cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
လျောင်းနင်ပြည်နယ်
လျောင်းနင်ပြည်နယ် သည် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ ၏ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ တရုတ်ဘာသာစကား အတိုကောက်အားဖြင့် လျောင် ("Liao-辽") ဟု ခေါ်ဆိုပြီး ယင်းအမည်သည် ပြည်နယ်အတွင်း အလယ်တည့်တည့်မှ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသွားသော လျောင်မြစ် (Liao River) မှ ယူထားခြင်းဖြစ်သည်။ နင် ("宁 -Níng") ဟူသော အဓိပ္ပာယ်မှာ ငြိမ်းချမ်းခြင်း ဖြစ်သည်။ ယနေ့ခေတ် လျောင်းနင်ပြည်နယ်ကို ၁၉၀၇ခုနှစ်တွင် ဖွင်းထျန်းပြည်နယ် (Fengtian province - 奉天) အဖြစ် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၉ခုနှစ်တွင် လျောင်းနင်ပြည်နယ်ဟု အမည်ပြောင်းခဲ့သည်။ ဂျပန်တို့၏ ရုပ်သေးအစိုးရ ဖြစ်သော မန်ချူးကိုးနိုင်ငံ ခေတ်တွင် ယခင်အမည်ဖြစ်သော ဖွင်းထျန်းပြည်နယ်သို့ ပြန်လည်ပြောင်းလဲ ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ တွင် လျောင်းနင်ပြည်နယ်ဟု တစ်ဖန်ပြန်လည်၍ ပြောင်းလဲခေါ်ဆိုခဲ့သည်။
လျောင်းနင်ပြည်နယ်သည် တရုတ်ပြည်အရှေ့မြောက်ပိုင်း၏ တောင်ဘက်ခြမ်းတွင် တည်ရှိပြီး ရံဖန်ရံခါ ရွှေတြိဂံဒေသ "the Golden Triangle" ဟုလည်း ခေါ်ဆိုသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်းသည် တောင်ဘက်ပိုင်းတွင် ပင်လယ်ဝါ၊ ကိုရီးယားပင်လယ်အော်၊ ပေါဟိုင်ပင်လယ် တို့ တည်ရှိပြီး၊ အရှေ့တောင်ပိုင်းတွင် မြောက်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၊ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် ကျိလင်ပြည်နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် ဟဲပေပြည်နယ်၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် အတွင်းမွန်ဂိုလီးယားပြည်နယ် တို့နှင့် နယိနိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယားလုမြစ် (Yalu River) သည် လျောင်းနင်ပြည်နယ်ကို မြောက်ကိုရီးယားနိုင်ငံ နှင့် ခြားထားသည်။ ယင်းမြစ်သည် တရုတ်ပိုင် တန်းတုန်းမြို့ (Dandong) နှင့် မြောက်ကိုရီးယားပိုင် စီနူဂျူးမြို့ (Sinuiju) တို့ကြားမှ ဖြတ်သန်း၍ ကိုရီးယားပင်လယ်အော် အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။
သမိုင်းကြောင်း
လျောင်းနင်သည် တရုတ်ပြည် အရှေ့မောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ ကိုရီးယားဘုရင့်နိုင်ငံ ခေတ်က ကိုရီးယားတို့လက်အောက်၌လည်းကောင်း၊ ယန်နိုင်ငံ၊ ဟန့်မင်းဆက် စသည်တို့လက်အောက်တွင်လည်းကောင်း ရှိခဲ့ဖူးသည်။
ပေကျင်းမြို့တော်မှ မွန်ဂိုများကို မောင်းထုတ်ပြီးနောက် ၃ နှစ်အကြာ ၁၃၇၁ ခုနှစ်တွင် မင်မင်းဆက် မင်အင်ပိုင်ယာ မှ သိမ်းသွင်းအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၄၄၂ ခုနှစ်တွင် မြောက်ပိုင်းမှ ဂျာချက်-မွန်ဂို တို့၏ ဘေးရန်မှ ကာကွယ်နိုင်ရန်အတွက် အနောက်မြောက်ပိုင်းတွင် တံတိုင်းကြီးကို ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။ ၁၄၆၇-၆၈ တွင် ကျန်းကျိုး-ဂျာချင် (မန်ချူး) တို့၏ ရန်မှ ကာကွယ်နိုင်ရန်အတွက် အရှေ့မြောက်ဒေသတွင်လည်း တံတိုင်းဆောက်ခဲ့သည်။ မဟာတံတိုင်းကြီးကဲ့သို့ ရည်ရွယ်ချက်ချင်း တူသော်လည်း လျောင်းနင်တံတိုင်းသည် ကုန်ကျစရိတ်သက်သာစွာ တည်ဆောက်ထားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အချို့နေရာများတွင်သာ ကျောက်တုံးကျောက်သားများဖြင့် တည်ဆောက်ထားပြီး နေရာအများစုမှာ မြေသားကိုဖို့ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ တံတိုင်းနှစ်ဘက်လုံးတွင် ကျုံးခံထားသည်။
NGC 43
NGC 43 သည် အင်ဒရိုမီဒါ ကြယ်စုတန်းထဲမှ lenticular ဂယ်လက်ဆီဖြစ်ပြီး အလင်းနှစ် ၈၈၀၀၀ ဝေးကွာသည်။ ယင်းအား ဂျွန် ဟာရှယ်ဆိုသူမှ ၁၈၂၇ ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေရှိခဲ့သည်။
လျောင်းနင်ပြည်နယ်
သမိုင်းကြောင်း
ချင်မင်းဆက်တက်လာခြင်းကြောင့် လျောင်းနင်ဒေသတွင် လူဦးရေ အတော်လျော့နည်းသွားခဲ့သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဒေသခံတရုတ်တို့မှာ မန်ချူတို့၏ သတ်ဖြတ်ခြင်းခံကြရ၍လည်းကောင်း၊ မဟာတံတိုင်းကြီး၏ တောင်ဘက်သို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ကြ၍လည်းကောင်း ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် မြို့ကြီးများစွာတို့ကိုလည်း မင်မင်းဆက် စစ်တပ်များက တပ်ဆုတ်ခွာရာတွင် မြေလှန်ဖျက်ဆီးခဲ့ကြသည်။ ၁၆၆၁ ခုနှစ်တွင် ဖွင်းထျန်းပြည်နယ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ဖြစ်သူ ဖုယင် (Fuyin) က ဖွင်းထျန်းမြို့တော် (ရှင်ယန်) အပြင်ဘက်ရှိ အခြားမြို့တော်များ အားလုံးသည် လူမနေပဲ စွန့်ပစ်သွားသော မြို့ပျက်ကြီးများ ဖြစ်ကျန်နေခဲ့သည် ဟု ပြောဆိုခဲ့သည်။
၁၇ ရာစု နှောင်းပိုင်းမှစ၍ ချင်းမင်းဆက်ဘုရင်များသည် မဟာတံတိုင်းကြီး၏ တောင်ဘက်ခြမ်း (အထူးသဖြင့် ရှန်းတုန်းမှ) မှ လူများကို ဖွင်းထျန်းဒေသသို့ ပြောင်းရွှေ့ရန် အားပေးခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ် ကျိလင်ပြည်နယ်၊ ဟေးလုံကျန်းပြည်နယ် စသော မန်ချူးလူမျိုး နှင့် မွန်ဂိုလူမျိုးများ နေထိုင်ရာ ဒေသများသို့ ဟန့်လူမျိုး တရုတ်များကို မဝင်ရောက်နိုင်စေရန်အတွက် Willow Palisade ဟုခေါ်သော ဆူးညောင့်အတားအဆီးများကို ၁၆၃၈ မှ ၁၆၇၂ အတွင်း တည်ဆောက်ထားခဲ့ကြသည်။
နောက်ပိုင်းတွင် ချင်မင်းဆက် အစိုးရက ဖွင်းထျန်းဒေသသို့ ပြောင်းရွှေ့မှုများကို ပိတ်ပင်တားဆီးပြန်သည်။ အချို့ကို လာရင်းနေရပ်သို့ ပြန်ခိုင်းသည်။ သို့ရာတွင် ထိရောက်စွာဟန့်တားနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပဲ ၁၆၈၃ မှ ၁၇၃၄ အတွင်း လျောင်းနင် လူဦးရေသည် နှစ်ဆပွားလာခဲ့သည်။
၁၈၆၀ တွင် မန်ချူးအစိုးရက ဒေသတွင်းသို့ အခြေချနေထိုင်ခွင့်ကို ဖွင့်ပေးခဲ့ရာ ဟန့်လူမျိုးများ အမြောက်အမြား ဝင်ရောက် အခြေချလေသည်။
၂၀ ရာစု တွင် ယနေ့ခေတ် လျောင်းနင် ဖြစ်လာမည့် ဖွင့်ထျန်းပြည်နယ်ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၉၀၄-၁၉၀၅ တွင် ရုရှားဂျပန်စစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားသောအခါ လျောင်းနင်ပြည်နယ် ဒေသအများအပြားသည် စစ်တလင်းပြင် ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ပို့အာသာတိုက်ပွဲ (Battle of Port Arthur) နှင့် မုကဒင်တိုက်ပွဲ (Battle of Mukden) တို့မှာ အကြီးမားဆုံး နှင့် အထင်ရှားဆုံးသော တိုက်ပွဲကြီးများ ဖြစ်ကြသည်။
၂၀ ရာစုဦး စစ်ဘုရင်ခေတ်ကာလတွင် လျောင်းနင်ကို ကျန်းဇော့လင် (Zhang Zuolin) နှင့် ကျန်းရွှယ်လျန် (Zhang Xueliang) တို့က အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၃၁ တွင် ဂျပန်တို့၏ ကျူးကျော်မှုကို ခံခဲ့ရပြီး ဂျပန်တို့၏ ရုပ်သေးအစိုးရ (puppet state) ဖြစ်သော မန်ချူးကိုးနိုင်ငံ (Manchukuo) လက်အောက်တွင် ကျရောက်သွားသည်။ ထို့နောက် တရုတ်ပြည်တွင်းစစ်ကာလအတွင်းတွင် လျောင်းနင်ဒေသတွင်းရှိ လျောင်ရှင်း (Liaoshen Campaign) တွင် အလွန်ပြင်းထန်သော တိုက်ပွဲကြီးများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
လျောင်းနင်သည် တရုတ်ပြည်၏ ပထမဆုံး စက်မှုဖွံ့ဖြိုးသော ပြည်နယ်များထဲတွင် ပါဝင်သည်။ အန်းရှန်းမြို့သည် တရုတ်ပြည်တွင် သံ နှင့် သံမဏိ ထုတ်လုပ်မှု အများဆုံး မြို့ ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံရေး
လျောင်းနင်ပြည်နယ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးသည် အခြားသော ပြည်နယ်များကဲ့သို့ပင် ကွန်မြူနစ်တစ်ပါတီစနစ်အုပ်ချုပ်ရေး ဖြစ်သည်။ လျောင်းနင်ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူး (Governor of Liaoning - 辽宁省省长) ရာထူးသည် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့တွင် အမြင့်ဆုံးဖြစ်သော်လည်း ပြည်နယ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး (Provincial Committee Secretary - 辽宁省委书记) လောက် အာဏာမရှိပေ။ ပါတီအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးသည် ပါတီအကြီးအကဲလည်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၄၉ မတိုင်မီက စစ်ဘုရင်များ နှင့် ချန်ကေရှိတ်၏ ဗြူရိုကရက်အရာရှိများ အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။ ချင်မင်းဆက်လက်ထက်က လျောင်းနင်ကို ဖွင်းထျန်းဟု ခေါ်ဆိုပြီး ဖွင်းထျန်း, ကျိလင်, ဟေးလုံကျန်း အရှေ့ဖျားပြည်နယ် ၃ ခုပေါင်းကို ဘုရင်ခံ (The Viceroy of the Three Eastern Provinces - 东三省总督) တစ်ယောက်ထား၍ အုပ်ချုပ်သည်။ လျောင်းနင်ပြည်နယ်တွင်းလည်း သီးခြား အုပ်ချုပ်ရေးမှူးတစ်ယောက် သတ်သတ် ရှိသည်။
အုပ်ချုပ်ရေးခရိုင်များ
လျောင်းနင်ပြည်နယ်ကို ခရိုင်ကြီး (၁၄)ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
အထက်ပါခရိုင်ကြီးများကို ခရိုင်ငယ် (၁၀၀) ထပ်မံစိပ်ပိုင်းသည်။ တစ်ဖန် ထပ်မံ၍ မြို့နယ်ပေါင်း (၁၅၁၁)ခု ထပ်မံ စိပ်ပိုင်းသည်။
စီးပွားရေး
လျောင်းနင်ပြည်နယ်သည် တရုတ်ပြည် အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် စီးပွားရေး အင်အားအကြီးဆုံး ပြည်နယ် ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀ခုနှစ်တွင် ဂျီဒီပီ ၁.၈၃ ထရီလီယံ ယွမ် (US$ ၂၇၀ ဘီလီယံ ခန့်) ရှိသည်။ တရုတ်တစ်ပြည်လုံးတွင် ဂျီဒီပီ အဆင့်(၇) ရှိသည်။ လူတစ်ဦးချင်းအလိုက် ဂျီဒီပီမှာ ၄၁,၇၈၂ ယွမ် (US$ ၆,၁၇၂) ဖြစ်သည်။ အရှေ့မြောက်ပိုင်း ပြည်နယ် ၃ခုထဲတွင် လျောင်းနင်ပြည်နယ်သည် ဂျီဒီပီ အများဆုံး ဖြစ်သည်။
၂၀၀၈ ခုနှစ် စာရင်းအရ လျောင်နင်ပြည်နယ်သည် ဂျီဒီပီ တိုးတက်မှု အမြင့်မားဆုံး ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ဂျီဒီပီ တိုးတက်မှုနှုန်း ၁၃.၁% ရှိသည်။ G8x8
အဓိက စက်မှုလုပ်ငန်းများမှာ ရေနံဓာတုလုပ်ငန်းများ၊ သတ္တုဗေဒလုပ်ငန်းများ၊ အီလက်ထရွန်းနစ် နှင့် ဆက်သွယ်ရေးပစ္စည်းများ၊ စက်ပစ္စည်းများ တို့ ဖြစ်ကြသည်။ တရုတ်ပြည်တွင် သံရိုင်း နှင့် သံမဏိ အထွက်ရှိဆုံး ပြည်နယ်များ စာရင်းတွင် နံပါတ် (၃) ချိတ်သည်။ တရုတ်ပြည်အတွက် အရေးကြီးသော ကုန်ကြမ်းပစ္စည်းများ ထုတ်လုပ်ရာ အခြေစိုက်ဒေသလည်း ဖြစ်သည်။
၂၀၀၈ ခုနှစ်စာရင်းအရ စက်မှုလုပ်ငန်းများသည် ဂျီဒီပီ၏ ၃၄.၅% ခန့်ရှိသည်။ အနာဂတ်တွင်လည်း ရေနံဓာတုပစ္စည်း၊ သတ္တု၊ စက်ပစ္စည်း နှင့် အီလက်ထရွန်းနစ် စသော ပင်မစက်မှုလုပ်ငန်း (၄)မျိုးကို အားထားလုပ်ကိုင်မည် ဖြစ်သည်။
စိုက်ပျိုးရေး
အဓိက စိုက်ပျိုးရေးမှာ ပြောင်းဖူး၊ နှံစားပြောင်း နှင့် ပဲပိစပ် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ တလျန်ဝန်းကျင်တစ်ဝိုက်သည် တရုတ်ပြည် တစ်ပြည်လုံး၏ လေးပုံသုံးပုံမျှသော ပန်းသီး နှင့် မက်မွန်သီး စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်ရာ ဒေသ ဖြစ်သည်။ ဝါဂွမ်းကိုလည်း ထုတ်လုပ်ကြသည်။ သစ်သီးထွက်ရှိမှုအနေဖြင့် တလျန်နှင့် ယင်းခိုမြို့တို့မှ ပန်းသီး၊ တလျန်မှ မက်မွန်သီး၊ ကျင်းကျိုးမှ သစ်တော်သီး၊ ဟူးလူကျွန်းနှင့် စွေ့ကျုံးမှ သစ်တော်သီးအဖြူ၊ တန်းတုန်းမှ   တရုတ်ဆီးသီး နှင့် ရိုးရိုးဆီးသီးတို့ ဖြစ်ကြသည်။
ဓာတ်သတ္တု
လျောင်းနင်ပြည်နယ်သည် သံ၊ မင်းဂနိစ်၊ စိန်၊ နှင့် ဘိုရွန် တို့ ထွက်သည်။ ရေနံ နှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ တို့ လည်း အများအပြား ထွက်သည်။ ကမ်းရိုးတန်းဒေသများတွင် ဆားချက်ကြသည်။
ရေနံ
လျောင်းဟယ်ဒေသတွင် ကြီးမားသော ရေနံသိုက်များ တည်ရှိသည်။
စက်မှုလုပ်ငန်း
အရေးအကြီးဆုံး စက်မှုလုပ်ငန်းကြီးများ အခြေစိုက်ရာ ဒေသ ဖြစ်သည်။ စက်ကိရိယာများ၊ အီလက်ထရွန်းနစ်ပစ္စည်းများ၊ သတ္တုသန့်စင်ရေး၊ ရေနံနှင့် ဓာတုလုပ်ငန်းများ၊ ဆောက်လုပ်ရေးပစ္စည်း နှင့် ကျောက်မီးသွေးများ ထုတ်လုပ်သည်။ တလျန် ကမ်းလွန်ပင်လယ်ပြင်မှ ပင်လယ်စာများ ထွက်သည်။ အထူးသဖြင့် ပင်လယ်ခရု၊ ယောက်သွား၊ ပုစွန်၊ ကဏန်း၊ နှင့် ငါးအမျိုးမျိုး ထွက်သည်။
ကုန်သွယ်ရေး
တလျန်၊ တန်းတုန်း နှင့် ယင်းခိုမြို့တို့သည် တရုတ်ပြည် အရှေ့မြောက်ဒေသ၏ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရာ တံခါးပေါက်မြို့ကြီးများ ဖြစ်ကြသည်။
စီးပွားရေးနှင့် နည်းပညာ ဖွံ့ဖြိုးမှုဇုန်များ
နိုင်ငံတော်အဆင့် (၁၄)ခု နှင့် ပြည်နယ်အဆင့် (၄၂)ခု စုစုပေါင်း ဖွံ့ဖြိုးရေးဇုန်ပေါင်း (၅၆)ခု ရှိသည်။
လျောင်းနင်ဗဟိုချက်ဒေသ (ရှင်ယန်မြို့ပြဒေသ)
မြို့ပြအများစုသည် လျောင်းနင်ပြည်နယ်၏ ဗဟိုပိုင်းတွင် စုနေသည်။ ရှင်ယန်မြို့တော်သည် လူဦးရေ ၄ သန်းကျော် ရှိသော မြို့ကြီး ဖြစ်သည်။ ရှင်ယန်မှ ကီလိုမီတာ ၁၅၀ ပတ်လည်အတွင်းတွင် လူဦးရေ ၁.၃ သန်းကျော်စီရှိသော အန်းရှန်းမြို့ နှင့် ဖူရွှင့်မြို့၊ ၁.၁ သန်းကျော်ရှိသော ယင်းခိုမြို့၊ ၀.၉၅ သန်းကျော် ရှိသော ပင်ရှီးမြို့၊ ၀.၇ သန်း ရှိသော လျောင်းယန်မြို့ နှင့် ၀.၄ သန်းကျော် ရှိသော ထယယ်လင်မြို့ တို့ ရှိကြသည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် တရုတ်အစိုးရမှ ရှင်ယန်မြို့ပြဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးအတွက် စီမံချက်ကို ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ယင်းစီမံချက်အရ စက်မှုဖွံ့ဖြိုးရေး၊ အထက်ပါ မြို့တော်ကြီး ရှစ်ခုကို ပေါင်းစည်းရေး၊ ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြကို ပေါင်းစည်းရေး နှင့် ဈေးကွက်စီးပွားရေးစနစ်ကို ဖော်ဆောင်ရေးတို့ ဖြစ်ကြသည်။
လျောင်းနင်ကမ်းရိုးတန်းဒေသစီးပွားရေးခါးပတ်
၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် လျောင်းနင်ပြည်နယ် ကွန်မြူနစ်ပါတီ အတွင်းရေးမှူး လီခဲ့ချောင် (Li Keqiang) (ယခု ပေါ်လစ်ဗျူရိုအဖွဲ့ဝင် - ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်) ဖွံ့ဖြိုးရေး စီမံချက်ကို စတင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ်မှ စ၍ လျောင်းနင်ကမ်းရိုးတန်းဒေသတစ်ခုလုံး ဖွံ့ဖြိုးရေးကို စတင်ခဲ့သည်။ ပင်မစီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးရေးဧရိယာ (၅)ခု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ အထက်ပါ ဇုန် ၅ ခုသည် ဧရိယာ ၅၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။ ကီလိုမီတာ ၁၄၃၃ ရှည်လျားသော ကမ်းရိုးတန်း တစ်လျှောက်ရှိ ဇုန်များကို ဆက်သွယ်ရေးရန်အတွက် အဝေးပြေးလမ်းမများကိုလည်း ဖောက်လုပ်ခဲ့သည်။
လူဦးရေနှင့်လူမျိုးများ
လူဦးရေအများစုမှာ ဟန့်လူမျိုး များ ဖြစ်ကြသည်။ မန်ချူး၊ မွန်ဂို၊ ဟွေ၊ ကိုရီးယား နှင့် ရှိပဲ လူမျိုးတို့လည်း နေထိုင်ကြသည်။
ယဉ်ကျေးမှု
'လျောင်းနင်ပြည်နယ်၏ ယည်ကျေးမှုသည် မန်ချူးရီးယားယည်ကျေးမှု ရောယှက်နေသည်။ ပထမဆုံး ငှက်မွေးပါဒိုင်နိုဆော ဖြစ်သော ဆိုင်နိုဆောရော့တာရစ်ကို ၁၉၉၆ တွင် ဖွင့်လှစ်ပြသခဲ့သည်။
ခရီးသွားလုပ်ငန်း
မုကဒင်နန်းတော် (Mukden Palace) သည် ချင်မင်းဆက်ခေတ် (Qing Dynasty) က ဘုရင်များ တရုတ်တစ်ပြည်လုံးကို မအုပ်စိုးနိုင်မီ မြို့တော်ကို ပေကျင်းမြို့ သို့ မပြောင်းရွှေ့မီ က အုပ်ချုပ်ရာ နန်းတော် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ပေကျင်းရှိ နန်းတော်လောက် မကြီးမားသော်လည်း ယူနက်စကို (UNESCO) မှ ပေကျင်းနန်းတော်၏ လက်ခွဲ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ (World Heritage Site) တစ်နေရာ အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ထို့ပြင် ရှေးခေတ် ဧကရာဇ် ၃ ပါး၏ အုတ်ဂူများသည်လည်း လျောင်းနင်ပြည်နယ်အတွင်းတွင် တွေ့ရသည်။ ယင်းတို့ကိုလည်း ယူနက်စကို (UNESCO) မှ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ (World Heritage Site) တစ်နေရာ အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ဟွမ်းရင်မန်ချူးကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရခရိုင်ငယ် (Huanren Manchu autonomous county) အတွင်းရှိ ဝူနုတောင်တန်းမြို့တော် (Wunu Mountain City) ကိုလည်း ယူနက်စကို (UNESCO) မှ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ (World Heritage Site) တစ်နေရာ အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ အန်းရှန်းမြို့တွင် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ကျောက်စိမ်းဗုဒ္ဓ ဆင်းတုတော်ကြီး တည်ရှိသည်။ ရှေးမြို့တော် ဖြစ်ခဲ့သော လျောင်းယန်မြို့တွင် ယွမ်မင်းဆက် (Yuan Dynasty) ခေတ်က ဘုရားဖြူ (White Pagoda - Baita) ကဲ့သို့သော သမိုင်းဝင် နေရာ မြောက်မြားစွာရှိသည်။ တလျန်မြို့တွင် သာယာလှပသော အပန်းဖြေကမ်းခြေများ၊ ပင်လယ်အစားအစာများ၊ ရုရှား နှင့် ဂျပန် ယဉ်ကျေးမှု အဆောက်အဦးများ တည်ရှိသောကြောင့် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသည်များ အသွားရောက်ဆုံးနေရာ ဖြစ်သည်။ ပိကျားတောင်ကျွန်း (Bijia Mountain) မှာ ဒီရေကျချိန်တွင် တရုတ်ကုန်းမကြီးနှင့် တစ်ဆက်တည်း ဖြစ်သွားလေ့ရှိသော ထူးဆန်းစိတ်ဝင်စားဖွယ် နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
တက္ကသိုလ်ကောလိပ်များ
ပညာရေးဝန်ကြီးဌာနလက်အောက်မှတက္ကသိုလ်များ: အခြားသောအမျိုးသာအဖွဲ့အစည်းများလက်အောက်မှတက္ကသိုလ်များ: ပြည်နယ်အစိုးရလက်အောက်မှတက္ကသိုလ်များ:
ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်း
ကမ္ဘာ့ ရှေးအကျဆုံးသော ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းဆိုင်ရာ နေရာများ တွေ့ရှိရသည်။ ငှက်မွေးငှက်တောင်ရှိပြီး အသားစားဒိုင်နိုဆော ဖြစ်သည့် ဆိုင်နိုဆောရော့တာရစ် (Sinosauropteryx) တွေ့ရှိရသည်။ အစောဆုံး ပန်းပွင့်၊ ချက်တိုင်ပါနို့တိုက်သတ္တဝါ၊ သားပိုက်မျိုးနွယ် နှင့် ငှက်များ ၏ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများကိုလည်း တွေ့ရသည်။
သင်္ချာဆိုင်ရာအလှအပ
သင်္ချာပညာရှင် အများအပြားနှင့် လူအချို့သည် သင်္ချာဆိုင်ရာ ရှာဖွေတွေ့ရှိချက်များ၊ (သက်သေပြချက်၊ သီအိုရီ၊ သီအိုရမ်နှင့် စဉ်းစားတွေးခေါ်ပုံအကြံဉာဏ်များ စသည့်) လုပ်ဆောင်ချက်များနှင့် ယေဘုယျအားဖြင့် သင်္ချာဘာသာတစ်ခုလုံကို လှပသည်ဟု မြင်လေ့ရှိသည်၊ သင်္ချာနှင့်ပတ်သက်၍ လုပ်ကိုင် ပြောဆို ဖော်ပြနေရခြင်း၌ မွေ့လျော်ကြသည်။ ဤသို့ သင်္ချာထဲရှိ အလှသစ္စာဟု ဆိုသည့်အရာကို သင်္ချာဆိုင်ရာ အလှအပ (mathematical beauty) ဟု ခေါ်သည်။ ထိုသို့အမြင်ရှိသူများက သင်္ချာကို အနုပညာတစ်ခုအဖြစ် ပြောဆိုတတ်ပြီး၊ အနည်းဆုံအနေဖြင့် ဖန်တီးတီထွင်ရသည့်အလုပ် (creative activity) တစ်ခုအဖြစ် မြင်ကြသည်။
မြို့ရွာ၊ မြို့
မြို့ရွာ၊ မြို့
စက်စုရွာ၊ အခြားကလေး
စက်စုရွာ၊ အခြားကလေး
အိုအာအန်နမုကန်များ
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လစ်ဗျားနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
လနဲ့ရွာ၊ မိုင်းပန်မြို့နယ်
လနဲ့ရွာ (Laneit)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မိုင်းပန်မြို့နယ်၊ နားမွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၅၆၃၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နားမွန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၂၄၂ ဦး၊ မ ၄၈၀၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၀၄၂ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းပန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျောက်ရေတွင်းရွာ၊ ကော့ကရိတ်မြို့နယ်
ကျောက်ရေတွင်းရွာ(Kyaukyaetwin)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ကော့ကရိတ်ခရိုင်၊ ကော့ကရိတ်မြို့နယ်၊ ခရစ်ကျောက်တန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၆၁၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခရစ်ကျောက်တန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၁၁၇၄ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၄၉၉၃ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကော့ကရိတ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကြံခင်းမြို့
ကြံခင်းမြို့ (Kyangin) သည် ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၊ မြန်အောင်ခရိုင်၊ ကြံခင်းမြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်သည်။ ဧရာဝတီမြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်းပေါ်တွင် ရှိသည်။ မြို့ပေါ်တွင် အင်းလပ်၊ ရွာသစ်နှင့် မြို့မဟူ၍ အပိုင်းကြီးသုံးပိုင်းရှိရာ မြို့မရပ်ကွက်ကို မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၅ဝ ပြည့်နှစ်ခန့်က မွန်လူမျိုးများက စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ အင်းလပ်ရပ်ကွက်ကို သက္ကရာဇ် ၁၁၁၅ ခုနှစ်ခန့်က အထက်အညာ အင်းလပ်အရပ်မှ မောင်ကျောင်းဆိုသူသည် နောက်လိုက်နောက်ပါများနှင့်အတူ ပြောင်းရွေ့ လာရောက်နေထိုင်ပြီးလျှင် အင်းလပ်ဟု အမည်ပေးခဲ့လေသည်။ ရွာသစ်ရပ်ကွက်ကိုလည်း ထိုအချိန်နှင့် မရှေးမနှောင်းခန့်တွင် စတင်တည်ထောင်လာခဲ့လေသည်။
ကြံခင်းဆိုသော အမည်မှာ မွန်ဘာသာ ကျာံကၚ် မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ဆို၏။ အဓိပ္ပာယ်မှာ ကျာံ = မိကျောင်း၊ ကၚ် = ကင်းရုံး၊ အကောက်ခွန်ရုံး၊ ကျောက်မိကျောင်းရုပ်ရှိသော ကင်းရုံး၊ အကောက်ခွန်ရုံး ဖြစ်သည်။ အချို့ကမူ ကြံခင်းသည် မွန်ဘာသာအားဖြင့် ကျာံဂၚ် ဖြစ်၍ မိချောင်းရဲဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရသည်ဟု ဆိုကြသည်။
ကြံခင်းမြို့၏ မြူနီစီပါယ်အဖွဲ့ကို ခရစ်နှစ် ၁၈၈၆ ခုနှစ်မှ စ၍ ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့သည်။
ပိုးထည်များ ရက်လုပ်ကြ၍၊ ကြံခင်းပိုးထည်မှာ ထင်ရှားလှပေသည်။ ကြံခင်းမြို့နယ်မှ ငှက်ပျောခြောက်လည်း အများအစား ထွက်လေသည်။
ကြက်တိန်ရွာ၊ ငလုံးစု
ကြက်တိန်ရွာ၊ ငလုံးစု
NGC 82
thumb|NGC 82 NGC 82 သည် အင်ဒရိုမီဒါ ကြယ်စုတန်းထဲရှိ ကြယ်တစ်စင်းဖြစ်ပြီး ၁၈၈၄ အောက်တိုဘာလ ၂၃ တွင် ပြင်သစ် နက္ခတ္တပညာရှင် Guillaume Bigordan ဆိုသူမှ ပထမဆုံး မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။
၂၀၁၀ ဆယ်စုနှစ်
၂၀၁၀ ဆယ်စုနှစ် သည် ဂရီဂေါရီးယန်း ပြက္ခဒိန်တွင် ၂၀၁၀ ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်နေ့မှစတင်ကာ ၂၀၁၉ ဒီဇင်ဘာ ၃၁ တွင် ပြီးဆုံးသည်။
ကညင်တပင်ရွာ၊ ဝက်လဟာ
ကညင်တပင်ရွာ၊ ဝက်လဟာ
ကျွန်းကုန်းရွာ၊ တူးမြောင်း
ကျွန်းကုန်းရွာ (Kyunkone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်၊ တူးမြောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၄၅၆၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တူးမြောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၆၅ ဦး၊ မ ၅၃၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၀၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နယူတန်၏ ရွေ့လျားမှုဆိုင်ရာ နိယာမများ
ကမ္ဘာကျော် ရူပဗေဒပညာရှင် အိုင်ဆက် နယူတန် မှ ရွေ့လျားမှု ဆိုင်ရာ နိယာမ ၃ ခုကို ထုတ်ဖော်ခဲ့သည်။ အရာဝတ္ထုတို့၏ ရွေ့လျားမှုတို့သည် ယေဘုယျအားဖြင့် ထိုနိယာမများကို လိုက်နာကြသည်။ နယူတန်၏ နိယာမ ၃ ခုမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
နယူတန်၏ ရွေ့လျားမှုဆိုင်ရာ ပထမနိယာမ
နယူတန်၏ ရွေ့လျားမှုဆိုင်ရာ ပထမ နိယာမတွင် "အကယ်၍ ပြင်ပမှ အားသက်ရောက်မှု မရှိပါက ရပ်နေသော အရာဝတ္ထုတို့သည် ရပ်မြဲရပ်နေ၍ ရွေ့လျားနေသော အရာဝတ္ထုတို့သည် ရွေ့လျားမြဲ ရွေ့လျားနေမည်" ဟု ဆိုသည်။ သင်္ချာနည်းဖြင့် ဖော်ပြရပါက အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
ရွေ့လျားနေသော ယာဉ်တစ်စင်းသည် ပြင်ပမှ အားသက်ရောက်မှု မရှိပါက ဆက်လက်၍ ရွေ့လျားနေမည် ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း လက်တွေ့တွင် ယာဉ်အား ဆက်လက်ရွေ့လျားရန် အတွက် လောင်စာဆီ သို့မဟုတ် အခြား စွမ်းအင် တစ်မျိုးမျိုး အသုံးချရန် လိုအပ်သည်မှာ လမ်း၊ လေထု ၊ရေထု စသည်တို့နှင့် ယာဉ်၏ ကြားတွင် ရှိသော ပွတ်တိုက်အားကို ကျော်လွှားနိုင်ရန် ဖြစ်သည်။ လေထုမရှိသော အာကာသ အတွင်းတွင် ခရီးသွားနေသော ယာဉ်များတွင် လေထု၏ ပွတ်တိုက်အား မရှိသဖြင့် ဆက်လက်ရွေ့လျားနေစေရန် စွမ်းအင် မလိုအပ်ပေ။ လမ်းကြောင်းပြောင်းရန် သို့မဟုတ် ရပ်တန့်ရန် အတွက်သာ စွမ်းအင် လိုအပ်သည်။
နယူတန်၏ ရွေ့လျားမှု ဆိုင်ရာ ဒုတိယနိယာမ
နယူတန်၏ ရွေ့လျားမှုဆိုင်ရာ ဒုတိယ နိယာမတွင် "အရာဝတ္ထု တစ်ခု၏ အရှိန်ပြောင်းနှုန်း (acceleration) သည် စုစုပေါင်း အားသက်ရောက်မှုနှင့် တိုက်ရိုက်အချိုးကျပြီး ထိုအရာဝတ္ထု၏ ဒြပ်ထုနှင့် ပြောင်းပြန် အချိုးကျသည်။" ဟု ဆိုထားသည်။
ခေတ်ပေါ်မော်တော်ယာဉ်များ၏ ကိုယ်ထည်တွင် ပါးလျသော သတ္တုကို အသုံးပြု၍ ယာဉ်မတော်တဆ ဖြစ်ချိန်တွင် ယာဉ်၏ကိုယ်ထည်ကို တွန့်ခေါက်သွားစေရန် ပြုလုပ်ထားခြင်းသည် နယူတန်၏ ဒုတိယ နိယာမကို အသုံးချထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ညီမျှခြင်းအရ အရှိန်ပြောင်းနှုန်းသည် အားသက်ရောက်မှုနှင့် အချိုးကျသဖြင့် ထိခိုက်မိချိန်အား ဆွဲဆန့်နိုင်ပါက အရှိန်ပြောင်းနှုန်း နည်းသွားမည် ဖြစ်သဖြင့် ထိခိုက်မှုလည်း လျော့နည်းသွားမည် ဖြစ်သည်။
မြင်သာသော ဥပမာ တစ်ခုမှာ တိုက်ပေါ်မှ ခုန်ချမည့်သူအား အောက်မှ ကယ်ဆယ်ရေးသမားများက ပိုက်ကွန်ကဲ့သို့သော အရာဖြင့် ဖမ်းယူခြင်း ဖြစ်သည်။ အမြင့်မှ ကျချိန်တွင် မြေပြင်ဖြင့် တိုက်ရိုက်ထိခိုက်ပါက အရှိန်ပြောင်းနှုန်း များပြားသဖြင့် ထိခိုက်မိသည့် အားလည်း များမည် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ပိုက်ကွန် မွေ့ရာကဲ့သို့သော အရာဝတ္ထုများဖြင့် ဖမ်းယူခြင်းဖြင့် အရှိန်ပြောင်းနှုန်းကို လျှော့ချပေးပြီး ထိခိုက်မိသည့်အားလည်း လျော့ကျသွားမည် ဖြစ်သည်။
နယူတန်၏ ရွေ့လျားမှုဆိုင်ရာ တတိယနိယာမ
နယူတန်၏ ရွေ့လျားမှုဆိုင်ရာ တတိယ နိယာမတွင် "အရာဝတ္ထုနှစ်ခု၏ သက်ရောက်မှုအားနှင့် ပြန်လည်တွန်းကန်အား သည် ညီမျှသည်" ဟု ဆိုထားသည်။
ကန့်သတ်ချက်
နယူတန်၏ ရွေ့လျားမှု ဆိုင်ရာ နိယာမများသည် အရာဝတ္ထု အတော်များများတွင် အသုံးချနိုင်သော်လည်း အက်တမ်ထက် သေးငယ်သော အရာဝတ္ထုများနှင့် ကမ္ဘာမြေကဲ့သို အလွန်ထုထည်ကြီးမားသော အရာဝတ္ထုများတွင် အကန့်အသတ်ဖြင့်သာ အသုံးချနိုင်သည်။ နျူတန်ပျိုး ရူပဗေဒဖြင့် တိကျစွာ တွက်ချက်မရတော့သော ကိစ္စရပ်များကို နှိုင်းရ ရူပဗေဒဖြင့် ပိုမိုတိကျစွာ တွက်ချက်နိုင်သည်များလည်း ရှိသည်။
အင်တျိန်ခရမ်ရွာ၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်
အင်တျိန်ခရမ်ရွာ(Intreinhkayam)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်၊ အင်တျိန်ခရမ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၀၀၁ ဖြစ်သည်။
တောကံရွာ
တောကံရွာ
ကိုးကား
တောကံရွာ
အဖေါင်ရွာ၊ အခြားကလေး
အဖေါင်ရွာ၊ အခြားကလေး
ဍရင်ကောက်ပင်
ဍရင်ကောက်ပင်သည် ကျောက်ခက်ပင်မျိုးဖြစ်၍၊ 'တာရီ ဒေါ့ဖီတာ'ခေါ် အပင်လောကတွင်ပါဝင်လေသည်။ ဍရင်ကောက် ပင်ကို ရုက္ခဗေဒအရ 'အေသီရီယမ် အက်စကျူလင်တမ်'ဟုခေါ် သည်။ ထိုအပင်သည် ကုန်းပေါ်တွင်ပေါက်သည့် ကျောက်ခက် ပင် မျိုးစိတ်တွင်ပါဝင်လျက် ကမ်းခြေ၌ အခြားအပင်များပေါ် တွင် နွယ်၍ တင့်တယ်စွာပေါက်သော အပင်မျိုးဖြစ်သည်။ ထို ကဲ့သို့ အခြားအပင်များပေါ်တွင် နွယ်၍ တက်တတ်ခြင်းနှင့် ယင်း၏ရွက်မြွာကလေးများ၌ အနားအပြတ်များရှိခြင်းတို့ကြောင့် ထိုအပင်မျိုးကို လွယ်ကူ စွာနှင့်မှတ်မိနိုင်ပေသည်။ ထို့ပြင် ရွက် မြွာကလေးများ၌ အနားပြတ်များရှိနေခြင်းကြောင့် ယင်းကို အနားပြတ် ကျောက်ခတ်ပင်မျိုးဟုလည်း ခေါ်ကြသေးသည်။
အရွက်နုများကို ဟင်းသီးဟင်းရွက်တစ်မျိုးအဖြစ်ဖြင့် စားသုံးနိုင်ပေသည်။ ထို့ပြင် 'လိုင်ကိုပိုဒီယမ် စကင်ဒင်'နှင့် 'အိုဖိအိုဂလိုဆမ် စကင်ဒင်'ဟု ခေါ်ဆိုသော အခြားဍရင်ကောက် ပင်မျိုးများလည်း ရှိသေးသည်။
ညစ်ညမ်းဓါတ်ငွေ့လျှော့ချရေး နိုင်ငံတာကာစာချုပ်များ
လေထုညစ်ညမ်းမှုကို ယနေ့တိုးတက်နေတဲ့ ခေတ်သစ်ကမ္ဘာမှာ မတားဆီးနိုင်သေးပါ။ တဖက်က စက်မှုဖွံ့ဖြိုးမှု ရှိလာတာနဲ့အမျှ အခြားတဖက်တွင် ကမ္ဘာ့အပူချိန်၊ ကမ္ဘာ့လေထုနဲ့ ကမ္ဘာ့ရေထု သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ သဟဇာတဖြစ်မှုတွေကိုလည်း ဆိုးဆိုးရွားရွား ထိခိုက်လာပါတယ်။
လေထုညစ်ညမ်းမှုအကြောင်း စပြောရလျှင် လွန်ခဲ့သော ၁၈၅၀ ခုနှစ်ဝန်းကျင်၊ လန်ဒန်မြို့မှာ "pea soup fog" လို့ခေါ်တဲ့ ကျောက်မီးသွေး လောင်ကျွမ်းမှုကနေ ထွက်ပေါ်လာသော အငွေ့နှင့် မြူမှုန်တို့ ပေါင်းစပ်ထားတဲ့ အငွေ့အဆိုင်အခဲတွေက လန်ဒန်မြို့တစ်ခုလုံးကို ရက်သတ္တပတ်ပေါင်းများစွာ ကြာအောင် အုပ်ဆောင်းထားခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်ကို သတိရတတ်ကြပါတယ်။ ၁၈၈၀ ခုနှစ်အထိ နှစ် ၃၀ လောက် အဲဒီ အငွေ့အဆိုင်အခဲတွေ ရှိနေခဲ့တဲ့အတွက် လူပေါင်း ၂၂၀၀ ကျော် လန်ဒန်မှာ သေဆုံးခဲ့ရပါတယ်။
အောက်တိုဘာလ ၁၉၄၈ ခုနှစ်မှာ အမေရိကန်နိုင်ငံ ဒိုနိုရာမြို့ ပင်ဆယ်ဗေးနီးယားပြည်နယ်မှာရှိတဲ့ မိုနွန်ဂါဟီလာမြစ် ချိုင့်ဝှမ်းအတွင်းပိုင်း တောင်ဘက် Pittsburgh မှာ ညစ်ညမ်းတဲ့ အငွေ့တွေ ပါတဲ့ သိပ်သည်းလွန်းတဲ့ မြူဆိုင်အမှုန်အခဲတွေဟာ ၅ ရက်လောက်ကြာအောင် ပိတ်မိနေခဲ့ပါတယ်။ ၁၄,၀၀၀ ကျော်ရှိတဲ့ လူဦးရေထဲက ၇၀၀၀ ကျော်လောက်ဟာ အဲဒီညစ်ညမ်းလွန်းတဲ့ သိပ်သည်းစွာရှိနေတဲ့ မြူမှုန်တွေကြောင့် ဖျားနာခဲ့ရပါတယ်။ လူ ၂၂ ယောက် အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ပါတယ်။
၁၉၆၃ ခုနှစ် နယူးယောက်မြို့မှာလည်း လေထုညစ်ညမ်းလွန်းလှတဲ့ အတွက်ကြောင့် လူပေါင်း ၃၀၀ ကျော်လောက် အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ရပြန်ပါတယ်။ ဒီဖြစ်ရပ်တွေကြောင့် အမေရိကန်နိုင်ငံဟာ လေထု သန့်ရှင်းရေး အက်ဥပဒေကို ၁၉၆၃ ခုနှစ် ကွန်ဂရက်လွှတ်တော်ထဲမှာ သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းနိုင်ခဲ့ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ သတိပြုရမှာက လေထုညစ်ညမ်းမှုပြဿနာ တခြားနိုင်ငံမှာဖြစ်နေလို့ ကိုယ့်နိုင်ငံနဲ့ မဆိုင်ဘူးဆိုပြီး အရေးမစိုက်ဘဲ နေလို့မရတာပါ။ ပတ်ဝန်းကျင်လေထုဆိုတာ တကမ္ဘာလုံးနဲ့ လူတိုင်းနဲ့ သက်ဆိုင်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။
လေထုညစ်ညမ်းမှု အကျိုးဆက်ကြောင့်ပဲ အိုဇုန်းလွှာရဲ့ အပေါက်ဟာ တဖြည်းဖြည်း ကြီးမားကျယ်ပြန့်မှု ဖြစ်လာနေပါတယ်။ လူတွေ ဖန်တီးထုတ်ယူခဲ့တဲ့ ဓာတ်ငွေ့တွေကြောင့် အိုဇုန်းလွှာ အပေါက် ကျယ်နေရခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
ကမ္ဘာမှာ လေထု အလွှာဟာ လေးခုရှိပါတယ်။ ကမ္ဘာရဲ့ အက်မိုစဖီးယား (Atmosphere) လေထု အလွှာထဲမှာ ပထမအလွှာက ထရိုပိုစဖီးယား (Troposphere)၊ ဒုတိယအလွှာ စထွာတိုစဖီးယား (Stratosphere)၊ တတိယအလွှာ မီဆိုစဖီးယား (Mesophere)၊ နဲ့ စတုတ္ထအလွှာ သာမိုစဖီးယား (Thermosphere) တို့ ရှိပါတယ်။
လူတွေအားလုံး နေ့စဉ်ရှူရှိုက်နေတဲ့ လေထုအလွှာဟာ ထရိုပိုစဖီးယား လေထုအလွှာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီအလွှာထဲမှာ နိုက်ထရိုဂျင်က ၇၈ ရာခိုင်နှုန်းပါဝင်ပြီး၊ အောက်ဆီဂျင်က ၂၁ ရာခိုင်နှုန်း ပါဝင်ပါတယ်။ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဒ်ဆိုဒ်ဓာတ်ငွေ့၊ အာဂွန်ဓာတ်ငွေ့နဲ့ ရေငွေ့ စုပေါင်းပါဝင်နှုန်းတို့ဟာ ၁ ရာခိုင်နှုန်းစီ ရှိကြပါတယ်။
အိုဇုန်းလွှာပါးလာပြီး အပေါက်ဖြစ်လာခြင်းဟာ ကလိုရိုဖလူရိုကာဗွန် (Chlorofluorocarbon, CFCs)၊ ဖရီယွန်စ် (Freons) နှင့် ဟေလုံစ် (Halons) ဒြပ်ပေါင်းများကြောင့်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ လူလုပ် ဓာတ်ငွေ့တွေက အိုဇုန်းကို ဆင့်ကဲဖြိုခွဲဓာတ်ပြုနေတာကြောင့် အိုဇုန်းလွှာ ပါးလွှာလာပြီး၊ အိုဇုန်းအပေါက်ဖြစ်လာရခြင်း အဓိက အကြောင်းရင်းပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
လေထုညစ်ညမ်းမှုတွေကို အဓိကဖြစ်စေတဲ့ စက်ရုံတွေက ထွက်ရှိလာတဲ့ ညစ်ညမ်းစေတဲ့ ဓာတ်ငွေ့တွေကတော့ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ဒ်၊ ဆာဖာအောက်ဆိုက်ဒ်၊ နိုက်ထရိုဂျင် အောက်ဆိုက်ဒ်၊ ငွေ့ပျံလွယ် အော်ဂန်းနစ်ဒြပ်ပေါင်း (Volatile Organic Compounds, VOCs)၊ လေထုထဲမှာ သီးခြားတွဲခိုနေသောဒြပ်များ (Suspended Particulate Matter)၊ အောက်ဆီဂျင်ပါ ဓာတုပုံဆောင်အငွေ့များ (Photochemical Oxidants)၊ ရေဒီယိုသတ္တုကြွပစ္စည်းများ၊ ကင်ဆာရောဂါနဲ့ ကျန်းမာရေး ဆိုးရွားစွာ ထိခိုက်ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်တဲ့ လေထုညစ်ညမ်းဓာတ်ငွေ့များ (Hazardous Air Pollutants) ဖြစ်ပါတယ်။
၁၉၈၈ ခုနှစ်မှာ တည်ထောင်ခဲ့တဲ့ Inter-governmental Panel on Climate Change (IPCC) အဖွဲ့က ကမ္ဘာမြေကြီးရဲ့ အပူချိန်မြင့်တက်လာမှာ အဓိက အကြောင်းရင်းက အစိမ်းရောင် ဖန်လုံအိမ် အာနိသင်ရှိတဲ့ ဓာတ်ငွေ့တွေ (Green House Gases) ကြောင့်ဆိုတာ ဖော်ပြထားပါတယ်။ အဲဒီ ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့တွေထဲမှာ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် (Carbon Dioxide)၊ မီးသိန်း (Methane)၊ နိုက်စ်ထရိုက်စ်အောက်ဆိုဒ် (Nitrous Oxide) နဲ့ ကာဗွန်မိုနော့ပ်ဆိုဒ် (Carbon Monoxide) တို့ ပါဝင်ပါတယ်။
ဒီဓတ်ငွေ့တွေဟာ စက်ရုံတွေ၊ ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးယာဉ်တွေကနေ အများဆုံးလာခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ကမ္ဘာ့အပူချိန်ပြောင်းလဲလာမှုက ဖန်လုံအိမ်ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ဒ် ထုတ်လွှတ်မှုကို ထိန်းညှိလျှော့ချပေးနိုင်တဲ့ သစ်တောတွေ ပြုန်းတီးလာခြင်းတို့နဲ့လည်း သက်ဆိုင်နေ ပါတယ်။ ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့တွေကြောင့် လွန်ခဲ့တဲ့ ဆယ်စုနှစ်ကထက် ကမ္ဘာမြေ ယေဘုယျ အပူချိန်ဟာ ပိုမြင့်သထက် မြင့်လာရပါတယ်။
အခုအခါ သဘာဝအရင်းအမြစ်ပေါကြွယ်၀တဲ့ မြန်မာနိုင်ငံမှာ ပတ်ဝန်းကျင်ကို ညစ်ညမ်းစေနိုင်တဲ့ နိုင်ငံတကာ စက်မှုလုပ်ငန်းကြီးတွေဟာ နိုင်ငံရေးစနစ်ပြောင်းလဲလာနေချိန်နဲ့အမှီ စတင်ဝင်ရောက် ရင်းနှီးမြုပ်နှံနေကြပြီ ဖြစ်ပါတယ်။
မြန်မာနိုင်ငံအနေနဲ့ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အခွန်များကို ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံတွေနဲ့ အခြား ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံတွေမှာ အသုံးပြုနေတဲ့ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ဥပဒေများနဲ့ နိုင်ငံတကာ သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ဥပဒေများကို သတ်မှတ်ကျင့်သုံးနိုင်ဖို့ ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းပြီး ကျင့်သုံးဆောင်ရွက်ဖို့ အရေးတကြီး လုပ်ဆောင်သင့်နေပါတယ်။
ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံတွေနဲ့ အချို့ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံတွေမှာတော့ စက်ရုံတွေက ပြင်ပလေထဲကို ထုတ်လွှတ်လိုက်တဲ့ ဓာတ်ငွေ့တွေထဲမှာ ဖန်လုံအိမ်အာနိသင် ဖြစ်စေတဲ့ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်နဲ့ လေထုညစ်ညမ်းစေတဲ့ ဓာတ်ငွေ့တွေအတွက် စာချူပ်စာတမ်းရေးဆွဲပြီး အခွန်ပေးဆောင်စေခြင်းဖြင့် ကာကွယ်ကြပါတယ်။
ဓာတ်ဆီ၊ လောင်ဆာဆီ အမျိုးအစားမှ လောင်ကျွမ်းမှုထဲမှာ အတိုအရှည် ပမာဏရှိတဲ့ ဟိုက်ဒ်ရိုကာဗွန်ဓာတ်ငွေ့အတွဲများ (Hydrocarbons) ပါရှိပါတယ်။ စွမ်းအင်ရဖို့အတွက် အဲဒီ လောင်စာတွေရဲ့ လောင်ကျွမ်းမှုဟာ ကာဗွန်လောင်ကျွမ်းမှုကို ဖြစ်စေပါတယ်။ အဲဒီကတဆင့် ကမ္ဘာကြီးကို ပူနွေးလာမှုကို ပိုမိုအားပေးတဲ့ ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့အမျိုးစားထဲက တမျိုးဖြစ်တဲ့ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဒ်ဆိုဒ်ကို ထုတ်လွှတ်ပေးတယ်။
ဒီဓာတ်ငွေ့ဟာ ကမ္ဘာ့လေထုဖြစ်တဲ့ အက်မိုစဖီယားအလွှာထဲမှာ ကြာရှည်စွာရှိနေတဲ့အတွက် နေမှ အပူကို ဖမ်းယူထားနိုင်တာကြောင့် (Heat trapped) ကမ္ဘာ့အပူချိန်ဟာ ပြောင်းလဲလာရတော့တယ်။
နှစ်စဉ် ဖန်လုံအိမ်အာနိသင်ရှိတဲ့ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် ထုတ်လွှတ်မှုပမာဏဟာ ၂၇ ဘီလီယံ တန် ရှိပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဖွံ့ဖြိုးပြီးနဲ့ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံတွေဟာ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် ထုတ်လွှတ်မှုပမာဏကို လျှော့ချဖို့ မဖြစ်မနေ လုပ်ဆောင်ဖို့ လိုအပ်လာပါတယ်။
ညစ်ညမ်းစေတဲ့ဓာတ်ငွေ့တွေဟာ အတည်တကျ တနေရာထဲမှာ တည်ရှိနေတဲ့ စက်ရုံများနဲ့ ရွေ့လျားနေတဲ့ ပို့ဆောင်ရေးဆိုင်ရာ ယာဉ်များဆီမှ အများဆုံးလာကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ပြီး နိုင်ငံတွေမှာတော့ ကာဗွန်အခွန် သို့မဟုတ် စွမ်းအင်အခွန် စသဖြင့် သတ်မှတ် ပြဋ္ဌာန်းထားကြပါတယ်။ သို့ပေမဲ့ စွမ်းအင်သုံးစွဲမှုပမာဏကြီးမားတဲ့ နိုင်ငံကြီးတွေဖြစ်တဲ့ အမေရိကန်နိုင်ငံ၊ ရုရှားနိုင်ငံနဲ့ တရုတ်နိုင်ငံတို့က ကာဗွန်အခွန်ကို သိပ်မထောက်ခံချင်ကြပါဘူး။
သူတို့အနေနဲ့ လျှော့ချရမယ့် ပမာဏများပြားခြင်းနဲ့ လက်ရှိ စွမ်းအင်သုံးစွဲမှုကြီးမားခြင်းတို့ကြောင့် ပေးဆောင်ရမယ့် အခွန်ဟာလည်း များပြားလှတဲ့အတွက် နှစ်နှစ်ကာကာ ထိထိရောက်ရောက် မထောက်ခံနိုင် ဖြစ်နေကြပါတယ်။
ဖန်လုံအိမ်အာနိသင်ရှိတဲ့ ဓာတ်ငွေ့များ လျှော့ချနိုင်ရေးအတွက် နိုင်ငံတကာ စာချူပ်များထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်တဲ့ ကျိုတို နိုင်ငံတကာသဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ရာသီဥတု နဲ့ပတ်သက်တဲ့ စာချုပ် (Kyoto Protocol) ကို ၁၉၉၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၁ ရက် ကျိုတိုမြို့မှာ စတင်အကောင်အထည် ဖော်ခဲ့ကြပါတယ်။
အဲဒီ ကျိုတိုစာချူပ်ဟာ UNFCCC (United Nations Framework Convention on Climate Change) အောက်မှာရှိတဲ့ နိုင်ငံတကာ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နဲ့ သက်ဆိုင်သော ရာသီဥတုဆိုင်ရာ စာချုပ်ပဲဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီစာချုပ်မှာ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများကို လိုက်နာဆောင်ရွက်ရန် သဘောတူထားတဲ့ နိုင်ငံပေါင်း ၁၉၁ နိုင်ငံ ရှိပါတယ်။ သတ်မှတ်ထားတဲ့ ပမာဏကို လျှော့ချဖို့ရန် သဘောတူလက်မှတ်ထိုးထားတဲ့ နိုင်ငံပေါင်းဟာ ၈၃ နိုင်ငံရှိပါတယ်။
မြန်မာနိုင်ငံကတော့ ဖန်လုံအိမ် GHGs ဓာတ်ငွေ့တွေကို သဘောတူလက်မှတ်ထိုး လျှော့ချတဲ့ အုပ်စု ၈၃ နိုင်ငံထဲမှာ မပါဝင်သေးပါဘူး။ မြန်မာနိုင်ငံဟာ ၂၀၀၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၃ ရက်က သဘောတူ ထောက်ခံသော ၁၉၁ နိုင်ငံအုပ်စုထဲမှာတော့ ပါဝင်ပါတယ်။
အင်အားကြီးနိုင်ငံဖြစ်တဲ့ အမေရိကန်ကတော့ စာချုပ်ကို လက်ခံသဘောတူတဲ့ Ratification အုပ်စု (၁၉၁) နိင်ငံထဲမှာ မပါဝင်သေးပါ။ သို့ပေမဲ့ ၁၉၉၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့ ကစပြီး ဖန်လုံအိမ် အာနိသင်ဓာတ်ငွေ့များ လျှော့ချရေး အတွက် သီးခြား လက်မှတ်ထိုးထားနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၂ အတွင်း ၇ ရာခိုင်နှုန်း လျှော့ချနိုင်ဖို့ လျာထားသတ်မှတ်ထားပါတယ်။
ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့ ထုတ်လွှတ်မှုအများဆုံး ထိပ်ဆုံး ဆယ်နိုင်ငံကတော့ တရုတ်၊ အမေရိကန်၊ ဥရောပသမဂ္ဂနိုင်ငံများ၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ အိန္ဒိယ၊ ရုရှား၊ ဘရာဇီး၊ ဂျပန်၊ ကနေဒါ၊ မက်ဆီကို နိုင်ငံတို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
UNFCCC ကျိုတိုစာချူပ်ရဲ့ အဓိကရည်ရွယ်ချက်က ဖန်လုံအိမ် ဓာတ်ငွေ့တွေကို လျှော့ချဖို့နဲ့ ကမ္ဘာ့ရာသီဥတုကို မပြောင်းလဲစေဘဲ လူသားများအတွက် အန္တရာယ် မဖြစ်အောင် တတ်နိုင်သလောက် ကာကွယ်တားဆီးဖို့ပဲဖြစ်ပါတယ်။
UNFCCC က ပြဋ္ဌာန်းထားတဲ့ ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့ အဓိက ခြောက်မျိုးဖြစ်တဲ့ (ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ဒ် CO2 ဓာတ်ငွေ့၊ မီးသိန်း CH4 ဓာတ်ငွေ့၊ နိုက်ထရပ်စ်အောက်ဆိုက်ဒ် N2O ဓာတ်ငွေ့၊ ဟိုက်ဒရိုဖလူရိုကာဗွန် HFCs ဓာတ်ငွေ့၊ ပါဖလူရိုကာဗွန် PFCs ဓာတ်ငွေ့၊ ဆာဖဟက်ဇာဖလူရိုက်ဒ် SF6 ဓာ တ်ငွေ့) တွေကို လျှော့ချမှု ပမာဏမှာ တာဝန်မယူနိုင်သေးတဲ့ (Non Annex I) အုပ်စုဟာ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုငံများအုပ်စုပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
၎င်းဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများဟာ ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံဖြစ်လာခဲ့လျှင် ပထမအုပ်စုထဲကို ရောက်ရှိလာမှာဖြစ်ပါတယ်။ ဒီ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများဟာ မိမိဘာသာ တာဝန်ယူပြီး သတ်မှတ်ထားသော ဓာတ်ငွေ့ပမာဏကို လျှော့ချနိုင်င်ခဲ့ရင် UNFCCC ရဲ့ ကျိုတိုစာချူပ်၏ credits များ ရရှိမှာဖြစ်ပါတယ်။
အဲဒီလို ရလာတဲ့ credits ကို လိုအပ်နေတဲ့ ပမာဏကို လျှော့ချနိုင်င်မှုမရှိတဲ့ ဖွံ့ဖြိုးပြီး ဒုတိယ အုပ်စုကို ဓာတ်ငွေ့လျှော့ချတဲ့ ကုန်သွယ်မှုစည်းမျဉ်းများ (emission trading)နဲ့ အညီ အရောင်းအဝယ် ပြုလုပ်နိုင်ပါတယ်။ အဲဒီလို ကုန်သွယ်မှုလုပ်တဲ့အခါမှာ အားနည်းချက်များနှင့် အားသာချက်များဆိုပြီး အကျိုးအပြစ်တွေလည်း ရှိနေပါတယ်။
GHGs emission နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ ကျိုတို စာချုပ်ရဲ့ အနှစ်သာရဖြစ်တဲ့ ဖန်လုံအာနိသင်ရှိတဲ့ ဓာတ်ငွေ့များ ထုတ်လွှတ်မှု ပမာဏတွေကို လျှော့ချနိုင်ရမယ်ဆိုတဲ့ ရည်ရွယ်ချက်တွေကို အုပ်စု အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတွေ အချင်းချင်း အပြန်အလှန် ထိန်းကြောင်းဖလှယ်ရင်းနဲ့ ခက်ခက်ခဲခဲ လုပ်ဆောင်နေရဆဲပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် အဲဒီ သဘောတူလက်ခံတဲ့ စာချုပ်အုပ်စုမှာ ပါဝင်သည်ဖြစ်စေ (သို့) မပါဝင်သည်ဖြစ်စေ မြန်မာနိုင်ငံအပါအဝင် နိုင်ငံတိုင်းအနေနဲ့ ဖန်လုံအိမ် ဓာတ်ငွေ့များ (GHGs)ကို တတ်နိုင်တဲ့ဘက်ကနေ မိမိနိုင်ငံတွင်း လေထု၊ ရေထု၊ မြေထု သန့်ရှင်းရေး အက်ဥပဒေတွေကို လက်တွေ့ကျင့်သုံး ပြဋ္ဌာန်း သင့်ပါတယ်။
မန်ကျောင်းရွာ၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်
မန်ကျောင်းရွာ (Mankyawng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်၊ မန်ကျောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၆၆၀၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန်ကျောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၄၀ ဦး၊ မ ၁၀၂၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၆၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပြာပုံတောင်ရှင်မ
ပြာပုံတောင်ရှင်မ သည် မြန်မာလူမျိုးများ ရိုးရာဓလေ့အလျောက် ကိုးကွယ်ကြသည့် နတ်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ ပြာပုံတောင်ရှင်မ၏ နတ်နန်းသည် အလောင်းတော်ကဿပဘုရားသို့ သွားရာလမ်း၏ ပြာပုံတောင်တွင် တည်ရှိသည်။
မယ်ဖြူအဖြစ် မွေးဖွားလာခြင်း
ပြောင်းပြာရွာတွင် အမျိုးသမီးတစ်ဦး လင်သည်မရှိဘဲ ခါချဉ်အနက် ကိုက်၍ ကိုယ်ဝန်ရှိလေသည်။ ထိုကဲ့သို့ ခင်ပွန်းသည် မရှိပါဘဲ ကိုယ်ဝန်ရှိသည့်အတွက် ပြောင်းပြာရွာအနီးရှိ လက်ကောင်းရွာတွင် နေထိုင်သည့် ထိုအမျိုးသမီး၏ မောင်ဖြစ်သူသည် အစ်မဖြစ်သူအား အခေါ်အပြောမပြုဘဲ အဆက်အသွယ် ဖြတ်ထားလေသည်။
ထိုကိုယ်ဝန်ကို မွေးဖွားပြီး၍ ကင်ပွန်းတပ်သည့်အခါ ထိုအမျိုးသမီးသည် မောင်ဖြစ်သူအား ဖိတ်ကြား၏။ သမီးကလေးဖြစ်သည့်အတွက် အမည်ကို "မယ်ဖြူ" မှည့်ခဲ့သည်။ ထိုကင်းပွန်းတပ်ပွဲသို့ မောင်ဖြစ်သူ လာမည်အထင်ဖြင့် မုန့်များနှင့် လမ်းတွင် သွားရောက်ကာ ကြိုနေခဲ့၏။ မောင်ဖြစ်သူသည် ရောက်မလာခဲ့သဖြင့် မုန့်များကို ချောင်းအတွင်းသို့ လွှင့်ပစ်ခဲ့သည်။ ယခုအချိန်တွင် ထိုချောင်းသည် "မုန့်ပစ်ချောင်း" ဟု တွင်လျှက် ရှိသည်။
ကျန်စစ်မင်းတော်ကောက်ခြင်း
မယ်ဖြူသည် အရွယ်ရောက်လာသည့်အခါ ချောမောလှပ၏။ ထိုအခါ အဆက်အသွယ် ဖြတ်ထားသည့် ဦးလေးတော်စပ်သူသည် မိမိ၏ သားဖြစ်သူနှင့် လက်ဆက်ပေးလိုကြောင်း ပြောလေ၏။ ထိုအခါ မယ်ဖြူ၏ အမေသည် စိတ်နာသဖြင့် သဘောမတူ လက်မခံဘဲ နေ၏။
ထိုအခါ မယ်ဖြူ၏ ဦးလေးသည် ပေါက္ကံပြည်ရှိ ကျန်စစ်သားမင်းအား မယ်ဖြူ၏ အကြောင်းကို လျှောက်တင်လေသည်။ ထိုအခါ ကျန်စစ်မင်း၏ မယ်ဖြူအား တော်ကောက်မည် ပြု၏။
ထိုအခါတွင် မယ်ဖြူ၏ အမေသည် မင်းနှင့် မဆက်ဆံလိုသဖြင့် သမီးဖြစ်သူ၏ လက်ညှိုးကို ကိုက်ဖြတ်လေ၏။ ဤသို့ဖြင့် ကျန်စစ်မင်းသည် မယ်ဖြူအား ကောက်ယူသွားလေသည်။
ထိုသို့ဖြင့် မယ်ဖြူ၏ အင်္ဂါမစုံသည့် အဖြစ်ကို သိသောအခါ အိမ်နိမ့်၌ ထားလေသည်။ ထို့နောက်တွင် မယ်ဖြူသည် ကွမ်းရေတော်ကိုင် မောင်ငုံနှင့် မေတ္တာမျှပြီး ပြာပုံတောင်သို့ ထွက်ပြေးလေသည်။
မယ်ဖြူ၏ အတိတ်ဘဝ
မယ်ဖြူသည် ရှေးဘဝက ထိုတောင်တွင် နတ်ဖြစ်ဖူး၏။ ထိုဘဝက အတူနေခဲ့ဖူးသည့် အဖော်နတ်သမီးသည် လင်ယူသည်ကို မကြိုက်သဖြင့် မောင်ဖြူကို ကျားနှင့် တိုက်သတ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် မကြာမီပင် မယ်ဖြူလည်း သေခဲ့သဖြင့် နတ်ဖြစ်လေသည်။
ယုံကြည်မှုများ
မယ်ဖြူသည် လူ့ဘဝက အဝတ်တန်ဆာ ကောင်းစွာဝတ်ဆင်ရခြင်း မရှိသဖြင့် ပြာပုံတောင်သို့ လက်ကောက်၊ ပုတီး၊ နားတောင်း စသည်တို့ ဝတ်ဆင်ကာ လာရောက်သူများ ရှိပါက ချွတ်၍ သိမ်းထားကြသည်။  ထိုသို့ မဟုတ်ပါက မုန်တိုင်း၊ မိုးကြီးလေကြီးကျ၍ မူးဝေ ထိတ်လန့်တတ်သည်ဟု ယုံကြည်မှုများ ရှိသည်။
ပြောင်းပြာ၊ မြို့ကြီး စသည့်အရပ်ဒေသများမှ အမျိုးသမီးများသည် ပုတီး၊ နားတောင်း၊ လက်ဝတ်လက်စားများကို မယ်ဖြူ၏ နတ်ကွန်းတွင် တင်မြှောက်ပြီးမှ ဝတ်ဆင်ကြသည်။
မယ်ဖြူသည် မိမိ၏ ဘဝနှင့် မိမိ၏ ရွာကို စိတ်နာသဖြင့် ကျိန်ဆဲခဲ့၏။ ထိုသို့ ကျိန်ဆဲခဲ့သည့်အတိုင်း ထိုရွာသည် တစ်နှစ်လျှင် သုံးသီးစားကြရသော်လည်း ကြွေးမြီမကင်းကြပေ။ ထို့ပြင် သုံးနှစ်အတွင်း မိန်းမချောတစ်ယောက် ထွန်းကားလာပါကလည်း ပျက်စီးတတ်သည်ဟု ယုံကြည်မှုများ ရှိသည်။
Western swing
Western Swing ဂီတသည် အမေရိကန် country ဂီတ၏မျိုးခွဲ အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး ၁၉၂၀ နောက်ပိုင်းတွင် အနောက်နှင့် တောင်ပိုင်းဒေသတွေထဲမှ အနောက်ဘက်ကြိုးတပ်တီးဝိုင်းများထဲတွင် စတင်ခဲ့သည်။ အကဂီတတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး မြန်သောတီးလုံးများပါရှိသည်။ ၁၉၃၀နှင့် ၁၉၄၀အတောအတွင်း Texas, Oklahomaနှင့် carlifornia ရှိဟော်ခန်းနှင့် ကလပ်များ၌ ကြီးမားသောလူအုပ်များကို စွဲဆောင်ခဲ့သည်။ ရွှေ့လျားမှုသည် Jazz ဂီတ၏ကြီးထွားမှုဖြင့် စတင်ခဲ့သည်။ gypsy jazzနှင့် ဆင်တူသည်။ ဂီတသည် rural, cowboy, polka,folk, Dixieland jazzနှင့် blues များကို ပေါင်းစပ်ထားသည်။ ကြိုးတီးဝိုင်းများသည် ဒရမ်၊ saxophones, စန္ဒယားနှင့် စတီးဂီတာများပါဝင်သည်။ စတီးဂီတာများသည် ထူးခြားသော အသံကို ပေးစွမ်းနိုင်သည်။ တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ big swing တီးဝိုင်းများကြောင့် western swing သည် ကွဲပြားသည်။ အနောက်တိုင်းတီးဝိုင်းများသည် တီးလုံး တီးကွက်၊ အဆိုနှင့် အခြားတူရိယာများသည် တယော၏ဦးဆောင်မှုနောက်သို့ လိုက်သည်။ ထို့ပြင် ထိုတီးဝိုင်းများသည် တစ်ကိုယ်တော်ဖျော်ဖြေကြပြီး လက်တန်းစပ်ကြသည်။ Western swing ကျော်ကြားနေချိန်တွင် အရေးပါသောအုပ်စုများမှာ The Light Crust Doughboys, Bob Willsand The Texas Playboys, Milton Brown and His Musical Brownies, Spade Cooley and His Orchestra နှင့် Hank Thompson And His Brazo Valley Boys တို့ပါဝင်သည်။ ခေတ်ပြိုင်အုပ်စုများတွင် Asleep at the Wheel နှင့် Hot Clubo of Cowtown.
မီဒီယာ
Western Swing သည် အကဂီတမှ စတင်ခဲ့သည်။ Swing ၏အဓိပ္ပာယ်မှာ ကြီးမားသော အက ဂီတတီးဝိုင်းဟု အမည်ရသည်။ ၁၉၃၂ It Don’t Mean a Thing (If it Ain’t Got That Swing) တိုင်အောင် အသုံးမပြုခဲ့ပေ။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မတိုင်မီ hillbilly, old-time ဂီတဈေးကွက်ထဲသို့ ကွဲပြားသော မှတ်တမ်းကုမ္ပဏီများ ပေါ်လာသည်။ ကြီးမားသော အနောက်တိုင်းအကတီးဝိုင်းဦးဆောင် သူများသည် သူတို့၏ ဂီတကို အနောက်တိုင်းအကဂီတအဖြစ် ရည်ညွန်းကြသည်။ Bob Wills နှင့် အခြား western swing ကို ယုံကြည်သူများသည် ၁၉၃၉နှင့် ၁၉၄၂တွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ အမေရိကန်ဂီတပညာရှင် Spade Cooley သည် Western Swing ဘုရင်အဖြစ်သတ်မှတ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၄၂ပတ်လည်တွင် Cooley မှ ထောက်ခံအားပေးသူ disc jockey “Foreman” Philips သည် သူ၏ဖောက်သည်များကို western swing ဟု ကြေညာခဲ့သည်။ ၁၉၄၄ ဇွန်လ၂၀ရက်နေ့ Billboard နိဂုံးတွင် Western Swing ဝေါဟာရအသုံးအနှုန်းကို ပထမဆုံးအသုံးပြုခဲ့သည်။ ထို့နောက်ထိုဂီတကို Western Swing ဟု လူသိများလာသည်။ ၁၉၂၀နောက်ပိုင်းမှ ၃၀အလယ်(စတင်ခြင်း)
Western Swing သည် ၁၉၂၀နောက်ပိုင်းနှင့် ၁၉၃၀အစောပိုင်းတွင် Great Plainမှ တစ်လျှောက်မြို့ငယ်များ၏ အကခန်းမများတွင်စတင်ခဲ့သည်။ အစောပိုင်းဖွံ့ဖြိုးမှုများအတောအတွင်းတွင် အုပ်စုများသည် San Antonioမှ Shreveport မှ Oklahoma City သို့ ကွဲပြားသော သီချင်းများနှင့် တီးခတ်ခဲ့သည်။ Prince Albert Hunts ၏ အရှေ့ Texas မှ Terrell နှင့် Lindale မှ the East Texas Serenaders တို့တွင် ၁၉၂၀မှ ၁၉၃၀အစောပိုင်းအထိ Jazz အစိတ်အပိုင်းတို့ကို ရိုးရာဂီတထဲသို့ ပေါင်းထည့်ခဲ့သည်။ Fred “Papa” Vernon Dolbart နှင့် သူ၏တီထွင်ဖက်များထဲမှ Carson Robinson သူ Carson Robinson သည် Carson Robinson’s Madcap (hot jazz တီးဝိုင်း) ကိုတည်ထောင်ခဲ့ပြီး country သီချင်းများဖန်တီးခဲ့သည်။ သူတို့မှ Nonsense ကို ၁၉၂၉စက်တင်ဘာတွင် ဖန်တီးခဲ့ပြီး western swing ပုံစံဖြစ်သည်။ ထူးခြားချက်မှာ ကြေးတူရိယာများပါရှိပြီး ပြင်းထန်သော တီးလုံးများနှင့်အတူ လန်းဆန်းသော တယောသံများပါရှိသည်။ ၁၉၃၀အစောပိုင်းတွင် Bob Will နှင့် Milton Brown သည် ကြိုးတပ်တီးဝိုင်းများကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး Light Crust Doughboys ဟူ၍ ဖြစ်လာသည်။ ဤအမျိုးအစားထဲတွင် ပထမဆုံးကျွမ်းကျင်သော တီးဝိုင်းဖြစ်သည်။ ထိုအုပ်စုနဲ့ Fred “Papa” Calhoun တို့သည် ရေဒီယိုမှ တီးခတ်ခဲ့သည်။ Light Crust Doughboys သည် ၁၉၃၁တွင် ဂီတာနှစ်လက်နှင့် တယောတီးခတ်သူများနှင့် ပြသခဲ့သည်။ ၁၉၃၂ ဖေဖော်ဝါရီ၉တွင် သူ၏ အစ်ကို Durwood, Bob Wills နှင့် C.G. “Sleepy” Johnsonတို့သည် Dallas, Texas ရှိ The Fort Worth Doughboys နာမည်အောက်မှ Jefferson Hotel ၌ Victor Records ဖြင့်ချီခဲ့သည်။ Montgomery Word သည် “Milton Brown and Musical Brownies ကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ Brown သည် ၁၉၃၂တွင် Doughboys ကိုစွန့်ခေါ်ပြီးနောက် သူ၏အစ်ကိုကို ရမ်သမ်ဂီတာတီးခတ်စေပြီး Musical Brownies ဟူ၍ ဖြစ်လာသည်။ ၁၉၃၃ ဇန်နဝါရီတွင် တယောသမား Cecil Brower သည် Jesse Aslock နှင့်ပေါင်း၍ ပူးတွဲတီးခတ်ခဲ့ကြသည်။ Brower သည် အကောင်းဆုံး လေ့ကျင့်ထားသော တယောသမားဖြစ်သည်။ သူ၏ဖန်တီးမှုကို ဤအမျိုးအစားထဲတွင် ကူညီခဲ့သည်။ ၁၉၃၃ အောက်တိုဘာတွင် Doughboys အုပ်စုနှင့်အတူ vocaltion မှတ်တမ်းနဲ့ မှတ်တမ်းတင် ခဲ့သည်။ ၁၉၃၅နှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြားရှိနှစ်များတွင် အအောင်မြင်ဆုံးဖြစ်ခဲ့သည်။၁၉၃၇တွင် western swing မှ အကောင်းဆုံးဂီတသမားထဲမှ တချို့သည် တီးဝိုင်းနှင့်ဆက်သွယ်ခဲ့သည်။ Kenneth Pitts နှင့် Clifford Cross သည် ၁၉၃၉တွင် တယောတီးခတ်ခဲ့သည်။ Brower သည် Buck Buchannan ကို တယောသမားနေရာတွင် အစားထိုးခဲ့သည်။ ၁၉၃၃နောက်ပိုင်းတွင် Wills သည် Waco, Texas တွင် Texas Playboys ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၉၃၅ စက်တင်ဘာတွင် စတင်၍ မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ Wills သည် တယောနှစ်လက်၊ ဂီတာ နှစ်လက်နှင့် Leo Mu Auliffe သည် စတီးဂီတာ၊ ဘင်ဂျို၊ဒရမ်နှင့် အခြားတူရိယာများကို မှတ်တမ်းတင်ရာ အသုံးပြုခဲ့သည်။ ၁၉၃၈တွင် lead guitar နှင့် လျှပ်စစ်ဂီတာများကို Will ၏မှတ်တမ်းတွင် ပေါင်းထည့်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၀အလယ်တွင် Fort Worth သည် western swing အတွက် အချက်အချာကျသော နေရာဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၅၀တိုင်အောင် country ဂီတကျင်းပရာနေရာအဖြစ်အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၅တွင် နှစ်သစ်ကူး Eve အကပွဲကို ခန့်မှန်းခြေ ၁၈၀၀ခန့် တက်ရောက်ကြသည်။
ကျော်ကြားမှုမြင့်တက်လာခြင်း
Western swing ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ နှစ်များတွင် အနောက်ပိုင်း အလွန်အမင်းကျော်ကြားလာခဲ့သည်။ စစ်ပွဲအတောအတွင်းအနောက်ပိုင်းကမ်းရိုးတန်းတွင် ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။ Light Crust Doughboys သည် တောင်ပိုင်းနှင့် အနောက်တောင်ပိုင်းတွင် ရေဒီယိုဌာန၁၇၀ ကျော်မှ လွင့်တင်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ နားထောင်သူသန်းနှင့်ချီလာခဲ့သည်။ ၁၉၃၄မှ ၁၉၄၈တွင် Bob Wills နှင့် Texas Playboys သည် Tulsaမှ Cain’s Ballroom တွင်တီးခတ်ခဲ့ကြသည်။ ပုံမှန်ရှိုးပွဲများကို ၁၉၅၈တိုင်အောင် ဆက်လက်ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ထိုအနောက်တိုင်းကပွဲများသည် ကြီးမားသော အောင်မြင်မှုများရရှိခဲ့သည်။ Jimmy Wakely ဦးဆောင်သော Spade Cooley တီးဝိုင်းသည် Venice Pier Ballroom တွင် တီးခတ်ခဲ့သည်။ Bob Wills သည် Los Angeles Country Barn Dance (Venice Pier) တွင် သုံးည တီးခတ်ခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတောအတွင်းတွင် တက်ရောက်သူ၁၅၀၀၀ခန့်ရှိကြသည်။ Riverside Rancho, Marty Landa သည် ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး စတုရန်းပေ ၁၀၀၀၀ခန့် အရက်ဆိုင်သုံးဆိုင်နှင့် စားသောက်ဆိုင်တစ်ခုပါဝင်သည်။ Merle Travis အဆိုအရ western swing သည် အိမ်သုံးဝေါဟာရဟုဆိုသည်။ Al Dexter သည် သူ၏ Pistol Packin Mama မှတ်တမ်းတွင် သန်းနှင့်ချီသော မှတ်တမ်းများ ပါဝင်ခဲ့သည်။ အခြား Los Angeles မှ country night clubများထဲတွင် The Painted Post, Willow Lake, Cowtown, Valley Ballroom, Cowshed Club, Dick Ross’s Ballroom နှင့် Dave Ming’s 97th Street Corral တို့ပါဝင်သည်။ Hank Penny နှင့် Armand Goutier သည် North Hollywood နှင့် Palomino ကို ဖွင့်ခဲ့သည်။ ထိုခေတ်မှ အခြားတီးဝိုင်းတစ်ခုမှာ Deuce Spriggins Orchestra ဖြစ်ပြီး Santa Monica Pier မှ Western Palisades Ballroom တွင် ညဘက်၌တီးခတ်ခဲ့ကြသည်။ KFI –AMတွင် The Cavalcade of Western Music အမည်ဖြင့်လွင့်တင်ခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်၌ American Forces Network မှ Melody Roundup ရေဒီယိုအစီအစဉ်တွင် ထိုတီးဝိုင်းပေါ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၄၀တွင်Jukebox ရုပ်ရှင်တွင် ထင်ရှားသော တီးဝိုင်းများပါဝင်ခဲ့သည်။ ရိုးရှင်းသော အနောက်တိုင်းရုပ်ရှင်ကို အခြေခံထားသည်။
အရိုက်အရာ
Western swing သည် honky-tonk, rockabilly နှင့် country rock တို့လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။ လျှပ်စစ်တူရိယာပစ္စည်းများဖြင့် country ဂီတထဲတွင် ကျော်ကြားလာခဲ့သည်။ Moon Mullican သည် western swing တီးဝိုင်းများဖြင့် ဖျော်ဖြေခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် Solo အနုပညာရှင်အနေဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ Western swing သည် rockabilly နှင့် rock and roll ကိုလွှမ်းမိုးခဲ့သည့် အမျိုးအစားထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၁၉၄၀နောက်ပိုင်းနှင့် ၁၉၅၀အစောပိုင်းမှ Bill Haley ၏ဂီတသည် Western Swing ဟုရည်ညွန်းသည်။ Willie Nelson, Waylor Jennings, Alvin Crowနှင့် The Pleasant Valley Boys နှင့် Sleep at the wheel သည် Austin, Texas ၌ အကူအညီဖြစ်စေခဲ့သည်။ South by Southwest ဂီတပွဲတော်နှင့် Austin City Limits PBS သည် ထိုအောင်မြင်မှုကို ကူညီခဲ့သည်။ ၂၀၁၁ တွင် Texas Legislature က Western Swing ကို official “State Music of Texas” ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
ဆယ်ပင်ကြီးရွာ၊ ရေမနေပင်ကိုင်း
ဆယ်ပင်ကြီးရွာ၊ ရေမနေပင်ကိုင်း
ပရိုတိုပလက်ဇမ်
ဇီဝဗေဒတွင် ပရိုတိုပလက်ဇမ်ကို သက်ရှိ၏ အခြေခံပစ္စည်းဟု ဆိုသည်။ ပရိုတို ပလက်ဇမ်ကို အပင်နှင့်တိရစ္ဆာန်တို့တွင် တွေ့ကြရသည်။ အားလုံးသော အပင်နှင့်တိရစ္ဆာန်တို့သည် ဆဲများနှင့် ပြီးလျက်ရှိ၍၊ ထိုဆဲများမှာ အမြှေးဖုံးအုပ်ထားသော သေးငယ်သည့် ပရိုတိုပလက်ဇမ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ပရိုတိုပလက်ဇမ်သည် အရောင်မဲ့၍၊ ဂျယ်လီနှင့်တူသော ပစ္စည်းဖြစ်သည်။ အများအားဖြင့် ဆဲတွင် အပိုင်း ၂ ပိုင်း ပါဝင်သည်။ ဆဲ၏ဗဟိုပိုင်း၌ သိပ်သည်းသော ပရိုတိုပလက်ဇမ်ရှိ၍၊ ယင်းကို နျူးကလီးယပ်ဟု ခေါ်သည်။ ထိုနျူကလီးယပ်၏ အပြင်ဘက်၌ရှိသော ပရိုတိုပလက်ဇမ်ကို ဆိုက်တိုပလက်ဇမ်ဟု ခေါ်သည်။
နျူးကလီးယပ်နှင့် ဆိုက်တိုပလက်ဇမ်ထဲတွင် ဓာတ်ပစ္စည်းများ အလွန်ရှုပ်ထွေးလျက် ပါရှိကြသည်။ ပရိုတိုပလက်ဇမ်သည် ဓာတ်အစု တစ်မျိုးတည်းဖြင့် တည်ဆောက်ထားသော ပစ္စည်းမဟုတ်ပေ။ ဒြဗ်ပေါင်း အမြောက်အမြား ရောနှောပါရှိသော ပစ္စည်းသာလျှင် ဖြစ်သည်။ ထိုဒြဗ်ပေါင်းများတွင် ပါရှိသော ဓာတ်အမျိုးအစားမှာလည်း ဆဲတစ်ခုနှင့်တစ်ခု၌၎င်း၊ တစ်ရှူး တစ်မျိုးနှင့် တစ်မျိုး၌၎င်း မတူပေ။
ပရိုတို ပလက်ဇမ်ထဲတွင် တွေ့ရသော အရေးကြီးဆုံး ဓာတ်ပစ္စည်းတို့မှာ ပရိုတင်းများပင် ဖြစ်၍၊ ယင်းတို့မှာ ကာဗွန်၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင်၊ အောက်ဆီဂျင်၊ နိုက်ထရိုဂျင် ဒြဗ်ပေါင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ပရိုတင်းများအပြင် ကန့်၊ ဖော့စဖောရပ်နှင့် အခြားသတ္တုဒြဗ်များကိုလည်း တွေ့ရသေးသည်။ အများအားဖြင့် ပရိုတိုပလက်ဇမ်တွင် အဆီ နှင့် ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ်များ ပါလေ့ရှိသည်။ ပရိုတိုပလက်ဇမ်ထဲ၌ ပါရှိသော ဒြဗ်ပေါင်းတို့တွင် ကာဗွန်သည် အရေးကြီးသော ဒြဗ်စင်ဖြစ်ပေသည်။ ဓာတုဗေဒပညာရှင်တို့သည် ပရိုတိုပလက်ဇမ်ထဲတွင် ပါရှိသော ဓာတ်ပစ္စည်းများကို ဓာတ်ခွဲ၍ ကြည့်နိုင်ကြသော်လည်း၊ အဘယ်ကြောင့် ပရိုတက်ပလက်ဇမ်၌ အသက်ရှိရသည်ကိုမူ မသိကြပေ။ ပရိုတိုပလက်ဇမ်ထဲတွင် ပါရှိသော ဓာတ်ပစ္စည်းများကို အခြားသက်မဲ့ ဝတ္ထုများထဲ၌လည်း တွေ့ရသည်။ သို့သော် သက်ရှိ ပစ္စည်းများတွင် ထိုဒြဗ်စင်များသည် သက်ရှိတို့အတွက် အဓိကလိုအပ်သော ဓာတ်များ ဖြစ်စေနိုင်ရန် ဆောင်ရွက်လျက် ရှိကြသည်။
ပရိုတိုပလက်ဇမ်၏ဂုဏ်သတ္တိအချို့ကို ဆဲတစ်ခုတည်းရှိအမီးဗားကဲ့သို့သော သတ္တဝါတွင် တွေ့ကြရသည်။ ထိုသတ္တဝါကလေးများသည် ရိုးရိုးပရိုတိုပလက်ဇမ် အစိုင်အခဲပင်ဖြစ်သည်။ ထိုသတ္တဝါကလေးထဲရှိ ပရိုတို ပလက်ဇမ်သည် အပူချိန် ပြောင်းလဲမှုနှင့် ထိတွေ့မှုတို့ကို လိုက်၍ ရွေ့ရှားလျက် ရှိသည်။
ပရိုတိုပလက်ဇမ်သည် အစာကိုမှီဝဲ နိုင်ပြီးလျှင် မလိုသောပစ္စည်းကိုလည်း စွန့်ပစ်နိုင်သည်။ ထိုပြင် အသက်လည်း ရှူနိုင်၍၊ ဆဲခွဲခြင်းအားဖြင့် မျိုးဆက်ပွားမှုများကို ပြုလုပ်နိုင်သည်။ သိပ္ပံပညာရှင်များသည် ပရိုတိုပလက်ဇမ် ထဲတွင် ဖြစ်ပျက်နေသော ဓာတ်ပြုမှုများကို ဆက်စပ်လေ့လာခဲ့ကြသည်မှာ နှစ်ပေါင်းအတော်ကြာခဲ့ပေပြီ။ သို့သော် ထိုပြဿနာများကို မဖြေရှင်းနိုင်ကြသေးပေ။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကလာပ်စည်း ဇီဝဗေဒ
​ရေစမ်းရွာ၊ ဂွေးတောက်
ရေစမ်းရွာ၊ ဂွေးတောက်
ငါးသိုက်အင်းကုန်းရွာ၊ ဝက်လဟာ
ငါးသိုက်အင်းကုန်းရွာ၊ ဝက်လဟာ
ဝါနာဗွန်ဘရောင်း
ဝါနာဗွန်ဘရောင်း (Wernher Magnus Maximilian, Freiherr von Braun) (March 23, 1912 – June 16, 1977) သည် ဂျာမန်-အမေရိကန် ဒုံးပျံသိပ္ပံပညာရှင်၊ လေကြောင်းအင်ဂျင်နီယာ၊ အာကာသဗိသုကာဖြစ်ပြီး ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလအတွင်း နာဇီဂျာမနီနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ဒုံးပျံနည်းပညာတိုးတက်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ သူ့အား ဒုံးပျံသိပ္ပံ၏ဖခင်အဖြစ် ကင်ပွန်းတပ်ကြသည်။ သူ အသက် ၂၀ ကာလများနှင့် အသက် ၃၀ အစောပိုင်းကာလများတွင် နာဇီဂျာမနီ၏ ဒုံးပျံစီမံကိန်းတွင် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ဗွီ-၂ ဒုံးပျံ ထုတ်လုပ်ရေးတွင်လည်း ပူးတွဲလုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ဝါနာဗွန်ဘရောင်းသည် စက္ကူညှပ်စစ်ဆင်ရေး၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ အခြားဂျာမန်သိပ္ပံပညာရှင် ၁၆၀၀ နှင့်အတူ လျှို့ဝှက်စွာ ပြောင်းရွေ့ခဲ့ပြီးနောက် အမေရိကန်၏ တာလတ်ပစ်ဒုံးပျံ စီမံကိန်းတွင် လုပ်ကိုင်လာခဲ့သည်။ အမေရိကန်နိုင်ငံမှ ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး အာကာသဂြိုဟ်တု Explorer 1 အား ပစ်လွှတ်ရာတွင်အသုံးပြုသည့် ဒုံးပျံအား တီထွင်ခဲ့သည်။
၁၉၆၀ ခုနှစ်တွင် သူ၏အဖွဲ့သားများသည် နာဆာသို့ ပြောင်းလဲအလုပ်လုပ်စေပြီး လကမ္ဘာသို့စေလွှတ်မည့် အပိုလို အာကာသယာဉ်များ၏ စေတန် ၅ ဒုံးပျံအား ကွပ်ကဲရန် အကြီးအမှူးအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။ ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသားသိပ္ပံဆုကို လက်ခံရရှိခဲ့သည်။ သူသည် လူသားများ အင်္ဂါဂြိုဟ်သို့စေလွှတ်ရေး စီမံကိန်းကိုလည်း ထောက်ခံအားပေးသူဖြစ်သည်။
အခြာကလေး (အေးသာယာ)ရွာ၊ အခြားကလေး
အခြာကလေး (အေးသာယာ)ရွာ၊ အခြားကလေး
ချင်းကုန်းရွာ၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်
ချင်းကုန်းရွာ (Chinkone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်၊ ကညင်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၃၃၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပန်စေတီရွာ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟိုပုံးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တောင်ကြီးရင်းရွာ၊ ငလုံးစု
တောင်ကြီးရင်းရွာ၊ ငလုံးစု
ကြံတောရွာ
ကြံတောရွာ
ဂါဘီရွန်း
ဂါဘီရွန်း သည် လစ်ဗျားဆာဟာကသဲကန္တာရ၏ Idehan Ubari ကန္တရာဒေသတွင် တည်ရှိသည့် ကြီးမားသည့် အိုအေစစ်ရေကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ လစ်ဗျားနိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းဒေသ၏ ဖက်ဇန်ဒေသ၊ ဆာဘာခရိုင်နှင့်  Wadi al Hayaa ခရိုင်တို့တွင် တည်ရှိသည်။
ကန်၏ အရှေ့မြောက်ဘက်ကမ်းခြေတွင် ခရီးသွားများအတွက် ကမ့်နေရာတစ်ခုတည်ရှိသည်။ ၎င်းနေရာတွင် လသာဆောင်များ၊ အိပ်စက်အနားယူသည့်တဲများ၊ လက်ဆောင်ပစ္စည်းဆိုင်များ ရှိသည်။ ကန်၏ ရေသည် ဆားအတော်ပါဝင်လျက်ရှိသည်။ ခြင်များလည်း များစွာ ရှိပြီး အထူးသဖြင့် နွေရာသီတွင်ဖြစ်သည်။ အောက်တိုဘာလမှ မေလသည် သွားရောက်လည်ပတ်ရန် အကောင်းဆုံး ရာသီဥတု ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လစ်ဗျားနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
ဌာန်းကရိုဏ်းပယတ်
အက္ခရာတို့၏ ဖြစ်ရာအရပ်ကို ဌာန်ဟုခေါ်ဆိုသည်။ အက္ခရာများ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း၏ အကြောင်းကို ကရိုဏ်းဟု ခေါ်ဆို သည်။ အက္ခရာများ ဖြစ်ပေါ်လာအောင် အားထုတ်မှုကို ပယတ် ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ထိုတွင် ဌာန်ဟူသည် ဌာနဟူသောပါဠိပုဒ်ကို မြန်မာသံ ဖြင့် ခေါ်ဆိုထားခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ဖြစ်ပေါ်ရာအရပ်၊ တည်ရာ အရပ်ဟု ဆိုလိုသည်။
= ဌာန် = စကားတခွန်းကို ပြောဆိုမည်ဟု ကြံစည်သောအခါ၊ စိတ် ကြောင့်ဖြစ်ပေါ်လာသော ပထဝီဓာတ်သည် လည်ချောင်းအာ စောက်သောအရပ်တို့၌ ပင်ကိုမူလကရှိသောကမ္မဇ(ကံကြောင့် ဖြစ်သည့်) ပထဝီဓာတ်ကို ထိခိုက်၏။ ယင်းသို့ ဓာတ်နှစ်ခုတို့ ထိခိုက်ကြသည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် ပြောဆိုလိုသောသူ၏ အလို ဆန္ဒအားလျော်စွာ အက္ခရာအသံတို့သည် သူ့အရပ်နှင့်သူ အသီး သီးဖြစ်ပေါ်လာကြ၏။ ယင်းအက္ခရာအသံများ ဖြစ်ပေါ်လာရာ အရပ်ကို ဌာန်ဟုခေါ်ဆိုလေသည်။
ထိုဌာန်တို့သည် နျာသ(ဉာသ်)ဆရာ့အလိုအားဖြင့် ၅ ပါး၊ ရူပသိဒ္ဓိဆရာ့အလိုအားဖြင့် ၆ ပါး၊ သဒ္ဒနီတိ ဆရာ့အလိုအား ဖြင့် ၇ ပါး၊ စူဠနိရျွှိုဆရာ့အလိုအားဖြင့် ၈ ပါး အပြားရှိကုန် ၏။
= နျာသဆရာ့ အလိုအားဖြင့် ဌာန် ၅ ပါး = ဟူသော ဤ ၅ ပါးဖြစ်၏။
= ရူပသိဒ္ဓိဆရာ့ အလိုအားဖြင့် ဌာန် ၆ ပါး = ပြဆိုခဲ့ပြီးသော ၅ ပါးတွင် နာသိကဌာန် (နှာခေါင်း အရပ်) တစ်ခုကိုထည့်၍ ၆ ပါးဖြစ်၏။
​နှောကုန်းရွာ၊ ဝက်လဟာ
နှောကုန်းရွာ၊ ဝက်လဟာ
ဌာန်းကရိုဏ်းပယတ်
= သဒ္ဒနီတိဆရာ့ အလိုအားဖြင့် ဌာန် ၇ ပါး = ပြဆိုခဲ့ပြီးသော ၆ ပါးတွင် ဥရဌာန်(ရင်အရပ်)တစ်ခု ကိုထည့်၍ ၇ ပါးဖြစ်၏။
= စူဠနိရျွှိုဆရာ့ အလိုအားဖြင့် ဌာန် ၈ ပါး = ပြဆိုခဲ့ပြီးသော ၇ ပါးတွင် ဇိဝှါမူလိယဌာန် (လျှာရင်းအရပ်) တစ်ခုကိုထည့်၍ ၈ ပါးဖြစ်၏။
= ဌာန် အက္ခရာများ = ကဏ္ဌ=လည်ချောင်း တာလု=အာစောက် ကဏ္ဌ=လည်ချောင်း ဩဠ=နှုတ်ခမ်း ဒန္တ=သွား ဩဠ=နှုတ်ခမ်း နိဂ္ဂဟိတ်ခေါ်သေးသေးတင်၊ င၊ ဥ၊ ဏ၊ န၊ မဟူသော ဤ ၅ လုံးတို့သည်လည်း မိမိတို့ဆိုင်ရာ ဌာန်တို့၌ ဖြစ် ကြသည့်အပြင် နာသိကဌာန်၌ ဖြစ်ကြ၏ င၊ ဥ၊ ဏ၊ န၊ မ ၅ လုံး၊ ယ၊ လ၊ ဝ၊ ဠ ၄ လုံး၊ ဤ အက္ခရာ ၉ လုံးတို့နှင့်ယှဉ်သော ဟ အက္ခရာသည် ဥရု ဌာန်၌ဖြစ်၏။ ယင်းတို့ကား ငှ၊ ဥှ၊ ဏှ၊ နှ၊ မှ၊ ယှ၊ လှ၊ ဝှ၊ ဠှတို့ဖြစ် ကြ၏။ ယင်းအက္ခရာ ၉ လုံးနှင့် မယှဉ်သောဟသက် သက်သည်ကား ကဏ္ဌဌာန်၌ပင် ဖြစ်၏။ အားလုံးသောအက္ခရာတို့သည် ပြဆိုခဲ့ပြီးသည့်အတိုင်း အသီးအသီး မိမိတို့၏ ဌာန်တို့၌ ဖြစ်ကြသည့်အပြင် ဇိဝှါမူလိယဌာန်၌လည်း ဖြစ်၏။
= ကရိုဏ်း = အက္ခရာများ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း၏အကြောင်းကို ကရိုဏ်းဟု ခေါ်သည်။ ကရိုဏ်းဟူသည် ကရဏဟူသော ပါဠိပုဒ်ကို မြန်မာ သံဖြင့် ခေါ်ဆိုထားခြင်းဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် ကျေးဇူးပြု တတ်သောအရာ၊ အထူးသဖြင့် ကျေးဇူးပြုတတ်သောအကြောင်း ဟု အဓိပ္ပာယ်ရလေသည်။
ဌာန်ဟူသည် အက္ခရာများဖြစ်ပေါ်ရန် မူလပင်ကို အကြောင်းအရင်းဖြစ်၏။ ကရိုဏ်းဟူသည် အက္ခရာများဖြစ်ပေါ် ရန် နီးကပ်သောအကြောင်း၊ ထောက်ပံ့တတ်သော အကြောင်း ဖြစ်၏။ ထိုကရိုဏ်းသည်
= ကရိုဏ်း အက္ခရာများ = ဥ၊ ယဟူသော တာလုဇ အက္ခရာ ၈လုံး လုံး သဟူသော ဒန္တဇအက္ခရာ ၇ လုံး ဖြစ်ရာအရပ် များမှကြွင်းသော အ၊ အာ၊ ဥ၊ ဦ၊ ဧ၊ ဩ၊ က၊ ခ၊ ဂ၊ ဃ၊ င၊ ပ၊ ဖ၊ ဗ၊ ဘ၊ မ၊ ဝ၊ ဟ၊ အံဟူသော အက္ခရာ ၁၉ လုံး ယင်း အက္ခရာတို့မှာ ကရိုဏ်း ဟူ၍ သီးခြားမရှိ။ မိမိတို့ ဖြစ်ရာအရပ်ဌာန်များသည်ပင် ယင်းတို့ဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်လေသည်။
= ပယတ် = အက္ခရာများဖြစ်ပေါ်လာအောင် အားထုတ်မှုကို ပယတ်ဟု ခေါ် သည်။ ပယတ်ဟူသည် ပယတနဟူသော ပါဠိပုဒ်ကို မြန်မာသံ ဖြင့် ခေါ်ဆိုထားခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ အက္ခရာတို့ကို ရွတ်ဆိုခြင်း ငှာ အားထုတ်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရလေသည်။ ထိုပယတ်သည် တို့ကို အနည်းငယ်ထိခြင်းဟူ၍ ၄ ပါးရှိ၏။ (ဤ၌ ပုဒ်စစ်တွင် ကား နှုတ်ခမ်းတို့၏ ပိတ်ခြင်းသည် သံဝုတမည်၏ စသည်ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်တစ်မျိုးပြဆိုထားလေသည်။)