cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ပါရမီ
ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ
သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရားအဖြစ်သို့ရောက်အောင် လောကအကျိုးဆောင်သောသူသည် သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရားဖြစ်၍ ပစ္စေကဗုဒ္ဓ၊ မဟာသာဝက ဖြစ်နိုင်စေရန် လောကကိုသယ်ပိုး ဆောင်ရွက်သူများသည် ပစ္စေကဗုဒ္ဓ၊ မဟာသာဝကများဖြစ်မည်။ ထို့အတူ ပကတိသာဝကအဖြစ်သို့ ရောက်အောင် လောကကောင်းကျိုးပြုသူများသည်လည်း ပကတိသာဝကဖြစ်မည်ဖြစ်၏။ ဤသည်မှာ လောကဓမ္မ၏ အကြောင်းအကျိုးများပင်ဖြစ်သည်။ ဤသို့ အကြောင်းရှိလျှင် ဤသို့အကျိုးရမည်ဖြစ်သည်။ ပါရမီကို မြင့်မြတ်သူတို့၏ လုပ်ငန်းစဉ်၊ ကျင့်စဉ်ဟုဆိုရာ မမြင့်မြတ်သူများသည် သူတစ်ပါးက မိမိထက်သာမည်ကို စိုးရိမ်၊ မနာလို၊ ဝန်တိုဖြစ်သော်လည်း မြင့်မြတ်သူများက သူတစ်ပါး လက်ရှိအနေအထားမှ နိမ့်ကျသွားမည်ကို စိုးရိမ်ကာ မိမိထက်သာသွားလျှင် ဝမ်းမြောက်၊ ချီးကျူးကြသည်။
ပါရမီများကို အမည်အားဖြင့် ဆယ်ခု သတ်မှတ်ထားရာ ဥပမာအနေဖြင့် ဒါနပါရမီ၌ "သား၊ မယား၊ ပစ္စည်းဥစ္စာ စွန့်လွှတ်ပါက ဒါနပါရမီ (ရိုးရိုး)၊ မိမိကိုယ်ခန္ဓာအစိတ်အပိုင်းကို စွန့်လွှတ်အနစ်နာခံပါလျှင် ဒါနဥပပါရမီ၊ အသက်ကိုပင် စတေးစွန့်လွှတ်သောအခါ ဒါန ပရမတ္ထပါရမီ ဟူ၍ ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။
မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာ
မဟာယာနတွင် ပါရမီ ကို ပါရမီတာ အသုံးနှုန်းဖြင့် သုံးစွဲသည်။ ဘာသာရေးရာ ပညာရှင် ဒေးလ် အက်စ် ရိုက်က မဟာယာနကျမ်းစာများတွင်လည်း ပါရမီတာ ကို ဗောဓိဉာဏ်ရရှိရန် အခြေခံကျင့်စဉ်များအဖြစ် ရည်ညွှန်းထားကြောင်းဆိုသည်။ ပါရမီတာများသည် ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ စံပြကျင့်စဉ်တစ်ခုဖြစ်၍ ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ပြည့်ဝခိုင်မာသောစံပုံရိပ်တစ်ခုကို အထောက်အပံ့ပြုရန်နှင့် ကိုယ်တိုင်ပြုစုပျိုးထောင်ရန်အတွက် ဖြစ်သည်ဟူ၍ ရိုက်ကပင် ထိုသို့ဖော်ပြထားသည်။
မဟာယာနကျမ်းလာ ပညာပါရမီတာသုတ္တံ (Prajñapāramitā sūtras; प्रज्ञापारमिता सूत्र) နှင့် အခြားများစွာသော မဟာယာနကျမ်းစာများ၌ ပါရမီ (ပါရမီတာ) ခြောက်ပါးကို ဖော်ပြထားသည်။
ဤစာရင်းကို ထေရဝါဒအဋ္ဌကထာရေးသူ အရှင် ဓမ္မပါလကလည်း ဖော်ပြထားမှုရှိရာ အရှင်ဓမ္မပါလက ထေရဝါဒ၏ ပါရမီဆယ်ပါး၏ အမျိုးအစားခွဲခြားမှုကို ထုတ်ဖော်ထားသည်။ အရှင်ဓမ္မပါလအရဆိုလျှင် သစ္စာကို သီလနှင့် ပညာဟု ခွဲခြားဖော်ပြပြီး မေတ္တာနှင့် ဥပေက္ခာကို ဈာနဟူ၍ ဖော်ပြသည်။ အဓိဋ္ဌာန (အဓိဋ္ဌာန်) သည် ထိုခြောက်ခု အတွင်း၌ဝင်သည်ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ဘိက္ခုဗောဓိက ဤဆယ်ပါးနှင့် ခြောက်ပါး ဆက်စပ်မှုသည် ထေရဝါဒနှင့် မဟာယာနဂိုဏ်များမကွဲခင် တူညီသော ဘုံတစ်ခုရှိခဲ့သည်ဆိုကြောင်း ပြောဆိုသည်။
ဆယ်ဆင့်သုတ္တံ (Ten Stages Sutra) ၌ နောက်ထပ်လေးခုကို စာရင်းပြုစုထား၏။
မဟာရနာကုတသုတ္တံ (महारत्नकूट सूत्) တွင် ဤ၌ပါသော ပါရမီနာ လေးမျိုးကို ဖော်ပြထား၍ အမှတ် ၈ နှင့် ၉ သည် ပြောင်းပြန်ဖြစ်နေ၏။
သီးကုန်းရွာ၊ ဖလံတော
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းဘူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စောင်းကောက်
စောင်းကောက်သည် ရှေးကတည်းက ရှိခဲ့သော မြန်မာ့ ကြိုးတပ်တူရိယာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၁၉၅၆ တွင် ဂျပန်ဒါရိုက်တာ ကွန်အိချိကာဝါ က ဗမာ့စောင်း (ဘိရုမာနောတာတဲဂိုတို) - The Burmese Harp (Biruma no tategoto) အမည်ရှိသည့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အခြေခံ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားကို ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ စာရေးဆရာ ရဲမြလွင်က မြန်မာ့စောင်း အမည်ဖြင့် မြန်မာဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခဲ့သည်။
ရှေးအကျဆုံး ကြိုးတပ်တူရိယာ
စောင်းတူရိယာအကြောင်း သိမှတ်ဖွယ်ရာအဖြာဖြာတို့ကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာကျမ်း၊ မြန်မာကျမ်းအစောင်စောင်တို့မှ ကောက် နုတ်၍ ဤစာမူတွင်ဖော်ပြထားသည်။စောင်းကောက်သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ တူရိယာ များအနက် ရှေးအကျဆုံး တူရိယာတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ရှေး ပဝေသဏီလူတို့သည် အမဲလိုက်ရာတွင် လေးများတို့ကို အသုံးပြုကြသည့်အချိန်မှစ၍ စောင်း တူရိယာကို စတင်တီထွင်လာကြ သည်ဟု ကမ္ဘာ့ပန်တျာ သုတေသနပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများက ယူဆကြ သည်။
အီဂျစ်၊ ဘေဘီလုံ၊ ဆူး မား၊ ပါးရှား၊ အိန္ဒိယ၊ ဂျားဗားစသော နိုင်ငံအသီးသီးတို့တွင် အလွန်ရှေးကျသော ခေတ်မှစ၍ စောင်းတူရိယာကို တီထွင်ခဲ့ကြ၏။
ယနေ့ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လူမျိုးအသီးသီးအသုံးပြုနေကြသည့် စောင်းပုံအမျိုးမျိုးကို အကြမ်းအားဖြင့် ခွဲခြားလျှင်၊ လေးကိုင်းပုံ စောင်းနှင့် တြိဂံပုံစောင်းဟူ၍ စောင်းအမျိုးအစား နှစ်မျိုးရှိလေ သည်။ စောင်းအမျိုးအစား နှစ်မျိုး ရှိသည့်အနက် လေးကိုင်းပုံ စောင်းအမျိုးအစားသည် တြိဂံပုံ စောင်းအမျိုးအစားထက် ရှေး ကျကြောင်း သိရှိရပေသည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် လေးကိုင်းပုံသဏ္ဌာန် စောင်းကောက်အမျိုးအစားသည် ရှေးခေတ်အီဂျစ်နိုင်ငံ၊ ရှေး ခေတ် အိန္ဒိယတိုင်းနှင့် ရှေးခေတ် ဂျားဗားကျွန်းတို့တွင် ပေါ် ထွန်းခေတ်စားခဲ့ကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၌မူယခုတိုင် စောင်းကောက်ကို မြတ်နိုးနှစ်သက်စွာ တီးလျက်ရှိကြသည်။
သမိုင်းကြောင်း
စောင်းကောက်များသည် ဘီစီ၃ဝဝဝ ခန့်မှစ၍ ဆူးမားပြည်နှင့် အီဂျစ်ပြည်ရှိ အရပ်ဒေသများမှစတင်၍ ပေါ်ပေါက်ထွန်းကား လာဟန်ရှိသည်။ ရှေးအကျဆုံးအီဂျစ်စောင်းမှာ ကြိုးတစ်ချောင်း သာလျှင် တပ်၍၊ စစ်တိုက်သည့်အချိန်အခါများနှင့် ရန်သူများ နောက်သို့ လိုက်သည့်အခါများတွင် တီးကြကြောင်း သိရှိရ သည်။
အိန္ဒိယတိုင်း၊ ပါဋလိပုတ်ပြည်၌ ခရစ်နှစ် ၃၃ဝ ပြည့် နှစ်တွင် နန်းတက်စိုးစံသော သမုဒြဂုတ္တမင်းလက်ထက်က သွန်းလုပ်ခဲ့သော ဒင်္ဂါးများပေါ်တွင် စောင်းကောက် တီးနေပုံကို တွေ့ရသည်။
ဂျားဗားကျွန်းသို့ အိန္ဒိယတိုင်းသားတို့ ၅ ရာစု နှစ်လောက်တွင် သွားရောက်နေထိုင်ကြရာ၊ စောင်းကောက် စသော တူရိယာများ ပါရှိသွားဟန်တူ၏။
ဂျားဗားကျွန်းတွင် ၈ ရာစုနှစ်ခန့်လောက်က တည်ထားခဲ့သော ဗိုးရိုဗူဒူး စေတီတော်ကြီး၏ ပစ္စယာအဆင့် ဆင့်၌ရှိသော ပန်းတမော့ ကျောက်ရုပ်များ တွင် စောင်းကောက်ပုံများကို တွေ့ရသည်။ ထိုစောင်းကောက် ပုံများ အချို့တွင် မြန်မာစောင်းကောက်များမှာကဲ့သို့ စောင်းကြိုး များကို ဘွဲ့ကြိုးဖြင့် ချည်နှောင်သည်ကိုတွေ့ရသည်။
မှတ်တမ်း
ပုဂံခေတ်အခါ၌ စောင်းတူရိယာနှင့်ယှဉ်တွဲ၍၊ ငြင်း၊ ကန့် လန့်ဖြတ်ပြွေများဖြင့် တီးမှုတ်လေ့ရှိကြောင်းလည်းသိရပေသည်။
မှန်နန်း မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး၊ မန္တလေးတိုင်း ပထမတွဲစာအုပ်၊ စာမျက်နှာ ၂ဝ၅၊ ရတနသိဒ္ဓိ ပထမတွဲစာအုပ် စာမျက်နှာ ၂၂၄ တွင် သုမုန္ဒရီဖြိုကြွင်းသက္ကရာဇ် ၈၉ ခုနှစ် နန်းတက်တော်မူသော ပျူစောထီးမင်း နန်းတက်ပွဲအခမ်းအနား၌ စောင်းတူရိယာတီး ကြောင်း တွေ့ရှိရခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး၊ ပထမ တွဲ စာအုပ်စာမျက်နှာ ၂၉၂၊ ရတနသိဒ္ဓိပထမတွဲ စာအုပ်စာမျက် နှာ ၃၁၆ တွင် သက္ကရာဇ် ၄၅၄ ခုနှစ် နန်းတက်တော်မူသော အလောင်းစည်သူမင်းကြီး၏ မိဖုရားကြီး ၄ ပါးတို့၏ နန်းတော် ဆောင်များ၌ မိန်းမစည်၊ မိန်းမပတ်၊ မိန်းမစောင်း၊ မိန်းမငြင်း တို့ဖြင့် မပြတ်ဖျော်ဖြေတီးကြရကြောင်း တွေ့ရှိရသဖြင့်၊ ပုဂံခေတ် နန်းတွင်း နှင့် မင်းခမ်းမင်းနားများတွင် စောင်းတူရိယာများ တီးကြောင်း သိရှိရ၏။
'ချစ်တဲ့သူငယ်လေ၊ သူငယ်ချင်းငယ်ကောင်း ယောင်းမတို့တော်၊ မဲလည်ပင်နှင့် ဒန်းပင်နွဲ့နှောင်း၊ ယှက်ခါငယ်ပေါင်း' အစချီသုံးထောင့် အိုင်ချင်းတစ်ပုဒ်၌ 'စုန်မဲ့ဆို စုံမဲ့ရက်၊ ဆက်ဆက်မစုန်လို၊ တီးသည့်စောင်းနှင့် လောင်းသည့်ကြက်ကို ပိုက်လို့ငယ်ငို၊ မောင့်ကိုကုန်သွား၊ ထဲ့သလားတော်'ဟူ၍ ရေးသား ထားခဲ့ခြင်းဖြင့်၊ ရှေးအခါကပင် စောင်းတူရိယာများကို မင်းခမ်းမင်းနားသဘင်များတွင် တီးကြရုံသာမက၊ တောင်သူလယ်သမား ဆင်းရဲသားပိုင်းများ၌လည်း ခေတ်စားလျက်ရှိကြောင်း သိရှိရပေသည်။
သက္ကရာဇ် ၉၇၁ ခုနှစ်တွင် နန်းတက်တော်မူသော တောင်ငူဘုရင် နတ်ရှင်နောင်၊ သက္ကရာဇ် ၁၁၈၁ ခုနှစ် နန်းတက်တော် မူသော ဘကြီးတော်ဘုရား၊ သက္ကရာဇ် ၁၁၉၉ ခုနှစ် နန်းတက်တော်မူသော သာယာဝတီမင်းခေါ် ရွှေဘိုမင်း၊ အနောက်နန်းမတော်မမြလေး၊ မြဝတီမင်းကြီးဦးစ တို့သည် စောင်းအတီးပညာကို ကိုယ်တိုင် လေ့လာလိုက်စား ဆည်းပူးခဲ့သည်များကို အထောက်အထားပြု လျက် အင်းဝခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်အခါ၌ ရှင်ဘုရင်မှစ၍ မင်းညီမင်းသားများကိုယ်တိုင် စောင်းတီးခြင်းကို အမြတ်တနိုး လေ့လာလိုက်စားခဲ့ကြောင်း သိသာထင်ရှားပေသည်။
ရှေးအစဉ်အဆက်မှ ဆင်းသက်၍ ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးပိုင်းတွင် မိမိတို့တီးသော စောင်းတူရိယာများကို 'ကရဝိက်သံ၊ မြခြူသံ၊ ဇီဝစိုး၊ သစ်ကနက်၊ သန်းခေါင်ကျူး၊ သန်းခေါင်မောင်း၊ စံရှား' အစရှိသည့် အမည်နာမမျိုးများ မှည့်၍ စောင်းအိုး၏ အနောက်ဘက်၌ ကမ္ပည်းစာတမ်းထိုးလေ့ရှိကြသည်။ အတွင်းတော်များ၌ စောင်းတူရိယာများကို လက်ဝဲစောင်း၊ လက်ယာ စောင်းဟူ၍ ခွဲခြားတီးကာ ဖျော်ဖြေကြရသည်။
အခေါ်အဝေါ်
ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၆ ရာစုနှစ်လောက်က အာရပ်လူမျိုးများ သည် စောင်းတူရိယာကို 'စက်က'ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြ၏။ ထို ဝေါဟာရသည် ရှေးအကျဆုံးခေါ်ဝေါ်သော ဝေါဟာရဖြစ်ရုံ မျှမက၊ ယင်းဝေါဟာရမှတစ်ဆင့် စောင်းတူရိယာကို ဂရိ ဘာသာအားဖြင့် 'စန် ဘိ ကီ'ဟူ၍လည်းကောင်း၊ လက်တင်ဘာသာ အားဖြင့် 'စန်ဘုက'ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ပါးရှင်းဘာသာအားဖြင့် 'ချန်း (ခ)'ဟူ၍လည်းကောင်း ယခုအာရပ်ဘာသာအားဖြင့် 'စဲ(န်)'ဟူ၍ အသီးသီး ဆင်းသက်လာခဲ့လေသည်။ မြန်မာလူမျိုးများ၏ 'စောင်း'ဟူသော ဝေါဟာရမှာလည်း အဆိုပါအာရပ်နှင့် ပါးရှင်း ဝေါဟာရများမှတစ်ဆင့် ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆရသဖြင့် ယနေ့မြန်မာ့ စောင်းကောက်များသည် အာရပ်နှင့် ပါးရှင်းလူမျိုး များထံမှ အိန္ဒိယမှတစ်ဆင့် လက်ခံရရှိလိုက်ဟန်ရှိသည်။
မြန်မာ့စောင်း
ယနေ့ မြန်မာ့စာပေကျမ်းဂန်များတွင် ဖော်ပြပါရှိသော ဗေလုဝစောင်း၊ ဂုတ္တိလစောင်း၊ ဥတိန္နစောင်း၊ မင်းကုသစောင်း များသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် အသုံးပြုနေသည့် မြန်မာစောင်း ကောက်မျိုးများ မဟုတ်ဘဲ၊ အိန္ဒိယပြည်တွင် ရှေးပဝေသဏီမှ ပေါ်ပေါက်ခေတ်စားလာခဲ့၍၊ ယနေ့တိုင် သုံးစွဲနေသော ကြိုး ၇-ချောင်းတပ် 'ဝီဏာ'ခေါ် အိန္ဒိယတူရိယာတစ်မျိုးပင် ဖြစ်ဟန် တူသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတော်တွင် ကျန်စစ်မင်းတည်ထားခဲ့သော ပုဂံအာနန္ဒာ စေတီတော်အတွင်းရှိ နံရံကပ် ကျောက်ရုပ်တုတော် များတွင် စောင်းကောက်ပုံ တစ်ပုံကို အစောဆုံး တွေ့ရှိရခြင်း အားဖြင့်၊ ပုဂံခေတ်အခါကတည်းကပင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ စောင်း ကောက်များ ခေတ်စားခဲ့သည်မှာ ထင်ရှားပေသည်။
ယနေ့ မြန်မာ့ပန်တျာလောက၌ မြန်မာစောင်းကောက်များ တွင် ရှေးအခါက ကြိုး ၇-ချောင်းဖြင့်သာ တီးခဲ့ကြသည်ဟူ သော ယုံကြည်ချက်နှင့် ကြိုး၇-ချောင်းမှ ကြိုး ၁၃-ကြိုးတီး သော စနစ်ကို မြဝတီမင်းကြီး တီထွင်ခဲ့သည်ဟူသော ယုံကြည် ချက်နှစ်ရပ်မှာ မခိုင်မာသော ယုံကြည်ချက်များသာဖြစ်ပေသည်။ ရှေးအခါက မြန်မာစောင်းများ၌ ကြိုး ၇-ချောင်းတပ်ဆင်၍ တီးမှုတ်ကြသည်ဟူ၍ ယုံကြည်ချက် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ခြင်း အကြောင်းအရင်းမှာ ပုဂံခေတ်အခါက အိန္ဒိယပန်တျာနှင့် စပ်ဆိုင်သည့် အကြောင်းအရာများပါရှိသော အိန္ဒိယကျမ်းများမှ တစ်ဆင့် မြန်မာဘာသာသို့ တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်ဆိုကြစဉ်က 'ဝီဏာ'ခေါ် ကြိုး ၇-ချောင်းတပ် အိန္ဒိယတူရိယာ တစ်မျိုးကို 'စောင်း'ဟူ၍ ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့သောကြောင့်ဖြစ်သည်။
ကြိုးချည်နည်း
သက္ကရာဇ် ၉ဝ၄-ခုနှစ် အရှင်အဂ္ဂသမာဓိ ရေးသားတော်မူ ခဲ့သည့် နေမိဘုံခန်းပျို့၊ ဖလိကဝိမာန ဘုံခန်းအကြောင်း ဖွဲ့နွဲ့ စပ်ဆိုရာ၌ 'မှုတ်တီးညှင်းစောင်း၊ ရွှေနင်းနောင်းနှင့် မိကျောင်း ပြိုင်ဆော်၊ ပြည်တော် ပုလဲ၊ အောက်ပြန်လွှဲလျက်' ဟူ၍လည်းကောင်း ပတ္တမြားဘုံခန်းအကြောင်း ဖွဲ့နွဲ့စပ်ဆိုရာ၌ 'သံလေးချည်ချောင်း၊ သာသည့်စောင်းနှင့်၊ မိကျောင်းညှို့လှုပ်၊ ငြင်းလက်အုပ်လည်း၊ ချုပ်ကနွဲနွဲ၊ ပုလဲအောက်ပြန်၊ ပြည်တော်လှန်လျက်၊ တစ်ဖန် နှိုင်းထောက်၊ မြင်စိုင်းကောက်၍'ဟူ၍ စပ်ဆိုသီကုံးခဲ့ခြင်းကို အထောက်အထားပြု၍၊ အင်းဝခေတ် စောင်းတူရိယာများကို ကြိုး ၁၃-ချောင်းတပ် စနစ်ဖြင့် ညှင်းလုံး၊ အောက်ပြန်၊ ပုလဲ၊ မြင်စိုင်း အစရှိသည့် သံသစ် ၇-မျိုးပြောင်းလွှဲတီးခဲ့ကြကြောင်း သိသာထင်ရှားလေသည်။ ထို့ပြင် လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၃၅ဝဝ လောက်ကတည်းကပင် အီဂျစ်စောင်းကောက်များတွင် ကြိုး ၈-ချောင်းကို ဘွဲ့ကြိုးများဖြင့် ချည်လျက် တီးခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်တစ်ကြောင်း၊ အိန္ဒိယပြည်ဘာရဟုတ်မြို့ ဘုရား ရှိခိုးကျောင်း ရုပ်လုံးတုများတွင် တွေ့ရှိရသည့် အိန္ဒိယစောင်း ကောက်များ၌ ကြိုးအများအပြားပါရှိသည်ကို တွေ့ရခြင်းအားဖြင့်၊ အိန္ဒိယစောင်းကောက်များမှာ လွန်ခဲ့သည့်နှစ်ပေါင်း နှစ် ထောင်ကျော်ကတည်းကပင် ကြိုးအများအပြားတပ်လျက် တီးခဲ့ သည်ကို တွေ့ရှိရသည်တစ်ကြောင်း၊ အာရပ်လက်အောက်ခံ အယ်လဟီးရော့နယ်၌ တွေ့ရှိသည့် ၆-ရာစုခေတ်အခါလောက် က စောင်းများ၌ ကြိုး ၁၃-ကြိုးမှ ကြိုး ၄ဝ အထိ တပ်ဆင် ထားသည်ကို သိရှိရသည့်တစ်ကြောင်းကြောင့်၊ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပုဂံခေတ်အခါလောက်ကတည်းကပင် စောင်းကောက်များ၌ ကြိုး ၁၃ ကြိုးတပ်လျက် တီးနေကြပြီဟူ၍ ယူဆရသည်။
မြန်မာ့စောင်း အမျိုးအစားများ
မြန်မာစောင်းကောက်မှာ အရွယ်အားဖြင့် နှစ်စားရှိသည်။ ယောက်ျားတီးစောင်းမှာ ကြီး၍၊ မိန်းမတီးစောင်းမှာငယ်သည်။ မြန်မာစောင်းကောက်များတွင် တပ်ဆင်ထားသောကြိုး ၁၃ကြိုးကို အထက်ဆုံးမှ အောက်ဆုံးကြိုးအထိ အသံကြီးစဉ်ငယ်လိုက် (၁)အထက်ဒုန်း (၂)နှစ်ပင်ဒုန်း (၃)သုံးပင်ဒုန်း (၄)လေးပင်ဒုန်း (၅)ငါးပင် (၆)ဒုန်းလက်ညှိုး (၇)နှစင်ဒုန်း (နှစ်ပင် ဒုန်းလက်ညှိုး (၈)သုံးပင်ဒုန်းလက်ညှိုး (၉)တျောကြိုး (၁ဝ)တျေကြိုး (၁၁) တျာကြိုး (၁၂)သံကျပ်ကြိုး (၁၃) သံဖြားကြိုးဟု ညှင်းလုံးသံစဉ်ညှိ၍ တီးသည့်အခါ ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ယင်းကြိုးအခေါ်အဝေါ် များသည် ညှင်းလုံးသံစဉ်ဖြင့်ညှိထားသော အခါ၌သာ ခေါ်သော အမည်များ ဖြစ်၏။ အခြားသံစဉ်များဖြင့် ညှိသောအခါတွင် ကြိုးအခေါ်အဝေါ်များ ပြောင်းလွှဲသွားတတ်သည်။ ယခုအခါ များသောအားဖြင့် အပေါ်ဆုံးတွင် တစ်ကြိုး မှ သုံးကြိုးအထိတင်ကာ ၁၄ ကြိုးမှ ၁၆ ကြိုးအထိ တပ်၍တီးကြသည်။
ရှေးအခါက စောင်းအတီးပညာကိုသင်ကြား ရာ၌ ရှေးဦးစွာ ကြိုးရှိအသံအနေအထားနှင့် ကြိုးအတွဲအဖက် များကို လေ့လာသင်ကြားနိုင်ရန် သီချင်းအားဖြင့် ဖွဲ့နွဲ့စီကုံးသော အလေ့အထမှစတင်၍၊ ကြိုးသီချင်းဟူသော သီချင်း အမျိုးအစားများ မြန်မာ့ပန်တျာလောကတွင် ပေါ်ထွန်းခဲ့ရလေသည်။ စောင်းကို သင်ရာတွင် အသံတူကြိုး တွဲတို့အပြင် အသံမတူဘဲတွဲဖက်ရသော ၃ ကြိုးတွဲဌာန်၊ ၄ ကြိုးတွဲဌာန်၊ ၅ ကြိုး တွဲဌာန်၊ ၇ ကြိုးတွဲဌာန်၊ ၉ ကြိုးတွဲ ဌာန်ဟူ၍ အမျိုးမျိုးရှိသည့်အပြင်၊ ဒျန့်ခေါ် ကြိုးတွဲနည်းလည်း ရှိလေသည်။
စောင်း အစိတ်အပိုင်းများ
စောင်းကောက်၏ သက်ဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်း ဝေါဟာရ များကို ပုံအမှတ် ၁ တွင် ဖော်ပြထားသည်။
စောင်းအိုး
စောင်းအိုးကို အများအားဖြင့် ပိတောက်အနှစ်သားဖြင့် ပြုလုပ်ကြသည်။ စောင်းအိုးကို ပြုလုပ်ရာ၌ အထူ ၃ ချက်၊ အပါး ၃ ချက် ရှိရသည်။ အထူ ၃ ချက်မှာ(၁)စောင်းအိုး၏ကျော (၂)လက်ရုံး နှင့် စောင်းအိုး ဆက်ထားသည့် စောင်းဦးပိုင်း (၃)ဖလားခေါ် စောင်း၏ ပဲ့ပိုင်းတို့ဖြစ်၍၊ အပါး ၃ ချက်မှာ စောင်းဘေး နှစ် ဖက်နှင့် သမင်ရေတို့ပင်ဖြစ်လေသည်။၊ စောင်းလက်ရုံးနှင့် စောင်းအိုးဆက်ထားသော အပိုင်းမှာ (လှေ) စံကားရွက်သဏ္ဌာန် ပြုလုပ်၍၊ စောင်း၏ ပဲ့ပိုင်းမှာ ဖလားသဏ္ဌာန် ပြုလုပ်ရသည်။ ဤသည်ကိုရည်၍ ရှေးပညာရှင်တို့က 'ရှေ့စကား၊ နောက် ဖလား'ဟူ၍ ဆိုကြ၏။
လက်ရုံး
လက်ရုံးထိပ်စွန်းတွင် ညောင်ရွက် ရှိရ သည်။ စောင်းလက်ရုံးကို ရှားသားဖြင့် ပြုလုပ်ကြသည်။ စောင်းလက်ရုံးပြုလုပ်ရာ၌ သစ်အကြောကိုလိုက်၍ ပြုလုပ်ကြရ ခြင်းကြောင့် (၁)သဇင်ခွေ (၂)မျောက်ထိုင် (၃)ငါးမျှားချိတ်ဟု ခေါ်သော စောင်းလက်ရုံးပုံ အမျိုးအစား ၃ မျိုးရှိသည်။ အချို့ ပညာရှင်များက ၄ မျိုးရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ယင်းတို့မှာ မျောက်ထိုင်၊ သဇင်ခွေ၊ လေးကြိုး၊ သံလျက်စွန်းဟူ၍ ဖြစ် သည်။ အချို့ပညာရှင်တို့က ငါးမျှားချိတ်ခေါ် စောင်းလက်ရုံးပုံ အစားမှန်ပြ လက်ရုံးပုံဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။
စောင်းသားရေ
စောင်းခွက်ကို ထွင်းပြီးလျှင်၊ စောင်းအိုးထိပ်ကို သမင်ရေ ဖြင့် အုပ်ရသည်။ စောင်းသားရေကို ပြန်လည် လျော့ကျမသွား စေရန် အများအားဖြင့် မိုးတွင်း ဝါဆို ဝါခေါင်အချိန်အခါ၌ ကျက်ကြသည်။
စောင်းကြိုး
ဘွဲ့ကြိုးကို ပြုလုပ်ရာ၌ ရှာချည်ကို သုံးလွန်း တင်ကျစ်၍ အဖျားတွင်ပန်းပွားတပ်ကြသည်။ စောင်းကြိုးကို ခင်ဝါပိုးရိုင်း သို့မဟုတ် ခင်ကြီးပိုးဖြင့် စောင်းအသံ အနေ အထားအလိုက် ကြိုးလုံးအကြီးအသေးကျစ်လျက် တပ်ဆင်တီး ကြသည်။
ခင်တံ ခေါ် မှင်ရိုး
ခင်တံဟုခေါ်သော မှင်ရိုးတွင် စောင်းကြိုးများတပ်ရန် အပေါက်များရှိ၏။ ထိုအပေါက်များ အကွာအဝေးအချိုးမကျ သော် စောင်းသံကိုထိခိုက်တတ်သည်။ ထို့ကြောင့် မှင်ရိုးမှာ စောင်းတွင်အရေးကြီးသော အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။ ခင်တံ ညံ့လျှင် စောင်းသံမကောင်း၊ ပုံလည်းမလှဖြစ်တတ်သည်။ စောင်းအိုးကောင်းပါလျှက် ခင်တံ အလှီးမကောင်း၍ အသံ အသည်ကို အခင်ဖျက်သည်ဟု ရှေးကဆိုရိုးပြုကြ၏။
အင်း နှင့် နတ်သမီးပေါက်
ရှေးလူ ကြီးများက စောင်းအိုးအတွင်း၌ စောင်းနှင့်ဆိုင်ရာ အထက်အင်း များချထားတတ်သည်။ သမင်ရေကျက်ပြီးသောအခါ နတ်သမီး ပေါက်ခေါ်သော အပေါက်လေးပေါက်ကို သင်္ချာနည်းဖြင့် အချိုး ကျနေရာများတွင် နတ်ပွဲပသပြီးမှ ဖောက်လေ့ ရှိကြသည်။
ခြေခုံ
စောင်းကိုသုံးချောင်းထောက်ခြေခုံတွင်တင်၍ အမြင့်မှာသာ ထားလေ့ရှိကြ၏။
စောင်းအကြောင်းကို ရှေးပညာရှင်တစ်ဦးက 'ပိတောက် ကိုတဲ့မတယ်(တည်)။ ရှားကောက်ခွေခွေနှင့်၊ သမင်ရေ အပေါ် ဖုံးပါလို့၊ ဆဲ့သုံးပင်ခင်ဝါပိုးကို၊ မှင်ရိုးမှာတွယ်။ မြီးဖျားက ပန်းပွားသွယ်၊ ခြယ်လယ် လို့စုပေါင်း။ ဒူတေးတံတျာနှင့်၊ မြည် ရှာ လပြည်စုံမက်တယ်၊ နန်းတော်ထက်စောင်း'ဟူ၍ ရေးစပ်ခဲ့ သည်။
စောင်း စကားပုံ၊ စကားထာ
ရှေးအခါက 'မြေမသက်ငှက်လည်းမဟုတ်၊ ရင်ဝယ်ထားသားလည်းမဟုတ်၊ မုတ်ဆိတ်ဖွားကုလားမဟုတ်' ဟု စောင်းကို စကားထာဝှက်ကြသည်။
ပိုးသာကုန် မောင်ပုံစောင်းမတတ်၊ ကျွဲပါးစောင်းတီး၊ မလျှော့ မတင်း ‌ောင်းကြိုးညှင်း စသည့် စကားပုံများ မှာ လူသိများသည်။
စောင်းသံစဉ်
စောင်းတီးရာ၌ 'ညှင်းလုံးသံစဉ်၊ အောက်ပြန်သံစဉ်၊ ပုလဲ သံစဉ်၊ မြင်စိုင်းသံစဉ်၊ ဒူရကသံစဉ်၊ ခြောက်သွယ်ညွန့်သံစဉ်၊ ပြည်တော်ပြန်သံစဉ်'ဟူ၍ သံစဉ် ၇ မျိုးခွဲခြားလျက် ကြိုးများ ကို ပြုပြင်ပြောင်းလွှဲတီးကြ၏။ ဤကဲ့သို့စောင်းများတွင် သံစဉ် ၇ မျိုးဖြင့် ခွဲခြားတီးသော အစဉ်အလာတစ်ရပ်မှာ လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်းလေးရာကျော်က ပေါ်ထွန်းခဲ့ကြောင်း ခိုင်မာစွာသိရှိရ သည်။ ထိုသံစဉ် ၇ မျိုးအနက် ဒူရကသံစဉ်၊ ခြောက်သွယ်ညွန့် သံစဉ်၊ ပြည်တော်ပြန် သံစဉ် ၃ မျိုးတီးသည့် အလေ့အထမှာ ကွယ်ပျောက် တိမ်ကောခဲ့လေပြီ။ သံစဉ် ၃ မျိုးတီးသည့် အလေ့ အထ ကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သော်လည်း၊အဆိုပါ သံစဉ် ၃ မျိုး တီးနည်းမှာ ကျန်ရှိနေသော ညှင်းလုံး၊ အောက်ပြန်၊ ပုလဲ၊ မြင်စိုင်းသံစဉ်များ၌ တီးသည့်နည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်လေသည်။
အပေါ်ဆုံးကြိုး ကို အမှတ်စဉ် ၁ ၊ ‌အောက်ဆုံးကြိုးကို အမှတ်စဉ် ၁၆ ဟု အမှတ်အသား‌ပြုလျင် -
center|thumb|မြန်မာဂီတ သံစဉ်ခုနစ်ပါး အသံလည်ပုံ
စောင်းသံစဉ်အမျိုးအစား အလိုက်သီချင်းအမျိုးအစားများ ကို ခွဲခြားသီဆိုတီးမှုတ်သော အစဉ်အလာတစ်ရပ် ရှိသည်။ ညှင်းလုံးသံစဉ်တွင် ကြိုး၊ ဘွဲ့၊ သီချင်းခံများကိုလည်းကောင်း၊ အောက် ပြန်သံစဉ်တွင် ပတ်ပျိုး၊ လေးထွေ သံကပ်၊ မြင်းခင်း၊ လောက နတ်သံ၊ နတ်ချင်းများကိုလည်းကောင်း၊ ပုလဲသံစဉ်တွင် ယိုးဒယား၊ မွန်၊ ဘောလယ်၊ ရှေးသံဆန်းများကိုလည်းကောင်း၊ မြင်စိုင်းသံစဉ်တွင် တေး ထပ်၊ ရှစ်ဆယ်ပေါ်၊ ဒိန်းသံသီချင်း များကိုလည်းကောင်း သီဆို တီးမှုတ် လေ့ရှိကြသည်။ ရှေးမြန်မာတူရိယာ များဖြစ်သော စောင်း၊ ဆိုင်း၊ ပတ္တလား၊ မိကျောင်းအစရှိသည့် တူရိယာများအနက်၊ စောင်းဖြင့်တီးသော စောင်းတီးကွက်သည် အထင်ရှားဆုံးနှင့် အခန့်ညားဆုံးတီးကွက် ဟူ၍ ရှေးမြန်မာ့ပန်တျာ လောကမှစတင်၍ အသိအမှတ်ပြုခြင်းခံခဲ့ရပေသည်။
ကိုးကား
မြန်မာကျမ်းများ။ ။(၁)မာဃဋီကာ၊ (၂)မာဂဓအဘိဓာန်၊ (၃)ကုသပျို့၊ (၄)မဟာဇနကပျို့၊ (၅)နေမိဘုံခန်းပျို့၊ (၆)မှန်နန်း ရာဇဝင်တော်ကြီး၊ မန္တလေးတိုင်း၊ ပထမတွဲ၊ (၇)ရတနသိဒ္ဓိ ပထမတွဲ၊ (၈)ကဗျာဗန္ဓသာရကျမ်း၊ (၉)ကျောင်းသုံး သီချင်း ပဒေသာဒုတိယတွဲ၊ (၁ဝ)ဂီတဥယျာဉ်။
အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့်ကျမ်းများ။ ။(၁)ကတ်၊ဆတ်ကစရေး တူရိယာများသမိုင်း၊ (၂)ဒဗျူ၊ လင်းဒရေး ရှေးခေတ်တူရိယာ များနှင့် ပြောင်းလဲလာပုံအကြောင်း၊ (၃)စတန်းဖို့နှင့်ဖော်ဆိုက် ရေးပန်တျာသမိုင်း၊ (၄) မားဂရက်မာတင်ရေး အီးဂျစ်ခန်းနား ခဲ့ပုံ၊ (၅)ကပ္ပတိန်ဆိုင်း၏ အင်းဝရောက်သံမှတ်တမ်း၊ (၆) မာရှယ်ရေး ကရင်များအကြောင်း၊ (၇)အလိန်ဒန်နီယေလူရေး အိန္ဒိယပန်တျာနှင့် တူရိယာများ၊ (၈)ဒေဝ၊ အန်ဂါဒီ ရေး အိန္ဒိယပန်တျာ၊ (၉)ဦးခင်ဇော်ရေး မြန်မာပန်တျာနိဒါန်း၊ (၁ဝ) ေ၈ျ၊ ကွန့်စ ရေး အင်ဒိုနီးရှား၏ ယဉ်ကျေးမှုနောက်ကြောခံ၊ (၁၁)ေ၈ျ၊ ကွန့်စရေး ဂျားဗားကျွန်း၏ ပန်တျာ၊ (၁၂)ရော်လင် ဆင်ရေး အိန္ဒိယတိုင်းသား တို့၏ သမိုင်းအကျဉ်းချုပ်။(ဦးမြ)
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၄)။
ဒါန
သူတော်ကောင်းတို့၏ အလှူသည် ငါးမျိုးရှိသည်။ ထိုငါးမျိုးမှာ
သဒ္ဓါဒါန
ကံ - ကံ၏ အကျိုးကို ယုံကြည်၍ အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်အား ပေးလှူခြင်းကို သဒ္ဓါဒါနဟု ခေါ်သည်။ ထိုသူသည် ဖြစ်လေရာ ဘုံဘဝ၌ ရရှိနိုင်သော အကျိုးကျေးဇူးများမှာ
သက္ကစ္စဒါန
လှူဖွယ်ဝတ္ထုပစ္စည်းတို့ကို သပ်ရပ်ကောင်းမွန်သန့်ရှင်းစွာ ပြုပြင်၍ အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်အား ရိုသေစွာ လှူခြင်းကို သက္ကစ္စဒါနဟုခေါ်သည်။ ထိုသူသည် ဖြစ်လေရာ ဘုံဘဝ၌ ရရှိနိုင်သော အကျိုးကျေးဇူးများမှာ -
လှူဖွယ်ဝတ္ထုကို ကောင်းမွန်စွာ မစီမံဘဲ ဖြစ်ကတတ်ဆန်း လှူသောသူသည် ဖြစ်လေရာ ဘုံဘဝ၌ ဥစ္စာစည်းစိမ်ရှိသော်လည်း သား၊ မယား၊ ကျေးကျွန်တို့ အပေါ်၌ ဩဇာမညောင်းဖြစ်တတ်၏။
ကာလဒါန
လှူဖွယ်ဝတ္ထုတို့ကို အချိန်ကာလနှင့် လျှော်ညီအောင် လှူဒါန်းခြင်းကို ကာလဒါနဟု ခေါ်သည်။ ထိုသူသည် ဖြစ်လေရာ ဘုံဘဝ၌ ရရှိနိုင်သော အကျိုးကျေးဇူးများမှာ -
အချိန်အခါမဟုတ်ဘဲ လှူသောသူသည် ဥစ္စာစည်းစိမ်ရှိသော်လည်း လိုအပ်သော အချိန်၌ လိုအပ်သော ပစ္စည်းများကို မရတတ်ပေ။
အနုဂ္ဂဟိတဒါန
အလှူခံ ပုဂ္ဂိုလ်အား ချီးမြှောက်လို၍ လှူခြင်းကို အနုဂ္ဂဟိတဒါနဟု ခေါ်သည်။ ထိုသူသည် ဖြစ်လေရာ ဘုံဘဝ၌ ရရှိနိုင်သော အကျိုးကျေးဇူးများမှာ
အလှူခံ ပုဂ္ဂိုလ်ကို ချီးမြှောက်လိုသောစိတ်မရှိဘဲ လှူသောသူသည် ဥစ္စာစည်းစိမ်ရှိသော်လည်း မွန်မြတ်သော အသုံးအဆောင်တို့ကို သုံးဆောင်လိုစိတ် မရှိ။ မသုံးဆောင်ရဲဘဲ ရှိတတ်သည်။ အညံစားတို့ကိုသာ သုံးဆောင် ရတတ်၏။
အနုပဟစ္စဒါန
မိမိကိုလည်းကောင်း၊ သူ၏တစ်ပါးကိုလည်းကောင်း မငြိစွန်း မထိခိုက်စေဘဲ အလှူပြုခြင်းကို အနုပဟစ္စဒါန ဟုခေါ်သည်။ ထိုသူသည် ဖြစ်လေရာ ဘုံဘဝ၌ ရရှိနိုင်သော အကျိုးကျေးဇူးများမှာ -
အလှူဒါန၏ မျက်မှောက်အကျိုး (၅) ပါး
မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ဝေသာလီပြည်၊ မဟာဝုန်တော စုလမ်းမွန်ချွန် အထွတ်တက်သောကျောင်း၌ သီတင်းသုံးစဉ် ဖြစ်သည်။ သီဟစစ်သူကြီး မေးလျှောက်ချက်အရ ဒါန၏ မျက်မှောက်အကျိုး (၅) မျိုးကို ဟောတော်မူခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ −
ဒါနဝတ္ထုလှူဒါန်းသော အလှူရှင်သည်
ထို့ပြင်
အားကစားနှင့် လူငယ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန
အားကစားနှင့် လူငယ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန (Ministry of Sports and Youth Affairs; MOSYA) သည် အားကစားရေးရာနှင့် လူငယ်ရေးရာနှင့် သက်ဆိုင်သော မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးဌာနတစ်ခုဖြစ်သည်။ ယခင်က အားကစား ဝန်ကြီးဌာနအဖြစ် ဖွဲ့စည်းထားခဲ့ပြီး ၂၀၁၆ခုနှစ်တွင် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနနှင့်ပေါင်းကာ ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာနအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၂၁ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်ခွဲထုတ်ပြီး အားကစားနှင့် လူငယ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာနအဖြစ်လည်းကောင်း ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ လက်ရှိဝန်ကြီးမှာ နစက မှ ခန့်အပ်ထားသော ဦးမင်းသိန်းဇံဖြစ်သည်။
အားကစားနှင့် လူငယ်​ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်တွင် အားကစားနှင့် ကာယပညာဦးစီးဌာန၊ လူငယ်ရေးရာဦးစီးဌာနနှင့် ၎င်းတို့၏ ဌာနခွဲများ တည်ရှိသည်။ အခြားသော နှီးနွယ်အဖွဲ့အစည်းများနှင့် လက်အောက်ရှိ အဖွဲ့ချုပ်များမှာ အမျိုးသားအိုလံပစ်ကောင်စီ၊ အမျိုးသားအိုလံပစ်ကော်မတီ၊ အားကစားအဖွဲ့ချုပ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ထို့အပြင် မြန်မာနိုင်ငံရှိ အားကစား ကွင်း/ရုံများနှင့် ပက်သက်၍လည်း တာဝန်ရှိသော ဝန်ကြီးဌာနဖြစ်သည်။
သမိုင်း​ကြောင်း
၂၀ရာစုအဝင်မှ ၁၉၄၁ခုနှစ်အထိ အားကစားအတွက် ရန်ကုန်တွင် ဗမာအားကစားသမားများအသင်းနှင့် မန္တ​လေးတွင် အထက်ဗမာပြည်အားကစားသမားများအသင်းဟူ၍ထားရှိသည်။ ၁၉၃၆ ဘာလင်အိုလံပစ်တွင် အ​လေးမအားကစားသမား ဦး​ဇော်ဝိတ်နှင့် နည်းပြဦးရှိန်းတို့ ဗြိတိသျှဘားမား အ​နေဖြင့်ပထမဆုံး ဝင်​ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။
၂၆.၁၁.၁၉၄၆တွင် ဗိုလ်ချုပ်​အောင်ဆန်းနှင့် ဘုရင်ခံဆာဟူးဘတ်ရန့်က နာယက၊ ဆာ​ဂျေ​အေ​မောင်ကြီးနှင့် ဦးရာဇာတ်မှ ဥက္ကဋ္ဌ နှင့် ဒုဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်​ဆောင်ရွက်​သော ဗမာပြည်အိုလံပစ်​အသင်းပေါ်​ပေါက်လာသည်။ ၉.၇.၁၉၄၇တွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာအိုလံပစ်​ကော်မတီနှင့် ဆက်သွယ်မိကာ ၁၉၄၈လန်ဒန်အိုလံပစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံအမည်ဖြင့်ပထမဆုံး တရားဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။
၉.၁၀.၁၉၅၀တွင် ကျန်းမာ​ရေးဝန်ကြီးက ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ယူကာ အဖွဲ့ဝင်၁၅ဦးပါ​သော အမျိုးသားကိုယ်လက်ကြံ့ခိုင်​ရေး​ကောင်စီ​ပေါ်လာသည်။ ၁၉၅၂မှစ၍ပြည်နယ်နှင့်တိုင်း​ဘောလုံးပွဲများ၊ ၁၉၅၇ အ​ရှေ့တောင်အာရှလက်​ဝှေ့ပွဲများ၊ ကျွန်းဆွယ်အားကစားပွဲများကျင်းပခဲ့သည်။
၂၇.၅.၁၉၆၄တွင် အားကစားနှင့်ကာယပညာ​ကော်မတီ​ပေါ်​ပေါက်လာသည်။ ၁၉၇၂တွင် အားကစားနှင့်ကာယပညာဦးစီးဌာနကို ကျန်းမာ​ရေးဝန်ကြီးဌာနလက်​အောက်တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့ကာ ၁.၇.၁၉၉၃တွင် နိုင်ငံ​တော်ဝန်ကြီးချုပ်ရုံးဝန်ကြီးဌာန လက်​အောက်သို့​​ ပြောင်းခဲ့သည်။
၁၈.၁၂.၁၉၉၆တွင် အားကစားဝန်ကြီးဌာန ဖွဲ့စည်းကာ အားကစားနှင့်ကာယပညာဦးစီးဌာနကို ၎င်းတို့​အောက်သို့​ပြောင်းကာဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
၂၀၁၆ခုနှစ် မတ်လတွင် အစိုးရအသစ် တက်လာခဲ့ပြီးနောက် အားကစားဝန်ကြီးဌာနကို ဖျက်သိမ်းကာ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့သည်။ သို့သော် ဝေဖန်မှုများကြောင့် ​မေလတွင် ဝန်ကြီးဌာနအမည်အား ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာနအဖြစ် ပြင်ဆင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ အားကစားနှင့်ပက်သက်၍ ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်ကသာ ဦးဆောင်ခဲ့ရာမှ ၂၀၁၈ခုနှစ်တွင် ကြက်တောင်အားကစားသမားဟောင်း ဒေါက်တာမြလေးစိန်အား ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးကိုယ်စား ပိုမိုထိရောက်စွာ ကိုင်တွယ်ခဲ့သည်။
၂၀၂၁ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁ရက်နေ့တွင် အိမ်စောင့်အစိုးရဖွဲ့စည်းခြင်းနှင့်အတူ ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာနအား ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနနှင့် အားကစားနှင့် လူငယ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာနဟူ၍ ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ အားကစားအပိုင်းသာမက လူငယ်ရေးရာများကိုပါ ကိုင်တွယ်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ ဖွဲ့စည်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
၂၀၂၂ခုနှစ် မတ်လ (၇) ရက်နေ့တွင် လူမှုဝန်ထမ်းကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ လူမှုဝန်ထမ်း ဦးစီးဌာနမှ အရာထမ်း/အမှုထမ်းများကို လွှဲပြောင်းလက်ခံပြီး လူငယ်ရေးရာဦးစီးဌာနကို အသစ်ထပ်မံဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ ဦးစီးဌာန (၂) ခုအထိ ရှိလာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးဌာနများ
ဗောဓိဓမ္မ၊ ဆရာတော်
ဆရာတော် ဗောဓိဓမ္မ နှင့် ဇင်(禪) ဗုဒ္ဓဘာသာ
ဆရာတော် ဗောဓိဓမ္မ ( Around 500 A.D) သည် တရုတ်ပြည်တွင် ချန် ဗုဒ္ဓဘာသာကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ဆရာတော် ဗောဓိဓမ္မ (Father of Zen Buddhism )သည် ဗုဒ္ဓသာသနာတော် ပြန့်ပွားရေးအတွက် (5th/6th century) တွင် တရုတ်ပြည်ရှောင်လင်ဘုရားကျောင်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့သော အိန္ဒိယလူမျိုး တရားပြဆရာတော်ဖြစ်သည်။ မဟာယာန ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာ တွင် ကမ္ဘာတွင် နာမည်ကျော်ကြား လူသိအများဆုံးဆရာတော် ဖြစ်သည်။ ဆရာတော် ဗောဓိဓမ္မ ၏ ဘခမည်းတော်သည် အိန္ဒိယပြည်Kanchipuram Pallava ၏ ဘုရင်Tamil Pallava  ဖြစ်သည်။ တရုတ်ပြည်ရှောင်လင်ဘုရားကျောင်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီးကိုယ်ခံပညာ နှင့် ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာကို စံနစ်တကျ သင်ကြားလေ့ကျင့်ပေးခဲ့သည်။ ကိုယ်ခံပညာ သမိုင်းတွင် ဩဇာအကြီးမားဆုံးသော သူများထဲတွင် တစ်ဦးအပါအဝင်ဖြစ်သည်။  ကိုယ်ခံပညာ ဆိုသည်မှာ မိမိ၏ လုံခြုံမှုအတွက် ခုခံကာကွယ်သော နည်းပညာများကိုဆိုလိုသည်။ မဟာယာနဂိုဏ်း သည် တရုတ်၊ ထိုင်ဝမ်၊ တိဘက်၊ တောင်ကိုရီးယား၊ မြောက်ကိုရီးယား၊ မွန်ဂိုးလီးယားနိုင်ငံ၊ မလေးရှားနိုင်ငံ၊ စင်ကာပူ၊  ဘူတန်နိုင်ငံ  နှင့် ဂျပန်  စသော အရှေ့အာရှတခွင်တွင် ထွန်းကားပြန့်ပွားနေပြီး ၎င်းမှတဆင့် Pure Land၊ ချန်/စီအန်/သီအန်/ဇင်၊ နီချီရန်၊ တိဘက်တန်၊ရှင်ဂုန်နှင့်အခြားဂိုဏ်းများထပ်မံ ကွဲပြားသွားသည်။ ဂျပန် တို့ သည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို အမျိုးမျိုး အဖုံဖုံ ပြောင်းလဲခဲ့ကြသည်။ တရုတ်ပြည်မှ လာသော ချန်( 禪 ) ဗုဒ္ဓဘာသာ အယူအဆများပေါ်တွင် မူတည်၍ ဂျပန်တို့သည် ဇင်(ဈာန်) (禪) ဗုဒ္ဓဘာသာအဖြစ်ပြောင်းလဲလာခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ တရုတ်ပြည်တွင်ဆရာတော် ဗောဓိဓမ္မ ကို ( 達摩 Bodhidharma)၊   ချန်ဗုဒ္ဓဘာသာ( Chán Buddhism) နှင့် ရှောင်လင်၊  ကွန်ဖူးကိုယ်ခံပညာတို့ ၏ ရှေ့ဆောင်ဦးစီးဦးကိုင်တည်ထောင်သူအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ဂျပန်ပြည်တွင်ဆရာတော်ဗောဓိဓမ္မ ကို 達磨 Daruma) ၊  ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာ(Zen Buddhism) နှင့် ဂျပန် ကရာတေး ကိုယ်ခံပညာတို့၏ရှေ့ဆောင်ဦးစီးဦးကိုင်တည်ထောင်သူအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ကိုယ်ခံပညာ ဆိုသည်မှာ မိမိ၏ လုံခြုံမှုအတွက် ခုခံကာကွယ်သော နည်းပညာများကိုဆိုလိုသည်။
တရုတ်နိုင်ငံနှင့် ဂျပန်နိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာရောက်ရှိ
ဂုတ္တမင်းများ မှာ ဟိန္ဒူဘာသာ ဝင်များဖြစ်ကြ ၍ ထိုခေတ် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဗုဒ္ဓဘာသာ မှာလည်း ဟိန္ဒူဝါဒ  နှင့် ညီအကို ဖြစ်နေသည်။ ထေရဝါဒဂိုဏ်း ၌ အဋ္ဌကထာဆရာကြီး အရှင်မဟာ ဗုဒ္ဓဃောသ ပေါ်ထွန်းသည်။ အိန္ဒိယပြည် သား ရဟန်းတော်များသည် တရုတ်ပြည် သို့သာသနာပြုကြွခဲ့ကြ ၍ တရုတ်ရဟန်းတော်များလဲ အိန္ဒိယပြည်သို့ ပညာတော်သင် ကြွခဲ့ ကြသည်။ တရုတ် ရဟန်း တော်ဖာဟိယန်(သာသနာနှစ် ၉၄၃ ၊ ခရစ် ၃၉၉) )သည် ဂိုဘီ သဲကန္တာရကြီး ကို အဖော်မပါတယောက်တည်း ဖြတ်သန်းခဲ့ ၍ အိန္ဒိယပြည်အရောက် ၆ နှစ်ကြာ ခရီးနှင် ခဲ့သည်။ အိန္ဒိယပြည်တွင် ၇ နှစ်ကြာပညာသင်ခဲ့ ၍ တရုတ်ပြည် သို့ ပိဋကတ်တော်များ သယ် ဆောင်ခဲ့သည်။ အင်ဒိုနီးရှား၊ မလေးရှား ၊ ကမ္ဘောဒီးယားတို့တွင် မဟာယန ဗုဒ္ဓသာသနာ ထွန်းကားကြောင်း မှတ်တမ်း တင် ခဲ့သည်။ အရှင်ကုမာရဇီ၀ တရုတ် ပြည် သို့ကြွရောက် ၍ သာ သနာပြုခဲ့သည်။ သာသနာ့ ဒါယကာ ချင်မင်း ဆက်ပြုတ်၍ မွန်ဂိုမင်း နှင့်တောင်ပိုင်း ဆွန်မင်းများ က ဗုဒ္ဓဘာသာကို ညှဉ်းပန်းနှိပ် ဆက်ကြသည်။ မွန်ဂိုဘုရင် သည်ဆင်းတုတော်များကို ဖြတ်ဆီး၍ ပိဋကတ် ကျမ်းစာများကို မီးတိုက် သည်။ ဘုန်းကြီးရဟန်းများကို သတ်သည် ၊၊ ပြည်သူလူထု မကြေနပ် သဖြင့် လူထုကို နှစ်သိမ့်စေရန် ပေ ၅၀ မြင့်သောကြေးဆင်းတု ကြီး တဆူသွန်းလုပ်၍‌ေရွှချ ပေးသည်။ တစ်မြို့လျှင် ကျောင်းတိုက်တခုဆီ ဆောက်လုပ်၍ ရဟန်း ၅၀ သီလရှင် ၅၀ ပြုခွင့် ပေးပြန်သည်။ တရုတ်ပြည်တွင် ကျောင်းတိုက်ပေါင်း (၁၃၀၀၀) ရှိ၍ မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာရွှေခေတ်ဟု ခေါ် လောက် သည်။ အရှင်ဗောဓိဓမ္မ တရုတ် ပြည် သို့ ကြွ၍ ချန်ဗုဒ္ဓဘာသာ ဂိုဏ်း ကို တည်ထောင်သည်။ ကိုရီးယားပြည် သို့ ဗုဒ္ဓသာသနာတော် စတင်ရောက်ရှိသည်။ (၁၁) ရာစုတွင် ဂျပန်နိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော် စတင်ရောက်ရှိသည်။   မဟာယာန ကို မြောက်ပိုင်းဗုဒ္ဓဘာသာဟု ခေါ်သည်။  ထေရဝါဒ ဂိုဏ်းသည် သီဟိုဠ်မှတဆင့် မြန်မာ၊လာအို၊ ထိုင်း၊ ကမ္ဘောဒီးယား၊ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ စသော ဒေသများသို့ ပြန့်ပွားသွားခြင်းဖြစ်၍ တောင်ပိုင်းဗုဒ္ဓဘာသာဟုလည်း ခေါ်ဆိုသည်။ တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ (Vajrayana ဂိုဏ်း) ကို အချို့က မဟာယန၏ ဂိုဏ်းခွဲဟု သတ်မှတ်သော်လည်း အချို့ကမူ မူလဗုဒ္ဓဘာသာ၏ တတိယမြောက် ဂိုဏ်းကြီးအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ ထို့ပြင် ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် အခြားဂိုဏ်းခွဲငယ် အများအပြားရှိသေးသည်။ ဤသို့များရခြင်းသည် ဝါဒနှင့် ဒေသကွာဟချက်များကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဂျပန်ပြည်တွင် ဆူမိကို (ဆွိကို) ဘုရင်မကြီးလက်ထက်ရှိုတိုကု တိုင်းရှိ မင်းသားကြီး ၏ ကြိုးပမ်း မှူကြောင့် ဂျပန်တပြည်လုံး မဟာယနဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာကို အခြေခံ၍ ဂျပန်ပြည် အုပ်ချုပ်ရေး ဥပဒေကိုရေးဆွဲခဲ့သည်။
ကျောက်ရံသာဇေရွာ
ကျောက်ရံသာဇေရွာ
လမုဒေါင့်ရွာ၊ ကျားကိုက် (လက်ခုတ်)
လမုဒေါင့်ရွာ၊ ကျားကိုက် (လက်ခုတ်)
ပျားချောင်းရွာ၊ ရှော်ချောင်း
ပျားချောင်းရွာ၊ ရှော်ချောင်း
နှုတ်သီးကြီးမြစ်တွေး
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ငှက်မျိုးစုများ
အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါ
အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါ (Alzheimer's disease) ကို ဆေးပညာတွင် AD ဟု အတိုကောက် ခေါ်ဝေါ်လေ့ ရှိကြပြီး ဒယ်မန်တီးယား (dementia) ခေါ် သိစိတ်ချို့ယွင်းခြင်း တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါကို ကုသရန်အတွက် နည်းလမ်းမရှိဘဲ ရောဂါဖြစ်ချိန် ကြာသည်နှင့် အမျှ တဖြည်းဖြည်း ပို၍ ဆိုးလာပြီး နောက်ဆုံးတွင် သေဆုံး ရတတ်သည်။ ထိုရောဂါကို ဂျာမန်လူမျိုး စိတ်ရောဂါ နှင့် ဦးနှောက်ရောဂါ အထူးကု တစ်ဦးဖြစ်သူ အလွိုက်စ် အယ်လ်ဇိုင်းမား (Alois Alzheimer) မှ ၁၉၀၆ ခုနှစ်တွင် စတင် တွေ့ရှိခဲ့သဖြင့် သူ၏ နာမည်ကို အစွဲပြု၍ ရောဂါအား နာမည် ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။
အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါကို အသက် ၆၅ နှစ်အထက် လူများတွင် အများဆုံး တွေ့ရပြီး အများအပြား တွေ့ရလေ့ မရှိသော အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါတစ်မျိုးမှာ ထိုထက်စော၍ ဖြစ်ပွားလေ့ ရှိသည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် တကမ္ဘာလုံးတွင် အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါ ခံစားနေရသူ ၂၆.၆ သန်း ရှိသည်။ ၂၀၅၀ ခုနှစ်တွင် တစ်ကမ္ဘာလုံး၌ လူ ၈၅ ယောက်လျှင် တစ်ယောက်နှုန်းဖြင့် အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါ ဖြစ်ပွားလိမ့်မည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။
အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါသည် လူတစ်ဦးချင်းစီတွင် ပုံသဏ္ဌာန် တစ်မျိုးဖြင့် ကွဲပြားခြားနားစွာ ဖြစ်ပေါ်တတ်သော်လည်း တူညီသော ရောဂါလက္ခဏာ အမြောက်အမြား ရှိသည်။ အစောပိုင်း ရောဂါလက္ခဏာများကို အသက်ကြောင့် ဖြစ်သည် သို့မဟုတ် စိတ်ဖိစီးမှုကြောင့်ဖြစ်သည်ဟု လွဲမှားစွာ ယူဆတတ်လေ့ ရှိကြသည်။ ရောဂါ ဖြစ်ပွားမှု အစောပိုင်းတွင် လတ်တလော အဖြစ်အပျက်များကို မှတ်မိရန် အခက်အခဲ ရှိခြင်း ဖြစ်လေ့ ရှိသည်။ အကယ်၍ အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါဟု သံသယ ရှိပါက အပြုအမူနှင့် စဉ်းစားနိုင်မှု စွမ်းရည် တို့ကို ခန့်မှန်းတွက်ချက်သည့် စမ်းသပ်မှုမျိုးဖြင့် အတည်ပြုလေ့ ရှိကြပြီး အမြဲလိုလိုပင် ဦးနှောက်အား ဓာတ်မှန်ရိုက် စစ်ဆေးမှု ဆက်လက်ပြုလုပ်ကြသည်။
သာစည်ရွာ၊ ကျွန်းတော
သာစည်ရွာ (Tharsi)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်၊ ကျွန်းတောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၃၀၀ ဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ရန်ပုံငွေအဖွဲ့
ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ရန်ပုံငွေအဖွဲ့ (World Wide Fund for Nature; အတိုကောက် WWF) သည် ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၉ ရက်တွင် စတင် တည်ထောင်ပြီး ဇီဝမျိုးကွဲများ ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် လူသားတို့၏ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်အပေါ် ထိခိုက်စေနေမှုများအား လျှော့ချရေး ဆိုင်ရာ နယ်ပယ်များတွင် လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်နေသည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အစိုးရမဟုတ်သော အဖွဲ့အစည်း တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့သားငှက်တိရစ္ဆာန်ရန်ပုံငွေအဖွဲ့ ဟုယခင်က ခေါ်တွင်ခဲ့ပြီး ကနေဒါနှင့် အမေရိကန် နိုင်ငံများတွင် ယင်းအမည်ကို ယနေ့ထက်တိုင် အသုံးပြုနေဆဲ ဖြစ်သည်။
သာစည်ရွာ၊ ကျွန်းတော
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ရန်ပုံငွေအဖွဲ့
ယင်းသည် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးအဖွဲ့ ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာအဝှမ်း ထောက်ခံပံ့ပိုးသူပေါင်း ၅ သန်းကျော် ရှိကာ နိုင်ငံပေါင်း ၁၀၀ ကျော်တွင် ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး စီမံကိန်းပေါင်း ၁၃၀၀ ခန့်  ကို ပံ့ပိုးပေးနေပါသည်။ WWF သည် ၂၀၁၄ ခုနှစ်အတွင်း လူပုဂ္ဂိုလ်များနှင့် သေတမ်းစာဖြင့် ချန်ထားခဲ့သည်များမှ ရန်ပုံငွေ ၅၅%၊ (ကမ္ဘာ့ဘဏ်၊ DFID၊ USAID တို့ကဲ့သို့သော) အစိုးရ အရင်းအမြစ်များထံမှ ၁၉% နှင့် စီးပွားရေး ကော်ပိုရေးရှင်းကြီးများထံမှ ၈% ရရှိသော ဖောင်ဒေးရှင်း  တစ်ခု ဖြစ်သည်။
အဖွဲ့၏ ရပ်တည်ချက်သည် "ဂြိုဟ်ကမ္ဘာ၏ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ယုတ်လျော့ပျက်ယွင်းလာနေမှုကို တားဆီးရန်နှင့် လူသားများနှင့် သဘာဝ သဟာဇာတ ဖြစ်စွာ နေထိုင်ကြသည့် အနာဂတ်တစ်ခု တည်ဆောက်ရန်" ဖြစ်သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် ကမ္ဘာ့ ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများ အဓိက နေထိုင် ကျက်စားကြရာ အစိတ်အပိုင်းကြီး ၃ ခုဖြစ်သည့် သမုဒ္ဒရာနှင့် ကမ်းရိုးတမ်းဒေသများ၊ သစ်တောများနှင့် ရေချိုဒေသများ၏ ဂေဟစနစ်များအား ထိန်းသိမ်းခြင်းကို အဓိက အာရုံစိုက်ထားသည်။
သမိုင်းကြောင်း
WWF ဆိုသည့် အဖွဲ့ကြီးသည် ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် မော့ဂ်ကြေညာစာတမ်းဟုခေါ်သည့် ခံယူချက် ပြင်းပြကြသည့် လူပုဂ္ဂိုလ် အစုအဖွဲ့ငယ်လေး တစ်ခုက ထုတ်ပြန်လိုက်သည့် ကြေညာချက်တစ်ခုနှင့် အတူ ကမ္ဘာပေါ်၌ စတင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ယင်း၏ ပထမဆုံးသော ရုံးကို ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ မော့ဂ်မြို့တွင် ၁၉၆၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ၌ ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ စတင်ဖွဲ့စည်းစဉ်က "ကမ္ဘာ့သားငှက်တိရစ္ဆာန်ရန်ပုံငွေအဖွဲ့ (World Wildlife Fund)" ဟု မှည့်ခေါ်ခဲ့သည်။ သို့ပေမယ့် ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် ဤအမည်သည် အဖွဲ့အစည်း၏ လုပ်ငန်းအားလုံးကို ခြုံငုံကိုယ်စားပြုနိုင်ခြင်း မရှိတော့ဟု ယူဆခဲ့သဖြင့် "ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ရန်ပုံငွေအဖွဲ့ (World Wide Fund for Nature)" ဟု အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အမေရိကန်နှင့် ကနေဒါ နိုင်ငံများရှိ အဖွဲ့ခွဲများက အမည်ဟောင်းကိုသာ ဆက်လက် သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ထိုသို့ အမည်နာမ ရှုပ်ထွေးမှုက အဖွဲ့ခွဲများ တည်ရှိရာ နိုင်ငံများ၏ ဘာသာစကားပေါင်း ၁၅ မျိုးကျော်သို့ ဘာသာပြန်သည့်အခါ အခက်အခဲများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သောကြောင့် ၁၉၆၁ ခုနှစ် စတင် တည်ထောင်စဉ်ကတည်းက လူအများ သိရှိအကျွမ်းဝင်ခဲ့ကြပြီး ဖြစ်သည့် အတိုကောက်စကားလုံး ဖြစ်သော WWF ကိုသာ တစ်ကမ္ဘာလုံး ဘုံအဖြစ် အသုံးပြုကြရန် ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် အဖွဲ့ခွဲများအကြား သဘောတူ ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။
ပန်ဒါ အမှတ်တံဆိပ်၏ နောက်ခံအကြောင်းအရင်း
၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် လန်ဒန်တိရစ္ဆာန်ရုံသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည့် ပန်ဒါမလေး ချီချီ၏ လွှမ်းမိုးမှုမှတဆင့် WWF က ဖန်တီးယူခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ဘာသာစကားဆိုင်ရာ အတားအဆီး အားလုံးကို ကျော်လွှားနိုင်လောက်မည့် ခိုင်မာပြီး သိရှိမှတ်မိလွယ်သော အမှတ်တံဆိပ် တစ်ခု ဖြစ်ရန်လိုသောကြောင့် အမွှေးပွပွ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးရှိပြီး အနက်ရောင် အကွင်းအဝိုင်းလေးနဲ့ မျက်ဝန်းတွေက အလွန်ကောင်းသည့် အမှတ်တံဆိပ် ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု WWF ၏ တည်ထောင်သူများက ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်။ ပထမဆုံး ပန်ဒါအမှတ်တံဆိပ် ပုံကြမ်းကို ဗြိတိသျှလူမျိုး ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးသမားနှင့် အနုပညာရှင် ဂျရယ် ဝက်တာဆန် (Gerald Watterson) က ရေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ယင်းပုံကြမ်းအပေါ် အခြေခံ၍ အဖွဲ့တည်ထောင်သူ တစ်ဦးဖြစ်သည့် ဆာ ပီတာစကော့ (Sir Peter Scott) က ပထမဆုံး အမှတ်တံဆိပ်ကို ရေးဆွဲခဲ့ပြီး "ကျွန်တော်တို့ရဲ့ အမှတ်တံဆိပ်က ရှားပါးပြီး လှပလို့ လူအများက ချစ်ကြတဲ့ တိရစ္ဆာန်တစ်မျိုး ဖြစ်ဖို့လိုပြီး ပုံနှိပ်တဲ့အခါ ကုန်ကျစရိတ်ကို ချွေတာနိုင်စေမယ့် အဖြူနဲ့ အနက်ရောင်ပဲ ပါတဲ့ အကောင်မျိုးကို ပို သဘောကျပါတယ်။" ဟု ပြောခဲ့သည်။
ထိုအချိန်မှစ၍ ပန်ဒါအမှတ်တံဆိပ်သည် ကမ္ဘာအဝှမ်း သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး လုပ်ငန်းတွေရဲ့ ပြယုဂ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။
လျှပ်ကာ
လျှပ်ကာ သည် လျှပ်စစ်ဓာတ်များ လွပ်လပ်စွာ မစီးဆင်းနိုင်သော ပစ္စည်းများဖြစ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် လျှပ်စီးကြောင်းသည် လျှပ်စစ်စက်ကွင်းအောက်တွင် စီးကူးရန် မဖြစ်နိုင်သလောက်ရှိသည်။ ယင်းသည် လျှပ်ကူးပစ္စည်းများ၊ တပိုင်းလျှပ်ကူးပစ္စည်းများအတွက်လည်း အကျုံးဝင်သည်။ လျှပ်ကာတစ်ခုအား သတ်မှတ်ချက်မှာ ယင်း၏ ခုခံအားဖြစ်ကာ လျှပ်ကူး သို့မဟုတ် တပိုင်းလျှပ်ကူးပစ္စည်းများထက် ခုခံအားပိုကောင်းသည်။ ပြီးပြည့်စုံသော လျှပ်ကာဆိုသည်မှာ မရှိပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဟူမူ လျှပ်ကာတစ်ခုတွင် ပမာဏနည်းပါးသော charge carrier များပါဝင်သည်။ ယင်းတို့သည် သတ်မှတ်ထားသောအခြေနေတွင် လျှပ်စီးကြောင်းအား သယ်ဆောင်နိုင်သည်။ လျှပ်ကာများသည် ဗို့အား အင်မတန်များပြားသော အခြေနေတွင် လျှပ်ကူးပစ္စည်းများ ဖြစ်နိုင်သည်။ ယင်းအား လျှက်ကာ၏ ကျိုးပျက်သည့်ဗို့ဟု ခေါ်သည်။ ဖန်၊ စာရွက်၊ တယ်ဖလွန်ကဲ့သို့သော အရာဝတ္ထုများသည် မြင့်မားသည့် ခုခံနိုင်အားရှိကြပြီး အင်မတန်ကောင်းမွန်သော လျှပ်ကာများဖြစ်ကြသည်။ အခြားသော လျှပ်ကာပစ္စည်းများသည် နည်းပါးသော ခုခံနိုင်အားရှိကြသော်လည်း သာမန်အသုံးပြုသော ဗို့အားအတွက် လုံလောက်သည့် လျှပ်ကာနိုင်စွမ်း ရှိကြသည်။ ယင်းတို့အား လျှပ်စစ်ဝိုင်ယာရိန်းနှင့် ကေဗယ်များတွင် အသုံးချသည်။ ဥပမာဆိုရသော် ပိုလီမာနှင့် ပလစ်စတိတ်များ ဖြစ်ကြသည်။ လျှပ်ကာများအား လျှပ်စစ်ပစ္စည်းများတွင် အသုံးချသည်။ ယင်းတို့အား လျှပ်ကူးပစ္စည်းများနှင့် ခွဲထုတ်ရန်ဖြစ်သည်။
ဘိုးလောလေးရွာ၊ ပေါက်တန်းလေး
ဘိုးလောလေးရွာ၊ ပေါက်တန်းလေး
ပဟိုရ်စင်
ပဟိုရ်စင်
ရတနာပုံမြို့တည် နန်းတည် မင်းတုန်းမင်းကြီးတည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ပဟိုရ်စည်နှင့် မောင်းထားရာ အဆောက်အအုံဖြစ်သည်။
တည်နေရာ
ရတနာပုံနန်းမြို့တွင်း အောင်မြေသာစံမြိုနယ်၊ မန္တလေးမြို့တွင် တည်ရှိသည်။ အရှေ့ဘက်တွင် အတွင်းမြို့ရိုးသစ်တပ်နှင့် လပခ ရုံး၊ အနောက်ဘက်တွင် မြနန်းစံကျော်ရွှေနန်းတော်ကြီး၊ တောင်ဘက်တွင် ၂၉ လမ်းနှင့် စွယ်တော်စင်၊ မြောက်ဘက်တွင် ဒင်္ဂါးစက်ရုံနှင့် မင်းတုန်းမင်း အုတ်ဂူပြာသာဒ်တို့ တည်ရှိသည်။
ခေတ်ကာလ
ရတနာပုံခေတ်လက်ရာဖြစ်သည်။
ထူးခြားချက်
ရတနာပုံခေတ် စုထိုးပြာသာဒ်လက်ရာဖြစ်သည်။ အချိန်သတ်မှတ်ချက်ဖြင့် ရိုက်ခတ်သော ပဟိုရ်စည်နှင့် မောင်းထားရာ အဆောက်အအုံဖြစ်သည်။ မြန်မာ့အချုပ်အခြာအဏာနှင့် ထုံးတမ်းစဉ်လာ ပြယုဂ်ဖြစ်သည်။
အမျိုးအစား
အုတ်အင်္ဂတေလေးထောင့်စပ်စပ် အဆောက်အအုံအား လှေကားဖြင့် အတွင်းမှတက်သွားပြီး အပေါ်ရှိလေးတိုင်စင် စုထိုးပြာသာဒ်အား ကျွန်းသစ်များဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်။ ရတနာပုံခေတ် အမွှမ်းပန်းများဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသည်။
လက်ရှိအခြေအနေ
အောက်ခြေအုတ်ခုံကြီးမှာ သဘာဝဘေးဒဏ်ကြောင့် အက်ကွဲကြောင်းများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်ကို ပြန်လည်ထိန်းသိမ်း ပြုပြင်ခဲ့သော်လည်း ရှေးလက်ရာ မပျက်ပါ။ အပေါ်မှ လေးတိုင်စင် စုထိုးပြာသာဒ်နှင့် အမွှမ်းပန်းများကိုလည်း ရှေးမူလက်ရာမပျက် ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းထားသဖြင့် ရတနာပုံခေတ်ဟန်အတိုင်း တွေ့နိုင်သည်။ အပေါ်ပြာသာဒ်မှ အမွှမ်းပန်းများကိုလည်း ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန၊ ရှေးဟောင်းသုတေသန၊ အမျိုးသားပြတိုက်နှင့် စာကြည့်တိုက်ဦးစီးဌာနက ထုလုပ်ဖြည့်စွက် တပ်ဆင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ထိန်းသိမ်းမှု
ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန၊ ရှေးဟောင်းသုတေသန၊ အမျိုးသားပြတိုက်နှင့် စာကြည့်တိုက်ဦးစီးဌာနက ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ထားသည်။
အဝိတက္ကသုတ်
အရှင်အာနန္ဒာက အရှင်သာရိပုတ္တရာ၏ ဣန္ဒြေကြည်လင်ခြင်း, မျက်နှာအဆင်း စင်ကြယ် တောက်ပသော နေခြင်းကို မေးလျှောက်သဖြင့် အရှင်သာရိပုတ္တရာက ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
သာစည် (ချောင်းထိုးချင်း)ရွာ၊ ပြင်ယောင်း
သာစည် (ချောင်းထိုးချင်း)ရွာ၊ ပြင်ယောင်း
မောင်ဖြူ (ဒပြူချောင်း)ရွာ
မောင်ဖြူ (ဒပြူချောင်း)ရွာ
ကျားကိုက်ရွာ၊ ကျားကိုက် (လက်ခုတ်)
ကျားကိုက်ရွာ၊ ကျားကိုက် (လက်ခုတ်)
ကတ္တီပါရွာ၊ ရှော်ချောင်း
ကတ္တီပါရွာ၊ ရှော်ချောင်း
မြစ်တွေးနှုတ်နီ
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ငှက်မျိုးစုများ
ဘိုးလောကြီးရွာ၊ ပေါက်တန်းလေး
ဘိုးလောကြီးရွာ၊ ပေါက်တန်းလေး
တွီးတန်ရွာ၊ တွန်းဇံမြို့နယ်
တွီးတန်ရွာ(Tuitanzang)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းခရိုင်၊ တွန်းဇံမြို့နယ်၊ ဇမ်ပီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၇၉၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇမ်ပီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၂၈ ဦး၊ မ ၆၉၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၂၁ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တွန်းဇံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နမ့်ပါချီးရွာ၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်
နမ့်ပါချီးရွာ (Namparchee)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်၊ နောင်လိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၂၁၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်လိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၃၂၆ ဦး၊ မ ၃၅၂၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၈၅၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လွိုင်လင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နောင်ဘိုရွာ၊ ဘားအံမြို့နယ်
နောင်ဘိုရွာ(Naungbo)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ နောင်ထလုံးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၁၁၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နောင်ထလုံးကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၁၀၅၄ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၄၈၉၄ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘားအံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝမ်အုံလွိုင်ယဲရွာ၊ နမ့်စန်မြို့နယ်
ဝမ်အုံလွိုင်ယဲရွာ (Wanongloiye)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ နမ့်စန်မြို့နယ်၊ လွိုင်ယဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၇၃၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လွိုင်ယဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၁၆ ဦး၊ မ ၁၃၈၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၉၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နမ့်စန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရှင်မဏိဇောတ (၁၁၇၃ - ၁၂၃၃)
ရှင်မဏိဇောတ (၁၁၇၃ - ၁၂၃၃) သည် ဘကြီးတော်ဘုရားလက်ထက်တွင် ထင်ရှားခဲ့သည့် ကျမ်းဂန်တတ် ကျမ်းပြုဆရာတော် ဖြစ်သည်။
ဘဝ
ဆရာတော်ကို ၁၁၇၃ ခုနှစ်၊ တန်ခူးလတွင် ရှမ်းမကားရွာ၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ငယ်မည်မှာ မောင်မုန်း ဖြစ်သည်။ မိဘနှစ်ပါးမှာ သူကြီး ဦးလူလှ - ဒေါ်မဲညိုတို့ ဖြစ်သည်။ အသက် ၇ နှစ်အရွယ်တွင် သာမဏေပြုခဲ့သည်။ သာမဏေဘဝ၌ပင် စာပေတတ်မြောက်ခဲ့ပြီး ကျောင်းသားများနှင့် သာမဏေငယ်များကို စာပေများ သင်ကြားပေးခဲ့ရသည်။
ဆရာတော်သည် သာယာဝတီမင်းနှင့် ပုဂံမင်းလက်ထက်အထိ စာပေများ ပြုစုပြီး ကျောက်မြောင်းမြို့အနီး ရွှေပေါ်ကျွန်းဘုရားအရံ၌ သမထတရား အားထုတ်ခဲ့သည်။
ဆရာတော်သည် အင်းဝမဟာအောင်မြေဘုံစံအုတ်ကျာင်းတွင် သီတင်းသုံးဖူးသည်။ ဟင်္သာတမြို့သို့ ကြွတော်မူသည့်အခါ သီရိမဟာဇေယျဗလဘွဲ့ခံမြို့သူကြီး ဦးသာမြတ်ထွန်း၊ ရန်ကုန်ဝန်ကြီး ဦးကျော်ရွေး၏ တူမ မြို့သူကြီးကတော် ဒေါ်ရွှေရုပ်တို့၏ ကောင်းမှု ဝက်လှကျောင်းတိုက်၌ သီတင်းသုံးဖူးသည်။
ဆရာတော်သည် “မဏိဇောတလင်္ကာရ” ဘွဲ့ရသည်ဟူ၍လည်း ထင်ရှားသည်။
ပျံလွန်တော်မူခြင်း
ဆရာတော်သည် ၁၂၃၃ ခုနှစ်တွင် အညာသီဟတောဘုရားအနီး၌ ပျံလွန်တော်မူခဲ့သည်။
ပြုစုခဲ့သည့် ကျမ်းများ
၁။ ပေါရာဏကထာဒီပက။ (၁၁၉၇)
၂။ ပေါရာဏမူလ အဘိဓာန်။ (၁၂၀၅)
၃။ ဓမ္မမာလာတရားစာ။ (ပေမူ ၉ တွဲ၊ စာအုပ် ၃ အုပ်၊ စာမျက်နှာ - ၄၇၆) (၁၁၉၉ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလဆန်း ၈ ရက်နေ့ပြီး)
၄။ ဘိက္ခုကင်္ခါဝိတရဏီအဋ္ဌကထာနိသျ။
သရောသဟန်ကြီးကျွန်း
သယောသဟန်ကျွန်း သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မြိတ်ကျွန်းစုတွင် တည်ရှိသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းကို အယ်ဖင်စတုန်းကျွန်းဟုလည်း သိကြသည်။
ပထဝီသွင်ပြင်
ကျွန်း၏ ဧရိယာသည် ၁၂၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၄၆ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ အမြင့်ဆုံးအမှတ်များဖြစ်ကြသည့် ကျွန်း၏ အနောက်ဘက်အပိုင်းတွင် တည်ရှိကြသည့် အမြင့်ဆုံးအပိုင်းများဖြစ်ကြသည့် အယ်ဇင်စတုန်းထိပ် (Elphinstone Peak) သည် ၅၃၃ မီတာ (၁၇၄၉ ပေ) ရှိပြီး၊ ဖော့ထိပ် (False peak)သည် ၄၃၀ မီတာ (၁၄၁၀ ပေ) ရှိသည်။
အနီးအနားရှိကျွန်းများ
ဤကျွန်း၏ အရှေ့တောင်ဘက်ကမ်းခြေဘက်တွင် ဒေါင်းကျွန်းတည်ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ
​ရေတွင်းကုန်းရွာ၊ ဘုရားကုန်း
ရေတွင်းကုန်းရွာ၊ ဘုရားကုန်း
စွယ်တော်စင်
စွယ်တော်စင်
ရတနာပုံမြို့တည်နန်းတည် မင်းတုန်းမင်းကြီးတည်ဆာက်ခဲ့သည်
တည်နေရာ
မန္တလေးမြို့၊ အောင်မြေသာစံမြို့နယ်၊ မန္တလေးနန်းမြို့အတွင်း တည်ရှိသည်။ အရှေ့ဘက်တွင် အတွင်းမြို့ရိုးသစ်တပ်၊ အနောက်ဘက်တွင် မြနန်းစံကျော်ရွှေနန်းတော်၊ တောင်ဘက်တွင် လပခ အရာရှိနေအိမ်များ၊ မြောက်ဘက်တွင် ၁၉ လမ်းနှင့် ပဟိုရ်စင်တည်ရှိသည်။
ခေတ်ကာလ
ရတနာပုံခေတ်လက်ရာ အဆောက်အအုံဖြစ်သည်။
ထူးခြားချက်
မြတ်စွာဘုရား၏ စွယ်တော်နှင့် ဓာတ်တော်များ ကိန်းဝပ်ရာ အဆောက်အအုံဖြစ်သည်။ သရက်ကင်း သုံးဆင့်ခံ ပြာသာဒ်မျိုးဖြစ်သည်။
သမိုင်းအကျဉ်း
သစ်တပ်ဝင်းတော်ကြီးအတွင်း ရွေးတော်ယူတံခါးတောင်ဘက်တွင် စွယ်တော်စင်ရှိသည်။ နန်းတော်ကြီးတည်ရာ အနောက်သို့မျက်နှာပြု၍ မုခ်ဦးလှေကားတို့ဖြင့် တင့်တယ်သပ်ရပ်စွာ ဆောက်လုပ်ထားသည်။
အုတ်အဆောက်အအုံဖြစ်၍ အချိုးအစားကျခြင်း၊ ပန်းရံ၊ ပန်းတော့တို့၏ လက်ရာမြောက် စွမ်းဆောင်နိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် ကြည်နူရှုမောဖွယ်ဖြစ်သည်။ တစ်ချိန်က ဘုရားရှင်၏ စွယ်တော်နှင့်တကွ ဓာတ်တော်၊ မွေတော်အပေါင်း ကိန်းအောင်းရာဖြစ်ခဲ့သဖြင့် စွယ်တော်စင်ဟု အမည်တွင်ခြင်းဖြစ်သည်။ ဘုရားရှင်၏ စွယ်တော် ကိန်းဝပ်ခြင်းမရှိသောအခါ၌လည်း အခြားဓာတ်တော် မွေတော်များနှင့်အတူ တန်ခိုးကြီးနန်းစဉ်ဘုရားဆင်းတုတော်များ ကိန်းဝပ်စံပယ်ရာဖြစ်ခဲ့သည်။ မင်းတုန်းမင်းကြီးသည် သီဟိုဠ်ကျွန်း ကိတ္တိစီရိမေဃဝဏ္ဏမင်း အစရှိသော မင်းကောင်းမင်းမြတ်တို့ မြို့တော်၌ ဘုရားရှင်စွယ်တော် ဓာတ်မြတ်ကိန်းဝပ်စံပယ်စေ၍ ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်ကို အတုယသူ၍ တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
လက်ရှိအခြေအနေ
စတုရန်းပုံအမြင့်အဆောက်အအုံဖြစ်သည်။ အပေါ်တွင် အင်္ဂတေပန်းတော့လက်ရာ ဘုံခုနစ်ဆင့် ပြာသာဒ်ဖြစ်သည်။ စွယ်တော်များဖူးမြော်ရန်အတွက် တက်ရောက်ရန် သရက်ကင်းသုံးဆင့်ခံ အုတ်လှေကားပါဝင် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ အဆောက်အအုံအား စိန်တောင်များသုံးဆင့်ဖြင့် ဝန်းရံဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ထားသည်။ စွယ်တော်စင်ကို ဝန်းရံထားသော စိန်တောင်များ၏ ထောင့်တိုင်များပေါ်တွင် စကျင်ကျောက်ဖြင့် ထုလုပ်ထားသည် မနုဿီဟခြောက်ကောင် တပ်ဆင်ထားသည်။ ထိုမျှသာမက စွယ်တော်စင်အပေါ်ပိုင်ပြာသာဒ်မုခ်များတွင် မကရ်းအကောင် ၂၀ ဖြင့် ဖန်တီးထားရာ တစ်မျိုးတစ်ဖုံ ဆန်းကြယ်လှသည်။ မြေပြင်တွင် အနောက်ဘက်မျက်နှာ စိန်တောင်များ၏ အပြင်ဘက်တွင် အစောင့်အုတ်ပြာသာဒ်နှစ်ဆူရှိသည်။ လပခ ၏ အစီအစဉ်ဖြင့် ပြည်လည်မွမ်းမံထားသော်လည်း မူလလက်ရာမပျောက်သော ရတနာပုံခေတ် အဆောက်အအုံဖြစ်သည်။
ထိန်းသိမ်းမှု
ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန၊ ရှေးဟောင်းသုတေသန၊ အမျိုးသားပြတိုက်နှင့် စာကြည့်တိုက်ဦးစီးဌာနက ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ထားသည်။
ရေပုတ်ရွာ
ရေပုတ်ရွာ
အောင်ပင်လယ် ဆင်ဖြူရှင်နတ်
အောင်ပင်လယ်ဆင်ဖြူရှင်
ကောက်ပဲသီးနှံအထွက်တိုးအောင် စောင့်ရှောက်သည့်နတ်ဖြစ်သည်။ အောင်ပင်လယ်ဆင်ဖြူရှင်နတ်သည် အင်းဝပထမမင်းခေါင်သား ဒလဆုံး မင်းရဲကျော်စွာ၏ ညီဖြစ်သည်။ ခမည်းတော်မရှိသည့်နောက် အဝတွင် မင်းပြု၍ အောင်ပင်လယ်ကန်အောက်တွင် လယ်လုပ်ဆောင်နေရာ အုန်းပေါင်စော်ဘွားလုပ်ကြံ၍ ဆင်ဦးတွင် သေဆုံးပြီး အောင်ပင်လယ် ဆင်ဖြူရှင်နတ် ဖြစ်လာသည်။
ပ,သပုံ
ဤနတ်ကို ပွဲကနားတွင် ပ,သရာတွင် နတ်ထိန်း နတ်နေတို့ ဝတ်ဆင်ရသည်မှာ မင်းဝတ်မင်းစားကို ဆင်၍ ရွှေချွန်းကို လက်ဝဲက ကိုင်သည်။ လက်ယာက သပြေပန်းကို ကိုင်၍ ပုဆိုးအဖြူထည်ကို ကျော့ကွင်ဟန်ပြုပြီးလျှင် ဆင်ကျော့ရသည်။ ၎င်းနောက် နတ်သံပစ်သည်။ ပြီးလျှင် လက်ယာလက်က သပြေပန်းကို ကိုင်၍ ကောက်စိုက်ဟန်ပြုသည်။
နတ်သံ
"ရွှေချွန်းငယ်မှကိုင်ကာလေ ဆင်ပုဆိုးမူ ပိုးမဖက်သည် ပန်းခက်ပါနှင့် ဘယ်ညာငယ်မှရစ်ဆိုင်း ရွှေမြိတ်ရက်ချည် ဘွဲ့ဖြူထည်ကို လည်မှာသိုင်းလို့ ဆင်တိုင်းငယ်တင့်သည် သင်ပါဘိခြင်း၊ ခမောက်ကယ်စိန်တောင် ရွှေဓားဆောင်လို့ ပြည်ထောင်ချုန်းသည် ဘုန်းများမင်းတို့ စံခင်းငယ်မှသာလှ ပြည်ရွှေဝမှာ ငါ့ဖမင်းခေါင် ရန်မှောင်ပယ်ချိုး ငါ့အဘိုးမှာ တန်ခိုးလျှံညီး စက်နေမီးသို့ မင်းကြီးစွာတဲ့ ရိပ်ကာရွှေထီး ငါ့ဦးရီးမူ ကြက်သီးနှံ့ကြား တရဖျားတဲ့ ငါ့ကားတစ်မူ ရတနာပူရ ပြည်မပန်းခက် ရွှေနန်းထက်တွင် ဘက်မမီသည် သီဟသူ ဆင်ဖြူမာတင် တစ်စီးရှင် အောင်ပင်လယ်ကန်ရိုး ရွှေထီးမိုး၏ အောင်ပင်လယ်ကန်တွင် မှူးမတ်ပေါင်းနှင့် ရွှေလောင်းသွင်း၏။ မင်းများတံခွန် ဆဒ္ဒန်ပြောင်ကျောင် မြန်နုဘော်နှင့် လယ်တော်ထွန်သည် ရေပြွန်တိုးလျှို စမ်းစိုစိုနှင့် လိုဖွယ်ရှား ရွှေကြာလန်းသည် ပန်းအများနှင့် စပါးကောက်ပင် ကောက်လှိုင်းပုံကို ရန်လုံအောင်ခန်း ဝရွှေနန်းက လှမ်းလို့မြင်ငဲ့ ကြည်လင်ချမ်းသာ နန်းမပျော်နှင့် ကန်တော်နန်းမှာ မြန်းစဉ်ခါဝယ် မူရာငယ်လျောက်ပတ် လူမိန်းမယောင် သဏ္ဌာန်ဆောင်လို့ တစ်ထောင်မှူးသည် ဘီလူးနတ်တို့ မှတ်မှားထင်စေ ငါမင်းခြေကို ပြုလေသဖြင့် ရွှေဘုံရိပ်က စိတ်ပျံ့လွင့်သော် သို့နှင့်မကြာ နန်းရွှေအိမ်မှ စည်းစိမ်လွှသည် မိစ္ဆာစင်စစ် နတ်ဖြစ်သည်တွင် အောင်ပင်လယ်က ဆင်ဖြူရှင်တဲ့ ပျံရွှင်လှိုင်ကြူ ရန်မထီသည် သီဟသူကို လွယ်ကူမမှတ်ကြပါနှင့်။ ပဒုမ္မာနှင့် ရွှေကြာပြည့်ဖြိုး ကန်တော်ရိုးကို တိုးလို့ခိုင်အောင် တုတ်တိုင်ချလို့ ငါ မ,မယ်။ ပြည်သူစီးပွား လယ်တော်သားတို့ စပါးနှံနှင့် ပြောင်းနှံနှစ်တိုင်းအောင်စေ့မယ်။   ။ အောင်ပင်လယ်နှင့် ပျော်ဖွယ်ဆန်းသည် နန်းကြီးသခင် ရန်မနီးတဲ့ တစ်စီးရှင် ကောင်ပင်မှိုင်းအောင် ဝိုင်းခဲ့မယ်လေ လယ်သည်ပေါင်း သူတော်ကောင်းတို့။"
နတ်သံချလျှင် ကြေးနှဲပတ်ဝိုင်များက တီးရသည်မှာ- "အောင်ပင်လယ်ကန်တည့်လေ ပျော်ချင်ဖွယ် မှန်တည့်လေ- ၂။ အောင်ပင်လယ်ကန်ရိုး ရွှေးထီးမိုး- ၂။ ဘုန်းဖြိုး ဘုန်းဖြိုး ထွတ်တင် ဆင်ဖြူရှင် အောင်ပင်လယ်သစ်စွလေ အောင်ပင်လယ်သစ်စွလေ ထူးထွေသလှ ချစ်တဲ့သူလေတဲ့ ချစ်တဲ့သူ"
၎င်းနောက် ဆင်ဖမ်းသည့်ကာလ တီးသည်မှာ- "ဆင်ဖြူဆဒ္ဒန် ဆင်ဆဒ္ဒန် ဆဒ္ဒန် မှန်၏လေ မှန်၏လေ၊ မြတ်ဆင်ဖြူလေတည့် မြတ်ဆင်ဖြူ"
၎င်းနောက် ကောက်စိုက်သည့်ကာလ တီးသည်မှာ ပတ်က တျာဒူးတွင် ဘယ်ညာဘက်၍ တျာလေ ဒူတျာတေ။  ။ အထပ်ထပ်တီးသည်။
"သိုးခမောက် မြပင်မြလက်ကောက်ကယ်နှင့်လေ၊ ဆင်ပေါက်တဲ့သခင် ဆဒ္ဒန်နာဂရှင် ဘိုးတော်ရှင် သခင် လွမ်းချိန်တန်ချည့်လေ" ဤသီချင်းကိုလည်း တီးရသည်။
ပထဝီဓာတုသုတ်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ပထဝီ, အာပေါ, တေဇော, ဝါယော, အာကာသ, ဝိညာဏဓာတ်-ဟူသော ဓာတ် ၆-ပါးတို့တွင် တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီသည် အနိစ္စ, ဝိပရိဏာမီ, အညထာဘာဝီ သဘောရှိပုံတို့ကို သက်ဝင်ယုံကြည်စွာ စွဲစွဲမြဲမြဲရှုမှတ်သော သဒ္ဓါနုသာရီပုဂ္ဂိုလ်သည် သောတာပန် အရိယာသာဝကဖြစ်နိုင်ပုံကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
နောင်ဖတ်ကပ်ရွာ၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်
နောင်ဖတ်ကပ်ရွာ (Nawnghpatkat)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်၊ နောင်လိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၁၉၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်လိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၃၂၆ ဦး၊ မ ၃၅၂၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၈၅၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ဒေါင်ကွေးရွာ၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်
ဒေါင်ကွေးရွာ (Daungkway)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်၊ ဆန်ဆွဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၈၁၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တန့်ဆည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ယာတော်ရွာ၊ ခင်ဦးမြို့နယ်
ယာတော်ရွာ (Yartaw)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ခင်ဦးမြို့နယ်၊ မကြီးအုပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၄၈၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ခင်ဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဘုရားရှင်၏တစ်နေ့တာလုပ်ငန်းစဉ် အကျဉ်း
ဘုရားရှင်၏တစ်နေ့တာလုပ်ငန်းစဉ် အကျဉ်းချုပ်မှာ
ဆင်ခေါင်းရွာ၊ ဆင်ခေါင်း
ဆင်ခေါင်းရွာ၊ ဆင်ခေါင်း
ဓမ္မဒိန္နာထေရီ
ဓမ္မဒိန္နာထေရီ
တစ်နေ့သ၌ ဝိသာခ သဌေးသည် သောတာပန်စခန်းမှ အနာဂါမ်စခန်းသို့ ဆိုက်ရောက်ပြီး၍၊ အိမ်သို့ပြန်သောအခါ၊ ဓမ္မဒိန္နာအား ရွှင်ပြကြည်ဖြူစွာ မဆက်ဆံဘဲ နေလေ၏။ ဓမ္မဒိန္နာသည် လင်သူဌေး၏ အမူအရာကို မေးသည့်အခါဝယ်၊ သူဌေးက မိမိသည် မြတ်စွာဘုရားထံတွင် တရားနာယင်း၊ အနာဂါမ်အဖြစ်ကို ရရှိပြီးဖြစ်ကြောင်းကို ပြောပြ၏။ ထိုမျှမက မိမိကို မောင်ဖွားကဲ့သို့ အောက်မေ့၍ နောက်ထပ် အိမ်ထောင် ပြုလိုကလည်းပြုလေဟု ခွင့်ပေးသည်။ ထိုအခါ ဓမ္မဒိန္နာသည် လွန်စွာပူဆွေးလျက် ငိုယိုပြီးနောက်၊ မိမိလင်ယောက်ျားကပင် သံယောဇဉ်ကို ဖယ်ခွါနိုင်လျှင်၊ မိမိကလည်း အဘယ်ကြောင့် မခွာနိုင်အံ့နည်းဟု မာန်တက်ကာ၊ ဘိက္ခုနီမ ပြုခွင့်တောင်း၍၊ မြတ်စွာဘုရား၏ ကျောင်းတော်သို့ သွားလေသည်။
ကျောင်းတော် သို့ရောက်သောအခါ လူဝတ်ကိုပယ်၍ ရဟန်းပြုရာ၊ လူအများက ခြီးကျူးအံ့ဩကြရသည်။ များစွာသော အမျိုးသမီး တို့သည်လည်း အတုယူ၍ ရဟန်းပြုကြသည်။ ဓမ္မဒိန္နာသည် မကြာမီ တောသို့ထွက်၍ တရားအားထုတ်သဖြင့်၊ ပဋိသမ္ဘိဒါ လေးပါးနှင့်တကွ ရဟန္တာဖြစ်လေသည်။ လူအများက မေးမြန်း သော တရားပုစ္ဆာများကိုလည်း ဖြေဆိုနိုင်၏။ ထိုနောက် ဓမ္မ ဒိန္နာသည် ဝိသာခါသူဌေးအား မဇ္ဈိမနိကာယ်လာ စူဠဝေဒလ္လ သုတ်ကို ဟောကြားသည်။ မြတ်စွာဘုရားသည်လည်း ဓမ္မဒိန္နာ အား တရားဟောကြားရာတွင် တိကျပြတ်သား မှန်ကန်ခြင်း တို့ကြောင့် ဓမ္မကထိက ဧတဒဂ်ဘွဲ့ထူးဖြင့် ချီးမြှင့်တော်မူလေ သည်။
တောင်ပံဖြူမြစ်တွေး
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ငှက်မျိုးစုများ
သီးကုန်းရွာ၊ မင်းဘူးမြို့နယ်
သီးကုန်းရွာ (Theekone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ မင်းဘူးမြို့နယ်၊ သီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၆၀၆၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၂၅ ဦး၊ မ ၁၇၃၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၃၅၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းဘူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စာဖြူစုရွာ၊ တုံးလှဲအထနီး
စာဖြူစုရွာ၊ တုံးလှဲအထနီး
ချောင်းတို (ရခိုင်)ရွာ၊ ပြင်ယောင်း
ချောင်းတို (ရခိုင်)ရွာ၊ ပြင်ယောင်း
ပဒုမ္မာပြည်တော်သာရွာ၊ ကျောက်ဆည်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ဆည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အဗ္ဘဝလာဟကသုတ်
အညတရရဟန်း၏ လျှောက်ထားချက်အရ အဗ္ဘဝလာဟကနတ်တို့၏ စိတ် တောင့်တချက်ကိုစွဲ၍ တိမ်တိုက်များဖြစ်ပေါ်လာပုံကို ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
ဆီနည်းနည်းဖြင့်ကြော်ခြင်း
ဆီနည်း⁠နည်းဖြင့် ကြော်ခြင်း (Pan frying) သည် အလွန်နူးညံ့သော အစားအစာများကို ကြော်ရာတွင်အသုံးပြုသည်။ ကြော်ဒယ်တစ်လုံးတွင် ဆီပါရုံထည့်ပြီး အသား၊ ငါး (သို့) ဟင်းသီးဟင်းရွက်တို့ထည့်ကာ ကြော်ခြင်းဖြစ်သည်။ ထူထဲသော အသားများ ဆိုပါက ဆီနည်းနည်းဖြင့် ကြော်၍ မရနိုင်ပါ။ အစာများကို ဒယ်အိုးထဲတွင်ပြည့်ကျပ်နေအောင်ထည့်၍ မကြော်ရပါ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ရေနွေးငွေ့များမှ အရည်များသည် စိုစွတ်ပြီး ကြော်မည့်အစာ၏ မျက်နှာပြင်ကြွပ်ရွမှု ကိုပျက်စီးစေတတ်သည်။
ကျောက်တန်းရွာသစ်ရွာ
ကျောက်တန်းရွာသစ်ရွာ
နိက္ခမ
နိက္ခမ ပါရမီ= ကာမဂုဏ်မှ ထွက်မြောက်မှုကို ဖြည့်ကျင့်ခြင်း။
အင်းတိုင်းကြီးရွာ၊ ဆင်ခေါင်း
အင်းတိုင်းကြီးရွာ၊ ဆင်ခေါင်း
ဖာလင်ကရင်ရွာ၊ ဘားအံမြို့နယ်
ဖာလင်ကရင်ရွာ(Hparlinkayin)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ နောင်ထလုံးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၁၁၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နောင်ထလုံးကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၁၀၅၄ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၄၈၉၄ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘားအံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဖွေးဖွေး
ဖွေးဖွေး သည် မြန်မာနိုင်ငံမှ ကြော်ငြာနှင့် ရုပ်ရှင်မင်းသမီးတလက်ဖြစ်သည်။ သူသည် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်လောက၌ လူသိများသော မင်းသမီးဖြစ်သည်။ ဝတ်မှုန်ရွှေရည်နဲ့ အစ်မဝမ်းကွဲတော်စပ်သည်။
လူမှု ဘဝ
သရုပ်ဆောင်ခြင်း၊ သီချင်းဆိုခြင်း၊ မော်ဒယ်လုပ်ခြင်းတို့ အပြင် ဖွေးဖွေးသည် ဖက်ရှင်ဒီဇိုင်းပြုလုပ်ရာတွင်လည်း ဝါသနာပါသည်။ သူသည် မြန်မာရုပ်ရှင်မင်းသမီးနှင့် မော်ဒယ်ဖြစ်သူ ဝတ်မှုန်ရွှေရည်၏ ညီအစ်မတစ်ဝမ်းကွဲ တော်စပ်သည်။
ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ
သူမသည် ထပိဆင့်အကယ်ဒမီ ဝတ်မှုန်ရွှေရည်၏ အမ တစ်ယောက်ဖြစ်သည်။
လဟာဂမုံဝရွာ၊ ဘုရားကုန်း
လဟာဂမုံဝရွာ၊ ဘုရားကုန်း
ဇမ်ပီးရွာ၊ တွန်းဇံမြို့နယ်
ဇမ်ပီးရွာ(Zampi)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းခရိုင်၊ တွန်းဇံမြို့နယ်၊ ဇမ်ပီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၇၉၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇမ်ပီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၂၈ ဦး၊ မ ၆၉၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၂၁ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တွန်းဇံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကုက္ကိုရွာ၊ ရှော်ချောင်း
ကုက္ကိုရွာ၊ ရှော်ချောင်း
စစ်ချောင်းလေးရွာ၊ တုံးလှဲအထနီး
စစ်ချောင်းလေးရွာ၊ တုံးလှဲအထနီး