cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ကြူသာရွာ၊ ထီးလင်းမြို့နယ်
ကြူသာရွာ (Kyuthar)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ဂန့်ဂေါခရိုင်၊ ထီးလင်းမြို့နယ်၊ နွယ်ပျဉ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၉၃၄၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နွယ်ပျဉ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၆၅ ဦး၊ မ ၄၂၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၈၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ထီးလင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အတ္တဗျာဗာဓသုတ်
ဒုစရိုက်သုံးပါးသည် မိမိ, သူတပါးနှစ်ဦးသား၏ ဆင်းရဲရန်ဖြစ်ကြောင်း၊ သုစရိုက် သုံးပါးသည် မိမိ, သူတပါးနှစ်ဦးသား၏ ချမ်းသာရန်ဖြစ်ကြောင်း ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်။
အေးချောင်းရွာ၊ အေးချောင်း
အေးချောင်းရွာ၊ အေးချောင်း
ရှမ်းညီနောင်သုံးဦး
ရှမ်းညီနောင်သုံးဦးမှာ ပုဂံခေတ် နရသီဟပတေ့မင်း လက်ထက်ကတည်းက ကျောက်ဆည်နယ်နှင့် လယ်တွင်းနယ်များကို အပိုင်စား ပေးခဲ့သော ပြော့သိင်္ခဗိုလ် သားများဖြစ်သော အသင်္ခယာ၊ ရာဇသင်္ကြန် နှင့်သီဟသူ ရှမ်းညီနောင် သုံးဦးဖြစ်သည်။ ရှမ်းညီနောင်သုံးဦးတို့သည် အရှေ့ဘက်တစ်လွှားရှိ ရှမ်းတို့၏ အကူအညီဖြင့် နရသီဟပတေ့မင်း ၏သားတော် ကျော်စွာကို ထီးနန်းချသည်။ ကျော်စွာ၏သားတော် စောနစ်က ခမည်းတော်ကို ထီးနန်းပြန်အပ်ရန် တာတာမင်းထံ တိုင်ကြားသည်။ တိုင်ကြားသည်ကို အကြောင်းပြု၍ တာတာတပ်ကြီး တစ်တပ်ချီလာပြီး ရှမ်းညီနောင်သုံးဦးတို့၏ အချက်အချာပြုထားသော မြင်စိုင်းကို ဝိုင်းဝန်းကြသည်။ ရှမ်းညီနောင်သုံးဦးတို့သည်လည်း တာတာဗိုလ်မှူးတို့ ကျေနပ်လောက်အောင် တံစိုးလက်ဆောင် ပေးကာ ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းသွားစေသည်။ ကျော်စွာသည် ရှမ်းညီနောင်သုံးဦး ကွက်မျက်၍ ကံကုန်သည်။ ပုဂံထီးနန်းကို ကျော်စွာ၏သားတော် စောနစ်က ဆက်လက်အုပ်စိုးသည်။ စောနစ်မင်းသည် မင်းဟူ၍ အမည်ခံသာရှိပြီး ရှမ်းညီနောင်သုံးဦးတို့က ဩဇာလွှမ်းမိုးနေတော့သည်။ စောနစ်မင်း၏ သားတော် စောမွန်နစ်မင်း လက်ထက်တွင် ပုဂံခေတ် ကုန်ဆုံးလေသည်။
လုံဂျုံယန်ရွာ၊ မိုးမောက်မြို့နယ်
လုံဂျုံယန်ရွာ(Longjonyang)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မိုးမောက်မြို့နယ်၊ တိန်ဘုရားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၂၃၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တိန်ဘုရားကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၉၁ ဦး၊ မ ၈၃၀ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၇၂၁ ဦး နေထိုင်သည်။
ဂျိမိုခုဂျိဘူတာ
ဂျိမိုခုဂျိဘူတာ  (甚目寺駅 ဂျိမိုခုဂျိ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အအိချိခရိုင်၊ အမမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
လုံဂျုံယန်ရွာ၊ မိုးမောက်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရှမ်းညီနောင်သုံးဦး
ဗျာဒိတ်တော်လာ
" ရှမ်းညီနောင်သုံးဦးမှာ ရာဇသင်္ကြန်၊အသင်္ခယာ၊သီဟသူ " တို့ဖြစ်ကြသည်။ ရှမ်းညီနောင်သုံးဦးလောင်းတို့ဟာ မြတ်စွာဘုရား ဒေသစာရီ ကြွတော်မူသောအခါ သင့်ပွင့်တောင် သို့ရောက် တော်မူလေ၏။ ထိုအရပ်တွင်ရှိသော စိုင်ညီနောင်သုံးစီးတို့သည် မြေကြီးကို ချိုဖြင့် ကော်၍ ပူဇော်နေသည်ကို မြင်သော် ပြုံးတော်မူလေသည်။ ညီတော်အာနန္ဒာလည်း ပြုံးခြင်းအကြောင်းတော်ကို လျှောက်ထားမေးမြန်းလေသော်. မြတ်စွာဘုရားက ချစ်သား အာနန္ဒာ ငါဘုရားပရိနိဗ္ဗာန်ပြုပြီး သာသနာတော် တစ်ထောင့်ရှစ်ရာ ကျော်သောအခါ ဤစိုင်ညီနောင် တို့သည် ဤအရပ်၌ မင်းညီနောင်သုံးပါး ဖြစ်လျက် ထင်ရှားစွာ မင်းပြုလိမ့်မည်  ဟု ဗျာဒိတ်ထားတော်မူခဲ့သည်။ ဘိန္နကမြို့ကို အစိုးရသော စော်ဘွားကြီးတွင် သားတော် ၂ပါးရှိ၏။ စော်ဘွားကြီးလွန်သော် သားတော်ကြီးက မင်းပြုလေသော် ညီတော်အငယ် သိင်္ဂဗိုလ်နှင့် မကြည်ရှိရာ သတ်မည်ပြုသဖြင့် ညီတော်လည်း ကျွန်အများဖြင့် မြို့ကထွက်၍ ပြေးလေသည်။ အစဉ်အတိုင်း ပြေးခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံဖြစ်သော ပြော့တို့နေရာ မြင်စိုင်း သို့ရောက်လာ လေသည်။ မြင်စိုင်းအရပ်တွင် မြန်မာသူကြွယ်၏ သမီး အသည်သူမနှင့် အိမ်ထောင်ဖြစ်လေရာ သားတော် သုံးပါး ထွန်းကားလေသည်။ ရာဇသင်္ကြန်၊အသင်္ခယာ၊သီဟသူ ဟူသော နောက်ပိုင်းတွင် ရှမ်းညီနောင်သုံးဦး ဟု နာမည်တွင်လေသည်။
အမူထမ်းခြင်း
ညီနောင်သုံးပါး အရွယ်သို့ရောက်သော် ဖခင်မှ နရသီဟပတေ့မင်းကြီးတွင် အမှုထမ်းစေလေသည်။ ထိုညီနောင်သုံးပါးတို့သည် အမှုတော်တို့ကို ထူးချွန်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်သဖြင့် မင်းကြီးမှ အားရတော်မူပြီး ကျေးရွာပေးလေသည်။ နရသီဟပတေ့မင်း၏သားတော် ဖြစ်သော ကျော်စွာလက်ထက်တွင်လည်း ဆက်လက် အမူထမ်းရာ အားရတော်မူသဖြင့် နောင်တော်ကို ရာဇသင်္ကြံဟူသော အမည်ဖြင့် မြင်စိုင်းမြို့ကို ပေးတော်မူလေသည်။ ညီတော်အလတ်ကို အသင်္ခယာ ဟူသော အမည်ဖြင့် မက္ခရာမြို့ကို ပေးတော်မူလေသည်။ ညီတော်အငယ်ကိုလည်း သီဟသူဟူသော အမည်ဖြင့် ပင်လယ်မြို့ကို ပေးတော်မူလေသည်။
‌ကျော်စွာမင်းကိုနန်းချခြင်း
ကျော်စွာမင်းကြီးသည် မင်းဖြစ်ပြီး မင်းမဖြစ်ခင်က အတိုင်အပင်ရှိခဲ့သော မိဖုရားဘွားစောကို မေ့ထားတော်မူသဖြင့် မိဖုရားမှ နှလုံးတော်နာသဖြင့် မင်းညီနောင်သုံးပါးကို ခေါ်၍ သင့်တို့ကို သူကောင်းဖြစ်အောင် ငါကြံမည်၊ သူကောင်းဖြစ်လျှင် ငါ၏ စည်းစိမ်ကို မဖျက်နှင့်ဟု ကတိသစ္စာခံစေလေ၏  မင်းညီနောင်သုံးပါး တို့လည်း တစ်စိတ် တစ်ဝမ်း တည်း ဖြစ်ကြလေသည်။ မိဖုရားလည်း မင်းညီနောင်သုံးပါးကို မြင်စိုင်းအရပ်၌ ဂူပုထိုးတို့ကို တည်ထားစီရင်စေလေ၏။ ပြီးသော် မင်းကြီးကျော်စွာကို လှည့်လည် ကြွချီ ချင်စိတ်ရှိအောင် လျှောက်တင်လေသည်။ မင်းကြီးလည်း ယုံကြည်တော်မူပြီး လှည့်လည်လေသည်။ မိဖုရားဘွားစောလည်း မှူးမတ်တို့နှင့် တစ်စိတ်တစ်ဝမ်း တည်း ဖြစ်သောကြောင့် မင်းကြီး မြင်စိုင်းသို့ရောက်သော် မင်းညီနောင် သုံးပါးက မင်းကြီးကို ဖမ်း၍ သင်္ကန်းလဲစေပြီး ထိုကျောင်းတွင် အစောင့်အရှောက်နှင့် ထားလေသည်။
နန်းမြို့တည်ကြခြင်း
ရှမ်းညီနောင် သုံးပါးလည်း ကျော်စွာမင်းကို နန်းချပြီးသော် မိမိတို့ အပိုင်စားရာမြို့များတွင် မင်းလုပ်ကြလေသည်။ ကျော်စွာကို နန်းချသော် သားတော်စောနစ်က တရုတ်မင်းထံသို့ စစ်ကူတောင်းလေသည်။ တရုတ်မင်းလည်း မင်းရိုးကို ထီးနန်းတင်လေ ဟုဆိုကာ တရုတ်စစ်သူကြီးများကို မှာ၍ စစ်သည် ခြောက်သိန်းဖြင့် ချီစေလေသည်။ တရုတ်တို့ ချီလာသည်မှာ စစ်သည်ဗိုလ်ပါ များပြားလှသဖြင့် မြင်းချေးတစ်ယောက်တစ်လုံး၊မြေတစ်ယောက်တစ်ဆုပ်နှင့် ပစ်သော် မြင်စိုင်းမြို့သည် ပျက်ဖွယ် ရှိသည် ဟု ဆိုစမှတ်ပြုကြသည်။ ရှမ်းညီနောင်တို့လည်း တရုတ်စစ်သူကြီးများကို ပဏ္ဏာကာရသာ ပေးပြီး စစ်မဖြစ်အောင် ကြိုးစားကြလေသည်။ တရုတ်စစ်သူကြီးများလည်း ပဏ္ဏာကာရသာ များကို ယူပြီး တရုတ်ပြည်သို့ ပြန်လေသည်။
အနိစ္စရောက်ခြင်း
မင်းညီနောင်သုံးပါးတွင် နောင်တော် ရာဇသင်္ကြံသည် မြင်စိုင်းတွင် ရွှေနန်းတည်လေသည်။ ညီတော်အလတ် အသင်္ခယာသည် မက္ခရာမြို့တွင် ရွှေနန်းတည်လေသည်။ ညီငယ် သီဟသူကား ပင်လယ်မြို့တွင် နေတော်မူလေသည်။ မင်းညီနောင် သုံးပါး အပြိုင် မင်းပြုတော်မူကြပြီး ၅ နှစ် ရှိသောအခါ မက္ခရာမင်းအသင်္ခယာ အနိစ္စရောက်လေသည်။ နောင်တော် မြင်စိုင်းရွှေနန်းရှင်ကား မင်းဖြစ်၍ ၂၁ နှစ်တွင် အနိစ္စရောက်လေသည်။ ညီတော်ဖြစ်သော သီဟသူကား နောင်တော် ရွှေနန်းရှင် မလွန်မီ သုံးနှစ်တွင် ပင်းယမြို့ကို တည်တော်မူ၏။ ပင်းယမြို့ကို တည်ပြီး နှစ်နှစ်ရှိသော် ဆင်ဖြူမတစ်စီး မြစ်ရေဖြင့် မျောလာသည်ကို ဆယ်၍ ညုပ်လုပ်၍ စက်ဖြင့် ထူပြီး ရတနာတင် ၍ စီးတော်မူသည်။ ယင်းတွင်မှ တစ်စီးရှင် သီဟသူဟု အမည်တွင်လေသည်။ တစ်စီးရှင် သီဟသူသည် ရတနာသုံးပါးကို ရိုသေသော မင်းဖြစ်လေသည်။ ကျမ်းဂန်တတ်သော ရဟန်းတော်တို့အား ပစ္စည်းလေးပါးမပြတ် ထောက်ပံ့လေ၏။ တစ်စီးရှင် သီဟသူတွင် သားတော် သုံးပါးရှိလေသည်။ ဥဇနာ၊ကျော်စွာနှင့်စောယွမ်း တို့ဖြစ်ကြသည်။ သီဟသူမင်း သည် ထီးနန်းကို ၂၂ နှစ်စိုးစံပြီး သက်တော် ၅၅ နှစ်တွင် အနိစ္စ ရောက်လေသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း ကဏ္ဍ:ပုဂံခေတ် ကဏ္ဍ:ပုဂံမင်းဆက်
ဂဠုန်ဆရာစံ
ဂဠုန်ဆရာစံ (၂၄ အောက်တိုဘာ ၁၈၇၆ - ၂၈ နိုဝင်ဘာ ၁၉၃၁) သည် ကိုလိုနီခေတ် နယ်ချဲ့တော်လှန်ရေးခေါင်းဆောင် တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ၁၉၃၀ မှ ၁၉၃၂ ခုနှစ်များအတွင်း ဖြစ်ပွားသော ဗမာ့တောင်သူလယ်သမားအရေးတော်ပုံ၏ ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့တို့၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးချုပ်ကိုင်မှုတို့ကို ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ ခုခံတိုက်ခိုက်ရာတွင် တိုင်းရင်းသားတို့အား တစ်စည်းတစ်လုံး တည်းဖြစ်စေရန် ဦးဆောင်ခဲ့သူ တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၁၉၃၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၈ ရက် အသက်(၅၅ နှစ်)တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ငယ်စဉ်ဘဝ
ဒီပဲယင်းမြို့နယ်၊ သရက်ကန် အရှေ့ရွာတွင် ၁၈၇၆ခု အောက်တိုဘာလ ၂၄ရက် တွင် မွေးဖွားသည်။ ဖခင် အမည်မှာ ဦးကျေး ဖြစ်ပြီး မိခင်အမည်မှာ ဒေါ်ဖက် ဖြစ်ကာ မောင်နှမ ၅ ယောက်တွင် အငယ်ဆုံး ဖြစ်သည်။ ဗမာလူမျိုးဖြစ်ပြီးထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကိုကိုးကွယ်သည်။ ဆရာစံ၏ အခြားအမည်တစ်မျိုးမှာ ဦးရာကျော် ဖြစ်သည်။ မွေးချင်းများမှာ ဦးရာကြူး၊ ဦးရာဒန်၊ ဒေါ်အေးမြင့်၊ ဒေါ်အေးဆင့်၊ နှင့် ဦးရာကျော် ခေါ် ဆရာစံ တို့ဖြစ်သည်။
သမိုင်း
၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာအဖွဲ့အစည်းများ အထွေထွေကောင်စီမှ အသက် ၄၅ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော ဆရာစံ အား ဗမာလယ်သမားများ၏ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း အခြေအနေများ ဆန်းစစ်ခြင်း ဆိုင်ရာ ကော်မတီခေါင်းဆောင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၇ ခုနှစ် စစ်တမ်းများကောက်ယူနေဆဲတွင် ဆရာစံ သည် (တဖြည်းဖြည်းများပြားလာသော မြို့နေဆန္ဒပြလှုပ်ရှားသူများနှင့် နိုင်ငံရေး လုပ်ဆောင်သူ သံဃာတော်များ နှင့်အတူ) ၎င်းတို့၏ လုပ်ငန်းဦးတည်ချက်ကို ပြောင်းလဲပြီး ဗြိတိသျှ တို့အား ခုခံတိုက် ခိုက်ရန် တောင်သူလယ်သမားများအား စတင်၍ လှုံ့ဆော်ခဲ့သည်။ ယင်းမှာ အထူးသဖြင့် ဗြိတိသျှ အစိုးရ ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် အခွန်ကောက်ခံမှု မူဝါဒလမ်းစဉ်အား ပုန်ကန်ရန်အားထုတ် ကြိုးပမ်းမှုပင် ဖြစ်သည်။
၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့်သည် ဗမာပြည်သူတို့အပေါ်တွင် အခွန်အသစ်များကို ပြဋ္ဌာန်းရန် တင်သွင်း ခဲ့ပြီး ဗြိတိသျှတို့၏ သဘောတူညီချက်မရဘဲ သစ်ပင် (ဗမာတို့၏ အဓိက အဖိုးတန်ပစ္စည်း) ခုတ်ခြင်းကို တားမြစ်သည့် သစ်တောနှင့်ပတ်သက်သော ဥပဒေမူကြမ်းတစ်ခုကိုလည်း တင်သွင်းခဲ့သည်။ ၁၉၂၉ ဒီဇင်ဘာ တွင် ဆရာစံ သည် လူခွန်ကောက်ခံမှု (လူခွန်) အား တွန်းလှန်ရန် ဒေသတွင်း ပုန်ကန်မှုတစ်ရပ်ကို စီစဉ်ခဲ့သည်ဟု အဆိုရှိသည်။ ထိုပုန်ကန်မှုမှာ လျင်မြန်စွာကြီးထွားလာပြီး သူ၏ ထိန်းချုပ်နိုင်မှု ထက်ကျော်လွန်၍ ကသောင်းကနင်းနိုင်သော တစ်နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ပုန်ကန်မှုတစ်ခုအသွင် ပြောင်းလဲ ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဆရာစံသည် ရွှေဘိုမှ သာယာဝတီသို့လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားရန် ပြောင်းရွှေ့လာခဲ့သည် (ထိုအခြင်းအရာကြောင့် အုတ်ဖိုမြို့တွင် ဆရာစံအနွယ်ဝင်များမှ ရွှေဘိုတန်းရွာကို ထူထောင်ခဲ့သည်)။ ထိုလှုပ်ရှားမှုများ၏ ဖြစ်ရပ်များသည် သာယာဝတီခရိုင်မှ အောက်မြန်မာပြည်တစ်ဝန်းလုံးရှိ အနီးအနားပတ်ဝန်းကျင်ခရိုင်များသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သည်။ ဆရာစံသည် "မင်းလောင်း" သို့မဟုတ် ဘုရင်အဖြစ်တောင်းခံပြီး သက်ဦးဆံပိုင်စနစ် ကို ပြန်လည် အသက်သွင်းကာ ယိုယွင်းကျဆင်းနေပြီ ဖြစ်သော ဗုဒ္ဓဘာသာကို ပြန်လည်အားဖြည့်ပေး မည့်သူ တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်ဟု တရားဝင်မှတ်တမ်းများမှ အခိုင်အမာဆိုသည်။ ရိုးရာအဖွဲ့အစည်းများ နှင့် ကွန်ရက်များကို ပြန်လည်အသက်သွင်းရန်အတွက် ဆရာစံသည် အလံတောင်အရပ်တွင် နန်း တော်တစ်ခုတည်ဆောက်ကာ ဗမာ့နန်းတွင်းအဆောင်အယောင်များဖြင့် ဂဠုန်ရာဇာဘွဲ့ခံ၍ နန်းတက်ပွဲ ကျင်းပခဲ့သည် ဟုလည်းဆိုသည်။ ဆရာစံ၏ နောက်လိုက်နောက်ပါများသည်လည်း သေနတ် ပီးစေရန် သာမက ဗြိတိသျှနှင့် အခြားနယ်ချဲ့နိုင်ငံခြားသားများကို မောင်းထုတ်ရန် ၎င်းတို့ ခံယူထား သော တာဝန်ကို ဖော်ဆောင်သည့် ဂဠုန်ရုပ်ဆေးမင်ကြောင်(တက်တူး)များ ထိုးခဲ့သည် ဟုလည်း ဖော်ပြထားသည်။ အချို့သောပညာရှင်များသည် စီးပွားရေး အခက်အခဲမှာ ပုန်ကန်ခြင်းများ အတွက် အချက်အချာ ကျသည်ဟု ဆိုကြသော်လည်း အခြားသောသူများကမူ ဗုဒ္ဓဘာသာအောင်မြင်ထွန်းကား သော ခေတ်အသစ်ကို စတင်သွတ်သွင်းခြင်းသည် အရေးပါသောအကြောင်းပြချက် ဖြစ်ခဲ့သည် ဟု ဆိုသည်။
ဘီလူးကျွန်း၊ ကမာမိုကျေးရွာတွင် နေထိုင်သွားခဲ့သည့်
တောင်သူလယ်သမားခေါင်းဆောင်ဆရာစံအကြောင်း မြင့်မိုရ်တောင်နှင့်ဆီးစေ့ပမာ လက်နက်အင်အားချင်းကွာခြားလှသော ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့အစိုးရကိုအာခံကာ ခုခံတော်လှန်ခဲ့သည့် ရဲရဲတောက် အာဇာနည် ပုဂ္ဂိုလ်ထူးမှာ လယ်သမားခေါင်းဆောင်ကြီး ‘သုပဏ္ဏကဂဠုနရာဇာ’ ဘွဲ့ခံ ဆရာစံပင်ဖြစ်သည်။ ဆရာစံကို မြန်မာသက္ကရာဇ်၁၂၃၈ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၈ရက် (ခရစ် ၁၈၇၆ အောက်တိုဘာ ၂၄) အင်္ဂါနေ့ နံနက် ၁၁ နာရီ ၅၅ မိနစ်တွင် ရွှေဘိုခရိုင် ဒီပဲယင်းမြို့နယ် မူးချောင်းအနောက်ဘက်ကမ်းရှိ သရက်ကန်အရှေ့ကန်ရွာ၌ အဖ တောင်သူလယ်သမားကြီး ဦးကြေး၊ အမိ ဒေါ်ဖက်တို့မှ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။
ဆရာစံ၏မိခင်မှာ ပုဂံမင်းလက်ထက်နှင့် မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်များတွင် နန်းတွင်းအပျိုတော်ဖြစ်သည်။ ဆရာစံမှာ ဦးကြေးနှင့် ဒေါ်ဖက်တို့ ၏ သားသမီး ငါးယောက်အနက် အထွေးဆုံးသားဖြစ်သည်။ ဆရာစံ၏ငယ်မည်မှာ မောင်ရာကျော် ခေါ် မောင်စံရှားဖြစ်သည်။ ဆရာစံ၏ မွေးချင်းများမှာ ကိုရာကြူး၊ မအေးမြင့် နှင့် မအေးဆင့်တို့ဖြစ်သည်။ သို့သော် ဆရာစံဖခင် ဦးကြေးသည် ဒေါ်ဖက်နှင့် အကြောင်းမပါမီက ဒေါ်ဌေးနှင့် ပထမအိမ်ထောင်ပြု၍ သမီးမရွက် ထွန်းကားခဲ့သည်။ ပထမဇနီး ဒေါ်ဌေးကွယ်လွန်ပြီးမှ ဆရာစံမိခင် ဒေါ်ဖက်နှင့် အကြောင်းပါ ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ကန်နင်းရွာ၊ လေရှီးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လေရှီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဂဠုန်ဆရာစံ
ဘီလူးကျွန်း၊ ကမာမိုကျေးရွာတွင် နေထိုင်သွားခဲ့သည့်
ဆရာစံသည် အသက် ၅ နှစ်သားအရွယ် ၁၈၈၁ခုနှစ်တွင် ရွှေဘိုနယ် မင်းကုန်းကျောင်းဦး မင်္ဂလာဆရာတော်ထံတွင် ပညာစတင်သင်ကြား ခဲ့လေသည်။ ခုနစ်နှစ် သားအရွယ်တွင် မြင်းသူကြီးရွာ ဘုန်းကြီးဦးကလျာဏကျောင်း၌ ဆက်လက်သင်ယူသည်။ သရက်ကန်အရှေ့ရွာ၊ အနောက်ရွာကြားတွင်ရှိသော ဦးသူရိယ အုတ်ကျောင်း၌ ပညာသင်ယူနေစဉ် အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်တွင် ဖခင်ကြီးကွယ်လွန်ခဲ့လေသည်။ ၁၈၉၁ခုနှစ်တွင် ရှင်သာမဏေ (၁) နှစ်ကျော် ဝတ်သည်။ ထို့နောက် ဆရာစံသည် အသက် ၁၆ နှစ်တွင် ရဟန်းဘောင်မှ လူထွက်၍ မိုးကုတ်မြို့ သို့တက်၍ ဆေးကု၊ ဇာတာဖွဲ့ဖြင့် အသက်ဝမ်းကျောင်းပြုခဲ့သည်။ ဆရာစံသည် အောက်ပြည်အောက်ရွာသို့ဆင်း၍ အလုပ်အကိုင်ရှာဖွေနေစဉ် သူ့အသက် ၂၀ တွင် မိခင်ကြီးကွယ်လွန်ခဲ့လေသည်။
ထိုမှတဖန် ဆရာစံသည် မန္တလေးရတနာဘုမ္မိအရပ်ရှိ မဏိရတနာရာမ မြတောင်တိုက်တွင် သင်္ကန်းဆည်းလျက် ပညာဆည်းပူးခဲ့ပြန်သည်။ ဆရာစံသည် မြတောင်တိုက်တွင် ၂ နှစ်ခန့် ပညာသင်ကြားပြီးနောက် လူထွက်၍ တောင်ငူဘက်သို့ သွားရောက်နေထိုင်ခဲ့လေသည်။ ထိုမှတဆင့် ဖြူးမြို့အရှေ့ဘက်ရှိ ငါးခေါင်းအင်းရွာသို့ အလုပ်အကိုင်ရှာဖွေရန် ခရီးထွက်ခဲ့ပြန်သည်။ ထိုရွာတွင် နေထိုင်စဉ်အတွင်း အညာ ဒေသ ယာဉ်ခြင်းရွာမှရောက်ရှိနေထိုင်သော ဒေါ်ကေနှင့်အကြောင်းပါ၍ မမယ်စိန်နှင့်မောင်ရွှေရင်အမည်ရှိ သမီးတစ်ယောက်နှင့် သားတစ် ယောက် ထွန်းကားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၀၉ တွင် ကော့ကရိတ်တွင် ရဟန်းခံ၍ ရဟန်းဘဝဖြင့် (၂) နှစ်ခန့်နေပြီး လူထွက်သည်။
ယင်းနောက် ဆရာစံသည် ရွှေဘိုခရိုင်မှ အောက်ပြည်သို့ စုန်ဆင်း၍ ကော့ကရိတ်၊ အပေါင်၊ ကျွဲခြံ၊ ဘီလူးကျွန်း ကမာမိုရွာတို့တွင် ဆေးဆရာ အဖြစ် လှည့်လည်ဆေးကု၏။ ဆရာစံသည် တိုင်းရင်းဆေးကုရာတွင် နာမည်ကြီး၍ တပည့်တပန်းပေါများသည့်အပြင် ရောဂါ၏လက္ခဏာကို မည်သို့စစ်ဆေးရမည်၊ မည်ကဲ့သို့သော ဆေးဝါးဓာတ်စာတို့ကို ပေးရမည်ဟူသော ကုထုံးအတွက် “လက္ခဏုဇဆေးကျမ်း” ကိုပင် စီရင်ရေးသားသွားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် လုပ်ရပ်နှင့်ဆိုင်သော “ဝိဇ္ဇာသိပ္ပံအင်္ဂုတ္တကျမ်း”နှင့် “ညာဏောဒီဇဆေးကျမ်း” တို့ကိုလည်း ရေးသားပြုစုခဲ့သည်။ နက္ခတ်ဗေဒင်ဖက်တွင်လည်း ကညော် မွန်ဆရာတော်ထံ နည်းနာခံယူသင်ကြား၍ သင်္ကြန်စာများကိုပင် ဆရာစံအမည်ဖြင့် ထုတ်ဝေခဲ့ဖူး သည်။ ဆရာစံသည် တိုင်းရင်းဆေးပညာအစွယ်အပွားများဖြစ်သည့် အဂ္ဂိရတ်ပညာနှင့် ဗေဒင်နက္ခတ်ပညာတို့ကိုကျွမ်းကျင်ပြီး နောက် ဓာတ်ပညာတွင် အနုစိတ်သည့် ဆေးဝါးဖော်စပ်မှုနှင့်ဆိုင်သော “ညာတောဓိရံကျမ်း” ကို ရေးသားခဲ့သေးသည်။
ဆရာစံမှာ အရပ်မြင့်မြင့်၊ ပိန်ပိန်ပါးပါး၊ အသားညိုညို၊ နှာတံပေါ်ပေါ်နှင့် နှုတ်ခမ်းမွှေးရေးရေးရှိ၏။ စကားပြောတရားဟောလည်း အလွန် ကောင်းသည်ဟု ဆိုကြသည်။
သို့ကလို ဆရာစံသည် တောင်သာဂိုဏ်းဝင် ဆေးဆရာအဖြစ် ဆေးကုသရင်း လူမှုရေး၊ ဘာသာရေးလုပ်ငန်းများကို တဖက်တလမ်းမှ ဆောင်ရွက်သည်။ ၁၉၀၇ခုနှစ် တွင် ကမာမိုရွာ၌ ဓမ္မရက္ခိတအသင်းတစ်သင်းကို ဦးစီးတည်ထောင်ခဲ့သည်။ ဆရာစံမှာ ထိုအသင်းတွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တင်မြှောက်ခံရသည်။ ထို့နောက် ထိုအသင်းအား ငွေစုငွေချေးအသင်းအဖြစ်ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းရန် ဆရာစံစိတ်ကူးမိကာ သမဝါယမအသင်းနှင့် ဆက်သွယ်ပြီး ငွေစုငွေချေးအသင်းအဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၉၂၀ပြည့်နှစ်တွင် ဆရာစံသည် သူ၏ဆရာရင်း ဖြစ်သော ဆရာတော်ဦးသီဟ သီတင်းသုံးရာ ညောင်ကျောင်းဝင်းအတွင်း၌ သိမ်တဆောင် မဟာဒုတ် စာရေးတံမဲများပြုလုပ်ကောက်ခံခဲ့ရာ အင်္ဂလိပ်အစိုးရက ဆရာစံအား ထီဖွင့်လှစ်သည်ဟု တရားစွဲကာ ထောင်ဒဏ် (၇) လ ချမှတ်ခဲ့သည်။ ထောင်မှလွတ်ပြီးနောက် သိမ်ကို ဆက်လက်အကောင်အထည်ဖော်ဆောက်လုပ်ခဲ့ရာ အထမြောက်အောင်မြင်ခဲ့သည်။
ဆရာစံသည် ၁၉၂၃တွင် ဂျီစီဘီအေအသင်းကြီးသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၅ တွင် ရွှေဘိုမြို့၌ကျင်းပသော ၁၂ ကြိမ်မြောက် နှစ်ပတ်လည် ညီလာခံသို့ မော်လမြိုင်ခရိုင် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၈ ခုနှစ် ဂျီစီဘီအေ စုံစမ်းရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် သာယာ ဝတီခရိုင်၊ ဖျာပုံခရိုင်၊ ပြည်ခရိုင်၊ ကသာခရိုင်၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ မုံရွာခရိုင်၊ သရက်ခရိုင်၊ အင်းစိန်ခရိုင်များအတွင်းရှိ ကျေးရွာများသို့ လှည့်လည်ကာ တောင်သူ လယ်သမားတို့၏ ဆင်းရဲဒုက္ခအခြေအနေ အကြောင်းစုံကို စုံစမ်း၍ အမှုတွဲပေါင်း (၁၇၀) မျှရှိသော အစီရင်ခံစာကို တင်သွင်းခဲ့သည်။ အဆိုပါအစီရင်ခံစာ၌ နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်တို့၏ ဥပဒေမဲ့ကျူးလွန်စော်ကားမှုများကို သက်သေအထောက်အထားအပြည့်အစုံဖြင့် ဂျီစီဘီအေ ဗဟိုဌာနချုပ်သို့ အကြံပြုတင်ပြခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် ဗဟိုဌာနချုပ်က ဆရာစံ၏အကြံပေးချက်ကို လက်မခံခဲ့ချေ။
ထို့ကြောင့် ဆရာစံသည် တောင်ငူညီလာခံကြီး ပြီးစီးသောအခါ ဝံသာနုခေါင်းဆောင်အချို့၏ ပျော့ညံ့မှု၊ အင်္ဂလိပ်အစိုးရအား အလျော့ပေး စေ့စပ်လိုမှု၊ ရာထူးဂုဏ်ထူးမက်မောမှုတို့ကို မြင်တွေ့လာခဲ့သဖြင့် လက်နက်ကိုင်လမ်းစဉ်ကို ကိုယ်တိုင်ဦးဆောင်ဆင်နွှဲရန် ဦးစိုးသိမ်း ဂျီစီ ဘီအေနှင့် အဆက်အသွယ် ဖြတ်တောက်လိုက်လေသည်။ ထို့နောက် အင်္ဂလိပ်အစိုးရ၏ ဖိနှိပ်ညှင်းပမ်းနှိပ်စက်ခံရသဖြင့် အစိုးရအား နာကြည်းနေသော သာယာဝတီနယ်မှ စတင်ကာ နယ်ချဲ့အစိုးရအား တော်လှန်ပုန်ကန်မှုပြုလုပ်ပါက အောင်မြင်နိုင်သည်ဟုယူဆကာ အင်္ဂလိပ်နယ်ချဲ့တို့အား စတင်ပုန်ကန်ရန်အတွက် သာယာဝတီနယ်ကို ရွေးချယ်ခဲ့လေသည်။
ဤသို့ဖြင့် ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၈ ရက်တွင် နယ်ချဲ့အစိုးရအား လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရန် မော်လမြိုင်မှ သာယာဝတီသို့ ထွက်ခွာလာ ခဲ့သည်။ ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၆ တွင် သာယာဝတီ အင်းရွာ မကျီးကုန်းဘုန်ကြီးကျောင်း၌ ဝံသာနုလယ်သမားခေါင်းဆောင် များနှင့် လျှို့ဝှက်အစည်းအဝေးပြုလုပ်ပြီး နိုင်ငံတဝှမ်းရှိ လယ်သမားများနှင့် ဂဠုန်တပ်များကို စတင်ဖွဲ့စည်းသည်။
၁၉၃၀ အောက်တိုဘာ ၂၈တွင် တိုက်ကြီးမြို့နယ် ဥက္ကံမြို့အရှေ့မြောက်အရပ်ရှိ မြစိမ်းတောင်ညိုဘုရားတွင် ဆရာစံသည် လက်ပံပင်မှ ဂဠုန်ငှက်မင်းဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် ‘သုပဏ္ဏက ဂဠုနရာဇာ’ဘွဲ့ကို ခံယူ၍ ဥပုသ်ကြီးဝင်ခဲ့သည်။ ဆရာစံသည် ဂဠုန်တပ်ဖွဲ့ဝင်များကို ‘က’၊ ‘ခ’ ဟူ၍ နှစ်မျိုးခွဲခြားထားသည်။ ‘က’ ဂဠုန် တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် လက်နက်စွဲကိုင်လျက် နယ်ချဲ့အစိုးရတပ်များကို ရှေ့တန်းမှ တိုက်ခိုက်ရသည်။ အာဏာဖီဆန်သောအနေဖြင့် အစိုးရသစ်တောကြိုးဝိုင်း များအတွင်းသို့ဝင်၍ သစ်ဝါးများခုတ်ကြရမည်။ ‘ခ’ ဂဠုန်တပ်များသည် နောက်ပိုင်းမှ စားနပ်ရိက္ခာများ ထောက်ပံ့ရသည်။ ထို့အပြင် ရှေ့တန်းမှလိုအပ်သော အကူအညီများကို ပေးရမည့်အပြင် ‘က’ ဂဠုန်တပ်ဖွဲ့ဝင်များ တိုက်ပွဲ ကျဆုံးလျှင်သော်လည်းကောင်း၊ ထောင်တန်းကျလျှင်သော်လည်းကောင်း ကျန်ရစ်သူ အိမ်ထောင်စုဝင်များကို ‘ခ’ ဂဠုန်တပ်ဖွဲ့ဝင်များက ဝိုင်းဝန်းစောင့်ရှောက်ရသည်။
သို့သော် ထိုစဉ်က တောင်သူလယ်သမားတို့ကလည်း စီးပွားရေးကျပ်တည်းမှုဒဏ်နှင့် အစိုးရ၏ အမျိုးမျိုးနှိပ်စက်ညှင်းပမ်းသောဒဏ်ကို မခံရပ်နိုင်သည့်အတွက် အသက်ရှင်လျက် ဆင်းရဲငတ်ပြတ်ကာနေရခြင်းထက် မိမိထက် အစစအရာရာအင်အားကြီးမားသောရန်သူကို ရှိသည့်လက်နက်ဖြင့် တွန်းလှန်တိုက်ခိုက်ပြီး ဂုဏ်သိက္ခာရှိရှိသေရခြင်းက မြတ်သည်ဟု ခံယူခဲ့လေသည်။
ထိုစဉ်က မြန်မာပြည်ဘုရင်ခံ ဆာချားလ်အင်းနစ်သည် ဘိလပ်သို့ မြန်မာပြည်ပြုပြင်ပြောင်းလဲအုပ်ချုပ်ရေးအတွက် ဘိလပ်ပါလီမန်အစိုးရနှင့် ဆွေးနွေးရန် ခွင့်ယူ၍ ပြန်သွားစဉ် မြန်မာလူမျိုး ဆာဂျေအေမောင်ကြီးအား ခေတ္တဘုရင်ခံအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဆာဂျေအေမောင်ကြီးသည် တိုင်းခန်းလှည့်လည်ရင်း သာယာဝတီသို့အရောက် အစိုးရစစ်တပ်များက ကျေးရွာများအား မတရားဖိနှိပ်ရက်စက်မှုများကို ရွာသားတို့က လျှောက်လွှာများရေးသား၍ ခေတ္တဘုရင်ခံ ဆာဂျေအေမောင်ကြီးထံသို့ တိုင်တန်းကြသည်။ သာယာဝတီ ဒီစကြိတ်ကောင်စီလူကြီးများက ဘုရင်ခံထံသို့ဆက်သသော ဧည့်ခံဩဘာစာတွင် ပြည်သူတို့ကြည်ဖြူစွာမပေးလိုသော သဿမေဓနှင့်လူခွန်ကို ဖျက်သိမ်းသင့်ကြောင်း အကြံပေးခဲ့ကြသည်။
သို့သော် ဆာဂျေအေမောင်ကြီးက … “အစိုးရစစ်တပ်များက ကျေးရွာများကို နှိပ်စက်သည်ဟု တိုင်တန်းထားသော လျှောက်လွှာများကို ရကြောင်း”၊ သဿမေဓနှင့်လူခွန်ကို အစိုးရက ဖျက်သိမ်းရန် မကြံရွယ်ကြောင်း” ပြောဆိုခဲ့သည်။ ဘုရင်ခံထံမှ ငြင်းဆိုသောစကားကို ကြားရသောအခါ တောင်သူလယ်သမားတို့အဖို့ “သေလျှင်မြေကြီး ရှင်လျှင်ရွှေထီး” ဟူသကဲ့သို့ တော်လှန်ပုန်ကန်ရန်မှတပါး အခြားမရှိပြီဟု စိတ်နှလုံး ဒုံးဒုံးချလိုက်ကြလေတော့သည်။ ဤသို့ဖြင့် ဆရာစံ၏အမိန့်ဖြင့် ၁၉၃၀ ဒီဇင်ဘာလ ၂၂ရက်နေ့တွင် ရဲကျော်ထင်ဘွဲ့ရ ဗိုလ်ဘိုးဆော့ ခေါင်းဆောင်သော တောင်သူလယ်သမား ဂဠုန်တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် သာယာဝတီထောင်ဖွင့်ရန် သာယာဝတီမြို့သို့ ချီတက်ရာ စမ်းတွင်းရွာ အနီးတွင် ဇိမ်ဇာရွာသူကြီး ဦးဖိုးညွန့်နှင့် နောက်လိုက်များကို တွေ့ရှိပြီး တိုက်ခိုက်မှုဖြစ်ပွားရာမှ တောင်သူလယ်သမားအရေးတော်ပုံကြီး စတင်ခဲ့လေသည်။
ဤသို့သော အခြေအနေတို့ကြောင့် လယ်သမားအရေးတော်ပုံကြီး ပေါ်ပေါက်ရခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ ထိုစဉ်က နယ်ချဲ့ဗြိတိသျှအစိုးရက သူတို့၏ စာအုပ်ပြာ အစီရင်ခံစာ၌ “မင်းလောင်းရူးနှင့် ဓားပြတစ်စု” တို့၏ထကြွခြင်းသာဖြစ်လေသည်ဟု အရေးတော်ပုံကြီးကို မှေးမှိန်သေးသိမ်စေရန် ချိုးနှိမ်ဖော်ပြခဲ့လေသည်။
နယ်ချဲ့တို့က မည်သို့ပင်ချိုးနှိမ်စေကာမူ ဆရာကြီးသခင်ကိုယ်တော်မှိုင်းက ဂဠုန်ပျံဒီပနီဋီကာ၌ -“ဩော်… မြန်မာပြည်တဝှမ်းတွင်ဖြင့် သာယာဝတီစခန်းဆီက အာဇာနည်အစွမ်းတွေ ဟိုလာရင် ရမန်က ဗဟိုရ်ပုလ္လင်ပျံမှာ သမထ မတိမ်းအောင်လို့တဲ့ ဗိုလ်ဝင်ခံကာ မြန်မာ့ကိန်းတွေနှင့် မြစိမ်းတောင်ညိုညိုက ရဂုံစံချင်စရာ တပည့်တို့မှာဖြင့် ဥုံ အရဟံ သစ္စာ ဂတိတွေနှင့်… ဂဠုန် သရဏံ ဂစ္ဆာမိကြလေတော့” ဟု ရေးသားကာ ထောက်ခံအားပေးခဲ့လေသည်။
ဗြိတိသျှအစိုးရ၏ အရာရှိတစ်ဦးဖြစ်သော အရေးပိုင် မစ္စတာ မောရစ်ကောလစ် ကလည်း ဗြိတိသျှအစိုးရနှင့် ဆန့်ကျင်ပြီးသူ “မြန်မာပြည်တွင် စစ်ဆေးခဲ့သော အမှုအခင်းများ” (Trails in Burma) စာအုပ်၌ -“မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဗြိတိသျှတို့ မလုပ်သင့်သောလုပ်ငန်းနှစ်ရပ်ကို မှားယွင်းစွာလုပ်ကိုင်ခဲ့ကြလေသည်။ ပထမအချက်မှာ ဗြိတိသျှတို့၏ အကျိုး စီးပွားသက်သက်ကိုသာ ထာဝစဉ်ရှေးရှုထားခြင်းနှင့် ဒုတိယအချက်မှာ မြန်မာတို့အား လူသားအချင်းချင်းဟူ၍ သဘောမထားနိုင်ဘဲ နိမ့်ကျ ယုတ်ညံ့သော တိရစ္ဆာန်များသဖွယ် သဘောထားပြုမူခြင်းတို့ပင် ဖြစ်လေသည်။ ထို့ကြောင့် ငွေကလည်း မရှိ၊ ကျွမ်းကျင်မှုလည်းမရှိသော မြန်မာတို့မှာ ဖောင်စီးရင်းရေငတ်ဆိုသလို ကိုယ့်မြေပေါ်မှာပင်ဖြစ်လျက် နေစရာမရှိ၊ စားစရာမရှိ ဆင်းရဲငတ်ပြတ်လှ၏။ ထိုမွဲငတ်မှုကြောင့်ပင် မြန်မာတို့မှာ လူရာမဝင်ဖြစ်ခဲ့ရ၏။
သို့သော် (၁၉၃၀) ပြည့်နှစ်တွင်ရှိသော အခြေအနေဆိုးများအရ မြန်မာလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့အပေါ်တွင် စိတ်ကောင်းထားသည်ဆိုသော ဗြိတိသျှအစိုးရ၏စေတနာကို ယုံကြည်နိုင်စရာအကြောင်းမရှိတော့ချေ။ ထို့ကြောင့် လယ်သမားသူပုန်ထပွဲကြီး (ဝါ) လယ်သမားတော်လှန်ရေး ကြီး ပေါ်ပေါက်လာရခြင်းပင်ဖြစ်လေသည်” ဟူ၍ ရေးသားထားလေသည်။
တောင်သူလယ်သမားအရေးတော်ပုံသည် သာယာဝတီနယ် ဇိမ်စာ၊ အင်းကောက်၊ ရေတိုက်၊ ဖားရွှေကျော်၊ ဆီနှစ်ခွ၊ လှည်းလမ်းကူး အစရှိ သော ကျေးရွာများမှ စတင်ကာ ရက်အနည်းငယ်အတွင်း သာယာဝတီနယ်အနှံ့ တိုက်ပွဲများဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
နယ်ချဲ့အစိုးရတပ်များလည်း ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်သွားကာ အပြင်းအထန်နှိမ်နင်းခဲ့ရသည်။ အခြားနယ်များသို့ တော်လှန်ပုန်ကန်မှုများ မပြန့်ပွားစေရန်လည်း အစွမ်းကုန်တားဆီးခဲ့ရသည်။ ဗြိတိသျှအစိုးရသည် မည်မျှလောက်ဗျာများသွားသည်ဟူမူ ခွင့်ယူထားသော ဘုရင်ခံ ဆာ ချားလ်အင်းနစ်သည် ခွင့်ရက်မစေ့မီ မြန်မာပြည်သို့အမြန်ပြန်လာရပြီး လှံကျိုး ဓားပဲ့နှင့် ဒူးလေးမှလွဲ၍ လက်နက်ကောင်းဟူ၍ လုံးဝမရှိသော ဂဠုန်တပ်များကို မြန်မာပြည်ရှိ စစ်တပ်၊ ပုလိပ်တပ်များအပြင် ဘိလပ်မှ ဂေါရာတပ်၊ အိန္ဒိယမှ ပန်ချာပီတပ်များပင်ခေါ်ယူကာ ခေတ်မီ လက်နက်များဖြင့် အပြင်းအထန်နှိမ်နင်းခဲ့ရလေသည်။
ခေါင်းဆောင်ကြီးဆရာစံအား ဖမ်းဆီးနိုင်ရန် ဆုငွေ ၅၀၀ဝိ/- ပေးမည်ဟု ၁၉၃၁ ဇန်နဝါရီလ ၉ ရက်နေ့တွင် ကြေညာခဲ့လေသည်။ ထိုမှတဖန် ငါးမည်ရ ဆရာစံ ဆုငွေ ၅၀၀ဝိ မှ ၁၀၀၀၀ ကျပ်အထိတိုးပေးမည်ဟု ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ထပ်မံကြေညာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ဆရာစံသည် မူလက ခရိုင်အသီးသီးတွင် တပြိုင်နက်တည်း ထကြွပုန်ကန်ရန် အစီအစဉ်များ ပြုလုပ်ထားသော်လည်း အခြားခရိုင်မှ ပုန်ကန် ထကြွမှုများမရှိသေးဘဲ သာယာဝတီခရိုင်ထဲ၌သာ ပုန်ကန်လျက်ရှိရာ နယ်ချဲ့တပ်များ အလုံးအရင်းနှင့် ဖိ၍တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် ဆရာစံအား အစိုးရတပ်များက လက်ရဖမ်းဆီးသွားမည်ကို စိုးရိမ်သောကြောင့် ခေတ္တခဏမျှ တနေရာသို့ ရှောင်တိမ်းရန် အကြံပေးကြသည်။ ဤသို့ ဖြင့် ဆရာစံသည် အလံတောင်စခန်းကို ဘားမားရိုင်ဖယ်တပ်များ တက်ရောက်သိမ်းပိုက်သည့်နေ့မှာပင် အလံတောင်စခန်းမှ တိမ်းရှောင်သွားခဲ့သည်။
၁၉၃၁ခု ဇူလိုင်လတွင် ဆရာစံသည် ရှမ်းပြည်သို့တိမ်းရှောင်၍ ရှမ်းတောင်သူကြီးများနှင့်ဖွဲ့စည်းထားသော ဂဠုန်တပ်များဖြင့် နောင်ချို၊ နောင်ပိန်၊ ရပ်စောက်တို့ရှိ နယ်ချဲ့အစိုးရတပ်များအား ချီတက်တိုက်ခိုက်သည်။
ထို့နောက် ၁၉၃၁ ဩဂုတ် ၂တွင် ဆရာစံအား နောင်ချိုမြို့ မြောက်ဘက် သုံးဆယ်နယ်၊ ကုလားကွဲခရိုင် ဟိုခိုနောင်ကွမ်းရွာအနီးတွင် အင်္ဂ လိပ် ပုလိပ်တပ်များက ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ ဩဂုတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် ဆရာစံအား ပုလိပ်တို့က ဝါးညှပ်ခြေထိပ်ခတ်ပြီး နောင်ချိုအချုပ်ထောင်သို့ ပို့သည်။ ထိုမှတဆင့် စစ်တပ်အစောင့်အရှောက်များဖြင့် ဆရာစံအား သာယာဝတီထောင်သို့ပို့ခဲ့ရာ ဩဂုတ် ၁၄ ၇က်နေ့တွင် သာယာဝတီ ထောင်သို့ရောက်သည်။
၁၉၃၁ ဩဂုတ် ၁၅ တွင် ဆရာစံအား သာယာဝတီတရားရုံးသို့ ရုံးထုတ်စစ်ဆေး၍ ဩဂုတ်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် တရားသူကြီး မစ္စတာကန်းလခ် (Mr. J.R.E Cunliffe) မစ္စတာဒါဝုဒ် (Mr. A.J. Darwood) နှင့် ဦးဘဦး (နောင်မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတကြီး ဒေါက်တာဘဦး) တို့ပါဝင်သည့် တရားရုံးက ဆရာစံအား အိန္ဒိယရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၁၂၁ အရ ပြစ်မှုကျူးလွန်ကြောင်းထင်ရှား၍ သေဒဏ်အမိန့်ချမှတ်လိုက်သည်။
နယ်ချဲ့အစိုးရသည် ဆရာစံအား အထူးတရားရုံးတွင် စစ်ဆေးစဉ်ကပင် ဆရာစံက မည်သို့မျှ မထုချေဘဲ နေမည်ကိုလည်းကောင်း၊ ထုချေပြန် လျှင်လည်း အင်္ဂလိပ်အစိုးရ၏ ကျွန်ဘဝမှလွတ်မြောက်ရန် တော်လှန်ပုန်ကန်ရသည်ဟုလည်းကောင်း ထုချေမည်ကို အထူးစိုးရိမ်ခဲ့သည်။ အကယ်၍ တရားရုံးပေါ်တွင် ဆရာစံက မည်သို့မျှမထုချေဘဲ ရေငုံနှုတ်ပိတ်နေပါက ဆရာစံအား သေဒဏ်အပြစ်ပေးရမည်မှာလည်း အစိုးရအတွက် အခက်ဖြစ်နေသည်။ ထိုနည်းတူ ဆရာစံအား အပြစ်မှ လွှတ်ရမည်မှာလည်း မဖြစ်နိုင်ပေ။ ထိုသို့ အစိုးရမှာ ဘေးကျပ်နံကျပ်ဖြစ်နေစဉ် ဆရာစံအား ရုံးတင်စစ်ဆေးသောအခါ ဆရာစံသည် တရားရုံးပေါ်၌ ထုချေခဲ့လေသည်။
စင်စစ် ဆရာစံထုချေသည်ဆိုသော ထုချေလွှာမှာ ဆရာစံ၏သဘောဆန္ဒအရ ဆရာစံကိုယ်တိုင်ရေးသားထားသော ထုချေလွှာမဟုတ်ပေ။ ဆရာစံဘက်မှ အခမဲ့လိုက်ပါဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသော ဒေါက်တာဘမော်နှင့် သာယာဝတီဦးပုတို့က အင်္ဂလိပ်တို့အလိုကျ အင်္ဂလိပ်လိုရေးသား ထားသည့်ထုချေလွှာကို ဆရာစံအား လက်မှတ်ရေးထိုးစေပြီး ဆရာစံကတင်သွင်းသည့်အနေဖြင့် ရေးသားလျှောက်ထားထားခြင်းဖြစ်သည်။
ထုချေလွှာတွင် -“ဂဠုန်အဖွဲ့ဝင်အသင်းသားများသည် အဖွဲ့၏ရည်ရွယ်ချက်နှင့် သွေးထွက်သံယိုအကြမ်းမလုပ်ရန် ကွန်ုပ်က အတိအလင်းထုတ်ပြန်သည့် အမိန့်တို့ကိုမနာခံဘဲ အကြမ်းဖက်မှုများပြုလုပ်ကြရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည် ဟူ၍လည်းကောင်း၊ အကြမ်းဖက်ရန်တိုက်တွန်းကြသည့် ခေါင်းဆောင်များက မိမိတို့ဘက်၌ လူအများပါသည်ကို သိကြသည့်အတိုင်း ကျွန်ုပ်ထံ အမိန့်များကိုမလိုက်နာဘဲ ငြင်းဆန်ခဲ့ကြသည် ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဂဠုန်အဖွဲ့ဝင်အသင်းသားတို့သည် ကျွန်ုပ်၏အမိန့်နှင့် အဖွဲ့၏ရည်ရွယ်ချက်များကို ဆန့်ကျင်လျက်ပြုလုပ်နေကြခြင်းများကို ကျွန်ုပ်တွေ့သောအခါ ထို အသင်းသားများအပေါ် မအုပ်ချုပ်နိုင်တော့ဘဲ အလံတောင်မှ ထွက်ခွာလာသဖြင့် ကျွန်ုပ်သည် ထိုအသင်းသားများ အကြမ်းပတမ်းပြုလုပ်ခြင်းကို ကျွန်ုပ်က မနှစ်သက်သောကြောင့် ထိုအမှုများသည် ကျွန်ုပ်နှင့် ဘာမျှမသက်ဆိုင်တော့ကြောင်း စသည်ဖြင့် ထုချေခဲ့သည်။
ဆရာစံသည် အင်္ဂလိပ်အစိုးရအား လူစုက တော်လှန်ပုန်ကန်ခဲ့သည့်အတွက် မည်သည့်နည်းနှင့်မျှ အစိုးရက သူ့အား အသက်ချမ်းသာပေးမည် မဟုတ်သည်ကို နားလည်ပြီးဖြစ်လေသည်။ သို့သော် ဆရာစံသည် ၎င်း၏ ရှေ့နေကြီးများ၏ဆန္ဒအရ ထုချေလွှာကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ရလေသည်။ အကယ်၍ ဒေါက်တာဘမော်နှင့် ၎င်း သာယာဝတီဦးပုတို့၏ ပယောဂကြောင့်သာမဟုတ်ခဲ့လျှင် ဆရာစံသည် အဆိုပါ အင်္ဂလိပ်လို ရေးသားထားသော ထုချေလွှာကိုလက်မှတ်ရေးထိုးပြီး အင်္ဂလိပ်အစိုးရထံအညံ့ခံသည့်အနေဖြင့် တင်သွင်းလိမ့်မည်မဟုတ်ချေ။ ဒေါက်တာ ဘမော်နှင့် သာယာဝတီဦးပုတို့ကသာ အင်္ဂလိပ်တို့အလိုကျ ဆရာစံကို တဖက်သတ်သိမ်းသွင်း၍ လှည့်ဖြားကာ ထုချေလွှာတင်သွင်းခိုင်းသည့် အတွက် ၎င်းတို့နှစ်ဦးသည်သာ လုံးဝတာဝန်ရှိလေသည်။
ထို့ကြောင့် ဦးဘခိုင် (ဖေဘီယန်)က သူ၏ “မြန်မာပြည်နိုင်ငံရေးရာဇဝင်” စာအုပ် စာမျက်နှာ ၁၃၉တွင်-“ဤကိစ္စနှင့်ပတ်သက်၍ ဆရာစံအတွက် ထုချေလွှာတင်သွင်းသော ဒေါက်တာဘမော်နှင့်သာယာဝတီဦးပု အစရှိသောပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများက ဆရာစံအတွက် အဘယ့်ကြောင့် ထုချေလွှာရေးသားရသနည်း။ ဆရာစံကြိုးဒဏ်ကလွတ်မည်ဟု မည်သည့်အကြောင်းများဖြင့် ထင်မြင်သနည်း။ ဆရာစံ ဤကဲ့သို့ထုချေလွှာတင်သွင်းလျှင် လွတ်လိမ့်မည်ဟု အဘယ့်ကြောင့် အကြံဉာဏ်ပေးရသည်ကို တိုင်းပြည်အား ရှင်းပြသင့်ပေသည်။ ဆရာစံမှာ သေခါနီး အကြံကောင်းဉာဏ်ကောင်းပေးမည့်သူ မရှိသဖြင့် ဝမ်းနည်းဖွယ်ပင်”ဟု ရှေ့နေကြီးများ၏ဆန္ဒအရ ထုချေလွှာကို ဆရာစံလက်မှတ်ထိုးခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ မှတ်ချက်ချထားလေသည်။
စင်စစ် ဒေါက်တာဘမော်သည် နောင်လာနောက်သားများအတွက် သမိုင်းတွင်ကျန်ရစ်စေရန် ရာဇဝင်ပြောင်မြောက်မည့် စကားလုံးများဖြင့် အစိုးရ၏အပြစ်များကို တရားခွင်တွင်ဖော်ထုတ်ဖွင့်ချရန် ဆရာစံအားအကြံဉာဏ်ကောင်းပေးရမည့်အစား နိုင်ငံရေးခုတုံးလုပ်ကာ ကိုယ်ကျိုး ရှာခဲ့သည်။ ဆရာစံအား နယ်ချဲ့အစိုးရထံ အညံ့ခံစေခြင်းဖြင့် ဆရာစံ၏ဇာတိသွေးဇာတိမာန်ကို သေးသိမ်မှေးမှိန်စေရန် အကြံပေးခဲ့သည့် ဒေါက်တာဘမော်လိုလူမျိုးအား အားကိုးမိသည့် ဆရာစံ၏ အမှားလည်းဖြစ်ပေသည်။ ဆရာစံသည် မည်သို့မျှ မချေပဘဲ ရေငုံနှုတ်ပိတ်နေပါက ဤကဲ့သို့ ကြိုးဒဏ်ပေးခြင်းကို ခံရဖို့မရှိချေ။ ကြိုးဒဏ်ခံရစေဦး အင်္ဂလိပ်တို့ အုပ် ချုပ်ခြင်းကိုမနှစ်သက်၍ ခုခံတိုက်ခိုက်ရသည်ဟု ထုချေပါကလည်း စိတ်သက်သာဖွယ်ရှိသေးသည်ဟု ပျော်ဘွယ်သခင်ဗဆွေက သူ၏ “ဗမာ့ပုန်ကန်မှုများ” စာအုပ် စာမျက်နှာ ၁၄၄တွင် သုံးသပ်ထားပေသည်။
မည်သို့ဆိုစေ ဆရာစံသည် အင်္ဂလိပ်နယ်ချဲ့အစိုးရက မည်သည့်နည်းနှင့်မဆို သေဒဏ်ပေးခဲ့သည်ကို အစိုးရထံအယူခံဝင်ခြင်း၊ အသနား ခံခြင်းတို့ကို မလုပ်ခဲ့ချေ။ ထို့နောက် ဟိုက်ကုတ်လွှတ်တော်က ၁၉၃၁ စက်တင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ဆရာစံအမှုနှင့်ပတ်သက်၍ အောက်ရုံးစီရင်ချက်ကို အတည်ပြု ခဲ့သည်။
ဒေါက်တာဘမော် အမှူးပြုသည့်အဖွဲ့သည် ဆရာစံ အနောက်ဘိလပ်ပရီဗီကောင်စီ (ဘုရင့်အကြံပေးကောင်စီ) သို့ ၁၉၃၁ အောက်တိုဘာလ ၂၂ ရက်တွင် အယူခံဝင်ရန် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြန်သည်။ သို့သော် ဘိလပ်ပရီဗီကောင်စီသို့အယူခံဝင်ရန် တင်သွင်းလွှာကို ပယ်ချ၍ ၁၉၃၁ အောက်တိုဘာလ ၂၉ တွင် တရားလွှတ်တော်ချုပ်က ဆရာစံအပေါ်ချမှတ်ထားသည့် သေဒဏ်ကို အတည်ပြုခဲ့သည်။ ထို့နောက် တောင်သူလယ်သမားအရေးတော်ပုံခေါင်းဆောင်ကြီး အာဇာနည် သုပဏ္ဏကဂဠုနရာဇာဘွဲ့ခံ ဆရာစံအား သာယာဝတီထောင်တွင် ၁၉၃၁ နိုဝင်ဘာလ ၂၈ ရက် စနေနေ့ နံနက် ၅ နာရီ ၄၅ မိနစ်ခန့်တွင် ကြိုးပေးကွပ်မျက်လိုက်လေသည်။ ကွယ်လွန်ချိန်၌ ဆရာစံသည် အသက် ၅၅ နှစ်အရွယ်ရှိပြီဖြစ်သည်။
(၂) မီးတဆယ့်တစ်၊ ငြိမ်းရဖြစ်သောစစ်စစ်ဧကန်၊ ပြည်နိဗ္ဗာန်သို့၊အမြန်ထုတ်ခြောက်၊ မရောက်ရသေး၊ လူတဝေးတို့၊ သေဘေးတွေ့ရ၊ဖြစ်လာအမှန်၊ ပျက်မြဲပြန်တည်း။
(၄) ထက်အောက် မြန်မာ၊ လူတကာတို့ ဆရာခေါ်ဆို၊ ငါ့ဂုဏ်လိုလျှင်၊ ကြူးပို့သည့်ရုံး၊ ဘယ်သို့ကုံးလည်း၊ အဆုံးဆိုရေး၊ ကြိုးဒဏ်ဘေးနှင့်၊ ဝေးရမည်တည်း။
ဆရာစံအား ကြိုးစင်တင်၍သတ်စဉ်က သာယာဝတီထောင်မှူးကလေးအဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် အငြိမ်းစားထောင်ပိုင်ဝန် ဦးစိန်က သူ၏ မျက်မြင်ကိုယ်တွေ့အဖြစ်အပျက်ကို ဤသို့ ပြန်လည်ပြောပြလေသည်။
“မနက်ဖြန်ကြိုးပေးတော့မယ်ဆိုတော့ အခုလိုညမှာ ဆရာစံကို ကျနော်တို့ ကြိုးစင်အနီးမှာရှိတဲ့ ကြိုးတိုက် (ယခုသီးခြားတိုက်) ကို ပြောင်း ထားလိုက်ပါတယ်။ အဲဒီညမှာ ဆရာစံဟာ ကောင်းကောင်းအိပ်ပါတယ်။ ဆရာစံအရင် သူပုန်အမှုနဲ့ ကြိုးပေးတဲ့လူပေါင်းဟာ သာယာဝတီ ထောင်ထဲမှာ ၁၀၀ အတွင်းမှာရှိပါတယ်။ တရားခံကြိုးပေးတော့ ကျနော်အနားမှာ ရှိပါတယ်။ ကျနော်နဲ့ဆိုရင် နှစ်တောင်လောက်ပဲဝေးပါတယ်။ ဆရာစံကြိုးပေးတဲ့နေရာကတော့ အခုလက်ရှိသာယာဝတီထောင်က ကြိုးစင်အဟောင်းပါပဲ။ အခုထက်ထိ ရှိပါသေးတယ်။ ပြောင်းလဲ မှုမရှိပါဘူး။ ကြိုးသမားတက်လိုက်လို့ရှိရင် နှစ်စင်ရှိတဲ့အနက် ဝဲဘက်ကစင်ဖြစ်ပါတယ်။ ကြိုးပေးတဲ့နေ့က ဟိုတုန်းက ဒုတိယကအရေး ပိုင်ဖြစ်တဲ့ ဦးကျော်ကိုယ်တိုင်တက်ရောက်ပါတယ်။ လက်ပံတန်းက မြူနီစပါယ်လူကြီးများ၊ အထူး အာဏာရတရားသူကြီးများ၊ သုံးဆယ်က သူကြီးများ၊ အခြားထင်ရှားသူ ၂၀လောက် ရှိပါလိမ့်မယ်။
ရက်တော့ ကျနော် ကောင်းကောင်း မမှတ်မိပါဘူး။ အချိန်တော့ နံနက် ၅နာရီ ၄၅မိနစ်လောက် ရှိပါလိမ့်မယ်။ အကျဉ်းသားနှစ်ယောက် ကြိုးတိုက်က ဆရာစံကို ထုတ်ရပါတယ်။ တစ်ယောက်က ကြိုးတုတ်အင်္ကျီခေါ်တဲ့ တိုက်ထုတ်အင်္ကျီကို ဝတ်ပေးပြီးတော့ လက်ထိပ်ကို နောက်ပြန်ခတ်ပြီး တံတောင်ဆစ်ကွေးကနေပြီးတော့ နောက်ပြန်ကြိုးချည်လိုက်ပါတယ်။ ကြိုးစင်တက်တယ် ဆိုတာကတော့ လှေကားလည်း မဟုတ်ပါဘူး။
ကုန်းမြင့်ကလေးကို တက်သွားတာပါပဲ။
ဆရာစံက ဘာစပြောသလဲဆိုတော့ “အမျိုးဘာသာ၊ သာသနာ၊ ပညာကြီးပွားရာ ကြီးပွားကြောင်းဆောင်ရွက်လို့ အခုလိုကြုံတွေ့ရတာပဲ၊ သုခလို့ မှတ်ပါတယ်၊ ဖယ်ပေးကြ၊ ငါ့ဟာငါတက်မယ်” ဆိုပြီး အနားမှာတွဲထားတဲ့အကျဉ်းသားနှစ်ယောက်ကို ဖယ်လိုက်ပြီး တွန်းပစ်လိုက်ပါတယ်။ ပြီးတော့ သူ့ဟာသူ တက်သွားပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အကျဉ်းသားနှစ်ယောက်ကတော့ အနားက ဖေးဖေးမမခေါ်သွားတာပဲ။ ခေါ်သွားတဲ့အခါကျတော့ ကြိုးစင်ပေါ် လည်းရောက်ရော အနားမှာရှိတဲ့ဧည့်သည်တွေကို နှုတ်ဆက်သွားတယ်။ “သွားပြီ” တဲ့။ “ဖြစ်လေရာဘဝမှာ အင်္ဂလိပ်ကို အနိုင်ရတဲ့ကိုယ် ဖြစ်ပါစေ” လို့ဆိုပြီး ဆုတောင်းသွားပါတယ်ဗျာ။
ကျောက်မိုးရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
ကျောက်မိုးရွာ (Kyaukmoe)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ ထိန်ပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၁၀၀၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထိန်ပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၂၅၅ ဦး၊ မ ၄၅၅၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၈၀၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ဂဠုန်ဆရာစံ
ဘီလူးကျွန်း၊ ကမာမိုကျေးရွာတွင် နေထိုင်သွားခဲ့သည့်
ဆရာစံ ဆုတောင်းလည်းပြီးရော မျက်နှာဖုံးလို့ခေါ်တဲ့ ခေါင်းစွပ်အိတ်ကြီးစွပ်ပေးပြီး လည် ပင်းကြိုးတပ် ဒေါက်ဖြုတ်ချလိုက်ပါတယ်” ဟု ကြေကွဲစွာ ပြောပြလေသည်။ ဆရာစံအလောင်းကို သာယာဝတီထောင်အနီးရှိ သာယာဝတီသုဿန်၌ပင် မြေမြှုပ်သင်္ဂြိုဟ်ထားလေသည်။
ကျောက်မိုးရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဂဠုန်ဆရာစံ
ဘီလူးကျွန်း၊ ကမာမိုကျေးရွာတွင် နေထိုင်သွားခဲ့သည့်
ဆရာစံကွယ်လွန်သော်လည်း အခြားဂဠုန်တပ်သားများ၏ တော်လှန်ပုန်ကန်မှုတို့မှာမရပ်သေးဘဲ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားလျက်ရှိသည်။ နယ်ချဲ့ တပ်များ၏ အပြင်းအထန်နှိမ်နင်းမှုများကြောင့် သေကြေထိခိုက်ဒဏ်ရာရသူများမှာလည်း မနည်းလှပေ။
၁၉၃၀ ပြည့်နှစ် တောင်သူလယ်သမားအရေးတော်ပုံကြီး ဆင်နွှဲမှုနှင့်ပတ်သက်၍ ဗြိတိသျှအစိုးရ၏ အစီရင်ခံစာအရ-၁၉၂၉ – ၃၀ တွင် ကြိုးဒဏ်ခံရသူပေါင်း ၇၆ ယောက် တသက်တကျွန်းပြစ်ဒဏ်ခံရသူပေါင်း ၂၁၈ ယောက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၃၀ – ၃၁ တွင် ကြိုးဒဏ်ကျခံရသူပေါင်း ၁၄၄ ယောက်၊ တသက်တကျွန်းကျခံရသူ ၁၈၆ ယောက်။ ၁၉၃၁ -၃၂ တွင် ကြိုးဒဏ်ကျခံရသူပေါင်း ၁၁၂ ယောက်၊ တသက်တကျွန်းပြစ်ဒဏ်ခံရသူပေါင်း ၄၈၆ ယောက်ရှိကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။
ဆရာစံ၏ တောင်သူလယ်သမားအရေးတော်ပုံကြီးအရေးနိမ့်ခဲ့ရသည်မှာ ထိုစဉ်က လက်နက်အင်အားမညီမျှခြင်း၊ ဝါဒရေးရာအားဖြင့် ခေတ်မီသော သဘောတရားမရှိခြင်း၊ နိုင်ငံရေးပါတီ တခုခုက ဦးဆောင်မှုမရှိခဲ့ခြင်း၊ ပြည်သူတရပ်လုံးကို စည်းရုံးနိုင်စွမ်းမရှိခြင်းတို့ကြောင့်ဖြစ်သည်ဟု သမိုင်းသုတေသီတို့က သုံးသပ်တင်ပြခဲ့ကြသည်။
ပုန်ကန်ထကြွမှု၏ အကျိုးဆက်များ
ပုန်ကန်ထကြွမှု၏ အကျိုးဆက်အားဖြင့် နှိမ်နင်းရန် ဗြိတိသျှတပ်သား ၁၀၀၀၀ ကျော် နှင့် အချိန် နှစ်နှစ် ကျော် လိုအပ်ခဲ့ပြီး ဆရာစံအား ကြိုးမိန့်ပေးကွပ်မျက်ခြင်း ဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။
နောက်ဆုံးစကား
နှုတ်ဆက်စကား ကို အောက်ပါအတိုင်းပြောကြားသွားသည်။
သွားပြီ အားလုံးပဲ၊ အောင်ပါစေ ဆိုတဲ့ ဆု ကို တောင်းပေးကြပါ။ အမျိုး ဘာသာ သာသနာ ပညာ ကြီးပွားရန်အတွက် ကြိုးစားသဖြင့် ဤကဲ့သို့ ကြိုးပေးခံရမည်ကို မကြောက်ပါ။
ဗြိတိသျှတို့သည် ပုန်ကန်မှုတွင် ဆရာစံ၏ အခန်းကဏ္ဍနှင့်ပတ်သက်၍ မှားယွင်းစွာနှင့် ပုံကြီးချဲ့၍ ဖော်ပြခဲ့ခြင်းဖြင့် သူ့အား ကွပ်မျက်ခြင်းအား အမှန်တကယ်ရှိခဲ့သည်ထက် ပို၍ အဓိပ္ပာယ်ရှိသည်ဟု မြင်လာစေရန် ပြုလုပ်ခဲ့သည်ဟု အချို့ကထင်ကြသည်။ ဆရာစံ၏ အစီအစဉ်ကို အကြမ်းဖော်ပြထားသော ပုလိပ်တစ်ဦး၏ ဒိုင်ယာရီ အပါအဝင် အမှုစစ်ဆေးစီရင်ခြင်း၏ အသေးစိတ်အချက်အလက်များတို့သည် ယုံကြည်ဖွယ်ကောင်းသည်ဟု ယူဆခြင်းမခံရပေ။
ဆရာစံသည် ကိုလိုနီအစိုးရကို ဆန့်ကျင်ခဲ့သည့် လူထုကြီးအားဦးဆောင်မှုပေးခဲ့သော အမျိုးသားစိတ် ဓာတ်ရှိသူ သူရဲကောင်းတစ်ဦးအဖြစ် အမှတ်ရခြင်းခံရသည်။
ကူမိုင်ရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
ကူမိုင်ရွာ(Kumaing)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ကုန်ပြင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၅၁၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကုန်ပြင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၈၃ ဦး၊ မ ၄၈၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၇၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပေါက်တိုင်းရွာ၊ ထားဝယ်မြို့နယ်
ပေါက်တိုင်းရွာ(Pauktaing)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်ခရိုင်၊ ထားဝယ်မြို့နယ်၊ ကျောက်ရပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ 177,077 ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ထားဝယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျော်ဆွေ
ကျော်ဆွေသည် မြန်မာ ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်နှင့် ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ ဖြစ်သည်။ ကျော်ဆွေကို ရန်ကုန်မြို့၌ အဖ ဦးဘနှစ်( မြို့ပြအိုးအိမ်ဌာန ဝန်ထောက်)နှင့် အမိ ဒေါ်အုန်းစိန်တို့မှ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၈၅-ခုနှစ်၊ တပို့တွဲလဆန်း ၆-ရက်နေ့ တနင်္ဂနွေနေ့တွင် မွေးဖွားသည်။ ငယ်နာမည်မှာ မော်နီဖြစ်သည်။ မွေးချင်းညီအစ်ကို လေးဦးရှိသည့် အနက် ဒုတိယမြောက်သား ဖြစ်သည်။
ကျော်ဆွေသည် ငယ်စဉ်က စိန်ဂျွန်းကျောင်းတွင် ပညာသင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း၌ ပဲခူးမြို့တွင် ရာဇဝတ်အုပ် အဖြစ် တာဝန်ထမ်းသည်။ ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေးကာလတွင် ဘီဒီအေ ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် သို့ ဝင်ရောက် တာဝန်ထမ်းသည်။ ၁၉၄၅-၄၆ ခုနှစ်၊ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ပြီးစအချိန်တွင် ဝါသနာအလျောက် ရုပ်ရှင်လောကသို့ စတင်ခြေချခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှဘားမားရုပ်ရှင် (ယခု ညွှန့်မြန်မာ) ကုမ္ပဏီမှ ဒါရိုက်တာ ဦးဘရှင် ရိုက်ကူးသော စောရစံရှား အသံတိတ် ရုပ်ရှင်ကားတွင် စတန့်မင်းသား တင်ဖေ၊ မင်းသမီး မေမြတို့နှင့် တွဲဖက်၍ ကျော်ဆွေ အမည်ဖြင့် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်အဖြစ် ပထမဆုံး ပါဝင် ရိုက်ကူးခဲ့သည်။
ထို့နောက် ကျော်ဆွေသည် သူ၏ လက်ဦးရုပ်ရှင်ဆရာ ဒါရိုက်တာ ဦးဘရှင်နှင့် အေဝမ်းဖလင် ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီသို့ ပြောင်းရွှေ့ကာ ဗိုလ်ချုပ်၊ တသွေးတမြေ စသော ရာဇဝင်နောက်ခံ ကားများတွင်၎င်း၊ ဒါရိုက်တာ ဦးချင်းစိန် (ရွှေညာမောင်) ရိုက်ကူးသော အထောက်တော်နှင့် ချစ်ရဲဘော် ဇာတ်ကားများတွင်၎င်း၊ မင်းသမီးမေမြ၊ မေမြင့်၊ မေဆန်း စသည်တို့နှင့် တွဲဖက်ပါဝင် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် ကျော်ဆွေဟု ထင်ရှားလာစ အချိန်တွင် ဗြိတိသျှဘားမားရုပ်ရှင်သို့ ပြန်လည်ကူးပြောင်းကာ ဒါရိုက်တာ ရွှေဒုံးဘီအောင်၏ နာမည်ကျော် ဗိုလ်အောင်ဒင် အဆက် သား ဗိုလ်အောင်ဒင် ဇာတ်ကားတွင် မင်းသမီး ခင်အုန်းမြင့်နှင့် တွဲဖက်ပါဝင် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ဒါရိုက်တာ ရွှေဒုံးဘီအောင်နှင့်ပင် ပွဲခါညောင်ရေ၊ ဒါရိုက်တာ ဦးသုခနှင့် ဒီဆောင်းဟေမာန်၊ ဒါရိုက်တာ ချစ်ခင်ရိုက်ကူးသော ဖြေလျော့ခွေ၊ ဒါရိုက်တာ ဦးအောင်ကြီး ရိုက်ကူးသော မင်းအောင် မင်းနောင်၊ ဒါရိုက်တာ လှဦး (လူကြမ်းလှမောင်လေး) ရိုက်ကူးသော ဖူးစာနှစ်ခိုင် ဇာတ်ကားများတွင်လည်း ပါဝင် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
ကျော်ဆွေသည် ကိုယ်ပိုင် မိုးရုပ်ရှင် ကုမ္ပဏီကို တည်ထောင်ပြီး ပထမဆုံး ဒါရိုက်တာ၊ သရုပ်ဆောင် မင်းသားအဖြစ် ပုလဲမျက်ရည် စစ်ရုပ်ရှင်ကားကို မင်းသမီး ခင်ယုမေ (မေ)နှင့် တွဲဖက်ပါဝင် ရိုက်ကူးသည်။ မိုးရုပ်ရှင်မှပင် ရုပ်ရှင်မင်းသမီး ခင်ယုမေ (မေ)နှင့် အများဆုံးတွဲ၍ ချစ်မေတ္တာ၊ မချူသာသည်၊ သည်မေတ္တာလမ်း၊ စိမ်း စသည့် ရုပ်ရှင်ကားများကို ဆက်လက်ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ ၁၉၄၅-၄၆-ခုနှစ်မှစ၍ ၁၉၈၂-ခုနှစ်အတွင်း နှစ်ပေါင်း ၃၅-နှစ်ကျော် အတွင်း သရုပ်ဆောင်မင်းသား၊ သရုပ်ဆောင် ဒါရိုက်တာ အဖြစ်နှင့် ပါဝင်ရိုက်ကူးခဲ့သော ရုပ်ရှင်ကားပေါင်း ၃၀-ကျော်ရှိသည်။ ကျော်ဆွေသည် မိမိပိုင် မိုးရုပ်ရှင်မှ မင်းသား၊ ဒါရိုက်တာ အနေဖြင့် နောက်ဆုံးရိုက်ကူးသွားသော ရုပ်ရှင်ကားမှာ မြွေမြွေချင်း ခြေမြင် ဇာတ်ကားဖြစ်သည်။ ထိုဇာတ်ကားတွင် စတန့်မင်းသား ရွှေဘနှင့် တွဲဖက် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
ဘဝနိဂုံး
ကျော်ဆွေသည် ၁၉၈၂-ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၅-ရက်တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီးဒေါ်နွဲ့နွဲ့နှင့် သားသမီး ငါးယောက်ကျန်ရစ်သည်။ ကျော်ဆွေသည် ရုပ်ရှင်ကားပေါင်း ၃၀-ကျော် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သော်လည်း အကယ်ဒမီဆု ရရှိမသွားခဲ့ရှာပေ။
ယူယာ မီကာမီ
မိုမိုနာ ကီတို (鬼頭 桃菜 ၁၉၉၃ ဩဂုတ် ၁၆ ဘွား) သည် သရုပ်ဆောင်အမည် ယူယာ မီကာမီ (三上 悠亜) ဖြင့် ထင်ရှားသော ဂျပန်နိုင်ငံသားလိင်ဖျော်ဖြေရေးမင်းသမီးနှင့် အဆိုတော်ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၉ ခုတွင် အမျိုးသမီးအဆိုအဖွဲ့ အက်စကေအီး ၄၈ (SKE48) တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ ခုတွင် အဖွဲ့ဖျက်သည်နောက် လိင်ဖျော်ဖြေရေးနယ်ပယ်သို့ ၂၀၁၅ ခုတွင် ဝင်လာ၏။ ၂၀၁၇ ခုတွင် လူကြိုက်အများဆုံးနှင့် ရောင်းအားအကောင်းဆုံး လိင်ဖျော်ဖြေရေးမင်းသမီးဖြစ်လာပြီး ဆုအမျိုးမျိုးကိုလည်း ရသည်။ လက်ရှိတွင် ဇာတ်ကား ၁၅၀ ကျော်တွင် ပါဝင်ထားပြီး ယင်းတို့တွင် ဇာတ်ကွက်စုံနှင့် ပုံရိပ်ယောင်သုံးဗီဒီယိုများလည်း ပါသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:၁၉၉၃ မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံသား လိင်ဖျော်ဖြေရေးမင်းသမီးများ
လွယ်အော်ရွာ၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်
လွယ်အော်ရွာ (Loikaw)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုးမိတ်ခရိုင်၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်၊ မန်ယွန်းအူရာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၀၇၇၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန်ယွန်းအူရာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၁၁ ဦး၊ မ ၅၁၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၂၁ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမိတ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကုလားဘာတောင်ရွာ
ကုလားဘာတောင်ရွာ အမည်ရှိ ရွာများမှာ
မဌေးစု
မဌေးစု
မြေခြားရွာ၊ နတ်မော်
မြေခြားရွာ၊ နတ်မော်
ဂျင်းမုဂျိဘူတာ
ဂျင်းမုဂျိဘူတာ  (神武寺駅 ဂျင်းမုဂျိ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ခါနာဂါဝါခရိုင်၊ ဇုရှိမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
အိသာ ကရိနီ
အိသာ ကရိနီ (ယခင်က Eta Argus ဟုသိထား) သည် စတီလာ စနစ်ဖြစ်ပြီး အနည်းဆုံး ကြယ်နှစ်စင်းပါဝင်ကာ နေထက် အဆပေါင်း ၅ သိန်း ပိုမိုတောက်ပသည်။ ယင်းသည် ကရိနာ ကြယ်စုတန်းထဲတွင် တည်ရှိပြီး အလင်းနှစ် ၇၅ဝဝ (၂၃ဝဝ parsecs) ကွာဝေးသည်။ ၁၈၃၇ ခုနှစ်မှ ၁၈၅၆ ခုနှစ်အတွင်း Great Eruption ဟုလူသိများသည့် စတုတ္ထမြောက် အတောက်ပဆုံးအဖြစ် ပထမဆုံး မှတ်တမ်းတင်ခံထားရသည်။ အိသာ ကရိနီ၏ အဓိကကြယ်နှစ်စင်းသည် ဘဲဥပုံပတ်လမ်းကြောင်းရှိကာ ကြာမြင့်ချိန်သည် ၅.၅၄ နှစ်ရှိသည်။ ပင်မကြယ်သည် နေထက် အဆပေါင်း ၁၅ဝ ထုထည်ပိုကြီးကာ ယင်းကတည်းက ၃ဝ ရာခိုင်နှုန်းအား ဆုံးရှုံးခဲ့ရပြီးဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ယင်း၏ ထုထည်နှင့်သက်တမ်းအခြေနေအရ မဝေးတော့သည့်အနာဂတ်တွင် ဆူပါနိုဗာ သို့မဟုတ် ဟိုက်ပါနိုဗာအဖြစ် ပေါက်ကွဲလိမ့်မည်ဖြစ်သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် ခရမ်းလွန် လေဆာရောင်ခြည် ထုတ်ပေးသည့် တစ်ခုတည်းသော ကြယ်လည်းဖြစ်ပေသည်။ ဒုတိယကြယ်သည် နေထက် အဆပေါင်း ၃ဝ-၈ဝ ခန့်ကြီးမားသည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။
ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုနှင့် နာမည်ပေးခြင်း
အိသာ ကရိနီအား ဒတ်ချ်လူမျိုး Pieter Keyser ဆိုသူမတိုင်ခင် ၁၇ ရာစုတွင် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်ဟူသော ခိုင်လုံသည့်သက်သေအထောက်အထား မတွေ့ရပေ။ ၁၈၇၉ ခုနှစ်အထိ Eta Carinae အား ကောင်းမွန်စွာ မသိရှိခဲ့ပေ။ အစောဆုံး မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သူမှာ အက်မော ဟေလီဖြစ်ပြီး ၁၆၇၇ ခုနှစ် Sequens ဟုသတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သူ၏ Catalogus Stellarum Australium အား ၁၆၇၉ ခုနှစ်တွင် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ အိသာ ကရိနီအား တရုတ်လူမျိုး ရိုးရာနက္ခတ္တပညာရှင်များကလည်း ၁၇ ရာစုတွင် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။ တရုတ်လို 海山 ဟုခေါ်ပြီး ပင်လယ်နှင့်တောင်တန်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ အိသာ ကရိနီအား Tseen She ဟုမှည့်ခေါ်ကာ (တရုတ်: 天社) (ကောင်းကင်ဘုံဝတ်ရည်) ယင်းအား 海山二 (ပင်လယ်နှင့်တောင်တန်း၏ ဒုတိယကြယ်) ဟုလည်းသိထားသည်။ ဟာလေးသည် ပကတိအရွယ်အစား ၄ ရှိသည်ဟု ယင်းခေတ်အခါက တွက်ချက်ခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင်မူ ၃.၃ ရှိလေသည်။
အကွာအဝေး
အိသာ ကရိနီ၏ အကွာအဝေးအား နည်းလမ်းပေါင်းများစွာဖြင့် တိုင်းတာခဲ့ကြသည်။ အများလက်ခံထားသည်မှာ ၂၃ဝဝဝ Parsec (အလင်းနှစ် ၇၈ဝဝဝ) ဖြစ်သည်။ အတိမ်းအစောင်းမှာ ၁ဝဝ parsec (အလင်းနှစ် ၃၃ဝ) ရှိနိုင်သည်။ Trumpler နှင့် 16 HD 93250 ဆိုသော ကြယ်နှစ်စင်းနှင့် အကွာအဝေးချင်း တူညီနိုင်သည်။
ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်
အိသာ ကရိနီ၏ ဗဟိုပင်ရင်းမှ ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်များ ထုတ်ပေးလျက်ရှိသည်။
အနီအောက်ရောင်ခြည်
အိသာ ကရိနီမှ အနီအောက်ရောင်ခြည်လေ့လာမှုသည် အရေးပါလာခဲ့သည်။ ဗဟိုကြယ်မှ လျပ်စစ်သံလိုက်ရောင်ခြည် ဖြာထွက်မှုသည် ပတ်ဝန်းကျင်မှ ဖုန်မှုန်များကို စုပ်ယူလျက်ရှိပြီး အိသာ ကရိနီသည် အနီရောင်အောက် ရောင်စဉ်ပေါကြွယ်ဝသည့် ပင်ရင်းတစ်ခုပင်ဖြစ်သည်။
ရေဒီယို ထုတ်လွှင့်မှု
မိုက်ခရိုလှိုင်း band မှ အိသာ ကရိနီ၏ ရေဒီယို ထုတ်လွှင့်မှုကို လေ့လာခဲ့သည်။ ရေဒီယိုပင်ရင်းဖြစ်သော အချပ်ပြားဆီမှ အလျားသည် အချင်းအားဖြင့် ၁၀၀၀၀ AU ရှိသည်ဟု ပြသည်။ ထို့ပြင် ၅.၅ နှစ်ကြာတိုင်း ရေဒီယိုလှိုင်းအားသည် ပုံသေပြောင်းလဲလျက်ရှိသည်ဟု သိရသည်။
ပတ်ဝန်းကျင်
အိသာ ကရိနီအား ကရိနာ နက်ဗျူလာအနားတွင် တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယင်းသည် နဂါးငွေ့တန်း၏ ကရိနာ-ဆဂါတိရိလက်မောင်းထဲမှ ကြယ်တာရာမွေးဖွားသည့် နယ်မြေဖြစ်သည်။ နက်ဗျူလာသည် တောင်ဘက်ခြမ်းကောင်းကင်တွင် မျက်စိဖြင့်မြင်ရသည့် အရာဝတ္ထုတစ်ခုပင်ဖြစ်သည်။ အိသာ ကရိနီသည် ကရိနီ နက်ဗျူလာကဲ့သို့ပင် အကွာအဝေးရှိပြီး နက်ဗျူလာထဲတွင် တောက်ပသော ကြယ်တာရာများစွာဖြင့် ထွန်းလင်းလျက်ရှိချေသည်။
ပတ်လမ်း
အိသာ ကရိနီသည် ဒွိကြယ်စနစ်ဖြစ်သောကြောင့် တိုက်ရိုက်လေ့လာရန် မဖြစ်နိုင်ပေ။ သို့သော်လည်း ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ပတ်လမ်းမှာ ဘဲဥပုံစံ ဖြစ်သည်။ ယင်းပတ်လမ်းအတွက် ကြာမြင့်ချိန်မှာ ၅.၅၃၉ နှစ်ဖြစ်ပြီး ထုထည်ဆုံးရှုံးမှုကြောင့် အပြောင်းအလဲ ရှိနိုင်သည်။ Great Eruption နှင့် ၁၈၉ဝ ခုနှစ်ကာလအတွင်း ပတ်လမ်းကြာမြင့်ချိန်မှာ ၅.၅၂ ဖြစ်ပြီး ယင်းမတိုင်ခင်ကမူ ၄.၈ နှင့် ၅.၄ ဖြစ်နိုင်သည်။ ပတ်လမ်းရှည်အကွာအဝေးမှာ ၁၅ မှ ၁၆ AU အတွင်း ဖြစ်နိုင်သည်။
ထုထည်
ကြယ်၏ ထုထည်အား တိတိကျကျတိုင်းတာရန် မလွယ်ကူပေ။ အိသာ ကရိနီသည် ဒွိကြယ်စနစ်ဖြစ်သောကြောင့် ယင်းတို့၏ပတ်လမ်းကို မသိရပေ။ များလှစွာသော စံနမူနာများအရ နေ၏ထုထည်ပေါင်း ၁၂ဝ-၂ဝဝ အသီးသီး ရှိကြသည်ဟုဆိုသည်။
ထုထည်ဆုံးရှုံးမှု
အိသာ ကရိနီသည် အင်မတန်တောက်ပကာ နည်းပါးသော မျက်နှာပြင်ဒြပ်ဆွဲအားကြောင့် ထုထည်မှာ ဆုံးရှုံးလျက်ရှိသည်။ Great Eruption ကာလအတွင်း ဆုံးရှုံးသွားသော ထုထည်ပမာဏမှာ ကြယ်တစ်စင်း တစ်နှစ်ပတ်လုံးဆုံးရှုံးသော ထုထည်ပမာဏထက် ထောင်ပေါင်းများစွာ များပြားလှသည်။
အပူချိန်
၂ဝ ရာစု အကုန်ထိ အိသာ ကရိနီ၏ အပူချိန်သည် ၃ဝဝဝ ကေလ်ဗင်ဟု ယူဆခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဒွိကြယ်စနစ် အိသာ ကရိနီသည် အပူချိန်အားဖြင့် ၁ဝဝ မီလီယံကေလ်ဗင်ထိ ရှိနိုင်သည်။ ယင်းတွင် X-ray နှင့် ဂါမာရောင်စဉ်များလည်း ရှိနိုင်လေသည်။ အိသာ ကရိနီ B သည် ဟိုက်ပါဂျိုင့်ယန့်ကြယ်တစ်စင်းကဲ့သို့ ဖြစ်ဖွယ်ရှိပြီး အပူချိန်သည် ၂ဝဝဝဝ မှ ၂၅ဝဝဝ ကေလ်ဗင်ထိ ရှိနိုင်သည်။
အရွယ်အစား
အိသာ ကရိနီကြယ်စနစ်တွင် ကြယ်များ၏အရွယ်အစားကို တိုင်းတာရန်မှာ ခက်ခဲလှသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ယင်းကြယ်တို့အား တိုက်ရိုက် မမြင်နိုင်သောကြောင့်ပေတည်း။ ယင်းအား O type ကြယ်ဘီလူးကြီးဟု ယူဆရသည်။
ဆူပါနိုဗာ ပေါက်ကွဲတန်စွမ်း
နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီတွင် နောက်ထပ်ဖြစ်ပွားမည့် ဆူပါနိုဗာသည် ကြယ်ဖြူပု သို့မဟုတ် အမျိုးအမည်မသိရသော ကြယ်ဘီလူးကြီးများဆီမှဟု ခန့်မှန်းခြေ တွက်ချက်ထားသည်။ ယင်းတို့အား သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်နိုင်မည် မဟုတ်ပေ။ သို့သော်လည်း အိသာ ကရိနီကဲ့သို့ ကြီးမားသည့် ကြယ်များသည် ဆူပါနိုဗာ ပေါက်ကွဲလာနိုင်သောကြောင့် အထူးပင်စိတ်ဝင်စားခြင်း ခံရလျက်ရှိချေသည်။ နေထက် အဆပေါင်း ၁၅ဝ ကြီးမားသည့် ကြယ်တစ်စင်းသည် နှစ်ပေါင်း ၃ သိန်းအတွင်း Wolf–Rayet ကြယ်အဖြစ် ကျဆင်းပြိုကွဲတတ်လေသည်။ သတ္တုနည်းပါးသောအခြေနေတွင် ကြီးမားသည့်ကြယ်များသည် တွင်းနက်များအဖြစ် တိုက်ရိုက်ကူးပြောင်းကြသည်။ ယင်းတို့ကိုမူ တောက်ပသော ဆူပါနိုဗာများအဖြစ် မြင်တွေ့နိုင်မည် မဟုတ်ပေ။ သေချာသည့် ဆူပါနိုဗာများသည် ဂါမာရောင်ခြည်အား ထုတ်လွှတ်ပေးတတ်ကြသော်လည်း အိသာ ကရိနီကဲ့သို့ကြယ်များသည် ယင်းကဲ့သို့ထုတ်လွှတ်ပေးရန် မမျော်လင့်ထားပေ။
ကမ္ဘာမြေပြင် သက်ရောက်မှု
အိသာ ကရိနီ တည်ရှိသည့်အကွာအဝေးမှ ယေဘုယျ ဆူပါနိုဗာပေါက်ကွဲမှုသည် မြင်နိုင်သောအရွယ်အစား ၄ အထိ တောက်ပမည်ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် သောကြာဂြိုဟ်၏ မြင်နိုင်သောအရွယ်အစားပင်ဖြစ်သည်။ ဟိုက်ပါနိုဗာဆိုပါက ယင်းထက် ပိုမိုတောက်ပပါလိမ့်မည်။ မှတ်တမ်းတင်ထားသော အတောက်ပဆုံး ဆူပါနိုဗာမှာ SN 1006 ဖြစ်သည်။ အလင်းနှစ် ၇၅ဝဝ မှကြယ်တစ်စင်းသည် သက်ရှိတို့အား အန္တရာယ်ဖြစ်စေမည့်သဘော မရှိပေ။ ယင်းတို့သည် အင်အားပြင်းထန်သော ဂါမာရောင်ခြည်များကို ထုတ်လွှင့်ပေးသောကြောင့် အဓိက ထိခိုက်မည့်အရာမှာ အိုဇုန်းလွှာ၊ အာကာသယာဉ်၊ ဂြိုဟ်တုနှင့် အာကာသထဲမှ အကာသယာဉ်မှူးများ ဖြစ်ပေမည်။ သို့သော်လည်း ယင်းသို့ဖြစ်ရန် အန္တရာယ်များသည့် ဟိုက်ပါနိုဗာတစ်ခုသည် ကမ္ဘာမြေနှင့် အလင်းနှစ် ၅ဝ ခန့်နီးကပ်ဖို့ လိုအပ်သည်။ အိသာ ကရိနီသည် ဂါမာရောင်ခြည်များ ထုတ်လွှတ်ပေးမည်ဟု မမျော်လင့်ရပါ။ သို့သော် ကမ္ဘာမြေပေါ် တိုက်ရိုက်ထိမိပါက သက်ရှိတို့ အဓိကမျိုးသုဉ်းခြင်းနှင့် ရင်ဆိုင်နိုင်ဖွယ်ရှိလေသည်။ တွက်ချက်မှုများအရ ယင်းကဲ့သို့ ဂါမာရောင်ခြည်နှင့် ထိမိပါက ကမ္ဘာ့လေထုအနေဖြင့် နေမျက်နှာပြင်နှင့် တိုက်ရိုက်ထိတွေ့လိုက်ရသကဲ့သို့ပင် ရှိချေတော့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကြယ်စုံတွဲများ ကဏ္ဍ:ကရိနာ (ကြယ်စုတန်း)
၁၉၃၀
ဇန်နဝါရီလ
(၁) ရက်။
ဖေဖော်ဝါရီလ
(၁) ရက်။
မတ်လ
(၁၈) ရက်။
ဧပြီလ
(၁) ရက်။
မေလ
(၁) ရက်။
ဇွန်လ
(၁) ရက်။
ဇူလိုင်လ
(၁) ရက်။
ဩဂုတ်လ
(၁) ရက်။
စက်တင်ဘာလ
(၁) ရက်
အောက်တိုဘာလ
(၁) ရက်။
နိုဝင်ဘာလ
(၁) ရက်။
ဒီဇင်ဘာလ
(၁) ရက်။
တက်မျောရွာ၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်
တက်မျောရွာ (Tethmyaw)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်၊ တဘက်ဆွဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၈၀၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တဘက်ဆွဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၇၇၇ ဦး၊ မ ၄၁၂၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၉၀၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အူရီဒူး မြန်မာ
အူရီဒူးမြန်မာ (Ooredoo Myanmar) သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် မိုဘိုင်းဆက်သွယ်ရေး ဝန်ဆောင်မှုပေးနေသော ကာတာနိုင်ငံ အခြေစိုက် ဆက်သွယ်ရေးကုမ္ပဏီ တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ မှစတင်၍ ဝန်ဆောင်မှု ပေးနိုင်ခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံအတွက် ပထမဦးဆုံး 4G LTE Network ဝန်ဆောင်မှုကို ၂၀၁၆ ခုနှစ် မေလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။
အင်ပင်ရွာ၊ မရကန်
အင်ပင်ရွာ (Inpin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဒီပဲယင်းမြို့နယ်၊ မရကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၅၈၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဒီပဲယင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နေ့
နေ့ ဆိုသည်မှာ အချိန်ကိုတွက်ချက်သည့် အတိုင်းတာ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ယခုအချိန်ထိ ၂၄ နာရီမှာ ၁ ရက်နှင့် ညီမျှသည်ဟု လက်ခံကြသည်။ ကျွန်ုပ်တို့ နေထိုင်လျက်ရှိသော ကမ္ဘာကြီးသည် ဟင်းလင်း ပြင်အတွင်း၌ နေကို လှည့်ပတ်၍သွားနေစဉ် ယင်း၏ဝင်ရိုး ပေါ်၌လည်း လည်လျက်ရှိလေသည်။ ထိုသို့ မိမိဝင်ရိုးပေါ်တွင် အစဉ်မပြတ်လည်နေသဖြင့် နေ့နှင့်ညဉ့် ဖြစ်ပေါ်ရသည်။ ကမ္ဘာ ကြီးသည် ယင်း၏ဝင်ရိုးပေါ်၌ တစ်ပတ်ပြည့် လည်ရန်အတွက် ၂၄ နာရီမျှ ကြာသည်။ ထိုအချိန်ကို တစ်ရက်ဟု ခေါ်သည်။ သို့ဖြစ်ရကား တစ်နေ့နှင့် တစ်ညဉ့်သည် တစ်ရက် ဖြစ်လေ သည်။
ကမ္ဘာကြီးသည် မိမိ၏ဝင်ရိုးပေါ်တွင်လည်ယင်း နေကို တစ်ပတ်ပတ်မိသောအချိန်ကို တစ်နှစ်ဟု ခေါ်သည်။ တစ်ပတ် ပတ်မိရန် ရက်ပေါင်း ၃၆၅ ၃/၄ ရက် ကြာ၏။ သို့သော် သာမန်အားဖြင့် ရိုးရိုးနှစ် တစ်နှစ်လျှင် ၃၆၅ ရက်၊ ရက်ငင်နှစ် တစ်နှစ်လျှင် ၃၆၆ ရက်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။*ပြက္ခဒိန်
ရှေးမြန်မာမင်းများလက်ထက်တွင် ရေနာရီကို အမှီပြု၍ ပဟိုရ်စည်ကို တီးခတ်သောအားဖြင့် ပဟိုရ်နာရီကို အသုံးပြုရ လေရာ ရေနာရီအားဖြင့် တစ်ရက်လျှင် နာရီ ၆ဝ ပိုင်းခြား သတ်မှတ်ထား၏။ တစ်ရက်ဆိုသည်မှာ လွန်ခဲ့သော သန်းခေါင် မှသည် လာလတ္တံ့သော အနာဂတ်သန်းခေါင်အထိ ဖြစ်သည်။ တစ်ရက်ဟု ဆိုအပ်သော ကာလကို နေ့ကာလ၊ ညဉ့်ကာလ ဟူ၍ ပိုင်းခြားထားလေသည်။
မြန်မာလူမျိုးတို့သည် ''ရှေးထုံးကိုလည်း မပယ်နှင့်၊ ဈေး သုံးလည်း မကြွယ်နှင့်''ဟူသော ဆောင်ပုဒ်ကို လက်သုံးပြု လျက် ဘုရားတန်ဆောင်း၊ ကျောင်း၊ ကန်၊ စေတီ တည်ထား ကိုးကွယ်ခြင်း၊ တိုက်တာနေအိမ် ဆောက်လုပ်ခြင်း၊ ရှင်ပြု နားသ-မင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း၊ ထိမ်းမြားမင်္ဂလာပြုလုပ်ခြင်း၊ ရေတွင်းရေကန် ပန်းမာလ်ဥယျာဉ်စိုက်ပျိုးခြင်း၊ ပျိုးကြဲ ကောက် စိုက် လယ်လုပ်စသော အလုံးစုံသော လူမှုကိစ္စ အဝဝတို့ကို ပြုလုပ်ရာတွင် ရက်၏ စင်ကြယ်ခြင်းကို ရွေးချယ်စိစစ် ပြုလုပ် တတ်ကြလေသည်။
ရက်၏ စင်ကြယ်ခြင်းဟူသည်ကား ပြဿဒါးရက်၊ သမား ညိုရက်၊သမားဖြူရက်၊ ရက်ယုတ်မာ၊ရှမ်းရက်၊ မဟာရက်ကြမ်း၊ ဝါရမိတ္တုငယ်၊ ဝါရမိတ္တုကြီး၊ ရက်ပုတ်၊ နဂါးပေါ်ရက်၊ လဆန်း မြေခံ၊ လဆုတ် မြေခံ စသောရက်တို့ကို လွတ်ကင်းအောင် ရွေးချယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ သာမန်အားဖြင့်ကား ရက်ရာဇာကို ဆောင်၍ ပြဿဒါးရက်ကို ရှောင်တတ်သည့်အလေ့ ရှိလေ သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အချိန်၏ ယူနစ်များ
ဓနုံးချောင်းရွာ၊ သရက်တော
ဓနုံးချောင်းရွာ၊ သရက်တော
ရေခေါင်းချောင်းရွာ၊ ရေခေါင်းချောင်း
ရေခေါင်းချောင်းရွာ၊ ရေခေါင်းချောင်း
စုက္ကတေး
စုက္ကတေးမင်းသား၏ အကြံနှင့် ကျဉ်စိုးမင်းသားတို့ ပူးပေါင်းကာ ကျောင်းဆောင်တစ်ဆောင် ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းပြီး ကျောင်းတော် ရေစက်ချအလှူ၌ သာဓုခေါ်ပေးရန် မင်းကြီးကို ဖိတ်ကြားရာ ကွမ်းဆော်ကြောင်ဖြူမင်းလည်း ကြွရောက်လေသည်။ ကျောင်းရောက်လျှင် သီတင်းသုံးမည့် ပုဂ္ဂိုလ် မတွေ့သဖြင့်မေးရာ မင်းကြီးပင်ဖြစ်သည်ဟုဆိုကာ နန်းချလိုက်လေသည်။ စုက္ကတေးမင်းသားသည် နောင်တော် ကျဉ်စိုးမင်းသားကို နန်းတင်လေသည်။ ကျဉ်စိုးမင်းသား ၆-နှစ်မျှ ထီးနန်းစိုးစံပြီးနောက် နတ်ရွာစံသောအခါ ညီတော် စုက္ကတေးနန်းတက်လာသည်။
စုက္ကတေးမင်းနှင့် အဖေတူ အမေကွဲ ဖြစ်သော အနော်ရထာ၏ မယ်တော်ကို မိဖုရားအဖြစ်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က စုက္ကတေးမင်းက အနော်ရထာအား ပြောခဲ့သည့် "ညီသားနောင်မယ်"ဆိုသည့် စကားရပ်မှာ သမိုင်းတွင်ခဲ့ရသည်။ အနော်ရထာသည် စုက္ကတေးမင်းအား မကျေမနပ်ဖြစ်ကာ နန်းတော်မှထွက်ပြီး စစ်တိုက်ရန် လူသူစုဆောင်းခဲ့သည်။ ပုဂံကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် ချီတက်လာပြီးနောက် စစ်ဖြစ်လျှင် လူအများအပြား သေကျေပျက်စီးမည် ကို မလိုလားသဖြင့် နောင်တော် စုက္ကတေးမင်း နှင့် မြင်းကပါအရပ်တွင် တစ်ဦးချင်းစီးချင်းထိုးခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် အနော်ရထာ အနိုင်ရရှိပြီး စုက္ကတေးမင်း နတ်ရွာစံတော်မူသည်။
တန်းခရိုးရွာ
တန်းခရိုးရွာ
အယောနိသောသုတ်
(၁) မသင့်လျော်သော အကြောင်းအားဖြင့် ပြဿနာကိုမေးခြင်း၊ (၂) မသင့်လျော်သော အကြောင်းအားဖြင့် ပြဿနာကို ဖြေဆိုခြင်း၊ (၃) ထက်ဝန်းကျင် ပြည့်စုံကုန်သော ပြေပြစ်ကုန်သော အကြောင်း အကျိုးနှင့် ဆက်စပ်ကုန်သော ပုဒ်, ဝါကျတို့ဖြင့် သူတပါးတို့ ဖြေဆိုအပ်သော ပြဿနာအဖြေကို ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ မပြုခြင်းဟူသော တရားသုံးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသောသူကို “လူမိုက်”၊ ယင်းတို့မှ အပြန်ဖြစ်သော တရားသုံးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို “ပညာရှိ” ဟု ကဏှပက္ခ, သုက္ကပက္ခ ခွဲခြားပြီး ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
ချယ်ရာရွာ၊ လေရှီးမြို့နယ်
ချယ်ရာရွာ (Cheiyar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ လေရှီးမြို့နယ်၊ ချယ်ရာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၇၃၃ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လေရှီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဂျိဂင်းဂျိဘူတာ
ဂျိဂင်းဂျိဘူတာ  (慈眼寺駅 ဂျိဂင်းဂျိ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ခါဂိုရှီးမားခရိုင်၊ ခါဂိုရှီးမားမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။