cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ကမ္ဘာ့စာပို့လုပ်ငန်းသမဂ္ဂ
အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ
ကမ္ဘာ့ စာပို့တိုက်သမဂ္ဂတွင် တို့သည် ပထမဦးစွာ ပါဝင်သော နိုင်ငံများ ဖြစ်သည်။
မြန်မာသည် ၁ ဇူလိုင် ၁၈၇၆ မှ စ၍ ဗြိတိသျှပိုင် အိန္ဒိယပြည်နယ် တခု အနေနှင့် ပါပြီး၊ ၁၉၃၇ မှ ၁၉၄၈ အတွင်း ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီပြည်နယ် တခုအဖြစ် ပါဝင်သည်။ ထို့နောက် ၁၉၄၉ အောက်တိုဘာ ၄ ရက်နေ့မှ စ၍ လွပ်လပ်သော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် မြန်မာနိုင်ငံအဖြစ် ကမ္ဘာ့စာပို့တိုက် သမဂ္ဂတွင် ပါသည်။ ယခုအခါ ကမ္ဘာ့စာပို့တိုက် သမဂ္ဂတွင် အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံပေါင်း ၁၆၄ နိုင်ငံ ပါလျက် ရှိပြီး၊ ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ဝင်ထက် ခုနစ်နိုင်ငံ ပိုများသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ ခေတ်အဆက်ဆက် သုံးစွဲခဲ့သော / သုံးစွဲနေသော မြန်မာစာပို့တံဆိပ်ခေါင်းများ
ပင်မအဖွဲ့အစည်းများ
ကမ္ဘာ့စာပို့တိုက်သမဂ္ဂတွင် ပင်မအဖွဲ့ကြီး လေးဖွဲ့ရှိပြီး၊ ယင်းတို့မှာ - တို့ ဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာ့စာပို့တိုက်ညီလာခံသည် ကမ္ဘာ့စာပို့တိုက်သမဂ္ဂ၏ အမြင့်ဆုံးအဆင့် ဖြစ်သည်။ ညီလာခံကို ပုံမှန်အားဖြင့် ငါးနှစ်လျှင် တကြိမ် ကျင်းပပြီး၊ စာပို့လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ သဘောတူစာချုပ်များနှင့် နောက်ဆက်တွဲ သဘောတူညီချက်များကို ဆန်းစစ်သည်။ ၁၈ ကြိမ်မြောက် ညီလာခံကို ၁၉၇၉ တွင် ဘရာဇီး၊ ရီယိုဒီဂျနေရိုးမြို့၌ ကျင်းပသည်။
အလုပ်အမှုဆောင်ကောင်စီတွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် နိုင်ငံပေါင်း ၄၀ ပါဝင်ပြီး၊ ၎င်းနိုင်ငံများကို ညီလာခံက ဒေသအလိုက် ရွေးချယ်သတ်မှတ်ပေးသည်။ အလုပ်အမှုဆောင်ကောင်စီ၏ အစည်းအဝေးကို သမဂ္ဂဌာနချုပ်တွင် နှစ်စဉ် ကျင်းပပြီး၊ ကောင်စီသည် ညီလာခံ တခုနှင့် တခုကြားတွင် ကမ္ဘာ့စာပို့တိုက် သမဂ္ဂ၏ လုပ်ငန်းများ လည်ပတ်နေစေရန် တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ရသည်။
စာပို့လုပ်ငန်း လေ့လာရေး အတိုင်ပင်ခံ ကောင်စီတွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် နိုင်ငံပေါင်း ၃၅ ပါဝင်ပြီး၊ အဖွဲ့ဝင်များကို ညီလာခံက ရွေးချယ်သတ်မှတ်ပေးကာ အတိုင်ပင်ခံ ကောင်စီ၏ သက်တမ်းမှာ ၅ နှစ် ဖြစ်သည်။ သမဂ္ဂဝင်နိုင်ငံများ၏ စာပို့လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ အဓိက ပြဿနာများကို လေ့လာဆန်းစစ်ခြင်း၊ အကြံဉာဏ်ပေးခြင်းများ ပြုလုပ်သည်။
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဗျူရိုသည် ကမ္ဘာ့စာပို့တိုက်သမဂ္ဂ၏ အမြဲတမ်းအတွင်းရေးမှူးများရုံး ဖြစ်သည်။ စာပို့လုပ်ငန်း အုပ်ချုပ်ရေး ဌာနများအတါက် ဆက်သွယ်ရေး၊ ပြန်ကြားရေးနှင့် တိုင်ပင် ဆွေးနွေးရေး ကိစ္စများကို ဆောင်ရွက်သည်။ ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်မှာ မိုဟာမက် အီဘရာဟင် ဆိုးဘီး (အီဂျစ်) ဖြစ်သည်။
ကျွမ်းကျင်မှုအကူအညီများ
ကမ္ဘာ့စာပို့တိုက်သမဂ္ဂ၏ ခြေဥ အပိုဒ် ၁ တွင် ကျွမ်းကျင်မှု အကူအညီပေးရေး စည်းကမ်းချက်များ ပါရှိသည်။ သမဂ္ဂဝင်နိုင်ငံ အချင်းချင်း ကျွမ်းကျင်မှုဆိုင်ရာ အကူအညီများ ပေးခြင်းနှင့် ကျွမ်းကျင်မှုဆိုင်ရာ ပူးတွဲဆောင်ရွက်ချက်များကို သမဂ္ဂက ကြီးကြပ်သည်။
သမဂ္ဂ၏ ကျွမ်းကျင်မှုအကူအညီများတွင် စာပို့လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ ကဏ္ဍမျိုးစုံ ပါပြီး၊ အကူအညီကို ၃ မျိုး ခွဲခြားရာ ကမ္ဘာ့စာပို့တိုက်သမဂ္ဂသည် ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ကြီး၏ ကျွမ်းကျင်မှုဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး အစီအစဉ်တွင် ၁၉၆၃ ခုနှစ်မှ စ၍ ပါခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဖွံ့ဖြိုးဆဲ နိုင်ငံများ၏ စာပို့လုပ်ငန်းများကို ကူညီရာ၌ ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးရေး အစီအစဉ် (ယူအင်ဒီပီ)မှ အဓိကအားဖြင့် ငွေကြေး အထောက်အပံ့ ရခဲ့သည်။ ၁၉၇၈ တွင် ယူအင်ဒီပီမှ ကန်ဒေါ်လာ ၂၆,၀၀,၀၀၀ ရသည်။
ရန်ပုံငွေထည့်ဝင်ခြင်း
ကမ္ဘာ့စာပို့တိုက်သမဂ္ဂ၏ ငါးနှစ်အတွက် ပုံမှန်ကုန်ကျစရိတ်ကို ကမ္ဘာ့စာပို့တိုက် ညီလာခံက သတ်မှတ်၍ ခွင့်ပြုသည်။ ၎င်းကုန်ကျစရိတ်ကို သမဂ္ဂဝင် နိုင်ငံများက အချိုးကျ ထည့်ဝင်ရသည်။ နိုင်ငံ့ အခြေအနေ အားလျော်စွာ အုပ်စု ရှစ်ခု ခွဲထားရာ အချိုးအစားအားဖြင့် တစ်မှ ၅၀ အတွင်း ထည့်ဝင်ရသည်။ နှစ်စဉ် ကျင်းပသော အလုပ်အမှုဆောင် ကောင်စီ အစည်း‌အဝေးက သမဂ္ဂ၏ ငွေစာရင်းကို စစ်ဆေး အတည်ပြုသည်။
ကမ္ဘာ့စာပို့တိုက် သမဂ္ဂ၏ အထူး ရန်ပုံငွေ(Special Fund)ကို ၁၉၆၆ တွင စတင်ပြဋ္ဌာန်းရာ အဖွဲ့ဝင်များက စေတနာအလျောက် ထည့်ဝင်သည်။ အထူးရန်ပုံငွေဖြင့် စာပို့လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ သင်တန်းများကို ငွေထောက်ပံ့မှု ပြုသည်။
ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံအချို့ကလည်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဗျူရိုအား စီမံကိန်းသစ်များအတွက် ကျွမ်းကျင်သူပညာရှင်များ စေလွှတ်နိုင်ရန် ငွေကြေးထောက်ပံ့ ကူညီကြသည်။
နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ဆက်သွယ်ခြင်း
ကမ္ဘာ့စာပို့တိုက်သမဂ္ဂသည် ၁ ဇူလိုင် ၁၉၄၈ မှစ၍ ကုလသမဂ္ဂ အထူးအေဂျင်စီအဖွဲ့အစည်းများတွင် တရားဝင် ပါခွင့် ရပြီး၊ စာပို့လုပ်ငန်းများ တိုးတက်ရေးအတွက် ထိရောက်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည်။ အာရှ၊ အာဖရိက၊ လက်တင်အမေရိကနှင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသတို့တွင် သင်တန်းများ တိုးတက်ဖွင့်လှစ်ခဲသည်။ သမဂ္ဂသည် နိုင်ငံတကာ ကြေးနန်း ဆက်သွယ်ရေးသမဂ္ဂ(အိုင်တီယူ)(International Telecommunications Union)(ITU) နှင့် အနီးကပ် ဆက်သွယ်မှု ရှိပြီး၊ ကျွမ်းကျင်မှု လုပ်ငန်းများတွင် ပူးတွဲ ဆောင်ရွက်သည်။
ထို့ပြင် ကုလသမဂ္ဂအထူးအေဂျင်စီများ၊ အဖွဲ့အစည်းများနှင့်လည်း ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ လေကြောင်းစာပို့လုပ်ငန်း အတွက် နိုင်ငံတကာ မြို့ပြလေကြောင်းအဖွဲ့(အိုင်စီအေအို)(International Civil Aviation Organization(ICAO) နှင့် ညှိနှိုင်း ဆောင်ရွက်‌ပြီး၊ ရေဒီယိုသတ္တိကြွ ပစ္စည်းများ ပို့ဆောင်မှုအတါက် နိုင်ငံတကာ အနုမြူစွမ်းအင် အေဂျင်စီ(အိုင်အေအီးအေ) (International Atomic Energy Agency) (IAEA) နှင့် ဆက်သွယ် ဆောင်ရွက်သည်။ ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ ပစ္စည်းများ သယ်ယူပို့ဆောင်မျုအတွက် ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေး အဖွဲ့ချုပ်(WHO)နှင့် ပူးတွဲဆောင်ရွက်သည်။
ဆောင်ရွက်ချက်
ကမ္ဘာ့စာပို့တိုက်သမဂ္ဂ၏ လုပ်ငန်းသည် တကမ္ဘာလုံးရှိ လူသားတိုင်းနှင့် သက်ဆိုင်ပြီး၊ နယ်နိမိတ် အကန့်အသတ် မရှိသော လုပ်ငန်း ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့တဝန်းတွင် စာပို့ဌာနပေါင်း ငါးသိန့်ခန့် ရှိပြီး၊ စာပို့လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ ဝန်ဌန်းများမှာ လေးသန်းခန့် ရှိသည်။ နှစ်စဉ် ချောစာနှင့် ပစ္စည်းအမျိုးမျိုး သန်းပေါင်း ၂၅၀,၀၀၀ ကျော်ခန့်သည် ကမ္ဘာတဝန်းရှိ ယင်းစာပို့ဌာနများမှ တဆင့် သက်ဆိုင်သူများ လက်သို့ ရောက်သွားခဲ့သည်။ နိုင်ငံမရွေး၊ လူမျိုးမရွေး၊ အဆင့်အတန်းမရွေး ပုံမှန် ဆက်သွယ်မှု ပြုရာ၌ စာပို့ဌာနများ၏ ကဏ္ဍသည် အလွန် အရေးပါပြီး၊ ကမ္ဘာစစ်ကြီး နှစ်ကြိမ် ဖြစ်ပွားနေချိန်မှာပင် စာပို့လုပ်ငန်းသည် အလွန် ထိရောက်သည်။ စစ်အကျဉ်းသားများ၊ မျက်မမြင်များနှင့် သက်ဆိုင်သော စာများကို စာပို့ခ လွတ်ငြိမ်းခွင့် ပြု၍ ပို့ပေးနေခြင်းသည်လည်း ကမ္ဘာ့စာပို့တိုက်သမဂ္ဂ၏ ထူးခြားချက် ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံအချင်းချင်း၊ လူသားအချင်းချင်း ချစ်ကြည်ရင်းနှီးမှုကို တိုးတက်စေသော ဆောင်ရွက်ချက်များကို ဂုဏ်ပြုသော အားဖြင့် နှစ်စဉ် အောက်တိုဘာလ ၉ ရက် နေ့တွင် ကမ္ဘာ့စာပို့လုပ်ငန်းသမဂ္ဂ၏ ကမ္ဘာ့စာပို့တိုက်သမဂ္ဂနေ့ အထိမ်းအမှတ် အခမ်းအနားများ ကျင်းပလေ့ ရှိသည်။
အလယ်ချောင်ရွာ၊ ရွာငံမြို့နယ်
အလယ်ချောင်ရွာ (Ahlelchaung)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ရွာငံမြို့နယ်၊ အလယ်ချောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၉၃၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အလယ်ချောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၂၄ ဦး၊ မ ၁၈၆၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၈၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရွာငံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပေါက်ကုန်းရွာ၊ မဲဇလီရွာဟောင်း
ပေါက်ကုန်းရွာ၊ မဲဇလီရွာဟောင်း
မကြီးကုန်း (မြောက်စု)ရွာ၊ မကျီးကုန်း
မကြီးကုန်း (မြောက်စု)ရွာ၊ မကျီးကုန်း
ဘူတန်ရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်
ဘူတန်ရွာ (Butan)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်၊ ဂုံမင်းကွင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၉၂၇၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဂုံမင်းကွင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၈၉၃ ဦး၊ မ ၃၀၈၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၉၇၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အောင်မင်းခိုင်
ပဲခူးတိုင်း လက်ပံတန်းမြို့နယ်တွင် ၂၀၁၅ ခုနှစ် မတ်လ ၁၀ ရက်နေ့က ဖြစ်ပွားခဲ့သော အမျိုးသား ပညာရေး ဥပဒေ ကန့်ကွက်သည့် ဆန္ဒပြပွဲတွင် ရိုက်နှက်ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည့် ကျောင်းသားတဦးဖြစ်သည်။
သာယာဝတီထောင်တွင် ၂ လကြာ ဖမ်းဆီးခံရပြီး မေလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် မောင်အောင်မင်းခိုင်သည် အသက် ၁၆ နှစ်သာရှိပြီး အသက်မပြည့်သေးသော ၁၀ တန်းကျောင်းသားဖြစ်နေ၍ တရားရုံး က အာမခံဖြင့် ပြန်လွှတ်ပေးခဲ့သည်။
“ခဲတွေစပစ်တဲ့အချိန်မှာ ကျနော်နဲ့ ဦးပဉ္ဇင်းတပါးက ကားတစီးပေါ်မှာရောက်နေတယ်။ အဲဒီမှာ ရဲတွေတွေ့တော့ ကားပေါ် ကနေ ကျနော့်ကို ကန်ချတယ်။ အတူရှိနေတဲ့ဦးပဉ္ဇင်းကိုလည်း ဆွဲချပြီး ရိုက်တယ်။ ကျနော့်ကိုလည်း ကားအောက် ရောက်တာနဲ့ တပြိုင်နက် နံပါတ်တုတ်တွေနဲ့ဝိုင်းရိုက်တယ်။ နောက်ကနေ တွန်းလိုက်၊ ရိုက်လိုက်နဲ့လုပ်ပြီး ခေါင်းနဲ့ လက်တွေကို အဓိကထားပြီး ရိုက်တယ်လို့ ကျနော်ထင်တယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ ရဲတယောက်က ပုဆိုးကို ဆွဲချွတ်တယ်။ ကျနော် ပြန်ဆွဲတာမမီတော့ဘူး။ တပြိုင်နက်တည်း ကျနော့်ခေါင်းကို ရိုက်နေတယ်ဆိုတော့ စိတ်ထဲမှာ ပုဆိုးကို ကောက်ဝတ်ရမလား။ ခေါင်းကိုကာကွယ်ရမလား ဒွိဟဖြစ်တယ်။ ကျနော် ခေါင်းကို ကာကွယ်လိုက်တယ်။ အဲဒီအတိုင်း ဆက်ပြေးတယ်” ဟု မောင်အောင်မင်းခိုင်က မတ်လ ၁၀ ရက်နေ့ အတွေ့အကြုံကို ပြန်ရှင်းပြခဲ့သည်။
ကလေးသူငယ်အာမခံဖြင့် ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာသည့် မောင်အောင်မင်းခိုင်သည် အမျိုးသား ပညာရေးဥပဒေပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး သပိတ်မှောက်မှုကြောင့် ဥပဒေနှင့်ဆန့်ကျင်သော အစုအဝေးတွင်ပါဝင်မှု ပုဒ်မ ၁၄၃၊ လူစုခွဲရန် အမိန့်ပေးပြီးနောက် ဆက်လက်ပါဝင်နေမှု ပုဒ်မ ၁၄၅၊ ရုန်းရင်းဆန်ခတ်ဖြစ်စေမှု ပုဒ်မ ၁၄၇၊ တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲဝန်ထမ်းကို နာကျင်စေမှု ပုဒ်မ ၃၃၂ နှင့် နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝမ်ပိပြားရေးကို ထိခိုက်စေမှု ပုဒ်မ ၅၀၅ (ခ) များဖြင့် တရားစွဲမှုများကို ရင်ဆိုင်ရသည်။
ရေကျော်လေး
ရေကျော်လေး
နွားရှာရိုးရွာ၊ မြစ်သားမြို့နယ်
နွားရှာရိုးရွာ (Nwarsharyoe)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ မြစ်သားမြို့နယ်၊ နွားရှာရိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၈၁၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နွားရှာရိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၂၇ ဦး၊ မ ၈၂၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၄၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြစ်သားမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခဝဘဲအိုခိဘူတာ
ခဝဘဲအိုခိဘူတာ (川辺沖駅 ခဝဘဲအိုခိ- အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဖုခုရှီးမားမြို့၊ တမခဝရွာတွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဆင်ဖြူရှင်မယ်
ဘိုးတော်ဘုရား (ခေါ်) ဗဒုံမင်း (ခေါ်) ဘိုးတော်ဦးဝိုင်း၏ မြေးတော်ဖြစ်သည့် သီရိသူမဟာစန္ဒာဒေဝီဘွဲ့ခံ ဆင်ဖြူရှင်မယ်သည် နောင်တွင် ဖလ်နန်းရှင်ဖြစ်လာမည့် (ဘကြီးတော်(စစ်ကိုင်းမင်း)နှင့် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၆၄ခုနှစ် တပို့တွဲလပြည့်ကျော် ၃ရက်တွင် ထိမ်းမြားတော်မူသည်။ ပြည်မင်းသား သီရိဓမ္မရာဇာနှင့် မြေဒူးမင်းသမီးတို့၏ သမီးတော်ဖြစ်သည်။ စစ်ကိုင်းမင်းအိမ်ရှေ့စံအဖြစ်နှင့် ရှိနေစဉ် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၄၇ ခုနှစ် သီတင်းကျွတ်လပြည့်ကျော် ၇ရက် အင်္ဂါနေ့တွင် အိမ်ရှေ့မိဖုရား ဆင်ဖြူရှင်မယ်သည် စကြာမင်းသား အား ဖွားမြင်တော်မူပြီးနောက် ခုနစ်ရက်အကြာ သီတင်းကျွတ်လကွယ်နေ့တွင် ကံတော်ကုန်လေသည်။
ဘိုးတော်ဘုရား (ဘိုးတော်ဦးဝိုင်း)၏ မြစ်တော် စကြာမင်းသားလေးသည် ဘိုးမင်းခေါင်၏ ဘဝဟောင်းပုံရိပ် ဖြစ်သည်ဟုလည်း ဆိုသည်။ စကြာမင်းသားအားဘကြီးတော်မင်း က ကွပ်မျက်စေရန် ပုန်ကန်ရန် ကြံစည်သည်ဟုနန်းမတော်မယ်နုသည်ဂုံးချောခဲ့သည်။ ဘကြီးတော်မင်းတရားကြီး ကိုယ်တော် ကျန်းခန့်တော်မမူသောအခါ နိုင်ငံအုပ်ချုပ်ရေးကို မိဖုရားခေါင်ကြီးနှင့် မောင်တော်စလင်းမြို့စားမင်းသားတို့အား လွဲအပ် ထားခိုက် စကြာမင်းသားလေးကိုထောင်သွင်းအကျဉ်းချစေခဲ့သည်။ဘကြီးတော်မင်း(စစ်ကိုင်းမင်း)သည်  ပထမ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာစစ် ပြီးချိန်မှစကာ စိတ်ကျဝေဒနာကို ခံစားနေခဲ့ရသည်(စိတ်မမှန်)ဟု ဆိုသည်။ ထိုအချိန်မှစကာ နန်းတွင်းရေးကို နန်းမတော်မယ်နုနှင့် အစ်ကိုဖြစ်သူ စလင်းမင်းသားကြီးမောင်အို တို့ကချယ်လှယ်ခဲ့ကြသည်။ နန်းမတော်မယ်နုနှင့် အစ်ကိုဖြစ်သူ စလင်းမင်းသားကြီးမောင်အို တို့ကပြိုင်ဘက်ဟု ယူဆသူများကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ သာယာဝတီမင်းသည် ရွှေထီးရွှေနန်းကို သိမ်းမြန်းတော်မူပြီးလျှင်နောင်တော်မင်း တရားကြီးကိုလည်း နှလုံးတော်မပင်ပန်းစေရဘဲ မဟာသကျသီဟဘုရားအနီးရှိအိမ်ဖြူတော်နှင့်ထား၍ ခမည်းတော်ကဲ့သို့ စောင့်ရှောက်တော်မူသည်။ ၁၂ဝဝ ပြည့်နှစ်တံခူးလတွင် တူတော် စကြာမင်းသား မသင့်သောအကြံပြုကြောင်း ထီးနန်းကြံစည်ကြောင်းသံသယရှိသဖြင့်ထုံးစံနှင့်အညီရေတွင်ဖျောက်တော်မူသည်။ မရီးတော်မိဖုရားခေါင်ကြီး မယ်နုနှင့်စလင်းမင်းသားတို့သည် ပုန်ကန်မှုတွင် ရောယှက်ပါဝင်နေကြောင်းတွေ့ရှိသဖြင့် ထိုနှစ် ကဆုန်လဆန်း ၂ ရက်နေ့တွင် ထုံးစံနှင့်အညီ စီရင်တော်မူသည်။
တောင်တော်ဆရာတော်
တောင်တော်ဆရာတော်ကား သက္ကရာဇ် ၁၁၈ဝ ပြည့်နှစ် ခန့်တွင်ဖွား မြင်သည်။ ဇာတိမန္တလေးတောင်၏ အရှေ့မြောက်ယွန်းခုနစ်မိုင်ခန့်၌ သခင်မတောင် ဟူ၍လည်းကောင်း၊ မယ်ဥတောင် ဟူ၍လည်းကောင်း၊ မရွှေဥတောင်ဟူ၍လည်းကောင်းခေါ်အပ်သောတောင်၏ တောင်ဘက်ခြေရင်း ရှိရှောဖြူကုန်းရွာ ဖြစ်သည်။
သက်တော်စေ့ရဟန်းပြုသည်။ ရဟန်းမည်းရှင်မာလာတည်း။ မန္တလေးမြို့သို့ရောက်သောအခါ မင်းတုန်း မင်းတရားကြီး၏ ကောင်းမှု မဟာဝိသုတာရာမတိုက်တော်ခေါ် အရှေ့တိုက်တော်၌ ဒုတိယမောင်းထောင်သာသနာပိုင် အရှငေ်ဥယျဓမ္မထံ ပိဋကတ်ကျမ်းဂန်များကိုသင်ကြားသည်။
၁၂၃၆ ခုနှစ်တွင်မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးသည် သီပေါမင်းသားနှင့်အတူသား တော်လေးပါးတို့ကို ရှင်သာမ ဏေပြုပြီးလျှင် မာလာလင်္ကာရ သိီရိဓဇမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု တောင်တော် ဆရာတော်ထံအပ်နှံ၍ နန်းတော်အတွင်း လွှတ်တော်ရှေ့တွင် ကျောင်းတော်ဆောက်လုပ်ကာ တောင်တော်ဆရာတော်ကို သီတင်းသုံးစေလျက် မင်းသားတို့ကိုပညာ သင်ကြားစေသည်။ သီပေါမင်းအထွတ်အမြတ်သို့ရောက်သောအခါ ယင်းကျောင်းတော်ကိုအသစ်ပြုပြင်ဆောက်လုပ်၍ မှန်စီရွှေချထားသဖြင့်နန်းတွင်းမှန်ကျောင်းဟုခေါ်ကြသည်။ တောင်တော်ဆရာတော်၏ဘွဲ့တံဆိပ်မှာလည်း မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး လှူဒါန်းသော တံဆိပ်ဟု ယူဆသည်။
၁၂၂ရ ခုနှစ်တပို့တွဲလတွင် သာသနာပိုင် ဒုတိယမောင်းထောင်ဆရာတော်ပျံလွန်ရာ နောက်ထပ်သာသနာပိ်ုင် မတင်မြှောက်တော့ဘဲ သာသနာရေးသာသနာမှုကိုသုဓမ္မာအဖွဲ့ကစီမံအုပ်ချုပ်သည်။ ၁၂၄ဝ ပြည့်နှစ်သီတင်းကျွတ်လဆန်းခုနစ်ရက်နေ့ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးနတ်ရွာစံပြီးနောက် သီပေါမင်းနန်း တက်သောအခါမင်းတုန်းမင်းလက်ထက်ကဖွဲ့စည်းထားသော သုဓမ္မာဆရာတော်ရှစ်ပါးအနက် ကျန်ရှိသောလေးပါးတွင် နောက်ထပ်ဆရာတော်ရှစ်ပါးထည့်သွင်းသဖြင့် သုဓမ္မာဆရာတော်တစ်ကျိပ်နှစ်ပါးဖြစ်လာရာ တောင်တော်ဆရာတော်လည်း အပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ၁၂၄၄ ခုနှစ်တပေါင်းလတွင် သီပေါမင်းသည် သုဓမ္မာစရပ်၌ ဆရာတော်သံဃာတော်၊ မင်းညီမင်းသား၊မှူးမတ် ပရိသတ်အစုံအညီ၌ တောင်တော်ဆရာတော်အား မာလာလင်္ကာရသာသနဓဇဓမ္မသေနာပတိမဟာဓမ္မရာဇာဓိ ရာဇဂု ရုဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကိုကပ်လှူ၍ အမိန့်တော်ပြန်တမ်းကို ဖတ်ကြား စေပြီးလျှင် သာသနာပြုသာသနာပိုင်အပ်နှင်းတော် မူသည်။
၁၂၄၆ ခုနှစ်ဝါခေါင်လတွင်ဆရာတော် သံဃာတော် ရှစ်ဆယ်တို့အား ရာဇဂုရုဘွဲ့တံဆိပ်ကို ငါးမျိုး သတ် မှတ်ပိုင်းခြား၍ကပ်လှူသောအခါ သာသနာပိုင်တောင်တော်ဆရာတော်ကြီးအား 'မာလာလင်္ကာရ ဓဇဓမ္မသေနာပတိ အတုလဓိပတိသီရိပဝရမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု' ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကိုထပ်မံလှူပြန်သည်။ တောင်တော်ဆရာတော်ကြီးသည် အရှေ့ပြင် တိုက်တော်နှင့် နန်းတွင်းမှန်ကျောင်း၌ လှည့်လည် သီတင်းသုံးသည်။ အနောက်ပြင်တိုက်တော်အတွင်း ရေတွင်းဒါယကာကြီးဦးထွန်းဆောက်လုပ်လှူဒါန်းသော ကျောင်းဦးပြာသာဒ်၊ စနု၊ သုံးထပ်ဇေတဝန် အနောက်ဆောင်များပါရှိသောကျောင်းကြီး၌ သီတင်းသုံးသည်။ ၁၂၄ရ ခုနှစ်သီပေါမင်းပါတော်မူပြီးနောက် အင်္ဂလိပ် အစိုးရ လက်ထက်၌လည်း တောင်တော်ဆရာတော်ကြီး ကိုပင် ဆက်လက်၍ သာသနာပိုင်အဖြစ်အသိအမှတ်ပြုသည်။ ထိုအခါသာသနာပိုင် ဆရာတော်ကြီးကသာသနာရေး သာသနာမှုကိုဆောင်ရွက်ရာ၌ အကူအညီရရန်ဝဲယာအဖြစ် လှထွေဆရာတော်နှင့်ပခန်းဆရာတော်နှစ်ပါးကိုအင်္ဂလိပ် အစိုးရထံ တောင်းရာ အစိုးရကခွင့်ပြုသည်။ တစ်လလျှင် သာသနာပိုင်ဆရာတော်အားဆွမ်းဆန် ၂၅ အိတ်၊ဝဲ၊ယာ ဆရာတော်နှစ်ပါးအား တစ်ပါးလျှင် ၁ဝ အိတ်စီ၊ ဆွမ်းဆန် ၄၅ အိတ်ထောက်ပံ့သည်။ ယင်းဆွမ်းဆန်တော်တို့ကို သာသနာပြုဆရာတော်တို့ဝေငှသုံးစွဲကြသည်။
မြန်မာဘုရင်မင်းမြတ်ရှိစဉ်က သာသနာရေး သာသနာမှုတို့ကိုသုဓမ္မာဇ ရပ်၌စီရင်ဆုံးဖြတ်ကြသည်။ အင်္ဂလိပ်အစိုးရလက်ထက် ရောက်သောအခါ မန္တလေးမြို့ရိုးအတွင်းစွယ်တော်စင်၏ အရှေ့ဘက်ရှိ ကင်းဝန်မင်းကြီးအိမ်၌စီရင်ဆုံးဖြတ်သည်။ တောင်တော်ဆရာတော်ကြီးသည် သက်တော် ရ၆ ခန့် ၁၂၅၆ ခုနှစ်တွင် နောက်တိုက်တော်၌ပျံလွန်တော်မူသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာသာသနာပိုင်များ
မင်းရဲကျော်စွာ (သံတူကြောင်းကွဲ)
မြန်မာ့သမိုင်းတွင် မင်းရဲကျော်စွာဘွဲ့ခံသူများပါသည်။ ရှာဖွေတွေ့ရှိရသမျှသော မင်းရဲကျော်စွာဘွဲ့ခံတို့မှာ-
မူဆယ်မြို့
မူဆယ်မြို့ (木姐) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ မူဆယ်မြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်သည်။ ရွှေလီမြစ်ကမ်းနံဘေးတွင် တည်ရှိကာ တစ်ဖက်ကမ်းရှိ တရုတ်နိုင်ငံ၊ ယူနန်ပြည်နယ်၊ ရွှေလီမြို့နှင့် တံတားဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။
သမိုင်းကြောင်း
လွန်လေပြီးသော နှစ်ပေါင်းခုနှစ်ရာကျော်ကာလ ခရစ်သက္ကရာဇ် AD ၁၂၈၀ ခု၊ သျှမ်းသက္ကရာဇ် ၁၃၇၄ ခု ( ကာပ်ယီး ဟုခေါ်သော ကျားနှစ် )၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၆၄၂ ခုတွင် ဝိန်းဝိုင်ပြည်၌ ထီးနန်းစိုးစံတော်မူသော သျှမ်းမင်း စဝ်ခွန်ဖန်ခမ်းသည် ရွှေလီမြစ်ကမ်းတစ်နေရာတွင် ရှေးဦးစွာ အိမ်ခြေ (၈) အိမ်သာရှိသည့် ဈေးရွာကလေးတစ်ရွာကို တည်ခဲ့လေသည်။ နောင်အခါ သက္ကရာဇ် AD ၁၃၀ဝ ခုနှစ်တွင်မှ ထိုဈေးရွာကလေးကို မြို့အဆင့်သတ်မှတ်ပြီး ပူမုံ ( ရှေးသျှမ်းပြည်အုပ်ချုပ်ရေး စနစ်အရ တိုက်နယ်သူကြီး အထက်မြို့စားမင်း အောက်အဆင့်ရှိ အုပ်ချုပ်သူရာထူးတစ်မျိုး ) တစ်ပါးကို စီမံအုပ်ချုပ်စေကာ ထိုမြို့ကိုလည်း မူကျေ ( မူဆယ်မြို့) ဟုခေါ်တွင်စေသည်။
စိတ်ဝင်စားဖွယ် နေရာများ
မူဆယ်မြို့သည် ဈေးသည်၊ ကုန်သည်များနှင့် နေ့နံသင့်ခဲ့သည်မှာ မြို့စတင် တည်ထောင်ကတည်းကပင်ဖြစ်လေသည်။ မဆလ အစိုးရခေတ်၌လည်း တရုတ်ပြည် မှောင်ခိုပစ္စည်းများနှင့် စည်ကားခဲ့၏။ ယခုခေတ်ကာလ၌လည်း တရုတ်ပြည်နှင့် နှစ်နိုင်ငံကုန်စည် ပစ္စည်းများ လွတ်လပ်စွာစီးဆင်းသွားလာမှုကြောင့် ပို၍စည်ကားပြန်၏။
ရဲဒင်ရွာ၊ အောင်လံမြို့နယ်
ရဲဒင်ရွာ (Yedin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ အောင်လံမြို့နယ်၊ ရဲဒင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၇၈၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရဲဒင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၇၅ ဦး၊ မ ၄၄၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၂၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အောင်လံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပလိပ်ထွီရွာ၊ မင်းတပ်မြို့နယ်
ပလိပ်ထွီရွာ(Paleikhtwi)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်ခရိုင်၊ မင်းတပ်မြို့နယ်၊ ဝမ္မသူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၈၈၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝမ္မသူးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၈၁ ဦး၊ မ ၄၁၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၉၁ ဦး နေထိုင်သည်။
စာနီစုရွာ၊ လက်ပန်ကွင်း
စာနီစုရွာ၊ လက်ပန်ကွင်း
တုပ်ကွေးရောဂါ
တုပ်ကွေးရောဂါ ဖြစ်စေနိုင်သော ပိုး မျိုးကွဲပေါင်း များစွာရှိသည်။ လူကို ဖြစ်စေနိုင်သော ပိုးများရှိသကဲ့သို့၊ တိရစ္ဆာန်များတွင် ဖြစ်စေနိုင်သော ပိုးများလည်း ရှိသည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် တိရစ္ဆာန်များတွင် ဖြစ်စေနိုင်သော ပိုးများမှာ လူကို မကူးနိုင်ပါ။ အကယ်၍ ကူးသွားလျှင် လူတွင် ရောဂါ မဖြစ်စေနိုင်ပါ။ သို့သော် တိရစ္ဆာန်များတွင် ဖြစ်စေနိုင်သော ပိုးများမှာ အသွင်ပြောင်း အစွမ်းထက် လာပြီး ပုံစံ၊ ဖွဲ့စည်းပုံ ပြောင်းသွားလျှင် လူကို ရောဂါကူးလာနိုင်သည်။ တုပ်ကွေးကြောင့် နှစ်စဉ် လူဦးရေ ၂၉၀၀၀၀ မှ ၆၅၀၀၀၀ ကြား သေဆုံးရသည်။
ကြက်တုပ်ကွေးဆိုလျှင် ကြက်၊ ငှက်များတွင် အဓိက ဖြစ်တတ်သည်။ ထိုမှတဆင့် လူဆီသို့ မကူးစက်ရန် ကာကွယ်ခဲ့ကြရသည်။ ဝက်တုပ်ကွေးရောဂါသည်လည်း ဝက်များတွင် အဓိက ဖြစ်တတ်ပြီး ပုံမှန်အားဖြင့် လူဆီသို့ ကူးလေ့ကူးထ မရှိပေ။ ယခုအခါ ထိုပိုးသည် လူဆီသို့ ကူးစက်ရောက်ရှိနေပြီး လူတစ်ယောက်မှ အခြားတစ်ယောက်ကို ထပ်ဆင့် ကူးစက်စေနိုင်သော  အဆင့်သို့ ရောက်ရှိနေပြီ ဖြစ်သည်။
ရောဂါ လက္ခဏာများ
ရောဂါဖြစ်ပွားသူ၏ ၁% သာသေဆုံးမှု ရှိနိုင်ပြီး ရောဂါကူးစက်နှုန်းမှာ SARS ရောဂါ ထက် ပို၍လျင်မြန်ပေသည်။
ကြိုတင်ပြင်ဆင်ရန်
ရောဂါဘယ ဖြစ်ပွားသည့်အခါ သွားလာလှုပ်ရှားမှုများအား တားဆီးကန့်သတ်ချက်များ ချမှတ်ပြဋ္ဌာန်းခြင်းမျိုး ကဲ့သို့ အရေးပေါ် အခြေအနေတစ်ရပ် ပေါ်ပေါက်လာချိန်တွင် မိသားစုမှာ အတူတကွ ရှိချင်မှ ရှိနေပါလိမ့်မည်။ သို့ဖြစ်ပေရာ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး မည်သို့မည်ပုံ ဆက်သွယ်ကြမည်၊ အခြေအနေအမျိုးမျိုးတွင် မည်သည်တို့ကို လုပ်ဆောင်ကြမည်ဆိုသည်များနှင့် စပ်လျဉ်းပြီး ကြိုတင်ပြင်ဆင်ထားရန် အရေးကြီးလှပေသည်။ (အရေးပေါ်လူနာတင်ယာဉ်) ၅၃၈ ဝ၅၅
မှတ်ချက် ။ ။ ဗိုင်းရပ်(စ်) ခုခံဆေးဝါးများကို ရောဂါအခြေအနေအရ ကုလသမဂ္ဂမှ ပေးဝေပါမည်။
ချောင်လောင်ရွာ၊ ဆော့လော်မြို့နယ်
ချောင်လောင်ရွာ(Chaunglawng)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဆော့လော်မြို့နယ်၊ ယော်ဂျောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၄၃၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ယော်ဂျောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၃၃ ဦး၊ မ ၃၁၄ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၆၄၇ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆော့လော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မဟာသိုက်ကုန်းတောရ ရိပ်သာ
မဟာသိုက်ကုန်းတောရရိပ်သာကျောင်းသည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး အနောက်ပိုင်းပြည်ခရိုင် ရွှေတောင်မြို့နယ် တွင်တည်ရှိပြီး ရွှေတောင်မြို့ ၏တောင်ဘက် (၉)မိုင်ခန့်အကွာ ၊ထန်းကုန်းကျေးရွာနှင့် ရန်ကုန် - ပြည်လမ်းမကြီး ၏အနောက်ဘက် ၂မိုင်ခန့် ကွာတွင်တည်ရှိပြီး(၁၂) ဧကကျော်ခန့်ကျယ်ဝန်းသော အင်တိုင်းတောအုပ်အတွင်း သီးခြား အဝန်းအဝိုင်ဖြင့်တည်ပြီး မြန်မာသက္ကရာဇ် (၁၂၉၅) ခုနှစ်ဦးပိုင်းတွင် ရိပ်သာစတင်တည်ထောင်သူ ဆရာတော်ဦးသီလ သည်ယခင်အခေါ် “တောကျောင်း”နေရာ၌ “တောရ ရိပ်သာ" တည်ထောင်ပြီး မဟာသိုက်ကုန်း တောရရိပ်သာ ဟုခေါ်စေကာ ဝိပဿနာတရား များကို လမ်းညွှန်ပြသတော်မူခဲ့သည်။
မဟာသိုက်ကုန်းတောရအမည်တွင်ခြင်း
မဟာသိုက်ကုန်းတောရ ရိပ်သာ ကျောင်း ၏ အနောက်ဘက်တွင် တောင်ကုန်းလေး တစ်ခုရှိပြီး “သိုက်ဝါး" များ ပေါများစွာ ပေါက်ရောက်လျက် ရှိသည်။ ထိုသိုက်ဝါးများပေါများသည့်တောင်ကုန်းကို အစွဲပြု၍ မဟာသိုက်ကုန်း ဟုခေါ်တွင်ခဲ့ကျပါသည်။
မဟာသိုက်ကုန်းတောရရိပ်သာ၏ထူးခြားမှုများသည်ရိပ်သာတည်နေရာသည် ကျေးရွာများနှင် ၂မိုင်ခန့်ဝေးကွားပြီး သီးခြားတည်ရှိသောကြောင့်တိတ်ဆိတ်၏။ ငြိမ်သက်၏။ အေးချမ်း၏။ သာယာနှစ်လိုဖွယ်အတိ ပြီး၏။ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ကျေးရွာများနှင့်လည်း အလှမ်းကွာ ၏။ သရက်ပင်၊ ဖန်ခါးပင်များရောယှက် လျက် အင်တိုင်းတောအတိဖြစ်သည်။ရိပ်သာသည်တစ်ယောက်ထဲတရားအားထုပ်ရသော ကမ္မဋ္ဌါန်း ကျောင်းများစ္စာရှိပြီးမဟာသိုက်ကုန်းတောရ ဘုရားကျောင်းသည်ရွှေတောင်မြို့နယ်အတွင်း အထင်ရှားဆုံး ဓမ္မရိပ်သာဘုရားကျောင်းတစ်ခုဖြစ်တယ်။မဟာသိုက်ကုန်းတောရကျောင်းဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံသည်ဆရာတော်ဘုရား သီတင်းသုံးရာကျောင်းကို ဗဟိုပြုလျက် လေးဘက် လေးတန်တွင် ကမ္မဋ္ဌါန်းကျောင်းများ၊ သိမ်တော်၊ ဓမ္မာရုံ၊ ဆွမ်းချက်ဆောင် စသည်ဖြင့် ပတ်လည်ဝိုင်း လျက် တည်ရှိပြီးသစ်ပင်တွေက မြင့်မြင့်မားမားဖြင့်နေပြီးနေပြောက်မထိုးနိုင်အောင်ပင် အုံ့ဆိုင်းကာ ဆိတ်ငြိမ် အေးချမ်းလှသည့်ရိပ်သာကြီး တစ်ခုဖြစ်ပါသည်။ ရိပ်သာဖွင့်လှစ် သည့်ကာလနှစ်စဉ် တပေါင်းလဆန်း (၁) ရက်နေ့မှနတ်တော်လကွယ်နေ့ အထိ (၁၀လ) ဖြစ်ပြီးရိပ်သာပိတ်သည့်ကာလနှစ်စဉ် ပြာသိုလ်လဆန်း (၁) ရက်နေ့မှ ထပို့တွဲလကွယ်နေ့ အထိ (၂) လဖြစ်ပြီး ရိပ်သာဝင်သည် အဓိဋ္ဌါန်ရက်လာလ - (၁၀) ရက် အပြည့်ဖြစ်ပြီးဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ အစီအမံအရ အဓိဋ္ဌါန်ရက် အပြောင်းအလဲ ရှိနိုင်ပါသည်။
မဟာသိုက်ကုန်း တောရရိပ်သာ၏ ဆောင်ပုဒ်
စိတ်ရှည်၊ ဇွဲသန်၊ သည်းညည်းခံ၊ နိဗ္ဗာန်အမြန်ရောက်
ရိပ်သာ၏အလုပ်အကျွေးအဖွဲ့များ
မဟာသိုက်ကုန်းတောရရိပ်သာတွင် ယောဂီများ ၏ဝေယျာဝစ္စ အလုံးအစုံကို ကုသိုလ်ယူလုပ်ကိုင်သော အမျိူးသမီးအလုပ်ကျွေးအဖွဲ့ နှင့် အမျိုးသားအလုပ်အကျွေးအဖွဲ့ဟု၍ဆရာတော်အစီမံဖြင့် နှစ်ဖွဲ့ထားရှိပြီးအမျိုးသမီးအလုပ်အကျွေးအဖွဲ့များသည် နေ့စဉ် နံနက် (၃)နညရီ ခန့်တွင် အိပ်ယာမှထရသည်။ ယောဂီ များအတွက် အာရုဏ်ဆွမ်းနေ့ဆွမ်း၊ ရေနွေးပွဲ၊ အချိုပွဲ များအချိန်မီပို့ဆောင်နိုင်ရန်၎င်းနောက်တစ် နေ့ အာရုဏ်ဆွမ်းအတွက် အဆင်သင့်ဖြစ်ရန် အတွက် တစ်နေ့လုံးနီးပါး ည (၉) နညရီအထိ လှုပ်ရှား ဆောင်ရွက်ကြပါသည်။ အမျိုးသားအလုပ်အကျွေးအဖွဲ့ (ကပ္ပိယ) များ သည်လည်း နံနက်အာရုဏ်ဆွမ်းပို့အမိ အိပ်ယာမှထကြရသည်။ ထို့နောက် ဆွမ်းပို့ပြန်လည်သိမ်းဆည်းယောဂီကျောင်းများ သောက်ရေဖြည့်၊ ကျောင်းဝင်းအတွင်းနေရာခွဲ၍ တံမြက်စည်းလှဲ၊ အမှိုက်သိမ်း၊အမှိုက်မီးရှို့စသော ထွေထွေတာဝန်များကို ကုသိုလ်ပြုဆောင်ရွက်ကြရသည်။
မဟာသိုက်ကုန်းတောရသမိုင်းကြောင်းများ
(၁)ဆရာတော် ဦးသီလ ရိပ်သာစတင်တည်ထောင်သူ
မဟာသိုက်ကုန်းတောရ ရိပ်သာကျောင်းစတင်တည်ထောင်သူဆရာတော်ဦးသီလ သည် ရွှေတောင်မြို့နယ်၊ မဲတောအုပ်စု၊ ကံလှ ရွာဆရာတော် ဦးစန္ဒာသီရိ ထံတွင် ပညာဆည်းပူးခဲ့ပြီး ကံကုန်းကျောင်းသိမ်တွင် ရဟန်းဝတ်ပြီးဆရာတော်ဘုရားသည် မဲတောကျေးရွာအုပ်စု ရွာထင်ရွာ လက်ပံပင်ကျောင်းတိုက် ၊ ကြံ တောရွာကျောင်းတိုက်တွင်သီတင်းသုံးတော်မူခဲ့သည်။ဆရာတော်ဦးသီလသည် ငယ်စဉ် စာသင်သားဘဝ တွင် မန္တလေး၊ ပုခုက္ကူ၊ စစ်ကိုင်း၊ အမရပူရ (တောင်မြို့)၊ မော်လမြိုင်မြို့ စသည့်မြို့ကြီးများတွင်ပရိယတ္တိ စာပေများဆည်းပူးပြီးလယ်တီ၊ မိုးညှင်း၊ ဒီပဲယင်း၊ မူလမင်းကွန်းသထုံဇေတဝန် စသည့်ဆရာတော်ကြီးများထံမှောက်တွင် ဝိပဿနာနည်းနိဿယများ ခံယူကျင့်သုံး လျက် ကာလရှည်လျားစွာ ကိုယ်တိုင်ကျင့်ကြံအားထုတ် ခဲ့ပြီး ပြည်မြို့တစ်ဖက်ကမ်း ဖိုးဦးတောင်၊ ကန်ရှိကျေးရွာ၊ ချောင်းမကြီးကျေးရွာ စသောနေရာများသို့ လှည့်လည်လျက် ဝိပဿနာဓူရကို ကျင့် ဆောင်တော်မူခဲ့ပြီးမြန်မာသက္ကရာဇ်(၁၂၉၅) ခုနှစ်ဦးပိုင်းတွင် ယခင်အခေါ် “တောကျောင်း”နေရာ၌ “တောရ ရိပ်သာ" တည်ထောင်ပြီး "မဟာသိုက်ကုန်း တောရရိပ်သာ” ဟုခေါ်စေကာ ဝိပဿနာတရား များကို လမ်းညွှန်ပြသတော်မူခဲ့သည်။ဆရာတော်ဦးသီလသည် "မဟာသိုက်ကုန်း တောရရိပ်သာ” တွင် ဝိပဿနာဓူရကို ကျင့်ဆောင်တော်မူ နေစဉ်ကာလအတွင်း မြန်မာသက္ကရာဇ် (၁၃၁၃) ခုနှစ် ပြာသိုလဆန်း ၆ ရက်နေ့၊ ညနေ ၆ နာရီအချိန်၌ ဘဝနတ်ထံပျံလွန်တော်မူခဲသည်။
ဆရာတော်ပျံလွန်တော်မှူပြီးချိန်တွင်“ရိပ်သာကျောင်း"တွင် ရဟန်းအဖြစ် ဦးကောသလ္လ၊ ဦးဣန္ဒကတို့ရှိခဲ့ကြသည်။ ဆရာတော်ဦးသီလ ပျံလွန်တော်မူချိန်တွင် ရိပ်သာကို ဦးစီးလျက် ကမ္မဋ္ဌါန်းတရားများ လမ်းညွှန်ပြသနိုင်မည့် ဆရာတော် အဆင်သင့်မရှိခဲ့ပြီးယောဂီများအား ဝိပဿနာတရာများ လမ်းညွှန်ပြသနိုင်ရန်ဆရာတော်ဦးသီလထံ တွင် သတိပဌါန်တရားတော်များကို လက်တွေ့ဆည်းပူး ကျင့်ကြံခဲ့ဖူးသော တပည့်ယောဂီ ဆရာတော်ဦးပညာကိတ္ထိအား ရိပ်သာသို့ပင့်ဆောင်ခဲ့သည်။ဆရာတော်ဦးပညာကိတ္တိ သည် လက်ပံတန်းမြို့၊ ရွှေတောင်တိုက်မြတ်လေးရုံကျောင်းမှ ဖြစ်ပြီးဆရာတော်ဦးပညာကိတ္တိ သည် ရိပ်သာကိုစတင် တာဝန်ယူက်ခံတော်မူစဉ်ကပင် ကျန်းမာရေးကြောင့် (၁) နှစ်ခန့်သာ တာဝန်ယူနိုင်မည်ဖြစ်ကြောင်း မိန့်ကြားခဲ့သည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ်(၁၃၁၃) ခုနှစ်မကုန်မီမှာပင် "မဟာသိုက် ကုန်း တောရရိပ်သာကိုတာဝန်ယူစောင့်ရှောက်လျက် သတိပဌါန်တရားများကို ရှေးနည်းအတိုင်းဆက် လက် ညွှန်ပြခဲ့သည်။ရိပ်သာနှင့် ပတ်သက်သော အခြားကိစ္စကြီးငယ်တိုကို ဦးပဉ္ဇင်း ဦးကောသလ္လ နှင့် ဦးဣန္ဒကတို့ကကူညီဆာင်ရွက်ပေးခဲ့ပြီး မြန်မာသက္ကရာဇ်(၁၃၁၄) ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းရောက်သည့် အခါတွင်ဆရာတော်ဦးပညာကိတ္တိသည် ကျန်းမာရေးချို့ယွင်းလာ သဖြင့် ရိပ်သာကို ဆက်လက်တာဝန်ယူနိုင်မည့် အခြားဆရာတော်တစ်ပါးပါးကို ရှာဖွေပင့်ဆောင် ရန်မိန် ကြားပြီးဆရာတော်ဦးပညာကိတ္တိ ၊ဆရာတော်ဦးကောသလ္လ တို့သည် နယ်မြေခံ သံဃာအကြီးအကဲများ ဖြစ် တော်မူကြသော ရွာထင်ဆရာတော် ဦးသူရိယ၊ အင်တိုင်းပုဆရာတော်ဦးသီလဝံသတို့အား လျောက်ထား ၍ကမ်းတင်အရှေ့ရွာကျောင်းတွင် သီတင်းသုံလျက်ရှိသောဆရာတော်ဦးကုဏ္ဍလအားလျောက်ထားတော်မူခဲ့ခြင်းကိုလက်ခံခဲ့ပြီးမြန်မာသက္ကရာဇ်(၁၃၁၄) ခုနှစ်ဦးပိုင်းတွင် ဆရာတော် ဦးပညာကိတ္တိဦးစီးလျက် ဆရာတော်ဦးသီလ၏ အထိမ်းအမှတ်စေတီကို ရိပ်သာအဝင်လမ်း၏ ဘေးဖက်တွင် တည်ထားကိုးကွယ်တော်မူလေသည်။
(၂)ဒုတိယ ပဓာနနာယက ဆရာတော် ဦးကုဏ္ဍလ
တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်း ( ၁၃၁၄ မှ ၁၃၄၆ )အထိ
ဆရာတော်များနဲ့ ယောဂီများ လျောက်ထားခြင်းကို လက်ခံခဲ့ပြီးဆရာတော်ဦးကုဏ္ဍလသည် “မဟာသိုက်ကုန်းတောရ ရိပ်သာ"၏ ပဓာနနာယက တာဝန်ကို မြန်မာသက္ကရာဇ်(၁၃၁၄) ခုနှစ်၊ တပို့တွဲလဆန်း (၄) ရက်နေ့တွင် စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဆရာတော်သည်လည်း ဆရာတော်ကြီးဦးသီလထံတွင် သတိပဌါန်တရားတော်များကို ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ဆည်းပူးကျင့်ကြံ နည်းခံအားထုတ်ခဲ့သော တပည့်ယောဂီဖြစ်သည်။ ဆရာတော်ဦးကုဏ္ဍလ ပဓာနနာယကတာဝန်ယူပြီးနောက်တွင် ဆရာတော် ဦပညာကိတ္တိသည် လက်ပဲတန်းမြို့သို့ပြန် ကြွသွားပြီး ဦးကောသလ္လ နှင် ဦးဣန္ဒက တိုကက ပရိယတ္တိစာပေများသင်ယူရန် ရန်ကုန်မြို့သို့ ကြွသွားခဲ့ ကြသည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ဆရာတော် ”ဆရာတော်ဦးကုဏ္ဍလ”တစ်ပါးတည်းဖြင့် ရိပ်သာကို ဆက်လက် လည်ပတ်စေခဲ့ပြီးအခြားသံဃာတော်များ ကိုရင်သမဏေများ လုံးဝမရှိချေ။ ဆရာတော်ဦးကုဏ္ဍလ သည် ရှေးမူအတိုင်ပင် သတိပဌါန်တရားတော်များကို ခြောက်ဒွာရ၊ ခြောက်အာ ရုံ ရှုမှတ်ပုံဖြင့် ဆက်လက်လမ်းညွှန်ပြခဲ့သည်။
မဟာသိုက်ကုန်းတောရရိပ်သာကို ဆရာတော်ဦးကုဏ္ဍလ စတင်၍တာဝန်ယူစဉ်အချိန်မှစ၍ တစ်ယောက်ထဲတရားထုပ်ရသောကမ္မဋ္ဌါန်းကျောင်းငယ်များ (၁၀) ကျောင်းတည်ဆောက်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းနှစ်များတွင် ဆရာတော်၏ သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ သိက္ခာ သုံးရပ်ကို ကြားသိ၊ ကြည်ညိုကြသည့် ယောဂီများ တိုးပွားလာသည့်အလျောက် ကမ္မဋ္ဌါန်းကျောင်းများကို လည်း တိုးချဲ့လှူဒါန်းလာကြပြီးကမ္မဋ္ဌါန်းကျောင်းငယ်းပိုမိုများပြားတိုးပွါးလာခဲ့သည်။ထိုအချိန်က လျှစ်မီးများမရရှိသေးသဖြင့်ညအခါယောဂီများ ဖယောင်းတိုင်ဖြင့်သာ တရားအားထုတ်ကြရသည်။ ကျောင်းပတ်ဝန်းကျင်ကား တိတ်ဆိတ်လျက်မှောင်မဲလျက်ရှိသည်။ဆရာတော်ဦးကုဏ္ဍလ လက်ထက်တွင် ရိပ်သာဝင်ရန် အဓိဋ္ဌါန် ဝင်ရက်မှာ (၉) ရက်အပြည့်ဖြစ်သည်။ ရိပ်သာအတွင်းတရားအာထုပ်ကြသောယောဂီအားတရားစစ်ဆေးရန်အတွက်ဆရာတော်ကတရားစစ်ဆရာကြီး ၊ တရားစစ်သီလရှင်ဆရာကြီးများထားရှိပြီးနေ့စဉ်နေတိုင်းယောဂီတစ်ဦးချင်း ထံသို့ အရောက်လာ၍ တရားစစ်ဆေးသည်။ မဟာသိုက်ကုန်းတောရရိပ်သာတွင်ဆရာတော် ဦးကုဏ္ဍလတာဝန်ယူပြီးသည့်နောက် (၅) ဝါခန့်အရတွင် အောင်လံမြို့မှ ဦးတင်မောင်၊ ဦးထွန်းအေးတို့ ဦးဆောင်သော ယောဂီများစတင်ရောက်ရှိလာကြပြီးထိုစဉ်က ဦးထွန်းအေး၏ အသက်မှာ(၂၇) နှစ်ခန့်သာ ရှိသေးပြီးထိုအဖွဲ့သည် အခေါက်ခေါက်အခါခါ ရိပ်သာတွင် တရားအားထုတ်ခဲ့ကြသည်။ မိမိတို့နေအိမ်၊ ရပ်ရွာများသို့ ပြန်ရောက်လျင်လည်း သမ္ပဇဉ်တရားများသတိကပ်မှတ်ရှူ့နေကျပါသည်။နောက်ပိုင်း နှစ်များတွင် ဆရာတော်ဘုရားသည် ဦးထွန်းအေး အား ကမ္မဋ္ဌါန်းဆရာဖြစ်မည့်သူဟု အားပေးချီးမြှောက်လျက် ယောဂီများအားတရားစစ်မေးခြင်း၊ ကမ္မဋ္ဌါနူပြုပြင်ပေးခြင်းများကို လက်ထပ် သင်ကြားပြသပြီး၊ ဆရာတော်ကိုယ်စား ဆောင်ရွက်ခွင့်ပြုတော်မူခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ဆရာတော်ကျန်း မာရေး ချွတ်ယွင်းလာသည့်နှစ် များတွင်ရိပ်သာတွင် ဆရာကြီးဦးထွန်းအေးသည်ကမ္မဋ္ဌါန်းဆရာဖြစ်ရိပ်သာကိုတာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီးဆရာကြီးဦးထွန်းအေားသည် မဟာသိုက်ကုန်းတောရရိပ်သာ ၏ သာသနာ့တာဝန်များကို(၆၆)ကျော်နှစ်ကျော်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး အသက် (၉၀) ကျော်ချိန်တွင်ကျန်းမာရေးအရ အောင်လံမြို့ ကို ပြန်အနားယူခဲ့ပါသည်။ဆရာတော် ဦးကုဏ္ဍလသည်မြန်မာသက္ကရာဇ် (၁၃၄၃) ခုနှစ် နှောင်းပိုင်း မှစ၍ ကျန်းမာရေးလွန်စွာချို့ယွင်းလာပြီးပြင်းထန်လာပြီးဆရာတော်ဘုရားသည် မြန်မာသက္ကရာဇ် (၁၃၄၆) ခုနှစ် ကဆုန်လဆန်း (၅) ရက် နေ့တွင် ဘဝနတ်ထံပျံလွန် တော်မူခဲ့ပါသည်။
(၃)တတိယ ပဓာနနာယက ဆရာတော် ဦးသုစိတ္တ
အင်တောပြန့်ရွာ၊ ပုလဲမြို့နယ်
အင်တောပြန့်ရွာ (Intawpyant)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ ခင်အေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၀၉၁၅ ဖြစ်သည်။
မဟာသိုက်ကုန်းတောရ ရိပ်သာ
မဟာသိုက်ကုန်းတောရသမိုင်းကြောင်းများ
တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်း (၁၃၄၆ မှ ယနေ့အထိ)
အင်တောပြန့်ရွာ၊ ပုလဲမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပုလဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မဟာသိုက်ကုန်းတောရ ရိပ်သာ
မဟာသိုက်ကုန်းတောရသမိုင်းကြောင်းများ
ဆရာတော် ဦးကုဏ္ဍလပျံလွန်တော်မူပြီး နောက်ပိုင်း တွင်မှာပင် နယ်မြေခံဦးဆောင်ဆရာတော်များ၊ တပည့်ယောဂီကြီးများ ညှိနှိုင်း၍ဆရာတော်ဦးသုစိတ္တအားရိပ်သာတာဝန်များကို လက်ခံဆောင်ရွက်ပေးပါရန် လျှောက်ထားကြပါသည်။ဆရာတော်သည်ငယ်စဉ်အရွယ် အသက် (၁၀) နှစ်အရွယ်တွင် ကိုရင်ဘဝသိုရောက်ရှိပြီး အသက် (၁၇) နှစ် အရွယ်တွင် ရွှေတောင်မြို့၊ ကြာနီကန်ရပ်ကွက်၊ “မဟာဂန္ဓာရုံကျောင်း တိုက်" ၌ ပရိယတ္တိ စာပေများဆက်လက် ဆည်းပူးခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ဆရာတော်သည်အဘိဓမ္မာစာမေးပွဲများ၊ဓမ္မာစရိယစာချတန်းများ၊ပရိယတ္တိသာသနာ့ပါ လ စာမေးပွဲများကိုအောင်မြင်စ္စာဖြေခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ထိုအပြင်မန္တလေးမြို့၊ လေးပြင်ရပ်ရှိ စာချစာသင် ဆရာတော်များထံတွင် ပရိယတ္တိစာပေများဆက်လက်ဆည်းပူးခဲ့ရာ(၆) နှစ်ခန့်ကြာညောင်းခဲ့သည်။
ဆရာတော်ဦးသုစိတ္တသည် ဆရာတော်ဦးကုဏ္ဍလ လက်ထက်တွင် ဝိပဿနာတရားများကို နည်းခံကျင့်သုံးအားထုတ်ခဲ့ဖူးသည့်တပည့်ယောဂီဖြစ်သည်။ဆရာတော်ဦးသုစိတ္တကိုနယ်မြေခံဦးဆောင်ဆရာတော်များ၊ တပည့်ယောဂီကြီးများ၏လျှောက်ထားချက်အရရိပ်သာတာဝန်များကို လက်ခံတော်မူခဲ့ပြီးဆရာတော်ဦးသုစိတ္တသည်မဟာသိုက်ကုန်းတောရရိပ်သာ၏ တတိယဆရာတော် ပဓာနနာယက ဆရာတော်အဖြစ် မြန်မာသက္ကရာဇ်(၁၃၄၆) ခုနှစ် ဝါဆိုလဆန်း (၇) ရက်နေ့မှ စတင်ဆောင်ရွက်တော်မူခဲ့တွင်သာမက ပဲခူးတိုင်း ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ် သံဃာ့နာယကအဖွဲ့၏ အကျိုး ဆောင်အဖြစ် သာသနာ့တာဝန်များကို ဆောက်ရွက်တော်မူလျက်ရှိသည်။ဆရာတော် ဦးသုစိတ္တသည် မဟာသိုက်ကုန်းတောရရိပ်သာ၏ ပဓာနနာယက အဖြစ်ယောဂီများ စွာကို နှစ်စဉ် သတိပဌါန်တရားတော်များ ပြသခဲ့ပြီးနေ့စဉ်နေ့တိုင်း ယခင်ကအတိုင်းတရားစစ်မေးခြင်းများပြုလုပ်ခဲ့ပြီးနိုင်ငံတော်သံဃာ့မဟာနာယက အဖွဲ့ (သာသနာ့ညရေးဦးစီးဌါန) မှ ဆရာတော်ဘုရားအား ကမ္မဋ္ဌါန စရိယဘွဲ့ တံဆပ်တော်၊ မဟာကမ္မဋ္ဌါနစရိ ယ ဘွဲ့တံ ဆိပ်တော် နှင့် အဂ္ဂမဟာကမဋ္ဌါနစရိယ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်တို့ ဖြင့် ကပ်လှူပူဇော်ဂုဏ်ပြုခဲ့ပါသည်။
ဆရာတော်ဦးသုစိတ္တ သည် မြန်မာသက္ကရာဇ် (၁၃၈၂) ခုနှစ်တွင် ရိပ်သာအဝင်မုဒ်ဦးဘေးရှိ မူလပထမဆရာတော်ဦးသီလ၏အထိမ်းအမှတ်စေတီ တော်ကို ပြန်လည်ပြုပြင်ပြီး “သာသနာ့ရောင်ခြည်ဓမ္မစေတီတော်" ဟု ကဗ္ဗည်းထိုးတည်ထားကိုးကွယ်တော်မူခဲ့ပါသည်။
ခဝချိ - အဲအိဝဘူတာ
ခဝချိ - အဲအိဝဘူတာ (河内永和駅 ခဝချိ - အဲအိဝ- အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိုဆာကာခရိုင်၊ ဟိဂရှိအိုဆာကာမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
သစ်ကပ်ငှက်
သစ်ကပ်ငှက် (Fulvetta manipurensis) သည် ငှက်မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်တို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ယူနန်ပြည်နယ်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
လူးရွာ၊ ရွာငံမြို့နယ်
လူးရွာ (Lu)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ရွာငံမြို့နယ်၊ အလယ်ချောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၉၄၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အလယ်ချောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၂၄ ဦး၊ မ ၁၈၆၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၈၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရွာငံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သံကြိုးတိုင်
သံကြိုးတိုင်
ရတနာပုံဘဏ်လီမိတက်
thumb|မန္တလေးမြို့ရှိ ရတနာပုံဘဏ်ခွဲ ရတနာပုံဘဏ်လီမိတက်သည် မန္တလေးမြို့တော်စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီက ရာခိုင်နှုန်းပြည့် မတည်ရင်းနှီးငွေ ထည့်ဝင်ထားသော ဘဏ်ဖြစ်သည်။ ရတနာပုံဘဏ်လီမိတက် ရုံးချုပ်အား မန္တလေးမြို့ ၂၆လမ်း ၈၄လမ်း နှင့် ၈၅လမ်းကြားတွင် ဖွင့်လှစ်ထားသည်။
ဘဏ်သမိုင်းကြောင်း
ရတနာပုံဘဏ်လီမိတက်သည် သက်တမ်းရင့်ဘဏ်တစ်ခုဖြစ်ကာ မြန်မာနိုင်ငံတော်ဘဏ်မှနေ၍ ဘဏ်လိုင်စင်ကို ၁၉၉၂ သြဂုတ် ၂၇ တွင် ရရှိခဲ့သည်။ ဘဏ်လုပ်ငန်းစတင်ဆောင်ရွက်မှုကို ၁၉၉၂ စက်တင်ဘာ ၂၃တွင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။မန္တလေးမြို့တော်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးတွင် အထောက်အကူပြုနိုင်ရန် ရတနာပုံဘဏ်လီမိတက်ကို တည်ထောင်သည်။ဘဏ်၏ အကြီးအကဲနေရာအား မန္တလေးစည်ပင်သာယာရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌက တာဝန်ယူသည်။ လက်ရှိတွင် ပြည်ကြီးမင်္ဂလာကားဝင်းအတွင်း၊ အမရပူရမြို့နယ် နှင့် ၃၅လမ်း၊ ၇၁လမ်း ထောင့်၊ မဟာနွယ်စဉ်၊မဟာအောင်မြေမြို့နယ်တို့တွင် ဘဏ်ခွဲများဖွင့်လှစ်ထားသည်။ ၂၀၂၀ တွင် မန္တလေးမြို့တော် စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီပိုင် ရတနာပုံဘဏ်နှင့် စင်ကာပူနိုင်ငံ အခြေစိုက် မြန်မာနိုင်ငံသားပိုင် 2C2PCo,Ltd တို့ ပူးပေါင်း၍ ဖုန်းအသုံးပြု အွန်လိုင်းမှ ငွေပေးချေစနစ်ကို အကောင် အထည်ဖော်ဆောင်ရွက်သည်။
စာဖြူစုရွာ၊ မဲဇလီရွာဟောင်း
စာဖြူစုရွာ၊ မဲဇလီရွာဟောင်း
အုပ်ပုံရွာ၊ လက်ပန်ကွင်း
အုပ်ပုံရွာ၊ လက်ပန်ကွင်း
စက်ကုန်းရွာ၊ ဇရပ်လှ
စက်ကုန်းရွာ၊ ဇရပ်လှ
အမှတ်(၃၇၃)အမြောက်တပ်ရင်း
အမှတ်(၃၇၃)အမြောက်တပ်ရင်း၏ အခြေစိုက်မှာ ရခိုင်ပြည်နယ်၊ စစ်တွေမြို့တွင် ဖြစ်ပြီး တပ်ရင်းမှူးမှာ ဖြစ်သည်။
ကဏ္ဍ:အမြောက်တပ်ရင်းများ
ခဝချိ - ဟနဇိုနိုဘူတာ
ခဝချိ - ဟနဇိုနိုဘူတာ (河内花園駅 ခဝချိ - ဟနဇိုနို- အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိုဆာကာခရိုင်၊ ဟိဂရှိအိုဆာကာခရိုင်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
အဒွန်း
အဒွန်း
ခင်အေးရွာ၊ ပုလဲမြို့နယ်
ခင်အေးရွာ (Khinaye)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ ခင်အေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၄၂၀၄ ဖြစ်သည်။
သောင်စုရွာ၊ မဲဇလီရွာဟောင်း
သောင်စုရွာ၊ မဲဇလီရွာဟောင်း
မကြီးအုပ်ရွာ၊ လက်ပန်ကွင်း
မကြီးအုပ်ရွာ၊ လက်ပန်ကွင်း
အရင်းရှင်ဝါဒ
အရင်းရှင်စနစ်ဟူသည် ကုန်ထုတ်အရင်းအနှီးများကို ပုဂ္ဂလိကပိုင် ဆိုင်သော လူမှုစီးပွားရေးစနစ် တစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ စီးပွားကုန်သွယ်ရေး လုပ်ငန်းတစ်ခု၌ မရှိမဖြစ်သော လုပ်ငန်းသုံး ပစ္စည်းကိရိယာများ၊ မြေယာ အဆောက်အဦးများနှင့် ငွေကြေး အရင်းအနှီးများကို ပုဂ္ဂိက အရင်းရှင်လူနည်းစုက အကြွင်းမဲ့ ပိုင်ဆိုင်ပြီးလျှင် အလုပ်သမား တို့၏ လုပ်အားကို ရောင်းကုန်ပစ္စည်းအဖြစ် တန်ဖိုးဖြတ်ဝယ်ယူ ၍ အမြတ်အစွန်းရရေးကိုသာ အဓိက ဦးတည်ကာ ကုန်ပစ္စည်း ထုတ်လုပ်ရောင်းချသော စီးပွားရေးစနစ်လည်း ဖြစ်သည်။
အရင်းရှင်စနစ်သည် ဥရောပနိုင်ငံများ၌ စက်မှုတော်လှန်ရေး (စက်မှုလက်မှု အရေးပုံ)နှင်အတူ ပေါ်ပေါက် လာခဲ့သောစနစ် ဖြစ်သည်။ ၁၆ ရာစုနှစ်တွင် မြေရှင်ပဒေသရာဇ်စနစ် ပျက်ဆုံး သွားခဲ့သဖြင့် ထိုစနစ်နေရာ တွင် အရင်းရှင်စနစ်က အစားဝင် ရောက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ မြေရှင်ပဒေသရာဇ်တို့သည် ဆင်းရဲသား၊ မြေကျွန်ယာကျွန်များ၊ လက်မှုပညာသည် အလုပ် သမားများနှင့် ကုန်သည်ပွဲစားများ အစရှိသော ပြည်သူလူထု တစ်ရပ်လုံးအပေါ်တွင် စီးပွားရေးအရ ခေါင်းပုံဖြတ် အမြတ် ကြီးစားကာ သဘောရှိ ခြယ်လှယ်လာခဲ့ကြသည်။ ထိုအခါ ကုန်သည် လူတန်းစားနှင့် တောင်သူလယ်သမား၊ အလုပ်သမား တို့ ပူးပေါင်းလာကြပြီးလျှင် ကုန်ပစ္စည်း ထုပ်လုပ်ရောင်းချရေး လုပ်ငန်းကို တိုးချဲ့ လုပ်ကိုင်လာခဲ့ကြသည်၊နောင်အခါတွင် ကုန်သည် လူတန်းစားများသည် ရောင်းဝယ်ရေးလုပ်ငန်းမှ အမြတ်အစွန်းများ ရရှိလာကြ ပြီးလျှင် ဓနဥစ္စာ အမြောက်အမြားကို စုဆောင်းမိလာကြသည်။ သို့ဖြင့် ကုန်သည်များသည် မိမိတို့ စုဆောင်း ရရှိသော ဓနဥစ္စာ အရင်း အနှီးများဖြင့် ကုန်ထုတ် အလုပ်ရုံ၊ စက်ရုံများ တည်ထောင်၍ လက်မှုပညာသည် အလုပ်သမားများ၏ လုပ်အားကို အခပေး ဝယ်ယူကာ ကုန်ပစ္စည်းများ ထုတ်လုပ်ရောင်းချခဲ့ကြသည်။
တစ်ချိန်တည်းတွင် ဥရောပနိုင်ငံများ၌ သိပ္ပံပညာအစွမ်း ကြောင့် စက်မှုကိရိယာများကို တီထွင် သုံးစွဲလာကြသဖြင့် ကုန်ထုတ်စက်ရုံ အလုပ်ရုံများမှာလည်း တိုးတက် ကျယ်ပြန့်လာ ခဲ့လေသည်။ ဤသို့ဖြင့် ကုန်သည် လူတန်းစားတို့သည် စက်ရုံ အလုပ်ရုံပိုင် အရင်းရှင် လူတန်းစားဘဝသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
အရင်းရှင်စနစ်သည် ကုန်ထုတ် အရင်းအနှီး၊ အရင်းရှင်နှင့် အလုပ်သမားတို့ ပါဝင် ဖွဲ့စည်းထားသောစနစ် ဖြစ်သည်။ ကုန်ထုတ်အရင်းအနှီးဆိုသည်မှာ မြေယာများ၊ မြေတွင်း မြေပေါ်ရှိ သဘာဝဓာတ်သတ္တု ပစ္စည်းများ၊ သစ်တောများ၊ မြစ်ချောင်း၊ တူးမြောင်း၊ အင်းအိုင်၊ ပင်လယ်များ၊ ကုန်းကြမ်း ကုန်ရိုင်းများ၊ စက်ရုံအလုပ်ရုံများ၊ ကုန်ထုတ်ကိရိယာများ ကုန် ပစ္စည်းဖြန့်ဝေရေး လုပ်ငန်းများ၊ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးလုပ်ငန်းများ၊ ဘဏ်တိုက်များ၊ ကုမ္ပဏီများ၊ အစုရှယ်ယာများ၊ ငွေပင်ငွေရင်းများ စသည်တို့ကို ပေါင်းရုံး ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။
အရင်းရှင် စီးပွားရေးစနစ်တွင် ဆိုခဲ့သော ကုန်ထုတ်အရင်း အနှီးဟူသမျှကို ပုဂ္ဂလိကအရင်းရှင်တစ်ဦးကသော်လည်းကောင်း၊ အရင်းရှင်တစ်စုကသော်လည်းကောင်း ပိုင်ဆိုင်လေသည်။ ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းတစ်ခုအတွက် ငွေပင်ငွေရင်း မြှုပ်နှံ တည်ထောင်သော အရင်းရှင်လည်း ရှိပြီ။ ကုန်ထုတ် အရင်း အနှီးများလည်း ရှိပြီ။ ဤမျှဖြင့် ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းကြီး လှုပ်ရှားလည်ပတ်နိုင်ပါပြီလော။ မည်သည့်နည်းနှင့်မျှ မလည် ပတ်နိုင်သေးချေ။ အကြောင်းသော်ကား ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း တစ်ရပ်၏ ပင်မအချက်အချာ ကျသော၊ အခြေခံကျသော လုပ်အား လိုနေသေးသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
ထိုကြောင့် ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း၏ အဓိက အချက်အချာ ကျသော အခြေခံမောင်းနှင့်အားမှာ အလုပ်သမားပင် ဖြစ် သည်။ အလုပ်သမားများသည် အရင်းရှင်တို့အား မိမိတို့၏ လုပ်အားကို ရောင်းကုန်အဖြစ်ဖြင့် ရောင်းချသည်။ အလုပ် သမားများက မိမိတို့၏ လုပ်နိုင်စွမ်းရည်အလိုက်၊ အလုပ်ချိန် အပိုင်းအခြားအလိုက် လုပ်ကိုင်ပေးသော လုပ်အားအတွက် အရင်းရှင်က အခကြေးငွေ ပေးသည်။ တစ်နည်းဆိုသော် အလုပ်သမားတို့၏ လုပ်အားသည်လည်း ကုန်ထုတ်အရင်း အနှီးတစ်မျိုးပင် ဖြစ်သည်။
လုပ်အားကို ပိုင်ဆိုင်သော အလုပ်သမားများ၊ အလုပ်သမား တို့၏ ကြံစည်တီထွင်မှုများ၊ အသိဉာာဏ် ဗဟုသုတများ၊ ကျွမ်းကျင်မှုများနှင့် ကုန်ထုတ်အရင်းအနှီးများ အားလုံးကို စုပေါင်းသိမ်းရုံးလျက် ကုန်ထုတ် စွမ်းအားစုဟူ၍ ခေါ်ဆိုပေ သည်။ ယင်းကုန်ထုတ်စွမ်းအားစုသည်ပင်လျှင် ကုန်ထုတ် လုပ်ငန်းတစ်ခု၏ ပင်မ သွေးကြော ဖြစ်လေသည်။ ကုန်ထုတ် စွမ်းအားစုတွင်လည်း အလုပ်သမားတို့၏ လုပ်အားသည် ပဓာန အကျဆုံးသော အင်အားဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ကုန်ထုတ် လုပ်ငန်းတစ်ရပ် လည်ပတ်အောင်မြင်အောင် စွမ်းဆောင် လုပ် ကိုင်ပေးသူမှာ လုပ်အားရှင် အလုပ်သမားပင် ဖြစ်သည်။ သို့ဆိုလျှင် ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း၏ အဓိက လုပ်အားရှင်ဖြစ် သော အလုပ်သမးတို့သည် မိမိတို့ လုပ်အား အလျောက် သင့်တင့်မျှတသော လုပ်ခကို ရရှိကြပါ၏လော။ အရှင်းရှင် စီးပွားရေးစနစ်တွင် သင့်တင့်မျှတသော လုပ်ခကို မရနိုင်ကြ ချေ။ ဤသည်ပင်လျှင် အရင်းရှင်စနစ်၏ ထင်ရှားသော ဝိသေသလက္ခဏာတစ်ရပ် ဖြစ်ပေသည်။ အရင်းရှင်စနစ်တွင် လူသုံးကုန်ပစ္စည်းများကို ထုတ်လုပ်
ရာတွင် အမြတ်အစွန်းကို ပဓာနထားသည်။ အမြတ်များများ ရရေးသည် အရင်းရှင်စနစ်၏ အန္တိမ ရည်မှန်းချက်ဖြစ်သည်။ ''အရင်းရှင်တစ်ဦးအဖို့ အမြတ်အစွန်း ပို၍ ပို၍ ရမည်ဆိုလျှင် စက်တိုင်၌ တက်ရတက်ရ ဝန်မလေး''ဟူ၍ ကမ္ဘာကျော် အဆို တစ်ရပ် ရှိလေသည်။
ထိုကြောင့် အရင်းရှင်သည် အလုပ်သမား၏ လုပ်အားကို မိမိ၏ကိုယ်ကျိုးအတွက် ခေါင်းပုံဖြတ်ရန် လိုအပ်လာသည်။ အလုပ်သမားတို့၏ အစွန်းထွက်တန်ဖိုး ကို ရနိုင်သမျှယူရန် ဦးတည်လာရသည်။ အစွန်းထွက်တန်ဖိုးဆိုသည်မှာ အရင်းရှင် သည် အလုပ်သမားတစ်ဦး၏ ၁ဝဝ တန်သော လုပ်အားကို ၁ဝ သာ ပေးပြီး ပိုသော ၉ဝ တန် လုပ်အား၏ အကျိုးကျေးဇူးများ ကို မိမိ၏အရင်းအနှီးတိုးပွားရေးအတွက် အခမဲ့ ရယူလိုက်သော တန်ဖိုးဖြစ်သည်။ အလုပ်သမားအား လုပ်သင့်သည့်အချိန်ထက် ပို၍ စေခိုင်းခြင်းနှင့် လုပ်အား တန်ဖိုးကို အပြည့်အဝ မပေး ခြင်းတို့ဖြင့် အရင်းရှင်သည် အစွန်းထွက်တန်ဖိုးကို မိမိ ကိုယ် ကျိုးအတွက် ထုတ်ယူခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုကြောင့် အရင်းရှင် စနစ်၌ အလုပ်သမားသည် လုပ်အားပေးသလောက် လုပ်ခကို မည်သည့်အခါမှ အပြည့်အဝ မရရှိနိုင်ပေ။
ဤသို့ဖြစ်ရသည်မှာ အရင်းရှင်စနစ်၏ တစ်ကိုယ်ကောင်း ဆံသော (ဝါ) တိုင်းပြည်လူထုအကျိုးထက် မိမိအကျိုးကို ပို၍ ရှေးရှုသော အခြေခံ သဘောတရားများကြောင့် ဖြစ်သည်။ အရင်းရှစ်စနစ်၏ အခြေခံ သဘောတရားများကား (၁) ကုန်ထုပ်လုပ်မှု၏ ဖြန့်ချိမှုကို အရင်းရှင်လူနည်းစု ကသာ ချုပ်ကိုင်ထားခြင်း၊ (၂) မိမိအတွက် အကျိုးရှိမည်ထင်သော ကုန်ပစ္စည်းများကိုသာ စီမံကိန်း မရှိပဲ အလျှံပယ် ထုတ်လုပ် ခြင်း၊ (၃) အရင်းမဲ့လုပ်သားတို့၏ လုပ်အားကို ခေါင်းပုံဖြတ် ခြင်း၊ (၄) အမြတ်အစွန်း ပို၍ပို၍ ရရှိရေးကိုသာ မျှော်မှန်း ခြင်း၊ (၅) ငွေသာပဓာနသဘောထားဖြင့် အစိုးရအာဏာကို ငွေဖြင့် မြှူဆွယ် ၍ မိမိအကျိုးအတွက် အသုံးချခြင်း စသည် တို့ ဖြစ်လေသည်။
အထက်တွင် ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း အရင်းရှစ်စနစ်သည် စက်မှု လုပ်ငန်း တိုးတက်မှုနှင့်အတူ တိုးတက်လာခဲ့သဖြင့် ရှေးဦးပိုင်း အရှင်းရှင်စနစ်ကို စက်မှုအရင်းရှင်စနစ်ဟူ၍ ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ နှစ်ဆယ်ရာစု အစပိုင်း ရောက်လာသောအခါ သိပ္ပံပညာနှင့် စက်မှုအတတ်ပညာရှင်တို့၏ အလုပ်အကျွေးပြုမှုကြောင့် အရင်း ရှင်စနစ်သည် အမြင့်ဆုံးနှင့် နောက်ဆုံးအဆင့်ထိ ရောက်ရှိလာ ခဲ့သည်။
အရင်းရှင်စနစ်သည် ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းနှင့် ကုန်ပစ္စည်း ဖြန့်ချိရေးလုပ်ငန်းတွင် အမြတ်အစွန်းကိုသာ အဓိကထား၍ စီမံကိန်းမရှိပဲ အပြိုင်အဆိုင် လက်ဝါးကြီးအုပ် လုပ်ကိုင်ခြင်း ကြောင့်၊ စီးပွားရေးတွင် တရားမရှိ ဓားမရှိဖြစ်လာခြင်း၊ ကမ္ဘာ့ စီးပွားရေးကပ်ကြီးများ မကြာခဏ ပေါ်ပေါက်ခြင်း၊ အလုပ် လက်မဲ့ ပြဿနာများ တာရှည်ခြင်း၊ အများပြည်သူတို့ ဆင်းရဲ ကြပ်တည်းခြင်းနှင့် နောက်ဆုံးတွင် နိုင်ငံအချင်းချင်း စီးပွားရေး စစ်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခြင်းတို့ကိုသာ ပေးစွမ်းနိုင်သော စနစ်ဟူ၍ ဆိုရှယ်လစ် စီးပွားရေးပညာရှင်တို့က ကောက်ချက် ချကြ ပေသည်။
အနည်းငယ်အငြင်းပွားမှု
အရင်းရှင်ဝါဒ၏အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်အပေါ် ယေဘူယျသဘောတူညီချက် မရှိသလို၊ လေ့လာဆန်းစစ် ထားသည့် အမျိုးအစားအဖြစ် မည်သို့အသုံးပြုရမည် ဆိုသည်မှာလည်း မရှိပါ။ အမျိုးမျိုးသော သမိုင်းဝင် ကိစ္စရပ်များ အပေါ် အခြေခံ၍ အရင်းရှင်စံနစ်ကို အချိန်အခါအလိုက်၊ နေရာဒေသအလိုက်၊ နိုင်ငံရေးများနှင့်ယဉ်ကျေးမှုအလိုက် အသုံးချနိုင်သည်။ စီးပွားရေးပညာရှင်များ၊ နိုင်ငံရေးစီးပွားရေး ပညာရှင်များ နှင့် သမိုင်းပညာရှင်များ တို့သည် အရင်းရှင်စံနစ်ကို လေ့လာဆန်းစစ်ရာတွင် ကွဲပြားသည့် အထင်အမြင်များ ရှိကြသည်။ သမိုင်းသုတေသီများ၊ လူမှုစီးပွားပညာရှင်များ၊ စီးပွားရေးပညာရှင်များ၊ မ နုဿဗေဒပညာရှင်များ နှင့် တွေးခေါ်ပညာရှင်များသည် အရင်းရှင်စံနစ်ကို မည်ကဲ့သို့အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆို မည် ဆိုသည်ကို ငြင်းခုံခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ကုန်ထုတ် အရင်းအနှီးများအား ပုဂ္ဂလိကပိုင်ဆိုင်ခြင်း၊ ဈေးကွက်တွင်အမြတ်ရရန် ကုန်ပစ္စည်းများ သို့မဟုတ် လုပ်ဆောင်မှုများကို ဖန်တီးခြင်းနှင့် ဈေးနှုန်းနှင့်လုပ်ခများသည် အရင်းရှင်စံနစ်၏အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည် ဆိုသည်များအပေါ် အနည်းငယ်သာ အငြင်းပွားမှုရှိသည်။
အရင်းရှင်စံနစ်အပေါ် အမျိုးမျိုးကွဲပြားနေမှု
စီးပွားရေးပညာရှင်များသည် အစိုးရမှဈေးကွက်များအပေါ် ထိမ်းချုပ်မှုတွင်မပါဝင်ခြင်း ( ကြားဝင်မရှုပ်ရေး ) ဆိုသည့် အမိန့်ဒီဂရီ နှင့် ပိုင်ဆိုင်ခွင့်များအပေါ်တို့တွင်သာ ထုံးစံအတိုင်းအာရုံစိုက်ကြသည်။ နိုင်ငံရေး စီးပွားရေး ပညာရှင်များ အများစုသည် ပုဂ္ဂလိကပိုင်ဆိုင်မှု၊ အာဏာ ပိုင်များနှင့် ဆက်ဆံရေး၊ လခစား အလုပ်သမား နှင့် လူတန်းစားတို့အပေါ်တွင်သာ အာရုံစိုက်ကြသည်။ အရင်းရှင်စံနစ်သည် စီးပွားရေးတိုး တက်မှုကို အားပေးသည်ဆိုသည်ကို ယေဘူယျအားဖြင့်သဘောတူညီကြသည်။ မတူညီကြသည့်ဈေးကွက်များ ကျယ်ပြန့်လာသည်အထိ “လွတ်လွတ်လပ်လပ်” နေကြသည်။ ထိုနည်းတူစွာ မည်သည့်ပစ္စည်းများကို ပုဂ္ဂလိကပိုင်ဆိုင်ရမည်၊ မည်သည်တို့ကို မပိုင်ဆိုင်ရဆိုသည့် ဆုံးဖြတ်ပေးသောစည်းမျဉ်းသည် နိုင်ငံရေးများနှင့် မူဝါဒတို့၏ ကိစ္စတစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး၊ များစွာသောနိုင်ငံများတွင် “ရောထွေးနေသည့်စီးပွားရေး” ရှိသည်။
အရင်းရှင်ဝါဒ သည် စံနစ်တစ်ခုအဖြစ် ဥရောပတွင် ၁၆ ရာစုနှစ်မှ စ၍ နှစ်စဉ်ဖွံ့တိုးတက်လာခဲ့သည်ဆိုသော်လည်း၊ အရင်းရှင်နှင့်တူသည့် အဖွဲ့အစည်းများသည် ရှေးခေတ်ကမ္ဘာကြီးကထဲမှရှိနေခဲ့ပြီး၊ ကုန်သည်အရင်းရှင်စံနစ် သည် နောက်ပိုင်းအလယ်ခေတ်နှစ်များတွင် လျင်မြန်စွာဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။ အရင်းရှင်ဝါဒ သည် မြေရှင်ယာရှင်စံနစ် ချုပ်ငြိမ်းသွားပြီးနောက်တွင် အနောက်ကမ္ဘာ၌ လွှမ်းမိုးလာခဲ့သည်။ အရင်းရှင်စံနစ်သည် ဥရောပတစ်လွှား တဖြေးဖြေးခြင်း ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ပြီး၊ ၁၉ နှင့် ၂၀ ရာစုနှစ်များ တွင် ကမ္ဘာ့နေရာအနှံ့အပြားသို့ စက်မှုလုပ်ငန်း ဖွံ့ဖြိုးလာခြင်း၏ အဓိကအရင်းအနှီးအဖြစ် အထောက်အကူပြုခဲ့ သည်။
စီးပွားရေးအခြေခံပစ္စည်းများ
အရင်ရှင်စီပွားရေးစံနစ်သည် ဆက်လက်ဖော်ပြမည့် အခြေခံပစ္စည်းများ၏ အပြန်အလှန်အကျိုးပြုမှုဖြင့် ထွက်ပေါ်လာသည့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုဖြစ်သည်။ ကုန်ပစ္စည်းတစ်ခုသည် ဈေးကွက်တစ်ခုတွင် ဖလှယ်ရန်အတွက် ထုတ်လုပ်ထားသည့် ပစ္စည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပစ္စည်းများတွင် နှစ်မျိုးနှစ်စားရှိသည်။ အရင်းအနှီးကုန်ပစ္စည်းများ နှင့် စားသုံးကုန်ပစ္စည်းများ ဖြစ်သည်။ အရင်းအနှီးကုန်ပစ္စည်းများ (ဥပမာ- မြေ၊ ကုန်ကြမ်းများ၊ ကိရိယာများ၊ လုပ်ငန်းသုံးစက်များနှင့် စက်ရုံများ) သည် စားသုံးကုန်ပစ္စည်းများ (ဥပမာ- တယ်လီဗေးရှင်း၊ ကားများ၊ ကွန်ပျူတာများ၊ အိုးအိမ်များ)ထုတ်လုပ်ရန်အသုံးပြုပြီး၊ အခြားသောသူများသို့ ရောင်းချရန်ဖြစ်သည်။ အရင်းရှင်စံနစ် သည် တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊စုပေါင်း၍ဖြစ်စေ၊နိုင်ငံတော်၏ပစ္စည်းကိရိရာများမှတစ်ဆင့် အရင်းအနှီး ပိုင်ရှင်အတွက် အကျိုးအမြတ်တစ်ခု ရယူခြင်း သို့မဟုတ် ဝန်ဆောင်မှုရယူခြင်းဖြစ်စေ ပိုင်ဆိုင်ခွင့်ပေးထားသည်။
ငွေကြေးသည် လဲလှယ်မှုစံတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ပစ္စည်းများအားလုံး နှင့် လူသုံးကုန်ပစ္စည်းများကို စံတန်ဘိုးတစ်ခုသို့ ရောက်ရှိစေရန် ဆောင်ရွက်ပေးသည်။ ငွေကြေးသည် ကုန်ပစ္စည်း ပါဝင်နေသည့် ဖလှယ်ခြင်းကို ပိုင်းခြားပေး လိုက်ခြင်းအားဖြင့် ထုကြီးထည်ကြီးပစ္စည်းများ ကုန်ဖလှယ်မှုကို ဖယ်ရှားပြစ်လိုက်သည်။ ဤနည်းအားဖြင့် ငွေကြေး သည် စားသုံးကုန်ပစ္စည်းဖလှယ်ခြင်းကို အားပေးခြင်းမှတစ်ဆင့် အထူးပြုဆောင်ရွက်ခြင်း နှင့် ကုန်သွယ်ရေးကို များစွာဖြည့်ဆည်းပေးသည်။ အရင်းရှင်စံနစ်သည် ထပ်မံ၍ ငွေကို အခြားသောလဲလှယ်ရန် လွယ်ကူသည့် ပစ္စည်းများအဖြစ်သို့ ရွှေ့ပြောင်းထားခြင်း၊ နှင့် ပိုင်ဆိုင်မှု၊ ဖလှယ်မှု၊ အတိုးနှင့် အခြားအမျိုးမျိုးသော ငွေကြေး ပစ္စည်းကိရိယာများဖြင့် ငွေကို တိုးပွားစေသည်။ သို့သော်လည်း ငွေကို လုပ်အားခ၊ ကုန်ပစ္စည်းများနှင့် ဝန်ဆောင်ခများအတွက် ကြားခံဖလှယ်သည့်ပစ္စည်းအဖြစ် အသုံးပြုသည့်အပြင်၊ အဖိုးတန်သတ္တုများနှင့် အလားတူစွာ တန်ဖိုးရှိလှောင်ကုန်ပစ္စည်းအဖြစ်လည်း သိမ်းဆည်းထားသည်။ အလုပ်သမားတွင် အားလုံးသော ကာယနှင့် ဉာဏလူသားအရင်းအမြစ်များပါဝင်ပြီး၊ ကုန်ပစ္စည်းတစ်ခု၏ပုံစံတစ်ခုကိုအခြားတစ်ခုသို့ ပြောင်းလဲသွားစေရန် လိုအပ်သည့်စွန့်ဦးတည်ထွင်မှု စွမ်းရည်နှင့်အုပ်ချုပ်ရေး ကျွမ်းကျင်မှု များလည်း ပါဝင်သည်။ ထုတ်လုပ်ရေးသည် ကုန်ပစ္စည်းများ သို့မဟုတ် ဝန်ဆောင်မှုများ ကို ပြုလုပ်ပေးရသည့် လုပ်ဆောင်ချက်ဖြစ်သည်။
အစိုးရ၏အခန်းကဏ္ဍ
ပြိုင်ဆိုင်မှုစည်းကမ်းထိမ်းသိမ်းခြင်း၊ စားသုံးသူကာကွယ်ရေး နှင့် ပြိုင်ဆိုင်မှုဥပဒေ
အရင်းရှင်စံနစ်တစ်ခုတွင် အစိုးရသည် ပုဂ္ဂလိကပိုင်ဆိုင်မှုကိုတားမြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် တစ်ဦးတစ်ယောက် ချင်းကို သူတို့ကျေနပ်နေသည့်အလုပ်နေရာမှ ပိတ်ပင်တားဆီးခြင်း မပြုလုပ်ပါ။ အစိုးရသည် လုပ်ငန်းကုမ္ပဏီများအား မည်သို့လုပ်ခပေးရမည်၊ ကုန်ပစ္စည်းဈေးနှုန်းကိုမည်သို့ထားရမည်ဆိုသည်ကို ဆုံးဖြတ်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်သည်။ သို့ရာတွင် များစွာသောနိုင်ငံများတွင် အနည်းဆုံးလုပ်ခ နှင့် အနိမ့်ဆုံး အာမခံမှုစံများ ရှိနေကြသေးသည်။ အရင်းရှင်စံနစ်အပေါ် အချို့သော အမြင်များ၏အောက်တွင် အစိုးရသည် ငွေစက္ကူထုတ်ခြင်း၊ လူထုအသုံး အဆောင်များကိုကြီးကြပ်ပေးခြင်း နှင့် ပုဂ္ဂလိကကန်ထရိုက်များအားပံ့ပိုးပေးခြင်းကဲ့သို့သော စီးပွားရေး ဆောင်ရွက်မှုအများအပြားကို လုပ်ဆောင်လျက်ရှိသည်။ နိုင်ငံအများစုတွင် လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုများနှင့် ဈေးနှုန်းကိုင်ထားသည့် ကုန်သည်အုပ်စုကြီးများ တည်ထောင်ခြင်းမှ တားဆီးထားသည့် ပြိုင်ဆိုင်မှုဥပဒေ များ ရှိသည်။
လက်ဝါးကြီးအုပ်ဆန့်ကျင်ရေးဥပဒေများရှိနေသော်လည်း ကြီးမားသည့်ကော်ပိုရေးရှင်းကြီး များသည် အချို့ ၏သော လုပ်ငန်းများတွင် လက်ဝါးကြီးအုပ်လုနီးနီး လုပ်ကိုင်နိုင်ကြသည်။ အချို့သော လုပ်ငန်းများသည် ဈေးကွက်အတွင်းသို့ အရှုံးခံ ဈေးချဝင်ရောက်၍ နေရာရပြီးနောက်တွင် အရှုံးကာမိစေရန် ဈေးပြန်တင်သည်။ နိုင်ငံအများတွင် လူထုအသုံးအဆောင်များ (ဥပမာ – လျှပ်စစ်၊ အပူပေးလောင်စာ၊ ဆက်သွယ်ရေးများ) သည် အတိုင်းအတာ ကြီးမားသည့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ဖြစ်သည့် အတွက်ကြောင့် အစိုးရ၏ စည်းမျဉ်းစည်ကမ်းများ အောက်တွင် လက်ဝါးကြီးအုပ်ခွင့် ပေးထားနိုင်သည်။ အစိုးရ ကိုယ်စားလှယ်ဌာနများသည် လေကြောင်းလိုင်းများ နှင့် အသံလွှင့်ခြင်းလုပ်ငန်းများတွင် လုပ်ဆောင်မှုစံနှုန်းများကို စည်းကမ်းကျနစေသည်။ ဖြည့်စွက်ရလျှင်၊ အစိုးရသည် ငွေလုံးငွေရင်းစီးဆင်းမှု၊ ငွေဖေါင်းပွမှုနှင့်အလုပ်လက်မ့ ကဲ့သို့သောကိစ္စရပ်များကို ထိမ်းချုပ်ရန်၊ အတိုးနှုန်းကဲ့သို့သော ငွေကြေးလုပ်ဆောင်မှုများ အသုံးပြုခြင်းကို ထိမ်းညှိပေးသည်။
အရင်းရှင်စံနစ်ဝေဖန်ရေး နှင့် အရင်းရှင်စံနစ်ဆန့်ကျင်ရေး
အရင်းရှင်စံနစ်အား မှတ်သားလောက်အောင်ဝေဖန်သူများတွင် ဆိုရှယ်လစ်များ၊ မင်းမဲ့စရိုက်ဝါဒသမား များ၊ ကွန်မြူနစ်များ၊ အတတ်ပညာရှင်များ၊ အစဉ်အလာထိမ်းသိမ်းလိုသူအချို့၊ လက်မှုပညာရှင်များ၊ ပြည်သူ့ဝါဒ၊ မွှေနှောက်သူများ နှင့် အချို့သော အမျိုးသားရေးပုံစံဝါဒီများ ပါဝင်ကြသည်။ မတ်စ်ဝါဒသမားများသည် ကွန်မြူနစ်ဝါဒသို့ နောက်ဆုံးမပြောင်းလဲမှီ ဆိုရှယ်လစ်သို့ဦးတည်သည့် အရင်းရှင်စံနစ်တော်လှန်ရေး တစ်ခုကို ဘက်လိုက်ပြောဆိုသွားခဲ့သည်။ မတ်စ်ဝါဒသည် လူမှုဒီမိုကရေစီ နှင့် အလုပ်သမားပါတီများ အပေါ် ဩဇာငြောင်းခဲ့ပြီး၊ ထိုနည်းတူစွာ အချို့သောအလယ်အလတ် ဒီမိုကရက်တစ်ဆိုရှယ်လစ်များ အပေါ်လည်း လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။ အရင်းရှင်စံနစ်၏များစွာသော အသွင်အပြင်များသည် ကမ္ဘာမှုပြုခြင်း ဆန့်ကျင်ရေး၏ ထိုးနှက်တိုက်ခိုက်မှုများအောက်တွင်လည်း ခံနေရပြီး၊ ထိုလှုပ်ရှားမှုသည် ကော်ပိုရိတ် အရင်းရှင်စံနစ်ကို အဓိကထားဆန့်ကျင်ခဲ့သည်။
ဘာသာရေးအများစုသည် အရင်းရှင်စံနစ်၏ သီးခြားအစိပ်အပိုင်းများကို ဝေဖန်ကြသည် သို့မဟုတ် ဆန့်ကျင်ကြသည်။ ရိုးရာဂျူးအယူဝါဒ၊ ခရစ်ယာန်အယူ နှင့် အစ္စလန်ဘာသာတို့သည် အတိုးဖြင့် ငွေချေးခြင်းကို တားမြစ်ထားသည်ဆိုသော်လည်း၊ အစ္စလန်ဘာသာဝင်ဘဏ်လုပ်ငန်း၏ နည်းစံနစ်များ သည် ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။ ခရစ်ယန်အယူတွင်၊ အထူးသဖြင့်၎င်း၏ ရုပ်ဝါဒီအသွင်အပြင်များတွင်၊ အရင်းရှင်ဝါဒအတွက် ဆုတောင်းခြင်း နှင့် ဝေဖန်ခြင်း နှစ်ခု၏မူလအစ တစ်ခုရှိသည်။ အိန္ဒိယတွေးခေါ်ပညာရှင် ပီအာရ်ဆာကား (P.R. Sarkar)၊ အနန္တမာဂလှုပ်ရှားမှုကိုစတင်တည်ထောင်သူ၊ သည် အရင်းရှင်စံနစ်၏ပြဿနာများအား ရှာဖွေသတ်မှတ်ရန် လူမှုသံသရာဥပဒေကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။
ပဋိပက္ခများ
ဝေဖန်သူများထောက်ပြပြောဆိုကြသည်မှာ အရင်းရှင်စံနစ်သည် ဥစ္စာဓနခွဲဝေမှု နှင့် အာဏာခွဲဝေမှု တို့တွင် မမျှမတဖြစ်နေပြီး၊ ဈေးကွက် လက်ဝါးကြီးအုပ်မှု သို့မဟုတ် လူနည်းစုလက်ဝါးကြီးအုပ်မှု (နှင့် အစိုးရ လူနည်းစုအုပ်ချုပ်မှုဖြင့်)၊ နယ်ချဲ့ဝါဒ၊ တန်ပြန်တော်လှန်ရေးစစ်ပွဲများ နှင့် အမျိုးမျိုးသောပုံစံများ ဖြစ်သည့် စီးပွားရေးနှင့်ယဉ်ကျေးမှု ခေါင်းပုံဖြတ်ခြင်း၊ အလုပ်သမားများနှင့် အလုပ်သမားသမဂ္ဂဝင်များအား ဖိနှိပ်ခြင်း၊ လူမှုရေးရန်လိုမှုများ၊ စီးပွားရေးမညီမျှမှု၊ အလုပ်လက်မဲ့၊ နှင့် စီးပွားရေးမတည်ငြိမ်မှု များဆီသို့ တိမ်းစောင်းသွားနိုင်သည်။ အရင်းရှင်ဝါဒသည် ဆိုရှယ်လစ်များပါဝင်ပတ်သက်ခြင်းဖြင့် ထိုပါဝင်သောထုတ်လုပ်မှုတွင် လက်မခံနိုင်စရာဖြစ်စေခြင်းနှင့် စီးပွားရေးဦးတည်ချက်လမ်းကြောင်းများ အစီအစဉ်မကျခြင်း ၊ ရှေ့နောက်မညီမှုများဖြစ်ပွားခြင်းနှင့် အတွင်းပိုင်း ပဋ္ဋိပက္ခ တို့ ကိုဖြစ်ပေါ်စေသည်။
ပတ်ဝန်းကျင်ထိမ်းသိမ်းရေးသမားများပြောဆိုသည်မှာအရင်းရှင်စံနစ်သည် စဉ်ဆက်စီးပွားရေး တိုးတက်မှုကို လိုလားသဖြင့်၊ အကန့်အသတ်ဖြင့်ရှိနေသည့်ကမ္ဘာမြေကြီး၏သဘာဝအရင်းအမြစ်များ နှင့် အခြားသော ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် သုံးစွဲနိုင်သည့် အရင်းအမြစ်များကို မလွဲမရှောင်သာ သုံးစွဲဖျောက်ဖျက်ပစ်ရသည်။ အင်မင်နျူရယ် ဝါလက်စ်စတိန်း (Immanuel Wallerstein) ကဲ့သို့သော အလုပ်သမားသမိုင်းပညာရှင်များ နှင့် ပညာရှိများမှ ထောက်ပြပြောဆိုသည်မှာ အလုပ်သမားအား မလွတ်လပ်စေခြင်း - ကျွန်ပြုထားခြင်း၊ စာချုပ်ဖြင့်ခိုင်းစေခြင်း၊ အကျဉ်းချထားခြင်း နှင့် အခြားသော အတင်းအကြပ်လုပ်ခိုင်းခြင်း - သည် အရင်းရှင်ဆက်ဆံရေးများနှင့်အတူ ယှဉ်တွဲလျက် ရှိနေသည်။
ရွာထောင်ရွာ၊ အောင်လံမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အောင်လံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အိလိယဒ်
အိလိယဒ် (သို့) ဣလိယဒ် (Ἰλιάς, Iliás, ; Iliad; ; ) သည် ရှေးဟောင်းဂရိကဗျာလင်္ကာတစ်ပုဒ်ဖြင့်၍ "ဖိသံရှည်-ဖိသံတို-ဖိသံတို ခြောက်ပါဒအဖွဲ့" (dactylic hexameter) ဖြင့် ရေးစပ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ဤကဗျာရှည်ကို ဟိုးမားရေးစပ်ခဲ့သည်ဟု မှတ်ယူကြ၍ ဘီစီ ၈ ရာစုဝန်းကျင်ခန့်ကဟု သတ်မှတ်ယူဆကြပေသည်။ အိလိယဒ်ကဗျာသည် အနောက်တိုင်းစာပေလက်ရာများထဲက အောဒဆီကဗျာနှင့်အတူ ရှေးအကျဆုံးစာရင်းဝင်ဖြစ်ပြီး အောဒဆီသည် အိလိယဒ်ပါ အဖြစ်အပျက်များနောက် သူရဲကောင်း အောဒစ်ဆီးယပ်စ်၏ ဇာတ်လမ်းကြောင်းရာဖြစ်သည်။ ခေတ်သစ်အများလက်ခံမူဖြစ်သော အိလိယဒ်သည် စာကြောင်းရေ ၁၅,၆၉၃ ပါဝင်၍ ၂၄ အုပ်အထိရှိသည်။ စာပေကို ဟိုးမားခေတ် ဂရိဘာသာစကားဖြင့် ရေးဖွဲ့ထားကာ ထိုစကားသည် အိုင်ယောနစ်ဂရိစကားနှင့် အခြားဒေသယိစကားများ ရောနှောပေါင်းစပ်ထားသည့် ပုံစံဖြစ်လေသည်။ ရှေးဟောင်းဂရိကဗျာလင်္ကာစု (Epic Cycle) ထဲသို့ ထည့်သွင်းဖော်ပြလေ့ရှိကြသည်။
စစ်ပွဲ၏ နောက်ဆုံးနှစ်များရှိ ရက်သတ္တပတ်အနည်းငယ်ကိုသာ စပ်ဆိုထားသော်လည်း ထရွိုင်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲနှင့်ပတ်သက်သော ဂရိ ဒဏ္ဍာရီအကြောင်းအရာများကိုလည်း သွယ်ဝိုက်ဖော်ပြထား၏ ။ ဥပမာအနေဖြင့် စစ်သည်များ စုဝေးကြခြင်း၊ စစ်ဖြစ်ရသည့်အကြောင်းစသည်တို့လည်း ပါဝင်လေသည်။ ထို့နောက် ကဗျာရှည်သည် အာခိလိဇ်၏ အနာဂတ်တွင်ဖြစ်ပျက်မည့် မရှောင်လွှဲနိငင်သော သေခြင်းတရား၊ ထရွိုင်မြို့ပျက်သုဉ်းခြင်း စသည့် ကဗျာတွင် မပါဝင်တော့သော အနာဂတ်အဖြစ်အပျက်များ ကြိုတင်ဟောကိန်းများလည်းပါဝင်သည်ဖြစ်ရာ ထရိုဂျန်စစ်ပွဲနှင့်ပတ်သက်၍ အနည်းနှင့်အများဆိုသလို ပြည့်စုံသောကဗျာရှည်တစ်ပုဒ်ပင်ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ထရိုဂျန်စစ်ပွဲ ကဏ္ဍ:ဂရိ ဒဏ္ဍာရီ ကဏ္ဍ:ဂရိစာပေ
လုပ်တောင်းရွာ၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လက်ပန်ကိုင်းရွာ၊ ခမောင်းချောင်း
လက်ပန်ကိုင်းရွာ၊ ခမောင်းချောင်း