cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ခရာကျသော မျိုးစိတ်များ
သမိုင်းကြောင်း
ခရာကျသော မျိုးစိတ်များဆိုင်ရာ အယူအဆကို သတ္တဗေဒပညာရှင် ရောဘတ် ထရိ ပိန်း (Robert T. Paine) မှ ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ရောဘတ် ထရိ ပိန်းသည် ကြယ်ငါးများ နှင့် ဂုံးကောင်များ အပါအဝင် ဒီရေမြင့်ချိန်နှင့် ရေနိမ့်ပိုင်းမျဉ်းအကြားရှိ ဇုံမှ ရေငန်နေ ကျောရိုးမဲ့ သတ္တဝါများနှင့် ပတ်သက်သော ၎င်း၏ လေ့လာတွေ့ရှိချက်များနှင့် စမ်းသပ်မှုများကို ရှင်းပြရန် ထိုအယူအဆကို တီထွင်ခဲ့သည်။ သူသည် ကြယ်ငါးများကို ဧရိယာတစ်ခုမှ ဖယ်ရှားကြည့်၍ ဂေဟစနစ်အပေါ်သက်ရောက်မှုများကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ သူ၏ ၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် ရေးသားတင်သွင်းခဲ့သည့် စာတမ်းများဖြစ်သော Food Web Complexity နှင့် Species Diversity တွင် ရောဘတ် ထရိ ပိန်းသည် ဝါရှင်တန် ရှိ Makah ပင်လယ်အော်တွင် ထိုကဲ့သို့သောစနစ်ကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ သူ၏ ၁၉၆၉ ခုနှစ် စာတမ်းတွင် ရောဘတ် ထရိ ပိန်းသည် အဓိကဥပမာအနေဖြင့် Pisaster ochraceus ကြယ်ငါးမျိုးစိတ်များနှင့် ကုံးမျိုးစိတ်ဖြစ်သော Mytilus californianus ကို အသုံးပြုကာ ခရာကျသော မျိုးစိတ်အယူအဆကို အဆိုပြုခဲ့သည်။ Ocher ကြယ်ငါးသည် ယေဘုယျဆန်သော သားရဲမုဆိုးဖြစ်ပြီး chitons၊ limpets၊ ခရုများ၊ barnacles၊ echinoids နှင့် decapod crustacea တို့ကိုပင် စားသုံးလေ့ရှိသည်။ ရောဘတ် ထရိ ပိန်းသည် ocher starfish ကို ဂေဟစနစ်မှ ဖယ်လိုက်သောအခါ ဂုံးများသည် အခြားမျိုးစိတ်များထက် လျင်မြန်စွာ ကြီးထွားလာသည်ကို တွေ့ရှိခဲ့လေသည်။ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခြင်း အခန်းကဏ္ဍတွင် ထိုအယူအဆသည် ရေပန်းစားလာခဲ့ပြီး ခရာကျသော မျိုးစိတ် သားရဲတိရစ္ဆာန်များကို ဖယ်ရှားခြင်းကဲ့သို့သော လူသားများ၏ လုပ်ဆောင်မှုများကြောင့် ဂေဟစနစ်ကို ပျက်စီးစေသည့်နေရာများကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန် လှုံဆော်ရာ၌ အထောက်အကူဖြစ်စေခဲ့သည်။
အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆိုချက်
ခရာကျသော မျိုးစိတ်တစ်ခုအား ရောဘတ် ထရိ ပိန်းမှ ၎င်း၏ ကြွယ်ဝမှုနှင့် ဆက်စပ်၍ ၎င်း၏ပတ်ဝန်းကျင်အပေါ် အချိုးမညီမျှစွာ သက်ရောက်မှုကြီးမားသော မျိုးစိတ်တစ်ခုအဖြစ် အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆိုခဲ့ပါသည်။ ၎င်းကို ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် Davic ဆိုသော သိပ္ပံပညာရှင်မှ "မျိုးစိတ်ကွဲပြားမှုနှင့် ပြိုင်ဆိုင်မှု အပေါ် မှ အောက်သို့ သက်ရောက်မှုရှိသည့် ပြင်းထန်စွာ အပြန်အလှန်တုံ့ပြန်သောမျိုးစိတ်များ" အဖြစ် အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆိုခဲ့ပြီး ရှင်သန်ကျက်စားရာအုပ်စုအတွင်း ၎င်း၏ဇီဝဒြပ်ထုကြီးစိုးမှုနှင့် ဆက်စပ်မှုမှာကြီးမားလေသည်။ thumb| Acorn banksia၊ Banksia prionotes သည် အရေးကြီးသော ဝတ်မှုန်ကူးသူများ၊ ပျားရည်စားသုံးသူများအတွက် တစ်ခုတည်းသော ဝတ်ရည်အရင်းအမြစ်ဖြစ်သည်။
ဂေဟစနစ် အင်ဂျင်နီယာများ
ခရာကျခြင်းနှင့် တွဲဖက်၍ သုံးစွဲသော ဝေါဟာရမှာ ဂေဟစနစ် အင်ဂျင်နီယာဖြစ်သည်။ မြောက်အမေရိကတွင် လွင်ပြင်ခွေးများသည် ဂေဟစနစ်အင်ဂျင်နီယာများဖြစ်သည်။ လွင်ပြင်ခွေး တွင်းပေါက်များသည် တောင်ပေါ်နေ ပလိုဗာ ငှက်များနှင့် တွင်းအောင်းဇီးကွက်များအတွက် အသိုက်ပြုလုပ်ရာ နေရာများဖြစ်သည်။ လွင်ပြင်ခွေးများ၏ လိုင်ခေါင်းစနစ်များသည် စိမ့်ကျခြင်းနှင့် တိုက်စားခြင်းမှ ကာကွယ်ရန် မိုးရေကို ရေဝေရေလဲနေရာထဲသို့ ပို့ဆောင်ရာတွင်လည်း ကူညီပေးပြီး စားကျက်နေရာပြောင်းလဲမှု ရလဒ်ဖြစ်စေသည့် လေဝင်လေထွက်နှင့် ပြောင်းပြန်လှန်ခြင်းဖြင့် မြေဆီလွှာ၏ဖွဲ့စည်းမှုကို ပြောင်းလဲရာ၌လည်း အရေးပါသည်။ thumb| သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ပြောင်းလဲစေသော တိရိစ္ဆာန်များ တည်ဆောက်ထားသည့် ဘီဗာဆည် ဘီဗာရှဉ့်ဝံသည် လူသိများသော ဂေဟစနစ်အင်ဂျင်နီယာ မျိုးစိတ်ဖြစ်ပြီး ခရာကျသော မျိုးစိတ်လည်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ၎င်း၏နယ်မြေကို စမ်းချောင်းတစ်ခုအား ရေကန် သို့မဟုတ် စိမ့်ကန်တစ်ခုအဖြစ် ပြောင်းလဲသည်။ ဘီဗာများသည် ၎င်းတို့၏ ဆည်များအတွက် အသုံးပြုရန်အတွက် ရှေးဦးစွာ သစ်ပင်အဟောင်းများကို ခုတ်လှဲခြင်းဖြင့် မြစ်ကမ်းရိုးတန်း ဒေသများ၏ အစွန်းများကို ပြောင်းလဲခြင်းဖြင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ထိခိုက်စေပါသည်။ သို့ရာတွင် ငယ်ရွယ်တဲ့သစ်ပင်တွေကို နေရာယူနိုင်စေတယ်။ ဘီဗာ ဆည်များသည် ၎င်းတို့တည်ဆောက်ထားသော မြစ်ကြောင်းဧရိယာကို ပြောင်းလဲစေသည်။ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်၊ မြေဆီလွှာနှင့် အကြောင်းရင်းများစွာပေါ် မူတည်၍ ဤရေကာတာများသည် ချောင်းများနှင့် မြစ်ကမ်းရိုးတန်းအစွန်းများကို စိုစွတ်သောမြေများ၊ မြက်ခင်းများ၊ သို့မဟုတ် မြစ်ချောင်း သစ်တောများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲပေးပါသည်။ ဤရေကာတာများသည် ကုန်းနေရေနေသတ္တဝါများ၊ ဆော်လမွန်နှင့် သီချင်းငှက်များ အပါအဝင် မျိုးစိတ်ပေါင်းများစွာအတွက် အကျိုးပြုကြောင်းပြသနေလေသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဂေဟဗေဒ ကဏ္ဍ:ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး ဇီဝဗေဒ
ကြိုကုန်းရွာ၊ ဆည်
ကြိုကုန်းရွာ၊ ဆည်
ကျောက်တိုင်ရွာ၊ မြစ်ဝ
ကျောက်တိုင်ရွာ၊ မြစ်ဝ
ကင်မွန်းကံ
ကင်မွန်းကံရွာ
သင်္ဘေလှ (ရခိုင်)ရွာ၊ သဲချောင်း
သင်္ဘေလှ (ရခိုင်)ရွာ၊ သဲချောင်း
ပတ္တမြား
ပတ္တမြားသည် တွင်းထွက်ကျောက် တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ပတ္တမြား၏ အရောင်သည် အများအားဖြင့် အနီရောင်ဖြစ်သည်။ တွင်းထွက်ကျောက်ထဲတွင် အရည်အသွေးကောင်းပါက တန်ဖိုးကြီးလေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မိုးကုတ်ဒေသမှ အများဆုံး ထွက်ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် မိုးကုတ်ဒေသကို ပတ္တမြားမြေဟုလည်း တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ပြဒါးဓာတ်များ ကိန်းအောင်းရာမှ ဖြစ်လာသည်ဟု ရှေးအယူရှိသောကြောင့် ပြဒါးများဟု ခေါ်ရာမှနေပြီး နောင်တွင် ပတ္တမြားဟု အမည်တွင်လာသည်ဟု ပြောဆိုကြသည်။
ဓာတုဗေဒဖွဲ့စည်းမှု
ဓာတုဗေဒအရ ပတ္တမြားနှင့် နီလာသည် အလူမီနီယံအက်တမ် ၃ခုနှင့် အောက်စီဂျင်အက်တမ်၂ခုတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကိုရမ်ဒမ် (Al2O3) ဒြပ်ပေါင်းသာဖြစ်သည်။ ထိုဒြပ်ပေါင်းအတွင်းသို့ ခရိုမီယံ ဒြပ်စင်အနည်းငယ်ပါဝင်သောကြောင့် အနီရောင်အဖြစ် အရောင်ရှိနေရခြင်း ဖြစ်သည်။ ပုံဆောင်စနစ်မှာ တြိဂုဏ်စနစ်ဖြစ်ပြီး ရောင်လက်အားဖြင့် ဖန်ရောင်လက်ဖြစ်သည်။ မာဆင့်မှာ ၉ ရှိပြီး သဘာဝတွင်းထွက်များအနက် စိန်ပြီးလျှင် အမာဆုံးတွင်းထွက်ဖြစ်သည်။
ပတ္တမြားအတု
တန်ဖိုးကြီးလူကြိုက်များသောကြောင့် ပတ္တမြားကို အတုဖန်တီးကာ လိမ်လည်ရောင်းချခြင်းမှာလည်း ပေါ်ပေါက်လာရသည်။ ပတ္တမြားအတုပုံစံနှစ်မျိုးရှိသည်။ ပထမတစ်မျိုးမှာ:ပတ္တမြားနှင့်ဆင်တူသော အခြားတွင်းထွက်ကျောက်မျက် (ဥပမာ- ပတ္တမြားနီးပါးလှပသည့် အညံ့ပန်း)ဖြစ်ပြီး၊ ထိုကဲ့သို့သော ကျောက်မျက်များကို ဆင်တူရိုးမှားဟုသတ်မှတ်ပြီး ကျောက်မျက် ရတနာတို့၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများဖြင့် ခွဲခြားနိုင်ပေသည်။
ဒုတိယတစ်မျိုးမှာ : လူတို့၏အားထုတ်မှုဖြင့် ပတ္တမြား၏ ဓာတုဒြပ်ပေါင်းဖြစ်သည့် ကိုရိုဒမ်ဒြပ်ပေါင်းအား ကျိုချက်ကာ တစ်စက်ခြင်းပုံလောင်းအအေးခံခြင်းအားဖြင့် ရရှိလာသည့် ချက်ကျောက်အမျိုးအစားဖြစ်ပေသည်။ ၎င်းကို ဈေးကွက်အတွင်းတွင် ချက်ကျောက် ဟုသတ်မှတ်ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ အဆိုပါ ချက်ကျောက်များအား ဆယ်ဆချဲ့မှန်ဘီလူးဖြင့်သော်လည်းကောင်း ဓာတ်ခွဲခန်းသုံး အဏုကြည့်မှန်ဘီလူးဖြင့်သော်လည်းကောင်း ကောင်းစွာစစ်ဆေးကြည့်လျှင် အအေးခံအစက်ချသည့် အလွှာအလိုက် လိုင်းကြောင်း(မျဉ်းကွေး)များအထပ်ထပ်တွေ့ရှိခြင်းဖြင့် ချက်ကျောက်(အတု) ဖြစ်ကြောင်းကို သိရှိနိုင်သည်။
ကျမ်းကိုး
ကဏ္ဍ:သဘာဝတွင်းထွက် ကျောက်မျက်များ
ပန်းတိမ်ကုန်းရွာ၊ ဆည်
ပန်းတိမ်ကုန်းရွာ၊ ဆည်
ကျိုက်ကမာစိန်စေတီ
ကျိုက်ကမာစိန်စေတီသည် အနော်ရထာလမ်းနှင့် ဗိုလ်တထောင်ဘုရားလမ်းထောင့် တွင်ရှိပြီး ယခုအခါ ဘုန်းကြီးကျောင်းများဖြင့် ကွယ်နေသည်။
ကျိုက်ကမာစိန်စေတီဟူသည်မှာ မွန်ဘာသာအားဖြင့် ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ကျိုက်=ဘုရား၊ ကမာ=ရေကန်၊ စိန်=ဆင်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ ““ဆင်ကျကန်စေတီ”” ဟု ဖွင့်ဆိုရမည်ဖြစ်၏။ ရွှေတိဂုံစေတီတော်၏ အရှေ့တောင်ယွန်း၊ ပုဇွန်တောင်ချောင်းအနီး အရပ်၌ တည်ရှိသော စေတီတော်အား ဆင်များရေသောက် ဆင်းသက်ကြသည့် ရေကန်ကြီးရှိသည်ကို အစွဲပြု၍ ““ကျိုက်ကမာစိန် ဘုရား”” ဟု ခေါ်တွင်ကြောင်း အမှတ်အသားရှိ၏။
ကျိုက်ကမာစိန် စေတီသမိုင်းသည် ဆူးလေစေတီတော်၊ ကျိုက္ကစံစေတီတော်၊ ကျိုက်ခေါက်စေတီတော်တို့နှင့် ဆက်စပ်မှုရှိပြီး သီဟဒီပမင်းကြီးသည် အရှင်ယသနှင့် အရှင်သောဏအမှူးရှိသော ရဟန္တာရှစ်ပါး ပင့်ဆောင်လာသည့် ဆံတော်၊ ဓာတ်တော်များအနက်မှ ဆံတော်ဓာတ်တစ်ဆူကို ဌာပနာ၍ တည်ထားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
သက္ကရာဇ်(၁၁၄၃) ခုနှစ် နန်းတက်သည့် အမရပူရနန်းစံ ဘိုးတော်မင်း၏ ငယ်ကျွန်ရင်း၊ ဦးကျော်ရွေး၊ ရန်ကုန်မြို့ဝန်ဖြစ်သောအခါ ကျိုက်ကမာစိန်စေတီအား ပြန်လည်မွမ်းမံ ပြုပြင်သည်။ သို့သော် ကျိုက်ကမာစိန်စေတီသည် ထုံးဖြူဖြူ စေတီဖြစ်သဖြင့် ထုံးသင်္ကန်းရောင်ဖြူဖြူက ကြည်ညိုဖွယ်အဆင်း ဆောင်သဖြင့် ““ဘုရားဖြူစေတီ”” အဖြစ်လည်း ထင်ရှားခဲ့၏။
၁၃၀၃ ခုနှစ်၊ ကဆုန်လဆုတ် ၂ ရက်တွင် ဘုရားဖြူကျောင်းတိုက် ဆရာတော်ကြီးကိုအမှူးထား၍ ဒါယိကာ၊ ဒါယိကာမ ၁၃ ဦးမှ ယနေ့ဖူးတွေ့ရသော စေတီကို ပြန်လည်ပြုပြည်တည်ထားခဲ့ကြပြီး ၁၃၁၈ ခုနှစ်၊ သီတင်းကျွတ်လဆန်း ၁၄ ရက်တွင် ကြေးထီးတော် အထွဋ်တင်ခဲ့ကြသည်။
မာရှစ်ရွာ၊ မင်းတပ်မြို့နယ်
မာရှစ်ရွာ(M'Shiip)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်ခရိုင်၊ မင်းတပ်မြို့နယ်၊ ခင်ဖောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၈၀၁၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခင်ဖောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၉၇ ဦး၊ မ ၃၄၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၄၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းတပ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဂျိုးဇက် ဆဖရာ
ဂျိုးဇက် ဆဖရာ သည် Safra Group အမည်ဖြင့် ဘရာဇီးဘဏ်နှင့်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုလုပ်ငန်း အင်ပါယာ တို့ကို လက်ရှိတွင် ချဲ့ထွင် လုပ်ကိုင်လျက်ရှိသည်။ Safra ကုမ္ပဏီအားလုံးထဲမှ ဘရာဇီးနိုင်ငံ ဆော်ပေါ်လို ရှိ Banco Safra ရုံးချုပ်နှင့် Safra အမျိုးသားဘဏ်၏ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သူ ဂျိုးဇက်သည် ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် Forbes မဂ္ဂဇင်း၏ဘီလျံနာ စာရင်းတွင် ပိုင်ဆိုင်မှု ဒေါ်လာ ၇ ဘီလျံဖြင့် နံပါတ် ၆၂ အဖြစ်သတ်မှတ်ခံရသည်။ လွန်ခဲ့သော နှစ် ၈.၈ ဘီလျံမှ ကျဆင်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
အစောပိုင်းဘဝ
သူတို့မိသားစုသည် ဂျူးလူမျိုးတို့အတွက် ရှင်သန်ရာအိမ်မြေဖြစ်သော Beirut တွင် ပထမကမ္ဘာစစ်အပြီး၌ ပြန်လည်အခြေချကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင်တော့ ဆဖရာ တို့သည် ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ဘရာဇီးသို့ပြောင်းရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၅၅ တွင် ဂျိုးဇက် ၏ ၂၃ နှစ်အရွယ်အစ်ကို Edmond Safra နှင့် ဖခင် Jacob Safra တို့သည် ဘရာဇီးနိုင်ငံ Sao Paulo တွင် ရင်းနှီးမှုများထောက်ပံ့ပေးခြင်းဖြင့် အလုပ်စတင်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
ပေါ်စွန်းရွာ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်
ပေါ်စွန်းရွာ (Pawsun)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်၊ ဟရှိတ်နောက်ညူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၉၈၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟရှိတ်နောက်ညူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၀၃ ဦး၊ မ ၇၃၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၃၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ဂျိုးဇက် ဆဖရာ
အစောပိုင်းဘဝ
သို့သော် မကြာခင်မှာပင် အက်ဒ်မွန် ဆဖရာ သည် သူ့ညီအစ်ကိုများဖြစ်သော ဂျိုးဇက်၊ မိုးဇက် တို့နှင့်ခွဲထွက် ကာ New York မြို့တွင် Republic National Bank of New York ကိုတည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် HSBC သို့ရောင်းလိုက်ကာ ထိုငွေများကို Edmond Safra ဖောင်ဒေးရှင်းသို့ လှူဒါန်းခဲ့သည်။
ပေါ်စွန်းရွာ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နန်းယွန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဂျိုးဇက် ဆဖရာ
အစောပိုင်းဘဝ
ဂျိုးဇက် ဆဖရာ သည် ယနေ့ ဘရာဇီးတွင် ၆ ခုမြောက် အကြီးဆုံးပုဂ္ဂလိကဘဏ်ဖြစ်သည့် Banco Safra ကို ၁၉၆၀ ခုနှစ်များတွင် ထူထောင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ သူသည် ဥရောပ၊ တောင်နှင့်မြောက်အမေရိကများမှ ဘဏ်လုပ်ငန်းဝန်ဆောင်မှုများကိုကမ်းလှမ်းကာ Safra Group ၏ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဂျိုးဇက် ဆဖရာ သည် Safra Group ကုမ္ပဏီ၏ကျန်ရှိနေသေးသောရှယ်ယာများကို သူ့ညီ မိုးဇက် ဆဖရာ ဆီမှ ရရှိထားသည်။
ထိပ်တန်းသားရဲတိရစ္ဆာန် (သို့) တောဘုရင်
thumb|[[ကျားသည် အာရှတိုက်၏ ကုန်းနေသတ္တဝါ ထိပ်တန်းသားရဲ တောဘုရင်များထဲမှ တစ်ပါးဖြစ်သည်။ ]] thumb| ရေငန်မိကျောင်းသည် အကြီးမားဆုံးသော ရှင်သန်ဆဲ တွားသွားသတ္တဝါဖြစ်ပြီး နေထိုင်ကျက်စားသော နယ်မြေ တစ်ဝှမ်းလုံးအပေါ် လွှမ်းမိုးသည့် သားရဲဦးသျှောင်ဖြစ်သည်။ thumb| မူလက သမုဒ္ဒရာ၏ သားရဲဦးသျှောင်အဖြစ် ငါးမန်းဖြူကြီး (အောက်ပုံ) ကို သတ်မှတ်ထားခဲ့ကြသော်လည်း [[အော်ကာ|သားသတ်ဝေလငါး(အော်ကာ) (အပေါ်ပုံ) သည် ၎င်းငါးမန်းကိုပါ အမဲလိုက်သည့် သားရဲဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်။]]
ဂျိုးဇက် ဆဖရာ
အစောပိုင်းဘဝ
သူတို့ညီအစ်ကိုနှစ်ဦးသည် Aracruz Cellulose ကုမ္ပဏီကို စပ်တူပိုင်ဆိုင်၍ ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းလုပ်ကိုင် လျက်ရှိသည်။
ထိပ်တန်းသားရဲတိရစ္ဆာန် (သို့) တောဘုရင်
ထိပ်တန်းသားရဲ ဆိုသောအသုံးအနှုန်းကို အစာကွင်းဆက်ဆိုင်ရာ သတ်မှတ်ချက်များ၏ ထိပ်ဆုံးနေရာ၌ တည်ရှိနေသော (သို့) ၎င်းနေရာကို ရယူထားသော တိရစ္ဆာန်များအား ရည်ညွှန်းရန် သုံးစွဲလေ့ရှိကြသည်။ ကုန်းပေါ်တွင် နေထိုင်ရှင်သန်ကြသော သက်ရှိများ၏ အစာကွင်းဆက် ချိတ်ဆက်မှုအဆင့်သည် တိုတောင်းလေ့ရှိကြပြီး အမြဲတမ်းလိုလိုပင် ဒုတိယစားသုံးသူများအနေဖြင့်သာ ဖြစ်တည်နေရန် ကန့်သတ်ခံရလေ့ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဝံပုလွေများသည် ၎င်းတို့၏ အစာအတွက် ကြီးမားသည့် အပင်စား တိရစ္ဆာန်များကိုသာ အမြဲတမ်းနီးပါးအမဲလိုက်ကြသည်။ ထိုအပင်စား တိရစ္ဆာန်များ၏ အစာဖြစ်သည့် အပင်များမှာ ပင်ရင်း(အစာ)ထုတ်လုပ်သူ ဖြစ်သည်။ ဤထိပ်တန်းသားရဲဟူသော သဘောတရားများကို တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် စီမံခန့်ခွဲရေး၊ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်မှု ဇီဝဗေဒ နှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဂေဟဗေဒဆိုင်ရာ ခရီးသွားလုပ်ငန်းများတွင် အသုံးချလာကြလေသည်။
သားရဲ ဦးသျှောင်များတွင် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုဖြစ်စဉ်ဆိုင်ရာ၌ ရှည်လျားသောသမိုင်းကြောင်းရှိခဲ့ပြီး အချိန်ကာလအားဖြင့် ပင်လယ်ပြင်တွင် Anomalocaris ကဲ့သို့သော တိရစ္ဆာန်များ ကြီးစိုးခဲ့ကြသည့် Cambrian ခေတ်ကာလများတွင် နောက်အကျဆုံးစတင်ခဲ့လိမ့်မည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။
လူသားများသည် တိရစ္ဆာန်များ၊ ကြက်/ငှက်များ၊ ငါးများကို အမဲလိုက်ရာ၌ ဝံပုလွေများ၊ သားရဲငှက်များ၊ တင်ကျီးငှက်များအပါအဝင် သားရဲ ဦးသျှောင် တိရစ္ဆာန်များနှင့် ရာစုနှစ်များစွာ ပတ်သက်ဆက်နွယ်ခဲ့ကြသည်။။ မကြာသေးမီ ကာလများမှစပြီး လူသားများသည် တောဘုရင် သားရဲ ဦးသျှောင် တိရစ္ဆာန်များကို နည်းလမ်းသစ်များဖြင့် ပြန်လည်ပတ်သက်ဆက်နွယ်လာကြသည်။ အဆိုပါလုပ်ဆောင်မှုများတွင် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဂေဟဗေဒဆိုင်ရာ ခရီးသွားလုပ်ငန်းများ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များမှတဆင့် ကျားငါးမန်းများနှင့် ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုများ၊ လျင့်ဇ် ကြောင်မြီးတိုများကို ၎င်းတို့၏ ဒေသရင်းနယ်မြေများသို့ ပြန်လည်ကျက်စားနိုင်စေရန် နယ်မြေဒေသသို့ ပြန်လည်မိတ်ဆက်ပေးခြင်းကဲ့သို့သော တောရိုင်းသဘာဝ ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေး ကြိုးပမ်းမှုများမှတဆင့် ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုများ အားလုံးပါဝင်သည်။
ပတ်ဝန်းကျင် အသိုက်အဝန်းအပေါ် သက်ရောက်မှုများ
right|thumb| [[:en:Great skua|Great skua ငှက်သည် ၎င်းနေထိုင်ရာဒေသ ဝေဟင်၏ သားရဲဦးသျှောင်ဖြစ်ပြီး၊  အခြားပင်လယ်ငှက်များကို အစာအတွက် အမဲလိုက်ခြင်းနှင့် ၎င်းငှက်များ၏ အမဲလိုက်ပြီး ရှာဖွေထားသော အစာများကို အနိုင်ကျင့်လုယက်ခြင်းများ လုပ်ဆောင်သည်။ ]] ထိပ်တန်း သားရဲတိရစ္ဆာန်များသည် သားကောင် မျိုးစိတ်များနှင့် အခြားသားရဲတိရစ္ဆာန်များ၏ အကောင်ရေ အချိုးအစား၊ ရေထုနှင့် ကုန်းမြေနှစ်ခုလုံး၏ ဂေဟစနစ် စသည်တို့အပေါ် သက်ရောက်မှုရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဒေသရင်းမျိုးစိတ် မဟုတ်သော ငါးများကြောင့် မူလ ကြီးစိုးသူ ဒေသရင်း သားရဲငါးများကို ပျက်ဆီးစေတတ်ကြသည်။
တခါက အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော “ရေကန်/ အင်း/ အိုင်များ ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းရေး” ဆိုင်ရာ လေ့လာမှုတစ်ခုတွင် ဒေသရင်းမဟုတ်သော ပါးစပ်သေး ဘေ့စ်ငါး (Small mouth bass) ကို ဖယ်ရှားလိုက်သဖြင့် ဖိနှိပ်ခံထားရသည့် ဒေသရင်း သားရဲဦးသျှောင် ငါးများ ပြန်လည်လွှမ်းမိုးလာပြီး ၎င်းတို့၏ပင်ကိုဗီဇ အစာရွေးချယ် အမဲလိုက်မှုကြောင့် ဇီဝမျိုးကွဲ ပိုမိုကြွယ်ဝလာစေကာ အစာကွင်းဆက်၏ အာဟာရတန်ဖိုးအဆင့်ကို မြင့်တက်လာစေခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြခဲ့ဖူးကြောင်းသိရသည်။ သားရဲတိရစ္ဆာန်တစ်မျိုးသည် ၎င်းနေထိုင်ရာ ပတ်ဝန်းကျင်အသိုက်အဝန်းရှိ သက်ရှိများ၏ အစာကွင်းဆက်ကို အပေါ်မှ အောက်သို့ ထိန်းချုပ်ပေးနိုင်ပါက ၎င်းတို့ကို အက္ခရာကျသည့် မျိုးစိတ် (Keystone Species) ဟု သတ်မှတ်သည်။ လူသားများသည့် အသားစားသုံးမှုဖြင့် ကြီးထွားဖွံ့ဖြိုးလာကြခြင်း ဖြစ်သော်လည်း သူတို့၏အစာများသည် အမြဲတစေလိုလိုပင် တူညီမှုမရှိကွဲပြားနေကြသောကြောင့် ထိပ်တန်းသားရဲဟု မယူဆကြပေ။
ဂေဟစနစ်အပေါ် သက်ရောက်မှု
ထိပ်တန်းသားရဲတိရစ္ဆာန်များသည် သားကောင်တိရစ္ဆာန်များ၏ အကောင်ရေသိပ်သည်းဆကို ထိန်းချုပ်ခြင်းနှင့် အခြားသေးငယ်သော သားရဲတိရစ္ဆာန်များ၏ အကောင်ရေကို ကန့်သတ်ခြင်းများမှ အကျိုးဆက်များဖြင့် ဂေဟစနစ်အပေါ် များစွာသက်ရောက်မှုရှိစေသည်။ ၎င်းတို့သည် ဂေဟစနစ်များ လည်ပတ်မှု၊ ရောဂါဘယထိန်းချုပ်မှုနှင့် ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများ ထိန်းသိမ်းမှု စသည်တို့၌လည်း အဓိကကျသည်။ ထိုသို့ ဂေဟစနစ်၏ အောက်ခြေအဆင့်များအထိ ကျယ်ပြန့်သောသက်ရောက်မှုဖြစ်စေခြင်းကို “အစာအာဟာရတန်ဖိုးသတ်မှတ်မှုဖြစ်စဉ်များ (Trophic Cascades)” ဟုခေါ်သည်။ အစာကွင်းဆက်၏ ထိပ်ဆုံးအဆင့်တွင်ရှိသော သားရဲတိရစ္ဆာန်များ ဖယ်ရှားခံရမှုသည် မကြာခဏဆိုသလို လူသားအသိုက်အဝန်းများမှ စတင်အရင်းပြုလာကြပြီး အဆိုပါ Trophic Cascades ဖြစ်စဉ်ကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေလေသည်။  ဥပမာအားဖြင့် အစာအာဟာရ အချိုးချတန်ဖိုး (အဆင့်- ၄.၇) ရှိသော ထိပ်တန်းသားရဲများဖြစ်သည့် စပမ်းဝေလငါး အကောင်အရေအတွက်ကိုလျှော့ချခြင်းသည် အစာအာဟာရ အချိုးချတန်ဖိုး (အဆင့်- ၄) သာသာရှိသော (အခြားသားရဲများကိုပါစားသည့် သားရဲများ) ပြည်ကြီးငါးကြီးများအကောင်ရေကို တိုးလာစေသည်။  ထိုကဲ့သို့ အကျိုးသက်ရောက်မှုဆိုင်ရာ အယူအဆကို “အလတ်တန်းစားသားရဲ လွတ်မြောက်မှုအယူအဆ (Mesopredator release hypothesis)” ဟုခေါ်ပြီး ထိုသို့ဖြစ်ပွားမှုမျိုးကို ကုန်းမြေနှင့် အဏ္ဏဝါဂေဟစနစ် တွဲဆက်နေရာများတွင်တွေ့နိုင်သည်။ သာဓကအားဖြင့် မြောက်အမေရိကတွင် ထိပ်တန်းသားရဲများ အရေအတွက်ကျဆင်းမှုသည် ပြီးခဲ့သည့် ရာစုနှစ် နှစ်ခုစာအတွင်း ၎င်း၏အလတ်တန်းစား သားရဲတိရစ္ဆာန် (Mesopredator) များ အကောင်ရေကို ၆၀% ခန့် တိုးပွားလာစေခဲ့သည်။
ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ရေး
left|thumb| [[ဝံပုလွေ သည် သားရဲဦးသျှောင်ဖြစ်သည့်အပြင် အက္ခရာကျသည့် မျိုးစိတ်တိရစ္ဆာန်လည်းဖြစ်သည်။ ၎င်းမှ သားကောင်များ၏ အမူအကျင့်၊ ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ဂေဟစနစ် စသည့်အပေါ်သို့ သက်ရောက်မှုရှိစေသည်။]] ထိပ်တန်းသားရဲများသည် အခြားသားရဲများ၊ အပင်စား တိရစ္ဆာန်များနှင့် အပင်များ အပေါ်တွင် သက်ရောက်မှု စွမ်းအား ကြီးမားသောကြောင့် ၎င်းတို့သည် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးတွင် လွန်စွာအရေးပါ၏။ လူသားများသည် ထိပ်တန်း သားရဲများစွာအား မျိုးသုဉ်းလုနီးပါးဖြစ်သည်အထိ ဖမ်းဆီးသတ်ဖြတ်ခဲ့ကြသော်လည်း ယခုအခါ အချို့သော ကမ္ဘာ့နေရာများတွင် ထိုသားရဲတိရစ္ဆာန်များပြန်လည် ရောက်ရှိလာကြသည်ကို တွေ့ရမည်ဖြစ်သည်။ လက်ရှိတွင် ၎င်းတို့မှာ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု၏ ခြိမ်းခြောက်မှုကို ပိုမိုခံစားနေကြရသည်။ သာဓကအားဖြင့် ဝင်ရိုးစွန်း ဝက်ဝံသည် အစာအတွက် သားကောင်များကို အမဲလိုက်ရန် ကျယ်ပြန့်သောပင်လယ်ရေခဲပြင်များ လိုအပ်သော်လည်း ရာသီဥတုပြောင်းလဲခြင်းကြောင့် အာတိတ်ဒေသ ပင်လယ်ရေခဲပြင်ကိုကျဉ်းမြောင်းစေပြီး ပိုလာဝက်ဝံများအား ကုန်းမြေပေါ်သို့ ခပ်မြန်မြန် ပြောင်းရွေ့သွားစေကာ နေထိုင်ချိန်ကာလလည်း ပိုကြာမြင့်စေသည်။
ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးဆိုင်ရာ လေ့လာ ဆန်းစစ်မှုများအရ ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် ယဲလိုးစတုန်း အမျိုးသားဥယျာဉ်၏ မူလ သားရဲ ဦးသျှောင်ရော အက္ခရာမျိုးစိတ်ပါဖြစ်သည့် မီးခိုးရောင် ဝံပုလွေများကို ဒေသရင်း၌ ပြန်လည်ထားရှိကျက်စားစေပြီးနောက်ပိုင်း သိသာသောပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်ကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ဖူးသည်။ ဝံပုလွေများ၏ အဓိက အစာ သားကောင်ဖြစ်သော အဲခ် ဆတ်ကြီးများ၏ ယခင် အမေ့လျော့ခံ စွန့်ပစ်အရေအတွက် လျော့နည်းစေခဲ့ပြီး အစာကွင်းဆက်အတွင်းသို့ ပြန်ချိတ်ဆက်မိစေခဲ့ကာ အာဟာရတန်ဖိုး မြင့်တက်လာစေခဲ့သည့်အပြင် ၎င်းတို့၏ အမူအကျင့်များပါပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် သီးနှံပင်များအား ပုံမှန်ရိတ်သိမ်းစားသောက်ခံနေရမှုမှ ကင်းလွတ်စေခဲ့ပြီး မိုးဃ်မခပင်များ၊ အက်စပန်ပင်များနှင့် သစ်ဝါဂွမ်းပင်များ ပြန်လည်ကာ ဝေဝေဆာဆာ ပေါက်ရောက်ရှင်သန်လာခဲ့သည်။ ထိုမျှမက ဘီဗာရှဉ့်ဝံ၊ ချိုပြား ဒရယ်နှင့် အခြားတိရစ္ဆာန် မျိုးစိတ်များအတွက် စာကျက်မြေများလည်း ပြန်လည်ဖြစ်ထွန်းလာစေခဲ့သည်။ ၎င်းထိပ်တန်းသားရဲတိရစ္ဆာန်များပြန်လည်ကျက်စားလာခြင်းသည် သားကောင်မျိုးစိတ်များအပေါ် သက်ရောက်စေရုံသာမက ဥယျာဉ်အတွင်းရှိ အားနည်းသော မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်သော ဂရစ်ဇီလေ ဝက်ဝံများအပေါ်သို့လည်း သက်ရောက်စေခဲ့သည်။ ဝက်ဝံများသည် ဆောင်းခိုအိပ်စက်ရာမှ ပြန်လည်နိုးထလာချိန်တွင် လပေါင်းများစွာ အစာမစားခဲ့ရသည့်အတွက် အစာရှာဖွေရာတွင် ဝံပုလွေများ အမဲလိုက်သတ်ဖြတ်ထားသည့် သားကောင်များ၏ အကြွင်းအကျန်များကို စားသုံးရန်ရွေးချယ်နိုင်ကြစေပြီး အထူးသဖြင့် ဆောင်းဦးရာသီ၌ နောက်တဖန် ဆောင်းခိုကာလအတွက် ကြိုတင်ပြင်ဆင်ကြရာတွင် ထို့သို့လုပ်ဆောင်လာကြသည်။ ဂရစ်ဇီလေ ဝက်ဝံများသည် ဆောင်းခိုကာလတွင် သားပေါက်​ကြသည်ဖြစ်ရာ၊ ထိုကဲ့သို့ အစားအစာများ ပိုမိုပေါများလာသည့်အတွက်ကြောင့် ဝက်ဝံသားပေါက်အရေအတွက်လည်း တိုးလာသည်ကိုတွေ့ရသည်။ လင်းယုန်များ၊ ကျီးများ၊ သပိတ်လွယ်ငှက်များ၊ ခွိုင်ယုတ္တီ မြေခွေးများနှင့် ဝက်ဝံနက်များအပါအဝင် အခြားမျိုးစိတ်များစွာသည်လည်း  ဥယျာဉ်အတွင်း၌ ၎င်းဝံပုလွေများ အစာအတွက် အမဲလိုက်ထားကြသော သားကောင်အကြွင်းအကျန်များကို အမှီသဟဲပြု စားသောက်လေ့ရှိကြသည်ကို မှတ်တမ်းတင်ထားသည်ဟု သိရသည်။
လူသားများနှင့် ဆက်ဆံရေး
thumb| ဤ ၁၄ ရာစု ပြင်သစ်ခွေး သရုပ်ဖော်ပုံတွင်ပါသကဲ့သို့ ခွေးများကို ရာစုနှစ်များစွာ အသုံးပြုခဲ့သည်။
မြင့်⁠မြင့်​ခိုင် (ရုပ်ရှင်သရုပ်​ဆောင်)
ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် မြင့်⁠မြင့်ခိုင်သည် (စုံထောက်) စခန်းမှူး ဦးလှဖေနှင့် ဒေါ်မြသန်းတို့၏ ရင်သွေး ရှစ်ဦးအနက် သမီးဦးဖြစ်သည်။ အရပ်အမောင်းမှာ ၅-ပေ ၂-လက်မကျော် မြင့်သည်။ ငယ်မည်မှာ မြင့်မြင့်ကြူ ဖြစ်ပြီး ချစ်သူခင်သူများက ကြူကြူဟု ချစ်စနိုး ခေါ်ကြသည်။ စတင်သရုပ်ဆောင်သော ဇာတ်ကားမှာ ပွင့်ချိန်တန်လျှင် ဇာတ်ကားဖြစ်သည်။
ထိပ်တန်းသားရဲတိရစ္ဆာန် (သို့) တောဘုရင်
အမဲလိုက်ခြင်း
လူသားများသည် နောက်ပိုင်းကာလများတွင် အိမ်မွေးခွေးများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲလာသော ဝံပုလွေနှင့်သဏ္ဌာန်တူသည့် ထိပ်တန်းသားရဲတိရစ္ဆာန်များအား နှစ်ပေါင်း ၄၀၀၀၀ မျှ အသုံးပြု၍ အမဲလိုက်ခြင်းကို လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုမှသည် ခေတ်သစ် လူသားများအား နဏ္ဍသဲကို အနိုင်ရစေရန် ကူညီပေးခဲ့လိမ့်မည်ဟု ထင်မြင်ယူဆကြသည်။ လူသားများသည် ခွေးများကို သားကောင်နေရာ ညွှန်ပြပေးရန် (သို့) ရရှိသည့် သားကောင်များကို ရှာဖွေရန်၊ ယူဆောင်ပေးရန်အတွက် အမဲလိုက်သော ခွေးများအဖြစ် ယနေ့တိုင် မွေးမြူ၍ အသုံးပြုပြီး အမဲလိုက်နေကြဆဲဖြစ်သည်။
မြင့်⁠မြင့်​ခိုင် (ရုပ်ရှင်သရုပ်​ဆောင်)
သရုပ်ဆောင်ခဲ့သော ရုပ်ရှင်များမှာ -
ထိပ်တန်းသားရဲတိရစ္ဆာန် (သို့) တောဘုရင်
အမဲလိုက်ခြင်း
လင်းယုန်များနှင့် သိမ်းငှက်များကဲ့သို့ ဝေဟင် ထိပ်တန်းသားရဲများကိုလည်း ငှက်များ၊ နို့တိုက်သတ္တဝါများ အမဲလိုက်ရာတွင် အသုံးပြုလေ့ရှိကြသည်။
ဂေဟဗေဒဆိုင်ရာ ခရီးသွားလုပ်ငန်း
left|thumb| ကျားငါးမန်းများသည် လူကြိုက်များသော ဂေဟဗေဒ လေ့လာမှု ခရီးသွားလုပ်ငန်း၏ ကဏ္ဍတစ်ခု ဖြစ်သော်လည်း ၎င်းတို့ကို ဆွဲဆောင်ရန် အသုံးပြုသော အစာကျွေးမွေးမှု များကြောင့် ၎င်းတို့၏ ဂေဟစနစ်များကို ထိခိုက်လာနိုင်စေသည်။ ဂေဟဗေဒ လေ့လာမှု ခရီးသွားလုပ်ငန်းသည် စီးပွားရေးဆိုင်ရာဆွဲဆောင်ရာတွင် တစ်ခါတစ်ရံ၌ ထိပ်တန်းသားရဲများအပေါ်သို့ မှီခိုကြရသည်။ အကျိုးဆက်အားဖြင့် ခရီးသွားဧည့်သည်များသည် ဂေဟစနစ်ကိုဝင်ရောက်စွက်ဖက်နိုင်လေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် အဆင်ပြေစွာလည်ပတ်နိုင်သော နေရာများသို့ သားကောင်များကိုဆွဲဆောင်ရန် အစားအစာများပေးခြင်း ကဲ့သို့သော ကိစ္စများသည် သားကောင် အရေအတွက်နှင့် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ဂေဟစနစ်အပေါ် သက်ရောက်မှုရှိနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ကျားငါးမန်း ကဲ့သို့ မျိုးစိတ်များအား နေရာချထားခြင်းသည် အငြင်းပွားဖွယ်ရာဖြစ်သော်လည်း ၎င်း၏အကျိုးသက်ရောက်မှုများကို ပင်ကိုသက်သေအထောက်အထားများဖြင့် ကောင်းစွာမသတ်မှတ်နိုင်သေးပေ။ အခြားထိခိုက်ခံခဲ့ရသော ထိပ်တန်းသားရဲများတွင် ကြောင်ကြီးမျိုးစုများနှင့် မိကျောင်းများပါဝင်သည်။
တောရိုင်းသဘာဝ ပြန်လည်ရှင်သန်စေခြင်း
thumb| [[ကြောင်မြီးတို|လျင့်ဇ် ကြောင်မြီးတိုကဲ့သို့သော သားရဲများအား ပြန်လည် ရှင်သန်ကျက်စားစေခြင်းသည် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး လုပ်ကိုင်နေသူများအတွက် ဆွဲဆောင်မှုရှိသော်လည်း တောင်သူများကိုမူ ထိတ်လန့်မှု ဖြစ်စေသည်။]] ဗြိတိသျှကျွန်းစုကဲ့သို့ လူဦးရေထူထပ်သော ဒေသများတွင် ဝံပုလွေ၊ ဝက်ဝံ၊ wolverine နှင့် lynx ကဲ့သို့သော ကြီးမားသည့် ဒေသရင်း သားရဲများမှာ ဒေသန္တရမျိုးသုဉ်းခဲ့ပြီးဖြစ်ကာ ဒရယ်ကဲ့သို့ အပင်စား တိရစ္ဆာန် ကောင်ရေများကို နှစ်ဆခန့်တိုးပွားစေခဲ့သည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်၌ ပြုလုပ်ခဲ့သော အစီအစဉ်များဖြစ်သည့် Lynx များနေထိုင်ကျက်စားစေရန် ပြန်လည်မိတ်ဆက်ခြင်းကို အင်္ဂလန်၏ နော့ဖော့ခ်၊ ကမ့်ဘရီရာ နှင့် နော်သန့်ဘာလန်း တို့တွင်လည်းကောင်း၊ စကော့တလန်တွင် အဘ္ဘာဒင်းရှီးရားတွင်လည်းကောင်း တောရိုင်းသဘာဝ ပြန်လည်ရှင်သန်စေခြင်း လှုပ်ရှားမှု  အစိတ်အပိုင်းတစ်ရပ်အဖြစ် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ သားရဲကြီးများအား ပြန်လည်ကျက်စားစေခြင်းကို အငြင်းပွားဖွယ်ဖြစ်စေသည့် အကြောင်းရင်း တစ်စိတ်တစ်ဒေသမှာ လယ်သမားများသည် သူတို့မွေးမြူထားသော တိရစ္ဆာန်များအတွက် စိုးရိမ်ကြောင့်ကြမှုပင် ဖြစ်သည်။  Paul Lister ကဲ့သို့သော ထိန်းသိမ်းရေးသမားများက ဝံပုလွေနှင့် ဝက်ဝံများအား သီးသန့်နယ်မြေများပေါ်တွင် ခြံခတ်၍ စီမံထားသောနယ်မြေဒေသတွင် ခွင့်ပြုပေးရန် အဆိုပြုခဲ့သည်။
မှတ်စုများ
<references group="မှတ်စု" />
ဘုတလင်မြို့နယ်
ဘုတလင်မြို့နယ်သည် မုံရွာခရိုင်၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးတွင် တည်ရှိပြီး ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ ဘုတလင်မြို့ဖြစ်သည်။
ထိပ်တန်းသားရဲတိရစ္ဆာန် (သို့) တောဘုရင်
ပြင်ပလင့်များ
ထိပ်တန်းသားရဲများ၏ ဂေဟဗေဒဆိုင်ရာ ပုံမှန်လည်ပတ်စေမှု လုပ်ဆောင်ချက် ။ James Estes (UC Santa Cruz)
ဘုတလင်မြို့နယ်
ကြေးခေတ်လူသားရုပ်ကြွင်းများနှင့် ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများကို ဘုတလင်မြို့နယ်တွင် ၁၉၉၈-၉၉ ခုနှစ်က ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယခုအခါ ညောင်ကန်ရွာအနီးတွင် ပြတိုက်ဖွင့်လှစ်၍ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းအချို့နှင့် အရိုးကြွင်းအချို့တို့ကို ပြသထားသည်။
ထိပ်တန်းသားရဲတိရစ္ဆာန် (သို့) တောဘုရင်
ပြင်ပလင့်များ
ကဏ္ဍ:ဂေဟဗေဒ
တံခွန်တိုင်ရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်
တံခွန်တိုင်ရွာ (Takhuntaing)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ နတ်သံကွင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၀၂၈၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နတ်သံကွင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၉၉၇ ဦး၊ မ ၄၇၄၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၇၃၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ဘုတလင်မြို့နယ်
ရွာများ
• 3
တံခွန်တိုင်ရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆင်ကဲရွာ၊ အောင်လံမြို့နယ်
ဆင်ကဲရွာ (Sinke)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ အောင်လံမြို့နယ်၊ မောင်းမလှုပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၆၈၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မောင်းမလှုပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၁၇ ဦး၊ မ ၁၁၃၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၅၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ထီးဘော်လိုယိုရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
ထီးဘော်လိုယိုရွာ(Hteebawloyo)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ ဘဲစောလော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၈၂၆ ဖြစ်သည်။ အရပ်အခေါ်မှာ ထီးဘော်လိုထို ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖာပွန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မိုင်းခွန်း (မုံ့ခေါင်မ်)ရွာ၊ တနိုင်းမြို့နယ်
မိုင်းခွန်း (မုံ့ခေါင်မ်)ရွာ(Monghkun(Monthkawm))သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ တနိုင်းမြို့နယ်၊ မိုင်းခွန်း(မုံ့ခေါင်မ်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၂၁၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းခွန်း(မုံ့ခေါင်မ်)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၃၂ ဦး၊ မ ၁၀၀၈ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၂၄၀ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တနိုင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မအူချောင်းရွာ၊ သဖန်းချောင်း
မအူချောင်းရွာ၊ သဖန်းချောင်း
နားပွဲရွာ၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်
နားပွဲရွာ (Narpwe)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ ကျောက်ဂူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၁၆၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောက်ဂူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၉၂၄ ဦး၊ မ ၇၆၈၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၆၀၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရပ်စောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဗိုလ်တစ်ထောင်ဘုရား
အမည်ရင်းမြစ်
ဗိုလ်တစ်ထောင်စေတီတော်အား ရှေးယခင်က မွန်ဘာသာဖြင့် ကျိုက်ဒေးအပ်စေတီ= ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းများ ရှိ၏။ မွန်ဘာသာအရ ကျိုက်=ဘုရား၊ ဒေး=ကုန်း၊ အဲ့(အပ်)=သာချင်းသီ၊ ဟု အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုရမည် ဖြစ်၏။ အတိအကျ ဖွင့်ဆိုရလျင် "သာယာသော သီချင်းကို သီဆိုတတ်သူတို့ နေဘူးသောအရပ်" ဖြစ်ခြင်းကြောင့် "သာချင်းသီ စေတီ"ဟု ခေါ်တွင်ရမည် ဖြစ်သည်။
ဘုရားသမိုင်း
သိင်္ဂုတ္တရကုန်းတော်ရှိ ရွှေတိဂုံစေတီတော်ကြီး၏ အရှေ့တောင်ယွန်းယွန်း၊ တာတစ်ထောင်အကွာ တွင်ရှိသော မြစ်ဆိပ်အနီး၌ မဟာသစ္စသေနာပတိ အမတ်သူရဲကောင်း၏ ဆရာဖြစ်သော ကျောင်းကုန်းရဟန်းတော်မှ ကြီးကြပ်တည်တော်မူသည့် ဘုရားမှာ မူလက ကျိုက်ဒေးအပ် ဟူသောဘွဲ့မည်မှ ယခု ဗိုလ်တထောင် ဆံတော်ဦးစေတီဟူသည့် ဘွဲ့မည်နှင့် ထင်ရှားလျက်ရှိသည်ဟု သမိုင်းအဆို ရှိသည်။
ဝမ်ကောင်းမူးရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဗိုလ်တစ်ထောင်ဘုရား
ဘုရားသမိုင်း
ကျိုက်ဒေးအပ် ဘွဲ့မည်ရှိသော ဗိုလ်တထောင် ဆံတော်ဦးစေတီ၏ သမိုင်းကြောင်းကို လေ့လာလျှင် ဤထူးမြတ်သည့် နေရာ၌ ဘုရားရှင်၏ ဆံတော်၊ ဓာတ်တော်များအား အကြိမ်ကြိမ် ဌာပနာပြုလျှက် သုံးကြိမ်တိုင် တည်ထားတော်မူသော စေတီဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။
ဗိုလ်တထောင် ဆံတော်ဦးစေတီသည် ဥက္ကလာပမင်းကြီး အမှူးပြုလျက် တဖုဿ နှင့် ဘလ္လိက ကုန်သည်ညီနောင် တို့မှလည်းကောင်း၊ သထုံပြည့်ရှင် သီရိဓမ္မာသောကတိသဓမ္မ သီဟရာဇာ မင်းမြတ်မှလည်းကောင်း၊ သံလျင်မဏိဒီပကျွန်း ဘောဂသေနဘွဲ့ သီဟဒီပမင်းတို့၏ အထောက် အပံ့ဖြင့် အကြိမ်ကြိမ် တည်ထားတော်မူခဲ့ရုံသာမက တောင်ငူ တပင်ရွှေထီးမင်း၊ စဥ့်ကူးမင်း၊ ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက် ရွှေကျင်မင်းကြီး၊ ဘကြီးတော်ဘုရားလက်ထက်၌ ရန်ကုန်မြို့ဝန် ဦးခိုင်နှင့် ကုန်းဘောင်မင်း အဆက်ဆက်တို့မှ အဆက်ဆက် ပြုပြင် မွမ်းမံခဲ့ကြ၏။
သိဖွယ်မှတ်ဖွယ်
၁၉၄၃ ခုနှစ်၊ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ဗုံးဒဏ်ကြောင့် စေတီတော်ကြီးမှာ မြေခပျက်စီးခဲ့ရ၏။ ၁၃၀၉ -ခု၊ ကဆုန် လဆန်း ၁၂ ရက်၊ (၁-၅-၄၇) ခုနှစ် နံနက် ၆နာရီ အချိန်၌ ဗုံးကျပျက်စီးသည့် အုတ်ပုံများအား ရှင်းလင်းမှု ပြုကြရာမှ မူလပြတိုက် ဌာပနာအတွင်းမှ ဗုဒ္ဓဆံတော်မြတ်အား ဖူးတွေ့ခွင့် ကြုံခဲ့ရ၏။ ဗုဒ္ဓဆံတော်မြတ်အား ဂဝံကျောက်စေတီ၊ နံ့သာကျောက် စေတီ၊ ရွှေစေတီတို့ နှင့် အထပ်ထပ်ရံလျက် သရိုးဖြင့် ခွေလုံးကာ ရွှေချပူဇော်ထား၏။ ဆံတော်မြတ်ဌာပနာထားသည့် ကျောက်စေတီအား ယနေ့တိုင် ဗိုလ်တထောင် ကျိုက်ဒေးအပ် ဆံတော်ဦးစေတီမှာ ဌာပနာတိုက်အဝင်ဝ၌ ဖူးတွေ့နိုင်၏။ ထို့အတူ ဆံတော်မြတ်တို့အား ဆံတော်တွင်း၌ အပူဇော်ခံလျက် ဥက္ကဋ္ဌကြီး ဆာဦးသွင်နှင့် အစိုးရမှ ဦးစီးပြီး အသစ်တဖန် ပြုပြင်ခဲ့သည်။ ဗိုလ်တစ်ထောင်ဘုရား ပြုပြင်ခဲ့ ရာတွင်လည်း ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု နှင့် မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ် တို့သည်လည်း ပါဝင် ဦးဆောင် ခဲ့သည်။ ထို့နောက် နိုင်ငံတော်၏ ဦးဆောင်လမ်းညွှန်မှု ဖြင့် တည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းအား လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
ဤဘက်ခေတ်တွင် ဗိုလ်တထောင် ဆံတော်ဦး စေတီတော် သမိုင်းနှင့် မြနန်းနွယ်၏ သမိုင်းစဉ်သည်လည်း ယှဉ်လျက် ပါလာသည်ကို တွေ့ရသည်
ဝရုဏဇာတ်
ဧကကနိပါတ် - ၈။ ဝရုဏဝဂ် -၇၁ - ဝရုဏဇာတ်။ ။ ပျင်းရိ၍ လုံ့လနည်းသဖြင့် သစ်ပင် အစိုကို ထင်းချိုးမှား၍ မျက်စိ ပျက်စီး ရသော လုလင်အကြောင်း။
ကျေးဇူးမသိတတ် ဒေဝဒတ်
နတ်လူတို့ဆရာ ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် သာဝတ္ထိမြို့နေ အဆွေခင်ပွန်း သုံးကျိပ်တို့သည် မြတ်စွာဘုရားထံ တရားတော်နာ၍ အကျွတ်တရားရကာ သာသနာတော်၌ ရဟန်းပြုကြကုန်၏။ ထိုသုံးကျိပ် အဝင်အပါ ကုဋမ္ဗိကပုတတိဿ မထေရ်ကား ပျင်းရိ၏။ ရသရုံ၌ တပ်စွန်း၏။
ထိုသုံးကျိပ်သော ရဟန်းတို့သည် ဆရာဥပဇ္ဈာယ်တို့ထံ ငါးနှစ် လုပ်ကျွေးပြီးလျှင် ခွင့်ပန်ကာ ရဟန်းတရား အားထုတ်ကြရန် မြတ်စွာဘုရားထံ ကမ္မဋ္ဌာန်းယူ၍ သွားကြရာ ကောသလတိုင်း ပစ္စန္တရာဇ်ရွာတစ်ခု၌ ဝါကပ်လျက် ကမ္မဋ္ဌာန်းကို အားထုတ်ကြကုန်၏။ ကုဋမ္ဗိကပုတတိဿ မထေရ်ကား ပျင်းရိ၍ ကမ္မဋ္ဌာန်းကို အားမထုတ်လိုသဖြင့် ရဟန်းတို့ကို ပို့ပြီးလျှင် ဇေတဝန်ကျောင်းသို့ ပြန်လာခဲ့၏။
လုံ့လမရှိ ကုဋမ္ဗိ
ကြွင်းသော မထေရ်တို့သည် ဝါတွင်း၌ ကြိုးကြိုးစားစား ကမ္မဋ္ဌာန်း တရားကို အားထုတ်ကြသည် ဖြစ်၍ အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်ကာ ရဟန္တာ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ဝါကျွတ်သောအခါ မြတ်စွာဘုရားထံ အဖူးမြော်လာကြ၍ မိမိတို့ ရအပ်သော ဂုဏ်ကျေးဇူးကို လျှောက်ကြလျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် ရဟန်းတို့ကို ချီးမွမ်းတော်မူ၏။ ရဟန်းတို့လည်း မိမိတို့ နေရာ တောကျောင်းသို့ နက်ဖြန် ပြန်မည့်အကြောင်းကို တောင်းပန် လျှောက်ထားကြပြီးလျှင် တည်းခိုရင်း ပရိဝုဏ်သို့ ပြန်လာကြကုန်၏။ ကုဋမ္ဗိကပုတတိဿ မထေရ်လည်း ရဟန်းတို့ကို ချီးမွမ်းသံ ကြားသောအခါ ငါလည်း တရားအားထုတ်တော့မည်ဟု ညဉ့်အခါ အလျင်အမြန် မနေမနား တရားအားထုတ်ရင်း ငိုက်မျဉ်းသဖြင့် လဲ၍ ပေါင်ရိုးကျိုးလျက် သည်းထန်စွာ ဝေဒနာရလေ၏။ ထိုအခါ အဆွေခင်ပွန်း ဖြစ်သော ရဟန်းတို့သည် ကုဋမ္ဗိကပုတတိဿ မထေရ်ကို လုပ်ကျွေးနေရသဖြင့် မပြန်ဖြစ်ဘဲ ရှိကုန်၏။
နောက်ထပ် မြတ်စွာဘုရားထံ အခစား ဝင်ရောက်ပြန်လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် ရဟန်းတို့အား အဘယ်ကြောင့် မပြန်ဖြစ်သနည်းဟု မေးတော်မူလျှင် ရဟန်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားအား ကုဋမ္ဗိကပုတတိဿ မထေရ် ပေါင်ရိုးကျိုး၍ လုပ်ကျွေးနေရသည့်အတွက် မပြန်ဖြစ်ကြောင်း လျှောက်ထားကြကုန်၏။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် “ရဟန်းတို့ .... ကုဋမ္ဗိကပုတတိဿ မထေရ်ကား ယခုအခါသာလျှင် သင်တို့သွားခြင်း အန္တရာယ်ကို ပြုသည် မဟုတ်သေး၊ ရှေးအခါကလည်း ပြုဖူးပြီ” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါ အတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း။
လုံ့လကင်းကွာ အိပ်လေရာ
တစ်နေ့သ၌ တပည့်လုလင်တို့သည် ထင်းခွေရန် တောသို့ သွားကြကုန်၏။ ရောက်လျှင် အသီးအသီး ထင်းတို့ကို ရှာဖွေစုဆောင်းကြကုန်၏။ လုလင်တို့တွင် ပျင်းရိသော လုလင်တစ်ယောက်ကား အနီးရှိ ခံတက်ပင်ကြီးကို မြင်သဖြင့် ဤခံတက်ပင်ကြီးကား ခြောက်သွေ့သော သစ်ပင်ကြီး ဖြစ်သည်၊ တစ်ရေးလောက် အိပ်ဦးမည် နိုးမှ အသာတက်၍ အကိုင်းတို့ကို ချိုးယူမည်ဟု ကြံစည်ကာ အပေါ်လွှမ်းတဘက်ကို ခင်း၍ အိပ်လေလျှင် ကျီးသံကဲ့သို့ ဟောက်လျက် အိပ်မောကျကာနေလေ၏။
လူပျင်းပြုချက် အကျိုးပျက်
ထိုနေ့ကား ဇနပုဒ်ရွာမှ အမျိုးတစ်ဦးသည် နက်ဖြန် ပုဏ္ဏားတို့ကို ဗေဒင်ရွတ်ဖတ် သရဇ္ဈာယ်စေပါဟု ဆရာကြီးထံ ပင့်ဖိတ်ထားသောနေ့ ဖြစ်၏။ ဆရာကြီးလည်း တပည့်လုလင်တို့အား “အမောင်တို့ ... နက်ဖြန် မည်သည့် ဇနပုဒ်ရွာ မည်သည့်အမျိုးအိမ်မှာ ဗေဒင်ရွတ်အံ သရဇ္ဈာယ်ရန် သွားကြရမည်၊ အစားမစားဘဲ သွားနိုင်ကြမည် မဟုတ်၊ သို့အတွက် နံနက်စောစော ယာဂုကျို၍ သောက်ပြီးလျှင် သွားကာ ဗေဒင်ရွတ်ဖတ် သရဇ္ဈာယ်၍ မိမိတို့ရအပ်သော အစုတို့ကို ယူဆောင်ပြီး ပြန်ခဲ့ကြ” ဟု စေခိုင်းထားလေ၏။
ထားထားနွယ် (ရုပ်ရှင်သရုပ်​ဆောင်)
ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် ထားထားနွယ်သည် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် တင်တင်ညို၏ အစ်မအရင်း ဖြစ်သည်။ ဇာတိမှာ ရန်ကုန်မြို့ဖြစ်ပြီး မွေးချင်းမောင်နှမ လေးယောက်ရှိသည့်အနက် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ နာမည်အရင်းမှာ သန်းသန်းမြင့် ဖြစ်သည်။ သန်းသန်းမြင့် အဖြစ်နှင့်ပင် ရုပ်ရှင်ထဲ စတင်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၂-ခုနှစ်တွင် သူ၏ လက်ဦးဆရာ ဒါရိုက်တာ၊ စာရေးဆရာ ရွှေဒုံးဘီအောင်၏ ဒေါက်တာအောင်ကျော်ဦး ဇာတ်ကားတွင် (၈)နှစ် သမီးအရွယ်တွင် ကလေးဇာတ်လိုက်အဖြစ် စတင်၍ ပါဝင်ခဲ့သည်။
ဝရုဏဇာတ်
လူပျင်းပြုချက် အကျိုးပျက်
လုလင်တို့လည်း စောစောထ၍ ယာဂုကျိုရန် ကျွန်မကို နှိုးကာ မြန်မြန်ယာဂုကျိုပါဟု စေခိုင်းကြကုန်၏။ ကျွန်မလည်း ထင်းယူသည်ရှိသော် အပေါ်ဆုံးက ပျင်းရိသော လုလင်ထားသော ခံတက်သားအစိုတို့ကို ယူကာ မီးမွှေး၏။ ဘယ်လိုပင် လေဖြင့် အဖန်ဖန် မှုတ်သော်လည်း ခံတက်သား အစိုဖြစ်၍ မီးမတောက်နိုင်လေ။ ယာဂု မကျက်မီ နေထွက်ခဲ့၏။ လုလင်တို့လည်း ယခုအခါ နေမြင့်လှပြီ၊ မသွားနိုင်ကြောင်းကို ဆရာ့ထံသို့လာ၍ ပြောကြားကြကုန်၏။
သက်သေတင်ပြု ဆုံးမမှု
ဆရာကြီးလည်း “ အမောင်တို့ ... ယခု မသွားကြလေသးဘူးလော ” ဟု မေးလေ၏။ “ဟုတ်ကဲ့ မသွားကြသေးပါ” ဟု ဆိုသောအခါ “ဘာကြောင့် မသွားကြသေးသနည်း” ဟု မေးပြန်လျှင် တပည့်တို့သည် ဆရာကြီးအား ပျင်းရိသောလုလင် အိပ်ရာမှနိုး၍ ခံတက်စိုထင်း ချိုးသည်မှစ၍ မီးမတောက်နိုင်သည့်တိုင်အောင် ပြောကြားကာ သွားခြင်းအန္တရာယ် ဖြစ်ရပုံ အလုံးစုံကို ပြောကြားကုန်၏။
ထိုအခါ ဆရာကြီးသည် ပျင်းရိသောလုလင်အကြောင်းကို ကြားလျှင် တပည့်တို့အား -
“အမောင်တို့ ... လောက၌ ရှေးဦးစွာ ပြုလုပ်ရမည့် အမှုကို ရှေးဦးစွာပင် ပြုလုပ်ရမည်၊ နောက်မှ ပြုလုပ်ခဲ့လျှင် ခံတက်ကိုင်းစို ထင်းကို ချိုးသော ပျင်းရိသော လုလင်ကဲ့သို့ နောက်အခါ စိုးရိမ်ပူပန်ရမည်” – ဟု ဆုံးမပြီးလျှင် ယခုလည်း မိုက်သောသူကို အမှီပြု၍ ဤသို့သဘောရှိသော လာဘ်လာဘမှ ဆုတ်ယုတ်ရသည်ဟု ထပ်မံ ဆုံးမပြန်၏။
ဇာတ်ပေါင်း
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -
ရဟန်းတို့ -
ကြွင်းသော လုလင်တို့သည် - ငါဘုရား ပရိသတ်။
ဒိသာပါမောက္ခ ဆရာကြီးသည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -
ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း။
ဆောင်ပုဒ်
(၁) ရှေးဦးပြုထိုက်၊ မှုတစ်သိုက်၊ နောက်၌မပြုရာ။
ဝရဏဇာတ် ပြီး၏။
ဥယျာဉ်တော
ဥယျာဉ်တော
ဇရပ်ကုန်းရွာ၊ ဆည်
ဇရပ်ကုန်းရွာ၊ ဆည်
ဒိန်ခွန်ရွာ၊ တနိုင်းမြို့နယ်
ဒိန်ခွန်ရွာ(Dinghkun)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ တနိုင်းမြို့နယ်၊ နမ်ဖျက်ယန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၂၁၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နမ်ဖျက်ယန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၇၂ ဦး၊ မ ၁၈၈ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၄၆၀ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တနိုင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပေပင်စုရွာ၊ မြစ်ဝ
ပေပင်စုရွာ၊ မြစ်ဝ
တင်တင်ညို (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)
ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် တင်တင်ညိုသည် ဒေါ်မမကြီး၏ သမီးဖြစ်ပြီး ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် ထားထားနွယ်၏ ညီမအရင်းဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုရှင်များ
ကပေါက်တောရွာ၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ညောင်ဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဟာဝါးရွာ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်
ဟာဝါးရွာ (Harwar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်၊ ဟာဝါးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၈၉၄ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နန်းယွန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သပြေကုန်းရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်
သပြေကုန်းရွာ (Thapyaykone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ နတ်သံကွင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၀၉၈၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နတ်သံကွင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၉၉၇ ဦး၊ မ ၄၇၄၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၇၃၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အင်္ဂါဂြိုဟ်
အင်္ဂါဂြိုဟ် (Mars)သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းတွင် တည်ရှိပြီး နေမှစတင်ရေတွက်လျင် ၄ ခုမြောက်ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အင်္ဂလိပ်အမည် မားစ်ကို ရောမတို့၏ စစ်ပွဲနှင့်ဆိုင်သော နတ်ဘုရား၏အမည်ကို ယူ၍ ပေးခဲ့သည်။ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော အင်္ဂါဂြိုဟ်၏အရောင်မှာ အနီရောင်ဖြစ်ပြီး အနီရောင်မှာ သွေး၏အရောင်ဖြစ်သောကြောင့် ဂြိုဟ်နီကြီးဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏သင်္ကေတသည် ဖြစ်သည်။
လူသိများသော ယဉ်ကျေးမှု
အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့်ပတ်သက်၍ ဇာတ်လမ်းအချို့ကိုရေးခဲ့ကြသည်။ စာရေးဆရာများက အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင်နေထိုင်သော အသိဉာဏ်ရှိသော သတ္တဝါများ "Martians" ဟုဖန်တီးရေးသားခဲ့ကြသည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် အိတ်ချ်ဂျီဝဲလ်(H. G. Wells) က အင်္ဂါဂြိုဟ်သားတို့ ကမ္ဘာကို တိုက်ခိုက်သည့်အကြောင်းကို The War of the Worlds ဟူသော အမည်ဖြင့် ဝတ္ထုရေးခဲ့သည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် အော်ဆန် ဝဲလက်စ် (Orson Welles) က ထိုဇာတ်လမ်းကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ရေဒီယိုမှထုတ်လွှင့်ခဲ့ပြီး လူအများစုက တကယ်ဖြစ်ပျက်နေသည်ဟုထင်ကာ ကြောက်ရွံ့ကြသည်။ ၁၉၁၂ မှစ၍ အက်ဂ်ဂါရိုက်စ်ဘားရော့ဂ် (Edgar Rice Burroughs) က အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ စွန့်စားခန်းများနှင့် ပတ်သတ်၍ ဝတ္ထုများရေးခဲ့သည်။
ယနေ့အခြေအနေ
၂၀၀၈ ခုနှစ် မတ်လအချိန်ထိ သိပ္ပံပညာရှင်တို့ အနေဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ ယခုလက်ရှိနေထိုင်သော သို့မဟုတ် မျိုးတုံးပျောက်ကွယ်သွားသော သက်ရှိဟူ၍ မတွေ့ရှိသေးပေ။ အချို့သော လူမပါသော အာကာသယာဉ်များသည် အင်္ဂါဂြိုဟ်သို့ ရောက်ရှိလေ့လာခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ အချို့မှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို လှည့်ပတ်သွားလာခဲ့ကြပြီး အချို့မှာ ဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ဆင်းသက်ခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ကို ရိုက်ကူးထားသော ဓာတ်ပုံများကို အချို့သော အာကာသယာဉ်တို့မှ ရိုက်ယူပြီး ကမ္ဘာမြေပြင်သို့ ပြန်လည်ထုတ်လွှတ်ပေးပို့ခဲ့ကြသည်။ အချို့သောလူများက အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ လူများစေလွှတ်ရန်စိတ်ဝင်စားကြသည်။ သို့သော် အာကာသယာဉ်မှူးများအနေဖြင့် အာကာသထဲတွင် နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် နေရမည်ဖြစ်၍ ထိုအကြံအစည်မှာ အကောင်အထည်ပေါ်ရန် ခက်ခဲသည်။ (၂ဝ၂ဝ) ခုနှစ်တွင် နာဆာမှ လူလိုက်ပါသော အာကာသယာဉ်များဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ လူသားများအားစေလွှတ်ရန် ရည်မှန်းထားသည်။ သို့​သော် (၂၀၂၁) ခုနှစ်အထိအ​ကောင်ထည်မ​ပေါ်​သေး​ပေ။NASA တွင်လက်ရှိတွင် (၂၀၂၀-၂၀၂၁) rovers နှစ်ခု (Curiosity and Perseverance)၊ Lander (InSight) နှင့် Mars (အင်္ဂါစပ်) တို့က Mars ၏မျက်နှာပြင်ကိုစူးစမ်းလေ့လာလျက်ရှိသည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်မေလတွင်တရုတ်သည်၎င်း၏ Zhurong Mars rover ကိုထိမှန်သောအခါအင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင်အောင်မြင်စွာဆင်းသက်နိုင်သောဒုတိယမြောက်နိုင်ငံဖြစ်လာသည်။
ရွှင်းတွီရွာ၊ မင်းတပ်မြို့နယ်
ရွှင်းတွီရွာ(Suntui)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်ခရိုင်၊ မင်းတပ်မြို့နယ်၊ ခင်ဖောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၀၀၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခင်ဖောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၉၇ ဦး၊ မ ၃၄၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၄၂ ဦး နေထိုင်သည်။
နောင်ပူရွာ၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရပ်စောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရွှင်းတွီရွာ၊ မင်းတပ်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းတပ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဗြဟ္မဇာလသုတ်
သီလက္ခန္ဓဝဂ်၌ ဗြဟ္မဇာလသုတ်သည် အဦးဆုံးသုတ်ဖြစ်သည်။ ဤသုတ်သည် ဘာသာရေးသမိုင်းမှကြည့်လျှင် အထူးအရေးကြီးသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းတို့ ကျင့်ကြံလိုက်နာရမည့်စည်းမျဉ်းများ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းတို့ ရှောင်ကြဉ်အပ်သည့် အလုပ်အကိုင်အမျိုးမျိုး၊ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းအမျိုးမျိုး၊ ထိုခေတ်ထိုအခါက သမဏ၊ဗြဟ္မဏတို့၏ အယူဝါဒအမျိုးမျိုးကို မြတ်စွာဘုရားသည် စုံလင်စွာ ပေါင်းစု ဟောကြားခဲ့သည်။ "သဿတဝါဒ" "ဥစ္ဆေဒဝါဒ" စသော ထိုခေတ်ထိုအချိန် အိန္ဒိယ ပြည်၌ ထွန်းကားလျက် ရှိသော ၆၂ ပါးသောအယူဝါဒများအကြောင်းကိုလည်း ဤသုတ်၌ပင် မြတ်စွာဘုရား ရှင် ဆွေးနွေးဖော်ပြထားသည်။
သမိုင်းတန်ဖိုး
အထူးသဖြင့် သီလနှင့် ပတ်သက်သော အခန်းတွင် လူအမျိုးမျိုး၏အခြေအနေ၊ အနုပညာအမျိုးမျိုး၊ လက်မှုပညာအမျိုးမျိုး၊ ကစားခုန်စားနည်းအမျိုးမျိုး၊ ပျော်ပါးမှုအမျိုးမျိုး၊ ယဇ်ပူဇော်နည်းအမျိုးမျိုး၊ လူတို့၏ အလုပ်အကိုင်အမျိုးမျိုး၊ နေ လ နက္ခတ်တာရာ ဖတ်နည်းအမျိုးမျိုး၊ စာရင်းကိုင်ပညာ၊ နိုင်ငံရေး၊ ဆေးပညာ၊ ခွဲစိပ်ကုသနည်း၊ ဗိသုကာအတတ်၊ လက္ခဏာဖတ်နည်း၊ အမှတ်အသား အရိပ်အခြေကိုကြည့်၍ နိမိတ်ဖတ်နည်း၊ အင်္ဂဝိဇ္ဇာဟောနည်း၊ မင်္ဂလာအခမ်းအနားရွေးနည်း၊ စစ်ရပ်စဲနည်း၊ အိပ်မက်ဖတ်နည်း၊ ဂါထာမန္တရားရွတ်ဆိုကာ ကိုယ်ဝန်စောင့်ထိန်းနည်း၊ နတ်တို့နှင့်ပတ်သက်သော အယူအဆအမျိုးမျိုး ကို မြတ်စွာဘုရားသည် ဤသုတ်တွင် အသေးစိတ် ဟောကြားခဲ့သည်။
တရားဟောရခြင်းအကြောင်းရင်း
ဗြဟ္မဇာလ သုတ်ကို ဟောပြောရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းမှာ သမဏဂိုဏ်းဝင် "သုပ္ပိယ"၏တပည့်ဖြစ်သူ "ဗြဟ္မဒတ္တသည် မြတ်စွာဘုရား၏ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ချီးကျူးပြောဆို သောအခါ "သုပ္ပိယ"သည် မြတ်စွာဘုရား၏အကြောင်း မကောင်းပြောသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
ဗြဟ္မဇာလ အမည်တွင်ပုံ
ကျွမ်းကျင်လိမ္မာသော တံငါသည်သည် ကြီးငယ်မရွေး ငါးဟူသမျှကို သူ၏ကွန်ရက်ဖြင့် ဖမ်းမိနိုင်သကဲ့သို့ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာသည်လည်း မိမိ၏မွန်မြတ်သိမ်မွေ့လှသော တရားကွန်ရက်တွင် အဘိဓမ္မာဆရာကြီးများနှင့် ဂိုဏ်းဆရာကြီးများအား သိမ်းသွင်းနိုင်ခြင်းကြောင့် ဤသုတ်သည် ဗြဟ္မဇာလသုတ်ဟူ၍ ထင်ရှားသည်။ (ဓမ္မဇာလ၊ အတ္ထဇာလ၊ ဒိဋ္ဌိဇာလ၊ အနုတ္တရသင်္ဂါမ ဝဇယသုတ်ဟူ၍လည်း ကျော်ကြားသည်။)
သမဏ၊ ဗြဟ္မဏတို့၏ အယူဝါဒ အကျိုးမဲ့ပုံ
ဗြဟ္မဏတို့နှင့် အခြားဂိုဏ်းဝင် သမဏတို့ ယုံကြည်ကြသော အယူဝါဒတို့သည် နိဗ္ဗာန်သို့ ပို့ဆောင်နိုင်စွမ်း မရှိပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်းတို့သည်'အတ္တ'က တစ်နည်းတစ်လမ်းအားဖြင့် အစစ်အမှန်ကဲ့သို့ ယူဆထင်မှတ်နေကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အတ္တကို လုံးဝမပယ်ဖျောက် မဖျက်စီးပဲ နိဗ္ဗာန်သို့ မရောက်နိုင်ပေ။
ကြည်ညိုဖွယ် မြတ်ဗုဒ္ဓ
ဤသုတ်တွင် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာသည် "စံထားရာ ကျင့်ဝတ်စောင့်ထိန်းသူ ပုဂ္ဂိုလ်ထူး"အဖြစ်သာမက ထိုခေတ်အခါက ပေါ်ပေါက်ထွန်းကားလာကြသော ခေတ်ပြိုင် အဘိဓမ္မာဆရာကြီးတို့ထက် အဆပေါင်းများစွာ ထူးကဲသာလွန်သော အဘိဓမ္မာဆရာကြီးအဖြစ် ထင်ရှားသည်။ မြတ်စွာဘုရားသည် ကျင့်ဝတ်သီလများကို သူမတူအောင် အစွမ်းဆုံး စောင့်ထိန်းခဲ့ရုံမျှမက တုဘက်ကင်းသော အဘိဓမ္မမာဆရာကြီးအဖြစ် "ဒိဋ္ဌိအယူဝါဒ အားလုံး" တို့ကို သုတ်သင် ရှင်းလင်းတော်မူခဲ့သည်။
အတ္တကိုပယ်ဖျက်မှသာလျှင် နိဗ္ဗာန်ကိုရနိုင်မည်ဖြစ်ကြောင်း၊ မည်သိုသောနည်းနှင့်ဖြစ်ဖြစ် အတ္တကို တိုက်ခိုက်သုတ်သင်ရမည်ဖြစ်ကြောင်း မြတ်စွာဘုရားက ဤဗြဟ္မဇာလသုတ်တွင် အတိအလင်း ကြေညာတော်မူခဲ့သည်။
ဗြဟ္မဇာလသုတ် ဖွဲ့စည်းပုံ‬
ဗြဟ္မဇာလသုတ်ကို စာပိုဒ်ပေါင်း ၁၄၉-ပိုဒ်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ (ယှဉ်ကြည့်မည်ဆိုလျှင် ခုဒ္ဒကနိကာယ် ခုဒ္ဒကပါဌလာ ရတနသုတ်သည် ၁၈-ပိုဒ်သာ ပါဝင်သည်။ )
အရှည်ဆုံးအပိုင်း မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ပြခန်း၌ ၇၇-ပိုဒ်ပါဝင်ပြီး၊ ပုဗ္ဗန္တာနုဒိဋ္ဌိ တစ်ဆယ့်ရှစ်မျိုးနှင့် အပရန္တာနုဒိဋ္ဌိ လေးဆယ့်လေးမျိုး၊ စုစုပေါင်း ၆၂-မျိုးတို့ကို ဖော်ပြထားသည်။
ဂွေးချိုရွာ၊ ဆည်
ဂွေးချိုရွာ၊ ဆည်
နေပြည်တော်နည်းပညာတက္ကသိုလ်
နေပြည်တော်နည်းပညာတက္ကသိုလ်  (Naypyitaw Technological University,) သည် နေပြည်တော်ကောင်စီနယ်မြေ၊ ဇမ္ဗူသီရိမြို့နယ်တွင် တည်ရှိသော နည်းပညာတက္ကသိုလ်ဖြစ်သည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၊ အဆင့်မြင့် သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဦးစီးဌာန လက်အောက်ရှိ တက္ကသိုလ်ဖြစ်သည်။
တည်နေရာ
နေပြည်တော်နည်းပညာတက္ကသိုလ်သည် နေပြည်တော် ဇမ္ဗူသီရိမြို့နယ် ဓနသိဒ္ဓိရပ်ကွက်အတွင်းတွင် တည်ရှိသည်။
သမိုင်းကြောင်း
နေပြည်တော်နည်းပညာတက္ကသိုလ်သည် ၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ မှ ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့သော တက္ကသိုလ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ အင်ဂျင်နီယာပိုင်းဆိုင်ရာ ကျောင်းများအနက် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။  ယခင်က အစိုးရနည်းပညာ ကောလိပ်(နေပြည်တော်)အဖြစ်ရှိခဲ့သည့် ကျောင်းတစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။ နေပြည်တော်နည်းပညာတက္ကသိုလ် ကို ၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၂ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌက ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ တက္ကသိုလ်အဆင့် မမြှင့်တင်မှီ မူလက ၂၀၁၈-၂၀၁၉ ဘဏ္ဍာနှစ် စီမံကိန်းရန်ပုံငွေဖြင့် ၂၀၁၈ ခုနှစ် သြဂုတ်လတွင် နေပြည်တော် ဇမ္ဗူသီရိမြို့နယ် ဓနသိဒ္ဓိရပ်ကွက်အတွင်းရှိ မြေအကျယ် ၂၂ ဧကပေါ်၌ အစိုးရနည်းပညာကောလိပ်(နေပြည်တော်)ကို တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ၂၀၁၉-၂၀၂၀ ပညာသင်နှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် စတင်ဖွင့်လှစ်သင်ကြားခြင်းများဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
သင်ကြားရေးဌာနများ
(၁)   မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ
(၂)   အီလက်ထရွန်းနစ်အင်ဂျင်နီယာ
(၃)   လျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာ
(၄)   စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ
(၅)   ကွန်ပျူတာအင်ဂျင်နီယာနှင့် သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ
(၆)   ဗိသုကာ
ဝင်ခွင့်စနစ်
ဘွဲ့သင်တန်းများအား ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ တက္ကသိုလ်ဝင်ခွင့် စာမေးပွဲဖြေဆို အောင်မြင်သူများမှ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ (၄)ဘာသာ ရမှတ် (အများ/အနည်း)ပေါ်မူတည်၍ ရွေးချယ် တက်ရောက်ခွင့်ပြုသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ
ဘယ်ခိုရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
ဘယ်ခိုရွာ(Beikho)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ ဘဲစောလော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၈၂၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖာပွန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆင်ကြံရွာ၊ အောင်လံမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အောင်လံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဇိုင်တာခါလီရွာ၊ သဲချောင်း
ဇိုင်တာခါလီရွာ၊ သဲချောင်း
သပြုကုန်းရွာ၊ မြစ်ဝ
သပြုကုန်းရွာ၊ မြစ်ဝ
ပါရီစာချုပ်
ပါရီစာချုပ်သည် ပါရီတွင် ချုပ်ဆိုထားသော စာချုပ်များစွာကို ရည်ညွှန်းသည်။
ဆည်ရွာ၊ ဆည်
ဆည်ရွာ၊ ဆည်
မောင်းဂွေးရွာ၊ မြစ်သားမြို့နယ်
မောင်းဂွေးရွာ (Maunggway)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ မြစ်သားမြို့နယ်၊ ကျီတိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၀၂၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျီတိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၁၅ ဦး၊ မ ၂၁၇၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၃၈၈ ဦးနေထိုင်သည်။
မကျီးပေါက်ကန်
မကျီးပေါက်ကန်
ရိုးချောင်းရွာ၊ သဖန်းချောင်း
ရိုးချောင်းရွာ၊ သဖန်းချောင်း
တော်တရရွာ၊ ပသွယ်
တော်တရရွာ၊ ပသွယ်
လုံခေါင်းရွာ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်
လုံခေါင်းရွာ (Lonkhaung)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်၊ ဟာဝါးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၈၉၅ ဖြစ်သည်။  ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နန်းယွန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အာဖဂန် နိုင်ငံတော်သီချင်း
အာဖဂန် နိုင်ငံတော်သီချင်း( - Surūd-e Millī, - Millī Surūd;  )ကို ၂၀၀၆ ခုနှစ် မေလတွင် တရားဝင်ကြေညာခဲ့ပြီး အသုံးပြုခဲ့သည်။ အာဖဂန်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ အပိုဒ်ခွဲ ၂၀ အရ နိုင်ငံတော်သီချင်းသည် ပတ်ရှ်တိုဘာသာစကားဖြင့် ဖြစ်ပြီး "ဘုရားသခင်၏ ကြီးမြတ်မှု"နှင့် အာဖဂနစ္စတန်နိုင်ငံရှိ လူမျိုးစုများကို ရည်ညွှန်းထားရမည်ဖြစ်သည်။ စာသားကို အဒူလ် ဘာရီ ဂျဟာနီမှ ရေးသားခဲ့ပြီး ဂီတကို ဂျာမန်-အာဖဂန်တေးပြုစာဆို ဘာဘရက် ဝါဆာမှ ရေးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
နိုင်ငံတော်သီချင်း (၁၉၂၆-၁၉၄၃)
အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးသော နိုင်ငံတော်သီချင်းဖြစ်ပြီး ဘုရင်စနစ်ဖြင့် အုပ်စိုးစဉ်ကာလတွင် အသုံးပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသီချင်းတွင် တေးသွားများသာပါရှိပြီး စာသားများ မပါရှိပေ။
နိုင်ငံတော်သီချင်း (၁၉၄၃-၁၉၇၃)
ဘုရင်စနစ်ဖြင့် အုပ်စိုးစဉ်ကာလအတွင်း ဒုတိယမြောက်အသုံးပြုခဲ့သော နိုင်ငံတော်သီချင်းဖြစ်သည်။
နိုင်ငံတော်သီချင်း (၁၉၇၈-၁၉၉၂)
အာဖဂန်နစ္စတန် ဒီမိုကရက်တစ် သမ္မတနိုင်ငံထူထောင်ပြီးနောက် နောက်ထပ်အသုံးပြုခဲ့သော နိုင်ငံတော်သီချင်းဖြစ်ပြီး ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် စတင်အသုံးပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၉၇၈ ခုနှစ် မက်စ်ဝါဒီတော်လှန်မှု(Coup d'état)ပြီးနောက် အမျိုးသားရေးလက္ခဏာများကို ပြောင်းလဲရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သော အာဖဂန်နစ္စတန်ပြည်သူဒီမိုကရက်တစ်အစိုးခေါင်းဆောင် နူ မူဟာမတ် တာရာကီ(Ustad Salim Sarmad)ကိုယ်စား ဆူလေမန် လိတ်(Sulaiman Layeq)မှ စာသားများကို ရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။   တေးသွားကို ဂျလီ ဂဟာလန်(Jalīl Ghahlānd)မှ ရေးစပ်ခဲ့ပြီး အူစတက် ဆလင် ဆာမတ်(Ustad Salim Sarmad)မှ စီစဉ်မှုလုပ် တေးကွက်ဖော်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။  သီချင်းအမည်မှာ "Garam shah lā garam shah" ("Be Ardent, Be More Ardent") ဟူ၍ဖြစ်သည်။ အခြားနိုင်ငံတော်သီချင်းများစွာကဲ့သို့ပင် တခါတရံသီဆိုရာ၌ Chorus နှင့် ပထမဆုံးသော Stanza သာ သီဆိုကြသည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံသည် ကွန်မြူနစ်ဝါဒကို တရားစွန့်လွတ်လိုက်ပြီးနောက် ထိုသီချင်းကို ၁၉၉၂ ခုနှစ်အထိ နိုင်ငံတော်သီချင်းအဖြစ်ထားရှိခဲ့ပြီး ဆက်လက်အသုံးပြုခြင်းမရှိတော့ချေ။
နိုင်ငံတော်သီချင်း (၁၉၉၂-၁၉၉၉၊ ၂၀၀၂-၂၀၀၆)
၁၉၉၂ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၆ ခုနှစ်အထိ အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံသည် ၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် အုစတက် ကာစင်ရေးသော မူဂျာဟစ်ဒင်တိုက်ပွဲဝင်သီချင်းကို နိုင်ငံတော်သီချင်းအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။  သီချင်းအမည်မှာ "အစ္စလာမ်၏ ခံတပ်၊ အာရှ၏ နှလုံးသား"  ဖြစ်သည်။
၁၉၉၀ ခုနှစ်များနှောင်းပိုင်းကာလများအတွင်း ကုလသမဂ္ဂမှ အသိအမှတ်ပြုထားသော အစိုးရအောက်မှ တာလီဘန်ထိန်းချုပ်ထားသော အာဖဂန်နစ္စတန် အစ္စလာမ်မစ်စော်ဘွားများနိုင်ငံသည် နိုင်ငံဒေသများစွာကို ၂၀၀၁ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ တာလီဘန်များသည် နိုင်ငံ၏ ဒေသအများစုပါဝင်သည့် ၎င်းတို့ထိန်းချုပ်ထားသော နယ်မြေများအတွင်း ဂီတကို တရားမဝင်ကြောင်း ကြေညာထားသည်။ ထိုသည်ကြောင့် ၂၀၀၁ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းအထိ တာလီဘန်များ အာဏာပြုတ်ကြသည့်တိုင် အာဖဂန်ဒေသတော်တော်များများတွင် ထိုအချိန်က နိုင်ငံတော်သီချင်းမရှိပဲနေခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဤသီချင်းကို ၂၀၀၂ ခုနှစ် အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ ကြားဖြတ်အစိုးရမှ ပြန်လည်အသက်သွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ၂၀၀၄ ခုနှစ် အာဖဂန်နစ္စတန် အစ္စလာမ်မစ် သမ္မတနိုင်ငံထူထောင်ချိန်ထိ အသုံးပြုမှုရှိခဲ့ပြီး ၂၀၀၆ ခုနှစ်ထိ ဆက်လက်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတော်သီချင်းများ ကဏ္ဍ:အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ၏ အမျိုးသားသင်္ကေတများ
နမ်ဖျက်ယန်ရွာ၊ တနိုင်းမြို့နယ်
နမ်ဖျက်ယန်ရွာ(Namhpyetyang)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ တနိုင်းမြို့နယ်၊ နမ်ဖျက်ယန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၂၁၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နမ်ဖျက်ယန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၇၂ ဦး၊ မ ၁၈၈ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၄၆၀ ဦး နေထိုင်သည်။
ဝက်တူးရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်
ဝက်တူးရွာ (Wettu)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ နတ်သံကွင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၀၂၈၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နတ်သံကွင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၉၉၇ ဦး၊ မ ၄၇၄၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၇၃၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထောက်ကြံ့ကွင်းရွာ၊ ဆည်
ထောက်ကြံ့ကွင်းရွာ၊ ဆည်
မီးအိမ်မီးခွက်
ကျောက်မီးသွေးတွင်းတူးသည့်အခါ မီးအိမ်ကိုပါ ယူဆောင်သွားရ၏။ သာမန်မီးအိမ်နှင့် ကျောက်မီးသွေးတူးဖော်ရာဝယ် မကြာခဏ ကျောက်မီးသွေးငွေ့ကို မီးဟပ်ကာ တွင်းပေါက်ကွဲ ပြိုကျ၍ အသက်ပေါင်းများစွာ ဆုံးရှုံးကြလေသည်။ ထိုကြောင့် ဆာဟမ်ဖရီဒေဗီသည် သာမန်ရိုးရိုးမီးအိမ်မျိုးကိုပင် မီးတောက်၏ပတ်လည်၌ သံဆန်ခါပါးကာပေး၍ စမ်းသပ် ကြည့်ရှုရာ မီးအိမ်မှ အပူရှိန်သည် ကျောက်မီးသွေးတွင်း ထဲရှိ ပေါက်ကွဲစေတတ်သော ဓာတ်ငွေ့များရှိ ရာသို့ မရောက်ကြောင်း တွေ့ရှိရလေသည်။ ထိုအခါမှစ၍ ထိုမီးအိမ်မျိုးကို အသုံးပြုကြရာ မရေတွက်နိုင်သော အသက်ပေါင်းများစွာကို ဆုံးရှုံးခြင်းမှ ကာကွယ်နိုင်ခဲ့လေသည်။ ၁၈ နှင့် ၁၉ ရာစုခေတ်လောက်တွင် ဓာတ်ငွေ့ဖြင့် မီးထွန်းနည်းတစ်နည်းကို စမ်းသပ်တွေ့ရှိပြန်လေသည်။ ထိုဓာတ်ငွေ့မှာကျောက်မီးသွေးကို မီးဖုတ်ရာမှ ရရှိနိုင်သော ဓာတ်ငွေ့ဖြစ်၍ ၁၈ဝ၂ ခုနှစ်တွင် ဝီလျံမားဒေါ့ ဆိုသူသည် ဗာမင်ဂမ်မြို့ စက်ရုံတစ်ရုံကိုဤနည်းဖြင့် မီးထွန်း ပြနိုင်လေသည်။ ထိုအခါမှစ၍ လန်ဒန်မြို့ရှိ အိမ်များ လမ်းများတွင် ဓာတ်ငွေ့မီးများဖြင့် လင်းနေခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် ထိုဓာတ်ငွေ့မှာ အသုံးပြုရာ၌ သတိမရှိလျှင် အဆိပ်ငွေ့သင့်ကာ အသက်ဆုံးရှုံးတတ်သဖြင့် ယခုခေတ်အခါတွင် ထိုဓာတ်ငွေ့မျိုးကို ချက်ပြုတ်ရာတွင် အသုံးပြုကြလေသည်။ ၁၈၂၈ ခုနှစ်မှစ၍ လျှပ်စစ်ဓာတ်မီးထွန်းနည်းကို စတင်ကြံစည်လာရာ ၁၈၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် တဖြည်းဖြည်းအောင်မြင် ထမြောက်လာလေသည်။ အစတွင် လျှပ်စစ်ဓာတ်မီးရောင်သည် မကောင်းလှသေးချေ။ ၁၈၇၈ ခုနှစ်တွင် တောမတ် အယ်လဗာ အက်ဒီဆင် ဆိုသူ ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးသည် ဓာတ်မီးကို ကြာရှည်အသုံးပြုနိုင်ရန် လေမရှိသောဖန်သီးထဲတွင် လျှပ်စစ်ကြိုးမျှင်ကလေးကို ထည့်သွင်ပေးလေသည်။
သို့ဖြင့် ကြည်လင်စွာလင်းသော ဓာတ်မီးလုံးကလေးများစတင် ပေါ်ပေါက်လာလေသည်။ ထိုဓာတ် မီးလုံးကလေးများကို တိုးတက်ကောင်းမွန်အောင် ချဲ့ထွင်ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ယခု ကျွန်ုပ်တို့ခေတ်တွင် အသုံးပြုလျက်ရှိသော ဓာတ်မီးရောင်များမှာ အတောက်ကောင်းသော အခြေသို့ ရောက်လာလေပြီ။ တွဲရရွဲကျနေသော ကြိုးအဖျားမှ ဓာတ်မီးလုံးကလေး တပ်ဆင်ထွန်းရခြင်းမှာ အလှအပကြိုက်သော သူတို့အဖို့ တစ်ခုခု လိုနေသကဲ့သို့ ဖြစ်နေကြသဖြင့် အနည်းနည်းအဖုံဖုံ ဖန်တီးပြုပြင် ကြပြန်ရာမှ လှပသော မီးအုပ်၊ မီးစလောင်းတို့ ပေါ်ပေါက်လာလေသည်။ အချို့ အဆောက်အအုံကြီးများတွင်မီးရောင်ကိုတိုက်ရိုက်မကျစေဘဲ ကြွေဖန်လုံးကြီးများထဲတွင် ထည့်သွင်း၍ ထွန်းကြသည်။ ထိုမှတစ်ဖန် တိုးတက်ကြံစည်လာကြရာ ၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် နီယွန်ဓာတ်ဖြင့် ထွန်းသော လျှပ်စစ်ဓာတ်မီးမျိုးကို စမ်းသပ် အောင်မြင် လာကြပြန်သည်။ ဖန်ပြွန်ချောင်းများထဲတွင် နီယွန်ဓာတ်ငွေ့ ထည့်ထား၍ လျှပ်စစ်ဓာတ်နှင့် တွေ့ရှိသောအခါ လှပဆန်းကြယ်သော ဓာတ်မီးရောင်များ ရရှိလေသည်။ ဖန်ပြွန်ချောင်းမျာကို အလိုရှိရာ ပုံအမျိုးမျိုး ပြုပြင်၍ ထွန်းရာ ကြော်ငြာနှင့် အခြား အထိမ်းအမှတ်များအတွက် အသုံးပြုကြလေသည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်မှစ၍ လျှပ်စစ်ဓာတ်မီးချောင်းကို တီထွင်အသုံးပြုလာကြပြန်သည်။ ထိုဓာတ်မီးချောင်းမှ ဓာတ်မီးရောင်မှာ နေ့ခင်း၏ အလင်းရောင်ကဲ့သို့ပင် ဖြစ်၍ အခြားဓာတ်မီးရောင်များကဲ့သို့ မျက်စိအန္တရာယ် မဖြစ်ပေ။ လျှပ်စစ်ဓာတ်အား အသုံးချင်းတူသော်လည်း အခြားလျှပ်စစ် ဓာတ်မိးများထက် သုံးဆပို၍ အလင်းရောင်ရလေသည်။ နေအိမ်များတွင် အဖိုးတန်ဆုံးသော အလင်းရောင်မှာ နေရောင်ခြည် ဖြစ်သည်။ နေရောင်ခြည်မှာ လူတို့၏ ကျန်းမာရေးအတွက် အသုံးဝင်၍ ကူးစက်တတ်သော ရောဂါပိုးများကို ဖျက်ဆီးနိုင်သည်။ ရှေးအခါက အိမ်များတွင် ပြတင်းပေါက် အလွန်နည်းပါး၏။ ထိုကြောင့် အိမ်တွင်းတွင် သဘာဝ အလင်းရောင်ကောင်းစွာမရချေ။ ပြတင်းပေါက်တွင် တပ်ဆင်ရန်မှန်များ ဈေးပေါပေါမရနိုင်မီ အိမ်များတွင် ပြတင်းပေါက်များ အဖောက်နည်းကြ၏။ အလယ် ခေတ်လောက်က သာမန် လူဆင်းရဲတန်းစားများ၏ အိမ်ပြတင်းများတွင် ဆီစိမ်စက္ကူများကို ကပ်၍ ကာကြလေသည်။ ထိုနောက်မှကျောက်ဖြူများကို ပါးပါးလွှာ၍လည်းကောင်း ပြတင်းပေါက်တွင် တပ်ဆင်ကြခြင်းဖြင့် အလင်းရောင်လည်း ရ၍ လူဆိုးသခိုးများဘေးမှလည်း စိတ်ချ၍နေနိုင်ကြလေသည်။
ဂေါင်ဂင်ရွာ၊ အောင်လံမြို့နယ်
ဂေါင်ဂင်ရွာ (Gaunggin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ အောင်လံမြို့နယ်၊ မိုးဖုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၅၉၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုးဖုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၄၇ ဦး၊ မ ၁၂၉၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၄၄၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အောင်လံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ