cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဂလစ်ဆရင်း
ဂလစ်ဆရင်းသည် မခြောက်သွေ့သောတတ်သော ပစ္စည်း တစ်မျိုးဖြစ်ခြင်းကြောင့် စီးကရက်နှင့် ဆေးတံသောက်ဆေးများတွင် ရောစွက်အသုံးပြုကြသည်။ ချို၍စေးသော သတ္တိရှိခြင်းကြောင့် ဆပ်ပြာ၊ အလှဆီစသော အလှကုန်များ၊ ဘယဆေးများ၊ သရေစာမုန့်များပြုလုပ်ရာတွင် ဂလစ်ဆရင်းကို အများ အစား အသုံးပြုကြသည်။ ဝမ်းနုတ်ဆေးအဖြစ်ဖြင့်လည်း သုံးကြသည်။
ရားရရွာ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်
ရားရရွာ (Yarya)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်၊ မီကူးနောက်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၉၄၁ ဖြစ်သည်။  ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နန်းယွန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စပါးကြီးမြွေ
စပါးကြီးမြွေသည် ၁ဝ ပေမှ ပေ ၂ဝ အထိရှည်၍ တစ်ခါ တစ်ရံ ပေ ၃ဝ မျှပင် ရှည်တတ်သည်။ စပါးကြီးမြွေ၌ အဆိပ် မရှိချေ။ သို့ရာတွင် သမင်စသော သတ္တဝါများကို မိမိ၏ကိုယ်ဖြင့် ရစ်ပတ်ကာဖျစ်ညှစ်ဆွဲဆန့် သတ်ဖြတ်ပြီးနောက် အကောင်လိုက် မျိုချတတ်သည်။ စပါးကြီးမြွေများကို အာရှ၊ အာဖရိက နှင့် ဩစတြေးလျတိုက်များရှိ အပူပိုင်းဒေသများ၌ တွေ့ရ သည်။ အရောင်မှာ အဝါ၊အညို၊အမည်းတို့တွင် မှန်ကူကွက်များ ကဲ့သို့ အကွက်များဖြစ်နေရာ ယင်းကို သစ်ကိုင်း သစ်ခက်နှင့် သစ်ပင်ရိပ်များအကြားတွင် လွယ်ကူစွာ မြင်နိုင်ရန် ခဲယဉ်း သည်။ ရေတိမ်ရာဗွက်တောများ၌ အနေများသည်။ ရေကူး၊ သစ်ပင်တက် ကျင်လျင်သည်။
စပါးကြီးမြွေသည် တဖြည်းဖြည်းကြီးသော မြွေမျိုးဖြစ်သည်။ အသက်ရှည်ရှည်နေသည်။ မြွေမသည် ဥအလုံးတစ်ရာ နီးပါးမျှ အုတတ်၍ ဥမှ အကောင်ကလေးများ ပေါက်သည့်တိုင်အောင် မည်သည့်နေရာသို့ မသွားဘဲ ဥများကို ရစ်ပတ်၍ စောင့်ရှောက် နေတတ်သည်။ ထိုသို့ဝပ်နေသော အချိန်တွင် မြွေမသည် အစာ မစားချေ။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြွေများ
ထွန်းစိန်ရွာ
ထွန်းစိန်
အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ၏ အလံတော်
အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ၏ အလံတော်(Dari: پرچم افغانستان, Pashto: افغانستان توغ) သည် အလျားလိုက် သုံးရောင်ခြယ်အလယ်တွင် နိုင်ငံတော်အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ်အား ထည့်သွင်းထားသည်။ လက်ရှိအလံကို ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် အသုံးပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်သော်လည်း ၂၀ ရာစုတစ်လျှောက်လုံးတွင် တူညီမှုရှိသော အလံဒီဇိုင်းများစွာအား အသုံးပြုခဲ့သည်။
အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံတွင် ၁၇၀၉ ခုနှစ် ဟိုတက်မင်းဆက်စတင်တည်ထောင်ခဲ့စဉ်အချိန် ပထမဆုံးသော အလံအား အသုံးပြုစဉ်ကတည်းက ရေတွက်လျှင် အလံ ၂၅ ခုမျှ သုံးစွဲခဲ့သည်။ ၂၀ ရာစုအတွင်း၌ပင်လျှင် အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံသည် နိုင်ငံတော်အလံ ၁၈ ခုမျှ ပြောင်းလဲအသုံးပြုခဲ့ပြီး ထိုအချိန်ကာလအတွင်း အခြားသောနိုင်ငံများထက် များပြားခဲ့သည်။ အလံအများစုသည် အနက်၊ အနီနှင့် အစိမ်းရောင်တို့ကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံအလံသည် ဟေတီ၊ ဘိုလီးဗီးယား၊ ကော့စတာရီကာ၊ အယ်ဆာဗေဒို၊ အီကွေဒေါ၊ ဒိုမီနီကန်သမ္မတနှင့် ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံအလံများကဲ့သို့ အလံတွင် နိုင်ငံအလံပုံကို ပြန်လည်ဖော်ပြထားသော အလံ ၈ ခုထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဘိုလီးဗီးယား၊ ကမ္ဘောဒီးယား၊ ပေါ်တူဂီ၊ ဆန်မာရီနိုနှင့် စပိန်အလံများကဲ့သို့ အလံတွင် အဆောက်အဦပုံကို ထည့်သွင်းဖော်ပြသော အလံ ၆ ခုအနက်မှ တစ်ခုဖြစ်သည်။
ဒီဇိုင်းနှင့် အရောင်
အနက်ရောင်သည် ၁၉ ရာစုသမိုင်းတလျှောက်၌ နိုင်ငံ့ကာကွယ်ရေးအတွက် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြမှုများကို ဖော်ပြနေပြီး အနီရောင်သည် လွတ်လပ်ရေး(အင်္ဂလိပ်-အာဖဂန် သဘောတူစာချုပ် (၁၉၁၉) အား ရည်ညွှန်း)အတွက် တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့သူများ၏ သွေးကို ရည်ညွှန်းလိုကာ အစိမ်းရောင်သည် အနာဂတ်အတွက် မျှော်လင့်ချက်နှင့် ကြွယ်ဝချမ်းသားမှုတို့အား ရည်ညွှန်းသည်။  အချို့သော မတူညီသည့် အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူများတွင် အနက်ရောင်သည် သမိုင်းကို ကိုယ်စားပြုပြီး အနီရောင်သည် တိုးတက်မှုနှင့် အစိမ်းရောင်သည် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ပေါကြွယ်ဝမှု သို့မဟုတ် အစ္စလာမ်ဘာသာကို ကိုယ်စားပြုသည်။
လက်ရှိအလံတော်မှာ ၂၀၀၂ ခုနှစ်ပုံစံအား ၂၀၀၄ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ပြင်ဆင်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သော ပုံစံဖြစ်ပြီး အရောင်ခြယ်ထားသော အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ်ပါဝင်သည့် အချို့မူကွဲအလံများရှိသည်။ ၁၉၂၈-၁၉၇၈ မှ အလံများနှင့် ၁၉၈၀-ယနေ့ထိ အလံများအတွင် အကျုံးဝင်သော colors video approximation မှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်-
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတော်အလံများ ကဏ္ဍ:အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ၏ အမျိုးသားသင်္ကေတများ
ဥဒဉ္စနီဇာတ်
ဧကကနိပါတ် - ၁၁။ ပရောသတဝဂ် -၁၀၆ - ဥဒဉ္စနိဇာတ်။ ။ မိန်းမ၏ လောဘအလိုသည် မပြည့်သော ရေလောင်းအိုးနှင့် တူလှသည်ဟု ကဲ့ရဲ့ကာ ဖခင်ရသေ့ထံ ပြန်လာသော ရသေ့ငယ် အကြောင်း။
ပစ္စုပ္ပန်ဝတ္ထု
[ဤဇာတ်တော်၌ ပစ္စုပ္ပန်ဝတ္ထု၊ အတိတ်ဝတ္ထုတို့သည် တေရသနိပါတ် စူဠနာရဒကဿပဇာတ်၌ ထင်စွာ ဖြစ်ကုန်လတ္တံ့။]
မိန်းမလှည့်စားရဟန်းတစ်ပါး
နတ်လူတို့ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် အပျိုကြီး ဖြားယောင်းသဖြင့် သာသနာတော်မှ လူထွက်လိုသော ရဟန်းတစ်ပါး ရှိလေ၏။
ရဟန်းတို့သည် ထိုရဟန်းကို မြတ်စွာဘုရားထံ ယူဆောင်၍ သွားကြရာ မြတ်စွာဘုရားသည် “ချစ်သားရဟန်း ... ဤအပျိုကြီးသည် ယခုအခါ၌သာ သင်၏ အကျိုးမဲ့ကို ပြုသည် မဟုတ်၊ ရှေးအခါ၌လည်း ပြုဖူးပြီ၊ ထိုမိန်းမကို မှီ၍ သီလပျက်သောအခါ ပညာရှိတို့ကို မှီ၍ ချမ်းသာရာရဖူးပြီ” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါအတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း။
မိန်းမနှင့်တွေ့ ရှင်ရသေ့
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဘုရားအလောင်း သားအဖ နှစ်ယောက်တို့သည် ရသေ့ ရဟန်းပြုကာ ဟိမဝန္တာတော်၌ နေကြကုန်၏။
တစ်နေ့သ၌ အဖ ရသေ့ကြီးသည် တောသို့သွား၍ သစ်သီးကြီးငယ်တို့ကို ရှာဖွေပြီးလျှင် ညဉ့်အခါ ကျောင်းသို့ပြန်ရောက်သည်ရှိသော် သားရသေ့ငယ်အား “ချစ်သား ... သင်သည် တခြားနေ့တို့၌ ထင်းကိုသယ်၍ထားသည်၊ ယနေ့မှုကား ဘာတစ်ခုမျှ မပြုနှင့်၊ အဘယ်ကြောင့် မျက်နှာမသာ မှိုင်တွေချလျက် အိပ်ဘိသနည်း” ဟု မေးလေ၏။
ထိုအခါ ရသေ့ငယ်သည် “ဖခင် ... သင်တို့ သစ်သီးကြီးငယ် ရှာဖွေသွားစဉ် မိန်းမတစ်ယောက်လာ၍ အကျွန်ုပ်ကို ခေါ်ယူသွားရန် ပြင်ဆင်အားထုတ်နေပါသည်၊ အကျွန်ုပ်ကား ဖခင် လွှတ်မှသွားမည်၊ မလိုက်လိုသေးဟု ပြောဆိုကာ အနီးတစ်နေရာမှာထားပြီး ပြန်ခဲ့ပါသည်၊ ဖခင် ... အကျွန်ုပ် သွားလိုပါသည်၊ ခွင့်ပြုတော်မူပါ” ဟု တောင်းပန်လေ၏။
အဘရသေ့ကြီးလည်း ဤရသေ့ငယ်ကား မလိုက်ရန်တားမြစ်၍ ရတော့မည် မဟုတ်ဟု သိသဖြင့်“ချစ်သား ... ထိုသို့ဖြင့်လျှင် လိုက်သွားပါ၊ မိန်းမတို့မည်သည်ကား သင့်ကို ခေါ်ယူသွားပြီးလျှင် သူတို့လိုရာ ဝတ္ထုပစ္စည်းကို ရအောင် ရှာဖွေလုပ်ကိုင်ရန် အဖန်ဖန်ခိုင်း၍ ပင်ပန်းစေလိမ့်မည်၊ ပင်ပန်းလှ၍ မနေလိုသောအခါ အဖထံသို့သာ ဆိုက်ဆိုက်မြိုက်မြိုက် ပြန်ခဲ့လော့” ဟု မှာထား၍ လွှတ်လိုက်၏။
ရသေ့ငယ်လည်း ရသေ့ကြီးထံမှ ထွက်ခွာ၍ ထိုမိန်းမနှင့်အတူ လူတို့နေရာသို့သွားကာ ပေါင်းသင်းနေထိုင်လေ၏။ ထိုအခါ မိန်းမသည် ရသေ့လူထွက်အား ဆန်ယူချေ၊ ဆီယူချေ၊ ငါးယူချေ၊ အမဲယူချေ စသည်ဖြင့် မိမိအလိုရှိရာ ပစ္စည်းဥစ္စာတို့ကို ရှာဖွေလုပ်ကိုင်၍ပေးရန် အဖန်ဖန် စေခိုင်းလေ၏။
မိန်းမကိုမုန်း ရသေ့ဘုန်း
ထိုအခါ ရသေ့လူထွက်သည် “ဤမိန်းမကား ငါ့ကို ကျွန်အမှုလုပ်ကဲ့သို့ စေခိုင်းဘိသည်၊ နှိပ်စက်ဘိသည်” ဟု အဖ၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို သတိရကာ အဘရသေ့ကြီးထံ သွား၍ ရှိခိုးပြီးလျှင် -
ကျွဲဖြူသောင်ရွာ၊ ဝဲဒေါင့်
ကျွဲဖြူသောင်ရွာ၊ ဝဲဒေါင့်
ဥဒဉ္စနီဇာတ်
မိန်းမကိုမုန်း ရသေ့ဘုန်း
“ဖခင် ... ဖခင်ထံမှာ ချမ်းသာစွာ အသက်မွေးနေသော ကျွန်ုပ်တို့ကို ရေလောင်းအိုးနှင့်တူသော သူခိုးမသည် ဖြားယောင်း သွေးဆောင်၍ယူကာ ဆန်ပေးပါ၊ ဆီပေးပါ၊ ဆားပေးပါ စသည်ဖြင့် တောင်းဘိ၏” –
ဟု အဘရသေ့ကြီးအား ပြန်ကြားလျှောက်ထားလေ၏။
အဘရသေ့ကြီးလည်း သားငယ်ကို နှစ်သိမ့်စေ၍ “ချစ်သား ... ဗြဟ္မဝိဟာရတရား လေးပါးကို ပွားစေလော့၊ ကသိုဏ်းပရိကံကို ပြုလော့” ဟု ညွှန်ကြားစေခိုင်းလေ၏။ ရသေ့ငယ်လည်း မကြာမီ အဘိညာဉ်ငါးပါး၊ သမာပတ် ရှစ်ပါးတို့ကို ဖြစ်စေ၍ ဗြဟ္မဝိဟာရတရားကို ပွားများကာ အဘရသေ့ကြီးနှင့်အတူ ဗြဟ္မာ့ပြည်သို့ လားရ၏။
ဇာတ်ပေါင်း
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -
ရဟန်းတို့ -
ထိုအခါ အပျိုကြီးသည် - ယခုအခါ ယခုအခါ အပျိုကြီး။
ရသေ့ငယ်သည် - လူထွက်လိုသော ရဟန်း။
အဘရသေ့ကြီးသည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -
ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း။
ဆောင်ပုဒ်
(၁) ကာမဂုဏ်ငါး၊ လိုလိုက်စား၊ မမှားပျက်စီးမည်။
(၂) လူသော, ရှင်သော၊ ရဟန်းသော၊ ဂုဏ်လျောကျတတ်သည်။
ဥဒဉ္စနိဇာတ် ပြီး၏။
အဖျားပိုင်း အာရုံကြော
အာရုံကြောဟု ရိုးရိုးစင်းစင်း ခေါ်လေ့ရှိသည့် အဖျားပိုင်း အာရုံကြောများသည် အာရုံကြောစနစ်၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်ပြီး အာရုံခံစားရသည့် လျှပ်စစ်ဓာတု အချက်အလက်များကို ဦးနှောက်နှင့် တစ်ရှူးများအကြား အပြန်အလှန် ပို့ဆောင်ပေးသည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။
ဝက်ကိုက်ရွာ၊ လဟာပေါက်
ဝက်ကိုက်ရွာ၊ လဟာပေါက်
အိုင်ဘီးရီးယားကျွန်းဆွယ်
အိုင်ဘီးရီးယားကျွန်းဆွယ် သည် ဥရောပ အနောက်တောင်ပိုင်းရှိ ကျွန်းဆွယ်ဖြစ်ပြီး ဥအာရှ၏ အနောက်ဘက်စွန်းကို သတ်မှတ်သည်။ ၎င်းကို စပိန်နိုင်ငံ နှင့် ပေါ်တူဂီနိုင်ငံတို့ကြားတွင် အဓိကပိုင်းခြားထားပြီး ၎င်းတို့၏နယ်မြေအများစုအပြင် ပြင်သစ်တောင်ပိုင်း၊ အင်ဒိုရာနိုင်ငံနှင့် ဂျီဘရော်လ်တာ၏ သေးငယ်သောဧရိယာများပါဝင်သည်။ ဧရိယာ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် 583254 km2 ၊ နှင့် လူဦးရေ အကြမ်းဖျင်း 53 သန်း၊ ၎င်းသည် စကင်ဒီနေးဗီးယားကျွန်းဆွယ် ပြီးနောက် ဧရိယာအလိုက် ဒုတိယအကြီးဆုံး ဥရောပကျွန်းဆွယ်ဖြစ်သည်။
ငွေလွှဲ
ဟာဝါလား (ဟွန်ဒီ ဟုလည်းသိကြသည်) သည် တရားမဝင်သည့်ငွေလွှဲစံနစ်ဖြစ်ပြီး၊ လုပ်ဆောင်မှု နှင့် ငွေကြေးပွဲစားများ၏ကြီးမားသည့်ကွန်ရက်တစ်ခုရှိ ဂုဏ်သိက္ခာ အပေါ်တွင် အခြေခံ ထားသည်။ ထိုငွေလွှဲခြင်းသည် အရှေ့အလယ်ပိုင်း၊ မြောက်အာဖရိက၊ အာဖရိက ဦးချိုဒေသ နှင့် တောင်အာရှ တို့ မှစတင်ဖြစ်ပေါ်လာ ခဲ့သည်။
မူလအစများ
ဟာဝါလားတွင် သူ၏မူလအစများသည် ဂန္ဓဝင် အီတလီဥပဒေတွင် အေဗာလို ကဲ့သို့သော အများနှင့်သက်ဆိုင်သည့်ဥပဒေ နှင့် မြို့ပြဥပဒေများတွင် ကိုယ်စားလှယ်လုပ်ငန်း၏ ဖွံ့ဖြိုးလာမှုကို လွှမ်းမိုးထားခဲ့သည်။ အေဗား နှင့် အေဗာလို တို့၏ အခေါ်အဝေါ်များ သည် ဟာဝါလားမှဆင်းသက်လာသည်။ အကြွေးလွှဲပြောင်းခြင်းကို ရောမဥပဒေအောက်တွင်ခွင့်မပြုထားသော်လည်း၊ အလယ်ခေတ် ဥရောပအထူးသဖြင့် ကုန်ပစ္စည်းရောင်းဝယ်ရေး တွင် ကျယ်ပြန့်စွာကျင့်သုံးလာခဲ့သည်။ ကုန်ကြွေးလွှဲပြောင်းခြင်းသည် အီတလီမြို့ကြီးများနှင့် မွတ်ဆလင်ကမ္ဘာတို့ အလယ်ခေတ်တွင် ကုန်သွယ်မှုအမြောက်အမြား လုပ်ဆောင်ခဲ့မှု ကြောင့်ဖြစ်သည်။ ကိုယ်စားလှယ်လုပ်ငန်းသည် တစ်ဦးတစ်ယောက်သည် သူ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ကိုယ်စားပြု၍ သဘောတူစာချုပ်တစ်ခုကို အပြီးသတ်နိုင်ခြင်း မရှိစေရ ဆိုသလို ရောမဥပဒေတွင် မသိရှိသည့် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု လည်းဖြစ်သည်။ ရောမဥပဒေတွင် သဘောတူတာဝန်ခံဆောင်ရွက်သူ ကိုယ်တိုင်သည် သဘောတူချုပ်ဆိုထားခြင်း ကို ကူညီပံ့ပိုးသူ ဟုသုံးသပ်ထားပြီး၊ ၎င်းအားသဘောတူစာချုပ်မှ ပေးအပ် ထားသည့် အခွင့်အရေးများ နှင့် တာဝန်သိရှိမှုများ လွှဲပြောင်းရန်အလို့ငှာ စည်းမျဉ်းအရ ဆောင်ရွက် သူတစ်ဦးနှင့် ဒုတိယသဘောတူစာချုပ် ချုပ်ဆိုသည်။ အခြားတစ်ဘက်တွင် အစ္စလမ်ဥပဒေ နှင့် နောက်ပိုင်း အများနှင့်သက်ဆိုင်သည့်ဥပဒေတို့တွင် သဘောတူစာချုပ်များနှင့် ယေဘူယျတာဝန်သိရှိမှုများနယ်ပယ်တွင် ထိုအဖွဲ့အစည်းများထဲမှ တစ်ခုအဖြစ်လက်ခံရန်မခက်ခဲတော့ပါ။ ဟာဝါလားသည်အလယ်ခေတ်အစောပိုင်းကာလ အရင်းအနှီးကုန်သွယ်ရေးဗဟိုချက်များထွက်ပေါ်လာသည့် အချိန်အတောအတွင်းတွင်အလှမ်းဝေးလွန်းသည့် ကုန်သွယ်ရေး ငွေပေးငွေယူလုပ်ငန်းမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည် ဟု ယုံကြည်ရစေသည်။ တောင်အာရှတွင် ဤလုပ်ငန်းသည် ပြည့်စုံသည့်ငွေကြေးဈေးကွက်အသုံး ပြုပစ္စည်းအဖြစ်သို့ ဖွံ့ဖြိုးလာသည်ကို မြင်တွေ့ရသည်။ ဤလုပ်ငန်းကို တစ်ခုတည်းသော တရားဝင် ဘဏ်စံနစ်၏ အသုံးပြုပစ္စည်းအဖြစ်ဖြင့် ၂၀ ရာစု၏ပထမနှစ်ဝက်၏တစ်ဝက်တွင် တစ်ဖြည်းဖြည်းအစားထိုးလာခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ဟာဝါလားသည် ရွှေ ့ပြောင်းအလုပ်သမားများ ကသူတို့၏မူရင်းနိုင ငံများသို့ ငွေပြန်ပို့ရာတွင် အများဆုံး အသုံးပြုသည်။
ဟာဝါလားအလုပ်လုပ်ပုံ
ဟာဝါလားစံနစ်၏ အများဆုံးအခြေခံကွဲပြားမှုအမျိုးမျိုးတွင် ငွေများကို ငွေလွှဲပွဲစားများ သို့မဟုတ် ငွေလွှဲသူများ၏ ကွန်ရက်တစ်ခု မှတစ်ဆင့် လွှဲပြောင်းကြခြင်းဖြစ်သည်။ ငွေလွှဲမည့်သူတစ်ဦးသည် မြို့ တစ်မြို့ ရှိ ငွေလွှဲပွဲစားတစ်ဦးထံ ချဉ်းကပ်ပြီး အခြားတစ်နေရာရှိ၊ ပုံမှန်အားဖြင့် နိုင်ငံခြားမြို့တစ်မြို့ မှ ငွေလက်ခံမည် သူတစ်ဦးဆီသို့ လွှဲပြောင်းပေးသည်။ ငွေလွှဲပွဲစားသည် ငွေလက်ခံမည့်သူ၏မြို့ ရှိ ငွေလွှဲပွဲစားဆီသို့ ခေါ်ယူပြီး အပ်နှံထားငွေပမာဏ နှင့် ညွန်ကြားချက်များ (ထုံးစံအတိုင်း ငွေလွှဲခအနည်းငယ် နှုတ်ပြီး) ပေး၍ နောက်ရက်တစ်ရက်တွင် အကြွေးကို ဖြေရှင်းပေးမည်ဟု အာမခံသည်။
စံနစ်၏သူမတူသည့်ထူးခြားမှုမှာ ငွေလွှဲပွဲစားများအကြား ဂတိစကားပါသောပစ္စည်းများ ဖလှယ်ခြင်း မရှိဖြစ်သည်။ လွှဲပြောင်းမှုသည် ရိုးသားမှုစံနစ်အပေါ်တွင် လုံးဝပုံအပ်ထားသည်။ စံနစ်သည် ဥပဒေအရတောင်းဆိုချက်များ၏ တွန်အားပေးနိုင်မှုအပေါ် အမှီသဟဲ မပြုလုပ်သည်ဖြစ်၍၊ ဤလုပ်ငန်းသည် ဥပဒေနှင့်ဥပဒေကျင့်ထုံးများ မရှိသည့်နေရာတွင်ပင်လျှင် လုပ်ကိုင်နိုင်သည်။ တစ်ဦးချင်းငွေလွှဲများ၏လုပ်ကိုင်ပေးမှုကို မှတ်တမ်းမထားရှိပါ။ ပွဲစားတစ်ဦးမှ အခြားတစ်ဦးသို့ တင်ရှိနေသည့် လည်ပတ်နေသောစုစုပေါင်းကိုသာ မှတ်သားထားရှိသည်။ ငွေလွှဲပွဲစားအကြား အကြွေးဖြေရှင်းမှုသည် ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့်ရှိနေပြီး၊ တိုက ရိုက်ငွေသားလွှဲပြောင်းခြင်းပုံစံကို သုံးရန်မလိုအပ်ပါ။
ငွေလွှဲခများအပြင် ငွေလွှဲပွဲစားများသည်ထပ်မံ၍ တရားဝင် ငွေလွှဲနှုန်းများ ပြောင်းလဲခြင်းဖြင့် သူတို့အတွက် အမြတ်များရရှိသည်။ ယေဘူယျအားဖြင့် စံနစ်အတွင်းသို့ဝင်လာသည့်ငွေများသည် မူရင်းနိုင်ငံမှ ငွေကြေး များဖြစ်ပြီး၊ စံနစ်မှထွက်သွားသည့်ငွေသည် လက်ခံသည့်နိုင်ငံ၏ ငွေကြေးများဖြစ်သည်။ ဖြေရှင်းမှုများကို မည်သည့်နိုင်ငံခြားငွေနှင့်မျှ လွှဲပြောင်းမှုမပြု လုပ်ကြဘဲ၊ သူတို့သည် တရားဝင်ငွေလွှဲနှုန်းများထက် အခြားသောနည်းများကို လုပ်နိုင်ကြသည်။
ဟာဝါလားသည် ဖောက်သည်များကို ဆွဲဆောင်မှုရှိနေရခြင်းမှာ အမြန်ဆောင်ရွက်ပေးနိုင်ခြင်း နှင့် လွှဲပြောင်းမှုတွင် အဆင်ပြေချောမွတ်ခြင်းတို့ကြောင့်ဖြစ်ပြီး၊ အမြဲလိုလို ဘဏ်များမှယူသည် အခငွေထက် အတာများများ လျော့နည်းသည်။ သူ၏အားသာချက်မှာ ငွေလက်ခံသည့်နိုင်ငံသည် ပုံ မှန်မဟုတ်သည့်ငွေလဲ နှုန်းစည်းမျဉ်းများ အသုံးပြုနေသည့်အချိန်အခါတွင် (ပါကစ္စတန် သို့မဟုတ် အီဂျစ် ကဲ့သို့သောများစွာ သော တစ်မူထူးသည့် လက်ခံနိုင်ငံများအတွက် အကြောင်းတစ်ရပ်အဖြစ်) သို့မဟုတ် လက်ခံမည့် နိုင်ငံရှိ ဘဏ်လုပ်ငန်းစံနစ်သည် ရှုပ်ထွေးမှု နည်းသည့် အချိန်အခါတွင် (ဥပမာ၊ အာဖဂန်နစ္စတန်၊ ယီမင်၊ ဆိုမားလီးယား ကဲ့သို့သော နေရာများရှိ ဥပဒေပတ်ဝန်းကျင်သည် အမျိုးမျိုးကွဲပြားနေသောကြောင့်) အများဆုံးသိသာထင်ရှားသည်။ ထို့အပြင် လွှဲပြောင်းမှုများသည် နည်းလမ်းမကျခြင်း နှင့် အစိုးရများမှ ထိရောက်စွာ စည်းကမ်းတကျ မထိမ်းချုပ်နိုင်သဖြင့်၊ လွှဲပြောင်းမှုသည် ဖောက်သည်များအတွက် အခွန်၊ ငွေကြေးထိမ်းချုပ်ခြင်း၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး သို့မဟုတ် အခြားသောဥပဒေနှင့်သက်ဆိုင်သည့်ကိစ္စရပ်များ နှင့်အတူ အဓိကအားသာချက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ တူညီသည့်အကြောင်းပြချက်များအတွက် အစိုးရများသည် ဤငွေလွှဲစံနစ်ကို မျက်နှာသာ မပေးပါ။ အကြမ်းဖက်သမား ထောက်ပံ့ငွေများသည် ဟာဝါလားကွန်ရက်များမှတစ်ဆင့် ရံဖန်ရံခါ လက်ပြောင်းရောက်ရှိသွားသည်ဟု မကြာမှီနှစ်များအတွင်းက စွပ်စွဲပြောဆိုချက်များ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
ဟွန်ဒီ ( ငွေလွှဲဖြတ်ပိုင်း)
ငွေစက္ကူနှင့်ဆင်တူသည့်တစ်ခုအပေါ်တွင် ဟွန်ဒီသည် တရားဝင် ငွေရေးကြေးရေးအသုံးပြုပစ္စည်းအဖြစ် ရည်ညွှန်းထား ပြီး၊ အိန္ဒိယတိုက်ငယ်တွင် တ ဖြည်း ဖြည်းဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ထိုငွေလွှဲခြင်းကို ကုန်သွယ်ရေး နှင့် အကြွေးငွေလွှဲပြောင်းရာတွင် သုံးစွဲခဲ့သည်။ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ငွေများလွှဲပြောင်းခြင်း ရည်ရွယ်ချက်အတွက် ငွေလွှဲအသုံးပြုပစ္စည်းအဖြစ် ဟွန်ဒီကိုသုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ လွန်ခဲ့ပြီးဖြစ်သော ဘုရင်များ နှင့် ဗြိတိသျှအာဏာ ရှိခဲ့စဉ်ခေတ်တွင် ထိုဟွန်ဒီများကို ခရီးသွားချက်လက်မှတ်အဖြစ် အသုံးချခဲ့သည်။ ဟွန်ဒီများကို ငွေချေးရန်နှင့် ကုန်သွယ်ရေးငွေလွှဲပြောင်းခြင်းများတွင် ငွေလွှဲလက်မှတ်များအဖြစ် သုံးစွဲရန်တို့အတွက် အကြွေးအသုံးပြုပစ္စည်းအနေဖြင့်လည်း သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။
နည်းပညာအရ ဟွန်ဒီတစ်ခုသည် စာဖြင့်ရေးသားထားသည့် ခြွ င်းချက်မရှိသောအမိန့်တစ်ခုကို လူတစ်ဦးမှ ပြုလုပ်ပြီး အခြားသူတစ်ဦးသို့ အမိန့်တွင်နာမည်ဖော်ပြထားသည့်သူအား ငွေမည်၍မည်မျှပေးရမည်ကို ညွှန်ကြားထားခြင်းဖြစ်သည်။ နည်းလမ်းမကျသည့်စံနစ်တစ်ခု၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်နေသဖြင့် ဟွန်ဒီသည် ယခုအခါတွင် တရားဝင်အနေအထား မရှိတော့၍၊ ညှိနိုှုင်း၍ရသောပစ္စည်းများအက်ဥပဒေ၊ ၁၈၈၁ အောက်တွင် အကာအကွယ် မပေးထားပါ။ ဟွန်ဒီများကို တိုင်းရင်းငွေသွင်းငွေထုတ်လုပ်ငန်းများမှ ချက်လက်မှတ်များအဖြစ် အများဆုံးသုံးစွဲကြသည်။
အင်ဂါဒီးယား
အင်ဂါဒီးယားစကားလုံး၏အဓိပ္ပာယ်မှာ အထူးဆက်သား ( ဟင်ဒီဘာသာစကားတွင် ) ဖြစ်သည်။ သို့သော် နိုင်ငံအတွင်း(အိန္ဒိယ)၌ ဟာလာဝါးလုပ်သူများအတွက်လည်း ထိုအခေါ်ဝေါ်ကို သုံးစွဲခဲ့သည်။ ထိုသူများသည် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်များအတွက် အပြိုင်ဘဏ်စံနစ်တစ်ခုအဖြစ် အများဆုံး အသုံးပြုကြသည်။ သူတို့သည် ဆောင်ရွက်ခအဖြစ် တစ်မြို့မှတစ်မြို့သို့ ငွေလွှဲပြောင်းရာတွင် တစ်ကြိမ်တွင် ဝ.၂ မှ ဝ.၅ % ပတ်ဝန်းကျင်သာယူသည်။
ယင်းဘောင်ရွာ၊ ဘဒနာ
ယင်းဘောင်ရွာ၊ ဘဒနာ
စပါး
မြေကြီးမှ ရွှေသီး ဆန်စပါးသည် မြန်မာ့စီးပွားရေး အသက်သွေးခဲဖြစ်သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မဖြစ်မီက မြန်မာနိုင်ငံမှ နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့ ရောင်းချသော ဆန်တန်ချိန်မှာ သုံးသန်းကျော်ဖြစ်သည်။ ယခု မြန်မာ့စီးပွားရေးကို ပြန်လည်ထူထောင်ဆဲတွင်၊ စစ်မဖြစ်မီက စံချိန်၏ ထက်ဝက်မျှလောက်သာ ထုတ်လုပ်နိုင်သေးသည်။ သို့ဖြစ်လင့်ကစား ဆန်နှင့်ဆန်ထွက် ပစ္စည်းတို့ကို နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့ရောင်းချရာမှ ဝင်ငွေသည် တစ်နှစ်တစ်နှစ်လျှင် ကုဋေ ခုနစ်ဆယ်ထက် မနည်းချေ။
အမျိုးအစား
စပါးသည် မြက်ပင်မျိုးဖြစ်သည်။ အများအားဖြင့် တစ်နှစ်ခံ ပင်မျိုး ဖြစ်၍ အချို့အပူပိုင်း ဒေသများတွင် နှစ်ကြာခံပင်မျိုး ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းတွင် ဒိုက်စပါးနှင့် ဒေါင်း စပါးခေါ် စပါးရိုင်းနှစ်မျိုးကို ရေနစ်ကွင်းများနှင့် ကန်များထဲ၌ တွေ့ရသည်။ ရုက္ခဗေဒ အလိုအားဖြင့် ဒေါင်းစပါးကို 'အိုရီဇာ လက်တီဖိုးလီးယား'ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဒိုက်စပါးကို 'အိုရီဇာဆာတီးဗား' ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်း ခြောက်သွေ့သော မြေများ၌လည်း 'အိုရီဇာဂရန်နျူလေးတား'ခေါ် စပါးရိုင်းတစ်မျိုး ပေါက်သည်ဟု ဆိုသည်။ ထိုစပါးရိုင်းများမှ စပါးပင်အမျိုးမျိုး ခွဲထွက်လာသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၌ စပါးမျိုးပေါင်း ၁,ဝဝဝ ခန့်ရှိ သည်ဟု ဆိုသည်။
စပါးမျိုး တစ်မျိုးတည်းကိုပင် အရပ်ဒေသလိုက်၍ အမည် အမျိုးမျိုးဖြင့် ခေါ်တတ်ကြသည်။ တစ်ဖန် မျိုးမတူသော စပါး များကို အမည်တစ်မျိုးတည်းဖြင့် ခေါ်တတ်ကြပြန်ရာ စပါးပင် တို့၏ အမျိုးအစားကို ခွဲခြားရန် ခဲယဉ်းပေသည်။ စပါးမှ ဆန် ကြိတ်လုပ်ငန်း တိုးတက်နေသော တိုင်းပြည်များတွင် စပါးစေ့ များ၏ အရွယ်အစားကို လိုက်၍ အမျိုးအစား ခွဲခြား တတ်ကြ လေသည်။ သို့သော် မြန်မာလယ်သမားများသည် လွယ်ကူစိမ့် သောငှာ စပါးပင်တို့၏ သက်တမ်းကိုလိုက်၍ (၁) ကောက် လျင်၊ (၂)ကောက်လတ်၊ (၃)ကောက်ကြီး၊ (၄) မုရင်း၊ ဟူ၍ စပါးမျိုး ၄မျိုး ခွဲခြားထားကြသည်။
ကောက်လျင် စပါး
ကောက်လျင် စပါး၏ သက်တမ်းမှာ ရက်ပေါင်း ၁၄ဝ မှ ၁၅ဝ အထိဖြစ်၍ အောက်တိုဘာလလယ်လောက်တွင် ဖြစ်စေ၊ လကုန်လောက်တွင် ဖြစ်စေ မှည့်သည်။ ထိုစပါးမျိုးကို မိုးနည်း သော ဒေသများနှင့် မြေမကောင်းသော လယ်ကွင်းများတွင် စိုက်ပျိုးလေ့ ရှိသည်။ သို့သော် မြန်မာနိုင်ငံ အောက်ပိုင်း၌ ကောက်ကြီးနှင့် ကောက်လတ်စပါး စိုက်ပျိုးသောလယ်များ တွင် သီးဦးစားရန်အတွက် ကောက်လျင်များကို အနည်းငယ် စိုက်ပျိုးလေ့ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ အောက်ပိုင်းတွင် စိုက်ပျိုး သော ကောက်လျင်စပါးမျိုးများမှာ ဆန်လုံးငယ်သော ဧည့်မထ စပါးနှင့် လက်ရွေးဆန်စပါးများ ဖြစ်ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်းတွင် စိုက်ပျိုးသော ကောက်လျင်စပါးမျိုးများမှာ ငစိန်နှင့် လက်ရွေးဆန် အငယ်စားမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။
ကောက်လတ် စပါး
ကောက်လတ်စပါး အမျိုးအစား၏ သက်တမ်းမှာ ရက်ပေါင်း ၁၅ဝ မှ ၁၇ဝ အထိ ဖြစ်၍ နိုဝင်ဘာလလယ် သို့မဟုတ် လကုန်လောက်တွင်မှည့်သည်။ ထိုစပါးမျိုး၌ ဆန်လုံးသေးငယ် သော ငစိန်စပါး၊ လက်ရွေးဆန်စပါးနှင့် ဧည့်မထစပါးများ ပါဝင်သည်။ ထိုစပါးများကို ကောက်ကြီးစပါး စိုက်ပျိုးသော လယ်များမှာထက် ၁ဝ ရက် ၁၅ ရက်စော၍ ရေခန်းသော လယ်ကွက်များတွင် စိုက်ပျိုးကြသည်။ ရခိုင်တိုင်းမှ ဆန်လုံး ငယ်သော 'လက်ရုံး'စပါး၊ 'ငကြိမ်သီး'စပါး၊ တနင်္သာရီတိုင်းမှ 'ရှမ်းကလေး'စပါးနှင့် 'ရဟိုင်း'စပါးတို့သည် ကောက်လတ်စပါး များ ဖြစ်ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်းတွင် ဆည်များမှ ရေမရသောလယ်များတွင် ကောက်လတ်စပါးမျိုးကို စိုက်ပျိုးကြ သည်။
ကောက်ကြီး စပါး
thumb|450x450px|နိုင်ငံတကာ ဆန်စပါး သုတေသနအဖွဲ့မှ စုဆောင်းထားသည့် ဆန်စပါး အမျိုးမျိုး ကောက်ကြီးမှာ သက်ရင့်စပါးမျိုး ဖြစ်သည်။ သက်တမ်းမှာ ရက်ပေါင်း ၁၇ဝ မှ ၂ဝဝ အထိဖြစ်၍ ဒီဇင်ဘာလဆန်းတွင် မှည့်သည်။ သက်တမ်းအလိုက် အမျိုးအစားခွဲရလျှင် ပဲခူး တိုင်း၊ ရခိုင်တိုင်းတို့၌ စိုက်ပျိုးသော ဆန်လုံးကြီးမျိုး ငစိန်စပါး သည် ကောက်ကြီးမျိုး ဖြစ်သည်။ တနင်္သာရီတိုင်းတွင် စိုက်ပျိုး သော 'ဗျတ်'စပါးနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း မြေဩဇာကောင်း သော အရပ်များတွင် စိုက်ပျိုးသော မီးတုံးစပါးတို့သည်လည်း ကောက်ကြီးမျိုးပင် ဖြစ်ကြသည်။ မီးတုံးမျိုးတွင် ကမာကြည်၊ စပါးနက်နှင့် ကုလားကြီးတို့ ပါဝင်သည်။ ကောက်ကြီးစပါးကို မြေဩဇာ ကောင်းမွန်၍ မိုးကုန်သည်အထိ ရေရရှိသော လယ်များတွင် စိုက်ပျိုးသည်။ ပုသိမ်၊ မြောင်းမြ၊ ဖျာပုံစသော မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသတို့တွင် စပါးနက်မျိုးကို ငကျွဲဟု ခေါ်လေ့ရှိ သည်။ ဆည်မှ ရေရသော ရွှေဘိုခရိုင်နှင့် မင်းဘူးခရိုင်ရှိ လယ်များတွင် ကောက်ကြီးစပါးကို စိုက်ပျိုးကြသည်။
မုရင်း စပါး
မုရင်းစပါးသည် ကောက်လျင်စပါးနှင့် သက်တမ်းတူသည်။ ထိုစပါးမျိုးကို မြစ်ကမ်းခြေ အရပ်ဒေသများ၌ နိုဝင်ဘာလတွင် စိုက်ပျိုးကြ၍ မတ်လတွင် ရိတ်သိမ်းကြသည်။
တောင်ယာ စပါး နှင့် ရေပေး စပါး
အထက်ပါ စပါး မျိုးများအပြင် တောင်ပေါ်တွင် စိုက်ပျိုးသော တောင်ယာစပါး နှင့် ၆ - ၈ လက်မအထိ ရေမြုပ်နေသော လယ်များတွင် စိုက်ပျိုးသည့် တစ်တောင်ပို စပါးမျိုးကဲ့သို့သော ရေပေး စပါးမျိုး ဟူ၍ စပါးနှစ်မျိုး ရှိသေးသည်။
ထိုစပါးမျိုးများ အနက် ကောက်ကြီးနှင့် ကောက်လတ်စပါးတို့မှာ အနုတ်အသိမ်းများသဖြင့် ယင်းတို့ကို အကြီးအကျယ် စိုက်ပျိုးကြသည်။
ကောက်ညှင်း စပါး
ကောက်ညှင်းသည် စပါးမျိုးပင်ဖြစ်သည်။ အကြမ်းအားဖြင့် ဆန်အရောင်ကိုကြည့်၍ ကောက်ညှင်းဖြူ၊ ကောက်ညှင်းငချိပ် ဟူ၍ နှစ်မျိုးခွဲသည်။ ကောက်ညှင်းဖြူမှာ အရောင်ဖြူ၍၊ ကောက်ညှင်းငချိပ်မှာ အရောင်ညိုသည်။ ကောက်ညှင်းစပါး သည် ရိုးရိုးစပါးများလောက် အသုံးမများသဖြင့် ယင်းကို အနည်းငယ်လောက်သာ စိုက်ပျိုးလေ့ရှိသည်။
ပိုးမွှားကာကွယ်ရေး
စပါးပင်များကို စိုက်ပျိုးရာ၌ ပိုးမွှားများ၏ ဘေးရန်မှ ကာကွယ်ပေးရန်မှာ အရေးကြီးပေသည်။ စပါးပင်ကိုဖျက်ဆီး တတ်သော ပိုးမျိုးမှာ ပိုးတောင့်တဲ၊ ငမြှောင်တော်၊ နှံဖြတ်ပိုး၊ ရွက်ဖြတ်ပိုး ဟူသော ပေါက်ဖတ်မျိုးများ၊ ပိုးလောင်မီး၊ ကျိုင်း ကောင်များ၊ ဆစ်ပိုးခေါ် ပိုးဖလံမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။ ထို့ပြင် ဖောင်စီးကနန်းနှင့် လယ်ပုဇွန်များကလည်း စပါးပင်ကို ဖျက် ဆီးတတ်ကြသည်။ အခြားတောတိရစ္ဆာန်နှင့် ငှက်တို့ကလည်း စပါးကို ဖျက်ဆီးတတ်ကြသဖြင့် ယင်းတို့၏အနှောက်အယှက် များမှလည်း ကာကွယ်ပေးကြရသည်။ တောင်စောင်းတွင်စိုက်ပျိုး သော စပါးများကို ကြွက်ကဖျက်ဆီးတတ်သည်။ ထို့ပြင် စပါး ပင်များ၌ ခွပိုးရောဂါ၊ ကွင်းနားရောဂါ၊ လောင်မီးရောဂါကဲ့သို့ သော အပင်ရောဂါများလည်း ကျရောက်တတ်သေးရာ ထို ရောဂါများမှလည်း ကာကွယ်ပေးကြရသည်။
အသုံးပြုပုံ
စပါးမှ ဆန်ခွဲရာတွင် စပါးခွံ၊ ဖွဲနုနှင့် ဆန်ကွဲတို့ကို ဘေး ထွက်ပစ္စည်းများအဖြစ် ရရှိသည်။ ဖွဲနုကို ကျွဲ၊နွား၊ ဝက်များအား အစာ ကျွေးရာတွင် အသုံးပြုနိုင်သည်။ ဆန်ကွဲကို အရက်ချက်လုပ်ရာ ၌၎င်း၊ ကစီပြုလုပ်ရာ၌၎င်း၊ ဆန်မှုန့်ပြုလုပ်ရာ၌၎င်း အသုံးပြု နိုင်သည်။ စပါးခွံ(ဖွဲကြမ်း)များကို လောင်စာအတွက်ဖြစ်စေ၊ အထုပ်များထုပ်ရာတွင်ဖြစ်စေ၊ ရေခဲများ အရည် မပျော်လွယ် စေရန် ဖုံးအုပ်ပေးရာ၌ဖြစ်စေ အသုံးပြုနိုင်သည်။ စပါးကို ရိတ် သိမ်းသောအခါ လယ်ထဲတွင် ကောက်ရိုးသား ကျန်ခဲ့သည်။ ထိုကျန်သော ကောက်ရိုးကို ကျွဲနွားများအတွက် အခင်းအဖြစ် ၎င်း၊ အိမ်မိုးရန်အတွက်၎င်း၊ ပစ္စည်းများ ထုပ်ပိုးရန်အတွက် ၎င်း အသုံးပြုနိုင်သေးသည်။
ဈေးကွက်
ကမ္ဘာ့လူဦးရေ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဆန်ကို အမှီပြု၍ နေရ လေသည်။ ကမ္ဘာ့ဆန်ထွက်နိုင်ငံ အားလုံးကို ခြုံ၍ ကြည့်လျှင် ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းမျှသောဆန်ကို အာရှတိုက်မှ ရရှိသည်။ ကမ္ဘာ့ အာဟာရဖြည့်စွမ်းရေးတွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် ရှေ့တန်းမှ ပါဝင် ဖြည့်စွက်လျက်ရှိသည်။ စစ်မဖြစ်မီ ၁၉၄၁ ခုနှစ်၊ နှစ်ချုပ် စာရင်းအရ မြန်မာနိုင်ငံ၌ စပါးစိုက်ပျိုးသေ ဧကပေါင်း ၁၂,၅၁၈,၅ဝဝ ဖြစ်သည်။ ထွက်သောဆန်တန်ချိန်ပေါင်းမှာ ၇,၂၆၅,၂ဝဝ ကျော်သည်။ ဆန်တန်ချိန်ပေါင်း ၃,၅ဝဝ,ဝဝဝ ကို နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့ ရောင်းချခဲ့ရလေသည်။ စစ်မဖြစ်မီကနှင့် စစ်ပြီးခေတ် နိုင်ငံခြားသို့တင်ပို့သော ဆန် ထွက်ပစ္စည်း တန်ချိန်မှာ အောက်ပါစာရင်းအတိုင်း ဖြစ်သည် -
External links
ကဏ္ဍ:သီးနှံများ ကဏ္ဍ:စား၍ရသော မြက်ပင်များ
ဟိုလန်းနားစလိရွာ၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်
ဟိုလန်းနားစလိရွာ (Holannarsali)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်၊ ဟိုတိကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၆၅၄၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟိုတိကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၇၂ ဦး၊ မ ၁၀၂၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၉၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လုပ်ပါရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
လုပ်ပါရွာ (Lokepar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်၊ မိုင်းယွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၅၇၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းယွန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၄၉ ဦး၊ မ ၁၃၈၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၃၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မရှိန်းလှော်ရွာ၊ မင်းတပ်မြို့နယ်
မရှိန်းလှော်ရွာ(M'Ghinghlaw)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်ခရိုင်၊ မင်းတပ်မြို့နယ်၊ မရှိန်းလှော် (အမ်တာ)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၈၆၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မရှိန်းလှော် (အမ်တာ)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၂၈ ဦး၊ မ ၅၂၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၄၈ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းတပ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဂျာဟန်ဂေါင်းရွာ၊ ဆော့လော်မြို့နယ်
ဂျာဟန်ဂေါင်းရွာ(Jarhangaung)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဆော့လော်မြို့နယ်၊ ဂျာရန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၅၁၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဂျာရန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၀ ဦး၊ မ ၈၁ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၅၁ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆော့လော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပေါက်ပင်
ပေါက်ပင်
အောက်တိုဘာ ၁၉၈၇
2000
လဟာပေါက်ရွာ၊ လဟာပေါက်
လဟာပေါက်ရွာ၊ လဟာပေါက်
အစုကြီးရွာ၊ ဝဲဒေါင့်
အစုကြီးရွာ၊ ဝဲဒေါင့်
ဆယ်မျူယယ် ဒါ ရှမ်ပလိန်
ဆယ်မျူယယ် ဒါ ရှမ်ပလိန်သည် မြေသစ်ရေသစ် စွန့်စား ရှာဖွေသော ပြင်သစ်အမျိုးသားဦး ဖြစ်လေသည်။ မြောက်အမေရိကတိုက်၊ ကနေဒါနိုင်ငံတွင် ပြင်သစ်တို့ ကြီးစိုးနိုင်ရန် ရှန်ပလိန်သည် အထူး ဆောင်ရွက်ခဲ့သဖြင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံသစ် (ကနေဒါ)၏ ဖခင် ဟုလည်း ခေါ်ဆိုထိုက်ပေသည်။
ရှမ်ပလိန်သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ ဗစ္စကေး ပင်လယ်အော်ကမ်းခြေရှိ ဗရူးအတ်ဇမြို့သည် မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူ၏ဖခင်နှင့် ဦးလေးတို့သည် သင်္ဘောမာလိန်များ ဖြစ်ကြ၍ ရှမ်ပလိန်အား ရေကြောင်းအတတ်များကို သင်ကြားပေးကြသည်။ ဦးစွာ၌ ရှမ်ပလိန်သည် ပြင်သစ်မြင်းတပ်တွင် အမှုထမ်း ခဲ့သေးသည်။ သို့သော် ၁၅၉၉ ခုနှစ်တွင် အနောက်အိန္ဒိယကျွန်းစု၊ မက္ကဆီကိုနှင့် ပနားမားတို့သို့ သွားသောရေတပ်သင်္ဘောတစ်စင်းကို ဦးစီးခွင့်ရရှိ၍ ရေကြောင်းခရီးထွက်ခဲ့သည်။ ထို ခရီးသည် နှစ်နှစ်ခန့် ကြာမြင့်ခဲ့ရာ ရှမ်ပလိန်သည် မိမိ လှည့်လည် သွားလာခဲ့၍ စူးစမ်းတွေ့ရှိချက်များကို မြေပုံများဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ ပနားမားကျွန်းဆက် ကို ဖြတ်၍ တူးမြောင်းဖောက်ရန် ပထမဆုံး အကြံပေးသူသည် ရှမ်ပလိန် ဖြစ်လေသည်။
ထိုနောက် လေးနှစ်အကြာ ၁၆ဝ၃ ခုနှစ်တွင် ရှမ်ပလိန်သည် ကနေဒါပြည်ဖက်သို့ ခရီးထွက်ခဲ့ပြန်၍ စိန်လောရင့် မြစ်ရိုးတစ်လျှောက် လှည့်လည်စူးစမ်းမှုများ ပြုခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က စိန်လူစီ ရေတံခွန်အထိ ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုအခါကပင် ရှမ်ပလိန်သည် အယ်လဂွန်ကွင်း အင်ဒီးယန်း လူရိုင်းများနှင့် ရင်းနှီးခင်မင်ခဲ့လေသည်။
ပြင်သစ်ပြည့်ရှင် စတုတ္ထဟင်နရီဘုရင်၏ ခွင့်ပြုချက်အရ ၁၆ဝ၄ ခုနှစ်တွင် ရှမ်ပလိန်သည် ဆီးယားဒါမွန့် အမည်ရှိ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးနှင့်အတူ သားမွေးလုပ်ငန်း တည်ထောင်ရန် နေရာကောင်း ရှာဖွေရေး အတွက် နယူးအင်္ဂလန်ကမ်းရိုး တစ်လျှောက် စုန်ဆင်းသွားလာခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ကော့ဒအငူ အထိ ရောက်ခဲ့၍ ယခု နိုဗာစကိုးရှားပြည်နယ်ရှိ အန္နာပို လစ်ရွိုင်ယယ်ဟု ခေါ်တွင်နေသော မြို့နေရာတွင် ပို့ရွိုင်ယ် အမည်ဖြင့် လူနေစခန်းတစ်ခု ထူထောင်ခဲ့သေးသည်။ ထိုနောက် လေးနှစ်ကြာ၍ ၁၆ဝ၈ ခုနှစ်တွင် ရှမ်ပလိန်သည် ကနေဒါသို့ သွားရောက်ပြန်ကာ ကွီဗက်ကို သားမွေးလုပ်ငန်းအတွက် အချက်အချာမြို့အဖြစ် တည်ထောင်ပြီးလျှင် မြေသစ် ရေသစ်စူးစမ်း ရှာဖွေရေး၏အခြေခံ စခန်းမြို့အဖြစ်လည်း ထားရှိလေသည်။
၁၆ဝ၉-ခုနှစ်တွင် ရင်းနှီးခင်မင်နေသော အယ်လဂွန်ကွင်း အင်ဒီးယန်းလူမျိုးများနှင့်အတူ အီရိုကွိုင်အင်ဒီးယန်းလူမျိုးများကို တိုက်ခိုက်ရန် လိုက်ပါသွားသည်။ ယင်းသို့ လိုက်ပါသွားစဉ် နောင်အခါ သူ့ကို အစွဲပြု၍ မှည့်ခေါ်ခဲ့သော ရှမ်ပလိန် ရေအိုင်ကြီးကို တွေ့ရှိခဲ့လေသည်။
ရှမ်ပလိန်သည် ထိုစဉ်က အသစ်အဆန်းဖြစ်နေသေးသော သေနတ်လက်နက်ကို အသုံးပြုကာ အယ်လဂွန်တို့ဖက်မှ ကူညီတိုက်ခိုက်ပေးလေရာ အီရိုကွိုင်တို့သည် ထိုသေနတ်ကို ကြောက်လန့်ပြီးလျှင် အရှုံးပေးကြရလေသည်။ ထိုကြောင့် ရှမ်ပလိန်အား အယ်လဂွန်ကွင်းတို့က ပို၍ အားထားချစ်ကြည်သလောက် အီရိုကွိုင်တို့က ရှမ်ပလိန်ကိုသာမက ပြင်သစ်တစ်မျိုးသားလုံး မုန်းတီးသွားကြသည်။ အီရိုကွိုင်တို့သည် ယင်းသည်ကို အကြောင်းပြု၍ နောင်အခါတွင် ဒပ်ချတို့အား၎င်း၊ အင်္ဂလိပ်တို့အား၎င်း အကူအညီ ပေးခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်လေသည်။
၁၆၁ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၆၂၉ ခုနှစ်များအတွင်း ရှမ်ပလိန်သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ နှစ်စဉ်ပြန်၍ ကနေဒါပြည်၏ တိုးတက်မှု အခြေအနေကို အစီရင်ခံကာ ချမ်းသာကြွယ်ဝသော သူကောင်းမျိုးတို့၏ အကူအညီကို ရနိုင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့လေသည်။ ကွီဗက်မြို့ရှိ သားမွေးလုပ်ငန်း အရောင်းအဝယ်ကောင်းအောင် တစ်ဖက်မှ ဆောင်ရွက်ယင်း တစ်ဖက်မှလည်း မြေသစ် ရေသစ် စူးစမ်းမှုများကိုလည်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၁၆၁၁ ခုနှစ်တွင် ယခု မွန်ထရီးအောဟု ခေါ်တွင်သော မြို့ကို တည်ထောင်၍ ကုန်သွယ်မှု ဌာနတစ်ခုဖြစ်စေကာ မောင့်ရွိုင်ရယ်ဟု ထိုစဉ်က ခေါ်တွင်စေခဲ့သည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် ပြင်သစ်အစိုးရက ရှမ်ပလိန်အား ပြင်သစ်နိုင်ငံသစ်(ကနေဒါ)၏ ဒုတိယဘုရင်ခံအဖြစ် ခန့်ထား၍ ကွီဗက်မြို့တွင် ရုံးထိုင်စေသည်။ ၁၆၂၉ ခုနှစ်တွင် ထိုစဉ်က ကောင်းစွာ တောင့်တင်းလုံခြုံခြင်း မရှိသေးသော ကွီဗက်မြို့ကို အင်္ဂလန်သို့ အကျဉ်းသားအဖြစ် ခေါ်ဆောင်သွားကြသည်။ လေးနှစ်ကြာ၍ ကနေဒါကို ပြင်သစ်တို့အား ပြန်လည်ပေးအပ်သောအခါ ရှမ်ပလိန်ကိုပင် ယခင်က ရာထူးအတိုင်း ပြန်လည်ခန့်အပ်သည်။ ရှမ်းပလိန်သည် အများ၏ ချစ်ကြည်ရိုသေမှုကို ခံယူကာ ဒုတိယဘုရင်ခံအဖြစ် ဆက် လက်ဆောင်ရွက်ခဲ့စဉ် ၁၆၃၅ ခုနှစ် နာတာလူးပွဲတော်နေ့တွင် ကွီဗက်မြို့၌ ကွယ်လွန်လေသည်။
ပင်လယ်ကျေးသံဃရာဇာ
ပင်လယ်ကျေးသံဃရာဇာ ကား အင်းဝခေတ်တွင် ထင်ရှား၏၊ပိဋကတ်ဗေဒင် တတ်မြောက်လိမ်မာ၏။ မင်းကြီးစွာစော်ကဲသည် အသက်ကိုးနှစ်ရှိ မင်းဆွေနှင့်အသက်ခုနှစ်နှစ်ရှိ မင်းသိဒ္ဓတ်သား တော်နှစ်ပါးကို ပင်လယ်ကျေးသံဃရာဇာအားအပ်နှင်းတော်မူ၏။ သံဃရာဇာလည်းမင်းသားငယ်တို့ဇာတာကိုမြင်လျှင် မင်းဖြစ်မည်ဟု သိသဖြင့်အလျင်အမြန် မင်းဖြစ်စေလိုသောကြောင့် (သိဒ္ဓံ နမော ဗုဒ္ဓာယ အအာ ဣဤ ဥဦ ဧဩ)မှ စ၍ ပညာသင်ကြားတော် မူသည်။ မင်းဆွေသည် အသက်တဆဲ့နှစ်နှစ်ရှိသောအခါ တစ်ညဉ့် တွင် မိမိကိုယ်မှအူထွက်၍ အင်းဝမြို့အလုံးကို ပတ်မိသည်ဟု အိပ်မက်မြင်မက်သဖြင့် သန်းခေါင်ကျော်ုအချိန် ဆရာတော်ကိုနှိုး၍ လျှောက်ထားသည်။ ဆရာတော်လည်း အိပ်မက်ကိုကြားလျှင်ကြား ခြင်းထ၍ မင်းသားကို ခြေဖြင့်ကန်ရာတုံးလုံးလည်းသွား၏။ ထိုအခါ မင်းသားက သို့စဉ်တိုင်အောင်ပြုဘိသည်ဟုလျှောက်ထားရာ ဆရာတော်က ငါပဉ္စင်းပျိုငါးဝါရက တောင်ဘီလူးပရက္ကမ မှာ စာသင်နေစဉ် လေလာရာ ငါ့ဦးထုပ်ကျသည်ကို ခြေနှင့်နင်းမိသဖြင့် မချွတ်မင်းဆရာဖြစ်မည်။ မင်းဆရာဖြစ်လျှင် တန်တားဦးကို ယက်မ လျှိုအမိုးနှင့်တန်တားလုပ်မည်ဟုအဓိဋ္ဌာန်ရှိသည်။ မင်းသားမြင်မက် သောအိ်ပ်မက်အလိုမကြာ မတင်မင်းဖြစ်မည်။ မင်းဖြစ်သောအခါ ငါ့ကို မေ့မည်စိုး၍ခြေဖြင့်ကန်သည်။ မင်းဖြစ်သောအခါ ငါ့အဓိဋ္ဌာန် အတိုင်း လုပ်ပါဟုမိန့်ကြား သည်။ ထိုအခါ မင်းသားကစိုးရိမ် တော်မမူနှင့်အလိုတော်အတိုင်း ပြီးစိမ့်မည်ဟုလျှောက်ထားသည်။ မင်းသားသည် မင်းဖြစ်သောအခါဆရာတော်အမိန့်အတိုင်းတန် တားဦးကို ယက်မလျှိုအမိုးနှင့်တန်တားလုပ်တော်မူသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာသာသနာပိုင်များ
ဒိုးတန်းငူရွာ၊ ဇရပ်လှ
ဒိုးတန်းငူရွာ၊ ဇရပ်လှ
ရာဇာဓိရာဇ် အရေးတော်ပုံကျမ်း
မွန်တို့တွင် ရာဇာဓိရာဇ် အရေးတော်ပုံကျမ်း ဟူပြီး သီးသန့်မရှိပေ။ သို့သော် အမည်မသိရှေးမွန်ပညာရှိများရေးသားခဲ့သည့် မွန်ပေမူဖြင့် သထုံမင်းဆက်မှ စသည့် ဥပ္ပန္နသုဝဏ္ဏဘုမ္မိအာရမ္ဘကထာကျမ်းနှင့် သုဓမ္မဝတီသီဟရာဇာဓိရာဇဝံသကျမ်း ဟူ၍ နှစ်ကျမ်းသာရှိသည်။ ဘုရင့်နောင်လက်ထက်အရောက်တွင် မှူးမတ်ကြီးတစ်ဦးဖြစ်သည့် မွန်ဝန်ကြီးဗညားဒလက ပထမကျမ်း၏ နောက်ဆုံးပိုင်းဖြစ်သည့် မဂဒူးမင်းဆက်အစမှ ရာဇာဓိရာဇ်အထိကို ရာဇာဓိရာဇ်အရေးတော်ပုံကျမ်းအဖြစ် မြန်မာဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရေးသားခဲ့သည်။ ထိုကျမ်းမှာ မြန်မာဘာသာဖြင့် ပထမဆုံး ရာဇာဓိရာဇ်အရေးတော်ပုံကျမ်းဖြစ်ကာ သမိုင်းပါမောက္ခ ဒေါက်တာ နိုင်ပန်းလှ ရေးသားသည့် ရာဇာဓိရာဇ် အရေးတော်ပုံကျမ်းမှာ မြောက်မြားလှစွာသော ရာဇာဓိရာဇ်အရေးတော်ပုံကျမ်းများအနက်မှ နောက်အကျဆုံးနှင့် အပြည့်စုံဆုံးသော ကျမ်းဖြစ်ပေသည်။ ထိုကျမ်းမှာ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ဘန်ကောက်မြို့အနီးရှိ ပတ်လတ်ရွာမှတွေ့ရှိသည့် မွန်ပေမူကို ပြန်လည်ပုံနှိပ်ထားသည့်ကျမ်းအား အခြေပြု၍ အခြားမြန်မာ-မွန်ပေမူများ၊ ပုံနှိပ်မူများ၊ ဦးကုလား၊ မှန်နန်းအစရှိသည့် ရာဇဝင်ကျမ်းများကို ညီညွတ်နိုင်သမျှ ညီညွတ်စေရန် တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးကာ ရေးသားထားခြင်းဖြစ်ပေသည်။
= နောက်ခံသမိုင်းအကျဉ်း = အင်းဝ-ဟံသာဝတီ နှစ်လေးဆယ်စစ်သည် မြန်မာရာဇဝင်တွင် အထူးပင် အရေးပါသော ကာလ ဖြစ်သည်။ မွန်နှင့် ဗမာ တိုင်းရင်းသားတို့ နှစ်ဖက်မှ ပြည်ထောင်စု၏ ဦးဆောင်သူ နေရာကို ရနိုင်ရန် အပြိုင် ကြိုးပမ်းသည့် ကာလအဖြစ် သမိုင်းတွင် ထင်ရှားလှသည်။ အင်းဝမှ မင်းကြီးစွာစော်ကဲ၊ သားတော် ဘုရင်မင်းခေါင်တို့နှင့် ဟံသာဝတီမှ မွန်မင်း ရာဇာဓိရာဇ်တို့ အကြိမ်ကြိမ် စစ်မပြတ်ခင်းခဲ့ပြီး သမိုင်းတွင်သည့် သူရဲကောင်း အကျော်အမော်များ၊ စံပြုလောက်သည့် စစ်ရေးနည်းဗျူဟာများကို အပြန်အလှန် အသုံးချကာ စစ်ခင်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ရာဇာဓိရာဇ် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၇၄၅-၇၈၂) မှာ မဂဒူးမင်းဆက်၏ (၉) ဆက်မြောက် မင်းဖြစ်သည်။ အစဉ်အဆက် မုတ္တမတွင် ထီးနန်း စိုးစံခဲ့ရာမှ (၈) ဆက်မြောက် ဖြစ်သည့် ဆင်ဖြူရှင် ဗညားဦး လက်ထက်တွင် လက်အောက်ခံ မြို့စားများ ဖြစ်သည့် လောက်ဖြား၊ အဲဗြပုန်၊ ဗြထဗ၊ ဥလိုတို့ ညီအစ်ကို လေးယောက်က တော်လှန်သဖြင့် ဒုန်ဝုန်းမြို့သို့ ယာယီ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်။ နောက် မကြာမီတွင် ဒုန်ဝန်းသို့ လာရောက် တိုက်ခိုက်ကြသည်ကို မခံနိုင်သဖြင့် ဟံသာဝတီ(ပဲခူး)သို့ပြောင်းရွှေ့ကာ နန်းသစ်တည်ပြီး မင်းပြုပြန်သည်။
အစ်မတော် မဟာဒေဝီအား အားကိုး ချစ်ခင်ပြီး ဒဂုံ(ရန်ကုန်)ကို စားစေသည်။ နောင်တော်မင်းလင်္ကာ ပုန်ကန်ပြန်သဖြင့် နှိမ်နှင်းကာ ကွပ်မျက်ပြီး ၎င်း၏ မယား မွေ့သင်အား သိမ်းပိုက်သည်။ သားတော်တစ်ပါး(ဗညားနွဲ့)အား မွေ့သင်မှ ဖွားမြင်ရာ ချစ်မြတ်နိုးတော်မူလှသည် မရှိဟုသိရသည်။ လျှာတွင် အစက်ပျောက်များပါလာသည့်အတွက် အပံသုန်ပိုင်စက် ဟုနာမည်ပေးသည်။ နောင်အခါ ဗညားနွဲ့(ဗညားငယ်)ဟုခေါ်တွင်သည်။ အခြား မိဖုရားဖြစ်သော ဗျက်လှိုင်းရွာသူ မွေးမဂူတောက်မှ ဖွားသည့် ဘောငံမုန်(ဗောခုံမှိုင်း)ကို ပိုသာစွာ ကြည်ဖြူပြီး နန်းလျာအဖြစ် အလိုရှိခဲ့သည်။ ဗညားနွဲ့ အသက် ၁၅ နှစ်တွင် အဖတူအမိကွဲ နှမတော်တလမေဒေါနှင့်ရည်ငံကာ ထွက်ပြေးကြသဖြင့် ဗညားဦး လွန်စွာအမျက်ရှကာ ထောင်သွင်း အကျဉ်းချစေသည်။ နောင် မဟာဒေဝီ တောင်းပန်သဖြင့် ပြန်လွတ်စေသည်။
ဟံသာဝတီတွင် သုရှင် ဗညားဦး(ဆင်ဖြူရှင် ဗညားဦး) နာမကျန်း ဖြစ်ချိန်တွင် သားတော် ဗညားနွဲ့အား အရီးတော် မဟာဒေဝီ နှင့် ယောက်ဖတော် သမိန်မရူးတို့ မှ သတ်ဖြတ်ကာ သမိန်မရူး ထီးနန်းရရန် ကြံလေသောကြောင့် ဗညားနွဲ့လည်း ကျွန်ယုံ ၃၀ ကျော်ဖြင့် ဒဂုံ (ရန်ကုန်) သို့ထွက်ပြေးကာ ထိုမှနေပြီး ပုန်ကန်ပါတော့သည်။ ထိုသို့ ဒဂုံတွင် ရှိစဉ် လင်ရှိမယား ဆီသည်မ (မြန်မာမူတွင် ပန်းသည်မ) မွေမနိတ်ကို မိဖုရားအဖြစ် သိမ်းပိုက်သည်။ (သမိန်မရူး နှင့် မဟာဒေဝီ တို့မှာ မရိုးသားကြပေ။) နောင်တွင် မဟာဒေဝီနှင့် သမိန်မရူးတို့ ကလောက်ဖြား၊ ဗြထဗတို့ကို စည်းရုံးပြီး စစ်တပ်ကြီး စီရင်ကာ ဒဂုံကို ဝိုင်းရံလာစဉ် ဥပါယ်ဖြင့် မြောင်းမြ နှင့် မုတ္တမ တို့မှ စစ်တပ်များကို ပြန်လှည့် စေရန် ပြုသည်။ အမိတူ အဖကွဲ နောင်တော် ဒလစား မညီ ကံကောင်း လာရောက်ပူးပေါင်းသဖြင့် အင်အား ပိုတောင့်တင်းလာပြီး သမိန်မရူး တပ်ကို ညအချိန်တွင် အပြင်းတိုက်သဖြင့် မရူးပြေးရာ လူသူသုံ့ပန်း အများအပြားရပြီး အောင်ပွဲခံနိုင်လေသည်။
အရှေ့ဘက်တလွှားကို သိမ်းသွင်းခြင်း
ထို့ကြောင့်ပင် လူသူလက်နက်များ စုစည်းပြီး ခမည်းတော် ဗညားဦး လက်ထက်က လက်လွှတ်ခဲ့ရသည့် အရှေ့ဘက် မုတ္တမ ၃၂ မြို့ကို သိမ်းသွင်းရန် စစ်တပ်ကြီး ချီစေသည်။ ဘောလဂွန်းလက်မှ လဂွန်းဗျဉ်းကို လည်းကောင်း၊ သံလှစ်လက်မှ ဒုန်ဝန်းကို လည်းကောင်း၊ မဂြိုင်းလက်မှ သံမောင်မြို့ကို လည်းကောင်း၊ အဲဗြပုန်နှင့် ဗြထဗတို့၏ မုတ္တမနှင့် ဥလို၏ မော်လမြိုင် မြို့များကို လည်းကောင်း ဆက်တိုက် သိမ်းယူပြီး အရှေ့တစ်လွားရှိ မြို့ရွာများတွင် ယုံကြည်ရသည့် မူးမတ်များကို မြို့စားအရာ ပေးကာ ဟံသာဝတီသို့ ပြန်လေသည်။ အဲဗြပုန်၊ ဗြထဗနှင့် ဥလိုတို့လည်း ကုလားပြည်သို့ လှေဖြင့် ပြေးလေသည်။ ထိုသို့ အရှေ့ဘက်သို့ တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာတွင် နာမည်ရသည့် သူရဲကောင်းများမှာ အမတ်ဒိန်၊ သမိန်သံဗြတ်(သမိန်ဗြာဇ္ဇ)၊ လဂွန်းအိန်၊ သမိန်ရဲသင်ရံ တို့ဖြစ်သည်။
အနောက်ဘက်တလွှားကို သိမ်းသွင်းခြင်း
= အင်းဝနှင့်စစ်ပြုခြင်း = ထိုသို့ ရာဇာဓိရာဇ်သည် ရာမညတိုင်းမွန်သုံးရပ်လုံးကို အောင်မြင်ပြီးနောက်တွင် နန်းတက်စက အင်းဝမှ လာရောက် စစ်ပြုဖူးသည်ကို အမှတ်ထားရှိခဲ့ဖူးသည့်အလျောက် အင်းဝနှင့် စစ်ပြုရန် လုံ့လထုတ်လေတော့သည်။ ဤသို့ဖြင့် သမိုင်းတွင်သည့် အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ် စစ်ကြီး အစပြုလေတော့သည်။
ကူထွက်ကိုသိမ်းခြင်း၊မင်းကြီးစွာနှင့်ပြေငြိမ်းခြင်း
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၇၅၂၊ ရာဇာဓိရာဇ် သက်တော် ၂၃ နှစ်တွင် အင်းဝပိုင် ကူထွတ်(ယခု မြန်အောင်မြို့)ကို အင်အားအပြည့်အစုံဖြင့်ချီတက် တိုက်ခိုက်ကာ သိမ်းပိုက်လေသည်။ နောက် သမိန်ချစ်ဗေတ နှင့် သမိန်သံကြယ် တို့ ၂ယောက်အားစောင့်စေပြီး ဟံသာဝတီသို့ပြန်လေသည်။ အရောက်တွင် သားတော် ဘောလောအဲကျန်းတော (ဘောလောကျန်းဒေါ/ဗညားနွဲ့ငယ်မယား၊ အဖတူအမိကွဲနှမလည်း တော်စပ်သော လမေဒေါနှင့်မွေးသူ၊မိခင်မှာ ဗညားနွဲ့ နန်းတက်စဉ်က မွေမနိတ်အား ပီယရာဇာဒေဝီဘွဲ့ဖြင့် မိဖုရားကြီးအရာပေးသောကြောင့် အဆိပ်သောက်ပြီးသေ) မှ ဆင်မြင်း လေ့ကျင့်သည်၊စစ်ရေးအတတ်ကိုလေ့လာသည် ဟုကြား၍ အဲကောင်ဗိန် အား သွားဖမ်းစေကာ သတ်စေသည်။ ဘောလောကျန်းဒေါလည်း စိတ်နာလှသောကြောင့် မိမိ ၏ ရွှေအဆင်တန်ဆာတို့ကို ချွတ်ပြီးရွှေမောဓောစေတီ ကိုလှု၍ အင်းဝမင်း၊မိဖုရားတို့ဝမ်းတွင် ဝင်စား၍ ရာဇာဓိရာဇ်နှင့် စစ်မပြတ်ပြုပြီး မွန်သုံးရပ်ကို နှိပ်စက်လိုကြောင်း ဆုတောင်းကာ အဆိပ်သောက် သေလေသည်။ (နောင်တွင် ဘုရင်မင်းခေါင်၏သား မင်းရဲကျော်စွာအဖြစ်နှင့်လည်းကောင်း တပင်ရွှေထီးအဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း မွေးဖွားလာသည်ဟုဆိုရိုးရှိသည်။) ဤသတင်းကိုကြားသော် ရာဇာဓိရာဇ်လည်း မိမိကိုယ်အလေးချိန်နှင့်ညီသည့် ရွှေသားတို့ဖြင့် ရွှေမော်ဓောစေတီအား ရွှေအပြည့်ချကာ သံသရာတစ်လျှောက်တွင် တိုက်သည့် ရန်စစ်ဟူသမျှကို အောင်မြင်စေကြောင်း ဆုတောင်းပြုပြန်သည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၇၅၄ တွင် အင်းဝမင်းကြီးစွာ သည်ကူထွတ် ကိုပြန်သိမ်းယူရန် တိုက်ဆင် ၈၀ဝ၊မြင်းသည် နှစ်သောင်း၊အင်အားတစ်သိန်းနှစ်သောင်း နှင့်ချီလာလေသည်။ ရာဇာဓိရာဇ် လည်း ကြည်းရေ တပ်များဖွဲ့ ပြီး ကူထွက်ကိုချီလေသည်။ ရေတပ်တွင် ဟံသာဝတီမှ အနည်းငယ်အသာရပြီး၊ ကြည်းတွင်မူ တစ်ဖက်နှင့်တစ်ဖက် အနိုင်မရနိုင်ဘဲရှိလေရာ ရေတပ်မှ အမတ်ကြီးများဖြစ်ကြသော အမတ်မဟာသမွန်၊ အမတ်ပွန်စီ၊ အဲကောင်ဗိန် နှင့်ဗြထဗိုက် တို့ကကူထွပ်နှင့်အလွဲ တို့ကို အင်းဝအားပြန်ပေးပြီး သုရှင်အား စစ်ပြေငြိမ်းကြောင်း ရာဇသံ ဆက်ရန်နှင့်သံတမန်များစေလွတ်ရန် အကြံပြုလျှောက်ထားသဖြင့် သုရှင်က သဘောတူလေသည်။ ထို့နောက် ရာဇာဓိရာဇ် နှင့် မင်းကြီးစွာစော်ကဲတို့လဲ အသီးသီး စစ်ပြေငြိမ်းလျက် ပြန်လေသည်။ ထိုနှစ်တွင် မိဖုရားကြီး မွေမနိတ် (ပီယရာဇာဒေဝီ)လွန်သည်။
အထက်အင်းဝနှင့်တကောင်းတိုင်အောင်ချီတက်ခြင်း
သက္ကရာဇ် ၇၆၂တွင် မင်းကြီး စွာစော်ကဲ နတ်ရွာစံပြီး သားတော် ဆင်ဖြူရှင် နန်းတက်လေ၏။ တစ်နှစ်အကြာတွင် တကောင်းစား ငနောက်စံ လုပ်ကြံ၍ လွန်သော် ညီဖြစ်သူ မင်းဆွေက မင်းခေါင် အမည်ယူကာ နန်းတက်လေသည်။ ထိုသို့ရှိရာ ပုဂံနှင့်အင်းဝသားများ ညီညွတ်မှုမရှိဘဲ မင်းခေါင်၏ညီတော် မင်းသိဒ္ဒတ် သည် ရာဇာဓိရာဇ် ထံသို့ ခိုဝင်ခစားလာသည်။ ဤအချိန်တွင် ရာဇာဓိရာဇ်က အချက်ပိုင်ပိုင်ဖြင့် အင်းဝထိချီတက် သိမ်းပိုက်ရန် စစ်ပြင်လေတော့သည်။ ကြည်းတပ်ရှေ့ဆုံး စစ်ဖျားချီတပ်တွင် လဂွန်းအိန် ကိုထားသည်။ ပြည်မြို့ကိုရောက်သော် ပြည်စားလက်ယာပျံချီ (မြောင်းမြစားလောက်ဖျား၏သား တရဖျား၊ အင်းဝတွင်ခစားသဖြင့် ပြည်တွင် မြို့စားခန့်ထားသူ) မှထွက်မတိုက်သောကြောင့် အရံသာထား၍ ဆက်လက်ချီတက်လေသည်။ စစ်ကိုင်းရောက်သော် အင်းဝမှလည်း ပြည်နည်းတူ မြို့တွင်းမှ တွက်ပြီးမတိုက်သဖြင့် တကောင်းအထိ ချီတက်သိမ်းယူလေသည်။ ပြည်တွင် အရံထားခဲ့သော သားမက်တော် စောမဟာရာဇ်၏ ညံ့ဖျင်းမှုကြောင့် တပ်ပျက်ပြီး သမီးတော် တလမေကျော်(တလမည်ကျော်)ကို လက်ယာပျံချီ ရ၍ အင်းဝသို့ ပို့လေရာ မင်းခေါင်က သားတော် သိင်္ဂသူ(သီဟသူ)နှင့် စုံဖက်စေသည်။ အင်းဝသည် ရာဇာဓိရာဇ်၏ စစ်ကို ထွက်မတိုက်ပဲ ပညာရှိအပေါင်းတို့ကို ခေါ်ယူဆွေးနွေးရာ ပင်းယစကြိုသူမြတ် (ပန်းယသကြိုသူမြတ်)အမည်ရ သံဃာတော် တစ်ပါးမှ တာဝန်ယူကာ စစ်ငြိမ်းရန် ကြံဆောင်ပါမယ်ဟု ဂတိပြုလေသည်။ ထို့နောက်တွင် ဘုရင်မင်းခေါင်၏ရာဇသဝံလွှာ၊ လက်ဆောင်ပဏ္ဏာများနှင့် သူမြတ်သည် ရာဇာဓိရာဇ်ထံဝင်၍ လျှောက်ထားလေသည်။ ထို့ကြောင့် ရာဇာဓိရာဇ်လည်း ထိုပင်းယသူကြိုသူမြတ် နှင့် စကားပြိုင်ဆိုင်ပြီး အခြေတင် အရေးဆိုကာ နောက်ဆုံးတွင် အင်းဝအနီး တစဝိုက်၌ သာသနာရေး အဆောက်အဦးများ တည်ထားပြီး ပြန်လေသည်။ ပြန်လှည့်ရာတွင် အင်းဝသားများက သုရှင်ကောင်းမှုတို့အား မီးတင်တိုက်လေသောကြောင့် ဒေါသဖြင့်ပြန်လှည့်ရန်မိန့်သော်လည်း ပင်းယသူကြိုသူမြတ်၊ အမတ်ဒိန်၊ သမိန်ဗြာဇ္ဇတို့က တောင်းပန်လေသဖြင့် ဆက်စုန်လေသည်။ သမီးတော် အင်းဝသို့ပါကြောင်းကိုမူ ဒလ(ယခု တွံတေးမြို့နေရာ) ရောက်မှ သိသဖြင့် သားမက်တော် စောမဟာရာဇ်အား ခြေလက်တို့ကို ဖြတ်စေရာ သွေးပျက်ပြီး ရေသို့ခုန်ချသေလေသည်။
ပြည်သို့ချီခြင်း၊မင်းခေါင်နှင့် နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ခြင်း
နောက်နှစ်တွင် ရာဇာဓိရာဇ်သည် ဘုရင်မင်းခေါင်အား အမျက်မပြေနိုင်သောကြောင့် စစ်ချီပြန်သည်။ မင်းခေါင်လည်း စစ်ကူသုံးသောင်းကို ပြည်မြို့သို့အမြန်ချီစေသည်။ ရေတပ်တွင် သုရှင်ချီ၍ ကြည်းတွင် သမိန်ဗြာဇ္ဇ က တပ် (၇) တပ်ကို ဦးဆောင်ချီသည်။ တပ်ဖျားတွင် လဂွန်းအိန် ကိုချီစေသည်။ သာဝတ္ထိသို့ ရောက်သော် လဂွန်းအိန်သည် တပ်မှူးချုပ် ၏အမိန့်ကို ဖီဆန်ပြီး လွင်ပြင်သို့ အင်းဝတပ်အရောက်တွင် တစ်ရှိန်ထိုး ထွက်၍တိုက်လေသည်။ လဂွန်းအိန် ထွက်သည်ကို မြင်လျှင် ဥပါကောင်း၊ဘောကျော်နှင့် ဗြထဗိုက်တို့ ၃တပ်လည်း ထွက်တိုက်၏။ အင်းဝတပ် များအပြင်းပြန်တိုက်လေသောကြောင့် ရှေးဦးစွာ လဂွန်းအိန် တပ်တွင် စစ်သည်အများအပြားကျ ၍ဆုတ်ရ၏။ နောက် မှလိုက်လာကျသော တပ်၃တပ်လည်း အခြေအနေ မကောင်းသောကြောင့် တောတွင်းသို့ရှောင်ရလေ၏။ နောက် သမိန်ဗြာဇ္ဇ နှင့် သမိန်အဝနံနိုင် တို့က ခုခံတိုက်ခိုက်လေသဖြင့် အင်းဝတပ်ပျက်လေသည်။ နောက် တလည်စီး တွင် တပ်ချကာ နဝင်းတွင် တပ် ၃တပ်ကိုသာ ချန်လေ၏။ ဘုရင်မင်းခေါင်လည်း ပြည်မြို့ကျမည်စိုးရိမ်သဖြင့် ကိုယ်တိုင် ချီတက်လာသည်။ သာဝတ္ထိတွင် ပျက်ကာပြေးသော တပ် ၅တပ်မှာ မြေထဲအရောက်တွင် ဘုရင်မင်းခေါင်နှင့် ဆုံ၏။ ထိုအခါ ပြန်ပြီး အနိုင်ယူရန် အာမခံပြီး တစ်ဖန် မင်းခေါင်တပ်များနှင့် ချီလာပြန်သည်။ နောက် နဝင်းရှိ တပ်၃တပ်ကို မနက်စောစော တွင် ရွပ်ရွပ် ချွံချွံ တိုက်ရာ နဝင်းရှိမွန်တပ်များပျက်ပြီး ကြုံးဝါးထားသည့်အတိုင်း အသေခံတိုက်သဖြင့် ဘောကျော် နှင့် ဗြထဗိုက်တို့ကျကာ သမိန်ဇိပ်ဗြဲကို ဖမ်းမိလေသည်။ များမကြာမှီ ဘုရင်မင်းခေါင်လည်း တပ်တွင်ရိက္ခာမရသောကြောင့် ငတ်မွတ်လေသဖြင့် တမန်တော်စေကာ ရာဇာဓိရာဇ်အား စစ်ပြေငြိမ်းမည့်အရေး ဆိုလာလေသည်။ မင်းနှစ်ပါးတို့ မြသီတင်းဘုရားတွင်အတူတစ်ကွ သစ္စာဆိုကြလေသည်။ လက်ဆောင်များအပြန်အလှန် ဆက်ကာချစ်ကြည်ရင်းနှီးကြလေသည်။ ထို့အပြင် ဗဒင်ရမ္မတောင် နှင့် ကြုံလှာ ကို နယ်ခြားထားကာ အထက်ကို အင်းဝပိုင်၊အောက်ကို ပဲခူးပိုင် အဖြစ်သဘောတူလေ၏။
သစ္စာပြုပွဲပျက်ခြင်း၊လဂွန်းအိန် ဘုရင်မင်းခေါင်ကိုလုပ်ကြံခြင်း
ရာဇာဓိရာဇ် ကြံသည်မှာ သစ္စာပြု ပြီးလျှင် အမှူးအမတ်တို့မှာ တစ်ဖက် ဘုရင်များစီသို့သွားကာ အခစား ဝင်ဖူးမြော်ကြမည်။ ထို့ကြောင့် မွန်တို့ အင်းဝဘုရင်ထံသွားမည့်လမ်းတွင် လက်နက်၊ဓားလှံများကိုဝှက်ထားပြီး အခစားဝင်ဟန်နှင့် မင်းခေါင်အားလုပ်ကြံစေမည်။ နောက် မွန်တပ်သို့လာကြသောအင်းဝ မြန်မာ အမှူးအမတ်တို့ ကို တပ်တွင်းအရောက်တွင် ဖမ်းကာသတ်မည် ဟူ၍ဖြစ်လေသည်။ နောက် အကြံအတိုင်း အစီအစဉ်ကို အမတ်၊စစ်သူကြီး များအား ပြောကာ သစ္စာပြုမည့် သဲသောင်ပြင်အနီးတွင် လက်နက်တို့ကို ဝှက်ထားစေ၏။ နောက် အချိန်တန်လေသော်အခါ မွန်၊မြန်မာ အမတ်သေနာပတိပေါင်း ၆၀ တို့သည် ၂ယောက်တွဲ တွဲကာ သစ္စာပြုရန်နေရာတွင် နေရာယူလေသည်။ အတွဲပေါင်း၃၀ တိတိဖြစ်သည်။ ရှေ့ဆုံးတွင် မွန်ဖက်မှ သမိန်ဗြာဇ္ဖ နှင့် မြန်မာမှ မြင်စိုင်းစာ မင်းသား သရေစည်သူ၊နောက်တွင် အမတ်မဟာသမွန် နှင့် မင်းမဟာရာဇာ (မင်းရာဇာ) အစရှိသည်ဖြင့် ကြီးစဉ်ငယ်လိုက်စီရာ နောက်ဆုံးတွင် အငယ်ဆုံးဖြစ်ကြသော လဂွန်းအိန်နှင့် မိုးညှင်းသတိုး တို့ဖြစ်ကြလေသည်။ အမတ်အပေါင်းတို့လည်း နှစ်ဦးနှစ်ဖက် စကားဆွေးနွေးစဉ် လဂွန်းအိန် ကသတိုးအား ယခုပြုမည့်သစ္စာ မမှန်ကြောင်းပြောသောကြောင့် သစ္စာပြုပွဲပျက်ပြီး ရာဇာဓိရာဇ်လည်း လဂွန်းအိန်အား ပြင်းစွာအမျက်ထွက်သဖြင့် သတ်စေသည်။ သမိန်ဗြာဇ္ဇနှင့် အမတ်ဒိန်တို့ အမတ်ကြီးနှစ်ပါးတို့က လဂွန်းအိန်ကို စစ်ဆေးမေးမြန်းပြီးမှ သတ်သင့်သတ်ရန် တောင်းပန်လျှောက်ထား၍ ရာဇာဓိရာဇ်လည်း ဆိတ်ဆိတ်နေခြင်းဖြင့် သဘောတူသည်။ အမတ်ကြီးနှစ်ပါးကစစ်ဆေးရာ လဂွန်းအိန်က အင်းဝ တပ်မှာ ငတ်မွတ်နေသောကြောင့် မကြာမှီ ဆုတ်ခွာမည့်အကြောင်းထိုသို့ဆုတ်ခွာလျှင် နောက်မှ လိုက်လံတိုက်ခိုက်ခြင်းဖြင့် တရားသောနည်းလမ်းကျ အနိုင်ယူနိုင်ပါလျှက် ယခုကဲ့သို့ အကောက်ကြံဖြင့် အနိုင်ယူခြင်းမှာ မသင့်ဟု ယူဆမိ၍ ရှင်ဘုရင့်အကြံကိုဖျက်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း၊အကယ်၍ တရာနည်းလမ်းကျ အနိုင်ယူမည်ဆိုလျှင် အသက်ပေးကာ တာဝန်ထမ်းမည့် အကြောင်း လျှောက်လေသည်။ ထိုအခါအမတ်ကြီးနှစ်ပါးက ဘုရင်မင်းခေါင် ညဦးယံတိုင်း အဖိုးဒရဲနီချောင်း တလျှောက်တွင် နောက်ပါ တပ်အင်အား အနည်းငယ်ဖြင့်သာ ဆင်စီးထွက်လေ့ရှိကြောင်း၊ လဂွန်းအိန်အား သွားရောက်ကာ အလစ်တိုက်ခိုက်ပြီး ဖမ်းရန်လျှောက်ရာ လဂွန်းအိန်ကလည်း အသက်စွန့် ထမ်းဆောက်မည်ဟု အာမခံလေသည်။ ရာဇာဓိရာဇ်လည်း အလွန်အားရလျက် လဂွန်းအိန်စီးရန် ဆင်ဖြူတော် ဗကမက်ကို ပေးလေသည်။ နောက် ဘုရင်မင်းခေါင်ကို လဂွန်းအိန် သိနိုင်ရန် မင်းသိဒ္ဓတ် (ဘုရင်မင်ခေါင်၏ညီ) ကို ဆင်ထက်တွင် အတူတင်ကာ ထွက်စေသည်။ ဘုရင်မင်းခေါင်နှင့်တွေ့သော် လဂွန်းအိန် အပြင်းထွက် တိုက်သော်လည်း မင်းသိဒ္ဓတ် အော်ဟစ်သတိပေး၍ ဘုရင်မင်းခေါင် နောက်ပြန်ဆုတ်သောကြောင့် လဂွန်းအိန် မနိုင်မရပဲ ပြန်ခဲ့ရသည်။ ဤသည်ကို သိသော် ရာဇာဓိရာဇ်လည်း အမျက်ထွက်ကာ မင်းသိဒ္ဓတ်ကို သတ်စေသည်။ နောက်လဂွန်းအိန် ကို ညအချိန်တွင် အင်းဝတပ်အတွင်းဝင်ကာ ဘုရင်မင်းခေါင်ကို လုပ်ကြံစေပြန်သည်။ ဘုရင်မင်းခေါင်၏ တဲနန်းအတွင်းထိရောက်ပြီးမှ မိဖုရာတစ်ပါးက အော်ဟစ်သတိပေးပြန်၍ အကြံမအောင်ပဲ ဘုရင်မင်းခေါင်၏ လက်သုံးပတ္တမြားကျောက်စီဓား နှင့်ရွှေကွမ်းအစ်ကို သာယူ၍ ပြန်ခဲ့သည်။ နောက်တစ်နေ့ တွင် ဘုရင်မင်းခေါင်ထံ အမတ် သမိန်ဥဒိန် အားသံအဖြစ်စေလွတ်၍ ကျောက်စီဓားနှင့် ရွှေကွမ်းအစ်ကို ပြန်ဆက်သစေသည်။ နောက်မကြာမှီတွင် အင်းဝတပ် ပြန်ဆုတ်ခွာရာ သမိန်ဗြာဇ္ဇ ကိုတပ်မှူးချုပ်ခန့်ကာ အမြန်တိုက်စေရာ လူသူသုံ့ပန်းအများအပြား ကို ပဲခူးမှ ရလေသည်။ မင်းရဲကျော်စွာ၏မိခင် ဖြစ်သော မိဖုရားကြီး ရှင်မိနောက် ကိုလည်းရသည်။ သက္ကရာဇ် ၇၇၁ တွင်ဘုရင်မင်းခေါင်မှ နောက်တစ်ကြိမ် စစ်ပြုပြန်ရာ အနိုင်အရှုံးမပေါ်ပဲ နှစ်ဖက်လုံး စစ်ပြန်သိမ်းရပြန်သည်။
သမိန်ဗြာဇ္ဇ နှင့် လဂွန်းအိန်တို့ ကျဆုံးခြင်း၊ဟံသာဝတီသို့ပြန်ခြင်း
သုံးရက်ကြာမှ အဝေးအနီးမှ မှူးမတ်များ စုံလင်စွာ ရောက်ရှိလေသည်။ မြောင်းမြမှ သမိန်ဗြာဇ္ဖလည်း ကျန်းမာခြင်းမရှိ။ ထိုသတင်းကိုကြားသော သုရှင်လည်း အမတ်ကြီးထံသို့ ကိုယ်တိုက်ကြွ၍ အားပေးလေးသည်။ အမတ်ကြီးသည် သုရှင်လာသည်ကို တွေ့လျှင် ဦးခိုက်ပြီးမရှိခိုးနိုင်။ အိပ်ရာထက်၌သာ လက်အုပ်ချီကာ တောင်းပန် နိုင်တော့သည်။ သုံးရက်လွန်လျှင် သေဆုံးလေသည်။ နောက် မင်းရဲကျော်စွာက ပရိယာယ် ဖြင့် နှစ်ဖက်သူရဲကောင်းတို့ကို လှေစီးချင်းထိုးစေမည်ဟု အရေးဆိုလာရာ လဂွန်းအိန် တိုက်မည်ဟု သဘောတူလေသည်။ သို့သော် အမှန်တစ်ကယ်တိုက်ရာတွင် အင်းဝမှ လှေလေးစီး ဖြင့်တိုက်၍ လဂွန်းအိန် ပေါင်တွင်လှံချက်မိကာ ဒဏ်ရာရပြီး ထိုညတွင်ပင်သေလေသည်။ မကြာမှီ ရာဇာဓိရာဇ် လည်း သားတော် ဗညားပုသိမ်တပ်နှင့် ပြန်ပေါင်းမိကာ တပ်ကို ညအချိန်တွင် ရေကြောင်းမှ ဆုတ်လေသည်။ ကြည်းကြောင်းမှ ဆုတ်သော တပ်များအနက် သမိန်ဗရမ်းကို နောက်မှလိုက်လာသော အင်းဝတပ်က မိကာ ၎င်းစီးသော ဆင်ဖြူတော် ဗကမတ်ကိုပါ မိ၏။ နောက် ရေမှလိုက်သော တပ်များနှင့်တစ်ကွ ဘုရင်မင်းခေါင်နှင့် မင်းရဲကျော်စွာအပါအဝင် မှူးမတ်အပေါင်းတို့သည် ဒဂုံ အထိချီတက်ကာ ပဲခူးတိုင်လုပ်ကြံရန် ဆွေးနွေးကြသည်။ နောက် ဒဂုံအနီးနှင့် အနောက်ဘက် ပုသိမ်မြို့၊မြောင်းမြမြို့များကို တပ်များစေကာသွားရောက်တိုက်ခိုက်စေပြန်သည်။ မှော်ဘီမြို့သို့ချီတက်ကာတိုက်ခိုက်သည့် ပြည်စား လင်္ကျာပျံချီ မြှားသင့်ကာ ကျဆုံးပြီးနောက်တွင် ဘုရင်မင်းခေါင်သည်စိတ်တွင် မိမိမှူးမတ်များအကျအဆုံးများမည်ကို တွေးလျက် အင်းဝသို့ပြန်လေသည်။ မင်းရဲကျော်စွာမှာမူ ဟံသာဝတီအနီးတွင်တပ်ချကာ ဝန်းရံနေခဲ့သည်။
မင်းရဲကျော်စွာကျဆုံးခြင်း
ရာဇာဓိရာဇ်လည်း ဇာတာမသန့်ဟု ဟူးရား၊ပုဏ္ဏားတို့က ဟောကြားသောကြောင့် သားတော်ကြီး ဗညာကျန်းကို ထီးနန်းယာယီ လွှဲအပ်ကာ မုတ္တမသို့ သွားရောက်နေထိုင်သည်။ မင်းရဲကျော်စွာလည်း ထိုသတင်းကိုကြားရာ ပေါရိသာတ် ဘွဲ့သစ်ခံပြီးဟံသာဝတီကိုချီတက်ဝိုင်းရံထားသည်။ နောက်ရာဇာဓိရာဇ်လည်း ဇာတာသန့်ချိန်ရောက်သော် ဗညားသစ်တသုံ ဘွဲ့သစ်ကိုခံကာ ဟံသာဝတီသို့ကိုယ်တော်တိုင်ချီတက် လာပြီး မင်းရဲကျော်စွာနှင့် ဆင်စီးထိုးရန်ချိန်းဆိုသည်။ မင်းရဲကျော်စွာ၏ပုဏ္ဏားများက ဇာတာမသန့်၍စစ်မထွက်ရန်၊ ၇ရက်လွန်မှထွက်ရန်လျှောက်ကြသော်လည်း မွန်တပ်မှူး သမိန်အဝနံနိုင်မှ ပရိယာရ်ဖြင့် လာရောက်စိန်ခေါ်သည်ကို သီးမခံနိုင်ဖြစ်ကာ သေရည် အလွန်ရစ်မူးနေသည့်ကြားမှ ထွက်ကာစီးခြင်းထိုးလေသည်။ စီးချင်းထိုးရာ ဆင်တော်ရဲမြတ်စွာပေါ်မှ မြေသို့ကျကာခါးကျိုးပြီး အနားရှိဥသျှစ်ပင်ခြေရင်းသို့တွားသွားကာ နေလေရာ အင်းဝတပ်ပျက်၍စစ်ပွဲပြီးချိန်တွင် ရာဇာဓိရာဇ်ကရှာဖွေခေါ်ယူလာခဲ့ပြီး သမီးတော်နှင့်လက်ဆက်စေကာအိမ်ရှေ့အရာပေးမည်ဟုဆိုကာကုသစေသော်လည်း လက်မခံပဲငြင်းပယ်သည်။ဤသို့ဖြင့် ညရောက်သော်အနာသည်းလွန်းလှသဖြင့်သေဆုံးလေသည်။ (မြန်မာမူတွင် ဒလ မြို့တိုက်ပွဲတွင် ကျသည်ဟုဆိုသည်။)
ရာဇာဓိရာဇ်နတ်ရွာစံခြင်း
မင်းရဲကျော်စွာ ကျဆုံးပြီး ဘုရင်မင်းခေါင် ဒေါသအလျှောက် လက်စားချေရန် တစ်ကြိမ်လာရောက်တိုက်ခိုက်သည်နောက် အင်းဝ နှင့်ဟံသာတီ တို့စစ်အကြီးအကျယ် တိုက်ခိုက်ခြင်းမရှိတော့၍ အခိုက်အတန့်မျှ အေးချမ်းကြသည်။ သက္ကရာဇ် ၇ ၈၂ တွင် ရာဇာဓိရာဇ် ဆင်ကျော့(ဖမ်း)ထွက်ရာ ဆင်ပေါ်မှ အကျတွင် လွန်ကြိုး နှင့် ပေါင်တွင်ခြစ်မိကာ အနာကြီးစွာရပြီး သွေးလွန်ကာ နတ်ရွာစံလေသည်။
= အကျဉ်းချုပ် = ရာဇာဓိရာဇ်သည် အလွန်ဘုန်းတန်ခိုးကြီးသော မင်းဖြစ်သည်။ ဗေဒင်ယတြာ၊ အင်းအိုင်လက်ဖွဲ့တို့ကို အလွန်ဝါသနာထုံပြီး စစ်ချီလေတိုင်း ထိုအစီအရင်တို့ကို သုံးစွဲကာ တပ်သားသူရဲတို့ စိတ်ဓာတ်တက်ကြွစေရန် ပြုလေ့ရှိသည်။ ဟံသာမင်း၊ ဗညားသစ်တသုံ၊သီဟရာဇာမင်း အစရှိသဖြင့်လည်း သမိုင်းများတွင်ဆိုကြသည်။ရွှေတိဂုံစေတီတော် မွန်ကျောက်စာတွင် သုတသောမရာဇာဓိရာတ် ဟုဖော်ပြထားသည်။ အသက် ၁၆ နှစ်အရွယ်မှစ ကာ ဟံသာဝတီထီးနန်းကို စိုးစံပြီး ခမည်းတော် ဗညားဦးလက်ထက်က အစပြုသည့် ပုန်ကန်မှုများကို နှိမ်နှင်းအောင်မြင်သည်။ နောင် သမိုင်းတွင်သည့် အင်းဝ-ဟံသာဝတီ နှစ် ၄၀ စစ်ကို ခင်းသည်။ ထင်ရှားသည့်မှူးမတ်များမှာ သမိန်ဗြာဇ္ဇ၊အမတ်ဒိန်၊အဲမွန်ဒယာ၊ အဲကောင်ဗိန်၊စောလဂွန်းအိန်(မသံလုံ)၊ဥပါကောင်း (ရာဇာဓိရာဇ်၏သားမက်ဖြစ်)၊သမိန်ဗရမ်း(ရာဇာဓိရာဇ်၏သားမက်ဖြစ်၊အင်းဝသို့အဖမ်းခံ ရပြီး တရုတ်သူရဲကောင်း ဂါမဏိ နှင့်စီးချင်းထိုးကာအနိုင်ရသူ၊နောင်တွင် ဟံသာဝတီသို့ပြန်လာ။)သမိန်အဝနံနိုင်(သမိန်အင်းဝ မင်းကြီး ဟုလည်းဆိုကြသည်။)၊ သမိန်ရဲသင်ရံ၊မသန်း(ရဟန်းလူထွက်ဖြစ်၊လဂွန်းအိန်သေပြီးနောက် ထွက်ပေါ်လာသည့် လူစွမ်းကောင်း။) တို့ ဖြစ်ကြသည်။
= နောက်ဆက်တွဲ = ရာဇာဓိရာဇ် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် သားတော်များဖြစ်သည့် ဗညားကျန်း(ဗညားဓမ္မရာဇာ)၊ ဗညားရံ(ပထမဗညားရံ)၊ နောက်မြေးတော်ဗညားဗရူး (ရှင်စောပု၏သားတော်)မင်းပြုသည်။၎င်းအား ဗညားကျန်းထော လုပ်ကြံနန်းချပြီး နန်းတက်သည်။ နောက် လိပ်မွတ်ထောက ဗညားကျန်းထောကို သတ်ကာမင်းပြု၏။ လိပ်မွတ်ထောမှာ အလွန်ဆိုးသွမ်းသည့်အတွက် မှူးမတ်တို့က လုပ်ကြံနန်းချကာ ရာဇာဓိရာဇ်၏ သမီးတော် ရှင်စောပုအား ဗညားထောဝ် ဘွဲ့ဖြင့် နန်းအပ်ကာ ဧကရီ ဘုရင်မကြီးအဖြစ် နန်းတင်ကြသည်။ နောက် ရှင်စောပု၏ သားမက်တော် ရဟန်းလူထွက် ဓမ္မစေတီမင်း၊နောက် ဓမ္မစေတီ၏ သားတော် ဗညားရံ(ဒုတိယဗညားရံ)၊နောက် သုရှင်တကာရွတ်ပိ လက်ထက်တွင် တောင်ငူမှ တပင်ရွှေထီးမှ ဟံသာဝတီကို သိမ်းပိုက်ကာ ဒုတိယ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံကို တည်ထောင်ခဲ့လေသည်။
ပေကုန်းရွာ၊ လဟာပေါက်
ပေကုန်းရွာ၊ လဟာပေါက်
ယုန်လွှတ်ကျွန်း
ယုန်လွှတ်ကျွန်း
ယုန်လွှတ်ကျွန်းသည် ပထမပုဂံ မင်းဆက်များ နန်းတည်သွားသော နေရာဖြစ်သည်။ ယုန်လွှတ်ကျွန်းရပ်မှာ ဧရာဝတီမြစ်မှ ၆-မိုင်အကွာ တုရင်တောင်၏ အရှေ့ဘက် တစ်မိုင်ခန့်အကွာ နေရာဖြစ်သည်။ သမုဒ္ဒရာဇ်မင်း(၁၀၇-၁၅၂)လက်ထက်မှ ပိုက်သေဉ်လည်မင်း(၃၂၄-၃၄၄)အထိ စိုးစံခဲ့ကြသည်။
Embedded system
ပုံမှန်အားဖြင့် embedded system ကို digital နာရီများ, mp3 mp4 player စတာတွေမှာ အသုံးပြုကြပါတယ်။ ကြီးမားတဲ့ system တွေဖြစ်တဲ့ မီးပွိုင့်များ ၊ nuclear power plants system controlling တွေမှာလည်းအသုံးပြုကြပါတယ်။
ရွှေလှေ
ရွှေလှေ
ဟံသာဝတီ ၃၂မြို့နယ်မှတ်တမ်းတွင် မွန်ဘုရင် ရေတပ်မတော်မှ တိုက်လှေလှော်ကားကြီး ဆိုက်ကပ်ထားရှိသော နေရာမှာ ထန်းတပင်မြို့ (ရန်ကုန်တိုင်း)၏ မျက်နှာချင်းဆိုင်ရှိ အရပ်ဒေသ ဖြစ်သည်။ ထိုဒေသကို ယခုအခါ ရွှေလှေရွာဟု ခေါ်တွင်လေသည်။
သဖန်းအိုင့်ရွာ၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်
သဖန်းအိုင့်ရွာ (Thahpanaint)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ မြင်တောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၀၃၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြင်တောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၄၅၉ ဦး၊ မ ၂၅၇၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၀၃၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရပ်စောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နန်လစ်ရွာ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်
နန်လစ်ရွာ (Namlit)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်၊ နန်လစ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၇၀၁၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နန်လစ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၆ ဦး၊ မ ၁၇၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၉၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နန်းယွန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နန်ဂျင်းမှကြွေမျှော်စင်
နန်ဂျင်းမှ ကြွေမျှော်စင်(သို့မဟုတ် ကြွေဘုရား) (Chinese: 南京陶塔; pinyin: Nánjīng Táotǎ) သည် ဘောင်အန်စီ (Bao'ensi)(ကျေးဇူးဘုရားကျောင်း) ဟုလည်း လူသိများပြီး တရုတ်နိုင်ငံ နန်ဂျင်း ရှိ ယန်စီမြစ်၏တောင်ဘက် ကမ်းပါးတွင် တည်ရှိသော သမိုင်းဝင် ရှေးဟောင်းသုတေသနနေရာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ထိုအဆောက်အဦးသည် ၁၅ရာစုတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းအဖြစ်တည်ရှိခဲ့ပြီး အဆောက်အဦး၏ အစိတ်အပိုင်းအများစုမှာ ၁၉ရာစု တိုင်ပင်းပုန်ကန်မှု အတွင်း၌ ပျက်စီးခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုမျှော်စင်သည် ယခုအခါ တဖန်ပြန်လည်တည်ဆောက်နေပြီဖြစ်သည်။
ရွာသစ်ရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်
ရွာသစ်ရွာ (Ywarthit)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ တုံးကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၀၂၁၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တုံးကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၅၂ ဦး၊ မ ၁၉၃၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၉၈၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြို့ပြနိုင်ငံ
မြို့ပြနိုင်ငံသည် လွတ်လပ်သော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်သော မြို့တစ်မြို့ဖြစ်ပြီး ၎င်းနှင့်ဆက်နွှယ်နေသော နယ်မြေတစ်လျှောက် နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဘဝ၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ရောမ ၊ အေသင် ၊ စပါတာ၊ ကားသေ့နှင့် အလယ်ခေတ်နှင့် ဉာဏ်သစ် အရေးတော်ပုံခေတ်များတွင် ဖြစ်သည့် ဖလောရင့်၊ ဗင်းနစ်၊ ဂျီနိုအာနှင့် မီလန်တို့ကဲ့သို့ မြို့ကြီးများ အပါအဝင် ကမ္ဘာ့အစိတ်အပိုင်း အများအပြားတွင် သမိုင်း၏ အရုဏ်ဦး ကတည်းက တည်ရှိ လာခဲ့သည်။
ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် ခေတ်သစ်နိုင်ငံများ ထွန်းကားလာမှုနှင့်အတူ ခေတ်မီ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် မြို့ပြနိုင်ငံ အနည်းငယ်သာ တည်ရှိပြီး အရည်အချင်းပြည့်မီမှုအပေါ် သဘောထားကွဲလွဲမှုအချို့ ရှိနေသည်။ မိုနာကို၊ စင်္ကာပူနှင့် ဗာတီကန်စီးတီးတို့က ယင်းကဲ့သို့ လက်ခံထားကြသည်။ စင်္ကာပူသည် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်မှုအပြည့်အ၀၊ ကိုယ်ပိုင်ငွေကြေး၊ ကြံ့ခိုင်သောစစ်တပ်နှင့် လူဦးရေ ၅.၅ သန်းရှိသော အရှင်းလင်းဆုံးဥပမာဖြစ်သည်။
အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်မဟုတ်သော မြို့အများအပြားသည် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ကို မြင့်မားစွာခံစားကြပြီး တစ်ခါတစ်ရံ မြို့ပြနိုင်ငံအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ ဟောင်ကောင် ၊ မကာအို ၊ နှင့် အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု၏ အဖွဲ့ဝင်များ—အထူးသဖြင့် ဒူဘိုင်းမြို့နှင့် အဘူဒါဘီမြို့တို့ကို မကြာခဏ ကိုးကားဖော်ပြကြသည်။