cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
အမှတ် (၂) သတ္တုတွင်း လုပ်ငန်း
ဖွဲ့စည်းပုံ
ဦး​ဆောင်ညွှန်ကြား​ရေးမှူး
တောင်သရက်
တောင်သရက် (Taung-Thayet) ၏ ရုက္ခဗေဒ အမည်မှာ Swintonia floribunda ဖြစ်သည်။
ဘင်းမ်စတက်
ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော် စီးပွားရေးနှင့် နည်းပညာဆိုင်ရာ ဘက်စုံ ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်ရေး အဖွဲ့အစည်း (Bay of Bengal Initiative for MultiSectoral Technical and Economic Cooperation အတိုကောက် BIMSTEC) သည် တောင်အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ နိုင်ငံများ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်း တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဘင်းစတက်တွင် အောက်ပါ နိုင်ငံများ ပါဝင် ကြသည် -
တောင်သရက်
ကဏ္ဍ:သစ်ပင်များ
ဘင်းမ်စတက်
ရည်မှန်းချက်များ
ဘင်းမ်စတက်အဖွဲ့၏မျှော်မှန်းချက်များ၊ ရည်ရွယ်ချက်များအားယင်းအဖွဲ့တည်ထောင်သည့်ဘန်ကောက်ကြေညာစာတမ်းတွင်အတိအလင်းဖော်ညွှန်းထားသည်။
BIMST-EC ၏ ကုန်သွယ်ရေးနှင့်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုကဏ္ဍ အောက်တွင် သတ်မှတ်ထားသည့် ကဏ္ဍခွဲများ
ကုန်သွယ်ရေးနှင့်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုအောက်တွင်အောက်ပါအတိုင်းကဏ္ဍခွဲ များအပေါ်အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံအသီးသီးမှဦးဆောင်နိုင်ငံအဖြစ်ဆောင်ရွက် ရန်သတ်မှတ်ထားခြင်းကို နောက်ဆက်တွဲဖြင့်ဖော်ပြထားသည်။
လက္ကပင်ရွာ၊ မြင်းမူမြို့နယ်
လက္ကပင်ရွာ (Letkapin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ မြင်းမူမြို့နယ်၊ ကျွဲရိုက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၁၄၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြင်းမူမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထင်းရှူးပြားရွာ၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်
ထင်းရှူးပြားရွာ (Htinyupyar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ အလယ်ချောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၀၇၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အလယ်ချောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၈၃၂ ဦး၊ မ ၂၇၇၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၆၀၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရပ်စောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အင်ဆင်းကထောင်ရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
အင်ဆင်းကထောင်ရွာ(Inhsinkahtaung)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ ပင်လွမ်းဘွမ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၈၅၂ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
(ဒု) ချီးယားတန်း (အလယ်)ရွာ၊ (ဒု)ချီးရားတန်း
(ဒု) ချီးယားတန်း (အလယ်)ရွာ၊ (ဒု)ချီးရားတန်း
ပုစွန်တုပ်
ပုဇွန်တုပ် (Crayfishes & Lobsters) သည် နှစ်ပေထိပင် ရှည်တတ်သည်။ အချို့ ပုဇွန်တုပ်ကြီးများမှာ ၃၅ ပေါင်အထိပင် အချိန်စီးတတ်သည်။ ကိုယ်ထည်သည် လုံး၍ အစိတ်အပိုင် ၆ခု ဆက်စပ်ထားသကဲ့သို့ ဖြစ်နေသည်။ ကိုယ်ပေါ်တွင် အပြာရောင်ခပ်ပြောင်ပြောင် အခွံမာ ဖုံးအုပ်နေသည်။ အမြီးမူကား ယပ်တောင်သဖွယ် ကားနေသည်။ ဦးခေါင်းထိပ်တွင် ရှည်လျားသော အမှင်အင်္ဂါ ၂ ခုရှိသည်။ ကနန်းကဲ့သို့ပင် ခြေ ၅ စုံပါ၍ ပထမအစုံကို လက်မဟုခေါ်သည်။ လက်မတစ်ဖက်မှာ ကြီး၍ တုံးသောသွားများ ပါရှိကာ ယင်းလက်မဖြင့် မိမိ၏ အစာကို ကြိတ်ချေသည်။ ကျန်လက်မတစ်ဖက်မှာ သေးငယ်၍ ချွန်ထက်သော သွားများ ပါရှိကာ အစာကို ကိုက်ဖြတ်ရန် အသုံးပြုသည်။ ပုဇွန်တုပ်၏ ဝမ်းဗိုက်တွင် ရေကူးအင်္ဂါငယ်များ ပါရှိသည်။ ရေကူးရာတွင် ယင်းတို့ကို လှော်တက်များသဖွယ် အသုံးပြုလေသည်။ ပုဇွန်တုပ်သည် တသားလျှင် ဥပေါင်း ၅,၀၀၀မှ ၁၀၀,၀၀ အထိ ဥတတ်သည်။ ယင်းဥများကို ဝမ်းဗိုက်ရှိ ရေကူးအင်္ဂါငယ်လေးများတွင် စေးကပ်သော ကော်တစ်မျိုးဖြင့် အမြဲကပ်နေအောင် သယ်ဆောင်ထားကြသည်။ ၁၁ လမျှကြာသော် ဥများမှ ပုဇွန်တုပ်ကလေးများ ပေါက်ဖွားလာသည်။ အများအားဖြင့် နွေကူးရာသီတွင် ဥမှပေါက်လေ့ရှိသည်။ ပေါက်စတွင် ဗုန်တုပ်ကလေးသည် တလက်မ၏ ၄ ပုံ ၁ ပုံခန့် ရှည်သည်။ ဦးခေါင်းကြီး၍ အမြီးငယ်သည်။ ပုဇွန်တုပ်ကလေးသည် ကိုယ်ထည် ငယ်သည်ကလွဲ၍ အရွယ်ရောက်ပြီး ပုဇွန်တုပ်ကြီးနှင့် ပုံသဏ္ဌန် တထေရာတည်း တူသည်။ ရက်သတ္တပတ်အနည်းငယ် ကြာသောအခါ၊ ပုဇွန်တုပ်ကလေးသည် ရေအောက်သို့ ဆင်းကာ ကျက်စားလေသည်။ ထိုမှစ၍ ပုဇွန်တုပ်သည် အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ တဖြည်းဖြည်းကြီးလာ၍ အလေးချိန်လည်း စီးလာသည်။
ပုဇွန်တုပ်သည် တသက်လုံး ဤအခွံနှင့်ချည်း နေသွားသည် မဟုတ်ချေ။ မကြာခဏ အခွံလဲသည်။ ပထမ တစ်နှစ်သားအတွင်း ၁၄ ကြိမ်မှ ၁၇ ကြိမ်အထိ အခွံလဲသည်။ နောက်ကြီးသောအခါ တနှစ် တကြိမ် လဲသည်။ ပုဇွန်တုပ်သည် အခွံလဲတော့မည်ရှိသောအခါ ကနန်းကဲ့သို့ပင် လုံခြုံစိတ်ချရသော နေရာကောင်းတစ်ခုကို မရအရ ရှာဖွေစမြဲ ဖြစ်သည်။ သူ၏ ရှည်လျားသော အမှင်အင်္ဂါဖြင့် တွေ့သမျှ အပေါက်များအထဲသို့ ထိုးသွင်းစမ်းသပ်ခြင်းဖြင့် သင့်တော်မည့် အပေါက်၊ သို့မဟုတ် "တွင်း"ကို ရှာဖွေသည်။ ထိုးစမ်းကြည့်သော အပေါက်ထဲတွင် မည်သည့်ဘေးအန္တရာယ်မျှ မရှိဟူ၍ စိတ်ချလောက်မှ တွင်းအောင်းခြင်းအမှုကို ပြုလေသည်။ တွင်းအောင်းယင်းပင် ပုဇွန်တုပ်သည် အပြင်းအထန် တွန့်လိမ်လှုပ်ရှားကာ အရေခွံလဲရသည်။ အရေခွံလဲရသည်မှာ အခွံမာကြီးများကို ကိုယ်ပေါ်မှ ပြုတ်ထွက်သွားအောင် အပြင်းအထန်ကြိုးပမ်းရသည်ဖြစ်ရာ အားကုန်ပင်ပန်းလှသည်ဖြစ်သောကြောင့် ပုဇွန်တုပ်သည် အခွံကျွတ်သည့်အခါ ခေတ္တမျှ မလှုပ်မယှက်နိုင်ဘဲ မေ့မြော၍ပင် သွားရှာတတ်သည်။ သို့သော် အသစ်ပေါ်ပေါက်လာသော အရေခွံ အတန်ငယ်မာလာသည်နှင့် တပြိုင်နက် အင်အားတဖန် ပြန်လည်ပြည့်ဝလာလေသည်။ အရေခွံဟောင်းကွာ၍ အခွံသစ် မာကျောလာခြင်းမရှိမီအချိန်တွင် ရန်သူတို့ကို အထူးသတိထား၍ နေကြရသည်။
ယောင်ဆန်းရွာ၊ ကိန်းဆန်
ယောင်ဆန်းရွာ (Yawngsang)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ မိုင်းမောမြို့နယ်၊ ကိန်းဆန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၇၈၀၄ ဖြစ်သည်။
ပုစွန်တုပ်
ပုဇွန်တုပ်သည်ရေထဲတွင် ယက်ကာယက်ကာဖြင့် လေးလေးမှန်မှန် သွားလေ့ရှိသည်။ သို့ရာတွင် တစုံတရာ အရေးကြီးသော ကိစ္စကြုံလာလျှင် ရေထဲသို့ လျင်မြန်သော အရှိန်ဖြင့် နောက်ပြန် ပစ်ကူးလေ့ရှိသည်။ တစ်ခါတရံ ခပ်ကျဲကျဲသွား၍ တချက်တချက် ခုန်တတ်သေးသည်။ သွားရာနေရာ၌ တွင်းများတွေ့လျှင် သူ၏လက်မကြီးဖြင့် နှိုက်စမ်းကြည့်တတ်သည်။ ရန်သူကို တွေ့ပါက လက်မဖြင့် ညှပ်ပစ်လေသည်။ ရွှံ့နွံထူထပ်သော နေရာမျိုးတွင် ပုဇွန်တုပ်ကို တွေ့ရခဲသည်။ ယင်းတို့သည် ကျောက်တောင်ထူထပ်ပေါများသော ကမ်းခြေ ရေတိမ်ရာ နေရာများကို အထူးသဖြင့် ကြိုက်နှစ်သက်တတ်သော်လည်း ရေနက်ရာ အရပ်များတွင်လည်းတွေ့ရတတ်သည်။ အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာဖက်ရှိ အမေရိကန်ကမ်းခြေတလျောက်တွင် တွေ့ရသော ပုဇွန်တုပ်မျိုးသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးမျိုး ဖြစ်သည်။ ဥရောပတိုက် ကမ်းခြေတလျောက်တွင် တွေ့ရသော ပုဇွန်တုပ်မျိုးမှာမူ အမေရိကန် ပုဇွန်တုပ်လောက် မကြီးချေ။ ပင်လယ်ပုဇွန်တုပ်မျိုးတွင် အာဖရိကတိုက် ဂွတ်ဟုတ်အငူ ကမ်းခြေတွင် တွေ့ရသော ပုဇွန်တုပ်မျိုးသည် အငယ်ဆုံးဖြစ်သည်။ နိုင်ငံအရပ်ရပ်ရှိ မြစ်ချောင်းတို့မှ ဖမ်းယူရရှိသော ရေချိုပုဇွန်တုပ်တို့မှာမူ အကြီးဆုံး ၈ လက်မခန့်သာ ရှိလေသည်။
ယောင်ဆန်းရွာ၊ ကိန်းဆန်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းမောမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပုစွန်တုပ်
ပုဇွန်ဆိတ်နှင့် ပုဇွန်ကျော့များမှာမူ ပုဇွန်တုပ်ကြီးများကဲ့သို့ ရေနက်ရာ ပင်လယ်တွင် မတွေ့ရဘဲ၊ ရေတိမ်၍ သဲမြေရှိရာ မြစ်ချောင်း အင်းအိုင်တို့တွင်သာ အမြောက်အမြား တွေ့ရသည်။ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှာပင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။
ပုဇွန်ဆိတ်နှင့် ပုဇွန်ကျော့များကို အချို့က မကြီးထားသေးသော ပုဇွန်တုပ်ဟု ထင်ကြသည်။ ထင်ကြသည့်အကြောင်းမှာ အမှတ်တမဲ့ကြည့်က အကြီးအသေးမှလွဲ၍ ပုံပန်းသဏ္ဌန်ချင်း တူသောကြောင့် ဖြစ်လေသည်။ သို့ရာတွင် ယင်းတို့၌ လွယ်ကူစွာ ခွဲခြားနိုင်သော အချက်အလက်များရှိသည်။ ပုဇွန်ဆိတ်သည် အကြီးဆုံး ၃ လက်မထိသာကြီး၍ ပုဇွန်ကျော့သည် ၅ လက်မထိ ကြီးသည်။ ယင်းတို့၏ အမြီးနှင့် ဝမ်းဗိုက်ရှိ ရေကူးအင်္ဂါများသည် အရွယ်နှင့်မမျှအောင် ကြီးသည်။ တတိယနှင့် စတုတ္ထအဆက်၌ ကိုယ်လုံးကွေး၍ ကျောခုံးနေသည်။ ဆွဲဆန့်သည်တိုင်အောင်ပင် ခပ်ခုံးခုံးဖြစ်နေသည်။ ပုဇွန်ဆိတ်သည် အရောက်မွဲ၍ အညိုစက်ရှိသည်။ ပုဇွန်ကျော့သည် စိမ်းပြာရောင် ရှိ၍ အညိုစက်ပါရှိသည်။ ပုဇွန်ဆိတ်နှင့် ပုဇွန်ကျော့ကိုလည်း တကောင်နှင့် တစ်ကောင် ခွဲခြားရန် မခဲယဉ်းချေ။ ပုဇွန်ဆိတ် ဦးခေါင်းထိပ် တဖက်တချက်မှ ယုန်နားရွက်ကဲ့သို့ မပျော့လွန်၊ မမာလွန်းသော အပြား ၂ ခုထိုးထွက်၍ ယင်းအပြား ၂ ခု အနီး၌ အာရုံမှင် ၂ ခုနှင့် မျက်စိ ၂ ခုကြား၌ ခက်ရင်းခွကဲ့သို့သော အာရုံမျှင် ၂ ခုရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပုစွန်မျိုးများ
အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၂၅
မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဥပဒေပြုကောင်စီအတွက် ဒုတိယအကြိမ် ရွေးကောက်ပွဲကို ၁၉၂၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ဒိုင်အာခီစနစ်သစ်၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ဥပဒေပြုကောင်စီသည် ဘုရင်ခံ၏ အကြံပေးအဖွဲ့ကဲ့သို့ဆောင်ရွက်သည်။ အမျိုးသားပါတီသည် မဲအရေအတွက် အများဆုံးရရှိသော်လည်း ဗြိတိသျှတို့သည် ရွှေတောင်ကြားပါတီကို မျက်နှာသာပေးခဲ့သဖြင့် ထိုပါတီမှဂျေအေ မောင်ကြီးဦးဆောင်သည့် အစိုးရအဖွဲ့ကိုဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
စနစ်
ဥပဒေပြုကောင်စီတွင် နေရာ ၁၀၃ နေရာရှိရာ နေရာ ၈၀ အတွက် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ရသည်။ ထိုနေရာ ၈၀ အနက် အသိုင်းအဝိုင်းမဟုတ် (non-communal) ၅၈ နေရာကို ရွေးချယ်နိုင်သည်။ ကျန် ၂၂ နေရာကို ကုလားများအတွက် ၈ နေရာ၊ ကရင်များအတွက် ၅ နေရာ၊ ဥရောပလူမျိုးအတွက် ၁ နေရာ၊ အင်္ဂလိပ်-အိန္ဒိယကပြားအတွက် ၁ နေရာ၊ စီးပွားရေးအဖွဲ့များဖြစ်သော Burma Chamber of Commerce အတွက် ၂ နေရာ၊ Burmese Chamber of Commerce၊ Chinese Chamber of Commerce၊ Indian Chamber of Commerce၊ Rangoon Trades Association နှင့် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တို့အတွက် ၁ နေရာစီထားရှိထားသည်။ ရွေးချယ်၍မရသော နေရာ ၂၃ နေရာအနက် ၂၁ နေရာကို အစိုးရမှတင်မြှောက်သည် (အများဆုံး ၁၄ ယောက်မှာ အစိုးရအဖွဲ့ဝင်များဖြစ်နိုင်သည်)။ ကျန် ၂ နေရာမှာ ဘုရင်ခံ၏ အမှုဆောင်ကောင်စီ (Executive Council of the Governor) မှ အဖွဲ့ဝင် ၂ ဦးအတွက်ဖြစ်ကြသည်။
ယှဉ်ပြိုင်ကြခြင်း
ဦးတုတ်ကြီးဦးဆောင်သည့် ဆွာရပ်ဂ်ျပါတီတွင် ယှဉ်ပြိုင်သူပေါင်း ၂၀၊ ရွှေတောင်ကြားပါတီတွင် ယှဉ်ပြိုင်သူ ၈၅ ဦး နှင့် အမျိုးသားပါတီတွင် ယှဉ်ပြိုင်သူ ၄၉ ဦးရှိခဲ့သည်။
ရလဒ်
ဆွာရပ်ဂ်ျပါတီသည် ကောင်းမွန်စွာယှဉ်ပြိုင်နိုင်ခြင်း မရှိသည့်အပြင် ဦးတုတ်ကြီးသည်လည်း မိမိယှဉ်ပြိုင်ရာ စီရင်စု၌ပင် နေရာရှုံးခဲ့ရသည်။ မဲပေးသူဦးရေမှာ ၁၆ ရာခိုင်နှုန်းရှိခဲ့ရာ ၁၉၂၂ ရွေးကောက်ပွဲ၏ ၆.၉ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ပို၍များလာခဲ့သည်။ ပါတီအသစ်များ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းကြောင့် မဲပေးသူဦးရေတိုးတက်လာသည်ဟု သုံးသပ်နိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရွေးကောက်ပွဲများ
ဖင့်စာရင်မဲ
ဖင့်စာရင်မဲ (Procarduelis nipalensis) သည် စာကလေးမျိုးနွယ်ဝင် ငှက်တမျိုးဖြစ်ပြီး တရုတ်နိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ ဘူတန်နိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံ၊ နီပေါနိုင်ငံ၊ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘူတန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကုလသမဂ္ဂနှင့် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်
၁၉၉၀ မှ စ၍ ကုလသမဂ္ဂ ကိုယ်စားလှယ် ၈ယောက်၏ တာဝန်မှာ  မြန်မာ့ ဒီမိုကရေစီ လှုပ်ရှားသူများ နှင့် စစ်အစိုးရအကြား ပြေလည်မှုများရှိစေရန် နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဖြစ်အပျက်များကို လေ့လာမှတ်တမ်းတင်ယူရန်ဖြစ်သည်။ ကုလ ကိုယ်စားလှယ်နှင့် သတင်းပို့သူများသည် ၄၇ ကြိမ်တိုင်အောင် ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ကုလသမဂ္ဂ၏ ရာထူး အကြီးဆုံး အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးသည်လည်း နှစ်ကြိမ်တိုင်အောင် ရောက်ရှိခဲ့ပြီဖြစ်သည်။
၁၉၉၀
၁၉၉၀ နိုင်ဝင်ဘာလတွင်၊ ကုလ၏ လူ့အခွင့်အရေး အထူးပညာရှင် ဆာဒါကို အိုဂါတာ သည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ လည်ပါတ်ခဲ့သည်။ ဒီဇင်ဘာလ ကုလသို့ သူ၏ မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူ့အခွင့်အရေး အခြေအနေ တင်ပြချက်များတွင်၊ မြန်မာနိုင်ငံရှိ မေလရွေးကောက်ပွဲတွင် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသော ပါလီမန်ကိုယ်စားလှယ်များသည် မည်သည့်အချိန်တွင် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒမူကြမ်း ရေးဆွဲနိုင်မည်ကိုမူ မသိရှိရဟု တင်ပြခဲ့သည်။
၁၉၉၂
ဇွန်လ ၁၀ရက်နေ့တွင် ကုလမှ ယိုဇို ယိုကိုတာအား လူ့အခွင့်အရေး အထူးကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် မြန်မာနိုင်ငံသို့ လေးကြိမ်တိုင်အောင် လည်ပါတ်ခဲ့ပြီး၊ ကုလသမဂ္ဂသို့ တွေ့ရှိချက်များကို ပြန်လည်တင်ပြခဲ့သည်။ ဒီဇင်ဘာလတွင်၊ စစ်အစိုးရ ငြိမ်ဝပ်ပိပြားရေး ကောင်စီမှ ယိုဇို ယိုကိုတာအား၊ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၁၉၉၀ ရွေးကောက်ပွဲမှ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသည့် ကိုယ်စားလှယ်များကို အမျိုးသားညီလာခံမှ တဆင့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ရေးဆွဲသွားမည်ဟု ဆိုသည်။ သို့သော် ၁၉၉၀တွင် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ် အနိုင်ရရှိခဲ့သည့် ၄၈၅ နေရာမှ ၃၉၂ နေရာတွင်၊ အမျိုးသားညီလာခံ ကိုယ်စားလှယ်များ ၇၀၂ ဦးအနက် ပါလီမန် အမတ် ၉၇ အယောက်သာ တက်ရောက်ခွင့်ပေးခဲ့သည်။ စစ်အစိုးရမှ၊ ၎င်းတို့သည့် ကုလ နှင့် ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်ရန် ယုံကြည်စိတ်ချနိုင်သူများဟူ၍ ယိုကိုတာမှ တဆင့် ကုလသို့ပြောကြားခဲ့သည်။ ယိုကိုတာမှ ၎င်းခရီးစဉ်များတွင် စစ်အစိုးရမှ ပြည့်ဝသော၊ မလစ်ဟင်းထားသော ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်မှုမျိုး အပြည့်မရဟု မှတ်ချက်ချခဲ့သည်။ သူသည် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် အပါအဝင် ဖမ်းစီးထားသူများကို တွေ့ခွင့်တောင်းဆိုခဲ့ခြင်းကို စစ်အစိုးရမှ ခွင့်မပြုခဲ့ပေ။
၁၉၉၃
နိုဝင်ဘာလ ၁၀ရက်နေ့တွင် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားရေး အတွင်းရေးမှူး-၁ ဗိုလ်ချုပ်ခင်ညွန့်သည် ယိုကိုတာအား ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် တွေ့စုံရန် “အချိန်စောသေးတယ်” ဟုဆိုခဲ့ပြီး၊ သို့သော် “အနာဂတ်မှာတော့ တွေ့ဖို့ ဖြစ်ကောင်း ဖြစ်နိုင်ပါလိမ့်မယ်” ဟုလည်း ပြောခဲ့သည်။ ၁၉၉၄ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၀ရက်နေ့တွင် “ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား လွှတ်ပေးမလား”ဟု မေးသောအခါတွင် အဖြေပေးဖို့ အချိန်စောသေးသည်ဟု ပြန်လည်ဖြေကြားခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး
ညောင်ခြေထောက်ရွာ၊ ချင်းကုန်း
ညောင်ခြေထောက်ရွာ၊ ချင်းကုန်း
လယ်စူးခူရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်
လယ်စူးခူရွာ (Lelsukhu)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ ကွီးလာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၀၃၆၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စောနော်ခမ်း
တောင်ပိုင်းရှမ်းပြည် လွယ်ငင်း၊ ငွေမြို့တော်(ခေါ်) မိုင်းကိုင်မြို့ဇာတိ(မိဘအမည် မသိရ)မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၁၉၈-ခု ၊ နယုန်လတွင် မွေးဖွားသည်။ ရှမ်း-ကဗျာလင်္ကာနှင့် သိုက်သမိုင်းများကို ကောင်းစွာနိုင်နင်းသည်။ စောနော်ခမ်း ပြသမျှ စာပေကျမ်းဂန်များတွင် ကဗျာ့ခဲရာခဲဆစ်များ ပြည့်နှက်ပြီး စာကိုယ်မှာ နုပြောင် ယဉ်ကျေးလှသောကြောင့် ၎င်းကို ရှမ်းပြည် ဦးပုညဟု ခေါ်ကြသည်။
ရာသီဘွဲ့၊ ပန်းဘွဲ့၊ တောတောင်၊ မိုးတိမ်၊ အချောအလှဘွဲ့အမျိုးမျိုး၊ ရာဇဝင်-သိုက်သမိုင်းများစွာတို့ကို ကဗျာလင်္ကာ တန်ဆာဆင်၍ ရေးသားထားသည့် အနက် အထူး ထင်ရှားသော စာပေများမှာ... ပညာကျော် ရှမ်းစာဆိုတော်ကြီး စောနော်ခမ်းသည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၈၁-ခုနှစ် အသက်(၈၃)နှစ်တွင် မိုင်းကိုင်မြို့၌ အနိစ္စရောက်သည်။
မိဖြူ မိညို
မိဖြူ၊ မိညို
အင်းဝတွင် နောက်ဆုံးစိုးစံခဲ့သော နရပတိဘွဲ့ခံ စည်သူကျော်ထင် (၉၁၃-၁၆) လက်ထက်တွင် မိဖြူ၊ မိညို ဟု နန်းတွင်း စာဆိုနှစ်ဦး အပြိုင်အဆိုင် ပေါ်ထွက်ခဲ့သည်ကို သိဖူး၊ ကြဖူး၊ ဖတ်ဖူး ကြပါမည်။ မိဖြူသည် အင်းဝသူ ဖြစ်၍၊ မိညိုသည် ရခိုင်သူ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ ကိုယ်ရည်သွေး ရတု တပုဒ်စီ ရေးကြသည်။ မိဖြူက 'ကျွန်းတွင်ဇမ္ဗူ၊ ပန်းတွင်မဉ္ဇူ၊ နန်းတွင်မိဖြူ' ဟု ကိုယ်ရေးကိုယ်သွေးသည်။ ရခိုင်သူ မိညိုက အားကျမခံ၊ 'တောင်တွင်မြင်းမိုရ်၊ စည်တွင်ဗဟိုရ်၊ နန်းတွင်မိညို' ဟု အမွမ်းတင်သည်။ စာကောင်း ပေကောင်းများချည်း ဖြစ်ကြသည်။ အဓိပ္ပာယ် အနှစ်သာရ ပြည့်ဝကြပါ၏။ စာဆို အမျိုးသမီး နှစ်ဦး အပြိုင် ကိုယ်ရေသွေးထားကြသည်။ အပြိုင်အဆိုင် ဖြစ်၍ နောက်နှောင်းစာပေ ပညာရှင်ကြီးများ၊ ဆရာကြီးများက အနိုင်အရှုံး အဆုံးအဖြတ် ပေးကြသည်။ အင်းဝသူ မိဖြူက ရခိုင်သူ မိညိုထက် သာသည်ဟူ၍ သင်ကြား ပို့ချသည်၊ ပြောဆို ရေးသားကြသည်။
ဤတိုင်းပင် သင်ကြား နာယူခဲ့သည်။ ဖတ်ရှု မှတ်သားခဲ့ရသည်။ မိဖြူ၊ မိညိုတို့ အကြောင်း ပို၍ သိချင်စိတ် ပေါ်ခဲ့သည်မှာ ကြာပါပြီ။ ဤကိုယ်ရေသွေး ရတုအပြင် ဘာတွေများ စီကုန်း ရေးဖွဲ့ခဲ့ကြသေးသလဲ။ ဘယ်အသက်အရွယ်က စာပြိုင်ဆိုခဲ့ကြသလဲ။ မိဖြူက အင်းဝသူ၊ မိညိုက ရခိုင်သူ ဖြစ်လျက် အင်းဝနန်းတွင်းသို့ မည်သည့်အချိန်က မည်သို့ ရောက်လာ၍ နန်းတွင်းစာဆို ဖြစ်လာသလဲ စသည်ဖြင့် သူတို့နှစ်ယောက် အကြောင်းကို စိတ်ဝင်စားမိသည်။ နာမည်တွေကလည်း ရိုးရိုးစင်းစင်းကလေး၊ ထီးသံ၊ နန်းဟန် လုံးဝမပါ၊ သည်တော့လည်း လက်လှမ်းမီသမျှ ရှာဖွေ ဖတ်ရှု ဆန်းစစ်ကြည့်ပါသည်။ ဤတွင် ပြဿနာများ ဖြေရှင်းစရာများနှင့် တိုးပါတော့သည်။
မိဖြူနှင့် မိညိုတို့ အကြောင်း အောက်ပါ အထောက်အထားများကို လေ့လာကြည့်ပါသည်။
(က) မဟာဇေယသင်္ခယာ၊ ဝေါဟာရလီနတ္ထဒီပနီ၊ ရန်ကုန် ဟံသာဝတီ ပုံနှိပ်တိုက်၊ ၁၉၆၈
(ဃ) ဦးဖေမောင်တင်၊ မြန်မာစာပေသမိုင်း၊ ၁၉၈၇
(င) ဒဂုန်ခင်ခင်လေး၊ အမျိုးသမီး အနုပညာရှင်များ အတ္ထုပ္ပတိ္တနှင့် ကဗျာများ၊ ရန်ကုန် ဇွဲစာပေရိပ်မြုံ၊ ၁၉၆၇
(စ) Dr. Hla Pe: Burmese Poetry (1300–1971)၊ မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသန ဂျာနယ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၇၁
ဘလူးဂါ ဝေလငါး
ဘလူးဂါ ဝေလငါး (Delphinapterus leucas) သည် အာတိတ်ဒေသတွင် နေထိုင်ကျက်စားသော စီတက်ဆီယာတမျိုးဖြစ်သည်။ ယင်းသည် Delphinapterus မျိုးစု၏ တခုတည်းသော အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ပြီး မျိုးရင်း Monodontidae တွင် narwhal ဆိုသော ဝေလငါးတမျိုးနှင့် အဖွဲ့ဝင်အတူတူဖြစ်သည်။ ဘလူးဂါ ဝေလငါး၏ တမူထူးခြားသော အဖြူရောင်ကြောင့် ဝေလငါးဖြူ ဟုလည်း လူသိများကြသည်။
မိဖြူ မိညို
မိဖြူ၊ မိညို
(ဆ) လက်ဝဲနော်ရထာ၊ ပျို့နိဂုံးစု အဖြေကျမ်း၊ (တည်း - မောင်ခင်မင်၊ ဓနုဖြူ ရန်ကုန်) ၁၉၉၅
ဘလူးဂါ ဝေလငါး
ဘလူးဂါ ဝေလငါးသည် အခြားသော စီတက်ဆီယာများနှင့် ခန္ဓာဗေဒနှင့် ဇီဝကမ္မဆိုင်ရာ သွင်ပြင်လက္ခာအရ ကွဲပြားပြီး အာတိတ်ဒေသတွင် လိုက်လျောညီထွေ ကျင်လည်ကျက်စားတတ်သည်။ ထူးခြားချက်များထဲတွင် တကိုယ်လုံး အဖြူရောင်ဖြစ်ခြင်းနှင့် ကျောတောင်ပံ (dorsal fin) မပါရှိခြင်းဖြစ်သည်။ ယင်းကဲ့သို့ ကျောတောင်ပံ မပါရှိခြင်းသည် ဘလူးဂါ ဝေလငါးများကို ရေခဲအောက်တွင် အလွယ်တကူ ကူးခတ်သွားလာနိုင်စေလေသည်။ ဘလူးဂါ ဝေလငါး၏ အရွယ်အစားသည် လင်းပိုင်နှင့် ဝေလငါးတို့ကြား၌ ရှိသည်။ အထီးသည် အရှည် 5.5 m နှင့် အလေးချိန် 1600 kg အထိ ကြီးထွားသည်။ ဘလူးဂါ ဝေလငါး၏ အကြားအာရုံသည် အလွန်ကောင်းပြီး ပဲတင်ထပ်သံကိုအသုံးပြု၍ ရေခဲချပ်ပြားကြားရှိ လေရှူစရာ အခေါင်းပေါက်များကို ရှာဖွေစေနိုင်သည်။ ပျမ်းမျှ အကောင် ၁၀ ခန့် အုပ်စုဖွဲ့နေတတ်ပြီး နွေရာသီတွင် အကောင် ၁၀၀ နှင့် ထောင်ချီသည့်အထိလည်း အုပ်စုဖွဲ့တတ်ကြသည်။ အများစုသည် အာတိတ် သမုဒ္ဒရာနှင့် ပင်လယ်များ၌ နေထိုင်ကြပြီး တကမ္ဘာလုံးရှိ အကောင်ရေမှာ ၂၀၀,၀၀၀ ဝန်းကျင်ခန့်ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ ရေကူးရာတွင် နှေးကွေးကြသော်လည်း 700 m အထိ ရေအောက်သို့ ဆင်းနိုင်သည်။
မိဖြူ မိညို
မိဖြူ၊ မိညို
ယင်းအထောက်အထားများတွင် တွေ့ရချက်များကို ရှင်းပါမည်။
ဝေါဟာရလီနတ္ထဒီပနီတွင် နဝဒေးဘွဲ့အကြောင်း ပြောဆိုခဲ့ရာ၌ စာဆို မိဖြူ၊ မိညို ပညာရှိ စကားတတ်၊ စကားထောင်စားတို့လည်း စစ်ကိုင်းမင်း၊ အင်းဝမင်း စည်သူကျော်ထင်လက်ထက် သက္ကရာဇ် ၉၁ဝ ကျော်တွင် ဖြစ်ကြောင်း မှတ်ရမည် (စာ ၂၇၆) ဟု ဖော်ပြသည်။ မိညိုကို ရခိုင်သူဟု မဆိုပါ။
ဘလူးဂါ ဝေလငါး
ဘလူးဂါ ဝေလငါးကို မြောက်အမေရိက၊ ဥရောပနှင့် အာရှရှိ ငါးပြတိုက်များ၊ လင်းပိုင်လှောင်ကန်များတွင် အများဆုံး လှောင်ပိတ်ခံရသည့် စီတက်ဆီယမ်များအဖြစ် မြင်တွေ့ရသည်။ ဘလူးဂါ ဝေလငါးများ၏ ပြုံးရွှင်သောမျက်နှာပုံစံနှင့် ဆက်သွယ်သော အလေ့အထများကြောင့် နှစ်လိုဖွယ်ကောင်းသော တိရစ္ဆာန်ဟု ယူဆကြသည်။
မိဖြူ မိညို
မိဖြူ၊ မိညို
မြန်မာစာပေ သမိုင်းတွင်လည်း အင်းဝသူ မိဖြူ၊ ရခိုင်သူ မိညိုတို့ အင်းဝ နရပတိစည်သူကျော်ထင် လက်ထက် အပြိုင် နန်းတွင်း စာဆိုများ ဖြစ်ကြသည်။ ကိုယ်ရည်သွေး ရတု တပုဒ်စီ ရေးသားကြသည်။ မိညိုထက် မိဖြူ သာသည်ဟု အကျယ်တဝင့် ဖော်ပြသည်။ စာဆိုတို့၏ ဖွားသေ သက္ကရာဇ် စသည့် ထူးခြားချက် တစုံတရာ မပါချေ။
ဒဂုန်ခင်ခင်လေး၏ ဖော်ပြချက်မှာ မောင်သုတနှင့် ထပ်တူဖြစ်၏။ မိဖြူ၊ မိညို တို့၏ ဖွားသေ သက္ကရာဇ်ကို ၈၇၅ ခန့် - ၉၂၅ ခန့်ဟု ပြသည်။
ဒေါက်တာလှဘေက မိဖြူကို Miss Fair of Ava ဟု ဆို၍ မိညိုကို Miss Dark of Arakan ဟု ဖော်ပြသည်။ မိဖြူ၊ မိညို တို့၏ ဖွားသေ သက္ကရာဇ်ကို ၈၇၂ -၉၂၂၊ ခရစ် ၁၅၁ဝ - ၁၅၆ဝ အတွင်းဟု ဆိုသည်။ မည်သည့် အထောက်အထားဖြင့် ဆိုကြောင်း မသိရပါ။ ဒေါက်တာလှဘေ ဖော်ပြသော သက္ကရာဇ်သည် မောင်သုတ ပေးသော သက္ကရာဇ်နှင့် ၃ နှစ် ကွာသည်။ မောင်သုတနှင့် ဒေါက်တာလှဘေ တို့၏ အဆိုအ ရ မိဖြူ၊ မိညို တို့သည် ၈၇၅ တွင် မွေး၍ ၉၂၅ တွင် ကွယ်လွန်သည်။ သို့မဟုတ် ၈၇၂ တွင် မွေး၍ ၉၂၂ တွင် ကွယ်လွန် သွားကြသည်။ မွေးသက္ကရာဇ်တူ၊ ကွယ်လွန် သက္ကရာဇ် တူကြသည်မှာလည်း ထူးဆန်းသကဲ့သို့ ဖြစ်နေသည်။ အင်းဝရွှေနန်းတွင် စာဆိုကြစဉ် ၉၁၃ ခုနှစ်က အသက် ၃၈ သို့မဟုတ် ၄၁ နှစ် ရှိနေကြပေမည်။
ဖော်ပြပါ အထောက်အထားတို့ကို အနှစ်ချုပ်လိုက်လျှင် မိဖြူသည် အင်းဝသူ၊ မိညိုသည် ရခိုင်သူ ဖြစ်၏။ သို့သော် ဝေါဟာရလီနတ္ထဒီပနီ က ယင်းသို့ ခွဲခြား ဖော်ပြခြင်း မရှိ။ နရပတိစည်သူကျော်ထင် လက်ထက် အင်းဝနန်းတွင်း စာဆိုများ ဖြစ်ကြသည်။ ကိုယ်ရည်သွေး ရတု တပုဒ်စီ အပြိုင် စာဆိုကြသည်။ မွေးသက္ကရာဇ်တူ၊ ကွယ်လွန် သက္ကရာဇ်တူ၊ အသက် ၅ဝ အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်ကြသည်။
လက်ဝဲနော်ရထာ၏ အဆိုအမိန့်ကို ဆန်းစစ်ကြည့်ကြရပါမည်။
ရာဇဝင်ကြောင်း အရ ၉၁၃ ခုနှစ်၊ နန်းတက်သော အင်းဝ နရပတိစည်သူကျော်ထင်ကို ၉၁၆ တွင် ဟံသာဝတီ ဆင်ဖြူရှင် ဘုရင့်နောင် တိုက်၍ အင်းဝ ပျက်သည်။ နရပတိစည်သူကျော်ထင်ကို ဟံသာဝတီသို့ ခေါ်ဆောင်သွားသည်။ စစ်ကိုင်းထောင်သင်း၊ စလင်းလက်ယာ ဘွဲ့ရ (နောင်နဝဒေးဘွဲ့ရ) နှင့် စကားထောင်စား အမတ်လည်း အတူ ပါသွားကြသည်။ မိဖြူ၊ မိညိုတို့ ပါသွားသည်ဟု မဆိုချေ။
ယင်းပျို့နိဂုံးစု အဖြေကျမ်းတွင် - နန်းတွင် မိညိုဆို မနော်ဟရီပျို့ နိဂုံးနှင့် အဖြေကို အောက်ပါအတိုင်း တွေ့ရသည်။
ကျွန်ုပ်၏ အဖေသည် ဆင်ဖြူရှင်မင်းတရား အမတ်ကြီး ဖြစ်၍ မလွန်မြို့၊ မြေထဲမြို့၊ မြေထဲမြို့ကူးခန်းမြို့များကို သနားတော်ခံရသည်။ အဆောင်အရွက်မှာ စလွယ်၊ ဗောင်း၊ သင်းကျစ်၊ ထီး၊ စည်၊ က၊ ကွမ်းခွက်၊ သောက်ရေတင် သနားတော်မူ၍ ဆောင်ရွက်ရသည်။ သီရိဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့ ချီးမြှင့်ခံရသည်။ ကျွန်ုပ်သည် သီရိဇေယျကျော်ထင်၏ သမီး ဖြစ်၏။ ကျွန်ုပ်၏ မြောက်သားမှာ အမိ၏ မောင်ဖြစ်သော ဦးရီး၏ သားဖြစ်သည်။ ဆယ်ကျော်သက်ကပင် မိဘတို့၏ စုံဖက်ပေးမြား၍ မြောက်သားနှင့်အတူ တောင်ဘက် ပင်လယ်မြို့မှာ နေရသည်။ ဆင်ဖြူရှင် မင်းတရားကြီး သိမ်းယူတော်မူ၍ ဟံသာဝတီသို့ ပါရသည်တွင် မရှုတ်မချ၊ ကညင်မြောင်ရွာကို သနားတော်မူ၍ စားရသည်။ အရှင်မိဖုရားကြီက တိုက်တွန်း၍ မနော်ဟရီပျို့ကို စီကုံး ရေးသားသည်။ ၉၄၈၊ ပြာသိုလဆန်း ၃ ရက်နေ့ ပြီးသည်။ ပြာသိုလမှာပင် ရွှေနန်းတော်သို့ သွင်းဆက်ရာ၊ အရှင်မိဖုရားကြီးက နှစ်သက်တော်မူ၍ ရွှေဆံထိုးနှင့် ပိတ်အုပ်၊ ထမီ၊ တဘက်၊ တရုတ်ခါးကြိုး သင်းပင်းအစုံ သနားတော်မူသည်။ ကျွန်ုပ်မှာ များလှစွာသော ကျေးကျွန် ပရိက္ခရာ ဥစ္စာအများ ရှိသည်။ ဆုတော်လည်း အထင်အရှား အမြောက်အမြား ရသည်။ ကျွန်ုပ်အသက် ၃၁ နှစ်ကပင် ရဲလှေသင်းကို သနားတော်ခံရသည်။ မိခင်၊ ဖခင်တို့ မှည့်ရင်း အမည်မှာ ရှင်လှ ဖြစ်၏။ ကျွနု်ပ်၏ မောင်သည် မြင်းခုံတိုင် အရပ်ကို စားရသည်။ ဟံသာဝတီသို့ မပါ၊ ယင်းမှာပင် ကျန်နေရစ်ပါသည်။
လက်ဝဲနော်ရထာက မနော်ဟရီပျို့ ရေးသူကို နန်းတွင်း မိညိုဟု ဖော်ပြသည်။ ရခိုင်သူ မိညိုဟု မဆိုပါ။ ပျို့ရေးသူ ကိုယ်တိုင်က သူသည် စကားထောင်ရွာစား အမတ် သီရိဇေယျကျော်ထင်၏ သမီး ဖြစ်သည်။ သူ၏ မိဘပေးရင်း အမည်မှာ ရှင်လှ ဖြစ်၏ဟု ဆိုထားသည်။ လက်ဝဲနော်ရထာကလည်း အဖြေတွင် နန်းတွင်း မိညိုသည် စကားထောင်စား သမီး ဖြစ်သည်။ စကားထောင်စားသည်လည်း သီရိဇေယျကျော်ထင်ပင် ဖြစ်၏ဟု ယူဆရမည်ဟု မှတ်ချက် ပေးထားသည်။ ရှင်လှက သူ၏ အမည်ရင်းမှာ ရှင်လှ ဖြစ်သည်ဟု ဆို၏။ အခြားအမည် ရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုနိုင်သော်လည်း အခြားအမည်ကို လည်းကောင်း၊ မညိုဟု လည်းကောင်း မဆိုပေ။ လက်ဝဲနော်ရထာသည် မည်သည့် အထောက်အထားအရ ရှင်လှကို နန်းတွင်းမိညိုဟု ဆိုလေသနည်း။ စကားထောင်စား အမတ် သီရိဇေယျကျော်ထင်၏ သမီးဖြစ်ကြောင်း ဆို၍ ရခိုင်သူ မဟုတ်ကြောင်း ပေါ်လွင်နေပါသည်။ ရခိုင်သူ မိညို၊ နန်းတွင်းမိညိုနှင့် ရှင်လှ တို့သည် တဦးတည်းလား၊ ရခိုင်သူ ဆိုသည်ကို ခေတ္တ ဖယ်ထားလျှင်ပင် နန်းတွင်းမိညိုသည် ရှင်လှလား၊ မိညိုနှင့် ရှင်လှ တယောက်တည်းလားဟု စဉ်းစားစရာ ပေါ်လာသည်။
ပျို့နိဂုံးစု အဖြေကျမ်းတွင် ပုံနှိပ်မူ ဖြစ်လာပုံကို ဖော်ပြသော ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် စာကြည့်တိုက်မှူး ဦးမြတ်စိုးက၊ "ရခိုင်သူ မိညိုဟု လူသိများသော အမျိုးသမီး စာဆို၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိမှန်ကို ဤပျို့နိဂုံးစု အဖြေတွင် သိနိုင်သည်" ဟု အမှာရေးထားသည်။ တည်းဖြတ်သူ မောင်ခင်မင်-ဓနုဖြူက၊ "မနော်ဟရီပျို့ အရ သိရသော စာဆို မိညို၏ အကြောင်းသည် စာပေ လေ့လာသူများ ဆက်လက် သုတေသန ပြုလိုစိတ် ပေါ်လာအောင် ဖိတ်ခေါ်နေသကဲ့သို့ ရှိသည်" ဟု ဆိုထားသည်။
အင်းဝတွင် မိုးဗြဲနရပတိ ၉၀၇-၉၁၃ အထိ ၆ နှစ် နန်းစံသည်။ အင်းဝ နရပတိစည်သူကျော်ထင်သည် ၉၁၃ တွင် အင်းဝရွှေနန်းကို နောက်ဆုံးမင်း အဖြစ် စိုးစံသည်။ နန်းစံ ၃ နှစ် အကြာ ၁၉၁၆ တွင် အင်းဝပျက်၍ ဟံသာဝတီသို့ ပါသည်။ စကားထောင်စား အမတ်နှင့် သမီး ရှင်လှတို့ ဇနီးမောင်နှံလည်း ပါကြသည်။ ရှင်လှသည် နန်းတွင်းမိညို ဖြစ်ခဲ့သော် နန်းတွင်းမိဖြူလည်း ဟံသာဝတီသို့ ပါသင့်သည်၊ ပါနိုင်ကောင်းသည်။ မပါဘဲ ကျန်ခဲ့သလား၊ အင်းဝ အပျက်တွင် မိဖြူဇာတ်လမ်း လုံးဝ တိမ်မြုပ် ပျောက်ကွယ်သွားသည်။ စဉ်းစားစရာ ရှာဖွေလေ့လာစရာ အချက် ဖြစ်သည်။
ရှင်လှသည် မိညို ဖြစ်ခဲ့သော် မောင်သုတနှင့် ဒေါက်တာလှဘေတို့ ပေးသော သက္ကရာဇ်အရ ဟံသာဝတီသို့ ပါချိန်တွင် အသက် ၄၁ နှစ် သို့မဟုတ် ၄၄ နှစ် ရှိနေပေမည်။ အသက် ၃၁ နှစ်တွင် ရဲလှေသင်းကို သနားခံရသည် ဆိုသဖြင့် အင်းဝနရပတိစည်သူကျော်ထင် လက်ထက်တွင် မဟုတ်နိုင်။ ထိုထက် စောစွာကပင် ရပြီး ဖြစ်ပေမည်။ ရှင်လှ၏ ပျို့နိဂုံးတွင် အင်းဝနန်းတွင်းတွင် စာဆိုသည်ဟု မပါ။ သူ့ခင်ပွန်းနှင့် အတူ တောင်ဘက်ပင်လယ်ရွာတွင် နေသည်ဟု ဆိုသည်။ ယင်းကမှ ဟံသာဝတီသို့ ပါလာသည်။ ဟံသာဝတီတွင် မိဖုရားကြီး၏ မိန့်ဆိုချက်အရ မနော်ဟရီပျို့ကို ရေးသည်။ ၉၄၈ တွင် ပြီး၏။ ၉၁၆ တွင် ဟံသာဝတီသို့ ပါသဖြင့် မနော်ဟရီပျို့ကို ဟံသာဝတီတွင် ၃၂ နှစ်ကြာ နေထိုင်ပြီးမှ ရေးပြီးသည်။ စင်စစ် ၉၄၈ တွင် မိညို မရှိတော့ပြီ။ မောင်သုတနှင့် ဒေါက်တာလှဘေတို့ ပေးသော သက္ကရာဇ်အရ မိညိုသည် ၉၂၂ သို့မဟုတ် ၉၂၅ ခုနှစ်ကပင် ကွယ်လွန်ခဲ့လေပြီ။ ကွယ်လွန်သည်မှာ ၂၃ နှစ် သို့မဟုတ် ၂၆ နှစ်ပင် ကြာခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ ဘုရင့်နောင် မင်းတရားကြီးသည် ၉၄၃ တွင် နတ်ရွာစံသည်။ စာပြီးနှစ် ၉၄၈ သည် နန္ဒဘုရင် (၉၄၃-၉၆၁) လက်ထက် ဖြစ်၏။ စာဆိုခိုင်းသူ မိဖုရားကြီးသည် ဘုရင့်နောင် မင်းတရားကြီး၏ မိဖုရားကြီး ဖြစ်မည်လား၊ နန္ဒဘုရင်၏ မိဖုရားကြီး ဖြစ်မည်လားဟုလည်း စဉ်းစားစရာ ရှိလာပြန်သည်။
မိညိုသည် ရှင်လှ ဖြစ်နိုင်အံ့မထင်ပါ။ စာပေပညာရှင်များ ကူညီ စဉ်းစား ဆုံးဖြတ်ပေးကြပါဦး။ အင်းဝနန်းတွင်း စာဆို မိဖြူ၊ မိညို တို့သည် ဤအတိုင်း ဆိုလျှင် ၉၁၃ မှ ၉၁၆ အထိ အင်းဝနန်းတွင် ၃ နှစ် စာဆိုကြပြီး အင်းဝအပျက် ၉၁၆ တွင်ပင် ခြေရာပျောက် သွားကြသည်။ ဝေါဟာရ လီနတ္ထဒီပနီမှ အစ အထောက်အထားများက မိဖြူ မိညိုတို့ ဟံသာဝတီသို့ ပါကြောင်း မဆိုကြပါ။ မနော်ဟရီ ပျို့နိဂုံးအရ စကားထောင်စား အမတ် သီရီဇေယျကျော်ထင်နှင့် သမီး ရှင်လှတို့ ဇနီး မောင်နှံသာ ဟံသာဝတီသို့ ပါကြသည်။ ဟံသာဝတီတွင် ဆက်လက် ချီးမြှောက်ခံရသည်။ ရှင်လှသည် မိညို ဖြစ်နိုင်ပါမည်လား၊ ရခိုင်သူ မိညို ဆိုသူနှင့် ပို၍ပင် ဝေးသွားသကဲ့သို့ ရှိသည်။ ပျို့နိဂုံးစု အဖြေတွင် လက်ဝဲနော်ရထာကိုယ်တိုင်က ရခိုင်သူ မိညိုဟု မဆို၊ နန်းတွင်းမိညို ဟုသာ ဆိုသည်။ ရခိုင်သူ မိညို ဆိုသည့် အဆိုအမိန့်သည် မည်သည့် အကိုးအထောက်များအရ မိန့်ဆိုကြသည်ကို သိလိုလှပါသည်။
နေက်တချက် ရှိပါသေးသည်။ မနော်ဟရီပျို့ကို နဝဒေး ၉၁၄ တွင် ရေးသည်။ ရှင်လှ ၉၄၈ တွင် ရေးသည်။ ဝန်ကြီး ပဒေသရာဇာ ၁ဝ၉၉ တွင် ရေးသည်ဟု ပျို့နိဂုံးစု အဖြေအရ သိရသည်။ နဝဒေးသည် နဝဒေးဘွဲ့ မရမီ စစ်ကိုင်းထောင်သင်း စလင်းလက်ယာဘွဲ့နှင့် အင်းဝ နရပတိစည်သူ ကျော်ထင် လက်ထက် မိဖြူ၊ မိညို တို့နှင့်အတူ နန်းတွင်းစာဆို ဖြစ်သည်ဟု ဝေါဟာရ လီနတ္ထဒီပနီတွင် လာသည်။ ၉၁၆ တွင် အင်းဝအပျက် ဟံသာဝတီသို့ ပါသည်။ ၉၄၁ တွင် မနော်ဟရီပျို့ကို ရေးသဖြင့် ရှင်လှပျို့ထက် ခုနစ်နှစ် စောသည်။ ပဒေသရာဇာသည် မနော်ဟရီပျို့ကို - ရှေးကအကျော်၊ မနော်ကဗျာ၊ ပျို့ဟောင်းစာလည်း၊ ခုကာလ နှင့်၊ ခပ်မသင့်ပြီ၊ --- ဖက်ယှဉ်ကာရန်၊ မှန်ကန်ပြေပြစ်၊ မှတ်သားရစ်အောင်၊ ပျို့သစ်စီဘိ၊ မိန့်တော်ရှိ၍ --- ရေးသားကြောင်း နိဂုံးတွင် ဖော်ပြထားသည်။ မနော်ကဗျာ ပျို့ဟောင်းစာလည်း ဟုသာ ဆိုသည်။ နဝဒေး၊ ရှင်လှ သို့မဟုတ် မိညိုတို့ အမည် လုံးဝ ဖော်မပြပါ။ လက်ဝဲအနော်ရထာက ယင်းနိဂုံး အဖြေတွင် - ရှေးနဝဒေး ဆိုသော မနော်ပျို့ဟောင်းသည် ယခုကာလနှင့် ခပ်မသင့်ပြီ - အသတ်အလတ် အမှန်အကန် ပြေပြစ်အောင် ပျို့သစ်စီရင်ဟု မိန့်တော်မူ၍ ပျို့သစ်စီကုံးသည်ဟု ဖွင့်ဆိုထားသည်။ နဝဒေး၏ ပျို့သစ်ကိုသာ ညွှန်းသည်။ ရှင်လှ၏ မနော်ဟရီပျို့ကို လုံးဝ မညွှန်းပေ။ လက်ဝဲအနော်ရထာ တဦးတည်း စီရင်သော ပျို့နိဂုံးစု အဖြေကျမ်း ဖြစ်သည်။ နန်းတွင်းမိညိုဆို မနော်ဟရီပျို့ဟု သူကိုယ်တိုင် ဖော်ပြပြီး ဖြစ်လျက် ချွင်းချန်ခဲ့သည်မှာလည်း စဉ်းစားစရာပင်။ ပဒေသရာဇာ၏ မနော်ပျို့စာပြီး သက္ကရာဇ်မှာ ၁ဝ၉၉၊ တပို့တွဲလပြည့်ကျော် ၃ ရက် ကြာသပတေးနေ့ ဖြစ်သည်။
တွေ့ရသမျှ အချက်အလက်များကို တင်ပြပြီးပါပြီ။ စာပေရှင်များ၊ စာပေ လေ့လာသူများ ဝိုင်းဝန်းစဉ်းစား ဆုံးဖြတ်ပေးကြပါ။ မနော်ဟရီပျို့ နိဂုံးအရ ရှင်လှကို သိရသည်။ နန်းတွင်း မိဖြူ၊ မိညို၊ ရခိုင်သူ မိညို ဆိုသည့် စာဆို အမျိုးသမီးတို့သည် သုံးဦးလား၊ နှစ်ဦးလား။ နန်းတွင်း မိညိုသည်ပင် ရခိုင်သူ မိညိုလား၊ ရခိုင်သူဟု မည်သည့် အထောက်အထားရ သိရပါမည်နည်း။ ၉၁၃-၉၁၆ အင်းဝ မပျက်မီ ၃ နှစ် အတွင်း နရပတိစည်သူကျော်ထင် လက်ထက် နန်းတွင်းတွင် စာဆိုကြသည်။ ကိုယ်ရည်သွေး ရတု တပုဒ်စီ ရေးပြီး အင်းဝ အပျက်တွင် ခြေရာပျောက်ကာ ဇာတ်မြှုပ် နေသွားကြသလား။ ဧကန်စင်စစ် မိညို၊ မိဖြူ ဆိုသည့် စာဆို အမျိုးသမီး နှစ်ဦး ရှိကော ရှိခဲ့ပါသလား ဟုလည်း သံသယ ဖြစ်မိပါသည်။
သိမီလိုက်သည့် ဒဂုန် မဂ္ဂဇင်းခေတ်က မန္တလေးသူ ခင်တုတ်၊ သလ္လာဝတီ တင့်အုံး၊ မြင်းခြံ ခင်ချစ်၊ ရတနာပုံ သိန်းသိန်း၊ မြစ်သား အကျော့ စသည့် စာရေးဆရာမကြီးများ၊ ကလောင်ရှင်များသည် အမျိုးသမီးများ မဟုတ်ကြပါ။ ခေါင်းပေါင်းကြီးများနှင့် ဖြစ်ကြကြောင်း သိရသည်။ ထို့ကြောင့် မိဖြူ၊ မိညို တို့သည် တကယ် အမျိုးသမီး စာဆိုများ မဟုတ်ဘဲ၊ စာဆို ပညာရှင် တဦးက မိဖြူဟန်၊ မိညိုဟန် ပြု၍ ကိုယ်ရည်သွေး ရတု နှစ်ပုဒ်ကို ကဗျာဉာဏ် ကွန့်မြူးကာ ရေးဖွဲ့လေသလောဟု တွေးတော ထင်မြင်မိပါသည်။ ကြံကြံဖန်ဖန် စဉ်းစားသည်။ ဟိုအင်းဝခေတ်က ဒါမျိုး ရှိပါ့မလားဟု အပြစ်တင်လျှင်လည်း ခံပါမည်။ အဖြေရှာရသည်တွင် ကြံမိကြံရာ စဉ်းစားမိခြင်း ဖြစ်ကြောင်း ဝန်ခံပါသည်။
မိဖြူ၊ မိညို တို့အကြောင်း သိလိုလှပါသည်။ မနော်ဟရီပျို့ နိဂုံးအရ ရှင်လှကိုသာ သိရသည်။ နန်တွင်းမိညိုကို မသိရပါ။ ရခိုင်သူ မိညိုကိုလည်း မသိရပါ။ ယင်းပျို့နိဂုံး အရ - စာဆို မိညို၏ အကြောင်းသည် စာပေ လေ့လာသူများ ဆက်လက် သုတေသန ပြုလိုစိတ် ပေါ်အောင် ဖိတ်ခေါ်နေသကဲ့သို့ ရှိသည်ဟု ဆိုသော ပါမောက္ခကြီး (မောင်ခင်မင်-ဓနုဖြူ) ကိုပဲ မေတ္တာရပ်ခံ အပူကပ်လိုသည်။ ရှင်လှသည် မညို ဖြစ်နိုင်မည်လား၊ ကူညီ စဉ်းစား ဆုံးဖြတ်ပေးပါအုံး (ဦး) ဆရာ။
သောမတ်ဂါးရစ် မာဆာရစ်
ချက်ကိုဆလိုဗားကီးယားနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး သမ္မတကြီး တောမတ်ဂါးရစ် မာဆာရစ်သည် ၁၈၅ဝ ပြည့်နှစ် မတ်လ ၇ ရက်နေ့တွင် မိုရေးဗီးယားပြည်နယ် ဟိုဒိုနင်နယ်စပ် မြို့ကလေး၌ ဖွား မြင်သည်။ သူ၏ဖခင်မှာ ဩစတြီးယန်း ဧကရာဇ်ဘုရင်၏ ရထားထိန်း တစ်ဦးဖြစ်သည်။
တောမတ် မာဆာရစ်သည် အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်တွင် ဗီယင်းနားမြို့ရှိ သော့ခလောက် လုပ်ငန်းတစ်ခုတွင် ဝင်ရောက်လုပ် ကိုင်လေသည်။ ထိုနောက် ပန်းဘဲဆရာတစ်ဦး၏ အကူအညီအဖြစ်လည်း လုပ်ကိုင်ခဲ့ဘူး၏။ သို့ရာတွင် ပင်ပန်း ကြီးစွာ ကြိုးပမ်းလျက်ဗီယင်းနားနှင့် လိုက်ပဆစ်တက္ကသိုလ်များ၌ ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး နောက် ၁၈၈၂ ခုနှစ်၌ မရာဟေမြို့ ချားတက္ကသိုလ်တွင် သဘာဝတ္တဗေဒနှင့် လူမှုရေး ပညာရပ်များဆိုင်ရာ ပါမောက္ခဖြစ်လာလေသည်။
တက္ကဗေဒနှင့်ဆိုင်သော စာအုပ်စာတမ်းများကို ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထိုနောက် သဘာဝတ္တဗေဒနှင့် လူမှုရေးဆိုင်ရာ စာအုပ် စာတမ်းများကိုလည်း ဆက်လက်ထုတ်ဝေ၍ ကျော်ကြားလာသည်။ ၁၈၈၇ ခုနှစ်တွင် သူ၏ မိတ်ဆွေအချို့ တည်ထောင်သော သတင်းစာ တစ်စောင်ကို ဝင်ရောက်ဦးစီးပြီးလျှင် နိုင်ငံရေးတွင် ပါဝင်လိုက်စားခဲ့လေသည်။ သူ၏ အယူအဆများ၊ အဆိုအမိန့်များ ကို သဘောကျသူ များလာခဲ့ရာ ၁၈၉၁ ခုနှစ်တွင် ပါလီမန်အမတ် ဖြစ်လာလေသည်။ သို့ရာတွင် ၁၈၉၃ ခုနှစ်၌ အမတ်အဖြစ်မှ နှုတ် ထွက်၍  တိုးတက်ရေးအဖွဲ့ ဟူသော နိုင်ငံရေး အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ကို ဦးစီးတည်ထောင်လိုက်သည်။
၁၉ဝ၇ ခုနှစ်တွင် ထိုအဖွဲ့မှပင် ပါလီမန်အမတ်အဖြစ် ထပ်မံရွေးကောက် တင်မြေ|ာက်ခြင်းခံရလေသည်။ ပထမကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ပွားသောအခါ တောမတ်သည် အခါကောင်း အခွင့်ကောင်းကိုယူ၍ ချက်ကိုဆလိုဗား ကီးယားနိုင်ငံတည်ထောင်ရေးအတွက် ကြိုးပမ်းလေတော့သည်။ ထိုအခါတွင်တောမတ်မှာ အသက် ၆ဝ ရှိပြီဖြစ်သော်လည်း အားကစားသမားပီပီ ကျန်းမာသန်စွမ်းလျက်ပင် ရှိသေးသည်။
တောမတ်သည် အီတလီ၊ ပြင်သစ်၊ အင်္ဂလန်၊ ရုရှ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု စသည့် နိုင်ငံ များသို့ ချက်ကိုဆလိုဗားကီးယား ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် လှည့် လည်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် လန်ဒန်မြို့ ဘုရင့်သိပ္ပံကျောင်းတွင် ပါမောက္ခအဖြစ် သွားရောက်ဆောင်ရွက်ခဲ့သေးသည်။ ထိုကြောင့် သမ္မတ ဖြစ်နေသည်တိုင်အောင်ပင် ပါမောက္ခ မာဆာရစ်ဟု အခေါ်များကြသည်။ တောမတ်သည် ဤကဲ့သို့ ဆောင်ရွက်ရာမှ မဟာမိတ်နိုင်ငံများ၏ အရေးပေးခြင်းကို ခံယူခဲ့ရသည်။
တောမတ် ၏ နိုင်ငံရေးဝါဒကား ချက်ကိုဆလိုဗားကီးယားနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေး ရရန် ဩစတြီးယန်းအင်ပိုင်ယာကြီးကို တော်လှန်၍ ပြိုကွဲအောင် လုပ်ရမည်ဟူသည်ပင်ဖြစ်၏။ ၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် ဩစတြီးယန်း အစိုးရတို့က သူ့ကို တိုင်းပြည်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် သေဒဏ်အပြစ်ပေး လိုက်သည်။ သို့ရာတွင် တောမတ်သည် တိမ်းရှောင်နေပြီးနောက် ၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်သမ္မတ ဝုဒရိုးဝီလဆန်၏ အကူ အညီကို တောင်းခံရန်အတွက် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ သွား ရောက်ခဲ့လေသည်။ ၁၉၁၈ ခုနှစ်တွင် ဩစတြီးယန်း အင်ပိုင်ယာကြီး ပြိုကွဲသွားပြီးနောက် ချက်ကိုဆလိုဗားကီးယား သမ္မတနိုင်ငံ ထူထောင်သောအခါ တောမတ်အား ပြန်ခေါ်ပြီးလျှင် သမ္မတအဖြစ် ရွေးကောက် တင်မြောက်ကြလေသည်။ တောမတ်သည် ချက်ကို ဆလိုဗားကီးယားနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးသော သမ္မတဖြစ်ရုံမက ချက်ကို ဆလိုဗားကီးယားနိုင်ငံ၏ ဖခင်ဟူ၍လည်း ကျော်ကြား ခဲ့၏။
တောမတ် မာဆာရစ်သည် အသက် ၈ဝ ကျော်အထိ ကျန်းမာသန်စွမ်း၍ မြင်းစီး ကျွမ်းကျင်လှသည်။ သူ၏ သန်မာမှု၊ ကိုယ်လက်ကြံ့ခိုင်မှုကို လူတိုင်းအံ့ဩရ၏။ ဗဟုသုတပြည့်စုံ၍ ဘာသာစုံတတ်ကျွမ်းသော စွယ်စုံပညာရှိ ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးလည်း ဖြစ်ပေ သည်။ သမ္မတရာထူးသို့ ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်တွင်တစ်ကြိမ်၊ ၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင်တစ်ကြိမ်၊ ၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင်တစ်ကြိမ် ဆက်လက် ရွေးကောက်တင်မြေ|ာက်ခြင်း ခံရသည်။ ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် သမ္မတ ရာထူးမှနုတ်ထွက်သည်။ ၁၉၃၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်လေသည်။
ဘုရားငူရွာ၊ ချောင်းကလေး
ဘုရားငူရွာ၊ ချောင်းကလေး
ဖားကူး (အရှေ့)
ဖားကူး (အရှေ့)
Bluegrass
Bluegrass ဂီတသည် အမေရိကန်ဂီတဇစ်မြစ်မှ ပုံစံတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး country ဂီတနှင့် ဆက်စပ်သော အမျိုးအစားတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ Appalachia ဂီတလွှမ်းမိုးခဲ့သည်။ Bluegrass သည် အိုင်ယာလန်၊ စကော့တလန်၊ ဝေလနှင့် အင်္ဂလိပ်ဇစ်မြစ်မှ ရောနှောထားသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် Jazz အစိတ်အပိုင်းတို့ဖြင့် အာဖရိကန်၊ အမေရိကန်တို့၏ ဂီတလွှမ်းမိုးမှုကို ခံခဲ့ရသည်။ ၁၈ရာစုအတောအတွင်းတွင် ဗြိတိန်နှင့်အိုင်ယာလန်တို့ အခြေချလာပြီးနောက် သူတို့၏ဒေသမှ ဂီတဆိုင်ရာ ရိုးရာဓလေ့များကို သူတို့နှင့် အတူ ယူဆောင်လာခဲ့ကြသည်။ ထိုရိုးရာအမွှေအနှစ်များတွင် အများအားဖြင့် အင်္ဂလိပ်နှင့် စကော့တလန်သီချင်းများ ပါဝင်သည်။ တယောများဖြင့် ပေါင်းစည်းထားသည်။ bluegrass သီချင်းဟောင်းအများစုသည် ဗြိတိန်နှင့် အိုင်ယာလန်မှ တိုက်ရိုက်ဆင်းသက်လာစေခဲ့သည်။ တေးသွားနှင့် စာသားများနှင့်အတူ အင်္ဂလိပ် ရိုးရာတေးသီချင်းများကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ တချို့ bluegrass တယောသီချင်းများသည် Appalachia နယ်ပယ်တွင် ကျော်ကြားလာခဲ့သည်။ Leather Britches နှင့် Pretty Polly အစရှိသဖြင့် ဖြစ်သည်။ တိကျသော blue grass သီချင်းမြောက်အမေရိကန်တွင် ဖြစ်ပြီး I Wish My Baby Was Born ဟုအသိများသည်။
Bluegrass တွင် jazz ပုံစံများပါရှိပြီး တစ်ခုသို့ တစ်ခုထက်ပိုသော တူရိယာများဖြင့် ရေးစပ်ထားသည်။ အထူးသဖြင့် ထိုဂီတသံများကို breakdowns ဟုခေါ်သည်။ old-time ဂီတနှင့်အတူ ယှဉ်ပြိုင်လျက်ရှိသည်။ Breakdown သည် လျင်မြန်သောအရှိန်နှင့် chord အပြောင်းအလဲများဖြင့် ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ရိုးရာ bluegrass တွင် ဂီတသမားများသည် folk သီချင်းများကို တေးသွားနှင့် chord progression နှင့် acoustic တူရိယာများဖြင့် တီးခတ်ကြသည်။ Bill Monroe, Progressive Bluegrass များသည် လျှပ်စစ်တူရိယာများ အသုံးပြုထားပြီး rock & roll မျိုးခွဲများဖြစ်သည်။ Bluegrass gospel သည် တတိယမျိုးခွဲများမှ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ခရစ်ယာန်ဘာသာရေး စာသားများပါဝင်ပြီး စည်းဝါးကိုက်စွာ သီဆိုကြသည်။ bluegrass ကမ္ဘာထဲမှ ဖွံဖြိုးတိုး တက်လာသော အမျိုးအစားတစ်ခုမှာ Neo-traditional bluegrass ဖြစ်ပြီး The Grascals နှင့် Moutain Heart အစရှိသောတီးဝိုင်းများသည် ထိုမျိုးခွဲမှ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။
တီးခတ်ခြင်း
Mainstream country ဂီတနှင့်မတူပဲ bluegrass သည် ရိုးရာဓလေ့အရ acoustic ကြိုးတပ်တူရိယာများဖြင့် တီးခတ်ထားသည်။ တယော၊ ငါးကြိုးတပ်ဘင်ဂျို၊ ဂီတာ၊ မယ်ဒလင်နှင့် ကြိုးတပ် bass များကို resonator guitar နှင့် harmonica နှင့် Jaw harp များမကြာခဏဆက်သွယ်ကြသည်။ တီးခတ်ပုံသည် အစောပိုင်း bluegrass တီးဝိုင်းများမှ စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဂီတာကို ယခုအခါတွင် flatpicking များဖြင့်တီးခတ်ကြသည်။ ဘင်ဂျိုအတီးသမားများသည် မကြာခဏ three-finger picking ပုံစံများဖြင့် တီးခတ်ကြသည်။ Snuffy Jenkins, Don Reno နှင့် Earl Scruggs တို့ကြောင့် ကျော်ကြားလာခဲ့သည်။ တယောသမားများသည် thirds နှင့် fifths တို့ဖြင့် တီးခတ်ကြသည်။ bluegrass ပုံစံသို့ ဖြန့်ချိကြသည်။ ဘေ့စ်သမားများသည် pizzicato ပုံစံဖြင့် တီးခတ်ကြပြီး တစ်ခါတစ်ရံတွင် slap-styleကို မွေးစား၍ သမားရိုးကျမဟုတ်သော ပုံစံသို့ လေးနက်စေသည်။ bluegrass bassline သည် tonic နှင့် dominat ကြားထဲမှ စည်းဝါးပြောင်းလဲမှုဖြစ်ပြီး walking bass ကို အသုံးပြုကြသည်။ ရိုးရာ bluegrass ဖျော်ဖြေသူများသည် correct တီးခတ်ပုံများကို ယုံကြည်ကြပြီး Bill Monroe ၏ တီးဝိုင်း Blue Grass Boys မှ အသုံးပြုခဲ့သည်။ ရိုးရာတီးခတ်ပုံမှ ခွဲထွက်လာသည့်နည်းများတွင် dobro, accodian, harmonica, piano, autoharp, drums, electric guitarနှင့် အခြားbluegrass တူရိယာမှ လျှပ်စစ်ပုံစံဖြင့် တီးခတ်ကြသည်။ newgrass ဟုလည်း ရည်ညွန်းသည်။
အဆို
Bluegrass vocal ၏ထူးခြားချက်မှာ dissonant (သို့) modal ပုံစံဖြင့်အမြင့်မားဆုံးသီဆိုကြပြီး ပုံစံကို "High, lonesome sound" ဟုလည်း သိကြသည်။ vocal harmony ကို "stuck" ဟုလည်း သီဆိုကြသည်။ stuck တွင် baritone ပါရှိသည်။ ထိပ်ဆုံးတွင် tenor ပါရှိပြီး Alison Krauss and Union Station မှာ အကောင်းဆုံးဥပမာတစ်ခုဖြစ်သည်။ မည်သို့ပင်ဆိုစေ trio အဆိုပုံစံသို့ ပြောင်းလဲထားသည်။ သူတို့သည် အမျိုးအစား၏ အစောပိုင်းနေ့များမှ နမှုနာများမှ ယူသုံးထားသည်။ Stanley Brothers သည် ၁၉၅၀-၁၉၅၃ တွင် Columbia record တွင် မြင့်မားသော baritone အပိုင်းများဖြင့် အသုံးပြုခဲ့သည်။ မယ်ဒလင်သမား Pee Wee Lambert သည် high baritone ပုံစံဖြင့် သီဆိုခဲ့သည်။ trio ပုံစံကို အခြားအုပ်စုများလည်း အသုံးပြုခဲ့သည်။ ၁၉၆၀ တွင် Flatt and Scrugg က gospel သီချင်းများထဲသို့ ပေါင်းထည့်ခဲ့သည်။ Osborne Brothers ကလည်း ၁၉၇၀ တွင် MGM record နှင့်အတူ အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ထိုအဆိုပုံစံတွင် vocal stack ၏ထိပ်ဆုံးတွင် clean vocal ပါဝင်သည်။
ဖန်တီးခြင်း
Bluegrass သည် အမေရိကန် Appalachia ဒေသမှ old-time ဂီတနှင့် traditional ဂီတမှ အစိတ်အပိုင်းမှ ဖွံဖြိုးလာသော ထူးခြားသောပုံစံဖြစ်သည်။ Appalachia ဒေသသည် အင်္ဂလိပ်နှင့် Ulster-Scots immigrants တို့ဖြစ်ပြီး သူတို့၏ဒေသမှ ဂီတရိုးရာဓလေ့များကို ယူဆောင်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ပင်ကိုအားဖြင့် တယောသည် ဖွံဖြိုးလာသည့်ပုံစံ၏မူရင်းဖြစ်သည်။ လူမည်းဂီတသမားများသည် blues ဂီတ၏ လက္ခဏာများကို ရောနှောခဲ့ကြသည်။ bluegrass ပုံစံများဖြင့် ဖွံဖြိုးလာခဲ့ပြီး ဘင်ဂျိုတူရိယာကို ထိုဒေသသို့ မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ယခုအခါ bluegrass ဟုအသိများသော ဂီတသည် ကျေးလက်အကများနှင့် အသုံးပြုခဲ့ပြီး buckdancing, fictfooting သို့ clogging ဟုလည်းအသိများသည် bluegrass sound သည် ဆင်ခြေဖုံးနေရာများသို့ ပျံနှံသွားသကဲ့သို့ နားထောင်မှုလည်း တိုးမြှင့်လာခဲ့သည်။ ၁၉၄၈တွင် post-war country/အနောက်တိုင်းဂီတစက်မှုဇုံနှင့်အတူ bluegrass ဟုသော အမျိုးအစားပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်ကာလကို ရွှေခေတ်သို့ Wellspring of traditional bluegrass ဟုလည်းခေါ်သည်။ အစောပိုင်းနှစ်များတွင် ကျွမ်းကျင်သော ဂီတပညာရှင်များက bluegrass ကို မှတ်တမ်းခဲ့ကြသည်။ ရေဒီယိုဋ္ဌာနများက bluegrass ကိုနှစ်မြုပ်ထားပြီး ထူးခြားသော မျိုးခွဲများ၏ ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ်တွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်။
အမျိုးအစားခွဲခြားသတ်မှတ်ခြင်း
Bluegrass သည် အစ၌ folk ဂီတအမျိုးအစားထဲတွင်ပါဝင်ပြီးနောက်ပိုင်း hibilly သို့ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ၁၉၄၈တွင် ရေဒီယိုမှ လွှင့်တင်သော country/western ထဲတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၀ နှင့် ၁၉၄၀ အလယ်တွင် bluegrass ဂီတကို Cantwell and Rosenberg က ဖော်ပြခဲ့သည်။ မည်သို့ပင်ဆိုစေ bluegrass ဝေါဟာရကို ၁၉၅၀ တိုင်အောင် တရားဝင်မဖော်ပြကြပေ။ folk နှင့် old-time ဂီတကို bluegrass style ထဲတွင် ပါဝင်သည်။ bluegrass နှင့် folk ပုံစံသည် ပညာရေးတွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်။ folk ဂီတလေ့လာသူ Dr.Neil Rosenberg သည် bluegrass ဝါသနာအိုးများနှင့် ဂီတသမားများကို folk သီချင်းနှင့် old-time ဂီတနှင့် ရင်းနှီးသည့်ဟုဆိုသည်။ ပြပွဲများ၊ ပွဲတော်များတွင် ဖျော်ဖြေကြသည်ဟုဆိုသည်။
ငါးအိမ်တန်းရွာ၊ ငါးကျီးထူ
ငါးအိမ်တန်းရွာ၊ ငါးကျီးထူ
Bluegrass
မူရင်းအမည်
Bluegrass သည် grass of the Poagenus ဟူလည်းကောင်း Kentucky bluegrass ဟူ၍လည်းကောင်းကျော်ကြားလာခဲ့သည်။ ဗဟို Kentucky ဒေသကို bluegrass ဒေသဟုလည်း တစ်ခါတစ်ရံ ခေါ်ကြသည်။ Bluegrass ဟူသော ဝေါဟာရကို ၁၉၅၀နောက်ပိုင်းတွင် မွေးစားခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်သည်။ ၁၉၃၉တွင် Bill Monroe ၏ Blue Grass Boys တီးဝိုင်းမှ ဆင်းသက်လာခဲ့သည်။ ထိုအဆက်အနွယ်သည် Bill Monroe သည် bluegrass ၏ဖခင်ဟုရည်ညွန်းခြင်းခံရသည်။
Monroe၏ တီးဝိုင်းတွင် Earl Scruggs (ဘင်ဂျို) အဆိုတော်နှင့် ဂီတာသမား Lester Flatt၊ Chubby Wise (တယော)နှင့် Howard Wattas (ဘေ့စ်ဂီတာသမား) တို့ပါဝင်ပြီး "the original bluegrass တီးဝိုင်း" ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ သတ်မှတ်ထားသော အသံနှင့် တူရိယာတည်ဆောက်ပုံသည် ယနေ့ခေတ်တိုင်ကျန်ရစ်သည်။ ၁၉၄၈တွင် the Stanley Brothers သည် ရိုးရာသီချင်းတစ်ပုဒ်ဖြစ်သော Molly and Tenbrooks ကို blue Grass Boys' ပုံစံဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။
ပထမမျိုးဆက်
ပထမမျိုးဆက် bluegrass ဂီတသမားများသည် ၁၉၄၀မှ ၁၉၆၀ အလယ်အထိ အမျိုးအစားအပေါ်လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။ ရွှေခေတ်ဟုခေါ်သော ၁၉၆၀တွင် တီးခတ်ကြသော အုပ်စုများဖြစ် ကြသည်။ Blue Grass Boys, the Stanley Brothers, Lester Flatt နှင့် Earl Scruggs နှင့် Eoggy Moutain Boys, Hylo Brown နှင့် Timeberliners, Reno and Smiley, Lonesome Pine Fiddlers, Jim and Jesso, Jimmy Martin နှင့် the Dixie Travelers, Carl Story နှင့် Rambling Moutaineers, Buzz Busby, the Lilly Brothers, Bill Clifton နှင့် Jim Eanes နှင့် Country Gentlemen တို့ပါဝင်သည်။
ဒုတိယမျိုးဆက်
Bluegrass ဒုတိယမျိုးဆက်ဂီတသမားများသည် ၁၉၆၀အလယ်မှ နောက်ပိုင်းအထိ ရေးသားမှတ်တမ်းတင်၍ စတင်ဖျော်ဖြေလာကြသည်။ Jimmy Martin, Doc Watson, J.D.Crowe, Doyle Lawson, Sam Bush, Bela Fleck, John Hartford, Jerry Douglas, Norman Blake, Frank Wakefield, Bill Keith, Del Macoury နှင့် Tony Rice တို့ပါဝင်သည်။ New Grass Revival, Seldom Scene, Kentucky Colonels နှင့် The Dillards တို့သည် progressive bluegrass ကို ဖွံဖြိုးစေခဲ့သည်။ ၁၉၆၀နှင့် ၁၉၇၀တွင် အခြားအုပ်စုများသည် rock ဂီတနားထောင်သူများသို့ Progressive နှင့် traditional bluegrass ကို မိတ်ဆက်စေခဲ့သည်။
တတိယမျိုးဆက်
တတိယမျိုးဆက်သည် ၁၉၈၀ တွင် ဖွံဖြိုးတိုးတက်ခဲ့သည်။ မျိုးဆက်သည် mainstream bluegrass ဟု အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ လျှပ်စစ်ဘေ့စ်ဂီတသည် အများနှင့် သက်ဆိုင်လာပြီး ရိုးရာ acoustic bass ပုံစံသို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ chord progressive မှကွဲလွဲလာခဲ့ပြီး ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။ ဤမျိုးဆက်သည် ရိုးရာတေးသီချင်းများ ပြန်လည်နိုးထလာသည်ကို တွေ့ရှိခဲ့ပြီး ပုံစံသစ်များသို့ တီးခတ်ခဲ့သည်။ Johnson Moutain Boys သည် ဆယ်စုနှစ်အတွင်းအကျော်ကြားဆုံး ခရီးစဉ်များ လှည့်ပတ်ဖျော်ဖြေသော အုပ်စုများတစ်ခုဖြစ်ပြီး traditional bluegrass ကို တိတိကျကျ ဖျော်ဖြေခဲ့သည်။
လက်ရှိဖွံဖြိုးတိုးတက်မှု
ပွဲတော်များမှာ Telluride Bluegrass Festival နှင့် RockyGrass တို့ဖြစ်သည်။ Nederland, Yonder Moutain String တီးဝိုင်း(colorado အခြေစိုက်) နှင့် Druha Trava (ချက်) တို့သည် ပရိသတ်များကို ကြီးမားစွာစွဲဆောင်ခဲ့သည်။ College Jam တီးဝိုင်း atmosphere သည် progressive bluegrass ကို ကျယ်ပြန့်စေခဲ့သည်။ Bluegrass နှင့် Jazz ကို ရောနှောထားသည်ကို Bela Fleck and The Flecktones, Railroad Earth, Tony Rice, Andy Statman, Sam Bush, Doc Watson ၏ ဂီတတွင် တွေ့ရှိခဲ့သည်။
ကနဖော့
Enhydra fluctuans Lour (ကနဖော့)
အလွန်သေးငယ်သော အရပ်ဒေသများမှအပ မြန်မာနိုင်ငံအနှံ့အပြား ရေချိုပိုင်း ရေစပ်များတွင် ပေါက်ရောက်သည်။ သဘာ၀အလျောက် အလေ့ကျပေါက်သည်။
ရခိုင်လူမျိုးများသည် ကနဖော့ ကို ခေါင်းရော် ဟုခေါ်ကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့နိုင်သောနေရာများ
အလွန်သေးငယ်သော အရပ်ဒေသများမှအပ မြန်မာနိုင်ငံအနှံ့အပြား ရေချိုပိုင်း ရေစပ်များတွင် ပေါက်ရောက်သည်။
ပေါက်ရောက်ပုံ
သဘာ၀အလျောက် အလေ့ကျပေါက်သည်။
ယာကီခီးရွာ၊ နန်းခူခီး
ယာကီခီးရွာ(Yarkikhee)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ နန်းခူခီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၈၅၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖာပွန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နွားထိုးကြီးမြို့
မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြင်းခြံခရိုင် အတွင်းတည်ရှိသော နွားထိုးကြီးမြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်သည်။
သမိုင်းအကျဉ်း
သက္ကရာဇ်(၇၆၃)ခုနှစ်၊ အင်းဝပထမ မင်းကြီးစွာဆော်ကဲ လက်ထက်တွင် “နွားဓိုရ်” ရွာ အဖြစ်တည်ရှိကြောင်း၊ ရှင်ပင်သာဒွန်းဦးဘုရားမော်ကွန်းကျောက်စာအရ “နွားဓိုရ်” ဟူသည် နွား=နွား+ဓိုရ်=ဓူဝ=အလေ့အကျင့်၊ နွားများကို ထိန်းကျောင်းလေ့ကျင့်သော ရွာဟု ခေါ်ဝေါ်ကြောင်း သုတေသီများကဆိုသည်။ တချို့မှလည်း နွားများဖြင့် အသက်မွေး၍ တိုးတက်ကြီးပွား သောကြောင့် နွားတိုးဟု သမုတ်ကြသည်။ ကာလရွေ့လျားလာပြီး နွားဓိုရ် - နွားတိုး မှ နွားထိုးကြီးဟု ခေါ်ဝေါ် သုံးစွဲခြင်းဖြစ်နိုင်ကြောင်း ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၂၆၇ ခုနှစ်၊ ရှင်ပင်သာထွန်းဦးမြတ်စွာဘုရားခေါင်းလောင်းစာအရ ယူဆရသည်။ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ၃၁-၈-၁၉၇၂ ရက်စွဲပါစာအမှတ်၊ ၁၀၃/၄၉ စိတ်(၁)ဖြင့် ထုတ်ပြန်သည့် အမိန့်ကြော်ငြာစာအရ ရပ်ကွက်(၆)ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စု (၆၄)အုပ်စုနှင့် ကျေးရွာ ပေါင်း(၁၈၆)ရွာ ပါဝင်၍ဖွဲ့စည်းထားသော မြို့နယ်ဖြစ်သည်။
တည်နေရာ
မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြင်းခြံခရိုင်၊ မြင်းခြံမြို့ နှင့် မိုင်(၂၀) အကွာအဝေးတွင်တည်ရှိပြီး မြောက်လတ္တီတွဒ် (၂၁)ဒီဂရီ (၁၇)မိနစ် (၃၄)စက္ကန့် နှင့် (၂၁)ဒီဂရီ (၃၈)မိနစ် (၄၂)စက္ကန့် အတွင်း၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် (၉၅)ဒီဂရီ (၂၇)မိနစ် (၅၄)စက္ကန့် နှင့် (၉၅)ဒီဂရီ (၅၈)မိနစ် (၃၂)စက္ကန့် အတွင်းတည်ရှိသည်။ မြေပုံအညွှန်း (L 085995) ဖြစ်သည်။
အကျယ်အဝန်း
အရှေ့နှင့်အနောက် (၃၀)မိုင် (၃)ဖာလုံ၊ တောင်နှင့်မြောက် (၂၂)မိုင် (၂)ဖာလုံ ကျယ်ဝန်းပြီး ဧရိယာ စတုရန်းမိုင် (၄၈၁၂၀) ကျယ်ဝန်းပါသည်။ ဧကအားဖြင့် (၃၀၇၉၆၈) ဧက ကျယ်ဝန်းသည်။
နယ်နိမိတ်
အနောက်ဘက်တွင် မြင်းခြံမြို့နယ်၊ မြောက်ဘက်တွင် ငါန်းဇွန်မြို့နယ်၊ တံတားဦးမြို့နယ်၊ မြစ်သားမြို့နယ် နှင့် တောင်ဘက်တွင် ဝမ်းတွင်းမြို့နယ်၊ မလှိုင်မြို့နယ်နှင့် တောင်သာမြို့နယ်တို့နှင့် ထိစပ်လျက်ရှိသည်။
မြေမျက်နှာသွင်ပြင်
မြေမျက်နှာသွင်ပြင် ညီညာပြန့်ပြူးမှုမရှိဘဲ ကုန်းမြင့်ချိုင့်ဝှမ်းနှင့် ဆင်ခြေလျောများ ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသည့်အတွက် လှိုင်းတွန့်သဏ္ဌာန်ရှိသည်။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် အနိမ့်ဆုံး(၄၃၇)ပေနှင့် အမြင့်ဆုံး(၁၃၀၆)ပေ ဖြစ်ပြီး မြို့တည်နေရာသည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် (၇၅၅)ပေ အမြင့်တွင် တည်ရှိသည်။
ရာသီဥတု
မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း မိုးခေါင်ရေရှားဒေသဖြစ်ပြီး အပူပိုင်းဇုံတွင် ကျရောက်သဖြင့် တစ်နှစ်ပတ်လုံး ပူပြင်းခြောက်သွေ့သော ရာသီဥတုဖြစ်သည်။ မြို့နယ်၏ အမြင့်ဆုံးအပူချိန် (၄၁)ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်နှင့် အနမ့်ဆုံးအပူချိန် (၃၆.၁) ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်အတွင်းရှိပြီး မိုးရွာရက်ပေါင်း (၃၂)ရက်မှ (၅၅)ရက်နှင့် မိုးရေချိန် (၂၁)လက်မမှ (၄၃)လက်မအထိ ရွာသွန်းသည်။
သစ်တောသစ်ပင်ပေါက်ရောက်မှု
အပူပိုင်းဒေသဖြစ်သဖြင့် ဆူးနှင့် အစေးပါသော (ရှား၊ သန်း၊ ဒဟတ်၊ ထနောင်း၊ တမာ၊ ဇီး၊ ကုက္ကို၊ မကျည်း၊ ကန္တာရ၊ နဘူး၊ ဆူးရစ်)အပင်များ ပေါက်ရောက်သည်။
ရှားပါးသတ္တဝါနှင့် ထူးခြားသတ္တဝါများ
ရှားပါးသတ္တဝါနှင့် ထူးခြားသတ္တဝါများအဖြစ် မင်းစုံတောင် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တောတွင် အောက်ပါတောရိုင်းသတ္တဝါများ ရှိသည်။
ထင်ရှားသော စေတီပုထိုးများ
နွားထိုးကြီးမြို့ ရှင်ပင်သာထွန်းဦးမြတ်စွာဘုရား၊ ပုဂံခေတ် ရှင်အရဟံ သိမ်သမုဒ်ခဲ့သည့် ရှင်အရဟံသိမ်များအနက်မှ မကျီးကန်သိမ်၊ တပါယ်သိမ်၊ မလည်သိမ်၊ တစိုးဒါန်းတိုင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတို့ ရှိသည်။
ကျုံတုံးကလေးရွာ၊ ဒေါဝါး
ကျုံတုံးကလေးရွာ၊ ဒေါဝါး
နွားထိုးကြီးမြို့
အထွေအထွေ
မြင်းခြံ-မန္တလေး ကားလမ်းမနှင့် ပုဂံ-မြို့သာ-မန္တလေး မီးရထားလမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး မြင်းခြံမြို့မှ အရှေ့ဘက် ၁၉ မိုင်ကွာဝေးသည်။ အဓိက စိုက်ပျိုးသီးနှံများမှာ ဝါဂွမ်း၊ ထန်းနှင့် ပဲအမျိုးမျိုးဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ရန်ကုန်-မန္တလေး အမြန်လမ်းမကြီးကို နွားထိုးကြီးမြို့၏ အရှေ့ဘက် ပြင်စည်ကျေးရွာအနီးမှ ဖြတ်သန်းဖောက်လုပ်ထားသည်။ ခရိုင်ချင်းဆက်လမ်းမှ တစ်ဆင့် မန္တလေး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်သို့ တိုက်ရိုက်ရောက်ရှိနိုင်သည်။ နွားထိုးကြီးမြို့၏ အထင်ရှားဆုံးသော တန်ခိုးကြီးဘုရားဖြစ်သော ရှင်ပင်သာထွန်းဦးဘုရား ၏ ဘုရားပူဇနိယပွဲတော်ကို နှစ်စဉ် တပို့တွဲလဆန်း (၁) ရက်နေ့မှ တန်ပို့တွဲလပြည့်နေ့အထိ စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပကြသည်။ ပျူတပ်မြို့ (၉)မြို့ အနက်မှ ဝတီးမြို့ဟောင်း(စတီးဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။)သည် နွားထိုးကြီးမြို့၏ အရှေ့တောင်ဘက် တွင် တည်ရှိသည်။ ယခုအခါ ရှေးဟောင်းသုတေသန ဌာနမှ မြို့ဟောင်းကို ပြန်လည် တူးဖော်လျက်ရှိသည်။ အဆိုပါဒေသမှ ပျူခေတ် ရှေးဟောင်းပျူပုတီး/ချင်းပုတီး များ တူးဖော် တွေ့ရှိရသည်။ ယခုအခါ ဒေသခံပြည်သူများမှ ဆက်လက်ထုတ်လုက်လျက်ရှိကြသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။
မြန်မာ့​ကျောက်မျက်ရတနာ ​ရောင်းဝယ်​ရေး လုပ်ငန်း
မြန်မာ့ကျောက်မျက်ရတနာရောင်းဝယ်ရေးလုပ်ငန်း (Myanma Gems Enterprise)သည် သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်ရှိ သတ္တုရေးရာအဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
http://www.mge.gov.mm/
ငါးဘတ်စိန်ရွာ၊ ချင်းကုန်း
ငါးဘတ်စိန်ရွာ၊ ချင်းကုန်း
အင်ထပ်ခန်ရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
အင်ထပ်ခန်ရွာ(Inhtathkan)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ ပင်လွမ်းဘွမ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၈၆၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကသစ်ကန်ရွာ၊ အောင်လံမြို့နယ်
ကသစ်ကန်ရွာ (Kathitkan)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ အောင်လံမြို့နယ်၊ ဒုရင်္ဂဗိုလ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၆၄၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဒုရင်္ဂဗိုလ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၅၀ ဦး၊ မ ၁၉၆၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၉၁၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အောင်လံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အုံးပင်ရွာ၊ မြင်းမူမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြင်းမူမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဖားကူး (အနောက်)
ဖားကူး (အနောက်)
ရွာသစ်ကေရွာ၊ ရွာသစ်ကေ (ဂေါ်ဒူသာရ)
ရွာသစ်ကေရွာ၊ ရွာသစ်ကေ (ဂေါ်ဒူသာရ)
ကျားတိုက်ရွာ၊ ချင်းကုန်း
ကျားတိုက်ရွာ၊ ချင်းကုန်း
ဒေါဝါးအထက်စုရွာ၊ ဒေါဝါး
ဒေါဝါးအထက်စုရွာ၊ ဒေါဝါး
အောက်ချိုင်ရွာ၊ မင်းတပ်မြို့နယ်
အောက်ချိုင်ရွာ(Aukchaing)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်ခရိုင်၊ မင်းတပ်မြို့နယ်၊ အောက်ချိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၀၁၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အောက်ချိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၁၅ ဦး၊ မ ၃၅၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၆၉ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းတပ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကမ္ဘားနီရွာ၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်
ကမ္ဘားနီရွာ (Kanbarni)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်၊ ကမ္ဘားနီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၂၃၆၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကမ္ဘားနီကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၈၀ ဦး၊ မ ၈၅၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၃၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ညောင်ဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရပ်တန်းရွာ၊ တံတားဦးမြို့နယ်
ရပ်တန်းရွာ (Yattan)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ တံတားဦးမြို့နယ်၊ ဟံသာဝတီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၀၆၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟံသာဝတီကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၁၁ ဦး၊ မ ၁၁၃၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၅၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တံတားဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နစ္စဇာတ်
ဧကကနိပါတ် - ၄။ ကုလာဝကဝဂ် -၃၂- နစ္စဇာတ်။ ။ ဟင်္သာမနှင့်ထိမ်းမြားရန် ဝမ်းသာ၍ အမြီးလှန်ကသဖြင့် ဟင်္သာမင်း သဘောမကျ၍ မယား ဆုံးရှုံးရသောဥဒေါင်းအကြာင်း
အဝတ်မဆီး ကိုယ်လုံးတီး
နတ်လူတို့ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ်ပစ္စည်းဘဏ္ဍာများသော ရဟန်းတစ်ပါး ရှိသတတ်။ ထိုရဟန်းသည် မြတ်စွာဘုရားထံရောက်၍မြတ်စွာဘုရားက “ချစ်သာ ရဟန်း. . . အလိုနည်းသော ငါဘုရား သာသနာတော်၌ ရဟန်းပြုပါလျက် အဘယ်ကြောင့် ပစ္စည်းဘဏ္ဍာများဘိသနည်း” ဟု မေးတော်မူသည်ရှိသော် အမျက်ထွက်လျက် သင်းပိုင်နှင့် ကိုယ်ဝတ်ကိုယ်ချွတ်ကာ ဤနည်းဖြင့် ကျင့်ရမည်လောဟုဆို၍ ကိုယ်ချည်း အချည်းနှီး ရပ်လေ၏။
လူတို့သည်ထိုရဟန်းကိုမြင်လျှင် စက်ဆုပ်ဖွယ် ကောင်းလှ၏ဟု ကဲ့ရဲ့ပြစ်တင် ပြောဆိုကြသဖြင့်ထိုအရပ်မှပြေးကာ လူထွက်လေ၏။
ရဟန်းတို့သည်တရားသဘင်ဝယ် ထိုရဟန်းအကြောင်းကို စကားစပ်မိ၍ အရှက်အကြောက် မရှိ၊စက်ဆုပ်ဖွယ်ကောင်းကြောင်းကို ပြောဆိုကြရာ မြတ်စွာဘုရား ကြွလာတော်မူ၍ “ရဟန်းတို့ ...ထိုရဟန်းသည် အရှက်၊ အကြောက် မရှိသဖြင့် သာသနာတော်တည်းဟူသော ရတနာမှဆုတ်ယုတ်သည်မဟုတ်၊ ရှေးအခါ၌လည်း မိန်းမ ရတနာမှ ဆုတ်ယုတ်ဖူးပြီ” ဟု မိန့်တော်မူကာအောက်ပါအတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း။
ဟင်္သာမအရေးငှက်စည်းဝေး
လွန်လေပြီးသောအခါကမ္ဘာဦးဝယ် အခြေလေးချောင်းရှိ သတ္တဝါတို့သည် ခြင်္သေ့ကို မင်းမြှောက်ကြကုန်၏။ငါးတို့သည် အာနန္ဒာငါးကို မင်းမြှောက်ကြကုန်၏။ ငှက်တို့သည့် ရွှေဟင်္သာကို မင်းမြှောက်ကြကုန်၏။
ထိုရွှေဟင်္သာမင်း၏သမီး ဟင်္သာမငယ်သည် အလွန်အဆင်းလှ၏။ အဘ ဟင်္သာမင်းသည် သမီးအား မိမိအလိုရှိရာ လင်ကိုယူလော့ဟု ဆုပေးထားလေ၏။ သို့အတွက် ရွှေဟင်္သာမင်းသည် သမီး အလိုရှိသော လင်ကိုစုံစမ်းရှာဖွေရန် ဟိမဝန္တာရှိ ငှက်အပေါင်းတို့ကို စည်းဝေးစေ၏။ ဟင်္သာ၊ ဥဒေါင်း စသော ငှက်အပေါင်းတို့သည် တပေါင်းတည်းပြုလျက်ကျောက်ဖျာကြီးတစ်ခုဝယ် စည်းဝေးကြကုန်၏။
ဟင်္သာမကလေးဥဒေါင်းရွေး
ဟင်္သာမင်းသည် သမီးကို ခေါ်စေ၍မိမိ ကြိုက်နှစ်သက်ရာ လင်ကို အရွေးခိုင်း၏။ ဟင်္သာမငယ်လည်း ငှက်အပေါင်းတို့တွင်ကြည့်ရှုလတ်သော် လှပဆန်းကြယ်သော ဥဒေါင်းကိုမြင်၍ ဤဥဒေါင်းကို ကြိုက်နှစ်သက်သည်ဟုပြောကြားလေ၏။
ရှက်၊ကြောက်မဖုံး မယားဆုံး
ဥဒေါင်းလည်းငြိမ်ငြိမ်မနေဘဲ “ငှက်အပေါင်းကား ယနေ့တိုင်အောင်ပင် ငါ့အစွမ်းကို မသိမမြင်ကြကုန်သေး၊ ငါ ယခုပြမည်ဟု အလွန်ဝမ်းမြောက်လှသဖြင့် အရှက်၊ အကြောက်ကိုမငဲ့နိုင်ဘဲ ငှက်တို့အလယ်တွင် အတောင်နှစ်ဖက်ကို ဖြန့်ကာ အမြီးကိုထောင်လျက် က လေ၏။
ထိုအခါမပေါ်သင့်သော့ ကိုယ်အင်္ဂါပေါ်သဖြင့် ရွှေဟင်္သာမင်းက “ဤဥဒေါင်းကား အရှက်၊ အကြောက် မရှိ၊ငှက်တို့အလယ်မှာ ထ၍ ကဘိသည်၊ ငါ့သမီးနှင့် မထိုက်တန်” ဟု ငှက်အပေါင်းတို့အားပြောကြားလေ၏။ ထိုနောက် မိမိ၏ တူရင်းဖြစ်သော ဟင်္သာငယ်နှင့် ပေးစားကာ ထိမ်းမြားလက်ထပ်လေ၏။
ဥဒေါင်းလည်းဟင်္သာမငယ်ကို မရသဖြင့် ရှက်လှ၍ ထိုအရပ်တွင် မနေဝံ့ဘဲ ပြေးလေ၏။
ဇာတ်ပေါင်း
ရဟန်းတို့ -
ထိုအခါ ဥဒေါင်းငှက်သည် -ယခုအခါ ဘဏ္ဍာများသောရဟန်း။
ဟင်္သာမင်းသည် - ငါဘုရားဖြစ်လာပြီ
ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း။
ဆောင်ပုဒ်
(၁) မကြောက်, မရှက်၊ ဣန္ဒြေဖျက်၊ ထလျက် က,သကို။
(၂) မိန်းမရတနာ၊ ဆုံးရှုံးပါ၊ ပမာဥဒေါင်းလို။
နစ္စဇာတ် ပြီး၏။
ကုလာဝကဇာတ်
ဧကကနိပါတ် - ၄။ ကုလာဝကဝဂ် -၃၁- ကုလာဝကဇာတ်။ ။ စစ်ရှုံး၍ပြေးလာရာ ဂဠုန်ငယ်များကို တိုက်မိ၍သနားသဖြင့် ရှေ့ဆက်မပြေးတော့ဘဲ နောက်ပြန်လှည့်သောကြောင့် စစ်နိုင်သော သိကြားမင်းအကြောင်း။
ရဟန်းနှစ်ပါး ခိုက်ရန်ပွား
နတ်လူတို့ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ကောသလဇနပုဒ်၌နေသော ရဟန်းငယ်နှစ်ပါးတို့သည် မြတ်စွာဘုရားကို ဖူးမြော်ရန်ဇေတဝန်ကျောင်းသို့ လာကြကုန်၏။ ရဟန်းငယ် တစ်ပါးဝယ် ရေစစ်ရှိ၍ တစ်ပါးဝယ် မရှိ၊အတူတကွသာ ရေကိုစစ်၍ သောက်ကြကုန်၏။
ခရီးအကြားဝယ်တစ်နေ့သ၌ ရဟန်းငယ် နှစ်ပါးတို့သည် ခိုက်ရန်ဖြစ်ကြကုန်၏။ ရေငတ်သောအခါ ရေစစ်ရှိသောရဟန်းငယ်သည် ရေကိုစစ်၍ သောက်၏။ ရေစစ်မရှိသော ရဟန်းငယ်ကား ရေစစ်ကိုငှား၍မရသည့်အတွက် ရေကို မစစ်ဘဲ သောက်ရ၏။