cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
မြန်မာနိုင်ငံရှိ သဘာဝ ထိန်းသိမ်းရေး နယ်မြေများ
၁၉၉၆ ခုနှစ်အထိ သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေများမှာ နိုင်ငံဧရိယာ၏ ၁% အောက်တွင် သာရှိပြီး အရွယ်အစားအားဖြင့် ၀.၄၇ မှ ၂၁၅၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ ၁၉၉၆ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေများအား မျိုးစိတ်ကိုသာ ထိန်းသိမ်း ကာကွယ်ခြင်းထက် ဂေဟစနစ်များကိုပါ ထိန်းသိမ်းခြင်းအတွက် တည်ထောင်လာပြီး အရွယ်အစား ကြီးမားသော သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေများ ပါဝင်လာသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေများသည် မြောက်ဘက်ပိုင်း အယ်လပိုင်းသစ်တော များမှ တောင်ဘက်ပိုင်း ဒီရေတော နှင့် အပူပိုင်းမိုးသစ်တောများအထိ ကိုယ်စားပြုသည်။ သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေ (၃၉) ခုအနက် (၇) ခုမှာ အာဆီယံ အမွေအနှစ်ဥယျာဉ် စာရင်းတွင် ပါဝင်ပြီး နိုင်ငံအလိုက် အရေအတွက်အားဖြင့် အများဆုံးဖြစ်သည်။ အာဆီယံ အမွေအနှစ်ဥယျာဉ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရသော သဘာဝထိန်းသိမ်းရေး နယ်မြေများ မှာ ခါကာဘိုရာဇီ အမျိုးသားဥယျာဉ်၊ အင်းတော်ကြီး တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော၊ အလောင်းတော်ကဿပ အမျိုးသားဥယျာဉ်၊ အင်းလေးကန် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော၊ နတ်မတောင် အမျိုးသားဥယျာဉ်၊ မိန်းမလှကျွန်း တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော နှင့် လန်ပိကျွန်း အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်တို့ ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများ
ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲ ဆိုသည်မှာ ကုန်းမြေ၊ လေထု၊ ပင်လယ် နှင့် အခြားသော ရေပြင်ဆိုင်ရာ ဂေဟစနစ်များအပါအဝင် အရင်းအမြစ်များအားလုံးရှိ သက်ရှိသတ္တဝါများ ကွဲပြားခြားနား စွာ တည်ရှိမှု နှင့် ၎င်းတို့ပါဝင်သည့် ဂေဟစနစ်အမျိုးမျိုး ကွဲပြားတည်ရှိမှုပင် ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံသည် ပထဝီအနေအထားအရ ကွဲပြားခြားနားသော ဒေသကြီး (၃) ခု ဖြစ်သည့် မြောက်ဘက်တွင် ဟိမဝန္တာဒေသ၊ အရှေ့ဘက်တွင် အင်ဒိုချိုင်းနားဒေသ နှင့် တောင်ဘက် တွင် မလေး ကျွန်းဆွယ်ဒေသတို့အကြားတည်ရှိသည်။ ၎င်းကဲ့သို့ ဒေသကြီး (၃)ခု နှင့် ဆက်စပ်တည်ရှိသည့်အပြင် နိုင်ငံတွင်းရှိ ကွဲပြားခြားနားသော မိုးရေချိန်၊ မြေမျက်နှာ သွင်ပြင်အနေအထား နှင့် ပေါများသော မြစ်ချောင်းများသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် အမျိုးအစား စုံလင်လှသော သဘာဝသစ်တောများကို ဖြစ်ပေါ်တည်ရှိစေသည်။
ထို့ကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံအား အာရှ နှင့် ပစိဖိတ်ဒေသတွင် ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲ အကြွယ်ဝဆုံး နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံဖြစ်သတ်မှတ်ထားပြီး သဘာဝတောအမျိုးအစား အများအပြားအား အောက်ပါအတိုင်း တွေ့ရှိရသည်။
အမျိုးအစားစုံလင်လှသော မြန်မာ့သစ်တောများတွင် ကျား၊ ဆင်၊ ကျားသစ်၊ ပြောင်၊ စိုင် အပါအဝင် နို့တိုက်သတ္တဝါ (၂၅၂) မျိုး၊ မိကျောင်း၊ စပါးကြီးမြွေ အပါအဝင် တွားသွားသတ္တဝါ (၂၉၃)မျိုး၊ ငှက်မျိုးစိတ် (၁၀၅၆) မျိုး၊ ကုန်းနေရေနေသတ္တဝါ (၁၃၉) မျိုး၊ ရေချို နှင့် ရေငံငါးမျိုးစိတ် (၇၇၅)မျိုး နှင့် ဝါး၊ ကြိမ်၊ သစ်ခွ နှင့် ဆေးဘက်ဝင်အပင် အပါအဝင် မျိုးစိတ်ပေါင်း (၁၁၈၂၀) ကျော်တို့အား မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။
ထို့အပြင် မြန်မာနိုင်ငံသည် ဒေသရင်းမျိုးစိတ် (Endemic Species) များကို ပိုင်ဆိုင် လျက်ရှိပြီး ၎င်းဒေသရင်းမျိုးစိတ်များတွင် နို့တိုက်သတ္တဝါ (၁) မျိုး၊ တွားသွားသတ္တဝါ (၂၂) မျိုး၊ ကုန်းနေရေနေမျိုးစိတ် (၆) မျိုး၊ ငှက်မျိုးစိတ် (၆) မျိုး နှင့် အပင် မျိုးစိတ် (၈) မျိုး တို့ပါဝင်သည်။
အဓိကအရေးပါသော ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲ တည်ရှိနယ်မြေများ
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် သက်ဆိုင်ရာ ဆက်စပ်အဖွဲ့အစည်းများ၊ ပုဂ္ဂိုလ်များ နှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခြင်း၊ ကျွမ်းကျင်သူပညာရှင်များ၏ အကြံဉာဏ်များကို တောင်းခံခြင်း နှင့် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေထားသည့် ဆောင်းပါးစာတမ်းများအား သုံးသပ်ခြင်းတို့ဖြင့် ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲ တည်ရှိနယ်မြေများ ဆန်းစစ်ဖော်ထုတ်ခြင်းကို ၂၀၀၂-၃ ခုနှစ်တွင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် Key biodiversity areas - KBA ၇၆ ခုရှိကြောင်း ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။
တဘိ
တဘိ (足袋)  သည် သားရေဖိနပ်နှင့်အတူ ၁၅ ရာစုနှစ်များက ဝတ်ဆင်သည့် ဂျပန်ရိုးရာ ခြေအိတ်ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံရှိ သဘာဝ ထိန်းသိမ်းရေး နယ်မြေများ
အဓိကအရေးပါသော ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲ တည်ရှိနယ်မြေများ
သားငှက်ထိန်းသိမ်းရေးအဖွဲ့(WCS)မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် သက်ဆိုင်ရာ ဆက်စပ်အဖွဲ့အစည်းများ၊ ပုဂ္ဂိုလ်များ နှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်း၍ KBA များအား လေ့လာဆန်းစစ်ခဲ့ရာ နောက်ထပ် KBA ၇၄ ခု ဆန်းစစ်ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့ပြီး အပြီးသတ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၁၃၂ ခုရှိကြောင်း ဖော်ထုတ်သတ်မှတ်နိုင်ခဲ့သည်။ KBA ၁၃၂ ခုအနက် ၃၅ ခုမှာ သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေများအဖြစ် တည်ထောင်ထားရှိပြီး ၆ ခုမှာ သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေများအဖြစ် တည်ထောင်ရန် အဆိုပြုထားသည်။
ထိန်းသိမ်းရေး ဆက်စပ်ဧရိယာများ
ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများ ရေရှည်ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ရန်အတွက် ဆက်စပ်နေသော နယ်မြေ ဧရိယာများပါဝင်သည့် ထိန်းသိမ်းရေးဆက်စပ်ဧရိယာ(Conservation corridors)များ လိုအပ်သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော လေ့လာဆန်းစစ်မှုအရ Corridor ၁၅ ခုရှိပြီး သားငှက် ထိန်းသိမ်းရေးအဖွဲ့ (WCS) မှ လေ့လာသုံးသပ်မှုအရ မြန်မာနိုင်ငံတွင် Corridor ၁၄ ခုရှိကြောင်း ပြင်ဆင်သတ်မှတ်နိုင်ခဲ့သည်။
တဘိ
အသုံးပြုမှု
တဘိကို အမျိုးသားရော အမျိုးသမီးပါ ဇိုးရိကဲ့သို့သော ဖိနပ်များနှင့် ဝတ်ဆင်ကြသည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ဂဲတနှင့် ဝတ်ဆင်လေ့ရှိသည်။ တဘိကို ကီမိုနိုကဲ့သို့သော အဝတ်အစားများနှင့် တွဲဖက်ကာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ တဘိသည် ခြေချောင်းနှစ်ခုကြားတွင် ခွဲခြားထားသဖြင့် သားရေဖိနပ်များနှင့် ဝတ်ဆင်ရာတွင်လည်း လွယ်ကူသည်။
ဆာမူရိုင်းများသည် တဘိကို ဝတ်ဆင်လေ့ရှိသည်။
ပုံစံများ
တဘိ၏ ပုံမှန်အရောင်မှာ အဖြူရောင် ဖြစ်သည်။ အဖြူရောင်တဘိကို လက်ဖက်ရည်ပွဲကဲ့သို့သော ပုံမှန်အချိန်တွင်သာ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသားများသည် တစ်ခါတစ်ရံ အပြာရောင် သို့မဟုတ် အနက်ရောက်တဘိများကို ခရီးသွားရန်အတွက် အသုံးပြုကြသည်။ အရောင်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် တဘိများလည်း ရှိပေသည်။
ဂျိခ - တဘိ
ဂျိခတဘိ ဆိုသည်မှာ တဘိအမျိုးအစားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပိုမိုလေးလပြီး မာကျောသည့် ပစ္စည်းများဖြင့် ပြုလုပ်ထားပြီး တစ်ခါတစ်ရံ အောက်ခြေကို ရာဘာဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည်။
ဂျစ်ပဆမ်
ဂျစ်ပဆမ်။ ။ ဂျစ်ပဆမ်သည် အဖြူရောင် သို့မဟုတ် အဖြူတွင် အဝါ ရောင် အနည်းငယ်သန်းနေသော တွင်းထွက်ပစ္စည်း ဖြစ်သည်။ ဓာတုဗေဒအလိုအရ ဂျစ်ပဆမ်သည် ရေဖြင့် ပေါင်းစပ်ဖွဲစည်း ထားအပ်သော ကယ်လဆီယမ်ဆာလဖိတ် ဖြစ်၏။ ဂျစ်ပဆမ် သည် အဆိုပါဓာတ်ဆား ပျော်ဝင်ရည်များမှ ရေတဖြည်းဖြည်း အခိုးအငွေ့ဖြစ်ကာ လွင့်ပျောက်သွားပြီးနောက် ကျန်ရစ်နေသော ကျောက်ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဂျစ်ပဆမ်ကျောက်သည် မိုးစကေးအရ မာဆင့် ၂ သာရှိသဖြင့် အလွန်ပျော့သောကြောင့် ယင်းကို လက်သည်းနှင့်ပင် ခြစ်၍ ရသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ ဂျစ်ပဆမ်ကို ဆယ်လီနိုက်ခေါ် ကြည်လင် သည့် ခရစ္စတယ်ပွင့်များအနေဖြင့် တွေ့ရ၏။ တစ်ခါတစ်ရံ လည်း အယ်လဗတ်စတာကျောက်ဖြူအနေဖြင့် တွေ့ရတတ် သည်။
ဂျစ်ပဆမ်ကို အမှုန့်ကြိတ်၍ အပူတိုက်ပေးသောအခါ ရေ ၇၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ထွက်ပြီးနောက် ဖြူဖွေးနုနယ်သော အမှုန့် များရသည်။ ထိုအမှုန့်ကို ပလာစတာအော့ပဲရစ်(အင်္ဂတေမှုန့်)ဟု ခေါ်သည်။ ပါရီမြို့အမည် တပ်ထားခြင်းမှာ ယခင်က ပါရီ မြို့အနီး၌ ဂျစ်ပဆမ်ကို အကြီးအကျယ်တူး၍ အင်္ဂတေအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။
ဆေးရုံများတွင် ခြေလက်ကျိုးသူများအား ကျပ်စည်းရန်အတွက် လည်း အသုံးပြုကြသည်။ ဂျစ်ပဆန်ကို တစခါတစ်ရံ မြေဩဇာ အဖြစ်ဖြင့် အသုံးပြုကြ၍ စက္ကူလုပ်ငန်း၊ အရောင်ဆိုးဆေး လုပ်ငန်း၊ အင်္ဂတေနှင့် အဆောက်အအုံပစ္စည်းလုပ်ငန်း စသည် များတွင်လည်း အသုံးပြုကြသည်။ ဂျစ်ပဆမ်ကျောက်လွှာထပ် များကို စီးဖြတ်လာသောရေတွင် အဆိုပါဓာတ်ဆားများ အမြောက်အမြားပျော်ဝင်လျက်ရှိရာ ထိုရေစေးမျိုးသည် ဗျစ်ရည် ချက်လုပ်ရာ၌ အဖိုးတန် အသုံးဝင်လေသည်။
ရူပကန်
ရူပကန် သို့မဟုတ် ရူပတယ် သည် နီပေါနိုင်ငံ၊ ကတ်စ်ကီခရိုင်၊ ရူပမြို့တွင် တည်ရှိသည့် သန့်ရှင်းကြည်လင်သည့် ရေကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ နီပေါနိုင်ငံရှိ ပိုခါရာလွင်ပြင်ရှိ ကန်များထဲတွင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံးကန် ဖြစ်သည်။ ရေအနက်သည် ၆၀၀ မီတာ (၁၉၆၉ ပေ) နက်ပြီး ဧရိယာမှာ ၁.၃၅ စတုရန်းကီလိုမီတာခန့် (၀.၅ စတုရန်းမိုင်ခန့်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ပျမ်းမျှရေအနက်သည် ၃ မီတာရှိ၍ အမြင့်ဆုံး ရေအနက်သည် ၆ ရှိသည်။ ကန်သည် မြောက်မှ တောင်သို့ ရှည်လျားစွာ တည်ရှိနေပြီး တစ်ပတ်လုံးစီးဆင်းလျက်ရှိသည့် ချောင်းများမှ ရေများသည်ကန်အတွင်းသို့ စီးဝင်လျက်ရှိသည်။ ရေဝေကုန်းတန်းဧရိယာသည် ၃၀ စတုရန်းကီလိုမီတာရှိသည်။ ကန်ထဲသို့ အဓိကစီးဝင်သည့် ချောင်းမှာ Talbesi ချောင်းဖြစ်သည်။ ဤကန်တွင် သစ်ပင်နှင့် ဇီဝမျိုးစိတ်များစွာသည် ရှင်သန်လျက်ရှိသည်။ ရေငှက်များသည် စုစုပေါင်း ၃၆ မျိုးနေထိုင်လျက်ရှိသည်။ နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသည့် စိမ့်မြေအရပ်တွင် ရှင်သန်နေထိုင်ကြသည့် ငှက်ပေါင်း ၁၉၃ မျိုးတို့မှ ၁၉ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဤကန်တွင် နေထိုင်ကြသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန
ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များ ဆောင်ရွက်သည့် ဝန်ကြီးဌာန ဖြစ်သည်။ သမ္မတဦးထင်ကျော် အစိုးရလက်ထက်တွင် ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန နှစ်ခုကို ပေါင်း၍ ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန အဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။၂၀၂၁ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁ရက်နေ့တွင် နစကမှ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနနှင့် အားကစားနှင့် လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာနဟူ၍ ပြန်လည်ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ (၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁ရက်မှ လက်ရှိ)
ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန၏ လက်အောက်တွင်အောက်ပါ ဦးစီးဌာနများကို ထပ်မံခွဲထားသည်။ ၎င်းဦးစီးဌာနများမှာ-
မြန်မာနိုင်ငံ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီး ဌာန လုပ်ငန်းများကို ယခင်က ပြည်သူ့ဝန်ထမ်း ဝန်ကြီးဌာန၌ တွဲဖက်ထားရှိသည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ် မတ်လတွင် ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန သီးခြားဖွဲ့စည်း၍ ကျန်းမာရေးလုပ်ငန်းဆိုင်ရာများကို တိုးချဲ့ကာ အားသွန်ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်။
ဤဝန်ကြီးဌာနရှိ အတွင်းဝန်များအောက်တွင် ညွှန်ကြားရေးဝန် တစ်ဦးရှိသည်။ ထိုညွှန်ကြားရေးဝန်ကို ကူညီရန် ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူးဝန် ၄ ဦး၊ အုပ်ချုပ်ရေးအရာရှိတစ်ဦးနှင့် လက်ထောက်ညွှန်ကြားရေးဝန်များ ထားရှိသည်။ မြို့နယ်တစ်ခုလျှင် ဆေးရုံတစ်ခုရှိရမည်ဆိုသော ပြည်တော်သာဆောင်ပုဒ်အရ နိုင်ငံတော်အစိုးရသည် ခရိုင်ဆေးရုံကြီးများ၊ မြို့နယ်ဆေးရုံများ၊ ဆေးပေးခန်းများကို အနှံ့အပြား ဖွင့်လှစ်လျက်ရှိသည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ဆေးရုံပေါင်း ၂၁၄ ရုံရှိ၍ ဆေးပေးခန်းပေါင်း ၁၂၁ ခန်း ရှိလေသည်။ ထိုဆေးရုံများအပြင် စိတ်ကျန်းမာရေးဆေးရုံ၊ ခွေးရူးကိုက်ရောဂါကုဆေးရုံ၊ ကုဋ္ဌနူနာဆိုင်ရာ ရောဂါကုဆေးရုံ၊ ကာလသားရောဂါကုဆေးရုံနှင့် တီဘီရောဂါကု ဆေးရုံများလည်း ရှိသည်။
၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ပေါ်လီကလင်းနစ် ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ ဆေးပေးဌာနများကိုလည်း ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
ပြင်ပလင့်ခ်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးဌာနများ
ဗကဗြဟ္မာ
ဗကမည်သော ဗြဟ္မာကြီးကို ဗကဗြဟ္မာဟု ခေါ်ကြသည်။ ဗကဗြဟ္မာသည် ပထမဈာန်ဘုံ၏ ဗြဟ္မာမင်း ဖြစ်သည်။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ အယူရှိသော ဗြဟ္မာကြီးတည်း။
ဗကဗြဟ္မာကြီးသည် ရှေးအခါ တစ်ခုသော ဘဝဝယ် လူတို့နေရာ ဗာရာဏသီပြည်၌ ကေသဝမည်သော ပုဏ္ဏားသူကြွယ်ဖြစ်၍ ဃရာဝါသ၌ အပြစ်ကိုမြင်သဖြင့် မရုကာရ၏အနီး တောအုပ်ကြီးတစ်ခုသို့ ဝင်၍ ရသေ့ပြုပြီးသော် စတုတ္ထ ကသိုဏ်းဝန်းကို မှီလျက် လောကီဖြစ်သော ဈာန်သမာပတ် တို့ကို မပြတ်လေ့လာသည်။ ထိုစဉ် လှည်းကုန်သည် ၅ဝဝ သည် သဲကန္တာရကို ဖြတ်ကူးရာ ခုနစ်ရက်ပတ်လုံး မျက်စိလည် လမ်းမှား၍ ရိက္ခာပြတ်လပ်ကာ ပင်ပန်းကြီးစွာ ရောက်နေသည်ကို မြင်သော ငါ၏အပါး၌ မပျက်ပြားစေသတည်းဟု ကြံ၍ အဘိညာဉ်တန်ခိုးဖြင့် သောက်ချိုးမကုန်နိုင်သော ဂင်္ဂါမြစ်ရေကို စီးစေ၍ အသီးအပွင့်နှင့် ပြည့်စုံသောတောအုပ်ကို ဖန်ဆင်းပေး၏။ ထိုအခါမှ ကုန်သည်တို့ အလိုဆန္ဒပြည့်ဝကာ အသီးအသီး လိုအပ်သောခရီးသို့ ချမ်းသာစွာ သွားနိုင်ကြသည်။ တစ်ခါလည်း ကေသဝရသေ့ဖြစ်စဉ် ဧဏီမည်သော မြစ်ဘေး ပရာဇ်ရွာကို မှီ၍နေစဉ် ရွာသူ ရွာသားတို့အား ခိုးသားတို့ လုယက်တိုက်ခိုက် ခေါ်ဆောင်သွားရာ ရွာသူရွာသားတို့ ငိုကြွေးသံကို ကြားသဖြင့် မိမိသန္တာန်ကိုဖျောက်၍ ဆင်မြင်းရဲမက် လက်နက်ကိုင်ကာ ဗိုလ်ပါအရံနှင့်တကွသော မင်း၏သန္တာန်ကို ဖန်ဆင်း၍ ခိုးသားတို့အား ထွက်ပြေးစေသဖြင့် ရွာသူရွာသားတို့ ချမ်းသာခဲ့ရဘူးသည်။ တစ်ရံခါလည်း မြစ်အတွင်းသို့ စားကြွင်းစားကျန် စွန့်ပစ်သည့် အမတ်မင်းချင်း ၅ဝဝ အား ဂင်္ဂေယျနဂါးမင်း အမျက်ကြီးစွာထွက်၍ ကြီးစွာသော ကိုယ်ကိုဖန်ဆင်းလျက် ပါးပျဉ်းဖြန့်ကာ ဖောင်ရှိရာသို့ ရှေးရှူလာလတ်သော် လူတို့ထိတ်လန့်ကြသဖြင့် ကေသဝရသေ့သည် ဂဠုန်ဟန်ဖန်ဆင်းပြီးလျှင် နဂါးကြီးအား ခြိမ်းခြောက်၍ ပြေးစေကာ လူတို့အား ဘေးကင်းအောင် ကယ်ခဲ့ဘူးသည်။ ထိုစဉ်က ဂေါတမ ဘုရားလောင်းသည် ကေသဝရသေ့၏ အန္တေဝါသိက တပည့် ဖြစ်သော ကပ္ပရရသေ့ ဖြစ်လေသည်။
ယင်းသို့လျှင် ကြီးလှစွာသော ဇီဝိတဒါနကို အခါခါ ပြုခဲ့ရုံမက၊ အနှစ်တစ်သိန်းမျှလောက် ရသေ့ရဟန်း ပြု၍၊ လောကီ ဈာန်သမာပတ်တို့ကို မပြတ်လေ့လာသဖြင့် ခန္ဓာကြွေလတ်သော် ဝေဟပ္ဖိုလ် ဘုံဟုခေါ်သော စတုတ္ထဈာန်ဘုံ၌ ဖြစ်၏။ ထိုဘုံ၌ မဟာကပ် ၅ဝဝ ပတ်လုံး ဗြဟ္မာတို့၏ ချမ်းသာကို ခံစားပြီးနောက် စုတေခဲ့သော် တတိယဈာန် သုံးဘုံတွင် ၆၄ ကမ္ဘာ အသက်ရှည်သော သုဘကိဏှာဘုံ၌ ဖြစ်၏။ ထိုမှ စုတေပြန် သော် ဒုတိယဈာန်သုံးဘုံတွင် ၈ ကမ္ဘာ အသက်ရှည်သော အာဘဿရာဘုံ၌ ဖြစ်၏။ ထိုဘုံမှ စုတေသော် ပထမဈာန် သုံးဘုံတွင် မဟာဗြဟ္မာဘုံ၌ဖြစ်၍ အသချေင်္ယျတစ်ကပ်ပတ်လုံး အသက်ရှည်၏။ ယင်းသို့ တစ်ဆင့်ထက် တစ်ဆင့် အသက်တိုသော ဘုံ၌ ဖြစ်လာရသော်လည်း အထက်အထက်ဘုံမှ စုတေရသော နာမ်ရုပ်အစဉ် ကိုလည်း မမှတ်မိ၊ ပဋိသန္ဓေကိုလည်း မထင်၊ လက်ရှိဘဝအတိုင်းပင် တည်သည်ဟု မှတ်ရကား ငါတို့၏ ဗြဟ္မာဇာတ်ကား မြတ်သော မြဲသော နိစ္စဓူဝချမ်းသာပင်တည်း၊ ဤအဖြစ်ထက် လွန်၍ ရှာရန် နိဗ္ဗာန်မည်သည် မရှိပြီ၊ ဤဗြဟ္မာ့ ကိုယ်လည်း အိုခြင်း နာခြင်း သေခြင်း စသောဆင်းရဲမရှိ၊ အတိသုခ ဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်ပင်တည်း' ဟု အယူရှိ၏။ ဗကဗြဟ္မာ၏ အနီးအပါးဖြစ်သော ခုနစ်ကျိပ် နှစ်ယောက်သော ဗြဟ္မာတို့လည်း ယင်းသို့ပင် အယူရှိကြကုန်သည်။ ထိုအကြောင်းကို ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံး နေတော်မူစဉ် ဂေါတမဘုရားသခင် သိမြင်တော်မူသဖြင့် ဗြဟ္မာပြည်သို့ ရုတ်ခြည်းကြွ၍ ထင်စွာ ရပ်တော်မူ၏။
မြတ်စွာဘုရားသခင်အား ဗကဗြဟ္မာကြီး မြင်လတ်သော်'အရှင်ဂေါတမ ဗြဟ္မာရွာသို့ လာခြင်းကားကောင်းသော လာခြင်းတည်း၊ လုံ့လပြု၍ ကျင့်တော်မူပါ၊ ကျွန်ုပ်တို့ ဗြဟ္မာ့ရွာ၌ဖြစ်လျှင် စင်စစ် ဆင်းရဲခြင်းကင်းပါတော့သည်'ဟု လျှောက်၏။ ဘုရားသခင်ကလည်း ထက်ဝန်းကျင်မှ လာကြကုန်သော ဗြဟ္မာတို့အား သက်သေထား၍ 'အိုများစွာကုန်သော ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့ ဤဗကဗြဟ္မာသည် အဝိဇ္ဇာတည်း ဟူသော မှောင်တိုက်သို့ ဝင်ဘိ၏တကား၊ မြုံးတွင်း၌ ရှိသော ငှက်သည် လွတ်ထွက်ပြီးသော သတ္တဝါကို 'ချမ်းသာလိုကြလျှင် ငါ့ထံလာလှည့်' ဟု ခေါ်ဘိသကဲ့သို့ ချော်ခွၽတ်သော ချော်ချွတ်သော မိစ္ဆာဉာဏ်ဖြင့် ဗြဟ္မာ့သန္ဒာန်ကို နိဗ္ဗာန် ထင်မှတ်ဘိ၏တကား၊ မိမိအား ဖြစ်လတ္တံသော ဘေးကိုမမြင်၊ အနိစ္စကိုပင် နိစ္စ၊ အသုခကိုပင် သုခဟု ပြောရှာ၏တကား၊ ဝဋ်တရား၏ ကင်းရာဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်သည် ဧကန်ရှိလျက် မသိရှာလေတကား'ဟု မိန့်တော် မူ၏။ ထိုအခါ ဗကဗြဟ္မာကြီးက ဤအယူဝါဒကို သူတစ်ယောက်သာ ယူသည်မဟုတ်၊ သူနှင့် ရှေးကောင်းမှု ပြုဖော်ဖြစ်သည့် ဗြဟ္မာ့ဇာတ် ခုနစ်ကျိပ် နှစ်ယောက်တို့ပင် ဗြဟ္မာ့ဘဝ သည် ဇာတိဇရာ ဗျာဓိမရဏ လွတ်ကြသောကြောင့် နိစ္စထာဝရ တည်သော နိဗ္ဗာန်ဟု ထင်ကြကြောင်း လျှောက်ထားရာ၊ ဘုရားသခင်က 'ချစ်သား ဗက ဤဗြဟ္မာ့ရွာ၌ သင်ကြားသော ကာလကား အန္တရကပ် အရေအတွက်အားဖြင့် ၁၃၆၄၃၂ ကပ်သာ ဖြစ်သည်။ နှစ်အရေအတွက်အားဖြင့် နိရဗ္ဗုဒ တစ်သိန်းမျှသာ ရှိသေးသည်။ ဇာတိဇရာ မရဏကိုလည်း မလွန်သေး၊ စုတေရမည် မချွတ်ဟု ငါမြင်တော်မူသည်၊ သင်ပညာ ကင်း သောကြောင့် အသက်အကြွင်းကိုမျှ မမြင်သတည်း'ဟု မိန့် တော်မူသော် ဗကဗြဟ္မာက 'ကျွန်ုပ်တို့ ရှေးကောင်းမှုနှင့် ကျွန်ုပ်တို့ အကြောင်းကို အမှန်ဟောဆိုနိုင်လျှင် ဘုရားဟု ယုံကြည် ပါမည်'ဟု လျှောက်ထား၏။ ထိုအခါ ဘုရားသခင်က ကေသဝ မည်သော ပုဏ္ဏားသူကြွယ်ဖြစ်စဉ် ဘဝမှစ၍ ဗကဗြဟ္မာကြီး၏ ရှေးဘဝဖြစ်စဉ်ကို အစဉ်အတိုင်း ဟောတော်မူ၏။ ထိုသို့ မြတ်စွာဘုရားက ဗကဗြဟ္မာမေးတိုင်း ဖြေဆိုတော်မူလေလျှင် ဗကဗြဟ္မာသည်တစုံတရာ မေးမြန်းဖွယ် မမြင်သောကြောင့် ကစားကျီစယ်ခြင်းကို ပြုလိုရကား 'အချင်းငါသည် ပုန်းအံ့၊ ရှာကြည့်လော့'ဟု မိန့်တော်မူ၏။ ဗကဗြဟ္မာသည် ဘုရားသခင် မျက်မှောက် တော်မှ ပျောက်ကွယ်ရန် အားထုတ်ကြိုးပမ်းသော်လည်း၊ မမြင်အောင်ပုန်းခြင်းငှာ မစွမ်းနိုင်ချေ။ တစ်ဖန် ဘုရား သခင်က 'ငါပုန်းအံ့၊ သင်ရှာကြည့်လော့'ဟု ဆိုလေလျှင် 'စွမ်းနိုင်က ပုန်းလော့'ဟု ဆို၏။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ဗကဗြဟ္မာနှင့်တကွ ဗြဟ္မာပရိသတ်၊ ဗြဟ္မာအခြံအရွေတို့ မျက်မှောက်မှ ပျောက်ကွယ်ရန် တန်ခိုးဖြင့် ဖန်ဆင်းပြီး ပုန်းလျက်၊ 'ဘဝေ ပါဟံ ဘယံဒိသွာ၊ ဘဝံစ ဝိဘဝေသိနံ။ ဘဝံ နာဘိ ဝဒိံ ကိ ဉ္စိ၊ နန္ဒိ ဉ္စ နဥပါဒိယိံ။' ဟူသော ဂါထာကို ဆို၏။ အဓိပ္ပာယ်ကား ဘဝ၌ ငါသည် ဘေးမြင်သည်။ ဘဝအတွက် ငါသည် မတပ်မက်၊ စွဲလမ်းချက်တစ်ကွက်မျှ မထားဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ယင်းသို့ ဘုရားသခင်၏ ရွတ်ဆိုသောဂါထာသံသာ ကြား၍ မြတ်စွာဘုရား၏ ကိုယ်ကို မမြင်ရသော်၊ ဗကဗြဟ္မာနှင့်တကွ ပရိသတ်အခြံအရွေတို့သည် ကြီးစွာအံ့ဩ ချီးကျူးကြကာ ဘုရားသခင်အား လောကသုံးပါးတွင် အတုမရှိ အလုံးစုံသော ဘုန်းပညာနှင့် ပြည့်စုံပါပေ သည်ဟု ဆိုပြီးသော် မိစ္ဆာအယူကို ပယ်၍ သမာအယူသို့ ပြောင်းလဲလျက်၊ ဘုရားသခင်၏ တရား တော်လာတိုင်း၊ လိုက်နာကျင့်ကြံပါတော့မည်ဟု ဝန်ခံသောကြောင့်၊ ဘုရားသခင်လည်း သစ္စာလေးပါးကို ပြ၍ ပြန်လည် ကြွသွားတော်မူလေသည်။
ဗကဗြဟ္မာအား ချွတ်တော်မူခြင်းကား မြတ်စွာဘုရားသခင် ၏ အောင်ခြင်းရှစ်ပါးအနက် တစ်ပါး ဖြစ်သည်။
ရိုးကောက်ရွာ၊ ကျုံသွတ်တညီ
ရိုးကောက်ရွာ၊ ကျုံသွတ်တညီ
ပေါက်ပင်ချောင်ရွာ၊ ကွင်းကောက် (တောင်)
ပေါက်ပင်ချောင်ရွာ၊ ကွင်းကောက် (တောင်)
ကျောက်သံချေရွာ
ကျောက်သံချေရွာ
ပန်းနီလာရွာ၊ ပန်းနီလာ
ပန်းနီလာရွာ၊ ပန်းနီလာ
အလယ်ဒွိန်ရွာ၊ အလယ်ဒွိန်
အလယ်ဒွိန်ရွာ၊ အလယ်ဒွိန်
လေမုန်တိုင်း
လေမုန်တိုင်းကျလာသော်အခါ လေသည်ပြင်းလာ ၏။ တစ်ခါတစ်ရံ တစ်နာရီလျှင် မိုင် ၄၀ တိုက်ခတ်၏။ တစ်ခါတစ်ရံ ၇၅ မိုင် တိုက်ခတ်၏။ တစ်ခါတစ်ရံ၌မူ ၇၅ မိုင်ထက် ပိုမိုတိုက်ခတ်၏။ မြန်မာနိုင်ငံ၌ တစ်နာရီလျှင် ၇၅ မိုင်တိုက်ခတ်သော လေမုန်တိုင်းမျိုးကြုံရ ခဲသည်။ သို့သော် ၁၉၆၈ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် စစ်တွေမြို့နှင့် အနီးတစ်ဝိုက်၌ တိုက်ခတ်သွားသော လေမုန်တိုင်းကြီးသည် တစ်နာရီလျှင် မိုင် ၁၅၀ အထိ တိုက်ခတ်ခဲ့ရာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အဆိုးရွားဆုံးသော လေ မုန်တိုင်းကြီးကြောင့် အသေအပျောက်၊ အပျက်အစီး၊ အဆုံးအရှုံး အလွန် များပြားလှ၏။ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်နှင့် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာတို့တွင် လေမုန်တိုင်း များကို ဆိုင်ကလုန်းဟုခေါ်၏။
မုန်တိုင်း ခွဲခြားသတ်မှတ်ခြင်း
သို့သော် မုန်တိုင်း ဟူသမျှကို ဆိုင်ကလုန်းမခေါ်ပေ။ လေတိုက်နှုန်း တစ်နာရီ မိုင် ၃၀ ကျော် လျှင် မုန်တိုင်းငယ်၊ လေတိုက်နှုန်း တစ်နာရီ မိုင် ၄၀ ကျော်လျှင် ဆိုင် ကလုန်းမုန်တိုင်း၊ လေတိုက်နှုန်း တစ်နာရီ မိုင် ၆၀ ကျော်လျှင် ဆိုင်က လုန်းမုန်တိုင်းကြီးဟု သတ်မှတ်သည်။ လေတိုက်နှုန်းတစ်နာရီ မိုင် ၃၀ အောက်ဆိုလျှင် လေပွေလှိုင်း ဟု သတ်မှတ်၏။ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာတွင် မုန်တိုင်းများကို တိုင်ဖွန်ဟုခေါ်သည်။ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာတွင် လေသည် တစ်နာရီ မိုင် ၄၀ နှုန်းတိုက်လျှင် မုန် တိုင်းငယ်ဟု သတ်မှတ်၍ မိုင် ၄၀ မှ ၇၅ မိုင်အထိကို ဆိုင်ကလုန်း မုန်တိုင်းဟု သတ်မှတ်ပြီးလျှင် တစ်နာရီ လေတိုက်နှုန်း ၇၅ မိုင်အထက်မှ သာ တိုင်ဖွန်ဟု သတ်မှတ်လေသည်။
အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာတွင် မုန်တိုင်းများကို ဟာရီကိန်းဟုခေါ် သည်။ လေတိုက်နှုန်းမှာ တစ်နာရီလျှင် ၇၅ မိုင်ကျော်လေသည်။ ဟာရီကိန်းလေနီကြမ်း တိုက်ခတ်တော့မည်ရှိသောအခါ ဝင်ခါနီး နေသည် မှိုင်းမှုန်နီရဲလာ၏။ လေသည်ပူနွေး၍ ထိုင်းမှိုင်းလာ၏။ လေသည် ဖိအားများလာ၍ ငြိမ်သက်သွား၏။ ပင်လယ်ပြင်၌မူ လေကျမည်ရှိသောအခါ လေ၏ဖိအားနည်းသွားတတ်၍ မိုးကုတ်စက်ဝိုင်းအစွန်းဆီမှ မိုးသားများ လျင်မြန်စွာ တက်လာတတ်၏။ လေထဲတွင် ရေခိုးရေငွေ့များ ပါလာတတ် ၏။ လေ၏အရှိန်သည်လည်း ပြင်းထန်သည်ထက် ပြင်းထန်လာလေသည်။ ထိုသို့ ဖိအားနည်းသောနေရာသို့ တိုက်ခတ်လာသောလေသည် ဝင်ရိုးပေါ်၌ ကမ္ဘာလုံးလည်လျက် ရှိနေခြင်းကြောင့် ဖြောင့်မတ်စွာမသွားဘဲ ဝက်အူရစ်သကဲ့သို့လှည့်ကာ ဝိုင်းရစ်၍ တိုက်ခတ်၏။ ဤနည်းဖြင့် လေပွေ များဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်၏။
မိုးသက်လေပြင်းကျရောက်သောအခါ ကောင်းကင်၌ ညိုမည်းနက် မှောင်သော မိုးတိမ်များတက်လာ၏။ ထို့နောက် မိုးရွာပြီးလျှင် လေသည် ဝိုင်း၍ရစ်၍ တိုက်ခတ်၏။ မိုးသက်လေပြင်း ကျရောက်ပြီးသောအခါ လျှပ် ပြက်ခြင်း၊ မိုးထစ်ချုန်းခြင်း၊ မိုးသီးကြွေခြင်းများ ဖြစ်ပေါ်တတ်၏။ မိုးသက် လေပြင်းကျရောက်ခြင်းမှာ စွတ်စိုထိုင်းမှိုင်းသောလေသည် အထက်သို့တက်၍ အအေးဓာတ်နှင့် တွေ့ပြီးလျှင် မိုးရေအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသောကြောင့် ဖြစ်၏။
မိုးသက်မုန်တိုင်း၏ တန်ခိုးအင်အားကို ဤသို့ ခန့်မှန်းကြည့်ရာ ၏။ စတုရန်း ၁၀ မိုင်ကျယ်သောမြေပေါ်၌ တစ်လက်မခန့် ကျရောက်နေ သော မိုးရေ၏ ထုထည်သည် ၂၃၂ ၃၀၀,၀၀၀ ကုဗပေရှိ၏။ ထိုရေထုကို ပင်လယ်မှ စုတ်ယူ၍ မိုးရေအဖြစ်သို့ ပြန်ပြောင်းလဲပေးရန် မြင်းကောင်ရေ အား ၃၆ သန်းနှင့် ညီမျှသောအား ရှိဖို့လို၏။ ဟာရီကန်းလေနီကြမ်း၌ မြင်းကောင်ရေအား ကုဋေပေါင်းတစ်သောင်းပါရှိ၏။ သို့ဖြစ်၍လည်း ထိုလေနီကြမ်း တိုက်ခတ်သောအခါ အဆောက်အအုံများ၊ သစ်ပင်နှင့် ကောက်ပဲသီးနှံများ ကြောက်ဖွယ်လိလိ ပျက်စီးဆုံးရှုံးကြောင်းကို သတင်းစာ များ၌ တစ်ခါတစ်ရံ ကျွန်ုပ်တို့ ဖတ်ရပေသည်။
မုန်တိုင်း တိုက်ခတ်ချိန်တွင် ဆောင်ရွက်ရန်အချက်များ
(က) ရပ်ရွာမှ တာဝန်ရှိသူများ၏ အကြံပေးချက်အတိုင်း လိုက်နာဆောင်ရွက်ပါ။ (ခ) လျှပ်စစ်မီးလိုင်းများနှင့် ဓာတ်ငွေ့ပိုက်လိုင်းများကို ဖြတ်တောက်ပစ်ပါ။ (ဂ)လွင့်ပျံ့လာသော အရာဝတ္ထုများနှင့် ထိခိုက်မှုမရှိစေရန်အတွက် ခိုအောင်းရာနေရာ၌သာ နေပါ။ (ဃ)အဆောက်အအုံ၏ ခိုင်ခံသော အပိုင်းတွင်သာ ခိုလှုံပါ၊ ရေဒီယိုမှ သတင်းထုတ်ပြန်ချက်ကို အဆက်မပြတ်နားထောင်ပါ။ (င) အသက်ကယ်အင်္ကျီ၊ ဗောကွင်း၊ ပလတ်စတစ်ရေပုံးအလွတ်၊ ငှက်ပျောတုံး၊ ကားတာယာကျွတ်များကို မိမိနှင့်အတူ ဆောင်ထားပါ။ (စ) တံခါးနှင့် ပြတင်းပေါက်များကို သေသေချာချာ ပိတ်ထားပါ၊ မုန်တိုင်းအရှိန်ကြောင့် ပွင့်ထွက်သွားပါက မျက်နှာချင်းဆိုင်ဘက်မှာ လေထွက်ပေါက်တစ်ခု အမြန်ပြုလုပ်ပါ။ (ဆ) လေလာသည့်ဘက်မှ တံခါးပေါက်များကို ပိတ်ထားပြီး လေကွယ်ရာအရပ်ရှိ တံခါးပေါက်များကို ဖွင့်ထားပါ။ (ဇ) နေအိမ်စတင်ပြိုကျလာပါက မွေ့ရာများ၊ စောင်များဖြင့် အကာအကွယ်ပေးထားပါ (သို့မဟုတ်) ခိုင်ခံ့သော စားပွဲများအောက်တွင် နေပါ။ (ဈ) မုန်တိုင်းဗဟိုဖြတ်သန်းစဉ် ခေတ္တလေငြိမ်သော်လည်း နာရီဝက်အကြာတွင် ဆန့်ကျင့်ဘက်အရပ်မှ ပိုမိုပြင်းထန်သည့် လေများ ဝင်ရောက်လာတတ်သည်ကို သတိပြုပါ။ (ည) လေမုန်တိုင်းခေတ္တလျော့ပါးချိန်တွင် အိမ်အပြင်သို့ ထွက်ခြင်း၊ ကမ်းခြေသို့ သွားခြင်း မပြုပါနှင့်။
မုန်တိုင်းကျရောက်ပြီးနောက် ဆောင်ရွက်ရန်အချက်များ
(က) ရေဒီယိုကို ဖွင့်ထားပြီး သတိပေးချက်နှင့် အကြံပြုချက်များကို နားထောင်ပါ။ (ခ) မုန်တိုင်းအန္တရာယ် စိတ်ချရပြီးဆိုသော သတင်းရရှိမှသာ နေအိမ်သို့ ပြန်ပါ။ (ဂ) ဒဏ်ရာရသူများကို ပြုစုပါ၊ လိုအပ်လျှင် ဆေးခန်း၊ ဆေးရုံပို့ပါ။ (ဃ) ပြုတ်ကျပြတ်တောက်နေသော ဓာတ်ကြိုးများကို တွေ့ရှိလျှင် မကိုင်မထိမိစေရန် သတိပြုပါ။ လျှပ်စစ်ရုံးသို့ အကြောင်းကြားပါ။ (င) ပြုကျပျက်စီးနိုင်သော အဆောက်အအုံ၊ သစ်ပင်များနှင့် ဝေးဝေးနေပါ။ (စ) မြွေနှင့် အဆိပ်ရှိသတ္တဝါများကို သတိထားပါ။ (ဆ) ရေဝပ်သော နေရာများကို ကျင်းများ၊ ချိုင့်များရှိလျှင် ရေနစ်တတ်သဖြင့် ကလေးများကို ၎င်းနေရာများတွင် မကစားရန် ထိန်းသိမ်းပါ။ (ဇ) လမ်းနှင့် ရပ်ရွာသန့်ရှင်းရေးပြုလုပ်ပါ၊ ရေကို ကျိုချက်သောက်ပါ။ (ဈ) ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းများတွင် ကူညီပါ။ (ည) ကောလဟာလသတင်းများကို နားမထောင်ပါနှင့်။
ကျွန်းတောကုန်းရွာ၊ ကွင်းကောက် (တောင်)
ကျွန်းတောကုန်းရွာ၊ ကွင်းကောက် (တောင်)
နောင်အင်ရွာ၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်
နောင်အင်ရွာ (Nawngin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ ကတ်ဖကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၂၀၈၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကတ်ဖကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၅၄၉ ဦး၊ မ ၃၅၈၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၁၃၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျိုင်းတုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
​ညောင်ပင်တန်းရွာ၊ ကမ်းနီ
ညောင်ပင်တန်းရွာ၊ ကမ်းနီ
အောင်ရွှေ
ဗိုလ်မှူးချုပ် ဦးအောင်ရွှေ (၁၉၁၈ – ၁၃ ဩဂုတ် ၂၀၁၇) သည် လွတ်လပ်ရေး မော်ကွန်းဝင် တပ်မတော် အရာရှိဟောင်းတစ်ဦးနှင့် နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ် ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သူများတွင် တစ်ဦးအပါအဝင်ဖြစ်ကာ အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်ပါတီ ဥက္ကဋ္ဌတာဝန်ကို ၁၉၈၉ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ် အထိ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ငယ်စဉ်ဘဝ
အဖ ဦးဖိုးကွန်း၊ အမိ ဒေါ်သိန်းတို့မှ ၁၉၁၈ ခု၊ မေလ (၁၉) ရက်တွင် ဖွားမြင်သည်။ ၁၉၄၀ ခုတွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ဘီအေဘွဲ့ရသည်။
လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှု
၁၉၄၂-၄၅ ခုများတွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ဦးဆောင်သည့် ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်၊ ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်နှင့် ဗမာ့မျိုးချစ်တပ်မတော်တို့တွင် ပါဝင်၍ ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့နှင့် ဂျပန် ဖက်ဆစ်ကို တော်လှန်ခဲ့သည်။
၁၉၄၅ ခုနှစ်မှစ၍ တပ်မတော် (ကြည်း)တွင် ကိုယ်ပိုင်အမှတ် ၃၅၀၅ ဖြင့် ဗိုလ်ကြီးအဆင့်မှစ၍ တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၄၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၇ ခုနှစ်အထိ ကကစစ်တွင် ဦးစီးအရာရှိ (တတိယတန်း)၊ တပ်မဟာ (၈) တွင် ဦးစီးဗိုလ်ကြီး (ရေး)၊ တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် (တပခ) ၌ ဦးစီးဗိုလ်ကြီး (ထောက်)၊ ဗိုလ်မှူးအဆင့်ဖြင့် တပခတွင် ဒုလက်ထောက် စစ်ထောက်ချုပ်၊ တပ်မဟာ(၂)၌ လက်ထောက် စစ်ရေးချုပ်/လက်ထောက် စစ်ထောက်ချုပ်၊ တာဝန်ယူခဲ့သည်။
လွတ်လပ်ရေး ရပြီးခေတ်
၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဗိုလ်မှူးကြီးအဆင့်ဖြင့် စစ်ထောက်ချုပ်၊ ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် တပ်မဟာ(၅) တပ်မဟာမှူး၊ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် မပထ တိုင်းမှူး၊ ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်တွင် တိုင်းမှူး ဗိုလ်မှူးချုပ်အဖြစ် တိုးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။
၁၉၅၉ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၅ ရက်နေ့မှ ၁၉၆၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့အတွင်း တောင်ပိုင်းတိုင်း စစ်ဌာနချုပ်တွင် တိုင်းမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေစဉ် ရွေးကောက်ပွဲ၌ ဘက်လိုက်ခဲ့ကြောင်း စိစစ်တွေ့ရှိရသဖြင့် ဟုဆိုကာ ၁၉၆၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၃ ရက်နေ့ ရာထူးခန့်ထားရေး အဖွဲ့ အစည်းအဝေးမှ ဗိုလ်မှူးချုပ်အောင်ရွှေအား တပ်မတော်တွင် စစ်မှုထမ်းခြင်းမှ အငြိမ်းစား ယူခွင့်ပြုခဲ့သည်။
နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းဘဝ
၁၉၆၁ မှ ၁၉၇၅ အထိ မြန်မာနိုင်ငံ၏ သံအမတ်ကြီးအဖြစ် ဩစတြေးလျနှင့် နယူးဇီလန်ကို ပူးတွဲတာဝန်ယူခဲ့သည်။ ထို့အပြင် အီဂျစ်၊ ပြင်သစ် (စပိန်နှင့် ယူနက်စကိုအဖွဲ့တို့ပါ ပူးတွဲ၍) တာဝန်ယူ ခဲ့ပြီး ၁၉၇၅ တွင် အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။
နိုင်ငံရေးဘဝ
မျိုးချစ်ရဲဘော်ဟောင်းများအဖွဲ့နှင့် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်တို့တွင် ဗဟိုဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ယူခဲ့သည်။
၁၉၈၈ စက်တင်ဘာ ၂၇ ရက်က အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ကို စတင် တည်ထောင်ရာတွင် ဦးအောင်ရွှေသည် ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်ပြီး စည်းရုံးရေးဌာနမှူးဖြစ်ခဲ့သည်။
၁၉၉၅ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းလိုက်သည့် ဗဟိုအလုပ်အမှု ဆောင်အဖွဲ့တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်မှာ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး၊ ဦးအောင်ရွှေမှာ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆက်လက် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ကြသည်။
၂၀၀၀ ဆယ်စုနှစ် အစောပိုင်းကာလများတွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် ဦးတင်ဦးတို့ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ကျနေစဉ်အတွင်း ပါတီကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ ဦးအောင်ရွှေသည် ရန်ကုန်တိုင်း၊ မရမ်းကုန်းမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် (၁)၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားပြုကော်မတီ အဖွဲ့ဝင် အဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၂ဝဝ၃ ခုနှစ်၊ မေလ ၃ဝ ရက် ဒီပဲယင်းအကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်မှုကြီးဖြစ်ပွားစဉ် နေအိမ်အကျယ် ချုပ်ဖြင့် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းထားခြင်းခံရပြီး ၂ဝဝ၄ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ပြန်လည်လွတ် မြောက်လာခဲ့သည်။
ဂုဏ်ပြုချီးကျူးခံရခြင်း
နိုင်ငံ့တာဝန်များကို ကြိုးပမ်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် နိုင်ငံတော်က ချီးမြှင့်အပ်နှင်းသည့် လွတ်လပ်ရေး မော်ကွန်းဝင်(ပထမဆင့်)၊ စည်သူဘွဲ့နှင့် သရေစည်သူဘွဲ့ တို့ကို ရရှိခဲ့သည်။
၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်၊ ဇွန်လ ၇ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည်ဘွဲ့(ပထမဆင့်) ချီးမြှင့်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။
မိသားစု
ဇနီးမှာ ဒေါ်တင်တင်ရွှေဖြစ်ပြီး သားသမီးများမှာ ဦးအောင်သန်းရွှေ၊ ဦးသန်းဖေရွှေ၊ ဒေါ်ယုဇနရွှေ၊ ဒေါ်မဉ္ဇူရွှေ၊ ဦးအောင်မြင့်ရွှေနှင့် ဒေါ်စံပယ်ရွှေတို့ဖြစ်သည်။
ကွယ်လွန်ခြင်း
အသက် ၉၉ နှစ်အရွယ် ဦးအောင်ရွှေသည် ၂၀၁၇ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၁၃ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် သားသုံးဦး၊ သမီးသုံးဦး ကျန်ရစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် ပါတီဝင်များ
သမ္မတနိုင်ငံ
သမ္မတနိုင်ငံ (Republic) ဆိုသည်မှာ အစိုးရအဖွဲ့ ပုံစံတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ပြည်သူ အများစုက အစိုးရကို အနည်းဆုံး သီအိုရီအားဖြင့် ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခြင်းကို ဆိုလိုပြီး အမွေဆက်ခံခြင်းဖြင့် အစိုးရ အဖွဲ့ အုပ်ချုပ်မှုကို လွှဲပြောင်း ပေးခြင်း မဟုတ်သည်ကို ဆိုလိုသည်။ ခေတ်သစ် အများသုံး အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်အရ ရီပတ်ဘလစ် ဆိုသည်မှာ ဘုရင်က နိုင်ငံ့ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ရှိမနေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ရီပတ်ဘလစ် ဆိုသော စကားလုံးမှာ လက်တင်ဘာသာစကား res publica မှ ဆင်းသက်လာ၍ အများပြည်သူနှင့် သက်ဆိုင်သော အရေးအခင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုနိုင်ပြီး ထိုသို့သော ပုံစံရှိသည့် အစိုးရ အုပ်ချုပ်သည့် နိုင်ငံကို ဖော်ပြရန် အတွက် အသုံးပြုကြသည်။
ခေတ်သစ်နှင့် ရှေးခေတ်မှ သမ္မတနိုင်ငံများသည် သူတို့၏ အယူအဆနှင့် ပါဝင်ဖွဲ့စည်းပုံတွင် ကွဲပြားခြားနားမှု အများအပြားရှိသည်။ ဂန္ထဝင်ခေတ် နှင့် အလယ်ခေတ်တို့တွင် ပထမဆုံးပေါ်ပေါက်ခဲ့သော သမ္မတနိုင်ငံမှာ ရိုမန် သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ရောမအား ဘုရင် အုပ်ချုပ်သော ခေတ်နှင့် စစ်ဘုရင်များ အုပ်ချုပ်သော ခေတ်များကြားရှိကာလကို ရည်ညွှန်းသည်။ အီတလီတို့၏ အလယ်ခေတ် နှင့် ရီနေဆွန်းခေတ်တို့မှ နိုင်ငံရေး ဓလေ့ ထုံးတမ်းများကို ယနေ့တွင် ယဉ်ကျေးသော လူသားဆန်မှု (civic humanism) ဟု ညွှန်းဆိုလေ့ ရှိကြပြီး တစ်ခါတစ်ရံတွင် ရောမ ရီပတ်ဘလစ်ကင်များ ဖြစ်ကြသော ဆယ်လတ် (Sallust ) နှင့် တက်ဆီတပ် (Tacitus) တို့မှ တိုက်ရိုက်ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။
သီလဝိမံသနဇာတ်
စတုက္ကနိပါတ် - ၁။ ကာလိင်္ဂဝဂ် -(၃၀၅) သီလဝီမံသနဇာတ်။ ။ သီလရှိသူ မရှိသူဟု စုံစမ်းလို၍ အိမ်မှပစ္စည်းများ ခိုးယူခဲ့ရန် မှာကြားအပ်သော တပည့်နှစ်ဦးတွင် မခိုးယူဘဲ ပြန်လာသော တပည့်ကြီးအား သမီးနှင့် ပေးစားသည့် ဆရာပုဏ္ဏားအကြောင်း။
ပစ္စုပ္ပန်ဝတ္ထု
နတ်လူတို့ဆရာ ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ရဟန်းငါးရာတို့သည် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်အတွင်း၌ နေကုန်လျက် ညဉ့်သုံးယံအတွင်း၌ ကာမဝိတတ်ကို ကြံစည်ကြကုန်၏။
သီလရှိသူ သမီးယူ
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည် ပုဏ္ဏားမျိုး၌ဖြစ်၍ အရွယ်သို့ရောက်လတ်သော် ဗာရာဏသီပြည်မှာပင် တပည့်ငါးရာတို့ အကြီးအမှူးဖြစ်၍ အတတ်ပညာသင်လျက်နေ၏။
ထိုအခါ ဆရာကြီး၌ အရွယ်ရောက်သော သမီးတစ်ယောက် ရှိလေ၏။ ဆရာကြီးသည် တပည့်လုလင်တို့၏ သီလနှင့်ပြည့်စုံသည်၊ မပြည့်စုံသည် စုံးစမ်း၍ သီလနှင့်ပြည့်စုံသော လုလင်အား သမီးကိုပေးမည်ဟု ကြံစည်လျက်သာ နေ၏။
တစ်နေ့သ၌ ဆရာကြီးသည် တပည့်လုလင်တို့ကိုခေါ်၍ “အမောင်တို့ .... ငါ့သမီးသည် အရွယ်သို့ရောက်လတ်ပြီ၊ ထိမ်းမြားလက်ထပ်ခြင်းကိုပြုမည်၊ သို့အတွက် အဝတ်တန်ဆာရှာရန် သွားကြကုန်၊ မိဘဆွေမျိုးဉာတိတို့ မသိအောင် ခိုးယူခဲ့ကြကုန်” ဟု စေခိုင်းလေ၏။
တပည့်တို့သည် ဆရာကြီးစေခိုင်းသောအတိုင်း အိမ်သို့ပြန်၍ မိဘဆွေမျိုးဉာတိတို့ မသိအောင် ခိုးယူခဲ့ကြကုန်၏။ ဆရာကြီးလည်း ဆောင်ခဲ့သမျှသော အဝတ်တန်ဆာတို့ကို မှတ်သား၍ အသီးအသီး ထားစေကုန်၏။ တပည့်ကြီးသည် တစ်စုံတစ်ခုသော အဝတ်တန်ဆာကိုမျှ မခိုးယူခဲ့လေ။
ဆိတ်ကွယ်ရာအရပ် မရှိအပ်
ထိုအခါ ဆရာကြီးသည် တပည့်ကြီးအား “အမောင် ... သင်ကား တစ်စုံတစ်ခုသော အဝတ်တန်ဆာကို မဆောင်ယူခဲ့သလော” ဟု မေး၏။ “ဆရာ ... မဆောင်ယူခဲ့ပါ” ဟု ပြောလျှင် “အမောင် ... အဘယ်ကြောင့် မဆောင်ယူခဲ့သနည်း” ဟု မေးပြန်ရာ ထိုအခါ တပည့်ကြီးသည် ဆရာအား -
“ဆရာကြီး ... လောက၌ မကောင်းမှုပြုသူအား ဆိတ်ကွယ်ရာအရပ်မည်သည်မရှိ၊ တောစောင့်နတ်တို့ မြင်ကြကုန်၏။ သူမိုက်ကား မကောင်းမှုပြုရာ၌ ငါသည် ဆိတ်ကွယ်ရာ၌ ပြုလုပ်အပ်သည်ဟု မှတ်ထင်ဘိ၏။ ဆရာကြီး ... အကျွန်ုပ်ကား မကောင်းမှုပြုရာ၌ ဆိတ်ကွယ်ရာအရပ်ကို မမြင်ပါ၊ ဆိတ်ကွယ်ရာအရပ်လည်း မရှိပါ၊ အကျွန်ုပ် ပြုလုပ်အပ်သော မကောင်းမှုသည် မဆိတ်ကွယ်ပေ - ထိုကြောင့် အကျွန်ုပ်သည် မဆောင်ယူခဲ့ပါ” –
ဟု - ပြန်ကြားပြောဆိုလေ၏။
သီလရှိက မိန်းမရ
ထိုအခါ ဆရာကြီးသည် တပည့်ကြီးအား အလွန်ကြည်ညိုလှ၍ “အမောင် ငါ့အိမ်၌ ဥစ္စာပစ္စည်း မရှိသည် မဟုတ်ပေ၊ အကျင့်သီလနှင့် ပြည့်စုံသူအား သမီးကိုပေးမည်ဟု ကြံစည်ကာ လုလင်တို့ကို စုံစမ်းလို၍ ဤသို့ပြုလုပ်ခြင်းဖြစ်သည်။ သင့်အားသာ ငါ့သမီးသည် လျောက်ပတ်၏” ဟု သမီးကို တန်ဆာဆင်စေ၍ တပည့်ကြီးအား ပေးလေ၏။ ကြွင်သော တပည့်လုလင်တို့ု “သင်တို့ ဆောင်ယူခဲ့သော အဝတ်တန်ဆာတို့ကို သင်တို့အိမ်သို့ ပြန်၍ပို့ကြေလော့” ဟု ပြောဆိုကာ ပြန်၍ပေးလေ၏။
မြတ်စွာဘုရားသည် ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူသောအခါ ရဟန်းတို့အား - “ရဟန်းတို့ ... သီလမရှိကုန်သော လုလင်တို့သည် မိမိတို့ သီလမရှိသောကြောင့် မိန်းမကို မရကုန်၊ ပညာရှိသော တပည့်ကြီးလုလင်သည်ကား သီလနှင့် ပြည့်စုံသောကြောင့် မိန်းမကိုရ၏” ဟု မိန့်တော်မူပြီးလျှင် - နောက်တစ်ဖန် -
ဟု - ဟောကြားဆုံးမတော်မူ၏။
မြတ်စွာဘုရားသည် ဒေသနာတော်ကို ဟောတော်မူပြီးလျှင် သစ္စာကိုပြတော်မူသည်၏အဆုံး၌ ရဟန်းငါးရာတို့သည် အရဟတ္တဖိုလ်၌ တည်ကုန်၏။
ဇာတ်ပေါင်း
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -
ရဟန်းတို့ -
ထိုအခါ ဆရာကြီးသည် - ယခုအခါ သာရိပုတ္တရာ။
ပညာရှိတပည့်ကြီးသည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -
ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း။
ဆောင်ပုဒ်
(၁) မကောင်းမှုမှာ၊ ပြုလုပ်ရာ၊ ဆိတ်ရာမရှိပေ။
(၂) တောမှာပြုလတ်၊ တောစောင့်နတ်၊ အတတ်မြင်ခဲ့ပေ။
(၃) လူမိုက်ဘာဝ၊ ဆိတ်ကွယ်ရ၊ စိတ်ကထင်မှတ်လေ။
သီလဝီမသနဇာတ် ပြီး၏။
ဆီပတ်စတိုပိုမြို့
thumb|ဆီပတ်စတိုပိုမြို့ ယူကရိန်းနိုင်ငံ၏ သင်္ဘောဆိပ်မြို့ ဖြစ်သည်။ ယခင်က ဆိုဗီယက်နိုင်ငံ၏ အနောက်တောင်ကမ်းခြေပေါ်ရှိ သင်္ဘောဆိပ်မြို့ဖြစ်သည်။ ပင်လယ်နက် ကမ်းခြေတွင် ရုရှရေတပ်၏ အခြေခံ စခန်းကြီးလည်းဖြစ်၏။ သဘာဝအတိုင်းဖြစ် ပေါ်နေသော ဆိပ်ကမ်းတွင် သင်္ဘောကြီးများ အခါမရွေး ဝင်ရောက် ဆိုက်ကပ်နိုင်ပေသည်။ သို့သော် ၁၈၉ဝ ပြည့်နှစ်မှစ၍ ဆီဗတ်စတိုပိုမြို့ဆိပ်ကမ်းမှာ ရေတပ်လက်နက်ခဲယမ်းမီး ကျောက်များ ထုတ်လုပ်သိုလှောင် သော ဌာနဖြစ်ခဲ့သဖြင့် နိုင်ငံခြားသင်္ဘောကြီးများဆိုက်ကပ်ရန် ခွင့်မပြုခဲ့ချေ။ ရုရှနိုင်ငံအတွက် စက်ကရိယာများနှင့် ကျောက်မီးသွေးများ တင်ဆောင်လာသည့်အခါ၌သာ ဆိုက်ကပ်ရသည်။ ကရိုင်းမီးယန်းစစ်ပွဲအတွင်း ၁၈၅၄ ခုနှစ်တွင် ရုရှနှင့်စစ်ဘက်ပြုသော အင်္ဂလိပ်၊ ပြင်သစ်နှင့် တူရကီ မဟာမိတ်တပ်များသည် ဆီဗတ်စတိုပိုမြို့ကို ၁၁ လကြာမျှ ဝန်းရံတိုက်ခိုက်ခဲ့လေသည်။ ၁၈၅၅ ခုနှစ်၌ ရုရှတို့ဆုတ်ခွာပေးရသည်။ ထိုအခါ ဆီဗတ်စတိုပိုမြို့သည် အခိုင်အမာဆောက်လုပ်ထားသော ခံတပ်များနှင့်တကွ တစ်မြို့လုံး ပြိုကွဲပျက်စီးခဲ့ရလေသည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ် စစ်ပြေငြိမ်းကြသောအခါ၊ ပါရစ်စစ်ပြေ ငြိမ်းရေးစာချုပ်တွင် ဆီဗတ်စတိုပိုမြို့၌ ခံတပ်များပြန်လည်တည်ဆောက်ခြင်းမပြုရဟု ပညတ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၈၇ဝ ပြည့်နှစ် ပြင်သစ် ပရပ်ရှား စစ်ပွဲအတွင်းတွင် ဆီဗတ် စတိုပိုမြို့ကို ရေတပ်လက်နက် စခန်းအဖြစ် ပြန်လည်အသုံးချခဲ့လေသည်။ သို့ရာတွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ဖြစ်လေသော် ဂျာမန်တပ်များသည် မြို့ကို ၉ လကြာမျှ ဝိုင်းထားပြီးနောက် ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြန်သည်။ ၁၉၄၄ ခုနှစ်၌ ရုရှတို့က ပြန်လည်သိမ်းယူနိုင်သောအခါတွင် မြို့မှာ စစ်ဒဏ်ကြောင့် မရှုမလှပျက်စီးယိုယွင်းနေပြီဖြစ်၏။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် ဆီဗတ်စတိုပိုမြို့ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးကို အားသွန်ဆောင်ရွက် ခဲ့ခြင်းကြောင့် ယခုအခါ ပြန်လည်စည်ပင်နေလေပြီ။
ဆီဗတ်စတိုပိုမြို့၌ စက်ကရိယာများ ထုတ်လုပ်သော လုပ်ငန်းကြီးများအပြင် ဂျုံ၊ သားရေ၊ ဆပ်ပြာနှင့် အုတ်ကြွပ် လုပ်ငန်းများလည်းရှိ၏။ သင်္ဘောများတည်ဆောက်ပြုပြင်ရာ အလုပ်ရုံများလည်းရှိသည်။ ဆီဗတ် စတိုပိုမြို့မှ မောစကိုမြို့တော်သို့ ခါးရကပ်မြို့ကိုဖြတ်လျက် မီးရထားလမ်း ဖောက်လုပ်ဆက်သွယ်ထား၏။ ရေကြောင်းအတတ်သင်ကျောင်းများနှင့် နာမည်ကျော်သတ္တဗေဒဆိုင်ရာ ပြတိုက်တစ်ခုလည်းရှိ၏။ ဆီဗတ်စတိုပိုမြို့မှာ အပန်းဖြေပင်လယ်ရေချိုးဆိပ်ကမ်းမြို့လည်း ဖြစ်၏။ ၁၉၃၉ ခုနှစ် သန်ကောင်စာရင်းအရ၊ မြို့နေလူဦးရေမှာ ၁၁၁၉၄၆ ယောက်ဖြစ်လေသည်။ ၂၀၀၁ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၃၄၂,၄၅၁ ယောက်ရှိသည်။
ဆီနှင့်အဆီခဲ
ဆီနှင့် အဆီခဲ
စက်ယန္တရားများသည် ဓာတ်ဆီ ရေနံဆီတို့ရှိမှ ပူနွေးလာ ၍ လှုပ်ရှားနိုင်ကြသည်။ ထိုနည်းအတူ လူကိုယ်ခန္ဓာစက်ကြီး သည်လည်း ဆီနှင့်အဆီခဲတို့ရှိမှ ပူနွေးလာ၍ လှုပ်ရှားနိုင်ကြ သည်။ ဆီနှင့် အဆီခဲတို့မှာ ကာဗိုဟိုက် ဒရိတ်ဓာတ်ထက်ပိုမို၍ ခန္ဓာကိုယ်အာ အပူဓာတ်ပေးစွမ်းနိုင်သည်။
ယင်းတို့သည် ကိုယ်ခန္ဓာ သွားလာလှုပ်ရှားမှုအတွက် အင် အားကို ရရှိစေရန်သာ အသုံးဝင်သည်မဟုတ်ချေ။ စက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်းဆောင်တာများ၌လည်း များစွာအသုံးဝင်လေသည်။ ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ အသီးအနှံများမှ ထုတ်ယူရရှိသော ဆီနှင့် ကျွဲနွား၊ ဝက်၊ ဆိတ်စသည့် တိရစ္ဆာန်များမှ ရရှိသော အဆီခဲများမှာ ဓာတုဗေဒနည်းအရ ဓာတ်ခွဲစမ်းသပ်ကြည့်ရှုလျှင်၊ ယင်းတို့၌ပါဝင်သော ဓာတ်သတ္တိများမှာ အတူတူလိုပင်ဖြစ်သည် ကိုတွေ့ရသည်။ သို့ရာတွင် အဆီခဲမှာ ဖာရင်ဟိုက် ၆၇ ဒီဂရီ၌ ခဲသွားတတ်၍၊ ဆီမှာမူကား ထိုဒီဂရီချိန်၌ အရည်အဖြစ်တည်ရှိ နေသေးသည်ကို တွေ့ရသည်။
အသီးအရွက်တို့မှ ရရှိသော အဆီများမှာ နှမ်းဆီ၊ မြေပဲ ဆီ၊ အုန်းဆီ၊ သံလွင်ဆီ၊ ဝါစေ့ဆီ၊ ကြက်ဆူဆီ၊ ဘိန်းစေ့ဆီ စသည်တို့ဖြစ်ကြသည်။ ထိုဆီများမှာ အထူးစီမံပြုလုပ်ထားသော စက်တွင် အသီးအစေ့တို့ကိုကြိတ်၍ ဆီကို ည|စ်ထုတ်ယူရသည်။ အချို့ဆီသည် အဝတ်၊ စက္ကူတို့အပေါ်၌ကျလျှင် စွန်း၍ကျန်ခဲ့ တတ်သည်။ အချို့မှာကား၊ လျင်မြန်စွာ သွေ့ခြောက်တတ်သည်။ ထိုသို့ လျင်မြန်စွာ သွေ့ခြောက်တတ်သော ဆီအမျိုးအစားမှာ ထိုဆီထုတ်ယူသောအပင်၊ အရွက်၊ အပွင့်တို့၏ အနံ့ကို ချုပ်ယူ ထားနိုင်သဖြင့် ရေမွှေးနှင့် ဆေးဝါးများတွင် အနံ့ထည့်ရန် အတွက် အသုံးပြုကြသည်။
အချို့ဆီများသည် လေထိလျှင် အောက်ဆီဂျင်ကို စုတ်ယူ ၍ လျင်မြန်စွာခြောက်သွေ့သွားသဖြင့် ထိုဆီသုတ်လိမ်းထား သော မျက်နှာပြင်သည် တင်းပြောင်လျက် ကျန်ခဲ့သည်။ ဘီသွာ ဆီမှာ ထိုသဘောမျိုးရှိ၍၊ ယင်းကို သင်္ဘောဆေး၊ အရောင်တင် ဆေးတို့၌ ထည့်သွင်း၍ အသုံးပြုကြသည်။ ဖယောင်ပုဆိုးလုပ် ငန်းများ ၌လည်း အသုံးပြုကြသည်။
အချို့ဆီများသည် အောက်ဆီဂျင်စုတ်ယူခြင်းနည်းသည်။ ထို့ကြောင့် လျင်မြန်စွာမခြောက်သွေ့ဘဲ၊ လေထိလျှင် တစ်ဖြည်း ဖြည်း အရောင်ပျက်၍ အနံ့လည်းတစ်မျိုးဖြစ်လာသည်။ သံလွင် ဆီ၊ ဝါစေ့ဆီ၊ ဆိုယာပဲခေါ် ပဲငပိဆီများသည်ကား ထိုကဲ့သို့ သော ဆီမျိုးဖြစ်သည်။ ထိုဆီမျိုးကို စားသုံးရန် အတွက်၎င်း၊ ဆပ်ပြာ ချက်ရန်အတွက်၎င်း အသုံးပြုကြသည်။ နှမ်းဆီနှင့် မြေပဲဆီများကို စားသုံးရန်အတွက်သာအသုံးများသည်။ အုန်းဆီ ကို ဆေးဝါးအတွက်၎င်း၊ အလှကုန်ပစ္စည်းများ အတွက်၎င်း၊ ဆပ်ပြာလုပ်ငန်းအတွက်၎င်း အသုံးပြု ကြသည့်ပြင်၊ အချို့က စားသုံးရန်အတွက်လည်း အသုံးပြုကြသည်။ ကြက်ဆူဆီကို စက်ဆီအဖြစ်၎င်း၊ ဆေးဝါးအဖြစ်၎င်း၊ ဆပ်ပြာလုပ်ရန်အတွက် ၎င်း အသုံးချကြသည်။
တိရစ္ဆာန်မှရရှိသော အဆီများမှာ ထောပတ်၊ အမဲဆီ၊ ငါး ကြီးဆီ၊ အခြားငါးအမျိုးမျိုးမှအဆီ၊ ဝက်ဆီတို့ ဖြစ်သည်။ ထို အဆီများအနက် ထောပတ်မှလွဲလျှင် ဝက်ဆီမှာ အသုံးအဝင်ဆုံး ဖြစ်သည်။ အမဲဆီသည် ကျွဲနွား သိုးဆိတ်တို့မှ ရရှိသောအဆီခဲ ဖြစ်၍၊ မာဂျရင်းခေါ် ထောပတ်တုပြုလုပ်ရာ၌ အသုံးဝင်လေ သည်။
သားငါးတိရစ္ဆာန်တို့မှ အဆီခဲကို ထုတ်ယူပုံမှာ အဆီရှိ သော အပိုင်းကို ခုတ်ထစ်ဖြတ်တောက်၍ ရေထည့်ထာသော သံစည်ကြီးများတွင်ထည့်ရသည်။ ထို့နောက် အပူတိုက်ပေး၍၊ ပူလာသောအခါ၌ အဆီသည်အပေါ်သို့တက်လာ၏။ ထိုအဆီ ကို ခပ်ယူရသည်။ စားသုံးရန်အတွက် အဆီခဲများကို ဂရုစိုက်၍ သန့်ရှင်းစွာ ပြုလုပ်ရလေသည်။ အဆီခဲများသည် အဝတ်စက္ကူတို့ အပေါ်၌ ကျလျှင်လျင် မြန်စွာ မခြောက်ဘဲ၊ အစွန်းထင်၍ကျန်ခဲ့သည်။ အမျိုးအစား ညံ့သော ဆီများကို ဆပ်ပြာလုပ်ငန်းများ၌ အသုံးချသည်။ ဆီနှင့် အဆီခဲတို့သည် ရေနှင့် မရောစပ်နိုင်ကြသော်လည်း အရက်၊ အီသာတို့နှင့်မူ ရောစပ်နိုင်၏။ လူတို့၏ အရေပြားပေါ်တွင် အဆီခဲကလေးများရှိသည်။ ထိုအဆီခဲများကြောင့်သာ အရေပြားနှင့် အမွေးကလေးများသည် လိုအပ်သော ဆီကိုရနိုင်ကြသည်။ သို့မဟုတ်ပါက ခြောက်သွေ့ လျက်ရှိပေမည်။ ထိုအဆီခဲကလေးများကြောင့်လည်း လူတို့၏ အရေပြားသည် ချောမွတ် ပျော့ပျောင်းလျက် ရှိ နေနိုင်ပေသည်။ တိရစ္ဆာန်နှင့် အပင်တို့မှရသော အဆီသည် အခဲသော်လည်းကောင်း၊ အရည်သော်လည်းကောင်းဖြစ်သည်။ တိရစ္ဆာန်အားလုံး၌ မဟုတ်စေကာမူ၊ တိရစ္ဆာန်အများ၌ အဆီသည်အခဲဖြစ်၏။ ထိုအဆီများတွင် ကာဗွန်၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် အောက်ဆီဂျင်များပါရှိသည်။ ထို အဆီခဲ သို့မဟုတ် အဆီရည်ကို လေထဲ၌တာရှည်ပစ်ထားက ပျက်စီးသွားတတ်သည်။ ထိုသို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ အဆီရှိ ဒြဗ်စင်များ သည် ပြိုကွဲသွား၍ အဆီအက်ဆစ်သည် ဓာတ်သဘောအရ ပြောင်းလဲသွားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။
အင်းလေးကန် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော
အင်းလေးကန် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော သည် ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ညောင်ရွှေမြို့နယ်ရှိ အင်းလေးကန်ဒေသတွင် တည်ရှိသည်။ ဆောင်းခိုငှက်များနှင့် သူတို့နေထိုင်ကျတ်စားရာ နေရာများကို ထိန်းသိမ်းရန်သည် ဘေးမဲ့တော တည်ထောင်ရသည့်ရည်ရွယ်ချက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် အာဆီယံ အမွေအနှစ်ဥယျာဉ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၉ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဦးဆုံးသော ဇီဝအဝန်းနယ်မြေ (Bioshpere Reserve) အဖြစ် ယူနက်စကို၊ လူသားနှင့်ဇီဝအဝန်းနယ်မြေအစီအစဉ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကော်မတီ (UNESCO Man and the Biosphere Reserve Programme, International Coordinating Council) မှ (၂၇)ကြိမ်မြောက်အစည်းအဝေးတွင် အတည်ပြုသတ်မှတ်ခဲ့သည်။
တည်နေရာ
မြောက်လတ္တီတွဒ်၂၀°၁၃'၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆°၅၆'၊ ရှမ်းပြည်နယ် ညောင်ရွှေမြို့နယ်၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်များအတွင်း တည်ရှိသည်။ ၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး အကျယ်အဝန်းမှာ ၆၄၀.၉၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂၄၇.၄၆ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။
သဘာဝအရင်းအမြစ်များ
အဓိကအရင်းအမြစ်မှာ ဆောင်းခိုငှက်များနှင့် ဒေသတွင်းငှက်များ နေထိုင်ကျတ်စားကြခြင်း ဖြစ်ပြီး ၁၇၅မျိုးသော မျိုးစိတ်များ ကျတ်စားနေထိုင်ကြသည်ဟု သိရသည်။
ခြိမ်းခြောက်နေသောအန္တရာယ်များ
ဓာတုဓာတ်မြေဩဇာများနှင့် ပိုးသတ်ဆေးများ မလျော်ညီစွာသုံးစွဲမှုများကြောင့် ရေထုညစ်ညမ်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်နေသည်။ ခရီးသွားလုပ်ငန်း တိုးတက်ကြီးထွားလာသည်နှင့်အညီ သဘာဝပတ်ဝန်ကျင်အား ဂရုစိုက်မှုမရှိသောကြောင့် ပျက်စီးညစ်နွမ်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်နေသည်။ ဇုံအတွင်းထုတ်ပြန်ထားသော စည်းကမ်းများကို ဒေသခံတံငါသည်များသည် လေးစားလိုက်နာခြင်းမရှိကြ‌ချေ။ အဓိကမှာ စိုက်ပျိုးရေးနည်းစနစ်များ ပြောင်းလဲလာခဲ့ပြီး ဆင်ခြေလျှောမှ မြေများ တရွေ့ရွေ့ ရေထဲသို့အနည်ထိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။ ဤရလဒ်များအဖြစ် ရေတိမ်လာပြီး ရေထုညစ်ညမ်းလာခဲ့သည်။
ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခြင်းလုပ်ငန်းများ
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်နှင့် ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲနှင့် သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးအသင်း တို့မှ ပူပေါင်းပြီး နှုံးများနှင့် ပိုးသတ်ဆေးများအသုံးပြုခြင်းကို လေ့လာခဲ့ကြသည်။
ကြည့်ရှုလေ့လာနိုင်သော အခွင့်အလမ်းများ
သုတေသနပြုလုပ်နိုင်ခြင်း၊
တပို့တွဲလ
တပို့တွဲ (ရှေးမြန်မာစာ: တပိုဝ်တွဲ/တပ္အိုတွဲ) သည် မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ ဧကာဒသမလ သို့မဟုတ် ၁၁ လမြောက်လဖြစ်ပြီး ဇန်နဝါရီ၊ ဖေဖော်ဝါရီ အတွင်း ကျသည်။ ဆောင်းဥတုနောက် ပိုင်းချိန်ဖြစ်သည်။ တပို့တွဲလတွင် ၂၉ ရက်ရှိသည်။ ရက်မစုံသောလ ဖြစ်သည်။ တပို့တွဲလ ဟုခေါ်ဝေါ်ခြင်းမှာ ထန်းဖူးထန်းခိုင်တို့ တွဲညွတ်သော ရာသီဖြစ်၍ ခေါ်တွင်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူကြသည်။ 'တပိုဝ်' သည် 'ထန်းဖူး' ကို ဆိုလိုပြီး 'တွဲ' သည် 'အသီးခိုင် တွဲလောင်းကျသည်' ကိုရည်ညွှန်းသည်ကြောင့် တပို့တွဲလတွင် ထန်းဖူးများအား အောက်ရောက်အောင် ဆွဲချပြီး ထန်းရည်ခံသည့် ကာလဖြစ်သည်မှာ ထင်ရှားသည်။ ကျောက်စာ အရေးအသား၌ တပို့တွဲကို တပိုင်ထွဲ၊ တပိုင်ထွဲ၊ တပိုင်တွယ်၊ တပို့ထွယ်ဟု ရေးသားလေ့ရှိသည်။ ဗေဒင်အခေါ်အားဖြင့် ကုံရာသီဟုခေါ်သည်။ ထိုရာသီတွင် မာဃနက္ခတ် စန်းနှင့်ယှဉ်၍မွန်းတည့်သည်။ ရာသီရုပ်မှာ ရေထမ်းသမားဆင်းရဲသားပုံဖြစ်၍၊ အထိမ်းအမှတ်ပန်းမှာ ပေါက်ပန်း ( Butea monosperma)၊ လဲပွင့်၊ လက်ပံပွင့် တို့ဖြစ်သည်။
တပို့တွဲလတွင် ထမင်းနှဲပွဲ ကျင်းပကြသည်။ ကောက်ညှင်းစပါးသစ် ပေါ်ချိန်တွင် အရပ်ရပ်၌ ထမင်းနှဲထိုး၍ ကျွေးမွေးလှူဒါန်းလေ့ရှိကြသည်။ ထိုလတွင် နံနက်စက် ၆ နာရီ ၂၀ မိနစ်တွင် နေထွက်လေ့ရှိ၍ ညနေ ၅ နာရီ ၄ဝ မိနစ်အချိန်တွင် နေဝင်လေ့ရှိသဖြင့် ညတာမှာ နေ့တာထက် ပို၍ရှည်သည်။ ဆီးနှင်းကျသောရာသီဖြစ်၍ ချမ်းအေးသည်။
ထိုလတွင် ရက်မစုံ လကွယ်သောကြောင့် ၂၉ ရက်သာ ရှိသည်။ တပို့တွဲ ကျွဲချိုဖျား ဆတ်ဆတ်ခါသည် ဟူ၍လည်းကောင်း၊ နှာရည်ယိုရွဲ တပို့တွဲ ဟူ၍လည်းကောင်း တပို့တွဲလတွင် အလွန်ချမ်းအေးလှကြောင်း ဆိုရိုးပြုလေ့ရှိကြသည်။
တောင်လုံးရွာ၊ ဂန့်ဂေါမြို့နယ်
တောင်လုံးရွာ (Taunglone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ဂန့်ဂေါခရိုင်၊ ဂန့်ဂေါမြို့နယ်၊ စမိတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၉၁၉၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စမိတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၃၅ ဦး၊ မ ၅၆၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၀၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဂန့်ဂေါမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရွာမရွာ၊ ကျုံသွတ်တညီ
ရွာမရွာ၊ ကျုံသွတ်တညီ
ဉာဏလွင် (ဘောလုံးသမား)
ဉာဏလွင်(၂ ဇူလိုင် ၁၉၉၀ ခုနှစ်)သည် ဘောလုံးသမား တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး နိုင်ငံလက်ရွေးစင်အသင်းတွင် ကစားခဲ့သည်။
ပိုးရှိပြင်ရွာ
ပိုးရှိပြင်ရွာ
အလယ်ကုန်းရွာ၊ တောင်တန်းကုန်း
အလယ်ကုန်းရွာ၊ တောင်တန်းကုန်း
တောင်မော်ရွာ၊ အလယ်ဒွိန်
တောင်မော်ရွာ၊ အလယ်ဒွိန်
ကွန်မုံရွာ၊ မိုင်းပန်မြို့နယ်
ကွန်မုံရွာ (Kunmon)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မိုင်းပန်မြို့နယ်၊ တောင်ကိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၅၅၉၀ ဖြစ်သည်။  ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းပန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကွက်သစ်ရွာ၊ ကျုံသွတ်တညီ
ကွက်သစ်ရွာ၊ ကျုံသွတ်တညီ
ကျေးသီးရွာ၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်
ကျေးသီးရွာ (Kyaythee)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်၊ ကျေးသီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၄၈၂ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဒိပန့်ကန်
ဒိပန့်ကန်သည် နီပေါနိုင်ငံ၊ ကတ်စ်ကီ (Kaski) ရှိ လက်ခ်နက်မြို့ (Lekhnath) တွင် တည်ရှိသည့် ကြည်လင်သည့် ရေကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့စိမ့်မြေအရပ်စာရင်းတွင်ပါဝင်သည့် Lekhnath တွင် ကန်ခုနစ်ခုရှိရာ ဤကန်သည် စတုတ္ထအကြီးဆုံးကန် ဖြစ်သည်။ ဤနေရာသည် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းများနှင့် စိမ်းမြသည့် တောင်ကုန်းများကို ကြည့်ရှုခံစားနိုင်သည့်အတွက် ပျော်ပွဲစားထွက်သူများအကြား ထင်ရှားသည်။ ထို့အပြင် ကြာပန်းအရိုင်းများနှင့် ငန်းများကြောင့်လည်း လူသိများကြသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
ဉာဏ
ဉာဏ သည် အောက်ပါတို့အနက် တစ်ခုခု ဖြစ်နိုင်သည်။
တတိယအကြိမ် လမ်းစဉ်လူငယ်နှီးနှောဖလှယ်ပွဲ
မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ် လမ်းစဉ်ပါတီဗဟိုကော်မတီ၏ ဦးဆောင်လမ်းညွှန်ကြီးကြပ်မှုကို ခံယူလျက် လမ်းစဉ်လူငယ် စည်းရုံးရေး ဗဟိုကော်မတီသည် တတိယအကြိမ် လမ်းစဉ်လူငယ် နှီးနှောဖလှယ်ပွဲကို ၁၉၈၂ ခုနှစ် ဧပြီလ ၈ ရက်နေ့မှ ၁ဝ ရက်နေ့အထိ ရန်ကုန်မြို့ ကျိုက္ကဆံကွင်း ဆရာစံခန်းမ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။
နှီးနှောဖလှယ်ပွဲသို့ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်း ဒေသပါတီကော်မတီ နယ်ခြားများရှိ မြို့နယ်နှင့် တက္ကသိုလ်၊ ကောလိပ်၊ သိပ္ပံ လမ်းစဉ်လူငယ် စည်းရုံးရေးကော်မတီ ၃၃၃ ခုတို့မှ လမ်းစဉ် လူငယ် ကိုယ်စားလှယ် ၁၃၃၂ ဦး တက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။ နှီးနှောဖလှယ်ပွဲတွင် လမ်းစဉ်လူငယ် စည်းရုံးရေး ဗဟို ကော်မတီနှင့် လမ်းစဉ်လူငယ်အဖွဲ့အစည်း အဆင့်ဆင့်တို့၏ ၁၉၇၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမှ ၁၉၁၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ အထိ သုံးနှစ်ကျော် ကာလအတွင်း ဆောင်ရွက်ချက်များကို ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ရေး၊ လေ့ကျင့်ပညာပေးရေး၊ လှုံ့ဆော်ပညာ ပေးရေး၊ စည်းရုံးလှုပ်ရှားရေး၊ သုံးသပ်ချက်၊ ရှေ့လုပ်ငန်း စဉ်ဟူ၍ အပိုင်းခြောက်ပိုင်း ခွဲခြားလျက် လမ်းစဉ် လူငယ် စည်းရုံးရေးဗဟိုကော်မတီ၏ အစီရင်ခံစာကို တင်သွင်းခဲ့ရာ လူငယ်ကိုယ်စားလှယ်များက အပြုသဘောဖြင့် တင်ပြ ဆွေးနွေးခြင်း၊ စိစစ်သုံးသပ်ခြင်း၊ အကြံဉာဏ်ပေးခြင်းများ ပြုခဲ့ ကြသဖြင့် လမ်းစဉ် လူငယ်စည်းရုံးရေးလှုပ်ရှားရေး လုပ်ငန်း များအတွက် ပိုမိုတိုးတက်အောင်မြင်စေရန် များစွာ အထောက်အကူ ဖြစ်စေခဲ့သည်။
ဆောင်ရွက်ပြီးစီးခဲ့သော လုပ်ငန်းရပ်များအနက် သင်တန်း များ ဖွင့်လှစ် လေ့ကျင့်ပျိုးထောင်ပေးနိုင်ခဲ့ခြင်းဖြင့် လူငယ်ထု အတွက် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ် လမ်းစဉ်ဆိုင်ရာ အတွေးအခေါ် အသိအမြင်များ ပိုမိုခိုင်မာ ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။ ၁၉၁၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလကုန်အထိ စာရင်းများအရ လမ်းစဉ်လူငယ်ခေါင်းဆောင်သင်တန်းအသီးသီးကို ၂၇ ကြိမ် ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့ပြီး သင်တန်းသားပေါင်း ၁၄၃၄၅ ဦးကို လေ့ကျင့် သင်ကြားပေးနိုင်ခဲ့သည်။ လမ်းစဉ်လူငယ်အဖွဲ့ဝင် သင်တန်းများ ဖြင့်လည်း အဖွဲ့ဝင်ပေါင်း ၄ဝ၆၆၉၈ ဦးကို လေ့ကျင်သင်ကြား ပေးနိုင်ခဲ့သည်။
ရှေ့ဆောင်လူငယ်ခေါင်းဆောင်ပေါင်း ၈၈၁၁၆ ဦး၊ ရှေ့ဆောင်လူငယ်အဖွဲ့ဝင်ပေါင်း ၁၁၈၇၄၃ ဦးနှင့် တေဇလူငယ် ခေါင်းဆောင်သင်တန်းသားပေါင်း ၁၁၁၉၄၅ ဦးကို လေ့ကျင့် ပေးနိုင်ခဲ့သည်။
လူငယ်အခြေခံ စစ်ပညာသင်တန်းများကို ၁၉၇၈ ခုနှစ်မှ စ၍ မြို့နယ်နှင့် တက္ကသိုလ်၊ ကောလိပ်၊ သိပ္ပံ လမ်းစဉ်လူငယ် စည်းရုံးရေးကော်မတီများက တာဝန်ယူဖွင့်လှစ်ခဲ့ရာ ၁၉၈၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလကုန်အထိ သင်တန်းအကြိမ်ပေါင်း ၁၃၇၁ ကြိမ် ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့ပြီး သင်တန်းသားပေါင်း ၁၁၃၅၇၉ ဦးကို လေ့ကျင့်ပေးနိုင်ခဲ့သည်။
လမ်းစဉ်လူငယ်အဖွဲ့သည် အဖွဲ့ဝင် မဖြစ်သေးသော လူငယ်များကိုလည်း လူငယ်ဝါသနာပါရာ သင်တန်းများ ဖွင့်လှစ်လေ့ကျင့်ပေးခဲ့ရာ ၁၉၈၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလကုန်အထိ လမ်းစဉ်လူငယ် စည်းရုံးရေး ဗဟိုကော်မတီသည် လူငယ် ဝါသနာပါရာ သင်တန်းခုနှစ်မျိုးကို ၁၃၁ ကြိမ် ဖွင့်လှစ် နိုင်ခဲ့ပြီး သင်တန်းသားပေါင်း ၁၈၇၆၇ ဦးကို လည်းကောင်း၊ မြို့နယ်နှင့်တက္ကသိုလ်၊ ကောလိပ်၊ သိပ္ပံလမ်းစဉ် လူငယ် စည်းရုံးရေးကော်မတီများသည် သင်တန်းခြောက်မျိုးတွင် သင်တန်းသားပေါင်း ၈၉၄၁၃ ဦးကို လည်းကောင်း လေ့ကျင့် ပေးနိုင်ခဲ့သည်။
နိုင်ငံတဝှန်းလုံးတွင် မြို့နယ်ပေါင်း ၃၁၅ မြို့နယ်ရှိသည့် အနက် ၁၉၈၁ ခုနှစ် ဒိဖင်ဘာလကုန်အထိ မြို့နယ်လမ်းစဉ် လူငယ် စည်းရုံးရေးကော်မတီပေါင်း ၂၉၇ ခုနှင့် တက္ကသိုလ်၊ ကောလိပ်၊ သိပ္ပံလမ်းစဉ်လူငယ် စည်းရုံးရေး ကော်မတီ ၃၆ ခုကို ဖွဲ့စည်းထားပြီး ဖြစ်သည်။ ဖွဲ့စည်းရန် ကျန်သေးသည့် မြို့နယ် ၁၇ မြို့နယ်အနက် အခြေအနေပေးသည့် မြို့နယ် များတွင် ဆက်လက်ဖွဲ့စည်းသွားမည် ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် လမ်းစဉ်လူငယ် စည်းရုံးရေး လုပ်ငန်း အရှိန် အဟုန်ကို တိုးမြှင့် ဆောင်ရွက်သွားနိုင်ရေးအတွက်- လူငယ်ထုအတွင်း မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ် လမ်းစဉ်ဆိုင်ရာ အတွေးအခေါ် အသိအမြင်များ ခိုင်မာ ကျယ်ပြန့်လာ စေရေးအတွက် ဆောင်ရွက်ရန်၊ ဘက်စုံဖွံ့ဖြိုးပြီး အရည်အချင်း ပြည့်ဝသည့် နိုင်ငံ့ သားကောင်းများ ဖြစ်လာစေရေးအတွက် ဆောင်ရွက် ရန်၊ လူငယ်ထုအတွင်း စည်းရုံးရေးလုပ်ငန်းများကို တိုးချဲ့ ဆောင်ရွက်သွားရန် ဟူသော စတုတ္ထအကြိမ် ပါတီ ညီလာခံက ချမှတ်ပေးခဲ့သည့် လူငယ်ဆိုင်ရာ ရှေ့လုပ်ငန်းစဉ်သုံးရပ်ကို တတိယအကြိမ် လမ်းစဉ် လူငယ် နှီးနှောဖလှယ်ပွဲ၏ ရှေ့လုပ်ငန်းများအဖြစ် ချမှတ်ခဲ့ သည်။
= ကိုးကား = မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း
ပန်ကုလားရွာ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်
ပန်ကုလားရွာ (Pangkular)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်၊ နောင်လိုင်မူဖိတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၀၉၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်လိုင်မူဖိတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၅၇ ဦး၊ မ ၁၈၈၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၄၃ ဦးနေထိုင်သည်။
တတိယအကြိမ် လမ်းစဉ်လူငယ်နှီးနှောဖလှယ်ပွဲ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း
ပန်ကုလားရွာ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟိုပုံးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အထက်စိန်ကြီးရိုးရွာ၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်
အထက်စိန်ကြီးရိုးရွာ (Ahhtetseingyiyoe)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်၊ ငှက်ကြီးသိုက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၄၆၇၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ငှက်ကြီးသိုက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၇၁ ဦး၊ မ ၁၀၃၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၀၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မန့်ဟိုင်းရွာ၊ မူဆယ်မြို့နယ်
မန့်ဟိုင်းရွာ (Manthai)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ မူဆယ်မြို့နယ်၊ မန့်ဟိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၈၀၉၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန့်ဟိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၄၄ ဦး၊ မ ၁၃၈၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၃၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မူဆယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆလီနီအာကာသယာဉ်
ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဒဏ္ဍာရီလာ လနတ်သမီးအမည်ဖြစ်သော ကာဂူယာ (かぐや)ဟူသော နာမည်ပြောင်ဖြင့်လူသိများသည့် ဆလီနီ (Selenological and Engineering Explorer)အာကာသယာဉ်သည် ဂျပန်တို့၏ ဒုတိယမြောက်လပတ်အာကာသယာဉ်ဖြစ်သည်။ Produced by the Institute of Space and Astronautical Science (ISAS) and the National Space Development Agency (NASDA), both now part of the Japan Aerospace Exploration Agency (JAXA), the spacecraft was launched on September 14, 2007. After successfully orbiting the moon for a year and eight months, the main orbiter was instructed to impact on the lunar surface near the Gill lunar crater at 18:25 UTC on June 10, 2009.
The orbiter's nickname, Kaguya, was selected by the general public. It comes from the name of a lunar princess in the ancient Japanese folktale The Tale of the Bamboo Cutter. After their successful release, its sub-satellites, Rstar and Vstar, were named Okina and Ouna, also derived from characters in the tale.
ပစ်လွှတ်ခြင်း
ဆလီနီအာကာသယာဉ်ကို ၂၀၀၇ခုနှစ်၊ စက်တင်လာလ ၁၄ရက်နေ့တွင် 01:31:01 UTC တွင်  H-IIA (Model H2A2022) သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးဒုံးပျံဖြင့်  Tanegashima Space Center မှ---into a 281.55 km (perigee) / 232960 km (apogee) geocentric parking orbit. The total launch mass was 3020 kg.
The SELENE mission was originally scheduled to launch in 2003, but rocket failures on another mission and technical difficulties delayed the launch until 2007. Launch was planned for August 16, 2007, but was postponed when some electronic components were found to be installed incorrectly.
Lunar operations
On October 3, it entered an initial 101 to 11741 km polar lunar orbit. On October 9, the relay satellite was released into a 100 to 2400 km orbit, while on October 12 the VLBI satellite was released into a 100 to 800 km one. Finally, by October 19, the orbiter was in a circular 100 km orbit. The nominal mission duration was one year plus possible extensions.
On October 31, 2007, Kaguya deployed its Lunar Magnetometer, Lunar Radar Sounder, Earth-looking Upper Atmosphere and Plasma Imager. On December 21, 2007, Kaguya began regular operations after all fifteen observation experiments had been satisfactorily verified.
Kaguya completed the planned operation by the end of October 2008 and began extended operations planned to continue through March 2009. It would then be sent into a circular 50 km orbit, and finally to an elliptical 20 to 100 km one, with a controlled impact occurring by August 2009. Because of a degraded reaction wheel, the plan was changed so that on February 1, 2009, the orbit was lowered to 50 km ± 20 km, and impact occurred at 18:25 UTC on June 10, 2009.
အိုကီနာ ( relay ဂြိုဟ်တုငယ်)
Okina (formerly Rstar) and Ouna (formerly Vstar) were octagonal prisms to support radio science. Okina relayed radio communications between the orbiter and the Earth when the orbiter was behind the Moon. This allowed, for the first time, the direct Doppler shift measurements needed to precisely map the gravitational field of the lunar farside; previously, the farside gravity field could only be inferred by nearside measurements. The relay satellite impacted the lunar farside near the Mineur D crater at 19:46 JST (10:46 UTC) on February 12, 2009.
အူနာ (VLBI ဂြိုဟ်တု)
Ouna used Very Long Baseline Interferometry as a second way to map the Moon's gravity field. It was especially useful at the lunar limb, where the gravitational acceleration is perpendicular to the line of sight to earth, making Doppler measurements unsuitable.
ဝန်
ဆလီနီတွင် လ၏မူလနှင့်ပြောင်းလဲဖြစ်ထွန်းမှုဆိုင်ရာအချက်အလက်များနှင့် အနာဂတ်လစူးစမ်းလေ့လာရေးနည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအတွက် သိပ္ပံကိရိယာ ၁၃မျိုးကိုတင်ဆောင်သွားခဲ့သည်။