cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ယာဆူဂျီရို အိုဇု
ရုပ်ရှင်လောကသို့ဝင်ရောက်ခြင်း
၁၉၂၆ တွင် အိုဇုသည် တတိယလက်ထောက် ဒါရိုက်တာဖြစ်လာသည်။ ၁၉၂၇ တွင် အိုဇုသည် စတူဒီယိုရှိ ကော်ဖီဆိုင်တွင် တန်းမစီဘဲ ကြားဖြတ်သော အခြားဝန်ထမ်းတစ်ဦးနှင့် ရန်ဖြစ်ပြီး လက်သီးနှင့်ထိုးလိုက်၍ စတူဒီယို၏ ဒါရိုက်တာရုံးခန်းသို့ ခေါ်တွေ့ခံရသည်။ ဤသည်ကို သူကအခွင့်အရေးတစ်ရပ်အဖြစ် အသုံးချပြီး သူရေးထားသော ရိုက်ညွှန်းတစ်ခုကို တင်ပြနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၇ စက်တင်ဘာတွင် "ဂျီဒိုင်ဂီကီ"ခေါ် အပိုင်းရုပ်ရှင်ဌာနတွင် ဒါရိုင်တာအဖြစ် ရာထူးတိုးပြီး သူ၏ ပထမဆုံးရုပ်ရှင်ဖြစ်သော သံဝေဂဓားကို ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ အိုဇု၏ဇာတ်လမ်းသည် ကိုဂို နိုဒါကို ဘဝင်ကျစေနိုင်ခဲ့ပြီး ကိုဂိုသည် နောက်ပိုင်းတလျောက်လုံးတွင် အိုဇု၏ ဇာတ်ညွှန်များကို ပူးတွဲရေးသားခဲ့သည်။ ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးနေစဉ် စက်တင်ဘာ ၂၅တွင် အရန်စစ်မှုထမ်းအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရန် ဆင့်ခေါ်ခံရ၍ မပြီးသေးသောရုပ်ရှင်ကို အခြားဒါရိုက်တာတစ်ဦးက ဆက်လက်ရိုက်ကူးပေးခဲ့ရသည်။
၁၉၂၈ တွင် စတူဒီယို၏အကြီးအကဲ ရှီရို ကီဒိုသည် ကုမ္ပဏီအနေဖြင့် နာမည်ကြီးသရုပ်ဆောင်များမပါဝင်သော ဟာသဇာတ်လမ်းရုပ်ရှင်တိုများကို ရိုက်ကူးရာတွင်သာ ပိုမိုအာရုံစိုက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ အဆိုပါရုပ်ရှင်တိုများကို အိုဇုရိုက်ကူးခဲ့သည်။ "ကာယ အလှ"ရုပ်ရှင်ကို ၁၉၂၈ ဒီဇင်ဘာ ၁ ရက်နေ့တွင် ဖြန့်ချိခဲ့ပြီး အဆိုပါရုပ်ရှင်မှာ အိုဇု၏ ပင်ကိုမူလ အမှတ်အသားဖြစ်သော ကင်မရာအနိမ့်အနေအထားဖြင့် ရိုက်ကူးခြင်းကို ပထမဆုံးစတင်သုံးစွဲခဲ့သော ရုပ်ရှင်ဖြစ်သည်။ နာမည်ကြီးများမပါသော ရုပ်ရှင်အတွဲများအပြီး ၁၉၂၉ စက်တင်ဘာတွင် နာမည်ကြီးသရုပ်ဆောင်များနှင့် ပထမဆုံး ရိုက်ကူးသောရုပ်ရှင်ကားအဖြစ် "ကျုပ်ဘွဲ့ရပညာတတ်...ဒါပေမယ့်"ရုပ်ရှင်ကို အိုဇုသည် သရုပ်ဆောင် မီနိုရူ တာကာဒါ၊ ကီနျူရို တာနာကာ တို့နှင့် ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ ၁၉၃၀ ဇန်နဝါရီလတွင် စတူဒီယိုမှ နာမည်အကြီးဆုံးသရုပ်ဆောင် ဆုမိကို ကူရီရှီမာ၏ နှစ်သစ်ရုပ်ရှင်ဖြစ်သော "အိမ်ထောင်သည်ဘဝ မိတ်ဆက်"ရုပ်ရှင်ကို အိုဇုအားယုံကြည်စွာ ရိုက်ကူးစေခဲ့သည်။ ၁၉၃၀ ဝန်းကျင်တွင် အိုဇုရိုက်ကူးခဲသမျှ ရုပ်ရှင်များကို ကျေနပ်အားရ၍ ရှီရို ကီဒိုက အိုဇုအား ရေပူစမ်းတစ်ခုသို့ အတူတကွသွားလည်ရန်ပင် ဖိတ်ကြားခဲ့သည်။ အစောပိုင်းသူ၏လက်ရာများတွင် သူ၏ဇာတ်ညွှန်းရေးသောနာမည်အဖြစ် "ဂျိမ်း(စ) မာကီ" ဟူသော အမည်ကို သုံးစွဲခဲ့သေးသည်။ သူ၏ "လုံမပျို"ရုပ်ရှင်တွင် ကလောင်အမည်အဖြစ် ဂျိမ်း(စ) မာကီ ကို စတင်သုံးစွဲခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ထိုရုပ်ရှင်သည် ရုပ်ရှင်မဂ္ဂဇင်း "ကီနဲမား ဂျမ်ပို"၏ ထိပ်တန်းဆယ်ကားစာရင်းတွင် ပထမဆုံးပါဝင်ခဲ့သော ရုပ်ရှင်ဖြစ်ပြီး ထိုစာရင်းတွင် တတိယချိတ်ခဲ့သည်။
၁၉၃၂ တွင် သူ၏ မြီးကောင်ပေါက်အရွယ်အပေါ် အလွန်အကြူးဟာသဖောက်ထားသော "ငါကိုမွေးဖွား...သို့သော်ငြား"ရုပ်ရှင်သည် ဂျပန်ရုပ်ရှင်တွင် ပထမဆုံးသော လူမှုဝေဖန်ရေးအမြင်ပါရှိသော လက်ရာအဖြစ် ရုပ်ရှင်ဝေဖန်ရေးဆရာများက အသိအမှတ်ပြုခဲ့ကြပြီး အိုဇုသည်လည်း ဆုများစွာရရှိခဲ့လေတော့သည်။
၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန၏ တောင်းဆိုမှုဖြင့် အိုဇုသည် "ကာဂါမီ ရှီရှီ"အမည်ရှိ အသံပါ မှတ်တမ်းရုပ်ရှင်တိုတစ်ခုကို ရိုက်ကူးပေးခဲ့သည်။ ဂျပန်ရုပ်ရှင်လောကမှ အခြားသူများနည်းတူ အိုဇုသည်လည်း အသံတိတ်မှ အသံထွက်ရုပ်ရှင်သို့ ကူးပြောင်းရာတွင် နှောင့်နှေးနေခဲ့သည်။ ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် သူ၏ ပထမဆုံး အသံထွက်ရုပ်ရှင်ကားအဖြစ် "တစ်ဦးတည်းသောသား"ရုပ်ရှင်ကို ရိုက်ကူးခဲ့သည်။
စစ်အတွင်း
၁၉၃၇ ခု စက်တင်ဘာလ ၉ ရက်တွင် ကုမ္ပဏီသည် အိုဇု၏ ဇာတ်ကားများအား ဝေဖန်ရေးအရ ချီးကျူးဂုဏ်ပြုခံရသော်လည်း ဝင်ငွေမကောင်းမှုကြောင့် ငြိုငြင်လာသည်။ အသက် သုံးဆယ့်လေးနှစ်အရွယ် အိုဇုသည်လည်း ဂျပန်တော်ဝင်ဘုရင့်တပ်မတော်မှ အမှုထမ်းရန်ဆင့်ခေါ်ခံရသည်။ ဆီနို-ဂျပန် ဒုတိယစစ်ပွဲတွင် တရုတ်စစ်မြေပြင်၌ နှစ်နှစ်ခန့် နေလိုက်ရသည်။ ၁၉၃၇ ခု စက်တင်ဘာ ၂၇ ရက်တွင် ရှန်ဟိုင်းသို့ ရောက်လာသော ဓာတုလက်နက်များကိုင်ဆောင်ထားသည့် ဂျပန်ခြေလျင်တပ်တွင် အိုဇုပါဝင်သည်။ တပ်ကြပ်ရာထူးနှင့် စစ်မှုစထမ်းပြီး ၁၉၃၈ ဇွန်လ ၁ရက်တွင် တပ်ကြပ်ကြီးအဖြစ် ရာထူးတိုးခဲသည်။ ၁၉၃၈ ဇန်နဝါရီမှ စက်တင်ဘာထိ နန်ကျင်းတွင် တပ်စွဲခဲ့ပြီး အနီးအနားတွင် တပ်စွဲနေသော ဆာဒါအို ယာမာနာကာနှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ စက်တင်ဘာတွင် ယာမာနာကာသည် အဖျားရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၉ တွင် အိုဇုတို့တပ်အား ဟန်ကျိုးသို့ ပြောင်းရွေ့တပ်စွဲစေသည်။ ဟန်ကျိုးမှပင် နန်ချန်းတိုက်ပွဲ ကျူရှူးမြစ်တိုက်ပွဲများတွင် ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ဇွန်လတွင် သူ့အား ဂျပန်သို့ပြန်ရန် အမိန့်ကျ၍ ကိုဘေးသို့ ဇူလိုင်လတွင် ပြန်ရောက်သည်။ ၁၉၃၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၆ ရက်တွင် သူ၏ စစ်မှုထမ်းတာဝန်ပြီးဆုံးသည်။
၁၉၃၉ တွင် "လက်ဖက်စိမ်းနံ့သင်းသင်း ထမင်း"ရုပ်ရှင်ဖြစ်လာမည့် ဇာတ်ညွှန်းမူကြမ်းတစ်ခုကို ရေးသားခဲ့သော်လည်း စစ်တပ်ဆင်ဆာအဖွဲ့မှ ဇာတ်ညွှန်းအားပြင်ရန် ညွှန်ကြားခံရ၍ ချောင်ထိုးပစ်လိုက်သည်။ စစ်မြေပြင်မှပြန်လာအပြီး အိုဇုပထမဆုံး ပြန်လည်ရိုက်ကူးခဲ့သော ရုပ်ရှင်ဖြစ်သည့် ၁၉၄၁ ခုနှစ်ထုတ် "တိုဒါမိသားစု၏ ညီအကိုမောင်နှမများ"ရုပ်ရှင်သည် ဝေဖန်ရေးအရရော ဝင်ငွေအရပါ အောင်မြင်မှုရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၄၂ခုနှစ်ထုတ် "တစ်ခါက အဖေတစ်ယောက်ရှိဖူးတယ်" ရုပ်ရှင်သည်လည်း အလားတူအောင်မြင်ခဲ့သည်။
၁၉၄၃ ခုနှစ်တွင် အိုဇုအား ဗမာပြည်တွင် ဝါဒဖြန့်ရုပ်ရှင်များရိုက်ကူးရန်အတွက် စစ်မှုပြန်ထမ်းခိုင်းပြန်သည်။ သို့သော်လည်း ထို့အစား စင်ကာပူသို့ စေလွတ်ခံရပြီး "ဒေလီသို့၊ ဒေလီသို့ချီ"ဇာတ်ကားကို ချန်ဒရာ ဘို့(စ)နှင့်အတူ ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ စင်ကာပူတွင်ရှိနေစဉ် တစ်နှစ်လုံးကို စာဖတ်ခြင်း၊ တင်းနစ်ကစားခြင်းနှင့် စစ်တပ်သတင်းအချက်အလက် တပ်မမှ ပြသည့် အမေရိကန်ရုပ်ရှင်များကြည့်ခြင်းဖြင့် ကုန်ဆုံးစေသည်။ သူအကြိုက်ဆုံးဇာတ်ကားမှာ "Citizen Kane" ဖြစ်သည်။ အိုဇုသည် ပင်လယ်ဘက်သို့မျက်နှာမူထားသော ငါးလွှာအခန်းတစ်ခုကို ယူထားသည်။ ထိုအခန်းတွင် သူသည် ဧည့်သည်များကိုဖျော်ဖြေသည်။ ပုံဆွဲသည်။ ကောဇောများစုသည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် အိုဇုသည် သူ့ဇာတ်ညွှန်းနှင့် ရိုက်ထားသော မှတ်တမ်းရုပ်ရှင်ကို ဖျက်ဆီးပစ်လိုက်သည်။ အိုဇုအား အရပ်သားသုံ့ပန်းအဖြစ် ရာဘာစိုက်ပျိုးရေးခြံတစ်ခုတွင် ထိန်းသိမ်းထားသည်။ စစ်သုံ့ပန်းများကို နိုင်ငံရင်းသို့ပြန်ပို့ချိန်တွင် ၃၂ ယောက်ရှိသော သူတို့ ရုပ်ရှင်အဖွဲ့အတွက် ပထမဆုံးလှေပေါ်တွင် ၂၈ယောက်စာသာ နေရာရရာ အိုဇုသည်ပြန်ခွင့်အတွက် မဲပေါက်သော်လည်း အလွန်အိမ်ပြန်ချင်နေသူတစ်ဦးကို ဦးစားပေးလိုက်လေသည်။
စစ်အပြီး
၁၉၄၆ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အိုဇု ဂျပန်သို့ပြန်ရောက်သည်။ ချီဘာစီရင်စုတွင် သူ့နှမငယ်နှင့်အတူနေနေသော သူ့အမေနှင့်အတူသွားနေသည်။ ၁၉၄၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်တွင် အိုဖူနာ စတူဒီယိုတွင် အလုပ်လျောက်သည်။ စစ်အပြီး ပထမဆုံးရုက်ရှင်အဖြစ် ၁၉၄၇ တွင် The Record of a Tenement Gentleman ကို ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ ထိုကာလမှာပင် ချီဂါဆာကီကန် ဂျပန်အင်းသည် ဇာတ်ညွှန်းရေးရန် အိုဇုစိတ်ကြိုက်နေရာဖြစ်လာသည်။
"တိုကျို ပုံပြင်" သည် ချီဂါဆာကီကန်တွင် နောက်ဆုံးရေးသားခဲ့သော ဇာတ်ညွှန်းဖြစ်သည်။ ထိုနောက်တွင် အိုဇုနှင့် နိုဒါတို့သည် နာဂါနိုစီရင်စု၊ တာတီရှီနာအရပ် တောင်များပေါ်မှ အန်ကိုဆိုဟု ခေါ်သော အိမ်ငယ်လေးတစ်လုံးကို ဇာတ်ညွှန်းရေးရန် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
၁၉၄၀နှောင်းပိုင်းများမှ အိုဇုရုပ်ရှင်များကို သူ၏ အပြောင်မြောက်ဆုံးသောလက်ရာများအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ ၎င်းတို့မှာ နိုရီကိုသုံးကားတွဲဟုခေါ်ကြသော ဆက်ဆူကိုဟာရာပါဝင်သရုပ်ဆောင်သည့် "နှောင်းနွေဦး"(၁၉၄၉)၊ "နွေအစောပိုင်း"(၁၉၅၁)နှင့် "တိုကျို ပုံပြင်"(၁၉၅၃)တို့ဖြစ်သည်။ ထိုရုပ်ရှင်များနောက်တွင် သူ၏ပထမဆုံးရောင်စုံရုပ်ရှင်ဖြစ်သော Equinox Flower (၁၉၅၈)၊ လွင့်မျောနေသော မြက်ပင်များ (၁၉၅၉)နှင့် ''နှောင်းဆောင်းဦး'" (၁၉၆၀)တို့ ထွက်လာသည်။
၁၉၆၀ မတိုင်ခင်ထိ သူ့လက်ရာများကို ဂျပန်မှလွဲ၍ နိုင်ငံရပ်ခြားများတွင် ကြည့်ရှုခွင့်မရခဲ့ပေ။ အိုဇု၏နောက်ဆုံးရုပ်ရှင်မှာ ၁၉၆၂တွင် ပြသသော "ဆောင်းဦး တစ်နေ့လယ်ခင်း"ရုပ်ရှင်ဖြစ်သည်။
ရက်ခုန်းတိုင်ရွာ
ရက်ခုန်းတိုင်ရွာ
ယာဆူဂျီရို အိုဇု
စစ်အပြီး
အိုဇုသည် အရက်သောက်ခြင်းကြောင့် နာမည်ကြီးသေးသည်။ သူနှင့် နိုဒါတို့သည် သူတို့ဇာတ်ညွှန်းမည်မျှပြီးစီးနေပြီဆိုသည်ကို သူတို့သောက်ခဲ့သော ဆာကေးပုလင်းခွံမည်မျှရှိနေပြီဟူသည်နှင့် တိုင်းတာလေ့ရှိသည်။ အိုဇုသည် တစ်သက်လုံး လူပျိုကြီးအဖြစ်အရိုးထုတ်ပြီး သူမကွယ်လွန်မှီနှစ်နှစ်၊ သူ့အမေကွယ်လွန်သည်အထိ အမေနှင့် အတူနေထိုင်ခဲ့သည်။
အိုဇုသည် ၁၉၆၃ခု အသက် ၆၀ ပြည့်မွေးနေ့တွင် ကင်ဆာရောဂါဖြင့်ကွယ်လွန်သည်။ သူ့အမေနှင့်အတူ ပူးတွဲမြုပ်နှံထားသော အန်ဂါကူ-ဂျီ ရှိ အုတ်ဂူတွင် မည်သည့်အမည်မျှ မရေးထိုးထားဘဲ "မူ (နတ္ထိ)"ဟူသည့် စာလုံးတစ်လုံးတည်းသာ ရေးထိုးထားသည်။
အမွေအနှစ် ပုံစံ
အိုဇုအား သူ့ရုပ်ရှင်များတွင် နည်းစနစ်ပိုင်းပုံစံနှင့် နောက်ခံဇာတ်ကြောင်းပြောပုံစံ ဆန်းသစ်ပြောင်းလဲမှုတို့ကြောင့် လူသိများသည်။ စစ်ပြီးခါစ ရုပ်ရှင်များတွင် အပြည့်အဝမပြောင်းလဲသေးသော်လည်း နောက်ပိုင်းရုပ်ရှင်များတွင် သူ၏နည်းစနစ်ပုံစံ သိသိသာသာပြောင်းလည်းလာသည်။ အိုဇုသည် ဟောလိဝုဒ်ရုပ်ရှင်များနှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် ပြောင်းလဲခြင်းမပြုပေ။ သူ၏ ဇာတ်ဝင်စကားပြောခန်းများတွင် သမရိုးကျ အစဉ်အလာ ပခုံးထမ်းရိုက်ချက်များသုံးခြင်းထက် ကင်မရာသည် ဇာတ်ဆောင်များကို တည်ရိုက်ခြင်းကိုသာ သုံးစွဲသည်။ ထိုရိုက်ချက်သည် ရုပ်ရှင်ကြည့်သူအား ဇာတ်ဝင်ခန်း၏ အလယ်မှ ကြည့်နေသကဲ့သို့ မြင်ရစေသည်။ အိုဇုသည် သမရိုးကျ မှိန်သွားခြင်းကဲ့သို့ ဇာတ်ဝင်ခန်းအကူးအပြောင်းမျိုးကိုလည်း မသုံးဘဲ ဒါရိုက်ဖြတ်၍ ဇာတ်ဝင်ခန်းပြောင်းခြင်းသော်လည်းကောင်း၊ အရာဝတ္ထုများကို ရုပ်ငြိမ်ရိုက်၍သော်လည်းကောင်း ဇာတ်ဝင်ခန်းကူးပြောင်းသည်။ အများအားဖြင့် နောက်ဇာတ်ဝင်ခန်းဖြစ်တည်မည့် နေရာရှိသည့် အတောက်အဦးကို လက်ရှိ ဇာတ်ဝင်ခန်းအဆုံးတွင် ရုပ်ငြိမ်ရိုက်၍ ဇာတ်ဝင်ခန်းကူးပြောင်းခြင်းမျိုးဖြစ်သည်။ ပထမဇာတ်ဝင်ခန်းဆုံးခါနီးတွင် ရုပ်ငြိမ်ကဒ်နှင့်အတူ နောက်ခံတေးစကာ ဇာတ်ဝင်ခန်းပြောင်း၍ နောက်ဇာတ်ဝင်ခန်းစလျှင် နောက်ခံတေးကို တိုးကာတိတ်စေသည်။ ရုပ်ရှင်ရိုက်သက်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ အိုဇုသည် ကင်မရာကို သိပ်မရွှေ့တော့ဘဲ အငြိမ်ရိုက်ရသည်ကို သဘောကျလာပုံရသည်။
အိုဇုသည် "တာတာမီ ရိုက်ချက်"ဟူသော နည်းကို တီထွင်ခဲ့သည်။ ထိုရိုက်ချက်တွင် ကင်မရာသည် "တာတာမီ"ဖျာချပ်ပေါ်တွင် ဒူးထောက်ထိုင်နေသည့် လူတစ်ယောက်၏ မျက်လုံးအမြင်မျိုး အနိမ့်ရိုက်ချက်သာရှိရသည်။ တကယ်တန်းတွင် အိုဇု၏ ကင်မရာသည် ထို့ထက်ပိုနိမ့်လေ့ရှိပြီး မြေပြင်မှ တစ်ပေသို့မဟုတ် နှစ်ပေခန့်သာမြင့်သည်။ ထို့အတွက် အထူးပြုလုပ်ထားသော ကင်မရာထောက်များကို သုံးရသည်။ ထိုင်နေသည့်ဇာတ်ဝင်ခန်းများမပါသည့်တိုင် ဤသို့အနိမ့်ရိုက်ချက်မျိုးကို မကြာခဏသုံးလေ့ရှိသည်။
ဂျပန် ဇာတ်ကြောင်းပြောပုံစံတွင် အဓိပ္ပာယ်မပျက်စေဘဲ ဝါကျအတွင်းစကားလုံး မြုပ်ထားခြင်း၊ ဇာတ်လမ်းအတွင်း အဓိကဖြစ်ရပ်များကို စကားဖြင့်ကြိုမဖော်ပြခြင်းတို့သည် အိုဇုက စတီထွင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
အိုဇု၏ရုပ်ရှင်များအား ပြည်ပတွင် ပြသလာကြသောအခါမှ အိုဇုအားနိုင်ငံတကာတွင် စတင် လူသိများလာသည်။
ဂုဏ်ပြုပွဲနှင့် မှတ်တမ်းရုပ်ရှင်များ
ဝန်း ဝမ်းဒါးတို့၏ မှတ်တမ်းရုပ်ရှင် "တိုကျို-ဂါ"တွင် ဒါရိုက်တာသည် ဂျပန်သို့သွား၍ အိုဇု၏ကမ္ဘာကို ဖွေရှာလေ့လာလေသည်။ ချီရှူ ရူနှင့် ယူဟာရူ အတ်စုတာ တို့နှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းမှုများပါဝင်သည်။
၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းမှ ရုပ်ရှင်ပွဲတော်ကြီးများတွင် အိုဇုမွေးနေ့နှစ်တစ်ရာပြည့်ကို ကျင်းပဂုဏ်ပြုကြသည်။ ရှိုချီကူကုမ္ပဏီသည် ၁၉၅၃ထုတ် အိုဇု၏ "တိုကျို ပုံပြင်"ရုပ်ရှင်ကို တိုက်ရိုက်မှီငြမ်းပြု၍ ထိုင်ဝမ်ဒါရိုက်တာ ဟျူဆီအာယို စိန် ရိုက်ကူးသော "ကဖေး လူမီးရီ"(珈琲時光)ရုပ်ရှင်ကို အိုဇုအား ဂါရဝပြုသောအားဖြင့် အိုဇုမွေးနေ့တွင် ပြသရန် ထုတ်လုပ်သည်။
၂၀၀၂ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှ ရုပ်ရှင်မှ ကောက်ယူသော အမြင်နှင့် အကြား စစ်တမ်းမှ သမိုင်းတလျောက် ထိပ်တန်း ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာဆယ်ယောက် စာရင်းတွင် အဆင့်တစ်ဆယ်အဖြစ် မဲပေးရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။
၂၀၁၃ခုနှစ်တွင် "အိုတိုကို ဝါ ဆူရိုင် ယို"ရုပ်ရှင်အတွဲများ ဖန်တီးရှင် ဒါရိုက်တာ ယိုဂျီ ယာမာဒါက အိုဇု၏ "တိုကျို ပုံပြင်"ရုပ်ရှင်ကို ခေတ်ကာလနှင့် ဆီလျော်အောင် ပြုပြင်၍ "တိုကျို မိသားစု"ဟူ၍ ပြန်လည်ရိုက်ကူးခဲ့သည်။
ဘလုံလေး၊ ဦး (ပန်းချီ)
ဘလုံလေး၊ ဦး (ပန်းချီ) (၁၉၂၂-၁၉⁠၉၈)
ပန်းချီဆရာကြီး ဦးဘလုံလေးကို ခရစ် ၁၉၂⁠၂ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၉)ရက်၊ သောကြာနေ့တွင် အဘ ဦးသီ၊ အမိ ဒေါ်ပုံတို့မှ စစ်ကိုင်းမြို့ တကောင်းရပ်တွင် ဖွားမြင်သည်။ သားသမီးငါးယောက်အနက် အငယ်ဆုံးဖြစ်သည်။ ငယ်မည်မှာ မောင်သူတော်ဖြစ်သည်။
ဦးဘလုံလေး၏ အစ်ကို ဦးညီစိန်သည် ပန်းဆယ်မျိုးစလုံးတွင် စွယ်စုံကျွမ်းကျင်သူဖြစ်သဖြင့် ဦးဘလုံလေး၏ ပထမဆုံးမြင်ဆရာဖြစ်သည်။ ပန်းချီပညာကို စိတ်ဝင်စားလွန်းသဖြင့် သတ္တမတန်းအောင်မြင်ပြီးကျောင်းမှထွက်ကာ ပန်းချီပညာကို ဆည်းပူးခဲ့သည်။ အစ်ကိုဖြစ်သူ ဦးညီစိန်က မန္တလေးမြို့ရှိ ပန်းချီဆရာကြီး ဦးဘရင်ကလေးထံ ဆက်သွယ်ပေးပို့သဖြင့် ပန်းချီပညာကို သင်ယူလေ့လာခဲ့သည်။
ပိုစတာရေးနည်းကို သုံးနှစ်မျှ လေ့လာသင်ကြားကာ ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်သို့ ဆင်းခဲ့သည်။ ရန်ကုန်တွင် မိခင်၏မောင်တော်စပ်သည့် ဆရာကြီးမဟာဆွေ၏ ဆက်သွယ်ပေးမှုဖြင့် ပန်းချီဆရာကြီး ဦးဘလုံနှင့် ရင်းနှီးခင်မင်ကာ ထိုဆရာကြီးထံတွင် ပန်းချီပညာကို သင်ယူခဲ့သည်။ ပန်းချီဦးဘလုံလေးသည် ဆရာကြီးထံတွင် တစ်နှစ်ခန့် ပန်းချီပညာများ သင်ယူပြီး မင်းသမီးကောက်ကြောင်း စတင်ရေးခွင့်ရသည်။ ပန်းချီဆရာကြီး ဦးဘလုံထံတွင် စတင်ရေးခွင့်ရသည်။ ပန်းချီဆရာကြီး ဦးဘလုံထံတွင် အပ်သည့် မျက်နှာဖုံးသရုပ်ဖော်ပုံများကို သုံးနှစ်မျှ ကူညီရေးဆွဲခဲ့သည်။ ပုံတူအရေးကောင်းသူတစ်ဦးအဖြစ် ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့သည်။ ပိုစတာ နှင့် မဂ္ဂဇင်းသရုပ်ဖော်လက်ရာများဖြင့် နာမည်ကျော်ခဲ့သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ချိန်အထိ ဦးဘလုံထံတွင် ပန်းချီပညာ လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။ ယင်းသို့ဆည်းပူးဆဲတွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးဖြစ်သောကြောင့် ဆရာကြီးဦးဘလုံနှင့် ဝေးကွာခဲ့သည်။ ဆရာကြီးဦးဘလုံ၏ နောက်ဆုံးတပည့်ရင်းအဖြစ် ဆရာ၏ပညာကို လေးမြတ်စွာပူဇော်ရာလည်း ရောက်စေရန်အတွက် ၎င်းအမည်ရင်းကို ဆရာနှစ်ဦးဖြစ်သော ဦးဘရင်ကလေးနှင့် ဦးဘလုံတို့ကို ပေါင်းစပ်ကာ ဘလုံလေး ဟု ပြောင်းလဲခဲ့သည်။
ဦးလေးတော်သူ မဟာဆွေ၏ ဆက်သွယ်မှုကြောင့် ဗလကြီးပွားရေး၊ မြန်မာ့အလင်းနှင့် သူရိယမဂ္ဂဇင်းတို့တွင် သရုပ်ဖော်ပန်းချီများ ရေးဆွဲခွင့်ရခဲ့သည်။ တိုင်းရင်းမေဂျာနယ်တွင် ကဗျာသရုပ်ဖော်ပုံများ၊ အဖြည့်ပုံများမှအစ အတွင်းသရုပ်ဖော်ပုံများအထိ ရေးဆွဲခဲ့သည်။ သရုပ်ဖော်ပန်းချီများ ရေးဆွဲရင်း ကန်တော်မိတ်၊ အောင်မင်္ဂလာ၊ ရန်ကုန်ရုပ်ရှင်တို့၌ ပိုစတာကြီးများ ရေးဆွဲခဲ့ပြီး အေဝမ်းနှင့် နယူးဘားမားတို့တွင် ရုပ်ရှင်ပိုစတာကြီးများ ဆယ်နှစ်ခန့် ရေးဆွဲခဲ့သည်။
ပန်းချီဦးဘလုံလေးသည် ပန်းချီနည်းပြအဖြစ် အမှုထမ်းရင်း စာနယ်ဇင်းသရုပ်ဖော်ပုံများနှင့် ပိုစတာများရေးဆွဲခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ပန်းချီ ပန်းပုကျောင်း၏ ကျောင်းအုပ်ကြီးမှာ ဦးမြတ်ကျော်ဖြစ်သည်။ ဦးဘလုံလေးသည် ပန်းချီသင်ကြားပြသရာတွင် အလွန်စိတ်ရှည်သူဖြစ်သည်။ သင်ကြားပြသရာတွင် လက်တွေ့ရေးပြသည်က များသည်။ စာနယ်ဇင်း သရုပ်ဖော် ပန်းချီလက်ရာများကို တိုင်းရင်းမေ၊ သပြေ၊ မြဝတီ၊ သွေးသောက်၊ ရုပ်ရှင်မျက်မှန်၊ ရှုမဝ၊ ပဒေသာ၊ ယုဝတီ၊ ရှေ့သို့၊ ဘာသာရေးမဂ္ဂဇင်း၊ စာစောင်များတွင် မင်ခြစ်ပုံများ၊ ဒီဇိုင်းများ၊ စီပီယာပုံများ၊ ရေဆေးရောင်စုံများရေးခဲ့သည်။ တိုင်းရင်းမေဂျာနယ်နှင့် ဓမ္မပဒစာစောင်တွင် ပင်တိုင်ရေးဆွဲခဲ့သည်။
ရန်ကုန်ပန်းချီပန်းပုကျောင်းတွင် ပန်းချီ(နည်းပြ)ဆရာအဖြစ် အမှုထမ်းပြီး ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်တွင် အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။ အငြိမ်းစားကာလများတွင် ပိုစတာနှင့် ဆီဆေးကားများ ရေးဆွဲရင်း ၁၉⁠၉၇ ခုနှစ်တွင် နှလုံးရောဂါဖြစ်လာသဖြင့် ဆေးရုံတက်ရောက်ကုသကာ အနားယူခဲ့သည်။ ဦးဘလုံလေးသည် ၁၉⁠၉၈ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၇)ရက်၊ စနေနေ့ ညနေ (၆)နာရီ (၄၅)မိနစ်တွင် အမှတ်(၅၈)၊ ဩဘာလမ်း၊ ကျောက်မြောင်း နေအိမ်တွင် ကွယ်လွန်သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်၌ အသက် (၇၃)နှစ်ရှိပြီဖြစ်ပြီး ဇနီး ဒေါ်ကြွယ်⁠ကြွယ်နှင့် သမီးသုံးယောက်၊ သားသုံးယောက် ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။
ပဏီတတရသုတ်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် အဏ္ဍဇ, ဇလာဗုဇ, သံသေဒဇ, ဩပပါတိက-ဟု နဂါးလေးမျိုးရှိပုံ, ရှေးရှေး နဂါးမျိုးတို့ထက် နောက် နောက်နဂါးမျိုးတို့က အဆင့်ဆင့်မြင့်မြတ်ပုံကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်။
ငြိမ်းချမ်းစွာအတူယှဉ်တွဲနေထိုင်ရေး အခြခံမူ(၅)ချက်
ငြိမ်းချမ်းစွာအတူယှဉ်တွဲနေထိုင်ရေး အခြခံမူ(၅)ချက်
ငြိမ်းချမ်းရေးစွာအတူယှဉ်တွဲအနထိုင်ရေး အခြေခံမူ ငါးချက်၏သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဘန်ဒေါင်းမူငါးရပ်ဟု လူသိများသည်။ ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီခေတ် ဦးနု ဝန်ကြီးချုပ်တာဝန်ယူစဉ်ကာလတွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော သဘောတူညီမှုဖြစ်သည်။ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ ဘန်ဒေါင်းမြို့ညီလာခံတွင် သဘောတူစာချုပ် ချုပ်ဆိုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ အာရှ၊ အာဖရိက နိုင်ငံပေါင်း ၂၉ နိုင်ငံက အတည်ပြုခဲ့ကြသည်။
ဆိုသည့် အခြေခံမူငါးချက်ကို သဘောတူခဲ့ကြသည်။
သရက်ချောင်းရွာ၊ သာတီကွင်း
သရက်ချောင်းရွာ၊ သာတီကွင်း
ဗလီစုရွာ၊ ထားဝယ်မှိုင်း
ဗလီစုရွာ၊ ထားဝယ်မှိုင်း
အာကာတောင်ရွာ
အာကာတောင်ရွာ
သဲကုန်းရွာ၊ မြစ်ပေါက်
သဲကုန်းရွာ၊ မြစ်ပေါက်
လက်မ (ကုလား)ရွာ၊ ရွှေတမာ
လက်မ (ကုလား)ရွာ၊ ရွှေတမာ
တွီးမွီရွာ၊ တွန်းဇံမြို့နယ်
တွီးမွီရွာ(Tuimui)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းခရိုင်၊ တွန်းဇံမြို့နယ်၊ တွီးမွီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၈၁၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တွီးမွီကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၈၅ ဦး၊ မ ၉၁၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၀၃ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တွန်းဇံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဘင်လှိုင်ရွာ၊ ဘားအံမြို့နယ်
ဘင်လှိုင်ရွာ(Binhlaing)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ နောင်ကျန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၁၃၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နောင်ကျန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၇၀၀ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၄၅၅ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘားအံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အနန္တ
အနန္တ (သင်္ကေတ:∞) သည် သင်္ချာဆိုင်ရာကိန်းဖြစ်ပြီး မည်သည့်နံပါတ်နှင့်မျှ ဆက်စပ်ခြင်းမရှိပေ။ ယင်းအား သင်္ချာနှင့် ရူပဗေဒနယ်ပယ်တွင် အသုံးချသည်။ သို့သော် ကိန်းစစ်နှင့် သဘာဝကိန်းများ မဟုတ်ပေ။ ၁၉ နှင့် ၂၀ ရာစုတွင် ဂျော့ ကန်တာဆိုသောလူသည် အနန္တကိန်းနှင့် သက်ဆိုင်သောစိတ်ကူးများအား မွမ်းမံခဲ့သည်။
ကဟီးလူ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော
ကဟီးလူ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တောသည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်မြို့နှင့် ဘားအံမြို့နယ်များအတွင်း ဖားပွန်မှ ကမာကောင်းသို့သွားသောလမ်း၏ အနောက်ဘက်ခြမ်းတွင် တည်ရှိသည်။ ဘေးမဲ့တောဧရိယာအတွင်း ချောင်းနှစ်စင်း ဖြတ်သန်းစီးဆင်းနေပြီး နှစ်စဉ်မိုးရေချိန်သည် ၃,၈၀၀ မီလီမီတာ ခန့်ရှိသည်။
တည်နေရာ
မြောက်လတ္တီတွဒ်၁၇°၂၃'၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၇°၃၀'၊ ဖာပွန်မြို့နှင့် ဘားအံမြို့နယ် ကရင်ပြည်နယ်တွင် တည်ရှိသည်။ စတင်တည်ထောင်သည်ခုနှစ်မှာ ၁၉၂၈ ခုနှစ်ဖြစ်ပြီး ဧရိယာ အကျယ်အဝန်း ၁၆၀.၅၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။
သဘာဝအရင်းအမြစ်များ
ကဟီးလူ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တော၏ အဓိကသစ်တော အမျိုးအစားမှာ ရွက်ကြွေတော(အပေါ်ပိုင်း) ဖြစ်ပြီးပြီး၊ ငှက်မျိုးစိတ်များစွာ ( တောကြက်(jungle fowl)၊ ကြက်တူရွေး၊ သာလိကာ၊ အောက်ချင်းငှက်၊ သစ်တောက်ငှက်၊ ချိုး၊ ခါ၊ တစ်တီတူး၊ လင်းမြီးဆွဲငှက်(Drongo)၊ စွန်ငှက်၊ ဇီးကွက်) နေထိုင်ကြသည်။ ထို့ပြင် မျောက်များ၊ ချေ၊ (ဂျီ) များလည်းရှိသည်။
ခြိမ်းခြောက်နေသာ အန္တရာယ်များ
ရွေ့ပြောင်းတောင်ယာများကြောင့် နှစ်ရှည်ပင်များခုတ်လှဲခြင်းခံရပြီး အမဲလိုက်ခြင်းများလည်းရှိနေသည်။ ထို့ပြင် မြိုင်ကြီးငူမှ ၃၃ ကီလိုမီတာ အကွာတွင် ဆည်တည်ဆောက်ရန် လျာထားစီမံကိန်းရှိရာ အကယ်၍ အကောင်အထည်ဖော် ပြီးမြောက်နိုင်ပါက ကဟီးလူ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တော၏ မြေနေရာအချို့ ရေလွှမ်းဖွယ်ရှိသည်။
ဟိုနောင်ရွာ၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်
ဟိုနောင်ရွာ (Honawng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်၊ နောင်လိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၁၈၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်လိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၃၂၆ ဦး၊ မ ၃၅၂၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၈၅၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လွိုင်လင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန
မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဝန်ကြီးဌာနများတွင် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပတ်သက်၍ ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန (Ministry of Culture) ထားရှိခဲ့ပြီး ၂၀၁၆ ခုနှစ် သမ္မတ ဦးထင်ကျော်လက်ထက်တွင် သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာနအဖြစ် ပြောင်းလဲ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
သမိုင်း​ကြောင်း
ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနကို ၁၉၅၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ(၂၂)ရက်နေ့တွင် “ ပြည်ထောင်စုယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန” အမည်ဖြင့် စတင်ဖွဲ့စည်း ခဲ့သည်။ ထိုသို့ဖွဲ့စည်းစဉ်က ပြည်ထောင်စုယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီး ဌာနတွင် အောက်ဖော်ပြပါ ဌာန၊  ဌာနခွဲ၊ အဖွဲ့၊ ရုံးနှင့်ကျောင်းများ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်ပန်းချီပန်းပုကျောင်း(ရန်ကုန်)၊ နိုင်ငံတော်အနုပညာနှင့် ပန်တျာ ပြဇာတ်ကျောင်း(ရန်ကုန်)၊ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်ပန်းချီပန်းပုကျောင်း(မန္တလေး)၊ နိုင်ငံတော်အနုပညာနှင့်ပန်တျာပြဇာတ်ကျောင်း(မန္တလေး)တို့ကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ (၁)ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်စာကြည့်တိုက်၊ ပြတိုက်နှင့် အမျိုးသားပန်းချီခန်းမဆောင်တို့ကိုပေါင်းစည်း၍ “ယဉ်ကျေးမှုဗိမာန်”ဟုလည်းကောင်း၊ ၁၉၅၄ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ(၁)ရက်နေ့တွင် ကမ္ပည်းကျောက်စာ ဌာနကို “ရှေးဟောင်းသုတေသနဌာန” ဟုလည်းကောင်း ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၁) ရက်နေ့တွင် “မြန်မာသမိုင်းကော်မရှင်” ကို ပြည်ထောင်စုယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနသို့ လွှဲပြောင်းဖွဲ့စည်း ထားခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ(၁၅)ရက်နေ့တွင် စနစ်သစ်အုပ်ချုပ်ရေးအရ ပြည်ထောင်စုယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာနကို “ ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီး” ဟုလည်းကောင်း၊ အနုပညာနှင့် သက်ဆိုင်သောဌာနများကို စုစည်း၍ “ အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုဦးစီးဌာန” ဟုလည်းကောင်း ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ရှေးဟောင်းစာပေယဉ်ကျေးမှုဌာနခွဲကိုလည်း ယဉ်ကျေးမှုဗိမာန်အောက်သို့ ထည့်သွင်းဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ(၂)ရက်နေ့တွင် ရှေးဟောင်းသုတေသနကို “ ရှေးဟောင်းသုတေသန ဦးစီးဌာန” ဟုလည်းကောင်း၊ ယဉ်ကျေးမှုဗိမာန်ကို “ယဉ်ကျေးမှုဗိမာန်ဦးစီးဌာန”ဟုလည်းကောင်း၊ အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုဦးစီးဌာနကို “အနုပညာဦးစီးဌာန” ဟုလည်းကောင်း ၊၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာ လ(၂၈)ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းကော်မရှင်ကို “နိုင်ငံသမိုင်းသုတေသနဦးစီးဌာန” ဟု လည်းကောင်း ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သဖြင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနသည် အောက်ဖော်ပြပါဦးစီးဌာနများကို ဦးဆောင်ကွပ်ကဲလျက် လုပ်ငန်းတာဝန်များအား ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ(၉)ရက်နေ့တွင် ကျင်းပပြုလုပ်သော ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် အစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေး အမှတ်စဉ်(၅/၂၀၀၇)၏ သဘောတူခွင့်ပြုချက်အရ ရှေးဟောင်းသုတေသနဦးစီးဌာနနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဗိမာန်ဦးစီးဌာနတို့သည် လုပ်ငန်းသဘောသဘာဝချင်း ဆက်စပ်လျက်ရှိ သဖြင့် ၎င်းဦးစီးဌာန(၂)ခုကို ပေါင်းစပ်၍ ရှေးဟောင်းသုတေသန၊ အမျိုးသားပြတိုက်နှင့် စာကြည့်တိုက်ဌာနဟု ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ ဥဒေအမှတ် (၇ / ၉၃) ဖြင့် ယဉ်ကျေးမှု တက္ကသိုလ်ဥပဒေကို ၁၉၉၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၂၀) ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ အဆိုပါ ဥပဒေအရယဉ်ကျေးမှု တက္ကသိုလ်ကို အမှတ် ( ၁၃၁ )ကမ္ဘာအေးစေတီလမ်း၊ ကမ္ဘောဇရိပ်သာ ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနဝင်း အတွင်းရှိ အနုပညာဦးစီးဌာန လေ့ကျင့်သင်ကြားရေးဆောင်များ၌ ၁၉၉၃ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ( ၂၄ ) ရက်နေ့တွင် အဆင့် ( ၃ )တက္ကသိုလ်အဖြစ် စတင်ဖွင့်လှစ် သင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၉၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ( ၁၈ )ရက်နေ့တွင် လက်ရှိတည်နေရာ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး ဒဂုံမြို့သစ်တောင်ပိုင်း အမှတ် ( ၂၆ )ရပ်ကွက်၊ အောင်ဇေယျလမ်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ဖွင့်လှစ် သင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ( ၄ )ရက်နေ့မှစ၍ ပါမောက္ခချုပ် ကွပ်ကဲကာ ပါမောက္ခများပါဝင်သော အဆင့် ( ၂ )တက္ကသိုလ်အဖြစ် တိုးမြှင့်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်၊ အုန်းချောကျေးရွာ၊ အုန်းချော၊ ရွှေစာရံ ကားလမ်းရှိ အနောက်ဘက်တွင် ၂၀၀၁ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ( ၁ )ရက်နေ့မှစ၍ ယဉ်ကျေးမှုတက္ကသိုလ် (မန္တလေး)ကို အဆင့် ( ၂ )တက္ကသိုလ်အဖြစ် စတင်ဖွင့်လှစ်သင်ကြားခဲ့သည်။
ယင်းတက္ကသိုလ်များကို ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ( ၂၇ )ရက်နေ့မှစတင်၍ အဆင့် ( ၁ ) တက္ကသိုလ်အဖြစ် တိုးမြှင့် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ ယဉ်ကျေးမှုတက္ကသိုလ်များကို ၂၀၀၇ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ( ၂၇ )ရက်နေ့မှစ၍ အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုနှင့် အနုပညာတက္ကသိုလ် (National  University  of  Arts  and  Culture) ဟု အမည်ပြင်ဆင်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။၂၀၁၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ(၁)ရက်နေ့တွင် ရှေးဟောင်းသုတေသန၊ အမျိုးသားပြတိုက်နှင့် စာကြည့်တိုက်ဦးစီးဌာနရှိ အမျိုးသားစာကြည့်တိုက်များကို သမိုင်းသုတေသနဦးစီးဌာနသို့ လွှဲပြောင်းခဲ့ပြီး ဦးစီးဌာနအမည်များကို ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီဌာန၊ သမိုင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားစာကြည့်တိုက်ဦးစီးဌာနတို့အဖြစ် ပြောင်းလဲပြင်ဆင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ထို့​​ကြောင့်ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနကို ဝန်ကြီးရုံးအပါအဝင် အောက်ဖော်ပြပါဦးစီးဌာန (၃) ခု၊ တက္ကသိုလ်(၂)ခုဖြင့် ယဉ်ကျေးမှု ဆိုင်ရာလုပ်ငန်းများကို အရှိန်အဟုန်ဖြင့် တိုးတက်ပြန့်ပွားအောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၂၀၁၆ခုနှစ် အစိုးရအသစ်လက်ထက်တွင် သာသနာ​ရေးဝန်ကြီးဌာနနှင့် ​ပေါင်းကာ သာသနာ​ရေးနှင့်ယဉ်​ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနအဖြစ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ယခင် ဝန်ကြီးဌာနများ
ဒေါင့်ချောင်းရွာ၊ အထူး
ဒေါင့်ချောင်းရွာ၊ အထူး
မြန်မာနိုင်ငံ ရင်ချင်းဆက်အမြွာ ခွဲစိပ်မှုမှတ်တမ်း
စိုပြေဝင်း၊ စိုပြေလင်း ရင်ချင်းဆက် အမြွှာညီအစ်မနှစ်ယောက်ကို ၂၀၀၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ခွဲစိပ်မှုပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ညီမအငယ်ဖြစ်သူ စိုပြေလင်းမှာ ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် ဇူလိုင်လ ၁၅ ရက်နေ့ ညနေပိုင်းတွင် ကျောက်ကပ်ရောင်‌ေဝဒနာဖြင့် သေဆုံးသွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
၂၀၀၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၅ ရက်နေ့က တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး လောင်းလုံမြို့နယ်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည့် မအင်ကြင်းခိုင်နှင့် မအင်ကြင်းလှိုင် ရင်ချင်းဆက်အမြွှာအား ၂၀၁၁ ခုနှစ် နိုဝင် ဘာလ ၉ ရက်နေ့က ခွဲစိပ်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်ကလေးဆေးရုံကြီး၊ တိုးချဲ့ဆောင်တွင် နိုဝင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့၊ နံနက် ၆ နာရီ ၅၀ မိနစ်တွင် ခွဲစိပ်မှု စတင်ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီး နံနက် ၉ နာရီ ၁၀ မိနစ် တွင် ပါမောက္ခဒေါက်တာထူးဟန် က စတင်ခွဲစိပ်ပေးခဲ့ရာ နံနက် ၁၀ နာ ရီ ၁၁ မိနစ်တွင် သီးခြားစီခွဲထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျန်းမာရေး ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း
နားတိုက်ပိန်းရွာ၊ နမ့်စန်မြို့နယ်
နားတိုက်ပိန်းရွာ (Nartaikping)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ နမ့်စန်မြို့နယ်၊ လွိုင်ယဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၇၁၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လွိုင်ယဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၁၆ ဦး၊ မ ၁၃၈၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၉၇ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နမ့်စန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဇီးခေါင်းရွာ
ဇီးခေါင်းရွာ
အုံးတပင်ရွာ၊ ထားဝယ်မှိုင်း
အုံးတပင်ရွာ၊ ထားဝယ်မှိုင်း
ဆင်မကွဲရွာ၊ ရှော်ချောင်း
ဆင်မကွဲရွာ၊ ရှော်ချောင်း
အကြမ်းဖက်ဝါဒ
အကြမ်းဖက်ဝါဒ ဆိုသည်မှာ နိုင်ငံရေးရည်ရွယ်ချက်များ အထမြောက်အောင်မြင်ရန် သာမန်ပြည်သူများအပေါ် ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ ဥပဒေမဲ့ အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်ခြင်းကိုဆိုလိုသည်။ ယင်းအား ငြိမ်းချမ်းရေးကာလအတွင်း အကြမ်းဖက်မှု သို့မဟုတ် လက်နက်ကိုင်မဟုတ်သူများအပေါ် စစ်ရေးပြုခြင်းများအပေါ် ရည်ညွန်းသည်။ အကြမ်းဖက်သမားနှင့် အကြမ်းဖက်ဝါဒ ဆိုသောအသုံးအနှုန်းသည် ၁၈ ရာစုနှောင်းပိုင်း ပြင်သစ်တော်လှန်ရေးတွင် စတင်သုံးစွဲခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ ခုနှစ်များကာလ မြောက်အိုင်ယာလန် ပဋိပက္ခ၊ အစ္စရေး-ပလက်စတိုင်း ပဋိပက္ခတို့တွင် နိုင်ငံတကာ၏ အရေးစိုက်ခြင်းကို ခံရသည်။ ၂၀၀၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၁ တိုက်ခိုက်မှုအပြီး နယူးယောက်စီးတီး၊ ပင်နီဆလဗေးနီးယားပြည်နယ်တို့တွင် အသေခံတိုက်ခိုက်မှုများ တိုးပွားလာခဲ့သည်။
ဘုံသဘောတူညီမှုမရှိဘဲ အကြမ်းဖက်ဝါဒနှင့် သက်ဆိုင်သော အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်ပေါင်းများစွာ ရှိနေသည်။ အစိုးရများနှင့် နိုင်ငံမဲ့အဖွဲ့အစည်းများက အတိုက်အခံအဖွဲ့အစည်းတို့ကို နာမည်ပျက်စေရန် ယင်းအသုံးအနှုန်းကို သုံးစွဲလေ့ရှိကြသည်။ ကွဲပြားခြားနားသော နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းများက သူတို့၏ရည်မှန်းချက်များ အောင်မြင်ရန်အလိုငှာ အကြမ်းဖက်ဝါဒကို အသုံးပြုသည်ဟု စွတ်စွဲခံရလေ့ရှိသည်။   ယင်းတို့တွင် လက်ယာစွန်းနှင့် လက်ဝဲစွန်း နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းများ၊ အမျိုးသားရေးအဖွဲ့များ၊ ဘာသာရေးအဖွဲ့များ၊ တော်လှန်ရေးသမားများနှင့် အုပ်ချုပ်သူအစိုးရတို့ ပါဝင်သည်။ နိုင်ငံအများအပြားတွင် အကြမ်းဖက်ဝါဒအား ရာဇဝတ်မှုအဖြစ် ကြေညာရန် တရားဥပဒေပြုကြသည်။ အကြမ်းဖက်ဝါဒအား နိုင်ငံများကိုယ်တိုင် ကျူးလွန်သောအခါ ယင်းအား အကြမ်းဖက်ဟု မသုံးနှုန်းတော့ပဲ မီးခိုးရောင်ဧရိယာ ပြဿနာဟု ခေါ်ဆိုသည်။ အကြမ်းဖက်ဝါဒအား စစ်ရာဇဝတ်မှုဟု သတ်မှတ်သင့်သည်ဟု အများသဘောတူညီချက် မရှိပေ။ မေရီလန်း တက္ကသိုလ်မှ ပြုစုထားသော The Global Terrorism Database အရ ၂၀၀၀ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၁၄ ခုနှစ်ကြားတွင် နိုင်ငံအခြေပြုမဟုတ်သော အကြမ်းဖက်မှု ဖြစ်စဉ်ပေါင်း ၆၁၀၀၀ ရှိခဲ့ပြီး အနည်းဆုံး လူပေါင်း ၁၄၀၀၀၀ သေဆုံးခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အမျိုးအစားအလိုက် စစ်မက်
မနှင်းဆီရထား
မနှင်းဆီ ရထား ဆိုသည်မှာ ကိုလိုနီခေတ်တွင် မန္တလေးမြို့၌ ထင်ရှားခဲ့သော ပုဂ္ဂလိက မီးရထားတစ်စီးအမည် ဖြစ်သည်။ မန္တလေးမြို့ ၂၅ လမ်းနှင့် ၂၆ လမ်းကြား ရွှေတစ်ချောင်းမြောင်း၏ အရှေ့ဘက်တွင် ယခု မန်းသီရီဈေးတည်ရှိသည်။ အဆိုပါနေရာသည် ယခင်က မန္တလေး၏ အထင်ကရနေရာ ဖြစ်ခဲ့ဖူးသည်။ ယခင်က ထိုနေရာသည် ဘူတာရုံတစ်ခု ရှိခဲ့သည်။ ဈေးချိုနှင့် မတ္တရာကို ပြေးဆွဲသော မီးရထားလမ်း၏ လမ်းစလမ်းဆုံး ဘူတာဖြစ်သည်။ မတ္တရာရထားသည် ပုဂ္ဂလိကပိုင်ဖြစ်ပြီး လူမျိုးခြားသူဌေး အိန္ဒိယအမျိုးသား မနန့်ဂျီ (Mr. Manetji)ပိုင်ဆိုင်ခဲ့သည်။ မနန့်ဂျီ ကို မြန်မာအသံထွက်ဖြင့် လွယ်လွယ်ကူကူ မနှင်းဆီရထားဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။
အရေးပါပုံ
မနှင်းဆီရထားသည် ရထား(၂)စင်းရှိခဲ့ပြီး ဈေးချိုဘူတာမှ နံနက် ၇ နာရီတွင်တစ်ကြိမ်၊ ညနေ ၃ နာရီတွင် တစ်ကြိမ် မတ္တရာသို့ ပြေးဆွဲခဲ့သည်။ မတ္တရာနယ်သည် ကွမ်းရွက်အပါအဝင် သစ်သီးဝလံများ၊ သစ်ဥသစ်ဖုများထွက်ရှိရာ နေရာဖြစ်သည့်အတွက် ဈေးချို လက္ကားဈေးကွက်ကြီးသို့ မတ္တရာကုန်များ လွယ်လင့်တကူ ရောက်ရှိရေးတွင် မနှင်းဆီရထားသည် အရေးပါခဲ့သည်။
ဘူတာကြီး၊ ဘူတာလေး
ထိုစဉ်က မန္တလေးတွင်း မန္တလေး-ရန်ကုန်၊ မန္တလေး-မြစ်ကြီးနား၊ မန္တလေး-ပြင်ဦးလွင်-လာရှိုး၊ မန္တလေး-မုံရွာ-ရေဦး မီးရထားလမ်းအတွက် ရ၈ နှင့် ၇၉ လမ်းကြား၊ ၂၇ နှင့် ၃၄ လမ်းကြားတွင် ဘူတာရုံတစ်ရုံ ရှိသည်။ ထိုဘူတာရုံကို ဘူတာကြီး၊ မနှင်းဆီရထားဘူတာရုံကို ဘူတာလေးဟု သုံးစွဲခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ဖြစ်မီ ၁၄-၁၅ နှစ်အလို၌ ဘူတာလေးသို့ သွားလာသော ရထာလမ်းများကို ဖြိုဖျက်ခဲ့ကြ၍ ဘူတာလေးဟုခေါ်ဆိုသော ဘူတာရုံလည်း မရှိတော့ပေ။ ထို့ကြောင့်ပင် မန္တလေးဘူတာကို မန္တလေးသားတို့က ဘူတာကြီးဟု အစဉ်အဆက် လက်ဆင့်ကမ်းခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။
ဂမုန်းကျောရွာ၊ ခွေးကုပ်
ဂမုန်းကျောရွာ၊ ခွေးကုပ်
သမီးလှရွာသစ်ရွာ
သမီးလှရွာသစ်ရွာ
ထားဝယ်မှိုင်းရွာ၊ ထားဝယ်မှိုင်း
ထားဝယ်မှိုင်းရွာ၊ ထားဝယ်မှိုင်း
ကျူတောရိုးရွာ၊ သာတီကွင်း
ကျူတောရိုးရွာ၊ သာတီကွင်း
စပယ်ဖြူ (အနောက်)ရွာ၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်
စပယ်ဖြူ (အနောက်)ရွာ (Sabaihpyu(West))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်၊ ညောင်ဇီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၇၁၉၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တန့်ဆည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကံကုန်းကြီးရွာ၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်
ကံကုန်းကြီးရွာ(Kankonegyi)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မိုးညှင်းခရိုင်၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်၊ လယ်မီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၅၈၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လယ်မီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၃၈၃ ဦး၊ မ ၂၉၀၅ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၅၂၈၈ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးညှင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အိုပေါ့ဆမ်ကောင်
အိုပေါ့ဆမ်ကောင်သည် အမေရိကတိုက်တွင်တွေ့ရသော သားပိုက်ကောင် တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ထူးဆန်းသည့် သားပိုက်ကောင်အမျိုးမျိုးကို ဩစတြေးလျတိုက်နှင့် အနီးတစ်ဝိုက်ရှိ ကျွန်းများတွင်သာ တွေ့ရသော်လည်း အိုပေါ့ဆမ်သားပိုက်ကောင်တစ်မျိုးကိုကား အမေရိကတိုက်၌သာ တွေ့ရသည်။
အိုပေါ့ဆမ်ကောင်သည် မာဆူပီယာလီးယား မျိုးစဉ်မှ ဒိုင်ဒယ်ဖီဒီးမျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်။ ကင်ဂရူးကောင် ကဲ့သို့ ဝမ်းပိုက်ပြင်ဘက်တွင် သားအိတ်ရှိသော်လည်း ခြေလက်လေးချောင်းစလုံးသည် အရှည်ချင်းညီကြသဖြင့် ကင်ဂရူးကောင်လောက် မခုန်နိုင်ချေ။ မြေပေါ်၌ ကောင်းစွာလမ်းမလျှောက်နိုင်သော်လည်း သစ်ပင်တက်ရာ၌ အလွန်ကျွမ်းကျင်သည်။
အိုပေါ့ဆမ်ကောင်များကို တောင်အမေရိကတိုက်နှင့် ဗဟိုအမေရိကတို့အပြင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု မြောက်ဘက်အစွန်ဆုံး အပိုင်းများမှတစ်ပါး အခြားနယ်အနှံ့အပြားတွင် တွေ့ရသည်။ အချို့ အိုပေါ့ဆမ်ကောင်များသည် ကြွက်ဝမ်းဖြူ လောက်ငယ်၍ လူသိအများဆုံး ဗာဂျင်းနီးယားအိုပေါ့ဆမ်ကောင် များမှာကား ကြောင်လောက်ပင်ကြီးသည်။ ယင်းတို့၏ အမွေးအတွင်းပိုင်းသည် ချော၍တို၏။ အပြင်ပိုင်းမှာ ကြမ်းတမ်း၍ ရှည်ပြီးလျှင် ပြာလဲ့လဲ့အရောင်ရှိသောကြောင့် သစ်ပင်ပေါ်၌ရှိနေ သည့်အခါ အလွယ်တကူ မမြင်နိုင်ချေ။ ဦးခေါင်းမှာသေးပြီး လျှင် နှုတ်သီးချွန်၏။ ကြွက်မြီးနှင့်တူသည့် ရှည်သောအမြီးရှိရာ အချို့မျောက်များကဲ့သို့ ယင်းအမြီးကို သစ်ပင်သစ်ကိုင်း တက်ရာ တွယ်ရာ၌ အသုံးပြုသည်။
ရွာသစ်ကုန်းရွာ၊ ဘားအံမြို့နယ်
ရွာသစ်ကုန်းရွာ(Ywarthitkone)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ နောင်ကျန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၁၃၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နောင်ကျန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၇၀၀ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၄၅၅ ဦး နေထိုင်သည်။
အိုပေါ့ဆမ်ကောင်
အမျိုးအစားများ
Voss and Jansa (2009) အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း ဆောင်ရွက်မှုအပေါ်တွင် အခြေခံထားသည်။
ရွာသစ်ကုန်းရွာ၊ ဘားအံမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘားအံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အိုပေါ့ဆမ်ကောင်
အမျိုးအစားများ
Family Didelphidae
Genus Sairadelphys
Subfamily Glironiinae
Subfamily Hyladelphinae
Subfamily Didelphinae
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မာဆူးပီးယယ်
ဖတ်ဖစ်ရွာ၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်
ဖတ်ဖစ်ရွာ (Hpathpit)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်၊ နောင်လိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၂၀၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်လိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၃၂၆ ဦး၊ မ ၃၅၂၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၈၅၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လွိုင်လင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကေလာသ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော
ကေလာသ တောရိုင်းတိစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တောသည်မွန်ပြည်နယ်၊ ဘီးလင်းမြို့နယ်တွင် တည်ရှိပြီး ဧရိယာသည် ၂၄ စတုရန်းကီလိုမီတာသာ ရှိပြီး လမ်းမြေများဖြင့် ဝန်းရံထားသည်။ ဒေသခံများကို လယ်ယာလုပ်ငန်းများလုပ်ကိုင်ခွင့်နှင့် ကျွန်းသစ်နှင့် သစ်ထုတ်ကုန်မှတပါး အခြားသစ်များကို သုံးစွဲခွင့်ပြုထားသည်။
တည်နေရာ
မြောက်လတ္တီတွဒ်၁၇°၁၃'၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၇°၀၇'၊ ဘီလင်းမြို့၊ မွန်ပြည်နယ်တွင်ရှိသည်။ ၂၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းပြီး စတင်တည်ထောင်သည့် ခုနှစ်မှာ ၁၉၄၂ ခုနှစ် ဖြစ်သည်။
သဘာဝအရင်းအမြစ်များ
ရွက်ကြွေတော နှင့် အမြဲစိမ်းတော အမျိုးအစားများဟာ ကေလာသဘေးမဲ့တော၏ သစ်တောအမျိုးအစားများဖြစ်ကြသည်။၁၉၉၆ခုနှစ်တွင် လေ့လာခဲ့သော စာရင်းဇယားများအရ ကျားသစ်၊ ဆီးရိုးတောဆိတ်(serow)၊ ချေ၊ (ဂျီ)၊ ဆတ်၊ တောဝက်၊ မျောက်မျိုးကွဲများ၊ တောကြက်၊ ရစ်ငှက်၊ အောက်ချင်းငှက် နှင့် ဒေါင်းများရှိသည်ဟု သိရသည်။
ခြိမ်းခြောက်နေသောအန္တရာယ်များ
ရွေ့ပြောင်းတောင်ယာလုပ်ကိုင်ကြခြင်းများဟာ ဘေးမဲ့တော၏ နယ်နမိတ်ကို တဖြည်းဖြည်းထိစပ်လာနေကြသည်။ သစ်ခိုးထုတ်ခြင်းများနှင့် တရားမဝင် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များကို သတ်ဖြတ်ခြင်း အသင့်အတင့်ရှိနေပြီး လတ်တလော ခြိမ်းခြောက်နေသာ အန္တရာယ်ဖြစ်သည်။
ခရီးသွားလာရေးလုပ်ငန်းများ
ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများ ဘုရား၊စေတီ၊ပုထိုးများရှိနေခြင်းကြောင့် ဒေသတွင်းဘုရားဖူးခရီးသွားဧည့်သည်များ များစွာလည်ပတ်လေ့ရှိသည်။
မာလာကုန်း (၂)ရွာ၊ ရှော်ချောင်း
မာလာကုန်း (၂)ရွာ၊ ရှော်ချောင်း
ရေဂေါင်းချောင်းရွာ
ရေဂေါင်းချောင်းရွာ
စိုးဘားဒိုင်၊ စာရေးဆရာ
စာရေးဆရာစိုးဘားဒိုင်ကို အဖ ဦးဖချပ်နှင့် အမိဒေါ်ဦးသင်တိုမှ ထားဝယ်မြို့တွင် မွေးဖွားသည်။ ထားဝယ် အထက(၄)တွင် ဆယ်တန်းအောင်ပြီး ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ရူပဗေဒ ဘာသာရပ်ဖြင့် ၁၉၈၆-ခုနှစ်တွင် ဘွဲ့ရသည်။ ၁၉၉၂-နိုဝင်ဘာလထုတ် ကြီးပွားရေးလမ်းညွှန် လစဉ်ထုတ် ဂျာနယ်တွင် FE SE နှင့် ကိုဘတီး သတင်းဝတ္ထုတိုဖြင့် စာပေလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ Living Color မဂ္ဂဇင်းတွင် ကျောက်စိမ်းရောင်းဝယ်ရေး ဈေးကွက် အကြောင်းကို ကျောက်စိမ်းဈေးကွက် အမည်ဖြင့် သုံးနှစ်ကျော် လစဉ် ဆက်တိုက် ရေးသားခဲ့သည်။ အခြားကလောင်အမည်များမှာ အံစား၊ အသာနိုင် ဖြစ်သည်။ ချိန်သားကိုက် အမှတ်တမဲ့များ ဝတ္ထုတိုစု(၂၀၀၄) ပင်လယ်ကွန်ယက် ဝတ္ထုတိုများ(၂၀၀၅) ခေတ်ပြိုင်ရေးရာ စာဆောင်းပါးများ (၂၀၁၃) ဆင်တိုးလမ်း လူထုအခြေပြု နိုင်ငံရေးဆောင်းပါးများ(၂၀၁၄) ရေမျောကမ်းမဲ့ ပွဲတော် လုံးချင်းဝတ္ထု(၂၀၁၄) သဲနင်နေသော မြစ်ချင်းတွင်း(၂၀၁၅) ရှင်လင်းလက်နှင့် မိသားစုဟာ ကလေးတို့ကမ္ဘာ ကလေးဝတ္ထုတိုများ(၂၀၁၆) အပြင် အခြားစာရေးဆရာများနှင့် ဝတ္ထုတို စာအုပ်များ ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ဝတ္ထုတို ၁၅၀-ကျော် ရေးသားခဲ့သည်။ ဝတ္ထုရှည် ရသဆောင်းပါး ထင်မြင်ချက်နှင့် သုံးသပ်ဆောင်းပါးများ ရေးသားလျက် ရှိသည်။
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ
ဂျီမီနီ စီမံကိန်း
ဂျီမီနီ စီမံကိန်း သည် နာဆာ၏ ဒုတိယမြောက် လူလိုက်ပါသည့် အာကာသပျံသန်းရေး စီမံကိန်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ယင်းသည် အမေရိကန်တို့၏ အာကာသစီမံကိန်းဖြစ်ပြီး ၁၉၆၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ထောင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဂျီမီနီ စီမံကိန်းသည် မာကျူရီ စီမံကိန်းနှင့် အပိုလို စီမံကိန်းတို့ကြားတွင် ထူထောင်ခဲ့သည်။ ဂျီမီနီ အာကာသယာဉ်သည် အာကာသယာဉ်မှူး ၂ ဦးအား သယ်ဆောင်ခဲ့ကာ ၁၉၆၅-၆၆ ခုနှစ်အတွင်း ကမ္ဘာပတ်လမ်းနိမ့်သို့ အဖွဲ့ဝင် ၁၀ ဦးအား စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ယင်းသည် အာကာသစစ်အေးကာလအတွင်း အမေရိကန်တို့အတွက် ဆိုဗီယက်ယူနီယံအား အသာစီးရစေခဲ့သည်။
ရည်မှန်းချက်များမှာ အပိုလို မက်ရှင်များအတွက် လကမ္ဘာသို့ဆင်းသက်ရာတွင် နည်းပညာဆိုင်ရာ အထောက်အကူပြုစေရန်ဖြစ်သည်။ ယင်းစီမံကိန်းကြောင့် အာကာသအတွင်း ဂြိုဟ်တုအချင်းချင်း ချိတ်ဆက်ခြင်း၊ စိန်ခေါ်မှုများအား အောင်မြင်ခဲ့ကာ အပိုလိုသည် အပိုလေ့ကျင့်ရေးများ မပြုလုပ်ရဘဲ ပင်မ မက်ရှင်များအား စွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ ယင်းစီမံကိန်းကာလအတွင်း ဂျီမီနီ အာကာသယာဉ်မှူး ၃ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ ယင်းကဲ့သို့ဖြစ်ပွားမှုသည် နာဆာ၏သမိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ်သာ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဂျီမီနီ ပျံသန်းရေးများအား Launch Complex 19 ဒုံးပျံဖြင့် ကနေဒီအကာသစခန်းမှ ပစ်လွှတ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဂျီမီနီသည် မက်ရှင်ကွပ်ကဲရေးစခန်းအသစ်အား ပထမဆုံးအသုံးပြုသော စီမံကိန်းတစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။
ကဏ္ဍ:ဂျီမီနီ စီမံကိန်း ကဏ္ဍ:လူသား အာကာသပျံသန်းရေး စီမံကိန်းများ
ငှက်တော်ရွာ၊ အထူး
ငှက်တော်ရွာ၊ အထူး
မင်းဖူးရွာ၊ မင်းဖူး
မင်းဖူးရွာ၊ မင်းဖူး
မြန်မာ့ မီးရထား
မြန်မာ့ မီးရထား (Myanma Railways)သည် ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန အောက်ရှိ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း
မြန်မာ့မီးရထားသည် အရှေ့တောင်အာရှ၌ အိန္ဒိယပြီးလျှင် အစောဆုံးဟု ဆိုရပေမည်။ မြန်မာ့မီးရထားသည် ဗြိတိန်နိုင်ငံထက်(၅၂)နှစ်၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံထက်(၂၄)နှစ် နောက်ကျပြီး ရထားလုပ်ငန်းကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ ၂၀၁၉နှစ်တွင်(၁၄၂)နှစ် ရှိခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။
အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံ ရထားလုပ်ငန်းများတွင် သက်တမ်းရင့်သည့် ရထားလုပ်ငန်းတစ်ခု အဖြစ် တည်ရှိသည်။
ရထားလမ်းဖောက်လုပ်ရန် စေ့ဆော်ပေးသည့် အခြေအနေများ
၁၈၅၂ ခုနှစ်၊ ဒုတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအပြီး၌ ဗြိတိသျှတို့သည် အောက်မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းယူပြီးနောက် အကျိုးအမြတ် ရရှိနိုင်ရန် ဆန်စပါး၊ ကျွန်းသစ်၊ ရာဘာနှင့် သယံဇာတ သတ္တုပစ္စည်းများကို တွင်တွင် ကျယ်ကျယ်ထုတ်လုပ်၍ ပြည်ပသို့ တင်ပို့ခြင်း၊ ၎င်းတို့တိုင်းပြည်မှ သွင်းကုန်များကို တင်သွင်း၍ ရောင်းချခြင်း တို့ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။ ၁၈၇၂ ခုနှစ်တွင် ပြည်ပသို့ ဆန်တန်ချိန် ၄.၂ သိန်းထိ တင်ပို့ခဲ့ရာတွင် အရပ်ရပ်မှ ဆန်စပါးများ စုစည်းရာ၌ လမ်းပန်းဆက်သွယ်မှု ခက်ခဲပြီး၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးစရိတ်ကြီးမားနေသဖြင့် ယင်းကိစ္စကို ဖြေရှင်းရန် စဉ်းစားခဲ့သည်။ တောင်ငူ၌ စပါးတင်း (၁၀၀) လျှင် ရူပီးငွေ (၃၅)ကျပ် ဈေးသာ ရှိနေချိန်တွင် ရန်ကုန်၌ စပါးတင်း (၁၀၀)လျှင် ရူပီးငွေ (၉၅)ကျပ်ရှိနေခဲ့ရာ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးစရိတ် သက်သာ စေရေးအတွက် လမ်းများကိုစတင်ဖောက်လုပ်ခဲ့သည်။ ၁၈၇၂ ခုနှစ်တွင် အောက်မြန်မာနိုင်ငံ၌ မြေလမ်း (၈၁၅)မိုင် ကို ဖောက်လုပ်ခဲ့ပြီး ယင်းအနက် ရာသီမရွေး သွားလာနိုင်သည့် ကျောက်ခင်းလမ်း (၂၉၂)မိုင် ပါဝင်ကြောင်း သိရသည်။ အကယ်၍ မီးရထားလမ်းဖောက်လုပ် သယ်ဆောင်နိုင်ပါက ကုန်ကျစရိတ်များစွာ သက်သာပြီး၊ သင်္ဘောတင်ရန် လုံလောက်သည့် ဆန်များကိုလည်း အချိန်တိုအတွင်း စုစည်းနိုင်မည်ဖြစ်ရာ ရထား လမ်းဖောက်လုပ်ရန် စဉ်းစားလာတော့သည်။
အခြားရှုထောင့်များ
စီးပွားရေးရှုထောင့်အမြင်သာမက ရထားလမ်း ဖောက်လုပ်ပြေးဆွဲခြင်းဖြင့် ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်ရေးကို မြန်မာနိုင်ငံသားများ အထင်ကြီး အားကျလာစေရေး၊ သူ့ကျွန်မခံလိုသော တော်လှန်ရေး အင်အားစုများကို ပြည်သူတို့ထောက်ခံမှု ကျဆင်းစေရေး စသည့် နိုင်ငံရေးအမြင်ရှုထောင့်နှင့် အထက်မြန်မာနိုင်ငံမှ မြန်မာမင်းတို့က ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်းမှ စုန်ဆင်းတိုက်နိုင်ပါက ပြည်မြို့သို့ လျင်မြန်စွာ ရောက်ရှိလာမည်ဖြစ်ရာ ယင်းတို့သော အခြေအနေကြုံတွေ့ရပါက ဗြိတိသျှတပ်များနှင့် စစ်လက်နက်၊ ရိက္ခာပစ္စည်းများကို ဖြည့်တင်းနိုင်ရေး ဟူသော စစ်ရေးအမြင် ရှိသည့်အတွက် ရန်ကုန်မှ ပြည်သို့ ရထားလမ်းဖောက်လုပ်ရန် စဉ်းစားတော့သည်။ ရထားလမ်း ဖောက်လုပ်ရန်အတွက် ၁၈၆၈ ခုနှစ်တွင် လမ်းအူကြောင်း ပုံစံနှင့် တကွ ကုန်ကျစရိတ်များကိုပါ တွက်ချက်၍ အောက်မြန်မာနိုင်ငံတော် မဟာမင်းကြီး Sir Ashley Eden က အိန္ဒိယအစိုးရထံ တင်ပြအဆိုပြုခဲ့ရာ ၁၈၇၄ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယအစိုးရမှ လက်ခံသဖြင့် အထူးလုပ်ငန်းတစ်ရပ်အဖြစ် ချက်ချင်း စတင်အကောင် အထည်ဖော်ရန် ဆုံးဖြတ်ပြီး ကုန်ကျစရိတ်ကိုလည်း အထူးရန်ပုံငွေမှ ကျခံသုံးစွဲရန် ခွင့်ပြုခဲ့သည်။
ရထားလမ်းစတင်ဖောက်လုပ်ခြင်း
ရန်ကုန်-ပြည် ရထားလမ်း စတင်ဖောက်လုပ်ရာတွင် မီတာဂေ့ချ် (သံလမ်းနှစ်ခုကြား တစ်မီတာအကျယ်ရှိ) ရထားလမ်းကို ဖောက်လုပ်ခဲ့သည်။ ရထားလမ်း ဖောက်လုပ်ရာတွင် အခကြေးငွေပေါပေါနှင့် လုပ်ကိုင်နိုင်ကြသော ကုလားလူမျိုးလုပ်သား အများအပြား အသုံးပြုခဲ့ပြီး သုံးနှစ်ကြာ ဖောက်လုပ်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၈၇၇ ခုနှစ်တွင် ရထားလမ်းဖောက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ပထမဆုံးဖောက်လုပ်ခဲ့သည့် ရန်ကုန်-ပြည် မီးရထားလမ်းကို ၁၈၇၇ ခုနှစ်၊ မေလ (၁) ရက် နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး၊ ရန်ကုန်နှင့် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း အစိုးရ ရထားလုပ်ငန်း (The Rangoon and Irrawaddy Valley State Railway) က ပိုင်ဆိုင်ပြေးဆွဲခဲ့သည်။ ကမ္ဘာ့ပထမဆုံး မီးရထားလမ်းဖြစ်သည့် ဗြိတိန်ရှိ ဒါလင်တန် (Darlington) နှင့် စတော့တန် (Stockton) ရထားလမ်း ဖွင့်လှစ်ပြီးနောက် (၅၂)နှစ် အကြာတွင် လည်းကောင်း အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ရထား စတင်ပြေးဆွဲပြီးနောက် (၂၄)နှစ် အကြာတွင် လည်းကောင်း မြန်မာနိုင်ငံ၌ ရထားကို စတင်ပြေးဆွဲနိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။
ရထားလုပ်ငန်းမှ အမြတ်ကောင်းစွာ ရရှိနိုင်သည်ကို တွေ့မြင်ပြီးနောက် ရန်ကုန်မှ တောင်ငူသို့ ရထားလမ်းဖောက်လုပ်ရန် ၁၈၈၁ ခုနှစ်တွင် ဆုံးဖြတ်ပြီး လုပ်ငန်းကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှတို့ ဒုတိယ ဆက်လက် ဖောက်လုပ်ခဲ့သော လမ်းမကြီးမှာ ရန်ကုန်မှ တောင်ငူသို့ဖြစ်ပြီး၊ ရထားလမ်း အရှည်မှာ ၁၆၆ မိုင်ဖြစ်သည်။ (၉၃)မိုင်အရှည်ရှိ ရန်ကုန် - ညောင်လေးပင်လမ်းပိုင်းကို ၁၈၈၄ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၄)ရက်နေ့တွင် လည်းကောင်း၊ (၇၃)မိုင်အရှည်ရှိ ညောင်လေးပင် - တောင်ငူလမ်းပိုင်းကို ၁၈၈၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၁)ရက်နေ့တွင် လည်းကောင်း ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
ဗြိတိသျှခေတ် အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့များ
စစ်ကြီးမဖြစ်ပွားမီ နောက်ဆုံးအချိန် ၁၉၄၀-၄၁ ခုနှစ်၌ ရထားဝန်ထမ်း စုစုပေါင်း (၂၁၉၀၁) ယောက် ရှိသည့် အနက် ဝန်ထမ်းခန့်ထားမှုကိုကြည်လျှင် အရာထမ်း ရာထူးများတွင် (၆၂) ရာခိုင်နှုန်းမှာ ဥရောပတိုက်သား၊ (၁၅) ရာခိုင်နှုန်းမှာ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ကပြားများနှင့် အင်္ဂလိပ်-ကုလား ကပြား၊ (၁၆) ရာခိုင်နှုန်းမှာ မြန်မာလူမျိုးများနှင့် ကျန် (၇)ရာခိုင်နှုန်းမှာ အိန္ဒိယလူမျိုးများ ဖြစ်ကြကြောင်း၊ အမှုထမ်း ရာထူးများတွင် (၀.၁)ရာခိုင်နှုန်းမှာ ဥရောပတိုက်သားများ၊ (၂.၆) ရာခိုင်နှုန်းမှာ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ကပြားများနှင့် အင်္ဂလိပ်-ကုလား ကပြားများ၊ (၂၁.၁)ရာခိုင်နှုန်းမှာ မြန်မာလူမျိုးများ၊ (၇၄.၈) ရာခိုင်နှုန်းမှာ အိန္ဒိယလူမျိုးများနှင့် (၁.၄)ရာခိုင်နှုန်းမှာ အခြားလူမျိုးများ ဖြစ်ကြကြောင်း သိရသည်။
စစ်အတွင်း မီးရထား
၁၉၄၂ ခုနှစ်၊ ဗြိတိသျှတို့ ဆုတ်ခွာသွားပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဂျပန်တပ်များ ဝင်ရောက် လာသည့် ချိန်မှစ၍ မီးရထားဌာနကို ဂျပန်တို့က ဦးစီးအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ စစ်ဖြစ်နေသည့်အလျောက် စနစ်တကျ မလုပ်နိုင်ဘဲ ရထားများ ပြေးဆွဲနိုင်ရုံသာ အဓိကထား၍ လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ဥရောပ တိုက်သားများနှင့် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ကပြားဝန်ထမ်း ရာခိုင်နှုန်း တော်တော်များများသည် အင်္ဂလိပ်တို့နှင့်အတူ အိန္ဒိယသို့ ထွက်ခွာသွားကြသဖြင့် ၎င်းတို့နေရာများတွင် ဂျပန်နှင့်မြန်မာလူမျိုးများက ဝင်ရောက် တာဝန်ယူ လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြသည်။ သို့ရာတွင် ရုံပိုင်၊ ဂါတ်ဗိုလ် (ဝါ) ရထားထိန်း၊ စက်ဗိုလ် (ဝါ) စက်ခေါင်းမောင်း စသည့် အရာထမ်းမဟုတ်သည့် ရာထူးများတွင်မူ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ကပြားများနှင့် အင်္ဂလိပ်-ကုလား ကပြားများက ဆက်လက် လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြသည်။
စစ်အတွင်းတွင်မူ မီးရထားဌာန၏ အလုပ်ရုံများ၊ စက်ခေါင်းရုံများ၊ တံတားများ၊ ယာဒ်ဝင်းများ၊ ဘူတာရုံများ နှင့် နေအိမ်များ၊ အချက်ပြအမှတ်အသားများ၊ စက်ခေါင်းများ၊ လူစီးတွဲများနှင့် ကုန်တွဲများမှာ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးသွားခဲ့ကြသည်။ ဖျက်ဆီးခြင်းခံရသည့် တံတားကြီးများတွင် အင်းဝတံတား၊ ဂုတ်ထိပ်တံတား၊ စစ်တောင်းတံတား၊ ငဝန်တံတား၊ မြစ်ငယ်တံတား၊ သင်္ဃန်းကျွန်းတံတားတို့ ပါဝင်ကြပြီး၊ စက်ခေါင်း ပေါင်း (၃၆၂)လုံး အနက် အလုံး (၃၀၀)၊ လူစီးတွဲပေါင်း (၁၅၃၆)တွဲအနက် (၉၅၇)တွဲ၊ ကုန်တွဲပေါင်း (၉၀၂၁)တွဲ အနက် (၇၁၉၇)တွဲမှာ ပျက်စီးသွားခဲ့ကြောင်း သိရသည်။
မြန်မာ-ယိုးဒယား မီးရထားလမ်း
ဒုတိယကမ္ဘာ စစ်ကြီးအတွင်း ဂျပန်တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ သံဖြူဇရပ်မှ ယိုးဒယားနယ်စပ်ရှိ ဘုရားသုံးဆူ တောင်ကြားလမ်းကိုဖြတ်၍ ယိုးဒယားနိုင်ငံ၊ ဘန်ပေါင်း (Ban Pong) ရှိ ဘန်ကောက် - စင်္ကာပူ မီးရထားလမ်းသို့ ဆက်သွယ်နိုင်မည် မီးရထားလမ်း တစ်လမ်းကို ဖောက်လုပ်ခဲ့ကြသည်။ ရည်ရွယ်ချက်မှာ မော်လမြိုင်မြို့မှ ယိုးဒယားကိုဖြတ်၍ တောင်ပိုင်း အင်ဒိုချိုင်းနားသို့ ရထားများ ခုတ်မောင်းရန်၊ ယိုးဒယားနှင့် မလေးရှားမှ ပစ္စည်းများကို မြန်မာနိုင်ငံသို့ လည်းကောင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံမှ ပစ္စည်းများကို ထိုတိုင်းပြည်များသို့ လည်းကောင်း ရထားဖြင့် တွင်ကျယ်စွာ သယ်ယူ ပို့ဆောင်ပေးနိုင်ရေးပင်ဖြစ်သည်။ ဗြိတိသျှတို့ မြန်မာနိုင်ငံမှ ဆုတ်ခွာသွားသည့် ၁၉၄၀-၄၁ ခုနှစ်တွင် သံလမ်းမိုင် စုစုပေါင်း(၂၈၅၂)မိုင်ရှိသည့်အနက် ဂျပန်တို့က သံလမ်းမိုင်(၃၀၀) ခန့်ကိုဖြုတ်ယူ၍ မြန်မာ-ယိုးဒယား မီးရထားလမ်း ဖောက်လုပ်ရာတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ သံလမ်းမိုင် (၁၅၀)မိုင်ခန့်ကို ရန်ကုန်နှင့် တောင်ငူအကြား ဒွေးလမ်းမှလည်းကောင်း၊ ကျန်သံလမ်း (၁၅၀)မိုင်ခန့်ကို တံတားဦး-မြင်းခြံလမ်းပိုင်းနှင့် အခြားလမ်းပိုင်းများမှလည်းကောင်း ဖြုတ်ယူအသုံးပြုခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ မီးရထားသမိုင်းတွင် ချွေးတပ်သား အများဆုံးသုံးခဲ့ပြီး၊ လူ့အသက်ပေါင်းများစွာကို စတေး၍ ဖောက်လုပ်ခဲ့သော ရထားလမ်းဖြစ်သဖြင့် သေမင်းတမန် ရထားလမ်းမကြီးဟု အမည်တွင်ခဲ့သည်။
စစ်ပြီးခေတ် မြန်မာ့မီးရထား
ဂျပန်များကို မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းမှ မတိုက်ထုတ်နိုင်မီကာလကပင် အင်္ဂလိပ်တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်နိုင်ချိန်တွင် ရထားပြေးဆွဲရေးဆောင်ရွက်နိုင်မည့် (၅)နှစ်စီမံကိန်းကို ရေးဆွဲချမှတ်ခဲ့သည်။ စစ်ပြီးလျင်ပြီးချင်း ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် မပျက်မစီးကျန်ရှိခဲ့သော သံလမ်း (၆၇၄)မိုင်နှင့် ဗြိတိသျှအမှတ်(၁၂) တပ်မတော်မှ ပြန်လည်ပြုပြင် ခင်းကျင်းခဲ့သော ခရီးမိုင် (၂၇)မိုင် စုစုပေါင်း (၇၀၁)မိုင်တွင် ရထားများ စတင် ပြေးဆွဲခဲ့သည်။
လွတ်လပ်ရေးရပြီးခေတ်
စစ်ပြီးခေတ် ပြန်လည်ထူထောင်ရေးလုပ်ငန်းများကို အင်တိုက်အားတိုက် လုပ်ကိုင်နေစဉ် ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၄)ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရရှိချိန်တွင် ဒုတိယကမ္ဘာ စစ်ကြီးမဖြစ်မီက ရှိသည့် သံလမ်းမိုင်အားလုံးနီးပါးမှာ ပြန်လည်ပြင်ဆင်မွမ်းမံ၍ တံတားကြီးပေါင်း (၄၀)ကိုလည်း အခိုင်အခန့် ပြန်လည်ပြုပြင် တည်ဆောက်ပြီးဖြစ်သည်။ ဘူတာရုံအများအပြားကိုလည်း ပြန်လည် တည်ဆောက်ခြင်း၊ ပြန်လည်ပြုပြင်ခြင်း၊ အသစ်တည်ဆောက်ခြင်းများ ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ ၁၉၄၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၁)ရက်နေ့တွင် စက်ခေါင်း (၈၄)ခေါင်းသာ ကျန်ရှိရာမှ မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိချိန် ၁၉၄၈ ခုနှစ်ဦးတွင် စက်ခေါင်း (၂၅၅)ခေါင်းအထိ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ လူစီးတွဲ၊ ကုန်တွဲများ ပြန်လည်ပြုပြင်မှု လုပ်ငန်းများကိုလည်း အရှိန်အဟုန်ဖြင့် ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့ပြီး ဘူတာရုံ၊ ဆက်သွယ်ရေး အချက်ပြ စနစ်များလည်း စစ်ကြို ခေတ်အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။
သောင်းကျန်းမှုများ ပေါ်ပေါက်လာခြင်း
မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရပြီး များမကြာမီအချိန်တွင် ပြည်တွင်းဆူပူ သောင်းကျန်းမှုများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ သောင်းကျန်းသူတို့၏ အဓိကလုပ်ငန်းမှာ အဖျက်လုပ်ငန်းဖြစ်ရာ လမ်းပမ်း ဆက်သွယ်ရေးလုပ်ငန်းတွင် အဓိကတာဝန်ယူ လုပ်ဆောင်ပေးနေရသော မီးရထားလုပ်ငန်းမှာ သောင်းကျန်းသူတို့၏ အဓိကပစ်မှတ်ကြီး ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ တံတားများ၊ ရထားများကို မိုင်းဗုံးထောင်ခြင်း၊ သံလမ်းများကို ဖျက်ဆီးဖြုတ်ပစ်ခြင်း၊ ဘူတာရုံများကို ဖျက်ဆီးမီးရှို့ခြင်း၊ ဝင်ရောက်လုယက်ခြင်း၊ အချက်ပြနှင့် ကြေးနန်းလုပ်ငန်းများကို ဖျက်ဆီးပစ်ခြင်း၊ ပြန်လည် ထူထောင်ရေး လုပ်ငန်းများကို နှောင့်ယှက်ဖျက်ဆီးခြင်း၊ လုပ်သားများကို သတ်ပစ်ခြင်း စသော အဖျက်လုပ်ငန်းများကို နည်းမျိုးစုံဖြင့် ပြုလုပ်ခဲ့ရာ စစ်ဒဏ်ကြောင့် ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများကို ပြန်လည်ထူထောင်လျက်ရှိသော မီးရထားလုပ်ငန်းကြီးအတွက် များစွာ ထိခိုက်နစ်နာခဲ့ရသည်။ ပြည်တွင်းဆူပူ သောင်းကျန်းမှုများကြောင့် ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၂၅)ရက်နေ့မှစ၍ တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် ရထားများ ပြေးဆွဲမှုကို ရပ်နားထားခဲ့ရသည်။ ထိုအချိန်က သောင်းကျန်းသူများ အင်အားနည်းပါးသည့် ရန်ကုန်နှင့် ဝါးနက်ချောင်းကြား၊ ပဲခူးနှင့် ဒိုက်ဦးကြား၊ သာစည်နှင့် မိတ္ထီလာကြား၊ သာစည်နှင့် ရမည်းသင်းကြား၊ မန္တလေးနှင့် ကျောက်ဆည်ကြား၊ မန္တလေးနှင့် အမရပူရ ဆိပ်ကမ်းကြား၊ မန္တလေးနှင့် နောင်ချိုကြား၊ သထုံနှင့် မုတ္တမကြား၊ မြစ်ကြီးနားနှင့် ကောလင်းကြား၊ နဘားနှင့် ကသာကြား၊ ရွှေဘိုနှင့် မဒေါင်းလှကြားတို့တွင်သာလျှင် အပိုင်းလိုက် ခရီးတိုရထားများ ပြေးဆွဲပေးနိုင်ခဲ့သည်။ သောင်းကျန်းမှု အရှိန်အဟုန်မြင့်မားပြီး၊ ရန်ကုန်အစိုးရဟု ခေါ်တွင်နေချိန်တွင်မူ ရန်ကုန်-ကြည့်မြင်တိုင်နှင့် ရန်ကုန်-ဒါးပိန်ကြားတွင်သာ ရထားများ ပြေးဆွဲပေးနိုင်ခဲ့သည်။
နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာ့တပ်မတော်မှ သောင်းကျန်းသူများကို တစ်စတစ်စ ဖြိုခွင်း တိုက်ခိုက်နိုင်ခဲ့သည်နှင့် အမျှရထားများ တိုးချဲ့ပြေးဆွဲနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၂-၅၃ ခုနှစ်ကုန်တွင် အလုံလမ်းခွဲနှင့် တောင်တွင်းကြီး လမ်းခွဲမှအပ အခြားလမ်းများတွင် ရထားများကို မူလ အခြေအနေအတိုင်း ပြန်လည် ပြေးဆွဲပေးနိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ပြေးဆွဲပေးသော ရထားများတွင် သံချပ်ကာတွဲများဖြင့်အစောင့်များ ထည့်ပေးရခြင်း၊ ရှေ့ပြေးသံချပ်ကာ ရထားများဖြင့် စောင့်ရှောက်ပေးရခြင်းများကြောင့် ရထားများ သွားလာခုတ်မောင်းရာတွင် ခရီးတွင်ကျယ်မှု မရှိသည့်အပြင် စရိတ်လည်း ပိုမိုကုန်ကျခဲ့ရသည်။
ဒီဇယ်စက်ခေါင်းများ အသုံးပြုခြင်း
မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီးနောက် စစ်ကြိုခေတ်နှင့် စစ်အတွင်းက ကျန်ရှိခဲ့သည့် ရေနွေးငွေ့ စက်ခေါင်းများကို ဆက်လက်သုံးစွဲခဲ့ရသည်။ ယင်းစက်ခေါင်းဟောင်းကြီးများမှာ ဆွဲအားကျလျက် မကြာခဏ ပျက်စီး ချို့ယွင်းလာသည့်အလျောက် ရထားများ တွင်ကျယ်စွာ ခုတ်မောင်းရေးကို ထိခိုက်လာသဖြင့် စက်ခေါင်းသစ်များ မှာယူရေးကို စဉ်းစားခဲ့သည်။ ပထမဆုံးအနေဖြင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ အယ်စသွန် (Alsthom) ကုမ္ပဏီမှ ဒီဇယ် လျှပ်စစ်စက်ခေါင်း (၆)ခေါင်းကို ဝယ်ယူခဲ့ပြီး၊ ရန်ကုန်-လက်ပံတန်း-ပြည်၊ ရန်ကုန်-မုတ္တမနှင့် ရန်ကုန်-မန္တလေးအကြား ပြေးဆွဲနေသော အမြန်လူစီးရထားများတွင် ၁၉၅၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၄)ရက်နေ့မှ စတင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် လုပ်ငန်းလိုအပ်ချက်နှင့် ဘဏ္ဍာငွေအကူအညီရရှိမှု အခြေအနေအရ ပြင်သစ်၊ ဂျာမဏီ (ယခင်အနောက်ဂျာမဏီ)၊ တရုတ်၊ အိန္ဒိယ၊ ဂျပန်နိုင်ငံတို့မှ ဒီဇယ်စက်ခေါင်းများ ဝယ်ယူခဲ့သည်။ ၂၀၀၈ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလအထိ မြန်မာ့မီးရထားတွင် ဒီဇယ်စက်ခေါင်း (၃၄၅) လုံးရှိနေပြီဖြစ်သည်။
ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားလမ်း
ရန်ကုန်မြို့နှင့် ဆင်ခြေဖုံးဒေသများရှိ ပြည်သူအများ ဆက်သွယ်သွားလာရာ၌ လွယ်ကူသက်သာစေရန်၊ ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားလမ်း ဖောက်လုပ်ရေး စီမံကိန်းတစ်ခုကို ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မဖြစ်ပွားမီကပင် ရှိခဲ့သော်လည်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ဖြစ်ပွားလာသဖြင့် ထိုစီမံကိန်းကို အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ခဲ့ခြင်း မရှိပါ။ အိမ်စောင့်အစိုးရ လက်ထက်မှသာ မြို့ပတ်ရထားလမ်း ဖောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းစီမံကိန်းကို အကောင်အထည်ဖော်ဆောင်ရွက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ (၁၀)ရက်နေ့တွင် မြို့ပတ်ရထားလမ်း ဖောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း စတင်၍ ၁၉၅၉ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၁၉)ရက်နေ့တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။
ယနေ့ခေတ် မြန်မာ့မီးရထား
၎င်းနောက် အစိုးရအဆက်ဆက် မှ ရထားလမ်းများကို ဆက်လက်ဖောက်လုပ်ခဲ့ရာ ၁၉၈၈ခုနှစ် မတိုင်မီ ရထားသံလမ်းမိုင် (၂၇၉၃)မိုင် ဖောက်လုပ်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၉ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလအထိ ရထားသံလမ်းမိုင် (၄၂၈၈)မိုင် အထိ ဖောက်လုပ် ပြီးစီးခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ရထားလမ်းသစ်များကိုလည်း National Railway Network အဖြစ် စီမံကိန်းချမှတ်၍ တိုးချဲ့ ဖောက်လုပ်လျက်ရှိသည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် မြန်မာ့မီးရထားကို အရာထမ်း (၄၃၁) ဦးနှင့် အမှုထမ်း (၃၁၄၆၉)ဦး၊ စုစုပေါင်း (၃၁၉၀၀) ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခဲ့ပြီး ဦးဆောင်ညွှန်ကြားရေးမှူး ဦးဆောင်၍ စီမံခန့်ခွဲရေးအဖွဲ့ဝင် အထွေထွေ မန်နေဂျာ (၁၃) ဦးဖြင့် စီမံခန့်ခွဲလျက်ရှိသည်။
အောက်ပါ ဇယားသည် မြန်မာမီးရထားမှ ပြေးဆွဲနေသော ခရီးစဉ်များ ဖြစ်သည်။ ကိုဗစ်ကာလအခြေအနေများနှင့် ၂၀၂၁ခုနှစ်နောက်ပိုင်း နိုင်ငံရေးအခြေအနေများကြောင့် အဓိကလမ်းပိုင်းများသာ ပြေးဆွဲနိုင်ခဲ့ပြီး တချို့သော လမ်းပိုင်းများမှာ ရပ်နားခဲ့ရသည်။
ဖွဲ့စည်းပုံ
မြန်မာ့မီးရထား၏ လက်အောက်ရှိ ဌာနခွဲများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
မင်းဝင်းရွာ၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်
မင်းဝင်းရွာ (Minwin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်၊ စစ်တားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၅၅၀၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စစ်တားကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၂၉ ဦး၊ မ ၂၁၄၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၁၇၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ငကြိုင်းရွာ၊ ခင်ဦးမြို့နယ်
ငကြိုင်းရွာ (Ngakyaing)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ခင်ဦးမြို့နယ်၊ မဒေါင်းလှကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၅၅၄ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ခင်ဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စန့်ကျင်ရွာ၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်
စန့်ကျင်ရွာ (Hsantkyin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်၊ နောင်လိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၂၀၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်လိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၃၂၆ ဦး၊ မ ၃၅၂၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၈၅၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လွိုင်လင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ငရန့်ချောင်းရွာ
ငရန့်ချောင်းရွာ
ခမုံရွာ၊ ထားဝယ်မှိုင်း
ခမုံရွာ၊ ထားဝယ်မှိုင်း
စောမဲရွာ၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်
စောမဲရွာ (Sawme)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်၊ ညောင်ဇီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၇၈၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တန့်ဆည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လောင်းရှည်မိဖုရား ဂူပြာသာဒ်
ရတနာပုံ ဒုတိယနန်းစံ သီပေါမင်း၏မယ်တော် လောင်းရှည်မိဖုရား၏ ဂူပြာသာဒ်ဖြစ်သည်။ သီပေါမင်းတည်ဆောက်ခဲ့သည်။
တည်နေရာ
မြနန်းစံကျော်ရွှေနန်းတော်ကြီး၏ အရှေ့မြောက်ဘက် အတွင်းမြို့ရိုးအတွင်း ရတနာပုံနန်းမြို့၊ အောင်မြေသာစံမြို့နယ်၊ မန္တလေးတွင် တည်ရှိသည်။ အရှေ့ဘက်တွင် သစ်တပ်အတွင်းမြို့ရိုးနှင့် အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်စခန်းရုံး၊ အနောက်ဘက်တွင် မြနန်းစံကျော်ရွှေနန်းတော်ကြီး၊ တောင်ဘက်တွင် မင်းတုန်းမင်း၏အုတ်ဂူပြာသာဒ်နှင့် ပုဂံမင်းမယ်တော်ပြာသာဒ်၊ မြောက်ဘက်တွင် ဒင်္ဂါးစက်ရုံတို့ တည်ရှိသည်။
ခေတ်ကာလ
ရတနာပုံခေတ်လက်ရာဖြစ်သည်။