cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ပါရဂူဘွဲ့ ကြီးကြပ်သူ
အချို့နိုင်ငံများတွင် ပါရဂူဘွဲ့ကြီးကြပ်သူများမှာ ကျောင်းသား၏ စာတမ်းကော်မတီ၊ သို့မဟုတ် ပါရဂူအရည်အချင်းစစ် စာမေးပွဲတွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ကြီးမှူးလေ့ရှိပြီး၊ အချို့နိုင်ငံများတွင်မူ ၎င်းဥက္ကဋ္ဌရာထူးကို အခြားသူတစ်ဦးက ယူရလေ့ရှိသည်။ ပမာအားဖြင့် ဒတ်ခ်ျ ပညာရေးစနစ် (Dutch academic system) တွင် တင်းပြည့် ပါမောက္ခများသာ ကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ လုပ်ခွင့်ရှိ၍ လက်ထောက်ပါမောက္ခတစ်ဦးကို ကြီးကြပ်သူအဖြစ် ရွေးချယ်သော ကျောင်းသားတစ်ဦး၏ ပါရဂူဘွဲ့ကြီးကြပ်သူကို promotor ဟုခေါ်ဆိုပြီး၊ ကော်မတီဥက္ကဋ္ဌကို co-promotor ဟု ခေါ်သည်။ စပိန်ကဲ့သို့သော နိုင်ငံများတွင်မူ ပါရဂူဘွဲ့ ကြီးကြပ်သူသည် ကျောင်းသား၏ အုပ်ထိန်းသူ အကြံပေးအဖြစ် ဆောင်ရွက်နိုင်သော်လည်း စာတမ်း/စာမေးပွဲ ကော်မတီတွင် ပါဝင်ခွင့်မရှိပေ။ ၎င်းကော်မတီကို ပါမောက္ခချုပ်ရုံးမှ သီးသန့် ရွေးချယ်ထားသော ဆရာငါးဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းပြီး၊ ၎င်းဆရာငါးဦးကို ဘွဲ့ယူကျောင်းသား၏ ဌာနမှ စာရင်းတင်သွင်းသည့် ဆရာဆယ်ဦးထဲမှ ရွေးချယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။
ပညာရေး မျိုးရိုးစဉ်ဆက် (academic genealogy) ကို ကျောင်းသား၏ ပါရဂူဘွဲ့ ကြီးကြပ်သူမှ တဆင့် သာမန် မျိုးရိုးအဆက် လိုက်သကဲ့သို့ လိုက်နိုင်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ မိမိ၏ ဘိုးဘွားဘီဘင်တို့ကို မိဘများမှတဆင့် မျိုးရိုးလိုက်နိုင်သကဲ့သို့ ကျောင်းသား၏ "ပညာရေး ဘိုးဘွားဘီဘင်" တို့ကို ပါရဂူဘွဲ့ကြီးကြပ်သူမှတဆင့် မျိုးရိုးဆက်လေ့ ရှိကြသည်။
အိယော - အိဇုရှိဘူတာ
အိယော - အိဇုရှိဘူတာ  (伊予出石駅 အိယော - အိဇုရှိ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အဲဟိမဲခရိုင်၊ အိုးဇုမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဗုဒ္ဓဘာသာ ကလျာဏယုဝ ကုမ္မာရီ အသင်း
ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျာဏယုဝ ကုမ္မာရီအသင်း။ ။ ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်ခန့်က စတင်တည်ထောင်သည်ဟုဆိုသည်။ အချို့က ယင်းအသင်းကို ပုသိမ်မြို့၌ စတင်တည်ထောင်သည်ဟု ဆို၍ အချို့ကမူ ရန်ကုန်မြို့၌ စတင်တည်ထောင်သည်ဟု ဆိုကြ သည်။ အမျိုး၊ ပညာ၊ ဘာသာ၊ သာသနာ ဖွံ့ဖြိုးရေးကို အဓိကထား၍ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ အသင်းဝင်များသည် နိုင်ငံရေးကို ထိထိရောက်ရောက် မဆောင်ရွက်နိုင်ကြသဖြင့် အခြား အသင်းတစ်ခု ဖွဲ့စည်းကြရာတွင် ယင်းအသင်းသည် မကြာမှီ မှေးမှိန် သွားလေသည်။
ဆို့နစ်သည်ထက်ပိုသော
ဆို့နစ်သည်ထက်ပိုသော (슬픔보다 더 슬픈 이야기 ) သည် ၂၀၀၉ ခုတွင် ရုံတင်သော တောင်ကိုရီးယား ရုပ်ရှင်ဖြစ်သည်။ ကဗျာဆရာ ဝန်တေယွန်း၏ ဒါရိုက်တာအဖြစ် ဗွေဆော်ဦးရိုက်သော ဇာတ်ကားဖြစ်ပြီး ကွမ်ဆောင်ဝူး၊ လီဘိုယန်း၊ လီဘုံဆူးတို့ အဓိကဇာတ်ဆောင်အဖြစ် ပါဝင်ကြသည်။ ၂၀၁၈ ခုတွင် ဤဇာတ်ကားကို ယခုအမည်ဖြင့်ပင် ထိုင်ဝမ်က ပြန်ရိုက်သည်။
ဇာတ်လမ်းအကျဉ်း
မိဘမဲ့များဖြစ်သော ကေနှင့် ကရင်တို့မှာ အထက်တန်းကျောင်းတွင် ဆုံသည်။ ကေမှာ ဖခင်ဖြစ်သူ ကင်ဆာရောဂါဖြင့်လွန်သည်နောက် မိခင်က ပညာသင်နိုင်သောငွေပေးကာ ချန်ထားခံရသူ ဖြစ်သည်။ ကရင်မှာ ကျန်မိသားစုဝင်တို့က ကားမတော်တဆကြောင့် တကောင်ကြွက်ဖြစ်သူတည်း။ လေပေးဖြောင့်ကာ ကေ၏အိမ်တွင် စုနေသည်။ ချန်ထားခံရသည်ကို ကြောက်သော ကရင်၏စိတ်ကို သိသဖြင့် ကေသည် သူ၏ မျိုးရိုးလိုက်သော ကင်ဆာရောဂါအကြောင်းကို ထုတ်မပြောခဲ့။ လူကောင်းတယောက်နှင့် လက်ထပ်ရန်သာ အစဉ်တိုက်တွန်းသည်။ နောက် ကရင်က ဆရာဝန် ဂျူဟွန်းကို သဘောကျကြောင်း အသိပေးလာသောအခါ ကေ အသည်းကွဲ၏။ သို့သော် သင့်တော်သောကြင်ဖော်ကို ရှာနိုင်သဖြင့် တဘက်တွင်လည်း ကျေနပ်သည်။ ကရင်အလိုကျ ဂျူဟွန်းနှင့်စေ့စပ်ထားသူ ဂျန်နာကို စေ့စပ်မှုဖျက်ရန် ကေက တောင်းဆိုသည်။ ဂျန်နာက သူ၏ဓာတ်ပုံပြပွဲအတွက် ဓာတ်ပုံအရိုက်ခံလျှင် သဘောတူမည်ဟု ဆို၏။
နောက်ပိုင်းတွင် ကရင်သည် သူရေးသောသီချင်းသည်ကို ကေ ကြိုက်မကြိုက်သိရန် ကေ၏ပစ္စည်းများကို ရှာစဉ် ကေသောက်နေကျဆေးကို တွေ့သည်။ စုံစမ်းရာ ထိုဆေးမှာ ကင်ဆာနောက်ဆုံးအဆင့်လူနာများအတွက် အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ အစောပိုင်းက ကေ၏ဆန္ဒမှာ သူ လူကောင်းတယောက်နှင့်လက်ထပ်ရန်ဟု သိထားသည့်အတွက် ဂျူဟွန်းနှင့် ချစ်ယောင်ပြုသည်။
ဇာတ်သိမ်းတွင် ကရင်သည် ဂျူဟွန်းအားတောင်းပန်ကာ ကေ မသေခင်အထိ အတူသွားနေသည်။ ဂျူဟွန်းက အောက်မေ့ဖွယ်အဆောက်အဦသို့ သွားလည်သည့်အခါ ကင်ဆာနှင့်လွန်သည့် ကေ၊ ကေ သေသည်နောက် မိမိကိုယ်ကို အဆုံးစီရင်သွားသော ကရင်တို့၏ အရိုးပြာအိုးနှင့်ဓာတ်ပုံကို တွေ့ရ၏။
ကျောက်ဆောင်ရွာ၊ ပင်းတယမြို့နယ်
ကျောက်ဆောင်ရွာ (Kyauksaung)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်းတယမြို့နယ်၊ မြေခြားချိုင့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၈၄၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြေခြားချိုင့်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၂၃ ဦး၊ မ ၈၈၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၁၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ဆို့နစ်သည်ထက်ပိုသော
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:၂၀၀၉ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ ကဏ္ဍ:ကိုရီးယား ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ ကဏ္ဍ:ကိုရီးယားဘာသာစကား ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ
ကျောက်ဆောင်ရွာ၊ ပင်းတယမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်းတယမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အောင်မြေ (ရွှေဘို)
ရွှေဘိုမြို့၏ တောင်ဘက် ရွှေဘို မန္တလေးကားလမ်း ဘေးတွင် တည်ရှိသည်။ အလောင်းဘုရား အထွဋ်အထိပ် မရောက်ခင်က ထိုနေရာတွင် ကျားကို သမင်ကလိုက်ခြင်း မြွေကို ဖားကမြိုခြင်း စသည့် နမိတ်များ ပေါ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုစမတ် ပြုကြသည်။ ကိုလိုနီခေတ်တွင် သချိုင်းဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ယခုအခါတွင်မူ သာသနိကနယ်မြေဖြစ်သည်။ စာသင်တိုက်ပေါင်းမြောက်မြားစွာ ရှိသည်။ ကျောင်းထိုင်ဘုန်းကြီးသင်တန်းကျောင်း လည်းတည်ရှိသည်။ ကျောင်းဝင်းအတွင်းတွင် သိကြားမင်းရုပ်တုတစ်ခုရှိ၏။ ထိုသိကြားမင်းရုပ်တု၏ ဘေးတွင် သဲများရှိသည်။ မြို့ခံအများစုသည် ထိုသိကြားမင်းရုပ်တုထား လက်ရစ်သုံးပတ် ပတ်ကာ ထိုသဲများကို(အောင်မြေသဲ) အဆောင်အဖြစ်အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။
ကင်ပွန်းချဉ်ပင်
ရုက္ခဗေဒအလိုအားဖြင့် Acacia concinna ဟုခေါ်သောအပင်မှာ ကင်ပွန်းပင် ဖြစ်သည်။ တရုတ်နိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် အာရှတိုက်၏အပူပိုင်းဒေသဌာနေရင်းပင်ဖြစ်သည်။ ထိုအပင်ကို ကင်ပွန်းချဉ်၊ ဆူးပုပ်ဟုလည်းခေါ်ကြသေးသည်။ မျိုးစိတ်ပေါင်း ၅၅ဝ မျှရှိပြီး ကမ္ဘာ တဝှမ်းလုံးရှိနွေးသောဒေသများတွင် ပေါက်ရောက်လေ့ရှိသည်။ အရွက်များမှာရွက်ပေါင်းဖြစ်သည်။ မွှေးကြိုင်၍ သေးငယ်သော အပွင့်ကလေးများ အပြွတ်လိုက် ပွင့်လေ့ရှိသည်။ အစေ့များ ပါရှိသော အသီးတောင့်များ သီးသည်။ အစေ့များ ရှိရာတွင် အဆစ်သဖွယ်ချိုင့်လျက် ရှိသည်။ ထနောင်းစေးသည် 'အကေးရှားဆင်နီဂေါ' ခေါ် ကင်ပွန်းပင်တစ်မျိုးမှထွက်သော အစေးဖြစ်သည်။ ကင်ပွန်းပင်မျိုးမှ အခေါက်များသည် သားရေနယ်ရာတွင် အသုံးဝင်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကင်ပွန်းပင်ကို အစေ့မှ စိုက်ပျိုးယူကြသည်။ အပင်မှာ နွယ်ယောင်ပင်ယောင်ဖြစ်သည်။ ပင်စည်နှင့် အရွက်တံတို့တွင် ဆူးများရှိသည်။ အရွက်များသည် ရွက်ဆိုင်ထွက်ကြပြီး ရွက်ပေါင်းများဖြစ်သည်။ မန်ကျည်းရွက် လောက်မကြီးကြချေ။ ပင်စည်အရွယ်မှာ ခြေသလုံးအရွယ်၊ ပေါင်လုံးအရွယ်မျှ ရှိသည်။ နွယ်လျှင် အပင်ရှည်တတ်သည်။ အရွက်ကိုစားရသည်။ ကင်ပွန်းသီးကို မြန်မာအမျိုးသမီးများ ခေါင်းလျှော်ရာတွင် အသုံးပြုလေ့ရှိကြသည်။ ဆေးဖက် လည်းဝင်သည်။
အပင်
- ဆူးရှိသောချုံပင်မျိုးဖြစ်၏။ ပင်စည်ပျော့၏။ အစိမ်းရောင် အခက်များပေါ်တွင် နီမှိုင်းသော အစင်းများ ရှိပြီး သေးငယ်သော အဖြူစက်ကလေးများ ဖုံးအုပ်နေသည်။
အရွက်
- နှစ်ခါ ငှက်မွေးရွက်ပေါင်း ဖြစ်သည်။ ၄-၆ လက်မရှည်၍ ရွက်ကလေး ၄-၆ စုံရှိသည်။ ရွက်မြွှာအစုံ ၁၂-၂၀ ရှိသည်။ ရွက်မြွှာများ ရှည်မျောမျောပုံဖြစ်သည်။ ရွက်ရင်း ရွဲ့စောင်းပြီး ရွက်ထိပ်ပိုင်း ဝိုင်း၍ အဖျားချွန်သည်။
အပွင့်
- တစ်ပင်တိုင် ပန်းခိုင်ဖြစ်၍ ပန်းခိုင်၏ အဖျားတွင် စုပြုံ၍ တစ်ပွင့်တည်းကဲ့သို့ ပွင့်သည်။ အဝါ ရောင်ဖြစ်သည်။ အမွေးအနည်းငယ်သာရှိပြီး ပွင့်ညှာမဲ့သည်။ တပေါင်းလမှ ဝါဆိုလအတွင်း ပွင့်သည်။
အသီး
- အသားထူသော အသီးတောင့်ရှည်မျိုး ဖြစ်သည်။ ပြား၍ဖြောင့်သည်။ အစေ့များကြားတွင် အဆစ်များ ဖြစ်နေသည်။ အစေ့ အနက်ရောင်ရှိ၍ နတ်တော်လနှင့် ပြာသိုလတွင် သီးသည်။
မြန်မာ့တိုင်းရင်းဆေးတွင် အသုံးပြုပုံ
မြန်မာဆေးကျမ်းများအလိုအရ ကင်ပွန်းပွင့်သည် ချို၏ ၊ အေး၏ ၊ လေသလိပ်သည်းခြေကို နိုင်သည်။ ကင်ပွန်းရွက်သည် ပူ၏ ၊ ချဉ်၏ ၊ အပူကြောင့်ဖြစ်သော အခိုး အကင်းကို ငြိမ်းစေ၏ ၊ ဝမ်းရပ်ခြင်းကို ပြုတတ်၏။ ကင်ပွန်းသီးသည် ခါး၏ ၊ အေး၏ ၊ အစာကို ကြေညက်စေ၍ ဝမ်းကို သက်စေသည်။
တရော် ကင်ပွန်း
ဒွတ္တဘောင်မင်းကြီးသည် စစ်တိုက်ပြီးပြန်လာသော အခါ ပန်ထွာဘုရင်မ၏တိုင်းပြည်တွင် တစ်ညဝင် အိပ်ခဲ့သည်။ ပန်ထွာဘုရင်မသည် မင်းကြီးဘုန်းကံနိမ့်အောင် မီးနေသည်ထမီနဲ့ရက်လုပ်ထားတဲ့ မျက်နှာသုတ်ပဝါကို မျက်နှာသုတ်ဖို့ပေးခဲ့သည်။ မင်းကြီးသည် ထိုမျက်နှာသုတ်ပဝါကို မျက်နှာသုတ်လိုက် တာဘုန်းနိမ့်ပြီးနဖူးကမှည့်ရှင် ကွယ်ခဲ့လေသည်။ မင်းကြီးလည်း ဘုန်းနိမ့်မှန်းသိပြီး ပြန်လာခဲ့သည်။ လမ်းရောက်တော့ မိုးရွာသည့်အတွက် တရော်ပင် အောက်မှာ မိုးဝင်ခိုခဲ့သည်။ တရော်ကင်းပွန်းက စီးကျလာသော မိုးရေသည် မင်းကြီးအပေါ်ကျပြီး ဘုန်းကျက်သရေ ရှိစေတဲ့မှဲ့ရှင်ဟာ ပြန်ပေါ်လာခဲ့သည်။
မင်းကြီးလည်း တရော်ဟာ ဘုန်းကျက်သရေရှိစေတယ် ဆိုပြီး ဦးခေါင်းဆေးမင်္ဂလာကို မကြာခဏလုပ်ပေးတာကစပြီး မြန်မာဘုရင် အဆက်ဆက်ဟာ တရော်ကင်းပွန်းနဲ့ ဦးခေါင်းဆေးမင်္ဂလာကို ပြုလုပ်တဲ့ အယူအဆ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ကင်းပွန်းသီး၏အာနိသင်က အပုပ်အစပ်နိုင်သည်။ ဘယ်လောက်ပဲ အပုပ်နံ့ နံပါစေ ကင်းပွန်းသီးကို မီးမြှိုက်လိုက်ရင် အပုပ်နံ့အားလုံး ပျောက်ကွယ်သွားသည်။ ထို့ကြောင့် ဦးခေါင်းက အနံ့ကိုပျောက်အောင် ကင်းပွန်းသီးက စွမ်းဆောင်နိုင်ပြီး ဘုန်းကျက်သရေရှိဖို့ကို တရော်က စွမ်းဆောင်ပေးပါသည်။ မြန်မာလူမျိုးများသည် အသုဘပို့ပြန်လာတဲ့အခါ၊ မီးနေသည်အိမ်ကပြန်လာတဲ့အခါတွေမှာ တရော်ကင်းပွန်းကိုအသုံးပြုကြတာ ဒီနေ့အထိပါဖြစ်သည်။
ဥယျာဉ်ရွာ၊ ခင်ဦးမြို့နယ်
ဥယျာဉ်ရွာ (Uyin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ခင်ဦးမြို့နယ်၊ သာဝတ္တိကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၄၈၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ခင်ဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လိုကြွမ်းရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်
လိုကြွမ်းရွာ(Lochum)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းခရိုင်၊ ဖလမ်းမြို့နယ်၊ လိုကြွမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၃၉၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လိုကြွမ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၆ ဦး၊ မ ၁၀၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၃ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖလမ်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အမ်း မှတ်၊ လော့
အင်္ဂလိပ်လူမျိုး နိုင်ငံပြုသုခမိန် လော့အမ်းမှတ်၏ အမည်ရင်းသည် ဝီလျံ ပစ် အမ်းမှတ် ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်- မြန်မာ ပထမစစ်ကို လော့အမ်းမှတ်သည် အိန္ဒိယဘုရင်ခံချုပ် အနေဖြင့် အင်္ဂလိပ်အစိုးရကိုယ်စား ကျေညာခဲ့ရသူဖြစ်သည်။ ပထမအင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲ ပြီးဆုံးသောအခါ အင်္ဂလိပ်အစိုးရတ ို့ရရှိလိုက်သော တနင်္သာရီ နယ်မှ ကျိုက္ခမီမြို့ကို လော့ အမ်းမှတ်အား ဂုဏ်ပြုသောအား ဖြင့် အမ်းမှတ်မြို့ဟု အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် မှည့်ခေါ်ခဲ့လေသည်။ ( ကျိုက္ခမီမြို့။)
ဝီလျံ ပစ် အမ်းမှတ်ကို ၁၇၇၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ဖွားမြင်၍ ဖခင်ဖြစ်သူသည် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဝီလျံ အမ်းမှတ် ဖြစ် သည်။ ၁၇၉၅ ခုနှစ် 0x100သဂုတ်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ဦးရီးဖြစ်သူ ဗြိတိန်နိုင်ငံ စစ်သေနာပတိချုပ် ဂျက်ဖရီး ဗဲရွန်အမ်းမှတ် ကွယ် လွန်သဖြင့် ဒုတိယဗဲရွန်ဘွဲ့ကို ဆက်ခံရရှိသည်။ ဖခင်နှင့် ဦးရီး ဖြစ်သူတို့သည် ဗြိတိသျှကိုလိုနီနယ်ပယ်များတွင် အထက်တန်း အရာရှိ ရာထူးရာခံရှင်များဖြစ်ရကား ဝီလျံ ပစ် အမ်းမှတ်သည် လည်း နိုင်ငံခြားရေးရာများတွင် ငယ်စဉ်ကပင် အကျွမ်းတဝင် ရှိရုံမက စိတ်ဝင်စားမှုလည်းရှိသည်။
၁၈၁၅ ခုနှစ်တွင် နပိုလီယန်စစ်ပွဲများ ပြီးဆုံး၍ အင်္ဂလိပ်အစိုးရတို့ အေးအေးဆေးဆေး ရှိသွားသောအခါ ကန်တုန်မြို့ရှိ အင်္ဂလိပ်ကုန်သည်များထံမှတစ်ဆင့် ကြားသိရ သော အင်္ဂလိပ်အမျိုးသားများအပေါ် တရုတ်မှူးကြီးမတ်ကြီးများ က မတရားပြုမှုသတင်းများအရ အရေးယူဆောင်ရွက်လေသည်။ တရုတ်ဧကရာဇ်ဘုရင် ကီးကင်းထံ ဗြိတိသျှလူမျိုးများခံစားနေရ သည့် မတရားပြုမှုများနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အရေးဆိုဖို့ ပီကင်းမြို့ သို့ လော့အမ်းမှတ်ကို သံအဖြစ်စေလွှတ်သဖြင့် ၁၈၁၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အင်္ဂလန်ပြည်မှ ထွက်ခွာခဲ့ရာ ကန်တုန်မြို့ သို့ ဇူလိုင်လဆန်းတွင် ရောက်ရှိသည်။
ဆင်လူးရွာ၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်
ဆင်လူးရွာ (Sinlu)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်၊ ရေဦးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၅၂၉၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရေဦးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၅၆ ဦး၊ မ ၁၈၃၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၃၈၉ ဦးနေထိုင်သည်။
အမ်း မှတ်၊ လော့
ဝီလျံ ပစ် အမ်းမှတ်ကို ကန်တုန်မြို့မှနေ၍ အငယ် တန်းမှူးမတ်များအားသာ ဆင်းကြိုစေသဖြင့် အမ်းမှတ်သည် ယင်းမှူးငယ်မတ်ငယ်များကို သူ၏အတွင်းဝန်များမှတစ်ဆင့်သာ ဆက်ဆံစကားပြောလေသည်။ ကန်တုန်မြို့တွင် ခေတ္တမျှနေပြီး နောက် တွန်ချောင်မြို့တော်သို့သွားရန် တီယန်ရှင်မြို့သို့ရေလမ်း ခရီးဖြင့် ထွက်ခွာခွင့်ရသည်။ တီယန်ရှင်မြို့မှ တစ်ဖန်တွန်ချောင် မြို့တော်သို့ 0x100သဂုတ်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ထွက်ခွာလာရာ ထိုလ ၂၉ ရက်နေ့တွင်ရောက်သည်။ ဆိုက်ရောက်သည့်နေ့တွင်ပင် တရုတ်ဧကရာဇ် ဘုရင့်ရှေ့တော်သို့ အခေါ်တော်လွှတ်ရာ တစ်ဖက်နှင့်တစ်ဖက် ဆက်ဆံပုံအဆင်မပြေသဖြင့် အမ်းမှတ်က ရှေ့တော်ဝင်ရန် ငြင်းပယ်လိုက်သည်။ ယင်းသို့ ဆက်ဆံမှု အဆင်မပြေဖြစ်သည်နှင့် ထိုနေ့ညနေပိုင်းတွင် တီယန်ရှင်မြို့သို့ ပြန်လည်ထွက်ခွာရန် တရုတ်ဧကရာဇ်ဘုရင်၏ အမိန့်ချမှတ်ခြင်း ကိုခံရသည်။ အပြန်၌မူ ရေလမ်းခရီးဖြင့်မပြန်ပဲ မဟာ တူးမြောင်းကြီးအတိုင်းသွား၍ နာမည်ကျော် မီးလင်းတောင်ကြား ကို ဖြတ်ကျော်ကာ ကန်တုန်မြို့သို့ ပြန်သွားသည်။ ကန်တုန်မြို့ မှ ၁၈၁၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂ဝ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလန်ပြည်သို့ ပြန်လည်ထွက်ခွာခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်ပြည်သို့ မဆိုက်ရောက်မီ နပိုလီယန်ဘုရင် နယ်နှင်ခံရ၍ စံနေရသော စိန်ဟယ်လီနာကျွန်း သို့ ခေတ္တသင်္ဘောကပ်ခဲ့ရာ နန်းကျနပိုလီယန်ဘုရင်နှင့် တစ် ကြိမ်မက တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့ရသည်။
ဆင်လူးရွာ၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဇီးကုန်းရွာ၊ အိပ်ပျက်
ဇီးကုန်းရွာ၊ အိပ်ပျက်
အမ်း မှတ်၊ လော့
၁၈၂၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ပထမစစ်ပွဲ ပြီးဆုံးသော အခါ အင်္ဂလိပ်တို့က အာသံ၊ ရခိုင်နှင့် တနင်္သာရီနယ်များကို ရရှိလိုက်သည်ကို တနင်္သာရီနယ်မှ ကျိုက္ခမီမြို့ကို ဘုရင်ခံချုပ် အမ်းမှတ်အား ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် အမ်းမှတ်မြို့ ဟုမှည့်ခေါ်ခဲ့သည်။ ထိုနှစ်တွင်ပင် အင်္ဂလိပ်အစိုးရက မြန်မာနိုင်ငံနှင့် အချင်းများရာတွင် အောင်မြင်စွာ ဆောင် ရွက်နိုင်မှုကြောင့် ဝီလျံ ပစ် အမ်းမှတ်အား ဒဒအားအမ်းမှတ် အော့ အာရကန်ဒဒ ဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံနှင့် စစ်ပြေငြိမ်းစာချုပ်ချုပ်ဆိုပြီး၍ မကြာမီပင် အိန္ဒိယအနောက်မြောက်ပိုင်းပြည်နယ် တစ်နယ်ဖြစ်သော ဗတ်ပူပြည်နယ်တွင် ငယ်ရွယ်သူစော်ဘွားကလေးအားရာထူးချ၍ အစ်ကိုဝမ်းကွဲတော်သူ ဒူးဂျန်းဆားက ရာထူးလုယူသည့် ကိစ္စ တစ်ရပ်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ထိုကိစ္စနှင့်စပ်လျဉ်း၍ လော့အမ်း မှတ်သည် စစ်တပ်များစေလွှတ်ကာ နန်းလုသူအားနန်းချ၍ စော်ဘွားငယ်ကလေးအား မူလရာထူးတွင်ပြန်လည် တင်ပေးခဲ့ လေသည်။
လော့အမ်းမှတ်သည် အလုပ်အလွန်များသည့်အလျောက် ကောင်းစွာမကျန်းမာသဖြင့် ၁၈၂၈ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဘုရင်ခံချုပ်အဖြစ်မှနုတ်ထွက်ကာ အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ပြန်သည်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံရောက်သည့်အချိန်မှစ၍ နိုင်ငံရေးမှအနားယူခဲ့ရာ ၁၈၅၇ ခုနှစ်တွင် အသက် ၈၄ နှစ်အရွယ်၌ကွယ်လွန်သည်။
အိယောခိဘူတာ
အိယောခိဘူတာ  (伊与喜駅 အိယောခိ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ခိုးချိခရိုင်၊ ဟတတိုင်း၊ ခုရိုရှိအိုမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဝင်းဂိတ်၊ ဗိုလ်ချုပ်
ဗိုလ်ချုပ် အော့ဒ ချား ဝင်းဂိတ် (Orde Charles Wingate; ၁၉ဝ၃-၁၉၄၄)
ဗိုလ်ချုပ် ဝင်းဂိတ်သည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက မြန်မာနိုင်ငံမှ ဂျပန်တပ်များကို တိုက်ထုတ်ရာ၌ အလွန်အရေးပါသော စစ်ဆင်မှုကို ပြုလုပ်ရန်အတွက် 'ချင်းဒစ်' တပ်ဖွဲ့ကို ခေါင်းဆောင်ရသော ဗြိတိသျှဗိုလ်ချုပ်ဖြစ်သည်။ ဝင်းဂိတ်တပ်၏ အမှတ် တံဆိပ်သည် ခြသေ့ၤရုပ်ဖြစ်၍ 'ချင်းဒစ်'ဟူသောအမည်မှာ မြန်မာ 'ခြင်္သေ့' ကို အင်္ဂလိပ်အသံနှင့်ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။
အော့ဒချားဝင်းဂိတ်သည် ၁၉ဝ၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၆ ရက် နေ့တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ နယ်နီတယ်မြို့၌ဖွားမြင်သည်။ ဗိုလ်မှူးကြီးဂျော့ဝင်း ဂိတ်၏သားကြီးဖြစ်၍ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ ဝူး လစ်ချ စစ်တက္ကသိုလ်ကျောင်းတွင် စစ်ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် ဘုရင့်အမြောက်ကြီးတပ်၌ ဝင် ရောက်အမှုထမ်းသည်။ ၁၉၂၈ ခုနှစ်မှ ၁၉၃၃ ခုနှစ်အထိ ဆူဒန်နယ်၌ လည်းကောင်း၊ ၁၉၃၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၃၉ ခုနှစ်အထိ ပါလက်စတိုင်းပြည်၌ လည်းကောင်းစစ်မှုထမ်းခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ပါလက်စတိုင်းပြည်တွင် အမှု ထမ်းစဉ်က ပြောက်ကျားစစ်ဆင်ရေး၌ ထူးချွန်ခဲ့လေသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ဖြစ်ပွားလာသောအခါ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဝေဗယ် သည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းစစ်မျက်နှာတွင် တာဝန်ကျသဖြင့် ဝင်းဂိတ်ကို ပြောက်ကျားစစ်ဆင်ရေးအတွက် ခေါ်ယူခဲ့သည်။ ဝင်းဂိတ်သည် အီသီယိုးပီးယားပြောက်ကျားတပ်ကို ဦးစီး၍ အီတာလျံတပ်များကို တိုက်ခိုက်အောင်မြင် ခဲ့သည်။ တစ်ဖန် ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးဝေဗယ်သည် အိန္ဒိယ နိုင်ငံသို့ ပြောင်းရွှေ့ရလေသည်။
၁၉၄၂ ခု နှစ်ဦးတွင် မြန်မာနိုင်ငံစစ်မျက်နှာ၌ ဂျပန်တို့ အရေး သာလျက်ရှိရာ ဗြိတိသျှတပ်များသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ဆုတ်ခွာခဲ့ရလေသည်။ ထိုအခါ၌လည်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီးဝေဗယ်က ဗိုလ်မှူးချုပ်ဝင်းဂိတ်ကို အိန္ဒိယသို့ ခေါ်ယူ၍ ဗြိတိသျှတပ်သား၊ ဂေါ်ရခါးတပ်သားနှင့် ဘားမားရိုင်ဖယ်တပ်သား တို့ပါဝင်သော ပြောက်ကျားတပ်ကိုဖွဲ့စည်းစေသည်။ ထိုသို့အားဖြင့် 'ချင်း ဒစ်' တပ်ဟူ၍ပေါ်ထွက်လာလေသည်။
၁၉၄၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဝင်းဂိတ်၏ ပြောက်ကျားတပ် သည် ချင်းတွင်းမြစ်ကိုဖြတ်ကျော်၍ ဂျပန်စစ်ကြောင်းနောက်ပိုင်းသို့ ဝင် ရောက်လာပြီးလျှင် တံတားများကိုချိုးဖျက်ခြင်း၊ မီးရထားလမ်းကို ဖျက်ဆီး ခြင်း၊ ဂျပန်တို့၏ရိက္ခာနှင့် လက်နက်သိုလှောင်ရာဌာနများကို ဖျက်ဆီးခြင်းဖြင့် ဂျပန်တပ်ဦးကိုတန့်သွားစေသည်။ ဝင်းဂိတ်တပ်အတွက် လက်နက်များကို လေကြောင်းမှချပေးခဲ့ရာ မြန်မာနိုင်ငံကို ပြန်လည်စစ်ဆင်တိုက်ခိုက်ရေး၌ ထိုနည်းသည် ထိရောက်နိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိရလေသည်။ ဝင်းဂိတ်သည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ ပြန်သွားပြီးနောက် ဝန်ကြီးချုပ်ချာချီနှင့်အတူ အမေရိကန် သမ္မတ ရူးဇဗဲ့နှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးရန် ကနေဒါနိုင်ငံ ကွီဗက်မြို့သို့ လိုက်ပါ ခဲ့ရသည်။
၁၉၄၄ ခုနှစ်၊ မတ်လအလယ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ဝင်းဂိတ်သည် ယခင် ကထက် အင်အားကြီးမားသော 'ချင်းဒစ်'တပ်ကိုဦးစီး၍ မြန်မာနိုင်ငံအထက် ပိုင်းတစ်နေရာ၌ ခြေကုတ်စခန်း တစ်ခုတည်ရန် ရောက်ရှိလာသည်။ ယခု အကြိမ်တွင် လီဒိုလမ်းမှ ကုန်းကြောင်းခရီးဖြင့်ဝင်ရောက်မည့် တပ်သားများ မှတစ်ပါး ကျန်တပ်သားတို့ကို လေကြောင်းဖြင့်ပို့ဆောင်ခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ် ဝင်းဂိတ်သည် မိမိ၏ 'ချင်းဒစ်'တပ်များကို စီမံခန့်ခွဲနေခိုက် ၁၉၄၄ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ခေတ္တပြန်ခဲ့ရာ၌ စီးလာသောလေ ယာဉ်ပျံသည် တောင်နှင့်တိုက်မိ၍ပျက်စီးသဖြင့် အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ရလေသည်။
ဝင်းဖောင့်
ဝင်းဖောင့် သည် ASCII စနစ်တွင် Myanmar Character များ ထည့်ထားသော ဖောင့်စနစ်ဖြစ်သည်။ Unicode မြန်မာစာစနစ် မပေါ်ခင်က အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
ဝင်ရိုးစွန်းစူးစမ်းရှာဖွေခြင်း
ဝင်ရိုးစွန်းစူးစမ်းရှာဖွေခြင်း (polar exploration) ဆိုသည်မှာ ကမ္ဘာမြေ၏ မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းဒေသဖြစ်သော အာတိတ်စက်ဝိုင်းနှင့် တောင်ဝင်ရိုးစွန်းဖြစ်သော အန္တာတိကစက်ဝိုင်းဒေသတို့အား စူးစမ်းရှာဖွေသည့် လုပ်ငန်းစဉ်ဖြစ်သည်။ သမိုင်းကြောင်းအရဆိုလျှင် စူးစမ်းလေ့လာသူများသည် ဤဝင်ရိုးစွန်းဒေသများသို့ ခက်ခဲကြမ်းတမ်းသည့် ခရီးစဉ်များကို ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျထွက်ရှိကြ၍ ခြေကျင်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း စွပ်ဖားများဖြင့်သော်လည်းကောင်း စူးစမ်းသွားလာခဲ့ကြသည်။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် ဤစူးစမ်းရှာဖွေခြင်းများကို ဂြိုဟ်တုဓာတ်ပုံများဖြင့် အောင်မြင်စွာ ပြုလုပ်နိုင်ကြပြီဖြစ်သည်။
အာတိတ်ဒေသ စူးစမ်းခြင်းများ
အော့တားသည် အာတိတ်စက်ဝိုင်းအတွင်းရှိ ပင်လယ်ဖြူကို ဦးစွာ ပထမတွေ့ရှိသူဖြစ်သည်။ အီရစ်ဆိုသူမှာ သူ့ထက်ပင်နှံ့စပ်သော နော်ဝေးလူမျိုးတစ်ဦးဖြစ်၍ သူသည် ဂရင်းလန်းကျွန်းကြီးကို ၉၈၃ ခုနှစ်တွင် တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ထိုသတင်းများသည် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးသို့ ပျံ့နှံ့သွားပြီးနောက် စွန့်စားလိုသူများ ပေါ်ထွက်လာကြတော့၏ ။ ဂျာမနီ၊ ဩစတြီးယား၊ အီတလီ၊ နော်ဝေး၊ အင်္ဂလန်၊ ပေါ်တူဂီ၊ အမေရိကန်၊ ရုရှား၊ ဆွီဒင်နိုင်ငံတို့မှ အသီးအသီးထွက်ပေါ်လာပြီးလျှင် အစိုးရကသော်လည်းကောင်း၊ တိုင်းသူပြည်သားများကသော်လည်းကောင်း စရိတ်ကြေးငွေ ထောက်ပံ့ခဲ့ကြသည်။
ထိုသို့ စွန့်စွားသွားရောက်ကြသူများစွာပေါ်ထွက်လာခဲ့ကြသည့်အနက် ထင်ရှားသူများအား အစဉ်အတိုင်းဖော်ပြရမည်ဆိုလျှင် အယ်လိဇဘက် ဘုရင်မလက်ထက်၌ မာတင်ဖရိုးဗစ်ရှားသည် ဝင်ရိုးစွန်းဒေသများသို့ သွားရောက်စဉ် အမေရိကတိုက်၏ အာတိသမုဒ္ဒရာဘက်တွင် ပင်လယ်အော် သစ်တစ်ခုကို တွေ့ရှိခဲ့၍ ထိုပင်လယ်အော်ကို သူ၏အမည်ဖြင့် ဖရိုးဗစ်ရှား ပင်လယ်အော်ဟု ခေါ်တွင်စေခဲ့သည်။
ထို့နောက်တွင် ဒိန်းမတ်လူမျိုး ဗဲရင်း၊ အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ဒေးဗစ်ဗက်ဖင် နှင့် ဟင်နရီဟဒ်ဆန်တို့ဖြစ်ကြလေသည်။ ဟဒ်ဆန်သည် ဟဒ်ဆန်ပင်လယ်အော်ကို တွေ့ရှိခဲ့ပြီး ထိုပင်လယ်အော်သည်လည်း ၎င်း၏အမည်တွင်ခဲ့သည်။ ထိုအခါက မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းအထိ ပေါက်ရောက်ခြင်းမရှိကြသေးသော်လည်း ဝင်ရိုးစွန်းအရပ်ဟုခေါ်သည့် အာတိတ်စက်ဝိုင်း ဒေသအတွင်းသို့လည်းကောင်း၊ အနီးအနားသို့လည်းကောင်း ပေါက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။ သို့ရာတွင် ဗဟုသုတနည်းပါးခြင်း၊ သိပ္ပံပညာထွန်းကားခြင်း မရှိသေးသည့်အပြင် သင်္ဘောများကိုလည်း သွားရမည့်ခရီးဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိအောင် တည်ဆောက်နိုင်ခြင်းမရှိသေးသဖြင့် အသွားအလာမှာ အလွန်ခက်ခဲလေသည်။
ဤသို့ အခက်အခဲများကြား၌ပင် ကပ္ပတိန် ဂျွန်ရော့စ ဆိုသူသည် ဗူးသိယကျွန်းဆွယ် အနောက်ဘက်ကမ်း၌ရှိသော မြောက်ဘက်သံ လိုက်ဝင်ရိုးစွန်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဆာဂျွန်ဖရန်ကလင်သည် အနောက်မြောက်ဖြတ်လမ်းကိုရှာဖွေရန် သုံးနှစ်တိုင်တိုင် ဆင်းရဲဒုက္ခအမျိုးမျိုးနှင့်ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပြီးနောက် ဗူးသိယန်ကမ်းခြေ၌ပင် သင်္ဘောပျက်၍ ဇာတ်သိမ်းခဲ့၏။
ပေပင်ဆိပ်ရွာ၊ ဘားအံမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘားအံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝင်ရိုးစွန်းစူးစမ်းရှာဖွေခြင်း
အာတိတ်ဒေသ စူးစမ်းခြင်းများ
ထို့နောက် ကပ္ပတိန်ရောဗတ်မက္ကလျူး ခေါင်းဆောင်သောအဖွဲ့သည် ဗန့်ကုန်းမြေဒေသအနီးတွင် သင်္ဘောပျက်၍ ရေခဲပြင်ပေါ်၌ မျောပါသွားရာ နောက်တစ်သုတ်ရှာဖွေစွန့်စားသူများက ကယ်ဆယ်နိုင်ခဲ့သဖြင့် အသက်ချမ်းသာရာရပြီးလျှင် ၁၈၅၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့၏။ သူသည် သင်္ဘောခရီးစဉ်ဖြင့် မဟုတ်စေကာမူ အနောက်မြောက်ဖြတ် လမ်းကိုတွေ့ရှိခဲ့ကာ ရေခဲပြင်ပေါ်မှ တစ်စိတ်တစ်ဒေသအားဖြင့် ဖြတ်၍လာခဲ့ကြရသောကြောင့် သူ၏စွန့်စားမှုကိုချီးကျူးသည့်အနေဖြင့် ရွှေဒင်္ဂါးပေါင် ၁ဝ,ဝဝဝ နှင့်တကွ ဆာဘွဲ့ ချီးမြှင့်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။
ဤသည်တို့ကား ၁၉ ရာစုနှစ်အတွင်း စွန့်စားရှာဖွေမှုများဖြစ်လေ သည်။ ထို့နောက် ဥရောပတိုက် မြောက်ဘက်စွန်းနယ်များနှင့် ဆိုက်ဗီးရီး ယားနယ်များသို့ ရှာဖွေကြပြီးလျှင် စဗစ်ဗားဂျင်း၊ ဖရန့်ဂျိုးဇက်လန်၊ နိုဗယာဇင်းမလယားကျွန်းများ၏ မြေပုံကြမ်းများကို ရေးဆွဲနိုင်သည့်အခြေသို့ပင် ရောက်ရှိခဲ့၏။ မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းသို့ရောက်ရန် စွန့်စားသူများအနက် ရှေးဦးစွာထင်ရှားသူမှာ နော်ဝေးလူမျိုး သိပ္ပံပညာရှင် ဖရစ်တယော့နန်းဆန်ဖြစ်သည်။
ရေခဲတုံးများ ဖိညှပ်ခြင်းခံနိုင်၍ ရေခဲပြင်နှင့်တွေ့က သင်္ဘောကို အလိုအလျောက်ရေပေါ်သို့ ပေါ်တက်လာအောင် နည်းသစ်ထွင်၍ နန်းဆန် သည် သင်္ဘောတစ်စင်းတည်ဆောက်ပြီးနောက် ၁၈၉၃ ခုနှစ်တွင် ဆိုက်ဗီးရီးယားနယ်မြေ၏ မြောက်ဘက်၌ရှိသော ရေခဲပြင်ဒေသသို့အဖော် ၁၃ ယောက်နှင့်အတူ ထွက်ခွာသွားရာ သုံးနှစ်တိုင်တိုင် ရေခဲထဲတွင်မျောပါလျက် ရှိခဲ့သည်။ အာရှကမ်းခြေမှ အာတိတ်သမုဒ္ဒရာကိုဖြတ်၍ မျောပါလာသော သစ်တုံးများသည် နောက်ဆုံး၌ ဂရင်းလန်းကျွန်းနှင့်ဥရောပတိုက်အကြား မြောက်အတ္တလန္တိတိသမုဒ္ဒရာသို့ ရောက်လာသည်ကိုထောက်သဖြင့် ၎င်း၏သင်္ဘောသည်လည်း မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းသို့ရောက်သွားလိမ့်မည်ဟု ဒေါက်တာနန်းဆန် တွေးဆချက်မှာ မှန်ကန်သောတွေးဆချက်ဖြစ်သော်လည်း သူတို့၏သင်္ဘောသည် မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းသို့ရောက်အောင် မျောပါ၍မသွားသဖြင့် ထင်ကြေးနှင့် မကိုက်ဘဲဖြစ်ခဲ့၏ ။ ထို့ကြောင့် ဒေါက်တာနန်းဆန်သည် သင်္ဘောကိုထားခဲ့ပြီး အဖော်တစ်ယောက်ကိုခေါ်ကာ ဝင်ရိုးစွန်းကိုရှာဖွေရန် ထွက်ခွာခဲ့သည်။ ဝင်ရိုးစွန်းသို့မရောက်သော်လည်း မြောက်လတ္တီတွဒ် ၈၆ ဒီဂရီ ၁၄မိနစ် အရပ်သို့တိုင်အောင် ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထို့ထက် မိနစ် ၂ဝ ခန့်တိုး၍ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၈၆ ဒီဂရီ ၃၄ မိနစ်သို့ရောက်ခဲ့သူများမှာ နောက်လေးနှစ်အကြာတွင်သွားရောက်သော အဗ ရုဇီးမြို့စား ခေါင်းဆောင်သည့် အီတာလျံလူမျိုးအဖွဲ့ဖြစ်သည်။
ဇွဲနပဲဖြင့် ဆက်လက်ရှာဖွေကြသူများအနက် ဆွစ်လူမျိုး မီးပုံးပျံသမား အက်(စ)အေအန်ဒရီး ဖြစ်သည်။ နန်းဆန်သင်္ဘောလွှင့်သွားပြီးနောက် လေးနှစ်မျှအကြာ ၁၈၉၇ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် သူသည် အဖော်နှစ်ယောက်နှင့်အတူ စပစ်ဗားဂျင်းကျွန်းမှ မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းသို့မှန်းဆကာ မီးပုံးပျံဖြင့်တက်လေ၏။ သို့သော် ထိုလူစု၏ အကြောင်းကို နှစ်ပေါင်း ၃ဝ ကျော် ကြာမြင့်သည့်တိုင်အောင် မကြားရတော့ဘဲ ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင်မှ ဝှိုက်ကျွန်းပေါ်မှ သူတို့၏ အရိုးစုအကြွင်းအကျန်များကိုသာ တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။
အမေရိကန်လူမျိုး ရောဗတ်ပီယားရီသည် ၁၈ နှစ်တိုင်တိုင် ကြိုးစားခဲ့ပြီးနောက် နောက်ဆုံးတွင် လိုအပ်သောပန်းတိုင်သို့ ကောင်းစွာရောက်ရှိခဲ့ပြီးလ ၁၉ဝ၉ ခုနှစ်တွင် မိမိနေရင်းဌာနသို့ ပြန်နိုင်ခဲ့လေသည်။ သို့သော် အခြားအမေရိကန် တစ်ဦးဖြစ်သူ ဒေါက်တာအက်(ဖ)အေကွတ် ဆိုသူက မိမိသည်ပီယာရီထက် တစ်နှစ်ကျော် အလျင်စော၍ မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းသို့ရောက်ခဲ့ကြောင်း ပြောဆိုလေသည်။ သို့ရာတွင် နောက်ဆုံး၌ ပီယာရီ၏ ရောက်ရှိခြင်းကိုသာ အသိအမှတ်ပြုခဲ့ကြသည်၊
အန္တာတိတ်ဒေသ စူးစမ်းခြင်းများ
တောင်ဝင်ရိုးစွန်းရှိရာ အန္တာတိတ်ဒေသကား ဥရောပတိုက်နှင့် များစွာကွာလှမ်းသည့်အပြင် ပြင်းထန်ဆိုးရွားလှသော ရာသီဥတုရှိခြင်းကြောင့် တစ်ကြောင်း၊ အလွန်မြင့်မားသောရေခဲတောင်တန်းကြီးများ ဝိုင်းရံကာဆီးလျက်ရှိခြင်းကြောင့်တစ်ကြောင်း တောင်ဝင်ရိုးစွန်းသို့ ရုတ်တရက် မရောက်နိုင်ဘဲရှိခဲ့၏။ ၁၇၇၂ ခုနှစ်မှစ၍ ရှာဖွေခဲ့ကြသော ကပ္ပတိန်ဂျိမ်းကွတ်၊ ထို့နောက် အမေရိကန် ရေတပ်ဗိုလ်မှူးကြီး ချားဝီလကီ၊ ထို့နောက် ဆာဂျိမ်းရော့ စသောပုဂ္ဂိုလ်များ၏ စွန့်စားမှုကြောင့် အတော်အတန် ပေါက်ရောက်ခဲ့ကြပြီး ၁၉ ရာစုနှစ် ကုန်လွန်သွားခဲ့သည်။
ထို့နောက် ၁၉ဝ၂ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှ ရေတပ်ဗိုလ်မှူးကြီး ရောဗတ်စကော့ဆိုသူသည် အန္တာတိတ်ကုန်းမြေဒေသပေါ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့လေရာ ထိုဒေသ၌ အလွန်မြင့်မားသော တောင်ကြီးများနှင့် အံ့ဖွယ်ကောင်းလောက်သော ရေခဲမြစ်ကြီး များကိုတွေ့ခဲ့ရသည်။ ခုနစ်နှစ်မျှကြာသော် တောင်ဝင်ရိုးစွန်း နှင့် ၉၇ မိုင်မျှသာဝေးသော နေရာအထိ ဆာအားနက်ရှက်ကယ်လတန် ရောက်ရှိခဲ့သည်။
တောင်ဝင်ရိုးစွန်းသို့ အားမန်ဆင်ရောက်ရှိပုံမှာ ကပ္ပတိန် နန်းဆန် မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းသို့သွားစဉ်က အသုံးပြုခဲ့သော ဖရမ်းသင်္ဘောဖြင့် ရော့ပင် လယ်ရှိ ဝေလငါးပင်လယ်အော်တွင် ဆောင်းခိုပြီးနောက် နွေဦးပေါက်သောအခါ ရိက္ခာထောက်စခန်း သုံးခုချထားကာ တောင်ဝင်ရိုးစွန်းကို ကာဆီး ထားသည့် ပေ ၁ဝဝဝဝ ခန့်မြင့်သော ရေခဲကုန်းပြင်မြင့်ကြီးကို တက်ရောက်ကျော်လွှားပြီး ၁၉၁၁ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် တောင်ဝင်ရိုးစွန်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့လေသည်။ သုံးရက်ကြာမျှ တောင်ဝင်ရိုးစွန်းတွင် ကြည့်ရှုလေ့လာပြီးနောက် နေရင်းဌာနသို့ ပြန်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဝင်ရိုးစွန်းများသို့ သွားခြင်းသည် ခေတ်စားလျက်ပင်ရှိခဲ့သေး၏။
လေယာဉ်ပျံခရီးစဉ်များ
၁၉၂၆ ခုနှစ်၌ အမေရိကန်ရေတပ်အရာရှိ ရစ်ချတ်ဗတ်ဆိုသည် မေလ ၉ ရက်နေ့တွင် စပစ်ဗားဂျင်းကျွန်းမှ မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းသို့ ပျံသန်းရာတွင် အသွားအပြန် မိုင် ၁၆ဝဝ ခန့်ရှိ၍ ၁၅ နာရီခွဲ အချိန်ကြာခဲ့၏။ ထို့နောက် သုံးရက်မျှအကြာတွင် အားမန်ဆင်သည် အီတာလျံလူမျိုးတစ်ဦးမောင်းနှင်သော လေသင်္ဘောဖြင့် မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းသို့ ပျံသန်းပြန်ခဲ့သည်။
၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ကပ္ပတိန်ဆာ ဟျူးဗတ်ဝီလကင် ဆိုသူသည်လည်း မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းသို့ပျံသန်းခဲ့သေး၏။ နိုဗိုင်သည် ၁၉၂၈ ခုနှစ်၊ မေ လ၌ မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းသို့ရောက်ရှိခဲ့သော်လည်း အပြန်ခရီးတွင် လေသင်္ဘောပျက်၍ လူရှစ်ယောက်သေကြေပျက်စီးရ၏။ အားမန်ဆင်နှင့် အဖော်ငါးယောက်တို့သည် ထိုသူများအားလိုက်၍ကယ်ဆယ်ရာတွင် သေဆုံးပျက်စီးရပြန်လေသည်။
အန္တာတိတ်ဒေသရှာဖွေမှုများမှာ ၁၉၂၈ ခုနှစ်မှစ၍ ရှေးကထက် တိုးတက်လာခဲ့ပြီး အမေရိကန်ရေတပ်ဗိုလ်ချုပ်တစ်ဦးဖြစ်သော ရစ်ချတ် ဗတ်ဆိုသူသည် ပေါင်နှစ်သိန်းကျော်အကုန်ခံကာ နှစ်နှစ်တိုင်တိုင် စူးစမ်းရှာ ဖွေခဲ့၏။ ၁၉၂၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ၌ အဖော်သုံးဦးနှင့်အတူ တောင်ဝင်ရိုး စွန်းဒေသပေါ်သို့ လေယာဉ်ပျံဖြင့် မိုင်ပေါင်း ၁၆ဝဝ ခန့်ခရီးကို ၁၉နာရီနှင့်ပျံသန်းခဲ့၏။ သို့ဖြင့် ထိုဒေသ၏မြေပုံအကြမ်းကို ရေးဆွဲနိုင်ခဲ့ပြီး အမေရိကန်နိုင်ငံအတွက် စတုရန်းမိုင် တစ်သိန်းခွဲခန့်ရှိ နယ်ပယ်သစ်များကို သိမ်းသွင်းနိုင်ခဲ့လေသည်။
ကနေဒါနိုင်ငံက မိမိ၏နိုင်ငံ မြောက်ဘက်ကမ်းခြေနှင့် ဝင်ရိုးစွန်း အတွင်းရှိ ကုန်းမြေအားလုံးကို မိမိပိုင်ဆိုင်ကြောင်းနှင့် အခိုင်အမာ ကြေညာခဲ့ ၏။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ဒိန်းမတ်၊ နော်ဝေးနိုင်ငံတို့ကလည်း ကျယ်ဝန်းသောဒေသ အသီးအသီးကို မိမိတို့ပိုင်ဟု ကြေညာကြ၏။ ဤသည်တို့အနက် ရုရှားနိုင်ငံ၏ပိုင်နက်မှာ အကျယ်ဝန်းဆုံးဖြစ်သည်ကို တွေ့ရလေသည်။
၁၉၃၇ ခုနှစ်ကပင် ရုရှားလူမျိုးတစ်စုသည် မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းအနီးတွင် ဝိုင်ယာလက်စကားပြောစက် စခန်းတစ်ခုကိုဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သို့ဖြင့် အာတိတ်သမုဒ္ဒရာ ကမ်းခြေတစ်ဝိုက်သည် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး အမြင်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ စစ်ပရိယာယ်အမြင်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဗဟုသုတဆိုင်ရာ သုတေသနလုပ်ငန်းအမြင်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အရေးကြီးဆုံးဒေသများအနက် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်လာခဲ့လေသည်။
Virtus.pro
Virtus.pro (သို့) Virtus Pro သည်ရုရှား esports အသင်းတစ်သင်းဖြစ်ပြီး Counter-Strike: Global Offensive, Dota 2, World of Tanks နှင့် Starcraft II အစရှိသည့် ဂိမ်းများကို ယှဉ်ပြိုင်ဆော့ကစားသော အသင်းခွဲများလည်းရှိသည်။ ၂၀၁၅ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာတွင် ယင်းအသင်းအတွက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု့ အတွက် ဒေါ်လာ ၁၀၀,၀၀၀,၀၀၀ ကို Alisher Usmanovof's USM Holdings မှရရှိခဲ့သည်။
၂၀၁၅
၁၈ ကြိမ်မြောက် ESEA Season ပွဲကို ဧပြီလတွင် အနိုင်ရခဲ့သည်။ Virtus pro အသင်းသည် ဇူလိုင်လတွင် ကျင်းပသော CEVO Season 7 ပွဲတွင် Natus Vincere အသင်းနှင့် ယှဉ်ပြိုင်ပြီး အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။
အောက်တိုဘာ ၂ ရက်တွင် Virtus pro အသင်းသည် esports team trade union ထဲသို့ ပါဝင်လိုက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။
The International 2015 တွင် အဆင့် ၅-၆ ရခဲ့သည်။
လွိုင်ပေါင်းရွာ၊ နမ့်စန်မြို့နယ်
လွိုင်ပေါင်းရွာ (Loipawng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ နမ့်စန်မြို့နယ်၊ နမ့်လစ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၇၆၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နမ့်လစ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၀၈၂ ဦး၊ မ ၂၉၈၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၀၆၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နမ့်စန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခရုတောရွာ၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်
ခရုတောရွာ (Khayutaw)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်၊ ရွာရှည် (မြောက်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၉၁၁ ဖြစ်သည်။
ပတ်လည်ညီအက္ခရာသင်္ချာ
ပတ်လည်ညီ အက္ခရာသင်္ချာဟု မြန်မာဘာသာ ပြန်ဆိုနိုင်သည့် commutative algebra ခေါ် ဘာသာရပ်မှာ သင်္ချာပညာရှိ ခေတ်သစ်၊ သို့မဟုတ် စိတ္တဇ အက္ခရာသင်္ချာဟု ခေါ်နိုင်သည့် abstract algebra ဘာသာရပ်၏ ဘာသာရပ်ခွဲတစ်ခု ဖြစ်ပြီး၊ အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ဂျီဩမေတြီ (algebraic geometry)၊ ကိန်းသေသီအိုရီ (invariant theory) နှင့် ကိန်းသီအိုရီ (number theory) တို့မှ ၁၉ ရာစုအတွင်း ပေါက်ဖွားလာခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤဘာသာရပ်တွင် ပတ်လည်ညီကွင်း (commutative ring) များ၊ ၎င်းကွင်းများထဲရှိ အိုင်ဒီးလ် (ideal) ခေါ် အထူးကွင်းငယ်များ၊ ၎င်းကွင်းများအပေါ် အခြေခံသည့် မော်ဂျူး (module) များ အစရှိသည့် သင်္ချာအရာဝတ္ထုများကို လေ့လာသည်။
ခရုတောရွာ၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တန့်ဆည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လော်ဝေါ်လူမျိုး
လော်ဝေါ်လူမျိုး (ခ) မရူလူမျိုး
လော်ဝေါ်လူမျိုးသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းမှ တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုဖြစ်သည်။ လော်ဝေါ်လူမျိုးသည် ကချင်မျိုးနွယ်စုဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း ကချင်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ မြစ်ကြီးနားမြို့နယ်၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်၊ချီဖွေမြို့နယ် ၊ပန်ဝါမြို့နယ်၊လော်ခေါင်း(lhao khaung:)နယ်၊ဆော့လော်မြို့နယ်၊ ထောလန်နယ်၊ ဆဒုံးမြို့နယ်များ တွင် အများဆုံး နေထိုင်ကြသော တောင်ပေါ်သားများ ဖြစ်ကြသည်။  ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင်လည်း နေထိုင်ကြသည်။
လော်ဝေါ်လူမျိုးသည် သွင်အပြင် ကြန်အင်လျှာအားဖြင့် လည်းကောင်း။ ပြောဆိုသော ဘာသာစကားအားဖြင့် လည်းကောင်း မြန်မာလူမျိုးနှင့် အလွန်နီးစပ် တူညီကြသည်။ အထူးသဖြင့် ရှေးမြန်မာ လူကြီးတို့၏. ရုပ်ရည်နှင့် မျက်နှာပေါက်ချင်း အလွန်ဆင်တူသည့် လော်ဝေါ်အဘိုးအို အများအပြားရှိသည်ကို တွေ့ရသည်။ လော်ဝေါ်လူမျိုးအား ရှေးအခါကတည်းကပင် လော်ဝေါ်လူမျိုးဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ရှေး ဘိုးဘွားဘီဘင်မှစပြီး လော်ဝေါ်ဟုခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ လော်ဝေါ်လူမျိုးတို့သည် မရူဟု ခေါ်လျှင် မကြိုက်ကြပေ။ နိုင်ငံတော်အစိုးရမှလည်း လော်ဝေါ်ဟုသာ သတ်မှတ် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။
ရာဇဝင်
မြန်မာလူမျိုးတို့နှင့် သွေးချင်းနီးစပ်ပုံကို ယင်းတို့၏ ပါးစပ်ရာဇဝင်များမှ သိရသည်။ ရှေးအခါက ညီအစ်ကို နှစ်ယောက်ရှိသည်။ ယင်းညီအစ်ကို နှစ်ယောက်တို့သည် လောင်းဘန်ဒေသ တွင် ပေါက်ဖွားပြီး အရွယ်ရောက်သောအခါ တောင်ဘက်ဆီသို့ပြောင်းလာကြသည်။ နောက်ဆုံး ရောက်သောရွာတွင် ညီအစ်ကိုနှစ်ယောက် ခွဲခွာကြရာ အစ်ကိုဖြစ်သူသည် မြစ်ကြောင်းအတိုင်း လိုက်ကာ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသွားသဖြင့် မြန်မာလူမျိုး ဖြစ်သွားသည်။ ညီငယ်မှာမူ တောင်တန်းဒေသမှာပင် နေရစ်ခဲ့ပြီးသော် လော်ဝေါ်လူမျိုးဟု ဖြစ်လာသည်၊
မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်းအရဆိုသော် လော်ဝေါ်တို့သည် တိဗက်တို-ဗားမင်း လူမျိုးအနွယ်ဝင်များပင် ဖြစ်ကြသည်ဟု ဆိုသည်။ ထိုပင်မ အုပ်စုကြီးမှတစ်ဆင့် ပေါက်ဖွားလာသော အုပ်စုတို့တွင် လော်ဝေါ်တို့သည် မြန်မာနှင့် ရှေးမြန်မာ အဆက်အနွယ် အုပ်စုထဲတွင် ပါဝင်ကာ မြန်မာပြည်အတွင်းသို့ဝင်ရောက်နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ သိုသော် မြန်မာလူမျိုးများမှာ တောင်ဘက်ဒေသများဆီသို့ဆက်လက်ဆင်းသွားကြပြီး လော်ဝေါ်လူမျိုးမှာမူကား ယခုလက်ရှိ နေထိုင်ကြသော မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် ကျန်ရစ်ခဲ့သူများ ဖြစ်ကြသည်ဟု ယုံကြည်ရသည်။
နေထိုင်စားသောက်မှု
အမြင်အားဖြင့် ဂျင်းဖောနှင့် လော်ဝေါ်လူမျိုးများကို ရုတ်တရက် ခွဲခြားလို့ရမည်မဟုတ်ပေ။ သို့သော် လူမျိုးပေါက်ဖွား ဆင်းသက်လာကြပုံ အရင်းခံအချက်ကို သုံးသပ်ကြည့် ခြင်းအားဖြင့် ဂျင်းဖောလူမျိုးတို့သည် တိဗက်တို-ဗားမင်း အုပ်စုကြီးမှ တစ်ဆင့် သီးခြားစုကွဲ တစ်ခုအနေဖြင့် အခြားသော လမ်းကြောင်းမှ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ဝင်ရောက်နေထိုင်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်ရာ၊ လော်ဝေါ်လူမျိုးမှာ ဂျင်းဖော လူမျိုးထက် မြန်မာလူမျိုးနှင့် ပိုမို မျိုးရိုးချင်း နီးစပ်ကြောင်း တွေ့ရမည် ဖြစ်လေသည်။
လော်ဝေါ်လူမျိုး အများဆုံး နေထိုင်ရာ ဒေသမှာ အကြမ်းအားဖြင့် လောင်ဂျီတွဒ် ၂၅ ဒီဂရီ ၃ဝ မိနစ်နှင့် ၂ ဒီဂရီအကြားအတွင်းရှိ၊ အနောက်ဘက် နယ်နိမိတ်မှာ မလိခနှင့် မေခမြစ်တို့နှင့် ရေဝေကြောတည်ရာ လချိတ်(lacid')လူမျိုး နေထိုင်ရာ နယ်ခြားတောင်တန်းကြီးများ ဖြစ်သည်။ အသေးစိတ်အားဖြင့် ကချင်ပြည်နယ်အတွင်း အောက်ပါ ဒေသများတွင် လော်ဝေါ်လူမျိုး နေထိုင်လျက် ရှိသည်ကို တွေ့ရသည်။
မရူ ဆိုသည့် အမည်မှာ ဂျင်းဖော (ကချင်) လူမျိုးတို့၏ ခေါ်ဝေါ်အသုံးပြုသော အမည်သာဖြစ်သည်။ စင်စစ် လော်ဝေါ်တို့ ကမူ မိမိတို့ ကိုယ်ကို လောင်ဝေါ လူမျိုးဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ လော်ဝေါ်မှာ လော်ဝေါ် ဘာသာအားဖြင့် ချောင်းရိုးတစ်လျှောက်နေသော လူမျိုးဟု အဓိပ္ပာယ်ရလေရာ၊ အဓိကအားဖြင့် မေခမြစ်ဝှမ်း တစ်လျှောက်တွင် မှီတင်းနေထိုင်ကြခြင်းကို ဆိုလိုဟန်တူသည်။ သို့သော် လော်ဝေါ်စာပေနှင့်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုဗဟိုကော်မတီ၏ အင်တာနက်စာမျက်နှာတွင် အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြထားသည်။
"'လော်'ဆိုသည်မှာ'မြောက်အရပ်'၊ 'ဝေါ်'ဆိုသည်မှာ'ဧရာမအုပ်စု' ဟုအဓိပ္ပါယ်ရသည်။ သို့ဖြစ်ပါ၍အဓိပ္ပါယ်အပြည့်အစုံမှာ မြောက်ဘက်အရပ်မှဧရာမလူအုပ်ကြီးဟုအဓိပ္ပါယ်ရသည်။"
ရိုးရာဝတ်စုံ
လော်ဝေါ်အမျိုးသမီးများသည် ရိုးရာဝတ်စုံ တစ်ခုအဖြစ်ဖြင့် ဦးခေါင်းကို အနက်စ ခေါင်းပေါင်း မြင့်မြင့်ကြီး ပတ်ဆင်ထားကြရာ၊ ရှေ့မှကြည့်လိုက်လျှင် မြန်မာအမျိုးသမီးတို့၏ ဆံထုံးကြီးများနှင့် ပုံသဏ္ဌာန် တူသည်။ ခေါင်းပေါင်းနက် မြင့်ကြီးများမှာ လော်ဝေါ်အမျိုးသမီး ဝတ်စုံတွင် အခြားသော တောင်ပေါ်သား လူမျိုးဝတ်စုံများနှင့် မတူသည့် အထူးခြားဆုံးသော ဆင်ယင်မှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အပျိုရွယ်ရောက်သည့် အချိန်တွင် ရိုးရာဝတ်စုံ ဆင်ယင်ကြသည့်အခါ ခေါင်းပေါင်းကြီးများကို ပေါင်းကြသည်။ ဆံပင်ကို ဆံစုများနှင့် ထိပ်တွင်လုံးပြီး စုထုံးထားပြီး၊ အပေါ်မှ အနံ ၁၄ လက်မနှင့် အလျား ၉ တောင်ခန့်ရှည်သော အနက်စရှည်ကြီးဖြင့် အပေါ်မှ အထပ်ကလေး တစ်ထပ်ခေါက်လျက် ဦးခေါင်းကို ပတ်ပေါင်းကြရာ၊ ခေါင်းပေါင်းမှာ အကြမ်းအားဖြင့် ၁ဝ လက်မခန့်မြင့်သည်။ ယင်းခေါင်းပေါင်းထဲမှနေ ရောင်စုံသိုးမွေးပန်းပွားများကို ဆံမြိတ်ချ သကဲ့သို့ ချထားလေ့ရှိကြသည်။
ရွှေကြက်ယက်စေတီ
မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊အမရပူရမြို့အနီး၊ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းဦးတွင် တည်ရှိသည်။
ဂေါတမ ဘုရားရှင်သည် ဝါတော် ၂၆ ဝါ ရတွင် မြန်မာတို့၏ တိုင်းနိုင်ငံဖြစ်သော သုနာပရန္တတိုင်း၊ လယ်ကိုင်းကျောင်းတော်ရာ ဝါဏိဇ္ဇဂါမသို့ ရဟန္တာ ငါးရာ ခြံရံလျက် ပြဿဒ်ယာဉ်ပျံ (၅၀၀)ဖြင့် ကောင်းကင်ခရီးမှ ကြွတော်မူလာပြီးလျှင် စူဠပုဏ် ဆောက်လုပ်သော နံ့သာကျောင်းကို အလှူခံတော်မူ၏။ ထို့နောက် ဘုရားရှင်သည် နောင်အခါ သာသနာတော် ဖြန့်ဖြူးရာ၊ စည်ပင်ပြန့်ပွားရာ ဖြစ်လတ္တံ့သော မြို့ရွာဒေသများကို ရည်ညွှန်းတော်မူ၍ သရေခေတ္တရာပြည် တည်ရာ ဖိုးဦးတောင်၊ ပုဂံပြည်တည်ရာ တန့်ကြည်တောင်၊ မြင်စိုင်းမြို့တည်ရာ သင်းပွင့်တောင်၊ စစ်ကိုင်းပြည်တည်ရာ ရွှေမင်းဝံတောင်၊ မန္တလေး ရတနာပုံပြည်ကြီးတည်ရာ မန္တလေးတောင်နှင့် အင်းဝပြည် တည်ထွန်းမည့် ဒေသများကို အစဉ်အတိုင်း ဒေသစာရီ ကြွချီတော်မူလာခဲ့၍ ထိုထိုဒေသနှင့်ဆိုင်ရာ ဗျာဒိတ်တော်များကို အသီးသီး မြွတ်ကြားတော်မူခဲ့ပြီးနောက် ကြက်ယက်နှစ်ဆူ တည်တော်မူမည့် မန္ဓာဂီရိတောင်တော်ထက်သို့ ညီတော်အာနန္ဒာကို နောက်ပါပြု၍ ကြွရောက်တော် မူလာသည်။
ဗျာဒိတ်ထားခြင်း
ထိုအခါ မန္တလေးတောင်စောင့် ဘီလူးမ အဇ္ဇမုခီ၏မောင်တော်များဖြစ်ကြသော ငတောင်ပြုန်း၊ ငတောင်ကြဉ်၊ ငတောင်သမန်၊ ငတောင်မြင့် ဟူသော နတ်ဘီလူးလေးဦးတို့သည် ဘုရားရှင်ထံ၌ ကြည်ညိုခြင်း ပြင်းစွာဖြစ်၍ မွန်မြတ်လှစွာသော သားပြွမ်းဆွမ်း ဆက်ကပ်လှူဒါန်းသည်ကို ခံယူတော်မူပြီးလျှင် ပြုံးတော်မူ၏။ ထိုအကြောင်းကို အရှင်အာနန္ဒာ မထေရ်လေလျှင် ချစ်သား အာနန္ဒာ ရှေးသောအခါ ဤအရပ်၌ ကြက်မင်းမောင်နှမ အစစ်ဖြစ်၍ ကျက်စားစမှတ် ပြုသည်။ ကြက်ထောင့်အရပ်၌ အိပ်စမှတ်ပြုသည်။ ငါ အရိနိဗ္ဗာန် လွန်သည့်နောက် ၂၁၈-နှစ်ရောက်သောအခါ ထိုတောင်နှစ်တောင်ဝယ် ဘုန်းတန်ခိုးကြီးမားသော အာသောကဘုရင်မြတ်သည် ငါ၏ ဓာတ်တော်မွေတော်တို့ကို ဌာပနာ၍ စေတီနှစ်ဆူ တည်လတ္တံ့၊ သာသနာတော် အနှစ် ၂၃၂၆၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၁၄၄-ခုနှစ်ရောက်သောအခါ ငတောင်ပြုန်း၊ ငတောင်ကြဉ်၊ ငတောင်သမန်၊ ငတောင်မြင့်တို့ နေရာအရပ်၌လည်း ဘုန်းတန်ခိုးကြီးမားသော မင်းသည် ပြည်ကြီးတည်၍ သာသနာတော် ချီးမြှောက်ပြုစုလတ္တံ့ဟု အမရပူရ ရွှေမြို့တော်ကြီးနှင့် ဘိုးတော်မင်းတရားကြီးကို ဗျာဒိတ်ထားတော် မူခဲ့လေသည်။
ကြက်ညီနောင်လော ကြက်မောင်နှံလော
ဘုရားအလောင်းကြက်မင်းသည် နှမတော် ယသော်ဓယာ အလောင်းနှင့်အတူ ကြက်မောင်နှံဘဝအဖြစ် ဖြင့် ကျင်လည်ခဲ့ကြရသည်ဟူသော ဝါဒနှင့် ညီတော်အာနန္ဒာ အလောင်းနှင့်အတူ ကြက်ညီနောင် ဘဝအဖြစ် ဖြင့် ကျင်လည်ခဲ့ကြရသည်ဟူသော ဝါဒနှစ်ရပ် ဖြစ်ရ၍ ၎င်းကို ရှင်းရန် တာဝန်ရှိပေသည်။ ခိုင်ခံ့သော အကိုးအကား အနေဖြင့် သမိုင်းကျောက်စာ ရာဇဝင်များလာ ကြက်မင်းမောင်နှံအဖြစ်ကို တထစ်ချ မှတ်ယူရပေမည်။ ၎င်းကို ထောက်ခံသည့်အနေဖြင့်လည်း ကဗျာလင်္ကာများတွင် -
မြစ်ဧရာငယ်၊ ခွေကာလျှမ်းခ၊ ကမ်းအစတွင်၊ တေဇထက်သန်၊ မြမောင်နှံတို့၊ ယမန်ရှေးခါ၊ တောင်မန္ဓာနှင့်၊ သေလာနာဂရာဇ်၊ ဗောဓိလျာဖြစ်စဉ်က၊ နန်းသစ်ကဲ့ပျော်ရာ၊ ရိပ်ခန်းသာမို့ ဟူ၍လည်းကောင်း၊
ငါတို့ ရှင်ချစ်၊ ဇာတ်တော်ဟောင်းဖြင့်၊ အလောင်းရွှေကြက်၊ မြှုပ်ရာချက်ကို၊ ကြက်ယက်မောင်တော်၊ နှမတော်သည်၊ ရှင်တော်တူကွ တည့်သခင်၊ ရှင်တော်တူကွ တည့်သခင်ဟူ၍လည်းကောင်း အသီးသီး စပ်ဆိုထားသည်ကို တွေ့ရှိရလေသည်။
ကျုံလှရွာ၊ တပေတမော့
ကျုံလှရွာ၊ တပေတမော့
ရုရှားအုပ်ချုပ်သူမင်းများစာရင်း
ဤစာရင်းမှာ ရုရှားနိုင်ငံ၏ သမိုင်းတွင် အုပ်ချုပ်သူမင်းများ၏ စာရင်းဖြစ်သည်။ ဤစာရင်းထဲတွင် နော့ဗ်ဂရက်မင်းသား၊ ကီးယက်မင်းသားကြီး၊ ဗလာဒီမီယာမင်းသားကြီး၊ မော်စကိုမင်းသားကြီး၊ ရုရှားလူမျိုးအားလုံး၏ ဇာဘုရင်မင်းမြတ်နှင့် ရုရှားအင်ပါယာပြည့်ရှင်အစရှိသော ဘွဲ့ခံဘုရင်များ ပါဝင်သည်။ ဤမင်းများစာရင်းကို နော့ဂရက်မင်းသားဖြစ်သော ရုရစ်ခ် အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ကာလဖြစ်သော ၉ ရာစုအလယ်(၈၆၂)မှစ၍ နောက်ဆုံးအင်ပါယာပြည့်ရှင် ဒုတိယမြောက် နီကိုလပ်စ် အာဏာစွန့်လွှတ်ခဲ့သည့် ၁၉၁၇ ခုနှစ်နှင့် သူ၏မိသားစု သေနတ်ဖြင့် ပစ်သက်ခံရခြင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ၁၉၁၈ ခုနှစ်တွင် အဆုံးသတ်သည်။
ရုစ်မင်းသားများ (၈၆၂–၁၅၄၇)
ယနေ့ခေတ်တွင် ရုရှားနိုင်ငံဟု အများသိထားသောကုန်းမြေတွင် များလှစွာသော အရှေ့ဆလာဗစ်လူမျိုးများ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ ၉ ရာစုနှစ် မတိုင်မီကတည်းကပင် ဖြစ်သည်။ ပထမဆုံးနိုင်ငံမှသည် ဒေသတစ်ခုလုံးအပေါ် ကြီးမားစွာ လွှမ်းမိုးခဲ့သည်မှာ ရုစ်လူမျိုးများဖြစ်ပြီး နော့ဒစ် ဗာရန်းဂီးယန်းလူမျိုးမှ ဆင်းသက်လာသည်ဖြစ်ကာ ယနေ့ ရုရှားနိုင်ငံကို ၉ ရာစုနှစ်လောက်တွင် ပြောင်းရွေ့နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး ရုစ်ကန်ဂနိတ်နိုင်ငံများကို ၈၃၀ ခုနှစ်ပတ်ဝန်းကျင်တွင် တစ်ခုပြီးတစ်ခု တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။  ရုစ်ကန်ဂနိတ်နိုင်ငံများ တည်ရှိခဲ့မှုနှင့် ၎င်းတို့နယ်မြေများ၏ အကျယ်အဝန်း အပါအဝင် ယုံကြည်နိုင်သော ထိုနယ်မြေများအုပ်ချုပ်သူ ခါ့ဂန်များစာရင်းကို အနည်းငယ်သာ သိရှိရသေးသည်။ ရုရှားလူမျိုးများ၏ နိုင်ငံအဖြစ်တည်ရှိမှုကို ခြေရာကောတ်ကြည့်မည်ဆိုလျှင် ရုရစ်ခ် (ဟိုဂရက် (နောင် နော့ဗ်ဂရက်မြို့၊ ယနေ့ခေတ် ဗျဲလီကီး နော့ဗ်ဂရက်မြို့)၏ ခေါင်းဆောင်) ထံသို့သာ ရောက်ရှိသွားသည်။ ရုရစ်ခ်၏ ဆက်ခံသူ အားလျက်ဂ်လက်ထက်တွင် မြို့တော်ကို ကီးယက်မြို့သို့ ပြောင်းရွေ့ခဲ့ပြီး ကီးယဲ့ဗန်ရုစ်ပြည်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။  နောက် ရာစုနှစ်များစွာ ကျော်ဖြတ်လာသောအခါအတွင် ကြီးမားသောနယ်မြေများကို ပိုင်ဆိုင်သော ကီးယက်မင်းသားကြီးနှင့် နော့ဗ်ဂရက်မင်းသားကြီး (တခါတရံတွင် တစ်ယောက်တည်းသာ) စသောဘွဲ့အမည်များသည် အရေးကြီးသော ဘွဲ့ခံမင်းများဖြစ်ခဲ့ကြသည်။  ၁၁ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ရုစ်နိုင်ငံသည် နိုင်ငံငယ်များအဖြစ် အစိတ်စိတ်အမြွှာမြွှာကွဲကာ အချင်းအချင်း အစဉ်သဖြင့် စစ်မက်ဖြစ်ပွား၍ နေခဲ့သည်။ ၁၀၉၇ ခုနှစ်တွင် လုဗစ်ချ်ကောင်စီသည် ဖက်ဒရယ်သဘောသဘာဝရှိသော ရုရှားနယ်မြေများအဖြစ် စည်းမျဉ်းများ သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၁၂ ရာစုတွင် အလက်ဇန်းဒါး ညဲ့ဗ်စကီး၏ အုပ်ချုပ်မှုအာဏာ အထွဋ်အထိပ်သို့ရောက်ရှိလာသောအခါ ဗလာဒီမီယာမင်းသားနယ်သည် နော့ဗ်ဂရက်နှင့် ကီးယဲ့ဗ်ကို ၎င်းအမည်အောက်တွင် ထည့်သွင်းကာ ဩဇာကြီးမားသော နယ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အလက်ဇန်းဒါး ညဲ့ဗ်စကီးလွန်သောအခါ ထိုနယ်သည် နောက်တစ်ဖန် နိုင်ငံငယ်များအဖြစ် ကွဲသွားခဲ့ရာ မော်စကိုနယ် (အလက်ဇန်းဒါး ညဲ့ဗ်စကီး၏ အငယ်ဆုံးသားဖြစ်သူ ဒန်နီယယ် တည်ထောင်သော) တည်ထောင်နိုင်သည်ထိဖြစ်သည်။ မော်စကိုသည် အင်အားတောင့်တင်းစွာ ရုရှားနယ်မြေများကို ၁၅ ရာစုတွင် စတင်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၃ ရာစုတွင် အောင်နိုင်သူ မွန်ဂိုများ၏ လက်အောက်သို့ရောက်ရှိပြီး ရုရှားနိုင်ငံငယ်လေးများသည် ရွှေရောင်မွန်ဂိုတပ်ကြီးသို့ အခွန်ဘဏ္ဍာများ ဆက်သရသည်။  မော်စကိုမှ မဟာအီဗန်မင်းသား အင်အားကြီးမားလာသောအခါ ရုရှားတို့သည် လွတ်လပ်ရေးအတွက် မွန်ဂိုများကို စတင်တော်လှန်ခဲ့ကြပြီး အခွန်ဘဏ္ဍာဆက်သခြင်းကို ရပ်ဆဲကာ လွတ်လပ်ရေး ကြေညာခဲ့ကြသည်။ ကြီးမြတ်သော မော်စကိုမြို့စားဘွဲ့ခံ နောက်ဆုံးမင်းသားမှာ ကြောက်မက်ဖွယ်ရာ အီဗန်ဖြစ်ပြီး ၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် သူသည် အားလုံးသော ရုရှားလူမျိုးတို့၏ မင်းအဖြစ် ဇာဘုရင်ဘွဲ့ခံသည်။
ကြီးမြတ်သော ဗလာဒီမီယာမင်းသားများ
ဗလာဒီမီယာ-ဆူဇဒါးနယ် (တရားဝင်အသုံးမှာ ဗလာဒီမီယာနယ် (Grand Duchy of Vladimir))မှာ ကီးယဲ့ဗ်ဗန်ရုစ်နယ်မှ ကွဲထွက်သွားသော နိုင်ငံငယ်လေးများအကြားတွင် ဩဇာကြီးမားလာသောအခါ ကြီးမြတ်သော ဗလာဒီမီယာမင်းသား ဟုသော ဘွဲ့အမည်မှာ အုပ်ချုပ်သူ ရုရှားတော်ဝင်နွယ်များအကြားတွင် အရေးပါသော ဘွဲ့အမည်သုံးခု(ကီးယဲ့ဗ်နှင့် နော့ဗ်ဂရက် အပါအဝင်)ထဲမှ တစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဗလာဒီမီယာသည် အချိန်အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ လွှမ်းမိုးကြီးစိုးမှု ရှိနေခဲ့ပြီးနောက် ထိုနယ်သည်လည်း နိုင်ငံငယ်များအဖြစ် တစ်ခုပြီးတစ်ခု ကွဲပျက်ခဲ့ရာ ထိုထဲမှ အရေးပါဆုံးသော နယ်သည် မော်စကိုနယ် (Grand Duchy of Moscow) ဖြစ်လာသည်။ မော်စကိုသည် နောက်ဆုံးတွင် ဇာဘုရင်ခေတ်ရုရှားနိုင်ငံအဖြစ် တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲခဲ့သည်။
၁၃၃၁ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ကြီးမြတ်သော ဗလာဒီမီယာ မင်းသားဘွဲ့ကို ကြီးမြတ်သော မော်စကို မင်းသားဘွဲ့၏ အောက်တွင်ထားရှိခဲ့သည်။
ကြီးမြတ်သော မော်စကိုမင်းသားများ
အလက်ဇန်းဒါး ညဲ့ဗ်စကီး (ဗလာဒီမီယာမင်းသားကြီး) သည် သူ၏ အငယ်ဆုံးသား ဒန်နီယယ်ကို မော်စကိုပတ်ဝန်းကျင်နယ်မြေများကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ ပြုလုပ်ရန် ထားရှိခဲ့ရာ ဗလာဒီမီယာ-ဆူဇဒါး၏ လက်အောက်ခံနယ်မြေတစ်ခုဖြစ်သော မူစကော့ဗီးနယ်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ဒန်နီယယ်၏ သားဖြစ်သူ ပထမမြောက် အီဗန်သည် သူကိုယ်တိုင် ဗလာဒီမီယာမင်းသားဘွဲ့ ခံယူလိုက်ပြီး များလှစွာသော ရုရှားနယ်များတွင် အဓိကအုပ်ချုပ်ရာနယ်အဖြစ် မူစကောဗီးကို ထူထောင်ခဲ့သည်။  နောက်တွင် မူစကော့ဗီးကို အုပ်ချုပ်သူတို့သည် အင်အားများစုစည်းနိုင်လာသောအခါ တတိယမြောက် အီဗန်၏ ဩဇာအာဏာသည် အထွဋ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ရာ မွန်ဂိုများ ကျူးကျော်ခြင်းကိုလည်း တွန်းလှန်နိုင်ခဲ့ပြီး အခြားရုရှားနယ်များကိုလည်း အောင်နိုင်ခဲ့သည်။ သူ၏သား တတိယမြောက် ဗာစီလီလက်ထက် ၁၅၂၀ ခုနှစ်ကို ကျန်ရှိနေသည့် လွတ်လပ်သော နိုင်ငံငယ်အနည်းငယ်အား သုတ်သင်ရှင်းလင်းခြင်းဖြင့် ရုရှားပြည်နယ်များအားလုံး ပေါင်းစည်းခြင်းလုပ်ငန်း အပြီးသတ်ခဲ့သည်။ ဗာစီလီ၏ သား ကြောက်မက်ဖွယ်ရာ အီဗန်လက်ထက်တွင် ၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် အလုံးစုံသော ရုရှားနိုင်ငံ၏ ဇာဘုရင်ဘွဲ့ လက်ခံခြင်း ဖြစ်ရပ်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
ရုရှားနိုင်ငံ ဇာဘုရင်ခေတ် (၁၅၄၇–၁၇၂၁)
တတိယမြောက် အီဗန် လက်ထက်မှသည် မော်စကိုနယ်သည် ဩဇာကြီးသောနယ်ဖြစ်လာခဲ့ခြင်း၊ မွန်ဂိုတပ်များအား တိုက်ထုတ်နိုင်ခြင်း၊ ရုရှားမင်းသားများ၏ နယ်မြေများအား လက်အောက်ခံအဖြစ်စုစည်းနိုင်ခဲ့ခြင်း၊ မော်စကိုမြို့အနီးအနားမှသည် ဝေးကွာသော နယ်မြေများအား အောင်နိုင်ခြင်း ရှိခဲ့သည်။ တတိယမြောက် အီဗန်သည် ရုရှားတနိုင်ငံလုံးတွင် ထက်မြတ်သော ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်ခဲ့သော်လည်း သူ၏မြေး စတုတ္ထမြောက် အီဗန်လက်ထက်မတိုင်မချင်း ရုရှားတနိုင်ငံလုံး၏ တရားဝင်ဘုရင်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သော အခြေအနေမရှိခဲ့ပဲ စတုတ္ထမြောက် အီဗန်လက်ထက် ၁၅၄၇ ခုနှစ်မှ ဇာဘုရင်ဘွဲ့ခံကာ ရုရှားတနိုင်ငံလုံး၏ ဘုရင်အဖြစ် တရားဝင် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
ရုရှားအင်ပါယာခေတ် (၁၇၂၁–၁၉၁၇)
ရုရှားအင်ပါယာအဖြစ် မဟာပီတာဘုရင်သည် ၁၇၂၁ ခုနှစ်တွင် ကြေငြခဲ့သည်။ ရုရှားနိုင်ငံကို ရိုမန်နော့ဗ်မင်းဆက်သည် ၁၉၁၇ ခုနှစ် ရုရှားတော်လှန်ရေးမတိုင်မချင်း အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း မစ်ခေးလ် ရိုမန်နော့မှ တိုက်ရိုက်ဆင်းသက်လာသော အမျိုးသား ဆက်ခံသူများသည် ၁၇၃၀ ခုနှစ်တွင် မဟာပီတာဘုရင်ကြီး၏မြေး ဒုတိယမြောက် ပီတာဘုရင် သေဆုံးမှုနှင့်အတူ အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ပုလ္လင်သည် မဟာပီတာဘုရင်၏ တူမ အန်နာလက်ထဲသို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး သူမလွန်သောအခါ သူမ၏ တူဖြစ်သူ နို့စိုအရွယ်ကလေးငယ်ဖြစ်သော ဆဋ္ဌမမြောက် အီဗန်လက်သို့ ပလ္လင်ကို လွဲအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် မဟာပီတာဘုရင်၏ သမီးဖြစ်သူ အဲလီဇဘတ်မှ ပလ္လင်ကို လုယူခဲ့သည်။  အဲလီဇဘတ်သည် ရုရှားနိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ရိုမန်နော့မင်းဆက်မှ တိုက်ရိုက်ဆင်းသတ်လာသည့် နောက်ဆုံးမင်းဆက်ဖြစ်သည်။ အဲလီဇဘတ်သည် သူမ၏ တူ ပီတာကို သူမ၏ အမွေဆက်ခံသူအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။  ပီတာ (တတိယမြောက် ပီတာအဖြစ် အုပ်ချုပ်ခဲ့သူ)သည် အင်ပါယာဘွဲ့ ခံယူရန်  ရောက်လာချိန် မတိုင်မှီထိ ရုရှားစကားကို အနည်းငယ်သာ ပြောနိုင်သော Holstein-Gottorp အိမ်တော်မှ ဂျာမန်မင်းသား တစ်ပါးဖြစ်သည်။  သူနှင့် သူ၏ ဂျာမန်ကြင်ယာတော်တို့သည် ပလ္လင်ကိုလက်ခံရရှိလာသောအခါ သူတို့၏ နာမည်ကို ရိုမန်နော့ဗ် အဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ပီတာသည် နေမကောင်းနေပုံ ရှိနေပြီး ပလ္လင်ဆက်ခံပြီး ခြောက်လအကြာတွင် လုပ်ကြံခံခဲ့ရသည်။ ထိုလုပ်ကြံမှုကို သူ၏ မိဖုရားမှ စီစဉ်ထားခြင်းဖြစ်ပြီး ပီတာနတ်ရွာစံသောအခါ သူမသည် မဟာကတ်သရင်းဘုရင်မကြီးအဖြစ် ရုရှားအင်ပါယာကို အုပ်စိုးခဲ့သည်။  မဟာပီတာဘုရင်ကြီး၏ မျိုးဆက်များ ထီးနန်းဆက်ခံခြင်းဆိုင်ရာ ရှုပ်ထွေးမှုကို ကတ်သရင်းဘုရင်မကြီး၏ သား ပထမမြောက် ပေါလ်သည် ရှင်းလင်းသော ထီးနန်းဆက်ခံမှုဆိုင်ရာ ဥပဒေကို သားကြီးဩရသနှင့်ဆိုင်သော ဥပဒေကို ထိန်းသိမ်းခဲ့ပြီး ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ရာ ထိုအင်ပါယာပလ္လင်ဆက်ခံခြင်းဆိုင်ရာ ဥပဒေသည် ၁၉၁၇ အင်ပါယာမကျရှုံးချိန်အထိ တည်ခဲ့သည်။
လိမ္မော်ကုန်းရွာ၊ ရေတွင်းဆိပ်
လိမ္မော်ကုန်းရွာ၊ ရေတွင်းဆိပ်
မျာဇင်ရွာ
မျာဇင်ရွာ
၂၃ မတ်
မတ်လ၊ (၂၃)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၈၂)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၈၃)ရက်မြောက်)) နေ့ရက် ဖြစ်သည်။ ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၂၈၃) ရက် ကျန်သေးသည်။
အိယော - ခမိနဒဘူတ
အိယော - ခမိနဒဘူတာ  (伊予上灘駅 အိယော - ခမိနဒ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အဲဟိမဲခရိုင်၊ အိယောမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
အိယော - ခမဲအိုခဘူတာ
အိယော - ခမဲအိုခဘူတာ  (伊 予 亀 岡 駅 အိယော - ခမဲအိုခ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အဲဟိမဲခရိုင်၊ အိမဘရိမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
သရက်ပင်ကွင်း (အောက်)ရွာ၊ သရက်ပင်ကွင်း
သရက်ပင်ကွင်း (အောက်)ရွာ၊ သရက်ပင်ကွင်း
Tharlon OS
ပထမဆုံး မြန်မာဘာသာ အသုံးပြု ကွန်ပျူတာစနစ် ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၁ ဒီဇင်ဘာတွင် သာလွန် (ပျူ) ဗားရှင်းဖြင့် တစ်ကြိမ်၊ ၂၀၁၂ ဒီဇင်ဘာတွင် သာလွန် (ပုဂံ) ဗားရှင်းဖြင့် တစ်ကြိမ် ဖြန့်ချိခဲ့သည်။
Linux Debian ၊ ထို့နောက် Ubuntu နည်းပညာများကို အခြေခံသည်။ ဆော့ဝဲများ မြန်မာမှုပြုရာတွင် မြန်မာယူနီကုဒ်စံကို လိုက်နာသော သာလွန်ဖောင့်ကို သီးသန့်ရေးဆွဲ အသုံးပြုခဲ့သည်။ နည်းပညာလူငယ်များစွာ စေတနာ့ဝန်ထမ်း ပါဝင်အားဖြည့်ခဲ့ကြသည်။
လီဘိုယန်း
လီဘိုယန်း (이보영 ၁၉၇၉ ဇန်နဝါရီ ၁၂ ဘွား) သည် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်ဖြစ်သည်။ ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများဖြစ်သော ငါ့သမီးဆိုယန်း (၂၀၁၂)၊ မင်းအသံကိုငါကြားတယ် (၂၀၁၃)၊ တီးတိုးစကား (၂၀၁၇)၊ မေမေ (၂၀၁၈)၊ ငါ့အချစ်တို့ဝေဆာတဲ့အခါ (၂၀၂၀) နှင့် ငါ့အပိုင် (၂၀၂၁) တို့ကြောင့် လူသိများ၏။ ၂၀၁၃ ခုတွင် ဂဲလပ်ကိုရီးယား၏ တနှစ်တာအတွက်အကောင်းဆုံးရုပ်သံသရုပ်ဆောင်ဆု ရဖူးသည်။
သံကြိုးတိုင်ရွာ၊ တပေတမော့
သံကြိုးတိုင်ရွာ၊ တပေတမော့
ရွာသစ်ကုန်းရွာ၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်
ရွာသစ်ကုန်းရွာ(Ywarthitkone)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မိုးညှင်းခရိုင်၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်၊ ရွာသစ်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၆၃၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွာသစ်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၁၂ ဦး၊ မ ၁၅၈၄ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၉၉၆ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးညှင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကာနာတာကာပြည်နယ်
ကနာဋက (ISO- Karnāṭaka)သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ၏ အနောက်တောင်ဘက်ဒေသရှိ ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်များ ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းရေးဥပဒေ၊​ ၁၉၅၆ ၏ ပြဋ္ဌာန်းချက်ဖြင့် ၁၉၅၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် စည်းလုံးညီညွတ်စွာ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ မူလက မိုင်စိုရ်ပြည်နယ် ဟူ၍ လူသိများပြီး ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် ကနာဋက ဟု အမည်ပြောင်းခဲ့သည်။ ၎င်း၏မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့မှာ ဘင်္ဂလောမြို့ဖြစ်သည်။
ကနာဋကသည် အနောက်ဘက်တွင် အာရပ်ပင်လယ်၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် ဂိုအာပြည်နယ်၊ မြောက်ဘက်တွင် မဟာရဋ္ဌပြည်နယ်၊ တေလံဂါဏပြည်နယ်၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် အန္ဓရဒေသပြည်နယ်၊ အရှေ့၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် တမီးနာဒူးပြည်နယ်နှင့် အနောက်တောင်ဘက်တွင် ကီရာလာပြည်နယ်တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ အခြားအိန္ဒိယတောင်ပိုင်းပြည်နယ် လေးခုစလုံးနှင့် ကုန်းမြေနယ်နိမိတ် ထိစပ်နေသည့် တစ်ခုတည်းသော တောင်ပိုင်းပြည်နယ်ဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်သည် 191791 km2 ဧရိယာကို လွှမ်းခြုံထားပြီး အိန္ဒိယ၏ စုစုပေါင်း ပထဝီဝင်ဧရိယာ၏ ၅.၈၃ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဧရိယာအလိုက် ဆဋ္ဌမအကြီးဆုံး အိန္ဒိယပြည်နယ်လည်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၆၁,၁၃၀,၂၀၄ ဦးဖြင့် ကနာဋကသည် လူဦးရေအားဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် အဋ္ဌမမြောက်အကြီးဆုံးပြည်နယ်ဖြစ်သည်။ ကန္နာဒါဘာသာစကား၊ အိန္ဒိယဂန္ထဝင်ဘာသာစကားများသည် ပြည်နယ်၏အကျယ်ပြန့်ဆုံးနှင့် တရားဝင်ဘာသာစကားဖြစ်သည်။ ပြောဆိုသည့် အခြားလူနည်းစုဘာသာစကားများမှာ အူရဒူဘာသာစကား၊ ကွန်ကနီဘာသာစကား၊ မာရသီဘာသာစကား၊ တူလူဘာသာစကား၊ တမီးလ်ဘာသာစကား၊ တီလူဂူဘာသာစကား၊ မလာယလံနှင့် ကိုဒဝါဘာသာစကားတို့ကိုလည်း ပြောကြသည်။ ကနာဋကတွင် သက္ကတဘာသာကို အဓိကအသုံးပြုသော အိန္ဒိယရွာများ လည်းရှိသည်။
Paleolithicမှ ရှေးယခင်က တည်ရှိခဲ့သော ကနာဋကသည် ရှေးဟောင်းနှင့် အလယ်ခေတ် အိန္ဒိယအင်ပါယာ၏ သြဇာအရှိဆုံးနေရာအချို့၏ နေရာဖြစ်သည်။ ဤအင်ပါယာများမှ ပံ့ပိုးပေးသော ဒဿနပညာရှင်များနှင့် ဂီတအကသမားများသည် ယနေ့ခေတ်အထိ ကြံ့ကြံ့ခံရပ်တည်ခဲ့သော လူမှုရေး ဘာသာရေးနှင့် စာပေလှုပ်ရှားမှုများကို စတင်ခဲ့ကြသည်။ ကနာဋကသည် အိန္ဒိယဂန္ထဝင်ဂီတပုံစံနှစ်မျိုးဖြစ်သည့် Carnatic နှင့် Hindustani တို့၏ ရိုးရာဓလေ့များကို သိသိသာသာ ပံ့ပိုးပေးခဲ့ပါသည်။
ရင်းမြစ်ဗေဒ
"ကနာဋက" ဟူသောအမည်၏ ရင်းမြစ်အတွက် များစွာသော စကားလုံးဝေါဟာရများကို အကြံပြုထားကြသော်လည်း ယေဘူယျအားဖြင့် လက်ခံထားသောတစ်ခုမှာ ကနာဋက သည် ကန္နာဒါစကားလုံး ကရု နှင့် နာဒူ မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ကရု နာဒူ ကို ကရု ဟုလည်း ဖတ်ရှုနိုင်ပြီး အနက်ရောင်နှင့် 'ဒေသ' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် 'ဒေသ' ဟုလည်း ဖတ်ရှုနိုင်သည်။ ဗြိတိသျှတို့သည် Carnatic ဟူသော စကားလုံးကို တစ်ခါတစ်ရံတွင် 'Karnatak' (ကနာဋက်)ဟူသော စကားလုံးကို Krishna ၏တောင်ဘက် အိန္ဒိယကျွန်းဆွယ်၏ နှစ်ဖက်လုံးကို ဖော်ပြရန် အသုံးပြုခဲ့သည်။
ဥတုရာသီ
ကနာဋကသည် ရာသီလေးခုကို ခံစားရသည်။ ဇန်နဝါရီနှင့် ဖေဖော်ဝါရီလအတွင်း ဆောင်းရာသီသည် မတ်လနှင့် မေလကြားတွင် နွေရာသီဖြစ်ပြီး၊ မုတ်သုံရာသီသည် ဇွန်လမှ စက်တင်ဘာလအတွင်းနှင့် မုတ်သုံလွန်ရာသီ အောက်တိုဘာလမှ ဒီဇင်ဘာလအထိဖြစ်သည်။ ကနာဋကကို ကမ်းရိုးတန်း၊ မြောက်အတွင်းပိုင်းနှင့် တောင်အတွင်းပိုင်းဟူ၍ ဇုန်သုံးပိုင်းခွဲထားသည်။ ယင်းတို့အနက်၊ ကမ်းရိုးတန်းဇုန်သည် တစ်နှစ်လျှင် ပျမ်းမျှမိုးရေချိန် 3638.5 mm ခန့်နှင့် အပြင်းထန်ဆုံး မိုးရေချိန်ကို လက်ခံရရှိပြီး ပြည်နယ်၏ ပျမ်းမျှမိုးရေချိန်သည် 1139 mmဖြစ်သည်။ Amagaon နှင့် ကနပူရတွင် Belgaum ခရိုင်မှ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် မိုးရေချိန် 10068 mm ရရှိခဲ့သည်။ 2014 ခုနှစ်တွင် Sirsi taluka ရှိ ဥတ္တရကန္နာဒါခရိုင်တွင် မိုးရေချိန် 8746 mm ရရှိခဲ့သည်။
UY Scuti
UY Scuti သည် ဧရာမ ကြယ်နီတစ်စင်းဖြစ်ပြီး ပြောင်းလဲနေသော ကြယ်တစ်စင်းဖြစ်သည်။ ယင်းသည် စကူးတန် ကြယ်စုတန်းထဲတွင်တည်ရှိသည်။ ၎င်းသည် အချင်းဝက်အကြီးဆုံး ကြယ်များအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ တွက်ချက်မှုအရ ယင်း၏အချင်းဝက်မှာ ပျမ်းမျှအားဖြင့် နေအချင်းဝက်၏ အဆ ၁၇ဝ၈ ရှိသည်။ သို့မဟုတ် ၂.၄ ဘီလီယံ ကီလိုမီတာ (၁.၅ ဘီလီယံမိုင်) ဖြစ်ပြီး ထုထည်သည် နေ၏ အဆပေါင်း ၅ ဘီလီယံ ရှိသည်။ ယင်းသည် ကမ္ဘာမှ ၂.၉ kiloparsecs (အလင်းနှစ် ၉၅ဝဝ) ကွာဝေးသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းအား ယင်းထဲသို့ ထည့်လိုက်ပါက ယင်း၏ ဖိုတိုစဖီးယားသည် ဂျူပီတာဂြိုဟ်ပတ်လမ်းထိ ထိုးထွက်နေမည်ဖြစ်သည်။ အချင်းဝက်အား မသိရသော်လည်း စနေဂြိုဟ်ပတ်လမ်းထိ ရှည်လျားနိုင်သည်။
လေ့လာမှု
UY Scuti အား ၁၈၆ဝ ခုနှစ်တွင် ဂျာမန် နက္ခတ္တပညာရှင်တို့မှ ဗွန်စောင့်ကြည့်ရေးစခန်းမှ လေ့လာတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယင်းအား BD -12 5055 ဟုအမည်ပေးခဲ့ပြီး တောင်ဘက်ကောင်းကင် ၁၂ ဒီဂရီနှင့် ၁၃ ဒီဂရီကြားတွင် ၅ဝ၅၅ ခုမြောက်ကြယ်တစ်စင်းဖြစ်သည်။ ၁၈၆၂ ခုနှစ်တွင် လေ့လာမှုအား ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဒုတိယအကြိမ် စောင့်ကြည့်လေ့လာရာ ယင်းသည် အနည်းငယ်တောက်ပသဖြင့် ပြောင်းလဲနေသောကြယ် (Variable Star) တစ်စင်းဟု အကြံပေးခဲ့သည်။ ပြောင်းလဲနေသောကြယ်များအား နိုင်ငံတကာစံချိန်များအရ UY Scuti ဟုအမည်တွင်စေပြီး ကြယ်စုတန်း Scutum တွင်ယင်းသည် ၃၈ ခုမြောက် ပြောင်းလဲနေသောကြယ်ဖြစ်သည်။ ကောင်းမွန်သော ပတ်ဝန်းကျင်အနေအထားတွင် UY Scuti အား နဂါးငွေ့တန်းကြယ်စုထဲမှကြယ်မှုန်များကြား တယ်လီစကုပ်အငယ်စား သို့မှမဟုတ် မှန်ပြောင်းကြီးများဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်ပေသည်။ ကြယ်သည် အင်မတန်တောက်ပသော်လည်း ကမ္ဘာမြေမှကြည့်လျင် အလင်းပြကိန်း ၁၁ ထိသာမြင်နိုင်ပေသည်။
ဂုဏ်သတ္တိ
အရွယ်အစားကြီးမားသော်လည်း UY Scuti အား ဟိုက်ပါဂျိင်ယန့် (hypergiant) အဖြစ် မသတ်မှတ်ပေ။ တောက်ပမှုနှင့်အရွယ်အစား ကြီးမားခြင်းဖြင့် ဟိုက်ပါဂျိင်းယန့်အဖြစ်သတ်မှတ်ရန် မလုံလောက်ပေ။ ထို့ကြောင့် ယင်းအား ဆူပါကြယ်နီကြီး(red supergiant) အဖြစ်သာ သတ်မှတ်သည်။
အရွယ်အစား
1. မာကျူရီဂြိုဟ် < အင်္ဂါဂြိုဟ်< ဗီးနပ်စ်ဂြိုဟ် < ကမ္ဘာ 2. ကမ္ဘာ < နက်ပကျွန်းဂြိုဟ် < ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ် < စနေဂြိုဟ် < ဂျူပီတာဂြိုဟ် 3. ဂျူပီတာဂြိုဟ် < ပရိုဆီမာ စင်တောရိ < နေ < ဆိုင်ရပ်စ် 4. ဆိုင်ရပ်စ် < ပူးလက် < အာကျူးရပ် < အာဒီဘရန် 5. အာဒီဘရန် < ရီဂျယ် < အန်တာရစ် < ဘီတယ်ဂျူးစ် 6. ဘီတယ်ဂျူးစ် < VY Canis Majoris < NML Cygni < UY Scuti
ထုထည်
UY Scuti ၏ထုထည်သည် မသေချာပေ။ အဘယ့်ကြောင့်ဟူမူ ယင်းနှင့်အဖော်ကြယ်တစ်စင်းကို မမြင်ရသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ အဖော်ကြယ်ရှိပါက ဒြပ်ဆွဲအားသက်ရောက်မှုဖြင့် ယင်း၏ထုထည်အား တိုင်းတာနိုင်သည်။ UY Scuti သည် အကြီးမားဆုံး ကြယ်များထဲတွင် ပါဝင်ပြီး နာမည်ကြီး ဘီတယ်ဂျူးစ်ထက် ၁.၇ ဆ ပိုမိုကြီးမားသည်။ ကြယ်သည် အင်မတန်ကြီးမားလှသဖြင့် ကမ္ဘာသည် ၈ လက်မရှိသော ဘောလုံးအရွယ်၊ နေသည် ၇၃ ပေ အချင်းရှိသည်ဟု ယူဆပါက UY Scuti သည် ဧဝရတ်တောင်ထက် ၄ ဆ ပိုမြင့်သည့် ပေ ၁၂၅၀၀၀ အရွယ်ရှိပေမည်။ အရိုးရှင်းဆုံး ဆိုရပါမူ အရာဝတ္ထုတစ်ခုသည် အလင်း၏ အလျင်ဖြင့် ယင်းကြယ်အနားသို့ တစ်ပတ်လှည့်ရန် ၇ နာရီကြာမြင့်မည်ဖြစ်ပြီး နေကို တစ်ပတ်လှည့်ရန်မူ ၁၄.၅ စက္ကန့်သာ ကြာမြင့်မည်ဖြစ်သည်။