cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ရွှေဆံတော်စေတီတော်နှင့် စကားတောင်စေတီတော်
မွန်ပြည်နယ်၊ ရေးမြို့၏ကျက်သရေဆောင် စေတီတော်များ ဖြစ်ကြသော ရွှေဆံတော်စေတီတော်နှင့် စကားတောင်စေတီတော်တို့သည် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ ဆံတော်ဓာတ်များ ကိန်းဝပ်သည့် စေတီများ ဖြစ်ကြသည်။
မြတ်စွာဘုရားရှင် ဆံတော်ချီးမြှင့်ခြင်း
မြတ်စွာဘုရား ဝါတော် (၈)ဝါအရ ရာမည​၊ သုဝဏ္ဏဘူမိ​​ဒေသသို့ အဘိညာဉ်ခရီးဖြင့်ဒေသစာရီကြွချီတော်မူရာ ရေးမြို့မြောက်ဘက်ရှိ ကလိန်စေ့တောင်အရပ်သို့ ရောက်ရှိတော်မူပြီး ကလိန်စေ့တောင်ရသေ့၏ အဖူးမြော်ခံယူကာ ရသေ့အား တရားရေအေး တိုက်ကျွေးတော်မူခဲ့သည်။ ရသေ့မှ မြတ်ဘုရား ​ကိုယ်စားတော်အဖြစ် ကိုးကွယ်နိုင်ရေး တစ်စုံတစ်ရာချီးမြှောက်တော်မူပါရန် လျှောက်ထားရာ မြတ်စွာဘုရား မှ ရသေ့အား ဆံတော်ရှစ်ဆူ ပေးသနားတော်မူခဲ့သည်။ မြတ်စွာဘုရားက ဆံတော်များကို စေတီတည်ထားကွယ်ရမည့်နေရာများကို ညွှန်ပြတော်မူသည်။ ပထမနေရာမှာ မြတ်စွာဘုရား သံသရာအဆက်ဆက် နုစဉ်အခါ ကျေးမင်းဘ၀က ကျင်လည်ခဲ့သော ဆူးရစ်ပင်များရှိရာ ဆူးရစ်ချုံကုန်းတွင်ဖြစ်ပြီး ဒုတိယတစ်နေရာမှာ စကားပင်များပေါက်ရာ စကားတောင်ကုန်းတွင်ဖြစ်သည်။ ၎င်းနောက် ရသေ့က စေတီများကို ဆံတော် လေးဆူစီဌာပနာကာ စေတီတည်ထား ကိုကွယ်ခဲ့သည်။
မာရဒေဝီမင်းသမီး မြို့တည်ခြင်းနှင့် စေတီများကို ပြုပြင်ခြင်း
ကောဇာသက္ကရာဇ် ၇၄ ခုနှစ်တွင် ဟံသာဝတီနေပြည်တော်မှ ဓမ္မဒိန္ဒိမဟာရာဇာမင်း(ဓမ္မရာဇာမင်း)နှင့် မိဖုရား ခေမာဒေဝီတို့သည် တနင်္သာရီဒေသသို့ ရောက်ရှိလာ်ပြီး ဝတီရွာတွင် မြို့သစ်တည်၍ ထီးနန်းအုပ်ချုပ်မင်းလုပ်တော်မူသည်။ မင်းနှင့် မိဖုရား နတ်ရွာစံပြီးနောက် သမီးတော် မာရဒေဝီမင်းသမီး နန်းတက်တော်မူရာ ထိုအရပ်၌ နန်းစိုက်နေထိုင်ခြင်းကို ပျော်မွေ့ခြင်းမရှိသဖြင့် မှူးကြီးမတ်ရာ၊ သေနာပတိ၊ ပုဏ္ဏားတော်များနှင့် လေ့လာတိုင်ပင်ဆွေးနွေး၍ ရေးမြို့နေရာသို့ ပြောင်းရွှေ့နန်းစိုက်ခဲ့သည်။ ​ကောဇာသက္ကရာဇ် ၉၇ ခုနှစ်တွင် ရေးမြို့ကို မင်းလုပ်အုပ်ချုပ်သော မာရဒေဝီမင်းသမီးသည် အဝိဇ္ဇာဇေယျပူရမြို့(ယခု ​ရေးမြို့)ကို တည်ထောင်သောအခါ ပုဏ္ဏားဖြူ၊ ပုဏ္ဏားညိုတို့၏ တွက်ချက်မှုအရ ဆူးရစ်ချုံကုန်းစေတီနှင့် စကားပင်ကုန်းစေတီ နှစ်ဆူကို ရှာဖွေ၍ ပြန်လည် တည်ထားကာ ဆူးရစ်ချုံကုန်းစေတီကို (ကျာ်ဒ်ုချာဲ)ဟူ၍လည်းကောင်း၊ မြို့လယ်တွင် တည်ရှိခြင်းကြောင့် ကျာ်ဒေါဝ်ဍိုင် (မြို့လယ်ဘုရား)ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ​စကားတောင်စေတီကိုမူ မွန်အမည် ကျာ်ဒ်ုပါ့ ဟူ၍ လည်းကောင်း ဘွဲ့တော်သမုတ်ခဲ့ကြသည်။ ကာလရွေ့ကြာလာသော် ဆူးရစ်ချုံကုန်းစေတီကို ဆံတော်ဓာတ်များကို အကြောင်းပြုပြီး ရွှေဆံတော်စေတီဟုလည်းကောင်း စကားပင်များရှိရာ တောင်ကုန်းတွင် တည်ထားခဲ့သောကြောင့် စကားတောင်စေတီဟုလည်းကောင်း ခေါ်ဝေါ်လာကြသည်။ မာရဒေဝီမင်းသမီး နန်းသက် ၃၅ နှစ် စိုးစံပြီး ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၂၉ ခုနှစ်တွင် နတ်ရွာစံခဲ့ရာ အမတ်ကြီးတိက္ခက ထီးနန်းဆက်ခံ၍ အမတ်ငယ်တစ်ဦး ထပ်မံထီးနန်းဆက်ခံပြီးနောက် ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၅၁ ခုနှစ် မင်းဆက်ပြတ်ပြီး မြို့လည်းပျက်သုဉ်းခဲ့သည်။ စေတီနှစ်ဆူလည်း ထပ်မံပျက်ပြီး နှစ်ပေါင်း ၆၅၀ ခန့် တောကြီးဂနိုင်၌ ဆိတ်သုဉ်းပျောက်ကွယ်ခဲ့လေသည်။
ဓမ္မစေတီမင်းမှ ဒုတိယအကြိမ် မြို့တည်ခြင်းနှင့် စေတီများကို ပြုပြင်ခြင်း
ကောဇာသက္ကရာဇ် ၈၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် ထားဝယ်၊ မြိတ်၊ တနင်္သာရီကို ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာသည့် တိုင်းတစ်ပါးတပ်များကို ဟံသာဝတီပြည့်ရှင် ဓမ္မစေတီမင်းက သွားရောက် တိုက်ထုတ်ရာမှ အပြန်ခရီးတွင် ပျက်စီးဆိတ်သုဉ်းနေသော အဝိဇ္ဇာဇေယျပူရမြိုဟောင်း(ရေးမြို့ဟောင်း)ကို တွေ့ရှိသဖြင့် ရာဇသီဟဇေယျပူရမြို့အဖြစ် မြိုသစ်တည်တော်မူပြီး စေတီတော်နှစ်ဆူကိုလည်း တွေ့ရှိမွမ်းမံတော်မူခဲ့သည်။ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၁၈၁ ခုနှစ်တွင် အင်းဝနေပြည်တော်မှ ရဲစက်ကျော်ခေါင်အား ရေးမြို့သို့ မြို့ဝန်အဖြစ် စေလွှတ်အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီး ၁၁၈၆ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့၏ နယ်ချဲ့မှုကြောင့် ရေးမြို့ကို မြန်မာမင်းအုပ်ချုပ်မှုအောက်မှ စွန့်ခွာပေးခဲ့ရသည်။ ဗြိတိသျှတို့က ဝင်ရောက်အုပ်ချုပ်သည့်အခါ ရေးမြို့သူမြို့သားတို့သည် အရပ်ရပ်ကြပ်တည်းမှုဒဏ်ကြောင့် စေတီနှစ်ဆူကိုလည်း အာရုံမရှိမေလျော့ပေါ့ဆကာ နေခဲ့ကြသဖြင့် 	ဘုရားစေတီများ ဟောင်းနွမ်းပျက်စီး၍ အုတ်အင်္ဂတေများ ပြိုကျသဖြင့် ဘုရားငုတ်တိုများအဖြစ်သို့ ရောက်ခဲ့ရလေသည်။
ကိုလိုနီခေတ်တွင် မရမ်းကျောင်းတိုက်ဆရာတော်မှ စေတီများကို ပြုပြင်ခြင်း
ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၂၄၆ ခုနှစ်၊ နတ်တော်လတွင် ရေးမြို့၊ မရမ်းကျောင်းတိုက်ဆရာတော် ဦးဥတ္တမ ဦးစီးသည့် ရဟန်းသံဃာများ၊ ဒါယိကာ၊ ဒါယိကာများက စေတီဟောင်းနှစ်ဆူကို ​ဖြိုဖျက်၍ အသစ်ပြန်လည်တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သည်။ ၁၂၄၈ ခုနှစ်၊ တပို့တွဲလပြည့်နေ့ကို ဘုရားပွဲတော်ရက်အဖြစ် ယနေ့တိုင် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။
မျက်မှောက်ခေတ်
၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် ရေးမြို့ကြီး မီးလောင်ရာ ရွှေဆံတော်စေတီတော်နှင့် နောင်တော်ကြီးစေတီ၊ စကားတောင်စေတီတော်တို့သည် မီးမခဘဲ ကင်းလွတ်ခဲ့သည်။ ခေတ်အဆက်ဆက် စေတီနှစ်ဆူ၏ ဉာဏ်တော်များကို မြှင့်တင်ကိုးကွယ်ခဲ့ကြရာ မျက်မှောက်ခေတ်တွင် ရွှေဆံတော်စေတီတော်သည် ရင်ပြင်တော်မှ စိန်ဖူးတော်အထိ ဉာဏ်တော် ၇၂ တောင် (၁၀၈ပေ)အ​မြင့်​၊ စကားတောင်စေတီတော်သည် ဉာဏ်တော် အတောင် ၆ဝ အမြင့် အသီးသီး ရှိကြသည်။ စေတီတော် ၂ဆူလုံးမှာ ရေးမြို့ မြို့လယ်တွင်တည်ရှိပြီး တစ်ဆူနှင့်တစ်ဆူ အနည်းငယ်သာ ကွာဝေးကြသည်။ နှစ်စဉ် တပို့တွဲလဆန်း ၁၂ ရက်မှ လပြည့်နေ့အထိ စေတီတော် ၂ ဆူလုံး၏ ဗုဒ္ဓပူဇနိယပွဲတော် အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပကြစမြဲပင် ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မွန်ပြည်နယ်ရှိ စေတီပုထိုးများ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ စေတီပုထိုးများ
အင်ဂေါသာရွာ၊ မင်းတပ်မြို့နယ်
အင်ဂေါသာရွာ(Ingawthar)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်ခရိုင်၊ မင်းတပ်မြို့နယ်၊ လာလောင်းထွီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၉၀၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လာလောင်းထွီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၉၇ ဦး၊ မ ၆၈၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၈၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းတပ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
Chat သင်္ကေတ
Chat သင်္ကေတ ကို Smiley ဟုလည်း သိကြသည်။ အင်တာနက်အသုံးပြုဖူးသူတိုင်း Messengerများ Chat ခန်းများဖိုရမ်နှင့် Message-Boardများပေါ်တွင် :-) သဏ္ဍန်အားမြင်တွေ့ အသုံးပြုသူတွေချည်းဖြစ်သည်။ ထိုသဏ္ဍန်သည် အသုံးပြုသူ၏ စိတ်ခံစားမှုအား ရိုးရိုးရှင်းရှင်းနှင့် ထိထိမိမိဖော်ပြနိုင်ခြင်းကြောင့် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ဆက်သွယ်ရာတွင် စကားလုံးပေါင်းများစွာထက် ခရီးရောက်လှပေသည်။ သို့သော် ထိုသဏ္ဍန်လေးများ၏ သမိုင်းအား သိရှိသူမှာ လွန်စွာနည်းပါးလှသေးသည်။ တကယ်တော့ Smiley လေးများသည် လွန်ခဲ့သော ၂၅ နှစ်က တက္ကသိုလ်ပါမောက္ခတစ်ဦး ၏ အိုင်ဒီယာမှ စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
တီထွင်ရခြင်း အကြောင်းရင်း
လွန်ခဲသော ၂၅ နှစ်အချိန်က ကွန်ပျူတာနှင့် အင်တာနက်များမှာ တက္ကသိုလ်ကြီးများ၊ သုတေသနဌာနများတွင်သာ တွင်တွင်ကျယ် အသုံးပြုနိုင်သေးသည်။ ထိုကွန်ရက်များအတွင်းတွင် Message-Board များရှိပြီး သုတေသနအချက်အလက်များ လဲလှယ်ကြရုံသာမက အခြားအရေးမကြီးသော ကျောင်းတွင်း ကျောင်းပြင်သတင်းများ၊ အစည်းအဝေးအချိန်ဇယား၊ အပျော်နောက်ပြောင်ငြင်းခုန်ကြခြင်းများပါ ရှိလေ့ရှိသည်။ သို့သော် မကြာခဏဆိုသလို နောက်ပြောင်ပြောဆိုခြင်းများအား နားလည်မှု လွဲမှားခြင်းများလည်း ဖြစ်လေ့ရှိသောကြောင့် ထိုအခက်အခဲကို ဖြေရှင်းရန် Board ကော်မတီမှ အကြံဉာဏ်များတောင်းခံတော့သည်။ အမျိုးမျိုးသောပုဂ္ဂိုလ်များမှ Emotion များ အသုံးပြုသင့်သည်ဟု ထောက်ခံကြသော်လည်း မည့်သည့်ပုံသဏ္ဍန်သုံးရန် စဉ်းစားမရဖြစ်နေကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ပါမောက္ခScott-Fahlman မှ :-) အား Message တွင်ထည့်သွင်းခြင်းဖြင့် အပျော်နောက်ပြောင်ခြင်းဟု သတ်မှတ်ပြီး :-( အားအမှန်တကယ်အတည်ယူရန် အကြံပေးခဲ့သည်။ ထိုအစနစ်အား အသုံးပြုပြီးများမကြာမီပင် ဒုတိယပုံအားဝမ်းနည်းခြင်း၊ စိတ်ရှုပ်ထွေးခြင်း၊ သဘောမကျခြင်းအဖြစ် မှတ်ယူလာကြသည်။
အသုံးပြုမှု ကျယ်ပြန့်သွားခြင်း
စက်တင်ဘာ ၁၉ရက် ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် စတင်အသုံးပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် ယနေ့တွင် Smiley လေးများ ၂၅ပြည့်သွားပြီဖြစ်သည်။ အကယ်၍သာ ထိုပုံသဏ္ဍန်လေးများမရှိပါက အင်တာနက်လောကတွင် ဆက်သွယ်ပြောကြားရာ၌ များစွာခြောက်သွေ့နေမည်မှာ သေချာလှသည်။
ဘုတ်ရန်ရွာ၊ ဆော့လော်မြို့နယ်
ဘုတ်ရန်ရွာ(Bokeran)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဆော့လော်မြို့နယ်၊ ဘုတ်ရန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၄၆၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆော့လော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝံစိုရွာသစ်ရွာ၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်
ဝံစိုရွာသစ်ရွာ (Wunsoywarthit)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ မကျီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၉၃၁၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မကျီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၇၆ ဦး၊ မ ၂၁၆၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၃၄၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ပြာသာရွာ၊ သက္ကယ်ကုန်း
ပြာသာရွာ၊ သက္ကယ်ကုန်း
ဆုဖာ့ဆေး ဆီထီဆိန်း
စောက်ဖဈေး စီသီစိမ်းသည် လာအို ဂျူဒိုခ တစ်ဦး ဖြစ်သည်။
ရီယိုဒီဂျနေးရိုးမြို့မှ ၂၀၁၆ နွေအိုလံပစ်၊ ကျား ကီလို ၆၀ တန်းတွင် ဝင်ရောက် ယှဉ်ပြိုင်ရာ၊ ရှိုင်မင်းယင်ကို ပထမကျော့ပင် ရှုံးနိမ့်သည်။
၂၀၂၀ တိုကျို နွေအိုလံပစ်၌ လာအို ကိုယ်စားပြု ဝင်ပြိုင်သည်။ ကျား ၆၀ ကီလိုတန်း သူ့ ပထမပွဲစဉ်၌ပင် ထွက်ရသည်။
အခြေခံသရများ
အခြေခံသရများ (Cardinal vowels) ဆိုသည်မှာ သဒ္ဒဗေဒပညာရှင်များ ဘာသာစကားများ၏ အသံများကို ဖော်ပြရာတွင် သုံးစွဲသော ရည်ညွှန်းကိုးကားစရာ သရအစုအဝေးတစ်ခုဖြစ်သည်။ထိုသရများကို လျှာ၏ အရှေ့၊ အနောက်၊ အနိမ့်၊ အမြင့်၊ နှုတ်ခမ်းပုံစံ (ဝိုင်း/ဖြန့်) စသည်တို့အပေါ်၌ ခွဲခြားကြသည်။
ဦးသာအောင်ပတုတ်
ဦးသာအောင်ပတုတ်
အခြေခံသရများ
အခြေခံသရတစ်လုံးဆိုသည်မှာ လျှာသည် အဆုံးစွန်သောတည်နေရာ၌ (ခံတွင်း၏ အရှေ့ (သို့) အနောက်၊ အထက် (သို့) အောက်) တည်ရှိနေသောအခါ ထွက်ရှိလာသော အသံဖြစ်သည်။ လက်ရှိစနစ်ကို စနစ်တကျဖြစ်စေသူမှာ ၂၀ ရာစု အစောပိုင်းခန့်က ဒန်းညာ ဂျုံးဇ်ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် ဤစိတ်ကူးသည်ကား အဲလစ် (Ellis) နှင့် ဘီလ် (Bill) ဟု ထင်ရှားသော သဒ္ဒဗေဒပညာရှင် နှစ်ဦး၏ အကြံဉာဏ်ပင်ဖြစ်၏ ။
အခြေခံသရများ ဇယား
အခြားသရများသည် ဤထောင့်သုံးထောင့်ရှိ,  နှင့်  သရများကြား လျှာ၏ နိမ့်မြင့်သဘော၌ "ကြားမှုဆိုင်ရာ အကွာအဝေးတူညီ" ကြသည်။ ဥပမာ : အပိတ် (လျှာအမြင့်ဆုံး) ၊ တစ်ဝက်ပိတ်၊ တစ်ဝက်ပွင့်/ဖွင့် ၊ အပွင့်/ဖွင့် (လျှာအနိမ့်ဆုံး) စသည်တို့ဖြစ်ကြသည်။
သက်ဆိုင်ရာ သရတစ်ခုခြင်းစီတွင် နှုတ်ခမ်းပုံစံ နောက်တစ်ခုထပ်ရှိပြန်သည်။ ဥပမာပေးရသော် သရအမှတ် (၁) ကို သူ့အနောက်က သရအမှတ် (၈) ကဲ့သို့ နှုတ်ခမ်းဝိုင်းပုံစံဖြင့် ထုတ်လုပ်နိုင်သည်။ ထိုသို့ နှုတ်ခမ်းပြောင်းပြန်ပုံစံရှိသော သရများကို "ဆင့်ပွားအခြေခံသရ" ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ဤသရသံများသည် မူလအခြေခံသရထက် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ဘာသာစကားများ၌ တည်ရှိမှုနည်းသည်ဟု ဆိုကြသည်။ အခြားသောသရများကိုလည်း နိုင်ငံတကာသဒ္ဒဗေဒအက္ခရာ ပြဇယားတွင် အသိအမှတ်ပြုထားကြသည်။
ဂျုံးဇ်က အခြေခံသရစနစ်ကို ထိထိရောက်ရောက် သုံးစွဲနိုင်ရန်၊ သရများကို ထုတ်လုပ်ခြင်း၊ မှတ်မိသိမြင်ခြင်းရှိရန် တစ်ယောက်သောသူသည် ကျွမ်းကျင်သော သဒ္ဒဗေဒပညာရှင်တစ်ဦးနှင့် လေ့ကျင့်ရမည်ဟု ဆိုသည်။
အခြေခံသရများသည် ဘာသာစကားတစ်ခုအတွက် သီးသန့်သရများမဟုတ်ပေ။ ရည်ညွှန်းတိုင်းတာသည့် စနစ်သာဖြစ်၏ ။ သို့ရာတွင် ဘာသာစကားအချို့၌ ဤအခြေခံသရများ (သို့) ဆင်တူနီးကပ်သောသရများ ပါဝင်တည်ရှိနေကြသည်။ နမူနာဘာသာစကားတစ်ခုမှာ ကင်မရွန်းနိုင်ငံတွင် ပြောသော ငွဲ့ (Ngwe) စကားဖြစ်၍ သရရှစ်ခုသာရှိသည်ဟု ဖော်ပြကြပြီး ထိုသရရှစ်ခုမှာလည်း အခြေခံသရ ရှစ်ခုနှင့် အတော်လေး ဆင်တူသည်။(Ladefoged 1971:67).
အခြေခံသရစနစ်၏ တိကျမှန်ကန်မှု ကန့်သတ်ချက်
အခြေခံသရစနစ်၏ ပုံမှန်ရှင်းလင်းချက်က ဆိုသည်မှာ ကျွမ်းကျင်သော အသုံးပြုသူသည် မူလနှင့် ဆင့်ပွားအခြေခံသရ (၁၆) လုံးနှင့် အခြားအလယ်သရအနည်းငယ်တို့ကြား ကွဲပြားမှုကို စိတ်ချယုံကြည်စွာ ခွဲခြားနိုင်သည်။ နိုင်ငံတကာသဒ္ဒဗေဒအသင်းက ထပ်မံပံ့ပိုးထားသော ဖြည့်စွက်သင်္ကေတများက သရတို့၏ကြားတန်ဖိုးများကို ယုံယုံကြည်ကြည် ခွဲခြားနိုင်သည်ဟု ဆိုလေသည်။ သဒ္ဒဗေဒပညာရှင်တစ်ဦးသည် အရှေ့တစ်ဝက်ပိတ်အပြန့်သရ ၊ အရှေ့တစ်ဝက်ဖွင့်အပြန့်သရ  တို့ကိုသာမက အရှေ့တစ်ဝက်အပြန့်သရ  ၊ အလယ်ယိမ်း အရှေ့တစ်ဝက်အပြန့်သရ  စသည် စသည်တို့ကိုလည်း မှတ်မိသိမြင်၊ ထုတ်လုပ်နိုင်သည်ဟူ၍ ဆိုလေသည်။ ဤသည်မှာ သရအရေအတွက် လေးငါးဆယ်ခန့်ကို (ခွဲနိုင်သည်ဟု) ညွှန်းဆိုခြင်းဖြစ်လေရာ လက်တွေ့သဘောအားဖြင့် လေ့ကျင့်ထားသော သဒ္ဒဗေဒပညာရှင်ပင် ဤသို့သော အရည်အသွေးရရန် ခက်ခဲပေသည်။
၁၉၅၀-၆၀ နှစ်များက ထုတ်ဝေသော စိတ်ကူးနည်းသစ်များဖြင့် စမ်းသပ်ချက်အများအပြားတွင် လာဒစ်ဖိုးဂစ်ဒ် (Ladefoged) က လေ့ကျင့်ထားသည့် သဒ္ဒဗေဒပညာရှင်များသည် စကော့(တစ်ရှ်) ဂေးလစ်ခ် ဒေသယိစကားရှိ သရများကို မည်သို့ကိုင်တွယ်စီမံသည်ကို လေ့လာခဲ့သည်။ သဒ္ဒဗေဒပညာရှင် (၁၈) ဦးကို ဂေးလစ်ခ်စကားပြော ဒေသခံတို့၏ သရသံ (၁၀) လုံးကို အသံဖမ်းထားမှုအား နားထောင်စေ၍ သရစတုဂံတွင် နေရာမှတ်ခိုင်းသည်။ ထို့နောက် လာဒစ်ဖိုးဂစ်ဒ်က ထိုပညာရှင်များကြား မှန်ကန်ကိုက်ညီမှု၊ မကိုက်ညီမှုတို့ကို လေ့လာခဲ့ရာ ဒန်းညာဂျုံးဇ် တည်ထွင်တိုးတက်စေခဲ့သော ဗြိတိသျှအသံထွက်စဉ်လာသဘောဖြင့် လေ့ကျင့်ခဲ့သူများသည် ဤသို့သော လေ့ကျင့်မှုမရှိသူများထက် (သရ)ဆုံးဖြတ်ရာတွင် ပို၍ နီးစပ်မှုရှိသည်ဟူသောအချက်ကို ထုတ်ဖော်ထောက်ပြနိုင်ခဲ့လေသည်။ သို့ရာတွင် အထင်ရှားဆုံးရလဒ်မှာ အခြေခံသရတန်ဖိုးများနှင့် ဝေးကွာသော သရများကိုကား နားထောင်သူအားလုံးကြား၌ ကြီးမားစွာ ကွဲပြားမှုရှိပေသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သရများ
တိုကျို တက္ကသိုလ်
တိုကျို တက္ကသိုလ် (東京大学 - တိုကျို ဒိုင်းဂါ့ခု) အတိုကောက်အားဖြင့် တိုဒိုင်း (東大) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ တိုကျိုမြို့တွင် တည်ရှိသည့် အဓိကကျသော သုတေသနပြုလုပ်သည့် တက္ကသိုလ်ကျောင်း ဖြစ်သည်။ ပညာရေးဌာနပေါင်း ၁၀ ဌာန ရှိကာ ကျောင်းသား ဦးရေ ၃၀၀၀၀ ခန့်ရှိသည်။ ၎င်းတို့အနက် ၂၁၀၀ ခန့်မှာ နိုင်ငံခြားသား ကျောင်းသားများဖြစ်သည်။ ကျောင်းပရိဝုဏ် ၅ ခုရှိပြီး ဟွန်ဂို၊ ခိုမာ့ဘာ့၊ ခါရှိဝ၊ ရှီရို့ခါ့နဲ့နှင့် နာကာ့နို့ တို့တွင် တည်ရှိသည်။ တိုကျိုတက္ကသိုလ်သည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အကျော်ကြားဆုံး တက္ကသိုလ်ဖြစ်သည်။  ၂၀၁၀ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့တက္ကသိုလ်များ စာရင်းအရ တိုကျို တက္ကသိုလ်သည် အာရှ၌ နံပါတ် ၁ နှင့် ကမ္ဘာတွင် နံပါတ် ၂၀ အဆင့်တွင် ရှိသည်။
ကျောင်းစုရွာ၊ ဆင်ခေါင်း
ကျောင်းစုရွာ၊ ဆင်ခေါင်း
ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒ
ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒ ၏ လိုရှင်းအချုပ်မှာ စီးပွားရေးမျှတမှုကို အခြေခံ၍ လူအများအတွက် လူအများက စီးပွားလုပ်ငန်းများကို ပိုင်ဆိုင်ကာ လုပ်ရမည် ဟူသော သဘောပင် ဖြစ်သည်။
ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒဟူသော ဝေါဟာရကို အီတလီနိုင်ငံတွင် ခရစ်သက္ကရစ် ၁၈၀၃ ခုနှစ်၌ စတင်၍ ပုံနှိပ်အက္ခရာအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ရာမှ ထိုအယူအဆရေးရာကို လက်ခံသူများသည် ဆိုရှယ်လစ်များဟူ၍ တွင်ခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂလန်တွင် ၁၈၂၇ သမဝါယမမဂ္ဂဇ်းတွင် ဆိုရှယ်လစ် စကားလုံးကို စသုံးသည်။
ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒ
ထိုအယူအဆများကို ထုတ်ဖော်ခဲ့သူတို့သည် ပြင်သစ်၊ အင်္ဂလန်၊ ဂျာမနီနိုင်ငံတို့၌ ရှိခဲ့ကြသည်။ ယင်းတို့ အနက် အင်္ဂလန်ပြည်တွင် ရောဗတ် အိုဝင်ဆိုသူမှာ သူ၏ ခြည်စက်တွင် သူယုံကြည်သော ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒအတိုင်း စနစ် သစ်ကို တီထွင်ကာ၊ လက်တွေ့လိုက်နာကျင့်သုံးလေရာ၊ ထိုစဉ် က ကမ္ဘာပေါ်တွင် များစွာထင်ရှားကျော်စောခဲ့လေသည်။၁၈၄၈ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒီတစ်ဦးဖြစ်သော လူဝီဗလန့်က ပြည်သူပိုင် စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းတစ်ရပ် အနေ ဖြင့် အမျိုးသားပိုင် အလုပ်ရုံများ တည်ထောင်ရန်လှုံ့ဆော်ခဲ့ သည်။ ထိုအခါ ပရုဒုန်သည် ထိုစနစ်ကိုဆန့်ကျင်၍၊ သမဝါယ မစနစ်ကို လှုံ့ဆော်လေသည်။ ဤသည်တွင် ကားလမတ်နှင့် အန်းဂဲတို့သည် ထိုပုဂ္ဂိုလ်နှစ်ဦးစလုံး၏ အယူအဆကိုကန့်ကွက် ပြီးလျှင် ကွန်မြူနစ် ကြေညာစာတမ်းကို ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့လေ သည်။(ရီလင်းပါတီချယ်)
ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒအယူအဆ
ယေဘုယျအားဖြင့် ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒသည် အချက်နှစ်ခုပေါ်တွင် အခြေစိုက်သော စီးပွားရေးဝါဒ ဖြစ်သည်။ ယင်းနှစ်ချက်မှာ-
(က) အကြင်လူ့ဘောင်၏ အသက်မွေးမှုဘဝအတွက် လိုအပ်သော လူသုံးကုန်ပစ္စည်းများကို ထုတ်လုပ်ပေးသည့် ကုန်ထုတ်ကရိယာ အရင်းအနှီးများ (Means of Production) ကို ထိုလူ့ဘောင်က ဘုံပစ္စည်း (Common Ownership) အဖြစ် ပိုင်ဆိုင်နေခြင်း။
(ခ) ထိုလူ့ဘောင်၏ အဖွဲ့ဝင်တို့သည် မိမိတို့ ဘုံပစ္စည်းဖြစ်သော ထိုကုန်ထုတ်ကရိယာ အရင်းအနှီးများကို စနစ်တကျ စီမံကိန်းချ၍ စုပေါင်းဆောင်ရွက်အပ်သော လုပ်အားတို့ဖြင့် အလုပ်လုပ်ခြင်း။
ဆီမွန် (Claude Henri Simon 1776-1825) ပြင်သစ်
ဝါဒလိုရင်းအနှစ်ချုပ် - အရင်းရှင်နှင့် ကာယ၊ ဉာဏ အလုပ်သမားများ၊ ဘောဂဗေဒပညာရှင်များ၊ အတတ်ပညာသည်များ ငြိမ်းချမ်းစွာ စုပေါင်း၍ စီမံကိန်းစနစ်ဖြင့် အများအကျိုးကို ဆောင်ရွက်သော ရွှေပြည်တော် တည်ဆောက်ရေး။
ရှားလ် ဖူရီယေ (Charles Fourier 1772-1837) ပြင်သစ်
သူ၏ ဤဘုံအဖွဲ့အစည်းကို ဖားလော်န်းစတဲရ် (Phalanesteres) ဟု ခေါ်သည်။
အေတီယင် ကာဘေး (Étienne Cabet 1788-1865) ပြင်သစ်
ယောက်ျား မိန်းမ တန်းတူအခွင့်အရေးရှိ။ တစ်ဦးချင်း၏ အယူအဆကို လွတ်လပ်စွာ ဆွေးနွေးခွင့်မရှိ။ သတင်းစာများကို အနည်းငယ်သာရှိစေပြီး သာမန်အဖြစ်အပျက်သတင်းများသာ ဖြစ်ရမည်။ ဤနည်းဖြင့် အေတီယင်က ခရစ်ယာန်ဘာသာ ပြန်လည်တိုးတက်လာသည်နှင့် အမျှ ပို၍ပို၍ အောင်မြင်လိမ့်မည်ဟု ယုံကြည်မျှော်လင့်ခဲ့သည်။
သို့သော် သူ့နောက်လိုက်များက အီတလီနှင့် ပြင်သစ်တွင် မြေအောက် အကြမ်းဖက်မှုများ အစဉ်တစိုက် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
ရောဘတ်အိုဝင် (Robert Owen 1771-1858) ဗြိတိသျှ
ဝါဒလိုရင်းအနှစ်ချုပ် - အလုပ်သမား သမဂ္ဂများ၊ သမဝါယမ အဖွဲ့များကို အင်အားစုကြီး တရပ်အဖြစ် ပေါင်းစပ်ပြီး စက်မှုလုပ်ငန်းရပ်များကို သမဝါယမဆန်သော ဆိုရှယ်လစ်နည်းဖြင့် စုပေါင်းလုပ်ကိုင် စားသုံးရေးကို အခြေခံဆောင်ရွက်ရန်။ ထိုမှ တစတစနှင့် တတိုင်းပြည်လုံးကို ဘုံ လူ့အဖွဲ့အစည်းအဖြစ် သို့ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲ တိုးတက်သွားစေရန်။
သို့သော် အခြားအရှင်းရှင်တို့၏ ဝိုင်းဝန်းပိတ်ဆို့မှု၊ အာဏာပိုင်တို့၏ နှိပ်ကွပ်မှု၊ နောက်လိုက်များ၏ သဘောကွဲလွဲမှုများကြောင့် စီမံဆောင်ရွက်မှုများ ပျက်ပြားခဲ့သည်။
ပရိုဒွန် (Joseph Proudhon 1809-1865) ပြင်သစ်
ဝါဒလိုရင်းအနှစ်ချုပ် - ပုဂ္ဂလိက ပစ္စည်းပိုင်ဆိုင်မှု (စက်ရုံအလုပ်ရုံနှင့် လယ်မြေများအပါအဝင်) နှင့် ကုန်ပစ္စည်းထုတ်လုပ်မှုကို ဆန့်ကျင်သည်။ ကုန်ထုတ်အရင်းနှီးမှန်သမျှ အများပိုင်ပြုရမည်ဟု မဆိုလို။ ကြီးကျယ်သော ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းများကို လယ်သမား အငယ်စားများ၊ အသေးစား လက်မှုပညာသည်များ ပါဝင်သော ကုန်ထုတ်အဖွဲ့များလက်သို့ လွှဲအပ်၍ ယင်းတို့က ဆက်လက် လုပ်ကိုင်သွားစေရန်။
ဝီလျံ သွန်ပဆင် (William Thompsom 1785-1833)
ဝါဒလိုရင်းအနှစ်ချုပ် - ကုန်ပစ္စည်းဖြစ်ရေးအတွက် အလုပ်သမားက ပေးရသော လုပ်အားကို အထူးဖော်ပြသည်။ လုပ်အားသည်သာ တန်ဖိုး၏ ရေသောက်မြစ်။ အလုပ်သမားများ၏ လုပ်အားကြောင်း ပေါ်ထွက်လာသည့် အစွန်းထွက် တန်ဖိုးကို အရင်းရှင်တို့က ဝါးမြိုလိုက်ခြင်းကို ကန့်ကွက်သည်။
ဂျွန်ဂရေး (John Gray 1799-1850)
ဝါဒလိုရင်းအနှစ်ချုပ် - ကုန်ထုတ်လုပ်မှုလုပ်ငန်းကို လူအများက ဝိုင်းဝန်းလုပ်ဆောင်၍သာရသည်ဟု ယုံကြည်သည်။ အလုပ်သမား သမဂ္ဂများသည် လုပ်ခပိုရရေး၊ လူမှုရေး အခြေအနေတိုးတက်ရေးတို့အတွက် အရင်းရှင်စနစ်၏ ဘောင်အတွင်းမှနေ၍ တောင်းဆိုတိုက်ပွဲဝင်နေရရုံမျှနှင့် ပြီးမြောက်မည်မဟုတ်၊ ကိုယ်တိုင် လုပ်ကိုင်မှသာ အကျိုးခံစားရမည်ဟု ယုံကြည်သည်။
ဆိုရှယ်လစ် ၅ မျိုး
ဆိုရှယ်ဒီမိုကရက်ဝါဒ (Social-Democratism)
အစိုးရမဲ့ဝါဒ (Anarchism)
အလုပ်သမားသမဂ္ဂဝါဒ (Syndicalism)
သမဝါယမ ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒ (Co-operative Socialism)
အကျဉ်းချုံး၍ ထပ်ခွဲလျှင် -
အစိုးရဦးစီးသော ဆိုရှယ်လစ်စနစ်
(၁) ဆိုရှယ်ဒီမိုကရက်ဝါဒ၊ (၂) ကွန်မြူနစ်ဝါဒ
အစိုးရဦးစီးမှု မပါသော ဆိုရှယ်လစ်စနစ်
(၁) အစိုးရမဲ့ဝါဒ၊ (၂) အလုပ်သမား သမဂ္ဂဝါဒ၊ (၃) သမဝါယမ ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒ။
အင်္ဂလိပ်ရေသောက်မြစ်
အဒမ်စမစ် (Adamsmith 1723-1790) နှင့် ဒေးဗစ်ရီကာဒို (Davidrecardo 1772-1823)။ မာ့က်စ်က စမစ်နှင့် ရီကာဒိုတို့၏ အလုပ်နှင့် တန်ဖိုးသဘောတရားကို လေ့လာပြီးနောက် အရင်းရှင်စနစ်၏ အစွန်းထွက်တန်ဖိုးသဘောတရားကို ရှာဖွေနိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော် စမစ်နှင့် ရီကာဒိုတို့၏ သမိုင်းအမြင်ကို ဆန့်ကျင်သည်။
ပြင်သစ်ရေသောက်မြစ်
စိန့်ဆီမွန် (Claude Henri Simon 176-1825) နှင့် ရှားလ်ဖူရီယေ (Charles Fourier 1772-1837)။ ထိုနှစ်ဦး၏ အယူအဆများအနက် ဆိုရှစ်လစ် (ဝါ) ကွန်မြူနစ်အယူအဆများထဲမှ ဆိုရှယ်လစ်အတွေးအခေါ်နှင့် အစီအမံများကို ခံယူခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒ
လယ်ဝါးဒိုးရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
လယ်ဝါးဒိုးရွာ(Lelwardoe)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ မင်းနန်းနွယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၈၄၅ ဖြစ်သည်။
ဇွဲတော်
ဇွဲတော်
မရင်းတုံးအနောက် (မရင်းတုံးကလေး)ရွာ၊ တောကျောင်း
မရင်းတုံးအနောက် (မရင်းတုံးကလေး)ရွာ၊ တောကျောင်း
နောင်နမ့်တောရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
နောင်နမ့်တောရွာ (Nawngnamtaw)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်၊ မိုင်းခွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၄၉၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းခွန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၄၂ ဦး၊ မ ၁၆၈၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၀၂၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စိုးလှ၊ သိပ္ပံ
၂ဝဝ၅ ခု၊ ဇူလိုင်ထုတ် ရာပြည့် ဦးစိုးညွန့် စုစည်း တည်းဖြတ်တဲ့ '၂ဝ ရာစု မြန်မာ စာရေး ဆရာ ၁ဝဝ အတ္ထုပ္ပတ္တိ အကျုဉ်း' စာအုပ်မှ စာရေးတွေရဲ့ အတ္ထုပ္ပတ္တိ အကျုဉ်း တွေကို ပြန်လည် ကူးယူ ဖော်ပြတာ ဖြစ်ပါတယ်။
သိပ္ပံ စိုးလှ [၁၉၁၆ - ၁၉၉၆]
သာယာဝတီ ခရိုင် အုတ်ဖို မြို့၌ အဖ ဦးဖိုးခင်၊ အမိ ဒေါ်ကွန်းမယ် တို့က ၁၉၁၆ ခု မေလ ၁၅ ရက် (မြန်မာ နိုင်ငံ စာပေ ဆုများတွင် ၁၆ ရက်ဟု ဖော်ပြသည်) နေ့တွင် ဖွားမြင် ခဲ့သည်။ အမည်ရင်း ဦးစိုးလှ ဖြစ်သည်။
ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်တွင် နောက်ဆုံးနှစ် ဝိဇ္ဇာတန်း အထိ ပညာ သင်ယူ ခဲ့သည်။ ၁၉၃၉ ခုတွင် အစိုးရ ပြန်ကြားရေး ဌာနက ထုတ်ဝေသော 'ရွှေပြည်တော်' သတင်းစာ၌ လက်ထောက် အယ်ဒီတာ အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ပြန်ကြားရေး ဌာနတွင် ဘာသာပြန်သူ အဖြစ် လည်းကောင်း အမှု ထမ်းခဲ့သည်။ စစ်အတွင်းတွင် အုတ်ဖိုမြို့၌ ကုန်သည် အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ဂျပန် ခေတ်တွင် အုတ်ဖို မြို့နယ် အာရှ လူငယ် အသင်း ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် လည်းကောင်း၊ စစ်ပြီးသော အခါ မိဘ လက်ငုတ် ဆန်စက် လုပ်ငန်းတွင် ကူညီခြင်းဖြင့် လည်းကောင်း နေထိုင် လှုပ်ရှား ခဲ့သည်။ ၁၉၅၂ ခုတွင် စာပေဗိမာန်၌ ဝင်ရောက် အမှု ထမ်းခဲ့သည်။ စာပေ ဗိမာန် မဂ္ဂဇင်း ဌာန လက်ထောက် စာတည်း၊ တာဝန်ခံ စာတည်း၊ ပြည်သူ့ လက်စွဲ စာစဉ် စာတည်း၊ ဒုတိယ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး စသည်ဖြင့် အဆင့်ဆင့် တိုးမြှင့် တာဝန် ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်။ ၁၉၆၄ - ၆၅ ခုတွင် ပြန်ကြားရေး ဌာန အင်္ဂလိပ်စာ ဖောဝပ် မဂ္ဂဇင်း တာဝန်ခံ စာတည်း အဖြစ် ခေတ္တ အမှု ထမ်းခဲ့သည်။ ၁၉၇၆ ခုတွင် စာပေ ဗိမာန် တွဲဖက် ညွှန်ကြားရေးမှူး အဖြစ်မှ အငြိမ်းစား ယူခဲ့သည်။ ၁၉၇၆ - ၈၈ အထိ အမျိုးသား စာပေဆု စိစစ် ရွှေးချယ်ရေး ကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ကို ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်။ လေ့လာရေးနှင့် သင်တန်း ကိစ္စ များဖြင့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၊ ရုရှနှင့် တရုတ် ပြည်သူ့ သမ္မတ နိုင်ငံ များသို့ သွားရောက် ခဲ့သည်။
အဋ္ဌမတန်း ကျောင်းသား ဘဝ ကပင် 'မြတင်ရည်းစား' ဝတ္ထုကို စတင် ရေးခဲ့သည်။ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်တွင် ပညာ သင်နေစဉ် ဂန္ဓလောက၊ အိုးဝေ၊ ဒဂုန်၊ တက္ကသိုလ် ကျောင်းတိုက် မဂ္ဂဇင်း များတွင် ဝတ္ထု၊ ဆောင်းပါးများ ရေးခဲ့သည်။ ကလောင် အမည် အမျိုးမျိုးဖြင့် ဘာသာပြန် ဝတ္ထုရှည်၊ ဝတ္ထုတိုများ ရေးသား ခဲ့ရာ ထင်ရှားသော စာအုပ်များမှာ အိစလင်း (East Lynne)၊ ဘဝ သတ္တိ (The War of The World)၊ စင်ပြိုင် နှစ်ကမႝာ (The tale of Two Cities)၊ ဓားစာခံ (Victory in My Hands)၊ ခေါင်းဆောင်နှင့် သတ္တိ (Profiles in Courage)၊ ဘဝအထွေထွေ (My Several Worlds by Pearl S. Buck) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ပင်ကို ရေးများတွင် သိပ္ပံ စိုးလှ ဝတ္ထုတို များနှင့် ခရီးသွား ကိုယ်တွေ့ တို့မှာ ထင်ရှားသည်။ 'ဘဝ အထွေထွေ' ဖြင့် ၁၉၅၆ ခုနှစ် စာပေဗိမာန် ဘာသာပြန်ဆု ရရှိ ခဲ့သည်။
၁၉၉၆ ခု ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန် မြို့၌ ကွယ်လွန် ခဲ့သည်။
စာညွှန်း
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
နောင်ယူးခုံလုံရွာ၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်
နောင်ယူးခုံလုံရွာ (Nawngyuhkonlong)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်၊ ဟတ်လုံတာဟုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၆၆၃၃ ဖြစ်သည်။  ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
နံဂါတရိုးရွာ၊ တောကျောင်း
နံဂါတရိုးရွာ၊ တောကျောင်း
အန်ဒရေ ဂရာမီကာ
ဆိုဗီယက် ဆိုရှယ်လစ် ပြည်ထောင်စု သမ္မတနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အန်ဒရေး အန်ဒရီးယက်ဗစ် ဂရိုမီကိုကို ၁၉ဝ၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၆ ရက်နေ့တွင် ဗိုင်လိုရုရှ (ဗျဲလိုရုရှ) နိုင်ငံ ဂိုမယ်ဒေသ ဗက်တကာခရိုင်ရှိ စတာရိုင်ဂရိုမီကီ ကျေးရွာ၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။
ဂရိုမီကိုသည် မင့်စကမြို့ စိုက်ပျိုးရေးသိပ္ပံနှင့် မော်စကိုမြို့ စီးပွားရေးတက္ကသိုလ်မှ ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။ ကျောင်းမှ ထွက်ပြီးနောက် ၁၉၃၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၃၉ ခုနှစ်အထိ သိပ္ပံ အကယ်ဒမီ စီးပွားရေး တက္ကသိုလ်တွင် ယာယီအကြီးတန်း သိပ္ပံသုတေသန အရာရှိအဖြစ် လုပ်ကိုင်သည်။ ထိုသို့လုပ်ကိုင်ရင်း စီးပွားရေး ပြဿနာများ အမည်ရှိ အစိုးရထုတ် စီးပွားရေး သုံးသပ်ချက် စာစောင်တွင် အယ်ဒီတာအဖွဲ့ အတွင်းရေးမှူး အဖြစ်လည်း တာဝန်ခံခဲ့သည်။
၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ဂရိုမီကိုသည် ဆိုဗီယက်အစိုးရ နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန အမေရိကန်ဌာနစိတ်၏ တာဝန်ခံအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။ မကြာမီပင် အစိုးရက ဂရိုမီကိုအား အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဝါရှင်တန်မြို့ ရုရှသံရုံးတွင် ကောင်စစ်ဝန်အဖြစ် ခန့်ထားလိုက်ရာ ၁၉၄၃ ခုနှစ်အထိ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဂရိုမီကိုအား အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန် လွဲအပ်ခြင်း ခံရသော ရုရှသံအမတ်ကြီး အဆင့်သို့ တိုးမြှင့် ခန့်ထားလိုက်သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ကျူးဗား သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်းခံရသော ရုရှသံအမတ်ကြီး အဖြစ်လည်း ပူးတွဲ ထမ်းဆောင်ရသည်။
ဂရိုမီကိုသည် ကုလသမဂ္ဂကို စတင် ရုပ်လုံးဖော်ခဲ့သော ဝါရှင်တန်မြို့ ဒမ်ဗာတန်အုတ် ညီလာခံ (၁၉၄၄ ခုနှစ်)သို့ ရုရှကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ကို ခေါင်းဆာင်၍ တက်ရောက် ဆွေးနွေး ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဗြိတိန်၊ အမေရိကန်နှင့် ဆိုဗီယက် ကြီးသုံးကြီးနိုင်ငံ ခေါင်းဆောင်များ၏ ကရိုင်းမီးယား ကွန်ဖရင့်နှင့် ပို့စဒန်ကွန်ဖရင့်တို့တွင်လည်း ရုရှကိုယ်စကားလှယ် အဖွဲ့တွင် အဖွဲ့ဝင် တစ်ဦးအဖြစ် တက်ရောက်ခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့၌ ၁၉၄၅ ခုနှစ်က ကျင်းပသည့် ကုလသမဂ္ဂညီလာခံသို့ တက်ရောက်သော ရုရှ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ကိုလည်း ခေါင်းဆောင်ခဲ့သည်။ အမေရိကန်၊ ဗြိတိန်၊ ပြင်သစ်နှင့် ဆိုဗီယက် ကြီးလေးကြီး နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးများ၏ ယော်လတာကွန်ဖရင့်နှင့် ဘာလင် ကွန်ဖရင့် များကိုလည်း အကြိမ်ကြိမ်တက်ရောက်ခဲ့ရသည်။
ဂရိုမီကိုသည် ၁၉၄၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၈ ခုနှစ်အထိ ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီ အစည်းအဝေးများတွင် ရုရှ၏ အမြဲတမ်း ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် တက်ရောက်နေခဲ့ရသည်။ ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် ရုရှနိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာနတွင် ဒုတိယ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး (၁) အဖြစ် တိုးမြှင့်ခန့်ထားခြင်း ခံရသည်။
၁၉၅၂ ခုနှစ် ဇွန်လထဲတွင် ဂရိုမီကိုအား ဗြိတိန်နိုင်ငံသို့ ရုရှသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်ထားလိုက်သည်။ တစ်နှစ်ခန့် အကြာတွင် ရုရှသို့ ပြန်ခေါ်ပြီး ယခင်ရာထူးဖြစ်သော ဒုတိယ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး (၁) တာဝန်ကို ပေးအပ်သည်။ ထိုရာထူးတွင် ၁၉၅၃ ခုနှစ် ဧပြီလမှ ၁၉၅၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလအထိ ထမ်းဆောင်နေခဲ့သည်။ ၁၉၅၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးအဖြစ် ရာထူးတိုးမြှင့်ခန့်ထား ခံရလေသည်။
၁၉ ကြိမ်၊ အကြိမ် ၂ဝ၊ ၂၂ ကြိမ်၊ ၂၃ ကြိမ်၊ ၂၄ ကြိမ်နှင့် ၂၅ ကြိမ်မြောက် ပါတီ ညီလာခံများတွင်လည်း ဂရိုမီကိုသည် ပါတီ ဗဟိုကော်မတီဝင်အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း ခံရသည်။
ပျံလွှားကြီး
ပျံလွှားကြီး (Apus pacificus) သည် မျိုးရင်း ပျံလွှားငှက်၏ မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အာရှတိုက် အရှေ့ပိုင်းတွင် သားပေါက်ကြသည်။ ဆောင်းရာသီတွင် အရှေ့တောင်အာရှနှင့် ဩစတျေးလျတွင် ဆောင်းခိုတတ်ကြသည်။ ငယ်ရွယ်ချိန်တွင် အတောင်ပံအမွှေးများဖြင့် အဖိုနှင့်အမခွဲခြားနိုင်သော်လည်း အရွယ်ရောက်ပါက အဖိုနှင့်အမသည် ကွဲပြားမှုမရှိဘဲ တူညီကြသည်။ ဤငှက်မျိုးရင်းရှိ ငှက်အားလုံးကဲ့သို့ ပျံလွှားကြီးများသည် ပျံသန်းနေစဉ် အင်းဆက်များကို ဖမ်းယူစားသောက်ကြသည်။ ဂူများ၊ အိမ်ခေါင်မိုးများ၊ ကမ်းပါးအက်ကွဲကြောင်းများကဲ့သို့သော အကာကွယ်ရှိသည့်နေရာများတွင် သားပေါက်လေ့ရှိသည်။ အဖြူရောင် ဥ ၂ လုံး သို့မဟုတ် ၃ လုံး ဥတတ်ပြီး သားပေါက်ကာလမှာ ၁၇ ရက်ခန့်ဖြစ်သည်။ ငှက်မိဘများ အစာအလုံအလောက် မရှာပေးနိုင်သည့်အခါ ငှက်ကလေးများသည် အစာမစားဘဲ ရက်အနည်းငယ် ရှင်သန်နိုင်ကြသည်။ လူသားများ လုပ်ဆောင်ချက်များ သို့မဟုတ် သားရဲတိရစ္ဆာန်များ၏ အန္တရာယ်ရှိသော်လည်း ပျံလွှားကြီးများသည် ကျယ်ပြန့်သော သားပေါက်ဧရိယာရှိသဖြင့် နိုင်ငံတကာ သဘာဝထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အသင်းက ယင်းငှက်အား မျိုးသုဉ်းပျောက်မည့်အန္တရာယ် စိုးရိမ်ရမှု အဆင့်အနည်းဆုံးအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။
အန်ဒရေ ဂရာမီကာ
ဂရိုမီကိုသည် ၁၉၇၃ ခုနှစ် ဧပြီလမှစ၍ ဆိုဗီယက် ကွန်မြူနစ်ပါတီ ဗဟိုကော်မတီ၏ ပေါ်လစ်ဗျူရိုအဖွဲ ဖြစ်လာခဲ့လေသည်။ ဆိုဗီယက်အစိုးရက နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဂရိုမီကိုအား လီနင်ဘွဲ့တံဆိပ် ငါးကြိမ်၊ လုပ်သား အောင်လံနီဆု၊ တူနှင့်တံစဉ် ရွှေ တံဆိပ်ဆုအပြင် အခြားဂုဏ်ထူးဆောင် တံဆိပ်များဖြင့် ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ဆိုဗီယက်နိုင်ငံတွင် အတန်မြင့်မားသော ဆိုရှယ်လစ်လုပ်သား သူရဲကောင်းဘွဲ့ကိုလည်း ဂရိုမီကို ရရှိခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။
ပျံလွှားကြီး
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပျံလွှားငှက်များ ကဏ္ဍ:အိုရှန်းနီးယားတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အရှေ့အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:မြောက်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
အန်ဒရေ ဂရာမီကာ
ဂရိုမီကိုသည် ၁၉၃၉ ခုနှစ်မှစ၍ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုသံရုံး အတိုင်ပင်ခံအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၆ ခုနှစ်အထိ အမေရိကန်ပြည် ထောင်စုဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခံရသည့် ဆိုဗီယက်သံအမတ်အဖြစ် လည်းကောင်း တချိန်တည်းတွင် ကျူးဗားနိုင်ငံဆိုင်ရာ သံအမတ်အဖြစ် လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်သည်။
၁၉၄၆ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂလုံခြုံရေးကောင်စီ၌ ဆိုဗီယက် အမြဲတမ်းကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ယင်း ဒုတိယ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးအဖြစ်လည်း ဆောက်ရွက်ခဲ့ရာ ၁၉၄၉ ခုနှစ်အထိ ဖြစ်သည်။ ထို့နောက်ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု ပထမ ဒု-နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးအဖြစ် ၁၉၄၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၅၂ ခုနှစ် အထိ ဆောင်ရွက်သည်။ ဂရိုမီကိုသည် ၁၉၅၃ ခုနှစ်မှစ၍ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဖြစ်လာသည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ်မှစ၍ ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု ဝန်ကြီးများကောင်စီပထမ ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်း ပူးတွဲထမ်းဆောင်သည်။
ဂရိုမီကိုသည် ၁၉၃၁ ခုနှစ်ကတည်းက ဆိုဗီယက်ကွန်မြူနစ်ပါတီဝင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဆိုဗီယက် ကွန်မြူနစ်ပါတီ ၁၉ ကြိမ်မြောက် ကွန်ဂရက်တွင် ဆိုဗီယက် ကွန်မြူနစ်ပါတီ ဗဟိုကော်မတီ အရန်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြောက် ခံရပြီး အကြိမ် ၂ဝ မြောက်၊ ၂၂ ကြိမ်မြောက်၊ ၂၃ ကြိမ်မြောက်၊ ၂၄ ကြိမ်မြောက်၊ ၂၅ ကြိမ်မြောက်နှင့် ၂၆ ကြိမ်မြောက် ကွန်ဂရက်များတွင် ဆိုဗီယက်ကွန်မြူနစ်ပါတီ ဗဟိုကော်မတီ တင်းပြည့်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရ သည်။
၁၉၇၃ ခုနှစ် ဧပြီလမှစ၍ ဆိုဗီယက်ကွန်မြူနစ်ပါတီဗဟိုကော်မတီ ပေါ်လစ်ဗျူရိုအဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာသည်။ ဂရိုမီကိုသည် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု ဦးစီးဆိုဗီယက် လွှတ်တော် ဒုတိယအကြိမ်၊ ပဉ္စမအကြိမ်နှင့် ထို့နောက် ဆက်လက်ပြုလုပ်သည့် ကွန်ဂရက်အားလုံးတွင် ကိုယ်စားလှယ် ဖြစ်ခဲ့သည်။
ဂရိုမီကိုသည် တီဟီရန်၊ ယော်လတာနှင့် ပို့စဒမ်ညီလာခံများတွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၄ ခုနှစ်တွင် ပြုလုပ်သော ဒန်ဘာတမ်အုတ်ညီလာခံသို့ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ဒီမီ ထရော့ဆု၊ ဆိုရှယ်လစ်လုပ်သား သူရဲကောင်းဘွဲ့ နှစ်ကြိမ်၊ လီနင် ဘွဲ့တံဆိပ်ခြောက်ကြိမ်နှင့် အခြား ဂုဏ်ထူး၊ ဘွဲ့ထူးဆောင်တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခံရသူ ဖြစ်သည်။
ဂရိုမီကိုသည် ဒီမီထရီဗနာနှင့် အိမ်ထောင်ပြုခဲ့ပြီး သားတစ်ယောက် ထွန်းကားခဲ့သည်။ ဆိုဗီယက်ကွန်မြူနစ်ပါတီ ဗဟိုကော်မတီ ပေါလစ်ဗျူရို အဖွဲ့ဝင် အန်ဒရေဂရိုမီကိုအား ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု ဦးစီး ဆိုဗီယက်လွှတ်တော်၏ လွှတ်တော်နှစ်ရပ်စလုံးမှ ကိုယ်စားလှယ်များက ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု ဦးစီးဆိုဗီယက်လွှတ်တော် သဘာပတိအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ(သမ္မတ)အဖြစ် ၁၉၈၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂ ရက်နေ့ တွင် တညီတညွတ်တည်း မဲဆန္ဒပေး၍ ရွေးကောက် တင်မြောက်လိုက်ကြသည်။
နောင်ယူးခုံလုံရွာ၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဂျီဘုတ်ရွာ၊ ဆော့လော်မြို့နယ်
ဂျီဘုတ်ရွာ(Jiboke)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဆော့လော်မြို့နယ်၊ ဘုတ်ရန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၄၆၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆော့လော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဟင်နရီဘုရင်များ(ပြင်သစ်)
ဟင်နရီဘုရင်များ(ပြင်သစ်)
ပြင်သစ်ပြည့်ရှင် ဘုရင်လေးပါးတို့သည် ဟင်နရီအမည်ဖြင့် ပြင်သစ် ထီးနန်းကို သိမ်းပိုက်စံမြန်းခဲ့ကြ၏။ ထိုဘုရင် လေးပါးအနက် ပထမ ဟင်နရီဘုရင်(ခရစ် ၁ဝဝ၈-၁ဝ၆ဝ) သည် ရောဗတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား ကွန်စတန့်တို့မှ ဖွားမြင် သော သားတော်ဖြစ်၍ ၁ဝ၃၁ ခုနှစ်တွင် ဖခည်းတော်၏ အရိုက်အရာ ပြင်သစ်ထီနန်းကို ဆက်ခံခဲ့လေသည်။
ဟင်နရီလက်ထက်တွင် ကံကျွေးချစံနစ်သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၌ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ခဲ့သည်။ သူ၏ နန်းသက်တ လျှောက်လုံးလောက်တွင် ဟင်နရီသည် သစ္စာခံနယ်စား များ၏ ထောင်ထားထကြွမှုတို့ကို နှိမ်နင်း တိုက်ခိုက်နေခဲ့ ရ၏။ အထူးသဖြင့် နော်မန်ဒီနယ်စား ဝီလျံနှင့် အကြိတ်အနယ် တိုက်ခိုက်ခဲဲ့ရလေ သည်။ ဝီလျံကား နောင်တွင် အင်္ဂလန်ပြည်ရှင်ဝီလျံ-၁၁ကွန်ကားရားဘုရင် ဖြစ်လာလေသည်။
၁၅၅၉ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပသော စီးချင်းတိုက်ပွဲ၌ အမတ် ကြီးတစ်ဦးနှင့်ယှဉ်ပြိုင်ကာ လှံကစားရာတွင် တဘက်လူ၏ လှံသွားကျိုးသည်သံခမောက်မျက်စိပေါက်မှထိုးဝင်ကာ သူ၏ဦးနှောက်ကို ထိုးဖောက်သွားသဖြင့် နတ်ရွာစံ ရလေသည်။ သူ၏သားတော်များအနက် ဘုရင်ဖြစ်လာ သူများမှာ ဒုတိယ ဖရန်စစ်၊ နဝမချားနှင့် တတိယ ဟင်နရီတို့ ဖြစ်ကြသည်။
တတိယဟင်နရီဘုရင်(ခရစ် ၁၅၅၁-၁၅၈၉)။ ။ ပြင်သစ်ပြည့်ရှင် တတိယဟင်နရီဘုရင်သည် ဒုတိယ ဟင်နရီနှင့် ကက်သရင်းဒါမဲဒီချီတို့၏ တတိယသား တော် ဖြစ်သည်။ ၁၅၅၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၉ ရက် နေ့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့၍ မယ်တော် ကက်သရင်း မိဖုရားကြီး၏ အချစ်တော် သားတပါး ဖြစ်သည်။ ၁၅၇၂ ခုနှစ် စိန့်ဗာတောလမျူးနေ့ လူသတ်ပွဲကြီးဖြစ် မြောက်ရန် ဟင်နရီသည် မယ်တော် ကက်သရင်းအား အထူး ကူညီခဲ့၏။ ၁၅၃၇ ခုနှစ်တွင် ပိုလန်ဘုရင် ဖြစ်လာစေရန် မယ်တော် ကက်သရင်းက ဆောင်ကြဉ်း ပေးခဲ့လေသည်။ ဟင်နရီသည် ပိုလန်၌ မပျော်ပိုက်ရ ကား နောင်တော် နဝမချား ကွယ်လွန်၍ ပြင်သစ် ထီးနန်းကို သိမ်းပိုက်လိုက်သည့် ၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် ပိုလန်လူမျိုးတို့အား အသိပင်မပေးဘဲ ပိုလန်မှ ပြင်သစ် နိုင်ငံသို့ ပြန်ခဲ့လေသည်။
ဟင်နရီသည် ဘုရင့်အဂ‡ါနှင့် မညီ၊ ပျင်းရိပေါ့တန်သည့် အပြင် အကျင့်သိက္ခာ ဖောက်လွဲဖောက်ပြန်လည်း ရှိသဖြင့် ဟျူးဂျနိုးဂိုဏ်းဝင်များကိုသာမက ကက်သလစ်ဂိုဏ်းဝင် များကိုပါ မကျေမနပ် ဖြစ်စေခဲ့လေသည်။ သူ၏ နန်းသက်ကား ပြည်တွင်းစစ်နှင့် ပြွမ်းနေခဲ့၏။ ၁၅၈၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့၌ ဟင်နရီသည် အယူဝါဒ ရေးတွင် အယူသည်းသူတစ်ဦး၏ လုပ်ကြံမှုကြောင့် ကံကုန်ခဲ့လေသည်။
စတုတ္ထဟင်နရီ(ခရစ် ၁၅၅၃-၁၆၁ဝ)။ ။ ဗူးဗွန်မင်းဆက်မှ ပြင်သစ်နိုင်ငံကို ပထမဦးစွာ စိုးမိုး အုပ်ချုပ်သော ဘုရင်မှာ စတုတ္ထဟင်နရီဘုရင် ဖြစ်၏။ ဟင်နရီသည် ဗူးဗွန် အဆက် အနွယ်တစ်ဦးဖြစ်သော အန်ထော်နီနှင့် နာဗားဘုရင်မ ဇန်းဒလ ဗတ်၏ သားတော်ဖြစ်၍ ၁၅၅၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၄ ရက် နေ့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ( ဗူးဗွန်မင်းဆက်။)
မျိုးရိုးအားဖြင့် ပရိုတက်စတန့်ဂိုဏ်းဝင် ဖြစ်၏။ ငယ်စဉ်ကပါရစ် မြို့ရှိ ဘုရင့်နန်းတော်သို့ ပညာတော်သင် သွားခဲ့ရလေသည်။ မယ်တော် နာဗားဘုရင်မကြီးသည် ဟင်နရီ ၁၆ နှစ်သား အရွယ်သို့ ရောက်သောအခါ ပရိုတက်စတန့် စစ်ခေါင်းဆောင်ကြီး၏ လက်အောက်တွင် ဟင်နရီအား စစ်မှုထမ်းစေလေသည်။
၁၅၇၂ ခုနှစ်တွင် မယ်တော် ဘုရင်မကြီး ကွယ်လွန်သဖြင့် ဟင်နရီသည် နာဗားဘုရင် ဖြစ်လာသည်။ ထိုနှစ်၌ပင် ဟင်နရီ သည် ပြင်သစ်ဘုရင် နဝမချား၏ နှမတော် မာဂရက်နှင့် လက်ဆက်ခဲ့သည်။ ၁၅၇၂ ခုနှစ် စိန့်ဗာတော လမျူးနေ့ လူသတ်ပွဲကြီး ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ ဟင်နရီသည် သူသက်ဝင် ယုံကြည်သောပရိုတက်စတန့် အယူဝါဒကို စွန့်လွှတ်လိုက်ပြီဟူသော ဥပါယ်တံမျည်း ကြောင့် အသက်ချမ်းသာရာ ရခဲ့လေသည်။ သို့ရာတွင် လေးနှစ်မျှ အကျဉ်းချထားခြင်း ခံခဲ့ရသေးသည်။ ၁၅၇၆ ခုနှစ် တွင် အကျဉ်းမှ လွတ်မြောက်လာသောအခါ ဟျူးဂျနိုးခေါ် ပရိုတက်စတန့်တို့၏ အရေးကို ရှေ့ ဆောင်ရှေ့ရွက် ပြုလုပ်ပြန်လေသည်။ ( ဟျူးဂျနိုး။)
၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် တတိယ ဟင်နရီဘုရင် လုပ်ကြံခြင်း ခံရသောအခါ ဟင်နရီသည် ပြင်သစ်ထီးနန်းကို စတုတ္ထ ဟင်နရီအဖြစ် ဆက်ခံရလေသည်။ သို့ရာတွင် ပြည်တွင်းရှိ ကက်သလစ်ဂိုဏ်းနှင့်တကွ စပိန်နိုင်ငံတို့၏ ရန်ကို ၁ဝ နှစ်တိုင်တိုင် တိုက်ခိုက် နှိမ်နင်းပြီးမှသာလျှင် ပြင်သစ် နိုင်ငံအလုံးကို ထိရောက်စွာ စိုးမိုး အုပ်ချုပ်နိုင်ခဲ့လေသည်။ ဟင်နရီဘုရင်သည် မိမိဩဇာ ပိုမို စူးရှစေရန် ရည်သန် လျက် ပြည်သူပြည်သား အများကိုးကွယ်သည့် လက်သ လစ်ဂိုဏ်းဘက်သို့ ၁၅၉၃ ခုနှစ်တွင် ကူးပြောင်းခဲ့၏။ သို့သော် ဟင်နရီသည် ယခင်က သူခေါင်းဆောင်ခဲ့သော ဟျူးဂျနိုးမျာကိုလည်း သတိမမေ့ဘဲ ကက်သလစ်များနှင့် အတူ တိုင်းရေး ပြည်မှု ဆောင်ရွက်ရာတွင် တူညီသော အခွင့်အရေးကု ပေးခဲ့လေသည်။ ၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် နန်း အမိန့်တော် ပြန်တမ်းကို ထုတ်ပြန်ကာ ဟျူးဂျနိုများအား လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်နိုင်မှု အခွင့်အရေးကို ပေးခဲ့လေ သည်။
စတုတ္ထဟင်နရီ လက်ထက်၌ ပြင်သစ် အမျိုးသားများ သည် စည်းလုံး ညီညွတ်ခဲ့၏။ လမ်းသစ်များဖွင့်၍ လမ်းပန်းသာယာ သဖြင့် ကုန်စည်ကူးသန်းရောင်း ဝယ်ရေး စည်ကားခဲ့၏။ ဘဏ္ဍာရေး ပြုပြင်မှုများကို စီမံ ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သဖြင့် တိုင်းသူပြည်သားများ သက်သာချောင်ချိခဲ့ကြ၏။ ထိုသို့ တိုင်းပြည် စည်ပင် သာယာစေရန် စီမံဆောင်ရွက်ရာတွင် ဟင်နရီအား များစွာ အထောက်အပံ့ ဖြစ်စေသော ပုဂ္ဂိုလ် တစ်ဦးမှာ ဆာလီနယ်စား ဖြစ်သည်။ စတုတ္ထဟင်နရီသည် ပြင်သစ်သမိုင်းတွင် ပြည်သူပြည်သား တို့၏ လေးစားကြည်ညိုခြင်းကို အခံရဆုံးသော ဘုရင် တပါး ဖြစ်၏။ သို့သော် အယူဝါဒဆိုင်ရာ အကျိတ်အခဲ မကျေနိုင်သူ တစ်ဦး၏ ဓားချက်ဖြင့် ၁၆၁ဝ ပြည့်နှစ် မေလ ၁၄ ရက်နေ့ တွင် ကံကုန်ရလေတော့သည်။ ထီးနန်းကို သားတော် ၁၃ ဆက်မြောက် လူဝီက ဆက်ခံစိုးစံလေသည်။
ကြူယန်းဿရွတ်ရွာ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်
ကြူယန်းဿရွတ်ရွာ (Kyuyantharyut)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်၊ ကြူယန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၉၉၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နန်းယွန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျောက်ကြီးဘက်ရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်
ကျောက်ကြီးဘက်ရွာ (Kyaukgyibet)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ တောပုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၀၃၄၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တောပုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၅၉ ဦး၊ မ ၁၅၁၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၇၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သင်တောရိုးရွာ၊ သက္ကယ်ကုန်း
သင်တောရိုးရွာ၊ သက္ကယ်ကုန်း
လာလောင်းထွီးရွာ၊ မင်းတပ်မြို့နယ်
လာလောင်းထွီးရွာ(Lailawngthui)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်ခရိုင်၊ မင်းတပ်မြို့နယ်၊ လာလောင်းထွီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၉၀၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လာလောင်းထွီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၉၇ ဦး၊ မ ၆၈၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၈၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းတပ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပရိဗိုဇ်
ပရိဗိုဇ် ဆိုသည်မှာ လူ့ဘောင်ကို စွန့်ခွာ၍ ပဗ္ဗဇ္ဇအသွင်ဖြင့် သွားလာကျင့်ကြံကာ နေထိုင်သူများကို ဆိုလိုသည်။ “ပရိဗ္ဗာဇက”၊ “ပရိဗ္ဗာဇိကာ” ဟူသည့် ပါဠိဘာသာစကားကို မြန်မာပြန်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။
သမိုင်း
ပရိဗိုဇ်များသည် မြတ်စွာဘုရား မပွင့်မီ ကာလကပင် ရှိခဲ့၏။ ရှေးယခင်က လူ့ဘောင်လောကကို ငြီးငွေ့ကာ တောတောင်သို့ ကပ်ရောက်ကြသူများတွင် အချို့သည် ရသေ့အဖြစ်လည်းကောင်း၊ အချို့သည် ပရိဗိုဇ်အဖြစ်လည်းကောင်း နေထိုင်ကြသည်။
ပရိဗိုဇ်တို့သည် ဆံပင်တို့ကို ပယ်ကြ၏။ ထိုသို့ ဆံပင်များကို ရိတ်ပယ်ရာတွင်လည်း ဓားစသည်တို့ကို အသုံးပြုကာ ပယ်သည်ထက် ထန်းစေ့ဖြင့် ညှပ်ကာ နှုတ်၍ ပယ်သည်ကို အလေးပေးကာ ပြုလုပ်လေ့ရှိ၏။ အချို့ပရိဗိုဇ်မများသည် ထပ်မံ၍ ပေါက်လာသော ဆံပင်များကို မနှုတ်ဘဲ ထားခွင့်ရှိသည်လည်း ရှိ၏။
ပရိဗိုဇ်အမျိုးအစားများ
ဘုရားပွင့်တော်မူစဉ်ကာလက အယူဝါဒကွဲပြားမှုအလျောက် ပရိဗိုဇ်အမျိုးအစား များစွာရှိ၏။ သို့သော် အမျိုးတူရာ ခွဲခြားပါက (၂) မျိုးရ၏။ ထိုနှစ်မျိုးမှာ
ဂျီ ၂၀
ဂျီ ၂၀သည် နိုင်ငံပေါင်း (၁၉) နိုင်ငံနှင့် ဥရောပသမဂ္ဂ (EU) တို့ပါဝင်သည့် အစိုးရဆိုင်ရာ ဖိုရမ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတကာ ဘဏ္ဍာရေးတည်ငြိမ်မှု ၊ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု လျှော့ချရေး နှင့် ရေရှည်တည်တံ့ခိုင်မြဲသော ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု စသည့် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေး နှင့်ပတ်သက်သည့် အဓိကပြဿနာများကို ဖြေရှင်းရန် လုပ်ဆောင်သည်။
ဂျီ ၂၀သည် စက်မှုဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံများနှင့် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများ အပါအဝင် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး စီးပွားရေး၊ ကမ္ဘာ့စုစုပေါင်း ထုတ်ကုန် (GWP) ၏ ၈၀% ခန့်၊ နိုင်ငံတကာ ကုန်သွယ်မှု၏ ၅၉ – ၇၇%၊ ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ သုံးပုံနှစ်ပုံ၊နှင့် ကမ္ဘာ့မြေဧရိယာ၏ ၆၀% ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
G20 သည် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေး အကျပ်အတည်းများကို တုံ့ပြန်ရန် ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်မှစတင်၍ အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးစီ၏ အစိုးရအကြီးအကဲ သို့မဟုတ် နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲ ၊ ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး သို့မဟုတ် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး နှင့် အခြားအဆင့်မြင့်အရာရှိများပါဝင်သည့် ထိပ်သီးအစည်းအဝေးများနှင့်အတူ အနည်းဆုံး တစ်နှစ်လျှင် တစ်ကြိမ် ကျင်းပခဲ့သည်။ အီးယူကို ဥရောပကော်မရှင် နှင့် ဥရောပဗဟိုဘဏ် တို့က ကိုယ်စားပြုသည်။  အခြားနိုင်ငံများ၊ နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများနှင့် အစိုးရမဟုတ်သော အဖွဲ့အစည်းများအား ထိပ်သီးအစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်ရန် ဖိတ်ကြားခံရပြီး အချို့ကို အမြဲတမ်းအခြေခံဖြင့် တက်ရောက်ရန် ဖိတ်ကြားထားသည်။
၂၀၀၉ ခုနှစ် ထိပ်သီးအစည်းအဝေး တွင် ဂျီ ၂၀ သည် နိုင်ငံတကာစီးပွားရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုအတွက် အဓိကနေရာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းဆယ်စုနှစ်များအတွင်း အဖွဲ့၏ ရာထူးသည် မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး ၎င်းအား ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကို သိသိသာသာ ကျင့်သုံးခြင်းအဖြစ် အကဲခတ်သူများက အသိအမှတ်ပြုထားသည်။ ၎င်း၏ ကန့်သတ်အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်မှု၊ ပြဋ္ဌာန်းခွင့်အာဏာမရှိခြင်း၊ နှင့် လက်ရှိနိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများကို အားနည်းစေသည်ဟုလည်း စွပ်စွဲထားသည်။ အထူးသဖြင့် ဂလိုဘယ်လိုက်ဇေးရှင်းဆန့်ကျင်ရေးအုပ်စုများ က ဆန္ဒပြမှုများနှင့် ထိပ်သီးအစည်းအဝေးများကို မကြာခဏတွေ့ဆုံလေ့ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတကာ စီးပွားရေးအဖွဲ့အစည်းများ ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတကာ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ
ပရိဗိုဇ်
ပရိဗိုဇ်အမျိုးအစားများ
၂။ ဆန္နပရိဗိုဇ်
(၁) အစေလကပရိဗိုဇ်
အစေလက ပရိဗိုဇ်တို့သည် အဝတ်အစား ဝတ်စားဆင်ယင်ခြင်း မပြုဘဲ ကိုယ်တုံးလုံးနေထိုင်ကာ ကျင့်ကြံကြ၏။ အာဇီဝကတက္ကတွန်းများသည်လည်း အဝတ်မဝတ်သော အစေလကပရိဗိုဇ်မျိုး ဖြစ်၏။
နိဂဏ္ဌနာဋပုတ္တဟုခေါ်သော မဟာဝီရသည်လည်း အစေလကပရိဗိုဇ်ပင် ဖြစ်၏။ ၎င်း၏ ဂျိန်းဘာသာသည် ယခုထက်တိုင် အိန္ဒိယတွင် တည်ရှိနေသည်။
ဆန္နပရိဗိုဇ်
ဆန္ဒပရိဗိုဇ်တို့သည် အဝတ်အစား ဝတ်စားကြ၏။ ဤဆန္နပရိဗိုဇ်တို့သည် အမျိုးအစား များစွာရှိကြ၏။ ဤပရိဗိုရ်တို့သည် ဘုရားသာသနာရှိ ရဟန်းတော်များကဲ့သို့ အရောင်တူ အသွေးတူ ဖန်ရေဆိုးသည် သင်္ကန်းကို ဝတ်ဆင်ကြသူများ၊ သဖန်းမြက် ဖြူဆံမြက်တို့ကို ရက်လုပ်ကာ ဝတ်ဆင်ကြသူများ၊ သစ်ခေါက်တို့ကို စီ၍ ဝတ်ဆင်ကြသူများ စသည်ဖြင့် အမျိုးအစားပေါင်း များစွာရှိကြသည်။
သိဉ္စည်းဆရာကြီး၏ တပည့်ဖြစ်သည့် အရှင်သာရိပုတြာအလောင်း ဥပတိဿ၊ အရှင်မောဂ္ဂလန်အလောင်း ကောလိတ၊ သုပ္ပိယပရိဗိုဇ်၊ သုဘဒ္ဒပရိဗိုဇ် စသော သူတို့သည် ဆန္နပရိဗိုဇ်များ ဖြစ်ကြသည်။
ပဏ္ဍရင်္ဂပရိဗိုဇ်
ဤပရိဗိုဇ်အမျိုးအစားသည် ဆန္နပရိဗိုဇ်အမျိုးအစားတွင် ပါဝင်၏။ အဝတ်အဖြူကို ဝတ်ဆင်၏။ ဦးခေါင်းကို ဦးပြည်းရိတ်ကြသည်။ ဤပရိဗိုဇ်အမျိုးအစားသည် ဘုရားမပွင့်မီ နှစ်ပေါင်းများစွာကပင် အစဉ်မပျက် တည်ရှိခဲ့သည်။
တပိုးတန်း
ကိုးကား
တပိုးတန်း
မြင်းစုရွာ၊ အောင်လံမြို့နယ်
မြင်းစုရွာ (Myinsu)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ အောင်လံမြို့နယ်၊ ညောင်ပင်ဆိပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၆၇၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်ပင်ဆိပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၃၅ ဦး၊ မ ၉၀၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၃၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကပ္ပဗိန္ဓု
ကပ္ပဗိန္ဓု ဆိုသည်မှာ ဗုဒ္ဓသာသနာတွင် ရဟန်းတော်များ လိုက်နာဆောင်ရွက်ရသည့် သင်္ကန်းနှင့်ပတ်သက်သည့် ဝိနည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ သင်္ကန်းတွင် အမှတ်အသား ပြုလုပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။
သမိုင်း
မြတ်စွာဘုရားလက်ထက်တော်အခါက ရဟန်းနှင့် ပရိဗိုဇ်တို့သည် ခရီးအတူ သွားကြ၏။ ထိုအခါတွင် လမ်းခရီး၌ ခိုးသူတို့သည် ရဟန်းနှင့် ပရိဗိုဇ်တို့၏ အဝတ်သင်္ကန်းများကို လုယူကြ၏။
နောင်အခါ ထိုအလုယူခံရသည့် အဝတ်သင်္ကန်းများကို ရရှိကြ၏။ သို့သော် သင်္ကန်းများကို ရွေးယူရန်မှာ မကွဲမပြားဘဲ ဆင်တူလျက် ရှိသည်ဖြစ်၍ မိမိ၏ ပစ္စည်းကို ရွေးချယ်ယူရန် အခက်အခဲ ဖြစ်လျက် ရှိ၏။
ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုကဲ့သို့သော ကိစ္စရပ်များ ဖြစ်ပေါ်လာသည့်အတွက် “ကပ္ပဗိန္ဓု” ပြုရန် ဝိနည်းတော် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
တော်ဝင် ပင်ဂွင်း
တော်ဝင် ပင်ဂွင်း (Eudyptes schlegeli) သည် ပင်ဂွင်းမျိုးစိတ်တခုဖြစ်ပြီး အန္တာတိကတိုက်ငယ်တွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ နိုင်ငံတကာ သဘာဝထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အသင်းက တော်ဝင် ပင်ဂွင်းကို မျိုးသုဉ်းရန် အန္တရာယ်ကျလုနီးနီး မျိုးစိတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။
ကျွန်းဒိပ်ရွာ၊ တောကျောင်း
ကျွန်းဒိပ်ရွာ၊ တောကျောင်း
ကမ်
ကမ် (cam သည် လည်ပတ်နေသော (သို့) လည်ပတ်ရင်း လျှောတိုက်နေသော အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ကာ စက်မှုဆိုင်ရာ ချိတ်ဆက်မှု၊ အထူးသဖြင့် လည်ပတ်သည့် ရွေ့ရှားမှုကို အဖြောင့် ရွေ့ရှားမှုအဖြစ် ပြောင်းလဲပေးသော ကိရိယာဖြစ်၏ ။ အများအားဖြင့် လည်ပတ်နေသောဘီး (ဥပမာ: ဗဟိုချက်လွဲဘီး) (သို့) ရှပ်ချောင်း/ဝင်ရိုးတံ (shaft) ၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်၍ ကမ်၏ အဝန်းသဏ္ဍန်ရှိသောဘေးနားပတ်လည်မှ ဖုထွက်နေသောအပိုင်းတစ်ခု (သို့) တစ်ခုထက်ပိုသောအပိုင်းများက မောင်းတံ (လီဗာ) ကို ဖိ/ရိုက်သည်။ ကမ်များသည် ရိုးရှင်းသည့်အသွားပုံစံဖြစ်နိုင်၍ အားကောင်းသော ရိုက်နှုန်းများကို ရေနွေးငွေ့စနစ်သုံး ရိုက်မောင်းတူကြီးများ၊ ဗဟိုလွဲ အဝိုင်းချပ်/ဘီးများ၊ ကမ်နှင့်တွဲစပ်ထားသော နိမ့်တုံမြင့်တုံ/ဘေးတိုက် ချောမွေ့စွာ ရွေ့လျားနေသော မောင်းတံ  (cam follower) စသည်တို့အား ပေးပို့သည်။ ကမ်တိုင်မာ (cam timer) ကိုလည်း လျှပ်စစ်စက်ပစ္စည်းထိန်းချုပ်မှု (အဝတ်လျှော်စက်တွင်ရှိသော စက်မှုလျှပ်စစ်သုံး အချိန်တိုင်းကိရိယာကဲ့သို့) တွင် ရှေးယခင်က အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး နောက်ပိုင်း၌ ဈေးသက်သာသော အီလက်ထရောနစ်ပစ္စည်းများပေါ်ပေါက်လာသောအခါ မသုံးတော့ပေ။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စက်ယန္တရားများ (အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်)
ကျဟမ်ရွာ၊ ဆော့လော်မြို့နယ်
ကျဟမ်ရွာ(Kyahan)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဆော့လော်မြို့နယ်၊ ဘုတ်ရန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၄၆၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆော့လော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခဲအိုး - တမဂဝဘူတာ
ခဲအိုး - တမဂဝဘူတာ (京王多摩川駅 ခဲအိုး - တမဂဝ- အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တိုကျိုခရိုင်၊ ချေားဖုမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
လောမဟံသဇာတ်
'''ဧကကနိပါတ် - ၁၀။ လိတ္တဝဂ် -(၉၄) လောမဟံသဇာတ် အလွန် အပူအအေးခံ၍ ကျင့်သဖြင့် အကျိုးမရှိသည်ကိုသိ၍ မိစ္ဆာအယူကို စွန့်ပစ်သော အဝတ်မဆီးသော အာဇီဝကအကြောင်း။
ဒေါင့်ကြီးရွာ (ရန်ကုန်တိုင်း)
ဒေါင့်ကြီး
လောမဟံသဇာတ်
ဘုရားဂုဏ်မဲ့ ပြောဆိုလျက်
နတ်လူတို့ဆရာ ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဝေသာလီပြည် ပဋက မည်သော သီတင်းသည် ဆောက်လုပ်အပ်သော ကျောင်း၍ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် သုနက္ခတ္တရဟန်းသည် မြတ်စွာဘုရား အလုပ်အကျွေးဖြစ်၍ သင်္ကန်းသပိတ်ကိုယူကာ နောက်တော်မှလိုက်၍ လှည့်လတ်လတ်သော် ကောရခတ္တိယ တရားကို နှစ်သက်ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားထံ သပိတ် သင်္ကန်းကို အပ်နှင်းပြီးလျှင် ကောရခတ္တိယထံသွား၍ တပည့်ခံကာ နေလေ၏။
ကောရခတ္တိယ သေလွန်၍ ကာလကဥိ္ဇက အသုရာဖြစ်သောအခါ လူထွက်၍ “ရဟန်းဂေါတမကား … အရိယာ အဖြစ်ကို ပြုစွမ်းနိုင်သော ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မ မရှိ၊ ကြံဆစုံစမ်း၍ မိမိဉာဏ်အား ထင်လာသော တရားကိုသာ ဟောလေ့ရှိ၏။ တရားကို ကျင့်သောသူအား ကောင်းစွာ ဆင်းရဲကုန်ခြင်းငှာ မဖြစ်စေနိုင်” ဟု ဝေသာလီပြည် တံတိုင်း သုံးထပ် အကြားတွင် လှည့်လည်ကာ မြတ်စွာဘုရား ဂုဏ်ကျေးဇူးမဲ့ စကားကိုသာ ပြောဆိုလျက် နေလေ၏။
မိစ္ဆာယူလင့် စုံစမ်းကျင့်
ဆွမ်းခံသွားရင်း ရှင်သာရိပုတ္တရာ … မဂ်၊ ဖိုလ်မှ အချည်းနှီးဖြစ်သော ဤသုနက္ခတ္တ ရဟန်းကား ငါ ဘုရား ဂုဏ်ကျေးဇူးကို မသိ၍ လည်းကောင်း၊ အမျက်ထွက်၍ လည်းကောင်း ပြောဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ငါဘုရား၌ ရှိသော အဘိဉာဉ် ခြောက်ပါး၊ ဒသဗလဉာဏ်၊ စတုဝေဿရဇ္ဇဉာဏ် စသည်တို့ကား ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မများ ဖြစ်သည်။ ငါဘုရား၌ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မ မရှိဟု ပြောဆိုသော စကား၊ စိတ်၊ အယူကို မစွန့်ဘဲ သေလျှင် ငရဲ၌ မုချဖြစ်ရလတ္တံ့။
“ချစ်သား သာရိပုတ္တရာ … မိစ္ဆာအယူ၌ ကြည်ညိုသူကား စင်စစ် ငါဘုရား၌ ကြည်ညိုနိုင်မည် မဟုတ်ပေ၊ ငါ ဘုရားသည်ပင် ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ ကိုးဆယ့်တစ်ကမ္ဘာထက်၌ သာသနာပဖြစ်သော မိစ္ဆာအယူသည် အနှစ်သာရ ရှိသလော” ဟု စုံစမ်းသည်ရှိသော် -
(၁) အလွန်ခြိုးခြံသော အကျင့်ကို ကျင့်မည်။
(၂) ကျင့်လျှင် - ကိလေသာ ခေါင်းခါးမည်။
(၃) ခေါင်းပါးလျှင် - မကောင်းမှုကို စက်ဆုပ်မည်။
(၄) စက်ဆုပ်လျှင် - မကောင်းမှုမှ ကင်းမည်။
ရေအေးရွာ၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်
ရေအေးရွာ (Yaeaye)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ မကျီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၀၄၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မကျီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၇၆ ဦး၊ မ ၂၁၆၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၃၄၄ ဦးနေထိုင်သည်။
လောမဟံသဇာတ်
မိစ္ဆာယူလင့် စုံစမ်းကျင့်
ဟု နှလုံးသွင်းကာ အင်္ဂါလေးပါးနှင့် ပြည့်စုံသော ဗြဟ္မစရိယအကျင့်ကို ကျင့်၍ နေဖူးပြီ” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါအတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း။
ရေအေးရွာ၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရပ်စောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လောမဟံသဇာတ်
မိစ္ဆာကျင့်ကြံ လွန်ဖောက်ပြန်
လွန်လေပြီးသောအခါ ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ ကိုးဆယ့်တစ်ကမ္ဘာထက်၌ ဘုရားအလောင်းသည် သာသနာပ ဖြစ်သော မိစ္ဆာအကျင့်ကို စုံစမ်းမည်ဟု ကြံစည်ကာ အာဇီဝက ရဟန်းအဖြစ်ဖြင့် ရဟန်းပြုလေ၏။ အဝတ်မဆီး၊ ကိုယ်ကိုလည်း မသုတ်သင်၊ မြူအညစ်အကြေး အလိမ်းလိမ်း ကပ်လျက်ရှိ၏။ ဆိတ်ငြိမ်ရာသို့ ကပ်လျက် တစ်ယောက်တည်းနေ၏။ လူကိုမြင်လျှင် တောသမင်ကဲ့သို့ ပြေး၏။ အလွန်ဖောက်ပြနသော အစာကို စား၏။ နွားငယ်ချေး အစရှိသည်တို့ကို စား၏။ မမေ့မလျော့ ဖြစ်ခြင်းငှာ ကြောက်မက်ဖွယ်ရှိ၏။ တောအုပ်တစ်ခု၌ နေ၏။
အလွန်အေးချမ်းသော ဥတု၌ ညဉ့်အခါ ဆီးနှင်းကျသော လွင်တီးခေါင်၌ ဆီးနှင်းတို့ဖြင့် တစ်ကိုယ်လုံး စွတ်စိုစေလျက် အအေးခံ၏။ နေ့အခါ တောအုပ်ထဲ၌ သစ်ပင်မှ ယိုစီးသော ရေပေါက်တို့ဖြင့် စွတ်စိုစေလျက် အအေးခံ၏။
အလွန်ပူပြင်းသော ဥတု၌ နေ့အခါ လွင်တီးခေါင်၌ ပူပြင်းသော နေရောင်တို့ဖြင့် အပူခံ၏။ ညဉ့်အခါ၌ လည်း တော်အုပ်ထဲ၌ လေမတိုက်သော တောအုပ်၊ သစ်ပင်ငွေ့တို့ဖြင့် အပူခံ၍ ကိုယ်မှ ချွေးတို့သည် ထွက်ကုန်၏။ ထိုအခါ ဘုရားအလောင်း အာဇီဝက ရဟန်းအား -
“အို - အရှင်ရဟန်း … အလွန်လည်း အပူခံ၏၊ အလွန်လည်း အအေးခံ၏၊ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော တောအုပ်၌ တစ်ယောက်တည်းလည်း နေ၏၊ ချမ်းအေးသော်လည်း မီးမလှုံ အဝတ်မဝတ်၊ မြတ်သော အကျင့် ရှာခြင်း၌ လုံ့လပြုဘိ၏” –
ဟု ရှေးအခါက မကြားဖူးသော အကျင့်တို့သည် ဉာဏ်၌ အလိုလို ထင်လာကုန်၏။
အာဇီဝက ရဟန်းသည် ဤသို့လျှင် အင်္ဂါလေးပါးနှင့် ပြည့်စုံသော အကျင့်မြတ်ကို ကျင့်၍ နေရာ သေခါနီးကာလ၌ ငရဲနိမိတ်တို့သည် ထင်လာကုန်၏။ ထိုအခါမှ ဤမိစ္ဆာအကျင့်သည် မှားသောအကျင့် ဖြစ်သည်။ စင်စစ် အကျိုးရှိသောအကျင့် မဟုတ်။ အသေအချာ သိရှိဆုံးဖြတ်မိသော အခါ ခဏချင်းပင် ထိုမိစ္ဆာအယူကို ပယ်ဖျက်၍ သမ္မာအယူကိုယူကာ ကျင့်ကြံသဖြင့် နတ်ပြည်သို့ လားရ၏။
ဇာတ်ပေါင်း
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -
ရဟန်းတို့ -
ထိုအခါ အဝတ်မဝတ်သော အာဇီဝကသည် - ယခု ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -
ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း။
ဆောင်ပုဒ်
(၁) ချမ်း, ပူခံလည်း၊ ဝတ်မဆီး၊ ကိုယ်တည်းတောနေလျှင် ။
(၂) ဖောက်ပြန်စာစား၊ နွားချေစား၊ လွဲမှားမိစ္ဆာပင်။
ပင်လယ်နီ
ပင်လယ်နီသည် အရှေ့မြောက်ဘက် အာရှဘက်ခြမ်း အာရပ်ကျွန်းဆွယ်နှင့် အနောက်တောင်ဘက် အာဖရိကတို့ကြားတွင် တည်ရှိသော ပင်လယ်ဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ၏ တစိတ်တဒေသ ဖြစ်သည်။ ပင်လယ်နီသည် ၂၂၀၀ ကီလိုမီတာခန့် ရှည်လျားသော်လည်း အကျယ်မှာ ၃၃၀ ကီလိုမီတာခန့်သာ ဖြစ်သည်။ သင်္ဘောအများအပြားသည် ပင်လယ်နီကို ဖြတ်သန်း သွားလာကြသည်။ အကြောင်းမှာ စူးအက်တူးမြောင်းသည် ပင်လယ်နီကို မြေထဲပင်လယ်နှင့် ဆက်ထားပေးပြီး အခြားတစ်ဖက်မှာ အိန္ဒိယ သမုဒ္ဒရာသို့ ထွက်ပေါက်ဖြစ်သည်။
ပင်လယ်နီရှိ ရေများတွင် ဆား ပိုများပြီး အခြား ပင်လယ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ပိုမိုကြည်လင်သည်။ အကြောင်းမှာ ပင်လယ်နီ အတွင်းသို့ စီးဝင်သော မြစ် မရှိသလောက် နီးပါးဖြစ်၍ ဖြစ်သည်။ ပင်လယ်နီ အနီးပတ်ဝန်းကျင်၏ ရာသီဥတုမှာ ခြောက်သွေ့ပြီး ပူနွေးသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ဥရောပနှင့် ကမ္ဘာ့အခြားအရပ်မှ လူတို့သည် ပင်လယ်နီသို့ အပန်းဖြေရန် လာရောက်ကြလေ့ ရှိသည်။ ပင်လယ်နီနှင့် ကပ်နေသော တိုင်းပြည်များမှာ အီဂျစ်နိုင်ငံ၊ ဆူဒန်နိုင်ငံ၊ အီရီထရီးယားနိုင်ငံ၊ ယီမင်နိုင်ငံ ၊ ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ၊ ဂျော်ဒန်နိုင်ငံ နှင့် အစ္စရေးနိုင်ငံတို့ ဖြစ်သည်။
အမျိုးသား ထိုင်ဝမ် တက္ကသိုလ်
အမျိုးသား ထိုင်ဝမ် တက္ကသိုလ် (國立臺灣大學) (အတိုကောက်အားဖြင့် ထိုင်တာ့) သည် ထိုင်ဝမ်ရှိ သုတေသနပြု တက္ကသိုလ်ဖြစ်ပြီး ထိုင်ပေမြို့တွင် တည်ရှိသည်။ ထိုင်ပေအပြင် ထိုင်ဝမ်၏ အခြားဒေသများတွင်လည်း တက္ကသိုလ် နယ်မြေ ၆ ခုရှိသည်။ လက်ရှိတွင် တက္ကသိုလ် လက်အောက်၌ ကောလိပ် ၁၃ ခု၊ တက္ကသိုလ် မေဂျာ ၅၄ ခု၊ မဟာတန်း မေဂျာ ၉၆ ခုနှင့် သုတေသနဌာန ၄ ခုရှိသည်။ ပညာရေး နယ်ပယ် ၁၀၀ ကျော်အတွက် ဘွဲ့များကို အပ်နှင်းလျက်ရှိသည်။ ထိုင်ဝမ်တက္ကသိုလ်သည် ထိုင်ဝမ်တွင် နံပါတ် ၁ အဆင့်ရှိပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် နံပါတ် ၉၅ မြောက် အကောင်းဆုံး တက္ကသိုလ်ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် နံပါတ် ၉၄ နေရာသို့ တစ်ဆင့်တိုးလာသည်။.
လောမဟံသဇာတ်
ဆောင်ပုဒ်
(၃) အာဇီဦးဗြဲ၊ အကျင့်လွဲ၊ ငရဲနိမိတ်ထင်။
လောမဟံသဇာတ်ပြီး၏။
အမျိုးသား ထိုင်ဝမ် တက္ကသိုလ်
ထိုင်ဝမ်တက္ကသိုလ်ကို ၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်ကိုလိုနီခေတ်၌ ထိုင်ဟိုကု တဲအိကိုကု ဒိုင်းဂါ့ကု (臺北帝國大學 - ထိုင်ပေ အင်ပါယာ တက္ကသိုလ်) ဆိုသည့် အမည်ဖြင့် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထိုစဉ်အခါက ဂျပန်၏ သတ္တမမြောက် အင်ပါယာ တက္ကသိုလ် ဖြစ်သည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် ပြီးနောက် တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ အစိုးရမှ ဂျပန်တို့ထံမှ လက်လွှဲယူကာ ၁၉၄၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၅ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသား ထိုင်ဝမ် တက္ကသိုလ်အဖြစ် အမည် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။
ထန်းရည်
ထန်းရည် (Palm wine) သည် ထန်းပင်မှ ထွက်ရှိလာသော အရည်ဖြစ်ပြီး သောက်သုံးနိုင်သည်။ ၎င်းအရည်ကို သောက်သုံးလျှင် ဆေးဘက်ဝင်သကဲ့သို့ လူကို မူးဝေစေတတ်သည်။ ထန်းပင်ပေါက်သော မြန်မာနိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဂါနာနိုင်ငံနှင့် အာဖရိကဒေသတွင် အများဆုံး တွေ့ရသည်။ အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတွင် အများဆုံးတွေ့ရသည်။
"'ထန်းရည်နဲ့ ငပိ လူမသိစေနဲ့"' ထိုစကားသည် ထန်းရည်၏ စွဲမက်ဖွယ်အရသာ ကောင်းမွန်မှုကို အမွန်းတင်သော စကား၊ ငပိသည်လည်း မြန်မာအများစု အလွန်နှစ်သက်သောကြောင့် ထမင်းဝိုင်းတွင် မပါမဖြစ်သောအရာ၊ ထိုနှစ်ခုကို အမွှမ်းတင် တွဲစပ်ပြောလေ့ ရှိခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ထန်းရည်အကြောင်း တစ်ဖွဲ့တနွဲ့ သီကုံးစပ်ဆိုထားသည့် သီချင်းများ။ ကဗျာများပင် ရှိသည်။
ထန်းရည်ခံယူပုံမှာ ဤသို့ဖြစ်၏။ ဦးစွာ၌ အဖိုပွင့် သို့မဟုတ် အမပွင့် ပွင့်သော ထန်းနို့ကို ထုချေပစ်ရ၏။ ထိုနောက် ထိပ်ဖျားကို ဓားဖြင့်လှီးဖြတ်ရ၏။ ဤကဲ့သို့ နေ့စဉ်လှီးပေး ခြင်းဖြင့် ထန်းနို့မှ ထန်းရည်များလိုက်လာသည်။ ထန်းရည်ကို မြေအိုး သို့မဟုတ် ဝါးကျည်တောက်ဖြင့် ခံယူကြသည်။ ထန်းရည်မှ ထန်းလျက်ကို ချက်ယူကြသည်။ ထန်းဖိုပင်နှင့် အမပင် (၂) မျိုးစလုံးမှ ထန်းရည် ရနိုင်၏။ ထန်းရည်လှိုင်သော ရာသီမှာ ဆောင်းတွင်းနှင့် နွေဦးပေါက်ရာသီဖြစ်၏။ အမပင်များမှ ထန်းရည်ကို မိုးတွင်း၌ပင်လျှင် ရရှိနိုင်သည်။ အမပင် သည် အဖိုပင်ထက် ထန်းရည် ၁ ဆ သို့မဟုတ် ၁/၂ ဆမျှ ပိုထွက်၏။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အရက် ကဏ္ဍ:ယမကာ
လောပူဒိုးရွာ၊ မင်းနန်းနွယ်
လောပူဒိုးရွာ(Lawpudoe)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ မင်းနန်းနွယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၈၅၂ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖာပွန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခဲအိုး - ခတခုရဘူတာ
ခဲအိုး - ခတခုရဘူတာ (京王片倉駅 ခဲအိုး - ခတခုရ- အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တိုကျိုခရိုင်၊ ဟချိအိုးဂျိမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။