ရောထားသောပစ္စည်းကို ရှေးဦးစွာ အပေါက်ကလေးများ ဖောက်ထားသော ခွက်ထဲတွင် ညက်၍ နယ်သားရလာသည့်တိုင်အောင် ရေဖိအားစက်ဖြင့် နယ်ပေးသည်။ နယ်သားကောင်းလာသောအခါ အလိုရှိသော ခဲဆန်အရွယ် ဖောက်ထားသော အပေါက်ကလေးများမှတဆင့် ညှစ်ထုတ်ပေးသည်။ ထိုအခါအောက်တွင် ခံထားသော ပျဉ်ပြားပေါ်သို့ ခဲဆန်များသည် နန်းကြိုးကလေးများပမာ ခွေ၍ ကျဆင်းလာသည်။ ထိုခဲဆန်အခွေများကို အရှည်လိုသလောက် ဖြတ်၍ စန့်အောင်ဆန့်ပြီးလျှင် အခြောက်ခံပေးရသည်။ ထို့နောက် ခွက်တစ်ခုတွင် ထည့်၍ ကာဗွန်မှုန့်ဖြူးပေးပြီးလျှင် အပူခန်းတွင် ရေငွေ့ခြောက်သွားအောင် ပေါင်မုံ့ဖုတ်သကဲ့သို့ အပူတိုက်ပေးရသည်။
ခဲဆန်သွင်းရန် သစ်သားအိမ် ပြုလုပ်ပုံမှာ အရှည် ၇ လက်မ၊ ပြက် ၂ လက်မ၊ ထု ၁/၄ လက်မ အရွယ်ရှိသော ပျဉ်ပြားတစ်ချပ်ပေါ်၌ စက်ဖြင့် ခဲဆန်ဝင်ဆံရုံ ပြော့ကြောင်း ၆ ခု ထိုးပေးသည်။ ထိုပြော့ကြောင်းများထဲတွင် ခဲဆန်များကို ထည့်ပေးသည်။ ထို့နောက် အလားတူ ပြော့ကြောင်း ၆ ခု ထိုးထားသော အခြားပျဉ်ပြားတစ်ချပ်ကို ကော်ရည်သုတ်ပြီးလျှင် အပေါ်မှ အံကျအုပ်ပေး၍ ဖိထားလေသည်။ ခြောက်သောအခါ အဆိုပါ ပျဉ်နှစ်ချပ်သည် တသားတည်းနှင့် မခြား ကပ်သွားသည်။ ထိုအခါ စက်ဖြင့် ခဲတံခြောက်ချောင်း ဖြစ်အောင် ခွဲစိတ်၍ စောင်းသပ်ပြီး လုံးပေးသည်။ ထို့နောက် အရောင်တင်ဆေးသုတ်ခြင်း၊ တံဆိပ်နှိပ်ခြင်း၊ ခဲဖျက်များ တပ်ပေးခြင်းနှင့် သေတ္တာများတွင် ထည့်ခြင်း စသောအလုပ်အားလုံးကို စက်ဖြင့်ပင် လုပ်ကိုင်သွားသည်။
သိမှတ်ဖွယ်ရာ
ခဲတံတစ်ချောင်းသည် ၃၅ မိုင်အရှည်ထိ မျဉ်းလိုင်းတစ်ကြောင်းဆွဲနိုင်သည်။ ခဲတံတချောင်းသည် စာလုံးပေါင်း၄၅၀ဝ၀ထိရေးနိုင်သည်။ ဘင်ဂျမင်ဖရင်ကလင်သည် ခဲတံရောင်းဖို့အတွက် ၁၇၂၉- ခုနှစ်ထုတ် ပင်နီဇွဲလာဂဇက်မှာကြော်ငြာဘူးပါသည်။ ဝီလီယံမွန်ရိုးသည် ပထမဆုံးအမေရိကန်သစ်သားများကို ၁၈၁၂- ခုနှစ်မှာ ထုတ်လုပ်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ဂျွန်စတီးဘက်သည် "The Grapes of Wrath" စာအုပ်ကိုရေးသားရာမှာ ခဲတံချောင်းပေါင်း ၆၀ကိုနေ့တိုင်းအသုံးပြုခဲ့သည်။ ၁၈၀၀-ခုနှစ်တွင် ထုတ်လုပ်ခဲ့သော ခဲတံများ၏ ၇၅ရာခိုင်နှုန်းသည် အဝါရောင် ဆေးသုတ်ထားသည်။ တရုတ်များကို ဂုဏ်ပြုသည်အနေနှင့် ဖြစ်သည်။ ခဲတံကို အင်္ဂလန်နိုင်ငံမှာတော့ ၁၅၆၄-ခုနှစ်မှာ ပထမဆုံးပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ခဲတံတွင် ခဲဆန်များ၏ ခဲသားအလိုက် 3H, 2H, HB, 2B, 3B, 4B, 5B ဟူ၍ အမျိုးအစားများ ခွဲခြားထားသည်။
တောင်မင်းကုလားရွာ
တောင်မင်းကုလားရွာသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မြောက်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်တော်မြို့နယ် ယိုးချောင်းဒေသတွင် တည်ရှိသော မြိုလူမျိုးကျေးရွာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ တောင်မင်းကုလားကျေးရွာသည် အုပ်စုကိုင်ကျေးရွာ တစ်ရွာ ဖြစ်ပြီး အိမ်ခြေ ၂၇၀ ဝန်းကျင်ခန့်ရှိသည်။ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာစစ်ပွဲ မဖြစ်မှီ ၁၉၀၀ ဝန်းကျင်တွင် ဦးကုလား အမည်ရှိ (Khuqtu Saqphie) ဆွေမျိုးစု မှ မြိုလူမျိုးတစ်ဦး တည်သောရွာဖြစ်သည်။ မြိုလူမျိုးတို့၏ ရွာတည်ရာတွင် ဆွေမျိုးစုနာမည်အား မှန်းခေါ် ၍ တည်တကဲသို့ Khuqtu Van ဟူ၍လည်း ခေါ် သည်။ ယခင်တွင် ဝါးတောင်ဟု ခေါ် ၍ ယနေ့တွင် တောင်မင်းကုလားရွာ ဟုခေါ် သည်။ လက်ရှိတွင် စစ်ဘေးရှောင် စခန်း ရှိသည်။
မြိုလူမျိုးတို့တွင် ရှေးအခါက တောင်မင်း တို့က အုပ်ချုပ်သည့် စနှစ်ကို ကျင့်သုံးသည်။ မြန်မာနိုင်ငံလွပ်လပ်ရေး ရပြီး အပြီးတွင် မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ အုပ်ချုပ်မှု စနှစ်အရ ကျင့်သုံး အုပ်ချုပ်သည်။
မူလ
တောင်မင်းကုလားကျေးရွာသည် ယခင်တွင် ယိုးချောင်းဖျားရှိ လေကွီး (လက်ရှိ မရူစာမြို) ရွာတွင်တည်ရှိသည်။ ထို့နောက် ဗြိတိသျှတို့ က အုပ်ချုပ်မှုယန္တာရား စီမံရာတွင် တောင်မင်းကုလားရွာသား အာခေါင်အား ယိုးချောင်းစား အဖြစ် ခန့်အပ်ပြီး (လက်ရှိ ချောင်းတူ နှင့် ခမောင်းတော့ ( ရခိုင်))ရွာတွင် အခြေချသည်။ ထို့နောက် လက်ရှိ တောင်မင်းကုလားကျေးရွာတွင် အခြေ အချ နေထိုင်သည်။
ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု ရာခိုင်နှုန်း
၁၉၃၀ ရှေးပိုင်းတွင် နတ်ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု မျာကို ကိုးကွယ်ကြသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ဘုန်းကြီးကျောင် နှင့်စေတီပုထိုးများ တည်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ ယနေ့တွင် ခရစ်ယာန်ဘာသာ အား ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ အား ကိုးကွယ်ယုံကြည်သူများလည်း ရှိသည်။ ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် ဖော်ပြရလျှင် =ကစ်သိုလစ်အသင်းတော်= =ခရစ်တော်၏ အသင်းတော်= =မြိုဧဝံဂေလိအသင်းတော်= =မြိုနှစ်ခြင်းခရစ်ယာန်အသင်းတော်= =ခရစ်တော်ကိုမျှော်လင့်သောသတ္တမနေ့ အသင်းတော်=
ပညာရေး
မူလတန်း ကျောင်း နှင့် အလယ်တန်းကျောင်း ( တွဲဘက်) ရှိသည်။
ကျေးရွာ သုံးရေ၊ သောက်ရေ ရယူမှု
သုံးရေအား ရွာ၏မြောက်ဘက်မှ နောက်တောင် စီးဆင်းသော ယိုးချောင်း ရေချိုအား သုံးကြသည်။ သောက်သုံးရေအတွက် ရေသိုလျှောင်ကန် ( ၄ ) ကန်ရှိသည်။
ပန်ကောင်ရွာ၊ ကျေးသီးမြို့နယ်
ပန်ကောင်ရွာ (Pangkawng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ ကျေးသီးမြို့နယ်၊ နောင်တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၃၇၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်တောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၉၂ ဦး၊ မ ၄၃၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၂၉ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျေးသီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပဉ္စသိက္ခာပဒသုတ်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ငါးပါးသီလ သိက္ခာပုဒ်ကို မစောင့်ထိန်းသူအချင်းချင်း, စောင့်ထိန်းသူအချင်းချင်း ပေါင်းဆုံကြ ညီညွတ်ကြပုံ၊ သိက္ခာပုဒ်တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီခွဲခြား၍ ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှာ ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ သိမှတ်ဖွယ် ပြည့်ပြည့်စုံစုံ ဖွင့်ဆိုချက်များရှိပါသည်။
ကျွဲတဲရွာ၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်
ကျွဲတဲရွာ (Kywete)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်၊ ဆိပ်ဖူးကျင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၃၈၀၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆိပ်ဖူးကျင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၃၂ ဦး၊ မ ၁၅၆၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၉၉၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဇီးကုန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရွှေစာရံရွာ၊ ကဒုံကနိ
ရွှေစာရံရွာ၊ ကဒုံကနိ
ရွာသာရွာ၊ မကွေးမြို့နယ်
ရွာသာရွာ (Ywarthar)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ မကွေးမြို့နယ်၊ ရွာသာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၄၉၀၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွာသာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၃၄ ဦး၊ မ ၁၀၅၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၈၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မကွေးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တလိုင်းကုန်းရွာ၊ ရုံးတော
တလိုင်းကုန်းရွာ၊ ရုံးတော
ကူရွာ၊ ကူ
ကူရွာ၊ ကူ
ဂျီရာယု လ-အုန်းမဏီ
ဂျီရာယု လ-အုန်မဏီ (จิรายุ ละอองมณี၊ rtgs : Chirayu La-ongmani; ၂၉ အောက်တိုဘာ ၁၉၉၅ ခုနှစ်)သည် ထိုင်းသရုပ်ဆောင် တစ်ဦးဖြစ်ပြီး Kao (เก้า) ဟု ချစ်စနိုးဖြင့် ခေါ်ကြသည်။ သူသည် ထိုင်းလူမှုဘဝသရုပ်ဖော် ဇာတ်လမ်းတွဲများစွာနှင့် ရုပ်ရှင်များတွင် သရုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး ကြော်ငြာများတွင် သရုပ်ဆောင်ခြင်းနှင့် မော်ဒယ်အလုပ်ကိုလည်း လုပ်ကိုင်လျက်ရှိသည်။
ကိုယ်ရေးရာဇဝင်
ဂျီရာယုသည် သူ၏ မိခင် Woranuch La-ongmanee နှင့်အတူ ဘန်ကောက်မြို့တွင် နေထိုင်လျက်ရှိပြီး  and attends Amatyakul Schoolတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ယခုအခါတွင် College of Social Communication Innovation တွင် သရုပ်ဆောင်ခြင်းနှင့် ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးခြင်း ဘာသာရပ်များကို သင်ကြားလျက်ရှိသည်။  သူသည် ငါးနှစ်သားအရွယ် ကတည်းကပင် မိခင်နှင့်အတူ လိုက်ပါ၍ သရုပ်ဆောင်လောကထဲရောက်ရှိ သရုပ်ဆောင်ခဲ့ရသည်။ သူသည် နောက်ပိုင်းတွင် ထိုင်းရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများစွာတွင် သရုပ်ဆောင်ခဲ့ရကာ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ပြသခဲ့သော Fa Krachang Dao ဇာတ်လမ်းတွင် ဆန်တီအဖြစ် သရုပ်ဆောင်ခဲ့ရာ  ပရိသတ်များစွာ သတိထားမိလာခဲ့သည်။ သူကို King Naresuan ရုပ်ရှင်ကားတွင် ပါဝင်ရိုက်ကူးရန် ကမ်းလှမ်းခံရပြီး ဘွန်သင်း၏ ငယ်ဘဝ အဖြစ် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ သူသည် အခြားရုပ်ရှင်ကား အမျိုးအစား လေးမျိုးတို့တွင်လည်း သရုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး များလှစွာသော တီဗွီဇာတ်လမ်း၊ ကြော်ငြာနှင့် မော်ဒယ်သရုပ်ဆောင်အလုပ်များ လုပ်ကိုင် လျက်ရှိသည်။ ဂျီရာယုသည် နောက်ပိုင်းတွင် ဂီတဘက်တွင် သီဆိုမှုများ ပြုလုပ်လာကာ "Wi Na Tee Diew Tao Nan"(Just a Second Only) သီချင်းနှင့်  SuckSeed  ရုပ်ရှင်ထဲမှာ ဇာတ်ဝင်သီချင်းဖြစ်သော "Toom Yhu Nai Jai(acoustic Version)"(Deep in my heart) သီချင်းတို့ကို သီဆိုခဲ့ရာ ပရိသတ်များ၏ အားပေးမှုကို ရရှိခဲ့သည်။ ယူကျုဘ်တွင် SuckSeed  ရုပ်ရှင်ကားတွင် မင်းသမီးဖြစ်သူ "Nattasha Nauljam" ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ပေးထားသော "Just a Second Only" သီချင်းကို ကြည့်ရှုမှုအကြိမ်ရေ "၉,၉၅၀,၀၀၀ ကြိမ်" ရှိခဲ့သည်။ ယခုအခါတွင် သူ၏ သူငယ်ချင်းများနှင့်အတူ SLEEPRUNWAY တီးဝိုင်းအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်း၍ ဂီတာတီးခတ်သူနှင့် အဆိုတော်အဖြစ် ပါဝင်လျက်ရှိသည်။
ဒေါခိုရဲရွာ၊ မောက်မယ်မြို့နယ်
ဒေါခိုရဲရွာ (Dawhkoye)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မောက်မယ်မြို့နယ်၊ ကဒူးကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၅၅၂၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကဒူးကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၉၃ ဦး၊ မ ၂၁၁၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၂၀၉ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မောက်မယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြန်မာနိုင်ငံဒီမိုကရက်တစ်အင်အားစု
ထိုင်းနိုင်ငံအခြေစိုက် FDB ၏ အတွင်းရေးမှူးချုပ် မှာဒေါက်တာ နိုင်အောင် ဖြစ်သည်။
အဖွဲ့အစည်းအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်
မြန်မာဒီမိုကရက်တစ်အင်အားစုသည် ၁၉၈၈ ခုနှစ်မှစ၍ ယနေ့တိုင် မြန်မာ့ဒီမိုကရေစီရေး လှုပ်ရှားမှုနယ်ပယ်အသီးသီးတွင် ရှိနေကြသော အဖွဲ့အစည်းများ၊ တသီးပုဂ္ဂလများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဒီမိုကရက်တစ်နိုင်ငံရေးတပ်ပေါင်းစုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံဒီမိုကရက်တစ် အင်အားစုသည် ဒီမိုကရေစီရေးနှင့် အမျိုးသားပြန်လည်သင့်မြတ်ရေးတို့အတွက် ဒီမိုကရေစီအင်အားစုများအတွင်း ထိရောက်သည့်နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများ ဖော်ဆောင်ခြင်း၊ လူထုအခြေခံများဖော်ထုတ်ခြင်းနှင့် လူထုပါဝင်မှုများမြှင့်တင်ခြင်း၊ ဒီမိုကရေစီအင်အားစု များနှင့် တိုင်းရင်းသားအင်အားစုများအကြား ယုံကြည်မှုတည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းများ တိုးမြှင့်ဆောင်ရွက်ရန်နှင့် မြန်မာ့နိုင်ငံရေးဖြစ်စေအတွင်း အမျိုးသမီးများ၏အခန်းကဏ္ဍကို အလေးထားမြှင့်တင်ရန် စသည်တို့ကို အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်မည်ဖြစ်သည်။
သမိုင်းနောက်ခံ
ရှစ်လေးလုံးမျိုးဆက်များဖြစ်သည့် ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားသမဂ္ဂအဖွဲ့ချုပ် (နိုင်ငံခြားရေးရာကော်မတီ)၊ မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး၊ ဒီမိုကရေစီနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအင်အားစု၊ မြန်မာ့အမျိုးသမီးသမဂ္ဂ၊ လူ့ဘောင်သစ် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ၊ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်နှင့် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေးအသင်း (မြန်မာနိုင်ငံ)မှ တသီးပုဂ္ဂလများသည် ၂၀၀၄ ခုနှစ်၊ ဖော်ဖော်ဝါရီလတွင် တွေ့ဆုံခဲ့ကြပြီး မြန်မာနိုင်ငံဒီမိုကရက်တစ်အင်အားစု (Forum for Democracy in Burma) အဖြစ် စုစည်းကြရန် တညီတညွတ်တည်း သဘောတူခဲ့ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံဒီမိုကရက်တစ်အင်အားစုအား ဖွဲ့စည်းရခြင်းမှာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ကောင်းမွန် သော အစိုးရအုပ်ချုပ်မှုစနစ်ရှိရေး၊ တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးနှင့် တရားမျှတမှုရှိရေးတို့ကို အုပ်မြစ်ချနိုင်မည့် ဒီမိုကရေစီအသွင်ကူးပြောင်းရေးကာလတခု ပေါ်ထွန်းလာရေးအတွက် ရှစ်လေးလုံးအင်အားစုများ၏ စုစည်းညီညွတ်သော စွမ်းအားဖြင့် ဝိုင်းဝန်းကြိုးပမ်းသွားရန် ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် မျိုးဆက်သစ်၏ ဦးဆောင်မှုအခန်းကဏ္ဍဖြင့် ဒီမိုကရေစီလှုပ်ရှားမှု ပိုမိုအားကောင်းလာစေရေးအတွက် လုပ်ငန်းများကို မြှင့်တင်ဆောင်ရွက်သွားမည့်အပြင် ဒီမိုကရေစီတည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းစဉ် အဆင့်တိုင်းတွင် ၎င်းမျိုးဆက်သစ်၏ အမြင်သဘော ထားများကို ထင်ဟပ်စေရန်တို့အတွက်ပါ ရည်ရွယ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံဒီမိုကရက်တစ် အင်အားစုသည် ဒီမိုကရေစီရေးလှုပ်ရှားမှုအတွင်းရှိ တိုင်းရင်းသားအင်အားစုများ၊ အခြား ဒီမိုကရေစီအင်အားစုများနှင့်သာမက တည်ရှိဆဲ နိုင်ငံရေးမဟာမိတ်အင်အားစုများနှင့်ပါ အနီးကပ်လက်တွဲ ဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်သည်။
ဖွဲ့စည်းရခြင်း၏ အရင်းခံအကြောင်း တရားများ
(၂၀၀၆ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂ ရက်နေ့မှ (၇)ရက်နေ့ ပြုလုပ်သော ပထမအကြိမ်ညီလာခံမှ အတည်ပြုသည်။)
Qixia Temple
Qixia Temple သည် တရုတ်နိုင်ငံတွင် တည်ရှိသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
NGC 223
NGC 223 သည် စီတပ် ကြယ်စုတန်းမှ ခရုပတ်ပုံစံ ဂယ်လက်ဆီဖြစ်ပြီး ၁၈၅၃ ဇန်နဝါရီ ၅ တွင် George Phillips Bond ဆိုသူက ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။
ပါးပွီးချေရွာ၊ အောင်ယ
ပါးပွီးချေရွာ၊ အောင်ယ
ပန်းဦးတောင်ရွာ၊ ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အမျိုးသားဇာတ်ရုံ (ရန်ကုန်)
အမျိုးသားဇာတ်ရုံသည် ရန်ကုန်မြို့တွင် တည်ရှိပြီး မြန်မာနိုင်ငံရှိ အမျိုးသားဇာတ်ရုံတစ်ခုဖြစ်သည်။ အဆိုပါဇာတ်ရုံတွင် အခြားသောနိုင်ငံများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုနှီးနှောဖလှယ်ပွဲများ၊ အစိုးရဌာနများ၏ အလုပ်ရုံဆွေးနွေးပွဲများ၊ ဘာသာရေးဆိုင်ရာအခမ်းအနားများ၊ ဆုချီးမြှင့်ပွဲအခမ်းအနားများ၊ အနုပညာလက်ရာပြပွဲ၊ပြိုင်ပွဲများ၊ တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲများ ကျင်းပ ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။
သမိုင်း
အမျိုးသားဇာတ်ရုံကို တရုတ်နိုင်ငံ၏ အကူအညီဖြင့် တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး တည်ဆောက်ခြင်းလုပ်ငန်းများကို ၃ ရက် ဇွန်လ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့ပြီး ၃၀ ရက် ဇန်နဝါရီ ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် အပြီးသတ်ခဲ့သည်။ စုစုပေါင်းကုန်ကျငွေ ၂၁၅.၄၇ မီလီယံကျပ်ငွေဖြစ်ပြီး တရုတ်အစိုးရမှ ၁၅၀ မီလီယံကျပ်ငွေ အကူအညီပေးခဲ့သဖြင့် မြန်မာအစိုးရမှ ကျန်ငွေသာ ကုန်ကျခဲ့သည်။
ဘုရားကြီးကုန်းရွာ၊ ကျွဲကူးခရားရိုး
ဘုရားကြီးကုန်းရွာ၊ ကျွဲကူးခရားရိုး
ရေကျော်ရွာ၊ ကူ
ရေကျော်ရွာ၊ ကူ
ရှမ်းတပ်ရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်
ရှမ်းတပ်ရွာ (Shantat)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်၊ ရှမ်းတပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၁၀၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စစ်ကိုင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရုံးတောရွာ၊ ရုံးတော
ရုံးတောရွာ၊ ရုံးတော
မရိုးရလပ်ရွာ၊ ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်
မရိုးရလပ်ရွာ(Mayoeyalat)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်၊ ဒဟမ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၈၁၀၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဒဟမ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၇ ဦး၊ မ ၅၅ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၁၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သဲချောင်းရွာ
ကိုးကား
သဲချောင်းရွာ
နတ်မှူးကုန်း (​ရွှေညောင်ပင်)ရွာ၊ ကျွဲကူးခရားရိုး
နတ်မှူးကုန်း (ရွှေညောင်ပင်)ရွာ၊ ကျွဲကူးခရားရိုး
တမန်ချောင်ရွာ၊ ဝါးဒူး
တမန်ချောင်ရွာ၊ ဝါးဒူး
ဂွေးတဲလူမျိုး
ဂွီးတဲ မျိုးနွယ်စုသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ချင်းဟုခေါ်ဆိုပြီး၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ကူကီး သို့မဟုတ် မီဇိုးဟု သမုတ်သော ဇိုမီးအနွယ်ဝင်ဖြစ်သည်။ နေမင်းမှဆင်းသက်လာသည်ဟု အယူရှိသဖြင့်၊ နေမင်းအနွယ်တော်ဟု ဆိုလိုသော ဂွေးတဲ (အသံထွက်အမှန် ဂွီးသဲဟုရေးရန်) ဟု အမည်သမုတ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ရှေးခေတ်ဟောင်းကာလတွင် တောင်ပိုင်၊ နယ်စားမင်းမျိုးဖြစ်ပေသည်။
လွိုင်မွန်းရွာ၊ ကျေးသီးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျေးသီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပန်းပိုး (အောက်)ရွာ၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်
ပန်းပိုး (အောက်)ရွာ (Pangpoe (Lower))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ မိုင်းငွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၂၅၀၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းငွန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၈၆ ဦး၊ မ ၆၀၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၉၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျိုင်းတုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကမန်းတခွန်တိုင်ရွာ၊ ကမန်းတခွန်တိုင်
ကမန်းတခွန်တိုင်ရွာ၊ ကမန်းတခွန်တိုင်
ဆိတ်ဖူးကျင်းရွာ၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်
ဆိတ်ဖူးကျင်းရွာ (Seikhpukyin)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်၊ ဆိပ်ဖူးကျင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၃၈၀၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆိပ်ဖူးကျင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၃၂ ဦး၊ မ ၁၅၆၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၉၉၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဇီးကုန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဂိုခေါထန်ရာဇာ
ဂိုခေါထန်ရာဇာ (c. 1821–1872) သည် တောင်ပိုင်မင်းမျိုးဖြစ်သော ဂွေးတဲလူမျိုး အဆက်ဖြစ်သည်။ သူ၏စံနန်းအိမ်တော်ကို ယနေ့မျက်မှောက် တွန်းဇံမြို့နယ်ရှိ မွာလ်ပီးသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး၊ ကျုံးများတူးဖော်ပြီး၊ မြို့ရိုးအခိုင်အမာဖြင့် နေခဲ့သည်။ မျက်မှောက်သမိုင်းစာမျက်နှာတွင် မျက်ကွယ်ပြုခံရသော်လည်း၊ သူ့ခေတ်သူ့ကာလတွင်ကား ဇိုမီးဟုတွင်သော လူမျိုး၏ ဦးသျှောင်ဖြစ်ပြီး၊ နယ်ခြားမေသေခေါ် ကသည်းလူမျိုးတို့ကပင် ရာဇာဘုရင်တဆူအဖြစ် လေးစားကြည်ညိုခံခဲ့ရသည်။
မောင်ခင်မင် (ဓနုဖြူ)
ဆရာကြီး မောင်ခင်မင် ( ဓနုဖြူ ) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား စာရေးဆရာ၊ မြန်မာစာပေပညာရှိ နှင့် အငြိမ်းစားတက္ကသိုလ် မြန်မာစာ ပါမောက္ခ ဖြစ်သည်။
=ဘဝဖြစ်စဉ်=
ငယ်ဘဝ
၁၉၄၂ - ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ(၂)ရက်နေ့တွင် ဓနုဖြူမြို့နယ်၊ ကျုံတစ်နီးရွာ၌ အဖ-ဦးရာမနှင့် အမိ ဒေါ်စောတင်တို့ က ဖွားမြင်သည်။ အမည်ရင်း ဦးခင်အေးဖြစ်သည်။
ပညာရေး
၁၉၅၄ - ရန်ကုန်မြို့ မြူနီစီပယ် ပညာရေးအဖွဲ့ကစစ်ဆေးသော စတုတ္ထတန်းစာမေးပွဲကို ပထမအဆင့်မှ အောင်မြင်။
၁၉၅၇ - သတ္တမတန်းနှင့်အလယ်တန်းပညာသင်ဆု (စကောလားရှစ်)စာမေးပွဲတွင် အမှတ်အများဆုံးဖြင့် အောင်သဖြင့် အလယ်တန်းပညာသင်ဆု(စကောလားရှစ်)ဆုရ။ စာနယ်ဇင်းများတွင် ဆောင်းပါးများစရေး။
၁၉၅၉ - တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲတွင် တစ်ပြည်လုံး၌ မြန်မာစာအမှတ်အများဆုံးဖြင့် အတန်းတိုင်း၌ ထူးချွန်စွာအောင်မြင်ခဲ့။
၁၉၆၃ - ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့(အထွေထွေဂုဏ်ထူး)ရရှိ။
ဒေါက်တဖွီရွာ၊ မောက်မယ်မြို့နယ်
ဒေါက်တဖွီရွာ (Dawtahpwi)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မောက်မယ်မြို့နယ်၊ ကဒူးကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၅၅၂၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကဒူးကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၉၃ ဦး၊ မ ၂၁၁၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၂၀၉ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
မောင်ခင်မင် (ဓနုဖြူ)
ပညာရေး
၂၀၀၂ - အောက်တိုဘာလ(၁၉)ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်(၁၀၅)ကြိမ်မြောက် ဘွဲ့နှင်းသဘင် အခမ်းအနားတွင်ဂုဏ်ထူးဆောင် စာပေပါရဂူဘွဲ့ ကိုချီးမြှင့်အပ်နှင်းခြင်း ခံရ။
ထမ်းဆောင်ခဲ့သောတာဝန်များ
၁၉၆၃ - ပုသိမ်ကောလိပ် မြန်မာစာဌာန၌ နည်းပြအဖြစ် စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
လက်ထောက်ကထိက၊ ကထိက၊ တွဲဖက်ပါမောက္ခ၊ ပါမောက္ခအဆင့်များဖြင့် ပုသိမ် ကောလိပ်၊ ရန်ကုန် ဝိဇ္ဇာနှင့်သိပ္ပံတက္ကသိုလ်၊ ဒဂုံတက္ကသိုလ်၊ ပြည်ဒီဂရီကောလိပ်၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တို့တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့။
၁၉၉၇ - ၉၉ - တွဲဖက်ပါမောက္ခအဖြစ်တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် နိုင်ငံတော်အစိုးရပညာရေးဝန်ကြီးဌာန၏ တာဝန် ပေးချက်အရ ဂျပန်နိုင်ငံ အိုဆာကာနိုင်ငံခြားဘာသာသင်တက္ကသိုလ်တွင် မြန်မာစာဧည့်ပါမောက္ခအဖြစ် (၂)နှစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့။
၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းအဖြစ်မှ အငြိမ်းစားယူသည်။
အငြိမ်းစားဘဝ
ယခုအခါ-ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မြန်မာစာဌာနပါမောက္ခအဖြစ်မှ အငြိမ်းစားယူပြီး ဇနီးဒေါ်စုစုနွယ်(တွဲဖက်ပါမောက္ခ-မြန်မာစာဌာန၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်) သမီး-သူသူနွယ်အေးတို့နှင့်အတူ နေထိုင်လျက်ရှိသည်။ အငြိမ်းစားယူပြီး ရေးသားသော မြန်မာ စာလုံးပေါင်းသတ်ပုံ ဆိုင်ရာ လူထုပညာပေးဆောင်းပါး များမှာ အထူး လူကြိုက်များသည်။
=ဆရာကြီး၏ စာပေ နှင့် သုတေသန မှတ်တိုင်များ= ၁၉၇၉ - စကားပြေသဘောတရား၊ စကားပြေအတတ်ပညာ စာအုပ်ထွက်ရှိ။
ဥပ္ပါဒသုတ်
(၄)သုတ် ရှိပါသည်။
မောင်ခင်မင် (ဓနုဖြူ)
အငြိမ်းစားဘဝ
၁၉၈ဝ - စကားပြေအဖွဲ့ပုံစံများနှင့် ဘာသာပြန်လေ့လာချက်။ ရုံးသုံးမြန်မာစာ၊ ပြည်သူ့အတွက် မြန်မာ စကားပြေ စသောစာအုပ်များထွက်။
ဥပ္ပါဒသုတ်
မြေ, ရေ, လေ, မီး ဘုတ်ကြီးလေးခုတို့၏ ဖြစ်ခြင်း, တည်ခြင်း, ထူးထူးခြားခြား ဖြစ်ခြင်း၊ ထင်ထင်ရှားရှားဖြစ်ခြင်းသည် ဆင်းရဲဒုက္ခဖြစ်ခြင်း, ရောဂါတို့၏တည်ရာဖြစ်ခြင်း, အိုမှု သေမှု၏ ထင်ရှားဖြစ်ခြင်း ဖြစ်ပုံ၊ ယင်းဘုတ်ကြီးလေးခုတို့၏ ချုပ်ခြင်း ငြိမ်းခြင်း, ကွယ်ပျောက်ခြင်းသည် ဆင်းရဲဒုက္ခ၏ ချုပ်ခြင်း ရောဂါတို့၏ ငြိမ်းပျောက်ခြင်း အိုမှု သေမှု၏ ကွယ်ပျောက်ခြင်း ဖြစ်ပုံကို မဟာဘုတ်တစ်ပါးစီကို ကဏှပက္ခ, သုက္ကပက္ခအားဖြင့် အသီးသီး ဟောတော်မူသည့်သုတ်။ --- ရုပ်၏ဖြစ်ပေါ်မှုသည် ဒုက္ခ၏ဖြစ်ပေါ်ခြင်းတည်း၊ “ရောဂါများသိုလှောင်ထားရာ ခန္ဓာ့ဂိုထောင်ကြီးပမာ” ရုပ်၏တည်မှုသည် ရောဂါတို့၏တည်မှုတည်း။ ရုပ်၏ထင်ရှားစွာ ဖြစ်မှုသည် ဇရာမရဏ၏ ထင်ရှားစွာ ဖြစ်မှုတည်း၊ ရုပ်၏ချုပ်မှုသည် ဒုက္ခ၏ချုပ်ခြင်းတည်း၊ ရုပ်၏ငြိမ်းပျောက်မှုသည် ရောဂါတို့၏ ငြိမ်းပျောက်မှုတည်း၊ ရုပ်၏ ကင်းပျောက် ချုပ်ငြိမ်းမှုသည် ဇရာမရဏ၏ ကင်းပျောက်ချုပ်ငြိမ်းမှုတည်း အစရှိသည်ဖြင့် ခန္ဓာငါးပါးတို့ကို တစ်ပါးစီတစ်ပါးစီ သုက္ကပက္ခ, ကဏှပက္ခ ဒေသနာတော်နည်းဖြင့် ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်။
မောင်ခင်မင် (ဓနုဖြူ)
အငြိမ်းစားဘဝ
၁၉၈၅ - မြန်မာစာပေသမိုင်း(အခြေခံပညာအထက်တန်း စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ) (ဦးစောထွန်းနှင့်ပူးတွဲ) ပြုစု။
၁၉၈၇ - စာပေဗိမာန် စာမူဆုပြိုင်ပွဲတွင် မြန်မာစကား၊ မြန်မာစာရုပ်ပုံလွှာ စာမူဖြင့် သုတပဒေသာ(ဝိဇ္ဇာ)ပညာရပ်တွင် ပထမဆုရရှိခဲ့။
ဥပ္ပါဒသုတ်
အရဟံဂုဏ်, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဂုဏ်ရှင်ဖြစ်တော်မူသော ဘုရားရှင် ထင်ရှား ပွင့်တော် မူရာအခါ၌သာ မဖြစ်ပေါ်ဖူးသေးကုန်သော ပွားများအပ် ကြိမ်ဖန်များစွာ အလေ့အလာ ပြုအပ်ကုန်သော သဒ္ဓါ၊ ဝီရိယ၊ သတိ၊ သမာဓိ၊ ပညာ-ဟူသော ဣန္ဒြေငါးပါးတို့ ဖြစ်ပေါ် လာကုန်၏-ဟု ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်။
မောင်ခင်မင် (ဓနုဖြူ)
အငြိမ်းစားဘဝ
၁၉၉ဝ - မြန်မာစကား၊ မြန်မာစာရုပ်ပုံလွှာစာအုပ်ထွက်ရှိ။
၁၉၉၂ - မြန်မာဘာသာစကား ပညာရှင်များနှင့် ဘာသာစကားအမြင် စာအုပ်ထွက်။ စာစီစာကုံးသင်ကြား ရေး၊ လမ်းမပျောက်ပါ စသောစာအုပ်များဆက်ထွက်။
၁၉၉၃ - စန္ဒာမုနိသွန်းစက်တော်၏ ရာပြည့်ခရီးစာအုပ်ထွက်။
၁၉၉၄ - အခြေခံအထက်တန်းအဆင့် စကားပြေသင်ကြားရေး စာအုပ်ထွက်။
၁၉၉၅ - ကဗျာသဘောတရားနှင့် ကဗျာလေ့လာနည်း စာအုပ်ထွက်။
၁၉၉၆ - နှင်းဆီဝတ်မှုန် စာစီစာကုံး သဘောတရားနှင့်လက်တွေ့အရေးအသား( ဦးသန်းထွဋ်နှင့်ပူးတွဲ) ပြုစု။
၁၉၉၇ - မေတ္တာနှလုံးသား ပုံရိပ်များ၊ စာပေသမုဒ္ဒရာ၌ လက်ပစ်ကူးခြင်း၊ စကားသမုဒ္ဒရာ-စာသမုဒ္ဒရာ စသော စာအုပ်များထွက်။
၂၀၀ဝ - တစ်သံ နှစ်သံ သုံးလေးသံ စာအုပ်ထွက်။
၂၀၀၁ - သုတေသနလက်စွဲစာအုပ်ထွက်။
၂၀၀၂ - နှစ်လေးဆယ်ဘဝမှတ်တိုင်များစာအုပ်ထွက်။ (ယင်းစာအုပ်ဖြင့် အမျိုးသားစာပေဆု(စာပဒေသာဆု)ရရှိ။
၂၀၀၃ - ထိုင်းနိုင်ငံ ချူလာလောင်ကွန်တက္ကသိုလ် နိုင်ငံတကာ ရသစာပေဆွေးနွေးပွဲတွင် MyanMa Post-colonial Literature စာတမ်းကို ဖတ်ကြားခဲ့။ စာဆိုဘဝ၊ စာဆိုတော်-စာဆိုလက်ရာ စာအုပ်ထွက်။
၂၀၀၄ - ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဇင်းမယ်မြို့၌ AUNကကျင်းပသော ဘာသာစကားသင်ကြားရေး ဆွေးနွေးပွဲတွင် Some Phonological Problem in Teacher Myanma or a Foreign Language in Foreigners စာတမ်းဖတ်ကြားခဲ့။ ''အတ္ထဗေဒနိဒါန်း၊ တပည့်နှင့်ဆရာ-ဆရာနှင့်တပည့်၊ စာပေမှတ်တိုင်များကို ဖြတ်သန်းခြင်း စသောစာအုပ်များ ထွက်။
၂၀၀၅ - သက်တံရောင်စုံဘာသာစကား၊ မောင်ရုပ်ဆိုးနှင့်မယ်မဒ္ဒီ ရသစာတမ်းများ စသောစာအုပ်များထွက်။
ဆရာမောင်ခင်မင်(ဓနုဖြူ)သည် ဘာသာစာပေဆိုင်ရာ သုတေသနစာတမ်းဖတ်ပွဲများ၊ စာပေဗ္ဗိမာန်စာတမ်း ဖတ်ပွဲများတွင် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ၊ မြန်မာစကားပြေဆိုင်ရာ စာတမ်းငယ်ဆိုင်ရာ စာတမ်းများကို ရေးသားပြုစု ဖတ်ကြားခဲ့သည်။
ဆုများ
၁၉၈၇ - စာပေဗိမာန် စာမူဆုပြိုင်ပွဲတွင် မြန်မာစကား၊ မြန်မာစာရုပ်ပုံလွှာ စာမူဖြင့် သုတပဒေသာ(ဝိဇ္ဇာ)ပညာရပ်တွင် ပထမဆုရရှိသည်။
၂၀၀၂ - အောက်တိုဘာလ(၁၉)ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်(၁၀၅)ကြိမ်မြောက် ဘွဲ့နှင်းသဘင် အခမ်းအနားတွင်ဂုဏ်ထူးဆောင် စာပေပါရဂူဘွဲ့ ကိုချီးမြှင့်အပ်နှင်းခြင်း ခံရသည်။
၂၀၀၂ - နှစ်လေးဆယ်ဘဝမှတ်တိုင်များစာအုပ်ဖြင့် အမျိုးသားစာပေဆု(စာပဒေသာဆု)ရရှိသည်။
ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့သော စာအုပ်များ
၁။ စကားပြေ သဘောတရား စကားပြေ အတတ်ပညာ (စတုတ္ထအကြိမ်) ၁၉၇၉/ ၂၀၀၄
၂။ စကားပြေ အဖွဲ့ ပုံစံများနှင့် ဘာသာပြန် လေ့လာချက် ၁၉၈၀
၃။ ရုံးသုံး မြန်မာစာ ၁၉၈၀
၄။ ပြည်သူ့အတွက် မြန်မာ စကားပြေ ၁၉၈၀
၅။ မြန်မာစကား မြန်မာစာ ရုပ်ပုံလွှာ ၁၉၉၀
၆။ မြန်မာဘာသာစကား ပညာရှင်များနှင့် ဘာသာစကား အမြင် (ပြန်ရိုက်) ၁၉၉၂/၂၀၀၅
၇။ စာစီစာကုံး သင်ကြားရေး ၁၉၉၂
၈။ လမ်းမပျောက်ပါ ၁၉၉၂
၉။ စန္ဒာမုနိသွန်းစက်တော်၏ ရာပြည့်ခရီး ၁၉၉၃
၁၁။ ကဗျာ သဘောတရားနှင့် ကဗျာ လေ့လာနည်း ၁၉၉၅
၁၂။ မေတ္တာ နှလုံးသား ပုံရိပ်များ ၁၉၉၇
၁၃။ စာပေ သမုဒ္ဒရာ၌ လက်ပစ်ကူးခြင်း (ပြန်ရိုက်) ၁၉၉၇/၂၀၀၅
၁၄။ စကားသုမုဒ္ဒရာ စာသမုဒ္ဒရာ ၁၉၉၇
၁၅။ တသံ နှစ်သံ သုံးလေးသံ ၂၀၀၀
၁၆။ နှစ်လေးဆယ် ဘဝမှတ်တိုင်များ ၂၀၀၂
၁၈။ စာဆိုဘဝ စာဆိုတော်၊ စာဆိုလက်ရာ ၂၀၀၃
၁၉။ အတ္ထဗေဒနိဒါန်း ၂၀၀၄
၂၀။ တပည့်နှင့်ဆရာ ဆရာနှင့်တပည့် ၂၀၀၄
၂၁။ စာပေမှတ်တိုင်များကို ဖြတ်သန်းခြင်း ၂၀၀၄
၂၂။ သက်တံရောင်စုံ ဘာသာစကား ၂၀၀၅
၂၃။ မောင်ရုပ်ဆိုးနှင့် မယ်မဒ္ဒီရသစာတမ်းများ ၂၀၀၅
၂၄။ လူငယ်အကြောင်း ပညာအကြောင်း ဆရာအကြောင်း တစေ့‌တစောင်း ၂၀၁၉
ပူးတွဲ ပြုစုခဲ့သော စာအုပ်များ
၁။ မြန်မာစာပေသမိုင်း (အခြေခံပညာ အထက်တန်း စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ) (ဦးစောထွန်းနှင့်ပူးတွဲ) ၁၉၈၅
၂။ နှင်းဆီဝတ်မှုန် စာစီစာကုံး သဘောတရားနှင့် လက်တွေ့ အရေးအသား (ဦးသန်းထွတ်နှင့် ပူးတွဲ) ၁၉၉၆
၃။ မြန်မာစကား၊ မြန်မာစာ (ဦးတင်ရွှေနှင့် ပူးတွဲ)
ထင်ရှားသော စာအုပ်အချို့
၁။ စကားပြေသဘောတရား၊ စကားပြေအတတ်ပညာ
၂။ မြန်မာစကား၊ မြန်မာစာရုပ်ပုံလွှာ
၃။ မြန်မာဘာသာစကားပညာရှင်များနှင့် ဘာသာစကားအမြင်
၄။ မေတ္တာနှလုံးသားပုံရိပ်များ
၅။ စာပေသမုဒ္ဒရာ၌လက်ပစ်ကူးခြင်း
၆။ စကားသမုဒ္ဒရာ-စာသမုဒ္ဒရာ
၇။ နှစ်လေးဆယ်ဘဝမှတ်တိုင်များ
၈။ စာပေမှတ်တိုင်များကို ဖြတ်သန်းခြင်း
၉။ မောင်ရုပ်ဆိုးနှင့်မယ်မဒ္ဒီရသစာတမ်းများ
၁၀။ နှစ်ဆယ်ရာစု စကားပြေဆရာများ။
= ကိုးကား =
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခများ ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ဆမ်တုံရွာ၊ ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်
ဆမ်တုံရွာ(Samton)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်၊ ဒဟမ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၈၁၁၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဒဟမ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၇ ဦး၊ မ ၅၅ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၁၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တာစန့်ရွာ၊ မူဆယ်မြို့နယ်
တာစန့်ရွာ (Tarhsant)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ မူဆယ်မြို့နယ်၊ နောင်ခေါ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၈၃၁၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်ခေါ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၈၂ ဦး၊ မ ၁၁၅၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၄၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မူဆယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျောက်ထရံလေးရွာ၊ ကျွဲကူးခရားရိုး
ကျောက်ထရံလေးရွာ၊ ကျွဲကူးခရားရိုး
ပန်းပိုး (ထက်)ရွာ၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်
ပန်းပိုး (ထက်)ရွာ (Pangpoe (Upper))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ မိုင်းငွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၂၅၀၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းငွန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၈၆ ဦး၊ မ ၆၀၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၉၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ဝါနှင့်ဂွမ်း
ဝါခြည်မျှင်ဖြင့် ရက်လုပ်သော အထည်အလိပ်သည် ယခုအထိ ခေတ်မတိမ်သေး။ ဝါဂွမ်းရရှိသော ဝါပင်သည် မည်သည့်နိုင်ငံ၌ ပထမဦးဆုံးပေါက်ရောက်သည်။ ပထမဦးဆုံး အသုံးပြုခဲ့သည်ဟူသောအချက် ကို အတိအကျ ဆုံးဖြတ်ရန် ခဲယဉ်းသော်လည်း အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ခရစ် မပေါ်မီကပင် ချည်ထည်များကို အသုံးပြုနေပြီဖြစ်ကြောင်း အထောက် အထားများတွေ့ရသည်။ စီးပွားရေးလောက၌ အရေးပါလှသော ဝါသည် အမျိုးမျိုးအဖုံဖုံဖြစ်၍ မြန်မာနိုင်ငံတွင် စိုက်ပျိုးဖြစ်ထွန်းသော ဝါမျိုးများ အကြောင်းကိုလည်းကောင်း၊ ဝါနှင့် ဝါစေ့တို့မှ ထုတ်လုပ်နိုင်သော လူသုံး ပစ္စည်းများအကြောင်းကိုလည်းကောင်း စုံစုံလင်လင် ဖတ်ရှုရပေမည်။
ဝါ(ဂွမ်း)။ ။ ဝါပင်၏ ဝါသီးမှရရှိသော နုနုဖပ်ဖပ် အမွေးအမျှင်ထွေး ကို အစေ့မထုတ်မီ ဝါ သို့မဟုတ် ဝါပေါက်ဟုခေါ်၍ အစေ့ထုတ်ပြီးလျှင်မူ ဂွမ်း သို့မဟုတ် ဝါဂွမ်းဟုခေါ်သည်။ ကမ္ဘာလူဦးရေ လေးပုံသုံးပုံခန့်သည် ဝါဂွမ်းမှ ထုတ်လုပ်သော ဝါချည်မျှင်တို့ဖြင့် ရက်လုပ်သည့် ချည်ထည် အဝတ်အစားတို့ကို ဝတ်ဆင်ကြသည့် အချို့ရေးသားချက်များတွင် ဖော်ပြ ထားသည်။ ဝတ်စားဆင်ယင်ရေးအတွက် ပိုး၊ ဖဲ၊ သက္ကလတ်၊ နိုင်လွန် စသည့် အထည်အလိပ် အမျိုးမျိုးရှိသော်လည်း ကျန်းမာရေးနှင့် ညီညွတ် ခြင်း၊ ငွေကြေးအနည်းငယ်မျှနှင့်လည်း ဝယ်ယူနိုင်၍ လူအများစု လက်လှမ်း မီသော အထည်အလိပ်မျိုးလည်း ဖြစ်ခြင်းတို့ကြောင့် ချည်ထည်များကို ယခု တိုင် လူသုံးများလျက်ပင် ရှိနေလေသည်။
ဝါဂွမ်းရရှိသော ဝါပင်သည် မည်သည့်နိုင်ငံ၌ ပထမဆုံးပေါက် ရောက်သည်။ မည်သည့်နိုင်ငံသည် ဝါဂွမ်းကို ပထမဆုံး အသုံးပြုခဲ့သည် ဟူသော အချက်ကို အတိအကျဆုံးဖြတ်ရန် ခဲယဉ်းပေသည်။ သို့သော် အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ခရစ်မပေါ်မီ နှစ်ပေါင်း ၁၅ဝဝ ခန့်ကပင် ချည်ထည်များ ကို အသုံးများနေပြီဖြစ်ကြောင်း အထောက်အထားများ တွေ့ရသည်။ ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်တစ်ဝိုက်တွင် ရှေးမြို့ဟောင်းကြီးများမှ တူးဖော်တွေ့ရှိချက်များအရ အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ခရစ်မပေါ်မီ အနှစ် ၃ဝဝဝ ခန့်ကပင် ချည်မျှင်ကို အထည်အလိပ်နှင့် ကြိုးအမျိုးမျိုး ပြုလုပ်ရာ၌ အသုံးပြုခဲ့ကြောင်း သိရ သည်။ ခရစ်နှစ် ၁၅ဝဝ ခန့်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံသည် ချည်ထည်လုပ်ငန်း၏ အချက်အချာနိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်နေလေပြီ။ အိန္ဒိယနိုင်ငံမှတစ်ဆင့် ဝါပင် စိုက်ပျိုးခြင်း၊ ဝါချည်မျှင်ဖြင့် အထည်အလိပ်များ ရက်လုပ်ခြင်းအတတ်သည် ပါးရှား (အီရန်)၊ တရုတ်နှင့် ဂျပန်နိုင်ငံတို့သို့ ရောက်ရှိသွားသည်။ တရုတ် နှင့် ဂျပန်နိုင်ငံတို့တွင် ပိုးထည်လုပ်ငန်းလည်း ထွန်းကားနေပြီဖြစ်၍ ချည် ထည်လုပ်ငန်းသည် ယင်းလုပ်ငန်းကို ထိုးဖောက်ကြီးထွားခဲ့ရလေသည်။ ဟီရော ဒိုးတပ်နှင့် ပလင်နီတို့၏ မှတ်တမ်းများ၌ ဝါချည်မျှင် အသုံးချနည်းကို ရှေးဂရိနှင့် ရောမတို့လည်း သိနားလည်ကြကြောင်း ဖော်ပြ ထားသည်။ ကိုလံဗပ်သည် ကမ္ဘာသစ် (အမေရိကတိုက်)သို့ ရောက်သွားစဉ် က တိုင်းရင်းသားတို့သည် ဝါဂွမ်းကို အသုံးပြုလျက်ရှိကြောင်း တွေ့ခဲ့ရ သည်။ မက္ကဆီကိုနှင့် ပီးရူးနိုင်ငံများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော ရေသစ် မြေ သစ်ရှာ အာဇာနည်များသည်လည်း ယင်းနိုင်ငံများ၌ ဝါဂွမ်းကို တိုင်းရင်း သားများ အသုံးပြုလျက်ရှိကြောင်း တွေ့ခဲ့ကြရသည်။ ရှေးပီးရူးဂူသင်္ချိုင်းများ ကို တူးဖော်ကြည့်သည့်အခါ လူသေအလောင်း ရစ်ပတ်ထားသော အဝတ် များသည် ဝါချည်မျှင်ဖြင့် ရက်လုပ်ထားကြောင်း တွေ့ရသည်။ ခရစ်ပေါ်စ ခေတ်က အီဂျစ် မံမီ(ဆေးစိမ်ထားသော လူသေအလောင်းများ) များကို လင်နင်ထည်များဖြင့် ရစ်ပတ်ထားကြောင်း တွေ့ရသော်လည်း တစ်ခေတ် တည်း၌ပင် အီဂျစ်တို့သည် ချည်ထည်များကိုလည်း အသုံးပြုလျက်ရှိနေပြီ ဖြစ်ကြောင်း အထောက်အထားများရှိလေသည်။
ဥရောပတိုက်သို့ ဝါဂွမ်းကို စတင်တင်သွင်းခဲ့သူများသည် ဆာ ရဆင်နှင့် မူးဝါးလူမျိုးတို့ဖြစ်၍ ခရစ် ၇၁၂ ခုနှစ်တွင် အာဖရိက မြောက်ပိုင်းမှ ဝါဂွမ်းများကို စပိန်နိုင်ငံသို့ ယူဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ယင်းသည် မှ အခြားဥရောပနိုင်ငံများသို့လည်း တစ်တစ်စပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်ပြည် သည် ၁၂၉၈ ခုနှစ်ခန့်ကပင် ဝါဂွမ်းအကြောင်း ကြားဖူးနေလေပြီ။ တတိယ အက်ဒွပ်ဘုရင်သည် ဖလန်းဒါးနိုင်ငံသား ရက်ကန်းသည်များကို မန်ချက် စတာမြို့၌ အခြေစိုက်စေခဲ့သည်။ ထိုမြို့သည် ချည်ထည်လုပ်ငန်းအတွက် ထင်ရှားကျော်ကြားလာ၍ ရက်ကန်းလုပ်ငန်းသည် အင်္ဂလန်ပြည်၏ အဓိက လုပ်ငန်းကြီးတစ်ခုဖြစ်လာသည်။ ရက်ကန်းရက်လုပ်သော စက်ကိရိယာများ ကိုလည်း အမျိုးမျိုးတီတွင်လုပ်ကိုင်လာခဲ့ကြရာ ၁၈ ရာစုနှစ် နောက်ပိုင်း တွင် အထည်အလိပ် ရက်လုပ်သောလုပ်ငန်း၌ စက်ကိရိယာများကို အများ အပြားအသုံးပြုလာကြသဖြင့် လုပ်ငန်းတွင်ကျယ်၍ ကုန်ပစ္စည်း အထွက်များ လာသောကြောင့် စက်ရုံ၊ အလုပ်ရုံများ၌ ကုန်ပစ္စည်းထုတ်လုပ်သောစနစ် ပေါ်ထွက်ထွန်းကားလာလေသည်။
ဝါဂွမ်းသည် ကုန်သွယ်စီးပွားရေးလောက၌ အရေးပါလှသော ကုန်ပစ္စည်းတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်၌ လူတို့သည် ဝါဂွမ်းရရန် အလို့ငှာ ဝါပင်ကို စိုက်ပျိုးကြသည်။ ဝါပင်သည် မော်လဗေစီအီးမျိုးရင်း၊ ဂေါ့ဆီပီယမ်မျိုးခွဲ၌ ပါဝင်၍ချဉ်ပေါင်၊ ရုံးပတီတို့နှင့် မျိုးရင်းတူသည်။ မျိုး စိတ်မျိုးပြား အများအပြားရှိရာ မျိုးစိတ်မျိုးပြားကိုလိုက်၍ အပင်အနေ အထား၊ အနိမ့်အမြင့်၊ အကိုင်းအခက်၊ အရွက်အပွင့်၊ အသီးအရွယ်အစား ပုံသဏ္ဌာန်၊ ဝါပေါက်ချိန်၊ ဂွမ်းအဆင့်အတန်း စသည်တို့၌ အနည်းနှင့် အများ ကွာခြားသည်။
အဝါရောင်ဖြစ်သော်လည်း အဖြူ၊ ဆင်စွယ်ရောင်နှင့် ခရမ်းရင့်ရောင်တို့ လည်းရှိတတ်၍ တစ်ခါတစ်ရံ ခရမ်းရင့်ရောင် အစက်အပြောက်များလည်း ပါရှိတတ်သည်။ အချို့သောဝါပင်မျိုးတို့၏ အပွင့်တို့သည် ပွင့်စ၌အဖြူ ရောင်၊ ထို့နောက်တွင်မူ ခရမ်းရင့်သို့ အရောင်ပြောင်းသွားသည်။ ဝါပင်၏ အကိုင်းအခက်ထွက်ပုံသည် အခြေကား၍ အပေါ်သို့ ရှူးသွားသည်။ တစ်ပင်လုံးတွင် တစ်ချိန်တည်း ပြိုင်တူအပွင့်ပွင့်သည်ကို တွေ့ရခဲ၍ အောက်ပိုင်းအကိုင်းအခက်များမှ အပေါ်ကိုင်းများသို့ တစ်ဆင့်ပြီး တစ်ဆင့် အပွင့်များပွင့်သွားသည်။ အောက်ကိုင်းများတွင် အသီးသီးနေစဉ် အပေါ်ကိုင်းများတွင် ဖူးဆဲ၊ ပွင့်ဆဲရှိတတ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဝါပင်ကို စပါး၊ ဂျုံတို့ကဲ့သို့ တစ်ချိန်တည်း တစ်ခါတည်းဖြင့် ဝါကောက်သိမ်း၍ မရပေ။
ဝါသီးများသည် အက်ကွဲတတ်သော အသီးတောင့်မျိုးဖြစ်သော် လည်း ပုံသဏ္ဌာန်သည် ရှည်လျားလျားမဟုတ်ဘဲ ခပ်စင်းစင်းဖြစ်ပြီးလျှင် ထိပ်ချွန်သည်။ အစိတ်သုံးစိတ်မှ ငါးစိတ်အထိ ပါရှိတတ်သည်။ အသီး ရင့်လာသောအခါ အစိမ်းရောင်မှ အညိုရောင်သို့ ပြောင်းလာသည်။ ရင့် သည်ထက်ရင့်လာလျှင် အက်ကွဲစပြုလာ၍ အတွင်းမှ ဝါပေါက်များ ပြူ ထွက်လာသည်။ အသီးများခြောက်လိမ်လာ၍ ပွင့်အာကွဲထွက်လျှင် ဝါများကို ကောက်သိမ်းချိန်တန်လေပြီ။ ဝါ သို့မဟုတ် ဝါပေါက်၏အရောင်သည် ယေ ဘုယျအားဖြင့် ဖြူသော်လည်း ရံဖန်ရံခါ ဝါသည် နီကြန့်ကြန့်လည်းရှိ သည်။ သို့သော် အဖြူရောင်သည် ဈေးရလေသည်။
ဝါပင်သည် ပူနွေးသောရာသီဥတုမျိုးကို နှစ်သက်၍ တစ်နှစ်လျှင် ရက်ပေါင်း ၂ဝဝ ခန့် ဆီးနှင်းမှလွတ်ကင်း၍ အပူချိန် ဖာရင်ဟိုက်ဒီဂရီ ၈ဝ ခန့်ရှိသော ဒေသမျိုး၌ စိုက်ပျိုးဖြစ်ထွန်းနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် နေရောင် ခြည်များများရရှိ၍ အုံ့မှိုင်းသောရာသီဥတု တာမရှည်သည့်ဒေသမျိုး၌ စိုက် ပျိုးလုပ်ကိုင်ရသည်။ ရာသီဥတုအုံ့မှိုင်းလျှင် ဝါပင်၌ ဝါပိုးမတားကျရောက် တတ်လေသည်။ ထို့ကြောင့် ကမ္ဘာ့အပူပိုင်းဒေသနှင့် နီးကပ်သောသမပိုင်း ဒေသ၊ ရေမဝပ်သော သဲမြေနုနှင့် မြစေးမြေမျိုးတို့၌ ဝါပင်များ စိုက်ပျိုး လုပ်ကိုင်ကြသည်။ အပူပိုင်းဒေသများ၌ ဝါပင်များအတွက် ဆီးနှင်းကို မစိုး ရိမ်ရဘဲ မိုးများလွန်းမည်ကို စိုးရိမ်ရသည်။ သို့သော် ရေသွင်းစိုက်ပျိုးသော ဒေသမှလွဲလျှင် ဝါပင်သည် မိုးရေအတော်အတန် လိုအပ်ပြန်သည်။ တစ် နှစ်လျှင် မိုးရေချိန်လက်မ ၂ဝ ခန့်၊ သို့မဟုတ် ဝါစိုက်ချိန် ခုနစ်လက်မ အထိ ရရှိသောဒေသများ၌ စိုက်ပျိုးရသည်။ သမပိုင်းဒေသပေါက် ဝါပင် တို့သည် တစ်နှစ်တစ်ခါ စိုက်ပျိုးရသော ဝါပင်မျိုးတို့ဖြစ်ကြပြီးလျှင် အပူ ပိုင်းဒေသပေါက် ဝါပင်မျိုးတို့သည် နှစ်ရှည်ခံသည်။ အချို့သော ဝါပင်တို့ သည် အတော်အတန်မြင့်မား၍ သစ်ပင်သဖွယ်ဖြစ်နေသည်။ အနောက်နိုင်ငံ များတွင် ဝါထွက်လည်းကောင်း၍ မြေဩဇာဖြစ်ထွန်းစေရန် တစ်နေရာတည်း တွင် ဝါတစ်လှည့် ပြောင်းတစ်လှည့် စိုက်ကြသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ ဝါပင် အတန်းများအကြားတွင် ပဲပိစပ်ပင်မျိုးတို့ကိုလည်း စိုက်ပျိုးပေးခြင်းဖြင့် ဝါ ပင်တို့အား မြေဩဇာဓာတ် ကောင်းစွာရရှိစေလေသည်။
အနောက်နိုင်ငံများတွင် ဝါပင်စိုက်မည့်မြေနေရာ၌ ယခင်ကအပင် ဟောင်းများကို ရှင်းလင်းခုတ်ထွင်ပစ်ပြီးလျှင် တစ်လခန့် ထွန်စက်ဖြင့်ထွန် ပစ်သည်။ သဲမြေ၌ စိုက်မည်ဆိုလျှင် ထွန်သွားကို လေးလက်မသာနက်စေ၍ မြေစေး၌စိုက်မည်ဆိုလျှင် ကိုးလက်မခန့် နက်အောင်ထွန်ရသည်။ ထွန်ယက် ပြီးသောမြေကို ကြေမွအောင်ပြုပြင်ပေးရပြန်လေသည်။
ဝါပင်များကို ဧကပေါင်းများစွာ စိုက်ပျိုးသည့်အခါ ဝါပင်စိုက်ရန် မြောင်းနှစ်မြောင်းထက်မနည်း များသောအားဖြင့် နှစ်မြောင်းမှ လေးမြောင်း အထိဖော်၍ စိုက်ပျိုးကြသည်။ ဝါခင်းပိုင်ရှင်တို့သည် အဖျက်အဆီးပိုးမွှား တို့၏ဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိ၍ သန်စွမ်းသော ဝါပင်များရရှိရန်နှင့် ဝါထွက် ကောင်းသော ဝါပင်မျိုးရရှိရန် မျိုးစေ့များကို ရွေးချယ်စိုက်ပျိုးလေ့ရှိကြ သည်။ ချည်မျှင်ရှည်ဝါနှင့် ချည်မျှင်တိုဝါဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည့်အနက် ချည် မျှင်ရှည်ဝါမျိုးလည်းဖြစ်၊ အချိန်တိုတိုနှင့် ကောက်သိမ်းနိုင်သော ဝါမျိုးလည်း ဖြစ်လျှင် ဝါခင်းပိုင်ရှင်တို့အတွက် အကျိုးရှိလေသည်။
ဝါကောက်သောစက်များကို တီထွင်ခဲ့ကြ၍ ထိုစက်များကို တိုး တက်ပြုပြင်ခဲ့ကြသော်လည်း ဝါကောက်စက်များသည် တန်ဖိုးကြီးသော ကြောင့်လည်းကောင်း၊ လေးလံသဖြင့် မြေပျော့များ၌ သုံးမဖြစ်သောကြောင့် လည်းကောင်း ဝါကောက်အလုပ်သမား အများအပြား အလုပ်လက်မဲ့ ဖြစ်စေ နိုင်သော အလားအလာရှိသဖြင့် ဝါကောက်အလုပ်သမားများက ကန့်ကွက် သောကြောင့်လည်းကောင်း ထိုစက်ကြီးများကို အသုံးပြုသင့်သလောက် မပြု ခဲ့ကြပေ။ ထို့ကြောင့် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးတွင် လက်ကောက်ဝါနှင့် စက် ကောက်ဝါဟူ၍ ခွဲခြားလိုက်လျှင် လက်ကောက်ဝါက စက်ကောက်ဝါထက် ပို၍များကြောင်းသိရလေသည်။ ဝါပင်ကို ရက်ပေါင်းကြာရှည်စွာ စိုက်ပျိုး လုပ်ကိုင်ရ၍ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၄ဝ ဒီဂရီနှင့် တောင်လတ္တီတွဒ် ၃ဝ ဒီဂရီ အကြားရှိ ကမ္ဘာ့ဒေသများ၌ စိုက်ပျိုးကြသည်။
ကမ္ဘာ၌ ဝါအထွက်ဆုံးနိုင်ငံသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု တောင်ပိုင်းဖြစ်သည်။ ဝါစိုက်ရပ်ဝန်းကြီးသည် အရှေ့မှအနောက်သို့ မိုင် ၂ဝဝဝ ရှည်၍ မြောက်မှတောင်သို့ မိုင် ၇ဝဝ ကျယ်ပေရာ ဂျောဂျီး ယားပြည်နယ်မှ တက်ဆက်ပြည်နယ်အထိဖြစ်သည်။ နယူးမက္ကဆီကို၊ အယ် ရီဇိုးနားနှင့် ကာလီဖိုးနီးယားပြည်နယ်တို့မှလည်း ဝါအသင့်အတင့်ထွက် သည်။ ဆိုခဲ့သော ဝါစိုက်ရပ်ဝန်းကြီးတွင် ဝါဖြစ်ထွန်းအောင်မြင်သော ရေ၊ မြေ၊ ရာသီဥတုမျိုးရှိပေသည်။