cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဂျီစီဘီအေ
အသင်းချုပ်၏ တိုးတက်မှု
ဝိုင်၊ ဒလျူ၊ ဘီ၊ အေ ဟူသော ဝေါဟာရမှာ 'ယန်းဝင်းမင်း ဗုဒ္ဓစ် အက်စို စီအေရှန်း'ဟူသော အင်္ဂလိပ်အမည် အတိုကောက် ဖြစ်သည်။ ထိုအသင်း ၂ သင်းနှင့် အလားတူ အမျိုးသမီး၊ အမျိုးသား အသင်းပေါင်း ၂၀၀၀ ကျော်မျှ ရှိခဲ့သည်။ ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ အသင်းဝင်များသည် မြန်မာပြည်ဖြစ် အထည်များကို ဝတ်ဆင်ကြရန်၊မြန်မာအချင်းချင်း ချစ်ခင်ညီညွတ်စွာ ရိုင်းပင်း ကူညီကြရန် စသည်တို့ကို လှုံ့ဆော်ပေးသည်။ ထိုကြောင့် မြန်မာ တောင်သူလယ်သမားအပေါင်းတို့က ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေကို ဝံသာနုအသင်းဟု ခေါ်လာကြ၍ ထိုဝံသာနုအသင်းတို့မှာ ၁၀၀၀ ကျော်မျှ ပွားများလာသည်။ ဝံသာနု အသင်း တစ်သင်း လျှင် လူပေါင်း ၂၀ ကျော်မှသည် ၅၀၀ ကျော်အထိ ရှိလေသည်။ အသင်း၏ တည်ရာဌာနမှာ ရန်ကုန်မြို့ လွစ္စလမ်း၌ ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံရေး ဆောင်ရွက်ချက်များ
၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယပြည်ဆိုင်ရာဝန်ကြီးက ပါလီမန်သို့ ထောက်ခံချက်တစ်ခု တင်သွင်းလိုက်လေသည်။ ထိုထောက်ခံအရချက်မှာ အုပ်ချုပ်မှုပြုပြင် ပြောင်းလဲရေးများကို မြန်မာပြည်အား ပေးအပ်ရန်ဖြစ်သည်။ ထိုပြုပြင်ရေး စီမံချက်များအရ ဆာအေ၊ အက်(ဖ)ဝှိုက် ခေါင်းဆောင်၍ ဝှိုက်ကော်မတီဟု တွင်သော မြန်မာပြည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး ကော်မတီသည် မြန်မာပြည်သို့ ပေးအပ်ရမည့် မဲဆန္ဒအခွင့်အရေး ဗဟိုအစိုးရက သီးသန့်ယူထားမည့် အုပ်ချုပ်ရေးဌာန၊ လွှဲပြောင်းပေးမည့် အုပ်ချုပ်ရေးဌာနတို့ကို မြန်မာပြည်သို့ လာရောက်စုံစမ်းရာတွင် ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေသည် ဝှိုက်ကော်မတီကို သပိတ်မှောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှပါလီမန်က မြန်မာပြည်အား ပေးအပ် ရန် ဒိုင်အာခီအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို ဥပဒေဖြင့် အတည်ပြုလိုက် လေသည်။ ထိုအခါ ၁၂၈၄ ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်းလဆုတ် ၆ ရက် (ခရစ် ၁၉၂၂ ခုနှစ်)တွင် သရက်မြို့၌ ကျင်းပသော ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ အထူးကွန်ဖရင့် အစည်းအဝေးကြီးက 'ဒိုင်အာခီ' သည် လုံးဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေး မဟုတ်၊ လမ်းခုလတ်သာ ဖြစ်၍ ဝီလဆန်၏ ၁၄ ချက်နှင့်မညီ'ဟု ယူဆပြီးလျှင် ဟုမ္မရူး ခေါ် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးရမှသာ တင်းတိမ်နိုင်မည်ဟုဆိုကာ မြန်မာပြည် ဥပဒေပြုကောင်စီကို သပိတ်မှောက်လိုက်သည်။
နှစ်စုကွဲခြင်း
သို့သော် ခရစ် ၁၉၂၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် မြန်မာပြည်အတွက် ဒိုင်အာခီအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သည် စတင် အာဏာတည်လေသည်။ ထိုအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်အရ မြန်မာ သည် ဥပဒေပြုကောင်စီ ရွေးကောက်ပွဲတို့ကို ၁၉၂၂ ခု နိုဝင် ဘာလကစ၍ ကြိုတင်ကျင်းပခဲ့သည်။ ထိုရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပ ရန် အချိန်ရောက်လာသည်တွင် ဥဒပေပြုကောင်စီကို သပိတ် မှောက်လိုသူ တစ်စု၊ မမှောက်လိုသူတစ်စု နှစ်စုကွဲကာ ဝိဝါဒ ဖြစ်ကြလေသည်။ ဦးဘဖေ၊ ဦးဘလှိုင်၊ ဦးပု၊ မန္တလေး ဦးဘဦး အမှူးရှိသော ပုဂ္ဂိုလ် ၂၁ ဦးက ဒိုင်အာခီစနစ်ကို လက်ခံ၍ ဥပဒေပြုကောင်စီထဲမှနေ၍ အုပ်ချုပ်ရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုတို့ ကို အရေးဆိုမည်ဟု ကျေညာခဲ့သည်။ ထိုပုဂ္ဂိုလ် ၂၁ ဦးသည် လည်း မူရင်း ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ မှ ခွဲထွက်၍ မိမိတို့အသင်းကို အမည်မပေးဘဲ ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ ဟူ၍ပင် မှည့်ခေါ်လေသည်။ သို့သော် ခွဲထွက်ရေးသွားသော ခေါင်းဆောင် ၂၁ ဦးအစွဲပြု၍ ၂၁ ဦးပါတီဟု အများက ခေါ်ကြလေသည်။ မူရင်း ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ တွင် ဦးချစ်လှိုင်၊ သာယာဝတီ ဦးပုနှင့် ဦးထွန်း အောင်ကျော်တို့ ကျန်ရစ်ခဲ့၍ ယင်း ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေကို လှိုင်၊ ပု၊ ကျော် ပါတီဟူ၍ ခေါ်ကြသေးသည်။ ဒိုင်အာခီ အုပ်ချုပ်ရေး စနစ် ပေါ်ပေါက်လာသော မြန်မာပြည် ဥပဒေပြုကောင်စီတွင် အမတ်ပေါင်း ၁၀၃ ဦးရှိသည့် အနက် ၈၄ ဦးသည် အများ ပြည်သူတို့က ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်း ခံရသူများ ဖြစ် သည်။ ထို ၈၄ ဦးအနက် ၂၁ ဦး ပါဝင် ၂၈ ဦးသာလျှင် အမတ်အဖြစ် အရွေးခံခဲ့ရလေသည်။ ၁၉၂၃ ခုနှင့် ၁၉၂၄ ခုနှစ် တွင် အိန္ဒိယ ဥပဒေပြု အောက်လွှတ်တော်အတွက် မြန်မာ ပြည်မှ ကိုယ်စားလှယ်များ အသစ်ရွေးချယ်ရာ၌မူကား မူလ ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ အသင်းကြီးသည် သပိတ်မှောက်ခြင်း မပြုဘဲ ဝင်ရောက် အရွေးခံရာ ထိုအသင်းဝင်ချည်းသာ အရွေးခံရသည်။
ဝံသာနုအသင်း
မူလ မြန်မာအသင်းချုပ်ကြီးသည် ဦးချစ်လှိုင် ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ ဟူ၍သာမက ဝံသာနု ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ ဟူ၍လည်း တွင် လာသည်။ ၂၁ ဦး ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ နှင့် အပြိုင်ဖြစ်သော် လည်း အင်အား ဆုတ်ယုတ်ခြင်း မရှိပေ။ ၁၉၂၃ နှင့် ၁၉၂၄ ခုနှစ်များတွင် တိုင်းပြည်လူထု နိုးကြားမှုကို မနားမနေ ဆောင်ရွက်ရာ တိုင်းသူပြည်သားတို့၏ ထောက်ခံမှုကို များစွာ ရခဲ့လေသည်။ ၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် အစိုးရနှင့် မဆက်ရေးဟူသော ကြွေးကြော်သံဖြင့် 'ဘူး'အသင်းများသည် ဟင်္သာတနယ်၌ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ဘူးသည်။ ထိုအသင်းများသည် ဝံသာနု ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊အေ က လှုံ့ဆော်ပေးသော စိတ်ဓာတ်တို့ဖြင့် တည်ထောင်ကြသည်ဟု ယူဆရန် အကြောင်းရှိလေသည်။ သို့သော်များ မကြာမီ ထိုအသင်းများကို အစိုးရက မတရားအသင်းဟု ကြေညာလိုက်လေ သည်။
သမ္မတ ဦးချစ်လှိုင်
၁၂၈၆ ခုနှစ် ကဆုန်လ (ခရစ် ၁၉၂၄ ခုနှစ် မေလ)တွင် ၁၁ ကြိမ်မြောက် ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ ကွန်ဖရင့်ကို ပေါင်းတည်မြို့၌ ကျင်းပရာ နယ်မှ ကိုယ်စားပေါင်း ၁၀,၀၀၀ ကျော် တက်ရောက်ကြသည်။ ထိုအစည်းအဝေးက ဦးချစ်လှိုင်ကိုပင် ဥက္ကဋ္ဌ တင်မြှောက်လိုက်သည်။ ယခင်က သရက်မြို့တွင် ကျင်းပခဲ့သော ကွန်ဖရင့်မှ အစပြု၍ ဦးချစ်လှိုင်အား သမ္မတ တင်မြှောက်ခဲ့သည်ကို ပေါင်းတည် ကွန်ဖရင့်က ထပ်မံ အတည်ပြုလိုက်သည်။ ဤသည်တွင် ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ ဥက္ကဋ္ဌများကို သမ္မတဟု ချီးကျူးခေါ်ဝေါ်သော အလေ့အထတစ်ရပ် ပေါ်လာခဲ့လေသည်။
ဖိနှိပ်ခြင်း
၁၂၈၆ ခုနှစ် (ခရစ် ၁၉၂၄ခုနှစ်)တွင် မန္တလေးမြို့၌ ဆရာတော် ဦးဥတ္တမအား ကြိုဆိုရန် ဝံသာနုများ စီတန်းလှည့် လည်စဉ် ပုလိပ်တို့က တားဆီးရိုက်နှက်ကြရာ ရဟန်းရှင်လူတို့ ဒဏ်ရာရကြသည်။ ဆရာတော် ဦးစန္ဒီမာမှာ သေနတ်ဒဏ်ရာနှင့် ပျံလွန်တော် မူခဲ့လေသည်။ ထိုနှစ်အတွင်း၌ပင် ဆရာတော် ဦးဥတ္တမအား ရာဇသတ်ပုဒ်မ ၁၂၄(က)နှင့် ထောက်ဒဏ် ၃ နှစ်အပြစ် ပေးလိုက်သည်ကို အကြောင်းပြု၍ ရန်ကုန်မြို့၊ ဆူးလေဘုရားအနီးရှိ ဖိုက်စကွဲယား (ယခု ဗန္ဓုလ)ပန်းခြံ၌ သံဃာတော်များ၊ အမျိုးသားနှင့် အမျိုးသမီးများ ပါဝင်သော ဆန္ဒပြ အစည်းအဝေးကြီးကို မြင်းစီးပုလိပ်တို့က မြင်းနှင့် တိုက်၊ တုတ်နှင့်ရိုက်၍ ဖျက်ဆီးလေည်။ ဤသို့ ဖိနှိပ်သော အခြင်းအရာကို အရှိန်ပြင်း၍လာလေလေ ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ ၏ အင်အားမှာ ညီညွတ်တောင့်တင်းလာလေလေ ဖြစ်တော့သည်။
ဒုတိယအကြိမ် နှစ်စုကွဲခြင်း
သို့ရာတွင် ပုဂ္ဂိုလ်စွဲ သဘောကွဲလွဲမှုတို့ကြောင့် တမျိုးသား လုံးညီညွတ်ရေးမှာ အစဉ်အလာကြီးတစ်ရပ် ဖြစ်လာလောက် အောင် ကြာရှည်စွာ မခံခဲ့ရချေ။ ၁၂၈၆ ခုနှစ်တွင် ပုသိမ်ခရိုင် ငဝန် ရေကာတာကျိုးသဖြင့် ကယ်ဆယ်ရေး ရန်ပုံငွေ ကောက်ခံသော ကိစ္စနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အချင်းချင်း သဘောကွဲလွဲလာကြသည်။ ဦးချစ်လှိုင်ကို သံဃဩဝါဒမခံဟု စွပ်စွဲလာကြသည်။ ထိုကြောင့် ၁၂၈၇ ခုနှစ် (ခရစ် ၁၉၂၅ ခုနှစ်)တွင် ရွှေဘို၌ ကျင်းပသော ၁၂ ကြိမ်မြောက် ကွန်ဖရင့်သည် ဦးချစ်လှိုင်အား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ပြန်လည် မရွေးကောက်တော့ဘဲ ဦးစိုးသိမ်းကို ဥက္ကဋ္ဌ တင်မြှောက်လိုက်လေသည်။ ဤတွင် ဦးချစ်လှိုင်သည် အညမည သမ္ဗန္ဓအဖွဲ့ဟူသော အမည်ဖြင့် သီးခြား ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ အသင်းကို တည်ထောင်ပြန်လေသည်။
ဒုတိယအကြိမ် ဒိုင်အာခီ ရွေးကောက်ပွဲ
ဒိုင်အာခီစနစ်အရ ဒုတိယအကြိမ် ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပရန် အချိန်သည် နီးကပ်လာပြန်လေသည်။ ထိုအခါ သပိတ်မှောက် ဝံသာနု ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ မှ ခေါင်းဆောင်အချို့ တို့သည် သပိတ်လှန်၍ ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်ကြသည်။ ယင်း အချိန်၌ သာယာဝတီ ဦးပုခေါင်းဆောင်သော ဟုမ္မရူးပါတီ၊ ဦးတုတ်ကြီး ခေါင်းဆောင်သော သရာဇပါတီတို့လည်း ပေါ် ပေါက်လာခဲ့ပြီ။ ရွေးကောက်ပွဲပြီးသောအခါ ၂၁ ဦးဂိုဏ်း၊ ဟုမ္မရူးဂိုဏ်းနှင့် သရာဇဂိုဏ်းတို့သည် ရည်ရွယ်ချက်ချင်း တူရာတို့၌ ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။ ဤသို့လျှင် ဒိုင်အာခီ အုပ်ချုပ်ရေးကို အထောက်အပံ့ပြုသည့် အင်အားစုတို့မှာ လွှတ်တော်၌ များပြားလာသည်နှင့်အမျှ ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ လည်း အင်အားဆုတ်ယုတ်လာခဲ့သည်။
ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ ကွန်ဖရင့်များ
ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ သည် နှစ်လည် အစည်းအဝေးများကို တစ်နှစ်လျှင် တစ်မြို့ကျ စည်းဝေးလေ့ ရှိသည်။ ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ ခေတ်မမှိန်မီ ကျင်းပကြသော နှစ်လည် အစည်းအဝေး တို့မှာ တိုင်းသူပြည်သားတို့၏ ညီညွတ်သော အင်အားစုကို ပြခဲ့ပေသည်။ ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ ၏ သမိုင်း၌ ထင်ရှားသော နှစ်လည် အစည်းအဝေးတို့၏ ကျင်းပသော နေရာနှင့် နေ့ရက် ကို ဖော်ပြရလျှင် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ ဝိုင်၊ အမ်၊ ဘီ၊ အေ အသင်းချုပ်အနေနှင့် သတ္တမမြောက် နှစ်လည် အစည်းအဝေးကို ၁၉၁၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ တွင် ပုသိမ်မြို့၌ ကျင်းပခဲ့သည်။ အဋ္ဌမမြောက် အစည်းအဝေး ကို ပြည်မြို့၌ ကျင်းပသည်။၁၂၈၃ ခုနှစ် (ခရစ် ၁၉၂၁ ခုနှစ်) သီတင်းကျွတ်လဆုတ် ၅ ရက်နေ့တွင် မန္တလေးမြို့၌ နဝမ ကွန့်ဖရင်ခေါ် ၉ ကြိမ်မြောက် နှစ်ပတ်လည် အစည်းအဝေးကို ကျင်းပခဲ့ရာ ထိုကွန်ဖရင့်မှာ ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ၏ သမိုင်းတွင် အထင်ရှားဆုံး ဖြစ်သည်။ ဤအစည်းအဝေးသို့ လူပေါင်း ၁၀၀၀၀၀ ကျော် တက်ရောက်ခဲ့လေသည်။ ထိုအစည်းအဝေးကြီးက အမျိုးသားအောင်ပွဲနေ့ကို တန်ဆောင်လဆုန် ၁၀ ရက် နေ့တွင် ကျင်းပရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ရာ ယနေ့တိုင်အောင် အမျိုးသား နေ့ဟူ၍ ပြည်ထောင်စုမြန်မာ နှစ်စဉ် ကျင်းပလေ့လာလျက် ရှိသည်။
ဟုမ္မရူးခေါ် ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ရေးကို တောင်းဆိုလာသော သရက်မြို့ ကွန်ဖရင့်ကြီးမှာ ၁၀ ကြိမ်မြောက် နှစ်ပတ်လည်အစည်းအဝေးဖြစ်၍ ၁၂၈၄ ခုနှစ် (ခရစ် ၁၉၂၂ ခုနှစ်)တန်ဆောင်မုန်းလဆုတ် ၆ ရက် နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် ပျဉ်းမနား၌ ဦးချစ်လှိုင် ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ ကွန်ဖရင့် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၄ ခုနှစ်၌ ဦးချစ်လှိုင် ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေသည် ပေါင်းတည် ကွန်ဖရင့် ကျင်းပစဉ် ဟင်္သာတ၌ ညီညွတ်ရေး ကွန်ဖရင့်ကျင်းပ၍ ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ ကွဲနေသည် ကို ရင်ကြားစေ့အောင်တိုက်တွန်းခဲ့၏။ သို့သော် မအောင်မြင်ခဲ့ချေ။ ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင်ဦးချစ်လှိုင် ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေသည် မင်းဘူး၌ စည်းဝေးခဲ့ပြီး နောက် စင်ပြိုင် ကွန်ဖရင့်များ ပေါ်လာခဲ့သည်။
စင်ပြိုင် ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေများ
၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် ဦးချစ်လှိုင်၏ ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေသည် မကွေးမြို့၌ နှစ်လည်အစည်းအဝေး ကျင်းပစဉ် သရက်မြို့၌ ဦးစိုးသိမ်း ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေကလည်း နှစ်လည် အစည်းအဝေး ကျင်းပခဲ့၏။ ဦးစိုးသိမ်းသည် မူရင်း ဝံသာနု ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေတွင် ၁၂ ကြိမ်မြောက် နှစ်လည် အစည်းအဝေးမှသည် ၁၅ ကြိမ်မြောက်အထိ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဦးစိုးသိမ်း၏ နိုင်ငံရေးအယူအဆမှာ အစိုးရနှင့် လုံးဝမဆက်ဆံရေး၊ အာဏာ ဖီဆန်ရေး၊ ခွန်တော်မပေးရေးဟူသော အယူအဆဖြစ် သည်။ ၁၂၉၁ ခုနှစ် (ခရစ် ၁၉၂၈ ခုနှစ်) တန်ခူးလတွင် တောင်ငူမြို့ ၌ ကျင်းပသော ကွန်ဖရင့်တွင် မြန်မာပြည်ကို အိန္ဒိယမှခွဲထုတ်ပါက အထက်ပါလမ်းစဉ်အတိုင်း ဆောင်ရွက်မည်ဟု ဆုံးဖြတ်ချက် ချမှတ်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် အပျော်တမ်းတပ်များ ဖွဲ့စည်းရန် ကိုလည်း ဆုံးဖြတ်ကြသည်။ ထိုဆုံးဖြတ်ချက်တို့ကို နိုင်ငံရေး၌ အကြမ်းဖက်၍ ဆောင်ရွက်သည်ဟု ရဟန်းရှင်လူတို့က ယူဆကာ ထိုကွန်ဖရင့်ကို သပိတ်မှောက်ခဲ့ကြလေသည်။ သပိတ်မှောက်သူတို့သည် ဗဟို ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ အမည်ဖြင့် ဂိုဏ်းခွဲ၍ စင်ပြိုင် အဖွဲ့တည်ထောင်ကြလေသည်။ တောင်ငူကွန်ဖရင့်တွင် နောင်သောအခါ သာယာဝတီ ဂဠုန် ပုန်ကန်မှုကြီးကို ခေါင်းဆောင်မည့် ဆရာစံမှာ ဦးစိုးသိမ်းအဖွဲ့၌ အရေးပါသူ တစ်ဦးပင် ဖြစ်၏။ အပျော်တမ်းတပ်များ ဖွဲ့စည်းရန် တိုက်တွန်းသူလည်း ဖြစ်၏။ ထိုဗဟို ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ၌ ဦးစုသည် ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာသည်။
ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ နှင့် ခွဲရေးတွဲရေး
၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်၌ မြန်မာပြည်တွင် ဒိုင်အာခိအုပ်ချုပ်ရေးကို ဖျက်သိမ်း၍ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးကို ပေးအပ်ရန်ဟူသော နိုင်ငံရေး လှုပ်ရှားမှုကြီး ပေါ်လာခဲ့သည်။ ထိုအခါ ဆာဂျွန် ဆိုင်မွန် အမှူးပြုသဖြင့် ဆိုင်မွန် ကော်မရှင်ဟု တွင်သော အိန္ဒိယ စတက်ကျုထရီကော်မရှင်သည် မြန်မာပြည်ကို အိန္ဒိယပြည်မှ ခွဲထုတ်သင့်သည်ဟု အစီရင်ခံစာ တင်သွင်းလေသည်။ ဤတွင် အိန္ဒိယနှင့် မြန်မာ တွဲရေးခွဲရေး ပြဿနာသည် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့လေသည်။ ထိုပြဿနာသည် ၁၉၃၂ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် အခြေခံ ဝိဝါဒတစ်ရပ် ဖြစ်လာခဲ့ရာ ဦးချစ်လှိုင်၊ ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ၊ ဦးစိုးသိမ်း ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေနှင့် ဦးစု ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေတို့သည် တွဲရေးဖက်မှ အတိအလင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၂၁ ဦးအဖွဲ့ကား ခွဲရေးအတွက် ဆောင်ရွက်သည်။ တွဲရေးအတွက် ဆောင်ရွက်ရန် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု လိုအပ်သည်ဟု သဘောရရှိကြသောအခါ တွဲရေးသမားတို့သည် ဒေါက်တာဘမော်အား ခေါင်းဆောင် အဖြစ်ဖြင့် ရွေးကောက် တင်မြေ|ာက်ကြလေသည်။ များမကြာမီ ဦးစိုးသိမ်း ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ၏ ဩဝါဒစရိယ ဆရာတော်ဖြစ် သော သက်ပန်းဆရာတော်နှင့် ဒေါက်တာဘမော်တို့ သဘော ကွဲလွဲသည့်အခါ မြေစိုဆရာတော်အား ဩဝါဒစရိယ အရာ၌ တင်မြှောက်ကြလေသည်။ ထိုမြေစိုဆရာတော်၏ ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ တွင် ဗန္ဓုလဦးစိန်သည် ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာသည်။ မြေစို ဆရာတော် ပျံလွန်သောမူသောအခါ ထိုဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ အသင်းကို မင်္ဂလွန်း ဆရာတော်က ဩဝါဒစရိယ အနေဖြင့် ဆောင်ရွက်လေရာ မင်္ဂလွန်း ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ ဟု ခေါ်ကြပြန်သည်။ ထိုနောက်၌ကား မင်္ဂလွန်း ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ သည် ဆင်းရဲသား ဝံသာနုအဖွဲ့ချုပ်ဟူ၍ ပြောင်းလဲလာခဲ့ပြန်လေသည်။ မြန်မာပြည်အက်ဥပဒေ (၁၉၃၅)အရ မြန်မာပြည်ကို အိန္ဒိယပြည်မှ ခွဲထုတ်၍ အုပ်ချုပ်ရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲခြင်းကို ပေးအပ်လိုက်သဖြင့် ၁၉၃၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပသည့်အခါ ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေဟူသော အမည်သည် လုံးဝကွယ်ပျောက်သွားလေသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း ကဏ္ဍ:မြန်မာ နိုင်ငံရေးပါတီဟောင်းများ
သရက်တောရွာ၊ ကျောက်ချောင်းကြီး
သရက်တောရွာ၊ ကျောက်ချောင်းကြီး
ပေစာ
ပေစာဆိုသည်မှာ ပေပင်မှရသော ပေရွက်ပေါ်တွင် အက္ခရာစာလုံးများရေးသောကြောင့် ပေနှင့်စာကို တွဲ၍ ပေစာဟုခေါ်သည်။ ပုံနှိပ်ခေတ်မတိုင်မီက လောကီလောကုတ္တရာ စာပေများအားလုံးကို ပေစာများတွင် တွေ့နိုင်သည်။ ယခုတွေ့ရှိသော ရှေးခေတ်စာပေအားလုံးလိုလိုပင် ပေပေါ်တွင် ရေးသားထားခဲ့သည်။ ပေရွက်မှရသော ပေချပ်များကို များသောအားဖြင့် စာရေးရန် ပြုလုပ်သုံးစွဲကြသည်။ တခါတရံတွင် ဘုရင်မင်းမြတ်အစရှိသော မင်းညီမင်းသားများသည် ရွှေ၊ ငွေ၊ ကြေးတို့ကို ပေရွတ်သဏ္ဌာန် အပြားခတ်ကာ ရွှေပေ၊ ငွေပေ၊ ကြေးပေအဖြစ် စာပေကို မှတ်တမ်းတင်ကြသည်။
ကြက်ဆူပင်
ကြက်ဆူပင်သည် နွေးသောရာသီဥတုရှိသည့် ဒေသများ၌ အပေါက်ရောက်ဆုံး ဖြစ်သည်။ အများအားဖြင့် နှစ်ကြာခံပင်မျိုး ဖြစ်၍ မြေဩဇာကောင်းသော အရပ်၌ ပေ ၃ဝ အမြင့်အထိ ရှည်နိုင်သည်။ အေးသောဒေသများ၌ကား တစ်နှစ်သာလျှင် ခံ၍ အပင်၏အမြင့်မှာ ၄ ပေကျော်ခဲသည်။ ကြက်ဆူပင်၌ လက်ခြားရွက်ကြီးများ ရှိသည်။ အစေ့သည် အရွယ်အမျိုးမျိုး ပုံအမျိုးမျိုးရှိ၍ ယင်း၏အရောင်မှာ ညိုမှိုင်း မှိုင်း ဖြစ်သည်။ အသီး၌ အမွေးကြမ်းများရှိသည်။ အရွက်ကို ပိုးမျှင်ကောင်များ စားသည်။ အစေ့မှရသော အဆီကို ဝမ်းနုတ် ဆေးအဖြစ် သုံးရသည့်ပြင် ချောဆီ၊ လှည်းဆီ၊ သားရေ၊ ဆပ်ပြာများ လုပ်ရာ၌လည်း သုံးရသည်။ ကမ္ဘာတွင် ကြက်ဆူ စေ့ အများဆုံး ထုတ်ရောင်းနိုင်သော နိုင်ငံများမှာ ဘရာဇီး နိုင်ငံနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့ ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်း၌ အလေ့ကျပေါက်သော ကြက် ဆူပင် အများအပြားကို တွေ့ရသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ ကြက်ဆူ ပင်များကို စိုက်ပျိုးယူကြသည်။ ကြက်ဆူရိုးကြီး၊ ကြက်ဆူရိုးနီ၊ ကြက်ဆူရိုးဖြူတို့ ရှိကြရာ ကြက်ဆူရိုးကြီးသည် အရွက်ကြီး သော ကြက်ဆူပင်မျိုး ဖြစ်သည်။ ယင်းကို သင်္ဘောကြက်ဆူဟု လည်း ခေါ်သည်။ ကြက်ဆူရိုးနီသည် အရိုးနီသော ကြက်ဆူပင် မျိုး ဖြစ်၍ ကြက်ဆူရိုးဖြူသည် အရိုးဖြူသော ကြက်ဆူပင်မျိုး ဖြစ်သည်။ ကြက်ဆူရိုးကြီးအရွက်မှရသော အစေးကို အနာလိမ်း ဆေးအဖြစ် သုံးရသည်။ အစေ့မှရသော ဆီကို ဝမ်းနုတ်ဆီ၊ အန်ဆေးအဖြစ် သုံးရ၍ ဆပ်ပြာ၊ ဖယောင်းတိုင်၊ ချောဆီများ လုပ်ရာ၌လည်း သုံးရသည်။ ရှေးအခါက ကြက်ဆူရိုးဖြူ အရိုးကိုပြာချ၍ သစ်သားသင်ပုန်းချေရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။
ပေစာ
ပေစာအမျိုးအစား
ပေစာအမျိုးအစား ၅ မျိုးရှိသည်။
ပေစာထုပ်၏ အနားလေးဘက်လုံးကို ရွှေအပြည့်ချထားလျှင် ရွှေမျဉ်းပေ(ရွှေပိန်းပေ)ဟု ခေါ်ပါသည်။
ကြက်ဆူပင်
အပင်
ကြက်ဆူတွင် ရိုးနီ ၊ ရိုးစိမ်း ဟူ၍ ရှိသည်။ အမြဲစိမ်းလန်းသော ပင်ငယ်တစ်မျိုးဖြစ်၍ အမြင့် ၁၀ ပေ ထိရှိတတ်၏။ အပင်ကြီးထွားမှု မြန်သည်။ ပင်စည်ခေါင်းပွ ဖြစ်သည်။
ပေစာ
ပေပင်
ပေပင်သည် အပူပိုင်းအရပ်ဒေသ၌ ပေါက်လေ့ရှိသည်။ ထန်းပင်နှင့် အနည်းငယ်တူသည်။ ပေပင်၏အသီးသည် သေးငယ်သည်။ ပေပင်မှ ပေရည်ကိုရသည် ငန်သောအရသာရှိသည်။ ထန်းပင်ထက် လုံးပတ်ကြီး၍ အရွက်သည်းကြီးသည်။ ပေပင်၏အသက်မှာ နှစ် ၆၀ခန့် ရှည်သည်ဟုဆိုသည်။ ပေတသီး ကျီးတသား ဆိုသော စကားပုံအတိုင်း ပေပင်သည် တစ်ကြိမ်သီးပြီးလျှင် သွေ့ခြောက်၍ သေသွားသည်။
ကြက်ဆူပင်
အရွက်
ရွက်လွှဲထွက်၏။ ရွက်ပြားကြီးပြီး အလွန်နက်သော အဟိုက်များ ၇-၈ ခုထိ ပါရှိသည်။ ရွက်နားတွန့်၏။ ရွက်ကြောများ ရွက်ညှာထိပ်မှ စဖြာသည်။ ရွက်ညှာရှည်၍ တုတ်၏။ အရွက်နုစဉ် ရွက်ပြားနီညိုရောင် သို့မဟုတ် အစိမ်းရောင် ရှိ၏။ ရွက်ညှာတံနှင့် ရွက်ကြောအနီရောင် သို့မဟုတ် အစိမ်းရောင်ဖြစ်၏။
သူကြီးစုရွာ၊ တစ်တီတူးကွင်း
သူကြီးစုရွာ၊ တစ်တီတူးကွင်း
ကြက်ဆူပင်
အပွင့်
အဖိုပွင့် ၊ အမပွင့် ရှိ၏။ အသီး အသီးသည် အခိုင်လိုက်ပြွတ်၍ သီးသည်။ အသီးသည် အချင်း ၁/၂ ၁ လက်မထိရှိ၍ ပျော့ပျောင်းသော ဆူးငယ်များရှိသည်။ အခန်း ၃ ခန်း ပါ၏။
ပေစာ
ပေသုံးနည်း
ပေရွက်ကို ပေပင်ပေါ်မှခူးပြီးလျှင် ပြီးခြင်း ရေးရသည်မဟုတ်ပေ။ ပေရွက်ပေါ်တွင် ကညစ်ဖြင့်ရေးနိင်သည့် အခြေတိုင်အောင် အဆင့်ဆင့် လုပ်ရသောလုပ်ငန်းသည် များလှသည်။ ပေပင်၏အသက် ရှစ်နှစ်ခန့်တွင် ပေရွက်ကို ခူးနိုင်သည်။
ကြက်ဆူပင်
အသုံးဝင်ပုံ
အရွက် ၊ အစေ့ ၊ အစေ့ဆီ။
အာနိသင်
မြန်မာဆေးကျမ်းများ အလိုအရ ကြက်ဆူသည် ချို၏။ ခါးသက်သက်ရှိ၏။ ပူသော ဂုဏ်သတ္တိရှိ၏။ ကြေကျက်ခဲ၏။ သုတ်ကို ပွားစေ၏။ ဝမ်းသက်စေ၏။ ဝမ်းမီးကို တောက်စေ၏။ ထက်မြက်၏။ လေသလိပ်ကို နိုင်၏။
ပေစာ
ပေမျဉ်းပစ်နည်း
ဘောင်ရိုက်ထားသော သစ်သား ဘေးနှစ်ဘက် အဘယ်တိုင်ကို ကြိုးနှင့်ဖြစ်စေ၊ သံချောင်းနှင့်ဖြစ်စေ ခိုင်အောင်ပြုလုပ်ပြီး ချည်ပွ⁠ပွကလေးများကို ထစ်ကလေးများအပေါ်တွင် ချည်ရသည်။ ထို့နောက် ကျမ်းညီညီပေါ်တွင် ပေရွက်ကိုချ၍ ကြိုးများကို နနွင်းရေဖြင့် သုတ်ရသည်။ အပေါ်က ပေရွက်တစ်ချပ်ထပ်လိုက်ပြီး နနွင်းသုတ်ထားသော ကြိုးများကို အလည်မှထားလိုက်သည်။ ထိုသို့ပြုလုပ်ခြင်းကို မျဉ်းပစ်သည်ဟုခေါ်သည်။ နနွင်းသုံးခြင်းသည် သာသနာတော်နှင့် လျော်ညီသည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။ မျဉ်းပစ်ရာတွင် စုံခွ-မနင်း လုပ်ရသည်။ သဘောမှာ ပလ္လင်ပေါက်ကို မျဉ်းကြောင်းမထိဘဲ၊ မျဉ်းကြောင်းရှစ်ကြောင်း စုံထားသည်ဆိုပါက ပလ္လင်ပေါက်ကို ခွကာ တဖက်တချက် မျဉ်းကြောင်းလေးကြောင်း အညီအမျှထားရသည်။ ကိုးကြောင်းဆိုပါက အလယ် ပလ္လင်ပေါက်ကို မျဉ်းတစ်ကြောင်းနင်းကျော်သွားရသည်။ နနွင်းသုတ်မျဉ်းကို ပေပေါ်မှောက်ချပြီးနောက် ထိုမျဉ်းပေါ် ပေချပ်ထပ်မှောက်၍ လက်နှင့်သပ်ပေးရသည်။ လက်နှင့်သပ်သောအခါ လက်ဝဲလက်ဖြင့် ဝဲဘက်သပ်ကာ ယာဖက်လက်ဖြင့် ယာဘက်သို့ သပ်ရသည်။
ကြက်ဆူပင်
အစေ့အသုံးပြုပုံ
၁ ။ ကင်းဆိပ်ဖြေဆေးအဖြစ် အစေ့ကို သွေး၍ လိမ်းပေးရ၏။ ၂ ။ လေချုပ်၊ အဖျား ၊ ချောင်းဆိုး၊ ဝမ်းဗိုက် ဖောရောင် ၊ ထိုးအောင့်ခြင်း ၊ ခါး ၊ ဆီးအိမ် ၊ ခေါင်းကိုက်ခဲခြင်း နှင့် ပန်းနာ ၊ နူနာ ၊ ဖျဉ်းဒူလာ ၊ အသည်း ရောဂါ၊ ဝမ်းကိုက်ရောဂါတို့အတွက် ဖော်စပ်သောဆေးများတွင် ထည့်သွင်းအသုံးပြု၏။
ပေစာ
ပေမျဉ်းပစ်နည်း
ပေချပ်များကို မျဉ်းချပြီးနောက် တစ်လက်မပတ်လည်ရှိ ပေတိုင်းသစ်သားကို လက်မဝက်ခန့် ထစ်ရသည်။ ထစ်ထားသောဖက်တွင် ခဲသားဆန့်ရုံ သုံးလေးပေါက်ခန့် အပေါက်ဖောက်ပြီးနောက် ခံသားထည့်ကာ အရှည်အတို လိုသလောက်ကြည့်၍ မျဉ်းတားရသည်။ ထိုသို့ပြုလုပ်ခြင်းသည် ပေချပ်၏ထိပ်နှစ်ဖက်တွင် ကွက်လပ်ချန်ခြင်း (မာဂျင်တားခြင်း) ပင်ဖြစ်သည်။ ပလ္လင်ချပ်ဟုခေါ်သော ပထဆုံး စာရေးသောစာမျက်နှာတွင် ထိုနည်းကို မသုံးရပေ။ ပေရွက်ဖြင့်သာ ပေချပ်၏ အလ္လင်ပေါက် အတွင်းတစ်ဖက်တစ်ချက်ကို တိုင်းရသည်။
စာစင်ခုံ
ပေချပ်ပေါ်တွင် စာရေးရန် စာစင်ခုံရှိသည်။ စာစင်ခုံသည် နောက်မှီပါ အမြင့် တစ်ပေရှစ်လက်မခန့်ရှိသည်။ စာရေးရာတွင် ထိုင်၍ရေးရသည်။ ကြက်ခြေသဏ္ဌာန်ပြုလုပ်ထားသော ခြေထောက်နှစ်ဖက်ရှိ တိုင်များသည် သုံးလက်မခန့် အပေါ်သို့ တိုင်စွန်းလေးများထွက် လျက်ရှိသည်။ ထုံခုံ၌ ကိုးလက်မ သစ်သားခင်းသုံးထားပြီး သုံးလက်မခန့် ချန်ထားသည်။ ထိုသစ်သားခင်း၏အောက်တွင် လေးဘက်ကာရံ၍ အံပြုလုပ်ထားသည်။ သုံးလက်မ အတွင်းချန်ထားသော နေရာမှာ ပေစာရေးလျှင် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများ ထည့်သွင်းထားရန်ဖြစ်သည်။ သစ်သားခင်း၏အပြင်ဘက် ကြက်ခြေခတ်တိုင်း အပိုစွန်း နှစ်ခုတွင် အမှီသစ်သားတန်းရှိသည်။ စာစင်ခုံ၏အတွင်းဘက် ကြက်ခြေတိုင်စွန်းတခုတွင် အင်္ကျီချုပ်ရာတွင် အသုံးပြုသော ချုပ်ခုံတွင် ပါသည့် အဝတ်ဖုလုံးမျိုး ပါသည်။ လောလောဆယ်ကြည့်ကူးမည့် ပေချပ်ကို သစ်သားနောက်မှီတွင် ထောင်ထားပြီး ကျန်ပေချပ်များကို သစ်သားခင်းပေါ်တွင် စာပုလွေခံ၍ အလိုက်သင့်တင်ထားရသည်။ ကူရေးမည့် ပေရွက်ကို အဝတ်ဖုလုံးပေါ်တင်၍ လက်စွပ်ကလေးဖြင့် လက်ညှိုးတွင် စွပ်ကာ ညာဘက်လက်ညှိုးကက်မဖြင့် ကညစ်ကိုကိုင်ပြီးရေးရသည်။ ပေချပ်ကို ဝဲဘက်လက်မ လက်ခလယ်တို့ဖြင့် ညှပ်ထားရသည်။ စာရေးလျှင် ဝဲဘက်လက်မကို လက်သည်းရှည်ထား၍ အခွက်ကလေးပြုထားပြီး ကညစ်ကို လက်သည်းပေါ်တွင် တင်ပြီးရေးနိုင်သည်။ ကညစ်ကို ထိန်းခြင်းသဘောဖြစ်သည်။ ကညစ်ဆိုသည်မှာ ခဲတံလုံးခန့်ရှိ ထိပ်ဖျားချွန်သော သံချွန်ပင်ဖြစ်သည်။
ကြက်ဆူပင်
မှတ်ချက်
အစေ့မှ တိုက်ရိုက်ထုတ်၍ ရသော အဆီကို စားသုံးဆေးအဖြစ် တိုက်ရိုက် သုံးစွဲ၍မရပါ။ ၎င်းအဆီမှ အဆိပ်ဖြစ်စေတတ်သော ဓာတ်များ ကို ထုတ်ပြီးမှ သောက်ဆေးအဖြစ် အသုံးပြုနိုင်သည်။ ကြက်ဆူစေ့ကို စားလျှင် သေနိုင်သည်။
ပေစာ
စာရေးနည်း
စာရေးရာတွင် အရေးမှားခဲ့သော် မှားသောစာလုံး၏ အလယ်တွင် ဝတ်ဆံထည့်ခြင်းဖြင့် ဖျက်ပစ်လိုက်ရသည်။ ရှေးက ပေကူးရေးရာတွင် "က"ဖျက်ရမည့်အစား "ယ" ဖျက်မိသဖြင့် "ကဖျက်ယဖျက်"ဟူသော စကားပုံပေါ်ပေါက်လာရသည်ဟု ဆိုသည်။ ပေကူးရာနှင့် ကျက်မှတ်ရာတွင် အမှတ်အသားကို နံနံစေ့ခန့် ပျားဖယောင်းဖြင့် စားကြောင်းကို တေးထားတက်သည်။ ပေတွင် စာရေးသောအခါ သဘောတူ ထပ်တူထပ်မျှစာကြောင်းများ ပါလာလျှင် ပေယျာလစာတမ်းထိုးပြီး ထားသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာစကားတွင် ချန့်ခဲ့သောသဘောကို "ပေယျာလကံ၊ ဝကွက်ချန်"သည်ဟု သုံးကြသည်။ အချို့ စာလုံးများကိုလည်း နိသျပြန် ပေစာများပေါ်တွင် "မဟာရာဇ၊ ကြီး။ တွံ၊သည်။" စသည်ဖြင့် အတိုချုံးရေးလေ့ရှိသည်။ ပေချပ်များပေါ်တွင် မိမိလိုရာ ကျမ်းစာကို ကညစ်ဖြင့် ရေးသောအခါ စာသားများ ကောင်းစွာ ပီသထင်ရှားခြင်းမရှိသေးပေ။ ရေနံသုတ်ပြီးမှသာလျှင် စာသားများထင်ရှားလာသည်။ ရေနံသုတ်ပြီးလျှင် ပေချပ်များကို ထပ်ကာ ကြိုးနှင့်စည်းပြီး နေလှမ်းရသည်။ ရေနံအထဲသို့ စိမ့်မဝင်ရန်ဖြစ်သည်။ ရေနံသုတ်ခြင်းကို ရေနံကိုင်သည် ဟုခေါ်သည်။ ပေချပ်၏ ခွက်နေသည့်ဖက်ကို ဝမ်းဖက်၊ ခုံးနေသည့်ဖက်ကို ကျောဖက်ဟုခေါ်သည်။ ပေစာရေးလျှင် ပထမဆုံးပေချပ်၏ ဝမ်းဖက်စာမျက်နှာကို စာရေးလျှင် ပလ္လင်ပေါက်နှစ်ခု၏ အတွင်း၌သာ စာရေးလေ့ ရှိသည်။ ကျောဖက်နှင့် ကျန်ပေချပ်များကို ဘေးနှစ်ဖက် တလက်မခွဲခန့်ချန်၍ စာအပြည့်ရေးရသည်။ အဆုံးပေချပ်၏ ကျောဖက်ကို ပထမပေချပ်ကဲ့သို့ ပလ္လင်ပေါက်အတွင်းနေရာ၌သာ စာရေးသည်။ ပေစာ၏ ပထမဆုံးပေချပ်ကို ပလ္လင်ချပ်ဟုခေါ်သည်။ ထိုသဘောယူ၍ စကားစပြောလျှင် စကားပလ္လင်ခံသည်ဆိုကြသည်။
ပေကို မျဉ်းကိုင်ခြင်း
ပေချပ်များဖြင့် မိမိလိုရာ စာကိုရေးပြီး မျဉ်းကိုရသည်။ မျဉ်းကိုင်ခြင်းကြောင့် ခန့်ညား သပ်ယပ်လှပလာသည်။ ပေစာထုပ်အမျိုးအစားလဲ ခွဲခြားပေးသည်။ (၁) မျဉ်းနက်၊ (၂) မျဉ်းနီ၊ (၃) ရွှေမျဉ်းကြံဆစ်နှင့် (၄) ရွှေမျဉ်းရွှေပိန်း ဟူ၍ရှိသည်။ သစ္စေးနက်သုတ်ခြင်းဖြင့် မျဉ်းနက်၊ ဟင်္သပြဒါးသုတ်ခြင်းဖြင့် မျဉ်းနီကိုရရှိသည်။ ရွှေမျဉ်းကြံဆစ်မှာ ပေစာထုပ်ဩဘေးနှစ်ဘက် အလယ်တွင် သုံးလက်မခန့် ဟင်္သပြဒါးသုတ်ပြီးလျှင် ကျန်နေရာများကို ရွှေချထားခြင်းဖြစ်သည်။ ရွှေမျဉ်းရွှေပိန်းပေမှာ ပေစာတထုပ်လုံး ရွှေချထားသည်။ ကျန်ပေများကို ပေကြမ်းဟုခေါ်သည်။
မျဉ်းကိုင်ခြင်းကို စာရေးပြီးမှသာ ပြုလုပ်ရသည်။ ပေစာထုပ်တွင် ပထမပေချပ်နှင့် နောက်ဆုံးပေချပ်တို့ကို အပိုပေချပ် ၁၀ရွက်ခန့်စီထည့်၍ ပိုးကြိုးခြည်ကြိုးတို့ဖြင့် ပလ္လင်ပေါက်သွင်းကာ တစ်ဖက်တချက်စီ ချုပ်ရသည်။ ဗယ်ပြန် ညာပြန်ချုပ်ရသည်။ ပေချပ်အပိုထည့်ခြင်းမျာ အကြောင်းတစ်စုံတစ်ရာကြောင့် ပေချပ်များပျောက်ခဲ့သော် အစားထိုးရေးထည့်ရန်ဖြစ်သည်။
ပေစာထုပ်ကို မျဉ်းကိုင်လျှင် ပေစာထုပ်၏အဖုံး ကျမ်းနှစ်ခုကို အချောကိုင်ရသည်။ ပေချပ်များ မတိမ်းစောင်းရန် ပလ္လင်တိုင်စိုက်ရသည်။ ဘေးနှစ်ဖက်ကို ပေထိုးဆောက်ဖြင့် ထိုးပြီး ချောမွတ်စေရန် ရွေပေါ်ထိုးရသည်။ ပြီးလျှင် ရေနံထုတ်ရသည်။ ရေနံထုပ်သည်ဆိုသည်မှာ တောင်ပို့မြေကြီးကို ရေနှင့်ဖျော်၍ ပေစာထုပ်၏ ဘေးနှစ်ဖက်ကို မထူမပါးသုတ်ရသည်။ ပြီးနောက် နေလှမ်းရသည်။ ထိုအခါ ရေနံကိုင်စဉ်က ရေနံများ ဘေးနှစ်ဖက်နှင့်ထိပ်ဖက်တွင် ရှိခဲ့လျှင် ကွက်လာမည်။ ကွက်သောနေရာကို တောင်ပို့မြေ ပြန်သုတ်ပြီး နေလှမ်းရသည်။ ရေနံကွက် မပေါ်သည့်တိုင်အောင် ပြုလုပ်ရသည်။
ထို့နောက် ပေရွက် နံဘေးစောင်းများ ချောမွတ်ရန် ထီးကျောက်ခေါ်သော ကျောက်ဖြင့် တိုက်သည်။ မှုန်ပြီး ချောမွတ်လာမှ သစ္စေးသုတ်သည်။ ပါး⁠ပါးသုတ်၍ သတွက်ရွက်ကို အခြောက်လှမ်းပြီး ပေပေါ်တွင် သစ္စေးနည်း⁠နည်းကျန်သည်အထိ တိုက်ရသည်။ ထိုကဲ့သို့ သစ္စေးသုတ်လိုက် သစ္စေးအိပ်လျှင် (ခြောက်လျှင်) သတွတ်ရွက်ခြောက်နှင့် ပြန်တိုက်လိုက်ဖြင့် သုံးကြိမ်သုံးခါ ပြုလုပ်ရသည်။ ချောမွတ်စေရန်ဖြစ်သည်။
ပေစာထုပ်၏ နံဘေးစောင်းများ ချောမွတ်လာမှသစ္စေးသုတ်ရသည်။ မျဉ်းနက်ဆိုလျှင် သစ္စေးထူထူသုတ်ရသည်။ မျဉ်းနီဆိုလျှင် သစ္စေးပါး⁠ပါးသုတ်ကာ ခြောက်လျှင် ဟင်္သပြဒါးရော၍သုတ်ရသည် ထိုအခါ အနီရောင်ရသည်။  ရွှေချလိုပါက သစ္စေးကို အနီရောင်ပေါ်တွင် ပါး⁠ပါးထပ်သုတ်ရသည်။ ပြီးလျှင် သစ္စေးကို အဝတ်ခြောက်ဖြင့် ပြန်သုတ်ရသည်။ သစ္စေးပြန်နုတ်သည် ဟုခေါ်သည်။ ရွှေပြားကပ်၍ဖြစ်ရုံ သစ္စေးကျန်မှ ရွှေပြားကပ်ကာ ရွှေချသည်။ ကြံဆစ်ပေလုပ်လိုလျှင် ဘေးနှစ်ဖက်အလယ်တွင် လက်လေးသစ်ခန့်ချန်ထား၍၊ ရွှေမျဉ်းရွှေပိန်းဆိုလျှင် တထုပ်လုံးအပြည့် ရွှေချရသည်။ ရွှေချသောအခါ ရွှေပြားသည် အချို့နေရာတွင် အပေါက်ကျန်နေတတ်ပြီး အစွန်းအစမညီ ရှိတက်သည်။ ထို့ကြောင့် ဂွမ်းနှင့် လှိမ့်ပေးရသည်။ ဂွမ်းတကျပ်သားခန့်လောက်မှာ ရွှေတုံးကြီးပမာဖြစ်သွားတတ်သည်။
ပေရေးနည်းရောက်လာပုံ
ပေပေါ်တွင် စာရေးခြင်းသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံမှာ ရောက်လာဟန်တူသည်။ စာရေးခြင်းနှင့်အတူ ပေရွက်သုံးပုံသုံးနည်းလည်း တစ်ခါတည်းပါလာဟန်တူသည်။ ရှေးဦးစွာ ပေနှင့်စာသည် ပျူလူမျိုးတို့ထံ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရှေးအကျဆုံးတွေ့ရှိရသော ပေစာမှာ (အေဒီ ၄၀၀-၆၀၀) က သရေခေတ္တရာ (မှော်ဇာနယ်) မှတူးဖော်ရရှိသောပေဖြစ်သည်။ ပေရွက်သဏ္ဌာန်ခတ်ထားသော ရွှေပြားအပေါ်တွင် စာရေးထားခြင်းဖြစ်သည်။ မျက်မြင် သက်သေသာဓကများအရ ပေစာသည် ကျောက်စာထက်ပင်ရှေးကျသည်။ မှော်ဇာနယ်က ရရှိသော ပေများပေါ်တွင် ရေးသားထားသည့် အက္ခရာများမှာ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၃၀၀-၁၄၀⁠၀ ကျော်ကျော်က သုံးစွဲသော အက္ခရာများဖြစ်သဖြင့် ပုံဂံခေတ်ကျောက်စာများထက် နှစ်ပေါင်း၄၀၀-၅၀၀ ခန့်စောသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး မဖြစ်မီက ရှေးအကျဆုံးပေစာကို ပုံနှင့်တကွ ဒေါက်တာ ဂျေ အေ စတူးဝပ်က အရှေ့တိုင်းနှင့် အာဖရိကတိုက် ဘာသန္တရ ကျောင်းထုတ်စာစောင် ၇ အပိုင်း ၃ တွင် ဖော်ပြရေးသားထားသည်။ ပေရွက်သုံးပုံသုံးနည်းများကိုလည်း ဆာ အီမာဆင်တင်းနင့် ရေးသော သီဟိုဠ်နိုင်ငံသမိုင်းတွင်လည်းကောင်း၊ အဲလဗက်ဖိုက် ရေးသော အတိတ်နှင့် ပစ္စုပ္ပန် မြန်မာပြည် အတွဲ ၁ တွင် လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် ဩဂုတ်လထုတ် မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသနအသင်းဂျာနယ်၊ အတွဲ ၃၃ အပိုင်း ၂ တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ဘာသာပြန်နှင့် စာအုပ်ထုပ်ဝေရေးဌာန စာတည်းမှူး ဦးဝန်ရေးသည့် မြန်မာနိုင်ငံ ပေစာများအကြောင်း မှတ်စုတွင်လည်းကောင်း၊ ဖော်ပြရေးသားထားသည်။ စာရေးပြီးသော ပေစာထုပ်များကို ဇာတ်နိပါတ်တော်မှ အခန်းများဖြင့် လှပသေသပ်စွာ ထုလုပ်ရုပ်လုံးဖော်ထားသော စာတိုက်ခေါ် သေတ္တာကြီးများတွင် ထည့်သွင်းထားလေ့ ရှိသည်။ အချို့သော စာတိုက်ကြီးများကို ရွှေချထားသည်။ စာတိုက်ကြီးများသည် မြန်မာ အနုပညာတရပ်အနေဖြင့် ဂုဏ်ယူနိုင်သော ပစ္စည်းတခုဖြစ်သည်။ စာတိုက်မှာ အကြီးအသေးလိုက်၍ ပေစာထုပ် ၂၀ မှ ၅၀ ခန့်အထိ ထည့်သွင်းနိုင်သည်။
ပေစာထုပ်
စာတိုက်တွင် ထားသည့် ပေစာတထုပ်ကို ယူကြည့်လျှင် စာပုလွေဖြင့် ပတ်၍ အပေါ်က စာစည်းကြိုးခေါ် စာထုပ်ကြိုးဖြင့် ရစ်ပတ်ထားသည်ကိုတွေ့ရမည်။ စာစည်းကြိုးသည် အနံ လက်မဝက် (သို့) တလက်မ၏ လေးပုံသုံးပုံ၊ (သို့) တလက်မခန့်ရှိ၍ အလျား ၁၅ ပေရှိသည်။ စာစည်းကြိုးကို ဂျပ်ခုပ်နည်းမျိုးဖြင့် ခိုင်ခံ့လှပသပ်ရပ်စွာ စာလုံးဖော်၍ ယက်ထားသည်။ စာများမှာ ပေစာလှူဒါန်းသူ အမည်၊ နေရပ်၊ ဆုတောင်းစာများကို လင်္ကာဖြင့် လည်းကောင်း စကားပြေဖြင့်လည်းကောင်း ရေးသားဖော်ပြထားသည်။ စာစည်းကြိုးကိုကြည့်ခြင်းဖြင့် ရှေးခေတ်မြန်မာတို့၏ ခြည်မျှင်ဖြစ်အောင် လုပ်ခြင်း၊ အထည်ယက်လုပ်ခြင်း အိမ်တွင်းမှုအတက်နှင့် ဆေးအရောက်စပ်ခြင်းပညာ၊ ပုံစံထုတ်လုပ်ပုံ အနုပညာအဆင့်အတန်း မည်မျှမြင့်ကြောင်း သိသာနိုင်သည်။ စာစည်းကြိုးကိုဖြေပြီးလျှင် စာပုလွေ (သို့မဟုတ်) စာထုပ်ပုဝါကို တွေ့ရသည်။ စာထုပ်ပုဝါမှာ အောက်ခံ အဝတ်ကြမ်းခံကာ အပေါ်မှ အဖိုးထိုက်တန်သော ပိုးဖဲကတ္တီပါစများထပ်ချုပ်ထားသော ပစ္စည်းဖြစ်သည်။ စာပုလွေမှာ ဝါးများကို ယင်းသဖွယ်ယက်ထားသည်း။ တခါတရံ ခြည်ပါရော၍ ယက်သည်။ အများသောအားဖြင့် အပေါ်မှ အဝတ်ဖြင့် ထပ်၍ချုပ်ထားသည်။ ပေချပ်များမကျိုးစေရန်ဖြစ်သည်။ မိမိလိုရာ အပိုင်းကဏ္ဍကိုခွဲပြီး စာပုလွေဖြင့်ပတ်ကာ သယ်ယူလေ့ရှိသည်။ စာပုလွေပြီးလျှင် ပေစာထုပ်ကို ထိန်းထားသော ကွင်းလျှောကြိုးရှိသည်။ ထိုကြိုး၏အစကို သန်လျက်နှင့်တူသော ဆင်စွယ်/သစ်သားဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော တစ်လက်မခွဲအကျယ်နှင့် အရှည် ၉/၁၀ လက်မရှိသော ပစ္စည်းကို အပေါက်ဖောက်၍ချည်ထားသည်။ ၎င်းမှာ ပေချပ်ခွာသော ကရိယာဖြစ်သည်။ စာရေးပြီး မဉ်းကိုင်ပြီးပေစာထုပ်တွင် ပေချပ်များ ပူးကပ်နေသည်ကို ခွာရန်ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ကျမ်းအမည်ကိုလည်းရေးထိုးထားခြင်းဖြင့် ကျမ်းအမည်ကို ချက်ချင်းသိနိုင်သည်။
ကြံချိန်ရွာ၊ စစ်တော
ကြံချိန်ရွာ၊ စစ်တော
ပေစာ
ပေစာထုပ်
ကွင်းလျှောကြိုးကိုဖြေပြီးလျှင် ကျမ်းကိုဖွင့်ရသည်။ ထိုကျမ်းကိုအစွဲပြု၍ စာအုပ်ကို "ကျမ်းစာ"ဟုခေါ်ကြခြင်းဖြစ်သည်။ ပေစာများ၏အဖုံးကျမ်းသည် သစ်သားဖြစ်၍ ပေချပ်အနံအလျားကိုလိုက်၍ ပြုတ်ရသည်။ အချို့မှာ လှပစွာ အလယ်ကထွင်း၍ ဟင်္သပြဒါးသုတ်ထားသည်။ အချို့က ရွှေချထား အချို့က ဆေးရေးရုပ်ချယ်ထားသည်။ အချို့မှာ မှန်စီရွှေချထားသည်။ အချို့မှာ တန်ဆာဆင်ခြင်းမရှိ၊ ပေချပ်များ၏ အတိုင်းအထွာအတိုင်းသာ ဖြစ်သည်။ စိတ်ဝင်စားစရာတစ်ခုမှာ စာစည်းကြိုး၊ ကျမ်းတို့ကို အရောင်ချယ်ရာတွင် အနီရောင်ကိုသာ အသုံးများခြင်းဖြစ်သည်။
ဘုရင့်စာခွတ်တောက်များကို ထန်းဖူးပေါ်တွင် ရေးကြသည်။ ထန်းဖူးက ပေထက်ပို၍ ကြာရှည်ခံခြင်းကြောင့်ဟုဆိုသည်။ ဘုရင့်အမိန့်တော်ဆိုလျှင် ထန်းဖူး သို့မဟုတ် ပေချပ်ပေါ်တွင် တစ်ကြောင်းတည်း ရေးသည်။ မှူးကြီးမတ်ရာများက ထုတ်ဆင့်သည့်အမိန်ဆိုလျှင် နှစ်ကြောင်းရေသည်။ ထို့ကြောင့် တစ်ကြောင်းစာချွန်တော်၊ နှစ်ကြောင်းစာချွန်တော်ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
ကျောင်းစာရေး
ပေစာကို ကျောင်းစာရေးခေါ် ပေစာရေးသူများကရေးကြသည်။ များသောအာဖြင့် ရဟန်း၊ပုဂ္ဂိုလ်ပညာရှိများ၏ စီကုံးဖွဲ့ရေးသားမှုကို လိုက်ရေးရသူများသာဖြစ်သည်။ ကျောင်းစာရေးမျာသည် ဘုန်းကြီးကျောင်းမျာတွင် နေလေ့ရှိကြသည်။ ကျောင်းကပင်ထမင်းကျွေးရသည်။ ရေးခမှာ ၁၀ ကြောင်းပေ တစ်အင်္ဂါ ငွေ တစ်ကျပ်၊ ၁၁ ကြောင်းပေ တစ်အင်္ဂါ တစ်ကျပ်လေးပဲ စသည်ဖြင့် ပေချပ်ပေါ်ရှိ စာကြောင်းရေကိုလိုက်၍ ပေးရသည်။ ကျောင်းမှထမင်းမကျွေးလျှင် ပေကူးခအဖိုးငွေကိုတိုးပေးရသည်။ ကောင်းမှုတော်ကြီးကျောက်စာတွင် တောင်ဖီလာဆရာတော် ရေးခဲ့သည့်အတိုင်းပင် ကျောင်းစာရေးများသည် အက္ခရာတတ်ရသည်၊ မြဲမြံသောသတိရှိရသည်။ သို့မှသာ စာရေးရာ၌ အမှားအယွင်း အကျအပေါက် ကင်းဝေးမည်ဖြစ်သည်။ ကျောင်းစာရေးသည် တစ်နေ့လျှင် ပေခြောက်ရွက်၊ နှစ်ရက်မှာ တစ်အင်္ဂါရေးနိုင်သည်။ ရှေးခေတ်က ပေစာတစ်ထုပ်ရေးလျှင် ငွေ ၃၀၊ ၃၅ ကျပ်ခန့် ကုန်ကျသည်။ ယခုခေတ်တွင် ပေစာအရေးအသားသည် မရှိသလောက်ပင်ဖြစ်သည်။ ပုံနှိပ်စာအုပ် ထုတ်ဝေရန်သာလျှင် ပေမူကို ကော်ပီစာအုပ်ထဲသို့ ကူရေးခြင်းသာရှိသည်။
ပေစာအကူးများ၍ သတ်ပုံချွတ်ယွင်းလျှင် စာအဓိပ္ပာယ်လည်းမှားသည်။ မြန်မာရှင်ဘုရင်များနှောင်းခေတ်၌ ပေစာကူးသူတို့ ချွတ်ယွင်းချက်များသောကြောင့် သတိပေးသည့်အနေဖြင့် "ခွေးတိရစ္ဆာန်၊ မဟာဒါန်၊ နိဗ္ဗာန်နှင့်ဝေး ကျောင်းစာရေး" ဟု ဆိုစမှတ်ပြုခဲ့ကြသည်။
ကုန်းဘောင်ခေတ် ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက်က ပေစာရေးပုံကို ကျည်းကန်ရှင်ကြီးမေတ္တာစာတွင် "နောင်ရေးကိုလည်း မရှု၊ ခုရေးကိုလည်း မမြင်၊ ဉာဏ်လီဆင်၍၊ ချစ်ရှင်မိန်မြတ်၊ ပိဋကတ်တွင်၊ ရေးမှတ်သည့်ကျမ်းဂန်မှာ၊ အဘိဓာန် ဓာတုမာလာ၊ ဋီကာကျော် ပါဌ်နိသျတသွယ်၊ ရှစ်ဆယ်အင်္ဂါပေါင်း၊ ရှစ်ကြောင်းတစ်မျိုး၊ ကိုးကြောင်းတဝက်၊ လက္ခသုံးမူးတီး၊ တသီးမှာ လေးမူးနှင့်၊ သုံးဦးသောကျမ်ရပ်ကို၊ ရေးမှတ်၍ပြီးပါပြီ။ ဤကုသိုလ်၏အကျိုးကို၊ ဒုက္ခမျိုးကင်းဝေးလျက်၊ စကြဝတေး၊ သဌေးမန္ဓတ်၊ သိကြားနတ်ကဲ့သို့၊ လူ့ရပ်နတ်ပြည်၊ ကြင်(ကျင်)လည်စုန်ဆန်၊ ချမ်းသာစံ၍၊ နိဗ္ဗာန်ရမည့် အချက်ကို၊ ပန္နက်ဆုယူကာ၊ ဆရာပြုသော ကုသိုလ်စုဆို့ကိုလည်း၊ သာဓုခေါ်မည့် အကြောင်း" စသည်ဖြင့် ရေးသားထားသည်။
ရုပ်ပုံများ
ပေစာများနှင့်အတူ သရုပ်ဖော်ပုံများဆွဲထားသည့် ပေများမှာ အလွန်ရှားသည်။ နှစ်လက်မအကျယ်ရှိသော ပေရွက်ပေါ်တွင် ရုပ်ပုံများရေးဆွဲထားသည်မှာ အလွန်အံ့ဩခြီးမွမ်းစရာကောင်းသည်။ ၃၁ ဘုံပေစာထုပ် (ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ်၊ ရန်ကုန်) တွင် မြင်းမိုရ်တောင်ကို အလယ်ကထားပြီးလျှင် ကျွန်းကြီးလေးကျွန်းရံနေပုံနှင့် ၃၁ ဘုံလုံးကို အစီအစဉ်ဖြင့် ရေးဆွဲထားသည်။ မြင်းမိုရ်တောင်နှင့် ကျွန်းကြီးလေးကျွန်း၊ ကျွန်းငယ်များရံနေပုံကို ဆွဲရသည်မှာ နှစ်လက်မဖြင့် မဆန့်သဖြင့် ပေချပ်များကို ကြိုးဖြင့် တစ်ချပ်နှင့်တစ်ချပ် ဆက်ကာ ပုံဆွဲထားသည်မျာ ခြီးမွမ်းအံ့ဩဖွယ်ရာ ကောင်းလှပေသည်။
ပေ၏အကျိုးပြုပုံ
ပေစာများသည် ဗုဒ္ဓဒေသနာတော်ကို မြန်မာနိုင်ငံတွင် အလွန်အကျိုးပြုသည်။ မိုင်းခိုင်းမြို့စားရေးသားခဲ့သော "ပိဋကတ်သမိုင်း" စာတမ်းတွင် စာရင်းတင်ခဲ့သော လောကီ၊ လောကုတ္တရာ စာပေအားလုံးသည် ပေရွက်ပေါ်တွင် ရေးသားမှတ်တမ်းတင်ထား ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ရှေးခေတ်စာပေများကို ထိန်းသိမ်းလာသည်မှာ ပေစာပင်ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ၁၈၂၆ ခုနှစ်ခန့်တွင် ပုံနှိပ်စက်များ စတင်ရောက်ရှိလာသည် ဆိုသော်လည်း အောက်မြန်မာပြည် မော်လမြိုင်၊ ရန်ကုန်မြို့များတွင်သာဖြစ်ပြီး အသုံးမများသေးပေ။ ပေပေါ်တွင်စာရေးခြင်းအလေ့သည်လည်း လျော့မသွားချေ။ ယခုတွေ့ရှိရသောပေစာများတွင် သက္ကရာဇ် ၁၂၇၀ ကျော်အထိ ရေးသားထားသော ပေစာထုပ်များကို တွေ့ရှိရခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။
ပေစာများကို လေ့လာလျှင် ရှေးခေတ်က မြန်မာနိုင်ငံတွင် စာပေရှိ၍ အယူဝါဒရေးစာပေ မည်မျှထွန်းကားခဲ့ပုံကို သိရှိရသည်။ စာစည်းကြိုးကိုကြည့်ခြင်းအားဖြင့် အိမ်တွင်းလက်မှုပညာ ရက်ကန်းရက်ခြင်းအတတ်၊ ဆေးဆိုးခြင်း အတတ်၊ ပုံစံဖော်ခြင်းအတတ်များ ကောင်းစွာဖြစ်ထွန်းနေသည်ကိုလည်း သိရှိနိုင်သည်။ စာတိုက်များတွင်လည်း ပန်းပုပညာ ပြောင်မြောက်စွာ ထွင်းလုပ်ထားခြင်းကို တွေ့ရသဖြင့် မြန်မာ့အနုပညာ မည်မျှဆန်းပြားကြောင်း ခန့်မှန်းနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ပေစာသည် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုအဖြာဖြာကို ဖော်ထုတ်သော ရတနာတစ်ပါးပင် ဖြစ်သည်။ မြန်မာစာပေ၊ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု၊ အယူဝါဒရေးရာစာပေများကို ရင်းမြစ်တိကျစွာ လေ့လာလိုက်စားလိုလျှင် ပေစာနှင့်ကင်း၍ မရကောင်းပေ။ ယုခုအခါ ရှေးက ရေးခဲ့သော ပေစာများသာရှိပြီး ခေတ်၏တိုးတကက်မှုကြောင့် အသစ် ထပ်မံရေးမှုများ မရှိသလောက် ဖြစ်၍ ပေစာများကို အလေးဂရုပြုကာ ထိန်းသိမ်းထားရှိရန်အလွန်ပင် အရေးကြီးပေသည်။ ရှေးခေတ်က မြန်မာများသည် ဤမျှလုပ်ငန်းဆောင်တာ အဆင့်ဆင့် များလှသော ပေစာဖြင့် အယူဝါဒရေးစာပေ၊ လောကီစာပေ စသည်တို့ကို ယခုခေတ်လူများ နည်းယူမှတ်သား လိုက်နာလောက်အောင် ကျမ်းကြီး ကျမ်းဂန်များအဖြစ် ရေးထားခဲ့သည်မှာ ချီးကျူးစရားကောင်း၍ ဂုဏ်ယူထိုက်သော အချက်ပင် ဖြစ်သည်။
လီယိုပို ဘုရင်များ
လီယိုပို ဘုရင်များ
လီယိုပိုဟူသော အမည်ကိုခံယူကာ ဘယ်လ်ဂျီယမ်နိုင်ငံကို ဘုရင်သုံးပါး အုပ်စိုးသွားလေသည်။ ပထမ လီယိုပိုဘုရင်(ခရစ် ၁၇၉ဝ-၁၈၆၅) သည် ခရစ် ၁၇၉ဝ ပြည့်နှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ဂျာမနီပြည်၊ ကိုးဗတ်မြို့၌ ဖွားမြင်သည်။ ဂျာမန်နယ်တစ်ခုဖြစ်သော ဆက်ဆီကိုးဗတ်ဂိုတာနယ်စား မင်းသားကြီး ဖရန်းစစ်ဖရက်ဒရစ်၏ သားတော်အငယ်ဖြစ်သည်။ လီယိုပိုသည်ငယ်စဉ်က ရုရှစစ်တပ်တွင် စစ်မှုထမ်းရွက်ပြီးလျှင် ၁၈၁၄ ခုနှစ်၌ နပိုလီယန်နှင့်တိုက်သော စစ်ပွဲများတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ဤစစ်ပွဲများမှ ပြန်လာပြီးသည့်နောက် ခရစ် ၁၈၁၆ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် စတုတ္ထဂျော့ ဘုရင်၏တစ်ဦးတည်းသော သမီးတော်ဖြစ်၍ ထီးမွေနန်းလျာဆက်ခံရမည့် ရှားလော့မင်းသမီးနှင့် စုလျားရစ်ပတ် ထမ်းမြားလက်ထပ်သည်။
သို့သော် နောက်တစ်နှစ်တွင် မင်းသမီးရော သားတော်ကလေးပါကွယ်လွန်သွားလေသည်။ ကြင်ယာတော် ကွယ်လွန်ပြီးသည့်နောက် ၁၈၃ဝ ပြည့်နှစ်တိုင်အောင်အင်္ဂလန်ပြည်တွင် ပင်နေထိုင်သည်။ စတုတ္ထဂျော့ဘုရင်၏ ညီတော်တစ်ပါးဖြစ်၍ ရှာလော့မင်းသမီး၏ ဦးလေးတော်ဖြစ်သူ အက်ဒွပ်မင်းသားနှင့်လီယိုပို၏ အစ်မတော်တို့ ထိမ်းမြားလက်ထပ်ရာတွင် ဖွားမြင်လာသူမှာနောင်သော် အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ဘုရင်မဖြစ်လာမည့် ဝိတိုရိယမင်းသမီးပင်ဖြစ်၏။ သို့ဖြစ်၍ လီယိုပိုမင်းသားသည် ဝိတိုရိယဘုရင်မ၏ ဦးလေးတော် ဖြစ်၏။ ဝိတိုရိယမင်းသမီး၏ ခမည်းတော်နတ်ရွာစံပြီးသည့်နောက်ပိုင်းတွင် လီယိုပိုသည် တူမတော်အား နည်းပေးလမ်းညွှန်ပြုကာ စောင့်ရှောက်သည်။
ဝိတိုရိယမင်းသမီး ဘုရင်မဖြစ်လာပြီးသည့် နောက်ပိုင်းတွင်လည်း ဆက်လက်၍ နည်းပေးလမ်းညွှန် ပြုခဲ့လေသည်။ ထို့ကြောင့်လည်း ငယ်ရွယ်နုပျိုသော ဝိတိုရိယဘုရင်မ၏ ယုံကြည်အားထားခြင်းကိုခံရ၍ တစ်သက်ပတ်လုံး ဘုရင်မ၏ အကြံပေး ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်ခဲ့လေသည်။ သူ၏အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်ခဲ့ပေသည်။ သူ၏ အကြံပေးဆောင်ရွက်မှုကြောင့်ပင် တူမတော် ဘုရင်မ နှင့် တူတော် အဲလဗတ်မင်းသားတို့ စုလျားရစ်ပတ်လက်ထပ် ခဲ့ကြပေသည်။
ဤသို့အားဖြင့်လည်း ဝိတိုရိယဘုရင်မ၏ နှစ်ထပ်ကွမ်းဦးလေးတော် ဖြစ်လာခဲ့လေသည်။ လီယိုပိုသည် ၁၈၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဂရိနိုင်ငံ၏ ဘုရင်အဖြစ်တင်မြှောက်ခြင်းခံရသော်လည်း ထီးနန်းကို လက်မခံပေ။ ၁၈၃၁ ခုနှစ်တွင် ဘယ်လ်ဂျီယမ်လူမျိုးတို့က လွတ်လပ်ခါစ ဘယ်လ်ဂျီယမ်နိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဘုရင်အဖြစ်တင်မြှောက်သည်။ လီယိုပိုဘုရင်သည် ၁၈၃၂ ခုနှစ်တွင်ပြင်သစ်ဘုရင် လူဝီဖိလစ်၏ သမီးတော် လူဝီစီမင်းသမီးနှင့် လက်ထပ်ခဲ့ရာသားတော် နှစ်ပါးဖွားမြင်သည်။
လီယိုပိုသည် ခက်ခဲသော အချိန်ကာလ၊ မငြိမ်မသက်ရှိသောအခြေအနေကြားမှပင် အမြော်အမြင်ကျယ်ကျယ်နှင့် အောင်မြင်စွာ စိုးမိုးအုပ်ချုပ်သွားလေသည်။ သူ၏ လက်ထက်တွင်ဘယ်လ်ဂျီယမ်နိုင်ငံသည် အလွန်ကြီးပွား ထွန်းကားခဲ့၏။ လီယိုပို ဘုရင်သည် နိုင်ငံခြားရေးရာ၌ ကျွမ်းကျင်သူတစ်ဦးဖြစ်၍ ဥရောပတိုက်ရှိ အခြားပြည့်ရှင်များ၊ အထူးသဖြင့် ဝိတိုရိယ ဘုရင်မ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးအဖြစ် ထင်ရှားပေသည်။ ပထမ လီယိုပိုဘုရင်သည်ခရစ် ၁၈၆၅ ခုနှစ်၊ဒီဇင်ဘာလ ၁ဝ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်။
ဒုတိယ လီယိုပိုဘုရင်(ခရစ် ၁၈၃၅ - ၁၉ဝ၉)သည်ကား ပထမ လီယိုပိုဘုရင်၏ သားတော်ဖြစ်၍ ၁၈၃၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၉ ရက် နေ့တွင်ဗရပ်ဆဲမြို့ဖွားမြင်သည်။ ၁၈၆၅ ခုနှစ်၌ ဖခင်၏ရိုက်ရာကို ဆက်ခံသည်။ သူသည် ဘဏ္ဍာရေးရာ၌လည်းကောင်း၊ နိုင်ငံရေးရာ၌လည်းကောင်း ပါးနပ်လိမ္မာသူတစ်ဦးဖြစ်၍ ဆောင်ရွက်တိုင်းလည်း အောင်မြင်သည်ကများ၏။ သို့ဖြင့်သူ၏လက်ထက်တွင် ဘယ်လ်ဂျီယမ်နိုင်ငံသည် အလွန်ဝပြော စည်ပင်ခဲ့လေသည်။
ဒုတိယ လီယိုပို ဘုရင်လက်ထက်တွင် ဘယ်လ်ဂျီယန် ကွန်ဂိုနယ်ကထူထောင်ကာ ကိုလိုနီ ချဲ့ထွင်ခဲ့လေသည်။ အာဖရိကတိုက်၌ ကွန်ဂိုမြစ်ဝှမ်းကို ဦးစွာ စူးစမ်းရှာဖွေ တွေ့ရှိခဲ့သည့် ဟင်နရီမော်တန် စတန်လေအား ဒုတိယလီယိုပိုဘုရင်သည် ကြေးငွေအထောက်အပံ့ပေးကာ သူ၏ သီးသန့်ဘဏ္ဍာငွေဖြင့် ထိုလွတ် လပ်သော ကွန်ဂိုနယ်ကြီးကို ထူထောင်စေခဲ့လေသည်။ ထိုနယ်ကြီးကို သူ၏ကိုယ်ပိုင်နယ်မြေအဖြစ် ထားရှိအုပ်ချုပ်ခဲ့ရာ အကျိုးအမြတ် များစွာခံစားရသည်။ သို့ရာတွင် ကွန်ဂိုတိုင်းရင်းသားများအား မတရားညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်သည်ဟူသော စွပ်စွဲချက်ကြောင့် ၁၉ဝ၄ ခုနှစ်၌ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ နိုင်ငံကြီးများ ပါဝင် ဆောင်ရွက်သော စုံစမ်းရေးအဖွဲ့တစ်ခုက သွားရောက် စုံစမ်းခဲ့သည်။ ဘယ်လ်ဂျီယန်ကွန်ဂိုနယ်ကြီးသည် ၁၉ဝ၈ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယ လီယိုပိုဘုရင် တစ်ဦးတည်းပိုင် နယ်မြေအဖြစ်မှ ဘယ်လ်ဂျီယန် အစိုးရပိုင်အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိလက်ပြောင်း သွားလေသည်။ ဒုတိယ လီယိုပိုဘုရင်သည် ၁၉ဝ၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်။
လီယိုပိုဘုရင်သည် မိမိ၏အစိုးရနှင့်အတူ တိမ်းရှောင် ထွက်ပြေးခြင်းမပြုပေ။ ဂျာမန်တို့က မိမိတို့နှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက် ရေးအတွက် ကြိုးစားသော်လည်း တတိယ လီယိုပိုသည် မည်သည့်ကိစ္စတွင်မျှ ပါဝင်လုပ်ကိုင်ခြင်းမပြုဘဲ ဘရပ်ဆဲလ်မြို့ အနီးရှိ လေကင်မြို့တွင် အကျဉ်းသားသဖွယ် နေထိုင်ခဲ့ရသည်။ ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ဗဲလဂျီယမ်အမျိုးသမီး အရပ်သူတစ်ဦးနှင့် ထိမ်းမြားလက်ထပ်သည်။ ၁၉၄၄ ခုနှစ်၌ နော်မန်ဒီတွင် မဟာမိတ်တို့ တက်ရောက်လာသောအခါ ဂျာမန်တို့က လီယိုပိုအား ဂျာမနီသို့ပို့လိုက်သည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ မေလ ၈ ရက်နေ့တွင်အမေရိကန် စစ်တပ်များကြောင့် လီယိုပိုဘုရင် လွတ်မြောက်လာသည်။ ထိုအတောအတွင်း ၁၉၄၄ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂ဝ ရက်နေ့တွင် ဘယ်လ်ဂျီယမ်တိုင်းသူပြည် သားတို့က လီယိုပို၏ညီတော် ချားမင်းသားအား ရင်ခွင်ပိုက် အဖြစ် တင်မြှောက်ထားလေသည်။
အရေး
အရေး သို့မဟုတ် ရေးသားခြင်းသည် သင်္ကေတ သို့မဟုတ် လက္ခဏာများအသုံးပြု၍ အက္ခရာနှင့်ဆိုင်သော အနုပညာတစ်ခုအတွင်း ဘာသာစကား၏ ကိုယ်စားပြုခြင်းဖြစ်သည်။ (ရေးသားခြင်းစနစ်ဟုလည်း သိရှိကြသည်။) ၎င်းသည် ဥမင်လိုင်ခေါင်းပုံ ဆွဲခြင်းနှင့် ပန်းချီဆွဲခြင်းကဲ့သို့သော ရုပ်ပုံဖော်ပြခြင်းမှ ခွဲခြမ်းထားပြီးသည့်ပြင် မက္ကနက်တစ် အော်ဒီယိုတိပ်ကဲ့သို့သော အက္ခရာမပါသော မီဒီယမ်များမှတဆင့် သင်္ကေတမဟုတ်သော ဘာသာစကား၏ ထိန်းသိမ်းခြင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် မြင်လွယ်သော မီဒီယမ်တစ်ခုတွင် သင်္ကေတများအစုတစ်ခုကို အသုံးပြု၍ မှတ်တမ်းတင်ခြင်း အနုပညာတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ၎င်းသင်္ကေတများအားလည်း ရေးနိုင်၊ ဖတ်နိုင်ရမည်ဖြစ်သည်။
လီယိုပို ဘုရင်များ
လီယိုပို ဘုရင်များ
တတိယလီယိုပိုဘုရင် ဘယ်လဂျီယမ်နိုင်ငံသို့ ပြန်လာမည့်အရေးကို ဘယ်လ်ဂျီယမ်အစိုးရက လီယိုပိုသည် ဟစ်တလာနှင့် ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ သည်ဟု အကြောင်းပြလျက် ကန့်ကွက်ခဲ့လေသည်။ ထို့ကြောင့် လီယိုပို၏ စစ်အတွင်းပြုမူဆောင်ရွက်ချက်များကို ကော်မရှင်တစ်ခု ဖွဲ့စည်းစစ်ဆေးစေခဲ့ရာတွင် ထိုအဖွဲ့က လီယိုပို၏ ပြုမူဆောင်ရွက်ချက်များသည် မှန်ကန်ကြောင်း အစီရင်ခံစာတင်သည်။ လီယိုပိုကလည်း မိမိ ဂုဏ်သိက္ခာ အစွန်းအထင်းမရှိကြောင်း တိုင်းသိပြည်သိ ကြေညာပြီးမှသာလျှင် မိမိ၏ တာဝန်ဝတ္တရားများကို ပြန်လည်ထမ်းဆောင်မည်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့လေသည်။ လီယိုပိုဘုရင်သည် ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဘယ်လ်ဂျီယမ်နိုင်ငံသို့ ပြန်လည်နန်းစံသည်။ သို့သော် လူထုက အကြည်ညိုကင်းလာ၍ လီယိုပိုအားနန်းစွန့်ရန်တောင်းဆိုသည်။ ထို့ကြောင့် တတိယ လီယိုပိုအား နန်းစွန့်ရန်တောင်းဆိုသည်။ ထို့ကြောင့် တတိယ လီယိုပို ဘုရင်သည် ၁၉၅၁ ခုနှစ်၊ဩဂုတ်လတွင် ထီးနန်းကို စွန့်လွှတ်၍ သားတော်ဗက်ဒွှင်အား အရိုက်အရာကို ဆက်ခံစေသည်။
အရေး
စာလုံးတစ်ခုအား မြင်လွယ်သော စနစ်တစ်ခုတွင်လည်းအသုံးပြုကြသည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် တိုင်းပြည်တစ်ခုတွင် ပညာတတ်လူများသည် တူညီသော ဘာသာကို မှတ်တမ်းတင်ရန် တူညီသော အရေးအသားစနစ်ကိုအသုံးပြုကြသည်။ ထို့ပြင် ရေးနိုင်၊ ဖတ်နိုင်စွမ်းရှိခြင်းသည် စာတတ်ရန်ဖြစ်သည်။ ရေးသားခြင်းသည် စကားပြောခြင်းမှ ကွဲပြားပြီး စာဖတ်သူသည် မျက်မှောက်အချိန်တွင် ရှိနေရန်မလိုအပ်ချေ။ ကျွန်ုပ်တို့သည် ကမ္ဘာကြီး၏ နေရာအနှံ့အပြား၊ လွန်ခဲ့သည့် အချိန်မြောက်မြားစွာမှ ရေးသားထားခဲ့သည်များကို ဖတ်နိုင်ကြသည်။ ရေးသားခြင်းသည် အချိန်နှင့် ခြားနားခြင်းများကို ကျော်လွန် ဖြတ်သန်းနိုင်သည်။ ၎င်းသည် အသိပညာဗဟုသုတများကို သိမ်းဆည်းထားပြီး ဆက်သွယ်ပေးနိုင်သည်။ ရေးသားခြင်းသည် လူပတ်ဝန်းကျင်၏ တီထွင်မှုများအထဲမှ အကြီးမားဆုံးသောတီထွင်မှုကြီး တစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။ လူအများသည် မြို့ရွာများ တည်ထောင်ပြီး၊ စိုက်ပျိုးရေးများ စတင်ပြီးမှသာလျှင် ၎င်းကို တီထွင်ခဲ့ကြသည်။ အရှေ့အလယ်ပိုင်း၏ အရေးအသား မှတ်တမ်းများသည် ဘီစီ ၃၃၀၀ ခန့်ရှိပြီးဖြစ်၍ ၎င်းသည် နှစ်ပေါင်း ၅၀၀၀ ကျော်ပြီးဖြစ်သည်။ စာရွက်မတိုင်ခင် အချိန်က ရေးသားစရာ ပစ္စည်းအမျိုးမျိုးအား တည်ထွင်လာခဲ့ကြသည်။ ရွံ့စေးများ၊ ကျူ၊ သစ်သားနှင့် ကျောက်ပြားများအပြင် တိရစ္ဆာန်အရေခွံများကို အသုံးပြုရေးသားခဲ့ကြသည်။ ရောမခေတ်တွင် ဖယောင်းပြားများပေါ်တွင် ရေးခြစ်ခဲ့ကြပြီး ၎င်းသည် ယာယီမှတ်တမ်းနှင့် သတင်းအချက်အလက်များ ပေးပို့ရန်အတွက် အလွန်အသုံးဝင်သောကြောင့် လူအတော်ကြိုက်ကြသည်။ နောက်ပိုင်း တီထွင်မှုတစ်ခုအဖြစ် တရုတ်တို့၏ စက္ကူတီထွင်မှုမှာ ရှေ့ဆက်ရန် အကြီးဆုံးသော အဆင့်အဖြစ် ရောက်လာခဲ့သည်။
ယနေ့ခေတ်၌ မည်သည့် မျက်နှာပြင် အတော်များများပေါ်တွင်မဆို ပုံနှိပ်နိုင်သည့် နည်းပညာများတိုးတက်လာသော်လည်း အသုံးအများဆုံးမှာ စက္ကူဖြစ်သည်။ ရုပ်မြင်သံကြား စက်များနှင့် ရုပ်ရှင်ရုံများကဲ့သို့သော ဖျော်ဖြေမှုအပိုင်းများ၊ ကွန်ပျူတာမျက်နှာပြင်များတွင် အရေးအသားကို ပြသရန်အသုံးပြုနိုင်သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် စုတ်တံ၊ မှင်တံ သို့မဟုတ် ခဲတံများကဲ့သို့သော လက်ကိုင်ကိရိယာဖြင့် ရေးသားခြင်းများပြုလုပ်နိုင်သည်။ ထို့ထက် ထို့ထက်ပို၍ကား စာလုံးများကို ကွန်ပျူတာ ကီးဘုတ်များဖြင့် ပြုလုပ် ရယူနိုင်ကြပြီးဖြစ်သည်။
ပင်လယ်စင်ရော်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဗဟိုအာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ညောင်ရွာ၊ တစ်တီတူးကွင်း
ညောင်ရွာ၊ တစ်တီတူးကွင်း
လွန်ပူတောင်ရွာ၊ သက်ကျိုင်းတောင်
လွန်ပူတောင်ရွာ၊ သက်ကျိုင်းတောင်
ကျိန်ဖူးစွန်းရွာ၊ တောကြီး (မြောက်)
ကျိန်ဖူးစွန်းရွာ၊ တောကြီး (မြောက်)
လွင်ကြီးရွာ၊ ဖောင်းပြင်မြို့နယ်
လွင်ကြီးရွာ (Lwingyi)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မော်လိုက်ခရိုင်၊ ဖောင်းပြင်မြို့နယ်၊ ဝက်ခေါင် (လွင်ကြီး)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၁၉၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖောင်းပြင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
​တောကြီး (တောင်)ရွာ၊ တောကြီး (မြောက်)
တောကြီး (တောင်)ရွာ၊ တောကြီး (မြောက်)
ဣန္ဒကာ
ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒကာဘိဝံသ ဆရာတော် သည် မန္တလေးတိုင်း၊ ငါန်းဇွန်မြို့နယ်၊ ငါန်းမြာကြီးရွာ၊ သိမ်တော်ရပ် ခမည်းတော် ဦးကျော့ရွှေ၊ မယ်တော် ဒေါ်မြစိန်တို့မှ ၁၃၂၇ ခုနှစ်၊ သီတင်းကျွတ်လဆန်း ၈ ရက်၊ (၃-၁၀-၁၉၆၅) တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ဖွားမြင်သည်။
၁၃၃၇ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း ၅ ရက်နေ့တွင် ငါန်းမြာကြီးရွာ စကြာတိုက်ကျောင်း ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒာစက္ကမဟာထေရ်ကို ဥပဇ္ဈာယ် ပြုလျက် မိဘနှစ်ပါး၏ ပစ္စယာနုဂ္ဂဟကို ခံယူကာ ရှင်သာမဏေအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ပိဋကတ်အခြေခံကျမ်းစာများကိုလည်း သင်ယူခဲ့သည်။
၁၃၃၇ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း ၅ ရက်နေ့တွင် ငါန်းမြာကြီးရွာ စကြာတိုက်ကျောင်း ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒာစက္က မဟာထေရ်ကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြုလျက် မိဘနှစ်ပါး၏ ပစ္စယာနုဂ္ဂဟကို ခံယူကာ ရှင်သာမဏေ အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ပိဋကတ် အခြေခံကျမ်းစာများကိုလည်း သင်ယူခဲ့သည်။
၁၃၄၀ ပြည့်နှစ်၊ နယုန်လပြည့်ကျော် ၁ ရက်နေ့တွင် နောင်တော်ဖြစ်သူ ဘဒ္ဒန္တအရိယဝံသာ ဘိဝံသ (သ.စ.အ ဓမ္မာစရိယ၊ ဝဋံသကာ) ၏ ချီးမြှောက်ခေါ်ဆောင်မှုဖြင့် အမရပူရမြို့၊ မဟာဂန္ဓာရုံ ကျောင်းတိုက်၊ သိန်းသန်းကျောင်းသို့ ရောက်ရှိကာ ပိဋကတ် စာပေများကို လေ့လာ သင်ယူခဲ့သည်။
သာမဏေဘ၀ ၁၃၄၅ ခုနှစ်၌ ပရိယတ္တိ သာသနာလင်္ကာရ (သကျသီဟ) သာမဏေကျော် ဘွဲ့နှင့် ၁၃၄၆ ခုနှစ်၌ အစိုးရ ပထမကြီးတန်းကို ဖြေဆို အောင်မြင်ခဲ့သည်။
ရဟန်းသိက္ခာ ၃ ဝါအရတွင် မြင်းခြံ သဒ္ဓမ္မပါလ သီးခြား စာသင်တန်း၊ ရန်ကုန် စေတိယင်္ဂဏ သီးခြား စာသင်တန်းနှင့် မန္တလေး သကျသီဟ သီးခြား စာသင်တန်း တို့ကို အောင်မြင်ခဲ့သည်။
၁၃၅၀ ပြည့်နှစ်၊ ရဟန်းသိက္ခာ ၄ ဝါအရတွင် သာသနဓဇ ဓမ္မာစရိယ ဘွဲ့ကို တစ်နိုင်ငံလုံး တတိယ ဂုဏ်ထူးဖြင့် လည်းကောင်း၊ ရွှေကျင်နိကာယ အထိမ်းအမှတ် ဝိသုဒ္ဓါရုံ ဝံသပါလ ဓမ္မာစရိယဘွဲ့ကို ဒုတိယဂုဏ်ထူးဖြင့်လည်းကောင်း ဖြေဆိုအောင်မြင်ခဲ့သည်။
၁၃၅၁ ခုနှစ်၊ ရဟန်းသိက္ခာ ၅ ဝါအရတွင် မြင်းခြံမြို့ ပရိယတ္တိ သဒ္ဓမ္မပါလ ဓမ္မာစရိယ ဘွဲ့ကို ပထမဂုဏ်ထူးဖြင့်လည်းကောင်း၊ ရန်ကုန်မြို့ စေတိယင်္ဂဏ ပရိယတ္တိ ဓမ္မာစရိယ ဂဏဝါစက ဘွဲ့ကို လည်းကောင်း၊ မန္တလေးမြို့ ပရိယတ္တိ သာသနဟိတ သကျသီဟ ဓမ္မာစရိယ ဘွဲ့ကို ပထမ ဂုဏ်ထူးဖြင့် လည်းကောင်း ဖြေဆို အောင်မြင်ခဲ့သည်။
စာလိုက်ခဲ့သော ဆရာတော်များမှာ ငါန်းမြာကြီးရွာ စကြာတိုက်ကျောင်း ဆရာတော်ကြီး၊ အမရပူရမြို့ မဟာဂန္ဓာရုံ ကျောင်းတိုက် နာယကချုပ် ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တ စန္ဒောဘာသ (အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ)၊ နာယက ဆရာတော်များ ဖြစ်ကြသော ဘဒ္ဒန္တ မဟိန္ဒ၊ ဘဒ္ဒန္တ ဣန္ဒောဘာသာ ဘိဝံသ၊ ဘဒ္ဒန္တ အဂ္ဂဝံသ၊ ဘဒ္ဒန္တ ကုဏ္ဍလာ ဘိဝံသနှင့် အနုနာယက ဆရာတော်များ၊ ဂဏဝါစက စာချ ဆရာတော်များ၊ မန္တလေးမြို့ မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံ တိုက်သစ် မင်္ဂလဗိမာန် ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တ ပညာသိရီ ဘိဝံသ၊ မြတောင် ကျောင်းတိုက် သမ္မတစာချကျောင်း ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသာ ဘိဝံသ၊ မန္တလေးမြို့ စက်မှုမြို့သစ် မြဝတီမင်းကြီးကျောင်းဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တ အရိယဝံသာ ဘိဝံသ စသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။
၁၃၄၀ ပြည့်နှစ်၊ နယုန်လပြည့်ကျော် ၁ ရက်နေ့မှ ၁၃၅၄ ခုနှစ်၊ နယုန်လပြည့်ကျော် ၁ ရက်နေ့ အထိ ၁၃ နှစ်တိုင်အောင် အမရပူရမြို့၊ မဟာဂန္ဓာရုံ ကျောင်းတိုက်၌ စာသင်၊ စာချ၊ ကျောင်းဘုန်းကြီး ဘ၀ဖြင့် သီတင်း သုံးခဲ့သည်။ မဟာဂန္ဓာရုံ ကျောင်းတိုက်၌ သီတင်းသုံးစဉ် သာမဏေကျော် ဒုတိယဆင့် စူဠဝါ၊ ပရိဝါ ပါဠိတော်၊ သာမဏေကျော် တတိယဆင့် ဓမ္မပဒပါဠိ အဋ္ဌကထာနှင့် ပဋ္ဌာန်း ပစ္စည်းပြိုင်၊ စာသင်တန်း ဆိုင်ရာ ဘေဒစိန္တာနှင့် ကစ္စာယနသာရကျမ်း တို့ကို ပို့ချခဲ့သည်။ ၁၃၄၈ ခုနှစ်၌ မန္တလေးမြို့၊ မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံ တိုက်သစ်၊ မင်္ဂလဗိမာန် ကျောင်း၌ တစ်နှစ်ခန့် ပညာဆည်းပူးရင်း သီတင်းသုံး နေထိုင် ခဲ့သည်။
၁၃၅၄ ခုနှစ်၊ နယုန်လပြည့်ကျော် ၁ ရက်နေ့၌ သံဃနာယက ဆရာတော်များနှင့် မဟာဂန္ဓာရုံ ကျောင်းတိုက် နာယက ဆရာတော်များ ရှေ့မှောက်ဝယ် မြစကြာဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တ လက္ခဏ မထေရ်မြတ်က အရှင်ဣန္ဒကာ ဘိဝံသအား မြစကြာ ကျောင်းတိုက်ကြီးကို ဂရုဘဏ်၊ လဟုဘဏ်နှင့် တကွ လွှဲအပ် လှူဒါန်းခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ပရိယတ္တိ သာသနာ စည်ပင် ပြန့်ပွားရန် ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် လှူဒါန်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
၁၃၄၇ ခုနှစ်၊ ရဟန်းသိက္ခာ မရမီမှစ၍ မဟာဂန္ဓာရုံ ကျောင်းတိုက်၌ ဂဏဝါစက စာချတာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၃၅၄ ခုနှစ်မှစ၍ မြစကြာ ကျောင်းတိုက်၌ ဂဏဝါစက စာချတာဝန်၊ ပဓာန နာယက တာဝန်၊ ပထမပြန်နှင့် ဓမ္မာစရိယ စာမေးပွဲ ကြီးကြပ်ရေး တာဝန်၊ သာသနာ လင်္ကာရ စာမေးပွဲ ပုစ္ဆက တာဝန်နှင့် အဖွဲ့ဝင် တာဝန်များ ကို ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်။ ၁၃၅၆ ခုနှစ်မှစ၍ မြို့နယ်၊ တိုင်း ဝိနည်းဓိုရ် တာဝန်ကို ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်။ ၁၃၅၆ ခုနှစ်မှစ၍ ရွှေကျင် နိကာယ ဂိုဏ်းလုံး ဝန်ဆောင် နာယက တာဝန်ကို ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်။
"ဆွေမျိုးကျောင်း မဖြစ်စေချင်ဘူး၊ သာသနာတွက် အကျိုးများတဲ့ ကျောင်းပဲ ဖြစ်စေချင်တယ်" ဤသို့သော မြစကြာ ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တ လက္ခဏ မထေရ်မြတ်၏ အလိုဆန္ဒကို ပါရမီ ဖြည့်သောအားဖြင့် ကြိုးစား အားထုတ်ခဲ့သည်။ အရေအတွက် အားဖြင့် စာသင်သား သံဃာ ၂ ပါးမှ စတင်ခဲ့ရာ ၁၈ နှစ်အတွင်း သံဃာ ၂၈၀ ကျော်အထိ တိုးတက်ခဲ့သည်။ အရည်အသွေး အားဖြင့်လည်း သာမဏေကျော်ဘွဲ့ရ၊ ပထမကျော်ဘွဲ့ရ၊ ဓမ္မာစရိယဘွဲ့ရ၊ သကျသီဟ အဘိဝံသ ဘွဲ့ရ အထိ တိုးတက် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ထူးခြားချက်မှာ ထိုဘွဲ့ရ သံဃာ အားလုံးနီးပါး မြစကြာ ကျောင်းတိုက်၌ ငယ်စဉ်မှစ၍ ပညာဆည်းပူး ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်ကြခြင်းပင်။
တည်းဖြတ် ထုတ်ဝေခဲ့သော စာအုပ်များ
ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တ လက္ခဏ မဟာထေရ်သည် မြစကြာ ကျောင်းတိုက်ကို ၁၃၃၇ ခုနှစ်၌ စတင် တည်ထောင် ခဲ့သည်။ ၁၃၅၄ ခုနှစ် နယုန်လပြည့်ကျော် ၁ ရက်နေ့၌ တူဖြစ်သူ ဘဒ္ဒန္တ ဣန္ဒကာဘိဝံသအား လွှဲအပ်ကာ တောရဆောက်တည်ခဲ့သည်။
ဆရာတော်သည် ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလပြည့်ကျော် ၁၂ ရက် (၁၇၊၁၊၂၀၂၃)အင်္ဂါနေ့၊ နံနက် ၈ ၃ဝ နာရီအချိန်တွင် ဘဝနတ်ထံ ပျံလွန်တော်မူသည်။
ကဏ္ဍ:၂၀၂၃ ကွယ်လွန်သူများ ကဏ္ဍ:၁၉၆၅ မွေးဖွားသူများ
နားမှုန်ရွာ၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်
နားမှုန်ရွာ (Narhmon)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်၊ နားဖျိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၉၄၇၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နားဖျိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၂၀ ဦး၊ မ ၉၉၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၁၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စင်ရော်ခေါင်းညို
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တိဗက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
သပြေကွင်းရွာ၊ ဘုရားငုတ္တို
သပြေကွင်းရွာ၊ ဘုရားငုတ္တို
ကျောက်ချောင်းကြီးရွာ၊ ကျောက်ချောင်းကြီး
ကျောက်ချောင်းကြီးရွာ၊ ကျောက်ချောင်းကြီး
အူလွန်းယန်ရွာ၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်
အူလွန်းယန်ရွာ(Aulunyang)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်၊ အင်ဖျင်ဂါးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၉၇၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အုန်းတပင်ရွာ၊ ကွင်းကြီး
အုန်းတပင်ရွာ၊ ကွင်းကြီး
မျိုးလှိုင်ဝင်း (ဘောလုံးသမား)
မျိုးလှိုင်ဝင်း(၂၄ မေလ ၁၉၇၃ ခုနှစ်) သည် မြန်မာလက်ရွေးစင် ကစားသမားဟောင်းတစ်ဦးဖြစ်ပြီး မြန်မာလက်ရွေးစင်အသင်းတွင်ကစားစဉ်က ရှေ့တန်း(တိုက်စစ်)နေရာတွင် ကစားခဲ့သည်။ သူသည် ၁၉၉၈ တိုက်ဂါးဖလားပြိုင်ပွဲ(အရှေ့တောင်အာရှချန်ပီယံရှစ်ဘောလုံးပြိုင်ပွဲ)တွင် ဂိုးသွင်းအများဆုံး ရွှေဖိနပ်ဆုရရှိသူ ဖြစ်ခဲ့သည်။
ကျားချောင်းရွာ၊ တောကြီး (မြောက်)
ကျားချောင်းရွာ၊ တောကြီး (မြောက်)
ဟိုလန်းရွာ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်
ဟိုလန်းရွာ (Holan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်၊ မိုင်းလင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၀၇၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းလင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၇၅ ဦး၊ မ ၂၅၇၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၈၅၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟိုပုံးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခင်သာရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်
ခင်သာရွာ (Khinthar)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်၊ ဖြူးစုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၉၂၅၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖြူးစုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၇၃၅ ဦး၊ မ ၃၀၆၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၇၉၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝမ်စောက်ရွာ၊ နားမွန်
ဝမ်စောက်ရွာ (Wansawk)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မိုင်းပန်မြို့နယ်၊ နားမွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၅၆၅၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နားမွန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၂၄၂ ဦး၊ မ ၄၈၀၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၀၄၂ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းပန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သရက်တောရွာ၊ အနောက်ဘက်ကမ်း
သရက်တောရွာ(Thayettaw)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ကော့ကရိတ်ခရိုင်၊ ကော့ကရိတ်မြို့နယ်၊ အနောက်ဘက်ကမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၅၈၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အနောက်ဘက်ကမ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၃၉၂ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၉၃၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကော့ကရိတ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကမ္ဘောဇလေကြောင်းလိုင်း
ကမ္ဘောဇလေကြောင်းလိုင်း (Air KBZ) သည် ရန်ကုန်မြို့အခြေစိုက် မြန်မာနိုင်ငံသားပိုင် ပြည်တွင်းလေကြောင်းလိုင်း တစ်ခုဖြစ်သည်။ ကမ္ဘောဇ အုပ်စုကုမ္ပဏီ မှ ပိုင်ဆိုင်ပြီး ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂ ရက်နေ့ မှာ ရန်ကုန် - ပုဂံ - မန္တလေး - ဟဲဟိုး - ရန်ကုန် ခရီးစဉ် ဖြင့် စတင်ပြေးဆွဲခဲ့သည်။
ပြည်ပ
ထိုင်းနိုင်ငံ
ကမ်းနီရွာ၊ ကော့ကရိတ်မြို့နယ်
ကမ်းနီရွာ(Kanni, ကွာန်ကအ်ဗိုတ်)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ကော့ကရိတ်ခရိုင်၊ ကော့ကရိတ်မြို့နယ်၊ ကမ်းနီစံပြကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၅၈၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကမ်းနီကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၁၂၅၃ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၅၉၀၂ ဦး နေထိုင်သည်။ ၂.၆၁ ဧကကျယ် အထက-ကမ်းနီ ရှိသည်။ မဟာဝိဟာရသုခစေတီကို တည်ထားကိုးကွယ်သည်။ ကမ်းနီဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတွင် ဘဒ္ဒန္တသုဝဏ္ဏဆရာတော် ကျောင်းထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကော့ကရိတ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မွန်နောက်ပြောင်ရွာ၊ ဆော်လော်နောက်အင်း
မွန်နောက်ပြောင်ရွာ (Munnaukpyaung)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ လဟယ်မြို့နယ်၊ ဆော်လော်နောက်အင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၈၆၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လဟယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အင်ဖျင်ဂါးရွာ၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်
အင်ဖျင်ဂါးရွာ(Inhpyingar)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်၊ အင်ဖျင်ဂါးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၉၆၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဇီလန်းဒီးယား
thumb| ဇီလန်းဒီးယား၏ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ပြ စတလိုက်မြေပုံ ဇီလန်းဒီးယာ (သို့မဟုတ် တက်စ်မန်တစ်) ဆိုသည်မှာ လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း သန်း၈၀ခန့်က နစ်မြုပ်ပျောက်ကွယ်သွားသော တိုက်ကြီး တစ်တိုက်ဖြစ်သည်။ ဇီလန်းဒီးယားဟူသော အမည်နှင့် အဆိုပါတိုက်ကြီးတည်ရှိခဲ့ကြောင်း အယူအဆကို ၁၉၉၅ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်လူမျိုး ဘူမိဗေဒပညာရှင် လူယန်ဒိုက်ဆိုသူက အဆိုပြုခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ဂြိုဟ်တုပုံရိပ်အရ ဇီလန်းဒီးယားတိုက်၏ အရွယ်အစားမှာ လက်ရှိ ဩစတြေးလျတိုက်နီးပါးအရွယ်အစား ဖြစ်မည်ဟု သုံးသပ်ကြသည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် လေ့လာမှုတစ်ခုအရ ဇီလန်းဒီးယားသည် နှစ်ပေါင်း ၁ ဘီလီယံသက်တမ်းရှိပြီး ယခင်က ဘူမိဗေဒပညာရှင်များ ထင်ခဲ့ကြသည်ထက် နှစ်ဆခန့်ပိုကြီးသည်ဟု ဆိုသည်။
ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၂၃ သန်းခန့်ကတည်းက ဇီလန်းဒီးယားတိုက်၏ မြေထုသည် လုံးလုံးမြုပ်နှင့်ပြီးဖြစ်သည်။ မျက်မှောက်ကာလတွင် ဇီလန်းဒီးယားတိုက်၏ မြေထုအများစု (၉၄%) သည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ အောက်၌နစ်မြုပ်နေဆဲဖြစ်သည်။ နယူးဇီလန်နိုင်ငံ သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက်တွင် ရှိနေသော ဇီလန်းဒီးယားတိုက်၏ အကြီးဆုံးအစိတ်အပိုင်းဖြစ်ပြီး နယူးကယ်လီဒိုးနီးယားမှာ ဒုတိယဖြစ်သည်။
လူဦးရေ
၂၀၂၁ခုနှစ် အချက်အလက်များအရ ဇီလန်းဒီးယားတိုက် ဒေသတစ်ဝိုက်တွင် နေထိုင်သူ လူဦးရေ ၅.၄သန်းခန့် ရှိသည်။
ပြင်ပလင့်များ
ကဏ္ဍ:အိုရှန်းနီးယား၏ ပထဝီဝင် ကဏ္ဍ:တိုက်ကြီးများ
လူကဲရွာ၊ ဥယျာဉ်သာ
လူကဲရွာ၊ ဥယျာဉ်သာ
​ရေတွင်းကုန်းရွာ၊ ရေတွင်းကုန်း
ရေတွင်းကုန်းရွာ၊ ရေတွင်းကုန်း
ရေကူးခြင်း
သတ္တဝါတို့၏ အသက်ရှင်နေထိုင်မှုအတွက် ရေကူးခြင်းသည် ရေထဲ၌ ရှေ့သို့ ရွေ့လျားနိုင်ရန်အတွက် နည်းလမ်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ရေကူးခြင်းသည် အသုံးဝင်မှုနှင့် အပန်းဖြေမှု နှစ်ခုစလုံးအတွက် လှုပ်ရှားမှုတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အခြေခံအသုံးဝင်မှုများမှာ အေးမြခြင်း၊ အသက်ရှုခြင်း၊ ငါးဖမ်းခြင်း၊ အပန်းဖြေခြင်း၊ လေ့ကျင့်ခန်းနှင့် အားကစားလုပ်ခြင်း တို့ဖြစ်ကြသည်။
ကျောက်ခေတ်သို့ နောက်ပြန်ဆွဲပြီး အစောဆုံးမှတ်တမ်းအဖြစ်ကြည့်လျှင် သမိုင်းဦးမတိုင်မှီ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇၀၀၀ ပတ်ဝန်းကျင်ခန့်ကပင် လူများသည် ရေကူးခြင်းကို သိရှိကြပြီးဖြစ်ကြောင်းတွေ့ရသည်။ ခေတ်ပြိုင်အဖြစ်အပျက်များကို နှိုင်းယှဉ်နိုင်သော ပုံစံတစ်ခုအတွင်းမဟုတ်သော်လည်း ရေကူးပြိုင်ပွဲများကို ဥရောပတိုက်တွင် ၁၈၀၀ ခုနှစ်ခန့်က စတင်တွေ့ရှိရပြီး ပထမဆုံး ခေတ်သစ် ၁၈၉၆ ခုနှစ် အေသင်တွင်ပြုလုပ်ကျင်းပခဲ့သော နွေရာသီအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲတွင် တွေ့ရသည်။ ၎င်းကို ၁၉၀၈ ခုနှစ်တိုင်အောင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရေကူး အဖွဲ့အစည်းများဖြင့် ယှဉ်ပြိုင်နိုင်သောပြိုင်ပွဲ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများ မလုပ်ရသေးချေ။ လူတို့သည် လက်နှင့် ခြေများ အသုံးပြု၍ ရေကူးကြသည်။ ရေကူးခြင်းကို ဖားကူး၊ လိပ်ပြာကူး၊ ပက်လက်ကူး၊ လက်ပစ်ကူး စသည်ကဲ့သို့သော ကူးနည်းအချို့ရှိသည်။ လွပ်လပ်သောပုံစံ ရေကူး ပြိုပွဲများအတွင်း ရေကူးသမားသည် ၎င်းလေးမျိုးထဲမှ ကြိုက်နှစ်သက်ရာကူးနည်းဖြင့် ကူးနိုင်သော်လည်း အများစုမှာ ရှေ့လက်ပစ်ကူးနည်းကို ရွေးချယ်ကြသည်။
ရေကူးသူများသည် ရေတွင် ရွေ့သွားရန် ကိုယ်ခန္ဓာအခြားအစိတ်အပိုင်းများ၏ ပေါင်းစပ်ခြင်းကို အသုံးပြုကြသည်။ ရေကူးသူများသည် ရေပေါ်တွင် နေနိုင်ရန်နှင့် တစ်ခါတစ်ရံ ၎င်းတို့၏ အသက်ရှုခြင်းကို ကြာရှည်စွာ ထိန်းသိမ်းခြင်းကို စွမ်းဆောင်နိုင်ရန် လိုအပ်သည်။ သူမ/သူသည် ဤကဲ့သို့သော အားကစားမျိုးပြုလုပ်လိုလျှင် ကျန်းမာဖို့ရန် လိုအပ်သည်။