cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဗြဲတိုက်
ရာထူးခန့်ထားပုံနှင့် တာဝန်များ
ဗြဲတိုက်တွင် ယေဘုယျအားဖြင့် အတွင်းဝန် ၄ပါး၊ သံတော်ဆင့် ၄ယောက်၊ ဗြဲတိုက်သံဆင့် ၄ယောက်၊ စာရေးတော် ၃ယောက်၊ သံတိုက်စိုး ၁ယောက်၊ သံတိုက်စာရေး ၁ယောက် ခန့်ထားမြဲဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် ဘုရင်များ သဘောအတိုင်း အပိုအလျော့ ရှိတတ်သည်။ သီပေါဘုရင်မင်းမြတ် လက်ထက်တွင် အတွင်းဝန် ၆ပါး၊ သံတော်ဆင့် ၃၀၊ ဗြဲတိုက်သံဆင့် ၂၅ယောက် စသဖြင့် ခန့်ထားခဲ့ဘူးသည်။ သီပေါမင်း လက်ထက် ဗြဲတိုက်သံဆင့်များမှာ အခြားရာထူးများနှင့် တွဲဖက်ဆောင်ရွက်ကြရသည်။ ယင်းတို့သည် ဗြဲတိုက်အရာရှိများဖြစ်၍ လက်အောက်အမှုထမ်းများလည်း ရှိသေးသည်။ ဗြဲတိုက်က အမြဲစေခိုင်းရသော အမြဲအမှုထမ်း ၂မျိုးမှာ ဖွားဖက်ကျော်နှင့် ဒိုင်းတော်ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ဖွားဖက်ကျော်တို့သည် အသာအယာ ဆင့်ခေါ်ရ၍ ကြိုးကြိမ် မကိုင်ရချေ။ ဒိုင်းတော်များသည် ကြိုးကြိမ်ကိုင်၍ လူများကို ရိုက်နှက် ဆင့်ခေါ်နိုင်သည်။ ဗြဲတိုက်တော်က အလျင်အမြန် စေခိုင်းရန် ရှိလျှင် ခြေလျင်တော်များကို စေခိုင်းရသည်။ ခြေလျင်တော်များသည် ဗြဲတိုက်တော်သို့ အလှည့်ကျ လာရောက်စောင့်နေထမ်းရွက်ရသည်။ ဗြဲတိုက်အတွင်းဝန်များသည် လွှတ်တော်ဝန်ကြီးများလောက် ရာထူး မကြီးသော်လည်း၊ တနည်းအားဖြင့် ဘုရင်မင်းမြတ်နှင့် နီးစပ်သည့်အတွက် လွှတ်တော်ဝန်ကြီးထက် အရေးပါသည်။ အရေးပါပုံမှာ ဗြဲတိုက်က ဘုရင်မင်းမြတ် ရှေ့တော်သို့ တိုက်ရိုက် သွားလာတင်လျှောက်နိုင်၍ လွှတ်တော်ကမူ ဗြဲတိုက်မှတဆင့်သာလျှင် ရှေ့တော်သို့သွားရောက် လျှောက်တင်နိုင်သည်။ ဗြဲတိုက်အရာရှိများသည် နန်းတော်တွင်းနှင့် ဘုရားကျောင်းအတွင်မှ အပ အခြားသွားလာသည့်အခါ၊ အရာရှိများရှေ့တွင် အတောင် ၃၀ ကွာလောက်မှ ရှေ့လိုက်ခေါ် အမှုထမ်း၂ဦးသည် ကြိမ်ကို ထောင်ကိုင်ကာ ဝဲယာလိုက်ရသည်။ ရှေ့လိုက်သည် ခေါင်းပေါင်းဖြူ ဖော့လုံးပေါင်း၍ ထိုင်မသိမ်းဝတ်ရသည်။ ဗြဲတိုက်ပေါ်သို့ အင်္ကျီမပါဘဲ၊ ခေါင်းပေါင်းဖြူမပါဘဲ မည်သူမျှ မတတ်ရ၊ အမိန့်တော်ခန့် ဗိုလ်များမှ တပါး အခြားသူများသည် ခါးတောင်းကျိုက်၍ ဗြဲတိုက်ပေါ်သို့ မတတ်ရချေ။ ဗြဲတိုက်ပေါ်သို့ ဖိနပ်များလည်း မတင်ရချေ။ ဗြဲတိုက်နှင့်ဆိုင်သော အရာရှိများသည် ဝဲယာ အလှည့်ခွဲ၍ တစ်ရက်ခြားတစ်ခါ ဗြဲတိုက်မှာဖြစ်စေ၊ သင့်ရာဌာနမှာ ဖြစ်စေ အလှည့်ကျ အိပ်ဖန်အိပ်ရသည်။ လုံလောက်သော အကြောင်းမရှိဘဲ အိပ်ဖန်ရက်ပျက်လျှင် အပြစ်ဒဏ်ခံရသည်။
ဗြဲတိုက်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဆုံးဖြတ်ရန် အမှုများကို အတွင်းဝန်များ အစုံအညီ ဆုံးဖြတ်ကြရသည်။ ရှင်ဘုရင်က ထုတ်ပြန်သော အမိန့်တော်များကိုလည်း ခွဲခြားသတ်မှတ် ကြရသည်။ လွှတ်တော်က သွင်းသော သွင်းစာများ၊ စာတမ်းများကိုလည်း လိုက်နာရန် စီမံရသည်။ လွှတ်တော်မှသွင်းသော စာများ၊ လွှတ်တော်သို့ ထုတ်ရန် စာများကို အတွင်းဝန်မင်းများထံ၊ သံတော်ဆင့်များ၊ ဗြဲတိုက် သံဆင့်များက လျှောက်ထားကြရသည်။ အရေးကြီးလျှင် ကြီးသလို စီမံဆင့်ဆိုရသည်။ ရှင်ဘုရင်က ထုတ်ပြန်ထားသော အမိန့်များကိုလည်း ဗြဲတိုက်ကပင် အမိန့်တော်မှာတမ်း ထုတ်သင့်သည်၊ အမိန့်တော် မှတ်သားချက် ထားသင့်သည်၊ အမိန့်တော်ပြန်သင့်များကို ခွဲခြားဝေဖန်ရသည်။ အမိန့်တော် ထပ်မံ၍ ခံယူသင့်သော ရှုပ်ထွေးသည့် အရာပါလျှင် ၊ သို့မဟုတ် လိုနေလျှင် ပြန်လည်ပြုပြင်ရန် အတွင်းဝန်က သံတော်ဆင့်အား ဆင့်ဆိုရသည်။ လွှတ်တော်က ဘုရင့်ထံသွင်းစာများကို ဗြဲတိုက်ကပင် စစ်ဆေး၍ လွှတ်တော် ဝန်ကြီးများထံ မေးမြန်း အစီရင်ခံစရာများကို ပြန်မေးပြီးမှ ဘုရင့်ထံ သွင်းကြရသည်။ ရှင်ဘုရင်များသည်ဗြဲတိုက်တော်သို့ ထွက်တော်မူ၍ ချီးမြှင့်ခြင်း၊ နှိမ့်ချခြင်း ပြုလေ့ရှိသည်ဟု ရှေးစာဟောင်း စာတမ်းများမှာ ရှိသော်လည်း မန္တလေးမြို့တည် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးနှင့် သီပေါဘုရင်မင်းမြတ်တို့သည် ဗြဲတိုက်သိမ်းရန် အခမ်းအနားများနှင့် ဗြဲတိုက်သို့ သွားသည်မှတပါး အခြားကိစ္စနှင့် ဗြဲတိုက်သို့ ထွက်တော်မူ၍ ခြီးမြှင့်ခြင်း၊ နှိမ့်ချခြင်း ပြုတော်မူသည် မရှိဟု သိမီသူများက ဆိုသည်။ သို့ရာတွင် ရာဇဝင်ရှိသည်ကို ထောက်၍ ရှင်ဘုရင် ထွက်တော်မူလေ့ရှိသည် ဟူသောအချက်ကိုမူ ဟုတ်မှန်တန်ရာသည်ဟု ယူဆဖွယ်ရှိသည်။ ဗြဲတိုက်တော် ကွန်းစင်အခန်းကြီးများအတွင်းသို့ အတွင်းဝန်များမှတပါး အခြားမည်သူမျှ ဝင်ခွင့်မရချေ။ ညအိပ်ဖန်သည့်အခါမှတပါး မည်သည့်အရာရှိမျှ ဗြဲတိုက်ပေါ်တွင် သင်ဖြူးဖျာခင်း၍ ထိုင်နေခွင့် မရချေ။ နိုင်ငံခြားဧည့်သည်များပင် ဗြဲတိုက်သို့လာသည့်အခါ ကွန်းစင်တိုင်အတွင်း ကွမ်းသွေးပေါက်များကို ရှောင်၍ အပြင်၌ သင့်တင့်ရာ နေရာတွင်၌ ထိုင်ကြရသည်။ ဤသည်ကား အစဉ်အလာအားဖြင့် လိုက်နာရသော ဓလေ့ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အပိုင်း(၁) အတွဲ(၈)
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း
ဟိုဖယ်ရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
ဟိုဖယ်ရွာ (Hohpei)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ နန်းတုတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၄၇၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နန်းတုတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၅၄၂ ဦး၊ မ ၃၆၃၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၁၇၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝေပူးရွာသစ်ရွာ၊ ကျွန်းလှမြို့နယ်
ဝေပူးရွာသစ်ရွာ (Waipuywarthit)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်၊ ကျွန်းလှမြို့နယ်၊ နောင်ကောက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၁၇၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျွန်းလှမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခေါင်းကွဲတောင်ရွာ
ခေါင်းကွဲတောင်ရွာ
ကံချိုင်ရွာ၊ ကံချိုင်
ကံချိုင်ရွာ၊ ကံချိုင်
မဲဇလီရွာ၊ လင်းဇွဲမဲဇလီ
မဲဇလီရွာ၊ လင်းဇွဲမဲဇလီ
လဝါတားရွာ၊ ပူတာအိုမြို့နယ်
လဝါတားရွာ(Lawartar)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ပူတာအိုမြို့နယ်၊ မန်စေကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၅၅၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန်စေကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၅၅၄ ဦး၊ မ ၃၆၀၈ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၇၁၆၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ဖရုံစု
ဖရုံစု
ကဿပဘုရား
ကဿပဘုရား သည် ကကုသန်ဘုရား၊ ကောဏဂုံဘုရား၊ ဂေါတမဘုရား နှင့် အရိမေတ္တေယျဘုရား စသည့် ဘဒ္ဒကမ္ဘာတွင် ပွင့်တော်မူမည့် ဘုရားကြီးငါးဆူမှ ပွင့်ပြီးခဲ့သောဘုရားဖြစ်သည်။
ကဿပ ဘုရား
ကဿပ အမျိုး အနွယ်ကို အစွဲပြု၍ ကဿပဟု ခေါ်သည်။ ယင်း ဘုရားရှင်သည် နှစ် ကျိပ်ရှစ်ဆူသော ဘုရားတို့တွင် ၂၇-ဆူ မြောက်, ဘဒ္ဒကမ္ဘာ ဘုရားငါးဆူတို့တွင် ၃-ဆူမြောက် ဖြစ်သည်။ လူတို့အသက် နှစ် သောင်းတမ်း၌ ပွင့်တော်မူသည်။ ခမည်းတော်မှာ ဗာရဏသီပြည်သား ဗြဟ္မဒတ္တ ပုဏ္ဏားဖြစ်၍ မယ်တော်မှာ ဓနဝတီ ပုဏ္ဏေးမ ဖြစ်သည်၊ ဣသိပတနမိဂဒါယတော၌ ဖွားမြင်တော်မူသည်၊ အနှစ် နှစ်ထောင်ပတ်လုံး ဟံသ, ယသ, သိရိနန္ဒမည်သော ပြာသာဒ် ၃-ဆောင်၌ သုနန္ဒာပုဏ္ဏေးမ အမှူးရှိသော မောင်းမပေါင်း ၄-သောင်း ၈-ထောင် ခြံရံ လျက်နေသည်၊ သားတော်မှာ ဝိဇိတသေန ဖြစ်သည်၊
ပြာသာဒ်နှင့်တကွ တောထွက်၍ ယောက်ျား ပရိသတ်အားလုံး ရဟန်းဝတ် ကြသည်၊ ၇-ရက်မျှ ပဓာနစရိယ (ကမ္မဋ္ဌာန်း အကျင့်)ကို ကျင့်သည်၊ ကဆုန်လပြည့်နေ့၌ သုနန္ဒာပုဏ္ဏေးမ လှူသော ဃနာနို့ဆွမ်းကို ဘုဉ်းပေးသုံးဆောင်၍ ညချမ်းအခါ၌ သောမ မည်သော ယဝပါလ (မုယောခင်းစောင့်)သည် ပေးလှူအပ်သော မြက် ၈-ဆုပ်ကို ခံတော်မူ၍ ၁၅-တောင် အလျား အနံ ကျယ်ဝန်းသော မြက်အခင်းကို ခင်း၍ ထိုမြက်ခင်းထက်၌ပင် သဗ္ဗညုတဉာဏ်ကိုတော်မူသည်၊ ဗောဓိပင်မှာ ညောင်ပင် ဖြစ်သည်၊ ဘုရားဖြစ်၍ ၄၉-ရက် လွန်မြောက်သောအခါ မိမိနှင့်အတူ ရဟန်းပြုသော သူများကိုပင် ဣသိပတနမိဂဒါဝုန်တော၌ ဓမ္မစကြာတရားကို ဟောတော်မူသည်၊ ထိုအခါ ကုဋေ ၂၀၀၀၀-အရေအတွက်ရှိသော နတ်လူတို့အဖို့ ပဌမအကြိမ် သစ္စာ ၄-ပါးသိမြင်သော ကျွတ်တမ်းဝင်ပွဲကြီးဖြစ်၏၊ ထို့နောက် တဖန် ၄-လပတ်လုံး ဒေသစာရီလှည့်လည်ရင်း တရား ဟောတော်မူသည့်အတွက် ကုဋေ ၁၀၀၀၀-အရေအတွက် ရှိသော နတ်လူတို့အဖို့ ဒုတိယ အကြိမ် သစ္စာ ၄-ပါးသိမြင်သော ကျွတ်တမ်း ဝင်ပွဲကြီးဖြစ်၏၊ ထို့နောင် သုန္ဒရမြို့ တံခါး အနီး ပိတောက်ပင်ရင်း၌ ရေမီးအစုံ အစုံ သော တန်ခိုးပြာဋိဟာပြတော်မူပြီးလျှင် တရားဒေသနာ ဟောတော်မူသောအခါ ကုဋေ ၅၀၀၀-အရေအတွက်ရှိသော နတ်လူတို့အဖို့ တတိယအကြိမ် သစ္စာ ၄-ပါး သိမြင်သော ကျွတ်တမ်းဝင်ပွဲကြီးဖြစ်၏၊ တဖန် တာဝတိံ သာနတ်ပြည် သုဓမ္မာနတ်သဘင်၌ မယ်တော် ဓနဝတီကိုအမှူးပြု၍ ၁-သောင်းသော လောကဓာတ်မှ လာရောက်ကြကုန်သော နတ်ဗြဟ္မာတို့အား အဘိဓမ္မာ ၇-ကျမ်းကို ဟောတော်မူခြင်းဖြင့် ကုဋေ ၃၀၀၀-အရေအတွက် ရှိသော နတ်ဗြဟ္မာတို့ကို အကျွတ်တရားရစေတော်မူသည်။
ကကုသန်ဘုရားရှင်လက်ထက်၌ တန်ခိုးကြီးသော နရဒေဝဘီလူးကဲ့သို့ ကဿပဘုရားရှင် လက်ထက်၌လည်း နရဒေဝ အမည်ရှိသော ဘီလူးသည်ရှိ၏၊ ထိုဘီလူးသည် မြို့တမြို့၌ အုပ်စိုးနေသော ဘုရင်၏ ရုပ်သွင်သဏ္ဌာန် ဟန်ပန်အမူ လေယူလေသိမ်းမှစ၍ ထိုဘုရင်နှင့် တူညီအောင် မိမိကိုယ်ကိုဖန်ဆင်းပြီးလျှင် ထိုလူသားဘုရင်ကို သတ်စားပြီးနောက် ထိုဘုရင်ဟန်ဆောင်၍ မင်းပြုနေစဉ် လွန်လွန် ကဲကဲ သားစားကြူး၏၊ မိန်းမလိုက်စားလွန်း၏၊ ထို့ကြောင့် နန်းတွင်းသူများအားလုံး ဤဘုရင်သည် ငါတို့ဘုရင်မဟုတ်, လူသား စားဘီလူးတည်း” ဟု သိကြသည့်အတွက် အရှက်ရသည်ဖြစ်၍ နန်းတွင်းသူ အားလုံးကို စားသောက်ပြီးနောက် တခြား မြို့တမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့၍ ရှေးနည်းအတူ ပြုလုပ်ပြန်၏၊ ဤသို့ တပြီးတမြို့ ပြုလုပ်ပြီးနောက် သန္ဒရ မြို့သို့ ထိုဘီလူးလာသောအခါ သုန္ဒရမြို့မှ ကြောက်ရွှံ့ထွက်ပြေးလာကြကုန်သော မြို့သူ မြို့သားတို့ကို မြင်တော်မူသော ဘုရားရှင်သည် နရဒေဝဘီလူး၏ရှေ့၌ ရပ်နေ ကဿပဘုရားရှင်သည် နရဒေဝဘီလူး၏ ရှေ့၌ ရပ်နေတော်မူလျက် တရားဒေသနာ ဟောတော်မူသောအခါ မရေမတွက်နိုင်သော လူနတ် ဗြဟ္မာတို့အဖို့ သစ္စာ ၄-ပါးသိမြင်သော ကျွတ်တမ်းဝင်ပွဲကြီး ဖြစ်ပြန်သည်။
တိဿထေရ် အမှူး ရှိသော ဧဟိဘိက္ခု ရဟန္တာ ၂၀၀၀၀-ဖြင့် သာဝကသန္နိပါတ ၁-ကြိမ်သာဖြစ်၏။ ထိုသာဝကသန္နိပါတ၌ ကဿပဘုရားရှင် ပါတိမောက်ပြတော်မူ၏၊ ပြသောနေ့မှာ တပို့တွဲလပြည့်နေ့ ဖြစ်သည်။
အဂ္ဂသာဝကတို့ကား တိဿထေရ်နှင့် ဘာရဒွါဇ၊ အဂ္ဂသာဝိကာတို့ကား အနုဠာထေရီနှင့် ဥရုဝေဠာထေရီ၊ အလုပ်အကျွေးကား သဗ္ဗမိတ္တထေရ်။
အလုပ်အကျွေး ဒါယကာများကား သုမင်္ဂလနှင့် ဃဋိကာရ အလုပ်အကျွေး ဒါယိကာမ များကား ဝိဇိတသေနာနှင့် ဘဒ္ဒါတို့ ဖြစ်သည်။
ကျောင်း တကာကား သုမနသူဌေး။ ( -၌ ကျောင်းတကာ သုမင်္ဂလ သူဌေးဟု ဆို၏။)
အရပ်တော်မှာ အတောင် ၂၀-ဖြစ်သည်။
သက်တော်မှာ အနှစ် ၂-သောင်းဖြစ်သည်။
ကဿပဘုရားရှင်၏ သာရီရိက ဓာတ်တော် ဌာပနာသော စေတီတော်ကား သံတောင် (= အရပ်တော်)တယူဇနာဖြစ်သည်။ ကာသိတိုင်း သေနဗျ မြို့ သေနဗျဥယျာဉ်၌ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုတော်မူသည်။
ဗုဒ္ဓဝင်
၁။ ကဿပမြတ်စွာဘုရား၏ နောက်အဖို့၌ အခြေနှစ်ချောင်းရှိသူ နတ်, လူတို့ ထက် မြတ်တော်မူသော တရားမင်း ဖြစ်တော်မူသော အလင်းရောင်ကို ပြုတော်မူ တတ်သော အနွယ်အားဖြင့် ကဿပမည်သော မြတ်စွာဘုရားသည် ပွင့်တော်မူ၏။
၂။ ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် အလှူခံသူတို့အား များစွာသော ထမင်း အဖျော် ဘောဇဉ်အလှူကို ပေးလှူ၍ စိတ် အလို ကို ပြည့်စေပြီးလျှင် နွားခြံကို ဖျက်ဆီး၍ သွားသော နွားလားကဲ့သို့ အမျိုးအိမ်ကို စွန့်လွှတ်လျက် မြတ်သောဗောဓိဉာဏ်သို့ ရောက်တော်မူ၏။
၃။ လောက၏ ရှေ့သွား ဖြစ်တော်မူသော ကဿပမြတ်စွာဘုရားသည် ဓမ္မစကြာ ကို ဟောတော်မူသည် ရှိသော် ကုဋေနှစ်သောင်းသော လူ နတ် ဗြဟ္မာတို့၏ သစ္စာလေးပါးကို သိခြင်းသည် ရှေးဦးစွာ (သိခြင်း)ဖြစ်လေ၏။
၄။ အကြင်အခါ မြတ်စွာဘုရားသည် လောက၌ လေးလပတ်လုံး ဒေသစာရီ လှည့်လည်တော်မူ၏၊ ထိုအခါ ကုဋေတစ်သောင်းသော လူ နတ် ဗြဟ္မာတို့၏ သစ္စာလေးပါးကို သိခြင်းသည် နှစ်ကြိမ်မြောက် (သိခြင်း) ဖြစ်လေ၏။
၅။ အကြင်အခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ရေမီးအစုံ အစုံဖြစ်သော တန်ခိုးအမျိုးမျိုး ဖန်ဆင်းခြင်းကို ပြု၍ (သဗ္ဗညုတ) ဉာဏ်သဘောကို မိန့်ကြားတော်မူ၏၊ ထိုအခါ ကုဋေငါးထောင်သော လူ နတ် ဗြဟ္မာတို့၏ သစ္စာလေးပါးကို သိခြင်းသည် သုံးကြိမ်မြောက် (သိခြင်း) ဖြစ်လေ၏။
၆။ ပျော်မွေ့ဖွယ်ကောင်းသော တာဝတိံသာနတ်ပြည်၌ သုဓမ္မာသဘင်သည် ရှိ၏၊ ထိုသုဓမ္မာသဘင်၌ အဘိဓမ္မာတရားကို ဟောတော်မူ၏၊ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရား သည် ကုဋေသုံးထောင်သောနတ် (ဗြဟ္မာ)တို့အား သစ္စာလေးပါးကို သိစေတော် မူ၏။
၇။ နောက်အခါ နရဒေဝဘီလူးအား တရားဟောတော်မူရာ၌ ထိုနတ် လူတို့၏ သစ္စာလေးပါးကို သိခြင်းတို့သည် ဂဏန်းသင်္ချာအားဖြင့် မရေတွက်နိုင်ကုန်။
၈။ ထိုမြတ်စွာဘုရားအား ကိလေသာ အညစ်အကြေး ကင်းကုန်သော ငြိမ်သက်သော စိတ်ရှိကုန်သော တာဒိဂုဏ်နှင့် ပြည့်စုံကုန်သော ရဟန္တာတို့၏ အစည်းအဝေးသည် တစ်ကြိမ် သာ ဖြစ်လေ၏။
၉။ ထိုအစည်းအဝေးသည် ရှက်ခြင်း ဟိရီ အကျင့် သီလ အားဖြင့် တူညီကုန်သော ပုထုဇဉ် သောတာပန်စသည်ကို လွန်မြောက်ကုန်သော နှစ် သောင်းသော ရဟန္တာတို့၏ အစည်းအဝေး ဖြစ်လေ၏။
၁၀။ ထိုအခါ ငါသည် ဇောတိပါလလုလင်ဟု ကျော်ကြားလျက် ဗေဒင်ကို သရဇ္ဈာယ်တတ်သူ၊ ဗေဒင်ကို ဆောင်နိုင်သူ၊ သုံးမျိုးသော ဝေဒကျမ်းတို့၏ တစ်ဖက်ကမ်းသို့ ရောက်သူ ဖြစ်ခဲ့၏။
၁၁။ ငါသည် လက္ခဏာကျမ်း၌ လည်းကောင်း၊ ဣတိဟာသ (ပုရာဏ်) ကျမ်း၌ လည်းကောင်း၊ မိမိ(ပုဏ္ဏားတို့) အကျင့်တရား၌ လည်းကောင်း ကမ်းတစ်ဖက်သို့ ရောက်သူ မြေ အတတ် ကောင်းကင်အတတ်၌ လိမ္မာသူ ဝိဇ္ဇာပညာကို သင်ကြားပြီးသူ အပြည့်အစုံ တတ်မြောက်သူ ဖြစ်၏။
၁၂။ ကဿပမြတ်စွာဘုရားအား ရိုသေလေးစားခြင်း ရှိသော တုပ်ဝပ်ကျိုးနွံခြင်း ရှိသော သုံးခုမြောက် (အနာဂါမိ) ဖိုလ်ကြောင့် တဏှာမီး ငြိမ်းပြီးသော ဃဋိကာရ မည်သော အလုပ် အကျွေးသည် ရှိလေ၏။
၁၃။ ဃဋိကာရသည် ငါ့ကို ခေါ်ယူ၍ ကဿပမြတ်စွာဘုရားထံသို့ ချဉ်းကပ်၏၊ (ငါသည်) ထိုမြတ်စွာဘုရား၏ တရားကို နာကြားရ၍ ထိုမြတ်စွာဘုရား၏ အထံ၌ ရဟန်း ပြုခဲ့၏။
၁၅။ အကြင်မျှလောက် မြတ်စွာဘုရား မိန့်တော်မူသည့် အင်္ဂါကိုးပါးရှိသော မြတ်စွာဘုရား အဆုံးအမ အားလုံးကို သင်ကြား၍ မြတ်စွာဘုရား သာသနာတော် ကို တင့်တယ်စေခဲ့၏။
၁၆။ ထိုမြတ်စွာဘုရားသည်လည်း ငါ၏ အံ့ဩဖွယ်အကျင့်ကို မြင်၍ ဗျာဒိတ်စကား မိန့်ကြားတော်မူ၏- ဤရဟန်းသည် ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာ၌ပင် ဘုရားဖြစ်လတ္တံ့။
၁၇။ ထိုအခါ ဘုရားလောင်းသည် ပျော်မွေ့ဖွယ်ကောင်းသော ကပိလမြို့မှ ထွက်၍ ကမ္မဋ္ဌာန်း စီးဖြန်းခြင်း လုံ့လကို အားထုတ်၍ ပြုနိုင်ခဲသော အကျင့်ကို ပြုကျင့်ပြီးလျှင် ဘုရား ဖြစ်လတ္တံ့။
၁၈။ မြတ်စွာဘုရားအလောင်းသည် ဆိတ်ကျောင်း ညောင်ပင်ရင်း၌ ထိုင်၍ ထိုညောင်ပင်ရင်း၌ နို့ဃနာဆွမ်းကို ခံယူပြီးလျှင် နေရဉ္ဇရာမြစ်သို့ ချဉ်းကပ်လတ္တံ့။
၂၀။ ထို့နောက် လူတို့ထက် မြတ်သော များသော အခြံအရံ ရှိတော်မူသော မြတ်စွာ ဘုရားအလောင်းသည် ဗောဓိမဏ္ဍိုင်ကို လက်ယာရစ် လှည့်ပြီးလျှင် မာရ်ငါးပါး ကို အောင်မြင်ရာ မြတ်သော နေရာဖြစ်သော ဗောဓိပလ္လင်မြတ်၌ ထက်ဝယ်ဖွဲ့ခွေ ထိုင်နေ၍ ပွင့်လတ္တံ့။
၂၁။ ဤမြတ်စွာဘုရား၏ မယ်တော်အရင်းသည် မာယာ မည်သော မိဖုရားဖြစ်၍ ခမည်းတော်သည် သုဒ္ဓေါဒန မည်သော မင်း ဖြစ်လတ္တံ့၊ ဤမြတ်စွာဘုရားသည် ဂေါတမ အမည်ရှိသည် ဖြစ်လတ္တံ့။
၂၂။ ကောလိတသည် လည်းကောင်း၊ ဥပတိဿသည် လည်းကောင်း အာသဝေါ မရှိကုန်သော ရာဂကင်းကုန်သော ငြိမ်သက်သော စိတ်ရှိကုန်သော တည်တံ့ကုန် သော မြတ်သော တပည့် အဂ္ဂသာဝက တို့ ဖြစ်ကုန်လတ္တံ့။ အာနန္ဒာ မည်သော ရဟန်းသည် အလုပ်အကျွေးဖြစ်၍ ဤမြတ်စွာဘုရားကို လုပ်ကျွေးလတ္တံ့။
၂၃။ ခေမာသည် လည်းကောင်း၊ ဥပ္ပလဝဏ်သည် လည်းကောင်း အာသဝေါ မရှိကုန်သော ရာဂကင်းကုန်သော ငြိမ်သက်သော စိတ်ရှိကုန်သော တည်တံ့ကုန် သော မြတ်သောတပည့်မ အဂ္ဂသာဝိကာတို့ ဖြစ်ကုန်လတ္တံ့။ ထိုမြတ်စွာဘုရား၏ ဗောဓိပင်ကို ညောင်ဗုဒ္ဓဟေပင်ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။
၂၄။ စိတ္တသည် လည်းကောင်း၊ ဟတ္ထာဠဝကသည် လည်းကောင်း မြတ်သော အလုပ်အကျွေး ဒါယကာ အဂ္ဂဥပဋ္ဌက တို့ ဖြစ်ကုန်လတ္တံ့။ နန္ဒမာတာသည် လည်းကောင်း၊ ဥတ္တရာသည် လည်းကောင်း မြတ်သော အလုပ်အကျွေး ဒါယိကာမ အဂ္ဂဥပဋ္ဌိကာ တို့ ဖြစ်ကုန်လတ္တံ့ဟု ဗျာဒိတ်စကား မိန့်ကြားတော်မူ၏။
၂၅။ လူ နတ်တို့သည် တူသောသူ မရှိသော ကဿပမြတ်စွာဘုရား၏ ဤစကားကို ကြားနာရကုန်သည်ရှိသော် ဤရဟန်းကား ဘုရားလောင်း ဖြစ်သတတ်ဟု အလွန်ဝမ်းမြောက် ကုန်လျက်-
၂၆။ ကြွေးကြော်သံတို့ကို ဖြစ်စေကြကုန်၏၊ လက်ပန်းပေါက်လည်း ခတ်ကြကုန်၏၊ ရွှင်လန်းလည်း ရွှင်လန်းကြကုန်၏၊ လောကဓာတ် တစ်သောင်း၌ နတ်နှင့်တကွ သော လူတို့သည် လက်အုပ်ချီ၍ ရှိခိုးကြကုန်၏။
၂၇။ အကယ်၍ ငါတို့သည် ဤမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ကို လွဲချော်ကုန်အံ့၊ အနာဂတ်အဓွန့် ကာလတွင် ဤ ဂေါတမ မြတ်စွာဘုရား၏ မျက်မှောက်၌ ဖြစ်ရပါ လိုကုန်၏။
၂၈။ မြစ်ကို ကူးကုန်သော လူတို့သည် မျက်နှာချင်းဆိုင် (တူရူ) ဆိပ်ကမ်းကို လွဲချော်ကုန်သည်ရှိသော် အောက်ဆိပ်ကမ်းတို့ကို ယူ၍ မြစ်ကြီးကို ကူးကုန် သကဲ့သို့-
၂၉။ ဤအတူပင် ငါတို့အားလုံးသည် ဤမြတ်စွာဘုရားကို အကယ်၍ လက်လွှတ်ရ ကုန်အံ့၊ အနာဂတ် အဓွန့်ကာလတွင် ဤ ဂေါတမ မြတ်စွာဘုရား၏ မျက်မှောက်၌ ဖြစ်ရပါ လိုကုန်၏ (ဟုဆုတောင်းကုန်၏)။
၃၀။ ထိုမြတ်စွာဘုရား၏ စကားကိုလည်း ကြားနာရ၍ စိတ်ကို အလွန်ကြည်ညို စေခဲ့၏၊ ပါရမီဆယ်ပါးတို့ကို ဖြည့်ကျင့်ခြင်းငှါ လွန်ကဲသော အကျင့်ကို ဆောက် တည်ခဲ့၏။
၃၁။ ငါသည် ဤသို့ သံသရာ၌ ကျင်လည်ရသည်ရှိသော် မလျော်သော အကျင့်ကို ရှောင်ကြဉ်လျက် သမ္မာသမ္ဗောဓိဉာဏ်၏ အကြောင်းကြောင့်သာလျှင် ပြုနိုင်ခဲသော (စွန့်ခြင်းကြီးငါးပါးစသော) အမှုကိုလည်း ပြုအပ်ခဲ့လေပြီ။
၃၂။ မြို့တော်သည် ဗာရာဏသီ မည်၏၊ မင်းသည် ကိကီ အမည်ရှိသူ ဖြစ်၏၊ မြတ်စွာဘုရား၏ ဆွေတော်မျိုးတော် အပေါင်းသည် ထိုမြို့၌ နေ၏။
၃၃။ မြတ်သော သီလစသော ဂုဏ်ကို ရှာမှီးလေ့ရှိသော ကဿပမြတ်စွာဘုရား၏ ထိုခမည်းတော်သည် ဗြဟ္မဒတ္တပုဏ္ဏား ဖြစ်၏၊ မယ်တော်သည် ဓနဝတီ မည်၏။
၃၄။ ထိုဘုရားလောင်းသည် အနှစ်နှစ်ထောင်တို့ပတ်လုံး နန်းတော်ကို အုပ်စိုး၍ နေ၏၊ (ထိုဘုရားလောင်းအား) ဟံသ ယသ သိရိနန္ဒအားဖြင့် မြတ်သော ပြာသာဒ် သုံးဆောင်တို့သည် ရှိကုန်၏။
၃၆။ ဘုရားလောင်းသည် နိမိတ်လေးပါးတို့ကို တွေ့မြင်၍ ပြာသာဒ်ဖြင့် တောထွက် တော်မူ၏၊ ခုနစ်ရက်ပတ်လုံး ကမ္မဋ္ဌာန်းစီးဖြန်းခြင်း လုံ့လကို အားထုတ်တော်မူ၏။
၃၇။ ကြီးသော လုံ့လရှိတော်မူသော၊ လူတို့ထက် မြတ်သော၊ လူတို့၏ ရှေ့သွား ဖြစ်သော ကဿပမြတ်စွာဘုရားသည် ဗြဟ္မာမင်း တောင်းပန်အပ်သည် ဖြစ်၍ မိဂဒါဝုန် (သမင်တော)၌ ဓမ္မစကြာကို ဟောတော်မူ၏။
၃၈။ တိဿသည် လည်းကောင်း၊ ဘာရဒွါဇသည် လည်းကောင်း ကဿပမြတ်စွာ ဘုရား၏ မြတ်သောတပည့် အဂ္ဂသာဝက တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ အလုပ်အကျွေးသည် သဗ္ဗမိတ္တ မည်၏။
၃၉။ အနုဠာသည် လည်းကောင်း၊ ဥရုဝေဠာသည် လည်းကောင်း မြတ်သော တပည့်မ အဂ္ဂသာဝိကာတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုမြတ်စွာဘုရား၏ ဗောဓိပင်ကို ပညောင်ပင်ဟူ၍ ခေါ်ဆို အပ်၏။
၄၀။ သုမင်္ဂလသည် လည်းကောင်း၊ ဃဋိကာရသည် လည်းကောင်း မြတ်သော အလုပ်အကျွေး ဒါယကာ အဂ္ဂဥပဋ္ဌက တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဝိဇိတသေနာသည် လည်းကောင်း၊ သဒ္ဒါသည် လည်းကောင်း မြတ်သော အလုပ်အကျွေး ဒါယိကာမ အဂ္ဂဥပဋ္ဌိကာ တို့ ဖြစ်ကုန်၏။
၄၁။ ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် အမြင့်အားဖြင့် အတောင်နှစ်ဆယ် မြင့်လျက် ကောင်းကင်၌ လျှပ်စစ်နွယ်ကဲ့သို့ လည်းကောင်း၊ ဂြိုဟ်တို့ဖြင့်ပြည့် ခြံရံအပ်သော လမင်းကဲ့သို့ လည်းကောင်း တင့်တယ်တော်မူ၏။
၄၂။ ထိုမြတ်စွာဘုရား၏ အသက်တမ်းသည် အနှစ်နှစ်သောင်းရှိ၏၊ ထိုမြတ်စွာ ဘုရားသည် ထိုမျှလောက် အသက်တည်နေလျက် များစွာသော သတ္တဝါအပေါင်း ကို ကယ်တင်တော်မူ၏။
၄၃။ (ပရိယတ္တိ) တရားတည်းဟူသော တစ်ဖက်ဆည်ကန်ကို ဖန်ဆင်းလျက် (စတုပါရိသုဒ္ဓိစသော) သီလဟူသော နံ့သာပျောင်းကို ပေး၍ (ဟိရိ ဩတ္တပ္ပ) တရားဝတ်စုံကို ဝတ်စေကာ (ဗောဓိပက္ခိယ) တရားပန်းကို ခွဲဝေပြီးလျှင် -
၄၄။ လူများအကျိုးငှါ အညစ်အကြေးကင်းသော (သောတာပတ္တိမဂ်)တရားကြေးမုံ (မှန်)ကို တည်ထား၍ နိဗ္ဗာန်ကို တောင့်တသော အချို့သူတို့သည် ငါ၏ (သီလစသော) အဆင်တန်ဆာကို ကြည့်ရှုကုန်လော့ဟု (တိုက်တွန်းပြီးလျှင် ) -
၄၅။ သီလသင်တိုင်း (အင်္ကျီ)ကို ပေး၍ ဈာန် ချပ်ဝတ်မိန်ညိုကို (ဖွဲ့စေလျက်) မဂ္ဂင်တရားဟူသော သားရေဝတ်ရုံကို ခြုံစေပြီးလျှင် မြတ်သော လုံ့လဟူသော ချပ်ဝတ်ကို လည်းကောင်း-
၄၆။ သတိဟူသော ကာကို လည်းကောင်း၊ ထက်သော ဝိပဿနာဉာဏ် လှံမကို လည်းကောင်း၊ ကိလေသာရောယှက်ခြင်းကို နှိမ်နင်းနိုင်သော (လောကုတ္တရာ) သီလကို လည်းကောင်း၊ (အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်) တရားသန်လျက်မြတ်ကို လည်း ကောင်း ပေး၍-
၄၇။ ဝိဇ္ဇာသုံးပါးဟူသော အဆင်တန်ဆာကို ပေးပြီးလျှင် ဖိုလ်လေးပါးတို့ကို ဦးဆောက်ပန်း (ပြုလျက်) အဘိညာဉ်ခြောက်ပါးဟူသော အဆင်တန်ဆာကို လည်းကောင်း၊ (လောကုတ္တရာ) တရားပန်းပွင့် အဆင်တန်ဆာကို လည်းကောင်း ပေးလျက်-
၄၈။ မကောင်းမှုကို တားမြစ်နိုင်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) သူတော်ကောင်းတရားဟူ သော ထီးဖြူကို ပေး၍ ဘေးမဲ့ရာသို့ ရောက်ကြောင်း (အဋ္ဌင်္ဂိကမဂ်) ပန်းပွင့်ကို ဖန်ဆင်းပြီးလျှင် ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် တပည့် သာဝကနှင့်တကွ ပရိနိဗ္ဗာန် ပြုတော်မူပြီ။
၅၀။ ကောင်းသော အကျင့်ရှိသော ဤအမြတ်ဆုံး သံဃာရတနာသည် လည်း ကောင်း ထိုအားလုံးသည်ပင် ကွယ်ပျောက်ခဲ့လေပြီ။ အလုံးစုံသော သင်္ခါရတို့သည် အချည်းနှီးတို့သာ ဖြစ်ကုန်သည် မဟုတ်ပါလော။
၅၁။ မာရ်ငါးပါးကို အောင်တော်မူသော မဟာကဿပ မြတ်စွာဘုရားသည် သေတဗျာရာမ ကျောင်းတိုက်၌ ပရိနိဗ္ဗာန် စံတော်မူ၏။ ထိုကျောင်းတိုက်၌ပင် ထိုမြတ်စွာဘုရား၏ ပုထိုး(စေတီ)သည် အစောက် တစ်ယူဇနာ မြင့်လျက် တည်ရှိလေသတည်း။
ဇီးပင်ကုန်းရွာ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်
ဇီးပင်ကုန်းရွာ (Zeepinkone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ အလယ်ကျောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၈၃၈၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အလယ်ကျောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၆၉ ဦး၊ မ ၈၄၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၀၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေစကြိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မကျီးကုန်းရွာ၊ တောက္ကရှပ်
မကျီးကုန်းရွာ (Magyikone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်၊ တောက္ကရှပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၉၂၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကန့်ဘလူမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရှင်ဝိစာရ (ပုခန်းဆရာတော်)
ရှင်ဝိစာရ (၁၂၂၄ - ၁၃၀၂) သည် "ပုခန်းဆရာတော်" ဟု ထင်ရှားခဲ့သည့် ကျမ်းပြဆရာတော်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။
ဘဝ
ဆရာတော်ကို ၁၂၂၄ ခုနှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၇ ရက်နေ့တွင် ပုခန်းကြီးမြို့၊ အနောက်တိုက် တွင်းမရွာ၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ငယ်မည်မှာ မောင်စာတိုက် ဖြစ်သည်။ မိဘနှစ်ပါးမှာ ဦးဘိုးပြန့် - ဒေါ်မှေး ဖြစ်သည်။ နောင်တော်ဘုန်းကြီး ဦးဥတ္တမထံတွင် စာပေများ သင်ကြား "ရှင်ဝိစာရ" ဟူသည့် ဘွဲ့ဖြင့် သာမဏေပြုခဲ့သည်။ အရွယ်ရောက်သည့်အခါ တောဝေးကန်ဂိုဏ်းထောက်ဆရာတော် ရှင်အရိယကို ဦပဇ္ဈာယ်ပြုကာ ရဟန်းပြုသည်။
ထို့နောက်တွင် ပခုက္ကူမြို့၊ မြစ်ကိုင်းရွာ ရွာဦးကျောင်းဆရာတော် ရှင်သုနန္ဒထံတွင် စာပေများ သင်ကြားကာ ၆ ဝါရသည့်အခါ မန္တလေးမြို့အနောက်ပြင် စကုတိုက် ရှင်ပဒုမဆရာတော်ထံတွင် စာပေများ ဆက်လက်ကာ သင်ကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် အင်းဝမြို့ တံတားဦးအပိုင် မြင်းသည်ရွာ သိမ်တောကုန်းကျောင်းတွင် မှီခိုသီတင်းသုံးပြီးနောက် မန္တလေးမြို့တောင်ပြင် ဒက္ခိဏာရာမဘုရားကြီးတိုက် ဆရာတော်ထံတွင် စာပေများ ဆက်လက်ကာ သင်ကြားခဲ့သည်။ ထိုကျောင်းတိုက်တွင်နေစဉ် ကျမ်းဂန်များ ပြုစုတော်မူခဲ့သည်။
ဇာတိရပ်ကိုစွဲ "ပုခန်းဆရာတော်" ဟု ထင်ရှားခဲ့သည်။
ပျံလွန်တော်မူခြင်း
ဆရာတော်သည် ၁၃၀၂ ခုနှစ်၊ တပို့တွဲလပြည့်ကျော် ၆ ရက်နေ့၊ ဝါတော် (၃၆) ဝါမြောက်တွင် ပခုက္ကူမြို့၊ သာသနဝိပုလာရာမ မန္တလေးတိုက်သစ်ကြီးတွင် ပျံလွန်တော်မူခဲ့သည်။
ကျမ်းများ ပြုစုခြင်း
ဆရာတော်သည် အောက်ပါကျမ်းများကို ပြုစုတော်မူခဲ့သည်။
သဲကုန်းရွာ၊ သဲကုန်း (ကွင်းသုံးဆင့်)
သဲကုန်းရွာ၊ သဲကုန်း (ကွင်းသုံးဆင့်)
ကန်းနီရွာ၊ လင်းဇွဲမဲဇလီ
ကန်းနီရွာ၊ လင်းဇွဲမဲဇလီ
ပုပ္ပါးရွာ၊ ကော့မှူး
ပုပ္ပါး
မိုင်းမောမြို့ဟောင်း
မိုင်းမောမြို့ဟောင်း ကိုတွေ့ရှိခြင်းမှာ၊ မိုင်းမောကို ဦးတည်ရှာဖွေ၍ တွေ့ခဲ့ရခြင်းမဟုတ်။ ၁၉၆၅ ခုလောက်က ကျောက်ဆည်လွင်ပြင်တစ်ဝိုက်တွင်ရှိသည့် မြို့ဟောင်းနေရာများကို ကောင်းကင် ဓာတ်ပုံထဲ၌ ကြည့်ရှုဖော်ထုတ်လေ့လာရင်း (မြင်စိုင်း၊ မြင်းခုံတိုင်နှင့် မက္ခရာ(၁) ပင်လယ်မြို့များ) ပင်လယ်မြို့၏အနောက်ဘက် တောင်ခြေရင်း၌ ယိုယွင်းပွန်းတီးနေပြီဖြစ်သော မြို့ဟောင်းရာကြီးတစ် ခုကို ကောင်းကင်ဓာတ်ပုံထဲ၌ တွေ့ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်ပေသည်။
ကျောက်ဆည်လွင်ပြင်သည် သမိုင်းသုတေသီတို့ မြေပြင်ပေါ်၌ အထပ်ထပ်လေ့လာကြည့်ရှုခဲ့ ကြပြီးဖြစ်သည့် ဒေသတစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။ ရှေးဟောင်းသမိုင်းစာပေနှင့် ကျောက်စာအထောက် အထားများအရလည်း စိတ်ဝင်စားဖွယ်ဒေသတစ်ခုဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့်လည်း ကျောက်ဆည်လွင်ပြင် ကို သမိုင်းသုတေသီတို့စိတ်ဝင်စားကြခြင်းဖြစ်သည်။ (၁၉၅၆)ခုနှစ်လောက်တွင် သမိုင်းသုတေသီတို့ ကျောက်ဆည်လွင်ပြင်ရှိ မြစ်သား(၁၁)ခရိုင်မြို့ဟောင်းများကို ရှာဖွေစူးစမ်းရာတွင် ဤမိုင်းမောမြို့ ဟောင်းနေရာကိုလည်း တွေ့ရှိခဲ့ဖူးသည်ဟု သိရသည်။ သို့ရာတွင် တစ်စွန်းတစ်စကိုသာတွေ့ရှိပြီး ပုံသဏ္ဌာန်ကိုမဖော်နိုင်ခဲ့။ မြို့ဟောင်းပင်မထင်ခဲ့ကြပေ။
၁၉၂၅ခု ကျောက်ဆည်ဒီးစတြိတ်ဂေဇက်တီးယားတွင် မိုင်းမောအကြောင်းတစ်စိတ်တစ်ဒေသ ပါရှိနေသည်ကို တွေ့ရသည်။ ကျောက်ဆည်ဒေသသည် ရှေးကပင်ဆည်မြောင်းတာတမံများ ထွန်းကားခဲ့သည်။ ရှေးမြို့ဟောင်းများ၊ အများအပြားတည်ရှိခဲ့ဖူးသည်။ မက္ခရာ၊ မြင်းစိုင်း၊ မြင်းခုံတိုင်၊ ပင်လယ်၊ ညောင်လှနှင့် မိုင်းမောတို့တည်ရှိသဖြင့် သမိုင်းကြောင်းကြယ်သော ဒေသတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု မိုင်းမောအမည်ကိုပင်တစ်နေရာတွင် ဖော်ညွှန်းထားသည်။ (ဂေဇက်တီးယား-စာမျက်နှာ-၁)။
တစ်ဖန်မိုင်းမောဟူသော ကျယ်ဝန်းပြီး တံတိုင်းအကာအရံရှိသည့် ခံတပ်မြို့တစ်ခုလည်း ကျောက်ဆည်ဒီးစတြိတ်၏တောင်ပိုင်း၌ရှိသည်။ မှန်နန်းရာဇဝင်၊ ကုန်းဘောင်ရာဇဝင်များ၌ မိုင်းမော အကြောင်းပါရှိခြင်းမတွေ့ရ။ သို့ရာတွင် မရေမရာသည့် အရပ်ပြောအရ၊ ရှမ်းမင်းတစ်ပါးအုပ်ချုပ်ခဲ့ဖူး သည်ဟု မိုင်းမောနှင့်ပတ်သက်၍ ဖော်ပြထားချက်တစ်ခုကိုထပ်မံတွေ့ရှိရပြန်သည်။ (ဂေဇက်တီးယား-စာမျက်နှာ-၂၅)
ကျောက်ဆည်ဒေသတွင် ရှမ်းများနေထိုင်မှုကို ဖော်ညွှန်းရာ၌ တစ်ဖန်ဤသို့တွေ့ရှိရပြန်သည်။ မိုင်းမော၊ မိုင်းပန်-စသည့်အမည်များမှာ ရှမ်းအမည်များဖြစ်ဟန်ရှိသည်။ ရှမ်းပြည်နှင့်ကျောက်ဆည် ဒေသမှာဆက်သွယ်မှုရှိပေသည်။ ၁၄ရာစုနှစ်တွင် မြင်စိုင်း၊ မက္ခရာ၊ ပင်လယ်မြို့များ၌ ရှမ်းမင်းများ ရှိနေကြခြင်းနှင့် ၁၈ရာစုနှစ်တွင်လည်း မိုင်းမောရှိနေသည်ဟုဖော်ပြထားပြန်သည်။ (ဂေဇက်တီးယား-၃၃)
(၁၈)ရာစု နှစ်ပိုင်းထက်စော၍ (၁၄)ရာစုက တည်ရှိခဲ့သည့် မြင်စိုင်း၊ မက္ခရာ၊ ပင်လယ်မြို့ များ၏အကြောင်းများမှာ မြန်မာ့သမိုင်းမှတ်တမ်းများ၌ ပါရှိနေသည်ကိုတွေ့ရှိရပေသည်။ ဖော်ပြပါ မြို့များအားလုံးထက် ကြီးသည့်ပို၍ခိုင်ခံ့သည့် မိုင်းမောအကြောင်း တစ်လုံးတစ်ပါဒမျှ မပါရှိခြင်းမှာ အံ့ဩဖွံယ်ဖြစ်နေသည်။ သို့ဖြစ်၍ မိုင်းမောသည် အထက်ဖော်ပြပါ မက္ခရာ၊ ပင်လယ်၊ မြင်စိုင်း၊ မြင်းခုံတိုင်တို့ထက်စောသည်ဟုပင် ဆိုချင်ပါသည်။ သို့ရာတွင်မိုင်းမောကို သေချာစွာ စနစ်တကျတူး ဖော်ခြင်းပြုပြီးမှသာ အခိုင်အမာပြောဆိုနိုင်ကြပေမည်။
ရှင်းရှင်းဆိုရလျှင် မိုင်းမောမြို့ဟောင်းသို့မဟုတ် အရာဟောင်းကြီးရှိခဲ့ဖူးသည်ကို သိရှိကြပြီး ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် ဤမိုင်းမောမြို့ဟောင်းအကြောင်းနှင့် ပတ်သက်၍မူ မည်သည့်သုတေသီတို့မှ အထောက်အထားရှာဖွေ၍ မှတ်တမ်းတစ်စောင်တစ်ဖွဲ့ ပြုစုထားခဲ့သည်ကို မတွေ့ရသေးပေ။ မည်သို့ သောပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည် စသည်ဖြင့် ဖော်ညွှန်းခဲ့ခြင်းမတွေ့ရပေ။
သုတေသီများအနေဖြင့်လည်း ဤဒေသ၌ ပိုမို၍ထင်ရှားစွာတွေ့နိုင်သည့် မြင်စိုင်း၊ မြင်းခုံတိုင်၊ ပင်လယ်(မက္ခရာ-၁)မြို့ဟောင်းများကို စူးစမ်းခြင်း၊ ပုံထုတ်တိုင်းတာမှတ်တမ်းတင်ခြင်း စသည်ဖြင့် လေ့လာစေ့ငုရန် စိတ်စောနေကြ၍လော မပြောတတ်ပေ။ မိုင်းမောကိုစာရေးသူသည် မြန်မာ့မြို့ ဟောင်းရာများကို ကောင်းကင်ဓာတ်ပုံများမှ လေ့လာခြင်း၁၉၆၈ခု၊ စာတမ်းအမှတ်(၁)တွင်စတင် တင်ပြခဲ့သည်။ ပုံသဏ္ဌာန်မြေပုံမျှဖြင့်သာ ဖော်ပြပြီး မြို့ရိုး၊ ကျုံးများ၏လက်ရှိအခြေအနေနှင့် ပတ်သက်၍လည်းကောင်း၊ မြို့ဟောင်းဝန်းကျင်နှင့်ပတ်သက်၍လည်းကောင်း၊ ဓာတ်ပုံထဲ၌ တွေ့ရှိ ချက်မှန်သမျှကို လုံလောက်ပြည့်စုံစွာ မဖော်ပြမိခဲ့သဖြင့် ဟာကွက်ရှိနေပေသည်။
မိုင်းမောဆိုသည့်အမည်နာမ
သမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင် မိုင်းမောဆိုသည့်အမည်ပါရှိသည့် ခေတ်ကြီးတစ်ခေတ်ရှိခဲ့သည် မဟုတ်ပေ။ သို့ရာတွင် ဤမိုင်းမောမြို့ဟောင်း အရာကြီးမှာ ဧရိယာပမာဏအနေဖြင့်လည်း ရှေးဟောင်းခေတ်ပိုင်းပို၍ ကျသည့် အဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်မျိုးဖြစ်နေခြင်းနှင့် ပွန်းတီးယိုယွင်းမှု အခြေ အနေမှာလည်း နှစ်ပရိစ္ဆေရှည်ကြာမှုကို ထောက်ကူနေခြင်းကြောင့် အလွန်စိတ်ဝင်စားခဲ့ရပေသည်။
မိုင်းမောဆိုသည့်အမည်မှာ ၎င်းမြို့ဟောင်းအရာ၏အတွင်း၌ လုံးလုံးလျားလျားတည်ရှိသည့် ဥန္နဲပုတ်နှင့် မိုင်းမောဟူသောကျေးရွာနျစ်ခုအနက်ပို၍ မြို့ဟောင်းအတွင်းပိုင်း၊ ဗဟိုကျသည့်မိုင်းမော ရွာကလေးကိုအမှီပြုပြီး မိုင်းမောမြို့ဟောင်း- ဟူ၍ပင် မှည့်ခေါ်ထားခြင်းဖြစ်ပေသည်။ သမိုင်းလာ အမည်ကား မဟုတ်ပါချေ။
မိုင်းမော၏ဝန်းကျင်၌ နတ်လွှဲ၊ မြနဒီ၊ ထီးလိုင်၊ ထားဝယ်အင်း၊ ရွှေလောင်း၊ ရခိုင်ကြီး၊ မြို့တွင်း၊ တောင်တော်စသည့် ကျေးရွာများရှိလေသည်။
၎င်းဒေသတွင်သမိုင်းလာအမည်နှင့် အနီးစပ်ဆုံးသော ကျေးရွာအမည်မှာ ထီးလိုင်ရွာဖြစ် သည်။ ထီးလိုင်သည် မိုင်းမောမြို့ဟောင်း၏အရှေ့ဘက်စူးစူး(၁၀)မိုင်ခန့်တွင်ရှိသည်။ လမ်းအတိုင်း သွားလျှင်(၁၂)မိုင် (၁၃)မိုင်ခန့်သွားရသည်။
အဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်
မိုင်းမောမြို့ဟောင်းသည် အဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်။ ဓာတ်ပုံများပေါ်၍တွေ့ရှိပြီးသည့် မြို့ဟောင်းများအားလုံးတွင် (ဝတီးမြို့ဟောင်မှအပ) အဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်အဖြစ်နှင့် အလွန်ပီပြင်သည့်မြို့ ဟောင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်းထက်လည်း ပို၍ဝိုင်းသည်။ ဝေသာလီ၊ ဓညဝတီ (မဟာမုနိ)သာဂရ(ထားဝယ်)တို့ထက်လည်း ပို၍ဝိုင်းသည်။ ဝတီးပင်လျှင် အဝိုင်းဆုံးဖြစ်သည်ဟု ဆိုစေကာမူ၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် အနည်းငယ်ချွန်းလျက် ရှိချေသေးသည်။
သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်းသည် မြောက်ဘက်၌ကားပြီး တောင်ဘက်၌အနည်းငယ်ရှူးသွား သည်။ အလွန်သိသာသည်။ သို့ရာတွင်မိုင်းမောမှာ ထိုသို့မဟုတ်၊ အရှေ့၊ အနောက်အချင်းမှာ အနည်းငယ်ရှည်ပြီး၊ တောင်နှင့်မြောက်အချင်းမှာ အနည်းငယ်တိုသည်။ သို့ရာတွင် ပီပြင်သောအဝိုင်း ပုံသဏ္ဌာန်ကိုဆောင်သည်။
ကောင်းကင်ဓာတ်မှ ဖတ်ရှုထောက်ကူမှုမပါဘဲ မြေပြင်ပေါ်၌သာ အရာဟောင်းကိုဦးတိုက်ရှာ ဖွေမည်ဆိုပါက အချိန်တိုတိုအတွင်း ဤမျှခရီးရောက် လွယ်ကူနိုင်မည်မဟုတ်ပေ။ စိတ်ဝင်စားဖွယ် ရာအကောင်းဆုံးအချက်မှာ မြို့ရိုးသုံးထပ်ဖြစ်နေခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ အပြင်ထပ်မြို့ရိုးဝိုင်းကြီးအတွင်း၌ စဂုဂံတစ်ထပ်အတွင်းဆုံးတွင် အဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်မြို့ရိုးတစ်ထပ်ရှိ နေခြင်းတို့ပင်ဖြစ်သည်။ စတုဂံ၏ (အလယ်)ထပ်မှာ များစွာမထင်ရှားလှ၊ သို့ရာတွင်အတွင်းဆုံးနှင့် အပြင်းဆုံးအပိုင်း၂ထပ်မှာ အလွန် ထင်ရှားပေသည်။ အလယ်စတုဂံထပ်မှာရေးရေးသာ ကျန်တော့သည်။
မိုင်းမောမြို့ဟောင်းကို ဓာတ်ပုံ၌ဖတ်ရှုဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့စေကာမူ ဆက်လက်၍မြေပြင်၌ စူးစမ်း မှုမပြုနိုင်ခဲ့။ စာရေးသူမန္တလေးသို့ တာဝန်အရပြောင်းရွှေ့ရသည့်အခါ ၁၉၇၇ခုနှစ်မှပင် အခွင့်ကြုံ ကြိုက်သဖြင့် သွားရောက်စူးစမ်းလေ့လာခဲ့ရသည်။ စိတ်ထဲဝယ် မဖော်ပြနိုင်သည့် အံ့ဩမှု၊ ဝမ်းမြောက်ကြည်နူးမှုဖြစ်ခဲ့ရသည်။ အဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်မြို့ကြီးမှာ နေရာအနှံ့အပြားပြိုပျက်ယိုယွင်း လျက်ရှိစေကာမူ ကျန်အပိုင်းများ၌ မြို့ရိုးအုတ်များ အများအပြားကျန်နေဆဲရှိနေသည်ကို တွေ့ရသော ကြောင့်ပင်ဖြစ်သည်။ မူလက ကောင်းကင်ဓာတ်ပုံများဖတ်ရှုပြီး ဤမြို့ရိုး၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကို မြင်တွေ့ ထားခဲ့ခြင်းမရှိဘဲ၊ ဓာတ်ပုံဖြင့် မဟုတ်ဘဲ၊ မြေပြင်၌တကောက်ကောက်လျှောက်၍ ရှာဖွေပါက အကွက်စေ့အောင် မြို့ရိုးဟောင်းရာကို ဖော်ထုတ်နိုင်အံ့ မထင်ပါ။ ဓာတ်ပုံထဲ၌လေ့လာပြီး (၁၀)နှစ် ကျော်ကြာမှပင် မြေပြင်ကွင်းဆင်းလေ့လာနိုင်ပေသည်။
မိုင်းမော၏တည်နေရာ
မိုင်းမောမြို့ဟောင်းသည် မြောက်ဘက်လတ္တီတွဒ်(၂၁)ဒီဂရီနှင့် (၁၇)မိနစ်ခန့်နှင့် အရှေ့ဘက် လောင်ဂျီတွဒ် (၉၆)ဒီဂရီ (၁၂)မိနစ်ခန့်တွင် တည်ရှိသည်။ မြစ်သားမြို့နယ် တွင် ပါဝင်သည်။ ကားလမ်းဖြင့်သွားလျှင် ရန်ကုန်မန္တလေးကားလမ်းဘေးရှိ ကူမဲမြို့မှ ပန်းလောင်ချောင်းကို မြှောင်၍ အရှေ့တောင်ဘက်သို့(၅)မိုင်ခွဲခန့် လိုက်သွားလျှင် နတ်လွှဲတူးမြောင်းအနီးရှိ မိုင်းမောရွာသို့ ရောက်နိုင်ပေသည်။ ယခင်က ကားဖြင့်သွားရန် မလွယ်ကူလှ။ ယခုမူ ဆည်စီမံကိန်းဒေသအတွင်း ကျရောက်လျက်ရှိနေသဖြင့် လမ်းကောင်းသွားပေသည်။
ခရီးစဉ်
မန္တလေးမြို့တောင်ဘက်မိုင်(၅၀)ကွာဝေးသည့် ကူမဲမြို့မှ အရှေ့တောင်ဘက်သို့ဝင်ရသည်။ ထိုစဉ်ကနွေရာသီ၌ လှည်းလမး်ကြောင်းအတိုင်း ကားဖြင့်သွားရောက်နိုင်သည်။ ကားဖြင့်သွားရောက် နိုင်သည်ဆိုစေကာမူ လမ်းကြမ်းခရီးဖြစ်၍ ဘီး(၄)ဘီးစလုံး၏အားဖြင့် (၄တ့နနူ ီမငလန)အသုံးပြုနိုင် သည့်ခရီးကြမ်းသုံးဂျစ်ကား၊ လင်းရိုဘာကားမျိုး၊ သို့မဟုတ် ခရီးကြမ်းသွား ကားမျိုးဖြင့်သာသွားသင့် သည်။
သွားသည့်အခါတွင် လှည်းလမ်းကြောင်းအလယ်၌ မို့မောက်နေသည့် မြေများကိုလိုအပ်လျှင် ဖြိုနိုင်ရန် ပေါက်တူး၊ ဂေါ်ပြားစသည်များကိုလည်း ယူသွားသင့်ပေသည်။ ထိုစဉ်ကနွေရာသီဆိုစေကာ မူ တချို့နေရာများ၌ တူးမြောင်းများမှ အခါမလပ် လယ်များသို့ ရေသွင်းစိုက်ပျိုးလျက်ရှိသည့် ဆည်ရေသောက်ဒေသများဖြစ်သဖြင့် လမ်းပေါ်၌ ဗွက်ပေါက်လျက်ရှိသော နေရာတချို့ရှိပေသည်။ တချို့ဗွက်များမှာ ကားပင်မရုန်းနိုင်။ စာရေးသူသွားစဉ် တစ်ခါတုန်းက ကားနစ်သဖြင့် အနီးအနားရှိ ထွန်စက်တစ်စီးကဆွဲတင်ပေးရသည်။ ထွန်စက်အခန့်သင့်မတွေ့လျှင် ဒုက္ခ။
ကားဖြင့်သွား၍မဖြစ်နိုင်လျှင် လှည်းဖြင့်ဖြစ်စေ၊ ခြေကျင်ဖြစ်စေ သွားရောက်နိုင်သည်။ မိုးတွင်း၌မူကား ဗွက်ထူသဖြင့် ကားဖြင့်လုံးဝသွား၍ မဖြစ်နိုင်တော့ပေ။ စာရေးသူအနေဖြင့် ကားဖြင့် လည်းကောင်း၊ ခြေကျင်ဖြင့်လညး်ကောင်း၊ မိုင်းမောမြို့ဟောင်းကို စူးစမ်းရန်သွားရောက်ခဲ့ဖူး၏။ ခြေကျင်သွားလျှင်မိုင်းမော၌ ညအိပ်ပြီး မြို့ဟောင်းကိုစူးစမ်းလေ့လာဖို့ လိုပေသည်။
ဝန်းကျင်ကျေးရွာများ
ကူမဲမှထွက်လျှင် တစ်မိုင်သာသာမျှလောက်တွင် ကဆွန်ရွာကလေးသို့ရောက်ရှိသည်။ ထိုမှ တစ်ဖန်တစ်မိုင်သာသာခန့်သွားလျှင် မယ်ဇလီပင်သာရွာသို့ ရောက်သည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် ခရုတုတ်ရွာ ကိုဖြတ်ကျော်၍ လှည်းလမ်းကြမ်းအတိုင်း သွားရသည်။ ခရုတုတ်ကျေးရွာမှ အရှေ့တောင်ဘက်သို့ သွားလျှင် လှည်းလမ်းသည် မိုင်းမောမြို့ဟောင်း၏ မြောက်ဘက်မြို့ရိုးကိုဖောက်၍ဝင်သည်။ (မြေပုံ။ အမှတ်(၇)ပြထားသည့်နေရာရှု)။
စာရေးသူသွားစဉ်အခါက မြောက်ဘက်မြို့ရိုးမှ ဖောက်ဝင်ခဲ့သည်ကိုမသိလိုက်ပါချေ။ မြို့ဟောင်းရာ အတွင်းရှိ ဥန္နဲပုတ်ရွာနှင့် မဝေးလှသည့် မိုင်းမောရွာသို့ ဆိုက်ဆိုက်မြိုက်မြိုက်ရောက် တော့မှပင်၊ မိုင်းမောမြို့ဟောင်းထဲရောက်နေနှင့်ပြီ ဖြစ်ကြောင်းသိရတော့သည်။ အပြန်ခရီးကျမှပင် အလာတုန်းက လမ်းမှဖြတ်ဝင်ခဲ့သည့် မိုင်းမော၏မြောက်ဘက်မြို့ရိုးကို ထပ်မံလေ့လာခဲ့ရပေသည်။
ယခုအခါမိုင်းမောမြို့ဟောင်းသို့ သွားရေးလာရေးခရီးလမ်းမှာ ဖြောင့်ဖြူးလျက်ရှိလေပြီ။ လမ်းဟောင်းမှမဟုတ်ဘဲ ကူမဲ၏တောင်ဘက်ကင်းတားဆည်လမ်းမှတစ်ဆင့် ဝင်လျှင်မိုင်းမောသို့ လွယ်ကာူ ဝင်နိုင်ပေပြီ။
မြို့ဟောင်းအတွင်းမှကျေးရွာများ
မိုင်းမောမြို့ဟောင်းအတွင်း လုံးလုံးလျားလျားကျရောက်သည့်ကျေးရွာ ၂ရွာမှာ ဥန္နဲပုတ်ရွာနှင့် မိုင်းမောရွာတို့ဖြစ်သည်။ ဥန္နဲပုတ်မှာ အိမ်ခြေ(၁၀၃)ခန့်ရှိပြီး မိုင်းမောမှာ အိမ်ခြေ(၂၆)မျှသာ ရှိသည့် ရွာငယ်ကလေးဖြစ်သည်။ မိုင်းမောရွာကလေးမှာ မန်ကျည်းပင်များနှင့် အရိပ်အာဝါသကောင်းသည်။ အိမ်ခြေကျဲသည်။ ဥန္နဲပုတ်နှင့်မိုင်းမောရွာ ၂ရွာမှာ နီးကပ်သော်လည်း နတ်လွှဲမြောင်းက ခြားလျက်ရှိ သည်။ နတ်လွှဲမြောင်းတွင်လှည်းနှင့်ကားကောင်းစွာ သွားနိုင်သည့်ခိုင်ခန့်သော အုတ်တံတား တစ်ခုဖြတ်ကူးထားသဖြင့် လွယ်ကူစွာသွားနိုင်ပေသည်။
မိုင်းမောမြို့ဟောင်း၏ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ကန်ဆွယ်ရွာရှိသည်။ ကန်ဆွယ်ရွာမှာ မြို့ရိုး ကိုဖြို၍အတွင်းတစ်ဝက်၊ အပြင်တစ်ဝက်ဖြတ်၍ တည်ထားသည့်ရွာဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်၍ မြို့ဟောင်း အတွင်းလုံးလုံးလျားလျား ကျရောက်သည့်ကျေးရွာအဖြစ် ဖော်ပြမထားခြင်းဖြစ်သည်။ ကန်ဆွယ်ရွာ သည်မြို့ဟောင်းအတွင်း၌ ကျရောက်သည့်အပိုင်းထက် မြို့အပြင်၌ ကျရောက်သည့်အပိုင်းက ပို၍စည်ပင်ပြီး အိမ်ခြေလည်းများသည်။ (အရှေ့ကန်ဆွယ်အိမ်ခြေ (၇၅)-အနောက်ကန်ဆွယ် အိမ်ခြေ၂၄)။
ကူမဲမှ မိုင်းမောသို့ သွားသောလမ်းဟောင်းခရီးတလျှောက်၌ ရှေးဟောင်းဘုရားပုထိုးပျက်များ အဆောက်အအုံအပျက်အစီးများ မတွေ့ခဲ့ရပေ။ မိုင်းမောမြို့ဟောင်း၏ အလယ်ဗဟိုခန့်လောက်တွင် နန်းတော်ရာ ဘုရားစုနှင့်သိမ်တော်ကြီးဘုရားတို့ရှိကြ၏။ မိုင်းမောရွာနှင့်မနီးမဝေးတွင်ဖြစ်သည်။
မိုင်းမောမြို့ဟောင်းပုံသဏ္ဌာန်။
စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းသည်မှာ မြို့ရိုးအဝိုင်းကြီးသည် ကြီးမားထည်ဝါလှပြီး၊ အရွယ်အစား ပမာဏမှာ မန္တလေးကျုံး၊ မြို့ရိုးပမာဏခန့်ပင်ရှိသည်။ မိုင်းမောသည် အဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည့် မြို့ကြီးဖြစ်သည်။ အဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်မြို့ရိုးကြီးမှာ အပြင်ဆုံးထပ်ဖြစ်သည်။ အတွင်း၌လည်း အဝိုင်း ပုံသဏ္ဌာန်မြို့ရိုးခွင်တစ်တပ်ရှိသေးသည်။ ဤအဝိုင်း ၂ထပ်ကြားတွင်၊ စတုဂံပုံသဏ္ဌာန်ကဲ့သို့သော အရာဟောင်းတစ်ခုရှိနေသေးသည်။ မြို့ရိုးအဝိုင်းထပ်များကဲ့သို့ ပီပြင်ထင်ရှားမှုမရှိတော့ စေကာမူ အရာဟောင်းကို ဓာတ်ပုံထဲ၌တွေ့ရသေးသည်။ စတုဂံအရာဟောင်း၏ တောင်ဘက်သည် အထင်ရှား ဆုံးဖြစ်ပြီး ကျန်အပိုင်းများ၌ကောင်းစွာမထင်ရှားတော့ပေ။
အပြင်ဆုံးထပ်မြို့ရိုးဝိုင်းကြီး
မိုင်းမောမြို့ဟောင်း၏ မြို့ရိုးမှာအုတ်မြို့ရိုးဖြစ်သည်။ အုတ်မြို့ရိုးကိုအောက်ခြေ၌ မြေဖို့ပြီး ပို၍ခိုင်ခံ့အောင် အားဖြည့်ထားဟန်ရှိသည်။ တချို့နေရာများ၌ မြို့ရိုးပိုင်းများ နိမ့်လျှောလျက်၊ မြေပြင် နှင့်တပြေးတည်းဖြစ်နေစေကာမူ မြို့ရိုးအုတ်ရိုးကျန်သည့်နေရာများ၌ ယခုတိုင်အမြင့်၁၂ပေ (၃.၅မီတာ)မျှရှိသည့် နေရာများတွေ့ရသေးသည်။
အုတ်စီထားသည့် မြို့ရိုးမှာ အဝိုင်းကြီးတစ်ပတ်လုံးလုံးဖြစ်သည်။ မြို့ရိုး၏ နေရာအနှံ့အပြား ၌ မြို့ရိုးအုတ်များကို တူးဖော်ထုတ်ယူ၍ ရောင်းစားလျက် ရှိနေကြသည်။ ဤသို့ပြုလုပ်နေသည်မှာ ကြာပြီဟုလည်းသိရပေသည်။
၁း၂၄,ဝ၀ဝ စကေးဓာတ်ပုံထဲ၌ တိုင်းတာခန့်မှန်းချက်များအရ၊ အပြင်ဆုံးအထိပ်အပိုင်း ပုံသဏ္ဌာန်မြို့ရိုးကြီးမှာ၊ အရှေ့မှအနောက်သို့ အချင်း(၁.၈)မိုင်ကျော်ရှိသည်။ ၂မိုင်နီးပါးခန့်တည်း။ အရှေ့နှင့်မြောက်အချင်းမှာ အနည်းငယ်တိုလေသည်။ (၁.၆)မိုင်သာသာရှိသဖြင့် တစ်မိုင်ခွဲကျော်ရှိ လေသည်။
မြို့ရိုးတစ်ပတ် တစ်လျှောက်လုံး၏အလျားမှာ ၅မိုင်ခွဲခန့်ရှိလေသည်။ (၉ကီလိုမီတာနီးပါးပင်)။ မြို့ဟောင်း၏ဧရိယာ အကျယ်အဝန်းမှာ အစက်ချ ဇယားဖြင့်တိုင်းတာမှုအရ ၁၉၆၂ဧက သို့မဟုတ် (၂.၆)စတုရန်းမိုင်ခန့်မျှရှိလေသည်။ (၆၇၂ဟက်တာခွဲခန့်မျှ ဧရိယာပမာဏရှိ၏။)
တူးဖော်ဖျက်ဆီးမှု
တူးဖော်ထားသည့်နေရာတစ်ခုနှစ်ခုကို တိုင်းတာကြည့်ရာ၊ အနက်၅ပေမျှတူးဖော်ပြီး အုတ်များ ကိုထုတ်ယူခဲ့ပြီး အောက်ခြေ၌အုတ်ချပ်များမကုန်သေးသည်ကိုတွေ့ရ၏။ အုတ်တူးထားသည့်နေရာ များအနက် တစ်နေရာတွင်၊ အလျားပေ ၃၀၊ အနံ ၁၂ပေနှင့် အနက် ၆ပေခန့်တူးဖော်ထားသည်ကို တွေ့ရှိရပြီး တူးဖော်သည့် အုတ်များမှာ မကုန်သေး။ တွေ့ရဆဲပင် ရှိသေးသဖြင့်၊ အုတ်စီထားသည့်မြို့ ရိုး၏ထုထည်ပမာဏမှာ သာမန်အသေးအဖွဲမြို့တံတိုင်း၊ အရံအတားမျှ မဟုတ်ကြောင်းသိရှိနိုင်ပေ သည်။ မြို့ရိုးတစ်လျှောက် ဤသို့တူးဖော်ထားသည့်နေရာများ၊ အနှံ့အပြားရှိနေ၏။ ပြတ်တောင်း ပြတ်တောင်းအုတ်များကို တူးဖော်ထုတ်ယူခဲ့ပြီးဖြစ်သည်ကို တွေ့ရသည်။ ထုတ်ယူတူးဖော်ခဲ့ပြီးသည့် အုတ်ကျင်းဟောင်း တချို့မှာ၊ အတွင်း၌ချုံနွယ်ပိတ်ပေါင်းများပင် ပြတ်သိပ်ပေါက်ရောက်လျက်ရှိပြီး၊ အုတ်ကြေ-အုတ်ကျိုးများသည်လည်းပြန့်ပြန့်ကြဲမျှရှိနေပေသည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ၊ ထုထည်ကောင်း ကောင်းဖြင့် အခိုင်အခံ့တည်ဆောက်ထားသည့်အမြင့်ဆုံး မြို့ရိုးကြီးမျာ ယခုတိုင်ပင်လျှင် ထင်ထင်ရှား ရှားပင် ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်ပေသေးသည်။ မြို့ရိုးတစ်လျှောက်မြေပြင်ပေါ်၌ လျှောက်၍ကြည့်ရှုလေ့လာရာ တွင် အုတ်တူးထားသည့် ကျင်းများနေရာ အနှံ့ရှိနေသည်ကို ဝမ်းနည်းဖွယ်တွေ့မြင်ရပေသည်။ တစ်နေ့တွင် ဤရှေးဟောင်းအမွေအနှစ်မြို့ဟောင်းကြီးတစ်ခု သုတေသနတူးဖော်လေ့လာမှုများ မပြုလုပ်နိုင်မီတွင်ပင် ပျက်စီးဆုံးရှုံးတော့အံ့လောဟု စိုးရွံ့ဖွယ် တွေ့ကြုံခံစားရသည်။ (ယခုမူဤတူး ဖော်မှု ရပ်ဆိုင်းတားနိုင်ခဲ့ပြီ၊ တားမြစ်ထားပြီဖြစ်သည်။)
အတွင်းစတုဂံပုံသဏ္ဌာန်ရှိအရာဟောင်း
အတွင်းဘက်အရာဟောင်းမှာ အပြင်မြို့ရိုးကဲ့သို့ ထင်ရှားစွာမတွေ့ရတော့ပါ။ အပြင်ဘက်မြို့ ရိုးကဲ့သို့ ထုထည်ပမာဏကြီးမားဟန်မတူပါ။ အရာဟောင်းကို ကောင်းကင်ဓာတ်ပုံ၌ တွေ့ရှိနိုင်သေး သည်။ မြေပြင်ပေါ်၌မူတံတိုင်းအနေဖြင့် ထင်ထင်ရှားရှားမရှိတော့ပေ။ မိုးရာသီကာလအတွင်း မိုးရွာ ပြီးစအချိန်လောက်တွင် လှည်းလမ်းဖြတ်သည့် နေရာများ၌ အုတ်ရိုးနေရာသည် ကြေမွ၍အမှုန့်ဖြစ် နေသည့်အုတ်များကြောင့် မြေနီရောင်အစင်းထင်နေသည်ကို တွေ့ရတတ်ပေသည်။
ဓာတ်ပုံထဲ၌ စတုဂံပုံရှိသည့်အရာဟောင်းကို ရိုးတိုးရိပ်တိတ်မျှ တွေ့မြင်နိုင်သည်။ တချို့နေရာ ပိုင်းမျှသာ ထင်ရှားတော့သည်။ စတုဂံသည် အရှေ့နှင့်အနောက်အနည်းငယ် အလျားရှည်သည်။ ပို၍ ထင်ရှားသည့် တောင်ဘက်တံတိုင်းသည် ကိုက် ၁၁၈၀ခန့်မျှရှိသည်။ တောင်ဘက်တံတိုင်းတစ်ခုမှ အပ ကျန်တံတိုင်းနေရာများ မြေပြင်ပေါ်၌ ကောင်းစွာမတွေ့နိုင်တော့ပေ။ (ကောင်းစွာမထင်ရှားတော့ သည့် နေရာများကို မြေပုံထဲ၌အစက်ချမျဉ်းဖြင့် ဖော်ပြထားသည်။) စာရေးသူကိုယ်တိုင်မြေပြင်ပေါ်၌ လက်တွေ့ရှုမြင်ရသည့် အခြေအနေမှာတံတိုင်းအနေဖြင့် ထင်ထင်ရှားရှားမရှိတော့ခြင်း ဖြစ်သည်။
အတွင်းဆုံးထပ်မြို့ရိုးဝိုင်း
အတွင်းဆုံးထပ်ဖြစ်သည့် အဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည့် တံတိုင်းမှာ အလပ်ထပ်စတုဂံတံတိုင်းထက် ပို၍ထင်ရှားပီပြင်လျက်ရှိသေးသည်။ အရာဟောင်းကိုလည်း ကောင်းစွာတွေ့မြင်နိုင်သေးသည်။ သို့ရာတွင်မြေပြင်ပေါ်၌ မားမားမတ်မတ်မရှိတော့ပြီ။ တချို့နေရာများတွင် အစပျောက်လျက် တချို့ နေရာများတွင် အုတ်ကျိုးအုတ်ပဲ့များဖြင့် ပြန့်ကြဲလျက် တွေ့မြင်နိုင်သေးသည်။
နဂိုမူလကပင်လျှင် အမြင့်ဆုံးအထပ်မြို့ရိုးကြီးကဲ့သို့ ထုထည်ပမာဏအားဖြင့် ကြီးမားခိုင်ခဲ့ ဟန်မတူပါ။ အတွင်းထပ် မြို့ရိုးမှာ၊ အဆက်ဆက်ရွာခံလူများက၊ ယခုမျက်မှောက်တွင် ပြုနေကြသလို အုတ်များကိုတူးဖော်အသုံးပြုခဲ့ကြ၍လော၊ သို့မဟုတ် လယ်ယာမြေများဖော်ထုတ်လုပ်ကိုင်ရန် ဖြိုဖျက် တူးဖော်လိုက်ကြသလော မပြောနိုင်ပါ။ မြေပြင်ပေါ်၌ ထင်ထင်ရှားရှား မဟုတ်စေကာမူ တချို့နေရာ များ၌ အုတ်ရိုးနေရာများကျန်ရှိသေးသည်။ မြေအောက်တွင်လည်း အုတ်ရိုးများကျန်ရှိနေမည်ကို ယုံမှားဖွယ်မရှိပါ။ မြေပြင်ပေါ်၌စူးစမ်းလေ့လာရာတွင် ကောင်းစွာတွေ့ရှိခဲ့ရပေသည်။
ထင်ရှားသည့် သာဓကများမှာ မြို့ရိုးထပ်များကိုဖြတ်၍ ဖော်လုပ်ထားသည့် လှည့်လမ်းများ၌ တံတိုင်းကိုဖြတ်ကျော်သည့် နေရာတိုင်းတွင် အုတ်ကျိုးများပြန့်ကြဲလျက်ရှိနေသည်ကို တွေ့ရခြင်းဖြစ် သည်။
ဥန္နဲပုတ်ရွာနှင့် မိုင်းမောရွာအကြား နတ်လွှဲမြောင်းကိုဖြတ်ကျော်ရန် ပြုလုပ်ထားသည့် တံတား အနီးလှည်းလမ်းဘေး တစ်နေရာတွင် ယခုတိုင်အုတ်စီ၍ တည်ဆောက်ထားသည့် တံတိုင်း၏တစ်စိတ် တစ်ဒေသကို မြေအောက်၌ တွေ့ရှိနိုင်သေးသည်။ မြေပေါ်၌လည်း မိုင်းမောရွာတစ်ဝိုက်တွင် တွေ့မြင် ရသေးသည်။ မိုင်းမောရွာနှင့် ရွာ၏မြောက်ဘက်လယ်စပ်တစ်လျှောက်တွင် အုတ်ရိုးသည် တူးဖော် ဖြိုဖျက်ပြီးအုတ်များကို အသုံးပြုခဲ့ပြီဖြစ်၍၊ မြေပြင်ပေါ်၌ အုတ်ရိုးတံတိုင်းမရှိတော့ပါ။ သို့ရာတွင် ရွာ၏မြောက်ဘက်လယ်စပ်တစ်လျှောက်လုံး အုတ်ကြိုးများ ပြန့်ကြဲလျက်ရှိသည်။ အုတ်ရိုးအရာ လက်စလက်နများ ရှိနေသေးသည်ကို တွေ့ရှိခဲ့ရပေသည်။
မိုင်းမောရွာကလေးသည် အတွင်းဆုံးထပ်ဖြစ်သော မြို့ရိုးအဝိုင်း၏မြောက်ဘက်တွင် ကပ်မြှောင်လျက်တည်ရှိ၏။ (မြေပုံတွင်ရှု)။
အတွင်းဆုံးထပ်တံတိုင်းအရာသည် မြေပြင်ပေါ်၌ကောင်းစွာ ရှာဖွေနိုင်၊ တွေ့ရှိဖော်ထုတ်နိုင် ဦးမည့်အခြေအနေရှိသည်။ အလယ်ထပ်ဖြစ်သည်။ စတုဂံတံတိုင်းထက်ပို၍ လွယ်ကူစွာရှာဖွေ ဖော်ထုတ်နိုင်မည်ဖြစ်ပေသည်။
ထူးခြားသည့် အခြားအရာဟောင်းတစ်ခု
မိုင်းမောမြို့ဟောင်း၏ တောင်ဘက်အစွန်းခပ်ကျကျတွင် အနောက်မှအရှေ့သို့ ဖြောင့်စင်း သည့်အရာဟောင်းတစ်ခုကို ကောင်းကင်ဓာတ်ပုံထဲ၌ ထင်ရှားစွာတွေ့မြင်ရပေသည်။ ဤအရာ ဟောင်းမှာ မြို့ဟောင်းနှင့်ပတ်သက်သည့် အရာဟောင်းမျိုးလည်းဖြစ်ဟန်မရှိပါ။ တယ်လီဖုန်းလိုင်း၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားလိုင်းစသည်တို့၏ အရာများပေလောဟု သံသယဖြစ်ခဲ့ပါသေးသည်။
တချို့နေရာများ၌ မြေမျက်နှာပြင်ထက်အနည်းငယ်မြင့်မောက်နေသဖြင့် တယ်လီဖုန်းလိုင်း လျှပ်စစ်ဓာတ်အားလိုင်းစသည်တို့လည်း ဖြစ်နိုင်ဖွယ်မရှိပါ။ သို့ဖြစ်၍ မြေပြင်ပေါ်၌ရောက်ရှိစဉ် စူးစမ်းလေ့လာရာတွင် အဆိုပါအရာမှာမီးရထားလမ်းငယ် (ြမေမသတ ါကေါန)အရာဟောင်း တစ်ခု ဖြစ်ကြောင်းရွာသားများထံမှ သိရှိခဲ့ပေသည်။ (မြေပုံတွင် အမှတ်၈ နေရာရှု)။
တောင်ခြေရှိမိုင်း(သတ္တုတွင်း)တစ်ခုသို့ သွားရန် ဖောက်လုပ်ထားခဲ့ဖူးသော ရထားလမ်း ဟောင်းကလေးတစ်ခု ဖြစ်ကြောင်းသိရှိခဲ့ရသည်။ လမ်းပေါ်၌ သံလမ်းများမရှိတော့ပါ။ ဖြောင့်တန်း ပီပြင်သည့် ၎င်းလမ်းအရာတစ်ခုမှာ ယခုတိုင်ထင်ရှားကျန်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ဤအရာဟောင်းမှာ မြို့ဟောင်း၏အရာနှင့်ပတ်သက်ခြင်းမရှိပါ။ အချိန်ကာလများစွာကြာညောင်းပြီးမှ ဖောက်လုပ်သည့် မီးရထားလမ်းတစ်ခုသာဖြစ်လေသည်။ မိုင်းမောနှင့်ပတ်သက်သည့် စိတ်ဝင်စားဖွယ်တင်ပြချက်များ
အမည်နှင့်ပတ်သက်၍ပြောရလျှင်
မိုင်းမော ဟူသောအမည်နာမနှင့် ပတ်သက်၍ သမိုင်း၌တွေ့ရှိရသည့်အကြောင်းအချက်များ ကို စေ့ငုသုံးသပ်ကြည့်လျှင် ယခုတွေ့ရှိသည့် မိုင်းမောဟုအမည်မှည့်ခေါ်ထားသည့် မိုင်းမောမြို့ ဟောင်းကြီးမှာ သမိုင်းအလာ မိုင်းမောနှင့် လုံးဝပတ်သက်မှုရှိဟန်မတွေ့ရပါ။
မြန်မာရာဇဝင်များ၊ ကုန်းဘောင်သီပေါရာဇဝင်များအရဆိုလျှင် ““ရှမ်းမင်းအစ ဘိန္နက””ဟု ရှမ်းပြည်ကိုစတင်တည်ထောင်ခဲ့ရာ ဘိန္နကရာဇာမင်းဖြစ်ကြောင်း ဖွင့်ဆိုရေးသားကြသည်ကို တွေ့ရ ပေသည်။ ဘိန္နကရာဇာသည် ရွှေလီမြစ်အထက်ပိုင်း လက်ယာဘက်ကမ်းခြေ မိုင်းမောဒေသ၌ အခြေချကာ ရှမ်းတစ်ဆယ့်ကိုးခရိုင်ကိုစတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု အဆိုရှိ၏။ ထို့ကြောင့် ရှမ်းပြည်ထောင်အစ မိုင်းမောကဟူ၍ အဆိုရှိကြောင်းလည်း သိရပေသည်။
ပုဂံခေတ်အင်အားပျော့ညံ့လာသည့် (၁၃)ရာစုပိုင်းလောက်တွင်မူကား စစ်ကိုင်း၊ ပင်းယ၊ မြင်စိုင်းစသည်တို့ကို ရှမ်းမြို့စားညီနောင်များ သိမ်းပိုက်လျက် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းကို ကြီးစိုးခဲ့ပေ သည်။
အင်းဝခေတ်ဆင်ဖြူရှင်၏ရွှေဘို ““ဘုံစံလွတ်ကျောင်း””ကျောက်စာ၌ ဖော်ပြပါရှိသည့် မြန်မာ လက်နက်နိုင်ငံတော်အဝှမ်း၌ မိုင်းမော၊ စည်ခွင်၊ ဟိုသာ၊ လာသာ၊ မိုးနား၊ စန္ဒ္ဒား၊ မိုဝန်း စသည့် ရှမ်းတရုတ်များနေထိုင်ရာ မြို့ကြီး(၉)မြို့ကို မောရိယတိုင်းဟု ခေါ်တွင်ပါရှိကြောင်းလည်း သိရှိရပေ သည်။
တစ်ဖန်အင်းဝဘုရင် သာလွန်မင်းတရားကြီးလက်ထက် ရခိုင်ဘုရင်သီရိသုဓမ္ဓရာဇာနှင့် ချစ်ကြည်ရင်းနှီးစွာ သံတမန်၊ လက်ဆောင်ပဏ္ဍာများနှင့် စာချွန်များအပြန်အလှန်ဆက်ကြပုံကို ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်း ပဉ္စမတွဲ၌ မြန်မာဘုရင်ပိုင်နက်ရှမ်းပြည်နယ်များစာရင်း၌ မိုင်းမောပြည်ဟု ပါဝင်နေသည်ကို အောက်ပါအတိုင်း တွေ့ရှိရပြန်သည်။
တောင်ငူခေတ်ဘုရင့်နောင်လက်ထက်တွင်လည်း မြန်မာနိုင်ငံတော်ကို ထပ်မံတည်ဆောက်နိုင် ခဲ့ရာ တရုတ်နယ်စပ်ရောက်နေသည့် ရှမ်းနယ်များဖြစ်သော ကိုင်းမား၊ စန္ဒါး၊ မိုးဝန်း၊ မိုးနား၊ ဟိုသာ၊ လာသာ၊ မိုင်းမော၊ ငစည်ခွင်စသည့် မြောက်ပိုင်းရှမ်း၊ ရှမ်းပြည်နယ်များတွင်လည်း ဘုရင့်နောင်၏ မြန်မာ့ရဲမက်များ ပျံ့နှံ့ခဲ့ကြောင်း သိရှိရပေသည်။
ဤကား မိုင်းမော ဟူသော အမည်နှင့် တွေ့ရှိခဲ့ရသမျှသာဖြစ်ပေသည်။ တွေ့ရသမျှ မှတ်တမ်းများအရ ယခုဖော်ပြသည့် မိုင်းမောနှင့် ပတ်သက်မှုရှိနိုင်ဖွယ် မတွေ့ရပေ။ ယိုးဒယားမြန်မာ နယ်စပ်၌ ၁၉၇၇ခု ဗမာ့တပ်မတော်ကနှိမ်နင်းခဲ့ရသည့် ဘိန်းဖြူစခန်းဖြစ်သော မိုင်းလင်း မိုင်းမော စသည့်နေရာများမှာလည်း ပတ်သက်စရာမရှိပါ။
လယ်ယာမြေများ
မြို့ဟောင်းအတွင်း၌ လယ်ယာများဖြင့် ပြည့်လျက်ရှိသည်။ အထူးသဖြင့်လယ်များမှာ မြို့ဟောင်းမြောက်ဘက်ပိုင်း နတ်လွှဲမြောင်း ရေသောက်ဒေသများ၌ ပိုမိုတွေ့ရသည်။ အရှေ့နှင့်တောင် ပိုင်းတွင်မူကား ယာကွက်များပိုမိုများပြားသည်။ ကျုံးဟောင်းနေရာများအတွင်း၌ပင် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင် လျက်ရှိသည်ကို တွေ့ရပေသည်။
မိုင်းမောမြို့ဟောင်းမှာ ယခုအခါတွင်မှ မဟုတ်ရှေးယခင်ကတည်းကပင် သရေခေတ္တရာ၊ ရွှေဘို စသည့်မြို့များကဲ့သို့ မြို့ရိုးအရံအတားအတွင်း၌ လယ်ယာစိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်မှုထွန်းကားစည်ပင် ခဲ့ဟန်လက္ခဏာရှိသည်။
ဘုရားပုထိုးဟောင်းများ
မိုင်းမောရွာနှင့်ကပ်လျက်ရွာ၏ အနောက်ဘက်တောင်ဘက်တွင် သိမ်ကြီးဘုရားဟုယခုခေါ် တွင်လျက်ရှိသော ဘုရားစုရှိသည်။ ရွာမှအမြဲပြုပြင်မွမ်းမံထားသည့် ဘုရားစုဖြစ်သည်။ စေတီ(၄)ဆူ နှင့် ဘုရားသိမ်တစ်ခုရှိသည်။ သိမ်တော်အတွင်း၌ ဘုရား(၁၅)ဆူတည်ရှိသည်။ သိမ်တော်၏အမိုးမှာ ပြိုပျက်ယိုယွင်းလျက်ရှိပြီ။ ၎င်းသိမ်တော်အတွင်း ဂူနံရံများပေါ်၌ ဆေးရေးပန်းချီရုပ်များရှိသည်။ တချို့လည်း ပျက်စီးကုန်ပြီ။ တည်ဆောက်မှုကိုကြည့်ရခြင်းအားဖြင့် မိုင်းမောမြို့ဟောင်းလွန်ပြီးနောက် ကာလအတန်ကြာမှတည်သည့် ဘုရားများဖြစ်ဟန်ရှိသည်။
မူလဘုရားဟောင်းများဖြစ်လျှင်လည်း အထပ်ထပ်ပြုပြင်မွမ်းမံမှုများကြောင့် မူရင်းပုံစံမရှိတော့ ဟု ထင်မြင်ပါသည်။ စေတီများမှာ ထုံးသင်္ကန်းဖွေးဖွေးနှင့်ပင်ရှိကြသည်။
နန်းတော်ရာဘုရား
မိုင်းမောမြို့ဟောင်းအတွင်းရှိ ရှေးဟောင်းဘုရားတစ်ဆူမှာ ယခုရွာခံလူများက ““နန်းတော်ရာ ဘုရား””ဟု ခေါ်နေကြသည့် ရှေးဘုရားတစ်ဆူဖြစ်သည်။ အဘယ့်ကြောင့် နန်းတော်ရာဘုရားဟု ခေါ်သနည်းဟု ရွာခံလူများက မပြောတတ်။ အစဉ်အဆက် ဤအမည်ဖြင့်ပင် ခေါ်ဝေါ်သမှုပြုလာခဲ့ ကြကြောင်း ဖြေကြသည်။
ရှေးရှေးကနန်းတော်နေရာတွင် တည်ထားသည့်ဘုရားဟုလည်း တချို့ကပြောကြသည်။ မည်သို့ပင်ရှိစေ၊ နန်းတော်ရာဘုရားသည် ရှေးဘုရားတစ်ဆူဖြစ်သည်မှာကား သံသယရှိဖွယ်မလိုပါ။ နန်းတော်ရာဘုရားကို ယခင်နန်းတော်ဟောင်းရှိဖူးသည့် နေရာဟောင်း၌ တည်ထားခြင်းဖြစ်သည် ဟူ၍ တချို့က ပြောဆိုကြသည်။ အကယ်၍ ဘုရား၏လက်ရှိနေရာသည် နန်းတော်ရာအမှန်ပင် ဖြစ်သည်ဆိုအံ့။ ဤနေရာသည် မြို့ဟောင်း၏ဗဟိုချက်တည့်တည့်တွင် ကျရောက်နေသည့်နေရာ ဖြစ်သဖြင့် များစွာယုတ္တိရှိပေသည်။
ဆင်ဖိုနီ
ဆင်ဖိုနီ၏ ပထမဆုံး မုဗ်မင့်မှာ လျင်မြန်သော ဂီတသံစဉ်ဖြစ်နိုင်ပြီး ဆိုနာတာ ပုံစံဖြင့် အမြဲလို တွေ့ရလေ့ ရှိသည်။ ဒုတိယ မုဗ်မင့်မှာ နှေးကွေးသော မုဗ်မင့် ဖြစ်သည်။ တတိယ မုဗ်မင့်မှာ မင်းယူးအက် (minuet) သို့ စကီရာဇို (scherzo)သို့ မဟုတ် ထရိုင်ယို(trio) တစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ စတုတ္ထ မုဗ်မင့်ကို ဖိုင်နေး (Finale) ဟု ခေါ်ဆိုတတ်ကြသည်။ ထိုမုဗ်မင့်မှာ ရွန်ဒို ပုံစံ သို့မဟုတ် ဆိုနာတာ ပုံစံ သို့မဟုတ် ထိုပုံစံနှစ်ခုကို ပေါင်းစပ်ထားသော ပုံစံဖြင့် ရှိတတ်သည်။ ဆင်ဖိုနီကို ရေးသားနည်းပေါင်း မြောက်မြားစွာ ရှိသည်။ သို့သော်လည်း ဖော်ပြထားခဲ့သော ပုံစံမှာ ဆင်ဖိုနီ၏ ဖခင်ကြီးဟု ခေါ်ဆိုကြသော ဂျိုးဆက်ဖ် ဟေဒင် အသုံးပြုသည့် ပုံစံဖြစ်သည်။ ဂီတ ဖန်တီးသူ အများစုမှာ ထိုစဉ်မှ စ၍ သူ အသုံးပြုခဲ့သော ပုံသဏ္ဌန်ကို လိုက်လံ၍ သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။
မိုင်းမောမြို့ဟောင်း
ထူးခြားသည့် အခြားအရာဟောင်းတစ်ခု
နန်းတော်ရာဘုရားသည် မိုင်းမောမြို့ကြီး ဖွံ့ဖြိုးစည်ပင်ကတည်းကပင် တည်ထားခဲ့ဖူးသည့် ဘုရားဖြစ်ဟန်မတူပါ။ နောက်ပိုင်းမှ တည်ဟန်ရှိသည်။ သို့သော်လည်း ၎င်း၏တည်ဆောက်မှုမှာ သိမ်ကြီးဘုရားထက် ပို၍စောဟန်လက္ခဏာရှိပေသည်။
ဆင်ဖိုနီ
ဆင်ဖိုနီ ဆိုသည့် စကားလုံးမှာ ဂရိဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာပြီး sym (အတူတကွ) နှင့် phone (အသံ) ကို ပေါင်းစပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။
မိုင်းမောမြို့ဟောင်း
ထူးခြားသည့် အခြားအရာဟောင်းတစ်ခု
နန်းတော်ရာဘုရားစု၌ စေတီ(၉)ဆူပါဝင်သည်။ စေတီများမှာ ခေါင်းလောင်းပုံအထက်ကြာ မှောက်ကြာလှန် ငှက်ပျောဖူးပိုင်းများ ကျိုးကျပျက်စီးလျက်ရှိချေပြီ။ ထီးတော်များလည်း မရှိတော့ပြီ။ တချို့သောဘုရားစေတီများမှာ ဂူဘုရားများဖြစ်၍ ဂူတွင်း၌ ဘုရားဆင်းတုများရှိသည်။ တချို့ဘုရား များ၌မူ ဆင်းတုပင်မရှိတော့ပေ။ (ဆင်းတုတော် ၅ဆူတွေ့ရ၏။)
ဆင်ဖိုနီ
သံစုံတီးဝိုင်းကြီးများကို ဆင်ဖိုနီ အော်ခက်စထရာ (symphony orchestra) ဟုခေါ်လေ့ ရှိကြပြီး သံစုံတီးဝိုင်းငယ်များကိုမူ ချိန်ဘာ အော်ခက်စထရာ (chamber orchestra) ဟု ခေါ်ဆိုလေ့ ရှိကြသည်။
ဆင်ဖိုနီ ဂီတကို ရေးစပ်သီကုံးသူများတွင် ဂျိုးဇက် ဟိုင်းဒင့်၊ မိုးဇတ် ၊ ဘီသိုဗင်၊ ဖရန့်ရှူးဗတ် ၊ ဖဲလစ်မန်ဒယ်ဆောန်၊ ရောဘတ် ရှူးမန်း၊ အင်တွန် ဘရန်ကာ၊ ဂျိုဟန် ဘရမ်၊ ပိုင်အိုတာ ချိုင်ကော့ဗ်စကီး၊ ဂူစတဗ် မာလာ၊ ဂျင်းန် ဆီးဗဲလီးယပ်စ် နှင့် ဒီမီထရိ ရှိုစတာကိုဗစ် တို့ ပါဝင်သည်။
မိုင်းမောမြို့ဟောင်း
ထူးခြားသည့် အခြားအရာဟောင်းတစ်ခု
သိမ်ကြီးဘုရားကို ရွာကပြုပြင်မွမ်းမံလေ့ရှိကြသော်လည်း နန်းတော်ရာဘုရားစုကို မွမ်းမံပြုပြင် ရန် ရွာကမတတ်နိုင်ကြဟန်တူသည်။ ရံဖန်ရံခါ ထုံးသင်္ကန်းကပ်လှူကြောင်းသာ ကြားသိရပေသည်။ နန်းတော်ရာဘုရားစု၏ လက်ရှိအခြေအနေမှာ ထုံးသင်္ကန်းပင်မရှိပါချေ။ ဘုရားဖြစ်၍အုတ်များကို ဖြိုဖျက်ယူငင်ကြခြင်းမရှိသောကြောင့် တော်ပါသေး၏။ ရှေးဟောင်းဘုရားများဖြစ်သည့် နန်းတော်ရာ ဘုရားစုကိုလည်း ထိန်းသိမ်းထားသင့်သည်ဟု သဘောရသည်။
ဆင်ဖိုနီ
ကဏ္ဍ:ဂီတ
မိုင်းမောမြို့ဟောင်း
ထူးခြားသည့် အခြားအရာဟောင်းတစ်ခု
အခြားဘုရားဟောင်းများ
မြို့ဟောင်းရာ၏အတွင်း၌ ဖော်ပြခဲ့ပြီးသည့် သိမ်ကြီးဘုရားနှင့် နန်းတော်ရာဘုရားစုတို့မှအပ အခြားပုထိုးဟောင်း၊ ဘုရားပျက်များကို မတွေ့ခဲ့ရပါ။
မြို့ဟောင်းတောင်ဘက်၊ မြို့ရိုး၏အပြင်ဘက်တွင် ပျက်စီးယိုယွင်းနေပြီဖြစ်သည့် ဘုရားစေတီ တစ်ဆူကိုတွေ့ရှိရသည်။ ဤစေတီကို ယခုအခါ ဖိုးကြာပင်ဘုရားဟူသောအမည်ဖြင့် ရွာသားများက သုံးနှုန်းခေါ်ဝေါ်လျက်ရှိကြသည်။ စေတီဟောင်းမှာ မိုင်းမောမြို့ဟောင်း၏တောင်ဘက်တောတွင် ရွာ၏တောင်ဘက်ယွန်းယွန်းမိုင်ဝက်ခန့်လောက်တွင်ရှိသည်။ စေတီမှာ ယိုယွင်းလျက်ရှိပြီး အထက်ပိုင်းပြိုပျက်လျက် ဌာပနာဖောက်ထားသည်။
မိုင်းမောမြို့ဟောင်း၏တောင်ဘက် မြို့ရိုးအပြင်ဘက်၌ ကြေမွပျက်စီးလျက်ရှိသည့်အုတ်ပုံများ နေရာအနှံ့ရှိနေသည်။ သို့ရာတွင်မြေနှင့်တပြေးညီစွာ ပြန့်ကြဲလျက်ရှိနေပြီဖြစ်၍ ဂူပုထိုးဟောင်းများမှ အုတ်များလော၊ အဆောက်အအုံဟောင်းများမှ အုတ်များလောဟု တူးဖော်မကြည့်ဘဲ ပြောရန်ခက် ချေသည်။
ဖိုးကြာပင်ဘုရား၏ မြောက်ဘက်ခပ်ကျကျ နတ်လွှဲမြောင်း၏တစ်ဘက်ကမ်းတွင် လုံးတော် ကြီးဘုရားဟုထွင်သည့် စေတီကြီးတစ်ဆူရှိသည်။ ရှေးရှေးက လုံးတော်နီဘုရားဟုခေါ်ပြီး ယခုလုံးတော်ကြီးဘုရားဟု ခေါ်ကြကြောင်းသိရသည်။
မိုင်းမောမြို့ဟောင်း၌တွေ့ရှိရသည့် ရှေးဟောင်းပစ္စည်းတချို့
မြို့ဟောင်းကို စူးစမ်းလေ့လာသည့်အခါ ဝန်းကျင်၌နေထိုင်ကြသည့် ဒေသခံရွာသားများ ကောက်ရတွေ့ရှိတတ်သည့် ပစ္စည်းများကိုစူးစမ်းရသည်။ တချို့လည်း ရရှိသည့်ပစ္စည်းများကို ရှေး ဟောင်းပစ္စည်းများဟု မထင်မှတ်ကြ။ တချို့မှာကောက်ယူရရှိခဲ့ဖူးသော်လည်း ယခုလက်ဝယ်၌မရှိကြ။ မပြနိုင်တော့။
တွေ့ရှိကြသည့် ပစ္စည်းများဆိုရာ၌ ရေတွင်းတူးဖော်ရင်းရသည်။ အိမ်တိုင်အတွက်တွင်းတူးရင်း ရသည်။ ချောင်းကမ်းပါးပြို၍ရသည်။ လယ်ထွန်ရင်းရသည်။ သွားရင်းလာရင်းကောက်ရသည် စသည် ဖြင့် အမျိုးမျိုးရှိရာ အထူးသဖြင့် ရေစားမြေပြို၍လည်းကောင်း၊ တခြားကိစ္စအတွက် တူးဆွ၍ရသည့် ပစ္စည်းများကို အဓိကထား၍လေ့လာမှုပြုရပေသည်။ မိုင်းမော၌တွေ့ရသည့် ပစ္စည်းများထဲတွင် စိတ်ဝင်စားဖွယ်အကောင်းဆုံးပစ္စည်းသုံးရပ်မှာ (၁)ချင်းပုတီး၊ (၂)ဒင်္ဂါးနှင့် (၃)အရေးအစင်းပါသည့် မြို့ရိုးအုတ်ချပ်များပင်ဖြစ်သည်။
ချင်းပုတီးများ
ချင်းပုတီးဟူသည့်ဝေါဟာရမှာ ချင်းတိုင်းရင်းသားများ အလွန်မြတ်နိုးစုံမက်ကြသည့် ပုတီးများ ဖြစ်၍ ချင်းပုတီးဟုခေါ်ကြသည်။ ဤပုတီးမျိုးမှာ အလုံးပုံ၊ ဗုံတိုပုံ၊ ဗုံရှည်ပုံသဏ္ဌာန်နှင့်လေးထောင့် အပြားပုံသဏ္ဌာန်အစရှိသဖြင့် အနက်ခံပေါ်တွင် အဖြူရောင်အရေးအစင်း ဒီဇိုင်းမျိုးစုံကိုဖော်ထား သည့်ပုတီးများဖြစ်သည်။ အလွန်နှစ်လိုဖွယ်ရာကောင်းသဖြင့် တောင်ပေါ်သားများအထူးသဖြင့် ချင်းအမျိုးသားအမျိုးသမီးများ ကြိုက်နှစ်သက်ကြသဖြင့် ချင်းပုတီးဟုပင် ခေါ်တွင်ကြခြင်းဖြစ်သည်။
ချင်းအမျိုးသားများက တန်းဖိုးများစွာပေး၍ ဝယ်ယူဆင်မြန်းကြသည်ဟုလည်း သိရပေသည်။ ဤချင်းပုတီးများအရောင်းသွက်၊ ဈေးကောင်းလှသဖြင့် စစ်မဖြစ်မီကာလကပင် မိုင်းမောမြို့ဟောင်း ဒေသအတွင်း၌ ရှာဖွေတူးဖော်ပြီးရောင်းဝယ်ဖောက်ကားမှု ရှိခဲ့သည်။
ချင်းပုတီးရှာဖွေတူးဖော်သူများလှသဖြင့် ဈေးဆိုင်တန်းများပင် လာရောင်ဖွင့်လှစ်ရောင်းချကြ သည်။ ဈေးဆိုင်ကန္နားစည်ကားလှသည်။ တူးဖော်ရသူများပြားပြီး အလုအယက်တူးဖော်ကြသဖြင့် အချင်းများကြမည်စိုး၍ အစိုးရက ပိတ်ပင်တားဆီးခဲ့သည်။ တူးဖော်မှုကို တားမြစ်ခဲ့သည်ဟုသိရ၏။ ရှာဖွေတူးဖော်မှုများပြားခြင်းကြောင့် ချင်းပုတီးများလည်း ရှားပါးလာသည်ဟုဆိုကြ၏။
ဒင်္ဂါးများ