cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဒိုင်နှမ်းရွာ၊ မတူပီမြို့နယ်
ဒိုင်နှမ်းရွာ(Daihnan)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ မတူပီမြို့နယ်၊ ဒိုင်နှမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၀၄၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဒိုင်နှမ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၂၇ ဦး၊ မ ၃၃၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၆၃ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မတူပီမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နေဝင်း၊ ဒေါက်တာ
ဒေါက်တာနေဝင်း သည် ဆရာဝန်၊ နိုင်ငံရေးသမား တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် အဖမ်းမခံရခင်ကာလတွင် တော်ဘုရားလေး(အောင်ဇေ) အမှတ်တရ စာပေဆုရွေးချယ်ရေး ကော်မတီဝင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဖခင်မှာ ဦးအောင်ခင်ဖြစ်သည်။ ဇနီးဖြစ်သူမှာ ဒေါ်သန္တာဖြစ်ပြီး သမီးမှာ ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သူ မဖြိုးဖြိုးအောင်ဖြစ်သည်။
ပထမအကြိမ်ထောင်ချခံရခြင်း
၁၉၈၉ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၅ ခုနှစ်အထိ နိုင်ငံရေးမှုဖြင့် ထောင်ချခံခဲ့ရသည်။
ဒုတိယအကြိမ်ထောင်ချခံရခြင်း
နာဂစ်မုန်တိုင်း အပြီးတွင် မုန်တိုင်းကြောင့် ကွယ်လွန်သူများ၏ ရုပ်အလောင်းများကို သဂြိုဟ်ရန် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ပိုင်ရှင်မဲ့ရုပ်အလောင်းများကို သဂြိုဟ်ရန် အဖွဲ့ဖွဲ့မှုကြောင့် မတရားသင်းဖွဲ့စည်းမှု အက်ဥပဒေဖြင့် စစ်အစိုးရက ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ချမှတ်သော ထောင်ဒဏ်မှာ ၂နှစ်ဖြစ်သည်။ သို့သော် ၂နှစ် နှင့် ၇ လ ထောင်ကျခဲ့သည်။
နန်ဒလာ
နန္ဒလာ သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ခါဒါပါတိုင်းတွင် တည်ရှိသည့် ရွာတစ်ရွာ ဖြစ်သည်။
ပထဝီသွင်ပြင်နှင့် ရာသီဥတု
နန္ဒလာသည် 14.25°N, 79.1167°W တွင် တည်ရှိသည်။
ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့
ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားမြို့ မြောက်ဘက် ချင်းတွင်းမြစ်ဖျားနှင့် မလိခမြစ်တို့ အကြားတွင် တည်ရှိသည်။ မြစ်ကြီးနားမှ မြောက်ဘက် မိုင် ၈ဝ ခန့်ကွာဝေးသည်။ အင်္ဂလိပ်အစိုးရလက်ထက်တွင် လွတ်လပ်ရေးကိုခုံမင်သော တောင်ပေါ်ကချင်လူမျိုးများက မကြာခဏ ဆူပူထကြွလေ့ရှိသဖြင့် နယ်ခြားတပ်ခွဲတစ်ခုထား၍၊ နယ်ခြားဝန်ထောက်တစ်ဦး အုပ်ချုပ်ခဲ့သော စစ်ဖက်မြို့ဖြစ်သည်။ အလွန်အေးချမ်းသည့်အပြင် သစ်တောကြီးများ ရှိခြင်းကြောင့် အဖျား အနာ ထူထပ်သည်။ စစ်တပ်မှတစ်ပါး ကချင်လူမျိုးများသာ နေထိုင်သောမြို့ ဖြစ်လေသည်။
သမိုင်းကြောင်း
ဆွမ်ပရာဘွမ် မှာ ကချင်ဘာသာအရ ဆွမ်ပရာ = မြက်ရှည်ပင်၊ ဘွမ် = တောင် ဖြစ်၍ မြက်ရှည်ပင် ပေါက်ရာတောင် ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဆွမ်ပရာဘွမ်ဟု သတ်မှတ်ခြင်း မပြုခင်က ကချင်မျိုးနွယ်စု မရူ(လော်ဝေါ်)၊ ရဝမ်နှင့် ခန္တီးရှမ်း မျိုးနွယ်စုများ နေထိုင်ကြပြီး လူမျိုးစု အလိုက် ဒူဝါ ဆလန်ဝါ ဦးဆောင်သော ကျွန်ပိုင်ရှင် ပဒေသရာဇ်စနစ်ဖြင့် စီမံအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၀၅-ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်တို့စတင်ဝင်ရောက်လာပြီး ၁၉၁၃-ခုနှစ်တွင် အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ယခင်က လဇကျေးရွာနှင့် ဝါစပ်ခူးရွာအနီး တောင်ထိပ်တွင် ရွာတည်၍ နေခဲ့ကြသော်လည်း လေဒဏ် မခံနိုင်၍ ၁၉၆၂-ခုနှစ်တွင် ယခုလက်ရှိနေရာ အနိမ့်ပိုင်းသို့ ပြောင်းရွေ့ အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။
ကြယ်ပုနီ
ကြယ်ပုနီ (Red dwarf) ဆိုသည်မှာ ပင်မအစီစဉ်တွင်ရှိသော အေးမြသောကြယ်၊ K သို့မဟုတ် M အမျိုးအစား ကြယ်တစ်စင်းဖြစ်သည်။ ကြယ်ပုနီများသည် နေထုထည်၏ ဝ.ဝ၇၅ ထက်လျော့နည်းကာ မျက်နှာပြင်အပူချိန်မှာ ၄ဝဝဝ ကေလ်ဗင်ခန့် ရှိသည်။ ကြယ်ပုနီများသည် နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီထဲတွင် အများစုဖြစ်ကြသော ကြယ်အမျိုးအစားပင်ဖြစ်သည်။ အနည်းဆုံး နေနှင့် အနီးဆုံးဖြစ်စေကာမူ သူတို့၏ နည်းပါးလှသော တောက်ပမှုကြောင့် အလွယ်တကူ မလေ့လာနိုင်ပေ။ ကမ္ဘာမြေမှဆိုပါက ယင်းအား သာမန်မျက်စိဖြင့် မမြင်နိုင်ပေ။ ပရိုဆီမာ စင်တောရိသည် နေမှအနီးဆုံးကြယ်ပုနီတစ်စင်းဖြစ်ပြီး အနီးဆုံးကြယ်အစင်း ၃ဝ စာရင်းတွင် ၂ဝ ခုမြောက်ဖြစ်သည်။ အချို့သော ခန့်မှန်းတွက်ချက်မှုများအရ နဂါးငွေ့တန်းတွင် ကြယ်ပုနီများသည် ၄ ပုံ ၃ ပုံခန့် လွှမ်းမိုးထားသည်ဟုဆိုသည်။ စတီလာ မော်ဒယ်များအရ နေထုထည်၏ ဝ.၃၅ ထက်ငယ်သော ကြယ်ပုနီများသည် သာမိုနူကလိယား ဖျူးရှင်းဖြင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်သည် ဟီလီယမ်အဖြစ် လောင်ကျွမ်းသောကြောင့် ပင်မအူတိုင်လောင်ကျွမ်းမှုကို ရှောင်ရှားစေနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ကြယ်ပုနီများသည် နှေးကွေးစွာဖြင့် ဆက်တိုက်တောက်ပကြပြီး လောင်စာကုန်ဆုံးချိန်ထိ နှစ်ပေါင်း ထရီလီယံတိုင်အောင် ကြာရှည်ကြသည်။ စကြဝဠာ၏ တိုတောင်းသော သက်တမ်းအရ အဆင့်မြင့် ဆင့်ကဲ့ပြောင်းလဲသည့် ကြယ်ပုနီများသည် မတည်ရှိနိုင်ပေ။
ဂြိုဟ်များ
ကြယ်ပုနီများအနားတွင် လှည့်ပတ်နေကြသော နေစကြဝဠာပြင်ပဂြိုဟ်ပေါင်းများစွာ ရှိကြသည်။ သို့သော် ဂျူပီတာဂြိုဟ်အရွယ်အစားဂြိုဟ်များမှာ ရှားပါးလှသည်။ ကြယ်များအား လေ့လာချက်များအရ နေထက် အဆပေါင်း ၁ မှ ၆ အထိကြီးမားသောကြယ်များတွင် ဂျူပီတာအရွယ်ဂြိုဟ်ပေါင်း တစ်စင်း သို့မဟုတ် တစ်စင်းထက်ပိုသော ဂြိုဟ်များ ဝန်းရံကြသည်ဟုဆိုသည်။ နေကဲ့သို့ကြယ်များ ၁၆ စင်းတွင် ဂျူပီတာအရွယ်ဂြိုဟ်တစ်စင်းနှင့် ကြယ်ပုနီအစင်း ၅ဝ တွင် တစ်ခုသာ တည်ရှိနိုင်သည်။ မိုက်ခရိုလန်းဆင်းနည်းပညာဖြင့် လေ့လာချက်အရ ကြယ်ပုနီ ၃ စင်းတွင် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်အရွယ်အစားမျိုး ဂြိုဟ်တစ်စင်းရှိနိုင်သည်။ လေ့လာချက်များမှ ညွန်ပြနေသည်မှာ ကြယ်ပုနီ ၄ဝ ရာခိုင်နှုန်းတွင် ဆူပါကမ္ဘာ (ကမ္ဘာထက်ကြီးသော ဂြိုဟ်) အမျိုးအစားများ ဂိုလ်းဒီလော့ဇုန်အတွင်း လှည့်ပတ်လျက် ရှိကြသည်ဟုဆိုသည်။ ထို့ကြောင့် ရေများသည် အရည်အဖြစ် ဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်တွင် တည်ရှိနိုင်သည်။
အနည်းဆုံး နေစကြဝဠာပြင်ပဂြိုဟ်အစင်း ၄ စင်းမှ ၆ စင်းအထိ ၂ဝဝ၅ ခုနှစ်နှင့် ၂ဝ၁ဝ ခုနှစ်ကြားတွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဂြိုဟ်တစ်စင်းသည် ကမ္ဘာထက် ၁၆ ဆကြီးသော နက်ပကျွန်းအရွယ်အစားဖြစ်သည်။ ယင်းသည် မိခင်ကြယ်မှ ကီလိုမီတာ ၆ သိန်း (ဝ.ဝ၄ AU) မှ လှည်ပတ်နေသည်။ မျက်နှာပြင်အပူချိန်သည် ၁၅ဝ ဒီဂရီ ဆဲလ်ဆီးယပ်ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ ၂ဝဝ၆ ခုနှစ်တွင် ကြယ်ပုနီ OGLE-2005-BLG-390L ဆိုသောကြယ်မှ နေစကြဝဠာပြင်ပဂြိုဟ်တစ်စင်းအား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ကာ ယင်းသည် မိခင်ကြယ်မှ ကီလိုမီတာ သိန်းပေါင်း ၃၉ဝ (၂.၆ AU) ကွာအဝေးတွင်ရှိပြီး မျက်နှာပြင်အပူချိန်မှာ -၂၂ဝ ဒီဂရီ ဆဲလ်ဆီးယပ် ရှိသည်ဟုဆိုသည်။ ၂ဝဝ၇ ခုနှစ်တွင် Gliese 581 c ဆိုသော နေပြင်ပဂြိုဟ်အား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယင်းသည် နေကဲ့သို့ ပင်မအစီအစဉ်ကြယ်တစ်စင်းအား လှည့်ပတ်နေပြီး ကမ္ဘာထက် ၁.၅ ဆခန့်သာ ကြီးမားသည်။ Gliese 581 c သည် ဂိုးလ်ဒီလော့ဇုန်အတွင်းရှိသော ဂြိုဟ်တစ်စင်းပင် ဖြစ်ပေသည်။ မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ ဂြိုဟ်တည်ရှိမှုသည် ဆုလဒ်ပေတည်း။
သက်ရှိများ နေထိုင်နိုင်ခြင်း
ကြယ်ပုနီတစ်စင်းအား လှည့်ပတ်နေသောဂြိုဟ်တွင် သက်ရှိများ ရှင်သန်နိုင်မှုဟူသော အယူအဆသည် အငြင်းပွားဖွယ်ရာဖြစ်လျက် ရှိလေသည်။ ဂြိုဟ်အနေဖြင့် မိခင်ကြယ်ပုနီအနားသို့ ပိုမိုနီးကပ်နေရမည်။ ထို့ကြောင့် ဂြိုဟ်၏ တစ်ဘက်ခြမ်းသည် ကြယ်သို့ အမြဲတမ်းမျက်နှာမူထားရပြီး တစ်ဘက်ခြမ်းမှာမူ မှောင်နေပေလိမ့်မည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် မိခင်ကြယ်၏ ဒြပ်ဆွဲအားကြောင့် ယင်းကဲ့သို့ ဖြစ်လာရသည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်သည် ဂြိုဟ်အား အပူချိန်ပြောင်းလဲမှုကြီး ဖြစ်ပေါ်စေပြီး သက်ရှိများ ရှင်သန်နိုင်ရန် ခက်ခဲမည်ဖြစ်လေသည်။ သို့သော်လည်း မကြာသေးခင်က အဆိုပြုထားသော သီအိုရီများအရ ပါးလွှာသောလေထုမှ အပူချိန်သည် ပင်လယ်အားအပူပေးကာ ဂြိုဟ်တစ်ခုလုံးအား လွှမ်းခြုံစေပြီး သက်ရှိများရှင်သန်နိုင်ရန် သဟဇာတဖြစ်နိုင်သည်ဟုဆိုသည်။ ကြယ်ပုနီများသည် အနီအောက်ရောင်ခြည်အား ထုတ်လွှင့်ပေးတတ်ကြသည်။ ထို့ပြင် ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်အားလည်း ထုတ်ပေးကြသောကြောင့် သက်ရှိများ ရှင်သန်နိုင်ရန်မှာ ပြဿနာတစ်ခု ဖြစ်နိုင်လေသည်။
ကျမ်းကိုး
ကဏ္ဍ:ကြယ်ပုနီများ
ငါးဖယ်ချောင်းရွာ၊ အချန်
ငါးဖယ်ချောင်းရွာ၊ အချန်
ဘိင်္ဂပင်
ဘိင်္ဂပင်သည် ရူဗီအေစီအီး မျိုးရိုးတွင်ပါဝင်၍ ယင်းကို ရုက္ခဗေဒ အလိုအားဖြင့် စတက်ဖီဂျင်နီ ဒိုင်ဗာစီ ဖိုလီယာဟုခေါ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ တလျှောက်တွင် မြောက်ဘက် အထက်ချင်းတွင်းအရပ်မှ တောင်ဘက် ထားဝယ် နယ်အထိ မြေညီသစ်တောများ၌ ဘိင်္ဂပင်များကို တွေ့နိုင်သည်။ ဘိင်္ဂပင်နှင့် နှောဘိင်္ဂပင်၊ နှောသိမ်ပင်တို့မှာ အပင်တူများ ဖြစ်ကြသည်။ ဘိင်္ဂပင်တို့သည် တောသစ်ပင် အလတ်စားများ က၍ အမြင့်ပေ ၅ဝ အထိ ရှိကြသည်။ ပင်စည်လုံးပတ် မှာ ၆ ပေအထိရှိသည်။
ဘိင်္ဂသားသည် ဝါကြန်ကြန်အရောင်ရှိ၍ အတော် အသင့်မာသည်။ အသားပြင်မှာ ညက်ညော၍ ပြုပြင်ရန် လွယ်ကူသည့်ပြင် အသားသေလွယ်သည်။ နိုင်ငံခြားမှလာသော ဗတ် (ချ) ခေါ် ဘုဇပတ် သစ်သားအစား အသားသေပြီးသော ဘိင်္ဂသားကို ဓာတ်ပုံဘလောက်များ ပြုလုပ်ရာ၌ အသုံးပြုကြ သည်။
တံစည်း၊ စို့ဆောက်စသော လက်နက်ကိရိယာများ၏ လက်ကိုင်ရိုးများ၊ သစ်သား ပွတ်တိုင်စင်များ၊ စားပွဲ၊ သေတ္တာမှ စ၍ အိမ်အသုံးအဆောင်များကို ဘိင်္ဂသားဖြင့် ပြုလုပ်ကြသည်။ ဘိင်္ဂသား မီးသွေးမှာ အိမ်သုံး အတွက် အကောင်းဆုံး မီးသွေး ဖြစ်သည်။
သာယာဝတီနယ်နှင့် ပဲခူးနယ်တွင်းရှိ မြေညီသစ်တော များ၌ ပေါက်ရောက်သော သစ်ဖယောင်းပင်မှ သစ်သားသည် ပြုပြင်ရ လွယ်ကူသလိုရှိ၍ တော်အတန် ခိုင်ခံ့သဖြင့် ဘိင်္ဂသားကို အသုံးချသည့် နေရာများတွင် ထိုသစ်သားကို အသုံးပြုနိုင်ဖွယ်ရာ ရှိပေသည်။
ဘိင်္ဂပင်ကို ကရင် အမျိုးသားတို့က ကဘောဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ရှမ်းအမျိုးသားတို့က မဲ့နောဟူ၍ လည်းကောင်း အသီးအသီး ခေါ်ကြသည်။
သင်အင်း
သင်အင်း
ကိုးကား
သင်အင်း
သဲတောရွာ၊ တံတားဦးမြို့နယ်
သဲတောရွာ (Theataw)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ တံတားဦးမြို့နယ်၊ ထန်းပေါက်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၁၆၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထန်းပေါက်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၉၅ ဦး၊ မ ၈၃၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၂၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တံတားဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဂုံညင်းတန်းရွာ၊ ဝဲကြီး
ဂုံညင်းတန်းရွာ၊ ဝဲကြီး
မြို့ကြီး တာတမံ
မြို့ကြီး တာတမံသည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်ပိုင်း)၊ ရွာငံမြို့နယ်၏ အနောက်ဘက်မိုင်(၄၈) ခန့်အကွာ၊ မြို့ကြီးကျေးရွာအနီးတွင် တည်ရှိပြီး ရေအားလျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်ရေးနှင့် စိုက်ပျိုးရေးအတွက်ပါ ရည်ရွယ်ဆောက်လုပ်ထားသည့် ဘက်စုံသုံး တာတမံဖြစ်သည်။
ရန်ကုန် မန္တလေးလမ်းဟောင်း၊ ဟန်မြင့်မိုရ်မှ မြို့ကြီးဆည်သို့လာလျှင် (၁၀)မိုင်ခန့် ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံများ
ဇော်ဂျီ (တောင်)ရွာ၊ ဇော်ဂျီကွင်း
ဇော်ဂျီ (တောင်)ရွာ၊ ဇော်ဂျီကွင်း
ခေါင်းအီ (တောင်)ရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်
ခေါင်းအီ (တောင်)ရွာ (Hkawngei (South))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်၊ ခေါင်းအီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၇၉၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခေါင်းအီကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၅၂၀ ဦး၊ မ ၃၅၂၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၀၄၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ပုံနှိပ်ရေးနှင့် ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန
ပုံနှိပ်ရေးနှင့် ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန(Printing and Publishing Department)သည် ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၏ လက်အောက်ရှိဌာနတစ်ခုဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း
အဓိကအားဖြင့် အခြေခံပညာ မူလတန်း၊ အလယ်တန်း၊ အထက်တန်းအဆင့် ကျောင်းသုံး ဖတ်စာအုပ်များကို ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန၏ မှာကြားချက်အတိုင်း နှစ်စဉ်ပုံနှိပ်ပေးလျက်ရှိသည်။ ထို့ပြင် နိုင်ငံတော်အစိုးရနှင့် ဝန်ကြီးဌာနများမှအပ်နှံသော ပုံနှိပ်လုပ်ငန်းများ၊ နိုင်ငံတော်အတွက် အရေးကြီးသော မှတ်တမ်းစာအုပ်များ၊ စာပေဖွံ့ဖြိုးရေးအတွက် စာအုပ်စာစောင်များ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း၊ ရန်ကုန်မြို့နှင့် မန္တလေးမြို့တို့တွင် စာပေဗိမာန် ပြည်သူ့စာကြည့်တိုက်များနှင့် စာအုပ်အရောင်းဆိုင်များ ဖွင့်လှစ်၍ စာပေဖွံ့ဖြိုးမှု ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ နှစ်စဉ် စာပေဆုများ ရွေးချယ်ချီးမြှင့်ပေးခြင်းတို့ဖြင့် ပြည်သူများ အသိပညာ ဗဟုသုတပြည့်ဝရေး လူ့စွမ်းအား အရင်းအမြစ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးတို့ကို ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက် ရှိသည်။
ပုံနှိပ်ရေးနှင့် ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန၏ သမိုင်းအစမှာ လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၁၃ဝကျော်၊ ၁၈၈ဝပြည့်နှစ်က ရန်ကုန်ဗဟိုအကျဉ်းထောင်တွင် မစ္စတာကောလ်ဘတ်ဆိုသူနှင့် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည့် အစိုးရပုံနှိပ်တိုက်ပင်ဖြစ်သည်။၁၈၈ဝပြည့်နှစ်က စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည့် အစိုးရပုံနှိပ်တိုက်သည် ထိုစဉ်က မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရအတွင်းဝန်များရုံး၏ ပုံနှိပ်လုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ရသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အခြားဌာနများ၏ ပုံနှိပ်လုပ်ငန်းများကိုပါ တစ်စတစ်စ တိုးချဲ့ဆောင်ရွက်လာခဲ့ရာ လုပ်ငန်းကျယ်ပြန့်လာခဲ့သဖြင့် ၁၈၉ဝပြည့်နှစ်၊ ဩဂုတ်လ၂ဝရက်နေ့တွင် ဗဟိုပုံနှိပ်တိုက်၊ ထောင်ပုံနှိပ်တိုက်ဌာနစုနှင့် မေမြို့ပုံနှိပ်တိုက်ဌာနစုတို့ဖြင့် တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းပြီး အစိုးရ၏ ပုံနှိပ်လုပ်ငန်းများ စီမံအုပ်ချုပ်ရန် ပုံနှိပ်ဝန်တစ်ဦး ခန့်ထားခဲ့သည်။
၁၉ဝ၆ခုနှစ်တွင် ယခုလက်ရှိ ဗိုလ်တထောင်မြို့နယ်၊ သိမ်ဖြူလမ်း၊ အမှတ်၂၂၈ရှိ ဗဟိုပုံနှိပ်စက်ရုံ အဆောက်အအုံကို အုတ်မြစ်ချပြီး ၁၉၁၁ခုနှစ်တွင် အဆိုပါ အဆောက်အအုံအသစ်သို့ ဗဟိုပုံနှိပ်စက်ရုံကို ပြောင်းရွှေ့ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၁-၄-၁၉၂၃ ရက်နေ့တွင် စာရေးကိရိယာဌာနစုကို တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။၁၉၃၇ခုနှစ်တွင် ထောင်ပုံနှိပ်တိုက်ဌာနစုကို ရန်ကုန်ဗဟိုအကျဉ်းထောင်မှ အင်းစိန်အကျဉ်းထောင်သို့ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ဗဟိုပုံနှိပ်စက်ရုံ၏ အကြီးအကဲကို ထိုစဉ်က ပုံနှိပ်ဝန်ဟုခေါ်ဆိုပြီး ပုံနှိပ်ဝန်များအဖြစ် ဦးဝကြီး၊ ဦးဘကျော်၊ ဦးလှ၊ ဦးစောအောင်တို့က ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။
လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ဗဟန်းမြို့နယ်၊ ဓမ္မစေတီလမ်း၊ အမှတ် ၂၅၃ ရှိ ဗမာ့ခေတ်သတင်းစာတိုက် မြေအဆောက်အအုံနှင့် ပုံနှိပ်စက်များကို ဝယ်ယူပြီး ဗဟိုပုံနှိပ်စက်ရုံ၏ စက်ရုံခွဲအဖြစ် ပုံနှိပ်လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် ပုံစံပုံနှိပ်တိုက်ကို အောင်ဆန်းမြို့တွင် တိုးချဲ့ဖွင့်လှစ်ပြီး ၁၉၆၈တွင် စာရေးကိရိယာဌာနခွဲ (အောင်ဆန်းမြို့) ကိုပါတိုးချဲ့ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၉ခုနှစ်၊ မတ်လ၁၆ရက်နှင့် မေလ၁၅ရက်တို့တွင် ပုဂ္ဂလိကပိုင် ပုံနှိပ်တိုက် ၁၇ခုကို ပြည်သူပိုင်ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ပြည်သူပိုင် ပုံနှိပ်တိုက်များ ကြီးကြပ်ကွပ်ကဲရေးအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သစ်ကို စတင်အကောင်အထည်ဖော်ရာ၌ အထက်ပါဗဟိုပုံနှိပ်တိုက်နှင့် တိုက်ခွဲများ၊ စာပေဗိမာန်အဖွဲ့နှင့် ပြည်သူပိုင်ပုံနှိပ်တိုက်များကို စုပေါင်းဖွဲ့စည်းကာ “ပုံနှိပ်ရေးနှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးကော်ပိုရေးရှင်း” ဟူ၍ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ခုနှစ်ထဲတွင် ပြည်နယ် ဦးစီးဌာနများမှ ကချင်၊ ကရင်၊ ချင်းနှင့် ရှမ်းပြည်နယ် ပုံနှိပ်တိုက်ခွဲများကို လွှဲပြောင်းရရှိခဲ့သည်။ ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ယခင် သဇင်ပန်းခိုင် ပုံနှိပ်တိုက်ခွဲကိုမူ ၁၉၈၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမှစ၍ လွှဲပြောင်းလက်ခံ ရရှိခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မန္တလေးတွင် နေ့စဉ် ထုတ်ဝေခဲ့သော ဟံသာဝတီသတင်းစာကို ရပ်ဆဲလိုက်သည်။ ၁၉၇၈ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့မှ စ၍ လွှဲပြောင်း လက်ခံရယူပြီး မန္တလေးပုံနှိပ်တိုက်ခွဲအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။ အဆိုပါ ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းရှိ ပုံနှိပ်တိုက်ခွဲများတွင် သက်ဆိုင်ရာ ဒေသအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ပုဂ္ဂလိကတို့မှ အပ်နှံသော ပုံနှိပ်လုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက် ပေးခဲ့သည်။
တပ်မတော်အစိုးရလက်ထက် ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် “ပုံနှိပ်ရေးနှင့်စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးကော်ပိုရေးရှင်း” ကို “ပုံနှိပ်ရေးနှင့်စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးလုပ်ငန်း” အဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းပြီး ဌာနအကြီးအကဲများအဖြစ် ဦးဆောင်ညွှန်ကြားရေးမှူးက တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ် မတိုင်မီက ဗဟိုပုံနှိပ်စက်ရုံ၊ စာပေဗိမာန် ပုံနှိပ်စက်ရုံ၊ အောင်ဆန်းပုံနှိပ်စက်ရုံ၊ ဖိုတိုလစ်သိုပုံနှိပ်စက်ရုံ ဟူ၍ ပုံနှိပ်စက်ရုံကြီး ၄ ခုသာ ရှိခဲ့ရာမှ ၃၁-၇-၁၉၉၃ ရက်နေ့တွင် ဂျီတီစီပုံနှိပ်စက်ရုံ ကိုလည်းကောင်း၊ ၁၆-၁ဝ-၂ဝဝ၄ ရက်နေ့တွင် အထက်မြန်မာပြည် အစိုးရပုံနှိပ်စက်ရုံကိုလည်းကောင်း၊ ၁၅-၈-၂ဝဝ၆ ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော်ပုံနှိပ်စက်ရုံကိုလည်းကောင်း အသစ်ထပ်မံ တိုးချဲ့ဖွင့်လှစ်ခဲ့သဖြင့် ယခုအခါ ပုံနှိပ်စက်ရုံကြီး ၇  ရုံဖြင့် လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ (၁-၄-၂၀၁၆) ရက်တွင် ပုံနှိပ်ရေးနှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးလုပ်ငန်းမှ ပုံနှိပ်ရေးနှင့် ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာနသို့ ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းများရှိ ပုံနှိပ်တိုက်ခွဲအချို့ကို တပ်မတော်အစိုးရလက်ထက်တွင် သက်ဆိုင်ရာဒေသ၌ ရန်ကုန်မြို့မှ ထုတ်ဝေသည့် သတင်းစာများကို နေ့ချင်း ပုံနှိပ်ဖြန့်ဝေနိုင်ရန်အတွက် ကိုယ်ပွားသတင်းစာတိုက်များအဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းပြီး ယခင်က ခဲစာလုံးပုံနှိပ်စက်များနေရာတွင် 2 Unit Sheet-fed Offset ပုံနှိပ်စက်များဖြင့် အစားထိုး၍ တိုးမြှင့်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ကိုယ်ပွားသတင်းစာတိုက်နှင့် ၎င်းရှိ ပုံနှိပ်စက်များကို လုပ်ငန်းနှင့် သက်ဆိုင်သော သတင်းနှင့် စာနယ်ဇင်းလုပ်ငန်း သို့ ၂ဝဝ၄ ခုနှစ်တွင် လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။
ကျောင်းသုံးစာအုပ်များ ပုံနှိပ်ထုတ်လုပ်ခြင်း
ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ပါဝင်သော ကျောင်းသုံး စာအုပ်များ ရိုက်နှိပ်ဖြန့်ချိရေးကော်မတီ၏ ကြီးကြပ်ကွပ်ကဲမှုဖြင့် ပုံနှိပ်ရေးနှင့် ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန၊ ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်က အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်လျက် ၁၉၉၂ ခုနှစ်မှစ၍ အခြေခံပညာ ကျောင်းသုံးစာအုပ်များအား ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန၏ လိုအပ်ချက်နှင့်များအညီ အရည်အသွေးပြည့် အချိန်မီ ပုံနှိပ်ထောက်ပံ့လျက်ရှိသည်။ ယခုအခါ အခြေခံပညာအဆင့် ကျောင်းသုံးဖတ်စာအုပ်များကို နှစ်စဉ် အုပ်ရေ သန်း ၄ဝ ခန့် ပုံနှိပ် ထောက်ပံ့ပေးလျက်ရှိသည်။ လုပ်ငန်းလက်အောက်ရှိ ပုံနှိပ်စက်ရုံအားလုံးသည် နှစ်စဉ် ပညာရေးလိုအပ်ချက် ကျောင်းသုံးဖတ်စာအုပ်များကို စက်ရုံအလိုက် လုပ်ငန်းစီမံချက်ရေးဆွဲပြီး စာသင်နှစ်သစ် ကျောင်းဖွင့်မည့်ရက် ဇွန်လ မတိုင်မီ ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူများ လက်ဝယ်အရောက် ဖြန့်ဖြူးပေးနိုင်ရေး မတ်လ ၁၅ ရက် အပြီး ပုံနှိပ်ထောက်ပံ့ပေးလျက်ရှိသည်။ ထိုသို့ ဆောင်ရွက်ရာတွင် ပညာရေးဝန်ကြီးဌာနက မြန်မာနိုင်ငံအနှံ့သို့ ဖြန့်ဝေနိုင်ရေးအတွက် နှစ်စဉ် လိုအပ်ချက်၏ ၄ဝ ရာခိုင်နှုန်းကို ဒီဇင်ဘာလအတွင်း အပြီးပုံနှိပ်၍လည်းကောင်း၊ ကျန် ၆ဝ ရာခိုင်နှုန်းကို မတ်လ ၁၅ ရက်အပြီး ပုံနှိပ်၍လည်းကောင်း ထောက်ပံ့ပေးလျက်ရှိသဖြင့် နှစ်စဉ် ကျောင်းဖွင့်သည်နှင့် ကျောင်းသုံးဖတ်စာအုပ်များကို ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူများထံ အရောက် ဖြန့်ဖြူးပေးနိုင်လျက်ရှိသည်။
ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်ပြန်တမ်း ပုံနှိပ်ဖြန့်ချိခြင်း
ပုံနှိပ်ရေးနှင့် ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာနသည် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်ပြန်တမ်းကို တာဝန်ယူ ပုံနှိပ်ဖြန့်ချိလျက်ရှိသည်။ ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ပြန်တမ်းကို အပတ်စဉ် သောကြာနေ့တိုင်း ထုတ်ဝေဖြန့်ချိလျက်ရှိပြီး နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၊ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ရုံး၊ ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးရုံးများ၊ စစ်ရာထူးခန့်ချုပ်ရုံးတို့မှ ထုတ်ပြန်သော အမိန့်ကြော်ငြာစာများ၊ ပြန်တမ်းဝင်အရာရှိများ၏ ခန့်ထားခြင်း၊ ရာထူးတိုးခြင်း၊ ပြောင်းရွှေ့ခြင်း ဆိုင်ရာ အမိန့်ကြော်ငြာစာများ၊ နှစ်စဉ်နိုင်ငံတော်မှ ဘွဲ့တံဆိပ်နှင့် ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ အပ်နှင်းခြင်းခံရသည့် ရဟန်းသံဃာတော်၊ သီလရှင်နှင့် လူပုဂ္ဂိုလ်များ၏ စာရင်းများ၊ ကုမ္ပဏီ (မြန်မာ+နိုင်ငံခြား) ဖျက်သိမ်းခြင်း၊ ကြော်ငြာများကို ထည့်သွင်းပုံနှိပ် ဖော်ပြသည်။ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်ပြန်တမ်းတွင် ယခင်က စာမျက်နှာ ၃၂ မျက်နှာ ပါရှိပြီး ပြန်တမ်းတစ်စောင်လျှင် ၁ဝဝ ကျပ်နှုန်းဖြင့် ဖြန့်ချိရောင်းချခဲ့သည်။ ယခုအခါ အစိုးရသစ်လက်ထက်တွင် အမိန့်ကြော်ငြာစာများ ထုတ်ပြန်မှု ပိုမိုများပြားလာပြီး ပြန်တမ်းတစ်စောင်လျှင် စာမျက်နှာ ၅၇ မျက်နှာအထိ ရိုက်နှိပ်လာရသဖြင့် ပြန်တမ်းတစ်စောင်လျှင် ၁၇၅ ကျပ်နှုန်းဖြင့် ဖြန့်ချိရောင်းချပါသည်။ နိုင်ငံခြားသံရုံးများသို့ ပြန်တမ်း တစ်စောင်လျှင် ၂ US$ ဖြင့် ဖြန့်ချိရောင်းချသည်။
အခြားပုံနှိပ်လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခြင်း
ပုံနှိပ်ရေးနှင့် ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာနရှိ ပုံနှိပ်စက်ရုံများသည် နှစ်စဉ် ကျောင်းသုံးပုံနှိပ်စာအုပ်များ ပုံနှိပ်ခြင်းအပြင် နိုင်ငံတော်အဆင့် အခမ်းအနားများအတွက် ဖိတ်စာများ၊ လက်မှတ်များ၊ မှတ်တမ်းစာအုပ်များ၊ အမျိုးသားညီလာခံ၊ ပါတီစုံဒီမိုကရေစီ ရွေးကောက်ပွဲ စသည့် အရေးကြီးလုပ်ငန်းများနှင့်ဆိုင်သော ပုံနှိပ်လုပ်ငန်းများ၊ အထက်ဌာနကြီးများနှင့် ဝန်ကြီးဌာနများမှ အပ်နှံသော ပုံနှိပ်လုပ်ငန်းများ၊ စာပေဗိမာန်ပြည်သူ့လက်စွဲစာစဉ်များနှင့် စာပေဗိမာန်ထုတ် စာအုပ်စာတမ်းများ၊ ပြင်ပအဖွဲ့အစည်းများမှ အပ်နှံသော စာအုပ်စာစောင်များ ပုံနှိပ်ခြင်းနှင့် ကျောင်းသုံးဗလာစာအုပ် ပုံနှိပ်ထုတ်လုပ်ခြင်း လုပ်ငန်းတို့ကိုလည်း ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ ၂ဝ၁ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကြီး အောင်မြင်စွာ ကျင်းပနိုင်ရေးအတွက် ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က အပ်နှံသော လွှတ်တော်အဆင့်ဆင့်အတွက် မဲလက်မှတ် အမျိုးအစား ၁၁ဝဝ၊ ရွက်ရေ ၁ဝ၆၉၉၉၈၃၃၊ ကြိုတင် ဆန္ဒမဲလက်မှတ်စာအိတ် ၁ဝ သန်း၊ မဲရုံများနှင့် ရွေးကောက်ပွဲတွင် အသုံးပြုရမည့် စာရင်းဇယားပုံစံ ၂ဝ မျိုး၊ စောင်ရေ ၃၇ ဒသမ ၂၇ သန်း၊ ရွေးကောက်ပွဲနှင့် ပတ်သက်သည့် ဥပဒေ၊ နည်းဥပဒေစာအုပ်များ အုပ်ရေ ၈၆၉၂ဝဝ အုပ်တို့ကို ရွေးကောက်ပွဲမတိုင်မီ သတ်မှတ်ကာလအတွင်း ပြီးစီးအောင်နှင့် အမှားအယွင်းမရှိအောင် ပုံနှိပ်ထောက်ပံ့ပေးနိုင်ခဲ့သဖြင့် ရွေးကောက်ပွဲ အောင်မြင်စွာ ကျင်းပနိုင်ရေး အထောက်အကူပြုခဲ့သည်။ ၂ဝ၁၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ကျင်းပပြုလုပ်သော ပြည်ထောင်စု ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်မှ အပ်နှံသော မဲလက်မှတ်အမျိုးအစားများ၊ ကြိုတင်မဲလက်မှတ် စာအိတ်များကို အမှားအယွင်း မရှိအောင် ပုံနှိပ်ထောက်ပံ့ပေးခဲ့သည်။
စာပေဗိမာန်ပြည်သူ့စာကြည့်တိုက်များ
စာပေဗိမာန်လက်အောက်တွင် ရန်ကုန်မြို့နှင့် မန္တလေးမြို့တို့၌ စာပေဗိမာန်ပြည်သူ့ စာကြည့်တိုက်များ ထားရှိသည်။
စာပေဆုများ တိုးမြှင့်ချီးမြှင့်ခြင်း
ပုံနှိပ်ရေးနှင့် ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန၏ ရည်ရွယ်ချက်တစ်ရပ်ဖြစ်သော စာပေဖွံ့ဖြိုးရေး လုပ်ငန်းများကို စာပေစာနယ်ဇင်းဆိုင်ရာ မူဝါဒနှင့်အညီ ဆောင်ရွက်နိုင်ရေးအတွက် ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ စာပေဗိမာန်သည် မြန်မာနိုင်ငံ စာရေးဆရာအသင်း၊ ပြင်ပစာပေပညာရှင်များနှင့်ပူးပေါင်းပြီး စာပေဆုများကို အောက်ပါအတိုင်း နှစ်စဉ် ရွေးချယ်ချီးမြှင့်လျက် ရှိသည်။
အမျိုးသားစာပေဆု
၁၉၈၈ မတိုင်မီက ဘာသာရပ် ၁၃ မျိုးအတွက်သာ ချီးမြှင့်ခဲ့ရာမှ ယခုအခါ သိပ္ပံဘာသာရပ်ကို သုတပဒေသာ သိပ္ပံဘာသာရပ်နှင့် အသုံးချသိပ္ပံ ဘာသာရပ်အဖြစ် ခွဲ၍ သာသာရပ် ၁၄ မျိုးအထိ တိုးချဲ့ ချီးမြှင့်ပေးလျက်ရှိပြီး တစ်သက်တာ စာပေဆုကိုလည်း တိုးမြှင့်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ်မှ ၂ဝ၁၁ ပြည့်နှစ်တွင် ကျင်းပခဲ့သော ၂ဝ၁ဝ ခုနှစ်အတွက် အမျိုးသားစာပေဆုအထိ တစ်သက်တာ စာပေဆု ၁ဝ ဦး၊ ဘာသာရပ် ၁၃ မျိုးအတွက် စုစုပေါင်း ၂၃ဝ ဆု ချီးမြှင့် ပေးနိုင်ခဲ့သည်။ ၂ဝ၁၁ ခုနှစ်မှစ၍ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ရေးသားသော စာပေဆုကို တိုးမြှင့် ရွေးချယ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်အတွက် အမျိုးသားစာပေဆု ဘာသာရပ် (၁၆) မျိုးအထိ တိုးမြှင့်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။
စာပေဗိမာန်စာမူဆု
၁၉၈၈ မတိုင်မီက ဘာသာရပ် ၁၁ မျိုးအတွက်သာ ချီးမြှင့်ခဲ့ရာမှ ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် ကဗျာပေါင်းချုပ် ဆုတစ်ဆု တိုးချဲ့ပြီး ယခုအခါ ဘာသာရပ် ၁၂ မျိုးအတွက် တိုးမြှင့် ချီးမြှင့်ပေးလျက်ရှိသည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ်မှ ၂ဝ၁ဝ ပြည့်နှစ် အထိ ဘာသာရပ် ၁၂ မျိုးအတွက် ပထမဆု ၁၇၉ ဆု ၊ ဒုတိယဆု ၁၉၄ ဆု၊ တတိယဆု ၁၅၆ ဆု ချီးမြှင့်ပေးနိုင်ခဲ့သည်။ စုစုပေါင်း ၅၂၉ ဆု ချီးမြှင့်ပေးနိုင်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ရေးသားသော စာမူဆုကို တိုးမြှင့် ရွေးချယ် ချီးမြှင့်ပေးသွားမည် ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်အတွက် စာပေဗိမာန်စာမူဆုဘာသာရပ် (၁၃) မျိုးထိ တိုးမြှင့်ချီးမြှင့်လျက်ရှိသည်။
ပုဂ္ဂလိက စာပေဆုများ
စာပေလောကနှင့် စာပေလောကသားများ ဘဝမြင့်မားရေးအတွက် နိုင်ငံတော်မှ ချီးမြှင့်ပေးသော အမျိုးသားစာပေဆု၊ စာပေဗိမာန်စာမူ ဆုများအပြင် ၁၉၈၈ ခုနှစ် နောက်ပိုင်း ယခုအခါတွင် ပုဂ္ဂလိက စာပေပညာရှင်များ၊ ဝါသနာရှင်များက ပခုက္ကူဦးအုံးဖေစာပေဆု၊ ဆရာဝန်တင်ရွှေ စာပေဆု၊ သုတစွယ်စုံစာပေဆု၊ ထွန်းဖောင်ဒေးရှင်းစာပေဆု စသည့် စာပေဆုများကို နှစ်စဉ် ချီးမြှင့်ပေးလျက်ရှိသည်။
မိုင်အော်ဆင်းဝါရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
မိုင်အော်ဆင်းဝါရွာ(Maiawhsinwar)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ ဘွပ်ခါးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၈၃၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘွပ်ခါးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၃ ဦး၊ မ ၁၂၈ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၄၁ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဘိုတဲစုရွာ၊ အချန်
ဘိုတဲစုရွာ၊ အချန်
နဘားမြို့
နဘားမြို့သည် အင်းတော်မြို့နယ် ကသာခရိုင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးမှ မြို့နယ်ခွဲအဆင့်ရှိ မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်။ ဧရာဝတီမြစ်အနောက်ဘက်ကမ်း မန္တလေး-မြစ်ကြီးနားမီးရထားလမ်းနှင့်မော်တော်ကားလမ်းပေါ်ရှိ အချက်အချာကျသော မြို့လေးတစ်မြို့ဖြစ်ပြီး နဘား-ကသာ မီးရထားလမ်းခွဲတည်ရှိရာ မြို့ဖြစ်သည်။
အောင်သပြေရွာ၊ ကာလာဒေးဖက်
အောင်သပြေရွာ၊ ကာလာဒေးဖက်
မန်တိုက်ရွာ၊ မိုင်းမောမြို့နယ်
မန်တိုက်ရွာ (Mantaik)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ မိုင်းမောမြို့နယ်၊ အုံပုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၇၉၄၂ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းမောမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မိချောင်းရုပ် (တောင်ပိုင်း)ရွာ၊ အချန်
မိချောင်းရုပ် (တောင်ပိုင်း)ရွာ၊ အချန်
ခွါဟုန်းရွာ၊ မတူပီမြို့နယ်
ခွါဟုန်းရွာ(Khuahung)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ မတူပီမြို့နယ်၊ ဒိုင်နှမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၀၅၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဒိုင်နှမ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၂၇ ဦး၊ မ ၃၃၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၆၃ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မတူပီမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဇော်ဂျီကွင်းရွာ၊ ဇော်ဂျီကွင်း
ဇော်ဂျီကွင်းရွာ၊ ဇော်ဂျီကွင်း
နတ်ကြီးစုရွာ၊ မုံရွာမြို့နယ်
နတ်ကြီးစုရွာ (Natgyisu(Natsinsu))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ မုံရွာမြို့နယ်၊ ကျွန်းရွာသစ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၉၅၄ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မုံရွာမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
NGC 6642
NGC 6642 သည် globular cluster ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာမှ အလင်းနှစ် ၂၆၄ဝဝ ကွာဝေးသည်။ ယင်းထဲတွင် "blue stragglers" ဟုခေါ်သည့် သက်တမ်းရင့်ကြယ်ပေါင်းများစွာ ပါဝင်သည်။ ကြယ်နည်းပါးသော ဖြစ်စဉ်ဟု သိထားလေသည်။
သာယာကုန်းရွာ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေစကြိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လိပ်ပြာနှင့် ပိုးဖလံများ
ပျံတတ်သော အင်းဆက်ပိုးကောင်များအနက် အတောင်ရှိသော ပန်းများဟု တင်စားလေ့ရှိကြသော လိပ်ပြာ နှင့် ပိုးဖလံတို့၏ ဇီဝစက်ဝန်းလည်ပတ်ပုံသည် အလွန်အံ့ဩစိတ်ဝင်စားဖွယ်ဖြစ်သည်။ ယင်းတို့၏ အံ့ဩဖွယ်များကို အောက်တွင်ဖော်ပြထားသည်။
ပိုးကောင်များတွင် လိပ်ပြာ နှင့် ပိုးဖလံများလည်း အပါအဝင်ဖြစ်၏။ အချို့သော ကဗျာဆရာများက လိပ်ပြာများကို “အတောင်ရှိပန်းများ” ဟုပင် တင်စား၍ စာဆိုလေ့ရှိကြသည်။ ထိုသို့စာဆိုကြခြင်းမှာ လိပ်ပြာ၏ အတောင်များသည် လွန်စွာလှပသော ပန်းများနှင့်တူခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ လိပ်ပြာ၏ အတောင်များနှင့် ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းအချို့တွင် မြူမှုန်များရှိသည်ကို တွေ့ရပြီးလျှင် ထိုမြူမှုန်များကို အဏုကြည့်မှန်ပြောင်းဖြင့်ကြည့်လျှင် အကြေးခွံလေးများ ဖြစ်နေကြသည်ကို တွေ့ရလေသည်။ ထိုသို့ အကြေးခွံလေးများ ရှိနေခြင်းကြောင့်လည်း သိပ္ပံပညာရှင်များက ယင်းကို 'လက်ပီဒေါ့တာရာ' မျိုးစဉ်တွင် ပါဝင်သည်ဟု သတ်မှတ်ခြင်းဖြစ်သည်။ “လက်ပီဒေါ့တာရာ” ဆိုသည့် စကားလုံး၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ အကြေးခွံရှိသော တောင်ပံများဖြစ်သည်။
လိပ်ပြာ နှင့် ပိုးဖလံတို့၏ ကွဲပြားသော အချက်များ
လိပ်ပြာ နှင့် ပိုးဖလံကို ခွဲခြားရာတွင် အကောင်းဆုံးသောနည်းလမ်းမှာ အာရုံမှင်များ၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကိုကြည့်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ကြည့်လျှင် လိပ်ပြာ၏ အာရုံမှင်များမှာသေး၍ အဖျားတွင် အဖုကလေးများရှိနေသည်ကို တွေ့ရပေလိမ့်မည်။ ပိုးဖလံ၏ အာရုံမှင်အဖျားတွင်မူ အဖုကလေးကိုတွေ့ရမည် မဟုတ်ချေ။ ထို့ပြင် လိပ်ပြာအများစုသည် နေ့ခင်းဖက်တွင် ပျံသန်းကြပြီး ညဉ့်အချိန်တွင် အိပ်စက်ကြသည်။ ပိုးဖလံများမှာမူ လိပ်ပြာများနှင့် ဆန့်ကျင်ကာ ညဉ့်ဖက်တွင် ပျံသန်းကြ၍ နေ့ခင်းဖက်တွင် အိပ်စက်ကြလေသည်။ တစ်ဖန် လိပ်ပြာသည် နားနေသောအခါ၌ အတောင်များကို ယင်း၏ ကိုယ်ပေါ်တွင် ထောင်၍ထားလေ့ရှိပြီး ပိုးဖလံကမူ ယင်းအတောင်များကို ဖြန့်၍ထားလေ့ရှိကြလေသည်။ ထို့ပြင် လိပ်ပြာ၏ ခန္ဓာကိုယ်သည် သေးသေးသွယ်သွယ်ဖြစ်၍ ပိုးဖလံ၏ ခန္ဓာကိုယ်မှာမူ ကြီး၍ ဆူဖြိုးလေသည်။ ထိုမျှမကသေး ပိုးဖလံ အကောင်လောင်းကလေးများသည် အတောင်များမစုံမီတွင် ပိုးအိမ်အတွင်း၌နေကြပြီး လိပ်ပြာ အကောင်လောင်း ကလေးများမှာမူ အပေါ်ယံ အရေခွံမရှိသော ပိုးတုံးလုံးအဖြစ်ဖြင့်သာ နေကြလေသည်။
ပိဋကပ်ကျ (အနောက်)ရွာ၊ ရေဦးမြို့နယ်
ပိဋကပ်ကျ (အနောက်)ရွာ (Pitakatkya(West))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရေဦးမြို့နယ်၊ ဇိန်ဇွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၄၃၁ ဖြစ်သည်။  ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားသည်။
လိပ်ပြာနှင့် ပိုးဖလံများ
ပုံပန်းသဏ္ဌာန်
တို့ဖြစ်သည်။ ဦးခေါင်းအရှေ့ဘက်တွင် အပ်ချည်မျှင်ကဲ့သို့သော အာရုံမျှင်နှစ်ခုရှိသည်။ ထိုအကြေးများကြောင့် လိပ်ပြာ ၏ အတောင်ဖျားတွင် အရောင်များရှိနေခြင်းဖြစ်သည်။ ရှေ့ဘက်ရှိ အတောင် တစ်စုံသည် ယေဘုယျအားဖြင့် နောက်ဘက်ရှိအတောင်တစ်စုံထက် ကြီးလေ့ရှိသည်။
လိပ်ပြာ၏ပါးစပ်တွင် ပြွန်ရှည်တစ်ချောင်းပါရှိ၏။ ထိုပြွန်သည် အသုံးမပြုသောအခါ၌ နာရီသံပတ်ကဲ့သို့ ခွေလျက်ရှိ၏။ အသုံးပြုလိုသော အခါတွင်မူပန်းများ၏ အတွင်းဘက်ရှိ ဝတ်ရည်အိတ်များအတွင်းသို့ပင် ထိုး သွင်းနိုင်လေသည်။ ထိုနည်းဖြင့် ဝတ်ရည်ကိုစုတ်ယူလေသည်။ လိပ်ပြာတွင် မျက်စိကြီးနှစ်လုံးရှိသည်။ ထိုမျက်စိကြီးများသည် မျက်စိထပ်များဖြစ်ကြ၏။ မျက်စိထပ်များဟုခေါ်ခြင်းမှာ ယင်းတို့၌ မျက်စိ ကလေး အမြောက်အမြားရှိနေကြခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ အရွယ်ရောက်သည့် အခါမှသာ မျက်စိထပ်များရှိကြလေသည်။
ချီဖွေငယ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ
ချီဖွေငယ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံသည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ချီဖွေမြို့နယ်၊ နန်းဦးကျေးရွာအနီး တည်ရှိသည်။
လိပ်ပြာနှင့် ပိုးဖလံများ
ပုံပန်းသဏ္ဌာန်
လိပ်ပြာဖို၏ အတောင်များရှိ အချို့သော အကြေးများမှ လိပ်ပြာမများကို သွေးဆောင်နိုင်သော နှစ်သက်ဖွယ်ကောင်းသည့်ရနံ့များကို ထုတ်လွှတ်ပေးကြလေသည်။ လိပ်ပြာမျိုးစိတ်အချို့၏ လိပ်ပြာဖိုများမှ ထုတ်လွှတ်သော ရနံ့သည် အဖိုးတန်ရေမွှေးနံ့များနှင့်ပင် တူလေသည်။ လိပ်ပြာ အမ ကမူ နှစ်သက်ဖွယ်ကောင်းသည့် ရနံ့ကို မထုတ်လွှတ်နိုင်ကြချေ။ နှစ်သက်ဖွယ်ကောင်းသည့် ရနံ့ အစား မနှစ်မြို့ဖွယ်သော အနံ့များကိုသာ ထုတ်လွှတ်လေသည်။ ထိုသို့ အနံ့ဆိုးများကို ထုတ်လွှတ်သဖြင့် ငှက်နှင့် အခြားရန်ပြုနိုင်သော တိရစ္ဆာန်များက လိပ်ပြာ အမများကို မစားလိုကြဟု ယူဆကြသည်။
ပိဋကပ်ကျ (အနောက်)ရွာ၊ ရေဦးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လိပ်ပြာနှင့် ပိုးဖလံများ
ဇီဝစက်ဝန်းလည်ပတ်ပုံ
thumb|ဖလံဥ လိပ်ပြာ နှင့် ပိုးဖလံသည် ဇီဝစက်ဝန်းလည်ရာ၌ အတူတူပင်ဖြစ်သည်။ လိပ်ပြာ နှင့် ပိုးဖလံများဖြစ်မလာမီ ဘဝအဆင့် (၄) ဆင့်ကိုဖြတ်ကျော်လာကြရသည်။ ထိုအဆင့်များမှာ -
လိပ်ပြာသည် တစ်ကောင်ချင်းဖြစ်စေ၊ အုပ်ဖွဲ့၍ဖြစ်စေ ဥများကို အုလေ့ရှိ၏။ အုသောအခါ ဥမှ ပေါက်ဖွားလာမည့် အကောင်ငယ်ကလေများ စားသောက်မည့် အပင်တွင်ဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် ထိုအပင်၏ အနီးအနားတွင် ဖြစ်စေ အုလေ့ရှိသည်။ ဥအမြောက်အမြားမှ အနည်းငယ်မျှသော ဥများကသာ ပေါက်ဖွားကြလေသည်။ ထိုသို့ဖြစ်ရသည်မှာ လိပ်ပြာ၏ ရန်သူ ပိုးကောင်ငယ်ကလေးများကြောင့်ဖြစ်သည်။ ထိုရန်သူပိုးကောင်ငယ်ကလေများ က လိပ်ပြာ၏ ဥများကိုရှာပြီးလျှင် ထိုဥများအတွင်း၌ ယင်းတို့က တစ်ဖန် ဥများကို အုကြပြန်သည်။ ထိုဥကလေးများမှ အကောင်ငယ်ကလေးများ ပေါက်လာကြသောအခါတွင် လိပ်ပြာဥများကို စားသောက်ပစ်ကြသည်။ ပုရွက်ဆိတ်အချို့နှင့် ပင့်ကူများကလည်း လိပ်ပြာဥများကို စားသောက်ကြကုန်သည်။ လိပ်ပြာသည်ယင်း၏ ဥများအား အနှောင့်အယှက်များမှကင်းလွတ်ကြစေရန် ဥ အုသည့် နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးကို တီထွင်ကြံဆကြလေသည်။ အချို့ကလည်း နေရာအမျိုးမျိုးတွင် အုကြလေသည်။
လိပ်ပြာဥများသည် အရွယ်ပုံသဏ္ဌာန်နှင့်အရောင်များတွင်ကွဲလွဲကြသည်။ လိပ်ပြာအချို့၏ဥများသည် ရက်အနည်းငယ်သို့မဟုတ် ရက်သတ္တပတ်အနည်းငယ်အတွင်း၌ပေါက်ကြ၍ အချို့လိပ်ပြာများ၏ဥများကမူ လပိုင်း အထိကြာတတ်သည်။ ရာသီဥတုအေးသောဒေသများရှိ လိပ်ပြာများ၏ ဆောင်းကူးရာသီ၌ အုသောဥများသည် နွေကူးရာသီမတိုင်မီ ဥများမှ ပေါက် လေ့မရှိကြချေ။
လိပ်ပြာဥမှ ပေါက်လာသော ပေါက်ဖတ်၊ သို့မဟုတ် အကောင် လောင်းသည် လိပ်ပြာမိဘများနှင့်လုံးဝမတူချေ။ အချို့ပေါက်ဖတ်တွင် အမွေး အမှင်လုံးဝမရှိဘဲ စင်းလုံးချောအရေပြားသာရှိ၍ အချို့တွင်မူ အမွေးထူများ ရှိကြလေသည်။ လိပ်ပြာမသည် မိတ်လိုက်ပြီးမကြာမီအတွင်း၌ ဥများကို အုလေသည်။ ဥမှ ပေါက်စ ပေါက်ဖတ်သည်သေးငယ်သော်လည်း လွန်စွာဆာလောင် မွတ်သိပ်သဖြင့် လောဘတကြီးအစာစားပြီးလျှင် အလွန်လျင်မြန်စွာကြီးထွား လာလေသည်။ မကြာမီအတွင်း၌ ယင်း၏အရေပြားသည်ခန္ဓာကိုယ်၏ ကြီး ထွားလာမှုဒဏ်ကို မခံနိုင်အောင်ဖြစ်လာသဖြင့် ပေါက်ပြဲသွားလေသည်။ ရုန်းကန် ရှိသော အရေပြားအသစ်ရှိသည့်ပေါက်ဖတ်သည် ယင်း၏အရေပြား ဟောင်းမှထွက်လာပြီးလျှင် တစ်ဖန်အစာများကိုစား၍ ကြီးထွားလာပြန်သည်။ ထိုသို့ အရေပြားခွာချခြင်းကို အရေလဲခြင်းဟုခေါ်သည်။ ပေါက်ဖတ်သည် အရွယ်ရောက်မလာမီ လေးငါးကြိမ် အရေပြားမျာကိုလဲရလေသည်။ ထို့ နောက်တွင် ပိုးတုံးလုံးအဖြစ်ဖြင့် ငြိမ်သက်စွာနေထိုင်ရန်အဆင်သင့် ဖြစ်လာ တော့သည်။
နောက်ဆုံးအကြိမ် အရေခွံလဲပြီးသော ပေါက်ဖတ် ဘဝ၌ ထူးခြားသော ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည့် အရေပြားအမာတစ်ခုရှိလာသည်။ ထိုအချိန်တွင် မျက်စိသော်လည်းကောင်း၊ အာရုံမှင်သော်လည်းကောင်း၊ ပါးစပ်သော်လည်းကောင်း၊ အတောင်များသော်လည်းကောင်း၊ ခြေထောက်များသော်လည်းကောင်း မရှိသေးချေ။ လှုပ်လည်းမလှုပ်ရှားနိုင်ကြချေ။ ထိုအချိန်၌ ပြောင်းလဲမှုများဖြစ်ပေါ်လာကြသည်။ ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုလုံးသည် အရည်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားပြီးလျှင် ထိုအရည်မှ အတောင်များ၊ ခြေထောက်များနှင့် အရွယ်ရောက်ချိန်တွင်ရှိမည့် ခန္ဓာကိုယ်၏ အခြားအစိတ်အပိုင်းများပါ တဖြည်းဖြည်း ဖြစ်ပေါ်လာကြသည်။ လိပ်ပြာ အကောင်လောင်းအမြောက်အမြားသည် ပိုးတုံးလုံးဘဝတွင်နေထိုင်ရန် ပိုးအိမ်များကိုမပြုလုပ်ဘဲ ပိုးမျှင်များဖြင့် သစ်ခက်၊ သို့မဟုတ် သစ်ရွက်ရှိအဖုကလေးတွင် တွယ်ကပ်၍နေထိုင်ကြလေသည်။ လိပ်ပြာ ပိုးတုံးလုံးမျိုးအများစု၏ အရေပြားအရောင်များသည် မွဲခြောက်ခြောက်ဖြစ်ကြသဖြင့် ယင်းတို့ကိုမြင်နိုင်ရန်မှာ မလွယ်ကူလှချေ။ လိပ်ပြာ ပိုးတုံးလုံးသည် လိပ်ပြာမျိုးစိတ်နှင့် အချိန်ကာလကိုလိုက်ကာ ပိုးတုံးလုံးဘဝတွင် ရက်သတ္တပတ်အနည်းငယ်ခန့်မှ လအတော်ကြာသည်အထိ နေတတ်၏။ အရွယ်ရောက်လာသောအခါတွင် အရေပြားအမာသည် အလင်းပေါက်ဖြစ်လာပြီးလျှင် အတွင်းဘက်ရှိ တွန့်ခေါက်လျှက်ရှိသော အတောင်၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကိုပင်မြင်နိုင်လေသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ပေါက်ဖတ်၏အရေပြားများပေါက်ပြဲ၍ သွားကြသကဲ့သို့ ပိုးတုံးလုံး၏အရေပြားသည်လည်း ပေါက်ပြဲ၍သွားပြီးလျှင် အရွယ် ရောက်ပြီးဖြစ်သောလိပ်ပြာသည် အားနည်းပြီးလျှင် ရေငွေ့များဖြင့် စိုစွတ်ကာ ပြူထွက်လာပြီးနောက် လေထဲသို့ထွက်လာတော့သည်။ ထိုသို့ထွက်လာသော လိပ်ပြာ၏ဝမ်းဗိုက်သည် ကြီးမား၍ အတောင်များမှာလည်း စိုထိုင်းပြီးလျှင် တွန့်ခေါက်နေကြလေသည်။ ထိုလိပ်ပြာသည် သစ်ခက် တစ်ခုသို့ ဖြစ်စေ၊ အခြားနားစရာ တစ်ခုခုသို့ဖြစ်စေ တွားသွားပြီးလျှင် ခေါင်းကိုငိုက်စိုက်ချကာ အတောင်များကို လျင်မြန်စွာ ခါချလေသည်။ ထိုအခါ အတောင်များသည် တဖြည်းဖြည်း သေးသေးသွယ်သွယ်ဖြစ်သွားလေသည်။ အချို့လိပ်ပြာမျိုး၏ ခန္ဓာကိုယ်မှ ထွက်လာသောအရည်သည် အနီရောင်ရှိလေသည်။ ထိုလိပ်ပြာ မျိုးတစ်နေရာတည်းနှင့် တစ်ချိန်းတည်းတွင်အမြောက်အမြား လိပ်ပြာအဖြစ် သို့ ကူးပြောင်းသောအခါတွင် မြက်နှင့် ကျောက်တုံးများတွင် တောက်ပသော အစက်အမြောက်အမြား ကျန်ရှိနေတတ်သည်။ ဥရောပတိုက်တွင် ထိုသို့ဖြစ်သည်မှာ ကြိမ်ဖန်များစွာဖြစ်သည်။ ထိုဒေသများတွင် အနီစက်ကလေးများကို သွေးမိုးဟု ခေါ်ကြပြီးလျှင် အယူသည်းသူများအား ကြောက်ရွံ့ထိတ်လန့်စေသည်။
အပူပိုင်းဒေသရှိ လိပ်ပြာ နှင့် ပိုးဖလံအမြောက်အမြားတွင် တောက်ပသော အတောင်များရှိကြပြီးလျှင် အရွယ်အစားလည်းကြီးမားကြသည်။ အချို့သည် အတောင်စွန်းတစ်ခုမှတစ်ခုသို့ ၁ဝ လက်မ မှ ၁ဝ လက်မကျော်ကျော်အထိ ရှိကြလေသည်။ thumb|မဲဒရိုး အတ်ခ်ခေါ် လိပ်ပြာ အချို့လိပ်ပြာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်နှင့်အရောင်များသည် ယင်းတို့ ကျက်စားရာဒေသရှိ အပင်များ၏ အစိတ်အပိုင်းများနှင့် လွန်စွာတူကြသည်။ ထိုသို့ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ရန်သူများ၏ဘေးမှ လွတ်ကင်းနိုင်ကြလေသည်။ ပိုးဖလံ၏ ပေါက်ဖတ်များအနက် လူသိများသော ပိုးဖလံမှာ ပိုးမျှင်များကို ဖြစ်ပေါ်စေသောပိုးကောင်သည်။ ထိုကြောင့် ထိုပိုးကောင်မျိုး သည် လူတို့အဖို့အသုံးဝင်လေသည်။ အချို့ပိုးဖလံများ၏ ပေါက်ဖတ်များကမူ သားမွေးများ၊ သိုးမွေးထည်များနှင့် သိုးမွေးချည်မျှင်များကို ဖျက်ဆီးတတ်ကြ သည်။ အကောင်လောင်း အမြောက်အမြားကမူ သီးနှံပင်များကို ဖျက်ဆီးလေ့ရှိကြသဖြင့် နှစ်စဉ်များစွားဆုံးရှုံးကြရလေသည်။
လိပ်ပြာမသည် လုံးဝမကိုက်နိုင်ချေ။ အနှောင့်အယှက်လည်း မပေးတတ်ချေ။ သိမ်မွေ့ပုံလည်းရသည်။ သို့သော်လိပ်ပြာမျိုး အမြောက်အမြား၏ လိပ်ပြာ အဖိုများကမူ မနာလိုကြသသည့်အပြင် တိုက်လည်းတိုက်ခိုက်လိုကြသည်။ ပိုးကောင်များ၊ ငှက်များနှင့် တိရစ္ဆာန်ကြီးများကိုပင် သူတို့ ၏နယ်ပယ်ဟု သူတို့ကသတ်မှတ်ထားသောနေရာများသို့ ဝင်ရောက်လာကြလျှင် ပြင်းထန်စွာ တိုက်ခိုက်တတ်ကြလေသည်။ သို့သော် လိပ်ပြာဖိုချင်း တိုက်ခိုက်ကြသည်ကပို၍များသည်။ ကမ္ဘာအနှံ့အပြားတွင် လိပ်ပြာများကို တွေ့နိုင်၍ လိပ်ပြာမျိုးစိတ်ပေါင်း ၂ဝဝဝဝ ခန့်ရှိသည်ဟု သိပ္ပံပညာရှင်များက ယုံကြည်ကြလေသည်။
အလေ့အထ
လိပ်ပြာများသည် အခြေခံအားဖြင့် ပန်းတို့၏ ဝတ်ရည်ကို စားသုံးသည်။ အချို့မှာ ပန်းဝတ်မှုန်၊ ပုပ်သိုးနေသောအသီး၊ ဆွေးမြေ့သော အသားတို့မှ အာဟာရကို စုတ်ယူစားသောက်ပြန်သည်။ ထို့ပြင် ၎င်းတို့သည် အကွာအဝေး အတော်အတန်ထိ ပန်းဝတ်မှုန်များအား သယ်ဆောင်နိုင်စွမ်းလည်း ရှိပေသည်။
မိမိကိုယ်ကို ကာကွယ်မှု
လိပ်ပြာများသည် ၎င်းတို့၏ အစောပိုင်းဖြစ်တည်မှုတွင် ကပ်ပါးကောင်များ၏ အန္တရာယ်ပြုခြင်းကို ခံရပြီး ဘ၀သက်တမ်းတလျှောက်လုံးတွင်မူ အသားစားသတ္တဝါများ၏ အန္တရာယ် ရှိနေပြန်သည်။ သို့ရာတွင် ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ခန္ဓာ ဖွဲ့စည်းပုံအရ ကိုယ့်ကိုကိုယ်ကာကွယ်ရန် နည်းလမ်းမျိုးစုံကို ပိုင်ဆိုင်ထားပေးသည်။
ကိုးကား
Rama-rama
ဂွေးတောက်ကွင်းရွာ၊ ဝဲကြီး
ဂွေးတောက်ကွင်းရွာ၊ ဝဲကြီး
ဘိန်းပင်
ဘိန်းပင်သည် ဥယျာဉ်များထဲတွင် အလှ စိုက်ပျိုးသော ပန်းပင်မျိုးဖြစ်၍ အမျိုးပေါင်း ၅ဝ ခန့်မျှ ရှိသည်။ ပန်းပွင့်များမှာ အပင်းအမျိုးကိုလိုက်၍ အဖြူ၊ အနီး၊ ပန်းရောင်၊ အဝါ၊ လိမ္မော်၊ ကြက်သွေး စသည်ဖြင့် အရောင် အမျိုးမျိုးရှိကြသည်။ ငိုက်နေသော အဖူးများ၊ လှပစွာ အစွမ်း ကုန် ပွင့်နေကြသော အပွင့်များနှင့် ပိုးရောင်တောက်နေသည့် ပွင့်ချပ်များကို တွေ့ရသည်မှာ စိတ်ကိုများစွာ ပျော်ရွှင်စေလေ သည်။
ဤဥယျာဉ်စိုက် ဘိန်းပင်များကို ဘိန်းပင်အရိုင်း အမျိုးမျိုးတို့မှ ရွေးချယ်ခြင်းဖြင့် လည်းကောင်း၊ မျိုးစပ် ယူခြင်းဖြင့် လည်းကောင်း ရရှိခဲ့လေသည်။ ထိုဘိန်းပင် အရိုင်းများထဲတွင် ရုက္ခဗေဒ အမည်အားဖြင့် ပါမေးဗားဆွမ် နီဖာရမ်ဟုခေါ်သော ဘိန်းထွက်သည့် ရှေးအကျဆုံး ဘိန်းပင် မျိုးသည် အရင်းခံပင်မ ဖြစ်သည်။ ဥရောပတောင်ပိုင်းနှင့် အာရှတိုက် အနောက်ပိုင်း ဒေသများသည် ဤဘိန်းထွက်သော ဘိန်းပင်များ မူလပေါက်ရာ အရပ်များဖြစ်သော်လည်း ဘိန်း ရရှိရေးအတွက် အီရန်၊ အိန္ဒိယနှင့် တရုတ်နိုင်ငံများတွင် အကြီးကျယ် စိုက်ပျိုးကြသည်။ ဘိန်းသီး အခွံပေါ်ရှိ ခြစ် ကြောင်းကလေးများမှထွက်သော အစေးသည် တဖြည်းဖြည်း ခြောက်လာ၍ နောက်တွင် ဘိန်းအကြမ်းစား ဖြစ်လာလေသည်။
သီးတောင့်ထဲရှိ အစေ့များမှ ရောင်စုံ ဆေးခြယ်ရာတွင် သုံးသော ဆီဆေးနှင့် စားသုံးဆီများကို ရနိုင်သည်။
ကြက်သွေးရောင် ပွင့်သော ဘိန်းပင်များသည် ဂရိတ် ဗြိတိန်ရှိ ဂျုံခင်းများနှင့် ဥရောပနိုင်ငံများတွင် အလေ့ကျ ပေါက်ကြသည်။ သို့သော် တောင်သူလယ်သမားများအဖို့ကား ပေါင်းပင်များသာ ဖြစ်၍ အနှောင့်အယှက် ဖြစ်ပေသည်။ ပထမ ကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်း ဖလန်းဒါးနယ် စစ်မြေပြင်များတွင် ပေါက်သော ဘိန်းပင်များသည် ဤ ကြက်သွေးရောင် ဘိန်းပင် များပင် ဖြစ်ကြသဖြင့် ပေါ်ပီနေ့ ဟူသော အမည် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပေသည်။ တစ်ခါ စိုက်ထားလျှင် ပြန်စိုက်ရန် မလိုဘဲ နှစ်တိုင်း အစေ့များကျ၍ ပြန်ပေါက်ကြသည်။
အဝါရောင်ပွင့်သော ဘိန်းပင်များသည် ဗြိတိန်နိုင်ငံရှိ တောင်တန်းဒေသများတွင် ပေါက်ရောက်၍ အခြား တစ်မျိုးမှာ ပင်လယ်ကမ်းခြေ တစ်လျှောက်တွင် ပေါက်ကြသည်။
ဗျာပါဆံ
ဗျာပါဆံဟူသည် ရှေးမိန်းမငယ်များ နားနောက်၌ ခပ်တိုတိုဖြတ်၍ချထားသော ဆံပင်ပုံစံကို ခေါ်သည်။ အင်းဝခေတ်တွင် ပေါ်လာသော်လည်း အမရပူရခေတ်တွင် ထင်ရှားသည်။ ပူပန်သောက (ဗျာပါ) ရှိသူတို့ ဆံမသိမ်းနိုင်သဖြင့် ထိုသို့ကျသည်ကို တင့်တယ်ဟန်ထင်ကာ အတုလိုက်ရာမှ အလေ့ဖြစ်ဟန်တူကြောင်း ဦးဖိုးလတ်က ဆိုထားသည်။
ပေါ်ပေါက်လာပုံ
ရှင်မြတ်လှ (မင်းမြတ်လှ) သည် မိဖုရားကြီးဖြစ်ရန် မျှော်မှန်းသော်လည်း ဘုရင်မင်းခေါင်က မိုးညှင်းမြို့စား မင်းဥဒိန် နှင့် စုံဖက်ပေးရန် စီစဉ်သည်။ အမိန့်အား မလွန်ဆန်ဝံ့ရာ မြစ်ဆိပ်သို့ဆင်း၍ လှေနံ၌ဆံထုံးတင်ဖြတ်ပြီး ရေ၌ မျှောသည်။ အထုံးပြတ်သော်လည်း ဆံတိုဆံစများမှာ ကားရယားဆင်း၍ တစ်မျိုးကြည့်ကောင်းနေရာ အမိန့်ပြန်သူ ဘိုးရာဇာက "ကပိုကရို ဗျာဆံဝိုက်နှင့် နန်းထိုက်တဲ့တို့ခင်လေး" ဟု မင်္ဂလာစကား ဆိုသည်မှသည် ဗျာပါဆံ ဟူ၍ ပေါ်ပေါက်လာသည်။
ရာမ ရကန်
ဦးတိုးက ရာမရကန်၌ "ဗျာပါဆံစွယ်စုံကို အပုံကြီးလည်းမချဘူး ပါးအထက်မှာငှက်လိပ်ပြာပျံ ရွှေတာင်ပံသွဲ့ နွဲ့သနှင့်စိမ်းသနှင့် ပလိမ်းတုံးမို့ လက်သန်းလုံးခန့် ယဉ်စံ့လို့ချတတ်သည့် မိန်းမဂုဏ်စံ နည်းရစ်တန်နှင့်" ဟု ဆိုထားသည်။
ခေါင်းအီရွာမရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်
ခေါင်းအီရွာမရွာ (Hkawngeiywarma)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်၊ ခေါင်းအီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၇၇၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခေါင်းအီကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၅၂၀ ဦး၊ မ ၃၅၂၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၀၄၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖယ်ခုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆယ်ကြီးရွာ၊ ရေဦးမြို့နယ်
ဆယ်ကြီးရွာ (Segyi)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရေဦးမြို့နယ်၊ ဇိန်ဇွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၄၃၂ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အချန်အထက်စုရွာ၊ အချန်
အချန်အထက်စုရွာ၊ အချန်
ဘဏ်နှင့် ဘဏ်လုပ်ငန်း
ဘဏ်တိုက်သို့လူတိုင်းရောက် ဖူးကြမည် မဟုတ်သော်လည်း ဘဏ်တိုက် အကြောင်းကို ကြားဖူးသူများကား နည်းလှမည်မဟုတ်ချေ။ ဘဏ်၌ စုငွေ ထားရှိသည်၊ ဘဏ်မှ ငွေထုတ်လာသည်စသော အသုံးနှုန်းများ ကို ရံဖန်ရံခါ ကြားသိကြမည့် နည်းတူ ချက်လက်မှတ်ဟူသော ဝေါဟာရကိုလည်း ကြားဖူး နားဝ ရှိကြပေမည်။ သို့သော် ချက်လက်မှတ်၊ ချက်လက်မှတ် သုံးသည့်စံနစ် စသည်တို့ကား အဘယ်ကဲ့သို့နည်း ဟူ၍ အသေးစိတ်သိသောသူကား မများ လှသေးချေ။
ချက်လက်မှတ် ဆိုသည်မှာ ဘဏ်တစ်ခု၌ ငွေအပ် နှံထားသောသူသည် ထိုဘဏ်တွင် သူအပ်နှံထားသော ငွေမျးမှ ငွေမည်ရွေ့မည်မျှကို သူ၏ ချက်လက်မှတ် ရရှိသော သူအား ထုတ်ပေးစေရန် ထိုဘဏ်သို့ညွှန်ကြားလိုက်သော အမိန့် လွှာပင် ဖြစ်သည်။ ယခုခေတ်တွင် ငွေအပေးအယူ အပြောင်း အလွှဲ လုပ်ကြရာ၌ ငွေစက္ကူ၊ ငွေဒင်္ဂါး စသည်တို့ကို အသုံး နည်း၍ ချက်လက်မှတ်ကို အသုံးများလာကြ၏။ အနောက်နိုင်ငံ များတွင် ချက်လက်မှတ် သုံးစွဲသော အလေ့အထမှာ တိုးတက် လျက် ရှိလေသည်။ ယူနိုင်တက် ကင်းဒမ်းခေါ် ဗြိတိန်နိုင်ငံ၌ ယခုအခါတွင် ရောင်းဝယ်ရေး လုပ်ငန်းအဝဝတို့တွင် ချက်လက်မှတ်သုံးသော စံနစ်ဖြင့်သာ ဆောင်ရွက်ကြ၏။
အနောက်တိုင်း နိုင်ငံများမှာကဲ့သို့ချက်လက်မှတ်သုံး အလေ့အထ မတိုးတက်သေးသော မြန်မာနိုင်ငံ၌ပင် ယခုအခါ ချက်လက် မှတ်များကို ရှေးကထက် သုံးစွဲလာလေပြီ။ ရှေးအခါက လူအများသည် ငွေပိုငွေလျှံများကို စဉ့်အိုး၌ဖြစ်စေ၊ ဝါးကျည်တောက်၊ သေတ္တာ၊ ဘူး၊ ခွက်၊ ကြုတ် စသည်တို့၌ဖြစ်စေ၊ ကျစ်ကျစ်ပါအောင်ထည့်၍ လူသူလေးပါး မသွားလာသည့် ချောင်ကျကျနေရာတွင် မြှုပ်နှံသိုမှီး ထားတတ်ကြလေသည်။ သို့မဟုတ်ခဲ့လျှင်လည်း ထိုငွေပိုငွေလျှံကို အသိမ်းရလွယ်ကူ၍ ငွေပြန်ပေါ် လွယ်သော ရွှေများ၊ ကျောက်မျက်ရတနာများဖြင့် ဖလှယ်ကာ လုံခြုံမည် ထင်ကြသည့် စိတ်ချရသော သေတ္တာတွင်း၌ လည်းကောင်း၊ သူတစ်ပါးမထင်စားသည့် တိုင်ခေါင် နံရံခေါင်းများ၌ လည်းကောင်း သိုဝှက်သိမ်းဆည်းထားလေ့ ရှိကြလေသည်။
ဤအလေ့အထမျိုးကို နယ်စွန်နယ်ဖျားကျသည့် တောလက် ကျေးရွာများ၌ ယခုတိုင်အောင် ပြုလုပ်လျက် ရှိသည်ကို တွေ့ရ၏။ ယခုခေတ်တွင်ကား မြို့ကြီးများ၌ နေထိုင်သူများသည် မိမိတို့၏ ငွေပိုငွေလျှံများကို မိမိတို့ကိုယ်တိုင် မသိမ်းထားဘဲ ဘဏ်များသို့လွှဲအပ်ကာ ထိန်းသိမ်း စောင့်ရှောက်စေကြ လေသည်။
ဘဏ်၌ ငွေအပ်ငွေထုတ် ပြုလုပ်သည့် စံနစ်ကို အောက်တွင် ပုံစံတစ်ခုအနေဖြင့် ဖော်ပြထားသည်။ ဦးမူ ဆိုသူ၌ ငွေဒင်္ဂါး၊ ငွေစက္ကူမှစ၍ ငွေပိုလငွေလျှံများစွာ ရှိရာတွင် ထိုငွေများကို တစ်နေရာရာ၌ သိုဝှက် သိမ်းဆည်း ထားရန်လည်း စိတ်မချနိုင်၊ သွားလေရာရာသို့မိမိနှင့် တစ်ပါးတည်း ယူဆောင်ရန်လည်း မလိုလားသဖြင့် ဦးမူသည် ယင်းငွေများကို ဘဏ်သို့ယူသွားပြီးလျှင် ဘဏ်မန်နေဂျာအား သိမ်းဆည်းထားရန် အပ်နှံလိုက်၏။ ထိုအခါ ဘဏ်မန်နေဂျာ သည် ဦးမူလိုသည့်အခါ၌ ထိုအပ်ငွေ၏ တစ်ချိုးတစ်ဝက်ကို ဖြစ်စေ၊ အားလုံးကိုဖြစ်စေ ပြန်လည် ထုတ်ပေးမည်ဟူသော ကတိဝန်ခံချက်ဖြင့် ဦးမူအပ်လာသော ငွေများကို လက်ခံလျက် အပ်ငွေစာရင်းကို ဖွင့်ပြီးလျှင် ဦးမူအား ချက်လက်မှတ် စာအုပ်တစ်အုပ်ကို ထုတ်ပေးလိုက်လေသည်။
ငွေအပ်ခြင်း နှစ်မျိုးနှစ်စား ရှိသည်။ ဦးမူအပ်သကဲ့သို့ ငွေရှင်၏ သဘောအလျောက် အလိုရှိသည့်အခါ လိုသမျှငွေကို ထုတ်ယူနိုင်သည့် စည်းကမ်းချက်ဖြင့် အပ်နှံခြင်းကို စာရင်း ရှင် ငွေအပ်နှံခြင်းဟု ခေါ်သည်။ စာရင်းရှင် အပ်ငွေများကို အချိန်မရွေး ထုတ်ပေးရသည့် စည်းကမ်းချက်ကြောင့် ဘဏ် သည် (ငွေကို) လှည့်၍ သုံးစွဲရန် အခွင့်အလမ်း နည်းပါး သည်ဖြစ်ရာ အချို့ဘဏ်များက ထိုသို့သော အပ်ငွေများအတွက် အတိုးမပေးကြချေ။ အချို့ဘဏ်များကမူ စတိသဘောမျိုးဖြင့် အနည်းငယ် ပေးလေ့ရှိကြသည်။ အခြားအပ်နှံခြင်း တစ်မျိုး ကား ငွေရှင်သည် ဘဏ်နှင့် သဘောတူညီထားသော အချိန် စေ့မှသာလျှင် မိမိ၏ ငွေကို ထုတ်ယူရမည်။ ထိုအတော အတွင်း၌ မထုတ်ယူရဟူ၍ စည်းကမ်းသတ်ထားသော အပ်နှံခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ထိုသို့အပ်နှံခြင်းကို စာရင်းသေ ငွေအပ်ခြင်း (ဝါ) အပ်ငွေစာရင်းဖွင့်ခြင်း ဟုခေါ်သည်။
အချိန် သတ်မှတ်ထားသည့် အလျောက် ဘဏ်များသည် ထိုသို့သော အပ်ငွေမျိုးကို ခြားလုပ်ငန်းတို့၌ လှည့်၍ အသုံးပြုနိုင်ကြသည် ဖြစ်ရာ၊ စာရင်းသေ အပ်ငွေများ အတွက် အတိုးငွေ ခပ်များများပေးလေ့ရှိကြသည်။
ဦးမူသည် ချက်လက်မှတ် စာအုပ်ရသောအခါ မိမိ၏ ထိုးမြဲလက်မှတ်ပုံစံကို ရေးထိုး၍ ဘဏ်သို့ပေးအပ် ခဲ့ရပေ သည်။ ငွေထုတ်လိုသည့်အခါ ချက်လက်မှတ်တွင် မည်သူ မည်ဝါအား ငွေမည်မျှ ပေးပါဟု ညွှန်ကြားဖော်ပြလျှက် ထိုးမြဲလက်မှတ်ကို ရေးထိုးပေးရ၏။ ချက်လက်မှတ် ရသူက ဘဏ်သို့တစ်ဆင့် ပို့ရပြန်၏။ ထိုအခါ ဘဏ်တိုက်က ဦးမူ၏ ထိုးမြဲလက်မှတ်ကို ယခင်က ထားခဲ့သော ပုံစံနှင့် တိုက်ဆိုင် စစ်ဆေးပြီးနောက် မှန်ကန် သည်ဟု ကျေနပ်လျှင် ချက် လက်မှတ်တွင် ဖော်ပြထားသော ငွေကို ထုတ်ပေးရလေသည်။
ချက်လက်မှတ်များကို အပြန်အလှန် စာရင်းရှင်းပြီးသည့်နောက် အဖွဲ့ဝင် ဘဏ်တစ်ခုသည် အခြားအဖွဲ့ဝင် ဘဏ်တစ်ခုပေါ်၌ ငွေရရှိရန် နေသေးလျှင် ဗဟိုဘဏ်တိုက်ချုပ်မှ တစ်ဆင့် ငွေထုတ်ယူရ၏။ သို့မဟုတ် စာရင်းလွှဲပြောင်းယူရ၏။ လုပ်ငန်း ဖွံ့ဖြိုးထွန်းကားသည့် မြို့ကြီးများတွင် အပြန်အလှန် စာရင်းရှင်းသော အလုပ်ကို နေ့စဉ် နှစ်ကြိမ်မျှ ဘဏ်စာရင်း ရင်းရုံးက ဆောင်ရွက်ပေးရလေသည်။
ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း နိုင်ငံတွင် လန်ဒန်မြို့ရှိ အင်္ဂလန်နိုင်ငံတော်ဘဏ်သည် ဘဏ်တကာတို့၏ ဗဟို ဘဏ်တိုက်ချုပ်ဖြစ်သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မဖြစ်မီက မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ အိန္ဒိယရီဇတ်ဘဏ် ( အိန္ဒိယ သိးသန့်ဘဏ် ) သည် အခြားဘဏ်များ၏ ဗဟိုဘဏ်တိုက် ချုပ်ပင် ဖြစ်၏။ အိန္ဒိယရီဇတ်ဘဏ်၏ စီမံအုပ်ချုပ်မှုဖြင့် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသော ရန်ကုန် ဘဏ်စာရင်းရှင်ရုံးသည် ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ချက်လက်မှတ်ပေါင်း ၈၈၆၅ဝ၂ စောင်၊ သင့်ငွေပေါင်း ၁ဝ၈၆၈၂၇၁၂၃ ကျပ်မျှကို စာရင်းရှင်ပေး ခဲ့ရလေသည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ၌ကား ဗဟိုဘဏ်တိုက်ချုပ်သည် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ ဘဏ်ဖြစ်၍ ယခင်က အိန္ဒိယ ရီဇတ်ဘဏ်၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ဆက်လက် ဆောင်ရွက်လျက် ရှိလေသည်။
ဗဟိုဘဏ်တိုက်ချုပ်သည် ငွေလွှဲစာချုပ်များ အတွက် ဘဏ်နှုန်းမျးကို သီတင်းစဉ် သတ်မှတ် ကြေညာလေ့ရှိသည်။ ဘဏ်နှုန်းဆိုသည်မှာ ငွေလွှဲစာချုပ်များကို ဝယ်ယူ၍ ငွေချေ ရာတွင် စာချုပ်တန်ဖိုးမှ ဘဏ်က နုတ်ယူ လိုက်သည့် အနည်းဆုံးသော လျှော့ငွေပင်ဖြစ်သည်။ ဗဟိုဘဏ်တိုက်ချုပ်မှ ကြေညာသော ဘဏ်နှုန်းကို အမှီပြု၍ သာလျှင် အခြားသော ဘဏ်များသည် မိမိတို့ထံ အပ်နှံထားသော အပ်ငွေများအတွက် အတိုးနှုန်းထားကို သတ်မှတ်လေ့ရှိသည်။
ငွေလွှဲစာချုပ်ဟူရာ၌ လူတစ်ဦးမှ တစ်ဦးသို့ လည်းကောင်း၊ ကုမ္ပဏီတစ်ခုမှ တစ်ခုသို့လည်းကောင်းဖော်ပြ ပါငွေကို သတ်မှတ်ထားသော အချိန်ကာလတွင် ပေးရန် ကတိပြုချုပ်ဆိုထားသော စာချုပ်စာတမ်းကို ဆိုလို လေသည်။ ကုန်သည်တစ်ဦးသည် အခြားတစ်နိုင်ငံမှ ကုန်သည်တစ်ဦးအား ကုန်များ ရောင်းချလိုက်သည်တွင် ကျသင့်သော ကုန်ဖိုးငွေကို ဖော်ပြပြီးနောက် ၃ လဆိုင်း၊ ၄ လဆိုင်းစသည်ဖြင့် အချိန် ကာလကို သတ်မှတ်ပြီးလျှင် စာချုပ်တစ်ခုပြုလုပ်၍ ကုန်ဝယ် သူထံ ပို့လိုက်၏။ ကုန်ဝယ်သူသည် စာချုပ်ပါ စည်းကမ်း ချက်များကို သဘောတူခဲ့သော် စာချုပ်တွင် လက်မှတ်ရေးထိုး၍ ကုန်ရောင်းသူထံသို့ပြန်ပို့ရ၏။ ထိုစာချုပ်မှာ ငွေလွှဲစာချုပ်ပင် ဖြစ်လေသည်။ ကုန်ရောင်းသူသည် စာချုပ်ပါငွေကို ထုတ်ယူ မည့်သူဖြစ်၍ ကုန်ဝယ်သူသည် စာချုပ်ကို ဝန်ခံသူ ဖြစ်လေ သည်။ စာချုပ်ဝန်ခံသူသည် အခြေခိုင်လုံ၍ နာမည်ကောင်း ရှိသောသူ ဖြစ်မှသာလျှင် စာချုပ်၏ တန်ဖိုးမှာ ကောင်း၍၊ ရောင်းရာ၌ လျှော့နှုန်းသက်သာလေသည်။ ငွေလွှဲစာချုပ်များမှာ လက်ပြောင်းရောင်းချနိုင်သော စာချုပ်များ ဖြစ်ကြ၏။
စုရိုးစုစဉ် ငွေစုသောသူများအတွက် ငွေစုဘဏ်များ လည်း ရှိကြသေးသည်။ ယင်းတို့မှာ အစုစပ်ဘဏ်များ (ရင်းဖက်စုဖက် ဘဏ်များ) နှင့် စာတိုက်ငွေစုဘဏ်များ ဖြစ် ကြ၏။ အင်္ဂလန်ပြည်တွင် အစုစပ်ဘဏ်များမှာ ကြီး ၅ ကြီး ဟုခေါ်လေ့ ခေါ်ထရှိသော ဘဏ်တိုက်ကြီး ၅ ခုတို့၏ ဘဏ် တိုက်ခွဲများ ဖြစ်ကြသည်။ ကြီး ၅ ကြီးကား ဗာကလေး၊ လွိုက်၊ မစ်ဒလန်၊ နေရှင်နယ်ပရောဗင်ရှယ်နှင့် ဝက်စမင် စတာဘဏ် လီမိတက်တို့ဖြစ်ကြသည်။ ထိုသို့စုဆောင်း အပ်နှံထားသော ငွေများအတွက် ဘဏ်များက အတိုးအနည်း ငယ် ပေးကြသည်။ စာတိုက်ငွေစုဘဏ်သည် စုငွေတစ်ရာ အတွက် တစ်နှစ်လျှင် ၂ ၁/၂ ရာခိုင်နှုန်း အတိုးပေးလေသည်။
ဘဏ်လုပ်ငန်း၏ ဇာစ်မြစ်ကို ပြန်ပြောင်းလေ့လာသော် အလယ်ခေတ်တွင် ထွန်းကားခေတ်စားခဲ့သော အီတလီနိုင်ငံရှိ ငွေလဲစားသူများနှင့် သူတို့၏ လုပ်ငန်းများမှ တစ်ဆင့် တိုးတက်ကြီးပွား ပေါ်ပေါက်လာသည်ကို တွေ့ရမည်ဖြစ်သည်။ ထိုငွေလဲစားသူများသည် အီတလီနိုင်ငံရှိ မြို့အသီးအသီးတို့တွင် လမ်းဘေး၌ ခုံတန်းလျားများ တည်ခင်း၍ ငွေလဲလှယ်သော အလုပ်ကို လုပ်ကိုင်ကြရာမှ စုပေါင်းဖွဲ့စည်း၍ လုပ်ကိုင်သော ဘဏ်လုပ်ငန်းကို စတင်ခဲ့ကြလေသည်။ ( ခုံတန်းလျားကို အီတာလျံ ဘာသာဖြင့် ဗန်ကဟုခေါ်၍ ထိုစကားမှ ယခုခေတ် သုံးသော ဘဏ်ဟူသော ဝေါဟာရ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ဆိုသည်။ ) သို့အားဖြင့် ပထမဆုံး ဖြစ်သော ကုန်သွယ်ရေး ဆိုင်ရာဘဏ်ကို ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် ဗင်းနစ်မြို့၌ တည်ထောင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့လေသည်။ ထိုဘဏ်ကား ဗန်ကို ဒယ်လာ ပီအာဇာ ဒယ်ရီ အယ်လတိုပင်ဖြစ်၏။ အီတလီနိုင်ငံ၌ အမြစ်တွယ်ခဲ့ သော ဘဏ်လုပ်ငန်းသည် အင်္ဂလန်ပြည်သို့၁၃ ရာစုနှစ်တွင် မျိုးပြန့်ခဲ့သည်။ အီတလီနိုင်ငံမှ လောင်းဗတ်လူမျိုးတို့သည် အစပထမ၌ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးအတွက် အခွန်ဘဏ္ဍာ ကောက်ခံ ရန် ကိုယ်စားလှယ်တော်များအဖြစ်ဖြင့် ၁၃ ရာစုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်ပြည်သို့ရောက်ရှိလာကြ၏။ လောင်းဗတ်တို့သည် ဇာတိမျိုးရိုးအားဖြင့် ရွှေပန်းတိမ်သည်များ ဖြစ်ကြသည်။
သူတို့သည် လန်ဒန်မြို့တစ်နေရာတွင် နေထိုင်ကြလျက် နေသားထိုင်သား ကျလာသောအခါ သူတို့၏ လာရင်းလုပ်ငန်း ပြင်၊ သူတို့၏ မိရိုးဖလာလုပ်ငန်းဖြစ်သော ငွေချေးငှားခြင်း၊ အပ်ငွေလက်ခံခြင်း၊ ငွေလဲလှယ်ခြင်းများကို လုပ်ကိုင်လာကြ သည်။ ထိုမှ တစ်ဆင့်ထက် တစ်ဆင့် တိုးတက်လျက် ဘဏ် လုပ်ငန်းသည် ပေါ်ထွက်ပွင့်ကားလာသည်။ ၁၆၉၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်ဘဏ်ကို အစိုးရအကူညီအနှင့် တည်ထောင်ခဲ့၏။
လောင်းဗတ်တို့နှင့် သူတို့၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာတို့ကို အမှတ်တရ ဖြစ်စိမ့်သောငှာ ယင်းတို့မူလ အခြေတည်ရာ နေရာကို လောင်းဗတ်လမ်းဟု ခေါ်ခဲ့ကြ၏။ ယခုအခါ လောင်းဗတ်လမ်းသည် လန်ဒန်မြို့၏ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဆိုင်ရာ အချက်အချာ နေရာဖြစ်သည့်ပြင် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေး ယန္တရားများဖြစ်သော အလုပ်တိုက်နှင့် ဘဏ်တိုက်များ တည်ရှိ ရာ ဗဟိုရပ်ကွက်ကြီးလည်း ဖြစ်နေလေသည်။
ဘရာဇီးနိုင်ငံ
အရှေ့ဘက်တွင် အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာကို မျက်နှာမူထားသည့် ဘရာဇီး၏ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းမှာ ၇၄၉၁ ကီလိုမီတာ (၄၆၅၅ မိုင်) ရှည်လျားသည်။ မြောက်ဘက်တွင် ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံ၊ ဂိုင်ယာနာနိုင်ငံ၊ ဆူရာနမ်နိုင်ငံ နှင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ နယ်မြေဖြစ်သော ပြင်သစ်ဂီနီ ဒေသ၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် ကိုလံဘီယာနိုင်ငံ၊ အနောက်ဘက်တွင် ဘိုလီးဗီးယားနိုင်ငံ၊ ပီရူးနိုင်ငံ၊ အနောက် တောင်ဘက်တွင် အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ၊ ပါရာဂွေးနိုင်ငံနှင့် တောင်ဘက်တွင် ဥရုဂွေးနိုင်ငံများ အသီးသီး တည်ရှိသည်။ ဘရာဇီးနိုင်ငံပိုင် နယ်မြေတွင် ကျွန်းစု အမြောက်အမြားလည်း ပါဝင်သည်။ တောင်အမေရိကနိုင်ငံများတွင် အီကွေဒေါနိုင်ငံ နှင့် ချီလီနိုင်ငံ မှ လွဲ၍ အခြားနိုင်ငံအားလုံးနှင့် ထိစပ်နေသည်။
ဘရာဇီးနိုင်ငံသည် ၁၅၀၀ ပြည့်နှစ်များမှစ၍ ၁၈၂၂ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်ရေး ရရှိသည်အထိ ပေါ်တူဂီ၏ ကိုလိုနီနယ်ဖြစ်ခဲ့သည်။ အမှန်တကယ်တွင် ကိုလိုနီ အဖြစ် ပျက်ပြယ်ခဲ့သည်မှာ ၁၈၀၈ ခုနှစ်တွင် နပိုလီယံက ပေါ်တူဂီနိုင်ငံအား ကျူးကျော်ဝင်ရောက်၍ ပေါ်တူဂီကိုလိုနီ အင်ပိုင်ယာ၏ မြို့တော်ကို လစ်စဘွန်းမြို့မှ ရီယို ဒီ ဂျီးနေးရိုးမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့စဉ်ကတည်းကပင် ဖြစ်သည်။ ၁၈၂၂ ခုနှစ်တွင် စည်းမျဉ်းခံ ဘုရင်စနစ်နှင့် ပါလီမန် စနစ် ကျင့်သုံးသော ဘရာဇီးနိုင်ငံအဖြစ် ထူထောင်ခဲ့ပြီး လွတ်လပ်ရေး ရခဲ့သည်။ လက်ရှိ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေအရ ဘရာဇီးနိုင်ငံအား ဖက်ဒရယ် သမ္မတနိုင်ငံ အဖြစ် သတ်မှတ် ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။ ပြည်နယ် ၂၆ ခုနှင့် မြို့ပေါင်း ၅၅၆၄ မြို့ ပါဝင်သည်။
မြို့ပြစစ်ဆင်ရေး
thumb| ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ကြည်းတပ် ၏ M113 တင့်ကားအား ပနားမားတွင် တွေ့ရပုံ။ မြို့ပြစစ်ဆင်ရေး ဆိုသည်မှာ မြို့များ နှင့် မြို့တော်များ ကဲ့သို့သော မြို့ပြဒေသများတွင် ဖော်ဆောင်သော တိုက်ခိုက်မှု ဖြစ်သည်။ ။ မြို့ပြတိုက်ခိုက်ရေးသည် စစ်ဆင်ရေး နှင့် နည်းဗျူဟာ အဆင့်နှစ်ခုစလုံးတွင် ဟင်းလင်းပြင်တွင် တိုက်ခိုက်ခြင်းနှင့် ကွဲပြားသည်။ မြို့ပြစစ်ပွဲများတွင် ပါဝင်သည့် ရှုပ်ထွေးသောအချက်များမှာ အရပ်သားများ ရှိနေခြင်းနှင့် မြို့ပြမြေပြင် ၏ ရှုပ်ထွေးမှုတို့ ဖြစ်သည်။ မြို့ပြတိုက်ခိုက်ရေး နှင့် ပတ်သက်သော စစ်ဆင်ရေးများသည် မြို့ပြဒေသတစ်ခုအား ပိုင်ဆိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် ထိန်းချုပ်ခြင်းနှင့် ဆက်စပ်သော မဟာဗျူဟာ သို့မဟုတ် နည်းဗျူဟာဆိုင်ရာ အားသာမှုကို မြှင့်တင်ရန် သို့မဟုတ် ရန်သူအား ထိုသို့ အားသာမှု မရရှိစေရန် အတွက် ကာကွယ်ရန် ဖြစ်နိုင်သည်။
ဘရာဇီးနိုင်ငံ
ဘရာဇီး၏ စီးပွားရေးမှာ ဂျီဒီပီ အားဖြင့် တွက်လျှင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဆဋ္ဌမမြောက် အကြီးဆုံးဖြစ်ပြီး ဝယ်ယူနိုင်စွမ်းအား ကွာခြားမှုနှုန်းဖြင့် ကြည့်ပါက သတ္တမမြောက် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ ဘရာဇီးနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အရှိန်အဟုန်ဖြင့် စီးပွား တိုးတက်လျက် ရှိသော နိုင်ငံကြီးများတွင် တစ်နိုင်ငံ အပါအဝင်ဖြစ်သည်။ စီးပွားရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သဖြင့် နိုင်ငံတကာမှ အသိအမှတ် ပြုမှုကို အသစ်တဖန် ရရှိခဲ့သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့်ရုရှား၊ အိန္ဒိယ၊ တရုတ် တို့နှင့်အပြိုင် စီးပွားရေး ရွှေနိုင်ငံများဟု (BRICs) ကမ္ဘာတွင် အမည်တွင်လာသည်။ နိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင် အမေဇုံသစ်တောများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းလျက် ရှိပြီး တောင်ပိုင်းတွင်မူ မြက်ခင်းပြင် မြေပြန့်များသာ များပြားသည်။
မြို့ပြစစ်ဆင်ရေး
မြို့ပြဒေသများတွင်တိုက်ပွဲများသည် တစ်ဘက်၌ သံချပ်ကာ၊ လက်နက်ကြီးများ သို့မဟုတ် လေကြောင်းထောက်ကူမှုတို့ ရှိနေသည့် အားသာချက်များကို လျော့ကျထိခိုက်စေသည်။ လက်ကိုင်တင့်ကားဖျက်လက်နက်များ ကိုင်ဆောင်ထားသော စစ်သားအုပ်စုငယ်များက ဆောင်ရွက်သည့် ချုံခိုတိုက်ခိုက်မှုများသည် ( ဂရော့ဇနီ ပထမတိုက်ပွဲ တွင်ပြုလုပ်သကဲ့သို့) ခေတ်သစ်သံချပ်ကာ ကားတန်း တစ်တန်းလုံးကိုဖျက်ဆီးပစ်နိုင်သည်။ လက်နက်အင်အား သာလွန်နေသောဘက်မှ အရပ်သားတို့၏ ထိခိုက်သေဆုံးမှုကို နည်းနိုင်သမျှ နည်းအောင် ထိန်းသိမ်းတိုက်ခိုက်လိုပါက လက်နက်ကြီးနှင့် လေကြောင်း ပစ်ကူများကို သိသာစွာ လျှော့ချ အသုံးပြုရသည်။ သို့သော်လည်း ကာကွယ်သောဘက်မှမူ ထိုသို့ လျှော့ချရန် မလိုအပ်ပေ။ (တစ်ခါတစ်ရံ လူသားဒိုင်းကိုပင် အသုံးပြုတတ်ကြသည်။)
ဘရာဇီးနိုင်ငံ
ပေါ်တူဂီ ကိုလိုနီခေတ်
ယခုအခါတွင် ဘရာဇီးနိုင်ငံဟု ခေါ်တွင်နေကြသော ဒေသကို ပီဒရို အယ်လ်ဗာရပ်စ် ကာဘရယ် ဦးဆောင်သော ပေါ်တူဂီတို့၏ သင်္ဘော အစုအဝေး ၁၅၀၀ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ရောက်ရှိလာရာမှ ပေါ်တူဂီတို့ စတင် ခြေချခဲ့ကြသည်။ ထိုအချိန်က ကျောက်ခေတ်လူသား ကဲ့သို့ နေထိုင်ကြပြီး လူမျိုးစုများ အများအပြား ကွဲပြားနေသော မူလနေထိုင်သူတို့အား ပေါ်တူဂီတို့ တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ထိုသူအများစုတို့မှာ တူပီ-ဂွါရာနီ ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြပြီး အချင်းချင်း အမြဲ တိုက်ခိုက်နေတတ်ကြသည်။
ပထမဆုံး စတင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ ၁၅၃၂ ခုနှစ် ဖြစ်သော်လည်း ကိုလိုနီ နယ်မြေ အဖြစ် သိမ်းပိုက်ခြင်းမှာ ၁၅၃၄ တွင်မှ စတင်ခဲ့သည်။ ဒွန် ဂျို ၃ မှ နယ်မြေ ၁၂ ခု အဖြစ် ခွဲခြား သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ထို အစီအစဉ်မှာ ပြဿနာ များစွာ ရှိသဖြင့် ၁၅၄၉ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်မှ ကိုလိုနီနယ်မြေ တစ်ခုလုံးကို အုပ်ချုပ်ရန် ဘုရင်ခံချုပ် တစ်ယောက်ကို ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ပေါ်တူဂီတို့သည် အချို့မျိုးနွယ်စုတို့ကို သိမ်းသွင်းနိုင်ခဲ့ကြပြီး ကျန်လူမျိုးစုများမှာ ကျွန်ပြုခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အချို့သော လူမျိုးစုများမှာ ကာလရှည် စစ်ပွဲများနှင့် သူတို့ထံတွင် ကုသရန် ဆေးမရှိသော ဥရောပမှ သယ်ဆောင်လာသည့် ရောဂါများကြောင့် မျိုးပြုတ် သွားခဲ့ရသည်။ ၁၆ ရာစု အလယ်ပိုင်းသို့ ရောက်သောအခါတွင် သကြားသည် ဘရာဇီးနိုင်ငံ၏ အဓိက တင်ပို့ကုန် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ပေါ်တူဂီတို့ အနေနှင့် တိုးမြင့်လာသော နိုင်ငံတကာမှ ဝယ်လိုအားကို အမီလိုက်နိုင်ရန် အာဖရိကမှ ကျွန်များကို တင်သွင်းလာခဲ့ကြသည်။
ပြင်သစ်တို့ကို တိုက်ခိုက်သော စစ်ပွဲများမှ တဆင့် ပေါ်တူဂီတို့သည် ၎င်းတို့၏ နယ်ပယ်ကို တဖြည်းဖြည်း ချဲ့ထွင်လာခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်ဘက်ရှိ ရီယို ဒီ ဂျီးနေးရိုးမြို့ကို ၁၅၆၇ ခုနှစ်တွင် သိမ်းပိုက်ကာ အနောက်မြောက်ဘက်ရှိ ဆောလူးဝစ်မြို့ကို ၁၆၁၅ တွင် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ အမေဇုံ မိုးသစ်တော များအတွင်းသို့ စစ်တပ်များ စေလွှတ်၍ ဗြိတိသျှနှင့် ဒတ်ခ်ျတို့ အခိုင်အမာ တပ်စွဲထားသော နေရာများကို အောင်မြင် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး ၁၆၆၉ ခုနှစ်မှစ၍ ကျေးရွာများနှင့် ခံတပ်များ စတင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၁၆၈၀ တွင် တောင်ဘက်အစွန်ဆုံး အထိ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ရိုင်ယိုဒီလာ ပလာတာ မြစ်ကမ်းတွင် ဆာခရာမင်တိုမြို့ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ (ယနေ့ခေတ် ဥရုဂွေးနိုင်ငံ နေရာဖြစ်သည်။)