မြန်မာအသံဖြစ်ပေါ်ပုံ
မည်သည့်ဘာသာ၌မဆို စကားပြောင်းလဲခြင်းကို တွေ့ရ၏။ စကားပြောင်းလဲခြင်းသည် အသံပြောင်းလဲခြင်းပင် ဖြစ်၏။ ဘာသာစကား အသံပြောင်းလဲပုံကို ထင်ရှားစေခြင်းငှါ အသံဖြစ် ကိရိယာများကို ဖော်ပြပေအံ့။ လူ၏အသံဖြစ်ရာဌာနသည် ခံတွင်း၊ နှာတွင်းနှင့် လည်မျို (ရေမျို)ဟု ခေါ်ကြသော အသံအိုး ဖြစ်၏။ အသံသည် ထွက်သက် ဝင်သက်ကြောင့် ဖြစ်၏။ များသောအားဖြင့် ထွက်သက်ကြောင့် ဖြစ်၏ အသံအိုးနှင့်အသံကြိုး ။  ။ လည်စေ့၌ လေပြွန် အနည်းငယ် ဖောင်းသောနေရာကို လည်မျို ဟု ခေါ်သည်။ လည်မျို၌ အသံဖြစ်သောကြောင့် လည်မျိုကို အသံအိုးဟုလည်းခေါ်၏။ လည်မျိုတွင် ရှေ့စုလျက်၊ နောက်က ကွဲနေသော ညွှတ်ပျောင်း ခိုင်မာသည့် ကြိုးနှစ်ချောင်း ရှိသည်။ ယင်းတို့ကို အသံကြိုးဟု ခေါ်၏။ အသက် မှန်မှန် ရှူလျှင် ဤကြိုးနှစ်ချောင်းသည် လှည်းထောက်ခွကဲ့သို့ ပွင့်လျက် ရှိရာ၊ အသက်သည် အဆီးအတား မတွေ့ဘဲ ဝင်ထွက်နိုင်၏။ နောက် ကွဲနေသာ အစွန်းနှစ်ခုကို စေ့လိုက်လျှင် လေပေါက်သည် လုံးလုံးပိတ် သွား၏။ ဤကဲ့သို့ လုံးလုံး မပိတ်ဘဲ အလျား လိုက် လေပေါက်ကလေးသည် အနည်းငယ်သာ ပွင့်လျက် နေလျှင် ထွက်သက်သည် အသံကြိုးများကို အတင်းတိုးသဖြင့် ကြိုးများသည် လှုပ်ခါကြ၏။ ဤသို့ ကြိုးများ လှုပ်ခါခြင်း ကြောင့် ဃောသခေါ်သော အသံ ဖြစ်၏။ လည်စေ့ပေါ်ကို လက်ချောင်းများတင်၍ စမ်းလျှင် အသံကြိုးခါသည်ကို သိနိုင် ၏။ ဃောသအသံ ထွက်စဉ် နားပေါက်နှစ်ခုကို လက်နှင့် ပိတ် ထားလျှင်လည်း အသံကြိုး ခါသည်ကို သိနိုင်၏။ အကယ်၍ အဆိုပါ အလျားလိုက် လေပေါက်ကလေးကို ကျယ်ကျယ် ဖွင့်လျှင် ထွက်သက်သည် အသံကြိုးကို တိုးထွက်ရန် မလို တော့သဖြင့် ဃောသအသံ မဟုတ်ဘဲ အသက်ရှူသံ၊ သို့မဟုတ် ဟ သံ ဖြစ်လာ၏။ ခံတွင်းနှင့် အသံဖြစ် ကိရိယာများ ။ ။ လေပြွန်နောက်၌ အစာဆင်းသော လည်ချောင်းရှိ၏။ လျှာ နောက် အောက်က ထွက်နေသော အသားမျှင်ကလေးကို အသံ အိုးဖုံးဟုခေါ်၏။ အစာမျိုသောအခါ ထိုအဖုံးသည် အသံ အိုး ဝင်ပေါက်ကို ပိတ်လိုက်၏။ အောက်ဘက်ရှိ အသံအိုးနှင့် လည်ချောင်းသို့၎င်း၊ အထက်ဘက်ရှိ ခံတွင်းနှင့် နှာတွင်းသို့၎င်း ပေါက်ရောက်သော နေရာကို အာစောက်ဟု ခေါ်၏။ ခံတွင်း၌ သွားများ၊ ပျော့ပျောင်းသော နှုတ်ခမ်းနှစ်ခုနှင့် အလွန်လှုပ်ရှား တတ်သော လျှာ ရှိသည်။ လျှာသည် ခံတွင်းတွင် ရွှေ့ချင် သလို ရွှေ့၍ အထက် မေးရိုးကို လိုအပ်သော နေရာ၌ ထိနိုင်သော ကြွက်သားစု ဖြစ်သည်။ လျှာဖျား၊ လျှာရှေ့၊ လျှာနောက် ဟူ၍ သုံးပိုင်း ခွဲထား၏။ အာခေါင်ကို သွားရိုး၊ အာခေါင်မာ၊ အာခေါင်ပျော့၊ လျှာခင် ဟူ၍ လေးပိုင်းခွဲထား၏။ နှာတွင်းသို့ လေမသွားရအောင် လျှာခင်က ပိတ်နိုင်၏။ အထက်ပါ ပုံ ၁ ကို ရှု။ ဃောသ အဃောသ ။ ။ အသံကြိုးများ အနည်းငယ် ပိတ်သောကြောင့် ထွက်သက်သည် အသံအိုး၌ အဆီး အတား တွေ့၍ အသံဖြစ်ကြောင်းကို သိခဲ့ကြ ပြီ။ ထွက်သက်သည် အသံကြိုးများ ပွင့်နေသောကြောင့် အသံ အိုး၌ အဆီးအတား မတွေ့၍ အသံ မဖြစ်ခဲ့လျှင် ခံတွင်းသို့ ရောက်သောအခါ အဆီးအတား တွေ့မူ အသံ ဖြစ်နိုင်သည်။ အသံအိုး၌ အဆီးအတားကြောင့်ဖြစ်သော အသံကို ဃောသဟု ခေါ်ရကား၊ ခံတွင်း၌ အဆီးအတားကြောင့်ဖြစ်သော အသံကို အဃောသဟုခေါ်၏။ (အသံအိုး၌သော်လည်းကောင်း၊ ခံတွင်း ၌သော် လည်းကောင်း၊ အဆီးအတား မရှိလျှင် အသံ မဖြစ်နိုင်။) ထွက်သက်သည် အဆီးအတားကို အာခေါင်ပျော့၌ တွေ့ လျှင် က-သံထွက်၏။ အာခေါင်မာ၌ တွေ့လျှင်၊ ကျ- သံ ထွက်သည်။ ကျ-သံထက် အနည်းငယ် နောက်ပိုင်းကျသော အသံသည် ဋ-သံ ဖြစ်၏။ သွားရိုး၌ အဆီးအတားကို တွေ့လျှင် တ-သံ ထွက်၏။ နှုတ်ခမ်း၌ အဆီးအတားကို တွေ့လျှင် ပ-သံ ထွက်၏။ က-ကျ-ဋ-တ-ပ- အသံ ထွက်ရာ၌ လျှာထားပုံကို အမှတ် ၂၊ ၃၊ ၄၊ ၅၊ ၆ ၌ ပြထားပေသည်။ သို့ဖြစ်၍ ဃောသ အသံသည် အသံအိုး၌ ဖြစ်၍ အဃောသ အသံသည် ခံတွင်း၌ ဖြစ်၏။ ထွက်သက် သည် အဆိုပါပုံတို့၌ ပြထားသည့်အတိုင်း အဆီးအတားကို တိုး၍ ဖျတ်ကနဲ အဆီး အတား ပွင့်ရာ၊ အဆိုပါ အဃောသအသံငါးမျိုး အသီးအသီး သည် ပေါက်ကွဲသံကဲ့သို့ မြည်သဖြင့် ယင်းတို့ကို ပေါက်ကွဲသံ ဟု ခေါ်၏။ ပေါက်ကွဲသံသည် ရှည်ရှည် ဆွဲမြည်နိုင်သော အသံမျိုးမဟုတ်။ က၊ ကျ၊ ဋ၊ တ၊ ပ အသံတို့သည် အသီးအသီး မြည် နိုင်သော အခြေအနေ၌ ရှိနေကြစဉ်၊ ထွက်သက် သည် အသံ အိုး၌ အသံကြိုးများကို လှုပ်ခါ၍ ထွက်လျှင် က၊ ကျ၊ ဋ၊ တ၊ ပ တို့၏ ဃောသအသံ ဖြစ်သော ဂ၊ ဂျ၊ ဍ၊ ဒ၊ ဗ၊ အသံ တို့ကို ရ၏။ အသံအိုး၌ စ၍ ဖြစ်သောကြောင့် ယင်းတို့ကို ဃောသဟု ခေါ်၏။ အဆိုပါ အသံအသီးသီးသည် မြည်နေခိုက်၊ ပုံ(၂) (၃) (၄) (၆) တို့၌ ပြထားသည့်အတိုင်း လျှာခင်သည် အာစောက် ကို ထိသဖြင့် ထွက်သက်အလုံးသည် ခံတွင်းသို့ သွား၏။ အကယ်၍ အသံအိုးမှ ဃောသ အသံ ထွက်နေခိုက်၊ ထွက် သက်သည် လျှာခင်နှင့် အာစောက်အကြားမှ နှာတွင်းသို့ ဝင်ပြီးလျှင် နှာပေါက်မှ ထွက်လျှင် နှာသံ ဖြစ်၏။ ပုံ (၇)၌ နှာသံဖြစ်သော မ-ကို မြည်စဉ် လျှာခင်နှင့် အာစောက် အကြားမှ လေကြောင်းသွားပုံကို ပြထားသည်။ လျှာခင်သည် အာစောက်နှင့် ထိခြင်း မထိခြင်းသည် ပ-နှင့် မ- မြည်ပုံ ခြားနားခြင်း ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ ပေါက်ကွဲသံ ငါးခုတို့နှင့် ဆိုင်သော နှာသံ ငါးမျိုးရှိ၏။ က၊ င.အသံတို့နှင့်ဆိုင်သောနှာသံ င. ဖြစ်သည်။ ကျ၊ ဂျ ည ဋ၊ ဍ ဏ တ၊ ဒ န ပ၊ ဗ မ က၊ ကျ၊ ဋ၊ တ၊ ပ. အသံတို့ကို လေသံတင်းတင်းမြည်လျှင် ယင်းအသံ အသီးအသီးတွင် ဟ-သံ ပါ၏။ သို့ဖြစ်၍ အဃောသ အသံက က-ကို လေသံ တင်းတင်းမြည်လျှင် ခ-သံ ဖြစ်၏။ ကျ ချ ဋ ဌ တ ထ ပ ဖ ထိုနည်းအတူ ဃောသအသံ ဂ-ကို လေသံ တင်းတင်းမြည်လျှင် ဃ သံ ဖြစ်၏။ ဂျ ဃျ ဍ ဎ ဒ ဓ ဗ ဘ အထက်ပါ ဗျည်းများကို က-ဝဂ်၊ ကျ-ဝဂ်၊ ဋ-ဝဂ်၊ တ-ဝဂ်၊ ပ-ဝဂ် ဟူ၍ အောက်ပါအတိုင်း စီစဉ်၍ ပြနိုင်၏။ မှတ်ချက်။ ။ က-ဝဂ် ဗျည်းငါးခုတို့ အသံထွက်ပုံကို ပုံ(၂)၌ ပြထားသည်၊ လျှာနောက်ပိုင်းဖြင့် အာခေါင်ပျော့ကို ထိ၍ ထွက်သော ယင်းအသံကို ပါဠိသဒ္ဒါ၌ ကဏ္ဌဇ-လည်ချောင်းသံ ဟုခေါ်၏။