cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
သျှစ်သောင်းပုထိုးတော်ကြီး
မြောက်ဦးမြို့မှ ရှေးဘုရားကြီး
မုခ်သုံးဖက်ပိတ်၍ တောင်ခြေဘက် မုခ်တစ်ခုသာ ဖွင့်ကာ ဝင်္ကပါသဖွယ် တည်ထားသဖြင့် ဘုရားပုထိုး အဖြစ်ထက် ရန်သူဘေးမှ ခိုအောင်းရန် ခံတပ်အဖြစ် တည်သည်ဟု ယူဆရသော စေတီကြီး ဖြစ်သည်။ ထိုဘုရားကြီးတွင် ဟိန္ဒူဗိသုကာနှင့် အနုပညာ လက်ရာများကို တွေ့နိုင်သည်။
ရှစ်သောင်းဘုရား
ရခိုင်ပြည်နယ်၏မြို့တော်ဟောင်း တစ်မြို့ဖြစ်သော မြို့ဟောင်း ခေါ် မြောက်ဦးမြို့၏ မြောက်ဘက်တစ်မိုင်ခန့်အကွာ အရှေ့ရိုးမတောင်ကြီး၏ အနောက်ဘက် တောင်စောင်းရှိ ဘိုးခေါင်တောင် တွင် ရှစ်သောင်းဘုရား တည်ရှိသည်။ ယင်းစေတီတော်ကြီးကို ရန်အောင်ဇေယျ သိမ်တော်ကြီးဟုလည်း သမုတ်သေးသည်။
ထိုစေတီတော်ကြီး၏ ဂူတွင်းဂူပဝယ် တည်ထားလျက်ရှိသည့် ရှစ်သောင်းသောရုပ်တုတော်တို့ကို အစွဲပြု၍ ရှစ်သောင်း ဘုရားဟု ခေါ်ကြခြင်းဖြစ်သည်။ ရန်အောင်ဇေယျသိမ်တော်ကြီး ဟု တွင်ခြင်းမှာ ရခိုင်ဘုရင်က ကုလားပြည်ကို အောင်တော်မူသည့် အထိမ်းအမှတ်နှင့် တည်တော်မူခြင်းကြောင့်ဟု ဆိုကြသည်။
ရှစ်သောင်းဘုရားကို မြောက်ဦးမင်းဆက် ၁၂ ဆက်မြောက် မင်းပင်ကြီးခေါ် မင်းဗာကြီး (မြန်မာ ၈၉၃-၉၁၅) ဘုရင်သည် သက္ကရာဇ် ၈၉၇ ခုနှစ် ကဆုန်လဆန်း ၅ ရက်နေ့တွင် ပန်းရန်ကျော်များကို ဆင့်ခေါ်တော်မူ၍ ထိုနှစ် တန်ဆောင်မုန်းလပြည့် စနေနေ့တွင် စတင် တည်တော်မူသည်။ ဦးစွာပထမ ဘိုးခေါင်တောင် တော်ကြီးကို မြေတလင်းညီစွာ ညှိတော်မူ၍ ရှစ်သောင်းသော ဓာတ်တော်မွေတော်နှင့်တကွ ဉာဏ်တော် နှစ်တောင်နှင့် တစ်မိုက်စီရှိသော ရွှေဆင်းတု ၁ဝ၈ ဆူ၊ ငွေဆင်းတု ၁ဝ၈ ဆူ၊ ရတနာကိုးပါးဖြင့် သွန်းအပ်သော ဆင်းတုတော် ၁ဝ၈ ဆူတို့ကို တစ်ခန်းကျစီ ကိန်းဝပ်စေတော်မူပြီးမှ ရှစ်သောင်းလေးထောင်သော ရတနာမျိုးတို့ဖြင့် သွန်းအပ်သော ရုပ်ပွားငယ်တို့ကိုလည်း ထည့်တော်မူသည်။ ထိုနောက် ဌာပနာခန်းကို ကျောက်ပြားတို့ဖြင့် ပိတ်ပြီးသော် အခန်းပြင်၌ ကောင်းမှုတော်စေတီကြီးအား ၁ဝ၁ ပါးသောလူမျိုးတို့ ပူဇော်ဟန် ရုပ်လုံးပြု၍ ရံလျက်ထားသည်။ ထိုမျှမက မြောက်ဦးမြို့တော်ကြီးဝယ် အစဉ်အဆက် စိုးစံခဲ့သော ဘေးလောင်းတော် ဘိုးလောင်းတော် မင်းများမှအစ ဘုရားဒါယကာ မင်းပင်အထိ မင်း ၁၂ ဆက်တို့၏ ပုံတော်ကို ရွှေသားပကတိ ထုလုပ်ပြီးလျှင် မှူးမတ်စုံလင်စွာ ခြံရံလျက် စေတီတော်ကြီးအား ပူဇော်ဟန်ထည့်၍ အပြင်ဌာပနာခန်း တထပ်ကို ကျောက်ပြားပိတ်ကာ မြေဖို့သည်။ အပေါ်ယံ မြေကို အထူးထူးသော ရတနာတို့ဖြင့် ဖြန့်၍ ညီညွတ်အောင် ပြုပြီးနောက် အချိန်ကောင်း အခါတော်ကျသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် မြစိမ်း ကျောက်ညိုတို့ဖြင့် ဖိနပ်တော်ခင်းသည်။
ထိုနောက် နောင်ပွင့်တော်မူလတ္တံ့သော ရှင်တော်ဘုရားတို့အား ရည်စူး၍ ကျောက်ညိုဖြင့် ထုသော ဘုရားဆူရေ နှစ်သောင်း၊ ရတနာ ခုနစ်ပါးဖြင့် ထုလုပ်သော ဆင်းတုတော် ခြောက်သောင်း ပေါင်းရှစ်သောင်းသော ဆင်းတုတော်တို့ကို မုခ်ဝ မုခ်ပျံတို့၌ တည်ထားလေသည်။ စေတီတော်မြတ်ကြီးကိုလည်း ငါးထပ်သော မုခ်ပတ်တို့ဖြင့် ပတ်လည်ဝိုင်းပြီးလျှင် ကျောက်ညို ဘုရားကိုယ်တော်မြတ်တို့ကို စီတန်း တည်တော်မူသည်။ ထိုနောက်မှ တစ်ဖန် စေတီတော်မြစ်ကြီး၏ ရှေ့တော်တွင် ကျောက်အုတ်တံတိုင်းတို့ဖြင့် ပတ်လည် ရံအပ်သော မဟာရံအတွင်းဝယ် ကြီးစွာသော သိမ်တော်မြတ်ကြီး၊ စေတီတော်ငယ်တို့ရှိသည်။ စေတီတော်ကြီးအတွင်း ဒုတိယအထပ်တော်၌ မဏ္ဍိုင်ငါးခုတို့ကို ဗဟိုပြု၍ ရှင်တော်ဘုရား နုစဉ်အခါက ကျင်လည်ခဲ့ရသော ဘဝတို့ကို ရုပ်လုံးထုထားသည်။ ဟင်္သာကိုးကြိမ် ဖြစ်သည်ကို ပြသည့်အနေနှင့် ဟင်္သာကိုးကောင်ကို ထုလုပ်ထား၍ ကြိုးကြာဘဝ ၁၆ ကြိမ် ဖြစ်သည်ကို ပြသည့်အနေနှင့် ကြိုးကြာရုပ် ၁၆ ကောင် ထုလုပ်ထားလေသည်။ ယင်းဖြစ်တော်ပေါင်းအရုပ်များကို ဒုတိယအထပ် လက်ယာဘက် အောက်ဆုံးတန်းမှ စ၍ တွေ့နိုင်သည်။ ထိုရုပ်တုများနောက် နာယတံ၊ ဗိဿနိုး စသော ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ နိပါတ်တော်လာ ဇာတ်ရုပ်တို့ကိုလာ်းကောင်း အထောင်အသောင်းမက ထုလုပ်ထားလေသည်။ ငါးထပ်သောလိုဏ်ဂူအတွင်း၌လည်း နောင်ပွင့်လတ္တံသော ဘုရားရှင်တို့အား ရည်မှန်း၍ ရုပ်တုတော်ပေါင်း ရှစ်သောင်းတို့ကို ထုလုပ်ပြီးလျှင် ဝင်္ကပါ သဏ္ဌာန်ကဲ့သို့ ခရုပတ်စီတန်းလျက် နေရာမဆန့်အောင် တည်ထားသည်။
ရှစ်သောင်းဘုရားသည် အနောက်၊ တောင်၊ မြောက်၊ သုံးဖက်လုံးတွင် မဟာရံ တံတိုင်းများ ပိတ်လျက် ရှိ၍ အရှေ့ဘက်ရှိ တောင်ခြေရင်းမှသာ ဘုရားသို့ဝင်ရန် မုခ်ပေါက်ရှိသည်။ ထိုအရှေ့ဘက် ဝင်ပေါက်သို့လည်း ဘုရား၏တောင်ဘက် ပေ ၂ဝဝဝ ခန့်အကွာ တောင်ခြေရင်းရှိ မုခ်ဦးမှ ဝင်၍တောင်ခြေရင်းတစ်လျှောက် ဖောက်လုပ်ထားသော စောင်းတန်းအတိုင်း သွားမှရောက်သည်။
ခွဆုံရွာ၊ ကျောင်းတောင်
ခွဆုံရွာ၊ ကျောင်းတောင်
ပသယှသုတ်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် လင်ယောက်ျားကို အနိုင် ယူနိုင်သော မာတုဂါမ၏ အားငါးမျိုးကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
စစ်ကုန်းရွာ၊ စစ်ကုန်း
စစ်ကုန်းရွာ၊ စစ်ကုန်း
အပ်
လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း ၁ဝဝဝဝ ကျော်မှစ၍ လူတို့ သည် ငါးအရိုး၊ ကျောက်၊ သံ၊ ကြေးညို တို့ကို အပ်ပြု၍သုံးခဲ့ ကြကြောင်း အထောက်အထားများစွာတွေ့ရှိ့ခဲ့သည်။ အချို့အပ် များသည် အဖျားတွင် နဖားပေါက်ပါ၍ အချို့တွင် အလယ်၌ နဖားပေါက်ပြီးလျှင် အချို့တွင် နဖားပေါက် လုံးဝမပါချေ။ လူတို့သည် အမဲသား၊ ငါးများကို အစားအစာအတွက် လိုက်လံသတ်ဖြတ်ကြရာမှ သားရဲတိရစ္ဆန်များ၏ အရေများကို မိမိတို့ကိုယ်၌ ဖုံးကွယ်လွမ်းခြုံခြင်းအားဖြင့် အအေးဒဏ်မှ ကာကွယ်နိုင်ကြောင်းကို အသိဉာာဏ်ရရှိသွားကြလေသည်။ ထိုအခါမှစ၍ လူတို့သည် တိရစ္ဆာန်များ၏အရေပြား တွင် အပေါက်ဖောက်ပြီး ကြိုးသွင်းချုပ်လုပ်ကာ တိရစ္ဆာန်အရေ ကို ဝတ်ဆင်ကြလေသည်။ ဦးစွာ၌ ဆူးတစ်ခုခုဖြင့်သော်လည်း ကောင်း၊ ချွန်ထက်သော အရိုးတစ်ခုခုဖြင့်သော်လည်းကောင်း အရေပြားတွင်အပေါက်ဖောက်ပြီးမှ လက်ဖြင့်ကြိုးသွင်းသွားလေ သည်။
အိမ်ခြေရွာ၊ ကျွန်းလှမြို့နယ်
အိမ်ခြေရွာ (Einchay)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်၊ ကျွန်းလှမြို့နယ်၊ အိမ်ခြေကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၁၉၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျွန်းလှမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အပ်
နောက် တဖြည်းဖြည်း အသိဉာာဏ် တိုးတက်လာသော အခါ အရေပြားတွင်အပေါက်ဖောက်ရင်း ကြိုးကိုပါတစ်ပါတည်း သွင်းသွားရန် ကြံဆလာကြသည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် သေးသွယ် သောအရိုး သို့မဟုတ် ကျောက်တစ်ခုခုကို အဖျားချွနေ်အောင် ပြုလုပ်၍ အရင်းတွင် အပေါက်ဖောက်ပြီးလျှင် အပေါက်မှကြိုး သွင်းကာ ယင်းအရိုးအပ်ဖြင့် အရေပြားကိုဖောက်ရင်း ချုပ်သွား လေသည်။
ယင်းသို့အားဖြင့် လိုလျှင်ကြံဆ နည်းလမ်းရလာခဲ့လေ ရာ ရှေးခေတ်လူများသည် ပထမဆုံး လက်ချုပ်အပ်များကို တီထွင်နိုင်ခဲ့ကြလေသည်။ ထိုကဲ့သို့သော လက်ချုပ်အပ်မျိုးကို အီဂျစ်၊ ဂရိနှင့် ရောမနိုင်ငံများရှိ ရှေးဟောင်းအပျက်အစီးများကို တူးဖော်သောအခါ အမြောက်အမြားတွေ့ရှိရလေသည်။ ယင်းသို့ မှ နှစ်ပေါင်းများစွာ ကုန်လွန်သောအခါ ခေတ်အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲလာ၍ ယနေ့ ကျွနု်ပ်တို့အသုံးပြုနေသော သံမဏိအပ် ကလေးများ ဖြစ်ပေါ်လာလေသည်။
ယခုခေတ်အသုံးပြုကြသော သံမဏိအပ်ကလေးများကို ပြုလုပ်ရာတွင် အပ်ပြုလုပ်ရန်အတွက် အထူးစီမံထားသော သံမဏိနန်းကြိုးကို အသုံးပြုရ၍ အပ်တစ်ချောင်းဖြစ်ရန် အဆင့် နှစ်ဆယ်မျှ ပြောင်းလဲပြုလုပ်ပေးရလေသည်။ ပထမတွင် သံမဏိနန်းကြိုးမှ အပ်တစ်ချောင်း၏ အလျားနှစ်ဆမျှ အရွယ် ရှိသော အချောင်းကလေးများ ဖြတ်ထုတ်ရသည်။ သံမဏိနန်း ကြိုးများကို ရစ်လုံးများဖြင့်ရစ်ထားသောကြောင့် ဖြတ်ထုတ် လိုက်သော အချောင်းကလေးများသည် အနည်းငယ်ကွေးနေ သည်။ ယင်းတို့ကို ဖြောင့်သွားအောင် အစည်းကလေးများစည်း ၍ နီရဲလာအောင် မီးဖုတ်ရသည်။ တဖြည်းဖြည်း အေးသွား သောအခါ သံပြားပေါ်တွင်တင်၍ အပေါ်မှ သံဒလိမ့်တုံးတစ်ခုခု ဖြင့် ဖိလှိမ့်ပေးရလေသည်။
သံမဏိချောင်းကလေးများ ဖြောင့်စင်းလာသောအခါ ဓားသွေးကျောက်ကဲ့သို့ ကျောက်တုံးတွင် အဖျားနှစ်ဘက်စလုံး ချွန်ထက်အောင်သွေးရသည်။ ထိုကျောက်တုံးသည်လည်နေသဖြင့် သံချောင်းကလေးများကို ကြက်ပေါင်စေးအပြားငယ်တစ်ခုဖြင့် ပတ်၍သွေးရသည်။ သံမဏိချောင်းများကို သွေးပြီးသောအခါ သွေးသည့်နေရာမှအပ်များကို နဖားဖောက်ရန် အရာပေးသည့် ဌာနသို့ စက်ဖြင့်ရွှေ့ပေးသွားလေသည်။ အပ်နဖားအရာများ ပေးရာ၌ သံမဏိချောင်းတစ်ချောင်းလျှင် အပ်နှစ်ချောင်းစာဖြစ်၍ အပ်နဖားရာနှစ်ခု ဆက်လျက်သား မှတ်ချပေးလေသည်။ ထို့ နောက် အပ်နဖားများကို ဖောက်စက်ဖြင့် ဖောက်ပြီးလျှင် သံမဏိချောင်းကို နှစ်ပိုင်းဖြစ်သွားအောင် ချိုးလိုက်လေသည်။ တစ်ဖန် အပ်ထိပ်ကလေးများ ချောမွတ်စေရန် ပြုတ်တူများတွင် တပ်၍ ပြုပြင်ပေးပြီးလျှင် ပြောင်လက်သွားစေရန် အရောင်တင် ပေးရလေသည်။ အားလုံးပြီးစီးသောအခါမှ အပ်အရွယ်အစား အလိုက် စက္ကူများဖြင့်ထုတ်၍ ရောင်းချရန်အသင့်ပြုလုပ်ထား လေသည်။
ယခုအခါ အပ်ချုပ်စက်များကို အသုံးများလာကြပြီဖြစ် သော်လည်း လက်ချုပ်အပ်များကို လုံးဝပစ်ပယ်၍မဖြစ်ချေ။ လက်ချုပ်အပ်များသည် ဆင်းရဲချမ်းသာမရွေး အိမ်တိုင်းတွင် မရှိမဖြစ်သော အိမ်သုံးပစ္စည်းတစ်ခုဖြစ်လေသည်။ လက်ချုပ်အပ်၊ စက်ချုပ်အပ်များအပြင် ဆေးထိုးအပ်၊ ခွဲစိတ်ပြီးပြန်ချုပ်ရာတွင် ဆရာဝန်များသုံးသောအပ်၊ ဇာထိုးအပ်၊ ဓာတ်စက်အပ် စသည်တို့လည်းရှိသေးသည်။
ဇာထိုးအပ်တွင် အပ်နဖားမပါဘဲ အဖျားတွင် ချိတ် ကလေးပါသည်။ ဓာတ်စက်အပ်တွင် အပ်နဖား လုံးဝမပါချေ။ ဆေးထိုးအပ်တွင်မူ အပ်အရင်းမှ အပ်အဖျားအထိ အလယ်အူ ချောင်း၌ တိုးယိုပေါက် အပေါက်ပါသည်။ ခွဲစိတ်ရာ၌သုံးသော အပ်မှာမူ ခပ်ကောက်ကောက်နေ၍ အပ်အရင်းတွင် နဖားပေါက် ပါသည်။ ဓာတ်စက်အပ်မှတစ်ပါး ကျန်အပ်များကို သံမဏိရိုးရိုး ဖြင့် ပြုလုပ်သော်လည်း ဓာတ်စက်အပ်ကိုမူ တန်စတင်ခေါ် ခဲမသေရောသော သံမဏိဖြင့် ပြုလုပ်လေသည်။
လန်ညန်ရွာ၊ မိုးမောက်မြို့နယ်
လန်ညန်ရွာ(Langnyan)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မိုးမောက်မြို့နယ်၊ ဘွမ်တောန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၁၇၇ ဖြစ်သည်။
ကော်ဇော
ပြောင်မြောက်သောလက်မှုပညာတစ်မျိုးဖြစ်သည့် ကော်ဇော ရက်လုပ်ခြင်းသည် အရှေ့တိုင်းသားတို့တီထွင်ခဲ့သည့်လုပ်ငန်း ဖြစ်၍ ယခုတိုင် အရှေ့တိုင်းဖြစ် လက်ရက်ကော်ဇောများ သာလျှင် ဗိုလ်စွဲနေပေသည်။ ချည်မျှင်မှ အဖိုးတန်ကော်ဇော ဖြစ်အောင် အရှေ့တိုင်းသားတို့၏အကြိုက် ရက်လုပ်ထားအပ် သော ကော်ဇောများအကြောင်းကို အောက်တွင်ဖော်ပြထားသည်။
လန်ညန်ရွာ၊ မိုးမောက်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကော်ဇော
ကော်ဇော(Carpet)
ခြေချလိုက်လျှင် မြုပ်သွားမတတ် နူးညံ့လှသည့် မွေးရှည်ကော်ဇောကြီးများကား ရှေးအထက်ထက်မှ စတင်၍ ယနေ့ ထက်တိုင် ဘုရင့်နန်းတော်ကြီးများ၊ သူဌေးသူကြွယ်၊ မင်းစိုးရာဇာတို့၏ အိမ်များတွင် ခမ်းနားထည်ဝါအောင် ကျက်သရေဆောင်သည့်အခင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုမျှမက ပွဲလမ်းသဘင် အခမ်းအနားတို့တွင်လည်း ထိုကျက်သရေဆောင် ကော်ဇောကြီးမျိုးမပါလျှင် ခမ်းနားတင့်တယ်မှုလိုနေသကဲ့သို့ ဖြစ်ချေသည်။
ထိုအသုံးအဆောင် ကော်ဇောကြီးများကို ပါးရှား၊ တူရကီ စသော အာရှနိုင်ငံများတွင် စတင် လုပ်ကိုင်ခဲ့ရာ ယခုထက် တိုင် အရှေ့တိုင်းဖြစ် ကော်ဇောကြီးများကို ယှဉ်ပြိုင်နိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။ ယခုခေတ်တွင် ကော်ဇောများကိုစက်ဖြင့် ရက်လုပ် ကြသော်လည်း သုခုမပညာ လက်မှုလုပ်ငန်းတစ်ခုဖြစ်သော လက်ရက်ကော်ဇောများ၏ တန်ဖိုးမှာ လျော့ကျ နည်းပါးမသွား ဘဲ ပိုမို ကြီးမြင့်လာသေးသည်။
ထိုကော်ဇောလုပ်ငန်းကို အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းအဖြစ် လုပ်ကိုင်ရာ ဒေသများမှာ အိန္ဒိယ၊ ပါးရှား၊ အီဂျစ်၊ တူရကီ၊ အာရှမိုင်းနားနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုလုပ်ငန်းမှာ ကလေးလူကြီးမရွေး လုပ်ကိုင်နိုင်၍ ခေတ်စားသော အိမ်တွင်းမှု လုပ်ငန်းတခုလည်း ဖြစ်သည်။ အရှေ့တိုင်းနိုင်ငံတို့တွင် ဘိုးစဉ် ဘောင်ဆက်မျိုးရိုးစဉ်လာမှ ဆင်းသက်လာသော လုပ်ငန်းဖြစ်ရာ ရှေးကပုံစံအတိုင်း ရက်လုပ်ကြ၍ ထိုအခြေခံပုံစံတွင်မှ ရက်လုပ် သူ၏ ထွင်ဉာဏ်အလိုက် အတွန့်အတက် ကလေးများ ထည့်သွင်းရက်လုပ်သဖြင့် အဆင်ပုံစံချင်းမှာ နယ်ပယ်ဒေသ လိုက်၍ ကွဲပြားကြသည်။
ပန်းပွင့် ပန်းနွယ်များဖြင့် အဆင်ဖော်ထားသော ကော်ဇော မျိုးကို ပါးရှားနိုင်ငံမှ ရက်လုပ်၍ အဝိုင်း၊ လေးထောင့်၊ စကြာ စသည့် အဆင်များ ဖော်ထားသည်ကို တွေ့ရလျှင် ကော်ကေး ရှားနယ်ဖြစ် ကော်ဇောများဟု သိသာနိုင်သည်။ ပါးရှင်း ကော်ဇောအဆင်နှင့် ကော်ကေးရှန်းကော်ဇောအဆင် ၂ မျိုးကို ရောစပ်၍ ရက်လုပ်ထားသော ကော်ဇောမျိုးကို ကူးဒစ္စတန်နယ် ၌ ရက်လုပ်သည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ကော်ဇောများမှာ အလယ်၌ ဒိုင်းပုံ၊ ဘယက်ပုံများ ပါရှိသည်။ မွတ်စလင်များအဖို့ သက်ရှိ သတ္တဝါတို့၏အရုပ်များကို ထည့်သွင်းရက်လုပ်ခြင်း မပြုရန် သူတို့၏ အယူဝါဒက တားမြစ်ထားသည်။ တရုတ်နိုင်ငံဖြစ် ကော်ဇောကြီးများကား လှပတင့်တယ်၍ အဝါ၊ အပြာ၊ အနီ စသည့်တောက်ပသော အောက်ခံ အသွေး အရောင်များပေါ်တွင် စံယူလောက်သည့် အဆင်များ ဖော်ထားသည်။
စက်ရက်ကော်ဇောများသည် အဆင်အသွေးနှင့် အရုပ်ပုံ ပန်းဖော်ရာ၌ အရှေ့တိုင်းဖြစ် လက်ရက်ကော်ဇောကို မမှီနိုင် အောင်ရှိသည်။ လက်ရက်ကော်ဇောတွင် ဘိုးစဉ်ဘောင်ဆက်မှ ဆင်းသက်ခဲ့သော ဆိုးဆေးနည်းများဖြင့်ဆိုးထားသော ချည် မျှင်တို့၏ အသွေးအရောင်များမှာ ဓာတုဗေဒဆိုးဆေးများထက် အသွေးအရာင် နူးညံ့သိမ်မွေ့လှပ၍ ဆေးခိုင်ပြီးလျှင် ကြာရှည် ခံသည်။ ထိုသမားရိုးကျဆိုးဆေးများမှာ အသီးအရွက်တို့မှ ထုတ်ယူသော အရောင်ဆိုးဆေးများဖြစ်ကြသည်။ ရက်လုပ်သည့် ခြည်မျှင်များမှာ သိုးမွေး၊ ကုလားအုပ်မွေး စသည်တို့ဖြစ်ကြ၍ တစ်ခါတစ်ရံ ထိုချည်မျှင်များကို ရွှေချည် ငွေချည်များနှင့် ရောနှောရက်လုပ်ကြသည်။
လက်ရက်ကော်ဇောများ လုပ်နည်းမှာ အရှေ့တိုင်းနိုင်ငံများ၊ ဂရိတ်ဗြိတိန်၊ ဥရောပတိုက်တို့၌ ရှေးအဆက်ဆက်က ရက်လုပ် လာခဲ့သည့် နည်းအတိုင်းပင် လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ကော်ဇောရက် လုပ်သည့် ရက်ကန်းစင်မှာ တိုင်နှစ်တိုင်စိုက်ထူပြီးလျှင် အထက် အောက် တန်း ၂ တန်းကို ကန့်လန့်ချည်ထားသည်။ တိုင်နှစ် တိုင်၏ ကြားနေရာအကျယ်မှာ ကော်ဇောအနံဖြစ်၏။ ထိပ်တန်း နှင့်အောက်တန်း ၂ တန်းပေါ်တွင် သွယ်တန်း၍ တိုင်ချည်များ ကို ဆင်ထားသည်။
ကော်ဇောကို အောက်ဖက်မှစ၍ ဖောက်ချည်သွင်းကာ ကလနားကို ကျစ်လျစ်စွာ ရက်လုပ်ရသည်။ ကလနားအတော် အသင့်ရသည့်အခါမှ ကော်ဇောအဆင်အကွက်ဖော်ရန် ချည်မျှင် များကို တိုင်ချည်တွင် ချည်နှောင်ရသည်။ ထိုသို့ ချည်နှောင် နည်းမှာ ပါးရှင်းချည်နည်းနှင့် တူရကီချည်နည်းဟူ၍ ၂ မျိုးရှိ သည်။ ချည်ရမည့်ချည်မျှင်ကို ၂ လက်မခန့် အပိုင်းကလေး များ ဖြတ်ထားရ၍ တိုင်ခြည် ၂ ပင်တွင် ချည်ရသည်။ ပါးရှင်း ချည်နည်းမှာ တိုင်ခြည် ၂ ပင်ရှိသည့်အနက် ချည်ရမည့် ကြိုးစ ၂ စမှာ တိုင်ခြည်တစ်ပင်စီ၏ ဘေး၌ တစ်စစီထွက်အောင် ချည်ရသည်။ တူရကီချည်နည်းမှာ တိုင်ခြည် ၂ ပင် ကြားထဲ၌ ကြိုးစနှစ်စလုံး တစ်ပြိုင်တည်းထွက်အောင် ချည်သည့်နည်း ဖြစ်သည်။
ပါးရှင်းချည်နည်းမှာ ၁ လက်မစတုရန်းတွင် ချည်မျှင်ကို ပို၍ ချည်နှောင်ထည့်နိုင်သဖြင့် မထုံးမဖြစ်သော ချည်နည်း ဖြစ်၍၊ စိပ်စပ်ကလေး ချည်ထည့်နိုင်ပြီးလျှင် ကော်ဇောမျက်နှာ ပြင်ကို ညှိသည့်အခါ ကပ်၍ ဖြတ်ညှိနိုင်သည်။ ကော်ဇော အမျိုးအစားမှာ ၁ လက်မ စတုရန်း၌ ချည်နှောင်ထည့်နိုင်သော ချည်မျှင်အရေအတွက်အလိုက် အစားစားခွဲခြားထား၍ အနုဆုံး သော ပါရှင်းကော်ဇောမျိုးမှာ ၁ လက်မစတုရန်း၌ ခြည်မျှင်စ ပေါင်း ၆ဝဝ ကျော်မျှ ချည်ထည့်နိုင်လေသည်။
တိုင်ခြည်များတွင် ချည်မျှင်စကလေးများ ချည်ထည့်၍ ခြည်တစ်နံစာ ပြီးဆုံးသွားသောအခါ၌ ဖောက်ခြည် ၂ တန်း မျှကို ပင်ကျော်ပင်ချ ရက်သွင်းရသည်။ ချည်ထည့်ထားသော ချည်မျှင်စကလေးများ ကျစ်လျစ်မြဲမြံသွားအောင် အပေါ်မှ ရက်ထည့်သော ဖောက်ချည်ကိုဘီးဖြင့် ဖြီးချပေးရသည်။ ကော်ဇောပုံစံကို စာရွက်ပေါ်တွင် အကွက်ချပြီးမှ ရက်လုပ်ရ သည်။ အချို့မှာ ပုံစံကို အလွတ်ကျက်မှတ်ထားကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် တစ်တန်းပြီးတစ်တန်း ရက်လုပ်သွား၍ အတော် အတန်ရလာလျှင် လိပ်တုံးလှည့်၍ အောက်ဖက်ကို လိပ်ထား ရသည်။
ပါးရှင်းကော်ဇောနှင့် ယှဉ်ကြည့်လျှင် တူရကီနိုင်ငံ ကော်ဇော များမှာ အနည်းငယ် ကြမ်းသည်။ ပါးရှားနိုင်ငံကော်ဇောရက် လုပ်ရာ ဌာနကြီးများမှာ ကဲမန်၊ ကူးဒစ္စတန်နယ်များဖြစ်ကြ၍၊ အဆင်အသွေး အမျိုးအစားကောင်းသော ကော်ဇောကြီးများကို ရက်လုပ်ကြပြီးလျှင် အမျိုးအစားပေါင်း ၁၄ မျိုးခန့် ပါဝင် သည်။ တူရကီကော်ဇောကြီးများကို အူရှက်နယ်မှ အကြီး အကျယ် ရက်လုပ်၍၊ အာရှမိုင်းနာပြည်နယ် အနှံ့အပြားမှလည်း ထိုကော်ဇောမျိုး ထွက်သည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ မီရာဇပူရ၊ ဗါရာ ဏသီ၊ မတ်ဆလီပတ်တမ်၊ ကသ္မီရ၊ အမ္မရစ်ဆာ၊ ပက်ရှဝါ နယ်များတွင် ရက်လုပ်ကြသော်လည်း ပါးရှင်း ကော်ဇောများ၏ အဆင်အသွေးကို မမှီချေ။ သို့ရာတွင် မတ်ဆလီပတ်တမ်၊ ဗါရာ ဏသီတို့မှထွက်သော ပိုးကော်ဇောများမှာမူ အလွန်လှပ၍ လက်ရာကောင်းလေသည်။
အရှေ့တိုင်းများတွင် စတင်အသုံးပြုသော ပစ္စည်းဖြစ်သည် အလျောက် ကော်ဇောကို ဘုရား၊ ဂူကျောင်း၊ တန်ဆောင်းနှင့် နေအိမ်အဆောက်အအုံတို့တွင် ခင်းကျင်းရန်သာမက နံရံများ တွင် ကာရန် ကန့်လန့်ကာ၊ အိပ်ရာခင်း၊ စောင်နှင့် ဆင်၊ မြင်းကုန်းနှီး ကကြိုးတန်ဆာအတွက်လည်း အသုံးပြုကြသည်။ ဥရောပနိုင်ငံများတွင် အစပထမ၌ အရှေ့တိုင်းမှ ကော်ဇောများ ကို အဖိုးပေး၍ လူကုံထံများ ဝယ်ယူသုံးစွဲခဲ့ကြသော်လည်း အလယ်ခေတ်လောက်တွင် အရှေ့တိုင်းကော်ဇောများကို အတုယူ ရက်လုပ်ကြသည်။ သို့ရာတွင် လုပ်ကိုင်ရာ၌ အချိန်ကြာ၍ အဖိုးကြီးမြင့်လှသဖြင့် အထူးမှာယူသုံးစွဲသူတို့အဖို့သာ ရက်လုပ် ပေးကြသည်။
ချည်မျှင်စကလေးများနှင့် ချည်နှောင်ရက်လုပ်ရသော ကော်ဇောမျိုး မဟုတ်ဘဲ ကန့်လန့်ကာ ရက်သကဲ့သို့ တိုင်ခြည် ဖောက်ခြည်များဖြင့် အဆင်အကွက်ဖော်ကာ ရက်လုပ်သည့် ကော်ဇောမျိုးကိုလည်း စတင်အသုံးပြုကြရာ ထိုကော်ဇောမျိုးမှာ တန်ဖိုး မများလှသည့်အတွက် အသုံးများလာလေသည်။ အခြား အသုံးများ၍ လက်ဖြင့် ရက်လုပ်ရသော ကြမ်းခင်း ကော်ဇော မျိုးမှာ အင်ဂရိန်းခေါ် အရောင် ၂ မျိုးနှင့် တစ်ဖက်လျှင် အရောင်တစ်မျိုးစီ အဆင်ဖော်ထားသော ကော်ဇောများဖြစ် ကြ၏။ ပန်းပုံရုပ်ပုံဖော် ရက်လုပ်နည်းဖြင့် ရက်လုပ်သည့် ကော်ဇောမျိုးမှာ အဆင်အကွက်ဖော်ရာ၌ ခြည်ရောင်အမျိုးမျိုး အတွက် ဘီးလုံး အမျိုးမျိုးထား၍ ရက်လုပ်ရလေသည်။ နောက်နည်းသစ်တစ်ခုမှာ အဆင်ဖော်ရန်အတွက် အရောင် များကို ခြည်မျှင် များ၌ ပထမအဆင်ပေါ် အရောင်ဆိုးပြီးမှ ရက်လုပ်ရ၍ အဆင်အကွက် နေသားတကျရှိစေရန် သတိထား ၍ ရက်လုပ်ရသည့်နည်း ဖြစ်သည်။ ထိုနည်းသစ်ကို ၁၈၃၂ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့သည်။
မြောက်အမေရိကတိုက်မှ နက်ဗဟိုး အင်ဒီးယန်းလူမျိုးတို့ ရက်လုပ်သည့် ကော်ဇောများ၊ စောင်များမှာ အရှေ့တိုင်းဖြစ် ကော်ဇောများနှင့် ယှဉ်ပြိုင်နိုင်သည်။ ထိုလူမျိုးတို့သည်လည်း အရောင်ဆိုးရာ၌ အသီးအရွက်များမှ ထုတ်ယူသောဆိုးဆေး များကို အသုံးပြုကြသည်။
အင်္ဂလန်ပြည်တွင် ကော်ဇောများကို လက်ရက်ကန်းစင် များဖြင့် လုပ်ကိုင်လာရာ ၁၉ ရာစုနှစ်လောက်တွင် ပြင်သစ် လူမျိုး ဂျိုးဇက်ဂျက္ကတ်က ဂျက္ကတ်ရက်ကန်းစင်ကို တီထွင် လိုက်သဖြင့် အတော်အတန် တိုးတက်လာလေသည်။ ထို့ထက်တစ်ဆင့် တိုး၍ ထွင်လိုက်သူမှာ အမေရိကန်ပြည် ထောင်စု ဖော်စတန်မြို့မှ ဆေးကျောင်းသားတစ်ဦးဖြစ်သော အီရက်စတပ် ဗစ်ဂီလို ဆိုသူ ဖြစ်သည်။ ထိုသူသည် ရက်ကန်း စင်များကို ရေနွေးငွေ့အားဖြင့် ရက်လုပ်နိုင်ရန်တီထွင်လိုက်ရာ ထမြောက် အောင်မြင်၍ ကော်ဇောများကို တစ်နေ့လျှင် ၈ ကိုက်မှ ၂၅ ကိုက်အထိ ရက်လုပ်လာနိုင်သည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် တိုးတက်အောင် ပြုပြင်လာခဲ့ရာ စက်ရက်ကော်ဇောလုပ်ငန်း သည် ဥရောပတိုက်တွင် များစွာတိုးတက်ခဲ့လေသည်။
စက်ရက်ကော်ဇော အမျိုးမျိုးတွင် ဗရပ်ဆဲကော်ဇောမှာ အင်္ဂလန်တွင် ရက်လုပ်သော်လည်း ပန်းပုံ ရုပ်ပုံဖော်ရက်နည်းကို စတင်ရက်လုပ်သည့် ဗရပ်ဆဲမြို့ကို အစွဲပြု၍ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုကော်ဇောမျိုးမှာ ပန်းပုံရုပ်ပုံဖော်ရက်သကဲ့သို့ အကွက်ဖော် ရက်လုပ်ထားခြင်းမဟုတ်ဘဲ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အကွင်းလိုက် ဖော်ထားသည့် မွေးပွကော်ဇောမျိုးဖြစ်သည်။ ဝီလတန်ကော်ဇော မျိုးမှာ ဗရပ်ဆဲကော်ဇောမျိုးနှင့် တူသော်လည်း မျက်နှာပြင်ပေါ် မှာ ကွင်းကလေးများကို ဖြတ်ညှိထား၍ ကတ္တီပါသားကဲ့သို့ ရှိသော မွေးရှည်ကော်ဇောမျိုးဖြစ်သည်။
ဝီလတန်ကော်ဇောမျိုးကဲ့သို့ မွေးရှည်ဖြစ်သော်လည်း အရှေ့တိုင်းလက်ရက်ကော်ဇောမျိုးမှာ အက်စမင်စတာ ကော်ဇောမျိုး ဖြစ်သည်။ ဖော်ပြခဲ့သော စက်ရက်ကော်ဇော များ၏ ချွတ်ယွင်းချက်မှာ အရှေ့တိုင်းကော်ဇောများကဲ့သို့ အလိုရှိရာ အရွယ်အစားစားကို မရနိုင်ဘဲ တစ်နံတည်းရှိသော ကော်ဇောလိပ်ထဲမှဖြတ်၍ စပ်ယူရလေသည်။ ထိုချွတ်ယွင်းချက် ကို ကျော်နင်း ရက်လုပ်သောကော်ဇောမျိုးမှာ ရှနီးကော်ဇောများ ဖြစ်သည်။ မွေးရှည်ကော်ဇောမျိုးပင်ဖြစ်ကာ အဆင်အကွက် မဖော်ဘဲ တောက်ပရွှန်းပြောင်သော အသွေးအရောင်များဖြင့် ပိန်းရက်လုပ်ထား၍ ဈေးကြီးပေးကြရသည်။
ကော်ဇောများကို တာရှည်သုံးနိုင်ရန် တံမြက်သိမ်း ဖုံသုတ် စက် (ဓာတ်တံမြက်စည်း)ကို အသုံးပြုနိုင်လျှင်ကောင်းသည်။ ယင်းမရှိလျှင် ကော်ဇောလှည်းတံမြက်စည်းကို သုံးသင့်ပေသည်။ ကော်ဇောများညစ်ပေလာသည့်အခါ စက်မှင်ဘီးကြမ်း၊ ကော်ဇော လျှော်သော ဆပ်ပြာ၊ ရေနွေးတို့ဖြင့် ပွတ်တိုက်လျှော်၍ သွေ့ ခြောက်အောင် လှန်ပေးလျှင် အရောင်များ ပြန်လည် ကောင်း မွန် ရွှန်းပြောင်လာနိုင်သည်။ ကော်ဇောဆိုင်များတွင်လည်း ကော်ဇောများကို မရောင်းမီ ဤကဲ့သို့ပင် လျှော်ပေးလေသည်။ အသုံးမပြုဘဲ ထားသည့်အခါ၌ကား ပိုးမကိုက်စေရန် သတိပြု သင့်လေသည်။ ကော်ဇောတွင် အပေါက်ငယ်များရှိလာလျှင် လျင်မြန်စွာ ဖာထေးပေးသင့်သည်။ ဖာထေးရာ၌ လိမ်မာ ကျွမ်းကျင် ရပေမည်။
ဂျာမနီ၊ ပြင်သစ် စသည့်နိုင်ငံများ၌လည်း ကော်ဇောစက်ရုံ များရှိသည်။ အနောက်တိုင်းနိုင်ငံများ၌ စက်ရက်ကော်ဇော လုပ်ငန်းမှာ တစ်နေ့တခြား တိုးတက် ကြီးပွားလျက် ရှိသော် လည်း အရှေ့တိုင်း လက်ရက်ကော်ဇောများမှာ ယနေ့ထက်တိုင် ဂုဏ်သရေတက်ဖြိုးလျှက်ပင် ရှိသေးသည်။ သို့သော် လက်ရက် ကော်ဇောလုပ်ငန်းသည် အလွန်တစ်ရာ စိတ်ရှည်စွာပြုလုပ်ရ၍ လက်ဝင်လှသည့်လုပ်ငန်းဖြစ်သည့်ပြင် ကုန်ထွက်လည်း နှေး သောကြောင့် ပါးရှားတူရကီးစသည့် မျိုးရိုးစဉ်လာ ပြုလုပ်ခဲ့ကြ သော အိမ်တွင်းမှုလုပ်ငန်းတစ်ရပ်မှာ ယခုအခါ အနောက်နိုင်ငံ ကုမ္ပဏီကြီးများ လက်အောက်ခံလုပ်ငန်းများဘဝသို့ ကျရောက် လျက် ရှိရချေသည်။
အမှတ် (၇၁)အုပ်လေတပ်ရွာ၊ နမ့်စန်မြို့နယ်
အမှတ် (၇၁)အုပ်လေတပ်ရွာ (No. (71)Okelaytat)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ နမ့်စန်မြို့နယ်၊ နမ့်စန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၄၇၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နမ့်စန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၃၂ ဦး၊ မ ၁၉၄၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၈၇၉ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နမ့်စန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မောင်မောင်ကျော် (စည်သူ)
၁၂ နှစ်သား အရွယ်ရောက်သောအခါ မောင်မောင်ကျော်သည် သံတဲအင်္ဂလိပ်ကျောင်း ဆရာမှတ်ထံ ပြောင်းရွှေ့ပညာသင်သည်။ ၁၈၉၂ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့သို့ ထွက်ပြေးခဲ့ရာမှ စိန်ဂျွန်းကောလိပ်၌ ဆက်လက်သင်ကြားသည်။ နှစ်နှစ်ခန့်အကြာ မန္တလေးသို့ ပြန်ခေါ်၍ အင်းထရင့်ခေါ် အတန်းမှ ထွက်ပြီး ၁၈၉၄ ခု၊ နိုဝင်ဘာလတွင် အစိုးရအမှုထမ်းအလုပ်ကို စတင်ဆောင်ရွက်လေသည်။ မန္တလေး ဝန်ရှင်တော်မင်းကြီး (တိုင်းမင်းကြီး) မန္တလေး အရေးပိုင်ရုံး၊ သစ်တောဌာန၊ ဂန့်ဂေါနယ်ပိုင်ရုံး၊ မန္တလေး၊ မေမြို့သစ်တောမင်းကြီးရုံးများတွင် စာရေးအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့၍ ၁၉၀ဝ ပြည့်နှစ်တွင် မြန်မာပြည် သစ်တောကျောင်း၌ တောအုပ် ပဥ္စမအဆင့်နှင့် နှစ်နှစ်တက်ရောက်ရသည်။ အစိုးရအမှုထမ်းသို့ ပထမဝင်ရောက်ရန် ညောင်ရွှေစော်ဘွားကြီး အာစောမောင်က သွင်းပေး၍ မန္တလေး အရေးပိုင်ရုံးသို့ အမှုထမ်းရန် ယင်းတော်ဝန်ကြီး ဦးပေစိက ထောက်ခံပို့ပေးကြောင်းသိရသည်။ ထိုကျောင်းမှ အထက်တန်းအောင် လက်မှတ်နှင့် အစိုးရ ပေးသော ဆုတံဆိပ်များ ရရှိသည်။ ထို့နောက် အမြို့မြို့တွင် ၁၉၁၁ ခု၌ ‘ဂျိန်ဖော့ကရင်’ ဘာသာ စာမေးပွဲအောင်မြင်ရာ ဆုငွေ (၅၀ဝ) ရသည့်ပြင် ထိုစာမေးပွဲမျိုး ပုစ္ဆာထုတ်စာစစ်ဆရာအဖြစ်လည်း လုပ်ကိုင်ရလေသည်။
ထို့နောက် မကြာမီ သစ်တော ဝန်ထောက်ရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ခံရပြီး မြန်မာလူမျိုးထဲမှာ ပထမဆုံး သစ်တောဒီဝီဇံအုပ်ချုပ်ရေး အရာရှိ အဖြစ် မိုးကုတ် ပတ္တမြားနယ်တွင် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။ ထိုမှ ပျဉ်းမနား သစ်တောကျောင်းဆရာကြီးအဖြစ် အလံမြို့(ယခု အောင်လံမြို့ ) သစ်တောဒီဝီဇံ အုပ်ချုပ်ရေး အရာရှိ အဖြစ်၊ သစ်တောဝန် (I.F.S) အဖြစ် အဆင့်ဆင့် ရာထူးများ တိုး၍ တာဝန်ထမ်းဆောင်ပြီးနောက် ၁၉၃၂ ခု၊ မတ်လ၌ အငြိမ်းစားပင်စင်ရိက္ခာယူ၍ မန္တလေးမြို့တွင် နေထိုင်ခဲ့လေသည်။ ဤကဲ့သို့ အလုပ်ဝတ်တရားမှ အနားယူသော်လည်း တိုင်းကျိုးပြည်ကျိုး ဆောင်ရွက်ရေးနှင့် ပတ်သက်၍ မအားမလပ်နိုင်အောင် ရှိခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်အစိုးရလက်ထက် လွှတ်တော်ဖွင့်သည့် အခါမှစ၍ စစ်ကြောင့်ပျက်သုဉ်းသွားသည် အထိ အစိုးရခန့် အထက်လွှတ်တော် အမတ် အဖြစ် ထမ်းရွက်ခဲ့သည်။ မန္တလေးမြို့ ကော်မတီ လူကြီး အဖြစ် မြို့ရွာအကျိုးသယ်ပိုးခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ ခု အင်္ဂလိပ်များ မြန်မာပြည်ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်သောအခါ ဥပဒေပြုအမတ် အဖြစ် ပြန်လည်ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။ ဤသို့တည်ကြည်ဖြောင့်မတ်ဂုဏ်ဒြပ်နှင့် ပြည့်စုံသော မောင်မောင်ကျော်အား မန္တလေးတက္ကသိုလ် အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် နှစ်ပေါင်းများစွာ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ သာသာရေးအဖွဲ့ဖြစ်သော မဟာမုနိ(ရခိုင်ဘုရားကြီး) ရွှေကျီးမြင့်ဘုရား ဘဏ္ဍာတော်ထိန်းအဖွဲ့ဝင်လူကြီး အဖြစ်လည်း ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။
မောင်မောင်ကျော်၏ ထမ်းဆောင်ခဲ့သောဂုဏ်သတင်းများကြောင့် အင်္ဂလိပ်မင်းလက်ထက်တွင် K.S.M,A.T.M ဘွဲ့များ ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် တော်လှန်ရေးအစိုးရကလည်း ‘စည်သူ’ ဘွဲ့ ချီးမြှင့်လေသည်။ ‘စာမညှိုးမှတိုင်းပြည်တိုးမည်’ ကို သိရှိသော စည်သူမောင်မောင်ကျော်သည် မိမိအမှုထမ်းဆောင်စဉ်အခါ မြန်မာစာပေကို အထူးလိုက်စားခဲ့သည်။ ရတု၊ ရကန်၊ အဲ၊ အန်၊ သာချင်း၊ ဆုတောင်းစာ၊ ပျို့၊ ကဗျာ၊ ဧချင်း၊ မော်ကွန်း၊ လူးတား စသည်တို့ကို အရွတ်အဖတ်တွင် ရှေးမူမပျက်စေခြင်းငှာ သင်ကြားရန်အတွက် ‘သုတဝဎုနအသင်း’ ဟူ၍ တည်ထောင်ရာ မောင်မောင်ကျော်ပင်လျင် ဦးစီးနာယက အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ရွှေဘိုအဝေးရောက်မင်း ဦးအောင်ကြီးထံလည်း ၁၂ နှစ်တိုင်တိုင် တစ်နှစ်လျှင် ၂ လ၊ ၃ လခန့် နည်းနာခံယူ သင်ကြားသည်။ ထို့နောက် မန္တလေးမြို့ နှစ်တစ်ရာပြည့် ပွဲတော်အချိန်တွင် ‘မန္တလေးရတနာပုံမြို့တည်နန်းတည်စာတမ်း’ စာအုပ် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ယင်းနောက် စည်သူ မောင်မောင်ကျော်သည် ၁၃၂၆ ခု၊ နှောင်းတန်ခူးလဆန်း ၇ ရက် (ခရစ် ၁၉၆၅ ခု၊ ဧပြီလ ၈ ရက်) ကြာသပတေးနေ့တွင် ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်သည်။ စည်သူမောင်မောင်ကျော်၏ ဇနီး ဒေါ်ခင်ကြည်မှာ ၎င်းင်းမကွယ်လွန်မီ တစ်နှစ်ခန့်စော၍ ၁၃၂၅ ခု၊ တပေါင်းလဆန်း ၁၂ ရက်နေ့ အသက် ၈၃ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန် အနိစ္စရောက်ခဲ့ရလေသည်။ ဒေါ်ခင်ကြည်၏ မျိုးနွယ်မှာ ၁၂၃၆ - ၁၂၄၇ ခုအတွင်း ဘင်္ဂလား ကာလကတ္တားတွင် သံတော်အရာရှိ အဖြစ် ထမ်းရွက်ခဲ့ရသော ကိုယ်စားလှယ်တော် သံအရာရှိ မဟာနေမျိုးစည်သူကျော်ထင်၏ မြေး၊ ကွမ်းရည်တော်ခေါင်း မောင်မောင်ခန့်၏ သမီး ခင်ခင်မြက မွေးသောသမီးဖြစ်သည်။ မောင်မောင်ကျော်သည် အသက် ၂၂ နှစ်အရွယ်၊ ဒေါ်ခင်ကြည်အသက် ၁၇ နှစ်အရွယ်တွင် လက်ထပ်ခဲ့ရာ သမီးကြီးဒေါ်ခင်ခင်အေးနှင့် သား ကလေးဝမြို့ ကျောက်မီးသွေး စီမံကိန်း အုပ်ချုပ်ရေးအရာရှိ ဦးကံညွှန့်တို့ကို ထွန်းကားခဲ့လေသည်။
ကချင်နှစ်ခြင်းခရစ်ယာန်အသင်း
မန္တလေးမြို့တွင်ရှိသော ကချင်တိုင်းရင်းသားများ နှစ်ချင်းခရစ်ယာန်အသင်းတော်ဖြစ်ပြီး ကချင်ပြည်နယ် မြစ်ကြီးနားမြို့တွင်ရှိသော ကချင်နှစ်ချင်း သာသနာပြုအသင်းရဲ့ မန္တလေးအသင်းခွဲဖြစ်သည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက်နေ့တွင် ဓမ္မဆရာ ဦးဇော်အောင်မှ စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၂၇ လမ်း နှင့် ၇၅ လမ်းထောင့်၊ စိတ္တရမဟီရပ်တွင် တည်ရှိသည်။
၂၀ မေ
မေလ၊ (၂၀)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၁၄၀)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၁၄၁)ရက်မြောက်) နေ့ရက် ဖြစ်သည်။ ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၂၂၅) ရက် ကျန်သေးသည်။
မန္တလေးအကျဉ်းထောင်
မန္တလေးအကျဉ်းထောင်ကို အိုးဘိုအကျဉ်းထောင် ဟုလည်း ခေါ်သည်။ မန္တလေးမြို့၊ အောင်မြေသာစံမြို့နယ် မြောက်ပြင်၊ အိုးဘိုရပ်၊ တွင်တည်ရှိသည်။ ယခင်က မန္တလေးအကျဉ်းထောင်သည် နန်းတွင်း၏ အနောက်ဘက်နေရာတွင် တည်ရှိသည်။
ဟင်္သာရွာ၊ ထီးချိုင့်မြို့နယ်
ဟင်္သာရွာ (Hinthar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ ထီးချိုင့်မြို့နယ်၊ ချိတ်သင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၈၈၄၄ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ထီးချိုင့်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရွာသစ်ရွာ၊ စစ်ကုန်း
ရွာသစ်ရွာ၊ စစ်ကုန်း
သက်ကယ်ကျင်းရွာ၊ ဆတ်လည်မျှော်
သက်ကယ်ကျင်းရွာ၊ ဆတ်လည်မျှော်
ပန်ကော် (လားဟူ)ရွာ၊ မက်မန်းမြို့နယ်
ပန်ကော် (လားဟူ)ရွာ (Pangkaw (Larhu))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ မက်မန်းခရိုင်၊ မက်မန်းမြို့နယ်၊ ပန်ယန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၃၂၆၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မက်မန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကသပေါင်းရွာမရွာ၊ ကသပေါင်း
ကသပေါင်းရွာမရွာ၊ ကသပေါင်း
မကြန် (စာရေးဆရာမ)
ဒေါ် ကြန် (၁၉၁၈−၂၀၁၉) သည် မြန်မာလူမျိုး သမိုင်းပညာရှင်နှင့် စာရေးဆရာ ဖြစ်သည်။
ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး
အဖ-ဦးကျော်ထွန်းနှင့် အမိ-ဒေါ်ငွေနှစ်တို့မှ ၁၉၁၈-ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ(၁)ရက်နေ့တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ သံတွဲမြို့၌ မွေးဖွားသည်။ အမည်ရင်းမှာ မကြန်ဖြစ်သည်။ ၁၉၃၅-ခုနှစ်တွင် သံတွဲမြို့ အစိုးရဟိုက်စကူးကျောင်းမှ ဟိုက်စကူးဖိုင်နယ်ခေါ် ဆယ်တန်းကို (က)အဆင့်မှ အောင်မြင်ခဲ့သည်။ သံတွဲမြို့ အစိုးရဟိုက်စကူးကျောင်းတွင်ပင် အလယ်တန်းပြဆရာမအဖြစ် ခေတ္တဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ရခိုင်တိုင်းစာတိုက်ဌာန၊ သံတွဲစာတိုက်နှင့် စစ်တွေစာတိုက်တို့တွင် အထက်တန်းစာရေးအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်။ ၁၉၅၁-ခုနှစ်တွင် ပညာဆက်လက်သင်ယူရန်အတွက် စာတိုက်အမှုထမ်းအလုပ်မှထွက်ခဲ့ပြီးနောက် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်သို့ တက်ရောက်၍ ပညာဆက်လက်ဆည်းပူးခဲ့သည်။ ၁၉၅၄-ခုနှစ်တွင် S. Classခေါ် အထူးတန်းအခွင့်အရေး ရသဖြင့် (၃)နှစ်နှင့် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကိုရရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် အင်္ဂလိပ်စာဌာနတွင် နည်းပြအဖြစ် ၂ နှစ်ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
၁၉၅၆-ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း ကော်မရှင် (နောင် သမိုင်းသုတေသနဦးစီးဌာန)တွင် ကျမ်းပြုအရာရှိအဖြစ် ခန့်ထားခြင်းခံရပြီး အမှုထမ်းရင်း သမိုင်းမဟာဝိဇ္ဇာတန်းကို တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၇-ခုနှစ်မှ ၁၉၅၉-ခုနှစ်အထိ နိုင်ငံသမိုင်းသုတေသန ဦးစီးဌာနတွင် အကြီးတန်းသုတေသနမှူးအဖြစ် အမှုထမ်းစဉ် မြန်မာ့သမိုင်းအထောက်အထားများ ကူးယူစုဆောင်းရေးစီမံကိန်းအရ အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ သွားရောက်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၉-ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ သမိုင်းအထူးပြုနှင့် မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ရသည်။ သမိုင်းကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ ဆရာကြီးဦးကောင်း၏ အားပေးမှုဖြင့် လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက် ဒေါက်တာရီရီနှင့် တွဲ၍ မြန်မာ့သမိုင်းသုတေသန လုပ်ငန်းများကို မမောမပန်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်မှာ ၁၉၇၈-ခုနှစ် အကြီးတန်း သုတေသနမှူးရာထူးမှ အငြိမ်းစားယူသည့်တိုင် ဖြစ်သည်။
အငြိမ်းစားယူပြီး ၁၉၈၂-ခုနှစ်တွင် သမိုင်းကော်မရှင် (သမိုင်းသုတေသနဌာန)တွင် အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် လေးနှစ်ခန့်ဆောင်ရွက်သည်။ ၁၉၈၆ မှ ၁၉၉၁-ခုနှစ်တိုင် အမှတ်(၁) စက်မှုဝန်ကြီးဋ္ဌာနတွင် မြန်မာနိုင်ငံ စက်မှုလက်မှုသမိုင်း ပြုစုရေးအတွက် အကြံပေးပညာရှင်အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၉၁-ခုနှစ်တွင် ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ မြန်မာစာအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ရာ ကွယ်လွန်သည့်တိုင် ဖြစ်သည်။
ဆရာမကြီးမကြန်သည် အမျိုးသားစာပေဆုရွေးချယ်ရေးအဖွဲ့ဝင် မြန်မာ့စွယ်စုံရည်ညွှန်းကျမ်းအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိပြီး မြန်မာစာအဖွဲ့ဦးစီးဌာနတွင်လည်း အချိန်ပြည့် မြန်မာစာအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
လုပ်ဆောင်ခဲ့သော တာဝန်များ
၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် Cultural Award Scheme ဖြင့် ဩစတေးလျနိုင်ငံ မြို့ကြီးများသို့ သွားရောက်လေ့လာခဲ့သည်။ ထို့နောက် သက်ပြည့်အငြိမ်းစားယူပြီး သမိုင်းသုတေသနဦးစီးဌာနမှာပင် အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ၄ နှစ်ဆက်လက်တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ အငြိမ်းစားယူပြီးနောက်တွင်လည်း အမှတ် ၁ စက်မှုဝန်ကြီးဌာနတွင် မြန်မာနိုင်ငံစက်မှုလက်မှုသမိုင်း ၆ အုပ်ကို အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ဝင်ရောက်ရေးသားပြုစုသည်။ ဆရာမကြီးသည် နိုင်ငံသမိုင်း သုတေသနစာတမ်း ကြီးငယ်များ၊ သမိုင်းဆောင်းပါးများနှင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့်ရေးသားသော ဆောင်းပါးများကို များစွာရေးသား ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံသုတေသနအသင်းဂျာနယ်၊ စာပေနှင့်လူမှုရေးသိပ္ပံဂျာနယ်၊ သမိုင်းတံခွန်၊ သမိုင်းသုတေသန စာစောင်၊ ပညာပဒေသာစာစောင်၊ ကလျာ၊ စစ်ပြန်၊ မြဝတီ၊ ငွေတာရီ၊ မိုးဝေ၊ နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည်၊ ဂန္ထဝင်မဂ္ဂဇင်း တို့တွင် ဆောင်းပါးများ၊ စာတမ်းများရေးသားခဲ့သည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသားညီလာခံ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
အသက်(၁၀၀)ပြည့် မွေးနေ့
၂၀၁၈-ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၇)ရက်နေ့တွင် ဆရာမကြီး အသက်တစ်ရာပြည့် မွေးနေ့ပွဲကို ရန်ကုန်မြို့၊ ကုန်သည်လမ်း၊ စာပေဗိမာန်ခန်းမတွင် ကျင်းပပြုလုပ်သည်။ ဆရာမကြီးအား ကြည်ညိုလေးစားသူများက ရာပြည့်သမိုင်း ဒေဝီဟူသော အမည်ဖြင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေ ဂါရဝပြုခဲ့ကြသည်။
ကွယ်လွန်ခြင်း
၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာ (၁၆) ရက်၊ စနေနေ့ ည (၈း၀၀) နာရီခန့်တွင် တိုက်-၅၊ အခန်း-၂၀၂၊ ရတနာမွန်လမ်း၊ ၄-ရပ်ကွက်၊ လှိုင်မြို့နယ်၌ ကွယ်လွန်သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် (၁၀၂)နှစ် ရှိပြီ ဖြစ်သည်။
ဇီးတောရွာ၊ သရက်မြို့နယ်
ဇီးတောရွာ (Zeetaw)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ သရက်မြို့နယ်၊ အလပ်လယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၆၉၄၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အလပ်လယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၈၇ ဦး၊ မ ၁၁၇၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၅၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သရက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကံလှကုန်းရွာ၊ ပင်းတယမြို့နယ်
ကံလှကုန်းရွာ (Kanhlakone)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်းတယမြို့နယ်၊ ပန်းစစ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၇၄၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပန်းစစ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၀၆ ဦး၊ မ ၁၆၅၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၂၆၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်းတယမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အေးမောင် (လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်)
ဒေါက်တာအေးမောင် သည် ရခိုင်လူမျိုး နိုင်ငံရေးသမား တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ရခိုင်နိုင်ငံတော် အချုပ်အခြာအာဏာကျဆုံးခြင်း ၂၃၃ နှစ်မြောက် ဝမ်းနည်းဖွယ် အထိမ်းအမှတ် စာပေဟောပြောပွဲ၌ ဟောပြောချက်များသည် နိုင်ငံတော်အား အကြည်ညိုပျက်စေခြင်းနှင့် နိုင်ငံတော်ပုန်ကန်မှုမြောက်ခြင်း တို့ကြောင့် ထောင်ဒဏ်အနှစ် ၂၀ ချမှတ်ခြင်းခံခဲ့ရသော်လည်း ၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၂ တွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။
အစောပိုင်းဘဝ
ဒေါက်တာအေးမောင်ကို အဖဦးမောင်လှစိန် နှင့် အမိဒေါ်သွင်ညိုဖြူတို့မှ ၁၉၅၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ရသေ့တောင်မြို့နယ် အောင်ဆိပ်ကျေးရွာတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်း ၃ ဦးအနက် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ ရခိုင်လူမျိုး ဖြစ်သည်။ အခြခံပညာကို ရသေ့တောင်မြို့နယ် အထက (၅) နှင့် စစ်တွေမြို့ အထက (၂) တို့တွင် သင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် စစ်တွေ အထက (၂) မှ ဂုဏ်ထူး ၃ ဘာသာဖြင့် ၁ဝ တန်းအောင်သည်။ ရန်ကုန် အင်းစိန်ရှိ တိရစ္ဆာန်မွေးမြူရေးနှင့် ဆေးကုသရေး တက္ကသိုလ်မှ ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၈၁ ခုနှစ်မှစ၍ ၁၉၈၄ ခုနှစ်အထိ မွေးမြူရေးလုပ်ငန်း ကော်ပိုရေးရှင်းတွင် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၄ ခုနှစ်မှစတင်၍ တိရစ္ဆာန် မွေးမြူရေးနှင့် ဆေးကုသရေးဦးစီးဌာနတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
နိုင်ငံရေး လုပ်ကိုင်ခြင်း
၂ဝဝ၉ ခုနှစ်တွင် ဆေးပင်စင်ဖြင့် အငြိမ်းစားယူခဲ့ပြီး ၂ဝ၁ဝ တွင် နိုင်ငံရေးလောကသို့ ဝင်ရောက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲအတွက် ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ရန် ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများ တိုးတက်ရေး ပါတီကို တည်ထောင်ခဲ့ရာမှ စတင်ခဲ့သည်။ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နှင့် ပြည်နယ်လွှတ်တော်ရှိ ကိုယ်စားလှယ်နေရာများ အားလုံးကို ဒေါက်တာအေးမောင်၏ ပါတီက ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး ယင်းရွေးကောက်ပွဲတွင် နေရာ ၄၄ နေရာအနက် ၃၅ နေရာတွင် အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ ဒေါက်တာအေးမောင်သည်လည်း အမျိုးသားလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် အနိုင်ရရှိခဲ့ပြီး ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက်နေ့မှ စတင်ကာ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ရခိုင့်ဦးဆောင်ပါတီ တည်ထောင်ခြင်း
၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ရန်အတွက် ဒေါက်တာအေးမောင်သည် သားဖြစ်သူ ဦးတင်မောင်ဝင်းနှင့် အတူ ရခိုင့်ဦးဆောင်ပါတီကို ၂၀၁၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရခြင်း
၂၀၁၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ရသေ့တောင်မြို့နယ်၊ တောင်ရင်းတိုင်းရပ်ကွက်၊ စေတီယင်္ဂဏကျောင်းတိုက်ဓမ္မာရုံတွင် ပြုလုပ်သည့် ရခိုင်နိုင်ငံတော် အချုပ်အခြာအာဏာကျဆုံးခြင်း ၂၃၃ နှစ်မြောက် ဝမ်းနည်းဖွယ် အထိမ်းအမှတ် စာပေဟောပြောပွဲတွင် ဒေါက်တာအေးမောင်၏ ဟောပြောချက်များနှင့် ပတ်သက်ပြီး နိုင်ငံတော် သစ္စာဖောက်ဖျက် ပုန်ကန်မှု၊ နိုင်ငံတော် အကြည်ညိုပျက်စေမှု၊ မတရားအသင်း အက်ဥပဒေတို့ဖြင့် ဒေါက်တာအေးမောင်အား တရားစွဲဆိုရန် ရခိုင်ပြည်နယ် အစိုးရက ဆုံးဖြတ်ကြောင်း ၂၀၁၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၇ ရက်နေ့ ညနေပိုင်းတွင် ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဇန်နဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့ မွန်းလွဲပိုင်း1:15မိနစ်တွင် စစ်တွေမြို့နယ် ရဲတပ်ဖွဲ့က ဒေါက်တာအေးမောင်အား စစ်တွေမြို့ရှိ နေအိမ်တွင် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။
ယင်းနောက် ရုံးချိန်းပေါင်း ၄၀ ခန့်ဖြင့် ကြားနာစစ်ဆေးပြီး ၂၀၁၉ ခုနှစ် မတ် ၁၉ ရက်တွင် နိုင်ငံတော်ပုန်ကန်မှု ပုဒ်မ ၁၂၂၊ နိုင်ငံတော် အကြည်ညိုပျက်စေမှု ပုဒ်မ ၅၀၅ (ခ) တို့နဲ့ ထောင်ဒဏ်အနှစ် ၂၀ ချမှတ်ခဲ့သည်။ ယင်းနောက် ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်သည့်နေ့မှစ၍ ပြည်သူ့လွှတ်တောက်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဆက်လက်ရပ်တည်ခွင့်မရှိတော့ကြောင်းနှင့် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံထားရခြင်းမှ ပယ်ဖျက်ကြောင်းကြေညာခဲ့သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မေလ ၁၈ရက်နေ့တွင် ကိုယ်ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ်မှ ပယ်ဖျက်လိုက်ပြီး နောင်ရွေးကောက်ပွဲတွေမှာ ဝင်ပြိုင်ခွင့်မရှိကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်မှ ကြေညာခဲ့သည်။ ထိုကြေညာချက်ကို ရခိုင်နိုင်ငံရေးအသိုင်းအဝိုင်းမှ တရားမျှတခြင်းမရှိကြောင်း နှင့် ယင်းကြောင့် နိုင်ငံရေးအရ မလိုလားအပ်သည့် ပြဿနာများ ကြီးထွားလာနိုင်ကြောင်း သုံးသပ်ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။
သို့သော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ၏ ၁၂ရက် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁တွင် ထုတ်ပြန်သည့် ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ဖြင့် ဒေါက်တာအေးမောင်သည် ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။
ခနောင်ရွာ၊ စစ်ကုန်း
ခနောင်ရွာ၊ စစ်ကုန်း
၂၁ မေ
မေလ၊ (၂၁)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၁၄၁)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၁၄၂)ရက်မြောက်) နေ့ရက် ဖြစ်သည်။ ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၂၂၄) ရက် ကျန်သေးသည်။
ကမ်းပိုင်းနားရွာ
ကမ်းပိုင်းနားရွာ
ကတိုး
အမွှေးနံသာအဖြစ် အသုံးပြုသော ပစ္စည်းဖြစ်သည်။ ရေမွှေးဖော်စပ်ရာတွင် အသုံးပြုသည်။ ကတိုးကောင်ဟုခေါ်သော ဒရယ်ဖိုကောင်တစ်မျိုး၏ ဝမ်းတွင်းအကြိတ် တစ်မျိုးမှ ထုတ်ယူသည်။ ထိုဒရယ်မျိုးကို အာရှတိုက်အလယ်ပိုင်း ဟိမဝန္တာတောင်ခြေဒေသတွင် တွေ့ရှိရသည်။ ကြွက်ကတိုးဟူ၍လည်း ရှိသည်။ တချို့အပင်များမှလည်း ကတိုးထုတ်ယူသည်။ ကတိုးအတုများကိုလည်း ဖော်စပ်ကြသည်။
တလန်ဇားရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖလမ်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျောင်းစိန်ရွာ၊ သမ္ဘရာတိုင်း
ကျောင်းစိန်ရွာ၊ သမ္ဘရာတိုင်း
တောင်တန်းကြီးရွာ၊ ကသပေါင်း
တောင်တန်းကြီးရွာ၊ ကသပေါင်း
မြောက်မက်စီဒိုးနီးယားနိုင်ငံ
မြောက်မက်စီဒိုးနီးယားနိုင်ငံ၏ တရားဝင်အခေါ်အဝေါ်မှာ မြောက်မက်စီဒိုးနီးယားသမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ဥရောပအရှေ့တောင်ပိုင်း ဘော်လကန်ကျွန်းဆွယ်ပေါ်တွင် တည်ရှိသော နိုင်ငံဖြစ်သည်။ ယခင် ယူဂိုဆလားဗီးယားနိုင်ငံမှ ပေါ်ပေါက်လာသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်ရေး ကြေညာခဲ့သည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သော်လည်း ၎င်း၏ နာမည်နှင့်ပတ်သက်၍ ဂရိနိုင်ငံနှင့် အငြင်းပွားမှု ရှိသဖြင့် မက်ဆီဒိုးနီးယား ယူဂိုဆလပ် သမ္မတ နိုင်ငံ ဟူသော အမည်ဖြင့် ယာယီညွှန်းဆိုခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
သမိုင်း
ဘီစီ ၄ ရာစုနှစ်ခန့်က မက်ဆီဒိုးနီးယားသည် အင်အားကြီးသောနိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့ပြီးလျှင် ထိုစဉ်က ကမ္ဘာကို သိမ့်သိမ့်တုန်စေခဲ့သော်လည်း ယခုအခါတွင်မူကား ထယ်ထယ်ဝါဝါ မဟုတ်တော့ပေ။ မက်ဆီဒိုနီးယားနယ်သို့ ဘီစီ ၂ဝဝဝ ခန့်တွင် သရေယှန် လူမျိုးတို့ ရောက်ရှိနေထိုင်လာကြသည်။ ထိုနောက် နှစ်ပေါင်း ၉ဝဝ မျှ ကြာသောအခါတွင် ဒိုရီယန်လူမျိုးများ ရောက်လာကြသည်။ ဘီစီ ၄ဝဝ ခုနှစ် မတိုင်မီ ကလေးတွင် ပါးရှင်းလူမျိုးတို့က ထိုနယ်ကို သိမ်းပိုက်ထားခဲ့သော်လည်း တာမရှည်ခဲ့ပေ။ ဘီစီ ၄ ရာစုနှစ်တွင် မက်ဆီဒိုးနီးယားပြည့်ရှင် ဒုတိယမြောက် ဖိလစ်ဘုရင် (ဘီစီ ၃၈၂-၃၃၆)သည် နိုင်ငံကို ချဲ့ထွင်တည်ထောင်ခဲ့ရာ၊ မက်ဆီဒိုးနီးယားနိုင်ငံသည် တသမတ်တည်း တိုးတက်လာခဲ့လေသည်။ သူ၏သားတော် မဟာအလက်ဇန္ဒားသည် ဖခမည်းတော်ကဲ့သို့ပင် နိုင်ငံတော်ကို ချဲ့ထွင်ခဲ့ရာ၊ သူ၏လက်ထက်တွင် မက်ဆီဒိုးနီးယားနိုင်ငံတော်သည် အထွတ်အထိပ်သို့ရောက်၍ ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် ယခုတိုင် ထင်ရှား၏။
ထိုစဉ်က မက်ဆီဒိုးနီးယားနိုင်ငံတော်သည် ဂရိနိုင်ငံတစ်ဝှန်းလုံး၊ မြေထဲပင်လယ် အရှေ့ပိုင်းတစ်ခွင့်နှင့် အာရှတိုက်အတွင်း အိန္ဒုမြစ်အထိ ကျယ်ပြန့်ခဲ့သည်။ အယ်လက်ဇန္ဒာဩဂြရိတ်ဘုရင် လွန်ပြီးနောက်တွင်ကား နိုင်ငံတော်သည် အကွဲကွဲအပြားပြား ဖြစ်သွားလေသည်။ ဘီစီ ၁၄၈ ခုနှစ်တွင် မက်ဆီဒိုးနီးယားသည် ရောမပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သွား၏။ အေဒီ ၃၉၅ ခုနှစ်တွင် မက်ဆီဒိုးနီးယားသည် ဗိုင်ဇင်းတိုင်နိုင်ငံတော်အတွင်း ပါဝင်သွားလေသည်။ ခရစ်နှစ် ၆ဝဝ ပြည့်လွန် နှစ်များတွင် ဆလဗလူမျိုးများ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က မက်ဆီဒိုးနီးယားသည် ဘူဂေးရီးယန်း နိုင်ငံတော်၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ဖြစ်နေခဲ့၍ ၁၃ဝဝ ပြည့်နှစ်လွန် နှစ်များတွင် မူဆားဗီးယန်းနိုင်ငံတော်တွင် ပါဝင်နေခဲ့လေသည်။ ၁၄ဝဝ ပြည့်နှစ်လွန် နှစ်များတွင် တူရကီတို့သည် ထိုဒေသကို သိမ်းယူပြီးလျှင်၊ ၁၉၁၂ ခုနှစ်အထိ သိမ်းပိုက်ထားခဲ့လေသည်။
၁၉ ရာစု နောက်ပိုင်းလောက်တွင် မက်ဆီဒိုးနီးယား နယ်၌နေထိုင်ကြသော ဘူဂေးရီးယန်း၊ ဆားဗီးယန်း (နောင်သော် ယူဂိုဆလဗ်)နှင့် ဂရိလူမျိုးတို့သည် ထိုနယ်ကို သူပိုင်သင့် ငါပိုင်သင့် စသည်ဖြင့် အငြင်းပွားခဲ့ကြ၏။ တူရကီတို့၏ အုပ်စိုးမှုကို အကြိမ်ကြိမ်တော်လှန်ပုန်ကန်ခဲ့သော်လည်း နှိမ်နင်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်ချည်းဖြစ်၏။ ၁၉၁၂ ခုနှစ် ပထမဗော်လကန် စစ်ပွဲတွင် တူရကီတို့ ရှုံးနိမ့်ခဲ့သောကြောင့် မက်ဆီဒိုးနီးယားနယ်ကို ဂရိ၊ ဆားဗီးယားနှင့် ဘူဂေးရီးယား နိုင်ငံတို့ ခွဲဝေယူကြ၏။ ဘူဂေးရီးယားနိုင်ငံသည် အသေးငယ်ဆုံး အစိတ်အပိုင်းကိုရသဖြင့် မကျေနပ်သောကြောင့် နောက်ထပ် နယ်မြေပိုမိုရရှိရေးအတွက် ၁၉၁၃ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယ ဗော်လကန်စစ်ပွဲကို ဆင်နွှဲခဲ့၏။ သို့သော် ဘူဂေးရီးယားသာလျှင် စစ်ရှုံးခဲ့၏။
ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီး ဖြစ်ပွားသောအခါ ဘူဂေးရီးယားသည် မက်ဆီဒိုးနီးယားဒေသမှ နယ်မြေပိုမိုရရှိလိုသောကြောင့် ဗဟိုနိုင်ငံများနှင့် ပူးပေါင်းခဲ့၏။ မက်ဆီဒိုးနီးယားနယ်ကို ဘူဂေးရီးယားက ခေတ္တမျှ သိမ်းပိုက်ထားနိုင်ခဲ့သော်လည်း စစ်ပြီးသောအခါတွင်မူ နယ်နိမိတ်ကို ရှေးအတိုင်းပင် ပြန်လည်သတ်မှတ်ခဲ့၏။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်းကလည်း ဘူဂေးရီးယားသည် မက်ဆီဒိုးနီးယားကို သိမ်းပိုက်ထားနိုင်ခဲ့သော်လည်း ရှေးနည်းအတူ စစ်ကြီးပြီးသောအခါ ပြန်လည် လက်လွှတ်လိုက်ရပြန်၏။
ပထဝီဝင်
မက်ဆီဒိုးနီးယားနယ်သည် ဥရောပတိုက်တောင်ဘက်ရှိ ဗော်လကန်ကျွန်းဆွယ်၏ အလယ်ပိုင်းတွင်တည်၏။ ကျောက်တောင် ထူထပ်သည်။ ဂရိ၊ ယူဂိုဆလားဗီးယားနိုင်ငံနှင့် ဘူဂေးရီးယားနိုင်ငံ သုံးပွင့်ဆိုင်ဆုံရာ၊ ဗာဒါမြစ်ဝှမ်း အောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိလျက် ဂရိ၊ ယူဂိုဆလားဗီးယားနှင့် ဘူဂေးရီးယားနိုင်ငံများတွင် ပါဝင်နေပေသည်။ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်း မိုင် ၂၅,ဝဝဝ ခန့်ဖြစ်၏။ ဂရိပိုင် မက်ဆီဒိုးနားယားသည် စတုရန်းမိုင် ၁၃၃,၃၇ဝ ကျယ်ဝန်း၍ လူဦးရေ ၁,၇၄ဝ,ဝဝဝ မျှ ရှိသည်။ ထိုနယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့မှာ ဆယ်လိုနီးကာ ဖြစ်၏။ ယူဂိုဆလဗ်ပိုင် မက်ဆီဒိုးနီးယားသည် စတုရန်းမိုင် ၁ဝ,၂၃ဝ ကျယ်ဝန်း၍ လူဦးရေ ၁,၁၅၂,ဝဝဝ ရှိသည်။ ရုံးစိုက်မြို့မှာ စကုပ်လျဲဖြစ်၏။ ဘူဂေးရီးယားပိုင် မက်ဆီဒိုးနီးယားမူကား စတုရန်းမိုင် ၁,၅ဝဝ သာကျယ်ဝန်း၍ လူဦးရေ ၃၅၈,ဝဝဝ ရှိပြီးလျှင် ထိုနယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့မှာ ဗလက်ဂို ဗဂရက် ဖြစ်လေ သည်။
စိုက်ပျိုးရေး
မက်ဆီဒိုးနီးယားနယ်သည် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး ထွန်းကားသောနယ်ဖြစ်၍ ဂျုံ၊ ပြောင်း၊ ရိုင်းဂျုံ၊ မြင်းစားဂျုံနှင့် ဆေးပင်တို့ကို စိုက်ပျိုးသည်။ သိုးဆိတ်များကိုလည်း မွေးမြူ သည်။
လူမျိုးများ
မက်ဆီဒိုးနီးယားနယ်တွင် ယခုအခါ နေထိုင်သူတို့မှာ တူရကီ၊ ဘူဂေးရီးယန်း၊ ဂရိ၊ အယ်လဗေးနီးယန်း၊ ရဟူဒီအစရှိသည့် လူမျိုးတို့ဖြစ်၏။ လူဦးရေမှာ ၃ နယ်ပေါင်း ၃၂၅ဝဝဝဝ ခန့် ဖြစ်သည်။
သာယာကုန်းရွာ၊ ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်
သာယာကုန်းရွာ (Tharyarkone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ခန္တီးခရိုင်၊ ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်၊ ဘိုကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၅၁၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အေးသာအောင်၊ ဦး
ဦးအေးသာအောင် သည် ရခိုင်လူမျိုး နိုင်ငံရေးသမား တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ဒုတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်သည်။
ဦးအေးသာအောင်သည် ပဉ္စမတန်းထိ (မြေပုံမြို့) အ.ထ.ကကျောင်း၊ ဆဋ္ဌမတန်းမှ High School Final(အောင်)ထိ ဗဟိုစံပြ အထက်တန်းကျောင်း၊ လသာ အမှတ်(၁) ရန်ကုန် တို့တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၆၉ ခုနှစ် UNLD ခေါ် ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများအဖွဲ့ချုပ်တွင် အတွင်းရေးမှူးတာဝန်၊ ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် CRPP ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီတွင် အတွင်းရေးမှူးတာဝန်၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်တွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်နှင့် ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် UNA ပြည်ထောင်စု တိုင်းရင်းသားမဟာမိတ်အဖွဲ့တွင် သဘာပတိ၊ ရခိုင်အမျိုးသားပါတီတွင် ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်။ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပြစ်ဒဏ် (၂၁) ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းချမှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။
နောင်ခရိုင်ရွာ၊ ဘားအံမြို့နယ်
နောင်ခရိုင်ရွာ(Naungkhayaing)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ ရဲသာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၂၅၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရဲသာကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၈၇၁ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၆၅၈ ဦး နေထိုင်သည်။ ရဲသာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ဇွဲကပင်သဘာဝအပန်းဖြေဥယျာဉ် ရှိသည်။ နည်းပညာတက္ကသိုလ်သည် ၃၅.၁၉ ဧက ကျယ်ဝန်းပြီး ဆရာ/မ ၇၉ ဦး ရှိသည်။ ကျောင်းသား/သူ ၆၀၀ ကျော် ရှိသည်။ ဧက ၄၀ နီးပါးကျယ်သော စိုက်ပျိုးရေးသိပ္ပံ (အလယ်အလတ်ဆင့် စိုက်ပျိုးရေး ပညာပေးသင်တန်းတွင် ဆရာ/မ ၂၀ ကျော်၊ ကျောင်းသား/သူ ၂၀၀ ကျော် ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘားအံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နမ်ဝါခူးရွာ၊ မိုးမောက်မြို့နယ်
နမ်ဝါခူးရွာ(Namwarhku)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မိုးမောက်မြို့နယ်၊ ဘွမ်တောန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၁၇၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကံပျက်ရွာ၊ ကျောင်းတောင်
ကံပျက်ရွာ၊ ကျောင်းတောင်
ဆိပ်ဖူးချောင်ရွာ၊ စစ်ကုန်း
ဆိပ်ဖူးချောင်ရွာ၊ စစ်ကုန်း
ခင်စု၊ မ၊ ရေနံမြေ
ရေနံမြေ မခင်စုသည် စာရေးဆရာမတစ်ဦးဖြစ်သည်။ အဖ ဦးတင်၊ အမိ ဒေါ်ဇွန်းတို့မှ ၁၉၁၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၆ ရက်၌ ရေနံချောင်းမြို့တွင် မွေးဖွားသည်။ ရေနံချောင်းမြို့၊ မန္တလေးကျောင်းတိုက်၊ အမျိုးသားအထက်တန်း ကျောင်းတို့တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ရန်ကုန်ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံ၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင်လည်း ပညာ သင်ကြားခဲ့သည်။
ရေနံချောင်းမြို့တွင် အမျိုးသားကျောင်းဆရာမဖြစ်လည်းကောင်း၊ သခင်မအဖြစ်လည်းကောင်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ၌ ပါဝင်ခဲ့သည်။ မင်းဘူးနယ်မှ နေ၍ အင်္ဂလိပ်အစိုးရကို တော်လှန်ခဲ့သည်။ အာရှလူငယ်ဉာဏဗလစည်းရုံးရေးမှူး၊ ဗ လ စ အမျိုးသမီးဌာနမှူး၊ ဖဆပလ ဗဟိုအမှုဆောင်၊ ထောက်ပံရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီး မြန်မာ့အလင်း ဦးတင်၏ အတွင်းရေး အတွင်းဝန်၊ စာပေဗိမာန်မဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာ အဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ အမျိုးသမီးက စ အမျိုးသမီးဌာနမှူး၊ ဖဆပလ ဗဟိုအမှုဆောင်၊ ထောက်ပံရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီး မြန်မာ့အလင်း ဦးတင်၏ အတွင်းရေး အတွင်းဝန်၊ စာပေဗိမာန်မဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာ အဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ အမျိုးသမီးကလောင်ရှင် မဂ္ဂဇင်းမှာ တော်လှန်ရေးဝတ္ထုတိုဆု ရရှိခဲ့သည်။
မေတ္တာခရီးသည်(၁၉၅၄)၊ ချစ်လင်သက်ထား မောင်ကြီးပွား(၁၉၈၀) စသည့်စာအုပ်များကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
ကိုးကား
လူထုဦးလှ ကွယ်လွန်ခြင်း အမှတ်တရ စာစုများ (၁၉၉၄၊ ဩဂုတ်၊ ပထမအကြိမ်၊ ကြီးပွားရေးစာအုပ်တိုက်)
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသမီး စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ဝန်
ဝန်
ဝန်ဟူသော ဝေါဟာရသည် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် ပါဠိဘာသာ အမည် ဘာရ ကို တိုက်ရိုက်ပြန်ဆို သုံးစွဲထားခြင်းဖြစ်သည်။ ပေတ ဝတ္ထု အဋ္ဌကထာတွင် ရဇ္ဇဘာရံပြည်၏ ဝန်ကို၊ အမစ္စအေမတ်တို့၌ သာရောပတွာ ထားရစ်ခဲ့၍ စသည်ဖြင့်ဖော်ပြပါရှိရာ ဝန် ဟူသည် တိုင်းပြည်၏ တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ရသော အမတ်ဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုနိုင်သည်။ ၅၅၀ ဇာတ်တော်ပါ သလ်လာတိယဇာတ်၌လည်း အလားတူ ပြဆိုသည်။
ဝန်ရာထူးနှင့် ပတ်သက်၍ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုလုနီးပါးအချိန်၌ သိကြားမင်းအား သီဟိုဠ်ကျွန်းကို စောင့်ရှောက်ရန် အပ်ရာ သိကြားမင်းက ဥပ္ပလပတ္တနတ်သားအား ဝန်ပြု၍ စောင့်ရှောက်စေကြောင်း မဟာဝင်ကျမ်းမဏိကုဏ္ဍလဝတ္ထု၌ တွေ့ရှိရ၏။ မြန်မာ့ရာဇဝင်၌ တွေ့ရှိရ၏။ မြန်မာ့ရာဇဝင်၌မူ ခရစ်နှစ် ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် တပင်ရွှေထီးမင်းက ဒေါဗညားအား လုပ်ကြံစဉ် သမိန်ပရူကို လှေတပ်ဝန်ချုပ်ခန့်အပ်ခဲ့ကြောင်း ဦးစွာတွေ့ရှိရသည်။ ဤသည်မှာ ဝန်ရာထူး၏ အစဖြစ်ကြောင်း လှေသင်းအတွင်းဝန် ဦးချိန်၏ ဝေါဟာရ လိနတ္တဒီပနီ၌ ဖော်ပြထား၏။
ညောင်ရမ်းခေတ်ဦးကာလ ညောင်ရမ်းမင်းတရားကြီးလက်ထက်တွင် အရေးပါသော ဝန်ရာထူးများ အထင်းအရှားရှိနပြေီဖြစ်သည်။ ၂၄ စက်တင်ဘာ ၁၅၉၈ ရက်စွဲပါ ညောင်ရမ်းမင်း အမိန့်တော်၌ မြေနန်းဝန်၊ ရွှေတိုက်ဝန်၊ နန်းကံကျွေးဝန်၊ ငွေခွန်ဝန်၊ ဘဏ္ဍာဝန် စသည့် ရာထူးများကို တွေ့ရှိရ၏။ ထို့အတူ ၁ ဩဂုတ်လ ၁၆၀၃ ရက်စွဲပါ အမိန့်တော်၌လည်း အနောက်ဝန်၊ အိမ်ရှေ့ဝန် ရာထူးများကို တွေ့ရှိရသည်။ ဝန်ကြီး၊ ဝန်ထောက် ရာထူးများကိုမူ သာလွန်မင်းလက်ထက်၌ စတင်ခန့်အပ်ကြောင်း အင်ရုံစာတမ်းက ဆိုသည်။ မြန်မာမင်းများ လက်ထက်တွင် လုပ်ငန်းလိုအပ်ချက်အရ ဝန်ရာထူးများကို ခန့်အပ်ခဲ့ရာ ဝန်အမျိုးအစား အရေအတွက်မှာ ၁၀၀ ဝန်းကျင်ခန့်အထိပင် ရှိသည်။
မြန်မာမင်းလက်ထက်က ရာဇဌာနီမင်းနေပြည်တွင် ဆိုင်ရာအုပ်ချုပ်ထိန်းသိမ်းမှုများမှ တာဝန်ခံအကြီးအမှူး ပြုလုပ်ဆောင်ရွက်ရသူများကို ဝန် ဟူသောအစုတွင် ထည့်သွင်းလေသည်။ ဝန်စုများသည် များသောအားဖြင့် နိုင်ငံအုပ်ချုပ်မှုတွင်မပါ၊ ဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်မှုဝန်စုတွင်သာ သာယာငြိမ်ဝပ်အောင် ဆောင်ရွက်ရသော ပုဂ္ဂိုလ်များဖြစ်သည်။ဝန်စုရများတွင် ဝါရင့်မှသာ ဘွဲ့မည်ရွာစားမြို့စားဖြစ်ရသည်။ရွာစားမြို့စားဖြစ်မှသာ နေရာငါးသွယ်တွင် နေရလေ့ရှိသည်။ ဘွဲ့မည်မြို့စားရွာစားမှာလည်း သာမညနှင့် ရလေ့ရှိသည်မဟုတ်။ နှလုံးရည်ဘက်က ဝန်စုရဖြစ်လျှင် နှလုံးရည်ထက်မြက် ထူးခြားထင်ရှားစွာ ဂုဏ်ထူးရမှာဖြစ်သည်။ လက်ရုံးရည်ဘက်ကဖြစ်လျှင် လက်ရုံးရည်ဘက်က ထက်မြက်ထင်ရှား တစ် ပွဲတစ်လမ်း အမှုထမ်းကောင်းမှ အကြောင်အားလျော်စွာ ဘွဲ့မည် ရွာစား မြို့စား ဖြစ်လေ့ရှိသည်။
ဝန်စုရများ၏ စားကွက် စားလမ်သည် ရွာစားမြို့စားမရသေးလျှင် အုပ်ထိန်းရသူများထံမှ ထုံးစံအတိုင်းရမြဲ စားကွက်စားလမ်းများက ရတန်သမျှနှင့်မျှတစွာ စားရသည်။ ရွာစား မြို့စားရသည့်အခါ ရွာကြီး၊ ရွာလတ်၊ မြို့ကြီး၊ မြို့ငယ်အလိုက် ထိုက်သင့်ရာရသည်။ ဤဓလေ့ကား လစာရန် ပုံစနစ်မပေါ်မီ ရှည်မြင့်စွာအခါက မြန်မာတို့၏ ထုံးစံနိုင်ငံဓလေ့ပင်ဖြစ် သည်။ သဿမေဓ အခွန်တော်ပေါ်ပြီးနောက် တစ်အိမ်လျှင် တစ်ဆယ်နှုန်း ငွေတော်ခွဲသည်မှစ၍ ဝန်တို့အား လစာရန်ပုံပေးသည်။ ဝန်စုရ ဖြစ်ရရုံဖြင့် ပြန်တမ်းကြီးခံစားခွင့် ရသော ဝန်စုရများသည်သာမန် ဝန်စုများထက် အထက်တန်းကျသဖြင့် ကြီးမြင့်သည်။ လွှတ်တော်ဝန်စုများတွင် ပြန်တမ်းကြီးခံ ဝန်စုနှင့် ပြန်တမ်းရိုးခံ ဝန်စုဟူ၍ နှစ်မျိုးခွဲနိုင်သည်။ ကုန်းဘောင်မင်း ၁၁ ဆက်တွင် ပြန်တမ်းကြီး ခံခွင့်ရသော ဝန်စုမှာ -
ရှေးအခါက အင်းဝ ညောင်ရမ်း ၁ဝ ဆက် မင်းတို့လက်ထက်တွင် အမွေဝန်၊ မဟာဒါန်ဝန်၊ ရဲလှေဝန်၊ ကုလားဝန်၊ နန်းကံကျွေးဝန်များလည်း ပြန်တမ်းကြီးခံရသည်ကို အမိန့်တော်ပြန်တမ်းစာ ကိုယ်အမှတ်အသားများ၌ ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်ရလျက်ရှိသည်။ ပြန်တမ်းကြီးခံရသည့်အခါ ဘုရင်မင်းမြတ်၏ ဝန်ခန့်ပြန်တမ်းဖြင့် ခန့်ထားခံရသည်။ ပြန်တမ်းစာကိုယ် ပုံစုံတစ်ခုကို အောက်တွင်ဖော်ပြအပ်သည်။
ရွှေတိုက်ဝန်ခန့် ပြန်တမ်း
'' ဘုန်းတော်ချီ မြဲ၊ လ။ ။ ရွှေတိုက်ဝန်ဆိုသည် အရ၊ ငါ အရှင် ဧကရာဇ်မင်းမြတ်တို့တွင် ရာဇဌာနီ ရွှေပြည်တော်ကြီး အခြံအရံများ သော တိုင်းနိုင်ငံ သင်္ဘောဆိပ်များက ဘို့တော် ခွန်တော် အနဂ္ဃရွှေငွေ အုပ်မျိုးထည်မျိုးမှစ၍ များသောစီးပွားတော် ဘဏ္ဍာတော်ကို နေ့စဉ် လစဉ် ရွှေ ဖဝါးတော်မြတ်အောက်၊ မပြတ်ဆိုင်ရာ တိုက်တော် ကြတော်များမှာ ဆက်သွင်းရသည်။ နေ့စဉ် လစဉ်မပြတ် သုံးဆောင်သည့် အရာများသည်လည်း ရှိသည်။ သို့သွင်းသည်။ သို့သုံးသည်။ အဖိုးထိုက်ရသည်။ အကောင်းအလတ် အညံ့ဖြစ်သည်။ မထွေး မရှက်ခြားနားသိသာ သေချာအောင် မပြတ် ကြည့်ရှုရမည်။ ရွှေတိုက်တော်မှစ၍ အရပ်ရပ် တိုက်တော် ကြတော်များမှာလည်း အရပ်ရပ်သွင်းသည်။ သုံးသည်။ ဘဏ္ဍာတော် အချိန်အရေ အတွက် မည်မျှရှိသည်များကိုလည်း စာရင်းပေးရင်း သေချာအောင် တိုက်စိုးတိုက်စာရေးတို့ကို မပြတ်ဆင့်ဆို၍ မှတ်သားစေ။ သော့ဖနောက်ကို သေ ချာအောင် ထိန်းထားစေ။ တိုက်တော် ကြတော် မည်သို့သွင်းသည်။ သုံးသည်ကိုလည်း နေ့ရက်စွဲမှတ်၍ တိုက်စိုးတို့ကို စာရင်းပေးစေ။ အလုပ်တော်၊ အဆောင်တော်၊ ကျောက် ရွှေ ငွေ ကုန်ရှိလျှင်လည်း စာရင်းနှင့် ရွှေတိုက်ဝန်က ဆက်မြဲဆက်၊ တိုက်စိုး၊ တိုက်စာရေး အဝန်းငယ်သားတို့သည် ဆိုင်ရာ တိုက်တော်များတွင် ညဉ့်နေ့ စောင့်နေစေ။ ဘို့တော် ခွန်တော်သွင်းတို့တွင် ရှေးထုံးစံရှိသည့်အတိုင်း ရွှေတိုက်စာရေး သူဌေးတို့မှာ ရွှေ တိုက်ဝန် ရွှေတိုက်ကြပ်ဆိုင်ရာ ပေးယူစေ။ အချိန်ကျူးလျှင် အတွင်းဝန်တို့မှာ အစီရင်ခံ၍ အတွင်းတော်မြဲတို့နှင့် သွင်းပိတ်သုံးဆောင်စေ။ အလုံး စုံကို သတိဝိရိယပြု မယိုမယွင်း မလစ်ဟင်းရ ဖြောင့်မတ်မှန်ကန်စွာ နှိုး တော်စီရင်'' ယင်းသို့ ဧကရာဇ်မင်းမြတ်၏ ပြန်တမ်းကြီးထုတ်ပြန်ခံရမှ ဝန်တို့သည် ပြန်တမ်းကြီးခံ ဝန်အစုရသည်။
ပြန်တမ်းရိုးခံ ဝန်စုရများတွင် တို့ ဖြစ်လေသည်။
အမှတ် ၁ မှ ၃၇ အထိ ဝန်တို့ကို များသောအားဖြင့် မြန်မာများအားသာ ခန့်လေ့ရှိသော်လည်း အမှတ် ၃၈ မှ ၄၃ အထိ ဝန်တို့ကိုမူ ဆိုင်ရာလူမျိုးအား ခန့်ထားလေ့ရှိသည်။ အထက်ပါ ဝန်စုများအနက် ယွန်းစုဝန်ဆိုသည်မှာ ဇင်းမယ်ပါ လူစုကို လက်နက်ကိုင်ဖွဲ့သော အစုဖြစ်သည်။ ကောင်းဟန်ဝန်ဆိုသည်မှာ ရှမ်းလူမျိုးကို လက်နက်ကိုင်ဖွဲ့သောအစုဖြစ်သည်။ မြေစွန်းဝန်ဆိုသည်မှာ တိုက်ဖွဲ့ရာမပါမဝင် လစ်ဟင်းကြွင်းကျန်သော နောက်မှ ဖြစ်ထွန်းသည့် အစွန်းအစ မြို့ရွာနယ်ပယ်များကို စုစည်းလုံးပေါင်းခန့်ထားသည့် ဝန်ကိုဆို လိုသည်။ ပင်လယ်မြစ်ချောင်းများကို အမှီပြု၍ မြေစွန်းနယ်များ မကြာမကြာ ပြောင်းလဲတတ်သည်။ လမိုင်းပါသော ဝန်များသည် လယ်လုပ်သားများကို အခြေခံပြု၍ အမှုထမ်းဖွဲ့သော ဝန်များဖြစ်သည်။ အရွက်ဝန်ဟူသည်ကား သွေးမစွမ်းသူ အနူ ၁၈ မျိုးနှင့် ရွှေတိုက်စပ်မှ တစ်ပါး အခြားစဏ္ဍာလ လေးစို့၊ အမှုထမ်း၊ ပျဉ်လုပ်စပ် အမှုထမ်းတို့ကို အုပ်ချုပ်သူဖြစ် သည်။ အမွေဝန်သည် ဓမ္မသတ်တတ်ရသည်၊ အမွေပြတ်သင့် ဆက်သင့်ဆုံးဖြတ်ရသည်။ ယခုအခါ အမွေထိန်းစာ ပေးရသူများနှင့် အလားတူသည်။ အောက်မားဝန်မူကား အောက်မားဆင်အစု အမှုထမ်းများကို အုပ်ချုပ်ရသည်။ ဓနက်ပလာဝန်ကမူ ဆင်ကို ကြိုးဖြင့်ကြော့ဖမ်းသော အမှုထမ်းစုကို အုပ်ချုပ်ရသည်။
ဖော်ပြပါ ပြန်တမ်းကြီးခံ၊ ပြန်တမ်းရိုးခံ ဝန်စုများအပြင် သေနတ်ဝန်ဟူ၍လည်း သီးခြားရှိသေးသည်။ သေနတ်ဝန်ရာထူးမှာ အရာကြီးသော်လည်း သီးခြားမခန့်ဘဲ ဝန်ကြီးအရာနှင့် တွဲဖက်ခန့်ထားလေ့ရှိသည်။ ရွှေပြည်သေနတ်အစု ရှိသမျှကို ဆင့်ဆိုအုပ်ချုပ်ရသည်။ ရွှေပြည်သေနတ်ဝန်ကို ရွှေပြည်ဝန်ဟု အလွယ်ခေါ်သော်လည်း ရွှေမြို့တော်ဝန်များနှင့် တခြားစီဖြစ် သည်။ သေနတ်ဝန်ကို သီးခြားခန့်သည့်အခါ ပြန်တမ်းကြီးခံရသည်။ ပြန်တမ်းကြီး မခံရသော အခြားဝန်စုများမှာလည်း ဆိုင်ရာဌာနများကို အုပ်ချုပ်ရန် မှတ်စာစကားချက်အရ သက်ဆိုင်ရာကို လိုက်နာအုပ် ချုပ်ရသည်။ အုပ်ချုပ်ရာပါဌာနက ငယ်သားများကို ဆင့်ဆိုအုပ်ထိန်းရန်၊ စီမံရန်၊ စောင့်ရှောက်ရန် တာဝန်အသီးအသီးရှိကြသည်။ ဝန်များသည် ငယ်သားများ တရားစကားများလျှင် ကြီးသည့်အမှု ငယ်အောင်၊ ငယ်သည်အမှု ပပျောက်အောင် ဆုံးမစီရင်ရသည်။ ရုံးသီးခြား ဆောက်ထားခြင်းမရှိသော အရာရှိများသည် ဆိုင်ရာမှုခင်းကိစ္စ တရားဆုံးဖြတ်ရန် ထိုအရာရှိ၏ အိမ်ဦးတွင်ပင် စီရင်ဆုံးဖြတ်ပိုင်ခွင့်ရသည်။ အိမ်တွင်လည်း အိမ်ဦးဝန်စာရေးကြီးများ ထားမြဲရှိသည်။ တရားရာဇဝတ်မှု ဆုံး ဖြတ်ရန်များသော အရာရှိများသည် အိမ်ဦးခုံခေါ်သောသူများလည်း သီးခြားထားခွင့်ရှိသည်။ ကိုယ်တိုင်လည်း ဆုံးဖြတ်ခွင့်ရှိသည်။ ပြန်တမ်းကြီးခံရသော ဝန်စုရများမှတစ်ပါး အခြားဝန်စုများမှာ ဝန်စုရဖြစ်ရုံနှင့် ပွဲတက်အခမ်းအနားတွင် ပါဝင်ခွင့်မရသေးချေ။ နေရာရပြန်ပါလည်း နေရာကြီးကို ရောက်ခဲသည်။ နေရာမှာလည်း သာမန်သော ဆိုမြဲ အတိုင်းနေရာ ငါးသွယ်ဟူ၍သာ လိုက်နာထင်မှတ်ကြသည်။ နေရာငါးသွယ် မှတစ်ပါး အခြားနေရာများလည်း သီးခြားထားလျက်ရှိလေသည်။
အင်းလျားရှေရွာ၊ ကျွန်းလှမြို့နယ်
အင်းလျားရှေရွာ (Innyarshey)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်၊ ကျွန်းလှမြို့နယ်၊ အိမ်ခြေကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၁၉၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျွန်းလှမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပါဋလိယသုတ်
ဘုရားရှင် ကောလိယမြို့ ဥတ္တရအမည်ရှိသော ကောလိယနိဂုံး၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ပါဋလိယရွာသူကြီး၏ မေးလျှောက်ချက်အရ မြတ်စွာဘုရားသည် “မာယာ”ကို သိသော်လည်း “မာယာဝီ”ပုဂ္ဂိုလ် မဟုတ်ပုံကို ပါဋလိယရွာသူကြီး သိနိုင်လောက်သော မျက်မြင်ဥပမာဖြင့် ရှင်းလင်းမိန့်ကြားတော်မူပြီး “မြတ်စွာဘုရားသည် မာယာကိုလည်းကောင်း၊ မာယာ၏အကျိုးကိုလည်းကောင်း၊ မာယာဝီပုဂ္ဂိုလ်၏ အပါယ ဒုဂ္ဂတိ ဝိနိပါတနိရယ-ဟူသောအကျိုးလည်းကောင်းသိတော်မူပုံ၊ ဒုစရိုက် ၁၀ ပါးကို ပြုလုပ်၊ ပြောဆို၊ ကြံစည်သူများသည် ကွယ်လွန်ပြီးသည်၏အခြားမဲ့၌ အပါယ၊ ဒုဂ္ဂတိ၊ ဝိနိပါတ၊ နိရယ၌သာဖြစ်ရပုံကိုလည်း သိတော်မူပုံကို မိန့်ကြားတော်မူပါသည်။
မင်း နှစ်သက်ကျေနပ်သော ပါဏာတိပါတ၊ အဒိန္နာဒါန၊ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရကို ပြုလုပ်သောသူသည် မင်းကဲ့သို့ စည်းစိမ်ချမ်းသာခံစားရပုံ၊ မနှစ်သက်သော ယင်း ဒုစရိုက်သုံးမျိုးကို ပြုလုပ်သောပုဂ္ဂိုလ်သည် ကွပ်မျက်ခံရပုံကို မြင်ဖူး၊ ကြားဖူးခြင်း ရှိ, မရှိ မေးတော်မူပြီး ယင်းဒုစရိုက်သုံးမျိုးကို ပြုလုပ်သောသူတို့သည် မျက်မှောက် ဘဝ၌သာလျှင် ဒုက္ခ၊ ဒေါမနဿကိုခံစားရ၏ဟုအယူရှိသော သမဏ၊ ဗြာဟ္မဏတို့၏စကား မမှန်ကန်ပုံ၊ ဒုဿီလ၊ မိစ္ဆာပဋိပန္န၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကဖြစ်ပုံ ကြည်ညိုရန်သင့် မသင့် တစ်မျိုးစီ တစ်မျိုးစီမေးမြန်း၍ မိန့်ကြားတော်မူပါသည်။
ပါဋလိယရွာသူကြီးက မိမိ၏အာဝါသထာဂါရ၌တည်းခိုကြသော သမဏ၊ ဗြဟ္မဏတို့၏ မိန့်ကြားခဲ့သော အယူဝါဒများကိုလျှောက်ထားပြီး ယင်းဝါဒများ၌ ယုံမှား တွေးတောမှုဖြစ်ခဲ့ပါကြောင်း၊ ထိုယုံမှားတွေးတောမှုကို ပယ်စွန့်နိုင်ရန် ဓမ္မကိုဟောတော်မူပါရန် လျှောက်ထားပါသည်။
ဓမ္မသမာဓိ၊ စိတ္တသမာဓိရနိုင်သော ကျင့်စဉ်ပဋိပဒါကို ဟောတော်မူပါသည်။ ယင်းကျင့်စဉ်များအတိုင်း ကျင့်သုံးလျှင် ဓမ္မသမာဓိ၊ စိတ္တသမာဓိကိုရရှိပြီး မိစ္ဆာအယူ ယုံမှားတွေးတောမှုကို ပယ်ဖျောက်နိုင်ပုံ သမ္မာအယူဖြစ်ပုံကို အကျယ်တဝင့် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ မှတ်သားဖွယ်ဖွင့်ဆိုချက်များရှိပါသည်။