cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
မဆလာ
လေးည|င်းပွင့်များမှာ သွေးရောင်ပမာ နီရဲနေသော အဖူး ကလေးများကို အပွင့်မပွင့်မီ ခူး၍ အခြောက်လှန်း ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ လေည|င်းပွင့်များ၌ ပါသော အဆီကြောင့် အစား အသောက်များ၌ ထည့်လိုက်သောအခါ အရသာတစ်မျိုးတိုး၍ မွှေးကြိုင်သွားလေသည်။ အချို့နိုင်ငံများတွင် လေးည|င်း ဆီများထုတ်၍ ရေမွှေးလုပ်ငန်း၌ အသုံးပြုကြလေသည်။ | လေးည|င်းပွင့်များ ဥရောပတိုက်သို့ ရှစ်ရာစုနှစ်လောက်တွင်မှ ရောက်ရှိသွား၏။ ၁၆ ရာစုနှစ်လောက်၌မူ ဒပ်ချလူမျိုးတို့က အကြီးအကျယ်စိုက်ပျိုး၍ နိုင်ငံခြးသို့ တင်ပို့ရောင်းချလေသည်။ မြန်မာ နိုင်ငံတွင်ကား ရှေးပဝေဏီကပင် အစဉ်အဆက် ဆေးဝါးအဖြစ် သုံးစွဲလာခဲ့ကြပေသည်။ ကွမ်းစားရာတွင်လည်း အမွှေးအကြိုင် အဖြစ်ထည့်၍ အသုံးပြုကြလေသည်။ လေးည|င်းပွင့်ကဲ့သို့ပင် ထင်ရှားသော ဟင်းခတ်အမွှေး အကြိုင်တစ်မျိုးမှာ သစ်ကြံပိုး ဖြစ်လေသည်။ ( သစ်ကြံပိုးပင်။)
အရှေ့အာရှတိုက်နိုင်ငံများတွင် ပေါက်ရောက်ကြသော |အပင်များထဲတွင် ငြုတ်ကောင်းမှာ ချုံနွယ်ပင်တစ်မျိုးမှရရှိ သော အသီးစေ့ကလေးများဖြစ်၍ ဖာလာမှာ အပင်ငယ်တစ် မျိုး၏အသီး ဖြစ်လေသည်။ ဇာတိပ္ဖိုလ်သီးမှာ လည်း အရှေ့အာရှတိုက်နိုင်ငံများနှင့် အရှေ့အိန္ဒိယ ကျွန်းစုများ တွင် ပေါက်လေ့ရှိလေသည်။ ( ငြုပ်ကောင်း၊
ဇာတိပ္ဖိုလ်ပင်၊ လေးည|င်းပင်၊ သစ်ကြံပိုးပင် ပေါက်ရာဒေသများ ကို အနီးကပ်သွားလျှင် အပင်များကို မမြင် ရမီ သူတို့၏ သင်းပျံ့သော ရနံ့|များကို ရှုရှိုက်ကြရခြင်းဖြင့် ထိုပစ္စည်းများရှိ ကြောင်း သိသာလေသည်။ ကရဝေးပင်မှာ ဥရောပ တိုက် နှင့်အာရှတိုက်နှစ်တိုက်|စလုံးတွင် ပေါက်ရောက်သော အပင်မျိုး ဖြစ်၏။ ( ကရဝေးပင်။)
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကရဝေး ရွက်ကို ဟင်းလျာများ တွင် အနံ့မွှေးကြိုင်စေရန် အုပ်ထည့်၍ ချက်လေ့ရှိကြ၏။ အနောက်အိန္ဒိယကျွန်းစုတွင် ပေါက်လေ့ရှိသော ငြုတ်ကောင်း တစ်မျိုးမှာ သစ်ကြံပိုး၊ လေးည|င်း၊ ဇာတိပ္ဖိုလ်တို့၏ အနံ့အရသာ မျိုးရှိ၍ မမှည့်ခင် အသီးကို အသုံးပြုရသည့် အပင်ငယ်တစ်မျိုး ဖြစ်လေသည်။
အနောက်နိုင်ငံများတွင် အစာအာဟာရများ ပိုမို၍ အရသာ ရှိလာစေရန် ထည့်သွင်းအသုံးပြုသော ဗနီလာ ခေါ် ဟင်းခတ် အမွှေးအကြိုင်တစ်မျိုးကို သစ်ခွမွှေး တစ်မျိုးပင် ဖြစ်လေသည်။ ဗနီလာပင်များကို ဥရောပတိုက်၌ မမြင်ဘူးမီကပင် မက္ကဆီကို တောင်ပိုင်းမှ တိုင်းရင်းသားများသည် ဗနီလာပင်မျိုးကို မည်သို့စိုက်၍ အသုံးချရ မည်ကို သိနေကြလေပြီ။ ( ဗနီလာ။)
ဗနီလာပင်များသည် ပူအိုက်၍ စိုစွတ်သောဒေသများကို နှစ်သက်ရကား အမေရိကန်မှ မျိုးယူ၍ အရှေ့ အိန္ဒိယကျွန်းစု များတွင် တွေ့ရလေသည်။ ဗနီလာပင်သည် နွယ်တက်သော အပင်မျိုးဖြစ်၍ ရှည်လျားသေးသွယ်သော အသီးတောင့်များ သီးလေသည်။ အသီးတော့များမှ အမွှေးအကြိုင်ကို ထုတ်ယူရ လေသည်။ ယခုအခါ တဟီးတီးကျွန်းမှ ဗနီလာပင်များ အကြီး အကျယ် စိုက်ပျိုးရာဒေသဖြစ်သော်လည်း မျိုးအကောင်းဆုံး ဗနီလာ ကို မက္ကဆီကိုမှသာ ရရှိလေသည်။ သို့ရာတွင် ယခု အခါ ဗနီလာ အမွှေးနံ့ကို သိပ္ပံပညာနည်းဖြင့် စီမံဖော်စပ် ရယူ နိုင်သဖြင့် ဗနီလာပင်များ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ခြင်းမှာ ဆုတ်ယုတ် သွားလေသည်။
မြန်မာဟင်းလျာများကို ချက်ပြုတ်စီမံရာ၌ အသုံးများလှ သော ဟင်းမွှေးမဆလာ များမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ ပေါက်ရောက် သော အပင်များ၏အစေ့၊ အရွက်၊ အသီး စသည်တို့ဖြင့် စီမံ ဖော်စပ်ခြင်း ဖြစ်၏။ မဆလာ ဖော်စပ်နိုင်သည့် အပင်မျိုး ပေါင်းမှ နှစ်ဆယ်ကျော်ခန့်ရှိလေသည်။ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင် များမှာ ဟင်းထဲ ခတ်ထည့်ရန်အတွက်သာမက ဆေးဝါးစီမံ ဖော်စပ်ရာ၌လည်း အသုံးဝင်လှပြီးလျှင် ရေမွှေးလုပ်ငန်း၊ ဆပ်ပြာ လုပ်ငန်း အသုံးပြုရလေသည်။ နနွင်းကဲ့သို့သော ပစ္စည်းမျိုးကို ဆိုးဆေးလုပ်ငန်းများ၌လည်း အသုံးပြုရလေ သည်။
ရွှေနှင့်စက်၍ဝယ်ရသည့် ခေတ်အခါနှင့် နှိုင်းစာလျှင် ယခုအခါ၌ ခရီးလမ်းပန်း ကောင်းမွန်း၍ သယ်ယူ ပို့ဆောင် ရေး၌ လွယ်ကူသဖြင့် အမွှေးအကြိုင်များဈေးမှာ အတော်ပင် ယုတ်လျှော့သွားသည်ဟု ဆိုရပေမည်။ သို့ရာတွင် အမွှေး အကြိုင်များ လုပ်ကိုင်ရသည်မှာ အပင်မှ လိုက်လံ ခူးဆွတ်ရ သဖြင့် စက်ဖြင့်ပြုလုပ်သော လုပ်ငန်းများကဲ့သို့ စရိတ်ကုန် မသက်သာလှပေ။ လေးည|င်းကဲ့သို့သော ပစ္စည်းမျိုးမှာ အပင်မှ တပွင့်စီ လိုက်လံ ဆွတ်ခူးရသဖြင့် မည်မျှ လက်ဝင်သည်ကို ချင့်ချိန်နိုင်ပေသည်။ ထိုကြောင့်ပင်လျှင် အမွှေးအကြိုင် များကို ယခုထက်တိုင် အတော်အတန် ဈေးပေးဝယ်ယူနေရလေသည်။ သို့ရာတွင် သိပ္ပံပညာရပ်များ တစ်နေ့ တခြား တိုးတက်နေရ ကား နောင်ခေတ်အခါများတွင် ဗနီလာအနံ့မျိုးကို သိပ္ပံပညာ ဖြင့် စီမံဖော်စပ်နိုင်သကဲ့သို့ အခြား အမွှေးအနံ့များကိုလည်း စီမံဖော်စပ်နိုင်မည်လောဟု တွေးထင်ရပေသည်။
ဆက်လေ့လာရန်
ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်
ကျွန်းကွင်းပိုက်တန်းစုရွာ၊ အမတ်
ကျွန်းကွင်းပိုက်တန်းစုရွာ၊ အမတ်
နွယ် (စစ်တွေ)
နွယ် (စစ်တွေ) (၁၉၃၂-၂၀၁၁)
နွယ် (စစ်တွေ)ကို ဦးအောင်ထွန်းဦး၊ ဒေါ်စိန်ပုတို့က ၁၉၃၂ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၄ ရက်တွင် စစ်တွေမြို့၌ မွေးဖွားသည်။ အမည် ရင်းမှာ ဒေါ်အုံးခင်ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်က ဖခင်အလုပ်ပြောင်းရာမြို့များဖြစ် သည့် ပုသိမ်၊ မော်လမြိုင်၊ ပဲခူးမြို့များ၌ ပညာသင် ကြားခဲ့ရသည်။ ပဲခူးမြို့မှ အင်းစိန်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ နေထိုင်စဉ် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး မြန်မာ နိုင်ငံအတွင်းသို့ ပျံ့နှံ့လာရာ မိတ္ထီလာမြို့အနီး နတ်ကြီးကုန်းကျေးရွာ တွင် စစ်ဘေးစစ်ဒဏ်ကို ပုန်းရှောင်နေခဲ့ရသည်။ စစ်ကြီးပြီးဆုံးပြီးနောက် ဖခင်အလုပ်ပြောင်းရွှေ့ရာ မွေးရပ်မြေ စစ်တွေမြို့သို့ တစ်ဖန်ပြန်လည်ရောက်ရှိကာ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်မှ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် အထိ အဋ္ဌမတန်း၊ နဝမတန်းနှင့် ဒသမတန်းပညာ များကို စစ်တွေမြို့၌ သင်ကြားအောင်မြင်သည်။ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ဘီအေဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ဦးရွှေဇံအောင်နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ် အသက် ၁၆ နှစ်အရွယ်ကပင် ကဗျာများစတင်ရေးသားသည်။ ထိုစဉ်က ကလောင် အမည်ကို မာလာနွယ်ဟုသုံးသည်။ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ရောက်စဉ် ကလောင်အမည်နွယ် (စစ်တွေ) အဖြစ် ယူခဲ့သည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ်ထုတ် အိုးဝေဂျာနယ်နှင့် ရှုမဝမဂ္ဂဇင်းတွင်ဖော်ပြခဲ့သော "ချစ်မြေလွှာ" ကဗျာသည် စစ်၏အနိဋ္ဌာရုံများကို ဖော်ကျူးထားသည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် "စစ်မဲ့ကမ္ဘာ"ကဗျာကို ဒေါင်းနွယ်ဆွေက ပြိုင်ပွဲတွင်ထည့်သွင်းခဲ့ရာ "သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း" ဒုတိယဆုရရှိခဲ့သည်။ ဘွဲ့ရပြီးနောက် ပညာရေးဌာနတွင် ဝင်ရောက် တာဝန်အဆင့်ဆင့် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်ပညာရေးတက္ကသိုလ်မှ ဘီအီးဒီဘွဲ့ကိုရရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ တာမင်ဟန်တက္ကသိုလ် မှ ပညာရေးဒီပလိုမာဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။ ပညာရေးဌာနတွင် ဆက်လက်အမှုထမ်းဆောင်ခဲ့ရာ ကျောင်းသင်ခန်းစာ အသံလွှင့်စီစဉ်မှူး၊ မြန်မာစာအဖွဲ့ကျောင်းသုံးစာအုပ် ကော်မတီအတွင်းရေးမှူး (အခြေခံပညာဦးစီးဌာန) တာဝန်များထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် အငြိမ်း စားယူခဲ့သည်။ ဝါသနာအလျောက် တက္ကသိုလ် ကျောင်းသူဘဝကပင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မဂ္ဂဇင်း၊ ရခိုင် တန်ဆောင်မဂ္ဂဇင်း (၁၉၅၂-၅၄) တို့တွင် မြန်မာစာ တည်းအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ အလုပ်ခွင်တွင်ရှိနေ စဉ်လည်း ရခိုင်တန်ဆောင် အတိုင်ပင်ခံစာတည်းအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ရခိုင်အမျိုးသမီးအသင်း(ရန်ကုန်) ၏နာယက တစ်ဦး အဖြစ် တာဝန်ယူ ကာ မြတ်ပန်းသဇင် မဂ္ဂဇင်းအမှတ် (၁) တွင် မြန်မာစာ စာတည်းချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ကဗျာစတင်ရေးစက ဒဂုန်တာရာ၊ ကြည်အေး၊ မင်းယုဝေ၊ ငွေတာရီ စသောကဗျာရှင်များ၏ ရေးဟန် ကို အတုယူ၍ရေးသားသည်။ နွယ်(စစ်တွေ)သည် ကဗျာအရေးများကာ စကားပြေကိုရေးသားမှု အလွန် နည်းသည်။ "ကျွန်မကဗျာဆရာမ" သာဖြစ်သည်ဟု ဝန်ခံခဲ့ဖူးသည်။ နွယ် (စစ်တွေ) သည် ကဗျာအပုဒ်ပေါင်း ၄၀ဝ နီးပါးရေးသားခဲ့သည်။ စာအုပ်အဖြစ် "လည်ဆွဲသန္တာ(၁၉၇၄) နှင့် ကွယ်လွန်ပြီးချိန်မှထုတ်ဝေခဲ့သော ဆောင်းပန်းချီလက် နွေမိုးဆက် (၂၀၁၁)" နှစ်အုပ် ထုတ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁ ရက်ထုတ်တော် ဝင်ပန်းဂျာနယ်တွင် ဖော်ပြထားသည့် "မယုံရင်ပုံပြင် မှတ်" ကဗျာသည် ၎င်း၏နောက်ဆုံးလက်ရာဖြစ် သည်။ နွယ်(စစ်တွေ)သည် အသက် ၇၉ နှစ်အရွယ် ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ မေလ ၆ ရက်တွင် ကွယ်လွန်သည်။
ပေပင်
ကိုးကား
ပေပင် လည်းတကယ် ဟုတ်ပါတယ် တသီးသီးpမသေဘူး နောက် ထပ် သီးတော့မယ် အကုိ ပေပင် အကြောင်းလည်း ကောင်းကောင်းမသိလို့ နစ် ထပ်ပေးပင် ကြောင်း သိရင် ရှင်းပြပေးပါ အကုိ
ဘေဘီလုံရှိ မိုးပျံဥယျာဉ်
ဘေဘီလုံရှိ မိုးပျံဥယျာဉ်သည် မူလပထမ ကမ္ဘာ့အံ့ဖွယ်များ တွင် တစ်ခု အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ရှေးခေတ် မြို့ပြနိုင်ငံ တစ်ခု ဖြစ်သော ဘေဘီလုံ မြို့တွင် တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ယခုခေတ် အီရတ်နိုင်ငံ ဘာဘေး ဒေသ (Babil ) ရှိ အယ်လ်ဟေလာ(Al Hillah)အနီးတွင် ရှိသည်။ တစ်ခါတရံတွင် ဒဏ္ဍာရီလာ ဘုရင်မ ဆယ်မီးရာမစ်စ် ကို အစွဲပြု၍ ဆယ်မီးရာမစ်စ် ၏ မိုးပျံဥယျာဉ်ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။
ဥယျာဉ်ကို ဘေဘီလုံဘုရင် နီဘူချတ်ဒ်နက်ဇာ ၂ က ဘီစီ ၆၀၀ ခန့်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်. သူသည် အိမ်ကို လွမ်းဆွတ်တသနေသည့် သူ၏ ဇနီး မီဒီယာ ဒေသသူ အမီတစ် ကို နှစ်သိမ့်ရန် အတွက် တည်ဆောက်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ သူမသည် သူမဒေသရှိ သစ်ပင်များနှင့် ရနံ့မွေးသော ပန်းပင်များကို လွမ်းဆွတ်နေသည့် အတွက်ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဥယျာဉ်သည် ဘီစီ ၂ရာစု နောက်ပိုင်း မြေငလျင် အချို့ကြောင့် ပျက်စီးခဲ့ရသည်။
စိမ်းလန်းစိုပြေနေသော ဥယျာဉ်အကြောင်းကို ဂရိ သမိုင်းပညာရှင်များ ဖြစ်သည့် စထရာဘိုနှင့် ဒိုင်အိုဒိုးရပ်စ် စီးကူးလပ်စ်တို့က အသေးစိတ် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။
ကန့်ချုပ်ဖြူပင်
ပုံသဏ္ဌာန် 	: 	အပင် နှစ်ကြာခံ သစ်ပျော့ပင်မျိုးဖြစ်၍ နွယ်ယောင်ပင်ယောင်ဖြစ်သည်။ ၂ ပေမှ ၄ ပေ ထိ မြင့်သည်။ ပင်စည်ပေါ်တွင် အစင်းကြောင်းကလေးများရှိ၍ အမွေးမဲ့သည်။ အရွက် ရွက်လွှဲထွက်သည်။ ရွက်ဖျားချွန်၍ ရွက်ရင်းသို့ သွယ်ပြီး ရွက်ညှာသည် ပင်စည်ကို ကုပ်ထား၏ ။ အရွက် ၂ လက်မမှ ၃ လက်မထိရှည်သည်။ ရွက်ပြားပါး၍ ချောပြီး ရွက်နား လှိုင်းတွန့် ရှိသည်။ အပွင့် ပန်းခိုင်ရှည်လျားသည်။ အဖိုပွင့် အမပွင့် ရှိသည်။ ပန်းပွင့် အဖြူရောင်ရှိ၍ သေးသွယ်သော ပြွန်ပုံသဏ္ဌာန်ဖြစ်သည်။ အမွေးနုကလေးများတွင် တော်သလင်းလ အတွင်း ပွင့်သည်။ အသီး ငှက်တောင်ပုံသဏ္ဌာန်ရှိ၍ ထိပ်ချွန်သည်။ အသီးခွံအောက်ပိုင်း ပါးလွှာ၍ အထက်ပိုင်း မာကျောသည်။ အသီးကို တည်မြဲသော ပွင့်ချပ်ဖြင့် ဖုံးအုပ်နေ၏ ။ အသီး ရင့်မှည့်က အက်ကွဲသည်။ ဆောင်းရာသီ တွင် သီးမှည့်သည်။ အသုံးပြုနိုင်သည့် အစိတ်အပိုင်းများ 	: 	အပင် ၊ အမြစ် ၊ အစေး။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့နိုင်သောနေရာများ 	: 	မြန်မာနိုင်ငံ အနှံ့အပြား၌ ပေါက်ရောက်သည်။ ပေါက်ရောက်ပုံ ။ ။ သဘာ၀အလျောက် ပေါက်ရောက်သည်။ အသုံးဝင်ပုံ 	: 	မြန်မာဆေးကျမ်းများအလိုအရ အပင်သည် အစာကြေညက်စေသည်။ ခံတွင်းကောင်းစေသည်။ အမြစ်သည် လေ သလိပ် သည်းခြေတို့ကို နိုင်သည်။ အရွက်သည် ချို၏။ အနည်းငယ် ပူ၏ ။ လေသလိပ် သည်းခြေတို့ကို နိုင်သည်။ အရွက်သည် ချို၏။ အနည်းငယ် ပူ၏။ လေသလိပ်တို့ကို ကြေစေ၏။ အရသာ စပ်ရှားရှား ရှိ၏ ။ အသုံးပြုပုံ- အပင် ၁ ။ အပင်ကို ဝမ်းသွားရောဂါ ၊ ပင်လယ်အူလျှောက်ရောဂါ ၊ အစာအိမ်ရောဂါပျောက်ဆေးများ ဖော်စပ်ရာတွင် သုံးသည်။ အမြစ် ၁ ။ အမြစ်ကို သန်ချဆေး ၊ သွေးသန့်ဆေးအဖြစ် သုံးသည်။ အမြစ်သည် ဝမ်းကိုက်ရောဂါ၊ ခရုသင်းရောဂါ ၊ အဆုတ်ရောဂါ ၊ ရေဖျဉ်းရောဂါ ၊ အဆစ်အမျက်ကိုက်ရောဂါနှင့် ပွေး ၊ ဝဲနာများကို ပျောက်ကင်းစေသည်။ ၂ ။ အမြစ်ကိုကြိတ်၍ နွားနို့ ၊ ရှာလကာရည် သို့မဟုတ် ဆားရည်နှင့် နယ်ပြီး ကုဋ္ဌနူနာနှင့် အခြားအရေပြားရောဂါများကို လိမ်းကျံပေးခြင်းဖြင့် ပျောက်ကင်းစေ၏ ။ ၃ ။ အမြစ်အရည်ကို ချွေးထုတ်ဆေးအဖြစ် အသုံးပြုသည်။ ၄ ။ အမြစ်ကို အခြားဆေးများနှင့် ရောစပ်၍ အနာစားဆေးအဖြစ် အသုံးပြုသည်။ အစေး ၁ ။ နို့နှင့် တူသော အစေးကို ဝဲခြောက်နှင့် ပြည်တည်နာများ သုတ်လိမ်းလျှင် ပျောက်ကင်းစေသည်။
ခါချဉ်ကွင်းရွာ၊ အမတ်
ခါချဉ်ကွင်းရွာ၊ အမတ်
မြစ်ပေါက်ကွင်းရွာ၊ အမတ်
မြစ်ပေါက်ကွင်းရွာ၊ အမတ်
ဆွန်ကျဲအို၊ ဆလိုင်း
ဆလိုင်း ဆွန်ကျဲအိုသည် ချင်းအမျိုးသား တေးရေးတေးဆို တစ်ယောက်ဖြစ်သည်။ သူသီဆိုခဲ့သော "ဆုတောင်းခဲ့တယ် မိငယ်" သီချင်းအား စိုင်းထီးဆိုင်၊ မျိုးကျော့မြိုင်တို့ ပြန်လည်သီဆိုခဲ့ကြသည်။
ဘ၀နိဂုံး
ဆလိုင်း ဆွန်ကျဲအိုသည် ၂၀၀၅-ခုနှစ် ဧပြီလ ၇ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။
အမတ်ရွာ၊ အမတ်
အမတ်ရွာ၊ အမတ်
ဖုန်းဆိုးကွင်းရွာ၊ အမတ်
ဖုန်းဆိုးကွင်းရွာ၊ အမတ်
မြတ်ခိုင်ရွာ၊ သနပ်ဖက်
မြတ်ခိုင်ရွာ၊ သနပ်ဖက်
ဂုန်ညင်းတန်းရွာ၊ သနပ်ဖက်
ဂုန်ညင်းတန်းရွာ၊ သနပ်ဖက်
ကြိတ်မှန်ပင်
အပင်
တစ်နှစ်ခံ ပင်ပျော့ပင်ငယ်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ၁၈ လက်မ ကျော်ထိ မြင့်သည်။ ထောင်မတ်၍ ပေါက်သည်။ ခရမ်းညို ရောင် ရှိသော ပင်စည်ရိုးတံပေါ်တွင် သေးငယ်သော အမွှေးကြမ်းကလေးများ ရှိသည်။
အရွက်
ရွက်ဆိုင်ထွက်သည်။ ရှည်မျောမျော လှံစွပ်ပုံဖြစ်သည်။ ရွက်ထိပ်ချွန်၍ ရွက်ရင်းသွယ်သည်။ ရွက်ညှာအလွန်တိုသည်။ အရွက်ထက်အောက်မျက်နှာပြင် ၂ ခုလုံးတွင် အလွန်သေးငယ်သော အမွှေးကြမ်း ကလေးများရှိသည်။ ရွက်နားပတ်လည် ခွေးသွားစိပ်ကလေးများ ရှိသည်။
အပွင့်
ပန်းခိုင်ထိပ်တွင် တစ်ပွင့်တည်း ကဲ့သို့ ဖြစ်နေ၏ ။ ပန်းပွင့် ခေါင်းလောင်း ပုံသဏ္ဌာန်ဖြစ်၍ အဖြူရောင် သို့မဟုတ် အဝါရောင် ရှိသည်။ ပွင့်ခံရွက်ကြီး၍ ထင်ရှားသည် ။ တပို့တွဲလများတွင် ပွင့်သည်။
သာယာကုန်းရွာ၊ သနပ်ဖက်
သာယာကုန်းရွာ၊ သနပ်ဖက်
ကြိတ်မှန်ပင်
အသုံးပြုနိုင်သည့်အစိတ်အပိုင်းများ
ပဉ္စငါးပါး ၊ အရွက် ။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်တွေ့နိုင်သောနေရာများ
မြန်မာပြည် နေရာအနှံ့အပြားတွင် ပေါက်သည်။ မိုးများသော အရပ်ဒေသ များတွင် ပေါင်းပင်ကဲ့သို့ ပေါက်ရောက်သည်။ ရခိုင်တွင် ကြိတ်မှန်ရွက်ကို မြီကျဟာဟု ခေါ်သည်။
အသုံးဝင်ပုံအာနိသင်
မြန်မာ့ဆေးကျမ်း များ အလိုအရ ကြိတ်မှန်ရွက်သည် ပူ ၏။ လေနာ ၊ သလိပ်နာတို့ကိုနိုင်၏ ။ သွေးကိုတက်ကြွစေ၏။ ဆံပင်ကို နက်၍ သန်စွမ်းစေ၏ ။ လေသလိပ် သည်းခြေနှင့်ယှဉ်၍ ဖြစ်သော အနာမျိုးတို့ကိုနိုင်၏ ။ အားကို ဖြစ်စေ၏ ။ ဓာတ်တို့ကို ပြောင်းစေ၏ ။ အသက်ရှည်၏ ။ မျက်စိရောင်ခြင်းနှင့် အခြားရောင်တင်းခြင်း ကို ပျောက်စေ၏ ။ အနာရွတ် အဖြူကွက်များပျောက်စေ၏။
ဂင်္ဂါမြစ်
ဂင်္ဂါမြစ်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် အထက် ပေပေါင်း ၁၀၄၀၀ ကျော်မြင့်သော ဟိမဝန္တာ တောင်တန်းများရှိ ရေခဲဂူကြီးတစ်ခုအတွင်းမှ စတင်မြစ်ဖျားခံပြီး တောတောင်အထပ်ထပ်ကို ကျော်လွန်ကာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ကျယ်ပြန့်သော လွင်ပြင်ကြီးများကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသည့် မြစ်တစ်စင်းဖြစ်သည်။ မြစ်လက်တက်များ ပေါင်းစပ်စီးဝင်ခြင်းမပြုမီ ဂင်္ဂါမြစ်ကြောင်းမှာ ရေအလွန်တိမ်၍ သင်္ဘောကြီးများ ဆန်တက်သွားလာခြင်း မပြုနိုင်ချေ။ နုန်းမြေ လွင်ပြင်တလျှောက် စီးဆင်းခဲ့ရသဖြင့် မြစ်ကြောင်းမှာ အလွန်ကွေ့ကောက်ပြီးလျှင် မြစ်ရေမှာ ကြည်လင်ခြင်း မရှိ ရေစီးလည်း အလွန်နှေးသည်။
ဂင်္ဂါမြစ်လမ်းခရီးတဝက်၌ မြစ်အတွင်းသို့ ယမုံနာမြစ် လက်တက်ကြီး စီးဝင်သည်။ ထိုမြစ်နှစ်သွယ်အကြားရှိ ဒိုအပ်မြေခေါ် စပ်ကြားလွင်ပြင်သည် ကောက်ပဲသီးနှံ စိုက်ပျိုးရာတွင် မြေဩဇာ အကောင်းဆုံးဖြစ်သဖြင့် လူဦးရေမှာလည်း ကမ္ဘာပေါ်တွင် အထူထပ်ဆုံး ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဂင်္ဂါမြစ်ကမ်းတွင် ဗာရာဏသီမြို့၊ ပါတလိပုတ်ဟု တွင်ခဲ့သော ပတ္တနာမြို့နှင့် ကွန်ပိုမြို့ကြီးများရှိသည်။ ဂင်္ဂါမြစ်အတွင်းသို့ ဂုမ္မတီ၊ ဂေါ့ဂရာ၊ ဂန်ဒတ် မြစ်လက်တက်များ စီးဝင်ကြသည်။
လွင်ပြင်ကြီး တလျှောက် အရှေ့တောင်ယွန်းယွန်းသို့ တဖြည်းဖြည်း စီးဆင်းခဲ့ရာ ကာလကတ္တားမြို့မှ အထက်မိုင် ၂၀၀ ခန့်ဝေးသည့်နေရာတွင် မြစ်ညာမှ နုန်းမြေများစွာ သယ်ယူခဲ့သော ဗြဟ္မပုတ္တရမြစ်နှင့် ပေါင်းဆုံသည်။ ထိုအခါ ကျယ်ပြန့်သော မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသများ ဖြစ်ထွန်းစေလျက် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်ထဲသို့ မြစ်ကြောင်းများစွာ ခွဲပြီးလျှင် စီးဝင်လေသည်။ ဟူဂလီမြစ်ရေမှာ ရေကြောင်းအလွန်နက်သဖြင့် ပင်လယ်မှ မိုင် ၈၀ ဝေးသော ကာလကတ္တားမြို့ တိုင်အောင် ပင်လယ်ကူး သင်္ဘောကြီးများ ဝင်ထွက်နိုင်သည်။ မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသများတွင် ရွှံ့ညွန် လတာပြင်ကြီးများနှင့် ကိုင်းတောကြီးများ ရှိခြင်းကြောင့် သားရဲ တိရစ္ဆာန်များ၊ ကျားများနှင့် မိကျောင်းများ အထူးပေါများလေသည်။
အယူဝါဒအားဖြင့် ဂင်္ဂါမြစ်သည် ဟိန္ဒူလူမျိုးများ အထွတ်အမြတ် ထားအပ်သော မြစ်ဖြစ်သည်။ ဂင်္ဂါမြစ်ရေကို ချိုးခြင်းဖြင့် မကောင်းမှုမှ စင်ကြယ်စေသည်ဟု ယူဆကြသည့်ပြင် ဟိန္ဒူလူမျိုးများ ကွယ်လွန်လျှင် ၎င်းတို့၏ အရိုးပြာကို ဂင်္ဂါမြစ်ထဲသို့ စွန့်ပစ်နိုင်ပါက ကောင်းမွန်ရာသို့ ဧကန်ရောက်နိုင်မည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ဂင်္ဂါမြစ်နှင့် လက်တက်များသည် မိုးတွင်း၌ ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများကို ရေလွှမ်းမိုးလျက် နုန်းမြေများကို တင်စေသဖြင့် ထိုအရပ်များ၌ မြေဩဇာ အလွန်ထက်သန် ကောင်းမွန်ပြီးလျှင် သန်းပေါင်းများစွာသော လူတို့၏ နေထိုင်စားသောက်မှုကို လွယ်ကူစေသည်။ ဆန်စပါး၊ ဂျုံ၊ ဝါ၊ ဟင်းခတ် အမွှေးအကြိုင်၊ ဂုန်လျှော်များ ကောင်းစွာဖြစ်ထွန်းသည်။
ဂင်္ဂါမြစ်သည် မိုင်ပေါင်း ၁၅၅၇ မိုင်ရှည်လျား၍ မြစ်ဝမှ မိုင် ၇၀၀ ကျော်ဝေးသော ကွန်ပိုမြို့အထိ သင်္ဘောများ ဆန်တက်သွားလာနိုင်ပြီး အိန္ဒိယပြည် လွင်ပြင်ကြီး၏ ဗဟိုရေကြောင်း လမ်းမကြီးဖြစ်သည်။
ဂန္ဓကုဋိ
ဇေတမင်းသား၏ နေရာဖြစ်သောကြောင့် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်ဟု တွင်သည်။ ထိုဇေတဝန်ကျောင်းတော်ရာကား ရှေးဘုရား အဆက်ဆက်တို့ သီတင်သုံးရာ နေရာလည်းဖြစ်သောကြောင့် အဝိဇဟိတဌာန မစွန့်အပ်သော အရပ်ဖြစ်လေသည်။ ထိုကျောင်းတော်သည် ဘုံအားဖြင့် ၃ ဆင့်ရှိသည်။ တစ်ထောင်မျှသော ပြာသာဒ်အရန်ရှိသည်။ များစွာသော စင်္ကြံ၊ မဏ္ဍပ်၊ ဇရပ်၊ ဂူ၊ လိုဏ်တို့ ခြံရံလျက်ရှိသည်။ ဂန္ဓကုဋိ၊ သလာက ကုဋိ၊ ကောသမ္ဗလ ကုဋိ၊ ကရေရ် ကုဋိဟူသော ကုဋိလေးလုံးတို့ဖြင့် တင့်တယ်သည်။
ယင်းတို့ တင့်တယ်သော ကုဋိလေးလုံးအနက် ဂန္ဓကုဋိသည်ကား ဇေတဝန်ကျောင်းတော်ရှိ ဘုရားရှင်ကိန်းဝပ် သီတင်းသုံးရာ အခန်းဖြစ်သည်။ ဂန္ဓကုဋိ ပရိဝေဏဟုလည်း ခေါ်သည်။ ဘုရားရှင်သည် ဂန္ဓကုဋိအတွင်း၌ အမြဲတစေ သီတင်းသုံးကာ တပည့်သား သံဃာတို့ကို တရားဓမ္မ ဟောပြလေ့ရှိသည်။ ဂန္ဓကုဋိသည် ဘုရားရှင် ကိုယ်တော်မြတ်အတွက် သီးသန့်ထားသော မြင့်မြတ်သည့် နေရာဖြစ်၍ ဘုရားရှင်၏ အလုပ်အကျွေးဖြစ်သော ရှင်အာနန္ဒာသည်ပင်လျှင် ဘုရားစံရာ ဂန္ဓကုဋိအတွင်း၌ ဘုရားရှင်နှင့် အတူမနေချေ။
အနာထပိဏ် သူဌေး၏ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်ရှိ ဘုရားစံတော်မူရာ ဂန္ဓကုဋိကို အစွဲပြု၍ နောင်တွင် ဘုရားရှင် အမြဲကိန်းဝပ်တော်မူရာကို ဂန္ဓကုဋိဟုပင် ခေါ်သည်။ ကျောင်းအမကြီး ဝိသာခါသည် ပုပ္ဖာရမကျောင်းတော်၌ ဂန္ဓကုဋိတစ်ခုကို ဆောက်လုပ်၍ ဘုရားရှင်အား လှူဖူးကြောင်း သိရသည်။ ယခုအခါ ဗုဒ္ဓဂါယာတွင် ဘုရားရှင် လက်ထက်တော်အခါက ဂန္ဓကုဋိတိုက်သစ်ကို ဆောက်လုပ်ထားသည်။
ကျွဲကျောင်းမင်သေ
ကျွဲကျောင်းမင်သေ သည် ပင်ပျောပင်ငယ်တစ်မျိုးဖြစ်၍ ၃ပေခန့်အထိ မြင့်၏။ အပင်တွင် အမွေးများရှိသည်။ အကိုင်းအခက် များနီကြောင်ကြောင် အရောင်ရှိပြီး ထောင်မတ်၍ ဖြာသည်။ ယင်းအကိုင်းအခက်တို့မှ အစေးများ ထွက်သည်။ အရွက်သည် ရွက်ဆိုင်ထွက်၏။ အနည်းငယ် ရွဲ့စောင်းနေသော ရှည်မျောမျော ဘဲဥပုံသဏ္ဌာန် ရှိ၍ ရွက်ထိပ်ချွန်သည်။ အလျား ၁ လက်မခန့် ရှည်၏ ။ ရွက်နားခွေးသွားစိပ်ရှိ၍ ရွက်ကြော ထင်ရှားသည်။ အပွင့်မှာ ကြားထွက်ပန်းခိုင်ဖြစ်၍ ပန်းခိုင်၏ ထိပ်ဘက်၌ သေးငယ်သော အပွင့်ကလေးများ အဆုပ်လိုက်ပွင့်၏။ အသီးသည် ပြောင်းစေ့နှင့် သဏ္ဌာန်တူသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ အနှံ့အပြား၌ ပေါက်ရောက်သည်။ မိုးရာသီ၌ သဘာဝအလျောက် အလေ့ကျပေါက်ရောက်သည်။
အသုံးပြုခြင်း
ပဉ္စငါးပါး နှင့် အစေး ကို အသုံးပြုကြသည်။ ပဉ္စငါးပါး ကြိတ်၍ ရသော အရည်ကို သောက်လျှင် သွေးအန်ရောဂါ ၊ ဝက်သက် ရောဂါ နှင့် ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်း ပျောက်၏။ ပြုတ်၍ သောက်လျှင် ပန်းနာ၊ ရှိုက်နာ၊ ပြွန်ချောင်းများရောင်တင်းသော ရောဂါပျောက်၏။ ကလေးများ အတွက်မူ ချောင်းဆိုးရောဂါ၌ သုံးရသည်။ ပဉ္စငါးပါး ကြိတ်၍ ရသော အရည်ကို ပွေး၊ ဝဲ ၊ ယားနာ ၊ အရေပြားရောဂါတို့၌ သုတ်လိမ်း ပေးလျှင် ပျောက်၏။
အာနိသင်
မြန်မာဆေးကျမ်းများ အလိုအရ အစေးသည် ချို၏ ၊ စပ်၏ ၊ ငန်၏ ၊ ပူသောသတ္တိရှိ၏၊ သုက်ကိုပွားစေ၏ ၊ ကိုယ်ဝန်ကို တည်စေတတ်၏ ၊နှာစေး ၊ချောင်းဆိုး ၊ အအေးပပ် ၊အပူဝင်၊ အပူငုပ်တို့၌ အကျိုးပြု၏။ အရွက်သည် ချို၏ ၊ ဖန်၏ ၊ အပူကို နိုင်၏ ၊ အပင်ကြိတ်၍ ရသော အရည်သည် နှလုံးနှင့် အသက်ရှူလမ်းကြောင်း တစ်လျှောက် အတွက် လွန်စွာအကျိုးပြု၏ ။
ပယ်ပုံတော်ဝင်း
ပယ်ပုံတော်ဝင်း အမရပူရမြို့နန်းတည် ဗဒုံမင်းကြီးခေါ် ဘိုးတော်ဘုရားတည်ဆောက်ခဲ့သော ပယ်အတိုင်းအတာ စံနှုန်းပြ ကျောက်စာဖြစ်သည်။
တည်နေရာ
အကွက် ၉၀၃၊ သီတာအေးရပ်ကွက်၊ ချမ်းမြသာစည်မြို့နယ်၊ မန္တလေးမြို့။ အရှေ့ဘက်တွင် အဓိကရုဏ်းနှိမ်နင်းရေး ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်း၊ အနောက်ဘက်တွင် ဘုံကျော်ကျောင်းတိုက်၊ တောင်ဘက်တွင် စစ်ကိုင်းလမ်းခွဲနှင့် ချမ်းမြသာစည်ရပ်ကွက်၊ မြောက်ဘက်တွင် ရတနာပုံကားကြီးကွင်း တည်ရှိသည်။
ခေတ်ကာလ
အမရပူရခေတ်လက်ရာ ကျောက်စာနှင့် ကျောက်တိုင်များကို စကျင်ကျောက်ဖြင့် ထွင်းထုထားသည်။
ထူးခြားချက်
ဘုရင်ပိုင်မြေနှင့် ပြည်သူပိုင်မြေတပယ်၏ အတိုင်းအတာကို ကျောက်တိုင်များဖြင့် စံနမူနာပြ စိုက်ထူထားသည်။ ကျောက်စာတွင် မြန်မာ့ရိုးရာတိုင်းတာမှု စံနှုန်းပါသည်။
အုန်းဆီ
အုန်းဆီကို ဘယ်လိုသုံးလဲဆိုတာနဲ့ပတ်သက်ပြီး ကမ္ဘာဟောင်း (၁၉ ရာစုမတိုင်မီ) နဲ့ ကမ္ဘာသစ်ကို ခွဲခြားလိုက် မယ် ဆိုရင် ဘိုးတော်ဘုရား လက်ထက်တုန်းက အုန်းဆီကို မြန်မာတွေဟာ ကေသာအတွက် အဓိကထား အသုံးပြုခဲ့ ကြပါတယ်။ ကျန်းမာရေးအတွက် ထိပ်ကပ်နာပေါက်တာတို့မှာ အသုံးပြုကြပါတယ်။
ပယ်ပုံတော်ဝင်း
သမိုင်းအကျဉ်း
ပယ်ပုံတော်ဝင်းကို သီရိပဝရပိယောနန္တယသတြိဘဝနာဒိတျာဓိပတိ ပဏ္ဍိတမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇာ မည်သော ဆင်ဖြူများရှင်မင်းတရား ဘိုးတော်ဗဒုံမင်းသည် မဟာပထဝီဖြစ်သော ဤမြေကြီးသည် ယူဇနာ နှစ်သိန်းလေးသောင်းရှိရာ ဆံခြည်တစ်ခြမ်း၊ နှမ်းတစ်လုံးရှိအရာတို့ကို အလေးအမြတ်ပြုစေရန် ပြည်သူပြည်သားတို့ ကန်သင်း၊ ကန်ပိုင်၊ နယ်စပ်အငြင်းအခုံ ခိုက်ရနမဖြစ် အပြစ်ကင်းလွတ်စေရန် ပညာရှိတို့နှင့် နှီးနှောတိုင်ပင်ပြီး ပကတိပယ်နှင့် မင်းပယ်နှစ်ရပ်ကို ကျမ်းဂန်လာထုံးစံဥပဒေနှင့်အညီ နေရာ၊ ဝင်းသတ်မှတ်၍ ကျောက်တိုင်များ စိုက်ထူတော်မူခဲ့သည်။ အငြင်းအခုံတစ်ခုပေါ်လာပါက ပကတိပယ်၊ မင်းပယ်တို့စံနှုန်းများနှင့် တိုင်းတာဆုံးဖြတ်စေရန် ကျောက်စာများဖြင့် ရေးသားစိုက်ထူခဲ့သည်။
အုန်းဆီ
တခြားနိုင်ငံတွေမှာတော့ အလှအပအတွက်သာမက ထိပ်ပြောင်ခြင်း၊ ပွန်းပဲ့ခြင်း၊ မီးလောင်ဒဏ်ရာ၊ ပန်းနာ၊ အအေး မိဖျားနာ၊ ချောင်းဆိုးခြင်း၊ နားကိုက်ခြင်း၊ ဖျားနာခြင်း စတဲ့နေရာတွေအတွက် အသုံးပြုကြပါတယ်။ ခေတ်သစ်မှာတော့ ယားနာ၊ ရေယုန်၊ ဝက်သက်၊ ဒက်နဲ့ အရိုးပွရောဂါတွေမှာပါ အသုံးပြုနိုင်တဲ့အထိ ထွန်းကား တိုးတက် ခဲ့ပါတယ်။ ကျောက်ကပ်နဲ့ အသည်းရောဂါတွေအတွက်လည်း ကာကွယ်ပေးပါတယ်။ အုန်းဆီမှာ Lauricacid ပေါတယ်။
ပယ်ပုံတော်ဝင်း
အမျိုးအစား
သံကူကွန်ကရစ်ကျောက်စာရုံ နှစ်ရုံရှိပြီး ပယ်အတိုင်းအတာ စကျင်ကျောက်တိုင်များ ရှိသည်။
အုန်းဆီ
ဒီအက်ဆစ်ကို မိခင်နို့မှာလည်း တွေ့ရှိနိုင်တယ်။ မွေးကင်းစကလေးငယ်ရဲ့ ကိုယ်တွင်း အင်္ဂါများကို သန်မာကြံ့ခိုင်စေ တယ်။ ခန္ဓာကိုယ်က အလွယ်တကူ ချေဖျက်နိုင်တဲ့ ဖက်တီး အက်ဆစ် ပါဝင်တဲ့အတွက် အားအင်အဖြစ် အလွယ်တကူ ပြောင်းလဲနိုင်တယ်။ ဘက်တီးရီးယားတွေကို သေစေနိုင်တဲ့ သတ္တိထူးရှိတယ်။
ပယ်ပုံတော်ဝင်း
လက်ရှိအခြေအနေ
ကျောက်စာ၊ ကျောက်စာရုံနှင့် စိုက်ထားသော ကျောက်တိုင်များအားလုံး မူလအတိုင်း မပျက်မစီး ရှိနေပါသည်။ ကျောက်စာရုံနှစ်ရုံကို လက်ရန်းများဖြင့် ဧရိယာပြုဝန်းရံထားပြီး စံနှုန်းပြကျောက်တိုင်များကိုမူ သံပန်းများဖြင့် အုပ်မိုးထိန်းသိမ်းထားသည်။
အုန်းဆီ
တစ်ခါတစ်လေမှာ တစ်ကိုယ်လုံး အေးစက်ပြီး ချမ်းစိမ့်စိမ့် ဖြစ်နေလေ့ရှိပါတယ်။ အဲ့ဒီလိုအခါမျိုးမှာ မီးလှုံမယ့်အစား အုန်းဆီလေးကိုသာ စမ်းသုံးကြည့်ပါလို့ အကြံပြု ချင်ပါတယ်။ အုန်းဆီဟာ ကိုယ် တွင်းအပူချိန် (သွေးဖိအား) ကို ကောင်းမွန်စေပြီး အုန်းဆီထဲမှာပါရှိတဲ့ ဖက်တီး အက်ဆစ်တွေကို လောင်ကျွမ်း စေတဲ့ အတွက် ကိုယ်တွင်း အင်္ဂါများကို တိုးတက်ကောင်းမွန်စေပါတယ်။
ပယ်ပုံတော်ဝင်း
ထိန်းသိမ်းမှု
ရှေးဟောင်းသုတေသန၊ အမျိုးသားပြတိုက်နှင့် စာကြည့်တိုက်ဦးစီးဌာနက ဝင်းခြံတစ်ခုလုံးကို ဝင်းခတ်ထိန်းသိမ်း စောင့်ရှောက်ထားသည်။
အုန်းဆီ
ခံတွင်း ကျန်းမာရေး
အုန်းဆီဟာ ခံတွင်းရှိ အနံ့အသက်ဆိုးများကို ဖယ်ရှားပေးပြီး သွားပျက်စီးခြင်း၊ သွားဖုံးရောဂါများအတွက်လည်း ကာကွယ်ပေးပါတယ်။ သွားကို အုန်းဆီနဲ့ ရောပြီး တိုက်ပေးပါက ခံတွင်းအနံ့ ကောင်းမွန်ပြီး သွားတွေ ကျန်းမာ သန်မာလာစေမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဟင်းသီးဟင်းရွက် ဆီများထက် ပိုထူး
အုန်းဆီဟာ တခြားသော ဟင်းသီး ဟင်းရွက်ဆီများထက် ပိုပြီး ထူးခြားများပြားတဲ့ သတ္တိတွေ ရှိပါတယ်။ အမျိုးမျိုး သော ဘတ်တီးရီးယားများ၊ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးမွှားများ၊ ယားနာများကို သေစေနိုင်ပြီး ဝမ်းချုပ်ခြင်းမှလည်း ကင်းဝေးစေပါ တယ်။ ကျောရိုးမကြီး ကင်ဆာ၊ အနောက်တိုင်းက အမျိုးသမီးတွေ အဖြစ်များတဲ့ ရင်သားကင်ဆာနဲ့ တခြားသော ကင်ဆာ အမျိုးအစားတို့ကိုလည်း ကာကွယ်ပေးပါတယ်။
ကေသာကို အကျိုးပြု
အုန်းဆီဟာ ကေသာတွင်းမှာ ရှိတဲ့ ပရိုတင်းဓာတ်တွေကို ပိတ်ဆို့ထားနိုင်တဲ့အတွက် ကေသာတွင်း ပရိုတင်းဓာတ် ဆုံးရှုံးမှု မဖြစ်တော့ပါဘူး။ ပိုးသားလေးလို ရွှန်းစိုသန်စွမ်း တောက်ပြောင်စေပြီး ဒက်ပေါက်ခြင်းမှလည်း ကင်းဝေး စေပါတယ်။
အရေပြား
အုန်းဆီဟာ အသားရေကိုလည်း ရွှန်းစိုစေပြီး ဝက်ခြံကိုလည်း အမြန်ဆုံး ကုသပေးနိုင် ပါတယ်။ အရေပြားထဲကို ဖောက်ဝင်နိုင်စွမ်းရှိပြီး အညစ်အကြေးတွေကို ဖယ်ရှားသန့်စင် ပေးနိုင်ပါတယ်။ ဝက်ခြံအတွက် အုန်းဆီပါး⁠ပါးလေးကို မနက်တိုင်း လိမ်းပေးပါ။ ပထမမှာ ဝက်ခြံဟာ ပိုပြီးဆိုးရွားလာတဲ့ ပုံစံရှိလာနိုင်ပါတယ်။ မကြောက်ပါနဲ့။ မကြာခင် လျော့ပါး ပျောက်ကွယ်သွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဆက်တိုက်လေးသာ အသုံးပြု ပေးပါ။
အုန်းဆီကို အရေပြားအတွက် ပုံမှန်အသုံးပြုပေးမယ် ဆိုရင် အရေပြားအတွက် ပြဿနာတွေဟာ နောက် နောင်ဖြစ် ပေါ်လာမှာ မဟုတ်တော့ပါဘူး။ တောင်ပစိဖိတ်ကျွန်းက ကျွန်းသား၊ ကျွန်းသူတွေဟာ အုန်းဆီကို နေ့စဉ်ပုံမှန် အ သုံးပြုကြပါတယ်။
နေရောင်ထဲ အပြင်မသွားခင် အုန်းဆီလိမ်းပြီးမှ သွားလေ့ရှိကြပါတယ်။ ဘာဖြစ်လို့လဲ ဆိုတော့ အုန်းဆီဟာ အကောင်းဆုံး နေရောင်ကာခရင်မ် တစ်မျိုးပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အုန်းဆီကို နေလောင်ဒဏ် အသားရေများအတွက်လည်း အသုံးပြုနိုင်ပါသေးတယ်။
အမာရွတ်၊ မှဲ့ခြောက်များ၊ ကြွက်နို့များကိုလည်း အုန်းဆီဟာ ဖယ်ရှားနိုင်ပါတယ်။ အုန်းဆီကို အပူပေးပြီး နွေးတေးတေး အဆင့်မှာ လိမ်းပေးရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ပူနွေးတဲ့ အုန်းဆီ အနေအထားကို အရေပြားဟာ ကောင်းစွာ စုပ်ယူနိုင်မှာ ဖြစ်ပြီး အဲဒီ့လိမ်းထားတဲ့ နေရာကို ပတ်တီးနဲ့ ထပ်ပြီး စည်းပေးရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဆောင်းဦးရွက်ကြွေ ကွဲမျက်ခြေ
ဟေမာန်ဆောင်းရဲ့ တံခါးပေါက်ကို ရောက်လာတဲ့အခါ ပျိုတို့ရဲ့ ခြေဖဝါးဟာ ဘယ်အမာခံ မျက်နှာပြင်မှ မနင်းရဘဲ ကွဲအက်ပြတ်ရွေ့လာပါတယ်။ အဲဒီ့လို အခါမျိုးမှာ အုန်းဆီနဲ့ ခြေဖနောင့်ကို လိမ်းပေးလိုက်ပါ။ ခြေဖဝါးကွဲတာ အပြင် ခြေထောက်မှာ ယားနာတွေ ပေါက်ရင်လည်း အုန်းဆီကို အသုံးပြုနိုင်ပါသေးတယ်။
ဝိတ်ကျစေ
အုန်းဆီဟာ ဝိတ်ကျစေမယ်ဆိုရင် ပျိုတို့ မျက်ခုံးလေးတော့ နည်းနည်း ပင့်ချင်မယ် ထင်တယ်။ ဒီလိုရှိပါတယ်။ အုန်းဆီဟာ ကိုယ်တွင်း ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်တွေကို ကောင်းမွန် ဖြောင့်ဖြူးသွက်လက်စေတာမို့ ကိုယ်တွင်းရှိ အဆီပိုများကို ဖယ်ရှားပေးသွားပြီး အားအင်ကြွက်သား အဖြစ်သို့ ဖန်တီးလိုက်ပါတယ်။ ဒီလိုနဲ့ ကိုယ်အလေးချိန်တိုးခြင်းမှ တစ်ခါတည်း ကာကွယ်ပေးပြီးသား ဖြစ်သွားပါတော့တယ်။
စီးပွားရေး
စီးပွားရေး (သို့) စီးပွားရေးစနစ်တွင် ကုန်ထုတ်လုပ်မှု၊ ဖြန့်ချိရေး (သို့) ကုန်သွယ်မှု နှင့် ကန့်သတ်ချက်ရှိသော ကုန်စည်များ နှင့် ဝန်ဆောင်မှုများကို နယ်မြေတစ်ခုအတွင်း အမျိုးမျိုးသော ကိုယ်စားလှယ်တို့မှ သုံးစွဲမှု စသည်တို့ ပါဝင်သည်။ စီးပွားရေးဆိုင်ရာ ကိုယ်စားလှယ်များသည် သီးခြားရပ်တည်သူများ၊ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ၊ အဖွဲ့အစည်းများ (သို့) အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ စသည်တို့ ဖြစ်နိုင်သည်။ ထိုဖလှယ်မှုလုပ်ငန်းသည် ပါဝင်သူနှစ်ဦးက ဖလှယ်မည့်ကုန်ပစ္စည်း (သို့) ဝန်ဆောင်မှု၏ သတ်မှတ်ငွေကြေးစနစ်ဖြင့် ဖော်ပြထားသော တန်ဖိုး သို့ ဈေးနှုန်းတစ်ခုကို သဘောတူညီမှုရရှိလျှင် ဖြစ်ပေါ်သည်။
ယခင်အခါက စီးပွားရေးဆိုင်ရာ ဆောင်ရွက်မှု များသည် သဘာ၀သယံဇာတများ၊ လုပ်သားများ နှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ စသည်တို့ဖြင့် စုပေါင်းထားသည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ ထိုအမြင်သည် အတတ်ပညာ၏ရလဒ်ဖြစ်သော နည်းပညာ၏တန်ဖိုး (အလိုလျောက်လုပ်ဆောင်မှု၊ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်မှု ကို မြန်ဆန်လာစေမှု၊ ကုန်ကျစရိတ်လျော့ကျလာမှု)၊ နှင့် ဆန်းသစ်ပြောင်းလဲမှု (ကုန်စည်အသစ်များ၊ ဝန်ဆောင်မှုများ၊ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်မှုများ၊ ဈေးကွက်အသစ်များ၊ ဈေးကွက်ချဲ့ထွင်မှုများ၊ ဈေးကွက် ကွဲပြားခြားနားမှုများ၊ ဈေးကွက်ထိုးဖောက်မှုများ၊ အမြတ်ငွေတိုးပွားမှုနည်းအသစ်များ) စသည်တို့ကို လျစ်လျူရှု့ထားလျက် ရှိသည်။
စီးပွားရေးစနစ်တစ်ခုသည် ယဉ်ကျေးမှု၊ တန်ဖိုးထားမှု၊ ပညာရေး၊ နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု၊ သမိုင်းကြောင်း၊ လူမှုအဖွဲ့အစည်း၊ နိုင်ငံရေး ဖွဲ့စည်းပုံ နှင့် ဥပဒေစနစ်၊ ထိုနိုင်ငံ၏ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်အနေအထား၊ သဘာ၀အရင်းမြစ်တည်ရှိမှု ဂေဟစနစ် စသည့် အဓိကအခြေခံအကြောင်းအရာတို့၏ ဆောင်ရွက်မှု လုပ်ငန်းစဉ်တို့၏ ရလဒ်ဖြစ်သည်။
စီးပွားရေးတိုင်းတာချက်များ
နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးကို တိုင်းတာနိုင်သော နည်းလမ်းများ အမြောက်အမြားရှိသည်။ ထိုကဲ့သို့ စီးပွားရေးကို တိုင်းတာနိုင်သော အချက်များတွင် အောက်ပါနည်းလမ်းများ ပါဝင်သည်။
ဂျီဒီပီ
နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ ဂျီဒီပီသည် ထိုနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး ပမာဏကို တိုင်းတာနိုင်သည်။
ကဏ္ဍ:ပင်မ အကြောင်းအရာ ဆောင်းပါးများ
ထွန်းဖေ
ဦးထွန်းဖေ သည် မိတ္ထီလာခရိုင်၊ မလှိုင်မြို့နယ် သရက်ကောင်းပင်ရွာ ဇာတိဖြစ်၍ ၁၂၆၂ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း ၁၁ ရက် (၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၅ ရက်) နေ့တွင် ဖွားမြင်သည်။ ဖခင်မှာ မြေတိုင်းစာရေး၊ ရိုးကန်ရွာ အထူးအာဏာရ တရားသူကြီး ဦးဘိုးလှ ဖြစ်၍၊ မိခင်မှာ ဒေါ်နန်းအေး ဖြစ်သည်။
ဦးထွန်းဖေသည် မိတ္ထီလာ အေဘီအမ်ကျောင်းတွင် စတင် ပညာ ဆည်းပူးသည်။ ၁၉၁၈ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးမြို့ ဗုဒ္ဓသာသနာနုဂ္ဂဟကျောင်းမှ ဆယ်တန်း အောင်မြင်သည်။ ထို့နောက် ရန်ကုန် ကောလိပ်တွင် ဆက်လက် ပညာ ဆည်းပူးပြီး ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပေါ်ပေါက်သော ပထမ တက္ကသိုလ် သပိတ်တွင် ခေါင်းဆောင် တဦး အဖြစ် ပါဝင်သည်။ သပိတ် ခေါင်းဆောင် ၂၆ ဦး ကော်မတီတွင် ကော်မတီဝင် တဦးအဖြစ် ရွေးချယ်ခံရသည်။
ဦးထွန်းဖေ၏ အမှတ်တရ လုပ်ဆောက်ချက် တခုမှာ လယ်သမား ခေါင်းဆောင်ကြီး ဆရာစံ မကွယ်လွန်မီ ထောင်ထဲတွင် တွေ့ဆုံ ညှိနှိုင်းပြီး ဆရာစံ၏ ဆေးကျမ်းများမှ ရသော စာမူခဖြင့် ဆိုရှယ်လစ် ဝါဒ ဆိုင်ရာ စာအုပ်များ ဝယ်ယူ၍ ဆရာစံ ပိဋကတ်တိုက် ကို တည်ထောင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဦးထွန်းဖေ ကိုယ်တိုင်လည်း ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒ ဆိုင်ရာ စာအုပ်များကို မြန်မာဘာသာ ပြန်ဆိုခဲ့သည်။
၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့နေ့စဉ် အယ်ဒီတာ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ပြီး၊ ဂျပန်ခေတ် ၁၉၄၂ ခုနှစ်က စ၍ ဗမာ့ခေတ် သတင်းစာ အယ်ဒီတာချုပ် အဖြစ် ၁၉၄၆ ခုနှစ် အထိ ဆောင်ရွက်သည်။ ၁၉၄၃ ခုနှစ်တွင် တိုကျို၌ ကျင်းပသော မဟာ အရှေ့အာရှတိုက် သတင်းစာ ညီလာခံသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။
စစ်ပြီးချိန်တွင် ဟံသာဝတီ သတင်းစာ အယ်ဒီတာချုပ် အဖြစ် ၁၉၄၆ ခုမှ ၁၉၄၈ ခု အထိ ဆောင်ရွက်သည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ သတင်းစာဆရာ အသင်း ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ ဗြိတိန်နိုင်ငံနှင့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသို့ သတင်းစာ ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် သွားရောက်ရသည်။
ဦးထွန်းဖေသည် ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ဥပဒေပြု လွှတ်တော်သို့ ဟင်္သာတ အနောက်ပိုင်းမှ လွှတ်တော် အမတ်အဖြစ် ရွေးကောက် တင်မြှောက်ခံရသည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်မှ စ၍ ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီး၊ သာသနာရေး ဝန်ကြီး၊ ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီး တာဝန်များကို ယူခဲ့ပြီး ၁၉၅၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ဝန်ကြီး အဖွဲ့မှ နုတ်ထွက်သည်။
၁၉၅၃ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလတွင် ထွန်းနေ့စဉ် သတင်းစာကို စတင် တည်ထောင်ပြီး၊ အယ်ဒီတာချုပ် အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဒေလီမြို့၌ ကျင်းပသော အရှေ့အာရှ ကွန်ဖရင့်သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ မနီလာမြို့သို့ သွားရောက် လေ့လာခဲ့သည်။
၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ စာနယ်ဇင်း ကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ ပြည်ထောင်စု အစိုးရ ရာထူးဝန် အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ဆောင်ရွက်ပြီး၊ ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် အငြိမ်းစား ယူသည်။ ဦးထွန်းဖေသည် မြန်မာစာ ကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် အဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်သည်။ ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွက် ကျရောက်သော အမျိုးသားနေ့ ရွှေရတုသဘင် ကျင်းပရေး ကော်မတီ ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ပြီး၊ အမျိုးသားနေ့ ရွှေရတု သဘင် ပြဇာတ်ကို ရေးသား တင်ဆက်သည်။
ဦးထွန်းဖေသည် ဂျပန်သူလျှို၊ ဆိုဗီယက် ဒီမိုကရေစီ ကိုယ်တွေ့များ၊ ရပ်စ်ပြူတင် (ပ၊ ဒု) နှင့် တရုတ်ပြည် အတွင်းရေး ရာဇဝင် (ဒေါက်တာ ဆွန်ယက်ဆင် အတ္ထုပ္ပတ္တိ) တို့ကို မြန်မာပြန်ဆိုခဲ့သည်။ ၁၉၃၂ ခုတွင် မြန်မာစာ အတ္ထုပ္ပတ္တိ ကို ပြုစု ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထိုစာအုပ် ဒုတိယ အကြိမ် ထုတ်ဝေသော အခါ မြန်မာစာ နိဒါန်း ဟု အမည်ပြောင်းခဲ့သည်။ ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် အဘယ်ကြောင့် မြန်မာစာ မတိုးတက်သနည်း ဟူသော စာအုပ်ကို ထုတ်ဝေ၍ မြန်မာစာ ဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်ရေး အတွက် ဆွေးနွေးခဲ့သည်။
ဦးထွန်းဖေသည် ၁၃၃၆ ခုနှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၅ ရက်နေ့ (၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၈ ရက်နေ့) တွင် ကွယ်လွန်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဂျာနယ်လစ်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ဥက္ကံရွာ၊ သနပ်ဖက်
ဥက္ကံရွာ၊ သနပ်ဖက်
မြစ်
မြစ် ဆိုသည်မှာ သဘာဝအတိုင်း စီးဆင်းနေသော ရေလမ်းကြောင်းတစ်ခု ဖြစ်ပြီး အများအားဖြင့် ရေချိုများက သမုဒ္ဒရာ၊ ပင်လယ်၊ ကန် သို့မဟုတ် အခြားသော မြစ်တစ်စင်းသို့ စီးဆင်းနေခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ အချို့သော မြစ်တို့မှာမူ အခြားသော ရေထု တစ်ခု အတွင်းသို့ စီးဝင်ခြင်း မရှိဘဲ မြေကြီးအတွင်းသို့ စီးဝင်၍ ပျောက်ကွယ်သွားခြင်းမျိုးလည်း ရှိတတ်သည်။ မြစ်ငယ်များကို စမ်းချောင်း၊ချောင်းငယ်၊ချောင်းကလေး စသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုး အမည်ပေး ခေါ်ဝေါ်လေ့ ရှိကြသည်။ ပထဝီအနေအထား အားဖြင့် မြစ်၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်ကို သတ်မှတ်ထားခြင်း မရှိသော်လည်း အချို့သော နိုင်ငံများတွင်မူ မြစ်အဖြစ် အရွယ်အစားပေါ် မူတည်၍ သတ်မှတ်လေ့ ရှိကြသည်။ မြစ်ငယ်များကို နိုင်ငံအလိုက် အမည်အမျိုးမျိုး မှည့်ခေါ်လေ့ ရှိကြသည်။ တခါတရံတွင် ချောင်းငယ်ထက်ကြီးသော ရေလမ်းကြောင်းအား မြစ်အဖြစ် သတ်မှတ်လေ့ရှိသော်လည်း သတ်မှတ်ချက်မှာ ဝေဝါးသဖြင့် တိတိကျကျ ပြောနိုင်ရန် ခက်ခဲသည်။
မြစ်တို့သည် ရေသံသရာ၏ အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။ ရေဝေကြော သို့မဟုတ် ရေဝေကုန်းတန်းများတွင် ရွာကျခြင်းမှ တဆင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော မျက်နှာပြင်ဆင်းရေ များနှင့် အခြားသော အရင်းအမြစ်များ ဖြစ်ကြသည့် မြေအောက်ဖြည့်ရေများ၊ စိမ့်စမ်းများ နှင့် သဘာဝ ရေခဲများနှင့် နှင်းခဲများအရည်ပျော်ရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသော ရေများ သည် မြစ်တို့ အတွင်းသို့ ပေါင်းစပ် ဝင်ရောက်လာကြသည်။ မြစ်တို့အား သိပ္ပံနည်းကျ လေ့လာသော ပညာရပ်ကို ပိုတမိုလိုဂျီ(Potamology) ဟု ခေါ်ပြီး ကုန်းတွင်းရှိ ရေတို့ကို ယေဘုယျအားဖြင့် လေ့လာသော ပညာရပ်ကို ရေချိုပညာ ဟု ခေါ်သည်။
ကမ္ဘာ၏ ပြင်ပတွင်မူ စနေဂြိုဟ်၏ လတစ်စင်း ဖြစ်သော တိုက်တန် တွင် ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်ရည်များ စီးဆင်းနေသောမြစ်ကို တွေ့ရှိခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ သီအိုရီအရ ကြယ်တို့၏ လူနေထိုင်နိုင်သော နေရာများတွင် မြစ်များ ရှိသည်ဟု ယူဆကြသည်။
မြေမျက်နှာသွင်ပြင်
မြစ်များသည် မြစ်ဖျားခံရာ အရပ်မှ စတင်စီးဆင်းပြီး မြစ်ကြောင်းဟု ခေါ်သော လမ်းကြောင်း အတိုင်း စီးဆင်းကာ မြစ်ဝ သို့မဟုတ် မြစ်ဝများတွင် အဆုံးသတ်လေ့ ရှိကြသည်။ မြစ်အတွင်းရှိ ရေများသည် မြစ်ကမ်းပါး နှစ်ခု အကြား မြစ်ကြမ်းပြင် အထိ နက်သော ရေလမ်းကြောင်းတစ်ခု အတွင်း ကန့်သတ် စီးဆင်းလေ့ ရှိသည်။ ကျယ်ပြန့်သော မြစ်များတွင်မူ ရေလမ်းကြောင်း၏ အပေါ်သို့ လျှံကျလာသော ရေများ စီးဆင်းရာ ကျယ်ပြန့်သော ရေလွှမ်းလွင်ပြင် များ ရှိသည်။ ရေလွှမ်းလွင်ပြင်သည် မြစ်၏ ရေလမ်းကြောင်း နှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် အလွန် ကျယ်ပြန့်လေ့ ရှိသည်။
မြစ်သည် အများအားဖြင့် တောင်များ၊ သို့မဟုတ် တောင်ကုန်းများတွင် မြစ်ဖျားခံလေ့ ရှိ၏။ တောင်များပေါ်ရှိ စမ်း၊ သို့မဟုတ် အရည်ပျော်နေသော ရေခဲမြစ်မှ အစပြု၍ မြစ်ဖျားခံလေ့ရှိသည်။ ထိုသို့ မြစ်ဖျားခံပြီးနောက် နိမ့်ရာသို့စီးဆင်းသွားရာ အခြားချောင်းများလည်း ပေါင်းလာကြကာ မြစ်ရေပြင်သည် ပို၍ ကျယ်သွားသည်။ ထိုသို့ စီးဆင်းသွားသည့် ရေစီးကြောင်းက ရေလမ်းကြောင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ထိုရေလမ်းကြောင်းသည် နှစ်ဖက်ရှိ ကုန်းများထက် နိမ့်နေ၏။ ထိုရေလမ်းကြောင်း၏ အောက်ခြေကို အောက်ခင်းဟု ခေါ်သည်။ မြစ်၏ ဘေးနှစ်ဖက်ကို ကမ်းပါးဟု ခေါ်သည်။ မြစ်ရေစီးဆင်းရာတွင် လက်ျာဘက်ရှိ ကမ်းကို လက်ျာဘက်ကမ်းဟု ခေါ်၍ လက်ဝဲဘက်ရှိ ကမ်းကို လက်ဝဲဘက်ကမ်းဟု ခေါ်သည်။ ထိုနည်းဖြင့် မည်သည့် မြို့သည် မည်သည့် မြစ်၏ မည်သည့် ဖက်ကမ်းတွင် တည်ရှိသည်ဟု ပြောလေ့ရှိကြသည်။ မြစ်တမြစ် အတွင်းသို့ စီးဝင်သည့် မြစ်လက်တက် အားလုံးနှင့် မြစ်မကြီးကို မြစ်စဉ်စုဟု ခေါ် မြစ်လက်တက် အားလုံးနှင့် မြစ်မကြီးကို မြစ်စဉ်စုဟု ခေါ်သည်။ မြစ်မကြီးမှ ခွဲထွက်၍ ထိုမြစ်မကြီးအတွင်းသို့ ပြန်၍မစီဝင်တော့သော မြစ်ကို မြစ်ခွဲဟု ခေါ်သည် မြစ်စဉ်စုတစ်ခု စီးဆင်းနေသော ဒေသကို မြစ်ဝှမ်းဟု ခေါ်သည်။
မြစ်တစ်မြစ်ကို အများအားဖြင့် သုံးပိုင်းပိုင်း၍ လေ့လာလေ့ ရှိကြသည်။ ထိုအပိုင်းများသည် တစ်ပိုင်းနှင့် တစ်ပိုင်း အရည်အချင်းချင်းတွင် မတူတတ်ကြချေ။ ထို့ပြင် ယင်းတို့၏ ဝိသေသဂုဏ်များလည် မတူတတ်ကြချေ။ ထို အပိုင်းများမှာ အထက်ပိုင်း၊ အလယ်ပိုင်းနှင့် အောက်ပိုင်းများ ဖြစ်ကြ၏။ အထက်ပိုင်းတွင် ရေလမ်းကြောင်းနက်၍ ရေစီးသန်သည်။ ရေလမ်းကြောင်းသည် ရေ၏တိုက်စားခြင်းကိုခံရသဖြင့် လျင်မြန်စွာ နက်ရှိုင်းသွားတတ်သည်။ ကမ်းပါးများသည်လည်း မတ်စောက်၍ နေတတ်သည်။ မြစ်များ၏ အထက်ပိုင်း ကမ်းပါးများသည် မျဉ်းမတ်ကဲ့သို့ မတ်စောက်လျက်ပင် ရှိတတ်ကြသည်။ ရေစီးကြောင်းကလည်း သဲအမြောက်အမြားနှင့် ကျောက်စရစ်များကို သယ်ဆောင်သွားသည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် အတော်ကြီး၍ လေးလံသော ကျောက်တုံးကြီးများကိုပင် သယ်ဆောင်သွားတတ်ကြသည်။ ရေစီးသည်လည်း သန်လှသဖြင့် ရေစီးကြောင်းလမ်းရှိ ပစ္စည်းမှန်သမျှကို သယ်ဆောင် သွားလေ့ ရှိသည်။ ရေစီးကြောင်းသည်လည်း အများအားဖြင့် ဖြောင့်တန်း နေတတ်သည်။ မြစ်မ အတွင်းသို့ စီးဝင်လာသော မြစ်လက်တက်များ၏ ရေလမ်းကြောင်းများသည် မြစ်မကြီး၏ ရေလမ်းကြောင်း လောက်ပင် နက်တတ်ကြသည်။
မြစ်၏ အလယ်ပိုင်းသည် မြစ်ဖျားခံရာ တောင်များကိုကျော်လွန်လာပြီဖြစ်သဖြင့် ရေစီးသည် နှေးသွားလေသည်။ ထိုအပိုင်းတွင် ရေစီးသည် မသန်လှတော့သဖြင့် အထက်ပိုင်းမှ သယ်ဆောင်လာသော ကျောက်စရစ်များသည် ထိုအပိုင်းတွင် ကျကျန်ရစ်ခဲ့ကြသည်။ ထိုအပိုင်းတွင် ရေစီးသည် နှေးသွားပြီဖြစ်သဖြင့် မြစ်သည် ပို၍ ကျယ်သွားလေသည်။ ရေစီးကြောင်းကလည်း လမ်းရှိအခုအခံများကို သယ်ဆောင်မသွားနိုင်ကြတော့သဖြင့် ထိုအခုအခံများကို ကွေ့ကောက်၍ သွားကြသည်။ မြောက်အမေရိကတိုက်ရှိ မစ္စစ္စပီမြစ်၏ အလယ်ပိုင်းတွင် ထိုနည်းအတိုင်း ဖြစ်ပေါ်နေသည်ကို တွေ့နိုင်ပေသည်။ မြစ်၏ အလယ်ပိုင်းတွင် နုံးနုနှင့် ရွှံ့များသည် ရေစီးကြောင်းရှိ အခုခအခံများကြောင့် အောက်သို့ အနည်ထိုင်သွားကြပြီးလျှင် နောက်ဆုံးတွင် မျက်နှာပြင်သို့ မြင့်တက်လာကာ ကျွန်းများပင် ဖြစ်ပေါ်လာကြသည်။ မြစ်၏ အထက်ပိုင်းရှိ ကျွန်းမျာသည် မြစ်၏ လျင်မြန်သော ရေစီးကြောင်း၏ တိုက်စားမှုကြောင့် ရေမစားနိုင်သော ကျောက်များသာ ဖြစ်ကြသည်။ မြစ်၏ အောက်ပိုင်းသည် မြစ်၏ အလယ်ပိုင်းနှင့် မထူးခြားလှချေ။ ရေစီးကြောင်းသည် အနည်းငယ်ပို၍ နှေးသွား၍၊ နုံးနုများ ပို၍ အနည်ထိုင်ကြသဖြင့် ရေသည်လည်း ပို၍ တိမ်သွားသည်။ ထိုနောက်တွင် ရေသည် ကမ်းပါးများကို တိမ်သွားသည်။ ထိုနောက်တွင် ရေသည် ကမ်းပါးများကို လျှံတက်ကာ ရေလွှမ်းမိုးလေ့ရှိကြသည်။ ထိုကဲ့သို့ ရေလွှမ်းမိုးသည့် ရေများ သွေ့ခြောက်သွားသောအခါတွင် မြေဩဇာကောင်းမွန်သော လယ်ယာများဖြစ်သွားကြသည်။ အောက်မြန်မာပြည်ရှိ မြောင်းမြခရိုင်ကဲ့သို့သော မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ၌ မြေဩဇာကောင်းခြင်းမှာ ဧရာဝတီမြစ်သည် ထိုကဲ့သို့ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ မြစ်၏ ရေစီးကြောင်းသည် ကျောက်များကို ဖြတ်၍ စီးလေ့ရှိကြသဖြင့် ကျောက်၏ မမာလှသော အစိတ်အပိုင်းများသည် ရေစီးကြောင်း၏ တိုက်စားခြင်းကို ခံကြရသည်။ မာသည့် ကျောက်အစိတ်အပိုင်းများသာ အခုအခံများအနေဖြင့် ကျန်ရစ်တတ်ကြသည်။ အထူးသဖြင့် ရေစီးသန်သော မြစ်များတွင် ထိုကဲ့သို့ဖြစ်ပေါ်သည်ကို တွေ့ရသည်။ ထိုအခါတွင် ရေမော်များအဖြစ် ကျန်ရစ်သည်။ ကျောက်မာများ အောက်တွင် ကျောက်ပျော့များ ရှိနေလျှင် ရေစီးကြောင်းက ကျောက်ပျော့များကို တိုက်စားသွားသဖြင့် နိုင်အာဂရာ ရေတံခွန်ကြီးကဲ့သို့သော ရေတံခွန်များဖြစ်ပေါ် နေတတ်သည်။
မြစ်များသည် ကူးသန်းသွားလာရန်အတွက် များစွာ အသုံးဝင်သည်။ လူတို့သည် မြစ်များအတွင်း၌ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ လှေသင်္ဘောများဖြင့် သွားလာနိုင်သည်။ ကုန်ပစ္စည်းများကို သယ်ယူနိုင်သည်။ တိုင်းပြည် စည်ပင်ဖွံ့ဖြိုးရေးတွင် မြစ်များသည် အရေးပါ အရာရောက်သော လမ်းကြောင်းများ ဖြစ်ကြပေသည်။ မြစ်၏ ရေများဖြင့် လယ်ယာများကို ရေပေးနိုင်ရုံမက စက်မှုလုပ်ငန်းများတွင် လျှပ်စစ်အား ရစေရန်လည်း ဖန်တီးပေးနိုင်သည်။ မြစ်သည် မြေမျက်နှာပြင်၏ အနေအထားကိုလည်း ပြောင်းလဲပေးနိုင်သည်။ မြင့်မားသည့် ကုန်းပြင်မြင့်ကို ဖြတ်၍ စီးခြင်းဖြင့် ခန့်ညား၍ မညီညာသော တောင်များကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ သို့သော် မြစ်များ၏ အသုံးဝင်ပုံမှာ ယင်းတို့၏အကျယ်အဝန်း၊ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသည့် အရပ်ဒေသ အစရှိသော အချက်များပေါ်တွင်တည်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြစ်ကြီးများတွင် ဧရာဝတီမြစ်တစ်ခုသာလျှင် ကုန်စည်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးအတွက် အသုံးဝင်သည်။ သံလွင်မြစ်မှာ အလွန်ရှည်လျားသော်လည်း ကျောက်ဆောင် ထူထပ်ပေါများ၍ လူဦးရေနည်းပါးသော အရပ်ဒေသများကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းရခြင်းကြောင့် သစ်ဝါးမျှောရန်မှအပ များစွာအသုံးမဝင်လှချေ။ မြစ်တစ်ခု၏ ရေစီးသည့် နှုန်းသည် ရေစီးဆင်းရာ မြေပြင်၏ အနိမ့်အမြင့်ကိုလိုက်၍ ဆုံးဖြတ်ရသည် မှန်သော်လည်း မြေအနိမ့်အမြင့်ချင်း တူညီက ကြီးသော မြစ်သည် ငယ်သောမြစ်ထက်ပို၍ ရေစီးမြန်သည်။ အပူပိုင်းဒေသများတွင် မိုးအခါများ၌ မြစ်ရေလျှံတက်ပြီးလျှင်၊ အခြားအခါများ၌ မြစ်ရေ ကျသွားတတ်သည်။ သမပိုင်းဒေသများ၌မူ မိုးမှာ တစ်နှစ်ပတ်လုံး ညီညာမျှတစွာ ရွာသဖြင့် နွေရာသီလများတွင် ရေမှာ အခိုးအငွေ့အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားပြီးလျှင် မြစ်ရေ ကျသွားတတ်သည်။ သမပိုင်းဒေသများ၌မူ မိုးမှာ တစ်နှစ်ပတ်လုံး လီညာမျှတစွာ ရွာသဖြင့် နွေရာသီလများတွင် ရေမှာအခိုးအငွေ့အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားပြီးလျှင် မြစ်ရေနည်းပါးသွားသည်။ သို့ဖြစ်၍ နွေလများ၌ ရေကျပြီးလျှင် ဆောင်းလများတွင် မြစ်ရေလျှံတက်တတ်သည်။ ပင်လယ် သမုဒ္ဒရာများ၌ ရေခိုးရေငွေ့များသည် ကောင်းကင်သို့ တက်ကာ ကုန်းရှိရာ အရပ်သို့ လေနှင့် ပါသွားကြသည်။ အအေးဓာတ်နှင့် တွေ့ဆုံမိသောအခါ မိုးရေဖြစ်ပြီးလျှင်အောက်သို့ရွာချ၏။ ထိုမိုးရေသည် တောင်များ၊ ကုန်းမြေမြင့်များ ပေါ်သို့ကျရောက်သောအခါ နိမ့်သောနေရာသို့ မြောင်းငယ်ကလေးများ အဖြစ်ဖြင့် စီးဆင်းသည်။ ဤအကြောင်းရပ် အစ၌ ဖော်ပြခဲ့သည့် အတိုင်း ထိုမြောင်းငယ်များ စုဝေးပေါင်းစပ်မိသောအခါ ချောင်းကြီး မြောင်းကြီးတစ်ခုဖြစ်ကာ နောက်ဆုံး၌ မြစ်ကြီးတစ်ခုအဖြစ်သို့ ရောက်သွားပြီးလျှင် ပင်လယ်ထဲသို့ စီးဆင်းသွားလေသည်။ ဤသို့လျှင် မြစ်များသည် ပင်လယ်ထဲမှ ရေကို ပင်လယ်ထဲသို့ ပြန်၍ သယ်ဆောင်သွားပုံကို ကျွန်ုပ်တို့တွေ့ရပေသည်။ ကမ္ဘာတွင် ထင်ရှားသော မြစ်ကြီးအချို့ကို ယင်းတို့တည် ရှိရာဒေသ၊ ယင်းတို့၏ ခန့်မှန်းမိုင် အရှည်နှင့်တစ်ကွ အောက်တွင်ဖော်ပြထားသည်။
ကမ္ဘာပေါ်ရှိ မြစ်များ
ဒန်းညု ဥရောပတိုက် ၁,၇၂၅။ ယူဖရေးတီး အာရှတိုက် ၁,၇ဝဝ။ ဧရာဝတီ အာရှတိုက်(မြန်မာနိုင်ငံ) ၁,၂၅ဝ။
စံသာအောင်
thumb|ဦးစံသာအောင် ဦးစံသာအောင် ( ခရစ် ၁၉၂၅ - ၁၉၈၁ ) သည် ရခိုင်နှင့်မြန်မာ လူမှုရေးနယ်ပယ်၊ ပညာရေး နယ်ပယ်၊ စာပေယဉ်ကျေးမှု နယ်ပယ် အသီးသီးတွင် ထင်ရှားသူဖြစ်ပြီး ၁၉၇၁-ခုနှစ် အမျိုးသားစာပေဆု၊ သုတပဒေသာ (သိပ္ပံနှင့်အသုံးချသိပ္ပံဘာသာရပ်) ဆုရ စာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။
ဆရာကြီးဦးစံသာအောင်ကို ၁၉၂၅ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂၇)ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရခိုင်ပြည်နယ်၊ စစ်တွေမြို့၊ ရွှေပြားရပ်၌ အဖဦးသာဇံဦး A.T.M, K.S.M (အငြိမ်းစား စက်ရှင်တရားသူကြီး)၊ အမိဒေါ်မဘု တို့မှ မွေးဖွားသည်။ ငယ်စဉ်က တီတီစီကျောင်း၊ သာယာဝတီ၊ မြင်းခြံ၊ စစ်တွေ အစိုးရ စာသင်ကျောင်းများတွင် ပညာသင်၍ ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် တန်းမြင့် ကျောင်းထွက် စာမေးပွဲကို စစ်တွေ အစိုးရ အထက် တန်း ကျောင်းမှ အောင်မြင်သည်။ ရူပဗေဒနှင့် ဓာတုဗေဒ ဘာသာရပ်များတွင် ဂုဏ်ထူးရသည်။ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၄၁ ခုနှစ်အထိ လည်းကောင်း၊ ကာလကတ္တားတက္ကသိုလ်တွင် ၁၉၄၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၇ ခုနှစ်အထိ လည်းကောင်း ပညာသင်ကြားပြီး ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ရူပဗေဒဂုဏ်ထူးဘွဲ့ကို အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သော ပထမတန်းမှ အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ပါမောက္ခဒေါက်တာမောင်မောင်ခ၏ ပထမဦးဆုံး ဂုဏ်ထူးတန်း ကျောင်းသား ဖြစ်သည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၏ ဟားဗတ်တက္ကသိုလ်တွင် ဘွဲ့လွန်ရူပဗေဒပညာကို လေ့လာဆည်းပူးခဲ့ရာ သန့်စင်ရူပဗေဒဘာသာဖြင့် မဟာဝိဇ္ဇာ (ရူပဗေဒ) ဘွဲ့ကို ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ရရှိခဲ့သည်။ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ရူပဗေဒဌာနတွင် ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်မှစ၍ သရုပ်ပြဆရာအဖြစ် စတင်အမှုထမ်းသည် ။ ၁၉၅၁ တွင် ရူပဗေဒ လက်ထောက်ကထိက အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ကထိက အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် ရူပဗေဒ ပါမောက္ခအဖြစ် လည်းကောင်း အမှုထမ်းသည်။ ၁၉၇၀ပြည့်နှစ်အောက်တိုဘာလတွင် တက္ကသိုလ်များအုပ်ချုပ်ရေးရုံး၌ ညွှန်ကြားရေးမှူးအဖြစ် ရာထူးတိုးမြှင့်ခန့်ထားခြင်း ခံရပြီး ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်များ အုပ်ချုပ်ရေး အဖွဲ့မှ ဂုဏ်ထူးဆောင် ပါမောက္ခအဖြစ် ဂုဏ်ပြုချီးမြှင့်ခဲ့လေသည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် အထက်တန်းပညာ ဦးစီးဌာန ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်အဖြစ် ရာထူးတိုးမြှင့်ခြင်း ခံရသည်။
သိပ္ပံနှင့် ရူပေဗဒနယ်ပယ်
ဦးစံသာအောင်သည် ၁၉၅၈ ခုနှစ်မှ စ၍ ပါမောက္ခ ဒေါက်တာမောင်မောင်ခနှင့် တွဲဖက်၍ အထက်တန်းကျောင်းသုံး ရူပဗေဒ စာအုပ်များကိုလည်းကောင်း၊ သိပ္ပံ ဥပစာတန်းများအတွက် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ရူပဗေဒ စာအုပ်များကိုလည်းကောင်း ရေးသားခဲ့သည်။ တက္ကသိုလ် တတိယနှစ် မက္ကင်းနစ် စာအုပ်ကိုလည်း အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ရေးသားခဲ့သည်။ ပါမောက္ခ ဦးစံသာအောင်သည် စာပေအရေးအသား ကောင်းသူ တစ်ဦးလည်း ဖြစ်၍ ၁၉၇၁ ခုနှစ်အတွက် အမျိုးသားစာပေဆုကို သိပ္ပံနှင့် အသုံးချ သိပ္ပံဘာသာရပ်၌ 'ရူပဗေဒအကြောင်း သိကောင်းစရာ' စာအုပ်ဖြင့် ဆွတ်ခူးရရှိခဲ့သည်။ ရခိုင်အမျိုးသား စာဆိုများအနက် ဦးစံသာအောင်သည် အမျိုးသားစာပေဆုကို ပထမဦးဆုံး ဆွတ်ခူးခဲ့သူဖြစ်သည်။ သိပ္ပံ၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးများကို အင်္ဂလိပ်-မြန်မာသတင်းစာများ၊ ဂျာနယ်၊ မဂ္ဂဇင်း စာစောင်များတွင်ရေးသားခဲ့သည်။ သိပ္ပံဆိုင်ရာ စာအုပ်များ ဖြစ်သော
စသည့်စာအုပ်များကိုလည်း ရေးသားပြုစုခဲ့သည်။
၁၉၅၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ် အထိ အိန္ဒိယ၊ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံနှင့် ဗီယင်နာ အဏုမြူစွမ်းအင် အေဂျင်စီများတွင် ပြုလုပ်သော သိပ္ပံဆွေးနွေးပွဲများ၊ အဏုမြူဓာတ်ပေါင်းဖိုဆိုင်ရာ နှီးနှော ဖလှယ်ပွဲများ၊ သိပ္ပံကိရိယာ နှီးနှော ဖလှယ်ပွဲများ၊ အာကာသသိပ္ပံ ဆွေးနွေးပွဲများသို့ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် ဂျပန် နိုင်ငံ၊ ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု (ယခု ရုရှားဖရက်ဒေးရှင်းနိုင်ငံ) တို့၌ ပညာရေးလုပ်ငန်းများ သွားရောက်လေ့လာခဲ့သည်။
နိုင်ငံရေးနယ်ပယ်
၁၉၇၅ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ တွင် ပထမအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် စတုတ္ထအစည်းအဝေးတွင် ရခိုင်ပြည်နယ် စစ်တွေမြို့ မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် (၂) မှ ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် ရွေးချယ် တင်မြှောက်ခြင်း ခံရသည်။ ဒုတိယ အကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်နှင့် ပြည်သူ့ကောင်စီအဆင့်ဆင့် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲ ကျင်းပရေး ကော်မရှင်တွင် အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဒုတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်နှင့် ပြည်သူ့ကောင်စီအဆင့်ဆင့် ရွေးချယ်တင်မြောက်ပွဲတွင် စစ်တွေမြို့ မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် (၂) မှ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း ခံရသည်။ ဒုတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမ အစည်းအဝေးတွင် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲ ကျင်းပရေး ကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဒုတိယ အကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယ အစည်းအဝေးတွင် သဘာပတိ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်လည်းကောင်း ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၇၉ ၊ ဇန်နဝါရီလ (၂၂) ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် အဖွဲ့ကို ခေါင်းဆောင်၍ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံသို့ လေ့လာရေးခရီးသွားရောက်ခဲ့သည်။
ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရှေးဟောင်းသမိုင်းသုတေသန
ဦးစံသာအောင်သည် ရှေးဟောင်း ပျူ၊ မွန်၊ မြန်မာ အက္ခရာရင်းမြစ် ပညာရှင် ဦးသာမြတ်ကို စံပြု၍ သိပ္ပံ ပညာ နယ်ပယ်မှ ဝိဇ္ဇာပညာရပ် နယ်ပယ်သို့ ကူးပြောင်းလာသူ တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ရခိုင်လူမျိုးတိုင်းရင်းသားများထဲမှ ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်းသုတေသီပညာရှင်များ ဖြစ်သော ဦးစံရွှေဘု၊ ရခိုင်ပဏ္ဍိတ် ဦးဦးသာထွန်း၊ ဦးအောင်သာဦး တို့ထင်ရှားခဲ့သည့်အပြင် ဦးစံသာအောင်သည်လည်း ရူပဗေဒ ပါမောက္ခ၊ အထက်တန်းပညာ ဦးစီးဌာန ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် အဖြစ် ထမ်း ဆောင်ခဲ့သော်လည်း ရှေးဟောင်း ရခိုင်သမိုင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ပညာရှင် အဖြစ် ပိုမို ထင်ရှားခဲ့သည်။
သမိုင်းနှင့် ပတ်သက်၍ စာပေများလည်းရေးသားခဲ့ရာ အောက်ပါစာအုပ်များကိုလည်း ရေးသားပြုစုခဲ့သည်။
ဒေါင်းကလိန်ရွာ၊ သနပ်ဖက်
ဒေါင်းကလိန်ရွာ၊ သနပ်ဖက်
စံသာအောင်
အေဒီခြောက်ရာစုနှင့် ယင်းမတိုင်မှ ရခိုင်ပြည်သုံးအက္ခရာ(၁၉၇၄)
“ဤစာအုပ်တွင် ရှေးအိန္ဒိယနိုင်ငံသုံး ဗြာဟ္မီ အက္ခရာအကြောင်းကို လည်းကောင်း၊ ဗြာဟ္မီ အက္ခရာများ အကြောင်းကို လည်းကောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ယင်းတို့ မည်သို့ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲလာပုံကိုလည်း ရှင်းလင်းထားသည်။ ယင်းနောက် ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် တွေ့ရသော ကျောက်စာများ၊ ခေါင်းလောင်းစာများ၊ ဒင်္ဂါးစာများ၊ ကြေးနီပြားစာ စသည်တို့ကို သမိုင်း အကျဉ်းချုပ်နှင့်တကွ မူရင်းစာကိုပါ ယနေ့သုံး မြန်မာအက္ခရာဖြင့် ပြန်ဆို ကူးရေး၍လည်း ဖော်ပြထားသည်။ ယင်းရို့ကို စုစည်းပြီး ၆ ရာစု မတိုင်မီ ရခိုင် ပြည် နယ်သုံး ဗျည်းနှင့် သရရို့ကို ထုတ်ယူ၍ ဖော်ပြထားသည်” ဟု ရှင်းလင်းထားသည်။
ထိုသို့ ရှင်းလင်းရာတွင် ဗြာဟ္မီ အက္ခရာများ ခေတ်အဆက် ဆက်ပြောင်းလဲလာပုံ ဇယား၊ ဓာတ်ပုံ၊ အဓိ ပ္ပာယ် ရှင်းလင်းချက်၊ မှတ်ချက်များနှင့် စနစ်တကျ ဖော်ပြထားသည်။ တဖန် ယင်းရို့ကို ခြုံငုံ သုံးသပ်၍ ရခိုင်ပြည်နယ်သုံး အက္ခရာများသည် ပျူအက္ခရာနှင့် လည်းကောင်း၊ ကဒံဗ၊ ပလ္လ အက္ခရာများနှင့် လည်း ကောင်း ကွဲပြား ခြားနားသည်။ ဆင့်ပွား မဟုတ်ဟု တင်ပြထားသည်။ ရှေးဟောင်းရခိုင် အက္ခရာရင်းမြစ် ပြောင်းလဲလာပုံနှင့် ပတ်သက်၍ မြန်မာဘာသာဖြင့် စနစ်တကျ လေ့လာ တင်ပြထားသော သုတေသနလက်ရာ တရပ် ဖြစ်သည်။
အာနန္ဒာစန္ဒြ ရှစ်ရာစု ရခိုင်ဝေသာလီမင်း (၁၉၇၅)
အာနန္ဒစန္ဒြ ကျောက်စာကို ပထမဦးဆုံး အဓိပ္ပာယ် ဖော်ထုတ်၍ စာတမ်းရေးသားပြုစုကြသူများမှာ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အစရှိသော နိုင်ငံတကာမှ သုသေတနပညာရှင်များဖြစ်ပါသည်။ အာနန္ဒစန္ဒြ ကျောက်စာနှင့်ပက်သက်၍ မြန်မာဘာသာဖြင့် အပြည့်အစုံဆုံး သုတေသန လက်ရာ ပြပါ ဆိုလျှင် ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည့် ဦးစံသာအောင်၏ ‘အာနန္ဒစန္ဒြ၊ ရှစ်ရာစု ရခိုင်ဝေသာလီ မင်း’ စာအုပ် ကို ပြရမည်ဖြစ်သည်။ အဆိုပါစာအုပ်တွင် လိုအပ်သော ဓာတ်ပုံ၊ မြေပုံ၊ ရုပ်ပုံများ အပြည့်အစုံ ပါဝင်သည်။ ကျောက်စာကို တလုံးချင်း အဓိပ္ပာယ် ဖလှယ်၍ ကျောက်စာ ဖတ်ပုံ နည်းစနစ်ကို ရှင်းလင်းထားသည်။ ထို့ပြင် ခေတ်ဦး ရခိုင်မင်းဆက် အမည်များကို ကျောက်စာပါ သက္ကရာဇ်များနှင့် ညှိနှိုင်းထားရာ ရခိုင်သမိုင်း၊ ဒင်္ဂါးနှင့် ဗုဒ္ဓ အနုပညာ လေ့လာလိုသူများ အတွက်ပါ အထူး အသုံးဝင်လှပါသည်။
ရခိုင်ဒင်္ဂါးများ (၁၉၇၉)
ဦးစံသာအောင်၏ တတိယမြောက် သုတေသန လက်ရာမှာ ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် ထွက်ပေါ်ခဲ့သော ‘ရခိုင် ဒင်္ဂါးများ’ ဖြစ်သည်။ ယင်းစာအုပ်ကို ဦးစံသာအောင် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ Lancashire and Chesice Numismatic Spciety မှ ‘Arakanse Coins’ အမည်ဖြင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ထုတ်ဝေခဲ့ပါသည်။ ဘာသာပြန်သူမှာ မစ္စတာ ရော်ဘင်ဆင် (Mr. Robinson) နှင့် အေးဆက် (Aye Set) တို့ဖြစ်သည်။
ဩစတြေးလျ အမျိုးသား တက္ကသိုလ်မှ ပင်မလာဂတ်မန်း (Pamela Gutman) သည်လည်း ၎င်း၏ Ph.D ပါရဂူဘွဲ့အတွက် ဦးစံသာအောင်နှင့်တွဲဖက်ကာ ‘ခေတ်ဦးရခိုင်’ (Ancient Arakan ) ဟူသော သုတေသနခေါင်းစဉ်ဖြင့် မြောက်ဦးတွင်သုတေသစာတမ်း ပြုခဲ့ပါသည်။
ဦးစံသာအောင်၏ ‘ရခိုင်ဒင်္ဂါးများ’ စာအုပ်တွင် ဒင်္ဂါးများ ပေါ်ပေါက်လာပုံ၊ ရှေးဟောင်း ရခိုင်ဒင်္ဂါးများ၊  ရခိုင် ဝေသာလီ ဒင်္ဂါး များကို ရခိုင် ရာဇဝင်များနှင့် ညှိခြင်း၊ အာနန္ဒစဏ္ဍန္ဒမင်း ကျောက်စာပါ ရှေးမင်းများ၊ ဒင်္ဂါးစာများ ဖတ်ရန် ဗျည်းနှင့် သရများ၊  ဒင်္ဂါးပြုလုပ်သော ပစ္စည်း၊ အရွယ်အစားနှင့် အလေးချိန်၊ ရခိုင်ဒင်္ဂါး ၁၄၈ပြား၏ ဓာတ်ပုံများ စသဖြင့်ပြည့်ပြည့်စုံစုံဝေဝေဆာဆာဖော်ပြထားပါသည်။  “ရှေးဟောင်း ဒင်္ဂါးတပြားသည် ခေတ်တခေတ်၏ စီးပွားရေး၊ လူမှုရေး၊ နိုင်ငံရေး၊ စာပီ အနုပညာနှင့် ကိုးကွယ် ယုံကြည်မှု ဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေးမှုကြီး တရပ်လုံးကို လွှမ်းခြုံထားရကား အမျိုးသား သမိုင်းကို သိလို သူတိုင်း ဒင်္ဂါးသမိုင်းကို လေ့လာကြရမည် ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ထိုသို့သော သမိုင်းအတွက် ဦးစံသာ အောင်၏ ‘ရခိုင်ဒင်္ဂါးများ’ သည် ပုဗ္ဗမင်္ဂလာပင် ဖြစ်တော့သည်။ သက္ကတဘာသာ ကျွမ်းဝင်လိုသူများ၊ ရှေး ဟောင်း အက္ခရာ လက်ရေးပညာကို လေ့လာလိုသူများ၊ သမိုင်းပညာသျှင်များ၊ ဘောကဗေဒ ပညာရှင် များ စသည်ရို့ လေ့လာထိုက်သည့် ကျမ်းတဆူ ဖြစ် သည်” ဟု ကြိုဆိုဝေဖန်ထားပါသည်။
ဘဝဖြတ်သန်းမှု
ဗုဒ္ဓဘာသာကိုးကွယ်သည်။ အားကစား အနေဖြင့် ရေကူးခြင်းကိုအထူးဝါသနာပါခဲ့ပြီး ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ရေကူးအဖွဲ့ချုပ်မှ ၁၉၅၀ခုနှစ်တွင်ကျင်းပခဲ့သည့် အင်းယားကန်ဖြတ်ရေကူးပြိုင်ပွဲတွင်ဆုတံဆိပ်ရရှိခဲ့သည်။
တက္ကသိုလ်များ တိုင်းရင်းသားစာနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ကော်မတီတွင် စတင်တည်ထောင်သည့်နှစ်မှ စ၍ ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ် အထိ ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်မှ ကွယ်လွန်သည်အထိ နာယက အဖြစ်လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဦးစံသာအောင်သည် ၁၉၈၁ ခုနှစ် မေလ ၂၅ ရက်၊ အသက် (၅၆ )နှစ်အရွယ်တွင်ရုတ်တရက် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:ရခိုင် တိုင်းရင်းသားများ ကဏ္ဍ:၁၉၂၅ မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:၁၉၈၁ ကွယ်လွန်သူများ ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ
ဈေးကွက်ထိုးဖောက်ခြင်း
ဈေးကွက်ထိုးဖောက်ခြင်း ဆိုသည်မှာ ကုန်စည် (သို့) ဝန်ဆောင်မှု့ကို ရောင်းချလိုသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ထိုကုန်စည် (သို့) ဝန်ဆောင်မှု့၏တန်ဖိုးကို ဝယ်ယူသူများထံသို့ ဆက်သွယ်ခြင်း လုပ်ငန်းစဉ် ဖြစ်သည်။
ကွန်အယ်လ်ရှိုကာဖာ၏ မြေအောက်သင်္ချိုင်း
ကွန်အယ်လ်ရှိုကာဖာ၏ မြေအောက်သင်္ချိုင်း (The Catacombs of Kom el Shoqafa) သည် အီဂျစ်နိုင်ငံ အလက်ဇန္ဒရီးယားမြို့ တွင် ရှိသော သမိုင်းဝင်ရှေးဟောင်းသုတေသန နေရာတစ်ခုဖြစ်ပြီး အလယ်ခေတ်၏ အံဖွယ် ခုနစ်ခုတွင် အပါအဝင် ဖြစ်သည်။
ထိုသင်္ချိုင်းတွင် အလက်ဇန္ဒရီးယား မြို့သားတို့၏ ဂူများ၊ ရုပ်တုများ၊ ဖာရိုးနစ် အသုဘ အခမ်းအနားမှ ဟယ်လင်နှင့် အစောပိုင်း အင်ပီရီယယ် ရောမတို့ လွှမ်းမိုးမှုများ ပါဝင်သော သမိုင်းဝင် ပစ္စည်းများ တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ကွန်အယ်လ် ရှိုကာဖာ၏ မြေအောက် သင်္ချိုင်းတွင် ရောမ၊ ဂရိ နှင့် အီဂျစ်တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများ ရောယှက်နေသည်ကို တွေ့နိုင်သည်။ အချို့ ရုပ်တုများမှာ အီဂျစ်ပြည်သား စတိုင်လ် ဖြစ်သော်လည်း ရောမတို့၏ အဝတ်အစားနှင့် ဆံပင်ပုံစံတို့ ရှိကြသည်။
မြို့
မြို့ဆိုသည်မှာ များပြားသောလူဦးရေနှင့် ကျယ်ပြန့်သော အဝိုင်းအဝန်းအတွင်း သတ်မှတ်ထားသော စံချိန်စံညွှန်းများဖြင့် တည်ဆောက်ပုံဖော်ထားသည့် လူနေမှုအသိုက်အဝန်းကို ဆိုလိုသည်။
ယေဘုယျအားဖြင့်သော်ကား မြို့ဟူသည်မှာ လူအပေါင်းတို့ အတည်တကျ အိမ်ရာများဖြင့် စုစုဝေးဝေးနေထိုင်သော စီးပွားရှာဖွေ လုပ်ကိုင်စားသောက်ရာ နေရာဖြစ်၍ ပထဝီဝင်သဘောအရ၎င်း၊ နိုင်ငံရေးသဘောအရ၎င်း မြို့ဟု အသိအမှတ်ပြုထားသည့် နေရာလည်းဖြစ်၏။ သို့ဖြစ်၍ ရွာထက်ကြီးမား၍ ပိုမိုစည်းရုံးမိကာ ပိုမိုတိုးတက်ကြီးပွားလျက်ရှိသော လူစုလူဝေး ဗဟိုဌာနဖြစ်သော်လည်း မြို့ပြကဲ့သို့ ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခြင်းကား မရှိပေ။ ရှေးအခါကမူ ကမ္ဘာနှင့်အဝှန်း မြို့ဟူသည်မှာ ဘုရင်မင်းမြတ်နှင့် မင်းညီမင်းသား မှူးမတ်များ စံမြန်းနေထိုင်ရာ ဒေသများနှင့်နိုင်ငံရေးမြို့တော်များကိုသာလျှင် ခေါ်ဝေါ်ခဲ့၍၊ များသောအားဖြင့် မြို့ရိုးတွင်း၌ တည်ရှိတတ်သည်။ ဝိနည်းပိဋကတ်တော်လာ ပြည်ရွာအပြား မျိုး ၆ ပါး မှာ−
တစ်နည်း
မြို့၏အင်္ဂါ ၇ ပါးမှာကား
မြို့ အသံ ၁၀ ပါး
မြို့တော် သာယာငြိမ့်ညောင်းစေသော အသံ ၁ဝ ဖြာရှိ၍ ယင်းတို့မှာကား
ရှေးအခါက မြန်မာမင်းတို့သည် သိုက်တဘောင် ဗေဒင်အရ မြို့များ တည်သည်လည်း ရှိ၏။ မြို့တည်နန်းတည်မင်းဟူသောအမည်ကို ခံယူလို၍ တည်သည်လည်းရှိ၏။ ထိုစဉ်က မြို့ပြထီးနန်း တည်ထောင်သောအခါ ပိဋကတ် ဗေဒင်တတ်မြောက်သော ရဟန်းပညာရှိ၊ လူပညာရှိများက ရှေ့ဆောင်ရှေ့ရွက် ပြုကြလေသည်။ ပမာအားဖြင့် ဒုတိယ အင်းဝမြို့တည်ရာတွင် မွန်လူမျိုး ဗားမဲ့ဘုန်းကြီး၊ ဗားတမော့ဘုန်းကြီးများက ခေါင်းဆောင်၍ ယင်းတို့၏ အစီအရင်များဖြစ်သော အထဗ္ဗဏ မဟာယတြာနည်းဖြင့် တည်သည်။ အင်းဝမြို့ ပထမတည်စဉ်ကလည်း သတ္တုကြေးနီပြား အင်း ၂ မိုက် ပတ်လည်ကို မြေတွင် အင်း ၁,ဝဝဝ မြှုပ်စေ၍၊ ညောင် ၁,ဝဝဝ စိုက် သည်။ ရတနာသိင်္ဃ (ရွှေဘို)၊ တတိယ အင်းဝ၊ စတုတ္ထ အင်းဝ၊ ပထမ အမရပူရ၊ ဒုတိယ အမရပူရ၊ မန္တလေးမြို့များ တည်ရာတွင်လည်း ပညာရှိ ဘုန်းတော်ကြီးများက ရှေ့ဆောင်၍ ဆိုခဲ့သော အထဗ္ဗဏ မစာယတြာနည်းများဖြင့် မြို့များကို တည်သည်။ မြို့တည်ရရာတွင် ရေကောင်းမြေသန့်ရှိရာ နေရာ၊ ကောင်းကျိုး မင်္ဂလာနှင့် ပြည့်စုံ၍ အောင်မြေဖြစ်ကာ ရေလမ်း ကုန်းလမ်း ခရီး အသွားအလာကောင်းပြီးလျှင် အချက်အချာဖြစ်မည့် ဒေသကို ရှေးဦးစွာ အရေးတကြီး ထား၍ ရွေးချယ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံကို အင်္ဂလိပ်တို့ သိမ်းယူပြီးသောအခါ အစိုဧရက အက်ဥပဒေများဖြင့် မြို့ကို သတ်မှတ်သည်။ ၁၉ဝ၇ ခုနှစ်မြန်မာနိုင်ငံ မြို့ပြ အက်ဥပဒေ ပုဒ်မ ၄ အရ နိုင်ငံအစိုးရ မင်းသည် မည်သည့် အရပ်ဒေသဆိုင်ရာ ရပ်ကွက်ကိုမဆို အဆိုပါ အက်ဥပဒေပါ ကိစ္စများ အလို့ငှာ မြို့ဖြစ်ကြောင်းနှင့် အမိန့်ကြော်ငြာစာ ထုတ်ဆင့်၍ ပြဋ္ဌာန်းခွင့်ရှိသည်။ သို့ဖြစ်၍ မြို့ပြဆိုင်ရာ အက်ဥပဒေအရ အကြောင်းအရာ၌ ဖြစ်စေ၊ ရှေ့နောက်စကား အစီအစဉ်၌ဖြစစေ၊ တစ်စုံတစ်ရာ ဆန့်ကျင်ကွဲလွဲသည် မဟုတ်လျှင် မြို့ဆိုသည်မှာ ပုဒ်မ ၄ အရ အမိန့်ကြော်ငြာ တစ်စုံတစ်ရာနှင့်အညီ ဥပဒေပါကိစ္စအလို့ငှာ မြို့ဖြစ်ကြောင်းနှင့် ပြဋ္ဌာန်းသည့် အရပ်ဒေသဆိုင်ရာ ရပ်ကွက် တစ်စုံတစ်ရာကို ဆိုလိုသည်။ ဤသို့ ပြဋ္ဌာန်းထားသော မြို့များတွင် ဒေသန္တရလိုက် အုပ်ချုပ်ရန် မြန်မာပြည်တွင်ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရေးဟု ခေါ်အပ်သော မြူနီစီပယ် အုပ်ချုပ်ရေးမျာကို တီထွင်သည်။ ခရစ် ၁၈၇၄ ခုနှစ်မှ စတင်၍ ရန်ကုန်၊ မော်လမြိုင်၊ ပြည်၊ ပုသိမ်၊ စစ်တွေ၊ တောင်ငူ၊ ဟင်္သတမြို့များတွင် မြူနီစီပယ်ကို ဦးစွာဖွဲ့သည်။ ဤသည်နောက် တဖြည်းဖြည်းနှင့်မြန်မာပြည်တစ်ဝှန်းလုံးသို့ မြူနီစီပယ် အုပ်ချုပ်ရေး ပျံ့နှံ့သွားသည်။ လူဦးရေ ၁ဝ,ဝဝဝ အထက်ရှိသော မြို့များတွင် မြူနီစီပယ်သည် အရေးပါအရာ ရောက်သည်။ ၁၈၉ဝ ပြည့်နှစ် မြန်မာပြည် မြူနီစီပယ် အက်ဥပဒေပုဒ်မ ၂၄၇ အရမူကား နောက်ဆုံး သန်းကောင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၁ဝ,ဝဝဝ အောက် လျော့နည်းပြီးလျှင် လယ်ယာစိုက်ပျိုးသော ရွာသက်သက်လည်း မဟုတ်ဘဲ၊ မြို့၊ သို့မဟုတ် ဈေးရှိသော မြို့ငယ်များကို မြူနီစီပယ် သတ်မှတ်နယ်အဖြစ် ထုတ်ဆင့် ကြေညာပြီးလျှင် မြူနီစီပယ်လုပ်ငန်းများကို ထိုဒေသများတွင် ဆောင်ရွက်နိုင်သည်။ မြူနီစီပယ်များသည် မိမိတို့ဆိုင်ရာ မြို့၌ အိမ်ခွန်၊ မြေခွန်၊ ရေခွန်၊ မိလ္လာခွန်၊ မီးခွန်၊ ယာဉ်ခွန်၊ ဈေး၊ သားသတ်ရုံများမှ အခွန်အကောက်များကို ကောက်ခံပြီးလျှင် မြို့သူမြို့သားများအတွက် ဆေးရုံဆောက်လုပ် ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ ကျောင်းများ ဆောက်လုပ်ခြင်း၊ လမ်းပြင်ခြင်းစသော ပြည်သူ့လုပ်ငန်းများအပြင် မြို့ရွာသန့်ရှင်းရေး၊ ကျန်းမာရေးနှင့် စည်းပင်ရေးတို့ကို တာဝန်ယူရသည်။ မြူနီစီပယ် အဖွဲ့များတွင် ပါဝင်၍၊မြို့ကို အုပ်ချုပ်သူတို့မှာ အရပ်သူ အရပ်သားများက ရွေးကောက်တင်မြှောက်ထားသူများ ဖြစ်၏။