cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
အောင်၊ ဦး (မြန်မာပညာရှိ)
မြန်မာပညာရှိ ဦးအောင် [ ၁၈၄ဝ ခန့်-(?)]
တဖန် ၁၉၁၁ တွင် 'ဥပမာသမူဟ ပကိဏ္ဏကကျမ်း၊ စကားပုံပေါင်းချုပ်' ကို ရေးသား ထုတ်ဝေပြန်သည်။ ဒီမိုင်း ၈ ချိုး ဖြစ်၍ ပထမတွဲ စာမျက်နှာ ၃၆ဝ၊ ဒုတိယတွဲ စာမျက်နှာ ၃၂ဝ၊ တတိယတွဲနှင့် စတုတ္ထတွဲ နှစ်တွဲကို တအုပ်တည်း ပေါင်း၍ စာမျက်နှာ ၃၈၃၊ အားလုံး သုံးအုပ်ခွဲ၍ ရိုက်ထားသည်။ ဤ စာအုပ်များတွင်မူ သင်္ဂဇာ ဆရာတော်ကြီး တပါးတည်းသာ မဟုတ်တော့ဘဲ အခြား တံဆိပ်တော်ရ ဆရာတော်ကြီးများ၏ စကားပုံများပါ ထည့်သွင်းထားသည်။ ၁၉၁၂ တွင် ဒုတိယအကြိမ် ထပ်မံ ပုံနှိပ်ရပြန်သည်။ ဤမျှလောက် အချိန်အတွင်းမှာပင် (၂) ကြိမ် ရိုက်နှိပ်ရခြင်းကို ထောက်ခြင်းဖြင့် လူကြိုက်များသော စာအုပ်ဖြစ်ကြောင်း သိရှိနိုင်ပေသည်။ ရန်ကုန်မြို့ ဗြဟ္မာ့ဝတီ ပုံနှိပ်တိုက်နှင့် မြန်မာသုခကာရီ ပုံနှိပ်တိုက်များက ရိုက်နှပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
၁၉၁၂-၁၅ (?) အတွင်းတွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည့် 'ဥပမာသင်္ဂဟ ဝစနက္ကမကျမ်း' တွင်မူ သင်္ဂဇာ ဆရာတော်ကြီးနှင့် တကွ ဆရာတော်ကြီး ၁၃ ပါး၏ စကာပုံများကို ထည့်သွင်းထားသည်။ အရွယ်မှာ ဒီမိုင်း ၈ ချိုး ဖြစ်၏။ ပထမတွဲနှင့် ဒုတိယတွဲ ပေါင်းပြီး စာမျက်နှာ ၂ဝဝ တအုပ်၊ တတိယတွဲနှင့် စတုတ္ထတွဲ ပေါင်းပြီး စာမျက်နှာ ၂ဝဝ နှင့် တအုပ်၊ ၂ အုပ် ခွဲ၍ ရန်ကုန်မြို့ လောကသာရ ပုံနှိပ်တိုက်က ရိုက်နှိပ် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ စတုတ္ထတွဲ အဆုံးတွင် "ပဉ္စမတွဲနှင့် ဆဌမတွဲကို ဆက်လက်ထုတ်ဝေမည်" ဟု ဖော်ပြထားသော်လည်း ထွက်ပေါ်လာခြင်း မရှိပေ။
ဤသို့ဖြင့် ဦးအောင် တဦးတည်းကပင် သင်္ဂဇာ စကားပုံ စာအုပ် ၃ မျိုး ခွဲကာ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေသူ ၃ ဦးသို့ အမည် တမျိုးစီနှင့် ရေပေးခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ထို့ပြင် ၁၉၁ဝ တွင် ရေးသူ အမည်မသိသော 'သင်္ဂဇာ ဆရာတော်ဘုရားကြီး စကားပုံ' (၄တွဲ)၊ ၁၉၁၁ တွင် စာတော်ပြန် ဆရာသိန်း၏ 'ဥပမာ သမူဟ ဂီရက္ကမကျမ်း၊ စကားပုံပေါင်းချုပ်' တို့လည်း ထွက်ပေါ်ခဲ့ကြသည်။ ရောင်းစွံသောကြောင့်သာ အလုအယက် ရေး၊ အပြိုင်အဆိုင် ထုတ်ဝေခဲ့ကြခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ထိုစကားပုံများမှာ သင်္ဂဇာ ဆရာတော်ကြီး ပျံလွန်တော်မူပြီးနောက် ၂၅ နှစ်ခန့်ရှိမှ ရေးသားခြင်းဖြစ်ရာ၊ နှုတ်အမှတ်အသားများကို အထောက်အထားပြုကာ ထပ်မံချဲ့ထွင် ရေးသားကြခြင်းပင် ဖြစ်တန်ရာသည်ဟု ခန့်မှန်း ယူဆကြသည်။
'ကဝိသေနင်္ဂဗျူဟာကျမ်း' နှင့် 'ဗိရဗလလျှောက်ထုံး'များနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အသေးစိတ် အချက်အလက်များ မသိရှိရပါ။ 'ရှင်ဥတ္တမကျော်နှင့် ခုံတော်မောင်ကျဘမ်း စကားစစ်'၊ 'တရားစစ်ထိုးခန်း ခေါ် ကဝိသေနင်္ဂဗျူဟာကျမ်း' မှာ လူကြိုက်များကြောင်း၊ ရေးသလောက် မဟုတ်၊ လုပ်ကြံသည့် စကားအပိုတွေက များနေကြောင်း မှတ်ချက်တွေ့ရသည်။
ယောအတွင်းဝန် မေးသော အမေးများကို သက္ကရာဇ် ၁၂၃ဝ တွင် မိမိ၏ ဖခင် ထီးလှိုင်မြို့စား အကြီးတော်ချုပ် ဖြေဆိုခဲ့သော 'ကဝိန္ဒောပမ မဉ္ဇူသာကျမ်း' (ပထမတွဲ၊ ဒုတိယတွဲ) ကိုလည်း ဦးအောင် ကိုယ်တိုင် ကြီးကြပ် ရိုက်နှိပ်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဦးအောင်သည် မိမိကိုယ်တိုင် အမည်ခံ၍ ကျမ်းစာများ ပြုစုခဲ့သည့်နည်းတူ အခြားသူများ၏ ကျမ်းများတွင်လည်း အမည်မခံဘဲ ကူညီပြုစုခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ နဂါးဗိုလ် ထိပ်တင်ထွေး၏ ရတနာသီခ ကုန်းဘောင်မဟာရာဇဝင် အကျဉ်း နှင့် ဦးမောင်မောင်တင် (K.S.M., A.T.M.) ၏ ကုန်းဘောင်ဆက် မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး ကျမ်းများတွင် ဦးအောင်၏ ပါဝင်ရေးသား ကူညီခြင်းများ ရှိကြောင်း အမှတ်အသားများ တွေ့ရသည်။
ဦးအောင်သည် လူသားတဦးပင် ဖြစ်ရာ လူမှု အရှုပ်အထွေးများ၊ မူပိုင်ခွင့် တရားတဘောင် ကိစ္စများ ရှိခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားများ ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ၂ဝ ရာစု ခေတ်ဦး မြန်မာ စာပေလောကတွင် ဦးအောင်သည် ဦးပေါ်ဦး လျှောက်ထုံးစာအုပ် တခေတ်ကို လည်းကောင်း၊ သင်္ဂဇာ စကားပုံ စာအုပ် မှတ်တိုင်သစ်ကို လည်းကောင်း စဦးတီထွင်ခဲ့သူ၊ ရိုက်မလောက် ရောင်းတိုင်းစွံအောင် ဦးဆောင်ခဲ့သူဖြစ်ရာ ဦးအောင်၏ အခန်းကဏ္ဍနှင့် ဉာဏ်ပညာကိုမူ မှတ်တမ်း တင်ထိုက်လှပေသည်။
"…စစ်ကြီး ပြီးသောအခါ ကျွန်ုပ်တို့သည် ရန်ကုန်လာကြရာ ကျွန်ုပ်အား အမြဲကူညီသော အကြီးတော်အုပ် ထီးလှိုင်မြို့စား ဦးကရင်၏ သား မြန်မာပညာရှိ ဦးအောင် မရှိတော့ချေ" ဟူ၍ နဂါးဗိုလ် ထိပ်တင်ဒွေး၏ 'ရန်ကုန် ရာဇဝင်' (၁၉၅၄)၊ နိဒါန်းတွင် ရေးသားထားသည်။ ထို့ကြောင့် စစ်အတွင်းမှာပင် ဦးအောင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပုံ ရသည်ဟု ယူဆနိုင်မည် ထင်ပါသည်။
စာကိုး
(၁) မောင်ခင်မင် (ဓနုဖြူ)၊ ကိုလိုနီခေတ် မြန်မာစာပေသမိုင်း (၂ဝ၁ဝ)၊ စာ ၁၂၅-၁၂၈။
(၂) မြင့်ဆွေ၊ ကိုလိုနီခေတ် စာပေလှုပ်ရှားမှု (၁၉၇ဝ)၊ စာ ၁၁၂-၁၃၅။
(၃) တင်နိုင်တိုး၊ အမတ်ကြီး ဦးပေါ်ဦးနှင့် သမိုင်းသုတေသန အမြင် (၂ဝဝ၆)၊ စာ ၃၁-၆၅။
(၄) လှသမိန်၊ ဂန္ထဝင် ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိပေါင်းချုပ် (၁၉၆၁)၊ စာ ၂၅၉-၂၆ဝ။
(၅) ရှင်စန္ဒလင်္ကာ၊ 'တည်းဖြတ်သူ (မြင့်ဆွေ)၏ ကျမ်းဦးနိဒါန်း'၊ မဏိရတနာပုံကျမ်း (၂ဝဝ၉)၊ စာ ၁၈-၁၉။
(၇) သင်္ခါ၊ 'စာတတ်နှင့် စာမှတ်'၊ တိုးတက်ရေး မဂ္ဂဇင်း (နံပါတ် ၄၇)၊ စာ ၄၉။
(၈) ဦးမောင်မောင်တင် (မဟာဝိဇ္ဇာ)၊ 'ဦးပေါ်ဦးနှင့် ဦးအောင်'၊ ရှုမဝ (အောက်တိုဘာ ၁၉၈၄)၊ စာ ၁၆၃-၁၆၈။
- ဦးအောင်၏ ထုတ်ဝေခဲ့သော စာအုပ်များတွင်မူ သူ့ဖခင်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ …
ဟူ၍ ပြသည်။ ဤပြဆိုချက်များကို မြန်မာစာပေ ပညာရှင်နှင့် သမိုင်းပညာရှင် အချို့တို့က အသင့်ယုတ္တိမရှိသောကြောင့် လက်မခံလိုကြပေ။
၂ဝ၁ဝ၊ စက်တင်ဘာမှာ ရာပြည့်စာအုပ်တိုက်မှ ပထမအကြိမ် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေတဲ့၊ ရာပြည့် ဦးစိုးညွန့် စုစည်း တည်းဖြတ်တဲ့ '၂ဝ ရာစု မြန်မာစာရေးဆရာ ၁ဝဝ [အတ္ထုပ္ပတ္တိ အကျဉ်း] ဒုတိယအုပ်' မှ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ပရာဘဝသုတ်
(၂)သုတ် ရှိပါသည်။
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ဥပါသကာ၏ ပျက်စီးကြောင်း “ပရာဘဝ”နှင့် ပြည့်စုံကြောင်း “သံဘဝ”တရား (၇)ပါးစီကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် အညတရ နတ်သား၏ မေးလျှောက်ချက်အရ-ပျက်စီးဆုတ်ယုတ်ကြောင်း “ပရာဘဝ”တရား ၂၄-ပါးတို့ကို ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
အဋ္ဌကထာ၌ ပရာဘဝသုတ်ဖြစ်ပေါ်လာပုံနှင့် မရေမတွက်နိုင်သော နတ်ဗြဟ္မာများ တရားသိမြင် ကျွတ်တမ်းဝင်ပုံတို့ကို မှတ်သားဖွယ်ရာ ဖွင့်ဆိုချက်များဖြင့် ဖွင့်ဆိုထားပါသည်။
အပ္ပမာဒဂါရဝသုတ်
သတ္တုဂါရဝတာ, ဓမ္မဂါရဝတာ, သံဃဂါရဝတာ, သိက္ခာဂါရဝတာ, သမာဓိ ဂါရဝတာ, အပ္ပမာဒဂါရဝတာ, ပဋိသန္တာရဂါရဝတာ-ဟူသော တရားခုနစ်မျိုးတို့သည် ရဟန်း၏ မဆုတ်ယုတ်ခြင်းငှာဖြစ်ကုန်၏ဟု အညတရနတ်သား၏ လျှောက်ထားချက်ကို ဘုရားရှင်က ရဟန်းတို့အား ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
အုံးတပင်ရွာ၊ ဗျိုင်းသစ်
အုံးတပင်ရွာ၊ ဗျိုင်းသစ်
ချောင်းဝရွာ၊ မင်းကင်းမြို့နယ်
ချောင်းဝရွာ (Chaungwa)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ မင်းကင်းမြို့နယ်၊ ချောင်းဝကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၈၁၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းကင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကအီးရွာ
ကအီးရွာ
ဇန်ဇိဗာကျွန်း
ဇန်ဇိဗာကျွန်းသည် အာဖရိကတိုက် အရှေ့ဘက်၊ တောင်လတ္တီတွဒ် ၆ ံတွင်တည်ရှိသည်။ အာဖရိကတိုက်မှ မိုင်ပေါင်း ၂၂ မိုင်ခွဲခန့် ကွာဝေးသည်။ အာဖရိကကမ်းခြေရှိ သန္တကျွန်းများအနက် အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်သည်။ အလျားအားဖြင့် မိုင် ၅ဝ၊ အနံအားဖြင့် ၂၄ မိုင်ခန့်ရှိ၍၊ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင် ပေါင်း ၆၄ဝ ခန့်ရှိသည်။ ဇန်ဇိဗာ၏အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် အလျား ၄၂ မိုင်၊ အနံ ၁၄ မိုင်ရှိ၍၊ စတုရန်းမိုင် ၃၈ဝ ခန့်ကျယ်သော ပင်းဗာကျွန်းတည်ရှိသည်။ ပင်းဗာအပါအဝင် ဇန်ဇိဗာကျွန်းသည် ဗြိတိသျှစောင့်ရှောက်ခံနယ်ဖြစ်သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ် သန်ကောင်စာရင်းအရ ဇန်ဇိဗာကျွန်း၌ လူဦးရေ ၁၄၉၅၇၅ ယောက်ရှိ၍၊ ပင်းဗာ၌ ၁၁၄၅၈၇ ယောက်ရှိသည်။ ယင်းနှစ်ရပ်ပေါင်း လူဦးရေတွင် အာဖရိကလူမျိုး ၁၉၉၉၇၅ ယောက်၊ အာရပ်လူမျိုး ၄၄၅၆ဝ ယောက်၊ အိန္ဒိယလူမျိုး ၁၅၈၉၂ ယောက်၊ ဥရောပလူမျိုး ၂၉၆ ယောက်၊ အခြား လူမျိုး ၃၄၃၉ ယောက်ရှိသည်။ မြို့တော်မှာ ဇန်ဇိဗာမြို့ပင်ဖြစ်၍၊ လူဦးရေ ၄၅၂၇၅ ယောက်ရှိသည်။
၁၆ ရာစုနှစ်တွင် ပေါ်တူဂီလူမျိုးများသည် ဇန်ဇိဗာကျွန်း၌ ကုန်ရောင်း ကုန်ဝယ်ဌာနတစ်ခု တည်ထောင်ကာ အခြေစိုက်ခဲ့ကြသည်။ သို့ရာတွင် ဇန်ဇိဗာကျွန်းအရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းရှိ အာရပ်လူမျိုးတို့သည် အာဖရိကတိုက်တွင် နေထိုင်သော အာရပ်အမျိုးသားများ၏ အကူအညီဖြင့် ပေါ်တူဂီလူမျိုးတို့ကို နှင်ထုတ်လိုက်ကြသည်။ ၁၈၃၂ ခုနှစ်တွင် အာရပ်တို့သည် ဇန်ဇိဗာမြို့ ကို ဇန်ဇိဗာကျွန်း၏ မြို့တော်အဖြစ် သမုတ်၍၊ သီးခြားနယ် တည်ထောင်ကြသည်။ သို့ရာတွင် ၁၈၅၆ ခုနှစ်သို့ရောက်မှပင် ဇန်ဇိဗာကျွန်းသည် အာဖရိကတိုက်မှ သီးခြားလွတ်လပ်သော ဒိုမီနီယန်နိုင်ငံဖြစ်လာသည်။ ၁၈၉ဝ ပြည့်နှစ်၌မူ ပြင်သစ်နှင့် ဂျာမန်တို့က ဇန်ဇိဗာနှင့် ပင်းဗာကျွန်းများတွင် ဗြိတိသျှတို့၏ အကျိုးခံစားခွင့်ရှိသည်ဟု အသိအမှတ် ပြုလိုက်သောကြောင့် ပင်ဗားအပါအဝင် ဇန်ဇိဗာကျွန်းမှာ ဗြိတိသျှစောင့်ရှောက်ခံနယ် ဖြစ်လာလေသည်။ အုပ်ချုပ်ရေးမှာ စူလတန်နှင့် ဗြိတိသျှကိုယ် စားလှယ်တို့ ပူးတွဲအုပ်ချုပ်သော စနစ်ဖြစ်သည်။ ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် အမှုဆောင်ကောင်စီနှင့် ဥပဒေပြုကောင်စီဟု အဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့နှင့် အုပ်ချုပ်သော စနစ်ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ အမှုဆောင်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌမှာ စိုးစံသူ စူလတန်ဖြစ်၍၊ ဥပဒေပြုကောင်စီဥက္ကဋ္ဌမှာ ဗြိတိသျှကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သည်။ တရားစီရင်ရေးမှာမူ ဗြိတိသျှနိုင်ငံရှိ ဗြိတိသျှ ဟိုက်ကုတ်တရားရုံးတော်တို့ လက်အောက်တွင်တည်ရှိသည်။
ဇန်ဇီဗာစောင့်ရှောက်ခံနယ်တွင် လေးည|င်းစိုက်ပျိုးခြင်းသည် အဓိကလုပ်ငန်းဖြစ်၍၊ အများအားဖြင့် အာရပ်နှင့်အိန္ဒိယလူမျိုးတို့၏ လက်တွင်း၌ရှိသည်။ နိုင်ငံ၏စီးပွားရေးအားဖြင့် ဒုတိယအရေးပါသောလုပ်ငန်းမှာ အုန်းပင်စိုက်ပျိုးရေးဖြစ်သည်။ အုန်းခွံ၊ အုန်းဆီ၊ ဆပ်ပြာနှင့် အုန်းမှထွက်သော အခြားပစ္စည်းတို့သည် ဤကျွန်း၏ ထွက်ကုန်များဖြစ်ကြသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအပြီးတွင် လုပ်ငန်းသစ်တစ်ရပ် ထွန်းပေါ်လာခဲ့သည်။ ယင်းမှာ ကနစိုခေါက်ကို ခွာ၍ ထွက်ကုန်အဖြစ်နှင့် တင်ပို့သည့်လုပ်ငန်းဖြစ်သည်။ အသီးအနှံတို့မှာ ဆန်စပါး၊ လိမ်မော်၊ နာနတ်၊ သင်္ဘောသီး၊ သရက်သီး စသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထို့ပြင် ဇန်ဇိဗာကျွန်းသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဆင်စွယ်အများဆုံး ထွက်ရာအရပ်ဖြစ်သည်။ ဇန်ဇိဗာမြို့မှာ နှစ်စဉ်ပင်လယ်ကူးသင်္ဘော ၃ဝဝ ခန့်ဝင်ထွက်ရာ ဆိပ်ကမ်းမြို့ ဖြစ်လေသည်။
အရှေ့စက်ရွာ၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်
အရှေ့စက်ရွာ (Ahsheyset)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်၊ နမ်းခမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၂၀၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝန်းသိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဟေမာတေရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
ဟေမာတေရွာ(Haymartay)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ရှာအိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၄၇၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရှာအိုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၅၂ ဦး၊ မ ၂၄၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၉၅ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လက်ပန်သုံးပင်
လက်ပန်သုံးပင်
စွဲစုံရွာ၊ ရှောက်ချောင်း
စွဲစုံရွာ၊ ရှောက်ချောင်း
တလုပ်ပင်ချောင်းရွာ၊ ဇရပ်ကွင်း
တလုပ်ပင်ချောင်းရွာ၊ ဇရပ်ကွင်း
ဆုံကုန်းရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
ဆုံကုန်းရွာ (Sonkone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ ဆုံကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၈၇၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆုံကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၀၉ ဦး၊ မ ၁၃၆၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၄၇၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပြောနေသည် အိုက်ဝေဝေ (စာအုပ်)
ပြော‌နေသည် အိုက်‌ဝေ‌ဝေ စာအုပ်သည် တရုတ်နိုင်ငံသား အနုပညာရှင် အိုက်‌ဝေ‌ဝေ၏ အင်တာဗျူးနှစ်ခုနှင့် အိုက်‌ဝေ‌ဝေ၏ အ‌တွေးအ‌ခေါ်အယူအဆများကို ဖော်ပြရေးသား ထုတ်‌ဝေထား‌သော စာအုပ်တစ်အုပ်ဖြစ်သည်။ အင်တာဗျူးဆရာ ဟန်ယူရစ် ‌အော့ဘ်ရစ်က အိုက်‌ဝေ‌ဝေကို ‌မေးမြန်းထားသည့် အင်တာဗျူး နှင့် လယ်ရီ ဝါ့ရု စု‌ဆောင်းတည်းဖြတ်ထားသည့် အိုက်‌ဝေ‌ဝေ အ‌တွေးအ‌ခေါ်များကို ‌ဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်သည်။ ပြော‌နေသည် အိုက်‌ဝေ‌ဝေကို ‌မောင်ယဉ်‌မောင်က ဘာသာပြန်ဆို၍ The Key Collection က ၂ဝ၁၅ ‌အောက်တိုဘာလတွင် ပထမအကြိမ်အဖြစ်ထုတ်‌ဝေဖြန့်ချိခဲ့သည်။
တောင်ရှည် (မြောက်)ရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
တောင်ရှည် (မြောက်)ရွာ (Taungshey (North))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ မြင်းတွင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၅၉၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြင်းတွင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၁၃၄ ဦး၊ မ ၂၈၈၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၀၁၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပဋိသမ္ဘိဒါသုတ်
(၂)သုတ် ရှိပါသည်။
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူနေစဉ် မကြာမီ ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်လေးတန်ကို ထူးသောဉာဏ်ဖြင့်ရ၍ နေနိုင်သောရဟန်း၏ တရား (၇)မျိုး (အရည်အချင်း)တို့ကို တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
ကုန်းပေါင်းရွာ၊ မိုးနဲမြို့နယ်
ကုန်းပေါင်းရွာ (Konepawng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မိုးနဲမြို့နယ်၊ မိုင်ဟိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၅၂၅၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်ဟိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၇၄ ဦး၊ မ ၂၁၀၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၂၇၉ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးနဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆားတိုင်ရွာ၊ ရေနံချောင်းမြို့နယ်
ဆားတိုင်ရွာ (Sartaing)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ရေနံချောင်းမြို့နယ်၊ ဆားတိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၅၀၆၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆားတိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၂၇ ဦး၊ မ ၅၅၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၈၁ ဦးနေထိုင်သည်။
အဘိဓမ္မာပိဋကတ်
ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရှင်သည် သတ္တမမြောက်ဝါကို တာ၀တိံသာနတ်ပြည်တွင် ဝါကပ်တော်မူပြီး မယ်တော်မိနတ်သားအားအမှူးထား၍ အဘိဓမ္မာတရားတော်ကို ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ထိုသို့ဟောကြားစဉ် နေ့စဉ်ဆွမ်းခံချိန်၌ နတ်ပြည်တွင် နိမ္မိတရုပ်ပွားကို ကိုယ်စားဟောကြားစေပြီး မြောက်ကျွန်းဥတ္တရကုရုသို့ ဆွမ်းခံကြွတော်မူပါသည်။ ထိုနောက် အနောဓာတ်အိုင်၌ဆွမ်းဘုဉ်းပေးတော်မူပြီး လက်ယာရံ အဂ္ဂသာဝက ရှင်သာရိပုတ္တရာအား အဘိဓမ္မာတရားတော်ကို အကျဉ်းချုပ် ဟောကြားတော်မူပါသည်။ အရှင်သာရိပုတ္တရာသည် ပညာအရာ၌ ဧတဒဂ်ရသည့်အားလျော်စွာ ဘုရားရှင်ဟောကြားအပ်သော တရားအကျဉ်းကို အကျယ်သိမြင်တော်မူပြီး လင်းနို့သားငါးရာဖြစ်ဖူးသော တပည့်ရဟန်းတော်များကို ပြန်လည်ပို့ချခဲ့သည်။ လူ့ပြည်ရှိ အဘိဓမ္မာပိဋကသည် အရှင်သာရိပုတ္တရာ ကိုယ်တော်မြတ်ဟောကြားပို့ချခဲ့သော ပိဋက ဖြစ်သည်။
အဘိဓမ္မာ
အဘိဓမ္မာသည် သတ္တလောက၊ ဩကာသလောက၊ သင်္ခါရရလောက ဟုဆိုအပ်သော လောကသုံးပါးနှင့် နိဗ္ဗာန် အကြောင်းအရာများကို ပရမတ္ထ တရားလေးပါးအဖြစ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာကာ သဘာဝတရားများကို ဖြစ်စဉ်အတိုင်း အကြွင်းမရှိပြည့်စုံစွာ ဟောကြားတော်မူခဲ့သော ပရမတ္ထဒေသနာတော်ဖြစ်သည်။
အဘိဓမ္မာ ဆိုသည်မှာ ရုပ်၊ နာမ်တရားများကို ဟောကြားရာတွင် နားလည်လွယ်သော ဝေါဟာရများကို အခြေမခံပဲ အရှိအရှိအတိုင်း အမှန်အမှန်အတိုင်း ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်ကျကျဖြင့် ဟောပြသောတရားတော်များကို အဘိဓမ္မာတရားတော်များ စုစည်းရာနေရာဖြစ်သည်။
အဘိဓမ္မာတရား ဟောကြားပုံ ဟောကြားနည်း သုံးမျိုးရှိသည်။
(က) မြတ်စွာဘုရားရှင် တာဝတိံသာနတ်ပြည်၌ မယ်တော်မိနတ်သားအား အမှူးထား၍ နတ်ဗြဟ္မာပရိသတ်တို့အား အကျယ်နည်းဖြင့် ဟောကြားတော်မူခြင်း။
(ခ) စန္ဒကူးနံ့သာတော၌ အရှင်သာရိပုတ္တရာအား အကျဉ်းနည်းဖြင့် ဟောကြားတော်မူပါသည်။
(ဂ) ဘုရားဟောကြားသော အဘိဓမ္မာတရားကို အရှင်သာရိပုတ္တရာမထေရ်က မဇ္ဈိမဒေသကို ယူဆောင်ပြီး လင်းနို့သားဖြစ်ခဲ့ဖူးသော တပည့်ရဟန်း ၅၀၀ တို့အား မကျဉ်းမကျယ် အလယ်အလတ်နည်းဖြင့်ဟောကြားတော်မူပါသည်။
အဘိဓမ္မာပိဋက နက်နဲခြင်း လေးမျိုး
- အဘိဓမ္မာပိဋက ဆိုသည်မှာ ရုပ်၊ နာမ်တရားများကို ပုဂ္ဂလဓိဋ္ဌာန်အားဖြင့် ဖော်ပြခြင်းမပြုဘဲ ဓမ္မဓိဌာန်ကျကျ ဟောပြထားခြင်းဖြစ်ပြီး
- စကားအစဉ်၏ နက်နဲခြင်း၊
- အနက်အဓိပ္ပာယ်၏ နက်နဲခြင်း၊
- ဖော်ထုတ်ဟောပြမှု၏ နက်နဲခြင်း၊
- မှန်ကန်စွာ သိရှိနားလည်ရန် နက်နဲခြင်းစသော နက်နဲခြင်းလေးမျိုးနဲ့ ပြည့်စုံပါတယ်။ ဤသို့ ခက်ခဲနက်နဲသောဂုဏ်နှင့်ပြည့်စုံမှုကြောင့် ကာလကြာ၍ ပရိယတ္တိသာသနာကွယ်ပရာတွင် အဘိဓမ္မာပိဋကတ်က စ၍ကွယ်လိမ့်မည်ဟု အဋ္ဌကထာဖွင့်ပြတော်မူခြင်းဖြစ်ပါတယ်။
သာသနာကွယ်ပခြင်း
- သာသနာကွယ်ပရာတွင်
(၁) ပရိယတ္တိသာသနာကွယ်ခြင်း
(၂) ပဋိပတ္တိသာသနာကွယ်ခြင်း
(၃) ပဋိဝေဓသာသနာကွယ်ခြင်း
(၄) ရဟန်းအသွင်ကွယ်ခြင်း
(၅) ဓာတ်တော်၊ မွေတော်ကွယ်ခြင်းဟူ၍ ငါးမျိုးရှိကြောင်း သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ ဉာဏဝိဘင်းအဖွင့်၌ ပြဆိုထားပါတယ်။
- အဘိဓမ္မာပိဋကတ်တွင်လည်း ပဌာန်းကျမ်းကစ၍ ကွယ်မည်ဟု ဖွင့်ဆိုသောကြောင့် နိုင်ငံအနှံ့အသံမဆဲ ပဌာန်ရွတ်ဆိုပွဲများ ကျင်းပခြင်းများကို တွေ့မြင်နိုင်ပါတယ်။
အဘိဓမ္မာ ကျမ်းခုနှစ်ကျမ်း
အဘိဓမ္မာတရားတော်ကို ဟောကြားပုံနည်းအရ ကျမ်းခုနှစ်ကျမ်းခွဲခြားထားသည်။
အဘိဓမ္မာပိဋကတ်တော်လာ
(၁) ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိတော်
ဗုဒ္ဓမြတ်စွာက ၁၂ ရက်တိုင်တိုင်ဟောကြားတော်မူသည်။ ဓမ္မ- တရား၊ သင်္ဂဏီ- ရေတွက်ခြင်း ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ပါတယ်။
- ဘိက္ခုသကျလောကပဏ္ဍိတက သဘာဝဓမ္မများကို အကျဉ်းချုပ် ဟောကြားချက်များဟု ဖွင့်ဆိုသည်။
- လန်ဒန်ပါဠိစာပေအသင်းကြီး၏ ဥက္ကဋ္ဌ Mrs. Rhys David က ဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိတော်ကို A Buddhist manual of psychological ethics or Buddhist Psychology, of the 4th Century B.C သို့ ပြန်ဆိုခဲ့သည်။
(၂) ဝိဘင်း ပါဠိတော်
မြတ်စွာဘုရားက ၁၂ ရက်တိုင်တိုင် ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါတယ်။
- အရှင်နာရဒထေရ်က တရားကို ခွဲခြမ်းပြသောကျမ်း ဟု အနက်ဖွင့်ပြီး၊
- ယင်းကျမ်းများသည် ဓမ္မသင်္ဂဏီကျမ်းတွင် ဟောကြားပြီးဖြစ်သော တရားများကိုပင် ထပ်မံချဲ့ထွင် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာဟောကြားထားခြင်းဖြစ်သည်။
ဓမ္မသင်္ဂဏီကျမ်းတွင် စုပေါင်းရေတွက်သည့် ပရမတ္တတရားများကို ၁၈ ပိုင်းခွဲပြီး နည်း ၃ နည်းဖြင့် အကျယ်ဝေဖန်ပြသည့် ကျမ်းဖြစ်သည်။ နည်း ၃ နည်းမှာ
၁။ တရားနာပုဂ္ဂိုလ်တိုင်း အလွယ်တကူ နားလည်နိုင်သော သုတ္တန်ဝေဖန်နည်း (သုတ္တနဘာဇနိယနယ)
- ဆရာတော်အရှင်သေဠိလက The Book of ANALYSIS ဖြင့် ပြန်ဆိုခဲ့သည်။
(၃) ဓာတုကထာ ပါဠိတော်
- ခြောက်ရက်တိုင်တိုင်ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။
- ဘိက္ခုသကျလောကပဏ္ဍိတက ဓာတ်သဘောတို့ဖြင့် ဟောကြားချက်များ။
- ဆရာတော်အရှင်နာရဒက Discourse on Elements အမည်ဖြင့် ပြန်ဆိုခဲ့သည်။
(၄) ပုဂ္ဂလပညတ် ပါဠိတော်
- ခုနှစ်ရက်တိုင်တိုင် ဟောကြားတော်မူခဲ့
- အရှင်နာရဒထေရ်က ပုဂ္ဂိုလ်အမျိုးမျိုးကို သရုပ်ဖော်ခြင်းကျမ်း ဟု အနက်ဖွင့်ပြီး၊
- ဘိက္ခုသကျလောကပဏ္ဍိတက ပုဂ္ဂိုလ်အမျိုးမျိုးဖြင့် ဟောကြားချက်များ
- A Designation of Human Types အမည်ဖြင့် Bimala Charan Law, M.A., B.L က၎င်း၊
- ဒေါ်မြတင် (မဟာဝိဇ္ဇာ) က Puggala Pannatti ဖြင့် ပြန်ဆိုခဲ့သည်။
(၅) ကထာဝတ္ထု ပါဠိတော်
- ရှစ်ရက်တိုင်တိုင်ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။
ယွန်းယွန်း
ယွန်းယွန်း (၂၀၀၀ ပြည့်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၈ ဖွား) သည် အကယ်ဒမီရ မြန်မာ ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်ဖြစ်သည်။ ကလေးသရုပ်ဆောင်အဖြစ် ရခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး မြန်မာ့ရုပ်ရှင်လောက၌ ကျော်ကြားသည့် ကလေးသရုပ်ဆောင် ဖြစ်သည်။
အဘိဓမ္မာပိဋကတ်
(၅) ကထာဝတ္ထု ပါဠိတော်
- ဦးရွှေဇံအောင်နှင့် Mrs. Rhys David တို့က Points of Controversy or Subjects of Discourse ဖြင့် ပြန်ဆိုခဲ့သည်။
(၆) ယမိုက် ပါဠိတော်
- အရှင်နာရဒထေရ်က အစုံလိုက်ပြသောကျမ်း ဟု အနက်ဖွင့်ပြီး၊
ယွန်းယွန်း
ငယ်ဘဝ
၂၀၀၀ ပြည့်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၈ ရက်တွင် ရန်ကုန်၌ မွေးသည်။ သရုပ်ဆောင်ဖြစ်ဖူးသည့် အဘွားကြောင့် ကလေးသရုပ်ဆောင် ဖြစ်လာသည်။
အဘိဓမ္မာပိဋကတ်
(၆) ယမိုက် ပါဠိတော်
- ဘိက္ခုသကျလောကပဏ္ဍိတက စုံတွဲနည်းတို့ဖြင့် ဟောကြားချက်များဟု ဆိုပါတယ်။
- The Books on Pairs အဖြစ် ဆရာတော်ဦးနာရဒက ပြန်ဆိုပါတယ်။ - ယမိုက် ၁၀ မျိုးရှိပြီး မူလယမိုက်၊ ခန္ဓယမိုက်၊ အာယတနယမိုက်၊ ဓာတုယမိုက်၊ သစ္စယမိုက်၊ သင်္ခါရယမိုက်၊ အနုသယယမိုက်၊ စိတ္တယမိုက်၊ ဓမ္မယမိုက်၊ ဣနြ္ဒိယယမိုက်တို့ကို (မူ၊ ခန်၊ အာ၊ ဓါ၊ သစ်၊ သင်္ခါ၊ နုသယ၊ စိတ္တ၊ ဓမ္မ၊ ဣန္ဒြေ ဆယ်ထွေ) ဟု အတိုကောက်မှတ်သားနိုင်ပါတယ်။
ယွန်းယွန်း
ငယ်ဘဝ
၂၀၁၆ ခုတွင် အထက(၃) ဗိုလ်တထောင်မှ မြန်မာ၊ ဇီဝ နှစ်ဘာသာဂုဏ်ထူးဖြင့် ၁၀ တန်းအောင်သည်။ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၌ စိတ်ပညာအဓိကဖြင့် တက်ရောက်လျက် ရှိသည်။
အဘိဓမ္မာပိဋကတ်
(၇) ပဋ္ဌာန်း ပါဠိတော်
- ၂၅ ရက်တိုင်တိုင် ဟောကြား
- အလွန်ကျယ်ပြန့်သော တရားတော် (အတိဝိတ္ထာရဒေသနာ)
ယွန်းယွန်း
အနုပညာ လှုပ်ရှားမှု
၂၀၀၃ ခုနှစ်ကပင် သရုပ်ဆောင်ဖြစ်လာသည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ကားရိုက်စိပ်သည်။ ၂၀၁၅-၁၆ ခုများကို ၁၀ တန်းစာမေးပွဲ၌ အာရုံစိုက်နိုင်ရန် အနုပညာအလုပ်ကို ခေတ္တနားသည်။
အဘိဓမ္မာပိဋကတ်
(၇) ပဋ္ဌာန်း ပါဠိတော်
- မကျယ်လွန်း၊ မကျဉ်းလွန်းသော တရားတော် (နာတိဝိတ္ထိရ နာတိသင်္ခေပဒေသနာ)
- အလွန်ကျဉ်းသော တရားတော် (အတိသင်္ခေပဒေသနာ)
- ဘိက္ခုသကျလောကပဏ္ဍိတက အကြောင်းအမျိုးမျိုးဆက်တို့ဖြင့် ဟောကြားချက်များ
- ဆရာတော် ဦးနာရဒက Conditional Relations အမည်ဖြင့် ဘာသာပြန်ဆို
- ပဌာန်း ၂၄ ကျမ်း ဆိုသည်မှာ ကျမ်းလေးကျမ်း
(၁) ဓမ္မနုလောမာ ပဋ္ဌာန်း၊
(၂) ဓမ္မပစ္စနီယ ပဋ္ဌာန်း၊
(၃) ဓမ္မနုလောမာ ပစ္စနီယပဋ္ဌာန်း၊
(၄) ဓမ္မပစ္စနီယနုလောမာ ပဋ္ဌာန်းတို့ပါဝင်ပြီး
ကျမ်းတစ်ကျမ်းစီတွင် (၁) တိက၊ (၂) ဒုက (၃) ဒုကတိက (၄) တိကဒုက (၅) တိကတိက (၆) ဒုကဒုကဟူ၍ ကျမ်းငယ်ခြောက်စုံဆီပါ၍ ၂၄ ကျမ်း သို့ ၂၄ ပစ္စည်းဟုခေါ်ဝေါ်ကြခြင်းဖြစ်ပါတယ်။
မြောက်နန်းချိုရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
မြောက်နန်းချိုရွာ(Myauknancho)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ငွေတောင်(အောက်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၁၉၃ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထိန်ဝင်း၊ သခင်
သခင်ထိန်ဝင်းသည် လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုကာလ မြန်မာ့နိုင်ငံရေး နယ်ပယ်တွင်သာမက စာပေနှင့် ဘာသာရေးနယ်ပယ်၌ပါ ထင်ရှားမှုရှိသောသူဖြစ်သည်။
သခင်ထိန်ဝင်းကို မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၄ တော်သလင်း လဆန်း ၄ ရက် စနေနေ့ (၁၄၊ ၉၊ ၁၉၁၂) ညဥ့် ၇ နာရီခွဲတွင် မြောင်းမြခရိုင်၊ မော်လမြိုင်ကျွန်းမြို့နယ်၊ ကျိုက်ပိရွာ တဖက်ကမ်းရှိ သောင်တန်းကျေးရွာ၌ အဖ မြေတိုင်းစာရေးကြီး ဦးကျော်ဟန်၊ အမိ ဒေါ်မေသန်း တို့က ဖွားမြင်သည်။ မွေးချင်း ၅ ယောက်အနက် အကြီးဆုံးသား ဖြစ်ပြီး ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင် ဗိုလ်ဗလနှင့် မြို့မ ကိုသန်းတင်တို့၏ အစ်ကိုလည်း ဖြစ်သည်။
အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ၇ တန်းအထိ ပညာသင်ခဲ့သည်။ ပဉ္စမတန်း စာမေးပွဲ မဖြေဆိုရသေးမီ လပွတ္တာမြို့သို့ ဖခင် ပြောင်းရွေ့ရသဖြင့် လပွတ္တာမြို့ မြန်မာ စာသင်ကျောင်းတွင် စာပေများ ဆက်လက်သင်ကြားရင်း လပွတ္တာမြို့တွင် တကြိမ်တခါမျှ မထူထောင်ဖူးသေးသော 'သုသုဗောဓက' စာဖတ်အသင်းကို ကူလီ အခစားလုပ်၍ ကြိုးစား ထူထောင်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် လပွတ္တာမြို့၌ အင်္ဂလိပ် စာသင်ကျောင်း တခုကိုလည်း ဖြစ်မြောက်အောင် ကူညီ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ယင်းနောက် လပွတ္တာမြို့နယ် ကံဘက်ရွာ၌လည်း 'ကုသလဝသီ' စာဖတ်အသင်းကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ဆင်းရဲသူများနှင့် အသိမိတ်ဆွေ မရှိသော ဧည့်သည်များ၏ နာရေးကိစ္စများကို တွင်းတူး မြေမြုပ်သည်အထိ ကူညီခဲ့သည်။
၁၉၃၀ ပြည့်နှစ် နောက်ပိုင်းအချိန်၌ တို့ဗမာအစည်းအရုံး အဖွဲ့ဝင်တဦး ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ၁၉၃၄ တွင် ရန်ကုန်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ဆရာ ဒဂုန်နတ်ရှင်၏ ကူညီမူဖြင့် ဦးဗဂျီငို စတင် တည်ထောင် ထုတ်ဝေသော တိုးတက်ရေး မဂ္ဂဇင်းတိုက်တွင် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၉ တွင် ရာဇဓမ္မသင်္ဂဟကျမ်းကို ရိုက်နှိပ် ပြီးစီးခဲ့သည်။ စွန်းလွန်းဆရာတော်ဘုရား၏ အမေးအဖြေ စာအုပ်များလည်း ရိုက်နှိပ်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် လောကုတ္တရာအတွက် ထူးခြားသော အတွေ့အကြုံများ ရရှိခဲ့သည်။
တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားသပိတ် (၁၉၃၆)၊ ရေနံမြေသပိတ် (၁၉၃၈) တို့၌ ပါဝင်ဆင်နွှဲခဲ့ပြီး အဖမ်းခံခဲ့ရသူ တဦး ဖြစ်သည်။
၁၉၃၉ ခုနှစ်၊ ရဲဘော်သုံးကျိပ်စတင် ဖွဲ့စည်းခဲ့စဉ်က ရန်ပုံငွေ ရှာဖွေပေးရေးနှင့် လူငယ်များ စုဆောင်းပေးခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ကာ ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ဦးဘဂျမ်း (ပုဂံ) နှင့် ပူးပေါင်းပြီး အာရှလူငယ် အစည်းအရုံးကို ထူထောင်ခဲ့သည်။
သခင်ထိန်ဝင်းသည် ကိုလိုနီခေတ်က မြန်မာနိုင်ငံမှာ အထင်ကရ စာအုပ်ထုတ်ဝေရေး လုပ်ငန်းတခု ဖြစ်ခဲ့တဲ့ နဂါးနီ စာအုပ်တိုက်မှာ ဖြန့်ချိရေး လုပ်ခဲ့သူ ဖြစ်တယ်လို့ ဝါရင့် နိုင်ငံရေးသမားကြီး သခင်ချန်ထွန်းက အာရ်အက်ဖ်အေသို့ ပြောပြသည်။
"အင်္ဂလိပ်ခေတ်တုန်းက နဂါးနီ စာအုပ်တိုက် ဦးနုတို့ ဘာတို့နဲ့အတူတူ ထောင်ပြီးတော့ သူက အဲဒီ စာအုပ် ဖြန့်ချိရေးပဲ လုပ်တယ်၊ သခင်ထိန်ဝင်းက။ ဟိုတုန်းက သူတို့ကို ဖမ်းတော့ ပြုတော့ သူတို့ ဘူတာကြီးထဲမှာ ထွက်ပြေးခဲ့တယ်တို့ ဘာတို့ ဆိုတော့ ဟိုတုန်းကတော့ လွတ်အောင်ပေါ့ဗျာ။ နောက် ဂျပန်တက်ပြီးခေတ်မှာ ရှောင်တိမ်းနိုင်ခဲ့တာပေါ့။ သူ့ဖမ်းတာ ရန်ကုန် ဘူတာကြီးထဲကနေ အဲဒါ ထွက်ပြေးခဲ့တာ၊ အဲဒါ သခင်ထိန်ဝင်းပေါ့။ သူက သခင်နုတို့ ဘာတို့နဲ့ စစ်ကြိုခေတ်တုန်းက ရှယ်ယာသဘောပေါ့၊ သို့သော်၊ သူက တိုက်အုပ်သဘောမျိုး၊ ဖြန့်ချိရေးသဘောမျိုး သူက တာဝန်ယူတာကိုး။ ကျနော်တို့ မန္တလေးလာတော့ သူက အဲဒီ စာအုပ်တွေ ဘာတွေ ယူလာတော့ ကျနော်က အကူအညီတောင်းလို့ လိုက်ရောင်းပြုပေးရတယ်၊ နဂါးနီကထုတ်တဲ့ စာအုပ်တွေ"
၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် အမရပူရ၊ မဟာဂန္ဓရုံ ဆရာတော် အရှင်ဇနကာဘိဝံသနှင့် စတင် တွေ့ဆုံခဲ့ပြီး စတွေ့ချိန်မှာပင် အနာဂတ် သာသနာရေး အကြောင်း ဆွေးနွေးခဲ့ရာမှ ထိုဆွေးနွေးမှုကို ဆရာတော်မှ အနာဂတ် သာသနာရေးကျမ်း အဖြစ် ရေးသားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် သခင်ထိန်ဝင်းသည် "ဗုဒ္ဓ လောကသားတို့၏ အနှိုင်းမဲ့ ကျေးဇူးရှင် (ကိုယ်ကျင့်ဗုဒ္ဓဝင်) ကျမ်းစာ" ကို မြန်မာပြည်သားများ သာမက ကမ္ဘာသူ ကမ္ဘာသားများကိုပါ သိစေချင်သော ဆန္ဒကြောင့် ဆရာကြီး ဦးရွှေအောင် ရေးသားပြီး စာမူများကို ဆရာကြီး ဦးလှမောင်အား ဘာသာပြန်ဆို ပူဇော်စေခဲ့ပြီးနောက် အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန် စာမူများကို ဆရာ ဦးခင်မောင်လတ်ကို ပြန်လည်ဖတ်ရှုပေးဖို့ တောင်းပန်ခဲ့ပြီး အင်္ဂလိပ်စာမူကိုပါ ပူးတွဲ ဖြန့်ချိပေးခဲ့သည်။
၁၉၅၄ တွင် ကုသလဝသီ စာပုံနှိပ်တိုက်ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၅၀ ပြည့်မှစ၍ ၁၉၆၃ ဒီဇင်ဘာလ အထိ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာအုပ်များ ရိုက်ကူး ဖြန့်ချိခဲ့သည်။
၁၉၆၃ တွင် ရန်ကုန် ၁၀၇ စိန်ဂျွန်းလမ်း နေအိမ်၌ တော်လှန်ရေး အစိုးရ၏ အထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၆၄-၆၅-၆၆-၆၇ ခု၊ အောက်တိုဘာလ အထိ ၄ နှစ်မျှ ထောင်အတွင်း နေခဲ့ရသဖြင့် ဗုဒ္ဓ၏ အဆုံးအမ သာသနာတော်၏ တန်ဖိုးကို ပိုမို နားလည်သိရှိကာ ကံ ကံ၏ အကျိုးကို ပိုမို သဘောပေါက်လာခဲ့သည်။
"ဗုဒ္ဓ အလိုတော်ကျ မြန်မာပြည်ကို ထူထောင်ခြင်းသာလျှင် အချမ်းသာဆုံး လူမျိုး၊ အချမ်းသာဆုံး နိုင်ငံတော် ဖြစ်နိုင်မည်။ ဗုဒ္ဓ အလိုတော်ကျ ဗုဒ္ဓဝါဒ၊ ဗုဒ္ဓသာသနာတော်ကို စနစ်ကျကျ နားလည်ကျင့်သုံးလျှင် မုချ တကမ္ဘာလုံးတွင် ချမ်းသာစွာ ရှိလိမ့်မည်ဟု ပိုမို ခိုင်မြဲစွာ ယုံကြည်လာခဲ့သည်"။
အလွန်ကြီးကျယ်သော ကျေးဇူးတခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၃ တွင် သရိုက်ရွာ ဘုရားနှင့် ရဟန္တာသိမ်ကို ပြုပြင်ရန် ဆရာတော်နှင့် တိုင်ပင်လျှောက်ထားခဲ့ပြီး ကျုံမငေးအိမ်ကို ရောင်းချကာ ပြုပြင်ပြီးစီးခဲ့သည်။
၁၉၈၀ တွင် နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည်ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။
ရန်ကုန်မြို့၌ သာမဏေကျော် စာတော်ပြန်ပွဲများ နှစ်စဉ် ကျင်းပနိုင်ရန် စီစဉ်ခဲ့သူများထဲတွင် တဦး အပါအဝင် ဖြစ်ခဲ့ပြီး ရှင်သာမဏေဓမ္မဗိမာန် သာသနာ့ ဝန်ဆောင်အဖွဲ့ကို တည်ထောင်ခဲ့သူ တဦးလည်း ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။
ဘ၀နိဂုံး
သခင်ထိန်ဝင်းသည် မေလ ၂၁ ရက်နေ့ ညပိုင်းက ရန်ကုန်မြို့၊ အာရှတော်ဝင် အထူးကုဆေးခန်း၌ လူကြီးရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။
ပထဝီဝင်ဆိုင်ရာ ရပ်ဝန်း
ကျွနိုပ်တို့မှီတင်းနေထိုင်ရာ ကမ္ဘာကြီးသည် အပူအအေးကိုလိုက်၍ သဘာဝအားဖြင့် အပိုင်းကြီးငါးပိုင်း ကွဲပြားခြားနား လျက်ရှိသည်။ ထိုအပိုင်းကြီးငါးပိုင်းကို ပထဝီဝင်ဝေါဟာရအားဖြင့် ဇုန်ကြီးငါးဇုန်ဟု ခေါ်ကြသည်။ ဇုန်မှာ အင်္ဂလိပ်ဝေါဟာရ ဖြစ်သည်။ မြန်မာလို ရပ်ဝန်းဟူ၍ ခေါ်ဆိုရန် ပညာရှင်တို့က သတ်မှတ်ထားသည်။
အီကွေတာ၏ မြောက်ဘက် ၂၃ ံ ၂၇ဒ (၂၃ ဒီဂရီ ၂၇ မိနစ်)နှင့် အီကွေတာ၏ တောင်ဘက် ၂၃ ံ ၂၇ဒ လတ္တီတွဒ် မျဉ်းပြိုင်အတွင်းရှိ အပိုင်းသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အပူဆုံးဒေသ ဖြစ်သဖြင့် အပူပိုင်းဇုန်ဟု ခေါ်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုလျှင် အီကွေတာ၏ တောင်ဘက်ရှိ တောင်ယဉ်စွန်းတန်းမှ အီကွေတာ၏ မြောက်ဘက်ရှိ မြောက်ယဉ်စွန်းတန်းအတွင်းရှိဒေသကို အပူပိုင်းဇုန်ဟု ခေါ်သည်။
တောင်ဘက်ဝန်ရိုးစွန်းမှဖြစ်စေ၊ မြောက်ဘက်ဝန်ရိုးစွန်းမှဖြစ်စေ ၆၆ ံ ၃၃ဒ လတ္တီတွဒ်မျဉ်းပြိုင်အတွင်းရှိ ဒေသများမှာ အေးသောဒေသများ ဖြစ်သဖြင့် အအေးပိုင်းဇုန် ခေါ်သည်။ တောင်ဘက်အအေးပိုင်းဇုန်နှင့် အပူပိုင်းဇုန်အတွင်းရှိဒေသကို၎င်း၊ မြောက်ဘက် အအေးပိုင်းဇုန်နှင့်အပူပိုင်းဇုန်အတွင်းရှိ အပိုင်းကို၎င်း သမပိုင်းဇုန်ဟုခေါ်သည်၊ ထိုကြောင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အအေးပိုင်းဇုန် ၂ခုနှင့်သမပိုင်းဇုန် ၂ခု၊ အပူပိုင်းဇုန် ၁ ခု၊ ပေါင်း ဇုန်ကြီးငါးခုရှိသည်။
ဤဇုန်ကြီးငါးခုအတွင်း၌ တိုက်ခတ်လျက်ရှိသော လေကြောင်းကြီးများလည်း ရှိသေးသည်။ အပူပိုင်းဇုန်အတွင်း၌ အရှေ့လေတိုက်ခတ်သည်။ ရှေးအခါက ရွက်သင်္ဘောဖြင့် ကူးသန်းသွားကြသော ကုန်သည်များသည် ဤလေကို အထူးမှီခို အားထားခဲ့ရသည်။ ထိုကြောင့် ဤလေကို 'ကုန်သည်လေ'ဟု ခေါ်ကြသည်။
အီကွေတာတောင်ဘက်တွင် တိုက်ခတ်နေသော ကုန်သည်လေကို အရှေ့တောင်ကုန်သည်လေဟူ၍၎င်း၊ အီကွေတာမြောက်ဘက်တွင် တိုက်ခတ်နေသော ကုန်သည်လေကို အရှေ့မြောက် ကုန်သည်လေဟူ၍၎င်း အသီးသီးခေါ်ကြသည်။ ဤလေများမှာ အချိန်မှန်တိုက်ခတ်ကြသည်။
မြောက်ယဉ်စွန်းတန်းမှ မြောက်ဘက်သို့၎င်း၊ တောင်ယဉ် စွန်းတန်းမှတောင်ဘက်သို့၎င်း တိုက်ခတ်သောလေကို အနောက်လေဟုခေါ်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ဆိုလျှင် သမပိုင်းဇုန်အတွင်း၌ အနောက်လေများ တိုက်ခတ်ကြ၏။ အနောက်လေမှာ ကုန်သည်လေကဲ့သို့ အချိန်မမှန်ချေ။ မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းနှင့် တောင်ဝင်ရိုး စွန်းတို့မှ သမပိုင်းဇုန်များဆီသို့ တိုက်ခတ်လာသောလေကို ဝင်ရိုးစွန်းလေဟု ခေါ်သည်။ ဤသို့လျှင် ဇုန်ကြီး ငါးဇုန်အတွင်း၌ လေကြောင်းကြီး ၃ မျိုး တိုက်ခတ်လျက် ရှိသည်။
မြန်မာပြည် ဒီမိုကရေစီဖော်ဆောင်ခြင်း
ဒီမိုကရေစီချဉ်းကပ်မှု
ဒီမိုကရေစီဖော်ဆောင်ခြင်း (Democratization) ဆိုသည်မှာ "အာဏာရှင်ဆန်သော အုပ်စိုးမှုစနစ်တစ်ခုမှ ဒီမိုကရေစီကျသော အုပ်စိုးမှုစနစ်တစ်ခုကို ကူးပြောင်းအကောင်အထည်ဖော်သော လုပ်ငန်းစဉ်" ဟုဖွင့်ဆိုသည်။
ဒီမိုကရေစီကို ချဉ်းကပ်နည်း (၃) နည်းရှိသည်။
၁။ အများ၏ဆန္ဒကိုရယူကာ အစိုးရကအာဏာကိုကျင့်သုံးခြင်း
၂။ အများလက်ခံနိုင်သောနည်းဖြင့် အာဏာကိုကျင့်သုံးခြင်း
၃။ အများအကျိုးအတွက် အာဏာကိုကျင့်သုံးခြင်းတို့ဖြင့်သာ ချဉ်းကပ်သင့်ပါသည်။ ပြည်သူ့ဆန္ဒကိုလိုက်လျောသည့် ဒီမိုကရေစီတွင် အာမခံချက် (၈) ချက်ရှိရပါလိမ့် မည်။
၁။ 	အဖွဲ့အစည်းများ လွတ်လပ်စွာဖွဲ့စည်းခွင့်၊ အဖွဲ့အစည်းများတွင် လွတ်လပ်စွာ ပါဝင်နိုင်ခွင့်
၂။ 	လွတ်လပ်စွာ မိမိဆန္ဒကို ထုတ်ဖော်ပြသခွင့်
၃။ 	လွတ်လပ်စွာ မဲပေးခွင့်
၄။ 	ပြည်သူ့ဝန်ထမ်းရာထူးအတွက် အရွေးခံပိုင်ခွင့်
၅။ 	နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင်များသည် မိမိတို့ပါတီကို ပြည်သူများ ထောက်ခံလာစေရန် အပြိုင်အဆိုင်မဲဆွယ်ခွင့်
၆။ 	သတင်းများကို သတ်မှတ်ထားသည့်နေရာများမှလွဲ၍ လွတ်လပ်စွာယူပိုင်ခွင့်
၇။ 	လွတ်လပ်ပြီးတရားမျှတသော ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပခွင့်
၈။ 	အစိုးရမူဝါဒများကို ပြဋ္ဌာန်းသည့်အဖွဲ့အစည်းများအနေဖြင့်လည်း မဲဆန္ဒနှင့် အခြားဆန္ဒများအပေါ်တွင် တည်ရှိပိုင်ခွင့်တို့ဖြစ်သည်။
မည်သို့ အယူအဆများကွဲပြားသည်ဖြစ်စေ ဒီမိုကရေစီနှင့်ပတ်သက်သည့် အခြေခံသဘောတရားများမှာ အတူတူပင်ဖြစ်သည်။ ဒီမိုကရေစီ အခြေခံသဘောတရားကို (၇) ချက်ဖြင့် တိုင်းတာရမည်ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံတွင် အဆိုပါ ၇ ချက်ဖြင့် ဒီမိုကရေစီကို ဖော်ဆောင်နိုင်ပြီ ဆိုလျှင် အောင်မြင်ပြီဟုဆိုရမည်။
၁။ လွတ်လပ်စွာ အသင်းအပင်းဖွဲ့စည်းခွင့်
၂။ လွတ်လပ်စွာ ပြောဆိုခွင့်
၃။ လွတ်လပ်စွာ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခွင့်
၄။ လွတ်လပ်စွာ စည်းရုံးခွင့်
၅။ လွတ်လပ်စွာ သတင်းရယူထုတ်ပြန်ပိုင်ခွင့်
၆။ လွတ်လပ်စွာ ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပခွင့်
၇။ လွတ်လပ်စွာ မဲပေးပိုင်ခွင့်များဖြစ်သည်။
အထက်ပါဒီမိုကရေစီစံများဖြင့် ဒီမိုကရေစီဖော်ဆောင်ရာတွင် မည်မျှအတိုင်းအတာ ကို ရောက်နေပြီဖြစ်ကြောင်း တိုင်းတာရမည် ဖြစ်သည်။
ဒီမိုကရေစီသမိုင်းကြောင်း
အထက်တွင်ဆိုခဲ့သည့် ဒီမိုကရေစီ ချဉ်းကပ်နည်း (၃) နည်းဖြင့် တိုင်းတာမည်ဆိုလျှင် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရှေးဘုရင်မင်းများလက်ထက်ကတည်းက ဒီမိုကရေစီကိုရင်းနှီး ကျွမ်းဝင်ခဲ့ကြ သည်ဟုဆိုနိုင်သည်။
ပဒေသရာဇ်ခေတ်ဦး
ရှေးခေတ်မဟာသမ္မတမင်း တင်မြှောက်ပုံနှင့်ပတ်သက်ပြီး-
"အသိအလိမ္မာ ဉာဏ်ပညာရှိသူ လူတစ်စုတို့သည် မနုမည်သော သုခမိန်ကို မဟာသမ္မတ တင်မြှောက်ကြသည်။ တင်လျှောက်ပုံမှာ ငါတို့ အပေါ်တွင် အသျှင်အစိုးရပြုလုပ် အုပ်ချုပ်ပါ။ ကဲ့ရဲ့ရှုံ့ချ နှင်ထုတ်သင့်သူ၊ မစချီးမြှောက် စောင့်ရှောက်သင့်သူတို့ကို တရားလမ်းရှိသမျှ နိဂ္ဂဟ ပဂ္ဂဟ ပြုလုပ်ပါ။ ထိုကဲ့သို့ ပြုလုပ်အုပ်ချုပ်သည့်အတွက်၊ အုပ်ချုပ်ခံရသူတို့ လုပ်ဆောင်ဖြစ်ထွန်းရရှိသော ပစ္စည်းများမှ ဒသမဘာဂ ဆယ်ဖို့တဖို့၊ ဆယ်ခိုင်တခိုင်၊ ဆယ်ဖီးတဖီး၊ ဆယ်လုံးတလုံး၊ ဆယ်ပွင့်တပွင့် အချိန်နှင့် အခန့်သင့် ပေးဆက်ကြသည်ကို ခံယူပါဟူ၍ ဝိုင်းဝန်းတိုက်တွန်း ပြောဆိုကြကုန်သည်။ သို့ တင်မြှောက်သူတို့နှင့် မင်းပြုလုပ်မည့်သူတို့သည် အပြန်အလှန် ပဋိဉာဉ် ခံဝန်ကတိစကား ထားကြပြီးသည့်အခါ၊ မင်းလျာမင်းလောင်းဖြစ်သော သုခမိန်ကို သုံးပါးသော ဘိသိတ်သွန်းလောင်းခြင်းနှင့် မင်းမြှောက်ကြကုန်သည်" ဟု ပုဂံဝန်ထောက်မင်း ဦးတင်၏ "မြန်မာမင်းအုပ်ချုပ်ပုံစာတမ်း" တွင်ရေးသားထားသည်။
ဘီစီ ၆ ရာစုတွင်လည်း ဂေါတမဘုရားရှင်လက်ထက်တွင် ဝဇ္ဇီတိုင်း၊ ဝေသာလီပြည် ရှိ လိစ္ဆဝီလူမျိုးတို့သည် ဒီမိုကရေစီသဘောတရားများ ကျင့်သုံးခဲ့ကြောင်းတွေ့ရသည်။ ဝေသာလီပြည်တွင် မင်းသား (မှူးမတ်) ၇၇၀၇ ဦးတို့ စည်းဝေးတိုင်ပင်ကြပြီး၊ ထိုမင်းသားများထဲမှ မင်းတစ်ပါးကိုရွေးကောက်ကာ တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ်ရန် မင်းအဖြစ် တင်မြှောက်ကြကြောင်းကို "ဒီဃနိကာယ်" တွင်ဖော်ပြထားသည်။ ထို့ပြင် "သုတ်မဟာဝါ ပါဠိတော် မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်" တွင် မြတ်စွာဘုရားက လိစ္ဆဝီမင်းသားတို့ကို အကြောင်းပြုပြီး "အပရိ ဟာနိယတရား" ကိုဟောကြားခဲ့သည်။ အပရိဟာနိယတရားနှင့်ပတ်သက်ပြီး ဗုဒ္ဓက- ၁။ စည်းဝေးတိုင်ပင်ခြင်း ၂။ အညီအညွတ်ဆောင်ရွက်ခြင်း ၃။ ဥပဒေအတိုင်းကျင့်ခြင်း ၄။ လူကြီးသူမတို့ အဆုံးအမ၌တည်ခြင်း ၅။ အမျိုးသမီးအား မနှိပ်စက်ခြင်း ၆။ မြို့ရွာစောင့်နတ်တို့အား ပူဇော်ခြင်း ၇။ ရဟန္တာတို့အား စောင့်ရှောက်ခြင်း ဟူ၍ဟောကြားခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓက ထိုတရားများအတိုင်းကျင့်ကြံလျှင် မပျက်စီးနိုင်ဟုဆိုခဲ့သည်။ အပရိဟာနိယဆိုသည်က "မဆုတ်မယုတ် မပျက်စီးနိုင်ခြင်း" ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ သတ်မှတ်ထားသည့် ဥပဒေအတိုင်းလိုက်နာကျင့်ကြံဆောင်ရွက်လျှင် မပျက်စီးနိုင်ဟုဆိုလိုပါ သည်။ ယောမင်းကြီး ဦးဘိုးလှိုင်ရေးသားသည့် ရာဇဓဓမ္မသင်္ဂဟကျမ်းတွင် ဝက်မစွတ်မြို့စားဝန်ကြီးက "တိုင်းပြည်နိုင်ငံကို တစ်ယောက်နှစ်ယောက်၏ ဩဇာနှင့်သာ အုပ်စိုးလျှင်၊ ပုထုဇဉ်ဖြစ်၍ အမှားအယွင်းများရန် ရှိသောကြောင့်၊ တစ်ယောက် နှစ်ယောက် ဩဇာနှင့် မပြုလုပ်၊ မင်းမှူးမတ်တို့ စည်းဝေးပြုလုပ်လျှင် အမှားအယွင်း ရှိရန်မရှိ" ဟု ဖွင့်ဆိုရေးသားခဲ့သည်။ ပဒေသရာဇ်ခေတ်တွင် အများဆန္ဒနှင့်အုပ်ချုပ်ရန် အစီအမံများ ရှိခဲ့ကြောင်း ထင်ရှားပါသည်။
ကိုလိုနီခေတ်
ဗြိတိသျှတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံကို ကျူးကျော်စစ် သုံးကြိမ်ဖြင့် ကျွန်ပြုခဲ့သည်။ ၁၈၈၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်နေ့မှစတင်ပြီး သူ့ကျွန်ဘဝသို့ ကျရောက်ခဲ့ရသည်ဟုဆိုနိုင်သည်။ ဗြိတိသျှကိုလိုနီလက်အောင်တွင် မြန်မာတို့သည် ကိုယ့်ကြမ္မာကိုယ်ဖန်တီးခွင့်မရ။ အုပ်ချုပ်ရေးတွင် တစ်စိတ် တစ်ဒေသပင် ပါဝင်ခွင့်မရှိကြပေ။ သူ့ကျွန်ဘဝကျရောက်ချိန်တွင် ဒီမိုကရေစီသည် ပထမဦးစားပေးမဟုတ်သေးပေ။ လွတ်လပ်ရေးသည် ပထမဦးစားပေးအဆင့်တွင် ရှိနေခဲ့သည်။ မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုသမိုင်းတွင် ၁၃၀၀ ပြည့်အရေးတော်ပုံသည် မေ့ဖျောက်မရသည့် လှုပ်ရှားမှုဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုခေတ်တွင် စာပေပညာရှင်များက ကျွန်ဘဝမြန်မာနိုင်ငံ၏ အဘက်ဘက်မှ နိမ့်ကျနုံချာမှုများကို တင်ပြနိုင်ခဲ့သောကြောင့် မြန်မာတို့နိုးကြားတက်ကြွလာရသည်ဟုပြောနိုင်သည်။ ထိုခေတ်တွင် အရင်းရှင်စနစ်ဆန့်ကျင်ရေး၊ မြန်မာတို့အပေါ် သွေးစုပ်နေသည့် နိုင်ငံခြားသားများအား ဆန့်ကျင်ရေး၊ အင်္ဂလိပ်နယ်ချဲ့ ဆန့်ကျင်ရေး၊ ကျွန်ပညာရေး စနစ်တိုက်ဖျက်ရေး၊ နယ်ချဲ့အလိုတော်ရိ အမတ်များဆန့်ကျင်ရေး၊ ၉၁ ဌာနအုပ်ချုပ်ရေးအား ဆန့်ကျင်တိုက်ဖျက်ရေးတို့အတွက် စာပေများကို လွတ်လပ်စွာ ရေးသားထုတ်ဝေခွင့်ရသဖြင့် မြန်မာတို့ နိုင်ငံရေးသဘောတရားများ လေ့လာဖတ်ရှုခွင့်ရခဲ့ကြသည်။ တို့ဗမာသခင်ခေါင်းဆောင်များသည် ဆိုရှယ်လစ်အရေး၊ ဘုံဝါဒစသည့် လက်ဝဲစာပေများကို ရေးသားပညာပေးခဲ့ကြသဖြင့် မြန်မာတို့ ဒီမိုကရေစီရေး၊ အမျိုးသားရေးစိတ်ဓာတ်များ ပိုမိုနိုးကြားတက်ကြွလာခဲ့ရသည်။ မြန်မာ့နိုင်ငံရေးအသိထဲသို့ "ဆိုရှယ်လစ်" "ကွန်မြူနစ်" စနစ်များမှသည် မြန်မာ့ပညာတတ်အလွှာထဲသို့ ဒီမိုကရေစီ သဘောတရားများသည် စူးစူးနစ်နစ် ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ဂျီစီဘီအေ အသင်းခေါင်းဆောင် ဦးစုသည် ဂျာမနီမှပြန်ရောက်လာပြီးနောက်သတင်းစာ၊ ဂျာနယ်များ တွင် ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒကိုစတင်ရေးခဲ့သည်။ အငြိမ်းစား အရေးပိုင် ဦးရွှေသား ပြုစုရေးသားသည့် "ဆိုင်းယင်းပညာနှင့် ကံကမ္မအလင်းကျမ်း" စာအုပ်တွင် ရုရှားနိုင်ငံဘုံဝါဒကိုရေးသားခဲ့သည်။ ၁၉၂၀ မှ ၁၉၄၀ ကာလပိုင်းကို မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဒီမိုကရေစီနှင့် အမျိုးသားရေး စိတ်ဓာတ်များ နိုးကြားတက်ကြွစေရန် အားထုတ် ဖော်ဆောင်ခဲ့ရသည့်ကာလဟု ဆိုနိုင်သည်။ ထိုကာလတွင် နဂါးနီစာအုပ်တိုက်သည် အမျိုးသားရေးစိတ်ဓာတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုအတွက် အထောက်အကူဖြစ်စေမည့် စာအုပ်များကို ထုတ်ဝေနိုင်ခဲ့ သဖြင့် မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်းတွင် မှတ်တမ်းတင်အပ်ပါသည်။ မြန်မာတို့ အနေဖြင့် လွတ်လပ်ရေးသည် ပထမ၊ ဒီမိုကရေစီရေးသည် ဒုတိယဦးစားပေး အဆင့်သို့ရောက်ခဲ့ပြီဟု ဆိုရမည်။ ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကောလိပ်ကျောင်းသားသပိတ်ကြီးပေါ် ပေါက်လာရာမှ မြန်မာတို့၏နိုင်ငံရေးနိုးကြားမှုသည် မကြုံစဖူး ထူးကဲစွာ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှ တို့က မြန်မာနိုင်ငံအား ဒိုင်အာခီအုပ်ချုပ်ရေးပေးရန် သဘောတူညီခဲ့ရသည်။ ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ဂျီစီဘီအေခေါ် မြန်မာနိုင်ငံအသင်းချုပ်ကြီး ပေါ်လာသည်။ ပထမဦးဆုံးသော နိုင်ငံရေးပါတီကြီးဟု ဆိုနိုင်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် နယ်ချဲ့တို့အား နိုင်ငံရေးအရဆန့်ကျင်ခြင်းကို ၁၉၀၅ ခုနှစ်တွင် ဆရာတော် ဦးဥတ္တမကတရားဟောခြင်းဖြင့် စတင်ခဲ့သည်။ အသင်းအဖွဲ့အနေဖြင့် နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုကို ၁၉၁၈ ခုနှစ်တွင် ဝိုင်အမ်ဘီအေအသင်းကြီးမှ ကရက်ဒေါက်စီမံကိန်းကို ဆန့်ကျင်မှုဖြင့် စခဲ့သည်။ ၁၉၂၀ တွင် ဂျီစီဘီအေသည် နိုင်ငံရေးအသင်းအဖွဲ့ အနေဖြင့်ရပ်တည်ခဲ့သော်လည်း လွတ်လပ်ရေးကို တောင်းဆိုနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့သေးပေ။ တို့ဗမာအစည်းအရုံးအနေဖြင့် ၁၉၃၃ ခုနှစ်ကျမှ မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေးကို အတိအလင်း တောင်းဆိုခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ် ပထမအကြိမ် ကျောင်းသားသပိတ်၊ ၁၉၃၆ ခုနှစ် ဒုတိယအကြိမ် ကျောင်းသားသပိတ်၊ ၁၉၃၈ ခုနှစ် တတိယအကြိမ် ကျောင်းသား သပိတ်နှင့် ၁၃၀၀ ပြည့်အရေးတော်ပုံတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံဒီမိုကရေစီဖော်ဆောင်ရေးတွင် အရေးပါသည့် လှုပ်ရှားမှုများဖြစ်ခဲ့သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလ
၁၉၃၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ကွန်မြူနစ်မြေအောက် ကလပ်စည်းကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။ ၁၉၃၉ စက်တင်ဘာလတွင် ပြည်သူ့အရေးတော်ပုံပါတီကိုဖွဲ့စည်းသည်။ ပြည်သူ့အရေးတော်ပုံပါတီသည် နောင် ဆိုရှယ်လစ်ပါတီဖြစ်လာသည်။ ဦးဆောင်သူများမှာ သခင်အောင်ဆန်း၊ သခင်ချစ်၊ နဂါးနီဦးထွန်းရွှေ၊ ဦးဘဆွေ၊ ဦးကျော်ငြိမ်းတို့ဖြစ်ကြသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလတွင် နိုင်ငံရေးပါတီများသည် ပါတီနိုင်ငံရေးထက် အမျိုးသားနိုင်ငံရေးကို ဦးတည်ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် တို့ဗမာအစည်းအရုံး၊ ဆင်းရဲသားဝံသာနုအဖွဲ့၊ နေပြည်တော်အဖွဲ့၊ ငါးပွင့်ဆိုင်အဖွဲ့တို့ ပူးပေါင်းပြီး "ဗမာ့ထွက်ရပ်ဂိုဏ်း" ကို ဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့သည်။ ဗမာ့ထွက်ရပ်ဂိုဏ်းတွင် ဒေါက်တာဗမော်က ဥက္ကဋ္ဌတာဝန်ကိုယူပြီး၊ သခင်အောင်ဆန်းက အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး တာဝန်ယူခဲ့ရသည်။ ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ် ဩဂုတ်လ ၈ ရက်နေ့တွင် သခင်အောင်ဆန်းနှင့် သခင်လှမြိုင် (ဗိုလ်ရန်အောင်) တို့သည် ရန်ကုန်မှ အမွိုင်သို့ လျှို့ဝှက်စွာ ထွက်ခွာသွားခဲ့ကြသည်။ နောင်တွင် ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဟူ၍ သမိုင်းတွင်မည့် လှုပ်ရှားမှုအစဖြစ်သည်။ သခင်အောင်ဆန်းသည် ဂျပန်တို့နှင့် အနာဂတ်မြန်မာနိုင်ငံတော်အရေးကိုဆွေးနွေးကြသည်။ "လွတ်လပ်သောမြန်မာနိုင်ငံပြန်လည်ထူထောင်ရေးစီမံကိန်း" တွင် နိုင်ငံတစ်ခု၊ အစိုးရ တစ်ဖွဲ့၊ ပါတီတစ်ပါတီ၊ ခေါင်းဆောင်တစ်ဦး၏ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို အကောင်အထည် ဖော်ရန်ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းခဲ့ကြသည်။ ရဲဘော်သုံးကျိပ်သည် နိုင်ငံရေးပါတီအသီးသီးကို ကိုယ်စားပြုခဲ့ကြသူများဖြစ်သည်။ နိုင်ငံရေးအမြင် အယူအဆအမျိုးမျိုးရှိကြသော်လည်း ပါတီနိုင်ငံရေးကို မေ့ထားပြီး၊ လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲဝင်နိုင်ရန် အားထုတ်ခဲ့ကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် ၁၉၄၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ဗန်ကောက်မြို့တွင် ဘီအိုင်အေ (ဗမာ့လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော်) ကို စတင်ဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့သည်။ ဘီအိုင်အေတပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် ၁၉၄၂ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့သို့ လျှို့ဝှက်စွာရောက်လာကြပြီး မြေအောက်လုပ်ငန်းများကို ပြည်သူ့အရေးတော်ပုံ ပါတီနှင့် ဆက်သွယ်ကာ ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၄၂ မတ်လ ၈ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်တပ်များနှင့်အတူ ရန်ကုန်ကိုသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ဂျပန်တို့လက်အောက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံအနေဖြင့် ဒီမိုကရေစီဖော်ဆောင်ရေးထက် ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေးနှင့် ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေးတို့ကို ဆောင်ရွက်နေခဲ့ရသည်။ ၁၉၄၂ ဇူလိုင်လ ၂၇ ရက်နေ့ တွင် ဘီအိုင်အေဖျက်သိမ်းခြင်း ခံလိုက်ရသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (ဘီဒီအေ) ကို အသစ်ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ အစိုးရအဖွဲ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းမှာ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန၏ စစ်ဝန်ကြီးဖြစ်လာခဲ့သည်။ အရပ်ဘက်ဆိုင်ရာပုဂ္ဂိုလ်များကို ဝန်ကြီး ရာထူးများခန့်အပ်ပေးခဲ့သော်လည်း ရုပ်သေးအစိုးရသဘောသာဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေးအတွက် ထိုစဉ်က အဓိကကျသည့် မြေအောက်ပါတီ နှစ်ပါတီမှာ ကွန်မြူနစ်ပါတီနှင့် ပြည်သူ့အရေးတော်ပုံပါတီခေါ် ဆိုရှယ်လစ်ပါတီဖြစ်သည်။ ပါတီနှစ်ပါတီစလုံး မာ့က်စ်ဝါဒတွင် အခြေခံပုံချင်းတူညီကြသော်လည်း ပုဂ္ဂိုလ်စွဲ၊ ဂိုဏ်းဂဏအစွဲများကြောင့် အချင်းချင်းပဋိပက္ခများ ပြင်းထန်လျက်ရှိနေသည်။
လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းစဉ်ကာလ
ပြည်သူတို့သည် ဖက်ဆစ်ဂျပန်လက်အောက်မှ လွတ်မြောက်ရေးအတွက် မျှော်လင့်နေကြချိန်တွင် အဓိကပါတီကြီးနှစ်ရပ်က ပဋိပက္ခ ပြင်းထန်နေသဖြင့် ၁၉၄၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်ပြည်သူလူထုနှင့်လက်တွဲပြီး ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေးကို လုပ်ဆောင်ခဲ့ရသည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်တို့သည် မဟာမိတ်တပ်များထံတွင် လက်နက်ချလိုက်ကြသည်။ ဖက်ဆစ် ဂျပန်တို့အထွက် အင်္ဂလိပ်တို့ပြန်အဝင်ဖြစ်ပြီး မြန်မာတို့ လွတ်လပ်ရေးနှင့် အလှမ်းဝေးခဲ့ကြရသည်။ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဦးဆောင်သည့် ဖက်ဆစ်တိုက်ဖျက်ရေးနှင့် ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး (ဖတပလ) အဖွဲ့ကြီးကို ဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်း ဖဆပလ (ဖက်ဆစ် ဆန့်ကျင်ရေး၊ ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့ချုပ်) ဟူ၍ ပြင်ဆင်ဖွဲ့ စည်းခဲ့သည်။ အမျိုးသားစိတ်ရှိသော နိုင်ငံရေးပါတီအားလုံး ဖဆပလအဖွဲ့ချုပ်နှင့် ပူးပေါင်းရန် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းကိုယ်တိုင် ဖိတ်ခေါ်ခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်မျှော်မှန်းခဲ့သည့် တစ်ပါတီတည်းအမိုးအောက်တွင် စည်းလုံးညီညွတ်စွာဖြင့် လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲကို အင်အား ကောင်းကောင်းဖြင့် ဆင်နွှဲကြရန်ဖြစ်သည်။ ၁၉၄၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ဖဆပလ ပြည်လုံးကျွတ်ညီလာခံ၌ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းကို ပြည်သူလူထုတစ်ရပ်လုံးက ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၄၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၂ ရက် နေ့ ကွန်မြူနစ်ပါတီဗဟိုကော်မတီအစည်းအဝေးတွင် ကွန်မြူနစ်ပါတီနှစ်ခြမ်းကွဲသည်။ မြန်မာ့နိုင်ငံရေးတွင် ပါတီပေါင်းစုံသည် ပါတီနိုင်ငံရေးတွင် ပြန်ပြီးသံသရာလည်နေပြန်သည်။ ကွန်မြူနစ်ပါတီများ၏ အဖျက်အမှောင့် လုပ်ရပ်များ ကြောင့် ၁၉၄၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂၀ တွင် လူထုအစည်းအဝေးတစ်ရပ်ကျင်းပကာ ကွန်မြူနစ်ပါတီကို ဖဆပလအဖွဲ့တွင်းမှ ထုတ်လိုက်ရသည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် အောင်ဆန်း-အက်တလီစာချုပ်ကို ချုပ်ဆိုနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၂ ရက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းသည် ဆာမောင်ကြီး၊ ဗိုလ်မှူးအောင်၊ မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ်၊ အခြားတိုင်းရင်းသား ခေါင်းဆောင်များနှင့် အတူ ပင်လုံညီလာခံတွင် တက်ရောက်ခဲ့﻿ပြီး၊ စည်းလုံးညီညွတ်ရေးဖော်ဆောင်သည့် ပင်လုံစာချုပ် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။၁၉၄၇ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့်တကွ ဝန်ကြီးအချို့လုပ်ကြံ ခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေကို အတည်ပြုသည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇ န်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရခဲ့သည်။
ဒီမိုကရေစီလှိုင်းနှင့်မုန်တိုင်းများ
၁၉၄၈ မှသည် ၁၉၈၈ ခုနှစ်အတွင်း ကာလများသည် ဒီမိုကရေစီကို အမျိုးမျိုးဖော်ဆောင်ခဲ့ကြသည့် ကာလများဖြစ်သည်။ ထိုကာလများ သည် ဒီမိုကရေစီလှိုင်း အထန်ဆုံး၊ မုန်တိုင်း အထန်ဆုံးကာလများဟူ၍လည်းဆိုနိုင်သည်။
မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်
၁၉၆၂ ခုနှစ် မတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် တော်လှန်ရေးကောင်စီက ပြည်သူ့ လွှတ်တော်နှင့် လူမျိုးစုလွှတ်တော်ကိုဖျက်သိမ်းကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ မတ်လ ၄ ရက်နေ့ တွင်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်းက နိုင်ငံရေးပါတီများမှ ခေါင်းဆောင်များကိုဖိတ်ကြားပြီး တော်လှန်ရေးကောင်စီ၏ မူဝါဒနှင့် သဘောထားများကိုရှင်းပြသည်။ မတ်လ ၅ ရက်နေ့တွင် ပမညတအဖွဲ့က တော်လှန်ရေးကောင်စီကို ထောက်ခံကြောင်းကြေညာသည်။ မတ်လ ၂၈ တွင် တော်လှန်ရေးကောင်စီသည် ပါလီမန်ရွေးကောက်ပွဲကော်မတီကို ဖျက်သိမ်းလိုက်သည်။ ၁၉၆၂ ဧပြီလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် တော်လှန်ရေးကောင်စီသည် မြန်မာ့ ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ကို ကြေညာခဲ့သည်။ ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ဆိုသည်မှာ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းမျှော်မှန်းခဲ့သည့် လမ်းစဉ်လည်းဖြစ်သည်။ ၁၉၄၇ တွင်ရေးဆွဲပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကြောင့် ပြည်ထောင်ပြိုကွဲပြီး တိုင်းရင်သားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးကို ပျက်ပြားစေမည့် အရိပ် လက္ခဏာများတွေ့လာရသည်။ သို့ဖြစ်ရာ ၁၉၇၄ တွင် ပြည်ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေကို အသစ်ပြန်လည် ရေးဆွဲပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေသစ် အခန်း (၂)၊ ပုဒ်မ (၇) တွင် "နိုင်ငံတော်၏ ဖွဲ့စည်းပုံသည် ဆိုရှယ်လစ်ဒီမိုကရေစီကို အခြေခံသော ဖွဲ့စည်းပုံဖြစ်သည်" ဟုဆိုထားသည်။ ထို့ပြင် ပုဒ်မ (၁၄) တွင်လည်း "ဆိုရှယ်လစ်ဒီမိုကရေစီကျင့်စဉ်နှင့်အညီဆောင်ရွက်ရမည်" ဟုဆိုထားသည်။ ဆိုရှယ်လစ်ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းရေးအတွက်လည်း ပုဒ်မ (၂၁) တွင်
ပုဒ်မ (၂၃) တွင်
"ဆိုရှယ်လစ်ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံတော်ကို ဦးဆောင်သွားရမည့်သူများမှာ အလုပ်သမား၊ တောင်သူလယ်သမားများ၊ ပညာရှင်များနှင့် အခြားသော လုပ်သားပြည်သူများထဲမှ ပေါ်ထွက်လာကြသော လူမှုတိုးတက်ရေးအသိတရားများကို ခံယူထားကြသည့် ရှေ့ဆောင် ရှေ့ရွက်ပြုနိုင်ကြသူများပင် ဖြစ်ကြပေလိမ့်မည်။ ထိုသို့သော ပြည်သူများပါဝင်သည့် ရှေ့ဆောင်မှုမျိုးကို ဖွဲ့စည်းနိုင်မှသာလျှင် လုပ်သားပြည်သူတစ်ရပ်လုံး၏ ဆိုရှယ်လစ် ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံတော်ကို အောင်မြင်စွာတည်ဆောက်နိုင်မည်ဖြစ်ပေသည်" ဟုပါရှိသည်။
ပါတီဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံမူ ပုဒ်မ (၆၁) တွင်လည်း
မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ အဘယ်ကြောင့်ကျဆုံးသွားရသနည်း။ အကျဉ်းချုပ်သုံးသပ်ရလျှင်
၁၉၈၈ ဒီမိုကရေစီဖော်ဆောင်ခြင်း
ပထမအဆင့် -
ဒုတိယအဆင့် -
အမျိုးသားညီလာခံကြီး အောင်မြင်စွာကျင်းပပြီးစီးသည့်အခါ စစ်မှန်ပြီး စည်းကမ်းပြည့်၀သော ဒီမိုကရေစီဖြစ်ထွန်းရေးအတွက် လိုအပ်သော ဆောင်ရွက်ဖွယ်ရာ လုပ်ငန်းစဉ်များကို တစ်ဆင့်ပြီးတစ်ဆင့် ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ခြင်း
တတိယအဆင့် -
အမျိုးသားညီလာခံကြီးက ချမှတ်ပေးထားသော အခြေခံရမည့်မူများနှင့် အသေးစိတ်အခြေခံရမည့်မူများနှင့်အညီ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ မူကြမ်းရေးဆွဲခြင်း
စတုတ္ထအဆင့် -
ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အခြေခံဥပဒေမူကြမ်းကို ပြည်လုံးကျွတ် ဆန္ဒခံယူပွဲ ကျင်းပ၍ အတည်ပြုခြင်း
ပဉ္စမအဆင့် -
ဆဋ္ဌမအဆင့် -
ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေသစ်နှင့်အညီ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များဖြင့် လွှတ်တော် အစည်းအဝေးများ ကျင်းပခြင်း
သတ္တမအဆင့် -
လွှတ်တော်က ရွေးကောက်တင်မြှောက်သော နိုင်ငံတော် အကြီးအကဲများနှင့် လွှတ်တော်ကဖွဲ့စည်းပေးသော အစိုးရအဖွဲ့၊ အာဏာပိုင် အဖွဲ့အစည်းများက ခေတ်မီဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်သော ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ခြင်း
အထက်ပါ လမ်းပြမြေပုံ ၇ ချက်အားယခုအချိန်တွင် ဆဋ္ဌမအဆင့်အထိ ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ပြီး သတ္တမအဆင့်ကို အကောင်အထည်ဖော်ဆောင်နေပြီဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံဒီမိုကရေစီဖော်ဆောင်ရေးအဓိကပြဿနာများ
ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံကို လွတ်လပ်ရေးရပြီးချိန်မှ ယနေ့ကာလအထိ ခေတ်လေးခေတ်ဖြင့် ပိုင်းဖြတ်ကာ ရှုမြင်သုံးသပ်နိုင်သည်။
၁။ 	ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီခေတ် (၁၉၄၈ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၂ ခုနှစ်အထိ) ၂။ 	တော်လှန်ရေးကောင်စီခေတ် (၁၉၆၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အထိ) ၃။ 	မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ် (၁၉၇၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ) ၄။ 	နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီခေတ် (၁၉၈၈ ခုနှစ်မှ ယနေ့အထိ)
အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေး ပြဿနာ
အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပြဿနာသည် နိုင်ငံအတွက် အထူး အရေးကြီးဆုံးဖြစ်မည်ထင်သည်။ အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေး ဆိုရာတွင် လူမျိုးရေး၊ ဘာသာရေး၊ နိုင်ငံရေးအားလုံးနှင့်လည်းဆက်စပ်နေသည်။ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများပြိုကွဲရခြင်းအကြောင်းရင်း နှင့်ပတ်သက်ပြီး နိုင်ငံရေးသိပ္ပံ ပညာရှင်များက အောက်ပါအတိုင်း သုံးသပ်ကြသည်။
၁။ 	နိုင်ငံအတွင်း လူမျိုးစုအရေအတွက်များပြားခြင်း ၂။ 	ထိုလူမျိုးစုများအတွင်း လူဦးရေပမာဏ ကွဲပြားခြားနားခြင်း ၃။ 	လူမျိုးစုအချင်းချင်း သမိုင်းကြောင်း အာဃာတများရှိခဲ့ခြင်း ၄။ 	လူမျိုးစုများအတွင်း ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ကိုးကွယ်သည့်ဘာသာ ကွဲပြားခြားနား ခြင်း ၅။ 	လူမျိုးစုအတွင်း စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးတိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးမှု ကွာခြားခြင်း ၆။ 	နိုင်ငံရေးယုံကြည်ချက် ကွဲပြားခြင်း ၇။ 	အခြေခံဥပဒေအရ နိုင်ငံဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်မှုစနစ်တွင် အားနည်းချက်များ ရှိခြင်းတို့ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် လူမျိုးစုအရေအတွက် (၁၃၅) မျိုးခန့်အထိ ကွဲပြားနေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် လူမျိုးစုအလိုက် သီးခြားရပ်တည် နေထိုင်သော တိုင်းငယ်ပြည်ငယ်နိုင်ငံလေးများကို ပေါင်းစုဖွဲ့စည်းထားသည့်နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံမဟုတ်ပေ။ ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းက တိုင်းရင်းသား လူမျိုးပေါင်းစုံဒေသအနှံ့ ရောနှောစုပေါင်း နေထိုင်ခဲ့ကြသည့် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဖြစ်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် ဗြိတိသျှကိုလိုနီအဖြစ် နှစ်ပေါင်းများစွာနေထိုင်ခဲ့ရသည်။ နယ်ချဲ့တို့ သွေးခွဲအုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် သွေးခွဲ အုပ်ချုပ်မှုကြောင့် တိုင်းရင်းသားများအချင်းချင်း စိတ်ဝမ်းကွဲပြားကာ စည်းလုံးညီညွတ်ရေး ပျက်ပြားခဲ့ရသည်။ ထို့ပြင် ဘာသာရေးကိုအမှီပြုပြီး သွေးခွဲခဲ့ခြင်းကြောင့် လည်း လူမျိုးစုအချင်းချင်း အာဃာတများ စတင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံရေးအရလည်း မြန်မာနိုင်ငံတွင် လက်ဝဲနှင့် လက်ယာဝါဒ သဘောတရားတို့ အားပြိုင်လွန်ဆွဲမှုသည် ပြင်းထန်သည်ဟုဆိုရမည်။ လွတ်လပ်ရေးအကြိုကာလတွင် လက်ဝဲစွန်းဝါဒီများဖြစ်သည့် အလံနီကွန်မြူနစ်ပါတီမှ သခင်စိုး၊ အလံဖြူကွန်မြူနစ်ပါတီမှ သခင်သန်းထွန်း၊ မြေပေါ်ကွန်မြူနစ်ပါတီမှ သခင်သိန်းဖေတို့ကဲ့သို့ ကွန်မြူနစ်အုပ်စုများအတွင်း အကွဲကွဲအပြားပြားဖြစ်နေသည်။ ဆိုရှယ်လစ်အုပ်စုတွင်လည်း ဝိဓူရသခင်ချစ်မောင်၊ သခင်လွင်တို့ဦးဆောင်သည့် မာ့စ်ဝါဒီဆိုရှယ်လစ်များ၊ သခင်မြ၊ ဦးဗဆွေ၊ ဦးကျော်ငြိမ်း၊ ဦးလှရွှေတို့ဦးဆောင်သည့် ပြည်သူ့အရေးတော်ပုံပါတီ ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒီများကလည်း ဆိုရှယ်လစ်အုပ်စုအဖြစ်ဂိုဏ်းကွဲနေသည်။ လက်ယာအုပ်စုများတွင် အလယ်အလတ် လက်ယာယိမ်း အမျိုးသားရေးဝါဒီများဖြစ်သည့် သခင်ဗစိန်၊ သခင်ထွန်းအုပ်တို့က တစ်ဖွဲ့၊ လယ်ယာစွန်းရောက် နယ်ချဲ့အလိုတော်ရိ ရှေးရိုးစွဲဝါဒီများဖြစ်ကြသည့် ဆာပေါ်ထွန်း၊ ဒေါက်တာဗမော်၊ ဦးပု၊ ဦးဘဖေ၊ ဦးစော တို့က အုပ်စုတစ်ဖွဲ့ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင်ကျဉ်းမြောင်းသော လူမျိုးရေးအမြင်နှင့် ဘာသာရေးအစွဲများကို လက်ကိုင်ထားသည့် စောဘဦးကြီး၊ စောစံကေးစသည့် ကရင် တိုင်းရင်းသားများနှင့်၊ ပဒေသရာဇ်ရှမ်းစော်ဘွားများအုပ်စုတို့ကတစ်ဖွဲ့ စသည်ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် အယူအဆအမျိုးမျိုး ကွဲပြားနေကြောင်း တွေ့ရသည်။ ထိုခေတ်ကတည်းက ပုဂ္ဂိုလ်စွဲ၊ ဝါဒစွဲတို့ကို လက်ကိုင်ထားခဲ့ကြသဖြင့် ယနေ့တိုင်အောင်ပင် စေ့စပ်မရနိုင်သည့် အနေအထားများ တွင် ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ် အခြေခံဥပေဒေအားနည်းချက်ကြောင့် နိုင်ငံပြိုကွဲရမည့် အခြေအနေများနှင့်လည်း ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသေးသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပထဝီဝင်နိုင်ငံရေး အနေအထားအရ တောင်တန်းဒေသနှင့် မြေပြန့်ဒေသသည် အပြန်အလှန်ဆက်စပ်နေရပြီး သီးခြားခွဲကာရပ်တည်နိုင်စွမ်း မရှိပေ။ မြန်မာနိုင်ငံကို လွတ်လပ်ရေးပေးရမည့်အခါတွင် နယ်ချဲ့တို့က တောင်တန်းဒေသကို ချန်လှပ်ထားလိုကြသည်။ နယ်ချဲ့တို့၏ သွေးခွဲမှုကို နားယောင်ပြီး ရှမ်းပဒေသရာဇ် စော်ဘွားတို့က ခွဲထွက်ခွင့်ကို အရေးဆိုလာကြစဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းကိုယ်တိုင် စည်းလုံးညီညွတ်ရေးကို ကြိုးပမ်းအားထုတ်ခဲ့ရသည်။ လွတ်လပ်ရေးအတွက် ရှမ်းပဒေသရာဇ်များကို လိုက်လျောမှုပေးခဲ့ရသည့် အနေဖြင့် ၁၉၄၇ ခုနှစ်အခြေခံဥပဒေတွင် ခွဲထွက်ခွင့်ပါရှိပြီး ရှမ်းပဒေသရာဇ်စော်ဘွားများကို အာဏာဆက်လက်ပေးထားရသည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီး ၁၀ နှစ်ကြာသည်အထိ ပဒေသရာဇ်များ၏ အာဏာစွန့်လွှတ်ရေးကို မလုပ်နိုင်ခဲ့ပေ။ ၁၉၅၈-၁၉၆၀ အိမ်စောင့် အစိုးရလက်ထက်တွင် ပဒေသရာဇ်များကို အာဏာစွန့်လွှတ်ရေးအတွက် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၆၁ ခုနှစ် ပထစအစိုးရ လက်ထက်တွင် အခြေခံဥပဒေပါခွဲထွက်ခွင့်ကို ကိုင်စွဲပြီး ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်ပေးရန် "ဖယ်ဒရယ်" မူကို တင်သွင်းလာသည်။ ထို့ကြောင့် နိုင်ငံပြိုကွဲမည့် အနေအထား သို့ရောက်ခဲ့ရသည်။