cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်
သမိုင်း
thumb|[[ဘဦး (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဒေါက်တာဘဦး - ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ် (၁၉၄၈ - ၁၉၅၂)]] တရားရုံးအဆင့်ဆင့်ကို ၁၉၄၈ ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးအက်ဥပဒေမှ တဆင့်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ လွတ်လပ်သောမြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဦးဆုံးတရားသူကြီးချုပ်သည် အင်္ဂလန်ပြည် ကိန်းဘရစ်ချ်ပညာတတ်ရှေ့နေ ဒေါက်တာဘဦး ဖြစ်ပြီး နောက်ပိုင်းတွင်ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယမြောက် သမ္မတဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဒေါက်တာဘဦး သည် ၁၉၄၈ ခုနှစ်မှ ၁၉၅၂ ခုနှစ်အထိတရားသူကြီးချုပ်အဖြစ်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ ဖွဲ့စည်းပုံခြေခံဥပဒေအရ နိုင်ငံတော်၏ တရားစီရင်ရေးဆိုင်ရာရုံးများကို အောက်ပါအတိုင်း တည်ထောင် ထားရှိသည်-
စီရင်ပိုင်ခွင့်အာဏာ
ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်သည် အယူခံမှုများအတွက် အမြင့်ဆုံး တရားရုံး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အယူခံမှုနှင့် ပြင်ဆင်မှု အာဏာများကို ကျင့်သုံးနိုင်သည်။ ထို့အပြင် မူလမူများကိုလည်း ကြားနာ စစ်ဆေး စီရင်ပိုင်ခွင့် အာဏာရှိပြီး အောက်ပါ ကိစ္စရပ်များအတွက် ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်၌သာ မူလမှု စီရင်ပိုင်ခွင့် အာဏာများ ရှိသည်-
ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ သို့မဟုတ် အခြား ဥပဒေပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်ကို အထောက်အထားပြု၍ ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်၌ အောက်ပါ ကိစ္စရပ်များအတွက် စီရင်ပိုင်ခွင့် ရှိသည်-
စာချွန်တော်အမိန့်ထုတ်ဆင့်ခွင့်အာဏာ
ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်၌ အောက်ပါ စာချွန်တော်အမိန့်များကို ထုတ်ဆင့်ပိုင်ခွင့် အာဏာ ရှိသည်-
လက်ရှိ ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ် ဖွဲ့စည်းမှု
လက်ရှိ ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်၌ ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ် (၁)ဦး နှင့် ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီး (၁၀) ဦးရှိသည်။
တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်များရှိ တရားလွှတ်တော်များ
တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်များရှိ တရားလွှတ်တော် (၁၄) ရပ်မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်
ဖွေသာရွာ
ဖွေသာရွာ
ဝိန်းနောင်ရွာ၊ မက်မန်းမြို့နယ်
ဝိန်းနောင်ရွာ (Weinnawng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ မက်မန်းခရိုင်၊ မက်မန်းမြို့နယ်၊ ဝိန်းနောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၃၂၁၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝိန်းနောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၉၃ ဦး၊ မ ၁၂၉၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၉၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မက်မန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြင်းကကုန်းရွာ၊ မှော်ဘီစု
မြင်းကကုန်းရွာ၊ မှော်ဘီစု
ဝါ့ဘော်ရွာ၊ မိုးမောက်မြို့နယ်
ဝါ့ဘော်ရွာ(Wabaw)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မိုးမောက်မြို့နယ်၊ ကျရီဒဂေါ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၀၂၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
၂၄ ဩဂုတ်
ဩဂုတ်လ၊ (၂၄)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၂၃၆)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ် ဖြစ်လျှင် (၂၃၇)ရက်မြောက်) နေ့ရက် ဖြစ်သည်။ ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၁၂၉) ရက် ကျန်သေးသည်။
အူကျွန်း (အောက်စု)ရွာ၊ အူကျွန်း
အူကျွန်း (အောက်စု)ရွာ၊ အူကျွန်း
ဝိပဿနာ
အနိစ္စစသည်တို့၏ အစွမ်းဖြင့် အမျိုးမျိုးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် ဒုက္ခသစ္စာဓမ္မ+သမုဒယသစ္စာဓမ္မ ဟူသည့် သင်္ခါရဓမ္မ (= သင်္ခါရတရား)တို့ကို ရှုပွားတတ်သောကြောင့် ဝိပဿနာ မည်၏၊
ဤအထက်ပါ အဋ္ဌကထာ၏ ရှင်းလင်းတင်ပြချက်အရ ဝိပဿနာဟူသည် ဒုက္ခသစ္စာဓမ္မနှင့် သမုဒယသစ္စာဓမ္မဖြစ်ကြသည့် သင်္ခါရတရားတို့ကို အနိစ္စဟု ဒုက္ခဟု အနတ္တဟု အမျိုးမျိုးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် ရှုပွားသုံးသပ်ခြင်းကို ဆိုလိုပေသည်။
ဝိပဿနာကို ပွားများအားထုတ်သည်ရှိသော် မဂ်ပညာ (မဂ်တရား) ကိုရရှိနိုင်သည်။ ဝိပဿနာကို ဥပစာရသမာဓိ, အပ္ပနာသမာဓိတို့ဖြင့် စိတ်တည်ကြည်နေသည့်အခါ ပွားများရမည်။
ဝိပဿနာပွားများ အားထုတ်နည်း
...ဝိပဿနာပွားများအားထုတ်လိုသော ယောဂီ ပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှေးဦးစွာ ဝိပဿနာပညာ၏ ဖြစ်ရာဘုံဟုဆိုအပ်သော ခန္ဓာ, အာယတန ဓာတ်, ဣန္ဒြေ သစ္စာ, ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်စသည် အပြားရှိသောတရားတို့၌ နှုတ်တက်သင်ခြင်း၊ မေးမြန်းခြင်း၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဉာဏ်ဖြင့် လေ့ကျက်ခြင်းကိုပြု၍ ဝိပဿနာပညာ၏ အခြေခံဖြစ်သော သီလဝိသုဒ္ဓိ (အလွန်စင် ကြယ်သော ပါတိမောက္ခသံဝရသီလ အစရှိ သောသီလ) စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ (ဥပစာရဈာန်နှင့် တကွဖြစ်သော သမာပတ် ၈-ပါး) ဟု ဆိုအပ်သော ဝိသုဒ္ဓိ ၂-ပါးကို ပြည့်စုံစေရမည်။
ဒိဋ္ဌဝိသုဒ္ဓိစခန်း
ထို့နောက် ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ (နာမ်, ရုပ်တို့ကို ခွဲခြမ်းဝေဘန်၍ မဖောက် မပြန်ဟုတ်မှန်တိုင်းသောသဘောကို သိမြင် သည့်ဉာဏ်) ဖြစ်ပေါ် ရန် ဤခန္ဓာကိုယ်၌ (၄-ပါးသော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်သော မဟာဘုတ် ၄-ပါး, ထိုမဟာဘုတ် ၄-ပါးကို မှီသော ဝဏ္ဏ, ဂန္ဓ, ရသ, ဩဇာ, ပသာဒရုပ် ၅-ပါး, ဟဒယဝတ္ထု, ဘာဝရုပ်-ပါး, ဇီဝိတိန္ဒြေ, သဒ္ဒရုပ်အားဖြင့် ၁၈-ပါးသောရုပ်တို့သည် နိပ္ဖန္နရုပ်မည်ကုန်၏။ ကာယဝိညတ်, ဝစီဝိညတ်, အာကာသဓာတ်, ရူပဿလဟုတာ, မုဒုတာ, ကမ္မညတာ, ဥပစယ, သန္တတိ, ဇရတာ, အနိစ္စတာအားဖြင့် ၁၀-ပါးသောရုပ်တို့သည် အနိပ္ဖန္နရုပ်မည်ကုန်၏။
ဤနည်းအားဖြင့် အလုံးစုံသောရုပ် ၂၈-ပါးသည် ရူပက္ခန္ဓာ, (လောကီစိတ်နှင့်ယှဉ်သော) ဝေဒနာသည် ဝေဒနာက္ခန္ဓာ, သညာ သည် သညာက္ခန္ဓာ, သင်္ခါရတို့သည် သင်္ခါရက္ခန္ဓာ, လောကီစိတ် ၈၁-ပါးသည် ဝိညာဏက္ခန္ဓာမည်၏၊ ဤသို့ ရူပက္ခန္ဓာသည် ရုပ်မည်၏၊ နာမက္ခန္ဓာ ၄-ပါး သည် နာမ်မည်၏ဟူ၍ နာမ် ရုပ်တို့ကို ပိုင်းခြားမှတ်သား-အပ်၏-ရမည်။ ဤသို့ နာမ်၊ ရုပ်တို့ကို ပိုင်းခြားမှတ်သား ဆုံးဖြတ်သော ယောဂီ ပုဂ္ဂိုလ်သည် အစမထင်သံသရာ ကာလ ပတ်လုံးထုံအပ်သော ခန္ဓာပဉ္စက၌ “အတ္တ” ဟူ၍စွဲလမ်းသော အမှတ်သညာကို ပယ်ခွါ နိုင်ပြီဖြစ်၍ ထိုယောဂီပုဂ္ဂိုလ်အား ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ ဖြစ်၏။
ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိ
ထို့နောက် ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိ (နာမ်, ရုပ်၏အကြောင်းကို သိမ်းဆည်းခြင်းကြောင့် ကာလ ၃-ပါး၌ ယုံမှားခြင်းကို လွန်၍တည်သောဉာဏ်) ဖြစ်ပေါ်ရန် နာမ် ရုပ်၏ ဟေတု, ပစ္စယ အကြောင်း ၂-ပါးကို သိမ်းဆည်း-အပ်၏ရမည်။
ထို နာမ်, ရုပ်အကြောင်းကို သိမ်းဆည်း သာယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် “အဝိဇ္ဇာစသော အကြောင်းကြောင့် ယခုပစ္စုပ္ပန်ဘဝ၌ နာမ်, ရုပ်၏ဖြစ်ခြင်းကိုမြင်၍ ဤ နာမ်, ရုပ်သည် ယခုပစ္စုပ္ပန်ဘဝ၌ အဝိဇ္ဇာစသောအကြောင်း ကြောင့်ဖြစ်သကဲ့သို့ ထို့အတူ အတိတ်ကာလ ၌လည်း အဝိဇ္ဇာစသော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်ခဲ့ပြီ၊ အနာဂတ်ကာလ၌လည်း အဝိဇ္ဇာ စသာအကြောင်းကြောင့် ဖြစ်လတ္တံ့” ဟု အဖန်တလဲလဲရှုမှတ်ရမည်။
ဤဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသောနည်းဖြင့် အဖန် တလဲလဲရှုမှတ်သော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် အတိတ်ဖြစ်သော ခန္ဓပဗန္ဓကောဋ္ဌာသကို အကြောင်းပြု၍ဖြစ်သော ယုံမှားခြင်း ၅-မျိုး၊ အနာဂတ်ဖြစ်သော ခန္ဓပဗန္ဓကောဋ္ဌာသကို အကြောင်းပြု၍ဖြစ်သော ယုံမှားခြင်း ၅-မျိုး၊ ပစ္စုပ္ပန်ဖြစ်သော ခန္ဓပဗန္ဒကောဌာသကို အကြောင်းပြု၍ဖြစ်သော ယုံမှားခြင်း ၆-မျိုး တို့ကို ဝိက္ခမ္ဘနအားဖြင့် ပယ်နိုင်၏၊ သတ္ထရီ ကင်္ခတိ-အစရှိသောနည်းဖြင့်ဖြစ်သော ၈-ပါး သောယုံမှားခြင်းကိုလည်း ပယ်နိုင်၏၊ ၆၂-ပါးသော မိစ္ဆာအယူတို့သည်လည်း ကင်းကွာ ကုန်၏။ ဤကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိ (ယထာဘူတဉာဏ်) နှင့်ပြည့်စုံသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ် သည် ဘုရားရှင်သာသနာတော်၌ ရအပ်သော-သက်သာရာ-တည်ရာ-ရှိ၏၊ မြဲသော ဂတိရှိ၏၊ စူဠသောတာပန်လည်းမည်၏။
မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိစခန်း
ထို့နောက် ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ (= အရိယမဂ်၏ ရှေ့ အဖို့၌ဖြစ်သော လမ်းမှန် လမ်းရိုးကိုလည်း ကောင်း၊ လမ်းမှန် လမ်းရိုးမဟုတ်သည်ကို လည်းကောင်း မဖောက်မပြန်သောအားဖြင့် နားလည်ပိုင်းခြား ကောင်းစွာမှတ်သား၍ တည်သောဉာဏ်) ဖြစ်ပေါ်ရန်-
(၁) ကလာပသမ္မသနနည်း၊
(၂) အဒ္ဓါနသမ္မသနနည်း၊
(၃) သန္တတိသမ္ပသနနည်း၊
(၄) ခဏသမ္မသနနည်း တို့တွင် ကလာပသမ္မသနနည်း (အတိတ် ဘဝ၌ဖြစ်သောရုပ်စသည်ဖြင့် မခွဲခြားဘဲ, ရူပက္ခန္ဓာအားလုံး, ဝေဒနာက္ခန္ဓာအားလုံး စသည်ဖြင့် ခန္ဓာတစ်ခုတစ်ခုကို အပေါင်းပြု၍ သုံးသပ်သောနည်း) ဖြင့် တေဘူမကသင်္ခါရ တရားတို့ကို “ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေန၊ ဒုက္ခံ ဘယဋ္ဌေန၊ အနတ္တာ အသာရကဋ္ဌေန = အတိတ်, အနာဂတ်, ပစ္စုပ္ပန်ဖြစ်သော ရုပ်အားလုံးသည် ကုန်ခန်း ပျက်စီးခြင်း သဘောရှိသောကြောင့် မမြဲပါ တကား၊ ကြောက်မက်ဖွယ် သဘောရှိသောကြောင့် ဆင်းရဲချည်းပါတကား၊ အနှစ်သာရ မရှိသောကြောင့် အတ္တမဟုတ်ပါတကား”ဟု ဆင်ခြင်သုံးသပ်ရမည်။ ထိုသို့ ဆင်ခြင်သုံး သပ်တတ်သောဉာဏ်ကို သမ္မသနဉာဏ် ဟုခေါ်သည်။
သမ္မသနဉာဏ်ရင့်သန်ပြီးနောက် သင်္ခါရ တရားတို့၏ ဖြစ်မှု၊ ပျက်မှုကိုသိတတ်သော ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် ရင့်သန်တိုးပွါးစေလိုသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည်-- စောင်းသံသည် မတီးမီက အထင်းအရှား ရှိမနေမူ၍ စောင်းကို လည်းကောင်း စောင်းကြက်သောသားရေကို လည်းကောင်း စောင်းသမား၏တီးခတ်ခြင်း လုံ့လကိုလည်ကောင်း အကြောင်းပြု၍ ရုတ်တရက်ဖြစ်ပေါ်လာပြီးနောက် ကာလကြာမြင့်စွာ မတည်ဘဲ ချက်ချင်းချုပ်ပျောက်ပျက် စီးသကဲ့သို့ ထိုအတူ အလုံးစုံသော ရုပ်နာမ် တရားတို့သည်လည်း ရှေးကမရှိမူ၍ ယခုမှ ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်၏၊ ဖြစ်ပြီးနောက် အရှည် မမြဲပြိုကွဲ ပျက်စီးကြကုန်၏ ဟု နှလုံးသွင်း ရှုမှတ်ပြီး အဝိဇ္ဇာ, တဏှာ, ကံတို့၏ ရှေး ဘဝ၌ဖြစ်ပြီးခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း ကဗဠီကာရအာဟာရ၏ ထင်းရှားရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း ရုပ်သည်ဖြစ်၏ဟု အကြောင်းထင်ရှားရှိသည်၏အဖြစ် ဖြင့် ရူပက္ခန္ဓာ၏ဖြစ်ခြင်းကို ရှူမှတ်ရမည်။ အဝိဇ္ဇာ, တဏှာ, ကံဟူသော အတိတ် အကြောင်းတို့၏ ချုပ်ခြင်းကြောင့်လည်း ကောင်း ကဗဠီကာရအာဟာရဟူသော ပစ္စုပ္ပန်အကြောင်း၏ ချုပ်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း ရုပ်၏ချုပ်ခြင်းသည် ဖြစ်၏ ဟု အကြောင်းချုပ်သည်၏အဖြစ်ဖြင့် ရူပက္ခန္ဓာ၏ ချုပ်ခြင်းကို ရှုမှတ်ရမည်။
ထိုမှတစ်ပါး – အဝိဇ္ဇာ, တဏှာ, ကံတို့၏ ရှေးဘဝ၌ ဖြစ်ပြီးခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း ဖဿ၏ ထင်းရှားရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် လည်းကောင်း, ဝေဒနာ, သညာ, သင်္ခါရတို့ သည် ဖြစ်ကုန်၏” ဟု အကြောင်းထင်ရှား ရှိသည်၏ အဖြစ်ဖြင့် ဝေဒနာက္ခန္ဓာ, သညာက္ခန္ဓာ, သင်္ခါရက္ခန္ဓာတို့၏ဖြစ်ခြင်းကို ရှုမှတ် ရမည်။ “အဝိဇ္ဇာ, တဏှာ, ကံဟူသော အတိတ်အကြောင်းတို့၏ ချုပ်ခြင်းကြောင့် လည်းကောင်း ဖဿဟူသော ပစ္စုပ္ပန် အကြောင်း၏ ချုပ်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း ဝေဒနာက္ခန္ဓာ, သညာက္ခန္ဓာ, သင်္ခါရက္ခန္ဓာ ချုပ်ခြင်းဖြစ်၏” ဟု အကြောင်းချုပ်သည်၏ အဖြစ်ဖြင့် ဝေဒနာက္ခန္ဓာ, သညာက္ခန္ဓ, သင်္ခါရက္ခန္ဓာတို့၏ချုပ်ခြင်းကို ရှုမှတ်ရမည်။
“အဝိဇ္ဇာ, တဏှာ, ကံတို့၏ ရှေးဘဝ၌ ဖြစ်ပြီးခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း နာမ်, ရုပ်၏ထင်ရှားရှိသည်၏အဖြစ်ကြောင့် လည်းကောင်း ဝိညာဉ်သည်ဖြစ်၏” ဟု အကြောင်း၏ ထင်ရှားရှိသည်၏အဖြစ်ဖြင့် ဝိညာဏက္ခန္ဒာ၏ဖြစ်ခြင်းကို ရှုမှတ်ရမည်။ “အဝိဇ္ဇာ, တဏှာ, ကံဟူသော အတိတ် အကြောင်းတို့၏ ချုပ်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း, နာမ်, ရုပ်ဟူသော ပစ္စုပ္ပန် အကြောင်း၏ ချုပ်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၏ ချုပ်ခြင်းသည် ဖြစ်၏” ဟု အကြောင်းချုပ်သည်၏ အဖြစ်ဖြင့် “ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၏ ချုပ်ခြင်းကို ရှုမှတ်ရမည်။
ထိုသို့ ခန္ဓာ ၅-ပါးတို့၏ ဖြစ်မှု ပျက်မှုကို ရှုဖန်များသောအခါ-
ဥပက္ကိလေသဆယ်းပါး
(၁) ဩဘာသ = ဝိပသနာစိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော ပြိုးပြိုးပြက် ထွက်သောအရောင်, ဥတုသမုဋ္ဌာန်ကြောင့် ဖြစ်သော ပြိုးပြိုးပြက်ထွက်သောအရောင်၊
(၂) ဉာဏ = ဝိပဿနာဉာဏ်၊
(၃) ပီတိ = ဝိပဿနာစိတ်နှင့်ယှဉ်သော ပီတိ၊
(၄) ပဿဒ္ဓိ = ဝိပဿနာစိတ်နှင့်ယှဉ်သော ပဿဒ္ဓိ။
(၅) သုခ = ဝိပဿနာစိတ်နှင့်ယှဉ်သော စေတသိတသုခ၊
(၆) အမိမောက္ခ = သဒ္ဓါ တရား၊
(၇) ပဂ္ဂဟ = ဝီရိယ၊
(၈) ဥပဋ္ဌာန = သတိ၊
(၉) ဥပေက္ခာ = သင်္ခါရတို့ကို စိစစ်ခြင်း၌ လျစ်လျူ၏ အဖြစ်ဖြင့်တည်သော ဝိပဿနုပေက္ခာ, မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းနှင့်ယှဉ်သော စေတနာဟူသော အာဝဇ္ဇနုပေက္ခာ၊
(၁၀) နိကန္တိ = ဝိပဿနာ၌ နှစ်သက်တပ်မတ်သော နိကန္တိ-ဟုဆိုအပ်သော ဝိပဿနာ ညစ်ညူးကြောင်းတရားများ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။
ထို ဩဘာသအစရှိသောတရား ၁၀-ပါး တို့သည် အရိယမဂ်၏ ပုဗ္ဗဘာဂမဂ် မဟုတ်ကုန်၊ (ဝါ) အရိယမဂ်၏ ရှေ့အဖို့၌ဖြစ်သော လမ်းမှန်လမ်းရိုး မဟုတ်ကုန်၊ ဥပက္ကိလေသမှ လွတ်သော ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာ၏ အစွမ်းဖြင့် ဝိပဿနှာခရီးမှန်သွားသော ဝိပဿနာဉာဏ်သည် အရိယမဂ်၏ပုဗ္ဗဘာဂမဂ်မည်၏။ (ဝါ) အရိယမဂ်၏ ရှေ့အဖို့၌ဖြစ်သော လမ်းမှန်လမ်းရိုးမည်၏၊ ဤသို့ အရိယမဂ်၏ ရှေ့အဖို့၌ဖြစ်သော လမ်းမှန်လမ်းရိုးကိုလည်းကောင်း လမ်းမှန်လမ်းရိုး မဟုတ်သည်ကို လည်းကောင်း ပိုင်းခြားမှတ်သားရမည်။
ထိုယောဂီပုဂ္ဂိုလ်၏ ဥပက္ကိလေသမှလွတ်သော ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာ၏အစွမ်းဖြင့် ဝိပဿနာခရီးမှန်သွားသော ဤဝိပဿနာဉာဏ်သည် အရိယမဂ်၏ ပုဗ္ဗဘာဂမဂ် မည်၏၊ ဤ ဥပက္ကိလေသသည် အရိယမဂ်၏ ပုဗ္ဗဘာဂမဂ်မဟုတ် ဟု အရိယမဂ်၏ ပုဗ္ဗဘာဂမဂ် ဟုတ်သည်ကိုလည်းကောင်း, အရိယမဂ်၏ ပုဗ္ဗဘာဂမဂ် မဟုတ်သည်ကို လည်းကောင်း သိ၍တည်သောဉာဏ်သည် မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိမည်၏၊
ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိစခန်း
ထို မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ ဖြစ်ပြီးသောအခါ၌ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်လည်း အလွန် ရင့်သန်ထက်မြက်တော့သည်။ ဥဒယဗ္ဗယ ဉာဏ် အလွန်ရင့်သန်ထက်မြက်သောအခါ၌ သင်္ခါရတရားတို့၏ ပျက်စီးမှုကိုသိသော ဘင်္ဂဉာဏ်, သင်္ခါရတရားတို့၏ ကြောက်မက် ဖွယ်အဖြစ်ကိုသိသော ဘယဉာဏ်, သင်္ခါရ တရားတို့၏ အပြစ်ကိုသိသော အာဒီနဝဉာဏ်, သင်္ခါရတရားတို့၌ ငြီးငွေ့သော နိဗ္ဗဒါဉာဏ်, သင်္ခါရတရားတို့မှ လွတ်မြောက်လိုသော မုစ္စိတုကမျတာဉာဏ်, သင်္ခါရတရားတို့၌ အနိစ္စ, ဒုက္ခ, အနတ္တ-ဟုထပ်မံ၍ ရှုသော ပဋိသင်္ခါဉာဏ်, သင်္ခါရတရားတို့၌ လျစ်လျူရှူနိုင်သော သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ် အထက် ဖြစ်သော ဗောဓိပက္ခိယတရားတို့အားလည်းကောင်း, အောက်ဖြစ်သော ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် စသောဉာဏ် ၈-ပါးတို့အားလည်းကောင်း လျော်သော အနုလောမဉာဏ်များလည်း အဆင့်ဆင့်ဖြစ်ပေါ်လာကြပေလိမ့်မည်။
ဤသို့ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်မှစ၍ အနုလောမ ဉာဏ်တိုင်အောင် အဆင့်ဆင့်တိုးတက်လာသည့် ဝိပဿနာဉာဏ် ၉-ပါးတို့သည် ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိမည်၏။
ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိစခန်း
ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိဖြစ်ပြီးနောက် မဂ်၏ အာဝဇ္ဇန်းအရာ၌တည်သော ဂေါတြဘူစိတ် တစ်ကြိမ်ဖြစ်လေသည်။ ထိုဂေါတြဘူစိတ်ကား ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိသို့လည်း မသက်ဝင်၊ ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိသို့လည်းမသက်ဝင်၊ ထို ဝိသုဒ္ဓိ ၂-ပါးတို့၏အလယ်၌ ဝေါဟာရမဲ့သောတရား တစ်မျိုးသာတည်း၊ ထိုသို့ ဝေါဟာရမဲ့သော တရားဖြစ်သော်လည်း ဝိပဿနာအလျဉ်၌ ကျသည်၏အဖြစ် ကြောင့် “ဝိပဿနာ” ဟုခေါ်ဝေါ်ခြင်းသို့ ရောက်၏ (ဝါ) ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ၌ သွင်းယူရေတွက်အပ်၏။ ထိုဂေါတြဘူစိတ်၏ အခြားမဲ့၌ “ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ” ဟုခေါ်သော မဂ် ၄-ပါးတို့ အဆင့်ဆင့်ဖြစ်ပေါ်၍ အရိယာပုဂ္ဂိုလ် အသင်းဝင်တစ်ယောက် ဖြစ်ပြီး အသက်၏အဆုံး၌ အနုပါဒိသေသ ပရိနိဗ္ဗာန်ဝင်စံ၍ ဘဝ၏အဆုံးသို့ရောက် လေတော့သတည်း။ ( ဝိပဿနာပွါးများ အားထုတ်နည်းအကျယ်ကို -ကြည့်)။
အာနာပါနကျင့်စဉ်သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ အလွန်ရှေးကျသော တရားကျင့်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ အချိန်ကြာမြင့်စွာက လူပေါင်းများစွာတို့ထံမှ ပျောက်ကွယ်ခဲ့သည်။ ဂေါတမဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဝိပဿနာ ကျင့်စဉ်ကိုဘီစီ (၅၈၈) လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း၂၆၀ဝ-ကျော်တွင်ပထမဆုံးသော စတင်တွေ့ရှိကျင့်ကြံအားထုတ် ခဲ့ သူဖြစ်သည်။ ဝိပဿနာဆိုသည်မှာ အရှိကိုအရှိအတိုင်း မှန်ကန်စွာသိမြင်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရရှိသည်။ မိမိ၏ခန္ဓာကိုယ်ကို မိမိကိုယ်တိုင်ရှုမှတ်ခြင်းဖြင့် မိမိ၏ မတင့်တယ်သော စိတ်တို့ကို ဖြူစင်စေသော ကျင့်စဉ်ဖြစ်သည်။ မိမိ၏ခန္ဓာကိုယ်ကို မိမိကိုယ်တိုင်ရှုမှတ်ခြင်းဖြင့် မိမိ၏ မတင့်တယ်သော စိတ်တို့ကို ဖြူစင်စေသော ကျင့်စဉ်ဖြစ်သည်။ အသင်သည် ပျံ့လွင့်နေသောစိတ်ကို စုစည်းနိုင်ရန်အတွက် ပုံမှန်အတိုင်း အသက်ရှုမှုကို အာရုံစူးစိုက်ပြီး စတင်ရှုမှတ်လေ့ကျင့်မှု ပြုလုပ်ကြရသည်။ စိတ်သည် တည်ကြည်စူးရှမှုရှိပြီး ခန္ဓာကိုယ်ကို အာရုံစူးစိုက်၍ ရှုမှတ်ခြင်းဖြင့် ရုပ်သည်လည်းကောင်း၊ စိတ်သည်လည်းကောင်း၊ ခဏမစဲ မရပ်မနား ပြောင်းလဲနေကြသောတရား၊ စကြဝဠာတစ်ခုလုံး၏ သဘာဝဓမ္မ အမှန်တရားကို တွေ့ရှိလာသောအခါ မမြဲခြင်းသဘာဝ(အနိစ္စ)၊ ဆင်းရဲခြင်း(ဒုက္ခ) နှင့် အစိုးမရသော(အနတ္တ) သဘောသဘာဝ အမှန်တို့ကို သိရှိကြသည်။ ဤကဲ့သို့ အမှန်တရား ဓမ္မလက္ခဏာကို ကိုယ်တိုင်ကိုကြ တိုက်ရိုက်သိလာသောအခါ စိတ်အတွင်း၌ မတင့်တယ် မစင်ကြယ်မှုများမှ လွတ်မြောက်၍ စိတ်ကို ဖြူစင်မှု ဖြစ်စေသော တရားကျင့်စဉ်ဖြစ်သည်။
ဝိပဿနာကျင့်စဉ်၏ ရည်မှန်းချက်သည် စိတ်၏ အထွဋ်အထိပ်သို့ရောက်ပြီး၊ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲဒုက္ခအပေါင်းမှ လွတ်မြောက်ခြင်း၊ ပညာ-ဉာဏ်စဉ်အဆုံးတိုင် ပေါက်ရောက်စေရန် ဖြစ်ပေသည်။ ဉာဏ်စဉ် ၁၆ ပါး ရှိသည်။ ကြိုးစားပြီး ဆက်လက်ကျင့်ကြံအားထုတ်ပါလျှင် အားထုတ်သူ၏ နေ့စဉ်ဆင်းရဲ ပင်ပန်းမှုများမှ သက်သာစေပြီး ယခင်အကျင့်ဟောင်းပုံစံများ၏ တည်ငြိမ်မှုမရှိသော တုံ့ပြန်မှုများတို့ဖြင့် နှစ်သက်သာယာဖွယ်၊ မနှစ်သက်သာယာဖွယ် ကိစ္စများ ကြုံရသောအခါ စိတ်ထဲတွင် ထုံးဖွဲ့ချည်နှောင်မှု၊ ဆင်းရဲမှု အစိုင်အခဲများစွာ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းတို့မှ ဖြေလျော့ပြီးလျှင် ချမ်းသာမှုများ ဖြစ်လာပါလိမ့်မည်။ ဝိပဿနာကျင့်စဉ်သည် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာက သင်ကြားပေးခဲ့သည် မှန်သော်လည်း၊ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ အတွက်သာ မဟုတ်ပဲ လူအားလုံးနှင့် သက်ဆိုင်သောကျင့်စဉ် ဖြစ်သည်။ စကြာဝဋ္ဌာရှိ အားလုံးသောလူတို့အတွက် ဝဋ်ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်စေသော နည်းလမ်းသာဖြစ်သည်။
မောင်းကုန်းရွာ၊ ထီးချိုင့်မြို့နယ်
မောင်းကုန်းရွာ (Maungkone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ ထီးချိုင့်မြို့နယ်၊ မောင်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၄၆၂၄ ဖြစ်သည်။
လှိုင်ကဘာရွာ၊ ဘားအံမြို့နယ်
လှိုင်ကဘာရွာ(Hlaingkabar)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ လှိုင်ကဘာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၂၆၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လှိုင်ကဘာကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၈၂၂ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၂၁၆ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘားအံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝေဠုဝန်စခန်းရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်
ဝေဠုဝန်စခန်းရွာ(Wailuwunsakhan)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းခရိုင်၊ ဖလမ်းမြို့နယ်၊ သီးဆဲင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၃၈၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သီးဆဲင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၀၄ ဦး၊ မ ၄၇၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၈၁ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖလမ်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တိုက်ကြီးမြို့
တိုက်ကြီးမြို့သည် ရန်ကုန်မြို့၏ မြောက်ဘက်အကျဆုံးအပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ အင်းစိန်ခရိုင် တိုက်ကြီးနယ်နှင့် တိုက်ကြီးမြို့နယ်တို့၏ ရုံးစိုက်ရာ မြို့ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်-ပြည် မီးရထားလမ်းနှင့် ‌မော်‌တော်ကားလမ်း‌ပေါ်တွင် တည်ရှိ‌သောမြို့ ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်မြို့မှ အ‌နောက်‌မြောက်ဘက်သို့ ရထားလမ်းဖြင့် ၄၂ မိုင်မျှကွာ‌ဝေးသည်။ ကိုလိုနီခေတ်ဦး၌ ဟံသာဝတီခရိုင်တွင် ပါဝင်ခဲ့သော မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာ မြို့ငယ်ဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က မြို့နယ်အကျယ်အဝန်း (၈၉၈)စ/မိုင် ဖြစ်သည်။
မြို့အ‌နေအထားမှာ မကြီးလှ‌သော်လည်း နယ်ကျယ်၍ လမ်းဆုံ‌ဒေသဖြစ်‌သော‌ကြောင့် အ‌ရောင်းအဝယ် စည်ကားသည်။ ရန်ကုန်မြို့ကို ‌ရေပေး‌သော ဂျိုးဖြူသို့ တိုက်ကြီးမှကားလမ်း ‌ဖောက်ထားသည်။ တိုက်ကြီးနယ်တွင် တိုက်ကြီးမြို့နယ်နှင့် ထန်းတပင်မြို့နယ် တို့ပါဝင်သည်။ တိုက်ကြီးမြို့ လူဦး‌ရေမှာ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်း‌ခေါင်စာရင်းအရ ၂၇၇,၁၆၅ ‌ယောက် ရှိ‌သည်။ တိုက်ကြီးမြို့နယ်တွင် တိုက်ကြီးမြို့၊ ဥက္ကံမြို့၊ အဖျောက်မြို့ တို့ပါဝင်သည်။ တိုက်ကြီးမြို့အား ရပ်ကွက်(၈)ခုဖြင့်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ၎င်းတို့မှာ-
တိုက်ကြီးမြို့တွင် အထက-တိုက်ကြီးမြို့နှင့် အထက(မြို့မ)-တိုက်ကြီးမြို့ဟူ၍ အထက်တန်းကျောင်း (၂) ကျောင်းရှိသည်။
မွီသီးရွာ
မွီသီးရွာ
ဂျိတ္တောကုန်းကြီးရွာ၊ ကျောက်ကြီး
ဂျိတ္တောကုန်းကြီးရွာ၊ ကျောက်ကြီး
ကျွန်မနှင့် ကိုဘကျော်
ကျွန်မနှင့် ကိုဘကျော် သည် ၁၉၉၉ ခုတွင် ရိုက်ကူးသော မြန်မာဇာတ်ကား ဖြစ်သည်။ စိန်ဌေး ဗီဒီယိုထုတ်လုပ်ရေးအတွက် စတီးလ်၏ ဝတ္ထုကို လွမ်းဝေအောင် ဇာတ်ညွှန်းခွဲကာ နောင်ထွန်းလွင်နှင့် ညီညီထွန်းလွင်က ရိုက်ကူးခြင်း ဖြစ်သည်။ မင်းဦး၊ ထက်ထက်မိုးဦး၊ မြင့်နိုင်၊ ကျော်ထူး၊ ဝင်းနိုင် (အနုပညာ) နှင့် ပိစိတို့ ပါဝင် သရုပ်ဆောင်ကြသည်။
ရွေ့လျားခြင်း
ရူပဗေဒတွင် ရွေ့လျားခြင်း ဆိုသည်မှာ အရာဝတ္ထုတစ်ခုသည် အချိန်ပေါ်မူတည်၍ ၎င်း၏ တည်နေရာပြောင်းလဲခြင်း ဖြစ်သည်။ ရွေ့လျားခြင်းကို သင်္ချာနည်းအရ အရွေ့၊ အကွာအဝေး၊ အလျင်၊ အရှိန်၊ အမြန်၊ အချိန် စသည့် ဝေါဟာရများဖြင့် ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ ရွေ့လျားခြင်းကို စူးစမ်းသူက ရည်ညွှန်းဘောင်(အမှတ်)ကို မူတည်ဆက်စပ်၍ လေ့လာစူးစမ်းနိုင်ကာ အချိန်ပြောင်းလဲမှုနှင့်အတူ ထိုရည်ညွှန်းဘောင်ကိုပင် မူတည်ဆက်စပ်ပြီး ထိုအရာဝတ္ထု၏ တည်နေရာပြောင်းလဲမှုကို တိုင်းတာခြင်းဖြင့် လေ့လာနိုင်သည်။ အရာဝတ္ထုများ၏ ရွေ့လျားခြင်းကို ဖော်ပြသော ရူပဗေဒဘာသရပ်ခွဲကို ကိုင်နစ်မတ်တစ် (kinematics; ကင်နစ်မတ်တစ် ဟုလည်း အသံထွက်ရှိ) ဟုခေါ်ဆိုပြီး အားများနှင့် အားများ၏ ရွေ့လျားခြင်းအပေါ် သက်ရောက်မှုအား လေ့လာသည့် ဘာသာရပ်ကို ဒိုင်းနမစ် (dynamics) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။
အရာဝတ္ထုတစ်ခုသည် ပေးထားသော ရည်ညွှန်းဘောင်နှင့် ဆက်စပ်၍ ပြောင်းလဲမှုမရှိလျှင် ထိုအရာဝတ္ထုသည် ရပ်နေသည်၊ ရွေ့လျားမှုမရှိ (သို့) ပတ်ဝန်းကျင်ကို ရည်ညွှန်းချက်ထား၍ ကိန်းသေတည်နေရာတွင် ရှိသည်၊ အချိန်အလိုက် မပြောင်းလဲဟု စသဖြင့်ဆိုနိုင်သည်။ ပကတိရည်ညွှန်းဘောင် (သို့) ပကတိအမှတ်နေရာ မရှိသောကြောင့် ပကတိရွေ့လျားမှု (absolute motion) ကို ဆုံးဖြတ်၍ မရနိုင်ပေ။ ထို့ကြောင့် စကြဝဠာအတွင်း အရာဟူသမျှသည် ရွေ့လျားနေသည်ဟု ယူဆနိုင်ပေသည်။
ရွေ့လျားမှုသည် ရူပဗေဒဆိုင်ရာ စနစ်များတွင် အသုံးချနိုင်ရာ အရာဝတ္ထုများ (ကြီး/ငယ်) ၊ ဒြပ်မှုန်များ၊ ဒြပ်စက်ကွင်းများ၊ ရောင်ခြည်ဖြာထွက်ခြင်း၊ ရောင်ခြည် စက်ကွင်းများ၊ ရောင်ခြည်မှုန်များ၊ ကွေး/ခုံးခြင်း၊ အာကာသအချိန် စသည်တို့၌ အသုံးချနိုင်သည်။ ပုံရိပ်၊ သဏ္ဌာန်၊ နယ်နိမိတ်များ၏ ရွေ့လျားမှုများအကြောင်းကိုလည်း ပြောဆိုနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် "ရွေ့လျားမှု"ဆိုသော ဝေါဟာရသည် ယေဘုယျအားဖြင့် အာကာသတွင် ရုပ်ဝတ္ထုစနစ်တစ်ခု၏ ပုံပန်းသဏ္ဌာန် အစီအစဉ် (သို့) တည်နေရာများ၏ အဆက်မပြတ် ပြောင်းလဲမှုကို သဘောဆောင်၏ ။
အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ ရွေ့လျားမှုကို တိုင်းတာသည့် အဓိကတန်ဖိုးမှာ အဟုန်ဖြစ်၏ ။ အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ အဟုန်သည် ထိုအရာ၏ ဒြပ်ထု၊ အလျင်တို့အပေါ် မူတည်သည်။ ပြင်ပသက်ရောက်မှုမရှိသော စနစ် (isolated system) ၌ အရာဝတ္ထုတို့၏ စုစုပေါင်းအဟုန်သည် အချိန်အလိုက် ပြောင်းလဲမှုမရှိပေ။ ဤသည်ကို အဟုန် ထိန်းသိမ်းခြင်း ဥပဒေသ (law of conservation of momentum) ၌ ဆိုထားသည်။ အရာဝတ္ထု၏ ရွေ့လျားမှု (အကျိုးဆက်အနေဖြင့် ၎င်း၏ အဟုန်) သည် ပြင်ပအားတစ်ခု ထိုအရာပေါ်သို့ သက်ရောက်မှုမရှိပါက မပြောင်းလဲနိုင်ပေ။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မက္ကင်းနစ်
ကျဦးရွာ၊ သရက်မြို့နယ်
ကျဦးရွာ (Kyau)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ သရက်မြို့နယ်၊ ကျဦးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၆၉၈၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျဦးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၇၀ ဦး၊ မ ၂၉၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၆၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သရက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
၂၅ ဩဂုတ်
ဩဂုတ်လ၊ (၂၅)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၂၃၇)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ် ဖြစ်လျှင် (၂၃၈)ရက်မြောက်) နေ့ရက် ဖြစ်သည်။ ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၁၂၈) ရက် ကျန်သေးသည်။
အင်ဂျင် ကွန်ထရိုး ယူနစ်
အင်ဂျင်ကွန်ထရိုးယူနစ် (Engine Control Unit) သို့ ပါဝါ ထရိန်း ကွန်ထရိုး မော်ဒျူး ဆိုသည်မှာ အီလက်ထရွန်းနစ် ထိန်းချုပ်မှုဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်း တစ်မျိုး ဖြစ်ပြီ: အတွင်းလောင်အင်ဂျင်ကို လည်ပတ်ရန် အတွက် လိုအပ်သော လောင်စာဆီ ပမာဏ၊ လောင်ကျွမ်းမှု တိုင်မင် နှင့် အခြား လိုအပ်သော အချက်အလက်များကို ထိန်းညှိ ဆုံးဖြတ်ပေးသော ကိရိယာတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
အာရုံခံများ
အင်ဂျင် ထိန်းချုပ်ယူနစ်တွင် အမျိုးမျိုးသော အာရုံခံများ တပ်ဆင်အသုံးပြုပြီး အသုံးပြုသော အာရုံခံများမှာ
စသည်ဖြင့် များစွာ ပါရှိပြီး ခလုတ်များသည် အာရုံခံမဟုတ်သော်လည်း ခလုတ်များကိုပါအာရုံခံ အဖြစ် Switch signal ဖန်တီး၍ အသုံးပြုပါသည်။
ငှက်ပျောပင်ရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြိုင်တန်းရွာ၊ မှော်ဘီစု
မြိုင်တန်းရွာ၊ မှော်ဘီစု
ဇုံးကားယားရွာ
ဇုံးကားယားရွာ
အူကျွန်းတောကြီးရွာ၊ အူကျွန်း
အူကျွန်းတောကြီးရွာ၊ အူကျွန်း
မိုးတိမ်လို ကျင့်ကြ
မိုးတိမ်လို ကျင့်ကြ သည် ၁၉၉၉ ခုတွင် ရိုက်ကူးသော မြန်မာဇာတ်ကား တစ်ကားဖြစ်သည်။ ကောင်းစုစံ ဗီဒီယိုထုတ်လုပ်ရေးအတွက် မိုးဈာန်လွင် (ဆူးမ (ရုပ်ပြ)) ၏ ဝတ္ထုကို ဒီရေလှိုင်း ဇာတ်ညွှန်းခွဲကာ ဇမ္ဗူထွန်းသက်လွင် ရိုက်ကူးသည်။ ရှိုင်း၊ ပန်းဖြူ၊ ဖိုးဖြူ၊ ကင်းကောင်၊ ငှက်ပျောကြော်၊ မျက်သွယ်ခိုင်နှင့် ဖြူဖြူလွင်တို့ သရုပ်ဆောင်ကြသည်။
စအင်းရွာသစ်ရွာ၊ သာယာကုန်း
စအင်းရွာသစ်ရွာ၊ သာယာကုန်း
ဗောဇ္ဈင်္ဂဒေသနာသုတ်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူနေစဉ် ဗောဇ္ဈင်ခုနစ်ပါးတို့ကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်။
လက်ပံကုန်း (အရှေ့)ရွာ၊ လယ်တီ
လက်ပံကုန်း (အရှေ့)ရွာ၊ လယ်တီ
၂၆ ဩဂုတ်
ဩဂုတ်လ၊ (၂၆)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၂၃၈)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ် ဖြစ်လျှင် (၂၃၉)ရက်မြောက်) နေ့ရက် ဖြစ်သည်။ ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၁၂၇) ရက် ကျန်သေးသည်။
အုတ်ဆုံရွာ၊ ထီးချိုင့်မြို့နယ်
အုတ်ဆုံရွာ (Okeson)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ ထီးချိုင့်မြို့နယ်၊ မောင်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၄၆၂၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ထီးချိုင့်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြို့သာရွာ၊ ကျောက်ဆည်မြို့နယ်
မြို့သာရွာ (Myothar)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ ကျောက်ဆည်မြို့နယ်၊ လယ်ကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၆၀၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လယ်ကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၁၅ ဦး၊ မ ၁၂၀၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၃၁၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ဆည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဌာနိယသုတ်
ကာမရာဂ, ဗျာပါဒ, ထိနမိဒ္ဓ, ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စ, ဝိစိကိစ္ဆာ-ဟူသော နီဝရဏတရား ငါးပါးတို့၏ အာရုံ(အကြောင်း)တရားတို့ကို နှလုံးသွင်းခြင်း၊ ကြိမ်ဖန်များစွာ အလေ့ အလာပြုခြင်းကြောင့် မဖြစ်သေးသော ယင်းနီဝရဏတရားတို့ ဖြစ်ပေါ်လာကုန်၏။ ဖြစ်ပြီးသော နီဝရဏတရားတို့ အလွန်များပြားစွာ ပြန့်ပွားလာကုန်၏။
ဗောဇ္ဈင် (၇)ပါးတို့၏ အာရုံဖြစ်သောတရားတို့ကို နှလုံးသွင်းခြင်း၊ ကြိမ်ဖန်များစွာဖြစ်ပွားရန် အလေ့အလာပြုခြင်းကြောင့် မဖြစ်သေးသော ဗောဇ္ဈင်တရားတို့ ဖြစ်ပေါ် လာကုန်၏။ ဖြစ်ပြီးသောဗောဇ္ဈင်တရားတို့ ဘာဝနာပြည့်စုံခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏ဟု နီဝရဏတစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ၊ ဗောဇ္ဈင်(၇)ပါး တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီကို ဝေဖန်၍ ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင်ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ ဖွင့်ဆိုချက် အနည်းငယ်သာ ရှိပါသည်။
သာယာတောရွာ
သာယာတောရွာ
ထနိပါတ်ရွာ၊ မှော်ဘီစု
ထနိပါတ်ရွာ၊ မှော်ဘီစု
အူကျွန်း (မြောက်စု)ရွာ၊ အူကျွန်း
အူကျွန်း (မြောက်စု)ရွာ၊ အူကျွန်း
၂၇ ဩဂုတ်
ဩဂုတ်လ၊ (၂၇)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၂၃၉)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ် ဖြစ်လျှင် (၂၄၀)ရက်မြောက်) နေ့ရက် ဖြစ်သည်။ ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၁၂၆) ရက် ကျန်သေးသည်။
ဘွမ်ရောင်ရွာ၊ မိုးမောက်မြို့နယ်
ဘွမ်ရောင်ရွာ(Bumyawng)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မိုးမောက်မြို့နယ်၊ ကလဲချက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၁၂၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကလဲချက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၈ ဦး၊ မ ၂၅ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၈၃ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မျိုးဝင်း
ပဲခူးတိုင်း ကဝမြို့နယ် ပြည်သူ့ လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် တဦးဖြစ်သူ ဒေါက်တာ မျိုးဝင်း (၅၄) နှစ်သည် အသည်းကင်ဆာ ရောဂါဖြင့် ယမန်နေ့ မွန်းလွဲ ၃ နာရီတွင် ထိုင်း-မြန်မာ နယ်စပ် မဲဆောက်မြို့တွင် ကွယ်လွန်သွားသည်။
ပဲခူးတိုင်း၊ ကဝမြို့နယ်၊ ပြည်သူ့ လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် ဒေါက်တာ မျိုးဝင်း (၅၄) နှစ်။
ဒေါက်တာ မျိုးဝင်းသည် ၁၉၈၂ ခုနှစ်က မန္တလေး ဆေးတက္ကသိုလ်မှ ဆရာဝန်ဘွဲ့ ရရှိခဲ့ပြီး ၁၉၈၈ ခုနှစ် ဒီမိုကရေစီရေး လှုပ်ရှားမှုတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။
စစ်တပ်မှ အာဏာ သိမ်းခဲ့သည့်နောက်တွင် ကဝမြို့နယ် အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့ကာ ၁၉၉ဝ ပြည့် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပြည်သူ့ လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် အရွေးချယ် ခံခဲ့ရသည်။
စစ်အစိုးရ အာဏာပိုင်များမှ ၁၉၉ဝ ခုနှစ်၊ ရွေးကောက်ပွဲ အနိုင်ရ လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ်မှ နုတ်ထွက်ပါက အဆင့်မြင့် ရာထူး တိုးပေးခြင်း၊ နိုင်ငံရပ်ခြား ပညာတော်သင် စေလွှတ်မည်ဟု ခေါ်ယူ သိမ်းသွင်း ခဲ့သော်လည်း လက်မခံ ငြင်းပယ်ခဲ့သူ တဦးလည်း ဖြစ်သည်။
၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် ပြည်သူ့ လွှတ်တော် ကိုယ်စားပြု ကော်မတီ ဖွဲ့စည်းစဉ် တက်ွ့ွကစွာ ပါဝင်ခဲ့သဖြင့် စစ်ထောက်လှမ်းရေးက ၃ နှစ်ခန့် ဖမ်းဆီး ထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ခဲ့စဉ်က ဒေါက်တာ မျိုးဝင်း ကိုယ်ပိုင် ဖွင့်လှစ်ထားသော ဆေးခန်းကို ပိတ်ရန် ဖိအားပေး ခံရခြင်း၊ နိုင်ငံရေး လုပ်ဆောင်ခွင့် မရအောင် နှောင့်ယှက်ခြင်း၊ ထောက်လှမ်းရေးများက နည်းမျိုးစုံ နောက်ယောင်ခံ လိုက်ကာ နှောင့်ယှက်မှုများ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် အတွက် ၂ဝဝ၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်း-မြန်မာ နယ်စပ်ရှိ မဲဆောက်မြို့သို့ ခိုလှုံရန် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။
ထို့နောက် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား ကောင်စီ (NCUB) အတွင်းရေးမှူး အဖွဲ့၊ နိုင်ငံရေးအံတုမှု ကော်မတီတို့တွင် ဆက်လက် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
သူသည် လက်ရှိ မြန်မာ့ လွှတ်တော် အမတ်များ အဖွဲ့ (MPU) အဖွဲ့ဝင် တဦးဖြစ်ကာ အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ် (လွတ်မြောက်နယ်မြေ) ဗဟို (NLD- LA) တွင်လည်း မကွယ်လွန်မီ အထိ ဗဟိုကော်မတီ အဆင့်တွင် ပါဝင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သူ တဦးလည်း ဖြစ်သည်။ ဒေါက်တာ မျိုးဝင်း ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီးနှင့် အတူ သားတဦး၊ သမီးနှစ်ဦး ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။
ဥရှစ်ကုန်းရွာ၊ ကျွန်းလှမြို့နယ်
ဥရှစ်ကုန်းရွာ (Okeshitkone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်၊ ကျွန်းလှမြို့နယ်၊ လိပ်စင်းတောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၁၈၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျွန်းလှမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တဖုဿနှင့် ဘလ္လိက
တဖုဿနှင့် ဘလ္လိက (သို့) တပုဿ နှင့် ဘလ္လိက (Taphussa and Bhallika or Trapusa and Bahalika) သည် ဂေါတမဗုဒ္ဓ၏ ပထမဆုံး ဥပါသကာ များဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့၏အကြောင်းကို ပါဠိပိဋကတ်ရှိ ဝိနိယကျမ်းတွင် ဖော်ပြထားကာ ယင်း၌ ဂေါတမဗုဒ္ဓအဖြစ်သို့ရောက်ရှိပြီးနောက် ပထမဆုံး ဆွမ်းကပ်လှူဒါန်းကြသော ကုန်သည်ညီနောင်ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်၌ သံဃာဟုဆိုအပ်သော အဖွဲ့အစည်းမပေါ်ပေါက်သေးပေ။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့သည် "ဒွေဝါစိက သရဏဂုံ" တည်သော ပထမဆုံး ဥပါသကာများဖြစ်ကြပေသည်။ တရုတ်ခရီးသွားရဟန်းတော် ရွှမ်ကျမ်း (Xuanzang) က ထိုကုန်သည်ညီနောင်နှစ်ဦးသည် အလယ်အာရှ (အာဖဂန်နစ္စတန်ရှိ ဘာ့လ်ဂ်မြို့ (Balkh) ကို ရည်ညွှန်း) သို့ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ယူဆောင်ခဲ့၏ဟု ရေးသားဖော်ပြခဲ့သည်။
မြန်မာ
နှောင်းကာလတစ်ခုသို့ရောသော် ဘုရားရှင် ရာဇဂြိုဟ်ပြည်၌ သီတင်းသုံး နေတော်မူသောအခါ၌ ဤတဖုဿ ဘလ္လိက ကုန်သည်နှစ်ယောက်တို့သည် ဘုရားရှင်ဆီသို့ တဖန် ဆိုက်ရောက်ခဲ့ကြပြီး ဘုရားက ယင်းတို့ကို တရား ဟောတော်မူရာ တဖုဿသည် သောတာပန်ဖြစ်၍ ဥပသကာ ဖြစ်၏။ ဘလ္လိကသည်ကား အဘိဉာဉ်ခြောက်ပါးရသော ဘလ္လိကထေရ်မည်သည့် ရဟန္တ ဖြစ်၏။ တဖုဿသည် အသိတဉ္စနနဂိုရ်မြို့သို့ တစ်ဖန်ပြန်ကာ တမဗဂုတ္တ တောင်ထိပ်ထက်၌ ဌာပနာသော ဆံတော်ဓာတ် စေတီ၌ ဝတ်ပဋိပတ်မူ၍ အသက်တိုင်းနေပြီးသော် ကွယ်လွန်သည်။
သီရိလင်္ကာ
သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၏ ရာဇဝင်ကျမ်းများက တဖုဿနှင့် ဘလ္လိက ခေါ် ကုန်သည်ညီနောင်သည် နေရာအနှံ့သွားလာ ကုန်သယ်ကြပြီး ရာဇဂြိုဟ်သို့ အသွား လမ်းခုလတ်တွင် ဂေါတမဗုဒ္ဓဘုရားဖြစ်ပြီးသောအခါ ဘုရားရှင်နှင့်တွေ့ဆုံနိုင်ခဲ့ကြပေသည်။ ပထမဆုံးဆွမ်းကပ်လှူဒါန်းနိုင်ခဲ့ကာ ဘုရား၊ တရားဟူသော သရဏဂုံတည်သော ပထမဆုံးသူများဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်ရန်အလို့ငှာ ဘုရားရှင်ကို တောင်းဆိုရာတွင် ဘုရားက ဆံတော်ရှစ်ဆူ ပေးသနားခဲ့သည်။ အိန္ဒိယမှအပြန် သီရိလင်္ကာ အရှေ့မြောက်အရပ်ရှိ သီရိယာယ/သီရိယာအိ (Thiriyaya/Thiriyai) ရွာတွင် ထိုဆံတော်မျကို ဃာပနာသွင်း၍ စေတီတစ်ဆူတည်ကြရာ ယခုအခါ၌ ဂီရိဟန္ဒုခေါ်သော စေတီဖြစ်သည်။ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး စေတီတော်အဖြစ် ယူဆကြ၏ ။
အလယ်အာရှ
တရုတ်ရဟန်းတော် ရွှမ်ကျွမ်းက ပထမဆုံးတပည့်သာဝကများဖြစ်ကြသော ကုန်သည်ညီနောင်တို့သည် အိမ်အပြန်ခရီးထွက်ခွာမည်ဖြစ်ရာ ဘုရားရှင်၏ မျက်ကွယ်တွင် ဘုရားရှင်ကို သတိရပူဇော်ကြည်ညိုနိုင်စေရန် ဘုရားရှင်ထံ တစ်ခုခုချီးမြှင့်ပေးဖို့ တောင်းဆိုသော် ဘုရားရှင်က ဆံတော်ရှစ်ဆူကို ပေးသနားခဲ့သည်။ ထိုဆံတော်များကို ဌာပနာရန် ရွှေကျုပ်များပြုလုပ်၍ ၎င်းတို့၏ ဇာတိမြို့တော် ဘာ့လ်ဂ်မြို့ (Balkh) သို့ ပင့်ဆောင်သွားကြပြီး ထို၌ ဆံတော်များကို ဌာပနာကာ စေတီတစ်ဆူတည်ထားခဲ့သည်။ See Nava Vihara
ဆရာတော်ရွှမ်ကျမ်းက ဆက်လက်ဖော်ပြထားသည်မှာ ထိုစေတီသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၌ ပထမဆုံးစေတီဖြစ်ပြီး ဘုရုးရှင်က မည်သို့စေတီတည်ရမည်ကိုလည်း မိန့်ကြားခဲ့သည်။ ဘုရားရှင်က ၎င်း၏သင်္ကန်းသုံးထည်ကို လေးထောင့်သဏ္ဌာန်ခေါက်ကာ တစ်ခုအပေါ်တစ်ခုထပ်၍ အပေါ်မှ သပိတ်ကို မှောက်သည့်ပုံစံ တည်ရမည်ဟု မြွက်ကြားခဲ့သည်။
စူပါကွန်ဒပ်တီဗီတီ
စူပါကွန်ဒပ်တီဗီတီ (Superconductivity ) ဆိုသည်မှာ လျှပ်စစ်ဓာတ်၏ ခုခံအား (electrical resistance) သုည ရှိသော အခြေအနေ ဖြစ်ပြီး အချို့သော ဝတ္ထုပစ္စည်းများတွင် အပူချိန် သတ်မှတ်ချက် တစ်ခု၏ အောက်သို့ ကျရောက်သော အခါတွင် ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။ စူပါကွန်ဒပ်တီဗီတီကို စတင်တွေ့ရှိသူမှာ ဟိုက်ကမ်မာလင်းအွန်းနပ်စ် (Heike Kamerlingh Onnes) ဖြစ်ပြီး ၁၉၁၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၈ ရက်တွင် လေဒန်တွင် ရှာဖွေ တွေ့ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ကိုလိုနီစနစ်
ကိုလိုနီစနစ်ဟူသည် အခြားနယ်မြေကိုတရားဝင်နှင့်တိုက်ရိုက်ထိန်းချုပ်နိုင်သည့်နိုင်ငံရေးနှင့်စစ်ရေးလွှမ်းမိုးမှုစနစ် ဖြစ်သည်။ ကိုလိုနီပြုခြင်းဖြစ်စဉ်တွင် ကိုလိုနီပြုသူများသည် ၎င်းတို့၏ဘာသာရေး၊ ဘာသာစကား၊ စီးပွားရေးနှင့် အခြားယဉ်ကျေးမှုအလေ့အထများကို ပယ်ခြစည်းကြပ်နိုင်သည်။ နိုင်ငံခြား အုပ်ချုပ်သူများသည် ၎င်းတို့၏ အကျိုးစီးပွားကို လိုက်စား၍ နယ်မြေကို အုပ်ချုပ်ပြီး ကိုလိုနီပြုထားသော ဒေသ၏ လူများနှင့် အရင်းအမြစ်များမှ အကျိုးအမြတ်ရရှိရန် ကြိုးပမ်းကြသည်။ ၎င်းသည် နယ်ချဲ့ဝါဒနှင့် ကွဲပြားစွာ ဆက်စပ်နေသည်။
ကိုလိုနီစနစ် အမျိုးအစားများ
ကိုလိုနီစနစ်၏ ခေတ်သစ်လေ့လာမှုများသည် ကိုလိုနီစနစ်၏ ထပ်နေသော အမျိုးအစားများအကြား ကွဲပြားစွာ လေးမျိုးခွဲခြားထားသည်- နယ်သစ်အခြေချနေထိုင်သူ ကိုလိုနီစနစ်၊ အမြတ်ထုတ် ကိုလိုနီစနစ်၊ ကိုယ်စားကိုလိုနီစနစ်နှင့် ပြည်တွင်း ကိုလိုနီစနစ် ဟူ၍ ခွဲခြားထားသည်။ အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များသည် အမျိုးသားရေးနှင့် ကုန်သွယ်မှုပုံစံများ အပါအဝင် ကိုလိုနီစနစ်၏ အခြားပုံစံများကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။
ငှက်ပျောပင်ရွာ၊ ပေါ့ယား
ငှက်ပျောပင်ရွာ (Hngetpyawpin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ ပေါ့ယားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၆၅၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပေါ့ယားကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၆၂ ဦး၊ မ ၂၀၃၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၉၀၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပကတိ သုညအမှတ်
ပကတိသုည အမှတ် (Absolute Zero) ဆိုသည်မှာ သီအိုရီအားဖြင့် ဒြပ်တို့အတွင်းရှိ အမှုန်အမွှား (Particles)များအားလုံး ရွေ့လျားခြင်း မရှိတော့ဘဲ ရပ်တန့်သွားသည့် အပူချိန်ပင် ဖြစ်သည်။ ပကတိ သုညအမှတ် ဆိုသည်မှာ သီအိုရီအားဖြင့်သာ ရှိသော်လည်း လက်တွေ့တွင် မဖြစ်နိုင်ပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော အမှုန်အမွှား အားလုံးတို့သည် အနည်းငယ်မျှသော တုန်ခါမှုဖြင့် ဖြစ်စေ ရွေ့လျားနေသေးသည့် အတွက်ကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။ အချို့လူများသည် ပကတိ သုညအမှတ်နား နီးနီးသို့ ရောက်အောင် စွမ်းဆောင်နိုင်ကြသော်လည်း မှတ်တမ်းအရ ပကတိ သုညအမှတ်၏ အထက် ၁၀၀ ပီကို ကယ်လ်ဗင်သည် အနိမ့်ဆုံး ပြုလုပ်နိုင်သည့် အပူချိန်ပင် ဖြစ်သည်။ ပကတိ သုည အမှတ် နီးနီးသို့ ရောက်အောင် ပြုလုပ်ခြင်းသည်ပင်လျှင် အလွန်ခက်ခဲသော အလုပ်ဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ပကတိသုညအမှတ်သို့ ရောက်အောင် အအေးခံထားသော အရာဝတ္ထုနှင့် ထိမိသော အရာဝတ္ထုအားလုံးတို့ကို ပူစေသောကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။ သိပ္ပံပညာရှင်တို့သည် အရာဝတ္ထုတို့ကို အလွန်နိမ့်သော အပူချိန်အထိ အအေးခံရာတွင် လေဆာ ကို အသုံးပြု၍ အက်တမ် တို့ကို အရှိန်လျော့ချကြသည်။
ကယ်လ်ဗင် အပူချိန် စကေးနှင့် ရန်ကိုင် အပူချိန် စကေးလ်တို့တွင် ပကတိသုညအမှတ်ကို ၀ ကယ်လ်ဗင် (0K) သို့ ၀ ရန်ကိုင် (0°R) အနေနှင့် သတ်မှတ်ကြသည်။ ဆဲလ်စီးယပ်စ် နှင့် ဖာရင်ဟိုက် အပူချိန် စကေးတွင်မူ ပကတိ သုညအမှတ်ကို -၂၇၃.၁၅ ဒီဂရီ ဆဲလ်စီးယပ်စ် နှင့် -၄၅၉.၆၇ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက် အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။,
ကုန်းဆာရွာ၊ နမ့်စန်မြို့နယ်
ကုန်းဆာရွာ (Konehsar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ နမ့်စန်မြို့နယ်၊ နားပွဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၆၇၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နားပွဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၉၁ ဦး၊ မ ၁၃၉၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၈၃ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နမ့်စန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထလန်ကျိန်ရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖလမ်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဂျိုဇော် (စာရေးဆရာ)
၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးတိုင်း အမရပူရ မြို့၌ အဖ ဦးမြမောင်၊ အမိ ဒေါ်မြခင် တို့မှ မွေးဖွား ခဲ့သည်။ အမည်ရင်း စိုးဝင်း၊ ငယ်စဉ်က အမရပူရမြို့ အစိုးရ အထက်တန်း ကျောင်းတွင် မူလတန်းမှ တက္ကသိုလ် ဝင်တန်း အထိ ပညာ သင်ကြား ခဲ့သည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ်တွင် မန္တလေး ဆေး တက္ဗသိုလ်မှ ဆရာဝန်ဘွဲ့ ရရှိ ခဲ့သည်။ ၁၉၈၅ ခုနှစ်ထုတ် သဘင် မဂ္ဂဇင်းတွင် ‘အမော ဘယ်ခါ ပြေပါ့မယ်’ ဝတ္ထုတို စတင် ဖော်ပြခြင်း ခံရသည်။ ပေဖူးလွှာ၊ မဟေသီ၊ ဟန်သစ်၊ စပယ်ဖြူ၊ ဒဂုန် မဂ္ဂဇင်း များတွင် ဝတ္ထုတို ဆရာ အဖြစ် ထင်ရှားသည်။ ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် ‘အလင်းအမှောင် နှောင်ကြိုးနှင့် အခြား ဝတ္ထုတိုများ’ လုံးချင်း စာအုပ်နှင့် ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ‘နာရီထဲက သံလျှပ် များနှင့် အခြား ဝတ္ထုတိုများ’ လုံးချင်း စာအုပ် ကို၎င်း ထုတ်ဝေ ခဲ့သည်။ ဝတ္ထုတို များအပြင် ဆောင်ပါး များလည်း ရေးသားလျက် ရှိသည်။
ကိုးကား
<References />
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
၂၈ ဩဂုတ်
ဩဂုတ်လ၊ (၂၈)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၂၄၀)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ် ဖြစ်လျှင် (၂၄၁)ရက်မြောက်) နေ့ရက် ဖြစ်သည်။ ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၁၂၅) ရက် ကျန်သေးသည်။
ဆိပ်ကြီးရွာ၊ သရက်ကုန်း
ဆိပ်ကြီးရွာ၊ သရက်ကုန်း
လယ်တီ (အရှေ့စု)ရွာ၊ လယ်တီ
လယ်တီ (အရှေ့စု)ရွာ၊ လယ်တီ
ဝိန်းပွန်ရွာ၊ မက်မန်းမြို့နယ်
ဝိန်းပွန်ရွာ (Weinpun)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ မက်မန်းခရိုင်၊ မက်မန်းမြို့နယ်၊ ဝိန်းနောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၃၂၂၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝိန်းနောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၉၃ ဦး၊ မ ၁၂၉၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၉၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မက်မန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တာဘီယမ်
တာဘီယမ် (Terbium)သည် Lanthanide အုပ်စုတွင် ပါဝင်သော ပျော့ပြောင်း ပုံသွင်းရလွယ်ကူပြီး ငွေရောင် ဖျော့ဖျော့ ရှိ သတ္တု တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် လေထုထဲတွင် တည်ငြိမ်စွာ တည်ရှိနေနိုင်သော်လည်း အောက်စီဂျင်နှင့် နှေးကွေးစွာ ဓာတ်ပြုပြီး ရေနှင့်လည်း ဓာတ်ပြုနိုင်သည်။၎င်းဒြဗ်စင်များကို ရှားပါးသော ဒြဗ်စင်များဟု ခေါ်ကြသော်လည်း၊ စင်စစ်အားဖြင့် အားလုံးရှားပါးကြသည် မဟုတ်ချေ။ အချို့ကို ခဲကဲ့သို့ ကမ္ဘာမြေလွှာတွင် အနှံ့အပြား တွေ့ရသည်။ ရှားပါးသော ဓာတ်မြေပါရှိသည့် တွင်းထွက် ပစ္စည်းများတွင် အခြားဒြဗ်စင်များအပြင် ရေဒီယမ်သတ္တုရှိသည့် သိုရီယမ်ကိုလည်း တွေ့ရသည်။
အသုံးပြုခြင်း
တာဘီယမ်သည် ရှားပါးပြီး ဈေကြီးသောကြောင့် စီးပွားရေးအရ အသုံးပြုမှု နည်းပါသည်။ ရှားပါးသော ဓာတ်မြေများကို ထုတ်ယူရာတွင် ပထမ ဦးစွာ၌ ထိုဓာတ်မြေများတစ်စုလုံးကို တွင်းထွက်ပစ္စည်းတွင် ပါသည့်အခြားသော ဒြဗ်စင်များမှ ခွဲထုတ်ယူရသည်။ ထိုသို့ ထုတ်ယူပြီးသော အခါမှ ရှားပါးသော ဓာတ်မြေများကို တစ်ခုစီ တစ်ပင်တစ်ပန်းထုတ်ယူရသည်။ ဒြဗ်စင်တို့သည် တစ်ခုနှင့် တစ်ခု အလွန်တူသဖြင့် ပျော်ဝင်သောနေရာတွင် အနည်းငယ်စီ ခြားနားချက်ကို အသုံးချပြီးလျှင် ခွဲထုတ်ယူရသည်။ ဒြဗ်စင် တစ်ခုစီ၏ ဒြဗ်ပေါင်းကိုရရှိအောင် အကြိမ်ပေါင်း ထောင်ချီ၍ သလင်းပွင့်ခံယူရသည်။ ရှားပါးသော ဓာတ်မြေများကို ခွဲထုတ် ယူရန် သတ္တုကျောက်ရိုင်း အမြောက်အမြားကို အသုံးပြုမှသာ အလိုရှိသော ဓာတ်မြေအနည်းငယ်ခန့်ကို ရနိုင်သည်။ ရှားပါး သော ဓာတ်မြေများကို ရှေးဦးစွာ ဆီးရီးယမ်ဓာတ်မြေ၊ တာဘီယမ်ဓာတ်မြေ၊ အစ်တဘီယမ်ဓာတ်မြေဟု အစုကြီးသုံးစုခွဲယူပြီး မှသာ ဆိုင်ရာဒြဗ်စင်အသီးသီးကို ထုတ်ယူသည်။ ရှားပါးသော ဒြဗ်မြေများတွင် အဖြူရောင်သို့မဟုတ် အဝါရောင်ရှိ၍၊ သတ္တု ရောင်တောက်နေသည်။ ဂုဏ်သတ္တိများမှာ ကယ်လဆီယမ်နှင့် ဆင်တူသည်။ လေသလပ်ခံထားသောအခါ အရောင်မှိန်သွား သည်။ ရေနှင့် ဖြည်းညှင်းစွာ ဓာတ်ပြောင်းလဲမှုဖြစ်ပြီးလျှင် ဟိုက်ဒရိုဂျင်ကို စွန့်ထုတ်ပေးသည်။ များစွာသော ဒြဗ်စင်တို့ တွင် အိုင်းယန်းနှင့်ကိုဗော့ကဲ့သို့ သံလိုက်ဂုဏ်များရှိကြသည့် အပြင်၊ အရောင်ရှိသော ဒြဗ်ပေါင်းများကို ဖြစ်စေသည်။ အတွေ့ရများဆုံးဖြစ်သော ဆီးရီးယမ်ကို မီးစာများပြုလုပ် ကြ၍၊ ထိုဒြဗ်စင်၏ ဒြဗ်ပေါင်းများကို ဆေးထိုးရာတွင် အသုံး ပြုသည်။ ထိုဓာတ်မြေများကို သံနှင့်ရောပေးသောအခါ၊ မစ်ရှသတ္တုခေါ် သတ္တုစပ်တစ်မျိုးကို ရသည်။ ထိုသတ္တုစပ်ဖြင့် ဓာတ်မီးခြစ်များတွင် အသုံးပြုရန် မီးခြစ်ကျောက်ပြုလုပ်ယူသည်။ အသေးအဖွဲ အသုံးပြုမှု အနေဖြင့် လေဆာများတွင် လည်းကောင်း၊ တစ်ပိုင်း လျှပ်ကူးပစ္စည်းများတွင်လည်းကောင်း၊ ရှားပါးသော ဓာတ်မြေများသည် အလွန်တောက်ပ သည့် အလင်းရောင်ကိုပေးနိုင်စွမ်းရှိသဖြင့် ယင်းတို့ကို ရောင်စုံ ရုပ်မြင်သံကြာစက်များတွင် မီးစုန်းဓာတ်အတွက် လည်းကောင်း အသုံးပြုသည်။ ၎င်း ကို Solid State Device များဖြစ်သည့် transistors, microprocessor chips, and DRAM များတွင်လည်းကောင်း၊ မြင့်မားသော အပူချိန်တွင် လည်ပတ် လုပ်ဆောင် နိုင်သော လောင်စာ ဆဲလ် Stabilizers များအဖြစ် လည်းကောင်း အသုံးပြုနိုင်သေးသည်။ တာဘီယမ် အောက်ဆလိတ် သို့မဟုတ် ဆာလဖိတ်ကို မီးရှို့လျှင် ပါရောက်ဆိုက်အမည်ဖြစ်လာသည်။ ထို ပါရောက် ဆိုက်ကို တွင်းထွက်အက်ဆစ်များနှင့်ရော၍၊ အပူတိုက်ပေးလျှင် အရောင်မရှိသလောက်ဖြစ်သော ပျော်ဝင်ရည်များဖြစ်လာသည်။ ထိုပျော်ဝင်ရည်များသည် စပက်ထရမ်(ရောင်စဉ်)တွင် အပြာ ရောင်နေရာ၌ အနည်းငယ်အရောင်မှိန်ခြင်းကြောင့်ထူးခြားသည်။
ပတ်ဝန်းကျင်တွင်တွေ့ရှိရမှုအခြေအနေ
အက်တမ် နံပါတ် ၅၇ မှ ၇၁ အထိရှိ သော ဒြဗ်စင် ၁၅ မျိုးမှာ ရှားပါးသော ဓာတ်မြေပင်ဖြစ်သည်၊ အခြားသော ဒြဗ်စင်အစုများထက် ယင်းတို့သည်တစ်ခုနှင့်တစ်ခု အလွန်တူသောကြောင့် ဇယားကွက်တွင် နေရာလွတ်တစ်ခုတည်း ၌ ထည့်သွင်းထား ခြင်းဖြစ်သည်။
၁၇၉၄ ခုနှစ်တွင် ဖင်းလူမျိုး ဓာတုဗေဒပညာရှင် ဂတ်ဒို လင်ဆိုသူသည် ဆွီဒင်နိုင်ငံမှရသော တွင်းထွက်ပစ္စည်းတစ်မျိုး တွင် ဒြဗ်စင်အသစ်တစ်ခုကို တွေ့ရှိရသည်ဟု ထင်မှတ်လေ သည်။ စင်စစ်အားဖြင့် ထိုတွင်းထွက်ပစ္စည်းတွင် ဒြဗ်စင်တစ်မျိုး တည်းမဟုတ်ဘဲ၊ ဒြဗ်စင်တဒါဇင်ကျော် ပါဝင်သည်။ ထိုဒြဗ်စင် များသည် တစ်ခုနှင်တစ်ခု အလွန်တူကြသဖြင့် ဒြဗ်စင်တစ်မျိုး တည်းဟု ထင်မှတ်ရပေသည်။ ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် ဒြဗ်ပေါင်း ၁၅ မျိုးခန့် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းထားခဲ့သည့်အနက် ၁၄ ခုမြောက် ဒြဗ်စင်ကိုတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၁၅ ခုမြောက်ဒြဗ်စင်ကိုမူ ရှားပါးသော ဓာတ်မြေပါရှိသည့် တွင်းထွက်ပစ္စည်းများမှာ မတွေ့ရှိဘဲ၊ ယူရေး နီးယမ်း ကွဲထွက်၍ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ဒြဗ်စင်များတွင်သာ တွေ့ ရှိခဲ့သည်။ Tb သည် ငွေထက် နှစ်ဆ များသော်လည်း ရှားပါးဒြပ်စင်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်း သည် များစွာသော သတ္တု အရင်းအမြစ်များတွင် ပါဝင်နေသော်လည်း သဘာဝတွင် လွတ်လပ်စွာမတွေ့ရှိနိုင်ပါ။ အဓိက သတ္တုရိုင်းများမှာ Monatize, Bastnasite and Cerite တို့ဖြစ်သည်။ အဓိက သတ္တုတွင်း နေရာများမှာ တရုတ်၊ အမေရိကန်၊ အိန္ဒိယ၊ သီရိလင်္ကာ နှင့် ဩစတြေးလျ တို့ဖြစ်သည်။ ထုတ်လုပ်ပြီး Tb ပမာဏမှာ တန်ပေါင်း ၃၀၀ ၀၀၀ ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့ထုတ်လုပ်မှု နှုန်းမှာ တစ်နှစ်လျှင် ၁၀ တန်ဖြစ်သည်။
ကျန်းမာရေးသက်ရောက်မှုများ
အချို့သောရှားပါးသည့် ဓာတ်မြေများနှင့် ခြားနားချက်တချက်မှာ ဒြဗ်စင်၏ဒြဗ်ပေါင်းများတွင် အရောင်ကင်းမဲ့ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ တာဘီယမ်ဟူသော အမည်သည် ရှားပါးသည့်ဓာတ်မြေများကို ပထမဦးဆုံးတွေ့ရှိခဲ့ရာ ဆွီဒင်နိုင်ငံရှိ အစ်တာဘီရွာကို အစွဲပြု ၍မှည့်ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။ တာဘီယမ်သည် ဇီဝဗေဒ အခန်းကဏ္ဍ တွင် ပါဝင်မှု မရှိပါ။ ၎င်းကို ကိုယ်ခန္ဓာအတွင် ရောက်ရှိပါက အနည်းငယ် အဆိပ်အတောက်ဖြစ်စေနိုင်သည်။ Tb အမှုန့် နှင် ဓာတ်ပေါင်းတို့သည် အရေပြား နှင့် မျက်လုံးတို့ကို ထိတွေ့မိပါက အလွန် နာကျင် ကျိန်းစပ်စေနိုင်သည်။ ၎င်း၏ အဆိပ်အတောက် ပမာဏကို အသေးစိတ် လေ့လာဆဲ ဖြစ်သည်။
ပတ်ဝန်းကျင်သို့သက်ရောက်မှုများ
Tb သည် အပင်များနှင် သတ္တဝါများကို ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ မည်သည့် ထိခိုက်မှုမှ မဖြစ်စေပါ။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ ဒြပ်စင်များ
ပြည် နဝဒေးကြီး
ဆောင်းကချီ၍-ချီ ကျေးစေရတုရေးသူ ပထမ နဝဒေးကြီးမှာ ၈၉၄-ခုနှစ်တွင် နန်းတတ်သော ဘုရင်နရပတိ၏ ယောက်ဖ မင်းဘစော၏ အထိန်းတော်ကြီးဖြစ်၍ ပြည်မြို့သားဇာတိဖြစ်သည်။ ဘုရင်နရပတိသည် ယောက်ဖတော် မင်းဘစောအား ကွပ်မျက်၍ နှမတော် နရပတိမယ်ကို စလင်းစည်သူကျော်ထင် သို့ပေးရာ နဝဒေးကြီးသည် စလင်းသို့လိုက်ပါသွားရ၍ စလင်းတွင်ပင် “မင်းလက်ျာ”ဟူသောဘွဲ့ကိုရသည်။
နောက် စလင်းမြို့ပျက်၍ စစ်ကိုင်းတွင် စည်သူကျော်ထင် မင်းပြုပြန်ရာ မင်းလက်ျာ လိုက်ပါသွားရ၍ စစ်ကိုင်းမှာပင် ထောင်သင်းကိုမှူးရသည်။ စစ်ကိုင်းစည်သူ ကျော်ထင်သည် နရပတိဘွဲ့ကိုခံယူလျက် အင်းဝကိုသိမ်းမြန်းစိုးစံစဉ် ဟံသာဝတီဆင်ဖြူများရှင် လုပ်ကြံသဖြင့် အင်းဝပျက်သော် ဆင်ဖြူများရှင် မင်းတရားကြီး၏ ညီတော် ပြည်ဘုရင်သတိုးဓမ္မရာဇာက ထောင်သင်းမှူးကိုတောင်းယူသဖြင့် ပြည်သို့ထောင်သင်းမှူးလိုက်ပါသွားရပြန်သည်။ နောက် ဆင်ဖြူရှင်မင်းတရားကြီးသည် ဟံသာဝတီနေပြည်တော်ကို မြို့သစ်နန်းသစ် တည်ထောင်ကာ စိုးစံတော်မူသည်။
ထိုအခါ ထောင်သင်းမှူးသည် မင်းရေးမင်းမှုနှင့် စပ်လျှဉ်း၍ ဟံသာဝတီသို့ အရောက်တွင် မြို့သစ်နန်းသစ်ကား နန်းမအဆောင်ဆောင်တို့ဖြင့် ရှုမညီးနိုင်ဘွယ် အလွန်တင့်တယ်ပေရကား မြို့သစ်နန်းသစ်ဖွဲ့ ရတုပိုဒ်စုံကို ရေးသား၍ ဆင်ဖြူရှင်မင်းတရားကြီးထံဆက်သွင်းရာ မင်းတရားကြီး အားရနှစ်သက်တော်မူလွန်းလှသဖြင့် စာပေဗဟုသုတ သိပ္ပံဖြာဖြာ၌ မတတ် မသိ ပါဟုပြောစရာမရှိလောက်အောင် အတတ်ပညာကြွယ်ဝသည်ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ကို ပြညွှန်းသည့် "နဝဒေး" ဟူသောဘွဲ့ထူး ဂုဏ်ထူးကြီးဖြင့် ချီးမြှင့်မြှောက်စားတော်မူသည်။ ထို့ကြောင့် စစ်ကိုင်းထောင်သင်း၊ စလင်းလက်ျာ၊ ပြည်မှာနဝဒေး ဟု ဘွဲ့မည်ရရာ မြို့နှင့်တွဲ၍ ဆိုရိုးပြုကြလေသည်။
ရတုတွင် ပြိုင်ဘက်ကင်း၍ ဘုရင်တဆူ ဖြစ်သော နဝဒေးကြီးသည် အသက် ၉၀-ကျော်တွင် အနိစ္စရောက်လေသတည်း။
အတ္ထုပ္ပတ္တိအကျဉ်း
သက္ကရာဇ် ၈၉၄ ခုနှစ်တွင် ပြည်မြို့၌ ဘုရင်နရပတိမင်းပြုတော်မူသည်။ ပြည်မြို့ဇာတိဖွားဖြစ်သော နဝဒေးကြီးမှာ ထိုဘုရင်နရပတိ၏ ယောက်ဖ (နှမတော် “နရပတိမယ်” ၏ကြင်ယာတော်) မင်းဘစော၏ အထိန်းတော်ဖြစ်သည်။
ဘုရင်နရပတိသည် မင်းဘစောကို “ပွတ်လယ်ရွာ”တွင် ကွပ်၍ နှမတော် “နရပတိမယ်” ကို စလင်း-စည်သူကျော်ထင်သို့ပေးလိုက်သည်။ ထိုအခါ နဝဒေးကြီးလည်း စလင်းသို့လိုက်ပါသွားရရာ စလင်းတွင်ပင် “မင်းလက်ျာ” ဟူသောဘွဲ့ကိုရသည်။
ထို့နောက် စလင်းမြို့ပျက်၍ စစ်ကိုင်းတွင် သက္ကရာဇ် ၉၀၇-ခုနှစ်၌ စလင်းစည်သူကျော်ထင် မင်းပြုရာ“မင်းလက်ျာ” လိုက်ပါ ခစားရပြန်၍ ထောင်သင်းကို မှူးရသည်။ ထိုအခါ “ထောင်သင်းမှူး” ဟုတွင်ပြန်၏။
သက္ကရာဇ် ၉၁၃-ခုနှစ်သို့ရောက်လျှင် စစ်ကိုင်း-စည်သူကျော်ထင်သည် “နရပတိစည်သူ” ဟူသောအမည်ဖြင့် အင်းဝရွှေနန်းကို သိမ်းမြန်းစိုးစံ၍ ၆-နှစ်အကြာ ဟံသာဝတီ ဆင်ဖြူများရှင် လုပ်ကြံသဖြင့် အင်းဝပျက်လေသော် ဆင်ဖြူများရှင်နှင့် မင်းတရားကြီး၏ညီတော် ပြည်ဘုရင် သတိုးဓမ္မရာဇာက ဆင်ဖြူများရှင်ထံ “ထောင်သင်းမှူး” ကိုတောင်းယူ၍ ပြည်မြို့သို့ခေါ်သွားသည်။
ဆင်ဖြူများရှင် မင်းတရားကြီးသည် မြို့သစ်တည်သင့်ကြောင်းနှင့် မှူးတော် မတ်တော်တို့၏ လျှောက်တင်ချက်အရ သက္ကရာဇ် ၉၂၈-ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၁၀-ရက် ကြာသပတေးနေ့မှစ၍ ဟံသာဝတီနေပြည်တော်ကြီးကို မြို့အင်္ဂါခုနှစ်ပါးနှင့် ညီညွတ်အောင် ပြန်လည် တည်ဆောက်တော်မူလေသည်။ တာဝန်းသုံးထောင့်လေးရာရှိသော ထိုဟံသာဝတီ နေပြည်တော်သစ်ကြီးကား နန်းမ အဆောင်ဆောင်တို့ဖြင့် တင့်တယ်လှစွာဖြစ်၏။ ထိုအခါ ထောင်သင်းမှူး-မင်းလက်ျာသည် ဟံသာဝတီသို့ မင်းမှု မင်းရေးနှင့် ပတ်သက်၍ ရောက်ခိုက် ထိုဟံသာဝတီ နေပြည်တော်ကြီး၏ ရှု၍မငြီးနိုင်လောက်သော အဖြစ်ကို တွေ့မြင်လေရကား “ရာဇဌာနီ၊ ပြည်ကြီးပီ၍၊ တုဿိတာမှ၊ ဘုံလျှင်ကျသို့” အစချီသည့် ရတုပိုဒ်စုံကို ရေးသားကာ ဆင်ဖြူများရှင် မင်းတရားကြီးအား ဆက်သွင်း၏။ မင်းတရားကြီးလည်း အားရတော်မူလွန်း၍ ထောင်သင်းမှူးအား “နဝဒေး” ဟူသော ဘွဲ့ထူးဖြင့် ချီးကျူး မြှောက်စားတော်မူလေသည်။ ထိုအခါမှစ၍ တဖန် “ပြည်-နဝဒေးကြီး” ဟု ဝေး-နီး ကျော်ကြားလာပြန်သည်။
သုံးဘွဲ့ရနဝဒေးကြီး
ဤသို့အားဖြင့် ပြည်-နဝဒေးကြီးသည် ဘွဲ့မည်ရည်သုံးပါးဖြင့် ကျော်ကြားသော စာဆိုတော်ဖြစ်သည်။ စလင်းမြို့တွင်နေခိုက် “မင်းလက်ျာ”၊ စစ်ကိုင်းမြို့တွင်ရှိခိုက် “ထောင်သင်းမှူး”၊ ပြည်မြို့တွင်ထမ်းခိုက် “နဝဒေး” ဟုတွင်လေသည်။ ထို့ကြောင့်လည်း “စစ်ကိုင်း-ထောင်သင်း၊ စလင်းလက်ျာ၊ ပြည်မှာ-နဝဒေး” ဟု အမှတ်သညာ ပြုကြလေကုန်သည်။
ထို့အပြင် သက္ကရာဇ် ၉၄၀ ခုနှစ်တွင် “နဝဒေးကြီး”ကိုယ်တိုင် စီရင်ရေးသားပြီးစီးသည့် ဇင်းမယ်ပဏ္ဏာသထွက် သုဓနုကုမာရဇာတ်ကို မြန်မာပြန်ဆို ရေးသားသည့် “ဗောဓိရတနာ၊သိင်္ဂါညွန့်ရှင်၊ ပလ္လင်ရွှေညောင်၊ ဗွေထိပ်ခေါင်ထက်” ချီ “မနောဟရီ” ပျို့နိဂုံး၌ “စစ်ကိုင်း-ထောင်သင်း၊မယွင်းမှန်စွာ၊ လက်ယာရှေ့ဖျား မင်းများသခင်၊ ကြည်လင် နက်လေး၊နဝဒေး-ဟု၊ပေးတုံမည်သာ၊မတ်ကြီးလျာလျှင်” ဟု စပ်ဆိုထားပေသည်။
နဝဒေးသည် အသက် ၉၀-ကျော်မှ အနိစ္စရောက်သောဟူ၏။
ပြုစုခဲ့သည်စာပေများ
ပြည်နဝဒေးကြီးပြုစုခဲ့သောစာများကား - မနောဟရီပျို့၊ မင်းတရားတော်ဧချင်း၊ ဆင်ဖြူရှင်မယ်ဧချင်း၊ ယိုးဒယား-မိဘုရားဧချင်း၊ ရာဇဗျူဟာပျို့နှင့် ဘုရားတိုင်၊ မြို့ဖွဲ့၊ တောလား၊ ရေလား၊ မိုးတော၊ ကျေးစေ၊မယ်ဖွဲ့၊ စစ်ချီ၊ မောင်ဘွဲ့၊ စစ်ရတု အစရှိသည့် ရတုပေါင်း ၇-အင်္ဂါကျော် ပုဒ်ရေ ၄၀၀ ခန့်ဖြစ်သတည်း။
နဝဒေးငါးဦး
မြန်မာစာပေသမိုင်းတွင် “နဝဒေး” ဟုကျော်ကြားထင်ရှားသော စာဆိုတော် ၅-ဦးရှိသည်။ ထို ၅-ဦးမှာ (၁) “အင်္ကုရ” မည်သောဇင်းမယ်နဝဒေး၊ (၂) “လှော်ကားသုံးထောင်မှူး” အမည်ရသော တောင်ငူနဝဒေး၊ (၃)ပြည် နဝဒေးကြီး၊ (၄) အင်းဝမြို့တည် နန်းတည် ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက် စလင်းနဝဒေး နှင့် (၅) ဝက်မစွတ်မြို့စား နဝဒေး တို့ဖြစ်၏။ အမှန်အားဖြင့် ထိုဘွဲ့နှင့် ကျော်ကြားထင်ရှားသူ ၅-ဦးစလုံးပင် “နဝဒေး” ဟူသော မင်းပေးဘွဲ့ရသူချည်းဟုတ်မည်မထင်။ ပြည်နဝဒေးကြီးနှင့် ဝက်မစွတ်မြို့စား-နဝဒေးကြီးတို့ သာလျှင် ဘုရင်မင်းမြတ်များကိုယ်တော်တိုင်က “အပြစ်ဆိုစရာမရှိသော စာဆိုတော်မှူးမတ်” ဟုအဓိပ္ပာယ်ရသည့် “နဝဒေး” ဘွဲ့ဖြင့် ချီးမြှင့်တော်မူခြင်း ခံရသော စာဆိုပုဂ္ဂိုလ်များဖြစ်ဟန်တူချေသည်။ ကျန်နဝဒေး သုံးဦးကား စာဆိုအရာတွင် ကျွမ်းကျင် လိမ္မာကြသောကြောင့်သာ နဝဒေးဟု အများပြည်သူတို့် ကြည်ဖြူ မြှောက်စားကြခြင်းဖြစ်ချိမ့်မည်။ မှန်သည်ဖြစ်စေ မှားသည်ဖြစ်စေ ပြည်-နဝဒေးကြီးနှင့် ဝက်မစွတ်မြို့စား-နဝဒေးတို့ကို ဘုရင်မင်းမြတ်များ ကိုယ်တော်တိုင် “နဝဒေး” ဟူသော ဘွဲ့ဖြင့် ချီးမြှင့် သူကောင်း ပြုခြင်းကိုကား ထိုစာဆိုတော်နှစ်ဦးတို့၏ ပျို့များ၊ မော်ကွန်းများတွင် အထင်အရှားရေးသားပါရှိသည်ကိုထောက်၍ မည်သူမျှ မငြင်းဆိုနိုင်ကြ။
အမှတ် ၇ အငူ (ရုပ်ရှင်)
ဤကဲ့သို့သော စံချိန်များဖြင့် ‘အမှတ် ၇ အငူ’ ဇာတ်ကားသည် ၄၅ ကြိမ်မြောက် ရွှေမြင်းပျံ ရုပ်ရှင်ဆုပေးပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ ဆုအမျိုးအစား ၉ မျိုးတွင် ပဏာမစာရင်းဝင်ခဲ့သည့်အနက် အမျိုးသားဇာတ်ပို့ဆု၊ အကောင်းဆုံးဂီတ၊ အကောင်းဆုံး ရုပ်ရှင်တေးသီချင်း၊ အကောင်းဆုံး ထိုင်ဝမ်ရုပ်ရှင်၊ အကောင်းဆုံး ထိုင်ဝမ်ရုပ်ရှင်သမားနှင့် ပရိသတ်အကြိုက်ဆုံး ဇာတ်ကားဆု စသည့် ဆုကြီး ၆ ဆုကို ဆွတ်ခူးခဲ့ကာ ဆုအများဆုံး ရရှိသည့် ဇာတ်ကားဖြစ်သည်။
ဇာတ်လမ်းအကျဉ်း
၁၉၄၅ ခုနှစ် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကြီး ပြီးဆုံးသွားသည့် အလျောက် ထိုင်ဝမ်သည်လည်း ဂျပန်ကိုလိုနီ လက်အောက်မှ လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ဂျပန်ကျောင်းဆရာတစ်ဦး ဂျပန်သို့ပြန်သည့် သင်္ဘောပေါ်တွင် မူလက သူနှင့်အတူ ဂျပန်သို့ သွားရန် စီစဉ်ထားသည့် သူ၏ကျောင်းသူလည်းဖြစ် ချစ်သူလည်းဖြစ်သည့် ထိုင်ဝမ်သူ တိုမိုကို ကိုဂျိမ (ဂျပန်ကိုလိုနီခေတ်တွင် ထိုင်ဝမ်သားများသည် ဂျပန်အမည်ကို သုံးကြသည်။) ထံ စာ ၇ စောင်ရေးခဲ့သည်။ စာအိပ်ပေါ်တွင် လိပ်စာကို ‘ဟိန်ချွန်းခရိုင် အမှတ် ၇ အငူ’ ဟုသာ ရေးထားသည်။ ချစ်သူနှစ်ဦး ကွဲကွာသွားပြီးနောက် ကိုယ်စီ အိမ်ထောင်ကျကာ ထိုစာများသည်လည်း အရောက်မပို့နိုင်သည့် စာများဖြစ်သွားသည်။
နှစ်ပေါင်း ၆၀ ကျော် ကြာပြီးနောက် မျက်မှောက်ခေတ်တွင် မူလက ထိုင်ပေတွင် ဂီတအဖွဲ့၏ ပင်တိုင်အဆိုတော် အားကျား (范逸臣) သည် ၁၀နှစ်ကျော်ကြာ သီချင်းဆိုခဲ့သော်လည်း ဖြစ်ဖြစ်မြောက်မြောက် မရှိသောကြောင့် တစ်နေ့တွင် ဒေါသတကြီးနှင့် မိမိ၏ ဂီတာကို ရိုက်ချိုးကာ မီးခိုးတအူအူထွက်နေသည့် ဆိုင်ကယ်ဖြင့် ထိုင်ပေမှ မိမိ၏ ဇာတိဖြစ်သည့် ထိုင်ဝမ်တောင်ဘက်စွန်းရှိ ဟိန်ချွန်းသို့ စီးပြန်သွားသည်။ ဖခင်၏ စီမံပေးမှုဖြင့် ကားတိုက်မှုကြောင့် အလုပ်မတက်နိုင်ဖြစ်နေသည့် စာပို့သမား မောက်ပေါ်အစား ယာယီ စာပို့အလုပ်ကို လုပ်ကိုင်သည်။ သို့သော်လည်း အားကျားသည် အရာရာတိုင်းကို စိတ်တိုင်းမကျ ဖြစ်လျက်နေသည်။ စာများကို တာဝန်ကျေကျေ မပို့ပဲ တချို့တဝက်ကို အိမ်သယ်ပြန်သွားလေ့ရှိသည်။ ထိုစာများအနက် ‘အမှတ် ၇ အငူ’ သို့ဟု လိပ်မူထားသည့် ဂျပန်မှပို့လာသည့် ပါဆယ် တစ်ထုပ်ပါသည်။ ဘာများလဲဟု သိလိုစိတ်ဖြင့် အားကျားသည် ထိုပါဆယ်ထုပ်ကို ဖြည်ကြည့်သည့်အခါ အထဲတွင် ဂျပန်ဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော စာ ၇ စောင်ပါသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဂျပန်စာ မဖတ်တတ်သောကြောင့် အားကျားသည် ထိုပါဆယ်ထုပ်ကို အိပ်ခန်းထောင့်တစ်ထောင့်တွင် ချောင်ထိုးထားလိုက်သည်။
အခြားတဖက်တွင် ဟိန်ချွန်းမှ ဟိုတယ်တစ်ခုက ဂျပန်အဆိုတော် အတရိ ကိုစုကဲ့ ထိုင်ဝမ်လာရောက် ဖြေဖျော်သီဆိုရန် ဖိတ်ခေါ်ထားသည်။ သို့သော် ဒေသခံ ဂီတသမားများအား မသုံးသောကြောင့် ကျေးလက်ကိုယ်စားလှယ်က ခွင့်မပြုနိုင်ဟု ပြဿနာရှာတော့သည်။ မလွဲသာသည့်အဆုံး ဒေသခံ ဂီတအဖွဲ့နဲ့ ပွဲဖွင့်ပေးရန် စီစဉ်ရတော့သည်။ သို့သော်လည်း ဒေသခံ ဂီတအဖွဲ့ရယ်လို့ မယ်မယ်ရရ မရှိသောကြောင့် တွေ့ကရာလူဆွဲကာ ဂီတအဖွဲ့ကို ဖုတ်ပူမီးတိုက် ဖွဲ့လိုက်ရသည်။ ထိုင်ပေတွင် အဆင်မပြေ၍ ဌာနေပြန်လာရသော အဆိုတော် အားကျား၊ အိမ်ထောင်ကွဲနေသည့် တိုင်းရင်းသား ရဲဝန်ထမ်း ဂီတာသမား လောင်မာ၊ ခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်းတွင် စန္ဒယားတီးသည့် မူလတန်းကျောင်းသူ တတ၊ တပါးသူ၏ ဇနီးကို စုံမက်နေသည့် ဆိုင်ကယ်ဝပ်ရှော့တွင် ပညာသင်နေသည့် ဒရမ်မာ ဆွေဝါးတို့ဖြင့် ဖြစ်သလိုပင် ဖွဲ့ထားသည်။
လေ့ကျင့်သည့် အတောအတွင်း အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် အဖွဲ့ထဲတွင် မကြာခဏ ကတောက်ကစ ဖြစ်လေ့ရှိသည်။ သီချင်း ပထမတစ်ပုဒ်အတွက် အားကျားယခင်က ရေးသားခဲ့သည့် တစ်ပုဒ်ကို လေ့ကျင့်ကြသည်။ စင်တင်ပွဲ ကျင်းပရန် တနေ့တခြား နီးကပ်လာသော်လည်း ဒုတိယသီချင်းမှာ ဘယ်ဆီနေမှန်း မသိဖြစ်နေသည်။ အားကျားကလည်း စိတ်ပါပုံမပြသည့်အတွက် အဖွဲ့တာဝန်ခံ တိုမိုကို (田中千繪) က စိတ်ဆိုးကာ အလုပ်ထွက်မည်ဟု ဆိုသည်။ သို့သော်လည်း မင်္ဂလာပွဲ တစ်ပွဲဆင်နွဲရန် အကြောင်းပေါ်လာ၍ ချက်ချင်း မထွက်ဖြစ်ခဲ့ပေ။ မင်္ဂလာပွဲတွင် အားကျားနှင့် တိုကိုမိုတို့ အမူးလွန်ကာ မမျှော်လင့်ပဲ စည်းကျော်ကာ သံယောဇဉ်ဖြစ်ခဲ့သည်။ တစ်နေ့တွင် တိုကိုမိုသည် အားကျား၏ အိပ်ခန်းထောင့်တွင် ချောင်ထိုးထားသော စာ ၇ စောင်ကို တွေ့လေသည်။ ဂျပန်ကျောင်းဆရာမှာ ကွယ်လွန်သွားပြီဖြစ်ပြီး သမီးဖြစ်သူက စာများကို တွေ့ရှိ၍ ထိုင်ဝမ်သို့ ပို့လာခြင်းဖြစ်သည်။ စာထဲတွင် ကျောင်းဆရာက ချစ်သူအား တမ်းတမှုများကို ဖတ်ရသောအခါ တိုကိုမိုက အားကျား မဖြစ်မနေ အရောက်ပို့ရန် ပြောသည်။
တိုကိုမို၏ အားပေးမှုကြောင့် အားကျားလည်း ဒုတိယသီချင်းကို အချိန်မှီ ရေးသားနိုင်ခဲ့သည်။ စင်တင်ပွဲမစမှီ အားကျားသည် တိုကိုမိုကို ချစ်ကြောင်း ဖွင့်ပြောလိုက်သည်။ အားကျားတို့၏ ဖြေဖျော်မှုကို ပရိသတ်များ ကြိုက်နှစ်သက်ပြီး အောင်မြင်စွာ ပြီးဆုံးသွားသည်။ တိုကိုမိုလည်း ပရိသတ်ရှေ့မှာပင် ထိုင်ဝမ်တိုင်းရင်းသားများ၏ အချစ်သင်္ကေတ လည်ဆွဲကို ဆွဲကာ အားကျား၏ အချစ်ကို လက်ခံလိုက်သည်။
ကိုယ်ရံတော်နှင့် လူသတ်သမား (ရုပ်ရှင်)
ကိုယ်ရံတော်နှင့် လုပ်ကြံသူများ (十月圍城) (Bodyguards and Assassins) ဇာတ်ကားသည် ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ရုံတင်သည့် ဟောင်ကောင်ရုပ်ရှင်ဖြစ်သည်။ တရုတ်တော်လှန်ရေးသမား ဒေါက်တာ ဆွန်ယက်ဆင် (孫中山) ချင်းမင်းဆက်အား တွန်းလှန်ရန် ဟောင်ကောင်၌ ကြံစည်ခဲ့ပုံ သမိုင်းအကြောင်းကို ဇာတ်အိမ်တည်ကာ ရိုက်ကူးထားသည့် ဒါရိုက်တာ ချန်တယ်စိန်း၏လက်ရာ အက်ရှင် ဒရာမာ ဇာတ်ကား အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။
ဇာတ်လမ်းအကျဉ်း
၁၉၀၅ ခုနှစ်တွင် ဒေါက်တာဆွန်ယက်ဆင် (ရုပ်ရှင်ထဲတွင် ၎င်း၏အမည်ရင်း စွန်းဝန် ‘孫文’ဟု ခေါ်သည်။) သည် ထိုစဉ်အခါက အဂတိလိုက်စားမှုများဖြင့် ယိုယွင်းပျက်စီး နေပြီဖြစ်သော ချင်းမင်းဆက်အား တွန်းလှန်ရေး ထုန်မုန်ဟွေ့ အဖွဲ့ဝင်များနှင့် ဆွေးနွေးရန် ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီဖြစ်သည့် ဟောင်ကောင်သို့သွားဖို့ ရည်ရွယ်ထားသည်။ ထိုအကြောင်းကို သိရှိသည့် ချီရှီး ဧကရီက အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ကို တိတ်တဆိတ် စေလွှတ်ပြီး ဆွန်ယက်ဆင်အား လုပ်ကြံစေသည်။
ဆွန်ယက်ဆင် ဟောင်ကောင်သို့မရောက်မှီ တော်လှန်ရေးသမား သတင်းစာ အယ်ဒီတာချုပ် ချန်ရှောက်ပိုင် (陳少白) က ရက်အနည်းငယ်စော ကြိုရောက်ပြီး တော်လှန်ရေးအတွက် ငွေအားဖြင့် ကူညီနေသည့် စီးပွားရေးသမား လီယွိထန် (李玉堂) နှင့် တွေ့ဆုံသည်။