cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
သွေး
သွေးလှည့်လည်ခြင်း
သွေးလှည့်ပတ်သွားရာ၌ သွေးကြောတစ်စုသည် သွေးကိုနှလုံးမှ အဆုတ်သို့ ယူသွားပြီးလျှင်တစ်ဖန် နှလုံးသို့ပြန်ယူလာ၏။ ယင်းသို့ယူသွားရာ၌သွေးတွင် အောက်ဆီဂျင်ပြည့်လာ၍ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ဖြစ်သော အညစ်အကြေးများကို ထုတ်ပစ်လိုက်သည်။ အခြားသွေးကြော တစ်စုက နှလုံးမှ အောက်ဆီဂျင်အပြည့်ရလာသောသွေးကို ခန္ဓာကိုယ်အခြား အစိတ်အပိုင်းများသို့ယူသွားသည်။ အခြား သွေးကြောတစ်စုက သွေးကို အသည်းသို့ဖြတ်ယူသွားရာ အသည်းတွင်ဓာတ်ပြောင်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်လေသည်။ သွေးမှ သကြားကိုထုတ်ယူပြီးလျှင် နောင်အသုံးပြုရန်အတွက် အသည်းတွင် သိုလှောင်ထား၏။ အညစ်အကြေးများသည် ဆီးအဖြစ်သို့ပြောင်းလည်းသွားပြီးလျှင်ကျောက်ကပ်မှ တစ်ဆင့်အပြင်သို့ ရောက်သွားလေသည်။
သွေးသည်လူ၏ခန္ဓာကိုယ်အပူချိန်ကို ၉၈.၆ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်အနေ၌ အမြဲရှိနေရန်ပြုလုပ်လျက်ရှိသည်။ ဤ ၉၈.၆ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်ကား ကျန်းမာသော လူတစ်ယောက်၏ ကိုယ်အပူချိန်ပင်ဖြစ်သည်။ သွေးသည်ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းတိုင်းအတွက် အလွန်အရေးကြီးရကား တစ်နေရာရာမှသွေးကို တစ်နာရီလောက်ပိတ်ထားလိုက်လျှင် ထိုအစိတ်အပိုင်းသည်သေသွားနိုင်၏။ ဦးနှောက်မှသွေးအသွားကို ပိတ်ထားလိုက်လျှင်လူသည် ချက်ချင်းဆိုသလိုသတိမရဖြစ်သွားပြီးလျှင်မကြာမီ အတွင်းလူလည်း သေသွားလေသည်။ ခန္ဓာကိုယ်မှ သွေးများသုံးပုံတစ်ပုံ ကျော်ကျော်လောက်ရုတ်တရက် ထွက်သွားခဲ့လျှင်လည်း လူသေနိုင်လေသည်။
လူ၏သွေးများသည် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦးမတူကြချေ။ သွေးအစုကြီးလေးစုရှိကြောင်းကားလန်းစတိုင်းနားဆိုသူရှာဖွေ တွေ့ရှိခဲ့သည်။ သွေးတစ်ဦးနှင့်တစ်ဦးမတူကြခြင်းမှာ အချို့၏သွေးပလာစမာများ တွင်အခြားလူတစ်ဦး၏ သွေးနီဆဲများကို စုပေါင်းခဲသွားစေသော အရာများ ပါရှိခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ ဤသွေးမတူခြင်းမှာ သွေးကူးသည့်ကိစ္စများတွင် အလွန်ပင်အရေးကြီးပေသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အပြင်မှလူတစ်ယောက်၏သွေးသည် အသက်ရှင်လျက်ရှိသောလူ၏ သွေးနှင့်ရော၍ သွေးချင်းမတူသည့်အခါစုပေါင်းခဲသွားပြီးလျှင်သေစေနိုင်သည်။
အစုကြီးလေးစုကို O,A,B,Eနှင့်AB စုဟူ ၍ခေါ်သည်။ O အစုဝင် သွေးမျိုးကိုမည်သည့်အစုဝင်သွေးမျိုးရှိသောသူအားမဆို မခဲဘဲ သွေးကူးပေးနိုင်သည်။ သို့သော် O အစုဝင် သွေးမျိုးရှိသောလူတစ်ယောက်ကို O အစုဝင်သွေးမျိုးမှတစ်ပါး အခြား မည်သည့်အစုဝင်သွေးမျိုးကိုမှ သွေးကူးမပေးနိုင်ချေ။ AB အစုဝင်သွေးမျိုးကို အခြားသွေးလေးစု မျိုးရှိသောလူအား သွေးကူးပေးလိုက်လျှင် သွေးခဲမှု ဖြစ်နိုင်သည်။
သွေးကို အစားထိုးလို့ရတဲ့အရာ မပေါ်သေးပါဘူး။
သွေးဟာ အောက်ဆီဂျင်နဲ့ အာဟာရဓာတ်တွေကို သယ်ဆောင်ပေးပါတယ်။
သွေးဟာ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်နဲ့ အညစ်အကြေးဓာတ်များကို စွန့်ထုတ်ဖျက်ဆီးစေဖို့အတွက် အဆုတ်၊ ကျောက်ကပ်နဲ့ အသည်းတွေဆီကို သယ်ဆောင်ပေးသွားပြန်တယ်။
သွေးဟာ ရောဂါတွေကို တိုက်ထုတ်ပေးပြီး ဒဏ်ရာတွေ အနာတွေ ကျက်စေဖို့ ကူညီပေးသေးတယ်။
သွေးအမျိုးအစားတိုင်းမှာ မျောက်သွေးလို့ခေါ်တဲ့ RH အပေါင်း အနုတ် ဆိုတာလည်း ရှိပြန်သေးတယ်။
သွေးထဲမှာ သွေးနီဥ၊ သွေးဖြူဥ၊ သွေးဥမွှားနဲ့ သွေးရည်ကြည်ဆိုပြီး အဓိက ၄ မျိုး ပေါင်းစပ်ပါဝင်နေတယ်။
သွေးဖြူဥဟာ သွေးဆဲလ်ထဲမှာ အကြီးဆုံးပါပဲ။ ရောဂါပိုးမွှားတွေကို တိုက်ထုတ်ဖို့ တာဝန်ယူပေးထားပါတယ်။ သွေးဖြူဥတွေရဲ့ သက်တမ်းဟာ တိုလွန်းလှပါတယ်။ ရက်အနည်းငယ် ဒါမှမဟုတ် တစ်ပတ်လောက်ပဲ သက်တမ်းရှိပါတယ်။ သွေးစက်လေးတစ်စက်မှာ သွေးဖြူဥဆဲလ်ပေါင်း ခုနစ်ထောင်ကနေ နှစ်သောင်းခွဲအထိ ရှိတတ်ပါတယ်။ ကိုယ်ထဲကို ဝင်လာတဲ့ ရောဂါပိုးက ပြန်လည်ခုခံတယ်ဆိုရင် သွေးဖြူဥဆဲလ် အရေအတွက် ဒီထက်မက များပြားလာတတ်ပါတယ်။
သွေးနီဥဟာ သွေးပမာဏရဲ့ ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါး ရှိပါတယ်။ အောက်ဆီဂျင်နဲ့ အာဟာရဓာတ်တွေကို အဓိက သယ်ဆောင်ပေးပါတယ်။ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်ဓာတ်တွေကို အဆုတ်ကို ပြန်လည် သယ်ယူပေးပြန်တယ်။
သွေးဥမွှားက အသေးငယ်ဆုံး သွေးဆဲလ်လေးတွေပါ။ သွေးပမာဏရဲ့ ၅ ရာခိုင်နှုန်းက ၇ ရာခိုင်နှုန်းအထိဟာ သွေးဥမွှားလေးတွေပါ။ သွေးဥမွှားတွေက ဒဏ်ရာ အနာတရဖြစ်တဲ့အခါမှာ သွေးခဲစေပြီး သွေးယိုထွက်ခြင်းကို လျှော့ချပေးပါတယ်။
သွေးရည်ကြည်က စေးကပ်ကပ်ရှိလှတဲ့ အဝါရောင်ဖျော့ဖျော့ အရည်လေးပါ။ သွေးပမာဏ စုစုပေါင်းရဲ့ ၅၅ ရာခိုင်နှုန်းဟာ သွေးရည်ကြည်တွေပါ။ သွေးရည်ကြည်ထဲမှာ ရေဓာတ်၊ ဆားဓာတ်နဲ့ ပရိုတင်းဓာတ်တွေ ပေါင်းစပ် ပါဝင်နေပါတယ်။ သွေးရည်ကြည်ရဲ့ ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းက ရေတွေပါ။ ကျန်တဲ့ ၅ ရာခိုင်နှုန်းက ဟိုမုန်းဓာတ်တွေ၊ ဆားဓာတ်နဲ့ ပရိုတင်းဓာတ်တွေပေါ့။
သွေးနီဥဟာ လူ့ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ ရက်ပေါင်း ၁၂၀ အထိ သက်တမ်းရှိပါတယ်။
သွေးနီဥကို သာမန်အခြေအနေမှာ ၄၂ ရက်တိတိ သိုလှောင်ထားလို့ရပါတယ်။
အေးခဲထားတဲ့ သွေးနီဥတွေဆိုရင် ၁၀ နှစ်နဲ့ အထက် သိမ်းထားလို့ရပါတယ်။
သွေးဥမွှားကို သွေးကင်ဆာနဲ့ တခြားကင်ဆာရောဂါတွေရဲ့ သွေးသွင်းကုသမှုမှာ အသုံးပြုပါတယ်။
သွေးရည်ကြည်ဟာ သွေးပေါင်ချိန်ကို ထိန်းတဲ့နေရာမှာ ကူညီပေးပါတယ်။ သွေးဆဲလ်တွေ၊ ဟိုမုန်းဓာတ်တွေ၊ အင်ဇိုင်းတွေကိုလည်း သယ်ဆောင်ပေးပါတယ်။ သွေးခဲစေဖို့အတွက်နဲ့ ကိုယ်ခံအားစနစ်အတွက် လိုအပ်တဲ့ ပရိုတင်းဓာတ်ကိုလည်း သယ်ဆောင်ပေးပါတယ်။
အေးခဲထားတဲ့ သွေးရည်ကြည်ဟာ ၁ နှစ်တိတိ ထားလို့ရပါတယ်။
လူရဲ့သွေးထဲမှာ ပါဝင်တဲ့ သွေးနီဥ၊ သွေးဖြူဥ၊ သွေးဥမွှားနဲ့ သွေးရည်ကြည်တွေကို ရိုးတွင်းခြင်ဆီကနေ သဘာ၀အလျှောက် ထုတ်လုပ်ပေးတာပါ။
အုန်းပင်စုရွာ၊ ပက်တန်း
အုန်းပင်စုရွာ၊ ပက်တန်း
ရောမပေသီး
ရောမပေသီးသည် တရုပ်ပေသီး ကဲ့သို့သော အတွက်အချက်လုပ်ငန်းများကို ပြုလုပ်နိုင်သောကိရိယာတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ရောမပေသီးမှာ သတ္တုပြားဖြစ်၍ ထိုသတ္တုပြား၌ ဒေါင်လိုက်ထားသော မျဉ်းကြောင်းအရှည်ခုနစ်တန်းနှင့် အတိုခုနစ်တန်း ပါရှိသည်။ ယင်းတို့၏ညာဘက်တွင် ဒေါင်လိုက်ထားသော အတိုအရှည်အတန်းများပါရှိပြီး အပိုင်းဂဏန်းပြုလုပ်ရန်အတွက်ဖြစ်သည်။ အတန်ရှည်များတွင် ပေသီးကဲ့သို့သော ကျောက်တုံးကလေးများ လေးခုစီ ပါရှိ၍ ထိုအတန်းများမှာ ခုဂဏန်း၊ ဆယ်ဂဏန်း၊ ရာဂဏန်း၊ ထောင်ဂဏန်း အစရှိသဖြင့် ခွဲခြားရန်ဖြစ်သည်။ တစ်တန်းတွင် တန်ဖိုးတစ်မျိုးရှိသည်။ အထက်တန်းအတိုပိုင်းတွင်ရှိသော ကျောက်တုံးကလေး တစ်တုံးစီမှာ ငါးခုစီ သို့မဟုတ် ၁၀ ခုစီ စသဖြင့် အတိုချုံးမှတ်သားရန်ဖြစ်သည်။ ရောမတို့သည် ထိုကိရိယာပေါ်တွင် ကျောက်တုံးကလေးများကို လိုသလို ရွှေ့ပြောင်းတွက်ချက်ခြင်းအားဖြင့် အပေါင်း၊ အနုတ်၊ အမြှောက်၊ အစားဟူသောလုပ်ငန်းများကို တွက်ချက်နိုင်သည့်အပြင် အပိုင်းဂဏန်း၊ ဒဿမဂဏန်းများကိုလည်း တွက်ချက်ယူနိုင်သည်။ လက်တင်ဘာသာဖြင့် ကဲကုလပ် ဟူသော စကားမှာ ကျောက်တုံးကို ဆိုလိုသည်။ ထိုကျောက်တုံးကလေးများရွှေ့၍ တွက်ခြင်းကို ကာကုလိတ် (Calculate) ဟု ခေါ်သည်။
ပေကြီးရွာ၊ ရေဦးမြို့နယ်
ပေကြီးရွာ (Paygyi)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရေဦးမြို့နယ်၊ ပေကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၄၀၅ ဖြစ်သည်။
ဘခင်
စည်သူ ဦးဘခင် သည် မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရသောအခါ ပထမဦးဆုံး နိုင်ငံတော်ငွေစာရင်းမင်းကြီး အဖြစ် ရှေးဦးစွာခန့်အပ်ခံရသော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးဖြစ်သည်။ အဖ ဦးပေါ၊ အမိ ဒေါ်စောမေတို့မှ ၁၈၉၉ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂ ရက်နေ့တွင် အထက်ပုဇွန်တောင်၊ ရန်ကုန်မြို့ ၌ ဖွားမြင်သည်။ ၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင်စိန်ပေါလ်အထက်တန်းကျောင်းမှ ၁၀ တန်းစာမေးပွဲကို ပထမရ၍ စကောလားရှစ် ဆုချီးမြှင့်ခံရသည်။
တက္ကသိုလ် ဆက်မတက်ဘဲ ငွေစာရင်းမင်းကြီးရုံး၌ အောက်တန်းစာရေးအဖြစ် စတင်လုပ်ကိုင်သည်။ ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယအစိုးရ၏ စာရင်းကိုင်စာမေးပွဲအောင်မြင်၍ ဝန်ထောက်ရာထူး တိုးမြှင့်ခံရပြီး ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် ငွေစာရင်းမင်းကြီးဖြစ်လာသည်။ ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် သရေစည်သူ ဘွဲ့ ချီးမြှင့်ခံရသည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် အငြိမ်းစားယူခဲ့သော်လည်း ထိုနှစ်မှာပင် နိုင်ငံတော်စာရင်းစစ်ချုပ်ရုံး အထူးအရာရှိအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။ ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် အစိုးရတာဝန် အားလုံးမှ အငြိမ်းစားယူပြီးနောက် အင်းလျားမြိုင်လမ်း၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပဋိပတ္တိလုပ်ငန်းဌာနတွင် ဝိပဿနာ ကမ္မဋ္ဌာန်း တရားပြလုပ်ငန်းကို ကွယ်လွန်ချိန်အထိ ဆောင်ရွက်သွားခဲ့သည်။
အာရှ၊ ဥရောပ၊ အင်္ဂလန်၊ အမေရိကန်၊ ကနေဒါ၊ နယူးဇီလန်၊ ဩစတြေးလျစသည့် နိုင်ငံ များ၌ ဓမ္မရိပ်သာခွဲများ တည်ဆောက်၍ ဗုဒ္ဓ သာသနာ ပြန့်ပွားရန်ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉-၁-၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ ၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ဆရာကြီး၏ ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာန်း တရား အားထုတ်သူများထဲမှ ဆရာကြီး ဂိုအင်ကာ သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဓမ္မဂီရိ ဝိပဿနာအဖွဲ့တရားရိပ်သာ ထူထောင်နိုင်ခဲ့ပြီး ဗုဒ္ဓသာသနာ ပြန့်ပွားရန် ဆောင်ရွက် ခဲ့သည်။
ကျုံလှရွာ၊ ပက်ပြဲ
ကျုံလှရွာ၊ ပက်ပြဲ
ထီးစွဲရွာသစ်ရွာ၊ ထီးစွဲ
ထီးစွဲရွာသစ်ရွာ၊ ထီးစွဲ
ငှက်ဆိုးကွင်း (ကျွဲလမ်းစု)
ငှက်ဆိုးကွင်း (ကျွဲလမ်းစု)
ဥက္ကာပျံ (ဦကာဗျန်)
ဥက္ကာပျံ (၉၅၀ ခန့်) သည် ရခိုင်ပြည်တွင် သက္ကရာဇ် ၉၆၆ ခုနှစ်တွင် နန်းတက်ခဲ့သည် မင်းကြီးရာဇာလက်ထက်တွင် ထင်ရှားခဲ့သည့် စာဆိုတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ သားတော်အိမ်ရှေ့မင်း မင်းခမောင်း၏ အကြီးတော်စာဆိုတော် ဖြစ်သည်။
ဘဝ
ဥက္ကာပျံသည် စိန်တင်ရွာကို စားရသည်။ သက္ကရာဇ် ၉၅၇ ခုနှစ်တွင် တောင်ငူနတ်သျှင်နောင်က အကူအညီတောင်းသဖြင့် ခမည်းတော်၏ အမိန့်ဖြင့် မင်းခမောင်းသည် သံလျင်သို့ စစ်ချီသည့်အခါတွင် ဥက္ကာပျံလည်း ပါဝင်သည်။
စာပေ ရေးသားခြင်း
ဥက္ကာပျံသည် ရတုများကို ရေးသားခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာဆိုတော်များ
Appalachian music
Appalachian ဂီတသည် အမေရိကန်အရှေ့ပိုင်း Appalachia နယ်ပယ်မှ ဂီတဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ကွဲပြားသော ဥရောပနှင့် အာဖရိကလွှမ်းမိုးမှုများမှ ဆင်းသက်လာခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ် ballad၊ အိုင်ယာလန်နှင့် စကောတလန်ရိုးရာဂီတ၊ ဓမ္မသီချင်းနှင့် အာဖရိက အမေရိက blues တို့ပါဝင်သည်။ ၁၉၂၀ တွင် ပထမဆုံးမှတ်တမ်းတင်ခဲ့ပြီး Appalachian ဂီတသမားများသည် အစောပိုင်း Old-time ဂီတ၊ country ဂီတနှင့် bluegrass နှင့် ၁၉၆၀ အမေရိကန် folk ဂီတ၏ဖွံဖြိုးမှုများလွှမ်းမိုးသည်။ တူရိယာများတွင် အမေရိကန်ဘင်ဂျို၊ အမေရိကန်တယော၊ စောင်းနှင့် ဂီတာများ ပါဝင်သည်။
အစောပိုင်းမှတ်တမ်းတင်ခဲ့သော ဂီတသမားများတွင် Fiddlin’s John Carson, G.B Grayson & Henry Whitter, Bascom Lamar Lunsford, the Carter Family, Clarence Ashley, Frank Proffitt နှင့် Dock Bogg တို့ပါဝင်ပြီး ၁၉၂၀ နှင့် ၁၉၃၀ တွင် အစောဆုံး မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သူများ ဖြစ်သည်။ ကွဲပြားသော Appalachian ဂီတသမားများသည် Jean Ritchie, Roscoe Holcomb, Ola Belle Reed, Lily May Ledford, Hedy West နှင့် Doc Watson တို့ပါဝင်သည်။ Country နှင့် Bluegrass အနုပညာရှင်များတွင် Loretta Lynn, Roy Acuff, Dolly Parton, Earl Scraggs, Chet Atkins, The Stanley Brothers နှင့် Don Reno တို့ပါဝင်ပြီး ရိုးရာ Appalachian ဂီတကြီးမားစွာလွှမ်းမိုးခဲ့သည်။ အနုပညာရှင်များတွင် Bob Dylan, Jerry Garcia နှင့် Bruce Spring Steen စသော အနုပညာရှင်များသည် Appalachian သီချင်းများကို ရေးစပ်၍ သီဆိုခဲ့ကြသည်။
သမိုင်းကြောင်း
၁၈ရာစုတွင် အင်္ဂလန်၊ ဝေလ၊ အိုင်ယာလန်နှင့် စကော့တလန်တို့ Appalachia သို့ ရောက်ရှိပြီး သူတို့နိုင်ငံများမှ ရိုးရာဂီတများကို ယူဆောင်လာခဲ့သည်။ ထိုရိုးရာဓလေ့များထဲတွင် အင်္ဂလိပ်နှင့် စကော့တလန်တို့၏ Ballad နှင့် dance ဂီတ၊ အိုင်ယာလန်မှ တယောတို့ပါဝင်သည်။ Appalachian တေးသီချင်းများထဲတွင် Pretty Sacro၊ Barbara Allen၊ The Cuckoo၊ Wayfaring Stranger နှင့် House Carpenter တို့ပါဝင်ပြီး အင်္ဂလိပ်ရိုးရာတေးသီချင်းဓလေ့များကို အခြေခံထားသည်။
New World သီချင်းသည် မြောက်အမေရိကတွင် ရေးသားခဲ့ပြီး ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် လွှမ်းမိုးခဲ့သည့် Appalachian ဂီတဖွံဖြိုးတိုးတက်မှုတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ New World တေးသီချင်းများ သည် ထိုခေတ်အခါ အဖြစ်အပျက်များကို ရောင်ပြန်ဟပ်အောင်ရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ New World တေးသီချင်းသည် Omie Wise, Wreck of the Old 97 နှင့် John Hardy, Later, Cool Mining စသော Appalachian ဂီတထဲတွင် ကျော်ကြားခဲ့သည်။
Appalachian ယဉ်ကျေးမှု၏သင်္ကေတထဲတွင် ဘင်ဂျိုလည်းပါဝင်ပြီး ၁၈ရာစုတွင် African-American ကျေးကျွန်များက ယူဆောင်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဘင်ဂျိုတီးခတ်သူများသည် ၁၇၉၈ အစောပိုင်းတွင် Appalachian ဒေသကိုဖြတ်သန်း၍ လူဖြူဂီတသမားများကြားထဲတွင် ကျော်ကြားခဲ့သည်။ အာဖရိက အမေရိက blues သည် ၂၀ရာစု အစောပိုင်းတွင် ပျံနှံခဲ့သည်။ အစောပိုင်း Appalachian ဂီတသမားများထဲတွင် Dock Boggs နှင့် Hobart Smith တို့သည် လူမည်းဂီတသမားများ စောင့်ကြည့်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။
စုဆောင်းခြင်းနှင့်မှတ်တမ်းများ
အစောဆုံး Appalachian တေးသီချင်းများစုဆောင်းသူများထဲတွင် John Jacob Niles (၁၉၈၂-၁၉၈၀) လည်း ပါဝင်သည်။ သူသည် ၁၉၀၇ခုနှစ်တွင် မိသားစု၊ ဘဝဆက်ဆံရေးနှင့်အလုပ်မှ သင်ကြားခဲ့သမျှကို တေးသီချင်းပုံစံဖြင့် စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ Niles သည် ၁၉၆၀တွင် The Ballad Book of John Jacob Niles ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ပထမကမ္ဘာစစ်နှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ရှေးရိုးဓလေ့လေ့လာသူများဖြစ်သော Cecil Sharp နှင့် Maud Karpeles သည် Appalachian တောင်ပိုင်းကို လည်ပတ်ခဲ့သည်။ မြောက်ကယ်ရိုးလိုင်းနားမှ Hot Spring၊ Tennessee မှ Flag Pond၊ Kentucky မှ Harlanနှင့် west Virginia မှ Greenbrier Country နေရာများကို လည်ပတ်ခဲ့သည်။ သူတို့သည် Appalachia မှ လေ့လာပြီးနောက်ပိုင်းတွင် Sharp နှင့် Karpeless သည် English Folk Songs from the Southern Appalachians ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ Sharp နှင့် Karpeles တို့သည် အေဒီအလယ်ခေတ်သီချင်းများဖြစ်သော The Elfin Knight နှင့် Lord Thomas and Fair Elinor နှင့် advantage သီချင်းများဖြစ်သည့် In Seaport Townနှင့် Yong Beichan တို့ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ Sharp နှင့် Karpeles တို့၏အလုပ်ကို ယခင်ဂီတဟောင်းပုံစံနှင့် သင်္ကာမကင်းဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၃တွင် Okeh Recordsမှ Ralph Peer သည် Atlanta, Georgia မှ Appalachiaမှ ဂီတသမားများ၏ ပထမဆုံးမှတ်တမ်းများယူခဲ့သည်။ မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သော ဂီတသမားများတွင် North Georgia မှ တယောသမား Fiddlin’s John Carson လည်းပါဝင်ခဲ့သည်။ စီးပွားရေးအရ အောင်မြင်မှုသည် Okeh ကို ထိုဒေသမှ အခြားဂီတသမားများကို လိုက်လံရှာဖွေစေရန် လှုံ့ဆော်မှုဖြစ်လာခဲ့သည်။ Henry Whitter လည်းပါဝင်ခဲ့ပြီး ၁၉၂၄တွင် New York တွင် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းနှစ်များတွင် Peer သည် North Carolina မှ a bunch of hillbillies တီးဝိုင်းကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ တီးဝိုင်း၏ အောင်မြင်မှုမှတ်တမ်းများကြောင့် Hillbilly ဂီတကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ ၁၉၂၇တွင် Peer သည် Victor Talking Machine Company တွင် အလုပ်လုပ်ခဲ့သည်။ ဂီတသမိုင်းရေးဆရာများသည် country ဂီတ၏စီးပွားရေးအရ အောင်မြင်မှုကို ဂရုပြုမှတ်မိခဲ့သည်။ ဂီတပညာရှင်များသည် Bristol မှ Carter Family နှင့် Jimmie Rodgers တို့၌ မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ အခြားမှတ်တမ်း ကုမ္ပဏီများမှာ Columbia Records နှင့် ARC တို့ပါဝင်ခဲ့ပြီး Peer၏ ဦးဆောင်မှုနောက်သို့ လိုက်ပါခဲ့သည်။ အစောပိုင်း Appalachian ဂီတသမားများတွင် Clarence Ashley နှင့် Dock Boggs တို့ပါဝင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဂီတမှတ်တမ်းတင်မှုလျော့ပါလာခဲ့ပြီး မှေးမိန်လာခဲ့သည်။
Folk ဂီတရှင်သန်ခြင်း
၁၉၃၀တွင် Grand Ole Opry စသော ရေဒီယို အစီအစဉ်များမှာ Appalachian ဂီတကို စိတ်ဝင်စားလာပြီး ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ Alan Lomax သည် ၁၉၄၀တွင် ထိုဒေသမှတ်တမ်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၂တွင် Folkways Records သည် Anthology of American Folk music ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ဂီတဗေဒပညာရှင် Harry Smithm ပြုစုရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ Appalachian ဂီတပညာရှင် Clarence Ashley, Dogck Boggs နှင့် G.B.Grayson တို့၏ တေးသွားများ ပါရှိသည်။ ထိုပြုစုမှုသည် ၁၉၅၀နှင့် ၁၉၆၀ folk ဂီတကို ပြန်လည်ရှင်သန်စေခဲ့သည်။ Mike Seeger နှင့် John Cohen နှင့် ထုတ်လုပ်သူ Ralph Rinzler သည် လာရောက်လည်ပတ်ခဲ့ပြီး မှတ်တမ်းတင်ခြင်းများကို ညွန်ကြားစီမံခဲ့သည်။ ဂီတဆိုင်ရာနောက်ခံနှင့် သူတို့၏ပုံစံအရင်းအမြစ်များကို တွေ့ဆုံတိုင်ပင်ခဲ့သည်။ Newpost Folk ပွဲတော်မှစတင်၍ Chicago တက္ကသိုလ်နှင့် Berkeley မှ ကယ်လီဖိုးနီးယားတက္က္ကသိုလ်များတွင် ပွဲတော်များ ကျင်းပခဲ့သည်။ Cohen မှ High Lonesome Sound ရုပ်ရှင်သည် Appalachian ဂီတသမားများကို တွန်းအားဖြစ်စေခဲ့သည်။
လွှမ်းမိုးမှု
ကျော်ကြားခဲ့သော ဂီတသမားများတွင် Cater Family ပါဝင်ပြီး သူ၏မှတ်တမ်းသည် hillbilly ဂီတအတွက် ဈေးကွက်ဖြစ်စေခဲ့သည်။ အစောပိုင်းမှတ်တမ်းတင်ခဲ့သော country ဂီတတွင် တယောနှင့် ဘင်ဂျိုအတီးသမားများ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ဆယ်စုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် country ဂီတ စက်မှုဇုံသည် mainstream သို့ ပြောင်းရွေ့ခဲ့သည်။ hillbilly ဂီတသည် country ဂီတထဲတွင် အမှတ်ရစရာဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၈၀နောက်ပိုင်းတွင် Dolly Parton, Ricky Skaggs နှင့် Dwight Yoakam တို့ country ဂီတသို့ Appalachian ဂီတယူဆောင်ခဲ့ပြီး လွှမ်းမိုးစေခဲ့သည်။
Bluegrass သည် ၁၉၄၀တွင် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ခဲ့သော ကွဲပြားသော ဂီတအရောအနှောမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဂီတဖန်တီးမှုကို Bill Monroe က သူ၏ Blue Grass Boys တီးဝိုင်းတွင် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ Three-finger banjo picking style ပါဝင်သည်။ bluegrass အဆိုပုံစံကို high lonesome ဟုလည်း ခေါ်ပြီး Appalachian ဂီတသမား Roscoe Holcomb ၏ high-pitched သီဆိုပုံစံနှင့် ဆင်တူသည်။ Bluegrass သည် များပြားစွာသော Appalachian ဂီတသမားများထဲတွင် လျင်မြန်စွာ ကြီးထွားကာ လူကြိုက်များလာခဲ့သည်။ Stanley Brother၊ Osborne Brothers နှင့် ဆက်နွယ်နေပြီး Appalachian folk ပွဲတော်များတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။
Appalachia ဂီတသည် ထိုဒေသအပြင်ဘက်မှ ဂီတသမားအများစုကို လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။ ၁၉၅၇တွင် ဗြိတိန် အနုပညာရှင် Lonnie Donegan သည် သူ၏ Appalachian Folk သီချင်း Cumberland Gap နှင့်အတူ UK ၏ သီချင်းစာရင်းတွင် ထိပ်ဆုံးသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းနှစ်များတွင် Kingston Trio သည် သူတို့၏ Tom Dodey သီချင်းနှင့်အတူ U.S သီချင်းစာရင်းတွင် နံပါတ်တစ်နေရာသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ Grateful Dead အဖွဲ့ဝင် Jerry Garcia သည် Appalachian သီချင်းများဖြစ်သော Shady Grove နှင့် Wind and Rain တို့နှင့် ဖျော်ဖြေတင်ဆက်ခဲ့သည်။ Bob Dylan သည်လည်း Appalachian Folk သီချင်းများဖြင့် ဖျော်ဖြေတင်ဆက်ခဲ့သည်။ ဂန္ထဝင်တေးရေးဆရာများဖြစ်သော Lamar Stringfield နှင့် Kurt Weill တို့သည် Appalachian folk ဂီတပုံစံများ ရေးဖွဲ့ခဲ့ကြသည်။ mainstream မှ မျိုးဆက်သစ်များသည် Appalachian ဂီတကို စိတ်ဝင်စားလာခဲ့သည်။
ပွဲတော်များ
နှစ်တိုင်းတွင် မြောက်မြားစွာသော ပွဲတော်များကို Appalachian ဒေသမှ စတင်၍ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် ကျင်းပလျက်ရှိကြသည်။ Appalachian ဂီတနှင့် ယင်းဂီတနှင့်ဆက်စပ်သော ဂီတများကို ဂုဏ်ပြုကြခြင်းဖြစ်သည်။ သက်တမ်းရင့်ဆုံး ပွဲတော်များမှာ Union Grove, North Carolina မှ Ole Time Fiddler’s နှင့် Bluegrass ပွဲတော်တို့ဖြစ်သည်။ ၁၉၂၄မှ စတင်၍ ဆက်တိုက်ကျင်းပခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ အားလပ်ရက်တိုင်း၏ အမှတ်ရစရာနေ့များတွင် ကျင်းပခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၉၂၈တွင် Appalachian ဂီတသမား Bascom Lamar Lunsford သည် မြောက်ကယ်ရိုလိုင်းနားမှ ဘင်ဂျိုနှင့်တယောသမား Mountain Dance နှင့် Folk ပွဲတော်ကို ကျင်းပခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ဩဂုတ်လ၏ ပထမဆုံးရက်သတ္တပတ်တွင် Asheville, North Carolina တွင် နှစ်စဉ်ကျင်းပလျက်ရှိကြသည်။ စက်တင်ဘာလတိုင်းတွင် Old-Time ဂီတပွဲတော်များနှင့် Rhythm & Roots Reunion ပွဲတော်များ ကျင်းပလျက်ရှိကြသည်။ အမေရိကန် folk ဂီတပွဲတော်ကို ၁၉၃၀ တွင် Jean Bell Thomas မှစတင်ထူထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ Ashland, Fentucky တွင် နှစ်စဉ်ကျင်းပခဲ့ခြင်းဖြစ်ခြင်းဖြစ်သည်။
နှီရ်လောန်းရွာ၊ ဟားခါးမြို့နယ်
နှီရ်လောန်းရွာ(Hniarlawn)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးခရိုင်၊ ဟားခါးမြို့နယ်၊ နှီရ်လောန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၄၉၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နှီရ်လောန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၁၃ ဦး၊ မ ၃၈၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၉၄ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟားခါးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ယို့စ် ဂိပတ်
ယို့စ် ဂိပတ်  (Jost Gippert ၊ မွေးရက် ၁၂ မတ် ၁၉၅၆ ခုနှစ်၊ မွေးရပ် နီဒါဗေးနီဂန် (Niederwenigern)၊ လက်ရှိနေရပ် ဟတ်တင်ဂန် (Hattingen))။ သူက ဂျာမန်လူမျိုးဘာသာစကားလေ့လာသူနှင့် ကော့ကေးဆပ်လေ့လာသူဖြစ်သည်။ ထို့အပြင်ဘာသာစကားနှိုင်းရှင်လေ့လာနေသောပါမောက္ခ တစ်ယောက်ဖြစ်သည်။ ဖရန့်ဖွတ်မြို့တက္ကသိုလ်မှာ အလုပ်သင်ကြားပြသနေသည်။ ထို့ပြင်သူသည် စာရေးဆရာယောက်ဖြစ်သည်။
မန်ဖန့်ရွာ၊ မိုင်းမောမြို့နယ်
မန်ဖန့်ရွာ (Manhpant)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ မိုင်းမောမြို့နယ်၊ မော်လျှိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၇၉၂၉ ဖြစ်သည်။
Xampp
XAMPP ဆိုသည် မှာ ဆို့ကုဒ် အခမဲ့ အသုံးပြုခွင့် ဖြစ်သော ဝက်ဆာဗာ လမ်းကြောင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ Apache HTTP Server ၊ MySQL ဒေတာဘေ့စ် နှင့် interpreters တို့ ပါရှိပြီး PHP ၊Perl Programming language တို့နှင့် ရေးထားသော ဝက်စာမျက်နှာတွေကို ကောင်းမွန်စွာ အလုပ်လုပ်ပေးသည်။
ပင်မှီကုန်းရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
ပင်မှီကုန်းရွာ (Pinhmikone)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ တီကျစ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၄၈၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တီကျစ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၅၉၉ ဦး၊ မ ၅၆၈၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၂၈၄ ဦးနေထိုင်သည်။
မောက်စ် (ကွန်ပျူတာ)
ကွန်ပျူတာများတွင် တပ်ဆင်အသုံးပြုလေ့ရှိသော မောက်(စ်) ဆိုသည်မှာ ကွန်ပျူတာ မော်နီတာ၏ ဖန်သားပြင်ကဲ့သို့သော မောက်(စ်)၏ ရွေ့လျားမှုကို ဘာသာပြန်နိုင်သည့် မျက်နှာပြင်များပေါ်တွင် အထက်အောက် ဘယ်ညာ ရွေ့လျားနိုင်ပြီး လိုအပ်သော အချက်အလက်များကို ထည့်သွင်းနိုင်သော ကိရိယာတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် မောက်(စ်)များတွင် အသုံးပြုသူ၏ လက်အောက်တွင် ကိုင်တွယ်နိုင်သော အရွယ်အစားရှိပြီး ခလုတ် တစ်ခု သို့မဟုတ် တစ်ခု ထက်ပို၍ ပါဝင်လေ့ ရှိကြသည်။ တစ်ခါတရံတွင် လှည့်နိုင်သော ဘီးလုံး ကဲ့သို့သော အခြားပစ္စည်းများလည်း ပါရှိတတ်ပြီး အသုံးပြုသူ အနေနှင့် ကွန်ပျူတာစနစ်နှင့် သက်ဆိုင်သော အလုပ်များကို လုပ်ကိုင်နိုင်သည်။ မောက်(စ်)၏ ရွေ့လျားမှုသည် ဖန်သားပြင်ပေါ်မှ ကာဆာ၏ ရွေ့လျားမှု အဖြင့် ပြောင်းလဲလေ့ ရှိပြီး ထို့အတွက်ကြောင့် အသုံးပြုသူ အနေနှင့် ဂရပ်ဖစ်ကယ် ယူဆာ အင်တာဖေ့စ်ကို ပိုမို၍ ထိရောက်စွာ ထိန်းချုပ်နိုင်ပေသည်။
မြောက်ယဉ်စွန်းတန်း
မြောက်ယဉ်စွန်းတန်းသည် ကမ္ဘာမြေကြီး၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ နေအလင်းတန်း တည့်တည့်မတ်မတ် ကျရောက်သည့် မြောက်ဖက်ဆုံး နေရာကို မှတ်သားထားသည့် လတ္တီတွဒ်မျဉ်း ဖြစ်သည်။ ဤအဖြစ်အပျက်သည် မြောက်ကမ္ဘာလုံးခြမ်း နေဘက်သို့ အဆုံးစွန် တိမ်းစောင်းသည့် နွေယဉ်စွန်းချိန်တွင် တစ်နှစ်တစ်ကြိမ် ဖြစ်ပွားသည်။ ကမ္ဘာ့မြေပုံပေါ်တွင် အဓိက သတ်မှတ်ထားသည့် လတ္တီတွဒ်မျဉ်းကြောင်း ၅ ကြောင်းအနက် တစ်ကြောင်း အပါအဝင်ဖြစ်သည်။ မြောက်ယဉ်စွန်းတန်းသည် ၀° (သုညဒီဂရီ) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည့် အီကွေတာမျဉ်း၏ မြောက်ဖက် ၂၃° ၂၆′ ၁၆″ တွင် တည်ရှိသည်။ ဝန်ရိုးစွန်းမှာ ၉၀° ဖြစ်သည်။ တောင်ကမ္ဘာလုံးခြမ်းတွင် အလားတူ အကွာအဝေး၌ တောင်ယဉ်စွန်းတန်း တည်ရှိသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၌ မြောက်ယဉ်စွန်းတန်းသည် ချင်းပြည်နယ်၊ စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ မန္တလေးတိုင်းနှင့် ရှမ်းပြည်နယ်တို့ကို ဖြတ်သန်းသွားသည်။
လည်စင်းပါဗွတ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
လီဆူအမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ
လီဆူအမျိုးသား ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ပါတီ (Lisu National Development Party; အတိုကောက် LNDP) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ နိုင်ငံရေးပါတီ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၂၀၁၃ ဩဂုတ်တွင် ပါတီတည်ထောင်ခွင့် မှတ်ပုံတင်ခဲ့ပြီး ဒီဇင်ဘာ၌ ပါတီတည်ထောင်ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ပါတီဝင်အရေအတွက် ၅၀,၀၀၀ ခန့် ရှိပြီး ၂၀၁၅ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ကချင်ပြည်နယ်၊ ရှမ်းပြည်နယ်၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးနှင့် ကယားပြည်နယ်တို့ရှိ မဲဆန္ဒနယ်များမှ ဝင်ရောက် ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။ ပါတီ၏မူဝါဒမှာ တိုင်းရင်းသားများ အပါအဝင် နိုင်ငံသားများ၏ ရပိုင်ခွင့်များ၊ တရားဥပဒေစိုးမိုးရေး၊ ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေး လုပ်ငန်းစဉ်များတွင် အခြားနိုင်ငံရေးပါတီတို့ နှင့် ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်သွားရန် ဖြစ်သည်။
ကုသလာသာမိ၊ ဆရာတော်ဘဒ္ဒန္တ၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ
ကုသလသာမိ၊ ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တ၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ မိတ္ထီလာမြို့၊ သာသနဟိတကာရီ ပါဠိတက္ကသိုလ် ဥယျာဉ်ကျောင်းတိုက် (မြန်မာ ၁၂၆၃-)
ဆရာတော်ဘဒ္ဒန္တ ကုသလသာမိကို မန္တလေးတိုင်း ပျော်ဘွယ်မြို့နယ်၊ ဆားတောင်ရွာတွင် ခမည်းတော် ဦးရန်အောင်၊ မယ်တော် ဒေါ်ငြိမ်းရံတို့က ၁၂၆၃ ခုနှစ် ဝါဆိုလဆန်း ခုနစ်ရက် တနင်္လာနေ့တွင် ဖွားမြင်သည်။ ၁၂ နှစ်သားအရွယ်တွင် ခမည်းတော်၊ မယ်တော်တို့၏ ပစ္စယာနုဂ္ဂဟကို ခံယူ၍ စံရာတောင်ကုန်းသိမ် တောရ မင်းကျောင်းဆရာတော် ဦးအာစိဏ္ဏကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြုလျက် သာမဏေအဖြစ်သို့ ရောက်သည်။
ထို့နောက် ကမ်းနားကျောင်းဆရာတော် ဦးတေဇဝန္တထံတွင် သဒ္ဒါကျမ်း၊ ပုဒ်စစ်ကျမ်း၊ သင်္ဂဟကျမ်းများကို ပြီးဆုံးအောင် သင်ကြားသည်။ ၁၇ နှစ်သား အရွယ်တွင် မန္တလေးမြို့ မစိုးရိမ် တိုက် တိုက်အုပ် နာယက အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတဘွဲ့ရ ဆရာတော် အရှင်သောမာဘိသိရီထံတွင် သဒ္ဒါကျမ်း၊ ရူပသိဒ္ဓိကျမ်း၊ မာတိကာ ဓာတုကထာကျမ်း၊ ယမိုက်အရကောက်ကျမ်းများကို ဆုံးခန်းတိုင် သင်ကြားခဲ့သည်။
မိတ္ထီလာမြို့နယ် ညောင်မြင့်ရွာနေ ဦးဆက်နှင့် ဒေါ်ဦးမေ တို့၏ပစ္စယာနုဂ္ဂဟဖြင့် တောမလေးထပ်ကျောင်း ဆရာတော်ကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ ၁၂၈၃ ခုနှစ်တွင် ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူ သည်။
ရဟန်းတစ်ဝါရပြီးနောက် ဒက္ခိဏာရာမဘုရားကြီးတိုက် ဆရာတော် ဦးနန္ဒိယထံတွင် ကစ္စည်းသဒ္ဒါကျမ်း၊ ဝိနည်းဆိုင်ရာ ကင်္ခါကျမ်း၊ ပါရာဇိကဏ် အဋ္ဌကထာကျမ်း၊ ပါစိတျာဒိ အဋ္ဌကထာကျမ်း စသော ကျမ်းများကို ပေါက်ရောက် ပြီးဆုံးအောင် သင်ကြားခဲ့သည်။ ဆရာတော်သည် ပင်းသာ ကျောင်း ဆရာတော်ကြီး ဦးခန္တီ၊ ဆရာတော် ဦးနာရဒ၊ ဆရာတော်ကြယ်၊ တောင်မြို့ မင်္ဂလာရာမတိုက်သစ် ဆရာတော် ဦးဓမ္မသာမိ၊ ဆရာတော် ဦးပခန်းတို့ထံတွင် လောကတ္တရာစာပေ များကို နှစ်ပေါင်းများစွာ သင်ကြားခဲ့သည်။
ဆရာတော်သည် အစိုးရက ကျင်းပသော ပထမပြန်စာမေးပွဲ ပထမငယ်၊ ပထမလတ်၊ ပထမကြီးတန်းတို့ကို လည်းကောင်း၊ ဝံသာနုအမျိုးသားစာမေးပွဲ ပထမကြီးတန်းကိုလည်းကောင်း၊ ရန်အောင်မြို့ သာသနာ နုဂ္ဂဟအသင်းစာမေးပွဲ ပထမကြီး တန်းကို လည်းကောင်း အောင်မြင်တော်မူခဲ့သည်။
၁၂၉၉ ခုနှစ်တွင် မိတ္ထီလာမြို့ ဘူတာဟောင်း ဥယျာဉ် တိုက်ကို စာသင်တိုက်ဖွင့်လှစ်ပြီး စာသင်သားများစွာတို့ကို ပရိယတ္တိစာပေများ ပို့ချပေးခဲ့သည်။ ၁၃၂၃ ခုနှစ်တွင် ဥယျာဉ် စာသင်တိုက်ကြီးကို ပါဠိတက္ကသိုလ်စာသင်တိုက်ကြီးအဖြစ် တိုးချဲ့ပြီး ကျောင်းအုပ်ဆရာတော်အဖြစ် ပရိယတ္တိတာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ဆရာတော်သည် ဆဋ္ဌသံဂါယနာ တင်စဉ် အခါ၌လည်း ပထမသန္နိပါတ ပါဠိဝိသောဓကအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ပါဠိအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဝိနိစ္ဆာယဌာနတွင် ခရိုင်ဝိနည်းဓိုရ် ဆရာတော်၊ နိုင်ငံတော်ပါဠိတက္ကသိုလ် ဓမ္မာစရိယ စာမေးပွဲ များနှင့် ပါဠိပထမပြန် စာမေးပွဲများ ကြီးကြပ်ရေး ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်တော်မူခဲ့သည်။ မိတ္ထီလာမြို့ ရွှေမြင်တင်မဟာစေတီတော်ကြီး၊ ဘိုးဘွားရိပ်သာ၊ ပဋိပတ္တိ ပြန့်ပွားရေးအဖွဲ့ စသည်တို့၏ ဩဝါဒါစရိယအဖြစ် ဆောင်ရွက် တော်မူလျက် ရှိသည်။ ထို့ပြင် နိုင်ငံတော် ဗဟိုသံဃာ့ ဝန်ဆောင်အဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်တော်မူလျက်ရှိသည်။
ဆရာတော်သည် နာမောတဿဒီပနီ၊ ဩကာသဒီပနီ၊ မင်္ဂလတ္ထဒီပနီ၊ ရတနတ္တယ ပကာသနီကျမ်းတို့ကို ပြုစု ရေးသားတော်မူခဲ့သည်။
ရတ်ဒ်ယတ် ကစ်ပလင်
အင်္ဂလိပ်စာပေလောကမှ ကြယ်တစ်ပွင့်  တောတွင်းသားလေး မော်ဂလီအကြောင်းကိုဖတ်ဘူးသူတိုင်း စာရေးဆရာကို သိလိုကြပေမည်။ ထိုသူမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင်မွေးဖွားလျက် မြန်မာနိုင်ငံသို့တစ်ကြိမ်တစ်ခေါက် ရောက်ဘူးသော ကစ်ပလင်းဆိုသူဖြစ်၏။ ထိုသူ၏ စိတ်ဝင်စားဖွယ်ရာ အတ္ထုပ္ပတ္တိ အကျဉ်းချုပ်ကို အောက်တွင်ဖော်ပြထားပေသည်။
ကစ်ပလင်အာ (ခရစ် ၁၈၆၅-၁၉၃၆)
၆ နှစ်သားတွင် သူ၏မိဘများက အင်္ဂလန်ပြည်သို့ စာသင် ရန် စေလွှတ်ခဲ့၏။ သို့ရာတွင် ကျန်းမာရေးချို့တဲ့သဖြင့် ၁၂ နှစ် သားရှိမှ ကျောင်းစ၍နေရသည်။ သူသည်ဒက်ဗွန်ရှိုင်ယာ နယ် ဝက်စဝပ်ဟိုးမြို့ရှိ စာသင်ကျောင်းတစ်ကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားရ၏။ ထိုစာသင်ကျောင်းရှိ ကျောင်းသူ ကျောင်း သားများမှာ အများအားဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် အမှုထမ်းနေကြသော အင်္ဂလိပ်အရာရှိကြီးများ၏ သားသမီးများဖြစ်ကြသည်။ ကစ်ပလင်းသည် ထိုကျောင်းမှထုတ်ဝေသောစာစောင်၏ စာတည်း ဖြစ်လေသည်။
အသက် ၁၇ နှစ်တွင် ကစ်ပလင်းသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်နေထိုင်ခဲ့၏။ ထိုအချိန်၌ သူ၏ဖခင်မှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ ပန်ဂျပ်နယ် လာဟိုမြို့တွင် ပြတိုက်မှူးအဖြစ် လုပ်ကိုင်လျက်ရှိ၍၊ ကစ်ပလင်းသည် လာဟိုမြို့မှထုတ်ဝေသော 'မြို့ပြနှင့် စစ်ရေး ပြန်တမ်း' အမည်ရှိသတင်းစာတွင် လက်ထောက်စာတည်း တစ်ဦးဖြစ်လာသည်။ ကစ်ပလင်းသည် ကျောင်းနေစဉ်က တွေ့ကြုံ ခဲ့ရသော ကိုယ်တွေ့အဖြစ်အပျက်များကို 'စတော့ကီးနှင့်အဖော် များ' အမည်ဖြင့် စာအုပ်တစ်အုပ်ရေးခဲ့သည်။ ထိုစာအုပ်သည် သူ၏ စာဖတ်ပရိသတ်ကြိုက်စာအုပ်တို့တွင် အပါအဝင် ဖြစ်ခဲ့သည်။
ကစ်ပလင်းသည် ဂျပန်နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံများသို့ လှည့်လည်ပြီးနောက် ၁၈၈၉ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်ပြည် လန်ဒန်မြို့တွင် အတည်တကျနေထိုင်ခဲ့သည်။ ဤသို့ ကမ္ဘာကိုလှည့်၍ခရီးသွားခဲ့ရာ၌ တွေ့ကြုံခဲ့ရသည်တို့ကို 'ပင်လယ်မှ ပင်လယ်သို့' စာအုပ်တွင် ရေးသားဖော်ပြထား လေသည်။ ၁၈၉၁ ခုနှစ်တွင် ကစ်ပလင်းသည် 'မထွန်းပ နိုင်သော အလင်းရောင်' စာအုပ်ကို ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် ကစ်ပလင်းသည် အမေရိကန်အမျိုးသမီး ကယ်ရိုလိုင်းစတားဗာလက်စတီးယားနှင့် လက်ထပ်သည်။ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်နိုင်ငံများသို့ လှည့်လည်၍ခရီးသွားခဲ့ရာ၌ ကစ်ပလင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့လည်း ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၈၉၂ ခုနှစ်တွင် 'မန္တလေး' အမည်ရှိကဗျာကို စပ်ဆိုခဲ့၏။ ကစ်ပလင်းတို့ဇနီးမောင်နှံသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု တွင် ၄ နှစ်တိတိနေထိုင်ခဲ့ကြရာ ထိုအတောအတွင်း စာအုပ် စာတမ်း အမြောက်အမြားရေးသားခဲ့သည်။ သူ၏အရေးအသား ကို အမေရိကန်လူထုက အထူးပင်နှစ်သက်ကြသဖြင့် ချက်ချင်းပင် နာမည်ကျော်ကြားလာသည်။ သူ့အား အသည်းစွဲဖြစ်သဖြင့် အချို့သောရွာနယ်ပယ်တို့ကို ကစ်ပလင်းနာမည်ဖြင့်ပင် မှည့်ခေါ် ကြလေသည်။
၁၈၉၆ ခုနှစ်တွင် ကစ်ပလင်းသည် အင်္ဂလန်ပြည်သို့ ပြန် လာပြီးလျှင် ဝိတိုရိယဘုရင်မကြီး၏ နန်းသက်အနှစ် ၆ဝ မြောက် အထိမ်းအမှတ် 'ရီဆက်ရှင်းနဲ' ကဗျာကို စပ်ဆိုခဲ့ သည်။ ထိုကဗျာမှာ ကစ်ပလင်းရေးခဲ့သမျှသော ကဗျာများ ထဲတွင် အခန့်ဆုံးကဗျာဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။
၁၉ဝဝ ပြည့်နှစ်တွင် ကစ်ပလင်းသည် အင်္ဂလိပ်သတင်းစာ ကြီးတစ်စောင်အတွက် ဗိုးဝါးစစ်ပွဲသတင်းများကို ထောက် လှမ်း ပေးပို့ရန် တောင်အာဖရိကသို့သွားရောက်ခဲ့၏။ ထိုနောက် ပထမကမ္ဘာစစ်နီးကပ်လာသောအခါ နိုင်ငံရေး လောကထဲသို့ တစ်စတစ်စရောက်ရှိလာခဲ့လေသည်။ သို့သော်လည်း နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးအနေနှင့် ကြီးပွား တိုးတက်ခြင်းမရှိခဲ့ပေ။ စာရေးဆရာတစ်ဦးအနေနှင့်ကား နာမည်ကျော်ခဲ့လေသည်။ ၁၉ဝ၇-ခုနှစ်တွင် စာပေဆိုင်ရာ နိုဘယ်ဆုဖြင့် ချီးမြှင့်ခြင်းခံရလေသည်။
ကစ်ပလင်းရေးသားခဲ့သော စာအုပ်များအနက် 'တောတွင်းပုံပြင်' (တောတွင်းသားလေး မော်ဂလီ) စာအုပ်များမှာ အထူးပင်လူကြိုက်များ ခဲ့လေသည်။ ထို စာအုပ်တွင် မော်ဂလီအမည်ရှိ တောတွင်း သားကလေးကို ဇာတ်လိုက်အဖြစ်ထား၍ တုန်လှုပ်ချောက်ချား၊ စိတ်လှုပ်ရှားဖွယ်အ ဖြစ်အပျက်များကို သဘာဝကျကျ ရေးသား ထားလေသည်။
ကစ်ပလင်း၏စာအုပ်များသည် နယ်ချဲ့စနစ်ကို အားပေး ခဲ့သည်။ သူရေးသမျှသောစာအုပ်တိုင်းမှာလိုပင် ဗြိတိသျှလူမျိုး တို့၏ တန်ခိုးအာဏာလွှမ်းမိုးမှုကို အဓိကထားကာ ရေးသား ခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အယဉ်ကျေး ဆုံး လူမျိုး ဖြစ်သည်။ အခြားလူမျိုးများမှာ သူတို့လောက် မယဉ်ကျေး မတိုးတက်သေး။ ထိုကြောင့် အင်္ဂလိပ်လူမျိုး များသည် ယဉ်ကျေးလာအောင် ဆုံးမသွန်သင်ပေးရမည်။ ဤကား ကစ်ပလင်း၏ အယူအဆပင်ဖြစ်၏။ ထိုမှတစ်ပါး လည်း လူဖြူများသည် အခြားလူမျိုးများကို စိုးမိုးအုပ်ချုပ်၍ လူဝါ လူမဲများထက်မြင့်မြတ်သည်။ မယဉ်ကျေး၍ ကလေး ဆန်သော လူဝါနှင့် လူမဲများကို ယဉ်ကျေးလာအောင် ဆုံးမ ရန်မှာ လူဖြူများ၏ တာဝန်ဖြစ်သည်ဟုလည်း ကစ်ပလင်းက ယုံကြည်လေသည်။
ကစ်ပလင်းသည် အထက်ပါအရေးအသားဖြင့် ဗြိတိသျှတို့၏ နယ်ချဲ့စနစ်ကို မြေတောင်မြှောက်ခဲ့သူဖြစ်ရာ သူ့ကိုဗြိတိသျှ လူမျိုးများက အင်ပိုင်ယာစာဆိုတော်ကြီးဟူ၍ ဂုဏ်ပြုခဲ့ကြ သော်လည်း တစ်ဖက်အမြင်တွင်မူ နယ်ချဲ့စာရေးဆရာကြီးဟု ခေါ်ဆိုကြမည်ဖြစ်သတည်း။
ဘူမိရူပဗေဒ
ကမ္ဘာမြေကြီး၏ အတွင်းပိုင်း လေ့လာခြင်း
လူတို့မျက်စိဖြင့် မမြင်မတွေ့နိုင်သော ကမ္ဘာမြေကြီး၏ အတွင်းပိုင်းကို လက်တွေ့လေ့လာ စမ်းသပ်နည်းများဖြင့် အရေးကြီး သော သတ္တု၊ ရေနံစသည်တို့ကို ရှာဖွေလျက်ရှိကြသည်။ ဘူမိရူပဗေဒသည် မျက်မှောက်ခေတ်တွင်မှ ပေါ်ပေါက်လာသော်လည်း အရေးကြီးသော ဘာသာရပ်အနေဖြင့် နိုင်ငံကြီးများတွင် လေ့လာလျက်ရှိကြလေပြီ။
ဘူမိရူပဗေဒ ဆိုသည်မှာ ရူပဗေဒ၏ သဘောတရားများကို အသုံးပြု၍ ကျွနု်ပ်တို့နေထိုင်သော ကမ္ဘာမြေကြီးအကြောင်းကို လေ့လာသော သိပ္ပံပညာဖြစ်သည်။ ဤပညာသည် ဘူမိဗေဒနှင့် ရူပဗေဒပညာ နှစ်ရပ် ပေါင်းစပ်၍ ပေါ်ထွက်သော ပညာဖြစ်၍ အထက်ပါ သိပ္ပံပညာ နှစ်ရပ် စလုံးပင် အကျုံးဝင်နေသည်။ ကမ္ဘာမြေကြီး၏ နက်နဲလှသော အကြောင်းအရာများကို လက်တွေ့စမ်းသပ်ချက်များဖြင့် ပိုမို နားလည်အောင် ပြုလုပ်ခြင်းသည် ဘူမိရူပဗေဒပညာပင် ဖြစ်ပေ သည်။
ဘူမိဗေဒပညာရပ်သည် ကမ္ဘာမြေကြီး၏ ခက်ခဲနက်နဲ မှုကြောင့် ရှေးယခင်အခါက စာဖြင့်ရေးသားဖော်ပြနိုင်သောသိပ္ပံ ပညာအဖြစ်နှင့်သာ ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။ အခြားတစ်ဘက်မှာ ကြည့်မည်ဆိုလျှင် ရူပဗေဒပညာသည် အင်အားနှင့်စွမ်းအင်များ အကြောင်းကို လေ့လာသော ဘာသာရပ်ဖြစ်သောကြောင့် လက်တွေ့သိပ္ပံပညာအဖြစ် တိုးတက်လာပေသည်။ ယခုအချိန်မှာ ဆိုလျှင် ဘူမိဗေဒပါရဂူများသည် ကမ္ဘာမြေအကြောင်းကို အတော်အတန် နက်နက်နဲနဲ သိလာကြပြီးဖြစ်၍ ယင်းတို့၏ ယူဆချက် အတွေးအခေါ်များကို လက်တွေ့စမ်းသပ်၍ အထောက် အထားပြုရန် လိုအပ်လာပြီဖြစ်ရာ၊ ရူပဗေဒ ပါရဂူများ၏ လက်တွေ့စမ်းသပ်ချက်တွင် ကျွမ်းကျင်မှုကို အသုံးပြုလာ ကြသည်။ ဘူမိရူပဗေဒသည် ဤကဲ့သို့ပြန့်ပွား လာသော သိပ္ပံပညာတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ အမေရိကန် ဘူမိဗေဒအသင်းကြီးသည် ဘူမိဗေဒ ပညာကို အောက်ပါအတိုင်း ၈ မျိုး ခွဲခြားထားသည်။
လေ့လာသော သိပ္ပံပညာ၊
အထက်ပါ ဘာသာရပ်များ အားလုံးကို ဘူမိဗေဒပညာ လေ့လာသူတစ်ဦးသည် အားလုံးကုန် မလေ့လာ နိုင်ပေ။ ပထမ ၃ ဘာသာသည် ကျယ်ပြန့်လွန်း၍ သီးသန့်ဘာသာ တစ်ရပ် စီအဖြစ်ဖြင့် လေ့လာကြရသည်။ ကျန်ရှိသော ဘာသာရပ်များ ကိုမူ များသောအားဖြင့် ဘူမိရူပဗေဒ၏ ဘာသာရပ်များဟု ယူဆကာ လေ့လာခြင်း ပြုကြလေသည်။
ဘူမိရူပဗေဒသည် လူတို့၏ မျက်စိဖြင့် မမြင်နိုင်သော ကမ္ဘာမြေ၏ အတွင်းပိုင်းကို အဓိကအားဖြင့် လေ့လာသည်။ ကမ္ဘာမြေ၏ အတွင်း၌ မည်ကဲ့သို့သော ဓာတ်သတ္တု၊ ကျောက်ခဲ များရှိသနည်း။ ထိုဓာတ်သတ္တု၊ ကျောက်ခဲများသည် အခဲလိုက် ရှိသလော၊ အရည်လော သို့မဟုတ် ကတ္တရာစေးကဲ့သို့စေးပျစ် နေသလော စသည် ဖြင့် လူတို့အတွက် မသိသေးသော အကြောင်းအရာများကို သွယ်ဝိုက်သော နည်းဖြင့် သိနိုင်ရန် ကြိုးစားခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ကမ္ဘာမြေ၏ ပုံသဏ္ဌာယန်၊ အတိုင်းအတာ၊ အဝန်းနှင့် အလေးချိန်များကို တွက်ဆခြင်း သည်လည်း ဘူမိရူပဗေဒပညာတွင် အကျုံးဝင်လေသည်။
ပမာအားဖြင့် ကမ္ဘာမြေ၏ သံလိုက်ဓာတ်သည် နှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း မည်သို့ပြောင်းလဲသည်ကို လေ့လာ ခြင်းဖြင့် ကမ္ဘာမြေ၏အတွင်း၌ ဓာတ်သတ္တုများ မည်ကဲ့သို့ ပေါင်းစပ်နေသည်ကို ခန့်မှန်းနိုင်သည်။ မြေငလျင်လှုပ်ခြင်းကို လေ့လာ၍ ကမ္ဘာမြေအတွင်း၌ အလွှာများသည် ဘယ်နှစ်လွှာ ရှိသည်ကို ခန့်မှန်းတွက်ဆနိုင်သည်။ ကမ္ဘာသည် ဘောလုံး ကဲ့သို့မလုံးဘဲ လိမ္မော်သီးကဲ့သို့ဝင်ရိုးစွန်းနှစ်ဘက်တွင် အနည်းငယ် ပြားချပ်နေကြောင်းကို သိလာသည်။
ထိုလေ့လာချက်များမှ ထွက်ပေါ်ရရှိသော နည်းတို့ကို တိုးတက်ထွန်းကား လာစေ၍ ထိုလေ့လာနည်းများဖြင့် လူတို့ အတွက် အရေးကြီးသော သတ္တု၊ ရေနံစသည် ရှာဖွေရာတွင် အသုံးပြုသည်။ ဘူမိရူပဗေဒနည်းဖြင့် သတ္တု၊ ရေနံရှာဖွေခြင်း သည် ယခုအခါ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အလွန်ပင် အသုံးတွင်လျက် ရှိသည်။ ဘူမိဗေဒ သတ္တု၊ ရေနံရှာသည့်နည်း ပင်ရင်း ဘူမိဗေဒပညာထက်ပင် တိုးတက်ပြန့်ပွားလာ၍ ယင်းကို ယခုအခါ အလွန်အရေးကြီး သော ဘာသာတစ်ရပ်အနေဖြင့် ကမ္ဘာရှေ့ဆောင် တိုင်းပြည်ကြီးများတွင် လေ့လာလျက်ရှိကြ သည်။
၁။ ဒြဗ်ဆွဲအားကို အသုံးပြု၍ ရှာနည်း။
ဤနည်းသည် ကမ္ဘာ၏ ဒြဗ်ဆွဲအား ပြောင်းလဲပုံကို လေ့လာခြင်းဖြင့် မြေအောက် ၂ မိုင် ၃ မိုင်ခန့်တွင် မည်သည့်ကျောက်များ မည်ကဲ့သို့တည်ရှိနေမည်ကို ခန့်မှန်း နိုင်သည်။
၂။ သံလိုက်ဓာတ်အားကို အသုံးပြု၍ ရှာနည်း။
ဤနည်းသည် ကမ္ဘာ၏ သံလိုက်ဓာတ် ပြောင်းလဲပုံကို လေ့လာခြင်းဖြင့် မြေအောက်၌ သံလိုက် သတ္တု မရှိကို ခန့်မှန်း နိုင်သည်။
၃။ မြေကြီးကို တုန်လှုပ်စေခြင်းဖြင့် ရှာဖွေနည်း။
ဤနည်းသည် ပေ ၁ဝဝ ခန့်နက်သော တွင်းခေါင် ထဲ၌ ဒိုင်းနမိုက် ( ယမ်းဘီလူး ) ထည့်ဖောက်ခြင်းဖြင့် မြေ ကြီးကို တုန်လှုပ်စေကာ၊ ထိုဗဟိုနေရာမှ ဖြာထွက်လာသော တုန်ခါလှိုင်းများကို မြေပေါ်တွင် ဖမ်းယူလေ့လာ ခြင်းဖြင့် မြေအောက်ရှိ ကျောက်လွှာများ အကြောင်းကို တွက်ဆခန့်မှန်း နိုင်သည်။
၄။ လျှပ်စစ်ဓာတ်အား အသုံးပြု၍ ရှာဖွေနည်း။
ကမ္ဘာမြေ၏ မူလလျှပ်စစ်ဓာတ်အား ပြောင်းလဲပုံကို လေ့လာခြင်းဖြင့် လည်းကောင်း၊ မြေပေါ်မှ မြေအောက်သို့ လျှပ်စစ်ဓာတ်များ လွှတ်၍ ပြန်လည်ဖမ်းယူကာ လေ့လာခြင်း ဖြင့် လည်းကောင်း ဓာတ်သတ္တုများ ရှိမရှိကို ခန့်မှန်းတွေးဆ နိုင်သည်။
ထို့ကြောင့် နိဂုံးချုပ်အားဖြင့် ဘူမိရူပဗေဒပညာသည် အလွန်ပင် ကျယ်ပြန့်လှသည်။ သိပ္ပံပညာရပ် အနေနှင့်လေ့လာ ရာတွင်လည်း ဘူမိဗေဒနှင့် ရူပဗေဒပညာ နှစ်ခုစလုံး လေ့လာ ရ၍ စိတ်ဝင်စားဖွယ် ကောင်းသည်။ ရေနံ၊ သတ္တုရှာဖွေရာ တွင်လည်း အသုံးဝင်ခြင်းကြောင့် စီးပွားရေးသမားဖြစ်သည့် သတ္တုတွင်း ရေနံတွင်း ရှာဖွေ သူများကို အထောက်အပံ့ အကူအညီ ဖြစ်စေ၍ ပိုမိုစိတ်ဝင်စားဖွယ် ကောင်းပေသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကမ္ဘာမြေ သိပ္ပံ
နတ်နွယ်
စာရေးဆရာနတ်နွယ် သည် အမျိုးသား စာပေဆုရ မြန်မာနိုင်ငံသား စာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ စာရေးဆရာ နတ်နွယ်ကို ဦးဘဝမ်း၊ ဒေါ်စောလုံတို့က ၁၉၃၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်တွင် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားမြို့၌ မွေးဖွားသည်။ အမည်ရင်းမှာ ဦးလှမြင့်ဖြစ်သည်။ မြစ်ကြီးနားမြို့ စောင်းဖန်းအထက်တန်းကျောင်း၊ မန္တလေးမြို့ ဗုဒ္ဓဘာသာသာသနာ့နုဂ္ဂဟ အထက်တန်းကျောင်းနှင့် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တို့တွင် ပညာသင်ယူခဲ့သည်။
စာပေနယ်သို့ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်၊ ဇွန်လ ၂၈ ရက်နေ့ထုတ် ဟံသာဝတီသတင်းစာ မဂ္ဂဇင်းကဏ္ဍပါ"ကျောင်းသူမ" ကဗျာဖြင့် စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် မဂ္ဂဇင်း၊ ဂျာနယ်များတွင် ဆောင်းပါး၊ ဝတ္ထု၊ ဝေဖန်စာနှင့်ဘာသာပြန်များ ဆက်တိုက်ရေးသားခဲ့ရာ ပင်ကိုရေးလုံးချင်းဝတ္ထု ၁၀ဝ ကျော်နှင့် ဘာသာပြန် လုံးချင်းဝတ္ထုပေါင်း ၂၀ ကျော် ဘာသာပြန်ဆို ရေးသားခဲ့သည်။ ၁၉၅၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလထုတ် "မိုးထဲလေထဲ"မှစ၍ ရေးသားခဲ့သောလုံးချင်းဝတ္ထုများအနက် အပြာ(၁၉၅၆၊ ဖေဖော်ဝါရီ)၊ အဝါ (၁၉၆၀၊ စက်တင်ဘာ)၊ တစ်ကွေ့တော့တွေ့ကြဦးမည် (၁၉၆၃၊ အောက်တိုဘာ)၊ တံခွန်တိုင်မောင်နှမများ (၁၉၇၂၊ စက်တင်ဘာ)နှင့် မြန်မာပြည်မြောက်ပိုင်း (ပထမတွဲ) (၁၉၆၆၊ ဩဂုတ်)(ဒုတိယတွဲ) (၁၉၆၇၊ ဒီဇင်ဘာလ) တို့မှာ ဆရာနတ်နွယ်၏ ထင်ရှားသော ပင်ကိုရေးဝတ္ထုများ ဖြစ်သည်။ ရောမက မိန်းမပျက် (၁၉⁠၉၄၊ နိုဝင်ဘာလ)နှင့်စိန်ခေါ်ပွဲ (၁၉၈၇၊ နိုဝင်ဘာလ) တို့မှာ ထင်ရှားသည့် ဘာသာပြန်လက်ရာများ ဖြစ်သည်။
ရုရှားစာရေးဆရာ ဖျိုဒါဒေါ့စတာ ယက်စကီ(Fyodor Dostoevsky)၏ အကျော်ကြားဆုံးနှင်နောက်ဆုံးလက်ရာဖြစ်သောThe Brothers Karamazovကို "ကာရာမာဇော့ညီအစ်ကိုများ" အမည်ဖြင့်ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့ရာ ၂၀ဝ၂ ခုနှစ်အတွက် အမျိုးသားစာပေဆု၊ ဘာသာပြန် (ရသ)ဆုကို ရရှိခဲ့သည်။ နတ်နွယ်သည် စာပေရေးသားခြင်းအပြင် စုံထောက်မဂ္ဂဇင်း၌ အယ်ဒီတာ၊ အယ်ဒီတာချုပ်အဖြစ် လည်းကောင်း၊ လျှို့ဝှက်သည်းဖိုမဂ္ဂဇင်းတွင် တာဝန်ခံအယ်ဒီတာ၊ အမျိုးသားသတင်းစာတွင် ဘာသာပြန်အယ်ဒီတာ၊ မိုးဝေနှင့် နွယ်နီမဂ္ဂဇင်းတို့တွင် အယ်ဒီတာချုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ မိုးဇော်ဟိန်းအမည်ဖြင့်လည်း ဘာသာပြန်လုံးချင်းဝတ္ထုများရေးသားခဲ့ရာ မိုးအဆုံး၊ မြေအဆုံး၊ သေမင်းနှင့်လက်တစ်ကမ်း၊ အာဖရိကဧကရီတို့မှာ ထင်ရှားသည်။ နတ်နွယ်သည် မောင်မြင့်နောင်၊ ကလောင်သစ်၊ နီနီ၊ မောင်တင်အေး၊ စိန်အိုးစည်၊ မှန်ပြောင်းသစ်၊ ပျံလွှား၊ ကျောက်တိုင်၊ ဘွဲ့ဖြူ၊ ကောင်းမြတ်၊ ဇင်သောင်း၊ ရွှေစင်၊ မင်းရာကျော်၊ ကောလိယ စသည့်ကလောင်ခွဲများဖြင့်လည်း စာပေလက်ရာများစွာ ရေးသားခဲ့သည်။ စာရေးဆရာ မင်းကျော်နှင့် တွဲဖက်၍ 'မလိခ' ကလောင်အမည်ခံယူကာ မြန်မာဝတ္ထုအညွှန်းကို ရေးသားခဲ့သည်။ ကမ္ဘာ့ဝတ္ထုအညွှန်း၊ သမိုင်းအဘိဓာန်ကိုလည်းရေးသားပြုစုခဲ့သည်။ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ဒေါ်တင်⁠တင်အေးနှင့်လက်ထပ်သည်။ နတ်နွယ်သည် အသက် ၇၉ နှစ်အရွယ် ၂၀၁⁠၁ခုနှစ်၊ မေလ ၁၁ ရက်တွင် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး မြောက်ဥက္ကလာပမြို့နယ်နေအိမ်၌ကွယ်လွန်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ဝန်ဆောင်မှုပေးသော စက်ရုပ်
ဝန်ဆောင်မှုပေးသော စက်ရုပ်များသည် လူသားများကို ကူညီ လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်ပေးရန်ဖြစ်ပြီး ညစ်ပတ်ပေရေသော၊ စိတ်ပျက်ညဉ်းညူဖွယ်ကောင်းသော၊ ဝေးလံသော၊ အန္တရာယ်များသောနှင့် အိမ်အလုပ်များ အပါအဝင် ထပ်ခါထပ်ခါ လုပ်ရသော အလုပ်များကို ဆောင်ရွက်ပေးသည်။ အဲဒီစက်ရုပ်များဟာ များသောအားဖြင့် အလိုအလျောက်ထိန်းချုပ်စနစ် (နဂိုမူလပါဝင်သော ထိန်းချုပ်မှုစနစ်) ပါဝင်ပြီး ထပ်မံပြင်ဆင်ခွင့်ပါရှိကြသည်။ ဝန်ဆောင်မှုပေးသော စက်ရုပ်များအတွက် နည်းပညာဆိုင်ရာ တိကျသော အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက် မရှိပဲ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စက်ရုပ်နည်းပညာ အဖွဲ့အစည်း (International Federation of Robotics (IFR) ) မှ အဆိုပြုသော အစမ်းသုံးသောအဓိပ္ပာယ်အရ - ဝန်ဆောင်မှုပေးသော စက်ရုပ်ဆိုသည်မှာ "တစ်စိတ်တပိုင်း (သို့) လုံးဝ အလိုအလျောက် အလုပ်လုပ်ပြီး လူများ သက်တောင့်သက်သာရှိစေရန်နှင့် ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းများ အဆင်ပြေချောမွေ့စေရန်အတွက် ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ပေးသော စက်ရုပ်များ"ကိုခေါ်သည်။
အမျိုးအစားများ
လူသားတို့ရဲ့ လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ကူညီရန် သုံးသော စက်ရုပ်များ၏ အသုံးချမှုမှာလည်း ကျယ်ပြန်လို့လာပြီ ဖြစ်သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် အသုံးပြုသော စက်ရုပ်များ၏ အခန်းကဏ္ဍမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
စက်မှုလုပ်ငန်းသုံး
စက်မှုလုပ်ငန်းငန်းသုံး ဝန်ဆောင်မှုပေးသော စက်ရုပ်များကို တိကျစွာ ဂဟေဆော်ခြင်း စသော ရိုးရှင်းသော လုပ်ငန်းများမှအစ နျူးကလီယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ ဖြိုဖျက်ရာမှာ ကူညီခြင်း စသော ကြမ်းတမ်းသော ပတ်ဝန်းကျင်မှ ရှုပ်ထွေးသော လုပ်ငန်းစဉ်များထိ အသုံးပြုနိုင်ကြသည်။ စက်မှုလုပ်ငန်းသုံးစက်ရုပ်များကို အပြည်ပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စက်ရုပ်နည်းပညာ ဖက်ဒရေးရှင်း၏ အဆိုအရ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုရမည်ဆိုလျှင် "အလိုအလျောက်ထိန်းချူပ်မှုစနစ်ပါရှိခြင်း၊ ပရိုဂရမ်များ ထပ်ခါထပ်ခါပြင်ရေးနိုင်ခြင်း၊ manipulator ၏ အနေအထားများသည် ဝန်ရိုး သုံးခု (သို့) ထိုထက်ပိုခြင်း၊ ထိုစက်ရုပ်လက်တံများသည် အသေတပ်ဆင်ထားခြင်း (သို့) ရွေ့လျားနိုင်ခြင်းတို့ကို အသုံးပြုမည် စက်မှုလုပ်ငန်းနှင့် ကိုက်ညီစွာ အသုံးပြုနိုင်ခြင်းရှိသော စက်ရုပ်များ"ဖြစ်သည်။
စားသောက်ဆိုင်နှင့် ဘားသုံး
ယခုအခါ စာသောက်ဆိုင်များနှင့် ဘားများတွင်လည်း စက်ရုပ်များကို စတင်အသုံးပြုလာ ကြပြီဖြစ်သည်။ ထိုစက်ရုပ်များသည် ရှုပ်ထွေးသော ကော့တေးစပ်ခြင်း အစရှိသော လုပ်ငန်းများပါ လုပ်ဆောင်နိုင်ကြသည်။ စားပွဲထိုးလုပ်ဖို့အတွက်လည်း ထိုကဲ့သို့သော စက်ရုပ်များကို အသုံးပြုကြသည်။
အိမ်တွင်းမှုကိစ္စများသုံး
အိမ်တွင်းမှုလုပ်ငန်းသုံးစက်ရုပ်များသည် အိမ်သန့်ရှင်းရေး၊ ကြမ်းတိုက်ခြင်း၊ မြတ်ရိတ်ခြင်းနှင့် ရေကူးကန်များ ထိန်းသိမ်းခြင်း စသော လူတို့ ပုံမုန်လုပ်ဆောင်နေကြသော အိမ်တွင်းမှုကိစ္စများအတွက် အသုံးပြုနိုင်သည်။ သူတို့သည် မသန်မစွမ်းသူများနှင့် ကိုယ်လက်အင်္ဂါချို့ယွင်းနေသော သူများကို ကူညီနိုင်ရုံမျှမကသေး အိမ်ရဲ့ ဘဏ္ဍာစိုးလည်း ဖြစ်ကြသည်။ မသန်မစွမ်းသောသူများနှင့် အိုမင်းမစွမ်းရှိကြသူများသည် ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းသုံး စက်ရုပ်များကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် အမှီအခိုကင်းစွာ ရပ်တည်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။
သိပ္ပံလုပ်ငန်းသုံး
ဝန်ဆောင်မူပေးသောစက်ရုပ်များကို သိပ္ပံသုတေသနနယ်ပယ်တွင် ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် အသုံးပြုနေကြသည်။ ဝေလပြည်နယ်၊ Aberystwyth တက္ကသိုလ်မှာ ADAM ဟုခေါ်သော စက်ရုပ်သည် ထည့်သွင်းထားသော အချက်အလက်များကို မူတည်၍ လော့ဂျစ်ကျကျ ခန့်မှန်းမူများကို ပြုလုပ်နိုင်သည်။ ၎င်း၏ ခန့်မှန်းချက်များသည် မှန်ကန်ကြောင်း အတည်ပြုထားကြသည်။
အလိုအလျောက်ထိန်းချုပ်စနစ်ပါရှိသော စက်ရုပ်များသည် နတ်ရှိုင်းသော ပင်လယ်ကြမ်းပြင်မှစ၍ ကမ္ဘာအပြင်ဘက်တိုင်အောင် လူသားတို့အတွက် ခတ်ခဲသော၊ မဖြစ်နိုင်သော အလုပ်များနှင့် ကြုံတွေ့ရသည့်အခါ ကူညီဆောင်ရွက်ပေးနိုင်ကြသည်။ Woods Hole Oceanographic Institution မှ အလိုအလျောက်ထိန်းချုပ်စနစ်ပါ ရေအောက်ယာဉ်ငယ် Sentry သည် ရေအောက်သို့ ၄၅၀၀ မိတာ သက်ဆင်းနိုင်ပြီး သင်္ဘောမှအကူအညီလိုအပ်သည့်အခါ ကောင်းမွန်စွာ အထောက်အပံပေးနိုင်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆင်းယာဉ် (Mars rover) အပါအဝင် အာကသအတွင်းရှိ စက်ရုပ်များသည် ကြမ်းတမ်းသော အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ပတ်ဝန်းကျင်မှာပင် နမူနာပုံစံများယူခြင်း၊ ဓာတ်ပုံရိုက်ကူးပေးခြင်းများကို ပြုလုပ်ပေးနိုင်သည်။
သဲကုန်းရွာ၊ ကျီးအိုင်
သဲကုန်းရွာ၊ ကျီးအိုင်
စေတောင်ကလေးရွာ
စေတောင်ကလေးရွာ
ကံပြားရွာ၊ မုံရွာမြို့နယ်
ကံပြားရွာ (Kanpyar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ မုံရွာမြို့နယ်၊ ကံပြားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၀၄၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မုံရွာမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပက်ပြဲရွာ၊ ပက်ပြဲ
ပက်ပြဲရွာ၊ ပက်ပြဲ
ဝမ်ခိုင်းရွာ၊ မိုးနဲမြို့နယ်
ဝမ်ခိုင်းရွာ (Wanhkaing)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မိုးနဲမြို့နယ်၊ ဝမ်ဟေကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၅၂၁၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝမ်ဟေကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၆ ဦး၊ မ ၁၃၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၂ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ငှက်ဆိုးကွင်းရွာမ
ငှက်ဆိုးကွင်းရွာမ
သာဇီရွာ၊ ရွှေကူမြို့နယ်
သာဇီရွာ(Tharzi)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ ရွှေကူမြို့နယ်၊ ဆိပ်သာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၉၆၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆိပ်သာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၆၃ ဦး၊ မ ၁၄၈၉ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၉၅၂ ဦး နေထိုင်သည်။
နန်းဦးရွာ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်
နန်းဦးရွာ (Nanu)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ နန်းဦးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၈၃၈၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နန်းဦးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၄၃ ဦး၊ မ ၁၅၂၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၆၅ ဦးနေထိုင်သည်။
တိုဝဒကန်
တိုဝဒကန် (十和田湖, Towada-ko) သည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကန်တစ်ခု ဖြစ်ပြီး ဟွန်းရှူးကျွန်းတွင် အကြီးဆုံးကန်လည်း ဖြစ်သည်။ အအိုမိုရိနှင့် အခိတစီရင်စုများ၏ နယ်နိမိတ်အကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ကန်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက်  ၄၀၀ မီတာ (၁၀၇၃ ပေ) ရှိပြီး ကန်၏ အနက်မှာ ၃၂၇ မီတာ (၁၀၇၃ ပေ) ရှိသည်။ ကန်၏ မျက်နှာပြင်ဧရိယာသည် ၆၁.၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ တိုဝဒကန်သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ၁၂ ခုမြောက် အကြီးဆုံးကန် ဖြစ်သည်။ ကန်သည် နက်သဖြင့် ရေပြင်အရောင်မှာ အပြာရောင် တောက်နေသည်။ ကန်၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် အကြမ်းအားဖြင့် လုံးဝန်းသည့်ပုံစံ ဖြစ်သည်။ ဤကန်သည် ခရီးသွားသူများအကြား ထင်ရှားသည့်နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဝ လူမျိုး
ဝ လူမျိုး များသည် တရုတ်ပြည် ဇီမင်း၊ ကန်ရွမ်း၊ ယူနမ် တို့တွင် နေထိုင်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း အနည်းငယ်ရှိသည်။ ဝ လူမျိုးသည် မွန်-ခမာ လူမျိုးများမှ ဆင်းသက်လာသည်။ လက်ရေးစာပေကို ၁၉၅၇ နှစ်တွင် စတင်ခဲ့သည်။ ဝ လူမျိုးသည် တရုတ်နိုင်ငံ ၏ တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၅၆ မျိုးတွင် တစ်မျိုးအပါအဝင်ဖြစ်သည်။
တည်နေရာ
ဝတို့နေထိုင်သောနယ်သည် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း သံလွင်မြစ်၏အရှေ့ဘက် ခြမ်းတွင်တည်ရှိရန်အရှေ့ ဘက်တွင် တရုတ်နိုငံ၊ အနောက်ဘက်တွင် သံလွင်မြစ်၊ တောင်ဘက်တွင် မိုင်းလွန်းနယ်၊နှင့် မြောက်ဘက်တွင် ကိုးကန့် နယ်တို့က ဝိုင်းရံထားသော တောင်ကုန်းမြေမြင့်ဒေသတစ်ခုဖြစ်သည်။ ကုန်းမြင့်တစ်ခုလုံးတွင်အချို့သော နေရာများ၌ ပေ(၁၀၀၀၀)နီးပါးခန့်မြင့်သော တောင်ထွဋ်များ လည်းရှိသည် ထိုတောင်တန်းကြီးများသည် ၀လူမျိုး တိုက၏ လမ်းပန်းဆက်သွယ်မှုမလွယ်ကူခက်ခဲအောင်ဖန် ဖန်တီးထားသကဲ့သို့ရှိနေသောကြောင့် ဘဝတူဆွေရင်းသားရင်းလူမျိုးအချင်းချင်း ကြား အဆက်အသွယ်များကင်းမဲ့ခဲ့၍ စီးပွားရေးနှင့်ယဉ်ကျေးမှု များခေတ်နောက်ကျနေခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
လောင်ဝေါမှဝသို့ဆင်းသက်ပုံ
၀လူမျိုးများကိုရှေး မရူလူမျိုးဖြစ်သော လောင်ဝေါမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု အချို့ကလည်း လောင်ဝေါ မှ လောင်ဝသို့လည်းကောင်း၊ လဝမှ'၀'သို့လည်းကောင်း အဆင့်ဆင့်ပြောင်းလဲ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ '၀'လူမျိုးများကိုလွယ်လှ မှာရှမ်းစကား၊ ရှမ်းအခေါ်ဖြစ်၍ (လွယ်-တောင်-လှ လူမျိုး )တောင်ပေါ်ကလူမျိုးဟု အဓိပါယ်ရသည်
ဝတ်စားဆင်ယင်ပုံနှင့်ဓလေ့စရိုက်
'၀'လူမျိုးတို့သည် ၎င်းတို့၏ ပေပေတေတေနေတတ်သောအကျင့်စရိုက်ကို မူတည်၍ ယင်း တို့အဝတ်အစားအရောင်များမှာလည်း အညစ်ခံအရောင်များသာဖြစ်ပေသည်။ အထူးသဖြင့်အနက်ရောင် အပြာရောင်နှင့် ရှားစေးရောင်အနီရင့်များသာ များစွာတွေ့ရတတ်သည်။ ယောက်ျားများသည် အနက်ရောင်ခေါင်းပေါင်းကို ပေါင်းတတ်ကြသည်။ အချို့လူငယ်အများမှာမူ ခေါင်းစွပ်အနက်များကို ဆောင်းတတ်ကြသည်။ နက်ပြာရောင် ရှီသော ရင့်စေ့ရင်ဖုံး ကျင်္ီများကိုဝတ်၏။ အနက်ရောင်ရှမ်း ဘောင်းဘီကို အမြဲတမ်းဝတ်ဆင်ကြသည်။ မိန်းမများမှာ နက်ပြာရောင် ရင်ဖုံးအကျင်္ီနှင့် အင်တိုင်ခေါ်ထဘီကိုဝတ်ဆင်ကြသည်။ ထဘီမှာ စစ်အနံ တစ်ကိုက်အလျား တစ်ကိုက်ခွဲရှိသောအနက် ရောင် အစကိုခါးတွင် ပတ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ အချို့မိန်းကလေးများကမူ အလှအပကို ခုံမင်သဖြင့် အညို၊ အနီ၊ အဝါ ဆင်းများဖြင့် ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ရက်လုပ်ဝတ်ဆင်လေ့ရှိသည်။ ထို့အပြင် ငွေနှင့်ပြုလုပ်ထားသည့် ဆွဲကြိုး၊ ဘယက်၊ နားထောင်း၊ လက်ကောက်ပြား၊၊ လက်ကောက်လုံးများလည်း ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ခေါင်ရေနှင့် ပြောင်းဖူးချက်အရက်များကို ယောက်ျားများသာသောက်ကြသည်မဟုတ် မိန်းမများနှင့် ကလေးများလည်း သောက်တတ်ကြသည်။ သောက်သုံးမှုပမာဏ အနည်းငယ်နှင့်အများသာ ကွာခြားသည်။ အားလုံးအရက်သောက်တတ်ကြသည်။ ဆေးတံသောက်သောအကျင့်မှာလည်း လူကြီးလူငယ်တိုင်းစွဲနေကြသည်။ ဆေးတံကိုကိုင်ထားရသည်မှာ '၀'လူမျိုးတို့၏ကိုယ်ပိုင် စတိုင်တစ်ခုပင် ဖြစ်ဟန်ရှိသည်။
ဘာသာရေးနှင့်အယူဝါဒ
'၀'လူမျိုးတို့၏တူရိယာများအနက် စိတ်ဝင်စားဖွယ်အကောင်းဆုံးတူရိယာမှာ တုံးဖြစ်သည်။ အခြားနိုင်ငံအသီးသီးရှိ လူရိုင်းဟုသတ်မှတ်ထားသောလူမျိုးတို့၏တုံးသံသည်'၀'လူမျိုးတို့၏တုံးသံလောက် သာယာနာပျော်ဖွယ်မရှိ။ မိုင်းကျွန်းခေါ်အပင် တစ်မျိုးမှ ထွင်းထု၍ဖိုသံမသံ ညှိပြီး သူကြီးအိမ် အနီးတွင်တဲထိုးပြီးထားရသည်။ နတ်တင်လျှင်ဖိုသံ၊ ထွက်သောဘက်မှတုံးကို တစ်ချက်ချင်းလေးကန်စွာ တီး၏ စစ်ရေးကိစ္စများရှိ၍လူစုရန် သတိပေးလျိုလျှင် ဖိုသံနှင့်မသံကိုတွဲ၍ခပ်သွပ်သွပ်ခေါက်လေ့ရှိ၏။ ပျော်ပွဲရွင်ပွဲ၊ မင်္ဂလာဆောင်တို့၌ တီးခေါက်ပေးသောတုံးမှာမူကား လွန်စွာအဆင့်အတန်း မြင့်မားလှ၍ တုံး၏ဝဲယာမှ မိန်းမနှင့် ဘက်ညှပ်ကာ ၎င်းတို့၏ညာဘက်မှထိုးတံ ဘယ်လက်တွင် ဝါးခြမ်းပြား ကိုကိုင်၍ တစ်လုံးလျှင် (၂)ဦး (၃)တုံးလျှင် (၆)ဦးတိတိဖြင့်တီးခေါက်ကြလေ့ရှိသည်။
ရှေးက'၀'လူမျိုးများတွင် ဦခေါင်းဖြတ်၍ ယဇ်နတ်ပူဇော်သောအလေ့အကျင့်ရှိခဲ့၍ ၎င်းတို့အား သာမန်အားဖြင့် ရိုင်းသည်ဟု ထင်မှတ်ဖွယ် ရှိသော်လည်း အကယ်စင်စစ် '၀'လူမျိုးတို့တွင် အလွန်ချစ်စရာ ကောင်းသောအမူအကျင့် များလည်းရှိနေပါသေးသည်။ ယင်းတို့မှာ သားထောက်သမီးခံမရှိသော သက်ကြီးရွယ်အိုများကိုတစ်ရွာလုံးက အိမ်တစ်အိမ်နေ့ကျတာဝန်ယူ၍ကျွေးမွေးလေ့ရှိခြင်း၊ '၀'နယ်မြေမြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်ဘက်ခြမ်းကျေးရွာများတွင် ယနေ့ထက်တိုင် နှီးဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော ဒေါင်းလန်းကြီးဖြင့် လက်ရေတပြင်စီးစားသောက်နေကြသေးခြင်း အိမ်မှုကိစ္စနှင့် ရွာမှုကိစ္စများ၌တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦးဝိုင်းဝန်းကူညီလုပ်ကိုင်ပေးခြင်း စသည်တို့ပင်ဖြစ်သည်။
ဝလူမျိုးသည် မွန်-ခမာအုပ်စုတွင် ဝ-ပလောင်အုပ်စုခွဲ၌ ဝ၊ လ၊ လဝ၊ ခမူ၊ တိုင်းလွီ၊ အန်၊ ယန်း၊ လမ်၊ ပလောင်၊ ပလေး၊ ဓနော လူမျိုးတို့နှင့်အတူ ပါဝင်သည်။
ဝလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ယူနန်နယ်စပ်အကြားရှိ တောင် တန်းဒေသတွင် အခြေစိုက်နေထိုင်ကြသည်။ ယူနန်နယ်စပ်မှနေ၍ သံလွင် မြစ် အရှေ့ဘက်ကမ်းတိုင်အောင် အနှံ့အပြား နေထိုင်ကြသည်။ အချို့ ဝများ သည် မိုင်းလွန်းနယ်နှင့် ကျိုင်းတုံနယ် တောပိုင်းအရပ်များတွင် နေထိုင်ကြ သည်။ ဝနယ်တွင် ဝလူမျိုး အများဆုံးနေထိုင်သည်ကို တွေ့ရသည်။ (ဝနယ် -ရှု။) ယင်းလူမျိုးတို့ကို ဝ သို့မဟုတ် လဝလူမျိုးဟုခေါ်ကြသည်။ အချို့က လွယ်လလူမျိုးဟူ၍လည်းခေါ်သည်။
ဝလူမျိုးသည် ပတ်ကတေ့ရွာအနီးရှိ ကျောက်ဂူကြီးမှ စတင်ပေါက် ဖွား၍ ပတေ့နယ်၊ လွယ်လိန်းနယ်တို့သို့ရောက်လာပြီးလျှင် ထိုကမှတစ်ဆင့် ဝနယ်အခြားဒေသများသို့ ပျံ့နှံ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဝနယ်နောင်ချိုကန် အရှေ့မြောက်အရပ်မှ အနောက်တောင်ဘက်သို့ရောက်၍ မိုင်းလွန်းနယ်မှတစ် ဆင့် ကျိုင်းတုံနယ်ဘက်သို့ ပျံ့နှံ့လာသည်ဟုဆိုသည်။
စုံကရမန်နယ်နေ ဝလူမျိုးများက ယင်းတို့သည် ယခင် လွယ် လိန်းအမျိုးအနွယ်မှ သက်ဆင်းခဲ့သည်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဟိုမိုင်းနယ်မှ ဝလူမျိုးများကလည်း ယင်းတို့သည် ကွန်လုမန်းအနွယ်မှ ပေါက်ခဲ့သည်ဟူ၍ လည်းကောင်း ဆိုကြသည်။ သို့ရာတွင် ကွန်လုမန်းအနွယ်၏ ဇာစ်မြစ်ကို စုံစမ်းသောအခါ ယင်းတို့က ဟိုအရှေ့ဘက်စူးစူးမှာရှိသည်ဟု ပြောသည် ကလွဲ၍ အတိအကျ မပြောနိုင်ချေ။ ဟိုမိုင်းနယ်မှ ဝများ၏ အမူအယူဓလေ့ သည် စုံကရမန်နယ်မှ ဝများနှင့် ဆင်ဆင်တူရာ ယင်းတို့ပြောသည့် ကွန်လု မန်းနှင့် စုံကရမန်သည် အတူတူပင် ဖြစ်စရာအကြောင်းရှိသည်။ ထိုစုံကရ မန်သည်လည်း ဝနယ်၏ အလယ်ဗဟို နယ်တစ်နယ်ဖြစ်သဖြင့် ယင်းမှ ပြန့်ပွားသည်ဟု ယူဆသော် ယူဆနိုင်စရာရှိလေသည်။
ဝလူမျိုးများ စတင်ပေါက်ဖွားရာဟု ယူဆကြသော ကျောက်ဂူကြီး မှ တစ်ခါက အသံမြည်ဟီးလာသဖြင့် အမျိုးအနွယ်သစ်၊ လူမျိုးသစ်ပေါ် ပေါက်မည့် နိမိတ်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ယင်းလူမျိုးသစ်သည် လက်ရှိ ဝလူမျိုးများအား လွှမ်းမိုး၍ နှင်ထုတ်ဖွယ်ရှိသည်ဆိုကာ လူမျိုးသစ်များ ပေါ် ထွက်လာခြင်း မရှိစေရန် ဝလူမျိုးများက ထိုကျောက်ဂူအတွင်းသို့ လေးမြား များ ပစ်သွင်းခဲ့ကြသည်ဟု အဆိုရှိသည်။
ဝလူမျိုးများ ဝတ်စားဆင်ယင်ပုံမှာ မြို့ကြီးများ၌ ယောက်ျားများ က ဖျင်နက် သို့မဟုတ် ဖျင်ပြာဗောင်းဗီနှင့် အင်္ကျီကို ဝတ်ပြီးလျှင် ခေါင်း တွင် အဖြူ အနီ၊ အဖြူ အနက်၊ အနီ အဝါ၊ အနက် အစင်းကျားများကို ပေါင်းကြသည်။ မိန်းမများက အပြာရောင် သို့မဟုတ် အနက် သို့မဟုတ် အပြာ၊ အဝါ၊ အနက်၊ အနီ ရောင်စုံရောယှက်ထားသော သုံးတောင်ကွင်းရှိ ဖျင်ထမီကို ဒူးဆစ်နားထိ ခပ်တိုတိုဝတ်၍ အနက်ရောင်ဖျင် လက်ကျပ် ကိုယ်ကျပ်အင်္ကျီ၊ ကိုယ်ထည်ခပ်ရှည်ရှည် ရင်စိအင်္ကျီဝတ်လျက် ခေါင်းတွင် ဗော့ဟဲယားခေါ် ဆံတိုဆံထောက်ပုံသဏ္ဌာန် ဆံပင်ခပ်တိုတိုထား၍ မျက်နှာ သုတ်ပုဝါ အလတ်စားအရွယ်ရှိ အနီ အပြာ အဝါ စသည်တို့ဖြင့် ပြောက် ကျားသော ဖျင်စများကို ကြက်ခြေခတ်ပေါင်းကာ လည်ပင်းတွင် ပွဲသီးခေါ် အသီးတစ်မျိုးကို ပုတီးလုပ် ဆွဲထားကြသည်။ အတွင်းပိုင်းကျသော ဒေသ များတွင် ယောက်ျားများက ဂျပ်ရက်အစကို ရှေ့က ဖုံးအုပ်ထားပြီးလျှင် ကိုယ်တုံးလုံးနှင့်နေ၍ မိန်းမများက အနံတစ်တောင့်ထွာခန့်ရှိ အနီ အနက် အပြာရောင် ဖျင်စကိုအောက်ပိုင်း၌ ပတ်ထားပြီးလျှင် အထက်ပိုင်းတွင် ပွဲသီးခေါ် ပုတီးကိုဆွဲထားရုံ ပလာကျင်းထားလေသည်။ ဝလူမျိုးများသည် များသောအားဖြင့် ရေချိုးလေ့မရှိကြ၊ အဝတ် ဖွတ်လျှော်လေ့ မရှိကြဟုဆိုသည်။ ရေမချိုးကြသဖြင့် ယင်းတို့၏ အသား အရေများသည် ကြမ်းတမ်းကာ အသားအရေပေါ်ရှိ ချွေးပေါက်ကလေးများ၊ ပိတ်ဆို့ခြင်းကြောင့် ကျန်းမာရေးချို့တဲ့ကြသည်။ နာမကျန်းဖြစ်သည့်အခါ ဆေးသောက်လေ့မရှိ။ နတ်ဆရာများကိုပင့်၍ မေးကြမြန်းကြသည်။ ဆရာ လုပ်သူက တွက်ချက်ပြီးလျှင် ဝက် သို့မဟုတ် ကြက် စသည်တို့ဖြင့် နတ် ပူဇော်ခိုင်းတတ်သည်။ ထိုအခါမျိုးတွင် ရှိစုမဲ့စုငွေဖြင့် ဝယ်ခြမ်းပူဇော်ရ သည်။ တစ်ကြိမ်နှင့် ရောဂါမပျောက်ပါက ဆရာခိုင်းသလောက် ပူဇော်ကြရ သည်။ အချို့ လွယ်မူးတောင်နှင့် နီးသူများက လွယ်မူးတောင်မှ ဆေးမြစ် များသည် ၉၆ ပါးရောဂါ ပျောက်ကင်းစေနိုင်သည်ဟုဆိုကာ ယင်းဆေးမြစ် များကို ကြို၍သောက်ကြသည်။ လွယ်မူးတောင်သည် ဝနယ်၏ပုပ္ပားတောင် ဟု ဆိုရပေမည်။ ဝလူမျိုးများသည်အပူရှိန်ကို ကြောက်ကြသည်။ အပူရှိန် ကြီးသော နေရာသို့တတ်နိုင်က မသွားကြချေ။ မတတ်သာ၍ သွားရလျှင် ညဉ့်အိပ်ညဉ့်နေမနေကြဘဲ ကိစ္စပြီးသည်နှင့် ချက်ချင်းဒုက္ခခံ၍ပြန်ကြသည်။ ဝလူမျိုးတို့သည် တောင်ဆင်းတောင်တက် လျင်မြန်ပြီးလျှင် ပစ် ခတ်သတ်ဖြတ်ရန် လက်မနှေးကြချေ။