cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
လူ့အခွင့်အရေး သမိုင်းကြောင်း
ပထမကမ္ဘာစစ်နှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြားကာလ
ယခုအခါတွင် ကုလသမဂ္ဂ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ နိုင်ငံပေါင်းချုပ်အသင်းကြီး၏ အသင်းအဖွဲ့အေဂျင်စီတစ်ခု ဖြစ်သော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အလုပ်သမားအဖွဲ့ချုပ်တွင်လည်း UDHR ၌ နောက်ပိုင်းတွင် ထပ်ထည့်ခဲ့သော အချို့သော အခွင့်အရေးများကို အားပေးမြှင့်တင်ရန်နှင့် အကာအကွယ်ပေးရန်ဟူသော လုပ်ပိုင်ခွင့် အာဏာ ရှိသည်-“	ယနေ့တွင် ILO ၏အဓိကရည်မှန်းချက်ပန်းတိုင်မှာ လွတ်လပ်သော၊ ညီမျှသော၊ လုံခြုံသောနှင့် လူသားဂုဏ်သိက္ခာရှိသော အခြေအနေများတွင် သင့်တင့်ကောင်းမွန်ပြီး ကုန်ထုတ်လုပ်နိုင်သော အလုပ်များကို အမျိုးသမီးများရော အမျိုးသားများပါ ရယူလုပ်ကိုင်နိုင်ရန် အခွင့်အရေးများကို အားပေးမြှင့်တင်ရန်ဟူ၍ ဖြစ်သည်။	” —အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အလုပ်သမားများ ညီလာခံ ၈၇ ခုမြောက် အစည်းအဝေးမှ အထွေထွေ ညွှန်ကြားရေးမှူး၏ အစီရင်ခံစာ
ပထမကမ္ဘာစစ်နောက်ပိုင်းကာလ
စစ်ပွဲကာလအခွင့်အရေးများနှင့် ဂျီနီဗာ သဘောတူညီချက်များ ဂျီနီဗာသဘောတူညီချက်များသည် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီကော်မတီကို တည်ထောင်သူ ဟင်နရီဒူးနန့် (Henry Dunant)၏ ကြိုးပမ်းမှုများ၏ ရလဒ်အဖြစ် ၁၈၆၄ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၄၉ ခုနှစ်အတွင်းတွင် ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ စစ်ပွဲ၏ဥပဒေသများအား အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုရန် နိုင်ငံတကာ အသိုင်းအဝန်း၏ ပထမဦးဆုံးသောကြိုးပမ်းမှုတစ်ခုအနေဖြင့် သဘောတူညီချက်များသည် ယှဉ်ပြိုင်တိုက်ခိုက်ခြင်း ပဋိပက္ခများတွင် ပါဝင်ပတ်သက်လျက်ရှိသော လူတစ်ဦးချင်းစီ၏ လူ့အခွင့်အရေးများကို အကာအကွယ်ပေးပြီး၊ ၁၈၉၉ နှင့် ၁၉၀၇ ခုနှစ် ဟိတ်ဂ် သဘောတူညီချက်များအား ဆက်လက်လိုက်ပါ လုပ်ဆောင်ပါသည်။ ကနဦးအဖြစ် ပထမကမ္ဘာစစ်မတိုင်ခင်က ရေးဆွဲခဲ့သော်လည်း ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကြောင့် သဘောတူညီချက်များကို စိစစ်တည်းဖြတ်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝန်းမှ ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်အတည်ပြုခဲ့သည်။ ဂျီနီဗာသဘောတူညီချက်များမှာ - ထို့အပြင် ဂျီနီဗာ သဘောတူညီချက်သို့ အပိုဖြည့်စွက် ပြင်ဆင်ခြင်း စာချုပ်မူကြမ်းသုံးခုကို ထပ်ထည့်ထားသည် - ရက်နေ့အရ ၁၆၃ နိုင်ငံက ၎င်းအား သဘောတူလက်မှတ် ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ ယခင် စိစစ်တည်းဖြတ်မှုများနှင့် ၁၉၀၇ ခုနှစ် ဟိတ်ဂ်သဘောတူညီချက်များထဲမှ အချို့အပေါ် အခြေခံပြီး ဂျီနီဗာသဘောတူညီချက် လေးခုစလုံးကို ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် နောက်ဆုံး စိစစ်တည်းဖြတ်ပြီး အတည်ပြုခဲ့သည်။ အချို့စစ်တိုက်ခြင်းနည်းလမ်းများကို တားမြစ်သည့် စည်းကမ်းပြဋ္ဌာန်းချက်များနှင့် ပြည်တွင်းစစ်များ၏ အရေးကိစ္စများ အကြောင်း တိုက်ရိုက်ပြောဆိုချက်များကို နောက်ပိုင်းညီလာခံများက ဖြည့်စွက်ခဲ့သည်။ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အားလုံးသော နိုင်ငံပေါင်း ၂၀၀ နီးပါးတို့သည် ဤသဘောတူညီချက်များကို အတည်ပြုထားသည့် “လက်မှတ်ရေးထိုးသော” နိုင်ငံများဖြစ်သည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီကော်မတီသည် ဂျီနီဗာသဘောတူညီချက်များအား ထိန်းချုပ်သော အဖွဲ့ဖြစ်သည် (အောက်တွင်ကြည့်ပါ)။
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လူ့အခွင့်အရေးကြေညာစာတမ်း
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်၏ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုကို တစ်စိတ်တစ်ဒေသအားဖြင့် တုံ့ပြန်သည့်အနေအဖြင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လူ့အခွင့်အရေး ကြေညာစာတမ်း(UDHR)သည် ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေညီလာခံက[46] ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် အတည်ပြုခဲ့သည့် ချုပ်နှောင်ခြင်းမရှိသည့် ကြေညာစာတမ်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများကို လူသား၊ နိုင်ငံသား၊ စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးဆိုင်ရာ အခွင့်အရေး အများအပြားတို့ကို အားပေးမြှင့်တင်ရန်၊ ဤအခွင့်အရေးများသည် “ကမ္ဘာကြီးပေါ်တွင် လွတ်မြောက်မှု၊ တရားမျှတမှုနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးတို့၏ အခြေခံအုတ်မြစ်”တွင်ပါဝင်ကြောင်း ခိုင်မာစွာပြောဆိုရန် UDHR ကတိုက်တွန်းသည်။ ကြေညာစာတမ်းသည် နိုင်ငံများ၏ ပြုမူလုပ်ဆောင်မှုကို ကန့်သတ်ရန်အတွက် ပထမဆုံးသော နိုင်ငံတကာ တရားဥပဒေဆိုင်ရာ ကြိုးပမ်းမှုဖြစ်ပြီး၊ အခွင့်အရေးများဆိုင်ရာ တာဝန်ဝတ္တရားများ အတုံ့အပြန်အမှီပြုခြင်း (အခြေခံကျသော ဥပဒေအယူအဆများအကြား ဒဿနအမြင်ဆိုင်ရာ ဆက်သွယ်ချက်) ပုံစံကို လိုက်နာပြီး ယင်းတို့၏နိုင်ငံသားများ အပေါ်တွင်ရှိသော တာဝန်ဝတ္တရားများကို ဖိအားပေးသည်။ "...လူသားမျိုးနွယ် မိသားစုဝင်များအားလုံး၏ ရှိရင်းစွဲဂုဏ်သိက္ခာနှင့် သာတူညီမျှမှုရှိသော သဘာဝတရားနှင့် ဥပဒေဆိုင်ရာအခွင့်အရေးတို့သည် ကမ္ဘာကြီးပေါ်တွင် လွတ်လပ်မှု၊ တရားမျှတမှုနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးတို့၏ အခြေခံအုတ်မြစ်ဖြစ်ကြောင်း အသိအမှတ်ပြုခြင်း	” —၁၉၄၈ ခုနှစ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လူ့အခွင့်အရေးကြေညာစာတမ်း၏ နိဒါန်း
၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လူ့အခွင့်အရေးများဆိုင်ရာမူကြမ်းကို စတင်ဆွေးနွေးခဲ့သူ အမေရိကန်သမ္မတကတော် အယ်လဲန်နာရူးစ်ဗဲ့လ်ထ် (Eleanor Roosevelt ) ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်ဆောင်ရွက်သော လူ့အခွင့်အရေး ကော်မရှင်၏အဖွဲ့ဝင်များက UDHR ကိုရေးဆွဲခဲ့သည်။ ကော်မရှင်အဖွဲ့ဝင်များသည် ထိုကဲ့သို့ အခွင့်အရေးမူကြမ်း၏ပုံစံနှင့်၊ ယင်းမူကြမ်းကို အတည်ပြုမည် မပြုမည် သို့မဟုတ် မည်သို့အတည်ပြုသင့်သည် ဆိုသည်များနှင့်ပတ်သက်၍ ချက်ချင်း သဘောတူညီခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ကော်မရှင်သည် UDHR နှင့် တွဲဖက်ပါရှိသော သဘောတူစာချုပ်များကို ရေးဆွဲခြင်းအား ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ သို့သော် UDHR မှာမြန်ဆန်စွာပင် ဦးစားပေး ဖြစ်လာသည်။
ကနေဒါလူမျိုး ဥပဒေပါမောက္ခ ဂျွန်ဟမ်ဖရီ (John Humphrey)နှင့် ပြင်သစ်ရှေ့နေ ရီန်း ကက်ဆင်(Rene Cassin)တို့သည် နိုင်ငံအများနှင့် စပ်ဆိုင်သော သုတေသနပြုခြင်း အများအပြားနှင့် နိဒါန်း၏ ယေဘုယျဥပဒေသကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုနိုင်သော ကြေညာစာတမ်းပါ ပိုဒ်ခွဲများပါရှိသော စာတမ်းများ၏ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံတို့အတွက် အသီးသီး တာဝန်ယူခဲ့ကြသည်။ စာတမ်းများ၏ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံကို ကက်ဆင်ကဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး အခြေခံဥပဒေများ ဂုဏ်သိက္ခာ၊ လွတ်လပ်ပြီး အချုပ်အနှောင်ကင်းခြင်း၊ သာတူညီမျှရှိမှုနှင့် ညီရင်းအစ်ကိုကဲ့သို့ ချစ်ခင်ရင်းနှီးမှုများကို ပထမ ပိုဒ်ခွဲနှစ်ခုတွင် ထည့်သွင်းထားသည်။ ယင်း၏နောက်တွင် လူပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးချင်းစီနှင့် စပ်ဆိုင်သည့် အခွင့်အရေးများ၊ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦးအကြား ဆက်ဆံရေးနှင့် အဖွဲ့အစည်းတို့နှင့် ဆက်ဆံရေးတို့နှင့်ဆိုင်သော လူပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးချင်းစီ၏ အခွင့်အရေးများ၊ ဘာသာရေး၊ အများပြည်သူနှင့် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ အခွင့်အရေးများနှင့်၊ စီးပွားရေး၊ လူမှုရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုတို့ဆိုင်ရာ အခွင့်အရေးများ အကြောင်းများ ဆက်တိုက်ဆိုသလို ဖော်ပြထားသည်။ ကက်ဆင်၏ အဆိုအရ သဘောပေါက်နားလည်ရန်လိုအပ်သည့် ကန့်သတ်ချက်များ၊ တာဝန်ဝတ္တရားများနှင့် လူမှုရေးနှင့်နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ အစီအစဉ် အခြေအနေများတွင်ရှိသော အခွင့်အရေးများအကြောင်း နောက်ဆုံးပိုဒ်ခွဲသုံးပိုဒ်တွင် ပါဝင်သည်။ ဟမ်ဖရီနှင့် ကက်ဆင်တို့သည် UDHR တွင်ဖော်ပြထားသည့် အခွင့်အရေးများကို ယင်း၏နိဒါန်း တတိယစာကြောင်းတွင် ဆင်ခြင်သုံးသပ်ထားသကဲ့သို့ အချို့သောနည်းလမ်းများမှ တဆင့် ဥပဒေအရ အမိန့်အာဏာတည်စေရန် ရည်ရွယ်ပါသည်။ “	သို့သော် လူတစ်ယောက်သည် နိုင့်ထက်စီးနင်း အုပ်ချုပ်ခြင်းနှင့် ဖိနှိပ်ခြင်းတို့ကို ပုန်ကန်ထကြွရန်အတွက် နောက်ဆုံးအားကိုးအားထားရာအနေနှင့် အကူအညီရရှိရန် မရမက ပြုလုပ်ခံရခြင်းမရှိပါက လူ့အခွင့်အရေးကို ဥပဒေစည်းကမ်းများဖြင့် ကာကွယ်မှုပေးရန်မှာ မရှိမဖြစ် လိုအပ်သည်	” —၁၉၄၈ ခုနှစ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လူ့အခွင့်အရေးကြေညာစာတမ်း၏ နိဒါန်း
အချို့သော UDHR တွင်ပါဝင်သောအကြောင်းအရာ များကို သုတေသနပြုလုပ်ထားပြီး ကမ္ဘာ့တိုက်ကြီးများအားလုံးနှင့် အဓိက ဘာသာအယူဝါဒများမှာ ကိုယ်စားလှယ်များ အပါအဝင် လူ့အခွင့်အရေးများနှင့် ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတကာကျွမ်းကျင်သူများပါဝင်သော ကော်မတီတစ်ခုက ရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ မဟတ္တမဂန္ဒီကဲ့သို့ ခေါင်းဆောင်ကြီးများနှင့် ဆွေးနွေးတိုင်ပင်မှုများမှလည်း သုံးသပ်ဆွဲယူထားသည်။ နိုင်ငံသားနှင့် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ အခွင့်အရေးနှင့် စီးပွားရေး၊ လူမှုရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အခွင့်အရေးနှစ်ခုလုံးကိုထည့်သွင်းထားခြင်းမှာ လူသားတို့၏ အခြေခံအခွင့်အရေးများကို ခွဲခြား၍မရနိုင်ကြောင်းနှင့် ဖော်ပြထားသော အခွင့်အရေး အမျိုးအစားများသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ကင်းကွာ၍မရနိုင်အောင် ဆက်နွယ်လျက်ရှိကြောင်း ယူဆချက်ကို အခိုင်အမာဖော်ညွှန်းသည်။ ဤအခြေခံသဘောတရားကို သဘောတူလက်ခံသောအချိန်တွင် မည်သည့်အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံများကမှ ဆန့်ကျင်မှုမပြုသော်လည်း (ဆိုဗီယက်နှင့် အပေါင်းပါအုပ်စုနိုင်ငံများ၊ လူမျိုးရေးခွဲခြားမှုရှိသော တောင်အာဖရိကနိုင်ငံနှင့် ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံတို့က မဲပေးခြင်းမရှိဘဲ ကြေညာစာတမ်းကို အကန့်အကွက်မရှိ သဘောတူခဲ့ကြသည်)၊ နောက်ပိုင်းတွင် ဤအခြေခံသဘောတရားသည် အရေးပါသော စိန်ခေါ်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။
ဗိုလ်စံသိန်း
ဗိုလ်စံသိန်းသည် ကောဇာ သက္ကရာဇ် ၁၂၈၉ ခု တပေါင်းလဆန်း (၉)ရက်နေ့တွင် ရှမ်းပြည်နယ် တောင်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ဖက်ရဲရွာတွင် ဖွားမြင်ခဲ့ပြီး သတ္တမတန်း ကျောင်းပညာကို အောင်မြင်ခဲ့သည်။ မွေးချင်းမောင်နှာမများမှာ ဆရာမနန်းထွေး၊ ဦးဖိုးလွန်၊ ဦးစံဖဲနှင့် နန်းခင်ဝေသီ တို့ဖြစ်သည်။ ဗိုလ်စံသိန်းသည် အိမ်ထောင်ဇနီး ဒေးနန်းခွန်နှင့်အတူ သားသမီး (၆)ဦးထွန်းကားခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ နန်းယွန်း၊ နန်းဆွေ၊ ဗိုလ်မှူးခွန်ကျော်ဆွေ၊ နန်းရီ၊ နန်းဒေဝီနှင့် နန်းလှရင် တို့ဖြစ်သည်။
ဗိုလ်စံသိန်းသည် မြင်းခြံခရိုင်တွင် ခရိုင်ကော်မတီတာဝန်ခံအဖြစ်လည်းကောင်း၊ တောင်ကြီးခရိုင် ပအိုဝ်းအမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်ဖွဲ့(ပအလဖ) တာဝန်ခံအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ပြည်ထောင်စု ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ် ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ တရုတ်ဖြူစစ်ဆင်ရေးတွင် ပအလဖ စစ်ရေးတာဝန်ခံ အဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ယူလှုပ်ရှားခဲ့သည်။
၁၉၅၈ ခုနှစ်မေလတွင် ပအလဖ အလင်းဝင်ရာတွင် ဗိုလ်စံသိန်းက ဖဆပလ အစိုးရကို အယုံအကြည်မရှိသဖြင့် ပအလဖ ရဲဘော်တချို့နှင့် တောတွင်းတွင် ဆက်ပုန်းနေခဲ့သည်။ ဗိုလ်စံသိန်းသည် ၁၉၆၆ တွင် ပအလဖ၏ ရဲဘော်ဟောင်းများကို ပြန်လည်စည်းရုံးပြီး ဒုတိယအကြိမ် လက်နက်ကိုင် ပအိုဝ်းတော်လှန်ရေးကို ဦးဆောင် လှုပ်ရှားခဲ့သည်။ ၁၉၆၇ တွင် ဗိုလ်လှမောင်ဦးဆောင်သော ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ(ဗကပ)တပ်ဖွဲ့က ပအိုဝ်းဒေသတွင်းတွင် ဝင်ရောက်ကျူးကျော်လာသဖြင့် ဗိုလ်စံသိန်းဦးဆောင်သော ပအလဖ တပ်ဖွဲ့က ချေမှုန်းတိုက်ခိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ နောက်ဆုံးပတ်တွင် ပအလဖ အမည်ကို ဖျက်သိမ်း၍ ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်စံသိန်း အတွင်းရေးမှူး ဆရာလှစိန် တို့သည် ရှမ်းပြည်နယ် လူမျိုးပေါင်းစုံ လွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့ (ရလလဖ)ကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
၁၉၆၈ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီလတွင် မန်းရှာလာဖန်းနှင့် စောသမိန်ထွန်းတို့ ပါဝင်ဦးဆောင်သည့် ကေအဲန်ယူပီ၏ မြောက်ပိုင်းခရီးစဉ်သည် တောင်ကြီးနယ်ဘက်သို့ ရောက်လာသောအခါ ရလလဖ ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်စံသိန်းနှင့် ဗိုလ်မှူးကာလယ်တို့က လက်ခံတွေ့ဆုံခဲ့သည်(ဤအချိန်တွင် ဗိုလ်မှူးရာထူးဖြင့် ဗိုလ်မှူးစံသိန်း)။ ထိုအချိန်ကာလတွင် ဗကပ တပ်ဖွဲ့သည် ရလလဖ အဖွဲ့(ပအိုဝ်းနီတပ်ဖွဲ့)မှ လူတချို့ကို စည်းရုံးပြီး ဗကပ ကို ထောက်ခံလာအောင်နှင့် စည်းရုံးမရ၍ ဆန်ကျင်မှု သဘောရှိသူများကို အပြုတ်တိုက်ထုတ်ရမည် ဆိုသည့် ပေါ်လာစီကြောင့် ရလလဖ တပ်ဖွဲ့တွင် မညီမညွတ်မှု ဖြစ်လာခဲ့သည့် အချိန်ကာလနှင့် တိုက်ဆိုင်နေသည်။ ထိုသို့သော ပေါ်လာစီကို ဗကပ ကျင့်သုံးမှုကြောင့် တော်လှန်ရေးဆင်နွဲနေသော ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားတို့၏ အင်အားစုကို အားနည်းသွားစေခဲ့သည်။
၁၉၆၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ(၁၀)တွင် မောက်မယ်မြို့နယ်၊ ကန်တူးဒေသ၊ ပန်ကိုင်းရွာတွင် ဗိုလ်လှခင် ဦးဆောင်သော ရှမ်းတပ် Shan United Revolution Army (SURA) နှင့် ဗိုလ်စံသိန်းဦးဆောင်သော ရလလဖတပ်ဖွဲ့တို့သည် တွေ့ဆုံညှိနှိုင်းဆွေးနွေးပွဲ ပြုလုပ်ရာမှ အပြန်အလှန်ပစ်ခတ်ကြပြီး နှစ်ဘက်ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သော ဗိုလ်လှခင်နှင့် ဗိုလ်စံသိန်းတို့ ကျဆုံးခဲ့ရသည်။
ထိုတိုက်ပွဲတွင် ပါဝင်သည့် ဆီဆိုင်မြို့နယ် လိုင်းပေးရွာနေ ရလလဖ ရဲဘော်ဟောင်း ဆရာခေတ်၏ ပြန်ပြောပြချက်အရ “ဗိုလ်စံသိန်းကို ရှမ်းတပ်က ပစ်တာမဟုတ်ဘူး သူ့လူတစ်ယောက်ယောက်က သူ့နောက်ကနေ ပစ်တာပါ။ ကျဉ်ဆံဒဏ်ရာက ရှေ့ဘက်ကနေလာတာ မဟုတ်ဘူး နောက်ဘက်ကနေ လာတာပါ” ဟု ဆို၏။ ဤတိုက်ပွဲတွင် ပါဝင်သော SURA ရဲဘော်တယောက်ကို ကွဏ်းခေါ်စာစောင်မှ တွေ့ဆုံမေးမြန်းပြီး ရှမ်းဘာသာဖြင့် ပြန်ရေးထားရာတွင် ဗိုလ်စံသိန်းကို သူတို့တပ်ဖွဲ့ မပစ်ရကြောင်း ထိုရဲဘော်၏ ပြန်ပြောပြသည်ကို ရေးသားထားသည်။
ဗိုလ်စံသိန်းနှင့် သိကျွမ်းသည့် ဟိုနမ်းဇာတိ ဆရာတော်တစ်ပါးကလည်း “ဗိုလ်စံသိန်းကို ပစ်သတ်တာက သူ့လူ ဗိုလ်လှမောင်” ဟု ဆို၏။ ခရီးသွားလင်မယားနှစ်ဦးသည် တိုက်ပွဲဖြစ်စဉ်တွင် သူတို့ပုန်းနေသည့်နေရာရှေ့တွင် ဗိုလ်စံသိန်းနှင့် ဗိုလ်လှမောင် ဖြတ်သွား၍ မကြာမှီ သေနတ်သံကြားပြီး ဗိုလ်စံသိန်းက ကျဉ်ဆံဒဏ်ရာဖြင့် အကြီးအကျယ်ရသွားကြောင်း ပြန်ပြောပြ၏။ ဗိုလ်လှမောင်သည် တချိန်က ဗကပ တပ်ဖွဲ့ကို ဦးဆောင်ပြီး အင်းလေးဒေသ၌ လှုပ်ရှားစဉ်တွင် ဗိုလ်စံသိန်း တပ်ဖွဲ့က ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက် အပြတ်ချေမှုန်းခဲ့သည်ကို ဗိုလ်လှမောင်က မကျေနှပ်ဘဲ ပြန်ကလည့်စားချေခြင်းဖြစ်သည်ဟု အဆိုပါဆရာတော်က သုံးသပ်သည်။ ဗိုလ်စံသိန်းသည် ဗိုလ်လှမောင်ကို စစ်တုံပန်းအဖြစ် မထားဘဲ ၎င်းတပ်ဖွဲ့ထဲသို့ စည်းရုံးဝင်စေခဲ့သည်။ ဗိုလ်စံသိန်းကျဆုံးပြီးနောက် ဗိုလ်လှမောင်သည် ရလလဖ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာသည်နှင့် တပြိုင်တည်း ရလလဖ အပေါ် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ ဩဇာ လွမ်းမိုးလာခဲ့လေသည်။
ကျမ်းကိုး
• ပြည်ထောင်စုထဲ့က ပအိုဝ်း။ • ဆရာကြီး စကောလယ်တောနှင့် မြောက်ပိုင်းခရီးစဉ် ((ကေအဲန်ယူ) မြောက်ပိုင်းခရီးစဉ် မှတ်တမ်း) • ဟဝ်သေထွိုက်ငါး စွိုးခွို့အွဉ်ငါ အားဇားနည်း ခေါင်းဆောင်တန်သီး ဘဝမတ်တန့်အအဲဉ်း
ကန်းနားဘလိပ်ရွာ၊ အင်းတရော်
ကန်းနားဘလိပ်ရွာ၊ အင်းတရော်
သက္ကယ်ကျင်းရွာ၊ မုံရွာမြို့နယ်
သက္ကယ်ကျင်းရွာ (Thetkeikyin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ မုံရွာမြို့နယ်၊ သက္ကယ်ကျင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၉၇၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မုံရွာမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အောက်ချင်းစာနီပင်
အောက်ချင်းစာနီပင် (Dysoxylum gotadhora) သည် Meliaceae မျိုးရင်း အပင်ဖြစ်ပြီး ဘူတန်နိုင်ငံ၊ နီပေါနိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင် သဘာဝအလျှောက် ပေါက်ရောက်သည်။ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရသော Dysoxylum ficiforme အပင်ကိုလည်း အတူတူဟု သတ်မှတ်သည်။ ယင်းအပင်သည် မီတာ ၂၀ အထိ ကြီးထွားနိုင်ပြီး သစ်သားမှာ အနီရောင်သမ်းသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်ဒို-ချိုင်းနားတွင် တွေ့ရှိရသော သစ်ပင်များ
အင်ခန်းကထောင်ရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
အင်ခန်းကထောင်ရွာ(Inhkankahtaung)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ အင်ဂန်အူမားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၇၅၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဇီးကျွန်း (အရှေ့)ရွာ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်
ဇီးကျွန်း (အရှေ့)ရွာ (Zeekyun(East))သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ ဇီးကျွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၈၂၃၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇီးကျွန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၄၇ ဦး၊ မ ၅၅၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၉၇ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွာပြီ။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေစကြိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျော်ငြိမ်း၊ ဦး(ပန်းပု)
ဦးကျော်ငြိမ်း(ပန်းပု)၁၉၁၃-၁၉၉၈
မန္တလေးမြို့မှ ထင်ရှားသော ပန်းချီပန်းပု ပညာရှင်ကြီးဖြစ်သည်။ ၁၉၁၃-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် အဖဦးဒေါန၊ အမိ ဒေါ်မိန်းကလေးတို့က မန္တလေး၊ တမ္ပဝတီ ထီးတန်းရပ်၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ၁၂-နှစ်အရွယ်တွင် တောင်ရွာသစ် ဦးလှမောင်ထံ၌ ရုပ်လုံးပညာ၊ ၁၅-နှစ်အရွယ်တွင် ဆရာဦးစောမောင်ထံ ပန်းချီပညာများ စတင်သင်ယူခဲ့သည်။ ၁၆-နှစ်အရွယ်တွင် တမ္ပဝတီ ဆရာချစ်ထံ၌ ကနုတ်ပန်းချီ၊ ဒီဇိုင်းပညာ သင်ကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် အဘိုးလေးတော်စပ်သည့် တံခွန်တိုင် ဦးလှမောင်ထံ၌ အလုပ်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၅-ခုနှစ်၊ ရန်ကုန်၌ရှိသော ဗိသုကာ ဆရာဆိုင် ညီအစ်ကိုများဖြစ်သည့် ဦးသက်တင်၊ ဦးဘသင်တို့ ထံ၌ ၁၉၄၇-ခုနှစ်ထိ အလုပ်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၇-ခုနှစ် အိမ်ထောင်ကျအပြီးတွင် ကိုယ်ပိုင် ဗိသုကာ လုပ်ငန်းကို မန္တလေး၌ စတင်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၂-ခုနှစ်၊ မန္တလေး ပန်တျာကျောင်း၌ ပန်းပုနည်းပြအဖြစ် တာဝန်ထမ်းတောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၆၄-၁၉၆၅ တွင် ပီကင်းဗဟို အနုပညာသိပ္ပံ၌ တစ်နှစ်ပညာ ဆည်းပူးခဲ့သည်။ ၁၉၇၇-ခုနှစ်တွင် ပန်တျာကျောင်းမှ အနားယူခဲ့သည်။ ၁၉၆၇-ခုနှစ်တွင် ကနေဒါနိုင်ငံ မွန်ထရီရယ်ပြပွဲ မြန်မာပြခန်းဆောင်၊ ၁၉၇၀-ခုနှစ်တွင် ဂျပန်အိုဆာကာ ပြပွဲ မြန်မာပြခန်းဆောင်၊ ပုဂံ သီရိပစ္စယာဟိုတယ် ထမင်းစားဆောင်၊ မန္တလေး မန်းသူရိန်ခန်းမ၊ ပန်တျာကျောင်းရှေ့ရှိ စိန်ဗေဒါကြေးရုပ်တုတို့မှာ ထင်ရှားသော လက်ရာများ ဖြစ်သည်။ ဇနီးမှာ ဒေါ်ဦးဇွန်းဖြစ်၍ သားတစ်ယောက်ရှိရာ ဦးဝင်းမောင်(တမ္ပဝတီ) ဖြစ်သည်။
ခေးမြစ်ရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သမ္ဗုဒ္ဓေစေတီ
သမ္ဗုဒ္ဓေစေတီတော်ကြီးကို ကျေးဇူးရှင် မိုးညှင်းဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် သက္ကရာဇ် ၁၃ဝ၁ ခုနှစ်ဝါဆိုလဆန်း ၅ ရက်နေ့မှစတင်၍ မုံရွာမြို့နယ် မြေနဲ၊ အောင်သာ၊ ဆည်ကြီး၊ မင်ရွာတို့အလယ်ရှိ ၃၇ ဧကကျယ်ဝန်းသော မိုးညှင်းတောရတိုက်တော်ကြီးအတွင်း၌ တည်ဆောက်လာ ခဲ့ရာ ၁၃၁၄ ခုနှစ်တပေါင်းလဆုတ် ၃ ရက်နေ့တွင်လုံးဝပြီးစီးအောင်မြင်ခဲ့လေသည်။ ယင်းစေတီ တည်ဆောက်ရာ၌ ဆရာတော်ဘုရားသည် မည်သည့်အင်ဂျင်နီယာများ၏အကူအညီကိုမျှ မယူဘဲ မိမိစိတ်ကူးနှင့်ပင်ကြံစည်ရသမျှထင်မြင်လာသည့်အတိုင်း တိုက်ကြပ် ဘုန်းတော်ကြီး ဦးနာရဒနှင့်ပန်းရန်ဆရာဟန်ကြီးတို့အား မည်သို့မည်ပုံမည်သည့်နည်းစသည့်နည်းလမ်းစံနစ်ပုံစံများကို စာနှင့်တစ်ဖုံ၊နှုတ်နှင့်တစ်မျိုး၊ ရှင်းလင်းပြသကာ တိုင်းပြည်နှင့်တကွတည်ဆောက်လာရာ ငွေပေါင်း ၁၁ သိန်းကျော်မျှကုန်ကျလေသည်။
စေတီတော်တည်ဆောက်ဆဲ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းဂျပန်ခေတ်နှင့်ကြုံကြိုက်နေသော်လည်း စေတီတော်ကြီး၏တန်ခိုးတော်၊ ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ မေတ္တာတော်တို့ကြောင့် ထုံး၊ သံထည်ပစ္စည်းများ၊ ဘိလတ်မြေ၊ ဆေးဘူးများကိုအခက်အခဲမရှိအလွယ်တကူ ရရှိသဖြင့်ပန်းရန်အဖွဲ့ပေါင်း ၄ဝကျော် ၅ဝမျှနှင့် အဆက်မပြတ်လုပ်ကိုင်လာနိုင်ခဲ့သည်။ ကျောင်းတိုက်အနီးရှိ မြေကွက်များတွင်အုတ်ဖိုပေါင်း ၂ဝဝ ကျော်မျှရှိခဲ့ရာ အုတ်များလည်း အဆက်မပြတ်ရရှိခဲ့လေသည်။ သမ္ဗုဒ္ဓေစေတီတော်၏ ပုံတော်သည်အခြား မည်သည့်စေတီတော်များနှင့်မျှ ပုံသဏ္ဌာန်မတူဘဲ တစ်မူထူးခြား၍ ထူးကဲအံ့ဩဖွယ်ကောင်းလှပေသည်။ စေတီတော်ကြီး၏ဖိနပ်တော်မှာစတုရန်းဖြစ်၍အလျား ၁၁၁ တောင်နှင့်အနံ ၁၁၁ တောင်စီရှိရာ အလယ်ဗဟိုတွင်ဉာဏ်တော် ၈၈ တောင်ရှိရွှေရောင်ဝင်းသော သမ္ဗုဒ္ဓေမဏ္ဍိုင်စေတီတော်ကိုတည်ထားသည်။ စေတီတော်၏တစ်ဖက်တွင်အလျား ၁၁၁တောင်၊ အနံ ၅၂ တောင်၊ အမြင့်ဉာဏ်တော် ၃၆ တောင်ရှိအာရုံခံတန်ဆောင်းကြီးတစ်ခုနှင့် ယင်းနှင့်စပ်၍အလျား ၅၇ တောင်၊အနံ ၅၂တောင်နှင့်အမြင့် ၃၆ တောင်ရှိ၍စောင်းတန်းတစ်ခုရှိသည်။ သမ္ဗုဒ္ဓေစေတီဘက်၌ စေတီတော်ကြီးငယ်ပေါင်း ၄၇၁ ဆူနှင့်စောင်းတန်းတော်အာရုံခံဘက်၌ ၃၉၃ ဆူရှိရာ စေတီတော်ကြီးကို အဝေးကနေဖူးလျှင် စေတီရံပေါင်း ၈၆၄ ဆူနှင့်တကွအလွန်ပနံရသော သမ္ဗုဒ္ဓေစေတီတော်ကြီးကို စောင်းတန်းအာရုံခံကြီးများနှင့်အတူထင်းထင်းကြီး တွေ့မြင်ရသည်။
စေတီတော်ကြီး၏အတွင်း၌ အပြင်ထပ်၊ အလယ်ထပ်၊ အတွင်းထပ်ဟူ၍ အထပ်သုံးထပ်ရှိ၍ လူပရိသတ်ထောင်ပေါင်းများစွာဆံ့အောင် ရှိခိုးနေထိုင်နိုင်ကြသည်။ တိုက်ခန်းနံရံတွင်သုံးလက်မ၊ လေး လက်မ၊ ခြောက်လက်မ၊ ကိုးလက်မ၊ တစ်ပေ စသည်ဖြင့်ရုပ်ပွားငယ်ပေါင်း ၅၈၂၂၅ရ ဆူတို့မှာလည်း အောက်ခြေမှစ၍အထက်ထိ အတန်းလိုက် အတန်းလိုက် ညီညီညာညာ၊ အကန့်အကန့် ဆင့်ကာဆင့်ကာကိန်းဝပ်စမ္ပယ်တော်မူလျက်ရှိကြရာ ဘုရားဖူးများသည်ဖူး၍မကုန်နိုင်အောင် အောက်ခြေကလည်း ဘုရား၊ အထက်ကလည်းဘုရား၊ မျက်နှာမူရာမှာလည်းဘုရား၊ နောက်ကလည်းဘုရား၊ ဘေးနှစ်ဖက် ကလည်းဘုရား ဘုရားပေါင်းမြောက်မြားစွာကိုဖူးမြင်ကြရပေသည်။
သမ္ပုဒ္ဓေစေတီတော်နှင့်စောင်းတန်းအာရုံခံတို့၏ အပြင်ဘက်မျက်နှာပတ်လည်တွင်ဖရဲသီး၊ ပိန္နဲသီး၊ သရက်သီး၊ သင်္ဘောသီး၊ ငှက်ပျောခိုင်ကြီး၊ အုန်းခိုင်ကြီး၊ ထန်းသီးခိုင်ကြီး စသည့်သစ်သီးကြီးငယ် တို့၏သဏ္ဌာန်ကိုအစစ်ကဲ့သို့အင်္ဂတေဖြင့် ပန်းရံဆရာတို့လက်စွမ်းပြပြုလုပ်ထားသည်မှာ ချီးမွမ်းဖွယ်ပင် ဖြစ်သည်။ ထိုသစ်သီးကြီးငယ်တို့ကို အမြဲထာဝရဆွမ်းတော်တင်ထားသည့်အလားတွေ့ရသည်။ ဘုရားပွဲတော်ကိုနှစ်စဉ် တန်ဆောင်မုန်းလဆန်းတွင်ကျင်းပသည်။
မစိုးရိမ်တိုက်(တိုက်ဟောင်း)
မစိုးရိမ်တိုက်(တိုက်သစ်)
မန္တလေးမြို့မှ ထင်ရှားသော ပရိယတ္တိစာသင်တိုက်ကြီး ဖြစ်သည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၆၉-ခန့်က လက်ဖက်သူဌေးကြီး ဦးသက်ရှည်နှင့် သား ဦးကျော်(လက်ဖက်)တို့ကမြို့တော်ဝန် ဦးပေစိ၏ မစိုးရိမ်ဥယျာဉ်နေရာအား ဝယ်ယူခဲ့ပြီး ရေကန်ကို မြေဖို့၍ မြို့ပြင်ကြီး ဆရာတော်အား ကျောင်းဆောက်လှူဒါန်းခဲ့သည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀ တွင် အခန်း(၈)ခန်း၊ (၁၁)ခန်းရှိ အလယ်တိုက်ကြီး ဆောက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့သည်။ ကျောင်းရံ (၁၆)ကျောင်းရှိသည်။ မဟာအောင်မြေမြို့နယ်၊ ဒေးဝန်းအရှေ့ရပ်ကွက်၊ ၈၈-လမ်းနှင့် ၈၉-လမ်းကြား၊ ၃၆-လမ်းနှင့် ၃၈-လမ်းကြားတွင် တည်ရှိသည်။ စိုးရိမ်တိုက်(တိုက်ဟောင်း)၏ တောင်ဘက်၊ သင်္ဂဇာချောင်း တစ်ဖက်ကမ်းထိပ်၌ မစိုးရိမ်တိုက်(တိုက်သစ်)တည်ရှိသည်။
ငှက်ကြီးတောင်ရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်
ငှက်ကြီးတောင်ရွာ (Hngetgyitaung)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်၊ သိကျိတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၉၀၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သိကျိတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၅၀၂ ဦး၊ မ ၂၂၃၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၇၃၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖယ်ခုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝေါ်လတာ ရော်လီ
ဆာ ဝေါ်လတာ ရော်လီသည် အင်္ဂလန်ပြည် ပထမ အယ်လစ်ဇဗက်ဘုရင်မလက်ထက် လူရည်ချွန်များ ထွက်ပေါ်သောခေတ်တွင် နိုင်ငံရေးသမားအဖြစ်နှင့်လည်းကောင်း၊ စစ်သားအဖြစ်နှင့်လည်းကောင်း၊ သင်္ဘောသားအဖြစ်နှင့်လည်းကောင်း၊ ရေသစ် မြေသစ် ရှာဖွေသူအဖြစ်နှင့်လည်းကောင်း၊ ကဗျာဆရာ၊ နိုင်ငံသမိုင်းဆရာအဖြစ်နှင့်လည်းကောင်း အဘက်ဘက်၌ ထူးချွန်သူ ဖြစ်ပေသည်။ ရော်လီသည် အထူးသဖြင့် သမုဒ္ဒရာရေပြင်တစ်ဖက်ရှိ အမေရိကတိုက်၌ အင်္ဂလန်ပြည်သစ်ကို တည်ထောင်ရန် ဆန္ဒပြင်းပြခဲ့၏။ ထိုဆန္ဒကို ပြည့်ဝအောင် ရော်လီသည် အဆီးအတားအမျိုးမျိုးကြားထဲမှ ကြိုးစားအားထုတ်ခဲ့သည်။ နောက်ဆုံး မင်းဒဏ်သင့်၍ အသတ်ခံရချိန်၌ပင် လူစွမ်းကောင်းတစ်ယောက်ပီပီ အသေခံခဲ့လေသည်။ ဝေါ်လတာ ရောလီသည် ၁၅၅၂ ခုနှစ်ခန့်တွင် အင်္ဂလန် ပြည် ဒက်ဗွန်ရှိုင်ယာနယ်၌ ဖွားမြင်၍ အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်တွင် ပညာသင်ကြား၏။ တက္ကသိုလ်တွင် တစ်နှစ်မျှ နေပြီးနောက် ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့သွား၍ အယူဝါဒရေးစစ်ပွဲ ဆင်နွဲနေသော ဟျူးဂျနိုးတို့ဘက်မှ ကူညီတိုက်ခိုက်လေသည်။ ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန် သို့ ပြန်လာပြီးလျှင် ညီအစ်ကိုတော်စပ်သူ ဆာဟမ်ဖရီဂီးလဗတ်နှင့်အတူ ရေသစ် မြေသစ် ရှာဖွေရန် အမေရိကတိုက်ဘက်သို့ ခရီးထွက်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ခရီးထွက်ခဲ့သည်မှာ စင်စစ်အားဖြင့် စပိန်ပိုင်သင်္ဘောများကို ပင်လယ်ပြင်၌ တိုက်ခိုက်လုယူရန် ဖြစ်၏။ သို့သော်လည်း အကျိုးမရှိဘဲ ပြန် လာခဲ့ကြရသည်။ ရော်လီသည် ၁၅၈ဝ ပြည့်နှစ်တွင် စစ်ထဲသို့ ဝင်ရောက်အမှုထမ်းသည်။ စစ်ဗိုလ်အဖြစ်နှင့် အိုင်းရစ်သူပုန် အရေးကို အောင်မြင်စွာ နှိမ်နင်းရာ၌ ပါဝင်ခဲ့သဖြင့် နာမည်ထင်ပေါ်လာသည်။ ထိုနောက် ရော်လီသည် နန်းတော်သို့ ရောက်ရှိရာ၌ အယ်လစ်ဇဗက် ဘုရင်မက မျက်နှာသာပေးကာ မြှောက်စားခြင်းခံရသည်။ တစ်ခါက ဘုရင်မထွက်တော်မူသောအခါ လမ်းတွင် ရွှံ့အိုင်ရှိနေသဖြင့် ရပ်တန့်နေခိုက် ရော်လီသည် အလိုက်သိစွာ မိမိ၏ အဖိုးတန်ဝတ်ရုံကိုခင်း၍ ဘုရင်မအား ထိုဝတ်ရုံပေါ်တွင် နင်းကာ လျှောက်သွားစေသည်ဟူ၍ ပြောစမှတ် ပြုကြသည်။ မည်သို့ဖြစ်စေ ရော်လီသည် ဥပဓိရုပ်ကောင်း၍ ထီးနန်းဆန်ဆန် ရည်မွန်စွာ ဆက်ဆံတတ်သဖြင့် အရှင်မွေးက နေ့ခြင်းကြီးဟူဘိသို့ ဘုရင်မက မြေယာအပိုင် ပေး၍လည်းကောင်း၊ ကုန်သွယ်ခွင့်ပေး၍ လည်းကောင်း၊ အခြားအခွင့်အရေးများ ပေး၍လည်းကောင်း ချီးမြှင့်မြှောက်စားထား လေသည်။ ထိုသို့ဖြင့် ၁၅၈၄ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်မသည် ရော်လီအား ဆာဘွဲ့ အပ်နှင်း၍ သူကောင်းပြုသည်။ သို့ရာတွင် သူသည် မာနကြီး၍ မခန့်လေးစားနိုင်တတ်သဖြင့် သူ့အား မလိုမုန်းတီးသူများလည်း ရှိလေသည်။
အယ်လစ်ဇဗက် ဘုရင်မသည် ဆာရော်လီကိုယ်တိုင် ခရီးထွက်စူးစမ်းခြင်းကို ခွင့်မပြုချေ။ ထိုကြောင့် ရော်လီသည် အမေရိကတိုက်တွင် နယ်သစ်တည်ရန် ခရီးထွက် စူးစမ်းသည့် အဖွဲ့များကို တစ်ဖွဲ့ပြီး တစ်ဖွဲ့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့သည် အမေရိကတိုက်၌ ကယ်ရိုလိုင်းနားပြည်နယ်မှ ဖလော်ရီဒါပြည်နယ်အထိ ဒေသကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်တွင် ရော်လီက အပျိုစင်ဘုရင်မ အယ်လစ်ဇဗက်ကို ဂုဏ်ပြုသည့်အနေဖြင့် ဗာဂျင်းနီးယားဟု အမည်မှည့်လေသည်။ ရော်လီစေလွတ်ခဲ့သော အခြားအဖွဲ့များမှာမူ မအောင်မြင်ခဲ့ကြချေ။
အော်သော်ရွာ၊ ယက်ဖ
အော်သော်ရွာ (Awthaw)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ခန္တီးခရိုင်၊ ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်၊ ယက်ဖကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၆၇၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝေါ်လတာ ရော်လီ
၁၅၈၈ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်ပြည်သို့ တိုက်ခိုက်ရန် ချီတက်လာသော စပိန်ရေတပ်ကြီးကို ဖြိုခွင်းရာ၌ ရော်လီလည်း ရေတပ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် စပိန်နှင့် ဆင်နွဲခဲ့ရသော ရေကြောင်းတိုက်ပွဲများ၌ ဆက်လက်ပါဝင်ခဲ့လေသည်။ ၁၅၉၅ ခုနှစ်တွင် တောင်အမေရိကတိုက်ရှိ ဂီယားနားနယ်၌ အဲဒိုရားဒိုးခေါ် ရွှေ‌ပေါသည့်အရပ်ကို သွားရောက်ရှာဖွေရာ လက်ချည်း ပြန်ခဲ့ရလေသည်။ အင်္ဂလန်ပြည်သို့ ပြန်ရောက်သောအခါ ဂီယားနားခရီးအကြောင်း စာအုပ်ကို ရေးသည်။
ထိုပြင် အိုင်ယာလန် ပြည်၌ အာလူးနှင့်ဆေးပင်ကို စတင်စိုက်ပျိုးရန်လည်း အားပေး ကူညီခဲ့သည်။ ရော်လီသည် ဘုရင်မ၏အပျိုတော်တစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်သည့် အချိန်ကစ၍ နန်းတော်၌ ဩဇာမရှိတော့ချေ။ ၁၆ဝ၃ ခုနှစ်တွင် အယ်လစ်ဇဗက်ဘုရင်မ နတ်ရွာစံ၍ ပထမဂျိမ်းဘုရင် နန်းတက်လာသောအခါ ရော်လီသည် မိမိထီးနန်း မဆက်ခံနိုင်အောင် တစ်ဖက်မှ ကြံစည်သည်ဟူ၍ ဘုရင်က မသင်္ကာသဖြင့် အဆောင်အယောင်နှင့် အခွင့်အရေးများကို ရုပ်သိမ်းလေသည်။ ထိုနောက် ထီးနန်းကို လုပ်ကြံမှု စွပ်စွဲချက်ဖြင့် ရော်လီအား ဖမ်းဆီး၍ သေဒဏ်ချမှတ်၏။ သို့ရာတွင် သေဒဏ်မှ တစ်သက်တစ်ကျွန်းသို့ ပြောင်းလိုက်သောကြောင့် ရော်လီသည် လန်ဒန်မျှော်စင်၌ ၁၆၁၆ ခုနှစ်အထိ ၁၃ နှစ်တိုင်တိုင် အကျဉ်းချထားခြင်း ခံရလေသည်။ အကျဉ်းခံနေရချိန်တွင် ကမ္ဘာ့သမိုင်းကို စတင်ရေးခဲ့ရာ ပထမတွဲသာ ပြီးစီးသည်။
၁၆၁၆ ခုနှစ်၌ ဂျိမ်းဘုရင်သည် ရော်လီကို ထောင်မှလွှတ်၍ တောင်အမေရိကတိုက် အော်ရင်နိုးကိုးမြစ် တစ်လျှောက်၌ ရွှေတွင်းရှာဖွေရန် အဖွဲ့ကို ခေါင်းဆောင်စေသည်။ စပိန်လူမျိုးများနှင့် ပဋိပက္ခမဖြစ်စေရဟူ၍လည်း အမိန့်ပေးလိုက်၏။ ရော်လီသည် ရွှေတွင်းကိုမတွေ့ဘဲ ပြန်ခဲ့ရသည်။ စပိန်လူမျိုးများနှင့်မူကား တိုက်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ ဂျိမ်းဘုရင်သည် ရော်လီကို တစ်ဖန် ဖမ်းဆီး၍ ၁၆၁၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် သေဒဏ်ပေးကာ အဆုံးစီရင်လေသည်။ ရော်လီသည် သေရအံ့ဆဲဆဲတွင် လူသတ်သမားလက်ထဲရှိ ပုဆိန်သွား ထက်သည် မထက်သည်ကိုပင် လက်ဖြင့် စမ်းကြည့်သွားသေးသည်ဟု ဆို၏။
အက်ပဲ
အက်ပဲလ် အင်ကော်ပိုရိတ် (Apple Inc.) လုပ်ငန်းစုသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ် အခြေစိုက် အမေရိကန် နည်းပညာလုပ်ငန်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး အီလက်ထရွန်နစ်၊ ကွန်ပျူတာ ဆော့ဖ်ဝဲလ်နှင့် အွန်လိုင်း ဝန်ဆောင်မှုများကို ရောင်းချသည့် လုပ်ငန်းစုဖြစ်သည်။ ယင်း၏ အဓိက ပစ္စည်းထုတ်ကုန် များအဖြစ် အိုင်ဖုန်း (iPhone)၊ အိုင်ပတ် (iPad) (သင်ပုန်း ကွန်ပျူတာ)၊ မက်ခ် (Mac) (တကိုယ်ရေသုံး ကွန်ပျူတာ မျိုးစုံ)၊ အိုင်ပေါ့ဒ် (iPod) (အိတ်ဆောင် မီဒီယာ) နှင့် Apple Watch (ဘက်စုံသုံး လက်ပတ်နာရီ) တို့ကို ထုတ်လုပ်ရောင်းချခဲ့သည်။ အက်ပဲ၏ အခြားဆော့ဖ်ဝဲ ထုတ်ကုန်များအနေနှင့် OS X နှင့် iOS (လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှု စနစ်များ), iTunes (Media Player), Safari, iLife, iWork ဆော့ဖ်ဝဲတို့ကိုလည်း ထုတ်လုပ်နေသည်။ သူ၏အွန်လိုင်း ဝန်ဆောင်မှုများ အနေနှင့်ဖြင့် iTunes Store, iOS App Store, Mac App Store နှင့် iCloud တို့ကို မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။
Apple ကို တစ်ကိုယ်ရေသုံး ကွန်ပျူတာများထုတ်လုပ်ရန်နှင့် ရောင်းချရန် ဧပြီ ၁၊ ၁၉၇၆ တွင် စတိဗ်ဂျော့စ်၊ စတိဗ် ဝေါ့ဇနစ် နှင့် Ronald Wayne တို့ကဦးဆောင်၍ တည်ထောင် ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဇန်နဝါရီလ ၃၊ ၁၉၇၇ တွင် Apple Computer, Inc. အဖြစ် ထည့်သွင်းခဲ့ပြီး ဇန်နဝါရီလ ၉၊ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် Apple Inc., အဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။
Apple သည် စုစုပေါင်း ပိုင်ဆိုင်မှုများအနေဖြင့် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး နည်းပညာကုမ္ပဏီ၊ ကမ္ဘာ့တတိယအကြီးဆုံး မိုဘိုင်းဖုန်း ထုတ်လုပ်သူ၊ အခွန်ဘဏ္ဍာငွေအားဖြင့် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာကုမ္ပဏီ တစ်ခုဖြစ်သည်။ နိုဝင်ဘာလ ၂၅၊ ၂၀၁၄ တွင် ဈေးကွက်အရင်းအနှီး အားဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံး လူသိရှင်ကြား ကုန်သွယ်ကော်ပိုရေးရှင်း ဖြစ်လာခဲ့ပြီး အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၇၀၀ ဘီလီယံခန့် တန်ဖိုးရှိ ပထမဦးဆုံး အမေရိကန်ကုမ္ပဏီ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အဆိုပါကုမ္ပဏီ တွင် အမြဲတမ်း အချိန်ပြည့်ဝန်ထမ်းအဖြစ် ၁၁၅,၀၀၀ ဦး (ဇူလိုင် ၂၀၁၅ အထိ) နှင့် နိုင်ငံပေါင်း (၁၆) နိုင်ငံတွင် လက်လီ စတိုးဆိုင်များ (၄၅၃) ဆိုင် (မတ်လ ၂၀၁၅ အရ) အထိ အောင်မြင်လာခဲ့ပြီး အွန်လိုင်းရှိ iTunes Storeမှာ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ဂီတလက်လီအရောင်းဆိုင် အဖြစ် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။
အိုကေ
အိုကေ (OK၊ Ok၊ ok၊ okay၊ O.K) သည် အတည်ပြုချက်၊ လက်ခံမှု၊ သဘောတူညီချက်၊ ထောက်ခံမှု၊ အသိအမှတ်ပြုမှု သို့မဟုတ် လျစ်လျူရှုခြင်း၏ လက္ခဏာတို့ကိုဖော်ပြသည့် အမေရိကန် အင်္ဂလိပ် စကားလုံးဖြစ်သည်။ အိုကေကို အခြားဘာသာစကားများတွင် မွေးစားစကားလုံးအဖြစ် မကြာခဏအသုံးပြုသည်။ ၎င်းကို ကမ္ဘာပေါ်တစ်ဝှမ်း မကြာခဏပြောလေ့ရှိသော သို့မဟုတ် ရေးသားလေ့ရှိသည့်စကားလုံးအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။ ထိုစကားလုံး၏ မူလရင်းမြစ်မှာ အငြင်းပွားဖွယ်ဖြစ်နေသည်။
နာမဝိသေသနအနေဖြင့် အိုကေသည် "ကောင်းသည်" နှင့်ယှဉ်လျှင် အဓိကအားဖြင့် "လုံလောက်သော" သို့မဟုတ် "လက်ခံနိုင်သော" ဟူသော အဓိပ္ပါယ်ကိုဆောင်ပြီး "ဆိုးသည်" နှင့်ယှဉ်ပါက "အလယ်အလတ်လောက်သာ" ဟုအဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ကြိယာ၊ ကြိယာဝိသေသန၊ အာမေဍိတ်အနေဖြင့်လည်း အသုံးပြုနိုင်သည်။ ‌အများအားဖြင့် အတည်ပြုချက်များရယူရာတွင် အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။
မလယထေရ် (ရှင်မာလဲ)
မလယထေရ် (ရှင်မာလဲ)
မလိယမဟာဒေဝ မဟာထေရ် ကိုပင် ရှင်မလယဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ရှင်မာလဲဟူ၍ လည်းကောင်း မြန်မာနိုင်ငံ၌ ခေါ်ဝေါ်ကြကုန်၏။ မလိယမဟာ ဒေဝထေရ်သည် စူဠကလ္လရွာသား ဥပါသကာ တစ်ယောက်ကို ခေါ်၍ စူဠာမဏိစေတီတော်ကို ဖူးမြော်ရန် ကြွတော်မူရာတွင် တာဝတိံသာ နတ်ပြည်၌ မေတ္တေယျ အလောင်းတော် နတ်သား နှင့် တွေ့၍ အလောင်းတော် နတ်သားက ထိုဥပါသကာအား နတ်ပုဆိုးတစ်စုံ ပေးလိုက်သည်ဟုဆိုသည်။ ဝတ္ထုစဉ်ကား ဤသို့တည်း။
လင်္ကာဒီပဟု ဆိုအပ်သော သီဟိုဠ်ကျွန်း၊ အဇ္ဇရအမည် ရှိသော မြစ်၏ အနီး၌ စူဠကဏ္ဍက အမည်ရှိသော မဟာဝိ ဟာရ ကျောင်းရပ်ကြီးသည် ရှိ၏။ ထိုကျောင်းရပ်ကြီးသည်ကား အရာမက များစွာသော ရဟန်းတို့ဖြင့်လည်း ပြည့်ကုန်၏။ သဒ္ဓါကြည်ညိုသော လူတို့ဖြင့်လည်း ရောပြွမ်းကုန်၏။ ထိုစူဠ ကလ္လရွာ၌ တစ်ယောက်သော ဥပါသကာဖြစ်သော ဒါယကာ သည် သဒ္ဓါတရားနှင့် ပြည့်စုံ၏။ ရတနာသုံးပါး၌လည်း ဆည်းကပ်ကိုးကွယ် ကြည်ညိုမြတ်နိုးခြင်းရှိ၏။ ထို့ကြောင့် ယင်းဥပါသကာသည် ရဟန်းတို့၏ တည်းခိုရာ အရိပ်အာဝါသ တို့ကို ကောင်းမွန်စွာ စီမံဆောက်လုပ်၍ လှပတင့်တယ်စွာ တန်ဆာဆင်ယင်ပြီးမှ သောက်ရေတို့ကို သန့်ရှင်းစင်ကြယ်စွာ တည်ထား၍ လျောင်းရာ အိပ်ရာနေရာတို့ကို ခင်းထား၏။
ကိုယ်မကျန်းသော ရဟန်းတို့အလို့ငှာ ရေပူရေချမ်းကို လည်းကောင်း၊ ဆေးယာဂုအစရှိသည်တို့ကို လည်းကောင်း ကပ်ဆက်သူ အလုပ်အကျွေးနှင့်တကွထား၏။ ထိုအခါ မလိယမဟဒေဝထေရ်သည် ဝေရိယဝိဟာရ ကျောင်းကမ္မဋ္ဌာန်း အုံ၌ နေတော်မူ၏။ ထိုမထေရ်မြတ်သည် များစွာသော လူအပေါင်းတို့၏ စီးပွားချမ်းသာကို ရွက်ဆောင်တော်မူလေ့ရှိ ၏။ တစ်နေ့သ၌ ညဉ့်အခါ ထိုအရှင် မြတ်အား ဝမ်းလေ အနာသည် ကပ်ရောက်လေ၏။ ရှေးကာလ၌ ဤကဲ့သို့ ရောဂါဝေဒနာ ကပ်ရောက်သောအခါ တစ်ဆယ့်တစ်ပါးသော ဆေးယာဂုကို သုံးဆောင်ရသဖြင့် ထိုအနာမျိုးသည် ငြိမ်းဘူး ၏။ ထို့ကြောင့် ယခုလေနာ ထသောအခါ ထိုဆေးယာဂုကို အဘယ်မှာ ရပါလတ္တံ့နည်းဟူ၍ ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဉ်ဖြင့် ကြည့် ရှုသည်ရှိသော် စူဠကလ္လရွာနေ ဥပါသကာဖြစ်သော ဒါကကာ တစ်ယောက်၏ အထံ၌ ရလတ္တံ့သည်ကို မြစ်တော်မူ၏။
ထိုအခါ အရှင်မြတ်သည် နံနက်စောစော ထတော်မူ၍ ကိုယ်လက်သုတ်သင်ပြီးလျှင် စေတီအပြင် အစရှိသည်တို့၌ ပြုအပ်သော ဝတ်ကြီးဝတ်ငယ်တို့ကို ပြည့်စုံစေ၍ သပိတ် သင်္ကန်းတို့ကို ဝတ်ရုံလျက် ကောင်းကင်သို့ပျံတက်၍ ထိုဒါယ ကာနေသော စူဠကလ္လရွာတံခါး၌ သက်ဆင်းတော်မူပြီးလျှင် သပိတ်ကိုပိုက်၍ ရွာသို့ဝင်တော်မူ၏။ အိမ်စဉ်အတိုင်း ဆွမ်းခံရပ်လျက် ထိုဥပါသကာ၏ စရပ်သို့ဝင်လေ၏။
ဥပါသကာလည်း အရှင်မြတ်ကို မြင်လေသော် ဖိတ်မန်၍ နေရာထိုင်ခင်း ပေးပြီးလျှင် ဤသို့လျှောက်၏။ အရှင်ဘုရား၊ အရှင်ဘုရား၏ ကိုယ်တော်ကို အနာရောဂါ နှိပ်စက် ဘိသလော၊ ကျန်းမာချမ်းသာပါ၏လောဟု မေးလျှောက်၏။ မထေရ်မြတ်လည်း မိမိ၌ လေနာရှိချေသော အဖြစ်ကို ကြားပေ၏။ ဒါယကာက၊ အရှင်ဘုရား၊ ထိုလေနာအား တစ်ဆယ့်တစ်ပါးသော ဆေးတို့ဖြင့် ခပ်ချက်သော အကျွနု်ပ်၏ ဆေးယာဂုသည် ဤလေနာမျိုးကို ရုတ်တရက် ချမ်းသာရာကို ရနိုင်သည်။ သို့ဖြစ်၍ ဆေးကို စုရုံးစုံဘက်ပါချေအံ့။
အချိန်အနည်းငယ်မျှ ဤအရပ်၌ ငံ့နေတော်မူစေချင်ပါသည် လျှောက်ခဲ့၍ မိမိအိမ်သို့သွားလေ၏။ ဒါယကာလည်း မိမိ အိမ်သို့ရောက်သောအခါ ဆေးအလို့ငှာ အလုံးစုံသော ဆေး ဘက်တို့ကို ပြည့်စုံစေလျက် ထောင်းထုအမှုန့်ပြု၍ ညက်စွာ ဆင့်၍ ကောင်းမွန်စွာ ချက်ပြုတ်သော ယာဂုတွင် ခပ်ရမည်ဟု ချက်ပြုတ်သူတို့အား မှာဆိုအပ်နှင်းခဲ့ပြီးလျှင် မထေရ်မြတ်၏ အထံသို့ပြန်လာ၍ ရိုသေစွာ ရှိခိုးလျက် ပြောဟော၍နေ၏။
အရှင်မလိယခထေရ်မြတ်နှင့် ဥပါသကာဖြစ်သော ဒါယကာတို့စကားပြောဆိုကြစဉ်လျှင် ဘုရားအလောင်း တော်သည် ရောက်လာလတ်သဖြင့် ရထားဗိမာန်မှ သက်လတ်၍ အရှင်မလိယ မထေရ်မြတ်သို့ချဉ်းကပ်ပြီးလျှင် ပဉ္စပတိဋ္ဌိတ ဖြစ်သော ငါးပါးသော တည်ကြည်ခြင်းဖြင့် ရှိခိုး၍ နေပြီးလျှင် အရှင်ဘုရား ဤတာဝတိံသာ နတ်ပြည်သို့အဘယ်အကျိုးငှာ လာတော်မူပါသနည်းဟု လျှောက်၏။ အရှင်မြတ်လည်း အကြောင်းကို ပြန်ပေ၏။ ထိုသို့ပြန်ကြားပြီးမှ ဒါယကာသည် မေတ္တေယျ ဘုရားလောင်းနတ်သားကို ရှိခိုး၏။ အလောင်းတော် နတ်သားက ဤငါ့ကို ရှိခိုးသောသူသည် အဘယ်သို့သော သူနည်းဟု မေးသည်ရှိသော် အရှင်မလိယမထေရ်မြတ်က ဤဒါယကာသည် စူဠကလ္လရွာ၌နေသော သီလအကျင့်နှင့် ပြည့်စုံသော ဥပါသကာပေတည်း၊ သဒ္ဓါသီလတည်းဟူသော ဂုဏ်နှင့် ပြည့်စုံသော သူတည်းဆို၏။ မေတ္တေယျ အလောင်း တော် နတ်သားသည် ထိုစူဠကလ္လ ဥပါသကာအား ထိုက် လျောက်ရာ သင့်တင့်လျော်ကန်သော ဒှိူသာတကယုဂဖြစ်သော နတ်ပုဆိုး တစ်စုံကိုပေး၍ အလှူပေးခြင်း သီလဆောက်တည် ခြင်းမှ မမေ့မလျော့စေနှင့် ဆုံးမ၏။ ထိုဥပါသကာသည် အရှင်မလိယ မထေရ်မြတ်နှင့်တကွ စူဠာ မဏိစေတီတော်ကို ရှိခိုး၍ (ဒါယကာနှင့်တကွ) စူဠကလ္လရွာသို့ ပြန်ရောက် သော်၊ မထေရ်မြတ်သည် ဆွမ်းစားစရပ်၌နေလျက် ဒါယကာ လှူအပ်သော ဆေးယာဂုကို သောက်တော်မူ၏။ လေအနာ ငြိမ်းပြီးသည်ဖြစ်၍ အရှင် မလိယမထေရ်မြတ်သည် နေတော် မူရာ ဝေရိယဝိဟာရကျောင်းသို့ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် ပျံကြွ တော်မူလေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဆယ့်နှစ်လ ဆယ်နှစ်လရာသီအတွက် အမျိုးသားပွဲတော် ဆယ့်နှစ်မျိုး ဆယ့်နှစ်စား ရှိလေသည်။ တန်ဆောင်မုန်းလ ဗြိစ္ဆာရာသီတွင် ကထိန်သင်္ကန်း ကပ်လှူပွဲ၊ ဆီမီးတန်ဆောင် ထွန်းည|ိပွဲ၊ မသိုးသင်္ကန်း ရက်လုပ်ပွဲတို့အပြင် ရှင်မာလဲပွဲကိုလည်း ကျင်းပတတ်သေးကြောင်းဖြင့် ပုဂံ ဝန်ထောက်မင်း ဦးတင် က မြန်မာမင်း အုပ်ချုပ်ပုံစာတမ်း ပဉ္စမအုပ် မျက်နှာ ၂၃၈ တွင် ကာကသတ္တဝါ၊ တာရာ ထိန်ဆဲ၊ ကထိန်ပွဲလျင်၊ သျှင်မာလွဲပွဲ၊ တန်ဆောင်ပွဲက၊ ပွဲကြီး သုံးဖြာ၊ ကြုံကြိုက်ပါလိမ့် ဟု ဖွဲ့ဆိုခဲ့သည်။ ရှင်မာလဲပွဲ သည် သီဟိုဠ်ကျွန်း ကုရောဒဇနပုဒ်တွင် သီတင်းသုံးသော ရှင်မာလဲမထေရ်ကို အကြောင်းပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ပေါရာဏဒီပနီကျမ်း ဒုတိယတွဲတွင် ပါရှိလေသည်။
တစ်ခါသော် ရှင်မာလဲ မထေရ်သည် တာဝတိံသာနတ်ပြည် စူဠာမဏိစေတီတော်ကို အဖူးအမြော် သွားရာတွင် အရိမေတ္တေ ယျ အလောင်းတော် နတ်သားနှင့် ဆုံမိသည်။ ထိုအခါ အလောင်းတော် နတ်သားက တန်ဆောင်မုန်း လပြည့်တိုင် ရောက်သည့် အခါတိုင်း၊ ဝေဿန္တရာ ဇာတ်တော်ကို လူအပေါင်းတို့အား ဟောကြားပါရန် လျှောက်ထားတောင်း ပန်လိုက်သဖြင့် ရှင်မာလဲမထေရ်သည် တန်ဆောင်မုန်း လပြည့်နေ့တို့တွင် ဝေဿန္တရာ ဇာတ်တော်ကြီးကို ဟောပြော ရသည်။ လှော်ကားတော်ပုံပြု၍ လှော်ကားထက်တွင် အသီးတစ်ထောင်၊ အပွင့်တစ်ထောင်၊ ထမင်းဆုပ်တစ်ထောင်၊ ဆီမီးတစ်ထောင် စသည်တို့ကို လှူဒါန်းပူဇော်ရလေသည်။
ယခုအခါ မြန်မာနိုင်ငံ အောက်ပိုင်း ဖျာပုံမြို့တွင် နှစ်စဉ် တော်သလင်း၌ ရှင်မာလဲ ထောင်ပြည့်ပွဲတော် ဟူ၍ ကျင်းပလေ့ရှိ၏။ ရှင်မာလဲပွဲတော် ကျင်းပသည့်အခါ လှော်ကားကြီးသဏ္ဌာန် ပြုလုပ်ကာ သစ်သီး၊ မုန့်၊ တံခွန် တိုင်စသော လှူဖွယ်ဝတ္ထုတို့ကို ထောင်နှင့်ချီ၍ ဆွမ်းတော်ကြီး တင်ကြသည်။
ထိုပွဲတော်မှာ မလိယထေရ် (ဝါ) ရှင်မာလဲ၏ ဩဝါ ဒဖြင့် လှူဒါန်းခြင်းဖြစ်၍ ရှင်မာလဲပွဲတော်၊ မဂ္ဂင်ဖောင်ကြီး၊ တက်၍စီးက၊ ပြည်ကြီးခေမံ၊ မြတ်နိဗ္ဗာန်သို့ အမှန်ထုတ် ခြောက်၊ ခရီးပေါက်၏ ဟူသည့်အတိုင်း မိမိတို့စေတနာ ဖြင့် နိဗ္ဗာန်ကို ရည်သန်ပြီးလျှင် မဂ္ဂင်ဖောင်ဖြင့် ကူးတော့မည် အဓိဋ္ဌာန်အလျောက် မဂ္ဂင်ဖောင်ပျံ၏ သရုပ်ကို လှော်ကားဖြင့် တင်စား၍ လှော်ကားပေါ်တွင် အလှူဝတ္ထုများတင်ပြီး ပူဇော် သည့်အတွက် လှော်ကားပွဲတော်၊ ယင်းလှော်ကားပွဲ အလှူတွင် သစ်သီး၊ မုန့်၊ တံခွန်တိုင်စသော လှူဖွယ်သတ္ထုတို့ကို ၁ဝဝဝ စီ၊ ၁ဝဝဝ စီသာ လှူဒါန်းရန် စီမံထားခြင်းကြောင့် ထော်ပြည့် ပွဲတော် စသည်ဖြင့် အသီးအသီး ခေါ်ဝေါ်ကြလေသည်။
အုန်းကြိုင် (နိုင်ငံရေးသမား)
ဦးအုန်းကြိုင် သည် မြန်မာနိုင်ငံရေးသမား၊ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားဟောင်း၊ သတင်းစာဆရာတစ်ဦးဖြစ်သည်။ ကလောင်အမည်မှာ မောင်ချစ်ဖွယ်၊ အောင်ဝင့်၊ အောင်တင့် အမည်များဖြစ်၏။ မဟာအောင်မြေမြို့နယ်၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်၏ ပါတီ ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်အဖွဲ့ (CEC) တစ်ဦးအဖြစ်လည်း တာဝန်ယူခဲ့ကာ လက်ရှိ၌ ယင်းပါတီ၏ သဘာပတိအဖွဲ့ဝင်ဖြစ်သည်။
ပါတီစုံ ဒီမိုကရေစီ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၉၀တွင် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ရွေးကောက်ခံရသော်လည်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခွင့်မရခဲ့ချေ။
၁၉၆၇တွင် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ရရှိခဲ့၍ ၁၉၇၂၌ စာနယ်ဇင်းပညာ ဒီပလိုမာရရှိခဲ့သည်။ ပညာသင်ဆုရ၍ ၁၉၇၉ တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု တွင် လေ့လာသင်ကြားခဲ့သည်။ သတင်းထောက်လုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်မှုတလျှောက် ကြေးမုံသတင်းစာ၊ ဟံသာဝတီသတင်းစာ၊ ဂါးဒီးယန်းသတင်းစာ၊ ဘိုတထောင်သတင်းစာ စသည်တို့တွင် တည်းဖြတ်သူအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၈၈၈၈ အရေးအခင်း ပြီးနောက် ဂါးဒီးယန်းသတင်းစာမှ အနားယူခဲ့ပေသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဂျာနယ်လစ်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ
လေးမြို့မြစ်
လေးမြို့မြစ် သည် ချင်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ ချင်းတောင်တန်း ဘာဘုတလန်တောင်ထိပ်မှ ရခိုင်ပြည်နယ်သို့ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသွားသော မြစ်တစ်စင်းဖြစ်သည်။ လေးမြို့မြစ်သည် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ဖက်ကမ်းမြောင်ဒေသရှိ မြစ်ကြီး (၄) စင်းအနက် ကုလားတန်မြစ် ပြီးလျှင် ရခိုင်ပြည်နယ်၏ ဒုတိယအရှည်ဆုံးမြစ်တစ်စင်းဖြစ်သည်။ ချင်းပြည်နယ် ၊ မင်းတပ်ခရိုင်၊ မတူပီမြို့နယ် အတွင်းရှိ ဘုံတလာရေတံခွန်မှ အစတည်မြစ်ဖျားခံကာ ပလက်ဝမြို့နယ် သို့ ဖြတ်သန်း၍ ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်းသို့ စီးဆင်းလာသော မြစ်တစ်စင်းဖြစ်သည်။ ယင်းသည် စစ်တွေအရှေ့ဘက် အိန္ဒိယ သမုဒ္ဒရာသို့ စီးဝင်သည်။ အေဒီ ၈ ရာစုနောက်ပိုင်းနှင့် ၁၃ ရာစုကြားတွင် ရခိုင်လူမျိုးများ အခြေချ တည်ထောင်နေထိုင်ခဲ့သည့် လောင်းကြက် ၊ ပုရိန် ၊ ခြိတ် ၊ စမ္မဝက် (ပဉ္စ) အမည်ရသောမြို့လေးမြို့ကို အစွဲပြု၍ လေးမြို့မြစ်ဟု အမည်တွင်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ကျောက်ဆစ်လက်ရာ အနုပညာများဖြင့် နာမည်ကျော်ကြားသော ဒေသလည်းဖြစ်သည်။ လေးမြို့မြစ်ဝှမ်း အထက်ပိုင်းတွင် သက်တမ်းနု ကျောက်မျက်ရတနာများကိုလည်း တွေ့ရသည်။
လေးမြို့မြစ်ကို မတူလူမျိုးစုက "လည်မျို - Lemyo" ဟုခေါ်ဝေါ်ကြပြီး ပါဠိဘာသာစကား "လဟုမေရီ - Lahu mayi" မှ ဆင်းသက်လာသည်။ ရခိုင်ဘာသာစကားတွင်ကား "လေးမြို့ - Lay Mro " ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြပြီး မင်းပြားဒေသခံများကမူ မင်းပြားမြို့အရှေ့ဖက်တွင် စီးဆင်နေသော လေးမြို့မြစ်ကို အဉ္ဇနနဒီမြစ်ဟု လည်းကောင်း ၊ ရာမောင်မြစ်ဟု လည်းကောင်း ခေါ်ဆိုကြပါသည်။ အဉ္ဇနနဒီမြစ်မှာ မျက်စဉ်းညိုရောင်အဆင်းရှိသော ရေများရှိသည့် မြစ်ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။
လေးမြို့မြစ်သည် ချင်းပြည်နယ် ၊ မင်းတပ်ခရိုင် ၊ မတူပီမြို့နယ်မှ အစချီကာ မြောက်ဦးမြို့နယ် ၊ မင်းပြားမြို့နယ် ၊ ပေါက်တောမြို့နယ်တို့ကို ဖြတ်သန်း၍ စစ်တွေမြစ် (ကုလားတန်မြစ်) အတွင်းသို့ စီးဝင်သွားသည်။ ယခင်က ထိုမြစ်အထက်ပိုင်းတွင် မင်းပြားမြို့နယ် ၊ ပန်းမြောင်းရွာအထိ ရေကြောင်းသ‌င်္ဘောများ သွားလာနိုင်ခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ တဖြည်းဖြည်းကျွန်းပေါ်တိမ်‌ကောခဲ့ကာ မင်းပြားမြို့အနီးအနားရှိ ရာမောင်ကြိုးတံတားအနီးထိသာ ရေကြောင်းသင်္ဘောများ သွားလာနိုင်တော့သည်။
အီး-စီးကရက်
အီး-စီးကရက်သည် ပုံမှန်စီးကရက်ထက်ရှည်သည်။ အတွင်းက လဲလို့ရသည့် ခွက်လေးထဲတွင် နစ်ကိုတင်းနှင့် propylene glycol [3] လို့ခေါ်သော စီးကရက်မီးခိုးလိုထွက်တာတူအောင်လုပ်ပေးသည့် ဓာတ်တစ်ခုပါဝင်သည်။ သောက်သုံးသူ လေရှူသွင်းလိုက်သောအခါမှာ အာရုံခံစင်ဆာကနေ၍ လေဝင်တာကို သိတာနှင့် စီးကရက်ထဲမှာရှိသော micro-processor chip ကနေ တစ်ဆင့် အငွေ့ကနေ အမှုန်အမွှားပုံစံပြောင်းပေးသည့် atomizer [4] ကို အရည်စက်များ လေရှူရာလမ်းကြောင်းသို့ ပို့ဆောင်မှု လုပ်ဆောင်စေမှာဖြစ်သည်။ ဘက်ထရီအားပြန်သွင်းလို့ရပြီး မီးမလာရင် သောက်၍ မရပါ။
အီး-စီးကရက် များကို တရုတ်နိုင်ငံက (၂၀၀၄) ခုနှစ်မှ စတင် ထုတ်လုပ်ခဲ့ပြီး ဘက်ထရီ အသုံးပြု စက်ကိရိယာငယ်သည် စီးကရက် အစစ်ကဲ့သို့သော အခြေအနေမျိုး ဖြစ်နေရန် ဖန်တီးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ အီး-စီးကရက် များသည် အမျိုးအစား အလိုက် အရသာ ကွဲပြားလေ့ရှိပြီး လူငယ်များနှင့် ဆယ်ကျော်သက်များ အတွက် ချောကလက်အရသာ ရှိသော အီး-စီးကရက်များပင် တီထွင်ထားသည်။ အီး-စီးကရက် ခေါ် အီလက်ထရောနစ် စီးကရက် များသည် ကာဆင်နိုဂျင်နှင့် အခြားသော အဆိပ်အတောက် ဓာတုပစ္စည်းများ ပါရှိနေကြောင်း အမေရိကန် အစားအသောက် နှင့် ဆေးဝါးဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်မှုအဖွဲ့ (FDA) က ကြေညာလိုက်သည်။
အီး-စီးကရက် များတွင် ဒိုင်အီသိုင်လင်း ဂလိုင်ကော ကဲ့သို့ အဆိပ်ဖြစ်စေသော ဓာတ်ပစ္စည်းများ ပါရှိနေကြောင်း FDA ကဆိုသည်။ အီး-စီးကရက် များသည် ဆေးလိပ်ဖြတ်ရန် သင့်တော်သော နည်းလမ်း တခုအဖြစ် အစားထိုး အသုံးပြုနိုင်ရန် နှင့် မီးခိုးငွေ့ မထွက်စေ လိုသောကြောင့် ဆေးလိပ်သောက်ခွင့် မပြုကြောင်း တားမြစ်ထားသည့် နေရာများ အတွက် အသုံးပြုနိုင်ရန် ထုတ်လုပ် ထားသော်လည်း အန္တရာယ်ရှိသော အနေအထားကိုမူ သာမန် ဆေးလိပ်ကဲ့သို့ပင် ပြောင်းလဲနိုင်ခြင်း မရှိကြောင်း FDA မှ ကော်မရှင်နာ မာဂရက် အေဟမ်းဘတ် က ပြောကြားခဲ့သည်။ FDA သည် ယခု ကြေညာချက်ကို ထုတ်ပြန်ရန် အတွက် အီး-စီးကရက် အမျိုးအစား (၁၈)မျိုးကို လေ့လာခဲ့ပြီး ၎င်းတို့အနက် အလွန် လူကြိုက်များသည့် အီး-စီးကရက် Brand နှစ်ခုလည်း ပါဝင်သည်။
တညင်းကုန်းဘူတာ
တညင်းကုန်းဘူတာသည် ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားပတ်လမ်းတွင် ပါဝင်သော ဘူတာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်ဘူတာကြီးမှ စတင်ရေတွက်သော် ၂၁ ခုမြောက် ဘူတာရုံ ဖြစ်ပြီး၊ အပြန်ရေတွက်သော် ၁၉ ခုမြောက် ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားလမ်းတလျှောက် ရပ်နားသော ဘူတာရုံ စုစုပေါင်း ၃၈ ခု ရှိသည်။
မလေးလူမျိုး
မလေးလူမျိုးသည် မလ္လာယု ကျွန်းဆွယ်နှင့် မလ္လာယုကျွန်းစုတို့တွင် နေထိုင်သော မွန်ဂိုလွိုက် လူမျိုး တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ မလေးလူမျိုးကို မြန်မာတို့က ပသျှူး လူမျိုးဟူ၍လည်းခေါ်သည်။ စင်စစ်သော်ကား မလေးလူမျိုး ဟူသည့်အမည်မှာ ထိုမလ္လာယု ကျွန်းဆွယ်နှင့် မလ္လာယု ကျွန်းစုတို့တွင် လူများစုဖြစ်လျက် မိမိတို့ကိုယ်ကို အော်ရန် မလ္လာယုဟု ခေါ်ကြသူများကို ဥရောပတိုက်သားတို့က ပေးထားသော အမည်လည်းဖြစ်၏။
မျိုးနွယ်နှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု
မလေးလူမျိုးစင်စစ်မှာ ပေါ်လီနီးရှန်း လူမျိုး၊ မိုက္ကရိုနီးရှန်း လူမျိုးတို့နှင့် လူမျိုးအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဘာသာစကားအားဖြင့် လည်းကောင်း ဆက်နွှယ်နေကြသူများ ဖြစ်သည်။ ယင်းတို့သည် ဆူမတြားကျွန်းရှိ ရှေးဦး မလေးလူမျိုးစုမှ ဆင်းသက်ပေါက်ပွားလာကြသည်။ ထိုရှေးဦး မလေးလူမျိုးစုသည် အေဒီ ၄ဝဝ ခန့်မှ စတင်၍ ဟိန္ဒူသွေးနှောကာ၊ ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှု လွှမ်းမျိုးခြင်း ခံခဲ့ရပြီး နောက်တွင် မလ္လာယုကျွန်းဆွယ်သို့ရောက်လာပြီးလျှင် ၁၁၆ဝခန့်တွင် စင်္ကာပူကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ယင်းတို့သည် ဂျားဗားကျွန်းသို့လည်း ပြန့်နှံ့သွားခဲ့၍၊ အခြား ပင်လယ် ကမ်းခြေ ဒေသများသို့လည်း ပင်လယ်ကြောင်း ကုန်သွယ်ယင်း၊ လုယက် တိုက်ခိုက်ယင်း ရောက်ရှိသွားခဲ့ရာ၊ ပမာအားဖြင့် ဘော်နီယိုကျွန်းတွင် ရှိယင်းတိုင်းဦးသားတို့ကို ပင်လယ်ကမ်းခြေဒေသများမှ အတွင်းဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသများသို့မောင်းထုတ်ခဲ့လေသည်။ မလေးလူမျိုးများသည် ၁၄ ရာစုနှစ်တွင် မလက္ကာနိုင်ငံကို ထူထောင်ခဲ့၍၊ ထိုနောက်တွင် ဆန်ဒါကျွန်းများ၊ ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်းများ၊ မိုလပ်ကပ် ကျွန်းများနှင့် ဩစတြေးလျတိုက်အနီးအပါးရှိ ကျွန်းစုအချို့ကိုပင် သိမ်းပိုက်ထားခဲ့လေသည်။
ကြင်အင်လက္ခဏာများ
မလေးလူမျိုးသည် ကိုယ်လုံး အဆစ်အပေါက်ကျသည်။ သို့သော် ကိုယ်နေခပ်ပါးပါး၊ ညိုညစ်ညစ် အရောင်ရှိ၍ အရပ် ပုသည်။ လက်များသေးကာ၊ အထူးသဖြင့် လက်ဆစ် ခြေဆစ် များ အလွန်သေးငယ်၏။ မျက်နှာဝိုင်း၏။ နှာခေါင်းသေး၍ တို၏။ မျက်လုံးမျက်ဖန်ကောင်း၍ မည်းသည်။ ပါးရိုးများ ပေါ်လွင် ထင်ရှားသော်လည်း မျက်နှာ ခပ်ပြားပြားဖြစ်သည်။ ဆံပင်ဖြောင့်တန်း၍ မည်းနက်၏။ ယင်းတို့သည် မိမိတို့ နှင့်ဆိုင်သော ယဉ်ကျေးမှုကို ထိန်းသိမ်း၍ ဘာသိဘာသာ နေတတ်သည်။ သို့သော် ချက်ချက်ချာချာ ရှိသည်။ ဉာဏ်ထက်မြက်သည်။ အာရပ်တို့နှင့် ဆက်ဆံမိပြီးသည့်နောက်တွင် မလေးလူမျိုးသည် ၁၃ ရာစုနှစ်မှ ၁၅ ရာစုနှစ်အထိ နှစ်များ အတွင်း အယူဝါဒရေးတွင် လည်းကောင်း၊ ယဉ်ကျေးမှုတွင် လည်းကောင်း အာရပ်တို့ကို စံနမူနာထားလျက် မွတ်စလင်များ လုံးဝဖြစ်သွားလေတော့သည်။ သို့သော် မလေးလူမျိုးတို့သည် စုံးနတ်အစွဲကား ရှိနေဆဲပင် ဖြစ်၏။ ယင်းတို့သည် ကြက်တိုက်ခြင်းကို လည်းကောင်း၊ ကံစမ်းကစားနည်းများကို လည်းကောင်း ဝါသနာထုံသည်။
ဝတ်စားဆင်ယင်မှု
မလေး အမျိုးသားတို့သည် ပေါင်လယ်ထိရောက်သော အင်္ကျီရှည် ဖားဖားနှင့် ဘောင်းဘီတို့ကိုဝတ်၍ ဦးခေါင်းတွင် ဦးထုပ်ကိုသော်လည်း ဆောင်းထားတတ်၍၊ ခေါင်းစည်း ပုဝါကိုသော်လည်း စည်းထားတတ်၏။ ခါးတွင် ဘောင်းဘီ ပေါ်မှ ပိုး၊ သို့မဟုတ် ချည်လုံကွင်းကို စည်းပတ်ဝတ်တတ် သည်။ လုံကွင်းကို ဝတ်ရာတွင် အမျိုးသမီးအဖို့ခြေဆစ်အထိ ရောက်သော်လည်း အမျိုးသားများမှာမူ လုံကွင်းကို ခေါက်တင် ထားတတ်ရာ၊ ဒူးဆစ်အထိလောက်ရောက်သည်။ ဓားမြှောင် တို့ကို ကိုင်ဆောင်လေ့ ရှိကြသည်။ ဘောင်းဘီမှာလည်း အတန်တို၍ ပုံတစ်မျိုးဖြစ်ပြီးလျှင်၊ ရောင်စုံကန့်လန့်အစင်းများ ပါရှိတတ်၏။ အမျိုးသမီးများသည် ညိုဖျော့ဖျော့ အရောင် ရှိ၍၊ ပိုးဖဲ အထူးသဖြင့် ပါတိတ် လုံချည်များကို ဝတ်ဆင်ကြ သည်။ ကောင်းမွန်သပ်ရပ်စွာ ဝတ်၍ အနေအထိုင် တတ်သည်။
ခေတ်ကာလ အလျောက် မလေးလူမျိုးတို့သည် ခေတ်မီလာကြ ကာ အနောက်တိုင်း အဝတ်အစား အသုံးအဆောင် ယဉ်ကျေးမှု တို့ကို လက်ခံသုံးစွဲကြသည်။
ဘာသာစကား
မလေးဘာသာစကားမှာ ဩစတြစ်ဘာသာစကားမျိုးရင်း မှ ဩစတြိုနီးရှင်း ဘာသာစကား မျိုးခွဲတွင် ပါဝင်သည့် ဘာသာစကားမျိုး စိတ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မလေးစာမှာ အာရဘစ်အက္ခရာတို့ကို အသုံးပြု၍ ရေးသားထားသော စာဖြစ်သည်။ ယင်းတို့၏ စာပေတွင် ကဗျာလင်္ကာများလည်း ပါဝင်၍ စကားပြေများလည်း ပါဝင်၏။ စကားပြေများမှာ အာရပ်၊ သို့မဟုတ် ပါးရှန်းစာပေတို့ကို မှီသည်က များလေသည်။
ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထား
ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားသည် ရန်ကုန်မြို့ပြဧရိယာအတွင်း ပုံမှန်အလုပ်ဆင်းသူများအတွက် အားထားရာ မြို့တွင်းရထားလမ်းကွန်ယက်တစ်ခုဖြစ်သည်။  မြန်မာ့ မီးရထား၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် ဆောင်ရွက်နေပြီး ရှည်လျားကာ ၃၉ ဘူတာပါဝင်ပြီး ရန်ကုန်မြို့ဝန်းကျင် မြို့နယ်များကို ရန်ကုန်မြို့ပြဧရိယာနှင့် ဆက်သွယ်ပေးထားသည်။ မြို့ပတ်ရထားသည် အကြိမ် ၂၀ ခန့်ပြေးဆွဲပြီး လက်မှတ် ၁၀၀,၀၀၀ မှ ၁၅၀,၀၀၀ ခန့် နေ့စဉ်ရောင်းချရသည်။  မြို့ပတ်ရထား တစ်ပတ်ပြည့်စီးနင်းနိုင်ရန် အချိန် ၃ နာရီမျှ ကြာမြင့်ပြီး မြို့ပတ်ရထားစီးနင်းခြင်းဟာ ရန်ကုန်မြို့လူနေမှုဘဝကို အထင်းသားမြင်တွေ့နိုင်မည် နည်းလမ်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားကို ဝင်ငွေနည်းသူ စီးနင်းသူများ သိပ်သည်းစွာ အသုံးပြုနေဆဲဖြစ်သည်။ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် ဘတ်စ်ကားများနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် မြို့ပတ်ရထားသည် ရန်ကုန်မြို့ ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးတွင် ဈေးအချိုဆုံး သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ဖြစ်သည်။
မြို့ပတ်ရထားပြေးဆွဲချိန်သည် နေ့စဉ် မနက် ၃ နာရီ ၄၅ မိနစ်မှ ည ၁၀ နာရီ ၁၅ မိနစ်အထိ ဖြစ်သည်။ မြို့ပတ်ရထားလတ်မှတ်တန်ဖိုးမှ ၁၅ မိုင်အတွင်း အကွာအဝေးကို ၂၀၀ ကျပ် (~eighteen US cents)နှင့် ၁၅ မိုင်အထက်အကွာအဝေးကို ၄၀၀ ကျပ် (~37 US cents) ကျသင့်သည်။ ရထားလက်မှတ်များကို ပုံသေ ၁၀၀ ကျပ်ဖြင့် မြို့ပတ်ရထားလမ်းရှိ ဘူတာများအားလုံးတွင် ရောင်းချပေးသည်။ ရန်ကုန်ဘူတာကြီးတွင် စင်္ကြန်အမှတ် ၇ ရှိ စင်္ကြန်ပေါ်၌ လက်မှတ်ရောင်းသော ရုံငယ်တစ်ခု တည်ရှိပြီး အဆိုပါဘူတာရုံမှ မြို့ပတ်ရထားအတွက် လတ်မှတ်များကို ရောင်းချပေးသည်။
သမိုင်းကြောင်း
ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားလမ်းကို ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်တွင် ဗြိတိသျှတို့မှ ရန်ကုန် - ကြည့်မြင့်နိုင် - တညင်းကုန်း လမ်ပိုင်းအဖြစ် ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှတို့မှ ရန်ကုန် - ပြည် ရထားလမ်းပိုင်း ဖွင့်လှစ်ပြီးနောက် ရန်ကုန် ဆင်ခြေဖုံး၌ ခရီးသည်ပို့ဆောင်ရေးအတွက် မဟုတ်ဘဲ ကုန်ရထားများအတွက် (၆)မိုင်အရှည်ရှိသော ကုန်းရထားလမ်းတိုအဖြစ် စတင်ဖောက်လုပ်ခဲ့ပြီး ၁၈၈၀ ခုနှစ် မတ်လ (၁)ရက်နေ့ ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ ထို့မှ အရှည်(၃.၅) မိုင်ရှိသော ရန်ကုန် - ကြည့်မြင်တိုင်လမ်းပိုင်း အား ၁၈၈၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၃၀ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း ၊ အရှည် (၅.၅)မိုင်ရှိသော ကြည့်မြင့်တိုင် - အင်းစိန် လမ်းပိုင်းအား ၁၈၉၀ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၀ရက်နေ့လယ်းကောင်း ၊ အရှည် (၇.၉၂)မိုင်ရှိသော အင်းစိန် - လှော်ကားလမ်းပိုင်းအား ၁၉၀၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၃ရက်နေ့တွင် လည်းကောင်း အသီးသီး ဆက်လက် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ thumb|အနောက်ဂျာမနီနိုင်ငံ Talbot Co. မှထုတ်လုပ်သောဒီဇယ်တွဲဆိုင်းရထားအား ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားအဖြစ် ရန်ကုန်ဘူတာကြီး၌ ၁၉၆၀ခုနှစ်ဝန်းကျင် မြင်တွေ့ရစဉ်။
ရန်ကုန်မြို့နှင့် ဆင်ခြေဖုံးအရှေ့ပိုင်းဒေသမျာရှိ ပြည်သူလူထုတို့ ဆက်သွယ်သွားလာရာ၌ လွယ်ကူ သက်သာစေရေးအတွက် မြို့ပတ် ရထားလမ်းကို ဆက်လက် ဖောက်လုပ်ရန် စီမံကိန်းတစ်ခုရှိခဲ့သော်လည်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး ရုတ်တရက်ဖြစ်ပွားလာ၍ အဆိုပါ စီမံကိန်းကို အကောင်အထည် မဖော်နိုင်ခဲ့ပေ။
ရပ်နားခဲ့ရသော ရန်ကုန်အရှေ့ပတ်ခြမ်း မြို့ပတ်ရထားလမ်း ဖောက်လုပ်ရေး စီမံကိန်း ကို ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း ဦးစီးသည့် အိမ်စောင့် အစိုးရ လက်ထက်တွင် လုပ်ကိုင်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ (၁၀) ရက်နေ့တွင် မြေသိမ်းယူခြင်း လုပ်ငန်းများကို စတင်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ နောက်တစ်နေ့ ဒီဇင်ဘာလ (၁၁) ရက် နေ့တွင် တောရှင်းခြင်း၊ မြေတိုင်းထွာခြင်း၊ ပန္နက် ရိုက်ခြင်းစသည့်လုပ်ငန်းများကို ဆက်၍လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၅၀ခုနှစ်၊ဒီဇင်ဘာလ (၂၂) ရက်နေ့မှစ၍ စက်အားကိုသုံးလျက် ဒညင်းကုန်းရှိ နိုင်ငံတော်အစိုးရအုတ်ကျွပ်စက်သံလမ်းဆုံးမှစတင်၍ ဖောက်လုပ်ခဲ့ပြီး တောရှင်းခြင်း၊ မြေဖို့၊ မြေပြို၊ မြေညှိ၊ တံတားတည်ဆောက်ခြင်း စသည့်လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ရသော လုပ်ငန်းဘက်ဆိုင်ရာ အပိုင်းနှင့် လမ်းခင်းခြင်း လုပ်ငန်းကိုလုပ်ကိုင်ရသော လမ်းခင်းဘက်ဆိုင်ရာ အပိုင်းဟူ၍ နှစ်ပိုင်းခွဲပြီး လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
ဒုတိယလမ်းပိုင်းမှာ မြင့်မားရှည်လျားသော မင်္ဂလာဒုံ ကျိုက္ကလဲကြား လမ်းကွေ့ အလျှား (၁၅၀ဝ)ပေရှိ တာဘောင်ကြီးကိုအမြင့် (၁၈) ပေအထိ မြေဖို့ပေးခြင်းဖြစ်သည်။ ဆက်လက်၍ ဂျိုးဖြူပိုက်နှင့် ပြည်လမ်း အကြား မြေဖို့လုပ်ငန်းများကို လုပ်ဆောင်ရာတွင် ၁၉၅၉ ခု၊ မတ်လပထမပတ်တွင် မြေဖို့လုပ်ငန်း များအားလုံး ပြီးစီးသွားခဲ့သည်။ သံလမ်းခင်းခြင်းလုပ်ငန်းပိုင်းမှာ ဒညင်းကုန်း ဘက်မှလည်းကောင်း၊ မင်္ဂလာဒုံဘက်မှ လည်းကောင်း နှစ်ပိုင်းခွဲ၍ လုပ်ဆောင်လာခဲ့ရာ ၁၉၅၉ ခုနှစ်၊ မတ်လ ( ၁ ) ရက်နေ့ နေ့လယ် (၃) နာရီအချိန်တွင် အချင်းချင်း ဆုံမိကြလျှက် ရန်ကုန်မြို့ပါတ်မီးရထားလမ်းကြီးသည် အောင်မြင်စွာ ဖောက်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်။
မြို့ပါတ်ရထားလမ်းတခုလုံး၏ မိုင်ရှည် မှာ(၂၈) မိုင်ဖြစ်သည်။ ၎င်းအနက် တညင်းကုန်းရှိ နိုင်ငံတော်အစိုးရ အုတ်ကြွပ်စက်ရုံ အရှေ့မှနေ၍ မင်္ဂလာဒုံအထိလမ်းသစ်ကို ဖောက်လုပ်ပေးရသော မိုင်မှာ (၃.၇) မိုင် ဖြစ်ပေသည်။ မြို့ပတ်ရထားလမ်းတွင် အသစ်ဆောက်လုပ်သော ဘူတာရုံ(၄)ရုံ အပါအဝင် ဘူတာရုံ (၃၀) ရှိပြီး အသစ်ဖောက်လုပ်ခဲ့သော လမ်းပိုင်းတွင် တံတားသစ် (၁၇)စင်း နှင့် လူသွားဂုံးကျော်တံတား (၁၆)ခု ရှိသည်။ (၆)လအတွင်း အပြီးဖောက်လုပ်ခဲ့သော မြို့ပတ်ရထားလမ်း၏ စုစုပေါင်း ကုန်ကျစရိတ်မှာ ထိုခေတ်ကာလ ကျပ်ငွေ ၂,၀၅၄,၃၇၅ ဖြစ်သည်။
ခရီးဝေးရထားကြီးများနှင့် မြို့ပတ်ရထားများ အန္တရယ်ကင်းစွာ နှင့် တသီးတခြားစီ ခုတ်မောင်းနိုင်ရေးအတွက် မြို့ပတ်ဒွေးလမ်းများကို မလွှကုန်း မှ (၈.၇၅) မိုင်ရှိသော မင်္ဂလာဒုံ - ကန်တိုမင်သို့ မူလရှိသော တစ်လမ်းကို ဒွေးလမ်းအဖြစ် လည်းကောင်း၊ မင်္ဂလာဒုံ- ကန်တိုမင်မှ (၄.၂၅) မိုင်ရှိသော ဒညင်းကုန်းသို့ ဒွေးလမ်းအဖြစ်လည်းကောင်း ဖောက်လုပ်ခဲ့ရသည်။ ၁၉၆၈ ခုနှစ် မေလ(၁)ရက်နေ့မှ စတင်ခဲ့သော မြို့ပတ်ဒွေးလမ်းများ ဖောက်လုပ်ခြင်း လုပ်ငန်မှာ ၁၉၆၃ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ (၂၈) ရက်နေ့တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။ အဆိုပါလုပ်ငန်းအတွက် ထိုခေတ်ကာလ ကျပ်ငွေ ၃,၃၅၀,၉၁၃ ကုန်ကျခဲ့သည်။
၂၀၁၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ရထားပို့ဆောင်ရေး ဝန်ကြီးဌာနသည် ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားလမ်းကို ပုဂ္ဂလိကပိုင် ပြုလုပ်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အစိုးရမှ ဦးစီးသောစနစ်သည်  အရှုံးပြနေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားအတွက် အစိုးရမှ လစဉ်ကုန်ကျငွေ ၂၆၀ မီလီယံ ကျပ်ငွေ(US$325,000) ကုန်ကျပြီး ပြန်လည်ရရှိသော ဘဏ္ဍာငွေ  ၄၂ မီလီယံကျပ် (US$52,500) သာရှိသည်။ မြို့ပတ်ရထားလတ်မှတ်သည် ဝန်ကြီးဌာန၏ ထောက်ပံ့ပေးမှုကြောင့် ဈေးနှုန်းချိုသာလျက်ရှိသည်။
၂၀၁၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာတွင်  Japan International Cooperation Agency နှင့် ရန်ကုန်မြို့တော် စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီနှင့် ပူးပေါင်း၍ ဆောင်ရွက်သော မဟာရန်ကုန်ဒေသ ဖွံဖြိုးတိုးတက်ရေး master plan တွင် အများသုံး သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးယာဉ်များအတွက် ထည့်သွင်းစဉ်းစားမည့်အချက်များ ပါဝင်သည်။
ရထားတွဲဆိုင်းများ
လွတ်လပ်ရေးမရခင်လက်ထက်တွင် ရေနွေးငွေ့စက်ခေါင်းများဖြင့် ပြေးဆွဲပေးခဲ့ပြီး လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် မြန်မာ့မီးရထားဌာန(BR)မှ စွမ်းရည်ကျလာသော ကိုလိုနီခေတ်လက်ကျန် ကျန်ရေနွေးငွေ့စက်ခေါင်းများအစား ခေတ်မီ ဒီဇယ်စက်ခေါင်းသစ်မျာဖြင့် ပြောင်းလဲပြေးဆွဲခဲ့သည်။
ထို့အတွက် စက်ခေါင်းသစ်ဝယ်ယူခြင်းများကို ၁၉၅၇ ခုနှစ်ဝန်းကျင်မှစ၍ အသုတ်လိုက်ဝယ်ယူခဲ့ရာ ဒုတိယအသုတ်ဝယ်ယူမှုတွင် အနောက်ဂျာမဏီနိုင်ငံ Talbot Co.ထုတ်လုပ်သော အလျား ၁၈၉ပေ ၄လက်မ ၊ အနံ ၉ပေ ၃လက်မ ၊ အမြင့် ၁၁ပေ ၆လက်မ ၊ အလေးချိန် ၈၆.၂ တန် မြင်းကောင်ရေအား ၇၀၄ ရှိ သံလမ်းပြေးဒီဇယ်တွဲဆိုင်းရထား (DMU) ၈ စီးအား ငွေကျပ်တန်ဖိုး ၈,၈၅၀,၉၇ဝိ/ဖြင့်ဝယ်ယူပြီး ၁၉၅၉ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၉ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ပတ်လမ်းပိုင်းတွင် စတင်ပြေးဆွဲ၍လည်းကောင်း၊ ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ Ganz_MAVAG Co.ထုတ်လုပ်သော အလျား ၁၈၇ပေ ၈လက်မ အလေးချိန် ၁၀၄.၃တန် မြင်းကောင်ရေအား ၅၆၀ ရှိသော သံလမ်းပြေးဒီဇယ်ရထားတွဲဆိုင်း (DMU) ၂ ဆိုင်းအား ငွေကျပ်တန်ဖိုး ၂,၅၇၃,၂၇ဝိ/ ဖြင့်လည်းကောင်းဝယ်ယူပြီး ၁၉၆၀ ဇွန်လပိုင်းမှစတင်ပြီး ခရီးတိုလော်ကယ်ရထားအဖြစ်ပြေးဆွဲခဲ့သည်။ thumb|JR Central တွင်ပြေးဆွဲခဲ့သော Kiha 40 6309 ရထားအား မြင်တွေ့ရစဉ်။ ရန်ကုန်မြို့ပတ်လမ်းပိုင်းမှာ တွဲဆိုင်း ၈ ဆိုင်းဖြင့်ပြေးဆွဲမှုမလုံလောက်တော့၍ အိမ်စောင့်အစိုးရလက်ထက် ၁၉၅၉ ခုနှစ် မြို့ပတ်ရထားလမ်း ဒညင်းကုန်း-မင်္ဂလာဒုံလမ်းပိုင်းသစ်ဖောက်လုပ်ပြီးနောက် တတိယအသုတ် ၄ စီးအား ငွေကျပ်တန်ဖိုး ၄,၄၅၉,၅၂ဝိ/ ဖြင့် ထပ်မံဝယ်ယူခဲ့ပြီး ၁၉၆၁ခုနှစ်မှ နိုဝင်ဘာလမှာ စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။ ဝယ်ယူပြီး(DMU/DRC) သံလမ်းပြေးဒီဇယ်ရထားများပြုပြင်ထိန်းသိမ်းရေးလုပ်ငန်းများအတွက် အင်းစိန်တွင် သံလမ်းပြေးဒီဇယ်စက်ခေါင်းစက်ရုံ အားတည်ထောင်ပြီး ၁၉၆၅ စက်တင်ဘာလမှ စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။ thumb|သံလမ်းပြေးဒီဇယ်တွဲဆိုင်းရထား (DMU) များအား ရန်ကုန်မြို့ပတ်လူစီးတွဲများအဖြစ် ပြန်လည်တည်ဆောက် အသုံးပြုခဲ့သော တွဲဆိုင်းများ ယင်းကဲ့သို့စနစ်တကျစီမံဆောင်ရွက်ခဲ့သော်လည်း အခြေအနေအကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် တွဲဆိုင်းသစ်၊ အပိုပစ္စည်းစသည်တို့ ထပ်မံဖြည့်တင်းဝယ်ယူပေးနိုင်ခြင်းမရှိတော့ဘဲ သက်တမ်းကုန်ဖျက်သိမ်းလိုက်ရပြီး အဆိုပါရထားကိုယ်ထည်များကို ရန်ကုန်မြို့ပတ်လူစီးတွဲများအဖြစ် ပြန်လည်တည်ဆောင်ခဲ့ကာ ၂၀၁၅ခုနှစ်အထိအသုံးပြုခဲ့သည်။ ၂၀၁၅ခုနှစ်နောင်းပိုင်းတွင် အဆိုပါတွဲဆိုင်းများအစား ၂၀၀၃ ခုနှစ်မှစတင်၍ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အသုံးပြုခြင်း ရပ်နားခဲ့သော ဒီဇယ်ကားများဖြစ်သော Kiha 40 Series၊ JR Tokai Kiha 40 Series နှင့် Kiha 11 ဖြင့် ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားလမ်းများတွင် တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲပြေးဆွဲလာခဲ့သည်။ thumb|ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားလမ်းပိုင်းတွေ ပြေးဆွဲနေသော ဂျပန်နိုင်ငံမှ KiHa 11 ဒီဇယ်ကားရထားဟောင်းများအား ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် မြင်တွေ့ရစဉ်။ ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားလမ်းပိုင်း အဆင့်မြင့်တင်ခြင်း လုပ်ငန်းများ ပြီးစီးပြီနောက်ပိုင်း ပြေးဆွဲရန်အတွက် ၂၀၂၀ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဂျပန်နိုင်ငံမှ မစ်ဆူဘီရှီ နှင့် Spain's CAF တို့မှ ဒီဇယ်လျှပ်စပ်ကားခြောက်စီးပါ ဒီဇယ်လျှပ်စပ်စွမ်းအင်သုံး ရထား (DEMU) ၁၁ စီးကိုဝယ်ယူရန်အတွက် စာချုပ်ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။
ဘူတာရုံများ
ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားကွန်ယက်တွင် ဘူတာရုံ ၃၉ ခု ပါဝင်ပြီး ရန်ကုန်မြို့၏ ဒေသအသီးသီးနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။
မြို့ပတ်ရထားပတ်လမ်း အစသည် ရန်ကုန်ဘူတာကြီးမှ ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်အနီး မင်္ဂလာဒုံဘူတာအထိဖြစ်သည်။ ထိုမှတဆင့် အင်းစိန်မှ အနောက်ဘက်သို့ ဥက္ကလာပမှ အရှေ့ဘက်သို့ ဆက်လက်မောင်းနှင်သည်။
အဓိကဘူတာရုံများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်-
သံမှို
သံမှိုကိုလူတိုင်းလောက်မြင်ဖူးကြ၏။ လက်သမားသည် သစ်သားတစ်စနှင့်အခြားသစ် သား တစ်စတို့ စွဲမြဲစွာထိစပ်နေစေရန်၎င်း၊ အဆောက်အအုံ ဆောက်လုပ်ရာ၌ ပျဉ်များခိုင်မြဲစွာရှိနေစေရန်၎င်း သံမှိုကိ်ု အသုံးပြုရ၏။ ယင်းသို့သံမှိုကိုအသုံးပြုခြင်းအားဖြင့် ခိုင် လည်းခိုင်၏။ ဈေးလည်းသက်သာ၏။ သံမှိုတစ်ဖက်ဖျား ကိုချွန်ထားရခြင်းမှာ သစ်သားထဲသို့ယင်းကိုတူဖြင့်ရိုက်သွင်း လိုက်သောအခါ သံမှို၏ကိုယ် ထည် တွက်လမ်းဖွင့်ပေး သောသပ်ကဲ့သို့ဖြစ်နေစေရန်အတွက်ဖြစ်သည်။ သို့မဟုတ်က သစ်သားကွဲသွား တတ်၏။ အခြားတစ်ဖက်ဖျားတွင်ကား သံမှို၏ခေါင်းသည်ပြားလျက်ရှိ၏။ ပြားနေသောကြောင့် သံမှိုဝင် သွားသော အပေါက်နေရာကို မမြင်အောင်ဖုံးထား သည့်ပြင် သစ်သားမျက်နှာပြင်လည်း ချောလျက်ရှိနေ ပေသည်။ သံမှိုကိုသူ့နေရာနှင့်သူ၊ အရွယ်နှင့်အမျိုးအစား ကိုရွေး၍အသုံးပြုရသည်။ များသောအားဖြင့်ခေါင်း ပြားသံမှိုလုံးကိုအသုံးများကြသည်။ သို့သော်သုတ်ဆေး သုတ်ရန်နှင့်နောက်မှအချောကိုင်ရန် ဖြစ်သောသစ် သား များတွင် ခေါင်းသေးသေးသံမှိုများကိုအသုံးပြုကြသည်။
နည်းမှန်သံရိုက်အကောင်းဆုံးနည်းကား သံမှိုခေါင်းကိုတူဖြင့်ညီညီ၊ ခပ်ဆတ်ဆတ်နှင့်မြန်မြန်ရိုက် ရသည်။ သံမှိုခေါင်းကိုတစ် ဖက်စောင်းရိုက်မိပါက ကောက်သော်လည်းကောက်သွားနိုင်၏။ ကျိုးသော် လည်းကျိုးသွားနိုင်၏။ သံမှိုကိုသစ်သားထဲသို့ တည့်တည့်ရိုက်သွင်းသည်ထက် ခပ်စောင်းစောင်းရိုက်သွင်း ပါကပို၍ခိုင်မြဲသည်ဟုဆိုသည်။