cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဂျုန်းအော့အတ်
ထိုတိုက်ပွဲကြီး အပြီးတွင် မိမိကြည်ညိုလေးစားလှသော ချားကို ဘုရင်အဖြစ် ဘိသိက်ခံနိုင်အောင် ဆောင်ရွက်သည်။ ပြင်သစ်ဘုရင်တို့သည် ရိမ်းမြို့တွင် ဘိသိက်ခံရမြဲအစဉ်အလာရှိရာ ထိုမြို့ဆီတွင် ရန်သူတို့ မရှင်းလင်းသော်လည်း ဂျုန်းက တာဝန်ယူစောင့်ရှောက်ကာကွယ်ပြီးလျှင် ထိုမြို့၌ ချားကို ဘိသိက်ခံစေသည်။ ယင်းသို့ဖြင့် ဂျုန်းသည် ယောက်ျားကောင်းတို့ ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲသော ကိစ္စများကိုပင် အောင်မြင်ခဲ့သဖြင့် သူ၏ ဂုဏ်သတင်းမှာ လွန်စွာ ထင်လင်းခဲ့လေသည်။ ထို့နောက်တွင် သူကြားနေကြဖြစ်သော ညွှန်ကြားချက်များ ကို မကြားရတော့သဖြင့် သူ့အလုပ်ပြီးပြီဟု ယူဆကာ နေရပ်သို့ပြန်မည်ပြု၏။ သို့သော် ချားဘုရင်က တားထားသေးသဖြင့် တိုက်ပွဲများတွင် ဆက်လက်ခေါင်းဆောင်နေရပြန်သည်။ ဤသို့ အံ့ဖွယ်သရဲကိစ္စတို့ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သောဂျုန်းမှာ နောက်ဆုံး တွင် ဒုက္ခနှင့် တွေ့ရသည်။ ကွန်ပြိန်မြို့ကို ဗာဂန်ဒီပြည်သားတို့ ဝန်းရံထားရာ ထိုမြို့ကို ကယ်တင်ရန်အတွက် ဂျုန်းသည် ခေါင်းဆောင်လျက် တိုက်သော်လည်း စစ်ရေးနိမ့်၍ ဂျုန်းမှာ အဖမ်းခံခဲ့ရလေသည်။ ထိုအခါ ဂျုန်းကူညီ၍ ဘုရင်ဖြစ်လာသော ချားသည် သူအား ကယ်ဆယ်ရန် မကြိုးစားခဲ့ချေ။
ထို့ကြောင့် ကယ်မည့်သူကင်းဝေးသော ဂျုန်းကို ဗာဂန်ဒီ ပြည်သားတို့က အင်္ဂလိပ်တို့အား ရောင်းချလိုက်လေသည်။ ဂျုန်းကြောင့် စစ်ရေးနိမ့်သော အင်္ဂလိပ်တို့သည် ရှူအန်းမြို့တွင် ဂျုန်းကိုချုပ်နှောင်ထားကြသည်။ အင်္ဂလိပ်တို့၏ နှိပ်စက်ညဉ်းပန်းခြင်းကိုလည်း ဂျုန်းခံရ၏။ အင်္ဂလိပ်တို့က ဂျုန်းကို စုန်းမဖြစ်၍သာ ဤမျှအံ့ဖွယ်သရဲများကို ထူးကဲစွာ ဆောင်ရွက်နိုင်သည်ဟု စွဲချက်တင်၍ထားလေသည်။ ကူညီအားပေးမည့်သူ မရှိသော်လည်း ဂျုန်းသည် ရဲဝံ့တည်ကြည်စွာဖြင့် ပြန်လည်ချေပခဲ့၏။ သို့ရာတွင် ၁၄၃၁ ခုနှစ်၊ မေလတွင် မီးရှို့သတ်ခြင်းကို ခံရလေသည်။ ဂျုန်းအနိစ္စရောက်ပြီး၍ အနှစ် ၅ဝဝ ခန့် ကြာမှ ဂျုန်း၌ အပြစ်မရှိဟု ပြန်လည်ဆုံးဖြတ်ကာ ဗရင်ဂျီဂိုဏ်း သူတော်စင်စာရင်းတွင် သွတ်သွင်းကာ စိန်ဂျုန်းအဖြစ် ကိုးကွယ်ကြသည်။ ယင်းသို့ဖြင့် ကမ္ဘာကြေသော်လည်း ဥဒါန်းမကြေနိုင်သည့် အာဇာနည်ဂျုန်းမှာ ကြေကွဲဝမ်းနည်းဖွယ်ရာ ဇာတ်သိမ်းခဲ့ရပေသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတကာ တော်လှန်ရေးသမားများ ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတကာ ဘာသာရေး ခေါင်းဆောင်များ
ကျပွေ့သလင်ရွာ၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်
ကျပွေ့သလင်ရွာ (Kyapwaytthalin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်၊ ကြို့ပင်ဆိပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၄၅၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရေပြန်စိန်ကြီးရိုးရွာ၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်
ရေပြန်စိန်ကြီးရိုးရွာ (Yaepyanseingyiyoe)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်၊ ငှက်ကြီးသိုက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၄၆၇၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ငှက်ကြီးသိုက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၇၁ ဦး၊ မ ၁၀၃၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၀၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝိုက်ကျွန်း
ဝိုက်ကျွန်း ခေါ် အယ်လော့ဝိုက် (Isle of Wight) သည် အင်္ဂလန်ရှိ အကြီးဆုံးနှင့် ဒုတိယ လူဦးရေအထူထပ်ဆုံး ကျွန်းစီရင်စု ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြားတွင် ရှိပြီး ဟမ္ပရှိုင်းယားကမ်းစပ်မှ အနီးဆုံးလျှင် ၂ မိုင်၊ အဝေးဆုံးလျှင် ၅ မိုင်အကြာတွင် ရှိသည်။ အယ်လော့ဝိုက်နှင့် ဟမ္ပရှိုင်းယားအကြားရှိ ရေပြင်ကို ဆိုးလန့်ရေလက်ကြား ခေါ်သည်။ ဗစ်တိုးရီးယန်းကာလများကတည်းကပင် ရာသီဥတုသာယာခြင်း၊ ကမ်းခြေမြင်ကွင်းရှိခြင်း၊ မြေမျက်နှာသွင်ပြင် ပြေပြစ်ခြင်းတို့ကြောင့် ကမ်းပေါ်ရှိ ကမ်းခြေအပန်းဖြေစခန်းများသို့ အားလပ်ရက်များတွင် ပြည်သူတို့ သွားရောက်လေ့ ရှိ၏။ ယခင်က ဟမ္ပရှိုင်းယားနယ်တွင် ပါသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်္ဂလန်အရှေ့တောင်ပိုင်း ကဏ္ဍ:အင်္ဂလန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ
ရွှေဘိုရွာ၊ ဂန့်ဂေါမြို့နယ်
ရွှေဘိုရွာ (Shwebo)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ဂန့်ဂေါခရိုင်၊ ဂန့်ဂေါမြို့နယ်၊ ရွှေဘိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၉၂၁၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွှေဘိုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၀၃ ဦး၊ မ ၁၆၆၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၂၆၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဂန့်ဂေါမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပလာသဇာတ်
(၂)ဇာတ် ရှိပါသည်။ စတုက္ကနိပါတ် - ၁။ ကာလိင်္ဂဝဂ် -(၃၀၇) ပလာသဇာတ်။ ။ ပေါက်ပင်ကို ပူဇော်ပသသော ပုဏ္ဏားအား ပေါက်ပင်စောင့်နတ်က အရှင်မဲ့ရွှေအိုးမျာကို ပေးသောအကြောင်း။
ငိုကြွေးလျက်သာ အာနန္ဒာ
နတ်လူတို့ဆရာ ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ပရိနိဗ္ဗာန် ပြုတော်မူရာ ညောင်စောင်း၌ လျောင်းတော်မူစဉ် ရှင်အာနန္ဒာသည် မိုးသောက်ထဝယ် ဘုရားပရိနိဗ္ဗာန် ပြုတော်မူမည်ကို သန်းခေါင်းယံကပင်သိ၍ ငါသည်လည်း ပြုဖွယ်ကိစ္စရှိသော သေက္ခသာလျှင်ဖြစ်၏။ မြတ်စွာဘုရားလည်း ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုလတ္တံ့၊ မြတ်စွာဘုရားအား နှစ်ဆယ့်ငါးနှစ် လုပ်ကျွေးခြင်းသည် အကျိုးမရှိသည် ဖြစ်လတ္တံ့ဟု သောကတရားနှိပ်စက်လျက် ဥယျာဉ် ကျောင်းတိုက်ခန်း တံခါးပေါင်ကိုဆွဲလျက် ငိုကြွေးလေ၏။
မြတ်စွာဘုရားသည် ရှင်အာနန္ဒာကိုမမြင်၍ မေးတော်မူပြီးလျှင် ခေါ်တော်မူ၍ ဆုံးမကာ “အာနန္ဒာ ... သင်သည်ပြုခဲ့ဖူးသော ကောင်းမှုရှိ၏။ မြတ်သောလုံ့လကို အားထုတ်လော့၊ မကြာမီ ရဟန္တာဖြစ်လတ္တံ့။ အာနန္ဒာ ... မစိုးရိမ်လင့်၊ ယခုအခါ သင်ငါ့အား လုပ်ကျွေးခြင်းသည် အဘယ်ကြောင့် အကျိုးမရှိဘဲ ဖြစ်နိုင်အံ့နည်း၊ ရှေးအခါ ရာဂ ကိလေသာနှင့်တကွ ဖြစ်သော ကာလ၌လည်း ငါ့အား လုပ်ကျွေးခြင်းသည် အကျိုးမရှိသည် မဖြစ်ခဲ့ဖူး” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါအတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း။
ပေါက်ပင်ရှိခိုး နတ်ကိုကိုး
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည် ဗာရာဏသီပြည်မှ မနီးမဝေးလွန်းသောအရပ်၌ တည်ရှိသော ပေါက်ပင်ဝယ် ရုက္ခစိုးနတ် ဖြစ်လေ၏။
ထိုအခါ ဗာရာဏသီပြည်သားတို့သည် နတ်အား ကိုးကွယ်ကြကုန်၏။ အမြဲနတ်ပူဇော်ခြင်း၌ လုံ့လပြုကြကုန်၏။ ထိုအခါ ဆင်းရဲသား ပုဏ္ဏားတစ်ယောက်သည် ငါသည်လည်း နတ်ကို ကိုးကွယ်လုပ်ကျွေးမည်ဟု မြင့်မောက်သောအရပ်တစ်ခုတွင် တည်ရှိသော ပေါက်ပင်ကြီးရင်း၌ မြက်သုတ်သင်၍ မြေကိုညီညွတ်အောင် ပြုပြီးလျှင် သဲဖြူခင်းကာ တံမြတ်လှည်းလျက် သစ်ပင်ကို နံ့သာ လက်ငါးချောင်းရာပေး၍ ပန်းနံ့သာ အခိုးအထုံတို့ဖြင့် ပူဇော်ပြီးလျှင် ဆီမီးညှိထွန်းကာ “ချမ်းသာစွာ အိပ်ရပါ၏လော” ဟု မေးပြီးလျှင် လက်ယာရစ်လှည့်၍ သွား၏။ နှစ်ရက်မြောက်၊ သုံးရက်မြောက်၌ နံနက်စောစောကပင်သွား၍ “ချမ်းသာစွာ အိပ်ရပါ၏လော” မေးပြန်၏။
တစ်နေ့သ၌ ရုက္ခစိုးနတ်သည် ဤပုဏ္ဏားကား ငါ့ကိုအလွန်လုပ်ကျွေးဘိ၏။ ဤပုဏ္ဏားလုပ်ကျွေးခြင်း အကြောင်းကို ငါမေးမည်ဟု ကြံစည်လျက် သစ်ပင်ရင်း၌ တံမြက်လာ၍လှည်းနေသော ပုဏ္ဏားကိုမြင်လျှင် ပုဏ္ဏားအို၏အသွင်ဖြင့် အနီး၌ရပ်တည်ကာ -
“အို-ပုဏ္ဏား ... သင်သည် စိတ်ဝိညာဉ်ရှိ၍ ကြားတတ်၊ သိတတ်သူ ဖြစ်လျက် အဘယ်ကြောင့် စိတ်ဝိညာဉ် မရှိသောကြောင့် မကြားတတ်၊ မသိတတ်သော ဤပေါက်ပင်ကို ကြိုးစားအားထုတ်လျက် မမေ့မလျော့ အမြဲမပြတ် ချမ်းသာစွာ အိပ်ရပါ၏လောဟု မေးဘိသနည်း” –
ဟု ပုဏ္ဏားအား ပြောဆိုလေ၏။ လုပ်ကျွေးသောပုဏ္ဏားသည် ထိုစကားကိုကြားလျှင် -
ဟု ပုဏ္ဏားကြီးအား ပြန်ကြားပြောဆိုလေ၏။
ရွှေအိုးကိုရ နတ်စောင်မ
ထိုစကားကိုကြားလျှင် ရုက္ခစိုးနတ်သည် ပုဏ္ဏားအား ကြည်ညို၍ “ပုဏ္ဏား ... ငါကား ဤပေါက်ပင်စောင့် ရုက္ခစိုးနတ်ဖြစ်သည်။ သင်မကြောက်လင့်၊ သင့်အား ဥစ္စာကိုပေးမည်” ဟု ပြောဆိုကာ ပုဏ္ဏားအား နှစ်သိမ့်စေ၍ ဗိမာန်တံခါးတါင် ကြီးသောနတ်၏ အာနုဘော်ဖြင့် ကောင်းကင်၌ ရပ်တည်လျက် -
“အို-ပုဏ္ဏား ... ငါသည် သင်ပြုအပ်သော ကျေးဇူးကိုသိသည်အဖြစ်ကို ရှုကြည့်လျက် မိမိအစွမ်းသတ္တိအားလျော်စွာ ကျေးဇူးတုံ့ကိုပြုမည်။ အမှန်အားဖြင့် သူတော်ကောင်းတို့အထံ၌ ကျေးဇူးပြုခြင်းသို့ရောက်၍ သင်၏ကိုယ်၊ နှုတ်တို့ဖြင့် လုံ့လပြုခြင်းတို့သည် အချည်းနှီး မဖြစ်နိုင်ကုန်။
အို-ပုဏ္ဏား ... တည်ပင်၏ရှေ့၌ တည်ရှိသော ညောင်ကြပ်ပင်ရင်းကို ဝန်းရံလျက် ရှေးသူဟောင်းတို့ မြှုပ်နှံ၍ ထားအပ်သော ရွှေအိုးများစွာသည် ယခုအခါ အမွေခံမရှိပြီ၊ သွားချေ၊ ထိုရွှေအိုးများစွာကို ထုတ်ဖော်ယူလော့” –
ဟု ပြောဆိုပြီးလျှင် တစ်ဖန် “ပုဏ္ဏား ... သင်သည် ထိုရွှေအိုးများစွာကို ထုတ်ဖော်၍ ယူရသည်ရှိသော် ပင်ပန်းလတ္တံ့၊ သင်သည် သွားလေလော့၊ ငါသည်ပင်လျှင် ထိုရွှေအိုးများစွာကို သင့်အိမ်သို့ဆောင်ယူကာ ဤမည်သောအရပ်၌ မြှုပ်နှံ၍ထားခဲ့မည်။ သင်သည် ထိုဥစ္စာကို အသက်ထက်ဆုံး သုံးဆောင်လျက် အလှူပေးလော့၊ သီလဆောက်တည်လော့ ” ဟု အဆုံးအမပေး၍ ထိုဥစ္စာတို့ကို မိမိအာနုဘော်ဖြင့် ပုဏ္ဏားအိမ်၌ တည်စေ၏။
ဇာတ်ပေါင်း
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -
ရဟန်းတို့ -
ထိုအခါ ပုဏ္ဏားသည် - ယခုအခါ အာနန္ဒာ။
ပေါက်ပင်စောင့် ရုက္ခစိုးသည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -
ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း။
ဆောင်ပုဒ်
(၁) သူတော်ထံတုံ၊ ကျေးဇူးဂုဏ်၊ ဖျင်းသုန်မရှိပါ။
(၂) ပေါက်ပင်ရှိခိုး၊ ပုဏ္ဏားမျိုး၊ ရွှေအိုးရဖူးပါ။
ပလာသဇာတ် ပြီး၏။
-
'''ပဉ္စကနိပါတ် - ၂။ ဝဏ္ဏာရောဟဝဂ် -(၃၇၀) - ပလာသဇာတ် ပေါက်ပင်ခွကြား၌ ပေါက်သော ပညောင်ပင်ကို ငယ်စဉ် က မနုတ်သဖြင့် မိမိဗိမာန်ပျက်စီး၍ ပူဆွေးရသော ပေါက်ပင်စောင့်နတ်။
လောဘအန္တရာယ် ရွံရှာဖွယ်
နတ်လူတို့ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ကိလေသာ နှိပ်စက်သော ရဟန်းတို့သည် ရှိကုန်သတတ်။
မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုရဟန်းတို့ကို ခေါ်တော်မူ၍ “ရဟန်းတို့ … ကိလေသာ မည်သည် သေးငယ်သော်လည်း ရွံရှာအပ်၏၊ ကိလေသာမည်သည် ပညောင်ပင်ကဲ့သို့ ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်စေတတ်၏၊ ရှေးပညာရှိတို့သည် ရွံရှာအပ်သည်တို့ကို ရွံရှာကုန်သည်သာတည်း” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါ အတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း။
ဟင်္သာသတိပေး ညောင်ပင်လေး
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည် ရွှေဟင်္သာမျိုး၌ ဖြစ်၍ စိတ္တကုဋ်တောင် ရွှေဂူ၌ နေလျက် ဟိမဝန္တာဝယ် ဇာတဿရအိုင်၌ အလိုလိုပေါက်သော သလေးစပါးတို့ကို စားလေ့ရှိ၏။
ရွှေင်္ဟသာမင်း သွားလာသော ခရီးလမ်း၌ ပေါက်ပင်ကြီးတစ်ပင် ရှိသတတ်။ ရွှေဟင်္သာမင်းသည် ထိုပေါက်ပင်ကြီး၌ အသွားအပြန် အပန်ဖြေ နားလေ့ရှိ၏။ နားဖန်များသဖြင့် ပေါက်ပင်စောင့် ရုက္ခစိုးနှင့် အကျွမ်းတဝင် ဖြစ်လေ၏။
နောက်အခါ ငှက်မတစ်ကောင်သည် ညောင်သီးကို စားပြီးလျှင် ပေါက်ပင်သို့လာ၍ နားလျက် သစ်ခွကြားတွင် ကျင်ကြီးစွန့်လေ၏။ ထိုကျင်ကြီးမှ ညောင်ပင်ပေါက်၍ လက်လေးသစ်မျှ ရှိသောအခါ နီမြန်းသော အရွက် အညွန့်တို့ဖြင့် တယ့်တယ်လေ၏။ ရွှေဟင်္သာမင်းသည် လာ၍ ထိုညောင်ပင်ငယ်ကို မြင်လေလျှင် -
“အဆွေပေါက်ပင်စောင့်နတ် … သင်၏ ပေါက်ပင်ခွကြား၌ ပညောင်ပင် ပေါက်ခဲ့၏၊ ထိုပညောင်ပင်သည် ကြီးပွားလာသောအခါ သင့်ဗိမာန်ကို ဖျက်ဆီးလိမ့်မည်” –
ဟု ပေါက်ပင်စောင့်နတ်အား ပြောဆိုလေ၏။
ရုက္ခစိုးနောင်ရေး ဆုံးမပေး
ထိုစကားကိုကြားလျှင် ပေါက်ပင်စောင့်နတ်သည် ရွှေဟင်္သာမင်း စကားကို မနာယူလိုသဖြင့် -
“ရွှေဟင်္သာမင်း … ပညောင်ပင်သည် ကြီးပွားလာပါစေ၊ အမိ အဘတို့သည် သားသမီးတို့၏ တည်ရာ ဖြစ်သကဲ့သို့ ငါသည် ပညောင်ပင်၏ တည်ရာဖြစ်လိမ့်မည်၊ ပညောင်ပင်သည်လည်း ငါ၏တည်ရာ ဖြစ်လိမ့်မည်” –
ဟု ရွှေဟင်္သာမင်းအား ပြန်ကြား ပြောဆိုလေ၏။ ထိုနောင်မှ ရွှေဟင်္သာမင်းသည် -
ဟု ပြောဆိုတာ စိတ္တကုဋ်တောင်သို့ ပြန်လေ၏။ နောက်ထပ်တစ်ဖန် မလာတော့ပြီ။
ဗိမာန်ပျက်ကျ ပူပန်လှ
နောက်အဖို့၌ ပညောင်ပင်သည် တဖြည်းဖြည်း ကြီးပွား၍ လာ၏။ ထိုအခါ ပညောင်ပင်၌ နေသော ရုက္ခစိုးနတ်သည် ဖြစ်၍ လာပြန်၏။ ထိုပညောင်ပင် အလွန်ကြီးပွားလာလတ်သော် ပေါက်ပင်သည် ပျက်စီးလေ၏။ အရွက် အခက်နှင့်တကွ ပေါက်ပင်စောင့် ရုက္ခစိုး၏ ဗိမာန်သည် အောက်သို့ကျလေ၏။
ထိုအခါ ပေါက်ပင်စောင့် ရုက္ခစိုးသည် ရွှေဟင်္သာမင်း စကားကို အမှတ်ရ၍ ဤလာမည့်ဘေးကို မြင်သော ရွှေဟင်္သာမင်းသည် ပြောဆိုဘိ၏။ ငါသည် ရွှေဟင်္သာမင်း စကားကို နားမထောင်မိ၍ ဤသို့ ဖြစ်ရသည်ဟု စဉ်းစားဆင်ခြင်ကာ -
“ယခုအခါ ငါ့ကို ပညောင်ပင်သည် ကြောက်စေဘိ၏၊ ရွှေဟင်္သာမင်း မြင်းမိုရ်တောင်နှင့် တူသော စကားကို မသိ၍ သာ ငါ့အား ကြီးစွာသော ဘေးသည် ဖြစ်လာခဲ့ပြီ” –
ဟု အဖန်ဖန် ငိုကြွေးမြည်တမ်းလေ၏။
မြတ်စွာဘုရားသည် ဘုရားဖြစ်တော်မူသောအခါ -
“ရဟန်းတို့ … ကြီးပွားသည်ရှိသော မိမိ၏ တည်ရာ မှီရာကို ဖျက်ဆီးတတ်သော တရားတို့၏ ကြီးပွားခြင်းကို ပညာရှိတို့သည် မချီးမွမ်းကြပေ၊ ထိုတရားတို့၏ ဖျက်ဆီးခြင်းကို ရွံရှာသော ပညာရှိတို့သည် အမြစ်ကိုဖြတ်ရန် လုံ့လပြုကုန်၏” –
ဟု ရဟန်းတို့အား ကိလေသာတရားသည် ပညောင်ပင်နှင့် တူကြောင်းကို ဥပမာဖြင့် ဟောကြားတော်မူ၏။
ဤဒေသနာတော်ကိုဆောင်၍ သစ္စာကို ပြသည်၏ အဆုံး၌ ငါးရာသော ရဟန်းတို့သည် အရဟတ္တဖိုလ်၌ တည်ကုန်၏။
ဇာတ်ပေါင်း
ထိုအခါ ရွှေဟင်္သာမင်းသည် - ယခုအခါ ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -
ဆောင်ပုဒ်
(၁) ကိလေသာမှာ၊ ကြီးပွားလာ၊ မှီရာဖျက်တတ်သည်။
(၂) အနည်းငယ်ပင်၊ ပညာရှင်၊ ပြစ်မြင်ရွံရှာသည်။
(၃) ပညောင်ပင်နှယ်၊ ငယ်စဉ် ဝယ်၊ နုတ်ပယ်အပ်လေသည်။
ကန့်ကော်ရွာ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်
ကန့်ကော်ရွာ (Kantkaw)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်၊ ပေါင်လင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၀၈၂၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပေါင်လင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၉၂၀ ဦး၊ မ ၄၉၇၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၈၉၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟိုပုံးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စစ်တကောင်းတိုင်း
စစ်တကောင်းတိုင်းသည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ ရှစ်ခုတွင် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ စုစုပေါင်း ဧရိယာ 33,909.00 km2 ဖြင့် နိုင်ငံ၏ အရှေ့တောင်ဘက်စွန်း ဒေသများကို လွှမ်းခြုံထားသည်။   နှင့် ၂၀၂၂ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၃၃,၂၀၂၃၂၆ ရှိသညါ။အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်း၌ ပြည်မကြီး စစ်တကောင်းခရိုင် ၊ အိမ်နီးချင်းခရိုင်များနှင့် စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသများ ပါဝင်သည်။
စစ်တကောင်းတိုင်းတွင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အရှည်လျားဆုံး သဘာဝပင်လယ်ကမ်းခြေဖြစ်သည့် ကောက်ဘဇားမြို့ အပြင်၊ စိန့်မာတင်ကျွန်း၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၏ တစ်ဦးတည်းသော သန္တာကျောက်တန်းတို့ လည်း ရှိသည်။
လူဦးရေစာရင်း
၂၀၂၂ သန်းခေါင်စာရင်းကောက်ယူချိန်၌ဌာနခွဲတွင်လူဦးရေ 33,202,326 ရှိသည်။ ၉၀.၁၁ ရာခိုင်နှုန်းမှာ မွတ်စလင်များ ၊ ဟိန္ဒူ ၆.၆၁ ရာခိုင်နှုန်း၊ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် ၂.၉၂ ရာခိုင်နှုန်း၊ ခရစ်ယာန် ၀.၂၂ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှု ၀.၁၄ ရာခိုင်နှုန်းတို့ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝီကီဒေတာရှိ ကိုဩဒိနိတ်များ
လေရောဂါ
လေရောဂါဟူရာ၌ လေဓာတ်ကား မြေ၊ ရေ၊ လေ၊ မီးဟူသော အမာခံ ဓာတ်ကြီးလေးပါးတွင် တစ်ပါးအပါအဝင်ဖြစ်၏။ ယင်း လေဓာတ်ကို ပါဠိဘာသာအားဖြင့် ဝါယောဓာတ်ခေါ်၏။ ဖောင်းခြင်း၊ ပိန် ခြင်း၊ လှုပ်ရှားခြင်း၊ ပြောင်းရွှေ့ခြင်း၊ ထောက်ကန်ခြင်း၊ ဖိညှပ်ခြင်းသဘော ရှိသည်။
ထိုဝါယောဓာတ်ခေါ် လေဓာတ်သည် (၁) အပသန္တာန်၌ ဖြစ်သော လေ၊ (၂) အတွင်းန္တာန်၌ ဖြစ်သောလေဟု နှစ်မျိုးရှိသည်။ တော၊ တောင်၊ ရေ၊ မြေ၊ သမုဒ္ဒရာစသော သက်မဲ့အရာဝတ္ထု၌ဖြစ်သောလေကို အပသန္တာန်၌ ဖြစ်သော လေဆိုသည်။ သက်ရှိသတ္တဝါ၌ ဖြစ်သောလေကို အတွင်းသန္တာန်၌ ဖြစ်သောလေဆိုသည်။ ထိုလေနှစ်မျိုးပင် မြေ၊ ရေ၊ မီး တို့ထက်အားကြီး သည်။ တန်ခိုးအာနုဘော်ရှိသည်။
အပသန္တာန်၌ဖြစ်သော လေဓာတ်သည် ကမ္ဘာလောကကြီးထမ်း ရွက်ရာ၌ ယူဇနာပေါင်း နှစ်သိန်းလေးသောင်းရှိ ကမ္ဘာမြေထုကြီးကို လေး သိန်းရှစ်သောင်းရှိ ကမ္ဘာရေထုကြီးက ထမ်းရွက်ထားသည်။ ယင်းကမ္ဘာမြေ ထုကြီးနှင့် ကမ္ဘာရေထုကြီးကို ကိုးသန်း ခြောက်သောင်းရှိ ကမ္ဘာလေထုကြီး က ထမ်းရွက်ထားသည်။ ဤကား ထမ်းရွက်ရာ၌ အားကြီးကြောင်းတည်း။ ကမ္ဘာလောကဓာတ်ကြီး ပျက်စီးရာ၌လည်း မီး၊ ရေ၊ လေဟု အဖျက်သုံမျိုးရှိရာ မီးဖျက်သော ကမ္ဘာ၌ သုံးဆယ့်တစ်ဘုံတို့တွင် ကာမတစ် ဆယ့်တစ်ဘုံ၊ ပထမဈာန်သုံးဘုံအားဖြင့် ၁၄ ဘုံတိုင်အောင် ပျက်စီးသည်။ ရေဖျက်သော ကမ္ဘာ၌ ကာမတစ်ဆယ့်တစ်ဘုံ၊ ပထမဈာန် သုံးဘုံ၊ ဒုတိယ ဈာန်သုံးဘုံအားဖြင့် ၁၇ ဘုံတိုင်အောင် ပျက်စီးသည်။ လေဖျက်သောကမ္ဘာ ၌ကား ကာမတစ်ဆယ့်တစ်ဘုံ၊ ပထမဈာန် သုံးဘုံ၊ ဒုတိယဈာန် သုံးဘုံ၊ တတိယဈာန် သုံးဘုံအားဖြင့် ဘုံ ၂ဝ တိုင်အောင် ပျက်စီးသည်။ ဤကား ဖျက်ဆီးရာ၌ အားကြီးကြောင်းတည်း။
အာဒိကပ္ပ ကမ္ဘာဦးကျမ်း၌ကား အပသန္တာန်၌ ဖြစ်သောလေကို(၁) ဝိလောဝါတ လေ၊ ဖီလာသွားသော လေ၊ (၂) ဆိန္နက လေ၊ သင်ဓုန်းသွား ကဲ့သို့ဖြတ်သော လေ၊ (၃) ဘိန္နက လေ၊ ပေါက်ကွဲသောလေ၊ (၄) ဥဒ္ဓံ ဝါတ လေ၊ အထက်သို့တက်စေသော လေ၊ (၅) အဓောဝါတ လေ၊ အောက်သို့ သက်စေသောလေ၊ (၆) ယန္တရဟ လေ၊ ရဟတ်ချားကဲ့သို့လည် စေသော လေ၊ (၇) ယန္တစက္ကရဟ လေ၊ ရာသီယန္တရား နေ၊ လနက္ခတ် တာရာတို့၏ လှည့်လည်ရာဖြစ်သော လေ၊ (၈) ဥဒ္ဓံဂဟဏ လေ၊ ရေကို ဆောင်၍ အထက်သို့တက်စေသော လေ၊ (၉) မဓောဂဟဏ လေ၊ ထက် အောက်၊ ဖီလာတူရူသွားတတ် ဆောင်တတ်သော လေ၊ (၁ဝ) ဓူမောကရ လေ၊ အခိုးအငွေ့ကို ဖြစ်စေတတ်သော လေဟူ၍ ၁ဝ ပါးပြသည်။
အတွင်းသန္တာန်၌ဖြစ်သော လေတို့တွင် လူ၏ခန္ဓာကိုယ်၌ဖြစ်သော လေကား အနာရောဂါကင်းအောင် အားရှိအောင်လည်း ပြုလုပ်တတ်သည်။ အနာရောဂါဖြစ်အောင် အားနည်းအောင်လည်း ပြုလုပ်တတ်သည်။ ပိဋ ကတ်တော်တို့၌ ယင်းလေကို တည်ရာဌာနသို့လိုက်၍ (၁) ဥဒ္ဓဂင်္မ ဝါတ၊ အထက်သို့ ဆန်တက်သော လေ၊ (၂) အဓောဂမ ဝါတ၊ အောက်သို့ စုန် ဆင်းသော လေ၊ (၃) ကုစ္ဆိသယ ဝါတ၊ စမ်းခေါင်း၌ ကိန်းအောင်သော လေ၊ (၄) ကောဋ္ဌာသယ ဝါတ၊ အူမ ၊ အူသိမ်အတွင်း၌ ကိန်းအောင်းသော လေ၊ (၅) အင်္ဂမင်္ဂါနုသာရီ ဝါတ၊ ကိုယ်အင်္ဂါလှုပ်ရှားမှု၌ အင်္ဂါကြီးငယ်သို့ အစဉ်လျှောက်သော လေ၊ (၆) အဿသ ပဿာသ ဝါတ၊ ထွက်သက် ဝင် သက်လေဟူ၍ ခြောက်ပါးပြသည်။
ရသေ့ ဆေးကျမ်းတို့၌ကား အနာရောဂါကို ဖြစ်စေတတ်သော အကြောင်းကို ပြဆို၌ သလိပ်၊ သည်းခြေ၊ လေဟု သုံးမျိုးပြဆိုကြသည်။ ယင်းသုံးမျိုးတွင် လေသည် တစ်မျိုးအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ထိုလေအကြောင်း ကို ဒုတ်လှမ်းဆရာတော် ဓာတ်ကျမ်းတွင် ဝါယောဆောင်ရာ၌ 'ဝါယော ဆောင်မြဲ၊ လှုပ်လူးလဲ၊ ဝမ်းထဲအပူအောင်း' ပျက်ရာ၌ 'စုန်ဆန်မလာ၊ ပျက်ဝါတာ ဝမ်းမှာ လှည့်လျက်မွှေ' ခိုက်ရာ၌ 'ချောင်းဆိုး၊ အော့အန်၊ လေခိုက်မှန်၊ နာပြန်ရင်ပတ်ဆိုက်'၊ ငုတ်ရာ၌ 'ဝါယောငုတ်နှိပ်၊ လေမိုးတိပ်၊ ပြည့်သိပ်ဝမ်းရင်ကား' စသည်ဖြင့် စပ်ဆိုဖော်ပြ၍ထားသည်။
လေမျိုးရှစ်ဆယ်
ထိုလေသည် အနာရောဂါကို ဖြစ်စေရာ၌ ခန္ဓာကိုယ်၏အစိတ် အပိုင်း နေရာဌာနကိုစွဲ၍ လေရောဂါမျိုး ၈ဝ ကို 'လေမျိုး ၈ဝ' ဟုခေါ် ဆိုပြန်သည်။ ဓာတုဒီပနီဆေးကျမ်း၌ ဥဒ္ဓံဝါတလေ ၃ဝ၊ အဓောဝါတလေ ငါးပါး၊ ကောဋ္ဌာသယလေ ၂၄ ပါး၊ အန္တာဥဿယလေ ခုနစ်ပါး၊ အဿာသ ပဿာသလေ နှစ်ပါး၊ အားလုံး ၆၈ ပါး။ တေဇောဓာတ်ခေါ် မီးနှင့်ဝါယော ဓာတ်ခေါ် လေတို့သည် တစ်ပါးနှင့်တစ်ပါး မိတ်ဆွေဖြစ်သည့်အလျောက် မီးရှိရာ လေလာမြဲဖြစ်သဖြင့် အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်နေသောကြောင့် တေဇောဓာတ်လေးပါးတွင် တစ်ပါး တစ်ပါး၌ သုံးပါး သုံပါးစီရ၍ ၁၂ ပါးဖြစ်သည်။ ယခင် ခြောက်ဆယ့်ရှစ်ပါးနှင့်ပေါင်းသော် လေမျိုး ၈ဝ ဖြစ်လာသည်။ ယင်းကျမ်းတွင် အပေါင်းကိုသာ ပြဆိုသည်။ အသေးစိတ် သရုပ်ကို မပြဆိုလေ။
ခံဗူးသက်စောင့် ကုထုံးကျမ်း၌ လေမျိုး ၈ဝ ကား အောက်ပါ အတိုင်းဖြစ်သည်။ (၁) ဥဏှဝါတ၊ ခြေမပူ၍ တက်သော လေ၊ (၂) သီတ ဝါတ၊ ခြေမှ အေး၍ တက်သောလေ၊ (၃) ဥဘယဝါတ၊ ခြေမှ ပူအေး နှစ်ပါးရော၍ တက်သောလေ၊ (၄) ဥပဝါတ၊ ခြေမှ တစ်စုံတစ်ရာ ကပ် သကဲ့သို့ ထင်၍တက်သော လေ၊ (၅) ကမ္ပလဝါတ၊ အခြားသတ္ထုတို့ဖြင့် ကပ်သကဲ့သို့ ထင်သောလေ၊ (၆) ဇောဂ္ဂဝါတ၊ မျှော့တွယ်သကဲ့သို့ ထင် သော လေ၊ (၇) တုတ္တဝါတ၊ ဖျဉ်းဖျဉ်းတက်သော လေ၊ (၈) ဇလသူလ ဝါတ၊ လက်ခြေထုံအေး နာကျင်ကိုက်ခဲသော လေဟူ၍ ဖဝါးလေနာရှစ်ပါး ဖြစ်သည်။
(၁) အဇီဏ္ဏဝါတ၊ အစာ မကြေသောလေ၊ (၂) အပါစက ဝါတ၊ အစာမကျက် မနပ်သော လေ၊ (၃) ဝိရစနဝါတ၊ ဝမ်းကို လားစေတတ် သောလေ၊ (၄) အဝိသမဝါတ၊ ဝမ်းကို မဖြောင့်စေတတ်သောလေ၊ (၆) ကုစ္ဆိပူရဝါတ၊ ဝမ်းကို ဖောရောင်စေတတ်သော လေ၊ (၆) အဂ္ဂဂေလည် ဝါတ၊ ဝမ်းကို ကျိကျိနာစေတတ်သောလေ၊ (၇) ကမ္ပလဝါတ၊ ထိုမှဤမှ လှိုင်းထသကဲ့သို့ တက်သောလေ၊ (၈) သူလပိတ္တက၊ ဝမ်းကို ကိုက်စေတတ် သောလေ၊ (၉) ဝိဗန္ဓကဝါတ၊ ဝမ်းကိုခိုင်စေတတ်သောလေ၊ (၁ဝ) ပိဋ္ဌ အန္တက၊ စမြင်းကို ခံစေတတ်သောလေ၊ (၁၁) အန္တနိက္ကလ၊ အူဆုံးကို ထွက် စေတတ်သော လေ၊ (၁၂) ယက္ခပိတ္တမေဒ၊ သွေးအဆီကို ဆင်းစေတတ်သော လေဟူ၍ အဇိဏ္ဏလေနာ ၁၂ ပါးဖြစ်သည်။
(၁) ဘဝင်္ဂဥဒ္ဓရိဝါတ၊ ဘဝင်အထက်မြင့်သောလေ၊ (၂) ကာသ ဝါတ၊ ချောင်းဆိုးသော လေ၊ (၃) သိနောဂုရဝါတ၊ ရင်လေးရင်ပြည့် ရင်ဆို့ သောလေ၊ (ရင်ပြည့်ကျပ်နေသောကြောင့် ကျပ်သဖီဆိုသည်။ ရင်ဆို့သော ကြောင့် လေဆုံဆို့ဆိုသည်။) (၄) ပုန္ဓရဝါတ၊ ရင်ပြည့်သော လေ၊ (၅) စလဝါတ၊ ရင်ခုံ နှလုံးတုန်သော လေ၊ (၆) သွာတဝါတ၊ အသံပျက်သော လေ၊ (၇) သိနာဝါတ၊ ရင်ခုံ ပန်းဟိုက်ရှိုက်ခြင်းကို ဖြစ်စေသော လေ၊ (၈) ခေါဿဝါတ၊ ကြို့ထိုးသော လေ၊ (၉) သဟဿ ဝါတ၊ သမ်းဝေမူးခြင်းကို ဖြစ်စေသောလေ၊ (၁ဝ) ပကွာသ ဝါတ၊ နံကို မျှောင်၍ နာခြင်း၊ ရင်ကို ဖွင့်သကဲ့သို့ နာခြင်းကို ဖြစ်စေသောလေ၊ (ထိုးသကဲ့သို့ လျှိုသကဲ့သို့ရှိသော ကြောင့် လေတံကျင် လေတံစို့ဆိုသည်။) (၁၁) အာမာသယ ဝါတ၊ အပျဉ် စုဝေး၍တည်သော လေ၊ (၁၂) ဂေါလဝါတ၊ အလုံးအခဲတည်သော လေဟူ၍ ဘဝင်လေနာ ၁၂ ပါးဖြစ်သည်။
(၁) သီတဥဏှဝါတ၊ ထိပ်နဖူးကို ပူစေသောလေ၊ (၂) သီသ သူလဝါတ၊ ဦးခေါင်းကို ကိုက်ခဲစေသောလေ၊ (၃) စက္ခုအန္ဓကဝါတ၊ မျက်စိ ကြက်တက် မမြင်သောလေ( ကြက်မျက်သင့်သည်ဟုဆိုသည်။) (၄) စက္ခုသူလ ဝါတ၊ မျက်စိကျိန်း မျက်စိအောင့်စေသောလေ၊ (၅) သောတသူ လဝါတ၊ နားကိုက် နားအူစေသောလေ၊ (၆) သောတအန္ဓက ဝါတ၊ နား ပင်းစေသော လေ၊ (၇) မုခ ဝါတ၊ ခံတွင်းသားဖုံးနာစေသောလေ၊ (၈) ဇိဝှါနိဂ္ဂလဝါတ၊ လျှာကို ထွက်စေသောလေ၊ (၉) ဘဝင်္ဂစလဝါတ၊ ဘဝင်လှုပ်အားကြီးသောကြောင့် စကားမပီသောလေ၊ (၁ဝ) ဇိဝှါဖောတက ဝါတ၊ လျှာရောင်စေသောလေ၊ (၁၁) ဂိဝါထဒ္ဓကဝါတ၊ လည်ချောင်းခံတွင်း မဟနိုင်သောလေ၊ (၁၂) ဇိဝှါပဝေသနဝါတ၊ လျှာကို ဝင်စေသောလေဟူ၍ ဦးခေါင်းလေနာ ၁၂ ပါး ဖြစ်သည်။
(၁) မံသကဝါတ၊ အသားအရေကို ဖောက်ပြန်စေသောလေ၊ (၂) မံသဝိသူစိကဝါတ၊ အသားအရေကို အပ်နှင့်ထိုးသကဲ့သို့ နာစေသောလေ၊ (၃) နီလပီတ ဝါတ၊ အသားအရေကို ညိုစေ ဝါစေသောလေ၊ (၄) လသိက ဝါတ၊ ကိုယ်လက်ကို စေးထိုင်းစေသော လေ၊ (၅) အလသကဝါတ၊ ကိုယ်လက်မလှုပ်ရှားခြင်း၊ လေးလံခြင်း၊ ပျင်းရိခြင်းကို ဖြစ်သောလေ၊ (၆) အန္တကဝါတ၊ အကြောအသားအရေတွင် ကပ်စေးသကဲ့သို့ ထင်စေသောလေ၊ (၇) ပက္ခဝါတ၊ ကိုယ်တခြမ်းသေစေသောလေ၊ (၈) အတိတဝါတ၊ စောင်းရွဲ့ စေသော လေ၊ (၉) မူဂဝါတ၊ ဆွံ့အစေသော လေ၊ (၁ဝ) သုက္ခဝါတ၊ ဓာတ်လေးပါးကို ချောက်ချားစေသောလေ၊ (၁၁) အင်္ဂမင်္ဂဝါတ၊မဖြောင့်သော ဝမ်းမီး၊ ခိုင်သော ဝမ်းမီးရှိသောအခါ အင်္ဂါကြီးငယ်ကို လျှောက်၍ ဖြစ်စေ သော လေဟူ၍ အင်္ဂမင်္ဂလေနာ ၁၁ ပါးဖြစ်သည်။
(၁) ခုရကဝါတ၊ သင်ဓုန်းဓားဖြင့် ဖြတ်သကဲ့သို့ ဖြတ်သောလေ၊ (၂) ကတ္တရဝါတ၊ ကတ်ကျေးဖြင့် အသည်းနှလုံးကိုဖြတ်သကဲ့သို့ ဖြစ်သော လေ၊ (၃) သတ္တကဝါတ၊ ဓားဖြင့် အသည်းနှလုံးကို ဖြတ်သကဲ့သို့ ဖြတ် သောလေ၊ (၄) ဘိဇ္ဇနဝါတ၊ အသားအရေ အရိုးကို ကွဲအက်စုတ်ပြတ်စေ သောလေ၊ (၅) ဘုဇဂဝါတ၊ မြွေနဂါး အဆိပ်ကဲ့သို့ ပူပန်စွာ အခွေခွေတိုး၍ တက်စေသောလေ၊ (၆) ဥပ္ပါဋနကဝါတ၊ ပြင်းထန်လျင်လျားစွာ အင်္ဂါကြီး ငယ်ကို ထွက်စေသောလေ၊ (၇) အင်္ဂနိဂ္ဂလဝါတ၊ အင်္ဂါကြီးငယ်ကို တဖြည်း ဖြည်းထွက်စေသော လေဟူ၍ သတ္တကလေနာ ခုနစ်ပါးဖြစ်သည်။ (၁) ကုစ္ဆိဒကဝါတ၊ အသွားအလားမမှန် ကိုယ်၌ ဖြစ်စေသော လေ၊ (၂) စလဝါတ၊ ခြေလက် လေးလံတုန်လှုပ်စေသောလေ၊ (၃) အင်္ဂ ပဝေသဝါတ၊ အင်္ဂါကြီးငယ်တွန့်၍ ဝင်စေသောလေ၊ (၄) အင်္ဂ ဖောဋဝါတ၊ အင်္ဂါဇာတ်ကို ရောင်စေသောလေ၊ (၅) ဩနကဝါတ၊ ကုန်းခြင်းကိုင်းခြင်းကို ဖြစ်စေသောလေ၊ (၆) ကာယဖောဋဝါတ၊ တစ်ကိုယ်လုံးရောင်စေသောလေ၊ (၇) ဥဒ္ဓမာရောဟဝါတ၊ တွန့်ခြင်း လိမ်ခြင်းကို ဖြစ်စေသော လေ၊ (၈) မုတ္တကိတ္တ ဝါတ၊ ကျင်ငယ်မထွက်အောင် ပိတ်ချုပ်စေသောလေ၊ (၉) ကောသဥဒ္ဓရိ ဝါတ၊ ဝှေးစေ့တက်စေသောလေ၊ (၁ဝ) အဏ္ဍဖောဋဝါတ၊ ဝှေးစေ့ရောင်စေသောလေ၊ (၁၁) ကာယဗန္ဓနဝါတ၊ တစ်ကိုယ်လုံးဆိုင်းတွစေ သောလေ၊ (၁၂) ဂြဟဝါတ၊ အသားအရေ ပိန်ချုံးစေသောလေ၊ (၁၃) သာခဝါတ၊ ခြေလက်တုန်လှုပ်စေသောလေ ဟူ၍ အင်္ဂမင်္ဂဝိကာလ လေနာ ၁၃ ပါးဖြစ်သည်။
ဂျေ အာ အာ တော်ကီးန်
ဂျွန်ရော်နယ် ရူးလ် တော်လ်ကီးန် (John Ronald Reuel Tolkien) သည် အင်္ဂလိပ်လူမျိုး စာရေးဆရာ၊ ကဗျာဆရာ၊ ဘာသာဗေဒပညာရှင်၊ တက္ကသိုလ်ဆရာ ဖြစ်၍ ဂန္ထဝင်မြောက် ကျယ်ပြန့်စိတ်ကူးယဉ် (high fantasy) လက်ရာများဖြစ်သော ဟော့ဘစ်၊ လက်စွပ်များ၏ အရှင်သခင်၊ လင်းလက်တောက်ပသောရတနာသုံးသွယ် (The Silmarillion) တို့ကိုရေးသားသူလည်းဖြစ်သည်။
၎င်းသည် ရော်လင်ဆန်နှင့် ဘော့စ်ဝပ်သ် ပါမောက္ခ (အန်ဂလို-ဆက်ခ်ဆန်ဘာသာစကား)၊ ၁၉၂၅-၁၉၄၅ထိ အောက်စဖို့ဒ်တက္ကသိုလ်၊ ပမ်းဘရုတ်ကောလိပ် (Pembroke College, Oxford) ပညာရေးရာအဖွဲ့ဝင်ရာထူး၊ ၁၉၄၅-၁၉၅၉ထိ မာတန် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားနှင့် စာပေ ပါမောက္ခ (Merton Professor of English Language and Literature) နှင့် အောက်စဖို့ဒ်တက္ကသိုလ်၊ မာတန်ကောလိပ်ပညာရေးရာအဖွဲ့ဝင်ရာထူးကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ စီ အက်စ် လူးဝစ် (C. S. Lewis) နှင့် မိတ်ဆွေရင်းချာဖြစ်၍ ထိုနှစ်ဦးစလုံးမှာ အလွတ်သဘောစာပေဆွေးနွေးသည့်အဖွဲ့ Inklings အဖွဲ့ဝင်များလည်းဖြစ်သည်။ ၁၉၇၂ မတ်လ ၈ တွင် ဗြိတိသျှဘုရင်မ အဲလိဇဘတ် ၏ သူကောင်းပြုခြင်းခံရသည်။
တော်ကီးန်ဆုံးပါပြီးနောက် သား ခရစ်တိုဖာက ဖခင်ဖြစ်သူ၏ The Silmarillion အပါအဝင် ထုတ်ဝေခြင်းမပြုရသေးသော လက်ရေးစာမူများ၊ အကျယ်တဝံ့ရေးထားသော မှတ်စုများကို အခြေခံ၍ စာအုပ်များစွာထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ဟော့ဘစ်၊ လက်စွပ်များ၏ အရှင်သခင်များနှင့်အတူ ထိုစာအုပ်များသည် ဇာတ်လမ်းများ၊ ကဗျာများ၊ စိတ်ကူးယဉ်သမိုင်းကြောင်းများ၊ တီထွင်ထားသော ဘာသာစကားများ၊ စိတ်ကူးယဉ်ကမ္ဘာ အာဒါ (Arda)၊ ထိုအာဒါ အတွင်းရှိ အလယ်ပိုင်းကမ္ဘာမြေ (Middle-earth) စသည်တို့၏ ဆက်စပ်ကြောင်းရာ ကိုယ်ထည်များဖြစ်ကြသည်။ ၁၉၅၁နှင့် ၁၉၅၅အကြား တော်ကီးန်က ထိုရေးသားခြင်းများ၏ ကြီးမားသောအပိုင်းအား legendarium ဆိုသော ဝေါဟာရဖြင့် သုံးစွဲခဲ့သည်။
တော်ကီးန်မတိုင်ခင် စာရေးဆရာအများအပြားမှာ စိတ်ကူးယဉ်လက်ရာများစွာအား ထုတ်ဝေပြီးဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ဟော့ဘစ်၊ လက်စွပ်များ၏ အရှင်သခင် ဝတ္ထုတို့၏ ကြီးမားသည့်အောင်မြင်မှုများကြောင့် စိတ်ကူးယဉ်စာပေအမျိုးအစားပြန်လည်နိုးထလာခဲ့သည်။ ဤအချက်သည် တော်ကီးန်အား ခေတ်ပေါ်စိတ်ကူးယဉ်စာပေ (သို့) စကားလုံးတိတိကျကျဆိုရလျှင် ကျယ်ပြန့်စိတ်ကူးယဉ်စာပေ (high fantasy) ၏ ဖခင်ကြီး အဖြစ် လူသိထင်ရှားကွဲပြားစေခဲ့သည်။ ၂၀၀၈၌ The Times မဂ္ဂဇင်းက ၁၉၄၅မှစ၍ အကြီးအကျယ်ဆုံး ဗြိတိသျှစာရေးဆရာ (၅၀)စာရင်း၌ အဆင့် ၆ အဖြစ်သတ်မှတ်ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ Forbes မဂ္ဂဇင်းက ၂၀၀၉တွင် ကွယ်လွန်ပြီးစာရေးဆရာများ၏ ထိပ်တန်းဝင်ငွေရစာရင်း၌ အဆင့် ၅ သတ်မှတ်ခဲ့ပေသည်။
ငယ်စဉ်ဘဝ
ဂျေ အာ အာ တော်လ်ကီးန် ကိုတောင်အာဖရိကနိုင်ငံ ဘလူးဖောင်တိန်မြို့၌ ၁၈၉၂ ဇန်နဝါရီ ၃ရက် တွင်မွေးဖွားခဲ့သည်။ မိဘနှစ်ပါးမှာ အင်္ဂလိပ်ဘဏ်မန်နေဂျာ အားသာ ရူးလ် တော်ကီးန်(Arthur Reuel Tolkien)နှင့် မေဘယ်လ် (မွေးဖွားစဉ်အမည် - Suffield) တို့ဖြစ်ကြသည်။ အားသာကို ဖလူးဖောင်တိန်မှ ဗြိတိသျှဘဏ်ကို ဦးစီးရန် ရာထူးတိုးမြှင့်လိုက်သောအခါ ဇနီးမောင်နှံသည် အင်္ဂလန်မှထွက်ခွာခဲ့သည်။ တော်ကီးန် အသက်သုံးနှစ်တွင် မိခင် မေဘယ်လ်နှင့်အတူ အင်္ဂလန်သို့ပြန်ရောက်ခဲ့သည်။ နောက်တစ်နှစ်၌ ဖခင်ဖြစ်သူ အဆစ်မြစ်ရောဂါတစ်မျိုးဖြစ်သည့် (rheumatic fever) ဖြင့်ဆုံးပါးသည်။ ထို့ကြောင့် မိသားစုမှာ ဝင်ငွေမရှိဖြစ်လာသည်။ မိခင်က သားဖြစ်သူကိုခေါ်၍ မိဘများရှိရာ ဘာမင်ဟမ်၊ ကင်းစ် ဟိ(သ်) (Kings Heath) တွင်သွားရောက်နေထိုင်သည်။ မကြာမီ ၁၈၉၆၌ ဆဲရ်ဟိုးလ် (Sarehole) (ယခု- ဟောလ် ဂရီးန်(Hall Green)) သို့ပြောင်း၊ ယင်းနောက် ဝုစတာရှီးယား (Worcestershire) ရွာ၊ ထို့နောက်မှ ဘာမင်ဟမ်သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့သည်။ ထိုသို့နေထိုင်စဉ် ပတ်ဝန်းကျင်နေရာဒေသများကို စူးစမ်းရသည်အား နှစ်သက်၍ နောက်ပိုင်း၎င်းစာအုပ်များတွင်ပါဝင်သော အခန်းများကို စေ့ဆော်နိုင်ခဲ့သည်။ ဥပမာ - ၎င်းအဒေါ်၏ ယာခင်းအမည် ဘက်ဂ်အန့်ဒ် (Bag End) ကို ၎င်းစိတ်ကူးယဉ်ဇာတ်လမ်းထဲမှအမည်တစ်ခုအဖြစ်သုံးစွဲခဲ့သည်။
မိခင် မေဘယ်လ်တော်ကီးန်းက သားနှစ်ယောက်ကို အိမ်၌စာသင်ကြားပေးခဲ့ကာ တော်ကီးန်သည် စိတ်အားထက်သန်သောသူဖြစ်လေသည်။ မိခင်သည် သားဖြစ်သူအား ရုက္ခဗေဒအများအပြားသင်ကြားပေးရင်း သစ်ပင်ပန်းမန်များကို ကြည့်တတ်၊ခံစားတတ်စေရန်လည်း နှိုးဆော်ပေးနိုင်ခဲ့သည်။ ကလေးတစ်ယောက်အဖြစ် ရှုခင်းပုံ၊ သစ်ပင်ပုံများဆွဲရသည်ကိုနှစ်သက်သော်လည်း ၎င်း၏အကြိုက်ဆုံးမှာ ဘာသာစကားသင်ခန်းစာများဖြစ်၍ မိခင်က လက်တင်ဘာသာအခြေခံများကို ခပ်စောစောကပင်သင်ကြားပေးခဲ့သည်။ အသက်လေးနှစ်မှစ၍ စာဖတ်တတ်ပြီး များမကြာမီ ကြွယ်ကြွယ်ဝဝစာရေးတတ်လာခဲ့၏။ စာအုပ်များစွာဖတ်ရန် မိခင်ကခွင့်ပြုသည်။ ရတနာကျွန်း (Treasure Island) နှင့် ကြွက်ဖမ်းသမားပလွေမှုတ်သူ (The Pied Piper) များကိုမကြိုက်တတ်၊ စာရေးဆရာလူးဝစ် ခဲရာ(Lewis Carroll) ၏ အဲလစ်နှင့် ထူးဆန်းဖွယ်တိုင်းပြည် (Alice's Adventures in Wonderland)ကား မြူးထူးဖွယ်ဖြစ်သည် သို့သော် စိတ်အနှောင့်အယှက်ပေးတတ်၏ ဟုဆိုသည်။ ဂျော့မက်ဒေါ်နယ်လ်(George MacDonald])၏ စိတ်ကူးယဉ်စာအုပ်များနှင့်  ရက်ဒ်အင်ဒီးယန်းများ(Red Indians) ကဲ့သို့သော ဇာတ်လမ်းများကိုနှစ်သက်၏။ ထို့ပြင် အန်ဒရူးလန်၏ မိရိုးဖလာပုံပြင်များစာအုပ်သည် ၎င်းအဖို့အရေးကြီး၍ တော်ကီးန်၏ နောက်ပိုင်းအရေးအသားများပေါ်တွင် သိသိသာသာလွှမ်းမိုးခဲ့သည်။ ဘပ်တစ်ခရစ်ယာန်မိသားစုမှ ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကန့်ကွက်သော်လည်း ၁၉၀၀ပြည့်၌ မိခင် မေဘယ်လ်က ရိုမန်ကက်သလစ်သို့ပြောင်းလဲကိုးကွယ်သည်။ သို့အတွက်ကြောင့် မိသားစုတွင်းငွေကြေးထောက်ပံ့မှုမရတော့ပေ။ ၁၉၀၄ ခုနှစ် အသက် ၁၂ အရွယ်တွင် မိခင်ကွယ်လွန်ပြန်သည်။ မိခင်က သူမ မသေဆုံးခင် ရင်းနှီးသောမိတ်ဆွေဖြစ်သည့် ဘာမင်ဟမ်ဝတ်ပြုကျောင်းတော်က ကတ်သလစ်ဘုန်းတော်ကြီး ဖာသာ ဖရန်စစ် မောဂန်(Fr. Francis Xavier Morgan) ကို သူမသားများအား ကြည့်ရှုအုပ်ထိန်းပေးရန်အပ်နှံထားခဲ့၏။ ထိုဘုန်းတော်ကြီးကပင် ၎င်းတို့အား ကသလစ်ဘာသာဝင်ကောင်းများဖြစ်စေရန် သွန်သင်နိုင်ခဲ့သည်။ မိခင်သေဆုံးပြီးနောက် ဘာမင်ဟမ်ဒေသ၊ အက်ဂျ်ဘစတန် (Edgbaston) တွင်ကြီးပြင်းခဲ့ပြီး King Edward's School၊ St. Philip's School စသည်တို့၌ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ အက်ဂျ်ဘစတန်၌နေစဉ် ပက်ရော့တ် မျှော်စင်၊ အက်ဂျ်ဘစတန်မြို့တွင်းရေပေးရေးအဆောက်အဦး၏ ဝိတိုရိယခေတ်က မျှော်စင်များအရိပ်၌ နေထိုင်ရပြီး ထိုမျှော်စဉ်များသည် ၎င်း၏စာပေလက်ရာများထဲက အနက်ရောင်ရဲတိုက်ကြီးများ၏ပုံရိပ်များအပေါ် လွှမ်းမိုးကောင်းလွှမ်းမိုးနိုင်ခဲ့သည်။ နောက်ထပ် အတော်ဩဇာသက်ရောက်စေမှုများမှာ Edward Burne-Jonesနှင့် Pre-Raphaelite Brotherhoodအဖွဲ့တို့၏  ချစ်ရေးချစ်ရာ romantic အလယ်ခေတ်ပန်းချီကားများဖြစ်သည်။ (ဘာမင်ဟမ်ပြတိုက်နှင့် ပန်းချီပြခန်းတွင် ပြည်သူများကြည့်ရှု့ရန် ထိုလက်ရာအများအပြားရှိခဲ့သည်။)
ငယ်စဉ်ဆယ်ကျော်သက်အရွယ်၌ပင် တော်ကီးန်သည် ၎င်းအကိုဝမ်းကွဲများ (အတု)တည်ဆောက်ထားသောဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သော Animalicကို တွေ့ကြုံဖူးခဲ့သည်။ ယင်းအချိန်များက တော်ကီးန်သည် လက်တင်၊ အန်ဂလိုဆက်ခ်ဆွန် ဘာသာများလေ့လာနေသောကာလလည်းဖြစ်၏ ထိုစဉ်အချိန်လောက်က ၎င်းကိုယ်တိုင်ထွင်သည်ဟု ယူဆနိုင်သည့် တီထွင်ဘာသာတု(constructive language)မှာ Naffarin ဖြစ်သည်။  ကမ္ဘာပေါ်တွင်လူပြောအများဆုံး တီထွင်ဘာသာတုမှာ အက်စ်ပရန်းတိုး (Esperanto) ဖြစ်၍ ၁၉၀၉မတိုင်မီလောက်က ထိုဘာသာကို တော်ကီးန်ကလေ့လာကြည့်ခဲ့သည်။ ၁၉၀၉ ဇွန်တွင် "The Book of the Foxrook" မှတ်စုစာအုပ်ကိုရေးဖွဲ့ခဲ့ပြီး ၎င်းတီထွင်ထားသောအက္ခရာများ၏ အစောဆုံးနမူနာအဖြစ်တွေ့မြင်နိုင်သည်။ ထိုမှတ်စုစာအုပ်မှ စာပိုဒ်တိုများကို အက်စ်ပရန်းတိုး ဖြင့်ရေးသားထားသည်။ ၁၉၁၁တွင် ကင်းအက်ဒ်ဝဒ်ကျောင်း၌နေစဉ် တော်ကီးန်နှင့် သူငယ်ချင်းသုံးယောက်တို့က T.C.B.S. ဟုခေါ်သော တစ်ပိုင်းလျှို့ဝှက်အဖွဲ့တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းကြ၍ နာမည်အရှည်မှာ Tea Club and Barrovian Society ဖြစ်ကြ၍ ကျောင်းအနီး ဘဲရိုးစတိုးဆိုင်များ(Barrow's Stores) နှင့် ကျောင်းစာကြည့်တိုက်တွင် ခိုး၍ လက်ဖက်ရည်သောက်ခြင်းနှစ်သက်သူများဟု ရည်ညွှန်းကြသည်။
၁၉၁၁၊ ဆွစ်ဇာလန်သို့ နွေအားလပ်ရက်ထွက်ခဲ့ကာ ထူးထူးဆန်းဆန်းမှတ်မိနေသော ခရီးစဉ်လည်းဖြစ်သဖြင့် ၁၉၆၈ ပေးစာ တွင် ဘီလ်ဘိုဘက်ဂင်၏ နှင်းမြူခိုးရိုးမတောင်တန်းကြီး(Misty Mountains)ကိုဖြတ်သန်းသည့် ခရီးစဉ်အပိုင်းသည် ၎င်း၏ အဖွဲ့ဝင် ၁၂ယောက်ဖြင့် ရေအိုင်ကြားကမြို့ (Interlaken) မှ ခရီးကြမ်းထွက်လာကာ လောက်တားဘလူးနန်ရွာ (Lauterbrunnen)၊ ထိုမှ မူးရန် (Mürren) တောင်စခန်းမြို့အလွန်က ရေခဲမြစ်ကျိုးကမ်းပါး ကမူ (moraine) တွင်စခန်းချခဲ့သည့် စွန့်စားခြင်းကိုတိုက်ရိုက်အခြေခံထားသည်။ ထိုနှစ်အောက်တိုဘာ၌ အောက်စဖို့ဒ်၊ အက်ခ်ဇစ်တာကောလိပ်(Exeter College, Oxford)၌ စတင်ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ အစောပိုင်း "ဂန္ထဝင်စာပေ"ကို စတင်လေ့လာခဲ့ပြီး ၁၉၁၃တွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားနှင့် စာပေကို ပြောင်းလဲသင်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၅၁တွင် ပထမတန်းဂုဏ်ထူး(first-class honours)ဖြင့် ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။
ချစ်ကြိုးသွယ်ခြင်းနှင့် အိမ်ထောင်ပြုခြင်း
၁၉၄၁ သားဖြစ်သူ မိုက်ကယ်ကိုပေးသောစာ၌ တော်ကီးန်က ယခုလို ပြန်ပြောင်းအောက်မေ့၍ ရေးသားခဲ့သည်။
""ချစ်ရေးကိစ္စကို အသက်(၂၁)နှစ် မပြည့်မချင်း ဘေးဖယ်ထားမလား ဒါမှမဟုတ် ဖခင်ဆိုသည်များထက်ပိုပြီး ငါ့အပေါ်မှာ အဖေတစ်ယောက်လိုဖြစ်နေတဲ့ ငါ့အုပ်ထိန်းစောင့်ရှောက်သူကို စိတ်ဆင်းရဲစေမလား (သို့) လှည့်ဖျားမလားဆိုတဲ့ ကိစ္စနှစ်ခုထဲက တစ်ခုရွေးခဲ့ရတယ်။ ငါ့ချစ်သူအပေါ်တော့ မတရားရာကျပေမယ့် ငါ့ဆုံးဖြတ်ချက်ကို နောင်တမရပါဘူး။ ဒါပေမယ့်လည်း ငါ့အပြစ်မှမဟုတ်ဘဲ။ သူလည်း အဲ့ဒီတုန်းက လုံးဝလွတ်လပ်နေပြီး ငါနဲ့ပတ်သက်လို့ ကတိသစ္စာတွေဘာတွေထားတာမျိုးလည်းမရှိသေးဘူး။ သူတစ်ခြားလူတစ်ယောက်ကို လက်ထပ်ခဲ့မယ်ဆိုရင်လည်း ငါ့အနေနဲ့ ဘာစောဒကတက် ညည်းညူနေမိမယ်မဟုတ်ဘူး။ အဲဒီသုံးနှစ်နီးပါးလောက်ကို ငါ့ချစ်သူဆီကို သွားလည်းမတွေ့ စာလည်းတစ်စောင်မှမရေးခဲ့ဘူး။ အစပိုင်းမှာဆိုရင် အတော့်ကိုဆိုးဝါးခက်ခဲတာ။ ဖြစ်လာတဲ့အကျိုးဆက်ကလည်း မကောင်းဘူးကွာ : လူလည်းရူးကြောင်မူးကြောင်ပြန်ဖြစ်၊ ပျင်းကလည်းပျင်း၊ ပထမနှစ်တစ်တွင်းလုံးကို အချိန်တွေဖြုန်းမိခဲ့တာ""
၎င်းအသက် (၂၁)ပြည့်မွေးနေ့တွင် အက်ဒစ်ထံစာရေး၍ အိမ်ထောင်ပြုရန်တောင်းဆိုသည်။ အက်ဒစ်က သူငယ်ချင်းတစ်ယောက် အကို၏ ချစ်ခွင့်ပန်ထားသည်ကိုလက်ခံထားပြီး လက်ထပ်မည်ဟုကတိပေးသဘောတူထားကြောင်း စာပြန်ခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ သူမကို လိုချင်ခဏသာ တွဲသည်ဟု ခံစားမိ၍ တော်ကီးန်က သူမအပေါ် ဂရုစိုက်သေးကြောင်းကို စတင်သံသယဝင်ခဲ့၍ဖြစ်သည်။ တော်ကီးန်ရေးပို့သောစာကြောင့် အရာရာပြောင်းလဲခဲ့လေသည်။ ၁၉၁၃ ဇန်နဝါရီ ၈၌ တော်ကီးန်ကိုယ်တိုင် ချက်လ်တန်ဟမ်း(Cheltenham)သို့ ရထားဖြင့်သွား၍ အက်ဒစ်အား တွေ့ဆုံခဲ့ပြီးနောက် တော်ကီးန်၏ တောင်းဆိုမှုကိုလက်ခံခဲ့သည်။ စေ့စပ်အပြီး တော်ကီးန်၏ ဇွတ်တရွတ်တောင်းဆိုမှုကြောင့် ရိုမန်ကက်သလစ်သို့ စိတ်မပါ့တပါဖြင့်ပြောင်းခဲ့ရသည်။ ၁၉၁၃ ဇန်နဝါရီ ၌ စေ့စပ်၍ ၁၉၁၆ မတ်လ ၂၂တွင် ဝေါဝစ်မြို့၊ စိန့်မယ်ရီ ရိုမန်ကက်သလစ်ဘုရားကျောင်း၌(St. Mary Immaculate Roman Catholic Church) လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၁ သားဖြစ်သူ မိုက်ကယ်ကိုပေးသောစာ၌ တော်ကီးန်က ၎င်းဇနီးသယ်သည် အလုပ်မရှိ၊ ငွေကြေးဆို၍ ဖြူကာပြာကာသာရှိသော၊ စစ်ကြီးတွင် သေချင်သေသွားနိုင်သည်မှတပါး ဘာအလားအလာမှမရှိသော သူ့အားလက်ထပ်လိုစိတ်ရှိပုံကို လေးစားကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။
ပထမကမ္ဘာစစ်
၁၉၁၄ ဩဂုတ်တွင် ဗြိတိန်နိုင်ငံ ပထမကမ္ဘာစစ်ထဲသို့ဝင်ရောက်သည်နှင့် တော်ကီးန်သည် ဗြိတိသျှစစ်တပ်အတွက် ချက်ချင်းလက်ငင်း စစ်ထဲမဝင်ရန်ရွေးချယ်လိုက်သောအခါ ဆွေမျိုးတစ်သိုက်က တုန်လှုပ်သွားကြသည်။ ၁၉၄၁-သားထံပေးစာတွင် " အဲဒီနေ့တွေတုန်းက ချာတိတ်တွေစစ်ထဲဝင်ကြတယ် အဲလိုမှမဝင်ပြန်ရင်လည်း လူရှေ့သူရှေ့နှာခေါင်းအရှုံ့ခံရတယ်လေ။ အတွေးတွေတပုံတပင်နဲ့ ကာယသတ္တိကျမရှိသလောက် လူငယ်တစ်ယောက် စစ်ထဲဝင်ဖို့ကျ အတော်ကိုဆိုးရွားတဲ့ကိစ္စကြီးပဲ။" ထိုအစား အများ၏ရှုံချခြင်းကိုသည်းခံကာ ဘွဲ့မရမခြင်း တပ်ထဲမဝင်ရန် ရွှေ့ဆိုင်းခဲ့သည်။ ဘွဲ့ရပြီး ၁၉၁၅ ဇူလိုင်တွင် လန်ကရှီးယား ဖြူးဇစ်လီယာ၌ ယာယီဒုဗိုလ်အဖြစ်တာဝန်ပေးခြင်းခံရသည်။  ၁၉၁၆ ဇွန်လ ၂တွင် တော်ကီးန်ကို ပြင်သစ်သို့ရာထူးပြောင်းရွှေ့ခန့်ထားရန် ဖော့က်စတန်မြို့(Folkestone)သို့ ဆင့်ခေါ်သည့် သံကြိုးရခဲ့သည်။ သူက နောက်ပိုင်း၌ ဤသို့ရေးခဲ့သည်။ "အငယ်တန်းအရာရှိတွေ ကျသွားတာ တစ်မိနစ်ကို တစ်ဒါဇင်ပဲ။ မိန်းမနဲ့ခွဲပြီး...နောက်...... သေရသလိုပါပဲ။"
ပြင်သစ်နိုင်ငံ ခဲလေးမြို့ (Calais) (ပြင်သစ်အသံ ခယ်လဲ) သို့ညတွင်းခြင်းပင်လယ်ခရီးစဉ် ပို့ဆောင်သင်္ဘောဖြင့် ၁၉၁၆ ဇွန် ၅၌ သွားခဲ့၍ ဗြိတိသျှစစ်ဆင်ရေးတပ်၏ အက်တာပဲလ်(Étaples)ဆိပ်ကမ်း အခြေစိုက်လေ့ကျင့်ရေးစခန်းသို့ ပို့ဆောင်ခံရသည်။ ဇွန် ၂၇၌ အဲမီယဲ့မြို့ (Amiens) အနီး ရီးဘုန်းပေး(Rubempré)ရှိ တပ်ရင်းသို့ ပြောင်းခဲ့သည်။ တော်ကီးန်သည် တစ်ခါကညည်းညူဖူးသည်။ "တစ်ခြားလူတွေကို ဆရာလုပ်ဩဇာပေးနေရတာ ဘယ်သူတစ်ယောက်အတွက်မှ သင့်တော်တဲ့အလုပ်မဟုတ်ဘူး။ လူတစ်သန်းမှာ အဲဒါအတွက် တစ်ယောက်တောင်အံ့မဝင်ဘူး။ အနည်းဆုံး အဲဒီအခွင့်ရေးရှာနေတဲ့သူတွေလည်း အံ့မဝင်ပါဘူး။ "
​၁၉၁၆ ဇူလိုင်အစောပိုင်း၌ စော(မ်)မြစ်သို့ရောက်ရှိသည်။ ထို၌ တိုက်ပွဲတချို့တွင်ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့၏။ ဇနီးသယ် အက်ဒစ်အဖို့ ဆိုးဝါးသည့်စိတ်ဖိဆီးမှုရှိခဲ့ရပြီး ခင်ပွန်းဖြစ်သူ ကျဆုံးကြောင်း အကြောင်းလာကြားနိုင်သည့် တံခါးခေါက်သံတိုင်းကို လန့်နေမိခဲ့သည်။
၁၉၁၆ အောက်တိုဘာ ၂၇၊ ၎င်းတပ်ရင်းသည် ဂျာမန်ကတုတ်ကျင်း Regina Trenchကို တိုက်ခိုက်သောအခါ ကူးစက်ရောဂါဖြစ်သည့် trench fever ရခဲ့၏။ အင်္ဂလန်သို့ ကျန်းမာရေးကြောင့် နိုဝင်ဘာ ၈တွင်ပြန်ခဲ့လေသည်။ ကျောင်းနေဘက် သူငယ်ချင်းအများအပြား စစ်ကြီးတွင် ကျဆုံးခဲ့သည်။ ၎င်းတပ်ရင်းမှာလည်း တော်ကီးန်အင်္ဂလန်သို့ ပြန်ရောက်ပြီးနောက် ချေမှုန်းခြင်းခံခဲ့ရသည်။
နောက်ပိုင်းနှစ်များတွင် ၎င်းက စိတ်ဆိုးမာန်ဆိုးဖြင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နှင့်နှိုင်းယှဉ်ရန် ၎င်း၏စာပေအရေးအသား၌ ရှာဖွေသောသူများသည် လုံးဝအမှားကြီးကျူးလွန်ကြသည်ဟု ပြောဆိုခဲ့၏။ "လူတစ်ယောက်ဟာ စစ်ရဲ့ဖိစီးမှုကို အပြည့်အဝခံစားဖို့ ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ စစ်ရဲ့အရိပ်အောက်ရောက်ရှိရပါတယ်။ ဒါပေမယ့်လည်း နှစ်တွေကြာညောင်းလာတာနဲ့အမျှ ငယ်စဉ် ၁၉၁၄လောက်ကပါဝင်ခဲ့ရတာ ၁၉၃၉နဲ့ အဲဒီနှစ်နောင်းပိုင်းကာလတွေမှာ ပါဝင်ပတ်သတ်တာထက်တော့ ကြောက်စရာကောင်းခြင်းမလျော့ခဲ့ပါဘူးဆိုတာတော့ အခုများမှာ မေ့ချင်သယောင်ယောင်ဖြစ်နေပြီ။ ၁၉၁၈မှာ သူငယ်ချင်းတစ်ဦးကလွဲလို့ အကုန်သေခဲ့ကြရတာပါ။"
အားနဲပြီး ပိန်လှီနေသောတော်ကီးန်သည် ဆေးရုံတက်လိုက်ရ အစောင့်တပ်တာဝန်ထမ်းရ စသဖြင့် တလှည့်စီဖြစ်နေခဲ့သည်။ ကျန်းမာရေးကြောင့် ပုံမှန်တာဝန်ထမ်းဆောင်ရန် မဖြစ်နိုင်ခဲ့ပါ။  အင်္ဂလန် စတက်ဖရှီးယား၊ လစ်တဲလ် ဟေးဝု(ဒ်)ရှိ တဲအိမ်လေး၌ ကျန်းမာရေးပြန်လည်ကောင်းမွန်လာစဉ်အတွင်း ဂွန်ဒိုလင် ကျဆုံးခြင်း(The Fall of Gondolin) မှစတင်ကာ ပျောက်ဆုံးသွားသော ဇာတ်လမ်းများစာအုပ်(The Book of Lost Tales]) ဟုခေါ်သည့် ရေးသားမှုများကို စတင်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ "ပျောက်ဆုံးသွားသော ဇာတ်လမ်းများ" သည် အင်္ဂလန်အတွက် ဒဏ္ဍာရီတစ်ခုဖန်တီးခြင်းကို ကိုယ်စားပြုနိုင်၍ ပြီးမြောက်ခြင်းမရှိခဲ့ဘဲ ၎င်းစွန့်ပစ်ခဲ့မည့် လုပ်ငန်းဖြစ်တစ်ခုလည်းဖြစ်ပေသည်။ ၁၉၁၇ နှင့် ၁၉၁၈တွင် ကျန်းမာရေးချူချာခဲ့သည် ထို့နောက်ပြန်လည်ကောင်းမွန်ပြီး အမိမြေ စခန်းများ၌တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်၌ပင် ပထမဆုံးသားကို မွေးဖွားခဲ့လေသည်။
၁၉၁၈ ဇန်နဝါရီ၌ ယာယီဗိုလ်ဖြစ်လာသည်။ ၁၉၁၉ ဇူလိုင် ၁၆တွင် တော်ကီးန်ကို ယာယီမသန်စွမ်းပင်စင်ဖြင့် တပ်မှထွက်ခွင့်ပြုခဲ့သည်။
ပညာရေးရာနှင့် စာရေးသားခြင်း
၁၉၀၂ နိုဝင်ဘာ ၃တွင် တော်ကီးန်ကို စစ်မှုထမ်းခြင်းမှထွက်ခွာခွင့်ပြုပြီး ၎င်း၏ရာထူး 'ဗိုလ်'(lieutenant) ဖြင့် တပ်မှထွက်ခွာသည်။ ၎င်း၏ ပထမကမ္ဘာစစ်အပြီး အရပ်ဘက်လုပ်ငန်းအဖြစ် အောက်စဖို့ဒ် အင်္ဂလိပ်အဘိဓာန် (Oxford English Dictionary) ပြုစုရေးတာဝန်ဖြစ်သည်။ ထိုအဘိဓာန်၌ အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ "W" ဖြင့်စသော ဂျာမန်ဇစ်မြစ်ရှိသော စကားလုံးများ၏ ရင်းမြစ် (etymology) နှင့် သမိုင်းကြောင်းကို အဓိကထားလုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၀၌ လိဒ်စ် တက္ကသိုလ်တွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား ပညာရှင်အဖြစ်ရာထူးရရှိခဲ့သဖြင့် ယင်းတက္ကသိုလ်၌ အငယ်ဆုံး ပါမောက္ခဖြစ်လာသည်။ လိဒ်စ်၌ရှိစဉ် အလယ်ခေတ်အင်္ဂလိပ်ဝေါဟာရ စာအုပ်ကို ပြုစု၍ ဆာ ဂဝေးန် နှင့် အစိမ်းရောင်သူရဲကောင်း ၏ အကောင်းဆုံးမူကို E. V. Gordon နှင့်အတူ ပြုစုခဲ့သည်။ နှစ်အုပ်စလုံးသည် ဆယ်စုနှစ်အနည်းငယ်ကြာကြာ တက္ကသိုလ်အဆင့်စာအုပ်များဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဆာ ဂဝေးန်၊ ပုလဲ(ကဗျာ)၊ ဆာ အော့ဖီယို(Sir Orfeo) တို့ကို ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့သည်။ ၁၉၂၅တွင့် အောက်စဖို့ဒ်သို့ပြန်ရောက်၍ ပမ်းဘရုတ်ကောလိပ်(Pembroke College, Oxford)ပညာရေးရာအဖွဲ့ဝင်ရာထူးနှင့်အတူ ရော်လင်ဆန်နှင့် ဘော့စ်ဝပ်သ် ပါမောက္ခ(အန်ဂလို-ဆက်ခ်ဆန်ဘာသာစကား)အဖြစ်ထမ်းဆောင်သည်။ ပမ်းဘရုတ်ကောလိပ်၌ တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် တော်ကီးန်သည် ဟော့ဘစ် နှင့် လက်စွပ်များ၏ အရှင်သခင် ရှေ့နှစ်တွဲကို ရေးသားခဲ့၏။ ၁၉၂၈ ဂလောက်စတာရှီးယားအရပ်(Gloucestershire) လစ်ဒ်နီဥယျာဉ်ရှိ အက်စကက်လ်ပီယန် ဂရိဘုရားကျောင်းကို ဆာ မော့တီမာ ဝီးလာ (Sir Mortimer Wheeler) ၏ တူးဖော်ရှာဖွေပြီး၌ Nodens အမည်ဖြင့် ဝေါဟာရဗေဒဆိုင်ရာ စာတမ်းတစ်ခုကိုရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။
ဘိုးဝု(ဖ်)
၁၉၂၀တွင် တော်ကီးန်သည် ဂန္ထဝင်စာပေတစ်ခုဖြစ်သော ဘိုးဝု(ဖ်) (ကဗျာရှည်)ကို ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့ကာ ၁၉၂၆တွင်ပြီးမြောက်ခဲ့၏။ ထုတ်ဝေခြင်းမရှိခဲ့ပါ။ နောက်ဆုံး၌ ထိုဘာသာပြန်ခြင်းပြီးနောက် နှစ်ပေါင်း (၉၀)နီးပါး၊ တော်ကီးန်ကွယ်လွန်အပြီး နှစ်လေးဆယ်ကျော် ၂၀၁၄တွင် သားဖြစ်သူက တည်းဖြတ်၍ ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ဘာသာပြန်ပြီးနောက် ဆယ်နှစ်အကြာတွင် ဘိုးဝု(ဖ်) : မိစ္ဆာများနှင့် ဝေဖန်ရေးသမားများ စာပေပို့ချချက်တစ်ခုပြုလုပ်၍ ချီးကျူးမှုအများအပြားရခဲ့လေသည်။ ထိုပို့ချချက်သည် ဘိုးဝု(ဖ်)သုတေသနတွင် ကြာရှည်စွာဩဇာညောင်းခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ပညာရှင်နယ်ပယ်၏ သဘောဆန္ဒသည် ဘိုးဝု(ဖ်)ဇာတ်လမ်းကား အစစ်အမှန် မျိုးနွယ်စုတိုက်ပွဲများထက် သရဲသဘက်မိစ္ဆာတိုက်ပွဲများကိုသာ ဖော်ကျူးခြင်းကြောင့် ပြစ်တင်ရှုံချကြသည်။ တော်ကီးန်က ဘိုးဝု(ဖ်)ရေးသော စာရေးဆရာသည် လူသားတို့ဘဝကံကြမ္မာကို ယေဘုယျညွှန်းဆိုတင်ပြခြင်းဖြစ်သည်၊ သီးသန့်အနေဖြင့် ဤမျိုးနွယ် ထိုမျိုးနွယ်တို့၏ နိုင်ငံရေးရာများဖြင့်သန့်သတ်ထားသည်မဟုတ်၊ ထို့ကြောင့် ထိုထဲတွင် မိစ္ဆာများပါဝင်ရမည်ဟု တုံ့ပြန်ပြောခဲ့သည်။ ဘိုးဝု(ဖ်)၏ ဖင်းစ်ဘာ့ဂ် (Finnsburg) တိုက်ပွဲ၌ သီးသန့်မျိုးနွယ်စုများ၏ တိုက်ပွဲ(အငြင်းပွားမှု) ပါဝင်လေရာ ထိုအခန်းကို မှော်ဇာတ်လမ်းဖတ်ခြင်းမျိုးဖြင့်ဖတ်ရှုကြသည်ကို ပြင်းထန်စွာ ငြင်းခုံပြောဆိုခဲ့၏။ အက်ဆေးစာတမ်းတစ်ခုတွင် ၎င်းက ဘိုးဝု(ဖ်)ကို မည်မျှတန်ဖိုးထားကြောင်းဆိုသည်နှင့်ပတ်သက်၍ " ဘိုးဝု(ဖ်)သည် ကျွန်တော်တန်ဘိုးအထားဆုံးရင်းမြစ်များထဲကတစ်ခုဖြစ်၍ ထိုလွှမ်းမိုးမှုကို ၎င်း၏ အလယ်ပိုင်ကမ္ဘာမြေဂန္ထဝင်ဇာတ်လမ်းများ(Middle-earth legendarium) ၌ မြင်တွေ့နိုင်ပါ၏။
W. H. Auden က သူ့၏ပါမောက္ခဟောင်း တော်ကီးန်ဆီသို့စာရေးသားဖူး၏။ စာမှာ ""ဘွဲ့ကြိုကျောင်းသားတစ်ဦးအနေနဲ့ လုံးဝ မမေ့နိုင်တဲ့အဖြစ်အပျက်လေးပါ။ ဆရာ့ကို ပြောဖူးသလားတောင်မသိဘူး။ ဆရာ ဘိုးဝု(ဖ်)ကဗျာကြီးကို အဲဒီလို ရွတ်ဆိုသွားတာ အသံက ဂန်ဒက်ဖ်ရဲ့အသံမျိုးနဲ့လေ။""
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မဖြစ်ခင် တော်ကီးန်အား ကုတ်(လျှို့ဝှက်စာ)ဖြေသူ(codebreaker)အဖြစ်လျာထားသတ်မှတ်၏။ ၁၉၃၉ ဇန်နဝါရီတွင် နိုင်ငံ၏ အရေးကြီးကာလများ၌ နိုင်ငံခြားရေးရုံး လျှို့ဝှက်စာဌာန၌အမှုထမ်းရန် အဆင်သင့်ဖြစ်နိုင်သလားဟု မေးမြန်းရာ   သဘောတူ၍ အစိုးရ၏လျှို့ဝှက်စာသင်တန်းကျောင်း လန်ဒန်ရုံးချုပ်တွင် လမ်းညွှန်သင်တန်းတက်ရောက်ခဲ့သည်။  အောက်တိုဘာတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်းမလိုအပ်ဟု ၎င်းအားအကြောင်းကြားခဲ့သည်။
၁၉၄၅၌ အောက်စဖို့ဒ်၊ မာတန်ကောလိပ်သို့ပြောင်းရွှေ့၍ ထိုကျောင်း၌ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားနှင့် စာပေပါမောက္ခဖြစ်လာခဲ့သည်။ ယင်းနေရာ၌ပင် အငြိမ်းစားယူသောနှစ် ၁၉၅၉ထိ ဆက်လက်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ဒဘလန်တက္ကသိုလ်ကောလိပ် (University College, Dublin) ၌လည်း ပြင်ပစာစစ်သူအဖြစ် နှစ်အတော်ကြာလုပ်ကိုင်ခဲ့၏။ ၁၉၅၄ အိုင်ယာလန်အမျိုးသားတက္ကသိုလ်မှ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ရရှိသည်။ ၁၉၄၈တွင် ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုကြာမြင့်ခဲ့ရသော လက်စွပ်များ၏ အရှင်သခင် ဝတ္ထုပြီးမြောက်သည်။ Book of Jonahကို ဂျေရုစလင် သမ္မာကျမ်းစာ အတွက်ဘာသာပြန်ခဲ့ပြီး ၁၉၆၆၌ ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
မိသားစု
သားသမီးလေးဦးရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ ဂျွန် ဖရန်စစ် ရူးလ် တော်ကီးန် (၁၇ နိုဝင်ဘာ ၁၉၁၇ – ၂၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၀၃)၊ မိုက်ကယ် ဟစ်လာရီ ရူးလ် တော်ကီးန် (၂၂ အောက်တိုဘာ ၁၉၂၀ – ၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၈၄)၊ ခရစ်တိုဖာ ဂျွန် ရူးလ် တော်ကီးန် (၂၁ နိုဝင်ဘာ ၁၉၂၄ – ၁၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀)၊ ပရစ်ဆီလီယား မယ်ရီ အန်း ရူးလ် တော်ကီးန် (မွေးဖွား ၁၈ ဇွန် ၁၉၂၉) တို့ဖြစ်ကြသည်။ သားသမီးများကို လွန်စွာချစ်မြတ်နိုးပြီး ၎င်းတို့ငယ်စဉ်အချိန်တွင် "ခရစ်စမတ်ဖေဖေထံမှ ပေးစာများ" ကို သရုပ်ဖော်ပုံများနှင့်အတူပို့ပေးခဲ့၏။ နှစ်စဉ် ဇာတ်ကောင်အသစ်များထပ်တိုးထည့်ပေးခဲ့သည်။
အငြိမ်းစားယူခြင်းနှင့် နောက်ပိုင်းနှစ်များ
အငြိမ်းစားယူခြင်း (၁၉၅၉)မှ ကွယ်လွန်(၁၉၇၃)ထိ တော်ကီးန်သည် များစွာသောစာပေဆိုင်ရာကျော်ကြားမှုနှင့် လူထုအကြားအာရုံစိုက်မှုခံရလေသည်။ ၁၉၆၁၌ မိတ်ဆွေဖြစ်သူ စီ အက် လူးဝစ်က နိုဘဲလ်စာပေဆု (Nobel Prize in Literature )အတွက် ၎င်းကို ဆန်ကာတင်ရွေးချ​ယ်ပေးခဲ့၏။ မြေးဖြစ်သူ ဆိုင်မွန်တော်ကီးန်းပြောချက်အရ ၁၉၇၃ နိုဝင်ဘာ ၂၉ ရက် အသက် ၈၂ အရွယ်တွင်ကွယ်လွန်သည်။
အဲလိဇဘတ်ဘုရင်မမှ တော်ကီးန်ကို ၁၉၇၂၌ "Commander of the Order of the British Empire" ဘွဲ့ဖြင့်သူကောင်းပြုခဲ့သည်။ ထိုနှစ်၌ပင် အောက်စဖို့ဒ် တက္ကသိုလ်က ၎င်းအား စာပေဂုဏ်ထူးဆောင်ဆု (Doctorate of Letters) ကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ တော်ကီးန်သည် ဝိုလ်ဗာကို့တ်ရှိ ဇနီးသည်အုတ်ဂူ၌ လူးသီယန်(Lúthien)အမည်ကို ထွင်းထုစေခဲ့သည်။ ၎င်းသည်လည်း ၁၉၇၃ စက်တင်ဘာ ၂တွင် bleeding ulcer နှင့် chest infection ဖြင့်ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ၎င်းကိုဇနီးဖြစ်သူနှင့် အတူတူမြှုပ်နှံ၍ ဘဲရန်(Beren)ဆိုသည့်အမည် ကိုထပ်ပေါင်းထည့်ခဲ့သည်။
တော်ကီးန်၏ အလယ်ပိုင်းကမ္ဘာမြေဇာတ်လမ်း (Middle-earth )များထဲတွင် လူးသီယန်(Lúthien)သည် ဘုရားသခင် Ilúvatar ၏ သားသမီးများထဲ၌ အလှပဆုံးဖြစ်၍ လူသားမျိုးနွယ် ဘဲရန်(Beren)ကို ချစ်ကြိုက်မိသည့်အတွက် သူမ၏ ထာဝရရှင်သန်ခြင်းဘဝကို စွန်လွှတ်ခဲ့သည်။
အမြင်များ
ရိုမန်ကက်သလစ်ဘာသာအပေါ် ယုံကြည်ကိုင်းရှိုင်းသောတစ်ဦးဖြစ်သည်။  လွတ်လပ်စွာတွေးခေါ်လုပ်ကိုင်ခြင်းဝါဒ (Libertarianism)၊ ကုန်ထုတ်လုပ်မှုတန်ဖိုးများကို တစ်စုတစ်ဖွဲ့ပိုင်ဆိုင်သည်ထက် အများပြည်သူများ ကျယ်ပြန့်စွာပိုင်ဆိုင်မှုကိုနှစ်သက်သောဝါဒ (Distributism)၊ ဘုရင်စနစ်ကိုလိုလားထောက်ခံသည့်ဝါဒ (monarchism) စသည့် တိမ်းညွတ်မှုများနှင့်အတူ အလယ်လတ်သဘော ရိုးရာအစဉ်ဆက်ထိန်းသိမ်းသော (traditionalist) နိုင်ငံရေးအမြင်၊ ဘာသာရေးအမြင်များရှိသည်။ တစ်ဖက်တွင် အစိုးရ၏ တင်းကျပ်သည့်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ် (bureaucracy) ကို ပြင်းထန်စွာဝေဖန်ကာ တစ်ဖက်တွင်လည်း တီထွင်ဖန်တီးမှုများ၊ ခေတ်ပေါ်တိုးတက်ပြောင်လဲလာမှုအပေါ်၌ ခိုင်မာစွာရှိနေသောသမားရိုးကျအစဉ်ဆက်သဘောများကို နှစ်သက်သဘောကျသော ပုံစံမျိုးရှိသည်။ တော်ကီးန်သည် စက်မှုဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာခြင်း၏ ဆိုးကျိုးများကိုကား ပြင်းထန်စွာမုန်းတီး၏။ အင်္ဂလိပ်ကျေးလက်ဒေသနှင့် ရိုးရှင်းစွာနေထိုင်သည့် ဘဝများကို ဝါးမျိုခြင်းဟုယူဆသည်။ ကားများကိုမနှစ်မြို့ စက်ဘီးစီးခြင်းကိုသာခုံမင်သည်။ အမှန်တရား၏ အံ့မခန်းပဲ့တင်ရိုက်ခတ်မှုသည် ဒဏ္ဍာရီများဟုလည်းကောင်းက ခိုင်မာမြဲမြံစွာယုံကြည်ပြီး ထိုယုံကြည်မှု အတွင်း၌ ပါဝင်နေသည်မှာ ထိုဒဏ္ဍာရီများကို မြတ်နိုးခြင်းနှင့် ယုံကြည်ကိုးကွယ်သည့်ဘာသာတရားပင်ဖြစ်သည်။ ထိုအမြင်ကို "ဒဏ္ဍာရီ"တည်ဆောက်ခြင်း (Mythopoeia) အမည်ရသည့် ၎င်း၏အက်ဆေးနှင့် ကဗျာထဲ၌ ဖော်ထုတ်တင်ပြထားလေသည်။
တော်ကီးန်၏ ရိုမန်ကက်သလစ်အပေါ် သက်ဝင်ယုံကြည်မှုသည် စီ အက် လူးဝစ်အား ဘာသာမဲ့မှ ခရစ်ယာန်ဘာသာသို့ကူးပြောင်းသွားစေသည့် အဓိကအချက်ဖြစ်သည်။ သို့သော်မနှစ်မြို့မိသည်မှာ လူးဝစ်က အင်္ဂလန်ဘုရားရှိခိုးကျောင်း (ပရိုတက်စတင့်) သို့ ဝင်ရောက်မှုပင်ဖြစ်လေသည်။ destroy စပိန်တွင် ကွန်မြူနစ်များက ဘုရားကျောင်းများဖျက်ဆီးခြင်း၊ ဘုန်းကြီး၊ သီလရှင်များအပေါ်သတ်ဖြတ်ခြင်းအပေါ်တွင် ဖြစ်ပွားသော စပိန်ပြည်တွင်းစစ်အတွင်း ဖရန်ကိုဦးဆောင်သည့် အမျိုးသားရေးဝါဒီအပေါ် ထောက်ခံကြောင်းဖွင့်ဟပြောဆိုဖူးသည်။ ဂျိုးဇတ် စတာလင်ကို စက်ဆုပ်သည်။ စတာလင်အား အဲဒီသွေးဆာသောလူသတ်ကောင်ကြီး (bloodthirsty old murderer)ဟု ရည်ညွှန်းခဲ့သည်။ ၁၉၆၁၌ ဆွီဒင်သုံးသပ်ဝေဖန်သူက လက်စွပ်များ၏ အရှင်သခင် သည် ကွန်မြူနစ်ဆန့်ကျင်သည့် ပညာပေးဝတ္ထု(ဇာတကကဲ့သို့)ဖြစ်၍ ဆော်ရွန်သည် စတာလင်ဖြစ်သည်ဟုဖော်ပြသုံးသပ်ရာ တော်ကီးန်က ငြင်းဆိုပြီး ဝတ္ထုဇာတ်လမ်းစိတ်ကူးသည် အောက်တိုဘာတော်လှန်ရေး မတိုင်ခင်ကတည်းက စိတ်ကူးအကြံဖြစ်သည်။ ထိုသို့ ရူပကတင်စားချက်မှာ ၎င်း၏အတွေးများအဖို့ လုံးဝအစိမ်းသက်သက်ဖြစ်သည်ဟုပြောဆိုခဲ့သည်။
တော်ကီးန်သည် အဒေါ့ဖ် ဟစ်တလာ နှင့် နာဇီပါတီကို ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မတိုင်ခင်ကပင် ဆန့်ကျင်ကြောင်းပြောဆိုခဲ့သည်။ အထူးအားဖြင့် နာဇီလူမျိုးရေးခွဲခြားမှုနှင့် အာရပ်၊ ဂျူးဆန့်ကျင်သည့် (anti-semitic) အတွေးအမြင်စနစ်ကို ရွံ့မုန်းသည်။
မဟာမိတ်တို့၏ အကန့်သတ်မဲ့စစ်ပွဲဆိုင်ရာနည်းဗျူဟာများ (total war tatics) အား နာဇီဂျာမနီပြည်သူများနှင့် ဂျပန်အင်ပါယာအပေါ်အသုံးပြုခြင်းကို ပြင်းထန်စွာဝေဖန်သည်။ ထို့ပြင် လိုသည်ထက်ပိုသော ဂျာမန်ဆန့်ကျင်ရေးဝါဒဖြန့်မှုကိုလည်း ဒေါသတကြီးဖြင့်တုံ့ပြန်သည်။ }} ၁၉၄၅၌ ဟီရိုရှီးမားမြို့ နှင့် နာဂါဆာကီမြို့ များကို အနုမြူဗုံးကြဲလိုက်သောအခါ တုန်လှုပ်ခဲ့ရသည်။
သက်တမ်းတစ်လျှောက် ကွန်ဆာဗေးတစ် ဝါဒ သည် ၎င်း၏နိုင်ငံရေးလုပ်ငန်းစဉ်ထဲတွင် ပါဝင်မလာခဲ့ပါ။ ကိုယ်ပိုင်သီးသန့်ပေးစာများမှတပါး ကွန်ဆာဗေးတစ်အမြင်များကိုတိုက်ရိုက် ဖော်ပြခြင်းမရှိခဲ့ပေ။ ထိုစာများ၌ သစ်တောများကိုနှစ်သက်ပုံ၊ သစ်ပင်ခုတ်လှဲခြင်းများကို ဝမ်းနည်းပုံစသဖြင့်ပြောပြထားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းနှစ်များ၌ တော်ကီးန်နှင့်ပတ်သက်သော အတ္ထုပ္ပတ္တိနှင့် စာပေရေးရာသုံးသပ်ချက်အများအပြား၌ ဤသို့အကျဉ်းချုပ်ဖော်ပြထားသည်။ လက်စွပ်များ၏ အရှင်သခင် ရေးသားစဉ် တော်ကီးန်သည် အရိုင်းသဘာဝပတ်ဝန်းကျင်၏ တန်ဖိုးများအား အကြီးအကျယ်စိတ်ဝင်စားခဲ့ပြီး ဖွံ့ဖြိုးပြီးကမ္ဘာများတွင် ကျန်ရှိနေသေးသော သဘာဝတောရိုင်းကို ကာကွယ်ရန်လည်း စိတ်ဝင်စားခဲ့သည်။
ဗြိတိသျှစွန်းစားခန်းဇာတ်လမ်းများ
တော်ကီးန်အပေါ် ဩဇာသက်စေသောအဓိကအချက်များအနက် စွယ်စုံပညာရှင် ဝီလီယန် မောရစ် (William Morris) ၏အနုပညာလက်ရာများလည်း အပါအဝင်ဖြစ်သည်။ မောရစ်၏ မေတ္တာဘွဲ့ကဗျာ၊ လင်္ကာများကို အတုယူချင်ခဲ့၏။ မေတ္တာဘွဲ့ကဗျာ၊ လင်္ကာများမှ လက်စွပ်များ၏ အရှင်သခင် နှင့် ဟော့ဘစ်တွင် အရိပ်အမြွက်ဆိုသလိုယူငင်ထားသော အရာများမှာ ရွှံ့နွံ့အိုင်သေ (Dead Marshes) ၊ အမှောင်လွှမ်းတောနက်(Mirkwood) နှင့် တစ်ခြားအထွေထွေ သွင်ပြင်တချို့တို့ဖြစ်ကြသည်။ ဟော့ဘစ်၌ ဘီလ်ဘိုနှင့်ပတ်သက်သော အကြောင်းအရာများစွာမှာ အက်ဒ်ဝဒ် ဝိုက်စမစ်သ်(Edward Wyke-Smith) ရေးသော "စနာ့ဂ်တို့၏ အံ့ဖွယ်ပြည်"(The Marvellous Land of Snergs) ၏လွမ်းမိုးမှုများပါဝင်သည်။ ဟင်နရီ ရိုက်ဒါ ဟဲဂါ့ဒ် (Henry Rider Haggard)ဖန်တီးသော ဝတ္ထု "She" မှလွှမ်းမိုးမှုလည်းရှိရာ သုံးသပ်ဝေဖန်သူတချို့က ထိုဇာတ်လမ်းအကွက်တချို့ကို အစ်ဆီဒူးလ်၏ သေတမ်းစာပုံစံဖော်ကျူးမှုနှင့် နှိုင်းယှဉ်ကြသည်။ ဟဲဂါ့ဒ် နှင့် တော်ကီးန်တို့၏ အချစ်ဇာတ်လမ်းများတူညီမှုများရှိကြသည်ကိုလည်း တွေ့မြင်နိုင်ပါ၏။  ဆန်းမြူရယ်လ် ရာဿာဖာ့ဒ် ခရော့ကစ် (Samuel Rutherford Crockett) ၏ သမိုင်းဝင်ဝတ္ထု The Black Douglas ကို တော်ကီးန်ငယ်ရွယ်စဉ်က အလွန်နှစ်သက်ခဲ့ကာ  လက်စွပ် အဖွဲ့ဝင်များ ၌ မိစ္ဆာဝံပုလွေများနှင့်ဖြစ်သည့်တိုက်ပွဲကို အထက်ပါဇာတ်လမ်းကို အခြေခံရေးသားထားသည်။
ဥရောပ ဒဏ္ဍာရီများ
တော်ကီးန်အထုပ္ပတ္တိရေးသူ ဟမ်းဖရေး ကားပန်တာ(Humphrey Carpenter)အရ အလယ်ပိုင်းကမ္ဘာမြေ(Middle-earth)စာအုပ်များကိုရေးသားသည့်အခါ ရည်ရွယ်ချက်များစွာအနက် အင်္ဂလန်အတွက် ဒဏ္ဍာရီတည်ဆောက်ခြင်းဟူသော ရည်ရွယ်ချက်လည်းပါရှိသည်။ ကားပန်တာက မစ်လ်တန် ဝေါလ်ဒ်မန်း (Milton Waldman)ဆီသို့ "တော်ကီးန်၏ပေးစာ" ကို ကိုးကား၍ပြောဆိုသည်။ ထိုစာ၌ အင်္ဂလန်သည် စကော့၊အိုင်ယာလန်၊ ဝေလကဲ့သို့ ကိုယ်ပိုင်ဒဏ္ဍာရီမရှိ "တိုင်းပြည်၏ ဆင်းရဲမှု"ဟု ညည်းညူထားလေသည်။ တော်ကီးန်ကိုယ်တိုင် "အင်္ဂလန်အတွက် ဒဏ္ဍာရီ"ဟူသော စကားစုကို မသုံးစွဲသော်လည်း ထိုပုံစံမျိုးကိုညွှန်ဆိုသည့် ပြောဆိုရေးသားမှုများမကြာခဏဆိုသလိုရှိခဲ့ပေသည်။
ကက်သလစ်သာသနာ
ကက်သလစ်ဘာသာရေးယုံကြည်မှု၊ ပုံရိပ်များသည်လည်း ၎င်း၏စိတ်ကူးနယ်ပယ်ကို ပုံသွင်းရာတွင် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအားဖြင့်ပါဝင်ပေသည်။ အထူးအားဖြင့် Paul H. Kocher က တော်ကီးန်သည် ကောင်းချီးတရားမဲ့ခြင်းအဖြစ် မကောင်းမှုအကုသိုလ်ကို ရှေးရိုးစွဲခရစ်ယာန်ပုံစံအတိုင်းပင် ဖော်ပြသည်ဟုဆိုသည်။ လက်စွပ်များ၏ အရှင်သခင်မှ ဆော်ရွန်၏ မျက်ခွံမရှိသော မျက်လုံးကြီးကို ဖော်ပြရာ၌ "ဟင်းလင်းချိုင့်ခွက်ကြီးထဲကပွင့်နေသော မျက်လုံးအိမ်ကြီး၏ အနက်ရောင်အက်ကွဲကြောင်းကြီး၊ နတ္ထိသဘောကိုဖွင့်ထားသည့် ပြူတင်းတံခါး"ဟု ရေးသားမှုဥပမာကို Kocherက ကိုးကားပြသည်။ Stratford Caldecott ကလည်း တစ်ကွင်းတည်းသောလက်စွပ် (the Ring) ကို ဤသို့အနက်ဖော်ထုတ်သည်။ "ဘုရားသခင်ကိုအံ့တုသော အတ္တကိုယ်၏ ပြင်းထန်စွာဖော်ကျူးပြသခြင်း(assertion of self) သည် ဖျက်ဆီးခံလိုက်ရသော စိတ်ဓာတ်များ(corrupted will) ဖြစ်၏။ လက်စွပ်၏စွမ်းအားကား ထိုပျက်စီးသွားသောစိတ်ဓာတ်များ၏ အမှောင်မှော်ပညာကို သရုပ်ဖော်သည်ဟုဆိုသည်။ လက်စွပ်က လွတ်လပ်မှုကို ပေးသယောင်ယောင်ဖြင့် တကယ့်အစွမ်းသတ္တိမှာ ဝတ်ဆင်သူကို နတ်သက်ကြွေစေသည့် အဖြစ်မျိုးကို ပို့ဆောင်တတ်၏။ ဝတ်ဆင်သူကို ပေါ့ပါးစေကာ အစစ်အမှန်မဟုတ်သောသဘာဝကိုပေးအပ်ပြီး ဝတ်ဆင်သူ၏စိတ်ဓာတ်ကို ဖျက်ဆီးတတ်၏။ မမြင်နိုင်ခြင်း(ကိုယ်ပျောက်ခြင်း)သည် လူ့သဘာဝဆက်ဆံရေးများ၊ လူ့ဂုဏ်သတ္တိများကို ဖျက်ဆီးသည့် အစွမ်းကို သရုပ်သကန်ဖြစ်စေ၏။ လက်စွပ်ကိုယ်တိုင်သည် အကုသိုလ်အပြစ်ပင်ဖြစ်သည်။ ဖြားယောင်းတတ်သည့်သဘော၊ အစပိုင်းတွင် ပြဿနာမရှိသည့်ပုံစံ စရိုက်လက္ခဏာများနှင့် နောက်ပိုင်းတွင် ဖြတ်တောက်ဖို့ခက်ခဲခြင်း၊ ရေရှည်၌ ဖျက်ဆီးတတ်ခြင်းသဘောများကိုဆောင်သည်။
"ဘေးယာဝုဖ်: မိစ္ဆာများနှင့် ဝေဖန်ရေးသမားများ"
ဝတ္ထုဇာတ်လမ်းများအပြင် တော်ကီးန်သည်ပညာပိုင်းဆိုင်ရာ စာပေဝေဖန်ဦးဆောင်သူတစ်ယောက်လည်းဖြစ်သည်။ စာပေဝေဖန်သူများ၏ အန်ဂလိုဆက်ခ်ဆွန်ကဗျာရှည် ဘေးယာဝုဖ်ကို ကိုင်တွယ်ပုံများအားတော်လှန်သော နောက်ပိုင်းဤနယ်ပယ်၌ဩဇာညောင်းခဲ့သော ၁၉၃၆စာပေပို့ချချက်တစ်ခုကို ပြုလုပ်ခဲ့၏။ နောက်တွင် ဆောင်းပါးတစ်ခုအဖြစ်ပြန်လည်ထုတ်ဝေခဲ့လေသည်။ ယနေ့အထိ ရှေးဟောင်းအင်္ဂလိပ်စာပေလေ့လာမှုတွင် မြင့်မားစွာလွှမ်းမိုးနိုင်သည့် စာတမ်းဆောင်းပါးတစ်ခုဖြစ်သည်။ ထိုကဗျာကို မှီငြမ်း၍ ဟော့ဘစ်၊ လက်စွပ်များ၏ အရှင်သခင်တို့၏ အဓိကအသေးစိတ်များနှင့်အတူ တော်ကီးန်၏နောက်ပိုင်းလက်ရာများအပေါ် များစွာလွှမ်းမိုးမှုရှိခဲ့၏။
"မိရိုးဖလာ ပုံပြင်ဇာတ်လမ်းများ"
ရိုးရာပုံပြင်များစုဆောင်းသူ၊ ရေးသားသူတစ်ဦးဖြစ်သော အန်ဒရူးလန် (Andrew Lang) ၏ လက်ရာများအပေါ် တော်ကီးန်က အလေးနက်ထား၏။ သို့သော် အန်ဒရူးလန်၏ တစ်ခြားသောပုံစံရှိသည့် ပုံပြင်များ၊ တိရစ္ဆာန်ပုံပြင်များ ခရီးသွားပုံပြင်များအား မိရိုးဖလာပုံပြင်များထဲသို့ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်ထည့်သွင်းခြင်းကိုကား သဘောမတူခဲ့ချေ။
ကလေးများအတွက် စာအုပ်နှင့် တစ်ခြားလက်ရာတိုများ
ဒဏ္ဍာရီတစ်ခုဖွဲ့သည်းတည်ဆောက်ခြင်းအပြင် ​တော်ကီးန်သည် သူ့သားသမီးများကို ပျော်ရွှင်နိုင်စေရန် စိတ်ကူးယဉ် ဇာတ်လမ်းများတည်ထွင်ရခြင်းကိုလည်း ခုံမင်သည်။ ၎င်းတို့အတွက် "ခရစ်စမတ်ဖေဖေထံမှ ပေးစာများ"ကိုနှစ်စဉ်ရေးသားသည်။ နောင်တွင် "The Father Christmas Letters" အမည်ဖြင့် စုပေါင်းထုတ်ဝေခဲ့သည်။ အခြားလက်ရာများတွင် "ကိုပျော်ရွှင်" (Mr. Bliss)၊ "ရိုဗာရန်ဒန်" (Roverandom)၊ "အပင် နှင့် အရွက်"မှ အပိုင်းဖြစ်သော "နစ်ဂဲလ်၏ သစ်ရွက်" (Leaf by Niggle)၊ "တွန်ဘွန်ဘာဒီလ်၏စွန့်စားခန်းများ" (The Adventures of Tom Bombadil)၊ ဟော့ဘစ်ကဲ့သို့ ဇာတ်လမ်းမျိုးဖြစ်သော "ဝုတန်းမေဂျာရွာမှ ပန်းပဲသမားလေး" (Smith of Wootton Major)စသဖြင့်ပါဝင်ကာ ၎င်း၏ ဂန္ထဝင်စာပေမှ စိတ်ကူးများယူငင်သုံးစွဲထားခြင်းဖြစ်သည်။
ဟော့ဘစ်
The Hobbit, or There and Back Again ဝတ္ထုမှာ ကလေးများအတွက် စိတ်ကူးယဉ်ဇာတ်လမ်းဖြစ်ပြီး ၁၉၃၇ စက်တင်ဘာတွင် ထုတ်ဝေသည်။ Shire ရှိုင်းယားဒေသက ဘီလ်ဘိုဘက်ဂင်ဆိုသည့် ဟော့ဘစ်တစ်ယောက်၏ အံ့မခန်းစွန့်စားခန်းဖြစ်ပြီး The Lord of the Rings ၏ ရှေ့ပြေးဇာတ်လမ်းဖြစ်၏။ ကလေးစာပေပုံစံ၏ ဂန္ဓဝင်စာအုပ်တစ်အုပ်အဖြစ်သတ်မှတ်ထားသည်။
လက်စွပ်များ၏ အရှင်သခင်
ဟော့ဘစ်အောင်မြင်လာပြီးနောက် အဆက်ရေးရန်တောင်းဆိုမှုကြောင့် ၎င်း၏အကျော်ကြားဆုံးလက်ရာဖြစ်သည့် လက်စွပ်များ၏ အရှင်သခင် ကို စတင်ရေးသားခဲ့သည်။ မူလအစ သုံးတွဲလုံးကို ဖြန်ချိသည့်နှစ်မှာ ၁၉၅၄-၁၉၅၅ဖြစ်၏။ မူလဇာတ်လမ်းနှင့် အခန်းဆက်များကို ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုကျော်ကြာပြုစုရေးသားခဲ့၍ နာနီးယားဇာတ်လမ်းတွဲများ (The Chronicles of Narnia)ရေးသူ စီ အက် လူးဝစ် အပါအဝင် Inklings အဖွဲ့သားများ၏ ထောက်ခံအားပေးမှုများရရှိခဲ့သည်။ ဟော့ဘစ်ရော လက်စွပ်များ၏ အရှင်သခင်ရော နှစ်မျိုးလုံးသည် The Silmarillion ၏ နောက်ခံအကြောင်းအရာပေါ်တွင်မူတည်၍ တည်ဆောက်ထား၏။ သို့သော် The Silmarillion ဇာတ်လမ်းပါအချိန်ကာလ၏နောက် ဝေးကာသောကာလတစ်ခု၌ အခြေတည်ပြီးတည်ဆောက်ထားသည်။
လက်စွပ်များ၏ အရှင်သခင်ကို ဟော့ဘစ်ကဲ့သို့ ကလေးများအတွက်ဇာတ်လမ်းဖြစ်ရန် မူလကရည်ရွယ်ခဲ့သော်လည်း လျင်မြန်စွာပင် လေးနက်သော၊ အမှောင်ဘက်ဆန်သော အရေးအသားများဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဟော့ဘစ်၏ တိုက်ရိုက်အဆက်ဖြစ်သော်လည်း ၎င်းအရင်ကတည်ဆောက်ထားသော ဘလဲရီးယန်(Beleriand)နောက်ခံကိုဆွဲယူကာ အသက်ရွယ်ပိုကြီးသောစာဖတ်သူများအတွက် ရေးသားတင်ပြခဲ့၏။ ဘလဲရီးယန်ကို ၎င်းသေဆုံးပြီး The Silmarillionနှင့် အခြားဇာတ်လမ်းတွဲများတွင် တွေ့နိုင်ပါ၏။ ဤဝတ္ထုကြီးအောင်မြင်လာပြီးနောက် "စိတ်ကူးယဉ်စာပေ"(fantasy fiction)အပေါ်တွင် တော်ကီးန်၏ လေးနက်လှစွာသောလွှမ်မိုးမှုများရှိခဲ့သည်။