cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဝေလမင်းသမီး ဒိုင်ယာနာ
ဝေလမင်းသမီးတပါးအနေဖြင့်၊ ဒိုင်ယာနာသည် ဘုရင်မ၏ ကိုယ်စား နန်းတွင်းအမှုတော်များကို ထမ်းဆောင်ကာ၊ ဓနသဟာယဒေသတွင်း လုပ်ငန်းဆောင်တာများ၌ ကိုယ်စားပြုရသည်။ အလှူအတန်းများတွင် လုပ်နေကျအတိုင်း တရားဝင် ချဉ်းကပ်ခြင်း မပြုသည့်အတွက် မီဒီယာများက ဂုဏ်ပြုကြသည်။ အစောပိုင်း သူမ၏ ထောက်ပံ့အားပေးမှုများမှာ လူငယ်နှင့် ကလေးများအပေါ် အဓိကထားသော်လည်း နောက်ပိုင်း အေအိုင်ဒီအက်စ်လူနာများနှင့် မြေမြှုပ်မိုင်းများဖယ်ရှားရေး ကမ်ပိန်း၌ ပါဝင်သောကြောင့် လူသိများလာသည်။ ကင်ဆာ၊ စိတ်မကျန်းမာ ခံစားနေရသော လူနာများကို ကူညီရန် လူထုသိအောင် အားပေးခဲ့သည်။ မင်းသမီးအနေဖြင့်၊ ဒိုင်ယာနာ ရှက်တတ်သော်လည်း၊ နောက်ပိုင်း သူမ၏ ဩဇာတိက္ကမနှင့် ဖော်ရွေမှုတို့ကြောင့် လူထုက ချစ်မြတ်နိုးပြီး၊ သူမ အိမ်ထောင်ရေး ဆိုးဆိုးရွားရွား ပြိုလဲသည့်တိုင် ဂုဏ်သတင်း မညှိုးမှိန်ခဲ့ရပေ။ ဓာတ်ပုံအလွန်စားသည်ဟု အသိအမှတ်ပြုခံရသော သူမသည် ၁၉၈၀ ပြည့်နှင့် ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်များတွင် ဖက်ရှင်တွင် ထိပ်ခေါင် ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၇ ပါရီလှိုင်ခေါင်း၌ ကားအက်ဆီးဒင့်ဖြစ်ကာ၊ ဒိုင်ယာ သေဆုံးသည့်အခါ၊ အသုဘချသည့်အခါ၊ မီဒီယာများနှင့်တကွ ပြည်သူလူထုက အကြီးအကျယ် ပူဆွေးဝမ်းနည်းကြသည်။ အဖိုးတန်သော သူမကို ဆုံးရှုံးရခြင်းသည် တော်ဝင်မိသားစုနှင့် ဗြိတိန်အသိုင်းအဝိုင်းတွင် နက်ရှိုင်းသော ထိုးနှက်မှု တခု ဖြစ်ခဲ့သည်။
ငယ်စဉ်တောင်ကျေး
ဒိုင်ယာနာ ဖရန်စက် စပင်ဆာကို ၁၉၆၁ ဇူလိုင် ၁ ရက်နေ့တွင် ဆန်ဒရင်ဂမ်ရှိ ပါ့က်အိမ်တော်၌ မွေးသည်။ ဂျွန်စပင်ဆာ (အားလ်စပင်ဆာ)(အောသော့ မြို့စားကြီး)(၁၉၂၄-၁၉၉၂)၊ ဖရန်စက် စပင်ဆာ (အောသော့မြို့စားကတော်)၊ ဘာရွန် ဖဲရမွန် စသော (၁၉၃၆-၂၀၀၄)မွေးချင်းငါးယောက်အနက် လေးယောက်မြောက် ဖြစ်သည်။ စပင်ဆာမိသားစု မျိုးဆက်ပေါင်း များစွာ ကြာအောင် ဗြိတိန်တော်ဝင်မိသားစုနှင့် အလွန် နီးစပ်သည်။ ဒိုင်ယာနာ၏ အဖွားများ၊ စင်သီယာ စပင်ဆာ (Cynthia Spencer)နှင့် ရုသ် ရော့ချီ (Ruth Roche)တို့သည် အဲလိဇဘက်ဘုရင်မထံ သတို့သမီးကညာလောင်းအဖြစ် ခစားလာခဲ့သည်။ စပင်ဆာတို့သည် မိသားစုမျိုးဆက်ကို ပြန့်ပွားနိင်ရန် သားယောက်ျား တဦး မွေးဖွားလာရန် မျှော်လင့်သော်လည်း၊ သူမအမေ၊ ပြီးလျှင် သူမအဒေါ် ဒိုင်ယာနာရစ္စဲ (ဘဲ့ဒ်ဖို့မြို့စားကတော်, လေဒီဒိုင်ယာနာစပင်ဆာ)(Diana Russell) ပြီးနောက်၊ ဒိုင်ယာနာ ဖရန်စက် မတိုင်ခင်အထိ မည်သူမှ သားယောက်ျားလေးအတွက် နာမည်တလုံး ရွေးချယ်ရခြင်း မရှိချေ။
ဩဂုတ် ၃၀ တွင် ဒိုင်ယာနာကို ဆန်ဒရင်ဂမ်ရှိ စိန့်မာရီ မက်ဒလင်းဘုရားကျောင်းဝယ် နှစ်ခြင်းခံ ပြုသည်။, မွေးချင်းသုံးဦးနှင့်အတူ ကြီးပြင်းလာသည်။ ၎င်းတို့မှာ ဆာရာ၊ ဂျိန်း နှင့် ချားလ်တို့ ဖြစ်သည်။ ဒိုင်ယာနာကို မမွေးမီ ၁နှစ်အလိုက အစ်ကိုတော် ဂျွန်သည် မွေးပြီး ချက်ချင်း ဆုံးသည်။ မျိုးဆက်လိုအပ်နေသော စပင်ဆာမိသားစုတွင် စိတ်ဒဏ်ရာ ရသွားသည်။ လေဒီ အောသော့ကို လန်ဒန်ရှိ ဟာလေလမ်း ဆေးရုံ (Harley Street clinics) သို့ တင်ပြီး မည်သို့ ဖြစ်ရသည်ကို အကြောင်းရင်း ရှာဖွေသည်။ ထိုအတွေ့အကြုံကို ဒိုင်ယာနာ့ မောင်ငယ် ချားလ်က “ကျုပ်မိဘတွေအတွက် ကြောက်မက်ဖွယ် ကာလပဲ ဖြစ်တယ်၊ ကွာရှင်းရခြင်းရဲ့ ရင်းမြစ်လည်း ဖြစ်နိုင်တယ်၊ ဘာလို့ဆို သူတို့ ဖြတ်ကျော်နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့လို့ပဲ”ဟု ထုတ်ဖော်ခဲ့သည်။ ဆန်ဒရင်ဂမ်နယ်မြေပေါ်ရှိ ပါ့က်အိမ်တော်တွင် ဒိုင်ယာနာ ကြီးပြင်းလာသည်။ အိမ်တော်ကို ပိုင်သူ အဲလိဇဘက်ဘုရင်မ(၂)က စပင်ဆာတို့ကို ကံကြွေးချထားသည်။ တော်ဝင်မိသားစုသည် အနီးအနားရှိ ဆန်ဒရင်ဂမ် အိမ်တော်တွင် အားလပ်ရက်အပန်းဖြေလေ့ရှိရာ၊ ဒိုင်ယာနာသည် ဘုရင်မ၏ မင်းသား အင်ဒရူး (Prince Andrew)နှင့် မင်းသား အက်ဒဝပ် (Prince Edward)တို့နှင့် ကစားသည်။
သူမမိဘ ကွာရှင်းချိန်၊ ဒိုင်ယာနာ ခြောက်နှစ်သား ရှိပြီ။ သူမမိခင်သည် နောက်တော့ ပီတာရှမ်းကစ်(Peter Shand Kydd)နှင့် အကြောင်းပါပြီး၊ ၁၉၆၉ တွင် လက်ထပ်သည်။ ၁၉၆၇ အိမ်ခွဲနေကြတုန်းက၊ ဒိုင်ယာနာ လန်ဒန်၌ မိခင်နှင့်အတူ နေသော်လည်း၊ ထိုနှစ် ခရစ္စမတ် အားလပ်ရက်တွင်တော့၊ အရှင်အောသော့သည် ဒိုင်ယာနာကို မိခင်နှင့်အတူ ပြန်ပေးနေခွင့် မပြုတော့ချေ။ မရှေးမနှောင်းမှာပင် ယောက္ခမဟောင်း ဖြစ်သူ လေဒီ ဖဲရမွန်ဆီမှ ဒိုင်ယာနာအုပ်ထိန်းခွင့်ကို ရသွားသည်။ ၁၉၇၆ တွင် ဒါးမောက်မြို့စားကတော် ရိမ်း (Raine)နှင့် ့ အိမ်ထောင်ပြုသည်။ ထိုအခါ မိထွေးဖြစ်သူနှင့် ဆက်ဆံရေး ဆိုးရွားသည်။ သူမသည် ရိမ်းကို အနိုင်ကျင့်သူဟု သမုတ်ပြီး၊ မကောင်းကြံသည်။ တခါဝယ်၊ ဒိုင်ယာနာသည် သူမကို “လှေကားထစ်မှ တွန်းချသည်”။ နောက်ပိုင်း ဒိုင်ယာနာက မိမိကလေးဘဝသည် အလွန်ပင် မပျော်ရွှင်ရ၊ မတည်ငြိမ်ရပါဟု ထုတ်ပြောသည်။". နောက်ပိုင်း ၁၉၇၅ တွင် သူမဖခင် အားဘွဲ့ ခံရသောအခါ၊ ဒိုင်ယာနကို လေဒီ ဒိုင်ယာနာဟု ခေါ်လာကြသည်။ ပါ့က်အိမ်တော်မှ တမိသားစုလုံးလည်း နော့သမ်ပတန်ရှိုင်းယားရှိ စပင်ဆာရာထူးရှိရာ အောသော့သို့ ပြောင်းရွှေ့သည်။
ပညာရေးနှင့် အလုပ်အကိုင်
အစတွင် ဒိုင်ယာနာသည် အုပ်ထိန်းသူ ဂါးထရု အယ်လင် (Gertrude Allen) ကြီးကြပ်မှုအောက်၌ အိမ်တွင် စာသင်ယူရသည်။ နော်ဖော့(Norfolk)ရှိ ဂေးတန်(Gayton)၌ ဖွင့်လှစ်သော စီဖီးသီးသန့်ကျောင်းတွင် ပုံမှန်ပညာရေးကို စတင်ရပြီး၊ အသက် ၉ နှစ်တွင် သက်ဖို့ဒ်(Thetford)အနီးရှိ မိန်းကလေးဘော်ဒါကျောင်းဖြစ်သော ရစ်ဒယ်ဆွာ့ (Riddlesworth) ဟောကျောင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့သည်။ ၁၉၇၃ တွင် ကန့်ပြည်နယ်၊ ဆဲဗင်နုတ် (Sevenoaks) ရှိ သူ့ညီအစ်များရှိရာ ဝက်စ်ဟဲ (West Heath) မိန်းကလေးကျောင်းသို့ သွားတက်သည်။ ကျောင်းပညာရေးသည် မတောက်ပြောင်ခဲ့ပေ။ GCE O-level စာမေးပွဲကို နှစ်ခါကျသည်။ လူမှုစိတ်ဓာတ်ထူးချွန်သူဆု (outstanding community spirit)ကိုမူ ဝက်စ်ဟဲကျောင်းက အသိအမှတ်ပြု ချီးမြှင့်သည်။ ၁၆ နှစ်တွင် ဝက်စ်ဟဲမှ ထွက်သည်။ ဒိုင်ယာနာသည် ထိုစဉ်က ရှက်တတ်သူ ဖြစ်ကြောင်း မောင်ငယ် ချားလ်က ပြောပြသည်။ တွဲဖက် စန္ဒရားတီးသူအဖြစ် သူသည် ဂီတတွင်တော့ ပါရမီ ပြနိုင်ခဲ့သည်။ ရေကူးနှင့် ဒိုင်ဗင်လည်း ထူးချွန်ပြီး၊ ဘဲလေးနှင့် တောက်တောက် (Tap dance) အကလည်း လေ့လာသည်။
ဆွစ်ဇာလန်၊ ရူဂမောက် (Rougemont) ရှိ အယ်လဖင် ဗီဒမနက်တီ တက္ကသိုလ် (Institut Alpin Videmanette)၌ နှစ်ဝက်တခုသာ တက်ပြီး၊ ၁၉၇၈ အီစတာ နှစ်ဝက်တွင် ထွက်လာပြီးနောက်၊ ဒိုင်ယာနာ လန်ဒန်ပြန်လာပြီး၊ မိခင်တိုက်ခန်းတွင် ကျောင်းနေဖက်သူငယ်ချင်း နှစ်ယောက်နှင့် အတူနေသည်။ လန်ဒန်တွင် ဟင်းချက်သင်တန်း တက်သော်လည်း၊ အခန်းဖော်များကို ချက်ကျွေးသည်က မရှိသလောက် ဖြစ်သည်။ အလုပ်လုပ်ရသော လစာမှာ မမြင့်ချေ။ လူငယ်များအတွက် အကနည်းပြ အဖြစ် လုပ်သော်လည်း၊ စကီးစီးစဉ် ထိခိုက်မှု ဖြစ်ပြီး၊ အလုပ်မှ သုံးလ နားလိုက်ရသေးသည်။ နောက် မူကြိုလက်ထောက်ဆရာမ အလုပ်ရသည်။ အစ်မဖြစ်သူ ဆာရာနှင့်တကွ သူငယ်ချင်းများကို အိမ်သန့်ရှင်းရေး လုပ်ပေးတတ်သည်။ ပါတီများတွင် အိမ်ရှင်သဖွယ် ဧည့်ထောက်ခံတတ်သည်။ လန်ဒန်မှာ နေထိုင်သော အမေရိကန်မိသားစု ရောဘတ်ဆန်တို့ဆီ၌ ကလေးထိန်းလည်း လုပ်ပြီး၊ ပင်လီကို (Pimlico) ရှိ လူငယ်အင်္ဂလန်ကျောင်း၌ မူကြို လက်ထောက်ဆရာမ လုပ်သည်။ ၁၉၇၉ ဇူလိုင်တွင် မွေးနေ့လက်ဆောင်အဖြစ် မိခင်က ကိုလဟင်းရုံးတော် (Coleherne Court)တွင် တိုက်ခန်း တခန်း ဝယ်ပေးသည်။ ထိုနေရာတွင် သူငယ်ချင်း သုံးဦးနှင့်အတူ ၁၉၈၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၅ ထိ နေထိုင်သည်။
အိမ်ထောင်ရေး
၁၉၇၇ နိုဝင်ဘာ ၁၆ ဒိုင်ယာနာ အသက် ၁၆ တွင် ဘုရင်မ၏ သားကြီး ချားလ်ကို ဦးဆုံး စတွေ့သည်။ ချားလ်က လေဒီ ဆာရာကို စတွဲသည်။ ၁၉၈၀ နွေကာလတွင် ကျေးလက်ဒေသသို့ အပန်းဖြေသွားရာ သူတို့လည်း ဧည့်သည်အဖြစ် လိုက်ပြီး၊ ဒိုင်ယာနာသည် သူ ပိုလိုကစားသည်ကို ကြည့်နေလေ့ ရှိရာ၊ ချားလ်သည် ဒိုင်ယာနာကို အတည်အတံ့ သတိုးသမီးအဖြစ် စိတ်ဝင်စားခဲ့သည်။ ဆက်ဆံရေး တိုးတက်မှု ရှိပြီးသောအခါ ကိုဝီ (Cowes) ရှိ ရွက်လွင့်သတ္တပတ် (a sailing weekend)အတွက် နိုင်ငံခြား တော်ဝင်ရွက်လှေသို့ ဒိုင်ယာနာကို ဖိတ်သည်။ ၁၉၈၀ နိုဝင်ဘာတွင် မင်းသားမိသားစုကို တပတ်ကြာ တွေ့ဆုံရန် တော်ဝင်မိသားစု စကော့အိမ်တော(the royal family's Scottish residence)် ဖြစ်သော ဘာမိုရယ် ရဲတိုက် (Balmoral Castle)သို့ ဖိတ်လေပြီ။ လေဒီဒိုင်ယာနာကို မယ်တော် ဘုရင်မနှင့် အီဒင်ဘာမြို့စားဖြစ်သော ဖိလစ်မင်းသား (Prince Philip, Duke of Edinburgh) တို့က ကောင်းစွာ လက်ခံသည်။ ချားလ်မင်းသားသည် ဒိုင်ယာနာကို လန်ဒန်တွင် မကြာခဏ လာလူပျိုလှည့်သည်။ ၁၉၈၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၆ တွင် မင်းသားက လက်ထပ်ခွင့် (proposed) တောင်းရာ လေဒီဒိုင်ယာနာ လက်ခံလိုက်သော်လည်း၊ သူတို့ စေ့စပ်မှုကို နောက် ရက်သတ္တပတ်များထိ လျှို့ဝှက်ထားခဲ့သည်။
စေ့စပ်/မင်္ဂလာဆောင်
တော်ဝင်မင်္ဂလာပွဲအခမ်းအနားအတွက် အများအားဖြင့် အသုံးပြုသော ဘုရားကျောင်း ဖြစ်သည့် ဝက်မင်စတာ ဘုရားရှိခိုးကျောင်း(Westminster)ထက် ထိုင်ခုံနေရာ ပိုဆံ့သော စိန့်ပေါ ကက်သီဒရယ် (St. Paul Cathedral) ဘုရားကျောင်းဝယ် ၁၉၈၁ ဇူလိုင် ၂၉ တွင် အသက် ၂၀ ရှိသော ဒိုင်ယာနာသည် ဝေလမင်းသားနှင့် လက်ထပ်သည့်အခါ ဝေလမင်းသမီး ဖြစ်လာသည်။ ကြီးကျယ်ခမ်းနားလှသော မင်္ဂလာပွဲအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရကာ၊ ကမ္ဘာတဝန်းလုံးမှ တီဗီပရိသတ် သန်း ၇၅၀  စောင့်ကြည့်နေကြစဉ်၊ ပွဲလာ လမ်းကြောင်းတွင် စုံတွဲကို အမိအရ မြင်ချင်သော ပွဲကြည့်ပရိသတ်သည် လမ်းများတွင် တန်းစီစောင့်မျှော်နေကြသည်မှာ လူပေါင်း ၆ သိန်း ရှိလေသည်။ စင်မြင့်၌ ဒိုင်ယာနာသည် “ဖိလစ် ချားလ်” အာသာ ဂျော့ ဟု ပြောရမည့်အစား ချားလ်၏ အရှေ့နာမည် ၂လုံးကို ပြောင်းပြန် လွဲဆိုမိသည်။ “နာခံပါ့မည်”ဟုလည်း မပြောချေ၊ ထိုအစဉ်အလာ သစ္စာဆိုခြင်းကို စုံတွဲ၏ တောင်းဆိုချက်အရ ချန်လှပ်ခဲ့ရာ၊ အမြဲ ထောက်ပြအငြင်းပွားစရာ ဖြစ်နေသည်။ ဒိုင်ယာနာ့ မင်္ဂလာပွဲဝတ်စုံသည် စတာလင်ပေါင် ၉၀၀၀ တန်ဖိုးရှိကာ၊ အမြီး ၂၅ ပေ (၇.၆၂ မီတာ) ရှည်သည်။ ဝေလမင်းသမီး ဖြစ်လာသည်နှင့်၊ မယ်တော်နှင့် ဘုရင်မ ပြီးလျှင် ဗြိတိန်၏ ဝါစဉ်အရ တတိယအမြင့်ဆုံး အမျိုးသမီးနှင့် ညီမျှသော အဆင့်အတန်းကို ရရှိကာ၊ အခြားနယ်ပယ်များတွင်မူ ဘုရင်မ၊ သက်ဆိုင်ရာ နယ်စားပယ်စား(relevant viceroy)၊ အီဒင်ဘာမြို့စား၊ ဘုရင်မမယ်တော်နှင့် ဝေလမင်းသားတို့နောက်မှ လိုက်ပြီး ရာထူးစဉ်စီသော် ပဉ္စမ သို့ ဆဋ္ဌမနေရာ ရသည်။ မင်္ဂလာဆောင်ပြီး နှစ်အနည်းငယ်အတွင်းတွင်၊ ဘုရင်မသည် ဒိုင်ယာနာကို တော်ဝင်မိသားစုဝယ် လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာ တိုးမြှင့်ပေးသည်။ မင်းသမီးကို ကိန်းဘရစ်ချစ်သူ ခေါ်သော သရဖူ (Cambridge Lover's Knot Tiara) ကို ငှားပေးပြီး၊ အဲလိဇဘက်ဘုရင်မ ၂ ၏တော်ဝင်မိသားစုဝင်တံဆိပ်ကို ပေးသနားသည်။
ရင်သွေး
စုံတွဲသည် တက်ဘာရီ (Tetbury) အနီး၊ ကင်ဆင်းတန်နန်းတော် (Kingsington Palace) နှင့် ဟိုက်ဂရဗ် အိမ်တော် (Highgrove House) ၌ နေထိုင်သည်။ ၁၉၈၁ နိုဝင်ဘာ ၅ တွင် ကြင်ယာတော်၌ သန္ဓေတည်ပြီဟု တရားဝင် ကြေညာသည်။ ကိုယ်ဝန်တည်ပြီး ဆယ့်နှစ်ပတ်အကြာ ၁၉၈၂ ဇန်နဝါရီတွင် ဆန်ဒရင်ဂမ်အိမ်တော် လှေကားထစ်မှ လိမ့်ကျရာ၊ နန်းတွင်း သားဖွားမီးယပ်ဆရာဝန် (gynaecologist) ဆာ ဂျော့ ပင်ကာ (Sir George Pinker)ကို လန်ဒန်မှ ဆင့်ခေါ်ရသည်။ သူစစ်ဆေးလိုက်ရာ ဒိုင်ယာနာတွင် ပြင်းထန် ပွန်းပဲ့ဒဏ်ရာ တွေ့ရသော်လည်း၊ သန္ဓေသားသည် အထိအခိုက်မရှိဟု ဆိုသည်။ နောင်တွင် ဒိုင်ယာနာ ဝန်ခံသည်မှာ သူမသည် ထက်နေကြည် (so inadequate) ဖြစ်နေသည်ဟု ခံစားရသောကြောင့် လှေကားမှ တမင်တကာ လှိမ့်ချလိုက်ခြင်းဟူ၏။ ၁၉၈၂ ဖေဖော်ဝါရီတွင်၊ ဟောလီးဒေးထွက်နေသော ဒိုင်ယာနာ၏ ဘီကီနီဝတ် ကိုယ်ဝန်ပုံကို မီဒီယာက ထုတ်ဝေသည်။ မရှေးမနှောင်းမှာပင် ဘုရင်မက ကြေညာစာ ထုတ်ပြီး၊ “ဗြိတိန်ဂျာနယ်လစ်လောကတွင် အမှောင်မိုက်ဆုံး နေ့” (the blackest day in the history of British journalism)ဟု သမုတ်လိုက်သည်။
၁၉၈၂ ဇွန် ၂၁ တွင် စုံတွဲ၏ သားဦး ဝီလျံမင်းသားကို ဒိုင်ယာနာ ဖွားမြင်သည်။ မီဒီယာက မည်မျှပင် ဝေဖန်သော်ငြား၊ နီတာတာသာ ရှိသေးသော ဝီလျံကို ခေါ်ပြီး၊ သူမ၏ ပထမဦးဆုံး ခရီးစဉ်ဖြစ်သော ဩစတြေးလျနှင့် နယူးဇီလန်သို့ ခရီးထွက်ရန် ဆုံးဖြတ်ရာ၊ လူအများက ထောက်ခံအားပေးကြသည်။ ဒိုင်ယာနာ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကြောင့် ဩစတြေးလျဝန်ကြီးချုပ် မယ်လကွန် ဖရာဆာ(Malcolm Fraser) အကြံပြုချက် မတိုင်ခင်အထိ၊ ဝီလျံကို ခေါ်ထားရန် အစက မကြံရွယ်ပေ။
ဒုတိယသား ဟယ်ရီမင်းသားကို ၁၉၈၄ စက်တင်ဘာ ၁၅ တွင် မွေးသည်။ မင်းသမီးက ပြောသည်မှာ ဟယ်ရီကို ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ်အတွင်း မင်းသားနှင့် အနီးစပ်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်ဟူ၏။ ဒုတိယကလေးသည် ယောက်ျားလေး ဖြစ်ကြောင်း သိရသော်လည်း၊ ဝေလမင်းသားအပါအဝင် မည်သူကိုမျှ တစွန်းတစပင် ထုတ်ဖော် မပြောပြချေ။
ဒိုင်ယာနာသည် သားများကို ပုံမှန်တော်ဝင်ကလေးငယ်များထက် အမြင်ပိုကျယ်အောင် ဖွင့်ပေးသည်။ မင်းသားနှင့် တော်ဝင်မိသားစု၏ ဩဇာကို နာခံလိုက်နာခဲ(rarely deferred)ပြီး၊ ကလေးများနှင့် ပတ်သက်လာလျှင် မလိုက်လျောဘဲ ခေါင်းမာ(intransigent)လေ့ရှိသည်။ ကလေးများကို ပထမဦးဆုံးပေးသော နာမည်များကို မိမိဘာသာ ရွေးသည်။ တော်ဝင်မိသားစု အထိန်းတော်ကို ဖြုတ်ပစ်ပြီး၊ ကိုယ့်စိတ်တိုင်းကျ ရွေးထားသော တယောက်ကို ခန့်သည်။ ကလေးများ၏ ကျောင်းနှင့် အဝတ်အစားကို ရွေးသည်။ အပျော်ခရီးထွက်ဝတ်စုံများ(outings)ကို စီစဉ်သည်။ အစီအစဉ်များမှ အချိန်ရရင် ရသလို ကိုယ်တိုင် ကျောင်းလိုက်ပို့သည်။ အချိန်ဇယားများတွင် လူထုတာဝန်များကိုလည်း ကိုယ်တိုင် စီမံသည်။
Problems and separation
လက်ထပ်ပြီး ငါးနှစ်ကြာသော်၊ စုံတွဲ၏ အသက် ၁၃ နှစ် ကွာခြားမှုနှင့် ပလဲနံပ မသင့်မှုတို့မှာ မြင်သာလာအောင် ယိုယွင်းပျက်စီးလာသည်။ ချားလ်သည် ရည်းစားဟောင်း ကာမီလာ ပါကာ ဘောင်းလဲ့ (Camilla Parker Bowles) နှင့် ပြန်တွဲပြီး၊ ဒိုင်ယာနာသည် တော်ဝင်မိသားစု၏ မြင်းစီးနည်းပြဟောင်း မေဂျာ ဂျိမ်း ဟူးဝစ် (James Hewitt) နှင့် စတင်ဇာတ်လမ်းရှိသည်။ ဟူးဝစ်နှင့် ဟယ်ရီတို့ကြား ရုပ်သွင်ပုံပန်း အထောက်အထား မပြနိုင်ဘဲ တူညီနေသည်ကို ထောက်ပြီး၊ ဟယ်ရီ၏ ဖခင်သည် ချားလ်မဟုတ်ဘဲ ဟူးဝစ်ဖြစ်သည်ဟု မီဒီယာက ပုံကြီးချဲ့သော်လည်း၊ ဟူးဝစ်နှင့် ကျန်သူများက ငြင်းဆိုသည်။ ဟယ်ရီကို ဟူးဝစ်နှင့် ဒိုင်ယာနာ ဇာတ်လမ်းမစမီ နှစ်နှစ်အလွန်က မွေးခဲ့သည်။
၁၉၈၉ တွင် ကာမီလာညီမ အန်နာဘဲ အဲလိယော့ (Annabel Elliot)၏ မွေးနေ့ပါတီပွဲ တခု၌ ချားလ်၏ ခြေရှုပ်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ ကာမီလာနှင့် ထိပ်တိုက်တွေ့သည်။ ထိုအဖြစ်အပျက်ကို နောက်တော့ ၁၉၉၂ မေလတွင် ထုတ်ဝေသော အင်ဒရူး မော်တန် (Andrew Morton)ရေးသည့် “ဒိုင်ယာနာ၊ သူမရဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန်” (Diana: Her True Story) စာအုပ်ထဲတွင် ဖွင့်ချထားသည်။  မင်းသမီး၏ သတ်သေချင်လောက်အောင် စိတ်လက်မချမ်းသာမှုကို ဖွင့်ထုတ်ပြထားသော ထိုစာအုပ်သည် မီဒီယာများကို မုန်တိုင်းထန်စေခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းမှာ မော်တန် ပြောပြသည်က ၁၉၉၁ ခုတွင် ဒိုင်ယာနာမင်းသမီးနှင့် လျှို့ဝှက်သော အင်တာဗျူး တခု လုပ်ခဲ့ပြီး၊ ဒိုင်ယာနာသည် သူမ၏ အိမ်ထောင်ရေးကိစ္စနှင့် အခက်အခဲများကို ပြောဆိုခဲ့သည်ဟူ၏။ မိဘဖြစ်သော ဘုရင်မနှင့် အီဒင်ဘာမြို့စားတို့သည် ချားလ်နှင့် ဒိုင်ယာနာကို ခေါ်တွေ့ပြီး၊ ပြန်လည်သင့်မြတ်အောင် ကြိုးပမ်းသော်လည်း၊ အရာမထင်ချေ။ ဖိလစ် (အီဒင်ဘာမြို့စား) သည် ဒိုင်ယာနာဆီ စာရေးကာ၊ သူမနှင့် ချားလ်တို့နှစ်ဦးစလုံး အိမ်ထောင်ပြင်ပတွင် ခြေရှုပ်မှုများကို စိတ်ပျက်မိကြောင်း ဖော်ပြပြီး၊ သူတို့၏ အပြုအမူများကို အခြားရှုထောင့်မှ ပြန်လည် ချင့်ချိန်သင့်ကြောင်း ပြောသည်။ မြို့စားကြီးက တဲ့တိုး ဆန်ပြီး၊ ဒိုင်ယာနာက အထိမခံရွှေပန်းကန် ဖြစ်နေသည်။ စာများသည် လက်ခံနိုင်ရန် ခက်ခဲပြီး၊ သို့သော်လည်း စေတနာကောင်းနှင့် ဆက်ဆံပုံကို ဒိုင်ယာနာ ချီးကျူးသည်။ မင်းသမီးနှင့် ယောက္ခမဟောင်း ဖိလစ်မင်းသားတို့ ဇာတ်လမ်းရှိသည်ဟု ဒိုင်ယာနာ၏ အရင်းနှီးဆုံးသူငယ်ချင်း ဆီမွန်နီ ဆင်းမွန်း (Simone Simmons) အပါအဝင် လူအချို့က စွပ်စွဲသည်။ သို့သော်လည်း လေ့လာသူများက သူတို့စာများတွင် ဤအကြောင်းကို သက်သေပြုနိုင်သည့် သံသယ အရိပ်အယောင် မရှိဟု ပြောသည်။
၁၉၉၂ နှင့် ၁၉၉၃ အတွင်း၊ ဝေလမင်းသားနှင့် မင်းသမီးတို့ နှစ်ဦးစလုံးကို အသရေ ထိခိုက်စေသော တယ်လီဖုန်းပြောစကားများ ဖမ်းထားသည့် တိတ်ခွေများ ပေါက်ကြားသွားသည်။ မင်းသမီးနှင့် ဂျိမ်း ဂီးဘီ (James Gilbey)တို့ ပြောစကားများကို မှတ်တမ်းတင်ထားသည့် တိတ်များသည် ၁၉၉၂ ဩဂုတ်တွင် လူသိရှင်ကြားကုန်သည်။, ထိုလတွင်ပင် စာသားများဖြင့်ပင် ထုတ်ဝေလာကြသည်။ ၁၉၉၂ နိုဝင်ဘာတွင် ကာမီလာအကြောင်း ပေါက်ကြားသော တိတ်များ (Camillagate) ကြောင့် (Squidgygate)ဆိုသော ဆောင်းပါး ဆက်ထွက်လာပြီး၊ မင်းသားနှင့် ကာမီလာတို့ကြား အတွင်းကျသော ဆက်ဆံရေးများအကြောင်းကို အတင်းအဖျင်းဂျာနယ်များတွင် မြိန်ရေရှက်ရေ ဖော်ပြလာကြသည်။ ၁၉၉၂ ဒီဇင်ဘာတွင် ဝန်ကြီးချုပ် ဂျွန်မေဂျာက စုံတွဲသည် ဘုံအိမ်တော် (House of Commons)၌ ငြိမ်းချမ်းစွာ အိမ်ခွဲနေထိုင်ကြောင်း ကြေညာသည်။ ၁၉၉၂ နှင့် ၁၉၉၃ ကြားတွင် လူထုကြား စကားပြောသည့် အသံကို တိုးတက်ကောင်းမွန်အောင် ဒိုင်ယာနာသည် အသံနည်းပြ ပီတာဆက်တလင်း (Peter Settelen)ကို ငှားရမ်းသည်။ ၁၉၉၂ ခုတွင် ဆက်တလင်း မှတ်တမ်းတင်ထားသော ဗွီဒီယိုတိတ်ခွေ တခွေတွင်၊ ၁၉၈၄ မှ ၁၉၈၆ ထိ၊ ဤပတ်ဝန်းကျင်၌ အလုပ်လုပ်နေသော တစုံတဦးနှင့် နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း ကြိုက်ဖူးသည်ဟု ဒိုင်ယာနာ ဝန်ခံထားသည်။  ဤသည်မှာ သူ့မန်နေဂျာက ဒိုင်ယာနာနှင့် သူ၏ ဆက်ဆံရေးသည် မသင့်လျော်ဟု ဆုံးဖြတ်ပြီး၊ ၁၉၈၆ တွင် သံတမန် ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့သို့ ပြောင်းရွှေ့ခံရသော ဘာရီ မန်နာကီး (Barry Mannakee) ကို ဒိုင်ယာနာ ရည်ညွှန်းခြင်းဟု ထင်ကြသည်။ သူတို့နှစ်ဦး ဇာတ်လမ်းဖြစ်နေသည်ဟု ကောလာဟလသတင်းထွက်လာပြီးနောက် မန်နာကီးလည်း သူမ၏ ဘော်ဒီဂတ်အဖြစ်မှ ကန်ထုတ်ခံရကြောင်း ဒိုင်ယာနာက တိတ်ခွေထဲတွင် ပြောသည်။ ပင်နီဂျူနာက သူမ၏ ၁၉၉၈ စာအုပ်ထဲတွင် မင်းသမီးသည် မန်နာကီးနှင့် ရိုမန်တစ်ဆက်ဆံရေး ရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ဒိုင်ယာနာ့ သူငယ်ချင်းများက ထိုအကြောင်းကို အခြေအမြစ်မရှိဟု ပယ်ချသည်။ သို့သော် မရှေးမနှောင်း ဆက်ထွက်လာသော တိတ်ခွေများ၌ ဒိုင်ယာနာက တစုံတယောက်အပေါ် ခံစားချက်များ ရှိခဲ့ကြောင်း “သူနဲ့ ထွက်သွားပြီး အတူနေချင်တာ”ဟူ၍ ပြောထားသည်။ ၎င်းနှင့် လိင်ဆက်ဆံရေးကို သူမ ငြင်းပယ်ခဲ့သော်လည်း၊ နှစ်ယောက်မရှိသော အကောင်းဆုံး သူငယ်ချင်းပေဟု ဖော်ပြသည်။ သူမယောက်ျားနှင့် ပတ်သက်၍မူ “ကျွန်မကို ထက်နေမကြည်အောင် နည်းမျိုးစုံနဲ့ လုပ်တယ်၊ ကျွန်မ စိတ်ကြည်လာပြီဆို သူက ရိုက်ချတော့တာပဲ”ဟု ခါးသီးစွာ ပြောသည်။ ချားလ်အဒေါ် မာဂရက်မင်းသမီး (Princess Margaret)က ၁၉၉၃ တွင် ဘုရင်မမယ်တော်ထံ ဒိုင်ယာနာ ရေးလာသော ကိုယ်ရေးကိုယ်တာပါနေသည့် စာများကို မီးရှို့ပစ်သည်။ အတ္ထုပ္ပတ္တိရေးသူ ဝီလျံ ရှောခရော့ (William Shawcross)က သူမမိခင်နှင့် အခြားမိသားစုဝင်များကို ကာကွယ်လိုသောကြောင့်၊ မာဂရက်၏ အပြုအမူသည် နားလည်ပေးနိုင်သော်လည်း၊ သမိုင်းဝင် ရှုထောင့်တခုအတွက်မူ နှမြောစရာ ဖြစ်ကြောင်း ဆိုသည်။ ကာမီလာ ပါကာ ဘောင်းလဲ့ကို အိမ်တွင်းရေးပြဿနာများအတွက် အပြစ်တင်သော်လည်း၊ ဒိုင်ယာနာသည် မကြာမီ သူမယောက်ျားသည် အခြား ခြေပုန်းခုတ်နေသည်များ ရှိကြောင်း စတင် သဘောပေါက်လာသည်။ ၁၉၉၃ အောက်တိုဘာတွင် ဒိုင်ယာနာက သူမ၏ အိမ်စေ ပေါ ဘားရယ် (Paul Burrell)ကို စာရေးပြီး၊ ချားလ်သည် တခါက သူတို့သား၏ ကလေးထိန်း ဖြစ်ဖူးသော သူ့ကိုယ်ရေးလက်ထောက် တစ်ဂီ လဂ် ဘောခဲ့ (Tiggy Legge-Bourke)နှင့် ကြိုက်နေကြောင်း၊ တစ်ဂီကို လက်ထပ်နိုင်ရန် လမ်းကြောင်းရှင်းအောင် သူမကို သတ်ရန် စီစဉ်နေသည်ဟု ယုံကြည်ကြောင်း ဆိုသည်။ လဂ် ဘောခဲ့ကို မင်းသားက သူ့သားများကို အုပ်ထိန်းစဉ်က အဖော်ရအောင် ငှားရမ်းခဲ့သည်။ ၁၉၉၄ ဇွန် ၂၉ တွင် ဂျိုနသန် ဒင်းဘယ်ဘီ (Jonathan Dimbleby)နှင့် တယ်လီဗေးရှင်း အင်တာဗျူးမှ တဆင့် လူထုက နားလည်ပေးရန် တောင်းခံခဲ့သည်။ အင်တာဗျူးတွင်၊ ကြင်ယာတော်နှင့် သူ့အိမ်ထောင်ရေး ပြန်လည်တည်ဆောက်မရနိုင်လောက်အောင် ကွဲပြတ်သွားပြီနောက်မှ ၁၉၈၆ တွင် ကာမီလာနှင့် ဆက်ဆံရေး ပြန်အစပြုခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။
နဂါးပါတ် (အရှေ့)ရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
နဂါးပါတ် (အရှေ့)ရွာ (Nagarpat (East))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ ဘန့်ဘာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၂၃၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘန့်ဘာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၀၇၄ ဦး၊ မ ၅၂၆၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၃၃၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကြည်စုရွာ၊ သာယာကုန်း
ကြည်စုရွာ၊ သာယာကုန်း
တအုံရွာ၊ ဝက်လက်မြို့နယ်
တအုံရွာ (Taohn)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဝက်လက်မြို့နယ်၊ ကိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၇၁၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝက်လက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပေါက်ကျပ်ဝရွာ
ပေါက်ကျပ်ဝရွာ
ရွာတန်းရှည်ရွာ၊ သရက်မြို့နယ်
ရွာတန်းရှည်ရွာ (Ywartanshey)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ သရက်မြို့နယ်၊ ပျဉ်ထောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၀၅၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပျဉ်ထောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၀၈ ဦး၊ မ ၁၀၆၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၆၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သရက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခြောက်တဲစုရွာ၊ အုံးပင်စု
ခြောက်တဲစုရွာ၊ အုံးပင်စု
သပြေတန်း ခံတပ်
သပြေတန်းခံတပ်၊ ရွှေကြက်ယက်ခံတပ်၊ ခံတပ်တော်ကြီးဟူ၍ အမည်အမျိုးမျိုးနှင့် ထင်ရှားခဲ့သော ဤခံတပ်ကို မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်၊ ၁၈၆၈-ခုနှစ်ခန့်လောက်က တည်ဆောက်ခဲ့သည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ ခံတပ်တော်ကြီးကို မူလက တော်ဝင်နန်းသုံး အမည်ပေးခဲ့သော်လည်း အမည်မတွင်ဘဲ ရွှေကြက်ယက် တောင်ကုန်းကိုစွဲ၍ ရွှေကြက်ယက် ခံတပ်ဟုလည်းကောင်း၊ သပြေတန်းရွာငယ်ကို စွဲ၍ သပြေတန်း ခံတပ်ဟုလည်းကောင်း ခေါ်တွင်ခြင်းဖြစ်ဟန်ရှိသည်။
တည်နေရာ
သပြေတန်းခံတပ်သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ အမရပူရမြို့နယ်၊ မန္တလေးစစ်ကိုင်းကားလမ်းနံဘေး အင်းဝတံတားကြီး၏ အရှေ့ဘက်ထိပ် တွင် တည်ရှိသည်။ သပြေတန်းခံတပ်ကို ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းနဖူး ဒုဋ္ဌဝတီ(ခေါ်)မြစ်ငယ်မြစ်နှင့်ဆုံရာ သန်လျက်စွန်းတွင် ဆောက်လုပ်ထားသည်။ မန္တလေး နေပြည်တော်နှင့် မြစ်ကမ်းတဖက်တည်းတွင် ရှိသည်။ နေပြည်တော်နှင့်အနီးဆုံး ခံတပ်ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာ တဝိုက်တွင် ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းနဖူးများ၌ မြန်မာတို့၏ ခံတပ် သုံးခုကို တြိဂံအနေအထားဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ၎င်းတို့မှာ ဒုဋ္ဌာဝတီမြစ် တစ်ဘက်ကမ်း ဧရာဝတီမြစ် နဖူးတွင် အင်းဝခံတပ်(ခေါ်) ဆင်ကျုံးခံတပ်၊ စစ်ကိုင်းဘက်ကမ်းတွင် စစ်ကိုင်းခံတပ်(ခေါ်) အစေခံခံတပ်နှင့် သပြေတန်းခံတပ်တို့ ဖြစ်သည်။
သပြေတန်းခံတပ်ကို မင်းတုန်းမင်းလက်ထက် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၃၆-ခုနှစ်၊ ဒိုင်းဝန်မင်း၊ ကသည်းမြင်းဝန်မင်းနှင့် အီတလီလူမျိုး ကွန်မိုတို ဆိုသူတို့ ဦးစီးကွပ်ကဲ၍ တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သပြေတန်းခံတပ်ကို (၄)နှစ်ခန့် အချိန်ယူ၍ တည်ဆောက်ခဲ့ရသည်။ မည်မျှကုန်ကျသည့် အချက်အလက်များ ရှာမတွေ့ပေ။ ၁၈၇၀-ပြည့်နှစ် (၁၂၄၀-ပြည့် ပြာသိုလဆန်း ၁၀-ရက်နေ့) တွင် သီပေါမင်းနန်းတက်ပြီး လေးလခန့်အကြာတွင် ခံတပ်ပြီးစီးသည့် အခမ်းအနား ကျင်းပကြောင်း ကုန်းဘောင်ဆက် မဟာရာဇဝင်တော်ကြီးတွင် ဖော်ပြထားသည်။
ပုံသဏ္ဌာန်
ဗဟိုကွက်လပ်ကြီးမှ ခံတပ်အတွင်းသို့ ဝင်ရန် တောင်ဘက်မှ လိုဏ်ပေါက် သုံးပေါက်၊ အနောက်ဘက်မှ ရှစ်ပေါက်ရှိသည်။ လိုဏ်ပေါက် တစ်ခုစီ၏ အကျယ်မှာ ၆'စီရှိပြီး အမြင့်မှာ ၉' စီရှိသည်။ အတွင်းထပ်တွင် ဆင်ဝင်ပေါက်၊ ခဲယမ်းမီးကျောက်ထားရန် အခန်း၊ တပ်မှူးကြီးအခန်း၊ တပ်မှူးအခန်း၊ တပ်သားများအတွက် (၁၀)ခန်း၊ ရိက္ခာသိုလှောင်ရန် (၃)ခနိးတို့ကို စနစ်တကျ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ထားသည်။
ဆင်ဝင်ပေါက်ကို အထက်အလယ်ဆင့်နှင့် တဆစ်ချိုးဆက်သွယ်ထားသည်။ ဆင်ဝင်ပေါက်ပေါင်းကူးဥမင်ကြီး၏ အရှေ့အနောက်အရှည်မှာ ၄၈' ရှိပြီး တောင်မြောက် ၁၀၄' ရှည်လျားပေသည်။
သပြေတန်းခံတပ်၏ အနိမ့်ဆုံးအဆင့် အုတ်ခုံသည် စောက်သုံးပေခန့်ရှိ၏။ မြောက်ဘက်နှင့် အနောက်ဘက် အခြမ်းသည် လက်နက်သိုလှောင်ရာ အုတ်လက်နက်တိုက်များအပါအဝင် ထုလေးထပ်လေးဆင့်ရှိ၏။ အရှေ့ဘက်နှင့် တောင်ဘက်ခြမ်းသည် အခြေခံဖိနပ်နှင့် အုတ်လက်နက်တိုက်များ အပါအဝင် ထုသုံးထပ် သုံးဆင့်ရှိသည်။ ခံတပ်အပြင်ဘက် အုတ်ဖိနပ်သည် သုံးပေမြင့်သည်။ ထို့နောက် လေးပေကျယ်သော ပြင်ညီပတ်လည်ရှိသည်။ ထိုနောက်တွင် ဆယ်ပေမြင့်၍ ဆင်ခြေလျှော အနံပေ ၂၀-ရှိသော ခံတပ်ရိုးရှိသည်။ ခံတပ်ရိုးအခြေကို အုတ်ဖြင့် သုံးပေပိုးထား၊ မ,ထားသည်။
ဤခံတပ်ရိုးအောက် လေးပေအနိမ့်တွင် ၂၅-ပေကျယ်သော သူရဲပြေးစင်္ကြံပတ်လည်ရှိသည်။ ထိုစင်္ကြံတဖက်အနားမှ ဒုတိယတပ်ရိုးတခု ထပ်မံတည်ဆောက်ထားသည်။ ဒုတိယတပ်ရိုးသည် ပေ ၂၀-မြင့်၍ ဆင်ခြေလျှောပေ ၂၀-ကျယ်သည်။ ဒုတိယတပ်ရိုးအတွင်းဘက်မျက်နှာ ဆင်ခြေလျှောတွင် လေးပေအမြင့် အုတ်ပေါင်ကတုတ် ကာထားသည်။ ထို့နောက် ပေ ၂၀-အကျယ် အုတ်စီသူရဲပြေးစင်္ကြံတခု လာပြန်သည်။ ထိုဒုတိယစင်္ကြံ၏အောက်တွင် လက်နက်တိုက်များရှိသည်။ အတွင်းဘက်အနားတလျှောက်တွင် လေးပေမြင့်လျှောသော အုတ်ပေါင်ကတုတ် ကာထားသည်။ ခံတပ်အတွင်းသည် ၁၅၅-ပေ ကျယ်သည်။
လက်နက်တိုက်များသို့ လေးဖက်လုံးမှ ဝင်နိုင်သည်။ တဖက်လျှင် ဝင်ပေါက်တစ်ပေါက်စီရှိသည်။ ခံတပ်ရှေ့ဘက်တွင် ဝင်ပေါက်ကြီးတခုရှိသည်။ နောက်ဘက်တွင် ခံတပ်ရိုးနှစ်ခုအကြားနေရာသို့ ပေါက်သော မလွယ်ပေါက်တခုရှိသည်။ ထိုအပေါက်များအနီးတွင် ခံတပ်ရိုးပေါ်သို့တက်ရန် လှေကားထစ်များရှိသည်။ အရှေ့ဘက်ဝင်ပေါက်ကြီးအပေါ်တွင် ရဲမက်များ အလွယ်တကူ ဆက်သွယ်နိုင်ရန် ပေါင်းကူးတံတားတခုရှိသည်။ ရှေ့ဘက်ဝင်ပေါက်ကြီး ရှေ့တည့်တည့် ပေ ၅၀-အကွာတွင် ကန့်လန့်ဖြတ်ဆောက်ထားသော မြေတံတိုင်းကြီးတစ်ခု ရှိသည်။ ပေ ၈၀-ရှည်၍ ပေ ၅၀-ကျယ်ကာ ၁၈-ပေ မြင့်သည်။ တံတိုင်းထိပ်သည် ၅-ပေကျယ်သည်။ ခံတပ်နှင့်ကပ်လျက် တောင်ဘက်တွင် ပေ ၅၀-ရှည်၍ ၁၀-ပေကျယ်သော မြင်းဇောင်းသုံးခုရှိသည်။
တောင်ဘက်နှင့် အရှေ့ဘက်တွင် တပ်သားများနေထိုင်ရာ သက်ငယ်မိုးဝါးတဲများရှိသည်။ တပ်သားများကို သုံးလတကြိမ် မန္တလေးမှလာ၍ လူစားလဲသည်။ ခံတပ်၏ တောင်ဘက် ပေ ၂၅၀-အကွာတွင် အိမ်ခြေ ၁၅-အိမ်ခန့်ရှိသော သပြေတန်းရွာငယ်ရှိ၏။ ရွာ၏တောင်ဘက်တွင် သစ်ပင်ကြိုးကြားနှင့် နှစ်မိုင်ခန့်ကျယ်သော ကိုင်းတောကြီးရှိသည်။ ကိုင်းပင်များသည် ၆-ပေမှ ရ-ပေထိရှည်သည်။ ခံတပ်၏အနောက်ဘက်တွင် မြစ်ငယ်မြစ်ထိ ပြောင်းခင်း၊ ပဲခင်းများရှိသည်။ အရှေ့ဘက်ခြေလှမ်း ၂၀၀၀-ခန့်အကွာတွင် ရွှေကြက်ယက်စေတီရှိသည်။ ဘုရားကုန်းသည် ခံတပ်ကို စီးမိုးနေသော အနေအထားရှိသည်။
၁၈၈၅-ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၈-ရက်နေ့တွင် ဂျင်နရယ်ပရင်ဒါဂတ် ဦးစီးသော ဗြိတိသျှတပ်များ သပြေတန်းခံတပ်ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ၎င်းခံတပ်မှ ခြောက်ပေါင်ဒါ သံသွန်းအမြောက်ခုနစ်လက်၊ ကျည်မွှေကြေးအမြောက် ငါးလက်၊ အမြောက်ငယ် နှစ်လက်၊ စိန်ပြောင်းတစ်လက် သိမ်းဆည်းရရှိကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း ကဏ္ဍ:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး ကဏ္ဍ:ခံတပ်
ဂျီသရီးရိုင်ဖယ်
ဂျာမဏီနိုင်ငံ Heckler & Kochကုမ္ပဏီနှင့် စပိန်နိုင်ငံပိုင် CETMEကုမ္ပဏီတို့ ၁၉၅၀ခုနှစ်များတွင် ပူပေါင်းတီထွင်သော မောင်းပြန်ရိုင်ဖယ် အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး HK G3ဟု လူသိများသည်။
G3အသုံးပြုသည့်နိုင်ငံများ
G3အား နေတိုးမဟာမိတ်နိုင်ငံများဖြစ်သည့် ဒိန်းမတ်၊ အက်စ်တိုးနီးယား၊ ပြင်သစ်၊ ဂျာမဏီ၊ ဂရိ၊ အိုက်စ်လန်၊ အီတလီ၊ လတ်ဗီးယား၊ လစ်သူရေးနီးယား၊ နော်ဝေ၊ နယ်သာလန်၊ ပေါ်တူကီ၊ တူရကီ၊ ဗြိတိန်တို့တွင် အသုံးပြုသည်။
ထို့အပြင် နေတိုး အဖွဲ့ဝင် မဟုတ်သည့် အာဂျင်တီးနား၊ ဘာရိမ်း၊ ဘော့စနီးယား ဟာဇီဂိုဗီးနား၊ အီရန်၊ လစ်ဗျား၊ မလေးရှား၊ မြန်မာ၊ နိုင်ဂျီးရီးယား၊ ဖိလစ်ပိုင်၊ ဆိုမားလီးယား၊ ထိုင်း၊ ဇင်ဘာဘွေ စသည့် နိုင်ငံပေါင်း ၄၀ကျော်ရှိ လက်နက်ကိုင်တပ်များတွင် လည်းအသုံးပြုသည်။
G3ထုတ်လုပ်သည့်နိုင်ငံများ
G3ရိုင်ဖယ် အမျိုးအစားအမျိုးမျိုးအား တရားဝင်လိုင်စင်ဖြင့် အောက်ပါ နိုင်ငံများတွင် ထုတ်လုပ်ကြသည်။
သံတိုရွာ၊ ကျွန်းလှမြို့နယ်
သံတိုရွာ (Thanto)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်၊ ကျွန်းလှမြို့နယ်၊ ရွာသီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၁၄၂ ဖြစ်သည်။
ဂျီသရီးရိုင်ဖယ်
G3နှင့်မြန်မာ့တပ်မတော်
၁၉၈၈မတိုင်မီက မြန်မာ့တပ်မတော်တွင် ကာကွယ်ရေးပစ္စည်း စက်ရုံများမှ ထုတ်လုပ်သော ၇.၆၂မမ G3ရိုင်ဖယ် များကို တွင်ကျယ်စွာ အသုံးပြုခဲ့သည်။ G3A2 အား က.ပ.စ BA63 ချေမှုန်းရေးရိုင်ဖယ် အဖြစ်လည်ကောင်း၊ G3K အား က.ပ.စ BA72 ချေမှုန်းရေးရိုင်ဖယ် အဖြစ်လည်းကောင်း၊ G4 ခေါ် က.ပ.စ BA64 အား အပေါ့စား စက်သေနတ်အဖြစ် လည်းကောင်း အမျိုးမျိုးပြောင်းလဲ ထုတ်လုပ်ခဲ့ကြသည့် အပြင် ယခုထက်တိုင် အချို့နေရာ များတွင် ဆက်လက် အသုံးပြုလျက် ရှိသည်။
သံတိုရွာ၊ ကျွန်းလှမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျွန်းလှမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ညောင်ဦးခရိုင်
ညောင်ဦးခရိုင် (Nyaung-U District) သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတွင် ပါဝင်သော ခရိုင်ဖြစ်သည်။ ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ ညောင်ဦးမြို့ဖြစ်သည်။
ပါဝင်သောမြို့နယ်များ
ညောင်ဦးခရိုင်တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်များနှင့် မြို့များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း
ယခင်က မန္တလေးတိုင်း မြင်းခြံခရိုင်တွင် မြင်းခြံနယ်နှင့် ပုဂံ (ညောင်ဦးနယ်)တို့ ပါဝင်သည်။ ပုဂံ (ညောင်ဦး)နယ်တွင် ပုဂံ(ညောင်ဦး)မြို့နယ်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်နှင့် ငဇွန်(ငါန်းဇွန်)မြို့နယ်များ ပါဝင်ခဲ့သည်။၁၉၇၃ခုနှစ်တွင် ညောင်ဦးမြို့နယ်တွင် ညောင်ဦးမြို့နှင့် ပုဂံမြို့ဟူ၍ မြို့ (၂)မြို့ သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပုဂံ( ညောင်ဦး)မြို့နယ်ကို မြင်းခြံခရိုင်မှ ခွဲထုတ်၍ ပုဂံ(ညောင်ဦး)ခရိုင်ဟူ၍ တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။၂၀၀၃ခုနှစ်တွင် ငါ့သရောက်မြို့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ကာ မြို့နယ်ခွဲအဆင့် ဖြစ်လာသည်။ ခရိုင်၏ တရားဝင်အမည်မှာလည်း ညောင်ဦးခရိုင်ဖြစ်သည်။၂၀၁၄ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ (၁၅)ရက်နေ့တွင် မြင်းခြံခရိုင်မှ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်အား ညောင်ဦးခရိုင်လက်အောက်သို့ ပြောင်း၍ဖွဲ့စည်းရာ ညောင်ဦးခရိုင်တွင် မြို့နယ်(၂)မြို့နယ်နှင့် မြို့နယ်ခွဲ (၁)ခု ပါဝင်ခဲ့သည်။၂၀၁၅ခုနှစ်တွင် မြို့နယ်ခွဲဟူသော စကားရပ်အား ပယ်ဖျက်ခဲ့သဖြင့် လက်ရှိညောင်ဦးခရိုင်တွင် ညောင်ဦးမြို့နယ်နှင့် ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ် (၂)ခုသာ ပါဝင်သည်။
နယ်နိမိတ်
မြောက်ဘက်တွင် မြင်းခြံခရိုင်နှင့် မကွေးတိုင်းမှ ပခုက္ကူခရိုင်၊ အရှေ့ဘက်တွင် မြင်းခြံခရိုင်နှင့် မိတ္ထီလာခရိုင်၊ တောင်ဘက်တွင် မကွေးတိုင်းမှ မကွေးခရိုင်၊ အနောက်ဘက်တွင် မကွေးတိုင်းမှ မကွေးခရိုင်နှင့် ပခုက္ကူခရိုင်တို့ တည်ရှိသည်။
မြေမျက်နှာသွင်ပြင်
မြေနိမ့်မြေပြန့်များနှင့် ကုန်းကမူများ ပေါများသည်။တူရွင်းတောင်တန်းသည် ခရိုင်အတွင်း (၁၀)မိုင်ခန့်ရှည်ကာ ​ပေ(၁၀၀၀)​ကျော်မြင့်သည်။ ခရိုင်အတွင်း စိုက်ပျိုးရေးအတွက် အသုံးဝင်သည့် သဲဆန်သောမြေများရှိသည်။ဧရာဝတီမြစ်အတွင်းတွင် မြေနုကျွန်းများလည်းရှိသည်။ ခရိုင်အတွင်းရှိ ပုပ္ပါးတောင်မှာ ထင်ရှားသည်။
ရေဆင်း
ခရိုင်၏ အနောက်ဘက်တွင် ဧရာဝတီမြစ်ကြီး စီးဆင်းနေပြီး မကွေးတိုင်းနှင့် နယ်နိမိတ်အဖြစ် ပိုင်းခြားထားသည်။ ခရိုင်အတွင်း မြစ်ချောင်းများပေါများကာ ရေချိုများဖြစ်သည်။ သဲချောင်းများလည်း တည်ရှိသည်။
လူဦးရေ
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်း စတင်ကောက်ယူချိန်တွင် ညောင်ဦးခရိုင်အောက်တွင် ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ် ပါဝင်ဖွဲ့စည်းပြီးဖြစ်သော်လည်း (၂)လခန့်သာရှိသေးသည်။ ကြိုတင်ပြင်ဆင်ထားသော စာရင်းဇယားများအရ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်မှာ မြင်းခြံခရိုင်အောက်တွင်သာ စာရင်းကောက်ယူခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ညောင်ဦးခရိုင်တွင် ညောင်ဦးမြို့နယ်နှင့် ငါ့သရောက်မြို့နယ်ခွဲတို့ကိုသာ ကောက်ယူထားသည်။
၂၀၁၄သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်ဦးခရိုင်တွင် လူဦးရေ ၂၃၉,၉၄၇ နေထိုင်ကြကာ အမျိုးသား ၁၀၉,၄၇၆ဦး၊ အမျိုးသမီး ၁၃၀,၄၇၁ဦးဖြစ်သည်။ မြို့ပြတွင်နေထိုင်သူ ၅၄,၃၄၃ဦးဖြစ်ကာ မြို့ပြနေရာခိုင်နှုန်းမှာ ၂၂.၆ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၏ လူဦးရေ ၂၆၁,၉၀၈ဦးကိုပါ ထည့်တွက်မည်ဆိုပါက ညောင်ဦးခရိုင်၏ လူဦးရေမှာ ၅၀၁,၈၅၅ဦးဖြစ်သည်။ ဗမာလူမျိုးများ အများဆုံးနေထိုင်ကြကာ ဗုဒ္ဓဘာသာကို အများဆုံး ကိုးကွယ်ကြသည်။
စီးပွားရေး
ညောင်ဦးခရိုင်သည် မန္တလေးတိုင်းအတွင်းရှိ စီးပွားရေးကောင်းမွန်သော ဒေသဖြစ်သည်။ ခရိုင်နေပြည်သူများသည် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို အဓိကလုပ်ကိုင်ကြသည်။ နှမ်း၊ ပဲအမျိုးမျိုး၊ ဆန်စပါး၊ ကြက်သွန်၊ ထန်းလျက်၊ မန်ကျည်း စသည်တို့ထွက်ရှိသည်။ ယွန်းထည်နှင့် လက်မှုလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများလည်းရှိသည်။ ညောင်ဦးမြို့နယ်ရှိ ပုဂံဘုရားများနှင့် ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ ပုပ္ပါးတောင်တို့ကြောင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်း ဖွံ့ဖြိုးကာ ဟိုတယ်နှင့်ခရီးသွား ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ကိုင်သူများလည်းရှိသည်။
ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး
ညောင်ဦးခရိုင်သည် ကုန်းလမ်း၊ ရေလမ်း၊ လေကြောင်းလမ်း၊ ရထားလမ်းများ အားလုံးဖြင့် သွားလာနိုင်သည်။ ညောင်ဦးနှင့် ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့များသည် အခြား ခရိုင်၊ မြို့နယ်များရှိ မြို့များသို့ ကွန်ယက်သဖွယ် ကားလမ်းများရှိသည်။ ရံဖန်ရံခါတွင် သဲချောင်းများ ​ရေ​ကျော်တတ်၍ လမ်းပိတ်ခြင်းများရှိတတ်သည်။ မကွေးတိုင်း ပခုက္ကူမြို့နှင့် မန္တလေးတိုင်း ညောင်ဦးမြို့နယ်တို့အား ဆက်သွယ်ပေးသော ဧရာဝတီတံတား (ပခုက္ကူ)မှာ လက်ရှိတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အရှည်ဆုံး မြစ်ကူးတံတားကြီးဖြစ်သည်။ဤတံတားကြီးမရှိစဉ်က ပခုက္ကူမြို့ရှိရာ တဖက်ကမ်းသို့ကူးရန် စက်လှေများအသုံးပြုရသည်။
မန္တလေးမြို့မှ ညောင်ဦးမြို့သို့ ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်းအတိုင်း သွားလာနိုင်သည်။ရန်ကုန်မှသော်လည်းကောင်း၊ မန္တလေးမှသော်လည်းကောင်း နေ့စဉ်ရထားများရှိသည်။ညောင်ဦးလေဆိပ်မှာ မန္တလေးအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်ပြီးလျှင် မန္တလေးတိုင်း၏ ဒုတိယမြောက် အများပြည်သူသုံးလေဆိပ်ဖြစ်ကာ နိုင်ငံတကာခရီးစဉ် ပျံသန်းသည့်လေယာဉ်များ ဆင်းသက်နိုင်သည့် အကောက်ခွန်လေဆိပ်ဖြစ်သည်။
ပညာရေး
၂၀၁၄သန်းခေါင်စာရင်းအရ အသက်(၁၅)နှစ်နှင့်အထက်လူဦးရေ၏ စာတတ်မြောက်နှုန်းမှာ ၈၆ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တစ်ခုတည်းသော ယွန်းပညာသင်ကောလိပ်မှာ ညောင်ဦးမြို့နယ်တွင် တည်ရှိသည်။ ကျောက်ပန်းတောင်းတွင် စက်မှုသိပ္ပံကျောင်းရှိသည်။
ကျန်းမာရေး
ညောင်ဦးမြို့နယ်တွင် ကုတင် (၂၀၀)ဆံ့ ခရိုင်ဆေးရုံ၊ (၁၆)ကုတင်ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ (၃)ရုံ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်တွင် ကုတင်(၅၀)ဆံ့ မြို့နယ်ဆေးရုံ၊ (၁၆)ကုတင်ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ (၃)ရုံ၊ (၁၆)ကုတင်ဆံ့ သံဃာ့ဆေးရုံ (၁)ရုံ တည်ရှိသည်။
စကြာဒေဝီ
သီရိပဝရ အတုလတိလောက မဟာရာဇိန္ဒာဓိပတိ ရတနာဒေဝီဘွဲ့ခံ စကြာဒေဝီမိဖုရားခေါင်ကြီး (၂၃ ဒီဇင်ဘာ ၁၈၁၃ – ၁၂ နိုဝင်ဘာ ၁၈၇၆) သည် မန္တလေးမြို့တည်နန်းတည် ပဉ္စမသံဂါယနာတင် ဘဝရှင်မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး၏ တောင်နန်းမတော်မိဖုရားဖြစ်သည်။ အမရပူရ ဒုတိယမြို့တည်နန်းတည် ရွှေဘိုမင်းနှင့် နန်းမတော်တို့၏ သမီးတော်ဖြစ်ပြီး၊ အမရပူရ စတုတ္ထနန်းစံ ပုဂံမင်း၏ နှမတော်လည်းဖြစ်သည်။ မင်းသမီးဘဝက တစ်ပင်တိုင်နန်းဆောင်တွင် သီးသန့်စံမြန်းရသော ပင်တိုင်စံမင်းသမီးဖြစ်ပြီး၊ ခမည်းတော်လက်ထက်မှ မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်တိုင် ရာဇဝတ်သင့်သူကို အသက်ဘေးမှကယ်နုတ်နိုင်သော ဇီဝိတဒါနဆုကို ရရှိသည်။ လောကီလောကုတ္တရာ စာပေကျမ်းဂန်များကို နှံ့စပ်ကျွမ်းကျင်ပြီး သိပ္ပံနှင့် နက္ခတ်ပညာတို့တွင် အထူးစိတ်ဝင်စားသူဖြစ်သဖြင့် နိုင်ငံခြားသံများအကြား ပညာတတ်အမျိုးသမီး (bluestocking) အဖြစ် တင်စားခံရသူဖြစ်သည်။
ငယ်ဘဝ
စကြာဒေဝီသည် ခမည်းတော် သာယာဝတီမင်းနှင့် မယ်တော် ကျပင်းမိဖုရားတို့မှ ၁၈၁၃-ခုနှစ် အင်းဝမြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်း(၇)ယောက်ရှိခဲ့ပြီး (၅)ဦးကွယ်လွန်သဖြင့် (၂) ဦးကျန်သည့်အနက် ပုဂံမင်းသည် မောင်ဖြစ်သည်။ စကြာဒေဝီသည် ငယ်စဉ်ကတည်းကပင် ကျမ်းဂန် ဗေဒင်ပညာရပ်များစွာ လေ့လာလိုက်စားပြီး သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ၊ ဥစ္စာတို့နှင့် ပြည့်စုံကာ အလွန်ထက်မြက်သူ ဖြစ်သည်။ ကိုယ်လုံးကိုယ်ထည်လှပြီး အသားညိုကာ မျက်လုံးမျက်ဖန် အလွန်လှပကာ မျက်နှာမှာထည်ပြီး ကျက်သရေရှိလှသဖြင့် ခမည်းတော်က တပင်တိုင်မင်းသမီးအဖြစ် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ တပင်တိုင်မင်းသမီးဆိုသည်မှာ ရုပ်ရည်၊ အရပ်မောင်း၊ ပညာ၊ စိတ်နေစိတ်ထား၊ မျိုးရိုးတွင် ပြိုင်ဘက်ကင်းသည့်သူသာ ရရှိပြီး နောင်တက်မည့် ဘုရင်အတွက် သီးသန့် လျာထားသော မိဖုရားခေါင်လောင်း ဖြစ်သည့်အပြင် မင်းသမီးအတွက် သီးသန့်နန်းဆောင်တစ်ဆောင် ထားပေးရသည်။
စကြာဒေဝီသည် ပညာရှိသလောက် စိတ်သဘောထား ပြည့်ဝကာ အရာရာကို အကောင်းမြင်တတ်သောစိတ်ရှိသူ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ခမည်းတော်က ရာဇဝတ်သားအသက် အလှူခံခွင့်ကိုပေးရာ မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်ထိ ရရှိခဲ့သည်။ စကြာဒေဝီသည် ဘကြီးတော်၊ မြဝတီမင်းကြီးဦးစ၊ ဆင်ဖြူမရှင်၊ ယောအတွင်းဝန် ဘိုးလှိုင်၊ လှိုင်ထိပ်ခေါင်တင် တို့အပါအဝင် လူ(၁၅)ဦး၏ အသက်ကို ကယ်တင်နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုအထဲတွင် ယောအတွင်းဝန်ဦးဘိုးလှိုင်ကို ကယ်ခဲ့သည်မှာ များစွာ အကျိုးပြုခဲ့သည်။ ခမည်းတော်သည် နောင်တော် ဘကြီးတော်ကို ကွပ်မျက်ရန်အပြုတွင် "အဖနှင့်တူသော နောင်တော်ကိုသတ်လျှင် ပိတုဃာတကံကြီး ထိုက်ကာ အဇာသသတ်ကဲ့သို့ ရာဇဝင်ရိုင်းဖွယ်ရှိသည်" ဟုတားသဖြင့် မသတ်ဘဲနေရာ မိမိ၏ဦးရီးတော် ဘကြီးတော်ကို ကယ်တင်နိုင်ခဲ့သည်။ မယ်နု၊ စကြာမင်းသားတို့ကို မကယ်နိုင်ခဲ့သည်မှာ နိုင်ငံတော်ပုန်ကန်မှုကြောင့် ဖြစ်သည်။ ခမည်းတော် အင်းဝမှ အမရပူရသို့ ပြောင်းပြီး မြို့သစ်တည်ကာ (၁၈၄၀) ရာဇဘိသေကမုဒ္ဓါဘိသိက်ခံ အခမ်းနားတွင် သမီးတော်က အခါတော်ပေးသည့်အတိုင်း ခမည်းတော်က လိုက်နာ ဆောင်ရွက်သည်။ မုဒ္ဓါဘိသိက်ဆိုသည်မှာ သာမှန်ဘိသိက်နှင်မတူ မြို့သစ်နန်းသစ်တည်သော မင်းသာ မုဒ္ဓါဘိသိက် ခံရသည်။ ရှေးမဟာသမ္မတမင်းလက် လက်တွင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ရာဇဝင်လာအရ အသိတရားရှိသော လူတစ်စုသည် မနုဟူသော သုခမိန်ကို မဟာသမ္မတမင်းတင်မြောက်သည်။ ဘိသိက်သွန်းရာတွင်(၁) မင်းမျိုး၊ (၂) ပုဏ္ဏား (၃) သူကြွယ် ဤ(၃)မျိုး ကိုယ်စားလှယ်များ ပါဝင်ရသည်။ အုပ်ချုပ်ရေး၊ လုံခြုံရေးတာဝန် ယူရသည်ဖြစ်၍ ၁၀ ပုံ ၁ပုံကို ဘုရင်အားပေးကာ အပြန်လှန်ကြည့်ရှု့ခြင်း ပဋိဉာဉ် ခံဝန်ကတိထားပြီး ဘိသိက်သွန်းရသည်။
မောင်တော်ပုဂံမင်း နန်းတက်သောအခါ တိုင်းရေးပြည်ရေး ကိုလျစ်လျူရှုကာ ကြက်ပွဲ၊ လက်ဝှေ့ပွဲ၊ ထန်းရည်သောက်၊ အပျော်ပါးကိုသာ လိုက်လုပ်သဖြင့် တိုင်းပြည် အခြေနေတနေ့တခြား ယိမ်းယိုင်လာသည်။ အင်္ဂလိပ်တို့က အခွင့်ကောင်းယူကာ ဒုတိယစစ် ကျူးကျော်သဖြင့် နိုင်ငံ ၃ပုံ ၂ ပုံ ခန့်သိမ်းယူကာ မြန်မာနိုင်ငံကို အထက်မြန်မာ၊ အောက်မြန်မာ (၂) ပိုင်းခွဲလိုက်သည်။ ဤအခြေနေသာဆက်သွားနေလျှင် ပြည်သူတို့ အတိဒုက္ခ ရောက်ရတော့မည် ဖြစ်သည်။ ပုဂံ ကိုယ်တိုင်လည်း မိမိပြိုင်ဘက်များဟောင်းများဖြစ်သော မင်းတုန်းမင်းသားနှင့် ကနောင်မင်းသားတို့ကို သုတ်သင်ရန် ကြိုးစားသည်ကို ကနောင်မင်းသား၏သမီး စမ္ပာယ်နဂိုမင်းသမီးက သတင်းပေးသည်။ (ကနောင်မင်းသားအကြောင်း ဖော်ပြပါဦးမည်) မင်းတုန်းမင်းသားသည် သူနှင့်မေတ္တာမျှနေပြီဖြစ်သော စကြာဒေဝီထံသွားရောက်အကြံတောင်းခံရာ စကြာဒေဝီက ပုဂံသည် မင်းဆက်ပြတ်နေပြီဖြစ်၍ ရွှေဘိုသို့ထွက်ကာ အောင်မြေနင်းပြီး ကြံလျှင် အောင်နိုင်မည်ဟု ဗေဒင်ကိန်းခန်း ဆန်းစစ်ကာ လမ်းညွှန်မှုပေးခဲ့သည်။ ထိုအရေးတော်အတွက် ငဘိုးလှိုင်သည် မိမိအလွန်လေးစားရ ပါသော မွေးစားမိခင် စကြာဒေဝီ၏ တိုက်တွန်းချက်ကြောင့် သင်္ကန်းဝတ်နေရာမှလူထွက်ပြီး လိုက်သွားရာ ဝါးရင်းတုတ်ရွာတွင် ကနောင်နှင့် မင်းတုန်းမင်းတို့နှင့် ဆုံလေသည်။ ရွှေဘိုမြို့ဝန်သည် လူကြိုက်နည်းနေသဖြင့် ထိုမြို့ကိုတိုက်လျှင် အလွယ်တကူ ရနိုင်သည်ဟု လျှောက်လေသည်။ ကနောင်မင်းသားသည် တောင်ပြုန်းမင်းညီနောင် နတ်ကွန်းသို့သွားကာ ကောင်းစားလျှင်မမေ့ပါဟု ကတိပြုသည်။ မင်းတုန်းမင်း နန်းတက်ပြီး တောင်ပြုံးပွဲကို နှစ်စဉ် စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာကျင်းပသည်။ မင်းတုန်းမင်း သည်ရွှေဘိုမှနေ၍ (၁၈၅၃) ဇန်နဝါရီလတွင် ကနောင်မင်းသား၏တပ်များက တိုက်ပွဲဝင်ရာ အနိုင်ရလာသည်။ အမရပူရကို ဝိုင်းနိုင်ခဲ့သည်။ နောက်ဆုံး မကွေးမင်းကြီး ဦးကြာဥက ပုဂံဘက်တော်သားများ အညံ့ခံရန် တိုက်တွန်းရာမှ (၁၈၅၃) ဇွန်လတွင် အမရပူရကို (၅)အတွင်း အလွယ်အောင်နိုင်ခဲ့သည်။
မိဖုရားခေါင်ဖြစ်ခြင်း
မင်းတုန်းမင်းသည် သက်တော် (၄၀) စကြာဒေဝီကို ရွှေဘိုသို့ပင့်ကာ တောင်ညာစံ အဂ္ဂမဟေသီအဖြစ် တင်မြောက်ကာ ရာဇဘိသေကမုဒ္ဓါဘိသိက် ခံယူပွဲတွင် စကြာဒေဝီအား "သီရိပဝရ မဟာရဇိန္ဒာဓိပတိ ရတနာဒေဝီ" ဘွဲ့တော်ကို ချီးမြင့်ခဲ့သည်။ ကနောင်မင်းသားကို လှိုင်ထိပ်ခေါင်တင်နှင့် ထိမ်းမြားကာ အိမ်ရှေ့မင်းအရာ အပ်နှင်းခဲ့သည်။ စကြာဒေဝီသည် မင်းတုန်းမင်းထက် (၂)နှစ်ကြီးသဖြင့် အမတော်ဟုခေါ်သည်။ မင်းဖြစ်ပြီး (၂) နှစ်ကြာမှ အမရပူရသို့ပြန်လာသည်။
အောက်မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ အင်္ဂလိပ်ဝန်ရှင်တော်မင်းကြီး Sir Arthur Phayre သည် (၁၈၅၅) တွင် စကြာဒေဝီအားလေးစားသဖြင့် မှန်ပြောင်းတစ်လက်၊ မြေပုံစာအုပ်နှင့် နက္ခတ်ကျမ်းများ လက်ဆောင် ပေးခဲ့သည်။ စကြာဒေဝီအား ပညာတတ်အမျိုးသမီး Blue Stocking ဟုလည်း တင်စားခေါ်ခဲ့သည်။ စကြာဒေဝီသည် ဘီးဆံပတ်ဆံထုံး၊ မဟူရာနားကပ်ကိုသာ ဝတ်ဆင်ကာ အဝါရောင် ချည်ထည်များကိုသာ နစ်သက် ပြီး ရိုးရိုးယဉ်ယဉ် နေရသည်ကို နစ်သက်သဖြင့် မင်းတုန်းမင်းမှာ နှလုံးသားခိုက် မြတ်နိုးလှသည်။ သူမ၏ဘဝတစ်လျှောက် ပညာတတ်ခြင်း၊ သမာဓိရှိခြင်း၊ ရုပ်ရည်ဥပဓိ ကောင်းမွန်ခြင်းတို့ကြောင့် ခမည်းတော်၊မောင်တော်နှင့် ကြင်ယာတော် မင်း (၃)ဆက်စလုံး ရှိန်ခြင်း၊ လေးစားခြင်း၊ နှစ်သက်ခြင်း ခံရသဖြင့် မြှောက်စားခြင်း များစွာ ရရှိခဲ့သည်။
(၁၈၆၆)တွင် ပဒိန်းမင်းသား ထကြွသည်။ အင်အားကြီးစွာဖြင့် မန္တလေးကို ဝိုင်းရန်ကြိုးစားသည်။ မင်းတုန်းမင်းက စကြာဒေဝီကို ထီးနန်းစွန့်ရမလားဟု အကြံတောင်းခံသော် သိက္ခာကျ၊ နန်းကျကိန်းမမြင်ဟု စိတ်ဓာတ်မြင့်တင်ပေးခဲ့သည်။ သုံးဆယ်မင်းသားကို အင်းဝ၊ မက္ခရာကို ပလိပ်နှင့် ညောင်ရမ်းမင်းသားကို စစ်ကိုင်းသို့ ချီတက်စေသည်။ ပထမတွင် ပဒိန်းမင်းသားက အနိုင်ရသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ရှုံးနိမ့်သွားသည်။ စကြာဒေဝီသည် မင်းတုန်းမင်းအတွက် နှမ်းသစ်အစ်မှဆီဖြင့် အမြဲဆံတော်ရှင်း ပေးသည်။
ဋီကာကျော်
ဋီကာကျော် ကျမ်းသည် သီဟိုဠ်ကျွန်း ပရက္ကမဗာဟုမင်း လက်ထက်တွင် သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာဆရာ ရှင်သာရိပုတ္တရာ၏ တပည့်ဖြစ်သော အရှင်သုမင်္ဂလသာမိမထေရ် ပြုစုစီရင်သော ကျမ်းဖြစ်၏။ ဋီကာကျော်ဟူသောပုဒ်၌ ဋီကာဟူသော စကား သည် တစ်ပုဒ်၊ ကျော်ဟူသော စကားသည် တစ်ပုဒ်ဖြစ်၏။ ဋီကာသည် ပါဠိစကားဖြစ်၏။ ဋီကီယတိ ဇနီယတိ အဋ္ဌကထာ ယအေတ္ထာဧတာယာတိ ဋီကာဟူသော ဝိဂြိုဟ်အရ၊ အဋ္ဌကထာ ၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်အသွယ်သွယ်ကို သိသာထင်ရှားအောင် အကျယ်တဝင့်ဖွင့်ဆို ကြောင်းဖြစ်သောကြောင့် ဋီကာမည်၏။ ပါဠိတော်၏ အဖွင့်ကျမ်းသည် အဋ္ဌကထာမည်၏။ အဋ္ဌကထာ ၏ အဖွင့်ကျမ်းသည် ဋီကာမည်၏။ ဋီကျမ်းသည်လည်း ပိဋက သုံးပုံ အစုံအလင် များစွာပင်ရှိလေသည်။
ဤဋီကာကျော် ကျမ်းကား အဘိဓမ္မာ ၇ ကျမ်းမှ လာရှိ သော စိတ် စေတသိက်စသော တရားတို့ကို အကျဉ်းချုံး၍ အရှင်အနုရုဒ္ဓါဆရာ ရေးသားအပ်သော အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟမည် သော သင်္ဂြိုဟ်လက်သန်း အဋ္ဌကထာကျမ်းကို ဖွင့်ဆိုသောကျမ်း ဖြစ်၏။
ကျော်ဟူသော စကားမှာ ကျော်စောထင်ရှားသော အနက် ရှိသော မြန်မာစကားဖြစ်၏။ ဋီကာအများနှင့်တကွ လက်သန်း အဋ္ဌကထာ မည်သော အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟသင်္ဂြိုဟ်ကျမ်း၏အဖွင့်၊ ဋီကာဟောင်း၊ သင်္ခေပ ဝဏ္ဏနာ ဋီကာများရှိပါလျက်နှင့် အခြား ဋီကာများကို ကျော်သဒ္ဒါတပ်၍မခေါ်ဆိုဘဲ၊ ဤဋီကာကိုသာ ကျော်ဘွဲ့တပ်ကာ ဋီကာကျော်ဟု အဘယ့်ကြောင့်ခေါ်ဆိုရပါ သနည်းဟူမူ၊ ယခုအဆိုလတ္တံ့သော အကြောင်းတို့ကြောင့်ဖြစ်၏။ အရှင်သုမင်္ဂလာသာမိ မထေရ်၏ ဋီကာကျမ်းသည် မြန်မာ နိုင်ငံသို့ အစဉ်အားဖြင့်ရောက်လာရာ၊ ဆရာစဉ်ဆက် သင်ကြား ပို့ချကြသောအခါ၊ စာသင်ငယ်အများသိနားလည်ရန် ပေါ်လွင် ထင်ရှားသော အနက်အဓိပ္ပာယ် ရှိသောကြောင့် 'ဋီကာလှ'ဟု ရှေးဦးစွာတွင်၏။
သက္ကရာဇ် ၈ဝ၄ ခုနှစ် ရတနာပူရ အင်းဝနေပြည်တော် နရပတိမင်းလက်ထက် နန်းစံခြောက်နှစ်မြောက်တွင် ပင်းယ မြို့တော်တောင်လက် စကားအင်းရွာဇာတိ အရိယဝံသမည်သော အရှင်သည် မိန်းမကိုယ်ဝန် ဆောင်တရွက်မျှလောက်သော သဒ္ဒါကြီး၊ သဒ္ဒါငယ်၊ သင်္ဂြိုဟ်၊ အဘိဓာန်၊ ဆန်း၊ အလင်္ကာ စသော ကျမ်းစာများကို နှုတ်အရအာဂုံ လုံးစုံတျက်တျက် ကောင်းစွာဆောင်ရွက်နိုင်ပါလျက် ပိဋကအရာ လိမ်မာတတ် မြောက် ဉာဏ်အမြင်ပေါက်မှု မရှိပါ၍၊ စိတ်ပျက်နွမ်းလျ၊ လက်မှိုင်ချ၍နေလေ၏။ ထိုနောက်၌မူ၊ စစ်ကိုင်းတောင် ရေငုံ ချောင်ဆရာတော်၏ သင်းပျံ့ မွှေးကြူ၊ သူမတူတန်၊ ကျန်းဂန်ကျ န၊ တတ်တော်မူလှသော သတင်းထူးကို ကြားသိရ၍၊ အရိယ ဝံသအရှင်သည် ယင်းဆရာတော်ထံ နည်းခံသင်ယူရန် အခွင့် ကောင်းကို ဝပ်စင်းတောင်းယူ၍၊ ဤဋီကာကျမ်းကို ကျမ်းထွက်၊ ကျမ်းတက်၊ သံဝဏ္ဏနာဆက္က၊ အချက်ကျန၊ နယစုံစွာပို့ချသင် ကြားတော်မူလေသည်။ ထိုအခါမှ ဋီကာကျမ်းဦးအစ၊ ရတနတ္တ ယမဏာမအဖွင့်ပလ္လင်တို့မျှဖြင့်၊ ပညာမျက်စိအလင်းကို ရရှိ သဖြင့်၊ ကဝိမုံသောက် ပေါက်အာဇာနည် ကျမ်းတတ်ပုဂ္ဂိုလ် ကျော်မြတ် ဖြစ်ရသည်ကိုအကြောင်းပြု၍ 'ကျော်ရော့ဟဲ့ဋီကာ' ဆိုသော ဆရာတော်အစဉ်အဆက်တို့၏ စကားအရ၊ ဋီကာလှ အမည်ပျောက်၍၊ ဋီကာကျော် ဟူသောအမည်ဖြင့် ထင်ရှားကျော် စောလာသည်မှာ ယခုတိုင်အောင်ပင်ဖြစ်၏။ အရှင်အရိယဝံသ မထေရ်လည်း ထိုဋီကာကျော်၏အဖွင့် မဏိသာရမဉ္စူသာ မည်သော ကျမ်းကို ရေးသားစီရင်တော်မူခဲ့ပေသည်။
ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၀၄
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖေဖော်ဝါရီ ကဏ္ဍ:၂၀၀၄
ရွှေတောင်မင်း
thumb|သတိုးမင်းစော(ခေါ်) ဥပရာဇာ ရွှေတောင်မင်း ရွှေတောင်မင်း (ခေါ်) သတိုးမင်းစောသည် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်၏ ဆဋ္ဌမမြောက်မင်း ဖြစ်သူ ဘိုးတော်ဘုရား (ခေါ်) ဗဒုံမင်း ၏ သားတော်ကြီး ဖြစ်သည်။
ငယ်ဘဝ
မြောက်နန်းမိဖုရား သီရိမဟာစန္ဒဒေဝီ (မယ်လွန်းသူ)မှ ၁၁၂၄ နယုန်လပြည့်ကျော် ၉ ရက် တနင်္လာနေ့ ဖွားမြင်သည်။ ရွှေတောင်မင်း သတိုးဓမ္မရာဇာဟု ထင်ရှားသည်။ ငယ်မည်က မောင်ပေါ်ဟု ရခိုင်ရာဇဝင်တွင် တွေ့ရသည်။ ဗဒုံမင်းသည် သားတော်ကြီး ရွှေတောင်မင်းကို အလွန်မြတ်နိုး အားကိုးတော်မူသည်။ အသက် ၂ဝ အရွယ် ၁ဝ ဇူလိုင် ၁၇၈၃ ကြာသပတေးနေ့တွင် မိဖုရားခေါင်ကြီး၏ သမီးတော်လတ် တောင်တွင်းကြီး မြို့စား မင်းသမီး သီရိမဟာတိလောက ရတနာဒေဝီ (မကေ) နှင့် ရေသွန်း လက်ထပ်၍ အိမ်ရှေ့မင်းအရာ အပ်နှင်းခံရသည်။
အိမ်ရှေ့မင်းဘဝ
၁၁၄၆-ခု၊ တန်ဆောင်မုန်းလတွင် ရခိုင်(ဓညဝတီ)ကို သိမ်းရန် ဗဒုံမင်းမှ လွှတ်သည်။ အိမ်ရှေ့ ဥပရာဇာ သတိုးဓမ္မရာဇာ ရွှေတောင်မင်းသည် မငြိမ်မသက် ဖြစ်နေသာ ရခိုင်ပြည်ကို ၁၇၈၄-ခုနှစ်တွင် စစ်ကြောင်း လေးကြောင်း ချီ၍ သွားရောက် သိမ်းပိုက်သည်။ အရေးအောင်၍ တပို့တွဲလပြည့်ကျော် (၇)ရက်တွင် ရခိုင်မှပြန်လာပြီး ရခိုင်မှ မဟာမုနိ ရုပ်ပွားတော်ကိုလည်း ပင့်လာသည်။ တောင်ကုတ်လမ်းမှ သယ်ကာ ပန်းတောင်းမှ အမရပူရသို့ ရွှေဖောင်နှင့် တင်သည်။ အမရပူရ မြို့မြောက်ဘက်၌ ပြဿာဒ်နှင့်ထား၍ ကိုးကွယ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတော်နှင့် တဆက် တစပ်တည်း ဖြစ်စေခဲ့သည်။
ခမည်းတော် ဗဒုံမင်း၏ လက်ရုံးတဆူ၊ အားကိုး အားထားပြုရသော သားကြီး ဥပရာဇာ ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတော် အစွန်အဖျား ဝေးရပ် နိုင်ငံခြားသို့ စစ်ချီရာတွင်လည်း ဦးဆောင်ခေါင်းရွက်အဖြစ် လိုက်ပါရသည်။ ခမည်းတော် ဗဒုံမင်းကြီး မင်းကွန်း စံနန်းတော်တွင် ထွက်စံနေချိန်များတွင်လည်း နေပြည်တော် အုပ်ချုပ်ရေးကို တာဝန်ယူရသည်။
သစ္စာဖောက်ခြင်းသည် စစ်ဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်းအရင်း တရပ် ဖြစ်သည်ဟု အဆိုရှိသည်။ ထားဝယ်မြို့ဝန် မြင်စိုင်းစား နေမျိုးကျော်ထင် သစ္စာဖောက်၍ တဖက်မင်းထံ ခိုဝင်သွားသည်တွင် ဥပရာဇာ ရွှေတောင်မင်းသည် ထားဝယ်ကြောင်း စစ်ကို ဦးစီး ချီတက်ရသည်။ ရန်ကုန်တွင် စစ်ချ ရပ်နေစဉ် ရွှေတိဂုံ အရှေ့မြောက်ယွန်းတွင် ကြေးနီအုတ် ကပ်မိုး ရွှေဇရပ် တဆောင် ဆောက်လုပ် လှူဒါန်းသည်။ သံဃာတော်များအားလည်း ပရိက္ခရာအစုံ လှူသည်။
ရွှေတောင်မင်းသည် စစ်ရေးတွင် ပြတ်သားသည်။ အမှုတော်ကို ကောင်းစွာ မထမ်း ခိုကပ် ပေါ့လျော့သော တပ်မှူး ၁၃ ယောက်ကို ကွပ်မျက်စေသည်။ တပ်မှူး ဗိုလ်မှူးများက အင်အား လျော့မည်ကို ထောက်၍ ဝင်ရောက် အသနားခံ တောင်းပန်သော်လည်း မရ၊ အခြားအမှုကိုသာ ငါသည်းခံနိုင်မည်၊ စစ်ရေးဖြစ်၍ သည်းမခံနိုင်ဟု မိန့်သည်။ စစ်ပွဲတွင် စစ်ချီတပ်များ အရေးမလှသဖြင့် စစ်ရေးတွင် နှေးသင့်သည်ကို လျင်လျင်ဆောဆော လုပ်လျှင် မအောင်မြင် သကဲ့သို့ လျင်လျင်မြန်မြန် လုပ်သင့်သည်ကို ဖြည်းဖြည်းနှေးနှေး လုပ်လျှင် မအောင်မြင်နိုင်။ မိုးလည်း ကျပြီ၊ အကြေ အောက်အရပ် ဖြစ်၍ စစ်တက် စစ်လမ်း ခက်သည်။ ရန်ကုန်တွင် မိုးခို၍ မိုးစဲ ပွင့်လင်းသည့် ကာလမှ လုပ်ကြံလျှင် လွယ်ကူမည်ဟု ဝန်ကြီး မဟာသူရ လျှောက်ထားသည်ကို လုံးဝ လက်မခံ။ ခမည်းတော်က စစ်ကာလကို ထောက်၍ ခန့်တော်မူသည် မဟုတ်၊ မုတ္တမ စသော ပြည်များကို ရန်သူတို့ နှောင့်ယှက်၍ ချီလာရခြင်း ဖြစ်သည်၊ လျင်လျင်ထက်ထက် မလုပ်ဘဲ မိုးခိုနေလျှင် ရန်သူတို့ အခြေအမြစ် ဖြစ်လိမ့်မည်။ အခြေအမြစ် ဖြစ်ချေက လုပ်ကြံရေး မခက်ပြီလောဟု မိန့်တော်မူ၍ ဆက်လက် ချီတက်စေသည်။
ဘဝနိဂုံး
ဥပရာဇာ ရွှေတောင်မင်း၏ အိမ်ရှေ့ မိဖုရား (မောင်ဇင်၊ မောင်ခင်တို့၏ မယ်တော်)သည် ၂၅ နိုဝင်ဘာ ၁၇၉၃ ခုတွင် နတ်ရွာစံသည်။ ရွှေတောင်မင်းသည်လည်း ၂၉ မတ် ၁၈ဝ၉ ခုနှစ်၊ သက်တော် ၄၆ နှစ် ၁ဝ လတွင် နတ်ရွာစံသည်။ အိမ်ရှေ့မင်း စည်းစိမ် ၂၆ နှစ် စံစား ခဲ့ရသည်။ မင်းအဖြစ်သို့ မရောက်ရှိခဲ့ပေ။
ဘေးကြီးရွာ၊ သာယာကုန်း
ဘေးကြီးရွာ၊ သာယာကုန်း
ရေကျော်ရွာ၊ ကကလ
ရေကျော်ရွာ၊ ကကလ
ညောင်ပင်သာရွာ၊ ကြက်ကိုင်း
ညောင်ပင်သာရွာ၊ ကြက်ကိုင်း
မရုယင်းဆုံရွာ၊ မိုးမောက်မြို့နယ်
မရုယင်းဆုံရွာ(Maruyinson)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မိုးမောက်မြို့နယ်၊ မံမော်ကောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၁၂၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သေချောင်းရွာ၊ လောင်းဒရိတ်
သေချောင်းရွာ၊ လောင်းဒရိတ်
ပျဉ်ချောင်းဝရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
ပျဉ်ချောင်းဝရွာ(Pyinchaungwa)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ အပ်စကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၈၀၇၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အပ်စကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၂၈ ဦး၊ မ ၆၅၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၈၀ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဟတ်ကြီးဆည်
ဟတ်ကြီးဆည် တည်ဆောက်မည့် ကိစ္စသည် အလွန်အငြင်းပွားဖွယ် ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းဆည်တည်ဆောက်မည့်နေရာသည် စစ်ပွဲ များ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေသည့် ဇုန်အတွင်း တည်ရှိနေသည်။ ထိုင်းနိုင်ငံက ၎င်းဆည်ကို သံလွင်မြစ်ပေါ်တွင် ပထမဦး ဆုံး တည်ဆောက်သည့်ဆည်အဖြစ် တိုက်တွန်းလောဆော်နေသည်။ တည်ဆောက်မည့်ဆည်၅ ခုအနက် အငယ်ဆုံး ဖြစ်သော်လည်း အကယ်၍ ၎င်းကိုတည်ဆောက်လိုက်ပါက အခြားနောက်ထပ်ဆည်များ တည်ဆောက်မည့် အန္တရာယ် လည်း စိုးရိမ်ဖွယ် ရှိနေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ လျှပ်စစ်စွမ်းအား ဝန်ကြီးဌာန၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ လျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်ရေး အာဏာပိုင်အဖွဲ့ [Eletricity Generating Authority of Thailand (EGAT)]၊ တရုတ်နိုင်ငံမှ ဆိုင်နိုဟိုက်ဒရို ကုမ္ပဏီတို့က ကရင်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ သံလွင်မြစ်ပေါ် ၌ ဟတ်ကြီးဆည် တည်ဆောက်ရေး သဘောတူညီချက်ကို ၂၀ဝ၆ ခုနှစ်တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံမှ
အစိုးရပိုင် မြန်မာလျှပ်စစ်ဓာတ်အား လုပ်ငန်း
ထိုင်းနိုင်ငံမှ
ထိုင်းနိုင်ငံ၏ လျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်ရေး အာဏာပိုင်အဖွဲ့ [Eletricity Generating Authority of Thailand (EGAT)]
တရုတ်နိုင်ငံမှ
ဆိုင်နို ဟိုက်ဒရို ကော်ပိုရေးရှင်း Sinohydro Corporation
အခြားဖြစ်နိုင်သောတရုတ် ကုမ္ပဏီများ
တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း ပါဝါဂရစ် ကုမ္ပဏီ လီမိတက် China Southern Power Grid Co., Ltd. (CSG) တရုတ်နိုင်ငံ ကျောက် ၃ လုံးဆည် စီမံကိန်း ဖွံ့ဖြိုးမှု ကော်ပိုရေးရှင်း China Three Gorges Project Development Corporation
လျှပ်စစ်များက မည်သည့်နေရာသို့ ပေးပို့မည်နည်း။
ဟတ်ကြီးဆည်မှ ထုတ်လုပ်မည့် လျှပ်စစ်များကို ထိုင်းနိုင်ငံသို့ ရောင်းချပေးပို့ရန် ရည်ရွယ်ထားသည်။
စီမံချက် လက်ရှိအခြေအနေ (၂၀ဝ၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ နောက်ဆုံးအခြေအနေ)
ဟတ်ကြီးဆည်တည်ဆောက်ရေးနှင့် ပတ်သက်၍ ဖြစ်နိုင်ခြေ စမ်းသပ်လေ့လာမှုများကို ၂၀ဝ၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ဆည်တည်ဆောက်မည့်နေရာအနီး အကြမ်းဖက်ပဋိပက္ခများအတွင်း၌ ထိုင်းနိုင်ငံပိုင် (EGAT) ၏ လုပ်သားတဦး သေဆုံးခဲ့ ချိန်မှစ၍ ဆိုင်းငံ့ထားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၂၀ဝ၈ ခုနှစ်တွင် (EGAT) ကုမ္ပဏီက ကရင်ပြည်နယ်အတွင်းတွင် စူးစမ်း လေ့လာမှုများ ပြန်လည်စတင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဆည်တည်ဆောက်ရေးနှင့် ပတ်သက်၍ လူထုအမြင်ကောင်းစေရန် လုပ်ငန်းများလည်း နှစ်ဖက် နယ်စပ်ဒေသများတွင် လုပ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ (EGAT) ကုမ္ပဏီ၏ ကြေညာချက်အရ ယခု ဆည်မှ ထုတ်လုပ်မည့် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားများသည် ထိုင်းနိုင်ငံ လျှပ်စစ်ကောင်းကင်ကြိုးလိုင်း ဂရစ်စနစ်အတွင်းသို့ ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ပို့လွှတ်နိုင်လိမ့်မည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။
ဆိုးကျိုးသက်ရောက်နိုင်မှုများ
ကရင်ကျေးရွာ ဒါဇင်ပေါင်းများစွာသည် ဆည်ရေလွှမ်းနစ်မြုပ်မည့် အခြေအနေကြောင့် ထိခိုက်နစ်နာရဖွယ်၊ ရွှေ့ပြောင်းကြရ ဖွယ် ရှိနေပါသည်။ ထို့အပြင် ထောင်ပေါင်းများစွာသော ပြည်သူများမှာ မြန်မာစစ်တပ်က ၎င်းနေရာကို လုံခြုံရေးရယူနိုင်ရန် ကြိုးပမ်းလာမှုကြောင့် လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုများ ခံစားကြရဖွယ် ရှိနေပါသည်။ ထိုးစစ်များအကြိမ်ကြိမ် ကြုံရဖွယ်ရှိပြီး မြန်မာစစ်သားများ ဤဒေသတွင် ထူထဲစွာ ချလာသည့် အခြေအနေမျိုး ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ သို့အတွက်ကြောင့် ထိုင်းနိုင်ငံ အတွင်းသို့ ဒုက္ခသည်များ ပို၍ ထွက်ပြေးလာရဖွယ် ရှိနေပါသည်။ ၂၀ဝ၅ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှစ၍ ထိုးစစ်အသစ်များ တဖန် ဆင်နွှဲလာခဲ့ကာ၊ ကရင်လူမျိုး ထောင်သောင်းချီ၍ အိုးအိမ်စွန့်ပစ် ထွက်ပြေးခဲ့ကြရသည်။ ၎င်းတို့အနက် အများစုမှာ ထိုင်း နိုင်ငံတွင်းသို့ ထွက်ပြေးခဲ့ကြသည်။
သံလွင်မြစ်ပေါ်တွင် တည်ဆောက်ရန် လျာထားသည့် ဆည်များအားလုံးသည် မြစ်ကြောင်း၏ ဂေဟစနစ်ကို အကြီး အကျယ် ထိခိုက်စေလိမ့်မည် ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် မြစ်ကြောင်းတလျှောက်တွင် နေထိုင်ကြသည့် ပြည်သူများ၏ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းမှု လုပ်ငန်းများကို ပျက်စီးစေပါလိမ့်မည်။ မြစ်တလျှောက်ရှိ မြေနေရာများစွာတွင် မိရိုးဖလာ အရ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် တိုင်းရင်းဆေးဝါးများ ရှာဖွေရေးအတွက် အသုံးပြုနေခဲ့ ကြသည်။ ဤနေရာများမှာ ရေလွှမ်းမိုးခံရမည် ဖြစ်ပြီး၊ မြစ်ကြောင်းတလျှောက် နေထိုင်ကြသူများသည်လည်း လျှော်ကြေး များ ရရှိခြင်း မရှိဘဲ အဓမ္မ ရွှေ့ပြောင်းနေရာချထား ခံရဖွယ် ရှိနေပါသည်။ ထိုမျှမက မြန်မာနိုင်ငံရှိ အကြီးစားဖွံ့ဖြိုးရေးစီမံ ကိန်းများကြောင့် စစ်တပ်တိုးချဲ့ချထားမှုနှင့်အတူ အဓမ္မလုပ်အားခိုင်းစေမှုများလည်း ဖြစ်ပေါ်လာစေလိမ့်မည်။ မြစ်အကြေ ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသည့် ပြည်သူများအတွက်လည်း အခက်အခဲများ တွေ့ရဖွယ် ရှိသည်။ မြစ်ရေစီးကြောင်း ပြောင်းလဲ သွားမှုကြောင့် မြစ်အောက်ပိုင်းရှိ မြစ်လက်တက်များကို ထိခိုက်စေမည်ဖြစ်ပြီး၊ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသကို မှီခိုနေကြရသည့် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းများကိုလည်း ထိခိုက်စေပါလိမ့်မည်။
ငသိုင်းချောင်းရွာ
ငသိုင်းချောင်းရွာ
မလှိုင်ကုန်းရွာ၊ မဘိမ်းမြို့နယ်
မလှိုင်ကုန်းရွာ (Mahlaingkone)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုးမိတ်ခရိုင်၊ မဘိမ်းမြို့နယ်၊ မလှိုင်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၀၇၉၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မလှိုင်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၄၈ ဦး၊ မ ၆၈၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၃၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မဘိမ်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အောင်သပြေသာ (အရှေ့)ရွာ၊ ဝက်လက်မြို့နယ်
အောင်သပြေသာ (အရှေ့)ရွာ (Aungthapyaythar(East))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဝက်လက်မြို့နယ်၊ ကမ်းဖြူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၀၉၁၇ ဖြစ်သည်။
အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ
အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာသည် ကမ္ဘာ ပေါ်ရှိ သမုဒ္ဒရာများ အနက် ဒုတိယမြောက် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ စုစုပေါင်း ဧရိယာမှာ ၁၀၆,၄၀၀,၀၀၀ စတုရန်း ကီလိုမီတာခန့် ရှိပြီး ကမ္ဘာ၏ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို နေရာယူထားပြီး ကမ္ဘာ့ ရေထု၏ ၂၆ ရာခိုင်နှုန်းခန့် တည်ရှိနေသည်။ နာမည်မှာ ဂရိဒဏ္ဍာရီလာ အက်တလပ်စ် ကို ရည်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်ပြီး အတ္တလန္တိတ် ဆိုသည်မှာ အက်တလပ်စ်၏ ပင်လယ်ဟု အဓိပ္ပာယ် သက်ရောက်စေသည်။
သမိုင်းထဲတွင် အတ္တလန္တိတ်ဟု ပထမဆုံး ဖော်ပြထားသည်မှာ ဘီစီ ၄၅၀ ခန့်တွင် ဟီရိုဒိုးတပ်စ်ရေးသားသော သမိုင်းစာအုပ်တွင် ဖြစ်သည်။ တောင်ဘက် အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာကို ၁၉ ရာစု အလယ်ပိုင်းတွင် အီသီယိုပီးယား ဆိုသော အမည်မှ ဆင်းသက်လာသည့် အီသီယိုးပစ် သမုဒ္ဒရာဟုလည်း ညွှန်းဆို ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ဥရောပသားများ အခြား သမုဒ္ဒရာများကို ရှာဖွေ မတွေ့ရှိမီ အချိန်က သမုဒ္ဒရာ ဆိုသော အမည်မှာ ဂျီဘရော်လ်တာ ရေလက်ကြား အလွန် ဒေသကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်ပြီး ယခု အတ္တလန္တိတ်ဟု ခေါ်ဆိုသော နေရာပင် ဖြစ်သည်။ ဂရိတို့ကမူ သမုဒ္ဒရာ ဆိုသည်မှာ ကမ္ဘာကို လှည့်ပတ်နေသည့် ဧရာမ မြစ်ကြီးဟု ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ
မြင့်ဟန်
မြင့်ဟန်  သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ စစ်တုရင် အင်တာနေရှင်နယ်မာစတာ IM ဘွဲ့ရ ၅ ဦးထဲမှ တစ်ဦးဖြစ်သည်။ မြင့်ဟန် သည် ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့စစ်တုရင် အဖွဲ့ချုပ်မှ ချီးမြှင့်သည့် အင်တာနေရှင်နယ်မာစတာဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။ သူသည် မြန်မာနိုင်ငံ စစ်တုရင် အဖွဲ့ချုပ်က ကြီးမှူးကျင်းပသည့်  မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား စစ်တုရင် ဗိုလ်လုပြိုင်ပွဲ တွင် မြန်မာပြည်စစ်တုရင်ချန်ပီယံဆုကို  ၂၀၁၆ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၂၀ ခုနှစ်တို့တွင် ၂ကြိမ်တိုင်တိုင် ဆုရရှိခဲ့သူ တစ်ဦးဖြစ်သည်။.
References
ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်တုရင် ကစားသမားများ ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ
ဝမ်ပိန်းရွာ၊ နမ့်စန်မြို့နယ်
ဝမ်ပိန်းရွာ (Wanping)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ နမ့်စန်မြို့နယ်၊ နောင်ဟီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၇၄၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်ဟီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၄၇၄ ဦး၊ မ ၃၅၆၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၀၃၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကာဠိဂေါဓသုတ်
ဘုရားရှင် သက္ကနိုင်ငံ ကပိလဝတ္ထုမြို့ နိဂြောဓာရုံကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ကာဠိဂေါဓာ သာကီဝင်မင်းသမီး၏ အိမ်သို့ကြွတော်မူ၍ ကာဠိဂေါဓာ သာကီဝင်မင်းသမီးအား သောတာပန် အရိယာသာဝိကာ၏ အရည်အချင်း (ဂုဏ်) လေးမျိုးကို ဟောတော်မူရာ ကာဠိဂေါဓာ သာကီဝင်မင်းသမီးက “မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူသည့် ထိုအရည်အချင်း (ဂုဏ်)လေးမျိုး တပည့်တော်မသန္တာန်၌ အထင် အရှား ရှိနေပါသည်”ဟု လျှောက်ထားလျှင် ဘုရားရှင်က “လာဘာ တေ ဂေါမေ၊ သုလဒ္ဓံ တေ ဂေါဓေ”အစရှိသောစကားဖြင့် ချီးကျူးတော်မူသည့်သုတ်။
ရတနကောသိန္ဒြပြည်
ရတနကောသိန္ဒြပြည်(กรุงรัตนโกสินทร์, Rattanakosin Kingdom)သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ စတုတ္ထမြောက် တိုင်းပြည်ဖြစ်၍ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံး တိုင်းပြည်ဖြစ်ခဲ့သည်။ တိုင်းပြည်ထဲ၌ မြန်မာနိုင်ငံမှ ရှမ်းပြည်နယ်၊ ကမ္ဘောဒီးယား၊ လာအို၊ ဗီယက်နမ်၊ မလေးတိုင်းပြည်များပါ ပါဝင်ခဲ့သည်။ စကြီမင်းဆက်သည် တိုင်းပြည်ကို ၁၉၃၂ခုနှစ် အထိ အုပ်စိုးခဲ့သည်။
thumb|အလံတော် thumb|စည်းတံဆိပ်တော် thumb|ရတနကောသိန္ဒြတိုင်းပြည်၏ မြေပုံ
ကကလရွာ၊ ကကလ
ကကလရွာ၊ ကကလ
မြန်မာနိုင်ငံ ၂၀၁၂ ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲ
မြန်မာနိုင်ငံ ၂၀၁၂ ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲကို ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ရွေးကောက်တင်မြောက်ခံရသော လွှတ်တော်အမတ်များ အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးဌာနများတွင် အုပ်ချုပ်ရေး အရာရှိများအဖြစ် တာဝန်ယူရာမှ လစ်လပ်သွားသော အမတ်နေရာများကို ဖြည့်ဆည်းရန် ကျင်းပသည့် ရွေးကောက်ပွဲဖြစ်သည်။ ပြည်သူ့လွှတ်တော်တွင် နေရာ ၄၀၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်တွင် ၆ နေရာနှင့် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးနှင့် ဧရာဝတီ တိုင်းဒေသကြီး၏ လွှတ်တော်အမတ် ၂ နေရာ ပေါင်း ၄၈ နေရာအတွက် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့သော် ကချင်ပြည်နယ် မိုးကောင်း၊ ဖားကန့်နှင့် ဗန်းမော် စသော ၃ မြို့နယ်တွင် လုံခြုံရေး အကြောင်းအရင်းကြောင့် ရွေးကောက်ပွဲကို ရွှေ့ဆိုင်းခဲ့သည်။