cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဝ လူမျိုး
ဘာသာရေးနှင့်အယူဝါဒ
ဝနယ်တွင် ယခုတိုင် ခေါင်းဖြတ်၍ ယဇ်နတ်ပူဇော်သည့် အလေ့ အထ အနည်းအကျဉ်းရှိသေးသည်။ ပတ်ကတေ့နယ်မှ ဝလူမျိုးများ စတင် ပေါက်ဖွားရာဟု ယုံကြည်ကြသော ကျောက်ဂူတွင်းမှ တာလီနှင့် ယာနမ် တို့သည် လွယ်လိန်းဘက်သို့ ထွက်လာစဉ် လမ်းခုလတ်၌ အပန်းဖြေခိုက် သားကြီးဖြစ်သူ (အချို့ကလည်း တူဟုဆိုကြသည်။) ကဓားသွေးရင်း ဓား စမ်းသည့်သဘောနှင့် ယာနမ်၏ဦးခေါင်းမှ ဆံပင်ကို ဖြတ်ကြည့်စဉ် ဓား သည် ဆံပင်ကိုသာမဖြတ်ဘဲ ဦးခေါင်းကိုပါ ပိုင်းဖြတ်လိုက်သဖြင့် နတ် များက လူ၏ဦးခေါင်းကို လိုလားသောကြောင့် ဤကဲ့သို့ဖြစ်ရသည်ဆိုကာ ခေါင်းဖြတ်ယဇ်နတ်ပူဇော်သည့် ဓလေ့ပေါ်လာသည်ဟုဆိုကြသည်။ ခေါင်း ဖြတ်ယဇ်နတ်ပူဇော်လျှင် ရပ်ရွာနယ်ပယ်တွင် လူအသေအပျောက် နည်းရုံ သာမက ကောက်ပဲသီးနှံ ကောင်းမွန်ခြင်း၊ စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးခြင်းရှိသည်ဟု အယူရှိကြသည်။ အကယ်၍ ဝရွာတစ်ရွာတွင် နတ်က လူဦးခေါင်း လိုလား ကြောင်းဖြင့် အတိတ်နိမိတ်ပေးသောအခါ ထိုရွာရှိ နတ်ဆရာတို့က သက် ငယ်နှင့် ကြက်ကိုယူကာ ဆိုင်ရာနတ်ကိုပသ၍ မိမိတို့ တတ်ထားသော ပညာဖြင့် ဗေဒင်သဘော ကြည့်ရှုအဟောထုတ်ကြသည်။ နတ်က မည်သည့် အရပ်မှ လူဦးခေါင်းကို အလိုရှိသည်ဆိုလျှင် ထိုအရပ်မှ လူဦးခေါင်းကို ဖြတ်ရသည်။ သို့ရာတွင် ထိုအရပ်သည် မိမိတို့၏ မဟာမိတ်ရပ်ရွာနယ်ပယ် ဖြစ်လျှင် မသွားကြချေ။ ခေါင်းဖြတ်ထွက်ရာတွင် မိမိတို့ဘက်မှ ဆုံးရှုံးဖွယ် ရှိသည်ဟု အဟောထွက်လျှင်လည်း ခေါင်းဖြတ်မထွက်ကြချေ။ ထိုအခါမျိုး၌ အချို့နယ်များတွင် အသင့်ရောင်းရန်ထားသော ခေါင်းများကို ၂ဝဝိ မှ ၃ဝဝိ အထိ အဖိုးပေးဝယ်ယူ ပူဇော်ကြသည်။ ယင်းသို့မှမရလျှင် မြေမြှုပ်သဂြိုဟ် ထားသော လူသေအလောင်းများမှ ခေါင်းဖြတ်ယူကြရသည်။ ထို့ကြောင့် လူ သေအလောင်းကို သုသာန်သီးသန့်ထား၍ မမြှုပ်နှံကြဘဲ ရွာပြင်ခြံစည်းရိုးနှင့် ကပ်၍သော်လည်းကောင်း၊ အိမ်အောက်၌သော်လည်းကောင်း လူသူမသိ အောင် မြှုပ်နှံကြခြင်းဖြစ်သည်။ ဆန်ထုံနယ်တွင် လူခေါင်းရောင်းလေ့ရှိ၍ လွယ်မူး၏အရှေ့နှင့် အရှေ့တောင်ဘက်ဒေသများတွင် ခေါင်းဖြတ်သည့် အလေ့ ယနေ့တိုင်ရှိသေးသည်။ လွယ်လိန်းနယ်နှင့် ဆတော်နယ်တို့တွင်ကား လူခေါင်းဖြင့် နတ်မပူဇော်ဘဲ သင်းချောနက်ခွေးဖြင့် ပူဇော်ကြသည်။ ယဇ် ပူဇော်ပြီးသော အချို့ခေါင်းများကို ၁ဝ နှစ် တိုင်အောင်ပင် အသစ်မလဲဘဲ အကျိုးအာနိသင် ရှိသည်ဆိုကာ ထားတတ်ကြသည်။ ဆန်ထုံနယ်အပိုင် ဟောင်တက်ရွာတွင် ခေါင်းဖြင့်ပူဇော်ပသထားသော တိုင်ပေါင်း ၂ဝဝ ကျော် ရှိ၍ စုံကရမန်တွင် ၁၅ဝ ကျော်ရှိသည်။ သို့ရာတွင် ယခုအခါ တစ်ရွာနှင့် တစ်ရွာ အမြဲသတိထား နေတတ်ကြသဖြင့် လူခေါင်းဖြတ်ရန် မလွယ်ကူ သောကြောင့် လူခေါင်းအစား ကျွဲ၊ ခွေး စသည်တို့နှင့် ယဇ်ပူဇော်လာကြ လေပြီ။
ဝလူမျိုးများသည် မျိုးချစ်များဖြစ်ကြသည်။ မိမိတို့၏ အဆက် အနွယ်ကိုလည်းကောင်း၊ မိမိတို့၏ ကျေးရွာကိုလည်းကောင်း အခြားလူများ က နိုင်ထက်စီးနင်းပြုခြင်းကို မခံကြချေ။ ကွန်းလွယ်နှင့် လွယ်လလူမျိုး တို့လည်း ထိုနည်းအတိုင်းပင်ဖြစ်သည်။ ရန်သူကို ကလဲ့စားချေနိုင်ရန် အမျိုးမျိုးကြံစည် ဝီရိယထုတ်တတ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ယနေ့တိုင် တစ် နယ်နှင့်တစ်နယ် အခဲမကြေဘဲ ရန်စောင်လျက်ရှိကြသည်။ ရန်သူကို စွဲစွဲ မြဲမြဲ ရန်ငြိုးဖွဲ့တတ်သလောက် မဟာမိတ်ပြုထားသူများအပေါ်၌လည်း ကတိသစ္စာတည်ကြသော သူများဖြစ်ကြသည်။ တစ်နယ်နှင့်တစ်နယ် သစ္စာ ပြုသည့်အခါ နယ်ကိုယ်စားလှယ်များသည် အများသဘောတူသည့် နေရာ တွင်စုဝေးကာ ကျွဲကိုသတ်၍ ဝေယူကြရသည်။ ထို့နောက် ငွေဒင်္ဂါး အဟောင်း သို့မဟုတ် ကျည်ဆန်ယမ်းတောင့်များကို အရက်တွင်ထည့်၍ ထိုကတိသစ္စာအရက်ကို ညီတူညီမျှ သောက်ကြသည်။ သစ္စာအရက်ကို သောက်ပြီးသောအခါ ငွေဒင်္ဂါး၊ ကျည်ဆန်ယမ်းတောင့် စသည်တို့ကို ညီတူ ညီမျှ ဝေစုခွဲယူကြသည်။ ကတိပြုပြီးသည့်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် တစ်ဦး အကြောင်းပေါ်လျှင် တစ်ဦးက လူအားလက်နက်အားနှင့် ကူကြသည်။ ဝလူမျိုးများသုံးစွဲသော လက်နက်များတွင် အမြောက်မြားလည်း ပါသည်။ အမြောက်၏ ပြောင်းအရှည်မှာ ၁ဝ ပေ၊ ၁၂ ပေခန့်ရှိ၍ ပြောင်းဝ မှာ တစ်လက်မခွဲမှ နှစ်လက်မရှိကြသည်။ ကိုက်သုံးလေးရာကို လှမ်း၍ပစ် နိုင်သော လက်နက်ဖြစ်သည်။
အချို့ဝရွာများတွင် ခံတပ်များ ပြုလုပ်ထားကြသည်။ အချို့ဝရွာ များတွင် ရွာဝင်တံခါးပေါက်ကြီးကို အမြင့်ပေ ၃ဝ၊ အကျယ်ပေ ၃ဝ ထား၍ ဝင်ပေါက်ကို ဆူးတို့ဖြင့် ခက်ထား ယက်ထားကြသည်။ အချို့ ဝရွာတို့၌ ကား ပျဉ်ရိုင်းနှစ်ချပ်ကို မြေကတုတ်သဖွယ် တစ်ဖက်တစ်ချက်ထားရှိပြီးလျှင် အလယ်တွင် မြေဖို့ထားကြလေသည်။ အချို့ကမူ ဝါးဖြင့် နှစ်ထပ်ခန့်ရက် ကာ အပြင်ဘက်သို့ ဝါးချွန်များ ထိုးထွက်စေပြီးလျှင် ၁၂ ပေ၊ ပေ ၂ဝ ကျယ်၍ ခြောက်ပေနက်သော ကျင်းများကို ခြံစည်းရိုးကြားတွင် တူးထားကြ လေသည်။
ဝလူမျိုးများသည် ရွာသို့ဦးတည်သွားသောလမ်းများတွင် လမ်းကို ကန့်လန့်ဖြတ်၍ ကျင်းများတူးထားတတ်ကြသည်။ ထိုကျင်းထဲမှ အမြှောက် ပစ်ကျင့်ခြင်း၊ တိုက်နည်းခိုက်နည်း ကျင့်ခြင်းပြုကြသည်။ အချို့ရွာများ၌မူ ထိုကျင်းများထဲသို့အဆိပ်ဖြင့်လူးထားသော ဝါးချွန်များကို ထောင်စိုက်ပြီးလျှင် အပေါ်မှ မသိမသာ သစ်ရွက်သစ်ခက်ဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားကြသည်။ အပြင်အပ လူကိုရွာတွင်းသို့ဝင်ရန် မဆိုထားဘိ၊ နယ်အတွင်းသို့ပင် ဝင်ခွင့်မပြုကြချေ။ မသင်္ကာသူများကို ဝင်ခွင့်သာပြုပြီးလျှင် ထွက်ခွင့်မပြုကြချေ။
ဝလူမျိုးများသည် အိမ်များကို တန်ဆောင်မုန်း၊ နတ်တော်၊ ပြာသို လများတွင် ဆောက်လုပ်လေ့ရှိကြသည်။ ထိုသို့ ဆောက်လုပ်ပြီးသည့်အခါ အိမ်တက်မင်္ဂလာ ပြုလုပ်လေ့ရှိကြသည်။ တတ်နိုင်လျှင် တတ်နိုင်သလောက် တစ်ည၊ နှစ်ည၊ သုံးည စသည်ဖြင့် မိတ်သင်္ဂဟများကို အရက်တိုက်၍ ကျင်းပကြသည်။
ဝလူမျိုးတို့သည် အယူသည်းသူများဖြစ်ကြသည်။ သူတို့အိမ်၌ ဧည့်သည်သွားအပ်သော နေရာ၊ မသွားအပ်သောနေရာဟူ၍ရှိသည်။ ဖက်စိမ်း များကိုလည်း အရမ်းမဲ့ယူသွားခြင်းမပြုရ။ အိမ်ဦးကြမ်းပြင် ထားရှိသော နေရာ၏ လက်ဝဲဘက်အိမ်ထောင့်၊ အိမ်အတွင်းလက်ယာဘက်ထောင့်တွင် ပစ္စည်းအရမ်းမထားရချေ။ အိမ်အတွင်းလက်ယာဘက်ထောင့်သည် သူတို့၏ နတ်ကိုးကွယ်ရာဌာနဖြစ်သည်။ အိမ်ရှင်ထိုင်သော နေရာကို မည်သူမျှ ကျော် ဖြတ်မသွားရချေ။ အိမ်ရှင်ထိုင်သည့် နေရာအနီး မီးဖို၌လည်း အိမ်ရှင် ထိုင်သည့်ဘက်တွင် ထမင်းအိုးများ မချရချေ။ အကယ်၍ မပြုထိုက်သည် တို့ကို ပြုမိချေသော် အိမ်ရှင်ကို ခိုက်တတ်သည်ဟု အယူရှိကြသည်။ ထို အခါ အိမ်ဦးနတ်ကို ပူဇော်ကန်တော့ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် ဧည့်သည်လုပ် သူက ပူဇော်ကန်တော့ကြရသည်။ ထို့ကြောင့် ဧည့်သည်လုပ်သူက မသွား အပ်၊ မပြုအပ်သည်ကို ပြုမိချေလျှင် အိမ်နတ်ပူဇော်ရန် ဧည့်သည်ထံ စာရင်းလုပ် အရေးဆိုတတ်ကြသည်။
တောင်ဘက်ရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
တောင်ဘက်ရွာ(Taungbetywar)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ သာမိုးတောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၁၀၂၃ ဖြစ်သည်။
ကစ်ရှမြို့
အီရတ်နိုင်ငံ၏မြို့တော်ဖြစ်သော ဘဂ္ဂဒက်မြို့၏ တောင်ဘက် မိုင် ၁၀ဝ ခန့်အကွာ၊ ယူဖရေးတီးနှင့် တိုင်းဂရစ်မြစ်များအကြားတွင် မြို့ပျက်နေရာတစ်ခုတည်ရှိ၏။ ယင်းမှာ ရှေးနှစ်ပေါင်း ၅ဝဝဝ ခန့်က လူနေအိမ်ခြေစည်ကားလျက် ခမ်းနားကြီးကျယ်သော ကစ်ရှမြို့တည်ရာအရပ် ဖြစ်သည်။ ထိုကစ်ရှမြို့မှာ ကမ္ဘာကိုရေလွှမ်းပြီးနောက် ရှေးဦးစွာ တည်ဆောက်ခဲ့သော မြို့ဖြစ်ကြောင်းနှင့် ထိုမြို့ပျက်နေရာ အတွင်းမှ တူးဖော်ရရှိသော ကျောက်စာများတွင် ဖော်ပြပါ ရှိသည်။ ထိုပြင် ဆူမီးယားရီးယန်းလူမျိုးတို့ ကောင်းစားစဉ်က မြို့တော်ဟောင်းကြီးဖြစ်ကြောင်းနှင့် ကမ္ဘာအရှေ့အနီးပိုင်းတွင် ယဉ်ကျေးမှု စတင်ထွန်းကားရာအရပ်ဖြစ်ခဲ့သည်ဟုလည်း ဆိုကြ သည်။ မြို့ပျက်အတွင်းရှိတောင်ပို့ကြီးတစ်ခုကို အမြင့်ဆုံးနေရာမှ အောက်ပေ ၆ဝ ခန့်နက်အောင် တူးဖော်ကြည့်ရာတွင် ကျောက် လက်နက်များကို အသုံးပြုသော ကျောက်ခေတ်မှ ခရစ်တော် ပေါ်ထွန်းသည့်ခေတ်အထိ ထိုကာလအပိုင်းအခြား အတွင်း အသုံးပြုခဲ့သော ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဝတ္ထုပစ္စည်း များကို တွေ့ရှိခဲ့၏။ ထိုပြင် မြေအောက်ပေ ၄ဝ အနက်တွင် နုံးမြေဆီလွှာကို တွေ့ရှိရခြင်းကြောင့် ခရစ်တော်မပေါ်မီနှစ်ပေါင်း ၃ဝဝဝ ကျော်လောက်ကပင် ထိုမြို့ကို ရေလွှမ်းမိုးသွားခဲ့ဘူး သည်ဟု ယူဆကြ၏။ အချို့ကလည်း ထိုနုံးမြေဆီလွှာသည် သမ္မာကျမ်းစာတွင် ဖော်ပြပါရှိသော ရေလွှမ်းမိုးမှုကြီး၏ အထောက်အထားဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ထိတွေ့ ဖန်သားပြင်
ထိတွေ့ ဖန်သားပြင် (Touchscreen) ဆိုသည်မှာ လျှပ်စစ်နည်းဖြင့် ဖန်သားပြင်တွင် ပုံရိပ် ဖော်ပြနိုင်သည့် လျှပ်စစ်ပစ္စည်းဖြစ်ပြီး၊ သတ်မှတ်ထားသည့် နေရာအတွင်းတွင် အသုံးပြုသူ၏ ထိတွေ့မှုကို လက်ခံနားလည်သည်။ အထိအတွေ့ဆိုရာတွင် အသုံးပြုသူ၏ လက်ချောင်းဖြစ်စေ၊ အရာတစ်ခုဖြစ်စေ ထို ဖန်သားပြင်ပေါ်သို့ ထိတွေ့မှုပြုလုပ်၍ မိမိလိုရာကို ခိုင်းစေနေခြင်းမျိုးဖြစ်သည်။ ထိတွေ့ဖန်သားပြင်များသည် ယခုအခါတွင် လက်ချောင်းတင်သာမက၊ သော့၊ ဘော့ပင်၊ လက်အိပ်များဖြင့်ပင် အလုပ်တစ်ခုကို ခိုင်းစေနိုင်ပြီဖြစ်သည်။ ထိတွေ့ဖန်သားပြင်များကို ဂိမ်းဆော့ကစားစက်များ၊ ကွန်ပျူတာများ၊ လက်ကိုင်ကွန်ပျူတာများ နှင့် အဆင့်မြင့်ဖုန်းများတွင် တွေ့ရှိနိုင်ပြီဖြစ်သည်။
ဗဟိုလေ့ကျင့်ရေးကျောင်း
ဗဟိုလေ့ကျင့်ရေးကျောင်းသည် ဒဂုံမြို့သစ်မြောက်ပိုင်းမြို့နယ်၊ အမှတ် (၅၁)ရပ်ကွက်၊ မြ၀တီမင်းကြီးလမ်းမပေါ်တွင်တည်ရှိသည်။ နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာနအောက်ရှိ ဦးစီးဌာနများမှ ဝန်ထမ်းများအား လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးနေသည့် ကျောင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဗဟိုလေ့ကျင့်ရေးကျောင်းအား စည်ပင်သာယာရေး ဦးစီးဌာနထံမှ ၁၉၉၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ပညာရေးနှင့် လေ့ကျင့်ရေး ဦးစီးဌာနမှ လွှဲပြောင်းယူခဲ့သည်။
ရည်ရွယ်ချက်
နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန၊ ပညာရေးနှင့် လေ့ကျင့်ရေးဦးစီးဌာန လက်အောက်ရှိ ဗဟိုလေ့ကျင့်ရေးကျောင်းကို အောက်ပါရည်ရွယ်ချက်များဖြင့် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
သင်တန်းများ
ဝန်ကြီးဌာနအတွင်းရှိ ဦးစီးဌာန(၂)ခုမှ ဝန်ထမ်းများအား ဝန်ကြီးဌာန၏ ရည်မှန်းချက်များ အောင်မြင်စွာ အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ရန်နှင့် ဝန်ထမ်းများ၏ အရည်အသွေးမြင့်မားစေရန် အောက်ဖော်ပြပါ သင်တန်းများအား တစ်နှစ်ပတ်လုံး ဖွင့်လှစ်လျက်ရှိသည်။
ကုန်းညောင်ဆိုင်ရွာ၊ ကျီးအိုင်
ကုန်းညောင်ဆိုင်ရွာ၊ ကျီးအိုင်
ကျောက်မောင်နှမရွာ
ကျောက်မောင်နှမရွာ
သီရိဥဇနာ
သီရိဦဇနာ (၁၀၅+ - ၁၁၁၉) (သီရိဥစ္စနာ သို့မဟုတ် အင်ရုံဝန်ကြီး ဟုလည်း ခေါ်သည်) သည် ဟံသာဝတီပါမင်းနှင့် အလောင်းဘုရားလက်ထက်တွင် ထင်ရှားခဲ့သည့် အမတ်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး စာပေများလည်း ရေးသားခဲ့သည်။
ဘဝ
သီရိဥဇနာ၏ အဘိုးအဘတို့မှာ အစဉ်အဆက် စာရေးကြီးများ ဖြစ်သည်။ စနေမင်းလက်ထက်တွင် ဘခင်ထံ၌ အစုရေးအဖြစ် ထောက်မရသည်။ တနင်္ဂနွေမင်းလက်ထက်တွင် မြို့လပ်အခွန်စာရေးဖြစ်၍ တွင်းသင်း နေမျိုးဇေယျကျော်ထင်ထံတွင် ရေးသားအမှုထမ်းရွက်ရလေသည်။
၁၀၈၉ ခုနှစ်တွင် စာရေးကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရ၍ တောင်တွင်းကြီးမြို့ ကျေးအင်ရုံရွာနှင့် တုရင်ရာဇာဘွဲ့ကို ရခဲ့သည်။ ဟံသာဝတီပါမင်းလက်ထက်တွင် လက်ျာရန္တသူ၊ သီရိဇေယျသင်္ခယာဘွဲ့များကို ရခဲ့၍ ဝန်ထောက်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။
ထို့နောက်တွင် ဝန်ကြီးခန့်၍ တိုင်တားမြို့ကို စားရသည်။ ထို့နောက်တွင် မဟာနေမျိုးသီဟသူရဘွဲ့၊ မင်းရဲသီဟသူရဘွဲ့၊ မင်းရဲမင်းလှကျော်ထင်ဘွဲ့၊ ရှင်ပင်နောင်ဘွဲ့၊ လောကထွတ်ခေါင်ဘွဲ့၊ ရာဇာထွတ်ဖျားဘွဲ့၊ ဓမ္မာသောကရာဘွဲ့၊ အဂ္ဂတုလရာဇာဘွဲ့၊ သီရိအဂ္ဂသေနာပတိဘွဲ့တို့ကိုပါ ရခဲ့သည်။ ထို့ပြင် နေမျိုးရာဇာဘွဲ့၊ သီရိဥဇနာဘွဲ့များကို ခံယူရပြန်သေးသည်။
ဟံသာဝတီကို အလောင်းမင်းတရား အောင်နိင်သည့်အခါတွင် အင်းဝသို့ ပြန်လည်လိုက်ပါ၍ အလောင်းဘုရားထံတွင် ခစားထမ်းရွက်သည်။
စာပေများ ရေးသားခြင်း
ရှေးမင်းတို့၏ အဆောင်အရွက် ထုံးတမ်းများကို ထုတ်ဖော်မှတ်တမ်းတင်ထားသည့် လောကဗျူဟာကျမ်း ကို ရေးသားခဲ့သည်။
သင်ကန်းပင်ရွာ၊ ပက်တန်း
သင်ကန်းပင်ရွာ၊ ပက်တန်း
ငှက်ဆိုးကွင်းအနောက်စု
ငှက်ဆိုးကွင်းအနောက်စု
သုံးရောင်ခြယ် သီချင်း
သုံးရောင်ခြယ်သီချင်းသည် တို့ဗမာအစည်းအရုံးမှ ရေးဆွဲအသုံးပြုခဲ့သော အလံ၏အကြောင်းကို ဖော်ကျူးထားသော သီချင်းတစ်ပုဒ်ဖြစ်သည်။ သုံးရောင်ခြယ်ဟူသည် ထိုအလံ၏ အဝါ၊ အစိမ်းနှင့် အနီရောင်တို့ပင်ဖြစ်သည်။ တို့ဗမာအစည်းအရုံးမှ ပထမဆုံးရေးဆွဲခဲ့သော အလံတွင် အဝါ၊ အစိမ်းနှင့် အနီရောင် ရေပြင်ညီမျဉ်းသုံးကြောင်းပါရှိသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အလယ်၌ဒေါင်းရုပ်ကို ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ၁၉၃၈ တွင်မူ တူနှင့်တံစဉ်းကို ဒေါင်းရုပ်‌နေရာတွင် အစားထိုး၍ အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
သို့ဖြစ်ရာ ထိုသုံးရောင်ခြယ်သီချင်းတွင် စာသားမူများကွဲပြားခဲ့သည်။ မူလရေးသားထားသော စာသားကို "ပထမသုံးရောင်ခြယ်" ဟူ၍လည်းကောင်း တူတံစဉ်းပါသည့်အလံစာသားကို "ဒုတိယသုံးရောင်ခြယ်" ဟူ၍ လည်းကောင်း ခေါ်ဆိုကြသည်။
စာသား
သီချင်းစာသားကို ဆရာရွှေတိုင်ညွန့်မှ ရေးစပ်ခဲ့သည်။
တို့ဗမာခေတ်အစဉ်မညှိုးပြီီ၊ ရှစ်ပုလ္လင်စိုးပါတဲ့၊ ဓမ္မရာဇ်ဘုရင်မျိုး ကုန်းဘောင်နွယ်မှန်သည်၊ (သုံးရောင်ခြယ်)၂ အလံ‌တော်ကြီး ... ကမ္ဗည်းနဲ့စိုက်ထူမည်။
၁။ (ဗုဒ္ဓဗမာပြည်၊ ဥတ္တမဇာဂီ၊ အောင်မင်္ဂလာတရားနဲ့စုံညီ)၂ (အတိတ်တဘောင် ဩဘာထွန်းသည်၊ အတိတ်ဆောင်ကာ ပြောရဦးမည်၊ နမိတ်တဘောင်ဩဘာထွန်းသည်၊ ကျွန်းလက်ျာဇမ္ဗူဒီ)၂ (ဒို့အမျိုးဇာတိက ဘုန်းရှိခဲ့တာယုံကြည်၊ တက်လူများ သည်စိတ်ထားနဲ့ စွန့်စားခဲ့ကြသည်)၂ (ဗမာပြည်ဝယ် ဘုန်းရောင်လက်သည်၊ သာကီနွယ် ကုန်းဘောင်ဆက်အညီ)၂ ကမ္ဘာကို စိုးမိုးအုပ်ချုပ်ခဲ့ရသည်၊ ခေတ်သစ်ထူထောင်မည်၊ အရောင်သုံးမျိုးနဲ့ တို့အလံစိုက်ထူမည်။
(သံပြိုင်) (ဗမာကိန်းအညီ၊ အဝါအစိမ်းအနီ၊ အဝါရောင်ဆိုတာကတော့ ဘာသာရယ်၊ သာသနာရယ်၊ ပညာရယ် တိုးလိမ့်မည်၊ အစိမ်းရောင်ရည်ရွယ်ချက်က စပါးဆန်ရေ–ရွှေငွေရတနာ အထွေထွေသာပေါမည်၊ (အနီရောင်မြင်သူအသည်းမှာ ရဲစိတ်ရဲမာန်ထက်သန်ရမည်)၂ တို့ဗမာကုန်းဘောင် နွယ်မှန်သည်၊ သုံးရောင်ခြယ်အလံတော်ကြီး ကမ္ဗည်းနဲ့ စိုက်ထူမည်။
၂။ (တို့ဗမာပြည်)၂ အရှေ့ဘက်မှာတော့ ပြု‌‌ပ္ပေရှမ်းပြည် (တို့ဗမာပြည်)၂၊ အနောက်ဘက်မှာတော့ ဗုဒ္ဓဟေနန်းတည်၊ တောင်ဘက်ကတော့ သမုဒ်ရေေစခန်းညီ၊ မြောက်ဘက်မှာ တရုတ်‌ပြေစခန်း အေးချမ်းသာစည်၊ (မြန်မာပြည်မှာလေ – ရာဇာကင်းပေမယ့် – သာသာနာအဆင်းကတော့ လင်းပေသည်)၂ မင်းနေပြည်တရားအမှန်ကြိုက်သည်၊ ကမ္ဘာ့အလံစိုက်မည်၊ တိုက်တစ်သောင်းက ခညောင်းရပေသည်၊ တို့အလံတော် အရောင်သုံးမျိုး တန်ခိုးနဲ့စုံအညီ ...။
(သံပြိုင် ပြန်ကောက်) ဗမာကိန်းအညီ၊ ဝါစိမ်းအနီီ၊ ကမ္ဗည်းနဲ့စိုက်ထူမည်။
သုံးရောင်ခြယ်တူတံစဉ်း
သုံးရောင်ခြယ်တူတံစဉ်းစာသားကိုမူ ဒဂုန်ဆရာတင်ကရေးစပ်ခဲ့သည်။
ဝါစိမ်းနီတူတံစဉ်း သီချင်းကိုဖြင့်၊ ဗမာကိန်းအညီ ဇမ္ဗူတခွင် ပွင့်လင်းစေဘို့၊ မောင်ရယ် … မူ အမြန်ရှင်းအောင်ပ ပြောပြချင်တယ်၊ ဗမာ့အလံကြီးရယ်ဟု ကမ္ဘာ့ရန်မီးတွေ အဖြာဖြာကွယ်ဘို့၊
သာသာနာနွယ် ဝါရောင်သုံးတယ် ဘုန်း … ဘုန်းတောက်လို့ကြွယ်၊ (ထူးထူးခြားခြား ဗမာများနေတဲ့ ဗမာတိုင်းပြည်ရဲ့ ကျက်သရေ အသွယ်သွယ်)၂၊ သာသနာတော် ထွန်းရာအရပ်မို့ကွယ် အထက်က အဝါရောင်ခြယ်၊ သစ်ဝါး ရေနံ ကျောက်သံ စပါး ထွက်တယ်၊ စိုစိုစိမ်းစိမ်း အထိမ်းအမှတ်ခြယ်၊ သတ္တိဂုဏ် ရဲဂုဏ်ကိုသာ တကယ်၊ သွေးသစ် အနီရောင်ခြယ် (သုံးရောင်လွှမ်းခြယ် ဆန်းကျယ်၊ ခေတ်သစ် ထူထောင်နိုင်မယ်)၂ အောင် ... အောင်လံတော်ကြီး နိသျှည်းမြင်စေဘွယ်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ: မြန်မာ့ဂီတ ကဏ္ဍ: မြန်မာသီချင်းများ
အောင်သာဇေရွာ၊ ထီးစွဲ
အောင်သာဇေရွာ၊ ထီးစွဲ
ဟရန်ဟရိန်းရွာ၊ ဟားခါးမြို့နယ်
ဟရန်ဟရိန်းရွာ(Hranhring)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးခရိုင်၊ ဟားခါးမြို့နယ်၊ ဟရန်ဟရိန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၅၀၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟရန်ဟရိန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၃ ဦး၊ မ ၁၈၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၁ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟားခါးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စီပင်သာရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
စီပင်သာရွာ (Sipinthar)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ မကျီးတိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၉၅၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မကျီးတိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၁၈ ဦး၊ မ ၁၀၄၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၅၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆည်ခေါင်းရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
ဆည်ခေါင်းရွာ (Sekhaung)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ တီကျစ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၄၈၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တီကျစ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၅၉၉ ဦး၊ မ ၅၆၈၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၂၈၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပြည်တောင်ရွာ၊ ရေဦးမြို့နယ်
ပြည်တောင်ရွာ (Pyitaung)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရေဦးမြို့နယ်၊ ပေကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၄၀၆ ဖြစ်သည်။ ဒေသအခေါ်မှာ ပြည်ထောင် ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လက်နှိပ်ကွက် (ကွန်ပျူတာ)
ကွန်ပျူတာတွင် တပ်ဆင်သော လက်နှိပ်ကွက်ဆိုသည်မှာ လက်နှိပ်စက်နှင့် အလားသဏ္ဌာန် တူသော လက်ကွက်ခလုတ်များ ဖြစ်၍ စက်မှုဆိုင်ရာ လီဗာ ကဲ့သို့ သို့မဟုတ် အီလက်ထရွန်းနစ် ခလုတ်ကဲ့သို့ အလုပ်လုပ်သည်။ ပန့်ချ်ကတ်များ နှင့် စက္ကူတိပ်များကို အသုံးပြု၍ ကွန်ပျူတာနှင့် ဆက်သွယ်ခြင်းများ နည်းပါးလာသည့်နောက်တွင် လက်နှိပ်ကွက်များသည် ကွန်ပျူတာအတွက် အချက်အလက်များ ထည့်သွင်းပေးနိုင်သည့် အဓိက ကိရိယာများ ဖြစ်လာကြသည်။ မောက်စ်၊ ထိတွေ့ထိန်းချုပ်နိုင်သော မျက်နှာပြင်၊ ဘောပင်ကဲ့သို့ ရေးသားနိုင်သော ကိရိယာများ၊ စာလုံးကို မှတ်မိနိုင်ခြင်း၊ အသံကို မှတ်မိနိုင်ခြင်း စသည့် နည်းပညာများကို တီထွင်လာကြသော်လည်း လက်နှိပ်ကွက်များသည် ကွန်ပျူတာတွင် အသုံးအများဆုံးသာ ဖြစ်နေသေးသည်။
သဲအင်းရွာ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်
သဲအင်းရွာ (Theainn)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ နန်းဦးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၈၃၉၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နန်းဦးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၄၃ ဦး၊ မ ၁၅၂၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၆၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေစကြိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဖုန်းဆိုးတောင့်ရွာ
ဖုန်းဆိုးတောင့်ရွာ
ပေါက်ကုန်းရွာ၊ ပက်တန်း
ပေါက်ကုန်းရွာ၊ ပက်တန်း
စမ်းတဲစု
စမ်းတဲစု
ညွန့်ဦး
၂ဝဝ၅ ခု၊ ဇူလိုင်ထုတ် ရာပြည့် ဦးစိုးညွန့် စုစည်း တည်းဖြတ်တဲ့ '၂ဝ ရာစု မြန်မာ စာရေး ဆရာ ၁ဝဝ အတ္ထုပ္ပတ္တိ အကျုဉ်း' စာအုပ်မှ စာရေးတွေရဲ့ အတ္ထုပ္ပတ္တိ အကျုဉ်း တွေကို ပြန်လည် ကူးယူ ဖော်ပြတာ ဖြစ်ပါတယ်။
နောင်ကုပ်ရွာ၊ ရွှေကူမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရွှေကူမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ညွန့်ဦး
ညွန့်ဦး (ဦးသာညွန့်) [၁၉၂၄ - ၂ဝဝဝ]
၁၉၄၁ ခုတွင် ရန်ကုန်သို့ ရောက်ရှိပြီး ဘီအိုစီ ကုမ္ပဏီ (ဓနိတော)တွင် ဝင်ရောက် အမူ ထမ်းသည်။ ၁၉၄၂ ခုတွင် ဗမာ့ လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော် (ဘီအိုအေ) သို့ ဝင်ရောက်သည်။ ဂျပန် တော်လှန်ရေးတွင် တိုင်း (၄) လက်အောက်၌ တာဝန် ထမ်းခဲ့သည်။ ဗိုလ်စံရှား (ခေါ်) သခင် သာညွနင့ အမည် တွင်သည်။ ၁၉၅၃ - ၇၃ ထိ စာပေ ဗိမာန်တွင် အယ်ဒီတာ အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ဆောင်ရွက် ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်တိုင်း တရားရုံး အချိန်ပိုင်း တရားသူကြီး အဖွဲ့ဝင် (၁၉၇၁)၊ အထူး ရာဇဝတ် ခုံရုံး အဖွဲ့ဝင် (၁၉၇၃)၊ ဥပဒေ ဝန်ထမ်း အဆငင့ (၂)၊ အချိန်ပိုင်း တိုင်း တရားသူကြီး (၁၉၈၄ - ၁၉၈၆) တာဝန်များ ကိုလည်း ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်။ ၁၉၈၄ တွင် တိုင်း တာဝန်ခံ ဥပဒေ ဝန်ထမ်း အဖြစ်မှ အငြိမ်းစား ယူခဲ့သည်။
ပေကုန်းရွာ၊ မုံရွာမြို့နယ်
ပေကုန်းရွာ (Paykone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ မုံရွာမြို့နယ်၊ ကံပြားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၀၄၉ ဖြစ်သည်။
ညွန့်ဦး
ညွန့်ဦး (ဦးသာညွန့်) [၁၉၂၄ - ၂ဝဝဝ]
အလယ်တန်း ကျောင်းသား ဘဝမှ စ၍ ကဗျာ၊ ဆောင်းပါး များကို သူရိယ သတင်းစာ၊ တိုးတက်ရေး သတင်းစာ၊ ဒို့လက်ရုံး သတင်းစာ (စစ်တွေ) နှငင့ ဒီးဒုတ် ဂျာနယ် တို့တွင် ရေးသား ခဲ့သည်။ စာပေ ဗိမာန်ထုတ် ကျမ်းများ၊ မဂ္ဂဇင်း ဂျာနယ် များနှငင့ ပြင်ပ စာနယ်ဇင်း များတွင် ဆောင်းများစွာ ရေးသား ခဲ့၏။ ပြုစု ခဲ့သော စာအုပ် အချို့မှာ သားလှ ရွှေသွေး၊ လယ်ယာ ရွှေမြေ၊ အိန္ဒုနှငင့ မြစ်ဝါ၊ အမတ်ဒိန်၊ မဂဒူး၊ သင်္ဂါယနာ၊ သတ္တုခေတ်၊ ဘဂဝတ် ဂီတကျမ်း [ဦးမျိုးသန့်နှင့် တွဲဖက်၍]၊ မှတ်ဉာဏ် ထက်သန် စေလိုသော် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဦးသာညွနင့၏ အခြား ကလောင် အမည် များမှာ သံခဲ သံတွဲ၊ ရဲရွှေညွနင့ တို့ ဖြစ်သည်။ လွတ်လပ်ရေး မော်ကွန်းဝင် (ပထမဆင့်) ချီးမြှင့် ခံရသည်။
ပေကုန်းရွာ၊ မုံရွာမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မုံရွာမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ညွန့်ဦး
စာညွှန်း ။ ။
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:လွတ်လပ်ရေးမော်ကွန်းဝင်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
အလိုအလျောက် ပိုက်ဆံထုတ်စက်
ပိုက်ဆံထုတ်စက် ဆိုသည်မှာ ၂၄ နာရီ သွားရောက်ထုတ်ယူနိုင်သည့် ငွေကြေးစက်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ငွေကြေးကဒ်ကိုင်ဆောင်သူ၏ ဘဏ်တွင် သက်မှတ်ထားသည့် ငွေကြေးနှုန်း (သို့) ခွင့်ပြုထားသည့် ပမာဏကို စစ်ဆေး၍ ထိုစက်မှ ငွေကြေးထုတ်ပေးခြင်းဖြစ်သည်။
E-government
E-Government ဆိုသည်မှာအစိုးရငှာနဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းများက ICT နည်းပညာကိုအသုံးပြု၍ ၎င်းတို့၏ဝန်ဆောင်မှုများကိုသုံးစွဲသူပြည်သူများသို့လည်းကောင်း၊ စီးပွားရေးအဖွဲ့အစည်းများသို့လည်းကောင်း၊ငှာနဆိုင်ရာများသို့လည်းကောင်း အင်တာနက်မှတဆင့်ထိရောက်မြန်ဆန်စွာ ဝန်ဆောင်မှုပေးခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသို့ICTနည်းပညာဖြင့်ဝန်ဆောင်မှုပေးခြင်းသည်ပြည်သူ့ရေးရာ စီမံခန့်ခွဲမှုနည်းလမ်းသစ်ကို ဖန်တီးခြင်းဖြစ်ပြီး အောင်မြင်စွာဆောင်ရွက်နိုင်လျှင် လုပ်ငန်းစဉ်ပီးမြောက်မှု မြန်ဆန်လာပြီး ပွင့်လင်းမြင်သာမှုများရှိလာမည်။ လုပ်ငန်းစဉ်အဆင့်ဆင့်ကိုလည်း အသေးစိတ်သေချာစွာသိရှိနိုင်ပီး အဂတိလိုက်စားမှုများလည်း လျော့နည်းလာမည်ဖြစ်ပြီး ပြည်သူနှင့်အစိုးရကြား ယုံကြည်မှုနှင့် ကျေနပ်မှုကို တည်ဆောက်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးဌာန အင်တာနက်စာမျက်နှာများ
နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးငှာန (Ministry of Foreign Affairs) http://www.mofa.gov.mm/
ဥတို / ဦးတိုရွာ၊ ပက်ပြဲ
ဥတို / ဦးတိုရွာ၊ ပက်ပြဲ
ဘဲအိုသဲရွာ၊ ဟားခါးမြို့နယ်
ဘဲအိုသဲရွာ(Beute)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးခရိုင်၊ ဟားခါးမြို့နယ်၊ ခွါဘဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၇၉၁၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခွါဘဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၉ ဦး၊ မ ၁၈၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၃ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟားခါးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပိန္နဲချိန်ရွာ
ပိန္နဲချိန်ရွာ
မီးခတ်ချောင်းရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
မီးခတ်ချောင်းရွာ(Meekhatchaung)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ သာမိုးတောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၁၀၃၁ ဖြစ်သည်။ ​ရွှေကျောက်တော်ဆံတော်ရှင် ကျိုက်ထီးရိုးလေးစေတီတော် ရှိသည်။ ကျောက်ခံသာသနာပြုကျောင်းတော်၌ ဘန္ဒန္တပဏ္ဍိတ ဆရာတော်၊ ကျိုက်ထီးရိုးလေးကျောင်းတော်၌ ဘန္ဒန္တဝိမလ ဆရာတော်၊ သာသနာ့မုခ်ဦးဘုန်းတော်ကြီးသင်ပညာ သင်ကြားကျောင်းတော်၌ ဘန္ဒန္တပညိဿရ ဆရာတော် သီတင်းသုံးကြသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆင်တဲရွာ၊ တံတားဦးမြို့နယ်
ဆင်တဲရွာ (Sinte)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ တံတားဦးမြို့နယ်၊ ဆင်တဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၁၃၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆင်တဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၄၄ ဦး၊ မ ၁၀၀၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၄၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တံတားဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကတ္တရာ
ကတ္တရာကို ဟိုက်ဒရိုကာဗွန်ဒြပ်ပေါင်း အမျိုးမျိုး ပါဝင်သည့် ဗစ်တျူမင်ကတ္တရာခေါ် ပစ္စည်းတစ်မျိုးမှ ရရှိ၏။ ကတ္တရာအရောင်မှာ အညို သို့မဟုတ် အမည်းဖြစ်၏။ အချို့ ကတ္တရာသည် မည်း၍ အရောင်လက်၏။ အချို့မှာ တွင်းထွက် ကျောက်မီးသွေးများမှရသော ကတ္တရာစေးကဲ့သို့ ကပ်စေးစေး ရှိ၏။ ကတ္တရာကို တစ်ခုခုတွင်ထည့်၍ မီးတိုက်ပေး သောအခါ အပူချိန် စင်တီဂရိတ်ဒီဂရီ ၁၀ဝ တွင် အလွယ်တကူ အရည် ပျော်၍ ထူထပ်သောမီးခိုးလုံးများထွက်လာ၏။
ကတ္တရာကို တောင်အမေရိကတိုက် အော်ရင်နိုးကိုးမြစ်ဝ အလွန်တွင် တည်ရှိသော ထရင်းနီဒက်ကျွန်းမှ အမြောက်အမြား ရရှိသည်။ ထိုကျွန်းရှိ ကတ္တရာကျင်းများမှာ ရေကန်ကြီးသဖွယ်ဖြစ်၍ အကျယ်မှာတစ်မိုင်ခန့်ပင်ရှိ၏။ ထိုကတ္တရာကျင်း တည်နေရာသည် ရွှံ့မီးတောင်သေ၏ထိပ်ဝဖြစ်ဟန်တူသည်။ ထူးခြားသောအချက်တစ်ရပ်မှာ ကျင်းတစ်ကျင်းမှ ကတ္တရာကို အမြောက်အမြား ထူးဖော်ထုတ်ယူသော်လည်း ကတ္တရာများပြန်၍ ပြည့်လာသောအချက်ပင်ဖြစ်၏။ ယင်းသို့ပြန်ပြည့်လာခြင်း အကြောင်းမှာ ကတ္တရာကျင်းရှိရာမြေအောက်မှ ကတ္တရာများသည် အပေါ်သို့ အစဉ်မပြတ်တက်လာနေသောကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။ ကတ္တရာကို တောင်အမေရိကတိုက် ဗင်နီးဇွီးလား နိုင်ငံမှလည်းကောင်း၊ ကျူးဗားကျွန်းမှလည်းကောင်း၊ အများအပြားတူးဖော်ရရှိကြ ၏။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကာလီဖိုးနီးယား ပြည်နယ်မှ ထွက်သော ကတ္တရာသည် အလွန်ကောင်းသောကြောင့် မည်သို့မျှ ပြုပြင်မပေးရဘဲ လမ်းခင်းရန်အတွက် အသုံးပြုနိုင်ပေသည်။ ကတ္တရာကို အခြားအမေရိကန်ပြည်ထောင်စုပြည်နယ်များ၊ ကနေဒါပြည်နှင့် ဥရောပတိုင်းပြည်များမှလည်း ရနိုင်သည်။
ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာက ပင်လယ်အောက်တွင် နစ်မြုပ်လျက်ရှိသော အပင်နှင့် တိရစ္ဆာန်တို့၏ အကြွင်းအကျန်တို့သည် သဘာဝအလျောက် တဖြည်းဖြည်း ရေနံဘဝသို့ပြောင်းသွား၍ ထိုရေနံဘဝမှတစ်ဖန် နှစ်လရှည်ကြာလတ်သော် ကတ္တရာဖြစ် လာသည်ဟု ဘူမိဗေဒပညာရှင်အားလုံးလောက်တို့က တညီ တညွတ်တည်းယူကြ၏။ ယင်းသို့ဖြစ်လာပုံမှာ မြေအောက်တွင် ကတ္တရာအဖြစ် မရောက်မီ ရေနံဘဝနှင့်ရှိနေစဉ် ရေနံမှပေါ့ပါး သော ဆီတို့သည် မြေကြီးပပ်ကြောင်းအက်ကြားမှ သဘာဝ အလျောက် အငွေ့ပျံ၍ တက်သွားကြ၏။ ယင်းသို့ အငွေ့ပျံ တက်သွားရာမှ ကျန်ရှိနေသောရေနံသည် အောက်ဆီဂျင်နှင့် ပေါင်းစပ်ပြီးလျှင် ကတ္တရာဖြစ်သွား၏။ ကတ္တရာရိုင်းကိုကျို၍ ဗစ်တျူမင်ခေါ် တွင်းထွက်ကတ္တရာစေးကဲ့သို့သောပစ္စည်းများ၊ သဲများ၊ ကယ်လဆီယမ်ကာဗွန် နိတ်များနှင့် ရောစပ်၍ အင်္ဂတေပြုလုပ်ကြသည်။
အနက်ရောင်အရောင်တင်ဆီများ၊ အိမ်မိုးရန်တရပတ်များနှင့် ရေခံစက္ကူများကို ကတ္တရာဖြင့် ပြုလုပ်စီမံကြ၏။ ထို့ပြင် တံတားများနှင့် အဆောက်အဦအုတ်မြစ်များတွင်လည်း ရေမဝင်စေရန် ရေခံပစ္စည်းအဖြစ်ဖြင့် အသုံးပြုကြသေး၏။ ရှေးအခါကပင် ကတ္တရာကို လမ်းခင်းရာ၌အသုံးပြုခဲ့ကြရာ ယခု အခါ၌ကား လမ်းများပိုမိုခိုင်ခံ့၍ တာရှည်ခံနိုင်စေရန် ကတ္တရာကို သဲများ၊ ကျောက်အကြေများနှင့် ရောစပ်၍သုံးစွဲကြသည်။
ရွာသစ်ကုန်းရွာ၊ ပက်တန်း
ရွာသစ်ကုန်းရွာ၊ ပက်တန်း
ရွာသစ်ရွာ၊ ကျီးအိုင်
ရွာသစ်ရွာ၊ ကျီးအိုင်
ဒေါင်ဟွိုင်း
ဟိုချီမင်းစီးတီးသည် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်ပြီး ယခင်က ဆိုင်ဂုံမြို့ဟု ခေါ်ဝေါ်သောမြို့ဖြစ်သည်။ တစ်ချိန်က ပရေးနော်ကာဟု ခေါ်ဝေါ်ကြပြီး ခမာလူမျိုးတို့၏ ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်ခဲ့သည်။ အင်ဒိုချိုင်းနားကျွန်းဆွယ်၏ အရှေ့တောင်ဘက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။
ဗွတ်စင်း
ဗွတ်စင်း (Alcurus striatus) သည် ဗွတ်ကလုံငှက်မျိုးနွယ်ဖြစ်ပြီး ဟိမဝန္တာတောင်တန်းနှင့် ဗီယက်နမ်မြောက်ပိုင်းဒေသတွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဘူတန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ယူနန်ပြည်နယ်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
မော်လျှိုရွာ၊ မိုင်းမောမြို့နယ်
မော်လျှိုရွာ (Mawhlyo)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ မိုင်းမောမြို့နယ်၊ မော်လျှိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၇၉၂၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းမောမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဗြိတိသျှတပ်မတော်
ဘုရင်မင်းမြတ်၏ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ဟုလည်း လူသိများသော ဗြိတိသျှတပ်မတော်သည် ဗြိတိန်၊ ၎င်း၏ ပင်လယ်ရပ်ခြား နယ်မြေများနှင့် သရဖူကို မှီခိုနေရသော ကာကွယ်ရေးအတွက် တာဝန်ရှိသော စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ တပ်ဖွဲ့များဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ယူကေ၏ ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော အကျိုးစီးပွားများကို မြှင့်တင်ရန်၊ နိုင်ငံတကာ ငြိမ်းချမ်းရေး ထိန်းသိမ်းမှု ကြိုးပမ်းမှုများကို ပံ့ပိုးပေးပြီး လူသားချင်း စာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ အကူအညီများ ပံ့ပိုးပေးပါသည်။
သင်္ခါသာရ
သင်္ခါသာရ (၁၁၁၇-၁၁၅၇) သည် ဆင်ဖြူရှင်းမင်းတရားကြီးလက်ထက်တွင် ထင်ရှားခဲ့သည့် ပျို့စာဆို ဖြစ်သည်။
ဘဝ
သင်္ခါသာရကို ၁၁၁၇ ခုနှစ်၊ နယုန်လပြည့်ကျော် ၇ ရက် ကြာသပတေးနေ့တွင် မင်းခေါင်လှနော်ရထာ၏ နှမ ရှင်မွတ်နှင့် မြို့စာရေးကြီး ဦးရွှေသီးတို့မှ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ငယ်မည်မှာ မောင်ပွား ဖြစ်သည်။
ငယ်စဉ်အခါက အဝမြို့နန်းဦးကျောင်း ဆရာတော်ထံတွင် စာပေများ သင်ကြားတတ်မြောက်ခဲ့သည်။ သာမဏေဝတ်စဉ် ၁၁၃၀ ပြည့်နှစ်တွင် သူရိယကုမ္မာပျို့ကို ရေးသား၍ ဆင်ဖြူ့ရှင်မင်းတရားအား ဆက်သွင်းခဲ့သည်။
၁၁၃၆ ခုနှစ်တွင် ဆင်ဖြူ့ရှင်မင်းတရားကြီး အမိန့်တော်ဖြင့် ရှင်လူထွက်ပြီးနောက် သင်္ခါသာရဘွဲ့ဖြင့် မြို့စာရေးအဖြစ် ထမ်းရွက်ခဲ့သည်။
ဆင်ဖြူရှင်နတ်ရွာစံသည့်အခါ စဉ့်ကူးမင်းထံတွင် ဆက်လက်ခစားခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် ချီးမြှောက်ခြင်း မခံခဲ့ရပေ။ သင်္ခါသင်္ကာရမှ ဖောင်ကားစားမောင်မောင်၏ ဆရာရင်း ဖြစ်၍ ဖောင်ကားစားအား အခါပေး၍ တော်လှန်စေရာ ဘိုးတော်ဘုရားက ထီးနန်းသိမ်းပိုက်လိုက်သဖြင့် ဖောင်ကားစားမှာ ၇ ရက်မျှနှင့် နန်းသက်ကုန်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် သင်္ခါသာရသည် ၁၁၄၃ ခုနှစ်တွင် စစ်ကိုင်းတောင်ဖီလာချောင်၌ ရသေ့ပြု၍ နေခဲ့သည်။
ကွယ်လွန်ခြင်း
သင်္ခါသာရသည် ၁၁၅၇ ခုနှစ်လောက်တွင် အနိစ္စရောက်ခဲ့သည်။
စာပေများ ပြုစုခြင်း
သင်္ခါသာရသည် အောက်ပါစာပေများကို ပြုစုခဲ့သည်။ ၁။ အာသင်္ကာပျို့၊
၂။ ဂရုဓမ္မပျို့၊
၃။ သူရိယကုမ္မာပျိုံ၊
၄။ သီရိယာမပျို့။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
နှာနှစ်ပေါက်ရွာ၊ အလယ်ရေကျော်
နှာနှစ်ပေါက်ရွာ၊ အလယ်ရေကျော်
ဖလုံရွာမ
ဖလုံရွာမ
ပင်စီရွာ၊ ရေဦးမြို့နယ်
ပင်စီရွာ (Pinsi)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရေဦးမြို့နယ်၊ ပုန်းတကားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၃၄၂ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တန်ဆောင်းရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
တန်ဆောင်းရွာ (Tansaung)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ တီကျစ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၄၉၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တီကျစ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၅၉၉ ဦး၊ မ ၅၆၈၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၂၈၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရေပေါင်လောင်ရွာ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်
ရေပေါင်လောင်ရွာ (Yaepaunglaung)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ နန်းဦးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၈၃၉၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နန်းဦးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၄၃ ဦး၊ မ ၁၅၂၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၆၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေစကြိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရွာတော်ရွာ၊ မုံရွာမြို့နယ်
ရွာတော်ရွာ (Ywartaw)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ မုံရွာမြို့နယ်၊ ကံပြားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၀၅၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မုံရွာမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မောရသုတ်
မောရသုတ်တော်မှာ ဇာတကပါဠိတော်၊ ဒုကနိပါတ်၊ မောရဇာတက မှလာသော ဘုရားအလောင်းတော် ရွှေဥဒေါင်းမင်းဘဝက ရွတ်ဆိုပူဇော်ခဲ့သည့် ဘုရားဂုဏ်တော်၊ သစ္စာလေးပါးဂုဏ်တော်နှင့် ရဟန္တာဂုဏ်တော်တို့ကို ချီးကျူးကော်ရော်ပူဇော်သော ဂါထာဖြစ်သည်။ ဘုရားအလောင်းရွှေဥဒေါင်းမင်းသည် ဤဂါထာကို နေထွက်နေဝင် နေ့စဉ်ရွတ်ဖတ်ပူဇော်ခဲ့ရာ လာရောက်ဖမ်းယူရန် ကြိုးစားခဲ့သော မုဆိုးများ မျိုးဆက် (၇) ဆက်တိုင်တိုင် ရွှေဥဒေါင်းမင်းကို ဖမ်းယူနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ထိုသို့ ဘုရားအလောင်းတော်ရွှေဥဒေါင်းမင်း ဤဂါထာတော်ကို ရွတ်ဖတ်ပူဇော်သဖြင့် အဖမ်းအဆီးအနှောင်အဖွဲ့ မှ လွတ်မြောက်ခဲ့ခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များက မိမိတို့သည်လည်း အဖမ်းအဆီး အနှောင်အဖွဲ့ ဘေးရန်အမျိုးမျိုးမှ လွတ်မြောက်ပါစေခြင်း အကျိုးငှါ ဤ မောရသုတ်ဂါထာတော်ကို ပရိတ်တော်အဖြစ်ရွတ်ဖတ် ပူဇော်ကြသည်။ ဤ ပရိတ်တော်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ရွတ်ဖတ်ပူဇော်လေ့ရှိကြသည့် ပရိတ်ကြီး (၁၁) သုတ်တွင် (၅) သုတ်မြောက် ပရိတ်တော်ဖြစ်သည်။
ပါဠိဘာသာ မောရသုတ် ပရိတ်တော်
၁။ ပူရေန္တံ ဗောဓိသမ္ဘာရေ၊ နိဗ္ဗတ္တံ မောရယောနိယံ။ ယေန သံဝိဟိတာ ရက္ခံ၊ မဟာသတ္တံ ဝနေစရာ။
နိတ်ဗတ်တံ မောရ-ယောနိယံ
ယေန သံဝိဟိတာရက်ခံ
မဟာသတ်တံ ဝနေစရာ
၂။ စိရဿံ ဝါယမန္တာပိ၊ နေဝ သက္ခိံသု ဂဏှိတုံ။ ဗြဟ္မမန္တ န္တိ အက္ခာတံ၊ ပရိတ္တံ တံ ဘဏာမ ဟေ။
၂။  စိရတ်သံ ဝါယမန်တာပိ၊
နေဝ သက်ခိမ်သု ဂန်နှိတုံ
ဗြန်မ-မန်တန်တိ အက်ခါတံ
ပရိတ်တံ တံ ဘဏာမ ဟေ
၃။ ဥဒေတယံ စက္ခုမာ ဧကရာဇာ၊ ဟရိဿ ဝဏ္ဏော ပထဝိပ္ပဘာသော။ တံ တံ နမဿာမိ ဟရိဿဝဏ္ဏံ ပထဝိပ္ပဘာသံ၊ တယာဇ္ဇ ဂုတ္တာ ဝိဟရေမု ဒိဝသံ၊
၃။ အုဒေတယံ စက်ခုမာ အေက-ရာဇာ
ဟရိတ်သ-ဝဏ်ဏော ပထဝိတ်ပ,ဘာသော
တံ တံ နမတ်သာမိ ဟရိတ်သ-ဝဏ်ဏံ
ပထဝိပ်ပ, ဘာသံ
တယစ်ဇ ဂုတ်တာ ဝိဟရေမု ဒိဝသံ
၄။ ယေ ဗြာဟ္မဏာ ဝေဒဂူ သဗ္ဗဓမ္မေ၊ တေ မေ နမော တေ စ မံ ပါလယန္တု။ နမတ္ထု ဗုဒ္ဓါနံ နမတ္ထု ဗောဓိယာ၊ နမော ဝိမုတ္တာနံ နမော ဝိမုတ္တိယာ၊ ဣမံ သော ပရိတ္တံ ကတွာ၊ မောရော စရတိ ဧသနာ။
၄။ယေ ဗြန်မဏာ ဝေဒဂူ သတ်ဗ-ဓမ်မေ
တေ မေ နမော တေ စ မံ ပါလယန်တု
နမတ်ထု ဗုတ်ဓာနံ နမတ်ထု ဗောဓိယာ
နမော ဝိမုတ်တာနံ နမော ဝိမုတ်တိယာ
အိမံ သော ပရိတ်တံ ကတ်တဝါ
မောရော စရတိ အေသနာ
၅။ အပေတယံ စက္ခုမာ ဧကရာဇာ၊ ဟရိဿဝဏ္ဏော ပထဝိပ္ပဘာသော။ တံ တံ နမဿာမိ ဟရိဿဝဏ္ဏံ ပထဝိပ္ပဘာသံ၊ တယာဇ္ဇ ဂုတ္တာ ဝိဟရေမု ရတ္တိံ။
၅။ အပေတယံ စက်ခုမာ အေက-ရာဇာ
ဟရိတ်သ-ဝဏ်ဏော ပထဝိပ်ပ,ဘာသော
ပထဝိပ်ပ-ဘာသံ
တယစ်ဇ ဂုတ်တာ ဝိဟရေမု ရတ်တိမ်
၆။ ယေ ဗြဟ္မဏာ ဝေဒဂူ သဗ္ဗဓမ္မေ၊ တေ မေ နမော တေ စ မံ ပါလယန္တု။ နမတ္တု ဗုဒ္ဓါနံ နမတ္ထု ဗောဓိယာ။ နမော ဝိမုတ္တာနံ နမော ဝိမုတ္တိယာ။ ဣမံ သော ပရိတ္တံ ကတွာ၊ မောရော ဝါသ မကပ္ပယိ။
၆။ယေ ဗြန်မဏာ ဝေဒဂူ သတ်ဗ-ဓမ်မေ
တေ မေ နမော, တေ စ မံ ပါလယန်တု
မောရော ဝါသ'မ-ကပ်ပယိ
မောရ-သုတ်တံ နိတ်ထိတံ
ရွတ်ဖတ်ရခြင်း အကျိုး
ပီယဆေးခတ်ခြင်း၊ ပုဏ္ဏကတိုက်ခြင်း စသည်ဖြင့် သူတပါးတို့က မကောင်းမကြံနိုင်အောင် ကာကွယ်နိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် အပျိုရည် အပျို့သိက္ခာကို မြတ်နိုးသော မိန်းကလေးများအတွက် အကာအကွယ်ကောင်းဖြစ်သည်။ အန္တရာယ်ပြုရန် တစုံတယောက်က မိမိနောက်သို့ လိုက်နေသောအခါများတွင် ရွတ်နိုင်သည်။ သူတပါးက မိမိ၏ ရာထူးအခြေအနေ လျောကျအောင် ကြံစည်နေလျှင်လည်း အကာအကွယ် ကောင်းတစ်ခုဖြစ်ပေသည်။ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်မှု မခံရအောင်လည်း စွမ်းပေသေးသည်။
ကိုးကား
၁။ အရှင်ဝါသေဋ္ဌာဘိဝံသ၊ ပရိတ်ကြီးနိဿယသစ် (ရန်ကုန်၊ မိခင်ဧရာဝတီ၊ ၁၉၉၉)၊ ၄၂၂-၃၂။
ကတ္တရာစေး
ကျောက်မီးသွေး၊ သစ်သား၊ အရိုးများနှင့် အခြားအလားတူဩဂဲနစ်ပစ္စည်းများကို လေအလုံပိတ်ပြီးနောက် မီးပြင်းတိုက်ပေးသောအခါ ထိုပစ္စည်းများမှ အခိုးများထွက် လာသည်။ ထိုအခိုးများကို ပေါင်းခံနည်းဖြင့် အအေးခံယူရာတွင် ပျစ်၍ မည်းနေသော ဆီကဲ့သို့သော အရည်ကိုရရှိ၏။ ထိုအရည်မှာ ကတ္တရာစေးပင်ဖြစ်သည်။ အများအားဖြင့် ကတ္တရာစေးကို သစ်သားနှင့် ကျောက်မီးသွေးတို့မှထုတ်ယူလေ့ရှိကြ၏။ ထို ကတ္တရာတို့ကို သစ်သားကတ္တရာနှင့် ကျောက်မီးသွေးကတ္တရာ ဟူ၍ ခွဲခြားခေါ်ဝေါ်ကြလေသည်။
သစ်သားကတ္တရာကို များသောအားဖြင့် ထင်းရှူးမျိုးဝင် သစ်သားတို့မှ ထုတ်ယူရရှိရာ ဥရောပတိုက်မြောက်ပိုင်းရှိ ထင်းရှူးတောများမှလည်းကောင်း၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု မြောက်ကယ်ရိုလီးယားပြည်နယ်ရှိ ထင်းရှူးတောများမှလည်းကောင်း၊ အမြောက်အမြား ရရှိသည်။ ဆွီဒင်နိုင်ငံ ထင်းရှူးပင်များမှရသော ကတ္တရာစေးများမှာ အလွန်ကောင်းသဖြင့် အထူးပင်နာမည်ရသည်။ ထိုကတ္တရာစေးတွင် ကရီအိုစုတ် အမြောက်အမြားပါဝင်သောကြောင့် သစ် သားများ၊ ကြိုးများနှင့် ကြိတ်သက္ကလတ်များကို ပိုးမစား၊ ပိုးမတောက်ဘဲ တာရှည်ခံအောင် သုတ်လိမ်းပေးရန်အတွက် များစွာအသုံးပြုကြ၏။ ထိုပြင် ဆေးဝါးဖော်စပ်ရာနှင့် အန်တီ ဆက်ပတစ်ဆေးဆပ်ပြာများ လုပ်ကိုင်ရာတို့တွင်လည်း အသုံးပြုကြသေး၏။
ကျောက်မီးသွေးကတ္တရာများသည် ဆိုးဆေးအမျိုးမျိုးကို စီမံဖော်စပ်ရာ၌လည်းကောင်း၊ ဆေးဆပ်ပြာများနှင့် အခြားထင်ရှားသော စက်မှုလုပ်ငန်းများတွင်လည်းကောင်း များစွာအသုံးဝင်သည်။
ရှေးခေတ်မှစ၍ ယခုခေတ်တိုင်အောင် လှေစပ်ကြောင်းများမှ ရေမဝင်နိုင်စေရန် ထိုစပ်ကြောင်းများထဲသို့ ပိတ်စကြိုးစများကို ရိုက်သွင်းပြီးလျှင် ပစ်ချကတ္တရာဖြင့် ဆို့ပိတ်ဖာထေးခဲ့ကြသည်။ ယင်းသို့ ပြုလုပ်ရာတွင် အသုံးပြုသော ပစ်ချကတ္တရာမှာ ထင်းရှူးကတ္တရာ သို့မဟုတ် ကျောက်မီးသွေးကတ္တရာကို မီးတိုက်ပြီးနောက်ရရှိသည့် သစ်စေးကဲ့သို့သော ပစ္စည်း အမည်းဖြစ်၏။ ပစ်ချကတ္တရာကို ရေနံစိမ်း၊ အရိုးများရသော ကတ္တရာစေးနှင့် အမဲဆီ၊ သစ်အဆီများမှ အဆီထုတ်ပြီးနောက် ကျန်ကြွင်းနေသော ပစ္စည်းတို့မှလည်း ထုတ်ယူနိုင်၏။ အရိုးကတ္တရာနှင့် အမဲဆီ၊ သစ်အဆီများမှရသော ပစ်ချ ကတ္တရာများမှာ အရောင်တင်ဆီများပြုလုပ်ရာတွင် များစွာ အသုံးဝင်သည်။ သစ်သား ကတ္တရာမှရသော ပစ်ချကတ္တရာကို သစ်သားများ ပိုးမစား၊ ခြမစားရန်နှင့် မိုးခံလေခံရန် သုတ်လိမ်းပေးရာတွင် အမြောက်အမြား အသုံးပြုကြ၏။ ကျောက်မီးသွေး ကတ္တရာမှရသော ပစ်ချကတ္တရာကို အရောင်တင်ဆီအနက် ဖော်စပ်ရာတွင် လည်းကောင်း၊ သံချောင်းသံပြားများ သံချေး မတက်စေရန် သုတ်လိမ်း ပေးရာတွင်လည်းကောင်း၊ ဆီမှိုင်းများဖော်စပ်ရာတွင်လည်းကောင်း အမြောက်အမြား အသုံးပြုကြ၏။ ဥရောပမြောက်ပိုင်း ဖင်လန်နိုင်ငံမှထွက်သော ဗာဂန်ဒီ ပစ်ချကတ္တရာသည် ဆေးဝင်ပစ္စည်းဖြစ်၍ ဆေးဝါးဖော်စပ်ရာတွင် များစွာ အသုံးဝင်သည်။
ဗွတ်နှုတ်သီးထူ
ဗွတ်နှုတ်သီးထူ (Spizixos canifrons) သည် ဗွတ်ကလုံငှက်မျိုးနွယ်ဖြစ်ပြီး အရှေ့တောင်အာရှဒေသ၊ တရုတ်၊ အိန္ဒိယနှင့် အင်ဒိုချိုင်းနားဒေသတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
စည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ဒီမိုကရေစီပါတီ ကချင်ပြည်နယ်
ဖျက်သိမ်းခြင်း
၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၇ ရက်နေ့တွင် ကချင်ပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီကို စည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ဒီမိုကရေစီပါတီ ကချင်ပြည်နယ်၊ ကချင်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီနှင့် ကချင်ပြည်နယ်ဒီမိုကရေစီပါတီတို့ ပူးပေါင်း၍ ပါတီတစ်ခုတည်းအဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့်အတွက် စည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ဒီမိုကရေစီပါတီကို ပါတီမှတ်ပုံတင် ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ နိုင်ငံရေးပါတီဟောင်းများ
နတ်မတောင်
လူသိများလာသော နတ်မတောင်သည် ပေတစ်သောင်းကျော်မြင့်သည့် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ မင်းတပ်၊ မတူပီ၊ ကန်ပက်လက်မြို့နယ် သုံးမြို့နယ်အတွင်း တည်ရှိသည်။ နတ်မတောင်၏ အမည်ကို ဒေသခံတို့က ခေါ်နူးစုမ်၊ ဒေနုမထုမ် စသည်ဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ကိုလိုနီခေတ်က ဝိတိုရိယတောင်ဟုလည်း အမည်ပေးခဲ့သေးသည်။ နတ်မတောင်အမြင့်ပေ အတိအကျမှာ ၁၀၅၀ဝ ပေ ဖြစ်သည်။
နတ်မတောင်နှင့် အနီးဆုံးမြို့ကား ကန်ပက်လက်မြို့ ဖြစ်သည်။ ကန်ပက်လက်မှ ဆယ်မိုင်ကျော်ခန့် မင်းတပ်သွားသည့်လမ်းအတိုင်း တောင်တက်ခရီးကိုသွားသော် နတ်မတောင်၏ ပေရှစ်ထောင်အမြင့်ရှိ နတ်မတောင်တက်ရာ အလွယ်ဆုံး စခန်းထောက်သို့ ရောက်သည်။ ထိုပေရှစ်ထောင်စခန်းမှ ကားလမ်းအတိုင်း သွားလျှင် အဆင်းလမ်းဖြစ်ပြီး အေးစခန်းသို့ ရောက်သည်။ အေးစခန်းမှ ဆက်ဆင်းသော် ဝမ်းရွာ၊ ထို့နောက် ချီချောင်းကို ရောက်သည်။ ချီချောင်း၌ ချောင်းကူးတံတား ရှိသည်။ ထိုချီချောင်းမှ မင်းတပ်မြို့သို့ တောင်ပြန်တက်ရပေသည်။ ပေသုံးထောင်ခန့်တက်သော် ပြေရွာနှင့် မင်းတပ်တို့ကို တစ်ဆက်တည်း တွေ့ရမည် ဖြစ်သည်။
နတ်မတောင်ကို တောင်တက်ဝါသနာရှင်များသည် အလွန်စိတ်ဝင်စားကြသည်။ ပြည်တွင်းမှ ဝါသနာရှင်များအပြင် နိုင်ငံတကာမှ ဝါသနာရှင်များလည်း စိတ်ဝင်စားကြသည်။ နတ်မတောင်သို့ တက်ကြသူများတွင် တောင်တက်ခြင်း ဝါသနာရှင်များအပြင် ထိုဒေသရှိ ပန်းများ၊ သစ်ပင်များကို လေ့လာလိုသူ ရုက္ခဗေဒသမားများလည်း ပါသည်။ ထို့ပြင် နတ်မတောင်ရှိ ရှားပါးငှက်များကို လေ့လာလိုကြသော ငှက်ကြည့်သမားများ၊ ငှက်ဝါသနာရှင်များလည်း ပါကြ၏။ နတ်မတောင်ကို လာတက်ကြသော တောင်တက်သူများတွင် ရိုးရိုးအပျော်တမ်း တောင်တက်သူများပါသလို တောင်တက်ခြင်း အခက်အခဲကို ပျော်မွေ့သော တကယ့်တောင်တက်သူများလည်း ပါဝင် ကြသည်။
အပျော်နှင့် ဗဟုသုတအတွက် တောင်တက်သူများက ကန်ပက်လက်မှ တက်သောလမ်းကို ရွေးကြသည်။ ထိုဘက်လမ်းက သက်သာလွယ်ကူသောကြောင့် ဖြစ်ပေသည်။ ကန်ပက်လက်မြို့သို့ သွားသည်၊ ထိုမှ ပေရှစ်ထောင် စခန်းထောက်သို့ ကားဖြင့်ပင် တက်ကြသည်။ နတ်မတောင်ထိပ်သို့အရောက် လမ်းလျှောက်တက်ရသော တောင်တက် ခရီးက ပေနှစ်ထောင်ကျော်သာသာရှိတော့ပြီး လမ်းကလည်းပြေသည်။ လမ်းလျှောက်တက်ရန်အတွက် လမ်းအူကြောင်း လည်းရှိပြီး သက်သာသည်။ အခက်အခဲမရှိ။ တောင်တက်သမားများကမူ မင်းတပ်ဘက်မှ ချီချောင်း၊ အေးစခန်းတို့မှ တောင်တက်သမားများသုံးသည့် လမ်းအတိုင်း နတ်မတောင်ထိပ်သို့ တက်ကြသည်သာ ဖြစ်၏။ စာရေးသူ ဖတ်မှတ် မိဖူးသမျှဆိုသော် ခြေလျင်တောင်တက်အသင်းကြီးသည် တစ်ချိန်ကဆိုလျှင် သူ့အဖွဲ့ဝင်များကို ထိုမင်းတပ်၊ အေးစခန်း ဘက်မှ ခြေလျင်တက်မှသာ နတ်မတောင်တက်ခြင်းကို အောင်မြင်သည်ဟု အသိအမှတ်ပြုကြောင်း မှတ်သားခဲ့ဖူးပေသည်။
အေးစခန်းမှာ ရွာကြီးတစ်ရွာဖြစ်ပြီး ထိုစခန်းသည် နာမည်ကြီး အစဉ်အလာရှိသောစခန်း ဖြစ်သည်။ ထိုစခန်း၌ ဘိုတဲကြီးတစ်လုံး ရှိသည်။ မင်းတပ်ဘက်ခြမ်းကို မြင်ရသော တောင်စောင်းဘက်တွင် ဆောက်လုပ်ထားသော ဘိုတဲကြီး ဖြစ်သည်။ အတော်လေး ကျယ်ဝန်းသော အဆောက်အအုံ ဖြစ်သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မဖြစ်မီကတည်းက ရှိခဲ့သော အဆောက်အအုံဖြစ်ပြီး စစ်ပြီးခေတ်တွင် ၁၉၄၈ ခန့်က ပြန်လည်ပြုပြင်ခဲ့သော ဘိုတဲဟု ဆိုကြသည်။ ယခင်က သစ်သားအဆောက်အအုံဖြစ်သော်လည်း ယခုအခါ အကာအရံများမှာ သွပ်ပြားများဖြင့် လဲလှယ်ထားရပေရာ သစ်သားများ ကျန်သော်လည်း နေရာအများအပြားမှာ သွပ်များ ဖြစ်နေပေပြီ။ ၁၉၄၈ ခန့်က ထိုဘိုတဲ၌ နာမည်ကျော် ပန်းသုတေသနသမား အင်္ဂလိပ်လူမျိုး အက်ဖ်ကင်းဒမ်းဝပ်(F.Kingdone Ward)ဆိုသူ နှစ်နှင့်ချီ၍ နေသွားခဲ့ပြီး နတ်မတောင်တစ်ကြောမှ တောင်ဇလပ်များ၊ သစ်ခွပင်များ စုဆောင်းသွားသည်။ ဝပ်သည် ချင်းပြည်နယ်တွင်သာမက တောင်ဇလပ်၏ဇာတိဟုဆိုရမည့် ကချင်ပြည်နယ်တွင်လည်း နေရာအနှံ့ သွားရောက် လေ့လာစုဆောင်းခဲ့ပြီး သုတေသနပြုခဲ့သည်။ ၁၉၅၈ ခုတွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ ချဲလ်ဆီးပန်းပြပွဲ၌ တောင်ဇလပ်ကို ပြသ တင်သွင်းကာ နာမည်ကျော်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံမှ တောင်ဇလပ်၊ သစ်ခွတို့နှင့် ပတ်သက်၍ စာအုပ်ရေးသားခဲ့ပြီး ထိုစာအုပ်များ နာမည်ကျော်ခဲ့သည်။
အေးစခန်းဘိုတဲကြီးတွင် နံရံတိုင်း၌ တွေ့ရသောအရာများက လက်ရေးစာလုံးသေးသေးလေးများ ဖြစ်သည်။ နတ်မတောင်တက်ရန် အတွက် ရောက်လာသောတောင်တက်အဖွဲ့သားတိုင်းလိုလို အေးစခန်း ဘိုတဲကြီး၌ တစ်ထောက် စခန်းချကြသည်ဖြစ်ရာ သူတို့အဖွဲ့သားများစာရင်းနှင့် ရောက်ရှိသည့်နေ့စွဲများကို မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့ကြသည်။ ထိုအထဲ တွင် အမှတ်တရစာတမ်းလေးအချို့လည်း ပါပေသည်။
နတ်မတောင်တွင် လေ့လာစရာ ပန်းနှင့် သဘာဝပေါက်ပင်များ အများအပြားရှိသည်။ ရှားပါးသော တောင်ဇလပ် အမျိုးအစားများ ရှိသည်။ ထို့ပြင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် မျိုးတုံးပျောက်ကွယ်လုနီးဖြစ်သော ငှက်မျိုးစိတ် အတော်များများ ရှိသည်ဟု ကမ္ဘာကျော်ငှက်သုတေသနသမားများက သတ်မှတ်လက်ခံထားကြသည်။ နှစ်ချို့ သစ်ပင်ကြီးများ၊ သက်ကြီးပု တောင်ဇလပ်ပင်များ၌ ကပ်၍ ပေါက်နေသောသစ်ခွများလည်း ရှိသည်။ လေသိုက်ခေါ် သစ်ပင်၌ ကပ်ပေါက်နေသော မှော်ပင်များလည်း တွေ့ရသည်။
ကျောက်ကြမ်းပြတ်ရွေ့ကြော
ကျောက်ကြမ်းပြတ်ရွေ့ကြော သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရှမ်းပြည်နယ်မှ ထိုင်းနိုင်ငံဖက်အထိ ၅၁၀ ကီလိုမီတာခန့် အရှည်တည်ရှိသည့် ပြတ်ရွေ့ကြောတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤပြတ်ရွေ့ကြောသည် ၁၉၁၂ မေမြို့ငလျင် လှုပ်ခတ်စေသည့် ရင်းမြစ်လည်း ဖြစ်သည်။ ဤပြတ်ရွေ့ကြောနှင့် ပတ်သက်၍ စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ကြောကဲ့သို့ သေချာစွာလေ့လာထားမှုမျိုး မရှိပေ။ ပြတ်ရွေ့ကြောသည် ရှမ်းတောင်တန်းများတစ်လျှောက် တည်ရှိနေကာ စစ်ကိုင်းပြတ်ရွေ့ကြောနှင့် အပြိုင်အနေအထား တည်ရှိသည်။ ဤပြတ်ရွေ့ကြော၏ ရွေ့လျားမှုနှုန်းသည် 1 mm/yr ဖြစ်သည်။
တောင်ကြီးအပိုင်း
ဤပြတ်ရွေ့ကြောအပိုင်းသည် ၅၀ ကီလိုမီတာ အကျယ်ကာ ၁၀၀ ကီလိုမီတာ ရှည်သည်။ ဘေးနားတွင် တောင်ကြီးနှင့် ပင်းဒယ ပြတ်ရွေ့ကြောနှစ်ခု တည်ရှိသည်။ နှစ်ခုစလုံးသည် သာမန်ပြတ်ရွေ့ကြာများ ဖြစ်ကြသည်။
သံလွင်အပိုင်း
သံလွင်ပြတ်ရွေ့ကြောအပို်င်းဟူသည့် အမည်သည် သံလွင်မြစ်ကို ယူ၍ ခေါ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ပြတ်ရွေ့ကြောသည် ၅.၄ ကီလိုမီတာခန့် ရှိသည်။ ပြတ်ရွေ့ကြောသည် ကွေးနေသည်။ ဤပြတ်ရွေ့ကြောသည် Mae Ping ပြတ်ရွေ့ကြောနှင့် ဆက်နေသည်။ ကျောက်ကြမ်းပြတ်ရွေ့ကြောသည် မြန်မာနှင့် ထိုင်း နယ်စပ်ကို ဖြတ်ကျော်ကာ နောက်ထပ် ၁၇၉ ကီလိုမီတာ ရှည်ပြီး ဘန်ကောက်မြို့၏ မြောက်ဘက်တွင် အဆုံးသတ်သွားသည်။
ငလျင်လှုပ်ရှားမှု
ဤပြတ်ရွေ့ကြောသည် ရှမ်းတောင်တန်းတွင် ကြီးမားသည့် ငလျင်လှုပ်ခတ်မှုများကို ဖြစ်စေခဲ့ကာ ၁၉၁၂ မေမြို့ငလျင်လည်း ပါဝင်သည်။ ထို့အပြင် အလယ်အလတ်အဆင့်ရှိ ငလျင်များသည် ၁၉၇၅ နှင့် ၁၉၈၅ တွင် ဤပြတ်ရွေ့ကြောပေါ်တွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည်။ သုတေသနပညာရှင်များက ကျောက်ကြမ်းပြတ်ရွေ့ကြောတစ်လျှောက် 1260 ± 30 BP နှင့် 4660 ± 30 BP စသည့်အချိန်များတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ငလျင်နှစ်ခုကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ၁၉၈၈ လန်ကန့် - ဂန့်မ ငလျင်များနှင့် ၂၀၁၁ တာလေးငလျင်များ သည် မကြာသေးမီက ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ကြီးမားသည့် ငလျင်များ ဖြစ်ကြသည်။ သုတေသနလေ့လာမှုများက ခန့်မှန်းသည်မှာ ဤပြတ်ရွေ့ကြောတစ်လျှောက် လှုပ်ခတ်သည့် ငလျင်များ၏ ပြင်းအားသည် M6.8 မှ 8.4 အထိ ရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသော ငလျင်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘူမိဗေဒ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်
လမုန့်တိုင်ရွာ၊ လမုန့်တိုင်
လမုန့်တိုင်ရွာ၊ လမုန့်တိုင်
မြောက်ဦးမြို့
မြောက်ဦးမြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ အနောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသော ရခိုင်ပြည်နယ်၏ မြောက်အရပ်တွင် တည်ရှိသော ရှေးဟောင်းမြို့တော် တည်ရှိရာ မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်ပြီး ကုလားတန်မြစ်၏ အရှေ့ဘက်အရပ်တွင် ရှိကာ မြောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တို့တွင် တောင်စွယ်၊ တောင်တန်းများဖြင့် ကာရံလျက် ရှိသော မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း
ရခိုင်တို့သည် တိဗက်-မြန်မာ အနွယ်ဝင်များဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယဘက်မှာ ရခိုင်ပြည်သို့ ရောက်ရှိလာသည်ဟု ယူဆရသည်။ မြောက်ဦး (ခေါ်) မြို့ဟောင်းတွင် ဝေသာလီ စင်္ဒြ မင်းဆက်သည် ၄ ရာစုနှစ်က စပြီး အုပ်စိုးခဲ့သည်။ မြို့ဟောင်း၏ ရှစ်သောင်း ဘုရားတွင် တွေ့ရှိခဲ့သော ခရစ် ၈ ရာစုဦးမှ အာနန္ဒစင်္ဒြ ကျောက်စာအရ ဒေဝစင်္ဒြသည် မင်းဆက်၏ အစ ရှင်ဘုရင် ဖြစ်သည်။ ထိုမင်းများသည် ကြင်နာ သနား တတ်၊ ပေးကမ်းတတ်ပြီး တရား မျှတသည်ဟု ကျောက်စာတွင် ဖော်ပြ ပါရှိသည်။ လမ်းပန်း အဆက်အသွယ် ကောင်းစေရန် လမ်းမကြီးများအား ဖောက်လုပ်ခဲ့ပြီး ဆည်ကြီးများ ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။ ထိုမင်းများသည် ဗြာဟ္မဏ အယူဝါဒ သီဝနတ်မင်းကို ကိုးကွယ်သူများ ဖြစ်ကြရာ မင်းတပါး နန်းတက်တိုင်း အထိမ်းအမှတ် ဖြစ်စေရန် ဒင်္ဂါးများကို သွန်းလုပ်ခဲ့သည်။ အစောဆုံး ဒင်္ဂါးမှာ ဒေဝစင်္ဒြ (ခရစ် ၄၅၄ - ၇၆) ၏ ဒင်္ဂါး ဖြစ်သည်။
သက္ကရာဇ် ၁၄၃၁ တွင် ရခိုင်ဘုရင် မင်းစောမွန်မှ ရခိုင်နိုင်ငံတော် (အာရကန်နိုင်ငံတော်)၏ မြို့တော်အဖြစ် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၁၇ ရာစုအလယ်တွင် မြို့တော်၏ အရွယ်အစားမှာ ၁၂၀၀၀၀ ဧက အထိရှိလာသည်။ ၎င်းမြို့တော်မှ ပေါ်တူဂီ၊ နယ်သာလန်၊ အင်းဝ၊ ပဲခူး၊ အာရေဗီးယား၊ ပါရှား နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့နှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ် ဖောက်ကားမှုများ ရှိခဲ့သည်။ ဆန်စပါး၊ ချည်မျှင်၊ ပတ္တမြား၊ ဆင်၊ ကျေးကျွန်၊ မြင်း၊ ဆင်စွယ်၊ ဟင်းခတ် အမွှေးအကြိုင်များ ကူးသန်းရောင်းဝယ်မှုများ ပြုခဲ့သည်။
မြောက်ဦးခေတ် အထွတ်အထိပ် ရောက်ချိန်တွင် ၎င်း မြို့တော်မှ ဒါကာနှင့် စစ်တကောင်း အပါအဝင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ နယ်နိမိတ် တစ်ဝက်၊ ယခု လက်ရှိ ရခိုင်ပြည်နယ် တဝှမ်းနှင့် မြန်မာပြည် အောက်ပိုင်းတခွင်အထိ အာဏာစက် သက်ရောက်ခဲ့သည်။ ၎င်းခေတ်အတွင်း ရခိုင်ဘုရင်များမှ ရခိုင်စကားလုံးနှင့် ဒင်္ဂါးများ ရိုက်နှိပ် သုံးစွဲခဲ့သည်။ မြောက်ဦးခေတ် စည်ပင်ဝပြောသော ခေတ်ကာလတွင် ဘုရားပုထိုးများစွာ တည်ဆောက်ခဲ့ကြပြီး ၎င်းထဲမှ အများစုမှာ ယခုတိုင် တွေ့မြင်နိုင်ဆဲ ဖြစ်သည်။ ထင်ရှားသော စေတီ ပုထိုးများမှာ သျှစ်သောင်းပုထိုးတော်ကြီး (ရခိုင်အခေါ် သျှိုက်သောင်းဘုရား၊ ဆင်းတုတော် ၈၀၀၀၀ ထည့်သွင်း တည်ထားသည်။) ထုက္ကံသိမ် ပုထိုးတော်ကြီး နှင့် ကိုးသောင်းပုထိုးတော်ကြီး (ဆင်းတုတော် ၉၀၀၀၀ ထည့်သွင်း တည်ထားသည်။) နှင့် မာရ်ငါးပါး စေတီပုထိုးများ ဖြစ်ကြသည်။
မြောက်ဦးပတ်ဝန်းကျင် ဒေသသည် ဧရာဝတီ မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသပြီးလျှင် ဆန်ထုတ်လုပ်မှု ဒုတိယ အများဆုံး ဒေသ ဖြစ်သည်။
ယနေ့ခေတ်တွင် မြောက်ဦးသည် ရှေးဟောင်း သုတေသန နှင့် စပ်ဆိုင်၍ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများ ဆွဲဆောင်ရာ အဓိက နယ်မြေတစ်ခု ဖြစ်၍ ရန်ကုန်မြို့မှ ၂ ရက် ခရီး (သို့မဟုတ်) စစ်တွေမြို့မှ ၃ နာရီမှ ၅ နာရီကြာ စက်လှေခရီးဖြင့် သွားရောက်နိုင်သည်။
မြောက်ဦးမြို့ရှိ စေတီပုထိုးများ
ခရစ်နှစ် ၁၃၄၁ ခု၊ ရခိုင်ဘုရင် မင်းစောမွန် စိုးစံချိန်မှ စတင်၍ တည်ထားခဲ့သော စေတီ၊ ပုထိုးများ အမြောက်အမြား တည်ရှိသည်။ အောက်ပါစေတီ၊ ပုထိုးများမှာ ၎င်းတို့ အနက်မှ ထင်ရှားလူသိများသော စေတီ၊ ပုထိုးများ ဖြစ်ကြသည်။
မြောက်ဦးသည် အဓိက အားဖြင့် ဗုဒ္ဓသာသနိက အဆောက်အဦးများ စုစည်းတည်ရှိရာ နေရာ ဖြစ်ငြားလည်း၊ အခြားသော ယုံကြည်သက်ဝင်မှု ဆိုင်ရာ အဆောက်အဦးများလည်း တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ၎င်းတို့ အနက်မှ ထင်ရှားသော အဆောက်အဦး တစ်ခုမှ မင်းစောမွန်လက်ထက်တွင် တည်ဆောက်ထားခဲ့သော ရှေးဟောင်း ဗလီတစ်ခု ဖြစ်ပြီး မြို့၏ အရှေ့တောင် အရပ်တွင် တည်ရှိသည်။
မြို့ဟောင်းမြို့
မြို့ဟောင်းမြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ ရခိုင်တိုင်း စစ်တွေခရိုင်ရှိ မြို့ဟောင်းမြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သည်။ ရှေးအခါက ဓညဝတီရခိုင်မြို့ဟူ၍လည်းကောင်း၊ မြောက်ဦးမြို့ဟူ၍ လည်းကောင်း တွင်ခဲ့၍ ရခိုင်မင်း အဆက်ဆက်တို့ နန်းစိုက်ခဲ့ရာ မြို့တော်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုကြောင့်ပင် နေရာအများအပြားတွင် ရှေးရခိုင်မင်းတို့ တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သော ရှစ်သောင်းဘုရား၊ ထုက္ကံသိမ်ဘုရား၊ လေးမျက်နှာဘုရား၊ အံတော်ဘုရားစသော စေတီကူဘုရားတို့အပြင်၊ နန်းတော်ရာ၊ တံတိုင်းမြို့ပျက်များကို ယခုတိုင် တွေ့မြင်နိုင်သေးရာ ရှေးအတိတ်က ကောင်းစားခဲ့ပုံကို သက်သေဆောင်လျက် ရှိသည်။
ရှေးအခါကမူကား မြောက်ဦး နေပြည်တော် (မြို့ဟောင်း)သည် အဆန်းတကြယ်ပင် ဖြစ်၏။ မြို့မျက်နှာပြင်သည် မြေညီမြေပြန့်မဟုတ်၊ တောင်ကုန်း တောင်ပူစာတို့ဖြင့် သာယာသည်။ ရွှေမြို့တော်နန်းတော်သည် ကုန်းမြင့်(တောင်ညိုကုန်းထိပ်) တွင် ရှုမောဖွယ်ရာ ဖြစ်သည်။ မြို့မြောက်ဘက်တစ်လွှားတွင် ရှစ်သောင်းဘုရား၊ ဒုက္ခံသိမ်ဘုရားစသော ဘုရားတို့သည်လည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်တခိုတွင် ရွှေတောင် စေတီတော်သည်လည်းကောင်း တင့်တယ်လှပေ သည်။ သိင်္ဃဒီမြစ်(ရွှေနတ်ပြင်ချောင်း) သည်လည်း ရေကစားရာအရပ်ဖြစ်သည်။ ထိုကြောင့်ပင် ဟံသာဝတီ နေပြည်တော်တွင် ရောက်ရှိနေခဲ့သော ရခိုင်စာဆိုတော် ဦကာဗျန်(ဥက္ကာပျံ) သည် မိမိ၏ဇာတိဌာနေကိုသာ လွမ်းဆွတ်၍ မြောက်ဦး ရွှေမြို့တော်၏ သာယာပုံတို့ကို တစ်ဆယ့်နှစ်ရာသီ ရတုတွင် ဖွဲ့ဆိုထားခဲ့ပေသည်။(ဥက္ကာ ပျံ) သည် မိမိ၏ဇာတိဌာနေကိုသာ လွမ်းဆွတ်၍ မြောက်ဦး ရွှေမြို့တော်၏ သာယာပုံတို့ကို မြို့ဟောင်းမြို့သည် စစ်တွေမြို့၏အထက်မိုင်၅ဝ ခန့်အကွာ ကုလားတန်မြစ်၏ လက်တက်ဖြစ်သော ရွှေနတ်ပြင် ချောင်းကမ်းပါးတွင် တည်ရှိသည်။ မြို့ဟောင်းမြို့သို့ သင်္ဘောဆိုက်ကပ်သောအခါ သင်္ဘောဆိပ်မှာ မြို့နှင့် အတန်ငယ်ကွာသဖြင့် သင်္ဘောဆိပ်မှတစ်ဆင့် မြို့ဟောင်းမြို့တွင်းသို့ ကူးတို့ဖြင့်တတန်ထပ်၍ ကူးရသည်။ ထိုမှတစ်ဖန် မိုင်ဝက်ခန့်မျှ ကုန်းကြောင်းအားဖြင့် သွားသော် မြို့ဟောင်းမြို့တွင်းသို့ ရောက်ရှိပေသည်။ မြို့အနေအထားမှာ သဘာဝအားဖြင့် ချောင်းမြောင်းများဖြင့် ရစ်သန်းနေသဖြင့် လုံခြုံလှပေသည်။ မြို့တစ်ဖက်တွင် လွင်ပြင်ကြီးရှိ၍ လွင်ပြင်ကြီးကို ကျော်လွန်သောအခါ တောင်တန်းတောင်ရိုးများ ပိတ်ဆီးကာရံ လျက်ရှိသည်။
မြို့ဟောင်း(မြောက်ဦးမြို့) ကို မင်းနေပြည်တော်အဖြစ် ဦးစွာတည်ထောင်သူမှာ ပဲဖြူမင်းဖြစ်သည်။ ပဲဖြူမင်းသည် ဝေသာလီကို စွန့်၍ မြောက်ဦးမြို့ကို တည်ထောင်ကာ သက္ကရာဇ် ၃၃၈ ခုနှစ်မှ ၃၅၆ ခုနှစ်အထိ စိုးစံသည်။ ထိုနောက် မင်းစောမွန်သည် သက္ကရာဇ် ၇၆၆ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်ထီးနန်းကို ဆက်ခံစိုးစံခဲ့၍ ၇၆၈ ခုနှစ်တွင် လောင်းချက်မြို့ကို မြန်မာတို့ သိမ်းယူသည်။ ထို့နောက် မွန်တို့တိုက်ခိုက်ကြပြန်ရာ ရခိုင်ပြည်တွင် မင်းမဲ့ကာ ဖရိုဖရဲဖြစ်ပြီးလျှင် မင်းစောမွန်သည် အနောက်ဘက်သို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ရာမှ သူရတန်မင်းအကူအညီဖြင့် ထီးနန်းပြန်ရသောအခါ၊ သက္ကရာဇ် ၇၉၂ ခုနှစ် နတ်တော် လဆန်း ၁ ရက် တနင်္ဓနွေနေ့တွင် မြောက်ဦးမြို့ကိုတည်၏။ ရာဇဝင်တွင် ပဲဖြူမင်း ပထမမြောက်ဦးမြို့ တည်သည်ကို မရေတွက်ဘဲ၊ မင်းစောမွန်ကိုသာ ပထမမြောက်ဦးမြို့တည်မင်းဟု ရေတွက်လေသည်။ ထိုမင်းမှစ၍ မင်းပေါင်း ၁၂ ပါး ဆက်လက် စိုးစံခဲ့ရာ၊ မင်းခေါင်ရာဇာ လာက်ထက်အထိ စည်ပင်လာခဲ့လေသည်။ မင်းခေါင်ရာဇာ၏ သားတော် သံတွဲစားမင်းပါကြီးသည် သက္ကရာဇ် ၈၉၃ ခုနှစ်တွင် နန်းတက်လေရာ၊ မြောက်ဦးမြို့တော်ကို ထပ်မံ အကြီးအကျယ် တည်ဆောက်ပြုစုသည်။ မင်းပါကြီးမှစ၍ မင်းပေါင်း ၉ ဆက်၊ ဆက်လက် အုပ်စိုးလေရာ၊ မင်းစနေလက်ထက် တိုင်လေသည်။ မင်းစနေ လွန်သော် မင်းပါကြီး၏ မြစ်ဖြစ်သော နရပတိမင်းမှစ၍ မင်းပေါင်း ၂၈ ဆက်လက် အုပ်စိုးပြန်ရာ ၁၁၄၆ ခုနှစ် ပြာသိုလဆုတ် ၇ ရက် စနေနေ့တွင် မြန်မာမင်း ဘိုးတော်ဘုရားက သိမ်းယူလေသည်။ ထိုနှစ်မှစ၍ မြောက်ဦးတွင် မြို့ဝန်များ ခန့်၍ အုပ်စိုးစေခဲ့ရာ၊ ပထမဆုံးမြို့ဝန်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသူမှာ နန္ဒပကြန် ဖြစ်၏။ နန္ဒပကြန်၏ နောက်မြို့ဝန် ၈ ဦး ဆက်လက်အုပ်ချုပ်ခဲ့လေသည်။
ခရစ် ၁၈၂၄ ခုနှစ် ပထမ အင်္ဂလိပ်မြန်မာစစ်ပွဲ အတွင်းက အင်္ဂလိပ်စစ်ဗိုလ်ကြီး မော်ရစ်ဆန်၏ စစ်တပ်များ သည် မြို့ဟောင်း၌ စခန်းချရာ၊ အဖျားရောဂါဖြင့် စစ်သားများစွာ သေဆုံးရုံမက စစ်ဗိုလ်ချုပ် ကိုယ်တိုင်လည်း မကျန်းမမာဖြစ်၍ ပြန်ရသဖြင့် လမ်းခရီးတွင် ကွယ်လွန်သည်။ ထိုစစ်အပြီးတွင် စစ်တွေမြို့ကို တည်၍ မြို့တော်ကို ပြောင်းရွှေ့ လိုက်လေသည်။
တောင်ကြီးရင်ရွာ
တောင်ကြီးရင်ရွာ
ရွှေဘုံသာရွာ၊ ရွှေကူမြို့နယ်
ရွှေဘုံသာရွာ(Shwebonthar)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ ရွှေကူမြို့နယ်၊ ရွှေဘုံသာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၉၅၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွှေဘုံသာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၂၈ ဦး၊ မ ၁၅၂၂ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၉၅၀ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရွှေကူမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခွါဘဲရွာ၊ ဟားခါးမြို့နယ်
ခွါဘဲရွာ(Khuabe)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးခရိုင်၊ ဟားခါးမြို့နယ်၊ ခွါဘဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၄၉၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခွါဘဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၉ ဦး၊ မ ၁၈၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၃ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟားခါးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မိချောင်းကုန်းရွာ၊ ပက်တန်း
မိချောင်းကုန်းရွာ၊ ပက်တန်း
ရွာသစ်ကုန်းရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
ရွာသစ်ကုန်းရွာ(Ywarthitkone)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ သာမိုးတောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၁၀၃၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဗမာမှန်နီကုန်း
ဗမာမှန်နီကုန်း
မာလာကုန်း (၁)ရွာ၊ အလယ်ရေကျော်
မာလာကုန်း (၁)ရွာ၊ အလယ်ရေကျော်
​လှေလုံရိုးရွာ၊ ကျီးအိုင်
လှေလုံရိုးရွာ၊ ကျီးအိုင်
ဇင်တောရွာ
ဇင်တောရွာ
နွားတင်းကုတ်ရွာ၊ လမုန့်တိုင်
နွားတင်းကုတ်ရွာ၊ လမုန့်တိုင်
ဝဏ္ဏဓမ္မကျော်ထင်
ဝဏ္ဏဓမ္မကျော်ထင် (၁၁၀၀ ခန့်) သည် ဆင်ဖြူရှင်မင်းလက်ထက်တွင် ထင်ရှားခဲ့သည့် ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးဖြစ်သည်။
ဘဝ
ဝဏ္ဏဓမ္မကျော်ထင်ကို ပုခန်းကြီးမြို့စီရင်စု၊ ဖျသီးရွာ၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ငယ်မည်မှာ မောင်မြတ်အောင် ဖြစ်သည်။
ငယ်စဉ်ကပင် ရှင်သာမဏေပြုခဲ့ပြီး ကျမ်းဂန်ဓမ္မသတ်များကို လေ့လာခဲ့၍ ဆင်ဖြူရှင်လက်ထက်တွင် အမရပူရမြို့ မိုးကောင်းတံခါးအတွင်း ဝေယန်သာလွတ်ကျောင်းတိုက်တွင် သီတင်းသုံးခဲ့သည်။
ထို့နောက်တွင် လူထွက်၍ ဆင်ဖြူရှင်ထံ ခစားရာ သားတော်စဉ့်ကူးမင်းထံတွင် ဝဏ္ဏဓမ္မကျော်ထင်ဘွဲ့နှင့် အကြီးတော်အရာ၌ ထမ်းရွက်စေခဲ့သည်။
အသက်အရွယ်ကြီးရင့်သောအခါ မင်းမျက်သင့်၍ ရဟန်းဝတ်လျက်နေရင်း ရွာသို့ ပြန်လေသည်။
စာပေများ ပြုစုခြင်း
ဝဏ္ဏဓမ္မကျော်ထင် ပြုစုခဲ့သည့် စာပေများမှာ အောက်ပါတို့ ဖြစ်သည်။
၁။ ဝိနိစ္ဆယပကာသနီ ပါဌ်နိသျမိတ်လင်စုံ၊
၂။ မနောသာရရွှေမျဉ်း ပါဌ်နိသျမိတ်လင်စုံ၊
၃။ မနုဝဏ္ဏနာဓမ္မသတ် ပါဌ်နိသျမိတ်လင်စုံ။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
တင်းကုတ်စုရွာ၊ ပက်တန်း
တင်းကုတ်စုရွာ၊ ပက်တန်း
ပြည့်ဝရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
ပြည့်ဝရွာ (Pyaytwa)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ မကျီးတိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၈၂၉၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မကျီးတိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၁၈ ဦး၊ မ ၁၀၄၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၅၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝမ်ဆမိုင်းရွာ၊ မိုးနဲမြို့နယ်
ဝမ်ဆမိုင်းရွာ (Wanhsamong)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မိုးနဲမြို့နယ်၊ ဝမ်ဟေကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၅၂၀၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝမ်ဟေကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၆ ဦး၊ မ ၁၃၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၂ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးနဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဥတိုရွာ၊ အလယ်ရေကျော်
ဥတိုရွာ၊ အလယ်ရေကျော်