cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဟင်နရီဘုရင်များ
စတုတ္ထဟင်နရီဘုရင်(ခရစ် ၁၃၆၇-၁၄၁၃)
စတုတ္ထ ဟင်နရီသည် လန်ကက်စတာ မင်းဆက်မှ ဦးစွာ နန်းတက်သောဘုရင် ဖြစ်သည်။ လန်ကက်စတာ နယ်စားကြီး ဂျွန်အော့ဂေါင့်၏ သားတော် အကြီးဆုံး ဖြစ်၍ ၁၃၆၇ ခုနှစ် ဧပြီလ ၃ ရက်နေ့ တွင် ဖွားမြင် သည်။ ၁၃၉၈ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယ ရစ်ချတ်ဘုရင် သည် ဟင်နရီ အား ပြည်နှင်ဒဏ်ခတ်လိုက်ပြီးနောက် ဟင်နရီ ၏ဖခင် ကွယ်လွန်သည်တွင် ဟင်နရီ၏ ပိုင်မြေအရပ် ရပ်ကို သိမ်းယူလိုက်သည်။ ၁၃၉၉ ခုနှစ်၌ ရစ်ချတ် ဘုရင်သည် အိုင်ယာလန်ဘက်သို့ ခရီးထွက်နေစဉ် ဟင်နရီသည် နောက်လိုက် ၆ဝ ခန့်နှင့် အင်္ဂလန်ပြည် သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာလျက် ထီးနန်းကို လုပ်ကြံလေ သည်၊ ဒုတိယ ရစ်ချတ်ဘုရင် အား အကြည်ညိုပျက်သ ူ များပြားသည့်အလျောက် ဟင်နရီ၏ စစ်တပ်သည် အင်အား အဆမတန် တိုးတက်လာကာ စစ်ပွဲ တစုံတရာ မတိုက်ခိုက်ရပဲ ရစ်ချတ်ဘုရင်အား လက်ရဖမ်းဆီး နိုင်ခဲ့လေသည်။ ဟင်နရီ ထီးနန်းသိမ်း လိုက်သည်ကို ပါလီမန် ကလည်း သဘောတူခဲ့သည်။ ဟင်နရီ၏ နန်းသက် ၁၄ နှစ်ကား ဆိတ်ငြိမ်သာယာခြင်း မရှိခဲ့ချေ။ နန်းတက်စနှစ်များတွင် ဟင်နရီသည် နန်းကျ ဘုရင် ရစ်ချတ်၏ ဘက်တော်သားများဖြစ်သော မှူးမတ်ကြီးများ၏ ပုန်ကုန်မှုများကိုလည်းကောင်း၊ ဝေလနယ်နှင့် စကော့တလန် ပြည်တို့၏ ထကြွသောင်းကျန်းမှုများကိုလည်းကောင်း တိုက်ခိုက် နှိမ်နင်းခဲ့ရ၏။ ထိုသို့ ရန်ဆူး ရန်စွယ်တို့ကို ချိုးနှိမ်နေရသဖြင့် သာသနာ့ အဖွဲ့အစည်းတို့နှင့်လည်း အညီအညွတ်ဖြစ်အောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ရ ၏။ နန်းတက်စဉ်က အကူအညီပေးခဲ့သော ပါလီမန်အားလည်း အထူးလိုက်လျောခဲ့ ရ၏။ ထိုကြောင့် ဟင်နရီ ၏ လက်ထက်တွင် ပါလီမန်သည် ပြည်သူ့အခွင့်အရေး ပေါ်လွင်အောင် အကောင်အထည်ဖော်နိုင် ခဲ့သည်။ သို့ဖြင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံ ဥပဒေအအုပ်စိုးသော (စည်းမျဉ်းခံ) ဘုရင့်စံနစ်သည် ဟင်နရီ လက်ထက်တွင် ဦးစွာ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ဟင်နရီသည် အုပ်ချုပ်မှုဘက်တွင် တရားမျှတ၍ လိမ်မာ သောမင်း ဖြစ်သည်။ မြို့ရွာများ ထွန်းကားလာမှုနှင့် အရောင်း အဝယ် တိုးတက်လာမှုတို့အတွက် အထူးအားပေးခဲ့သည်။ ဤမင်းလက်၌ အနုပညာနှင့် စာပေ ပညာရပ်များလည်း အထူး တိုးတက်ခဲ့၏။ သို့ရာတွင် ဟင်နရီသည် အယူဝါ ဒဂိုဏ်းကွဲမှုကို မုန်းတီးသူဖြစ် သဖြင့် လောလတ်ဂိုဏ်းဝင် များအား ရက်စက်စွာ နှိမ်နင်းသုတ်သင်လေသည်။ ဟင်နရီသည် ၁၄၁၃ ခုနှစ် မတ်လ ၂ဝ ရက်နေ့တွင် ကံကုန်သည်။
ပဉ္စမ ဟင်နရီဘုရင် (ခရစ် ၁၃၈၇-၁၄၂၂)
ဟင်နရီသည် ယခင်မင်းများလက်ထက်တွင် ဆုံးပါးခဲ့သော ဥရောပတိုက်ရှိ နယ်ပယ်တို့ကို ပြန်လည် ရရှိရန်သာမက ပြင်သစ်ထီးနန်းကိုပါ သိမ်းပိုက်ရန် ရည်ရွယ်ရရင်း ရှိသည့် အလျောက် တတိယ အက်ဒွပ်ဘုရင် လက်ထက်က စတင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော နှစ်တရာစစ်ပွဲကို ဆက်လက် ဆင်နွှဲခဲ့သည်။ ( နှစ်တရာစစ်ပွဲ။)အဇန်ကူးတိုက်ပွဲတွင် ဟင်နရီ၏ စစ်တပ်သည် စစ်သား ၁၃ဝဝဝ ခန့်မျှသာ ပါဝင်သော်လည်း လေးသည် တော် အများပါဝင်သဖြင့် စစ်သား ၅ဝဝဝဝ ခန့် ပါဝင်သော ပြင်သစ်စစ်တပ်တို့ကို အပြတ်အသတ် အောင်နိုင် ခဲ့လေသည်။ ထိုတိုက်ပွဲအပြီး ဟင်နရီသည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ မြောက်ဘက် တခြမ်းလုံးကို သိမ်းပိုက် အုပ်စိုးရလေသည်။ ၁၄၂ဝ ပြည့်နှစ် ဟင်နရီနှင့် ပြင်သစ်ဘုရင် ဆဋ္ဌချားတို့ သည် ထရွားမြို့၌ ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ် ချုပ်ဆို၏။ ထိုစာချုပ် အရ ဟင်နရီသည် ဆဋ္ဌချား၏ သမီးတော် ကက်သရင်း မင်းသမီးနှင့် လက်ထပ် ထိမ်းမြား၍ ချားဘုရင် နတ်ရွာစံလွန် သော် ဟင်နရီသည် ပြင်သစ်ထီးနန်းကို ဆက်ခံရမည်ဟု သဘောတူညီကြသည်။ သို့ရာတွင် ၁၄၂၂ ခုနှစ်၌ ငြိမ်းချမ်းရေး ပျက်ပြား၍ စစ်ထပ်မံ ဖြစ်ပွားပြန်သည်။ ဟင်နရီလည်း စစ် ပြင်ဆင်မှုများ ဆောင်ရွက်ယင်း ဝေဒနာစွဲကပ်၍ ကံကုန်လေ သည်။ ဟင်နရီလွန်သောအခါ အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းနှင့်တကွ ပြင်သစ်ထီးနန်းကိုပါ ဆက်ခံရန် ကိုးလသားအရွယ် ဟင်နရီ မင်းသားကလေး ကျန်ရစ်ခဲ့၏။
ဆဋ္ဌဟင်နရီဘုရင် (ခရစ် ၁၄၂၁-၁၄၇၁)
ထိုမှစ၍ အင်္ဂလိပ်တို့သည် တစတစ စစ်ရေးနိမ့်ခဲ့ပြီး နောက် ၁၄၅၃ ခုနှစ် ရောက်သည်တွင် ကဲလေးမြို့မှတပါး အခြားသော ပြင်သစ်နယ်ပယ်အားလုံးကို လက်လွွှတ်လိုက်ကြ ရလေသည်။ နှစ်တရာစစ်ပွဲလည်း ထိုတွင်မှ ရပ်စဲပြီးဆုံးသွား လေတော့၏။ ၁၄၄၅ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် မာဂရက်ဆိုသူ ပြင်သစ် မင်းသမီးတပါးနှင့် လက်ဆက်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် သိမ်မွေ့၍ ဘုရားတရား ကိုင်းရှိုင်သော်လည်း မင်းအဖြစ ်ဖြင့်ကား ပျော့ညံ့လှသည်။ ထိုအတွက် အမတ်ကြီးများ သည် အုပ်ချုပ်မှုတွင် ကြိုး ကိုင်ကာ ပြည်သူတို့အား ည|ဉ်းပန်းလာကြသည်။ မတရားအား ကြီးလာသောအခါ မကျေနပ်မှုများ အုံကြွလာပြီးလျှင် ၁၄၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဂျက်ကိတ် ခေါင်းဆောင်သော သူပုန်မှုကြီး ပေါ် ပေါက်ခဲ့လေသည်။ ထိုနောက် ယော့နယ်စား ရစ်ချတ်ခေါင်းဆောင်သည့် ယောမင်းမျိုးနှင့် ဆဌမဟင်နရီနှင့် မာဂရက်မိဖုရားတို့ ခေါင်းဆောင်သည့် လန်ကက်စတာ မင်းမျိုးတို့၏ အာဏာလုပွဲ ကြီး ပေါ်ပေါက်လာသည်။ ယင်းစစ်ပွဲသာ် ၁၄၅၅ ခုနှစ်တွ စတင်ခဲ့ပြီး နှင်းဆီစစ်ပွဲဟု ခေါ်တွင်ကာ တိုင်းပြည် ညက်ညက် ကြေခဲ့ရလေသည်။ ဟင်နရီးကား စစ်ရေး၌ စွန်းလွန်းတမံ မဆောင်ရွက်နိုင်ချေ။ မိဖုရားကြီး မာဂရက်သာလျှင် လန်ကတ် စတာ စစ်တပ်များကို ဦးစီးကာ ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ တိုက်ခိုက်ခဲ့၏။ သို့ရာတွင် ၁၄၅၅ ခုနှစ် စိန်အယ်လာဗန် စစ်ပွဲ ၌ ဘုရင့်စစ်တပ်များ အရေးနိမ့်ခဲ့ကြ သည်။ ၁၄၆၀တွင် ယော့မျိုးစား ရစ်ချတ် တိုက်ပွဲတွက်ကျဆုံးသည်။ ၁၄၆၁ ရစ်ချတ်၏သား အက်ဒွပ်သည် ဘုရင်အဖြစ်ကို ခံယူလိုက်၏။ ၁၄၇ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဟင်နရီသည် ထီးနန်းကို ခေတ္တမျှ ပြန်လည် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သော်လည်း ၁၄၇၁ ခုနှစ်တွင် တစ်ဖန် စစ်ရေး နိမ့်သဖြင့် အဖမ်းခံရကာ လန်ဒန် မျှော်စင်ကြီး၌ အကျဉ်းချ ခြင်း ခံရလေသည်။ ထိုနောက် များမကြာမီအတွင်း ကွပ်မျက် ခြင်း ခံရလေသည်။
သတ္တမ ဟင်နရီဘုရင် (ခရစ် ၁၄၅၇-၁၅ဝ၉)
သတ္တမ ဟင်နရီသည် တျူဒါမင်းဆက်မှ ဦးစွာ နန်းတက် သောဘုရင် ဖြစ်သည်။ နှင်းဆီစစ်ပွဲများ၏ နောက်ဆုံး တိုက်ပွဲဖြစ်သော ဗော့ဇွပ်ဖီးတိုက်ပွဲတွင် တတိယ ရစ်ချတ် ဘုရင်အား နှိမ်နင်း ခဲ့ပြီးနောက် ၁၄၈၅ ခုနှစ်တွင် ထီးနန်းကို သိမ်းပိုက်လိုက် သည်။ ဟင်နရီသည် လန်ကက်စတာ မင်းမျိုး အဆက်အနွယ် ဖြစ်၏။ ယော့မင်းသမီး အယ်လစ်ဇဗက်နှင့် စုံဖက် လိုက်ခြင်း အားဖြင့် စစ်ပြိုင်ခဲ့ကြသော ယော့မင်းမျိုးနှင့် လန်ကက်စတာ မင်းမျိုးတို့သည် သွေးချင်းနှောကာ ပူးပေါင်းမိကြသည်။ ဟင်နရီ၏ လက်ထက်တွင် သူပုန်သူကန်များ ထကြွသောင်း ကျန်းခဲ့ကြ၏။ သို့ရာတွင် အလွယ်တကူ နှိမ်နင်းနိုင်ခဲ့လေ သည်။ စစ်မလိုလားသော မင်းတပါးဖြစ်သည့်အလျောက် တိုင်းသူပြည်သားများ ၏ ကြည်ညိုလေးစားခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ဟင်နရီသည် စတားချိန်းဗားခေါ်သော လွှတ်တော်ကြီးကို တည်ထောင်၍ သူကောင်းမျိုးများ၏ အခွင့် အာဏာ အသီးသီးတို့ကို ဖြတ်တောက် ပိတ်ပင်နိုင်သဖြင့် ဘုရင်၏ တန်ခိုးအာဏာ တိုးတက်စေခဲ့၏။ သားတော် အာသာမင်းသား ကို စပိန်မင်းသမိး ကက်သရင်းနှင့် လက်ဆက်ပေးခဲ့ပြန်သည်။ သမီးတော် မာဂရက်ကိုလည်း စကော့တလန်မှ စတုတ္ထဂျိမ်းနှင့် လက်ဆက်ပေးခဲ့၏။ ဤသို့ဖြင့် ဟင်နရီသည် စပိန်နှင့် စကော့ လူမျိုးတို့၏ ချစ်ကြည်မှုကို ဖန်တီးခဲ့လေသည်။ ဟင်နရီ၏ လက်ထက်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၌ ဉာာဏ်သစ် အရေးပုံ ပေါ်ပေါက်ခဲ့၏။ ဝီလျံ ကက်စတန်သည် စာပုံနှိပ် လုပ်ငန်းကို ဦးစွာ တီထွင်ခဲ့၏။ ၁၄၉၇ ခုနှစ်တွင် ဂျွန်ကက် ဗော့သည် ဟင်နရီ၏ အားပေးချီးမြေ|ာက်မှုဖြင့် မြောက်အမေ ရိကတိုက်သို့ လှည့်လည် စုံစမ်းရှာဖွေခဲ့၏။ သို့အားဖြင့် အဂ‡လန်ပြည်သည် ကမ္ဘာ့ အကြီးဆုံး နိုင်ငံဘဝသို့ ရောက် စေရန် အခြေတည်ခဲ့လေသည်။ တျူဒါမင်းဆက်တို့အတွက် အဘက်ဘက်မှ ပြည့်စုံအောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သော ဟင်နရီဘုရင်သည် ၁၅ဝ၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ကံကုန်သည်။
အဋ္ဌမ ဟင်နရီ (ခရစ် ၁၄၉၁-၁၅၄၇)
အဋ္ဌမ ဟင်နရီကား မိမိလက်ရှိ မိဖုရားကို ကွာ၍ နန်းတွင်းသူ ပျိုဖြူတစ်ဦး လက်ထပ်လိုရာမှစကာ ဗရင် ဂျီဂိုဏ်းနှင့် အင်္ဂလန်ပြည် သာသနာရေး ဂိုဏ်းတို့ကို အဆက်ပြတ်သွားအောင် ပြုခဲ့သော အင်္ဂလိပ်ဘုရင် တပါး ဖြစ်လေသည်။ သူသည် ခမည်းတော် သတ္တမဟင်နရီ၏ အရိုက်အရာကို ၁၅ဝ၉ ခုနှစ်တွင် ဆက်ခံ၏။ ထိုနောက် ပြည်ထောင်ချင်း ဆက်ဆံမှု ကောင်းမွန်စေရန်အတွက် ခမည်း တော် စီမံထားချက်အရ စပိန်မင်းသမိး ကက်သရင်းကို မိဖုရား မြေ|ာက်လေသည်။ ထိုအခါ ဟင်နရီမှာ ၁၈ နှစ်အရွယ်မျှသာ ရှိပေသေးသည်။ မင်းပျိုမင်းလွင် ဟင်နရီမှာ နန်းတက်စအခါက ပျော်ပျော် နေတတ်၍ ရက်ရောသော စေတနာရှိပြီးလျှင် ကျန်းမာရေး အတွက် ကစားခုန်ကစား ဝါသနာပါသူ ဖြစ်ပေသည်။ နန်း တက်ပြီးနောက် အနှစ် ၂ဝ အတွင်း ယင်းသို့သာ ပျော်ပျော် ပါးပါး နေခဲ့ပြီးလျှင် တိုင်းပြည် အုပ်ချုပ်ရေးကိုမူ အတိုင်ပင်ခံ အမတ်ကြီး ကာဒင်နယ် ဝူလဇီနှင့်သာ လွဲအပ်ထားလေ့ရှိသည်။
ပဉ္စမချားအား ရောမသာသနာစောင့် နိုင်ငံတော်ကြီး၏ ဧကရာဇ်အဖြစ် ရွေးကောက် တင်မြေ|ာက် ပြီးသောအခါ ချားနှင့် ချား၏ရန်ဘက် ပြင်သစ်ဘုရင် ပထမဖရစ်စစ်တို့ နှစ်ဦးစလုံးကပင် ဟင်နရီအား မဟာ မိတ် ဖွဲ့လိုလာကြလေ သည်။ ထိုအခါ ဟင်နရီသည် ဝူလဇီ၏ အာဏာမဲတင်း စံနစ် အရ ဆောင်ရွက်ခဲ့၏။ ၁၅၂ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပြင်သစ်ဘုရင်နှင့် ချစ်ကြည်ကြောင်းကိုပြရန် ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ တပ်တောင်တာ ဗိုလ်ထုနှင့် သွားရောက်ပြီးလျှင် ချစ်ကြည်ရေးပျော်ပွဲကြီး ကျင်းပခဲ့လေသည်။ ထိုပွဲကြီးတွင် ဘုရင်များနှင့် သူရဲကောင်း ရဲမက်များသည် အဖိုးထိုက်၍ လှပ ပြောင်လက်သော ဝတ်စား တန်ဆာများကို ဝတ်ဆင်ကြပြီးလျှင် ဘုရင် ဘုရင်ချင်း သူရဲ ကောင်း သူရဲကောင်းချင်း ချစ်ကြည်စွာ တွဲဖက်ကာ ပျော်ပွဲ အမျိုးမျိုး၌ ပါဝင်ဆင်နွှဲကြ လေသည်။ ယင်းသို့ဖြင့် ဟင်နရီ သည် ဖရန်စစ်နှင့် ချစ်ကြည်ကြောင်း ပြခဲ့သော်လည်း ဧကရာဇ် ချားကို ကူညီခဲ့လေသည်။
ထိုအတောအတွင်း ဟင်နရီသည် သူ၏ မိဖုရား ကက် သရင်းကို ငြီးငွေ့လာ၍ ချောမောလှပသော နန်းတွင်း အပျို တော် အန်းဗူးလင်းကို မိဖုရား မြေ|ာက်လိုသဖြင့် ကက်သရင်း အပေါ် အပြစ်ရှာလေသည်။
မကြာမီကက်သရင်းတွင် နန်းမွေဆက်ခံနိုင်မည့် သားတော် မမြင်သော ကြောင့် ဟူ၍လည်းကောင်း၊ သူသည် သူ့ မရီးတော် မုဆိုးမကို လက်ထပ်ခဲ့သည်မှာ တရားတော်နှင့် မညီဟူ၍လည်းကောင်း အကြောင်းပြကာ ကွာရှင်းရန် စီစဉ်ခဲ့လေသည်။ ထိုစဉ်က အင်္ဂလန်ပြည်မှာ အယူဝါ ဒဆိုင်ရာတွင် ရောမ သာသနာပိုင် ပုတ်ရဟန်းမင်း၏ လက်အောက်ခံ ဖြစ်လေသည်။ ထိုကြောင့် ဟင်နရီသည် ၁၅၂၇ ခုနှစ်တွင် မိဖုရားနှင့် ကွာရှင်းပေးရန် ပုတ်ရဟန်မင်း သတ္တမ ကလီမင့်အား တောင်းဆိုခဲ့လေသည်။ ကက်သရင်း၏ နောင်တော် စပိန်ဘုရင်မှာလည်း တန်ခိုး အာဏာကြီးသူဖြစ်၍ ရဟန်းမင်းကြီးသည် ဟင်နရီ၏ အလိုကို မလိုက်လျောခဲ့ပေ။ ထိုကြောင့် ဟင်နရီသည် ကုလားမနိုင် ရခိုင်မဲဆိုသလို ကက်သရင်း နှင့် ကွာရှင်းရေးကို ဖြစ် မြောက်အောင် မဆောင်ရွက်နိုင်ရကောင်းလောဟု ၁၅၂၉ ခုနှစ်တွင် ဝူလဇီအား ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်လိုက်လေသည်။ ထိုနောက် ပုတ်ရဟန်းမင်း ရုံးတော်သို့ အယူဝါဒကိစ္စများတွင် အယူခံဝင် ရသည့် အလေ့ကို ဥပဒေဖြင့် ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။ ၁၅၃၃ ခုနှစ်တွင် အန်းဗူးလင်းနှင့် လျှို့ဝှက်စွာ လက်ထပ်ခဲ့ လေသည်။ ထိုနှစ်တွင်ပင် ကန်တာဗာရီဂိုဏ်းချုပ်အဖြစ် ခန့်ထားခြင်း ခံရသော တောမတ် ကရန်းမားသည် ဟင်နရီနှင့် ကက်သရင်းတို့ လက်ထပ်ခဲ့သည်မှာ တရားတော်နှင့် မညီ၍ တရားမဝင် အထမမြောက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့၏။ ထိုနောက် ဟင်နရီသည် အန်းဗူးလင်းနှင့် လက်ထပ်ခံပြီးကြောင်း ကြေညာ ၍ အန်းဗူးလင်းအား မိဖုရားမြေ|ာက်လေသည်။ ဘုရင့်အလိုကို မပယ်ရှားဝံ့သော ပါလီမန်ကလည်း ဘုရင့် အလိုကျ ဥပဒေနှစ်ရပ် ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့ရလေသည်။ ဥပဒေတရပ် အရ အင်္ဂလန်ပြည်တွင် ပုတ်ရဟန်းမင်း၏ အာဏာလွှမ်းမိုးနေမှု ကို လက်အောက်ခံ မဟုတ်တော့ပဲ သီးခြားဂိုဏ်းတစ်ခု ဖြစ်လာ လေ၏။
ထိုအခါ ဘုရားဝတ်ပြု စည်းဝေးပုံ အစီအစဉ်ကို အနည်း ငယ် ပြင်ဆင်လိုက်၍ သမ္မာကျမ်းကို အင်္ဂလိပ်လို ပြန်စေပြီး သော် ဘုရားရှိခိုးကျောင်းများတွင် ထိုဘာသာပြန် သမ္မာကျမ်း များကိုသာ ထားရှိစေသည်။ အခြား အက်ဥပဒေတရပ်အရမူ ဟင်နရီဘုရင်မှာ အင်္ဂလန်ပြည်ဂိုဏ်း၏ အထွတ်အမြတ် ဖြစ် လာလေသည်။ ထိုသို့ အာဏာရလာသောအခါ ဟင်နရီသည် အင်္ဂလန်ပြည်အတွင်းရှိ ဘုန်းကြီးကျောင်းများကို ပိတ်စေ၍ ကျောင်းများပိုင် ပစ္စည်းများကို သိမ်းယူလေသည်။ မိမိ အယူ အဆ သဘောတရားများအတိုင်း မလိုက်နာသူများအား ပြင်း ထန်စွာ နှိမ်နင်းလေသည်။
အင်တိုင်ကုန်းရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်
အင်တိုင်ကုန်းရွာ (Inntaingkone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ ကျောက်စရစ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၀၂၆၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောက်စရစ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၅၆ ဦး၊ မ ၁၅၂၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၈၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ဟင်နရီဘုရင်များ
အဋ္ဌမ ဟင်နရီ (ခရစ် ၁၄၉၁-၁၅၄၇)
ထိုကဲ့သို့ ပြုမူခဲ့ရာတွင် ဟင်နရီအား ထောက်ခံအားပေး ကူညီသူမျာ ဝူလဇီ၏ နေရာတွင် ခန့်ထားခဲ့သော တောမတ် ခရွန်းဝဲ ဖြစ်လေသည်။ ခရွန်းဝဲကား ဆူရေးနယ်၊ ပတ်တနီရွာကလေးမှ လာသူဖြစ်ပြီး ဖခင်မှာ ပန်းပဲဆရာဖြစ်သည်။ ဟင်နရီသည် ခရွန်းဝဲအား အက်ဆက်နယ်စားဘွဲ့ကိုပေး၍ မင်းတိုင်ပင်အမတ်အဖြစ် ခန့်ထား၏။ ဟင်နရီကား ဆောင်းလေကဲ့သို့ စိတ်ပြောင်းမြန်လှသူ ဖြစ်၏။ အန်းဗူး လင်းကို မိဖုရား မြောက်၍ မကြာမီ အခြား ပျိုဖြူတစ်ဦးအား ရွှေဘောတော် ကျခဲ့ပြန်လေသည်။ ထိုကြောင့် ဟင်နရီနှင့် ကရန်းမားတို့သည် အန်းဗူးလင်းအား သစ္စာမရှိသည့် မိဖုရားအဖြစ်မျိုးရောက်အောင် အမှုဆင်၍ ပြစ်မှုထင်ရှားသည်ဆိုကာ ခေါင်းဖြတ်သတ်စေခဲ့ သည်။ အန်းမိဖုရားနှင့် နောင်အခါ အင်္ဂလန်နိုင်ငံသမိုင်းတွင် ထင်ရှားလှသော ဘုရင်မတစ်ဦး ဖြစ်လာမည့် အယ်လစ်ဇဗက် မင်းသမီးကို ရရှိခဲ့လေသည်။
အင်တိုင်ကုန်းရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဟင်နရီဘုရင်များ
အဋ္ဌမ ဟင်နရီ (ခရစ် ၁၄၉၁-၁၅၄၇)
အန်းဗူးလင်းအား အဆုံးစီရင်ပြီးနောက် မိဖုရားအဖြစ် တင်မြေ|ာက်ခြင်း ခံရသူမျာ ဂျိန်းဆေးမိုးဖြစ်၍ သူ့တွင် နောင်အခါ ဆဋ္ဌအက်ဒွပ်ဖြစ်လာမည့် မင်းသားကို မြင်လေ သည်။ ထိုမိဖုရားကား သက်ဇိုး မရှည်ရှာပေ။ ဟင်နရီနှင့် လက်ထပ်ပြီးနောက် တနှစ်ကျော်အကြာတွင် ကွယ်လွန်သွားလေ သည်။ ထိုကြောင့် ခရွန်းဝဲ၏ စီစဉ်ပေးချက်အရ ဟင်နရီ သည် ဂျာမန်မင်းသမီး အန်းအော့ကလိဆိုသူနှင့် လက်ဆက်ပြန် လေသည်။ သို့သော် အချောအလှကြိုက်သော ဟင်နရီမှာ ရုပ်မလှသောသူနှင့် လက်ဆက်ပေးရပါမည်လောဟု ခရွန်းဝဲ ကို မျက်မာန်တော်ရှကာ ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်စေပြီးလျှင် ထိုမိဖုရားကိုလည်း ကွာရှင်းပစ်ပြန်လေ၏။ ထိုနောက်တွင် သက် ၁၈ နှစ်မျှသာ ရှိသေး၍ လှပချောမောသော ကက်သရင်း ဟောင်းဝပ်နှင့် လက်ဆက်ပြန်လေသည်။ ထိုမိဖုရား ကလေးမှာ သူနှင့် လက်မထပ်မီ အကျင့်မကောင်းခဲ့သည်ကို သိရှိ၍ သဘော မကျပြန်သဖြင့် ခေါင်းဖြတ် သတ်စေပြန်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် ၁၅၄၃ ခုနှစ်၌ ကက်သရင်းပါး အမည်ရှိ မုဆိုးမတစ်ဦးကို မိဖုရား မြှောက်ပြန်လေရာ ထိုမိဖုရားသာလျှင် ဟင်နရီ ကွယ်လွန်သည်အထိ မိဖုရားအရာ၌ တည်မြဲခဲ့လေသည်။ အဋ္ဌမ ဟင်နရီ ဘုရင်မှာ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ သမိုင်းတွင် သိမှတ်ရလွယ် သော ဘုရင်တပါး ဖြစ်ခဲ့ပေသည်။ အဌမဟင်နရီ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ကတ်သရင်းပါးသည် ယခင်ကတည်းက သူမေတ္တာရှိခဲ့သော ဂျိန်းဆေးမိုးနှင့် ဆွေမျိုးမကင်းသည့် သောမတ်စ်‌ဆေးမိုးဆိုသူနှင့် လက်ထပ်လိုက်လေသည်။ ကတ်သရင်းပါးမှာ သောမတ်စ်ဆေးမိုးနှင့် ရသည့်ရင်သွေးအား မွေးဖွားပြီးနောက် ကွယ်လွန်သွားလေသည်။ သောမတ်စ်ဆေးမိုးမှာလည်းအာဏာသိမ်းရန် ကြံစည်မှုဖြင့် ကွပ်မျက်ခံရသည်။
ထုံချိုင်း မက်အင်တိုင်ယာ
ထုံချိုင်း မက်အင်တိုင်ယာ (ထိုင်းဘာသာ: ธงไชย แมคอินไตย์, pronounced [tʰōŋ.tɕʰāj]; မွေးနာမည် အယ်လ်ဘတ် ထုံချိုင်း မက်အင်တိုင်ယာ Albert Thongchai McIntyre; ဒီဇင်ဘာလ ၈ ရက်, ၁၉၅၈ ခုနှစ်) သည် ထိုင်းအမျိုးသား အဆိုတော် နှင့် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် တစ်ဦးဖြစ်သည်။ သူ့အား တခါတရံ ဘတ် ထုံချိုင်း Bird Thongchai၊ ဖိဘတ် ("အစ်ကိုဘတ်") သို့မဟုတ် ဘတ် ဟူ၍လည်း ခေါ်ကြသေးသည်။ သွန်ဘူရီ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ကောလိပ်မှ အဆင့်မြင့် စီမံခန့်ခွဲရေး မဟာဘွဲ့ရရှိထားသူလည်းဖြစ်သည်။
ဟင်နရီဘုရင်များ
အဋ္ဌမ ဟင်နရီ (ခရစ် ၁၄၉၁-၁၅၄၇)
သို့သော် ထိုဘုရင်ကြီးသည် အင်္ဂလိပ် ရေတပ်ကြီး အင်အား တောင့်တင်း၍ အခြေခိုင်ရန် ကြိုးစားခဲ့လေ သည်။ အခြား ဥရောပနိုင်ငံများမှ ဘုရင်များသည် မိမိတို့ စစ်တပ်များကို အင်အား တောင့်တင်းအောင် စီမံ ဖွဲ့စည်းနေကြစဉ် ဟင်နရီ ကား မိမိ၏ တိုက်သင်္ဘောများကို တိုးတက် ကောင်းမွန်အောင် ဆောင်ရွက်၏။ နောင်အခါ ရေကြောင်းတွင် အင်္ဂလိပ်တို့ကြီးစိုး နိုင်ရေးအတွက် သူ့လက်ထက်တွင် အရည်အခြင်းနှင့် ပြည့်စုံ သည့် သားတော် မထွန်းကားခဲ့သော်လည်း အန်းဗူးလင်းနှင့် ရရှိသည့် သမီးတော် အယ်လစ်ဇဗက်မှာကား အင်္ဂလန်နိုင်ငံ သမိုင်းတွင် ထူးခြားလှသော ဘုရင်မတစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့လေသည်။
ထုံချိုင်း မက်အင်တိုင်ယာ
သူ့အား ထိုင်းနိုင်ငံ၏ နံပါတ် ၁ စူပါစတားအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ သူသည် ထိုင်းနိုင်ငံရှိ အအောင်မြင်ဆုံး အဆိုတော်များထဲမှ တစ်ဦးဖြစ်ပြီး တေးအယ်လ်ဘမ်ပေါင်း ၂၅ သန်း ရောင်းချခဲ့ရပြီး ဖြစ်သည်။ သူ၏ ထိုင်းပေါ့ပ် သီချင်းနှင့် လုထု ခေါ် ထိုင်းကန်ထရီး သီချင်းများကြောင့် လူသိများသည်။ ထို့အပြင် ရုပ်ရှင်အချို့ ၌လည်းကောင်း ရုပ်မြင်သံကြား၊ တေးဂီတပွဲများ နှင့် ကြော်ငြာများတွင်လည်း ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ သူသည် မွန်၊ ထိုင်း နှင့် စကော့တလန် သွေးပါသည့် သွေးနှော တစ်ဦးဖြစ်သည်။
လှံတင်ရွာ၊ အောင်လံမြို့နယ်
လှံတင်ရွာ (Hlantin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ အောင်လံမြို့နယ်၊ လှံတင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၆၉၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လှံတင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၅၇ ဦး၊ မ ၁၀၇၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၃၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အောင်လံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရှနမ်းဂါးရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
ရှနမ်းဂါးရွာ(Shanamgar)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ ပင်လွမ်းဘွမ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၈၅၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကာဒီနယ် မာဇာရင်
ပြင်သစ်လူမျိုး နိုင်ငံပြုသုခမိန်တစ်ဦးဖြစ်၍၊ ၁၇ ရာစုနှစ် က ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် နာမည်ကျော်ခဲ့သူမှာ မာဇာရင်ဖြစ်သည်။ ၁၆ဝ၂ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် အီတလီပြည် ပစ်ဆီနာ မြို့၌ ဖွားမြင်သည်။ ရောမမြို့နှင့်စပိန်နိုင်ငံတို့တွင် ပညာသင်ကြား ပြီးနောက်၊ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးလက်အောက်တွင် အမှုထမ်းရာ ၁၆၃၄ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ သံတမန်အဖြစ် စေလွှတ်ခြင်းခံရသည်။ ယင်းသို့ သွားရောက်ရာတွင် ထိုအခါက ၁၃ ဆက် မြောက် လူဝီဘုရင်၏ နန်းရင်းဝန် ကာဒင်နယ် ရစ်ရှလျူးနှင့် တွေ့ဆုံရင်းနှီး ခင်မင်ရသဖြင့် ရစ်ရှလျူး၏ ဆွဲဆောင်ချက်အရ ၁၆၃၂ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်အမျိုးသားအဖြစ်ကို ခံယူခဲ့လေသည်။
အညာစုရွာ၊ ဓဓဓနော်ဓ
အညာစုရွာ၊ ဓဓဓနော်ဓ
ကာဒီနယ် မာဇာရင်
နောက်တစ်နှစ်တွင် ၁၃ ဆက်မြောက် လူဝီဘုရင် နတ်ရွာစံလွန်ပြန်ရာ ၁၄ ဆက်မြောက် လူဝီဘုရင်မှာ ငယ်သေးသည်နှင့် သူ၏မယ်တော်က နိုင်ငံတော်ကို ရင်ခွင် ပိုက်အုပ်ချုပ်ရလေသည်။ သို့သော်လည်း အကယ်စင်စစ် ပြင်သစ် နိုင်ငံကို စိုးမိုးအုပ်ချုပ်နေသူမှာ မာဇာရင်သာလျှင် ဖြစ်ပေသည်။ မာဇာရင်သည် ၁၆၁၈ ခုနှစ်မှ ၁၆၄၈ ခုနှစ်အထိ နှစ်များအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော နှစ်သုံးဆယ်စစ်ပွဲကြီးကို ပြီးဆုံးအောင် စီမံစိုင်းပြင်း ၍ ပြင်သစ်နိုင်ငံကြီးတစ်ခုလုံး၏ ဂုဏ်ကျက်သရေ တိုးမြင့်စေသော စာချုပ်များကို အောင်မြင်စွာ ချုပ်ဆိုခဲ့လေသည်။
မာဇာရင်သည် ဟိတ်ဟန်မာနကြီးသည့်အရာတွင် ရစ်ရှ လျူးကို မမီသော်လည်း၊ အာဏာကို လုံးဝအသုံးပြုလျက် ပြည်သူ ပြည်သား ဆင်းရဲသားများထံမှ အခွန်အတုတ်ကြီးလေးစွာ ကောက်ခံ ခြင်းဖြင့် ဖိနှိပ်သည့်အရာတွင်ကား ရစ်ရှလျူးနှင့် အတူတူပင်ဖြစ် သည်။ သို့ဖြစ်ရာ ပြင်သစ်နိုင်ငံသူ နိုင်ငံသားတို့က မာဇာရင်အား မလိုလားကြချေ။ သို့ရာတွင် မာဇာရင်သည် ရင်ခွင်ပိုက်အုပ်စိုးသော ဘုရင်မကြီး၏ အကြိုက်ကိုလုပ်ပေးခြင်းဖြင့် အာဏာကို လက်ထဲ၌ တည်မြဲအောင် ထားနိုင်ခဲ့လေသည်။ သူ၏မတရားမှုများသည် သူ့ကို ဆင်းရဲသူ ဆင်းရဲသားများကသာမက အထက်တန်းစား မှူးမတ် သူဌေးသူကြွယ်များကပါ မုန်းတီးစေခဲ့လေသည်။ ဤသို့ဖြင့် ၁၆၄၈ ခုနှစ်တွင် ပြည်တွင်းစစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့လေသည်။
မာဇာရင်သည် ပြည်တွင်းစစ်ကို အောင်မြင်စွာ နှိမ်နင်းလိုက်ပြီးနောက်၊ လူဝီဘုရင် ၏ တန်ခိုးအာဏာကို တိုးတက်သည်ထက် တိုးတက်အောင်ကြိုးစား ခဲ့လေသည်။ မာဇာရင်သည် အုပ်ချုပ်မှုအရာတွင် ကျွမ်းကျင်သော်လည်း သူ၏ ငွေမက်မှုမှာ ချွတ်ယွင်းချက်ကြီးတစ်ရပ်ပင် ဖြစ်လာခဲ့ သည်။ မာဇာရင်သည် နန်းရင်းဝန်ရာထူးဖြင့် သူဌေးဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူသည် ၁၆၆၁ ခုနှစ် မတ်လ ၉ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်လေသည်။
ကြောင်ရိုသေပင်
ပုံသဏ္ဌာန် 	: 	အပင် တစ်နှစ်ခံ ပင်ပျော့ပင်ငယ်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ၃ ပေခန့် ထိ မြင့်၏ ။ ပင်စည်ချောမွေ့၍ အစိမ်းရောင် ရှိပြီး သေးငယ်အမွှေးနုများ ရှိသည်။ ပင်စည်မှ အရွက် ထွက်၏ ။ ပင်စည် နှင့် အရွက်ကြားမှ ကိုင်းဖြာသည်။ အရွက် ရွက်လွှဲထွက်သည်။ ဘဲဥပုံရှိ၍ ထိပ်ချွန်ပြီး ရွက်ရင်း အနည်းငယ် သွယ်သည်။ ရွက်နား ခွေးသွားစိပ်ရှိသည် ။ ရွက်ညှာ သေးသွယ် ရှည်လျားသည်။ ရွက်ပြားချောသည်။ အပွင့် ပန်းခိုင် အစိမ်းရောင်ရှိ၍ အပွင့်သည် အလွန်ငယ်သည်။ ပင်စည် အစိမ်းရောင်ရှိ၍ အပွင့်သည် အလွန်ငယ်သည်။ ပင်စည်နှင့် အရွက်ကြားမှ ထွက်သည်။ ပန်းခိုင်အောက် နားတွင် ရွက်ဖတ်ငယ်များ ထူးခြားစွာ ပါရှိသည်။ အစေ့ အစေ့သည် ဝိုင်း၏ ။ ကြေမွတတ်၏ ။ ထိပ်ချွန်၍ ပြောင်ချော၏။ အသုံးပြုနိုင်သည့် အစိတ်အပိုင်းများ 	: 	အရွက် ။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့နိုင်သောနေရာများ 	: 	အလွန်အေးသည့် တောင်ပေါ်ဒေသမှလွဲ၍ မြေပြန့်ဒေသများတွင် အနှံ့အပြား ပေါက်ရောက်သည်။ ပေါက်ရောက်ပုံ သဘာ၀အလျောက် အလေ့ကျပေါက်သည်။ အသုံးဝင်ပုံ 	: 	အာနိသင် မြန်မာဆေးကျမ်းများအလိုအရ အရွက်ကို အန်ဆေးအဖြစ်သုံးက အဆုတ်အကူအညီ ပေး၏။ အဆစ်ရောင် ၊ အဆုတ်အအေးပတ်သော အဖျား ၊ ပန်းနာ ၊ လေပြွန်ချောင်းပူခြင်း စသည်တို့ကို သက်သာစေသည်။ အသုံးပြုပုံ- အရွက် ၁ ။ ကြောင်ရိုသေပင်၏ အရွက်ရည်ကို ကလေးသူငယ်နာ ချွဲကျပ်ရောဂါအတွက် တမာရွက်ရည် နှင့် ရောစပ်တိုက်ပါက ဝမ်းသွားခြင်း ၊ အော့အန်ခြင်းကို သက်သာစေသည်။ ချွဲကျစေသည်။ ၂ ။ အရွက်ပြုတ်ရည် ကို အန်ဆေးအဖြစ် တိုက်ပေးခြင်း ဖြင့် အဆုတ်ရောင်ခြင်း တို့ကို ပျောက်၏ ။ ၃ ။ အရွက်ခြောက်ပြုတ်ရည်ကို တိုက်လျှင် အသက်ရှူလမ်းကြောင်း တစ်လျှောက်၌ ရှိသော အညစ်အကြေးပိတ်ဆို့ခြင်းကို ရှင်းလင်း စေပြီး အသက်ရှူပြွန်တံ ရောင်ခြင်းကို သက်သာစေ၏ ။ ပန်းနာရောဂါ ၊ မီးယပ်ကွက်ပေါ်သောရောဂါ ၊ သွေးတိုးရောဂါတို့ကို လည်း ပျောက်စေ၏။ ၄ ။ အရွက်ကို ကြိတ်၍ အနာပေါ်၌ အုံပေးသော် အနာများပျောက်ကင်းစေ၏ ။ ၅ ။ အရွက်ရည် သည် ဝဲခြောက် ၊ ပွေး ၊ ယားနာ စသော အရေပြား ရောဂါ တို့ကို ပျောက်ကင်းစေသည်။ တမာဆီနှင့် ရောလိမ်းသော် အမျိုးမျိုးသော ယားနာကို ပျောက်ကင်းစေ၏ ။ ၆ ။ အရွက်ရည်ကို ကြက်ဆူဆီနှင့် ရော၍ အဆစ်အမျက်ကိုက်ရာတွင် လိမ်းပေးသော် ပျောက်ကင်းစေ၏။ ၇ ။ ၎င်းအရည်ကို နားထဲသို့ ထည့်ပေးသော် နားပြည်ယိုခြင်း ၊ နားကိုက်ခြင်း ၊ နားလေထွက်ခြင်း ၊ နားအူခြင်း ပျောက်၏ ။ ၈ ။ အရွက်ကို ငါးမြွေထိုးခြောက်နှင့် ကြော်စားက ဝမ်းထဲတွင် အူအတက် ရောင်စေသော ရောဂါကို ကာကွယ်သည်။ ဦးနှောက်ရောဂါနှင့် ဝမ်းမကောင်းခြင်း ၊ ဝမ်းပျက်ရောဂါဖြစ်ခြင်း ၊ ဝမ်းထဲ၌ ရစ်၍နာခြင်း များကိုလည်း ပျောက်ကင်းစေသည်။ ၉ ။ အရွက်ကို ပြုတ်၍ သုပ်စားပါက အဆုတ်ရောဂါ ၊ ဦီးနှောက်ရောဂါ ၊ နားအူ ၊ နားကိုက်ရောဂါ ၊ ဗိုက်အောင့် ရောဂါ ၊ ဗိုက်နာရောဂါတို့ကို ပျောက်စေသည်။ ၁၀ ။ အရွက်ကို ချက်ပြုတ်စားသောက်ပါက ပန်းနာရောဂါ ၊ မီးယပ်ကွက် ပေါ်သောရောဂါ ၊ သူငယ်နာရောဂါ ၊ သွေးတိုးရောဂါများ ပျောက်ကင်းစေသည်။ ၁၁ ။ အရွက်ကို ပုစွန်ထုပ်နှင့် ကြော်စားပါက နွမ်းလျပင်ပန်းခြင်း ပျောက်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အရွက် ဟင်းသီးဟင်းရွက်ပင်များ
ရိုမန် အေဘရာမိုဗစ်ချ်
ရိုမန် အာခဒဲဗစ်ချ် အေဘရာမိုဗစ်ချ်ကို ၁၉၆၆ အောက်တိုဘာ ၂၄ တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး ရုရုားလူမျိုး သန်းကြွယ်သူဌေး စီးပွားရေး လုပ်ငန်းရှင်၊ ရင်းနှီးမြှပ်နှံသူ၊ နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်သည်။ အေဗရာမိုဗစ်သည် ပုဂ္ဂိုလိက ရင်းနှီးမြှပ်နှံရေး ကုမ္ပဏီ Millhouse LLC Company ၏ အဓိကပိုင်ရှင်ဖြစ်ပြီး ရုရှားနိုင်ငံပြင်ပတွင် အင်္ဂလန် အဆင့်မြင့်တန်းအသင်း ချဲလ်ဆီးဘောလုံးအသင်း၏ပိုင်ရှင်အဖြစ် ထင်ရှားလူသိများသူ ဖြစ်သည်။ ဖို့ဘ်မဂ္ဂဇင်း၏ ၂၀၁၆ သန်းထောင်ကြွယ်သူဌေးစာရင်းအရ အေဗရာမိုဗစ်၏ အသားတင် ကြွယ်ဝချမ်းသာမှုမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်း ၇၆၀၀ရှိပြီး၊ ရုရှားနိုင်ငံတွင် ၁၃ယောက်မြောက် အချမ်းသာဆုံးနှင့် ကမ္ဘာပေါ်၌ ၁၅၁ယောက်မြောက် အချမ်းသာဆုံးသူ ဖြစ်သည်။ ရုရှား စီးပွားရေး မဂ္ဂဇင်းတစ်စောင်ဖြစ်သော Expert Magazine မှ ၂၀၀၃ တွင် အေဘရာမိုဗစ်ချ် ကို Person of the Year အဖြစ်ရွေးချယ်ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ထို ဘွဲ့ကို Mikhail Khodorkovsky နှင့်အတူ ယှဉ်တွဲသတ်မှတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ အေဘရာမိုဗစ်ချ် သည် လက်ရှိ ရုရှားတွင် နံပါတ် ၄ အဆင့်ရှိ အချမ်းသာဆုံး ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်ပြီး ၂၀၁ဝ Forbes စာရင်းအရ ခန့် မှန်း ဒေါ်လာ ၁၁.၂ ဘီလျံပိုင်ဆိုင်ပြီး ကမ္ဘာ့ နံပါတ် ၅ဝ အဆင့်ရှိ အချမ်းသာဆုံး ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်။
စီးပွားရေးလုပ်ငန်း
၁၉၈ရ ဒီဇင်ဘာလောက်တွင် အိုလ်ဂါ ၏ မိဘများကလက်ဖွဲ့အဖြစ်ပေးသော ၂၀၀ဝ ရူဘယ် ( ပေါင် ၁၀၀ဝ ) ကို အေဘရာမိုဗစ်ချ် က မော်စကိုရှိ ရေမွှေး၊ ချွေးနံပျောက်ဆေး၊ အမျိုးသမီးဝတ် အသားကပ်ဘောင်းဘီများနှင့် သွားတိုက်ဆေးများစသည့် ကုန်ပစ္စည်းများ မှောင်ခိုရောင်းချသည့်ဈေးကွက်တွင် ရင်းနှီးမြုပ်နှံပြီး လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
အေဘရာမိုဗစ်ချ် သည် သူ၏ မှောင်ခိုရင်းနှီးမြုပ်နှံမှုလုပ်ငန်းများတွင် နှစ်ဆ၊ သုံးဆခန့်ပိုမိုတိုးပွားအောင်ရှာဖွေနိုင်ခဲ့ပြီး စီးပွားရေးလုပ်ငန်း များတွင်ထားရှိသော သူ၏ လုပ်ရည်ကိုင်ရည်အပေါ် ယုံကြည်မှုမှာလည်း တိုးပွားလာခဲ့သည်။ မကြာမီတွင် သူသည် ပလပ်စတစ်ကော်ရုပ်များ ( ပလပ်စတစ်ဘဲရုပ်များနှင့် သင်္ဘောသားအရုပ်များအပါအဝင် ) ပြုလုပ် ရောင်းချနိုင်သည် အထိ တိုးတက်လုပ်ကိုင်နိုင်ခဲ့ပြီး ကားပစ္စည်းများထုတ်လုပ်ရောင်းချသည့် ဖက်စပ်လုပ်ငန်းကို ထူထောင်ခဲ့သည်။
သူသည် မော်စကိုရှိ Gubkin Institute of Oil and Gas ( Gubkin ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းသိပ္ပံ ) ကိုတက်ရောက်ခဲ့သည်။ ( ထိုသို့တက်ရောက်သင်ကြားနေစဉ် ကားတာယာများ ပြန်လည်ရောင်းချသည့် အလုပ်ကိုအရန်ထား လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ) ဆွစ် ကုန်သွယ်ရေး ကုမ္ပဏီတခုဖြစ်သော Runicom နှင့် လူသုံးကုန်ပစ္စည်းအသုံးအဆောင်များကို အရောင်းအဝယ် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
၁၉၈၈ တွင် ဆိုဗီယက် ပြည်ထောင်စုတွင် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်များအတွက် အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းများ ဖွင့်ပေးသည့်အချိန်တွင် သူနှင့် သူဇနီးတို့သည် ကစားစရာ အရုပ်များပြုလုပ်သည့် ကုမ္ပဏီတခုကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ “ အဲဒီလုပ်ငန်းမှာ ချက်ချင်းဆိုသလို ငါတို့ အောင်မြင်ကြီးပွားသွားတာပဲ “ ဟု သူဇနီး အိုလ်ဂါ ကပြောခဲ့သည်။
အေဘရာမိုဗစ်ချ် ၏ စီးပွားရေးအမြင်ထက်သန်မှုကြောင့် နှစ်အနည်းငယ်အတွင်း သူ၏ ပိုင်ဆိုင်မှုမှာ ပိုမိုတိုးပွားလာခဲ့ပြီး ရေနံလုပ်ငန်းများ မှတဆင့် ဝက်မွေးမြူရေးလုပ်ငန်းနှင့် အခြားရင်းနှီးမြုပ်နှံမှုလုပ်ငန်းများကိုပါ တိုးချဲ့လုပ်ကိုင်လာခဲ့သည်။ ၁၉၉ဝ နှစ်များအစပိုင်းတွင် အနည်းဆုံး ကုမ္ပဏီ ၂ဝ ခန့်ကိုစုစည်းပြီး တာယာပြန်လည်အရောင်းအဝယ်ပြုလုပ်သည့် လုပ်ငန်းနှင့် သက်တော်စောင့်စုစည်းထား ရှိသည့် လုပ်ငန်းကို တည်ထောင်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၂ မှ ၁၉၉၅ အထိ တဆင့်ပြန်လည်ရောင်းချခြင်း၊ လူသုံးကုန်ပစ္စည်းများထုတ်လုပ်ခြင်းစသည့်လုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်သည့် ကုမ္ပဏီ ၅ ခုကိုတည်ထောင်ခဲ့သည့်အပြင် ပွဲစားဆန်ဆန်အလုပ်များကိုလုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် ရေနံနှင့် ရေနံထွက်ပစ္စည်းများ ထုတ်လုပ် ရောင်းချသည့် လုပ်ငန်းကို အဓိကလုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
သို့သော် ၁၉၉၂ တွင် နိုင်ငံတော်ပိုင် ပစ္စည်းများခိုးယူမှုဖြင့် ဖမ်းဆီးခံရပြီး ထောင်ကျခဲ့သည်။ AVEKS-Komi က Ukhtinsk Oil Production Factory မှ ထုတ်လုပ်သော ရူပီး ၃.၈ သန်းတန်ဖိုးရှိ ဒီဇယ်ဆီ တိုင်ကီ ၅၅ လုံးကို ရထားဖြင့် တင်ပို့ ပေးခဲ့သည်။ ထိုရထားမှ ပစ္စည်းများကို မော်စကိုတွင် သွားရောက်ယူခဲ့ပြီး အယောင်ဆောင်ချုပ်ဆိုထားသည့်စာချုပ်ပါ သဘောတူညီမှုအရ သင်္ဘောဖြင့် Kaliningrad စစ်အခြေစိုက်စခန်းသို့ပို့ပေးခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုဆီတိုင်ကီများမှာ Riga သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ အေဘရာမိုဗစ်ချ် သည် ထိုကိစ္စနှင့် ပက်သက်ပြီး စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုတွင်ပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုအမှုမှာ ဒီဇယ်ဝယ်ယူသည့် Chikora International, Latvian-US Company က ဒီဇယ်ထုတ်လုပ်သည့် လုပ်ငန်းကို လျော်ကြေးပေးလျော်ခဲ့ပြီးသည့်နောက်မှ ပြီးဆုံးခဲ့သည်။
Sibneft-ရှာဖွေစုဆောင်းခြင်း၊ အလူမီနီယံ စစ်ပွဲ၊ ရှယ်ယာများကို ချေးယူခြင်း
၁၉၉၅ တွင် အေဘရာမိုဗစ်ချ် နှင့် သမ္မတ ဘောရစ် ယဲ့ဆင် ၏ အမျိုးတော်စပ်သူ ဘောရစ် ဘာရက်ဇော့ဗ်စကီး တို့သည် Sibneft ရေနံ ကုမ္ပဏီကြီးတွင် ခြယ်လှယ်အုပ်စိုးနိုင်လောက်အောင် ရှယ်ယာအများစုကို ပိုင်ဆိုင်ရရှိခဲ့သည်။
ထိုအရောင်းအဝယ်လုပ်ငန်းတွင် အငြင်းပွားဖွယ် ရှယ်ယာအစုများအတွက်ချေးငွေပေးရန် အစီအစဉ်နှင့် ရှယ်ယာဈေးကွက်တွင် ရင်းနှီးမြုပ်နှံထားသည့်ငွေမှာ အမေရိကန် ဒေါ်လာ သန်း ၁၅ဝ အောက်တွင်ရှိနေချိန်တွင် အစုစပ်တယောက်စီက ကုမ္ပဏီ၏ တဝက်တန်ဖိုးအတွက် အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်း ၁၀ဝ ပေးခဲ့ကြပြီး ဘီလျံများအဖြစ် အလွန်လျင်မြန်စွာ ပြောင်းလဲမြှင့်တင်ခဲ့သည်။
စောင့်ကြည့်လေ့လာသူများက ပြန်လည်သုံးသပ်ခဲ့ရာ ထိုသို့ ကုမ္ပဏီ၏ တန်ဖိုးအလွန်လျင်မြန်စွာမြင့်တက်လာမှုကြောင့် ကုမ္ပဏီ၏ အမှန်တကယ်ရင်းနှီးမြုပ်နှံထားသည့်ငွေသည် ဒေါ်လာဘီလျံများစွာရှိလိမ့်မည်ဟု ခန့်မှန်းဖော်ထုတ်ခဲ့ကြသည်။ နောက်ပိုင်း အေဘရာမိုဗစ်ချ် သည် တရားရုံးတွင် အစိုးရအရာရှိများအား ဒေါ်လာ ဘီလျံပေါင်းများစွာ လာဘ်ထိုးခဲ့ကြောင်းနှင့် ကုမ္ပဏီမှ ဒေါ်လာဘီလျံပေါင်းများစွာနှင့် အခြားပိုင်ဆိုင်သည့် အဖိုးတန်ပစ္စည်းများ (အလူမီနီယံစစ်ပွဲအတွင်း အလူမီနီယံလုပ်ငန်းမှ အဖိုးတန်ပစ္စည်းများ) ကို လူဆိုးဂိုဏ်းများ၏ လုယက်မှုရန်မှ ကာကွယ်ပေးမှုရရှိခဲ့ကြောင်းကို ထုတ်ဖော် ပြောကြား ခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် အေဘရာမိုဗစ်ချ် ၏ ငွေကြေးစီမံခန့်ခွဲရေးဆိုင်ရာ လုပ်ငန်း အလုပ်အကိုင်၏ အရေးကြီးသော လုပ်ငန်းအဆင့်ဆင့်များမှာ.. Comfort co-op (ပလက်စတစ် အရုပ်များထုတ်လုပ်သည့် ကုမ္ပဏီ) တွင် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ၁၉၈၉ ဇန်နဝါရီ မှ ၁၉၉၁ မေလ အထိ ၊ မော်စကို ရှိ ABK အင်တာပရိုက် လုပ်ငန်းအငယ်စား တွင် ဒါရိုက်တာအဖြစ်၁၉၉၁ မေ လ မှ ၁၉၉၃ မေ လထိ ဖြစ်သည်။ မတူညီသော သတင်းဖော်ပြချက်များအရ ရိုမန် အေဘရာမိုဗစ်ချ် သည် ၁၉၉၂ မှ ၁၉၉၅ အတွင်း လူသုံးကုန်ပစ္စည်းများထုတ်လုပ်သည့် လုပ်ငန်းအပါအဝင် ကုမ္ပဏီ ၅ ခုကိုတည်ထောင်ခဲ့ပြီး အရောင်းအဝယ်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
ဘောရစ် ဘာရက်ဇော့ဗ်စကီး နှင့် ပူးပေါင်းပြီး ၁၉၉၅ မေတွင် P.K. Trust close joint-stock company ( ပူးပေါင်းရှယ်ယာ ထိန်းသိမ်းသည့် ကုမ္ပဏီ ) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၅ နှင့် ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် ရိုမန် အေဘရာမိုဗစ်ချ် သည် Mekong close joint- stock company, Centurion-M close joing-stock company, Agrofert limited liability company, Multitrans close joing-stock company, Oilimpex close joint-stock company, Sibreal close joint-stock company, Forneft close joint-stock company, Servet close joing-stock company, Branco close joint-stock company, Vector-A limited liability company စသည့် အခြားကုမ္ပဏီ ၁ဝ ခုကိုထပ်မံတည်ထောင် ခဲ့သည်။ Boris ဘာရက်ဇော့ဗ်စကီး အများပြည်သူပိုင် Sibneft Company မှ ရှယ်ယာများကို ဝယ်ယူခဲ့ပြီး Vector-A liability company ကို အေဘရာမိုဗစ်ချ် နှင့်အတူ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
၁၉၉၆ တွင် အေဘရာမိုဗစ်ချ် အသက် ၃ဝ အရွယ်တွင် အလွန်ကြွယ်ဝချမ်းသာလာပြီး သမ္မတ ဘောရစ် ယဲ့ဆင် နှင့် နိုင်ငံရေးအရ အလွန်နီးကပ်စွာ ဆက်ဆံမှုရှိခဲ့သည်။ ယဲ့ဆင် မိသားစု၏ ဖိတ်ခေါ်ချက်အရ Kremlin ရှိ တိုက်ခန်းသို့ ပြောင်းရွေ့နေထိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၉ တွင် လက်ရှိလုပ်ငန်းရှင် သူဌေးကြီး အေဘရာမိုဗစ်ချ် သည် ရှရှားအရှေ့ ဖျားဒေသတခုဖြစ်သော ချော့ကော့တ်ကာ ၏ အုပ်ချုပ်သူ တစ်ယောက်အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံခဲ့ရပြီး ချွတ်ခြုံကျနေသော ဒေသများအား ပြန်လည်တည်ဆောက်ပြုပြင်ရန် ပရဟိတလုပ်ငန်းအလှူအဖြစ် ပေါင် ၁၁၂ သန်း ( ယူရို ၁၃၂ သန်း ) ရက်ရက်ရောရော လှူဒါန်းခဲ့သည်။ ကျွန်တော်တို့အတွက် ထင်ရှားတဲ့ ပုံရိပ်တွေကတော့ ကြွယ်ဝမှုနဲ့ ဩဇာအာဏာ သာ ရှိရုံမကတဲ့ ကိုယ့်ထူးကိုယ်ချွန် သမားတစ်ယောက် ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဆိုဗီယက်ယူနီယံ ကျဆုံးချိန်၌ ဖရိုဖရဲဖြစ်နေသော ၁၉၉၀ ကာလမှာတော့ သိပ်မသိကြသေးပါဘူး။”
ဘောရစ် ဘာရက်ဇော့ဗ်စကီး၊ ဘက်ဒရီ ပတ်တာကက်စီရှဗီလီ တို့နှင့် အပေါင်းအသင်း ဖြစ်ခြင်း
၁၉၉၃ တွင် အေဘရာမိုဗစ်ချ် သည် Mekong ကိုထူထောင်ခဲ့ပြီး Noyabrsk မှ ဆီတင်ထုတ်လုပ် ရောင်းချခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် ရှရှား စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင် ဘောရစ် ဘာရက်ဇော့ဗ်စကီး နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ ၁၉၉၃ တွင် Caribbean ၌ကျင်းပသော ရှရှားစီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်များ အစည်းအဝေးတွင် ဘာရက်ဇော့ဗ်စကီး နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်ဟု အထောက်အထားများက ဖော်ပြကြသလို ၁၉၉၅ နွေရာသီ သူ၏ ရွက်လှေတွင် သူငယ်ချင်းဖြစ်သူ Pyotr Aven နှင့် အတူရှိနေစဉ် ဘာရက်ဇော့ဗ်စကီး နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်ဟုလည်း ဖော်ပြကြသည်။
ဘာရက်ဇော့ဗ်စကီး က အေဘရာမိုဗစ်ချ် ကို သူ၏ သမ္မတမိသားစုနှင့် မိတ်ဆက်ပေးခဲ့ပြီး သမ္မတ ဘောရစ် ယဲ့ဆင် အပါအဝင် သူ၏ သမီး Tatyana Dyachenko, လုံခြုံရေးအကြံပေးအရာရှိ ခေါင်းဆောင် Alexander Korzhakov တို့နှင့် ရင်းနှီးခွင့်ရခဲ့သည်။ ဘာရက်ဇော့ဗ်စကီး နှင့်အတူ Gibraltar မှတ်ပုံတင် ကမ်းလွန်ရေနံကုမ္ပဏီတခုဖြစ်သော Runicom Ltd နှင့် အနောက်ဥရောပတွင် လက်အောက်ခံ ကုမ္ပဏီခွဲ ၅ ခုကိုတည်ထောင်ခဲ့သည်။
မော်စကိုလုပ်ငန်းအဖွဲ့အစည်းကြီးနှင့် ပေါင်းစည်းထားသော ဆွစ်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတခုဖြစ်သည့် Runicom S.A ကို ဦးစီးလုပ် ကိုင်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၅ ဩဂုတ်လတွင် သမ္မတ ဘောရစ် ယဲ့ဆင် ၏ အမိန့်ဩဇာအာဏာဖြင့် Sibneft ကိုတည်ထောင်ခဲ့သည်။ အေဘရာမိုဗစ်ချ် သည် ဘာရက်ဇော့ဗ်စကီး နှင့်အတူ ထိုအဖွဲ့အစည်း၏ ခေါင်းဆောင်တစ်ယောက်အဖြစ် အထက်တန်းလွှာစီးပွားရေး အသိုင်းအဝိုင်းသို့ တိုးဝင်ရောက်ရှိခဲ့သည် ဟူ၍ ကောလာဟလသတင်းများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။
ဆိုဗီယက်ရေနံ ကုမ္ပဏီကြီးတခုဖြစ်သော Sibneft တွင် ကုမ္ပဏီကို ခြယ်လှယ်အုပ်စိုးနိုင်လောက်အောင် ရှယ်ယာအများစုကို ပိုင်ဆိုင် ရရှိခဲ့သည်။ အေဘရာမိုဗစ်ချ် သည် ဘောရစ် ဘာရက်ဇော့ဗ်စကီး နှင့် ပေါင်းစည်းလုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး ရှရှားရေနံ ကုမ္ပဏီ Sibneft ကို ဒေါ်လာ ၁၀၀.၃ သန်း ပေးပြီး ဝယ်ယူခဲ့သည်။ ( လက်ရှိ ဒေါ်လာပေါက်ဈေးအရ ၂.၇ ဘီလျံတန်ဖိုးရှိသည် )
Sibneft ရေနံ ကုမ္ပဏီမှ တနှစ်လျှင် ဒေါ်လာ ၃ ဘီလျံဖိုး ရေနံထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ အေဘရာမိုဗစ်ချ် သည် Sibneft Company မှ ရင်းနှီးထားသော ရှယ်ယာများကို ရယူရန်အတွက် သူ့၏ သူငယ်ချင်းဖြစ်သူ ဘောရစ် ဘာရက်ဇော့ဗ်စကီး နှင့် ပေါင်းပြီး အကျိုးအမြတ်လျင်မြန်စွာ ရမည့် မရိုးသားသော အလုပ်များကိုလုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် ရေနံလုပ်ငန်းပိုင်ရှင်သူဌေးက စတော့ရှယ်ယာများကို ဈေးကွက်ပေါက်ဈေးထက် ၂၅ ဆ လျော့ပြီး ပေးရန် စီစဉ်ပေးခဲ့သည်။ သူအား ဘက်ဒရီ ပတ်တာကက်စီရှဗီလီ က ကူညီခဲ့သည်ဟု Times Magazine မှ အခိုင်အမာပြောဆိုခဲ့သည်။ ထိုသို့ရှယ်ယာများရရှိခဲ့မှုမှာ သမ္မတ ဘောရစ် ယဲ့ဆင် စတင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သော အငြင်းပွားဖွယ် ရှယ်ယာအတွက်ချေးငွေအစီအစဉ်ကို အသုံးချပြီးရရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ရေနံလုပ်ငန်းစု တခုဖြစ်သော Sibneft ကို ရရှိခဲ့ပြီးနောက်တွင် အေဘရာမိုဗစ်ချ် သည် အလူမီနီယံလုပ်ငန်းကိုဦးဆောင်လုပ်ကိုင်နိုင်ရန် အဓိကထားခဲ့သည်။ ပုဂ္ဂလိကပိုင်ဆိုင်မှုအဖြစ်လွဲပြောင်းပေးရေးအတွက် အပြန်အလှန်အကြီးအကျယ်ဒုက္ခ ပေးခဲ့ကြသော သတ္တုကျိုချက်စက်ရုံ မန်နေဂျာများ၊ သတ္တုကုန်သည်များနှင့် သတင်းထောက်များက ဦးဆောင်ပြီး အလူမီနီယံလုပ်ငန်းကို လက်ဝါးကြီးအုပ် ထိန်းချုပ် လုပ်ကိုင်နိုင်ရန် အတွက် အလူမီနီယံစစ်ပွဲအဖြစ် အုပ်စုဖွဲ့ရင်ဆိုင် တိုက်ခိုက်မှုများပြုလုပ်ခဲ့ကြပြီး အေဘရာမိုဗစ်ချ် သည် ထို အလူမီနီယံစစ်ပွဲတွင် အောင်နိုင်သူတစ်ယောက်အဖြစ် ထင်ရှားစွာ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။
၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် မစ္စတာ ဘက်ဒရီ ပတ်တာကက်စီရှဗီလီ က သူအား မစ္စတာ ဘာရက်ဇော့ဗ်စကီး သို့အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၁.၃ ဘီလျံ ( ပေါင် ၉၂၅ သန်း) ပေးဖို့ပြောခဲ့လို့ ပတ်တာကက်စီရှဗီလီ နှင့် သူ ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ စိန့်မောရစ် လေယာဉ်ကွင်းမှာ အသေအကြေ တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြတယ် လို့အေဘရာမိုဗစ်ချ် က ဖော်ထုတ် ပြောကြားခဲ့သည်။ အေဘရာမိုဗစ်ချ် က မစ္စတာ ဘာရက်ဇော့ဗ်စကီး နဲ့ပက်သက်လို့ နောက်ဆုံးပေးချေမှုအဖြစ် သဘောထားပြီး ပေးဖို့ကို သဘောတူခဲ့သည်။ ထို့နောက် မစ္စတာ ဘာရက်ဇော့ဗ်စကီးနဲ့ မစ္စတာ ပတ်တာကက်စီရှဗီလီတို့ အချင်းချင်း အေဘရာမိုဗစ်ချ် နဲ့သူ့ရဲ့ လုပ်ငန်းတွေနဲ့ ပက်သက်ပြီး လူအများသိစေမယ့် အပြုအမူမျိုးကို ရပ်တန့် သွားလိမ့်မယ် လို့ လည်း မျှော်လင့်ခဲ့တယ်။
ထိုပေးချေရမည့်ငွေကို အမှန်အကန်ပေးချေခဲ့သည်။ မစ္စတာ အေဘရာမိုဗစ်ချ် ကလဲ ထို အကြွေးကို မစ္စတာ ပတ်တာကက်စီရှဗီလီ ကို ကူပြီး ပေးချင်နေခဲ့သည်။ သူက အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၅၈၅ သန်း ( ယူရို ၄၁၆ သန်း ) နောက်ဆုံးလက်ကျန်ငွေရှင်းသည့် ပုံစံမျိုးဖြင့် ပေးချင်တယ် လို့ဖော်ထုတ်ပြောဆိုခဲ့ သည်။ မစ္စတာ အေဘရာမိုဗစ်ချ် က မစ္စတာ ဘာရက်ဇော့ဗ်စကီး ရဲ့ Sibneft နဲ့ အလူမီနီယမ် လုပ်ငန်းအတွက် ကူညီပေးခဲ့တယ် ဆိုတဲ့ အချက်ကို နဲ့ သူက ပြည်နှင်ဒဏ်ခံရတဲ့ သူငယ်ချင်းတစ်ယောက်ကို ခြိမ်းခြောက်ခဲ့တယ် ဆိုတာကို ငြင်းဆိုခဲ့တယ်။ “မစ္စတာ အေဘရာမိုဗစ်ချ် လုပ်ခဲ့တဲ့ ပေါ်ပေါ်ထင်ထင်တစ်မျိုး၊ ပုန်းလျှိုးကွယ်လျှိုးနဲ့တနည်း ပြုလုပ်ခဲ့တဲ့ ခြိမ်းခြောက် အကျပ်ကိုင်၊ ခြယ်လှယ်မှု တွေအတွက် စွပ်စွဲခံရသမျှ ကို ငြင်းခဲ့တယ်” လို့ သူက ပြောသည်။
အေဘရာမိုဗစ်ချ် ရဲ့ တရားရုံး သက်သေထွက်ချက်တွေနဲ့ တိုင်းမဂ္ဂဇင်း က တွေ့ရှိခဲ့သမျှ အရ အေဘရာမိုဗစ်ချ် က ထွက်ဆိုခဲ့သည်များမှာ “Sibneft ရဲ့ ၁၉၉၅ ဩဂုတ် လ အမှု (decree) မတိုင်ခင်မှာ အစွပ်စွဲခံ (အေဘရာမိုဗစ်ချ်) က မစ္စတာ ဘာရက်ဇော့ဗ်စကီး ကို Sibneft ရဲ့ တီထွင်ဖန်တီးမှုကို ကြိုးကိုင်ဖို့ အလိုရှိတဲ့ အကြောင်း သိစေခဲ့သည်။ အလဲအလှယ်အနေနဲ့ အစွပ်စွဲခံ (အေဘရာမိုဗစ်ချ်) က မစ္စတာ ဘာရက်ဇော့ဗ်စကီး ကို သူရဲ့ တီဗွီ ကုမ္ပဏီ ORT နဲ့ ချိတ်တဲ့ နေရာမှာ လိုနေတဲ့ ငွေကြေးကို ထောက်ပံ့ ပေးဖို့ သဘောတူထားသည်။ မစ္စတာ ဘာရက်ဇော့ဗ်စကီး က လဲ သူ့ရဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးနဲ့ နိုင်ငံရေး လွှမ်းမိုးနိုင်ဖို့ နဲ့ Sibneft လုပ်ငန်းရဲ့ ဖန်တီးမှုတွေ အတွက် ဥပဒေပြုရေး ဆိုင်ရာ အဆင့်ဆင့် ကို ကျော်ဖြတ်နိုင်ဖို့ အတွက် ပြန်ပြီး သဘောတူခဲ့သည်။ မစ္စတာ ပတ်တာကက်စီရှဗီလီ က ရုရှား အလူမီနီယမ် စက်ရုံ မှာ လိုအပ်နေတဲ့ အရင်းအနှီး (ငွေ၊ စက်ပစ္စည်းများ) ကို အစွပ်စွဲခံ (အေဘရာမိုဗစ်ချ်) ကို ထောက်ပံ့ပေးခဲ့တယ်”
Duma အဖွဲ့ဝင်
၁၉၉၉ တွင် အေဘရာမိုဗစ်ချ် သည် ရှရှားအရှေ့ဖျားဒေသမှ ဆင်းရဲချွတ်ခြုံကျနေသည့်ဒေသတခုဖြစ်သည့် ချော့ကော့တ်ကာ Autonomous Okrug ၏ State Duma အဖွဲ့ကိုယ်စားပြု ကိုယ်စားလှယ်တယောက်အဖြစ် ရွေးချယ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ဆင်းရဲချို့တဲ့သူများ အထူးသဖြင့် ကလေးငယ်များအား ကူညီထောက်ပံသည့်အဖွဲ့အစည်း Pole of Hope ကိုစတင်ထူထောင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀ဝ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ချော့ကော့တ်ကာ အုပ်ချုပ်သူအဖြစ် Alexander Nazarov နေရာတွင် အစားထိုးရန် ရွေးချယ်ခြင်းခံခဲ့ရ သည်။
အုပ်ချုပ်ရေးမှူး
၂၀၀ဝ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၈ ခုနှစ်အထိ ချော့ကော့တ်ကာ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ယခုအခါတွင် ထိုဒေသသည် ရှရှားနိုင်ငံတွင် မွေးဖွားနှုန်းအမြင့်ဆုံးဒေသဖြစ်ပြီး သူအုပ်ချုပ်ရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ်က သူ၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများ ထဲမှ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၁.၃ ဘီလျံ ( ယူရို ၉၂၅ သန်း) ကျော် အသုံးပြုကူညီခဲ့သည်ဟု ခန့်မှန်းပြောဆိုကြသည်။ အေဘရာမိုဗစ်ချ် သည် ထိုဒေသတွင် လူနေမှု အဆင့်မြင့်တင်ပေးခဲ့ပြီး ကျောင်းများ၊ အိမ်ရာမြေစီမံကိန်းများ ဖော်ထုတ်ပြုပြင်မွန်းမံပေးခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ရင်းနှီးမြုပ်နှံမှုပြု လုပ်သူ လုပ်ငန်းရှင်အသစ်များကို ထိုဒေသတွင် ရင်းနှီးမြုပ်နှံမှု များ ပြုလုပ်ရန် ဆွဲဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။
၂၀၀၅ တွင် အလွန်တန်ဖိုးကြီးသည့်အရာဖြစ်ခြင်းကြောင့် ယခုရာထူးသက်တမ်းကုန်ဆုံးလျှင် အုပ်ချုပ်သူအဖြစ်ထပ်မံယှဉ်ပြိုင် အရွေးခံတော့မည်မဟုတ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး ထိုဒေသသို့ သူသည်ရံဖန်ရံခါသာ သွားရောက်လည်ပတ်လေ့ရှိသည်။ သို့ သော် ရှရှား သမ္မတ ဗလာဒီမာပူတင်က ဒေသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်သူများ ရွေးကောက်တင်မြှောက်သည့် ဥပဒေကို ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၅ အောက်တိုဘာ ၂၁ တွင် အေဘရာမိုဗစ်ချ် အား အုပ်ချုပ်သူအဖြစ် နောက်ထပ်သက်တမ်းတစ်ခု တာဝန်ထမ်းဆောင်ရန် ထပ်မံခန့် အပ်ခဲ့သည်။ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရှိသောဒေသများ ( ချော့ကော့တ်ကာ ဒေသ၏ ) အား စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ဖွံဖြိုးတိုးတက်အောင် ငွေကြေး၊ အကြံဉာဏ် အမြောက်အမြား ပူးပေါင်းပါဝင်ကူညီခဲ့မှုအတွက် ရှရှားသမ္မတ၏ ထုတ်ပြန်ကြေညာချက် အမိန့်အရ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ် ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရသည်။
နုတ်ထွက်ခြင်း
၂၀၀၈ ဇူလိုင်အစောပိုင်းတွင် ရှရှား သမ္မတ ဒီမစ်ထရီ မက်ဗီဒက် (ဗ်) သည် အေဘရာမိုဗစ်ချ် ၏ ချော့ကော့တ်ကာ ဒေသ အုပ်ချုပ်သူအဖြစ်မှ နုတ်ထွက်ရန် နောက်ဆုံးမေတ်တာရပ်ခံချက်ကိုလက်ခံခဲ့သော်လည်း သူသည် ထိုဒေသသို့ ပရဟိတ အလှူလုပ်ငန်းများကိုမှု ဆက်လက် ကူညီ လှူဒါန်းသွားမည် ဖြစ်ကြောင်းကြေညာခဲ့သည်။ သူတာဝန်ယူလုပ်ကိုင်ခဲ့သည့် ၂၀၀ဝ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၆ ခုနှစ်အတွင်း ချော့ကော့တ်ကာ ဒေသ ၏ ပျှမ်းမျှလစာသည် ၂၀၀ဝ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၆၅ ဒေါ်လာ ( ယူရို ၁၁၇၊ ပေါင် ၁၀ဝ ) ရနေရာမှ ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၈၂၆ ဒေါ်လာ ( ယူရို ၅၈၈၊ ပေါင် ၅၀ဝ ) အထိတိုးတက် ရရှိခဲ့သည်။
ထိုဒေသဆိုင်ရာ အစိုးရက သူ၏ ရာထူးသက်တမ်းအတွင်း ချော့ကော့တ်ကာ ရှိ ပြိုကျပျက်စီးနေသော အိမ်ရာများ၊ ကျောင်းများ၊ ဆေးရုံများနှင့် အခြေခံအဆောက်အအုံများ ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန်အတွက် ဒေါ်လာ ၂.၅ ဘီလျံအထိ ရင်းနှီးမြုပ်နှံခဲ့ပြီး အများစုမှာ သူ၏ ကိုယ်ပိုင်ငွေကြေးများ၊ ပေါင်းစည်းထားသော ကုမ္ပဏီအဖွဲ့အစည်းများနှင့် သူ၏ ပရဟိတလုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်သည့် အဖွဲ့အစည်းများ ဖြစ်ကြသော Pole of Hope နှင့် Territoria တို့မှ လှူဒါန်းသည့် ငွေကြေးများဖြစ်ကြသည်ဟု ခန့်မှန်းပြောဆိုကြသည်။
ခြိမ်းခြောက်ငွေညှစ်သည်ဟု စွပ်စွဲခံရခြင်း
ယခင်စီးပွားရေးလုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်တဦးဖြစ်သူ ဘောရစ် ဘာရက်ဇော့ဗ်စကီး က ၂၀၀၈ တွင် အေဘရာမိုဗစ်ချ် သည် သူပိုင်ဆိုင်သည် အရေးပါပြီး တန်ဖိုးကြီးရှယ်ယာများကို သူ့တို့၏အမှန်တကယ် ပေါက်ဈေးထက်လျော့ချပြီး ရောင်းရန် ခြိမ်းခြောက်ကြိမ်းဝါးခြင်းဖြင့် ထပ်တလဲလဲ နှောက်ယှက် တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြောင်း စွပ်စွဲခဲ့သည်။ ထိုစွပ်စွဲချက်အတွက် အေဘရာမိုဗစ်ချ် သည် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃.၃ ဘီလျံ ( ယူရို ၂.၃၅ ဘီလျံ၊ ပေါင် ၂ ဘီလျံ ) လျော်ကြေးပေးခဲ့ရသည်။
ဘာရက်ဇော့ဗ်စကီး က သူရောင်းချခဲ့သော Sibneft ရှိ သူ၏ရှယ်ယာသည် ယနေ့ပေါက်ဈေးအရ ဒေါ်လာသန်း ၆၅ဝ ( ယူရို ၄၆၂ သန်း/ ပေါင် ၃၂၆ သန်း ) တန်ကြေးရှိကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ Rusal ရှိ ရှယ်ယာများအတွက် ဒေါ်လာ သန်း ၄၅ဝ ( ယူရို သန်း ၃၂၀/ ပေါင် ၂၇၂ သန်း ) ရရှိခဲ့သည်။ Sibneft ရှိ ရှယ်ယာများအတွက် အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၂ ဘီလျံ ( ယူရို ၁.၄၂ ဘီလျံ/ ပေါင် ၁.၂ ဘီလျံ ) ထက်ပိုပြီးရသင့်ကြောင်းနှင့် Rusal ရှယ်ယာများအတွက် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁.၅ ဘီလျံ ( ယူရို ၁.၀၆ ဘီလျံ/ ပေါင်သန်း ၉၀ဝ ) ထက်ပိုပြီးရသင့်သည်ဟု အခိုင်အမာပြောဆိုခဲ့သည်။ သစ်တောအမှုထမ်း အင်ဂျင်နီယာဟောင်းနှင့် တပတ်ရစ်ကားအရောင်းစာရေးက အေဘရာမိုဗစ်ချ် သည် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၇.၉ ဘီလျံ ( ယူရို ၁၂.၇၃ ဘီလျံ/ပေါင် ၁၀.၈ ဘီလျံ ) ခန့်ပိုင်ဆိုင်သည့် အနက် အဓိကကျသော အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည့် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃.၃၆ ဘီလျံ ( ယူရို ၂.၃၉ ဘီလျံ/ ပေါင် ၂.၀၃ ဘီလျံ ) သည် ဘာရက်ဇော့ဗ်စကီး ထံမှရခဲ့ကြောင်း အခိုင်အမာ ပြောဆိုခဲ့သည်။ ဘာရက်ဇော့ဗ်စကီး ကို ပေါင်သန်း ၅၀ဝ ခန့်သာပေးဖို့ထိုက်တန်ကြောင်း ထင်မြင်ယူဆကြသည်။
လာဘ်ထိုးခြင်း
၂၀၀၈ခုနှစ်တွင် Times မဂ္ဂဇင်း၏ ဖော်ပြချက်တွင် တရားရုံး၏ စာရွက်စာတမ်းများ၌ ဖော်ပြထားချက်အရ သူ၏ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက် oil titan, Constantine Alexander-Goulandris တို့နှင့် အတူ ဘီလျံဒေါ်လာပေါင်းများစွာကို နိုင်ငံရေး ဖိအားပေးမှုအတွက် နှင့် ရုရှား၏ ရေနံနှင့် အလူမီနီယံ ရှယ်ယာများကို ရရှိရန် ကာကွယ်ရေးစရိတ် များ အဖြစ် ပေးခဲ့ကြောင်း အေဘရာမိုဗစ်ချ်က ဝန်ခံခဲ့သည်။
တရားမဝင် ရှယ်ယာတန်ဖိုးလျော့နည်းအောင်ပြုလုပ်သည်ဟု စွပ်စွဲခံရခြင်းများ
Sibir Energy နှင့် ပေါင်းစည်းထားသည့် ကုမ္ပဏီတခုဖြစ်သည့် Yugraneft သည် Roman အေဘရာမိုဗစ်ချ် နှင့် သူ၏ ရင်းနှီးမြုပ်နှံသည့် လုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်သည့်ကုမ္ပဏီ Millhouse Capital တို့ကို ရှရှားလူမျိုးများပိုင်ဆိုင်သည့် အဖိုးတန် ပစ္စည်းများ၊ အခွင့်အလမ်းများကို မတရားသဖြင့် ဆုံးရုံးစေသည်ဟူသောစွဲချက်ဖြင့် တရားစွဲဆိုခဲ့ပြီး ဒေါ်လာ ဘီလျံပေါင်းများစွာကို နစ်နာကြေး အဖြစ်ရယူခဲ့သည်။
သူတို့၏ ရှယ်ယာပူးပေါင်း ထိမ်းသိမ်းသည့် ကုမ္ပဏီတွင် Yugraneft မှ ပိုင်ဆိုင်သည့် ရေနံလုပ်ကွက် ၁% မှ ၅၀% အထိကို Roman အေဘရာမိုဗစ်ချ် ပိုင်ဆိုင်သည့် Sibneft Company မှ တရားမဝင်တန်ဖိုးလျော့နည်းအောင်ပြုလုပ်သည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ Sibir Energy ကို ပူးတွဲပိုင်ဆိုင်သည့် ဘီလျံနာသူဌေး ရှယ်လဗ် ချီဂါရင်စကီး က ထိုတရားစွဲဆိုမှုတွင် တန်ဖိုးလျော့နည်းအောင် လုပ်ခံခဲ့ရသည့် ပိုင်ဆိုင်မှုများကို တန်ဖိုးပြန်လည်ရရှိအောင် ပြုလုပ်ပေးရန် အချက်များအဓိက ပါဝင်သည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
နိုင်ငံတော်ပိုင် ပစ္စည်းခိုးယူမှုဖြင့် အဖမ်းခံရခြင်း
၁၉၉၂ တွင် နိုင်ငံတော်ပိုင် ပစ္စည်းများအားခိုးယူမှုဖြင့် အဖမ်းခံခဲ့ရသည်။ AVEKS-Komi မှ ရူဘယ် ၃.၈ သန်းတန်ဖိုးရှိ ဒီဇယ်ဆီတိုင်ကီ ၅၅ လုံးပါရထားတွဲကို Ukhtinsk ရေနံထုတ်လုပ်သည့် စက်ရုံမှ ပို့လိုက်သည်။ ( အမှုတွဲအမှတ် ၇၉၀၆ရ နိုင်ငံတော်ပိုင် ပစ္စည်းအမြောက် အများ ခိုးယူမှု ) (၁၃)(၃၆)(၃၇) အေဘရာမိုဗစ်ချ် က ထိုပစ္စည်းများပါသည့် ရထားတွဲကို မော်စကိုတွင်တွေ့ ခဲ့ပြီး အယောင်ဆောင်ချုပ်ဆို ထားသော စာချုပ်ပါသဘောတူညီမှုအရ သင်္ဘောဖြင့် ကယ်လင်နင်ဂရက်ဒ် စစ်အခြေစိုက်စခန်းသို့ ပြန်လည်ပို့ပေးခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုပစ္စည်း များမှာ Riga သို့ရောက်ရှိသွားသည်။ အေဘရာမိုဗစ်ချ် သည် ထိုအမှုကို စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုပြုလုပ်ရာတွင် ပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့ပြီး ထိုတရားစွဲဆိုမှုမှာ ဒီဇယ်ဝယ်ယူသည့် Chikora International, Latvian-US Company က ဒီဇယ်ထုတ်လုပ်သည့် လုပ်ငန်းကို လျော်ကြေးပေးလျော်ခဲ့ပြီး သည့်နောက်တွင် ပြီးဆုံးခဲ့သည်။
အလူမီနီယံ စစ်ပွဲများ
Times Magazine မှ “ ဒုစရိုက်လောကမှ ရန်ငြိုးရန်စများသည် အောင်မြင်အကျိုးဖြစ်ထွန်းနေသော သတ္တုကျိုချက်သည့်လုပ်ငန်းများသို့ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ရသော လူ ၁၀ဝ ကျော် အသတ်ခံခဲ့ရသည့် အလူမီနီယံစစ်ပွဲတွင် အေဘရာမိုဗစ်ချ် သည် ထူးထူးကဲကဲ အောင်နိုင်သူတယောက် အဖြစ်ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ အေဘရာမိုဗစ်ချ် သည် ကရင်မလင်ကို နှောက်ယှက် ဒုက္ခပေးလျက်ရှိသော နိုင်ငံရေးအာဏာဆုပ်ကိုင်ထားသည့် လူနည်းစုအသိုင်းအဝိုင်းမှ ပြိုင်ဘက်တယောက်ကို ဆိုးဝါးသည့်အပြုအမှုများ မလုပ်ဖြစ်အောင်တားဆီးပေးခဲ့ပြီး ဆာဗီးယားအကျဉ်းထောင်တွင် ထောင်ဒဏ် ၁ဝ နှစ် ကျခံစေခြင်းအားဖြင့် ဇာတ်သိမ်းပေးခဲ့တယ်။ ထို့အပြင် အရာရှိနှင့် အလုပ်အမှုဆောင်အတော်များများ အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။ “ ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
ရုရှားတွင် တရားဥပဒေ ချိုးဖောက်မှုများ
နိုင်ငံတကာ အခြေခံ လူတန်းစား သံတော်ဆင့် International Herald Tribune မှ အစီရင်ခံရာတွင် “ရုရှား၏ စီးပွားရေး ဥပဒေ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အဖွဲ့ မှ Wednesday သို့ ကရင်မလင် နှင့် ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်တဲ့ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းရှင် ရိုမန် အေဘရာမိုဗစ်ချ် တစ်ဝက်ပိုင်ဆိုင်နေတဲ့ Evraz Holding လုပ်ငန်းက လက်ဝါးကြီးအုပ်စီးပွားရေးကိုကာကွယ်ထားသည့် ဥပဒေများ ကိုချိုးဖောက်၍ စားသုံးသူများကို ကျောက်မီးသွေး များ ကိုဈေးတင် ရောင်းချခဲ့သည် ဟု ပြောခဲ့သည်။” ဟု ဖော်ပြပါရှိသည်။
ချယ်လ်ဆီး ဘောလုံးအသင်း
၂၀၀၃ ဇွန် တွင် ဗြိတိန် ဘောလုံးအသင်းတစ်သင်းဖြစ်သော ချယ်လ်ဆီး အသင်းကို ပိုင်ဆိုင်သည့် ကုမ္ပဏီပိုင်ရှင်တယောက်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ယခင် ချယ်လ်ဆီး အသင်းပိုင်ရှင် ကင်းန် ဘိတ် သည် ချယ်လ်ဆီး အသင်းကို ရောင်းချရသည့်ငွေဖြင့် လိဒ်ယူနိုက်တက် အသင်းကို ဝယ်ယူ ခဲ့သည်။ ထိုအသင်းသည် ကမ္ဘာကျော်အမှတ်တံဆိပ်တခု ဖြစ်လာစေရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် စီးပွားရေးဖွံဖြိုးတိုးတက်စေရန် ကြီးကျယ်ခန်းနားသော အစီအစဉ်များကို စတင်လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး ဆာရေး၊ ကော့ဘ်ဟမ် တွင် ခေတ်မီ အားကစားလေ့ကျင့်သည့် အဆောက်အအုံတခု ဆောက်လုပ်ရန် အစီအစဉ်များရှိကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။
ချယ်လ်ဆီး အသင်းသည် အေဘရာမိုဗစ်ချ် စတင်ပိုင်ဆိုင်သည့် ဘောလုံးရာသီတွင် ပရီးမီးယားလိဂ် ယခင်နှစ် နံပါတ် ၄ နေရာမှ နံပါတ် ၂ နေရာသို့ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ချန်ပီယံလိဂ် တွင် အကြိုဗိုလ်လုပွဲအဆင့်သို့ရောက်ရှိခဲ့သည်။ အသင်းမန်နေဂျာအသစ် ဂျို့စ် မော်ရင်ဟို ကို ငှားရမ်းခန့်အပ်ခဲ့ပြီးနောက်တွင် ထိုဘောလုံးရာသီကို လိဂ် ချန်ပီယံ အဖြစ် အဆုံးသတ် ခဲ့သည်။ ဂျို့စ် မော်ရင်ဟိုမှ အသင်းမန်နေဂျာအဖြစ် တာဝန်ယူသည့်အချိန်မှစပြီး ချယ်လ်ဆီး အသင်းသည် ပရီးမီးယားလိဂ် ပြိုင်ပွဲ တွင် ဖလား ၃ လုံး၊ FA ဖလားဘောလုံးပြိုင်ပွဲတွင် ဖလား ၃ လုံးနှင့် ချန်ပီယံလိဂ် တွင် ဖလား ၂ လုံး အားလုံးပေါင်းဖလား ၈ လုံးရသည်အထိ အောင်မြင်မှုရခဲ့ပြီး လွန်ခဲ့သော ၇ နှစ်မှ လက်ရှိအချိန်အထိ မန်ချက်စတာ ယူနိုက်တက် အသင်းနောက်တွင်ကပ်လျက် ဒုတိယအအောင်မြင်ဆုံး အင်္ဂလိပ်ဘောလုံးအသင်းတသင်းအဖြစ် သတ်မှတ်ခံခဲ့ရသည်။
ထိုနှစ်ဘောလုံးရာသီပြီးဆုံးချိန် ၂၀၀၅ ဇွန်တွင် ချယ်လ်ဆီး အသင်းသည် ပေါင်သန်း ၁၄ဝ ( ယူရို ၁၆၅ သန်း ) အရှုံးပေါ်ခဲ့ပြီး ၂၀၁ဝ မရောက်ခင်အထိ အကျိုးအမြတ်မရနိုင်တော့ကြောင်းထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ သို့သော် ၂၀၀၆ ဘောလုံးရာသီပြီးဆုံးချိန်တွင် ချယ်လ်ဆီး အသင်း၏ ဆုံးရှုံးမှုသည် ပေါင် ၈၀.၂ သန်း ( ယူရို ၉၄.၃ သန်း ) အထိ လျော့ကျခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန် ကြေညာချက်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၆ ဒီဇင်ဘာ အေဘရာမိုဗစ်ချ် နှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခန်းတွင် လာမည့်နှစ်အပြောင်းအရွေ့ရာသီတွင် ချယ်လ်ဆီး ၏ အသုံးစရိတ်သည် လျော့နည်းသွားမည်ဟု မျှော်လင့်ကြောင်း၊ သို့သော် နောက်ဆုံးတွင်ထိုအခြေအနေမှ လွန်မြောက်သွားလိမ့်မည်ဟုထင်မြင်မိကြောင်း ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခဲ့သည်။
သူသည် ချယ်လ်ဆီး ဘောလုံးအသင်းကစားသည့်ပွဲတိုင်းလိုလိုကို သွားရောက်ကြည့်ရူခဲ့ပြီး ဘောလုံးအားကစားကို ကြိုက်နှစ်သက်ပြီး ထောက်ခံအားပေးသူတယောက်ပုံစံဖြင့် ပွဲကစားနေချိန်တွင် စိတ်လှုပ်ရှားမှုများကို မြင်သာထင်ရှားအောင် ပြသလေ့ရှိပြီး ပွဲပြီးချိန်တွင် အားကစားသမားများ၏ အဝတ်လဲခန်းများသို့ သွားရောက်လည်ပတ်လေ့ရှိသည်။ သို့သော် ၂၀၀၇ အစောပိုင်းတွင် အထူးသဖြင့် အန်ဒရီ ရှက်ဗ်ချန်ကို လို ကစားသမားများရောက်ရှိလာခဲ့သည့် ကိစ္စရပ်များနှင့် ပက်သက်ပြီး သူတို့ နှစ်ယောက်ကြား သဘောထားခြင်း မတိုက်ဆိုင်ပဲ စကားများခဲ့ကြပြီး အေဘရာမိုဗစ်ချ် နှင့် အသင်းမန်နေဂျာ မော်ရင်ဟိုတို့ အကြား ရန်ငြိုးရန်စရှိသည်ဟူသော ကောလဟာလ သတင်းများ သတင်းစာများတွင် ပေါ်ထွက်လာခဲ့ပြီးနောက်တွင် ထိုအပြုအမူများမှာ ရပ်ဆိုင်း သွားခဲ့သည်။
ယခင် အစ္စရေးနည်းပြနှင့် ချယ်လ်ဆီး အသင်း ဒါရိုက်တာဟောင်း အီဗရာ ဂရန့် ကို မော်ရင်ဟိုနေရာတွင် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ချယ်လ်ဆီး အသင်းကို ဂရန့် စတင်တာဝန်ယူသည့်အချိန် ( ၂၀၀၇ နွေရာသီ ) မှစပြီး သူနှင့် မော်ရင်ဟိုအကြားတွင် ပဋိပက္ခများဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
မော်ရင်ဟိုမှ ဂရန့်အား အသင်းကိစ္စများတွင် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်းမပြုလုပ်ရန်လူသိရှင်ကြားထုတ်ဖော် ပြောကြားခဲ့သော်လည်း အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့တွင် အဖွဲ့ဝင်တယောက်ဖြစ်ခဲ့ပြီးနောက်တွင် အေဘရာမိုဗစ်ချ် ၏ ထောက်ခံအားပေးမှုဖြင့် ဂရန့် သည် အသင်းတာဝန်ရှိ သူများစာရင်းတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုအဖြစ်အပျက်သည် မော်ရင်ဟိုနှင့် ဆက်ဆံမှုအခြေအနေအား ပိုမိုမကောင်းမွန်စေခဲ့သည့်အပြင် မော်ရင်ဟိုအား ရုတ်တရက်ထွက်ခွာစေဖို့ အထောက်အကူဖြစ်စေသည့် အကြောင်းရင်းတချက် ဖြစ်စေခဲ့သည်။
၂၀၀၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၉ နေ့တွင် စကိုလာရီ ကို ချယ်လ်ဆီး အသင်း မန်နေဂျာအဖြစ်မှ ထုတ်ပယ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ဖေဖော်ဝါရီတွင် ဂူဟစ်ဒင့် အား အသင်းမန်နေဂျာအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ သို ့သော် အဂငျ်လိပ်ဘောလုံးရာသီပြီးဆုံးချိန်တွင် ကာလို အန်စလော့တီ ကို အစားထိုး ခန့်အပ်ပြီး သူ၏ အမြဲတမ်း ရာထူးဖြစ်သည့် ရှရှားအမျိုးသား လက်ရွေးစင်အသင်း မန်နေဂျာအဖြစ် ပြန်လည်တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၂၀၀၈ မေလ ဖော်ပြချက်များအရ အေဘရာမိုဗစ်ချ် စတင်ရောက်ရှိသည့် ၂၀၀၃ ခုနှစ် မှ လက်ရှိအချိန်အထိ ချယ်လ်ဆီး ဘောလုံးအသင်းအတွက် ပေါင် သန်း ၆၀ဝ ( ယူရို ၇၀၅ သန်း ) နီးပါး အသုံးပြုခဲ့ကြောင်းသိရသည်။
CSKA မော်စကို
၂၀၀၄ မတ်လတွင် Sibneft သည် ရှရှားဘောလုံးအသင်း CSKA မော်စကို ကို ယူရို ၄၁.၃ သန်း ( အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၅၈ သန်း ) ဖိုး ၃ နှစ်စာ ထောက်ပံကြေးပေးရန် သဘောတူညီခဲ့သည်။ ထိုသို့ဆုံးဖြတ်ခဲ့ခြင်းမှာ စီမံခန့်ခွဲရေးအဆင့်မှ ပုဂ္ဂိုလ်များက လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ရှင်းလင်းပြောဆိုခဲ့သော်လည်း တချို့က ထိုသဘောတူညီချက်မှာ ချယ်လ်ဆီး ဘောလုံးအသင်းကို ဝယ်ယူစဉ်က ထွက်ပေါ်ခဲ့သော မျိုးချစ်စိတ်မရှိဟူသော စွပ်စွဲချက်ကို တုံပြန်ရန် အတွက် အေဘရာမိုဗစ်ချ် ၏ ကြိုးစားမှုတခုသာ ဖြစ်သည်ဟု သဘောထား ကြသည်။
Union of European Football Associations ( UEFA ) စည်းကမ်းသတ်မှတ်ချက်များအရ လူတယောက်သည် UEFA တွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်လျက်ရှိသော အသင်းတသင်းထက်ပိုပြီး ပိုင်ဆိုင်ခွင့်မရှိဟု တားမြစ်ထားသောကြောင့် CSKA တွင် အေဘရာမိုဗစ်ချ် ပိုင်ဆိုင် သည့် ရှယ်ယာမရှိပေ။ ရှေ့နေတဦးဖြစ်သူ Alexandre Garease သည် CSKA မှ သူ၏ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်တဦးဖြစ်သည်။ ထိုကိစ္စနှင့် ပက်သက်ပြီး စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုပြုလုပ်ခဲ့ပြီးနောက်တွင် ရှယ်ယာပိုင်ဆိုင်မှုနှင့်ပက်သက်သည့် အငြင်းပွားမှုသည် ရှင်းရှင်း လင်းလင်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့သော်ငြားလည်း ၂၀၀၄ ဇွန်လကုန်ပိုင်းတွင် ရှရှား မဂ္ဂဇင်း Pro Sport မှ အေဘရာမိုဗစ်ချ် သည် ရှရှားဘောလုံးလောကတွင် ဩဇာညောင်းသောလူတယောက်အဖြစ် သတ်မှတ်ဖော်ပြခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ မေတွင် UEFA ဖလားပြိုင်ပွဲတွင် CSKA မှ အနိုင်ရခဲ့ပြီး ဥရောပကလပ်အသင်းအများစုယှဉ်ပြိုင်ကြသည့်ပြိုင်ပွဲတွင် အနိုင်ရရှိခဲ့သည့် ပထမဆုံးရှရှားကလပ် အသင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။
သို့သော် ၂၀၀၅ အောက်တိုဘာတွင် အေဘရာမိုဗစ်ချ် သည် Sibneft ရှိ သူပိုင်ဆိုင်သည့် ရှယ်ယာများကိုရောင်းချခဲ့ပြီး FC Zenit Saint Petersburg အသင်းကို ထောက်ပံကြေးပေးသူတယောက်ဖြစ်သည့် ကုမ္ပဏီ၏ ပိုင်ရှင်အသစ် Gazprom သည် CSKA Moscow အသင်းအား ထောက်ပံကြေးပေးမည့် သဘောတူညီမှုကို ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။
ရုရှားအမျိုးသား ဘောလုံးအသင်း
ဂျာမနီ ကမ္ဘာ့ဖလားမှ အေဘရာမိုဗစ်ချ် အေဘရာမိုဗစ်ချ် သည် ရှရှားအမျိုးသားဘောလုံးအသင်း၏ နည်းပြအဖြစ် ရှရှားသို့ခေါ်ဆောင်ခဲ့ရာတွင် ကျယ်ပြန့်သော ကဏ္ဍအခန်းကမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ဟစ်ဒင့် ၏ PSV Eindhoven ဘောလုံးအသင်း ကင်းထောက်အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်ဟောင်း နှင့် အေဘရာမိုဗစ်ချ် ၏ ချယ်လ်ဆီး အသင်းမှ ကိုယ်ရေးအရာရှိ ဖြစ်သူ ပီယတ် ဒီ ဗစ်ဆာ သည် ချယ်လ်ဆီး အသင်းပိုင်ရှင် အေဘရာမိုဗစ်ချ် အား ဟစ်ဒင့် ကိုခေါ်ယူရန် ထောက်ခံအားပေးခဲ့သည်။
ဒီ ဗစ်ဆာ သည် ၂၀၀၈-၀၉ ဘောလုံးရာသီ၏ နောက်ဆုံးလများတွင် ဟစ်ဒင့် ကို ယာယီ ချယ်လ်ဆီး အသင်းမန်နေဂျာအဖြစ်ခန့်အပ်နိုင် ရန် အတွက် အရေးပါအရာရောက်သူတယောက်ဖြစ်ခဲ့သည်။
အမျိုးသားဘောလုံးပညာသင်တန်းကျောင်း
သူသည် ကြေးစားဘောလုံးလောကတွင် ပါဝင်ပက်သက်ခဲ့သည့်အပြင် ရှရှားနိုင်ငံရှိ အမျိုးသားဘောလုံးပညာသင်တန်းကျောင်း ( National Academy of Football ) အဖွဲ့အစည်းကိုလည်း ထောက်ပံလှူဒါန်းခဲ့သည်။ ထိုအဖွဲ့အစည်းသည် နိုင်ငံတဝှမ်းရှိ လူငယ်အားကစားအစီအစဉ်များကို အားပေးကူညီထောက်ပံခဲ့ပြီး နိုင်ငံတဝှမ်းရှိ မြို့များတွင် အားကစားကွင်းပေါင်း ၅ဝ ကျော်ကို တည်ဆောက်ပေးခဲ့သည်။
နည်းပြများ၊ သင်ကြားချက် စာရွက်စာတမ်းများကို ပုံနိုပ်ထုတ်ဝေပေးခြင်း၊ အားကစားအဆောက်အအုံများကို ပြန်လည်ပြုပြင် တည် ဆောက်ခြင်းစသည့် လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးသည့် အစီအစဉ်များအတွက် လိုအပ်သည့် ငွေကြေးထောက်ပံပေးပြီး ထိပ်တန်းနည်းပြများ၊ သင်တန်းသားများကို အင်္ဂလန်၊ ဟော်လန်နှင့် စပိန်နိုင်ငံများရှိ ဘောလုံးအသင်းများသို့ သွားရောက်လည်ပတ်နိုင်ရန် ပို့ဆောင်ပေး ခဲ့သည်။
ဘောရစ်ယဲ့ဆင်
အစပိုင်းတွင် သူကိုယ်သူ အလွန်ဩဇာအာဏာကြီးမားသောလုပ်ငန်းရှင် သူဌေးကြီး ဘောရစ် ဘာရက်ဇော့ဗ်စကီး ၏ လက်ထောက်တယောက်အဖြစ် ဖော်ပြခဲ့ သည်။ “ ဘာရက်ဇော့ဗ်စကီး အောင်မြင်ဖြစ်ထွန်းခဲ့သည့်အဆင့်တိုင်းတွင် အေဘရာမိုဗစ်ချ် ရှိနေခဲ့ပြီး စောင့်ကြည့် သင်ယူခဲ့သည်။”
ကရင်မလင် မှ တချို့ လူနည်းစုဖြစ်သော လက်ဝါးကြီးအုပ်စီးပွားရေးသမားများအား ၎င်းတို့၏ အတိတ်က အောင်မြင်ခဲ့သော လုပ်ငန်းများနှင့်ပက်သက်၍ တာဝန်ယူ ပေးရန် ကရင်မလင်မှ ဆုံးဖြတ်ချက်ချဖို့ အရိပ်အရောင် သန်းလာသောအခါ Sibneft နှင့် Yukos လုပ်ငန်းများကို ပေါင်းစည်းလိုက်ဖို့ အဆိုပြုခြင်းသည် အများစု၏ အမြင်တွင် သူ၏ ရုရှားမှ ထွက်ခွာရန် လှုပ်ရှားမှု တစ်ခု ဟု မြင်ကြသည်။
Sibneft မှ ဘောရစ် ဘာရက်ဇော့ဗ်စကီး ပိုင်ဆိုင်သည့် ရှယ်ယာများကို အငြင်းပွားဖွယ်ရာ ရောင်းချခဲ့မှုတွင် အေဘရာမိုဗစ်ချ် သည် အလွန်နီးကပ်စွာ ပါဝင်ပက်သက်မှုရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ဘာရက်ဇော့ဗ်စကီး က ၂၀၀၅ ဇူလိုင်တွင် “ သူတိုင်းပြည်မှ ထွက်ခွာခဲ့ပြီးနောက် သူပိုင်ဆိုင်သည့် ရှရှားမှ တန်ဖိုးကြီးရှယ်ယာများအားလုံးကို အေဘရာမိုဗစ်ချ် သို့ အလွန်သက်သာသည့် ဈေးနှုန်းဖြင့်ရောင်းချရန် ဖိအားပေးခံခဲ့ရမှုနှင့် ပက်သက်ပြီး အေဘရာမိုဗစ်ချ် ကို ဗြိတိန်တရားရုံးတွင် တရားစွဲဆိုမည် ” ဟု ကြေညာခဲ့သည်။
အေဘရာမိုဗစ်ချ် အားအုပ်ချုပ်သူအဖြစ် နောက်ထပ်ရာထူးသက်တမ်းတခု ထပ်မံတာဝန်ထမ်းဆောင်ရန် ၂၀၀၅ အောက်တိုဘာ ၂၁ နေ့တွင် အတည်ပြုခန့်အပ်ခဲ့ပြီး ချော့ကော့တ်ကာ ၏ ဒေသတွင်း ဥပဒေပြုအဖွဲ့သို့သဘောတူညီချက်ရယူရန်အတွက်ပေးပို့ ပြီးဖြစ်ကြောင်း ကရင်မလင် ပုံနိုပ်သတင်းဌာနမှ အစီရင်ခံဖော်ပြခဲ့သည်။