cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဆလုံလူမျိုး
ဝတ်စားဆင်ယင်ခြင်း
ဆလုံ တိုင်းရင်းသားတို့သည် မွေးကင်းစ ကလေးအရွယ်မှ ငါးနှစ် ခြောက်နှစ်အရွယ်အထိ ယခင်က အဝတ်အစား ဝတ်လေ့ဝတ်ထ မရှိသော်လည်း ယခုအခါ အဝတ်အစား ဆင်ယင်လာကြသည်။ အမျိုးသမီးများမှာ သူတို့ဓလေ့အရ အပေါ်ပိုင်း၊ အောက်ပိုင်း လုံလုံခြုံခြုံ ဝတ်ဆင်သည် ဆိုသော်လည်း၊ အချို့မှာ အိမ်ထောင်ကျသည်နှင့် အပေါ်ပိုင်း ဗလာကျင်း နေတတ်ကြသည်။ သို့သော်လည်း ယခုအခါတွင်မူ အိုမင်းသောအဘွားအရွယ်များမှလွဲ၍ အမျိုးသမီးအများစုမှာ အပေါ်ပိုင်း၊ အောက်ပိုင်း လုံလုံခြုံခြုံ ဝတ်ဆင်လာကြ ပေပြီ။ ဆလုံအမျိုးသားတို့မှာ များသောအားဖြင့် ယခင်ကအောက်ပိုင်းတွင် လုံချည်(သို့မဟုတ်) ဘောင်းဘီတိုနှင့်နေပြီး အပေါ်ပိုင်းဗလာကျင်း နေတတ်သည့် သဘာဝရှိသည်။ သူတို့ဓလေ့အရ တော်ရုံတန်ရုံလည်း ဖျားနာခြင်း မရှိကြပါ။ ခံနိုင်ရည်ရှိသော လူမျိုးပင် ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ယခုအခါ သူတို့လည်း အပေါ်ပိုင်းအင်္ကျီများ၊ များသောအားဖြင့် ဝတ်ဆင်လာကြပေပြီ။ ဆလုံတိုင်းရင်းသားတို့သည် ပင်လယ်နှင့်အနီးအနားတွင် နေ၍လားမသိ၊ သူတို့၏အသားအရောင်မှာ ညိုရောင်သန်းပါသည်။ ယခုအခါ ဆလုံတိုင်းရင်းသားတို့မှာ ခေတ်မီလာသည့်အလျောက် ယိုးဒယားနိုင်ငံမှရောက်လာသော အဝတ်အစား၊ ပါတိတ်။ တီရှပ်တို့ဖြင့် သစ်သစ်လွင်လွင် တောက်တောက် ပပဖြစ်လာလေပြီ။ ယခင်က ဖြစ်သလိုနေခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ သားသားနားနား ဝတ်ဆင်လာကြပေပြီ။
အစားအသောက်
ဆလုံတို့သည် ပင်လယ်ထဲတွင် အတည်တကျ မနေဘဲ ရေကြည်ရာ မြက်နုရာသို့ သွားလာ လုပ်ကိုင် နေထိုင်ကြသည့် အလျောက် ပင်လယ်ပျော်များ ဖြစ်သည့်အားလျော်စွာ သူတို့စားသောက်ကြသည်မှာ များသောအားဖြင့် ပင်လယ်အစားအစာများ ဖြစ်သည်။ ပင်လယ်ကျွန်းစု၊ ကျောက်ဆောင် များတွင် တွယ်ကပ်လျက် ရှိသော ဂုံး(ခရုတစ်မျိုး အထဲတွင်ရှိသည်)ဟု ခေါ်သည့် တငို ကိုခွာ၍ အထဲမှ ခရုသဖွယ် အရာကို ချက်ပြုတ် စားသောက်ကြသည်။ ပင်လယ် ကျောက်ဆောင် ဂူထဲတွင်ရှိသော လင်းနို့၊ လင်းဆွဲများကို တုတ်ရှည်ဖြင့် ရိုက်ချကာ ခုတ်ထစ် ဖြတ်တောက် ၍လည်း ချက်ပြုတ် သုံးဆောင်ကြသည်။ သူတို့သည် စားသုံးဆီသုံးစွဲမှု နည်းသူများဖြစ်သည့် အလျှောက် တစ်လလုံးတွင် မိသားစု(၆) ယောက်အတွက် ဆီ(၂၀)ကျပ်သားခန့်သာ ကုန်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ဆလုံအများစုတွင် သွေးတိုးရောဂါ မရှိကြပါ။ ဆလုံ တိုင်းရင်းသားတို့သည် ပျားအုံဖွတ်ရာ တွင်လည်း အလွန် ကျွမ်းကျင်သူများပင် ဖြစ်သည်။ သစ်ပင် အမြင့်ပေါ်တွင် စွဲကပ်နေသောပျားအုံကို အုန်းလက် မီးတုတ်ဖြင့် ရိုက်ချကာ ပျားအုံမှ ပျားရည်ကို ခံယူကြသည်။ ပျားသလက်နှင့် ပျားပေါက်စတို့ကိုလည်း ချက်ချင်းပင် လတ်လတ် ဆတ်ဆတ် စားသုံးကြသည်။ ဆလုံတို့၏ သဘာဝမှာ စားသောက်ရာတွင်လည်း သူတို့ ရိုးရာလှေပေါ်တွင် မိသားစု အားလုံး သိုက်သိုက်ဝန်းဝန်း ပျော်ပျော် ရွှင်ရွှင် ချက်ပြုတ် စားသောက်ကြသည်။ ဆလုံ တိုင်းရင်းသားတို့ စားသုံးသည့် အရွက်များ ဖြစ်သော ဆလုံမုန်လာ၊ ဆလုံမုန်ညင်း၊ ဆလုံကန်စွန်းတို့မှာ အရွက်အသားထူသည်မှ လွဲ၍ မြေပြန့်က မုန်လာ၊ မုန်ညင်း၊ ကန်စွန်းတို့နှင့် အတော် ဆင်တူသည်။ ထိုအရွက်တို့မှာလည်း ဆလုံဒေသ တောတောင်ထဲတွင် အလေ့ကျ ပေါက်နေကြခြင်းပင်။ ကျွန်တော် တွေ့ဖူးသည့် ဆလုံကွမ်း( ကွမ်းယာ အတွက် လိုအပ်သော ကွမ်း) မှာလည်း အရွက်အသား ပိုထူကာ အလေ့ကျ ပေါက်နေခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ဆလုံတချို့လည်း ကွမ်းစားတတ်ကြသည်ကို ကျွန်တော် တွေ့ဖူးပါသည်။
အလုပ်အကိုင်
ဆလုံ တိုင်းရင်းသားတို့သည် အလုပ်လုပ်ကိုင်ရာတွင် အားလုံးစုပေါင်း ဝိုင်းဝန်း၍ လုပ်ဆောင်လေ့ ရှိကြသည်။ တောထဲတွင်ရှိသော သစ်ပင်ကြီးများကို သူတို့၏ စုပေါင်းစွမ်းအားဖြင့် ခုတ်လှဲပါသည်။ လှေထွင်း ပါသည်။ ထိုကြီးမားသော သစ်ထွင်းလှေကို ပင်လယ်ကမ်းခြေဆီသို့ သယ်ဆောင် ထုတ်ယူသည်မှာလည်း အလွန်စနစ်ကျကာ အားကျဖွယ်ရာ ကောင်းပါသည်။ ပင်လယ်ကမ်းစပ် နေရာများတွင် ပေါက်ရောက်လေ့ရှိသော ရင်ကမ်းပင်မှ ရင်ကမ်း အလက်များကို တစ်စုနှင့်တစ်စု စီစီညီညီ ထပ်ကာ ပြုလုပ်ထားသော ရင်ကမ်းလှေမှာ အလွန်ပင်လက်ရာမြောက်လှပါသည်။ ထိုရင် ကမ်းလှေတွင် သံချက်ဆို၍ တစ်ချက်မျှမပါ၊ ကြိမ်ဖြင့်သာ ရစ်ပတ်ခြင်း၊ ကွပ်ခြင်း ပြုလုပ်ထားသည်မှာ ခိုင်ခန့်လှပါသည်။ စိစပ်လှပါသည်။ ရေတစ်စက်မျှ လှေဝန်းထဲသို့ မဝင်ပါ။ သူတို့၏ ကျွမ်းကျင်မှုကြောင့် လှိုင်းလေလာလည်း ကြောက်လန့်မှု မရှိကြပါ။ သို့သော်လည်း လှိုင်းလေများ အလွန်ပြင်းထန်စွာ တိုက်ခတ် လာသောအခါ သူတို့သည် ကမ်းခြေများ၊ လေကွယ်ရာကျွန်းစုများတွင် စုပေါင်း၍ နေထိုင်လေ့ရှိကြသည်။
ဆလုံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ အလုပ်အကိုင်ကို ဖော်ပြရလျှင် ငါးဖမ်းခြင်း၊ ပုလဲငုပ်ခြင်း၊ ပင်လယ် မျှော့ငုပ်ခြင်း၊ ကနုကမာ ရှာဖွေခြင်း၊ ပျားဖွတ်ခြင်း၊ ငှက်သိုက်ရှာခြင်း၊ ရေနှင့်ပတ်သက်သော လုပ်ငန်း အဝဝကို ကျွမ်းကျင်စွာ လုပ်ကိုင်နိုင်သော တိုင်းရင်းသားများပင် ဖြစ်သည်။ ကျောက်ကြို ကျောက်ကြားထဲသို့ နှစ်ခွစူး၊ မှိန်းတံရှည်နှင့် ငါးထိုးနေသော ကလေးငယ်များကိုလည်း ကျွန်တော်မြင်ဖူး ပါသည်။ ယခုအခါ ခေတ်မီလာသော ဆလုံတို့မှာ ရေငုပ်မျက်မှန် အကောင်းစားနှင့် အောက်စီဂျင် အသက်ရှူဘူးတို့ဖြင့် ရေငုပ်ကာ ပုလဲရှာနေကြပြီ၊ ပင်လယ်မျှော့ ရှာနေကြပြီ ဖြစ်သည်။
ကျွန်တော် တွေ့ခဲ့သော ဆလုံ တိုင်းရင်းသားတို့မှာ ယောက်ျားလေးရော၊ မိန်းကလေးပါ အသက်(၁၀) နှစ်ခန့်တွင် ရေနှင့် ပတ်သက်၍ အစစ အရာရာ အလွန်ကျွမ်းကျင်နေကြလေပြီ။ ထိုစဉ်က ကျွန်တော့် မျက်စိရှေ့တွင်ပင် (၁၀)နှစ်သားခန့် ရှိသော ဆလုံ ယောက်ျားလေးမှာ ခက်ရင်း စူးခွ မှိန်းတံရှည်ကို ကိုင်ဆောင်လျက် (၁၅)ပေခန့် နက်သော ပင်လယ်ရေထဲသို့ လှေပေါ်မှ ပလုံကနဲ ခုံဆင်း လိုက်သည်မှာ (၁၀) မိနစ်ခန့်ပင် မကြာလိုက်ပါ။ သူပြန်တက်လာသော အခါ လက်ထဲတွင် (၂)ပေခန့်ရှိသော ငါးမန်းဖြူတစ်ကောင် ပါလာသည်ကို တွေ့ရသဖြင့် ကျွန်တော်မှာ လွန်စွာပင် အံ့ဩသွားသည်။ မနက်ပိုင်းကလည်း ထိုနည်းတူစွာ ငါးလိပ်ကျောက် (လိပ်ပုံသဏ္ဍန်ငါးပြားကြီး) တစ်ကောင်းကို ရခဲ့ကြောင်း၊ ထိုသူငယ်က လက်ဟန်ခြေဟန်ဖြင့် ကျွန်တော့်ကို ပြောပြပါ သေးသည်။ ဆလုံတို့သည် လူကြီး လူငယ်မရွေး အအားမနေဘဲ အမြဲတစေ အလုပ်လုပ်နေသော လူမျိုးပင် ဖြစ်သည်။ လွတ်လပ်မှုကို မြတ်နိုးကာ တစ်ခုမဟုတ် တစ်ခု အလုပ် လုပ်နေသော တိုင်းရင်းသားများပင်။ များသောအားဖြင့် သူတို့သည် လက်ထဲတွင် ခက်ရင်း စူးခွ မှိန်းတံရှည်ကို ကိုင်ဆောင်ကာ ကမ်းခြေ၊ ကျောက်ဆောင်၊ ကျောက်ကြို ကျောက်ကြားအောက်ရှိ ငါးမျိုးစုံတို့ကို ထိူးယူ ဖမ်းဆီးကြသည်။ ဟိုစဉ်က ဆလုံ တိုင်းရင်းသားတို့ ငါးဖမ်းသည် ဆိုသည်မှာ ငါးဖမ်း ပိုက်များဖြင့် ဖမ်းလေ့ ဖမ်းထ နည်းပါး ပါသည်။ သို့သော် ယခုအခါတွင်မူ ငါးဖမ်းပိုက် အမျိုးမျိုးဖြင့် အတော်များများ ဖမ်းဆီးလာကြသည်။ သူတို့ဘဝမှာ ယခင်က ဖမ်းယူရရှိ ငါးများနှင့် ရေငုပ်၍ ရရှိသော ပုလဲ၊ ပင်လယ်မျှော့ တို့ကို ရောင်းချရာတွင် ဈေးနှိမ်ခြင်း ခံရသော်လည်း ယခုအခါ ထိုက်ထိုက်တန်တန် ဈေးမှန်၊ အလေးမှန် ရရှိခဲ့ပါပြီ။ ဖဲရိုက်ကာ ကက်ဆက်နားထောင် နေကြသော ဆလုံများ၊ ရွှေဆွဲကြိုး တဝင်းဝင်းနှင့် ဆလုံများ၊ ခြင်းလုံးခတ်ကာ အပန်းဖြေ နေကြသော ဆလုံ ကလေးငယ်များ၊ ဘာပဲပြောပြော ဆလုံ တိုင်းရင်းသားတို့ လူနေမှုဘဝ တိုးတက် ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်မှာ အမှန်ပင် ဖြစ်သည်။
ထိမ်းမြားလက်ထပ်ခြင်း
ဆလုံ တိုင်းရင်းသား တို့သည် ကလေး မီးဖွားလျှင် မွေးဖွားလာလျှင် မွေးဖွားစကလေး အတွက် နတ်ဆရာနှင့် နတ်ကိုးကွယ် ကြသည်။ သေဆုံးသွား လျှင်လည်း သေဆုံးသူ ကောင်းရာ မွန်ရာ ရောက်အောင် နတ်ဆရာနှင့် ပူဇော်ပသလေ့ ရှိသည်။ ထိုနည်းတူစွာ သတိုးသားနှင့် သတိုးသမီး ထိမ်းမြား လက်ထပ်ပွဲတွင်လည်း နတ်ဆရာနှင့် ရိုးရာနတ်ကို ပူဇော်ပသမှု ပြုမှသာလျှင် လင်မယား အရာမြောက် သည်ဟု ဆလုံတို့က ယူဆပါသည်။ ဆလုံတိုင်းရင်းသား တို့သည် ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် အိမ်ထောင်ပြုသူများ ဖြစ်သည့် အားလျော်စွာ အသက်(၁၇)၊ (၁၈)နှစ်ခန့်တွင် အိမ်ထောင်ပြုလေ့ ရှိသည်။ အမျိုးသား တစ်ယောက်သည် အမျိုးသမီးတစ်ယောက်ကို သဘောကျ နှစ်သက်သောအခါ အမျိုးသမီး မိဘများထံသွား၍ တောင်းရမ်းရသည်။ ထိုသို့ တောင်းရမ်းစဉ် အမျိုးသားနှင့်အတူ မိဘ(၂)ပါး ပါရသည်။ ဆလုံတို့၏ အကြီးအကဲ ပါရသည်။ အမျိုးသမီးဘက်က လက်ခံသောအခါ မင်္ဂလာပွဲရက်ကို နေ့သတ်မှတ်၍ နတ်ဆရာနှင့် တိုင်ပင်ကာ စားသောက် ဖွယ်ရာများကို စီမံပြင်ဆင်ကြသည်။
သူတို့၏ အစားအသောက်များကား အထူးအဆန်းမဟုတ်ပါ။ ငါးကင်များ၊ ဆီနည်းနည်းဖြင့် ကြော်ထားသော လင်းနို့ကြော်၊ လင်းဆွဲကြော်၊ အူ အသည်းများ ထုတ်ထားသော ကြက်ကောင်လုံးပြုတ်၊ ကြက်ကောင်လုံးကင်၊ တစ်ခါတစ်ရံရတတ်သော သင်းခွေချပ်ကြော်၊ မျောက်သားကြော်နှင့် ပျားရည်၊ အရက်တို့ပင် ဖြစ်သည်။ မျောက်ချေးခါးကိုလည်း ဆလုံတို့ စားလေ့ စားထ ရှိသည်။ မင်္ဂလာ အခမ်းအနား ကျင်းပသည့် နေ့ရက်တွင် တစ်စုတစ်ဝေးတည်း နေကြသည့် ဆလုံတို့မှာ မည်သည့်ကိုယ်ရေး ကိုယ်တာ အလုပ်ကိုမျှ မလုပ်ဘဲ မင်္ဂလာပွဲအတွက်သာ အားလုံး ဝိုင်းဝန်း လုပ်ဆောင် ချက်ပြုတ်ကြသည်။ နံနက်(၉)နာရီခန့်တွင် ဆလုံနတ်ဆရာ ရောက်လာ ပါသည်။ သူ့လက်ထဲတွင် ပလွေကဲ့သို့သော တူရိယာလေးတစ်ခု ပါလာသည်။ ဆလုံမင်္ဂလာပွဲကို များသော အားဖြင့် ပင်လယ်ကမ်းစပ် သဲသောင်ပြင်တွင် ကျင်းပလေ့ ရှိသည်။ ဆလုံ နတ်ဆရာတစ်ယောက် မင်္ဂလာပွဲသို့ ရောက်ရှိလာချိန်တွင် နတ်ပူဇော်ပွဲအတွက် အစားအသောက်များ ပြင်ဆင်ပြီး အဆင်သင့် ဖြစ်နေပါပြီ။ နတ်ဆရာသည် ရှေးဦးစွာ သူတို့၏ ဆလုံရိုးရာနတ်ကို လက်နှစ်ဖက် ခေါင်းပေါ်မြှောက်ကာ အပေါ်အောက် လှုပ်ရှားလျက် ပလွေမှုတ်ကာ ပင့်ဖိတ်ပါသည်။ ပြီးနောက် လက်ထပ်မည့် အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီး လက်လေးဖက်ကို ပူးယှက်စေကာ သူတို့ လက်ပေါ်သို့ နတ်ဆရာ၏ လက်ဝါးနှစ်ဖက်ကို အုပ်မိုးလိုက် ပါသည်။ ထို့နောက် သူတို့ ရိုးရာဖြင့် ဤမင်္ဂလာ မောင်မယ်ကို ရာသက်ပန် စောင့်ရှောက်စေလိုကြောင်း သူတို့၏ ကျန်းမာရေးအတွက် သူတို့ အလုပ်အကိုင် အတွက် အကူအညီများ ပေးစေလိုကြောင်း တိုင်တည်ပြောဆိုသည်။ သတိုးသားနှင့် သတိုးသမီးကိုလည်း ရာသက်ပန်ရိုးရာ ရိုးမြေကျ ပေါင်းဖော်မည့်အကြောင်း ရိုးရာနတ်ထံ လက်လေးဖက် မြှောက်ကာ တိုင်တည်စေ ပါသည်။
ဆလုံ တိုင်းရင်းသားတို့သည် တစ်လင်တစ်မယား စနစ်ကိုသာ ကျင့်သုံးသောသူများ ဖြစ်သည်။ သူတို့ လောကတွင် အိမ်ထောင်ရေး ဖောက်ပြန်မှုကို လုံးဝလက်မခံချေ။ အိမ်ထောင်ရေး ဖောက်ပြန်သူများကို သူတို့အစုအဝေးမှ ရာသက်ပန်နှင်ထုတ်ကာ သူတို့နှင့် လုံးဝ အဆက်အသွယ် မလုပ်တော့ပါ။ သူတို့သည် အစုအဝေးနှင့် နေတတ်သည့်အားလျော်စွာ ထိုကဲ့သို့ အပြစ်ဒဏ်မျိုးကို အလွန်ပင် ကြောက်ရွံ့ကြသည်။ သူတို့သည် အိမ်ထောင်ကျသော အခါ သူတို့အတွက် (မင်္ဂလာမောင်မယ်အတွက်) ရိုးရာလှေတစ်စီး၊ ငါးဖမ်းပိုက်တစ်စုံနှင့် ငါးဖမ်းကိရိယာအချို့ကို လက်ဖွဲ့ လိုက်ပါသည်။ ဇနီးမောင်နှံ နှစ်ယောက် ဒိုးတူပေါင်ဖက် လုပ်ကိုင် စားသောက်ကြတော့ဟု ဆိုလိုသည့် သဘောပင်။ သို့သော် ဇနီးမောင်နှံနှစ်ယောက်မှာ အဝေးသို့သွားစရာမလို၊ သည်အစုအဝေးမှာပင် နေထိုင်စေသည်။
ဆလုံရိုးရာ နတ်ပွဲများတွင် နတ်ဆရာသည် နတ်ကိုတိုင်တည် ပူဇော်ပြီးနောက် နတ်ပူးလာပြီး နတ်ဝင် လာသည်ဟု ဆိုကာ တုန်တက်လာသည်။ ပြီးနောက် အရက်သောက်ပါသည်။ ငါးကင်၊ ကြက်ကောင်လုံးကင်၊ အစားအသောက်များ စားပါသည်။ ပြီးနောက် နတ်ဆရာ တုန်တုန်ယင်ယင်ဖြင့် ကပါသည်။ ပရိသတ်ကလည်း လိုက်ကပါသည်။ နတ်ဆရာ နတ်ဝင်သည်မှာ နာရီဝက်ခန့်သာ ကြာပါသည်။ နတ်ဆရာထံမှ နတ်ထွက်သွားသောအခါ တုန်တုန်ယင်ယင် အမူအရာများ ပျောက်ကွယ်သွား ပါသည်။ ဆလုံတို့၏ မင်္ဂလာပွဲ ကပွဲကား တစ်နာရီခန့် ကြာမြင့်ပါသည်။
တစ္ဆေကြီးပွဲ
တစ္ဆေကြီးပွဲ ဆိုသည်မှာ အခြားမဟုတ်ပါ။ သေဆုံးသူများကို ကျွေးမွေးသည့်ပွဲပင် ဖြစ်သည်။ ဆလုံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ အယူအဆမှာ သေဆုံးသွားသူတို့သည် ကောင်းရာ မွန်ရာရောက်သူ ရှိသကဲ့သို့ တချို့မှာ တစ္ဆေ၊ သရဲဖြစ်နေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထိုတစ္ဆေ၊ သရဲများ၊ စားရမဲ့၊ သောက်ရမဲ့ ဖြစ်နေသည်ကို မလိုလားသဖြင့် တစ်နှစ်တစ်ခါ သူတို့ရှိရာ သင်္ချိုင်းသို့သွား၍ သူတို့ကိုပင့်ဖိတ်ကာ ကျွေးမွေးခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ဆလုံတို့သည် သေဆုံးသူများကို ကျွန်းတစ်ကျွန်းတွင် မြှပ်နှံ သင်္ဂြိုဟ်လေ့ ရှိသည်။ ထိုသင်္ချိုင်းတွင် တစ်နှစ်တစ်ခါ( နှစ်စဉ် ဇန်နဝါရီလ ) ကျင်းပသော တစ္ဆေပွဲကြီးတွင် ထုံးစံအတိုင်း မပါမဖြစ်သည်မှာ ရိုးရာ နတ်ဆရာနှင့် နတ်ပွဲပင်ဖြစ်သည်။ နတ်ဆရာက ရိုးရာနတ်ကို ပင့်ဖိတ်ပြီးလျှင် အစားအသောက်များနှင့် ပူဇော်ပသလေသည်။ သေဆုံးသူများ ကိုလည်း ပင့်ဖိတ် ကျွေးမွေးလေသည်။ ပြီးနောက် နတ်ဆရာက တုန်တုန် ယင်ယင်နှင့် ကွေးနေအောင် ကပါတော့သည်။ ပရိသတ်များ ကလည်း ဗုံတီးပြီး ကကြသည်။ သူတို့အကမှာ အာဖရိက လူရိုင်းအကများနှင့် အတော်ပင် ဆင်တူသည်။ အရက်သောက်ထားပြီး သွေးကြွ နေတာလည်း ပါပါလိမ့်မည်။ ကျွန်း ကမ်းခြေ၊ ပင်လယ်သောင်စပ်မှပင် ကနေကြသူ အများသား။ မည်သို့ပင်ဆိုစေ ဆလုံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ဤဓလေ့မှာလည်း ချစ်စရာပင် မဟုတ်ပါလော။
ဆလုံရိုးရာလှေကို လွန်းတင်ခြင်း
ဆလုံ တိုင်းရင်းသားတို့သည် သူတို့၏ သစ်ထွင်းလှေနှင့် စက်တပ်လှေများကို တစ်နှစ်တစ်ခါ မှန်မှန် လွန်းတင်လေ့ ရှိသည်။ ပင်လယ်သဲသောင်ပြင်ဝယ် လွန်းတင်ရန်ပြင်ဆင်ထားသည့် ရိုးရာလှေမှ ပေါက်ပြဲနေသည့် နေရာများကို မီးတုတ်ဖြင့် ရှို့လိုက်သောအခါ မကောင်းသည့် ပုန်းညက်များ ကွာကျလာ ပါသည်။ မီးတုတ်မှာ အုန်းလက်ဖြင့် မီးရှို့ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ပေါက်ပြဲ ယိုစိမ့်ကျနေသည့် ပုန်းညက် အဟောင်း နေရာတွင် ပုန်းညက်အသစ်ဖြင့် ဖာထေးပါသည်။ သူတို့သည် လှေကို လွန်းတင်ရာတွင် စုပေါင်း လုပ်ဆောင်ကြသဖြင့် မည်မျှပင် ကြီးသည့်လှေ ဖြစ်စေကာမူ အများဆုံး လုပ်ရပါလျှင် ငါးရက်ခန့်သာ ကြာမြင့်ပါသည်။ ရင်ကမ်းလှေကို လွန်းတင်ရာတွင် အခြားလှေနှင့်စာလျှင် သက်သာပါသည်။ လိုအပ်သော နေရတွင် ပုန်းညက်အသစ်ဖြင့် ဖာထေးခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
နံကပ်ရွာ၊ ကံမမြို့နယ်
နံကပ်ရွာ (Nankat)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ ကံမမြို့နယ်၊ ဓမ္မသော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၅၆၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဓမ္မသော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၂၆ ဦး၊ မ ၁၁၈၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၁၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကံမမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထီလွန်းရွာ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟိုပုံးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကောင်းကန် (ရွာသစ်)ရွာ၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျိုင်းတုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တောင်ပေါ်ခွေး
တောင်ပေါ်ခွေးမြန်မာနိုင်ငံ အနောက်မြောက်ပိုင်း ချင်းတောင်တန်းတလျောက် မှ သဘာဝအတိုင်းလှပနေသော တောင်ပေါ်ခွေး များအားရှာဖွေခြင်းဖြစ်သည်။ 'Chin Dogs or Myanmar North East Mountains Dogs' Chin Dogs are originally from Chin state of Myanmar. They are one of the dog original breed from Myanmar. These dog are Medium size dofs. Include in Spitz type dog breed that can be many beautiful different colours. They look like Shiba Inu but more fluffy on the legs and tails. Brave, loyal, intelligent , funny and cute.
အိမ်မွေးခွေး
ခွေး သည် လူသားတို့၏ ယဉ်ပါးအောင် မွေးမြူခြင်းခံရသည့် ပထမဆုံး အိမ်မွေး တိရစ္ဆာန်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ လူတို့၏ မိတ်ဆွေစစ် ရှေးကျောက်ခေတ်ကတည်းက လူတို့သည် ခွေးကို မွေးမြူခဲ့ကြသည်။ ခွေးသည် သခင်ကို သစ္စာဖောက်၍ စွန့်ပစ်လေ့ မရှိချေ။ သခင်အတွက် အသက်ကိုပင် စွန့်တတ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ခွေးအမျိုးမျိုးရှိရာ ယင်းတို့၏ တစ်မျိုးစီ အသုံးကျပေသည်။
လူတို့မွေးမြူအသုံးပြုသော တိရစ္ဆာန်များအနက် ခွေးသည် အားအကိုးရဆုံးသော မိတ်ဆွေ၊ သစ္စာ အရှိဆုံးသော ကျေးကျွန် မည်ပေသည်။ ရှေးကျောက်ခေတ်က လူတို့နေထိုင်ရာ ဂူလိုဏ်များကို တူးဖော်ကြည့်ရာတွင် လူရိုးနှင့် ခွေးရိုးများ အတူတကွ တွေ့ရှိခြင်းကို ထောက်ရှုသော် သမိုင်းမတင်မီ ခေတ်အခါကပင် ခွေးသည် လူတို့အတွက် ယဉ်ပါးလာသောတိရစ္ဆာန် ဖြစ်၏ဟု ဆိုရပေမည်။ အိမ်ခွေးတို့သည် ဝံပုလွေနှင့် ခွေးအများ အထူးသဖြင့် ဝံပုလွေများမှ တစ်စတစ်စ ဆင်းသက်လာသည်ဟု သိပ္ပံပညာရှင်များက ယုံကြည်ယူဆကြသည်။ ယင်းသိပ္ပံသုတေသီတို့၏ အဆိုအရ ရှေးခေတ်လူတို့သည် ရှေးဦးစွာ မိမိတို့ဒေသ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ဝံပုလွေအရိုင်းများကို အမဲလိုက်ရာတွင် အသုံးပြုရန် မွေးမြူကြသည်။ ထို့နောက် လူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်း တဖြည်းဖြည်း တိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ အမဲလိုက်ရန်တစ်ခုတည်းအတွက် မဟုတ်ဘဲ သီးခြားကိစ္စအလိုက် မွေးမြူလေ့ကျင့်ပေးခဲ့ရာမှ အိမ်ခွေးအမျိုးမျိုး ပေါ်ပေါက်လာသည်ဟု ဆိုသည်။
အိမ်ခွေးများသည် လူတို့နှင့်အတူ နေထိုင်ယဉ်ပါးနေပြီဟု ဆိုရသော်လည်း မိမိတို့ ဘိုးစဉ်ဘောင်ဆက်မှ မျိုးရိုးဇာတိစရိုက် အချို့ကိုမူ ယနေ့တိုင်အောင် မဖျောက်နိုင်ကြသေးပေ။ ခွေးသည် မွေးစအရွယ်မှစ၍ အမဲလိုက်ရန် ဝါသနာထုံခဲ့သည့်အတိုင်း အငယ်ဆုံးသော ခွေးကလေးမျိုးပင်ဖြစ်စေကာမူ ပြေးလွှားနေ သည့်ကြက်၊ ငှက်၊ ကြွက်၊ ကြောင်မှစ၍ ယုန်၊ သိုး၊ ဆိတ်၊ ဝက်၊ သမင်၊ ဒရယ်၊ ချေ၊ ဆတ် စသည်တို့ကို မြင်ရုံနှင့် အပြေးလိုက်တတ်သည်။ ခွေးသည် အိပ်ခါနီး နှစ်ပတ် သုံးပတ်လှည့်ပြီးမှ အိပ်တတ်သည်။ ဤအကျင့်မှာ ရှေ့တွင်ဖော်ပြခဲ့သော မျိုးရိုးဇာတိစရိုက်ပင် ဖြစ်၏။ မယဉ်ပါးသေးသော အချိန်က ခွေးရိုင်းများသည် လုံခြုံသော ကိုင်းတော မြက်တောများ၌ အိပ်ရန်ကြံသောအခါ အိပ်မည့်နေရာရှိ မြက်နှင့် သစ်ရွက်များကို ပထမ သုံး၊ လေးပတ်မျှ လှည့်၍ နင်းပေးပြီး အိပ်ရာနေရာကို ပြင်လေ့ရှိသည်။ ညဖက်တွင် ခွေးများအူတတ်သည့် အကျင့်မှာလည်း ယင်းတို့၏ မျိုးရိုးဖြစ်သော ဝံပုလွေများသည် အစာရှာထွက်ချိန်၌ ဝံပုလွေအုပ်ကို အူ၍ ခေါ်သော အလေ့မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ အိမ်ခွေးများသည် မည်သည့်ရန်သူမျှ မရှိစေကာမူ မိမိတို့၏ အစာဖြစ်သော အရိုးများကို ဝှက်ထားတတ်သည်။ ဤအကျင့်မှာလည်း ရှေးခွေးရိုင်းများသည် မိမိတို့၏အစာကို ရန်သူ မတွေ့နိုင်အောင် ဝှက်ထားတတ်သည့် အလေ့မှ ဆင်းသက်ခဲ့ပေသည်။ ထိုမှတစ်ပါး အနံ့ခံ ကောင်းခြင်း၊ မျက်စိရှင်ခြင်း၊ နားပါးခြင်း၊ ချွန်ထက်သော သွားများရှိခြင်း၊ ပြေးလွှားနိုင်ရန် သန်စွမ်းသော ခြေထောက်များရှိခြင်း၊ ကိုယ်တွင် အမွေးကြမ်းများ ဖုံးလွှမ်းပါရှိခြင်း၊ သေးသွယ်၍ ကြံ့ခိုင်တောင့်တင်း သောကိုယ် ရှိခြင်း စသည်တို့မှာလည်း မုဆိုးများနှင့်အတူ အမဲလိုက်ရာ၌ သင့်တော်အောင် သဘာဝက ဖန်တီးပေးခဲ့သော ရှေးခွေးရိုင်းများမှ ဆက်ခံခဲ့သည့် မျိုးရိုးဇာတိအမွေများပေတည်း။ ခွေးတို့သည် လူသားတို့လက်ဖြင့် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲခြင်းခံရသည့် တစ်ခုတည်းသော မျိုးစိပ်ပင် ဖြစ်သည်။
ချင်းခွေး
ချင်းခွေးတွေကို ချင်းပြည်နယ် မှာသာမက မြေပြန့်မှာပါ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် မွေးမြူလာကြတာကို အခုနောက်ပိုင်းသတိထားမိလာတယ် ဘာကြောင့် ချင်းတောင်းတန်းက ခွေးတွေကိုသယ်ယူလာပြီး မွေးမြူဖြစ်ခဲ့ကြပုံကို တက်နိုင်သလောက်စုဆောင်းမေးမြန်းတင်ဆက်လိုက်ပါတယ်။
ကိုညီလေးညို နှင့်မေးမြန်းချင်း ချင်းခွေးရဲ့စံကတော့ ခုထိမသတ်မှတ်ရသေးဘူးဗျချင်းပြည်နယ်မှာတောင် ဆောယော နဲ့မင်းတပ် မင်းတပ်နဲ့ကန်ပက်လက်မျိုးတွေ နည်းနည်းကွဲတယ်ခြုံကြည့်ရင်တော့ ၂မျိုးထွက်တယ်.. FOX TYPE နဲ့ WOLF TYPE ပေါ့ သူတို့တွေက အခုမှ အရိုင်းသာသာပဲရှိဦးမယ် ဒေသခံတွေက သေချာကျွေးမွေးပြုစုထားသူရှားတယတောထဲသဘာဝအတိုင်းနေတဲ့ ဝံပုလွေနဲ့ တောခွေး ခွေးအတို့ကနေဆင်းသက်လာတယ်လို့ယူဆရတယ် ​ဒါကြောင့် ခုချိန်ထိ wolf နဲ့ fox ရုပ်တွေ ရောမသွားသေးပဲ သိသိသာသာကွဲပြားတုန်း wolf type ကို စစချင်းခေတ်စားခါစက အမျိုးမျိုးခေါ်ကြတယ်.. Bear face Monkey face စသဖြင့်ပေါ့ ငယ်တုန်းကဝက်ဝံရုပ်လေးနဲ့တူပါတယ် အမွှေးလဲချိန်ကျတော့ ဘာဘွန်းမျောက်မျက်နှာနဲ့တူပါတယ် အရွယ်ရောက်တဲ့အခါကျ ဝံပုလွေပုံပေါ်လာပါတယ်.. Wolf type တွေက အကောင်ထွားတတ်ပါတယ်.. ခြေဆစ်လက်ဆစ်ကြီးတတ်ကြပါတယ်.. fox type ကတော့ ငယ်ကတည်းက စုတ်ချွန်းချွန်းနဲ့ fox ရုပ်သိသာပါတယ်.. ကြီးတဲ့အခါ အကောင်ညက်တတ်ပါတယ်.. Fox type ရဲ့ထူးခြားမှုက အမြီးမွှေး အလွန်လှပါတယ်.. တချို့နေရာတေဠမှာတော့ နှစ်မျိုးပေါင်း ရုပ်တွေ ထွက်နေပါပြီ စရိုက်ကတော့ တောခွေးစရိုက်မပျောက်သေးပါ မြေတူးမြေဆွ ကြွက်လိုက်ငှက်လိုက်ဗီဇတွေတွေ့ရတယ် မြေကျင်းတူးပြီး နေချင်ကြပါတယ် ချင်းခွေးက medium size ခွေးမျိုးဖြစ်ပါတယ် အရွယ်ရောက်ပြီးချင်းခွေးထီးတွေက ရှေ့လက်ကနေ ပုခုန်းကိုတိုင်းရင် ၁၈လက္မကနေ ၂၀လက္မအထိ ရှိတတ်ကြပါတယ် တကိုယ်လုံး ၁လက္မကျော်ရှည်တဲ့အမွှေးနှစ်ထပ် ရှိပြီး လည်ဆံမွှေး ​ကျောမွှေး တင်ပါးမွှေး အမြီးမွှေးတို့ဟာ ခန္ဒာကိုယ်ရှိ သူမာန်အမွှေးထက်မဖြစ်မနေ ပိုရှည်ပါတယ် နားရွက်ကတော့ ချွန်ပြီးထောင်တာ အတွေ့များပြီး နားကုပ်တွေလည်း ညှပ်ပြီးမွေးဖွားလာတတ်ပါတယ် ခွေးမတွေကတော့ အထီးထက်အနည်းငယ်ပုပါတယ်.. ခွေးမတွေက ၈လသားခန့်မှာ ပထမမြိုင်ကျပါတယ်.. သားမတင်ရင် ၄လဝန်းကျင်တစ်ခါ မြိုင်ကျတတ်ပါတယ်.. အချို့က ၆လ၈လတစ်ခါမြိုင်ကျတတ်ပါတယ် သားပေါက်ခါနီးရင် မြေကျင်းတူးပြီးကျင်းထဲ ပေါက်တတ်ကြပါတယ်.. အုပ်သင်းဖွဲ့ရတာသဘောကျပြီး တိရစ္ဆာန်ချင်း ရန်လိုတာများပါတယ်.. ယေဘုယျပြောရရင် Hunting dog အမျိုးအစားအဖြစ်သုံးလို့ရပါတယ်.. တောင်ပေါ်တွေကုပ်ကပ်တက်ဖို့ ခြေချောင်းအပိုတွေပါလာတတ်ကြပါတယ် တောင်ပေါ်ကမွေးတဲ့ကောင်တွေက ရေကြောက်တတ်ကြပါတယ်...
ချင်းတောင်ပေါ်ခွေး များစတင်မွေးမြူလာကြပုံ
ချင်းခွေးတွေကို ချင်းပြည်နယ် မှာသာမက မြေပြန့်မှာပါ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် မွေးမြူလာကြတာကို အခုနောက်ပိုင်းသတိထားမိလာတယ် ဘာကြောင့် ချင်းတောင်းတန်းက ခွေးတွေကိုသယ်ယူလာပြီး စတင်မွေးမြူဖြစ်ခဲ့ကြပုံကို တက်နိုင်သလောက်စုဆောင်းမေးမြန်းတင်ဆက်လိုက်ပါတယ်။
ကိုညီလေးညို နှင့်မေးမြန်းချင်း ကျနော်က ချင်းခွေးစမွေးတဲ့အထဲမှာပါတော့ သူများမွေးတာကြိုက်ပြီး မွေးခဲ့တယ်လို့ပြောမရဘူး ပထမဆုံး ၉၆မှာစမွေးတာက ချင်းပြည်မှာတာဝန်ကျတဲ့ အဖေ့မိတ်ဆွေက ခေါ်လာပေးလို့စမွေးဖြစ်တာပါ..နောက် ၂၀၁၇ထင်တယ် အဲ့မှာစမွေးဖြစ်တာက ချင်းတောင်ပေါ်မှာ နတ်တင်သတ်စားမဲ့ခွေးလေးတွေကို ကယ်ရင်းစမွေးဖြစ်တယ်အဲဒါကံထူးပေါ့ နောက်တစ်နှစ်ကယ်စရာများလာပြီး ကိုယ်လည်းမမွေးနိင်လို့ ခွေးသယ်စာရိတ်တောင်းပြီး မန်းလေးက လူတွေကို သခင်ရှာပေးရင်း ချင်းခွေးခေတ်စားလာပါတယ် ပထမနှစ်မှာ အရောင်းအဝယ်အဆင့်ထိရောက်ခဲ့လို့ နတ်တင်ခါနီးခွေးလေးတွေကယ်ရင်း ဈေးချိုချိုနဲ့ ရောင်းဖြစ်ခဲ့ပါတယ် အဲ့နှစ် အကောင်ရာကျော်ကယ်ပေးခဲ့နိုင်ပါတယ် နောက်နှစ်တော့ ချင်းခွေးအရမ်းခေတ်စား လာပြီး တောင်ပေါ်မှာလည်း သတ်စားတဲ့ဓလေ့ပျောက်လုလုဖြစ်လာလို့ ကျနော်​ေ ွးမရောင်းဖြစ်ပါ အဲ့တာကတော့ အခြားခွေးမျိုးထဲကချင်းခွေးဘာလို့မွေးဖြစ်ရောင်းဖြစ်ခဲ့လည်းဆိုတာပေါ့ ကျနော်က ကယ်ချင်လို့စမွေးတယ် ကယ်ချင်လို့သူများကိုပေးတယ် လိုချင်သူများလာလို့ ကယ်ရင်းရောင်းရင်းလုပ်ခဲ့တယ် လက်ရှိ ချင်း၆ကောင်ရှိတယ် ထီး၃မ၃ ကြီးတဲ့အချိန်တော့ အမွှေးစုံချိန် ဓာတ်ပုံရိုက်ထားတဲ့ ချင်းခွေးတိုင်းလှကြပါတယ်သိပ်အကွာကြီးမဟုတ်ပါဘူး.. ကိုက်တာဖဲ့တာနဲ့ အရေပြားရောဂါရှိရင်တော့ အမွှေးတုံးပြီး သိပ်မလှသလိုဖြစ်တတ်ပါတယ်၆ အဖြူပါ ရှားလည်းရှားပါတယ် ဆင်စွယ်ရောင်အဖြူတွေရှိပေမယ့် အဖြူဆွတ်ဆွတ်က ရှားပါတယ် ။
ချင်းတောင်ပေါ်ခွေး မျိုးစစ်မျိုးမှန် ရောင်းချသော ခွေးခြံများ
ျားချင်းခွေးတွေကို ချင်းပြည်နယ် မှာသာမက မြေပြန့်မှာပါ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် မွေးမြူလာကြတာကို အခုနောက်ပိုင်းသတိထားမိလာတယ် ဘာကြောင့် ချင်းတောင်းတန်းက ခွေးတွေကိုသယ်ယူလာပြီး မွေးမြူဖြစ်ခဲ့ကြပုံကို တက်နိုင်သလောက်စုဆောင်းမေးမြန်းတင်ဆက်လိုက်ပါတယ်။
မြန်မာနိုင်ငံ၌ အတွေ့ရများသော ခွေးများ
အင်္ဂလန်၊ အမေရိကန်နှင့် ဥရောပတိုက်ရှိ အချို့နိုင်ငံများတွင် ခွေးများကို ဂရုတစိုက် မွေးမြူကြသည်။ အသင်းအပင်းများ ဖွဲ့စည်း၍ ပြပွဲပြိုင်ပွဲများ ကျင်းပကာ အမျိုးမျိုး အားပေးကြသည်။ ခွေးသမင်အပြေးပြိုင်ပွဲမှာ အချို့နိုင်ငံ၌ မြင်းပွဲတစ်မျှပင် ခေတ်စားလျက်ရှိပေသည်။
ခွေးသည် အလွန်အားကိုးရသည်။ အလွန်လိမ်မာသည်ဟုဆိုသော်လည်း ကျွေးမွေးထားရုံနှင့် မလိမ်မာချေ။ ခွေးမွေးလိုသူတို့သည် ရှေးဦးစွာ မိမိတို့အလိုရှိသော ခွေးမျိုးသန့်သန့်ကို ရွေးချယ်၍ လသားအရွယ်က စတင်မွေးမြူသင့်သည်။ ထို့နောက် ဂရုတစိုက်စောင့်ရှောက်ပြုစု၍ ပြောစကား နားလည်စေရန်၊ ခိုင်းသည့်အတိုင်း လုပ်စေရန်၊ စည်းကမ်းရှိစေရန် စသည်တို့ကို စံနစ်တကျ စိတ်ရှည်လက်ရှည် လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးရန် လိုပေသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တောင်ခွေးများ ကဏ္ဍ:ခွေးအမျိုးအစားများ
ဘုရာ့နခွန်စီအယုဓယပြည်နယ်
ဘုရာ့နခွန်စီအယုဓယ (သို့မဟုတ် အယုဓယ)(พระนครศรีอยุธยา   )သည် ထိုင်းနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းရှိ ပြည်နယ်များ( ချန်ဝဒ်)များထဲမှ ပြည်နယ် တစ်ခုဖြစ်သည်။ အိမ်နီးချင်းပြည်နယ်များသည် (မြောက်ဘက်မှနာရီလက်မဲ့) Ang Thong, Lop Buri, Saraburi, Pathum Thani, Nonthaburi, Nakhon Pathom နှင့် Suphan Buri တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ပြည်နယ်အစိုးရ
thumb| ဘုရာ့နခွန်စီအယုဓယ ပြည်နယ်၏မြေပုံ (ခရိုင်၁၆ခုပါဝင်သည်)
ရာသီဥတု
အယုဓယပြည်နယ်အလယ်ပိုင်းလွင်ပြင်တွင် ရာသီဥတုသုံးမျိုးရှိသည်။
သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး
thumb| အယုဓယရထားဘူတာ
ခရီးသွားလုပ်ငန်း
right|thumb| Bang Pa-In ခရိုင်၊ Bang Pa-In တော်ဝင်နန်းတော် တွင်ရေပေါ်အဆောင် right|thumb|220x220px| တရုတ်ပုံစံနန်းတော်၊ ဘန်ဖာအင်းတော်ဝင်နန်းတော်
ပြင်ပလင့်များ
ကဏ္ဍ:ပြင်ပလင့် သေနေသော ဆောင်းပါးများအားလုံး
NGC 137
NGC 137 သည် မိန် နက္ခတာရာမှ နှစ်ဘက်ခုံး ဂယ်လက်ဆီဖြစ်ပြီး ၁၇၈၅ နိုဝင်ဘာ ၂၃ တွင် ဝီလီယံ ဟာရှယ်ဆိုသူမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိန် နက္ခတ်တာရာ
ကောက်ကွက်ရွာ၊ မူဆယ်မြို့နယ်
ကောက်ကွက်ရွာ (Kaukkwet)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ မူဆယ်မြို့နယ်၊ ကောက်ကွက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၈၃၂၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကောက်ကွက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၈၈ ဦး၊ မ ၇၆၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၅၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မူဆယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရေချိုစမ်းရွာ၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်
ရေချိုစမ်းရွာ (Yaechosan)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်၊ ကုန်းရွာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၄၇၁၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကုန်းရွာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၄၈ ဦး၊ မ ၁၄၂၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၇၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နမ့်အန်ရွာ၊ မိုင်းရှူးမြို့နယ်
နမ့်အန်ရွာ (Naman)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းရှူးမြို့နယ်၊ ဖာယကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၉၃၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖာယကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၀၂ ဦး၊ မ ၁၂၃၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၃၃၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရှူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မကျည်းချောင်းရွာ၊ မကျည်းချောင်း
မကျည်းချောင်းရွာ၊ မကျည်းချောင်း
ဝါးကုန်းရွာ၊ တယ်ပင်ဆိပ်
ဝါးကုန်းရွာ၊ တယ်ပင်ဆိပ်
ဆင်ကနီခုံရွာ၊ သက္ကယ်ပြင်
ဆင်ကနီခုံရွာ၊ သက္ကယ်ပြင်
ကျောင်းကုန်းရွာ၊ ကျောင်းကွင်း
ကျောင်းကုန်းရွာ၊ ကျောင်းကွင်း
လွိုင်နန်းဖတောင်
လွိုင်နန်းဖ​တောင်သည် ကယားပြည်နယ်၊ ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်အတွင်းရှိ ​တောင်ဖြစ်သည်။အမြင့်​ပေ ၅၀၁၀​ပေမြင့်ကာ ​ခြေလျင်​တောင်တက်ခရီးသွားလုပ်ငန်းအတွက်အ​ရေးပါလာ​သော ​တောင်တစ်လုံးဖြစ်လာသည်။ လွိုင်နန်းဖတောင်ထိပ်တွင် မြိုင်ကြီးငူဆရာတော် ဘုရား ကြီးမှ ၂၀ဝ၃ ခုနှစ်တွင် ဦးစီးတည်ထားကိုးကွယ်သည့် ဉာဏ်တော်အမြင့် (၄၅)ပေရှိ စေတီတော်နှင့် ကတ်သလစ် ဂိုဏ်းအုပ်ဆရာတော် ဆိုတေးရိုဖားမော ဦးစီး၍ ကတ် သလစ်အသင်းတော်နှင့် နှစ်ချင်းခရစ်ယာန် အသင်း တော်တို့မှ (၁၉၉၅-၉၆) ခုနှစ်တွင် စိုက်ထူခဲ့သည့် အမြင့် (၄၅) ပေရှိ လက်ဝါးကပ်တိုင်တို့အား သက်ဆိုင်ရာ ဘာသာ ဝင်အလိုက် ကြည်ညိုနိုင်ယုံမျှမက ကယားပြည် နယ်၏ သဘာဝအလှအပများကို အပြည့်အဝ ခံစားရရှိ နိုင်မည့် နေရာတစ်ခုဖြစ်သည်။
ရေလယ်ကျွန်းရွာ၊ ကံမမြို့နယ်
ရေလယ်ကျွန်းရွာ (Yaelelkyun)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ ကံမမြို့နယ်၊ ဓမ္မသော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၅၆၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဓမ္မသော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၂၆ ဦး၊ မ ၁၁၈၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၁၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကံမမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြန်မာကုမ္မာရီအသင်းများ
မြန်မာကုမ္မာရီအသင်းများ
မြန်မာ့ လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုတွင် မြန်မာကုမ္မာရီ အသင်းများ၏ ဆောင်ရွက်မှုများကို ချန်ခဲ့၍ မဖြစ်ချေ။ ကုမ္မာရီအသင်းဟူသည်မှာ ဂျီစီဘီအေခေါ် မြန်မာအသင်းချုပ် ကြီး ကောင်းစားစဉ် ခေတ်က အမျိုးသမီးများ ဝံသာနု လုပ်ငန်းကို ဆောင်ရွက်ရန် ဖွဲ့စည်းကြသော အမျိုးသမီးအသင်းများဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အမျိုးသမီးများတွင် အလွတ်လပ်ဆုံးနှင့် အခွင့်အရေးအရဆုံးဟု ထင်ရှားသော မြန်မာ အမျိုးသမီးများသည် ပထမကမ္ဘာစစ် အပြီးတွင် အမျိုးသားများနှင့် ဒိုးတူ ပေါင်ဘက် အသင်းအပင်းများ ဖွဲ့စည်းကာ အမျိုး၊ပညာ၊ဘာသာ၊ သာသနာ ဖွံ့ဖြိုးရေအတွက် ဆောင်ရွက် ကြသည်။ ယင်းအသင်းများကို ကုမ္မာရီများဟု ခေါ်ကြသည်။ မြို့ရော နယ်ပါကုမ္မာရီအသင်းပေါင်း မြောက်မြားစွာရှိသည့် အနက် ဗုဒ္ဓဘာသာ ကလျာဏယုဝ ကုမ္မာရီအသင်း၊ မြန်မာ မိန်းမများအသင်း၊ ဒါန သုခအသင်း၊ မြန်မာအမျိုးသမီး နေရှင်နယ် ကောင်စီစသော အသင်းကြီးများသည် ထင်ရှားသော အသင်းကြီးများဖြစ်ကြသည်။
ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျာဏယုဝ ကုမ္မာရီအသင်း။ ။ ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်ခန့်က စတင်တည်ထောင်သည်ဟုဆိုသည်။ အချို့က ယင်းအသင်းကို ပုသိမ်မြို့၌ စတင်တည်ထောင်သည်ဟု ဆို၍ အချို့ကမူ ရန်ကုန်မြို့၌ စတင်တည်ထောင်သည်ဟု ဆိုကြ သည်။ အမျိုး၊ ပညာ၊ ဘာသာ၊ သာသနာ ဖွံ့ဖြိုးရေးကို အဓိကထား၍ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ အသင်းဝင်များသည် နိုင်ငံရေးကို ထိထိရောက်ရောက် မဆောင်ရွက်နိုင်ကြသဖြင့် အခြား အသင်းတစ်ခု ဖွဲ့စည်းကြရာတွင် ယင်းအသင်းသည် မကြာမှီ မှေးမှိန် သွားလေသည်။
မြန်မာ မိန်းမများ အသင်း။ ။ အချို့က မြန်မာမိန်းမများအသင်းသည် အမျိုးသမီးများ၏ ပထမဆုံး တည်ထောင်သော အသင်းဟု ဆို၍ အချို့ကမူ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကလျာဏယုဝ ကုမ္မာရီအသင်းသည် နိုင်ငံရေးကို ထိရောက်စွာမဆောင်ရွက်နိုင်သဖြင့် မြန်မာ မိန်များ အသင်းဟူ၍ အသင်း တစ်သင်း တည်ထောင်သည်ဟု ဆိုကြ သည်။ အသင်းတည်ထောင်ခြင်း၏ အကြောင်းရင်းကိုမူ အသင်းစည်းမျဉ်းဥပဒေစာအုပ် နိဒါန်းတွင် အောက်ပါအတိုင်း တွေ့ရှိရသည်။
''ဤကမ္ဘာဘဒ္ဒ သတ္တလောကဘုံကြီး၌ ဆုံစည်းနေထိုင်ကြ သော သတ္တဝါဟူသမျှတို့၏ မူလဘူတ ပကတူပလမ်းမှန်ကျမ်းဂန် စာပေတို့၌ ပါရှိသည်မှာ ပုရိသ မိန်းမယောက်ျား နှစ်ပါးသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် အဟိုမဆွ ကမ္ဘာပေါ်ဦးစကပင် အကြင်သို့သော မိန်းမတို့မှာ ရှေးဦးစွာ ဖြစ်ထွန်းပေါ်လာရကား၊ အဆိုပါ မိန်းမတို့သည် ဤသတ္တလောကကြီး၏ အရှင် မိခင်အစစ် ဖြစ်ပေသည်တကားဟု စကားနိဒါန်း လူတမ်းမော်ကွန်း ပေါ်ထွန်းခဲ့ပေကြောင်း၊ လည်းကောင်းသတ္တဝါဟူသမျှတို့၏ မူလအပင် မိခင် ဖြစ်ကြသူ မိန်းမတို့သည် ကာလဒေသ သမယအလျှောက်၊ နောက်နောက်လွန်ခဲ့ပြီးသောအခါ လွန်စွာခေတ်ရှိခဲ့ကြသဖြင့်၊ မဇ္ဈိမဒေသဟု ခေါ်ခဲ့ကြသော အိန္ဒိယနိုင်ငံတော်ကြီးမှာ မဟာမာယာဒေဝီ မဟေသီဟု ရွှေညီထွတ်ဖျား တမွတ်ထားရသော အရှင်မိဖုရားကြီး၏ သားတော် အကျော်တစော အဟောဝတ ဂေါတမတည်းဟူသော လောကသင်းကျစ် ဘုရားဖြစ်တော်မူစဉ်အခါ ယသော်ဓရာ ခေမာ ဥပ္ပလဝဏ်စသော အမွန်အချွန် အလွန်မြင့်မြတ်လှသော ဧတဒဂ်ဝင် အရှင် ရဟန္တာမိန်းမမြတ်တို့အပြင်၊ အကြင် ဝိသာခါ ခုဇ္ဇုတ္တရာ နန္ဒမာတာ စသော လူမိန်းမတို့သည်လည်း လောကမှ ထွက်ခွာ၍ လောကုတ္တရာမဏ္ဍိုင် နိဗ္ဗာန်မြိုင်၌ ရှစ်ခိုင်သော မဂ်ပန်း ဖိုလ်ပန်း တို့ကို ဆင်မြန်းတော် မူဘူးကြ ပြီလည်း တကြောင်း၊ ရှေးဟောင်းပုဂံရာဇဝင်နှင့် အင်းဝရာဇဝင်တို့တွင် အလွန်ပင် ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့သည့် မိဖုရားကြီး ဘွားစော ဘို့မယ် အသွယ်သွယ်သော မိန်းမ အပေါင်းတို့မှာ ကန်တော်မင်းကျောင်းမေတ္တာစာ၏ အထောက်အထား 'ယောက်ျား အားနှင့် ယူသော်မရ၊ မိန်းမအားနှင့် ယူသော်ရ၏' ဟု ပြသညွန်ကြားသည်နှင့် အညီ၊ ဤမြန်မာပြည်ကြီး၏ အကျိုးများကို တိုးပွားရာ တိုးပွား ကြောင်း ကောင်းကောင်းကြီး ဆောင်ရွက်သည်ပိုးခဲ့ကြပေ ကြောင်း၊ ထိုအဆိုပါ ဒေသနာ အစူအစဉ်နှင့် ရာဇဝင်ပုံပြင်တို့၌ ဂုဏ်ထင်ကျော်ကြားခဲ့ကြ ဘူးသော မိန်းမထူး မိန်းမမြတို့်၏ အတ္ထုပ္ပတ်ထုံးဟောင်းတို့ကို အကြောင်းအကျိုး ကောင်းနိုးရာရာ လိုက်နာသမှု သတိပြုသည့်ပြင်၊ ယခုအခါ ကမ္ဘာတွင် ပထမတန်းဟု ချီးမွမ်းချီးကျူး အထူးပြောဆိုကြရသော ဥရောပ နိုင်ငံ အင်္ဂလန်ပြည်သူ ပြင်သစ်ပြည်သူ ဂျာမနီပြည်သူ အမေရိကန် ပြည်သူ မိန်းမအချင်းချင်းတို့သည် ပေါင်းသင်းညီညာ ကောင်းစွာ ဆောင်ရွက်ကြသောအားဖြင့် ယောက်ျားများနည်းတူ ပြူမူတွင်ကျယ် ကြသည်များကို မျက်ဝါးထင်ထင်တွေ့မြင် ကြားသိရသည်နှင့်အညီ၊ ဤမြန်မာပြည်၏ မြို့တော်ဖြစ်သော ရန်ကုန်မြို့မတွင် မြန်မာဝေါဟာ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၂၈ဝ ပြည့်နှစ် ဆန်းသစ်တပေါင်း ချိန်ကောင်းခါ၌ (ဗုဒ္ဓသာသနာတော် သက္ကရာဇ် ၂၄၆၄ ခု) မြန်မာ မိန်းမများ အသင်းကို အရင်မူလ အစစွာဖွဲ့စည်းတည်ထောင် အောင်မြင်ထမြောက်ပါကြောင်း'' ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
အထက်ပါမြန်မာမိန်းမများ အသင်းကိုနောင် မြေအရေးပိုင်ကတော်ဖြစ်သော ဒေါ်စု၊ နောင် တရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားဝန်ကြီးချုပ်ကတော်ဖြစ်သော ဒေါ်စောတင်၊ ရှူးဖိနပ် ကုမ္ပနီပိုင်ရှင် ဦးဘကြွယ်ကတော် ဒေါ်စောခင်၊ ကုန်သည်ဒေါ်ဖွားသစ်၊ ဒီးဒုတ် ဦးဘချိုဇနီး ဒေါ်လှမေ၊ ဦးသင်းမောင်ဇနီး၊ ဒေါ်တင်၊ ဆရာဦးဘသိန်းဇနီး ဒေါ်ဌေး၊ ဒေါ်ငွေရင်၊ ဒေါ်ငွေရှင်နှင့် မော်တင်ဈေးမှ ဒေါ်မြမေစသော အမျိုးသမီးကြီးများက ဦးစီး၍ ကော်မီတီ ၂ဝ ကျော်ဖြင့် တည်ထောင်ကြသည်။ အသင်း၏ ပထမဆုံး ဥက္ကဋ္ဌမှာ ဒေါ်စုဖြစ်၍ အတွင်းရေးမှူးမှာ ဒေါ်ဖွားသစ်ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်က အသင်းဝင် ဦးရေမှာ ၃ဝဝ ခန့်ရှိသည်။
နယ်များ၌လည်း အလားတူ သီးခြားအသင်းများရှိသည်။ အသင်း၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ (၁) မြန်မာ မိန်းမများ၏ အကျိုးကို သည်ပိုးရွက်ဆောင် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန်၊ အထူးသဖြင့် အသင်းသူတို့အတွက် ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ ပညာဗဟုသုတ အပြုအမူ အခြေအနေများ တစ်နေ့တခြား ကြီးပွားတိုးမြှင့်လာရန် အားပေးဆောင်ရွက်ရန်၊ (၂) မြန်မာလူမျိုးအားလုံးတို့နှင့် သက်ဆိုင်သောအကြောင်း ကိစ္စတစ်စုံတစ်ရာ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့လျှင် အသင်းက ကူညီအားပေးသင့်က အားပေးရန်တို့ ဖြစ်သည်။
မြန်မာ မိန်းမများအသင်း၏ အဓိကဆောင်ရွက်ချက်များမှာ အသင်းတိုက်၌ အသင်းသူတို့ အသုံးပြု ဖတ်ရှုကြရန် စာဖတ်ရုံတစ်ခု ဖွင့်လှစ်ထားခြင်း၊ မြန်မာအမျိုးသမီးများ လူမျိုးခြား ယောက်ျားများကို လက်မထပ်ဘဲ ဗုဒ္ဓဘာသာ မြန်မာအချင်းချင်းသာ လက်ထပ်ရန် နှိုးဆော်ခြင်း၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ မြန်မာအချင်းချင်း ကူညီယိုင်းပင်းရန် ဟောပြေားခြင်း၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ စာပေပရိယတ္တိပြန့်ပွား ထွန်းကားရန် ရွက်ဆောင်ခြင်း၊ အမျိုးသားပညာရေး ကျောင်းကိစ္စများ ကူညီဆောင်ရွက် ပေးခြင်း၊ မြန်မာပြည်ဖြစ်အထည်များကို ဝတ်ဆင်ရန် တိုက်တွန်းခြင်းများ ပြုကြသည်။ အသင်း၏ ရှေးဦးရည်ရွယ်ချက်မှာ ကုသိုလ်ရေးနှင့် ချွေတာရေး ဖြစ်သော်လည်း မကင်းရာ မကင်းကြောင်း ဖြစ်သည်ကတ ကြောင်း၊ အလားတူ အမျိုးသားများ၏ ဝိုင်အမ်ဘီအေ အသင်းကလည်း နိုင်ငံရေးကို ကိုယ်ထိလက်ရောက် ဆောင်ရွက်နေကြသည် ဖြစ်သည်က တကြောင်း၊ မြန်မာ အမျိုးသမီးများကိုယ်တိုင်ကလည်း ဝံသာနုနှင့် နိုင်ငံရေးစိတ် ဝင်လာသည်က တကြောင်းတို့ကြောင့် နိုင်ငံရေးကိုပါ ဝင်ရောက်စွပ်ဘက်လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ဂျီစီဘီအေခေါ် မြန်မာအသင်းချုပ်ကြီးနှင့် ဆက်သွယ်ထားပြီး ဖြစ်သဖြင့်လည်း ဂျီစီဘီအေ အသင်းကြီးက ချမှတ်သော လုပ်ငန်းစဉ်များအတိုင်း ဆောင်ရွက်လျက်ရှိကြသည်။ ဂျီစီဘီအေ အသင်းကြီး၏ မြန်မာပြည်လုံးဆိုင်ရာ ကွန်ဖရင့်များ ကျင့်ပသည့်အခါ မြန်မာ မိန်းမများအသင်းမှ ကိုယ်စာလှယ် လွှတ်ခွင့်ရ၍ အမျိုးသမီးများနှင့် သက်ဆိုင်သော အဆိုများ တင်သွင်းကြ သည်။ ပဲခူးမြို့၌ ကျင်းပသော ဂျီစီဘီအေ ကွန်ဖရင့်သို့ မြန်မာမိန်းမများ ကိုယ်စာလှယ်တော်အဖြစ် ဒေါ်စောတင် တက်ရောက်၍ မြန်မာ အမျိုးသမီးများသည် မျူနီစီပယ်လူကြီး၊ ဥပဒေပြုမင်းတိုင်ပင်အမတ် စသည်တို့ အဖြစ် ပါဝင်သင့် ကြောင်း အဆိုတင်သွင်းရာမှအစ အမျိုးသမီးများ မျူနီစီပယ်နှင့် ဥပဒေပြုလွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲသို့ ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်အရွေးခံခွင့် ရကြသည်။ ထို့ပြင် မြန်မာ မိန်းမများအသင်း၏ ဆောင်ရွက်မှုကြောင့် ဓာတ်ရထား မီးရထားစသည့်တို့၌ မိန်းမများချည်း သန့်သန့်စီးနိုင်ရန် မိန်းမခန်း သီးသန့် ထားပေးသည်အထိ အခွင့်အရေးရခဲ့သည်။ ( ဂျီစီဘီအေ။)
မြန်မာ အမျိုးသမီးများသည် မြန်မာပြည်ဖြစ် အထည်များကိုသာ ဝတ်ဆင်အားပေးကြရန် အသင်းကြီးက လှုံ့ဆော်ခဲ့ရုံမက အသင်းဝင်တိုင်သည် အသင်း အစည်းအဝေးတက်သည့်အခါ၊ ဂျီ စီ ဘီ အေ ကွန်ဖရင့် တက်သည့်အခါ ပင်နီ အင်္ကျီ၊ ယောထမီနှင့် ဒေါင်းပုဝါကို ဝတ်ဆင်ခြုံလွှမ်းကြသည်။
၁၉၃၂ ခုနှစ်ခန့်တွင် မြန်မာနိုင်ငံရေး လောက၌ တွဲရေးခွဲရေး ပြဿနာများပေါ်ပေါက် လာသောအခါ ခွဲရေးလိုလားသူက ခွဲရေးဘက်မှ ဆောင်ရွက်၍ တွဲရေးလိုလားသူက တွဲရေးဘက်မှ ဆောင်ရွက်ကြရာမှအစ အမျိုး၊ ဘာသာ၊ သာသနာ၊ ပညာရေးကို ထထကြွကြွ စည်းစည်းလုံးလုံး ဆောင်ရွက်ခဲ့သော မြန်မာမိန်းမများ အသင်း၏ လုပ်ငန်းစဉ်လည်း ခေတ္တရပ်ဆိုင်းသွားရာမှ တဖြည်းဖြည်း လုံးဝ ကွယ်ပျောက်သွားခဲ့ရလေသည်။ ဒါနသုခအသင်း။ ။ ဤအသင်းသည် ကုသိုလ်ရေးကို အဓိကထား၍ ဆောင်ရွက်သောအသင်းဖြစ်သော်လည်း မကြာမီ နိုင်ငံရေးတွင် ဝင်ရောက်ဆောင်ရွက်သည်။ ဒါနသုခအသင်း၏ ဥက္ကဋ္ဌမှာ ဒေါ်ကြင်အိမ်ဖြစ်၍ အကျိုးဆောင် ဒေါ်လှခင်ဖြစ်သည်။ ယင်းအသင်းကို မကြာမီ ဝံသာနု ကုမ္မာရီအသင်းဟု မှည့်ခေါ်၍ ဝံသာနုအသင်းများနှင့် တွဲဘက်ဆောင်ရွက်သည်။ ရန်ကုန်မြို့ပေါ်တွင် ဝံသာနုကုမ္မာရီအသင်း ကိုးသင်း ရှိ၍ ယင်းတို့ကို ပထမယူနီယံ၊ ဒုတိယ ယူနီယံစသည်ဖြင့် ခေါ်ကြ သည်။ ရန်ကုန်မြို့ပေါ်မှ ကုမ္မာရီအသင်းများ ကုမ္မာရီ အသင်းများအပြင် နယ်အသီးသီးတွင်လည်း အနှံ့အပြား ရှိလေသည်။
မြန်မာအမျိုးသမီး နေရှင်နယ် ကောင်စီ။ ။ ကုမ္မာရီအသင်းများ မှေးမှိန်သွားပြီးနောက် အမျိုးသမီးအဖွဲ ့ဟူ၍ မည်မည်ရရမရှိသဖြင့် ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်ပြည်၌ ကျင်းပသော မျက်နှာစုံညီအစည်းအဝေး မကျင်းပမီ မြန်မာအမျိုးသမီး နေရှင်နယ်ကောင်စီကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြသည်။ အသင်းဥက္ကဋ္ဌမှာ မင်းကြီးကတော် ဒေါ်မြမေဖြစ်၍ အကျိုးဆောင်မှာ ပညာအုပ် ဒေါ်မြရွှေဖြစ်သည်။ လန်ဒန်မြို့တွင် ကျင်းပသော မျက်နှာစုံညီ အစည်းအဝေးသို့ အမျိုးသမီးကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး ဦးမေအောင်၏ သမီး ဒေါ်မြစိန်ကို ယင်းအသင်းမှ ရွေးချယ်စေလွတ်ခဲ့သည်။
အသင်း၏ဆောင်ရွက်ချက်များမှာ နိုင်ငံခြားသတင်းစာများ၌ မြန်မာအမျိုးသမီးများအကြောင်း ထိခိုက်နစ်နာ လောက်အောင်ရေးသားသည်ကို တွေ့ရှိက ကန့်ကွက်ခြင်း၊ အမျိုသမီးများနှင့် သက်ဆိုင်သော ကိစ္စများကို ဝင်ရောက်ဆောင်ရွက်ပေးခြင်းများ ဖြစ်သည်။ အသင်းဝင်များမှာ ဆာပေါ်ထွန်းဇနီး မစ္စက်ပေါ်ထွန်းခေါ် ဒေါ်သန်းတင်၊ ဦးထွန်ညို ဇနီး ဒေါ်မမခင်၊ ဒေါ်မြစိန်၊ဒေါ်စန်း၊ဒေါ်မြရွှေ စသော အစိုးရ အရာရှိဇနီး သားသမီးများ၊ ဥစ္စာပစ္စည်းပြည့်ဝ၍ အစိုးရနှင့် မကင်းသူများဖြစ်ရကား၊ ယင်းအသင်းသည် နိုင်ငံရေးကို အလျင်း မလုပ်ဆောင်ကြချေ။ အရပ်သူများနှင့်လည်း ဆက်ဆံမှုနည်းသည်။ ကလေးပြပွဲ၊ ကျန်းမာရေးပြပွဲ စသည့်မြို့ရွာနှင့် စပ်လျဉ်းသော လုပ်ငန်းများကို ရံဖန်ရံခါ ကူညီလုပ်ဆောင်ကြ၏။ သီးသန့် နေထိုင်လုပ်ကိုင်ကြသဖြင့် ရပ်ရွာရှိ ကုမ္မာရီများက အကူအညီ မပေးဘဲနေခဲ့ရာ၊ ယင်းအသင်းကြီးသည်လည်း ကြီးပွားသင့်သလောက် မကြီးပွားခဲ့ချေ။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံအခြေစိုက် အဖွဲ့အစည်းများ
ငမောက်ကျိန်ရွာ၊ ကျောက်ငူ
ငမောက်ကျိန်ရွာ၊ ကျောက်ငူ
NGC 138
NGC 138 သည် မိန် နက္ခတာရာမှ ခရုပတ်ပုံစံ ဂယ်လက်ဆီဖြစ်ပြီး ၁၈၆၄ ဩဂုတ်လ ၂၉ တွင် Albert Marth ဆိုသူမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိန် နက္ခတ်တာရာ
ရှီးဇော်ရွာ၊ ချီဖွေမြို့နယ်
ရှီးဇော်ရွာ(Sheezaw)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ချီဖွေမြို့နယ်၊ ဂျစ်လိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၃၃၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဂျစ်လိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၉ ဦး၊ မ ၁၇၄ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၄၃ ဦး နေထိုင်သည်။ ၎င်းရွာသည် တိမ်ကောသွားခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ချီဖွေမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကောင်းငိုတန်ရွာ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်
ကောင်းငိုတန်ရွာ (Kawngngotan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်၊ စံဖူး (မဲနယ်တောင်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၀၈၃၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စံဖူး (မဲနယ်တောင်)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၅၂၉ ဦး၊ မ ၃၉၁၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၄၄၃ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟိုပုံးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကောင်းပျက်ရွာ၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်
ကောင်းပျက်ရွာ (Kawngpyet)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ ကတ်ထိုက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၁၉၅၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကတ်ထိုက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၆၅၅ ဦး၊ မ ၃၆၀၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၂၅၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျိုင်းတုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အယောင်ဆောင်ခြင်း
အယောင်ဆောင်ခြင်း
ရှေးအခါက တစ်တိုင်းပြည်နှင့် တစ်တိုင်းပြည် စစ်မက်အဂ‡ါ ဖြစ်ပွားကြသောအခါတွင် သာမန် လက်နက်များကိုသာ အသုံးပြုကြသည်။ ထိုအခါက စစ်ကိရိယာများကို ရုပ်ဖျက်၍ အယောင်ဆောင်ရန် များစွာ မလိုလှသဖြင့် ထိုကိရိယာများကို မသိမသာရုံလောက်သာလျှင် ရုပ်ဖျက်ခဲ့ကြလေသည်။ သို့သော ် ခရစ် ၁၉၁၄-၁၈ ခုနှစ်အတွင်း၌ ဖြစ်ပွားသည့် ပထမ ကမ္ဘာစစ် ပွဲမှစ၍ ထက်မြက် ပြင်းထန်သော လက်နက်ထူး လက်နက်ဆန်းများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည့် အလျောက် စစ်သုံးကိရိယာများကို ရုပ်ဖျက် အယောင်ဆောင် ပေးရန်မှာ တဖြည်းဖြည်း အရေးကြီးလာတော့၏။
စစ်တိုက်ခိုက်ရာတွင် လေယာဉ်ပျံများကို ကင်းထောက်ရန် ပထမလွှတ်တတ်ကြသဖြင့် ဗုံးကျင်းများ၊ ခံတပ်များနှင့် အခြား အရေးကြီးသည့်စစ်ပစ္စည်းများကို ရုပ်ဖျက်ကာ အယောင်ဆောင် ထားရလေသည်။ ထိုကဲ့သို့ ရုပ်ဖျက် အယောင်ဆောင်မထားပါမူ ကင်းထောက်လေယာဉ်ပျံများက မည့်သည့်နေရာ၌ မည်သည့် စစ်မက် ကိရိယာများထားသည်ကို သေချာတိကျစွာ သိရှိ သွားမည်ဖြစ်လေသည်။ ယင်းသို့ သိရှိသွားပါက ထိုစစ်သုံး ပစ္စည်းများကို အလွယ်တကူနှင့် လာရောက်ဖျက်ဆီးပစ်နိုင်ကြ ပေလိမ့်မည်။ ရုပ်ဖျက် အယောင်ဆောင်ရာတွင် ထိုသို့ ရုပ်ဖျက် အယောင်ဆောင်လိုသည့် ပစ္စည်းများပေါ်တွင် သစ်ကိုင်းများ အုပ်ဆိုင်းထားလေ့ ရှိကြသည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ရွက်ထည် ကြီးများကို ထိုပစ္စည်းများပေါ်တွင် အုပ်ထားပြီးလျှင် ရွက်ထည် ပေါ်တွင် ကျောက်ဆောင်ပုံကို ရေးဆွဲထားလေ့ ရှိကြသဖြင့် ကင်းထောက်လေယာဉ်ပျံမှ ထိုပစ္စည်းကို ကျောက်ဆောင်ကြီး ဖြစ်တန်ရာသည်ဟု အထင်အမြင်လွဲမည် ဖြစ်တော့၏။ တစ်ခါ တစ်ရံ ခံတပ်တုများနှင့် အခြား အရေးကြီးသည့် စစ်သုံး ကိရိယာများကို အတုပြုလုပ်၍ ထားကြရလေသည်။ သို့မှ သာလျှင် စစ်သုံးကိရိယာအစစ်များနှင့် ဝေခွဲမရနိုင်ပဲ ရှိနေမည် ဖြစ်လေသည်။
ထိုစစ်သုံးပစ္စည်းများကို ရုပ်ဖျက် အယောင်ဆောင်ရာတွင် ဆေးရောင်များဖြင့် အကွက်များ၊ သို့မဟုတ် အစင်းကြီးများကို မညီမညာ ကွေ့ကွေ့ကောက်ကောက် ရေးဆွဲထားလေ့ရှိကြသည်။ စစ်သဘေ‡ာကြီးများကို ထိုကဲ့သို့ ရေးဆွဲထားသဖြင့် ရန်သူ များက ထိုသဘေ‡ာကြီးကို မည်သည့်ဘက်သည် ဦးပိုင်းဖြစ်၍ မည်သည့်ဘက်သည် ပဲ့ပိုင်းဖြစ်ကြောင်းကို ပြောနိုင်ရန် ခဲယဉ်း ပေလိမ့်မည်။ ဤမျှမကသေး သဘေ‡ာကြီးသည် မည့်သည့်ဘက် သို့ သွားနေ၍ မည်သည့် အမျိုးအစားဖြစ်သည်ဟု အဝေးမှနေ၍ ပြောနိုင်မည် မဟုတ်တော့ချေ။ ထိုပြင် ထိုကဲ့သို့ မညီမညာ ဆေးချယ်ပြီး ရုပ်ဖျက်အယောင်ဆောင်ထားသဖြင့် ထိုသဘေ‡ာ ကြီးသည် စစ်သဘေ‡ာကြီးပင်လော၊ သို့မဟုတ် လူနာတင် သဘေ‡ာကြီးပင်လောဟု ပြောနိုင်ရန်ပင် ခဲယဉ်းပေလိမ့်မည်။
ဗုံးကြဲလေယာဉ်ပျံများနှင့် တိုက်လေယာဉ်ပျံများကိုလည်း ရုပ်ဖျက် အယောင်ဆောင်ထားလေ့ ရှိကြ၏။ များသောအားဖြင့် လေယာဉ်ပျံများ၏ အောက်ပိုင်းကို အမည်းရောင်သုတ်လေ့ရှိကြ ပြီးလျှင် အပေါ်ပိုင်းများကို အညိုနှင့် အစိမ်းရောင် မညီညာ သည့် အကွက်ကြီးများကို ခပ်မှိန်မှိန် ခြယ်ထားလေ့ရှိကြသည်။ သို့မှသာလျှင် ပျံနေသည့် အခါ၌ဖြစ်စေ၊ မြေပေါ်တွင် ရပ်နား နေသည့်အခါ၌ဖြစ်စေ အပေါ်မှ ကြည့်သူသည် မြေရောင်နှင့် ကွဲပြားမြင်နိုင်ရန် ခဲယဉ်းပေလိမ့်မည်။
တစ်တီတူး
တစ်တီတူး (Vanellus indicus) သည် ကယ်ရာဒရိုင်အီဒီး မျိုးရင်းတွင်ပါဝင်‌သော ငှက်ဖြစ်သည်။ ထိုငှက်ကို သတ္တဗေဒ(ပါဏဗေဒ‎) အလိုအားဖြင့် လိုဗီဗင်နဲလပ် အင်ဒီကပ် ဟု‌ခေါ်သည်။ တစ်တီတူးဟု‌ခေါ်ခြင်းမှာ ထိုငှက်၏ အော်သံကို အစွဲပြု၍ ‌ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။ အလျား ၁၃ လက်မ ခန့်ရှိသည်။ ခါထက် ကိုယ်ထည်အနည်းငယ် ပို၍ကြီး၏။ ‌ခြေတံလည်တံများသည်လည်း ခါ၏ ‌ခြေတံလက်တံများထက် ရှည်သည်။
တစ်တီတူးသည် လူသိများသည်။ တစ်တီတူး၏ ကိုယ်အ‌ပေါ်ပိုင်းတွင် အညို‌ရောင်ရှိ၍ ‌အောက်ဘက်တွင် အဖြူ‌ရောင် ရှိသည်။ မျက်နှာ၊ ရင်အုပ်နှင့် ဦး‌ခေါင်းတို့သည် မည်းနက် သည်။ တစ်တီတူး အဖို၊ အမတို့တွင် မျက်လုံးတစ်ဘက်စီ၏ အ‌ပေါ်နှင့် ‌ရှေ့ဘက်၌ ကြက်‌သွေး‌ရောင်အသားပိုတစ်ခုစီရှိသည်။ ငှက်ငယ်ဦး‌ခေါင်းရှိ အ‌မွှေးများသည် အဖျားတွင် ညို‌ရောင်သန်း ‌နေသည်။ ‌မေးနှင့်စလုတ်တို့ဖြူသည်။
တစ်တီတူးသည် အ‌နှောက်အယှက်ခံရလျှင် ပျံဝဲ၍ ထပ်တလဲလဲ ကျယ်‌လောင်စူးရှစွာ ‌အော်‌နေတတ်သည်။ တစ်တီတူးကို သဲ‌သောင်ပြင်၌လည်းကောင်း၊ စိုက်ပျိုးခင်းနှင့် ‌သွေ့‌ခြောက်‌သော ကုန်းမြင့်ရှိ ‌မြေလပ်များ၌လည်းကောင်းတွေ့ရသည်။ ထို့ပြင် ထုံးအိုင်‌ဒေသများ တွင်လည်း ‌တွေ့နိုင်သည်။ ဒီ‌ရေ အတက်အကျရှိ‌သော ‌ဒေသများတွင်မူ တစ်တီတူးကိုမ‌တွေ့ရတတ်‌ချေ။ ရန်သူ အနီးအနား၌ ရှိသည်ဟု မယုံသင်္ကာဖြစ်‌သောအခါ ‌ခေါင်းညိတ်‌လေ့ရှိသည်။ ထိုကဲ့သို့ ‌ခေါင်းညိတ်သည့်အ‌လေ့မှာ တစ်တီတူးငှက်၏ ထူးခြားချက်ပင်ဖြစ်သည်။
တစ်တီတူးသည် ‌မြေကြီး‌ပေါ်၌ ခုန်ဆွခုန်ဆွ သွားလာကာ ပိုးမွှား‌ကောင်နှင့် ခရုမျိုးများကို ရှာ‌ဖွေစား‌သောက်သည်။ ထို ငှက်သည် ‌နေ့အချိန်၌သာမဟုတ်၊ ညအချိန်၌လည်း ပျံသန်း ‌အော်မြည်‌နေတတ်သည်။ ပျံသန်းသည့်အခါတွင် ‌တောင်ပံများကို မှန်မှန်ရိုက်၍ ‌နှေး‌နှေးပျံ‌လေ့ရှိသည်။ ခဏပျံသန်းပြီး‌နောက် ‌မြေကြီးသို့ တစ်ဖန် သက်ဆင်းပြီးလျှင် အနည်းငယ် ခုန်ဆွခုန်ဆွ သွား‌လေ့ရှိသည်။ ထိတ်လန့်‌သောအခါတွင် လျင်မြန်စွာ ပျံသန်းနိုင်သည့်ပြင် ပျံသန်း‌နေခိုက်၌ ကိုယ်ကိုလည်း ကျင်လည်စွာ လှည့်ပတ်၍ လှုပ်ရှားနိုင်သည်။
မတ်လနှင့် ဩဂုတ်လတို့တွင် ဥအု‌လေ့ရှိသည်။ ‌မြေကြီးပေါ်၌ သဘာဝအ‌လျောက် ချိုင့်‌နေသည့်‌နေရာများတွင် အသိုက်လုပ်တတ်သည်။ မိုးဥတုကရေဝပ်ခဲ့‌သော ချိုင့်ခွက်များ ၌၎င်း၊ ကျွဲနွားတို့၏ ‌ခြေရာခွက်၌၎င်း အသိုက်လုပ်‌လေ့ရှိသည်။ ရေခြောက်‌နေ‌သော ကန်များ၌လည်း တစ်တီတူးအသိုက်များကို ‌တွေ့ရတတ်သည်။ အသိုက်တစ်ခုတွင် ဥ ၄ ဥ ‌တွေ့ရလေ့ရှိသည်။ ငှက်ဥ၌ အညို‌ရောင်တွင် အမည်းကွက်‌လေးများရှိသည်။
ထိုဥအ‌ရောင်နှင့် ‌ပေါက်စငှက်ငယ်က‌လေးများ၏ အ‌ရောင်သည် ပတ်ဝန်းကျင်ရှိအ‌ရောင်နှင့် ဆင်တူလှသဖြင့် ယင်းတို့ကို ပတ်ဝန်းကျင်နှင့်ခွဲခြား၍ သိရန်ခဲယဉ်းသည်။ ငှက်ဖိုနှင့်ငှက်မများသည် သူတို့၏ ငှက်ငယ်က‌လေးများကို အလွန်ဝီရိယကြီးစွာ စောင့်‌ရှောက်ကြသည်။ အကယ်၍ သူတို့၏ အသိုက်အနီးသို့ အခြားတိရစ္ဆာန်များ ကျူး‌ကျော်လာလျှင် ပြင်းထန်စွာခုခံတတ် ကြသည်။
ဆိုရိုး
တစ်တီတူး သည် ရှေးဆိုရိုးဖြစ်သော မသူတော်ခုနစ်ပါး ဟုခေါ်သည့် တိရစ္ဆာန် ခုနစ်မျိုးတွင် အပါအဝင်ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အနောက်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:စင်ရော်၊ ရေညှောင့်ကောင်နှင့် အလားတူငှက်များ
ကညင်ကုန်းရွာ၊ တယ်ပင်ဆိပ်
ကညင်ကုန်းရွာ၊ တယ်ပင်ဆိပ်
​ရွှေလောင်းကျင်ရွာ၊ သက္ကယ်ပြင်
ရွှေလောင်းကျင်ရွာ၊ သက္ကယ်ပြင်
ဗုဒ္ဓဝါဒ ဘာကြောင့်မှန်သလဲ
ဗုဒ္ဓဝါဒ ဘာကြောင့်မှန်သလဲ (Why Buddhism is  True:  The  Science  and  Philosophy  of Meditation  and Enlightenment) သည် ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ထွက်ရှိခဲ့သည့် စာအုပ်ဖြစ်ပြီး ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ်ဆိုင်ရာ စိတ်ပညာရှင်နှင့် ဂျာနယ်လစ်တစ်ဦးဖြစ်သူ ရောဘတ်ရွိုက် (Robert Wright) မှ ရေးသားခဲ့သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် ဤစာအုပ်ကို နယူးယောက်တိုင်းက ရောင်းအားအကောင်းဆုံး နံပါတ်လေး သုတစာပေစာအုပ်အဖြစ် ဖော်ပြခဲ့သည်။
ဘုရာ့ထတ်စီစောင်ရက်
thumb| ဘုရာ့ထတ်စီစောင်ရက်စေတီ ဘုရာ့ထတ်စီစောင်ရက် ( พระธาตุศรีสองรัก ; ພຣະທາດສຼີສອງຮັກ ) Phra That Sri Song Hak သည် လာအိုဘာသာ နှင့်အခြားစာလုံးပေါင်းများသည် c) တွင်တည်ဆောက်ခဲ့သော ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျောင်း ဖြစ်သည်။ 1560 လာအိုနှင့် ထိုင်းဘုရင်တို့ က 1560 ။ ၎င်းသည်ယနေ့ခေတ် ထိုင်းနိုင်ငံ ၊ လွိုင်ပြည်နယ် ၊ ဒန်စိုင်းခရိုင်ရှိမန် မြစ် ပေါ်တွင်တည်ရှိပြီးခေတ်သစ်ထိုင်း - လာအိုနယ်စပ်မှ 20 mi တည်ရှိသည်။ ထိုအမည်မှာ "နှစ်ပါးမှချစ်ခြင်းမေတ္တာ၏ Stupa" ကိုဆိုလိုသည်။
လွိုင်ပြည်နယ်၏​တံဆိပ်တွင်စေတီပုံကိုအသုံး​ြပုထားသည်။။။။။။
ကဏ္ဍ:ပြန်လည်မဆန်းစစ်ရသေးသော ဘာသာပြန်များပါဝင်သည့် စာမျက်နှာများ
ထပ်တယူငှက်
ထပ်တယူငှက်သည် တစ်ခါတစ်ရံတွင် ကြောင်အော်သကဲ့သို့ တိုးတိုးအော်တတ်၍၊ သားပေါက်ချိန်၌ မကြာမကြာ ညည်းသံပေးလေ့ရှိသည်။ ယင်းသည် ကျွန်းတောများတွင်သာ နေလေ့ရှိ၍၊ အများအားဖြင့် ချုံဖုတ်နှင့် ဝါးတောများတွင် တစ်ကောင်ချင်းဖြစ်စေ၊ စုံတွဲဖြစ်စေ တွေ့ရတတ်သည်။ တစ်နေ့လုံး ငြိမ်သက်စွာနေ၍ နံနက်ခင်းနှင့် ညနေခင်းများ၌သာ ပိုးဖလံများကို ရှာဖွေစားသောက်သည်။ အစာကို ပျံသန်းယင်း စားတတ်သည်။ တစ်ခါတစ်ရံ၌သာ မြေပေါ်တွင်အစာစားသည်။ ယင်း၏အစာမှာ ပိုးဖလံနှင့် ပိုးမွှားအမျိုးမျိုးဖြစ်သည်။
ထပ်တယူငှက်များသည် မတ်လမှ မေလအတွင်း သားပေါက်ကြ၏။ တစ်မြုံလျှင် ၂ ဥမှ ၄ ဥအထိရှိ၍၊ ဥများကို ဝါးပင် သို့မဟုတ် သစ်ငုတ်အခေါင်းတွင် အုလေ့ရှိကြသည်။ ထပ်တယူငှက်ဥသည် ရှည်မျောမျောဖြစ်၍ ဖြူယော်သော အရောင်ရှိ၏။ ဥ၏ပျမ်းမျှအလျားမှာ ၁.၁၃ လက်မဖြစ်၍၊ ပြက် ဝ.၉၅ လက်မရှိလေသည်။
ထပ်တယူငှက်များကို အရှေ့တိုင်းနိုင်ငံများတွင် အနှံ့အပြား တွေ့နိုင်၏။ ယင်းတို့သည် နီပေါနိုင်ငံမှ အာသံပြည်ကိုဖြတ်၍ မြန်မာနိုင်ငံတစ်လျှောက် တနင်္သာရီတိုင်းအထိ ကျက်စားကြသည်။ ထပ်တယူငှက်သည် အမြင့် ပေ ၆ဝဝဝ အထိပျံတက် ကျက်စားနေနိုင်၍ မြန်မာနိုင်ငံ သစ်တောများတွင် ယင်းတို့ကို အမြဲတမ်းတွေ့ရလေသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ထပ်တယူငှက်များ
သာယာကုန်းရွာ၊ မကျည်းချောင်း
သာယာကုန်းရွာ၊ မကျည်းချောင်း
အောက်ချင်းငှက်
အောက်ချင်းငှက် သည် ကိုရေစီအီး ဖောမီးမျိုးစဉ်တွင် ဗူဆာရိုတီဒီး မျိုးရင်း၌ ပါဝင်လေသည်။ အောက်ချင်းငှက်၏ ပါဏဗေဒအမည်မှာ အန်သရာကိုဆာရော့ ကိုရိုးနေးတပ် လျူကို ဂက်စတာ ဖြစ်လေသည်။ အောက်ချင်း ငှက်ထီး၏ အလျားမှာ ၂၇ လက်မမှ လက်မ ၃ဝ အထိရှိ၍ ငှက်မ၏အလျားမှာ ၂၆ လက်မမှ ၂၇ လက်မအထိရှိသည်။ ပျံသန်းရာတွင် အောက်ချင်းငှက်၏ ရင်ပတ်နှင့်အတောင်အဖျား ရှိ အဖြူအမှတ်အသားများကို ထင်ရှားစွာမြင်ရသည်။ အောက်ချင်းငှက်သည် စူးရှသောအသံများနှင့် ဆူညံစွာ နေလေ့ရှိသောငှက်မျိုးဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၌ ယောင်ယင်ငှက်မျိုးတွင်အမြင်ရအများဆုံး ဖြစ်သော အောက်ချင်းငှက်ကို တောင်ခြေရှိ သစ်တောများနှင့် သစ်တောစပ်နှင့် လယ်ကွင်းစပ်နေရာမျိုးများတွင် တွေ့ရလေ့ရှိ သည်။ အောက်ချင်းငှက်သည် အခြားအောက်ချင်းငှက်ပေါင်း တစ်ဒါဇင်ခန့်နှင့်အတူ အုပ်ဖွဲ့၍နေလေ့ရှိသည်ကို အတွေ့ရများ သော်လည်း ထိုအရေအတွက်ထက် များပြားစွာအုပ်ဖွဲ့၍နေသော အောက်ချင်းငှက်များကိုလည်း တစ်ခါတစ်ရံ မြင်ရတတ်သည်။ အောက်ချင်းငှက်သည် ပျံသန်းရာတွင်အတောင်များကို ခတ် လိုက် လေဟုန်စီးလိုက်နှင့်ပျံလေ့ရှိသည်။
ကျိုက္ခမီခရိုင်အတွင်း၌ အောက်ချင်းငှက်၏ အသိုက် များကိုတွေ့ရပြီးလျှင် ဥများကို မတ်လစောစောပိုင်းတွင် တွေ့ရ လေ့ရှိသည်။ တစ်မြုံလျှင် နှစ်ဥ၊ သို့မဟုတ် သုံးဥရှိတတ်လေ သည်။
အောက်ချင်းငှက်သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် အမြဲနေထိုင် လေ့ရှိသောငှက် ဖြစ်လေသည်။ ယင်းအား မြန်မာနိုင်ငံ၌ ကွင်းပြင်နှင့်တောင်ခြေများတွင် အနှံ့အပြားတွေ့ရှိနိုင်လေသည်။
အောက်ချင်းငှက် (Hornbill) များသည် ဆောင်းအကုန်နွေအကူး ဇန်နဝါရီလမှ ဧပြီလအတွင်းတွင် ဥ အုလေ့ရှိကြသည်။ ဥဝပ်ချိန်သည် တစ်လခွဲမျှ ကြာမြင့်လေ့ရှိကြသည်။ သားပေါက်သောအခါ ဥဝပ်သည့် သစ်ပင်ကြီး၏ အမြင့်ဆုံးထိပ်ဖျားမှာ အသိုက်လုပ်ပြီး နေလေ့ရှိကြသည်။ ထိုအသိုက်များအားရွံ့ဖြင့် တည်ဆောက်ထားကြသည်။ များသောအားဖြင့် သစ်ခေါင်းအတွင်းတွင် ငှက်မများ ဥ အုရန်ဝင်နေ၍ ငှက်ဖိုများက အပြင်မှ ရွှံ့စေးဖြင့် ပိတ်ထားပေးပြီး နှုတ်သီးထွက်ရန်သာ ဖန်တီးထားကြတတ်သည်။ ငှက်ဖိုများသည် ငှက်မများ သားမွေးသည့်အခါတွင် အစာ ရှာကြွေးလေ့ရှိသည်။
ဓလေ့စရိုက်
ဖိုမ နှစ်ကောင်တွဲ၍ အမြဲ ပျံသန်းလေ့ရှိကြသည်။ ထိုငှက်မျိုးသည် တစ်ကောင်နှင့် တစ်ကောင် အလွန်မေတ္တာကြီးကြသည်။ ငှက်မများ သားမွေးသည့်အခါ ငှက်ဖိုမှာ အနားမှ မခွာဘဲ အစာကျွေး စောင့်ရှောက်လေ့ရှိကြသည်။ ငှက်မအသိုက်ပျက်ပြီး အသက်ဘေးနှင့် ကြုံလာပါက ငှက်ဖိုပါ လိုက်လံ သေဆုံးလေ့ရှိသည်မှာလည်း ရင်နင့်စရာကောင်းလှသည်။ ပျံသန်းစဉ်တွင် ဖိုမ မြည်သံမှာ အလွန်စူးရှသည်။ တောင်ပံခတ်သံသည် အဝေးမှပင်ကြားနိုင်အောင် တဝှီးဝှီး ရှိသည်။ နှုတ်သီးဖျားမှ အမြီးထိ ၄ ပေခန့် ရှိပြီး အလေးချိန်မှာ ၆.၅ ကီလိုကျော်ခန့် ရှိတတ်သည်။
မျိုးကွဲများ
အောက်ချင်းငှက် မျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၀ မျိုးခန့် ရှိလေသည်။ ထိုအထဲတွင် အောက်ချင်းနှင့် အောင်လောင်ငှက် ဟူသော မျိုးစိတ်နှစ်မျိုးသာ အတွေ့များသည်။ အောက်ချင်းငှက်သည် အကောင်ကြီးပြီး ဖိုမနှစ်ကောင်တည်းသာ နေလေ့ရှိကြသည်။ အောင်လောင်ငှက်မျိုးမှာမူ အုပ်စုဖွဲ့ နေလေ့ရှိကြသည်။ ထို့ပြင် အကောင်လည်းငယ်သည်။ အောက်ချင်းငှက်များ၏ သက်တမ်းမှာ ၃၀ နှစ်ခန့်သာ ရှိလေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံချင်းပြည်နယ်၊ ကချင်ပြည်နယ်နှင့် တနင်္သာရီတိုင်းတို့တွင် တွေ့ရလေ့ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အောက်ချင်းငှက်များ ကဏ္ဍ:ငှက်မျိုးရင်းများ
ရွှေတွင်းရွာ၊ ပုတ်သို
ရွှေတွင်းရွာ (Shwetwin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ခန္တီးခရိုင်၊ ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်၊ ပုတ်သိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၇၀၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အုတ်ရှစ်ခါးရွာ၊ ခုံကြီး
အုတ်ရှစ်ခါးရွာ၊ ခုံကြီး
NGC 139
NGC 139 သည် မိန် နက္ခတာရာမှ ခရုပတ်ပုံစံ ဂယ်လက်ဆီဖြစ်ပြီး ၁၈၆၄ ဩဂုတ် ၂၉ တွင် Albert Marth ဆိုသူမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။
သူရဲမရွာ၊ တယ်ပင်ဆိပ်
သူရဲမရွာ၊ တယ်ပင်ဆိပ်
သဲတလိုင်းလေး
သဲတလိုင်းလေး (ဝါ) ဒီလုံးခေါင်းငှက် (Lesser Sand Plover)
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စင်ရော်၊ ရေညှောင့်ကောင်နှင့် အလားတူငှက်များ ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ပန်းတူမရွာ၊ ကျောက်ငူ
ပန်းတူမရွာ၊ ကျောက်ငူ
ကျခတ္တန်းရွာ၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်
ကျခတ္တန်းရွာ (Kyakhattan)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်၊ ကျခတ္တန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၄၅၉၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျခတ္တန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၆၆ ဦး၊ မ ၁၃၃၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၀၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရေလယ်သစ်ရွာ၊ ကံမမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကံမမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရုံးပင်သာရွာ၊ စဉ့်ကူးမြို့နယ်
ရုံးပင်သာရွာ (Yonepinthar)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ စဉ့်ကူးမြို့နယ်၊ ကုက္ကိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၂၄၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကုက္ကိုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၈၉ ဦး၊ မ ၁၇၂၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၁၂ ဦးနေထိုင်သည်။
​လေးအိမ်တန်းရွာ၊ မရမ်းချောင်း
လေးအိမ်တန်းရွာ၊ မရမ်းချောင်း
ရုံးပင်သာရွာ၊ စဉ့်ကူးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စဉ့်ကူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နမ့်အန်ရွာ၊ ကွန်ကျောင်း
နမ့်အန်ရွာ (Naman)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းရှူးမြို့နယ်၊ ကွန်ကျောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၉၉၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကွန်ကျောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၅၂ ဦး၊ မ ၁၂၁၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၆၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရှူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
​ညောင်ဝိုင်းရွာ၊ သက္ကယ်ပြင်
ညောင်ဝိုင်းရွာ၊ သက္ကယ်ပြင်
ကုန်းဂဲ (ခ)ကုန်းကျိုင်းရွာ၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်
ကုန်းဂဲ (ခ)ကုန်းကျိုင်းရွာ (Konege (A)Konekeng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ ကတ်ထိုက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၁၉၆၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကတ်ထိုက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၆၅၅ ဦး၊ မ ၃၆၀၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၂၅၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ဗြူးချောင်းရွာ၊ တယ်ပင်ဆိပ်
ဗြူးချောင်းရွာ၊ တယ်ပင်ဆိပ်
ကုန်းဂဲ (ခ)ကုန်းကျိုင်းရွာ၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျိုင်းတုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျောက္ကချားရွာ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်
ကျောက္ကချားရွာ (Kyaukkachar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်၊ စံဖူး (မဲနယ်တောင်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၀၈၄၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စံဖူး (မဲနယ်တောင်)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၅၂၉ ဦး၊ မ ၃၉၁၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၄၄၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟိုပုံးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျွဲကောပင်
ကျွဲကောပင်သည် ရှောက်၊ သံပရာ၊ လိမ္မော်ပင်စသည်တို့နှင့်အတူ ရှောက်ပင်မျိုးတွင် ပါဝင်သည်။ ကျွဲကောပင်၏ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ စစ်တြပ်ဒီကျူမန်နား (citrus decumana) ဖြစ်သည်။ အချို့က ကျွဲကောသီးကို ရှောက်ပန်းသီးဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ ကျွဲကောပင်သည် မလေးကျွန်းစုနှင့် ပိုလီနီးရှင်းကျွန်းများတွင် မူလပေါက်ရောက်၍ နောက်မှ မြန်မာနိုင်ငံသို့ မလ္လာယုကျွန်းဆွယ်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့မှ တဆင့် ရောက်လာသည်။ ယခုအခါ မြန်မာနိုင်ငံအနှံ့အပြားတွင် ကျွဲကောပင်များကို တွေ့ရသည်။ ကျိုက္ခမီခရိုင်၊ မုတ္တမနယ်၌ ကျွဲကောခြံများရှိလေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကျွဲကောပင်ကို အစေ့မှလည်းကောင်း၊ မြေထုပ်စည်းစနစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ မျိုးပွားယူကြသည်။
အကိုင်းကူးနည်း၊ မျက်စိဆက်နည်းတို့ဖြင့် စိုက်ပျိုးပါက အပင်လည်း ကြီးထွား၍ အသီးလည်း ပိုမိုဖြစ်ထွန်းသည်။ ကျွဲကောပင်များကို အတန်းလိုက် စိုက်ပျိုးထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ကျွဲကော စိုက်ပျိုးသောအခါ တပင်နှင့် တပင် အနည်းဆုံး ပေ ၂၀ ခန့် ခွာ၍ စိုက်ပျိုးရသည်။ အစေ့မျိုးစေ့ မှ ပေါက်လာသော ကျွဲကောပင်သည် ၆ နှစ်မှ ၇ နှစ်ခန့်ကြာလျှင် သီးသည်။ ဘူဂတံနည်းမျိုး(ပင်စည်မျိုးစေ့) ဖြင့် ပေါက်လာသော အပင်သည် ၄ နှစ်ကျော်လျှင် သီးသည်။ မိုးဥကျအချိန်မှစ၍ ပန်းပွင့်သည်။ အသီးများသည် တော်သလင်းမှ ပြာသိုလအတွင်း မှည့်ကြသည်။ ကျွဲကောပင်သည် ပေ ၃၀၊ ၄၀ အထိမြင့်နိုင်သည်။ ကျွဲကောသီးသည် ခပ်လုံးလုံးဖြစ်၍ အချင်း ၆ လက်မမှ ၈ လက်မခန့်အထိ ရှိသည်။ အခွံသည် ထူသည်။ စိမ်းသည်။ မှည့်လျင် အဝါရောင်သန်းလာသည်။ အတွင်း၌ ရှောက်သီးမှာကဲ့သို့ အမြွာလိုက် အသားရှိသည်။ အသားသည် အရည်ရွမ်းသည်။ ကျွဲကောသီးကို အသားအရောင်ကိုလိုက်၍ အဖြူမျိုး၊ အနီးမျိုးဟူ၍ လည်းကောင်း၊ အရသာကိုလိုက်၍ အချည်မျိုး၊ အချိုမျိုးဟူ၍ လည်းကောင်း ခွဲခြားခေါ်ကြသည်။
နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း မြန်မာနိုင်ငံဖက်သို့ စင်္ကာပူဖက်မှ ကျွဲကောသီး အမြောက်အမြားတင်သွင်း၍ ဟောင်ကောင်နှင့် အခြားနိုင်ငံအချို့မှလည်း အနည်းအကျဉ်းတင်သွင်းသေးသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၌သီးသော ကျွဲကောသီးသည် အချို့ လုံး၍ အချို့ ထိပ်နှစ်ဖက်တွင် ပြားယောင်ယောင်ဖြစ်သည်။ အချို့သည် အညှာရှိသော ထိပ်ဖက်တွင် ချွန်သည်။ ထိပ်ချွန်သော အသီးမျိုးကို အချို့က ရှမ်းကျွဲကောဟုခေါ်ကြသည်။ စင်္ကာပူဘက်မှ တင်သွင်းသော ကျွဲကောသီးသည် အားလုံးလိုလို ထိပ်ချွန်ချည်းသာ ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံထွက် ကျွဲကောသီးများထက် အနံ့အရသာ ပိုမိုကောင်းမွန်၍ အမျှင်နည်းသည်ကို တွေ့ရသည်။