cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
မဟာမာလုကျပုတ္တသုတ်
ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းတော်သည် ငါးဖြာအာရုံ ကာမဂုဏ်ဥပဓိတို့မှ ကင်းဆိတ်ခြင်းကြောင့် အကုသိုလ်နီဝရဏတရားတို့ကို ပယ်ခြင်းကြောင့် အချင်း ခပ်သိမ်း ထိနမိဒ္ဓကြောင့်ဖြစ်သော ကိုယ်၏ပျင်းရိခြင်းတို့၏ ငြိမ်းအေးခြင်းကြောင့် ပထမဈာန်ကိုရ၏။ ထိုပထမဈာန်၌ ခန္ဓာငါးပါးတို့ကို အနိစ္စ(=မမြဲသော)အားဖြင့်။ ဒုက္ခ(=သုခမဟုတ်သော)အားဖြင့်။ ရောဂ(=ကျင်နာခံခက် နှိပ်စပ်သော)အားဖြင့်။ ဂဏ္ဍ (=အိုင်းအမာနှင့်တူသော)အားဖြင့်။ သလ္လ(=ပြင်းထန်စွာစူးဝင်သော မြားငြောင့် နှင့်တူသော)အားဖြင့်။ အဃ (=ဆင်းရဲသော)အားဖြင့်။ အာဗာဓ (=အနာရောဂါ နှင့်တူသော)အားဖြင့်။ ပရ(=သူစိမ်းပြင်ပနှင့်တူသော)အားဖြင့် ပလောက (=ခဏဘင်, အဆုံးစုတိတို့ဖြင့် ပျက်စီးနေသော)အားဖြင့်။ သုည (=သတ္တဝါမဟုတ်သော)အားဖြင့်။ အနတ္တ (=မိမိအလိုသို့လိုက်၍ မိမိသဘောကျ စီမံဖန်ဆင်းပေးတတ်သော အစိုးရသူ အရှင်သခင် အတ္တမဟုတ်သော)အားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှုမြင်၏။
(ဤ၌-အနိစ္စတော, ပလောကတော့ နှစ်ပုဒ်ဖြင့် အနိစ္စလက္ခဏာ, ဒုက္ခတော, ရောဂတော, ဂဏ္ဍတော, သလ္လတော, အဃတော, အာဗာဓတော-ဟူသော ခြောက်ပုဒ်ဖြင့်= ဒုက္ခလက္ခဏာ၊ ပရတော, သုညတော, အနတ္တတော-ဟူသော သုံးပုဒ်ဖြင့် အနတ္တလက္ခဏာရှုပုံတို့ဖြစ်ကြောင်း အဋ္ဌကထာ (၁၀၂)၌ ဖွင့်ပြထားပါသည်။
ထိုနည်းအတူ ရူပဈာန်လေးပါး၊ အရူပဈာန်လေးပါးရရှိအောင် ပွားများပုံ၊ ဝိပဿနာရှုပုံ၊ ဩရမ္ဘာဂိယသံယောဇဉ်တို့ ပယ်စွန့်ပုံ၊ စေတောဝိမုတ္တိ, ပညာဝိမုတ္တိ ဖြစ်ပုံ အကျယ်ဒေသနာတော်ကို ဘုရားရှင်ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ အကျယ်ဖွင့်ဆိုချက်များရှိပါသည်။ ဩရမ္ဘာဂိယသံယောဇဉ်ငါးပါး, ဈာန်ရှစ်ပါး၌ရှိသော ခန္ဓာငါးပါးတို့ကို ဝိပဿနာ ရှုပုံကို အသီးအသီး တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီဝေဖန်၍ ဟောတော်မူပါသည်။ ယင်း သံယောဇဉ်တို့ကို သမာပတ်, ဝိပဿနာတို့ဖြင့် ပယ်သတ်ပုံသည် မှန်ကန်သော လမ်းစဉ်, မှန်ကန်သောကျင့်စဉ်ဖြစ်ပုံကို ဟောကြားတော်မူပါသည်။
ကျောက်စုန်းတောက်ခြင်းနှင့် ပိုးစုန်းတောက်ခြင်း
နေသည်လည်းကောင်း၊ ရေနံဆီမီးသည်လည်းကောင်း၊ လျှပ်စစ်မီးသည်လည်းကောင်း အလင်းရောင်ကို အသီးသီးပေးကြ၏။ ထိုပစ္စည်းတို့သည် အလင်းတစ်ခုတည်းကိုသာ မဟုတ်ဘဲ အပူကိုလည်း တပါတည်း ထုတ်ပေးကြသည်။ သို့ရာတွင် ပိုးစုန်းကြူးနှင့် ညကြည့်နာရီများကို ကြည်မည်ဆိုလျှင် အပူကိုမပေးဘဲ အလင်းတစ်ခုတည်းကိုသာ ပေးတတ်သည့် ပစ္စည်းများလည်း ရှိကြောင်းကို သတိမူမိကြပေလိမ့်မည်။
ကယ်လဆီယမ်ဆာလဖိုဒ်၊ စထရွန်ရှီယမ် ဆာလဖိုဒ်နှင့် ဗေရီယမ်ဆာလဖိုဒ် စသော တွင်းထွက်သတ္တုများကို အလင်းရောင်၌ ပထမခံယူပြီးနောက် မှောင်ထဲ၌ထားလျှင် လင်းလျက်နေတတ်သည်။ ထိုပစ္စည်းများနှင့် အလားတူလင်းသည့် ဗက်တီးရီးယား၊ ပိုးစုန်းကြူး၊ တီစုန်း၊ ကင်းစုန်းတို့ကဲ့သို့သော ကုန်းသတ္တဝါ ၊ ရေသတ္တဝါများလည်း အများပင် ရှိသည်။ ဤအလင်းမျိုး ဖြစ်ပေါ်လာပုံ အကြောင်းမှန်ကို အတိအကျ မသိရသေးချေ။ သို့ရာတွင် အထက်ပါပစ္စည်းတို၏ လင်းပုံမှာ ဖော့စဖော့ရပ်ခေါ် ဒြပ်စင်ကို အမှောင်ထဲ၌ထားလျှင် စိမ်းလဲ့လဲ့ အဖြူရောင်ဖြင့် လင်းပုံမျိုးအတိုင်း ဖြစ်သဖြင့် ထိုအလင်းမျိုးကို ဖေါ့စဖေါ့ ရက်စင်း(ကျောက်စုန်းတောက်ခြင်း)ဟူ၍ ယေဘူယျအားဖြင့် ခေါ်စမှတ် ပြုကြသည်။
တစ်ဖန် ပစ္စည်းတစ်ခုမှ မိမိဖာသာ အလိုအလျောက် ထုတ်ပေးသည့်အလင်းမျိုးကို လူမီနက်စင်း (ပိုးစုန်းတောက်ခြင်း)ဟူ၍လည်း ခေါ်ပြန်ရာ ဤဖော့စဖော့ ရက်စင်းနှင့် လူမီနက်စင်း ဝေါဟာရ နှစ်လုံးကို အရောရော အနှောနှော သုံးစွဲလေ့ရှိကြသည်။ သို့ရာတွင် ထိုဝေါဟာရတို့၏ အဓိပ္ပာယ်ချင်းမှာ မတူပေ။ အတိအကျဆိုလျင် ဖော့စဖော့ရက်စင်းမှာ အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သော တွင်းထွက်သတ္တုတို့ကဲ့သို့ အလင်းရောင်ကို ဖြစ်စေ၊ အခြားအလင်းဓာတ်ရောင်ခြည်တစ်မျိုးမျိုးကို ဖြစ်စေ၊ ပထမခံယူပြီးနောက်မှ အမှောင်ထဲ့၌ အပူရှိန်ကင်းစွာဖြင့် ဆက်လက်၍ လင်းနိုင်သော သတ္တိကိုသာ ဆိုလိုပေသည်။ ပိုးစုန်းကြူးကဲ့သို့ သက်ရှိသတ္တဝါတို့၏ ကိုယ်တွင်းမှ ထွက်သော အလင်းမှာမူ ထိုအလင်းနှင့် ခြားနား၍ ထိုအလင်းကို အမှန်စင်စစ် လူမီနက်စင်းဟူ၍ ခေါ်ရာ၏။
ပိုးစုန်းကြူးမှ အလင်းရောင်ပေးသေ အစိတ်အပိုင်းတွင် လူဆီဖာရင်နှင့် လူဆီဖာရေ့ဟုခေါ်သော ပစ္စည်းနှစ်မျိုးပါဝင်သည်။ လူဆီဖာရင်သည် လေနှင့် ရေ ရရှိသော နေရာတွင် အောက်ဆီဂျင်နှင့်ပေါင်းပြီးနောက် အလင်းရောင်ကို ဖန်တီးထုတ်ပေးသည်။ လူဆီဖာရေ့ကမူ အင်ဇိုင်းတစ်မျိုးဖြစ်၍ အလင်းရောင်ဖြစ်ပေါ်ရေးအတွက် အားပေးသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ ပင်လယ်ပြင်၌ အစုလိုက်အအုပ်လိုက်ဖြစ်စေ၊ တစ်ကောင်ချင်းဖြစ်စေ၊ အလင်းရောင်ထွက်နေသည့် ငါးနှင့် အခြားရေသတ္တဝါများကို တွေ့ရတတ်ရာ၊ ထိုသို့ အလင်းရောင်ထွက်ခြင်းမှာ ထိုသတ္တဝါတို့ ကိုယ်ပေါ်တွင် တွယ်ကပ်နေသော အလင်းရောင်ပေးနိုင်သည့် ဗက်တီးရီးယားများကြောင့် ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ ဗက်တီးရီးယားများကို ရေထဲ၌ အတွေ့ရများ၍ ဤကဲ့သို့ ကိုယ်ပိုင်အလင်းရောင်ပေးနိုင်သည့် ဗက်တီးရီးယားပေါင်းမှာ အားလုံး ၂၈ မျိုးခန့် ရှိသည်ဟု သိရသည်။
ဂျမ်မူး နှင့် ကက်ရှမီးယားပြည်နယ်
ကက်ရှ်မီးယားပြည်နယ်သည် Union territory၏ အနောက်မြောက်ဘက် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းဒေသတွင်တည်ရှိ၍ တောင်ထူထပ်သည့်ပြင်တောင်ထိပ်တောင်ထွတ်တို့မှာနှင်းများ ဖုံးအုပ်လျက် ရှိသည်။ ကသ္ဓီရပြည်နယ်မှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အနောက်မြောက်ဘက်တံခါးပေါက်နှင့်ဆက်စပ်နေသည့်ပြင် တိဘက်ပြည်၊ ဆိုဗီယက်နိုင်ငံ၊ ဥရောပတိုက် အရှေ့ပိုင်း ဒေသ တို့နှင့်လည်း ကူးလူးဆက်ဆံရန် လွယ်သဖြင့် ပထဝီဝင်အရ သော်လည်းကောင်း၊ နိုင်ငံရေးအရသော်လည်းကောင်း၊ အထူးအရေးပါသော ပြည်နယ် ဖြစ်သည်။ ထိုပြည်နယ်ကို ရှေးအခါကဟိန္ဒူမင်း များနှင့် မွတ်စလင်မင်းများ နိုင်ရာနိုင်ရာ အုပ်စိုးခဲ့ကြသည်။ ၁၅၈၆ ခုနှစ်တွင် မဂိုဘုရင် အက္ကဗါ၏ လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့သည်။ ၁၈၄၂ ခုနှစ်တွင် အမ္မရစ်ဆာ စာချုပ်အရ ကက်ရှမီးယားပြည်နယ်ကို ဂူလပ်ဆင်း၏လက်သို့ အပ်လိုက်သည်။ ထိုမှစ၍ နောက်ဆုံးစိုးစံသော မဟာရာဇာ ဆာဟရီဆင်း လက်ထက် အထိ သားစဉ်မြေးဆက် အုပ်စိုးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ဗြိတိသျှအစိုးရတို့၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု မကင်း သည့်အပြင် အိန္ဒိယ ဘုရင်ခံချုပ်နှင့်လည်း အသင့်အတင့် ဆက်ဆံရလေသည်။
ထိုပြည်နယ်၏ လျှိုမြောင်ချောက်ကမ်းပါးကြီးများ၊ ချိုင့်ဝှမ်း လွင်ပြင်ကြီးများနှင့် စိမ်းစိုသောသစ်တောကြီးများမှာ ကြည်နူးဖွယ်ကောင်းသော ရှုခင်းကြီးများ ဖြစ်ကြသည်။ အိန္ဒုမြစ်နှင့် ယင်း၏လက်တက်များ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသဖြင့်မြစ်ဝှမ်း တစ်လျှောက်၌ မြေဩဇာ ကောင်းမွန်သည်။ ကက်ရှမီးယား ပြည်နယ်၏ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၈၂၂၅၈ ခန့်ရှိ၍၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ် သန်းခေါင် စာရင်းခန့်မှန်းခြေအရ လူဦးရေ ၄၃၇ဝဝဝဝ ခန့်မျှရှိသည်။ နွေရာသီ မြို့တော်မှာ ဆရီနဂါဖြစ်၍လူဦး ရေ ၂ သိန်း ရထောင်ကျော်မျှ မှီတင်းနေထိုင်သော ကြီးကျယ် စည်ကားသည့် မြို့ကြီးဖြစ်သည်။ ဆောင်းရာသီမြို့တော်မှာ ဂျမ်မူးမြို့ ဖြစ်သည်။
ဃဋဇာတ်
'''ပဉ္စကနိပါတ် - ၁။ မဏိကုဏ္ဍလဝဂ် -(၃၅၅) - ဃဋဇာတ် ရန်သူမင်း၏ အချုပ်အနှောင်ကို ခံနေရစဉ် မှာပင် ဈာန်သမာပတ်ရသော ဃဋမည်သော မင်းအကြောင်း။
ဂျမ်မူး နှင့် ကက်ရှမီးယားပြည်နယ်
ကက်ရှမီးယားပြည်နယ်တွင် အောက်တိုဘာလမှ မတ်လအထိ နှင်းများ ကျတတ်သည်။ နွေဦးပေါက်လများတွင် မိုးများစွာ ရွာသွန်းလေ့ရှိသည်။ ရာသီဥတုမှာ အပူအအေး မျှတ ညီညွတ် ၍ ကျန်းမာရေးအတွက် သင့်လျော်သည်။ လှပသာယာသော ရှုခင်းများကြောင့်၎င်း၊ မျှတညီညွတ်သော ရာသီဥတုကြောင့်၎င်း၊ ကက်ရှမီးယားပြည်နယ်သို့ ဥရောပတိုက်သားများနှင့် လူချမ်းသာတို့ အများအပြားပင် သွားရောက် အပန်းဖြေလေ့ရှိကြသည်။ ထို အကြောင်းများကြောင့် ကက်ရှမီးယားပြည်နယ်ကို 'ပျော်စရာချိုင့်ဝှမ်း' ဟူ၍လည်းကောင်း၊'အိန္ဒိယကြငှန်းနတ်ဘုံနန်း'ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ပြည်နယ်အတွင်းတွင် မွတ်စလင်ဦးရေမှာ အများဆုံးဖြစ်၍ ဟိန္ဒူအယူဝါဒ၊ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် ဆစ်ခ်အယူဝါဒီတို့လည်းရှိကြသည်။ အုပ်ချုပ်ရေးဖက်တွင်ကား ဟိန္ဒူများကြီးစိုးသည်။ ဆန်စပါး၊ နှံစားပြောင်း၊ မုယော၊ ရှရီမန်နှင့်သစ်သီးဝလံများ စိုက်ပျိုးဖြစ်ထွန်းသည်။ ထွက်ကုန်များအနက်ရှောစောင်မှာ ကမ္ဘာတွင် ကျော်စောခဲ့သည်။ ၁၈၇ဝ ပြည့်နှစ် ပြင်သစ် - ပရပ်ရှားစစ်ပွဲကြောင့် အငတ်ဘေး ဆိုက်ခဲ့ရာ ရှောစောင်လုပ်ငန်းကို အကြီးအကျယ် ထိခိုက်ခဲ့လေသည်။ သို့သော်ကော်ဇောလုပ်ငန်း ဖြင့် အစားထိုး လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြသည်။ ယခုအခါ ကသ္ဓီရပြည်နယ် တွင် ပိုးထည်လုပ်ငန်းမှာ တိုးတက်လျက်ရှိသည်။ ပန်းပု၊ ငွေ ထည်နှင့် စက္ကူလုပ်ငန်းများလည်း တွေ့နိုင်သည်။
ဃဋဇာတ်
ချုပ်နှောင်တွင်းကြ တရားထူးရ
နတ်လူတို့ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ကောသလမင်းကြီးသည် မိမိအား ကျေးဇူးများသော အမတ်တစ်ယောက်အား စည်းစိမ်များစွာပေး၍ ချီးမြှောက်လေ၏။
တစ်နေ့သ၌ မင်းကြီးသည် ကုန်းတိုက်တတ်သော သူတို့ စကားကို ယုံကြည်ကာ ထိုအမတ်ကို နှောင်အိမ်၌ သွင်းစေ၏။ ထိုအမတ်သည် နှောင်အိမ်၌ နေလျက်ပင် သောတာပတ္တဖိုလ်ကို ဖြစ်စေ၏။ မင်းကြီးလည်း အမတ်၏ကျေးဇူးကို သတိရသဖြင့် နှောင်အိမ်မှ လွှတ်စေ၏။
ထိုအခါ အမတ်သည် ပန်းနံ့သာ လက်စွဲလျက် မြတ်စွာဘုရးထံ ဆည်းကပ်လေ၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် အမတ်အား “ဒါယကာ … သင့်အား အကျိုးမဲ့ ဖြစ်သလော”ဟု မေး၏။ “အရှင်ဘုရား … အကျိုးမဲ့ကား ဖြစ်ပါ၏၊ သို့သော် ထိုအကျိုးမဲ့ဖြင့်သာ သောတာပတ္တဖိုလ်ကို ဖြစ်စေသဖြင့် အကျိုးရှိပါ၏” ဟု လျှောက်၏။ “ဒါယကာ … သင်သည်သာ ယခုအခါ အကျိုးမဲ့ဖြင့် အကျိုးကို ဆောင်သည် မဟုတ်၊ ရှေးအခါ ပညာရှိတို့သည် အကျိုးမဲ့ဖြင့် အကျိုးကို ဆောင်ဖူးကြပြီ” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါ အတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း။
အမတ်နှင့်ထုတ် ရန်ပြုလုပ်
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း၏ မိဖုရားကြီးဝမ်း၌ ဖြစ်၍ ဃဋ သတို့သား ဟူသော အမည်ကို မှည့်ကြကုန်၏။ ထိုဃဋမင်းသားသည် တက္ကသိုလ်ပြည်၌ အတတ်ပညာ သင်ကြားပြီးလျှင် နောက်အဖို့၌ မင်းအဖြစ်ကိုရ၍ တရားသဖြင့် မင်းပြု၏။
ထိုအခါ ဃဋမင်းသည် နန်းတွင်း၌ ပြစ်မှားသော အမတ်တစ်ယောက် အပြစ်ကို ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက်သိ၍ တိုင်းပြည်မှ နှင်ထုတ်လေ၏။ ထိုအမတ်သည် တိုင်းပြည်မှ ထွက်ပြီးလျှင် သာဝတ္တိပြည် ဇင်္ကမင်းကြီးထံ ခစားလေ၏။
ထိုအမတ်သည် ဇင်္ကမင်းကြီးကို မိမိအလိုသို့ပါအောင် သွေးဆောင်ကာ စစ်သည်ဗိုလ်ပါနှင့်တကွ ဗာရာဏသီပြည်သို့လာ၍ တစ်ပြည်လုံး သိမ်းယူစေပြီးလျှင် ဃဋမင်းကို သံခြေချင်းခတ်လျက် နှောင်အိမ်၌ သွင်းစေ၏။ ဃဋမင်းသည် နှောင်အိမ်တွင်း၌ နေလျက်ပင် ဈာန်ကိုဖြစ်စေ၍ ကောင်းကင်၌ ထက်ဝယ်ဖွဲ့ခွေနေ၏။
ဂျမ်မူး နှင့် ကက်ရှမီးယားပြည်နယ်
၁၉၅၂ ခု နိုဝင်ဘာလတွင် ကသ္ဓီရပြည်နယ်၌ အစဉ် အလာအရ စော်ဘွားအုပ်ချုပ်မှုစံနစ်ကို ပယ်ဖျက်၍ ပြည်နယ် ဥက္ကဋ္ဌကို ၅နှစ်တစ်ကြိမ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ရန် တိုင်းပြု ပြည်ပြုလွှတ်တော်က ဆုံးဖြတ်ခဲ့ လေသည်။ ပထမဆုံးအကြိမ် ပြည်နယ်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ရွေကောက်တင်မြှောက်ခြင်းခံရသူမှာ တိုင်းပြည်မှ ထွက်ခွာသွားသော မဟာရာဇာစော်ဘွားကြီး၏ သား အသက် ၂၁ နှစ်သာရှိသေးသည့် ကာရန်ဆင်းဖြစ်သည်။ ၁၉၅၃ ခု ဩဂုတ်လ ၉ ရက်နေ့တွင် ဝန်ကြီးချုပ်ရှိတ်အဗ္ဗ ဒူလာနှင့် အပေါင်းပါတစ်စုတို့သည် ကသ္ဓီရ ပြည်အား သီးခြား လွတ်လပ်သောနိုင်ငံအဖြစ် ထူထောင်ရန် ကြိုးစားသည်ဟူ၍›င်း၊ ပြင်ပလက်နက် နိုင်ငံကြီးများ၏ ဩဇာကို ခံယူရန် ကြံစည် သည်ဟူ၍›င်း စွပ်စွဲဖမ်းဆီးခံကြရသဖြင့် ပါတီအင်အား အကောင်းဆုံးဖြစ်သူ ဗက်ရှီဂူလမ်မဟာမက်က အစိုးရအဖွဲ့သစ် ကို ဖွဲ့စည်း လိုက်လေသည်။
ဃဋဇာတ်
တရားနှလုံးသွင်း ချုပ်နှောင်တွင်း
ထိုအခါ ဇင်္ကမင်း၏ကိုယ်၌ ပြင်းစွာပူလောင်လေ၏။ ဇင်္ကမင်းသည် ဃဋမင်းထံသွား၍ ပွင့်သော ပဒုမ္မာကြာအသွင် ရွှေကြေးမုံပြင်ကဲ့သို့ ကြည်လင်သော မျက်နှာကိုမြင်လျှင် -
ဂျမ်မူး နှင့် ကက်ရှမီးယားပြည်နယ်
ကသ္ဓီရပြဿနာကို ဆေးအေးစွာဖြေရှင်းနိုင်ရန် အိန္ဒိယ ဝန်ကြီးချုပ် နေရူးနှင့် ပါကစ္စတန် ဝန်ကြီးချုပ် မဟာမက် အလီတို့ မကြာခဏတွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ ကသ္ဓီရ ဝန်ကြီးချုပ် အဖမ်းခံရပြီးနောက် ဝန်ကြီးချုပ် နှစ်ဦးတို့သည် နယူးဒေလီမြို့၌ တွေ့ဆုံ ဆွေးနွေးကြပြန်သေးသည်။ ဆွေးနွေးမှုများအပြီး ၁၉၅၃ ခု စက်တင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့ တွင် ကျေညာချက်တစ်စောင်ကို ပူးတွဲထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထို ကျေညာချက်တွင် ကသ္ဓီရပြည်နယ် အုပ်ချုပ်ရေးကို လူထု ဆန္ဒပွဲဖြင့် ဆုံးဖြတ်ရန် သဘောတူကြသည့်အပြင်၊ ဆန္ဒပေးပွဲ ကြီးကြပ်ရေး အရာရှိကို ၁၉၅၄ ခု ဧပြီလကုန်တွင် ခန့်အပ် မည်ဟု ဖော်ပြထားလေသည်။
ဃဋဇာတ်
တရားနှလုံးသွင်း ချုပ်နှောင်တွင်း
“အို - ဃဋမင်းမြတ် …. တစ်ပါးသော သူတို့သည် စိုးရိမ်ကြကုန်၏၊ ငိုကြွေးကြကုန်၏၊ မျက်ရည်ယိုစီးသော မျက်နှာ ရှိကြကုန်၏၊ သင်မင်းတြ်ကား ကြည်လင်သော မျက်နှာ ရှိဘိ၏၊ အဘယ်ကြောင့် မစိုးရိမ်သနည်း”
“အို - ဇင်္ကမင်းမြတ် … စိုးရိမ်ခြင်းကား လွန်ပြီးသော ချမ်းသာကို မဆောင်နိုင်၊ လာလတ္တံ့သော ချမ်းသာကိုလည်း မဆောင်နိုင်၊ ထိုကြောင့် အကျွန်ုပ်သည် မစိုးရိမ်ပါ၊ ဈာန်ဟူသော အဖော်ကြောင့် စိုးရိမ်ခြင်း မရှိပါ။
စိုးရိမ်သူသည် ခန္ဓာကိုယ် ဖျော့တော့၏၊ ကြုံလှီပိန်ချုံး၏၊ အစာကိုလည်း မစားလို၊ စိုးရိမ်ခြင်းဟူသော ငြောင့် စူးဝင်၍ ဖောက်ပြန်သူအား ရန်သတို့သည် ဝမ်းမြောက်ကြကုန်၏။
ရွာ၌ ဖြစ်စေ၊ မြို့၌ ဖြစ်စေ၊ ချိုင့်ဝှမ်းရာ၌ ဖြစ်စေ၊ ကြည်းကုန်း၌ ဖြစ်စေ စိုးရိမ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်လာသော ပျက်စီးခြင်းကား၊ အကျွန်ုပ်ထံသို့ လာရောက်လိမ့်မည် မဟုတ်၊ အကျွန်ုပ်သည် ဤသို့ မြင်အပ်သော ဈာန် ရှိပါ၏။
ဟု ဇင်္ကမင်းအား မစိုးရိမ်ခြင်း အကြောင်းကို ဟောကြား ဆုံးမလေ၏။
တိုင်းပြည်စွန့်ငြား တောထွက်သွား
ဇင်္ကမင်းသည် ဃဋမင်း၏ တရားတော်ကို ကြားနာရ၍ အလွန် ကြည်ညိုသဖြင့် ကန်တော့ တောင်းပန်ပြီးလျှင် တိုင်းပြည်ကို ပြန်လည်အပ်နှင်းကာ မိမိတိုင်းပြည်သို့ သွားလေ၏။
ဃဋမင်းလည်း အမတ်တို့အား တိုင်းပြည်ကို အပ်နှင့်ပြီးလျှင် ဟိမဝန္တာတောသို့သွား၍ ရသေ့ရဟန်းပြုကာ မယုတ်သော ဈာန်ရှိသည်ဖြစ်၍ သေလွန်သောအခါ ဗြဟ္မာပြည်သို့ လားရ၏။
ဇာတ်ပေါင်း
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -
ရဟန်းတို့ -
ထိုအခါ ဇင်္ကမင်းသည် - ယခုအခါ အာနန္ဒာ။
ဃဋမင်းသည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -
ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း။
ဆောင်ပုဒ်
(၁) အကျိုးမဲ့ပြု၊ ကျိုးရှိမှု၊ ပြုကြပညဝါ။
(၂) စိုးရိမ်သောက၊ ဖြစ်လာက၊ ဒုက္ခရောက်မည်သာ။
(၃) စိုးရိမ်ခြင်းကား၊ လွန်, လာငြား၊ စီးပွားမဆောင်ပါ။
(၄) ဖျော့တော့ကြုံပိန်၊ စားမမြိန်၊ စိုးရိမ်သူတို့မှာ။
(၅) စိုးရိမ်ငြောင့်ရန်၊ စူးဝင်ပြန်၊ ရန်သူဝမ်းမြောက်မှာ။
ဃဋဇာတ် ပြီး၏။
အောက်စုရွာ၊ ကုလားအုံးပင်စု
အောက်စုရွာ၊ ကုလားအုံးပင်စု
အနောက်ပါးရွာ၊ သစ်ပုံ
အနောက်ပါးရွာ၊ သစ်ပုံ
ဆင်စွယ်ကျိုး (ချင်း)ရွာ၊ ခြိတ်ချောင်း
ဆင်စွယ်ကျိုး (ချင်း)ရွာ၊ ခြိတ်ချောင်း
ဂျုံးဂျုံးကျရှမ်းစုရွာ၊ ဘုရားချောင်း
ဂျုံးဂျုံးကျရှမ်းစုရွာ၊ ဘုရားချောင်း
စစ်ရေး
=စစ်ရေးအင်အား= နိုင်ငံ့အင်အားကို စစ်ရေးအင်အားတောင့်တင်းခြင်း၊ အားပျော့ခြင်းဖြင့် တိုင်းတာသည်။ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံရေးတွင် ဩဇာလွှမ်းမိုးနိုင်ခြင်းသည် စစ်ရေးအင်အားအပေါ် များစွာ မှီတည်နေသည်။ စစ်အင်အားသည် ဩဇာလွှမ်းမိုး ခြင်းတွင် တိုက်ရိုက်သော်လည်းကောင်း၊ သွယ်ဝိုက်၍သော်လည်းကောင်း အကျိုးပြုသည်။ နိုင်ငံ့ပါဝါကို အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် အမျိုးအစား (၄) မျိုး ခွဲနိုင်သည်။ •	Superpower •	Great Power •	Middle-ranking Power •	Small Power ဟူ၍ နိုင်ငံ့ပါဝါကို အမျိုးအစား (၄) မျိုးခွဲသည်။
ဤနေရာတွင် နိုင်ငံတစ်ခု၏ စစ်ရေးအင်အားသည် မိမိနိုင်ငံအတွင်း သာမက နယ်နိမိတ်မျဉ်းကိုပါ ကျော်လွန်၍ ဩဇာသက်ရောက်နိုင်သည်။ စစ်အေးကာလအတွင်း စူပါ ပါဝါ နှစ်နိုင်ငံသာ ရှိခဲ့သည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု တို့ ဖြစ်သည်။ စူပါ ပါဝါဖြစ်ခြင်းသည် နျူကလီးယားပါဝါ ပိုင်ဆိုင်ခြင်းသည် အနိုင် အရှုံးကို ဆုံးဖြတ်ပေးမည့် ဝှက် ဖဲဖြစ်သည်။
စစ်ရေးအင်အားကို မောင်းနှင်သည့် ဖက်တာများ များစွာရှိသည်။ စစ်အင်အားကြီးမားခြင်းကို ဖြစ်စေသည့် အချက်များမှာ - (က) စစ်သားအင်အားအရေအတွက် (သို့) လက်နက်ကိုင်အင်အားစု အရွယ်အစား (ခ) စစ်ရေးစွမ်းရည် (ဂ) လက်နက်အင်အား အရေအတွက် (ဃ) စစ်ရေးအသုံးစရိတ် (င) စစ်ရေးစွမ်းရည်မြင့်သင်တန်း (စစ်ရေးလေ့ကျင့်မှု) (စ) စစ်ရေးစိတ်ဓာတ်/ တိုက်ရည်ခိုက်ရည် မြင့်မာခြင်း (ဆ) ဖွဲ့စည်းပုံ (စစ်တပ်ဖွဲ့စည်းပုံ) ( ဇ) စစ်ရေးခေါင်းဆောင်မှု စသည်ဖြင့် အချက်များစွာရှိသည်။
ဤအချက်မှာ စစ်ရေးစွမ်းရည်ထက်မြက်ခြင်းသည် အရေအတွက်တစ်ခုတည်းအားဖြင့် မသက်ဆိုင်ချေ။ အကြောင်းမှာ အရေအတွက်ဟူသည် လူသားတံတိုင်းကို အားပြု၍ တည်ဆောက်ထားသော ကာကွယ်ရေး မဟာဗျူဟာဖြစ်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ခေတ်သစ်တွင် စစ်သားအရေအတွက်ထက် စစ်သားတစ်ဦးချင်းစီ၏ အရည်အချင်းနှင့် စစ်ရေးစွမ်းရည်မြင့်မားခြင်းတို့သည် များစွာ အရေးပါ အရာရောက်သည်။ စစ်သည် တစ်ဦး သည် ရန်သူအရေအတွက်ကို မည်မျှအထိ ချေမှုန်းနိုင်သည် ဆိုသည့် ပေတံဖြင့် စစ်သားတစ်ဦး၏ စစ်ရေး စွမ်း ရည်ကို တိုင်းတာလေ့ရှိသည်။ ရန်သူကို များများ ချေမှုန်းနိုင်လေလေ၊ စစ်ရေးစွမ်းရည်မြင့်လေလေဟု ယေဘု ယျသတ်မှတ်သည်။ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ စစ်ရေးအင်အား ရည်ချိန်ကို တိုင်းတာရာတွင် အောက်ပါ ညွှန်းကိန်းများဖြင့် တိုင်းတာသည်။ - စစ်သားအရေအတွက်၊ - စစ်သည်တို့၏ ကိုယ်ရည်ကိုယ်သွေး (သို့) စစ်ရေးစွမ်းရည် - လက်နက်အရေအတွက်နှင့် လက်နက်တို့၏ အစွမ်း - စစ်ရေးအသုံးစရိတ် 	စသည်တို့သည် စစ်အင်အားကို ဖော်ပြရာ ညွှန်းကိန်းများဖြစ်သည်။
နိုင်ငံ	စစ်သားအရေအတွက်
တရုတ်နိုင်ငံ၏ စစ်သားအရေအတွက်	(၃) သန်း နီးပါး - (၂.၉ သန်း) အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ စစ်သားအရေအတွက်	(၁) သန်း ခွဲ - (၁.၅၉ သန်း) ရုရှားနိုင်ငံ၏ စစ်သားအရေအတွက်	(၁) သန်းကျော် - (၁.၂ သန်း)
စစ်သားအရေအတွက်သည် တပ်မတော်တစ်ခုအတွက် အပေါင်းလက္ခဏာဆောင်သည့် အချက်တစ်ခုဖြစ်သော် လည်း အရေအတွက်များတိုင်း စစ်ပွဲများ၏ အောင်ပွဲကို ရရှိစေသည်ဟူ၍ တရားသေမှတ်ရန် မသင့်ချေ။ အကြောင်းမှာ သမိုင်းအဖြစ်အပျက်များ၌ မှတ်တမ်းမှတ်ရာများက ပြသထားသော သာဓကများ ရှိနေခြင်း ကြောင့်လည်းဖြစ်သည်။ အလက်ဇန်းဒါးသက်ဂရိတ်၏ စစ်တပ်တွင် တပ်သားပေါင်း ၃ သောင်းခွဲသာ ရှိသည်။ ထိုမျှသာရှိသာ တပ်သား များဖြင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်းတစ်ခွင်မှ အိန္ဒိယရှိ အိန္ဒုမြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်အထိ ဖြန့်ကျက်စိုးမိုးနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုဒေသ တွင်းရှိ တပ်အင်အားများစွာရှိသည့် စစ်တပ်များကို ဖိန့်ဖိန့်တုန်အောင် အထိ စွမ်းနိုင်ခဲ့သည်။ ဤသာဓကကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် စစ်သားအရေအတွက်သည် စစ်အင်အားတောင့်တင်းစေခြင်း၏ တကယ့်အကြောင်းအရင်း မှန်ဖြစ်သည်ဟူသည့် အယူအဆကို ကိုင်လှုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုအတူပင် ၁၉၆၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၅ ခုနှစ်အထိဖြစ်ပွားသော ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲတွင် အမေရိကန်တို့သည် ဗီယက်နမ် တို့ကို စစ်ရေးအရ ရှုံးနိမ့်ခဲ့ရသည်။ ဗီယက်နမ်တွင် အမေရိကန်ကို ခုခံသော စစ်သည်အရေအတွက်သည် အမေရိကန်တပ်နှင့် ယှဉ်လျှင် အလွန်နည်းပါးသည်ကို တွေ့ရသည်။
လက်နက်အရေအတွက် နှင့် အဖျက်စွမ်းအား
လက်နက်အရေအတွက်သည်လည်း အရေးကြီး၏။ ၎င်းထက် ထိုလက်နက်များ၏ ဖျက်ဆီးနိုင်မှု စွမ်းအားသည် ပို၍ပင်အရေးကြီး၏။ ထို့အပြင် စစ်ရေးစွမ်းရည်တွင် စစ်သည် အရေအတွက်သည်လည်း အရေးကြီးပြီး၊ အဖျက် လက်နက် အမြောက်အမြားပိုင်ဆိုင်မှုသည်လည်း အရေးကြီးလေသည်။ စစ်သည်များ၏ တိုက်ရည်ခိုက်ရည်(တိုက်စွမ်းရည်)ရှိမှု ၊ စစ်နည်းဗျူဟာကျွမ်းကျင်မှုနှင့် လက်နက်များကို ကျွမ်းကျင်စွာ ကိုင်တွယ်အသုံးချတတ်မှုမှာလည်း အရေးကြီးသည်။ ဒါ့အပြင် ၎င်းစစ်သည်များ အသုံးပြုရသည့် လက်နက်နှင့် ခဲယမ်းများ၏ အဖျက်စွမ်းအား မြင့်မားမှုသည် စစ်ပွဲတစ်ခု၏ အနိုင်/ အရှုံးကို များစွာအဆုံးအဖြတ်ပေးနိုင်လိမ့်မည်။ စစ်ရေးအင်အား တောင့်တင်းမှုသည် စစ်သည်တော်များအပေါ်တွင်သာ မူမတည်ချေ၊ ထို့အတူ လက်နက်တစ်ခုတည်း၏ အပေါ် ၌လည်း အလုံးစုံ တည်မှီမနေချေ။ ထို့ကြောင့် ၎င်းအကြောင်းအချက်များ အားလုံးမှာ စစ်ရေး (သို့) စစ်ရေးအင်အားအတွက် အရေးကြီးသော အကြောင်းတရားများ ဖြစ်သည်။
စစ်လက်နက်များအား သမာရိုးကျ လက်နက်များနှင့် ခေတ်မီလက်နက်များဟူ၍ အကြမ်းဖျင်း နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ သမာရိုးကျ စစ်လက်နက်ပစ္စည်းများတွင် သေနတ်၊ တင့်ကား၊ စစ်လေယာဉ်နှင့် ဖျက်သင်္ဘောတို့ ပါဝင်သည်။ သမာရိုးကျစစ်လက်နက်များကို မဟာဗျူဟာကျကျပြုပြင်၍ နည်းပညာများဖြင့် ပေါင်းစပ်လိုက်သောအခါ ခေတ်မီ အဖျက်စွမ်းအားပြင်းသော လက်နက်များဖြစ်လာလေသည်။ နျူကလီးယားလက်နက်သည် ခေတ်သစ် ဖျက်အားပြင်း လက်နက်အမျိုးအစားဖြစ်သည်။ သမာရိုးကျလက်နက်များကို မဟာဗျူဟာမြောက် ပြောင်းလဲ၍ အသုံးပြုပါက စစ်ပွဲ၍ ရလဒ်ကို ပြောင်းစေသည်။ အာဖဂန်နစ္စတန် ပြောက်ကျားများများကို အမေရိကန်က လက်နက်အင်အားထောက်ပံ့ပေး၍ ဆိုဗီယက်၏ လေ တပ်ကို ချေမှုန်းနိုင်ခြင်းသည် အကောင်းဆုံး သာဓကဖြစ်သည်။ ဆိုဗီယက်တို့၏ ယူဆချက်ဖြစ်သော စစ်ပွဲ အနိုင် အရှုံးသည် လက်နက်အရေအတွက် အပေါ် များစွာ မှီခိုနေသည် ဆိုသည့် အချက်ကို ကောင်းစွာ ထောက်ပြသော ဥပမာဖြစ်ခဲ့သည်။
နျူကလီးယားလက်နက်၏ အရေးပါမှု
ခေတ်သစ်ကမ္ဘာတွင် နျူကလီးယားလက်နက်များကို မဟာဗျူဟာကျကျ စနစ်တကျ အသုံးပြုလာကြသည်။ စစ် ရေးအင်အားတောင့်တင်းခြင်းသည်ပင် နျူကလီးယားလက်နက်များအပေါ် မှီခိုနေပေသည်။ နျူကလီးယား လက်နက် အမြောက်အမြား ပိုင်ဆိုင်လျှင် စစ်အင်အားတောင့်တင်းသည်။ နျူလက်နက်များ မရှိလျှင် စစ်အင်အား မရှိဟူ၍ပင် သတ်မှတ်လာကြသော အနေအထားအထိပင်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ -	နျူကလီးယား ထိပ်ဖူး -	နျူကလီးယား လောင်ချာ -	နျူကလီးယား၏ ပေါက်ကွဲအား (ပြင်းအား) အစရှိသည်တို့သည် နျူကလီးယားလက်နက်အင်အား၏ ပါဝါညွှန်းကိန်းများဖြစ်သည်။ -	ဒုံးခွင်းဒုံးစနစ်များ -	လေဆာ ဒုံးများ အထိ တီထွင်ဖန်တီးလာနိုင်သည်ကို တွေ့ရသည်။
နိုင်ငံတကာလက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများတွင် ဖျက်အားပြင်းလက်နက်များ အသုံးပြုလာကြသည်။ အထူးသဖြင့် WMD (weapon of mass destruction) ဟုခေါ်သည့် လူအမြောက်အမြားသေကြေစေသည့်ဖျက်အားပြင်း လက်နက်များသည် ပေါ်ထွက်လာကြသည်။ (၁) နျူကလီးယား လက်နက် (၂) ဓာတုလက်နက် (၃) ဇီဝ လက်နက်များသည် ခေတ်သစ် WMD များဖြစ်သည်။
စစ်ရေးအသုံးစရိတ်
စစ်တပ်အင်အားကြီးမားစေရေးအတွက် ငွေကြေးသည် အဓိကအရေးအကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ ငွေမရှိလျှင် ဘာမျှ တည်ဆောက်၍ မရချေ။ စီးပွားရေးအင်အားတောင့်တင်းသည့်နိုင်ငံများ၌ စစ်ရေးအင်အားကိုဖြည့်တင်းရန် လုံ လောက်သော အရင်းအမြစ်များ ရရှိတတ်သည်။ စီးပွားရေးအင်အားကြီးမားခြင်းသည် စစ်ရေးအင်အားကြီးရန် အထောက်အပံ့ပေးသည်။ ထို့ကြောင့်နိုင်ငံများသည် မိမိတို့နိုင်ငံအင်အားတောင့်တင်းစေရန် နိုင်ငံ၏ ဥစ္စာဓန တောင့်တင်းအောင် ကြိုးစားကြသည်။ နိုင်ငံချမ်းသာလျှင် ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးအတွက် စစ်ဘက်တွင် အခိုင်အမာတည်ဆောက်နိုင်သည်။
ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများတွင် နိုင်ငံကြီးများသည် စစ်အင်အားတောင့်တင်းစေရန် စစ်ရေးအသုံးစရိတ်ကို များစွာ အသုံးပြု တတ်သည်။ နိုင်ငံ၏ နယ်နိမိတ်ကြီးလျှင်လည်း မိမိနိုင်ငံ၏ နယ်နိမိတ်လုံခြုံရေး၊ ကာကွယ်ရေးအတွက် စစ်အင် အားကို များစွာ ထားရှိရသည်။ ရုရှားနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့သည် ကြီးမားကျယ်ပြန့်သည့် နယ်နိမိတ်မျဉ်းများကို ပိုင် ဆိုင်ထားခြင်းကြောင့် ထိုနယ်နိမိတ်များကို ထိပါး ကျူးကျော်မှု မခံရစေရန် စစ်တပ်အင်အားကို တိုးမြှင့်ထားရ သည်။ နိုင်ငံ၏ နယ်နိမိတ်သည် ရုရှားနှင့် တရုတ်တို့လောက် မကြီးမားသော နိုင်ငံများတွင်လည်း စစ်အင်အားကို ကြီးမားစွာတည်ဆောက်ထားသောနိုင်ငံများရှိသည်။ ဥပမာ မြောက်ကိုရီးယားနှင့် ကျူးဘားကဲ့သို့သော နိုင်ငံများ ဖြစ်သည်။ ပြည်ပ အန ္တရာယ်ကို ခြိမ်းခြောက်ခံရရန် အလားအလာများသော နိုင်ငံများသည်လည်း စစ်အင်အား ကို တိုးမြှင့်တည်ဆောက်ထားတတ်ကြသည်။ မြောက်ကိုရီးယားသည် ကွန်မြူနစ်ဝါဒလက်သီးဆုပ်ကို ဖြည့်ရန် တင်းခံနေသောကြောင့်လည်းကောင်း၊ နိုင်ငံရပ်တည်ရေးအတွက် စစ်ဘက်အင်အားကို တောင့်တင်းစေမှသာ ရပ်တည်နိုင်မည်ဟု ယူဆထားသော စစ်ဘက်ခေါင်းဆောင်များ ဖြစ်နေခြင်းကြောင့်သော်လည်းကောင်း ဖြစ်တန် ရာအခြေအနေများ များစွာရှိသည်။
စစ်ရေးအသုံးစရိတ်သည် -	စစ်ဘက်တည်ဆောက်ရေး၊ -	စစ်ရေးအင်အားတိုးချဲ့ခြင်း၊ -	စစ်သည်တို့ ရပ်တည်နိုင်ရေး နှင့် -	စစ်အင်အားကြီးမားဖွံ့ဖြိုးရန် စသည့် လုပ်ငန်းတို့အတွက် အသုံးပြုရသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး ပြီးဆုံးပြီးနောက် ကိုလိုနီနိုင်ငံများ လွတ်လပ်ရေးရလာသည်။ ထပ်မံ၍ နိုင်ငံသစ်များ ပေါ်ထွက်လာသည်။ နိုင်ငံတစ်ခုတွင် စစ်တပ်တစ်ခု အနည်းဆုံး ရှိရသည်။ ထို့ကြောင့် တပ်မတော်တစ်ခုကို တည်ဆောက်ရသည်။ တပ်မတော်တည်ဆောက်ရန် စစ်ရေးအသုံးစရိတ်ကို နိုင်ငံတော်က တပ်မတော်သို့ ပေး ရသည်။ ဤမှ စ၍ စစ်ရေးအသုံးစရိတ်သည့် နိုင်ငံတော်အတွက် အမြဲတမ်းရှိနေရသည့် မရှိမဖြစ် အသုံးစရိတ် ဖြစ်သည်။ တပ်မတော်အတွက် လက်နက်များကို ထုတ်လုပ်ရသည်။ လက်နက်များကို ဝယ်ယူရသည်။ စစ်ဘက်ယန္တရား များကို ဝယ်ယူရသည်။ ထုတ်လုပ်ရသည်။ နေ့စဉ် တပ်ရင်း၊ တပ်မများအတွက် အသုံးစရိတ်ရှိသည်။ စားစရိတ်၊ သွားလာသယ်ယူရေးစရိတ်၊ လေ့ကျင့်ရေးစရိတ် အစရှိသဖြင့် သုံးရသည်။ စစ်အင်အားတိုးချဲ့ခြင်းတွင် -
(က) စစ်သားအရေအတွက် တိုးမြှင့်ခြင်း (ခ) လက်နက်အရေအတွက် တိုးမြှင့်ခြင်း နှင့် ခေတ်မီလက်နက်များ တပ်ဆင်ခြင်း (ဂ) စစ်သားများ စစ်ရေးလေ့ကျင့်မှု (ဃ) ခဲယမ်းမီးကျောက်နှင့် လက်နက်များ အဆက်မပြတ် တိုးတက်နေစေရန် သုတေသနပြု၊ တီထွင် ဖန်တီးရေး လုပ်ငန်းများ (င) စစ်ရေး ပညာတော်သင်များ စေလွှတ်ခြင်း (စ) ထောက်လှမ်းရေး နည်းပညာများနှင့် ဖြစ်စဉ်များ တည်ဆောက်ခြင်း စသည့် တို့ ပါဝင်သည်။
၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်နှင့် တရုတ်တို့၏ စစ်ရေးအသုံးစာရိတ်များကို နှိုင်းယှဉ်ကြည့်နိုင်သည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု	၆၈၉ ဘီလီယံ (အမေရိကန်ဒေါ်လာ) တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ	၁၂၉ ဘီလီယံ (အမေရိကန်ဒေါ်လာ) စစ်ရေးကာလ မတိုင်မှီနှင့် စစ်အေးကာလ အပြီး နိုင်ငံများ၏ စစ်ရေးအသုံးစရိတ်များကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာကြည့် လျှင် စစ်အေးကာလအတွင်း စစ်ရေးအသုံးစရိတ်များသည် အမြင့်မားဆုံးဖြစ်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။
စစ်ရေးစွမ်းရည်
စစ်ရေးစွမ်းရည်ကို မြင့်မားစေသော ကိန်းရှင်များရှိသည်။ -	Training		စစ်မှုပညာရေး/ စစ်ရေးသင်တန်း -	Moral of Army		တပ်မတော်တစ်စုလုံး၏ နှလုံးရည် -	Leadership		စစ်ဘက်ခေါင်းဆောင်မှု အရည်အသွေး အစရှိသည်တို့ ဖြစ်သည်။ စနစ်တကျစစ်ရေးလေ့ကျင့်မှုများဖြင့် လေ့ကျင့်သင်တန်းပေးထားသော စစ်သည်တစ်ဦးသည် လေ့ကျင့်မှု မရှိသည့် ရန်သူ့စစ်သား အမြောက်အမြားကို ချေမှုန်းနိုင်စွမ်းရှိသည်။ စစ်ရေးစွမ်းရည်ပြည့် စစ်သည်တစ်ဦးကို ခေတ်မီလက်နက်များ တပ်ဆင်ပေးလိုက်ပါက ပို၍ပင် တိုက်ရည်ခိုက်ရည် မြင့်မားလာမည်ဖြစ်သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်တွင် စစ်ရေးစွမ်းရည်မြှင့် ဗြိတိသျှစစ်သား သုံးသောင်း ခြောက်ထောင်သည် လေ့ကျင့်ရည် မပြည့်ဝသည့် အီတလီစစ်သား နှစ်သိန်းခွဲကို ချေမှုန်းပစ်လိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ဤအချက်သည်ပင် လေ့ကျင့်မှု စွမ်း ရည် အကွာအဟကို နှိုင်းယှဉ်သုံးသပ်နိုင်သည်။ မျိုးချစ်စိတ်ဓာတ်ဟု ခေါ်ရမည့် စစ်ရေးစိတ်ဓာတ် (သို့) နှလုံးရည်သည် တပ်မတော်တစ်ခုအတွက် အရေးအကြီး ဆုံးဖြစ်သည်ဟု ပင် ဆိုနိုင်သည်။ ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲတွင် ဗီယက်နမ်တို့သည် အမေရိကန်နှင့် ပြင်သစ်တပ်များအား မျိုးချစ်စိတ်ဓာတ်ဖြင့် အောင်နိုင်သွားသည်ဟုပင် ဆိုနိုင်သည်။
စစ်ဘက်ခေါင်းဆောင်မှု
ရှေ့တန်းတွင်လည်းကောင်း၊ နောက်တန်းတွင်လည်းကောင်း စစ်ဘက်ဆိုင်ရာခေါင်းဆောင်မှု အရည်အသွေး သည် အရေးကြီးသည်။ ခေါင်းဆောင်ညံ့လျှင် တပ်ညံ့သည်။ ခေါင်းဆောင်တော်လျှင် ထူးချွန်လျှင် တိုက်ပွဲ တစ်ရာ၊ အောင်ပွဲတစ်ရာ ဆင်နိုင်သည်။ များသောအားဖြင့် အတွေ့အကြုံနှင့် လေ့လာသင်ယူမှု၊ ခံယူချက် သဘောထားတို့သည် စစ်ရေးခေါင်းဆောင်ကောင်းဖြစ်ရန် ပံ့ပိုးပေးသည့် အဓိကအကြောင်းအချက်များဖြစ် သည်။ စစ်ရေးခေါင်းဆောင်သည် - အမိန့်ပေးမှု တိကျပြတ်သားရသည်၊ တပ်ကို လိုသလို စနစ်တကျ ထိန်းချုပ်ကွပ်ကဲနိုင်ရသည်၊ ဆက်သွယ်ရေးနှင့်ထောက်လှမ်းရေး၌ စေ့စပ်သေချာရသည်။ စစ်ရေးအတွေ့အကြုံနှင့် အကင်းပါးမှုရှိရသည်။ စစ်ရေးခေါင်းဆောင်များသည် မျိုးချစ်စိတ်ဓာတ်ထက်သန်ပြင်းပြသူဖြစ်ရမည်။ အထူးသဖြင့် စိတ်ဓာတ်နှင့် အသိဉာဏ်ပေါင်းစပ်ထားပြီး စစ်သည်များကို စည်းရုံးနိုင်စွမ်းရည်မြင့်မားလျှင် ခေါင်းဆောင်ကောင်းဟု ခေါ်နိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်မ အကြောင်းအရာ ဆောင်းပါးများ
မင်းခေါင်၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)
ကိုယ်ရေးဖြစ်စဉ်
လွတ်လပ်ရေး မော်ကွန်းဝင် ပထမဆင့်နှင့် နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် ပထမဆင့်ရ ဝန်ကြီးဟောင်း ဗိုလ်မှူး ဗိုလ်မင်းခေါင်သည် ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ကြို့ပင်ကောက်မြို့၌ အဖ ဦးသောကြာ၊ အမိ ဒေါ်ကြော့တို့မှ မွေးဖွားသော အထွေးဆုံး သားဖြစ်သည်။ ကြို့ပင်ကောက်မြို့ အမျိုးသား အထက်တန်းကျောင်းတွင် စတင် ပညာသင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်ရန်ကုန်မြို့မြို့မ အထက်တန်းကျောင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ပြီး ၁ဝ တန်း အောင်မြင်သည် အထိ ပညာ ဆည်းပူးခဲ့သည်။ ငယ်နာမည်မှာ မောင်စောလွင် ဖြစ်သည်။
၁၉၃၆ ခုနှစ်၊ ကျောင်းသား သပိတ်တွင် လူငယ် ခေါင်းဆောင် တဦးအဖြစ် ကြို့ပင်ကောက်မြို့မှ ပါဝင်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံရေး လောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်၊ ကျောင်းသားသပိတ်တွင် သာယာဝတီခရိုင် ကျောင်းသားသမဂ္ဂ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ တို့ဗမာ အစည်းအရုံးဝင် အမှုဆောင် တဦးလည်း ဖြစ်သည်။ ထိုကာလမှ စ၍ သခင်စောလွင် အဖြစ် လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုများကို ဆက်လက် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၄၁ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ၌ စစ်ပညာ သင်ကြားရန် ဒုတိယ အသုတ် စေလွှတ်ခြင်း ခံရသော ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင် တဦး ဖြစ်လေသည်။ ၁၉၄၁ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ယိုးဒယားနိုင်ငံ၌ ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင်များအား ဗိုလ်နာမည်များ မှည့်ခေါ်ရာတွင် ဗိုလ်မင်းခေါင် အမည်ခံယူသည်။ ၁၉၄၁ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ဗမာ့ လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော်ကို ဖွဲ့စည်းသည့် အခါ ဗိုလ်ကြီးအဆင့် ရရှိသည်။ ဗိုလ်မင်းခေါင်သည် ရေကြောင်းချီ အဖွဲ့ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လည် ရောက်ရှိခဲ့ရာ ရန်ကုန်မြို့ အဝင်တွင် အင်္ဂလိပ်များ၏ ဖမ်းဆီးခြင်း ခံရသည်။ ရန်ကုန်ထောင်ကြီးမှ မိမိ တပ်ဖွဲ့နှင့် အတူ ဖောက်ထွင်း လွတ်မြောက်ခဲ့ပြီး ကြည့်မြင်တိုင်တွင် ရေတပ် စခန်းဖွင့်ကာ တပ်စွဲခဲ့သည်။
၁၉၄၂ ခုနှစ်၊ ဗမာ့ ကာကွယ်ရေး တပ်မတော်တွင် ဗိုလ်မှူး အဆင့်ဖြင့် စစ်ဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ အပါးတော်မြဲ အဖြစ် လည်းကောင်း၊ စစ်သေနာပတိချုပ်၏ တပ်ရင်းနှင့် ကိုယ်ရံတော် တပ်မှူး အဖြစ် လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ ဖက်ဆစ်ဂျပန် တော်လှန်ရေး ကာလတွင် စစ်သေနာပတိချုပ်နှင့် အတူ လိုက်ပါ၍ မျိုးချစ် ဗမာ့ တပ်မတော် ဌာနချုပ်ကို သရက်ခရိုင်၊ သရက်ချောင်းရွာကြီး၌ ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကြီး အပြီး ဗမာ့ တပ်မတော်ကို ပြန်လည် ဖွဲ့စည်းသည့် အခါ နိုင်ငံရေး လောကသို့ ပြန်ဝင်ကာ ပြည်သူ့ ရဲဘော် အဖွဲ့အစည်းတွင် အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့ပြီး ရန်ကုန်ခရိုင် ခေါင်းဆောင်တဦး ဖြစ်လာသည်။ ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် သောင်းကျန်းမှု နှိမ်နင်းရေးတပ် တပ်ရင်းမှူး အဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ ကြည့်မြင်တိုင် မဲဆန္ဒနယ်မှ အမတ်အဖြစ် အရွေးခံခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဗိုလ်မင်းခေါင်သည် မြန်မာနိုင်ငံ ဆိုရှယ်လစ် ပါတီ အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်သည်။
၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဖဆပလ အဖွဲ့ချုပ်၌ ရန်ကုန်ခရိုင် ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်သည်။ ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်၊ ဧပြီလ ၂ ရက်နေ့တွင် ပါလီမန် အတွင်းဝန် အဖြစ် ရွေးချယ် တင်မြှောက်ခြင်း ခံရသဖြင့် ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်သူ့ လုပ်ငန်းနှင့် ပြန်လည် ထူထောင်ရေး ဝန်ကြီး ဌာနတို့တွင် အတွင်းဝန်အဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂ ရက်နေ့တွင် ပြည်သူ့ လုပ်ငန်းနှင့် ပြန်လည် ထူထောင်ရေး ဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး ဖြစ်လာသည်။ ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်မှ ပါလီမန် လွှတ်တော် အမတ် အဖြစ် ရွေးချယ် တင်မြှောက်ခြင်း ခံရသည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ပြည်သူ့ လုပ်ငန်းနှင့် ပြန်လည် ထူထောင်ရေး ဝန်ကြီး အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၅ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ထောက်ပံ့ရေး ဝန်ကြီး ဌာန ဝန်ကြီး အဖြစ် လည်းကောင်း တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ပါလီမန် လွှတ်တော် အမတ်အဖြစ် ကြို့ပင်ကောက် မြို့နယ်မှ ပြန်လည် ရွေးချယ် တင်မြှောက်ခြင်း ခံရသည်။ ဗိုလ်မင်းခေါင်သည် ၁၉၅၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် သယ်ယူ ပို့ဆောင်ရေး၊ စာကြည့်တိုက်နှင့် ကြေးနန်း ဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး၊ ၁၉၅၇ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် သယ်ယူ ပို့ဆောင်ရေး၊ စာတိုက်နှင့်ကြေးနန်း ဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး၊ ၁၉၅၈ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၅ ရက်နေ့မှ အောက်တိုဘာလ ၂၈ ရက်နေ့ အထိ ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီး ဌာန၊ သယ်ယူ ပို့ဆောင်ရေးနှင့် စာတိုက် ကြေးနန်း ဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး၊ ၁၉၅၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ် အထိ မြန်မာနိုင်ငံလုံး ဆိုင်ရာ တောင်သူ လယ်သမား အစည်းအရုံး၊ အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်၊ ၁၉၅၇-၅၈ ခုနှစ်တွင် အလုပ်သမား သမဂ္ဂများ အဖွဲ့ချုပ်၊ မြန်မာနိုင်ငံ အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်၊ ပြည်ထောင်စု အလုပ်သမား အဖွဲ့ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌ၊ အလုပ်သမား သမဂ္ဂ ပေါင်းစုံ ညီညွတ်ရေး အဖွဲ့ချုပ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ စသည်ဖြင့် တိုင်းပြည် တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၅၈ ခုနှစ်မှ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ် အတွင်း ဖဆပလ အဖွဲ့ကြီး နှစ်ခြမ်း ကွဲသောအခါ သန့်ရှင်း ဖဆပလ၏ တွဲဖက် အတွင်းရေးမှူး၊ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်၊ မတ်လတွင် ပြည်ထောင်စုပါတီ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူ၊ ဦး၊ ဗိုလ်၊ သခင် အဖွဲ့များ ကွဲသော အခါ ဦး၊ ဗိုလ် အုပ်စု နိုင်ငံရေး ခေါင်းဆောင် အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ၁၉၆၁ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုပါတီ အမှုဆောင် အဖွဲ့ တဖွဲ့လုံးနှင့် အတူ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။
၁၉၆၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့် ရဲဘော်သုံးကျိပ် စာအုပ်ကို ဗိုလ်မင်းခေါင် (ရွှေတူ) ရဲဘော်သုံးကျိပ် အမည်ဖြင့် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် ပြည်တွင်း ညီညွတ်ရေးနှင့် အကြံပေး အဖွဲ့ဝင် ၃၃ ဦးတွင် ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် ရွှေတူဂျာနယ်ကို တာဝန်ခံ ထုတ်ဝေခဲ့ရာ ၁၉၇၂ ခုနှစ် အထိ ဖြစ်သည်။
ရွှေတိဂုံစေတီတော် ဂေါပက လူကြီးအဖြစ် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ပထမအကြိမ် ရွေးချယ်ခံရသည်။ ၁၉၈၂ ခုနှစ်၊ ဒုတိယအကြိမ် ရွေးချယ် ခံရပြန်သည်။ ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် ရွှေတိဂုံ စေတီတော်ကြီး၏ (၁၃) ကြိမ်မြောက် စေတီယင်္ဂဏပရိယတ္တိ အသင်း ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ရွေးချယ်ခံရပြီး သာသနာရေး လုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ဂျပန်နိုင်ငံ၌ စစ်ပညာ သင်ကြားရာတွင် သင်တန်းသားကောင်း တံဆိပ်နှင့် ရွှေစလွယ်တို့ကို လည်းကောင်း၊ ၁၉၃၉-၁၉၄၅ ခုနှစ်အတွင်း အင်္ဂလန်နိုင်ငံ သူရဲကောင်း ထူးချွန်ဆုကို လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၄-၅၅ ခုနှစ်တွင် အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံ၏ လူစွမ်းကောင်း ဘွဲ့တံဆိပ်၊ အမြင့်ဆုံး သူရဲကောင်း ဆုတံဆိပ်များနှင့် ၁၉၈ဝ ပြည်နှစ်တွင် နိုင်ငံတော် ကောင်စီက ချီးမြှင့်သော နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် ပထမဆင့်တို့ကို ရရှိခဲ့သည်။ ဗိုလ်မှူး မင်းခေါင်သည် ၁၉၈၃ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီး ဒေါ်မြသွဲ့မှ သားသမီး ငါးယောက်နှင့် ဇနီး ဒေါ်မိမိလေးမှ သားသမီး ရှစ်ယောက် ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။
ဆော့ဇမ်ရွာ၊ ချီဖွေမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ချီဖွေမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
​ဘောမိရွာ၊ ဘောမိ
ဘောမိရွာ၊ ဘောမိ
ညောင်လန်းစုရွာ၊ ကံစု (အနောက်)
ညောင်လန်းစုရွာ၊ ကံစု (အနောက်)
တောင်ပြေရွာ၊ သစ်ပုံ
တောင်ပြေရွာ၊ သစ်ပုံ
တုံးလှဲချောင်းရွာ၊ ဘုရားချောင်း
တုံးလှဲချောင်းရွာ၊ ဘုရားချောင်း
ဧကရာဇ်နင်ဇုန်
ဆောင်ကရာဇ် နင်ကျုံး (နိုဝင်ဘာ ၁၉ - ၁၁၆၈ - ၁၇ စက်တင်ဘာ ၁၂၂၄ )၏အမည်မှာ ကျောက်ကွော်ဖြစ်ပြီး တရုတ်ပြည်ရှိ စုန့်မင်းဆက်၏ ၁၃ပါးမြောက်ဧကရာဇ်ဖြစ်သည့်အပြင် တောင်ပိုင်းစုန့်မင်းဆက်၏ လေးပါးမြောက်ဧကရာဇ်လည်းဖြစ်သည်။ ၁၁၄၄ မှစ၍စိုးစံခဲ့သောမင်းမြတ်သည် ၁၂၂၄ ခုနှစ်တွင်နတ်ပြည်စံခဲ့သည်။
သူသည်ဒုတိယမြောက်သားတော်ဖြစ်ပြီး၊ သူ့နောင်တော်၏အမည်မှာကွမ်းကျူံး​ဖြစ်သည်။ ဖခင်ကဲ့သို့ပင် စိတ်ပျော့သူ​ဖြစ်ပြီးအမျိုးသမီးများကလွှမ်းမိုးခြင်းကိုခံရသူဖြစ်သည်။ နင်ကျူံးလက်ထက်၌သမိုင်းဝင်အဖြစ်အထိမ်းအမှတ်နတ်ကွန်းနှင့်စတဲလက်စ်၇၅ ခုကိုတည်ဆောက်ခဲ့သည်။ သူသည်ပန်းချီဆရာကြီးတစ် ဦး ဖြစ်ပြီး လျံခိုင် နှင့် မာယွမ် ကဲ့သို့သောအနုပညာရှင်များကိုပန်းချီဆရာများအတွက်စောင့်ဆိုင်းကာသူတို့၏ပန်းချီကားများအကြောင်းကဗျာများရေးရန်အားပေးခဲ့သည်။ Ningzong သေဆုံးပြီးနောက်အရာရှိငယ်တစ် ဦး နှင့် နင်ကျူံး ၏ဆွေမျိုးသည်ဧကရာဇ် လီကျူံး ဖြစ်လာသည်။
စာပေါင်းရွာ၊ ခြိတ်ချောင်း
စာပေါင်းရွာ၊ ခြိတ်ချောင်း
ပုထိုးရွာ၊ ကံမမြို့နယ်
ပုထိုးရွာ (Puhtoe)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ ကံမမြို့နယ်၊ မင်းပြင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၅၅၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မင်းပြင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၄၇ ဦး၊ မ ၁၀၇၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၂၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကံမမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နောင်တောရွာ၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်
နောင်တောရွာ (Naungtaw)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်၊ နောင်တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၃၅၃ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စာဖြူစုရွာ၊ ကံစု (အနောက်)
စာဖြူစုရွာ၊ ကံစု (အနောက်)
ပန်ကျိန်းရွာ၊ မိုင်းရှူးမြို့နယ်
ပန်ကျိန်းရွာ (Pangkying)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းရှူးမြို့နယ်၊ ဟိုပုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၈၆၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟိုပုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၃၀ ဦး၊ မ ၁၀၄၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၇၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရှူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဘဒ္ဒါလိသုတ်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ဆွမ်းတစ်ထပ်တည်းသာ ဘုဉ်းပေးတော်မူခြင်း၏အကျိုးတို့ကို မိန့်တော်မူပြီး တစ်ထပ်တည်းသာ ဘုဉ်းပေးကြရန် မိန့်ကြားတော်မူပါသည်။ ထိုအခါ ဘဒ္ဒါလိရဟန်းက တစ်ထပ်တည်းမစားနိုင်ကြောင်း ကန့်ကွက်လျှောက်ထားပါသည်။ ဘုရားရှင်က ဝိကာလဘောဇနသိက္ခာပုဒ်တော်ကို ပညတ်တော်မူပါသည်။ အရှင်ဘဒ္ဒါလိသည် သုံးလပတ်လုံး ဘုရားရှင်နှင့် လုံးဝ အတွေ့မခံတော့ပေ။
အလှူရှင်တို့က ဘုရားရှင်အား သင်္ကန်းစလှူသည့်အတွက် သင်္ကန်းချုပ်နေသော ရဟန်းတို့အထံသို့ရောက်လာသော ဘဒ္ဒါလိထေရ်အား ဘုရားရှင်ကို အပြစ်ကို ဝန်ချ၍ တောင်းပန်ကန်တော့ရန် ရဟန်းတို့က တိုက်တွန်းကြပါသည်။
ဘဒ္ဒါလိက ကောင်းပါပြီဟု ဝန်ခံ၍ ဘုရားရှင်ထံသွားရောက်ပြီး ဝန်ချတောင်းပန် ကန်တော့ပါသည်။ ဘုရားရှင်က သာဝတ္ထိမြို့တော်၌ ဘုရားရှင်၊ သံဃာတော်များ၊ ဥပါသကာ ဥပါသိကာများ၊ တိတ္ထိများတို့ “ဘဒ္ဒါလိရဟန်း သိက္ခာပုဒ်တော်ကို မလိုက်နာ၊ မဖြည့်ကျင့်”ပုံကို သိရှိကြပုံ။
ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တ-အစုရှိသော အရိယာပုဂ္ဂိုလ် ခုနစ်မျိုးတို့ သောဝစဿတာဂုဏ်နှင့် ပြည့်စုံကြပုံ၊ ဘဒ္ဒါလိရဟန်း၏ သောဝစဿတာဂုဏ် မရှိသောကြောင့် အရိယာပုဂ္ဂိုလ်မဖြစ်ဘဲ ရိတ္တ, တုစ္ဆဖြစ်ပုံ။
ဤသာသနာတော်၌ သိက္ခာကို မဖြည့်ကျင့်ဘဲ တောရကျောင်းများ၌ သွားရောက်နေထိုင်သော်လည်း အရိယာပုဂ္ဂိုလ် မဖြစ်နိုင်ပုံ။
သိက္ခာကိုဖြည့်ကျင့်သောပုဂ္ဂိုလ် တောရကျောင်းများ၌ သွားရောက်နေထိုင်၍ တရားအားထုတ်မူ အရိယာဖြစ်နိုင်ပုံ။ ဈာန်၊ အဘိညာဉ်ရ၍ ရဟန္တာဖြစ်နိုင်ပုံတို့ကို မိန့်ကြားတော်မူပါသည်။
ဘဒ္ဒါလိရဟန်း၏ လျှောက်ထားချက်အရ အချို့သော ရဟန်းအား နှိပ်စက်၍ နှိပ်စက်၍ ညှဉ်းပန်းမှုပြုသောအကြောင်း၊ မပြုသောအကြောင်းတို့ကို ရှင်းလင်း ဟောကြားတော်မူပါသည်။
ဆက်လက်၍ မေးလျှောက်ချက်အရ သိက္ခာပုဒ်နည်းလျက် ရဟန်းတော် အများတို့ အရဟတ္တဖိုလ်တည်ခြင်း၊ သိက္ခာပုဒ်တွေများနေပြီး အရဟတ္တဖိုလ်တည်သော ရဟန်း နည်းပါးခြင်းအကြောင်း၊ သိက္ခာပုဒ် ပညတ်တော်မူရာအခါ ပညတ်တော်မမူ သေးရာအခါတို့ကို ရှင်းလင်းမိန့်ကြားတော်မူပါသည်။
အာဇာနည်မြင်းငယ် ဥပမာရှိသော တရားဟောတော်မူပုံ၊ အာဟုနေယျ၊ ပါဟုနေယျ၊ ဒက္ခိဏေယျ၊ အဉ္ဇလိကရဏီယ၊ အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿဂုဏ်တော်တို့နှင့်ပြည့်စုံသော အရိယာရဟန်းတော်၌ ပြည့်စုံသည့် တရားဆယ်ပါးတို့ကို ဘဒ္ဒါလိရဟန်းအား အကျယ်တဝင့် ဘုရားရှင်ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ ဖွင့်ဆိုချက်များ ပြည့်စုံစွာပါရှိပါသည်။
ကျေးတောရွာ၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကွန်ဟုန်းရွာ၊ ဝမ်ဝပ်
ကွန်ဟုန်းရွာ (Kunhuong)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ ကျေးသီးမြို့နယ်၊ ဝမ်ဝပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၁၇၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝမ်ဝပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၄၂၄ ဦး၊ မ ၂၆၉၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၁၂၀ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
မင်းပြောက် သီဟပတေ့
မင်းပြောက် သီဟပတေ့ (၁၃၀၅–၁၃၆၄) သည် ၁၃၅၂ ခုနှစ်မှ ၁၃၆၄ ခုနှစ်အထိ စစ်ကိုင်းထီးနန်းကို အုပ်စိုးခဲ့သော ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ စိုးမင်းကိုယ်တော်ကြီးမင်းသမီးအား လက်ထပ်ကာ အာဏာ ရရှိလာသူ ဖြစ်သည်။ သူသည် စစ်ကိုင်းနေပြည်တော်၏ လှုပ်လှုပ်ရှားရှားအချိန် (၁၃၅၆−၆၄) ကာလတွင် စစ်ကိုင်းထီးနန်းကို ဦးဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ပင်းယနေပြည်တော်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးထူထောင်ထားသည့် ကာလတွင် ဖြစ်သော်လည်း မောဝ်ရှမ်းတို့၏ လာရောက်တိုက်ခိုက်မှုနှင့် တွေ့ကြုံခဲ့ရသည်။ ၁၃၆၄ ဧပြီတွင် စစ်ကိုင်းသို့ မောဝ်ရှမ်းတို့ လာရောက်တိုက်ခိုက်ချိန်တွင် အာဏာဆုံးရှုံးခဲ့ရပြီး ထွက်ပြေးခဲ့သည်။ သို့သော် စစ်ကိုင်းတောင်ဘက် ကြခတ်ဝရာတွင် တူတော် သတိုးမင်းဖျားသတ်သဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
မင်းပြောက် သီဟပတေ့ သည် တရဖျားငယ်မင်း၏ ယောက်ဖဖြစ်သည်။ မင်းမျိုးမဟုတ်။ မင်းပြောက်သည် ၁၃၅၃ (ကောဇာ သက္ကရာဇ်-၇၁၄)တွင် နန်းတက်သည်။ ပင်းယရှိ နရသူ (မောပါမင်း)နှင့် မသင့်တင့်ပေ။ နရသူ၏ ဖိတ်ကြားမှုကြောင့် မောရှမ်း သိုချည်ဘွားတို့ လာရောက်တိုက်ခိုက် သည်။ ထိုတွင် ထိုသတင်းကို မင်းပြောက်ကျားလျှင် တူတော်သူ ရာဟုလာ(နောင်တွင် သတိုးမင်းဖျား ဖြစ်မည့်သူ) အားတကောင်းမှ ဆီးကြိုတိုက်စေသော်လည်း အင်အားချင်းမမျှသဖြင့် ဆုတ်ရသည်။ မင်းပြောက်လည်း အမျက်ထွက်ကာ ရာဟုလာအား သံခြေချင်းဖြင့် ကြခတ်ဝရာသို့ ပို့လေသည်။ နောက်ဆုံးတွင် မောဝ်ရှမ်းတို့၏ ရန်စစ်ကိုမခုခံနိုင်သဖြင့် ထွက်ပြေးရသည်။ ကြခတ်ဝရာသို့ ရောက်လျှင် တူတော်ရာဟုလာက အငြိုးဖြင့် သတ်သဖြင့် လွန်လေသည်။
ဘုရင်အဖြစ် အုပ်ချုပ်စဉ်ကာလ
သီဟပတေ့၏ အစောပိုင်း ထီးနန်းကာလသည် ငြိမ်းချမ်းမှုရှိခဲ့သည်။ သူသည် မြစ်တစ်ဖက်ကမ်း ပြိုင်ဖက် ပင်းယနေပြည်တော်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၃၅၅ ခုနှစ်တွင် မြောက်ပိုင်းရှမ်းပြည်မှ မောဝ်ရှမ်းတို့သည် မွန်ဂိုများထံမှ လွတ်လပ်ရေးရရှိသွားပြီးနောက် တောင်ဘက်သို့ နယ်ချဲ့လာခဲ့ကြသည်။ ၁၃၅၆−၅၇ ခြောက်သွေ့ရာသီတွင် ရှမ်းတပ်များသည် စစ်ကိုင်းပိုင်နက် မြောက်ပိုင်းကို ကျူးကျော်လာခဲ့ကြသည်။ ယင်းအချိန်တွင် စစ်ကိုင်းသည် ခုခံနိုင်သေးသော်လည်း ရန်သူ၏ တပ်များသည် အန္တရာယ်ရှိလာနိုင်သည်ကို သီဟပတေ့နှင့် စိုးမင်းတို့ သိရှိလာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ပင်းယနှင့် အနီးကပ် မဟာမိတ်ပြုရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ ၁၃၅၇/၅၈ တွင် စိုးမင်း၏ သမီးတော်ကြီး ရှင်စောကြီးမင်းသမီးအား ပင်းယဘုရင် လေးစီးရှင် ကျော်စွာထံ ဆက်သခဲ့သည်။
မဟာမိတ်ပြုမှုသည် သိသာသော အကျိုးဖြစ်ထွန်းမှု မရှိခဲ့ပေ။ ထိုစဉ်က ငါးစီးရှင်ကျော်စွာသည် ကျောက်ဆည်မြို့တော်ဒေသတစ်ဝိုက်တွင်သာ အုပ်စိုးနိုင်ပြီး စစ်ကိုင်းအား ကူညီရန် လူသူအင်အား လုံလောက်စွာမရှိခဲ့ပေ။ ၁၃၅၈−၅၉ တွင် ရှမ်းတပ်များ ထပ်မံလာရောက်တိုက်ခိုက်ချိန်တွင် ပင်းယလက်အောက်ခံ တောင်ငူသည် ထကြွပုန်ကန်ခဲ့ကြသည်။ ထိုအဖြစ်အပျက်သည် စစ်ကိုင်းနှင့် ပင်းယပိုင်နက်များအား ရှမ်းတပ်များက မြောက်ဘက်မှနေ၍ စီးနင်းတိုက်ခိုက်ရန် အခွင့်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ယင်းသို့ မငြိမ်မသက် ဖြစ်နေချိန် ၁၃၅၉ မတ်လတွင် လေးစီးရှင် ကျော်စွာ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ စီးနင်းတိုက်ခိုက်မှုများမှ အကြီးအကျယ်ထိခိုက်မှုကြောင့် ပင်းယဘုရင်သစ် မောပါ နရသူသည် မဟာမိတ်အဖြစ်မှ ဖယ်ထွက်ခဲ့သည်။
စစ်ကိုင်းသည် ရှမ်းတပ်များအား တစ်ကိုယ်တည်း ခုခံခဲ့ရသည်။ ၁၃၆၀/၆၁ တွင် သီဟပတေ့သည် စစ်ကိုင်းပိုင်နက် မြောက်ဘက်ဆုံးရှိ တကောင်းမြို့စား သတိုးမင်းဖျားကို ခုခံစေခဲ့သည်။ သို့သော် ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ ခုခံသော်လည်း အင်အားချင်းမမျှသဖြင့် ဆုတ်ခွာရလေသည်။ ၁၃၆၂–၆၃ တွင် ရှမ်းတပ်များသည် တကောင်းကိုသာမက တောင်ဘက်ပိုင်း ပင်းယအထိပါ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ တဆက်တည်းလိုပင်၊ ပင်းယသည် မောဝ်ရှမ်းများနှင့် မဟာမိတ်ပြုလိုက်ကာ စစ်ကိုင်းအား ပူးပေါင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့လေသည်။ ယင်းနောက် ရှမ်းတပ်များသည် တကောင်းကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ရာ သတိုးမင်းဖျားသည်လည်း ထွက်ပြေးခဲ့ရသည်။ သီဟပတေ့သည် အမျက်ထွက်ပြီး သတိုးမင်းဖျားအား စစ်ကိုင်းတောင်ဘက် ကြခတ်ဝရာ သို့ သံခြေချင်းခတ်၍ ပို့လေသည်။
သီဟပတေ့သည် ရှမ်းတပ်များသည် နိုင်ငံတဝှမ်း နောက်တဖန်လာရောက်တိုက်ခိုက်နိုင်သည်ကို မျှော်မှန်းထားသော်လည်း မြို့တော် စစ်ကိုင်းအား ဝိုင်းဝန်းလုပ်ကြံမည်ကိုကား မမျှော်လင့်ထားပေ။ ရှမ်းတပ်များသည် စစ်ကိုင်းအား သုံးဖက်သုံးတန်မှ ဝိုင်းဝန်းတိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ၁၃၆၄ ဧပြီတွင် ရှမ်းတပ်များ မြို့တွင်းသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ အထိတ်တလန့်ဖြစ်နေသာ စစ်ကိုင်းပြည်သူပြည်သားများက ဧရာဝတီမြစ်တစ်ဖက်ကမ်း ပင်းယသို့ ပြေးကြသော်လည်း သီဟပတေ့နှင့် မင်းမျိုးမိသားစုတို့သည် ကြခတ်ဝရာသို့ လှေဖြင့် ပြေးကြသည်။ သို့သော် ကြခတ်ဝရာတွင် သတိုးမင်းဖျားက သီဟပတေ့အား သတ်စေကာ ထီးနန်းကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
ရာဇဝင်ကျမ်းများ၏ ကွဲလွဲမှုများ
မြန်မာရာဇဝင်ကျမ်းများတွင် မင်းပြောက် သီဟပတေ့၏ မွေးဖွားရက်နှင့် ကွယ်လွန်ရက်များ ကွဲလွဲလျက်ရှိသည်။
တောင်နီမော်ရွာ၊ ဘောမိ
တောင်နီမော်ရွာ၊ ဘောမိ
ကွမ်းခြံရွာ၊ ဘုရားချောင်း
ကွမ်းခြံရွာ၊ ဘုရားချောင်း
ကြက်ရိုးရွာ၊ သစ်ပုံ
ကြက်ရိုးရွာ၊ သစ်ပုံ
ချောင်းဝရွာ၊ စဉ့်ကူးမြို့နယ်
ချောင်းဝရွာ (Chaungwa)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ စဉ့်ကူးမြို့နယ်၊ ဆည်သည်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၁၆၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆည်သည်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၇၀ ဦး၊ မ ၁၃၅၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၄၂၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စဉ့်ကူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝမ်ငမ်းရွာ၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်
ဝမ်ငမ်းရွာ (Wanngan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ ကတ်တောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၂၂၄၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကတ်တောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၅၆၆ ဦး၊ မ ၂၅၇၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၁၄၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျိုင်းတုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျွန်းချင်းရွာ၊ ကံစု (အနောက်)
ကျွန်းချင်းရွာ၊ ကံစု (အနောက်)
ကုလားကုန်းရွာ၊ ဘုရားချောင်း
ကုလားကုန်းရွာ၊ ဘုရားချောင်း
ဆင်ကဲရွာ၊ ဆင်ကဲ
ဆင်ကဲရွာ၊ ဆင်ကဲ
အရပ်ဘက် စစ်ဘက်ဆက်ဆံရေး
အရပ်ဘက်-စစ်ဘက် ဆက်ဆံရေးသည် ဒီမိုကရေစီအသွင်ကူးပြောင်းရေးလုပ်ဆောင်နေသော နိုင်ငံများတွင် အလွန် အရေးပါသော ကဏ္ဍတစ်ရပ်ဖြစ်လာသည်။ အရပ်ဘက် အဖွဲ့အစည်းနှင့် စစ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းနှစ်ခု အကြား ထိတွေ့ ဆက်ဆံရသော နယ်ပယ်ဖြစ်သည်။ ဒီမိုကရက်တစ် အဖွဲ့အစည်းတွင် အရပ်ဘက် အာဏာ ရှိသည်။ စစ်ဘက် အာဏာရှိသည်။ အရပ်ဘက်-စစ်ဘက်ဆက်ဆံရေးသည် အရပ်ဘက်နယ်ပယ်နှင့် စစ်ဘက်နယ်ပယ် နယ်ပယ်နှစ်ခုအကြား ဆက်ဆံရေးကို ဖော်ပြခြင်းဟု ယေဘုယျ ကောက်ချက်ချနိုင်သည်။ အရပ်ဘက် စစ်ဘက်ဆက်ဆံ ရေးဘာသာရပ်ကို လေ့လာခြင်းသည် နိုင်ငံတော်ကို စစ်ဘက်က ထိန်းချုပ်ခြင်းကို လေ့လာခြင်း မဟုတ်။ ထိုသို့သော လေ့လာပုံနည်း စနစ်သည် ကျဉ်းမြောင်းသော လေ့လာမှု ပုံစံဖြစ်သည်။
အရပ်ဘက် စစ်ဘက်ဆက်ဆံရေးသည် စစ်ဘက်အပေါ် အရပ်ဘက်က မည်ကဲ့သို့ စနစ်တကျ လွှမ်းမိုးထိန်းချုပ်ထား သည်ကို ဖော်ပြသည်။ အရပ်ဘက်စစ်ဘက်ဆက်ဆံရေးကို ပညာရှင်အမျိုးမျိုးက ရှုထောင့် အမျိုးမျိုးမှ လေ့လာသုံး သပ်ကြသည်။ အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် နိုင်ငံရေးသိပ္ပံနယ်နှင့် လူမှုဗေဒနယ်ဟူ၍ နယ်ပယ်နှစ်ခု ဖြင့် ခွဲခြားလေ့လာသည်။ ထိုနယ်ပယ်များမှ ဆင့်ပွား၍ ပညာရပ်နယ်ပယ်အသီးသီးတွင် လေ့လာမှု ကွာခြားသွားကြသည်။ အရပ်ဘက် စစ်ဘက် ဆက်ဆံရေးကို ဥပဒေနယ်ပယ်၊ ဒဿနိကနယ်ပယ်၊ စိတ်ပညာနယ်ပယ်၊ ယဉ်ကျေးမှုနယ်ပယ်၊ မနုဿဗေဒ နယ်ပယ်၊ ဘောဂဗေဒနယ်၊ သမိုင်းနယ်ပယ်၊ သံတမန်ရေးရာသမိုင်း၊ မီဒီယာနယ်နှင့် စစ်ဘက် နယ်ပယ် ဟူ၍ နယ်ပယ် ပေါင်းစုံမှ လေ့လာကြသည်။ သုံးသပ်ကြသည်။
အရပ်ဘက် စစ်ဘက်ဆက်ဆံရေးအပေါ် နယ်ပယ်ပေါင်းစုံမှ လေ့လာသုံးသပ်ကြသောကြောင့် ရှုထောင့်ပေါင်းစုံ ထွက်ပေါ်လာသည်။ အရပ်ဘက်စစ်ဘက် ဆက်ဆံရေးအပေါ် မည်ကဲ့သို့သော ရှုထောင့်မှ လေ့လာသည်ဖြစ်စေ မလေ့လာလျှင် မဖြစ်သည့် အကြောင်းအရာ (၅) မျိုးရှိသည်။
နိုင်ငံတကာ ရှုထောင့်ဖြင့် အရပ်ဘက်စစ်ဘက်ဆက်ဆံရေးကို ဆွေးနွေးသုတေသနပြုရာတွင် Non-state Actors များ၏ အခန်းကဏ္ဍကို ထည့်သွင်း ဆွေးနွေးကြသည်။ အရပ်ဘက်ဟု ဆိုရာတွင် နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းများနှင့် စစ်ဘက် ဆက်ဆံရေးကိုပါ ထည့်သွင်းဆွေးနွေးမှ ပြည့်စုံပေလိမ့်မည်။ ယခင်က နိုင်ငံများသည်သာ အခရာဖြစ်သည်။ နိုင်ငံများတွင် ပြည်သူနှင့် အစိုးရသာရှိသည်ဟု အကြမ်းဖျင်းသတ်မှတ် ကြသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီး ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ကြီး ပေါ်ပေါက်လာပြီးသည့် နောက်ပိုင်း နိုင်ငံမဟုတ်သော ဇာတ်ကောင်များ၏ အခန်းကဏ္ဍသည် ကြီးထွားလာခဲ့သည်။ စစ်အေးကာလပြီးဆုံးသည့်နောက်ပိုင်း နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းများသည် နယ်ပယ်အသီးသီးတွင် ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် ပေါ်ထွက်လာကြသည်။ အဆိုပါ အဖွဲ့အစည်း များသည် နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးနယ်ပယ် အထိ ခြေဆန့်လာနိုင်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် အရပ်ဘက်စစ်ဘက် ဆက်ဆံရေးကို လေ့လာရာတွင် အရပ်ဘက်ဟူသော ဝေါဟာရတွင် နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများကိုပါ ထည့်သွင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်မှ ပြည့်စုံနိုင်သည်။
အရပ်ဘက်စစ်ဘက်ဆက်ဆံရေး သမိုင်းအကျဉ်း
အရပ်ဘက် စစ်ဘက် ဆက်ဆံရေးသမိုင်းကို ခြေရာကောက်ရာတွင် အရှေ့တိုင်းတွင် ဆွန်ဇူးနှင့် အနောက်တိုင်း တွင် ကလော့ဇ်စ်ဝပ် တို့ ရေးသားသော စစ်ကျမ်းများမှ ခြေရာကောက်နိုင်သည်။ စစ်ကျမ်း အဆိုအမိန့်များဖြင့် ကျော်ကြားသည့် ဆွန်ဇူးနှင့် ကလော့ဇ်စ်ဝပ် နှစ်ဦးစလုံးသည် စစ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းသည် နိုင်ငံတော်၏ အစေခံ ဖြစ်သည် ဆိုသည့် အယူအဆအပေါ် အငြင်းပွားခဲ့ကြသည်။ ကမ္ဘာတွင် ၂၀ ရာစု တစ်ဝက်လောက်အထိ စစ်ဝါဒကြီးစိုးခဲ့သည်ကို သတိမူရမည်။ စစ်ဝါဒကြီးထွားလာခြင်းသည် စစ်ဘက် အဖွဲ့အစည်းသည် လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ထိုးဖောက်နေရာယူမှု ကြီးထွားလာစေသည်။ ထိုမှစ၍ စစ်ဘက် ဩဇာသည် လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် ခိုင်မြဲလာသည်။ စစ်ဝါဒကြီးထွားခြင်းနှင့်အတူ စစ်တပ်များနေရာယူမှု များ ပြားလာသည်။ တဖြည်းဖြည်း စစ်ဘောင်ကျယ်လာသည်ဟုပင် ဆိုနိုင်သည်။
အာဖရိကနိုင်ငံများဖြစ်သော တိုဂို၊ ကွန်ဂိုနှင့် ယုဂန္ဓာနိုင်ငံတို့တွင် စစ်ဘက်အာဏာသိမ်းမှုကြောင့် နိုင်ငံရေး အုံကြွမှု ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ တောင်အာဖရိကနိုင်ငံများတွင်လည်း အာဏာသိမ်းမှုကြောင့် နိုင်ငံရေး မငြိမ်သက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ သည်။ ဘိုလီးဗီးယား၊ ချီလီ၊ အာဂျင်တီးနား၊ ပါရာဂွေး၊ ပီရူးနှင့် ဥရုဂွေး လက်ဝဲကွန်မြူနစ်များ ကြီးထွားလာခဲ့ပြီး ကွန်မြူနစ်ဝါဒနှင့်စစ်တပ်ပေါင်းမိသလိုဖြစ်၍ အာဏာသိမ်းမှုများ မြင့်တက်ခဲ့ရခြင်း ဖြတ်တန်ရာ သည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ် တွင် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် အာဏာသိမ်းမှု သန္ဓေတည်၍ ဆက်လက်ကြီးထွားလာသည်။
ဘာလင်တံတိုင်းပြိုကျပြီး စစ်အေးကာလ နိဂုံးချုပ်သွားချိန်၊ အမေရိကန်နှင့် ဆိုဗီယက်ယူနီယံတို့တွင် စစ်ဘက်၏ အခန်းကဏ္ဍသည် လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း မည်သို့ရှိမည်နည်းဆိုသည့် သို့လော သို့လော ဒီဘိတ်အသစ်များ ထွက် ပေါ်လာခဲ့သည်။ စစ်အေးကာလ မတိုင်မီကပင် နိုင်ငံများ၏ အခန်းကဏ္ဍသည် ကမ္ဘာဇာတ်ခုံတွင် နေရာယူမှု ကျဆင်း လာသည်ကို ဆွေးနွေးငြင်းခုံခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ စစ်ဘက်ဦးဆောင်မှု နေရာတွင် အရပ်သား အစိုးရများဦးဆောင်မှုသည် သိသိသာသာ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ အချို့သောနိုင်ငံများတွင် အရပ်သား အစိုးရ၏ လက်အောက်သို့ တပ်မတော် အား အလုံးစုံသွတ်သွင်းထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်အထိ ရှိလာခဲ့သည်။
အယူအဆသစ်
အရပ်ဘက် စစ်ဘက် ဆက်ဆံရေးပညာရှင်များ၏ အကြားတွင် စစ်တပ်ကို ပရော်ဖက်ရှင်နယ် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု အဖြစ် ရှုမြင်သည့် အယူအဆသစ်ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ မြန်မာတွင်လည်း စစ်တပ်နှင့် တပ်မတော် ဟူသည့် အသုံး အနှုံးအပေါ်တွင် အယူအဆကွဲပြားမှုများရှိသည်။ စစ်ဘက်အား အဆိုးမြင်ထောင့်မှ ရှုခြင်းနှင့် အကောင်းဘက်မှ ကြည့်ခြင်း အယူအဆတို့ ကွဲပြားလျက်ရှိသည်။ တက္ကသိုလ်များတွင် အရပ်ဘက် စစ်ဘက် ဆက်ဆံရေးဘာသာရပ်ဆိုင်ရာ သုတေသနများပြုရာတွင်
စသည့် အကြောင်းအရာများကို အဓိကထား သုတေသနပြုခဲ့ကြသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အရပ်ဘက် စစ်ဘက်ဆက်ဆံရေး
ကွင်းစပ်ရွာ၊ ကညင်သုံးဆင့်
ကွင်းစပ်ရွာ၊ ကညင်သုံးဆင့်
ရှီးဖုတ်ရွာ၊ ချီဖွေမြို့နယ်
ရှီးဖုတ်ရွာ(Sheehpoke)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ချီဖွေမြို့နယ်၊ လုပိကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၃၄၀ ဖြစ်သည်။ ဤရွာသည် လန်းဂျောကျေးရွာအုပ်စုမှ ပြောင်းရွှေ့လာသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ချီဖွေမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စမ်းချောက်ကုလားကုန်းရွာ၊ ဘုရားချောင်း
စမ်းချောက်ကုလားကုန်းရွာ၊ ဘုရားချောင်း
ကုလားချောင်းရွာ
ကုလားချောင်းရွာ
ကိုးကား
ကုလားချောင်းရွာ
ကိုင်းစုရွာ၊ ကံမမြို့နယ်
ကိုင်းစုရွာ (Kaingsu)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ ကံမမြို့နယ်၊ မင်းတဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၅၀၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မင်းတဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၁၁ ဦး၊ မ ၆၀၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၁၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကံမမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပလပတောင်ရွာ၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်
ပလပတောင်ရွာ (Palapataung)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်၊ နောင်တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၃၅၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဂေါ်လ်ဒွင် ဂျက်ဘ်
ဂေါ်လ်ဒွင်ဂျက်ဘ် (Hubert Miles Gladwyn Jebb, 1st Baron Gladwyn) (၂၅.၄.၁၉၀၀ - ၂၄.၁၀.၁၉၉၆) သည် ထင်ရှားသော ဗြိတိသျှ နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်း တစ်ယောက် ဖြစ်သည်။ သူသည် သံတမန် နှင့် နိုင်ငံရေးသမား တစ်ယောက်လည်း ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ကြီးကို စတင်တည်ထောင်ချိန်က ပထမဦးဆုံးသော ယာယီ ကုလသမဂ္ဂအတွင်းရေးမှူးချုပ် အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
တင်းကုတ်ကြီးရွာ၊ ကံစု (အနောက်)
တင်းကုတ်ကြီးရွာ၊ ကံစု (အနောက်)
ပန်ဆန်းရွာ၊ မိုင်းရှူးမြို့နယ်
ပန်ဆန်းရွာ (Pangsang)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းရှူးမြို့နယ်၊ ဟိုပုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၈၆၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟိုပုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၃၀ ဦး၊ မ ၁၀၄၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၇၃ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရှူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆီဆုံကုန်းရွာ၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်
ဆီဆုံကုန်းရွာ (Sisonkone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်၊ လိန်ပင်ကွင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၄၅၃၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လိန်ပင်ကွင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၄၅ ဦး၊ မ ၁၅၀၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၅၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စတုမသုတ်
ဘုရားရှင် စာတုမရွာ ရှစ်ရှား(သျှစ်သျှား)တော၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် ဘုရားရှင်ကိုဖူးမြင်ရန်နှင့် တရားတော်ကိုနာကြားရန် ရောက်လာကြကုန်သော အဂ္ဂသာဝကနှစ်ပါးနှင့် တပည့်ရဟန်းသစ်ငါးရာတို့ သပိတ်သင်္ကန်း သိမ်းဆည်းခြင်း, တံခါးဖွင့်ခြင်း, ဖုံခါခြင်း, အချင်းချင်းနှုတ်ဆက်ခြင်းအစရှိသော ဆူဆူညံညံ အသံပြုခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ အဂ္ဂသာဝကနှစ်ပါးနှင့်အတူ အာဂန္တုကရဟန်းတို့ကို ဘုရားရှင် နှင်ထုတ်မှုကို စာတုမရွာသား သကျများနှင့် သဟမ္ပတိဗြဟ္မာကြီးတို့၏ တရုဏဗီဇူပမာ နှင့် ဝစ္ဆကဥပမာတို့ဖြင့် ကြောင်းကျိုးဖော်ပြ တောင်းပန်လျှောက်ထားခြင်းကြောင့် ပြန်လည် လက်ခံတော်မူပြီး “ဤသာသနာတော်၌ သီတင်းသုံးဖော်တို့၏ ဆိုဆုံးမ ခြင်းကြောင့် အမျက်ထွက်ပြီး လူထွက်ခြင်း, “ဦမီဘယ (လှိုင်းတံပိုးဘေး)” စားရေး သောက်ရေးကို အကြောင်းပြု၍ လူထွက်ခြင်း “ကုမ္ဘီလဘယ (မိကျောင်းဘေး)၊ ငါးဖြာအာရုံ ကာမဂုဏ်ကို ခံစားလိုမှုကြောင့် လူထွက်ခြင်း “အာဝဋ္ဋဘယ (ဝဲကတော့ ဘေး)”၊ မာတုဂါမကို အကြောင်းပြု၍ လူထွက်ခြင်း “သုသုကာဘယ (ငါးမာရ်း ဘေး)”ဟူသော ဘေးလေးမျိုးကြောင့် ပျက်စီးတတ်ပုံကို ဘုရားရှင် ဟောတော်မူပါသည်။
အဋ္ဌကထာ၌-ဤဘေးလေးမျိုးကိုကြောက်၍ သာသနာတော်၌ ရဟန်းပြု သူ, ရဟန်းမပြုသူတို့ကို ရေထဲဆင်းသူနှင့် မဆင်းသူဥပမာတို့ဖြင့် ရရှိနိုင်သော အကျိုးကျေးဇူးတို့ကို ခံစားရပုံနှင့် မခံစားနိုင်ပုံတို့ကို ဖွင့်ဆိုထားပါသည်။ ဤသုတ်ကို နေယျပုဂ္ဂိုလ်၏အစွမ်းအားဖြင့် ဟောတော်မူပုံကိုလည်း ဖွင့်ပြထားပါသည်။
နမ့်ခိုက်ရွာ၊ ကျေးသီးမြို့နယ်
နမ့်ခိုက်ရွာ (Namhkaik)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ ကျေးသီးမြို့နယ်၊ နောင်ဆွမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၂၀၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်ဆွမ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၈၈ ဦး၊ မ ၁၃၈၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၄၇၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျေးသီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဖျာတိုက်ရွာ၊ ဘောမိ
ဖျာတိုက်ရွာ၊ ဘောမိ
ငွေလင်း (စာရေးဆရာ)
မကွေး ခရိုင် မြို့သစ် မြို့နယ် ဂွေးချိုရွာ (မလိခက နတ်မောက်မြို့နယ် ဂွေးချိုးရွာ၊ ရှုမဝ စာတည်း အဖွဲ့ ကမူ နတ်မောက်မြို့နယ် ရှောက်ပင်ရွာ ဟု ဖော်ပြ ကြသည်) တွင် အဖ ဦးကြည်သာ၊ အမိ ဒေါ်သိုင်း (ဒေါ်သိုင်း) တို့က ၁၉၁၂ ခု ဇွန်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွား ခဲ့သည်။ နှစ်နှစ်သားတွင် ဖခင် ဆုံးသောကြောင့် မိခင်၏ရွာ ရှောက်ပင်ခြံ ရွာသို့ ပြောင်းရွှေ့ နေထိုင် ခဲ့သည်။
ငယ်စဉ်က ချောင်ဖြူကျောင်း ဘုန်းတော်ကြီး ဦးနန္ဒဝန် ထံ၌ စတင် ပညာ သင်ကြား ခဲ့သည်။ ၁၉၃၃ - ၃၄ ခုနှစ်တွင် တောင်တွင်းကြီးမြို့ အမျိုးသား ကျောင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ ခဲ့သည်။ ထိုကျောင်းမှ ခုနှစ်တန်း အောင်ပြီးနောက် ကျောင်းထွက် ခဲ့သည်။ နတ်မောက်နယ် ပင်းကျောင်း မီးရထား ရုံပိုင် (အစ်ကိုတော်သူ) နှင့် အလုပ် ကူညီ၍ လုပ်ခဲ့သည်။ တဖန် တောင်တွင်းကြီး မြို့၌ ပြန်နေထိုင် ခဲ့သည်။ ၁၉၃၅ ခုတွင် ရန်ကုန်သို့ ပြောင်းရွှေ့ ခဲ့သည်။ အလုပ် အမျိုးမျိုး လုပ်ကိုင် ခဲ့သည်။ ပုံတူဆွဲ ပန်းချီ ပညာကို လေ့လာ ခဲ့သည်။ စစ် အတွင်း ဗမာ့ လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော်တွင် ဝင်ရောက်၍ ရခိုင် ပြည်နယ် သံတွဲ မြို့နှင့် အထက် မြန်မာနိုင်ငံ တလျှောက် လိုက်ပါ ချီတက် ခဲ့သည်။ ထို့နောက် တပ်မှ ထွက်၍ ဂျပန် ခေတ်တွင် ရန်ကုန် ခရိုင် အရေးပိုင် ရုံး၌ စာရေး အဖြစ် အမှုထမ်း ခဲ့သည်မှာ အလုပ်မှ နုတ်ထွက် ခဲ့သည့် ၁၉၅၃ ခု အထိ ဖြစ်သည်။ အိုးဝေ၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ ပေဖူးလွှာ၊ နဝဒေး၊ သင့်ဘဝ စသည့် စာနယ်ဇင်း များတွင် အယ်ဒီတာ လုပ်ခဲ့သည်။