cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ညောင်တန်းရွာ၊ ခမောက်စု
ကျောင်း
မရှိ။ အနီးရှိရွာများသို့ လွှတ်၍ သင်ကြားစေသည်။
၁၉၇၅
မုန်တိုင်းတိုက်သဖြင့် ရွာလုံးကျွတ် (အိမ်ခြေ ၃၀ မျှ) ပျက်စီးသည်။ ကိုယ်ထူကိုယ်ထ ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
၁၉၉၁
ထိန်ငူတာ ကျိုးသဖြင့် ရေကြီးရေလျှံဖြစ်ကာ ရွာလုံးကျွတ် (အိမ်ခြေ ၃၀ ကျော်) ပျက်စီးသည်။ ရွာအပြင် လယ်များလည်း ရေမြုပ်သဖြင့် ပြန်လည်ထူထောင်ရန် အချိန်ယူခဲ့ရသည်။ အစိုးရအထောက်အပံ့ အနည်းငယ်ရသည်။
တိတ္တိရဇာတ်
(၃) ဇာတ်ရှိပါသည်။ ဧကကနိပါတ် - ၄။ ကုလာဝကဝဂ် -၃၇- တိတ္တိရဇာတ်။ ။ ကြီးသူ၏အဆုံးအမ ဩဝါဒခံကာ ညီညွတ်စွာနေသော မိတ်ဆွေသုံးဦးအကြောင်း။
နေရာအတွက် အငြင်းထွက်
နတ်လူတို့ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် အနာထပိဏ် သူဌေးကြီး ပင့်ဖိတ်သဖြင့် ရာဇဂြိုဟ်မှဝေသာလီပြည်၊ ၎င်းမှတစ်ဖန် သာဝတ္ထိပြည်သို့ ကြွသွားတော်မူစဉ် ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်း၏ တပည့်တို့သည်ခရီးလမ်းအကြားဝယ် တည်းခိုရန် ဆောက်လုပ်ထားသော ယာယီကျောင်းတို့၌ အိပ်ရာ၊နေရာတို့ကို ရှေ့မှသွားကာ ဤကျောင်းကား ငါတို့ဆရာအတွက် စသည်ဖြင့်ယူငင်ထားနှင့်ကြကုန်၏။ သို့အတွက် နောက်မှလာကုန်သော မထေရ်ကြီးတို့သည် အိပ်ရာ၊နေရာကို မရကြကုန်။
ရှင်သာရိပုတ္တရာလည်းနောက်ကျ၍ အိပ်ရာ၊ နေရာ မရသဖြင့် မြတ်စွာဘုရား သီတင်းသုံးရာ ကျောင်းအနီး သစ်ပင်ရင်းတစ်ခုဝယ် တစ်ညဉ့်လုံး ထိုင်လျက် လည်းကောင်း၊ စင်္ကြံသွားလျက် လည်းကောင်း နေရ၏။မိုးသောက်ထသောအခါ မြတ်စွာဘုရားအား ထိုအကြောင်းကို လျှောက်ထားလေ၏။မြတ်စွာဘုရားလည်း ထိုအကြောင်းကိုသိတော်မူလျှင် ငါဘုရား သက်တော်ထင်ရှားရှိစဉ်ပင် တစ်ပါးနှင့် တစ်ပါးရိုသေတုပ်ဝပ်ခြင်း မရှိကုန်၊ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုသည် ရှိသော် ဘယ်ကဲ့သို့များနေကြပါမည်နည်းဟု ဆင်ခြင်တော်မူကာ ရဟန်းတို့ကို ခေါ်တော်မူ၍ “ချစ်သား ရဟန်းတို့ ...ငါဘုရား သာသနာတော်ဝယ် အဘယ်သူသည် နေရာဦး၊ ရေဦး၊ ဆွမ်းဦး စသည်ကို လည်းကောင်း၊ရိုသေ ကိုင်းညွတ်ခြင်း၊ ဝတ်ပြုခြင်း စသည်တို့ကို လည်းကောင်း ခံယူထိုက် သနည်း” ဟုမေးတော်မူ၏။
ထေရ်စဉ်ကြီးမြတ်နေရာအပ်
ထိုအခါ တချို့ ရဟန်းတို့ကအမျိုးမြတ်သူ၊ တချို့က ပညာတတ်သူ၊ တချို့က ဈာန် အဘိညာဉ် သမာပတ်ရသူ၊ တချို့ကအရိယာဖြစ်သူ၊ ပဋိသမ္ဘိဒါရသူ စသည်ဖြင့် မိမိတို့ ထင်မြင်ရာကို လျှောက်ထားကြကုန်၏။
မြတ်စွာဘုရားသည်ရဟန်းတို့အား “ချစ်သား ရဟန်းတို့ ... သင်တို့လျှောက်ထားကြသော အမျိုးမြတ်ခြင်း၊ပညာတတ်ခြင်း၊ ဈာန်သမာပတ်ရခြင်း၊ အဘိညာဉ်ရခြင်း၊ အရိယာဖြစ်ခြင်း၊ပဋိသမ္ဘိဒါရခြင်းသည် ပမာဏ မဟုတ်၊ စင်စစ်အားဖြင့် သိက္ခာဝါ ကြီးရင့်သည့်သီတင်းကြီးများသာ ခံယူထိုက်ကြောင်း“ ကိုမိန့်တော်မူပြီးလျှင် “ သင်တို့သည် သာသနာတော်ထမ်းရဟန်း ဖြစ်ကြပါလျက် အဘယ်ကြောင့်တစ်ပါးနှင့်တစ်ပါး ရိုသေတုပ်ဝပ်ခြင်း မရှိကြသနည်း၊ ရှေးအခါ တိရစ္ဆာန်တို့ပင်အသက်သိက္ခာ ဝါကြီးသူကို ရိုသေတုပ်ဝပ်ခြင်း ရှိကြသည်” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါအတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း။
ရိုသေမရှိနေကြဘိ
လွန်လေပြီးသောအခါဟိမဝန္တာအရပ်ဝယ် ပညောင်ပင်ကြီး တစ်ခု၌ အမှီပြုလျက် ခါ၊ မျောက်၊ ဆင် အဆွေ ခင်ပွန်းသုံးဦးတို့သည် အတူတကွ နေကြကုန်၏။ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ရိုသေတုပ်ဝပ်ခြင်းမရှိကြကုန်။ အသက်မွေးခြင်းလည်း သဘောမတူကြကုန်။
တစ်နေ့သ၌အဆွေခင်ပွန်းသုံးဦးတို့သည် အညီအညွတ် စည်းဝေးကြလျက် “ ယခု ငါတို့သုံးဦးနေခြင်းကား မသင့်၊ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ရိုသေတုပ်ဝပ်ခြင်း မရှိ၊ အသက်ကြီးသူ ကို ရိုသေတုပ်ဝပ်လျက်၎င်း၏ အဆုံးအမ ဩဝါဒကို ခံယူကာ နေထိုင်ကြရလျှင် ကောင်းလိမ့်မည်” ဟု အကြံအစည်ဖြစ်ပြီးလျှင် မည်သူအသက်ကြီးကြောင်း ရွေးချယ်စိစစ်ရန် အမှတ်အသား တစ်ခုကို ရှာဖွေကာ နေကြကုန်၏။
ကြီးသူဥက္ကဋ္ဌစူးစမ်းကြ
ထိုနောက် အဆွေခင်ပွန်းသုံးဦးတို့သည် တစ်ဦးနှင့် တစ်ဦး တိုင်ပင် ညှိနှိုင်းကြလျက် “ ငါတို့ သုံးဦးမှာဤပညောင်ပင်ကြီးကိုပင် အမှီပြုကာ နေကြရသည်၊ ပညောင်ပင်ကြီးကိုပင် အမှတ်အသားပြုမည်”ဟု ဆုံးဖြတ်ကာ ခါနှင့် မျောက်တို့က ဆင်အား “အဆွေဆင် ... သင် ဤ ပညောင်ပင်ကြီးကိုဘယ်အခါမှစ၍ သိသနည်း” ဟု မေးလျှင် “အဆွေတို့ ... ငါ ဆင်ငယ်ကလေးဖြစ်စဉ် ဤ ပညောင်ပင်ကိုပေါင်ကြားက ထား၍ သွား၊ နောက် ချက်ကို ထိလာသည်၊ ဤမျှလောက် ငယ်သောအခါမှစ၍ သိသည်” ဟုဆိုလေ၏။
တစ်ဖန်အဆွေခင်ပွန်း နှစ်ဦးတို့သည် မျောက်အား “အဆွေမျောက် ... ဤပညောင်ပင်ကို ဘယ်အခါမှစ၍သိသနည်း” ဟု မေးလျှင် “အဆွေတို့ ... ငါ မျောက်ငယ်ကလေး ဖြစ်စဉ် မြေကြီး၌ထိုင်လျက် ပညောင်ပင်၏အညွန့်အဖျားတို့ကို စားရသည်၊ ဤမျှလောက် ငယ်သောအခါမှစ၍ သိပါသည်” ဟု ဆို၏။
တစ်ဖန်အဆွေခင်ပွန်း နှစ်ဦးတို့သည် ခါအား “ အဆွေခါ ... ဤ ပညောင်ပင်ကို သင် ဘယ်အခါမှစ၍သိသနည်း” ဟု မေးလျှင် “အဆွေတို့ ... ရှေးအခါက မည်သည့်အရပ်ဝယ် ပညောင်ပင်ကြီး တစ်ပင်ရှိသည်၊ ထိုအပင်ကြီးမှ အသီးကို စား၍ ငါ မစင်စွန့်သဖြင့် ထိုမစင်မှ ပေါက်လာသော ပညောင်ပင်ဖြစ်သည်၊ သို့အတွက် ငါကား ဤပညောင်ပင် မပေါက်မီကပင် သိပါသည်၊ ထို့ကြောင့် ငါသည်သင်တို့နှစ်ဦးထက် အသက်အရွယ်ကြီးသည်” ဟု ဆိုလေ၏။
ကြီး၊ငယ်စဉ်ရှု ရိုသေပြု
ထိုအခါ မျောက်နှင့်ဆင်တို့သည် “ခါပညာရှိ ... အဆွေကား ကျွန်ုပ်တို့ထက် အသက်ကြီးပါသည်၊ ဉာဏ်ပညာလည်းရှိပါသည်၊ ယနေ့မှစ၍ သင့်အား ရိုသေခြင်း၊ တုပ်ဝပ်ခြင်း၊ ရှိခိုးခြင်း၊ ပူဇော်ခြင်း၊ဝတ်ကြီးဝတ်ငယ်ပြုခြင်း အစရှိသည်တို့ကို ပြုပါမည်၊ သင်၏ အဆုံးအမဩဝါဒ၌ တည်ပါမည်၊အဆုံးအမ ဩဝါဒ ပေးတော်မူပါ” ဟု တောင်းပန်ကြကုန်၏။
ထို့နေမှစ၍ခါပညာရှိလည်း အဆွေခင်ပွန်း နှစ်ဦးတို့အား အဆုံးအမ ဩဝါဒကို ပေး၍ သီလကိုဆောက်တည်စေ၏။ မိမိလည်း သီလကို ဆောက်တည်၏။
ကောင်းကင်ကြိုး
ကောင်းကင်ကြိုး (သို့) အင်တင်နာ ဆိုသည်မှာ လျှပ်စစ်စွမ်းအင် နှင့် သံလိုက်စွမ်းအင်ကို အသုံးချ၍ ရေဒီယိုလှိုင်းများအဖြစ် ပြောင်းလဲပေးသော လျှပ်စစ်ပစ္စည်း တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ အခြားတစ်နည်းဆိုရလျှင် ကောင်းကင်ကြိုးသည် လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းများ မှ လျှပ်စီးလမ်း(Current) အဖြစ် လျှပ်စီးလမ်းမှ လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းများအဖြစ် အပြန်အလှန် ပြောင်းလဲပေးသော ကိရိယာပင်ဖြစ်သည်။ အင်တင်နာများကို ရေဒီယို နှင့် ရုပ်မြင်သံကြားထုတ်လွှင့်ခြင်း၊ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ရေဒီယိုဖြင့် ဆက်သွယ်ခြင်း၊ ကြိုးမဲ့ LAN ကွန်ယက်များ၊ ရေဒါ နှင့် အာကာသစူးစမ်းရှာဖွေရေး တို့တွင် အသုံးပြုကြသည်။ အင်တင်နာများသည် ပုံမှန်အားဖြင့် လေထုထဲတွင် သို့မဟုတ် အာကာသဟင်းလင်းပြင်ထဲတွင် အလုပ်လုပ်သည်။ သို့သော်အချို့နေရာများ၌ ရေအောက်တွင် အသုံးပြုနိုင်ပြီး အချို့သော ကြိမ်နှုန်းများကို အသုံးပြု၌ မြေကြီးထဲတွင် သို့မဟုတ် ကျောက်စိုင်ကျောက်သားထဲတွင် တိုတောင်းသော အကွာအဝေးအတွက် ဆက်သွယ်မှု ပြုနိုင်သည်။
တည်ဆောက်ပုံအားဖြင့်ဆိုရလျှင် အင်တင်နာများသည် အားသက်ရောက်မှုပေးသော ပြောင်းလဲနေသည့် ဗိုးတေ့ခ်(alternating voltage)နှင့် ၎င်းနှင့်သက်ဆိုက်သည့် ပြောင်းလဲနေသောလျှပ်စီးလမ်း(alternating current) ပေါ်မူတည်၍ ရေဒီယိုလှိုင်းများပါဝင်သည့် လျှပ်စစ်သံလိုက်စက်ကွင်းများကို ထုတ်လွှတ်ပေးသော လျှပ်ကူးပစ္စည်းများကို စီစဉ်ထားခြင်းတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ နောက်တစ်နည်းဆိုရလျှင် လျှပ်စစ်သံလိုက်စက်ကွင်းအတွင်း၌ ထားရှိခြင်းအားဖြင့် အင်တင်နာအတွင်းရှိ ပြောင်းလဲနေသော လျှပ်စီးလမ်းနှင့် အစွန်းဖက်(terminal) တို့ကြားရှိ ဗိုးတေ့ခ်ကို စက်ကွင်းတစ်ခုမှတစ်ခုသို့ ပြောင်းပေးနိုင်အောင်(induction) ပြုလုပ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ အချို့သော အင်တင်နာကိရိယာများ (parabolic antenna, Horn Antenna) သည် အခြားအင်တင်နာအမျိုးအစားများမှ လေဟာနယ်(free space) ကိုသာ ဖမ်းယူပေးသည်။
သောမတ် အက်ဒီဆင်သည် အင်တင်နာများကို ၁၈၈၅ ခုနှစ်မှ စတင်အသုံးပြုခဲ့ပြီး အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် မူပိုင်ခွင့်အမှတ် ၄၆၅၉၇၁ ဖြင့်မှတ်ပုံတင်ခဲ့သည်။ ဟိန်းဒရစ် ဟတ်ဒ်စ် ( Heinrich Hertz) (၁၈၅၇-၁၈၉၄) ကလည်း အင်တင်နာကိုအသုံးပြု၍ ဂျိမ်းစ်ကလက်မက်စ်ဝဲလ် (James Clerk Maxwell) ခန့်မှန်းခဲ့သော လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းများ တည်ရှိနေမှု ကို အတည်ပြုခဲ့သည်။
တိတ္တိရဇာတ်
ဇာတ်ပေါင်း
ရဟန်းတို့ -
ကောင်းကင်ကြိုး
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အီလက်ထရွန်းနစ် ကဏ္ဍ:ဆက်သွယ်ရေး ကဏ္ဍ:ကြိုးမဲ့ဆက်သွယ်ရေး နည်းပညာ
တိတ္တိရဇာတ်
ဇာတ်ပေါင်း
ထိုအခါ ဆင်သည် - ယခုအခါ မောဂ္ဂလာန်။
မျောက်သည် - သာရိပုတ္တရာ။
ခါ ပညာရှိသည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ
ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း။
ဆောင်ပုဒ်
(၁) သက်ကြီးဟူက၊ ပူဇော်ကြ၊ ကမ္ဘာ့ထုံးစဉ်လာ။
(၂) ပစ္စက်ချီးမွမ်း၊ နတ်ပြည်ငြမ်း၊ ကြွလှမ်းသေလွန်ခါ။
တိတ္တိရဇာတ် ပြီး၏။
'''ဧကကနိပါတ် - ၁၂။ ဟံစိဝဂ် -(၁၁၇) တိတ္တိရဇာတ် ဝေဒနာနှိပ်စက်၍ စိတ်ဆင်းရဲသောသူအား ကြမ်းတမ်းစွာပြောသဖြင့် အသက်သေရသောရသေ့နှင့် အလွန်မြည်တွန်၍ အသက်သေရသော ခါအကြောင်း။
ဝစီကြမ်းကြုတ် အသက်ပြုတ်
နတ်လူတို့ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ကောကာလိက အမည်ရှိသော ရဟန်းတစ်ပါး ရှိလေ၏။ ရဟန်းတို့သည် တရားသဘင်ဝယ် ကောကာလိကအကြောင်း စကားစပ်မိ၍ ပြောဆိုနေကြစဉ် မြတ်စွာဘုရား ကြွလာတော်မူ၍ “ရဟန်းတို့ … ကောကာလိကသည် ယခုအခါ၌ သာ မိမိစကားကို မှီ၍ ပျက်စီးသည်မဟုတ်၊ ရှေးအခါ၌ လည်း ပျက်စီးဖူးပြီ” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါအတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း။
[ကောကာလိကဝတ္ထုသည် တေရသနိပါတ် တိတ္တိရဇာတ်၌ လည်းကောင်း၊ တက္ကာရိယဇာတ်၌ လည်းကောင်း ထင်စွာဖြစ်လတ္တံ့။]
ဆရာဝင်လုပ် အသက်ပြုတ်
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည် ဥဒိစ္စပုဏ္ဏား မျိုး၌ ဖြစ်၍ အရွယ်ရောက်လတ်သော် တက္ကသိုလ်ပြည်၌ ခပ်သိမ်းသော အတတ်ပညာတို့ကို သင်ကြားတတ်မြောက်သော အခါ ကာမဂုဏ်တို့ကို စွန့်ပယ်ကာ ရသေ့ရဟန်းပြု၍ အဘိညာဉ်သမာပတ်တို့ကို ဖြစ်စေလျက် တပည့်ရသေ့ပေါင်း ငါးရာ အခြံအရံဖြင့် ဟိမဝန္တာအရပ်၌ နေလေ၏။
ထိုအခါ ဖျော့တော့သောရောဂါ စွဲကပ်လျက်ရှိသော ရသေ့တစ်ယောက်သည် ပုဆိန်ဖြင့် ထင်းတို့ကို ခွဲ၏။ နှုတ်ကြမ်း၍ အဆုံးမခက်သော ရသေ့တစ်ယောက်သည် ထိုထင်းခွဲသော ရသေ့အနီး၌ နေ၍ “ဤ၌ ပေါက်လော့၊ ဤ၌ ပေါက်လော့” ဟုဆိုလတ်သော် ထင်းခွဲသောရသေ့သည် အမျက်ထွက်၍ “သင်သည် ငါထင်းခွဲရာ၌ ဆရာလာ၍ လုပ်သည်” ဟု ထက်လှစွာသော ပုဆိန်ဖြင့် တစ်ချက်တည်း ပေါက်သဖြင့် အသက်ကုန်ခြင်းသို့ ရောက်လေ၏။ ဆရာရသေ့ကြီးသည် အလောင်းကို သင်္ဂြီုဟ်စေ၏။
ပမာဏမသိ သေဘေးထိ
ထိုအခါ ခါတစ်ကောင်သည် ရသေ့ကျော်းအနီး တော်ပို့တစ်ခုဝယ် နေလေ၏။ ထိုအခါ နံနက်တိုင်း တောင်ပို့ထ်ိပ်၌ ရပ်လျက် ကျယ်စွာ တွန်မြည်လေ့ရှိ၏။ မုဆိုးတစ်ယောက်သည် ခါသံကိုကြားလျှင် ထိုအရပ်သို့သွားကာ ဖမ်းယူ သတ်ဖြတ်၍ စားလေ၏။
ဆရာရသေ့ကြီးလည်း ခါတွန်သံကို မကြား၍ မေးလျှင် မုဆိုးဖမ်း၍ သတ်စားကြောင်း လျှောက်ထားကြ၏။ ထိုအခါ ရသေ့ကြီးလည်း မိမိမျက်မြင်ဖြစ်သော အကြောင်းနှစ်မျိုးကို တိုက်ဆိုင်ကာ ရသေ့တို့အလယ်၌ -
“အို ရသေ့အပေါင်းတို့ … အလွန်တွန်သော ခါ၏ အသံသည် ခါကိုသတ်သကဲ့သို့၊ ထို့အတူ ပညာမရှိမိုက်မဲတွေဝေသူကို အတိုင်းအရှည် ပမာဏထက်လွန်၍ ဆိုသော စကားသည် သတ်၏” ဟု အဆုံးအမပေးလေ၏။ နောက်အခါ ရသေ့ကြီးသည် ဗြဟ္မဝိဟာရတရားကို ပွားများစေပြီးလျှင် ဗြဟ္မာ့ပြည်သို့ လားလေ၏။
ဇာတ်ပေါင်း
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -
အဆုံးအမခက်သော ရသေ့သည် - ကောကာလိက။
ငှက်မင်းသည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -
ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း။
ဆောင်ပုဒ်
=မြည်တွန်သံမှာ တွန်သည့်ခါ လျင်စွာသတ်သလို။
အလွန်စကား လူမိုက်အား လျင်လျားသတ်သလို။
စတုက္ကနိပါတ် - ၂။ ပုစိမန္ဒဝဂ် -(၃၁၉) တိတ္တိရဇာတ်။ ။ မိမိအသံအတွက် ဆွေမျိုးဖြစ်သော ခါများ မုဆိုးလက်တွင် သေကျေ ပျက်စီးရသောကြောင့် မိမိ၌ ဒုစရိုက်မှုဖြစ် မဖြစ်ရသေ့အား လျှောက်ထားသော ခါတိန်ညင်အကြောင်း။
ရာဟုလာသာမဏေ ချီးကျူးလေ
နတ်လူတို့ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ကောသမ္ဘီပြည်ကို အမှီပြု၍ ဆီးတော်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ရှင်ရာဟုလာသည် သိက္ခာကို အလိုရှိ၏၊ ကုက္ကုစ္စကို ပြုတတ်၏၊ ဆုံးမခြင်းငှာခန့်၏။
ရဟန်းတို့သည် တရားသဘင်ဝယ် ရှင်ရာဟုလာ၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို စကားစပ်မိ၍ ပြောဆိုနေစဉ် မြတ်စွာဘုရား ကြွလာတော်မူ၍ ထိုအကြောင်းကို သိတော်မူလျှင် “ရဟန်းတို့ ... ရာဟုလာသည် ယခုအခါ၌သာ ဆုံးမခြင်းငှာ ခန့်သည်မဟုတ်၊ ရှေးအခါ၌လည်း ဆုံးမခြင်းငှာ ခန့်သည်သာတည်း” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါအတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း။
ဈာန်ယာဉ်ပျော်မွေ့ ရှင်ရသေ့
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည် ပုဏ္ဏားမျိုး၌ဖြစ်၍ အရွယ်ရောက်လတ်သော် တက္ကသိုလ်ပြည်၌ အတတ်ပညာ သင်ကြားပြီးလျှင် တောထွက်၍ ရသေံရဟန်းပြုကာ ဟိမဝန္တာဝယ် မွေ့လျော်ဖွယ်ရှိသော တောအုပ်တစ်ခု၌နေ၍ အဘိညာဉ်သမာပတ်ကို ဖြစ်စေလျက် ဈာန်ကစားကာနေ၏။
တစ်နေ့သ၌ ချဉ်ဆားမှီဝဲရန် ပစ္စန္တရာဇ်ရွာသို့ သွားလေ၏။ ပစ္စန္တရာဇ် ရွာသားတို့သည် ရသေ့ကိုမြင်လျှင် ကြည်ညိုသောစိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ မထင်ရှားသောတော၌ ကျောင်းဆောက်လျက် ပစ္စည်းလေးပါးတို့ဖြင့် လုပ်ကျွေးကာနေစေကုန်၏။
အမျိုးခေါ်ငင် ခါတိန်ညင်
ထိုအခါ ရွာ၌ ငှက်မုဆိုးတစ်ယောက်သည် *တိန်ညင်ခါ တစ်ကောင်ကိုယူလျက် ကောင်းစွာသင်ကြားပြီးလျှင် ချိုင့်၌ထား၍ မွေးမြူလေ၏။ ထိုမုဆိုးသည် တိန်ညင်ခါကို တောသို့ဆောင်ကာ ထိုခါတွင်သောအသံဖြင့် လာတိုင်း၊ လာတိုင်းသော ခါတို့ကို ဖမ်းယူသတ်ဖြတ် ရောင်းချကာ အသက်မွေးလေ၏။
ခါသည် ငါတစ်ကောင်ကိုမှီ၍ ဆွေမျိုးတို့ ပျက်စီးကုန်၏။ ဤမကောင်းမှုကား ငါ၏မကောင်းမှု ဖြစ်သည်ဟု ကြံစည်လျက် မတွန်ဘဲ ဆိတ်ဆိတ်သာနေ၏။ မုဆိုးသည် မတွန်သောအခါ ဝါးခြမ်းစိတ်ဖြင့် ခါ၏ဦးခေါင်းကို ရိုက်နှက်၏။ ခါလည်း နာကျင့်သဖြင့် ကျယ်လောင်စွာတွန်ရပြန်၏။ ခါလည်း နာကျင်သဖြင့် ကျယ်လောင်စွာ တွန်ရပြန်၏။ မုဆိုးကား တိန်ညင်ခါကို အမှီပြု၍သာ အသက်မွေးလေ၏။
ယုံမှားကိုမေး ခါကလေး
ခါသည် ငါကား ဆွေမျိုးတို့ကို သေစေကုန်သတည်းဟု စေတနာ မရှိခဲ့၊ ငါ့ကိုမှီ၍ မုဆိုးသည် ပါဏာတိပါတကံကို ရခဲ့၏၊ ငါသည် မတွန်သော် ထိုခါတို့ မလာကြကုန်၊ ငါ တွန်၍သာ လာကြကုန်၏၊ လာတိုင်း၊ လာတိုင်းသော ခါတို့ကို ဤမုဆိုးသည် သတ်၏၊ ဤအရာ၌ ငါ့အား မကောင်းမှုကံ ရှိလေသလော၊ မရှိလေသလောဟု ကြံစည်ကာ ယုံမှားသံသယရှိသဖြင့် ထိုယုံမှားသံသယကို မည်သူပယ်ဖျောက်နိုင်ပါအံ့နည်းဟု ပညာရှိ သူတော်ကောင်းကို ရှာဖွေလျက်သာနေ၏။
တစ်နေ့သ၌ ငှက်မုဆိုးသည် ခါများစွာတို့ကို ယူပြီးလျှင် ရေသောက်မည်ဟု ရသေ့ကျောင်းသို့ဝင်၍ ခါတိန်ညင်ချိုင့်ကို ရသေ့အထံ၌ထားလျက် ရေသောက်ပြီးလျှင် သဲပြင်၌ လျောင်းကာ အိပ်ပျော်လေ၏။ ထိုအခါ ခါသည် မုဆိုး အား အိပ်ပျော်နေသည်ကိုသိ၍ ငါ၏ ယုံမှားသံသယကို ရသေ့အား မေးမည်။ သိလျှင် ငါ့အား ဖြေကြားလိမ့်မည်ဟု ကြံစည်ကာ ချိုင့်တွင်နေလျက် -
“အရှင်ဘုရား ... အကျွန်ုပ်သည် ဤငှက်မုဆိုးကိုမှီ၍ စင်စစ် ချမ်းသာစွာ အသက်မွေးရပါ၏၊ စားဖို့ အစာကိုလည်း ရပါ၏၊ သို့သော်လည်း ဘေးရန်အတွင်း၌သာ နေရပါ၏၊ အကျွန်ုပ်၏ ဂတိသည် အဘယ်သို့ ဖြစ်လတ္တံ့နည်း” –
“အို-ခါငှက် ... မကောင်းမှုကို ပြလုပ်ဖို့ရန် သင်၏ စိတ်စေတနာသည် အကယ်၍ မညွတ်ပါမူ တစ်စုံတစ်ရာ လုံ့လမပြုကောင်းသော စိတ်ရှိသော သင့်အား မကောင်းမှုသည် မလိမ်းကျံပေ” –
ဟု ခါအား ဖြေကြားလေ၏။ ခါသည် ထိုစကားကို ကြားလျှင် တစ်ဖန် -
“အရှင်ဘုရား... ငါတို့ ဆွေမျိုးနေ၏ဟု ခါများစွာတို့သည် လာကုန်၏၊ အကျွန်ုပ်ကိုစွဲ၍ မုဆိုးသည် ပါဏာတိပါတကံကို ရရှိ၏၊ ထိုမကောင်းမှုကံ၌ အကျွန်ုပ်စိတ်သည် ယုံမှားသံသယ ရှိပါ၏” –
ဟု ရသေ့အား လျှောက်ပြန်၏။ ထိုအခါ ရသေ့သည် -
“အို-ခါငှက် ... သင်၏စိတ်သည် အကယ်၍ မပြစ်မှားပါမူ သင့်ကိုစွဲ၍ မုဆိုးပြုအပ်သော ပါဏာတိပါတကံသည်သင့်ကို မလိမ်းကျံပေ၊ တစ်စုံတစ်ရာ လုံ့လမပြုကောင်းသော စိတ်ရှိသော သင့်အား မကောင်းမှုသည် မလိမ်းကျံပေ” –
ဟု ခါအား ဖြေကြားပြန်၏။ ခါသည်လည်း ရသေ့ ပညာရှိကိုမှီ၍ ယုံမှားသံသယ ကင်းလေ၏။ မုဆိုးသည် အိပ်ရာမှ နိုးလတ်သော် ရသေ့ကို ရှိခိုးပြီးလျှင် ခါချိုင့်ကို ယူ၍ သွားလေ၏။
ဇာတ်ပေါင်း
ထိုအခါ ခါငှက်သည် - ယခုအခါ ရာဟုလာ။
ဆောင်ပုဒ်
(၁) လုံ့လမပြု၊ စိတ်ကောင်းမှု၊ မကုမလိမ်းကျံ။
(၂) မပြစ်မှားမှု၊ ကိုယ့်စွဲပြု၊ အကုမလိမ်းကျံ။
ကရင်စု (အနောက်ကုန်း)ရွာ၊ ကတောက်ဆပ်
ကရင်စု (အနောက်ကုန်း)ရွာ၊ ကတောက်ဆပ်
ဘွေရှိရွာ၊ မင်းတပ်မြို့နယ်
ဘွေရှိရွာ(Bawisih)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်ခရိုင်၊ မင်းတပ်မြို့နယ်၊ ဘွေရှိကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၀၂၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘွေရှိကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၅ ဦး၊ မ ၁၆၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၁၇ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းတပ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆွမ်လမ်ရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
ဆွမ်လမ်ရွာ(Tsumlam)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ ဆိုင်ရန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၆၈၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စစ်ပင်ကွင်း
စစ်ပင်ကွင်း
ငှက်မျက်ကွင်းဖြူ
ငှက်မျက်ကွင်းဖြူ (White-eyes) သည် မျိုးရင်း Zosteropidae တွင် ပါဝင်သော စာကလေးမျိုးနွယ်ဝင်ငှက်ဖြစ်သည်။ ယင်းငှက်များကို အာရှတိုက်၊ ဩစတြေးလေးရှားတို့တွင် တွေ့ရလေ့ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ငှက်မျိုးရင်းများ
ကံဖူးရွာ၊ ကံဖူး
ကံဖူးရွာ၊ ကံဖူး
အင်းကလေးကုန်းရွာ၊ ခမောက်စု
အင်းကလေးကုန်းရွာ၊ ခမောက်စု
​ထော်ကလော့ရွာ၊ ကတောက်ဆပ်
ထော်ကလော့ရွာ၊ ကတောက်ဆပ်
ဆည်ရွာ၊ တံတားဦးမြို့နယ်
ဆည်ရွာ (Se)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ တံတားဦးမြို့နယ်၊ အင်ကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၀၄၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အင်ကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၁၁ ဦး၊ မ ၂၀၂၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၈၄၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တံတားဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ပင်လုံ)
ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ပင်လုံ)သည် ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လွိုင်လင်မှ ပင်လုံသို့သွားသော ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီး၏ လက်ဝဲဘက်တွင် တည်ရှိပြီး လွိုင်လင်မြို့မှ ၁ မိုင်ခန့် ကွာဝေးသည်။ တက္ကသိုလ်၏ ဧရိယာအကျယ်အဝန်းမှာ ၁၀၆ ဧက ဖြစ်သည်။
ယောင်ပရင်းရွာ၊ မိုင်းမောမြို့နယ်
ယောင်ပရင်းရွာ (Yawngpayin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ မိုင်းမောမြို့နယ်၊ ကောင်းကြည်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၇၈၄၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းမောမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တျူဒါဘုရင်များ
တျူဒါဘုရင်များ
တျူဒါဟူသောအမည်မှာ ဗြိတိန်နိုင်ငံသမိုင်းတွင် ခရစ် ၁၄၈၅ ခုနှစ်မှသည် ၁၆ဝ၃ ခုနှစ်အထိ စိုးစံခဲ့သော မင်းများ၏အမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအမည်မှာ အိုင်ဝင် တျူဒါ အမည်ရှိ ဝေလနယ်သား မှူးမတ်တစ်ဦးကို အစွဲပြု၍ခေါ်သော မျိုးရိုးအမည်ဖြစ်လေသည်။ အိုဝင်တျူဒါနှင့် ကက်သရင်းမိဖုရားတို့၏သားတော်အား ဘွဲ့ရ ရစ်ချမွန်မြို့စား အက်ဒမန်သည် ဆန်းမားဆက်မြို့စားကြီး၏ သမီးတော်နှင့် ထိမ်းမြား၏။ ကတ်သရင်းမိဖုရားကြီးသည် ပြင်သစ်မင်း၏ သမီးတော်ဖြစ်ပြီး အင်္ဂလန်နှင့် ပြင်သစ်ကြား စစ်ပြေငြိမ်းရေး စာချုပ်အရ ပဉ္စမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်နှင့် ထိန်းမြှားလက်ထပ်၏။ ဟင်နရီဘုရင် ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်သောအခါ ကတ်သရင်းသည် အိုဝင်တျူဒါနှင့် ရည်ငံချစ်ကြိုက်မိပြီးလျှင် သားသမီးများ ထွန်းကား၏။ အက်ဒမန်တျူဒါသည် ယင်းသားသမီးတို့အနက် အကြီးဆုံး ဖြစ်လေသည်။ လက်ထပ်ပွဲအပြီး အခါကာလသည်ကား အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းကို လန်ကက်စတာ မင်းဆက်နှင့် ယော့မင့်ဆက်တို့ အပြိုင်လုနေကြသည့် နှင်းဆီစစ်ပွဲများ ဖြစ်ပွားနေသောအခါ ဖြစ်သည်။ မြို့စားကြီးသည် လန်ကတ်စတာ မင်းဆက်မှဖြစ်သဖြင့် အက်ဒမန်၏သားတော် ဟင်နရီမှာ လန်ကတ်စတာ မင်းဆက်အဖြစ်ဖြင့် ထီးနန်းကို ဆက်ခံစိုးစံခွင့် ရှိလေသည်။ ထို့ကြောင့် ဟင်နရီသည် 'နှင်းဆီစစ်ပွဲ'တွင် ဝင်ရောက်တိုက် ခိုက်၍ စစ်အောင်မြင်သောအခါ သျွှမဟင်နရီအမည်ဖြင့် ၁၄၈၅-ခုနှစ်တွင် နန်းတက်လေသည်။ ဤသို့ဖြင့် ဟင်နရီတျူဒါ မင်းဖြစ်လာ၏။ ထိုမင်းသည် ယော့မင်းဆက် စတုတ္ထမြောက် အက်ဒဝပ်၏ သမီးတော်ကို မိဖုရားမြှောက်လိုက်ခြင်းဖြင့် လန်ကတ်စတာ မင်းဆက်နှင့် ယော့မင်းဆက်တို့သည် ပူးပေါင်းမိ၍ 'နှင်းဆီ စစ်ပွဲ'ပြီးဆုံးသွားလေသည်။
သျွှမ ဟင်နရီ၏နောက် ဆက်ခံကြသော တျူဒါမင်းဆက်များမှာ ဟင်နရီ တျူဒါ၏ သားတော် အဋ္ဌမဟင်နရီ(ခရစ် ၁၅ဝ၉-၄၇ ခုနှစ်)၊ အဌမဟင်နရီနှင့် တတိယမြောက် မိဖုရား ဂျိန်းဆေးမိုးတို့၏ သားတော် ဆဋ္ဌမအက်ဒွပ် (ခရစ် ၁၅၄၇-၅၃)၊ ပထမမြောက်မိဖုရား ကတ်သရင်းအော့ဖ် အာရာဂွန်နှင့်ရသော မေရီ ဘုရင်မ (ခရစ် ၁၅၅၃-၅၈ ခုနှစ်) နှင့် ဒုတိယမြောက်မိဖုရား အန်းဗူလင်းနှင့်ရသော အယ်လစ်ဇဘက် ဘုရင်မ (ခရစ် ၁၅၅၈-၁၆ဝ၃ ခုနှစ်)တို့ ဖြစ်ကြသည်။ တျူဒါမင်း ငါးပါးရှိသည့်အနက် အဌမမြောက်ဟင်နရီနှင့် အယ်လစ်ဇဘက်ဘုရင်မတို့မှာ ထင်ရှားသည်။ အယ်လစ်ဇဘက် ဘုရင်မ ကံကုန်သောအခါ ထီးနန်းဆက်ခံမည့်သူ မရှိသဖြင့် တျူဒါမင်းဆက်ပြတ်၍ စတူးဝပ်မင်းဆက် စလေသည်။
ဘယက်
ဘယက်
နဘဲကြူးရွာ၊ မြင်းမူမြို့နယ်
နဘဲကြူးရွာ (Nabekyu)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ မြင်းမူမြို့နယ်၊ နဘဲကြူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၁၉၄ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြင်းမူမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထမကန်ရွာ၊ အောင်လံမြို့နယ်
ထမကန်ရွာ (Htamakan)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ အောင်လံမြို့နယ်၊ ထမကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၇၃၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထမကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၈၈ ဦး၊ မ ၁၄၀၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၅၉၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အောင်လံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကတောက်ဆပ်အနောက် (ဦးဒေါန)ရွာ၊ ကတောက်ဆပ်
ကတောက်ဆပ်အနောက် (ဦးဒေါန)ရွာ၊ ကတောက်ဆပ်
လယ်တော်ရွာ၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်
လယ်တော်ရွာ (Leltaw)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ ဖေါင်းတောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၀၈၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖေါင်းတောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၁၄ ဦး၊ မ ၁၉၃၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၈၅၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရပ်စောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နီယွန်
နီယွန် သည် ဒြပ်စင်တစ်ခုဖြစ်ပြီး သင်္ကေတမှာ Ne ဖြစ်ကာ အမ်တမ်နံပါတ် ၁၀ ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် Noble gas တွင်ပါဝင်ပြီး သာမန်လေထုဖိအား အပူချိန်အောက်တွင် အရောင်အဆင်း ကင်းမဲ့သည်။ လေထုသိပ်သည်းဆ၏ သုံးပုံနှစ်ပုံ ရှိသည်။ ယင်းအား ခရိုင်ပတွန် ဇီယွန်တို့နှင့်အတူ ၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ နီယွန်သည် ဂရိစကား νέον မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး အသစ်ဟုဆိုလိုသည်။ နီယွန်သည် အခြားဓာတုဒြပ်ပေါင်းများနှင့် ဓာတ်ပြုခြင်းမရှိပေ။ နီယွန်သည် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဟီလီယမ် အောက်ဆီဂျင် ကာဗွန်ပြီးလျင် စကြဝဠာ၌ ပဉ္စမမြောက် အပေါကြွယ်ဆုံး ဒြပ်စင်ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် အင်မတန်ရှားပါးပြီး လေထက်ပိုမိုပေါ့ပါးသည်။ နီယွန်သည် လိမ္မော်နီရောင်ထုတ်ပေးသောကြောင့် ဖန်ချောင်းများတွင် အသုံးချသည်။ သို့သော် ဟီလီယမ်ထက် ကုန်ကျစရိတ် ပိုများသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နိုဘယ်ဂက်စ်များ
ရွှေစာရေးရွာ၊ ခမောက်စု
ရွှေစာရေးရွာ၊ ခမောက်စု
​ညောင်ပင်သာရွာ၊ လှည်းဆိပ်
ညောင်ပင်သာရွာ၊ လှည်းဆိပ်
ယဉ်ကျေးမှု တော်လှန်ရေး
ထိုလှုပ်ရှားမှုကို ၁၉၆၆ ခုနှစ်မေလတွင် စတင်ခဲ့သည်။ မော်စီတုန်းက ဘူဇွာများသည် အစိုးရနှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်ပြီး အရင်းရှင်စနစ်ကို ပြန်လည်အသက်သွင်းရန် ကြိုးစားနေသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့သည်။ ထိုသို့သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး သမားများကို ပြင်းထန်သော လူတန်းစား တိုက်ပွဲဖြင့် ဖယ်ရှားပစ်ရမည်ဟု အခိုင်အမာ ပြောခဲ့သည်။ တရုတ်လူငယ်များက မော်စီတုန်း၏ စည်းရုံးမှုကို လိုက်နာသည့် အနေနှင့် နိုင်ငံတဝှမ်းလုံးတွင် အနီရောင်အစောင့် (Red Guard) အဖွဲ့များ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထိုလှုပ်ရှားမှုသည် စစ်တပ်၊ မြို့ပြနေ အလုပ်သမားများနှင့် ကွန်မြူနစ်ပါတီ ခေါင်းဆောင်များ အတွင်း ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် လူတန်းစား အလွှာအသီးသီး အတွင်း အချင်းချင်း ပဋိပက္ခများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ထိပ်တန်းခေါင်းဆောင်ပိုင်းတွင် အရင်းရှင်လမ်းကို လျှောက်နေသည်ဟု စွပ်စွဲခံရသော ရာထူးကြီး ခေါင်းဆောင်များ အစုလိုက် အပြုံလိုက် ဖယ်ရှား ခံခဲ့ရသည်။ ဖယ်ရှားခံရသူများထဲမှ ထင်ရှားသူများမှာ လျူရှောင်ကွီ နှင့် တိန့်ရှောင်ဖိန် တို့ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်အတွင်းမှာပင် မော်စီတုန်းကို ကိုးကွယ်သူများမှာ အဆမတန် များပြားလာခဲ့သည်။
ရိုင်းစိုင်းကြမ်းတမ်းသော အချင်းချင်း ဖြစ်ပွားသည့် ပဋိပက္ခများသည် နိုင်ငံအနှံ့ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး လူ သန်းပေါင်းများစွာမှာ ဖိနှိပ်ခံခဲ့ရပြီး ထိုသူတို့ ခံစားခဲ့ရသော မတော်မတရားမှု အမျိုးမျိုးတွင် လူအများရှေ့တွင် အရှက်ခွဲခံရခြင်း၊ အကြောင်းမဲ့ အကျဉ်းချခံရခြင်း၊ နှိပ်စက်ခံရခြင်း၊ ထပ်ပြန်တလဲလဲ အနှောင့်အယှက် ခံရခြင်း၊ ပိုင်ဆိုင်မှုများ အသိမ်းအဆည်းခံရခြင်းတို့ ခံရသည်။ လူဦးရေ၏ များပြားလှစွာသော အစိတ်အပိုင်းတို့မှာ အတင်းအကြပ် နေရာရွှေ့ပြောင်းခြင်း ခံရပြီး အထင်ရှားဆုံး ကိစ္စမှာ ကျေးလက်သို့ ဆင်းကြ ဟူသော လှုပ်ရှားမှုတွင် မြို့ပြနေလူငယ်များကို ကျေးလက်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းခံရခြင်း ဖြစ်သည်။ သမိုင်းကြောင်းဆိုင်ရာ အထောက်အထားများနှင့် ပစ္စည်းများမှာ ဖျက်ဆီးခြင်း ခံရပြီး ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာရေး ဆိုင်ရာ ဌာနတို့မှာ မွှေနှောက်ဖျက်ဆီးခြင်း ခံရသည်။
မော်စီတုန်းမှ ၁၉၆၉တွင် ယဉ်ကျေးမှုတော်လှန်ရေးကို အဆုံးသတ်ရန် တရားဝင်ကြေညာခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုလှုပ်ရှားမှုသည် ၁၉၇၁ ခုနှစ် စစ်ခေါင်းဆောင် လင်းဗြောင် ကွယ်လွန်သော အချိန်အထိ ဆက်လက်ရှိနေခဲ့သည်။ ၁၉၇၁ မှစ၍ ၄ ဦးဂိုဏ်းဟု အမည်ရသော ခေါင်းဆောင်တို့ကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည့် ၁၉၇၆ ခုနှစ် အထိ နိုင်ငံရေး မတည်ငြိမ်မှုများ ရှိနေခဲ့ခြင်းကိုလည်း ယဉ်ကျေးမှုတော်လှန်ရေး ကာလ၏ တစိတ်တပိုင်း အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ ၁၉၇၆ ခုနှစ် မော်စီတုန်း သေဆုံးပြီးနောက် တိန့်ရှောင်ဖိန် ဦးဆောင်သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး သမားများ ဩဇာအာဏာ ကြီးထွားလာခဲ့သည်။ ယဉ်ကျေးမှု တော်လှန်ရေးနှင့် ဆက်စပ်နေသော မော်ဝါဒ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး သမားများကို ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် အပြီးတိုင် စွန့်ပစ်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ယဉ်ကျေးမှု တော်လှန်ရေးကို မကောင်းသော အရာတစ်ခု အဖြစ် စတင်ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်မှာ ယခုတိုင်ပင် ဖြစ်သည်။
စောညိန်း၊ ကို (ဂီတနက်သန်)
ဂီတနက်သန် ကိုစောညိန်း (၁၉၂၅-၁၉၅၂) သည် မြန်မာလူမျိုး ဂီတပညာရှင် ဖြစ်သည်။
ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး
၁၉၂၅ ခု၊ မတ်လ ၃၁ ရက်တွင် မြင်းခြံနယ်၊ နွားထိုးကြီးအပိုင် ရွာသာရွာ၌ ဦးမောင်ကြီး၊ ဒေါ်တင်တို့မှ မွေးသည်။
မိဘများ ရန်ကုန်ပြောင်းလာရာ ၂၁ လမ်းရှိ ဦးဘိုးအေးကျောင်းတွင် ပညာသင်သည်။ (၇) တန်းအောင်ပြီးနောက် သရက်တောကျောင်း ဦးပရမ၏ တိုင်းရင်းသားဘာသာကျောင်းတွင် (၁၀) တန်းအထိ တက်သည်။
အနုပညာခရီး
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ခရမ်းသို့ စစ်ရှောင်စဉ် ဦးငွေစိုးထံမှ တယော၊ မယ်ဒလင်နှင့် သီချင်းရေးခြင်းကို သင်ယူသည်။
၁၉၄၈ ခုတွင် ရန်ကုန်ပြန်လာ၍ မြန်မာညွန့် ဦးချစ်မောင်၊ ဒေါ်အောင်ကြည်၊ စန္ဒယား ဆရာမြိုင်၊ စောင်း ဦးဘသောင်း၊ ဂီတာ ဦးစိမ်းမောင်၊ ရွှေတိုင်အေးတို့ထံတွင် တပည့်ခံသည်။
၁၉၅၀ ပြည့်တွင် စန္ဒယား ကိုလှသွင် ဦးစီးသော ဆန်းသစ်စ အပျော်တမ်းတူရိယာအဖွဲ့၌ သီချင်းစရေးသည်။ ဝဿန်ခါဦး (မုတ်သုန်လေဦး)၊ ငွေဝန်းသော်တာ၊ ဆောင်းနတ်မယ်၊ နွေဦး စသည်တို့မှာ ဆန်းသစ်စတွင် အသံလွှင့်ဖြစ်သော သီချင်းများဖြစ်သည်။
ထို့နောက် ဂီတနက်သန် ကို ဖွဲ့စည်းကာ ကိုလှထွန်း၊ (စာရေးဆရာ) သန်းဆွေ၊ အောင်လင်း၊ မသန်းမြင့်၊ စန်းစန်းတင့်၊ လှလှထွန်း စသူတို့ဖြင့် အသံလွှင့်သည်။
အေဝမ်းရုပ်ရှင် သက်ဝေ၊ ဗြိတိသျှဘားမားရုပ်ရှင် သည်ဆောင်းဟေမန် တို့အတွက် ဇာတ်ဝင်တေး ရေးပေးခဲ့သည်။
ရေးသားသော စာအုပ်
ကဗျာ၊ ဆောင်းပါးများ ရေးခဲ့ပြီး မရဏမောင်းသံ ဝတ္ထုမှာလည်း ထင်ရှားသည်။
ဘဝနိဂုံး
၁၉၅၂ ခု၊ အောက်တိုဘာလ ၃၁ ရက်တွင် လူမှား ရန်ပြုခံရ၍ ကွယ်လွန်သည်။
အွမ်ထရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရေမြိုကန်ရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်
ရေမြိုကန်ရွာ (Yaymyokan)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ ကျေးစီး (တောင်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၀၃၉၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝိန်းငင်းရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
ဝိန်းငင်းရွာ (Weinngin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်၊ ဟိုနားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၅၆၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟိုနားကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၇၆ ဦး၊ မ ၁၆၀၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၀၇၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ တရားဝင်အမည်မှာ ဩစတြေးလျ ဓနသဟာယ နိုင်ငံဟု ခေါ်ဝေါ်ပြီး ကမ္ဘာ့တောင်ဘက်ခြမ်းတွင် တည်ရှိသည်။ ဩစတြေးလျနိုင်ငံတွင် ကမ္ဘာ့အသေးဆုံးတိုက်ဖြစ်သော ဩစတြေးလျတိုက်၊ တက်စမေးနီးယားကျွန်းမကြီး၊ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာနှင့် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ ကျွန်းစုပေါင်းများစွာ ပါဝင်သည်။ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများမှာ မြောက်ဘက်၌ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ အရှေ့တီမောနိုင်ငံနှင့် ပါပူအာနယူးဂီနီနိုင်ငံ၊ အရှေ့မြောက်ဘက်၌ ဆော်လမွန်ကျွန်းစုများ၊ ဗနွားတူနိုင်ငံနှင့် နယူးကယ်လီဒိုးနီးယား၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် နယူးဇီလန်နိုင်ငံတို့ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် နိုင်ငံတစ်ခုတည်းက တိုက်တစ်ခုလုံးကို နေရာယူထားသော တိုက်ဟူ၍ ဩစတြေးလျတစ်ခုသာ ရှိသည်။
ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက် ၁၉၀၁ တွင် ကိုလိုနီတိုင်းကြီး ၆ တိုင်းကို ဖက်ဒရယ်စနစ်ဖြင့် ပူးပေါင်းခဲ့ပြီး ဩစတြေးလျ ဓနသဟာယနိုင်ငံကို ထူထောင်ခဲ့သည်။
ဝေါဟာရသမိုင်း
Australia ဟူသောစကားလုံးသည် လက်တင်ဘာသာစကား australis မှ ဆင်းသက် လာသည်။ တောင်ပိုင်း "southern" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ရောမခေတ်က "unknown land of the south" အမျိုးအမည် မသိသေးသော ကမ္ဘာ့တောင်ပိုင်းကုန်းမြေ (terra australis incognita) ဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြကြောင်း ဒဏ္ဍာရီလာပုံပြင်များအရ သိရှိရသည်။ ခိုင်လုံသော အထောက်အထား မှတ်တမ်းအနေဖြင့် ၁၆၂၅ခုနှစ်တွင် မာစတာ ဟက္ကလွတ် ရေးသားသော "A note of Australia del Espíritu Santo" စာအုပ်တွင် Australia ဟူသောစကားလုံးကို သုံးနှုန်းထားကြောင်း ပထမဆုံး တွေ့ရှိရသည်။ ၁၆၃၈ ခုနှစ်တွင် ဩစတြေးလျမြေပေါ်သို့ ပထမဆုံး အခြေချခဲ့သော ဒတ်ချ်အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီ၏ မှတ်တမ်းများတွင် Australische ဟု ရေးသားသုံးနှုန်းခဲ့ကြသည်။ Australia ဟူသော စကားလုံးကို တွင်ကျယ်စွာ အသုံးပြုလာကြသည်မှာ ၁၈၀၄ ခုနှစ်ရောက်မှ ဖြစ်သည်။ မက်သယူး ဖလင်းဒါးစ်က ၁၈၁၄ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေသော A Voyage to Terra Australis ဟူသည့် စာတမ်းများနှင့် ရုပ်ပုံများတွင် စတင်သုံးစွဲလိုက်ခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၈၁၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီအုပ်ချုပ်ရေးရုံးမှ တရားဝင် စတင်ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲခဲ့သည်။ ၁၈၂၄ ခုနှစ်တွင် Admiralty မှ သဘောတူလက်ခံပြီး ဩစတြေးလျတိုက်ဟု တရားဝင် ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်။
နိုင်ငံသမိုင်း
လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၄၀,၀၀၀ မှ ၆၀,၀၀၀ ကြားခန့်လောက်ကတည်းက ဩစတြေးလျတိုက်တွင် လူသားတို့ စတင်အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟု ပညာရှင်များ တွက်ဆကြသည်။ ကုန်းမြေ အနေအထား အနီးဆုံးဖြစ်သော အရှေ့တောင်အာရှဒေသမှ ပင်လယ်ကိုဖြတ်သန်းကာ ရောက်ရှိလာခြင်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ပြောဆိုကြသည်။ ၁၈ ရာစုနှစ် ဥရောပတိုက်သားများ စတင်ရောက်ရှိလာချိန်အထိ အဆိုပါ ဒေသခံ ဩစတြေးလျ တိုင်းရင်းသားများမှာ အမဲလိုက်ခြင်း၊ ယာဇ်နတ်ပူဇော်ပသခြင်းတို့ဖြင့်သာ အသက်မွေးကြကြောင်း မှတ်တမ်းများအရ သိရှိရသည်။
နိုင်ငံရေး
ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုအပေါ်အခြေခံထားသော စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ် ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတော်၏ အကြီးအကဲမှာ ဒုတိယမြောက် အဲလီဇဘက် ဘုရင်မကြီး ဖြစ်သည်။ ဘုရင်ခံချုပ်တွင် အာဏာရှိသော်လည်း သာမန်အားဖြင့် ဝန်ကြီးချုပ်မှသာ နိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်သည်။ သို့ရာတွင် ဘုရင်ခံချုပ်သည် ဝန်ကြီးချုပ်ကို ကျော်လွန်၍ အာဏာသုံးပိုင်ခွင့် ရှိကြောင်းကို ၁၉၇၅ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ အကျပ်အတည်းဖြစ်ချိန်တွင် ဘုရင်ခံချုပ်က ဝတ္တလမ်အစိုးရအဖွဲ့ကို ဖျက်သိမ်းပစ်ခဲ့ခြင်းဖြင့် ပြသခဲ့သည်။ အစိုးရတွင် အာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်း သုံးရပ်ရှိသည်။ ဥပဒေပြုရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေးတို့ဖြစ်ကြသည်။
အစိုးရ၏ အချုပ်အခြာအာဏာ ခွဲဝေသတ်မှတ်ပုံ
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေသည် အစိုးရ၏အချုပ်အခြာအာဏာကို ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးတစ်ယောက် သို့မဟုတ် အဖွဲ့အစည်းတစ်ဖွဲ့က ချုပ်ကိုင်ခြင်းမရှိစေရန် အောက်ပါအတိုင်း အစိုးရ၏ အာဏာပိုင်အဖွဲ့ သုံးခုကြားတွင် ခွဲဝေအုပ်ချုပ်စေသည်။ ထိုအစိုးရ အာဏာပိုင်အဖွဲ့ သုံးဖွဲ့၏ လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာများမှာ ဥပဒေပြုရေး အာဏာ၊ အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာ နှင့် တရားစီရင်ရေး အာဏာတို့ဖြစ်ကြသည်။
ဥပဒေပြုရေး အာဏာ
လွှတ်တော်သည် ဥပဒေပြုရေး နှင့် ဥပဒေပြင်ဆင်ရေး ဆိုင်ရာလုပ်ပိုင်ခွင့် အာဏာရှိသည်။ ၎င်း လွှတ်တော်ကို ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ပြည်သူလူထုက ရွေးချယ်တင်မြှောက်ထားသော လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာ
ဥပဒေပြုရေးကပြဋ္ဌာန်းထားသော တရားဥပဒေများကို အကောင်ထည်ဖော် အသက်သွင်းရန်အလုပ်မှာ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာဖြစ်သည်။ ထိုအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့တွင် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများနှင့် ဘုရင်ခံချုပ်တို့ပါဝင်သည်။ ဝန်ကြီးတစ်ဦးစီသည် အစိုးရဌာနတစ်ခု၊ သို့မဟုတ် တစ်ခုထက်ပိုသောဌာနများကို တာဝန်ယူကြရသည်။
တရားစီရင်ရေး အာဏာ
ဩစတြေးလျနိုင်ငံတွင် တရားသူကြီးများသည် တရားဥပဒေကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုရန်နှင့် လက်တွေ့ကျင့်သုံးဖော်ဆောင်ရန် အခွင့်အာဏာရှိသည်။ တရားရုံးနှင့် တရားသူကြီးများသည် လွှတ်တော်နှင့် အစိုးတို့၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုအောက်တွင်မရှိသော တရားစီရင်ရေးအတွက် သီးသန့်တည်ရှိသောအဖွဲ့ဖြစ်သည်။
ပါလီမန်
ပါလီမန်တွင် လွှတ်တော်နှစ်ရပ် ပါဝင်သည်။ အထက်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်ဦးရေ (၇၆) နေရာနှင့် အောက်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်ဦးရေ (၁၅၀) နေရာတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ပါလီမန်မှ အစိုးရအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းပြီး ခေါင်းဆောင်မှာ ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံရေးပါတီများ
နိုင်ငံရေးပါတီ အဓိကပြိုင်ဘက် ပါတီနှစ်ခုရှိသည်။ ဩစတြေးလျန်း လေဘာပါတီနှင့် နှစ်ပါတီ ညွန့်ပေါင်းအဖွဲ့တို့ ဖြစ်သည်။ ညွန့်ပေါင်းအဖွဲ့တွင် လစ်ဘရယ်ပါတီနှင့် နေရှင်နယ်ပါတီတို့ ပူးပေါင်းထားခြင်းဖြစ်သည်။ သဂရင်းနှင့် ဩစတြေးလျန်းဒီမိုကရက်တို့ ကဲ့သို့သော အခြားနိုင်ငံရေး ပါတီငယ်များလည်း ရှိသေးသည်။
ပြည်နယ်များနှင့် ဒေသကြီးများ
ပြည်နယ် (၆)ခုရှိသည်။ နယူးဆောက်သ်ဝေးလ်စ် (New South Wales - NSW)၊ ကွင်းစ်လန် (Queensland - QLD)၊ တောင်ပိုင်း ဩစတြေးလျ (South Australia - SA)၊ တက်စ်မေးနီးယား (Tasmania - TAS)၊ ဝိတိုရိယ (Victoria - VIC)၊ အနောက်ပိုင်း ဩစတြေးလျ (Western Australia - WA) တို့ဖြစ်ကြသည်။ ထို့အပြင် အဓိက ဒေသကြီး နှစ်ခုရှိသည်။ ဩစတြေးလျနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းဒေသကြီး (Northern Territory - NT) နှင့် ဩစတြေးလျ မြို့တော် ဒေသကြီး (Australian Capital Territory - ACT) တို့ဖြစ်သည်။
နယူးဆောက်သ်ဝေးလ်စ်ပြည်နယ်
နယူးဆောက်သ်ဝေးလ်စ်ပြည်နယ်သည် ဗြိတိသျှလူမျိုးတို့ ကိုလိုနီနယ်မြေ စတင်ထူထောင်ခဲ့သော ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးမြို့တော် ဆစ်ဒနီမြို့သည် နယူးဆောက်သ်ဝေးလ်စ်ပြည်နယ်တွင်း မြို့တော်ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာကျော် ဆစ်ဒနီ ဟာဘာဘရစ်ဂျ် (Harbour Bridge) - ဆိပ်ကမ်းတံတား နှင့် ဆစ်ဒနီ အော်ပရာဟာက်စ် (Opera House) ပြဇာတ်ရုံတို့မှာ ဆစ်ဒနီမြို့တော်၏ အထင်ကရနေရာများဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းပြည်နယ်တွင်း၌ အက်ဘော်ရစ်ဂျင်နယ် (Aboriginal) တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုနွယ်များ အများဆုံးနေထိုင်ကြသည်။
ကွင်းစလန်ပြည်နယ်
ကွင်းစလန်ပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ ဘရစ်စဘန် (Brisbane) မြို့ ဖြစ်သည်။ ဒုတိယ အကြီးဆုံး ကွင်းစလန်ပြည်နယ်၏ မြောက်ဘက်တွင် တောရက်စ် ရေလက်ကြားကျွန်းများ၊ အပူပိုင်းအမြဲစိမ်းသစ်တောများ၊ အပူချိန် သင့်တင့်လျောက်ပတ်သော ကမ်းရိုးတမ်း နေရာများ နှင့် ရာသီလိုက် ခြောက်သွေ့ကုန်းတွင်းပိုင်း တို့ ရှိကြသည်။ ဤ ပြည်နယ်တွင်း၌ ကမ္ဘာတွင်နာမည်ကြီးသော မဟာ ဘယ်ရီယာ သန္တာကျောက်တန်းကြီး (Great Barrier Reef) သည် အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတမ်းတစ်လျှောက် သွယ်တန်းလျက်ရှိသည်။
တောင်ပိုင်း ဩစတြေးလျ ပြည်နယ်
တောင်ပိုင်း ဩစတြေးလျ ပြည်နယ်သည် ကျောက်ဆောင်ကမ်းပါး ပေါများထူထပ်သည်။ လူသိများကျော်ကြားသော ဝိုင်အရက်များ ထွက်သည့် နေရာများရှိသည်။ ၎င်းပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ အယ်ဒန်(လ်)လေ (Adelaide) ဖြစ်ပြီး ကိုလိုနီခေတ်ချိန်က တည်ဆောက်ထားခဲ့သော ဗိသုကာလက်ရာမွန်များစွာ ကျန်ရစ်တည်ရှိဆဲဖြစ်သည်။
တက်စ်မေးနီးယား ပြည်နယ်
တက်စ်မေးနီးယား ပြည်နယ်သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ အသေးဆုံးပြည်နယ်ဖြစ်ပြီး၊ 'ဘေ့စ် စထရိတ်' ရေလက်ကြား (Bass Strait)က ထိုပြည်နယ်နှင့် ပင်မ ဩစတြေးလျတိုက်ကုန်းမြေကို ပိုင်းခြားထားသည်။ တက်စ်မေးနီးယားကျွန်းမြေပေါ်တွင် လူအနည်းစုသာနေထိုင်သည့် အပြင်လူသူ အရောက်အပေါက် နည်းသဖြင့် တော်တော်များများ ကုန်းမြေများမှာ သဘာဝ အတိုင်းရှိ၍ လူတို့၏ဒဏ် မခံရပေ။ တက်စ်မေးနီးယား ပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ ဟိုးဘတ်ထ် (Hobart) ဖြစ်သည်။
ဝိတိုရိယ ပြည်နယ်
ဝိတိုရိယ ပြည်နယ်မှာ ဩစတြေးလျတိုက်၏ ကုန်းတွင်းပိုင်းပြည်နယ်များတွင် အသေးဆုံးပြည်နယ် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ထိုပြည်နယ်တွင် ၁၈၅၀ ခုနှစ်များတွင်း ရွှေထွက်စဉ်ကာလများက တည်ဆောက်ထားခဲ့သော အလွန်ကောင်းမွန်လှသည့် ဗိသုကာလက်ရာများ လည်းရှိသည်။ ဝိတိုရိယ ပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ မဲလ်ဘန်း (Melbourne) ဖြစ်သည်။
အနောက်ပိုင်း ဩစတြေးလျ ပြည်နယ်
အနောက်ပိုင်း ဩစတြေးလျ ပြည်နယ်သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးပြည်နယ်ဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်၏ အရှေ့ဘက်တွင် သဲကန္တာရကြီးများရှိပြီး၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင်မူ မြေဩဇာကောင်း၍ ကောက်ပဲသီးနှံ စိုက်ပျိုးရန် သင့်တော်သည့်အပြင်၊ ဝိုင်အရက်ချက်သည့် စပျစ်ပေါရာတည်နေရာဖြစ်သည်။ ထိုပြည်နယ်တွင် အဓိကအားဖြင့် သတ္တုတွင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကွက်များကိုလုပ်ကြသည်။ ပြည်နယ်လူဦးရေ စုစုပေါင်း၏ လေးပုံသုံးပုံမှာ ၎င်းပြည်နယ်၏ မြို့တော်ဖြစ်သော ပတ်သ်မြို့ (Perth) တွင် မှီတင်းနေထိုင်ကြသည်။
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းဒေသကြီး
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းဒေသကြီး၏ မြောက်ဘက်တွင် အပူပိုင်းကုန်းမြေနှင့် တောင်ဘက်တွင် မြေနီ သဲကန္တာရတို့ရှိကြသည်။ လူဦးရေနည်းပြီး အများစုမှာ ထိုပြည်နယ်၏ မြို့တော် ဒါရ်ဝင်မြို့ (Darwin)တွင် နေထိုင်သည့်အပြင် ၎င်းဒါရ်ဝင်မြို့ နှင့် အဲလစ်စပရင်းစ် (Alice Springs)မြို့ကြားရှိ အဝေးပြေးကားလမ်းကြီးတလျောက်တွင် နေထိုင်ကြသည်။ အဲလစ်စပရင်းစ် (Alice Springs)မြို့သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံအလယ်တဝိုက်တွင် ခရီးသွားများ အလည်သွားရာ နာမည်ကြီး မြို့လေးတစ်မြို့ဖြစ်သည်။
ဩစတြေးလျ မြို့တော်နယ်မြေ
ဩစတြေးလျ မြို့တော် နယ်မြေ၏တည်နေရာသည် ဆစ်ဒနီမြို့ နှင့် မဲလ်ဘုန်းမြို့ကြားတွင်တည်ရှိသည်။ ဩစတြေးလျ မြို့တော် ဒေသကြီးဟုဆိုသည့်အတိုင်း ဩစတြေးလျနိုင်ငံ မြို့တော် ကန်ဘာရာ တည်ရှိရာပြည်နယ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြို့တော် ကန်ဘာရာသည် လွှတ်တော် 'ပါလီမန် ဟောက်စ်' (Parliament House) နှင့် ဗဟိုတရားရုံး 'ဟိုင်းကော့တ်' (High Court) တို့ကဲ့သို့သော အရေးကြီးသည့် နိုင်ငံတော် အထင်ကရ အဖွဲ့အစည်းများ ရုံးစိုက်ရာ အရပ်ဖြစ်သည်။
ကနဦးနေထိုင်သူ တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စုများ
ဩစတြေးလျတိုက်တွင် ကနဦးနေထိုင်သူ ဒေသခံ ဩစတြေးလျ တိုင်းရင်းသားများမှာ အက်ဘော်ရစ်ဂျင်နယ် (Aboriginal) နှင့်တောရက်စ် ရေလက်ကြားကျွန်းသား (Torres Strait Islander) တို့ဖြစ်သည်ဟု သမိုင်းအထောက်အထားများအရ သိရှိရသည်။ အက်ဘောင်ရစ်ဂျင်နယ် လူမျိုးစုများသည် ဩစတြေးလျတိုက်ကြီး၏ အဓိက ကုန်းတွင်းပိုင်းနေရာများ နှင့် တက်စ်မေးနီးယား တို့တွင် အစပျိုး မှီတင်းနေထိုင်ကြပြီး၊ တောရစ် ရေလက်ကြားကျွန်းသားများမှာတော့ ကွင်းစလန်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းရှိ ကျွန်းများပေါ်တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြပေသည်။ နေရာဒေသအလိုက် ထိုလူမျိုးစုများသည် မတူကွဲပြားသော စိတ်ဝင်စားဖွယ်ရာ ယဉ်ကျေးမှု လက္ခဏာများရှိကြသည်။ ထိုကနဦး နေထိုင်လာသူ တိုင်းရင်သားများ တွင် တူညီသော ယုံကြည်ချက်များ၊ အစဉ်အလာ ဓလေ့ထုံးတမ်းစဉ်လာ များလည်း ရှိပြီး ယနေ့တိုင် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းလာကြကာ ၎င်းတို့ကို သက်ဝင်ယုံကြည် နေကြသည်။ နေ့စဉ် မိမိတို့ ဘဝရှင်သန်မှုကို ၎င်းတို့ ယုံကြည်သော အရာများက လမ်းပြပို့ဆောင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြ၏။ ထို့ပြင်သူတို့ နှစ်ပေါင်းများစွာသက်ရှင်နေထိုင်ခဲ့သော ရေမြေသဘာဝကြီး နှင့် ၎င်းတို့ ယုံကြည်ရာ အချင်းအရာတို့သည် ဆက်နွယ်မှုရှိသည်ဟု ခေတ်အဆက်ဆက် သယ်ဆောင်လာကြသော ပုံပြင်များက အထင်အရှားဖြစ်စေသည်။
အစောပိုင်း ဝင်ရောက်အခြေချ ဥရောပသားများ
ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၇၀၀ ခုနှစ်နောက်များမှ စ၍ ဥရောပနိုင်ငံသားများသည် ယခုလက်ရှိ ဩစတြေးလျတိုက် ကုန်းမြေကြီးကို စတင်တွေ့ရှိကာ ဝင်ရောက်နေထိုင်ကြသည်ဟု သမိုင်းအထောက်အထားများက ဖော်ပြထားသည်။ ၎င်းအထောက်အထားများအရ အစောဆုံးအနေဖြင့် ဂရိတ်ဗြိတိန်(Great Britain) နိုင်ငံသား များသည် ၂၆ ဇန်နဝါရီလ ၁၇၈၈ ခုနှစ်တွင် အကျဉ်းသားများ သယ်ဆောင်လာသော သင်္ဘောအစင်းပေါင်း ၁၁ စီးဖြင့် စတင်ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ ထိုသင်္ဘော ၁၁ စီးကို ပထမသင်္ဘောစု - ဖတ်စ်တ် ဖလီးတ် (First Fleet) သမိုင်းတွင် မှတ်တမ်းတင်ထားကြသည်။ ထိုစဉ်က ဗြိတိန်နိုင်ငံ (Britain) ၏ တရားဥပဒေမှာ ပြင်းထန်လွန်းလှသဖြင့် ထောင်သွင်းအကျဉ်းချခံရသူ များလှပေရာ နိုင်ငံအတွင်းရှိ ထောင်များမှာ နေရာမလောက်မငှ ပြဿနာဖြစ်လာခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဗြိတိန်နိုင်ငံ (Britain) မှ စွန့်ဦးရှာဖွေ ကိုလိုနီနယ်မြေများကို စတင်တွေ့ရှိကာ သွားရောက် စူးစမ်းကြသူများစွာရှိခဲ့ရာ ဩစတြေးလျတိုက်သည်လည်း ဗြိတိန်ကိုလိုနီနယ် တစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။ များပြားလှသော ထောင်သွင်း အကျဉ်းချထားသူများကို ကမ္ဘာကြီး အခြားတဘက်သို့ ပို့ဆောင် နယ်မြေ ချဲ့ထွင်ခြင်းသည်သာ ပြည့်ကျပ် နေသော နိုင်ငံတွင်းထောင်များ၏ ပြဿနာကို ဖြေရှင်းရာဖြစ်မည်ဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ထိုသို့ဖြင့် နယူးဆောက်သ်ဝေးလ်စ်ပြည်နယ် နေရာသည် ၎င်းတို့ အခြေစတင်ချရာ နေရာဖြစ်သည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များ သုံးသပ်သည်။
ထို ရှေးဦး အခြေချ ကိုလိုနီနယ်မြေ၊ လက်ရှိ နယူးဆောက်သ်ဝေးလ်စ်ကို ကပ္ပတိန် အာသာ ဖိလစ်ပ် (Captain Arthur Phillip) ဆိုသူက ပထမဆုံး ဘုရင်ခံ အနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ အစောပိုင်းနှစ်များတွင် ထိုနယ်မြေသစ်၌ အခက်အခဲများစွာကို ရင်ဆိုင်ကျော်ဖြတ်ပြီးနောက် ကိုလိုနီနယ်မြေဟု ကြေညာလိုက်ပြီးနောက်ပိုင်းတွင် အကျဉ်းသားများသာမက ရိုးရိုး ဝင်ရောက်အခြေချလိုသူ အရပ်သားများပင် ဝင်ရောက်နေထိုင်လာခဲ့ကြရာ အဆင့်ဆင့် တိုးတက်စည်ကားလာခဲ့သည်။ တပြိုင်နက်ထဲမှာပင် တိုက်ကြီး၏ တခြားအပိုင်းများကိုလည်း ကိုလိုနီများ စတင်တည်ထောင်လာကြသည်။ အစောဆုံး သာမန်အခြေချလိုသူ အရပ်သားများသည် ဗြိတိန်နိုင်ငံ (Britain) နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ (Ireland) များမှ ဖြစ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ ဖြစ်စဉ်သမိုင်း၊ ရိုးရာဓလေ့ နှင့် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံများသည် ၎င်းတို့ အမွေအနှစ်များမှ ဆင်းသက်ဆက်နွယ်လျက်ရှိသည်။
ဩစတြေးလျနေ့ (Australia Day)
နှစ်စဉ် ဇန်နဝါရီလ ၂၆ရက် နေ့သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ ဩစတြေးလျနေ့ အဖြစ်သတ်မှတ်သည့်အလျှောက် ထိုနေ့တွင် တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ ရုံးများ ပိတ်သော နေ့တစ်နေ့လယ်းဖြစ်သည်။ ဩစတြေးလျနေ့တွင် နိုင်ငံအတွင်း လူမျိုးစုပေါင်းစုံတို့သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံဖြစ်တည်လာရပုံနှင့် ၎င်းနိုင်ငံတွင် ဩစတြေးလျနိုင်ငံသား ဖြစ်ရခြင်း အတွက် ဂုဏ်ယူဝင့်ကြွားစွာဖြင့် ပျော်ပွဲများ ဆင်နွဲကြသည်။ နှစ်စဉ် ကျင်းပသည့်ပွဲများထဲတွင် ထိုနေ့သည် အကြီးဆုံးသောပွဲတစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။ နိုင်ငံ သမိုင်းနှင့် ထိုနိုင်ငံတွင် ခေတ် အဆက်ဆက် နိုင်ငံတော်ကြီး တိုးတက်ကြီးပွားလာအောင်လုပ်ဆောင်လာခဲ့ကြသော ဩစတြေးလျနိုင်ငံသားများ ကို ဂုဏ်ပြုသောနေ့လယ်းဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် မိမိတို့ လက်ရှိတွင် ခံစားရသော အကျိုးကျေးဇူးများ ကိုသိရှိကာ၊ နောင်အခါ မိမိတို့ သားစဉ်မျိုးဆက်လက်ထက်တွင် ယခုထက်မကသော ပျော်ရွှင်စရာကောင်းသော အနာဂတ်ကာလများရစေလိုကြောင်း ဆန္ဒပြုကာ အတူတကွ ကြိုးစားသွားလိုကြသည်။ တပြိုင်နက်တည်းတွင် နိုင်ငံတစ်ဝန်း၌ ဩစတြေးလျနိုင်ငံသား ခံယူပွဲများကို ထိုနေ့မှာပင် ကျင်းပကာ ဩစတြေးလျနေ့ဆိုင်ရာ သိကောင်းစရာများကိုလက်ဆင့်ကမ်း ဗဟုသုတပေးကြသည်။ ထိုနေ့မတိုင်မီ တစ်ရက်အလိုတွင် ဝန်ကြီးချုပ်က နှစ်တစ်နှစ်၏ အထူးချွန်ဆုံး ဩစတြေးလျနိုင်ငံသားဆု (Australian of the Year Awards) ရရှိသူကို မြို့တော် ကန်ဘာရာ (Canberra) တွင် တရားဝင်ကြေညာ ဂုဏ်ပြုသည်။ အကျဉ်းချုပ်ဆိုသော် အဓိကအားဖြင့် ဩစတြေးလျနေ့သည် ဂရိတ်ဗြိတိန်တို့ ၁၇၈၈ ခုနှစ် တွင် စတင်ဝင်ရောက်ကြသော ကပ္ပတိန် အာသာ ဖိလစ်ပ် (Captain Arthur Phillip) ဦးဆောင်သည့် ပထမသင်္ဘောစု - ဖတ်စ်တ် ဖလီးတ် (First Fleet) ဆိုက်ရောက်ရာနှစ်ပတ်လည်နေ့တစ်နေ့ ဖြစ်သည်။
အန်းဇာက်ခ်နေ့ (Anzac Day)
အန်းဇာက်ခ်နေ့ ကိုနှစ်စဉ် ဧပြီလ ၂၅ရက်တွင် ကျင်းပသည်။ ပထမကမ္ဘာစစ်တွင်း ဧပြီလ ၂၅ရက် ၁၉၁၅ ခုနှစ်တွင် တူရကီနိုင်ငံ (Turkey) ၏ ဂလစ်ပ်ပိုလီ (Gallipoli)မြို့ ကမ်းခြေသို့ ဩစတြေးလျနိုင်ငံနှင့် နယူးဇီလန် နှစ်ခုပေါင်း တပ်မကြီး၊ အန်းဇာက်ခ် (Anzac) ကမ်းဆိုက်ရာနေ့ကို အစွဲပြုမှည့်ဆိုထားခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုစစ်ကြီးကာလတွင်း အသက်စွန့် အမှုထမ်းဆောင်သွားကြသော ဩစတြေးလျနိုင်ငံသားများကို အမှတ်ရခြင်း အထိမ်းအမှတ်နေ့ လည်းဖြစ်သည်။ အန်းဇာက်ခ်နေ့ တွင် နိုင်ငံအတွင်း ရုံးများပိတ်ပြီး အမှတ်တရ ဂုဏ်ပြုပွဲများ၊ ချီတက်ပွဲများ လုပ်ကြသည်။
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ အက်ဘော်ရစ်ဂျင်နယ် (Aboriginal) အလံ
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ အက်ဘော်ရစ်ဂျင်နယ်လူမျိုးစုများကိုကိုယ်စားပြုသော အလံသည် အနက်ရောင်၊ အနီရောင်နှင့် အဝါရောင်တို့ဖြင့်ပေါင်းစပ်ထားသည်။ ၎င်းအလံတွင် အရေးကြီးအပိုင်း သုံးခုပါဝင်ပြီး၊ အများအားဖြင့် ထိုအရောင်များ၏ အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုချက်မှာအောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
တောရက်စ် ရေလက်ကြားကျွန်းသား (Torres Strait Islander) အလံ
တောရက်စ် ရေလက်ကြားကျွန်းသား အလံသည် အစိမ်းရောင်၊ အနက်ရောင် နှင့် အဖြူရောင်တို့ဖြင့် ပေါင်းစပ်ထားသော အလံတစ်ခုဖြစ်သည်။ အလံ၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်မှာအောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
ဓနသဟာယ တံဆိပ်အမှတ်အသား
ဓနသဟာယ တံဆိပ်အမှတ်အသားသည် ဩစတြေးလျ ဓနသဟာယ၏ တရားဝင် သင်္ကေတဖြစ်သည်။ ထိုအမှတ်အသားသည် အမျိုးသားညီညွတ်ရေး ကိုကိုယ်စားပြုသည်။ ၎င်းသည် ဩစတြေးလျ ဓနသဟာယ၏ အချုပ်အချာအာဏာရှိခြင်းနှင့် ပေါကြွယ်ဝခြင်းကို ဖော်ဆောင်သည်။ ဓနသဟာယ တံဆိပ်အမှတ်အသား၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်မှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
ဩစတြေးလျနိုင်ငံကို ကိုယ်စားပြုသောပန်း
'ဂိုးလ်ဒန်း ဝါထယ်လ်'(Golden Wattle) ပန်းသည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံကို ကိုယ်စားပြုသောပန်းဖြစ်သည်။ အဓိကအားဖြင့် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ အရှေ့တောင်ဘက်အခြမ်းတွင် အပွင့်များသော အပင်အသေးမျိုး ဖြစ်သည်။ ၎င်းပန်း၏အပင်မှာ နွေဦးတွင် အစိမ်းရောင်ခပ်တောက်တောက် အရွက်နှင့် ရွှေဝါရောင် ပန်းပွင့်တို့ ပွင့်ဖူးလျက် ရှိကြသည်။ ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ပြည်နယ် နှင့် ဒေသတစ်ခုချင်းစီတွင် ၎င်းတို့ကို ကိုယ်စားပြုသောပန်းတစ်ခုချင်းစီလည်းရှိကြပြန်သည်။
ဩစတြေးလျနိုင်ငံကို ကိုယ်စားပြုသော အရောင်များ
ဩစတြေးလျနိုင်ငံကို အစိမ်းရောင်နှင့် ရွှေဝါရောင် တို့ကကိုယ်စားပြုသည်။ ထို ရွှေဝါရောင်မှာ 'ဂိုးလ်ဒန်း ဝါထယ်လ်'(Golden Wattle)ပန်းပွင့်၏ အရောင်လည်းဖြစ်သည်။ ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ကိုယ်စားပြု အားကစားအသင်းများ၏ ဝတ်စုံသည် အများအားဖြင့် ထို အစိမ်းရောင် နှင့် ရွှေဝါရောင် တို့ကို အသုံးပြုထားကြသည်။
ဩစတြေးလျနိုင်ငံကို ကိုယ်စားပြုသော ကျောက်မျက်
မဟူရာဖလား ခေါ် 'အိုပယ်လ်' (Opal) သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံကို ကိုယ်စားပြုသော ကျောက်မျက်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အက်ဘော်ရစ်ဂျင်နယ် (Aboriginal) လူမျိုးတို့ ဒဏ္ဍာရီတွင်ကား မိုးကောင်းကင်မှ သက်တန့်ရောင်စင်သည် ဤကမ္ဘာမြေကြီးကိုထိမိသောအခါဝယ် မြေကြီးတွင်တည်ရှိနေကြသော ကျောက်စိုင်ကျောက်ခဲများက အရောင်ကူးကာ ထိုမဟူရာဖလား ခေါ် 'အိုပယ်လ်'ကျောက် ဖြစ်လာသည်ဟုလည်း ယုံကြည်ကြသည်။
ကျူနီးဖောင်းစာ
ကျူနီးဖောင်းစာ
ကျူနီဖောင်းဆိုသည်မှာ မြားဦး သဏ္ဌာန်ရှိသော ရှေးအခါက ရေးထိုးသည့် ကမ္ပည်းစာတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ခရစ်တော် မပေါ်မီ နှစ် ၃၅၀၀ လောက်က ထိုစာမျိုးကို ဆူမီးယားရီးယန်းလူမျိုးတို့က စတင်တီထွင်ရေးသားကြ၍၊ မက်ဆိုပိုတေးမီးယားနယ်ရှိ တိုင်းဂရစ်နှင့် ယူဖရေးတီးမြစ်ဝှမ်းဒေသတွင် ရှေးအကျဆုံးသော ကျူနီးဖောင်း အရေးအသားမျိုးကို တွေ့ရ၏။ အရုပ်နှင့် သရုပ်ဖော်ရေးနည်းမှ တဖြည်းဖြည်း ကျူနီးဖောင်းရေးနည်းကို ထွင်ယူကြ၏။ ကျူနီဖောင်း အက္ခရာများမှာ ရွံ့ပြားပေါ်တွင် ကညစ်ဖြင့် ရေးသား၍၊ ရွံ့ပြားကို မီးဖုတ်ပြီးလျှင် ကမ္ပည်းစာများကို အဓွန့်ရှည်စွာ တည်တံ့အောင် ပြုထားခြင်းဖြစ်သည်။
ကျူနီဖောင်းအရေးအသားများကို အဓိပ္ပာယ်ဖော်၍ ဘာသာပြန်ရန် အလွန်ခဲယဉ်း၏။ အကြောင်းမှာ လက္ခဏာအမှတ်အသား တစ်ခုသည် အဓိပ္ပာယ်အမျိုးမျိုး ပေါက်နိုင်သောကြောင့် ဖြစ်၏။ လက္ခဏာများသည် အတူယှဉ်တွဲထားသော အမှတ်အသားကို လိုက်၍ အဓိပ္ပာယ်အမျိုးမျိုး ပြောင်းနိုင်၏။ ၁၈ဝဝ ပြည့်နှစ် ခန့်တွင် ဂျီအက်(ဖ) ဂရိုတီဖင်းဆိုသူ ဂျာမန်လူမျိုးတစ်ဦးသည် ထိုကျူးနီဖောင်း အရေးအသားများကို ကြိုးစား၍ ဘာသာပြန်ခဲ့ရာ၊ ၁၈၅ဝ-ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ပြီးဆုံးအောင်မြင်လေသည်။ ထိုအက္ခရာများကို ဖတ်နိုင်ခြင်းအားဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့ သိနှင့်ပြီးသော ရှေးဟောင်းသမိုင်းများကို အထောက်အပံ့များစွာ ပေးလေသည်။ ကျူနီဖောင်းအရေးအသားများတွင် ဆူမီးယားရီးယန်းလူမျိုးတို့ အက္ခရာများသည် ရှေးအကျဆုံး ဖြစ်သည့်အပြင် အရှုပ်ထွေးဆုံးလည်း ဖြစ်သည်။ အက်ကေးဒီးယန်းဆူမီးယားရီးယန်း လူမျိုးတို့၏ ကျူနီဖောင်းအက္ခရာ စာလုံးရေပေါင်းမှာ ၆ဝဝ နီးပါးခန့် ရှိလေသည်။
ရပ်စောက်မြို့နယ်
ရပ်စောက်မြို့နယ်သည် ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတွင် တည်ရှိ သော နယ်တစ်နယ်ဖြစ်သည်။ မြောက်ဘက်တွင် မြစ်ငယ်(ဝါ) နမ္မတူမြစ်က နယ်နိမိတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ပိုင်းခြားလျက် သီပေါ နယ်၊ အရှေ့ဘက်တွင် မိုင်းကိုင်းနယ်နှင့် လဲချားနယ်၊ တောင် ဘက်တွင် ညောင်ရွှေနယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် ရွာငံနယ်နှင့် ဘော်နယ်တို့ အသီးသီး တည်ရှိကြသည်။ ရပ်စောက်နယ် အကျယ်အဝန်းမှာ ၂၃၆၅ စတုရန်းမိုင်ရှိသည်။ ကျေးရွာ အုပ်စု ပေါင်း ၃၇၅ အုပ်စုရှိ၍ လူဦးရေ ၄ဝ,၄၇ဝ ယောက်ခန့်ရှိသည်။ ရပ်စောက်နယ်သည် တောင်ထူထပ်၍ တောင်နှင့် မြောက် တန်းလျက်ရှိသော တောင်တန်းများအကြားတွင် ကျယ်ပြန့်သော ချိုင့်ဝှမ်းများ ရှိသည်။ ထင်ရှားသော မြစ်များမှာ ဇော်ဂျီမြစ်နှင့် နမ့်လန်မြစ်တို့ ဖြစ်သည်။ နမ့်လန်နှင့် ယင်း၏ လက်တက်ဖြစ် သော နမ့်အက်မြစ်တို့သည် နယ်၏ အရှေ့မြောက်ထောင့်စွန်း တွင် နမ္မတူမြစ်ထဲသို့ စီးဝင်လေသည်။ ကျွန်းတောများကို ပေ ၃ဝဝဝ အောက်နိမ့်သော နယ် မြောက်ပိုင်း၌သာ တွေ့ရှိရသည်။ တောင်မြင့်ပိုင်းများတွင် ထင်း ရှူးတောနှင့် ဝက်သစ်ချတောများ ရှိသည်။ ရပ်စောက်မြို့ ဒေသ တွင် မိုးရေချိန် လက်မ ၅ဝ ခန့်ရှိ၍ တောင်မြင့်ပိုင်းဒေသ တို့တွင် ထိုထက် ပိုများသည်။
ရပ်စောက်နယ်သည် ရှေးယခင်က ညောင်ရွှေနယ်ထဲတွင် အပါအဝင် ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း နောင်အခါ၌ မြို့စားအုပ်ချုပ်ရ သော သီးခြားနယ်ဖြစ်လာလေသည်။ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး လက်ထက်တွင် ရပ်စောက်နယ်ကို လဲချား စော်ဘွားလက် အောက်ခံအဖြစ်ထား၍ အမတ်များက စော်ဘွားကိုယ်စားနယ်ကို အုပ်ချုပ်ရသည်။ သက္ကရာဇ် ၁၂၂၈ ခုနှစ်တွင် ညောင်ရွှေစော်ဘွား ၏ မြေးတော်သူ စပ်ဝိုင်းသည် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး၏ ခွင့်ပြု တော်မူချက်အရ စော်ဘွားဘွဲ့ခံ၍ ရပ်စောက်နယ်ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့ လေသည်။ ထိုသို့အားဖြင့် စော်ဘွားကြီး စပ်ခွန်ဆာ လက်ထက် သို့တိုင်အောင် စော်ဘွားအဆက်ဆက်တို့က နယ်ရှင်အဖြစ် အုပ် ချုပ်လာခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် စော်ဘွားကြီး စပ်ခွန်ဆာသည် လည်း အခြားနယ်ရှင် စော်ဘွားများနည်းတူ ၁၉၅၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် မိမိနယ် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာများကို ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရလက်ထဲသို့ လွှဲအပ်ခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ် ရာ ယခုအခါ ရပ်စောက်နယ်သည် ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၊ တောင်ကြီးခရိုင်တွင်ပါဝင်သည့် မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်လာလေ သည်။
ရပ်စောက်နယ်တွင် ဆန်စပါး၊ နှမ်း၊ ဝါ၊ မြေပဲ၊ လိမ္မော်၊ သနပ်ဖက်ပင်တို့ကို စိုက်ပျိုးသည်။ သနပ်ဖက်ကို မြန်မာပြည်မ သို့ တင်ပို့ရောင်းချသည်။ ရပ်စောက်နယ်တွင် ရှမ်းတောင်သူ (ပအိုဝ်းလူမျိုး)၊ တောင်ရိုး၊ ဓနုနှင့် ပလောင်လူမျိုးတို့ နေထိုင်ကြသည်။ ရပ်စောက်နယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သော ရပ်စောက်မြို့သည် ကုန်းမြင့်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ယခင် နယ်ရှင်စော်ဘွားကြီး၏ ဟော်နန်းတည်ရာ တောင်ကုန်းပတ်လည်၌ မြို့ကွက်တည်ထား သည်။ ရပ်စောက်မြို့ မြောက်ဘက်တစ်မိုင်ခန့်အကွာတွင် ဗထူး တပ်မြို့ တည်ရှိလေသည်။ ဗထူးတပ်မြို့ကို ယခင် နမ့်တူရွာ ပျက်နေရာတွင် တည်ထားသည်။ လွယ်ဂုံချောင်းနှင့် ပိန်း ချောင်းတို့ စုပေါင်း၍ စီးဆင်းလာသော နမ့်ဟူချောင်းသည် တပ်မြို့အလယ်ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းပြီးလျှင် ဇော်ဂျီမြစ်ထဲသို့ စီးဆင်းလာလေသည်။ တပ်မြို့ကွက်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာ ပြင်ထက် ပေ ၃ဝ၅ဝ မြင့်သော တောင်ကုန်းဒေသ ဖြစ်သည်။ ဗထူးတပ်မြို့ကို ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ရာ ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့လေသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့နယ်များ ကဏ္ဍ:တောင်ကြီးခရိုင်
ကတောက်ဆပ်အရှေ့ (ကတောက်ဆပ်)ရွာ၊ ကတောက်ဆပ်
ကတောက်ဆပ်အရှေ့ (ကတောက်ဆပ်)ရွာ၊ ကတောက်ဆပ်
ဒု-သ-န-သော
ဒု-သ-န-သော သည် လင်ရှိမယားကို ပြစ်မှားဖျက်ဆီးကာ ပရဒါရကံကို ကျူးလွန်ခဲ့သည့် မင်းသားလေးယောက်တို့၏ လောဟကုမ္ဘီအမည်ရှိသည့် ငရဲအိုးတွင်းမှ အော်သံဖြစ်၏။ ထိုအသံကို မကောင်းသော အလိုဆိုးများ နှိပ်စက်ကာ အိပ်မပျော်ဖြစ်နေသော ကောသလမင်းကြီးသည် ကြားရခြင်း ဖြစ်၏။
အသံတို့ကို ကြားရပုံ
ကောသလမင်းကြီးသည် တစ်ခုသော နက္ခတ်သဘင်တွင် အလွန်တရာ ချောမောလှပသော တောတွင်းသူတစ်ဦးကို တွေ့လေရာ စွဲလမ်းခြင်းသည် ပြင်းစွာဖြစ်လေသည်။ ထိုအခါ မင်းကြီးသည် တောတွင်းသူကလေးကို ရရှိအောင် ကြံစည်၏။ ပထမဦးစွာ ထိုတောတွင်းသူလေးတွင် ကာမပိုင်လင် ရှိ၊ မရှိကို စုံစမ်းစေသည်။ လင်ရှိသည်ကို သိရသောအခါ မင်းကြီးသည် တောတွင်းသူကို ရရန်အလို့ငှါ ကြံစည်လေ၏။ လင်ဖြစ်သူကို သက်တော်စောင့်ရာထူး ခန့်၏။ မိန်းမဖြစ်သူ တောတွင်းသူလေးကိုမူ မိမိ၏ အနီးအပါးတွင် ခစားစေသည်။ မင်းကြီးသည် တောတွင်းသူလေးအား အပြီအပိုင် သိမ်းပိုက်လိုသောကြောင့် မင်းတို့၏ ပရိယာဖြင့် ကြံစည်လေသည်။ ထိုအကြံမှာ လင်ဖြစ်သူ ကိုယ်ရံတော်သက်တော်စောင့်ကို ကိစ္စတစ်ခုအတွက် အဝေးသို့ စေလွှတ်လိုက်၏။ နေ့ချင်းပြန် အချိန်မီ ပြန်ရောက်ရန်လည်း အမိန့်ပေးလိုက်လေသည်။ အကယ်၍ အချိန်မီ ပြန်မရောက်လာပါက ကွပ်မျက်ခြင်း ခံရမည် ဖြစ်သည်။ လင်ဖြစ်သူမှာ မိမိ၏ မယားကို စိတ်မချသော်လည်း မင်း၏ အမိန့်ကို မလွန်ဆန်နိုင်သဖြင့် ခရီးထွက်သွားလေရာ ဇနီးဖြစ်သူမှ မျက်ရည်စက်လက်ဖြင့် ကျန်ရစ်ခဲ့၏။
ကောသလမင်းကြီးသည် နံနက်မိုးလင်းချိန်တွင် တောရွာမှ ချောကညာကို သူ့မယားအဖြစ် သိမ်းပိုက်မည့် အကြောင်းကို တွေးတောကာ တဏှာရာဂတို့သည် သောင်းကျန်းလျက် အိပ်၍မျှပင် မပျော်နိုင်ဘဲ ရှိလေသည်။ ထိုသို့ အိပ်မပျော်ဘဲ မကောင်းသောစိတ်တို့ဖြင့် တွေးတောရင်း အချိန်သည် ညသန်းခေါင်းယံထိ ရောက်သွားတော့သည်။ ညသန်းခေါင်းရောက်သည်နှင့် မိုးကြိုးပစ်ချလိုက်သကဲ့သို့ "ဒု၊ သ၊ န၊ သော" ဟူသော အသံကြီး လေးမျိုးကို ကြားရသဖြင့် တစ်ညလုံး အိပ်မပျော်နိုင်ဖြစ် ခဲ့ရသည်။
ပုရောဟိတ်တို့နှင့် တိုင်ပင်ခြင်း
ကောသလမင်းကြီးသည် ထိုကြောက်မက်ဖွယ် အော်သံတို့သည် မိမိအတွက်လား၊ မိဖုဘားအတွက်လား၊ နိုင်ငံတော်အတွက်လား ဟူ၍ နိမိတ်ဆိုးများအကြောင်း တွေးတောပူပန်နေသည်။ မင်းကြီးလည်း ချက်ချင်း ပုရောဟိတ် ပုဏ္ဏားတို့ကို ခေါ်ကာ တိုင်ပင်၏။ ပုရောဟိတ်တို့သည် ယဇ်ပူဇော်ရမည်ဟု ပြော၏။ ပူဇော်ရာတွင် ဆင်၊ မြင်း၊ နွားလား၊ နို့စားနွားမ၊ ကြက်၊ ဝက်၊ ဆိတ်၊ လုလင်ပျို၊ သမီးပျို စသည်တို့ကို တစ်ရာစီဖြင့် ပူဇော်ရမည် ဖြစ်၏။ ထိုယဇ်ပူဇော်ပွဲ ပြုလုပ်ရန်အတွက် နန်းတော်တွင် စီစဉ်သူတို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ငိုယိုသူတို့ဖြင့် လည်းကောင်း အုတ်အုတ်ကျက်ကျက် ဆူညံလျက်ရှိ၏။
မြတ်စွာဘုရားထံ သွားရောက်မေးမြန်းခြင်း
ထိုသို့သော ဆူညံသံများကို ကြားရသူ မိဖုရားကြီး မလ္လိကာဒေဝီသည် မင်းကြီးထံ ပြေးလာ၏။ မည်သည့်အတွက်ကြောင့် ရုတ်ရုတ်သဲသဲ ဆူဆူညံညံ ဖြစ်ရသည်ကို မေးမြန်း၏။ မင်းကြီးက ပြန်လည်ဖြေကြားသော အခါ မိဖုရားက ဘုရားရှင် ရှိပါလျက် ပုဏ္ဏားတို့နှင့် မတိုင်ပင်သင့်ပေ။ ယခုပင် ဘုရားရှင်ထံ သွားရောက်မေးမြန်းရအောင်ဟုဆိုကာ မင်းကြီးနှင့်အတူ သွားလေ၏။
မင်းသားလေးဦး
ကဿပမြတ်စွာဘုရားသည် ဗာရာဏသီပြည်တွင် ရဟန်းများခြံရံလျက် ဒေသစာရီ ကြွချီတော်မူလျက်ရှိ၏။ ထိုအခါ တစ်မြို့လုံး အုတ်အုတ်ကျက်ကျက် လှူကြတန်းကြ ဒါနပြုကြကာ အာဂန္တုကဝတ် ကို ပြုကြ၏။ သို့သော် သူဌေးသားလေးဦးတို့သည် အပျော်အပါး၌သာ အချိန်ကုန်ကာ နေကြလေသည်။
ထိုသူဌေးသားလေးဦးတို့အနက် တစ်ဦးသောသူမှာ သူတစ်ပါးတို့၏ ဘုရားကိစ္စအတွက် ဆောင်ရွက်နေခြင်းသည် မိမိတို့ အလုပ်မဟုတ်၊ အရက်ကောင်းကောင်းသောက်ကာ လျှောက်လည်ကြရန် ပြော၏။ နောက်တစ်ယောက်သည် သလေးထမင်းကောင်းကောင်းကို ချက်၍ စားကြရန် ပြော၏။ နောက်ထပ်တစ်ယောက်ကမူ မုန့်ပဲသွားရည်စာ စားကာ လျှောက်လည်ကြရန် အကြံပေး၏။ နောက်ဆုံးတစ်ယောက်သည် မိန်းမတို့နှင့် ပျော်ကြပါးကြရန် အကြံပေး၏။ ထိုအခါ မင်းသားလေးယောက်တို့သည် ငွေမျက်နှာဖြင့် ရှေ့တန်းတင်ကာ သားပျိုသမီးပျို၊ လင်ရှိမယားတို့ကို စိတ်ရှိတိုင်း ပြစ်မှားကျူးလွန်ကြလေသည်။ သူဌေးသားတို့၏ ဖျက်ဆီးမှုကြောင့် သမီးအပျို၊ လင်ရှိမယားများစွာတို့သည် ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်ကြရလေသည်။
ထိုမင်းသားတို့သည် သေလွန်သည့်အခါ ကျူးလွန်ခဲ့သည့် ပရဒါရကံ သူတစ်ပါးသားမယားကျူးလွန်စော်ကားခြင်း၏ အကျိုးကို ခံစားရကာ အဝီစိငရဲသို့ ရောက်ရ၏။ ဘုရားတစ်ဆူ ပွင့်တော်မူရာ ကြားကာလအတွင်း နှစ်ပေါင်းများစွာ အဝီစိငရဲ၌ ကျခံရ၏။ အဝီစိငရဲကျခံပြီးသော် လောဟကုမ္ဘီအမည်ရှိသော ငရဲအိုးအတွင်း၌ ကျခံရ၏။ လောဟကုမ္ဘီငရဲသည် ယူဇနာပေါင်း ခြောက်ဆယ်အကျယ်ရှိ၏။ လောဟကုမ္ဘီငရဲ တွင် ကျခံနေရသူတို့သည် နှစ်ပေါင်းခြောက်သောင်းကြာမှ တစ်ကြိမ် ခေါင်းဖော်ခွင့် ရကြသည်။ ထို့နောက် မကြာမီပင် မြုပ်သွားကြရသည် ဖြစ်၏။ ထိုသို့ ပေါ်လာသည့်အခါ မင်းသားလေးယောက်တို့သည် တွေ့ဆုံခိုက် စကားပြောကြရာ ဆုံးအောင်ပင် မပြောနိုင်ဘဲ တစ်ယောက်လျှင် စကားလုံးတစ်လုံးကျစီသာ ပြောနိုင်၏။ မကြာမီ နစ်မြုပ်သွားလေသည်။ ကောသလမင်းကြီးလည်း ဘုရားရှင်၏ စကားကို နားထောင်နေရင်း မိမိ၏ တောသူလေးအပေါ် မှားယွင်းမှုကို တွေးတောကာ ကြက်သီးများ ထလာလေသည်။
အသံတို့၏ အဓိပ္ပာယ်
မြတ်စွာဘုရားသည် ထို့နောက် မင်းသားတို့၏ စကားပြောသံ ဒု-သ-န-သော ၏ အဓိပ္ပာယ်တို့ကို ရှင်းပြလေသည်။
ငါးဗြေမ
ငါးဗြေမ