cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
အပြင် ၃၇ မင်း
ရှင်ကုန်းနတ်
ရှင်ကုန်းနတ်သည် အောင်ပင်လယ် ဆင်ဖြူရှင်နတ်ဖြစ်သော အင်းဝသီဟသူမင်း၏ ကိုယ်လုပ်တော်ဖြစ်၏။ အောင်ပင်လယ်မှအပြန် အင်းဝရောက်လျှင် သေဆုံးရာမှ နတ်ဖြစ်သည်ဟူ၏။ နတ်ရုပ်မှာကြာခုံ၊ ဆံထုံးလုလင်ကြည့်၊ ဆံထိုးဆံကျင်အစုံနှင့် လက်နှစ်ဖက်ကိုတွဲလွဲချကာ ကုန်း၍သွား ဟန်ထုလုပ်ရသည်။
ရွှေနော်ရထာနတ်
ရွှေနော်ရထာနတ်သည် အင်းဝဒုတိယမင်းခေါင်၏ မြေးဖြစ်သည်။ ဘထွေးတော်ရွှေနန်းကျော့ရှင် (၈၆၃-၈၈၈)လက်ထက် ရွှေနော်ရထာ၏ကျွန် ငသောကြာပုန်စားလေသောကြောင့် ရွှေနော်ရထာကိုရေမှာ ဖျောက်ဖျက်လိုက်ရာမှ နတ်ဖြစ်သည်ဟူ၏။ နတ်ရုပ်မှာဇွန်းရိုးခံပလ္လင်၊ ယာဒူး ထောက်၊ ဝဲဒူးလှဲ၊ ယာလက်ကဗလီတံကိုင်၊ ဝဲလက်က ဗလီလုံးကိုင်ဟန် ထုလုပ်ရသည်။
မင်းရဲအောင်တင်နတ်
မင်းရဲအောင်တင်နတ်သည် အင်းဝ အနောက်ဘက်လွန်မင်း၏ သားတော်သာလွန်မင်း (၆၉ဝ -၁ဝ၁ဝ)၏ သားမက်တော်ဖြစ်သည်။ ဘိန်းဘင်းအရက်ကြူး၍ သေရာမှနတ်ဖြစ်သည်ဟူ၏။ နတ်ရုပ်မှာ အောက်ခုံကြာခံ၊ တင်ပျဉ်ခွေ၊ သျှောင်နှင့်စောင်းပိုက်နေဟန် ထုလုပ်ရသည်။
ရှင်တော်နတ်
ရှင်တော်နတ်သည်လည်း အင်းဝမင်းတစ်ပါး၏ သားတော်ဖြစ်သည်။ ရှင်သာမဏေဘဝတွင် မြွေခဲ၍ သေရာမှနတ်ဖြစ်သည်ဟူ၏။ နတ်ရုပ်မှာအောက်ခံလေးထောင့်၊ မတ်ရပ်၊ ဦးထုပ်ဆောင်း၊ သင်္ကန်းလေးဖက်တင်၊ ဝဲလက်ပုတီးကိုင်ဟန် ထုလုပ်ရသည်။
တပင်ရွှေထီးနတ်
တပင်ရွှေထီးနတ်သည် တောင်ငူဘုရင်မင်းတရားရွှေထီး(၈၉၂-၉၁၂)ဖြစ်သည်။ စစ်တောင်းစား သမိန်စောထွတ်၏ ညီအလတ် လက်ဝဲဓားမှူးက ဓားဖြင့်လုပ်ကြံ၍ ခေါင်းပြတ်အနိစ္စရောက်ရာမှ နတ်ဖြစ်သည်ဟူ၏။ နတ်ရုပ်မှာလေးထောင့်ခုံပလ္လင်၊ တင်ပျဉ်ခွေ၊ ဗောင်းသရဖူ၊ လက်ယာလက်ကဓား၊ လက်ဝဲလက်ကဒူးအုပ်ဟန် ထုလုပ်ရသည်။
မြောက်ဘက်ရှင်မနတ်
မြောက်ဘက်ရှင်မနတ်သည် တောင်ငူတပင်ရွှေထီး အထိမ်းတော်မင်းရဲသိင်္ခသူ၏နောက်ဇနီး၊ မြောက်ဘက်က တူးရွာသူဖြစ်၏။ မီးဖွားရန်မိဘရပ်ရွာသို့အပြန်တွင် စစ်ကိုင်းမြို့အနောက်တွင် သားဖွားသောကြောင့် အနိစ္စရောက်ရာမှ နတ်ဖြစ်သည်ဟူ၏။ သားမှာအသက်ရှင်သည်။ နတ်ရုပ် မှာ ကြာခုံ၊ ကျုံ့ကျုံ့ထိုင်၊ လက်ယာကရင်ကို ပိုက်ပွေ့ဟန်၊ လက်ဝဲကဒူးစွန်းကိုထောက်၊ ဆံထိုး၊ မြိတ် ကွင်းဆံထုံးနှင့် ထုလုပ်ရသည်။
တောင်ငူရှင်မင်းခေါင်နတ်
တောင်ငူရှင်မင်းခေါင်နတ်သည် မြောက်ဘက်ရှင်မနှင့် မင်းရဲသိင်္ခသူတို့၏သားဖြစ်သည်။ ဗတာင်ငူတွင် မင်းခေါင်အမည်နှင့်မင်းပြုသည်။ ( ၉၁၄-၉၄၆) သွေးဝမ်းဆင်းသဖြင့်ကုသရန်နန်းတော်မှ အထွက်ကြက်သွန်ခင်းတစ်ခုကို အဖြတ်တွင် ကြက်သွန်နံ့ရသဖြင့်ရုတ်တရက် ကံကုန်တော် မူရာမှနတ်ဖြစ်သည်ဟူ၏။ နတ်ရုပ်မှာဇွန်းရိုးခံပလ္လင်၊ တင်ပျဉ်ခွေဗောင်းနားတောင်းအစုံ၊ လက်ယာ ယပ်ကိုင်၊ လက်ဝဲဒူးအုပ်ဟန်ထုလုပ်ရသည်။
သံတော်ခံနတ်
သံတော်ခံနတ်သည် တောင်ငူဘုရင်မင်းခေါင်၏ သံတော်ခံရဲဖျားဆိုသူဖြစ်သည်။ မြေတူး မြို့အနီးတောအရပ်သို့ ဘုရင်က ပန်းဆွတ်ပန်းခူးရန် စေလွှတ်ရာတွင် ငှက်သင့်၍သေရာမှနတ်ဖြစ် သည်ဟူ၏။ တစ်နည်းကားဘုရင်က ညဉ့်အခါ နန်းတော်အတွင်း မြတ်လေးပန်းခြုံမှ ပန်းဆွတ်စေသည်တွင် မြွေခဲ၍ သေသည်ဟုဆိုသည်။ နတ်ရုပ်မှာကြာခုံတွင်ထိုင်လျက် လက်ယာကယပ်၊ လက်ဝဲကဒူးမှာ အုပ်၍ ခေါင်းမှာမြစ်ညွှန့်ဗောင်းနားတောင်းနှင့် ထုလုပ်ရသည်။
နတ်စာရင်းဝင် လူအတန်းအစားများ
အဆိုပါ အပြင် ၃၇ မင်း နတ်စာရင်းတွင် ဟူ၍ စုစုပေါင်း ၃၆ ဦးပါဝင်ကာ အမျိုးသား ၂၆ ဦး၊ အမျိုးသမီး ၁၉ ဦး ပါဝင်သည်။
၎င်းတို့၏ ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်ခဲ့ပုံကို မူတည်၍ ခွဲခြားကြည့်မည် ဆိုပါက ကျားကိုက်၊ မြွေခဲ၊ မီးတိုက်၊ ကွပ်မျက်၊ စိတ္တဇစသော အသေဆိုးဖြင့် သေဆုံးခဲ့ရသူ ၂၂ ဦး၊ အဖျားရောဂါဖြင့် သေဆုံးခဲ့သူ ၁၁ ဦး၊ ဘိန်းဘင်းအရက်ဖြင့် သေဆုံးခဲ့သူ  ၂ ဦးနှင့် နူနာဖြင့် သေဆုံးခဲ့သူ ၁ ဦးဟူ၍ ရရှိသည်။
ကွယ်လွန်ခဲ့ချိန်တွင် ရဟန်းဝတ်ဖြင့် ရှိခဲ့သူ ၃ ဦးပါဝင်ပြီး သာမန်လူဝတ်ကြောင် ၃၃ ဦး ပါဝင်သည်။
ဤစာရင်းအရ ၃၇ မင်းနတ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်း ပုဂံ၊ပင်းယ၊ အင်းဝနှင့် တောင်ငူခေတ်ကနတ်များသာ ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရခိုင်ပြည်နှင့်မွန်ပြည်တို့ဘက်မှ နတ်များ လုံးလုံးမပါချေ။ ညောင်ချင်းအိုနတ်မှာ သထုံပြည်မနူဟာ အနွယ်မင်းတစ်ပါး ဖြစ်သော်လည်း ပုဂံတွင်အနိစ္စရောက်ရာမှ နတ်ဖြစ်သဖြင့် ပုဂံခေတ်နတ်ဖြစ်သည်။ ဇင်းမယ်ဘုရင်မှာလည်း မြန်မာပိုင်နက်တွင် အနိစ္စရောက်ရာမှ  တောင်ငူခေတ်၌ဖြစ်သည်။ အောက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် အထူးကျော်ကြား ယုံကြည်ကိုးကွယ်နေကြသော ရေငံပိုင် ဦးရှင်ကြီးနတ်သည် ၃၇ မင်းတွင်မပါချေ။ မပါသော်လည်း ဒေသအလိုက် ၃၇ မင်းနတ်တို့ထက်ပင် အရေးပေး ကိုးကွယ်ကြသည်။ ကိုးမြို့ရှင်နတ်၊ မြင်းဖြူရှင်နတ် စသည်တို့သည် ၃၇ မင်းနတ်စာရင်းတွင်မပါသော်လည်း ဒေသအလိုက် ကိုးကွယ်ကြသောနတ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ကျောက်ဆည်နယ်တွင် ကိုးမြို့ရှင်ကို ကိုးကွယ်ပသကြ၏။ စင်စစ် ၃၇မင်း နတ်စာရင်းတွင်မပါသော နတ်အများအပြားပင် ရှိနေပေသေးသည်။
နတ်ချင်း
ဤသုံးဆယ့်ခုနစ်မင်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ သက်ဆိုင်ရာ နတ်သံများလည်းရှိ၍ ၃၇ ချင်းဟူ၍လည်း ရှိသေးသည်။ နတ်သံပုံစံအဖြစ်အောက်တွင် မင်းကျော်စွာနတ်သံကို ဖော်ပြထားသည်။ ''ပုဆိုးငယ်ပန်းပေါင်းလေ၊ ရွှေညာဖျားနှင့်ပုပ္ပါးသူ၊
ကြက်နှင့်မီးကို၊ မငြီးပျော်သည်၊ မောင်ကျော်လူအား၊
ခေါင်းပေါင်းကြယ်နီ၊ ပန်းဘိုနီနှင့်၊ ကူနီနန်းက၊ ရွှေခန်းသာတဲ့၊
လေးပါးညီနောင်၊ သောက်လို့လာလျှင်၊ တွေ့ရာလဲသည်၊ လုပဲစီ၊
သင်္ဂီငယ်မှလျှံလန်း၊ ရွှေဂံဆန်းသည်၊ နန်းကြော့သခင်၊
မင်းကျော်စွာတဲ့၊ မတ်ညာတင်ကို၊ တိုင်းခွင်နယ်မှကျော်ကြား၊
ပျိုများပန်းညို၊ ကြည့်တိုင်းငယ်စိုသည်၊ လူပျိုမှိုင်းငယ်၊
သောက်တိုင်းထွာချည်၊ ပျိုများချစ်ဖွယ်၊ အရက်အိုးနှင့်
ဘို့မယ်အိမ်ကဆဲသည်နှင့်။ မောင်ကျော်ဖောက်သည်၊
ပိတောက်ကြည်နှင့်၊ ဝါးကျည်တသီး၊ ခွေးမတိုးသည်၊
မိုးပါးနီးချည့်၊ မီးနှင့်ပျော်သည်၊ မောင်ကျော်အတင့်ရဲသည်နှင့်၊
ခပ်မှိုင်းမှိုင်းနှင့်၊ တွေ့တိုင်းမရှောင်၊ ဘို့မယ်မောင်မှာ၊
မျက်တောင်ရှက်လို့မှေးသည်နှင့်။ ခုန်တိုင်းငယ်ရှလို့၊
ဘုတ်လှစွန်ချီ၊ မောင်ကျော်ဆက်သည့်၊ ကြက်ဖနီငယ်၊
နာရီအောင်ချက်ကရွေးသည်နှင့်။ ကြက်လောင်းစရာ၊
ဘို့မယ်သိလျှင်၊ မိလျှင်ခက်မည်၊ ကြောက်၍ ဖွက်ရရှာသည်။
ခါးမှငွေထုတ်ကလေးသည်နှင့်၊ ကြက်တိုက်ငယ်ညောင်ပင်က
ဝေးသည်နှင့်၊ ဘို့မယ်အိမ်မှာ၊ စိန်ပင်ပေါက်ကယ်တဲ့၊
မထူနေပ၊ မြေမှထချည့်၊ ပျိုများသက်ဖျော်၊ ကူနီနန်းက၊
ရွှေနန်းပျော်ကို၊ တော်တော်မမှတ်ကြပါနှင့်၊
မောင်ကျော်လက်ရာ၊ ရွှေရင်အေးလို့၊ ထွေးထွေးနာလျှင်။
လေနာထွေး လို့မှားကြမယ်၊ ဗျာဆံကျနှင့်နှမအပျို၊
လေဆေးသောက်လို့မပျောက်လို၊ အနာပိုလို့ပွားကြမယ်၊
ရွှေရင်ဆာသည်၊ လေနာမျိုးကို၊
သောက်ကိုးတင်လျှင်စင်စင်ငြိမ်းအောင်၊ သိမ်းခဲ့မယ်လေး၊
ပျိုကာလနှမထွေးတို့။''
၃၇ ချင်းမှာ ၃၇ မင်းနတ်တို့ကိုပသသောနတ်ကပွဲတွင် ဆိုင်းများက တီးမှုတ်ကြသော ရှေးအရိုးအစဉ်ကို နောက်ဆရာများက မှတ်သားထားပြီးလျှင်ယင်းတို့ကို ၃၇ ချင်းဟုခေါ်သည်။ ယင်းသည့်၃၇ ချင်းတွင်- ''သိကြားနတ်၏တွင်ချင်းမှာ ဘုန်းတန်းတေဇာ၊ ဖြာဖြာအရောင်လင်းပါလို့၊ မင်းမင်းထိပ်ခေါင်ဘွေ။ (ပထမခံပြီးလျှင်- နောက်) ။ ကြိုင်သင်းနတ်မဉ္စူလေတည့်၊ကြူကြူလှိုင်၊မြမြိုင်သာ ပျံ့မွှေးငယ်မှာ- ထွေပင်ထွေဆန်းလှတောင်း။ ။ ကြိုင်ဧဧ-နတ်မဉ္စူငယ်လေ၊ ဇမ္ဗူပြန့်မြေချာ၊ ပြန့်လှိုင်ထုံလှ မွှေးတယ်လေး။ သပြေမြဒီပါ၊ မြတ်ခွင်မြတ်ညာ။ ။ ရာမင်းရှိပန်ခါ၊ တေဇာပြင်းပြင်းလေ။ မြတ်စွာ ရွှေဘုန်းနန်းနှင့်နှင့်လေး၊ ဖန်နန်းဆောင်၊ ဝေမှောင်လွင့်လွတ်ရှားလို့သိကြားနတ်ဘုံလို။ ။ ယင်းကိုခံပြီးမှနတ်သံပစ်သည်။ နတ်သံချ၍ပသသောအခါတီးချင်း။ သောင်းခန်းလုံးကေသာ၊ ဘုန်းတန်းကြီးကြောင်း၊ သောင်းခန်းလုံးကေသာ၊ ဘုန်းတန်းအနီး' တေဇာကျေညာကျော်သဲ၊ မို့မို့ဝေဆာ၊ အာကာဘုံထဲ။ ။ (အဖန်ဖန်တီးပြီးနောက်) ဖြိုးဖြိုးမြင့်ဝေမြိုင်၊ ယိမ်းယိမ်းပြောင်းပြောင်း၊ ရွှေပြည်လုံးငြိမ်းကြောင်း၊ ရုံးပေါင်းပွဲတော် သာကို၊ လာချည့်လေ၊ ရွှင်မြူးကျူးကြော်ခါ၊ သာပင်သာစွလေ၊ ရွှေဝန်းရံကာ၊ ထွန်းလျှံဖြာ၊ ရွှေ ကျွန်းမြန်ချာ၊ ပြင်ဖြာစည်လှလေး။ ။ (တစ်နည်းနတ်သံချလျှင်-တီးရမည်မှာ) တုဿီသာ-တုဿီသာ၊ တုဿီသာသာမော၊ နတ်ပင်နတ်တို့တော၊ သာမောတုဿီတာငယ်လေ၊ သာစွလေ။ သာမောတုဿီသာငယ်လေသာစွလေ-'ဟူ၍ဖြစ်သည်။
တပ်မတော် သူရဲကောင်းများ
ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း အမှူးပြုသည့် ရဲဘော်သုံးကျိပ် ခေါင်းဆောင်တဲ့ ဗမာ့လွတ်လပ်ရေး တပ်သားတွေ နယ်ချဲ့ ဗြိတိသျှကို တိုက်ထုတ်တော်လှန်ရန် ထိုင်းနိုင်ငံ နယ်စပ်ကို ဖြတ်ကျော် ဝင်ရောက်လာချိန်ဟာ ဗမာ့ တပ်မတော်ရဲ့ ခေတ်သစ် သမိုင်းကို စတင် မွေးဖွားခဲ့ချိန် ဖြစ်လေသည်။ လက်နက်ခဲယမ်း မပြည့်မစုံနဲ့ အတွေ့အကြုံ နုနယ်ပြီး အင်အား မတောင့်တင်းသေးတဲ့ တပ်မတော်ဟာ ရှုပ်ထွေးလှတဲ့ မြန်မာ့နိုင်ငံရေး သမိုင်း အတက်အကျ အချိုးအကွေ့တွေကိုလည်း ကြုံတွေ့ ခဲ့ရတယ်။
ဗမာပြည် လွတ်လပ်ရေး မရခင် တနှစ်အလို ၁၉၄၇ ခုနှစ်မှာ မြန်မာ့ အမျိုးသား သူရဲကောင်း ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းကို သူ့ပြိုင်ဘက်တွေက ဗြိတိသျှ စစ်တပ် အရာရှိ တချို့ရဲ့ အကူအညီနဲ့ လုပ်ကြံ သတ်ဖြတ်ခဲ့တယ်။
အဲဒီ နောက်ပိုင်းမှာ တိုင်းပြည်ဟာ ဖရိုဖရဲနဲ့ ပြည်တွင်းစစ်ထဲ ကျရောက် ခဲ့ရတယ်။ သမိုင်းမှာ ထင်ရှားတဲ့ ရဲဘော် သုံးကျိပ်လည်း နိုင်ငံရေး အုပ်စုနှစ်ခုရဲ့ လွှမ်းမိုးမှုအောက်မှာ ပြိုကွဲ ခဲ့ရတယ်။
အစိုးရကို ဖြုတ်ချဖို့ ရည်ရွယ်ချက်နဲ့ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းရဲ့ ရဲဘော်ရဲဘက်တွေ ရောင်စုံ သူပုန်တွေနဲ့ ပူးပေါင်းဖို့ တောခို သွားချိန်မှာ ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းဟာ တပ်မတော်ကို ဦးဆောင် စုစည်းခဲ့တယ်။ ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းဟာ ဗမာ့ တပ်မတော်ကို လယ်သမား၊ အလုပ်သမားနဲ့ မြန်မာပြည်သူ လူထုက ထူထောင်ခဲ့တာ ဖြစ်တယ်၊ ကြေးစား စစ်သားတွေနဲ့ ထူထောင်ထားတာ မဟုတ်ဘူးလို့ တခါက ဂုဏ်ယူပြီး ပြောခဲ့တယ်။
လမ်းပေါ်ထွက်ပြီး ဆန့်ကျင် ဆန္ဒပြသူတွေကို ပစ်ခတ် နှိမ်နှင်းဖို့ စစ်တပ်ကို အမိန့် ပေးခဲ့တယ်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ်၊ နိုင်ငံတဝန်း ဆန့်ကျင် ဆန္ဒပြမှုတွေကြောင့် နိုင်ငံ မတည်မငြိမ် ဖြစ်လာတဲ့ အခါမှာ ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းဟာ မြန်မာ့ ရုပ်မြင်သံကြားကနေ "လူစုလူဝေးနဲ့ ဆူပူ သောင်းကြမ်းမှုတွေ လုပ်နေမယ် ဆိုရင် စစ်တပ် ဆိုတာ ပစ်ရင် ထိအောင် ပစ်တယ်၊ ခြောက်လှန့်ပြီး လေထဲ မပစ်ဘူး" လို့ တိုင်းပြည်ကို ခြိမ်းခြောက်ခဲ့တယ်။ ဒါကြောင့်လည်း စစ်တပ်ဟာ ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းရဲ့ ခါးပိုက်ဆောင်တပ်လို့ မြန်မာပြည်သူတွေ ပြောတာ အံ့ဩစရာ မဟုတ်ပါဘူး။
ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနဲ့ ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းမှာ စစ်တပ်နဲ့ ပတ်သက်ပြီး လုံးဝ ကွဲပြားတဲ့ အမြင်တွေ ရှိတယ်လို့ သမိုင်းဆရာတွေက ကောက်ချက် ချကြတယ်။ ပြည်သူ့ဆန္ဒကို ဦးထိပ်ထားပြီး ပြည်သူ့ဘက်က ရပ်တည်ကြတဲ့ စစ်ခေါင်းဆောင်တွေ ရှိခဲ့ကြပါတယ်။ တိုင်းပြည်နဲ့ လူမျိုး အတွက် အသက်ပေး သွားကြတဲ့ အမည်မသိ အညတြ ရဲဘော်တွေလည်း အများအပြား ရှိကြပါတယ်။
ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း (၁၉၁၅ - ၁၉၄၇)
ကျနော့်ရဲ့သူရဲကောင်း ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော
ဝမ်ဆင်းရွာ၊ မိုင်းရှူးမြို့နယ်
ဝမ်ဆင်းရွာ (Wanhsin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းရှူးမြို့နယ်၊ ဟိုပုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၈၆၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟိုပုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၃၀ ဦး၊ မ ၁၀၄၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၇၃ ဦးနေထိုင်သည်။
တပ်မတော် သူရဲကောင်းများ
ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း (၁၉၁၅ - ၁၉၄၇)
ဗြိတိသျှ အုပ်စိုးတဲ့ မြန်မာနိုင်ငံမှာ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း မွေးဖွား လာခဲ့တယ်။ အဲ့ဒီအချိန်က မြန်မာ့ လွတ်လပ်ရေး အတွက် နယ်ချဲ့ ဗြိတိသျှတွေကို ဆန့်ကျင် တွန်းလှန်တာဟာ မြန်မာ နိုင်ငံသားတိုင်းရဲ့ သမိုင်းပေး တာဝန်တရပ် ဖြစ်ပါတယ်။
ဝမ်ဆင်းရွာ၊ မိုင်းရှူးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရှူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တပ်မတော် သူရဲကောင်းများ
ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း (၁၉၁၅ - ၁၉၄၇)
ဗိုလ်ချုပ်ဟာ ဒီတာဝန်ကို ဦးလည်မသုန် ထမ်းရွက်ခဲ့တယ်။ သူဟာ သူ့ပိုင်ဆိုင်မှု အားလုံးနဲ့ သူ့အသက်ကိုပါ စွန့်လွှတ် သွားခဲ့သူ ဖြစ်တယ်။ ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်းဟာ သူ့ယုံကြည်ချက်ကနေ ဘယ်တော့မှ သွေဖည် မသွားဘဲ စွဲစွဲမြဲမြဲ လုပ်ကိုင်သွားသူ ဖြစ်တယ်။ သူ ကျဆုံးသွားချိန် အထိ ဘဝ တလျှောက်လုံး နယ်ချဲ့ကို ဆန့်ကျင်ခဲ့သူ ဖြစ်တယ်။ နယ်ချဲ့ ဗြိတိသျှတွေနဲ့ စေ့စပ် ညှိနှိုင်းလို့ ယုံကြည်မှု တည်ဆောက်ခဲ့ပေမယ့် မြန်မာပြည် တစည်းတလုံးတည်း လွတ်လပ်ရေးရဖို့ အတွက်ကို ဘယ်လို အပေးအယူမှ မရှိခဲ့ဘူး။
ဗိုလ်ချုပ်ဟာ လွတ်လပ်ရေးကို တိုက်ယူရာမှာ မဖြစ်နိုင်ဘူးလို့ ထင်ရတဲ့ လုပ်ငန်းကို အမျှော်အမြင် ရှိရှိနဲ့ အားသွန် ခွန်စိုက် ကြိုးပမ်း ဆောင်ရွက်ခဲ့တယ်။ အင်အားကြီးတဲ့ ရန်သူကို တိုက်ဖို့ အတွက် စစ်တပ်တတပ် လိုတယ် ဆိုတာ သဘောပေါက်တယ်။ ဒါကြောင့် သူ့ခေါင်းဆောင်မှု အောက်မှာ ဗမာ့ လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော်ကို လူ ၃ဝ နဲ့ စတင် ဖွဲ့စည်းခဲ့တယ်။ လအနည်းငယ် အတွင်း ဗမာ့ လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော်ဟာ တပ်သားသစ် ထောင်ပေါင်း များစွာကို စုဆောင်း နိုင်ခဲ့တယ်။
စစ်တပ်ကို ဖွဲ့စည်း ထူထောင် ခဲ့ပြီးနောက် ခေတ်မီ တပ်မတော် ဖြစ်လာအောင်လည်း တပ်မတော် လေ့ကျင့်ရေးကျောင်းနဲ့ စစ်တက္ကသိုလ်တွေ ဖွင့်လှစ်ခဲ့တယ်။ တပ်မတော်ကို ခိုင်မာတဲ့ အဖွဲ့အစည်း တခု ဖြစ်လာအောင် ဖန်တီးခဲ့တာ ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်း ဖြစ်တယ်။ ဒါပေမဲ့ ဗိုလ်ချုပ်ဟာ အနာဂတ် တပ်မတော်ကို နိုင်ငံရေးနဲ့ ကင်းကင်း နေသင့်တယ် ဆိုပြီး လမ်းညွှန် ခဲ့ပါတယ်။
နိုင်ငံရေး မျက်နှာစာမှာလည်း ဗိုလ်ချုပ်ဟာ အကွဲကွဲ အပြားပြား ဖြစ်နေတဲ့ အင်အားစုတွေကို စုစည်းနိုင်ခဲ့တယ်။ ပညာတတ် အထက်တန်းလွှာတွေနဲ့ သူတို့ရဲ့ မိသားစုဝင်တွေကို တော်လှန်ရေးထဲ ပါဝင်လာအောင် စည်းရုံး နိုင်ခဲ့တယ်။
ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်းရဲ့ အပြောင်မြောက်ဆုံး ဆောင်ရွက်ချက်က ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် အတွင်း ဂျပန် ကျူးကျော်သူတွေကို ပြန်လည် တိုက်ထုတ်ဖို့ အတွက် ဖက်ဆစ် ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့ လွတ်မြောက်ရေး အဖွဲ့ချုပ်ကြီးကို ဖန်တီး နိုင်ခဲ့ခြင်းပဲ ဖြစ်တယ်။ နောက်ထပ် ထူးခြားတဲ့ အရည်အချင်းက တိုင်းရင်းသား လူမျိုး ပေါင်းစုံကို သူနဲ့အတူ ရပ်တည်ပြီး လွတ်လပ်ရေးကို အတူတကွ တောင်းဆိုဖို့ စည်းရုံးနိုင်ခဲ့ခြင်း ပါပဲ။
၁၉၃၅ ခုနှစ် ကနေ ၁၉၄၇ ခုနှစ် အထိ တိုတောင်းလှတဲ့ ၁၂ နှစ်တာ ကာလ အတွင်း ကျောင်းသား ခေါင်းဆောင် ဘဝကနေ အမျိုးသား ခေါင်းဆောင် တယောက် ဖြစ်လာတာ ကျနော်တော့ အတော် အံ့ဩမိတယ်။
ကြီးမြတ်တဲ့ ခေါင်းဆောင်တိုင်းမှာ ရှိအပ်တဲ့ အရည်အချင်းတွေ အကုန်လုံး ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်းမှာ ရှိတယ်။ ကျနော် တွေ့ဖူးခဲ့သမျှ ခေါင်းဆောင်တွေထဲမှာ အထက်မြက်ဆုံး ခေါင်းဆောင် တယောက် ဖြစ်တယ်။ သူ အလုပ်လုပ်တဲ့ အခါ စွမ်းဆောင်ရည် အပြည့် ရှိတယ်။ အစည်းအဝေး ခေါ်လိုက်တိ်ုင်း ဘာဆွေးနွေးမလဲ ဆိုတဲ့ အစီအစဉ် သူ့မှာ အမြဲ ရှိတယ်။ အစည်းအဝေးကို အချိန်မဖြုန်းဘဲ စနစ်တကျ စီမံ သွားနိုင်တယ်။ အစည်းအဝေး ပြီးတဲ့ အခါလည်း လူတိုင်းဟာ ကိုယ်ဘာလုပ်ရမယ် ဆိုတာကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သိသွားတယ်။
နောက်ဆုံး အနေနဲ့ အရေးပါတဲ့ အရည်အသွေး တခုက ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်းဟာ ကိုယ်ကျင့်သိက္ခာ ကြီးမားပြီး စိတ်ထက်သန်တဲ့ မျိုးချစ် ပုဂ္ဂိုလ်တယောက် ဖြစ်ခြင်းပါပဲ။ တိုင်းရင်းသား ညီအစ်ကို မောင်နှမတွေနဲ့ အတူ မြန်မာပြည်သူ အားလုံးဟာ ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်းကို ချစ်ခင် မြတ်နိုး တမ်းတ နေဆဲပဲလို့ ကျနော် ယုံကြည်ပါတယ်။
(ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇောဟာ သက်ရှိထင်ရှား ကျန်ရှိ နေသေးတဲ့ ရဲဘော် သုံးကျိပ်ဝင် နှစ်ဦးထဲက တဦးဖြစ်ပြီး တရုတ်နိုင်ငံ ကူမင်းမြို့မှာ နေထိုင်လျက် ရှိပါတယ်။)
ဗိုလ်မှူးချုပ် လက်ျာ (၁၉၁၁ - ၁၉၇၈)
မျိုးချစ်စစ်သည် အောင်ဇော်
ဗိုလ်မှူးချုပ် လကျာ် (ခေါ်) လှဖေဟာ စကားပြော သိမ်မွေ့ နူးညံ့ပြီး ရိုးရိုးကုပ်ကုပ် နေတတ်တဲ့ ရဲဘော် သုံးကျိပ် တစ်ယောက် ဖြစ်တယ်။ ဒါပေမဲ့ ရဲဘော် သုံးကျိပ် ဂျပန်ပြည်မှာ စစ်ပညာ သင်တဲ့အခါ ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်းက ဗမာ့ တပ်မတော်ကို ဦးဆောင်ဖို့ တာဝန် ပေးတဲ့ အခါမှာ ဗိုလ်မှူးချုပ် လကျာ်ဟာ စစ်သားကောင်း တစ်ယောက် အဖြစ် သက်သေ ပြခဲ့တယ်။
ဗိုလ်လကျာ်ဟာ ဒို့ဗမာ အစည်းအရုံးကို ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့သူတွေ ထဲမှာ ပါတယ်။ အဲ့ဒီ အဖွဲ့ကို ဗြိတိသျှ နယ်ချဲ့အား ဆန့်ကျင်တဲ့ ပညာတတ် မျိုးချစ်လူငယ် တစ်စုက ထူထောင်ခဲ့တာ ဖြစ်တယ်။ အဖွဲ့ဝင်တွေဟာ သူတို့ကိုယ် သူတို့ 'သခင်' တပ် ခေါ်ကြတယ်။ ဗိုလ်လကျာ်ဟာ ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ အပေါ် သစ္စာရှိတဲ့ ထိပ်တန်း ပါတီဝင် တဦးလည်း (ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ စတင် တည်ထောင်ရာမှာ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနဲ့ အတူ ပါဝင်ခဲ့သူ) ဖြစ်တယ်။
ဗိုလ်လကျာ်ဟာ ဗမာ့ လွတ်လပ်ရေး တိုက်ပွဲ အတွက် နိုင်ငံခြား အကူအညီ ရှာဖွေဖို့ ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်းနဲ့ အတူ တရုတ်ပြည်ကို ပထမဆုံး သွားခဲ့တယ်။ ရဲဘော် နှစ်ယောက် ချိန်းထားတဲ့ အဆက်အသွယ်နဲ့ လွဲပြီး သောင်တင်နေစဉ် လိုအပ်နေတဲ့ ရန်ပုံငွေကို ရှာဖွေခဲ့တာ ဗိုလ်လကျာ် ဖြစ်တယ်။
ဂျပန်ပြည်မှာ စစ်သင်တန်း တက်ပြီးနောက် ဗိုလ်လကျာ်ကို ထိုင်းနိုင်ငံက တဆင့် မြန်မာပြည်ထဲ ဝင်ပြီး ကျေးလက် ပြည်သူတွေကို တော်လှန်ရေး လှုပ်ရှားမှုထဲ ပါဝင်လာအောင် လှုံ့ဆော် စည်းရုံးဖို့ တာဝန် ပေးခဲ့တယ်။ ဗိုလ်လကျာ်နဲ့ တပ်ဖွဲ့ဟာ မြန်မာနိုင်ငံ တောင်ပိုင်းက ကျေးလက် ပြည်သူတွေကို စည်းရုံးပြီး တပ်သားသစ်တွေ စုဆောင်းခဲ့တယ်။
တပ်မတော်မှာ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ပြီးရင် ဗိုလ်လကျာ်ဟာ ဗမာ့ လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော်ရဲ့ ဒုတိယ ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ် ဖြစ်တယ်။ ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်းဟာ ဗိုလ်လကျာ်ကို တပ်မတော်ရဲ့ ခေါင်းဆောင် အဖြစ် သူ့နေရာမှာ အစားထိုး တာဝန် ယူစေချင်တာကို လုပ်ဖော် ကိုင်ဖက်တွေက သိကြတယ်။ ဗိုလ်လကျာ်ရဲ့ နေရာကို ပြိုင်ဆိုင်မဲ့ နိုင်ငံရေး ပြိုင်ဘက်တွေ ရန်က ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်းဟာ သတိနဲ့ အမြဲ ကာကွယ် ပေးခဲ့တယ်။ အဲ့ဒီ အချက်ဟာ ၁၉၄၉ ခုနှစ်မှာ တပ်မတော် ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာတဲ့ ဗိုလ်နေဝင်းနဲ့ ဗိုလ်လကျာ် အကြားမှာ ကြီးမားတဲ့ တင်းမာမှုတွေ ဖြစ်စေခဲ့တယ်။
ဗိုလ်လကျာ်ဟာ နု-အက်တလီ စာချုပ်ရဲ့ နောက်ဆက်တွဲ အဖြစ် လကျာ် - ဖရီးမင်း ကာကွယ်ရေး စာချုပ်ကို ၁၉၄၇ ခုနှစ်မှာ လက်မှတ်ထိုးခဲ့တယ်။ လကျာ် - ဖရီးမင်း စာချုပ်ဟာ ဗြိတိသျှတပ်တွေ မြန်မာနိုင်ငံထဲ ဝင်ထွက်ခွင့်နဲ့ ဗမာ့ တပ်မတော်ကို စစ်သင်တန်း ပေးမယ့် အစီအစဉ်တွေ လုပ်ဆောင်နိုင်အောင် အထောက်အပံ့ ဖြစ်ခဲ့လို့ ဗိုလ်လကျာ်ကို ဗြိတိသျှ လိုလားသူ အဖြစ် စွပ်စွဲ ခဲ့ကြတယ်။
၁၉၄၇ ခုနှစ် ဇူလိုင်လမှာ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း လုပ်ကြံ ခံရပြီးနောက် ဗိုလ်လကျာ်ဟာ တပ်မတော်မှာ ကြာကြာဆက်ရှိ မနေတော့ပါဘူး။ နောက်တနှစ် အကြာမှာ မြန်မာအစိုးရကို တိုက်နေတဲ့ ကရင် ခေါင်းဆောင်တွေကို ထောက်ခံ နေတယ်လို့ စွပ်စွဲခံရပြီး ဗိုလ်လကျာ် တပ်မတော်ကနေ နုတ်ထွက်ခဲ့တယ်။ ဖဆပလ အဖွဲ့ချုပ်ထဲ ဝင်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံရေး လုပ်ခဲ့တယ်။ ဒုတိယ ဝန်ကြီးချုပ်နဲ့ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီး ဖြစ်လာတယ်။
ဗိုလ်လကျာ်ဟာ ၁၉၅ဝ ခုနှစ်တွေမှာ လကျာ် ကုမ္ပဏီနဲ့ မာတဘမ် ကုမ္ပဏီတို့ကို ထူထောင်ပြီး အောင်မြင်တဲ့ စီးပွားရေးသမား အဖြစ်နဲ့ နိုင်ငံခြားကို ရေထွက်ပစ္စည်း တင်ပို့တဲ့ လုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်ခဲ့တယ်။ ဗိုလ်လကျာ်နဲ့ ချမ်းသာကြွယ်ဝကြတဲ့ သူ့ မိသားစုဟာ မြန်မာ့ နိုင်ငံရေးနဲ့ စီးပွားရေး အသိုင်းအဝန်းမှာ လူသိများ ထင်ရှားပြီး ဩဇာရှိ ပုဂ္ဂိုလ်တွေ ဖြစ်ခဲ့ကြတယ်။
ဗိုလ်လကျာ်ဟာ ၁၉၆၂ ခုနှစ်မှာ ဗိုလ်နေဝင်း ဖြုတ်ချတာ ခံလိုက်ရတဲ့ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း ဦးနုကို ထောက်ခံသူ ဖြစ်တယ်။ ၁၉၆ဝ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှာ ဗိုလ်လကျာ်ဟာ တောခိုခဲ့ပြီး ဦးနုရဲ့ ပြည်ပြေး အစိုးရနဲ့ ပူးပေါင်းခဲ့တယ်။ ပြည်ချစ် လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်ရဲ့ တပ်မှူးတဦး ဖြစ်ခဲ့တယ်။ ထိုင်းနယ်စပ်မှာ အခြေစိုက်တဲ့ အဲ့ဒီတပ်ဟာ ကရင်နဲ့ ပဋိပက္ခတွေ ကြားမှာပဲ တဝဲလည်လည် ဖြစ်နေခဲ့တယ်။ ရန်ကုန်ကို ချီတက်ပြီး ဗိုလ်နေဝင်းကို ဖြုတ်ချဖို့ ဘယ်တုန်းကမှ အခွင့်အရေး မရခဲ့ဘူး။
၁၉၇၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလမှာ ကရင် တပ်ဖွဲ့တွေနဲ့ ဖြစ်ပွားတဲ့ တိုက်ပွဲ တစ်ပွဲအတွင်း ဗိုလ်လကျာ် ကျဆုံး ခဲ့ရတယ်။
ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော (၁၉၁၉)
ရှင်သန်ဆဲ သွေးသောက်တဦး ရဲနည်
ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇောဟာ ရဲဘော် သုံးကျိပ်ဝင်တွေထဲက သက်ရှိထင်ရှား ကျန်ရှိနေသူ နှစ်ဦးမှာ တဦး ဖြစ်တယ်။ မျိုးချစ် စိတ်ဓာတ် ပြင်းထန်ပြီး လက်ဝဲယိမ်းတဲ့ ဗိုလ်ကျော်ဇောဟာ ၁၉၄၄ ခုနှစ်မှာ ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီထဲ ဝင်ခဲ့တယ်။ ပါတီက ရွေးချယ် တင်မြှောက်ထားတဲ့ ပါတီ ဗဟိုကော်မတီဝင် တဦး ဖြစ်ပေမယ့် ပါတီရဲ့ လှုပ်ရှားမှုတွေမှာ ပါဝင် ခဲလှတယ်။ စစ်မြေပြင်က သူရသတ္တိ ပြောင်မြောက်မှုတွေကိုသာ လူသိ များပါတယ်။
ဗိုလ်ကျော်ဇော ထင်ရှား ကျော်ကြား ခဲ့တာဟာ ၁၉၄၉ ခုနှစ်က ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ အင်းစိန်တိုက်ပွဲမှာ စခဲ့တယ်။ ရန်ကုန်မြို့ မြောက်ဘက် ဆင်ခြေဖုံး နေရာတွေကို သိမ်းပိုက်ထားတဲ့ ကရင် သူပုန်တွေကို တိုက်ထုတ်ခဲ့တဲ့ သုံးလကျော်ကြာ တိုက်ပွဲဟာ သူ့ရဲ့ စစ်မှုထမ်းသက် တလျှောက် မေ့မရနိုင်တဲ့ အရှည်လျားဆုံး စစ်ပွဲ၊ အခက်ခဲဆုံး၊ အပင်ပန်းဆုံးနဲ့ အန္ဈရာယ် အများဆုံး စစ်ပွဲလို့ ကိုယ်တိုင်ရေး အတ္ထုပ္ပတ္တိ ထဲမှာ ရေးသားခဲ့တယ်။ အင်းစိန် တိုက်ပွဲမှာ ဗိုလ်ကျော်ဇောဟာ သူ့တပ်ဖွဲ့တွေနဲ့ အတူ အမြဲ ရင်ပေါင်တန်း တိုက်ပွဲဝင်တတ်သူ သတ္တိ ပြောင်မြောက်တဲ့ တပ်မှူး တဦး အဖြစ် အထက် အရာရှိတွေနဲ့ စစ်သားဟောင်းကြီးတွေကလည်း အမှတ်ရ ကြတယ်။
ရှမ်းပြည်နယ်ထဲ ကူမင်တန်တပ်တွေ ကျူးကျော် ဝင်ရောက်မှုကို တပ်မတော်က တိုက်ထုတ်စဉ်ကလည်း ဗိုလ်ကျော်ဇော နာမည်ဟာ လူတိုင်း ပါးစပ်ဖျားမှာ တဖွဖွ ပြောဆိုရတဲ့ အထိ ဖြစ်ခဲ့တယ်။ ထိုင်း-မြန်မာ နယ်စပ်တလျှောက် သူ့ရဲ့ စွန့်စားခန်းတွေဟာ ဒဏ္ဍာရီဆန်ဆန် ပါပဲ။ မြန်မာတပ်တွေ ထိုင်းနိုင်ငံ နယ်ခြားကို ဖြတ်သန်းခွင့်ရဖို့ အတွက် ဘိန်းအရောင်းအဝယ် တခုမှာ ကူမင်တန်တွေ လိမ်လိုက်တဲ့ ထိုင်း စစ်ဗိုလ်ချုပ် တယောက်နဲ့ ဗိုလ်ကျော်ဇော သဘောတူညီမှု ရယူခဲ့တယ်။
ထိုင်း-မြန်မာ နယ်စပ် အနီး တောင်ထူထပ်တဲ့ ဒွိုင်တန်တောင်တန်းပေါ်က ကူမင်တန်တွေရဲ့ ခံတပ်ကို တိုက်ဖို့ စစ်ပြင်နေတုန်း ထိုင်းဆက်သွယ်ရေး အရာရှိ တယောက်က ဒီခံတပ်ကို သိမ်းပိုက်ဖို့ အချိန် ဘယ်လောက်ကြာမလဲလို့ မေးတဲ့အခါ "မနက် ၈ နာရီ စတိုက်ရင် နောက်အကျဆုံး ညနေ ၄ နာရီ ငါတို့ အလံကို တောင်ကုန်းပေါ်မှာ လွှင့်မယ်" လို့ ဗိုလ်ကျော်ဇောက အကြောင်း ပြန်လိုက်တယ်။
၁၉၅၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလမှာ ဗိုလ်ကျော်ဇောရဲ့ ကံကြမ္မာ အပြောင်းအလဲ ဖြစ်ခဲ့တယ်။ မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းက ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီရဲ့ အမာခံ စခန်း တခုကို ဝင်ရောက် စီးနင်း တိုက်ခိုက်ရာက ရှာဖွေ တွေ့ရှိခဲ့တဲ့ အထောက်အထားတွေဟာ တပ်မတော်ရဲ့ လှုပ်ရှားမှု သတင်းတွေကို ကွန်မြူနစ် သူပုန်တွေထံ ဗိုလ်ကျော်ဇော ပို့ခဲ့တယ်လို့ ဆိုပြီး ရာထူးကနေ အနား ပေးခဲ့တယ်။ တပ်မတော်ကနေ အနားယူ ခဲ့ပြီးနောက် ပြည်တွင်း ငြိမ်းချမ်းရေးကို တက်တက်ကြွကြွ ထောက်ခံခဲ့တယ်။
၁၉၇၆ ခုနှစ်မှာ အစိုးရရဲ့ တင်းတင်းကျပ်ကျပ် စောင့်ကြည့်နေတဲ့ ကြားကပဲ ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ ထိန်းချုပ်ရာ နယ်မြေဆီ ရှောင်ထွက် နိုင်ခဲ့တယ်။ ကွန်မြူနစ် ပါတီ ဗဟို ကော်မတီနဲ့ စစ်ကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာခဲ့တယ်။ ပါတီတွင်း ပြိုင်ဆိုင်မှုတွေကြောင့် ပါတီပြိုကွဲခဲ့တဲ့ ၁၉၈၉ ခုနှစ်မှာတော့ ဗိုလ်ကျော်ဇော တရုတ်ပြည်ထဲ ဝင်ရောက် ခိုလှုံခဲ့ရတယ်။
အခုအခါ အသက် ၉ဝ ရှိပြီ ဖြစ်တဲ့ ဝါရင့် တပ်မှူးကြီး ဗိုလ်ကျော်ဇောဟာ တရုတ်နိုင်ငံ ကူမင်းမြို့မှာ နေထိုင်လျက် ရှိပါတယ်။ ဧရာဝတီ မဂ္ဂဇင်းနဲ့ တွေ့ဆုံ မေးမြန်းခန်း တခုမှာ ဒီနေ့ခေတ် တပ်မတော်ကို 'ကြေးစားတပ်' လို့ ပြောဆိုခဲ့တယ်။ တိုင်းပြည် အကျိုးအတွက် စစ်တိုက်ခဲ့တဲ့ သူတို့ခေတ်က တပ်မတော် ခေါင်းဆောင်တွေနဲ့ မတူတဲ့ "ဒီနေ့ခေတ် စစ်ခေါင်းဆောင်တွေရဲ့ တခုတည်းသော ရည်ရွယ်ချက်က စစ်အာဏာရှင် စနစ်ကို ထိန်းသိမ်း ကာကွယ်ဖို့" လို့ ပြောခဲ့ပါတယ်။
ဗိုလ်ချုပ် စမစ်ဒွန်း (၁၉ဝ၆ - ၁၉၇၉)
ဗိုလ်မှူးကြီး လေးပေ ရဲနည်
၁၉၄၆ ခုနှစ်၊ လန်ဒန်မြို့ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် အောင်ပွဲ အထိမ်းအမှတ် စစ်ရေးပြ အခမ်းအနားမှာ ဖီးမာရှယ် ဝီလျှံဆလင်းမ်နဲ့ ဗိုလ်မှူးကြီး စမစ်ဒွန်းတို့ စကားလက်ဆုံ ကြနေကြတယ်။ မြန်မာ နိုင်ငံကို ဂျပန်တွေဆီကနေ ပြန်လည် သိမ်းပိုက်စဉ်က အိန္ဒိယ-ဗြိတိသျှ တပ်ဖွဲ့တွေရဲ့ တပ်မှူးကြီး ဖြစ်ခဲ့တဲဲ့ ဆလင်းမ်ဟာ သူ့အနီးက သတင်းထောက်တွေဘက် လှည့်ပြီး "ဒါ အရပ်လေးပေပဲ ရှိတဲ့ ဗိုလ်မှူးကြီး ဒွန်းလေ" ဆိုကာ နောက်ပြောင်ပြီး မိတ်ဆက် ပေးလိုက်တယ်။ အဲဒီက စပြီး စမစ်ဒွန်းကို ဗိုလ်မှူးကြီး လေးပေလို့ လူတွေက ခေါ်ကြတော့တယ်။
လူကောင်သေးသေးနဲ့ အဲ့ဒီ ကရင် အမျိုးသားကြီးဟာ အိန္ဒိယစစ် တက္ကသိုလ်ရဲ့ ပထမဆုံး အပတ်စဉ် သင်တန်းမှာ အတော်ဆုံး ကျောင်းသားဆုကို ရရှိခဲ့သူ ဖြစ်တယ်။ အဲ့ဒီနောက်ပိုင်း ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် အတွင်း ဂျပန် လက်အောက်က ဧရာဝတီမြစ်ဝ က္ဆွန်းပေါ် ဒေသကို လေထီးနဲ့ ခုန်ဆင်းပြီး ဒေသခံ ကရင် ပြောက်ကျား တပ်ဖွဲ့တွေကို ဦးဆောင်ခဲ့တယ်။
ဗိုလ်မှူးကြီး စမစ်ဒွန်းဟာ မြန်မာ့ လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှု အစောပိုင်း ကာလမှာ အဓိက အခန်းက ပါဝင်ခဲ့တယ်။ စမစ်ဒွန်းကို တပ်မတော် ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ် အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး ဗိုလ်ချုပ် အဆင့် ရာထူးတိုးမြှင့် ခန့်ထားခဲ့တယ်။
အဲဒါဟာ လူမျိုးပေါင်းစုံ ပါဝင်တဲ့ အနာဂတ် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံမှာ တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတွေနဲ့ ဗမာတွေ အကြား ယုံကြည်မှု တည်ဆောက်တဲ့ ခြေလှမ်း တခု ဖြစ်ပါတယ်။
စမစ်ဒွန်းဟာ ကရင် အမျိုးသားရေး စိတ်ဓာတ် ပြင်းပြသူ တယောက် ဖြစ်ပေမယ့် ဗမာ့ တပ်မတော် အပေါ် အမြဲတမ်း သစ္စာရှိပြီး စစ်သားကောင်း ပီသတဲ့ ခေါင်းဆောင် တယောက် ဖြစ်တယ်။ တပ်မတော် ဦးစီးချုပ် တယောက် အနေနဲ့ စမစ်ဒွန်းဟာ ကရင် တပ်ဖွဲ့တွေကို ထက်မြက်ပြီး စစ်စည်းကမ်း ပြည့်ဝအောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့တယ်။
ဗိုလ်ချုပ် စမစ်ဒွန်းဟာ ဘဝရဲ့ နောက်ဆုံးနှစ်တွေကို ရှမ်းပြည်နယ် ကလောမြို့မှာ နေထိုင်ရင်း ဥယျာဉ် စိုက်ပျိုးပြီး စာရေး စာဖတ်တဲ့ အလုပ်နဲ့ပဲ ဖြတ်သန်းခဲ့တယ်။ သူ မကွယ်လွန်ခင် သူ့ရဲ့ ကိုယ်ရေး အတ္ထုပ္ပတ္တိ စာအုပ်ဖြစ်တဲ့ 'Memoirs of the Four-foot Colonel' ဟာ ရေးသား ပြီးစီးခဲ့ပြီး သူကွယ်လွန်ပြီးလို့ တနှစ်အကြာမှာ Cornell University ရဲ့ အရှေ့တောင် အာရှ အစီအစဉ်က ထုတ်ဝေ ဖြန့်ချိ ခဲ့ပါတယ်။
ဗိုလ်မှူးကြီး ဗထူး (၁၉၁၆ - ၁၉၄၅)
စံပြစစ်သာ ရဲနည် ဗိုလ်မှူးကြီး ဗထူးသည် တိုင်းပြည်နှင့် တပ်မတော်အတွက် ဘဝ တစ်ခုလုံးကို ပေးဆပ်ခဲ့သူအဖြစ် လူအများက လေးစားဂုဏ်ပြု ခဲ့ကြပေသည်။ ၁၉၄၁-ခုနှစ်တွင် ဗမာ့လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော်က ဂျပန် အကူအညီနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတောင်ပိုင်း ထားဝယ်မြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ချိန်တွင် ဗိုလ်ဗထူးသည် ဇနီးနှင့် သားသမီး သုံးယောက်ကို ထားရစ်ခဲ့ပြီး ဗြိတိသျှကို တော်လှန် တိုက်ခိုက်ရန် ပူးပေါင်း ပါဝင်လာခဲ့သည်။
၁၉၄၃-ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်မှူး အဆင့် ရာထူး တိုးမြှင့် ခံခဲ့ရပြီး မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းက ထောက်ပံ့ရေး လမ်းကြောင်းတွေ လုံခြုံရေး အတွက် တာဝန် ယူခဲ့ရသည်။ ဂျပန်ခေတ်မှာ ဗမာ့ တပ်မတော်ကို နာမည် အသစ်နဲ့ ပြန်လည် ဖွဲ့စည်းတဲ့ အခါ မန္တလေး အခြေစိုက် အထက် ဗမာပြည်တိုင်း (ယခု အလယ်ပိုင်းတိုင်း) စစ်ဌာနချုပ်ရဲ့ တိုင်းမှူး ဖြစ်လာတယ်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလမှာ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနဲ့ တပ်မတော် ခေါင်းဆောင်တွေ ရန်ကုန်မြို့မှာ လျှို့ဝှက် အစည်းအဝေး ကျင်းပပြီး ဂျပန် တပ်တွေကို မတ်လ ၂၇ ရက်မှာ တမျိုးသားလုံး အုံကြွ တော်လှန်ဖို့ အစီအစဉ် ရေးဆွဲရာမှာ ဗိုလ်ဗထူးလည်း ပါဝင်ပါတယ်။
သူနဲ့ သူ့တပ်တွေဟာ ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်းရဲ့ အမိန့်ကို မနာခံတော့ဘူးလို့ ကြေညာလိုက်တဲ့ အခါ ဂျပန်တွေဟာ ဗိုလ်ဗထူး အပေါ်မှာပဲ အာရုံစိုက် သွားကြတယ်။ အဲ့ဒီလို အာရုံပြောင်းသွားချိန်မှာ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနဲ့ လုပ်ဖော် ကိုင်ဖက်တွေဟာ စီစဉ်ထားတဲ့ အတိုင်း မတ်လ ၂၇ ရက်မှာ ဂျပန် တော်လှန်ရေးကို စတင်နိုင်ခဲ့တယ်။ အဲ့ဒီနေ့ကို ဖက်ဆစ် တော်လှန်ရေးနေ့၊ နောက်ပိုင်းတော့ တပ်မတော်နေ့လို့ သတ်မှတ်ခဲ့ကြတယ်။
ဗြိတိသျှ ဦးဆောင်တဲ့ မဟာမိတ်တပ်တွေ အိန္ဒိယက တဆင့် အထက် မြန်မာပြည်နဲ့ မန္တ​လေးကို ဝင်ရောက်နိုင်ရေး ဗိုလ်ဗထူးက ကူညီခဲ့ပါတယ်။ ဂျပန်တွေရဲ့ နောက်ကြောက နေရာ ယူထားပြီး ဖြစ်တဲ့ ဗိုလ်ဗထူးဟာ ထောက်ပံ့ရေး လမ်းကြောင်းတွေကို တပြိုင်နက်တည်း တိုက်ခိုက်ခဲ့တယ်။ မဟာမိတ်တပ်တွေ မေမြို့ကို သိမ်းပိုက်ရေးကိုလည်း ဗိုလ်ဗထူးက အကူအညီ အများကြီး ပေးနိုင်ခဲ့တယ်။
ဗိုလ်ဗထူးဟာ ရိုးသား ဖြောင့်မတ်ပြီး ထက်မြက်သူ၊ သတ္တိရှိပြီး ဝီရိယကောင်းတဲ့ စစ်ခေါင်းဆောင်လို့ ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်းက ရေးသားခဲ့တယ်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလမှာ ဗိုလ်ဗထူးကို ဂုဏ်ပြုတဲ့ အနေနဲ့ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း ရပ်စောက် ဒေသမှာ တပ်မြို့ တစ်မြို့ တည်ခဲ့ပြီး 'ဗထူးတပ်မြို့' လို့ အမည် ပေးခဲ့တယ်။ အဲ့ဒီမြို့ကို တပ်မတော် အရာရှိတွေကို သင်တန်း ပေးဖို့နဲ့ တပ်မိသားစုတွေ နေထိုင်ဖို့ တည်ဆောက်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဗိုလ်မှူးကြီး ကြည်မောင် (၁၉၁၉ - ၂ဝဝ၄)
ဝါရင့်အကျဉ်းစံ ထက်အောင်
ဦးကြည်မောင်ဟာ အနောက်တောင်တိုင်း စစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၆၂ ခုနှစ်မှာ နိုင်ငံတော် အာဏာကို သိမ်းယူခဲ့တဲ့ ဗိုလ်နေဝင်းရဲ့ တော်လှန်ရေး ကောင်စီ အဖွဲ့ဝင် တဦးလည်း ဖြစ်ခဲ့တယ်။ အဲ့ဒီ အချိန်က ဗိုလ်မှူးကြီး ကြည်မောင်ဟာ စစ်အာဏာ သိမ်းတာကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဆန့်ကျင်ခဲ့တဲ့ တဦးတည်းသော တော်လှန်ရေး ကောင်စီဝင် ဖြစ်တယ်။
၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ စစ်တပ်က အာဏာသိမ်းပြီး နောက်ပိုင်း ဗိုလ်မှူးကြီး ကြည်မောင်ဟာ ဗိုလ်နေဝင်း ဦးစီးတဲ့ လူထု အစည်းအဝေး ပွဲတွေကို တက်ရောက်ဖို့ ငြင်းဆန်ခဲ့တယ်။ နောက်တနှစ် အကြာ အနောက်တောင်တိုင်း စစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး ဘဝကနေ သူ့ကို အငြိမ်းစား ပေးလိုက်ပါတယ်။
ဦးကြည်မောင်ဟာ နိုင်ငံရေး ယုံကြည်ချက် အတွက် စုစုပေါင်း ၁၁ နှစ်ကြာ ထောင် ၄ ကြိမ် ကျခဲ့တာကြောင့် သူ့ကိုယ်သူ ဝါရင့် အကျဉ်းသား အဖြစ် ခိုင်းနှိုင်း ခဲ့ဖူးတယ်။
ဦးကြည်မောင်ဟာ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် ကျောင်းသား တယောက် အဖြစ်နဲ့ နိုင်ငံရေး လှုပ်ရှားမှုထဲ စတင် ဝင်ရောက်ခဲ့တယ်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂ဝ ရက်နေ့ ဗြိတိသျှ အစိုးရကို ဆန့်ကျင်တဲ့ တတိယ အကြိမ်၊ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် ကျောင်းသား သပိတ်မှာ ပါဝင်ခဲ့တယ်။ ဆန္ဒပြပွဲရဲ့ တပ်ဦးမှာ ကျောင်းသား သမဂ္ဂ အလံကို ကိုင်စွဲ လွှင့်ထူထားစဉ် ဗြိတိသျှ စစ်ပုလိပ်တွေရဲ့ ရိုက်ချက်ကြောင့် ဦးခေါင်းမှာ ဒဏ်ရာ ရသွားပေမယ့် သူရဲ့ အလံမလှဲတတ်တဲ့ စိတ်ဓာတ်ဟာ အဲဒီ အချိန် ကတည်းက စခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
၁၉၈၈ ခုနှစ်မှာတော့ ဒီမိုကရေစီ လှုပ်ရှားမှုထဲ ပါဝင်လာပြီး အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်ကို တည်ထောင်တဲ့ ခေါင်းဆောင် တဦး ဖြစ်လာတယ်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လမှာ ဦးတင်ဦးနဲ့ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်တို့ အဖမ်းခံရပြီးနောက် ဦးကြည်မောင်ဟာ ၁၉၉ဝ ခုနှစ်၊ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲမှာ မဲ အပြတ်အသတ်နဲ့ အနိုင်ရအောင် အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်ကို ဦးဆောင်မှု ပေးခဲ့တယ်။
အတိတ်မှာ ကျူးလွန်ခဲ့တဲ့ ပြစ်မှုတွေ အတွက် စစ်တပ်ကို အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်က ခုံရုံးတင်မှာလားလို့ နိုင်ငံခြား သတင်းထောက် တယောက်ရဲ့ အမေးကို "မြန်မာနိုင်ငံမှာ နျူရင်ဘတ်လို ခုံရုံးမျိုး ကျနော်တို့ မလိုအပ်ပါဘူး" လို့ ဦးကြည်မောင်က ပြန်ဖြေခဲ့တယ်။ ဒါပေမဲ့ တပ်မတော် စစ်ထောက်လှမ်းရေးမှူးချုပ် ဒုတိယ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ခင်ညွန့်က အခွင့်ကောင်းယူပြီး ဦးကြည်မောင်ကို ဖမ်းဆီး ထောင်ချခဲ့တယ်။
ဒါပေမဲ့ နောက်နှစ်နှစ် အကြာ အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်ကနေ အနားယူခဲ့တယ်။ ဦးကြည်မောင်ဟာ သူ့ဘဝရဲ့ နောက်ဆုံး အချိန်တွေမှာ မြန်မာ့ တပ်မတော် သမိုင်းကို သုတေသန ပြုရင်း ၂ဝဝ၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၉ ရက်နေ့က နေအိမ်မှာပဲ ကွယ်လွန် သွားခဲ့ပါတယ်။
ဗိုလ်ချုပ်ကြီး သူရတင်ဦး (၁၉၂၇)
ပြည်သူ့ဗိုလ်ချုပ် ထက်အောင်
ဗိုလ်ချုပ်ကြီး သူရတင်ဦးဟာ သူ့ရဲ့ ရဲစွမ်းသတ္တိကြောင့် 'သူရ' ဘွဲ့ ချီးမြှင့်ခံရပြီး မြန်မာ့ တပ်မတော်ရဲ့ ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ် အဆင့်ထိ ရာထူး တိုးမြှင့် ခန့်ထားခြင်း ခံခဲ့ရတယ်။ ဒါပေမဲ့ ၁၉၇၆ ခုနှစ်မှာ ဗိုလ်နေဝင်းကို ဖြုတ်ချဖို့ ပူးပေါင်း ကြံစည်တယ် ဆိုပြီး နိုင်ငံတော် ပုန်ကန်မှုနဲ့ စွဲချက် တင်ခဲ့တာကြောင့် သူ့ရဲ့ တပ်မတော်သား ဘဝဟာ အဆုံးသတ် ခဲ့ရတယ်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ်၊ လူထုအုံကြွ ဆန္ဒပြမှုတွေ အတွင်းမှာတော့ ဒီမိုကရေစီ လှုပ်ရှားမှုထဲ ပါဝင်လာပြီး အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်ကို တည်ထောင်သူ တစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့တယ်။
တပ်မတော်ထဲမှာ သာမက ဗိုလ်ချုပ်ကြီး တင်ဦးဟာ အရပ်သားတွေရဲ့ လေးစား ချစ်ခင်မှုကိုလည်း ရရှိခဲ့ပါတယ်။ ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ ကုလသမဂ္ဂ အတွင်းရေးမှူးချုပ်ဟောင်း ဦးသန့်ရဲ့ ဈာပနမှာ ဆန္ဒပြကြတဲ့ ကျောင်းသားတွေက "ဗိုလ်ချုပ်ကြီး တင်ဦး အသက်ရာကျော် ရှည်ပါစေ" လို့ကြွေးကျော်တဲ့အထိ ဖြစ်ခဲ့တယ်။ တကယ်တော့ နိုင်ငံတော် သစ္စာဖောက်မှု ဆိုတာထက် လူကြိုက်များတယ် ဆိုတဲ့ အချက်က ဦးတင်ဦးကို ရာထူး ဖြုတ်ချဖို့ ဖြစ်လာစေခဲ့ပုံ ပါပဲ။ ၁၉၇၆ ခုနှစ်မှာ ဦးတင်ဦးကို ထောင် ၇ နှစ် ချခဲ့တယ်။ ဒါပေမဲ့ ၂ နှစ်စောပြီး ပြန်လွတ်လာတယ်။
ထောင်ကလွတ်တော့ ဦးတင်ဦးဟာ မထင်မရှားဘဲ နေခဲ့တယ်။ အဲ့ဒီနောက် ၁၉၈၈ ခုနှစ်၊ ရန်ကုန် ပြည်သူ့ ဆေးရုံကြီး အပြင်ဘက်မှာ ဆန္ဒပြနေတဲ့ ပြည်သူ ထောင်ပေါင်း များစွာကို မိန့်ခွန်း ပြောခဲ့တယ်။ အဲ့ဒီနှစ်မှာပဲ သူဟာ အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်ရဲ့ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာပြီး စစ်အစိုးရကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဝေဖန် ပြောဆို ပါတော့တယ်။
၁၉၈၉ ခုနှစ်မှာ ဦးတင်ဦး နောက်တကြိမ် ထပ်ပြီး အဖမ်းခံရတယ်။ ဒီတကြိမ်မှာတော့ တပ်မတော် ပြိုကွဲအောင် လုပ်တယ် ဆိုတဲ့ စွဲချက်နဲ့ ဖြစ်ပါတယ်။ လျှို့ဝှက် စစ်ခုံရုံးရဲ့ စစ်တပ် အရာရှိတွေ ရှေ့မှာ ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ်ဟောင်းက "တပ်မတော်ကို ငါ ချစ်တယ်၊ ဒါပေမဲ့ ပြည်သူကို တပ်မတော်ထက် ပိုချစ်တယ်" လို့ ပြောလိုက်တယ်။ အဲဒီ အတွက် ဦးတင်ဦးဟာ အင်းစိန် အကျဉ်းထောင်မှာ ၆ နှစ် နေခဲ့ရတယ်။
ဂျင်း ရှပ်
ဘဝဇာတ်ကြောင်း
ဂျင်းရှပ် (ဇန်နဝါရီ ၂၁၊ ၁၉၂၈ ဖွား) သည် အဲလဘတ်အိန်းစတိန်းအင်စတီကျူးရှင်း၏ တည်ထောင်သူဖြစ်သည်။ အဲလဘတ်အိန်းစတိန်းအင်စတီကျူးရှင်းသည် အကြမ်းမဖက်လှုပ်ရှားမှုများကို အထူးပြုလေ့လာသည့် အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်။ သူသည် မန်ဆာချူးဆက်ဒါးမောက်တက္ကသိုလ်၏ နိုင်ငံသိပ္ပံပါမောက္ခဟောင်းလည်း ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာတဝန်းရှိ အစိုးရဆန့်ကျင်ရေးအဖွဲ့အစည်းအများအပြားကို ဩဇာလွှမ်းမိုးစေခဲ့သည့် သူ၏အကြမ်းမဖက်တော်လှန်ရေးနှင့် ပတ်သက်သည့် မြောက်မြားစွာသော အရေးအသားများကြောင့် ကျော်ကြားသည်။
တပ်မတော် သူရဲကောင်းများ
ဗိုလ်ချုပ်ကြီး သူရတင်ဦး (၁၉၂၇)
၁၉၉၅ ခုနှစ်မှာ ထောင်က ပြန်လွတ်လာပြီး ဦးတင်ဦးဟာ နိုင်ငံရေးကို ဆက်လုပ်တယ်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ မြန်မာပြည်အနှံ့ ခရီးစဉ်တွေမှာ အတူပါတယ်။ ၂ဝဝ၃ ခုနှစ်၊ စစ်ကိုင်းတိုင်း ဒီပဲယင်းမြို့ အနီး အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်ရဲ့ မော်တော်ယာဉ်တန်းကို စစ်အစိုးရ အားပေး အားမြှောက် ပြုထားတဲ့ လူရမ်းကားတွေက အကြမ်းဖက် တိုက်ခိုက်တဲ့ အတွက် ဦးတင်ဦး ဒဏ်ရာရခဲ့ပြီး နေအိမ် အကျယ်ချုပ် ချထားခံရတာ အခုချိန်ထိပါ။
အရိုးစု
အရိုး၊ အရိုးနုတို့ဖြင့် ကိုယ်ခန္ဓာ သရုပ်ပေါ်အောင် တည်ဆောက် ထားသော အမာခံ အထည်ကို အရိုးစု(ဝါ) အရိုးသရုပ်ဟု ခေါ်သည်။ ဤအရိုးစုတို့သည် နူးညံ့ပျော့ ပျောင်းသော အသားမျှင်များကို ထောက်ကန် ကာကွယ်ထားသည်။
တပ်မတော် သူရဲကောင်းများ
ဗိုလ်ချုပ်ကြီး သူရတင်ဦး (၁၉၂၇)
မှတ်ချက်။ ။ ယင်းကဏ္ဍကို လွန်ခဲ့သော ၂ နှစ်က ဧရာဝတီ မဂ္ဂဇင်းတွင် ဖော်ပြခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ သို့သော် တိုင်းပြည် က အရေးတကြီး လိုအပ် နေသည့် လူထု ယုံကြည် လေးစားနိုင်သော မျိုးချစ် တပ်မတော်သားများ၊ တပ်မတော် ခေါင်းဆောင်များ ပေါ်ထွန်း လာစေရေး သတိ ဆန္ဒ ရှိစေရန် ဧရာဝတီက နှိုးဆော် လိုသောကြောင့် ယခု စာစုကို ပြန်လည် တင်ဆက် လိုက်ရသည်။
ဂျင်း ရှပ်
ဘဝဇာတ်ကြောင်း
သူ့ကို ၂၀၀၉၊ ၂၀၁၂ နှင့် ၂၀၁၃ တို့တွင် နိုဘယ်ဆုအတွက် သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် အမည်စာရင်း တင်သွင်းခံခဲ့ရသည်။
အရိုးစု
အားလုံးသော အထက်တန်း သတ္တဝါများ၌ အရိုးစုများ သည် ကိုယ်ခန္ဓာ အတွင်း၌ရှိ၍ ထိုအရိုးစုအလယ်တွင် ကျောရိုး ရှိသည်။ အင်းဆက်ပိုးကောင်များ၊ ခုံးပျော့၊ ပုစွန်တုပ်၊ ကမာ၊ ယောက်သွားစသော အောက်တန်းသတ္တဝါများ၏ အမာခံ အထည်ဟုခေါ်သော အရိုးသရုပ်သည် အပြင်ဘက်တွင်ရှိကြ သည်။ ပင်လယ်ခူ၊ ကင်းမွန်ဘဲလိပ်နှင့် ဘဝဲစသော ရေသတ္တဝါ များတွင် အရိုးသရုပ်မရှိပဲ ရေ၏ ဖေးမထောက်ပံ့မှုကို ရရှိ သဖြင့် ဖျတ်လပ်စွာ ကူးခတ်သွားလာနိုင်ကြသည်။ သို့ရာတွင် ကုန်းပေါ် ရောက်လာသောအခါ ထိုအတိုင်း ရွှေ့ရှားသွားလာရန် မစွမ်းနိုင်ကြတော့ပေ။ အရိုးစုသည် သတ္တဝါတို့၏ အသက်ရှင် ရေးတွင် အရေးကြီးရကား အထက်တန်းသတ္တဝါတို့တွင် ကျောရိုးရှိကြသည်ချည်း ဖြစ်သည်။ လူသည် အထက်တန်း အကျဆုံးသော ကျောရိုးရှိ သတ္တဝါဖြစ်သည်။
နို့စို့သူငယ်အရွယ်၏ ကျောရိုးတွင် မညီညာသော ကျောရိုး ဆစ်ပေါင်း ၃၃ ခု ရှိ၏။ အသက်အနည်းငယ် ကြီးလာသော အခါ အောက်ပိုင်းကျောရိုးဆစ် ကိုးခုအနက် အပေါ်ငါးခုသည် မြီးထူးအဖြစ်သို့လည်းကောင်း၊ ကျန် လေးဆုသည် မြီးညောင်း အဖြစ်သို့လည်းကောင်း ပေါင်းစပ်သွာကြလေသည်။ ထိုကြောင့် အရွယ်ရောက် ချိန်မှစ၍ နောက်ပိုင်းတွင် လူ၌ ကျောရိုးဆစ် ၂၄ ခုသာ ရှိလေသည်။ ထို ၂၄ ခုအနက် လည်ရိုးတွင် ခုနစ် ခု၊ ရင်ပတ်တွင် နံရိုးကိုထိန်းထားသော အဆစ် ၁၂ ခုနှင့် ခါး ပိုင်းတွင် ငါးခုတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ကျောရိုးဆစ် အသီးသီးသည် ကွင်းကလေးကဲ့သို့ တစ်ခုပေါ်တစ်ခု ဆင့်ကာဆင့်ကာထပ်လျက် ယင်းတို့ကြားတွင် အရိုးနုများဖြင့် ခံထားသည်။
ရင်ပိုင်းကျောရိုးဆစ်များ၏ တစ်ဖက်တစ်ဖျက်စီတွင် နံရိုး ၁၂ ချောင်းစီ ရှိ၏။ ယင်းတို့အနက် အပေါ်နံရိုး ခုနစ်စုံသည် ရှေ့တွင်ရှိသော ရင်ရိုးနှင့် ဆက်လျက်ရှိသည်။ ကျန်ငါးစုံအနက် သုံးစုံသည် အရိုးများနှင့် ဆက်လျက်ရှိပြီးလျှင် နောက်ဆုံးနှစ်စုံ ကား ဆက်လျက် မရှိချေ။ ရင်ပတ်နံရံအလယ်တန်းတွင် ရှိ သော ရင်ရိုးသည် ဓားသွားကဲ့သို့ ပြားနေသည်။ ရင်ရိုး၊ နံရိုး နှင့်ကျောရိုးဆစ် ၁၂ ခုသည် ရင်အခေါင်း၏ အမာခံကိုယ်ထည် ဖြစ်လေသည်။ လည်တိုင် မည်မျှလောက်ပင် ရှည်စေကာမူ ဝင်ရိုးကျောရိုးဆစ်ခုနစ်ခု ပါစမြဲဖြစ်သည်။ အပေါ်ပိုင်း နှစ်ခု သည် ကျောရိုးပထမဆစ်နှင့် ဝင်ရိုးတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ကျောရိုး ပထမဆစ်သည် ဦးခေါင်းကို ထောက်မထားပြီးလျှင် ဝင်ရိုးတွင် ဆုံလည်သကဲ့သို့ ဦးခေါင်းနှင့်လိုက်၍ လည်သည်။
ဦးခေါင်းခွံတွင် ဦးနှောက်ရိုးနှင့် မျက်နှာရိုးများ ပါရှိ၏။ ဦးနှောက်ကို ဦးထိပ်ခွံထဲတွင် ထည့်သွင်း ထိန်းသိမ်းထားရန် နှင့် မျက်စိရိုး၊ နားရိုးတို့အတွက် အရိုးပေါင်းရှစ်ခု ဆက်လျက် ရှိသည်။ ယင်းတို့မှာ နောက်စေ့ရိုး၊ ချိုစောင်းရိုးနှစ်ခု၊ နားထင် ရိုး၊ နဖူးရိုး၊ သပ်ရိုး၊ အက်သမွိုက်ရိုးနှင့် တူပုံနားတွင်းရိုး၊ ပေပုံနားတွင်းရိုးနှင့် နားတွင်းရိုးတို့ ဖြစ်ကြသည်။ မျက်နှာတွင် အရိုးပေါင်း ၁၁၄ ခုရှိ၏။ ယင်းတို့အနက် အောက်မေးရိုး တစ်ခု၊ အထက်မေးရိုးနှင့် အာခေါင်အတွက် နှုတ်ရိုးနှစ်ခု၊ နှာတံအတွက် နှာရိုးနှစ်ခု၊ နှာခြားရိုးတစ်ခု၊ ပါးရိုးနှစ်ခု၊ မျက်ရည်ဖြစ်စေသော အရိုးတစ်စုံ၊ အာခေါင်အတွက် အာရိုး တစ်စုံနှင့် အရိုးလိပ်တစ်စုံတို့ ဖြစ်ကြသည်။
လက်နှစ်ချောင်း၊ ခြေနှစ်ချောင်းတို့သည် ကျောရိုးတိုင်နှင့် ဆက်စပ်လျက် ရှိကြသည်။ လက်မောင်းများကို လက်ပြင်ဆုံက ထိန်းထားပြီးလျှင် ထိုလက်ပြင်ဆုံတဘက်စီတွင် ည|ပ်ရိုးနှင့် လက်ပြင်ရိုးတစ်ခုစီ ရှိကြသည်။ လက်မောင်းကို နှစ်ပိုင်းပိုင်း၍ အထက်ပိုင်းကို လက်မောင်းရိုးဟူ၍လည်းကောင်း၊ အောက် လက်ဖျံပိုင်းကို လက်ဖျံရိုးနှင့် ရေဒီယတ် လက်ဖျံရိုးဟူ၍ လည်းကောင်း ခေါ်သည်။ လက်တွင် လက်မျက်ရိုး ရှစ်ခု၊ လက်ဝါးရိုး ငါးခုနှင့် လက်ချောင်းရိုး ၁၄ ခု အသီးအသီး ရှိသည်။
ခြေထောက်ရှိ အရိုးသရုပ်များသည်လည်း လက်အရိုးသရုပ် ကဲ့သို့ပင် တည်ဆောက်ထားသည်။ တင်ပါးရိုး နှစ်ခုပါရှိသည့် အနက် တစ်ခုစီကို တင်ပါးရိုး၊ တင်ခံရိုးနှင့် ဆီးခုံရိုးဟူ၍ သုံးပိုင်းခွဲထားသည်။ တင်ပါးရိုးများသည် ကျောရိုးတိုင်မှ မြီးထူး၊ မြီးညောင်းတို့နှင့် ဆက်ပြီးလျှင် တင်ပါးဆုံ ဖြစ်လာ သည်။ ထိုတင်ပါးဆုံသည် ခြေထောက်များကို ထိန်းထား သည်။ ခြေထောက်တွင် ပေါင်ရိုး၊ ဒူးခေါင်း၊ ညိုတံကျည်ရိုးနှင့် ခြေဖျံရိုးများ ရှိ ကြသည်။ ခြေမျက်စိနေရာတွင် အမျိုးမျိုး ကွေးနိုင်ရန်အတွက် ခြေမျက်ရိုးကလေး ခုနစ်ခု၊ ခြေမျက်လွန်း ရိုး ငါးခုရှိသည့်ပြင် ကောင်းမွန်လှပစွာ လမ်းလျှောက်နိုင်ရန် ခြေချောင်းရိုး ၁၄ ခု ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တိရစ္ဆာန် ခန္ဓာဗေဒ
မာဃ (စာရေးဆရာ)
ကိုယ်ရေးဖြစ်စဉ်
အစ်ကိုဝမ်းကွဲတော်သူ ရေကြည်မြို့ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဒီပါရုံဆရာတော်၊ မယ်ဇလီ ဆရာကြီး ဦးမောင်မောင်၊ ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ ရွှေဂူတိုက်၊ အမရပူရမြို့ တူးမောင်းတိုက်၊ မန္တလေးမြို့ အရှေ့ခင်မကန်တိုက်၊ ရန်ကုန်မြို့ အရိယသမဇ္ဇ ကျောင်းတို့တွင် သာမဏေဘဝ၊ ရဟန်းဘဝတို့ဖြင့် ၁၅ နှစ်ကြာ စာပေ သင်ကြားခဲ့သည်။ ရဟန်းဘွဲ့ အမည်မှာ ဦးသုစိတ္တ ဖြစ်သည်။ ဆေးပညာကို သဘာဝဓမ္မ ဆရာတော် ဦးဣန္ဒြိယ၊ ဓာတုလက္ခဏာ ဇောတိဆေးကျမ်းပြု ဆရာကြီး ဦးစိုးမင်း၊ သဘာဝဓမ္မ ဆရာသန်းတို့ ထံတွင် လေ့လာ သင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၆ နှစ်သား အရွယ်တွင် အောင်တော်မူခဏ်းပျို့ကို စပ်ဆိုတော်မူခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဥမ္မာဒန္တီဇာတ်၊ ဗြဟ္မဝိဟာရဝလ္လရီ စသည်တို့ကို ရေးသားခဲ့သည်။
၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် ရဟန်းဘဝကို စွန့်ပြီး သူရိယ သတင်းစာတိုက်တွင် စာပြင်မှူးနှင့် အယ်ဒီတာ အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ၁၉၃၇ ခုနှစ်မှာ ၁၉၄၁ ခုနှစ် အထိ လည်ကောင်း၊ ဂျပန်ခေတ် အဘိဓာန် ဌာနတွင် စာပြုအဖြစ် ၁၉၄၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၅ ခုနှစ်အထိ လည်းကောင်း၊ သံတော်ဆင့် သတင်းစာ အယ်ဒီတာ အဖြစ် ၁၉၄၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၉ ခုနှစ် အထိ လည်းကောင်း၊ သမားတော် မဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာ အဖြစ် ၁၉၄၉ ခုနှစ်၊ ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ် အထိ လည်းကောင်း၊ သာသနာရေး ဦးစီးဌာနမှ သာသနာ့ရောင်ခြည် စာစောင် အယ်ဒီတာနှင့် စာပြင်မှူးချုပ် အဖြစ် ၁၉၅၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၇ ခုနှစ် အထိ လည်းကောင်း လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် ဆေးပညာ နိဒါန်းနှင့် အာယုဗွေဒသင်္ဂဟ ဆေးကျမ်းတို့ကို ရေးသားခဲ့သည်။ ဗဟို သမားတော် အဖွဲ့ချုပ်တွင် အတွင်းရေးမှူး အဖြစ် ၁၉၄၈ မှ ၁၉၅၂ ခုနှစ် အထိ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့ ချီးမြှင့်ခံရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ စာပေ ပြန့်ပွားရေး အသင်းတွင် ၁၉၇၂-၇၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၉-၈ဝ ပြည့်နှစ် အထိ (၁၉၇၆-၇၇ မပါ) ခုနှစ်ကြိမ်တိတိ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် သက္ကတ၊ ဟင်ဒီဘာသာ စာအုပ်များ ဝယ်ရန်နှင့် ဒေသန္တရ ဗဟုသုတရှာရန် ကာလကတ္တားသို့ လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ကမော္ဘဒီးယားသို့ လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် ကမာ္ဘ့ ကျန်းမာရေး အဖွဲ့ အစည်းအဝေး တက်ရောက်ရန် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ နယူဒေလီသို့ လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် ဗာရာဏသီ တက္ကသိုလ်တွင် ဆေးပညာ လေ့လာရန် အတွက် လည်းကောင်း စုစုပေါင်း လေးကြိမ်မျှ နိုင်ငံရပ်ခြားသို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။
ဆရာမာဃသည် စာပေပညာ ဆည်းပူး လိုက်စားခဲ့ရင်း ပညာ အတွေ့အကြုံများကို အခြေခံကာ စာပေလုပ်ငန်းကို တဖက်က လုပ်ဆောင်လျက် လုံးချင်း၊ ကဗျာနှင့် ဆောင်းပါး အပါအဝင် စုစုပေါင်း ပုဒ်ရေ ၄၇ဝ ကျော်မျှ ရေးသားခဲ့သည်။ ၁၉၆၇-၆၈ ခုနှစ်တွင် အယ်ဒီတာ၊ စာပြင်မှူးချုပ် ဘဝမှ ပင်စင်ယူခဲ့ပြီး ၁၉၇၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ် အထိ ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန (တိုင်းရင်းဆေး) တွင် သင်ခန်းစာပြု၊ စာတည်းနှင့် သင်တန်းပြ အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် တိုင်းရင်းဆေး ကောင်စီဝင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ လစဉ်ထုတ် နရသုခိ ကျန်းမာရေးနှင့် ဆေးစာစောင်တွင် တိုင်းရင်းဆေးပညာ အတိုင်ပင်ခံ အဖြစ် ကွယ်လွန်ချိန် အထိ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၈၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ ဖဆပလတိုက် အခန်း (၃၁) နေအိမ်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့ရာ ဇနီး ဒေါ်ကြည်ကြည် ကျန်ရစ်သည်။
ဇီးကျွန်းရွာ၊ စဉ့်ကူးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စဉ့်ကူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သံပုရာကုန်းရွာ၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကံချောင်းရွာ
ကံချောင်းရွာ
ကိုးကား
ကံချောင်းရွာ
တဇင်ကုန်းလေးရွာ၊ တဇင်ကုန်းကြီး
တဇင်ကုန်းလေးရွာ၊ တဇင်ကုန်းကြီး
ပြည်လုံးကြီးရွာ၊ ပြည်လုံးကြီး
ပြည်လုံးကြီးရွာ၊ ပြည်လုံးကြီး
မြင့်ငွေ၊ ဟင်္သာတ
ငယ်ဘဝ
ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး ဟင်္သာတခရိုင် လေးမျက်နှာမြို့နယ် အိုင်သပြုကျေးရွာ ဇာတိဖြစ်သည်။ ၁၉၅၆ တွင် မိဘများနှင့်အတူ ဟင်္သာတမြို့သို့ ပြောင်းရွေ့နေထိုင်ခဲ့သည်။ ဖခင်မှာ ဂီတပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ဟင်္သာတတွင် တယောဝိုင်း ထူထောင်ခဲ့သည်။ ဟင်္သာတမြို့ အထက (၁) တွင် ပညာသင်ယူခဲ့ပြီး ကဗျာကို ဝါသနာပါသူဖြစ်သည်။ ကျောင်းနံရံကပ်စာစောင်များတွင် တာဝန်ခံအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဟင်္သာတမောင်မြင့်ငွေ ကလောင်ဖြင့် ဟင်္သာတမြို့ထုတ် မဂ္ဂဇင်း၊ သတင်းစာနှင့် စာစောင်များတွင်လည်းကောင်း ရန်ကုန်ထုတ် သင့်ဘဝ၊ သွေးသောက်၊ ချိုတေးသံ၊ ရုပ်ရှင်စာစောင်များတွင် လည်းကောင်း ကဗျာများ ရေခဲ့သည်။
ကိုယ်ရေးဖြစ်စဉ်
၁၉၆၂ တွင် ရန်ကုန်သို့ ရောက်ရှိပြီး ဂီတလောကတွင် စတင် အခြေချခဲ့သည်။ လက်ဦးဆရာများမှာ ညောင်တုန်းသား စန္ဒရားချိုတေးဆက် ဦးအောင်ကိုးနှင့် ဂီတစာဆို ကိုလေးလွင်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ မြန်မာ့အသံတွင် ပုရစ်ဖူး တေးအဖွဲ့ခေါင်းဆောင်အဖြစ် တာဝန်ယူရင်း ကာလပေါ်၊ ဓာတ်ပြားသီချင်းများ ရေးဖွဲ့သည်။
နိုင်ငံအကျိုးပြုသီချင်းများကို ရေးဖွဲ့သည်။ ၁၉၉၂ တွင် ကျင်းပသော ပထမအကြိမ် အမျိုးသားအားကစားပွဲတော်ကြီး ဖွင့်ပွဲသီချင်း (အာရှမြန်မာ)၊ ပိတ်ပွဲသီချင်း (သွေးချင်းတို့ရေ နှုတ်ဆက်သည်) နှင့် အောင်ပွဲခံ သီချင်းတို့ကို ရေးဖွဲ့ခဲ့သည်။ သီချင်းပြိုင်ပွဲဖိတ်ခေါ်ယှဉ်ပြိုင်စေခဲ့ရာ အဆိုပါ သီချင်း ၃ ပုဒ်ဖြင့် ပထမဆု ၃ ဆု တစ်ဦးတည်း ရရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
၁၉၉၃ တွင် အာရှမြန်မာ သီချင်း အောင်မြင်မှုအတွက် နတ်ရေကန်ရွှေစောင်းဆု ကို ရရှိခဲ့သည်။
နောင်အင်းလေး အချစ်ချောင်းလေးခြားမှာစိုးတယ် သမုဒ္ဒရာခြားလို့နေမလား၊ လောကကြီးကိုခါးစောင်းတင်မယ့်လူစား၊
အချစ်ဦးသို့ရွှေနားတော်သွင်း မဖုရားလေးစိမ်းတယ် မိနွေမ စုံတောမြိုင် ရွှေမင်းသမီးအတွက်လက်ဖွဲ့ပစ္စည်း (ဟင်္သာတထွန်းရင်)၊
ငပလီကမျှော်နေမယ် တောင်ပြာတန်းကမောင်စစ်သည်တို့ (စိမ်းမို့မို့)၊
ဓနိစုရွာ၊ သံလိုက်
ဓနိစုရွာ၊ သံလိုက်
မြင့်ငွေ၊ ဟင်္သာတ
ကိုယ်ရေးဖြစ်စဉ်
ရွှေညောင်ကားလမ်း၊ အချစ်တိုင်းပြည်ကအမုန်းမရှိတဲ့အသည်း၊ မောမြေ မောနှမ မောအလှ (ကိုလေးလွင်နှင့်တွဲဖက်ရေးသားသည်)၊ လေကိုဆန်ပျံစို့လား၊ ချစ်အလွမ်းလေးများ ပန်းသို့ခြွေ၊ ကျွန်မမေတ္တာအလျော်ပြန်ပေး (မြို့မကြည်ကြည်ဌေး)၊ ချစ်တိုင်းညားရပါစေဘုရား (မာမာအေး)၊ မီးခဲလေးနဲ့တူတဲ့အချစ် (သန်းသန်းနွယ်)၊ တက္ကသီလာမှလွမ်းတေးတစ်ပုဒ်၊ လူစိမ်းကားကြီး (မို့မို့ဇော်ဝင်း)၊
စ‌သော သီချင်းအမြောက်အမြားကိုလည်း ရေးစပ်သီကုံးခဲ့ပါသည်။
အကိုးအကား
တင့်လွင်ဦး(စီးပွားရေတက္ကသိုလ်)၏ ဟင်္သာတသားဂီတစာဆို။ ကြေးမုံသတင်းစာ၊ ၁၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၅။
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ကဗျာဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ရွာသစ်ကုန်းရွာ၊ မင်းကင်းမြို့နယ်
ရွာသစ်ကုန်းရွာ (Ywarthitkone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ မင်းကင်းမြို့နယ်၊ ကြွေကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၉၉၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းကင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မုန်းဒါးလေးရွာ၊ ကံမမြို့နယ်
မုန်းဒါးလေးရွာ (Monedarlay)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ ကံမမြို့နယ်၊ မုန်းဒါးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၄၄၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မုန်းဒါးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၉၁ ဦး၊ မ ၄၉၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၈၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကံမမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နမ့်ဟူးငင်းရွာ၊ ကျေးသီးမြို့နယ်
နမ့်ဟူးငင်းရွာ (Namhungin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ ကျေးသီးမြို့နယ်၊ ဝမ်တုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၃၂၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝမ်တုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၆၅ ဦး၊ မ ၂၇၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၃၉ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျေးသီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လယ်စာပင်
လယ်စာပင် သို့မဟုတ် လှည်းစာ လယ်စာပင်သည် ပျဉ်းမပင်ကဲ့သို့ပင် လစ်သရာ စီအီးမျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍ ယင်း၏ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ လေဂျာစထရီမီယာ တိုမင်တိုဆာ(Lagerstroemia tomentosa)ဖြစ်သည်။ လယ်စာပင်၏ မူလပေါက်ရာအရပ်မှာ မြန်မာ နိုင်ငံကဲ့သို့ ပူ၍စိုစွတ်သော ဒေသများဖြစ်ရာ ထိုမှတစ်ဆင့် အခြားတိုင်း ပြည်များသို့ ယူဆောင်စိုက်ပျိုးကြသည်။ လယ်စာပင်ကို ပျဉ်းမဖြူပင်ဟု လည်း အချို့ကခေါ်ကြသည်။ သို့သော် ပျဉ်းမပင်လောက် မမြင့်ပေ၊ မကြီး မငယ်အရွယ်တော်အပင်မျိုးဖြစ်၍ လှပသည်။ ပင်စည်သည် ရှည်လျားဖြောင့် မတ်၍ လုံးပတ်ငါးပေမှ ရှစ်ပေအထိရှိသည်။ ဖြူသောပန်းပွင့်အခိုင်ကြီးများ သည် အကိုင်းရင်းမှထောင်၍ ထွက်လာကြရာ ကြည့်၍အလွန်လှပေသည်။ တစ်နှစ်လျှင် ဧပြီလနှင့် အောက်တိုဘာလအတွင်း နှစ်ကြိမ်ပွင့်ကြသည်။ လယ်စာပင်ကို တနင်္သာရီတိုင်းမှ ပဲခူးတိုင်း ရိုးမတောင်တန်းတစ် လျှောက်တွင်ရှိသော သစ်တောများ၌ မြောက်ဘက်မန္တလေးမြို့ အနီးတိုင် အောင် တွေ့နိုင်သည်။ လယ်စာပင်၌ အနှစ်သားမရှိ၊ သင်းသတ်၍ မရနိုင် ချေ။ အပင်မည်မျှပင်ကြီးစေကာမူ အတွင်း၌ ခေါင်းပွကြီးဖြစ်သည်။ အပင် ကို ခုတ်လှဲနေစဉ်ဖြစ်စေ၊ ခုတ်လှဲပြီးသည့်အခါ၌ဖြစ်စေ သစ်သားမှာ အလွန် ကွဲအက်လွယ်သည်။ လယ်စာပင်သားသည် ညိုညစ်ညစ်အရောင်ရှိ၍ အသင့် အတင့်မာသည်။ အသားသေလွယ်၍ ဆေးအရောင်တင်ခံသည်။ လယ်စာ သားသည် လေးကိုင်းများ၊ လှံရိုးများလုပ်ရန်နှင့် လှေများ၊ လှည်းဘီးများ ပြုလုပ်ရန် အသုံးကျသည်။ အိမ်ထောင်ပစ္စည်းများ ပြုလုပ်ရန်လည်း သင့် လျော်သော သစ်သားဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းရှိ ဘော်တွင်း၌ ယာယီ အဆောက်အအုံများကို လယ်စာသားဖြင့် ဆောက်လုပ်ကြသည်။ အတော်အသင့်အိမ်များ ဆောက်လုပ်ရာ၌ ထုပ်၊ လျောက်၊ ဒိုင်း၊ မြှား၊ ရက်မနှင့် ထရံကာရန် နှောသားကို အသုံးချနိုင်သည့် နည်းတူ၊ လယ် စာသားကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်သည်။ လယ်စာသားမီးသွေးသည် အိမ်သုံး အတွက် အကောင်းဆုံး မီးသွေးတစ်မျိုး ဖြစ်ပေသည်။ လယ်စာပင်မှ သစ် သားကို အသားသေအောင် အမိုးသာရှိ၍ အကာအရံမရှိသော တင်းကုပ်တွင်း ၌ စုပုံထားရသည်။ လယ်စာပင်များကို တောင်ငူနယ်နှင့် ပျဉ်းမနားနယ်ရှိ သစ်တော များ၌လည်း တွေ့နိုင်သည်။
ကျူကော့ရွာ၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်
ကျူကော့ရွာ (Kyukawt)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ လွယ်လုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၁၉၆၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လွယ်လုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၅၉ ဦး၊ မ ၁၇၈၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၄၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျိုင်းတုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဇရပ်ကုန်းခင်ရွာ၊ သစ်ဝ
ဇရပ်ကုန်းခင်ရွာ၊ သစ်ဝ
မဓမရေကျော်ရွာ၊ တဇင်ကုန်းကြီး
မဓမရေကျော်ရွာ၊ တဇင်ကုန်းကြီး
ဝမ်နူးရွာ၊ မိုင်းရှူးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရှူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တလောမ်ရွာ၊ ချီဖွေမြို့နယ်
တလောမ်ရွာ(Talawm)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ချီဖွေမြို့နယ်၊ မဂေါင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၃၀၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မဂေါင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၃၅ ဦး၊ မ ၃၆၀ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၆၉၅ ဦး နေထိုင်သည်။ ၎င်းရွာသည် တိမ်ကောသွားခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ချီဖွေမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝဲကြီးရွာ၊ သံလိုက်
ဝဲကြီးရွာ၊ သံလိုက်
ဘက်ချက်ဥယျာဉ်
ဘက်ချက်ဥယျာဉ်သည် ကနေဒါနိုင်ငံ၊ ဗြိတိသျှကိုလံဘီယာ၊ ဘရန့်ထရုပင်လယ်အော်ရှိ ပန်းဥယျာဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဗန်ကူးဗားကျွန်း ရှိ ဗစ်တိုးရီးယားပြည်နယ်အနီးတွင်ရှိသည်။ ဥယျာဉ်များသည်နှစ်စဉ်ဧည့်သည်တစ်သန်းကျော်လက်ခံရရှိသည်။ ဥယျာဉ်များကို ကနေဒါအမျိုးသားသမိုင်းဝင်နေရာတစ်ခု အဖြစ်သတ်မှတ်ထားသည်။
သမိုင်းကြောင်း
left|thumb| ဘက်ချက်ဥယျာဉ်သို့ဝင်ရန်
စုစမ်းပြသထားမှုများ
left|thumb| စတာဂီအွန်စမ်းရေတွင်း
ကဏ္ဍ:ဝီကီဒေတာရှိ ကိုဩဒိနိတ်များ
ရေတွင်းရေကန်ရွာ၊ တဇင်ကုန်းကြီး
ရေတွင်းရေကန်ရွာ၊ တဇင်ကုန်းကြီး
တင်မြ၊ မောင်
ကိုယ်ရေးဖြစ်စဉ်
စာရေးဆရာ မောင်တင်မြအား ၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ကျိုက်လတ်မြို့နယ် ကရေချောင်း၊ လမုလေးကျေးရွာတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ စစ်အတွင်း ကော့မှူးမြို့နယ်အပိုင် ကျိုက်တော်ရွာတွင် အခြေခံပညာ သင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ဘီအက်စ်စီ အောင်ခဲ့သည်။
ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုတွင် ၁၉၅၆ မှ ၁၉၆၁ ခုနှစ်အထိ ရုရှဘာသာ သင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၆၁ ခုနှစ်မှ စ၍ ငွေတာရီ၊ ရှုမဝ၊ ဖြူနီညိုပြာနှင့် စန္ဒာ မဂ္ဂဇင်းတို့တွင် ဝတ္ထုတိုများ ရေးသားခဲ့သည်။ ရှုမဝတွင် စာအများဆုံး ရေးသားခဲ့သည်။ ၁၉၆၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၂ ခုနှစ်အထိ လုပ်သားပြည်သူ့ (အင်္ဂလိပ်) တွင် အယ်ဒီတာ အဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်။ ယင်းအချိန်မှ စ၍ ဝတ္ထုများ စတင် ရေးသားခဲ့သည်။
ကိုလံဘို စီမံကိန်း ဗျူရို၏ ပြန်ကြားရေး အရာရှိ အဖြစ် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ ကိုလံဘိုမြို့သို့ ၁၉၇၆မှ ၁၉၇၉ ခုနှစ်အထိ အမှုထမ်းခဲ့သည်။ ဥရောပနှင့် အာရှနိုင်ငံ အများအပြားသို့ ရောက်ခဲ့ဖူးသည်။ ပိုလန်၊ အနောက်ဂျာမဏီ၊ အရှေ့ဂျာမဏီ၊ အင်္ဂလိပ်၊ ပြင်သစ်၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ တရုတ်၊ ထိုင်း၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ၊ အိန္ဒိယ၊ မော်လဒိုတ်ကျွန်းစု၊ စင်ကာပူ၊ ဖိလစ်ပိုင်၊ ဟောင်ကောင်၊ ဂျပန်၊ နီပေါနှင့် ကိုးရီးယား ဒီမိုကရက်တစ် ပြည်သူ့ သမ္မတနိုင်ငံများသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ကမ္ဘာသစ်တွင် ရက်ကိုးဆယ် စာအုပ်သည် စာရေးသူ၏ ပထမဦးဆုံး လုံးချင်း စာအုပ် ဖြစ်သည်။
ရေးသားခဲ့သည့် စာအုပ်များ
၁။ ကမ္ဘာသစ်တွင် ရက်ကိုးဆယ် ၁၉၈၃
၂။ အိမ်ပြန်ကြစို့ ဂျိမ်းရယ် ၂၀၀၂
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ဗန်ကူးဗားကျွန်း
ဗန်ကူးဗားကျွန်း၏အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာနှင့် ကနေဒါ၏အစိတ်အပိုင်း ပြည်နယ်ဖြစ်သည့် ဗြိတိသျှကိုလံဘီယာတို့တည်ရှိသည်။ ကျွန်း၏အရှည်မှာ 460 kmဖြစ်ပြီး အကျယ်မှာ ၁၀၀ကီလိုမီတာ ( ၆၂မိုင်) နှင့် ဧရိယာအကျယ်အဝန်းမှာ ၃၂၁၃၄စတုန်းကီလိုမီတာ ( ၁၂,၄၀၇စတုရန်းမိုင်)ရှိသည်။ ထိုကျွန်းသည်အမေရိကတိုက်အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတွင် အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်သည်။
ဘူမိဗေဒ
thumb| ဗန်ကူးဗားကျွန်း၏အလယ်ဗဟိုတွင် ရွှေမြင်း ကဲ့သို့သောတောင်တန်းများပါရှိသည်။ ဗန်ကူးဗားကျွန်းကို မီးတောင် နှင့် အနည်ကျကျောက် များဖြင့်ဖွဲ့စည်းထားပြီးယခုပျောက်ကွယ်သွားသော ကူလာ သမုဒ္ဒရာကျောက်တန်း ပေါ်တွင်ကမ်းလွန်တွင်ဖွဲ့စည်း ထားသည် ။ 55 ခန့်လောက် လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်းသန်းတစ် microplate သည့်လူမျိုးများအားကုလပြား၏ subducted အောက်က မြောက်အမေရိက တိုက်ကြီးရဲ့ margin အကြီးအ strain အတူ။ ထို့ကြောင့်ကူလာပြား၏မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှုတစ်ခု ကိုမြောက်အမေရိက၏အနောက်ဘက်စွန်းတွင် စုဆောင်းပြီး ပေါင်းစပ်လိုက်သည်။ ဤ မြေ မျက်နှာသွင်ပြင်များသည်ကူလာပြားဆက်လက်ဆက်လက်မှုအောက်မှ အပြင်းအထန်အပြင်းအထန်တိုက်ခတ် ခံရခြင်းကြောင့် အင်ဆူလင်တောင်တန်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ Strathcona Park ပတ် ၀ န်းကျင်ရှိတောင်တန်းဒေသအများစုသည် tholeiitic ခေါင်းအုံး နှင့် breccias အစဉ်လိုက်ဖြစ်သော Karmutsen ဖွဲ့စည်းခြင်း ၏အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဗန်ကူးဗားကျွန်းတစ်ဦးဖြစ်လာသည်ကတည်းက accretionary သပ် မြောက်အမေရိကတိုက်ကြီးရက်နေ့တွင်, လူမျိုးများအားကုလပြားအပြည့်အဝပြုလုပ်နှင့်များ၏အကြွင်းအကျန်အောက် subducted ထားပါတယ် Farallon ပြား ခြင်း, Juan က de Fuca ပြား, ယခုကျွန်းအောက်တွင်ဖော်ပြထားသော subducting နေကြသည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကြောင့်ဗန်ကူးဗားကျွန်းသည်ကနေဒါနိုင်ငံတွင်ငလျင်လှုပ်ခတ်မှုအရှိဆုံးဒေသတစ်ခုဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ကမ်းခြေရှိ subduction ဇုန် သည်မီးကွင်း ၏အပိုင်းဖြစ်သည်။ အဆိုပါဧရိယာအိမ်ရှင်သိထားပြီး megathrust ငလျင် ကနောက်ဆုံးသည့်ဖြစ်ခြင်း, အတိတ်ကာလ 1700 ၏ Cascadia မြေငလျင် ။ ဗန်ကူးဗားကျွန်းတောင်တန်း ၏အရှေ့ဘက်ရှိ တားမြစ်ထားသည့်ကုန်းပြင်မြင့် သည် ၁၉၄၆ ဗန်ကူးဗားကျွန်းငလျင် ၏ ဗဟိုချက် ဖြစ်ပြီး ၇.၃ မှတ် ပမာဏအတိုင်းအတာအတိုင်းအတာဖြင့် ကနေဒါနိုင်ငံတွင်အများဆုံးမှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့သည်။
ဂေဟဗေဒ
left|thumb|260x260px| ဗန်ကူးဗားကျွန်း၏အနောက်ဘက်တွင်မိုးသစ်တောရှိသည်။
ပြင်ပလင့်များ
ကဏ္ဍ:ဝီကီဒေတာရှိ ကိုဩဒိနိတ်များ
ပိန်းဂရက်ကြီးရွာ၊ ကွင်းကြီး
ပိန်းဂရက်ကြီးရွာ၊ ကွင်းကြီး
ချောင်းခွရွာ၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်
ချောင်းခွရွာ (Chaunggwa)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်၊ မြို့ကိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၄၆၉၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြို့ကိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၄၁ ဦး၊ မ ၉၁၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၅၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ