cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
မေတ္တာစာ
မေတ္တာစာ အရေးအသားသည် အင်းဝခေတ်လွန်သော် ခေတ်မှိန်သွားခဲ့သည်။ သို့သော် ကုန်းဘောင်ခေတ်သို့ရောက်၍ ကျည်းကန်ရှင်ကြီး၊ ရှင်ဥက္ကံသမာလာနှင့် စလေဦးပုညတို့က မေတ္တာစာများကို ရေးသားကြပြန်သောအခါ မေတ္တာစာ အရေးအသားသည် ခေတ်ထ၍ လာပြန်သည်။ သို့သော် ထိုကုန်းဘောင်ခေတ်ပေါ် မေတ္တာစာများသည် အင်းဝခေတ်ပေါ် မေတ္တာစာများနှင့် ရည်ရွယ်ချက်ချင်းမတူဘဲ ကွဲပြား ခြားနားကြ၏။ ကုန်းဘောင်ခေတ်ပေါ် မေတ္တာစာများသည် အင်းဝခေတ်ပေါ် မေတ္တာစာများကဲ့သို့ ဘုရင်မင်းမြတ်ထံ မေတ္တာရပ်ခံ ဆက်သွင်းရေးသားသော စာများမဟုတ်ချေ။ ကျည်းကန်ရှင်ကြီး ရေးသားသော မေတ္တာစာများသည် မင်းအားဆုံးမသော စာလည်းမဟုတ်၊ မင်း၏ မေတ္တာကို ခံယူလို၍ ရေးသားသော စာလည်း မဟုတ်ဘဲ၊ ငါးရာ့ နှစ်ဆယ့် ရှစ်သွယ်သော မေတ္တာကို အကြောင်းပြု၍ မောင်နှင့်နှစ်မ၊ သားနှင့် အမိ၊ တပည့်နှင့် ဆရာ၊ ရဟန်းပုဂ္ဂိုလ်၊ လူပုဂ္ဂိုလ် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ကမ်းလှမ်းပေးပို့သော စာများဖြစ်သည်။ သို့သော် ထိုမေတ္တာစာများတွင် လူကြီးဖြစ်သူတို့က လူငယ်ဖြစ်သူတို့အား ဆုံးမသော ဩဝါဒစကားများလည်းပါဝင်သောကြောင့် ကျည်းကန်ရှင်ကြီး၏ မေတ္တာစာများကို ဆုံးမစာ မေတ္တာစာများဟူ၍ ခေါ်နိုင်သည်။ ကျည်းကန်ရှင်ကြီးသည် မေတ္တာစာများကို အဖွဲ့အမျိုးမျိုးဖြင့် ရေးသား ဖွဲ့ဆို၏။ လင်္ကာသွားဖြင့်လည်း ဖွဲ့ဆို၏။ လင်္ကာစကားပြေ နှစ်ထွေရော၍ လည်း ဖွဲ့ဆို၏။ ပိုဒ်စုံရတု စသော ရတုအထွေထွေတို့ဖြင့်လည်း ဖွဲ့ဆိုသည်။ ထိုကြောင့် ကျည်းကန်ရှင်ကြီး၏ မေတ္တာစာများမှာ သာယာနာပျော်ဖွယ်ရှိ၍ မှတ်သားနာယူရန်လည်း လွယ်လေသည်။ မေတ္တာစာများတွင် ထည့်သွင်းရေးသားသော စကားပုံ အချို့မှာ ကိုယ်တိုင်တီထွင်သော စကားပုံ အသစ်များဖြစ်လေသည်။ ထိုစကားပုံများသည် ဆုံးမစာများလည်း ဖြစ်၍ အဓိပ္ပာယ်လည်း နက်နဲသည်။ များသောအားဖြင့် ကျည်းကန်ရှင်ကြီး၏မေတ္တာစာများသည် ဓမ္မကြောင်းနွယ်သည်ထက် လောကကြောင်းဖက်သို့ ပိုမို နွယ်လေသည်။
ဟောင်ဟေ ဟနီနှင့် ယီ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု
လူမျိုးစုငယ်များ
thumb| မြစ်နီမြစ် သည်ဟောင်ဟဲစီရင်စု၏ဂျင်ပင်းကောင်တီ (နောက်ခံ) နှင့်ဟောင်ကောင်တီ (ရှေ့တန်း) အကြားနယ်စပ်ကိုဖွဲ့စည်းထားသည်။ မြစ်၏နှစ်ဖက်စလုံးတွင်ငှက်ပျောသီးပေါများသည်
မေတ္တာစာ
ရှင်ဥက္ကံသ မာလာ၏ မေတ္တာစာများကား ကျည်းကန်ရှင်ကြီး၏ မေတ္တာစာများနှင့် ဆင်ဆင်တူလေသည်။ ဆရာသမား၊ညီဖွားနောင်မယ်၊ မျိုးနွယ်သားချင်း၊ မိတ်ဆွေရင်းတို့က ငါးရာ့ နှစ်ဆယ့် ရှစ်သွယ်သော မေတ္တာကို ပဓာနထားလျက် အကြံဉာဏ်ပေးအဖြစ်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ မကောင်းမြစ်ထာ ကောင်းရာညွှန်ကြားချင်၍သော်လည်းကောင်း ဆရာတော်အား ရေးပေးပါရန် တောင်းပန်သောကြောင့် ရေးပေးသောမေတ္တာစာများဖြစ်လေသည်။ တပည့်ဖြစ်သူများအား ဆရာတော်ကိုယ်တိုင် ဆုံးမပဲ့ပြင်လို၍ ရေးသားသောမေတ္တာစာများလည်း ပါဝင်လေသည်။ သို့သော် ဆရာတော် ရှင်ဥက္ကံသမာလာ၏ မေတ္တာစာများသည် လောကုတ္တရာကြောင်းဖက်သို့အထူးဂရုပြုရှေးရိံးလေသည်။ ကျည်းကန်းရှင်ကြီးကဲ့သို့ စကားပုံများ၊ ရတုပိုဒ်စုံများကို ထည့်သွင်းရေးသားခြင့်မပြုသော်လည်း ငါးရာ့ငါးဆယ်နိပါတ်တော်လာ ဇာတ်ဝတ္ထု စသည်တို့ဖြင့် ရွှန်းဝေလျက်ရှိလေသည်။ စလေဦးပုည၏ မေတ္တာစာများကား သောင်းပြောင်းထွေလာ အကြောင်မျိုးစုံပါသော မေတ္တာစာများ ဖြစ်၏။ အစုစု မေတ္တာစာပုဒ်ရေပေါင်း ၆ဝ ခန့်ရှိ၍ စလေမြို့တွင် သာမဏေဘဝနှင့် အများလာရောက် တောင်းပန်ကြသည့်အတွက် ရေးပေးရသော မေတ္တာစာများဖြစ်လေသည်။ မိမိအတွက် မိမိကိုယ်တိုင် အသုံးပြုရန် ရေးသားသော မေတ္တာစာများမှာ အခြားသူများအား ရေးပေးသော မေတ္တာစာများထက် သာလွန်ကောင်းမွန်သည်ကို တွေ့ရလေသည်။ သို့သော် ဦးပုည၏ မေတ္တာစာများသည် မင်းအား ဆုံးမပဲ့ပြင်သောစာလည်းမဟုတ်။ လူပုဂ္ဂိုလ် အချင်းချင်း ကြီးသူကို ငယ်သူကို ဆုံးမသော စာများလည်း မဟုတ်ချေ။ မောင်နှစ်မ သားအမိ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး သာကြောင်းမာကြောင်း ပေးစာများနှင့် သောင်းပြောင်းထွေလာ ပဒေသာ အကြောင်းအရာများကို ရေးသားဖွဲ့နွဲ့ ထားသော စာများဖြစ်သည်။ သူ၏ မေတ္တာစာများတွင် ဘုန်းကြီးပင့်၊ ရှင်ပြု၊ ရဟန်းခံ၊ လှေအလှူခံ၊ လှေလုပ်ငှား၊ ဒေါနဆီ၊ အဂ္ဂိယတ် ၊ လက်ဖက်အစရှိသော အကြောင်းအရာ အမျိုးမျိုးတို့ကို လိုရာ အနက်လည်း ကွက်ကွက်ကွင်းကွင်း မုံ့တီဟင်းကဲ့သို့ ပေါ်လွင်အောင် ဖွဲ့ဆိုရေးသားခဲ့လေသည်။ ထိုအထဲတွင် ဟာသရသကိုလည်း စွက်ဖက်ရောနှောကာ စကားလုံး ပြောင်ပြောင်နှင့် ထိမိအောင် ထည့်သွင်း ရေးသားထားသေးသောကြောင့်အခြားအခြားသောမေတ္တာစာများနှင့် ကွဲပြားခြားနားသည်ကို တွေ့မြင်ရပေသည်။
ဟောင်ဟေ ဟနီနှင့် ယီ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု
လူမျိုးစုငယ်များ
ဟောင်ဟေစီရင်စုတွင်အောက်ပါလူမျိုးစုခွဲ ၁၀ စုရှိသည် ( Honghe Ethnic Gazetteer, 1989: 68)
မေတ္တာစာ
ဦးပုညသည် သရော်တော်တော် ပြောင်လှောင်ရေးသားသော မေတ္တာစာများကိုလည်း ရေးဖွဲ့ ဆိုလေသည်။ ထိုသို့သော မေတ္တာစာများတွင် ဦးပုညသည် စကား လုံးပိုင်ပိုင်နှင့် အနိုင်ရအောင်ပြောင်မြောက်စွာ ရေးသားဖွဲ့စပ်လေ့ ရှိပေသည်။ သူ၏ မေတ္တာစာရေးဟန်မှာကား လင်္ကာ စကားပြေ နှစ်ထွေရောသော ရေးဟန် ပင်ဖြစ်သည်။ ဦးပုညသည် မေတ္တာဖွဲ့ကို အထူးအရေးယူကာ ဖွဲ့ဆိုလေ့ရှိ၏။ မေတ္တာကို လနှင့်၎င်း၊ အနဝတတ်ရေနှင့်၎င်း၊ မဉ္စူသကပန်းနှင့်၎င်း နှိုင်းခိုင်းကာ စကားကြွယ်စွာ ဖွဲ့ဆိုလေ့ရှိခဲ့ပေသည်။ အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သော မေတ္တာစာ ရေးသားသည့် ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများအပြင် ရာဇောဝါဒကျမ်း ပြုစုသော မုံရွေးဆရာတော် ၊ မောင်ရွှန်း၊ ကင်းဝန်မင်းကြီး ဦးကောင်း၊ ကျီးသဲဆရာတော် ၊ လယ်တီဆရာတော် အစရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများလည်း ခေတ်ကာလအလိုက်ပေါ်ထွန်းခဲ့လေသည်။ အမျိုးသမီးများလည်း မေတ္တာစာရေးသားရာ၌ အောက်တန်းမကျခဲ့ပေ။ သို့ရာတွင် ယခုခေတ်၌ မေတ္တာစာ အရေးအသားသည် များစွာ ခေတ်မစားတော့ဘဲ တိမ်မြုပ်သကဲ့သို့ ဖြစ်နေလေသည်။
ဟောင်ဟေ ဟနီနှင့် ယီ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု
လူမျိုးစုငယ်များ
ကဏ္ဍ:ရိုးရာတရုတ်ဘာသာစကား စာသားပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ ကဏ္ဍ:ရိုးရှင်းသော တရုတ်ဘာသာစကား စာသားပါဝင်သည့် ဆောင်းပါးများ
နန့်စီအင်ရွာ၊ ဖားကန့်မြို့နယ်
နန့်စီအင်ရွာ(Namsiin)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မိုးညှင်းခရိုင်၊ ဖားကန့်မြို့နယ်၊ နန့်စီအင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၈၂၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နန့်စီအင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၈၀ ဦး၊ မ ၇၀၇ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၃၈၇ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖားကန့်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့
ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း ညောင်ဦးခရိုင် ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်အတွင်း မြို့အုပ်ရုံးစိုက်ရာမြို့ ဖြစ်၏။ မြင်းခြံမြို့မှ ၅၈ မိုင် ဝေး၏။ မြို့မှာ စတုရန်း ၂ မိုင်ခန့် ကျယ်ဝန်း၍ ၁၉၅၃-ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၅၄၈ဝ ခန့်ရှိသည်။ လူများသည် တောင်သူလုပ်ငန်းဖြင့် အဓိက အသက် မွေးမြူကြသည်။ ထိုမြို့နယ်မှ ထန်းလျက်၊ မြေပဲ၊ နှမ်း၊ ဆီ၊ မန်ကျည်းသီး၊ ဩဇာသီး၊ နဂါးမောက်သီး နှင့် သနပ်ခါးခေါက်များ အများအပြား ထွက်လေသည်။
ထင်ရှားသောနေရာများ
ထင်ရှားသောစေတီများမှာ မြရွှေဂူနှင့် ရွှေတောင်ဦး ဖြစ်သည်။ မြို့၏အရှေ့မြောက်ယွန်းတွင် ရှိသော ပေ ၄၉၈၁ မြင့်သည့် ပုပ္ပါးတောင်နှင့် ခရီး ၈ မိုင်ခန့်သာ ဝေးပြီး တောင်တက်စခန်းများလည်း ရှိသည်။
ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး
ပျဉ်းမနားမြို့မှ ကျောက်ပန်းတောင်းသို့ မီးရထားလမ်းခွဲ ရှိသည့်အပြင် ညောင်ဦး၊ မြင်းခြံ၊ မိတ္ထီလာမြို့၊ မကွေးမြို့များ/ဆင်ဖြူကျွန်းမြို့ မင်းဘူမြို့များသို့ လည်း မော်တော်ကားလမ်းများဖြင့် ဆက်သွယ်လျက်ရှိလေသည်။
ယခုအခါ ရန်ကုန်၊ မန္တလေး၊ ငါ့သရောက်မြို့တို့ အပါအဝင် အခြားမြို့များသို့ တိုက်ရိုက် အဆင့်မြင့်သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးကား (Express) များ ဖြင့်လည်း တိုက်ရိုက် သွားလာနိုင်ပြီဖြစ်သည်။
မန်ကောင်းရွာ၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်
မန်ကောင်းရွာ (Mankawng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်၊ မိုင်းဟမန်မုန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၆၅၉၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းဟမန်မုန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၇၁ ဦး၊ မ ၁၃၃၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၀၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တော်လန်း
တော်လန်း
ဘော်လီ (ရခိုင်)ရွာ၊ ဝက်မကျ(ခ) စေတီတောင်
ဘော်လီ (ရခိုင်)ရွာ၊ ဝက်မကျ(ခ) စေတီတောင်
ဇီးဖြူကုန်းရွာ၊ ဖောင်းပြင်မြို့နယ်
ဇီးဖြူကုန်းရွာ (Zeehpyukone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မော်လိုက်ခရိုင်၊ ဖောင်းပြင်မြို့နယ်၊ မင်းယားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၂၈၈ ဖြစ်သည်။
မိုးဇီမြို့
မိုးဇီမြို့ ( 蒙自 )သည် တရုတ်နိုင်ငံ၊ ယူနန်ပြည်နယ်အရှေ့တောင်ပိုင်းတွင်တည်ရှိသည်။ စီမံခန့်ခွဲမှုအရ ၎င်းသည် ခရိုင်အဆင့်မြို့ ဖြစ်ပြီး 175 km တွင်တည်ရှိသည့် ဟောင်ဟေ ဟနီနှင့် ယီ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု ၏ ပင်မမြို့ဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်၏မြို့တော်မှာ ကူမင်းမြို့ဖြစ်ပြီး ၎င်းမြို့၏အရှေ့တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ၎င်းသည် မြေဩဇာကောင်းသောချိုင့်ဝှမ်း၏ချိုင့်ဝှမ်းတွင်ကုန်းပြင်မြင့်  1310 m ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက်တွင်တည်ရှိပြီး ၂၀၁၀ ခုနှစ်သန်းခေါင်စာရင်းအရ နေထိုင်သူ ၄၁၇၁၅၆ ယောက်နေထိုင်ခဲ့သည်။ ကဏ္ဍ:ဝီကီဒေတာရှိ ကိုဩဒိနိတ်များ
ဇီးဖြူကုန်းရွာ၊ ဖောင်းပြင်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖောင်းပြင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပြည်တော်သာရွာ၊ မဲဇလီကုန်း
ပြည်တော်သာရွာ၊ မဲဇလီကုန်း
ဖေသိန်း
ဖေသိန်း ဆိုသည်မှာ အောက်ပါတို့အနက်မှ တစ်ခုခုဖြစ်နိုင်ပါသည်။
ရဟတ်ယာဉ်
ရဟတ်ယာဉ်ဆိုသည်မှာ တစ်ခုသော သို့မဟုတ် တစ်ခုထက်ပိုသော ဒလက်များဖြင့် ပျံသန်းရန်နှင့် မောင်းနှင်ရန်ပြုလုပ်ထားသော လေကြောင်းသွားယာဉ်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အမျိုးအစားခွဲရာတွင် ရဟတ်ယာဉ်ကို တောင်ပံအသေတပ်ဆင်ထားသော လေယာဉ်များမှ ခွဲခြားနိုင်ရန် ဒလက်ယာဉ် (rotorcraft) သို့မဟုတ် လည်ပတ်နေသောအတောင်ပံများရှိသည့် လေကြောင်းသွားယာဉ် (rotary-wing aircraft) ဟုခွဲခြားသတ်မှတ်လေ့ရှိသည်။ အဘယ်ကြောင့် ဆိုသော် ရဟတ်ယာဉ်သည် မတင် ပျံသန်းနိုင်သည့် ပင့်အားကို အလယ်အူတိုင်ရှိ လည်ပတ်နေသော Rotor ဟုခေါ်သည့် ပန်ကာများမှ ရရှိကြပြီး တည့်တည့် တက်နိုင်၊ ဆင်းနိုင်ကြသည်။
အခေါ်အဝေါ်
အင်္ဂလိပ်ဘာသာ 'helicopter' ဟူသော စကားလုံးမှာ ပြင်သစ်ဘာသာ hélicoptère မှဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ၁၈၆၁ ခုနှစ်တွင် Gustave de Ponton d'Amecourt မှ စတင်သုံးနှုန်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုစာလုံးမှာ ဂရိဘာသာ helix/helik- (ἕλικ-) လည်ပတ်နေသော pteron (πτερόν) = အတောင်ပံ ဟူသော စကားလုံးမှတဆင့် လာခြင်းဖြစ်သည်။
၎င်းတိုကို လေကြောင်းသမိုင်း၏ ပထမရာစုဝက်မှာပင် စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ကြပြီး အချို့မှာ အနည်းငယ်မျှသောပမာဏကို ထုတ်လုပ်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် မှ အီဂေါ စီကောစကီး (Igor Sikorsky) ပုံစံထုတ်သော ရဟတ်ယာဉ်မှာ အပြည့်အစုံထုတ်လုပ်မှု သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ၁၃၁စီးမျှတည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ယခင်က ပုံစံများတွင် အဓိကဒလက်တစ်ခုထက်ပို၍သုံးခဲ့ကြသော်လည်း ပင်မ ဒလက်တစ်ခု နှင့် အမြီးပိုင်းရှိ အားစုံတွဲကိုခုခံသော ဒလက်(antitorque tail rotor)ပါရှိသော ဤပုံစံကို တကမ္ဘာလုံးမှ ရဟတ်ယာဉ်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့ကြသည်။
သမိုင်းကြောင်း
အေဒီ ၄၀၀ ခုနှစ်ခန့်မှစ၍ တရုတ်ကလေးငယ်ကလေးများသည် ဝါးဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော ပျံသန်းနိုင်သည့် ကစားစရာများဖြင့် ဆော့ကစားခဲ့ကြသည်။ ထိုကစားစရာများမှာ ဥရောပသို့တိုင်အောင် ပျံနှံ့ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ၁၄၆၃ ခုနှစ်တွင် ဥရောပမှ ပန်းချီကားတွင် ထည့်သွင်းရေးဆွဲထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ၄ရာစုနှစ် တရုတ်ပြည်တွင် ရေးသားခဲ့သော ပေါင်းဖူတောင်း (Pao Phu Tau သို့ Pao Phu Tzu သို့ Bao Pu Zi, 抱朴子) ဟူသော စာအုပ်တွင် လည်ပတ်နေသော တောင်ပံများပါသည် လေယာဉ်ပျံအကြောင်းကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ ၁၇၅၄ တွင် ရုရှတို့က ပန်ကာဒလက်ကို အသုံးပြု၍ လေထဲသို့ ပျံတက်နိုင်သော ယာဉ်ပုံစံကို ရေးဆွဲခဲ့ကြသည်။ ၁၈၆ဝ မှ ၁၈၈ဝ ကာလအတွင်း ရဟတ်ယာဉ် ပုံစံ မျိုးစုံကို တီထွင် ခဲ့ကြသည်။ ၁၈၈ဝတွင် သောမတ် အက်ဒီဆင်က ရဟတ်ယာဉ် ပုံစံငယ် တစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
ပထမအကြိမ်ပျံသန်းခြင်းနှင့် အစောပိုင်းတည်ဆောက်မှုများ
၁၉၀၆ တွင် ပြင်သစ် ညီနောင်နှစ်ဦးက ရဟတ်ယာဉ်ကို တီထွင်ရန် ကြံဆခဲ့ကြပြီး ၁၉၀၇ စက်တင်ဘာ (၂၉) တွင် စမ်းသပ်ပျံသန်းနိုင်ခဲ့ရာ လေထဲတွင် တစ်မိနစ်ကြာခဲ့ပြီး အမြင့် (၂) ပေခန့် မြင့်အောင် ပျံသန်းနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုနှစ်ထဲတွင်ပင် အခြား ပြင်သစ် ပညာရှင်တစ်ဦးက ပေ (၂၀) အမြင့်သို့ ပျံသန်းနိုင်သော ရဟတ်ယာဉ်ကို တီထွင် နိုင်ခဲ့သည်.။ ၁၉၅၁ တွင် အမေရိကန် ရေတပ်က တာဘိုင်အင်ဂျင်သုံး ရဟတ်ယာဉ်ကို စမ်းသပ်နိုင်ခဲ့သည်။ (၁၉) ရာစု နှောင်းပိုင်း ရောက်လာသောအခါ ပိုမို၍ ပေါ့ပါး လျင်မြန်ပြီး စွမ်းဆောင်ရည် မြင့်မားသော ရဟတ်ယာဉ်များ တီထွင်နိုင်လာခဲ့ကြသည်။
လီယိုနာဒို ဒါဗင်စီ သည်လည်း လေထဲသို့ ဒေါင်လိုက်တက်ဆင်းပျံသန်းနိုင်ရန် လွန်သွားကဲ့သို့ပန်ကာဒလက်ပါဝင်သောပုံကို ရေးဆွဲစိတ်ကူးခဲ့ ဖူးသည်။ ရဟတ်ယာဉ်တီထွင်မှုဆိုင်ရာအကြံအစည်များကို မဖြစ်နိုင်ဟု သူ့ခေတ်အခါက လေကြောင်းဆိုင်ရာပညာရှင်များက ငြင်းဆိုနေသည့်ကြားထဲမှ ဆိုင်မော့ စကီး သည်အောင်မြင်မှုရအောင် တီထွင်နိုင်ခဲ့သည်။
စစ်သုံး ရဟတ်ယာဉ်များ
ရဟတ်ယာဉ်များ၏ လေထဲတွင် ရပ်တန့်နိုင်ခြင်း ၊ ပြေးလမ်းမလိုခြင်း စသော အားသာချက်များကြောင့် တိုက်ခိုက်ရေး ရဟတ်ယာဉ်များသည် စစ်ပွဲ၏ အဆုံးအဖြတ်ကို ပေးနိုင်သည်အထိ အသုံးဝင်လာခဲ့ကြသည်။ ထင်ရှားသည့် တိုက်ခိုက်ရေး ရဟတ်ယာဉ်များမှာ - တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ဟယ်လီကော့ပတား
ကော်ဇောပျံအကြောင်းကို အာရေဗျပုံပြင်များကို ဖတ်ဖူးသူတိုင်းသိကြမည်။ ကော်ဇောပျံသည် ပုံပြင်များတွင်သာဖြစ်နိုင်သည်။ တကယ်လက်တွေ့တွင်ကား မဖြစ်နိုင်ပေ။ သို့သော် ဟယ်လီကော့ပတားခေါ် ရဟတ်ယာဉ်မှာ ကျွန်ုပ်တို့ ပုံပြင်များထဲမှ ကော်ဇောပျံစွမ်းဆောင်နိုင်သကဲ့သို့ စွမ်းဆောင်နိုင်သည့် လေယာဉ်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ လေထဲတွင် ရှေ့မတိုး၊ နောက်မဆုတ်၊ အပေါ်မတက်၊ အောက်မဆင်းဘဲ တည်ငြိမ်စွာရပ်နေနိုင်သည်။ လေယာဉ်ပြေးလမ်းမလိုဘဲ လေထဲထောင်တက်နိုင်သည်။ ထိုးဆင်းနိုင်သည်။ ဗလထဲတွင် ပတ်ချာလှည့်နေနိုင်သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ဟယ်လီကော့ပတား ဟူသော ဝေါဟာရကို ရဟတ်ယာဉ်ဟု မြန်မာဘာသာ ပြန်ဆိုထား လေသည်။ ဟယ်လီကော့ပတားဟူသည်မှာ ဟယ်လစ်နှင့် ပတီရွန်ဟူသော ဂရိဝေါဟာရ နှစ်လုံးကိုအခြေခံ၍ ပေါ်လာခြင်းဖြစ်၏။ ဝက်အူနှင့်တူသောအတောင်ပံ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ ဟယ်လီကော့ပတားခေါ်ရဟတ်ယာဉ်၏ ပျံသန်းပုံ သဘောတရားမှာ သမားရိုးကျလေယာဉ်ပျံ၏ ပျံသန်းပုံ သဘောတရားနှင့်မတူပေ။ ( လေယာဉ်ပျံ။) သမားရိုးကျ လေယာဉ်ပျံများ လေထဲပျံတက် နိုင်ခြင်းမှာ အတောင်ပံကြောင့် ဖြစ်၏။ အတောင်ပံများ၏ထူးခြားမှု သဘောကြောင့်ဖြစ်၏။ ရဟတ်ယာဉ်မှာမူ ထိုသို့မဟုတ်ဘဲ ယင်း၏ပန်ကာဒလက်များ ကြောင့် လေထဲတက်နိုင်ခြင်းဖြစ် သည်။ ရဟတ်ယာဉ်တွင်အတောင်ပံမရှိချေ။ ရဟတ်ယာဉ်၏ ပန်ကာဒလက်သည် ရဟတ်ယာဉ်ကိုလေထဲတက်နိုင်အောင်သာ လုပ်ပေးသည်မဟုတ်သေး၊ သမားရိုးကျလေယာဉ်ပျံများ၏ ပန်ကာတာဝန်ကိုလည်း ထမ်းဆောင်၏။ ရဟတ်ယာဉ်ကို ဗယ်ညာ တိမ်းနိုင် ယိမ်းနိုင်အောင်လည်း ပြုလုပ်ပေး၏။ ဦးကိုမော့နိုင်စိုက်နိုင်အောင်လည်း ပြုလုပ်ပေး၏။ ရဟတ်ယာဉ်တစ်စီးတွင် ယင်း၏ပန်ကာဒလက်များသည် အရေးကြီးဆုံး လျှို့ဝှက်နက်နဲမှုအရှိဆုံးပင်ဟု အကြမ်းသဘော ဆိုနိုင်၏။
ရဟတ်ယာဉ်ပေါ်လာပုံ။ ။ ရဟတ်ယာဉ်ပျံသန်းပုံ သဘောတရားသည် စင်စစ်အသစ်အဆန်းမဟုတ်ပေ။ ကမ္ဘာကျော် အီတာလျံပညာရှင်ကြီး လီယိုနာဒိုဒါဗင်ချီသည် လွန်ခဲ့သည့်နှစ်ပေါင်း ၅ဝဝခန့်ကပင် လေထဲပျံသန်းနိုင်မည့် ယာဉ်တစ်မျိုးဟုခေါင်းစည်းတပ်ပြီး ရဟတ်ယာဉ် တစ်စီ်း၏ပုံကို ပုံကြမ်းရေးဆွဲပြခဲ့ဖူးသည်။ ( လီယိုနာဒို ဒါဗင်ချီ။) တရုတ်နိုင်ငံတွင် ထိုထက်ပင်စော၍ပင် ရဟတ်ယာဉ်နှင့် သဘောတရားတူသော လေထဲပျံနိုင်သည့်ကလေးကစားစရာများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ဖူး လေသည်။ လောနွိုင်နှင့်ဗီယန်ဗီနူးအမည်ရှိ ပြင်သစ်သိပ္ပံပညာရှင် နှစ်ဦးသည် ၁ရ၈၄ ခုနှစ်ကပင်ရဟတ်ယာဉ်နှင့် သဘောတရားဆင်ဆင်တူသော လေထဲပျံနိုင်သည့် ယာဉ်တစ်မျိုး၏ ပုံစံကိုတည်ဆောက်ခဲ့ဖူး၏။ ဗြိတိသျှသိပ္ပံပညာရှင် ဆာဂျော့ကေလီသည် ထိုပုံစံများကို ထပ်ဆင့် တီထွင်မှုများပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ကျော်ကြားလာခဲ့၏။ ၁၈ရဝ ပြည့်နှစ်လွန်နှစ်များတွင် ပြင်သစ်သိပ္ပံပညာရှင် အယ်လဖွန်းစီ ပီးနော့သည် ရော်ဗာ ကွင်းများအသုံးပြု လည်ပတ်စေသော ပန်ကာဒလက်များတပ်ထားသည့် ရဟတ်ယာဉ်ပုံစံ အများအပြားကို စမ်းသပ်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ သူ၏ပုံစံရဟတ်ယာဉ်လေးအချို့သည် လေထဲသို့ပေ ၅ဝ ခန့် အမြင့်အထိ တက်သွားခဲ့ဖူးသည်ဟုဆို၏။ ထိုသိပ္ပံပညာရှင် နောက်တွင်လည်း သိပ္ပံပညာရှင်အများ အပြားပင် ရဟတ်ယာဉ်ကို တည်ဆောက်ရန် ကြိုးစားခဲ့ကြ၏။ သို့သော် မအောင်မြင်ဘဲ ပုံစံရဟတ် ယာဉ်လေးများကို တည်ဆောက်ပြီး အဆုံးသတ်သွားခဲ့ကြလေသည်။ ပထမဆုံးလူစီးနိုင်သည့် ရဟတ်ယာဉ်ကို ပေါကောနူးအမည်ရှိ ပြင်သစ်သိပ္ပံပညာရှင်တစ်ဦးက တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ထိုရဟတ်ယာဉ်သည် လူနှစ်ယောက် စီးနိုင်၏။ ၁၉ဝရ ခုနှစ်နိုဝင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ငါးပေအမြင့်အထိတက်ပြီး တစ်မိနစ်ကြာမျှ ပျံသန်းပြသ ခဲ့ဖူးသည်ဟုဆို၏။ ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်းသို့ ရောက်လာသောအခါ၌ လည်း သိပ္ပံပညာရှင်အများအပြားပင် ရဟတ်ယာဉ်ကို တည်ဆောက်နိုင်ရန် အမျိုးမျိုးဆက်လက်ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ လေထဲအနည်းငယ်စ တက်နိုင်သည့်အဆင့်ကိုမူ သိပ္ပံပညာရှင် အများအပြားပင်ကြံဆောင်နိုင်ခဲ့ကြ၏။ သို့သော်လေထဲတွင် သွားလာအသုံးပြုနိုင်သည့် ရဟတ်ယာဉ်အဆင့်ကိုမူ မည်သူမျှ ကြံစည်စိတ်ကူးခြင်းမပြုနိုင်ခဲ့ပေ။ ထိုကြောင့်လည်း ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်လွန်များသို့ ဝင်ရောက်လာသောအခါ၌ သိပ္ပံပညာရှင် အများအပြားကပင် ရဟတ်ယာဉ်တည်ဆောက်မည့် သဘောတရားမှာ အလွန်ရှုပ်ထွေးလေးနက်သော သဘောတရားဖြစ်ပြီးလျှင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် လက်တွေ့မပေါ်ပေါက်နိုင်ဟု ထင်မှတ်စပြုလာခဲ့လေသည်။ သို့သော် ၁၉၃ရ ခုနှစ်တွင် ဂျာမန်သိပ္ပံပညရှင် ဟိုင်းနရစ်ဖော့ ဆိုသူက ပန်ကာဒလက်နှစ်ခုတပ် ရဟတ်ယာဉ်ကို တည်ဆောက်ပြီးလျှင် ပေ ၈ဝဝဝ အမြင့်သို့ တစ်နာရီခန့် ပျံသန်းတက်ပြလိုက်သောအခါ၌ သိပ္ပံပညာရှင်များသည် ရဟတ်ယာဉ်တည်ဆောက်ရေးကို စိတ်ဝင်စားလာခဲ့ကြပြန်သည်။ သိပ္ပံပညာရှင် ဆီးကောစကီးဆိုသူသည် လူစီးနိုင်သည့် ပန်ကာဒလက်တစ်ခုတပ် ရဟတ်ယာဉ်ကို ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပထမဦးဆုံးတီထွင်နိုင်ခဲ့၏။ ဆီကောစကီးသည် ရုရှလူမျိုး ဖြစ်၏။ ရုရှတော်လှန်ရေးကြီးပြီးသည့်နောက် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့စဉ် ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ထိုရဟတ်ယာဉ်ကို တီထွင်နိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်လေသည်။
ရဟတ်ယာဉ်အသုံးပြုပုံ။ ။ ရဟတ်ယာဉ်သည် အတောင်ပံရှိသော ဂျက်လေယာဉ်ပျံများကဲ့သို့ အရှိန်အဟုန် ပြင်းစွာဖြင့် ပျံသန်းနိုင်စွမ်းမရှိပေ။ သို့သော် လူတို့အတွက် အသုံးကျမှုတွင်မူ အတောင်ပံတပ်လေယာဉ်ပျံများကဲ့သို့ပင် အစွမ်းထက်လှဘိ၏။ ရဟတ်ယာဉ်သည် လေယာဉ်ပြေးလမ်း မလိုဘဲ ဒေသမရွေး ပျံသန်းနိုင်သည့်အတွက် သမားရိုးကျ လေယာဉ်ပျံများ မဆင်းသက်နိုင်သောဒေသသို့ချော စာများပို့နိုင်သည်။ ခရီးသည်များပို့နိုင်သည်။ ကုန်ပစ္စည်းများ ပို့နိုင်သည်။ ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းတွင်မူ ရဟတ်ယာဉ်သည် ယနေ့မရှိမဖြစ်သောယာဉ်ဖြစ်နေ၏။ သင်္ဘောများ နစ်မြုပ်ခြင်း၊ လေယာဉ်ပျံများပျက်ကျခြင်း၊ ဘေးဒုက္ခပေါ်ချိန်တွင် ရဟတ်ယာဉ်သည် အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သူများကို အချိန်မီကယ်ဆယ်ရန် အဓိကအားထားရသောယာဉ်ဖြစ်၏။ သစ်တောများမီးလောင်၍ မီးငြိမ်းသတ်ရသောလုပ်ငန်းများ၊ သီးနှံခင်းများပိုးကျ၍ ပိုးသတ်ဆေးဖျန်းသောလုပ်ငန်း များတွင်လည်း ရဟတ်ယာဉ်ကိုပင်အားထားအသုံးပြုနေရ၏။ စစ်အတွက်မူ ရဟတ်ယာဉ်သည် အမျိုးမျိုး အသုံးကျလျက်ရှိ၏။ ရဟတ်ယာဉ်ပေါ်စက စစ်မြေပြင်မှ လူနာသယ်ရန်အတွက်သာ အသုံးပြုသော်လည်း ယနေ့ကင်းထောက်ခြင်း၊ ဓာတ်ပုံရိုက်ခြင်း၊ အရေးကြီး ပုဂ္ဂိုလ်များသယ်ဆောင်ခြင်း လုပ်ငန်းများမှအစ သမားရိုးကျ လေယာဉ်ပျံများ ရှာဖွေပစ်ခတ်ရန် ခက်ခဲသော ရန်သူ့စခန်းငယ်များကိုဗုံးကျဲခြင်း၊ စက်သေနတ်ဖြင့်ပစ်ခြင်း၊ ဒုံးပျံလက်နက်ဖြင့် ပစ်ခြင်း၊ လုပ်ငန်းများအထိ အလွန်ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုလျက်ရှိ၏။ အနာဂတ်တွင်လည်း ရဟတ်ယာဉ်၏အခန်းသည် ယခုထက်ပင် ကျယ်ပြန့်လာဦးမည်ဟု မြော်လင့်ထားကြလေသည်။
ပန်ဟိုင်းရွာ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်
ပန်ဟိုင်းရွာ (Panghai)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်၊ ဖက်ရမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၀၉၉၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖက်ရမ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၅၇ ဦး၊ မ ၁၉၁၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၇၇၃ ဦးနေထိုင်သည်။
စက်သုံးဆီဆိုင်
စက်သုံးဆီဆိုင် ဆိုသည်မှာ ဒီဇယ်၊ ဓာတ်ဆီ၊ အောက်တိန်း အစရှိသော စက်သုံးဆီ အမျိုးမျိုးတို့ကို စီးပွားဖြစ် ရောင်းချသော ဆိုင်မျိုးဖြစ်သည်။
ကြီးချောင်းရွာ၊ လမန်း
ကြီးချောင်းရွာ၊ လမန်း
ငှက်ပျောတောကွင်း (မြောက်)ရွာ၊ ဒေါင့်ကြီးရိုးမဒေါ့
ငှက်ပျောတောကွင်း (မြောက်)ရွာ၊ ဒေါင့်ကြီးရိုးမဒေါ့
ဖုန်ကော့ဒမ်ရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝိုင်းမော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အောင်ပင်လယ်ကန်
အောင်ပင်လယ်ကန်သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မန္တလေးမြို့၏ အရှေ့ဘက်အရပ်တွင် တည်ရှိသည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၄၅၄-ခုနှစ်၊ ပုဂံခေတ်၊ အလောင်းစည်သူမင်းကြီး၏ သားတော် မင်းရှင်စောလက်ထက်အခါ၌ အလျား၊ အနံ တာ ၃၁၀၀-ရှိသော အောင်ပင်လယ်ကန်ကို ဆည်၍ ရေမြောင်းများသွယ်တန်းကာ လယ်ပယ် သုံးသောင်း စိုက်ပျိုးစေခဲ့သည်။
ပြည်နယ်
ပြည်နယ်ဟူသည်မှာ (province) တိုင်းပြည် သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တစ်ခုအတွင်းရှိ အုပ်ချုပ်ရေးဌာနခွဲတစ်ခုဖြစ်သည်။ အဆိုပါအသုံးအနှုန်းမှာ ရှေးခေတ်ရောမ provincia ဟူသောစကားလုံးမှ ဆင်းသက်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး နယ်မြေနှင့်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သည် ရောမအင်ပါယာရဲ့ ပြင်ပမှာနယ်မြေဖြစ်သော အီတလီနိုင်ငံတွင် အကျုံးဝင်ပါသည်။ ပြည်နယ် ဟူသောဝေါဟာရကို နောက်ပိုင်းတွင် နိုင်ငံများစွာကလက်ခံကျင့်သုံးခဲ့သည်။ အချို့နိုင်ငံများတွင် အမှန်တကယ်ပြည်နယ်မရှိသောပြည်နယ်များသည် " မြို့တော် အပြင်ဘက်" ဟုအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုသောစကားလုံးတစ်လုံးရှိသည်။
ကဏ္ဍ:နိုင်ငံ နယ်မြေအပိုင်းအခြား အမျိုးအစားများ
ဒလမြို့နယ်
ဒလမြို့နယ်သည် ရန်ကုန်မြို့နှင့် မြစ်တစ်စင်းသာခြားပြီး သင်္ဘောနှင့် သွားပါက ဆယ်မိနစ်အတွင်း ရောက်ရှိနိုင်သည်။ ရှေးမြန်မာမင်းလက်ထက်က မြန်မာနိုင်ငံ၏ တောင်ဘက်စွန်း ခံတပ်မြို့ ဖြစ်သည်။ ယခင်က ကျေးရွာအုပ်စု ဖြစ်ခဲ့ပြီးနောက် မြို့နယ်တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၄-ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့တော် စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီ နယ်နိမိတ်အတွင်း ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ဒလမြို့ အနောက်ဘက်တွင် တွံတေးတူးမြောင်းနှင့် မြောက်ဘက်တွင် ရန်ကုန်မြစ်တို့ ဆက်သွယ်စီးဆင်းနေသည်။
ဒလမြို့သည် ၁၀.၉၃ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်းပြီး ရပ်ကွက်ပေါင်း (၂၃)ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စုပေါင်း (၂၃)အုပ်စု၊ ရွာပေါင်း (၄၅)ရွာဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဒလမြို့မှတဆင့် တွံတေး၊ ကော့မှူး၊ ကွမ်းခြံကုန်း၊ ဒေးဒရဲ၊ ဖျာပုံ၊ ကျိုက်လတ်မြို့များသို့ပါ ဆက်သွယ်သွားလာနိုင်သည့် အဓိက မြို့နယ်တစ်နယ် ဖြစ်သည်။
တုံခမ်းရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်
တုံခမ်းရွာ (Tonkham)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်၊ ဆားပြင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၉၂၈၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆားပြင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၂၉ ဦး၊ မ ၆၄၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၇၇ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျွန်းတောရွာ၊ ဖောင်းပြင်မြို့နယ်
ကျွန်းတောရွာ (Kyuntaw)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မော်လိုက်ခရိုင်၊ ဖောင်းပြင်မြို့နယ်၊ မြင်သာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၃၀၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖောင်းပြင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျောင်းကုန်းရွာ၊ နတ်မောက်မြို့နယ်
ကျောင်းကုန်းရွာ (Kyaungkone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ နတ်မောက်မြို့နယ်၊ ကျောင်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၅၈၆၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောင်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၉၁ ဦး၊ မ ၁၄၃၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၅၃၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နတ်မောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အန္ဓရဒေသပြည်နယ်
အန္ဓရဒေသပြည်နယ်သည် အိန္ဒိယသမ္မတနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်ကြီးတစ်ခုဖြစ်၍ ၁၉၅၆ ခုနှစ် ပြည်နယ်များ ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းရေးဥပဒေအရ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ပြည်နယ်သစ်တစ်ခုဖြစ်သည့် အန္ဓရပြည်နယ်တွင် ယခင်ဟိုက်ဒရဗတ် ပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်၏ ခရိုင်အချို့ကို ပူးပေါင်းထည့်သွင်းကာ ၁၉၅၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ တစ်ရက်နေ့တွင် အိန္ဒိယပြည်ထောင်စု၏ ပြည်နယ်တစ်ခုအဖြစ် တရားဝင်ကြေညာခဲ့လေသည်။ ယခုအန္ဓရဒေသတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ပါဝင်လျက်ရှိသော ဟိုက်ဒရဗတ်နယ်သည် ဗြိတိသျှ အစိုးရလက်ထက်က နယ်အကျယ်ဝန်းဆုံး၊ အချမ်းသာဆုံးနှင့် အရေးအပါဆုံးသော ပဒေသရာဇ်နယ်ကြီးဖြစ်သည်။
လွတ်လပ်သော အိန္ဒိယပြည်ထောင်စုအတွင်းသို့ နောက်ဆုံးဝင် ရောက်လာသော တိုင်းရင်းသား ပဒေသရာဇ်နယ်ကြီးလည်း ဖြစ်ပေသည်။ ယင်းပြည်နယ်သည် ဒက္ခိဏကုန်းပြင်မြင့်၏ အလယ်တွင်တည်ရှိသည်။ မြောက်ဘက်တွင် အဇန္တတောင်ကုန်းများ၊ ပင်ဂင်္ဂါ၊ ပရန်ဟိတနှင့် ဂိုဒါဝရီမြစ်များရှိ၍ တောင်ဘက်တွင် ထုံဂါဘဒြမြစ်နှင့် ကစ္စနားမြစ်တို့ရှိသည်။ အရှေ့ဘက်၌ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်ရှိ၍ အနောက်ဘက်၌ မဟာရဋ္ဌပြည်နယ် (ယခင်ဘုံဘိုင်ပြည်နယ်)နှင့်မူ သဘာဝနယ်နိမိတ်အပိုင်းအခြားမရှိချေ။
အနောက်မြောက်ဘက်ပိုင်းဖြစ်သော ဗီမာမြစ်နှင့် အဇန္တတောင်ကုန်းများအကြားရှိ ဒေသသည် ဒက္ခိဏကုန်းပြင်မြင့်၏ မီးတောင်ချော်ရည်စီးကျရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသော ထိပ်ပြားတောင်ကုန်း အနည်းငယ်မျှရှိသည့် ကျယ်ပြန့်သောလွင်ပြင်ဖြစ်၍ အပေါ်ယံမြေမျက်နှာပြင်သည် ရေခိုးရေငွေ့ကို စုပ်ယူထားတတ်ပြီးလျှင်၊ အလွန်မြေဩဇာကောင်းသော မြေစေးနက်နက်များဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေသဖြင့် ဝါဂွမ်းစိုက်ပျိုး၍ အလွန်ဖြစ်ထွန်းသည်။ ကျန်ဒေသများမှာမူ ကျယ်ပြန့်သော လွင်ပြင်များ ဖြစ်သော်လည်း မြေဩဇာညံ့ဖျင်းသဖြင့် စိုက်ပျိုး၍ မဖြစ်ထွန်းချေ။ မိုးပါးသောဒေသဖြစ်၍ တစ်နှစ်ပတ်လုံး မိုးရေချိန်သည် လက်မ ၃ဝ မှ ၃၅ လက်မခန့်သာရှိသည်။ မိုးခေါင်တတ်သောဒေသလည်း ဖြစ်သည်။ မဇ္ဈိမအပူချိန်သည် ဒီဇင်ဘာလ၌ ဖာရင်ဟိုက် ၇ဝ ဒီဂရီရှိပြီးလျှင် မေလတွင် ဖာရင်ဟိုက် ၉၃ မှ ၉၅ ဒီဂရီရှိလေသည်။
စိုက်ပျိုးရေးကို အဓိကလုပ်ကိုင်သော ပြည်နယ်ဖြစ်ရာ မိုးရေချိန်ကလည်း နည်းပါးသဖြင့် ဆည်များ၊ တူးမြောင်းများ ဖောက်လုပ်၍ ရေသွင်းစိုက်ပျိုးကြရသည်။ ဂိုဒါဝရီ၊ ထုံဂါဘဒြ၊ ကစ္စနား၊ ဗီမာမြစ် အောက်ပိုင်းတို့၌ ဆည်များရှိသည်။ လူး၊ ဆန်စပါး၊ ဂျုံ၊ နှမ်း၊ ဝါဂွမ်း၊ ကြံတို့ကို အကြီးအကျယ် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြသည်။
မြေပြန့်ဒေသတွင် ထနောင်းပင်မျိုးတို့မှလွဲ၍ အခြားသစ်ပင်ကြီးငယ်များ နည်းပါးလှစွာ ပေါက်ရောက်သည်။ သို့သော် ဂိုဒါဝရီမြစ်ရိုးတစ်လျှောက် အရှေ့မြောက်ဘက်တွင်မူ သစ်ပင်တောအုပ် ထူထပ်၍ ထိုသစ်တောများမှ အဖိုးတန်သစ်များ ရရှိသည်။ သစ်တောထွက်ပစ္စည်းများဖြစ်သော ပိုးချည်ရိုင်း၊ ချိပ်၊ ကော် နှင့် သစ်ဆီများကိုလည်း ထုတ်လုပ်နိုင်လေသည်။
ကျောက်မီးသွေးမှလွဲလျှင် အခြားအဖိုးတန် သတ္ထု အထွက်နည်းသည်။ သို့သော် အဆောက်အအုံသုံး ထုံးကျောက်မျိုး အတော်အတန်ထွက်သည်။ ရွှေနှင့်စိန်များလည်း ယခင်က အတော်အတန် တူးဖော်ရရှိခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ အထွက်နည်းသဖြင့် ထိုလုပ်ငန်းများသည် အရေးမပါလှတော့ချေ။
၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနှင့် ပါကစ္စတန်ဟူ၍ နှစ်နိုင်ငံခွဲထုတ်သောအခါ ဟိုက်ဒရဗတ်စော်ဘွားသည် အိန္ဒိယပြည်ထောင်စုသို့လည်းမဝင်၊ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ၌လည်းမပါဘဲ သီးခြားလွတ်လပ်စွာ နေနိုင်ရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။ အိန္ဒိယအစိုးရကလည်း ဟိုက်ဒရဗတ်နယ်ကို အေးချမ်းစွာသိမ်းသွင်းနိုင်ရန် ကြိုး စားသည်။ နယ်စပ်တွင် ဟိန္ဒူနှင့် အစ္စလာမ်ဝါဒီတို့၏ ပဋိပက္ခများကလည်း မကြာခဏဖြစ်ပွားသည်။ ၁၉၄၈ ခု စက်တင်ဘာလတွင် အိန္ဒိယအစိုးရ၏တပ်များသည် ဟိုက်ဒရဗတ်နယ် အတွင်းသို့ ချီတက်ဝင်ရောက်ကြရာ လေးရက်မျှအကြာတွင် နီဇမ်စော်ဘွားသည် စည်းကမ်းချက်ဖြင့် လက်နက်ချလေသည်။
အိန္ဒိယအစိုးရသည် စစ်ဘုရင်ခံတစ်ဦးကို ခန့်ထားအုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။ ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် စစ်အုပ်ချုပ်ရေးရုပ်သိမ်း၍ ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်၌ အိန္ဒိယပြည်ထောင်စု သမ္မတနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်လာလေသည်။
ဟိုက်ဒရဗတ် ပဒေသရာဇ်နယ်အတွင်း၌ လူများစုက မာရသီဘာသာစကားပြောသော ခရိုင်များ၊ တယ်လဂူနှင့် အန္ဓရ ဘာသာစကားပြောသော ခရိုင်များ၊ ကန္နန္ဒဘာသာစကားပြောသော ခရိုင်များပါဝင်သည်။ ၁၉၅၆ ခုနှစ်ပြည်နယ်များ ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းရေးဥပဒေအရ ဘာသာစကားအခြေခံဖြင့် ပြည်နယ်များ ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းသောအခါ မာရသီခရိုင်များသည် ဘုံဘိုင်ပြည်နယ်သို့လည်းကောင်း၊ တယ်လဂူနှင့် အန္ဓရခရိုင်များသည် အန္ဓရဒေသသို့လည်းကောင်း၊ ကန္နန္ဒခရိုင်များသည် မိုင်ဆိုပြည်နယ်သို့လည်းကောင်း ပူးပေါင်းကြရပြီးလျှင် ဟိုက်ဒရဗတ် ပြည်နယ်သည် ပြည်နယ်တစ်ခုအဖြစ်မှ ပျောက်ပျက်ခဲ့ရလေသည်။ အန္ဓရဒေသကို တည်ထောင်ဖွဲ့စည်းသောအခါ၌လည်း ဟိုက်ဒရဗတ်မြို့ကိုပင် ပြည်နယ်မြို့တော်အဖြစ် ဆက်လက်ထားရှိသည်။ ယင်းမြို့ကြီးသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် စတုတ္ထအကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်သည်။ ကစ္စနားမြစ်၏ လက်တက်တစ်ခုဖြစ်သော မျူစီမြစ်ပေါ်၌တည်ရှိ၍ မြို့တည်ရာအရပ်သည် ကျောက်တောင်ကျောက်ကုန်းများ အနှံ့အပြားရှိသည့် လွင်ပြင်ဒေသဖြစ်သည်။ လှပခမ်းနားသော အဆောက်အအုံများရှိသည့်အနက် နီဇမ်မဟာရာဇာ၏ နန်းတော်ကြီးကား အဓိကရဖြစ်ပေသည်။ ဘုံပြာသာဒ် လေးဆောင်ရှိသော ချားမီးနားခေါ် အဆောက်အအုံကြီးသည်လည်း မြို့၏ ထင်ရှားသော အဆောက်အအုံကြီးဖြစ်၍ မြို့၏ လမ်းမကြီးများသည် အဆောက်အအုံကြီးမှ ဖြာထွက်ကြသည်။ ပဒေသရာဇ်ခေတ်က ထိုမြို့ကြီးသည် အုပ်ချုပ်ရေးအတွက်သာမက ဝါဂွမ်းကုန်သွယ်ရေးအတွက်လည်း အရေးပါလှသည့်အပြင် လက်ရက်ထည်များ၊ ကော်ဇောများကို ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားရာလည်း ဖြစ်သည်။ အမြင့်ဆုံးသော တိုင်းရင်းဘာသာပညာရေး အဆောက်အအုံကြီးဖြစ်သည့် အော့စမေးနီးယား တက္ကသိုလ်ကြီးတည်ရှိ၍ ယင်းတွင် အူရဒူဘာသာဖြင့် သင်ကြားပို့ချပေးသည်။ ဟိုက်ဒရဗတ်မြို့ကြီး၏ လူဦးရေသည် ၁၇၉၈၉၁ဝ ယောက် (၁၉၇၅)ဖြစ်သည်။ ဟိုက်ဒရဗတ်နယ်၏ တယ်လဂူခရိုင်များမှတစ်ပါး အန္ဓရဒေသ၌ပါရှိသော ကျန်အစိတ်အပိုင်းများသည် အန္ဓရပြည်နယ် ဖြစ်သည်။ ထိုပြည်နယ်သည် ၁၉၄၉ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ပထမဆုံးဖွဲ့စည်းလိုက်သော နယ်သစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဘာသာစကားတူပြောဆိုသည့် လူဦးရေအများစုနေထိုင်ရာခရိုင်၊ စီရင်စု စသည်တို့ကို ပူးပေါင်းကာ ဘာသာစကားတူ အခြေခံစနစ်ဖြင့် ပထမဆုံးဖွဲ့စည်းသော ပြည်နယ်လည်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ တစ်ရက်နေ့တွင် အန္ဓရပြည်နယ်အဖြစ် တရားဝင်ကြေညာခဲ့လေသည်။ ဘာသာစကားတူအဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သော အန္ဓရပြည်နယ်သည် ယခင်မဒရပ်ပြည်နယ်ကြီး၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသဖြစ်၍ အရှေ့တောင်ကမ်းရိုးတန်း၌ တည်ရှိသည်။
ထိုပြည်နယ်တွင် ဒြာဗီးဒီးယန်းလူမျိုးကြီးမှ ဆင်းသက်သော အန္ဓရတယ်လဂူဘာသာစကား ပြောဆိုသည့် လူဦးရေအများစု နေထိုင်ရာ သီရိကကူလမ်၊ ဝိဇဂပတ္ထနံ၊ ဂိုဒါဝရီအရှေ့ပိုင်း၊ ဂိုဒါဝရီအနောက်ပိုင်း၊ ကရစ်ရှနား၊ ဂွန်တူး၊ နယ်လို၊ ကာနူး၊ အနန္တပူ၊ ကဒ္ဒပ၊ ချစ်တူးခရိုင်များနှင့် ဗယ်လာရီခရိုင်၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသတို့ ပါဝင်သည်။
ထိုစဉ်က ပြည်နယ်ပေါင်း ၂၈ နယ်ပါဝင်သော အိန္ဒိယပြည်ထောင်စုတွင် အန္ဓရပြည်နယ်သည် အကျယ်အဝန်းတွင် လည်းကောင်း၊ လူဦးရေတွင်လည်းကောင်း သတ္တမအကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ အကျယ်အဝန်းသည် စတုရန်းမိုင် ၆၇,ဝဝဝ ဖြစ်၍ လူဦးရေ ၂ဝ,၂၈၂,ဝဝဝ ယောက်ရှိလေသည်။ ထိုစဉ်က ပြည်နယ်၏မြို့တော်သည် ကာနူးမြို့ဖြစ်သည်။
အန္ဓရပြည်နယ်၏မြောက်ဘက်တွင် မဟာရဋ္ဌပြည်နယ်၊ မဇ္ဈဒေသပြည်နယ်နှင့် ဩရိဿပြည်နယ်၊ အရှေ့ဘက်တွင် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်၊ တောင်ဘက်တွင် တမီနာဒူပြည်နယ်နှင့် အနောက်ဘက်တွင် မိုင်ဆိုပြည်နယ်နှင့် မဟာရဋ္ဌပြည်နယ်တို့ အသီးသီးဝန်းရံလျက်ရှိသည်။
အန္ဓရပြည်နယ်သည် အရေးပါသော ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးရာဒေသဖြစ်သည်။ ထိုပြည်နယ်မှ တစ်ကမ္ဘာလုံးထွက် လချေးလေးတစ်ပုံထွက်ရှိ၍ မန်းဂနိ၊ ခရိုမိုက်၊ သံ၊ ကန့်၊ စသော သတ္တုများဖြင့်လည်း ကြွယ်ဝလေသည်။ အန္ဓရ-တယ်လဂူ ဘာသာစကား ပြောဆိုသူ လူများစု နေထိုင်ရာဒေသဖြစ်သဖြင့် ထိုပြည်နယ်ကို အန္ဓရပြည်နယ်ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့လေသည်။ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ပြည်နယ်များ ပြန်လည် ဖွဲ့စည်းသောအခါ ဟိုက်ဒရဗတ်ပြည်နယ်၏ တယ်လဂူခရိုင်များ ကို အန္ဓရပြည်နယ်၌ ပူးပေါင်းထည့်သွင်းကာ အန္ဓရဒေသဟူ၍လည်း အမည်ပြောင်းလိုက်သည်။ အကျယ်အဝန်းနှင့် လူဦးရေသည် တိုးတက်လာရာ ၁၉၇၁ ခုနှစ် စာရင်းအရ အန္ဓရဒေသ၏အကျယ်အဝန်းသည် စတုရန်းမိုင် ၁ဝ၆,၂၈၆ ဖြစ်၍ လူဦးရေ ၄၃,၃၉၄,၉၅၁ ယောက်ရှိရာ အကျယ်အဝန်းတွင် ပဉ္စမအကြီးဆုံး၊လူဦးရေတွင် စတုတ္ထအများဆုံး ပြည်နယ် ဖြစ်လာလေသည်။
လက်ပန်ခြေပေါ်ရွာ၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်
လက်ပန်ခြေပေါ်ရွာ (Letpanchaypaw)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်၊ လက်ပန်ခြေပေါ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၂၃၀၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်ပန်ခြေပေါ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၅၀၆ ဦး၊ မ ၄၃၀၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၈၁၁ ဦးနေထိုင်သည်။
နောင်မွန်ရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
နောင်မွန်ရွာ (Nawngmun)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်၊ ဝမ်ဟွေအွမ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၄၁၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝမ်ဟွေအွမ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၄၆ ဦး၊ မ ၅၈၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၂၉ ဦးနေထိုင်သည်။
လက်ပန်ခြေပေါ်ရွာ၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ညောင်ဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နောင်မွန်ရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အုန်းကုန်းရွာ၊ မဲဇလီကုန်း
အုန်းကုန်းရွာ၊ မဲဇလီကုန်း
နန့်ယားရွာ၊ ဖားကန့်မြို့နယ်
နန့်ယားရွာ(Namya)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မိုးညှင်းခရိုင်၊ ဖားကန့်မြို့နယ်၊ နန့်ယားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၈၂၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နန့်ယားကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၂၆ ဦး၊ မ ၁၆၃၉ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၂၆၅ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖားကန့်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဘုန်းကြီးကုန်း
ဘုန်းကြီးကုန်း
ရွက်ညိုးတောင် (တောင်)ရွာ၊ ရွက်ညိုးတောင်
ရွက်ညိုးတောင် (တောင်)ရွာ၊ ရွက်ညိုးတောင်
ကျုံပိုင်းရွာ၊ လမန်း
ကျုံပိုင်းရွာ၊ လမန်း
ဘော်လီ (ကုလား)ရွာ၊ ဝက်မကျ(ခ) စေတီတောင်
ဘော်လီ (ကုလား)ရွာ၊ ဝက်မကျ(ခ) စေတီတောင်
ကြွက်နားရွက် ဝက်တပ်
ရှင်းလင်းချက်
ကြွက်၏နားရွက်ကို ဝက်တွင် တပ်ဆင်သကဲ့သို့ အမြင်မတော်လောက်အောင် အရွယ်ပမာဏ မတူမမျှ ဆင်ယင်မွမ်းမံသည်။
ပါနိမ့်ရွာ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်
ပါနိမ့်ရွာ (Parneint)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်၊ ဖက်ရမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၀၉၇၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖက်ရမ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၅၇ ဦး၊ မ ၁၉၁၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၇၇၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကားလို့စ် စလင်းမ်
ကားလို့စ် စလင်းမ် ဆိုသောနာမည်သည် စပိန်နာမည် တစ်ခုဖြစ်သည်။ အဖေနာမည်မှ စလင်းမ် ကို ယူသုံးထားပြီး၊ အမေနာမည်မှ ဟဲလိုး (Helú) ကို ယူသုံးထားသည်။ တဲလ်မက်စ်၊ အမေရိကန် မိုဗဲလ် ( အီလက်ထရောနစ်ဆက်သွယ်ရေးနည်းပညာ ထုတ်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းစု) ၏ စီအီးအို နှင့် အကြီးအကဲ ဖြစ်သော ကားလို့စ် စလင်းမ် ဟဲလူး (Spanish pronunciation: [ˈkarlos eˈslim eˈlu]ကို ၁၉၄၀ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့မှာ မွေးဖွားခဲ့ပြီး၊ မက္ကဆီကန် လူမျိုး စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင် ဖြစ်ရုံသာမက ပရဟိတဒါနရှင် တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။
သူ၏ လုပ်ငန်းအစုအဖွဲ့ အဆောက်အအုံများမှာ မြောက်မြားလှစွာသော မက္ကဆီကန် ကုမ္ပဏီများနှင့်ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားပြီး၊ အဓိကလုပ်ငန်းများမှာ ဆက်သွယ်ရေး၊ အဆင့်မြင့်နည်းပညာရပ်များ၊ နည်းပညာထုတ်ကုန်များအား လက်လီဖြန့်ဖြူးခြင်း နှင့် ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀ ဧပြီလ တွင် သူသည် အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်းခြောက်ဆယ်ကျော် ပိုင်ဆိုင်နေပြီဖြစ်ရာ အချမ်းသာဆုံးပုဂ္ဂိုလ် အဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။
ကားလို့စ်၏ ငယ်ဘဝ
သူသည် အော်တမန် အင်ပါယာ ခေတ် စစ်သားများစုဆောင်းချိန်တွင် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ကားလို့စ် စလင်းမ် ၏အမေ ဖြစ်သူ လင်ဒါ ဟဲလူးကို ဟိုဆေး ဟဲလူး (José Helú) နှင့် ဝဒီဟာ အတ်တာ (Wadiha Atta) တို့မှ ချီဟွာဟွာ နိုင်ငံ ပါရယ်မြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး ၎င်းမိဘနှစ်ဦးစလုံးမှာ လက်ဘနွန်နိုင်ငံမှ မက္ကဆီကို သို့ ၁၉ ရာစု အကုန်တွင် ပြောင်းရွှေ့ရောက်ရှိလာသူများဖြစ်ကြသည်။ မက္ကဆီကိုရောက် လက်ဘနွန် လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ အကြောင်း ပထမဆုံးရေးသားထားသော မဂ္ဂဇင်းတစ်ခုကို ၎င်းမိဘနှစ်ဦးမှ ထုတ်ဝေခဲ့ကြသည်။
၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် ဂျူလီယန်သည် ကုန်ခြောက်များရောင်းချသော လမ်းပြကြယ် [ La Estrella del Oriente (The Star of the Orient) ] အမည်ရှိ စတိုးဆိုင်တစ်ဆိုင်ကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး၊ မက္ကဆီကို မြို့လယ်ခေါင်တွင် အိမ် ခြံ မြေ ပိုင်ဆိုင်နိုင်ရန် အတွက် ပေးချေနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၆ ခု ဩဂုတ်လ တွင် ဂျူလီယန် စလင်းမ် နှင့် လင်ဒါ ဟဲလူးတို့ သည် မက္ကဆီကို စီးတီး တွင်လက်ထပ်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့၏သားသမီး ခြောက်ယောက်အနက် ကားလို့စ် သည်အငယ်ဆုံးသား ဖြစ်သည်။ ကားလို့စ်၏ ဖခင် ဂျူလီယန်သည် ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
စလင်းမ်သည် အင်ဂျင်နီယာ အတတ်ပညာကို မက္ကဆီကိုရှိ National Autonomous University တွင် သင်ယူခဲ့သည်။ အသက် ၂၆ နှစ်တွင်ပင် စလင်းမ်သည် ဒေါ်လာ သိန်း လေးဆယ်ခန့် ပိုင်ဆိုင်ပြီးဖြစ်သည်။ ၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် လက်ဘနွန် မက္ကဆီကန် လူမျိုးပင်ဖြစ်သော ဆိုမာယာ ဒိုမစ် ဂျီမာယယ် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ သားသမီးခြောက်ယောက် ထွန်းကားပြီး နာတာရှည် ကျောက်ကပ်ရောဂါနှင့် ဒိုမစ် မကွယ်လွန်ခင် အချိန်အထိ ၃၂ နှစ်ကြာ ပေါင်းသင်းခဲ့ကြသည်။ သမီးသုံးယောက်အနက် အငယ်ဆုံးသမီးဖြစ်သူ ဂျိုဟာနားသည် စလင်းမ်ပိုင်ဆိုင်သောလုပ်ငန်းများမှ အချို့သော ကုမ္ပဏီလုပ်ငန်းစုများ၏ ဘုတ်အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးဖြစ်သူ အာတူရို အီးလီးယပ်စ် အရတ်ဘ် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။
စလင်းမ်၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများ
၂၀⁠၀၇ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် ဝေါလ် စထရိ ဂျာနယ်မှ စလင်းမ် ၏ အထုပတ္တိ ကို မျက်နှာဖုံးကာဗာသတင်းအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့သည်။ လူသိထင်ရှား ကျော်ကြားသော အရောင်းအဝယ် ကုမ္ပဏီ လုပ်ငန်းကြီးများ အချိန်မရွေး ဆုံးရှုံးသွားနိုင်သည့် အန္တရာယ်ရှိသော စွန့်စားမှုများ ပြုလုပ်နေရချိန်တွင် သူသည် ဘီလ်ဂိတ် ထက်ပင် ချမ်းသာလာနိုင်ဖွယ်ရှိသော လုပ်ငန်းရှင်တစ်ဦးဖြစ်လာခဲ့သည်။
ကျွန်းကုန်းရွာ၊ မဲဇလီကုန်း
ကျွန်းကုန်းရွာ၊ မဲဇလီကုန်း
ကားလို့စ် စလင်းမ်
စလင်းမ်၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများ
စလင်းမ်ပိုင်ဆိုင်သော စည်းစိမ်များသည် တစ်ရိပ်ရိပ် မြင့်တက်လာပြီး ဇူလိုင်လ ကုန်တွင်ပင် သူပိုင်ဆိုင်သော အဆောက်အအုံများ ၏ တန်ဖိုးစုစုပေါင်းမှာ ခန့်မှန်းတန်ဖိုးငွေ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၅၉ ဘီလီလျံ ရှိနေပြီ ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်က ဘီလ်ဂိတ်၏ ပိုင်ဆိုင်မှုမှာ အနည်းဆုံး အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၅၈ ဘီလီလျံ ရှိမည် ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ ၂၀⁠၀၈ ခုနှစ် မတ်လ ၅ ရက်နေ့တွင် စလင်းမ် သည် ကမ္ဘာ့ ဒုတိယ အချမ်းသာဆုံး လူအဖြစ် ဖိုးဘီးစ် စာရင်း တွင် မှတ်တမ်းတင် ခံရသည်။ [ပထမ အချမ်းသာဆုံး ဝါရင်ဘတ်ဖက် ( Warren buffet ) နှင့် တတိယ အချမ်းသာဆုံး ဘီလ်ဂိတ် ( Bill Gates )] ၂၀⁠၀၉ ခုနှစ် မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့၊ ဖိုးဘီးစ်စာရင်းတွင် စလင်းမ် သည် ကမ္ဘာ့ တတိယ အချမ်းသာဆုံး လူအဖြစ်မှတ်တမ်းတင် ခံရသည်။ [အချမ်းသာဆုံး နံပါတ် (၁) မှာ ဝါရင်ဘတ်ဖက်( Warren buffet ) နှင့် ဘီလ်ဂိတ် ( Bill Gates ) ဖြစ်ပြီး၊ အချမ်းသာဆုံး နံပါတ် (၄) မှာ လောရစ် အလ်လစ်ဆင်(Lawrence Ellison) ဖြစ်သည်။
၂၀၁၀ မတ် လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် မူ ဖိုးဘီးစ်မှ စလင်းမ်သည် ဘီလ်ဂိတ်စ် ကို ကျော်လွန်၍ ပိုင်ဆိုင်မှု စုစုပေါင်း အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၅၃.၅ ဘီလီလျံ နှင့် ကမ္ဘာ့ အချမ်းသာဆုံး စာရင်းဝင်သွားပြီ ဖြစ်ကြောင်း ထပ်မံ ကြေညာခဲ့သည်။ ယခုအချိန်တွင် ဘီလ်ဂိတ်စ်နှင့် ဘူးဖတ်စ်မှာ ပိုင်ဆိုင်မှု အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၅၃ ဘီလီလျံ နှင့် ၄၇ ဘီလီလျံ 	အသီးသီးစီ ရှိကြသည်။
စလင်းမ်သည် ကမ္ဘာ့အချမ်းသာဆုံးစာရင်းဝင် ပထမဆုံး မက္ကဆီကန်လူမျိုး တစ်ယောက်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နှစ်ပေါင်း ၁၆ နှစ်အတွင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် အမေရိကန်လူမျိုးမဟုတ်သူတစ်ဦး ကမ္ဘာ့ အချမ်းသာဆုံးစာရင်းဝင်သွားခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ အလားတူပင် မက္ကဆီကို နိုင်ငံကဲ့သို့ စီးပွားရေးအရ ရုန်းကန်ဖောက်ထွက်နေဆဲကာလသာ ဖြစ်သော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံမှ ပထမဆုံးအကြိမ် ကမ္ဘာ့အချမ်းသာဆုံးစာရင်းဝင် တစ်ဦးပေါ်ထွက်လာခြင်းလည်း ဖြစ်သည်။
အောင်မြင်ဖြစ်ထွန်းမှုများနှင့် လမ်းညွှန်မှုများ
စလင်းမ်သည် မက္ကဆီကန် စတော့အိတ်ချိန်းမားကတ်၏ ဒုတိယသမ္မတ တစ်ဖြစ်လည်း မက္ကဆီကန် အိမ်ခြံမြေအကျိုးဆောင်အသင်းကြီး၏ အကြီးအကဲသမ္မတ အဖြစ်လည်း တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက် ရှိနေသေးသည်။ ၎င်းသည် နယူးယောက် စတော့ အိတ်ချိန်း အုပ်ချူပ်ရေးကောင်စီ ၏လက်တင် အမေရိက ကော်မတီတွင် ပထမဆုံး သမ္မတ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အလ်ထရီရာ အဖွဲ့ (Altria Group) နှင့် အလ်ကာတယ် (Alcatel Group) တို့၏ ဘုတ်အဖွဲ့ဝင်ဒါရိုက်တာ တစ်ဦးလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ (အလ်ထရီရာ အဖွဲ့မတိုင်ခင်တွင် ဖီးလစ် မောရစ် (Philip Morris) ၌ ဖြစ်ပြီး ၎င်းမှ ၂၀⁠၀၆ ဧပြီလတွင် နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။)
လက်ရှိအချိန်တွင်မူ စလင်းမ်သည် ဖီးလစ်မောရစ် အင်တာနေရှင်နယ် (Philip Morris International) ၏ ဘုတ်အဖွဲ့ဝင် ဒါရိုက်တာ တစ်ယောက် အဖြစ်တာဝန်ထမ်းလျက် ရှိသည်။ ၂၀⁠၀၄ ခုနှစ် ဇွန်လ အထိ စလင်းမ်သည် အက်စ်ဘီစီ ဆက်သွယ်ရေးအဖွဲ့အစည်းကြီး၏ ဘုတ်အဖွဲ့ဝင် ဒါရိုက်တာ တစ်ယောက်အဖြစ် ၎င်း၏ အချိန်အတော်များ⁠များကို ကမ္ဘာ့ ပညာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဆိုင်ရာ အလှူငွေများ ရရှိရန် အသုံးချခဲ့သည်။ ထို အလှူငွေများအား အဓိကအားဖြင့် အခြေခံလိုအပ်ချက် များတည်ဆောက်ရေး၊ ကျန်းမာရေးနှင့် ပညာရေးဆိုင်ရာ စီမံကိန်းများတွင် အသုံးပြုကြသည်။
၁၉⁠၉၇ ခုနှစ်၊ Apple ကုမ္မဏီမှ အိုင်မက် လိုင်း ( iMac line ) နည်းပညာ ကိုမိတ်မဆက်ခင် အချိန်အနည်းငယ် အလိုတွင် တွင် စလင်းမ်သည် Apple ကုမ္မဏီ၏ စတော့ ၃ ရာခိုင်နှုန်းကို ဝယ်ယူခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် Apple ကုမ္ပဏီသည် ထိုနည်းပညာဖြင့် နှစ်ပေါင်းများစွာကြာသည်အထိ ရှယ်ယာဈေးနှုန်းများ ထိုးတက်သွားခဲ့သည်။ သူသည် ကြီးမားကျယ်ပြန့် လှစွာသော ကာဆို(Group Carso) မက္ကဆီကန် ငွေကြေးဈေးကွက်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းကြီးတစ်ခုအား တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၎င်းအဖွဲ့အစည်းကြီးမှ Sanborns (မက္ကဆီကို ဂုဏ်သိက္ခာရှိ စားသောက်ကုန်လုပ်ငန်း)၊ Mixup ( ဂီတ လုပ်ငန်း )၊ Sears Mexico၊ Cigatam၊ Condumex နှင့် Hotelero Hostam လုပ်ငန်း အုပ်စု တို့ အား တိုက်ရိုက် အုပ်ချူပ်ပြီး၊ တိုက်ရိုက်မဟုတ်သော်လည်း သွယ်ဝိုက်၍ ပက်သက်သော လုပ်ငန်း အနေဖြင့် CompUSA အီလက်ထရောနစ် လုပ်ငန်း လည်းပါဝင်သည်။
၂၀⁠၀၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ကာဆို အုပ်စု (Grupo Carso) မှ အပြင်းအထန် ရုန်းကန်နေရသည့် အခြေအနေ အား အဆုံးသတ်နိုင် ရန် CompUSA အီလက်ထရောနစ် လုပ်ငန်း၏ စတိုး ၁၀၃ ခု အား ရောင်းချရမည် ဟု ကြေညာခဲ့သည်။ ၂၈ နှစ်ကြာပြီးနောက်တွင် ၎င်းသည် တစ်သက်တာ လုပ်ငန်းကျွမ်းကျင် အကြံပေး ဥက္ကဋ္ဌကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၎င်းသည် Teléfonos de Mexico, América Móvil, and Grupo Financiero Inbursa စသည့် လုပ်ငန်းအုပ်စုများ၏ ဥက္ကဋ္ဌ လည်း ဖြစ်သေးသည်။ စလင်းမ်သည် ဟွန်ဒါ ဖော်မြူလာ ဝမ်း အဖွဲ့ အားဝယ်ယူရန် စိတ်ဝင်စားနေသည်ဟု ပြောကြသည်။
စလင်းမ်သည် Force India, Vijay Mallya တို့၏ ပိုင်ဆိုင်သူ ကို ကျော်လွန်၍ အချမ်းသာဆုံး Team owner ဖြစ်လာခဲ့သည်။ စလင်းမ် သည် ဒုတိယ နေရာအရသာ လုပ်ပိုင်ခွင့် ရှိသော United Soccer Leagues များ လုပ်ပိုင်ခွင့် ကို အဓိက လုပ်ပိုင်ခွင့် နေရာ အထိပါ ရရှိလာရန် ရည်ရွယ်ထားကြောင်း မက္ကဆီကန် သတင်းစာတွင် ဖော်ပြစေခဲ့သည်။
သတင်းနှင့် နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ ဦးဆောင်မှုများ
စလင်းမ်သည် France Télécom နှင့် Southwestern Bell Corporation အပါအဝင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုလုပ်ငန်း အုပ်စုများကို ဦးဆောင်စဉ်က အနည်းငယ်စိတ်ပျက်ခဲ့ရဖူးသည်။ ၁၉⁠၉၀ ခုနှစ် Carlos Salinas လက်ထပ် မက္ကဆီကန် အစိုးရမှ အများပိုင်တင်ဒါ ခေါ်ချိန် Telmex နှင့် Telnor လုပ်ငန်းများကို ဝယ်ယူစဉ်က ဖြစ်သည်။ စလင်းမ်သည် ဆက်သွယ်ရေးနည်းပညာ ကုမ္ပဏီများအတွက် ငွေအရင်းအနှီး တိုးပွားစေရန် ရေရှည် ချေးငွေများ ပေးနိုင်သည့် နေရာများသို့ ကျေးဇူးတင် အသိအမှတ်ပြုစာများ တောက်လျှောက် ပေးပို့ခဲ့သည်။
ယနေ့ အချိန်တွင် မက္ကဆီကိုရှိ ၉၀% သော တယ်လီဖုန်းလိုင်းများသည် Telmex ကုမ္ပဏီမှ တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက် နေခြင်းဖြစ်သည်။ စလင်းမ်၏ လက်အောက်ရှိ Telcel မိုဘိုင်းလ် ကုမ္ပဏီသည်လည်း တစ်နိုင်ငံ လုံး၏ ၈၀% ခန့် သော တယ်လီဖုန်းလိုင်း များကို တာဝန်ယူထားသည်။ ဖော်ပြပါ တယ်လီဖုန်း နည်းပညာများအတွက် စလင်းမ်၏ လက်တံများမှတဆင့် ငွေကြေးအားဖြည့် ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။
လွန်ခဲ့သော ငါးနှစ်တာကာလတွင် သူ၏ ကြိုးမဲ့ ဆက်သွယ်မှု နည်းပညာ အဓိက América Móvil ကုပ္မဏီ မှ လက်တင် အမေရိက တစ်လျှောက်ရှိ ဆဲလ်ဖုန်း ကုမ္ပဏီ များအားဝယ်ယူပြီး စတင်လုပ်ကိုင်ခဲ့ရာ၊ ယခုတွင် ဒေသ၏ ဩဇာအာဏာရှိ ကုမ္ပဏီကြီး တစ်ခု အဖြစ် လစဉ်ကြေးပေး သုံးစွဲသူပေါင်း သန်း ရာချီ ဖြင့် ဆက်လက် လုပ်ဆောင်နေပြီ ဖြစ်သည်။ စလင်းမ် သည် တစ်ချိန်တုန်းက အမ်အိုင်စီ အင်ကော်ပိုရေးရှင်း (MCI Inc) ကြီး၏ အများဆုံး ရှယ်ယာပိုင်ဆိုင်သူ (၁၃% ရှယ်ယာ) ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀⁠၀၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ဝေါလ်စထရိ ဂျာနယ်မှ စလင်းမ်သည် MCI ရှိ သူ၏ ရှယ်ယာအားလုံးအား ဗေရီဇွန် ( Verizon ) ဆက်သွယ်ရေးလုပ်ငန်းများ သို့ ရောင်းချလိုက်ပြီ ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။
Impulsora del Desarrollo y el Empleo
သူသည် Impulsora del Desarrollo y el Empleo en America Latina ( IDEAL) “လက်တင်အမေရိက ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် အလုပ်အကိုင်ရှာဖွေရေး အတွက် ကမကထပြုသူ” ဟု အကြမ်းဖျင်း အဓိပါပ္ပယ်ရသည့် မက္ကဆီကို အခြေစိုက် ကုမ္ပဏီ အား ဦးဆောင်နေသူဖြစ်သည်။ ၎င်း ကုမ္ပဏီသည် မူလက အခြေခံ စီးပွားရေး အဆောက်အအုံများ တိုးတက်ရေးအတွက် အာရုံစိုက် လှုပ်ရှားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
IDEAL သည် လမ်းပမ်းဆက်သွယ်ရေး၊ ဓာတ်ဆီ နှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ နှင့် အခြားစွမ်းအင် ရရှိရေး၊ ရေရရှိရေး၊ အိမ်၊ ခြံ၊ မြေလုပ်ငန်းများ နှင့် နည်းပညာဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများ တွင် လှုပ်ရှားတက်ကြွစွာ ပါဝင်သည်။ ဖော်ပြပါ ကဏ္ဍများတွင် IDEAL ကုပ္မဏီမှ အဝေးပြေးလမ်းမများ၊ ဟိုက်ဒရို အီလက်ထရစ် စီမံကိန်းများ၊ အီလက်ထရောနစ် ဂိတ်များ နှင့် ဆိပ်ကမ်းများ ဖြစ်ပေါ် လာစေရန် စွမ်းဆောင်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။
အလားတူပင် IDEAL သည် ရေနံတွင်းနက်များမှ ဓာတ်ဆီနှင့်သဘာဝဓာတ်ငွေ့ ကုန်ကြမ်းများ အား ဖော်ထုတ်ခြင်း၊ ထုတ်လုပ်ခြင်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ခြင်း၊ ပြန်လည်ထိန်းသိမ်းခြင်း နှင့် အဆင့်ဆင့်ဖြန့်ဖြူးခြင်း များ လည်းဝင်ရောက် လုပ်ဆောင်သည်။ ထပ်မံ၍ IDEAL သည် ရေအရင်းအမြစ် စီမံခန့်ခွဲသည့် စက်ရုံများ၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ၊ နှင့် မြို့ပြနှင့်ကျေးလက် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး စီမံချက်များ (အဓိကအားဖြင့် စီးပွားရေး၊ ပညာရေးနှင့် ကျန်းမာရေး ဆိုင်ရာ ကဏ္ဍများ) တွင်လည်း ဆက်စပ် လုပ်ဆောင်ခဲ့သေးသည်။ IDEAL ၏ အဓိက လက်အောက်ခံကုမ္ပဏီများမှာ Desarollo de America Latina SA de CV နှင့် Promotora del Desarollo de America Latina SA de CV.
ဝေဖန်ခံရမှုများ
စလင်းမ်၏ ကြွယ်ဝချမ်းသာမှု သည် မက္ကဆီကိုရှိ နှစ်စဉ် စီးပွားရေး ထွက်ကုန် စုစုပေါင်း (annual economic output) ၏ ၅% နှင့် အကြမ်းဖျင်း ညီမျှသည်။ စီးပွားရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်း၏ ဖော်ပြချက်အရ စလင်းမ်နှင့် ၎င်းမိသားစုမှ ပိုင်ဆိုင်သော Telmex လုပ်ငန်းသည် ကမ္ဘာ ပေါ်ရှိ အမြင့်ဆုံး အသုံးစရိတ် ကုန်ကျမှု ၏ ၄၉.၁% ကို ပိုင်ဆိုင်ထားခြင်းဖြစ်သည်။
Universidad Nacional Autónoma de México ရှိ ပရော်ဖက်ဆာ Celso Garrido ၏ အဆိုအရ စလင်းမ် အနေနှင့် နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းအုပ်စုကြီးများအား ထောက်ပံ့ပေးနေခြင်းအားဖြင့် အငယ်စား စီးပွားရေးလုပ်ငန်း လေးများကို မရူနိုင် မကယ်နိုင် ဖြစ်စေပြီး၊ ရေရှည်တွင် အလုပ်အကိုင်ကောင်းများ ရှားပါးလာစေပြီး၊ မက္ကဆီကန်လူမျိုး အများစုကို ပိုမို ကောင်းမွန်သော အလုပ်များအတွက် Rio Grande မြောက်ဘက်သို့ ထွက်ခွာသွားကြရန် တွန်းပို့နေ သကဲ့သို့ ဖြစ်စေသည်။
"အခြားသူတွေရဲ့ အမြင်တွေအတွက် အသက်ရှုင်နေရရင်တော့ သေနေသလိုပဲ၊ ကိုယ့်ကို ဘယ်လောက်ထိ သတိရနေကြမလဲ ဆိုတာကို ပဲ တွေးနေပြီးတော့ အသက်မရှင် ချင်ဘူး။" သူသည် ကမ္ဘာ့အချမ်းသာဆုံး အဆင့်သတ်မှတ်ချက် ရှိ သူ၏ အဆင့်နေရာနှင့် ပက်သက်၍ မပြောင်းမလဲ တည်ရှိနေသည်ဟု လည်း အခိုင်အမာ ဆိုသည်။ နောက် သူက ကမ္ဘာ့ အချမ်းသာဆုံး လူတစ်ယောက်ဖြစ်လာဖို့ စိတ်မဝင်စားပါဘူး ဟုလည်း ပြောသေးသည်။
Forbes ၏ နှစ်စဉ်ထုတ်ပြန်နေကြဖြစ်သော ကမ္ဘာ့ အချမ်းသာဆုံးစာရင်း ထုတ်ပြန်ပြီး သိပ်မကြာခင်၊ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတစ်ခုတွင် သူ၏ ချမ်းသာကြွယ်ဝမှုများ တိုးပွားလာခြင်းနှင့် ပက်သက်၍ ရှင်းပြပေးဖို့ အမေးခံရသောအခါ စလင်းမ်က စတော့ရှယ်ယာဈေးနှုန်းတွေက တက်လိုက်၊ ကျလိုက် အမြဲဖြစ်နေတာဆိုတော့ သူ့ရဲ့ ချမ်းသာကြွယ်ဝမှုစာရင်းကလဲ အချိန်မရွေး ချက်ချင်း ပြုတ်ကျ သွားနိုင်တာပဲ ဟု ပြန်လည် ဖြေဆိုခဲ့သည်။
ရရှိခဲ့သော ဆုများ
မက္ကဆီကို ကုန်သည်ကြီးများအသင်း မှ ချီးမြှင့်သော Entrepreneurial Merit Medal of Honor ဆုကို ရရှိခဲ့သည်။ American Academy of Achievement မှ gold patron ဆု၊ Belgian Order of Leopold II တွင် သေနာပတိဘွဲ့၊ Latin Trade magazine ၏ ၂၀⁠၀၃ခုနှစ်၏ အကောင်းဆုံး စီအီးအို၊ နောက်တစ်နှစ်တွင် ထိုမဂ္ဂဇင်း၏ ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုစာ အကောင်းဆုံး စီအီးအို ဆုများ ရရှိခဲ့သည်။
ကဏ္ဍ:မက္ကဆီကန် ဘီလျံနာများ
ဖုန်ကန်ရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်
ဖုန်ကန်ရွာ(Hponekan)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်၊ ဆနာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၀၃၆၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆနာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၅၂ ဦး၊ မ ၁၂၁၂ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၄၆၄ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝိုင်းမော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဦးမောင်မောင်တင်
ဦးမောင်မောင်တင် အမည်ရှိ လူပုဂ္ဂိုလ်များမှာ -
ကြွက်မနိုင် ကျီမီးရှို့
ကြွက်မနိုင် ကျီမီးရှို့ ဟူသည်မှာ မြန်မာစကားပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ရှင်းလင်းချက်
ကြွက်များကို မနိုင်သဖြင့် ကြွက်ခိုအောင်းသည့် ကျီကို မီးရှို့သကဲ့သို့ တစ်ဦးတစ်ယောက်ကို မနိုင်၍ ထိုသူနှင့် ပတ်သက်သည့် နိုင်ရာကို အနိုင်အထက် ပြမူသည်။
ရန်ကင်းတောင်
ရန်ကင်းတောင် သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မန္တလေးမြို့၏ အရှေ့ဘက်၊ (၅)မိုင်ခန့်အရပ်၊ မန္တလေးမြို့ရိုး၊ ဦးထိပ်တံတားမှသည် အရှေ့ဘက် (၄)မိုင်အကွာ ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ် ၏ အလယ်တွင် တည်ရှိသော တောင်တစ်တောင် ဖြစ်သည်။ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၈၀၀-ကျော်အခါကပင် (ငါးရံ့မင်းတောင်) (ရန်ကင်းတောင်)ဟူသော အမည်ထူး (၂)ရပ် တွဲစပ်၍ ရရှိခဲ့လေသည်။
အမည်ထူး နှစ်ရပ်
ဤအမည်ထူး နှစ်ရပ် တွဲစပ်ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်းမှာ ဂေါတမ ဘုရားအလောင်းဘဝ နုစဉ်ကာလ ပါရမီတော်များ ဖြည့်ကျင့်တော်မူစဉ် (ငါးရံ့မင်းဘဝ) ဧရာဝတီမြစ်ရိုး၌ ဆွေတော်မျိုးတော် ငါးအပေါင်းနှင့် စံပျော်နေစဉ် တံငါသည်၏ ကွန်ချက်အတွင်း သက်ဆင်းခဲ့ရသည်။
တံငါသည်သည် ငါးမင်းခန္ဓာကိုယ်အား ဓားနှင့်မွှန်း၍ ဆားသိပ်နယ်ခြင်းကို ခံရသဖြင့် နာကျင်ခံ ခက်လှသော ဝေဒနာကို ခံစားရပြီး ငါးမင်းသေပြီအထင်နှင့် တောင်ကမူတစ်ခုပေါ်တွင် နေလှမ်း၍ အခြောက်ခံထားစဉ် ခုန်ချထွက်ပြေး ကူးခတ်လာရပြီး ဤတောင်တော်ရောက်မှ ဘေးရန်များ ကင်းဝေးခဲ့သဖြင့် ရန်ကင်းတောင်ဟု အမည်တွင်ခဲ့ပြီး ငါးရံ့မင်းဘဝ၌ ခိုလှုံရသောကြောင့် ငါးရံ့မင်းတောင်ဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ကြလေသည်။
အလောင်းတော် ငါးမင်းဖြစ်စဉ်က ဓားနှင့်မွှန်းသောနေရာအနီး တောင်ငယ်ကို ဓားမွှန်းတောင်ဟု ယခုတိုင် တွင်ပါသည်။ (မန္တလေးတိုင်း၊ မတ္တရာမြို့နယ်တွင် တည်ရှိသည်။) ငါးမင်းခုန်ချခဲ့သော တောင်ကမူကို ငါးခုန်ချမှ ယခုအခါ ဝသုန္ဒရဟု အမည်တွင်သည်။ ခန္ဓာကိုယ်မှ ဆားများခါချသော တောင်ကို ဆားခါတောင်အဖြစ် ယနေ့တိုင် တည်ရှိသည်။ (ကောင်းမွန်ကျေးရွာ အရှေ့ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။)
ငါးရံ့မင်းသည် ထိုမှ အန္တရာယ်ကင်းရာသို့ မှန်း၍ ကူးခတ်ပြေးခဲ့ရသောတောင်ကို ထိုစဉ်က မှန်းပြေးတောင်ဟု တွင်ခဲ့ပြီး ယခုအခါ မန္တလေးတောင်ဟု ထင်ရှားစွာ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ မန္တလေးတောင် နေရာတွင် ရေနဂါးများ ရန်မကင်းနိုင်သေးသဖြင့် အရှေ့ဆီသို့ ရေပြင်ကို ကန့်လန့်ဖြတ်၍ ကူးခတ်လာပြန်ရာ ရေနဂါးများ ရန်မှ ပုန်းလျှင်လုံမည်ဟု ယူဆ၍ ခေတ္တပုန်းအောင်းခဲ့ရသော တောင်ငယ်ကို တောင်ပုံးလုံဟု ယနေ့တိုင် ခေါ်ဝေါ်လျက် ရှိသည်။ (ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်၊ အမှတ်(၄) ခြေလျင်တပ်ရင်း အရှေ့တောင်ဘက် ချောင်းဝန်းဆည် မြောင်းစခန်း အနီးတွင် တည်ရှိသည်။)
လာကာရွာ၊ ဖောင်းပြင်မြို့နယ်
လာကာရွာ (Larkar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မော်လိုက်ခရိုင်၊ ဖောင်းပြင်မြို့နယ်၊ မြင်သာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၃၀၉ ဖြစ်သည်။
ရန်ကင်းတောင်
ပထဝီဝင်တည်နေရာ
တောင်မြောက်အလျား (၆၆၀၆)ပေ၊ အရှေ့အနောက် (၁၂၅၀)ပေ၊ တောင်ခြေမှ (၇၀၆)ပေ မြင့်သည်။ ပင်လယ်ရေ မျက်နှာပြင် အထက် (၈၈၄)ပေ မြင့်သည်။ မည်သည့်တောင်ကျောနှင့်မျှ ဆက်စပ်မှုမရှိဘဲ တစ်တောင်တည်း ဧကစာ သီးခြားစွာ တည်ရှိသော တောင်တစ်တောင် ဖြစ်သည်။ တောင်တော်၏ အရှေ့ဘက် (၂)မိုင်အကွာတွင် ရှမ်းရိုးမတောင်တန်းအခြေနှင့် အစိုးရ နည်းပညာ တက္ကသိုလ်၊ စိုက်ပျိုးရေး သိပ္ပံကျောင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံ စစ်မှုထမ်းဟောင်း သင်တန်းကျောင်း၊ ချောင်းဝန်းဆည်မြောင်းစခန်း၊ အမှတ်(၄)ခြေလျင်တပ်ရင်း၊ ရေတံခွန်တောင်တော်နှင့် ရေတံခွန်ဂေါက်ကွင်းတို့ တည်ရှိသည်။ တောင်တော်၏ အနောက်ဘက် ကပ်လျက် ဥယျာဉ်ပရိယတ္တိ စာသင်တိုက်၊ မန္တလေး သမဝါယမ ဒေသကောလိပ်၊ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း များစွာနှင့် စိုက်ခင်းများအဖြစ် တိမ်ကောပြောင်းလဲ သွားခဲ့သော မင်းရှင်စော ဆည်ဖို့တော်မူခဲ့သော အောင်ပင်လယ် ကန်တော်ဟောင်း၊ မန္တလေးမြို့ ကျက်သရေဆောင် မန္တလေးတောင်တော်နှင့် ရတနာပုံ ရွှေမြို့တော်ဟောင်းတို့ တည်ရှိသည်။ မြောက်ဘက်အရပ်တွင် တချိန်က ဘုရင့်မောင်းမများ စုပေါင်း၍ ကန်ဖို့စဉ်က ပါဝင်ဆောင်ရွက်စေခဲ့၍ မောင်းမကန်ဟု အမည်တွင်ခဲ့ပြီး ဘကြီးတော် စစ်ကိုင်းမင်း လက်ထက်တွင် မဟာနန္ဒာကန်တော် အမည်တွင်ခဲ့သည်။ ထို မဟာနန္ဒာကန်တော်မှ ရွှေဝါရောင် စပါးစိုက်ခင်းများအဖြစ် တိမ်ကောပြောင်းလဲ ခဲ့ရသော ဘိုးတော်ကန်တော်ဟောင်းနှင့် ရတနာပုံ ရွှေမြို့တော်မှ အိမ်ရှေ့စံ ကနောင်မင်းသားကြီး စိုက်ပျိုးတော်မူခဲ့သော အင်ကျယ်ရွာ အနီးရှိ အိမ်ရှေ့မင်းထန်းတော ဥယျာဉ်ကို ရှုမြင်နိုင်ပြီး သခင်မ မရွှေဥတောင်တော်နှင့် ရွှေတောင်တို့ ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။
လာကာရွာ၊ ဖောင်းပြင်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖောင်းပြင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရန်ကင်းတောင်
ပထဝီဝင်တည်နေရာ
တောင်ဘက်တခွင်၌ မင်းရှင်စော၏ နန်းတော်ရာ ပူတက်မြို့တော်ဟောင်း (ယခု) ဘိုတက်ကုန်းကျေးရွာ နှင့် အောင်ပင်လယ်ကန်တော်ဟောင်း ၊ အနော်ရထာမင်း၏ မိဖုရား ရှမ်းမင်းသမီး စောမွန်လှ အဓိဋ္ဌာန်ပြု တည်ထားတော်မူသော ရွှေစာရံ စေတီတော်၊ ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်ရေစီးဆင်းရာ ကျွဲနဖားတောင်တို့ကို တွေ့မြင်နိုင်သည်။
၁၁၅၁-ခုနှစ်တွင် ဘိုးတော်ဘုရား (ဗဒုံမင်း)သည် ရန်ကင်းတောင်ကို ဗဟိုပြု၍ အရှေ့တွင် ရေတံခွန်တောင်ခြေအနီး ဆိတ်သည်းတောင်ခြေ၊ တောင်ဘက်တွင် အောင်ပင်လယ်ကန်ဘောင်ရိုး သမ္မတောရွာအနီး၊ အနောက်တွင် မန္တလေး- မတ္တရာ ကားလမ်းအနီး ဘိုးတော်ညောင်ပင်၊ မြောက်- အရှေ့- မြောက်အရပ် စမ်းကျရှင် မဟိန္ဒတောင်ခြေတွင် အောင်ပင်လယ် ဘေးမဲ့အဖြစ် သတ်မှတ်သော ကျောက်စာချပ်များ ရေးထိုးခဲ့သည့် ဒေသဖြစ်၍ ထူးခြားသော အဘယဂီရိ ဘေးမဲ့တောင်လည်း ဖြစ်သည်။
တန်စောင်းများ ဆောက်လုပ်ထားသည်။ သို့သော် မန္တလေးတောင်လောက် ကြီးကျယ်ခမ်းနားခြင်း မရှိလှပေ။
တောင်တော် သမိုင်း
ရန်ကင်းတောင်အမည်သည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၄၅၄-ခုနှစ်၊ ၁၂-ရာစုနှစ်တွင် ပုဂံခေတ်၊ မင်းဆက် (၄၅)ဆက်မြောက် အလောင်းစည်သူမင်းကြီး၏ သားတော်ကြီး ဖြစ်သော မင်းရှင်စောလက်ထက်အခါမှ စတင်ပေါ်ပေါက်လာကြောင်း သိရသည်။ မင်းရှင်စောသည် ထွန်တုံးပူတက်အရပ်၌ အောင်ပင်လယ်ကန်ကို ဆည်၍ ရေမြောင်းများသွယ်ပြီး လယ်ပယ် သုံးသောင်းဖြစ်စေရာ၊ တစ်ရံရောအခါ မိုးခေါင်၍ ဟူးရားဖြူ၊ ဟူးရားညိုတို့ကို မေးမြန်းရာ ကျောက်ငါးရံ့မင်း ပုံသဏ္ဌာန်ထုလုပ်ပြီး "ပုန ပရံ ယဒါဟောမိ" ချီ ငါးမင်းပရိတ်ကို ရဟန်းတော်တို့အား ရွတ်စေသည်။ ထိုအခါ မိုးရွာကြောင်း ဆိုသည်။ ထိုမှစ၍ ငါးမင်းအရုပ်ကို ဗိုလ်တက်မြို့ နန်းတော်မှာ ထား၍ ရဟန်းသံဃာတော်တို့ ငါးမင်းပရိတ်ကို မပြတ်ရွတ်ကြသည်။ တစ်ဖန်မိုးရွာများ၍ တောင်ရိပ်ကန်းရိပ် မိုးရေညွှန်တို့ ပြည့်လျှံရာ ပြည်သူတို့သည် အနာရောဂါ များပြားသောကြောင့် ငါးမင်းရုပ်ကို (ရန်ကင်း) တောင်ပေါ်သို့ ပို့ပြီး ကျောက်ဂူမှာ သွင်းထားကိုးကွယ် ပူဇော်မှ အနာရောဂါ ပျောက်ကြောင်း သိရသည်။ ငါးမင်းအရုပ်များထားရာ တောင်ကို ငါးမင်းတောင်၊ ငါးရံ့တောင်ဟု ခေါ်တွင်ကြပြီး နောင်တွင် ငါးရံ့တောင်သည် ဘေးအန္တရာယ်ကင်းသည်ကို အကြောင်းပြု၍ ရန်ကင်းတောင်ဟု ခေါ်လာကြသည်။ ရှေးမင်းအစဉ်အဆက်တို့သည် ရန်ကင်းတောင်မှ ငါးရံ့မင်းရုပ်ကို ယူ၍ နန်းတော်တွင်း ပင့်ကာ ရဟန်းသံဃာများက ပရိတ်ရွတ်ကြသည်။ နှစ်စဉ် နယုန်လတွင် ပူဇော်မြဲဖြစ်သည်။ မူလထုလုပ်ရင်း ငါးရံ့မင်း၏ ပမာဏသည် တစ်တောင်ခန့်သာ ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။ ယခုရှိသော ငါးရုပ်များသည် ထုလုပ်ရင်း ငါးမဟုတ်တော့ချေ။
ခေတ်အဆက်ဆက်မှ ရသေ့ကြီး ဦးခန္တီ လက်ထက်တိုင် စောင်းတန်းအတက်စမှ လမ်းတစ်လျှောက်နှင့် ငါးရံ့တွင်းထိ ငါးရုပ်ကြီးများစွာ တွေ့ရပေသည်။ ဤသို့ဖြင့် ရန်ကင်းတောင်သို့ ငါးမင်းရုပ် ပူဇော်ရာ မွှေးနံ့သာရည်။ ပေါက်ပေါက်တို့ဖြင့် ပသပူဇော်ကြရာ အန္တရာယ် ဘေးရန်ကင်းသည်ဟု ယူဆကြသည်။
ရွက်ညိုးတောင် (အလယ်)ရွာ၊ ရွက်ညိုးတောင်
ရွက်ညိုးတောင် (အလယ်)ရွာ၊ ရွက်ညိုးတောင်
မဇ္ဈဒေသ ပြည်နယ်
မဇ္ဈဒေသပြည်နယ်သည် အိန္ဒိယပြည်ထောင်စုတွင် ပါဝင်သော ပြည်နယ်တစ်ခုဖြစ်၍ ရှေးဗြိတိသျှ လက်ထက်က ဗဟိုစီရင်စုနှင့် ဝိဟာရ်အလယ်ပိုင်းပြည်နယ်စုနှင့် ဗီရာနယ်တို့ကို ခေါ်ဝေါ်သော အမည်သစ်ပင်ဖြစ်၏။ ၁၉၅၆ ခုနှစ်၌ အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ ပြည်နယ်များကို နယ်နိမိတ် ပြန်လည် သတ်မှတ်ပြီးသည်နောက် ယခုအခါ မဇ္ဈဒေသပြည်နယ်၏ အကျယ်အဝန်းသည် စတုရန်းမိုင် ၁၇၁,၂၁၀ မဇ္ဈဒေသဟူသော အမည်နှင့်အညီ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အလယ်ပိုင်း အချက်အချာဒေသတွင်တည်ရှိ၏။ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ဗီဟာ ၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် ဩရိဿ၊ တောင်ဘက်အရှေ့ယွန်းယွန်းတွင် အန္ဓရဒေသ၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် ဘုံဘိုင်ပြည်နယ် ၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် ရာဇဌာန်၊ မြောက်ဘက်တွင် ဥတ္တရဒေသပြည်နယ်များဖြင့် ပတ်ရံလျက်ရှိသည်။ မဇ္ဈဒေသပြည်နယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့သည် ဗိုပါမြို့ဖြစ်၏။
ဝိန္ဓိယတောင်တန်းနှင့် ဆတ်ပူရတောင်တန်းများသည် မဇ္ဈဒေသပြည်နယ်တွင် အနောက်မြောက်ဘက်၌ ပြတ်တောင်းပြတ်တောင်းတည်ရှိသည်။ မဟာနဒီမြစ်၏ အထက်ပိုင်းသည် ဤပြည်နယ်တွင်ပါဝင်သည်။ ရာသီဥတုအားဖြင့်မူ ကုန်မြင့်၌ အပူအအေးညီမျှ၍ မြစ်ဝှမ်း၌မူ အိုက်သည်။ မိုးအသင့်အတင့် ရွာသည်။ မဇ္ဈဒေသ ပြည်နယ်မှ သံရိုင်း၊ မန်ဂနိ ၊ မဂ္ဂနီဆိုက် ၊ ဗောက်ဆိုက် ၊ ကျောက်မီး သွေးစသည်တို့ ထွက်သည်။ လယ်ယာစိုက်ပျိုးခြင်းသည် အဓိကလုပ်ငန်းဖြစ်လျက ဆန်စပါး၊ ဂျုံ၊ နှံစားပြောင်း၊ ဝါဂွမ်း၊ လူး၊ ဆပ်တို့ထွက်၏။ ဘိလတ်မြေလုပ်ငန်း သည် လုပ်ငန်းကြီးတစ်ခု ဖြစ်၏။ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးအားဖြင့် မီးရထားလမ်း ကောင်းများ၊ မော်တော်ကား လမ်းကောင်းများရှိ၏။ မဇ္ဈဒေသပြည်နယ်တွင် နေထိုင်သူ အများစုမှာ ဟိန္ဒူလူမျိုးများဖြစ်၍ အများပြော စကားမှာလည်း ဟင်ဒီဘာသာစကားဖြစ်၏။ ပြည်နယ်တွင်းရှိ လူဦးရေမှာ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ခန့်မှန်းခြေ ၂၆၇၁၆၃၇ ဖြစ်၏။