မြန်မာနိုင်ငံ_သတင်းစာများ
မြန်မာ့ပထမဆုံးသတင်းစာများ
မြန်မာပြည်တွင် ပထမဆုံး ထုတ်ဝေခဲ့သည့် မော်လမြိုင် ခရော်နီကယ် သတင်းစာ ကို စတင်ပုံနှိပ်သည့် ခုနှစ်မှာ ၁၈၃၆ ခုနှစ်ဖြစ်၍ ထိုစဉ်က အနောက်နိုင်ငံများ၌ သတင်းစာလုပ်ငန်းမှာ သိသိသာသာကြီး တိုးတက်လျက် ရှိနေပေပြီ။ ၁၈၂၄ ခုနှစ်တွင် ပထမအင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲ ပြီးဆုံးခဲ့ပြီးနောက် အင်္ဂလိပ် အား မြန်မာ က တနင်္သာရီ နှင့် ရခိုင်တိုင်းတို့ကို ပေးလိုက်ရသည်။ ထိုနယ်များတွင် အင်္ဂလိပ်တို့သည် လွတ်လပ်စွာ စီမံအုပ်ချုပ်ခွင့်၊ စီးပွားကုန်သွယ်ခွင့်၊ သာသနာပြုခွင့်နှင့် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခွင့်တို့ကိုပါ တပါတည်းရရှိလေသည်။ မော်လမြိုင်မြို့တွင် ပထမဆုံးထုတ်ဝေနိုင်ခဲ့သည့် မော်လမြိုင် ခရော်နီကယ် သတင်းစာကို တနင်္သာရီတိုင်း မင်းကြီး ဗလန်ဒယ် ဆိုသူက အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ၁၈၃၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃ ရက်နေ့၌ ထုတ်ဝေခဲ့၏။ ပထမဆုံး အယ်ဒီတာ မှာ အစိုးရအခမဲ့ကျောင်း၌ ကျောင်းအုပ် လုပ်နေသော အမေရိကန် သာသနာပြု ဆရာကြီး ဗင်းနက်ဖြစ်သည်။ နောင်တွင် ကျောင်းကိစ္စများထက် သာသနာပြု ကိစ္စများတွင် ပို၍စိတ်ဝင်စားကာ ဆောင်ရွက်နေသည်ကို အစိုးရက တွေ့ရှိသဖြင့် ကျောင်းကို ပိတ်ထားရပြီးလျှင် သတင်းစာ ကိုလည်း ခေတ္တမျှ ရပ်ဆိုင်းထားရလေသည်။ ၁၈၃၇ ခုနှစ်မတ်လ ၂ဝ ရက်နေ့တွင် ကာလကတ္တားမြို့မှ သာသနာပြုဆရာကြီး ဂျီ၊ ဂျီ၊ ဟပ်ဖ ရောက်ရှိလာသဖြင့် သတင်းစာကို ၁၈၃၇ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၅ ရက်နေ့၌ ပြန်လည်ထုတ်ဝေလေသည်။ ထိုစဉ်က သတင်းစာကို လပေးယူသူများမှာ ၁ဝ ယောက်မျှသာရှိသည်။ သို့သော် ကြော်ငြာများနှင့် အပြင်ပုံနှိပ်လုပ်ငန်းများမှ ရရှိသည့် ငွေများသည် သတင်းစာ ထုတ်နိုင်အောင် ရရှိလေသည်။ မော်လမြိုင် ခရော်နီကယ် သတင်းစာသည် ဗြိတိသျှ အစိုးရထုတ် သတင်းစာ တစ်စောင်ဖြစ်၍ အစိုးရအမှု ထမ်းများနှင့် အစိုးရဌာနမှသတင်းများကို ထည့်သွင်း ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ အထောက်အထားများအရ သိရှိရသလောက် ပထမဆုံး တိုင်းရင်းဘာသာဖြင့် ထုတ်ဝေသော သတင်းစာမှာ ဆဉ်တာူ်ဂဖီ (ဝါ) မောနင်းစတား ဖြစ်၍ ၁၈၄၁ ခုနှစ်၌ ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ယင်းသတင်းစာကို ကရင်ဘာသာဖြင့် ခရစ်ယန် နှစ်ခြင်းသာသနာပြုအဖွဲ့က ထုတ်ဝေခဲ့၍ ထိုအဖွဲ့ကပင် ၁၈၄၂ ခုနှစ်၌ ဓမ္မသိတင်းစာ ကို မြန်မာ ဘာသာဖြင့် မော်လမြိုင်မြို့တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ဓမ္မသိတင်းစာသည် မြန်မာဘာသာ ဖြင့် ထုတ်ဝေသော သတင်းစာများတွင် အစောဆုံးဖြစ်သည်။ ထိုသတင်းစာများသည် ခရစ်ယန် နှစ်ခြင်းသာသနာပြုအဖွဲ့မှ ထုတ်ဝေခြင်း ဖြစ်သဖြင့် အယူဝါဒရေး လုပ်ငန်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အထူးရေးသားဖော်ပြသည်။ သို့သော် မြန်မာနိုင်ငံ သတင်းနှင့် ကမ္ဘာ့သတင်းများကိုလည်း ထည့်သွင်းဖော်ပြ သေးသည်။ ပမာအားဖြင့် ၁၈၅၂ ခုနှစ် ဧပြီလ ၄ ရက်၊ ၁၂၁၄ ခုနှစ် တန်ခူးလပြည့်ကျော် ၁ဝ ရက်နေ့ထုတ် ဓမ္မသိတင်းစာ သတင်းစာ ဒသမတွဲ၊ အမှတ် ၄ ၌ အင်္ဂလိပ်မင်းနှင့် မြန်မာမင်းတို့ စစ်တိုက်ကြသည် အကြောင်းဟူ၍ ခေါင်းစဉ် တပ်လျက် ဒုတိယအင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲ အကြောင်းကို ရေးသား ဖော်ပြထားလေသည်။ ဓမ္မသတင်းစာသည် များသောအားဖြင့် စာမျက်နှာ ၁၂ မျက်နှာရှိ၍ တစ်လတွင် တစ်ကြိမ် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ကြည့်ခနှုန်းမှာ တစ်နှစ်လျှင် တစ်ကျပ်ဖြစ်၏။ မော်လမြိုင်မှာပင် အခြားသတင်းစာများ ဆက်ကာဆက်ကာ ထွက်ပေါ်လာ၏။ ၁၈၄၆ ခုနှစ်တွင် စစ်ဘက်နှင့် အုပ်ချုပ်ရေး ဘက်ဆိုင်ရာ အရာရှိများက ကမ္မကထ ပြုပြီးလျှင် အရှေ့ အိန္ဒိယကုမ္ပဏီမှ ငွေကြေး စိုက်ထုတ်ပေး၍ အင်္ဂလိပ် ဘာသာဖြင့် ထုတ်ဝေသည့် မော်လမြိုင် အက်ဗာတိုက်ဇာ (ဝါ) မော်လမြိုင်ကြော်ငြာ သတင်းစာ ဟူ၍ ပေါ်လာ၏။ အယ်ဒီတာ၊ ပုံနှိပ်သူနှင့် ထုတ်ဝေသူမှာ ဝှစ်တန်ဆိုသူ ဖြစ်သည်ဟု သိရှိရ၏။ ၁၈၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဒဗျူတောမတ် ကုမ္ပဏီပိုင် မော်လမြိုင်တိုင်း သတင်းစာ ဟူ၍ ပေါ်သေး၏။ ထိုသတင်းစာကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ထုတ်ဝေခဲ့၏။ မော်လမြိုင် အက်ဗာတိုက်ဇာ သတင်းစာနှင့် မော်လမြိုင်တိုင်း သတင်းစာတို့သည် အချင်းချင်း ပူးပေါင်း ကြပြီးလျှင် ၁၈၅၁ ခုနှစ်၌ မော်လမြိုင် အက်ဗာတိုက်ဇာ အမည်ဖြင့် ထုတ်ဝေကြသည်။ ၁၈၅၂ ခုနှစ်တွင်ကား မော်လမြိုင်တိုင်း အမည်ဖြင့် ထုတ်ဝေပြန်သည်။ ထိုနောက်မှတစ်ဖန် မော်လမြိုင်အက်ဗာတိုက်ဇာ နာမည်ဖြင့် ထုတ်ဝေ ပြီးလျှင် တည်မြဲသွားလေသည်။ ထိုသတင်းစာသည် လက်အမျိုးမျိုးပြောင်းကာ ထွက်ခဲ့သည်။ ဂျေ ဗေလီ၊ ဟျူး၊ ချား လောတို့နှင့် ထုတ်ဝေခဲ့ရာမှ ၁၉ဝ၈ ခုနှစ်တွင် ဗင်ဂျမင်က ဆက်ခံထုတ်ဝေခဲ့၏။ ၁၉၁ဝ ပြည့်နှစ်ခန့်တွင် ထိုသတင်းစာကို ကက်စတာဆိုသူက အယ်ဒီတာအဖြစ် ဆောင်ရွက်၍ တနင်္လာ၊ ဗုဒ္ဓဟူး၊ သောကြာနေ့များ၌ ထုတ်ဝေခဲ့သည်ဟု သိရှိရ၏။ ၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင်ကား လျောင်အချွိုင်းက လေလံနှင့် ဝယ်ယူပြီးသော် အယ်ဒီတာ မောင်မောင်သိန်း ကွယ်လွန် သောအခါ ပီတာဆိုသူက အယ်ဒီတာအဖြစ် ဆောင်ရွက်၍ ၁၉၃၇ ခုနှစ်အထိ ထုတ်ဝေခဲ့သည်ဟု သိရှိရပေသည်။ ၁၈၆၆ ခုနှစ်တွင် မော်လမြိုင် အော့ဗဇာဗာ သတင်းစာ ထွက်ပေါ်ခဲ့၍ အခြား သတင်းစာများလည်း ထွက်ခဲ့ ပျက်ခဲ့ကြသည်ဟု သိရှိရ၏။ ထိုစဉ်က သတင်းစာများ၌ စစ်သတင်းများ၊ နယ်ပယ် အခြေအနေ သတင်းများနှင့် ကူးသန်း ရောင်းဝယ်ရေး သတင်း အနည်းငယ်တို့သာ ပါရှိကြလေသည်။