cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ခန္တီးမြို့
အုပ်ချုပ်ရေး
၁၉၅ဝ-ခု၊ ဧပြီလတွင် စော်ဘွားကြီး စဝ်မြစိန်သည် စေတနာ့ဝန်ထမ်း လက်ထောက် ပြန်ကြားရေး အရာရှိအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၂-ခု၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့ လွတ်လပ်ရေးပြန်တမ်းတွင် ခန္တီးစော်ဘွားကြီးစဝ်မြစိန်သည် လဟယ်မြို့နယ် ဆော်လော်နာဂအရေးအခင်းကို စစ်ပြေငြိမ်းသည်အထိ စွမ်းစွမ်းတမံ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သောကြောင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရမှ သီရိပျံချီဘွဲ့ တံဆိပ်ကို အပ်နှင်းချီးမြှင့်ခဲ့သည်။
၁၉၅၂-ခု၊ နိုဝင်ဘာ(၃ဝ) ရက်နေ့တွင် ခန္တီးနယ်တော်၏ စော်ဘွားရာထူးကို စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၂-ခု၊ ဒီဇင်ဘာလ (၁)ရက်နေ့မှစ၍ တောင်တန်း ဝန်ထောက်ရာထူးကို လွှဲပြောင်း လက်ခံခဲ့သည်။
ပြည်သူ့လွှတ်တော်သို့ ကိုယ်စားလှယ် ရွေးချယ်စေလွှတ်ခွင့်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဇင်္ဂလိန်ခန္တီးနယ်ရှိ အချို့ကျေးရွာနယ်မြေတို့သည် အစပထမ၌ အထက်ချင်းတွင်း မြောက်ပိုင်း မဲဆန္ဒနယ်ထဲ၌ ပါဝင်နေခဲ့၍ အချို့မှာ နာဂတောင်တန်းနယ်ထဲ၌ ပါဝင်နေခဲ့သည်။ ၁၉၅၅−ခုနှစ်တွင် မဲဆန္ဒနယ်များကို ပြန်လည်ပြုပြင် သတ်မှတ်လိုက်သောအခါ ဇင်္ဂလိန်ခန္တီးနယ်သည် နာဂတောင်တန်း မဲဆန္ဒနယ်ထဲတွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်။
စီးပွားရေး
ဇင်္ဂလိန်ခန္တီးနယ်တွင် ရှမ်းကဒူးများ၊ ကချင်များလည်း နေထိုင်ကြသည်။ ဇင်္ဂလိန်ခန္တီးမြို့ကိုဗဟိုပြု၍ တောင်ပေါ်သား တို့အတွက် ဘဝသစ် ဖန်တီးပေးရန် လုပ်ငန်းများကို လုပ်ဆောင်ပေးနေလေရာ၊ နာဂလူမျိုးအတွက် များစွာအကျိုးဖြစ်ထွန်းလာ ဖွယ်ရာရှိသည်။ ပျားဖယောင်း၊ ကြိမ်၊ သနပ်ဖက်စသည်တို့ကို ချင်းတောင်များမှ ထုတ်နုတ် သယ်ယူရောင်းချခြင်းမှာ ထိုနယ် ၏ အဓိကလုပ်ငန်း ဖြစ်သည်။ သို့သော် ရှေးအစဉ်အဆက်ကပင် အဖိုးတန်ခဲ့သော လုပ်ငန်းတစ်ရပ်မှာ ပယင်းထုတ်လုပ်ရေးပင်ဖြစ် သည်။ ယခုခေတ်၌မူ ထိုလုပ်ငန်းသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကူးသန်းရောင်းဝယ်မှုတွင် အထောက်အပံ့ ဖြစ်နိုင်လောက်အောင် အရေးကြီးသည့် လုပ်ငန်း မဟုတ်တော့သဖြင့်၊ မရှိသလောက် ဖြစ်နေသည်။ ယခင်က ထိုနယ်မှ ကျောက်စိမ်းများထွက်ခဲ့ဘူး သည်။ ချင်းတွင်းမြစ်ကြောင်းတွင် ဇင်္ဂလိန်ခန္တီးမြို့အထက် ရေတံခွန်အထိ လှေသမ္ဗန်များ၊ မော်တော်ဘုတ်ငယ်များ သွား လာနိုင်သည်။ ဇင်္ဂလိန်ခန္တီးမြို့အနီးတွင် လေယာဉ်ပျံကွင်းရှိ၍ နွေနှင့် ဆောင်းအခါတွင် ရန်ကုန်မြို့နှင့် လေကြောင်းအဆက် အသွယ်ရှိသည်။
ပီတာ ကာရင်တန်
ဗြိတိန်နိုင်ငံ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဖြစ်သူ လော့ဒ်ကာရင်တန်(၆ ဇွန် ၁၉၁၉ – ၉ ဇူလိုင် ၂၀၁၈)ကို ၁၉၁၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားသည်။ လော့ဒ်ကာရင်တန်သည် အိတန်ကောလိပ်နှင့် ဆင်းဟပ် ကောလိပ်များတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် အိတန်ကောလိပ်၏ အဖွဲ့ဝင်လူကြီးတစ်ဦးဖြစ်လာသည်။ ထို့နောက် ဥပဒေပညာရပ်ဖြင့် ဒေါက်တာဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်။
၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှမှူးမတ်တစ်ဦးအဖြစ် ဂုဏ်ပြုချီးမြှင့်ခံရပြီး ဗြိတိန်နိုင်ငံ၏ သူရဲကောင်းဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ တံဆိပ်ကို ရရှိခဲ့သည်။
၁၉၃၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၆ ခုနှစ်အထိ ဗြိတိသျှတပ်မတော်သို့ ဝင်ရောက်၍ စစ်မှုထမ်းခဲ့သည်၊ ဗြိတိသျှစစ်သူရဲကောင်းတံဆိပ် ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။ ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတပ်မတော်မှ ဗိုလ်မှူးအဆင့်ဖြင့် အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။
ထိုနောက် နိုင်ငံရေးဘက်သို့ ဝင်ရောက်၍ ပါလီမန်အမတ် အဖြစ် ရွေးကောက်ပွဲဝင်သည်။ ကွန်ဆာဗေးတစ်အစိုးရ လက်ထက်များတွင် အထက်တန်းရာထူးကြီးများကို လက်ခံတာဝန်ယူခဲ့သည်။ ပါလီမန်အထက်လွှတ်တော်တွင် ခေါင်းဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၁-၅၄ ခုနှစ်အထိ လယ်ယာနှင့် ငါးလုပ်ငန်းဌာနဝန်ကြီး အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၄-၅၆ ခုနှစ်အထိ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပါလီမန်အတွင်းဝန်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၆-၅၉ ခုနှစ်အထိ ရေတပ်ဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီး အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၆၄-၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်အထိ ပါလီမန် အထက်လွှတ်တော်တွင် ကွန်ဆာဗေးတစ်ပါတီကို ခေါင်းဆောင်၍ အတိုက်အခံအမတ်အဖြစ်လည်းကောင်း အသီးသီး ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်။
၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ကွန်ဆာဗေးတစ်ပါတီ အာဏာပြန်လည်ရရှိပြီး အစိုးရအဖွဲ့ဖွဲ့နိုင်သောအခါတွင် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် စွမ်းအင်ဆိုင်ရာဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ကောလင်းမြို့
ကောလင်းမြို့သည် အထက်မြန်မာပြည် ကောလင်းခရိုင် (ယခင် ၂၀၁၉ မတိုင်မီက ကသာခရိုင်)အတွင်း ကောလင်းမြို့နယ် အုပ်ချုပ်ရေးရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သည်။ ကောလင်းမြို့နယ်၊ပင်လယ်ဘူးမြို့နယ်နှင့်ဝန်းသိုမြို့နယ် သုံးခုကိုစုစည်းကာ ကောလင်းခရိုင်အဖြစ်ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ရွှေဘို-မြစ်ကြီးနားပြည်ထောင်စုကားလမ်းမကြီးမှ ၁၄ မိုင်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ကောလင်းမြို့မှာ ထီးချိုင့်မြို့ အနောက်ဘက် မိုင် ၄၀ ကွာတွင် မန္တလေး-မြစ်ကြီးနား မီးရထားလမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ မြေပြန့်ပေါ်တွင် တည်ရှိသော်လည်း ပတ်ပတ်လည်တောင်များ ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။
ကောလင်းမြို့နယ်ကို ရှေး မြန်မာမင်းများလက်ထက်က မြို့ဝန်များခန့်ထား၍ အုပ်ချုပ်စေသည်။ မြို့ဟောင်း နေရာမှာ ယခုကောလင်းမြို့၏ အနောက်ဘက် တစ်မိုင်ခန့်ဝေးကွာသော ရွာမ ပင်ဖြစ်သည်။ ယခုကောလင်းမြို့မှာ တောင်အင်း နှင့် မြောက်အင်းခေါ် ရွာ ၂ ရွာကို စုပေါင်း၍တည်ခဲ့သော မြို့ဖြစ်သည်။
ဆေးရုံ ၁ ရုံ၊ အထက်တန်းကျောင်း ၃ ကျောင်း၊ အလယ်တန်းကျောင်း ၁ ကျောင်း၊ ဈေး ၂ ဈေးရှိသည်။ မန္တလေး-မြစ်ကြီးနား ကားလမ်းမကြီးသို့ ဆက်သွယ်ရာ မြို့အရှေ့ထွက်ကားလမ်းနှင့် ကန့်ဘလူ-မန္တလေးမြို့သို့ ဆက်သွယ်ရာ မြို့တောင်ဘက်အထွက်ကားလမ်းရှိသော်လည်း အလွန်ဆိုးသဖြင့် အသုံးပြုသွားလာရ ခက်ခဲလျက်ရှိနေသေးသည်။ နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ပွဲတော်များအနက် ထင်ရှားသောပွဲတော်မှာ ခမောက်တောင်ဘုရားပွဲတော် ဖြစ်သည်။ ဗန်းမောက်၊ မိုးညှင်း၊ မိုးကောင်း၊ ဟိုပင်နှင့် ခန္တီးဒေသမှ ရှမ်းနီ(တိုင်းလိုင်) တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ လာရောက်ဆင်နွှဲလေ့ရှိသည်။ မြို့၏ ထင်ရှားသောတောင်တော်ဖြစ်သည့်အလျောက် နေ့စဉ် ရပ်ဝေးမှဘုရားဖူးဧည့်သည်များ၊ ကျန်းမာရေးတောင်တက်သူများ၊ စက်ဘီးစီးအားကစားသမားများဖြင့် စည်ကားလျက်ရှိသည်။
အဓိကထွက်ကုန်မှာ ဆန်စပါးဖြစ်၍ ဖားကန့် မြစ်ကြီးနား မိုးကောင်း စသောအထက်ပိုင်းဒေသများနှင့် ကုန်သွယ်မှုပြုသည်။
ကောလင်းမြို့သည် အဖိုးတန် တမလန်း၊ ကျွန်းသစ်နှင့်ရွှေသတ္ထု ပေါများရာဒေသဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံး ရွှေချက်စက်ရုံဖြစ်သော ကျောက်ပုထိုးရွှေစက်ရုံသည် မြို့၏ အရှေ့ဘက် ကျောက်တန်း/ခံသာကျေးရွာအလွန် ဘန့်ဘွေးကုန်းအရပ်တွင် တည်ရှိသည်။ အနောက်အရပ် ရှမ်းကလုံး ဥက္ကံ ချောင်းနားတွင်လည်း တူးဖော်ထွက်ရှိသည်။ ရွှေပါဝင်မှုမြင့်မားသော မြေစာခဲများထွက်ရှိရာ ကောလင်းနှင့် ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်အစပ်ရှိ သစ်စေးတောင်ကိုမူ မြေပြိုမှုအန္တရာယ်စိုးရိမ်ရသဖြင့် သက်ဆိုင်ရာအုပ်ချုပ်ရေးဌာနမှ တရားဝင် တူးဖော်ထုတ်လုပ်ခွင့် မပြုချေ။
လက္ခဏာတော်ကြီးငယ်
မဟာပုရိသလက္ခဏာ
ပုဂ္ဂိုလ်ထူး၊ ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်ကြီးများဖြစ်ကြသော စကြာဝတေးမင်း၊ ဗုဒ္ဓဘုရားတို့၌ ခန္ဓာကိုယ် တစ်ခုလုံးရှိ အမှတ်အသား၊ အကြောင်းနိမိတ်၊ အစိတ်အပိုင်း အင်္ဂါတို့သည် အများတကာတို့နှင့်မတူ ထူးကဲသောလက္ခဏာ တော်များရှိလေသည်။ အထူးကဲဆုံးကား မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ လက္ခဏာ တော်များဖြစ်လေသည်။
လက္ခဏာတော်ကြီးငယ်
လက္ခဏာတော်ကြီးငယ်ဟူသည် သုံး ဆယ့်နှစ်ပါးသော လက္ခဏာတော်ကြီး၊ ရှစ်ဆယ်သောလက္ခဏာတော်ငယ်၊ တစ်ရာ့ရှစ်ကွက် စက်လက္ခဏာများဖြစ်သည်။ ယင်းလက္ခဏာတို့ကား စကြာ ဝတေးမင်း၊ ဗုဒ္ဓဘုရားတို့နှင့်သာ သက်ဆိုင်သော မဟာပုရိသလက္ခဏာတို့ ဖြစ်သည်။ ထိုလက္ခဏာတို့ကို မဟာပုရိသလက္ခဏာကျမ်းတို့၌ ကျွမ်းကျင် လိမ္မာသော ပညာရှိတို့သည် ဗုဒ္ဓဘုရားမပွင့်မီကပင် သိရှိနားလည်ကြသည်။ ထိုကြောင့် သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီးနှင့်မယ်တော်မာယာတို့မှ ဖွားမြင်သော သိဒ္ဓတ္ထ မင်းသားကို ဘုရားစင်စစ်ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု ပုဏ္ဏားတို့က ဟောပြောနိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ လက္ခဏာခေါ်ဆိုရာ၌လည်း ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုလုံးရှိ အမှတ်အသား တို့ကိုလည်းကောင်း၊ အကြောင်းနိမိတ်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ အစိတ်အပိုင်း အင်္ဂါတို့ကိုလည်းကောင်း ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ အကြောင်းကား ထိုအမှတ် အသား၊ အကြောင်းနိမိတ်၊ အစိတ်အပိုင်း အင်္ဂါတို့ကို မြင်သဖြင့် ဤသူ ကား စကြာဝတေးမင်းဖြစ်လိမ့်မည်။ ဗုဒ္ဓဘုရားဖြစ်လိမ့်မည်။ မင်းဖြစ်လိမ့် မည်။ အမတ်ဖြစ်လိမ့်မည်။ သူဌေးဖြစ်လိမ့်မည်။ သူကြွယ်ဖြစ်လိမ့်မည်။ သူဆင်းရဲဖြစ်လိမ့်မည်။ အသက်ရှည်လိမ့်မည်၊ တိုလိမ့်မည်။ ဘယ်အခါ သေဆုံးလိမ့်မည် စသည်ဖြင့် ကောင်းကျိုး၊ မကောင်းကျိုးတို့ကို သိရှိ နားလည်သောကြောင့်တည်း။ ထို့ပြင် ကြန်စုံသည်။ ကြန်၊ အင်္ဂါ၊ လက္ခဏာနှင့်ပြည့်စုံသည်။ ဆင်ကြန်၊ မြင်းကြန် စသော စကားတို့၌လည်း လက္ခဏာကိုပင် ကြန်ဟု ခေါ်ဆိုကြသေးသည်။ ယခုအခါ တွေ့မြင်နေရသော လက္ခဏာဆရာတို့သည် လူခန္ဓာ ကိုယ်တစ်ခုလုံးရှိ အမှတ်အသားလက္ခဏာတို့ကို ကြည့်ရှုစစ်ဆေး၍ ကောင်း ကျိုး၊ မကောင်းကျိုးကို ဟောပြောကြသည်မဟုတ်၊ လက်ဖဝါးနှစ်ဖက်ရှိ အမှတ်အသား လက္ခဏာတို့ကိုသာ ကြည့်ရှုစစ်ဆေး၍ ဟောပြောနေကြ သဖြင့် မပြည့်စုံ၊ သဘာဝမကျ။ အကြောင်းကား ဒီဃနိကာယ် ပါထိကဝဂ် လက္ခဏာသုတ် အစရှိသော ထိုထို ပါဠိအဋ္ဌကထာဋီကာ ဂဏ္ဌိနိဿယ ဂန္တရ လက္ခဏာခန်းပျို့၊ မဟာပုရိသ လက္ခဏာပျို့၊ စည့်ပါဆရာတော်ရေး သာမု ဒြိကပျို့၊ နဝဒေးရေး သာမုဒြိက မော်ကွန်းတို့မှာ မဟာပုရိသလက္ခဏာနှင့် တစ်ပါးသော မိန်းမ ယောက်ျားတို့ လက္ခဏာတို့ကို ပြဆိုရာ၌ လက်ဖဝါး နှစ်ဖက်ရှိ အမှတ်အသား လက္ခဏာတို့ကိုသာ ပြဆိုသည်မဟုတ်၊ ခန္ဓာကိုယ် တစ်ခုလုံးရှိ အမှတ်အသား လက္ခဏာတို့ကိုပါ ပြဆိုထားသောကြောင့်ဖြစ် သည်။ ထိုလက္ခဏာ ခေါ်ဆိုသော စကားမှာ သက်ရှိသက်မဲ့ အလုံးစုံနှင့် သက်ဆိုင်နေသော်လည်း ဤနေရာကား အလုံးစုံကို ပြဆိုရေးသားနေရန် မဟုတ်၊ မဟာပုရိသ လက္ခဏာကိုသာ ပြဆိုရေးသားရန်ဖြစ်သည်။
သုံးဆယ့် နှစ်ပါးသော လက္ခဏာတော်ကြီး
(၁) သုပ္ပတိဋ္ဌိတပါဒ- ရွှေခြေနင်းကဲ့သို့ ညီညွှတ်စွာ မြေ၌တည် သော ခြေဖဝါးရှိခြင်း။ ယင်းလက္ခဏာကို ရှေးလူမဖြစ်စဉ်အခါ ကုသိုလ်ကောင်းမှုတို့ကို မတွန့်မဆုတ် မြဲမြံစွာဆောက်တည်၍ ပြုခဲ့ဖူးသောကြောင့်ရရှိသည်။ အကျိုး ကား သူတစ်ပါးတို့ မလှုပ်ချောက်ချားနိုင်၊ မဖျက်ဆီးနိုင်။ (၂) စက္ကေနင်္ကိတပါဒ- စကြာရတနာဖြင့် မှတ်သားအပ်သော ခြေဖဝါးရှိခြင်း။ ယင်းလက္ခဏာကို ရှေးလူဖြစ်စဉ်အခါ လူအများချမ်းသာအောင် ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ အခြံအရံနှင့်တကွ ပေးလှူခြင်းတို့ကို ပြုဖူးသောကြောင့် ရရှိသည်။ အကျိုးကား အခြံအရံပေါများခြင်း။ (၃) အာယတပဏှီ- ရွှေကျင်ဖုကဲ့သို့ ရှည်၍လုံးသော ခြေ ဖနောင့်ရှိခြင်း။ (၄) ဒီဃင်္ဂုလိ- ရှည်သော လက်ချောင်းခြေချောင်းရှိခြင်း။ (၅) ဗြဟ္မုဇုဂတ္တ- ဗြဟ္မာမင်း၏ ကိုယ်ကဲ့သို့ ဖြောင့်မတ်သော ကိုယ်ရှိခြင်း။ ယင်းလက္ခဏာသုံးပါးကို ရှေးလူဖြစ်စဉ်အခါ သူ့အသက်ကို သတ်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ခဲ့ဖူးသောကြောင့် ရရှိသည်။ (၆) သတ္တုဿဒ- လက်ဖမိုးနှစ်ဖက်၊ ခြေဖမိုးနှစ်ဖက်၊ ပခုံးနှစ်ဖက်၊ လည်ကုပ်၊ ခုနစ်ပါးသောအရပ်တို့၌ (တစ်နည်း) ရင်၊ ည|ပ်ရိုး နှစ်ဖက်၊ ပခုံးနှစ်ဖက်၊ လက်နှစ်ဖက်၊ ခုနစ်ပါးသော အရပ်တို့၌ ပြည့်ဖြိုး သောအသားရှိခြင်း။ ယင်းလက္ခဏာကို ရှေးလူဖြစ်စဉ်အခါ မွန်မြတ်သော ဘောဇဉ် ခဲဖွယ်၊ လျက်ဖွယ်၊ သောက်ဖွယ်တို့ကို ပေးလှူခဲ့ဖူးသောကြောင့်ရရှိသည်။ အကျိုးကား မွန်မြတ်သော ဘောဇဉ်၊ ခဲဖွယ်၊ လျက်ဖွယ်၊ သောက်ဖွယ် တို့ကိုရရှိသည်။ (၇) မုဒု တလုန ဟတ္ထပါဒ- နူးညံ့သိမ်မွေ့သော လက်ဖဝါး၊ ခြေဖဝါးရှိခြင်း။ (၈) ဇာလဟတ္ထပါဒ- တိုရှည်မရှိ၊ ညီညွတ်သော လက်ချောင်း၊ ခြေချောင်းရှိခြင်း၊ ယင်းလက္ခဏာနှစ်ပါးကို ရှေးလူဖြစ်စဉ်အခါ
ဒါန- ပေးကမ်းစွန့်ကြဲခြင်း၊
အတ္ထစရိယ- အကျိုးစီးပွားကိုကျင့်ခြင်း၊
ကညင်ချောင်း (တောင်)ရွာ၊ အေး
ကညင်ချောင်း (တောင်)ရွာ၊ အေး
ဝါးနွယ်ချောင်းရွာ၊ ခွေးလေးကြီး
ဝါးနွယ်ချောင်းရွာ၊ ခွေးလေးကြီး
ရွာသစ်ရွာ၊ ယွန်းအိုး
ရွာသစ်ရွာ (Ywarthit)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ကောလင်းမြို့နယ်၊ ယွန်းအိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၀၂၅ ဖြစ်သည်။
​တောင်သာကုန်းရွာ၊ နနွင်းဂရက်
တောင်သာကုန်းရွာ၊ နနွင်းဂရက်
ဓမ္မပဒ
ဓမ္မပဒ (ပါဠိ; ဓမ္မပဒ (Dhammapada); धर्मपद Dharmapada) သည် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား၏ အဆုံးအမ ဒေသနာတော်များကို ဂါထာအသွင် သိမ်းဆည်း မှတ်တမ်းတင်ထားသည့် ကျမ်းစာဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ အများဆုံး ဘာသာပြန်ဆိုထားသော ကျမ်းစာလည်းဖြစ်သည်။
ဓမ္မပဒကို တရုတ် မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ပါဠိတော်မူထက် ပိုရှည်လျားသော အနည်းဆုံး မူကွဲ (၂) ခု တွေ့နိုင်သည်။ တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာတွင်လည်း ထိုသို့ပင် ပါဠိတော်မူထက် ပိုရှည်လျားသော မူတစ်ခု ရှိသည်။
အမည်ဝေါဟာရ
ဓမ္မပဒသည် "ဓမ္မ" နှင့် "ပဒ" ပုဒ်နှစ်ခုကို ပေါင်းစည်းထားခြင်းဖြစ်ရာ "ဓမ္မ"သည် အမှန်တရား၊ တရားဒေသနာ၊ ဗုဒ္ဓ၏တရား၊ ဘာသာတရား၊ ကျင့်စဉ်တရား စသဖြင့် အနက်ရရှိသည်။ "ပဒ"သည် ခြေ၊ ခြေရာ၊ အခြေခံ၊ လမ်းကြောင်း၊ ဂါထာ၊ အစု ဟူ၍ အလျဉ်းသင့်သလို ယူနိုင်သည့် အနက်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် "ဓမ္မပဒ" ၏ အဓိပ္ပာယ်ကို ဘာသာတရား (သို့) ဗုဒ္ဓ၏ အခြေခံ၊ ဘာသာတရား၏ကျင့်စဉ်၊ ဘာသာတရား၏ ဂါထာစု၊ ဗုဒ္ဓ၏ တရားဂါထာစု၊ တရားညွန့်ပေါင်း ဟူ၍ အနက်ရရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ဤစကားစုများအရ ဓမ္မပဒသည် ဗုဒ္ဓဟောကြားခဲ့သော အဆီနှစ်တရားတော်များပါဝင်သော ကျမ်းဖြစ်ကြောင်း သတ်မှတ်နိုင်သည်။
ဓမ္မပဒကျမ်းစာများ
ဗုဒ္ဓဟောကြားခဲ့သော တရားဒေသနာတော်များသာပါရှိသော ဓမ္မပဒပါဠိတော် သည် ခုဒ္ဒကနိကာယ်၏ ဒုတိယကျမ်းစာဖြစ်သည်။ ပါဝင်မှုမှာ ဂါထာအနေအထားဖြင့် ဖြစ်သည်။ ဂါထာ (၄၂၄) ပါဝင်၍ အခန်းပေါင်း (၂၆) ခန်းဖြင့် ခွဲခြားထားသည်။ မူရင်းပါဠိတော်၌ စကားပြေဖြင့်ရေးသားသော ဝတ္ထုဇာတ်ကြောင်းများမပါရှိပေ။
ထိုဓမ္မပဒပါဠိတော်လာ ဂါထာများကို မည်သည့် ရဟန်း၊ နတ်၊ လူပုဂ္ဂိုလ်နှင့် ဆက်စပ်၍ ဟောကြားခြင်းများကို ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာဟူ၍ ရှေးဆရာတစ်ဦးက အဖွင့်ကျမ်းရေးသားခဲ့သည်။ အချို့က အရှင် ဗုဒ္ဓဃောသဟု ဆိုကြသော်လည်း အချို့က မဟုတ်ဟု ငြင်းခုံ ထောက်ပြကြသည်။
ဘီစီ သုံးရာစု အာသောကမင်းလက်ထက်မှစကာ သီဟိုဠ်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာထွန်းကားလာပြီး ယင်းနိုင်ငံရှိ ရဟန်းတော်များက ပိဋကပါဠိတော်များကို သီဟိုဠ် အက္ခရာဖြင့် အဖွင့်ကထာကျမ်းများရေးသားခဲ့ကြသည်။ ထိုသီဟိုဠ်အက္ခရာဖြင့် ရေးခဲ့ကြသော ကျမ်းများကို လေ့လာ၍ မူမှန်၍ စနစ်ကျသော အဋ္ဌကထာကျမ်းများကို ပါဠိဘာသာဖြင့်လည်း ရေးသားနိုင်ဖွယ်ရှိသည်။ ဤအယူအဆသည် အိန္ဒိယ၊ သီဟိုဠ်မှ ပါဠိပညာရှင်များ၏ ခိုင်မာသော အယူအဆဖြစ်သည်။ သို့သော် ဥရောပမှ ပညာရှင်များက ထိုအဋ္ဌကထာကျမ်းပြုသူများကို တစ်ယောက်တစ်မျိုး အယူအဆမတူညီစွာဖြင့် ဖော်ပြကြသည်။
ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာကျမ်းသည် (၂) တွဲရှိ၍ ဆဋ္ဌမူအရ စာမျက်နှာ (၉၀၀) ခန့်ရှိ၏ ။ ဤကျမ်း၌ ဘုရားရှင်သည် မည်သည့်အရပ်တွင်သီတင်းသုံးပြီး မည်သူကို အကြောင်းပြု၍ မည်သည့်ဂါထာကို ဟောပြောကြောင်း နိဒါန်းပါဝင်ကာ ထို့နောက် ဆိုင်ရာပုဂ္ဂိုလ်နှင့် ပတ်သက်သော ဝတ္ထု၊ ထိုသူအား ဘုရားရှင်က မည်သည့်ဂါထာဟောပြောသည်။ ရံခါတွင် ငါးရာ့ငါးဆယ် ဇာတ်တော်များကိုလည်း ယင်းဝတ္ထုကြား၌ ညှပ်၍ ဖော်ပြထားမှုလည်းပါဝင်ရာ အဖြစ်ပျက် ဝတ္ထုပေါင်း (၃၀၅) ပုဒ်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထား၏ ။ အဆုံးသတ်တွင် ထိုသူ(များ) သည် တရားကို နာကြားရသဖြင့် တရားထူးရကြောင်းကိုလည်း ဖော်ပြပါရှိသည်။
အခန်း ၁
၁။ နာမ်ခန္ဓာ(လေးပါး)တို့တွင် စိတ်သာလျှင် ရှေ့သွားရှိကုန်၏၊ စိတ်သာလျှင် အကြီးအမှူးရှိကုန်၏၊ စိတ်ဖြင့်ပြီးကုန်၏၊ ပြစ်မှားလိုသောစိတ်ဖြင့် အကယ်၍ ပြောဆိုသော်လည်းကောင်း၊ ပြုလုပ်သော်လည်းကောင်း၊ ကြံစည်သော်လည်းကောင်း ထိုပြောဆို ပြုလုပ် ကြံစည်မှုကြောင့် လှည်းဘီးသည် ဝန်ဆောင်နွား၏ခြေရာသို့ အစဉ်လိုက်ဘိသကဲ့သို့ ထိုသူသို့ ဆင်းရဲသည် အစဉ်လိုက်လေ၏။
၂။ မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ၊ မနောသေဋ္ဌာ မနောမယာ။ မနသာ စေ ပသန္နေန၊ ဘာသတိ ဝါ ကရောတိ ဝါ။ တတော နံ သုခမနွေတိ၊ ဆာယာ၀ အနပါယိနီ။
၂။ နာမ်ခန္ခာ(လေးပါး)တို့သည် စိတ်လျှင် ရှေ့သွားရှိကုန်၏၊ စိတ်လျှင် အကြီးအမှူးရှိကုန်၏၊ စိတ်ဖြင့် ပြီးကုန်၏၊ သန့်ရှင်းကြည်လင်သောစိတ်ဖြင့် အကယ်၍ ပြောဆိုသော်လည်းကောင်း၊ ပြုလုပ်သော်လည်းကောင်း၊ ကြံစည်သော်လည်းကောင်း ထို(ပြောဆို ပြုလုပ် ကြံစည်)သောကြောင့် အရိပ်သည် (လူကို)မစွန့်မူ၍ အစဉ် လိုက်သကဲ့သို့ ထိုသူသို့ ချမ်းသာသည် အစဉ်လိုက်လေ၏။
ကတုတ်ရွာ၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်
ကတုတ်ရွာ (Katoke)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်၊ ဆင်နင်းပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၄၅၂၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆင်နင်းပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၄၀ ဦး၊ မ ၆၂၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၆၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ဓမ္မပဒ
အခန်း ၂
၂၁။ အပ္ပမာဒေါ အမတပဒံ၊ ပမာဒေါ မစ္စုနော ပဒံ။ အပ္ပမတ္တာ န မီယန္တိ၊ ယေ ပမတ္တာ ယထာ မတာ။
ကတုတ်ရွာ၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဓမ္မပဒ
အခန်း ၂
၂၂။ ဧဝံ ဝိသေသတော ဉတွာ၊ အပ္ပမာဒမှိ ပဏ္ဍိတာ။ အပ္ပမာဒေ ပမောဒန္တိ၊ အရိယာနံ ဂေါစရေ ရတာ။
၂၃။ တေ ဈာယိနော သာတတိကာ၊ နိစ္စံ ဒဠှပရက္ကမာ။ ဖုသန္တိ ဓီရာ နိဗ္ဗာနံ၊ ယောဂက္ခေမံ အနုတ္တရံ။
၂၂။ မမေ့လျော့သော ပညာရှိတို့သည် ဤသို့ ထူးခြားကြောင်းကိုသိ၍ မမေ့လျော့သော သတိတရား၌ ရွှင်လန်းဝမ်း မြောက်ကုန်လျက် အရိယာတို့၏ ကျက်စားရာ လောကုတ္တရာတရား ကိုးပါး၌ မွေ့လျော်ကြကုန်၏။
၂၃။ ထိုပညာရှိတို့သည် (သမထ ဝိပဿနာ ဈာန်နှစ်ပါးဖြင့် ကိလေသာကို) ရှို့မြှိုက်ကုန်ပြီးလျှင် အမြဲမပြတ် လုံ့လ ပြုကုန်၍ မတွန့်မဆုတ် လုံ့လထုတ်ကုန်လျက် ယောဂလေးပါး၏ကုန်ရာ အတုမရှိမြတ်သော နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြ ကုန်၏။
၂၄။ ဥဋ္ဌာန၀တော သတီမတော၊ သုစိကမ္မဿ နိသမ္မကာရိနော။ သညတဿ ဓမ္မဇီဝိနော၊ အပ္ပမတ္တဿ ယသောဘိ၀္ဎုတိ။
၂၄။ ထကြွလုံ့လရှိသူ၊ သတိရှိသူ၊ စင်ကြယ်သောကံ သုံးပါးရှိသူ၊ စူးစမ်း၍ပြုလေ့ရှိသူ (ဣနြေ္ဒကို) စောင့်စည်းသူ၊ တရားသဖြင့် အသက်မွေးသူ၊ မမေ့လျော့သူအား အခြွေအရံ အကျော်အစောသည် တိုးပွား၏။
အခန်း ၃
၃၃။ ဖန္ဒနံ စပလံ စိတ္တံ၊ ဒူရက္ခံ ဒုန္နိဝါရယံ။ ဥဇုံ ကရောတိ မေဓာဝီ၊ ဥသုကာရော၀ တေဇနံ။
၃၄။ ဝါရိဇော၀ ထလေ ခိတ္တော ၊ ဩကမောကတဥဗ္ဘတော။ ပရိဖန္ဒတိဒံ စိတ္တံ၊ မာရဓေယျံ ပဟာတေ၀။
၃၃။ လေးသမားသည် မြားကို ဖြောင့်အောင်ပြုသကဲ့သို့ ပညာရှိသည် (အာရုံတို့၌)တုန်လှုပ်၍ လျှပ်ပေါ်လော်လည်ခြင်း သဘောရှိသော စောင့်ထိန်းရန် တားမြစ်ရန် ခက်ခဲသောစိတ်ကို ဖြောင့်အောင်ပြု၏။
၃၄။ ရေတည်းဟူသော မှီရာတည်ရာမှ ထုတ်ဆောင်၍ ကုန်း၌ပစ်ချထားအပ်သောငါးသည် တဖျပ်ဖျပ် တုန်လှုပ်သကဲ့သို့ ကိလေသာမာရ် ကိုယ်တွင်းရန်ကိုပယ်ရန် ကာမနယ်ပယ်မှ ထုတ်ဆောင်၍ ထားအပ်သော ဤစိတ်သည် တဖျပ်ဖျပ် တုန်လှုပ်၏။
၃၅။ ဒုန္နိဂ္ဂဟဿ လဟုနော၊ ယတ္ထကာမနိပါတိနော။ စိတ္တဿ ဒမထော သာဓု၊ စိတ္တံ ဒန္တံ သုခါ၀ဟံ။
၃၅။ နှိမ်နင်းရန်ခဲယဉ်း၍ လျင်မြန်သောသဘောရှိသော အလိုရှိရာအာရုံ၌ ကျလေ့ရှိသောစိတ်ကို ဆုံးမခြင်းသည်ကောင်း၏၊ (ဆုံးမပြီး၍)ယဉ်ကျေးသောစိတ်သည် ချမ်းသာကို ရွက်ဆောင်တတ်၏။
၃၆။ အလွန့်အလွန်မြင်နိုင်ခဲသော အလွန့်အလွန်သိမ်မွေ့သော အလိုရှိရာအာရုံ၌ ကျလေ့ရှိသော စိတ်ကို ပညာ ရှိသည် စောင့်ရှောက်ရာ၏၊ စောင့်ရှောက်ထားအပ်သောစိတ်သည် ချမ်းသာကို ရွက်ဆောင်တတ်၏။
၅၆။ အပ္ပမတ္တော အယံ ဂန္ဓော  ၊ ယာယံ တဂရစန္ဒနီ။ ယော စ သီလ၀တံ ဂန္ဓော၊ ဝါတိ ဒေေ၀သု ဥတ္တမော။
အခန်း ၄
၅၆။ တောင်ဇလပ် စန္ဒကူးပန်းတို့၏ အနံ့သည် မပြောပလောက် အနည်းငယ်မျှသာဖြစ်၏၊ ဤ သီလရှိသောသူတို့၏ သီလအနံ့သည်သာ ထူးကဲလွန်မြတ်သည်ဖြစ်၍ နတ်ပြည်တို့၌လှိုင်၏။
၅၇။ တေသံ သမ္ပန္နသီလာနံ၊ အပ္ပမာဒဝိဟာရိနံ။ သမ္မဒညာ ဝိမုတ္တာနံ၊ မာရော မဂ္ဂံ န ဝိန္ဒတိ။
၅၇။ ပြည့်စုံသော သီလရှိကုန်သော မမေ့မလျော့နေလေ့ရှိကုန်သော ကောင်းစွာ ဉာဏ်ဖြင့်သိ၍ ကိလေသာမှ လွတ်မြောက်သော ထိုသူတို့၏ သွားရာလမ်းကြောင်းကို မာရ်နတ်သည် မသိ မတွေ့မမြင်နိုင်ပေ။
၅၈။ ယထာ သင်္ကာရဓာနသ္မိံ၊ ဥဇ္ဈိတသ္မိံ မဟာပထေ။ ပဒုမံ တတ္ထ ဇာယေထ၊ သုစိဂန္ဓံ မနောရမံ။
၅၉။ ဧဝံ သင်္ကာရဘူတေသု၊ အန္ဓဘူတေ ပုထုဇ္ဇနေ။ အတိရောစတိ ပညာယ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသာ၀ကော။
၅၈။ လမ်းမကြီးဝယ် စွန့်ပစ်ထားသော အမှိုက်ပုံ၌ မွှေးကြိုင်လှိုင်ထုံ၍ နှစ်သက်ဖွယ်ရှိသော ပဒုမ္မာကြာပန်းသည် ပေါက်ရောက်သကဲ့သို့။
၅၉။ အမှိုက်ပုံသဖွယ်ဖြစ်သော သတ္တဝါတို့၏အလယ်၌နေသည့် မြတ်စွာဘုရား၏ တပည့်သည် အကန်း သဖွယ်ဖြစ်သော ပုထုဇဉ်တို့ကို ပညာဖြင့်လွန်၍ တင့်တယ်၏။
ဓမ္မပဒ ပါဠိတော်သည် သဘောတူရာ ပေါင်းစည်းထားသော ဝဂ်အားဖြင့် ၂၆ ဝဂ်၊ ဂါထာအရေအတွက်အားဖြင့် ၄၂၃ ဂါထာဖြစ်သည်။
ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းများ
အိန္ဒိယတွင် ရှေးခေတ်ဘာသာစကားများဖြစ်သည့် ဗြဟ္မဏသုံး သက္ကတ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာသုံး မိဿကသက္ကတ၊ လူအများစုသုံးသည့် ပြာကတဘာသာစကားများသို့ ပြန်ဆိုခဲ့ကြပေသည်။ တရုတ်နိုင်ငံ၌လည်း အေဒီ (၃) ရာစု အစောပိုင်းမှစ၍ တရုတ်ဘာသာစကားအမျိုးမျိုးဖြင့် ပြန်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် တရုတ်ဗုဒ္ဓဘာသာပညာရှင်များက အခြားကောင်းနိုးရာရာ ဗုဒ္ဓတရားတော်များကို အတိုချုပ်ပြုပြင်ကြခြင်း၍ ဓမ္မပဒအတွင်းထည့်ကာ ချဲ့ထွင်ကြခြင်းများလည်း လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုကြောင့် အိန္ဒိယဘက်မှ ဘာသာစကား မူသုံးခုနှင့် တရုတ်ဘက်က မူတို့သည် လက်ရှိထေရဝါဒ၏ ပါဠိတော်မူနှင့် တူညီသည်များလည်းရှိကြပြီး မတူကွဲပြားသည်များလည်း ရှိကြသည်။
မြန်မာဘာသာပြန်များ
ဓမ္မပဒအဋ္ဌကထာကို "ဓမ္မပဒဝတ္ထုတော်ကြီး" အမည်ဖြင့် မြန်မာဘာသာစကား သို့ ပြန်ဆိုမှု သုံးခုရှိသည်။
ဓမ္မပဒ အကျဉ်းချုပ်ကျမ်းများကို ပြန်ဆိုသူများတွင် :
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ခုဒ္ဒကနိကာယ်
ထွန်စိုက်ရွာ၊ ကျေးသီးမြို့နယ်
ထွန်စိုက်ရွာ (Htunsaik)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ ကျေးသီးမြို့နယ်၊ ခေါက်စန့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၁၉၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခေါက်စန့်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၉၄ ဦး၊ မ ၁၆၂၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၀၁၈ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျေးသီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဖလံတောရွာ၊ မကွေးမြို့နယ်
ဖလံတောရွာ (Hpalantaw)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ မကွေးမြို့နယ်၊ အလယ်ဘိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၄၇၂၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အလယ်ဘိုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၅၀၄ ဦး၊ မ ၂၆၄၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၁၄၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ဘီစီဂျီကာကွယ်ဆေး
ဘီစီဂျီကာကွယ်ဆေး (BCG vaccine)သည် အဓိကအားဖြင့် တီဘီရောဂါကို ကာကွယ်ပေးသည့် ကာကွယ်ဆေးတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ တီဘီရောဂါအဖြစ်များသည့် နိုင်ငံများတွင် မွေးဖွားသည့် ကလေးများကို မွေးပြီးပြီးချင်း တတ်နိုင်သမျှ အမြန်ဆုံး ဤကာကွယ်ဆေးကို ထိုးရန် အကြံပြုထားသည်။  သို့သော်ငြားလည်း အိတ်ခ်ျအိုင်ဗွီ ရောဂါပိုး (HIV)/ ခုခံအားကျဆင်းမှု ကူးစက်ရောဂါ (AIDS) ကူးစက်ခံနေရသောသူများအား ဤကာကွယ်ဆေး မထိုးသင့်ပါ။  တီဘီရောဂါဖြစ်ပွားလေ့မရှိသောနိုင်ငံများတွင် ရောဂါကူးစက်နိုင်ခြေရှိသော ကလေးများကိုသာ ကာကွယ်ဆေးထိုးပေးလေ့ရှိပြီး သံသယရှိသော ကလေးများကို တစ်ဦးချင်း စစ်ဆေး၍သာ ကုသလေ့ရှိသည်။ ရောဂါမရှိသော၊ ကာကွယ်ဆေးမထိုးခံဖူးသော လူကြီးများသည် အကယ်၍ ဆေးယဉ်ပါးတီဘီရောဂါသည်များနှင့် မကြာခဏ တွေ့ကြုံနေရပါက ကာကွယ်ဆေးထိုးထားသင့်သည်။
ဤကာကွယ်ဆေး၏ ရောဂါကာကွယ်နိုင်သောနှုန်းမှာ (၁၀-၂၀)နှစ်အထိ ခြားနားနိုင်သည်။  ကာကွယ်ဆေးထိုးထားသော ကလေးများတွင် (၂၀)ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို ရောဂါကူးစက်ခြင်းမှ ကာကွယ်နိုင်ပြီး ထိုကလေးများထဲမှ ရောဂါကူးစက်ခံရသူရှိလျှင် (၅၀)ရာခိုင်နှုန်းကို ရောဂါဖြစ်ပွားခြင်းမှ ကာကွယ်နိုင်သည်။ ဤကာကွယ်ဆေးကို အရေပြားထဲသို့ ထိုးရသည်။ ထပ်ဆင့်ထိုးသော ကာကွယ်ဆေးများ အကျိုးသက်ရောက်မှုရှိကြောင်း သက်သေမရှိသေးပါ။ ဤဆေးကို တချို့ ဆီးအိတ်ကင်ဆာများ ကုသရာတွင်လည်း အသုံးပြုနိုင်သည်။
ဤကာကွယ်ဆေးကြောင့် ဘေးထွက်ဆိုးကျိုး ဖြစ်ပွားလေ့မရှိပါ။ အများအားဖြင့် ဆေးထိုးသော နေရာတွင် နီရဲခြင်း၊ ရောင်ရမ်းခြင်းနှင့် အနည်းငယ်နာကျဉ်ခြင်းတို့သာ ဖြစ်တတ်သည်။ ဆေးထိုးသောနေရာတွင် အနာလေးဖြစ်၍ ပျောက်သွားသည့်အခါ အမာရွတ်ဖြစ်တတ်သည်။ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများမှာ ကိုယ်ခံအားကျဆင်းနေသူများတွင် အဖြစ်များပြီး ပို၍ဆိုးရွားတတ်သည်။ ဤကာကွယ်ဆေးကို ကိုယ်ဝန်ဆောင်နေချိန်အတွင်း ထိုးလျှင် အန္တရာယ်ရှိနိုင်သည်။ ဤကာကွယ်ဆေးကို နွားများတွင် တွေ့ရှိရတတ်သော မိုင်ကိုဘက်တီးရီးယမ်း ဘိုးဗစ်  Mycobacterium bovis (English) ဟုခေါ်သော ဘက်တီးရီးယားမှ ပြုလုပ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းဘက်တီးရီးယားမှာ အသက်ရှိသေးသော်လည်း အားပျော့သည့် အမျိုးအစားဖြစ်သည်။
တီဘီရောဂါ
ဘီစီဂျီဆေးကို အဓိကအားဖြင့် တီဘီရောဂါကာကွယ်ရန် အသုံးပြုသည်။ ဤဆေးကို မွေးကင်းစကလေးများ၏ အရေပြားထဲသို့ ထိုးသွင်းခြင်းဖြင့် အသုံးပြုနိုင်သည်။  ဤကာကွယ်ဆေးထိုးခဲ့ဖူးသူများတွင် မန်းတော့ဆေးစစ်မှု ပြုလုပ်ပါက မှားယွင်းသောရောဂါရှိသည့်အဖြေရနိုင်သည်။ သို့သော်ငြားလည်း ဤဆေးစစ်မှုမှ အလွန်မြင့်သော ရောဂါရှိသည့်အဖြေ ထွက်လာခြင်းသည် ရောဂါဖြစ်ပွားနေသောကြောင့်သာ ဖြစ်လေ့ရှိသည်။
ဤကာကွယ်ဆေးနှင့် ပတ်သက်သော အဓိကအငြင်းပွားနေရသော ရှုထောင့်မှာ ဆေးပညာစမ်းသပ်မှုများ(clinical trials) ပြုလုပ်ရာတွင် အလွန်ခြားနားသော အစွမ်းအာနိသင်များ တွေ့ရှိခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းမှာ နယ်မြေသဘာဝနှင့် သက်ဆိုင်မည်ဟု ထင်မှတ်ရသည်။ ဗြိတိသျှနိုင်ငံတွင် ပြုလုပ်သော စမ်းသပ်မှုများတွင် ကာကွယ်မှုနှုန်းမှာ (၆၀-၈၀)ရာခိုင်နှုန်းရှိသည်ဟု တူညီစွာ တွေ့ရှိရသော်လည်း အခြားနေရာများတွင် ပြုလုပ်သော စမ်းသပ်မှုများတွင် ကာကွယ်မှုနှုန်း လုံးဝမရှိခြင်း သို့မဟုတ် အီကွေတာနှင့်နီးလေလေ ကာကွယ်မှုနှုန်းကျခြင်းလေလေဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။
(၁၉၉၄)ခုနှစ်တွင် ပြုလုပ်ထားသော စနစ်တကျပြန်လည်ဆန်းစစ်လေ့လာမှုအရ ဤကာကွယ်ဆေးသည် တီဘီရောဂါကူးစက်ခံရနိုင်နှုန်းကို (၅၀)ရာခိုင်နှုန်းခန့် ကျဆင်းစေသည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ နေရာသဘာဝအလိုက် အစွမ်းအာနိသင်ခြားနားရခြင်းမှာ မျိုးရိုးဗီဇကွဲပြားခြားနားခြင်း၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ပြောင်းလဲခြင်း၊ အခြားဘက်တီးရီးယားပိုးများနှင့် ထိတွေ့မှုရှိခြင်း၊ ကာကွယ်ဆေးထုတ်လုပ်သည့် ဓာတ်ခွဲခန်းများတွင် အသုံးပြုသော ဘက်တီးရီးယား၏ ဗီဇအမျိုးအစား မတူညီခြင်းနှင့် ဘက်တီးရီးယား မွေးမြူသည့် ကြားခံပစ္စည်း မတူညီခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။
(၂၀၁၄)ခုနှစ်တွင် ပြုလုပ်ထားသော စနစ်တကျပြန်လည်ဆန်းစစ်လေ့လာမှု (systematic review)နှင့် မက်တာစိစစ်ချက်(meta analysis)အရ ဘီစီဂျီကာကွယ်ဆေးသည် ရောဂါကူးစက်ခံရနိုင်နှုန်းကို (၁၉-၂၇)ရာခိုင်နှုန်းခန့် ကျဆင်းစေပြီး ရောဂါဖြစ်ပွားခြင်းကို (၇၁)ရာခိုင်နှုန်းခန့် ကျဆင်းစေသည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။  သို့သော်ငြားလည်း ၎င်းလေ့လာမှုမှာ အင်တာဖလွန် ဂမ်မာ အရည်အသွေးစမ်းသပ်မှု(Interferon gamma release assay)ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဓာတ်ခွဲစမ်းသပ်မှုများကိုသာ ပြန်လည်ဆန်းစစ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။
ဘီစီဂျီကာကွယ်ဆေး၏ ကာကွယ်ပေးနိုင်မှုကို ဆန်းစစ်ထားသော လေ့လာမှုများ၏ အချက်အလက်များမှာ သဟဇာတမဖြစ်သောကြောင့် ဤကာကွယ်ဆေး၏ ကာကွယ်ပေးနိုင်မှု သက်တမ်းကို သေချာစွာ မသိရှိကြသေးပါ။ MRC လေ့လာမှုအရ ကာကွယ်နိုင်မှုနှုန်းမှာ (၁၅)နှစ်ကြာလျှင် (၅၉)ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်ပြီး ၂၀နှစ်ကြာလျှင် လုံးဝမကာကွယ်နိုင်တော့ပါ။ သို့သော် (၁၉၃၀)နှစ်ပိုင်းများတွင် ကာကွယ်ဆေးထိုးခံခဲ့ရသော အမေရိကန်နိုင်ငံသားများကို လေ့လာရာတွင် နှစ်ပေါင်း(၆၀)ကျော်သည်အထိ ကာကွယ်ပေးနိုင်သော သက်သေများ တွေ့ရှိခဲ့သည်။
ဘီစီဂျီ၏ အကြီးမားဆုံးအကျိုးသက်ရောက်မှုမှာ လူးစေ့တီဘီ (miliary TB) နှင့် ဦးနှောက်အမြှေးရောင်တီဘီဖြစ်ပွားခြင်းမှ ကာကွယ်နိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အဆုတ်တီဘီအတွက် အကျိုးသက်ရောက်မှု အရေးမကြီးသည့်နိုင်ငံများတွင် ဘီစီဂျီကို ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။
အကြောင်းရင်းများ
နိုင်ငံအများတွင် ဘီစီဂျီဆေး၏ ကွဲပြားခြားနားသော အစွမ်းအာနိသင်၏ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အကြောင်းရင်းများကို တွေ့ရှိခဲ့သော်လည်း သက်သေမပြနိုင်သေးပါ။ အချို့အကြောင်းရင်းများမှာ မဟုတ်မှန်ကြောင်းသာ သက်သေပြခဲ့ကြသည်။ တီဘီရောဂါအဖြစ်နည်းသောနိုင်ငံများ (အမေရိကန်နိုင်ငံ)နှင့် အဖြစ်များသောနိုင်ငံများ (အိန္ဒိယနိုင်ငံ)တွင် အစွမ်းအာနိသင်မရှိရသည့် အကြောင်းရင်းကိုတော့ မည်သူမှ မဖြေရှင်းနိုင်သေးပါ။ ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့၏ စာရွက်စာတမ်းများအရ ကွဲပြားခြားနားသော အစွမ်းအာနိသင်၏ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အကြောင်းရင်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
ဆေးပေးသော နည်းလမ်းများ
မွေးကင်းစကလေးများမှလွဲ၍ လူတိုင်းကို ဘီစီဂျီဆေးမထိုးခင် မန်းတော့ဆေးစစ်မှုဟုခေါ်သော ကျူဘာကူလင်အရေပြားဆေးစစ်မှု ပြုလုပ်သင့်သည်။ ဆေးစစ်မှုတွင် တုံ့ပြန်မှုရှိပါက ဘီစီဂျီမထိုးသင့်ပါ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဆေးထိုးသောနေရာတွင် ပြင်းထန်စွာ ရောင်ရမ်းခြင်းနှင့် အမာရွတ်ဖြစ်ခြင်းများဖြစ်တတ်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ဆေးစစ်မှုတွင် တုံ့ပြန်မှုရှိခြင်းသည် ခုခံအားရှိနေခြင်းဖြစ်သည်ဟုဆိုသော အယူအဆမှာ မှားယွင်းသောအယူအဆဖြစ်သည်။ အမှန်တကယ်မှာ ဆေးစစ်မှုတွင် တုံ့ပြန်မှုရှိနေသောလူများတွင် တီဘီရောဂါဖြစ်နေနိုင်သောကြောင့် ရောဂါရှိ၊မရှိ သွားရောက်စစ်ဆေးသင့်သည်။
ဘီစီဂျီဆေးကို လက်မောင်းအပေါ်ကြွက်သားအရင်းနေရာရှိ အရေပြားထဲသို့ တစ်ကြိမ်သာ ထိုးရန်လိုသည်။ အကယ်၍ အရေပြားအောက်သို့ ထိုးသွင်းမိပါက ဘီစီဂျီအိုမာဟုခေါ်သော ပြည်တည်နာဖြစ်ပြီး ပဋိဇိဝဆေးဖြင့် အမြန်ဆုံးကုသရမည်။ ထိုသို့မကုသပါက အရေးကြီးသော ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများသို့ ရောဂါပိုးပျံ့နှံ့သွားနိုင်သည်။ သို့သော်ငြားလည်း ပြည်တည်နာသည် ဆေးထိုးသွင်းသည့် နည်းလမ်းမမှန်ခြင်းကြောင့်သာဖြစ်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ ကာကွယ်ဆေးထိုးခြင်းကြောင့် ဖြစ်လေ့ရှိသော နောက်ဆက်တွဲဆင့်ပွားဆိုးကျိုးတစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။ ၎င်းပြည်တည်နာကို ကုသမှုနှင့်ပတ်သက်၍ ဆေးပညာဆိုင်ရာလေ့လာမှုအများအပြားကို ပြုလုပ်ခဲ့ရာတွင် ရလဒ်မျိုးစုံတွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ တူညီသောရလဒ်တစ်ခုမှာ ၎င်းပြည်တည်နာကို စုပ်ထုတ်၍ ဓာတ်ခွဲစိစစ်ကြည့်ရာတွင် ထူးခြားသောပိုးမွှားများမတွေ့ဘဲ ရက်သတ္တပတ်အနည်းငယ်အတွင်းတွင် အလိုအလျောက် ပျောက်သွားလေ့ရှိသည်။
ဆေးထိုးသည့်နေရာတွင် ဖြစ်ပေါ်လာသော ထူးခြားသောအသွင်ရှိသည့် အမာရွတ်ဖြင့် ဘီစီဂျီကာကွယ်ဆေးထိုးခဲ့ကြောင်းကို သက်သေပြနိုင်သည်။ သို့သော်လည်း ၎င်းအမာရွတ်မှာ ကျောက်ရောဂါကာကွယ်ဆေးထိုးထားသည့် အမာရွတ်နှင့် အသွင်တူနိုင်သောကြောင့် သေချာစွာ ခွဲခြားကြည့်ရန်တော့ လိုအပ်သည်။
ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများ
ဘီစီဂျီကာကွယ်ဆေးထိုးပြီးလျှင် ပုံမှန်အားဖြင့် ဆေးထိုးသွင်းသည့်နေရာတွင် အနည်းငယ်နာကျဉ်ခြင်းနှင့် အမာရွတ်ဖြစ်ခြင်းတို့ဖြစ်တတ်သည်။ အဓိကဘေးထွက်ဆိုးကျိုးတစ်ခုမှာ ကီးလွိုက်ဟုခေါ်သော ကြီးမားဖောင်းကြွနေသည့်အမာရွတ်ဖြစ်သည်။ လက်မောင်းအပေါ်ကြွက်သားအရင်းတွင် ဆေးထိုးရသည့် အကြောင်းရင်းမှာ နောက်ဆက်တွဲဆင့်ပွားဆိုးကျိုးဖြစ်ပွားမှုနှုန်း အနည်းဆုံးဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း မြင်သာသောနေရာတွင် အမာရွတ်မဖြစ်လိုပါက တင်ပါးတွင်လည်း ဆေးထိုးသွင်းနိုင်သည်။
ဘီစီဂျီကာကွယ်ဆေးကို အရေပြားထဲသို့သာ ထိုးသွင်းသင့်သည်။ အကယ်၍ အရေပြားအောက်ထဲသို့ ထိုးသွင်းမိလျှင် ထိုနေရာတွင် ရောဂါကူးစက်မှုခံရပြီး အနီးဆုံးပြန်ရည်ကျိတ်သို့ပါ ပျံ့နှံ့၍ ပြည်တည် သို့မဟုတ် ပြည်မတည်သော ပြန်ရည်ကျိတ်ရောင်ရမ်းခြင်း ဖြစ်တတ်သည်။ ပြည်မတည်သော ပြန်ရည်ကျိတ်ရောင်ရမ်းခြင်းဖြစ်လျှင် လက္ခဏာများကို စောင့်ကြည့်ကုသခြင်းသာ လိုအပ်သည်။ အကယ်၍ ပြည်တည်သော ပြန်ရည်ကျိတ်ရောင်ရမ်းခြင်းဖြစ်ပါက ဆေးထိုးအပ်ဖြင့် စုပ်ထုတ်ကုသရသည်။ ပြည်တည်နာသည် ခဲနေပါက ခွဲစိတ်၍ လှီးထုတ်ကုသရသည်။ သို့သော်သည်း ၎င်းနောက်ဆက်တွဲဆင့်ပွားဆိုးကျိုးများ ကုသရာနှင့်ပတ်သက်သော သက်သေအထောက်အထားများမှာ နည်းပါးသေးသည်။
တခါတရံ သွေးသို့မဟုတ် ပျံရည်မှတဆင့် ရောဂါပိုးပျံနှံ့၍ ရင်သားနှင့်တင်ပါးတွင် ပြည်တည်နာဖြစ်တတ်သည်။ အလွန်ရှားပါးသော နောက်ဆက်တွဲဆင့်ပွားဆိုးကျိုးမှာ အနီးရှိအရိုးများတွင် ဘီစီဂျီအရိုးနှင့်ရိုးတွင်းခြင်ဆီရောင်ရမ်းခြင်း သို့မဟုတ် အရိုးရောင်ရမ်းခြင်း၊ အခြားကိုယ်ခန္ဓာအစိတ်အပိုင်းများသို့ ရောဂါကူးစက်ခြင်းဖြစ်ပြီး အသက်အန္တရာယ်ပါ စိုးရိမ်ရသည်။ ဤသို့ဖြစ်ပါက သင့်တော်သော တီဘီရောဂါကုသနည်းဖြင့် ကုသသင့်သည်။
ခုခံအားကျဆင်းနေသောလူနာကို ဘီစီဂျီကာကွယ်ဆေး မတော်တဆထိုးမိပါက ခန္ဓာကိုယ်ထဲတွင် ရောဂါပိုးပျံ့နှံ့ကူးစက်ကာ အသက်အန္တရာယ်စိုးရိမ်ရနိုင်သည်။ ဤဖြစ်ရပ်မျိုးမှာ လူအယောက်တစ်သန်းတွင် တစ်ယောက်ဖြစ်တတ်သည်။ (၂၀ဝ၇)ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့မှ အိတ်ခ်ျအိုင်ဗွီရောဂါပိုးကူးစက်ခံနေရသော ကလေးများကို ဘီစီဂျီကာကွယ်ဆေးမထိုးရန် အကြံပြုထားသည်။ ၎င်းကလေးများသည် တီဘီရောဂါပိုးကူးစက်ခံရနိုင်ခြေများသော်လည်း  ကာကွယ်ဆေးထိုးလျှင် ခန္ဓာကိုယ်ထဲတွင် ဘီစီဂျီရောဂါပိုး ပျံ့နှံ့ကူးစက်နိုင်ခြေ အလွန်များသောကြောင့် (လူတစ်သိန်းတွင် ၄၀ဝယောက်ခန့်) ဖြစ်သည်။
အသုံးပြုခြင်း
ဘီစီဂျီကာကွယ်ဆေးပေးရမည့် အသက်နှင့် အကြိမ်အရေအတွက်မှာ နိုင်ငံနှင့်လိုက်၍ ကွဲပြားခြားနားသည်။
ထုတ်လုပ်သူများ
ဘီစီဂျီဆေးထုတ်လုပ်သော ကုမ္ပဏီများသည် တခါတရံတွင် မတူသော ဘက်တီးရီးယားမျိုးရိုးဗီဇအမျိုးအစားကို အသုံးပြုကြသည့်အခါ မတူညီသော ထုတ်ကုန်အမျိုးအစားများဖြစ်ပေါ်လာသည်။ အော်ဂန်နွန်ဓာတ်ခွဲခန်းများ (Schering-Ploughမှ စတင်ရရှိခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် Merck, Inc.မှရရှိသည်) မှ ထုတ်လုပ်သော အွန်ကိုတစ်(OncoTICE)ဆေးကို ဆီးအိတ်ကင်ဆာကုသရန်အတွက် ဆီးအိတ်ထဲသို့ ထိုးသွင်းရသည်။ ပက်စစ်ဘီစီဂျီ(Pacis BCG)ကို မွန်ထရီရယ်(Montréal) မျိုးရိုးဗီဇအမျိုးအစား(Institut Armand-Frappier)မှ ထုတ်လုပ်ပြီး ယူရိုကော်(Urocor)မှ (၂၀ဝ၂)ခုနှစ်တွင် ဈေးကွက်ထဲသို့ စတင်တင်သွင်းခဲ့သည်။ ယူရိုကော်ကို Dianon Systems. Evans Vaccines (PowderJect Pharmaceuticals၏ လက်အောက်ခံကုမ္ပဏီ)မှ ရရှိသည်။ ဒိန်းမတ်နိုင်ငံမှ Statens Serum Institut သည် ဒိန်းမတ်ဗီဇအမျိုးအစားကို အသုံးပြုထုတ်လုပ်ထားသည့် ဘီစီဂျီကာကွယ်ဆေးကို (၁၃၃၁)ခုနှစ်တွင် စတင်ဈေးကွက်တင်ခဲ့သည်။  ဂျပန်ဘီစီဂျီဓာတ်ခွဲခန်းသည် ပက်စ်ချာဘီစီဂျီ(Pasteur BCG)၏ တိုကျို(၁၇၂)ဗီဇအမျိုးအစားခွဲကို အခြေခံ၍ ကာကွယ်ဆေးထုတ်လုပ်ကာ နိုင်ငံပေါင်း(၅၀)တွင် စတင်ရောင်းချခဲ့သည်။ ဆန်နိုဖီပက်စ်ချာ(Sanofi Pasteur)၏ ဘီစီဂျီကာကွယ်ဆေးထုတ်ကုန်များမှာ ဂလက်ဆို(Glaxo) (၁၀၇၇)ဗီဇအမျိုးအစားမှ ထုတ်လုပ်ထားပြီး (၂၀၁၂)ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် ထုတ်လုပ်ပုံနည်းစနစ်များကို လိုက်နာမှုမရှိသောကြောင့် ထုတ်ကုန်အားလုံး ပြန်လည်သိမ်းဆည်းခဲ့သည်။
အခြောက်ခံထားခြင်း
အချို့ဘီစီဂျီကာကွယ်ဆေးများကို ရေခဲအောင်လုပ်၍ အခြောက်ခံကာ အမှုန့်အဖြစ် ပြုလုပ်ထားသည်။ ၎င်းအမှုန့်များကို ဖန်နှင့်ပြုလုပ်ထားသော ထိုးဆေးပုလင်းထဲတွင် လေလုံအောင် ပိတ်၍ ထည့်ထားသည်။ ထိုဖန်ပုလင်းများကို ဖွင့်သည့်အခါ လေကြောင့်အမှုန့်များ မလွင့်သွားအောင် ဖြည်းဖြည်းချင်းဖွင့်ရသည်။ ထို့နောက် အမှုန့်များကို စေလိုင်းဆားရည်နှင့်ရော၍ ထိုးရသည်။
သမိုင်းကြောင်း
ဘီစီဂျီ၏ သမိုင်းကြောင်းမှာ ကျောက်ရောဂါနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ ဂျင်း အန်တွိုင်နီ ဗီလီမင် (Jean Antoine Villemin) ဆိုသူသည် (၁၈၅၄)ခုနှစ်တွင် နွားနှင့်ဆိုင်သောတီဘီရောဂါကို စတင်တွေ့ရှိပြီး ကြေညာခဲ့သည်။ ရောဘတ် ကိုခ်ျ (Robert Koch)သည် မိုင်ကိုဘက်တီးရီးယမ်း ကျူဘာကလို့ဆစ်  Mycobacterium tuberculosis (English)မှ Mycobacterium bovisကို စတင်ခွဲခြားနိုင်ခဲ့သည်။ (၁၈)ရာစုတွင် ကျောက်ရောဂါကို ကာကွယ်ဆေးဖြင့် အောင်မြင်စွာကာကွယ်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် သိပ္ပံပညာရှင်များသည် နွားကျောက်ရောဂါနှင့် နွားတီဘီရောဂါကို လေ့လာခြင်းဖြင့် တီဘီရောဂါ၏ အကျိုးဆက်ကို ရှာဖွေခဲ့ကြသည်။ နွားတီဘီရောဂါဖြစ်ဖူးလျှင် လူတွင်ဖြစ်သော တီဘီရောဂါကိုလည်း ကာကွယ်နိုင်လိမ့်မည်ဟု ထင်မြင်ယူဆခဲ့ကြသည်။ (၁၉)ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် အီတလီနိုင်ငံ၌ M. bovis ကို အသုံးပြု၍ ဆေးပညာစမ်းသပ်မှုများပြုလုပ်ခဲ့ရာတွင် M. bovis သည် M. tuberculosis ကဲ့သို့ပင် ရောဂါဖြစ်စနိုင်စွမ်းပြင်းထန်သောကြောင့် ဆိုးရွားသော ရလဒ်များရရှိခဲ့သည်။
အယ်လ်ဘတ် ကယ်မတ် (Albert Calmette) ဆိုသူမှာ ပြင်သစ်သမားတော်နှင့် ဘက်တီးရီးယားဆိုင်ရာ ပညာရှင်ဖြစ်သည်။ သူနှင့် သူ့လက်ထောက် ကမ်မိလီ ဂွာလင်း (Camille Guérin)ဟုခေါ်သော တိရစ္ဆာန်ကုဆရာဝန်တို့သည် (၁၉၀၈)ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်၊လိလီမြို့ရှိ Institut Pasteur de Lille ဆိုသော နေရာတွင် အလုပ်လုပ်ကိုင်လျက် ရှိကြသည်။ သူတို့သည် တီဘီဘက်တီးရီးယားပိုး၏ ရောဂါဖြစ်စေနိုင်သော ဗီဇအမျိုးအစားကို ထပ်ဆင့်ပိုးမွေး၍ မတူသော ဘက်တီးရီးယားမွေးမြူသည့် ကြားခံပစ္စည်းများတွင် စမ်းသပ်ကြည့်ကြသည်။ ထိုသို့စမ်းသပ်ရင်းဖြင့် ဘက်တီးရီးယားမွေးမြူသည့် ကြားခံပစ္စည်းအတွက် ဂလိုင်စလင်၊သည်းခြေရည်နှင့် အာလူးရောထားသော ရောစပ်မှုမှာ ရောဂါဖြစ်စေနိုင်စွမ်း နည်းပါးကြောင်းတွေ့ရသည်။ ထို့နောက် အကြိမ်ကြိမ်ထပ်ဆင့်၍ ပိုးမွေးမြူခြင်းဖြင့် အသက်ရှင်လျက် ရှိသော်လည်း ကာကွယ်ဆေးအတွက် အသုံးပြုနိုင်မည့် ဗီဇအမျိုးအစားကိုရနိုင်ရန် သုတေသနဆက်လက်ပြုလုပ်ကြသည်။ နောက်(၁၃)နှစ်အကြာတွင်  ရောဂါဖြစ်စေနိုင်သော ဗီဇအမျိုးအစားကို ဂလိုင်စလင်နှင့် အာလူးရောထားသော ကြားခံပစ္စည်း၌ အကြိမ်ပေါင်း (၂၃၉)ကြိမ် ထပ်ဆင့်ပိုးမွေးခြင်းဖြင့် ဘီစီဂျီဗီဇအမျိုးအစားကို သီးခြားမွေးမြူနိုင်ခဲ့သည်။ ဤသုတေသနကို ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးဖြစ်နေချိန်အတွင်းတောက်လျှောက် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး (၁၉၁၉)ခုနှစ်တွင် ယခုအသုံးပြုနေသည့် တီဘီရောဂါဖြစ်စေနိုင်စွမ်းမရှိသည့် ဘက်တီးရီးယားပိုးကို သုတေသနပြုနေသောတိရစ္ဆာန်များတွင် တွေ့ရှိခဲ့သည်။ (၁၉၁၉)ခုနှစ်မှာပင် ထိုသုတေသနတွေ့ရှိချက်ကို ပက်စ်ချာ အင်စတီကျု (Pasteur Institute) သို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ (၁၉၂၁)ခုနှစ်တွင် ဘီစီဂျီကာကွယ်ဆေးကို လူတွင် ပထမဆုံးအသုံးပြုခဲ့သည်။
ဤကာကွယ်ဆေးကို အသုံးပြုခဲ့ရာ တစ်ကြိမ်တွင် အလွန်ဆိုးရွားသောဖြစ်ရပ်ဖြစ်ခဲ့သောကြောင့် အများပြည်သူမှ ဤကာကွယ်ဆေးကို လက်ခံခြင်း အလွန်နည်းပါးလာခဲ့သည်။ (၁၉၃၀)ခုနှစ်၏ နွေရာသီတွင် ဂျာမနီနိုင်ငံ၊ လူးဘက်မြို့၌ မွေးကင်းစကလေးပေါင်း အယောက်(၂၄၀)ကို မွေးပြီးချင်း (၁၀)ရက်အတွင်းတွင် ဤကာကွယ်ဆေးထိုးခဲ့ရာ ကလေးများအားလုံးနီးပါး တီဘီရောဂါဖြစ်၍ (၇၂)ယောက် အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိချက်မှာ ထိုဖြစ်ရပ်တွင် ထိုးပေးခဲ့သော ဘီစီဂျီဆေးကို ရောဂါဖြစ်စေနိုင်သောဗီဇအမျိုးအစားနှင့်ရော၍ ပိုးမွေးသည့်ကိရိယာထဲတွင် သိမ်းဆည်းထားခြင်းကြောင့်ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ထို့နောက် ကာကွယ်ဆေးထုတ်လုပ်သူများကို တရားဥပဒေအရ ဆောင်ရွက်မှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
ဘီစီဂျီဆေးသည် ကလေးများတွင် ဦးနှောက်အမြှေးရောင်တီဘီ မဖြစ်အောင်ကာကွယ်ရာတွင် အလွန်အကျိုးသက်ရောက်မှုရှိသည်။ သို့သော်လည်း အဆုတ်တီဘီကို ကာကွယ်နိုင်စွမ်းမှာ ကွဲပြားခြားနားမှုများရှိနေသေးသည်။ (၂၀ဝ၆)ခုနှစ် စာရင်းများအရ ဘီစီဂျီကို ပုံမှန်ကာကွယ်ဆေးအဖြစ် အသုံးမပြုသည့် နိုင်ငံမှာ အနည်းငယ်သာရှိသည်။ ထိုသို့ တခါမှအသုံးမပြုဖူးသော နိုင်ငံ(၂)နိုင်ငံမှာ အမေရိကန်နှင့် နယ်သာလန်နိုင်ငံတို့ဖြစ်သည်။ ထိုနှစ်နိုင်ငံတွင် စိတ်ချရသော မန်းတော့ဆေးစစ်မှုရှိသောကြောင့် အလွန်အဖြစ်နည်းပါးသော ရောဂါတစ်မျိုးအတွက် ကာကွယ်ဆေးထိုးမည့်အစား ရောဂါဖြစ်နေသူများကို တိကျစွာရှာဖွေဖော်ထုတ်ခြင်းက လူထုအပေါ်ပို၍ အကျိုးသက်ရောက်မှုရှိသည်ဟု ယူဆကြသည်။
ဘီစီဂျီ၏ အခြားအမည်များမှာ "Vaccin Bilié de Calmette et Guérin vaccine" နှင့် "Bacille de Calmette et Guérin vaccine" တို့ဖြစ်သည်။
သုတေသနများ
အတည်မပြုရသေးသော အထောက်အထားများအရ ဘီစီဂျီကာကွယ်ဆေးထိုးခြင်း၏ မတိကျသော အခြားအစွမ်းများလည်းရှိသည်။ ၎င်းအစွမ်းများမှာ ဝင်ငွေနည်းသောနိုင်ငံများတွင် ယေဘုယျအသက်ဆုံးရှုံးမှုကျဆင်းနိုင်စေခြင်းနှင့် ကာကွယ်ဆေးကို စောစီးစွာပေးပါက အခြားကျန်းမာရေးပြဿနာများဖြစ်သော ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုလုံးတွင် ရောဂါပိုးပျံ့နှံ့သွားခြင်း၊ အသက်ရှူလမ်းကြောင်းတွင်ဖြစ်သော ကူးစက်ရောဂါများ ဖြစ်ပွားမှုကို ကျဆင်းစေခြင်းတို့ဖြစ်သည်။   ပို၍စောစီးစွာပေးပါက အကျိုးသက်ရောက်မှုပိုရှိသည်ဟု ယူဆရသည်။
အခြားတီဘီရောဂါကာကွယ်ဆေးများ
တီဘီရောဂါကာကွယ်ဆေးများ တွင်ကြည့်ရန်
​ပေချောင်းရွာ၊ အေး
ပေချောင်းရွာ၊ အေး
ရှစ်အိမ်တန်းရွာ၊ ခွေးလေးကြီး
ရှစ်အိမ်တန်းရွာ၊ ခွေးလေးကြီး
ဆင်ဖြူတင်ရွာ၊ ကြာကန်
ဆင်ဖြူတင်ရွာ၊ ကြာကန်
လွိုင်အိမ်စန်းရွာ၊ မိုင်းရှူးမြို့နယ်
လွိုင်အိမ်စန်းရွာ (Loieinsang)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းရှူးမြို့နယ်၊ မော်မေ့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၇၅၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မော်မေ့ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၀၆ ဦး၊ မ ၁၄၀၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၀၇ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရှူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရောင်းနီရွာ၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်
ရောင်းနီရွာ (Yaungni)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်၊ တောင်ဒွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၃၇၀ ဖြစ်သည်။
သရက်ချောင်းဖျားရွာ၊ ခွေးလေးကြီး
သရက်ချောင်းဖျားရွာ၊ ခွေးလေးကြီး
လှဲဆိပ်ရွာ၊ အေး
လှဲဆိပ်ရွာ၊ အေး
ကျားလိုက်ရွာ၊ နနွင်းဂရက်
ကျားလိုက်ရွာ၊ နနွင်းဂရက်
အလင်းမှီစုဖွဲ့ခြင်း
ဖိုတိုဆင်းသီးဆစ် ခေါ် အလင်းမှီစုဖွဲ့ခြင်း (Photosynthesis ) သည် အပင်နှင့်အချို့သက်ရှိများ သုံးသည့် ဆဲအသက်ရှုနည်းဖြင့် အလင်းစွမ်းအင်မှ ဓာတုစွမ်းအင်သို့ ကူးပြောင်းသော နည်းစဉ်တခု ဖြစ်သည်။  ကာဘွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်နှင့် ရေတို့ကို အလင်းစွမ်းအင်သုံးကာ သကြားဓာတ်၊ ကဆီဓာတ် စသော ကာဘိုဟိုက်ဒရိတ်မော်လီကျူးများအဖြစ် ပြောင်းလဲပြီး ဓာတုစွမ်းအင်အဖြစ် သိုလှောင်ခြင်းတည်း။ ရသော ဓာတုစွမ်းအင်ကို ၎င်းတို့လုပ်ဆောင်ချက်များအတွက် လောင်စာအဖြစ် သုံးသည်။ ဖိုတိုဆင်းသဆစ်ဟူသောဝေါဟာရမှာ ဂရိစကား အလင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် ဖို (φῶς) နှင့် ပေါင်းစပ်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော ဆန်းသဆစ် (σύνθεσις) တို့ကို စုရုံးခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်၏။   များသောအားဖြင့် စွန့်ပစ်ပစ္စည်းအဖြစ် အောက်ဆီဂျင်ကို ထုတ်ပေးသည်။ အပင်၊ ရေညှိနှင့် ဆိုင်ယန်နိုဘက်တီးရီးယားတို့သည် ဤနည်းကိုသုံးကာ အစာချက်ကြသဖြင့် အလင်းသုံးအစာချက်သက်ရှိများ (photoautotrophs) ဟု ခေါ်သည်။ ဖိုတိုဆင်းသဆစ်သည် ကမ္ဘာ့လေထုရှိ အောက်ဆီဂျင်ပါဝင်မှုကို အဓိကဖြစ်စေတည်စေသော အကြောင်းခံဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိတို့၏ အဓိကလိုအပ်သောစွမ်းအင်ကို ထောက်ပံ့ပေးသည်။
မြစိမ်းရွာ၊ စဉ့်ကူးမြို့နယ်
မြစိမ်းရွာ (Myasein)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ စဉ့်ကူးမြို့နယ်၊ မြစိမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၁၉၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြစိမ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၂၉ ဦး၊ မ ၁၂၈၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၁၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စဉ့်ကူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆုံဆို့ရောဂါကာကွယ်ဆေး
ဆုံဆို့ရောဂါကာကွယ်ဆေး (Diphtheria vaccine) သည် ဆုံဆို့ရောဂါဖြစ်ပွားစေသော ကော်လီနီဘက်တီးရီးယမ်း ဒစ်ဖ်သီးရီးရေး  Corynebacterium diphtheriae (English) ဟုခေါ်သော ဘက်တီးရီးယားကို ကာကွယ်ပေးသည့် ကာကွယ်ဆေးတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ (၁၉၈၀)မှ (၂၀ဝ၀)ခုနှစ်အတွင်း ဤကာကွယ်ဆေးကို အသုံးပြုခဲ့ခြင်းဖြင့် ကမ္ဘာတလွှမ်းတွင် ဆုံဆို့ရောဂါဖြစ်ပွားသူများ (၉၀)ရာခိုင်နှုန်းအထက် ကျဆင်းခဲ့သည်။ ဤကာကွယ်ဆေးကို ကနဦးအနေဖြင့် (၃)ကြိမ်ထိုးရန် အကြံပြုထားပြီး (၃)ကြိမ်ထိုးပြီးလျှင် (၉၅)ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို (၁၀)နှစ်ကြာ ကာကွယ်နိုင်သည်။  ထို့ကြောင့် နောက်(၁၀)နှစ်ခန့်ကြာလျှင် အပိုဆောင်းတစ်ကြိမ်ထပ်ထိုးရန် လိုအပ်သည်။ ကလေးအသက်(၆)ပတ်ခန့်တွင် ပထမဆုံးအကြိမ် ကာကွယ်ဆေးထိုးရန်လိုအပ်ပြီး ဒုတိယနှင့် တတိယအကြိမ်ကို နောက်ထပ်(၄)ပတ်စီခြား၍ ထိုးရသည်။
ဆုံဆို့ရောဂါကာကွယ်ဆေးသည် အလွန်စိတ်ချရသော ကာကွယ်ဆေးဖြစ်သည်။ သိသာထင်ရှားစွာဖြစ်သော ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများဖြစ်လေ့မရှိပါ။ ဆေးထိုးသောနေရာတွင် နာကျဉ်ခြင်းဖြစ်တတ်သည်။ ဆေးထိုးသည့်နေရာတွင် အဖုလေးဖြစ်တတ်သော်လည်း ရက်သတ္တပတ်အနည်းငယ်အကြာတွင် ပျောက်သွားတတ်သည်။  ဤကာကွယ်ဆေးကို ကိုယ်ဝန်ဆောင်နေသူများနှင့် ကိုယ်ခံအားကျဆင်းနေသူများတွင်ပါ စိတ်ချစွာ အသုံးပြုနိုင်သည်။
ဆုံဆို့ရောဂါကာကွယ်ရန်အတွက် ရောစပ်ထားသောကာကွယ်ဆေးမျိုးစုံရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ မေးခိုင်ရောဂါကာကွယ်ဆေးနှင့် ရောစပ်ထားသော နှစ်မျိုးစပ်ကာကွယ်ဆေး (dT or DT)နှင့် မေးခိုင်၊ ကြက်ညှာကာကွယ်ဆေးများနှင့် ရောစပ်ထားသော သုံးမျိုးစပ်ကာကွယ်ဆေး (DPT) တို့ဖြစ်သည်။ ဤကာကွယ်ဆေးကိုအသုံးပြုရန် ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့မှ (၁၉၇၄)ခုနှစ်တွင် အကြံပြုခဲ့သည်။ ကမ္ဘာတဝှမ်းတွင်ရှိ လူပေါင်း(၈၄)ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို ဤကာကွယ်ဆေးထိုးပြီးဖြစ်သည်။ ဤကာကွယ်ဆေးကို ကြွက်သားအတွင်းသို့ ထိုးနှံရသည်။ ဤကာကွယ်ဆေးကို အအေးခံ၍ သိမ်းဆည်းထားရသော်လည်း အရည်ခဲအောင် သိမ်းဆည်းရန်မလိုပါ။
ဆုံဆို့ရောဂါကာကွယ်ဆေးကို (၁၉၂၃)ခုနှစ်တွင် စတင်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။  ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့မှ သတ်မှတ်ထားသည့် အခြေခံကျန်းမာရေးစနစ်အတွက် အဓိကလိုအပ်သောဆေးများထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ (၂၀၁၄)ခုနှစ်အရ နှစ်မျိုးစပ်ကာကွယ်ဆေး၏ လက်ကားဈေးနှုန်းမှာ (ဝ.၁၂-ဝ.၉၉) ဒေါ်လာဖြစ်သည်။ အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် (၂၅)ဒေါ်လာအောက်ခန့် ပေးရသည်။
ကွင်းကလေးရွာ၊ ငါးမြင်းချောင်း
ကွင်းကလေးရွာ၊ ငါးမြင်းချောင်း
လက်ဆက်ရွာ၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်
လက်ဆက်ရွာ (Letset)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်၊ ဆင်နင်းပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၄၅၂၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆင်နင်းပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၄၀ ဦး၊ မ ၆၂၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၆၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ချောင်းသာရွာ၊ ကြာကန်
ချောင်းသာရွာ၊ ကြာကန်
မြဇင်
ဆရာကြီး မြဇင်ကို မဟာသရေစည်သူ ဦးဘိုးအုံးနှင့် ဒေါ်ထားရင်တို့က ၁၂၈၉ ခုနှစ်၊ နယုန်လဆုတ် ၈ ရက် (၁၅၊ ၆၊ ၁၉၂၇) နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ မွေးဖွားသည်။ B.A. (Hons.) Yangon, Master Of Public Administration (Harvard) ဘွဲ့များ ရရှိခဲ့သည်။
အထွေထွေ အုပ်ချုပ်ရေးဌာန၊ အမျိုးသား စီမံကိန်းဌာန၊ တော်လှန်ရေး အစိုးရအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌရုံး၊ စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ တော်လှန်ရေး လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ မူဝါဒ ညွှန်ကြားရေးအဖွဲ့၊ ပြန်ကြားရေးနှင့် အသံလွှင့် ဦးစီးဌာန၊ အနုပညာ ဦးစီးဌာနနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဗိမာန် ဦးစီးဌာန၊ အမျိုးသား မှတ်တမ်းများ မော်ကွန်းတိုက် ဦးစီးဌာနများတွင် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် အဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် အငြိမ်းစား ယူခဲ့သည်။
ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့၊ စီမံထူးချွန်တံဆိပ် (ပထမအဆင့်)၊ ဝိဇ္ဇာပညာထူးချွန်တံဆိပ် (ပထမအဆင့်) များ ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရသည်။ The working People’s Daily, Editorial Writer, Weekly columnist အဖြစ် A pot of plain tea (Po YaZa), The Banboo Clipper (Zagadaungzar), Science and Technology (Epsilon) တို့ အပတ်စဉ် ရေးသားခဲ့သည်။ စွန်းလွန် ဝိပဿနာ၊ Shwe Dagon Pagoda (1972)၊ Emerald Lake (Classical Myanmar Poems)၊ Modern Burmese Poetry (Translations)၊ ကဗျာ့နရီနှင့် နိမိတ်ပုံ၊ The Yellow Robe and Other Poem’s (Original)၊ ရာမနှင့် ဆုံဆည်းခြင်း၊ (Translation of AuThur Darks Novel)၊ Do’s and Don’ts in Myanmar Yangon၊ Green City of Grace (Coffee-Table Book for YCDC)၊ စစ်တောင်းတံတားကြီး ချိုးခဲ့စဉ်က (ဘာသာပြန် ဝတ္ထုရှည်) များကို ရေးသားခဲ့သည်။
ဇနီး ဒေါ်ခင်မြလှိုင်နှင့် သားမောင်သက်ဝင်း၊ သမီး ဇင်ဇင်တို့ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ယခုအခါ ရန်ကုန်မြို့၌ နေထိုင်လျက် စာပေများကို ပြုစု ရေးသားလျက် ရှိသည်။ နေရပ်လိပ်စာမှာ တိုက် ၅၀၇-ဒီ၊ ၆-လွှာ၊ ပုလဲကွန်ဒို၊ ဗဟန်းမြို့နယ်ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ကညင်ချောင်း (မြောက်)ရွာ၊ အေး
ကညင်ချောင်း (မြောက်)ရွာ၊ အေး
အင်ပင်တန်ရွာ၊ မကွေးမြို့နယ်
အင်ပင်တန်ရွာ (Inpintan)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ မကွေးမြို့နယ်၊ အလယ်ဘိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၄၇၁၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အလယ်ဘိုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၅၀၄ ဦး၊ မ ၂၆၄၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၁၄၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မကွေးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဟွေဟေ့ရွာ၊ ကျေးသီးမြို့နယ်
ဟွေဟေ့ရွာ (Hwayhayt)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ ကျေးသီးမြို့နယ်၊ ခေါက်စန့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၁၉၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခေါက်စန့်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၉၄ ဦး၊ မ ၁၆၂၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၀၁၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျေးသီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကြိမ်ချောင်းရွာ
ကြိမ်ချောင်းရွာ
Hungarian Shaolin Temple
Hungarian Shaolin Temple (Magyar Shaolin  Központ) သည် Budapest ၏ ဆင်ခြေဖုံးအရပ်တစ်ခုတွင် တည်ရှိသည့် ကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ဥရောပတွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ကျောင်းတော်ကို Sifu Robert Lyons က တည်ထောင်ခဲ့သည်။ Demmel Laszlo  က ကျောင်းတော်ကို ၁၉၉၀ ခုနှစ် အလယ်တွင် ဆက်သွယ်ပါဝင်ခဲ့သည်။
ကြိမ်ချောင်းရွာ
ကိုးကား
ကြိမ်ချောင်းရွာ
ပန်ဘန့်ရွာ၊ ချီဖွေမြို့နယ်
ပန်ဘန့်ရွာ(Pangbant)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ချီဖွေမြို့နယ်၊ ရှီးကျန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၃၇၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရှီးကျန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၆၈ ဦး၊ မ ၄၅၅ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၉၂၃ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ချီဖွေမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရွာရှည်ရွာ၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်
ရွာရှည်ရွာ (Ywarshey)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်၊ တောင်ဒွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၃၇၂ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မန်တုံရွာ၊ မိုင်းရှူးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရှူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကာလသားရောဂါ
ကာလသားရောဂါသည် များသောအားဖြင့် မေထုန်မှီဝဲရာမှ စ၍ဖြစ်ပေါ်လာသော ကူးစက်တတ်သည့်ရောဂါ ဖြစ်သည်။ ကာလသားရောဂါ အမျိုးမျိုး အစားစား ရှိသည့်အနက် အရေးတကြီး ကာကွယ်တားဆီးရမည့် ရောဂါများမှာ ဆစ်ဖလစ်နှင့် ဂိုနိုညောင်းကျ ရောဂါတို့ ဖြစ်သည်။
ဆစ်ဖလစ်ရောဂါ ဖြစ်ရခြင်းမှာ စပိုင်ရိုခီပိုးကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယင်းပိုးသည် အရေပြား၊ သို့မဟုတ် ကျိချွဲမြှေးများ ပွန်းပဲ့ရာမှ လူ့ခန္ဓာကိုယ် အတွင်းသို့ ဝင်သည်။ မေထုန်မှီဝဲခိုက်တွင် အများဆုံး ကူးစက် ဝင်ရောက်တတ်သည်။ ရောဂါရှိသူကို နှုတ်ခမ်းချင်း စုတ်မိသောကြောင့်၎င်း၊ ယင်းတို့သုံးထားသည့် ပန်းကန် ခွက်ယောက်၊ မျက်နှာသုတ် ပဝါ စသည့် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းကို သုံးစွဲမိသောကြောင့်၎င်း ဆစ်ဖလစ်ရောဂါ ကူးစက်တတ်သေးသည်။
ဆစ်ဖလစ်ရောဂါ ကြာရှည်စွာ ဖြစ်ခဲ့လျှင် အာခေါင်ရိုးပေါက်ခြင်း၊ အသည်း သို့မဟုတ် အရေပြားပေါ်၌ အနာဆိုးများ ပေါက်ခြင်း၊ နှာခေါင်းရိုး ကျိုးသွားခြင်းများ ဖြစ်တတ်ပြီး ဦးနှောက်၊ သွေးကြော၊ နှလုံးနှင့် ဗဟိုအာရုံကြောစုတို့ကို ထိခိုက် ပျက်စီးစေတတ်သည်။ ဝမ်းတွင်းပါ ဆစ်ဖလစ်ရောဂါသည် ရောဂါရှင် မိခင်ထံမှ ပဋိသန္ဓေသားသို့ ကူးစက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ သန္ဓေရှိစက ကူးစက်ခဲ့လျှင် သန္ဓေပျက်ပြီး သားလျှောတတ်သည်။ ဆစ်ဖလစ်ရောဂါကို ကုသရာ၌ ခန္ဓာကိုယ်ထဲရှိ စပိုင်ရိုခိပိုးများကို ပဋိဇီဝဆေးများသုံး၍ သုတ်သင် ရှင်းလင်းပစ်ရသည်။ ထိုကိစ္စအတွက် ပင်နီဆီလင် ဆေးများကို အသုံးများသည်။
ဂိုနိုရီယာခေါ် ဂိုနိုညောင်းကျနာမှာမူ ဂိုနိုကော့ကတ်ပိုးကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤရောဂါသည် အင်္ဂါဇာတ်နှင့် အင်္ဂါဇာတ်အနီးရှိ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများနှင့်သာ သက်ဆိုင်သည့် ရောဂါမျိုးဖြစ်သည်။ ဂိုနိုညောင်းကျနာသည် တာရှည်လာသောအခါ ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုလုံးသို့ ပျံ့နှံ့သွားပြီး အဆစ်အမြစ်ရောင်ခြင်း၊ နှလုံးသားများရောင်ခြင်း စသည်တို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ ဂိုနိုညောင်းကျရောဂါရှိသော မိခင်များမှမွေးသည့် မွေးကင်းစ ကလေးများသည် ဂိုနိုရီယားပိုးကြောင့် မျက်စိကန်းတတ်သည်။ ကလေးများကို မျက်စိကန်းခြင်းမှ ကာကွယ်နိုင်ရန် ဆီလဗာနိုက်တြိတ်ခေါ် မျက်စဉ်းတစ်မျိုးကို မွေးလျှင်မွေးချင်း ခတ်ပေးလေ့ရှိသည်။ ဂိုနိုညောင်းကျနာကိုကုသရာ၌ ဆာလဖာဆေးနှင့် ပင်နီဆီလင်ဆေးများကို သုံးကြသည်။
ကာလသားရောဂါသည် မျိုးပွားအင်္ဂါများကို အန္တရာယ်ကြီးစွာ ပေးတတ်သောကြောင့် မျိုးဖျက်ရန်သူဟူ၍ပင် ခေါ်စမှတ်ပြုကြသည်။ ဤကဲ့သို့လူမျိုးပြုန်းတီးစေသော ရောဂါဆိုးမှ ကာကွယ်ရန် အကောင်းဆုံး နည်းလမ်းမှာမိမိ ခင်ပွန်းနှင့် ဇနီး မှတပါး မေထုန်မှီဝဲခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ရန်ပင် ဖြစ်သည်။
ယင်ကောင်
ယင်ကောင်ကို ပါဏဗေဒ အလိုအရ မတ်စက ဒိုမက် စတိကဟု ခေါ်သည်။ ယခင်က ယင်ကောင်သည် ဘေးမပြု တတ်၊ အနှောင့်အယှက်ကိုသာ ဖြစ်စေနိုင်သည်ဟု ထင်မှတ်ခဲ့ ကြသည်။ နှစ်ဆယ်ရာစုနှစ်သို့ ရောက်လာသောအခါတွင်မူ ယင်ကောင်များသည် ရောဂါပိုးများကို သယ်ဆောင်လာပြီးလျှင် လူများကို သေစေနိုင်သည့် ရောဂါများ ဖြစ်စေနိုင်ကြောင်းကို သိလာကြသည်။ အမှန်မှာ ယင်ကောင်သည် လူ၏ ကြောက် မက်ဖွယ် အကောင်းဆုံး ရန်သူများတွင် ပါဝင်နေပေသည်။ ယင်ကောင်တစ်ကောင်ကိုသာ အဏုကြည့်မှန် (မိုက္ကရိုစကုပ်) ဖြင့် ကြည့်လျှင် ယင်ကောင်း၏ ခြေသည်း လက်သည်းများ၊ ခြေထောက်များ၏ အောက်ဘက်ရှိ အခံပြားကလေးများနှင့် ခန္ဓာကိုယ်တွင် အမွေးအမှင်များ ရှိနေ၍ လျှာတွင်လည်း စေးကပ်သောအရည်များ ရှိနေသည်ကို မြင်ရပေလိမ့်မည်။ ထိုအမွေးအမှင်များနှင့် လျှာတို့၌ ကပ်နေသော ဖုံမှုန့်ကလေး များတွင် တိုက်ဖွိုက် (အူရောင်ငန်းဖျား)ရောဂါပိုးများ ပါနေ သည်ကို အားကောင်းသည့်မှန်ဘီလူးဖြင့် ကြည့်က မြင်နိုင်လေ သည်။ ယင်ကောင်များသည် ထိုရောဂါပိုးများကို ရောဂါစွဲကပ် နေသူများ၏ အညစ်အကြေးများမှ ရရှိလာသည်။ လူတို့ စားသောက်မည့် အစာများသည် ထိုရောဂါပိုးများကို သယ် ဆောင်လာသည့် ယင်ကောင်များနှင့် ထိမိပြီးလျှင် စားသောက် မည့် အစာများသည်လည်း ရောဂါများကို ဖြစ်စေနိုင်တော့သည်။ ယင်ကောင်များကို သတ်ပစ်ခြင်းဖြင့် ပပျောက်၍ မသွား စေနိုင်ချေ။ ထိုသို့ဖြစ်ရသည်မှာ လူက ယင်ကောင်ကို သတ်ပစ် နိုင်သည်ထက် ယင်ကောင်၏အတိုးအပွားက ပို၍မြန်သော ကြောင့် ဖြစ်သည်။ အကယ်၍သာ ယင်မတစ်ကောင်မှ ပေါက် ပွားသော ယင်မအားလုံးနှင့် ယင်းတို့၏သားသမီးများ အားလုံး သာ အသက်ရှင်နေကြမည်ဆိုလျှင် ဧပြီလမှ စက်တင်ဘာလ အတွင်း၌ပင် ယင်အမတစ်ကောင်တည်းမှ သန်းပေါင်းများစွာ သော ယင်ကောင်များ ဖြစ်စေနိုင်ကြောင်းကို တွက်ချက်ကြည့် ခြင်းဖြင့် သိရလေသည်။ အမှန်အားဖြင့်ကား ထိုသို့မဖြစ်ချေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အခြားပိုးကောင်များက ယင်ကောင်များ ကို စားသောက်ပစ်ကြခြင်းကြောင့် ဖြစ်လေသည်။
အရွယ်ရောက်ပြီး ယင်ကောင်တစ်ကောင်၏ အရှည်မှာ တစ်လက်မ၏ လေးပုံ တစ်ပုံခန့်ရှိ၍ တောင်ပံ တစ်ဖက်စွန်းမှ အခြားတစ်ဖက်စွန်းထိ လက်မဝက်ခန့် ကျယ်သည်။ ယင် ကောင်၏ အရောင်သည် မွဲခြောက်ခြောက်ဖြစ်သည်ဟု ထင်ရ သော်လည်း သေချာစွာ စစ်ဆေးကြည့်လျှင် ယင်း၏အတောင် နှစ်ဖက်သည် ပြတင်းပေါက်မှန်များနီးပါး အလင်းပေါက်လု မတတ် ဖြစ်နေသည်ကို တွေ့ရပေမည်။ ထိုအတောင်များပေါ်သို့ အလင်း ကျရောက်လျှင် သက်တန့်အရောင် ဖြာထွက်နေသကဲ့ သို့ ဖြစ်နေသည်ကိုလည်း တွေ့ရလေသည်။
ယင်ကောင်တစ်ကောင်တွင် အပိုင်းသုံးပိုင်း ရှိသည်။ ခေါင်းသည် ရှေ့ပိုင်း၌ရှိ၍ အလယ်ပိုင်းသည် ရင်ပိုင်းဖြစ်ကာ ထိုအပိုင်း၌ အတောင်များနှင့် ခြေထောက်များရှိသည်။ ဝမ်းပိုက်ပိုင်းသည် နောက်ဘက်ပိုင်းတွင် ရှိသည်။ ယင်ကောင်၌ အံ့ဖွယ်ကောင်းသော မျက်လုံးကြီး နှစ်လုံး ရှိရာ ထိုမျက်လုံးကြီးနှစ်လုံးသည် ခေါင်းတစ်ခု လုံးပေါ်လိုလို တွင် တည်ရှိနေသည်။ ထိုမျက်လုံးကြီးများတွင် ဖက်စက်ခေါ် မှန်ကူကွက်ကလေးများကဲ့သို့သော မျက်စိကလေးများ ရှိနေ ပြန်သည်။ ထိုအကွက်ကလေးများဖြင့် အဘက်ဘက်သို့ မြင်နိုင် သည်။ ထို့ကြောင့်လည်း ယင်ကောင်ကို အဖမ်းရခက်ခြင်း ဖြစ်လေသည်။ ခေါင်းပေါ်ရှိ မျက်လုံးကြီးနှစ်လုံး၏ ကြားတွင် အိုစဲလပ်ခေါ် အလွန်သေးငယ်သည့် မျက်လုံးကလေး သုံးလုံး ရှိသည်။ ဦးမှင်ကလည်း ထိုမျက်လုံးကြီး နှစ်လုံးကြားတွင် ရှိနေပြန်သေးသည်။ ထိုဦးမှင်သည် ထိမိသည့်အရာဝတ္ထု၏ အကြောင်းကို သိနိုင်လေသည်။ ထိုဥမှင်များသည်ပင် အနံ့ခံ သည့် အင်္ဂါများ ဖြစ်ကောင်းဖြစ်ပေလိမ့်မည်။
ယင်ကောင်တွင် နှာမောင်းခေါ် စုတ်ယူနိုင်သည့် ပါးစပ် ရှိသည်။ ထိုပါးစပ်ဖြင့် အစာကို စုပ်ယူလေ့ ရှိသည်။ ရေတွင် ပျော်ဝင်နိုင်သော သကြားကဲ့သို့သော ပစ္စည်းများကို မစားမီ ပထမ တံတွေးအနည်းငယ်ကို ထုတ်ပြီးလျှင် သကြားကို အရည်ပျော်သွားစေသည်။ ထိုနောက်မှ သကြားကို စားလေ သည်။ သာမန်ယင်ကောင်တစ်ကောင်ရှိ နှာမောင်းသည် ပျော့ပျောင်းနေသဖြင့် လူကိုမကိုက်နိုင်ချေ။ သို့သော် ယင်ကောင် အမျိုးမျိုးရှိရာ စတေဗယ် ဖလိုင်းခေါ် မြင်းစောင်း ယင်ကောင် မျိုးတွင် မာကျော၍ ထိုးသွင်းနိုင်သည့် နှာမောင်းရှိသဖြင့် ယင်း တို့သည် လူများကို ကိုက်နိုင်လေသည်။
ယင်ကောင်၏ ခြေထောက်ခြောက်ချောင်း အောက်ဘက် တွင် ပါးလဗီးယပ်ခေါ် အခံပြားကလေးများ ရှိသည်။ ထိုအခံ ပြားကလေးများကြောင့် ယင်ကောင်သည် ချောမွတ်သည့် မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် တွယ်ကပ်၍ နေနိုင်လေသည်။ မျက်နှာ ကြက်များပေါ်၌ ယင်ကောင်များ အောက်သို့မကျဘဲ တွယ်ကပ် နေကြသည်ကို မြင်ဖူးကြပေမည်။
အသက်ရှူရာတွင် ယင်ကောင်သည် နှာခေါင်းဖြင့် အသက် မရှူချေ။ စပီရက်ကယ်ခေါ် အပေါက်ကလေးများဖြင့်သာ အသက်ရှုသည်။ ထိုအပေါက်ကလေးများသည် ယင်ကောင်၏ ရင်ပိုင်းနှင့် ဝမ်းပိုက်ပိုင်း တစ်ဘက်တစ်ချက်စီတွင် တန်းစီ၍ ရှိ ကြလေသည်။
အစာရှာစားရာတွင် ယင်ကောင်သည် နေရာမရွေးချေ။ ယင်မများကမူ ဥအုရန်နေရာကို ရွေးချယ်ကြသည်။ ယင်မများ သည် လတ်ဆတ်သည့် မြေဩဇာများ၊ မီးဖိုအမှိုက်များနှင့် ဆွေး မြေ့နေသော ဟင်းသီးဟင်းရွက်များကို ရွေးချယ်တတ်ကြသည်။ ယင်မတစ်ကောင်သည် တစ်ခါဥလျှင် ဥပေါင်း ၁၃ဝ ခန့် ဥတတ်သည်။ ယင်မတစ်ကောင်သည် အသက်ရှင်စဉ် နှစ်ကြိမ်မှ နှစ်ဆယ့်တစ်ကြိမ်ထိ ဥဥတတ်သည်။ ဥများကို ဥပြီး၍ နောက် တစ်ရက် နှစ်ရက်ကြာလျှင် ဥများမှ အကောင်လောင်းခေါ် ခြေ မရှိသည့် လောက်ကောင်ကလေးများ ဖြစ်လာကာ ပတ်ဝန်းကျင် ရှိ အစာများကို စ၍စားကြတော့သည်။ ထိုသို့ ညစ်ညမ်းသည့် အစာများကို စားနေကြရာ လေးရက်မှ ရက်သတ္တနှစ်ပတ်အကြာ တွင် ဝဖြိုးလာကြသည်။ ထိုသို့ ကြီးထွားလာရာတွင် အရေပြား သည် အကောင်ကြီးထွားလာခြင်းကို မခံနိုင်တော့သဖြင့်ကွဲသွား လေသည်။ ထိုသို့အရေပြားကွဲသွားသောအခါ အကောင်လောင်း သည် တွန့်လိမ်ကာ ထွက်လာလေသည်။ အကောင်လောင်း ကလေး အရေပြားကို နှစ်ကြိမ်မျှ ခွာထုတ်ပြီးလျှင် တစ်ရက် နှစ်ရက်မျှ အစာကို စားသည်။ ထို့နောက်တွင် မြေဩဇာ၏ အောက်ဘက်ရှိ မြေကြီးထဲသို့ တွားသွားသည်။ ထိုနောက် အရေပြားသည် မာလာပြီးလျှင် ပိုးတုံးလုံး၏အခြေသို့ ရောက်ရှိ သွားသည်။ ထိုအခြေတွင် အကောင်လောင်းသည် တစ်ကြိမ် အရေပြားကိုလဲ၍ ပိုးတုံးလုံးဘဝသို့ ရောက်ရှိသွားသည်။ နွေ အခါတွင် ထိုဘဝ၌ သုံးရက်မှ ခြောက်ရက်အထိ နားနေပြီးလျှင် ခြေထောက်မရှိသော လောက်ကောင်အဖြစ်မှ အတောင်ရှိသော ယင်ကောင်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်။ ပိုးတုံးလုံး အခြေမှ အရွယ်ရောက်သည့် ယင်ကောင်တစ်ကောင် ဖြစ်မလာမီ လွန်စွာ စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းသည့် အဖြစ်အပျက်တစ်ခုကို တွေ့ရလေ သည်။ ယင်ကောင်၏ ဦးခေါင်းလောက် ကြီးမားသောဘောလုံး နှင့်တူသည့် အင်္ဂါတစ်ခုသည် ယင်ကောင်လောင်း၏ ခေါင်းရှေ့ တွင် ထွက်လာသည်။ မာကျောသည့် ပိုးတုံးလုံး၏ အခြေမှ လွတ်မြောက်စေရန် ယင်ကောင်လောင်းက ထိုအင်္ဂါကို အသုံးပြု လေသည်။ ထိုအခြေမှ လွတ်မြောက်ရန် ကြိုးစားနေချိန်တွင် ထိုအင်္ဂါသည် ဖောင်းလိုက် ရှုံ့လိုက် ဖြစ်နေသည်။ ယင်ကောင် အခွံတွင်းမှ လုံးဝလွတ် ထွက်သွားသောအခါတွင် ထိုအင်္ဂါသည် ယင်ကောင်၏ ခေါင်းအတွင်းသို့ ပြန်၍ ဝင်သွားသည်။ ထို့နောက်တွင် ယင်ကောင်သည် မြေဩဇာ၏ အပေါ်ဘက်သို့ တက်လာပြီးလျှင် အခြောက်ခံခြင်းနှင့် အတောင်များကို ဖြန့် ခြင်းများ ပြုလုပ်သည်။ ထိုသို့ဖြစ်လာပြီးနောက်တွင် ယင်ကောင် သည် နောက်ထပ်၍ မကြီးတော့ချေ။ လူအများက ယင်ကောင် ကလေးများသည် ယင်ကောင်ကြီးများ ဖြစ်လာမည့် ယင်ကောင် ကလေးများ ဖြစ်သည်ဟု ထင်မှတ်ကြသည်။ အမှန်အားဖြင့် အခြားယင်ကောင်ကလေးမျိုးမှ အရွယ်ရောက်ပြီးယင်ကောင်ကြီး များသာ ဖြစ်လေသည်။