cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဥက္ကလာဦးစေတီ
ဥက္ကလာဦးစေတီသည် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ သင်္ဃန်းကျွန်းမြို့နယ်၊ ပြည်သာယာလမ်း၊ ဥက္ကလာဦးစေတီလမ်း (အ.ထ.က(၂)သင်္ကန်းကျွန်းအနီး) တွင် တည်ရှိသည်။ စေတီတော်၏ပုံတော်မှာ မဟာဗောဓိစေတီပုံစံမျိုး ဖြစ်သည်။ လေးမျက်နှာရှိပြီး နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူကျောင်းဆင်းတုတော်များမှာ အမြင့်တစ်ပေခန့်ရှိပြီး တင်ပျဉ်ခွေပုံဖြစ်သည်။ ကျောက်သားကို ထွင်းထားပြီး အပြင်မှ မှန်များ ကာရံထားသည်။ ဘုရားဒါယိကာမှာ ဟင်္သာတဆန်စက်ပိုင်ရှင် ဦးဘဦး ဖြစ်သည်။ (၁၉၅၂)ခုနှစ် တွင် တည်ထားကိုးကွယ်သည်။ ဘုရားဒါယိကာ ဦးဘဦးက အဘဘိုးမင်းခေါင် လွှဲအပ်လိုက်သော ယွန်းအုပ်ကို ထိပ်ဆုံးတွင်ငုံပြီး ဌာပနာထားသည်။
ဘုရားအနီးတွင် သာသနာ့အလင်းရောင် ဆုတောင်းပြည့်မြတ်စွာဘုရားတည်ရှိပြီး အဘဘိုးမင်းခေါင်တည်ထား ခဲ့သည်ဟူသော ယူဆချက်များလည်း ရှိသည်။ သာသနာ့အလင်းရောင်မြတ်စွာ ဘုရားကို မြေပိုင်ရှင် ဥက္ကာဦးမယ်တော်ကြီး ဒေါ်လှမေ နှင့် သမီးဒေါ်သိန်းလှ သားသမီးမြေးတစ်စုတို့မှ (ဝ.၃၉) ဧက ကျယ်ဝန်းသည့်မြေကို လှူဒါန်းကာ စေတနာရှင်များမှ စုပေါင်းလှူဒါန်းမှုဖြင့် တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သည်။
ကျုံတုံးရွာ၊ ကျုံးတုံးလက်ပန်
ကျုံတုံးရွာ၊ ကျုံးတုံးလက်ပန်
ပေါင်းလိုင်ရွာ၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်
ပေါင်းလိုင်ရွာ (Pawnglai)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်၊ ပန်မုန့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၀၈၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပန်မုန့်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၈၈ ဦး၊ မ ၂၁၉၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၂၇၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လွိုင်လင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အရှေ့စုအနောက်စုရွာ၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်
အရှေ့စုအနောက်စုရွာ (Ahsheysuahnauksu)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်၊ တောင်လျှောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၁၇၃၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တောင်လျှောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၃၆ ဦး၊ မ ၂၂၃၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၀၇၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပန်းကုန်းရွာ၊ ဘားအံမြို့နယ်
ပန်းကုန်းရွာ(Pankone)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ ပန်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၁၇၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပန်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၆၂၆ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၂၇၉ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘားအံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဇော်ဦး (ဒေါက်တာ)
ကိုယ်ရေး အကျဉ်း (၁၉၈၂) ခုနှစ်မှ (၁၉၈၈) ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန် ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ အထက်တန်း ကျောင်းသားဘဝနှင့် တက္ကသိုလ် ကျောင်းသား ဘဝတွင် တိုင်းပြည်ရှိ ထူးချွန်ကျောင်းသားများကို ချီးမြှင့်သော လူရည်ချွန်ဆုများ (၂) ကြိမ် ရရှိခဲ့သည်။ တက္ကသိုလ် ပညာရေးအတွက် နိုင်ငံတော်ပညာသင်ဆု ရရှိခဲ့လေသည်။ (၁၉၈၈) ခုနှစ်တွင် စစ်အစိုးရ ဆန့်ကျင်ရေး ကျောင်းသားလှုပ်ရှားမှုများတွင် တက်ကြွစွာ ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သော ကျောင်းသားခေါင်းဆောင် တစ်ဦးဖြစ်သည်။ စစ်အစိုးရမှ တက်ကြွ လှုပ်ရှား သူများကို အပြင်းအထန် နှိမ်နင်းဖိနှိပ်သော ကာလတွင် ထိုင်းမြန်မာ နယ်စပ်ရှိ ဒုက္ခသည်စခန်း တစ်ခုသို့ သွားရောက်နေထိုင်ခဲ့ပြီး၊ ဒုက္ခသည်များ၏ လူမှုရေး ထောက်ပံ့ ပေးရေး လုပ်ငန်း များကို (၃) နှစ်တိုင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ပေးခဲ့သည်။
(၁၉၉၄) ခုနှစ်တွင် မက်ဂွိုင်းယား ဖဲလိုးရှစ်ဆု ရရှိပြီး၊ ကိုလံဘီယာ တက္ကသိုလ်၊ နိုင်ငံတကာရေးရာနှင့် လူမှုရေးရာ ကျောင်း (School of International and Public Affairs) တွင် (၂) နှစ် ပညာသင်ကြား ပြီးနောက် နိုင်ငံတကာ လေ့လာရေးဆိုင်ရာ မဟာဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၉၆ − ၉၈ ခုနှစ်အတွင်း မြန်မာ့ စီးပွားရေး သုတေသန စီမံချက်အတွက် သုတေသန လက်ထောက် အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး၊ ဝါရှင်တန်ဒီစီ မြို့တော်ရှိ အမေရိကန် တက္ကသိုလ် စီးပွားရေး ပညာဌာနမှလည်း ဖွံ့ဖြိုးမှု ငွေရေး ကြေးရေးနှင့် ဘဏ်များဆိုင်ရာ စီးပွားရေး မဟာ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို (၂၀ဝ၂) ခုနှစ်တွင် ရရှိခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ ဒီမိုကရေစီ ရရှိရေးအတွက် ဆောင်းပါး အများအပြား ရေးသား ခဲ့ပြီး တက်ကြွစွာ ပါဝင်လှုပ်ရှားနေဆဲ ဖြစ်သည်။ (၁၉၉၈) ခုနှစ်မှ (၂၀ဝ၆) ခုနှစ်အထိ အမေရိကန် အခြေစိုက် မြန်မာ့ ဒီမိုကရေစီ ရန်ပုံငွေအဖွဲ့တွင် သုတေသနနှင့် ပေါ်လစီများဆိုင်ရာ ညွှန်ကြား ရေးမှူးအဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်။
၂၀၀၈ ခုနှစ် နာဂစ်မုန်တိုင်းဒဏ်ခံရပြီးနောက်ပိုင်း ပြန်လည်ထူထောင်ရေး အတွက် ထိခိုက်ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများကို လေ့လာရန်အတွက် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ထိုမှတဆင့် ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် မြန်မာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအဖွဲ့အစည်းအောက်ရှိ လူမှုစီးပွားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအဖွဲ့ တွင် (Myanmar Development Resource Institute - Centre for Economic and Social Development) ကို ဒေါက်တာဦးမြင့် ဦးဆောင်မှုဖြင့် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး အမှုဆောင် ညွှန်ကြားရေးမှူးတာဝန်ကို ထမ်းဆောင်နေသည်။ ဒေါက်တာဇော်ဦးသည် ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် စီးပွားရေးနှင့်လူမှုရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးမူဘောင် (Framework for Economic and Social Development) ကို အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာနနှင့် အတူရေးဆွဲခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွက် တင်ရှိနေသော ကြွေးမြီများ လျော်ပစ်ရေးကို ပညာရှင်အနေဖြင့် ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ပဲရစ်တွင် ကျင်းပသော မြီရှင်များကလပ် (Paris Club) တွင် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးဝင်းရှိန်နှင့်အတူ သမိုင်းဝင် ညှိနှိုင်းရေး ကို ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည်။ အကျိုးဆက် အနေဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံသည် ဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်များနှင့် ပြန်လည် ဆက်ဆံခွင့်ရပြီး နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေး ပြန်လည် စတင်နိုင်ခဲ့သည်။
ရည်ညွန်း - The Voice Weekly
ဇင်ရွဲလေးရွာ၊ သင်္ဃန်းကြီး
ဇင်ရွဲလေးရွာ၊ သင်္ဃန်းကြီး
ငါးတင်းကြီးရွာ၊ ခင်ဦးမြို့နယ်
ငါးတင်းကြီးရွာ (Ngartingyi)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ခင်ဦးမြို့နယ်၊ ငါးတင်းကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၅၈၅ ဖြစ်သည်။ ဒေသအခေါ်မှာ ငါးအင်းကြီး ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ခင်ဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဖပ်ဇီ လောဂျစ်
ဖပ်ဇီလောဂျစ် (Fuzzy logic) ဆိုသည်မှာ တန်ဖိုးအများအပြားကို ရည်ညွှန်း ဖော်ပြသော လောဂျစ် အမျိုးအစား တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ တန်ဖိုးအသေထားခြင်း နှင့် အတိအကျ မဟုတ်ဘဲ ခန့်မှန်းတန်ဖိုးဖြင့် သုံးသပ်ရသော နေရာများတွင် ဖပ်ဇီ လောဂျစ်ကို အသုံးပြုကြသည်။ ပုံမှန် အသုံးပြုနေကြသော ဘိုင်နရီ လောဂျစ် ကဲ့သို့သော အမှား နှင့် အမှန် သို့ သုည နှင့် တစ် တန်ဖိုး နှစ်ခုတည်းသာ ရှိသော လောဂျစ်များမှ ကွဲပြားခြားနားစွာပင် ဖပ်ဇီလောဂျစ် တွင် သုည နှင့် တစ် ကြားတွင် တန်ဖိုး အမျိုးမျိုး ရှိနိုင်သော ကိန်းရှင်များ ရှိသည်။ ဖပ်ဇီ လောဂျစ်ကို တဝက်တပျက် သာမှန်ပြီး တန်ဖိုးမှာ လုံးဝ မှန်ခြင်း နှင့် လုံးဝမှားခြင်း ကြားတွင် ရှိသော လောဂျစ်များကို ကိုယ်တွယ်ဖြေရှင်းနိုင်ရန် အတွက် အသုံးချရန် လိုအပ်သည်။
ဖပ်ဇီလောဂျစ်ကို ၁၉၆၅ တွင် လော့တ်ဖီ ဇေဒါ (Lotfi Zadeh) မှ ဖပ်ဇီ ဆက် သီအိုရီ (fuzzy set theory) ကို အဆိုပြုရာမှ အစပြုခဲ့သည်။ ဖပ်ဇီလောဂျစ်ကို ထိန်းချုပ်မောင်းနှင်မှု ဆိုင်ရာ သီအိုရီ မှ အစပြု၍ ဉာဏ်တု အထိ နယ်ပယ် အမျိုးမျိုးတွင် အသုံးပြုလျက် ရှိသော်လည်း အငြင်းပွားစရာ ကိစ္စတစ်ခု ဖြစ်နေသေးသည်။
အင်းတလူရွာ၊ အင်းတလူ
အင်းတလူရွာ၊ အင်းတလူ
တည်ပင် (အောက်)ရွာ၊ ပင်းတယမြို့နယ်
တည်ပင် (အောက်)ရွာ (Teipin (Lower))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်းတယမြို့နယ်၊ ကျားကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၈၂၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျားကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၂၃ ဦး၊ မ ၁၃၃၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၅၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်းတယမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
၂၀ နိုဝင်ဘာ
နိုဝင်ဘာလ၊ (၂၀)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၃၂၄)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၃၂၅)ရက်မြောက်)) နေ့ရက် ဖြစ်သည်။ ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၄၁) ရက် ကျန်သေးသည်။
တောင်စိန်ရွာ၊ နမ့်စန်မြို့နယ်
တောင်စိန်ရွာ (Tawngsein)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ နမ့်စန်မြို့နယ်၊ မက်မုန်မွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၅၅၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မက်မုန်မွန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၉၂၀ ဦး၊ မ ၃၆၂၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၅၄၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နမ့်စန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျောက်သင်ပုန်း
ထုတ်လုပ်ပုံ
ကျောက်သင်ပုန်းကျောက်များကို မုဆိုးမတောင်အနီးတစ်ဝိုက် တောင်များမှ တူးယူရရှိသည်။ မနက်လင်းသည်နှင့် ကျောက်တူးသမားများသည် တောင်ပေါ်ကိုတက်ပြီး၊ တောင်ပေါ်ကနေ တစ်ဆင့် ကျောက်တွင်းထဲကို တစ်ခါပြန်ဆင်းရသည်။ ကျောက်သင်ပုန်းကျောက်များသည် အရင်က အပေါ်ယံကနေ ခွာယူ၍ရသော်လည်း အခုဆိုလျှင် တွင်းအနက်ကြီးတူးပြီး ယူရသည်။ တွင်းများကို တည့်တည့်တူးလို့မရပေ၊ စောင်းစောင်းလေး တူးသွားရသည်။
တချို့တူးနေသော တွင်းများသည် ပေ ၂၀ဝ အထိ နက်သည့်အတွက် အောက်ခြေမှာ ရေများ စိမ့်ဝင်သည်။ ထိုရေများကို မော်တာများနှင့် စုပ်တင်ရသည်။ ရေကုန်လျှင် အပေါ်ယံမှာ တင်နေသော နုန်းများကို ခြစ်ထုတ်ရသည်။ ခြစ်ထုတ်ပြီး ကျောက်များကို စတူးရသည်။ ကျောက်များကို အတုံးလိုက်အလွှာလိုက် တူးပြီးလျှင် တွင်းအပေါ်သို့ တင်ရသည်။ တွင်းထိပ်ကိုရောက်လျှင် ကျောက်များကို ခွဲရသည်။ အလွှာလိုက်အချပ်လိုက် ခွဲပြီးလျှင် ပုံစံသွင်းသည်။ အရွယ်အစားအလိုက် ၈လက္မ၊ ၆လက္မ၊ ၇လက္မ စသဖြင့် အကြမ်းဖြတ်၍ ရွာသို့ သယ်သွားကြသည်။ ရွာရောက်လျှင် ကျောက်အကြမ်းများကို လာဝယ်ကြသည်။ ဝယ်ပြီးကျောက်ကို ရွေဘော်ထိုးရသည်။ ရွေဘော်ထိုးပြီး ကတ်ကြေးနှင့် လေးဘက်လေးတန်ညီအောင် ညှိပေးရသည်။ ပြီးလျှင် စက်နဲ့တစ်ခါ ပြန်ချောပေးရသည်။ ထို့နောက် ရေနှင့် ဆေး၊ နေပူလှန်း၊ ဆေးသုတ်၊ အခြောက်ခံရသည်။ ပြီးလျှင် ဘောင်သွင်းရသည်။ ဘောင်သွင်းပြီး ကော်ပတ်နဲ့ အချောပြန်ကိုင်ရသည်။ အချောကိုင်ပြီးလျှင် လေးဘက်လေးတန် သံရိုက်ပေးရသည်။ (ဝါး သို့မဟုတ် သစ်မာသားဖြင့် သစ်ပွသားဘေင်၏အဆက်ထောင့်များတွင် စို့ရိုက်ထိန်းချုပ်ပေးရခြင်းဖြစ်နိုင်သည်၊ သူ့ဆိုက်နဲ့သူ စည်းပြီးတော့ မော်လမြိုင်ကို တင်ပို့ကာ နယ်အသီးသီးသို့ ဖြန့်ကြသည်။
ကျောက်သင်ပုန်း ပြုလုပ်ပုံ အဆင့်ဆင့်
ကျောက်သင်ပုန်း ပြုလုပ်ပုံအဆင့်ဆင့်မှာ -
(၁) ကျောက်တွင်းမှ တူး၍ရသောကျောက်တုံးများကို လုပ်သားများက တွင်းဝရှိ တဲငယ်အောက်သို့ ပို့ဆောင်ပေးရသည်။ (၂) ၎င်းကျောက်တုံးများကို ကျွမ်းကျင်သူ လုပ်သားပိုင်ရှင်တစ်ဦးက ကျောက်သွားခွဲရန် ဓားဖြင့် ခွဲထုတ်ရသည်။
(၃) ခွဲထုတ်ပြီး ကျောက်ပြားများကို လုပ်သားတစ်ဦးက ကျောက်ညှပ်ကတ်ကြေးဖြင့် အရွယ်အစားအလိုက် ညှပ်ပေးရသည်။
(၄) ကိုက်ညှပ်ရာ၌ ကျောက်သင်ပုန်းအငယ်ဆုံး အရွယ်အစားအထိ၊ ရွေးချယ်ညှပ်ပြီး ကျန်ကျောက်ပြားအားလုံးမှာ ကျောက်တံကျောက်ဖြစ်သွားသည်။
(၅) အရွယ်အစားအလိုက် ညှပ်ပြီးသော ကျောက်သင်ပုန်းကို မည်သူမဆို ဝယ်လိုသူအိမ်အရောက် ကျောက်ချပ် ၁၅ဝ ပါတစ်ထမ်းကို ၂ကျပ် ၅ဝပြားနှုန်းဖြင့် ပို့ပေးရသည်။
(၆) ကျောက်ပြားများကို လက်သမားကိုင် ရွေဘော်ဖြင့် ညီအောင်ပါးအောင် ဘောင်နှစ်ဖက်လုံးကို ထိုးပေးရသည်။ ထိုးခမှာ ကျောက်ပြား ၁၀ဝ လျှင် ၁ဝ ကျပ်နှုန်း ဖြစ်သည်။ အမျိုးသမီးများ အထိုးများ၍ တစ်နေ့လျှင် ၂၀ဝ မှ ၃၀ဝ အထိပြီးသည်။
(၇) ထိုးပြီး ကျောက်ပြားကို ကျောက်ညှပ်ကတ်ကြေးဖြင့် စတုဂံပုံကျအောင် ညီညာစွာ ညှပ်ပေးရသည်။ ညှပ်ခမှာ ၁၀ဝ လျှင် ၁ ကျပ်နှုန်း ဖြစ်သည်။
(၈) ညှပ်ပြီးကျောက်များကို စက်လုပ်သားများ လာရောက်ထမ်းယူပြီး စက်တွင် ချောမောအောင် နှစ်ဖက်ပွတ်လုံးဖြင့် ပွတ်ပေးရသည်။` ကျောက်ပွတ်ခမှာ ၁၀ဝ လျှင် ၁၂ ကျပ်နှုန်းဖြစ်သည်။ တစ်နေ့ တစ်ဦးလျှင် ၆၀ဝ အထိပြီးသည်။ စက်ရှင် ၉ ကျပ် ၅ဝ ပြားရ၍ လုပ်သားက ၂ ကျပ် ၅ဝ ပြားရသည်။
(၉) ပွတ်ပြီးကျောက်များကို ကလေးများက ဆေးသုတ်ပေးရသည်။ ဆေးသုတ်ခမှာ ၁၀ဝ လျှင် ၁ ကျပ်နှုန်းဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် ဆေးမသုတ်မီ ရေဆေး၍ လှမ်းပေးရသည်။
(၁၀) အလျား ၂ပေ၊ အနံ ၁ ပေရှိ လျှင်ထိုးထားပြီးသား သစ်သားဘောင်များကို ဘောင်ထိုးသစ်စက်မှ ဘောင်တပ်သူများက ယူပြီး ဘောင် ၂၀ဝ လျှင် ကျောက်သင်ပုန်း ၁၀ဝ ရသည်။ ဘောင်တပ်ခမှာ ကျောက်သင်ပုန်း ၁၀ဝ လျှင် ၁၅ ကျပ်နှုန်းဖြစ်၍ တစ်နေ့လျှင်ဘောင် ၂၅ဝ ထိ ပြီးနိုင်သည်။
ကျောက်တံ ထုတ်လုပ်ပုံ အဆင့်ဆင့်
ကျောက်တံကို ကျောက်သင်ပုန်းထုတ်သော ကျောက်မှထုတ်ယူရ၏။ သို့သော် ကျောက်တံထုတ်သော ကျောက်ပြားသည် သက်တမ်းနု၍ ကျောက်သားပွ ရသည်။ သို့မှသာ ကျောက်သင်ပုန်းပေါ်တွင် ရေး၍ ကောင်းသည်။ တောင်ပေါ်က ကျောက်ပြားဆိုက် အသေးများကို သယ်၍ မညီလျှင် ရွေဘော်ထိုးပေးရသည်။ ရွေဘော်ထိုးပြီး ရေတစ်ညစိမ်ရသည်။ ပြီးလျှင် ထိပ်နှစ်ဖက်ကို ကော်ပတ်နဲ့ ပြန်ချွန်ပေးရသည်။ အရင်က စက်နဲ့ချွန်၍ အခုမှာ ကော်ပတ်နှင့် အဆင်ပြေ၍ ကော်ပတ်နှင့် ချွန်ကြသည်။ ကော်ပတ်စားပြီးလျှင် ၆လက္မ၊ ၈လက္မ အရွယ်ဆိုက်များ ဖြတ်ရသည်။ ဆေးပြီး အခြောက်လှန်းကာ အမည်းရောင် ဆေးဆိုးပေးရသည်။ မန္တလေးကို တင်ပို့လျှင် တစ်ဗူးကို အချောင်းနှစ်ဆယ်စီ ထည့်ပြီး၊ မွန်ပြည်နယ်မှာ တင်ရောင်းလျှင် တစ်စည်းကို အချောင်းတစ်ရာစီ စည်း၍ ဖောက်သည်သွင်းရသည်။
ဈေးကွက်
ဈေးကွက်မှာ ပုံမှန်ဈေးကွက် ဖြစ်သည်။ ကျောက်ပြားများ အထွက်နည်းလာသောကြောင့်၊ သုံးစွဲသူ နည်းသွား သောကြောင့် ထုတ်ကုန်နဲ့ ရောင်းကုန် မျှတနေသည်။ ကျေးရွာမူလတန်းကျောင်းများနှင့် မြန်မာပြည် အထက်ပိုင်းတွင် တွင်တွင်ကျယ်ကျယ် သုံးစွဲနေကြသေးသည်။ အခုအခါ ကျောက်သင်ပုန်း သုံးစွဲသူ နည်းသွားသော်လည်း မွန်တို့၏ လက်မှုပညာတစ်ခုဖြစ်သည့် ကျောက်သင်ပုန်းလုပ်ငန်းသည် တည်ရှိနေဦးမည် ဖြစ်သည်။
ဂျုံ
တရုတ်နိုင်ငံတွင် လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၂ဝဝဝ ကျော်ခန့်က ပင် ဂျုံကို စားသောက်ရန် ကောက်ပဲသီးနှံအဖြစ်ဖြင့် စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။ အီဂျစ်နိုင်ငံနှင့် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံတို့တွင် ရှေးလူများ သည်လည်း ဂျုံကိုစိုက်ပျိုး၍ စားသောက်ခဲ့သည့် အထောက် အထားများ တွေ့ရှိရသေးသည်။ ထိုအထောက်အထားများမှာ တရုတ်နိုင်ငံထက် နှစ်ပေါင်းထောင်ပေါင်းများစွာပင် ရှေးကျ သည်။ ထိုကြောင့် ဂျုံပင်မှာ လူ့ယဉ်ကျေးမှု စကတည်းက ပေါ် ပေါက်လာသော စားဖွယ်ရာ ကောက်မျိုးဖြစ်သည်ဟု ဆိုရ ပေမည်။
အစအဦးတွင် အမေရိကတိုက်သားများတို့သည် ဖူးစား ပြောင်းကို ပဓာနထား၍ စားကြသော်လည်း ယခုအခါတွင် ဂျုံကိုသာ အများဆုံး စားသုံးလျက် ရှိကြသည်။ ရာသီဥတု အေးချမ်းသော အခြားတိုင်းပြည်များ၌လည်း ဂျုံကို ပဓာနအစာ အဖြစ် စားသုံးကြလေသည်။ ဂျုံပင်သည် စိုစွတ်ပူအိုက်သော ရာသီဥတုတွင် မဖြစ်ထွန်း ချေ။ ထိုအပင်မျိုးတို့ကို မည်း၍စေးသော မြေတို့၌ ကောင်းမွန်စွာ စိုက်ပျိုး လုပ်ကိုင်နိုင်သည်။ ထိုမြေမျိုးသည် မိုးဥတု၌ ရွာ သော မိုးရေတို့ကို စုပ်ယူ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်သောကြောင့် အမြစ်၌သာ ရေကိုအလိုရှိသော ဂျုံပင်တို့နှင့် အထူးပင် သင့် လျော်လေသည်။ နုန်းမြေများ၌ စိုက်ပျိုးသောအခါ မဖြစ်ထွန်း လှချေ။ သဲမြေ၊ သစ်ဆွေးမြေများ၌ကား ရေသွင်း၍ စိုက်ပါမှ အတော်အသင့် ဖြစ်ထွန်းနိုင်သည်။ ဂျုံစိုက်ပျိုးသော မြေကွက်များ၌ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ဂျုံကို ဆက်လက် စိုက်ပျိုးသွားလျှင် ကောင်းစွာ မဖြစ်ထွန်းတော့ပေ။ ထိုကြောင့် ပဲ၊ အာလူး စသည့် အခြားသီးနှံပင်များ အလှည့် ပေး၍ စိုက်ရသည်။ သို့တည်းမဟုတ်၊ ဂျုံစိုက်ပြီး မြေကွက်များ ၌ တစ်ရာသီခန့် မည်သည့်အပင်မျှ မစိုက်ဘဲ မြေလှပ်ထား ခြင်းဖြင့် မြေဩဇာပြန်၍ ကောင်းလာအောင် ပြုလုပ်နိုင်၏။ ဂျုံပင်များကို အနောက်နိုင်ငံများ၌ စပရင်းဥတု (နွေကူး ရာသီ)တွင် စတင်စိုက်ပျိုးကြ၏။ မြန်မာနိုင်ငံကဲ့သို့ ပူအိုက် စိုစွတ်သော ရာသီဥတုရှိသည့် တိုင်းနိုင်ငံမျိုး၌ကား မိုးကုန် လောက်တွင်မှ စတင်စိုက်ပျိုး လုပ်ကိုင်နိုင်ကြသည်။ မြန်မာ နိုင်ငံတွင် မိုးပါး၍ ဆောင်းအခါ၌ အတန်ငယ်အေးသော ရာသီ ဥတုရှိသည့် ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်း စစ်ကိုင်း၊ အောက်ချင်းတွင်း၊ ကျောက်ဆည်၊ ရွှေဘို စသည့် လွင်ပြင် ဒေသများတွင် ဂျုံကို စိုက်ပျိုးကြသည်။
အနောက်နိုင်ငံများတွင် ဆောင်းအခါ မအေးလွန်းသော တိုင်းပြည်များ၌ ဂျုံပင်များကို နွေကူးရာသီတွင် သာမက၊ ဆောင်းရာသီ၌လည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ ဤသို့လျှင် နွေကူး ရာသီဂျုံနှင့် ဆောင်းရာသီဂျုံဟူ၍ ရှိကြသည်။ ဂျုံမှာ အမာစား၊ အပျော့စားဟု ၂ မျိုးကွဲသည်။ အရောင်မှာလည်း အနီ၊ အဝါ၊ အဖြူကွဲကာ အချို့မှာ မှည့်ချိန်ချင်း ကွဲပြားခြားနား၏။ ထိုကြောင့် အမျိုးအစားပေါင်း ၃,၅ဝဝ ကျော်မျှ ရှိလေသည်။ ဂျုံပင်များကို ၄ လခန့်မျှ စိုက်ပျိုးရ၏။ မြေအမျိုးအစားကို သင့်တော်မည့်ဂျုံအမျိုးအစားကို ရွေးချယ်စိုက်ပျိုးကြရသည်။ ဂျုံပင်သည် ဝါဝင်းသော အနှံများဖြင့် ဦးခေါင်းငိုက်လာလျှင် မှည့်၍ ရိတ်ချိန်တန်ပြီဟု သိရသည်။ အချိန်ကျရောက်သည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် ရိတ်သိမ်းနိုင်ပါမှ အောင်မြင်သောသီးနှံများကို ရရှိနိုင်သည်။ အချိန်လိုသေးလျှင်လည်း ဂျုံစေ့များမှာ ရှုံ့တွနေ တတ်၍ ပိုးတွယ်တတ်၏။ အချိန်လွန်သွားပြန်လျှင်လည်း ဂျုံစေ့များ ကြွေကျတတ်သည်။ ခေတ်မှီသည့် နိုင်ငံကြီးများ၌ ဂျုံစိုက်ပျိုးရာ၌စက်များကို အသုံးပြုကြလေသည်။ စိုက်ပျိုးရန် မြေကြီးကို ထွန်ယက်သည် မှစ၍ ပျိုးကြဲခြင်း၊ စိုက်ခြင်း၊ ရိတ်ခြင်း၊ နယ်ခြင်း၊ လှေ့ခြင်းများကို တစ်ခါတည်း အပြီးအစီး လုပ်ကိုင်ပေးနိုင်သော စက်မျိုး ပေါ်ပေါက်နေလေပြီ။ မြန်မာနိုင်ငံတွင်ကား ဂျုံကို စက်ဖြင့် မစိုက်ပျိုးကြသေးချေ။ စက်ကရိယာ မသုံးသော မြန်မာနိုင်ငံ၌ ဂျုံပင်များ စိုက်ပျိုး ပုံမှာ မိုးရာသီအတွင်း၌ ဂျုံစိုက်မည့်ကွင်းများကို မိုးရွာပြီးတိုင်း ထွန်ပေးရသည်။ ထယ်ဖြင့် ထိုးပေးရသည်လည်း ရှိသည်။ ထိုသို့ထွန်ပြီးနောက် လွင်ပြင်ဒေသများ၌ မိုးကုန်သည့် တန် ဆောင်မုန်းလလောက်တွင်၎င်း၊ ရှမ်းပြည်နယ်၌ သီတင်းကျွတ်လ တွင်၎င်း မျိုးကြဲလေသည်။ ဂျုံမှာ စပါးကဲ့သို့ မဟုတ်ဘဲ၊ မျိုးကြဲခြင်းပြီးသည့်နောက်တွင်လည်း မျိုးစေ့များ မြေထဲသို့ ၃ လက်မ၊ ၄ လက်မခန့်ကျသွား၍ မြေဖြင့် ဖုံးအုပ်နေအောင် ထပ်မံထွန်ပေးရသည်။ သာမန်အားဖြင့်ဆိုလျှင် မြေတဧကလျှင် မျိုးစေ့တစ်တင်းခန့် ကြဲပေးရသည်။ သို့ရာတွင် မြေဩဇာ ကောင်းလျှင်ဖြစ်စေ၊ ရေသွင်း စိုက်ပျိုးသည့်အခါ၌ဖြစ်စေ၊ မျိုးကြဲနောက်ကျလျှင်ဖြစ်စေ၊ မျိုးစေ့များ ပိုမိုကြဲပေးရသည်။ ရိတ်သိမ်းချိန်မှာ မြန်မာနိုင်ငံ၌ လွင်ပြင်ဒေသများတွင် တပေါင်း လလောက်တွင်၎င်း၊ ရှမ်းပြည်နယ်ကဲ့သို့ ကုန်းမြင့်ဒေသများ၌ တပို့တွဲလလောက်တွင်၎င်း ရိတ်သိမ်းကြလေသည်။ ရိတ်သိမ်းပုံမှာ ဂျုံပင်များကို တံစဉ်ဖြင့် အပင်ရင်းနားမှ ကပ်၍ ရိတ်ရသည်။ အပင်တိုလျှင် ဆွဲနုတ်ယူရသည်။ ရိတ်ပြီး၊ နုတ်ပြီးလျှင် ကောက်ပင်များကို ကောက်လှိုင်းများပြုလုပ်၍ ထားရသည်။ ထိုဂျုံကောက်လှိုင်းများကို သွေ့သွားစေရန် တစ်ရက် နှစ်ရက်ခန့်နေပြပြီးမှ တစ်လင်းထဲသို့ သယ်ယူ၍ နွားဖြင့် နင်းနယ်ရသည်။ သို့တည်းမဟုတ် တုတ်ဖြင့်ရိုက်၍ ဂျုံစေ့များ ထုတ်ယူရသည်လည်း ရှိသည်။ ထိုနောက် အမှော်အဖျင်း မပါရအောင် လှေ့ပေးရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ဂျုံစိုက်ပျိုးရာတွင် အထွက်မကောင်းလှချေ။
နိုင်ငံတွင်း လိုသမျှကိုပင် မဖြည့်စွမ်းနိုင်အောင် ဂျုံအထွက် နည်းနေသေးသဖြင့် တိုင်းတပါးတို့ကိုသာ အားကိုးနေရလေသည်။ ခေတ်မီသော နိုင်ငံကြီးများ၌ကား စက်ကိရိယာများကို သုံး၍ စနစ်တကျ ခေတ်မီစွာ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြသဖြင့် အမျိုး အစားကောင်း၍ အထွက်လည်း များပေသည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဂျုံအများဆုံးထွက်အောင် စိုက်ပျိုးနိုင်သောနိုင်ငံမှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုဖြစ်၍ ကမ္ဘာ့ဂျုံထွက်သမျှ၏ ၄ ပုံ ၁ ပုံမျှ ရရှိ လေသည်။ ရုရှားနိုင်ငံမှာ ဒုတိယဂျုံအထွက်များသော နိုင်ငံဖြစ်၍ ကနေဒါနိုင်ငံမှာ တတိယ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံမှာ စတုတ္ထ၊ ပြင်သစ်နိုင်ငံမှာ ပဉ္စမ ဖြစ်လေသည်။ ဂျုံစေ့ကို စက်တင်ကြိတ်သောအခါ ဂျုံမှုန့်နု၊ ဂျုံမှုန့်ကြမ်း၊ ရွှေကြည်မှုန့်ခေါ် ဂျုံဆန်ကွဲ၊ ဂျုံဖွဲဟူ၍ ဂျုံမှုန့် အမျိုးအစား များကို ရရှိလေသည်။ ထိုဂျုံမှုန့်များဖြင့် မုံ့ပဲသားရေစာ အမျိုး မျိုးတို့ကို ပြုလုပ်ကြသည်။
ခေတ်မီနိုင်ငံကြီးများ၌ ဂျုံပင်မှ ရရှိသော ကောက်ရိုးများကို အလဟဿ မဖြစ်စေဘဲ စက္ကူ၊ ဦးထုပ်၊ ဖျာ၊ ဖျာပန်းအတုများ စသည်တို့ကို ပြုလုပ်ကြသည်။ ကောက်ရိုးပြတ်များကိုကား မီးရှို့ကာ မြေဩဇာအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သီးနှံများ
ကဏ္ဍ:ဂျုံ
ကျောက်တံ
ကျောက်တံ ထုတ်လုပ်ပုံ အဆင့်ဆင့်
ကျောက်တံကို ကျောက်သင်ပုန်းထုတ်သော ကျောက်မှထုတ်ယူရ၏။ သို့သော် ကျောက်တံထုတ်သော ကျောက်ပြားသည် သက်တမ်းနု၍ ကျောက်သားပွ ရသည်။ သို့မှသာ ကျောက်သင်ပုန်းပေါ်တွင် ရေး၍ ကောင်းသည်။ တောင်ပေါ်က ကျောက်ပြားဆိုက် အသေးများကို သယ်၍ မညီလျှင် ရွေဘော်ထိုးပေးရသည်။ ရွေဘော်ထိုးပြီး ရေတစ်ညစိမ်ရသည်။ ပြီးလျှင် ထိပ်နှစ်ဖက်ကို ကော်ပတ်နဲ့ ပြန်ချွန်ပေးရတယ်။ အရင်က စက်နဲ့ချွန်၍ အခုမှာ ကော်ပတ်နှင့် အဆင်ပြေ၍ ကော်ပတ်နှင့် ချွန်ကြသည်။ ကော်ပတ်စားပြီးလျှင် ၆လက္မ၊ ၈လက္မ အရွယ်ဆိုက်များ ဖြတ်ရသည်။ ဆေးပြီး အခြောက်လှန်းကာ အမည်းရောင် ဆေးဆိုးပေးရသည်။ မန္တလေးကို တင်ပို့လျှင် တစ်ဗူးကို အချောင်းနှစ်ဆယ်စီ ထည့်ပြီး၊ မွန်ပြည်နယ်မှာ တင်ရောင်းလျှင် တစ်စည်းကို အချောင်းတစ်ရာစီ စည်း၍ ဖောက်သည်သွင်းရသည်။
ရေးပြီးသားစာများကို ဖျက်ရန် ရေစိုအဝတ်နှင့် ပြန်လည်ဖျက်ပစ်နိုင်သည်။ အချို့ဒေသများတွင် ပေါက်သော ကျောက်သင်ပုန်းဖျက် အပင်၏ အရွက်နှင့်လည်း ဖျက်နိုင်သည်။
စဉ့်ကျည်ရွာ၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်
စဉ့်ကျည်ရွာ(Sintkyi)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မိုးညှင်းခရိုင်၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်၊ မော်ဟန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၅၃၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မော်ဟန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၄၆၈ ဦး၊ မ ၃၈၁၃ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၉၂၈၁ ဦး နေထိုင်သည်။ ၎င်းရွာသည် တိမ်ကောသွားခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးညှင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကညင်ကုန်းရွာ၊ မီးသွေးတိုက်
ကညင်ကုန်းရွာ၊ မီးသွေးတိုက်
သစ်တောဝန်
သစ်တောဝန်
သစ်ေတာဝန်သည် ြမန်မာဘုရင်ပိုင် ကျွန်းသစ်ေတာများကို ြကီးြကပ်ကွပ်ကဲရသူ ြဖစ်ပါသည် ။ ြမန်မာမင်းများလက်ထက်က သစ်ေတာေလးရပ်ဟူ၍ရှိခဲ့ရာ မိုးေကာင်းသစ်ေတာ၊ ဗန်းေမာ်သစ်ေတာ၊ ေရွှလီသစ်ေတာနှင့် မဲဇာသစ်ေတာများြဖစ်ြကသည် ။ မိုးေကာင်းသစ်ေတာမှာ ယခုြမစ်ြကီးနားခရိုင်အတွင်း၊ ဗန်းေမာ်သစ်ေတာမှာ ဗန်းေမာ်စီရင်စု၊ ေရွှလီသစ်ေတာမှာ ေရွှလီြမစ်ဝှမ်းတစ်ေလျှာက်နှင့် မဲဇာသစ်ေတာမှာ မဲဇာြမစ်စီးဆင်းရာ နယ်ေြမတစ်ဖက်တစ်ချက်ေဒသများ ြဖစ်ြကသည် ။
ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးကာလ
သစ်ေတာဝန်ရာထူးကို ကုန်းေဘာင်ေခတ်ဦးကာလကပင် စတင်ေတွ့ရှိရသည်။ ေြမဒူးမင်း( ဆင်ြဖူရှင် )လက်ထက်တွင် သစ်ေတာဝန်အြဖစ် ဥတ္တမေကျာ်စွာအား ခန့်အပ်ခဲ့သည် ။ သူသည် ေနမျိုးသင်္ခယာဦးစီးေသာ ၄၀ ေတာ်ေသွးေသာက်အဖွဲ့၌ ပါဝင်သည် ။
ဗဒုံမင်းလက်ထက်
စဉ့်ကူးမင်း ( ၁၇၆၆ - ၁၇၈၂ ) လက်ထက် သစ်ေတာဝန်အမည်ကို မသိရေပ ။ ဗဒုံမင်း ( ဘိုးေတာ်ဘုရား ) ( ၁၇၈၂ - ၁၈၃၇ ) ေနမျိုးသီရိလွှမ်းေကျာ်ဘွဲ့ခံ ဦးြမတ်ရာအား သစ်ေတာဝန်အရာခန့်အပ်ခဲ့သည် ။ သစ်ေတာဝန်သီရိေဒဝေကျာ်သူသည် ၁၇၈၄ ခုနှစ်တွင် မဟာမုနိဗုဒ္ဓရုပ်ပွားေတာ်ြမတ်အား ရခိုင်ေဒသမှ ပင့်ေဆာင်လာစဉ် လိုက်ပါခဲ့ရသူြဖစ်သည် ။ ဗဒုံမင်းလက်ထက်ေနှာင်းပိုင်းကာလက ဦးဖိုးဆိုသူ သစ်ေတာဝန်အြဖစ် အမှုထမ်းခဲ့ေြကာင်း သိရှိရ၏ ။ အသုံစာေရးဘဝမှ သစ်ေတာဝန်အထိ ရာထူးအဆင့်ဆင့်တက်ခဲ့သူ ဦးဖိုးသည် ြမင်းေရး ၃၇ ချင်းကို ကျွမ်းကျင်သူလည်းြဖစ်ပါသည် ။ စစ်ကိုင်းမင်းလက်ထက် ၁၈၂၀ ြပည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျင်းပေသာ ြမင်းခင်းသဘင်ပွဲ၌ အသက် ၈၀ ေကျာ်ြပီြဖစ်ေသာ သစ်တာဝန်ေဟာင်း ဦးဖိုးပါဝင်ဆင်နွှဲခဲ့ပါေသးသည် ။
သစ်တောဝန် ဦးြမတ်ရာ
စစ်ကိုင်းမင်း ( ဘကြီးေတာ် ) ( ၁၈၁၉ - ၁၈၃၇ ) လက်ထက်တွင် ေနမျိုးသီရိလွှမ်းေကျာ်ဘွဲ့ခံ ဦးြမတ်ရာအား သစ်ေတာဝန်အရာခန့်အပ်ခဲ့သည် ။ ၁၈၂၁ ခုနှစ်တွင် ၄၀ ေတာ် မှူးမတ်သမီး စာရင်းေကာက်ယူစဉ် သစ်ေတာဝန်ဦးြမတ်ရာ၏ သမီး မိဆန်ကာလည်း ပါဝင်ခဲ့၏ ။ ဦးြမတ်ရာသည်ြမို့ဝန် အြဖစ်ပါ တာဝန်ထမ်းရွက်ရြပီး မင်းေကျာ်ေနမျိုးဘွဲ့ကိုလည်း ရရှိခဲ့သည် ဆို၏ ။
သစ်တောဝန်မဟာ မင်းထင်ရာဇာ
ပုဂံမင်း ( ၁၈၄၆ - ၁၈၅၂ ) လက်ထက်တွင် မဟာမင်းထင်ရာဇာအား သစ်ေတာဝန်အရာ ခန့်အပ်ခဲ့သည် ။ သစ်ေတာဝန် မဟာမင်းထင်ရာဇာသည် အလယ်နန်းမိဖုရားအား အာေသာကရာမတိုက်အတွင်း ေကျာင်းေဆာက်လုပ်လှူဒါန်းနိုင်ေရးအတွက် သစ်ပျဉ်များကို သစ်ေတာစာေရးေနမျိုးသီဟရန်ေအာင်နှင့်အတူ စီစဉ်ေပးရသူြဖစ်ပါသည် ။
မင်းတုန်းမင်းနန်းတက်စ
မင်းတုန်းမင်း ( ၁၈၅၃ - ၁၈၇၈ ) နန်းတက်စတွင် သစ်ေတာဝန်အြဖစ် မင်းလှမင်းထင်စည်သူအား ခန့်အပ်ခဲ့သည် ။ သစ်ေတာဝန် မင်းလှမင်းထင်စည်သူသည် ၃၀ ေအာက်တိုဘာ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ရတနာပုံြမို့သစ်တည်မည့်ေနရာကို သွားေရာက်ြကည့်ရှုြကသူများထဲ၌ တစ်ဦးအပါအဝင်ြဖစ်၏ ။ ၂⁠၂ ေမ ၁၈၅၉ ခုနှစ်တွင် ြမို့ေတာ်တံခါးများ တာဝန်ယူ လုပ်ေဆာင်ြကရာ၌ မူသစ်ေတာဝန်က အေနာက်မျက်နှာ ေတာင်ဘက်အစွန်း ေြကးမုံတံခါးကိုြကီးြကပ်လုပ်ေဆာင်ခဲ့ရသည် ။ ထိုစဉ်က သစ်ေတာဝန်အား မင်းေကျာ်မင်းလှစည်သူဘွဲ့မည်ြဖင့် ေတွ့ရှိရသည် ။ အမည်ရင်းမှာ ဦးေရွှတုတ် ြဖစ်ပါသည် ။
သစ်တောြမို့ဝန်
ဦးေရွှတုတ်သည် ေြကးမုံတံခါးကို ြကီးြကပ်တည်ေဆာက်စဉ်က မင်းေကျာ်မင်းလှစည်သူဘွဲ့ခံ သစ်ေတာဝန်ရာထူးြဖင့် အမှုထမ်းေနချိန်ြဖစ်ပါသည် ။ သို့ေသာ် မြကာမီ ၂၃ နိုဝင်ဘာ ၁၈၆၃-ခုနှစ်တွင် သူ့အား ြမို့ဝန်ရာထူးခန့်အပ်ခဲ့ြပန်ကာ သစ်ေတာြမို့ဝန်ဟု အမည်တွင်ခံ၏ ။ မင်းတုန်းမင်း မင်းသားဘဝကပင် မင်္ဂလာအိမ်ေတာ်၌ အမှုထမ်းခဲ့သူြဖစ်ပါသည် ။
ရာထူးအေြပာင်းအလဲ
သစ်ေတာဝန် ဦးေရွှတုတ်အား ြမို့ဝန်ရာထူးခန့်အပ်လိုက်ချိန်တွင် လစ်လပ်သွားေသာ သစ်ေတာဝန်ရာထူးကို မင်းေကျာ်သီဟရာဇာအား ခန့်အပ်ခဲ့၏ ။ ၁ စက်တင်ဘာ ၁၈၆၇ ခုနှစ် ရက်စွဲပါဆင့်စာတွင် သစ်ေတာဝန် မင်းေကျာ်သီဟရာဇာက ရမည်းသင်းပွဲအုပ် ေရွှဇင်ေယာ်ပဲ့နင်းထံသို့ အခွန်ေတာ်ကိစ္စဆင့်ဆိုခဲ့ေြကာင်း တွေ့ရှိရ၏ ။ ထိုအတောအတွင်း သစ်တောဝန်ရာထူးအေြပာင်းအလဲ ရှိခဲ့ြပန်ပါသည် ။ ရတနာပုံနေပြည်တော်၌ လာရောက်အမှုထမ်းနေသော ဂျာမနီနိုင်ငံသား ဒေါက်တာမာဖီးလ် ( Dr. Marfels) အား သစ်တောဝန် အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ြခင်း ြဖစ်ပါသည်။ သစ်တောအလုပ်သည် ဆေးပညာရပ်နှင့်နှီးနှယ်နေသည်ဟု ထိုခေတ်အခါက အယူအဆစွဲ ရှိြက၏ ။ ြဗိတိသျှတို့သိမ်းပိုက်ထားသည့် ြမန်မာနိုင်ငံေအာက်ပိုင်းေဒသတွင်လည်း ယင်းသို့ေဆးဘက်ဆိုင်ရာ ဆရာဝန်များအား သစ်ေတာဝန်အြဖစ် ခန့်အပ်ေသာစကားရှိခဲ့သည်ဆိုသည် ။
ဂျာမန်လူမျိုးသစ်ေတာဝန်
သစ်ေတာဝန်အြဖစ် ခန့်အပ်ခံရသူမှာ ဂျာမန်လူမျိုး ေဒါက်တာ မာဖီးလ်ြဖစ်ြပီး သူ့အား ဦးမာဘီဟု ြမန်မာတို့ကသိရှိြက၏ ။ ေဒါက်တာ မာဖီးလ်၏ ဘွဲ့အမည်မှာ မင်းေကျာ်သိဒ္ဓိဘိသက္ကပညာြဖစ်ပါသည် ။ ၁၈၇၂ ခုနှစ်တွင် သရက်အေရးပိုင်ဘေရာင်း နေပြည်ေတာ်သို့လာေရာက်စဉ်က သစ်ေတာဝန် ေဒါက်တာမာဖီးလ်ကပင် ြကိုဆိုခဲ့ရ၏ ။ ၆ ေမ ၁၇၈၄ ခုနှစ်ရက်စွဲပါ ေပးစာမှတ်တမ်းတစ်ေစာင်တွင် “ တရားလို အင်္ဂလိပ်ကျွန်ေတာ်မျိုး ြမီဇာ ဟာမတ်နှင့် တရားခံ ပင်သာြမို့သူြကီး ငပြားတို့ သစ်မှုကိစ္စတွင် တရားလိုြပသက်ေသ သစ်ေတာဝန်ဆရာဝန်မာဘီကို ယခုပို့လိုက်သည့် ေမးခွန်းအတိုင်း ေမးြမန်၍ ထွက်ချက်များကို ပို့ပါမည့်အေြကာင်း ”ဟူ၍ သစ်တောဝန်ဆရာဝန်အဖြစ် ဖော်ြပထားသည် ။ သစ်ေတာဝန်ဦးမာဘီသည် ၁၈၇၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ေနှာင်းပိုင်းကာလတွင် ကွယ်လွန်သွားရာ ၁ ဇန်နဝါရိ ၁၈၇၇ ခုနှစ်၌ သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့ေြကာင်း သိရှိရ၏ ။
သီပေါမင်းလက်ထက်
၁၈၇၈ ခုနှစ် ေအာက်တိုဘာလတွင် သီေပါမင်း နန်းတက်လာြပီးေနာက် မင်းထင်မင်းလှရာဇာအား သစ်ေတာဝန်ရာထူးခန့်အပ်လိုက်ပါသည် ။ သူသည် စာေရးြကီးတစ်ဦးလည်းြဖစ်ြပီး အလုပ်လုပ်ကိုင်ရာ၌ တိကျေသချာသူြဖစ်၏ ။ ၁၅ မတ် ၁၈၇၉-ခုနှစ် ရက်စွဲပါ ညွှန့်ြကားလွှာတွင် စာေရးြကီးမင်းထင်းမင်းလှရာဇာက “ ဥပေဒထက် ပိုမို ယုတ်ေလျာ့မရှိ ေကာက်ခံရ အခွန်ေတာ်ေငွများကို ဆက်သွင်းေစရမည် ” ဟူ၍ ေဖာ်ြပပါရှိသည် ။
သာယာကုန်းရွာ၊ မောက်လင်း
သာယာကုန်းရွာ (Tharyarkone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ ကလေးမြို့နယ်၊ မောက်လင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၅၇၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကလေးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သင်္ဃန်းကြီးရွားလေးရွာ၊ သင်္ဃန်းကြီး
သင်္ဃန်းကြီးရွားလေးရွာ၊ သင်္ဃန်းကြီး
ခဏသုတ်
ဆဖဿာယတနိက (အဝီစိ)ငရဲတို့၌ အနိဋ္ဌ, အကန္တ, အမနာပဖြစ်သော အာရုံ ၆-ပါးကိုသာ ခံစားနေရသဖြင့် (မေ့လျော့နေကြသဖြင့်) ဗြဟ္မစရိယကို ကျင့်သုံးခွင့် မရကြ၊ ဆဖဿာယတနိက (တာဝတိံသာ)နတ်ပြည်တို့၌ ဣဋ္ဌ, ကန္တ, မနာပဖြစ်သော အာရုံ ၆-ပါးကိုသာ ခံစားနေကြသဖြင့် (မေ့လျော့နေကြခြင်းကြောင့်) ဗြဟ္မစရိယကို ကျင့်သုံးခွင့်မရကြ။ သင်ချစ်သားတို့သည် ဗြဟ္မစရိယကို ကျင့်သုံးခွင့်ရကြခြင်းကြောင့် လူအဖြစ်ကို ရကြခြင်းသည် အရတော်ကြပါပေကုန်စွ၊ အလွန်ရခဲသော လူအဖြစ်ကို ရကြပါပေကုန်စွ-ဟု ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
အဋ္ဌကထာ၌-ဆဖဿာယတနိကငရဲ-ဟူသည် အဝီစိငရဲဖြစ်ကြောင်း၊ ဆဖဿာယတနိကနတ်ပြည်-ဟူသည် တာဝတိံသာနတ်ပြည်ဖြစ်ကြောင်း၊ ငရဲဘုံ၌ ဆင်းရဲဒုက္ခနှိပ်စက်မှုကိုခံရသဖြင့် မေ့လျော့ခြင်းကြောင့် နတ်ပြည်၌ ချမ်းသာတစ်မျိုးတည်းကိုသာ စံစားရသဖြင့် မေ့လျော့ခြင်းကြောင့် ဗြဟ္မစရိယကို ကျင့်ခွင့်မရပုံ၊ လူ့ပြည်၌ ချမ်းသာ, ဆင်းရဲရောပြွမ်းနေသဖြင့် ဗြဟ္မစရိယကို ကျင့်ခွင့်ရပုံ-အစရှိသည်တို့ကို ဖွင့်ပြထားပါသည်။
ဋီကာ၌-သံဝေဂဝတ္ထု ၁၁-မျိုးကို ဖွင့်ပြထားပါသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ လူထုပညာရေး
နိုင်ငံ၏ ကျောရိုး
မြန်မာနိုင်ငံသည် လယ်ယာစိုက်ပျိုးမှုကို အမှီပြုရသော နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်၏။ စက်မှုလက်မှု ထွန်းကားသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံပင် ဖြစ်လင့်ကစား လယ်ယာစိုက်ပျိုးမ ှုကိုလည်း ဦးစားပေး၍ လုပ်ကိုင်ရသည်သာ ဖြစ်၏။ စက်မှုလက်မှု လုံးဝအားမကိုးနိုင်သေးသော မြန်မာနိုင်ငံတွင် လယ်ယာ စိုက်ပျိုးရေးကို အားကိုးအားထားပြု၍ ရှေ့သို့ တိုးချဲ့ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ရပေဦးမည်။
မြင်းကမ်းဆိပ်ရွာ၊ မင်းဇီ
မြင်းကမ်းဆိပ်ရွာ၊ မင်းဇီ
ဟော်ရီဇုန် ဘောလုံးအသင်း
ဟော်ရီဇုန် ဘောလုံးအသင်းကို ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ အစကနဦးတွင် အပျော်တမ်းအသင်းတစ်သင်းဖြစ်ခဲ့သည်။ နောင်တွင် ပရော်ဖက်ရှင်နယ်အသင်းတစ်သင်းအဖြစ် ပြောင်းလဲပြီး မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ် (၂) ကို ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ် မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ် (၂) ကစားအပြီးတွင် မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ်သို့ တန်းတက်ကစားခွင့်ရခဲ့သည်။
ခွန်းမွာလ်ရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်
ခွန်းမွာလ်ရွာ(Khuangmual)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းခရိုင်၊ ဖလမ်းမြို့နယ်၊ ဖာရ်ခေါမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၃၇၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖာရ်ခေါမ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၃၀ ဦး၊ မ ၂၅၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၈၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ကျုံတုံးအလယ်စုရွာ၊ ကျုံးတုံးလက်ပန်
ကျုံတုံးအလယ်စုရွာ၊ ကျုံးတုံးလက်ပန်
ရေပိုက်ဆုံရွာ
ရေပိုက်ဆုံရွာ
တဖူးထိုရွာ၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်
တဖူးထိုရွာ (Tahpuhto)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်၊ ပန်မုန့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၀၉၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပန်မုန့်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၈၈ ဦး၊ မ ၂၁၉၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၂၇၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ပန်းအိုင်ရွာ၊ အင်းတလူ
ပန်းအိုင်ရွာ၊ အင်းတလူ
ကျသောင်းဆိပ်ရွာ၊ ဘားအံမြို့နယ်
ကျသောင်းဆိပ်ရွာ(Kyathaungseik)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ ပျဉ်းမပင်ဆိပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၁၈၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပျဉ်းမပင်ဆိပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၁၁၇၆ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၆၄၀၄ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘားအံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မိုင်မို
မိုင်မို (MIMO သို့ multiple-input and multiple-output) သည် ရေဒီယို ဆက်သွယ်ရေး နည်းပညာ အသုံးနှုန်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ရေဒီယိုလှိုင်း ထုတ်လွှင့်စက် (Transmitter) နှင့် ရေဒီယိုလှိုင်း ဖမ်းစက် (Receiver) နှစ်ခု စလုံးတွင် အင်တင်နာ အများအပြားကို တပ်ဆင် အသုံးပြုခြင်းဖြင့် ဆက်သွယ်မှု၏ အရည်အသွေးကို ပိုမို ကောင်းမွန်လာစေသည်။ စမတ် အင်တင်နာ နည်းပညာတွင် ပါဝင်သော နည်းလမ်း တစ်မျိုးလည်း ဖြစ်သည်။ သတိပြုရန်မှာ မိုင်မို ရှိ အဝင်လမ်း(input) နှင့် အထွက်လမ်း(output) ဟူသော အသုံးအနှုန်းမှာ ဆစ်ဂနယ်ကို သယ်ဆောင်လာသော ရေဒီယိုချန်နယ် ကိုသာ ရည်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်ပြီး ကိရိယာတွင် ရှိသော အင်တင်နာများကို ရည်ညွှန်းခြင်း မဟုတ်ပါ။
မိုင်မိုနည်းပညာသည် ဘန်းဝစ်ဒ် နှင့် ပါဝါကို တိုးမြှင့်ရန် မလိုပဲ ဒေတာ ထုတ်လွှတ်မှုနှုန်းနှင့် ဆက်သွယ်မှု အကွာအဝေးကို သိသိသာသာ တိုးမြှင့်နိုင်သဖြင့် ကြိုးမဲ့ဆက်သွယ်ရေး စနစ်တွင် အလေးပေးအာရုံစိုက်ခြင်း ခံရသည်။ ထိုသို့ တိုးမြှင့်နိုင်ရသည့် အကြောင်းမှာ စပက်ထရယ် အဖစ်ရှန်စီ (spectral efficiency ) ပိုမိုများပြားသည်က တစ်ကြောင်း၊ ဆက်သွယ်ရေး လမ်းကြောင်း၏ စိတ်ချအားထားရမှုနှင့် လမ်းကြောင်း အပို အများအပြား ရှိမှု တို့ကြောင့် မှေးမှိန်ပျောက်ကွယ်ခြင်း ကို လျှော့ချနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထိုသို့သော ဂုဏ်သတ္တိများကြောင့် မိုင်မိုသည် IEEE 802.11n (ဝိုင်ဖိုင်)၊ 4G ၊ 3GPP Long Term Evolution၊ ဝိုင်မက် ( WiMAX ) နှင့် အိတ်ချ်အက်စ်ပီအေ ပလပ်စ် စသည့်ခေတ်သစ် ကြိုးမဲ့ဆက်သွယ်ရေး စံနှုန်းများ၏ အဓိက အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။
သဘင်ဝန်
သဘင်ဝန်
သဘင်ဝန်သည် သဘင်အကဟူသမျှကို စိုးပိုင်းခွင့်ရှိသူ ဖြစ်ပြီး ပျို့ ၊ ကဗျာ ၊ လင်္ကာ ၊ တရားဓမ်မတ် စသည်တို့ကို ကျွမ်းကျင်တက်မြောက်ရန်လည်း လိုအပ်ပါသည်။ သဘင်ဝန်၏ ဝတ်စားဆင်ယင်ပုံမှာ ခါသာသိုရင်း အင်္ကျီ၊ နဖူးရွှေပြားတပ် ၊ သိုင်းနီ ၂ ချက် ၊ ဓားလွတ်ငွေအိမ် ဆင်ယင်ခွင့်ရရှိသည်။
သဘင်ဝန် ဦးပိုးဖြူ
သဘင်ဝန်ရာထူးကို ဗဒုံမင်း (ဘိုးတော်ဘုရား) လက်ထက်တွင် စတင်ခန့်အပ်ခဲ့ရာ ပထမဆုံး ခန့်အပ်ခံရသူ သဘင်ဝန်မှာ မင်းလှဥဇနာဘွဲ့ခံ ဦးပိုးဖြူ ဖြစ်သည်။ စတင် ခန့်အပ်စဉ်က ဒုတိယ သဘင်ဝန်ဟူသော ရာထူးလည်းရှိပြီး ဒုတိယသဘင်ဝန်အဖြစ် ပညာကျော်ဘွဲ့ခံ ပန်းခုနှစ်ရွာစား ဦးတုတ်အား ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဗဒုံမင်းသည် ၃၀ ဇန်နဝါရီ ၁၈၁၇ ခုနှစ်တွင် မြေနန်းတော် အနောက်ဆောင်၌ သဘင်ဝန် ဦးပိုးဖြူအား သဘင်စည်းကမ်းနှင့် ပတ်သက်၍ မေးမြန်းခဲ့ကြောင်း သိရှိရ၏။
သဘင်ဝန် ဦးသော်
စစ်ကိုင်းမင်းလက်ထက် သဘင်ဝန်မှာ ဦးသော်ဖြစ်သည်။ သဘင်ဝန် ဦးသော်သည် ၁ မတ် ၁၈၂၂ ခုနှစ်တွင် စစ်ကိုင်းမင်းအား အမြင့်သဘင် (ရုပ်သေး)အကြောင်းကို ရေးသားဆက်သွင်းခဲ့ရသူ ဖြစ်၏။ သဘင်ဝန် ဦးသော်သည် ရွှေတောင်မြို့စား အရာလည်း ရရှိခဲ့သည်။
သဘင်ဝန် ဦးအောင်ဘို
သဘင်ဝန် ဦးအောင်ဘို၏ မင်းပေးဘွဲ့အမည်မှာ ဇော်တဗန္ဓုဖြစ်သည်။ ဦးအောင်ဘိုသည် ဦးသော်၏ ရာထူးကို ဆက်ခံလျက် သဘင်ဝန်ဖြစ်လာခဲ့သော်လည်း မည်သည့်မင်းလက်ထက်၌ အမှုထမ်းရွက်ခဲ့သည်ကို မသိရပေ။
မြေစိုက်ဇာတ်ရုံများ
အမရပူရခေတ်က နန်းတွင်းဇာတ်တော်သဘင်များ ၊ ရုပ်သေးအမြင့်သဘင် ၊ နန်းတွင်းထိုင်ဆို အငြိမ့်များ ထွန်းကားခဲ့သော်လည်း မြေစိုက်ဇာတ်ရုံကြီးများကိုသာ အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ အပေါ်အပါး အလွန်ဝါသနာပါသူ ပုဂံမင်းသည် နန်းတော်၏ အရှေ့ ၊ အနောက် ၊ တောင် ၊ မြောက်မုခ်တို့၌ ဇာတ်ရုံကြီးများ ဆောက်လုပ်ကာ သဘင်ပညာသည်များကို အလှည့်ကျ ကပြဖျော်ဖြေစေခဲ့သည်။ မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်တွင် ရတနာပုံနန်းတွင်း၌ ဇာတ်ရုံကိုစနစ်တကျ ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က နန်းတွင်းရာမဇာတ်နှင့် အီနောင်ဇာတ်တော် တို့မှာ ထင်ရှားသော ဇာတ်ကြီးများ ဖြစ်ကြ၏။ ရတနာပုံခေတ်တွင် နန်းတော်ကြီး အရှေ့ဘက်၌ ပွဲကြည့်ဆောင်များ ဇာတ်ခုံများကို ခမ်းနားစွာ ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။ ရာမဇာတ်တွင် သီတာဒေဝီအား ဒဿဂီရိ ခိုးယူခန်း၌ စက်ယန္တရားဖြင့် ခိုးပုံ ၊ ရသေ့ကောင်းကင်မှ ကြွလာပုံ ၊ ကျောက်ဖျာကြီးများ အလိုအလျောက် ပွင့်လာပုံ စသည်တို့ကို ခေတ်မီ စက်ကိရိယာများဖြင့် ပြုလုပ်တင်ဆက်ခဲ့သည် ဆို၏။
ပညာသည် စာရေးနှစ်ဦး
မင်းတုန်းမင်းနှင့် သီပေါမင်းတို့လက်ထက်၌ ပညာသည် စာရေးအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသူ ဦးဘိုးမြမှာ ယိုးဒယားအက ကောင်းသူဖြစ်ပြီး ဇနီး ဒေါ်နှင်းခက်မှာလည်း သီတာဒေဝီအဖြစ် ကပြရသူဖြစ်သည်။ ယိုးဒယားဇာတ်ကြီးအား အုပ်ချုပ်ရန် ၁၈⁠၈၃ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ဦးဘိုးမြအား ပညာသည် စာရေးခန့်ခဲ့ပြီး ၁၈⁠၈၄ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် မောင်ဆင်ဆိုသူအား ပညာသည်စာရေးအရာ ထပ်မံ ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
အက်တနမီးတောင်
အက်တနမီးတောင်
အက်တနမီးတောင်သည် အီတလီ နိုင်ငံ နေပယ်မြို့အနီးရှိ ဗီဆူးဗီးယပ် မီးတောင်မှ တောင်စူးစူး မိုင် ၂ဝဝ ခန့်ကွာဝေးသော စစ္စလီကျွန်း၏ အရှေ့ဘက်ကမ်း တွင်တည်ရှိ၏။ ဗီဆူးဗီးယပ်ကဲ့သို့ မကြာခဏ ပေါက်ကွဲခြင်း မရှိသော်လည်း ယခုအချိန်ထိ အကြိမ်ပါင်း ၈ဝ ကျော်မျှ ပေါက်ကွဲခဲ့ဖူး၏။ ဗီဆူးဗီးယပ်တောင်ထက် အသက်ပို၍ကြီးရင့်၊ ပို၍မြင့်သည့်အပြင် မီးတောင်ပေါက်ကွဲရာတွင်လည်း ပိုမို၍ ပြင်းထန်လှသော တောင်ကြီးဖြစ်၏။ တောင်ထွတ်၏အမြင့်မှာ ၁ဝ၇၄၁ ပေရှိလျက် တောင်ခြေရင်းပတ်လည်မှာ မိုင် ၁ဝဝ မျှ ရှိလေသည်။ ဘီစီ ၄၇၉ ခုနှစ်လောက်က ပထမဆုံးအကြိမ် မီးတောင်ပေါက်ကွဲ၍ ၁၉၄၇ ခုနှစ်က နောက်ဆုံးအကြိမ် ပေါက်ကွဲခဲ့ဖူး၏။ ၁၁၆၉ ခုနှစ်က မီးတောင်ပေါက်ကွဲခဲ့ရာ တွင် ထိုမီးတောင်အနီးရှိ ကတန်းနီးယားမြို့တွင် လူပေါင်း ၁၅ဝဝ မျှ သေကြေပျက်စီးသွား၏။ ၁၆၆၉ ခုနှစ်တွင် ပေါက် ကွဲသောအကြိမ်၌ကား လူပေါင်း ၂ဝဝဝဝ ခန့် အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ ကြရ၏။ ၁၇၉၂ ခုနှစ် တွင် တစ်ကြိမ်ပေါက်ကွဲပြန်ရာ ထို အကြိမ်၌ တစ်နှစ်ခန့်ပင် ထိုသို့မကြာခဏ မီးတောင်ပေါက်ကွဲ လေ့ရှိသော်လည်း အနီးအနားပတ်ဝန်းကျင်တွင်နေထိုင်ကြသူတို့ မှာ များစွာကြောက်ရွံ့ဟန် လက္ခဏာမရှိချေ။ တောင်ခါးပန်း တစ်လျှောက် အောက်ပိုင်းအရပ်များသည် အထူး မြေဩဇာ ကောင်းမွန်သဖြင့် လူနေအိမ်ခြေ စည်ကားလှ၏။ ဗီဆူးဗီးယပ်မီးတောင်
မီးတောင်ပေါ်သို့တက်သွားသောအခါ ပေ ၂ဝဝဝ အထိ ငှက်ပျော၊ လိမ္မော်၊ ရှောက်၊ သံလွင်၊ သဖန်းပင်များ စိုက်ပျိုး ထားသည်ကိုတွေ့ရ၏။ အလယ်ပိုင်း၌ သစ်ကျားပင်၊ မေပယ် ပင်၊ ထင်းရှူးပင်နှင့် ဝက်သစ်ချပင်တို့ရှိ၏။ ပေ ၆၃ဝဝ အထက်မြင့်သော အပိုင်းများကား ချော်မြှုပ်၊ ပြာ၊ သဲတို့ဖြင့် လွင်တီးခေါင်ကြီးဖြစ်၍ တစ်နှစ်လုံးလိုလို ဆီးနှင်းများဖုံးအုပ် လျက်ရှိလေသည်။ ဤမီးတောင်ဝမှာ ကမ္ဘာပေါ်၌ ကန့် အများ ဆုံးထွက်သော နေရာဖြစ်၏။ ပေပေါင်း ၉ဝ၇၅ မြင့်သောနေရာ ၌ မျှော်စင်ကြီးတစ်ခုရှိသည်။
Rock en español
စတင်ခြင်း(၁၉၅၆-၁၉၆၄)
စပိန်ဘာသာ rock ဂီတသည် Elvis Plresley, Buddy Holly နှင့် Bill Haley တို့ကို နားထောင်နေ့သည့်ကြားမှ ၁၉၅၀နောက်ပိုင်းတွင် စတင်ခဲ့သည်။ သူတို့သည် အမေရိကန်တွင် rockabilly ဖြင့် ကျော်ကြားခဲ့သည်။ Gloria Rios ၏ El relojito သီချင်းကို ၁၉၅၆တွင် ဖြန့်ချိခဲ့ပြီး rock en espanol ၏ အသေးစိတ်စီမံချက်ဟုဆိုသည်။ ၁၉၅၈တွင် Ritchie Valens (အမေရိကန် အဆိုတော်)သည် မက်ဆီကန် folk သီချင်း La Bamba သီချင်းကို ပြန်ဆိုခဲ့ပြီး လက်တင်အမေရိကကို ဖြတ်သန်း၍ စပိန်ဘာသာဖြင့် ကျော်ကြားလာခဲ့သည်။ ထိုနှစ်အတွင်းတွင် Danny Flores( rock and roll saxphone ပညာရှင်) သည် သူ၏ Tequla သီချင်းကို ဖျော်ဖြေခဲ့ပြီး billboard သီချင်းစာရင်းတွင် နံပါတ် ၁ နေရာသို့ရောက်ခဲ့သည်။ လက်တင်အမေရိကမှ ပထမဆုံး rock တီးဝိုင်းမှာ ၁၉၅၀နောက်ပိုင်း Los Liopis နှင့် ၁၉၆၀ အစောပိုင်း Los Teen Tops တို့ဖြစ်ပြီး အမေရိကန် rock classics ပြန်ဆိုတေးများဖြင့် အောင်မြင်လာခဲ့သည်။ စပိန်ဖြစ်ရပ်များသည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားမပြောသောနိုင်ငံများတွင် Ye-ye ပုံစံဖြင့် လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။ ၁၉၆၀ အစောပိုင်းတွင် Nueva ola ဟုခေါ်သော rock ဂီတပုံစံသည် တောင်အမေရိကန်နိုင်ငံများ အချို့တွင် အမေရိကန်နှင့် ဥရောပပုံစံလွှမ်းမိုးသော တီးဝိုင်းများကို ရည်ညွန်းသည်။
ဗြိတိန်ကျူးကျော်ခြင်း အကျိုးဆက်( ၁၉၆၄-၁၉၇၀)
Beat ဂီတနှင့် Psychedelic pop တို့သည် Los Brincos, El Kinto, Los Bravos နှင့် အင်္ဂလိပ်နှင့်စပိန်အဆိုရှင်များဖြစ်သော Los Shakers, Los Gatos နှင့် The Speakers တို့ကဲ့သို့ အမှတ်ရစရာဖြစ်ခဲ့ပြီးသည်။ စပိန်ဘာသာဖြစ်ရပ်သည် ထွန်းပေါက်၍ ခက်ခဲသော်လည်း ထိုတီးဝိုင်းအနည်းစုသည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့်သီဆိုရာ၌ အောင်မြင်မှုရရှိခဲ့သည်။ Miguel Rios နှင့် Los Bravos တို့ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ Los Saicos တီးဝိုင်းသည် proto-punk တီးဝိုင်းဟောင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ မက်ဆီကို လူမျိုး Carlos Santana သည် မြောက်ကယ်လီဖိုးနီးယားသို့ ပြောင်းရွေ့ခဲ့ပြီး ဆန်ဖရန်ဆစ်စကို rock ဖြစ်ရပ်သို့ ပြောင်းရွေ့ခဲ့သည်။ ၆၀ရာစု အဆုံးတွင် Santana တီးဝိုင်းကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ သူသည် Anglo-Sascon နှင့် Hispanic နောက်ခံမှ ဂီတသမားများ သည် အုပ်စုသို့ပြောင်းရွေ့ခဲ့သည်။ တီးဝိုင်းသည် ၁၉၇၀တွင် U.S နှင့် မက်ဆီကိုတွင် ကျော်ကြားသော တီးဝိုင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။ rock ‘n’ roll နှင့် Jazz ကို ရိုက်ခတ်မှုနှင့် စည်းဝါးခြင်းကိုက်ခြင်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ခဲ့သည်။ တီးဝိုင်းသည် စကားများကို စပိန်နှင့် အင်္ဂလိပ်သာသာသို့ ညီညီညွတ်ညွတ်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ သူတို့သည် မည်သို့ပင်ဆိုစေ အောင်မြင်သော Latin/Anglo rock တီးဝိုင်းသို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ အရေးပါသော လက်တင်တီးခတ်ပုံနှင့် ဒရမ်တီးခတ်ပုံသို့ ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။
သူသည် သူ့ကိုယ်သို့ Rock en Espanol ဂီတသမားအဖြစ် မယူဆသော်လည်း သူ၏နောက်ခံRock ဂီတနှင့် ဂန္ထဝင်လက်တင် အမေရိကန်သီချင်းများ ရောနှောထားသည်။ လက်တင်ရိုးရာဓလေ့ ဂီတသမားဖြစ်သည်။ သူနှင့် သူ၏တီးဝိုင်းကို ကြီးမားသော ပေါင်းစပ်မှုသို့ ပေါင်းစပ်ခဲ့သည်။ သူတို့၏ Oye Como Va သီချင်းသည် Santana အရောအနှောထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး မှုရင်းလက်တင် jazz နှင့် mambo ဂီတသမား Tito Puente က ရေးဖွဲ့ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၉၆၀နောက်ပိုင်းတွင် Santana ၏ အောင်မြင်မှုနှင့်အတူဆုံတွေ့၍ လက်တင်-အမေရိကန် folk ဂီတနှင့် အကနှင့် လက်တင်အမေရိကန် စာပေနှင့် တစ်ခါတစ်ရံတွင် အိပ်မက်ဆန်၍ မှော်ဝင်သော ဇာတ်လမ်းများ ၎င်းသည် ယေဘုယျအားဖြင့် rock ဂီတမဟုတ်သော်လည်းလက်တင် rock ဂီတမဟုတ်သော်လည်း ၁၉၇၀ jazz သည် အမှတ်ရစရာ လက်တင်လွှမ်းမိုးမှုရှိခဲ့သည်။ ထိုဆယ်စုနှစ်အတွင်းတွင် Latin rock ဖျော်ဖြေခဲ့သည့်Malo လည်းပါဝင်ခဲ့သည်။
မည်သို့ပင်ဆိုစေ blues, acid rock, hard rock နှင့် prog rock တို့သည် ဆယ်စုနှစ်အတွင်းတွင် လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။ Luis Alberto Spinetta ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ Almendra တီးဝိုင်းသည် ၁၉၆၀နှင့်နောက်ပိုင်းတွင် အရေးပါသော prog ဦးဆောင်ခဲ့သည့် Almendra တီးဝိုင်းသည် ၁၉၆၀နှင့်နောက်ပိုင်းတွင် အရေးပါသော prog တီးဝိုင်းများမှတစ်ခုဖြစ်သည်။ Spinetta သည် ၁၉၇၀ rock en espanol ဖြစ်ရပ်ထဲမှ အရေးပါသော အနုပညာရှင်များထဲမှ တစ်ယောက်ဖြစ်ခဲ့သည်။
Prog rock စိုးမိုးခြင်း၊ hard rock မူရင်း
၆၀တွင် လွှမ်းမိုးတိမ်းညွတ်ခဲ့သည့် psychedelic အနုပညာရှင်များမှာ Los Dug Dugs, Pescado Robioso (heavy psych) (သို့) La Revolucion de Emiliano Zapota နှင့် blue အနုပညာရှင်များ Manal နှင့် progressive rock တီးဝိုင်းများ invisible, Sui Generis (folk prog), Tempo, Los Jaivas (Andean rock), Vox Dei, Triana တီးဝိုင်းများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ Triana သည် Andalusion rock ဖြစ်ရပ်မှ တီထွင်သူများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ prog rock နှင့် flamenco ကိုရောနှောထားသည့် ပုံစံသစ်တစ်မျိုး စပိန်တွင် ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။
၁၉၆၀နောက်ပိုင်းတွင် UK တွင် hard rock ပေါ်ထွက်လာသကဲ့သို့ Pappo’s Blues ကဲ့သို့ ၁၉၇၀ အစာပိုင်းတွင် ပထမဆုံး hard rock အနုပညာရှင်များပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ prog, blue နှင့် punk တို့လွှမ်းမိုးခဲ့သည့် hard rock လှုပ်ရှားမှုတစ်ခုဖြစ်သည့် Rock Urbano ဖြစ်ရပ်သည် ၁၉၇၀မှ leno တီးဝိုင်းသည်နှင့်အတူဖြစ်ရပ်ကို ပို၍ မာကျောစေခဲ့သည်။ ထိုရက်ပိုင်းအတောအတွင်းတွင် မက်ဆီကိုတွင် rock ဂီတ၏ဖိနှပ်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ အစိုးရအရ အနုပညာရှင်များ label နှင့် radio ဌာနများကို underground သို့ အင်တိုက် အားတိုက်ပြုလုပ်စေခဲ့သည်။ အစိုးရအရ ၁၉၇၁တွင် Avandar Rock ပွဲတော်ကို ကျင်းပခဲ့သည်။ အာဂျီးတီးနားတွင် အာဏာရှင်သက်တမ်းထူထောင်သကဲ့သို့ အာဂျီးတီးနားအနုပညာရှင်းများသည် နိုင်ငံကိုစွန့်ခွာ၍ ဥရောပတွေင်း အထူးသဖြင့် စပိန်သို့ ပြောင်းရွေ့ကြသည်။ သူတို့သည် စပိန် rock ဖြစ်ရပ်သို့ ဆက်သွယ်ခဲ့ပြီး အာဂျီးတီးနားတီးဝိုင်း Tequila သည် အောင်မြင်မှုရရှိခဲ့သည်။ Tequila သည် rock and roll, glannနှင့် rhythm & blues ဖြစ်ရပ်သို့ ဆက်သွယ်ခဲ့သည်။ အခြားစပိန်အနုပညာရှင်များ ဖြစ်သော Buring (သို့) La Orquesta Mondragon တို့ပါဝင်ခဲ့သည်။
နိုင်ငံတကာနဲ့ညီအအောင်ပြုလုပ်ခြင်း (၁၉၈၀)
Punk rock များနိမ့်ကျနေစဉ်တွင် ၁၉၈၀တွင် la Pllla Records, Siniestro Total (သို့) Los Violadore တို့နှင့်အတူ ထင်ရှားသော punk တီးဝိုင်းများ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ၁၉၈၀အတောအတွင်းတွင် punkမှ new wave နှင့် post punk စသောမျိုးခွဲများ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ La Movida Madrilena သည် ထိုပုံစံများကြားမှ အရေးပါသောလှုပ်ရှားမှုတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၈၀အလယ်တွင် Rock en ta idioma ဖြစ်ရပ်သည် တီးဝိုင်းများကို နိုင်ငံတကာနှင့်ကိုက်ညီစေခဲ့သည်။ Soda Stereo သည် ပထမဆုံးစပိန်ဘာသာrock တီးဝိုင်းဖြစ်ပြီး လက်တင်အမေရိကကို ကျော်ဖြတ်၍ ဂုဏ်ယူဖွယ်ဖြစ်အောင် ကျော်ကြားလာခဲ့သည်။ မည်သို့ပင်ဆိုေစေ ထိုအချိန်အတောအတွင်းတွင် (၁၉၈၀နောက်ပိုင်း) Enanitors Verdes, Caifanes, Hombres G, Los Rrisioneros တီးဝိုင်းတို့နှင့်အတူ အောင်မြင်မှုရရှိခဲ့သည်။
မကြာသေးမီအချိန်များ(၁၉၉၀ရှေ့သို့)
၁၉၉၃တွင် MTV လက်တင်အမေရိကမိတ်ဆက်မှုနှင့်အတူ နိုင်ငံတကာဖြစ်ရပ်စတင်လာခဲ့သည်။ Los Prisionero တီးဝိုင်း၏ We are Sudomerican rockers video သည် လက်တင်အမေရိကန်ဖြစ်ရပ်ကို စတင်ရန်တုံ့ပြန်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၀နောက်ပိုင်းတွင် MTV သည် ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် ပင်ကိုစွမ်းရည်နှင့် အောင်မြင်ဖြစ်ထွန်းမှုကို အသိအမှတ်ပြုစေရန် MTV Video Music Awards နှင့် Premios MTV Latinoamerica ဆုများကို ဖန်တီးခဲ့သည်။ မည်သို့ပင်စေ MTV လက်တင်အမေရိကသည် အာဂျီးတီးနားနှင့် မက်ဆီကို rock တီးဝိုင်းများအတွက်ဝေဖန်ခြင်းခံခဲရ သည်။ ချီလီနှင့် ကိုလန်ဘီယာမှ တီးဝိုင်းများပါဝင်ခဲ့သည်။ MTV latino တီးဝိုင်းများ Los Fabulosos cadillacs, Mano vecindad, Babasonicos, Los Rodriguez နှင့် Heroes del Silencio တို့သည် အသံလွင့်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ La Renga, Cuca (သို့) Extremoduro စသော hard rock တီးဝိုင်းအချို့သည် အောင်မြင်မှုအချို့ရရှိခဲ့သည်။
အမေရိကန်မှ Rock en español
Rock en español သည် rock and roll ဂီတနှင့် စပိန်စကားပြောသောနိုင်ငံများမှာ ကျော်ကြားသောဂီတများ ဥပမာ Cumbia, ranchera, rumba နှင့် tango စသောဂီတများကို ယူဆောင်လာခဲ့သည်။ လော့(စ်)အိန်ဂျယ်တွင် underground ဖြစ်ရပ်သည် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာခဲ့ပြီး rock en espanol အနုပညာဖျော်ဖြေတင်ဆက်မှုနှင့်မွန်းမံခြယ်လှယ်ခဲ့သည်။ LA REE တီးဝိုင်းများမှ ထိပ်တန်းတီးဝိုင်းများတွင် Motita, Maria Fated, Rascuache, Voz de Mang Cabula, Las 15 Letras, Berdadera FE နှင့် Los Olvidados တို့ပါဝင်သည်။ US အခြေစိုက် REE record label များတွင် Aztlan records, EI Mero Mero Records နှင့် Mofo records တို့ပါဝင်သည်။ ထိုထဲမှ အများစုသည် chicano rock ဖြစ်ရပ်နှင့်ဆက်စပ်နေသည်။
ဝမ်ထမ်ရွာ၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်
ဝမ်ထမ်ရွာ (Wanhtam)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်၊ ပန်မုန့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၀၉၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပန်မုန့်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၈၈ ဦး၊ မ ၂၁၉၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၂၇၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လွိုင်လင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဂုံညင်းတန်းရွာ၊ သင်္ဃန်းကြီး
ဂုံညင်းတန်းရွာ၊ သင်္ဃန်းကြီး
မဟာဗန္ဓုလလမ်း
မဟာဗန္ဓုလလမ်း(ယခင် ဒါလဟိုစီလမ်း) ရန်ကုန်မြို့တောင်ပိုင်းတွင်ရှိသော အဓိကလမ်းမကြီးဖြစ်သည်။ ထိုလမ်းမကြီးသည် အနောက်မှ အရှေ့သို့ ဖောက်လုပ်ထားပြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းလမ်းနှင့်အပြိုင် တည်ရှိနေသည်။ မဟာဗန္ဓုလလမ်းသည် ကမ်းနားလမ်းနှင့် ၈ လမ်းတို့ဆုံရာနေရာမှ အောက်ပုဇွန်တောင်လမ်းအနီး ရာဇဓိရာဇ်လမ်းအထိ ရှည်လျားသော အရှေ့အနောက် သွယ်တန်းနေသည့် လမ်းမကြီးတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤလမ်းကို ကိုလိုနီခေတ်က အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ဒုတိယစစ်ပွဲအပြီး အောက်မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည့် အိန္ဒိယဘုရင်ခံချုပ် လော့(ဒ်)ဒါလဟိုဇီ (Lord Dahlousie)အား ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ဒါလဟိုဇီလမ်းဟု အမည်ပေးခဲ့ကြသည်။ ဒါလဟိုဇီလမ်းကို (၃.၄.၁၉၅၆)တွင် ကျင်းပခဲ့သည့် ရန်ကုန်မြူနီစီပယ် အစည်းအဝေးမှ မဟာဗန္ဓုလလမ်းဟု အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ထိုလမ်းမကြီးပေါ်တွင် မဟာဗန္ဓုလပန်းခြံနှင့် မဟာဗန္ဓုလတံတားတည်ရှိသည်။
အုန်းပင်ကုန်းရွာ၊ ခင်ဦးမြို့နယ်
အုန်းပင်ကုန်းရွာ (Ohnpinkone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ခင်ဦးမြို့နယ်၊ ငါးတင်းကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၅၈၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ခင်ဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အာလံဘိုရွာ၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးညှင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျုံတုံးလက်ပန်ရွာ၊ ကျုံးတုံးလက်ပန်
ကျုံတုံးလက်ပန်ရွာ၊ ကျုံးတုံးလက်ပန်
ကိုကိုနိုင်၊ ရာမည
ရာမညကိုကိုနိုင် (၁၉၂၃- ၂၀၀၅) သည် ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်တွင် ပါဝင်ခဲ့သူ တပ်မတော်သားတစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့ပြီး အမျိုးသားစာပေဆု နှင့် စာပေဗိမာန်စာမူဆုရ စာရေးဆရာတစ်ဦး လည်းဖြစ်သည်။ လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှု နှင့် နိုင်ငံ့တာဝန်ကို ထူးချွန်ပြောင်မြောက်စွာ ထမ်းဆောင်ခဲ့မှုများအတွက် နိုင်ငံတော်က လွတ်လပ်ရေး မော်ကွန်းဝင်(ပထမအဆင့်)၊ နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည်ဘွဲ့ (ပထမအဆင့်)၊ နှင့် လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲဝင်တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခြင်း ခံခဲ့ရသူ ဖြစ်သည်။ ရာမညကိုကိုနိုင်သည် ရခိုင်ပြည်နယ် ငပလီကမ်းခြေ ရှိ ရေသူမရုပ်တုကို ထုလုပ်ခဲ့သူ လည်းဖြစ်သည်။
ငယ်ဘဝ
သုတေသီ ရာမညကိုကိုနိုင်ကို ၁၉၂၃ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၆ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ ပုဇွန်တောင်မြို့နယ်၌ အဖ ဦးအုန်းဖေ၊ အမိ ဒေါ်ခင်မြင့်တို့က မွေးဖွားသည်။ ငယ်နာမည်မှာ ကိုကို ဖြစ်သည်။ ဗမာ-မွန် အမျိုးအနွယ်ဖြစ်၍ ကိုကိုနောက်တွင် နိုင်တစ်လုံးတိုး၍ ကလောင်အမည်ကို ကိုကိုနိုင်ဟု ယူခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ ကာလတွင် မွန်ပြည်နယ် (ရာမညတိုင်း) သထုံမြို့ အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်း၌ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ဆယ်တန်းအထိ ပညာသင်ယူခဲ့သည်။ ငယ်စဉ်ကပင် ပန်းချီပညာကို ဝါသနာပါခဲ့သဖြင့် ၁၉၃၇ ခုနှစ်၊ ခုနစ်တန်း ကျောင်းသားဘဝတွင် ကျောင်းပေါင်းစုံ ပန်းချီပြိုင်ပွဲကြီး၌ မြန်မာတနိုင်ငံလုံးတွင် ဒုတိယဆုကို ရရှိခဲ့ဖူးသည်။
လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှု
ဗမာ့ လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော်၊ ဗမာ့ ကာကွယ်ရေး တပ်မတော်၊ ဗမာ့ မျိုးချစ် တပ်မတော်နှင့် လက်ရှိ ဗမာ့ တပ်မတော်တို့တွင် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ဗိုလ်မှူးချုပ် အဆင့်ဖြင့် အငြိမ်းစား ယူခဲ့သည်။ မော်ကွန်းဝင် ပထမအဆင့်၊ တိုက်ပွဲဝင်နှင့် စစ်မှုထမ်းကောင်း တံဆိပ်များနှင့် နိုင်ငံဂုဏ်ရည် ပထမအဆင့် ရခဲ့သည်။
ဝန်ကြီး အဖွဲ့တွင် ဝန်ကြီး၊ ပြည်သူ့ တရားသူကြီး အဖွဲ့တွင် တရားသူကြီး အဖွဲ့ဝင်၊ ပြည်သူ့ ဥပဒေ အကျိုးဆောင် အဖွဲ့တွင် အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ပန်းချီပန်းပု၊ စာပေ၊ ဂီတ
ဆရာကြီးသည် ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (ရန်ကုန်တိုင်း စစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးဘဝ) ၌ ငပလီကမ်းခြေ အဏ္ဏဝါရိပ်သာရှေ့ ကျောက်ဆောင်တွင် အမြင့်ခြောက်ပေရှိ ရေသူမ (ရခိုင် ခေါ် ရီသူမ) ရုပ်တုကို လေးရက်နှင့် သုံးညတိုင်တိုင် အပင်ပန်းခံ ထုလုပ်ခဲ့သည်။ ထိုရုပ်တုသည် နှစ်ပေါင်း ၃ဝ ကျော် သက်တမ်းအထိ ခိုင်မြဲလျက် ရှိသည့်အတွက် ချီးကျူးထိုက်လှပါသည်။
ပန်းချီ၊ ပန်းပုနှင့် ဂီတပညာ အပြင် မြန်စာစာနှင့် စာပေကို လေ့လာ လိုက်စားခဲ့သည်။ ဝတ္ထုတိုများ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အနုပညာဆိုင်ရာ ပန်းချီ၊ ပန်းပုနှင့် ဂီတဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးများကို ရေးသားခဲ့၊ ရေးသားနေဆဲ ဖြစ်သည်။ စာပေ ရေးသားရာတွင် ရာမည ကိုကိုနိုင် အမည်ဖြင့် လည်းကောင်း၊ ဗိုလ်မှူးချုပ် ခင်အုန်း အမည်ဖြင့် လည်းကောင်း ရေးသားခဲ့သည်။ ရေးသားသော စာအုပ်များထဲမှ 'မြန်မာ့စောင်း သိကောင်းစရာနှင့် တတ်ကောင်းစရာ' စာအုပ်ဖြင့် ၁၉၈၅ ခုနှစ်၊ အမျိုးသား စာပေဆု(National Literature Award)၊ 'မြန်မာ့ရုပ်သေးနှင့် ရုပ်သေးပန်းပု ရုပ်တုပညာ သိကောင်းစရာ' စာအုပ်ဖြင့် ၂၀၀ဝ ပြည့်နှစ်၊ အမျိုးသား စာပေဆု၊ 'စစ်ပါရဂူနှင့် ကဗျာ့ဝိဒူ' စာအုပ်ဖြင့် ၂၀၀၁ ခုနှစ်အတွက် စာပေဗိမာန် စာမူဆု (ပထမဆု) ကို ဆွတ်ခူး ရရှိခဲ့သည်။
ဆရာကြီးသည် ဝါသနာပါသော ပန်းချီပန်းပု၊ စာပေ၊ ဂီတများကို ပြုစုရေးသား ဖော်ဆောင်ခဲ့သည့် အပြင် နိုင်ငံတော်မှ တာဝန်ပေးချက်များ အရ ဂီတ သီချင်းကြီးများ စိစစ်ခြင်း၊ ဂီတ သင်္ကေတ မှတ်တမ်း ပြုစုရေး ကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ကို ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ ဆိုက ရေးတီးတွင် ဦးစီး ကော်မတီဝင် အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ ယဉ်ကျေးမှု တက္ကသိုလ် ကောင်စီဝင် တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခြင်းတို့ အပြင် မြန်မာ့ရိုးရာ ပန်းချီပညာနှင့် ပတ်သက်၍ သုတေသနပြုစု ရေးသားခြင်းတို့ကိုလည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ကွယ်လွန်ခြင်း
ဆရာကြီးသည် ၂၊ ၁၁၊ ၂၀၀၅ ရက်နေ့ နံနက် ၁၁ နာရီ အချိန်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မွန်လူမျိုးများ ကဏ္ဍ:လွတ်လပ်ရေးမော်ကွန်းဝင်များ ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
တည်ပင် (အထက်)ရွာ၊ ပင်းတယမြို့နယ်
တည်ပင် (အထက်)ရွာ (Teipin (Upper))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်းတယမြို့နယ်၊ ကျားကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၈၂၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျားကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၂၃ ဦး၊ မ ၁၃၃၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၅၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်းတယမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သံပုရာရွာ၊ မီးသွေးတိုက်
သံပရာရွာ၊ မီးသွေးတိုက်
ကြက်ရိုးဆိပ်ရွာ
ကြက်ရိုးဆိပ်ရွာ
အက်ဆစ်နှင့်အယ်လကာလိုင်း
အက်ဆစ်သည်ဟိုက်ဒြိုဂျင် ပါသော ဒြဗ်ပေါင်းတစ်ခုဖြစ်၍ ထိုဟိုက်ဒြိုဂျင်ဓာတ် အားလုံး ကိုဖြစ်စေ၊ တစ်စိတ်တစ်ဒေသကိုဖြစ်စေ သတ္တုတစ်ခုခုဖြင့် ဖယ် ရှားပစ်နိုင်သည်။ ထို့ပြင် သတ္တုနှင့်တူမျှသောဒြဗ်စင်စုဖြင့်လည်း ဖယ်ရှားပစ်နိုင်သည်။ ယင်းသို့ သတ္တုတစ်ခုခုဖြင့် ဟိုက်ဒြို ဂျင်ကိုဖယ်ရှားလိုက်သည့်အခါ သတ္တုသည်ဓာတ်ဆားအဖြစ်ဖြင့် ကျန်ရစ်၏။ ဓာတုဗေဒတွင် ဓာတ်ဆားဟူသော ဝေါဟာရသည် ရိုးရိုးအိမ်သုံးဆားကိုမဆိုလိုပဲ သတ္တုတစ်ခုခုနှင့် အက်ဆစ်ရက်ဒီ ကယ်တို့ ပေါင်းစပ်ထားသောဒြဗ်ပေါင်းကိုဆိုလိုသည်။ ပုံစံအား ဖြင့် ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ် (H2SO4)တွင် ဟိုက်ဒြိုဂျင် အက်တမ်နှစ်ခုနှင့် (SO4) ရက်ဒီကယ်တို့ ပေါင်းစပ်ထား၏။ ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ်ထဲသို့ သတ္တုတစ်ခုခုထည့်လိုက်သောအခါ ဟိုက်ဒြိုဂျင်ဓာတ် ထွက်သွားပြီးလျှင် ဓာတ်ဆားကျန်ရစ်၏။ အထက်ပါပုံစံတွင် ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ်၌ရှိသော ဟိုက်ဒြိုဂျင်ဓာတ်အားလုံးသည် ဓာတ်ငွေ့အဖြစ်ဖြင့် ထွက်သွား ၏။ အကယ်၍ ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ်ထဲသို့ ဆိုဒီယမ်(န္ဒေ) သတ္တုကို ထည့်လိုက်သောအခါ ဟိုက်ဒြိုဂျင်အက်တမ်နှစ်ခု အနက် တစ်ခုသာထွက်သွား၍ အခြားတစ်ခုသည် ဓာတ်ဆားနှင့် ရော၍ ကျန်ရစ်၏။ ဟိုင်ဒြိုကလောရစ်အက်ဆစ်(HCl) ကဲ့သို့သော အက် ဆစ်တစ်ခုသည် ရေတွင်ပျော်ဝင်သောအခါ အိုင်းယွန်းခေါ် လျှပ်စစ်ဓာတ်ဖြင့်ပြီးသော အစိတ်အပိုင်းကလေးများအဖြစ်သို့ ကွဲ ထွက်သွားလေသည်။ ယင်းသို့ကွဲထွက်သွားသောအခါ ကလို ရင်းသည် လျှပ်စစ်အမဓာတ်ရှိသည့် အီလက်ထရွန်ကို ယူဆောင် သွားသဖြင့် ဟိုက်ဒြိုဂျင်တွင် လျှပ်စစ်အဖိုဓာတ်သာလျှင် ကျန် ရစ်၏။
အက်ဆစ်များကိုရေတွင်ဖျော်၍ လစ်တမပ် စက္ကူအပြာနှင့် စမ်းကြည့်သောအခါ လစ်တမပ်စက္ကူ ပြာသည် နီသွား၏။ အက်ဆစ်သည် မက်သဲအောရိန်းကိုလည်းနီစေ၏။ ချဉ်သောအရသာရှိ၏။ အက်ဆစ်နှင့် အယ်လကာလိုင်းနှစ်မျိုးကို ရောစပ် လိုက်သောအခါ ဓာတ်ဖောက်ပြန်မှုဖြစ်ပေါ်လာပြီးလျှင် ဓာတ်ပြယ်သွား၏။ ဓာတ်ပြယ်သည်ဆိုရာ၌ အက်ဆစ်သတ္တိနှင့် အယ် လကာလိုင်းသတ္တိ နှစ်မျိုးလုံး ပြယ်သွားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ အက်ဆစ်များကို (၁) အောက်ဆီအက်ဆစ်နှင့် (၂) ဟိုက်ဒြပ် ဆစ်ဟူ၍ နှစ်မျိုးနှစ်စားခွဲထားလေသည်။ ဟိုက်ဒြိုဂျင်ဓာတ်နှင့် အောက်ဆီဂျင်ဓာတ်နှစ်မျိုးလုံးပါဝင်သော အက်ဆစ်ကို အောက် ဆီအက်ဆစ်ဟုခေါ်၏။ ပုံစံအားဖြင့် ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ် (H2SO4)၊ နိုက်ထရစ်အက်ဆစ် (HNO3) စသည်တို့သည် အောက်ဆီအက်ဆစ်များဖြစ်ကြ၏။ အောက်စီဂျင်ဓာတ်မပါဝင်ပဲ ဟိုက်ဒြိုဂျင်ဓာတ်နှင့် သတ္တုမဟုတ်သည့် ဒြဗ်စင်တစ်ခုခုတို့ ပါဝင်ပေါင်းစပ်လျက်ရှိသော အက်ဆစ်ကို ဟိုက်ဒြပ်ဆစ်ဟုခေါ် ၏။ ပုံစံအားဖြင့် ဟိုက်ဒြိုကလောရစ်အက်ဆစ် (HCl)၊ ဟိုက် ဒြိုဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ် (H2S) စသည်တို့သည် ဟိုက်ဒြပ် ဆစ်များဖြစ်ကြ၏။
ထင်ရှားသောအယ်လကာလိုင်းများမှာ ကော့စတစ်ဆိုဒါဟုလည်း ခေါ်သော ဆိုဒီယမ်ဟိုက်ဒရောက်ဆိုက် (NaOH)၊ ပိုတက်ဆီ ယမ်ဟိုက်ဒရောက်ဆိုက် (KOH)၊ ကယ်လစီယမ်ဟိုက်ဒရောက် ဆိုက် (CaOH2)၊ အမ်မိုးနီယမ်ဟိုက်ဒရောက်ဆိုက် NH4(OH) တို့ဖြစ်ကြ၏။ အထက်ပါတို့သည် ရေတွင်အလွန်ပျော်ဝင်ကြ၏။ အချို့ဗေ့တို့သည် ရေတွင်မပျော်ဝင်နိုင်သဖြင့် အယ်လကာလိုင်း မဟုတ်ကြချေ။ ထို့ကြောင့် အားလုံးသော အယ်လကာလိုင်းတို့ သည် ဗေ့များဖြစ်ကြသော်လည်း ဗေ့အားလုံးသည် အယ်လကာ လို်င်း မဖြစ်နိုင်ကြချေ။ အယ်လကာလိုင်းအရည်များကို များသောအားဖြင့် အယ်လကာလိုင်းအခဲများမှ ဖျော်ယူရ လေသည်။ အယ်လကာလိုင်းတို့သည် ဆပ်ပြာရည်ကဲ့သို့ချွဲ၏။ အရသာမှာ အနည်းငယ်ခါး၍ လစ်တမပ်စက္ကူအနီကို အပြာ ဖြစ်စေ၏။ မက်သဲအောရိန်းရည်ကို အဝါရောင်ဖြစ်စေ၏။ အရောင်မရှိ သော ဖီနောသလင်းအရည်ကို တောက်ပသော အနီရောင် ဖြစ်စေ၏။ အက်ဆစ်များနှင့် ရောနှောပေါင်းစပ်မိ သောအခါ ဓာတ်ဆားနှင့် ရေကိုသာလျှင်ရရှိ၏။ ပုံစံပြရသော် အယ်လကာလိုင်းဖြစ် သော ဆိုဒီယမ်ဟိုက်ဒရောက်ဆိုက် (NaOH) ကို နိုက်ထရစ် အက်ဆစ် (HNO3)နှင့် ပေါင်းစပ် သောအခါ ဆိုဒီယမ်နိုက်တြိတ် (NaNO3) နှင့် ရေသာလျှင် ရရှိ၏။ ဆိုဒီယမ်နိုက်တြိတ်သည် ဓာတ်ဆားဖြစ်၏။ အယ်ကာလိုင်းဟူသောဝေါဟာရသည် အာရဗစ်ဘာသာ မှဆင်းသက်လာ၍ ပြာဟုအဓိပ္ပာယ်ရ၏။ ဆိုဒါနှင့်ပိုတက်တို့သည် အပင်များမှရရှိသော ပြာများဖြစ်၏။ အက်ဆစ်များကို ဓာတ်ငွေ့များမှလည်းကောင်း၊ အရည်များမှလည်းကောင်း၊ အစိုင်အခဲများမှလည်းကောင်း ပြုလုပ်ယူနိုင်သည်။ သို့သော် အယ်လကာလိုင်း များကိုကား ဆိုဒီယမ်ကာဗွန်နိတ် (အဝတ်လျှော်ဆိုဒါ)နှင့် ပိုတက်ဆီယမ်ကာဗွန်နိတ်(ပိုတက်)စသော အစိုင်အခဲများမှ ပြုလုပ်ယူနိုင်သည်။ အငွေ့၊ အရည်၊ အခဲမှရသော မည်သည့်အက်ဆစ်များပင်ဖြစ်စေကာမူ ရေတွင်ပျော်ဝင်သွားသောအခါ အိုင်ယွန်ခေါ် အစိတ်အပိုင်း ကလေးများအဖြစ်သို့ ကွဲထွက်သွားမြဲဖြစ်သည်။ ယင်းသို့ အစည်းကွဲထွက်သွားပုံကို အိုင်ယွန်နိုက်ဇေးယှင်း (အိုင်ယွန်ကွဲခြင်း) ဟုခေါ်၏။ အိုင်ယွန်တွင် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားဖြင့်ပြီးသော အက်တမ်တစ်ခု၊ သို့မဟုတ် တစ်ခုထက်ပို၍ ပါရှိတတ်၏။ ဟိုက်ဒြိုဂျင်ကလိုရိုက် (HCl+) ကဲ့သို့သော အက်ဆစ်သည် ရေတွင် အိုင်ယွန်အဖြစ်သို့ အစည်းကွဲထွက်သွားသော အခါတွင် ကလိုရင်းသည် လျှပ်စစ်အမဓာတ်ရှိသည့် အီလက်ထရွန်ကို ယူဆောင်သွားသဖြင့် ဟိုက်ဒြိုဂျင်တွင် လျှပ်စစ်အဖိုဓာတ်သာ ကျန်ရစ်၏။