မြန်မာနိုင်ငံ_သတင်းစာများ
ရန်ကုန်မြို့တွင်ထွက်ပေါ်လာခြင်း
မြန်မာနိုင်ငံ၏ သတင်းစာများသည် မော်လမြိုင်မြို့တွင်ဦးစွာ ဖွားမြင် လာခဲ့ကြပြီးနောက် ရန်ကုန်မြို့သို့ ပြောင်းရွေ့လာခဲ့ကြ၏။ ဤသို့ ပြောင်းရွေ့လာရခြင်း အကြောင်းမှာ ၁၈၅၂ ခုနှစ် ဒုတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲ အပြီး၌ ရန်ကုန်အပါအဝင် အောက်မြန်မာနိုင်ငံတစ်ခုလုံးကို အင်္ဂလိပ်တို့က သိမ်းယူ လိုက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်၏။ ၁၈၅၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၅ ရက် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့၌ ရန်ကုန် ခရော်နီကယ် သတင်းစာ ထွက်လာ၏။ အင်္ဂလိပ် ဘာသာဖြင့် ထုတ်ဝေသော ဤသတင်းစာသည် ရန်ကုန်မြို့၌ ပထမဆုံး ထုတ်ဝေသည့် သတင်းစာဖြစ်ကြောင်း အမှတ်အသား များအရ သိရှိရ၏။ ရန်ကုန်ခရော်နီကယ် သတင်းစာကို ဗုဒ္ဓဟူးနေ့နှင့် စနေနေ့တိုင်း ထုတ်ဝေခဲ့၏။ စာမျက်နှာ လေးမျက်နှာ ပါရှိ၍ သတင်းစာ၏ လစဉ်နှုန်းမှာ သုံးကျပ်ဖြစ်၏။ သတင်းစာပိုင်ရှင်မှာ မော်လမြိုင် ခရော်နီကယ် သတင်းစာ၏ နောက်ဆုံးပိုင်ရှင်ဖြစ်သော ရှေ့နေ လူးဝစ်ဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က ရန်ကုန်မြို့၌ အင်္ဂလိပ်ဘာသာ သတင်းစာကို ဖတ်နိုင်သူ လူ ၁ဝဝ လောက်သာရှိ၍ ကုန်သည်ကြီးများ မှာလည်း ၁၂ ဦးခန့်လောက်သာ ရှိရာ လူးဝစ်သည် ထိုသတင်းစာကို ထုတ်ဝေခဲ့ရာ၌ နောင်တွင် ရန်ကုန်မြို့သည် တစ်စတစ်စ ကြီးလာ၍ ဖွံ့ဖြိုးလာမည်ဟု ယုံကြည်သော ကြောင့်သာ ဖြစ်ရာ၏ဟု ဆောင်းပါးရှင်တစ်ဦးက မှတ်ချက်ချခဲ့၏။ ကျွန်ုပ်တို့သည် ရာဇဝတ် တရားသူကြီးအား (ရန်ကုန်)မြို့၏ နေရာအနှံ့အပြားတွင် မည်ကဲ့သို့ ဖြစ်ပျက်နေ ကြောင်းကို သိစေလို၏။ ပျက်စီးရိရွဲနေသော လူသေကောင်များ၊ ပုပ်ပွနေသော ခွေးသေကောင်များ၊ ကြောင်သေ၊ ကြွက်သေ များဖြင့် (ရန်ကုန်)မြို့နေရာ အနှံ့အပြား သေချင်စရာ ကောင်းလောက်အောင် ဗလပွ ပြည့်နှက်နေကြသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့၏။ ထိုစဉ်က ဗြိတိသျှ အစိုးရနှင့် စပ်လျဉ်း၍လည်း ကျွန်ုပ်တို့သည် အဆိုးရွားဆုံး၊ အချုပ်အချာဆုံး၊ ပညာအမဲ့ဆုံး၊ အမြင် အကျဉ်းဆုံး၊ အကြင်နာမရှိဆုံး ဖြစ်သော အစိုးရ၏ အုပ်စိုးခြင်း ကို ခံနေရသည်ဟု ရေးသားခဲ့၏။ စင်စစ်အားဖြင့် လူးဝစ်သည် ရှေ့နေ၊ ကုန်သည်၊ သတင်းစာ တိုက်ပိုင်ရှင် အလုပ်များဖြင့် အသက်မွေး ဝမ်းကျောင်းခဲ့ သော်လည်း အယ်ဒီတာကား မဟုတ်ပေ။ လက်တွေ့သတင်း စာလုပ်ငန်း၌ ကောင်းစွာ ကျွမ်းကျင်သူ မဟုတ်သဖြင့် သူ့သတင်းစာ၏ ခေါင်းကြီး များကို သူကိုယ်တိုင် မရေး၊ မကျေမနပ် ဖြစ်နေသူ ဆောင်းပါးရှင်တို့၏ စာမူတို့ကို ခေါင်းကြီး အဖြစ်ဖြင့်သာ ထည့်သွင်းခြင်း ဖြစ်သည်ဟု အဆိုရှိ၏။ မည်သူပင် ရေးသည်ဖြစ်စေ လူးဝစ်၏ သတင်းစာ၌ပါရှိသည့် ဆောင်ပါးများကို အစိုးရက မနှစ်သက်ချေ။ သို့ရာတွင် လူးဝစ်သည် ရှေ့နေတစ်ဦးဖြစ်သဖြင့် ဥပဒေအရ နည်းမကျဘဲ သူ့အား အရေးမယူရဲပေ။ သို့ဖြစ်ရာ လူးဝစ်အား အစိုးရရာထူး တစ်ခု ပေးလိုက်ခြင်းဖြင့် ထိုပြဿနာကို လိမ်မာစွာ ဖြေရှင်း လိုက်လေသည်။ ၁၈၅၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန် ခရော်နီကယ် သတင်းစာ၌ ဤသတင်းစာ အုပ်ချုပ်မှု ပြောင်းလဲလုပ်ကိုင်လျက် ရှိပြီဖြစ်ကြောင်း ဟူ၍ ပါရှိခဲ့၏။ ဤသို့ဖြင့် ရန်ကုန် ခရော်နီကယ် သတင်းစာသည် မာရှယ်ဆိုသူ ရှေ့နေတစ်ဦး လက်ထဲသို့ ရောက်ရှိသွားပြန်၏။ ထိုသတင်းစာကို လူးဝစ် လက်ထက်ကကဲ့သို့ပင် ရေးသားထုတ်ဝေသွား၏။ သို့ရာတွင် မာရှယ်သည် လူးဝစ်ကဲ့သို့ကား အစိုးရရာထူးတစ်ခုကို မရရှာလေ။ မာရှယ်သည် ရန်ကုန် ခရော်နီကယ် သတင်းစာကို ခြောက်လခန့် ထုတ်ဝေပြီးနောက် တောမတ် ဂေါ့ဖရီဆိုသူ ကုန်သည်တစ်ဦးအား ရောင်းချလိုက်၏။ ဂေါ့ဖရီသည် သတင်းစာလုပ်ငန်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ကောင်းစွာ နားလည်သူ မဟုတ်သည့်ပြင် သတင်းစာလုပ်ငန်းကို လေ့လာလုပ်ကိုင် လိုစိတ်လည်းမရှိခဲ့။ ထိုကြောင့်လည်း ထိုသတင်းစာကို ကာရင်ဆိုသူ အိုင်ရစ်လူမျိုး ရှေ့နေတစ်ဦးအား ရောင်းလိုက်ပြန်လေသည်။ ကာရင်သည် ထိုသတင်းစာကို ကျကျနန ထုတ်ဝေလို သူဖြစ်သဖြင့် ကာလကတ္တားမှ သတင်းစာဆရာတစ်ဦးကို ခေါ်ယူလုပ်ကိုင်စေ၏။ သို့သော် ထိုသတင်းစာမှာ မကြီးပွားချေ။ ကြည့်ရှုအားပေးသူ နည်းနေသဖြင့် သတင်းစာ၏ နာမည်ကို ပဲခူးဂေဇတ် ဟု ပြောင်း၍ ထုတ်ဝေသေး၏။ သို့သော် ၁၈၅၈ ခုနှစ် မေလတွင် ရပ်လိုက်ရလေသည်။ ထိုစဉ်က ရန်ကုန်မြို့၌ နေထိုင်သူတို့သည် ရန်ကုန်မှထုတ်ဝေ သည့် သတင်းစာများကို မကြိုက်ကြဘဲ ကာလကတ္တားမြို့ မှထုတ်ဝေသော အင်းဂလစ်ရှမင်း(နောင်တွင် စတိတ်စမင်း ဟူ၍ ပြောင်းထုတ်သည်။) နှင့် ဟာကရု သတင်းစာ တို့ကိုသာ မှာယူဖတ်ရှုလေ့ရှိကြ၏။ ထို ပဲခူးဂေဇတ် သတင်းစာကို ၁၈၅၈ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်တိုင်း သတင်းစာ ဟူ၍ နာမည်ပြောင်းကာ ထုတ်ဝေခဲ့ပြန်သည်။ ပိုင်ရှင်မှာ ဒေါက်တာ ဒေါ်ဆန်ဆိုသူဖြစ်၏။ ဆောင်းပါးရှင် တစ်ဦးကမူ ရန်ကုန်တိုင်း သတင်းစာကို ရှေ့နေနျူတန်နှင့် ဒေါက်တာ ဒေါ်ဆန်တို့ တစ်ပတ်နှစ်ကြိမ် ထုတ်ဝေခဲ့သည်ဟုရေး၏။ အခြားဆောင်းပါးရှင်တစ်ဦးကလည်း ရန်ကုန်တိုင်း သတင်းစာကို ဂေါ့ဖရီဆိုသူက ၁၈၅၆ ခုနှစ် သာသာ လောက်တွင် စတင်တည်ထောင်သည်။ ထိုနောက် ကာရင် ဆိုသူက ဝယ်ယူလိုက်သည်ဆို၏။ ရန်ကုန်တိုင်း သတင်းစာ၌ အယ်ဒီတာ လုပ်ခဲ့သော နိုလန်ဆိုသူက ၁၉၃၃ ခုနှစ်၌ ဆောင်းပါးတစ်ခုရေးရာတွင် ရန်ကုန်တိုင်း သတင်းစာကို အင်္ဂလိပ်တို့ ရန်ကုန်ကို သိမ်းပြီး၍ မကြာမီ ၁၈၅၄ ခုနှစ်၌ နံနက် သတင်းစာဖြစ်ဖြင့် ထုတ်ဝေခဲ့သည်ဟု ဆိုလေသည်။ ဒေါက်တာ ဒေါ်ဆန်သည် အာဏာပိုင်များအား မြှောက်ပင့် ပေါင်းသင်းသည်ဟု သိရ၏။ သတင်းစာ ဖတ်သူများလည်း တိုးလာ၍ ကုန်သည်ကြီးများလည်း ထိုသတင်းစာ၌ ကြော်ငြာရန် ဆုံးဖြတ်ကြ၏။ ဒေါက်တာဒေါ်ဆန်သည် ဘာသာရပ် အမျိုးမျိုးနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ကျကျနန ရေးတတ်ရေးနိုင်သူဖြစ်၏။ မြန်မာနိုင်ငံ အခွန်တော် ကိစ္စနှင့် စပ်လျဉ်း၍ စုံလင်ကောင်းမွန်သော ဆောင်းပါးများကို ရေးသဖြင့် ထိုစဉ်က မြန်မာနိုင်ငံ ပထမဆုံးပဲခူးတိုင်းမင်းကြီး (နောင်မဟာမင်းကြီး) အာသာ ဖယ်ယာ တွေ့ရှိချီးကျူးသဖြင့် ရန်ကုန်တိုင်း သတင်းစာသည် နာမည်ထွက်၍ လာလေတော့သည်။ ရန်ကုန်တိုင်းသတင်းစာ ထွက်လာပြီးနောက် နှစ်နှစ်ခန့်မျှ ကြာသောအခါ ရန်ကုန်မြို့ရှိ ကုန်သည် အချို့က ထိုသတင်းစာ ၏ အာဘော်ကို မကျေမနပ် ဖြစ်လာကြ၏။ သို့ဖြစ်ရာ အယ်ဒီတာအား သူတို့အလိုရှိသော အယူအဆများကို ရေးမထည့်လျှင် အခြားသတင်းစာ တစ်စောင် ထောင်ရပါ လိမ့်မည်ဟု ခြိမ်းချောက်ကြ၏။ ရန်ကုန်တိုင်း သတင်းစာ ကလည်း အလျှော့မပေးသဖြင့် ၁၈၆၁ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်ဂေဇက် ဟူ၍ တစ်ပတ် နှစ်ကြိမ်ထုတ် သတင်းစာကို တည်ထောင်လိုက်ကြ လေသည်။ ရန်ကုန်ဂေဇက် သတင်းစာသည် စာမျက်နှာ ၁၆ မျက်နှာ ပါရှိ၍ အာဘော်မှာ ရှေးဆန်ဆန်ဖြစ်၏။ ထိုသတင်းစာ၏ ပထမဆုံးအယ်ဒီတာနှင့် မန်နေဂျာမှာ ကက်ဒီဆိုသူဖြစ်၏။ လေးနှစ်ခန့်အကြာတွင် ကက်ဒီ ကွယ်လွန်၍ ချန်တား ဆက်လက်လုပ်ကိုင်၏။ သူ့လက်ထက်တွင် သတင်းစာ စောင်ရေလည်း တက်လာ၍ ကြောငြာများလည်း တိုးလာ၏။ ထိုကြောင့် ၁၈၈၇ ခုနှစ်၌ ရန်ကုန်ဂေဇက် သတင်းစာကို ချန်တားက ဝယ်ယူလိုက် လေသည်။ တစ်နှစ်ခန့် အကြာတွင် ချန်တားသည် ပျောက်ကွယ်သွားလေသည်။ ဗိလတ်သို့သွားမည် ဟုပြောကာ ဗန်းဆိုသူအား လွှဲထားခဲ့ရာမှ စုံးစုံးမြုပ် ပျောက်သွားတော့သည်။ ရန်ကုန် ဂေမ္ဘက် သတင်းစာသည် လက်အမျိုးမျိုး ပြောင်းခဲ့၏။ နောင်တွင် ဗာလသာဇာ၊ ဝတ်လုံတော်ရ မစ်ချယ်၊ အစိုးရရှေ့နေ ဒဲဗက်၊ ဝတ်လုံတော်ရ မန်းနှင့် ရှေ့နေကပဲတို့ ပေါင်းစပ်ပိုင်ဆိုင်လာကြ၏။ ၁၈၇၄ ခုနှစ်တွင် ဟဎေ္0x046း ဆိုသူက တာဝန်ခံ အယ်ဒီတာအဖြစ် စတင် ဆောင်ရွက်လေသည်။ ၁၈၈၃ ခုနှ်၌ တစ်ပတ်လျှင် နှစ်ကြိမ် ထုတ်ဝေရာမှ နေ့စဉ် နံနက်သတင်းစာအဖြစ် ပြောင်းလဲ ထုတ်ဝေလေသည်။ ထို့ကြောင့် ရန်ကုန်ဂေဇက် သတင်းစာသည် မြန်မာနိုင်ငံ၌ ပထမဆုံး နေ့စဉ်သတင်းစာဟု ဆိုရပေမည်။ ရန်ကုန်ဂေဇက် သတင်းစာကား ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကြီးဖြစ်၍ အင်္ဂလိပ်များ မြန်မာပြည်မှ ဆုတ်ခွာသွားသည်အထိ ထုတ်ဝေခဲ့လေသည်။ စစ်ပြီးသည့် နောက်ကား ပြန်လည်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုတော့ပေ။ ၁၈၇၈ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် ဒေးလီးမေ ဟူ၍ အင်္ဂလိပ်သတင်းစာ တစ်စောင် ထွက်လာသေး၏။ သို့သော် ခြောက်လခန့်အကြာတွင် ရပ်စဲသွားလေသည်။ ၁၈၇၉ ခုနှစ်တွင် ဒေးလီးရီဗျူး သတင်းစာ ထွက်လာ၏။ သို့သော် မကြာမီပင် ပြုတ်သွားလေသည်။ ထို့ပြင် ဗြိတိသျှ မြန်မာ သတင်း ဟူ၍ သတင်းစာတစ်စောင်လည်း အထက် မြန်မာနိုင်ငံကို အင်္ဂလိပ် မသိမ်းမီက ရန်ကုန်မြို့တွင် ထွက်လာသေး၏။ ၁၈၈၄ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ မြို့တော်ခန်းမ၌ လူထုအစည်း အဝေးတစ်ရပ် ကျင်းပ၍ အထက်မြန်မာနိုင်ငံကို အင်္ဂလိပ်တို့ သိမ်းပိုက်ရန် ( ဗြိတိသျှ အစိုးရအား ) အပြင်းအထန် တိုက်တွန်းပါသည် ဟူသော အဆိုကို တင်သွင်းရာ၌ မြန်မာများ၊ ဥရောပတိုက်သားများ၊ တရုတ်များနှင့် အိန္ဒိယတိုင်းသားများစွာတို့ တက်ရောက်၍ တညီတညွတ်တည်း ဆုံးဖြတ်ကြသည် ဟု အစည်းအဝေး မှတ်တမ်း၌ ပါရှိသည်ကို ထိုသတင်းစာက တက်ရောက်သူ များအနက် အင်္ဂလိပ် မြို့သူမြို့သားများမှအပ အခြေအနေရှိသော မြန်မာ၊ တရုတ်နှင့် အခြားနိုင်ငံခြားသား ငါးယောက်ထက်မပို ဟု သတင်းရေးခဲ့၏။