cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ကံမမြို့
ထင်ရှားသောနေရာများ
စီးပွားရေးဆိုင်ရာ ခြုံငုံသုံးသပ်ချက် ကံမမြို့နယ်သည် သရက်ခရိုင် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး အတွင်းတည်ရှိပြီး စီးပွားရေးအရ စိုက်ပျိုးရေး ကိုသာ အဓိကဆောင်ရွက်သော မြို့နယ်ဖြစ်သည်။ အဓိက ထွက်ကုန်မှာ စပါး၊ မြေပဲ၊နှမ်းနှင့်ပဲမျိုးစုံတို့ဖြစ် ပြီး ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး ပြည်မြို့သို့ အများဆုံး တင်ပို့ရောင်းချပါသည်။  ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး  ပန်းတောင်းမြို့၊ သရက်ခရိုင် သရက်မြို့နှင့် မင်းတုန်းမြို့သို့လည်း ဒေသထွက် ဆန်စပါးများတင်ပို့ရောင်းချပါသည်။
စီးပွားရေးဆိုင်ရာအခြေခံအဆောက်အဦများ ကုမ္ပဏီပွဲရုံများ၊ ဈေးနှင့်ကုန်တိုက်များ ကံမမြို့နယ်တွင် ကုမ္ပဏီ မရှိပါ။
ပွဲရုံများနှင့်တည်နေရာ ၁။ ဦးခိုင်ကိုဝင်း (အမှတ်-၂ ရပ်ကွက်) ၂။ ဦးခင်မောင်မြင့် (အမှတ်-၄ ရပ်ကွက်)
ဈေးများနှင့်တည်နေရာ မြို့မဈေး၊ အမှတ်(၃) ရပ်ကွက်
ကုန်တိုက်များနှင့်တည်နေရာ ကံမမြို့နယ်တွင် ကုန်တိုက်များ မရှိပါ။
ဘဏ်များ မြန်မာ့စီးပွားရေးဘဏ် မြန်မာ့လယ်ယာဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်
စတိုးဆိုင်နှင့်အရောင်းဆိုင်များ ၁။ စတိုးဆိုင်(၁၀)ဆိုင် ၂။ ရွှေဆိုင်(၅)ဆိုင် ၃။ လျှပ်စစ်ပစ္စည်းဆိုင်(၂)ဆိုင် ၄။ ဖုန်း/ ဖုန်းပစ္စည်းအရောင်းဆိုင်(၆)ဆိုင် ၅။ စာအုပ်ဆိုင် (၁)ဆိုင် ၆။ ဆေးဆိုင် (၆)ဆိုင် ၇။ စားသောက်ဆိုင် (၁၄)ဆိုင် ၈။ လ္ဘက်ရည်ဆိုင် (၄)ဆိုင် ၉။ ကုန်မာဆိုင် (၅၀)ဆိုင် ၁၀။ စိုက်ပျိုးရေးပစ္စည်းဆိုင်(၄)ဆိုင် ၁၁။ ဆောက်လုပ်ရေးပစ္စည်းဆိုင် (၅)ဆိုင် ၁၂။ ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းဆိုင် (၅၈)ဆိုင် ၁၃။ ဆန်ဆိုင် (၂)ဆိုင် ၁၄။ အဝတ်အထည်ဆိုင် (၄)ဆိုင် ၁၅။ နိဗ္ဗာန်ကုန်ဆိုင် ( -)
မြေအသုံးချမှု ၁။ အသားတင်စိုက်ပျိုးမြေ (၅၇၆၈၇) ဧက (က) လယ်မြေ        (၂၁၀၈၅) ဧက ( ခ) ယာမြေ            (၂၆၂၅၁) ဧက ( ဂ) ကိုင်း/ကျွန်းမြေ (၁၀၂၂၁) ဧက (ဃ) ဥယျာဉ်မြေ      ( ၁၃၀) ဧက ၂။ ကြိုးဝိုင်း / ကြိုးပြင် ကာကွယ်တောမြေ ( ၇၂၀၉၄) ဧက ၃။ တောရိုင်းမြေ (၁၁၀၁၄၄) ဧက ၄။ မြေရိုင်း (၁၉၅၅၂) ဧက ၅။ စိုက်ပျိုးခြင်းမပြုနိုင်သောမြေ ( ၂၅၅၀၁) ဧက
သစ်တောများ ကံမမြို့နယ်  မဒေး သစ်တောကြိုးဝိုင်းသည်   (၂၈၉၉၆)   ဧက  ရှိပြီး   ကျွန်း၊   ပျဉ်ကတိုး၊ ဘင်္ဂတို့ ပေါက်ရောက်ပြီး   မဒေးတိုးချဲ့ ကြိုးဝိုင်း   (၁၆၃၇၂)   ဧက တွင်   နှော၊  ဒီးဒူး၊ ချဉ်ယုတ်၊ လိန်တုန်းကြိုးဝိုင်း (၄၆၈၁) ဧက တွင် နဘဲ၊ ထောက်ကြန့်၊ လိန်တုန်းတိုးချဲ့ ကြိုးဝိုင်းတွင် (၈၁၅၈) ဧက တွင် ဖန်ခါး၊ သစ်ရာ၊ ရှား၊ အင်ကြင်း၊ မုန်းဒါးကြိုးဝိုင်း  (၇၄၅၇)  ဧကတွင် အင်ကြင်း၊ ငဝက်ကြိုးဝိုင်း (၂၉၃၀) ဧကတွင် မျှင်ဝါး၊ သိုက်ဝါး၊ တင်းဝါး၊ ကြက်သောင်းဝါး၊ ကရင်ဝါးတို့ပေါက်ရောက်ပါသည်။
ဓာတ်အားခွဲရုံ အမည်နှင့်ဖြန့်ဖြူးသည့် ဓာတ်အား(KW) စီဓာတ်အားခွဲရုံ (3978.6 KW)
ပို့ဆောင်ရေးနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးလုပ်ငန်း ရေကြောင်းလမ်း ၁။ ကံမ-ပြည် ၂။ ကံမ -ကျော်စွာ
ကားဂိတ်များနှင့်ပြေးဆွဲသည့် ခရီးစဉ် ၁။ ကံမ - သရက် - မင်းလှ - မကွေး ၂။ ကံမ - ပြည် ၃။ သရက်- ကံမ - ရန်ကုန်
စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်း စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်သည့် အဓိက သီးနှံ (၁၀)မျိုးမှာ စပါး၊ မြေပဲ၊ နှမ်း၊နေကြာ၊ မတ်ပဲ၊ ပဲတီစိမ်း၊ ပဲစင်းငုံ၊ ဝါ၊ ကြံ၊ အစေ့ထုတ်ပြောင်းတို့ ဖြစ်သည်။
နှစ်ရှည်သီးနှံစိုက်ပျိုးမှု ဧက ကံမမြို့တွင် လျှော်ဖြူ (၆၃)ဧက စိုက်ပျိုးပြီး အခြား ဈေးကွက်ဝင်သီးနှံများစိုက်ပျိုးမှု မရှိပါ။
စက်မှုလက်မှုကဏ္ဍ ကံမမြို့နယ်တွင်စက်မှုဇုန် စက်ရုံ၊ အလုပ်ရုံ၊ အိမ်တွင်း စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းများ မရှိပါ။
တံတားများ ပေ (၁၈၀)အထက်တံတားများ ၁။ ရေနံ့သာတံတား (၇၀၀)ပေ ဘေလီတံတား ၂။ ကဒူးပြင်တံတား(၃၀၀)ပေ ကွန်ကရစ်တံတား ၃။ သပြေကိုင်းတံတား(၂၂၀)ပေ ကွန်ကရစ်တံတား ဟိုတယ်နှင့်တည်းခိုခန်း ကံမမြို့တွင် ရွှေတိမ်လွှာအမည်နှင့် တည်းခိုခန်း (၁)ခုရှိသည်။
ပညာရေးကဏ္ဍ အခြေခံပညာ (၁) အ-ထ-က ကျောင်းများ စဉ်      ကျောင်းအမည်                   တည်နေရာ ၁။ အ-ထ-က (ကံမ)    အမှတ် (၄) ရပ်ကွက် ၂။ အ-ထ-က (ရနေံ့သာ)           ရနေံ့သာရှာ ၃။ အ-ထ-က (ကြို့ပင်)            ကြို့ပင်ရွာ
၄။ အ-ထ-က (အင်းဘဲ) အင်းဘဲရွာ ၅။ အ-ထ-က (ကျောက်စောင်း) ကျောက်စောင်းရွာ (၂) အ-ထ-က ကျောင်း (ခွဲ)များ စဉ်      ကျောင်းအမည်                      တည်နေရာ ၁။ အ-ထ-က(ခွဲ)စစ္စရံ စစ္စရံကျေးရွာ ၂။ အ-ထ-က(ခွဲ)ကျောက်မဲ ကျောက်မဲကျေးရွာ ၃။ အ-ထ-က(ခွဲ)ခြောက်ပင် ခြောက်ပင်ကျေးရွာ ၄။ အ-ထ-က(ခွဲ)ပုထိုး ပုထိုးကျေးရွာ (၃) အ-လ-က ကျောင်းများ စဉ်      ကျောင်းအမည်                      တည်နေရာ ၁။ အ-လ-က (ဓမ္မသော်) ဓမ္မသော်ကျေးရွာ ၂။ အ-လ-က (လိန်တုန်း) လိန်တုန်းကျေးရွာ ၃။ အ-လ-က (ပြောင်ကျ) ပြောင်ကျကျေးရွာ ၄။ အ-လ-က (အင်းကြီးကုန်း) အင်းကြီးကုန်းကျေးရွာ (၄) အ-လ-က ကျောင်း(ခွဲ)များ စဉ်      ကျောင်းအမည်                      တည်နေရာ ၁။ အ-လ-က (ခွဲ) မြဝတီ မြဝတီကျေးရွာ ၂။ အ-လ-က (ခွဲ) ပေပင် ပေပင်ကျေးရွာ ၃။ အ-လ-က (ခွဲ)ထောက်မ ထောက်မကျေးရွာ ၄။ အ-လ-က (ခွဲ)အလယ်ချောင်း အလယ်ချောင်းကျေးရွာ ၅။ အ-လ-က (ခွဲ)အင်ဘက်တော အင်ဘက်တောကျေးရွာ ၆။ အ-လ-က (ခွဲ)မုန်းဒါး မုန်းဒါးကျေးရွာ ၇။ အ-လ-က (ခွဲ)သာဇီ သာဇီကျေးရွာ (၅) မူလတန်းလွန်ကျောင်း (၁၁)ကျောင်း ရှိသည်။
ကျန်းမာရေးကဏ္ဍ ဆေးရုံများ စဉ် ဆေးရုံအမည်            တည်နေရာ ၁။  ပြည်သူ့ဆေးရုံ ကံမမြို့ ၂။ ရေနံ့သာတိုက်နယ် ရေနံ့သာကျေးရွာ ၃။ ကြို့ပင်တိုက်နယ် ကြို့ပင်ကျေးရွာ
ကျေးလက်ကျန်းမာရေးဌာနခွဲ စဉ် ကျေးလက်ကျန်းမာရေးဌာနခွဲအမည် ၁။ ရေနံ့သာတိုက်နယ်ကျန်းမာရေးဌာနခွဲ ၂။ ခြောက်ပင်ကျေးရွာကျန်းမာရေးဌာနခွဲ ၃။ ကျွန်းတောကုန်းကျေးရွာကျန်းမာရေးဌာနခွဲ ၄။ တောင်တီးကျေးရွာကျန်းမာရေးဌာနခွဲ ၅။ ကျောက်စောင်းကျေးရွာကျန်းမာရေးဌာနခွဲ ၆။ အင်ဘက်တောကျေးရွာကျန်းမာရေးဌာနခွဲ ၇။ တောင်မြင့်ကျေးရွာကျန်းမာရေးဌာနခွဲ ၈။ အင်းကြီးကုန်းကျေးရွာကျန်းမာရေးဌာနခွဲ ၉။ လင်းကျေးရွာကျန်းမာရေးဌာနခွဲ ၁၀။ နတ်မီးတောက်ကျေးရွာကျန်းမာရေးဌာနခွဲ ၁၁။ အင်းဘဲကျေးရွာကျန်းမာရေးဌာနခွဲ ၁၂။ မင်းပြင်ကျေးရွာကျန်းမာရေးဌာနခွဲ ၁၃။ ဓမ္မသော်ကျေးရွာကျန်းမာရေးဌာနခွဲ ၁၄။ ဂုန်းသောင်ကျေးရွာကျန်းမာရေးဌာနခွဲ ၁၅။ ထန်းလေးပင်ကျေးရွာကျန်းမာရေးဌာနခွဲ ၁၆။ ကျွန်းကလေးကျေးရွာကျန်းမာရေးဌာနခွဲ ၁၇။ စစ္စရံကျေးရွာကျန်းမာရေးဌာနခွဲ ၁၈။ ဝဲကြီးကျေးရွာကျန်းမာရေးဌာနခွဲ ၁၉။ ညောင်ကိုင်းကျေးရွာကျန်းမာရေးဌာနခွဲ ၂၀။ သစ်မယ်ဇီကျေးရွာကျန်းမာရေးဌာနခွဲ ၂၁။ ကိုင်းဒေါင့်ကျေးရွာကျန်းမာရေးဌာနခွဲ ၂၂။ စပယ်ခြုံကျေးရွာကျန်းမာရေးဌာနခွဲ ၂၃။ ကြို့ပင်ကျေးရွာကျန်းမာရေးဌာနခွဲ ၂၄။ ပျဉ်ထောင်ကျေးရွာကျန်းမာရေးဌာနခွဲ ၂၅။ ထန်းကောက်ကျေးရွာကျန်းမာရေးဌာနခွဲ ၂၆။ သာဇီကျေးရွာကျန်းမာရေးဌာနခွဲ ၂၇။ ကျောက်မဲကျေးရွာကျန်းမာရေးဌာနခွဲ
ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ ဗုဒ္ဓဘာသာဆို်ငရာ သာသနိက အဆောက်အအုံများ ကံမမြို့နယ်တွင် ဘုရား(၃၃)ဆူ၊ စေတီ (၂၅၈)ဆူ၊ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း (၁၅၉)ကျောင်းရှိသည်။ ထင်ရှားသည့် ဘုရားစေတီပုထိုးများ စဉ် ဘုရားစေတီပုထိုးအမည် တည်နေရာ ၁။ ဘုရားပေါ်စေတီ အမှတ်(၁)ရပ်ကွက် ၂။ သင်္ကန်းနက်ဘုရား အမှတ်(၁)ရပ်ကွက် ၃။ ကျိုက်ထီးရွက်ဘုရား ကျောက်ပဒေါင်းကျေးရွာ ၄။ ရတနာမာန်အောင်ငါးထပ်ကြီးဘုရား အမှတ်(၂)ရပ်ကွက် ၅။ ရွှေစည်းခုံဘုရား အမှတ်(၂)ရပ်ကွက် ၇။ ရွှေပုလ္လင်တောင်ဘုရား(အမှတ်-၄- ရပ်ကွက်) ၈။ ကန်လယ်ဘုရား(အမှတ်-၄- ရပ်ကွက်) ၉။ သက်တော်ရှည်သက်တော်ရဘုရား(အမှတ်-၄- ရပ်ကွက်) ၁၀။ ရွှေနန်းပိုင်ဘုရား(အမှတ်-၁ -ရပ်ကွက်) ၁၁။ ခရုတောက်ဘုရား(အမှတ်-၁-ရပ်ကွက်) ၁၂။ ရွှေစေတီဘုရား(အမှတ်-၂- ရပ်ကွက်) ၁၃။ ရွှေဂူကြီးဘုရား(အမှတ်-၁ -ရပ်ကွက်) ၁၄။ ဂူကိုးပေါက်ဘုရား(ဂေါ်ပင်တောင်ကျေးရွာ)
အခြားဘာသာရေးအဆောက်အအုံများ ကံမမြို့နယ်တွင် အစ္စလာမ်ဘာသာ (ဗလီ) (၁)ကျောင်းသာ ရှိသည်။ ခရစ်ယန်ချာခ်ျကျောင်းမရှိ။
ကိုးကား
}}
ရိုဇက်တာ ကျောက်စာ
မြစေတီကျောက်စာသည် မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းအတွက် အရေးပါသကဲ့သို့ ရိုဇက်တာကျောက်စာသည်လည်း အီဂျစ်နိုင်ငံ သမိုင်းအတွက် အရေးပါလေသည်။ ထိုကျောက်စာကို လေ့လာ ခြင်းအားဖြင့် ဟိုင်ယာရိုဂလစ်ဖစ်ခေါ် ရုပ်ပုံစာနှင့် ရေးသား သော ရှေးဟောင်းအီဂျစ် စာပေများကို ဖတ်ရှုနိုင်ကြသည်။ ထိုကြောင့်ပင် ရှေးအီဂျစ်စာပေများကို ဖတ်ရှုနိုင်ကြသည်။ ထိုကြောင့်ပင် ရှေးအီဂျစ်နိုင်ငံနှင့် အီဂျစ် လူမျိုးတို့၏ အနေ အထိုင်၊ ဓလေ့ထုံးစံ၊ ယဉ်ကျေးမှုကို သိရှိနိုင်လေသည်။ သို့ဖြင့် ရိုဇက်တာကျောက်စာသည် အီဂျစ်နိုင်ငံသမိုင်းအတွက် များစွာ အရေးပါခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ရိုဇက်တာကျောက်စာဟု ခေါ်တွင်ရခြင်းမှာ အီဂျစ်နိုင်ငံ၊ နိုင်းမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ၌ ရိုဇက်တာအမည်ရှိသော ရှေးဟောင်း မြို့အနီးမှ ရရှိသော ချော်နက်ကျောက်တုံးပေါ်တွင် ရေးသား ထားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ မြ စေတီကျောက်စာတွင် ဘာသာ စကားလေးမျိုးဖြင့် ရေးထိုးထားသကဲ့သို့ ထိုကျောက်တုံး၌ ဟိုင်ယာရိုဂလစ်ဖစ် ရေးနည်းဖြင့်၎င်း၊ ဂရိဘာသာဖြင့်၎င်း ရေးထိုးထားလေသည်။ ဂရိဘာသာကိုမူ လွယ်ကူစွာ ဘာသာပြန် ဆိုနိုင်ကြသဖြင့် ထိုကျောက်စာ၏ အဓိပ္ပာယ်ကို သိရှိခဲ့ကြ သည်။ ထိုမှတစ်ဖန် ဒီမိုတစ်ဘာသာနှင့်ရေးသည့် စကားလုံး အချို့ကိုလည်း အနက် ဖော်နိုင်ခဲ့ကြသည်။
အီဂျစ်ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံများတွင် ဟိုင်ယာရှိ ဂလစ်ဖစ်ရေးနည်းဖြင့် အရေးအသားပေါများခဲ့သော်လည်း လက်ဦးတွင် ထိုရုပ်ပုံစာလုံးများ၏ အဓိပ္ပာယ်ကို မဖော်နိုင်ကြ ချေ။ ရိုဇက်တာကျောက်စာတွင် အကြောင်းရပ်တစ်ခုတည်းကို ဘာသာစကားသုံးမျိုးဖြင့် ရေးထိုးထားရာ ဘာသန္တရ တတ်ကျွမ်း သူများအဖို့ ရုပ်ပုံစာလုံးတို့၏အနက်ကို ကြံဆဖော်ထုတ်ရာ၌ ထိုကျောက်စာမှ အထောက်အပံ့များစွာ ရရှိပေသည်။ ထို ကျောက်စာမှ ရုပ်ပုံစာလုံးတို့ကိုလည်း ဖတ်နိုင်တော့မည်သာ ဖြစ်၏။
တစ်ဆဲ့ကိုးရာစုနှစ်လောက်တွင် တောမတ်ယန်းဆိုသူ အင်္ဂလိပ်လူမျိုး စာပေပညာရှင်တစ်ဦးက တော်လမီဟူသော စကားလုံးကို ထိုရုပ်ပုံစာထဲမှ ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။
ထို ရိုဇက်တာကျောက်စာ ထွင်းထုထားသည့် ကျောက်တုံး သည် အလျား သုံးပေကိုးလက်မ၊ အနံ နှစ်ပေ လေးလက်မခွဲ၊ ထု ၁၁ လက်မရှိ၍ အထက်ပိုင်းနှင့် ယာဘက်ထောင့်စွန်းမှာ ပျောက်ဆုံးလျက်ရှိ၏။ ၁၇၉၉ ခုနှစ်တွင် နပိုလီယန်သည် အီဂျစ်နိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်စဉ် ပြင်သစ်စစ်ဗိုလ်တစ်ဦးက ထို ကျောက်တုံးကို တွေ့ရှိခဲ့ လေသည်။ ထိုနောက် ၁၈ဝ၁ ခုနှစ် တွင် အင်္ဂလိပ်တို့က အလက်ဇန္ဒရီးယားမြို့ ကို သိမ်းပိုက်မိ သောအခါ ထိုကျောက်တုံးကို အင်္ဂလန်ပြည်သို့ ယူဆောင်ခဲ့၍ ဗြိတိသျှပြတိုက်တွင် ထားရှိလေသည်။
ဝါဝါဝင်းရွှေ
ဝါဝါဝင်းရွှေ (၃၀ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၄၃ မွေးဖွား)သည် မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု သုံးကြိမ် ရရှိခဲ့သော မြန်မာ အမျိုးသမီး ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ဝါဝါဝင်းရွှေသည် မြန်မာ့ဖျော်ဖြေရေးနယ်ပယ်မှာ စီးပွားရေးအရ အအောင်မြင်ဆုံး မင်းသမီးတစ်ယောက်အဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရသူ ဖြစ်သည်။
အစောပိုင်းဘဝနှင့် ပညာရေး
ဝါဝါဝင်းရွှေကို ဦးထွန်းရွှေနှင့် ဒေါ်သန်းတင်တို့က ရန်ကုန်မြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး အငယ်ဆုံးသမီး ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်မက်သဒစ် အထက်တန်းကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။
ရုပ်ရှင်လောကသို့ ရောက်ရှိခြင်း
အသက် ၁၆ နှစ်အရွယ်တွင် စိတ် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားကို စတင်ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ သူမသည် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားပေါင်းရာကျော်တွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး ဇာတ်ကားပေါင်း ၅၀ ကျော်ကို ဒါရိုက်တာအဖြစ် ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ သူမသည် ချစ်သမီး (၁၉၆၅)၊ ချောင်းကိုပစ်၍ မြစ်ကိုရှာ (၁၉၆၉)နှင့် မိန်းကလေးရှင်ရဲ့ဆန္ဒ (၁၉၇၇) ဇာတ်ကားတို့ဖြင့် မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုကို သုံးကြိမ်ရရှိခဲ့သည်။ဒေါင်ဒေါင်မြည်တဲ့အသည်းရုပ်ရှင်ကားတွင်သူမ၏ဇာတ်ကောင် 'ဘဲဥမ' ကာရိုက်တာကိုပရိသတ်ကအထူးတလည်ကြိုက်နှစ်သက်ခဲ့သည်။အကယ်ဒမီနှင့်လွဲချော်ခဲ့သော်လည်းပရိသတ်အားပေးမှုအထူးတလည်ရရှိခဲ့ပြီး ထိုဇာတ်ကားမှဝါဝါဝင်းရွှေ၏ ဆံပင်ကေကို အမျိုးသမီးပုရိတ်သတ်များကြိုက်နှစ်သက်ခဲ့ကြပြီး 'ဘဲဥမကေ'ဟုနာမည်ကြီးခဲ့သည်။သူမ ပထမဦးဆုံး ဒါရိုက်တာအဖြစ်ရိုက်ကူးခဲ့သော"ချစ်သူဝိုင်းဝိုင်းလည်"ဇာတ်ကားသည် အောင်မြင်မှုများရရှိခဲ့ပြီးသူမနှင့်အတူဇာတ်ကားထဲတွင်ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သောမင်းသားဦးညွှန့်ဝင်းသည် အမျိုးသားဇာတ်ဆောင်ဆုကိုရရှိခဲ့သည်။သူမအတွက်လည်းအကယ်ဒမီတစ်ကြိုပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်။၁၉၈၅ခုနှစ်တွင်သူမရိုက်ကူးသရုပ်ဆောင်ခဲ့သော"မယ်မင်းကြီးမ"ကားတွင်လည်း ရုပ်ရှင်ချစ်ပရိသတ်၏အကယ်ဒမီတစ်ကြိုပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်။
စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ
၁၉၇၀ ခုနှစ်တွင် ဝါဝါဝင်းရွှေ ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်ရေးကုမ္ပဏီကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ သူမသည် ရန်ကုန်မြို့ အိမ်ခြံမြေဈေးကွက်တွင်လည်း စိတ်ပါဝင်စားမှုရှိခဲ့သည်။ ဝါဝါဝင်းရွှေသည် ဆုထူးပန်ရုပ်ရှင်ရုံ၏ ပိုင်ရှင်လည်းဖြစ်ပြီး ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ရုပ်ရှင်ရုံအား အထပ် ၁၄ ထပ်ပါ ကွန်ဒိုမီနီယမ်အဖြစ် ဆောက်လုပ်ရန် Great Father Land ဆောက်လုပ်ရေးကုမ္ပဏီနှင့် ပူးတွဲ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ဆောက်လုပ်ရေးကုမ္ပဏီဖက်မှ အဆိုပါနေရာတွင် ဝါဝါဝင်းရွှေအား အင်းချကာ အောက်လမ်းနည်းဖြင့် စီရင်ခဲ့သည်ဟု ဝါဝါဝင်းရွှေက ပြောဆိုခဲ့ကာ နှစ်ဖက် မပြေလည်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်ရန်အတွက် ကျပ် ၁.၂ ဘီလီယံ ပေးချေရန် စာချုပ်မှ နောက်ဆုတ်ခဲ့သည်ဟုဆိုကာ ကုမ္ပဏီက ဝါဝါဝင်းရွှေအား စွပ်စွဲခဲ့ကာ ဇွန်လတွင် အသရေဖျက်မှုဖြင့် တရားစွဲဆိုခဲ့သည်။ ယင်းနှစ်ဇူလိုင်လတွင် Father Land ဆောက်လုပ်ရေးကုမ္ပဏီက တရားစွဲဆိုမှုကို ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။
မိသားစုဘဝ
ဝါဝါဝင်းရွှေသည် သရုပ်ဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သော သန်းထွဋ်နှင့် ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး ဝင်းထွဋ်ဝင်းနှင့် ဝါဇင်အမည်ရှိ သားနှစ်ဦး ထွန်းကားခဲ့သည်။ သူမသည် ကိုးကန့်အမျိုးသမီးခေါင်းဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သော အိုလစ်ဖ်ယန်းနှင့် ချစ်ကျွမ်းဝင်ခဲ့သည်ဟု ကောလဟာလယူဆခဲ့ကြသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုရှင်များ
အုန်းပင်စုရွာ၊ သာယာကုန်း
အုန်းပင်စုရွာ၊ သာယာကုန်း
ရွှေဘိုစုရွာ၊ ရှမ်း
ရွှေဘိုစုရွာ၊ ရှမ်း
ကဲရီဘူးသမင်
သွင်ပြင်လက္ခဏာ
အဖိုအမနှစ်ကောင်စလုံးတွင် အခက်အလက်များဖြင့် ဝေဆာနေသောဦးချိုများ ရှိသည်။ ဦးခေါင်း မှာ ကြီးမားပြီး လည်ပင်းနှင့် ခြေထောက်တို့မှာ တိုတိုတုပ်တုပ်နှင့် သန်မာလေသည်။ ခွာများမှာ နှစ်ခြမ်းကွဲနေပြီး နင်းလိုက်သောအခါ ဘေးသို့ကားပြီးထွက်သွားသဖြင့် ရေခဲပြင်များပေါ် ၌ပင် ခြေချော်လေ့မရှိအောင် ပြေးလွှား သွားနိုင်၏။ နော်ဝေးနိုင်ငံနှင့် ရုရှားပြည်၏ ဆိုက်ဘေးရီးယားနယ်များတွင် ရေခဲပြင်များပေါ်တွင် မောင်းနှင်းသောလှည်းများ ကို ဆွဲရန်အတွက် ယင်းသမင်များကို အသုံးပြုလေသည်။ ၎င်းပြင် နို့ညှစ်ယူရန်အတွက် နွားမွေးသကဲ့သို့ အများ အပြားမွေးမြူတတ်ကြသည်။ ကဲရီဘူးသမင်များသည် အုပ်လိုက်ဖွဲ့ကာ တစ်နေရာမှ အခြားတစ်နေရာသို့ လှည့် လည်ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ကြလေသည်။
ကျောက်ခဲကြီးရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်
ကျောက်ခဲကြီးရွာ (Kyaukkhegyi)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ ကပ်ပယ်လမ်းခွဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၀၃၇၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကပ်ပယ်လမ်းခွဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၄၀ ဦး၊ မ ၃၆၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၀၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျွဲထားပြင်ရွာ၊ ဇင်ပိုင်ညာ
ကျွဲထားပြင်ရွာ၊ ဇင်ပိုင်ညာ
ရှမ်းတောလေး
ရှမ်းတောလေး
ကိုးကား
ရှမ်းတောလေး
ဆွေတင့်၊ မောင် (ရှုမဝ)
စာရေးဆရာ၊ ဒါရိုက်တာ ရှုမဝ မောင်ဆွေတင့်ကို မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ ရန်ကုန်မြို့၌ အဖ ရှုမဝဦးကျော် နှင့် အမိ ဒေါ်ကြည်သန်းတို့မှ ၁၉၃၈−ခု၊ နိုဝင်ဘာလ ၈−ရက်တွင် မွေးဖွားသည်။ မွေးချင်း ခြောက်ယောက်အနက် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ဆွတ်မိုင်းရန်ရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
ဆွတ်မိုင်းရန်ရွာ(Sutmongyang)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ ကွမ်ရှင်ကော့ဆာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၀၅၈၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လုံးထုံးရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်
လုံးထုံးရွာ (Longhtone)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်၊ ရီနွဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၈၄၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရီနွဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၀၃၄ ဦး၊ မ ၈၆၀၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၆၄၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖယ်ခုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နေပူကုန်းရွာ၊ မြောင်မြို့နယ်
နေပူကုန်းရွာ (Naypukone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ မြောင်မြို့နယ်၊ နေပူကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၂၆၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြောင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကုနီနီမြစ်
ကုနီနီမြစ်သည် တောင်အာဖရိကဒေသတွင် ရှိသော မြစ်တစ်စင်းဖြစ်သည်။ အင်ဂိုလာကုန်းပြင်မြင့်မှ စတင်စီးဆင်းလာခဲ့သော မြစ်သည် တောင်ဘက် နမီးဘီးယားနယ်စပ်သို့ စီးဆင်းသွားပြီး အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာထဲသို့ စီးဝင်ရောက်ရှိခြင်း မရှိချိန်ထိ နယ်စပ်မျဉ်းတလျှောက် အနောက်ဘက်သို့ စီးဆင်းသွားသည်။ ဤဒေသရှိ သက်တမ်းကြာမြင့်စွာ တည်ရှိနေသော မြစ်များထဲမှ တစ်စင်းလည်းဖြစ်သည်။ 1050 km ရှည်လျားပြီး မြစ်လက်တက်များဖြင့် ဖြာထွက်နေသော မြစ်ဝှမ်းသည် 106560 km2 ဧရိယာမျှ ကျယ်ဝန်းသည်။ မြစ်ဝ၌ နှစ်စဉ်ပျမ်းမျှရေစီးနှုန်းမှာ 174 m3/s (6,145 cfs) ရှိသည်။ အီပုပါရေတံခွန်သည် ထိုမြစ်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ အိုလုရှန်ဂျာဆည်သည် ထိုမြစ်၏ မြစ်လက်တက် အီတာကာမြစ်ပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး ရူအာကာနာရေအားလျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံကို ထောက်ပံ့ပေးသည်။
စိတ်ဝင်စားဖွယ်အရာများ
အပျော်ဖောင်စီးခြင်းနှင့် ကနူးလှေစီးခြင်းတို့အပါအဝင် မြစ်ပေါ်တွင် ရေပေါ်အားကစားများပြုလုပ်နိုင်သော အီပုပါတွင် မကြာခဏဆိုသလို အပျော်ခရီးသွား စခန်းချမှုများရှိသည်။ ထို့ပြင် ချောက်ကြီးတစ်လျှောက်တွင်လည်း ရှေးဟောင်းဘာအိုဘက်ပင်များတည်ရှိနေသည်။ ထိုသည်တို့သည် ဆွဲဆောင်မှုရှိပြီး ကျေးရွာနှင့် ရေတံခွန်များကို အပေါ်စီးမှ ကောင်းစွာမြင်နိုင်သော ရှုခင်းများဖြစ်သည်။ သို့ပေမယ့် ထိုအရာများအားလုံးသည် ပုလင်းကွဲများနှင့် စွန့်ပစ်အမှိုက်များကြောင့် ပျက်စီး၍နေပြီဖြစ်သည်။
ပြင်ပလင့်များ
ကဏ္ဍ:အင်ဂိုလာနိုင်ငံရှိ မြစ်များ ကဏ္ဍ:နမီးဘီးယားနိုင်ငံရှိ မြစ်များ
ဆတူးရွာ၊ မတူပီမြို့နယ်
ဆတူးရွာ(Satu)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ မတူပီမြို့နယ်၊ ဆတူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၁၀၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆတူးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၉၄ ဦး၊ မ ၃၁၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၀၈ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မတူပီမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရှင်ဂန် စာချုပ်
ရှင်ဂန် စာချုပ် သည် သဘောတူ ချုပ်ဆိုထားသည့် စာချုပ် ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းကို ၁၉၈၅ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၄ရက်တွင်  ရှင်ဂန်ရွာ အနီးရှိ လူဇင်ဘတ်နိုင်ငံတွင်၊ဥရောပ စီးပွားရေး အုပ်စု အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ၁၀ နိုင်ငံမှ ၅ နိုင်ငံစတင်ချုပ်ဆိုခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။ ၅ နှစ်ခန့်အကြာတွင်  ရှင်ဂန်စာချုပ် ဆက်လက်၍ အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ရန် ဆွေးနွေးပွဲကြီးစတင်ခဲ့သည်။ ၎င်း စာချုပ်မှ စတင်ကာ၊ ဥရောပနိုင်ငံများအတွင်း နယ်ခြားမဲ့ စနစ်ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် ရည်ရွယ်ပြီး၊နိုင်ငံများအားလုံး၏ နယ်နမိတ်များအား ခရီးသွားသူများတွက် တစ်နိုင်ငံတည်းအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာစေရန် ဖြစ်သည်။ နယ်မြေအတွင်း နေထိုင်ကြသူများနှင့် နယ်မြေပြင်ပမှရောက်ရှိလာသော သူများသည်၊ ရှင်ဂန် နယ်မြေအတွင်းရှိ တစ်နိုင်ငံမှ တစ်နိုင်ငံ စစ်ဆေးခြင်းများမရှိဘဲ၊ လွယ်ကူစွာ သွားလာနိုင်ရန်ဖြစ်သည်။
ထိုစာချုပ်ကြောင့် လူဝင်မှုကြီးကျပ်ရေး နှင့် စစ်ဆေးရာဌာနများ ပယ်ဖျက်၍ နိုင်ငံသားများ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်အသုံးမပြုဘဲ၊ မှတ်ပုံတင်ကဒ်ပြားဖြင့် ကူးသန်းသွားလာနိုင်သည်။ ရှင်ဂန် စာချုပ်တွင်ရှိသည့် သက်မှတ်ချက်များ နှင့် ဥပဒေများသည်၊ ချုပ်ဆိုချိန်ကာလမှစ၍ ၁၉၉၇ ခုနှစ် အမ်စတာဒမ် သဘောတူစာချုပ်ချုပ်ဆိုသည့် အချိန်အထိဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ထို့နောက် ဥရောပ သမဂ္ဂ ဥပဒေတစ်ခုအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ လက်ရှိတွင် ရှင်ဂန် အသိအမှတ်မြေအဖြစ် လိုက်နာဆောင်ရွက်သည့် ဥရောပ နိုင်ငံပေါင်း ၂၆ နိုင်ငံရှိပြီး၊ လူဦးရေ သန်း၄၀၀ နှင့် ဧရိယာ စတုရမ်း ၄ ၃၁၂ ၀၉၉ ကီလိုမီတာကျယ်ဝန်းသည်။
ရှင်ဂန်နယ်မြေပြင်ပနိုင်ငံများ နှင့် ချိတ်ဆက်ထားကြသည့် ရေကြောင်း၊ လေကြောင်း၊ ကုန်းကြောင်းများတွင် ပြင်ပမှ ရောက်ရှိလာမည့်သူများအား စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်နိုင်ရန် နယ်စပ်စစ်ဆေးရေးရုံးများဆက်လက် ရှိနေသော်လည်း၊ နယ်မြေအတွင်းရှိပြည်သူများ စစ်ဆေးရန် မလိုအပ်သောကြောင့် ပို၍ လွယ်ကူသည့် ကူးသန်းသွာလာနိုင်မှုကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။
ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု
ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု ဆိုသည်မှာ ရာစုနှစ်များမှ နှစ်သန်းပေါင်းများစွာ အချိန်ကာလ အတွင်း ပြောင်းလဲလာသည့် ရာသီဥတုဆိုင်ရာ ကိန်းဂဏန်းစာရင်းဇယားသတ်မှတ်မှုများ ပြောင်းလဲခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ပျမ်းမျှရာသီဥတု ပြောင်းလဲခြင်း သို့မဟုတ် ရာသီဥတုအဖြစ်အပျက် ကိန်းဂဏန်းများ ပျမ်းမျှအားဖြင့် (ဥပမာ၊ ဆိုးရွားသော ရာသီဥတုအဖြစ်အပျက်များ များလာခြင်း သို့မဟုတ် နည်းသွားခြင်း) ပြောင်းလဲခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်သည်။ ရာသီဥတု ပြောင်းလဲခြင်းမှာ တိကျသော ဒေသ တစ်ခုအတွင်းသာပြောင်းလဲခြင်းဖြစ်နိုင်သကဲ့သို့ ကမ္ဘာမြေတစ်လွှား အနှံ့အပြားလည်း ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။
လောလောဆယ်အသုံးပြုရာတွင်၊ အထူးသဖြင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ(မူဝါဒ)၏ အခြေအနေအရ၊ မျက်မှောက်ခေတ် ရာသီဥတု ပြောင်းလဲခြင်းများအား ရည်ညွှန်းပါသည်။ ၎င်းသည် လူသားများလုပ်ဆောင်မှုကြောင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲခြင်းအဖြစ် တိုင်းတာသည်။၊ "ကမ္ဘာကြီးပူနွေးလာခြင်း" သို့မဟုတ် "လူသားများလုပ်ဆောင်မှုကြောင့် ကမ္ဘာကြီးပူနွေးလာခြင်း" (AGW ) ဟုယေဘုယျအားဖြင့် လူသိများသည်။ အချိန်ကာလများစွာ တိုင်းတာသော အပူချိန်၏ သတင်းအချက်အလက်များအတွက်၊ ကိန်းဂဏန်းဇစ်မြစ်များ မှရနိုင်သော အပူချိန်မှတ်တမ်း အားကြည့်ပါ။ လွန်ခဲ့သောရာစုနှစ်အတွင်း ပြောင်းလဲလာသောရာသီဥတု ယူဆချက်အတွက်၊ လက်ရှိရာသီဥတုပြောင်းလဲခြင်းယူဆချက် အားကြည့်ပါ။
အခေါ်အဝေါ်သတ်မှတ်ချက်
အများဆုံးသတ်မှတ်သည့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲခြင်း ဆိုသည်မှာ မည်သည့်အကြောင်းကြောင့်ပင်ဖြစ်စေ ရာစုနှစ်များစွာ သို့မဟုတ် ပိုရှည်ကြာသောအချိန်ကာလကို စဉ်းစားရာတွင် ရာသီဥတုစနစ်၏ ပိုင်ဆိုင်မှု ကိန်းဂဏန်းများ ပြောင်းလဲခြင်းဖြစ်သည်။ El Niño ကဲ့သို့ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုကို ကိုယ်စားမပြုပဲ ရာစုနှစ်အနည်းငယ်ထက်တိုသောကာလအတွင်း အတက်အကျရှိခြင်းများဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် လူသားတို့၏လုပ်ဆောင်မှုကြောင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲခြင်းဖြစ်ရသည်ဟု တစ်ခါတစ်ရံ ရည်ညွှန်းလေ့ရှိသည်။ ဥပမာ၊ ရာသီဥတုပြောင်းလဲခြင်းကို "နှိုင်းယှဉ်နိုင်သော အချိန်ကာလအတွင်း သဘာဝအရ ရာသီဥတုပြောင်းလဲခြင်းများအပြင်၊ တိုက်ရိုက် သို့မဟုတ် သွယ်ဝိုက်ပြီး လူသားလုပ်ဆောင်မှုကြောင့် ကမ္ဘာ့လေထုတွင်ပါဝင်မှု ပြောင်းလဲခြင်း ယူဆချက်" ဟု ရာသီဥတုပြောင်းလဲခြင်းဆိုင်ရာ ကုလသမဂ္ဂ၏ သဘောတူညီမှု ကန့်သတ်ချက်မှ သတ်မှတ်ပါသည်။ နောင်တွင်၊ ရာသီဥတုပြောင်းလဲခြင်းသည် ကမ္ဘာကြီးပူနွေးလာခြင်း နှင့်အနက်အဓိပ္ပာယ်တူသည်။
ဖြစ်ပေါ်စေသောအကြောင်းရင်းများ
ရာသီဥတုပုံစံပြောင်းစေသောအချက်များမှာ ရာသီဥတုတွန်းအားများ ဖြစ်သည်။ ၎င်းအချက်များမှာ နေရောင်ခြည်ဖြာမှု ပြောင်းလဲခြင်း၊ ကမ္ဘာ့ဂြိုဟ် ပတ်လမ်း ပြောင်းလဲခြင်း၊ တောင်များတည်ဆောက်ခြင်းနှင့် ကမ္ဘာ့ကုန်းမြေထုတစ်ဖြည်းဖြည်းရွေ့လျားခြင်း၊ မှန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့ ပြင်းအားပြောင်းလဲခြင်း စသည့်ဖြစ်စဉ်များ ပါဝင်သည်။ ၎င်း ရာသီဥတုပြောင်းလဲခြင်း တုံ့ပြန်မှုများ စွာတို့သည် အစောပိုင်းတွန်းအားကို ချဲ့နိုင်သည် သို့မဟုတ် ပျောက်သွားအောင် ပြောင်းလဲနိုင်သည်။ ရာသီဥတုစနစ်၏ အချို့အပိုင်းများမှာ သမုဒ္ဒရာနှင့် ရေခဲပြင်များ၊ ထုထည်ကြီးမားမှုကြောင့် ရာသီဥတု၏တွန်းအားကို နှေးကွေးစွာပြန်ခြင်း စသည်တို့ကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့်၊ ရာသီဥတုစနစ်သည်ရာစုနှစ်များစွာ သို့မဟုတ် ပြင်ပတွန်းအားသစ်များကို အပြည့်အဝပြန်ရန် အချိန်ပို၍ကြာနိုင်သည်။
မြေလွှာများရွေ့လျားမှု
နှစ်သန်းပေါင်းများစွာ ကြာသောအခါ၊ မြေလွှာများ ရွေ့လျားမှုကြောင့် ကမ္ဘာမြေကြီးနှင့် သမုဒ္ဒရာဧရိယာများ၊ မြေမျက်နှာ သွင်ပြင်တို့သည် သီးခြားဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ၎င်းသည် တစ်ကမ္ဘာလုံးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ရာသီဥတုဖြစ်စဉ်နှင့် သမုဒ္ဒရာလေထုလည်ပတ်မှုနှစ်မျိုးစလုံးကို အကျိုးသက်ရောက်စေသည်။ ကမ္ဘာ့တိုက်ကြီးများ၏ တည်နေရာကို သမုဒ္ဒရာ၏ ဂျီဩမေတြီဖြင့် ဆုံးဖြတ်ပြီး၊ သမုဒ္ဒရာလည်ပတ်ခြင်းပုံစံမှ လွှမ်းမိုးထားသည်။ ပင်လယ်များ၏ အနေအထားသည် ကမ္ဘာကို ဖြတ်သောအပူနှင့် စိုထိုင်းဆ ပြောင်းလဲခြင်း ထိန်းချုပ်မှုတွင် အလွန်အရေးကြီးသည်။ ထို့ကြောင့်၊ ကမ္ဘာ့ရာသီဥတုကို ဆုံးဖြတ်ပေးသည်။
အတိတ်ကာလ ဥပမာအဖြစ် သမုဒ္ဒရာလည်ပတ်ခြင်း ထိန်းချုပ်သည့် ရွေ့လျားမှုသည် လွန်ခဲ့သောနှစ် ၅ သန်းခန့်က ပနားမားကျွန်းဆက်ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာနှင့် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာတို့အား တိုက်ရိုက်ရောထွေးမှုကို ရပ်တန့်စေခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ယခု ရေပူစီးကြောင်း၏ သမုဒ္ဒရာပြောင်းလဲရွေ့ လျားအားကို ပြင်းထန်စွာ သက်ရောက်စေသည့်အပြင် မြောက်ကမ္ဘာလုံးခြမ်း ရေခဲပြင်သို့ ဦးတည်နေသည်။
တိုက်ကြီးများ၏ အရွယ်အစားသည်လည်း အရေးကြီးသည်။ သမုဒ္ဒရာ၏အပူချိန်တည်မြဲခြင်း အကျိုးကြောင့်၊ နှစ်စဉ် အပူချိန်ပြောင်းလဲခြင်းသည် အားဖြင့် ကုန်းတွင်းပိုင်းထက် ကမ်းရိုးတန်းဒေသများတွင် ပိုနည်းသည်။ ရာသီအလိုက် ပြင်းထန်သော ရာသီဥတုသည် ကျွန်းများ သို့မဟုတ် သေးငယ်သောတိုက်များ တွင်ဖြစ်ပေါ်မှုထက် ပိုကြီးသောတိုက်ကြီးများတွင် ပိုဖြစ်သည်။
ရွာသစ်ကုန်းရွာ၊ ရှမ်း
ရွာသစ်ကုန်းရွာ၊ ရှမ်း
ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု
နေရောင်ခြည်ထုတ်ပေးသည့်ပမာဏ
နေ သည် ကမ္ဘာမြေအား စွမ်းအင်အတွက် အဓိကကျသော အရင်းအမြစ်ဖြစ်သည်။ ရေတိုနှင့်ရေရှည်အားဖြင့် နေရောင်ခြည်ပြင်းအား ပြောင်းလဲခြင်းများသည် ကမ္ဘာ့ရာသီဥတုကို အကျိုးသက်ရောက်ကြောင်း သိရှိရသည်။ လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၃ မှ ၄ ဘီလီယံခန့်က၊ နေသည် ယနေ့ထက်စွမ်းအင်ပေါင်း ၇၀% ပိုပြီးထုတ်လွှတ်သည်။ အကယ်၍ လေထုပါဝင်နှုန်းသည် ယနေ့နှင့် အတူတူရှိနေပါက၊ ရေများကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် ရှိတော့မည်မဟုတ်ပါ။ သို့သော်၊ ရေများ အစောပိုင်းကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် ရှိနေခြင်းသည် Hadeanနှင့် Archean တို့ရှိနေခြင်း၏ သက်သေဖြစ်ပြီး၊ အားနည်းသော နေရောင်ငယ်ဝိရောဓိ ဟုဆိုကြသည်။
၎င်းဝိရောဓိအတွက် ဖြေရှင်းနည်း ယူဆချက်သည် လေထုနှင့်အလွန်ကွဲပြားပြီး လက်ရှိရှိနေသော မှန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့များ ပါဝင်မှုထက်ပိုများသည်။ လွန်ခဲ့သော ၄ ဘီလီယံခန့် အတွင်း၊ နေရောင်မှ ထုတ်သည့်စွမ်းအင် ပိုလာပြီး၊ လေထုပါဝင်မှု ပြောင်းလဲသွားသည်။ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂.၄ ဘီလီယံခန့်အတွင်း လေထုတွင် အောက်ဆီဂျင် ဖြစ်ပေါ်စေခြင်းသည် အသိသာဆုံး ပြောင်းလဲမှုဖြစ်သည်။ ၎င်းအလင်းရောင်ပြောင်းလဲမှုနှင့် နေရောင်၏နောက်ဆုံးသေဆုံးမှုသည် ကြီးမားသောအနီရောင် နှင့် သေးငယ်သောအဖြူရောင် ဖြစ်ပေါ်လိမ့်မည်။ ကြီးမားသောအနီရောင်အဆင့်သည် ကမ္ဘာမြေ၏ဘဝ ပြီးဆုံးမှု ဖြစ်နိုင်ခြေနှင့် ရာသီဥတုတွင် အကျိုး သက်ရောက်မှုများစွာ ဖြစ်လိမ့်မည်။
နေရောင်ခြည် ထုတ်ပေးသည့် ပမာဏသည် အချိန်တိုဇယားအပါအဝင် ၁၁ နှစ်တွင် နေရောင်ခြည်စက်ပိုင်းနှင့် ရေရှည်မော်လီကျူးများ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းအပေါ်တွင် ကွဲပြားသည်။ နေရောင်ခြည်ပြင်းအား ပြောင်းလဲခြင်းများသည် သေးငယ်သော ရေခဲတောင်အစပျိုးမှု လွှမ်းမိုးခြင်းနှင့် ၁၉၀၀ မှ ၁၉၅၀ ခုနှစ်တွင် ၎င်းတို့အချို့ ပူနွေးလာခြင်း တို့ကြောင့်ဖြစ်သည်ဟု တွေ့ရှိရသည်။ နေရောင်၏စွမ်းအင် လည်ပတ်မှုသဘာဝကို အပြည့်အဝနားလည်ခြင်း မရှိသေးပါ။ ၎င်းသည် နေ၏သက်တမ်းကြာမှုနှင့် ဖြစ်ပေါ်မှုအတွင်း နှေးကွေးစွာ ပြောင်းလဲခြင်းတို့မှ ခြားနားမှုဖြစ်သည်။ ၁၇၅၀ ခုနှစ်မှ ယခုအချိန်အထိ အေးခဲမှုအငယ်စားများသည် နေရောင်ခြည်ပြောင်းလဲခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်ဟု သုတေသနမှုများစွာမှ ညွှန်ပြသည်။ နေပြောက် လှည့်လည်မှုကြောင့် နေရောင်ခြည်ဖြာထွက်ခြင်း တိုးမြှင့်လာခြင်းသည် ကမ္ဘာကြီးပူနွေးလာခြင်းကို အကျိုးသက်ရောက်မှုရှိသည်ဟု အချို့လေ့လာမှုများမှ ညွှန်ပြနေသည်။
Milankovitch စက်ပိုင်းများ
ကမ္ဘာမြေ၏ ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းအနည်းငယ် အပြောင်းအလဲသည် ရာသီအလိုက် နေအလင်းရောင် ကမ္ဘာမြေမျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ရောက်ရှိမှုနှင့် တစ်ကမ္ဘာလုံးသို့ ပျံ့နှံ့မှုတို့ကို ဦးတည်ပြောင်းလဲစေသည်။ နှစ်စဉ်ပျမ်းမျှ နေရောင်ကြောင့် ပျမ်းမျှဧရိယာကို အနည်းငယ်ပြောင်းလဲစေသည်။ သို့သော်၊ ပထဝီဝင် အနေအထားနှင့် ရာသီအလိုက် သတ်မှတ်မှုတို့ကြောင့် ပြင်းထန်သော ပြောင်းလဲမှု ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းပြောင်းလဲစေခြင်း အကြောင်းသုံးမျိုးတို့မှာ ကမ္ဘာမြေ၏ ဗဟိုချက်ချင်းမတူခြင်း၊ မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းလည်ပတ်မှုတိမ်းစောင်းခြင်း နှင့် ကမ္ဘာ့ဝန်ရိုး၏ တိကျမှုတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ အားလုံးအတူပေါင်းခြင်းဖြင့်၊ Milankovitch စက်ဝိုင်းများ ဖြစ်ပေါ်စေပြီး၊ ၎င်းသည် ရာသီဥတုအပေါ် ကြီးမားသောသက်ရောက်မှုများ ဖြစ်စေသည့်အပြင် ၎င်းတို့၏ ရေခဲခေတ် နှင့် ရေခဲခေတ် စပ်ကြားကာလများ အညမညအားဖြင့် ဆက်သွယ်နေမှုကို ထင်ရှားစေသည်။ ၎င်းတို့သည် ဆာဟာရ၏ ကြိုတင်မှုနှင့်ပြုပြင်မှု၊ ပထဝီဝင်နည်းဗျူဟာမှတ်တမ်း ဖြစ်ပေါ်မှု တို့ ဆက်စပ်မှုရှိသည်။
မီးတောင်
မီးတောင် ဆိုသည်မှာ တင်းမာနေသောကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်နှင့် အပေါ်ယံအလွှာမှအရာများကို ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ပို့ဆောင်ပေးသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မီးတောင်ပေါက်ကွဲခြင်း၊ ရေပူစမ်းများ နှင့် သဘာဝရေပူစမ်းများ စသည့်ဥပမာများသည် မီးတောင်ဖြစ်စဉ်များကြောင့် ဓာတ်ငွေ့များ ထုတ်လွှတ်ခြင်း နှင့်/သို့မဟုတ် လေထုထဲသို့ သီးခြားဖြစ်လက္ခဏာများ ဖြစ်ကြသည်။ ပေါက်ကွဲခြင်း သည်ပျမ်းမျှရာစုနှစ်များစွာတွင် ရာသီဥတုအား သက်ရောက်ရန်လုံလောက်ပါသည်။ နှစ်အနည်း ငယ်အတွင်း ကမ္ဘာ့မြေမျက်နှာပြင်အား နေရောင်ခြည်ဖြာထွက်ခြင်း ထုတ်လွှတ်မှုကို တစိတ်တပိုင်း ပိတ်ဆို့ ခြင်းဖြင့် အေးခဲမှုဖြစ်စေသည်။
၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင်၊ ၂၀ ရာစု ၏ဒုတိယအကြီးဆုံးဖြစ်သော Pinatubo တောင် မြေပြင်ပေါက်ကွဲခြင်း၊ ၁၉၁၂ ခုနှစ်ပြီးနောက် Novarupta ပေါက်ကွဲခြင်းတို့သည် ရာသီဥတုအား သိသာစွာသက်ရောက်စေသည်။ ကမ္ဘာ့အပူချိန်သည် 0.5 °C (0.9 °F) ခန့် လျော့သွားသည်။ ၁၈၁၅ ခုနှစ်တွင်၊ Tambora တောင် ပေါက်ကွဲခြင်းသည် နွေရာသီမရှိသောနှစ်ဖြစ်စေသည်။ ပို၍ကြီးမားသောပေါက်ကွဲခြင်း ဟုသိသော ကြီးမားသောမီးသင့်ကျောက်များ သည်အမြဲတမ်းနှစ်သန်းပေါင်း ၁၀၀ ခန့်တွင်သာဖြစ်ပေါ်သည်။ သို့သော်၊ ကမ္ဘာကြီးပူနွေးခြင်းနှင့် ထုထည်ကြီးသော မီးတောင်သေများဖြစ်ပေါ်စေသည်။
မီးတောင်များသည် ကာဗွန်စက်ဝိုင်း ၏တိုးချဲ့သော အစိတ်အပိုင်းလည်းဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာမြေကြီးဆိုင်ရာ နှစ်ပေါင်းများစွာကြာသောအခါ၊ ၎င်းတို့သည် ကမ္ဘာမြေ၏ တင်းမာသောမျက်နှာပြင်နှင့် အပေါ်ယံလွှာသို့ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ကို ထုတ်လွှတ်သည်။ အနယ်ကျကျောက်များယူဆောင်မှုကို ချေဖျက်ပြီး အခြားမြေကြီးဆိုင်ရာ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်မြုပ်ခြင်းများကို ချေဖျက်သည်။ အမေရိကန်၏ မြေကြီးဆိုင်ရာ စစ်တမ်းကောက်ယူမှု အရ၊ လူသားတို့၏လုပ်ဆောင်မှုများသည် မီးတောင်များမှထုတ်လွှတ်သည့် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ပမာဏထက် ၁၃၀ ကြိမ်ပိုများသည်ဟု ခန့်မှန်း ကြသည်။
သမုဒ္ဒရာပြောင်းလဲခြင်း
Thermohaline လည်ပတ်ခြင်း သမုဒ္ဒရာသည် ရာသီဥတုစနစ်၏အခြေခံအပိုင်းဖြစ်သည်။ ရေတိုအတက်အကျဖြစ်ခြင်း (ရာစုနှစ်အနည်းငယ်) El Niño– တောင်ပိုင်းအတက်အကျဖြစ်ခြင်း၊ ပစိဖိတ်ရာစုနှစ်အတက်အကျဖြစ်ခြင်း ၊ မြောက်အတ္တလန်တိတ် အတက်အကျဖြစ်ခြင်း နှင့် အာတိတ်အတက်အကျဖြစ်ခြင်း တို့သည် ရာသီဥတုပြောင်းလဲခြင်းထက် ရာသီဥတု မညီမျှခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသည်။ အချိန်ကြာလာသောအခါ၊ thermohaline လည်ပတ်ခြင်း ကဲ့သို့ သမုဒ္ဒရာဖြစ်စဉ် ပြောင်းလဲခြင်းသည် နှေးကွေးစွာအပူသတ်မှတ်ခြင်း၊ ရေ ၏နက်ရှိုင်းသောရွေ့မှုနှင့် ကမ္ဘာ့သမုဒ္ဒရာများ၏ အပူ ရေရှည်သတ်မှတ်ခြင်းတို့ဖြင့် အဓိကအခန်းမှပါဝင်သည်။
လူသားတို့၏ လွှမ်းမိုးမှုများ
လူသားဖြစ်စဉ်တိုးတက်လာခြင်းအချက်များသည် လူသားလုပ်ဆောင်မှုများကြောင့် ပတ်ဝန်းကျင်ကို ပြောင်းလဲစေသည်။ အချို့ကိစ္စများတွင်၊ ကြောင်းကျိုးကွင်းဆက်များကြောင့် လူသားများသည် တိုက်ရိုက်နှင့် ရှောင်လွဲ၍မရသော (ဥပမာ၊ စွတ်စိုမှုကြောင့် ရေသွင်းခြင်းအကျိုး) အချက်တို့ကြောင့် ရာသီဥတုအား လွှမ်းမိုးသည်။ အချို့အရာတို့မှာ ရှင်းလင်းမှုနည်းပါသည်။ လူသားတို့ပြုလုပ်ခြင်းကြောင့် ရာသီဥတု ပြောင်းလဲခြင်းဆိုသည့် ယူဆချက်များမှာ နှစ်ပေါင်းများစွာအထိငြင်းခုံနေဆဲဖြစ်သည်။
လက်ရှိတွင်၊ သိပ္မံပညာ၏ ရာသီဥတုပြောင်းလဲခြင်း သည်လွန်ခဲ့သော ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာမှ ကမ္ဘာ၏ပျမ်းမျှအပူချိန် မြန်စွာတိုးလာခြင်းအကြောင်းမှာ လူသားလုပ်ဆောင်မှုကြောင့်ဖြစ်လာဟန်ရှိသည်။ အကျိုးဆက်အားဖြင့်၊ ငြင်းခုံမှုသည် နောက်ထပ်လူသားအကျိုးသက်ရောက်မှု လျော့နည်းစေခြင်းများနှင့် ဖြစ်ပေါ်ပြီးဖြစ်သော အခြေအနေများကို လက်ခံနိုင်ရန် နည်းလမ်းများရှာဖွေရန် ပိုမိုရှေ့ရှု လာကြသည်။
ပေါက်ကုန်း (ကံစု)ရွာ၊ သာယာကုန်း
ပေါက်ကုန်း (ကံစု)ရွာ၊ သာယာကုန်း
ကွင်း (လယ်စု)ရွာ၊ ကွင်းခြောက်
ကွင်း (လယ်စု)ရွာ၊ ကွင်းခြောက်
မြ၊ ဦး(ကျောက်စာ​ဝန်)
ဦးမြ (၁၂၄ဝ - ၁၃၃၅) သည် ကျောင်းဆရာ၊ ရှေးဟောင်းသုတေသန ပညာရှင်၊ ကျောက်စာဝန်နှင့် စာရေးဆရာ ဖြစ်ပြီး၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၂၄ဝ ပြည့် တပေါင်းလပြည့်ကျော် ၇ ရက် (၁၈၇၉ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၃ ရက်) ကြာသပတေးနေ့တွင် ဖွားမြင်သည်။
ဦးမြသည် စိန်ဂျွန်းကျောင်းတွင် ပညာ သင်ကြား၍ ၁ဝ တန်း အောင်မြင်ပြီးနောက် အင်းစိန် စက်မှုကျောင်းတွင် ၂ နှစ် တက်ရောက်၍ ပညာသင်သည်။ ထိုကျောင်း၌ ပထမဆုံး အသုတ်အဖြစ် တက်ရောက်သော ကျောင်းသားများတွင် အပါအဝင် ဖြစ်သည်။
ထို့နောက် မင်းဘူးမြို့ အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းတွင် ကျောင်းဆရာ အဖြစ် ၂ နှစ် ဆောင်ရွက်သည်။ ထိုမှ တဖန် အင်းစိန် စက်မှုကျောင်းတွင် နည်းပြဆရာ အဖြစ် ၄ နှစ် ဆောင်ရွက်သည်။ ထို့နောက် ၁၉ဝ၅ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဗည်းကျောက်စာ ဌာန (နောင်အခါ ရှေးဟောင်း သုတေသနဌာန) သို့ ဝင်ရောက် အမှုထမ်းသည်။ ဦးမြ၏ လုပ်ငန်းမှာ အာနန္ဒာ၊ သဗ္ဗညု၊ ကန်တော့ပလ္လင်၊ ဖက်လိပ်၊ မန္တလေးနန်းတော် စသော ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံတို့၏ ပုံများကို ရေးဆွဲခြင်း၊ တိုင်းထွာခြင်း၊ မှတ်တမ်းတင်ခြင်းနှင့် ထိုအဆောက်အအုံများကို အပျက်အစီးမှ ကာကွယ် ထိန်းသိမ်းခြင်း လုပ်ငန်းဖြစ်သည်။
ဦးမြသည် ကျောက်စာဝန် မစ္စတာ တော်စိန်ခို၏ လက်အောက်တွင် အမှုထမ်းရင်း ရှေးဟောင်း သုတေသန လုပ်ငန်းကို စိတ်ဝင်စား လာသည့်အလျောက် တစတစ ပါဝင် ဆောင်ရွက်သည်။ ရှေးဟောင်း သုတေသန လုပ်ငန်း အသီးသီးနှင့် ပတ်သက်၍ သင်ယူ ဆည်းပူးသည်။ ၁၉ဝ၆ ခုမှ ၁၉ဝရ ခု အတွင်း အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဗာရာဏသီမြို့အနီး ဆာရ်နသ် (Sarnath) ဒေသ တူးဖော်မှု ပြုလုပ်ရာတွင် အချိန်တန်ကြာ ပါဝင် ဆောင်ရွက်သည်။
၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် မစ္စတာ ဒူရွိုင်ဇယ် ကျောက်စာဝန် ဖြစ်လာသော အခါ ဦးမြသည် သက္ကတဘာသာ၊ ပြင်သစ်ဘာသာ တို့ကို အတန်ပင် လေ့လာ ဆည်းပူးပြီး ဖြစ်သည်။ တာဝန် ရှိသူတို့က ဦးမြ၏ လုပ်ရည်ကိုင်ရည်ကို ကျေနပ်အားရသည့် အတွက် ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဦးမြကို သုတေသန လက်ထောက် အဖြစ် ခန့်ထားလိုက်သည်။ ဦးမြသည် သုတေသန ဘက်သို့ ကူးပြောင်းပြီးနောက် ရှေးဟောင်း အိန္ဒိယနှင့် အရှေ့အာရှတောင်ပိုင်း ဆိုင်ရာ သမိုင်း၊ အယူဝါဒ၊ အနုပညာ စသည်တို့ကို မနားမနေ လေ့လာသည်။ ပုဂံ၊ ပြည်၊ သထုံ၊ ရခိုင်၊ ဟန်လင်း၊ တကောင်း၊ မြင်စိုင်း၊ မက္ခရာ၊ ပင်လယ် စသော ရှေးဟောင်း နယ်ပယ်များသို့ ကျောက်စာဝန်နှင့် အတူ ကွင်းဆင်းပြီးလျှင် အစီရင်ခံစာများကို အပတ်တကုတ် ကူညီ ရေးသားသည်။ ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် မစ္စတာ ဒူရွိုင်ဇယ် အငြိမ်းစား ယူသော အခါ၊ ဦးမြသည် ကျောက်စာဝန် ရာထူးကို ဆက်ခံ ရလေတော့သည်။ ကျောက်စာဝန် အဖြစ် ၅ နှစ် ဆောင်ရွက်ပြီးနောက်၊ မကျန်းမာသည့် အတွက် ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် လုပ်သက်ပြည့် အငြိမ်းစား ယူခဲ့သည်။
အငြိမ်းစား ယူပြီးနောက် ဦးမြသည် ရှေးဟောင်း ကမ္ပည်း အက္ခရာများကို ဆက်လက်၍ သုတေသန ပြုသည်။ ကျန်းမာရေးလည်း ပြန်ကောင်းလာသည်။ လွတ်လပ်ရေး ရပြီးနောက် ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန် စာပေ အသင်း (စာပေဗိမာန်) ၌ မြန်မာ့ အနုပညာနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အကြောင်းကို ကဏ္ဍအလိုက် ဟောပြောခဲ့သည်။
ဦးမြသည် ၁၉၅၅ ခု၊ စက်တင်ဘာလမှ ၁၉၆ဝ ပြည့် ဩဂုတ်လ အထိ ရှေးဟောင်း သုတေသန ဌာနတွင် အထူး အရာရှိ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ရသည်။ ထိုကာလတွင် ဦးမြသည် ရှေးဟောင်း အုတ်ခွက် ရုပ်ပွားတော်များ နှစ်တွဲနှင့် ရှေးဟောင်း မြန်မာ အက္ခရာ စာတမ်း တို့ကို ရေးသား ပြုစုခဲ့သည်။ ထို့နောက် အပယ်ရတနာ လိုဏ်ဂူဘုရား စာတမ်းကို ပြုစုပြီး၊ ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေသည်။
ဦးမြသည် မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသန အသင်း ဂျာနယ်၊ ပြည်ထောင်စု ယဉ်ကျေးမှု စာစောင် စသည်တို့တွင် ဆောင်းပါးများ၊ စာတမ်းများ ရေးသားခဲ့သည်။ ယင်းတို့တွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ရေးသော ခြေတော်ရာ အကြောင်းစာ၊ နန်းဘုရား အကြောင်းစာ၊ မြန်မာဘာသာဖြင့် ရေးသော ပုန်းမကြည်အကြောင်းစာ၊ ဇမ္ဗုပတိ ဆင်းတုတော် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း အကြောင်းစာ စသည်တို့ ပါဝင်သည်။ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွား ဆင်းတုတော်များ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲလာပုံ အကြောင်းကိုလည်း ရေးသားခဲ့သည်။
နိဂုံး
ဦးမြသည် ၁၂၂၅ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလကွယ်နေ့ (၁၉၇၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၂ ရက်) အသက် ၈၅ နှစ်တွင် ကွယ်လွန် အနိစ္စရောက်သည်။
ကျမ်းကိုး
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ဒွန်ဂါးရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
ဒွန်ဂါးရွာ(Dungar)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ ကွမ်ရှင်မာကျယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၆၃၆ ဖြစ်သည်။
လာကော်ဒိုးရွာ၊ တေးမူဒိုး
လာကော်ဒိုးရွာ(Largawdoe)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ တေးမူဒိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၈၀၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တေးမူဒိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၅၅၃ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၇၄၅ ဦး နေထိုင်သည်။
အုံတေ့ရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
အုံတေ့ရွာ (Ongtayt)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်၊ ခေးအုံအွေ့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၄၆၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခေးအုံအွေ့ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၁၈ ဦး၊ မ ၆၉၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၁၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြစ်ကျိုးရွာ၊ ကညင်သောင်
မြစ်ကျိုးရွာ၊ ကညင်သောင်
ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲ
ကမ္ဘာ၏ သက်တမ်းသည် နှစ်ပေါင်း ၄.၅၄ ဘီလီယံ ရှိသည်။ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အစောဆုံးတည်ရှိခဲ့သော သက်ရှိ၏ သက်သေအထောက်အထားမှာ လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၃.၅ ဘီလီယံအကြာကဖြစ်သည်။  ဩစတျေးလျ အနောက်ပိုင်းရှိ ၃.၄၈ ဘီလီယံနှစ်သက်တမ်းရှိ သဲကျောက်တွင် အဏုဇီဝကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။   ဂရင်းလန်း အနောက်ပိုင်းရှိ နှစ်ပေါင်း ၃.၇ ဘီလီယံသက်တမ်းရှိ ဂရပ်ဖိုက်ကိုလည်း ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် သက်ရှိ၏ရုပ်ကြွင်းတစ်ခုကို အနောက်ပိုင်း ဩစတျေးလျတွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။ ယင်းသည် သက်တမ်း နှစ်ပေါင်း ၄.၁ ဘီလီယံ ရှိပြီဖြစ်သည်။ သုတေသနတစ်ယောက်၏အဆိုအရ အသက်ဇီဝသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် လျင်မြန်စွာဖြစ်ထွန်းပါက စကြဝဠာတွင်လည်း တွေ့ရလေ့ရှိသောအရာဖြစ်နိုင်သည် ဟု ဆိုလေသည်။
ကမ္ဘာပေါ်တွင် အသက်ဇီဝဖြစ်ထွန်းခဲ့ကတည်းက ကြီးမားသော မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်မှုကြီး ၅ ခုနှင့် အခြားသောဖြစ်ရပ်သေးများသည် ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲ ရုတ်တရက် လျော့ကျမှုကို ဖြစ်စေခဲ့သည်။ လွန်ခဲ့သောနှစ်သန်းပေါင်း ၅၄၀ အကြာက ဖာနီရိုဇိုးနစ် ကာလ (Phanerozoic eon) တွင် ပထမဆုံး ဆဲလ်များစွာရှိသောသက်ရှိ ဖြစ်ထွန်းမှုကြောင့် ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲသည် လျင်မြန်စွာ ကြီးထွားခဲ့သည်။ နောက်ထပ် နှစ်သန်းပေါင်း ၄၀၀ မှာ ကြီးမားသော မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်မှုများဖြင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ကာဗွန်နီဖီးရိယပ် (Carboniferous) ကာလတွင် မိုးသစ်တော ပျက်စီးမှုကြောင့် အပင်နှင့် တိရစ္ဆာန်များစွာ ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။ လွန်ခဲ့သောနှစ်သန်းပေါင်း ၂၅၁ အကြာကဖြစ်ခဲ့သော Permian–Triassic မျိုးသုဉ်းမှုဖြစ်ရပ်သည် အဆိုးဆုံးဖြစ်သည်။ အပင်များပြန်လည်ရှင်သန်ရန် နှစ်သန်းပေါင်း ၃၀ အချိန်ယူခဲ့ရသည်။ များမကြာခင်က ဖြစ်ပွားခဲ့သော Cretaceous–Paleogene မျိုးသုဉ်းမှုဖြစ်ရပ်သည် လူအများ၏ အာရုံစိုက်ခြင်းကိုခံရသည်။ အကြောင်းမှာ ယင်းဖြစ်ရပ်၌ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရှင်သန်ခဲ့ဖူးသော ဒိုင်နိုဆောများ မျိုးသုဉ်းပျောက်ခဲ့သောကြောင့်ဖြစ်သည်။
လူသားများ အုပ်စိုးသည့်ကာလရောက်လာသောအခါ ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲ လျော့နည်းမှု ဆက်လက်ဖြစ်ပွားလျက်ရှိသည်။ လူသားများကြောင့်ဖြစ်သော မျိုးသုဉ်းမှုကို Holocene မျိုးသုဉ်းမှုဟုခေါ်သည်။ ကုလသမဂ္ဂသည် ၂၀၁၁-၂၀၂၀ ခုနှစ်ကို ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲ ဆယ်စုနှစ်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။ ၂၀၂၁-၂၀၃၀ ခုနှစ်ကို ဂေဟစနစ် ပြန်လည်ထိန်းသိမ်းရေး ဆယ်စုနှစ်အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ IPBES မှ တင်ပြသော ၂၀၁၉ ခုနှစ် Global Assessment Report on Biodiversity and Ecosystem Services အစီရင်ခံစာအရ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းသော အပင်နှင့်တိရစ္ဆာန်တို့သည် မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်မည့်အန္တာရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်ဟုဆိုသည်။  IPBES ၏ ၂၀၂၀ အစီရင်ခံစာတွင်လည်း ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲဆုံးရှုံးမှုကိုဖြစ်စေသည့် လူသားတို့၏ တူညီသောလုပ်ဆောင်ချက်များသည် ကမ္ဘာကပ်ရောဂါ (Pandemic) များကို ဖြစ်စေသည်ဟုဆိုသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲ ကဏ္ဍ:မျိုးစိတ် ကဏ္ဍ:ဂေဟဗေဒ
အင်တိုင်း (အနောက်)ရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
အင်တိုင်း (အနောက်)ရွာ (Intaing(West))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ အင်တိုင်း (အရှေ့)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၉၂၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အင်တိုင်း (အရှေ့)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၁၆ ဦး၊ မ ၈၅၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၆၇ ဦးနေထိုင်သည်။
နန်းကဲရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်
နန်းကဲရွာ (Nangkei)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်၊ ရီနွဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၈၆၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရီနွဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၀၃၄ ဦး၊ မ ၈၆၀၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၆၄၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖယ်ခုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျောက်ခဲကြီးရွာ၊ မအူပင်ဆိပ်
ကျောက်ခဲကြီးရွာ (Kyaukkhegyi)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ မအူပင်ဆိပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၀၂၀၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မအူပင်ဆိပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၄၁၇ ဦး၊ မ ၂၆၁၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၀၃၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မင်းလှရွာ၊ မြောင်မြို့နယ်
မင်းလှရွာ (Minhla)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ မြောင်မြို့နယ်၊ ငါးရန့်အိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၃၀၃ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြောင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မွန်တက်ဆိုရီ
မာရီယာ မွန်တက်ဆိုရီ (Maria Montessori) သည် ၁၈၇၀ ပြည့်နှစ် တွင်မွေးဖွားပြီး ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင်ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ အီတလီမှကျောင်းဆရာမတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ဆရာဝန်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ ငယ်ရွယ်သောကလေးများကို သင်ကြားရာတွင် ယနေ့တိုင်လူသိများခဲ့သည့် မွန်တက်ဆိုရီနည်းကို တီထွင်ခဲ့သူလည်းဖြစ်သည်။ ထိုနည်းကို ရောမမြို့တော်တွင် ၁၉၀၇ ခုနှစ်၌ စတင်မိတ်ဆက်ပေးခဲ့ပြီး ကမ္ဘာအနှံ့ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရသည်။ မာရီယာ မွန်တက်ဆိုးရီးသည် အီတာလျံ အမျိုးသမီး ပညာရေး သုတေသီဖြစ်၍ မွန်တက်ဆိုးရီး ပညာသင်ကြားနည်းကို တီထွင်သူဖြစ်သည်။ ၁၈၉၄ ခုနှစ်တွင် ရောမ တက္ကသိုလ်မှ ဆေးပညာဘွဲ့ကို အီတာလျံ အမျိုးသမီးထဲတွင် ပထမဦးဆုံး ရရှိသူဖြစ်ပေသည်။ ဒေါက်တာ မွန်တက်ဆိုးရီးသည် စိတ် ပျော့ညံ့သော ကလေးများကျောင်းတွင် ကျောင်းဆရာမကြီး အဖြစ် အမှုထမ်းနေစဉ် ပညာသင်ကြားရေး နည်းသစ်များကို စမ်းသပ်ကြည့်ရာ အောင်မြင်ကြောင်း တွေ့ရလေသည်။
ထိုနောက် သာမန် ကလေးသူငယ်များကိုလည်း မိမိတီထွင်သော ပညာသင်ကြားရေး နည်းသစ်များဖြင့် သင်ကြားပေး ရလျှင် ပို၍ အောင်မြင်ရမည်ဟူသော ယုံကြည်ချက်ဖြင့် ၁၉ဝ၇ ခုနှစ် တွင် ရောမမြို့၌ မွန်တက်ဆိုးရီး စာသင် ကျောင်းကို စတင် တည်ထောင်လေသည်။ ထိုကျောင်းကို ကလေးဂေဟာဟူ၍ ကင်ပွန်းတပ်သည်။ ၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် အစိုးရက ဒေါက်တာ မွန်တက်ဆိုးရီးကို ပညာဝန်အဖြစ် ခန့်အပ်လေသည်။
မွန်တက်ဆိုရီနည်း
မွန်တက်ဆိုရီ၏နည်းသည် သာမန် အသိဉာဏ်ရှိသည့်ကလေးများနှင့် သင့်လျော်သည်ဟု သူကယုံကြည်သည်။ သို့ဖြစ်ရာ ၁၉၀၇ ခုနှစ်တွင် ပထမဦးဆုံး မွန်တက်ဆိုရီကျောင်းကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ထိုကျောင်းကို သူက "ကလေးဂေဟာ" ဟုအမည်ပေးခဲ့ပြီး ရောမမြို့ဆင်းရဲသားရပ်ကွက်တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ တစ်နှစ်အတွင်း ကမ္ဘာတစ်ဝန်းမှ မွန်တက်ဆိုရီ၏ကျောင်းသားများ ကို လာရောက်ကြည့်ရှုလေ့လာရသည် အထိအောင်မြင်ခဲ့သည်။ အသက် ၅ နှစ် မပြည့်သေးသည့်ကလေးငယ်များသည် အရေး အဖတ်တတ်မြောက်စေရန် သင်ကြားရမည့်အစား ကိုယ်ကြိုက်ရာ ကစားခြင်း၊ ကလေးကိုဒဏ်ဖြစ်စေမည့် ဖိအားပေး သင်ကြားမည့် အစား စိတ်ဖွံ့ဖြိုးရေးကိုဦးစားပေးပြီး သင်ကြားနည်းစနစ်များကို လူတိုင်းကစိတ်ဝင်စားလာကြသည်။
မွန်တက်ဆိုရီသည် သူ့ပညာရေး စနစ်ကို လွတ်လပ်မှုအပေါ်အခြေခံထားသည်။ ကလေးများအတွက် သီးသန့် စီစဉ်မှုပြု လုပ်ထားသည့် ပတ်ဝန်းကျင်တွင် သင်ကြားသူဆရာအနေဖြင့် မဟုတ်ဘဲ ထိန်းသိမ်းကြီးကြပ်သူ ဆရာက လွတ်လပ်စွာ ကလေး အလိုကျ လှုပ်ရှားခွင့်ပေးခြင်းသည် မွန်တက်ဆိုရီနည်း၏ အဓိကကျသည့်အချက်ဖြစ်သည်။
စာသင်ခန်းတစ်ခန်းတွင်ရှိသည့် ဆရာကို သူမက စီစဉ်ညွှန်ကြားသူ ဒါရိုက်တာတစ်ယောက်အနေဖြင့်သာ လက်ခံသည်။ သူတို့အလုပ်သည် ကလေးများကို သင်ကြားရန်မဟုတ်။ ကလေးများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် သူတို့စိတ်ဝင်စားပြီး သင်ယူချင်သည့် အကြောင်းအရာကို ညွှန်ကြားပြသပေး ရန်သာဖြစ်သည်။ မွန်တက်ဆိုရီက ကလေးသည် အသစ်အဆန်းကို သင်ယူချင်စိတ်ရှိပြီး၊ ပိုမိုခက်ခဲသည့်အကြောင်းအရာများကို ထပ်မံလေ့လာသင်ယူလိုစိတ်ရှိလျှင် နည်းမှန်လမ်းမှန်ဖြင့် သင်ယူခွင့်ရှိရေး ဒါရိုက်တာက လမ်းပြပေးရန် ဖြစ်သည်။
နောက်ပိုင်းကာလများ
ကလေးဂေဟာ၏ အောင်မြင်မှု သည် နောက်ထပ်ကလေးဂေဟာပေါင်း များစွာဖြစ်ထွန်းလာစေသည်သာမက အမေရိကန်နှင့် ဥရောပတွင်ပါ ကလေးဂေဟာများနှင့် ကလေးဆရာအတတ်သင်ကျောင်းများကို ဖြစ်ပေါ်လာစေခဲ့သည်။
၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင် မွန်တက်ဆိုရီသည် ဖက်ဆစ်စနစ်လွှမ်းမိုးသည့် အီတလီမှ ထွက်ပြေးပြီး၊ စပိန်နိုင်ငံ ဘာစီလိုးနားတွင် နေထိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၆ ခုနှစ် စပိန်ပြည်တွင်းစစ်ဖြစ်သည့်အချိန်တွင် နယ်သာလင်သို့တစ်ဖန်ပြောင်းရွှေ့သွားရပြန်သည်။ အမ်စတာဒန်မြို့အနီးရှိ လာရင်အရပ်တွင် ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းလေးတစ်ကျောင်းကို ဖွင့်လှစ်ရာ အတော်လေးဩဇာကြီးမား သည့် ကျောင်းဖြစ်သွားရသည်။
၁၉၃၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၇ ခုနှစ်အထိ မွန်တက်ဆိုရီသည် အိန္ဒိယနှင့် သီဟို (ယခု သီရိလင်္ကာ) တို့တွင်နေထိုင်ပြီး နယ်သာလင်သို့ မပြန်မချင်း ဆရာအတတ်ပညာကျောင်းများဖွင့်လှစ်ကာ နည်းစနစ်များကို လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးသွားသည်။ သူမသည် ဆရာများကို "ငြိမ်းချမ်းရေးလက်နက်" အဖြစ်သဘောထားသူဖြစ်သည်။ သူ့သင်နည်းဖြင့် ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်းရေးကို တစ်ဘက်တစ်လမ်းမှ ဆရာများ သို့မဟုတ် ဒါရိုက်တာများသည် အကောင်အထည်ဖော်ပေးနိုင်လိမ့်မည်ဟုယူဆထားသည်။ ပညာသင်ကြားရေးသည် ငြိမ်းချမ်းရေး အသွင်ဆောင်သဖြင့် ဆရာများကို သူမက ငြိမ်းချမ်းရေး လက်နက်အဖြစ်အသုံးချရန် စိတ်ကူးရသွားခြင်းဖြစ်သည်။
သူ့သင်ကြားနည်းစနစ်တွင် ဘာသာရေးသည်လည်း အခရာကျသည်။ ဘာသာတရားတွင် ရိုမင်ကက်သလစ်ဘာသာကို အလေးပေးသင်ကြားနိုင်စေရန် ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။ သူမရေးသားသွားသည့် ထင်ရှားသောကျမ်းများမှာ - The Montessori Method, 1912; Pedagogical Anthropology, 1913; The Absorbent Mind, 1949; and The Child in the Family, 1970 တို့ဖြစ်သည်။
မွန်တက်ဆိုးရီး ပညာသင်ကြားနည်းကို ကမ္ဘာအရပ်ရပ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ၌လည်း လိုက်နာကျင့်သုံးလျက် ရှိကြသည်။ ဒေါက်တာ မွန်တက်ဆိုးရီးသည် ဥရောပတိုက်ရှိ ပညာရေး စနစ်များကို လေ့လာရာ၌ စာသင်သား ကလေးများကို ချုပ်ချယ်လွန်းသည်ဟု ထင်မြင်သဘောရရှိခဲ့လေသည်။ တင်း လွန်းလျှင် ပြတ်၊ မာလွန်းလျှင် ဆတ်ဟု ဆိုသကဲ့သို့ ကလေးများအပေါ်တွင် ပညတ်ချက်များလွန်းပါက စည်းကမ်း ပေးရာ မရောက်ဘဲ လူတို့၏ ပင်ကို အရည်အချင်းကို ဖျက်ဆီးရာရောက်မည်ဟူ၍လည်း ယုံကြည်၏။ ထိုကြောင့် မွန်တက်ဆိုးရီး ပညာသင်ကြားနည်းတွင် ပထမ အဓိက အခြေခံချက်မှာ ကလေးများကို လွတ်လပ်စွာ လှုပ်ရှား ခွင့် ပေး၍ ထိန်းကျောင်းခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် ကလေး များသည် မိမိတို့ရရှိသော လွတ်လပ်စွာ လှုပ်ရှားခွင့်ကို ကျင့်သုံးသည့်အခါ၌ စည်းကမ်းမဲ့ မဖြစ်စေရန် သတိချပ် ရသည်။ ကလေးများကို မိမိတို့ စိတ် ကြိုက်ရာ ရွေးချယ် လုပ်ကိုင်စေခြင်းအားဖြင့် ကိုယ့်ကံကြမ္မာ ကိုယ်တိုင် ဖန်တီး နိုင်ခြင်း၊ မကြောက်မရွံ့ လုပ်ကိုင်ဝံ့ခြင်း၊ သူတစ်ပါးအား အခွင့်အရေးပေးရန် ဆန္ဒဖြစ်ပေါ်ခြင်း စသော အရည်အချင်း များနှင့် ပြည့်စုံလာနိုင်သည်ဟူ၍လည်း သဘောပေါက်ခဲ့သည်။
ကလေးများသည် အတန်းဆရာ၏ အခြိမ်းအခြောက်၊ အမြှောက် အပင့်ကြောင့် မဟုတ်ဘဲ မိမိတို့ ဝါသနာပါရာကို လုပ်ကိုင်စေ ခြင်းဖြင့် စိတ်ပါဝင်စားမှုကို ထိန်းပေး နိုင်သည်။ သို့ဖြစ်၍ မွန်တက်ဆိုးရီး၏ ကျောင်းတွင် လွတ်လပ်မှုကို အဓိက ထားလေသည်။
မွန်တက်ဆိုးရီး ပညာသင်ကြားနည်းတွင် ဒုတိယ အဓိက အခြေခံချက်မှာ အာရုံ ခွဲခြားသိမှုအတွက် လေ့ကျင့်ခန်းများ ဖြစ်သည်။ မွန်တက်ဆိုးရီးသည် ကလေးများအဖို့ မျက်စိ၊ နား၊ နှာ၊ လျှာ၊ ကိုယ် စသော အင်္ဂါအရပ်ရပ်တို့ဖြင့် အာရုံခံစားရာ၌ ခွဲခြားသိတတ်ရန်အတွက် အလွယ်ကူဆုံးနှင့် အသင့်လျော်ဆုံး ပစ္စည်း ကရိယာများကို တီထွင်ထားသည်။ ကလေးကို ဆရာ၏ အကူအညီမပါဘဲ ထိုပညာပေး ပစ္စည်းကရိယာများဖြင့် ကစား စေသည်တွင် အာရုံ ခွဲခြားသိလာမှုကို အလိုအလျောက် ရရှိ နိုင်လေသည်။ ပုံစံအားဖြင့် သူ့အပိုင်းနှင့်သူ အထူအပါးညီမှ ဆက်စပ်၍ရအောင် ခွဲစိတ်ဖြတ်တောက်ထားသော ကစားစရာ တစ်ခုကို ကလေးအား ပြန်လည် ဆက်စပ်ခြင်းအားဖြင့် ပုံပန်း သဏ္ဌာန်တစ်ခုနှင့် တစ်ခုကိုသော်လည်းကောင်း၊ အထူအပါး တစ်ခုနှင့် တစ်ခုကိုသော်လည်းကောင်း ခွဲခြား၍ သိမြင်လာ နိုင်ပေသည်။ ထိုနည်းတူ အခြားအာရုံများအတွက်လည်း သင့်ရာ ပစ္စည်းကရိယာများဖြင့် လက်တွေ့ ခွဲခြားသိမြင် လာစေရန် ကလေးတို့အား သင်ကြားရလေသည်။
စာရေးစာဖတ်ကို သင်ကြားရာ၌လည်း စက္ကူကပ်ပြား ပေါ်တွင် သဲစက္ကူ(ကော်ပတ်စက္ကူ)ဖြင့် အက္ခရာ စာလုံးကို ဖော်၍ ကပ်ထားသည်။ ထိုသဲစက္ကူအက္ခရာပေါ်တွင် ကလေး ၏လက်ဖြင့် ထပ်ရေးဆွဲစေ၍ နှုတ်မှ ထိုအက္ခရာ အသံထွက်ကို ရွတ်ဆိုစေသည်။ ရောင်စုံပုတီးစေ့များ၊ ဂေါ်လီလုံးများဖြင့်လည်း အပေါင်း၊ အနုတ်၊ အရေအတွက် စသည်တို့ကို လက်တွေ့ သင်ပြသည်။ ယင်းသို့အားဖြင့် ကလေးတို့သည် အရေး၊ အဖတ်၊ အတွက်ကို သင်ကြရာ၌ အလုပ်ဟူ၍ မထင်မှတ်ဘဲ ကစားနေသည်ဟူ၍ပင် ထင်မှတ်စေရာ ရောက်ပေသည်။
မွန်တက်ဆိုးရီး ပညာသင်ကြားနည်းတွင် တတိယ အခြေခံ ချက်မှာ နေ့စဉ်ဆောင်ရွက်ရသည့် ကိစ္စများ အတွက် လက်တွေ့ လေ့ကျင့်ခန်းများ ဖြစ်၏။ ကလေးသည် ကြယ်သီးတပ်ခြင်း၊ ဖိနပ်ကြိုးတပ်ခြင်း၊ တံမြက် လှည်းခြင်း၊ ဆေးကြောခြင်း၊ အရောင်တင်ခြင်း အစရှိသည့်ဖြင့် လက်တွေ့ လုပ်ငန်းများကို သင်ကြား လေ့လာရလေသည်။ ထိုအလုပ်များသည် လူကြီး များအဖို့ မခက်ခဲသော်လည်း မိမိတို့၏ ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ် အပိုင်းများကို ကျင်လျင်စွာ အသုံးမပြုတတ်သေးသူ ကလေး များအဖို့မူကား လွယ်ကူသော အလုပ်မဟုတ်ချေ။ အကြိမ်ကြိမ် အမှားမှား အယွင်းယွင်းဖြစ်ရပြီးမှ အမှန်အတိုင်း လုပ်ဆောင် နိုင်မည်ပင် ဖြစ်သည်။ ထိုသို့အားဖြင့် ကလေးတို့၏ စိတ်ကူး ဉာဏ် ထက်သန်လာ၍ မိမိကိုယ်ကို မိမိအားကိုးစိတ် ပေါ်ထွက် လာမည်ဟူ၍ ဒေါက်တာ မွန်တက်ဆိုးရီးက ယုံကြည်လာ လေသည်။
၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေသော ''မွန်တက်ဆိုးရီး ပညာ သင်ကြားနည်းစာအုပ်၌ ကလေးဂေဟာ'' ကျောင်းများတွင် အသက်သုံးနှစ်မှ ခြောက်နှစ်အရွယ်အထိ ကလေးတို့ကို အထက် ဖော်ပြပါနည်းများဖြင့် မည်ကဲ့သို့ လက်တွေ့စမ်းသပ် သင်ကြား ၍ မည်မျှ အောင်မြင်ကြောင်းကို ရေးသားထားသည်။ ဒေါက်တာ မွန်တက်ဆိုးရီးသည် ၁၉၅၂ ခုနှစ် မေလ ခြောက် ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်လေသည်။
ကျီးပင်စုရွာ၊ သာယာကုန်း
ကျီးပင်စုရွာ၊ သာယာကုန်း
ဖူခါလီရွာ၊ ဇင်ပိုင်ညာ
ဖူခါလီရွာ၊ ဇင်ပိုင်ညာ
သာဖေစု
သာဖေစု
လူမျိုးစု
လူမျိုးစု တစ်ခု (သို့မဟုတ် လူမျိုး) သည် လူအများ စုထားသည့်အဖွဲ့ တစ်ခုဖြစ်ပြီး အဖွဲ့ဝင်များသည် တူညီသော ဆက်ခံမှု၊ တူညီသော ဘာသာစကား၊ တူညီသော ယဉ်ကျေးမှု (ကိုးကွယ်မှု တစ်ခုတည်းကို အတူကိုးကွယ်ခြင်း အပါ အဝင်) နှင့် တူညီသောမျိုးရိုး သို့မဟုတ် မျိုးနွယ်စုတွင်းတွင်သာလက်ဆက်ခြင်း တို့ကို အလေးထားသည့် သဘော တရားတို့မှတဆင့် တစ်ဦးနှင့် တစ်ဦး အမှတ်သညာ ပြုကြသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ၎င်းသည် တိကျသော ပထဝီအနေအထားဆိုင်ရာ နေရာတစ်နေရာ၊ အစားအစာနှစ်သက်ပုံ အပါအဝင် တူညီသော ဘာသာစကား နှင့် ရိုးရာဓလေ့များ နှင့် တူညီသော ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ ယုံကြည်ချက်တို့နှင့် ဆက်သွယ်ထားသော ဇာတိမြေ အတွင်း စိတ်ဝင်စားမှုကို မျှဝေထားသည့် မြင့်မားသော ဇီဝဗေဒသဘောတရားဖြင့် မိမိကိုယ်ကိုဆက်လက် တည်တံ့ စေသော အုပ်စုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ လူမျိုးစုတစ်စု၏ အဖွဲ့ဝင်များသည် လူမျိုးစုတစ်စုတွင် ပိုင်ဆိုင်ကြောင်း အသိရှိကြသည်။ ထို့ပြင် လူမျိုး၏ ကိုယ်ပိုင် လက္ခဏာသည် အခြားသော အုပ်စုတို့မှ ကွဲပြားခြားနားကြောင်း အသိအမှတ်ပြုခြင်းဖြင့် ပိုမို၍ထင်ရှားစေသည်။ ထိုသို့ သော အမှတ်သညာပြုခြင်း ဖြစ်ပေါ်လာစေသည့် ဖြစ်စဉ်များကို လူမျိုးစု မူလအစ ဟု ခေါ်သည်။
ရွာသစ်ကုန်းရွာ၊ ကညင်သောင်
ရွာသစ်ကုန်းရွာ၊ ကညင်သောင်
လူမျိုးစု
အမည်မှည့်ခေါ်ပုံ နှင့် အနက်ဖွင့်ဆိုချက်
လူမျိုးစုနှင့်ဆိုင်သော နှင့် လူမျိုးစု ဟူသော အသုံးအနှုန်းများသည် ဂရိ စာလုံး ἔθνος ethnos (အက်သနိုစ်) မှ ဆင်းသက်လာပြီး ပုံမှန်အားဖြင့် "လူမျိုး" ဟူ၍ပြန်ဆိုနိုင်သည်။ ထိုအသုံးအနှုန်းများသည် လက်ရှိ ကွဲပြားခြားနား သော ရိုးရာတို့ကို အတူမျှဝေနေကြသော တူညီသည့်မျိုးရိုးရှိသည်ဟု ယူဆကြသည့် လူအများအား ရည်ညွှန်းသည်။
၁၉ ရာစုအလယ်တွင် ခေတ်ပေါ် အနက်ဖွင့်ဆိုမှု ပေါ်ပေါက်လာပြီး၊ "လူထုတစ်ရပ်" သို့မဟုတ် "လူမျိုးတစ်မျိုး" ၏ သဘောတရား ကို ဖော်ပြသည်။ လူမျိုးဝိသေသ ဟူသည့် အသုံးအနှုန်းသည် ၂၀ ရာစု၏ အသစ်ထွင်သောစကားဖြစ်ပြီး ၁၉၅၀ နှစ်များမှ စ၍ အတည်ပြုလက်ခံလာခဲ့သည်။ လူမျိုး ဟူသော အသုံးအနှုန်းသည် အကြောင်းအရာ ပေါ်မူတည်၍ လူမျိုးဝိသေသနှင့် အဓိပ္ပာယ်တူ သို့မဟုတ် နိုင်ငံသား နှင့် အဓိပ္ပာယ်တူသုံးသည် (လွတ်လပ်သော အချုပ်အခြာ အာဏာရှိသည့် နိုင်ငံတွင်)။
"လူမျိုးစု" ဟူသည့် ခေတ်ပေါ်သုံးစွဲမှုသည် စက်မှုနိုင်ငံတို့ ပြင်ပအုပ်စုများဖြစ်သော အခြားနိုင်ငံမှ ရွှေ့ပြောင်းဝင်လာ သူများ နှင့် ဒေသခံလူထု နှင့်ပတ်သက်သော အမျိုးအစားများစုံလင်လှသော ပက်ပင်းကြုံတွေ့မှုတို့ကို ပိုမိုရောင်ပြန်ဟပ် လာစေသည်။ ထို့ကြောင့် "လူမျိုး" ဟူသည် "နိုင်ငံသား" နှင့်ဆန့်ကျင်ဘက် အဖြစ်ရှိသွားပြီး ပြောင်းရွှေ့ဝင်လာခြင်းမှ တဆင့် သို့မဟုတ် အောင်နိုင်ခြင်းမှတဆင့် ရောက်လာသည့် ထူးခြားသော ယဉ်ကျေးမှု ပုံဖော်သတ်မှတ်ချက်များနှင့် လူထု အား ရည်ညွှန်းသည်။ ယင်းသည် မတူညီသော ယဉ်ကျေးမှု ခေတ်ရေစီးကြောင်းနှင့် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ သို့မဟုတ် "လူမျိုး" ဟူ၍ ဖြစ်လာဖွယ်ရှိသည်။ လူမျိုးစု ဟူသည့် အသုံးအနှုန်းကို ၁၉၃၅တွင်ပထမဆုံး သုံးနှုန်းခဲ့ပြီး အောက်(စ်) ဖို့(ဒ်) အင်္ဂလိပ် အဘိဓာန် တွင်းသို့ ၁၉၇၂ တွင် ဝင်ရောက်လာသည်။
ထို့ကြောင့် ယနေ့ခေတ်၏ နေ့စဉ်သုံး ဘာသာစကားတွင် "လူမျိုး" နှင့် "လူမျိုးဝိသေသ" ဟူသော စကားလုံးများသည် တိုင်းတပါးမှလာသော လူများ၊ လူနည်းစု ပြဿနာများ နှင့် လူမျိုးရေး အဓိကရုဏ်းများအား ဝိုင်းပြနေဆဲဖြစ်သည်။
လူမှုရေးသိပ္ပံ တွင်၊ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ ထိုသုံးစွဲမှုသည် မိမိတို့ကိုယ်တိုင်နှင့် အခြားသူများမှ ယဉ်ကျေးမှုအရ ထူးခြား သည်ဟု ရှင်းလင်းစွာ သတ်မှတ်ထားသော လူသားအုပ်စုများအားလုံးသို့ ပိုမိုပြီး ယေဘုယျကျလာပြီဖြစ်သည်။"လူမျိုးစု" ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို လူမှုရေးလေ့လာမှုများသို့ သယ်ယူလာသော သူများထဲမှ ပထမဆုံးမှာ ဂျာမန် လူမှုဗေဒပညာရှင် Max Weber (မက်စ်ဝီဘာ ) ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းကဖွင့်ဆိုရှင်းလင်းထားသည်မှာ -သွင်ပြင်ပုံစံ သို့မဟုတ် ထုံးတမ်းဓလေ့တူညီမှု သို့မဟုတ် ထိုနှစ်ခုလုံးတူညီမှုကြောင့်လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် ကိုလိုနီပြုခဲ့သည့် အမှတ်ရစရာများနှင့် ရွှေ့ပြောင်းခဲ့သည့် အမှတ်ရစရာများကြောင့် ထိုလူအုပ်စုများသည် သူတို့၏ တူညီသောဆင်းသက်လာမှုတွင် နှလုံးသွင်းယုံကြည်လက်သင့်ခံပြီး အမှန်တကယ် သွေးချင်းတော်စပ်နေရန် အဓိက မကျဘဲ ထိုယုံကြည်မှုသည်သာ အုပ်စုဖြစ်ပေါ်လာစေရန် အတွက် အလွန်အရေးကြီးလှသည်။
လူမျိုးဝိသေသအား နားလည်ရန် ချဉ်းကပ်နည်းများ
လူသားတို့ဘဝနှင့် လူမှုဝန်းကျင်တွင် လူမျိုးဝိသေသ၏သဘောသဘာဝကို အချက်တစ်ခုအဖြစ် နားလည်ရန် ကြိုးစား သောအခါ လူမျိုးဝိသေသအားနားလည်ရန် ကွဲပြားသောချဉ်းကပ်နည်းများကို လူမှုသိပ္ပံပညာရှင် အမျိုးမျိုးမှ သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ထိုသို့သော ချဉ်းကပ်နည်းများ၏ ဥပမာတို့မှာ- ကမ္ဘာဦးဝါဒီ၊ ပဓာနဝါဒီ၊ ရေရှည်ဝါဒီ၊ ဖန်တီးမှုဝါဒီ၊ ခေတ်ပေါ်ဝါဒီ နှင့် ဖြေရှင်းမှုဝါဒီ တို့ ဖြစ်သည်။
လူမျိုးဝိသေသ နှင့် မျိုးရိုး
Weber (ဝီဘာ) မတိုင်ခင်က မျိုးရိုးနှင့် လူမျိုးဝိသေသတို့အား တူညီသောအရာတစ်ခု၏ အမြင်နှစ်မျိုး အဖြစ် မြင်ခဲ့ကြ သည်။ ၁၉၀၀ ဝန်းကျင်နှင့် လူမျိုးဝိသေသအား ပဓာနကျ၊ ကမ္ဘာဦးကျစွာ နားလည်မှုမှာ လွှမ်းမိုးနေခဲ့သည့် မတိုင်မီတွင်၊ လူထုအကြား ယဉ်ကျေးမှုမတူညီကြခြင်းသည် မွေးရာပါ ထူးခြားသည့်လက္ခဏာများ နှင့် သက်ရောက်မှုများ တို့၏ရလဒ်အဖြစ် မြင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုအချိန်သည် ဦးခေါင်းခွံပုံစံကဲ့သို့သော ပြင်ပရုပ်လက္ခဏာများ မတူညီကြသော လူဦးရေတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အမူအကျင့်ဆိုင်ရာဉာဉ်တို့အား အပြန်အလှန်အားဖြင့် ဆက်စပ်နှီးနွယ်နိုင်ကြောင်း ဦးခေါင်းခွံပုံစံကိုကြည့်၍ လူ၏ဉာဉ်ကို စူးစမ်းတွက်ချက်ခြင်း ကဲ့သို့သော "သိပ္ပံပညာ" မှ အခိုင်အမာဆိုခဲ့သည်။ လူမှုရေးတည်ဆောက်မှု၊ မျိုးရိုး နှင့် လူမျိုးဝိသေသ တို့မှာ တစ်ခုမှတစ်ခု ပိုင်းခြားထားမှုအဖြစ် ဝီဘာ၏ လူမျိုးဝိသေသ အား မိတ်ဆက်မှုပြုခြင်းတွင် တွေ့ရသည်။ ဇီဝဗေဒ အရ ကောင်းမွန်စွာတည်ရှိနေသော မျိုးရိုးများအား လူမှုရေး ယုံကြည်ချက် သည် ဆက်လက်တည်မြဲလျက်ရှိသည်။