cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ပါဆီးအစ် ကြယ်ကြွေများ
ဝေါဟာရသမိုင်း
ဒီကြယ်ကြွေမှုကို နှစ်စဉ် ဇူလိုင်လလယ်ခန့်က စတင် တွေ့မြင်ရပြီး ကြယ်ကြွေစီးကြောင်းရဲ့ အစိတ်အပိုင်းအပေါ် မူတည်ပြီး ဩဂုတ်လ ၉ ရက်နေ့နဲ့ ၁၄ ရက်နေ့ကြား အချိန်တွေမှာ အထင်ရှားဆုံး မြင်တွေ့နိုင်ပါတယ်။ အထင်ရှားဆုံးနဲ့ အများပြားဆုံး မြင်တွေ့ရချိန်မှာ တစ်နာရီလျှင် ဥက္ကာပျံ အရေအတွက် ၆၀ ကျော်အထိ ရှိတတ်ပါတယ်။ ဒီကြယ်ကြွေစုကို ကောင်းကင် တစ်ခွင်တစ်ပြင်လုံးမှာ မြင်တွေ့ရတတ်ပေမယ့် သူ့ရဲ့ အမြီးတန်းက ပါးဆီးယပ်စ် ကြယ်တာရာအတွင်းမှာ ရှိလို့ ကမ္ဘာ့မြောက်ပိုင်းခြမ်းက ပါဆီးအစ် ကြယ်ကြွေစုကို အဓိက မြင်ရလေ့ရှိပါတယ်။ ကြယ်ကြွေစီးကြောင်းရှိရာဆီ ရွေ့တဲ့ ကမ္ဘာခြမ်းက ဥက္ကာပျံတွေကို ပို ဆွဲငင်နိုင်တဲ့အတွက် ကြယ်ကြွေမှု ဖြစ်စဉ် အများအပြားဟာ အာရုံမတက်ခင် နာရီများမှာ ပူးတွဲပါ သရုပ်ဖော်ပုံမှာ ပြထားတဲ့အတိုင်း ဒေသစံတော်ချိန်အလိုက် အများဆုံး ကြွေလေ့ရှိပါတယ်။ ဥက္ကာပျံ အများအပြားဟာ အာရုံတက်ချိန်နဲ့ မွန်းတည့်ချိန်တွေမှာ ကြွေတတ်ပေမယ့် နေ့ အလင်းရောင်ကြောင့် မြင်ရလေ့ မရှိပါဘူး။ တချို့ကတော့ ကမ္ဘာ့ လေထုအတွင်းကို ပွတ်တိုက် ဝင်ရောက်လာလို့ တောက်ပါတဲ့ အမြီးတန်း ရှည်များနှင့် တစ်ခါတစ်ရံ မီးလုံးများ ဖြစ်ပေါ်စေပြီး သန်းခေါင်မတိုင်မီ မြင်ရတတ်ပါတယ်။ ပါဆီးအစ် ကြယ်ကြွေ အများစုကတော့ လေထုတွင်း အမြင့် 80 kmမှာတင် လောင်ကျွမ်း ပျောက်ကွယ်သွားပါတယ်။
မဟာဓမ္မရာဇာဓိပတိ
နန်းဆက်ခံခြင်း
ဖခင်ဖြစ်သူလက်ထက်က ပျက်စီးနေသော လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး နှင့်ပြည်ပ ကျူးကျော်နှောင့်ယှက်မှုများကို ဖြေရှင်းရန် တာဝန်ရှိသော်လည်း ငယ်ရွယ်သူဖြစ်သည့် အတွက် ဝါသနာပါရာ ဗေဒင်ကိန်းခန်းနှင့် ဇာတာခွင် စစ်ဆေးခြင်း အလုပ်များတွင်သာ အာရုံထားပြီး တိုင်းပြည်တာဝန်ကို လှစ်လျှုရှုမြဲ ရှုနေခဲ့သည်။ သဘင်ကြီးစွာခံကာ ဧရာဝတီမြစ်ရိုးတစ်လျှောက် နောက်လိုက်များဖြင့် ခရီးထွက်ပျော်ပါးနေခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဗေဒင်ကိန်းခန်း အလိုအရဟုဆိုကာ အင်းဝအနောက်တောင်ဘက်ရှိ ဆင်တဲအရပ်တွင် သစ်နန်းတည်ကာ နန်းစံနေခဲ့သည်။
ပါဆီးအစ် ကြယ်ကြွေများ
သမိုင်းဆိုင်ရာ လေ့လာတွေ့ရှိချက်များနှင့် ဆက်စပ်မှုများ
တချို့ ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များက ပါဆီးအစ် ကြယ်ကြွေများကို အေဒီ ၂၅၈ ခုနှစ်က တမန်တော် စိန့်လောရင့်စ် ကြွေလွင့်ခဲ့ရတဲ့ ကျမ်းစာလာ နေ့ရက် ဩဂုတ်လ ၁၀ ရက်နေ့မှာ ကောင်းကင်မှာ ကျဲပြန့်နေရာက ကမ္ဘာမြေပေါ် ပြန်လာတဲ့ "စိန့်လောရင့်စ်ရဲ့ မျက်ရည်များ" လို့ ရည်ညွှန်းကြပါတယ်။ တမန်တော်ဟာ တံကျင်ပေါ်မှာ အရှင်လတ်လတ် မီးကင်ခံခဲ့ရသူလို့ ကျမ်းစာက ဆိုပြီး မြေထဲပင်လယ်ဒေသ ရိုးရာ ဒဏ္ဍာရီတွေက ဆင်းသက်လာတဲ့ အယူအဆအရ ဩဂုတ်လ ၉-၁၀ ရက် ညကောင်းကင်ယံက ကြယ်ကြွေတွေဟာ အဲဒီ လောင်မြိုက်ခဲ့တဲ့ မီးတွေ ဖြစ်ပြီး မြေပြင်ပေါ်ထိ ရောက်လာပြီး အေးခဲသွားတဲ့ ဥက္ကာခဲတွေကိုတော့ "စိန့်လောရင့်ရဲ့ မီးသွေး" တွေလို့ ယုံကြည်ကြပါတယ်။ ခရစ်ယန် နေ့ထူးသတ်မှတ်ခြင်းလို့ ခေါ်ကြတဲ့ တမန်တော်နဲ့ နတ်ဘုရားများဆိုင်ရာ ပွဲတော်ရက်တွေ သတ်မှတ်တဲ့ အစဉ်အလာအတိုင်း ဩဂုတ်လ ၁၀ ရက်နေ့ကို ကက်သလစ် ဘာသာဝင်တို့က  လက်တင်အမည် Laurentius ကို အသံဖလှယ်ပြီး Laurentia လို့ မှည့်ခေါ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြပါတယ်။
မဟာဓမ္မရာဇာဓိပတိ
နန်းဆက်ခံခြင်း
အဆိုးဆုံးသောအမှားမှာ မိမိငယ်ဆရာ ရွှေဖြိုးကို နန္ဒမိတ်ကျော် ဘွဲ့ဖြင့်အပါးတွင်ခစားစေခြင်း၊ ထိုသူနှင့် အပေါင်းအပါများကသွေးထိုးသည်ကြောင့် နန်းရင်ဝန်ဦးပုအပါအဝင်၊ ရွှေတိုက်စိုး၊ အသည်ဝန်၊ သက်တော်ရှည်အမတ်ကြီး နှင့် ဝန်တစ်ပါး အပါအဝင် အရေးပါသည့် လူငါးဦးလုံးကို ကွပ်မျက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ကွပ်မျက်ရန်အမိန့်ချစဉ် ဦးပုက “သေမယ့်အရေးထက် တိုင်းပြည်ပျက်မယ့်အရေးကို တွေးကြောက်မိတယ်။”ဟုပင် ညီးဆိုသွားခဲ့သေးသည်။ ထို့ပြင်လည်း ပျော်ပါးဘက် မှူးမတ်ငယ်များကိုသာ အရေးတယူ ပြုမှုသောကြောင့် ကာယ၊ ဉာဏ အရည်အချင်းပြည့်ဝသည့် မှူးကြီး မတ်ကြီးတို့ လွတ်ရာ ရှောင်တိမ်းနေကြ ရသည်။ ဤသို့အားဖြင့် နိုင်ငံတော်သည် များစွာ အင်အား ချို့တဲ့လျက်ရှိသည်သာမက မငြိမ်မဝပ် အစားအစာ ရှားပါး လေသည်။
ပါဆီးအစ် ကြယ်ကြွေများ
သမိုင်းဆိုင်ရာ လေ့လာတွေ့ရှိချက်များနှင့် ဆက်စပ်မှုများ
၁၈၃၅ ခုနှစ်မှာတော့ အဒေါ့ဖ် ကွယ်တီလတ် (Adolphe Quetelet) က ဒီကြယ်ကြွေမှု ဖြစ်စဉ်ဟာ ပါဆီးယပ်စ် ကြယ်တာရာဆီက ထွက်ပေါ်လာတာ ဖြစ်တယ်လို့ ဖော်ထုတ် ရှင်းပြခဲ့ပါတယ်။ ၁၈၆၂ ခုနှစ်မှာ ဆွစ်ဖ်-တတ္တယ် ကြယ်တံခွန် ဖြတ်သန်းသွားခဲ့ပြီးနောက် ၁၈၆၆ ခုနှစ်မှာတော့ အီတလီလူမျိုး နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရှင် ဂျီအိုဗာနီ ဗာဂျီနီယို ရှီယာပါရယ်လီ (Giovanni Virginio Schiaparelli) က ကြယ်ကြွေမှု ဖြစ်စဉ်နဲ့ ကြယ်တံခွန်တို့ကြားက ဆက်စပ်မှုကို ရှာဖွေ တွေ့ရှိခဲ့ပါတယ်။ အဆိုပါတွေ့ရှိချက်ကို အန်ဂျလို ဆက်ရှီ (Angelo Secchi) ထံ ရေးသားခဲ့တဲ့ စာတွေထဲမှာ ဖော်ပြထားတာကို တွေ့ရှိရပါတယ်။
မဟာဓမ္မရာဇာဓိပတိ
နန်းစွန့်ရခြင်း
ထိုအခါ ရှေးမင်းများလက်ထက်က စိုးပိုင်ခဲ့ဖူးသည့် ယိုးဒယား၊ ဇင်းမယ်၊ ရှမ်းနယ်၊ မွန်နယ်တို့သည် မြန်မာမင်းအား ပမာမထား ခြားနား ထောင်ထားကြလေ၏။ မဏိပူရ ကသည်းတို့ကလည်း နှစ်နှစ်တကြိမ်၊ သုံးနှစ်တစ်ကြိမ် ထိုမင်းလက်ထက် ကုန်ဆုံးသည့်တိုင် မြန်မာနိုင်ငံတော်သို့ ဆက်ကာဆက်ကာ လာရောက် ထိပါး နှောက်ယှက်ခဲ့ရာ တစ်ကြိမ်တွင် အင်းဝမြို့အနီးတိုင် ရောက်လာကြပြီးလျှင် များစွာ ဖျက်ဆီးသွား ကြလေသည်။ သက္ကရာဇ် ၁၁ဝ၉ ခုနှစ်ခန့်တွင် ငစဉ့်ကိုင် အရှေ့ အုတ်ဖိုတောင်ခြေ၌နေသော ကွေ့ရှမ်းတို့သည် မိမိတို့ အကြီးအကဲ ဂုဏ္ဏအိမ်နှင့်တကွ မတ္တရာ၊ အုတ်ဖို စသော အညာမြစ်စင် တစ်လျှောက်တွင် ချထားနေထိုင်ရသော မွန်ဟူသမျှနှင့် ညီညွတ် ပုန်ကန်ကြသည်။
ပါဆီးအစ် ကြယ်ကြွေများ
ပေါ်ပြူလာ ယဉ်ကျေးမှု
အမေရိကန် အဆိုတော်-တေးရေးဆရာ ဂျွန်ဒန်းဗားက ကော်လိုရာဒိုပြည်နယ် အက်စ်ပန် အနီးက တောင်တန်းတွေဘက်ဆီ မိသားစုနဲ့ အပျော်စခန်းချခရီးထွက်ခဲ့စဉ်က ပါဆီးအစ် ကြယ်ကြွေမှု ဖြစ်စဉ်ကို တွေ့မြင်ခဲ့ရတဲ့ ကိုယ်ပိုင် အတွေ့အကြုံကို သူ့ရဲ့သီချင်း "Rocky Mountain High" မှာ "I've seen it raining fire in the sky" လို့ ရည်ညွှန်း စပ်ဆိုခဲ့ပါတယ်။
မဟာဓမ္မရာဇာဓိပတိ
နန်းစွန့်ရခြင်း
ထို့ပြင် အင်းဝတွင် အားထားလောက်သည့် အမှူးအမတ်များမရှိတော့ကြောင်းကြားလျှင် ဟံသာဝတီကလည်း ၁၁ဝ၁ ခုနှစ်မှ အစပြု၍ ပုန်ကုန် ခြားနားလာခဲ့ရာ အင်းဝလက်အောက်ခံအဖြစ်မှ လွတ်မြောက်ကာ အင်အား တဖြည်းဖြည်း တိုးတက်လာပြီးလျှင် အင်းဝတပ်များကိုပင် တွန်းလှန်နိုင်ခဲ့သည်။ အစဦးတွင် ဟံသာဝတီမှအဝေးမြို့ဝန် အဖြစ်ရှိနေသည့် ဦးသာအောင်က မွန်လူမျိုးတို့ကို အတင်းအကျပ်စုဆောင်းကာ ပုန်ကန်သည်။ အင်းဝမှ တပ်တစ်တပ်လွတ်ကာ နှိမ်နှင်းသည်။ သို့သော် ဟံသာဝတီရှိမွန်တို့က သူတို့မလိုလားသည့် ဦးသာအောင်ကို လုပ်ကြံလိုက်သဖြင့် ပုန်ကန်မှု ချုပ်ငြိမ်းသည်။ ထိုပုန်ကန်မှုကို စစ်ဆေးရန် တာဝန်ပေးသည့် သန်လျင်မြို့ဝန်မင်း ရဲအောင်နိုင်က ကောင်းစွာစစ်ဆေးခြင်းမရှိပဲ သေဒဏ်များချမှတ်ရာမှ ဒုတိယအကြိမ် ပုန်ကန်ကြသည်။ ပုန်ကန်မှုကို ဦးဆောင်ရန်အတွက် ပုဂံစားမင်းသားမှ ဆင်းသက်သည့် ဦးသာလှဆိုသူကို သမိန်ထောဗုဒ္ဓကိတ္တိဘွဲ့ဖြင့် အကြီးအမှူးတင်မြောက်ကြသည်။ ထိုစဉ်က အင်းဝမှ မဟာဓမ္မရာဇာဓိပတိမင်းလည်း အင်အားနည်းလှပြီဖြစ်၍ တပ်များစေလွှတ်နှိမ်နှင်းနိုင်ခြင်း မရှိတော့ပေ။
ထိုသို့ မရည်ရွယ်ပဲ မင်းဖြစ်လာသည့် သမိန်ထောဗုဒ္ဓကိတ္တိမှာ မင်းဖြစ်လောက်သည့် အရည်အသွေးမရှိပေ။ အချိန်ရှိသရွေ့ ဆင်ကျော့(ဆင်ဖမ်း)၍သာ နေသဖြင့် ဟံသာဝတီနန်းတွင်း၌ပင် မနေဟုဆိုသည်။ ထို့ကြောင့် ယေက္ခမဖြစ်သူ ဗညားဒလဘွဲ့ခံ ဆင်ဝန်ဦးအောင်လှက တောတွင်းသို့လိုက်ခေါ်သော်လည်း ပုန်ကန်သည်အမှတ်ဖြင့် ဇင်းမယ်သို့ ပြေးသည်။ သို့ဖြင့် အချိန်တိုအတွင်းတွင် ဟံသာဝတီ၌ ဦးအောင်လှက ဗြမိုင်းဓိရာဇာဘွဲ့ဖြင့် နန်းတက်တော့သည်။ ဗြမိုင်းဓိရာဇာမှာ မြန်မာမဟုတ်ပေ။ ဇင်းမယ်ဇာတိ လင်ဇင်းရှမ်းအနွယ် ဖြစ်သည်။ ဆင်မှုကျွမ်းကျင်သဖြင့် အင်းဝမင်းက ပဲခူးတွင် ဆင်ဝန်ခန့်ထားသူ ဖြစ်သည်။ နန်းတက်သည်နှင့် ညီတော်အကြီးကို ဥပရာဇာဘွဲ့ဖြင့် အိမ်ရှေ့ထားကာ ကျန်ညီတော်အငယ်ကို ဗညားဒလဘွဲ့ပင်ပေး၍ စစ်ပြင်လေသည်။ သက္ကရာဇ် ၁၁၁၃ ခုနှစ်တွင် ဟံသာဝတီဘုရင့်ညီတော်အိမ်ရှေ့ဥပရာဇာနှင့် ညီတော် ဗညားဒလတို့ ရေကြောင်း၊ ကြည်းကြောင်း အလုံးအရင်းနှင့်တကွ ချီတက်လာပြီးလျှင် အင်းဝမြို့ကို ဝန်းရံ လုပ်ကြံသည်။ အင်းဝမှာလည်း ဆယ်နှစ်၊ ကိုးနှစ်အတွင်း နိုင်ငံ မငြိမ်မသက်ရှိ၍ ဆင်းရဲသားတို့ ကောင်းစွာ မလုပ်ဆောင်ကြရသောကြောင့် ဆန်ရေစပါး ပါးရှားငတ်မွတ်သည်နှင့် ရဲမက်တော်တို့ ကောင်းစွာ မခုခံ မတိုက်ခိုက်နိုင်သဖြင့် တစ်မြို့လုံး မွန်တို့လက်သို့ ရောက်ရလေသည်။ ထိုအခါ မင်း၊ မိဖုရား၊ သားတော် သမီးတော်၊ မှူးမတ်၊ သူဌေး သူကြွယ်မှစ၍ ပိဋကတ်စာပေမကျန် သိမ်းယူပြီးသော် ဟံသာဝတီသို့ ဆောင်ယူလေသည်။ ဤတွင် မဟာဓမ္မရာဇဓိပတိမင်းကို ဟံသာဝတီရောက် မင်းတရားကြီးဟု တွင်လေသည်။ မှူးမတ်များတွင်လည်း ကဗျာအရာတွင် အလွန်ကျော်ကြားသော ဝန်ကြီးပဒေသရာဇာလည်း ပါဝင်၏။ ၂၁၊ မတ်၊ ၁၇၅၂ တွင် အင်းဝကျကာ မဟာဓမ္မရာဇာဓိပတိမင်းလည်း ဆွေတော်မျိုးတော်များနှင့် တကွ ဟံသာဝတီသို့ အကျယ်ချုပ်ဖြင့် ပါကာ ညောင်ရမ်းမင်းဆက် ပြတ်လေတော့သည်။
ပါဆီးအစ် ကြယ်ကြွေများ
ပေါ်ပြူလာ ယဉ်ကျေးမှု
နာမည်ကျော် ဂျပန်တီးဝိုင်း Sandaime J So​​ul Brother ရဲ့သီချင်း R.Y.U.S.E.I (ဥက္ကပျံ) မှာ ပါဆီးအစ် ဥက္ကာပျံများ မိုးရွာသလို ကြွေကျခဲ့ကြပုံကို မိုးစက်ကလေးများက အမြီးတန်းလေးတွေ ချန်ထားပြီး သက်ဆင်းလာသလိုပဲလို့ သီကုံး စပ်ဆိုခဲ့ပါတယ်။
မဟာဓမ္မရာဇာဓိပတိ
နောက်ဆက်တွဲ နှင့် ဘဝနိဂုံး
အင်းဝမင်း ဟံသာဝတီသို့ပါလျှင် မုဆိုးဘိုရွာသူကြီး ဦအောင်ဇေယျသည် မုဆိုးဘိုနှင့် အနီးအပါးမှ လူစွမ်းကောင်းများကို စုစည်းကာ အင်းဝအစောင့်နေသည့် မွန်စစ်သူကြီး တလပန်းအား ရင်ဆိုင်ကာတိုက်ခိုက်သည်။ ဗြမိုင်းဓိရာဇာ၏ မှူးမတ်များ ကုန်းတိုက်သည်ကြောင့်၎င်း၊ တောင်ပိုင်းတနင်္သာရီဒေသကို ယိုးဒယားတို့ ထိပါးသည်ကြောင့်၎င်း မုဆိုးဘိုကို ရင်ဆိုင်ဆဲမှာပင် တလပန်းအား ဟံသာဝတီသို့ပြန်ခေါ်ကာ အင်းဝတွင် ငွေခွန်ဝန်မှူးဆိုသူကို အကြီးအကဲခန့်ကာ မုဆိုးဘိုကို ဆက်လက်တိုက်ခိုက်စေသည်။ နောင်တွင် ဦးအောင်ဇေယျက အလောင်းဘုရားဘွဲ့ဖြင့် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်ကို တည်ထောင်သည်။
ဟံသာဝတီတွင် အကျယ်ချုပ်ဖြင့်နေထိုင်သော မဟာဓမ္မရာဇာဓိပတိလည်း တစ်ရက်တွင် ငါးလင်ပန်းဆားနယ်တစ်ကောင်သည် ခေါင်းကလျောကျ ပုပ်ပွကာ သေဆုံးနေသော်လည်း အမြှီးပိုင်းမှာ ဖျက်ဖျက်ခုန်ကာ လှုပ်လျက်ရှိသည်ဟူသော အဖြစ်ထူးကို သိလျှင် ဝါသနာအလျောက် နိမိတ်ဖတ်လေသည်။ “ငါးကို ငါတို့ဗမာ(မြန်မာ)ဟု ယူရမည်။ ခေါင်းသေနေပြီဆိုသဖြင့် အကြီးအကဲဖြစ်သော ငါ့မှာ ရန်သူမွန်မင်းလက်တွင်းတွင် နေရသည်။ သို့သော် ကိုယ်အမြှီးမှာ လှုပ်ရှားရှင်သန်နေသည်ကို ထောက်လျှင် မိမိတို့ ဗမာအမျိုးသားတို့မှာ ခေါင်းဆောင်ကောင်းနှင့် တွေ့လျှင် ပြန်လည်ထူထောင်နိုင်မည့် နိမိတ်ပင်ဖြစ်သည်။” ဟု ရေရွတ်နိမိတ်ဖတ်လေသည်။ ထိုအကြောင်းကို ကြားသည်ကြောင့်တစ်ကြောင်း၊ ဟံသာဝတီရှိ မြန်မာလူမျိုးများနှင့် မြန်မာမင်းဆွေမင်းမျိုးတို့က မဟာဓမ္မရာဇာကို နန်းတင်ရန် ကြိုးပမ်းသည်ဟု သိရသဖြင့်၎င်း ဗြမိုင်းဓိရာဇာလည်း နောက်ရန်အေးစေရန် “နောင်တော် အဝမင်းတရားကို နတ်ပြည်သို့ပြောင်းရွှေ့စံမြန်းစေ။” ဟု မိန့်ကာ သတ်စေသည်။ သို့ဖြင့် ဟံသာဝတီအနီး ချောင်းတစ်ချောင်းတွင် ၁၃၊အောက်တိုဘာ၊ ၁၇၅၄ ညနေ၌ အဆွေအမျိုးများနှင့်တကွ ရေချကာ ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။
ဤကဲ့သို့ မရှုမလှ အသက် ဆုံးရှုံးရမည်ကို လက်ဦးမဆွပင် သိပြီးဖြစ်သော မင်းတရားကြီးသည် အသတ်မခံရမီကပင် - ပုဂ္ဂိုလ်ခြောက်မည်၊ သန္ဓေတည်သား၊ ဤသည်ပရိတ်၊ ရှစ်ဆယ်စိတ်တွင်၊ ခု-တိတ် နောင်လျဉ်၊ သံယော ဇဉ်လည်း၊ အယဉ်စီစီ၊ တိထီသာခန်း၊ ပျော်မမြန်းခဲ့၊ တဆန်းကြူးလွန်း၊ ဘုံသုံးတန်တွင်၊ နှိုင်းရန်တူကြောင်း၊ ရွေးချယ်ပေါင်းသော်၊ သောင်းကလွတ်ခွာ၊ ရာကာ ကင်းဝေး၊ ကိုးယောက်ရွေးလျှင်၊ ရှင်ထွေးလှခေါင်၊ လှတန်ဆောင်သည်။ ရှင်အောင်ကိုသာ လွမ်းမိခဲ့အစရှိသော ရတုပိုဒ်စုံကို စပ်ဆိုခဲ့လေသည်။ ထို့ပြင် ဟံသာဝတီ၌ အကျဉ်းခံနေရစဉ် အင်းဝမြို့ မျက်စိအောက်တွင် ပျက်စီးယိုယွင်း၍ သွားပုံကို နှမြောလှ၍လုဇ္ဇတိပလုဇ္ဇတီတိ လောကော၊ သဘောနိယံ၊ လောကဓံနှင့်၊ ဆက်ဆံကြုံကြိုက်၊ ကိန်းခန်းလိုက်ဖြင့်၊ ရစ်ဝိုက်မြစ်ဆုံ၊ ရွှေဘုံအဝ၊ ပုရိန္ဒကား၊ နရသနင်း၊ မင်းလည်းကင်းကွာ၊ ပြည်ရွာပျက်စီး၊ တောကြီးဟူလောက်၊ မျက်မှောက်လင်္ကာ၊ သာသနာလည်း၊ ရောင်ဝါမလင်း၊ သို့ဖြစ်ခြင်းကို၊မြှော်တင်းစေ့စေ့၊ ကြံအောက်မေ့သော်၊ ပျောင်းခွေ့ညွတ်ခွေ၊ လွမ်းတာဝေခဲ့အစရှိသော တမ်းချင်းတစ်ပုဒ်ကိုလည်းရေးသားထားခဲ့ လေသည်။
မြေဝက်
မြေဝက်၏ အင်္ဂလိပ်အမည်ဖြစ်သော “Aardvark” (Orycteropus afer) ဟူသော ဝေါဟာရသည် အာဖရိက အေဖာ တို့၏ ဝေါဟာရ ဖြစ်လေသည်။ မြေဝက်သည် အာဖရိကတိုက်တွင် တွေ့ရှိရသည်။ မြေဝက်များသည် အရွယ်အစား အလယ်အလတ်ရှိပြီး တွင်းတူးတတ်သော ညတွင် ကျက်စားတတ်သည့် နို့တိုက်သတ္တဝါများ ဖြစ်လေသည်။ ၎င်းတို့သည် တူဘူလီဒန်တေတာ မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည့် တစ်မျိုးတည်းသော မျိုးစိတ် ဖြစ်လေသည်။ သို့သော်လည်း ယင်းမျိုးရင်းတွင် သမိုင်းမတင်မီခေတ်ကမူ အခြားသောမျိုးစိတ်များလည်း ရှိခဲ့ဖူးသည်ဟု ဆိုသည်။
မြေဝက်ကို ရံဖန်ရံခါ ပုရွက်စားဝက်ဝံ၊ ပုရွက်စားကောင် စသည်ဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကြသေးသည်။ ယင်းအပြင် မျှော်လင့်ခြင်းအငူ ခေါ် ဂွတ်ဟုပ်အငူကို အစွဲပြု၍လည်း ကိပ် ပုရွက်စားကောင် ဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ကြသေးသည်။ မြေဝက်များကို မြေဝက် ဟုလည်း ခေါ်ကြသေးသည်။
မြေဝက်၏အမည်ဖြစ်သော အတ်ဗတ်ဟူသောအမည်သည် များစွာသော စွယ်စုံကျမ်းများနှင့် အတိုကောက်အဘိဓာန်များတွင် ပထမဦးဆုံးအဖြစ် ဖော်ပြခြင်းခံရလေ သည်။ ယင်းအမည်သည် အာဖရီးကန်း၊ ဒတ်ချ်လူမျိုး၏စကားဖြစ်ပြီး မြေဝက်ဟုပင် အဓိပ္ပာယ်ရလေသည်။ ဥရောပတိုက်မှ အစောဆုံး အခြေချနေထိုင်သူများက ဤသတ္တဝါသည် အိမ်ဝက်နှင့် တူသည်ဟု အထင်ရောက်ကာ ဤအမည်ကို ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်လေသည်။ သို့သော်လည်း မြေဝက်သည် အိမ်ဝက်နှင့် မျိုးနီးစပ်ခြင်း မရှိပေ။ ၎င်းသည် တူဘူလီဒန်တေတာမျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည့် တစ်ဦးတည်း သောမျိုးစိတ်ပင် ဖြစ်သည်။ မြေဝက်သည် အချို့သောအကျင့်စရိုက်များနှင့် အပေါ်ယံသွင်ပြင်တို့တွင် တူညီလင့်ကစား တောင်အမေရိကတိုက်မှ ပုရွက်စားကောင်များနှင့် မျိုးနီးစပ်ခြင်း မရှိပေ။ မြေဝက်များနှင့် မျိုးအနီးစပ်ဆုံးသောသက်ရှိသတ္တဝါများမှာ ဆင်စွေ့များ ဖြစ်လေသည်။ ယင်းတို့အပြင် ရေသူမများ၊ ဟိုင်းရတ်ကောင်များ၊ တင်းရတ်များ နှင့် ဆင်များသည်လည်း မြေဝက်များနှင့် မျိုးနီးစပ်လေသည်။
သွင်ပြင်လက္ခဏာ
မြေဝက်များ၏ အသိသာအထင်ရှားဆုံးသော သွင်ပြင်လက္ခဏာမှာ ယင်းတို့၏သွားများ ဖြစ်လေသည်။ သွားများအားလုံးလိုလိုသည် ပါးလွှာပြီး အပေါ်ထောင်နေကာ ဒေါင်လိုက်သွားတန်းများ ဖြစ်လေသည်။ သွားများကို ကြွေများဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားခြင်း မရှိပေ။ ကျိုးသွား ပြီးနောက်တွင် ချက်ချင်းလိုလို ပြန်ပေါက်လေသည်။ မြေဝက်သည် မေးရိုး၏အရှေ့ဘက်တွင် စွယ်သွားများဖြင့် မွေးလာသည်။ ယင်း စွယ်သွားများသည် လဲလေ့မရှိပေ။ မျိုးဗီဇပိုင်းအရ ပြောလျှင် မြေဝက်များသည် သက်ရှိရုပ်ကြွင်းများဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။
မြေဝက်များသည် ဝက်များနှင့် အတန်ငယ်ဆင်ဆင်တူလေသည်။ ၎င်းတို့၏ကိုယ်သည် တုတ်ခိုင်သည်။ ကျောကုန်းသည် ကွေးနေသည်။ ကြမ်းတမ်းသော အမွေးများဖြင့် ကျဲပါးစွာဖုံးအုပ်ထားလေသည်။ ခြေတံများသည် အတန်ငယ်ရှည်သည်။ ရှေ့ခြေများတွင် ခြေမ မရှိချေ။ ခြေချောင်းလေးချောင်းစီသာ ရှိလေသည်။ နောက်ခြေများတွင်မူ ခြေချောင်းငါးချောင်းစီ ရှိလေသည်။ ခြေချောင်းများအားလုံးတွင် ကြီးမားပြီး သန်စွမ်းသောခြေသည်းများ ရှိလေသည်။ ယင်းခြေသည်းများသည် ပြားချပ်နေပြီး ဂေါ်ပြားနှင့်တူလေသည်။ ယင်းခြေသည်းများသည် ခြေ သည်းနှင့်ခွာအကြား ကြားနေရာ ဖြစ်လေသည်။ နားရွက်များသည် အလွန်ရှည်လျားပြီး အမြီးသည် အရင်းတွင်အလွန်ထူထဲကာ အဖျားသို့ ရှူးသွားသည်။ ဦးခေါင်းမှာ အလွန်လုံးဝန်းပြီး လည်ပင်းမှာမူ တိုပြီးတုတ်သည်။ နှာတံ၏အဆုံးတွင် အချပ်ကလေး ဖြစ်နေပြီး နှာခေါင်း ပေါက်များ ရှိလေသည်။ မြေဝက်တွင် ရှည်လျားပြီး သေးသွယ်ကာ မြွေနှင့်တူသည့် အပြင်သို့ထိုးထွက်နေသောလျှာ ရှိလေသည်။ အနံ့ခံ အာရုံလည်း အလွန်ကောင်းမွန်သည်။
မြေဝက်၏ကိုယ်အလေးချိန်သည် ပုံမှန်အားဖြင့် ၄၀ နှင့် ၆၅ ကီလိုဂရမ်အကြားတွင် ရှိလေသည်။ မြေဝက်၏ကိုယ်အလျားသည် များသော အားဖြင့် ၁ နှင့် ၁.၃ မီတာများအကြားတွင် ရှိလေသည်။ သို့သော်လည်း ၂.၂မီတာအထိ ရောက်နိုင်လေသည်။ အမြီးသည် ၇၀ စင်တီမီတာ အထိ ရှိနိုင်လေသည်။ မြေဝက်သည် ဝါမွဲမွဲဖျော့ဖျော့အရောင် ရှိလေသည်။ သို့သော်လည်း မြေကြီးတွင် အမြဲလူးနေတတ်သဖြင့် နီညိုရောင် ဖြစ်နေတတ်သည်။ မြေဝက်၏အရေခွံသည် ပါးပြီး အရေပြားမှာမူ ကြမ်းတမ်းသည်။ ယင်းကြမ်းတမ်းသောအရေပြားသည် မြေဝက်အတွက် ပင်မအကာအကွယ်လည်း ဖြစ်လေသည်။ မြေဝက်သည် လောလောလတ်လတ်တူးဆွထားသော ပုရွက်အုံများအတွင်းတွင် အိပ်စက်တတ်ပြီး ယင်းမှာ ၎င်း၏ရန်သူများထံမှ အကာအကွယ်ရရန်အတွက်လည်း ဖြစ်လေသည်။
မြေဝက်သည် ညအချိန်တွင်သာ ကျက်စားတတ်ပြီး တစ်ကောင်တည်းသာ ကျက်စားတတ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ပုရွက်ဆိတ်နှင့် ခြကောင်များကို စားတတ်လေသည်။ မြေဝက်များစားတတ်သည့် တစ်မျိုးတည်းသောသစ်သီးမှာ မြေဝက်သခွားသီး ဖြစ်လေသည်။ မြေဝက်သည် မွန်းလွဲပိုင်းအချိန် နှောင်းပိုင်း (သို့မဟုတ်) နေဝင်ပြီးနောက် များမကြာမီမှာပင် ၎င်း၏တွင်းမှနိုးထလာပြီး ၎င်းကျက် စားရာနယ်မြေအတွင်းတွင် လှည့်လည်ကျက်စားလေသည်။ ၎င်းတို့ကျက်စားရာနယ်မြေသည် ၁၀ကီလိုမီတာမှ ၃၀ကီလိုမီတာအတွင်းတွင် ရှိလေသည်။ မြေဝက်သည် ၎င်း၏နှာခေါင်းရှည်ကြီးကို ဟိုဘက်မှ သည်ဘက်သို့ ယိမ်းယိုင်လာကာ အစာ၏အနံ့ကို ခံလေသည်။ ပုရွက်ဆိတ်များ၊ ခြကောင်များ၏အနံ့အသက်ကို ရသောအခါတွင် မြေဝက်သည် ၎င်း၏သန်မာသောရှေ့ခြေများဖြင့် တူးဆွလေသည်။ တစ်ချိန် တည်းမှာပင် ၎င်းတို့၏ရှည်လျားသောနားရွက်များကိုထောင်မတ်ကာ ရန်သူများ၏အသံကို နားထောင်လေသည်။ ယင်းနောက်တွင်မူ ပိုးမွှား များစွာကို ၎င်း၏ရှည်လျားကပ်စီးသောလျှာဖြင့် ဆွဲယူစားလေရာ ညတစ်ညတည်းမှာပင် ပုရွက်ဆိတ်ကောင်ရေငါးသောင်းအထိ စားဖူးကြောင်းကို မှတ်တမ်းတင်ထားလေသည်။
၎င်းသည် တွင်းတူးတော်သူ ဖြစ်သော်လည်း လှုပ်ရှားရာတွင်မူ အလွန်နှေးကွေးလေသည်။ ၎င်း၏ခြေသည်းများသည် ခြကောင်များ၊ ပုရွက်ဆိတ်များ၏ အလွန်ထူထဲမာကျောလှသောအသိုက်အအုံကို ကောင်းစွာ လျင်လျင်မြန်မြန် တူးဆွ နိုင်လေသည်။ ယင်းသို့ တူးဆွရာတွင် ဖုန်မှုန့်၊ သဲမှုန့်များ မလွင့်ပျံလာစေရန်အတွက် နှာခေါင်းပေါက်များကို ပိတ်ထားလေသည်။ တူးဆွမှု အောင်မြင်သောအခါတွင် မြေဝက်သည် ၎င်း၏ရှည်လျားသောလျှာဖြင့် အင်းဆက်ပိုးမွှားများကို ဆွဲယူစားလေသည်။ လျှာသည် ၃၀ စင်တီ မီတာအထိ ရှည်တတ်လေသည်။ ခြကောင်များ ကိုက်ခြင်း၊ ပုရွက်ဆိတ်များ၏ထိုးခြင်းများသည် မြေဝက်၏ကြမ်းတမ်းသောအရေခွံပေါ်တွင် အချည်းနှီးမျှသာ ဖြစ်လေသည်။ မြေဝက်သည် အလွန်နားပါးလှသောကြောင့် ၎င်း၏ရန်သူများဖြစ်သော ခြင်္သေ့များ၊ ကျားသစ်များ၊ ဟိုင်ယီး နားခွေးအများနှင့် စပါးကြီးမြွေများ လာလျှင် သိရှိလေသည်။
မြေဝက်သည် ပုရွက်ဆိတ်နှင့်ခြကောင်များအား တူးဆွခြင်းအပြင် ၎င်းနေထိုင်ရန်အတွက် ကိုယ်ပိုင်တွင်းများကိုလည်း တူးတတ်သည်။ ၎င်း ကျက်စားရာနယ်မြေအတွင်းတွင်လည်း ခေတ္တနားခိုစရာနေရာများစွာကို အနှံ့အပြားတူးထားတတ်သည်။ အဓိကတွင်းမှာမူ သားပေါက်ရန် အတွက် ဖြစ်လေသည်။ အဓိကတွင်းများသည် နက်ပြီး ကြီးမားကျယ်ပြန့်သည်။ အဝင်အထွက်ပြုစရာအပေါက်များစွာလည်း ရှိသည်။ ၁၃ မီတာအထိလည်း ရှည်တတ်သေးသည်။ မြေဝက်သည် ၎င်း၏အဓိကတွင်း၏ပုံစံကို ပုံမှန်ပြောင်းလဲတတ်သည်။ ၎င်းသည် အချိန်တစ်ချိန်မှ အခြားတစ်ချိန်အတွင်းတွင် တွင်းအသစ်သို့ ပြောင်းရွှေ့နေတတ်သည်။ ၎င်း၏တွင်းဟောင်းများတွင် အာဖရိကခွေးရိုင်းကဲ့သို့သော အခြား သေးငယ်သည့်တိရစ္ဆာန်များက နေထိုင်တတ်ကြလေသည်။ မိခင်များနှုင့် ယင်းတို့၏ရင်သွေးများသည်သာ တွင်းတစ်ခုတည်းကို အတူတကွ မျှဝေသုံးစွဲကြလေသည်။ အကယ်၍ တွင်းအား တိုက်ခိုက်ခံရပါက တွင်းပေါက်ကို တင်းကြပ်စွာပိတ်ဆို့တတ်သည်။ သို့မဟုတ် တွင်းအတွင်းတွင် လှည့်ပတ်ကာ ၎င်း၏ခြေသည်းများဖြင့် ပြန်လည်တိုက်ခိုက်တတ်လေသည်။
မျိုးပွားခြင်း
မြေဝက်များသည် သားဖောက်ရာသီတွင်သာ နှစ်ကောင်တွဲလျက် တွေ့ရတတ်သည်။ သားလွယ်ကာလမှာ ၇ လကြာသည်။ သားတစ်ကောင် တည်းသာ ပေါက်တတ်သည်။ မြေဝက်ပေါက်ကလေးသည် မွေးကင်းစတွင် ၂ ကီလိုဂရမ်သာ လေးသည်။ ၎င်းသည် နှစ်ပတ်သားအရွယ် တွင် ၎င်း၏တွင်းကိုစွန့်ခွာကာ ၎င်း၏မိခင်နောက်သို့ လိုက်လေသည်။ ၁၄ပတ်သားအရွယ်တွင် ခြကောင်များကို စားလေသည်။ ၁၆ ပတ်သား အရွယ်တွင် နို့စို့ခြင်းအစား အခြားအစာများကိုစားလေသည်။ အသက်ခြောက်လသားအရွယ်တွင် ၎င်းသည် ၎င်း၏ကိုယ်ပိုင်တွင်းကို စတင် တူးနိုင်လေပြီ။ သို့သော်လည်း ၎င်းသည် ၎င်း၏မိခင်နှင့်အတူ နောက်ထပ်မိတ်လိုက်ရာသီအထိတိုင်အောင် ဆက်လက်နေနေသေးသည်။ ယင်း အချိန်လွန်သောအခါတွင် မြေဝက်သည် မျိုးပွားနိုင်သောအရွယ်ရောက်လာပြီ ဖြစ်သည်။
မြေဝက်များသည် အဖမ်းလှောင်ခံဘဝတွင် ၂၄နှစ်အထိ နေနိုင်လေသည်။
အဓိကရန်သူများ
မြေဝက်၏အဓိကရန်သူများမှာ ခြင်္သေ့၊ ကျားသစ်၊ အမဲလိုက်ခွေးနှင့် စပါးကြီးမြွေများ ဖြစ်လေသည်။ မြေဝက်များသည် လျင်မြန်စွာ တွင်းတူးနိုင်လေသည်။ (သို့မဟုတ်) ရှေ့နောက်အကွေ့အကောက်လမ်းကြောင်းဖြင့် ရန်သူများလက်မှ လွတ်အောင်ပြေးနိုင်လေသည်။ သို့သော်လည်း အဆိုပါနည်းလမ်းအားလုံး မအောင်မြင်သောအခါတွင် ၎င်းသည် ၎င်း၏ခြေသည်းများ၊ အမြီးနှင့် လက်တံများကို အသုံးပြု၍ ရန်သူကို ရိုက်ခတ်တတ်သည်။ ရံဖန်ရံခါတွင်မူ ၎င်း၏ ခြေလေးချောင်းစလုံးဖြင့် ရန်သူများ၏ကျောကုန်းကို ရိုက်ခတ်တတ်သည်။
မြေဝက်များသည် အာဖရိကတိုက်၏ ဆဟာရသဲကန္တာရ၏တောင်ဘက်ရှိဒေသများတွင် နေထိုင်ကျက်စားလေသည်။ ၎င်းတို့သည် ၎င်းတို့နှင့် သင့်လျော်သော ကျက်စားစရာနေရာရှိသောအရပ်များတွင် ကျက်စားတတ်ကြသည်။ မြေဝက်များကို ဆာဗားနားမြက်ခင်းပြင်များ၊ မြက်တော များ၊ သစ်တောနယ်မြေများနှင့် ချုံတောများတွင် ကျက်စားတတ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ၎င်းတို့၏အစာဖြစ်သော ပုရွက်ဆိတ်နှင့် ခြကောင်များ ပေါများသောအရပ်များတွင် တွေ့ရတတ်သည်။
အစွဲအလမ်းများ
အာဖရိကတိုက်၏ ရိုးရာယုံကြည်ကိုးကွယ်မှုများတွင်မူ အထူးပင် အလေးအမြတ်ပြုကြလေသည်။ ယင်းမှာ မြေဝက်သည် ၎င်းတို့၏အစာ အတွက် လုံ့လဝီရိယရှိပြီး ပုရွက်ဆိတ်စစ်သည်တော်များအားလည်း အကြောက်အရွံ့မရှိ တုံ့ပြန်နိုင်မှုတို့ကြောင့်ပင် ဖြစ်လေသည်။ ဟာအူဆာ လူမျိုး မှော်ဆရာများသည် မြေဝက်၏ အသည်း၊ အရေခွံ၊ ဦးခေါင်းရှေ့ပိုင်းနှင့် ခြေသည်းများကို အပင်တစ်မျိုး၏အမြစ်နှင့်အတူ ရောနှော၍ အမှုန့်ကြိတ်ကာ ပီယဆေးကို ဖော်စပ်လေသည်။ ယင်းနောက်တွင်မူ အရေပြားတစ်စတွင်ထုပ်၍ ရင်ပတ်တွင် စည်းထားပါက ယင်းစည်းထားသောသူတွင် ပီယအစွမ်းသတ္တိများရရှိကာ ညအချိန်မှာပင် နံရံများ၊ အမိုးများကို ကျော်ဖြတ်နိုင်စွမ်းရှိလေသည်ဟု ဆိုသည်။ ယင်းပီယဆေးမျိုးကို သူတပါး၏အိမ်အတွင်းသို့ တရားမဝင်ခိုးဝင်တတ်သောသူခိုးများက အသုံးပြုတတ်သည်ဟုလည်း ဆိုသည်။ ထိုနည်းတူ မိန်းကလေးငယ်များ၏အိမ်သို့ ယင်းတို့၏မိဘများ၏ ခွင့်ပြုချက်မရဘဲ လည်ပတ်လိုသူများကလည်း အသုံးပြုတတ်ကြသေးသည်။
ဒဗလျူဘီအိပ်ချ် ရုပ်မြင်သံကြားမှ ထုတ်လွှင့်သော လူကြိုက်များသည့် ကလေးများအတွက်ကာတွန်းဇာတ်လမ်းတွဲတစ်ခု ဖြစ် သည့် အာသာ ဇာတ်လမ်းတွဲမှ အဓိကဇာတ်ကောင်သည် မြေဝက် ဖြစ်လေသည်။ ယင်းကာတွန်းဇာတ်လမ်းတွဲကို နိုင်ငံပေါင်း တစ်ရာကျော်တွင် ထုတ်လွှင့်ပြသလျက် ရှိလေသည်။
ဒေ့ဗ်ဆင်းမ်နှင့် ဂျားဟဒ် ဆိုသူတို့ ပူးပေါင်းဖန်တီးသည့် ကာတွန်းရုပ်ပြစာအုပ်တွဲ၏ ခေါင်းစဉ်ဇာတ်ကောင် ဖြစ်သော မြေဝက် ဆီရီးဘတ်စ်သည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်မှ ၂၀ဝ၄ ခုနှစ်အထိ ထွက်ရှိခဲ့လေသည်။ ယင်းစာအုပ်တွဲများ ၏ နောက်ထပ်တစ်ကြိမ် ထပ်မံထွက်ရှိသော စုပေါင်းအတွဲများကို ယနေ့ထက်တိုင် ရောင်းချနေရဆဲ ဖြစ်လေသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နို့တိုက်သတ္တဝါများ
တင့်ဆန်း (ဝန်ကြီး)
ဦးတင့်ဆန်း (၁၄ စက်တင်ဘာ ၁၉၅၆ မွေးဖွား ) သည် မြန်မာနိုင်ငံ အားကစား ဝန်ကြီးဌာန၏ ဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆောက်လုပ်ရေးကုမ္ပဏီကြီး တစ်ခုဖြစ်သော ACE Construction ကို ပိုင်ဆိုင်သူ ဖြစ်သည်။
ဦးတင့်ဆန်းသည် ၂၀၁၁ မတ်လမှ ၂၀၁၂ ဩဂုတ်လအထိ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးလုပ်ငန်း ဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် မြောင်းမြမြို့နယ်မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ရွေးကောက်ခံခဲ့ရသည်။
လူမင်း
လူမင်းသည် ၁၉၇၀-ခုနှစ်၊ မေလ၊ ၅-ရက်နေ့တွင် အဖ ဦးသိန်းလှိုင်နှင့် အမိ ဒေါ်ရီရီလှိုင်တို့မှ ရှမ်းပြည်နယ်၊ အောင်ပန်းမြို့၌ မွေးဖွားသည်။ အမည်ရင်းမှာ မောင်မင်းမင်းလှိုင် ဖြစ်သည်။
၁၉၉၅ခုနှစ်မှ စတင်ကာ အနုပညာလောကထဲသို့ ဝင်ရောက်လာကာ ၂၀၀၂-ခုနှစ်တွင် ရွှေမှုန်ကြဲတဲ့ မိုးကောင်းကင် ဇာတ်ကားဖြင့် အကယ်ဒမီ ရခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ကိုယ်တိုင် ဒါရိုက်တာလုပ်၍ ကျန်စစ်မင်း ရုပ်ရှင်ကိုရိုက်ကူးပြသကာ အကယ်ဒမီ ထပ်မံ ရရှိပြန်သည်။ လူမင်းသည် မြန်မာ့ အနုပညာလောကမှာ အောင်မြင်မှုသရဖူ ဆောင်းနိုင်ခဲ့သူတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ဒါရိုက်တာ တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။ ကျန်စစ်သား ဇာတ်ကားကို မလေးရှား၊ စင်္ကာပူ၊ ဩစတြေးလျနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတိုတွင် ရုံတင်ပြသခဲ့သည်။
၂၀၀၄-ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ(၇)ရက်နေ့တွင် ခင်စံပယ်ဦး (ခင်စပယ်ဦး ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်ရေးပိုင်ရှင်)(သီဟတင်စိုး၊ စည်သူတင်စိုးတို့၏ ညီမ) နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဧရာဝတီလူမင်းအမည်ရှိသော သမီးလေးတစ်ယောက် ထွန်းကားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုရှင်များ
ရေပူစမ်း
ရေပူစမ်းနှင့် မီးတောင်သည် သဘောတွင် တူလေသည်။ မီးတောင်တွင် အရည်ပျော်နေသော ကျောက်များ ပန်းထွက်လာ ၍ ရေပူစမ်းတွင် တွင်းထွက်ပစ္စည်းများ ပျော်ဝင်ပါရှိသည့် ရေပူ များ ပန်းထွက်လာသည်။ ရေပူစမ်းများသည် မီးတောင်များရှိခဲ့ ဖူးသော နေရာမျိုးတွင် ရှိတတ်သည်။ ထိုနေရာမျိုးတွင် မြေ မျက်နှာပြင် အနီး၌ အပူရှိန်အတော်များများ ရှိနေသေးသည်။ များသောအားဖြင့် ရေပူစမ်းများသည် မြစ်များနှင့် အိုင်များအနီး အနားတွင် ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။
မြေမျက်နှာပြင်၏ အောက်ဘက် အတော်နက်ရှိုင်းသော နေရာတွင် ရေသည် မြေကြီးအတွင်း စီးဆင်းနေ၏။ မြေမျက်နှာပြင်မှ မြေကြီးအတွင်း အတော်ပင်နက်သည်အထိ အခေါင်း တစ်ခုလည်း ဖြစ်ပေါ်နေ၏။ ရေအေးများသည် ဤအခေါင်း တစ်လျှောက်မှ စိမ့်ဝင်သွား၍ အလွန်ပူသော ကျောက်များ ရှိရာသို့ ရောက်သွားသည်။ ထိုနောက် အခေါင်းမှာ ရေပြည့် သွား၏။ အောက်ဘက်ကျသော ရေသည် ကျောက်များ၏ အပူရှိန်ကြောင့် ပူလာလေသည်။ သို့သော် အပေါ်ဘက်ရှိ ရေထုကြောင့် ဆူတက်မလာနိုင်ပေ။
တဖြည်းဖြည်းနှင့် အောက်ဘက်ရှိ အပူချိန် ရေဆူမှတ် လွန်သည်အထိ ပူလာသောအခါတွင် ရေနွေးငွေ့များ ဖြစ်လာ ကာ ရေပွက်များက အခေါင်းရှိ ရေအချို့ကို မြေမျက်နှာပြင်ရှိ ထွက်ပေါက်အပြင်သို့ ပင့်တင်ပေး လိုက်၏။ ဤသို့အားဖြင့် ရေထုသည် ပေါ့လာ၍ ရေအတော်များများ ရေနွေးငွေ့အဖြစ် ပြောင်းလဲသွားသည်။ ထိုအခါ ရေထုကို ပိုမိုပင့်တင်ပေး လိုက်ပြန်၍၊ ထိုနောက်တွင် အခေါင်းအောက်ပိုင်းနားရှိ ရေ အားလုံး ရုတ်ခြည်း ရေနွေးငွေ့များ ဖြစ်သွားပြီးလျှင် ကျန် ရေများကို ရေနွေးငွေ့အဖြစ် ပန်းထွက်စေလေသည်။ အေးသွား ပြန်၍ မြေကြီးအတွင်း အခေါင်းသို့ ရောက်သည်အထိ စိမ့်ဝင် သွားလေသည်။
ရေပူစမ်းများသည် ရေပူများကို ပန်းထုတ်ကြရာ၌ အချိန်မှန်မှန် ပန်းထုတ်ကြသည်လည်း ရှိ၏။ တစ်ကြိမ်နှင့် တစ်ကြိမ် အချိန်ချင်း မတူကြသည်လည်း ရှိ၏။ အချို့သည် တစ်နာရီအတွင်း အကြိမ်ပေါင်းများစွာ ပန်းထွက်နေတတ်၏။ အချို့ကား တစ်ကြိမ်နှင့် တစ်ကြိမ် နာရီပိုင်း ရက်ပိုင်းသာမက လပိုင်းနှင့်ပင် ချီ၍ ကွာခြားပြီးလျှင် ပန်းထွက်တတ်လေသည်။ ထိုပြင် အချို့ရေပူစမ်းများသည် ပေအနည်းငယ်မျှသာ မြင့်လျက် ပန်းထွက်နေတတ်၍ အချို့မှာမူ ပေ ၂၃ဝ ခန့် မြင့်သည်အထိ ရေပူများ ပန်းထွက်နေတတ်လေသည်။
ရေပူစမ်းတွင် မြေမျက်နှာပြင်သို့ တက်လာသော ကတော့ ပုံသဏ္ဌာန် မီးတောက်ထိပ်ဝမျိုး ရှိတတ်သည်။ ထိုအပေါက်မှ အချိန်မှန်မှန်လိုပင် ရေပူနှင့် ရေနွေးငွေ့များ ပန်းထွက်နေလေ့ ရှိသည်။ အချို့ ရေပူစမ်းများက ရွံ့များကို ပန်းထုတ်တတ်လေ သည်။ အချို့ရေပူစမ်းများတွင် ကြက်ဥကိုပင် ပြုတ်နိုင်အောင် ရေပူသည်။
ရေပူစမ်း၏ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် တွင်းထွက်ပစ္စည်းများ အစု အပုံဖြစ်နေသည်ကို တွေ့ရတတ်သည်။ ထိုသို့ ဖြစ်ရသည်မှာ ရေပြန်အေးသွားခြင်းနှင့် အငွေ့ပျံခြင်းတို့ကြောင့်သာမက အထူး သဖြင့် အယ်လဂျေခေါ် အပင်ငယ်ကလေးများက ရေအတွင်းရှိ ဆီလီကာနှင့် အခြား တွင်းထွက်ပစ္စည်းများကို စုပ်ယူကြခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထိုအစုအပုံများ၏ လှပသော အရောင် များမှလည်း ထိုအပင်ငယ်ကလေးများ ရှိနေကြခြင်းကြောင့် ဖြစ် လေသည်။
ရှေးအခါက အိုက်စလန်ကျွန်း၌သာ ရေပူစမ်း အများ အပြားရှိသည်ဟု ထင်မှတ်ခဲ့ကြ၏။ သို့သော် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဝိုင်အိုမင်းပြည်နယ်၊ ယဲလိုးစတုန်း အမျိုးသား ဥယျာဉ်အတွင်း၌ရှိသော ရေပူစမ်းများသည် ကျန်ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ရေပူစမ်းများထက်ပင် အရေအတွက်အားဖြင့် များပြားသေး သည်။ နယူးဇီလန် ကျွန်းတွင်လည်း ရေပူစမ်း အများအပြား ရှိသည်။
ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ အနှံ့အပြားတွင် အထူးသဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်တွင်လည်း ရေပူစမ်းများ ရှိသည်။ ပန်းထွက်လာ သည့် ရေပူများတွင် များသောအားဖြင့် ဓာတ်ဆားများ ပါလာ လေ့ရှိသည်။ ပါလာသည့်ဓာတ်ဆားများအနက် လိုင်းဆာလဖိတ် နှင့် မဂ္ဂနီရှာ ဆာလဖိတ်တို့ကများ၍ အယ်လကာလီများလည်း အနည်းအကျဉ်း ပါလာတတ်သည်။ ထိုအယ်လကာလီများတွင် လည်း ပိုတက်အယ်လကာလီသာ အပါများလေသည်။ ထိုရေပူစမ်းများသည် များသောအားဖြင့် ဂေါက်နာနှင့် ရူမက် တစ်ဇင်ရောဂါ တာရှည်စွဲကပ်နေသူများအတွက် များစွာ အကျိုး ဖြစ်ထွန်းစေနိုင်သည်ဟု ဆိုလေသည်။
လူထုဒေါ်အမာအတွက် စာပေသမားများ၏ အမှတ်တရများ
=လူထုဒေါ်အမာအတွက် စာပေသမားများ၏ အမှတ်တရများ=
မင်းသုဝဏ်၏ ကဗျာ
`အမာသည် အပျော့မဟုတ်
အဖြူသည် အမည်းမဟုတ်
အဖြောင့်သည် အကောက်မဟုတ်
အဖြောင့်ကို မကောက်စေနှင့်´
ဒဂုန်တာရာ
"ဆုံးရှုံးဆုံးမှုတရပ်လို့ ပြောရမှာပေါ့။ ဒေါ်အမာက နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာပြီပဲ။ တိုင်းပြည်အတွက် ဆောင်ရွက်နေတာ။ ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ဆောင်ရွက်နေတာ။ ဒေါ်အမာဟာ ၁၉၃၆ ဒုတိယကျောင်းသား သပိတ်မှာ စတွေ့ဖူးတယ်။ ကျနော်တို့က (၁ဝ) တန်းပေါ့။ သူရဲ့ ခင်ပွန်းပေါ့ ဦးလှဆိုရင်ကျောင်းသားဘဝတည်းက ခင်တယ်။ သူလည်း ငြိမ်းချမ်ရေးကိစ္စတွေ ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့တာပဲ။ သူနဲ့ ကိုအောင်ဆန်းနဲ့က မွေးနှစ် အတူတူပဲ။ ဒေါ်အမာနဲ့ ပတ်သက်လို့ ပြောရရင် ပြောစရာတွေက အများကြီးပေါ့။ ချက်ချင်း စီကာပတ်ကုံးပြောဖို့က တချို့အကြောင်းအရာ တွေက အချက်အလက်နဲ့ပြောမှ ပြည့်စုံမယ်။ ငြိမ်းချမ်းရေး ဆောင်ရွက်တဲ့အခါမှာ ဒေါ်အမာနဲ့ တွေ့ရပါတယ်။ မကြာခဏ။ မန္တလေးရောက်ရင် တော့ ဝင်တယ်ပေါ့ဗျာ။ သူ့အိမ်မှာပဲ တည်းရတာပေါ့ဗျာ။ အထူးသဖြင့် အမျိုးသမီးရေးရာတွေ မဟုတ်တော့ဘူးပေါ့ဗျာ။ တိုင်းပြည် တပြည်လုံးနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ကိစ္စတွေမှာလည်း အတူတူဆောင်ရွက်ခဲ့တာ။ ကျနော်သိပ်ပြီးတော့ စိတ်မကောင်း ဖြစ်သွားပါတယ်"
မြသန်းတင့်
အိုလာတာနဲ့အမျှ သိက္ခာရှိရှိ၊ ဂုဏ်ရှိရှိ သေသွားဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု မြန်မာစာပေကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရင်း အိုရသေရတာဟာ ဂုဏ်ရှိပါတယ်။ မသေခင်မှာတော တတ်နိုင်မျှ လုပ်ကြရဦးမှာပါပဲ။ ကျနော်လည်း အဲဒီလို နေနိုင်အောင်ကြိုးစားနေပါတယ်။
ပါရဂူ|ဆရာပါရဂူ
လူထုဒေါ်အမာ၏ စာများသည် မလွတ်တမ်း ဖတ်သင့် ဖတ်ထိုက်သော စာများဖြစ်သည်။ လူထုဒေါ်အမာသည် ယခင်က စာကို စာအရေးအသားမျိုးနှင့် ရေးသည် ။ ထို့နောက် စကားပြော အရေးအသားနှင့် ရေးသည်။ သို့ရာတွင် လူထုဒေါ်အမာ၏ စာများသည် စာဖတ်သူများ ဆွဲဆောင်ခေါ်ငင်သွားသည် ဖြစ်၍ စာ၏ ဆွဲဆောင်ရာသို့ ပါသွားသော စာဖတ်သူသည် စာကို စကားပြောနှင့် ရေးနေသလား၊ စာရေးသလို ရေးနေသလား ဟူသည့် အရေးအသား ကွဲပြား ခြားနားမှုဆီသို့ပင် အာရုံမရောက်တော့ပေ။ ပင်ကိုအလှရှိသော မိန်းမပျိုသည် သနပ်ခါးရေကျဲ လိမ်းလိမ်း နှုတ်ခမ်းနီဆိုးဆိုး လှမြဲ လှနေမည်။ လူထုဒေါ်အမာ၏ စာတွင် ပင်ကိုအလှ ရှိသည်။
ခင်နှင်းယု
မအမာလို မြန်မာပီသတဲ့ အမျိုးသမီးတဦးက ကျမတို့ စာပေလောကရဲ့ ဓူဝံကြယ် ဖြစ်နေတာကိုက ကျက်သရေ မင်္ဂလာတပါးပါပဲ။ ဒီ ဓူဝံကြယ်ဟာ ငြိမ်းချမ်းရေးကို ရှေ့ဆောင် လမ်းပြနိုင်ပါစေ ။
မောင်ထင်
လူထုဒေါ်အမာ၏ စာပေများကို ကျနော်တို့ ငယ်စဉ်ကာလကပင်လျှင် ဖတ်ရှု့လာခဲ့ရာ ကျနော်စိတ်ထဲတွင် စွဲနေသော အချက်တခု ရှိသည်။ ထိုအချက်မှာ အခြားမဟုတ်။ ဒေါ်အမာ၏ အရေးအသားတို့သည် ကျနော်တို့ ချစ်သော အမိမြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်းကို ထုတ်ဖော် ရေးသားသော အဖိုးတန်အမှတ်အသားများ ဖြစ်သည်ဟု တွေ့ရှိရခြင်း ဖြစ်သည်။
သမိုင်းအမှတ်အသားဟု ပြောသောအခါ ရှေးဖြစ်၊ ရှေးဟောင်း အကြောင်းအရာများကို ပြောဆိုရခြင်း ဖြစ်သောကြောင့် ငြီးငွေ့ဖွယ်ဟု ယူဆသူများ ရှိကောင်း ရှိပါလိမ့်မည်။ သို့သော် ဒေါ်အမာသည် နေ့စဉ်အဖြစ်အပျက် အကြောင်းအရာတို့ကို အနုပညာမြောက်အောင် စီကုံး ရေးသားတတ်သော ပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သောကြောင့် မြန်မာသမိုင်းအတွက် အလွန်အရေးပါ အရာရောက်ပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်ကို နှောင်းလူတို့ ဂရုတစိုက် မှတ်သားထိုက်ပါသည်။ နောင်နှစ်ပေါင်း ၅ဝ ကြာသောအခါ မန္တလေးမြို့ ဘာဖြစ်ခဲ့သလဲဟု သိလိုသော လူငယ်သည် ဒေါ်အမာ၏ စာပေတို့ကို လိုက်လံရှာဖွေ၍ လေ့လာပေလိမ့်မည်။
ချစ်ဦးညို
အားမလို အားမရဖြစ်တဲ့ အခါမျိုးတွေ
နောက်ကျိ ရှုပ်ထွေးခံစားရတဲ့ အခါမျိုးတွေ
အပျင်းထူ-ဖင့်နွှဲ့သွားတဲ့ အခါမျိုးတွေ
စိတ်ချဉ်ပေါက်-စိတ်ခံတွင်းပျက်တဲ့ အခါမျိုးတွေ
--- အခါမျိုးတွေ—အခါမျိုးတွေမှာ
ဒေါ်ဒေါ့်စာတွေကို ပြန်ဖတ်ပြီး
ဒေါ်ဒေါ့်အားထုတ်မှုတွေဆီက ဓာတ်ကူးယူ
ဒေါ်ဒေါ့်စေတနာထုထည်ကြီးကို စားသုံး
ဒေါ်ဒေါ့်ခရီးရှည်ကြီးကို လှမ်းကြည့်
ဒီလိုနဲ့
ချစ်ဦးညို အသက်ဆက်ခဲ့ပေါင်း များလှပါပြီ။
ဘုန်းကြီးလို့ သက်ရှည်တဲ့ ဒေါ်ဒေါ့်ကို
ဦးချ ပူဇော်ပါတယ် ခင်ဗျား။ ။
ကျော်ဝင်း၊ စာရေးဆရာ|ကျော်ဝင်း
ကျနော့်မှာ မုံရွာတွင်မွေးပြီး၊ မန္တလေးတွင် ကျောင်းနေခဲ့သည့်တိုင် လူထုတိုက်သို့ အဝင်အထွက် မရှိလှပါ။ လူထုဦးလှ၊ လူထုဒေါ်အမာတို့နှင့်လည်း လူချင်း မရင်းနှီးပါ။ သို့နှင့်တိုင် သူတို့စာတွေနှင့်မူ ငယ်ငယ်ကတည်းက ရင်းနှီးနေသည်။ အထူးသဖြင့် ဒေါ်ဒေါ်၏ လှုပ်ရှားနေသော ကမ္ဘာ ဆောင်းပါးများကို ဖတ်ရင်း နိုင်ငံတကာကို စိတ်ဝင်စားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ကျော်ဝင်း
မောင်စွမ်းရည်
“ကျနော်တို့ အမေလို နေလာတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်တယောက်ဖြစ်တယ်။ ကျနော်တို့ ဒီမိုကရေစီဘက်က ပြည်သူလူထုဘက်က မားမားမတ်မတ်ရပ်တဲ့ ကလောင်သတင်းစာဆရာမကြီး စာရေးဆရာမကြီးတယောက် ဆုံးရှုံးသွားတယ်ဆိုတော့ ကျနော်တို့မှာ ရွှေတောင်ကြီးပြိုသလို တကယ့်ကို ဝမ်းပန်းတနည်း ဖြစ်မိပါတယ်”
သန်းမြင့်အောင်
အမေရဲ့ ပြင်ပ အသွင်သဏ္ဌာန်က အေးချမ်းသိမ်မွေ့ပြီး ဖော့ဖယောင်းလို ပျော့ပျောင်းနေပေမယ့် အမေ့ရဲ့ အတွင်းသရုပ်ကတော့ မြင့်မြတ်တဲ့ ယုံကြည်ရပ်တည်မှုမှာ သံမဏိလို မာကျောသူ ။
အဲဒီ ပျော့ပျောင်းကြံ့ခိုင်တဲ့ အမေဟာ ကျမတို့ရဲ့ စိတ်ဓာတ်ခွန်အားတွေ တိုးပွားလာစေဖို့ ရှေ့ဆောင် လမ်းပြကြယ်ကြီး တပွင့်လည်း ဖြစ်တယ်။
ဒါကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံ တနံတလျားက အမေကို ချစ်ကြတဲ့ စာသမားတွေအတွက်တော့ အမေဟာ စံပြခေါင်းဆောင် မိခင်တယောက် ဖြစ်တယ်။
"ခေါင်းဆောင်" ဆိုတာ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် တပ်လို့ရတဲ့ အမည်နာမ မဟုတ်။
အများရဲ့ ယုံကြည်လေးစားမှု၊ ချစ်မက်မြတ်နိုးမှုတို့မှ ပေါက်ဖွားလာသော နာမဝိသေသနတခုသာ ဖြစ်သည်။
ဦးဝင်းဖေ
`ကျနော့်အနေနဲ့ မှတ်မှတ်ရရပြောရလို့ရှိရင် ကျနော် လူထုတိုက်မှာ သရုပ်ဖော် ပန်းချီ ဆရာအဖြစ်၊ ကာတွန်းဆရာအဖြစ် ဝင်တဲ့အချိန်မှာ ပထမဆုံး ကျနော်ကာတွန်းရေးရမယ့် လမ်းညွှန်ပေါ်လစီကို သူက ပြောပြတယ်။ အဲဒါဘာလဲဆိုတော့ မောင်ဝင်းဖေတဲ့၊ မင်း သတင်းစာကာတွန်းအနေနဲ့ ဘယ်သူ့ကိုပဲဖြစ်ဖြစ် ပြောင်လှောင်ပြီးရေးတော့မယ်ဆိုရင် အရေးခံရတဲ့ လူကိုယ်တိုင်က အော် ငါကလည်း ငါပဲကို၊ သူရေးမယ်ဆိုရင်လည်း ရေးပေမှာပဲလို့ လက်ခံနိုင်တဲ့အခြေအနေရှိအောင် မင်းရေးပါတဲ့။ အဲဒါ မင်းအတွက် ကာတွန်းလမ်းညွှန်ပေါ်လစီပဲဆိုပြီးတော့ အလွန်ကျယ်ပြန့်ပြီး သိမ်မွေ့တဲ့ လမ်းညွှန်ချက် ကို ပြောပါတယ်´
အော်ပီကျယ်
ငယ်ငယ်ကတော့
စာရေးဆရာမကြီး လူထုဒေါ်အမာနဲ့ပဲ
အဝေးက သိခဲ့တယ်။
ပြန်ခိုနားတော့
လူထုတိုက်ဟာ ကျနော်တို့ရဲ့စုစည်းရာ
ဒေါ်ဒေါ်ဟာ ကျနော်ရဲ့ ရိုသေ အတုယူစရာ
ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း တိုင်ပင်စရာ ဖြစ်ခဲ့တယ်။
အမေစု (ရေနံမြေ ဒေါ်ခင်စု၊ ကွယ်လွန်)နဲ့
မနက်တိုင်း လမ်းလျှောက်ရင်း ကျုံးထောင့်မှာ
ဆုံခဲ့တဲ့ ဒေါ်ဒေါ်
အနုပညာ လောကသားတွေကို သားသမီးလို
ကြင်နာတဲ့ ဒေါ်ဒေါ်
အမြင်မတော်ရင် စေတနာနဲ့ ခေါ်ဆူတတ်တဲ့ ဒေါ်ဒေါ်
မိသားစုအရေးကိုပါ ဂရုတစိုက် မေးတတ်တဲ့ ဒေါ်ဒေါ်
မှတ်စရာ စကားတွေကို
လိုရင်းရောက်အောင် ပြောတတ်တဲ့ ဒေါ်ဒေါ်
ပြည့်ပြည့်စုံစုံ ပြုစုဖို့ စုဆောင်းထားတဲ့
ဦးဘဂျမ်းကာတွန်းတွေကို ဖတ်ခွင့်ပေးတဲ့ ဒေါ်ဒေါ်
နိုင်ငံတကာ အတွေ့အကြုံရအောင်
လမ်းခင်းပေးတဲ့ ဒေါ်ဒေါ်
ရန်ကုန်ကို ပြောင်းတော့ ကွန်ပျူတာ လေ့လာခွင့်ရအောင်
ဆက်သွယ်ပေးတဲ့ ဒေါ်ဒေါ်
လူတွေဖတ်ဖို့ အသက်အရွယ်နဲ့မမျှ စာရေးတဲ့ ဒေါ်ဒေါ်
အနုပညာသမားတွေကို
မြေတောင်မြှောက်တဲ့ ဒေါ်ဒေါ်၊
ဒေါ်ဒေါ်ဟာ အများပါ ။
ဒေါက်တာ ဆလိုင်းလျန်မှုန်း ဆာခေါင်း (တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ကောင်စီ)
"အခုလို လူထုဒေါ်အမာ ဆုံးသွားပြီဆိုတဲ့ သတင်းကို ကြားရတဲ့အတွက် ကျနော်တို့ တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ အနေနဲ့ အများကြီး ဝမ်းနည်း ကြေကွဲရပါတယ်။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ ကျနော်တို့ ပြည်ထောင်စု ပြန်လည် တည်ထောင်ကတည်းက တနည်းပြောရရင် လွတ်လပ်ရေးရ ကတည်းကပဲ ကျနော်တို့ တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများကြားနဲ့ မြန်မာလူမျိုးတွေ ကြားမှာ လူထု ဒေါ်အမာနဲ့ လူထုဦးလှတို့ရဲ့ ရေးသားချက် တွေဟာ အင်မတန်မှ အရေးကြီးခဲ့ပါတယ်။ ကျနော် မှတ်မှတ်ရရ ပြောရမယ်ဆိုရင် လူထုဦးလှ ရေးခဲ့တဲ့ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရဲ့ ပုံပြင်များ စာအုပ်ဟာ တိုင်းရင်းသားများကြားမှာ နားလည်မှု အများကြီး ပေးခဲ့တယ်လို့ ကျနော် ထင်မိပါတယ်"
"ပြီးတော့ လူထုသတင်းစာအရလည်း နိုင်ငံရေးအရ အင်မတန်မှ ကျော်ကြားခဲ့တဲ့ သတင်းစာ ဖြစ်တဲ့အပြင် ကျနော်တို့ ပြည်ထောင်စုထဲမှာ ရှိနေတဲ့ လူမျိုးများ ချစ်ကြည်ရေးကိုလည်း အများကြီး အားပေးခဲ့တယ်လို့ မြင်မိပါတယ်။ ပြီးတော့ လူထုဒေါ်အမာ ရေးသားခဲ့တဲ့ ဆောင်းပါးတွေဟာ ကျနော်တို့ တိုင်းရင်းသား အချင်းချင်းကြားမှာလည်း အများကြီး အရေးကြီးခဲ့တယ်လို့ နားလည်ခဲ့တယ်။ ကျနော် တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားဘဝ ကတည်းက သူနဲ့ စုံခဲ့ပါတယ်။ သူဆုံးသွားတဲ့အတွက် ကျနော်တို့ ပြည်ထောင်စုကြီးထဲမှာ ရှိနေတဲ့ မိခင်တယောက် ကျဆုံးသွားတယ်လို့ ခံစားမိပါတယ်"
ကဗျာဆရာ ငြိမ်းဝေ
"ဒေါ်အမာ ကွယ်လွန်သွားတာဟာ အသက်အရွယ်အားဖြင့်တော့ ကြီးရင့်ပြီ ဖြစ်ပေမယ့် သူက ထူးခြားချက်က တခြားလူတွေလို မဟုတ်ဘူးလေ။ စာပေနဲ့ ပတ်သက်လို့ပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ နိုင်ငံရေးနဲ့ ဖြစ်ဖြစ်၊ အသက်ဆုံးသွားတဲ့ အချိန်အထိ တကယ့်ကို တည်တည်ငြိမ်ငြိမ်နဲ့ တည့်တည့်မတ်မတ် ပြည်သူလူထုဘက်က ရပ်တည်သွားနိုင်ခဲ့တာ ဆိုတော့ အံ့ဩဖို့ ကောင်းတယ်" နောက်တချက်က ကျနော်တို့ တိုင်းပြည်မှာ သာမန်သတင်းစာ ဆရာမကြီး မဟုတ်ဘူး။ သူဟာ တကယ့်ကို တွေးတတ်တဲ့ အမြင်ရှိတယ်။ ပြည်သူလူထု ရှေ့က ရပ်တည်တဲ့၊ အင်မတန်မှ အားကိုးရတဲ့ တိုက်ပွဲဝင် သတင်းစာ ဆရာမကြီး တယောက် ဆုံးရှုံးသွားပြီလို့ပဲ ကျနော် ယူဆတယ်။ အခုလို ချောင်းကူး မြောင်းကျော် ကာလမှာ အခုလို ဆရာမကြီး အမေ လူထုဒေါ်အမာ ဆုံးသွားတဲ့အတွက် ကျနော်တို့ ပြည်သူတွေအဖို့ တကယ့်ကို ကြေကွဲဖို့ ကောင်းပါတယ်။ အစားထိုးမရတဲ့ ဆုံးရှုံးမှု တခုပါ"
မိဆူးပွင့် (မြန်မာအမျိုးသမီးသမဂ္ဂ)
"အမေလူထု ဒေါ်အမာဟာ စာပေလောကမှာ မိခင်ကြီးလို့ အားလုံးက ခံယူထားကြတာပေါ့နော်။ ဒါကြောင့် အမေရဲ့ မွေးနေ့ဆိုရင်လည်း အမြဲ ဂုဏ်ပြုခဲ့ကြတယ်။ တိုင်းပြည်အတွက်လည်း ပြောဆိုတာတွေ၊ ရေးသားချက်တွေ ရှိခဲ့တယ်။ သူ့သမိုင်း တလျှောက်လုံးမှာလည်း သူ့အချိန်တွေကို ကုန်ဆုံးခဲ့တာ ဖြစ်တယ်။ ကျမတို့ မြန်မာနိုင်ငံမှာ အမေလူထု ဒေါ်အမာလိုမျိုး နောက်ထပ် လူထုဘက်က ကြံ့ကြံ့ခံခဲ့တဲ့ စာပေပညာရှင်မျိုးတွေ ထပ်ပြီး ပေါ်လာဖို့ဆိုတာက ရှိရင်တောင်မှ စာပေအတွက်ရော၊ နောက်လာမယ့် မျိုးဆက်တွေအတွက်ရော အင်မတန် ဆုံးရှုံးမှု ဖြစ်တယ်။ ပြီးတော့ မိသားစုကို ကြည့်မယ်ဆိုရင်လည်း သူ့ခင်ပွန်းကအစ တော်လှန်ရေးမျိုးဆက်လို့ ပြောလို့ရတယ်။ မိသားစုရဲ့ မိခင်အနေနဲ့ရော၊ တိုင်းပြည်ရဲ့ မိခင်အနေနဲ့ရော အများကြီး ဆုံးရှုံးမှုကြီး ဖြစ်ပါတယ်"
ဦးဉာဏ်ဝင်း (NLD ပြောခွင့်ရ ပုဂ္ဂိုလ်)
"ကျနော်တို့ကတော့ အထူးပဲ ဝမ်းနည်းပါတယ်။ ဘာလို့လည်း ဆိုတော့ အမေလူထု ဒေါ်အမာက အမြဲတမ်း ပြည်သူဘက်က ရပ်တည်တယ်။ နိုင်ငံရေးအရလည်း အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်အပေါ်မှာ အမြဲတမ်း Sympathy ထားတယ်။ ဒီလို ပုဂ္ဂိုလ်မျိုးတယောက် ဆုံးပါးသွားတာ ကတော့ ကျနော်တို့ အထူးပဲ ကြေကွဲ ဝမ်းနည်းပါတယ်"
ဖေမြင့်
"အင်မတန်မှ ကြီးမားတဲ့ ဆုံးရှုံးမှုတခုပေါ့ဗျာ။ ဒေါ်အမာက အသက်လည်း ရှည်ပါတယ်။ ဆုံးရှုံးသွားတာ၊ ကွယ်လွန်သွားတာက ဝမ်းနည်းစရာပေါ့ဗျာ။ ရှည်လျားတဲ့ သက်တမ်းတလျှောက်မှာ ဗမာစာပေအတွက် အကျိုးပြုတဲ့စာတွေ၊ အသိအမြင် ကြွယ်ဝစေရေး စာတွေ အများကြီး ရေးခဲ့တယ်။ တိုင်းပြည် ကောင်းရာကောင်းကြောင်းအတွက် လုပ်သင့်လုပ်ထိုက်တာ မှန်သမျှမှာလည်း ကိုယ်ကျိုးကို မငဲ့ဘဲ အမြဲတမ်း လုပ်ခဲ့တယ်။ အင်မတန်မှ ကျေးဇူးကြီးမားတဲ့ စာပေနယ်အတွက်ရော တိုင်းပြည်အတွက်ရော ကျေးဇူးကြီးမားတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်တယောက် ဖြစ်ပါတယ်။ အင်မတန်မှ ဝမ်းနည်းစရာ ဆုံးရှုံးမှုတခုလို့ ပြောချင်ပါတယ်"
မင်းခိုက်စိုးစံ
"ဒေါ်အမာ ကွယ်လွန်သွားတယ် ဆိုတဲ့ဟာက ကျနော်တို့မှာက မိသားစုတစုအနေနဲ့ ပြောရမယ်ဆိုလို့ ရှိရင် ကျနော်တို့ရဲ့ အိမ်ဦးခန်းမှာ ဂုဏ်ကျက်သရေရှိရှိ အလေးအနက်ထားရတဲ့ အဖွားတယောက် မိခင်ကြီးတယောက် ကွယ်လွန်သွားသလိုပါပဲ၊ စာပေလောက အတွက်ရော အားလုံးအတွက်ပါ အဖိုးမဖြတ်နိုင်တဲ့ ဆုံးရှုံးမှုလို့ပဲ ပြောပါရစေ။ ကျနော်တော်တော်လည်း စိတ်မကောင်း ဖြစ်နေပါတယ်"
သင်္ဘောပင်
မြန်မာနိုင်ငံ အရပ်ရပ်ရှိအိမ်ဝင်း၊ ခြံဝင်းနှင့်ဥယျာဉ်များတွင် အတွေ့ရ များသောအသီးစားအပင်တစ်မျိုးသည်သင်္ဘောပင်ဖြစ်သည်။ သင်္ဘောသီးသည်လူတို့၏ ကျန်းမာအသက် ရှည်ရေးအတွက် အဖိုးတန်သောအသီး၊ အာဟာရဓာတ်အလွန်များပြားသော အသီးအဖြစ်ကျော်ကြားလှပေသည်။ ကမ္ဘာ့အပူပိုင်းဇုံဒေသနိုင်ငံများ၌ အတွေ့ရ များသော်လည်း စင်စစ်သင်္ဘောပင်သည် မြောက်အမေရိကတိုက်တောင်ပိုင်း၊ အပူပိုင်းဒေသနှင့် အနောက်အိန္ဒိယကျွန်းစုတို့တွင် မူလပေါက်ရောက်ခဲ့သော အပင်မျိုးဖြစ်သည်။
အိန္ဒိယ၊သီဟိုဠ်ကျွန်းစသော ကမ္ဘာ့အပူပိုင်းဒေသများသို့လည်း တစ်စတစ်စမျိုး ပျံ့ခဲ့ရာမှ မြန်မာနိုင်ငံသို့လည်း ရောက်ရှိခဲ့လေသည်။ သင်္ဘောပင်သည် ကာရီကေစီအီးမျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍ ရုက္ခဗေဒအမည်အားဖြင့် ကာရိကာပါပ ယာဟုခေါ်သည်။ သင်္ဘောသီးကို ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် ပဒကာသီး၊ တနင်္သာရီတိုင်း မြိတ်ဒေသတွင် ရှိန်းခိုသီးဟု ခေါ်တွင်သည်။
ပုံသဏ္ဌာန်
ရှင်သန်လွယ်သောအပင်မျိုးဖြစ်၍ အမြင့် ၁၅ပေမှ ပေ၂ဝ ကျော်ခန့်အထိရှိနိုင်သည်။ သစ်နုပင်စည်မျိုးရှိ၍ အကိုင်းအခက်မရှိဘဲအပေါ်သို့ရှူးတက်သွားသောပင်စည်၏ ထိပ်တွင်ထန်းပင်မှထန်းလက်များ ထွက်သကဲ့သို့ သင်္ဘောလက်များစုပြုံ၍ထွက်သည်။ ကြီးမားသော လက်ဝါး ရွက်ပေါင်း ဖြစ်၍ ရွက်လွှဲ ထွက်သည်။ အသီးကြီးမား သည်။ အသီးခွံ ပြောင်ချောပြီး အတွင်းသား ထူသည်။ အဖြူရောင် အစေးများ ထွက်သည်။ အစေ့များစွာ ပါသည်။ သင်္ဘောလက်၏အဖျား၌ နက်ရှိုင်း၍အ ဖျားချွန်သောအဟိုက်ကြီးခုနစ်ခုပါဝင်သည့် လက်ဝါးပုံသဏ္ဌာန်ရှိသောအရွက်ရှိသည်။ အဟိုက်များ၏ အနားသည်လည်းအဖျားချွန်အဟိုက်များပင်ဖြစ်သည်။ အစိမ်း ရင့်ရောင်အရွက်များသည် တစ်ပေကျော်နှစ် ပေခန့်မျှရှိသည့်တိုင်အောင်ကြီးမားကြသည်။ အရွက်များရင့်လာလျှင် ဝါရောင်သန်းလာရာမှ အဝါရောင်ရင့်လာ ကာနောက်ဆုံးတွင် ခြောက်၍သင်္ဘောလက်များကြွေကျသည်။ ပင်စည်တွင်သင်္ဘော လက်ကြွေကျသည့်နေရာများသည် အရာထင်ကျန်ခဲ့လေသည်။ ပင်စည် အသားပွ၍ အဖြူရောင် အစေးများ ထွက်သည်။
ရွက်ညှာတံသည်ခေါင်းပေါက်ရှိ၍ နှစ်ပေခန့်အထိ ရှည်လျားနိုင်သည်။ ထိုရွက်ညှာတံကို မြန်မာနိုင်ငံ၌ သင်္ဘောရိုးဟုခေါ်ကြလေသည်။ သင်္ဘောပင်သည် တစ်ပင်တည်းတွင်အင်္ဂါစုံသောအပွင့်၊ သို့မဟုတ် လိင်စုံသောအပွင့်ပွင့်သည့် အပင်မျိုးလည်း ရှိတတ်သော်လည်းများသောအားဖြင့်အဖိုပွင့်သက်သက်ပွင့်သောအပင်၊ အမပွင့်သက် သက်ပွင့်သောအပင်ဟူ၍ခွဲခြားရှိသည်။ အဖိုပွင့်အမပွင့်နှစ်မျိုးလုံးပင် အနံ့သင်းသင်းမွှေး၍ အဝါရောင် ဖျော့တော့တော ဖြစ်သည်။ အဖိုပွင့်နှင့်အမပွင့်ကွဲပြားချက်မှာအဖိုပွင့်သည် အလက်များကြားမှပွင့်တံရှည်များ ထွက်ပြီး လျှင်အဖျားတွင် တစ်လက်မခန့် လည်ပင်းရှည်သောကတော့ပုံသဏ္ဌာန် အပွင့်ကလေးများ အခိုင်လိုက်ပွင့်သည်။ အချို့ပွင့်တံများသည် နှစ်ပေကျော်သုံးပေခန့်အထိရှည်လျား၍ တွဲလောင်းကျနေသည်။ အမပွင့်သည် ပို၍ကြီးပြီးလျှင် တစ်ပွင့်ချင်းပွင့်၍ ပွင့်တံတိုသည်။ ပွင့်ဖတ်ငါးခုပါရှိလေသည်။
အမပွင့်ပွင့်သောသင်္ဘောပင်သည် အခြားအပင်များနှင့်ဝတ်မှုန်ကူးယှက်ခြင်းဖြင့်အသီးသီးသည်။ သို့သော်တစ်ခါတစ်ရံအဖိုပွင့်၌လည်း အစေ့အိမ်ပါတတ်သဖြင့် အဖိုပွင့်ပွင့်သောအပင်မှလည်းအသီး သီးသည်။ ထိုအသီးများသည် အညှာတံတွဲလောင်းရှိသောအသီးများဖြစ်ကြ၍ အသီးများသည်လည်းကြီး ထွားခြင်းမရှိဘဲမှည့်လည်းမမှည့်ချေ၊ ထိုသင်္ဘောသီးမျိုးကို ယိုထိုးစားရန်သာအသုံးပြုကြသည်။ ထိုသင်္ဘောပင်မျိုးကို မြန်မာနိုင်ငံတွင်သင်္ဘောပဒေသာပင်ဟု အချို့ကခေါ်ကြလေသည်။
အထက်တွင်ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း အင်္ဂါစုံသော၊ သို့မဟုတ်လိင်စုံပါသောအပွင့်ပွင့်သည့်သင်္ဘောပင်တို့လည်းရှိသေးရာ ယင်းတို့ကလည်းအသီးသီးသည်။ ထိုအပင်မျိုးသည်မူ အခြားအပင်များနှင့်ဝတ်မှုန်ကူးယှက်ရန် မလိုတော့ဘဲ အသီးသီးနိုင်လေသည်။ သင်္ဘောပင်သည် တစ်ပင်လျှင်လိင်တစ်မျိုးဖြစ်၍ အဖိုပင်၊ အမပင်၊ လိင်စုံပင်တို့မှအသီးသီး နိုင်ကြပေရာ သင်္ဘောသီးများ၏ပုံပန်းသဏ္ဌာန်နှင့်အရွယ်အစားသည်လည်း အမျိုးမျိုးအဖုံဖုံဖြစ်၍ အရသာတွင်လည်း ကွာခြားချက်ရှိသည်။ အချို့အသီးများသည်ဘဲဥပုံဖြစ်သည်။ အချို့သည်လုံးဝန်းဝန်း၊ အချို့သည်ရှည်ချွန်းချွန်းဖြစ်သည်။ လုံးဝန်း၍ အစေ့နည်းသောသင်္ဘောသီးသည် အရသာနှင့်ပြည့်စုံ၍မျိုးကောင်းသည်ဟုဆိုကြသည်။ သင်္ဘောသီးများသည် များသောအားဖြင့် ရှစ်လက်မမှ ၁၄ လက်မ အထိရှည်လျား၍ အချင်းလေးလက်မမှခြောက်လက်မအထိရှိသည်။ အသီးတစ်လုံး၏ အလေးချိန်သည် ငါးပေါင်မှရှစ်ပေါင်အထိ အချိန်စီးနိုင်လေသည်။ သင်္ဘောပဒေသာပင်မျိုးမှလွဲလျှင် အသီးသီးသော သင်္ဘောပင်တို့သည်အပင်၏ အပေါ်ပိုင်းထိပ်ဖျားတွင်တစ်လုံးနှင့်တစ်လုံး ထိကပ်လျှက်ကြပ်ညှပ်နေအောင် သီးသည်။ တစ်နှစ်ပတ်လုံးသီးသောအပင်မျိုးလည်းဖြစ်လေသည်။
သင်္ဘောသီးအတွင်း၌ အစေ့များတည်ရှိသောနေရာသည် ခေါင်းပေါက်ကြီးဖြစ်သည်။ ခေါင်းပေါက်၏နံရံသည် အသီး၏အတွင်းသားဖြစ်၍တစ်လက်မကျော် နှစ်လက်မ နီးပါးခန့်အသားထူသည်။ အသီးနုစဉ်အခါတွင် ထိုအတွင်းသားသည် အဖြူရောင်ဖြစ်၍အရည်ရွှမ်းသည်။ အသီးရင့်လာသည့်အခါ တဖြည်းဖြည်းအဝါရောင်၊ သို့မဟုတ် လိမ်မော်ရောင်သို့ပြောင်းလာသည်။ အသီးခွံ၏အရောင်သည် လည်းစိမ်းရာမှဝါလာသည်။ အသီးမှည့်လျှင်ပျော့လာ၍ ဝါရွှေရောင်တောက်နေသော အတွင်းသား ကိုဇွန်းနှင့် ကော်ခပ်၍စားနိုင်လေသည်။ မျိုးကောင်းသော သင်္ဘောသီးမှည့်သည် ချိုမြမြနှင့်ရင်အေး သွားစေသောအရသာနှင့် ပြည့်စုံသည်။ သင်္ဘောသီးမှည့်ကိုအချို့က ဆားဖြူး၍လည်းကောင်း၊ ရှောက်ရည်၊ သံ ပုရာရည်ညှစ်၍ လည်းကောင်းစားသုံးကြလေသည်။
ပျိုးထောင်ခြင်း
သင်္ဘောပင်ကိုအစေ့ပျိုး၍စိုက်ကြရသည်။ သင်္ဘောပင် သည်ရာသီဥတုပူအိုက်စွတ်စိုသော မြေနိမ့်ဒေသများမှသည်ပေ ၁ဝဝဝအထိမြင့်သောဒေသများတိုင်အောင် ပေါက်ရောက် ဖြစ်ထွန်းနိုင်သည်။ မြေပွ၍ရေဆင်းကောင်းသော နေရာမျိုးကိုနှစ်သက်သော အပင်မျိုးဖြစ်လေသည်။ အလွန်ချမ်းအေးသော ဆောင်းရာသီဒဏ်ကိုမူမခံနိုင်ချေ။ အစေ့များကိုပျိုးသည့်အခါတွင်းငယ်များတူးပြီးလျှင် တစ်တွင်းလျှင်အစေ့လေးငါးစေ့ခန့်ထည့်၍ ပျိုးရသည်။ သို့မဟုတ် သဲမြေတွင် ၁/၄ လက်မခန့် မြှုပ်၍ အလင်းရောင် လုံလောက်အောင် ရသော ကွင်းပြင်တွင် ပျိုးထောင် ပါက ၁၅-၂၀ ရက် အတွင်း အပင် ပေါက်လာသည်။
ပြောင်းရွှေ့စိုက်ပျိုးခြင်း
အရွက် လေးရွက် ထွက်ပါက ပျိုးပင် ကလေး များအား ပလတ်စတစ်အိတ် သို့မဟုတ် ကျည်တောက် များတွင် ရွှေ့ပြောင်း ပျိုးယူရသည်။ ပေါက်လာသည့် အပင်ငယ်များအနက်အဖိုပင်များလည်း အများအပြားပါရှိတတ်ရာ အဖိုပင်များကို ရှင်းလင်းဖယ်ရှားပစ်ရသည်။ သို့သော် အမပင်များနှင့် ဝတ်မှုန်ကူးယှက်ခြင်းပြု၍ အမပင်များအသီးသီးနိုင်ရန် အဖိုပင်များကိုလည်း ချန်သင့်သလောက်ချန်ထားရလေသည်။ ပျိုးပင်များ အရွက် ၈ ရွက်ခန့် ထွက်လာပါက ရွှေ့ပြောင်း စိုက်ပျိုး နိုင်သည်။ အကျယ် အနက် ၃ ပေ ခန့် တူး၍ မြေဆွေး မြေဩဇာ များထည့်ပြီး စိုက်ပျိုးရမည်။ အပင် ခြေရင်း၌ လိုအပ်သလို ပေါင်းရှင်း ပေးသင့်သည်။
ပြုစုဂရုစိုက်ခြင်း
စိုက်စတွင် ရေမှန်မှန် လောင်းပေး သင့်သည်။ အဖို တစ်ပင် ရှိက အမ ဆယ်ပင် အတွက် လုံလောက်သည်။ ရေမဝင်ရန် ဂရုစိုက် ပေးရမည်။ အသီး စိပ်လွန်းလျှင် ကျဲအောင် ခြွေပေး သင့်သည်။ သို့မှသာ အလုံးကြီး၍ ချိုမည်။ သင်္ဘောပင်များသည်ဆယ်လခန့်ကြာလျှင်အပွင့် ပွင့်၍ အသီးများသီးစပြုလေသည်။ ထိုအပင်များသည် ငါးနှစ်ခြောက်နှစ်ခန့်အတွင်းတွင် အသီးအများဆုံးသီး၍ ထိုနောက်တွင်မူ အပင်အိုလာသဖြင့် အသီးနည်းလာသည်။ ထိုအချိန်တွင်အပင်များသည်လည်း အလွန်ရှည်မြင့်နေသဖြင့် အသီးများကို ခဲခဲယဉ်းယဉ်းဆွတ်ခူးကြရလေသည်။ အပင်ပျိုစဉ်က တစ်ပင်ထဲတွင် တစ်ချိန်တည်း၌ အသီးအနုအရင့်အလုံး ၅ဝကျော်ခန့်ပင်ရှိတတ်သည်။
ဆွတ်ခူးခြင်း
အသီးများအလွန် အများအပြားသီး၍ အပင်ထက်၌အသီးများကြပ်ညှပ် လွန်းလျှင် အသီးအားလုံးညှက်သွားတတ်သည်။ ထိုကြောင့် အချို့ အသီးများကို မရင့်မီဆွတ်ခူးပေးကာ ကျန်သောအသီးလုံးများကြီး ထွားစေရသည်။ သင်္ဘောသီးမှည့်များကို ရာသီမရွေး တွေ့ရသော်လည်း အပေါများဆုံးအချိန်မှာ နိုဝင်ဘာလနှင့် ဒီဇင်ဘာလ၊ မတ်လနှင့်ဧပြီလများအတွင်းဖြစ်လေသည်။ သင်္ဘောခြံစိုက်ပျိုးသူများအတွက်အကြံပေးချက်မှာ မူလ စိုက်သည့်အပင်များအသက်ငါးနှစ်ခန့် ရှိလျှင်ထိုအပင်များ ကြားထဲ၌အပင်သစ်များထပ်၍စိုက်သင့်သည်။ သို့မှသာလျှင် အပင်ဟောင်းများကျချိန်၌အပင် အသစ်များက တက်ချိန်ဖြစ်၍ သီးထွက်အလျင်မပြတ်ရနိုင်မည်ဖြစ်လေသည်။
သင်္ဘောပင်များသည် ဘေးကိုင်းများထွက်ခြင်းမရှိဟုဆိုခဲ့သော်လည်းအပင်အိုလာသည့်အခါ ဘေးကိုင်းများ ထွက်တတ်သည်။ ဘေးကိုင်းများစောစောထွက်စေလိုလျှင် ပင်စည်ထိပ်ဖူးကိုဖြတ်ချပေး ပါကဘေးကိုင်းများခွ၍ ထွက်လာနိုင်လေသည်။
အသုံးပြုပုံ
သင်္ဘောပင်သည် တစ်ပင်လုံးအသုံးဝင်လေသည်။
အသီး
သင်္ဘောသီး ၌လူကို ကျန်းမာ စေကာ အသက် ရှည်၍ ရောဂါ ကင်းဝေး စေနိုင်သော သတ္တိထူး ရှိ၏။ သင်္ဘောသီး စိမ်းအရည်တွင် သကြားရော၍ တစ်နေ့ ၃ ကြိမ်မျှ သောက်က သရက်ရွက် ကြီးခြင်း ပျောက်၏။ သင်္ဘောသီး အမှည့် စားသော် သရက်ရွက် ကြီးခြင်း၊ အသည်း ကြီးခြင်းနှင့် မြင်းသရိုက် ရောဂါ ပျောက်၏။ သင်္ဘောသီး ဝမ်းပျဉ်းကို ဟင်းချက် စားခြင်း၊ သနပ် လုပ်စားခြင်းဖြင့် ဆီးဝမ်းကို ရွှင်စေသည်။ သင်္ဘောသီး နုနုကို အခြောက်လှန်း အမှုန့်ပြုပြီး အနည်းငယ်မျှ စားသော် အဆက်မပြတ် သွားသော ဝမ်းပျက် ရောဂါ ပျောက်၏။ သင်္ဘောသီး စိမ်းကို လှီးဖြတ်၍ ထွက်လာသော အရည်ကို ကင်းကိုက်သော ဒဏ်ရာသို့ လိမ်းပေးသော် အဆိပ် ပြေ၏။ သင်္ဘောသီး နုနုကို ဆားနှင့် တို့စားက ဆုံဆို့နာ ပျောက်၏။ မြန်မာဆေးကျမ်းတို့အလိုမှာ သင်္ဘောသီးမှည့်သည် အေး၏။ ချို၏။ အတန်ငယ်ငန်၏။ ဓာတ်ဆုံး၌အတန်ငယ်ခါး၏။ အာပေါပဂ္ဃရဏအစာမျိုးတည်း။ သလိပ် ခြောက်နာ၊ ချောင်းဆိုးသွေးပါနာတို့နှင့်သင့်၏။ ဆီးဝမ်းကို အမှန်သွားစေ၏ဟုဆိုသည်။ ထို့ပြင်ဥတုဘောဇနကျမ်း၌ သင်္ဘောသီးမှည့်သည်လေ၊ သည်းခြေကိုနိုင်၏။ ချို၏။ ဝမ်းကိုရွှင်စေတတ်၏ဟုဆိုထားလေသည်။ သင်္ဘောသီးမှည့်သည်ကြာရှည်ခံသော အသီးမျိုးမဟုတ်သဖြင့် ရပ်ဝေးကိစ္စများကို တင်ပို့ရောင်းချရန်မဖြစ်နိုင်ချေ။ ထိုကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင်အသီးမှည့်ကို တင်ပို့ရောင်းချခြင်းအလို့ငှာ သင်္ဘောပင် များကို စံနစ်တကျအများအပြား စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြသည်ကိုမတွေ့ရချေ။
အစေ့
အသီးအတွင်းရှိခေါင်းပေါက်ထဲ၌ ငရုတ်ကောင်းစေ့နှင့် သဏ္ဌာန်တူသောအစေ့များစွာပါရှိသည်။ မျိုးကောင်းသော သင်္ဘောသီးတွင် အစေ့နည်း၍အချို့တွင်အစေ့လုံးဝမပါချေ။ အသီးနုစဉ်တွင်အစေ့တို့ သည်ဖြူသော်လည်းရင့်လာသောအခါ အညိုရောင်အနက်ရောင်များဖြစ်လာသည်။ အစေ့များသည်ခါး သက်သက်အရသာရှိသည်။ ရေငတ်ပြေစေနိုင်သော သတ္တိရှိသည်ဟုသိရလေသည်။ သင်္ဘောသီးမှည့်သည် အလွန်အာဟာရဖြစ်သော ဓာတ်စာတစ်မျိုးပေတည်း။ သင်္ဘောသီးမှည့်ကိုမှန် မှန်မှီဝဲသူတို့သည် နုပျိုစိုပြည်ပြီးလျှင် ကျန်းမာရွှင်လန်းစွာ ရှိနိုင်သည်။ ရောဂါများကိုလည်းခုခံနိုင်စွမ်းရှိ ၍ရောဂါကျ ရောက်ခဲ့သည်တိုင်အောင်လျင်မြန်စွာကင်းစင်ပျောက်ကင်းနိုင်သည်ဟုဆိုကြလေသည်။ သင်္ဘောသီး အစေ့ အရေအတွက်ကို အရွယ်နှင့် ချင့်၍ စားသော် ဝမ်းတွင်းရှိ သန်များ ကျ၏။
အစေး
သင်္ဘောသီး စိမ်းမှ ထွက်သော အစေးဖြင့် ယားနာ၊ ပွေးနာနှင့် အရေပြား ရောဂါများ ကို လိမ်းပေးက ပျောက်၏။ အနာ အဖုများနှင့် လူပျိုနာ ကြောင့်ဖြစ်သော အနာများကို သင်္ဘောသီးစေး လိမ်းပေးက ပျောက်၏။ လူလတ် အရွယ်များ အစေး အနည်းငယ်မျှကို နွားနို့၊ သကြားခဲ ရရာနှင့် စားသော် အစာ မကြေ ရောဂါ ပျောက်၏။ အစေးကို ထန်းလျက်နှင့် နယ်စားသော် သန်ကျ၏။ အစေးကို ခန္ဓာကိုယ် အရပ်ရပ်ရှိ အရိုး အခြင် ကြွက်သား စသည့် အစိတ် အပိုင်းများကို ပြုပြင် ရန်နှင့် အစာအိမ် အူသိမ် တို့၏ အတွင်းဆုံး အသားမျှင်များ ပျက်စီး ချွတ်ယွင်းသည့် အနာ အဆာကြောင့် ဖြစ်သော ဗိုက်နာ၊ အူနာ စသော ရောဂါများ ပျောက်ကင်း စေရန် အကောင်းဆုံး ဆေးအဖြစ် သုံးနိုင်သည်။ သင်္ဘောစေးထုတ်ယူရန် အတွက်လည်းမြန်မာနိုင်ငံ၌ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ခြင်းမရှိချေ။ အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် သင်္ဘောဆေးကိုကြက်ပေါင်စေး ထုတ်ယူသကဲ့သို့ထုတ်ယူရရှိနိုင်၍ ထုတ်ယူပြီးနောက်ကြာကြာမဆိုင်းဘဲ တဖြည်းဖြည်းသွေ့ ခြောက်စေပြီးအမှုန့်ပြန်ရသည်။ ထိုအမှုန့်သည် အထက်တွင်ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း အလွန်ဆေးဖက်ဝင်သော အမှုန့်ဖြစ်လေသည်။ သီဟိုကျွန်းတွင်မူ သင်္ဘောစေးထုတ်ယူရန်အတွက် သင်္ဘောပင်များကိုစိုက်ပျိုး လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ၁၉၂၉ခု နှစ်တွင်သီဟိုဠ်ကျွန်းမှ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ တင်ပို့သော သင်္ဘောစေး တန်ဖိုးသည် စတာလင်ပေါင် ၄၄၉၅၆ ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ အိန္ဒိယနိုင်ငံမဒရပ်၊ ဘုံဘိုင်၊ ဗင်္ဂလားနှင့်ဗီဟာပြည်နယ်တို့တွင် အကြီးအကျယ်စိုက်ပျိုးလျက်ရှိလေသည်။
အရွက်
သင်္ဘောတစ်ပင်လုံးသည်ဆေးဖက်ဝင်သည်ဟု ဆိုကြသော်လည်း အရေးအကြီးဆုံးအပိုင်းသည်အ သီးစိမ်းခွံမှ ထွက်သောအစေးဖြစ်သည်။ သင်္ဘောပင်သည် အစေးများသောအပင်မျိုးဖြစ်၍ ပင်စည်မှ သာမကသင်္ဘောရိုး၊ သင်္ဘောလက်တို့မှလည်းအစေးရသည်။ ထိုအစေးသည် ပါးစောင်ရည် အစာအိမ်ရည်တို့ထက် အစာချေချက်ရာတွင် ပို၍အစွမ်းထက်သောသတ္တိရှိသည်။ အစာမကြေရောဂါ ပြင်းထန်စွာ ခံစားနေရသူများအားကုသရန် ထိုအစေးကို ဆေးပါရဂူကြီးများအသုံးပြုကြသည်။ ထို့ပြင် ခန္ဓာကိုယ်အရပ်ရပ်ရှိ ပျက်စီးယိုယွင်းသောအရိုး၊အခြင်၊ကြွက်သား စသောအစိတ်အပိုင်းများကို ပြုပြင်ရန် နှင့်အစာအိမ် အူသိမ်တို့၏အတွင်းကျသော အသားမျှင်တို့ချွတ်ယွင်း၍ ဖြစ်ပွားသောဗိုက်နာ အူနာများ အတွက်လည်းအစွမ်းထက်သော ဆေးတစ်လက်အဖြစ် ဆေးပါရဂူကြီးများက ထောက်ခံကြလေသည်။ ထိုကြောင့်ကမ္ဘာပေါ်၌ အစွမ်းထက်သောဆေးများတွင် သင်္ဘောသီးအစေးလည်းပါဝင်၍ မြန်မာပရ ဆေးများတွင်လည်း သင်္ဘောဆေးပါဝင်သည်ဟုသိရလေသည်။ မြန်မာလူမျိုးတို့သည်သင်္ဘောရွက်ကို ဟင်းသီးဟင်းရွက် အဖြစ်အသုံးနည်းသည်။ သင်္ဘောရွက်သည်ဗီတာမင်စီနှင့်အီးအပြင် စုစုပေါင်း အာဟာရဓာတ်ခြောက်မျိုး ခန့်ပါ၍အာဟာရရှုထောင့်မှကြည့်လျှင် အဖိုးတန်အရွက်ဖြစ်သည်။ သင်္ဘောရွက်နုနုကိုမူလက်ဖက်နှင့် တွဲ၍စားတတ်ကြ၍တစ်ခါတစ်ရံပြုတ်၍လည်းကောင်း၊ မီးအုံး၍လည်းကောင်းတို့စားကြသည်။ သင်္ဘောရွက်သည်ခါးသည့် အရသာရှိသဖြင် လေနာတတ်သူများအတွက်ကောင်းသည်။ ထို့ပြင်ဝမ်းချုပ်သူများလည်းသင်္ဘောရွက် ကိုစားပေးသင့်သည်။ အကြောအခြင်နာကြင်သောဝေဒနာများနှင့် ဆင်ခြေထောက် ရောဂါများအတွက် သင်္ဘောရွက်သည် ဆေးဖက်ဝင်သည်ဟုသိရသည်။ သင်္ဘောမြစ်သည် ဖက်ဖုနာနှင့် လိပ်ခေါင်းရောဂါအတွက်ဆေးဖက်ဝင်သည်။ အာဖရိကတိုက်နှင့် အနောက်အိန္ဒိယကျွန်းစုတွင် အခေါက်မှ လျှော်ထုတ်ယူပြီးလျှင် ကြိုးကျစ်ကြလေသည်။ သင်္ဘောရွက် ကြိတ်ညှစ်ရည်တွင် ဘိန်းအနည်းငယ် ရောလိမ်းသော် အကြောတက်ခြင်း ပျောက်၏။ သကျည်း ကိုက်သော် သင်္ဘောရွက်ကို ရေနွေးဖြော၍ သို့မဟုတ် မီးကင်၍ ကပ်ပေးသော် ပျောက်၏။ အရွက်ကို မီးအုံ၍ တို့စားခြင်း၊ လက်ဖက်ထဲ ထည့်စားခြင်း ဖြင့် နားအူ လေထွက် ရောဂါ ပျောက်၏။
ကျောင်းအိုင်ရွာ၊ သမုတ်ဒရိုး
ကျောင်းအိုင်ရွာ၊ သမုတ်ဒရိုး
ခရခိဒဘူတာ
ခရခိဒဘူတာ  (唐木田駅 ခရခိဒ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တိုကျိုခရိုင်၊ တမမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဘောဓိရွာ
ဘောဓိရွာ
ကိုးတိုင်း ကိုးဌာန
သာသနာတော် (၂၃၅)ခုနှစ်၊ တတိယသင်္ဂါယနာ တင်ပြီးချိန် တိုင်းပြည်အရပ်ရပ်တို့သို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ ပြန့်ပွားစေရန် ရည်ညွှန်း၍ အာသောကမင်းတရားကြီးနှင့် အရှင် မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿ မထေရ်မြတ်တို့က ၉-တိုင်း ၉-ဌာန ပြည်နယ်တို့သို့ ဥပသမ္ပဒကံ ဆောင်နိုင်စေရန် ခေါင်းဆောင်တစ်ပါးနှင့် ငါးပါးစီကို စေလွှတ်ကြွချီတော် မူကြသည်။