သူရိယသတင်းစာ
ပထမကမ္ဘာစစ်သတင်းများ
၁၉၁၄ ခု ပထမ ကမ်ဘာစစ်ကြီး ဖြစ်လာသော အခါတွင် သူရိယသတင်းစာမှာ တဟုန်ထိုး တိုးတက်လာခဲ့သည်။ စစ်ကို စိတ်ဝင်စားပြီး အထူးအဆန်း စစ်သတင်းတို့ကို ကြားသိချင်ကြသော လူထုအတွက် သူရိယသည် စစ်ကြေးနန်းသတင်းစာများကို ဓာတ်ပုံများ မြေပုံများနှင့် ဝေဝေဆာဆာ ဖော်ပြထည့်သွင်းပေးရာ လူကြိုက်အလွန် များသွားလေသည်။ စစ်ကြေးနန်းသတင်းများ 'ညနေသတင်းစာ'အဖြစ်ပင် သူရိယဦးဘကလေး (သမာဓိသတင်းစာတည်ထောင်သူ) က ဦးစီးထုတ်ဝေခဲ့ရပေ၏။ ထိုနောက် သူရိယသတင်းစာသည် ဦးဘဖေပါဝင်သော ၂၁ ဦးအဖွဲ့ကို ထောက်ခံရေးသားလေသည်။ (၂၁) ဦးက ဒိုင်အာခီကို စမ်း၍ လက်ခံသင့်သည်ဟု ဆို၏။ နယ်ချဲ့ကို ပူးသတ်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု အကြောင်းပြသည်။ ဝံသာနုကမူ ဟုမ်းမရူးမှလွဲ၍ လက်မခံဟု ကြွေးကြော်လေသည်။ သူရိယ သတငျးစာသညျ ဒိုငျအာခီ စဈပှဲြကီးကို အွပငျးအထနျ ဝငျနှှဲ၏။ ဒိုငျအာခီကို လကျခံသငျ့ြေကာငျး ၁ဝ ရကျခနျ့ ဆကျ၍ ခေါငျးြကီးပိုငျးမှ ရေးသားခဲသညျဆိုသညျ။ စောငျရေလညျး ထိုးကဩှားတော့သညျဆို၏။ တိုငျးြပညျလူထုသညျ ဒိုငျအာခီကို လကျမခံလိုြကတော့ပေ။ ၁၉၂၂ ခုနှဈတှငျ ဒိုငျအာခီ အုပျချုပျရေးအတှကျ ဥပဒွေပု အမတျရှေးကောကျပှဲ ကငျြးပ၏။ ၎င်းင်းငျး ရှေးကောကျပှဲကို ဂျီစီဘီအေက သပိတျမေှာကျသညျ။ ၂၁ ဦး စသညျတို့ အရှေးခွံက၏။ ဒိုင်အာခီနှင့် ၂၁ ဦးတို့ကို ထောက်ခံနေသော သူရိယအား လူထုက စိတ်ဆိုးကြ၏။ လူထု၏ ဟုမ်မရူးလမ်းမကြီးတွင် အနှောင့်အယှက်ဟု ဒေါသထွက်ကြ၏။ သပိတ်မှောက်အရေးများကလည်း ခေတ်ထနေရာ သူရိယ သတင်းစာကိုလည်း သပိတ်မှောက်ကြလေ၏။ အချို့က စုပုံ၍ မိးရှို့ကြလေ၏။ သို့သော် သူရိယကား သူယုံကြည်ရာကိုပင် ဆက်လက်ရေးသားသွား လေသည်။ ၁၉၃ဝ ြပညျ့ ကုနျခါနီးမှစ၍ ၁၉၃၁ ခု ကုနျခါနီးအထိ ပုနျကနျထွှကှခဲ့သော ဆရာစံ တောငျသူလယျသမား အရေးတော်ပုံ သတငျးများကို အသားပေး ဖောြ်ပသညျဆိုြပီး အာမခံငှေ တဈသောငျး တငျခဲ့ရလေသညျ။ ထိုစဉ်က ဖမ်းမိသော လယ်သမား အရေးတော်ပုံ တပ်သားများကို အဂင်လိပ်များက ခေါင်းဖြတ်သတ်၍ ခေါင်းများကို စုပုံထားပြီး သတင်းစာ ဆရားများကို ပြသည်တွင် သူရိယမှ ဦးပုကလေးက ဓာတ်ပုံရိုက်ယူပြီး သူရိယတွင် ‘အဂင်လိပ်တို့ရက်စက်ပုံ’ ခေါင်းစဉ်တပ်၍ ဖော်ပြလိုက်ရာ ပွက်⁠ပွက်ရိုက်အောင် တုန်လှုပ်သွားသည်ဆို၏။ သူရိယသတငျးစာသညျ တှဲရေးခှဲရေး ကိစ်စတှငျ ခှဲရေးဘကျမှ ဝငျရောကျ၍ အွပငျးအထနျ တိုကျခိုကျရေးသားလေသညျ။ သူရိယအတှကျမှု ခှဲရေးမှာ အသဈအဆနသျ်သးမဟုတျခေ။ြ ၁၉၂ဝ ြပညျ့နှဈခနျ့ကပငျ သူရိယ၏ ဝါဒွကိုးကိုငျ ဦးဘဖေ တို့လူစုသညျ ခှဲရေးကို စတငျြေကှးြေကာ် ြကိုးပမျးလာြက၏။ ၁၉၂၇ ခုနှဈတှငျ အိန်ဒိယသုံး မစ်စတာမှနျတေဂူ လာသညျတှငျ ဦးဘဖေ၊ ဦးမေအောငျ၊ ဦးစု စသော ြမနျမာ ကိုယျစားလှယျအဖှဲ့က အိန်ဒိယနှငျ့ ခှဲပေးဖို့တောငျးဆိုခဲ့ြကသညျ။ သို့ြဖငျ့ ထိုစဉျလောကျမှစ၍ပငျ သူရိယဝါဒမှာလညျး ခှဲရေး ြဖဈခဲ့လေသညျ။ ခွဲရေးအတွက် သူရိယကို အိန်ဒိယ အမျိုးသားများက မကျေနပ်နိုင်။ ၁၉၂၉ ခုတွင် ဆိပ်ကမ်း ကုန်တင်ကုန်ချ အလုပ်လုပ်ရာမှ ကုလားဗမာ အလုပ်သမားများ တိုက်ပွဲဖြစ်ပြီး အဓိကရုဏ်း ဆက်လက်ဖြစ်ပွားရာတွင် သူရိယသတင်းစာတိုက်ကို ကုလား ကူလီ ၃၀ဝ၀ ခန့်က ဖျက်ဆီးဖို့ ကြိုးစားခဲကြသေး။ သို့သော် အနည်းငယ်သာ ပျက်စီးခဲ့သည်။ ခွဲရေးတွဲရေး တိုက်ပွဲကြီးတွင် သူရိယ အယ်ဒီတာအဖွဲ့မှ ဦိးသိမ်းမောင် (သံတော်ဆင့်)သည် "ခွဲခြားရေးအသင်း"တွင် အတွင်းရေးမှူးပင် လုပ်ခဲ့သေးသည်။ ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် ဘိလပ် ပါလီမန်ပ မြန်မာနိုင်ငံ အုပ်ချုပ်ရေး အက်ဥပဒေကို တင်သွင်း အတည်ပြု၍ ၁၉၃၇ ခု ဧပြီလတွင် မြန်မာနိုင်ငံအား အိန်ဒိယပြည်မှာခွဲခွာလိုက်၏။ ၁၉၃၈ ခု ၉၁ ဌာန အုပ်ချုပ်ရေး အစလောက်တွင် ဦးစော သူရိယသို့ ရောက်ရှိလာပြီး အယ်ဒီတာချုပ် လုပ်လေသည်။ ဦးစောသည် ပြည်သူပြည်သားပါတီမှ ထွက်ပြီး မျိုးချစ်ပါတီကို ထောင်လေသည်။ ထိုအခါ သူရိယသည် မျိုးချစ်ပါတီကို ထောက်ခံအားပေးရပြန်သည်။ မျိုးချစ်ပါတီ၏ သတင်းစာတမျှ ဖြစ်သွားသည်။ ဦးစော၏ မွှေနှောင့်မှုကြောင့် သူရိယမှ အတော်ပင် အရှုပ်ရှုပ် အထွေးထွေး ဖြစ်သွားသေးသည်။ စင်စစ်အားဖြင့် ဦးစောသည် ဂျပန်တွင် သူမြင်လာခံသည်တို့ကို အားကျပြီး သူရိယကိုလည်း အကြီးအကျယ်လုပ်မည်ဟု ကြုံးဝါး၏။ လခမယူပဲ လုပ်မည်ဟုလည်း ပြော၏။ သို့သော် နောင်တွင်ကား လခကြီးလည်းထုတ်ယူပြီး အလုပ်လည်း ကောင်းစွာမလုပ်ဟုဆိုလေသည်။ မညျသို့ပငျွဖဈစေ ‘သူရိယ’ကား ဦးစော နနျးရငျဝနျ ြဖဈလာချိနျအထိပငျ သူ့အား ထောကျခံရေးသား ပေးနေရလေသညျ။ သူရိယသတင်းစာတွင် အထူးအခန်းများ ရှိ၏။ ၎င်းင်းတို့တွင် “နတ်ကြီးသုံးပါး ဆွေးနွေးခန်း” မှာ ကျော်ကြားလှပေသည်။ ဤကဏ်ဍကို ရေးသားသူမှာ ဦးဘဖေ ဖြစ်သည်။ ဦးဘဖေပင် “နတ်ကြီး” ဟူသော အမည်တွင်ခဲ့သည်။ ဤနတ်ကြီးအခန်းများအပြင် အခြား ထင်ရှားသော အခန်းများလည်း ရှိသေးသည်။ “ကြွက်စုတ်ကြီး၏ အတင်းစကား” ဆိုသော အခန်းမှာ အတင်းအဖျင်း အပြောင် အလှောင်များနှင့် မတော်မတည့်သည်များကို ကလောင်ချွန်နှင့် ထိုးသတ်လေ့ရှိ၏။ ၎င်းင်းကို ဦးဘသန်း (ဒါင်ဒီပင်းဒင့် ဒေါ်စန်း၏ ခင်ပွန်း) က ရေးသည်။ ထို့ပြင် သူရိယသတင်းစာသည် ဝတ်ထုရှည်ကြီးများကို ပထမ စတင်ဖော်ပြခဲ့၏။ ရွှေဥဒေါင်း (ဦးဖေသိန်း) ၏ “ရတနာပုံ” ဝတ်ထုရှည်ကြီးမှာ ဤနည်းဖြင့် ထည့်သွင်းခြင်း ခံခဲ့ရ၏။ သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း၏ 'မစ်စတာမောင်မှိုင်းမှာတော်ပုံ' ဝတ်ထုကိုလည်း ၁၉၁၅ ခု၊ အောက်တိုဘာလထုတ် သူရိယသတင်းစာများ၌ တွေ့ရပေပြီ။ သူရိယသတင်းစာ အယ်ဒီတာမှာ အယ်ဒီတာချုပ် တာဝန်ခံအယ်ဒီတာ၊ ဆက်-အယ်ဒီတာချုပ်၊ ဆပ်အယ်ဒီတာများ၊ သတင်းထောက်ချုပ်နှင့် သတင်းထောက်များ ပါဝင်လေသည်။ အယ်ဒီတာချုပ်ရာထူးကို တိုက်အုပ် (Managing Director)က အများအားဖြင့် ဆောင်ရွက်တတ်၏။ တာဝန်ခံ အယ်ဒီတာမှာ ခေါင်းကြီးပိုင်းကို ရေးရသည်။ အပင်ပန်းဆုံးနှင့် တာဝန်အများဆုံးမှာ ဆပ်အယ်ဒီတာချုပ် ဖြစ်သည်။ သတင်းစာတစ်စောင်လုံးကို သူက ဒိုင်ခံလုပ်ရလေသည်။ ဆပ်အယ်ဒီတာများတွင်ကား သတင်းအယ်ဒီတာ၊ ညအယ်ဒီတာ၊ ဘာသာပြန် စသည်ဖြင့် ခွဲထား၏။ သူရိယသည် သတင်းထောက်ကို စနစ်တကျ စတင်ထားရှိ အသုံးပြုကာ ပထမ မြန်မာ သတင်းစာ ဖြစ်၏။ သူရိယ သတငျးစာြကီးမှာ တဈစောငျထီးထီး မဟုတျဘဲ နောကျထပျထုတျဝေသော အွခား သတငျးစာ မဂ်ဂဇငျးစာစောငျ စသညျများနှငျ့ မိသားစုြကီးတဈခုပမာ သိုကျသိုကျဝနျးဝနျး ြဖဈရလွေပီ။ သူရိယတိုကျမှ (၁) သူရိယအပတျစဉျရုပျစုံ (၂) သူရိယအပတျစဉျ သတငျးစာ၊ (၃) သူရိယမဂ်ဂဇငျး (လစဉျထုတျ) (၄) သူရိယ နှဈပတျလညျ မဂ်ဂဇငျး (၅) ဘားမားအော့ဗဇာဗာ (Burma Observer) အဂငျ်လိပျ ဘာသာသတငျးစာ တို့ကို ထုတျဝေပေး၏။ သူရိယသတင်းစာသည် ဒုတိယကမ်ဘာစစ်ဖြစ်လုနီးတွင် ဆိုက်ကြီး Doublecrown (၃၀’’x ၂၀’’) ဖြင့် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ စာမျက်နှာလည်း ၂၀ ခန့်ထားရှိ၏။ တစ်စောင်လျှင် ၆ ပြားရောင်း၏။ စောင်ရေတစ်သောင်း ကျော်သည်ဆို၏။ ပုံနှိပ်စက်ကပင် မလိုက်နိုင်ဟု သိရ၏။ ဤသို့ သူရိယအားကောင်းနေချိန်မှာပင် ဒုတိယ ကမ်ဘာစစ်မီး မြန်မာပြည်သို့ ကူးစက်ရောက်ရှိလာသည်။ ဂျပန်ခေတ်တွင် ထုတ်ဝေသည့် နည်းပါးလှသော သတင်းစာများတွင် သူရိယမျာ တစ်စောင်အပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ခေါင်းဆောင်မှုဖြင့် ဖဆပလ အဖွဲ့ချုပ်ကြီး လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲ အရှိန်ပြင်းထန် နေချိန်တွင် သူရိယသတင်းစားသည် ဖဆပလ ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်းတို့ကို ထောက်ခံလေသည်။ သူရိယအား ကဆြုံးမှုကို ယူဆောငျသူကား ဂဠုနျဦးစောပငျတညျး။ ဦစောသညျ ယူဂနျဒါမှ ြပနျရောကျလာသောအခါ သူရိယသို့ ခကျြခငျြးဝငျ၏။ သူရိယကို သူ့ကိစ်စအတှကျ အသုံးြပုဖို့ ြကညျ့ြပနျလေသညျ။ 'အောငျဆနျး AFPFL' (ဖဆပလ) တှေဟာ ပေါ်ပငျကလေးတှေပါ။ ခဏနေပကျြမှာပါ ‘ ဟု ဦးစောက ြေပာ၏။ သတငျးစာတိုကျသားများက ဖဆပလသညျ ယခငျခေတျက အဖှဲ့မျိုးမဟုတျြေကာငျး၊ လှတျလပျရေးအတှကျ တကယျဆောငျရှကျနေသွဖငျ့ လူထုက အလှနျွကညျညို၍ ဖဆပလနောကျက တညီတညှတျတညျး ရှိြေကာငျးနှငျ့ ြေပာဆိုသော်လညျး ဦးစောက နားမဝငျခဲ့ပေ။ ဦးစောသညျ ဖဆပလ ဆနျ့ကငျြနေသညျ။ ရှိသမျှ သတငျးစာ အားလုံးက ဖဆပလကို ထောကျခံရေးသားနွေကစဉျ သူရိယသညျ ဦးစော၏ လမျးစဉျအတိုငျး ဆနျ့ကငျြရေးသားလေသညျ။ ထိုအချိနျမှစ၍ သတငျးစာသညျ စောငျရေကဩှားလေသညျ။ လူြကိုကျမများဘဲ လူမုနျးများ လာလေ၏။ ဤသို့ဖြင့် သတင်းစာဝါဒနှင့် ပတ်သက်၍ အကြီးအကြဲ သဘောကွဲလွဲကြသဖြင့် အယ်ဒီတာအဖွဲ့ တစ်ဖွဲ့လုံး နုတ်ထွက်ကြလေသည်။ တိုက်အုပ် ဦးဘကလေး၊ အယ်ဒီတာအမ်ဘိုးချိန် (သမာဓိ)၊ ဦးဘသန်း နှင့် သတင်းထောက်ချုပ် ဦးစိန် (ဟံသာဝတီ)တို့အားလုံး အစုလိုက်အပြုံလိုက် နုတ်ထွက်ကြခြင်းဖြစ်သည်။ ဦးဘကလေးနှင့် အမ်ဘိုးချိန်တို့သည် ‘သမာဓိ’ သတင်းစာကို တည်ထောင်ကြလေသည်။ သူရိယမှာ ခြေလက်အဂငါ် ချို့တဲ့သွားသကဲ့သို့ ဖြစ်သွားလေသည်။ ဦးစောသည် လူသစ်များနှင့် ဆက်လက်၍ လုပ်လေ၏။ သို့သော် သတင်းစာဟူ၍ တိုင်းပြည်က မကြိုက်တော့ချေ။ စောင်ရေ ၇၀ဝ ခန့်အထိပင် ကျဆင်းသွားတော့သည်။ ဤအတွင်း၌ပင် ၁၉၄၇ ခု ဇူလိုင်လ ၁၉ ရက်နေ့ ဗိုလ်ချုပ်တို့အား လုပ်ကြံမှုကြီး ဖြစ်ပွားရာ သူရိယမှာလည်း တစ်ခါတည်း ခေါင်းမဖော်နိုင်အောင် ဖြစ်ခဲ့ရတော့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၅၄ ခု၊ အောက်တိုဘာလ ၁၄ ရက် (မြန်မာ ၁၃၁၆ ခု သီတင်းကျွတ် လပြည့်ကျော် ၂ ရက်) ကြာသပတေးနေ့တွင် လုံးဝရပ်စဲ သွားလေတော့သည်။ သူရိယမှာ သက်ဇီဝိန် ချုပ်ငြိမ်းသွားသော်လည်း သတင်းစာများကို မွေးထုတ်ပေးခဲ့သည်။ စင်စစ် သူရိယမှာ သတင်းစာ အတက်သင် တက်ကသိုလ်ကြီးပင် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုရပေမည်။ သူရိယ၏ နာမည်ကြီး သတင်းစာဆရာများမှာ ဆရာကြီး သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း၊ ဦးဘဘေ၊ ဦးလှဖေ မှာ၍ ဦးဘကလေး၊ ဦးဖေသိန်း (ရွှေဥဒေါင်း)၊ ဦးတုတ်ကြီး (သရာဇပါတီထောင်သူ)၊ ဦးသိမ်းမောင် (သံတော်ဆင့်)၊ ဦးခင်မောင် (သူကြီးဂေဇက်)၊ ဦးထွန်းသန်း (နယူးဘားမား) စသူတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဦးထွန်းဖေ (ထွန်းနေ့စဉ်)၊ အမ်ဘိုးချိန် (သမာဓိ)၊ ဦးဘသန်း (ယူပီ)၊ ဦးပုကလေး၊ ဦးစိန် (ဟံသာဝတီ)၊ ဦးဘကလေး (ဟံသာဝတီ) စသည့်သူတို့မှာ သူရိယကျောင်းထွက်များ ဖြစ်ကြလေသည်။ မညျသို့ဆိုစေ သူရိယကား အရေး အသား အတှးအခေါ်မှစ၍ ြမနျမာနိုငျငံ၏ ပထမဆုံး ခေတျသဈသတငျးစာ ြဖဈ၏။ ြမနျမာနိုငျငံ သတငျးစာ သမိုငျးတှငျ ဂုဏျယူဖှယျရာ တောကျြေပာငျလှသော အခနျးသဈွကီးတဈခနျးတကဏ်ဍကိုလညျး ဖှငျ့လှဈသှားခဲ့သော သတငျးစာြကီး ြဖဈပေသညျ။