cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဝီလျံ မားဒေါ့
ဝီလျံမားဒေါ့ကား စကော့တလန်ပြည် အဲရှိုင်းယာနယ် အော့ကင်လက်မြို့အနီး၌ ၁၇၅၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်သူဖြစ်သည်။ ငယ်ရွယ်စဉ်မှစ၍ လက်မှုပညာတွင် စိတ်ကူးဉာဏ် ထက်သန်သူဖြစ်သည်။ သူ၏ ဖခင်မှာ လယ်သမားတစ်ဦး ဖြစ်ရကား မားဒေါ့သည် ငယ်စဉ်ကပင် သူ့ဖခင်၏ သိုးများ နွား များကို ထိန်းကျောင်းရင်း မြေလွှာများကို တူးယက်ကာ ကျောက်မီးသွေးရှိသော မြေလွှာတွေ့သည်နှင့်တပြိုင်နက် မီးမွှေး၍ ဓာတ်ငွေ့ ကို စမ်းကြည့်လေ့ရှိ၏။ ချောင်းငယ်မြောင်းငယ်များကို ဖြတ်ကူးရင်းလည်း တံတားနင်းကြမ်းများ လုပ်ထားခဲ့လေ့ရှိသည်။ တခါတရံမူ သစ်သားဖြင့်မြေရုပ်လုပ်၍ ရေနွေးငွေ့အားပေးကာ ၂ မိုင် ခရီးလောက်ကို ထိုအရုပ်မြင်းဆွဲသော ရေနွေးငွေ့အားနှင့် သွားသည့် လှည်းဖြင့် သွားလေ့ရှိလေသည်။
အရွယ်ရောက်လာသောအခါ လျော်ကန်မည့် အလုပ်ကိုလုပ်ရန် ဗာမင်ဂမ်မြို့သို့လာခဲ့၏။ ထိုအခါ က ဗာမင်ဂမ်မြို့ရှိ ဗူလတန်နှင့် ဝပ်ကုမ္ပဏီမှာ ကြီးပွားထွန်းကား လျက်ရှိလေသည်။ မားဒေါ့သည် ဗူလတန်နှင့် ဝပ်ကုမ္ပဏီတွင် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ပြီးနောက် ၂ နှစ် ခန့်အကြာတွင် ကွန်းဝေါဒေသ ရှိ သတ္တုတွင်းများမှ ရေစုတ်စက်များကိုတပ်ဆင်ရာ၌ ကြီးကြပ်၍ လုပ်ကိုင်ရန် ခန့်အပ်ခြင်းခံရလေသည်။ မားဒေါ့သည် ကျောက်မီးသွေးဓာတ်ငွေ့ဖြင့် မီးထွန်းခြင်းကို စတင်တီထွင်ကာ ၁၇၉၂ ခုနှစ်တွင် သူ၏အိမ်၌ စတင်ထွန်းကြည့်ရာ အောင်မြင်သဖြင့် လူတို့၏ ချီးကျူးခြင်းကို ခံရသည်။ ရုံးများ၊ စက်ရုံများ၌ပင် ကျောက်မီးသွေးဓာတ်ငွေ့ဖြင့် မီးထွန်းကြလေသည်။
မားဒေါ့ကား ကျောက်မီးသွေး ဓာတ်ငွေ့နှင့် မီးထွန်းနည်းကိုသာမဟုတ်၊ ရေနွေးငွေ့နှင့် ခုတ်မောင်းသော စက်ခေါင်းကို ပိုမို ကောင်းမွန်တိုးတက်အောင် တီထွင်ပြုပြင်သူလည်း ဖြစ်လေသည်။ စက်၏ ဆွဲအားများကို မြင်းကောင်ရေအားဖြင့် နှိုင်းယှဉ်ခေါ်ဝေါ်၍ရ အောင် တွက်နည်းများကိုလည်း ရှာဖွေခဲ့သူဖြစ်၏။ ရေနွေးငွေ့ဖြင့် ပစ်ရသော သေနတ်ကိုလည်း မားဒေါ့ပင် တီထွင်လုပ်ကိုင်လေသည်။
ဓာတ်ငွေ့နှင့် ရေနွေးငွေ့တို့ဖြင့် ပြုလုပ်ရသော တီထွင်မှု မြောက်မြားစွာကိုလည်း ပြုလုပ်၏။ မားဒေါ့သည် အလုပ်လုပ်ရာ၌ ကြေး ငွေရမှုထက် အောင်မြင်မှုကိုသာ ပဓာနထားသည်။ မားဒေါ့ကား ဗြိတိသျှ စက်မှုလက်မှု လောကတွင် ဉာဏ်ဝီရိယ အရှိဆုံးနှင့် အထူးချွန်ဆုံး စက်မှုပညာကျော်ကြီးဖြစ်၏။ ၁၈၃၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်လေသည်။
ဖခင်များနေ့
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ မစ္စဂျွန်ဘရု(စ်)ဒေါ့(ဒ်) Mrs.John Bruce Dodd သည်မိခင်များကို မေလဒုတိယအပတ်တွင် မိခင်များနေ့အဖြစ်သတ်မှတ်ပြီး ဂုဏ်ပြုသည်ကိုတွေ့ရသဖြင့် ဖခင်များကိုလည်း ထိုနည်းတူ နေ့တစ်နေ့ကို ဖခင်များနေ့အဖြစ် သတ်မှတ်သင့်ကြောင်း စိတ်ထဲတွင် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော်သူမ၏ မိခင်သည် သူတို့မောင်နှမ ငါးယောက် ကလေးဘဝတွင်ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ သူတို့ဖခင်သည် သား သမီး ငါးယောက်ကို ပြုစုပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။
သူမဖခင်၏ နာမည်သည် မစ္စတာ ဝီလျံဂျက်ဆင်စမတ် (Mr. Willian Judson Smart) ဖြစ်ပြီး ၁၈၆၀ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်းတပ်များ ကျွန်ကိစ္စနှင့် ပြည်တွင်းစစ်ဖြစ်ပွားစဉ်က မြောက်ပိုင်းတပ်တွင် တပ်သားအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်။
ဤဖခင်သည် ဇနီးသည်ကွယ်လွန်သွားပြီးနောက် နောက်ထပ်အိမ်ထောင်မပြုဘဲ လူမမယ် သားသမီး(၅)ယောက်အား ကြီးပြင်းလာသည် အထိ ဖခင်တယောက်အနေဖြင့် မိသားစု စားဝတ်နေရေးအတွက် တဘက်မှ အလုပ်လုပ်ပြီး မိခင်တယောက်ကဲ့သို့လည်း ကြည့်ရှုစောင့်ရှောက်ခဲ့သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ဖခင်လည်းဖြစ်၊ မိခင်လည်းဖြစ်သော ဖခင်တယောက်ဖြစ်လေသည်။
သမီးကြီးဖြစ်သူ Mrs. Dodd သည်ဖခင်ကို သတိရလွမ်းဆွတ်သည်နှင့် မကျေနပ်နိုင်ဘဲ ဖခင်များနေ့ကို သတ်မှတ်ပြီး ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် နိုင်ငံရေး၊ လူမှုရေး၊ ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်များကို လှုံ့ဆော်မှုကြောင့် ပထမဦးစွာ ဝါရှင်တန်ပြည်နယ်တွင် ၁၉၁၀ခုနှစ်တွင် စတင်ပြီး ဖခင်များနေ့ကို ကျင်းပခဲ့သည်။
နောက်ပိုင်းတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမြောက်ပိုင်းပြည်နယ်များတွင် ဖခင်များနေ့ကို နှစ်စဉ်ကျင်းပကြသည်။ ယခုကာလတွင် ဖခင်များနေ့ဖြစ်သော ဇွန်လတတိယပတ် တနင်္ဂနွေနေ့အား ၁၉၇၂ ခုနှစ်မှစ၍အမေရိကန်နိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် တညီတညွတ်တည်း သတ်မှတ်ပြီး ဖခင်များကို ဂုဏ်ပြုခဲ့ကြသည်။
ထို့နောက် ကမ္ဘာပေါ်ရှိနိုင်ငံတော်တော်များများသည်လည်း ဖခင်များနေ့ကို ထိုနည်းတူစွာ ယခုအခါတွင် ကျင်းပကြသည်။
ရပ်ဝန်းနှင့် ပိုးလမ်းမ ဖိုရမ်
ရပ်ဝန်းနှင့် ပိုးလမ်းမ ဖိုရမ် (Belt and Road Forum) (သို့မဟုတ်) ရပ်ဝန်းနှင့် ပိုးလမ်းမ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပူး​ပေါင်း​ဆောင်ရွက်​ရေး ဖိုရမ် (Belt and Road Forum for International Cooperation)သည် တရုတ်နိုင်ငံမှ ကမကထပြုလုပ်​သော ရပ်ဝန်းနှင့် ပိုးလမ်းမ စီမံကိန်းအတွက် ​​ဆွေး​နွေးကြ​သော ဖိုရမ်များဖြစ်သည်။ ပထမအကြိမ်ဖိုရမ်ကို ၂၀၁၇ခုနှစ် ​မေလ၁၄ရက်​နှင့် ၁၅ရက်​နေ့တွင် တရုတ်နိုင်ငံ၊ ​ပေကျင်းမြို့တွင် ကျင်းပခဲ့ပြီး ဒုတိယအကြိမ်ဖိုရမ်ကို ၂၀၁၉ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၇ရက်​နေ့မှစတင် ကျင်းပခဲ့သည်။ သက်ဆိုင်ရာ စီမံကိန်းအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများမှ နိုင်ငံ​တော်အကြီးအကဲများ၊ အစိုးရအဖွဲ့ အကြီးအကဲများ၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများမှ ဧည့်သည်​တော်များ တက်​ရောက်ခဲ့ကြသည်။
လုပ်ငန်းစဉ်များ
ကဏ္ဍတွင် တရုတ်နိုင်ငံ အမျိုးသား ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်​ရေးနှင့်ပြုပြင်​ပြောင်းလဲ​ရေး​ကော်မရှင် ဒုတိယ​ခေါင်း​ဆောင်၏ ​ပြောဆိုခ​ျက်အရ ဤဖိုရမ်၏ ရည်ရွယ်ချက်များ​မှာ ​လွယ်ကူပြီး အကျိုးရှိသည့် နိုင်ငံတကာ ပူး​ပေါင်း​ဆောင်ရွက်​ရေး စင်္ကြန်တစ်ခုဖြစ်​ကြောင်း၊ ပိုမိုနီးကပ်ပြီး ခိုင်မာ​သော ပူး​ပေါင်း​ဆောင်ရွက်​ရေးကွန်ယက် စသည်တို့ကို တည်​ဆောက်ရန်ဖြစ်​ကြောင်း ​ပြောကြားခဲ့သည်။ ဤဖိုရမ်သည် ရပ်ဝန်းနှင့် ပိုးလမ်းမ စီမံကိန်း၏ အ​ခြေခံအ​ဆောက်အဦးများ၊ စွမ်းအင်ကဏ္ဍ၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု စသည့်အ​ကြောင်းအရာများအတွက် စင်္ကြန် တစ်ခုဖြစ်သည်။
​စောပြာရွာ၊ လှော်ကထား
စောပြာရွာ၊ လှော်ကထား
ဝေဘူကျွန်း (နေပူကုန်း)ရွာ၊ ကဿဝင်
ဝေဘူကျွန်း (နေပူကုန်း)ရွာ၊ ကဿဝင်
လယက်စမ်း
လယက်စမ်း
​တောင်စုရွာ၊ ခရုရိုး
တောင်စုရွာ၊ ခရုရိုး
ဘီစီ
ဘီစီ (B.C )ဆိုသည်မှာ ဥရောပ ခရစ်ယာန်ဘာသာမှ ဆင်းသက်လာသည့် နှစ်ရေတွက်ပုံဖြစ်သည်။ ဘီစီ ဟူသည်မှာ B= Before,C=Christ ဖြစ်ပြီး အဓိပ္ပာယ်မှာ ခရစ်တော်သာဿနာ မစတင်မီ ဟု ဖြစ်သည်။ ဘီစီကိုရေတွက်ရာတွင် ခုနှစ်များကို နောက်ပြန်ရေတွက်ရသည်။ (ဥပမာ-၁၀ဝ,၉၉,၉၈,၉၇)
အင်ဂိုလာ အာဗန်တီ
အင်ဂိုလာ အာဗန်တီ("Angola Avante""Onwards Angola", )သည် အင်ဂိုလာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်သီချင်းဖြစ်သည်။ ဟူအီ အယ်ဘက်တို ဗီအေရာ ဂျီအက်စ် မင်ဂက်စ်မှ တေးသွားကို သီကုံးခဲ့ပြီး မန်နျူရယ် ဟူအီ အယ်ဗီစ် မွန်တီရိုမှ စာသားကို ရေးစပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသီချင်းသည် ပေါ်တူဂီတို့ထံမှ နိုင်ငံလွတ်လပ်ရေးရရှိခဲ့သည် ၁၉၇၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် နိုင်ငံတော်သီချင်းဖြစ်၍ လာခဲ့သည်။ သီချင်းစာသားထဲတွင် လွတ်လပ်ရေးရစဉ်မှစ၍ ၁၉၉၂ ခုနှစ်မတိုင်မီအထိ တစ်ပါတီတည်း ကြီးစိုးခဲ့သည့် အင်ဂိုလာလွတ်မြောက်ရေးပြည်သူ့လှုပ်ရှားမှုပါတီ၏ အရေးပါသော ဖြစ်ရပ်များကို ထည့်သွင်းထားသည်။
သမိုင်း
"အင်ဂိုလာ အာဗန်တီ"ကို ဟူအီ အယ်ဘက်တို ဗီအေရာ ဂျီအက်စ် မင်ဂက်စ်မှ ရေးဖွဲ့ခဲ့သည်။ နိုင်ငံ၏ စာရေးဆရာများသမဂ္ဂနှင့် အနုပညာရှင်နှင့် တေးရေးဆရာများသမဂ္ဂတို့၏ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်သော ဟွန်ဘိုမြို့(Huambo)၌ ပညာသင်ကြားနေသည့် စာရေးဆရာ မန်နျူရယ် ဟူအီ အယ်ဗီစ် မွန်တီရိုမှ စာသားကို ရေးစပ်ခဲ့ဖြစ်သည်။ သူသည် ၂၀၀၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ကောက်ယူခဲ့သော တရားဝင်မဟုတ်သော စစ်တမ်းများအရ မြို့တော် လုအန်ဒါတွင် ရောင်းအားအကောင်းဆုံးသော စာရေးဆရာများထဲမှတစ်ယောက်ဖြစ်သည်။ ဤသီချင်းကို နိုင်ငံတော်သီချင်းအဖြစ် ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် တရားဝင်သတ်မှတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ အင်ဂိုလာနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံ အပိုဒ်ခွဲ ၁၆၄ တွင် ဖော်ပြထားသည်။
အဆိုပြုသော ပြောင်းလဲမှုများ
သီချင်းစာသားများထဲတွင် အင်ဂိုလာလွတ်မြောက်ရေးပြည်သူ့လှုပ်ရှားမှုပါတီ၏ အရေးပါသော အဖြစ်အပျက်များကို ရည်ညွှန်းသော စာသားများ ပါဝင်သည်။ သို့ပေမယ့်လည်း ၁၉၉၂ ခုနှစ် တစ်ပါတီအာဏာရှင်စနစ်ချုပ်ငြိမ်းသွားချိန်တွင် ဤစာသားများသည် အသုံးမဝင်တော့သော သရုပ်ဖော်မှုများဖြစ်နေသည်။ ထို့ကြောင့် အခြားသော အမျိုးသားရေးလက္ခဏာများဖြင့် နိုင်ငံတော်သီချင်းကို ကောင်းမွန်စွာ ပြင်ဆင်နိုင်ရန် ကြိုးပမ်းအားထုတ်ခဲ့ကြသည်။ သို့ပေမယ်လည်း မည်သည့်အရာမျှ အောင်မြင်ဖြစ်ထွန်းမလာခဲ့ပဲ နိုင်ငံတော်သီချင်းသည် မပြောင်းလဲပဲ ရှိ၍နေသည်။
စာသား စကားစပ်များ
"Angola Avante" ထဲမှ သီချင်းစာသားများသည် နိုင်ငံနှင့်ပြည်သူများအား အနာဂတ်တွင် ရှေ့သို့ တိုးတက်ကြလိမ့်မည်ကို သွယ်ဝိုက်ရည်ညွှန်းထားသည်။ The Daily Telegraph သတင်းစာမှ သတင်းစာဆရာ အီဗန် ဟီးဝပ်ထ်မှ အမျိုးအစားခွဲခြားခဲ့ရာ စစ်သီချင်းသံသည်  "La Marseillaise" သီချင်း၏ လွှမ်မိုးမှုရှိသည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။
ပြင်ပလင့်များ
ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတော်သီချင်းများ ကဏ္ဍ:အင်ဂိုလာနိုင်ငံ၏ အမျိုးသားသင်္ကေတများ
မဟာကရုဏာတော်
မဟာကရုဏာဟူသည်မှာ --- ဘုရားအလောင်း ဖြစ်လိုသော အမျိုးကောင်းသားသည် မျက်မှောက် မျက်ကွယ် ရင်းရင်းဖျားဖျား ရှိရှိသမျှ သတ္တဝါများအပေါ်၌ ရင်မှ ပေါက်ဖွားသည့် သားသမီးများကဲ့သို့ ကြင်နာသနားခြင်း ပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပွားနိုင်ရသည်။ မိတ်ဆွေ ရန်သူဟူ၍ မခွဲခြားဘဲ ရှိရှိသမျှ သတ္တဝါအများကို ရာဂမီး ဒေါသမီး မောဟမီး ဇာတိမီး ဇရာမီး မရဏမီး သောကမီး ပရိဒေဝမီး ဒုက္ခမီး ဒေါမနဿမီး ဥပါယာသမီးတို့ တညီးညီးတပြောင်ပြောင် အတောက် လောင် ခံနေရသည့် သံသရာ့ဒုက္ခိတ သတ္တဝါတွေ အဖြစ် ဆင်ခြင်စဉ်းစား၍ သနားခြင်းပြင်းစွာ ဖြစ်ရာ၏၊ ယင်းဒုက္ခမှ ကယ်တင်လိုသော ဆန္ဒဓာတ်ကို အရင်း ခံကာ ပါရမီဆယ်ပါးတို့ကို ဖြည့်ကျင့်တော်မူလေသည်။
အင်းပေါက်ရွာ၊ အောင်လံမြို့နယ်
အင်းပေါက်ရွာ (Innpauk)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ အောင်လံမြို့နယ်၊ အင်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၅၇၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အင်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၆၅ ဦး၊ မ ၁၅၅၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၉၂၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အောင်လံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လွယ်ဟောင်ရွာ၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်
လွယ်ဟောင်ရွာ (Loihawng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ ဟွေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၉၉၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟွေးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၈၈၉ ဦး၊ မ ၂၇၉၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၆၈၈ ဦးနေထိုင်သည်။
မိုက်ကယ် အဲရစ်
မိုက်ကယ် အဲရစ် (Michael Vaillancourt Aris) (၂၇ မတ်လ ၁၉၄၆ – ၂၇ မတ်လ ၁၉၉၉) သည် ဘူတန်လူမျိုးများ၊ တိဗက်လူမျိုးများ နှင့် ဟိမဝန္တာ တောင်တန်းဒေသနေလူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု နှင့် ၎င်းတို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကိုးကွယ်မှု စသည့် စာအုပ်များကို လေ့လာရေးသားသူဖြစ်သည်။ မိုက်ကယ်အဲရစ်သည် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ ခင်ပွန်းဖြစ်သည်။ မိုက်ကယ်အဲရစ်သည် ခရစ်ယာန် ဘာသာဝင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး တက္ကသိုလ်တွင်လည်း အရှေ့တိုင်းနှင့်ပါဠိဘာသာ သုတေသနပညာရှင် ပါမောက္ခ ဖြစ်သည်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် ပါဠိဘာသာ အရှေ့တိုင်းယဉ်ကျေးမှုအတွက်လေ့လာရင်း အိမ်ထောင်ကျသည်။ အိမ်ထောင်ကျပြီးနောက် ဘူတန်နိုင်ငံတွင် သွားရောက် နေထိုင်ကြသည်။ ရေးသားပြုစုခဲ့သော နီပေါ ဘူတန် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ စာအုပ် စာတမ်း အများအပြားရှိသည်။ လက်ရှိ ဘူတန်ဘုရင်သည်  ဒေါက်တာ မိုက်ကယ်အဲရစ်၏တပည့်ဖြစ်သည်။
ဘဝ
အဲရစ် ကို ကျူးဘား နိုင်ငံ၊ ဟာဗားနားမြို့ တွင်မွေးဖွားခဲ့သည်။ အနောက်ဆက်ဇက်ရှိ ဝေါ့တ်ကျောင်းတွင် ပညာသင်ယူခဲ့ပြီး၊ ခေတ်သစ်သမိုင်းဘာသာရပ်ဖြင့် ဒါဟမ် တက္ကသိုလ်မှ ၁၉၆၇ တွင် ဘွဲ့ရခဲ့သည်။ အဲရစ်သည် ၆ နှစ်လုံးလုံး သီးသန့်ကျောင်းဆရာအဖြစ် ဟိမဝန္တာတော်ဝင် မိသားစု၏ ကလေးများကို သင်ကြားပို့ချခဲ့သည်။
အဲရစ်သည် အောက်စ်ဖို့ စိန့်ဂျွန်းကောလိပ် တွင် အာရှသမိုင်း သုတေသန လေ့လာသူ နှင့် သင်ကြားပို့ချသူ တစ်ဦးဖြစ်ပြီး အောက်စ်ဖို့တက္ကသိုလ်လက်အောက်ရှိ စိန့်အန်တိုနီကော်လိပ်တွင်လည်း သင်ကြားပို့ချခဲ့သည်။ သူ မကွယ်လွန်ခင်အချိန်အထိ အောက်စဖို့ တက္ကသိုလ်တွင် တိဗက်နှင့် ဟိမဝန္တာ ဘာသာရပ်များကို လေ့လာဆည်းပူးနိုင်ကြရန် ထူထောင် ကူညီပေးခဲ့သည်။
အဲရစ်၏ အမွှာညီအကိုဖြစ်သည့် အန်တိုနီ အဲရစ်သည်လည်း တိဗက်ဆိုင်ရာသုတေသီ တစ်ယောက်ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ခေတ်သစ် စာပေပရိသတ်သို့ထံ တိဗက်သမိုင်း နှင့် ယဉ်ကျေးမှုစာပေရပ်များကို ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး၊ စရင်ဒီယာ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်းကို တည်ထောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။
ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်
၁၉၇၂ နှစ်ခုတွင် အဲရစ်သည် ကောလိပ်တွင် ကျောင်းတက်ရင်းတွေ့ဆုံခဲ့သည့် အောင်ဆန်းစုကြည် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဘူတန်နိုင်ငံတွင် တစ်နှစ်ခန့်နေပြီးနောက်၊ အောက်စဖို့မြောက်ဘက်တွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြပြီး၊ သားနှစ်ယောက်ဖြစ်သည့် အလက်ဇန္ဒား အဲရစ် (မောင်မြင့်ဆန်းအောင်) နှင့် ကင်မ် အဲရစ် (မောင်ထိန်လင်း) တို့ကို မွေးဖွားခဲ့သည်။ ထိုကာလတွင် သူသည် အရှေ့ပိုင်း နှင့် အာဖရိက ဆိုင်ရာသင်ကြားပို့ချသည့်၊ လန်ဒန်တက္ကသိုလ်တွင် သင်ကြားဆည်းပူးပြီး၊ ၁၉၇၈ တွင် တိဗက်ပညာရပ်ဖြင့် ဒဿနိကဗေဒ ဒေါက်တာဘွဲကို ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ တွင် စုကြည်သည်  ရန်ကုန်ရှိ မိခင်အား ပြုစုရန် ပြန်သွားခဲ့သော်လည်းမရည်ရွယ်ဘဲ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒီမိုကရေစီလှုပ်ရှားမှုများတွင် ခေါင်းဆောင်တစ်ယောက်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ စိန့်ဂျွန်းကောလိပ်မှ ကာလရှည် ကျောင်းပိတ်ရက်ခွင့်အား အဲရစ်အတွက် တိုးပေးခဲ့ပြီး၊ သူ၏ ဇနီးရည်မှန်းချက်များပံ့ပိုးပေးနိုင်ရန် အထောက်အပံ့ငွေကြေးများ အပြည့် ထောက်ပံ့ပေးခဲ့သည်။
၁၉၉၇ တွင် အဲရစ်သည် ဆီးကျိတ်ကင်ဆာ ကုသမှုခံယူနေရပြီး၊ ကုသမရနိုင်သည့် အဆင့်ရောက်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံပေါင်းများစွာ၊ အဖွဲ့အစည်းများစွာ နှင့် လူပုဂ္ဂိုလ်အသီးသီးတို့မှ၊ အမေရိကန်နိုင်ငံတော် အစိုးရ နှင့် ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ အထွေအထွေအတွင်းရေးမှူး ကိုဖီအာနန်၊ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဂျွန်ပေါ (ဒုတိယ) တို့အပါအဝင် မြန်မာစစ်အစိုးရထံ ဒေါက်တာ အဲရစ်အား ပြည်ဝင်ခွင့် ဗီစာပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။
မြန်မာစစ်အစိုးရမှ သူ့အား ပြည်ဝင်ခွင့်ဗီဆာ မပေးခဲ့ဘဲ၊ ၎င်း၏ ကျန်းမာရေးအား ဂရုပြုပေးရန် အထောက်အပံ့ပစ္စည်းများ မရှိဟု ဆိုကာ ပယ်ချခဲ့ပြီး၊ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား မြန်မာပြည်မှ ထွက်၍ အဲရစ်ဆီသို့ သွားလည်ရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် အကျယ်ချုပ်မှ ခတ္တလွတ်မြောက်နေသော်လည်း၊ တိုင်းပြည်မှ ထွက်ခွာရန် ငြင်းဆိုခဲ့ရခြင်းမှာ၊ စစ်အစိုးရမှ သူ့အားပြည်ဝင်ခွင့် ပြန်လည်ပေးမည်ဆိုသည်ကို မယုံကြည်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။
အဲရစ်သည် ၁၉၉၉ ခုနှစ် သူ၏ ၅၃ နှစ်မြောက် မွေးနေ့တွင် အောက်စ်ဖို့၊ ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်းတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ခုနှစ်နောက်ပိုင်း၊ သူ၏ ဇနီး ပထမဦးဆုံး နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ချခံရပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ၊ ဇနီးမောင်နှံ တွေ့ဆုံခွင့် ၅ ကြိမ်ရခဲ့ပြီး၊ နောက်ဆုံး တွေ့ခွင့်ရခဲ့သည့် နှစ်မှာ ၁၉၉၅ ခုနှစ် ခရစ္စမတ်ဖြစ်သည်။
မဲခင်းကြီးရွာ၊ တံတားဦးမြို့နယ်
မဲခင်းကြီးရွာ (Mekhingyi)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ တံတားဦးမြို့နယ်၊ အောင်သာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၀၃၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အောင်သာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၀၁ ဦး၊ မ ၁၅၄၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၉၄၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တံတားဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခိန့်ဟုတ်ဗုဒ္ဓဘာသာဘုရားကျောင်း
ခိန့်ဟုတ်ဗုဒ္ဓဘာသာဘုရားကျောင်းသည် ကမ်းနားလမ်းနှင့် စဉ့်အိုးတန်းလမ်းထောင့်၊ လသာမြို့နယ်၊ ရန်ကုန်မြို့တွင် တည်ရှိပြီး အကြီးဆုံးနှင့် သက်တမ်းအကြာဆုံး တရုတ်ရိုးရာ ဘုရားကျောင်းဖြစ်ကာ ဘုရားမ Mazu ကိုရည်ညွှန်းသည်။ မူလတွင် ဘုရားကျောင်းကို သစ်သားတို့ဖြင့် တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၁၈၆၁ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ဆောက်ကာ ၁၈၆၃ ခုနှစ်တွင် အပြီးသတ်ခဲ့သည်။ အုတ်ဖြင့်ဆောက်သော အဆောက်အဦသစ်ကို ၁၉၀၃ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့ပြီး ရူပီးငွေ ၁၅၃,၀၀၀ ကျော် ကျသင့်ခဲ့သည်။ ခိန့်ဟုတ်ဗုဒ္ဓဘာသာဘုရားကျောင်းကို ဟုတ်ကင်းလူမျိုးအသင်းအဖွဲ့မှ ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။  ဘုရားကျောင်းသည် ဟုတ်ကင်းနှင့် ဟတ်ကား တရုတ်လူမျိုးဆုတောင်းသူ ဘုရားဖူးများ အများဆုံး ဆုတောင်းဝတ်ပြုရာနေရာလည်း ဖြစ်သည်။ လသာမြို့နယ်တွင် ကန်တုံလူမျိုးများ ဘုရားရှိခိုးရာ ကွမ်ရင်ဗုဒ္ဓဘာသာဘုရားကျောင်း လည်းရှိသေးသည်။
မေ ၁၉၉၄
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မေ ကဏ္ဍ:၁၉၉၄
တောင်ပေကုန်းရွာ၊ လှော်ကထား
တောင်ပေကုန်းရွာ၊ လှော်ကထား
အမှတ်(၁၁)ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းစက်ရုံ
ကဏ္ဍ:ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းစက်ရုံများ
ကဇင်းတောရွာ၊ ကဿဝင်
ကဇင်းတောရွာ၊ ကဿဝင်
ဝါယောင်းငှက်ဂုတ်ဖြူ
ဝါယောင်းငှက်ဂုတ်ဖြူ (Garrulax strepitans) သည် စာကလေးမျိုးနွယ်ဝင်ငှက်ဖြစ်ပြီး ယူနန်ပြည်နယ်၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:လာအိုနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ယူနန်ပြည်နယ်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ခဒိရင်္ဂါဇာတ်
ဧကကနိပါတ် - ၄။ ကုလာဝကဝဂ် -၄၀- ခဒိရင်္ဂါရဇာတ်။ ။ ရှားမီးတွင်းပြ၍မာန်နတ် တားသော်လည်း မနေဘဲ အစလသဒ္ဓါဖြင့် လှူဒါန်းသော သူဋ္ဌေးအကြောင်း။
သဒ္ဓါကဲရှိန် အနာထပိဏ်
နတ်လူတို့ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် အနာထပိဏ်သူဋ္ဌေးသည် မြတ်စွာဘုရားထံ တစ်နေ့ သုံးကြိမ် ဆည်းကပ်လေ့ရှိ၏။ မြတ်စွာဘုရားထံ တစ်နေ့သုံးကြိမ် ဆည်းကပ်လေ့ရှိ၏။ မြတ်စွာဘုရားကို လည်းကောင်း၊ ရှစ်ကျိပ်သောမထေရ်ကြီးတို့ကို လည်းကောင်း တပည့် အခြံအရံနှင့်တကွ အိမ်သို့ပင့်ဖိတ်ကာဆွမ်းကျွေးလေ့ရှိ၏။ တစ်နေ့၊ တစ်နေ့လျှင် အိမ်၌ ရဟန်းငါးရာတို့ကို နိစ္စဘတ်ပြုကာ အမြဲဆွမ်းကျွေး၏။ခရီးလမ်းလေးဆုံရှိ ရေကန်ကြီးသဖွယ် ရဟန်းသံဃာတို့ မိဘသဖွယ် ဖြစ်၏။ စီးပွားရေး၌အားထုတ်ခြင်း မရှိ။
မိစ္ဆာနတ်ဖျက်ကြံဆချက်
နောက်အခါ ထိုသူဋ္ဌေးကြီးမှာမြီစား ကုန်သည်တို့ထံမှ အသပြာ ဆယ့်ရှစ်ကုဋေလည်း မြစ်ရေစား၍ ကမ်းပါပြိုသဖြင့်ဆုံးပါးလေ၏။ သို့အတွက် ပစ္စည်းဥစ္စာ တဖြည်းဖြည်း နည်းပါးလျက် ဆင်းရဲ သောအ ဖြစ်သို့ရောက်လေ၏။ ရတနာသုံးပါးနှင့်စပ်၍သာသနာတော်၌ ပြုလုပ်နေကျ အလှူဝတ်ကိုကား ပြုမြဲတိုင်းပင် ဖြစ်လေ၏။
သူဋ္ဌေးကြီးအိမ်ကားကြီးကျယ် ခမ်းနားလှ၏။ ဘုံခုနစ်ဆင့်ရှိ၍ တံခါးမုခ်လည်း ခုနစ်ဆင့်ပင်ရှိ၏။စတုတ္ထတံခါးမုခ်စောင့် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိနတ်ကား ရတနာသုံးပါး၌ မကြည်ညို၊ သူဋ္ဌေးအိမ်ရဟန်းသံဃာတို့ ဝင်တိုင်း ထွက်တိုင်း အပေါ်မှာ မနေနိုင်ဘဲ မြေမှာဆင်းနေရသဖြင့်ကိုယ်စိတ်ဆင်းရဲလျက် ရှိ၏။ ရဟန်းဂေါတမနှင့် တပည့်တွေအိမ်မလာမှ ချမ်းသာမည်ဟုကြံစည်စိတ်ကူးလျက်နေ၏။
မိစ္ဆာနှောင့်ယှက်သဒ္ဓါမပျက်
တစ်နေ့သ၌ ထိုနတ်သည် ညဉ့်အခါသူဋ္ဌေးကြီးထံသွား၍ “သူဋ္ဌေးကြီး ... သင်ကား စီးပွားရေး၌ အားမထုတ်ဘဲ ရှင်ဂေါတမနှင့် ၎င်း၏တပည့်တွေကိုသာ လှူဒါန်းနေသည့်အတွက် ပစ္စည်းကုန်ခန်း၍ ဆင်းရဲခဲ့သည်၊ ရှင်ဂေါတမနှင့် အပေါင်းအသင် မလုပ်ပါနှင့်” ဟု ပြောဆိုလေ၏။သူဋ္ဌေးကြီးလည်း သောတာပန်ဖြစ်၍ အလွန် သဒ္ဓါတရား ရှိသူဖြစ်ရကား နားထဲ၌ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်ကာ “ဟယ် နတ်ယုတ် ... သွားလေလော့” ဟု ခြိမ်းခြောက်လိုက်၏။ နတ်လည်းမျက်နှာမရဘဲ ပြန်ရလေ၏။
မိစ္ဆာနတ်မိုက်ပြစ်ဒဏ်ထိုက်
မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ နတ်မိုက်လည်းယခုအခါ သူဌေးကြီးသည် အလွန် ဆင်းရဲနွမ်းပါးလှပြီ၊ ငါ့စကားကို နားထောင်လိမ့်မည်ဟုအချက်ကောင်းကိုယူလျက် ရှင်ဂေါတမနှင့် မပေါင်းသင်းရန်၊ အလှူဒါန်းရန် ပြောဆိုပြန်၏။ထိုအခါ သူဌေးကြီးသည် “ဟယ် ယုတ်မာလှသောနတ် ... ငါကား အကျင့် သီလ မရှိသူတို့နှင့်အတူမနေလို၊ ယခုပင် နင် ငါ့အိမ်တံခါးမုခ်မှ ထွက်လော့၊ မနေနှင့်” ဟု နှင်ထုတ်လေ၏။နတ်လည်း သောတာပန်တစ်ယောက်၏ အာဏာကို မလွန်ဆံဝံ့ဘဲ တံခါးမုခ်မှ ပြောင်းရွှေ့ကာနေရာရှာသော်လည်း မရနိုင်သဖြင့် ဆင်းရဲဒုက္ခရောက်လေ၏။
ထို့နောက်မိစ္ဆာာဒိဋ္ဌိနတ်လည်း သူဌေးကြီးကို တောင်းပန်ပေးရန် မြို့စောင့်နတ်ထံ ပြောသော်လည်းမရ၊ နတ်မင်း ကြီးလေး ယောက်ထံ ပြောသော်လည်း မရ၊ သိကြားမင်းထံ ပြောသောအခါသိကြားမင်းက “တံခါးစောင့်နတ် ... သင်ကား ဝန်လေးသောအမှုကို ပြုဘိ၏၊ ငါလည်းသူဌေးကြီးကို မပြောဝံ့၊ ငါ နည်းလမ်းတစ်ခု ပေးမည်၊ မြီစားများထံမှငွေဆယ့်ရှစ်ကုဋေကို သွား၍တောင်းလေ၊ အစိရဝတီ မြစ်ကမ်းတွင် ဆုံးပါးသောတစ်ဆယ့်ရှစ်ကုဋေကိုလည်း ပြန်ရအောင် လုပ်လေ၊ အရှင်မရှိသော ငွေဆယ့်ရှစ်ကုဋေကိုလည်းဆောင်ကြဉ်း၍ ပေးလေ၊ အားလုံး ငါးဆယ့်လေးကုဋေကို ဆောင်ယူကာ ဟောင်းလောင်းဖြစ်နေသောကျီကျတွေကို ပြည့်အောင်သွင်းပြီးမှ သူဌေးကြီးကို တောင်းပန်လေ” ဟု နည်းပေးလိုက်၏။
ပြစ်ဒဏ်ထမ်းကာတောင်းပန်ရှာ
နတ်လည်း သိကြားမင်းနည်းပေးသည့်အတိုင်း ဆောင်ရွက်ပြီးလျှင် သူဌေးကြီးထံ သွား၍ “အရှင်မင်းကြီး ....အကျွန်ုပ် စတုတ္ထ တံခါးမုခ်စောင့် အလွန်မိုက်သောနတ်ဖြစ်ပါသည်၊ မြတ်စွာဘုရားကျေးဇူးတော်ကို မသိ၍ ပြေမိပါသည်၊ ငွေငါးဆယ့်လေးကုဋေဖြင့် သူဌေးကြီး၏ ကျီကျတွေပြည့်စေလျက် ထားသောဒဏ်ကိုဆောင်၍ ပြီးပါပြီ၊ သည်းခံ၍ တံခါးမုခ်ဝယ် နေခွင့်ပြုပါ” ဟုတောင်းပန်လေ၏။
သူဌေးကြီးလည်း“ကောင်းပြီ ငါ သည်းခံမည်၊ သို့သော်လည်း သည်မှာ မတောင်းပန်နှင့်၊ မြတ်စွာဘုရားထံသွား၍ ရှေ့တော်မှာ တောင်းပန်ရမည်” ဟု ဆိုကာ နံနက်လင်းလျှင် နတ်ကိုခေါ်၍မြတ်စွာဘုရားထံသို့ သွားကြလေ၏။ ရောက်လျှင် သူဌေးကြီးက အဖြစ်အပျက် အလုံးစုံကိုလျှောက်ထားလေ၏။
ထိုအခါမြတ်စွာဘုရားသည် -
“သူဌေးကြီး ... မကောင်းမှုပြုသူမှာ အကျိုးမပေးမီ ကောင်းကျိုးကိုမြင်နေရသည်၊ အကျိုးပေးတော့မှ မကောင်းကျိုးကို မြင်လာရသည်။
ကောင်းမှုကို ပြူသောသူလည်း အကျိုးမပေးမီ မကောင်းကျိုးကိုမြင်နေရသည်၊ အကျိုးပေးတော့မှ ကောင်းကျိုးကို မြင်လာရသည်” ဟု ဆုံးမလေ၏။
သူဌေးကြီးသည် စကားဆက်၍ “ အရှင်ဘုရား ...တပည့်တော်မှာ နတ် တားမြစ်သော်လည်း အလှူအဒါန်း မပျက်ကြောင်း” လျှောက်ထားရာမြတ်စွာဘုရားက “သူဌေးကြီး ... သင်ကား ယခုအခါသောတာပန်ဖြစ်၍ တတုန်းလှုပ်သော သဒ္ဓါတရား ရှိပေပြီ။ ဤလို တန်ခိုးသေးနုပ်သောနတ်တားမြစ်ရာ မပျက်သည်မှာ အံ့ဖွယ်မဟုတ်သေး၊ ရှေးအခါ တန်ခိုးကြီးသော မာရ်နတ်မင်းသည်မီးကျီးတွင်း ငရဲကို ဖန်ဆင်း၍ ပြလျက် တားမြစ်သော်လည်း မရ” ဟု မိန့်တော်မူကာအောက်ပါ အတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း။
သဒ္ဓါထက်လှ နုစဉ်က
သူဌေးဖြစ်ပြီးသော် မြို့တံခါးလေးမျက်နှာ၌ လေးဌာန၊ မြို့လယ်၌ တစ်ဌာန၊ မိမိ အိမ်တံခါး၌ တစ်ဌာန ဤခြောက်ဌာနတို့၌အလှူမဏ္ဍပ်ကြီး ခြောက်ဆောင်ကို ဆောက်လုပ်လျက် အလှူကြီးကို ပေး၏။ သီလကို ဆောက်တည်၏။ဥပုသ်ကို စောင့်သုံးလေ၏။
တစ်နေ့သ၌ နံနက်စာစားဖို့ ထမင်းပွဲတည်လာသည်ရှိသော် နိရောဓသမာပတ်မှထသော ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတစ်ပါးသည် အိမ်တံခါးဝယ် ရပ်လာ၏။ထိုအခါ သူဌေးသည် ပစ္စေကဗုဒ္ဓါကိုမြင်လျှင် နေရာမှထ၍ ရိုသေစွာ ရှိခိုးပြီးလျှင်အလုပ်အကျွေးအစေခံတို့ကိုခေါ်ကာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါထံမှာ သပိတ်ကို အယူခိုင်းလေ၏။
မာရ်နတ်အမိုက် တားဆီးခိုက်
ထိုအခါအလွန်ယုတ်မာသော မာရ်နတ်မင်းသည် “ဤပစ္စေကဗုဒ္ဓါကား ဆွမ်းမစားရသည်မှာ ခုနစ်ရက်ရှိပြီ၊ယနေ့ မစားရသော် ပျက်စီးလတ္တံ့၊ သူဌေးအလှူကို မလှူရအောင် ဖျက်ဆီးမည်” ဟု ကြံစည်ကာလာလတ်၍ ခဏချင်း အဝီစိငရဲကြီးကဲ့သို့ ထင်မှတ်လောက်အောင် အတောင်ရှစ်ဆယ်ရှိအလျှံပြောင်ပြောင်တောက်၍ ကြောက်မက်ဖွယ် ကောင်းသော မီးကျီးတွင်းကို ဖန်ဆင်းကာကောင်းကင်၌ ရပ်တည်လေ၏။
သပိတ်ယူသွားသော အစေခံသည်မီးကျီးတွင်းကြီးကို မြင်သဖြင့် အလွန်ကြောက်ရွံ့လျက် သပိတ်ကို မယူဝံ့ဘဲ ပြန်ခဲ့၏။“အမောင် ... အဘယ်ကြောင့် သပိတ်မယူဘဲ ပြန်ခဲ့သနည်း” ဟု ဆိုလျှင်၊ “အရှင် ...အလျှံတောက်နေသော မီးကျီးတွင်းကြီးကို မြင်၍ ကြောက်လှသဖြင့် မယူခဲ့ဝံ့ပါ“ ဟုပြောသောအခါ တစ်ယောက်ကို ခိုင်းပြန်၏။ ပြန်လာပြန်၏။ ဤနည်းအတိုင်းယူခိုင်းလိုက်သူတိုင်း မယူဝံ့ဘဲ ပြန်လာကြ၏။ ထိုနောက် အလုံးစုံသော သူတို့ကြောက်ရွံ့သဖြင့် လျင်စွာ ပြေးကြကုန်၏။
သဒ္ဓါအစ ထက်သန်လှ
မေး။ ။သင် ဘယ်သူနည်း။
ဖြေ။ ။ငါ မာရ်နတ်မင်း ဖြစ်သည်။
မေး။ ။ဤမီးကျီးတွင်းကို သင် ဖန်ဆင်းသလော။
ဖြေ။ ။မှန်၏။ ငါ ဖန်ဆင်းသည်။
မေး။ ။ဘယ်အတွက် ဖန်ဆင်းသနည်း။
ဖြေ။ ။သင် မလှူရအောင် လည်းကောင်း၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ပျက်စီးအောင် လည်းကောင်း ဖန်ဆင်းသည်။
ငါ့အလှူကို အန္တရာယ်ပြုဖို့ လည်းကောင်း၊ပစ္စေကဗုဒ္ဓါကို အန္တရာယ်ပြုဖို့ လည်းကောင်း ငါ ခွင့်မပေးနိုင် မပြုရ။ ငါနှင့် သင်ဘယ်သူက အားကြီးသည်ကို၊ ဘယ်သူက စစ်နိုင်သည်ကို ယခု သိရလိမ့်မည်” ဟု ဆိုကာမီးကျီးတွင်း နှုတ်ခမ်းနားရောက်အောင် သွား၍ အရှင်ပစ္စေက ဗုဒ္ဓါအား -
ဟုလျှောက်ထားပြီးလျှင် စိတ်ကို မြဲစွာထားလျက် ဆွမ်းခွက်ကိုကိုင်ကာမီးကျီးတွင်းပေါ်သို့ ဖြတ်၍သွားလတ်သော် မီးကျီးတွင်းထဲမှ ပွင့်ချပ်တစ်ရာရှိပဒုမ္မာကြာ ပေါက်လျက် သူဌေးခြေကို ခံလာ၏။ ကြာဝတ်မှုန်တွေတက်ကာ တစ်ကိုယ်လုံးရွှေချထားသကဲ့သို့ ဖြစ်လေ၏။ သူဌေးလည်း ကြာပွင့်ချပ်ပေါ်တွင်ရပ်ကာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါသပိတ်ထဲသို့ အနံ့အရသာနှင့် ပြည့်စုံသော ဆွမ်းကို လောင်းလှူလေ၏။
ဒါနတရား ဟောမိန့်ကြား
ရှင်ပစ္စေကဗုဒ္ဓါလည်းဆွမ်းကို အလှူခံပြီးလျှင် ဆွမ်းအနုမောဒနာပြု၍ လူအများမြင်ခိုက် သပိတ်တော်ကိုကောင်းကင်သို့ပစ်ကာ မိမိကိုယ်တိုင်လည်း တိမ်လွှာအထပ်ထပ်တို့ကို အစဉ်အတိုင်းနင်းကြွသည့်အလား ဟိမဝန္တာသို့ ကြွသွားတော်မူလေ၏။
မာရ်နတ်မင်းလည်း စစ်ရှုံး၍ စိတ်မချမ်းသာမိမိနေရာသို့ ပြန်လေ၏။ သူဌေးလည်း ကြာချပ်ပေါ်မှာ ရပ်တည်လျက်ပင် ရောက်လာသူအများအားဒါန၊ သီလ စသော ကုသိုလ်ကောင်းမှုကို ပြုကြရန် တရားဟောပြော ဆုံးမပြီးလျှင်အိမ်သို့ဝင်လေ၏။
ဇာတ်ပေါင်း
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -
ရဟန်းတို့ -
ထိုအခါ သူဌေးသည် - ငါဘုရားဖြစ်လာပြီ -
ဟုဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း။
ဆောင်ပုဒ်
(၁) ကုသိုလ်ကိုပြု၊ ပွားများမှု၊ မှတ်ရှုသူတော်စွာ။
ခဒိရင်္ဂါရဇာတ် ပြီး၏။
အလယ်ပြင်သည် (ညောင်ဦးစောရဟန်း)
အလယ်ပြင်သည် ("အလယ်နန်းမတော် မိဖုရား") သည် ပုဂံခေတ် ညောင်ဦး စောရဟန်းနှင့် ကွမ်းဆော်ကြောင်းဖြူမင်းများ၏ မိဖုရားတစ်ပါး ဖြစ်သည်။ သူမသည် စုက္ကတေးမင်း၏ မယ်တော်လည်း ဖြစ်သည်။
နန်းတွင်းရာဇဝင်ကျမ်းများအရ သူမသည် မင်းမျိုးမင်းနွယ်မှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်ပြီး အစ်မတစ်ဦးနှင့် ညီမ တစ်ဦး ရှိသည်။ သူမအပါအဝင် ညီအစ်မ သုံးဦးသည် ညောင်ဦး စောရဟန်းမင်းနှင့် လက်ထပ်ခဲ့ကာ မိဖုရားများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူမ၏ ညီအစ်မနှစ်ဦးမှာ တောင်ပြင်သည် ("တောင်နန်းမတော် မိဖုရား") နှင့် မြောက်ပြင်သည် ("မြောက်နန်းမတော် မိဖုရား") တို့ဖြစ်ကြသည်။
ကျမ်းပြုစာရင်း
ကဏ္ဍ:၁၀ ရာစု မြန်မာ အမျိုးသမီးများ ကဏ္ဍ:၁၁ ရာစု မြန်မာ အမျိုးသမီးများ
ကျွဲချိုအင်းရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်
ကျွဲချိုအင်းရွာ (Kywechoinn)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ ကျွဲတလင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၀၂၅၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျွဲတလင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၁၈ ဦး၊ မ ၃၂၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၄၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သာယာကုန်းရွာ၊ ပင်လုံ
သာယာကုန်းရွာ(Tharyarkone)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မိုးညှင်းခရိုင်၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်၊ ပင်လုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၅၂၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပင်လုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၄၀ ဦး၊ မ ၂၁၆၃ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၄၂၀၃ ဦး နေထိုင်သည်။
ပဒုန်းစမ်း
ပဒုန်းစမ်း
သာယာကုန်းရွာ၊ ပင်လုံ
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးညှင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရေဘော်ကြီး (ပေါက်ချောင်း)ရွာ၊ ကဿဝင်
ရေဘော်ကြီး (ပေါက်ချောင်း)ရွာ၊ ကဿဝင်
နျူကလီးယားလက်နက်မပြန့်ပွားရေးစာချုပ်
နျူကလီးယားလက်နက်မပြန့်ပွားရေးစာချုပ် (NPT သို့မဟုတ် NNPT)သည် နျူကလီးယားလက်နက်များ (ပျံ့နှံ့မှု)ကို ကန့်သတ်သည့် စာချုပ်ဖြစ်သည်။ စာချုပ်သည် ၁၉၇၀ ခုနှစ် မတ်လ ၅ ရက်နေ့တွင် စတင် အသက်ဝင်လာပြီး ၊ လက်ရှိတွင် နိုင်ငံပေါင်း ၁၈၉ နိုင်ငံ စာချုပ်တွင်ပါဝင်နေသည်။ ၎င်းတို့အထဲမှ ငါးနိုင်ငံသည် နျူကလီးယားလက်နက် ပိုင်ဆိုင်သည့် နိုင်ငံများအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားသည်။ ထိုငါးနိုင်ငံမှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ရုရှားနိုင်ငံ၊ အင်္ဂလန်၊ ပြင်သစ်နိုင်ငံနှင့် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ တို့ဖြစ်ကြသည်။ (ထိုငါးနိုင်ငံများပင်လျှင် ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂလုံခြုံရေးကောင်စီတွင် အမြဲတမ်းအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများဖြစ်ကြသည်။)
အဖွဲ့ဝင်မဟုတ်သည့် လေးနိုင်ငံသည် နျူကလီးယားလက်နက်ပိုင်ဆိုင်ထားသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ သို့မဟုတ်သိထားကြသည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ နှင့်မြောက်ကိုရီးယားနိုင်ငံ တို့သည်ပြောင်ပြောင် တင်းတင်း နျူကလီးယား လက်နက်များ စမ်းသပ်ကြပြီး၊ ပိုင်ဆိုင်ထားသည်ဟု ကြေညာထားသည်။ အစ္စရေးနိုင်ငံသည် သူ၏ကိုယ်ပိုင်နျူကလီးယားလက်နက်များ အစီအစဉ်ကို မူဝါဒတစ်ခုနှင့် စပ်လျဉ်း၍အမှောင်ချထားသည်။ မြောက်ကိုရီးယားသည် စာချုပ်တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး ၂၀၀၃ ခုနှစ် တွင် ချိုးဖောက် နုတ်ထွက်သွားသည်။ စာချုပ်ကို အိုင်ယာလန် နှင့် ဖင်လန် တို့မှ အဆိုပြုခဲ့ကြပြီး၊ စတင် လက်မှတ်ရေးထိုးသည့်နိုင်ငံများဖြစ်သည်။
NPT တွင် “မဏ္ဍိုင်များ”
NPT တွင် နိဒါန်းပိုင်းနှင့်အပိုဒ် ဆယ့်တစ်ပိုဒ်ပါရှိသည်။ NPT တွင် “မဏ္ဍိုင်များ” ၏ ခံယူချက်ကို မည်သို့မျှ မတွေ့ရသော်လည်း ၊ တစ်ခါတစ်ရံတွင် စာချုပ်ကို မဏ္ဍိုင်သုံးရပ်စနစ်ဟု အဖွဲ့ဝင်များကြားတွင် မျှတသောတာဝန်တစ်ရပ်အနေဖြင့် အဓိပ္ပာယ်ပြန်ဆိုထားကြသည်မှာ – 1.	မပြန့်ပွားရေး 2.	လက်နက်ဖျက်သိမ်းရေး နှင့် 3.	နျူကလီးယားနည်းပညာကို ငြိမ်းချမ်းစွာ သုံးစွဲရေးတို့ဖြစ်သည်။ စာချုပ်အပေါ် ငါးနှစ်တစ်ကြိမ် ပြန်လည်သုံးသပ်သည့် အစည်းအဝေးများကို အဖွဲ့ဝင်များ၏ နျူကလီးယားလက်နက်မပြန့်ပွားရေးဆိုင်ရာစာချုပ် ပြန်လည်သုံးသပ်သည့် ညီလာခံများဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ထို့အပြင် ပြန်လည်သုံးသပ်သည့် ညီလာခံများအတွက် ကြိုတင်ပြင်ဆင်ရေးကော်မတီ၏ အစည်းအဝေးများကို ကြားနှစ်များတွင် ပြုလုပ်သည်။ ပြင်ဆင်ရေးကော်မတီ စည်းဝေးပွဲများကို ပြီးပြည့်စုံစေမည့် အစီရင်ခံစာများနှင့် အကြံပြုတိုက်တွန်းချက်များ ပေးပို့နိုင်ရန်အတွက် လွတ်လပ်သည့်အဖွဲ့အစည်းများ၊ ကျွမ်းကျင်ပညာရှင် အုပ်စုများ၊တတ်သိနားလည်သူများနှင့် အစိုးရမဟုတ်သည့်အဖွဲ့အစည်းတို့သည် ကမ္ဘာအနှံ့တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဆွေးနွေးပွဲများပြုလုပ်ကြသည်။ စာချုပ်သည် ကန့်သတ်ကာလ 25 နှစ်သာရှိရမည်ဟု မူလအစတွင် လက်ခံထားရှိကြသည်ဆိုထားသော်လည်း လက်မှတ်ရေးထိုးထားသည့် အဖွဲ့ဝင်များသည် အားလုံးသောသဘောတူညီချက်အရ စာချုပ်သက်တမ်းကို ကာလအကန့် အသတ်မရှိနှင့် ချွင်းချက်များမရှိ တိုးမြှင့်ရန်၊ 1995 ခုနှစ် မေလ (11) ရက်နေ့ နယူးယောက်မြို့တွင် ကျင်းပသော ပြန်လည် သုံးသပ်သည့်စည်းဝေးပွဲကြီးတွင် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ နောက်တစ်ကြိမ်ပြန်လည်သုံးသပ်သည့် ညီလာခံ-ကို 2010 ခုနှစ်မေလတွင် ကျင်းပမည်ဖြစ်သည်။ NPT တွင် သာမန်အားဖြင့် အဓိကမဏ္ဍိုင်သုံးရပ်ဖြစ်သည့် - မပြန့်ပွားရေး၊ လက်နက်ဖျက်သိမ်းရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းစွာ အသုံးပြုရေးကိုဖော်ပြထားသည်။NPT သည် ၎င်းအမည်နာမ၏ အကြံပြုချက်များအတိုင်း မပြန့်ပွားရေးဟု ဆိုထား သည်ကို ယုံကြည်သော အချို့ပုဂ္ဂိုလ်များကပင် မဏ္ဍိုင်များ၏ ခံယူချက်ကို မေးခွန်းထုတ်ကြသည်။ မေးသူများစိုးရိမ်သည်မှာ “မဏ္ဍိုင်သုံးရပ် ” ဟူသောအသုံးအနှုန်း ဝေါဟာရသည် သုံးရပ်လုံးအညီအမျှ အရေးကြိီးကြသည်ဟု တလွဲတချော်အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူမည့် အချက်ဖြစ် သည်။
ပထမမဏ္ဍိုင်- မပြန့်ပွားရေး
နိုင်ငံငါးနိုင်ငံကို နျူကလီးယားလက်နက်ပိုင်ဆိုင်ထားသည့်နိုင်ငံများ (NWS) ဟု NPT မှသတ်မှတ်ထားသည်။ ၎င်းတို့မှာ - တရုတ် (1992 တွင် လက်မှတ်ထိုးသည်)၊ ပြင်သစ်(1992) ၊ ဆိုဗီယက်ယူနီယံ (1968) – (တာဝန်များနှင့် အခွင့်အရေးများကို ယခု ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းမှ ယူသည်)၊ အင်္ဂလန် (1968) နှင့် အမေရိကန် နိုင်ငံ (1968) (အမေရိကန် ၊ အင်္ဂလန်နှင့် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုတို့ သည် 1970 ခုနှစ်တွင် စတင်အသက်ဝင်လာသည့် စာချုပ်၏ မူလ သဘောတူသူများအကြားတွင် လက်နက်များ အတိအလင်း ပိုင်ဆိုင်ထား ကြသူများဖြစ်သည်။) ထိုငါးနိုင်ငံသည် ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ အမြဲတမ်းအဖွဲ့ဝင် ငါးနိုင်ငံလည်း ဖြစ်သည်။
ထိုလက်နက်ပိုင်ဆိုင်သော NWS ငါးနိုင်ငံတို့သည် နျူကလီးယားလက်နက်မရှိသည့် နိုင်ငံ (NNWS) တစ်ခုသို့ နျူကလီးယားလက်နက်များ” သို့မဟုတ် “ပေါက်ကွဲစေတတ်သည့် နျူကလီးယားပစ္စည်းများ” နှင့် “မည်သည့်နည်းနှင့်မျှ အကူအညီပေးခြင်း၊ အားပေးခြင်းနှင့် ဖြားယောင်းသွေးဆောင်ခြင်း” ၊ လွှဲပြောင်းပေးခြင်းတို့ကို မပြုလုပ်ရန်သဘောတူညီခဲ့ကြသည် (အပိုဒ် I)။ စာချုပ်တွင် ပါဝင်သည့် နျူကလီးယားလက်နက်မရှိသည့် နိုင်ငံများ (NNWS) သည် နျူကလီးယားလက်နက်များ (NPT) ကို “လက်ခံခြင်း” ၊ “ထုတ်လုပ် တပ်ဆင်ခြင်း” သို့မဟုတ် “ရယူခြင်း” သို့မဟုတ် “နျူကလီးယား လက်နက်များ ထုတ်လုပ်ရန် မည်သည်အကူအညီကိုမျှ ရှာဖွေခြင်း သို့မဟုတ် လက်ခံခြင်း” မပြုလုပ်ရန်သဘောတူသည်။ နျူကလီးယားလက်နက်မရှိသည့် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများသည် ငြိမ်းချမ်းစွာအသုံးပြုခြင်းများမှ နျူကလီးယားစွမ်းအင်ကို နျူကလီးယားလက်နက်များ သို့မဟုတ် အခြားသော ပေါက်ကွဲစေတတ်သည့် နျူကလီးယားပစ္စည်းများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲ ခြင်းအား အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အနုမြူစွမ်းအင် အေဂျင်စီ (IAEA) ၏ကာကွယ်ထားရှိမှုများကို လက်ခံရန်သဘောတူသည်။
နျူကလီးယားလက်နက်ပိုင်ဆိုင်သော အဖွဲ့ဝင် (NWS )ငါးနိုင်ငံတို့သည် နျူကလီးယားလက်နက်ဖြင့် တိုက်ခိုက်လာမှု သို့မဟုတ် နျူကလီးယားလက်နက်ပိုင်ဆိုင်သည့် နိုင်ငံနှင့်မဟာမိတ်ဖွဲ့ပြီး ၊ သမရိုးကျတိုက်ခိုက်လာမှုတို့ကို တုံ့ပြန်သည့် အနေမှလွဲ၍ နျူကလီးယားလက်နက်မရှိသည့်အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံကို နျူကလီးယားလက်နက် သုံးစွဲပြီးမတိုက်ခိုက်ရန် အာမခံရ မည်။ သို့သော်လည်း ဤအာမခံမှုများသည် စာချုပ်ထဲသို့သမရိုးကျ ထည့်သွင်းရေးဆွဲထားခြင်းမရှိပဲ ၊ တိကျသည့် အသေးစိပ်အချက်များသည် အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ အမျိုးမျိုးကွဲပြားလာသည်။ 1959 မှ 1991 အထိ နျူကလီးယား လက်နက်မရှိသည့် မြောက်ကိုးရီးယားနိုင်ငံကို ချိန်ရွယ်ထားသည့် နျူကလီးယားထိပ်ဖူးများ အမေရိကန်နိုင်ငံတွင်လည်း ရှိခဲ့သည်။ ယခင်အင်္ဂလန်နိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန အတွင်းရေးမှူး ဂေါ့ဖ်ဟွန်း (Geoff Hoon)သည် “ဆိုးယုတ်သောနိုင်ငံများ”မှ သမရိုးကျ မဟုတ်သော တိုက်ခိုက်မှုကိုတုံ့ပြန်ရန် နိုင်ငံ၏ နျူကလီးယားလက်နက်များ သုံးစွဲမည့်ဖြစ်နိုင်ခြေကိုရှင်းလင်းစွာ တင်ပြ ထားသည်။2006 ခုနှစ် ဇန္နဝါရီလတွင် ပြင်သစ်သမ္မတ ဂျက်ချီရက် (Jacques Chirac) ညွှန်ပြသွားသည်မှာ ပြင်သစ် အပေါ် နိုင်ငံတစ်ခု၏ အထောက်အပံ့ဖြင့် အကြမ်းဖက်မှုတစ်ရပ်ဖြစ်ပွားခဲ့လျှင် ၊ “ဆိုးယုတ်သောနိုင်ငံ”၏ အင်အားဗဟိုချက် များကို အသေးစားနျူကလီးယားလက်နက်များဖြင့် ပြန်လှန်တိုက်ခိုက်နိုင်ကြောင်း ဖြစ်သည်။
ဒုတိယမဏ္ဍိုင် – လက်နက်ဖျက်သိမ်းရေး
မပြန့်ပွားရေး စာချုပ်၏နိဒါန်းတွင်ပါဝင်သည်မှာ စာချုပ်လက်မှတ်ရေးထိုးထားသည့် နိုင်ငံများ၏လိုလားချက်ဖြစ် သော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာတင်းမာမှု ပြေလည်စေရေးနှင့် နိုင်ငံတကာယုံကြည်မှု အားပြည့်စေရေးတို့အတွက် ၊ တစ်ချိန်ချိန်တွင် နျူကလီးယားလက်နက်များ ထုတ်လုပ်မှုရပ်တန့်သွားသည့် အခြေအနေများဖြစ်ပေါ်လာစေရေး ဖြစ်သည်။ စာချုပ် တွင်ပါသည့် အထွေထွေနှင့်အပြီးသတ်လက်နက် ဖျက်သိမ်းရေးသည် အဓိကအနေဖြင့် နျူကလီးယားလက်နက်များနှင့် ယင်းလက်နက်များကို သယ်ဆောင်ထားသည့်ယာဉ်များကိုပါ နိုင်ငံတော်လက်နက်တိုက်များမှ အပြီးအပိုင်ရှင်းလင်းရေး တို့ဖြစ်သည်။
မပြန့်ပွားရေးစာချုပ်၏ (အပိုဒ် VI)တွင် သုံးထားသည့်စကားရပ်သည် မပြန့်ပွားရေး လက်မှတ်ရေးထိုးထားသည့် နိုင်ငံများအပေါ် နျူကလီးယားနှင့် ပတ်သက်သော အထွေထွေလမ်းညွှန်ချက်များနှင့် အားလုံးသော လက်နက်ဖျက်သိမ်းရေးဟူသော မရေ ရာသည့် တာဝန်ဝတ္တရားတစ်ခုတည်းကိုသာ အငြင်းပွားစရာချမှတ်ထားသည်။ (အပိုဒ် VI)ဆိုထားသည်မှာ “လက်မှတ်ရေးထိုး ထားသည့်နိုင်ငံတိုင်းသည် အကျိုးရှိသောဆောင်ရွက်မှုများနှင့် ပတ်သက်သည့် နျူကလီးယားလက်နက်များ ပြိုင်ဆိုင် မှုကို စောလျင်စွာရပ်ဆိုင်းရေး ၊ အထွေထွေနှင့် အပြီးသတ်လက်နက်ဖျက်သိမ်းရေးစာချုပ်တစ်ရပ်၏ ထိရောက်သောနည်းလမ်းများအပေါ် သဘောရိုးဖြင့် လိုက်နာညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ရန် ဖြစ်သည်။” [9] ဤပြန်ဆိုထားမှုအောက်တွင် ၊ (အပိုဒ် VI)သည် လက်မှတ်ရေးထိုးထားသည့် နိုင်ငံများ ၊ လက်နက်ဖျက်သိမ်းရေးစာချုပ်တွင် အမှန်တကယ် ပါဝင်လာရန် အတင်းအကြပ် တောင်းဆိုထားခြင်း မရှိပါ။ ယင်း(အပိုဒ် VI)သည် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများကို “သဘောရိုးနှင့်ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးခြင်း” တစ်ခုတည်း ကိုသာ တောင်းဆိုထားသည်။
အခြားတစ်ဘက်တွင် ၊ အချို့သောအစိုးရများ ၊ အထူးသဖြင့် ဘက်မလိုက်လှုပ်ရှားမှုအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သည့် နျူကလီးယားလက်နက်မရှိသည့်နိုင်ငံများသည် (အပိုဒ် VI)၏ အသုံးအနှုန်းဝေါဟာရကို မရေရာမသေချာသည်မှလွဲ၍ မည်သည်မျှမရှိဟု ဘာသာ ပြန်ဆိုထားကြသည်။ ၎င်းတို့၏အမြင်တွင် (အပိုဒ် VI)သည် မပြန့်ပွားရေး စာချုပ်မှ အသိအမှတ်ပြုထားသော နျူကလီးယား လက်နက်ပိုင်ဆိုင်သည့် နိုင်ငံများသည် နျူကလီးယားလက်နက်များကို မိမိတို့ဘာသာမိမိတို့ ဖျက်သိမ်းရန်အတွက် လုပ်ရိုး လုပ်စဉ်နှင့် သီးသန့်တာဝန်ဝတ္တရားဖြစ်ပြီး၊ ထိုနိုင်ငံများသည် မိမိတို့၏ဝတ္တရားများကို ပြည့်မှီအောင် မဆောင်ရွက်နိုင်ကြဟု ထောက်ပြပြောဆိုကြသည်။ လက်နက်ဖျက်သိမ်းရေး ညီလာခံသို့တက်ရောက်လာကြသည့် အချို့သောအစိုးရကိုယ်စားလှယ် တော်များသည် အပြီးသတ်နှင့်တစ်ကမ္ဘာလုံး လက်နက်ဖျက်သိမ်းရေး အဆိုပြုချက်များကို အင်တိုက်အားတိုက် တင်သွင်း ခဲ့ကြသော်လည်း၊ ထိုအဆိုပြုချက်များမှ လက်နက်ဖျက်သိမ်းရေးစာချုပ် မထွက်ပေါ်ခဲ့ပါ။ လက်နက်ပိုင်ဆိုင်သည့် နိုင်ငံများ ၏ ဝေဖန်ရေးသမားများသည် အထူးသဖြင့် စစ်အေး ခေတ်ကာလနောက်ပိုင်းတွင် နိုင်ငံကြီးများ မိမိလက်နက် ကို မိမိဖျက်သိမ်းရေး မအောင်မြင်ရခြင်းကို ၎င်းတို့ရှုမြင်ထားသည့်အတိုင်း ထောက်ပြပြောဆိုချက်သည် စာချုပ်လက်မှတ်ရေးထိုး ထားပြီး နျူကလီးယားလက်နက်မရှိသည် နိုင်ငံအချို့ကိုဒေါသဖြစ်စေသည်။ ဤကဲ့သို့သော မအောင်မြင်မှုနှင့် ဝေဖန်ထောက်ပြမှုများသည် လက်မှတ်ထိုးထားပြီး နျူကလီးယားလက်နက်မရှိသည့်နိုင်ငံများကို စာချုပ်မှနှုတ် ထွက်ရန်နှင့် ကိုယ်ပိုင်လက်နက်တိုက်များ ထူထောင်ရန်အတွက် ခိုင်လုံသော အကြောင်းပြချက်ပေးသည်။
အခြားသောလေ့လာသူများ အကြံပြုထားသည်မှာ မပြန့်ပွားရေးနှင့်လက်နက်ဖျက်သိမ်းရေးတို့အကြား ဆက်စပ် နေမှုသည် အခြားသောနည်းလမ်းဖြင့်လည်း ဖြစ်လာနိုင်ကြောင်း၊ ဥပမာ - အီရန်နှင့်မြောက်ကိုးရီးယားတို့၏ ပြန့်ပွားရေးခြိမ်းခြောက် မှုများကို ဖြေရှင်းရာတွင် မအောင်မြင်မှုသည် ဥပမာတစ်ရပ်အဖြစ် လက်နက်ဖျက်သိမ်းရေးအတွက် မျှော်လင့်ချက် အလား အလာများကို ပျက်စီးစေလိ့မ်မည် ဟုဆိုသည်။ မည်သည့်နျူကလီးယားလက်နက်ပိုင်ဆိုင်သည့် နိုင်ငံမျှ ၊ ငြင်းခုံမှုများရှိနေသေးသ၍ ၊ ၎င်းတို့၏နောက်ဆုံး နျူကလီးယားလက်နက်များကို ပယ်ဖျက်ပစ်ရန်၊ အခြားသောနိုင်ငံများသည် လက်နက်များ ရယူပိုင်ဆိုင် ထားခြင်းမရှိဟူသော ခိုင်မာသည့် ယုံကြည်မှုမရဘဲနှင့် အလေးအနက်ထား စဉ်းစားလိမ့်မည်မဟုတ်ပါ။ အခြားသော လေ့လာသူများ ထိုနည်းတူအကြံပြုထားသည်မှာ အင်အားကြီးနိုင်ငံများ၏လက်နက်များဖျက်သိမ်းရေးလွန်စွာတိုးတက်ဖြစ်ထွန်းမှုသည်ထောင်ပေါင်းများစွာသောလက်နက်များနှင့်ဖြန့်ကျက်ထားသည့်စနစ်များကို အပြီးသတ် ဖယ်ရှား ရေးအထိ ဖြစ်စေပြီး —နောက်ဆုံးတွင် ထိရောက်သော မဟာဗျူဟာမြောက် လက်နက်ငယ်များကို တိုးတက်သည်ထက် တိုးတက်အောင် ကြိုးစား၍ ရယူပိုင်ဆိုင်လာကြမည်။ 2007 ခုနှစ်တွင် စာချုပ်ကျွမ်းကျင်သည် အမေရိကန်အရာရှိတစ်ဦး သတိပေးဟြေကြားထားသကဲ့သို့ အကျိုးသင့်အကြောင်းသင့် အကြုံပြုထားသည်မှာ “နျူကလီးယားလက်နက်များ အရေ အတွက်လျော့နည်းလာသည်နှင့်အမျှ စစ်အင်အား၏အဆင်တန်ဆာအဖြစ် နျူကလီးယားလက်နက်၏ “အသုံးပြုမှုနယ်ပယ်” တိုးမြှင့်လာလိမ့်မည်။ နောက်ဆုံးအဆင့်တွင် စာချုပ်သည် လက်နက်ဖျက်သိမ်းရေး မျှော်မှန်းချက်ကို တိကျစွာဖော်ဆောင်နေသလို နျူကလီးယားလက်နက်တစ်ခု သို့မဟုတ် နှစ်ခုတို့၏မဟာဗျူဟာမြောက်အသုံးပြုမှုသည်လည်း ကြီးထွားလာပေလိမ့်မည်။”
တတိယမဏ္ဍိုင် – နျူကလီးယား စွမ်းအင်ကို ငြိမ်းချမ်းစွာအသုံးပြုရေး
တတိယမဏ္ဍိုင်သည် စာချုပ်လက်မှတ်ရေးထိုးထားသည့် နိုင်ငံများတွင် အရပ်ဘက်သုံး နျူကလီးယား စွမ်းအင် အစီအစဉ်များ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရန်အတွက် နျူကလီးယားနည်းပညာနှင့် ပစ္စည်းများကို လွှဲဟြေင်းပေးနိုင်ရန်ဆိုသည်ကို သဘောတူခွင့်ပြုထားသည်။ သို့ရာတွင် သဘောတူခွင့်ပြုချက်သည် ၎င်းတို့၏ နျူကလီယားအစီအစဉ်သည် နျူကလီးယား လက်နက်များ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရန်အတွက် မသုံးစွဲပါဟုပြသနိုင်သည့် ကာလတစ်လျှောက်လုံးအတွက်သာဖြစ်သည်။ နျူကလီးယားစွမ်းအင် အစီအစဉ်ရှိသည့် အနည်းငယ်သော နိုင်ငံများသည် နျူကလီးယားစွမ်းအင်အသုံးချရေးကို စွန့် လွှတ်ရန် စိတ်ဆန္ဒများရှိစဉ်အချိန်မှစ၍ စာချုပ်အပိုဒ် IV အောက်ရှိ တတိယမဏ္ဍိုင်သည် အခြားသော နိုင်ငံများကိုလည်း ဖြစ်နိုင် သ၍ ထိုနိုင်ငံများအတိုင်း လုပ်ဆောင်ရန် ပံ့ပိုးပေးသည်။ သို့သော် အခြေအနေများအောက်တွင် နျူကလီးယားလက်နက် များထုတ်လုပ်ရန် ရည်ရွယ်ချက်သည် ခက်ခဲပါသည်။ စာချုပ်သည် ငြိမ်းချမ်းသောကိစ္စရပ်များအတွက် နျူကလီးယားစွမ်းအင်ကို အသုံးပြုသည့်အချုပ်အခြာ နိုင်ငံများ၏ မလွှဲပြောင်းနိုင်ခွင့်ကို အသိအမှတ်ပြုထားသည်။ သို့သော် စာချုပ်လက်မှတ်ထိုးထားသည့် နိုင်ငံများသည် “အပိုဒ် I နှင့် II တို့နှင့် ကိုက်ညီစွာ” လုပ်ဆောင်နိုင်သည်ဆိုပြီး ၊ ဤအခွင့်အရေးကို ကန့်သတ်ထားသည်။ (စာချုပ်၏ပထမ မဏ္ဍိုင်ဟု အတည်ပြုထားသည့် အခြေခံမပြန့်ပွားရေးဝတ္တရားများ) စီးပွားရေးလောကတွင် ရေပန်းစားနေသော အပေါ့ စားရေ အသုံးပြု ဓာတ်ပေါင်းဖို နျူကလီးယားဓာတ်အားပေး စက်ရုံသည် အားပြည့်ယူရေနီယံ လောင်စာများကို သုံးနေသကဲ့သို့၊ နိုင်ငံများသည် လည်း အားပြည့်ယူရေနီယံကို ပြုလုပ်နိုင်စွမ်းရှိရမည့်အပြင် (သို့မဟုတ်) နိုင်ငံတကာဈေးကွက်တွင် ဝယ်ယူနိုင်သည့် အဖြစ်သို့ရောက်ရှိသွားစေသည်။ မိုဟာမက်အယ်ဘာရာသီ(Mohamed ElBaradei)၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အနုမြူစွမ်းအင် အေဂျင်စီ၏ ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်သည် အားပြည့်စေခြင်းနှင့် ပြန်လည်ပြုပြင်ထုတ်လုပ်ခြင်း စွမ်းဆောင်နိုင်မှုများ ပျံ ့နှံ့လာ ခြင်းကို နျူကလီးယားမပြန့်ပွားရေး အုပ်ချုပ်မှုစနစ်၏ “အာချီလီ ၏ခြေဖနောင့်” (Achilles' heel)ဟုခေါ်ဆိုထားသည်။ 2007 ခုနှစ် စာရင်းအရ၊ နိုင်ငံပေါင်း 13 နိုင်ငံတို့တွင် အားပြည့်စေခြင်း စွမ်းဆောင်နိုင်မှုရရှိထားကြသည်။ အဘယ်ကြောင့် ဆိုသော် နျူကလီးယားဓာတ်ပြိုကွဲမှု ဖြစ်နိုင်သောပစ္စည်းကို လွယ်ကူစွာရရှိရေးသည် နိုင်ငံတစ်ခု၏ နျူကလီးယားလက်နက် များတိုးတက်လာရေး ကြိုးပမ်းမှုအတွက် အထင်ကရအတားအဆီးတစ်ခုဖြစ်သလို၊ ရှေ့လျှောက် လှမ်းရမည့်အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။
"ENR" နည်းပညာ
ယူရေနီယံအားပြည့်စေမှုနှင့် ပလူတိုနီယံပြန်လည်ပြုပြင်ထုတ်လုပ်ခြင်း ("ENR" နည်းပညာ ဟုလည်းခေါ်ကြသည့်) နည်းပညာကို ဆက်လက်ပြန့်ပွားမှုကို တားဆီးနိုင်ရန် 2004 ခုနှစ် တွင် အမေရိကန် မူဝါဒ ၏ အဓိက အလေးထားရမည့် ကိစ္စတစ်ရပ်အဖြစ် ထုတ်ဖော်ဟြေကြားခဲ့သည်။ ENR စွမ်းဆောင်နိုင်မှုများရရှိနေသည့် နိုင်ငံများ သည် ကြောက်လန့်စရာ ဖြစ်ပြီး လိုအပ်လာသည့်အခါ လက်နက်များတွင် သုံးစွဲရန်အတွက် နျူကလီးယားဓာတ်ပြိုကွဲမှုဖြစ်နိုင်သော ပစ္စည်းများ ထုတ်လုပ်ပေးနိုင်သည်။ ဤအကြောင်းများကြောင့် ထိုနိုင်ငံများအတွက် “အမည်မဖော်သော” နျူကလီးယားလက်နက်များ အစီအစဉ်ဟု အမည်ပေးခေါ်ဆိုထားသည်။ စာချုပ်အဖွဲ့ဝင်များသည် ENR နည်းပညာကို ရပိုင်ခွင့်ရှိသည်ဆိုသော်ငြား လည်း ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ပြင်းထန်သည့်ပြန့်ပွားရေး ဂယက်ရိုက်မှုများရှိသည်တို့ကြောင့် အဓိပ္ပာယ်သက်ရောက်မှုများသည် မူဝါဒ၏ဖြတ်ထားသော အနားသတ်နေရာတွင်ရောက်ရှိနေပြီး၊တရားရေးဆိုင်ရာငြင်းခုံမှုများသည် စာချုပ်၏အပိုဒ် IV နှင့် ၎င်းနှင့်ဆက်စပ်လျက်ရှိသည် အပိုဒ် I, II, နှင့် III တို့၏အဓိပ္ပာယ်ဖော်ပြချက်များကို ဝိုင်းရံထားလျက်ရှိနေသည်။
စာချုပ်မှနုတ်ထွက်သွားသောမြောက်ကိုရီးယား
နျူကလီးယားလက်နက်မရှိသည့် နိုင်ငံများအဖြစ်နှင့် ထိုအခြေအနေကို ထိန်းသိမ်းထားသည့် စာချုပ်လက်မှတ် ရေးထိုးထားသော နိုင်ငံတို့တွင် နျူကလီးယားလက်နက်များ မတည်ဆောက်ခြင်း၏ မချိုးဖောက်သော မှတ်တမ်းရှိသည်။ သို့သော်လည်း အီရတ် သည် နိုင်ငံတကာအနုမြူစွမ်းအင်အေဂျင်စီ၏ ဆင့်ခေါ်ခြင်းကို ခံရပြီး စာချုပ်ပါလုံခြုံမှု အကာအကွယ်ဝတ္ထရားများကို ဖောက်ဖျက်သည့်အတွက် ကုလသမဂ္ဂလုံခြုံရေးကောင်စီမှ ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်ခံရသည်။ မြောက်ကိုးရီးယားသည် စာချုပ်ပါ လုံခြုံမှုအကာအကွယ် သဘောတူညီမှုနှင့် ပတ်သက်ပြီး အမိန့်နာခံရန်နှင့် ယင်းဖောက် ဖျက်မှုများအတွက် ထပ်ခါတလဲလဲ ဆင့်ခေါ်မှုများကို တစ်ခါမျှရောက်ရှိလာခြင်း မရှိပါ။ မြောက်ကိုရီးယားသည် နောက်ပိုင်းတွင် စာချုပ်မှနုတ်ထွက်သွားပြီး များစွာသော နျူကလီးယား လက်နက်များကို စမ်းသပ်ခဲ့သည်။
အီရန်သည် သူ၏အားပြည့်စေမှုအစီအစဉ်၏ အသွင်အပြင်များကို အစီရင်ခံရန် “ကာလကြာမြင့်နေ သည့်အပေါ်တွင် အကြိမ်များစွာ ပျက်ကွက်” နေသောကြောင့် စာချုပ်ပါလုံခြုံရေး ကာကွယ်ရေးဝတ္တရားများနှင့်ပတ်သက်ပြီး ယေဘူယျသဘောတူညီချက်မဟုတ်သည့် ဆုံးဖြတ်ချက်ဖြင့် အမိန့်နာခံရန်မရှိသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ လစ်ဗျား သည် 2003 ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် အစီအစဉ်စွန့်လွှတ်ခြင်း မတိုင်မှီအထိ လျှို့ဝှက်သော နျူကလီးယား လက်နက်များအစီအစဉ်ကို လိုက်လံရှာဖွေခဲ့သည်။ 1991 ခုနှစ်တွင် ရိုမေးနီယား နိုင်ငံသည် ယခင်အစိုးရ အဟောင်းမှ မကြေညာသည့် နျူကလီးယားဆောင်ရွက်မှုများကို အစီရင်ခံခဲ့ပြီး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာစွမ်းအင်အေဂျင်စီသည် ဤအမိန့်မနာခံမှုအား လုံခြုံရေးကောင်စီသို့ သတင်းပေးခြင်းမျှနှင့်သာ အစီရင်ခံခဲ့သည်။
မေ ၁၉၉၅
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မေ ကဏ္ဍ:၁၉၉၅
ကြို့ကုန်းရွာ၊ လှော်ကထား
ကြို့ကုန်းရွာ၊ လှော်ကထား
တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ
တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဩဝါဒခံ ဘာသာတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ တိဗက် နှင့် ဟိမဝန္တာဒေသများ၏ စရိုက်လက္ခဏာပါသည့် အဖွဲ့အစည်းများ၏ ကိုးကွယ် ယုံကြည်မှု တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ဟိမဝန္တာဒေသများတွင် နီပေါနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း၊ ဘူတန် နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အုရုနာချယ် ပရာဒက်ချ်၊ လာဒက်၊ ဒါရမ်ဆလာ၊ လာဟောနှင့် စပိတိ (ဟင်မချယ်ပရာဒက်ချ်တွင် ပါဝင်)နှင့် ဆစ်ကင်းတို့ပါဝင်ကြသည်။ ဘူတန်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်ဘာသာဖြစ်သည်။ တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာကို မွန်ဂိုလီးယား၊ ရုရှား၏နေရာအချို့ (ကယ်မိုင်ကီးယား၊ ဘူရီရာတီးယားနှင့်တူဗ) နှင့် တရုတ်ပြည်၏ အရှေ့မြောက်ဒေသ တို့တွင် လက်ခံကျင့်သုံးကြသည်။ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို ဒေသနာတော်အဖြစ်မှတ်ယူပြီး၊ ရှင်းလင်းချက်များသည် တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝိနည်းတွင် ထည့်သွင်းထားသည်။ ထို့ကြောင့် တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာသည် ယင်းဒေသများ၏ ဘာသာဖြစ်သည်။ 1959 ခုနှစ် တိဗက်ထကြွမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့စဉ်အတွင်းတွင် တိဗက်လူမျိုးများ နေရာအနှံ့အပြားသို့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိသွားခြင်းသည် တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကမ္ဘာကြီး၏ ကျန်ရှိသောအခြား နေရာများသို့ ကျယ်ပြန့်စွာ လက်ခံရရှိနိုင်သည်အထိ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ သည်။ အနောက်နိုင်ငံများသို့ တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိလာစဉ်ကတည်းက ၊ ထိုနိုင်ငံများတွင် ထင်ပေါ်မှုရရှိလာ ခဲ့သည်။ ပိုမိုပေါ်လွင်ထင်ရှားအောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့မှုများထဲမှ တစ်ဦးသည် 14 ဆက်မြောက် တိဗက်၏ ဒလိုင်းလားမား ဖြစ်သည်။ ၎င်းအား ထောက်ခံအားပေးသူများ စာရင်းသည် ဆယ်သန်းမှ သန်းနှစ်ဆယ်အကြား တွင်ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။
ဘုရားအဖြစ်ရောက်ရှိခြင်း
တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ကျင့်စဉ် သုံးရပ်သင်ကြားခြင်းများပါဝင်သည်။ ၎င်းသုံးရပ်မှာ အခြေခံ ကျင့်စဉ်၊ မဟာယာနကျင့်စဉ်နှင့် ဝိဇ္ဇာယာန ကျင့်စဉ်တို့ဖြစ်သည်။ မဟာယာန၏ စိတ်အစဉ်ဖွံ့ဖြိုးမှု၏ နောက်ဆုံးပန်းတိုင် သည် ဘုရားအဖြစ် ဉာဏ်အလင်းရရှိရေးပင်ဖြစ်သည်။ ဘုရားအဖြစ် ရည်မှန်းချက်ပန်းတိုင်ထားခြင်းသည် ဝေနေယျ သတ္တဝါအားလုံးကို ၎င်းတို့၏ ဘဝမှ ထိရောက်ကောင်းမွန်စွာ ကူညီကယ်တင်နိုင်ရေးဖြစ်သည်။ ၎င်းထဲတွင်ရှိသည့် စိတ်လှုံ့ဆော်မှုသည် ဝေနေယျသတ္တဝါအားလုံးအ တွက်အလို့ငှါ ဗောဓိစိတ္တဉာဏ်အလင်းရရှိရန် ဖြစ်သည်။ ဗောဓိသတ္တများသည် ကြည်ညို လေးစားလောက်သည့် ပုဂ္ဂိုလ်များဖြစ်ပြီး၊ သတ္တဝါများကို ကယ်တင်ရန်အတွက် ဆန္ဒနှင့်ဂတိကို ၎င်းတို့၏ဘဝတွင် ဗောဓိစိတ္တနှင့်အတူ အလုံးစုံ ပေးဆပ်ထားသည်။ တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာသည် ဘုရားအဖြစ်လျှင်မြန်စွာရရှိရေးအတွက် မဟာယာနတွင်ပါသည့် ဝိဇ္ဇာယာနလမ်းအပါအဝင် နည်းလမ်းများ သင်ကြားပို့ချပေးသည်။
ဘုရားအဖြစ်ဆိုသည်မှာ ပိတ်ဆို့တားဆီးမှုများ ကင်းရှင်းသည့် လွတ်မြောက်ခြင်းအဆင့်ဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားပြီး၊ အရာခပ်သိမ်းသိရှိသူလည်း ဖြစ်သည်။ ဘုရား အဖြစ်ရောက်ရှိခြင်းတွင် တစ်စုံတစ်ယောက်သည် စိတ်အမှောင်မိုက်များမှ လွတ်မြောက်ခြင်းကိုဘာမှမရှိဟူသည့်အသိ နှင့် တစ်ပြိုင်နက် ရောနှောထားသည့် ပြည့်စုံသောချမ်းမြေ့မှုကို ရရှိခြင်းဖြစ်သည်။ သဘာဝ၏ အစစ်အမှန်များကိုဤအဆင့်တွင် အခြားသက်ရှိသတ္တဝါများကို ကူညီရန် တစ်စုံတစ်ဦး၏ စွမ်းရည်ကို ကန့်သတ်ထားခြင်း ကို အလုံးစုံဖယ်ရှားခြင်းဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓအဖြစ်သို့ ရရှိသူစာရင်းသည် မရေမတွက်နိုင်ဟု ဆိုထားသည်။ ဗုဒ္ဓများသည် တစ်ပြိုင်နက်တည်း၊ သဘာဝအရရော၊ စဉ်ဆက်မပြတ်ပါ- သတ္တဝါများအားလုံးအပေါ် ကောင်းကျိုးချမ်းသာများ ဆောင်ရွက်ပေးသည်။ သို့သော်လည်း၊ သတ္တဝါများ၏ ကံတရားများသည် ဗုဒ္ဓများ၏ ၎င်းတို့အပေါ်ကူညီပေးနိုင်သည့်စွမ်းအားကို ကန့်သတ်သည် ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဤနေရာတွင် - ဗုဒ္ဓဘာသာများသည် အခြားသူများကို ကူညီရန်အတွက် ၎င်းဘက်တွင်ရှိသည့် စွမ်းအားသည် အကန့်အသတ်မရှိ ပိုင်ဆိုင်ကြသည်ဟုဆိုသော်လည်း၊ သတ္တဝါများသည် အတိတ်ဘဝများက မိမိပြုလုပ်ခဲ့ သည့် မကောင်းမှုကံတရားများ၏ အတိုင်းအဆများအတိုင်း ဆက်လက်ခံစားနေကြရဦးမည်ဖြစ်သည်။
“ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်” ကို တိဗက်အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်များ
ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တစ်ဦး၏ အမှတ်လက္ခဏာဖြစ်သည့် မိမိကိုယ်မိမိ ပြန်လည်ဆန်းစစ်ခြင်းသည် တိဗက် ဝေါဟာရအခေါ်အဝေါ်တွင် ပါရှိပြီးဖြစ်သည်။ စကားလုံးအားဖြင့် “အတွင်းကျကျရှိသူ” ပိုမိုတိကျစွာဆိုလျှင်၊ တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်အတွက် နှစ်မျိုးနှစ်စားပြဆိုထားသည်-–(က) လုပ်ရိုးလုပ် စဉ်- ခိုလှုံလာခြင်းနှင့် (ခ) ယုံကြည်ခြင်း- ဖြစ်တည်မှုအမှတ်လက္ခဏာလေးမျိုးကို လက်ခံခြင်း။
ကျင့်ကြံမှုအထွေထွေနည်းနာများ
ရွတ်ဖတ်သရဇ္ဈာယ်ခြင်းနှင့် အမှန်ဖြစ်ခြင်း အိန္ဒိယဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ရှေးယခင်ကာလများ၌ နှုတ်ဖြင့်ရွတ်ဖတ်သရဇ္ဈာယ်ခြင်းကို ပုံနှိပ်စာလုံးဖြင့် ထုတ်ဝေခြင်း ထက်ပိုမို၍ အရေးတကြီး အာရုံစိုက် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ နှုတ်ဖြင့် ဟောကြားခြင်းကို မကြားနိုင်သည့်အခါမှသာလျှင်၊ ပုံနှိပ်စာများမှ သင်ယူခြင်းကို ခွင့်ပြုသည်။ နာကြားသင်ယူခြင်း (ဟောကြားထုတ်လွှင့်ခြင်း)သည် နာကြားရခြင်းအပေါ် အခြေခံ၍ အမှန်ကိုသိမြင်စေရန်၊ နာကြားရသူအတွက် လွယ်ကူစေသည်။ တစ်ဦးတစ်ယောက်ထံမှ နာကြားသင်ယူရ ခြင်းသည် နာကြားရသူ၏ အောင်မြင်မှုအတွက် ကွင်းဆက်တစ်ခုဖြစ်သကဲ့သို့ မူလဟောကြားသူထံ ပြန်ရောက်သွားပြီး ကြားသိနေခဲ့ရသည်။ မူလဟောကြားသူ-သုတ်ထဲတွင် ဗုဒ္ဓသို့မဟုတ် စာအုပ်ထဲတွင်စာရေးသူ။ ထို့နောက် ကြားနေရခြင်း သည် စစ်မှန်သော စဉ်ဆက်မပြတ်ထုတ်လွှင့်ခြင်းအဖြစ် ပြဋ္ဌာန်းသည်။ နှုတ်တိုက်ရွတ်ဆိုခြင်း၏ မှန်ကန်မှုသည် အမှန်ကို သိရှိနိုင်ရန်အတွက် မူလရှိနှင့်ပြီးသောအရာဖြစ်သောကြောင့် မပြတ်ရွတ်ဆိုကြားနာမှုများသည် အရေးကြီး သည်။
သင်ကြားမှုအကြောင်းအရာကို ဖတ်ရုံသက်သက်ဖြင့် အထောက်အကူရသော်လည်း၊ ဟောကြားမှုကို နာကြားရခြင်းနေရာတွင် အစားထိုး၍မရပါ။ တစ်စုံတစ်ယောက်မှ ပြဋ္ဌာန်းစာအုပ်ကို အသံကျယ်ကျယ်ဖြင့် ရွတ်ဖတ်နေ ခြင်းကို ကြားနေရခြင်းသည်၊ မိမိကိုယ်တိုင် ကိုင်တွယ်ရွတ်ဖတ်နေရသကဲ့သို့ဖြစ်ပြီး စာအုပ်ထဲတွင် သင်ပြထား သည်ကို အလွယ်တကူမြင်သိနေရသည်။ နှုတ်မှ ရွတ်ဖတ်သရဇ္ဈာယ်ခြင်းကို ထုံးတမ်းအစဉ်အလာအရ လူအနည်းငယ်သို့မဟုတ် လူအများစုဝေး ရောက်ရှိနားထောင်မည့်နေရာတို့တွင် ပြုလုပ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် မန္တန်ရွတ်မည်ဆိုပါက စက္ကန့်အနည်းငယ်မျှ ကြာ သည်။ သို့မဟုတ် ဝိနည်းအပိုင်းကို ရွတ်မည်ဆိုပါက လပေါင်းများစွာကြာမြင့်မည်ဖြစ်သည်။ ရွတ်ဖတ်သရဇ္ဈာယ်ခြင်းသည် အမှန်တကယ်ကြားရခြင်း မရှိသည်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ မိတ်တရီရ (Maitreya) ၏ အသံဃာ (Asaṅga) အမြင်များတွင် ပါရှိသည်ကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။
ခွဲခြမ်းစိပ်ဖြာသည့်တရားရှုမှတ်ခြင်းနှင့် သတ်မှတ်တရားရှုမှတ်ခြင်း
ရွတ်ဖတ်သရဇ္ဈာယ်ခြင်းအပေါ်အခြေခံ၍ တစ်ပြိုင်နက်တည်းသော အသိအမြင်ရရှိခြင်းသည်ဖြစ်နိုင်သော်လည်း တွေ့ရခဲ ပါသည်။ သာမန်အားဖြင့်၊ ကြားခံအဆင့်ဖြစ်သည့် ခွဲခြမ်းစိပ်ဖြာသည့် တရားရှုမှတ်ခြင်း လိုအပ်သည်။ ဥပမာ- ကြားခဲ့ရသည်များကို စဉ်းစားသုံးသပ်ခြင်း။ ဤတရားရှုမှတ်ခြင်း၏ အပိုင်းတစ်ပိုင်းဖြစ်သည့် ယုံမှားသံသယများ ဖြစ်ပေါ် လာခြင်းနှင့်အတွင်းပြဿနာနှင့် ကြုံတွေ့ခြင်းတို့သည် ရှုမှတ်နေခြင်းကို ကျော်လွန်ဖြစ်ပျက်နေပြီး၊ ဤသို့ဖြစ်ပျက်နေခြင်း သည် အချို့သောကိစ္စရပ်များတွင် အားပေးတိုက်တွန်းသည်။
ခွဲခြားစိတ်ဖြာ တရားရှုမှတ်ခြင်းသည် တရားရှုမှတ်ခြင်းနည်းလမ်းနှစ်မျိုးထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ တရားရှုမှတ်ခြင်းဖြင့် အသိအမြင်ရရှိခြင်းကို ရရှိပြီးသည့်အချိန်တွင် “ချိန်မှတ်” သို့မဟုတ် “သတ်မှတ်” တရားရှုမှတ် ခြင်းသို့ ပြောင်းရန် အားပေးတိုက်တွန်းသည်။ ဤနေရာတွင် စိတ်သည် အသိအမြင်ရရှိခြင်းအပေါ်တွင် အချိန်ကြာ မြင့်စွာ ငြိမ်သက်တည်ရှိနေသည်။ ခွဲခြမ်းစိပ်ဖြာ တရားရှုမှတ်ခြင်းအတွက် လူတစ်ဦး၏ စွမ်းအားကို ယုတ္တိဗေဒနည်းဖြင့် လေ့ကျင့်ပေးနိုင်သည်။ အောင်မြင်သော သတ်မှတ် တရားရှုမှတ်ခြင်းအတွက် စွမ်းအားကို ငြိမ်သက်တိတ်ဆိတ် တည်မြဲနေမှုဖြင့် လေ့ကျင့်နိုင်သည်။ တရားရှုမှတ်ခြင်း လုပ်ရိုးလုပ်စဉ်တစ်ခုသည် အသိအမြင်ရရှိခြင်း အနက်ရှိုင်းဆုံး အဆင့်များသို့ ရရှိရန်ခွဲခြမ်းစိတ် ဖြာတရားရှုမှတ်ခြင်းနှင့် ထိုအရာများကို ခိုင်မြဲစေရန် သတ်မှတ်တရားရှုမှတ်ခြင်းတို့ကို တစ်လှည့်စီလုပ်ဆောင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အသိအမြင်ရရှိခြင်း အနက်ရှိုင်းဆုံး အဆင့်သည် ဘုရားအဖြစ်သို့ ရရှိခြင်းဖြစ်သည်။
ဆရာရင်းကို သံသယရှိခြင်းနှင့် ဆည်းကပ်ကိုးကွယ်ခြင်း
တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ထူးခြားသောသွင်ပြင်နှစ်ခုမှာ ဆရာရင်းကို သံသယရှိခြင်းနှင့် ဆည်းကပ်ကိုးကွယ်ခြင်းတို့ဖြစ် သည်။ ထိုအကြောင်းများသည် တရုတ်ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒနှင့် ပြဿနာဖြစ်ရသည်အထိ ရှေးရှုသွားခဲ့ပြီး၊ မော်စီတုံး လက်ထက်တွင် တိဗက်၏ထက်မြက်သော ပညာတတ်များ ပျက်ဆီးဆုံးရှုံးခြင်းကို ဖြစ်စေခဲ့သည်။ အပြစ်ရှာသည့် သံသယရှိခြင်း ဖြစ်သည့် စိတ သဘောထား သည် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာတရားရှုမှတ်ခြင်းတွင် စွမ်းရည်များမြင့်တက်လာရန် အားပေး တိုက်တွန်းသည်။ သို့သော်လည်း အခြားသောဗုဒ္ဓဘာသာဓလေ့ထုံးတမ်းများတွင် ဆရာသမားကို လေးစားရိုသေခြင်း သည် ကြီးမြတ်သော မင်္ဂလာတစ်ပါးဖြစ်သည်။
ဗုဒ္ဓဘာသာအဆိုအမိန့်များအပေါ်တွင် သံသယရှိခြင်းကို ယေဘုယျအားဖြင့် လိုလားကြပြီး၊ တိဗက်များသည် ဘုရားဟောသုတ်များအား ကောက်နုတ်ခြင်းကို နှစ်သက်ကြသည်။ ဗုဒ္ဓ၏စကားလုံးများအား အရည်အသွေးမှီသော ရွှေကဲ့သို့ဖြစ်ကြောင်း တိဗက် တစ်ဦးမှ ပြောလျှင်၊ အခြားတိဗက်တစ်ဦးမှ မှန်မမှန် ကောက်နုတ်ဆန်းစစ်တတ်ကြသည်။ အခြား တစ်ဘက်တွင် ဟောပြောသင်ကြားမှု မစမှီ တိဗက်ဘုန်းတော်ကြီးသည် ၎င်းထိုင်၍ တရားဟောမည့်ပလ္လင်ကို ဦးညွှတ် ဝပ်တွားကန်တော့သည်။ သို့မဟုတ် တရားဟောပလ္လင်၏ နောက်ဘက်ရှိ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကို ဦးညွတ်ကန်တော့သည်။ ထို့နောက် စာသင်သားများသည် တရားဟောပလ္လင်ပေါ်တွင် ထိုင်နေသည့် တိဗက်ဘုန်းကြီးကို ဦးညွှတ်ကန်တော့ကြသည်။
စာသင်သားသည် ဆရာ၏ ဟောပြောသင်ကြားမှုများတွင် အာရုံစူးစိုက်မိနေလျှင်၊ ကုသိုလ်တရားများ တစ်ဖွားဖွားတိုး တက်လာပြီး၊ သင်ကြားသူဆရာကို ဆရာရင်းအား ဆည်းကပ်ကိုးကွယ်နေရသည့် ပုံစံမျိုး ကြည်ညိုလေးစားစိတ်များ သက်ဝင်လာသည်။ စာသင်သားများအပေါ် အုပ်စိုးထားသည့် လေ့ကျင့်မှုများ၏ ပုံစံသည် အိန္ဒိယအလေ့အထများမှ ဆင်း သက်လာသည်။
လားမား (lama)
ဆန့်ကျင်ဘက်စည်းမျဉ်းများဖြစ်သည့် သံသယရှိခြင်းနှင့် ဆရာရင်းဆည်းကပ်ကိုးကွယ်ခြင်းတို့ကို တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာ သာလုပ်ပိုင်ခွင့် အာဏာနှင့် ဆည်းကပ်ခံရရန် မျှော်လင့်နေသော ဆရာရင်းအား ထိန်းကြပ်ထားပေးခြင်းအားဖြင့် ပြန်လည် ပေါင်းစည်းစေသည်။ ထိုသို့လုပ်ဆောင်ခြင်းကို ၎င်းအားဆရာရင်းဟု မသတ်မှတ်မှီ သေချာစွာ စိစစ်ပြုလုပ်သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် တစ်ဦးသည် နောက်ဆုံးတွင် မိမိ၏ဆရာရင်းဟု မသတ်မှတ်မီ၊ ထိုဆရာရင်းဟု သတ်မှတ်ခံရမည့် ဘုန်းတော်ကြီးထံတွင် ဆယ်စု နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာအောင်သင်ကြားခဲ့သည်လည်း ရှိသည်။
ရုံးဆိပ်ရွာ၊ အောင်လံမြို့နယ်
ရုံးဆိပ်ရွာ (Yoneseik)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ အောင်လံမြို့နယ်၊ အင်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၅၇၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အင်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၆၅ ဦး၊ မ ၁၅၅၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၉၂၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အောင်လံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျောင်းစုရွာ၊ ခရုရိုး
ကျောင်းစုရွာ၊ ခရုရိုး
ကျောင်းစုရွာ၊ ကဿဝင်
ကျောင်းစုရွာ၊ ကဿဝင်
ဒုတ်ရွာ၊ မင်းတပ်မြို့နယ်
ဒုတ်ရွာ(Duk)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်ခရိုင်၊ မင်းတပ်မြို့နယ်၊ ဒုတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၉၈၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဒုတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၃၅ ဦး၊ မ ၄၆၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၉၅ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းတပ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လွယ်ဆင်ရွာ၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်
လွယ်ဆင်ရွာ (Loihsin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ ဟွေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၉၈၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟွေးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၈၈၉ ဦး၊ မ ၂၇၉၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၆၈၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ဂလက်ဆီ အုပ်စု
ဂလက်ဆီ အုပ်စု သို့မဟုတ် ဂလက်ဆီများအုပ်စု (GrG ) သည် အဖွဲ့ဝင် ဂလက်ဆီ ၅၀ မှ ပိုနည်းသော ဂယ်လက်ဆီများဖြစ်ပြီး ဒြပ်ဆွဲအားဖြင့် အချင်းချင်း ရစ်နွယ်ထားကြသည်။ တစ်ခုချင်းစီသည် အနည်းဆုံ နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီကဲ့သို့ တောက်ပကြပြီး (နေထက် အဆပေါင်း ၁၀၁၀) ယင်းကဲ့သို့ အုပ်စုများ၏ ထပ်မံအုပ်စုဖွဲ့သော အစုအဝေးအား galaxy cluster ဟုခေါ်ဆိုသည်။ cluster များ ထပ်မံ အုပ်စုဖွဲ့သည့် အစုအဝေးကိုမူ supercluster များဟုခေါ်သည်။ နဂါးငွေ့တန်းသည် Local Group ဟုခေါ်သည့် ဂလက်ဆီအုပ်စု၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။
လွယ်ဆင်ရွာ၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရပ်စောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လည်ဆွဲငယ်ဝါယောင်းငှက်
လည်ဆွဲငယ်ဝါယောင်းငှက် (Garrulax monileger) သည် စာကလေးမျိုးနွယ်ဝင်ငှက်ဖြစ်ပြီး တရုတ်နိုင်ငံ၊ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဘူတန်နိုင်ငံ၊ နီပေါနိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။