cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဘောရစ် ဂျွန်ဆင်
ဂျွန်ဆင်၏အချက်အလက်များ၊ပုဂ္ဂိုလ်ရေးရာ
ဝန်ကြီးချုပ် ဝင်စတန်ချာချီကို နှစ်သက်ချီးမွမ်းသည်။ "ချာချီက အရိုင်းဖက်ဆစ်တွေ၊ လူမျိုးရေးခွဲခြားတဲ့ အာဏာရှင်တွေဆီကနေ ဒီတိုင်းပြည်ရယ် ဥရောပတိုက်တစ်ခုလုံးကို ကယ်တင်ခဲ့တာမို့ သူ့ဆီမှာ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ရေတွက်မရနိုင်အောင်အကြွေးတွေတင်နေပါတယ်။"ဟု ပြောဆိုဖူးသည်။ ချာချီသည် အလုပ်သမားလူတန်းစားနှင့် သူတို့၏ဘဝများကို လေးလေးနက်နက်ဂရုစိုက်သော လူမှုပြုပြင်ရေးသမားဟုလည်း ထပ်ပေါင်းဖြည့်စွက်ပြောကြားခဲ့သည်။ ၂၀၀၃၌ ဂျွန်ဆင်က "ကျွန်တော်ဟာ အီးယူကို လုံးဝကြီးအမြင်မကြည်တဲ့လူစားမျိုးမဟုတ်ပါဘူး။ အီယူကို နဲနဲတော့ကြိုက်တဲ့ပရိသတ်ပါ။ အီးယူမရှိခဲ့ရင် ကျွန်တော်တို့တွေ အီးယူလိုဟာမျိုးကို တီထွင်ခဲ့ကြမှာပဲ။ မြို့တော်ဝန်အဖြစ် ယူကေ၏ နိုင်ငံကူးပြောင်းရေးမူကို ထောက်ခံသည်။ ၂၀၁၈ ဘရက်ဇစ်ညှိနှိုင်းမှုအတွင်း ​ဗြိတိန်ကို Single Market (ဥရောပ ဘုံဈေးကွက်) မှထွက်ရန်တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ပြီးလျှင် နိုင်ငံကူးပြောင်းခွင့်ကိစ္စကို ဝန်ကြီးချုပ်မေထက်ပို၍ လစ်ဘရယ်ဆန်သော ချဉ်းကပ်မှုဖြင့် ထောက်ပံ့နိုင်သည်။ ၂၀၁၉ ဩဂုတ် ၁၉၌ အီးယူသို့ ဝန်ကြီးချုပ်မေ ညှိနှိုင်းခဲ့သော မြောက်အိုင်ယာလန်-အိုင်ယာလန် နယ်စပ်စည်းကို နောက်ခြံတံခါးပေါက်ထားရှိမှု (backstop)ကို ဖယ်ရှားရန် စာရေးသားခဲ့၏။ အီးယူကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ Donald Tuskက ထိုအဆိုပြုချက်ကို ပယ်ချခဲ့လေသည်။ ၂၀၁၉ ဩဂုတ် ၂၆ ၌ အကယ်၍ ဤတိုင်းပြည်သည် အီးယူမှ အလွတ်ထွက်ခွာရပါက ထွက်ခွာရေးညှိနှိုင်းမှုစာချုပ်ပါဖြစ်သော ပေါင်သန်း ၃၉ဘီလီယန်ကို ပေးမည်မဟုတ်ဟု ပြောဆိုရာ အီးယူညှိနှိုင်းပေါင်းစပ်ရေးမှူး Guy Verhofstadtသည် ယူကေက ငွေကြေးအပြည့်မပေးလျှင် နောက်ထပ်ဆွေးနွေးမှုရှိလာမည်မဟုတ်ဟု ပြန်လည်ပြောဆိုခဲ့သည်။
အများအားဖြင့် ဘောရစ်(စ်) ဟုသိကြသော်လည်း ဘိုဂျို(BoJo)ဆိုသော နာမည်အပြင် တစ်ခြားသောနာမည်ပြောင်များစွာရှိလေသည်။ ၎င်းသည် ဖရိုဖရဲပုံစံလိုလိုအသွင်အပြင်ကို သေချာမွေးယူသည်။ ဥပမာ - လူထုရှေ့ထွက်လျှင် သေချာကို ဆံပင်ကိုဖွထားတတ်သည်။ သူ့ကို Crines က ဂျိုကာဟု သမုတ်သည်ကို ဂျွန်ဆင်က "ဟာသဆိုတာ ဆေးခါးကို ချိုအောင်၊ အရေးကြီးတဲ့အချက်တွေကို ရှင်းကနဲဖြစ်သွားအောင်လုပ်တဲ့ အသုံးအဆောင်ပဲ"ဟုဆိုခဲ့ဖူးသည်။
အင်္ဂလိပ်မိဘများမှ နယူးယောက်မြို့တွင်မွေးဖွားသောကြောင့် ယူကေ-ယူအက်စ် နိုင်ငံသားနှစ်ခုစလုံးကို ပိုင်ဆိုင်ခဲ့သည်။ ယူအက်စ်တွင် အခွန်ပေးချေရမည်နှင့်ပတ်သက်၍ ၎င်းမှာ အငြင်းပွားမှုရှိခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင်မတော့ ထိုအခွန်ပေးချေခဲ့လေသည်။ ၂၀၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ တွင် ယူကေကို သစ္စာထားကြောင်းပြသရန် ယူအင်စ်နိုင်ငံသားဖြစ်ခြင်းကို စွန့်လွှတ်မည်ဟု ကြေညာခဲ့ကာ  ၂၀၁၆တွင် စွန့်လွှတ်သည်။ ကက်သလစ်အဖြစ် ရေဖျန်းမင်္ဂလာခံခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် အိန်ဂျလိကန်(ခရစ်ယာန်)သာသာနာသို့ပြောင်းလဲသည်။ သို့သော် ၎င်းယုံကြည်မှုများသည် ပေါ်လိုက် ပြောက်လိုက်ဖြစ်သည်ဟုလည်းဆိုပြန်သည်။ ထပ်မံ၍ သူသည် တကယ့်ကျင့်သုံးသော ခရစ်ယာန်ဝင်မဟုတ်ဟုလည်းဆိုခဲ့သည်။ လောကီလူသားဝါဒ(secular humanism])ကို အကောင်းမြင်၍ ထိုဝါဒသည် ခရစ်ယာန်အတွေးအခေါ်ထက် ရှေးဂရိ၊ရောမတို့ကြောင့် ဖြစ်လာခဲ့သည်ဟုလည်းမြင်သည်။
၁၉၈၇တွင် Allegra Mostyn-Owenနှင့်လက်ထပ်သည်။ ၁၉၉၃တွင် ကွာရှင်း၍ ၁၂ရက်အကြာ Marina Wheelerနှင့် လက်ထပ်ခဲ့၏။ ၂၀၁၈၌ ၎င်းတို့နှစ်ဦး ကွာရှင်းရန် ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ယခု ၂၀၁၉ တွင် အတူနေအဖော်ဖြစ် Carrie Symondsနှင့်အတူနေထိုင်လျက် ရှိသည်။
နေပူခံရွာ၊ စလင်းမြို့နယ်
နေပူခံရွာ (Naypukhan)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ စလင်းမြို့နယ်၊ ကျပင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၆၆၅၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျပင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၉၁ ဦး၊ မ ၁၈၇၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၃၆၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စလင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပန်ခွန် (တရုပ်)ရွာ၊ ဟိုပန်မြို့နယ်
ပန်ခွန် (တရုပ်)ရွာ (Panghkun (Tayoke))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ ဟိုပန်မြို့နယ်၊ ပန်ခွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၁၃၂၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟိုပန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စိုးနိုင်သော်လည်း ပိုင်ခဲသည်
စိုးနိုင်သော်လည်း ပိုင်ခဲသည် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အနက်အဓိပ္ပာယ်
အုပ်စိုးခွင့်ရသည်ဆိုသော်လည်း မိမိဆန္ဒအတိုင်း ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် လုပ်ဆောင်ခွင့် မရချေ။
ဟိုလိုင်းရွာ၊ ဆီဆိုင်မြို့နယ်
ဟိုလိုင်းရွာ (Holai)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဆီဆိုင်မြို့နယ်၊ ပုံးအင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၃၆၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပုံးအင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၈၆ ဦး၊ မ ၁၀၃၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၂၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆီဆိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အောင်မြေရွာ၊ ပဲခူးမြို့နယ်
အောင်မြေရွာ  သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပဲခူးမြို့နယ် ရှိ ရွာတစ်ရွာ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပဲခူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သပြေတောင်ရွာ၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်
သပြေတောင်ရွာ (Thapyaytaung)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်၊ သပြေတောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၁၄၇၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သပြေတောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၃၀ ဦး၊ မ ၅၈၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၁၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထူဒူငံသရွာ၊ လွိုင်ကော်မြို့နယ်
ထူဒူငံသရွာ(Htudungantha)သည် ကယားပြည်နယ်၊ လွိုင်ကော်ခရိုင်၊ လွိုင်ကော်မြို့နယ်၊ ပန်ကန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၈၂၆၃ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လွိုင်ကော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မီအိကို ကာဝါကာမိ
မီအိကို ကာဝါကာမိသည် ၁၉၇၆ခုနှစ် ဩဂုတ်၂၉၌ အိုဆာကာတွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး ၂၀၀၆ခုနှစ်တွင် ကဗျာဆရာမ အဖြစ် စာပေလောကထဲ ဝင်ရောက်လာသည်။ ပထမဆုံး ဝတ္ထုလတ်ဖြစ်သည့် “My Ego, My Teeth, and the World” ကို ၂၀၀၇တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ သူမ၏ ကဗျာဆန်တဲ့ အရေးအသားများ၊ မိန်းမ ခန္ဓာကိုယ်အပေါ် ထိုးထွင်းသိမြင်မှုများ၊ ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ မေးခွန်းများနှင့် ခေတ်သစ် လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ အကျပ်ရိုက်ခြင်းများနှင့် ထင်ရှားသည်။
သူမ၏စာပေလက်ရာများကို နိုင်ငံအများသို့ ဘာသာပြန်ထားခြင်း ခံရပြီးဂျပန်ပြည်တွင်း စာပေဆုများ ဖြစ်သည့် အကုတဂဝဆု၊ တန်ဇာကိဆုနှင့်  မူရာဆာကိ ရှီကိဘူဆု စသည်ဖြင့် ရရှိထားသည်။
မီအိကို ကာဝါကာမိသည် အဆိုတော်မဖြစ်ခင်က ဘားမယ်၊ စာအုပ်ဆိုင်စာရေးအဖြစ်တို့နှင့် အသက်မွေးခဲ့သည်။ အဆိုတော်အဖြစ်နှင့် သီချင်းခွေ သုံးခွေ ထွက်ရှိခဲ့ပြီး ၂၀၀၆ခုနှစ်တွင် စာရေးသားခြင်းကို အာရုံစိုက်ရန် အဆိုတော်ဘဝကို စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။
အကုတဂဝစာပေဆုကို ၂၀၀၈ခုနှစ်တွင် Chichi to ran နှင့် မဆွတ်ခူးခင်က မီအိကို ကာဝါကာမိအနေနှင့် ဘလော့ဂါ အဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့ပြီး သူမဘလော့ပေါက်နေသည့် အချိန်တွင် တစ်ရက်လျှင်  လူ၂၀၀,၀၀၀ခန့် ဝင်ရောက် ကြည့်ရှိခဲ့ကြသည်။
မီအိကို ကာဝါကာမိ၏ ပထမဆုံး လုံးချင်းဝတ္ထုဖြစ်သည့် Heaven သည် ၂၀၁၀တွင် မူရာဆာကိ ရှီကိဘူဆု ရရှိခဲ့သည်။
၂၀၁၆ခုနှစ်တွင် ဂရန်တာ၏ ၂၀၁၆ ဂျပန်လူငယ် စာရေးဆရာများစာရင်းတွင် ရွေးချယ်ခြင်း ခံရသည်။
၂၀၁၅ကနေ ၂၀၁၇ကာလများအတွင်း ဟာရူကီ မူရာကာမိကို အင်တာဗျူး အစီအစဉ်များ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သူ့ဝတ္ထုများတွင် ပါဝင်သည့် အမျိုးသမီး ဇာတ်ကောင်များနှင့် ဇာတ်ကောင်များ၏ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပတ်သက်မှုများကို အခုတ်တရ မေးမြန်းခဲ့သည်။ ယင်းအင်တာဗျူးများကို တည်းဖြတ်ပြီး Haruki Murakami: A Long, Long Interview ခေါင်းစဉ်နှင့် ၂၀၁၇ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
၂၀၁၈ခုနှစ်တွင် မီအိကို ကာဝါကာမိ၏ Ms.Ice Sandwichသည် ဂရန်းပရီစာပေအဖွဲ့အစည်း၏ shortlistတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။
၂၀၂၂ခုနှစ် မေလတွင် All the Lovers in the Night (Subete mayonaka no koibito tachi)ကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာအဖြစ် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
ယခုအခါတွင် တိုကျိုတွင် နေထိုင်လျက်ရှိသည်။
လင်လင့်ကန်ရွာ၊ သဲကုန်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သဲကုန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မန်ကန်ရွာ၊ ကုန်းကြမ်းမြို့နယ်
မန်ကန်ရွာ (Mankan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကိုးကန့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ကုန်းကြမ်းမြို့နယ်၊ ကျွမ်ထိုက် (လန်ဖြီလင်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၁၇၅၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျွမ်ထိုက် (လန်ဖြီလင်)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၂၇၅ ဦး၊ မ ၃၂၂၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၄၉၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကုန်းကြမ်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မန်မိုင်ရွာ၊ နမ့်ခမ်းမြို့နယ်
မန်မိုင်ရွာ (Manmai)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ နမ့်ခမ်းမြို့နယ်၊ ဟိုပုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၈၃၇၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟိုပုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၁၃ ဦး၊ မ ၁၁၈၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၃၀၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နမ့်ခမ်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကြွီးရှန်း (ကျီရှန်)ရွာ၊ လောက်ကိုင်မြို့နယ်
ကြွီးရှန်း (ကျီရှန်)ရွာ (Kyweeshan (Kyishan))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကိုးကန့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ လောက်ကိုင်မြို့နယ်၊ မန်လော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၁၆၄၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန်လော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၅၉၁ ဦး၊ မ ၂၃၂၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၉၂၀ ဦးနေထိုင်သည်။
စက္ခု ရူပေန သံဝါသာ
စက္ခု ရူပေန သံဝါသာ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အခြားအသုံးအနှုန်း
ချစ်ခြင်းအစ မျက်စိက နှင့် အတူတူ ဖြစ်သည်။
ထန်းကြီးရွာ၊ ရင်းတော
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝက်လက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထီသောခယ်ခီးရွာ၊ လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်
ထီသောခယ်ခီးရွာ(Htithawhkeikhee)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်၊ အထက်ရေပူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ 169,397 ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မအူပိုင်း (ခ) သဲဆယ်ရွာ၊ သဲကုန်းမြို့နယ်
မအူပိုင်း (ခ) သဲဆယ်ရွာ (Maaupaing(Thease))သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ သဲကုန်းမြို့နယ်၊ ရွာသာယာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၂၃၅၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွာသာယာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၆၁ ဦး၊ မ ၁၇၆၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၃၃၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သဲကုန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျပ်ပါယ်ရွာ၊ စလင်းမြို့နယ်
ကျပ်ပါယ်ရွာ (Kyatpei)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ စလင်းမြို့နယ်၊ ကျပ်ပါယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၆၆၇၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျပ်ပါယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၀၅ ဦး၊ မ ၁၁၂၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၃၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စလင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရှမ်းကုန်းရွာ၊ ကျိုက်မရောမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျိုက်မရောမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လန်ချောင်ရွာ၊ လောက်ကိုင်မြို့နယ်
လန်ချောင်ရွာ (Lanchaung)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကိုးကန့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ လောက်ကိုင်မြို့နယ်၊ မန်လော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၉၉၇၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန်လော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၅၉၁ ဦး၊ မ ၂၃၂၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၉၂၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လောက်ကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စင်ကောင်းသော် ဖရုံကောင်း၏၊ အရှင်ကောင်းသော် ကျွန်ကောင်း၏
စင်ကောင်းသော် ဖရုံကောင်း၏၊ အရှင်ကောင်းသော် ကျွန်ကောင်း၏ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အနက်အဓိပ္ပာယ်
စင်ကောင်းလျှင် ဖရုံသီး များများ တင်သကဲ့သို့ အရှင်သခင်ကောင်းစားလျှင် ကျေးကျွန်များလည်း ကောင်းစားကြသည်။
စောင်ဖြူ စောင်ကျား၊ ခြုံလို့ မလုံ၊ မေတ္တာခြုံမှ လုံ
စောင်ဖြူ စောင်ကျား၊ ခြုံလို့ မလုံ၊ မေတ္တာခြုံမှ လုံ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
ဂျိမ်းဘရုရေတံခွန်
ဂျိမ်းဘရုရေတံခွန် (တရားဝင်အမည်မဟုတ်) သည် ကနေဒါနိုင်ငံ၊ ဗြိတိသျှကိုလံဘီယာစီရင်စုတွင် တည်ရှိသည့် ရေတံခွန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြ‌ောက်အမေရိကတွင် အမြင့်ဆုံးရေတံခွန်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကိုးခုမြောက် အမြင့်ဆုံးရေတံခွန် ဖြစ်သည်။
ရေတံခွန်သည် Princess Louisa Marine Provincial Park တွင် တည်ရှိသည်။ ဆီးနှင်းပြင်ငယ်မှ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ၈၄၀ မီတာ (၂၇၆၀ ပေ) အမြင့်ရှိ၍ Princess Louisa Inlet သို့ စီးဝင်သွားသည်။ ရေတံခွန်မှ စီးဆင်းလာသည့် ရေစီးကြောင်းနှစ်ခုသည် တစ်နှစ်ပတ်လုံးစီးဆင်းလျက်ရှိပြီး ပူပြင်းသည့် နွေရာသီတွင်မူ ခန်းခြောက်သွားသည်။ ရေစီးကြောင်းသည် Loquilts ချောင်းငယ်ထဲသို့ စီးဝင်သွားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေတံခွန်များ ကဏ္ဍ:ဗြိတိသျှကိုလံဘီယာပြည်နယ်ရှိ ရေတံခွန်များ
ကုက္ကိုကွက်ရွာ၊ မလှိုင်မြို့နယ်
ကုက္ကိုကွက်ရွာ (Kokekokwet)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ မလှိုင်မြို့နယ်၊ ဖျောက်ဆိတ်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၄၂၅၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖျောက်ဆိတ်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၅၂ ဦး၊ မ ၁၄၉၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၄၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မလှိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သံပုရာပင်ရွာ၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်
သံပရာပင်ရွာ (Thanpayarpin)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်၊ သစ်ပုတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၁၅၄၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သစ်ပုတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၂၂ ဦး၊ မ ၆၇၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၉၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရွှေအောင်ရွာ၊ လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်
ရွှေအောင်ရွာ(Shweaung)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်၊ အထက်ရေပူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ 169,396 ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဘူးကြီး (မြောက်)ရွာ၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကန့်ဘလူမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စောင်းဆရာနှင့်၊ ယားနာပွေးကွက်၊ ပါဇရက်က၊ ပုရွက်ပလူ၊ အနူပြဒါး၊ ပေါင်းရှစ်ပါး
စောင်းဆရာနှင့်၊ ယားနာပွေးကွက်၊ ပါဇရက်က၊ ပုရွက်ပလူ၊ အနူပြဒါး၊ ပေါင်းရှစ်ပါး သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အနက်အဓိပ္ပာယ်
စောင်းဆရာ၏ စောင်းကြိုးများ လျော့လာခြင်း၊ ယားနာ ပွေးနာရှိသူတို့၏ အနာထ၍ သိသိသာသာ ယားယံလာခြင်း၊ ပါဒရက်နာ ရှိသူတို့ ခြေလက် ပိုမိုကိုက်ခဲလာခြင်း၊ ပုရွက်ဆိတ်များ အုပ်လိုက် တရွရွ သွားလာလှုပ်ရှားခြင်း၊ ပလူကောင်များ ထွက်ခြင်း၊ အနာကြီးရောဂါရှိသူများ ရောဂါကြွလာခြင်း၊ ပြဒါးကျုံ့ခြင်းတို့သည် မိုးရွာမည့် နိမိတ်ရှစ်ပါး ဖြစ်သည်။
သရက်တပင်ရွာ၊ ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်
သရက်တပင်ရွာ (Thayettapin)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မန္တလေးခရိုင်၊ ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်၊ သရက်တပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၉၇၂၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သရက်တပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၁၂၀ ဦး၊ မ ၃၁၈၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၃၀၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နမ်းဘောဝမ် (ဂေါ်ရခါး)ရွာ၊ လွိုင်ကော်မြို့နယ်
နမ်းဘောဝမ် (ဂေါ်ရခါး)ရွာ(Nambawwan(Gawrakhar))သည် ကယားပြည်နယ်၊ လွိုင်ကော်ခရိုင်၊ လွိုင်ကော်မြို့နယ်၊ ပန်ကန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၈၂၆၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လွိုင်ကော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အဆိပ်တောင်ရွာ၊ ပဲခူးမြို့နယ်
အဆိပ်တောင်ရွာ (Ahseiktaung)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ပဲခူးမြို့နယ်၊ အဆိပ်တောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၈၄၄၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အဆိပ်တောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၁၂ ဦး၊ မ ၁၈၉၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၈၀၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပဲခူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မာကျီကျိုင်းရွာ၊ ကုန်းကြမ်းမြို့နယ်
မာကျီကျိုင်းရွာ (Markyikeng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကိုးကန့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ကုန်းကြမ်းမြို့နယ်၊ ကျွမ်ထိုက် (လန်ဖြီလင်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၁၈၄၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျွမ်ထိုက် (လန်ဖြီလင်)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၂၇၅ ဦး၊ မ ၃၂၂၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၄၉၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကုန်းကြမ်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရှားတောရွာ၊ စလင်းမြို့နယ်
ရှားတောရွာ (Shartaw)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ စလင်းမြို့နယ်၊ ကြက်ဟင်းခါးကျွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၆၆၂၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကြက်ဟင်းခါးကျွန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၀၃ ဦး၊ မ ၂၁၁၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၀၁၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စလင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မိန်းမပြေရွာ၊ သဲကုန်းမြို့နယ်
မိန်းမပြေရွာ (Meinmapyay)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ သဲကုန်းမြို့နယ်၊ ရွာသာယာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၂၃၆၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွာသာယာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၆၁ ဦး၊ မ ၁၇၆၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၃၃၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ဖိုင်ကွမ်းရွာ၊ ဆီဆိုင်မြို့နယ်
ဖိုင်ကွမ်းရွာ (Hpaikun)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဆီဆိုင်မြို့နယ်၊ ပုံးအင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၃၆၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပုံးအင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၈၆ ဦး၊ မ ၁၀၃၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၂၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆီဆိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သစ်ပုတ်ရွာ၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်
သစ်ပုတ်ရွာ (Thitpoke)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်၊ သစ်ပုတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၁၅၄၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သစ်ပုတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၂၂ ဦး၊ မ ၆၇၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၉၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မာလုရွှေရွာ၊ ကုန်းကြမ်းမြို့နယ်
မာလုရွှေရွာ (Marlushwe)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကိုးကန့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ကုန်းကြမ်းမြို့နယ်၊ ကျွမ်ထိုက် (လန်ဖြီလင်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၉၉၉၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျွမ်ထိုက် (လန်ဖြီလင်)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၂၇၅ ဦး၊ မ ၃၂၂၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၄၉၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကုန်းကြမ်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဖိုင်လင်းရွာ၊ ဆီဆိုင်မြို့နယ်
ဖိုင်လင်းရွာ (Hpailin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဆီဆိုင်မြို့နယ်၊ ပုံးအင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၃၇၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပုံးအင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၈၆ ဦး၊ မ ၁၀၃၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၂၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆီဆိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မန်လော် (ပလောင်)ရွာ၊ လောက်ကိုင်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လောက်ကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အ.ထ.က(၂)စစ်တွေ
အမှတ်(၂) အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်း၊စစ်တွေ သည် ရခိုင်ပြည်နယ် စစ်တွေမြို့ ဘောက်သီးစုရပ်ကွက် တွင် တည်ရှိသည်။
သမိုင်းကြောင်း
ယခု အ.ထ.က(၂) စစ်တွေဟုခေါ်သော အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းကြီးကို မူလအမည်ရင်း နော်မံကျောင်းဟု ရပ်ဝေးရပ်နီးတွင် ယခု တိုင် ခေါ်တွင်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ ဤအချက်က ဤကျောင်းတော်ကြီး၏ သက်တမ်း သည် မနည်းတော့ပြီဖြစ်ကြောင်းနှင့် ခေတ်သစ်ရခိုင်ပြည်နယ် ပညာရေးလောကတွင် လည်း သမိုင်းဝင်အရပ်တစ်ခု ဖြစ်ကြောင်းကို မီးမောင်းထိုးပြနေပါသည်။
ဤစစ်တွေနော်မံကျောင်းကြီးကို ၁၈၇၈ ခုနှစ်တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံပညာရေးဌာန သမိုင်း (၁၉၉၉ခုနှစ်၊ ဇွန်လ) အရသိရှိရသည်။ စဖွင့်စက ကိုယ်ပိုင်သီးခြားရပ်တည်ခဲ့ခြင်းမဟုတ်ဘဲ ထိုစဉ်က စစ်တွေမြို့တွင် တစ်ခုတည်း ရှိသော အစိုးရကျောင်း (နောင် အထက -၁ စစ်တွေဟု ဖြစ်လာပြီး ၁၉၇၃ခုမှစ၍ စစ်တွေကောလိပ်အဖြစ် ဖွင့်လှစ်လာသောနေရာ) ယခင် ဖေယာလမ်း (ယခု ကျောင်း ကြီးလမ်း)၊ မောလိပ်ရပ်ကွက်တောင်ပိုင်းတွင် တွဲဖက် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ကြောင်း ဆိုသည်။
စစ်တွေအစိုးရကျောင်းသည် ၁၈၄၆ခုနှစ်တွင် (ထိုစဉ်က ရခိုင်လူဦးရေ ၃၁၀,၀၀၀ ခန့်မှန်းရှိခဲ့သည်) စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ သည်မှန်သော်လည်း ၁၈၆၆ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံပညာရေး ဌာနဖွင့်သည်အထိ အခြားသော မော်လမြိုင် (၁၈၃၅ ခုနှစ်ဖွင့်)၊ ကျောက်ဖြူ (၁၈၃၆) ခုနှစ်ဖွင့်ပွဲနှင့် ပြည်မြို့ (၁၈၆၆ ခုနှစ်ဖွင့်) တို့ရှိ အစိုးရကျောင်းများနည်းတူ အလယ်တန်းအဆင့်ရှိသည့် ကျောင်းသာဖြစ်သည်။
နော်မံကျောင်း (Normal)၏ မူလအဓိပ္ပာယ် ဖြစ်သည့် ကျောင်းနေတစ်ဖက် ဆရာအတတ်သင် တစ်ဖက်အဖြစ်သင် တန်း (တပည့်ဆရာစနစ် Pupil Teacher System) ဖြစ် သည့်အလျောက် ပညာရေးဖြန့်ဖြူးပေးသည်ကို လက်ခံယူမည့် ကျောင်းသားလူငယ်များ ရရှိရေးသည်လည်း အဓိကကျပါ သည်။ သို့ဖြစ်၍ စစ်တွေနော်မံကျောင်းသည် သီးခြားကျောင်း မဖြစ်ခင် အထက်တန်းကျောင်းနှင့် တွဲထားရခြင်း ဖြစ်ပေ သည်။ တွဲဖက်ထားသော ပင်မစစ်တွေအစိုးရကျောင်းမှာ အလယ် တန်း အဆင့်ရှိသည့် ကျောင်းသာဖြစ်သဖြင့် စစ်တွေ နော်မံကျောင်းသည် မူလတန်းဆရာဖြစ်အတွက် အောင်လက်မှတ် များကို ထုတ်ပေးခဲ့မည် ဖြစ်သည်။ စာမေးပွဲကို မြန်မာနိုင်ငံ ပညာရေးဌာနမှ ကြီးမှူးကျင်းပခဲ့မည်သာ ဖြစ်သည်။
ဤနေရာတွင် စစ်တွေနော်မံကျောင်းဖွင့်စက ရခိုင်ဒေသ (ယင်းခေတ်ကအခေါ်ရခိုင်တိုင်း)ရှိ ပညာရေးစနစ်ကိုလည်း တစ်စေ့တစ်စောင်း သိရှိထားရပါ မည်။
ဗြိတိသျှတို့က ၁၈၂၆ခုနှစ် တွင် ရခိုင်နှင့် တနင်္သာရီ တို့ကို သိမ်းယူပြီးနောက် ၎င်းတို့၏ အုပ်ချုပ်ရေး ယန္တရား လည်ပတ်နိုင်ရန် ဒေသခံဝန်ထမ်းများကို ခန့်ထားသည်။ ထိုဝန်ထမ်းများမှာလည်း ခေတ်လောကဓာတ်ပညာကို နားလည်ရမည်လည်း ဖြစ်သည်။
အင်္ဂလိပ်ခေတ်ဦး ရခိုင်ပညာရေး
သို့ဖြစ်၍ ဗြိတိသျှအစိုးရ (ကုမ္ပဏီအစိုးရ)သည် ၁၈၃၅ တွင် မော်လမြိုင် အစိုးရကျောင်း၊ ၁၈၃၆ တွင် ကျောက်ဖြူ အစိုးရကျောင်းနှင့် ၁၈၄၆ ခုနှစ်တွင် စစ်တွေ အစိုးရကျောင်းတို့ကို စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် နယ်ချဲ့တို့သည် ၎င်းတို့ သိမ်းပိုက်ခံ နယ်မြေတို့ကို ရေရှည် အုပ်ချုပ်ရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သည်မှာ ထင်ရှားလှပါသည်။
ကျောက်ဖြူနှင့် စစ်တွေတို့တွင် အစိုးရကျောင်းများ ကို ဖွင့်လှစ်စဉ်အခါက ရခိုင်ဒေသတွင် ရခိုင်တို့၏ ဓလေ့ထုံးစံ နှင့်အညီ ပညာသင်ကြားမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ အရေး အဖတ်နှင့် သင်္ချာပညာတို့ကို သင်ကြားပေးပါသည်။ ထို ပညာများကို ဘုန်းကြီးကျောင်းများ၊ လူကျောင်းများတွင် သင် ကြားပေးပါသည်။
လူကျောင်းများမှာ ရပ်ရွာအလိုက် အစီအစဉ်ဖြင့် ဆရာများကို ငှား၍ သင်ကြားသလို၊ ငွေကြေးတတ်နိုင်သူတို့ လည်း မိမိတို့အစီအစဉ်ဖြင့် ဆရာများကို ငှားရမ်းကာ မိမိ တို့အိမ်တွင်ပင် သင်ကြားပေးခဲ့သည်။ နီးစပ်ရာအလိုက် ကျန်ကျောင်းသားများက အခမဲ့ တက်ရောက်နိုင်ကြသည်။ ငွေကြေးတတ်နိုင်သူတို့က ဤသင်ကြားပေးခြင်းကို ပညာဒါန ပေးလှူသည်ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ (ဤစနစ်သည် ရခိုင်ကျေးလက်များတွင် ၁၉၃၀ ပြည့်လွန်အထိ စဉ်လာမပျက် ရှိနေခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။)
လူကျောင်းတွင် ဖြစ်စေ၊ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း တွင်ပင်ဖြစ်စေ ၁၉ရာစုခေတ်က ဗြိတိသျှအင်္ဂလိပ်အုပ်ချုပ် သည့် ကာလဖြစ်သော်လည်း အင်္ဂလိပ်စာကို သင်ကြားပေး ခြင်း မရှိပါ။ အင်္ဂလိပ်စာကို မတတ်သဖြင့် မသင်ပေးသလို၊ အထင်မကြီး၍လည်း မသင်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ် စာ၏ အသုံးဝင်မှုမှာ ကျေးလက်များတွင် သဘောပေါက် လွယ်သည့် အရာမဖြစ်ခဲ့ပါ။ စစ်တွေကဲ့သို့သော မြို့ကြီးများ တွင်သာ ကြေးရေတတ်များက မိမိတို့၏ သားသမီးများကို ရပ်ဝေးမြေခြားတွင် ပညာသင်ကြားစေပြီး ရာထူးဌာနန္တရများ တွင် အမှုထမ်းနိုင်ရန် အားပေးခဲ့ကြသည်။ ။
ရခိုင်ရှိ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများ၌ပင် ရခိုင် ဘုန်းတော်ကြီးများသည် တိုင်းရင်းဘာသာသင်္ချာရပ်တွင်ကောင်းစွာ တတ်မြောက်ကြကြောင်း ဗြိတိသျှတို့၏ အစီရင် ခံစာများအရ သိရသည်။ ရခိုင်ရိုးရာ သင်္ချာပညာရပ်သည်ကျောင်းသားများအဖို့ လက်တွေ့ကျလှသည့် ပညာရပ်တစ်ခု ဖြစ်ကြောင်း ဆိုနေပါသည်။ (မြန်မာနိုင်ငံ ပညာရေးသမိုင်း စာ ၅၂၊ အောက်ခြေမှတ်စု)
ခရစ်ယာန် သာသနာပြုလုပ်ငန်းသည် ရခိုင်တွင် ၁၈၄၀ပြည့်နှစ်၌ သံတွဲတွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ သာသနာပြုဖွင့်လှစ်ရခြင်းမှာ မြန်မာမင်းပိုင်နယ်ရှိ မြစ်ဝကျွန်း ပေါ်မှ ကရင်လူမျိုးများကို လှမ်း၍သိမ်းသွင်းရန် ဖြစ်သည်။ (မြန်မာနိုင်ငံပညာရေးသမိုင်း စာ ၁၂၆)။
၁၈၇၀-၇၁ခုနှစ် ရခိုင်တိုင်းမင်းကြီး အစီရင်ခံစာ အရ ရခိုင်တိုင်းတွင် အစိုးရကျောင်း ၂ကျောင်း (စစ်တွေနှင့် ကျောက်ဖြူတွင် တစ်ကျောင်းစီ)နှင့် စစ်တွေခရိုင်တွင် လူကျောင်း၂ကျောင်း၊ ရမ်းဗြဲ (ကျောက်ဖြူ)ခရိုင်တွင် လူကျောင်း ၁ကျောင်းသာ ရှိခဲ့သည်။ သာသနာပြုကျောင်း မရှိခဲ့ပါ။ ကျောင်းတက်အင်အားမှာ စစ်တွေခရိုင်တွင် ၁၆၁ ဦး၊ ရမ်းဗြဲ ခရိုင်တွင် ၁၃၅ဦးသာ ရှိခဲ့သည်။ အစိုးရကျောင်းများအနေ ဖြင့် စစ်တွေတွင် ၁၅၇ ဦးနှင့် ရမ်းဗြဲတွင် ၈၅ဦး အသီးသီး ရှိခဲ့သည်။ (ဤစာရင်းမှာ ပညာရေးသမိုင်းနှင့် ကွာခြား နေပါသည်။ လူကျောင်းသတ်မှတ်ပုံ အယူအဆ တူညီခြင်း၊ မရှိဟန် တူသည်။)
၁၈၇၂-၇၃ ခုနှစ်တွင် သံတွဲခရိုင်၌ လူကျောင်း ၂ ကျောင်းပိုလာသည်။ ။
စစ်တွေနော်မံကျောင်း
၁၈၈၁-၈၂ ခုနှစ်အတွက် ဗြိတိသျှပိုင် မြန်မာနိုင်ငံ | အုပ်ချုပ်ရေး အစီရင်ခံစာအရ စစ်တွေမြို့ နော်မံကျောင်းတွင် သင်တန်းသား နှစ်ဆယ်ဦးတက်ရောက် သင်ကြားနေကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ဤအရေအတွက်မှာ အောက်မြန်မာနိုင်ငံ တစ်ခုလုံးရှိ ရန်ကုန်၊ စစ်တွေ၊ မော်လမြိုင်တို့ရှိ နော်မံကျောင်း တို့တွင် ပညာသင်ကြားနေကြသော သင်တန်းသားများ၏ ၂ဝ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ကျော်ခန့် ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ထိုကျောင်းနေစာရင်းတွင် ကျောင်းသားမည်မျှ၊ ကျောင်းသူမည် မျှရှိသည်ကို ဖော်ပြထားခြင်း မရှိသော်လည်း ထိုခေတ်သဘော သဘာဝအလျောက် ကျောင်းသားများသာလျှင် ဖြစ်တန်ရာသည်။
မြန်မာနိုင်ငံစာရင်းအင်း ၁၈၉၁ခုနှစ် (Burma Statistics 1891) အရ စစ်တွေခရိုင်လက်ထောက်ကျောင်း စစ်မှူး (Deputy Inspector of School) တစ်ဦး၊ တိုင်း ရင်းဘာသာနော်မံကျောင်းနှင့် လေ့ကျင့်ရေးကျောင်းတစ်ကျောင်း (a Vernacular Normal and Practicing School) နှင့် အထက်တန်းကျောင်း (High School) တစ်ကျောင်းရှိသည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ဤအချက်က ၁၈၇၈ ခုနှစ်တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်သော စစ်တွေနော်မံကျောင်းသည် ၁၈၉ဝပြည့်နှစ်ဝန်းကျင်တွင် သီးခြားကျောင်းတစ်ကျောင်းအ ဖြစ်ရှိနှင့်နေပြီဖြစ်သည်ကို ထောက်ပြနေပါသည်။
မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်း၊ စစ်တွေခရိုင်၊ စာအုပ်ဘီ (Burma Gazetteer, Akyab District Volume B) အရ ၁၉၁၇-၁၈ ဘဏ္ဍာရေးနှစ်မှစ၍ စစ်တွေခရိုင်၌ အထက်တန်းကျောင်းနှစ်ကျောင်း ဖြစ်လာရာ ပထမကျောင်းမှာ အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းဖြစ်ပြီး ဒုတိယကျောင်းမှာ အစိုးရနော်မံ ကျောင်း (Government Normal School) ဖြစ်နေသည်။ အစိုးရကျောင်းတွင် ၁၉၂၂ခုနှစ်၌ သင်ကြားသူများထဲ တွင် ကျောင်းသူမရှိသည်ကို ထောက်၍ ၁၉၁၇-၁၈ခုနှစ်တွင် ဖော်ပြထားသော ကျောင်းတက်ကျောင်းသူ ၄၂ဦးမှာ ဤနော်မံကျောင်းမှ ကျောင်းသူများသာ ဖြစ်တန်ပါသည်။ ၁၉၁၉၂၀ စာသင်နှစ်တွင် ကျောင်းသူ ၃၈ဦးအထိ ကျဆင်းသွားပါ သည်။ သို့ရာတွင် ထိုနှစ်၌ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းအတွက် စစ်တွေတွင် ကျောင်းသူ ၁၇ဦး တက်ရောက်နေသည်ဟု ဖော်ပြရာ ၁၄ဦးမှာ ကေအီးအမ်အိုင် (KEMI)ကျောင်းတွင် အပ်ချုပ်သင်ကြားနေသော မိန်းကလေးများဖြစ်ကြပြီး ကျန်၃ဦး ကို အစိုးရနော်မံကျောင်းတွင် သင်ကြားနေသည့် မိန်းကလေး ဟု ဖော်ပြထားသည်။ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း (Technical Training) ဟုဆိုသဖြင့် စစ်တွေနော်မံကျောင်း တွင် မိန်းကလေးများအတွက် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းကို လည်း သင်ကြားပေးခဲ့ဟန်တူပေသည်။
အထက်ပါ တွေ့ရှိချက်များကို ထောက်ရှု၍ အစိုးရ နော်မံကျောင်းသည် ၁၈၉ဝပြည့်နှစ်ဝန်းကျင်တွင် သီးခြား ကျောင်းအဖြစ်တည်ရှိနေပြီး ၁၉၁၇ခုနှစ်တွင် အထက်တန်း ကျောင်းအဖြစ် တိုးမြှင့်ခံရကြောင်း အခိုင်အမာ ယူဆနိုင်သည်။ သီးခြားကျောင်းအဖြစ်တည်ရာ ဌာနမှာ စစ်တွေမြို့ဘောက်သီးစုရပ်ရှိ ယခု အထက(၂) ကျောင်းနေရာတွင်ပင် ဖြစ်ကြောင်း ယုံမှားသံသယလုံးဝ မရှိနိုင်ပါ။
နော်မံကျောင်းတည်ရှိပုံစနစ်
လက်ရှိကျောင်းတည်ရှိပုံစနစ်အရ နော်မံကျောင်း သည် အရှေ့အရပ်တွင် ဂေါက်ရှီလမ်းကို မျက်နှာစာ ပြုထားသည်။ ပင်မအဆောက်အဦသည် တောင်မြောက်တန်းနေ ပြီး တောင်ဘက်ပိုင်းသို့ ပိုမိုနီးကပ်ပါသည်။ မြောက်ဘက် တွင် တောင်မြောက်တန်း၍ပင် အဆောင်တစ်ဆောင်ပါ သည်။ ဆရာ၊ ဆရာမလောင်းများ လေ့ကျင့်ရေးဆင်းသည့်ကျောင်း (Practicing School) ပင်ဖြစ်သည်။ ပင်မကျောင်းဆောင်၏ အနောက်ဘက်တွင် အားကစားကွင်း (ကာယလေ့ကျင့်ကွင်း)ရှိသည်။ တောင်ဘက် ပင်မကျောင်းဆောင်နှင့်ကပ်ပြီး ယခုငပိန်လမ်းကို မျက်နှာမူလျက် အမျိုး သားအိပ်ဆောင်နှင့် ထမင်းချက်ရုံများ ရှိကြသည်။
ကျောင်းဝင်းမြောက်ဘက်တွင် အရှေ့အနောက်တန်း နေသော စစ်ကဲလမ်း ရှိသည်။ အနောက်ဘက်တွင် အား ကစားကွင်းနှင့်ကပ်လျက် ဘောင်းဒွတ်သားစုမှ လူနေအိမ် ခြေများရှိကြသည်။ ကျောင်းဝင်းသည် တောင်မြောက် ၄၂၆ ပေ၊ အရှေ့အနောက် ၄၄၀ ပေမျှ ကျယ်ဝန်းပြီး ဧရိယာအား ဖြင့် ၄-၃ဧကမျှ ရှိသည်။
အမျိုးသားအိပ်ဆောင်တွင် ဆရာလောင်းများကို ထားရှိသည်။ အဝေးဆုံး သံတွဲမြို့မှပင် လာရောက်၍ ဆရာ ဖြစ်တက်ရောက် နေခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။ (သံတွဲမှ လာရောက် သင်ကြားသူ ဦးသက်စုသည် နောင်တွင် သံတွဲ ဘုရားသမိုင်းများကို ပြုစုသူအဖြစ် စစ်ပြီးခေတ်တွင် ထင်ရှား ခဲ့သည်။)
၁၉၄၂ခုနှစ် မတ်လ ၂၃ရက်နေ့တွင် စစ်တွေမြို့ကို ဂျပန်လေတပ် စတင်ဗုံးကျဲချိန်တွင် ကျောင်းစာသင်နှစ် ကုန် ဆုံးချိန်ဖြစ်နေပါသည်။ စစ်ကြီးအတွင်းတွင်မူ နော်မံကျောင်း သည် တခြားသော အဆောက်အဦများနည်းတူ ဗုံးဒဏ်ကို ခံခဲ့ရသည်။
၁၉၄၇ခုနှစ်တွင် မူလတန်းကျောင်းအဖြစ် ပြန် လည်ဖွင့်လှစ်လာသည်။ ထိုစဉ်က ကျောင်းအုပ်ဆရာကြီးမှာ ဦးစံကျော်ဖြစ်သည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် ဆရာမကြီး ဒေါ် ငွေဖြစ်လာသည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် အလယ်တန်းကျောင်းအဖြစ် ဖွင့်လှစ်လာသည်။ အထက်တန်းကျောင်း ဘဝ ပထမဦးဆုံးသော ဆရာကြီးမှာ ဦးစိန်လှအောင် ဖြစ်သည်။
မည်သည့်ခေတ်ကာလတွင် ဖြစ်စေ မည်သို့ပင် အမည်များကို ပြောင်းလဲသည်ဖြစ်စေ၊ စစ်တွေနော်မံကျောင်းမှာ မူလဇာတိအမည်အတိုင်းပင် နော်မံကျောင်း ဟုသာ ဆက် လက်ထင်ရှားလျက် ရှိသည်။
ကိုးကား
၁။ ဦးသန်းဦး - မြန်မာနိုင်ငံ ပညာရေးသမိုင်း ၁၉၉၉ဇွန်၊ ပထမအကြိမ်၊ မြမြဝင်း ပုံနှိပ်တိုက်၊ ရန်ကုန်။
၂။ ဦးခင်မောင်ကြည် (ဘာသာပြန်) - ဗြိတိသျှတို့မသိမ်းပိုက်မီနှင့် သိမ်းပိုက်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ ပညာရေးသမိုင်း ၁၉၉၅ ဒီဇင်ဘာ၊ ဖိုးဝစံအော့(ဖ်)ဆက်၊ ရန်ကုန်။
၃။ Burma Statistics 1891, Government Press, Rangoon
၄။ Burma Gazetteer: Akyab District Volume A, Government Press, Rangoon g Burma Gazetteer; Akyab District Vol
၆။ စစ်တွေမြို့ အမှတ်(၂) အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း၏ ကျောင်းသမိုင်းနှင့် ၂၀၀၂-၁၃ ပညာ သင်နှစ်ပညာရေးလုပ်ငန်းပြက္ခဒိန် (မိတ္တူပွားမူ)
ပြင်ပလင့်ခ်များ
ကဏ္ဍ:စစ်တွေမြို့
အောက်ရေပူရွာ၊ လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်
အောက်ရေပူရွာ(Aukyaepu)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်၊ အောက်ရေပူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ 169,398 ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဘူးကြီး (တောင်)ရွာ၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်
ဘူးကြီး (တောင်)ရွာ (Bugyi(South))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်၊ ဘူးကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၀၄၂ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကန့်ဘလူမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စစ်ကိုင်းထောင်သင်း၊ စလင်း လက်ယာ၊ ပြည်မှာ နဝဒေး
စစ်ကိုင်းထောင်သင်း၊ စလင်း လက်ယာ၊ ပြည်မှာ နဝဒေး သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အနက်အဓိပ္ပာယ်
စာဆိုတော် ပထမနဝဒေးသည် စလင်းတွင် အမှုတော်ထမ်းစဉ် မင်းလက်ယာဘွဲ့ကိုလည်းကောင်း၊ စစ်ကိုင်းတွင် အမှုတော်ထမ်းစဉ် ထောင်သင်းမှူးဘွဲ့ကိုလည်းကောင်း၊ ပြည်တွင် အမှုတော်ထမ်းစဉ် နဝဒေးဘွဲ့ကိုလည်းကောင်း ရသည်။
သမန်းကုန်းရွာ၊ ပဲခူးမြို့နယ်
သမန်းကုန်းရွာ (Thamankone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ပဲခူးမြို့နယ်၊ ဘုရားကလေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၈၂၇၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘုရားကလေးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၈၉၅ ဦး၊ မ ၄၂၅၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၁၅၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပဲခူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နမ့်မရွာ၊ နမ့်ခမ်းမြို့နယ်
နမ့်မရွာ (Namma)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ နမ့်ခမ်းမြို့နယ်၊ ဟိုပုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၈၃၇၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟိုပုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၁၃ ဦး၊ မ ၁၁၈၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၃၀၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နမ့်ခမ်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စစ်ကိုင်းအနောက်၊ အုတ်ကျောက်စုရာ၊ မသာပေထော
စစ်ကိုင်းအနောက်၊ အုတ်ကျောက်စုရာ၊ မသာပေထော သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
ရှင်ကိုးရှင်
ရှင်ကိုးရှင်ဘုရားများ သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး ထားဝယ်ခရိုင် အတွင်းတွင်ရှိကြပြီး မြန်မာနိုင်ငံ အရပ်ရပ်မှ ဘုရားဖူးများ နှစ်စဉ်လာရောက်ဖူးမြော်ကြသည်။ ဟေမာ ဂီရိ မြို့တြိ မှတ်ဘိရှင်ကိုးရှင် ဟူ၍ တောင်တွင်တည်ထားသော ဘုရား(၃)ဆူ၊ တောရွာတွင်တည်ထားသော ဘုရား(၃)ဆူ၊ မြို့ပေါ်တွင်တည်ထား ဘုရား(၃)ဆူ ရှိသည်။
စစ်ကိုင်းအနောက်၊ အုတ်ကျောက်စုရာ၊ မသာပေထော
အနက်အဓိပ္ပာယ်
ဖဝါးစတွန်း တိုင်းရာတွင် တန်ခူးလ၌ သုံးဖဝါး၊ ကဆုန်လ၌ နှစ်ဖဝါး၊ နယုန်လ၌ တစ်ဖဝါး၊ ဝါဆိုလ၌ သုညဖဝါး၊ ဝါခေါင်လ၌ တစ်ဖဝါး? တော်သလင်းလ၌ နှစ်ဖဝါး၊ သီတင်းကျွန်လ၌ သုံးဖဝါး၊ တန်ဆောင်မုန်းလ၌ လေးဖဝါး၊ နတ်တော်လ၌ ငါးဖဝါး၊ ပြာသိုလ၌ ခြောက်ဖဝါး၊ တပို့တွဲလ၌ ငါးဖဝါး၊ တပေါင်းလ၌ လေးဖဝါးတွင် မွန်းတည့်သည်။ (စစ် = ၃၊ ကိုင်း = ၂၊ အ= ၁၊ နောက် = ၀၊ အုတ် = ၁၊ ကျောက် = ၂၊ စု = ၃၊ ရာ = ၄၊ မ = ၅၊ သာ = ၆၊ ပေ = ၅၊ လော = ၄)
ရှင်ကိုးရှင်
တောင်ပေါ်တွင်တည်ထားသော ဘုရား (၃)ဆူမှာ
တောရွာတွင်တည်ထားသော ဘုရား (၃)ဆူမှာ
မြို့ပေါ်တွင်တည်ထားသော ဘုရား
ပန်ခွန် (အထက်)ရွာ၊ ဟိုပန်မြို့နယ်
ပန်ခွန် (အထက်)ရွာ (Panghkun (Upper))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ ဟိုပန်မြို့နယ်၊ ပန်ခွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၁၃၂၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟိုပန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပျဉ်ထောင်ရွာ၊ သဲကုန်းမြို့နယ်
ပျဉ်ထောင်ရွာ (Pyinhtaung)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ သဲကုန်းမြို့နယ်၊ ရွာသာယာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၂၃၆၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွာသာယာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၆၁ ဦး၊ မ ၁၇၆၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၃၃၀ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် ဆင်မြီးဆွဲမြို့ပေါ်ရှိ ရပ်ကွက် ဖြစ်သွားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သဲကုန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝါးပျံကုန်းရွာ၊ ပဲခူးမြို့နယ်
ဝါးပျံကုန်းရွာ  သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပဲခူးမြို့နယ် ရှိ ရွာတစ်ရွာ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပဲခူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရေစမ်းကုန်းရွာ၊ စလင်းမြို့နယ်
ရေစမ်းကုန်းရွာ (Yaesankone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ စလင်းမြို့နယ်၊ ကျပ်ပါယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၁၀၆၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျပ်ပါယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၀၅ ဦး၊ မ ၁၁၂၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၃၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စလင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စစ်ခံ တစ်ရာ၊ စစ်လာ တစ်ထောင်
စစ်ခံ တစ်ရာ၊ စစ်လာ တစ်ထောင် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်။
အနက်အဓိပ္ပာယ်
ခံစစ်အင်အား တစ်ဆသည် တိုက်စစ်အင်အား ဆယ်ဆနခန့်နှင့် ညီသည်။
ညိုခွမ်း (ညံခွမ်း)ရွာ၊ လောက်ကိုင်မြို့နယ်
ညိုခွမ်း (ညံခွမ်း)ရွာ (Nyohkum (Nyanhkum))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကိုးကန့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ လောက်ကိုင်မြို့နယ်၊ မန်လော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၁၆၁၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန်လော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၅၉၁ ဦး၊ မ ၂၃၂၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၉၂၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လောက်ကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဘူးကုန်းရွာ၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်
ဘူးကုန်းရွာ (Bukone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်၊ ဘူးကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၀၉၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကန့်ဘလူမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အိုင်ဝိုင်းရွာ၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်
အိုင်ဝိုင်းရွာ (Aingwaing)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်၊ သစ်ဆိမ့်ပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၁၅၆၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သစ်ဆိမ့်ပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၃၆ ဦး၊ မ ၁၀၆၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၉၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရှမ်းချောင်းရွာ၊ ဘီးလင်းမြို့နယ်
ရှမ်းချောင်းရွာ(Shanchaung)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ သထုံခရိုင်၊ ဘီးလင်းမြို့နယ်၊ ပေါက်တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၅၉၄၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပေါက်တောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၅၄၂ ဦး၊ မ ၄၇၃၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၂၇၈ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘီးလင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စိန်ပေါက်ကျိုင်းရွာ၊ ကုန်းကြမ်းမြို့နယ်
စိန်ပေါက်ကျိုင်းရွာ (Seinpaukkeng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကိုးကန့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ကုန်းကြမ်းမြို့နယ်၊ ကျွမ်ထိုက် (လန်ဖြီလင်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၁၇၅၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျွမ်ထိုက် (လန်ဖြီလင်)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၂၇၅ ဦး၊ မ ၃၂၂၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၄၉၆ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ဝါးပိုင်ရွာ၊ ပဲခူးမြို့နယ်
ဝါးပိုင်ရွာ  သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပဲခူးမြို့နယ် ရှိ ရွာတစ်ရွာ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပဲခူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဖျောက်ဆိတ်ကုန်းရွာ၊ မလှိုင်မြို့နယ်
ဖျောက်ဆိတ်ကုန်းရွာ (Hpyaukseikkone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ မလှိုင်မြို့နယ်၊ ဖျောက်ဆိတ်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၄၂၄၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖျောက်ဆိတ်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၅၂ ဦး၊ မ ၁၄၉၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၄၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မလှိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တည်းဖြတ်မှု ဆော့ဖ်ဝဲများစာရင်း
အောက်ပါတို့သည် တည်းဖြတ်မှု ဆော့ဖ်ဝဲများ ဖြစ်သည်။
ဂရပ်ဖစ်ပိုင်းနှင့် စာတည်းဖြတ်မှု အသွင်အပြင်ဆော့ဖ်ဝဲ
အောက်ပါဆော့ဖ်ဝဲတို့သည် ဂရပ်ဖစ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အသုံးပြုမှုနှင့် စာတည်းဖြတ်မှု ဆိုင်ရာအသုံးပြုမှု ဆော့ဖ်ဝဲများ ဖြစ်ကြသည်။
ASCII and ANSI art
အောက်ပါတို့သည် ASCII နှင့် ASCII စာလုံးများ ဖန်တီးရန် အသုံးပြုကြခြင်းဖြစ်သည်။
ဖက်ကွန်ရွာ၊ ဆီဆိုင်မြို့နယ်
ဖက်ကွန်ရွာ (Hpetkun)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဆီဆိုင်မြို့နယ်၊ ပုံးအင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၃၇၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပုံးအင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၈၆ ဦး၊ မ ၁၀၃၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၂၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆီဆိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အလယ်ရွာ၊ လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်
အလယ်ရွာ'(Ahlelywar)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်၊ ဒေါ်လန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ 169,602 ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရှမ်းရွာ၊ သဲကုန်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သဲကုန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အီရန်နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး
အီရန်နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးသည် လက်ရှိတွင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သည့် အနေအထားမျိုးဖြစ်ပြီး အများပါဝင်သော ကြီးကျယ်သည့်အခန်းကဏ္ဍတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ၆၀% သည် စီးပွားရေးအချုပ်အခြာအဖြစ် ပဲ့ကိုင်ဦးဆောင်သည့် အနေအထားတွင် ရှိသည်။ အီရန်အဓိကထုတ်ကုန်၏ ၈၀%သည်  ရေနံနှင့်သဘာဝဓာတ်ငွေ့ဖြစ်ပြီး ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင်အစိုးရဝင်ငွေ၏ ၆၀%ဖြစ်သည်။   အီရန်စီးပွားရေးတွင် မဇ်ဟဘ်ဆိုင်ရာအ ခြေပြုဘတ်ဂျက်သည် အစိုးရ၏ဘတ်ဂျက်ဖြစ်ပြီး ၃၀% သတ်မှတ်ထားသည်။  အီရန်၏စီးပွားရေးသည် ကြီးကျယ်ပြီး ၂၀၀၉-၂၀၁၀ အတွင်း ငွေကြေးနှင့်ပတ်သက်ပြီး တိုက်ရိုက်ဆုံးရှုံးနစ်နာမှု မရှိခဲ့ပေ။
နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန၏ အစီရင်ခံစာအရ အီရန်သည် ကမ္ဘာတွင် စီးပွားရေးအကောင်းဆုံးအဆင့် ၁၇၊ ကမ္ဘာ့အများဆုံး ရေနံထုတ်လုပ်မှုတွင် နံပါတ် ၄၊ ကမ္ဘာတွင် ပထမဆုံး သဘာဝဓာတ်ငွေ့သိုလှောင်သည့် နိုင်ငံ၊ စက်မှုလက်မှုတွင် အဆင့် ၁၀၊ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသည်များ စိတ်ဝင်စားသည့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်တွင် အဆင့် ၅၊ အလယ်ပိုင်းဒေသနှင့် မြောက်အာဖရိကတွင် အကြီးဆုံးနှင့် အကောင်းဆုံးစက်မှု၊ ကြေးဝါနှင့် သတ္တုထုတ်လုပ်ရာတွင် အဆင့် ၄ မှ ၁၀၊ ကမ္ဘာတွင် အလူမီနီယံ၊ မဂနီစီယံ နှင့်ကြေး သိုလှောင်ရာတွင် အကောင်းဆုံးနိုင်ငံ၊ လယ်ယာထွက်ထုတ်ကုန်များတွင် ကမ္ဘာ၌ အဆင့် ၄ ရှိသောနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။
စီးပွားရေးနှင့် ပတ်သက်သည့် အခက်အခဲမှာ ဈေးနှုန်းများကို မထိန်းချုပ်နိုင်သည့် ပြဿနာဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် စားသောက်ကုန်နှင့်ပတ်သက်ပြီး ထိုအခက်အခဲကို တွေ့ရှိရပြီး စီးပွားရေးအခက်အခဲကို ပို၍ကြီးမားစေသည်။ ထိုနည်းတူစွာ မှောင်ခိုဈေးကွက်များကို ထိန်းချုပ်ရာတွင် အခက်အခဲဖြစ်စေပြီး အီလက်ထရောနစ်ဆိုင်ရာတို့ကို အားနည်းစေသည်။ မာဟ်မူဒ်အဟ်မဒ်ဒီနေဂျာဒ် (ယခင်သမ္မတ သည် ယာရာနဲ-ကုန်ဈေးနှုန်းများ လျှော့ချရန် ရည်ရွယ်ပြီး အစိုးရက ပြည်သူအား ထောက်ပံ့သောငွေ-) အစား ယာရာနဲ၏ ရည်ရွယ်ချက်ကို အကောင်အထည် ဖော်ပေးခဲ့သည်။  ထိုကဲ့သို့သော ကြိုးပမ်းပေးမှုများ ( ဥပမာ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် အစိုးရမှ ဓာတ်ဆီ၏ ဝေစုကို သတ်မှတ်ပေးခြင်း၊ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် အခွန်ကို ကုန်ဈေးနှုန်းအပေါ် ပေါင်းထည့်သတ်မှတ်ပေးခြင်း) ကြားမှ အကြမ်းဖက်ဝါဒအတိုက်အခံများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။
လွန်ခဲ့သည့်နှစ်များက ရေနံဈေးနှုန်း မြင့်တက်လာမှုသည် အီရန်အတွက် ဒေါ်လာ ၉၇ သန်းခန့် အကျိုးအမြတ်ရှိမည် ဖြစ်သည်။ ဤအမြတ်အစွန်းသည် နိုင်ငံတွင်း ရင်းနှီးမြုပ်နှံမှုအတွက် အထောက်အကူဖြစ်သော်လည်း ကုန်ဈေးနှုန်းမြင့်မားမှု၊ အလုပ်လက်မဲ့၊ ငွေကြေးတန်ဖိုးကျဆင်းမှုတို့သည် ရှိနေမြဲဖြစ်သည်။    အီရန် နိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်၏ စာရင်းအရ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ငွေကြေးတန်ဖိုးသည် ၅-၁၁% အထိကျဆင်းခဲ့သည်။ သို့ပါ၍စီးပွားရေးသည် အသင့်အတင့်အနေအထားတွင်သာ ရှိသည်။ အီရန်၏ အချို့ပညာတတ်အုပ်စုများသည် စီးပွားရေးအခက်အခဲနှင့် ပြည်တွင်းပြည်ပ လုံလောက်မှုမရှိသော ရင်းနှီးမြုပ်နှံမှုတို့ကြောင့် စီးပွားရေးတိုးတက်ရန် အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းကောင်းများ ရှာလိုသော အချို့အီရန်တို့သည် နိုင်ငံရပ်ခြားသို့ခရီးဆန့်ကြလေသည်။ လက်ရှိတွင် အီရန်သည် ကမ္ဘာ၌ သွင်းကုန်ဝယ်လိုအားတွင် အဆင့် ၁၈   ရှိပြီး နိုင်ငံတကာ ငွေကြေးသတ်မှတ်မှုစံနှုန်းအဆင့် ၂၉ တွင် ရှိသည်။
နိုင်ငံတကာဗဟိုဘဏ်က ၂၀၁၁  အီရန် မဲဟ် လတွင် အီရန်ငွေကြေးတန်ဖိုးကို ဝ% ခန့်မှန်းထားသော်လည်း အီရန်၏ စောဒကထုခြေလွှာကြောင့် ၅-၆% အထိ တိုးမြှင့်ပေးခဲ့သည်။ ထိုအနေအထားတွင်လည်း ကမ္ဘာ့အလယ်၌ ငွေကြေးတန်ဖိုးသည် အလယ်အလတ်အောက်တွင် ရှိနေသည်။ ၎င်းတို့၏ အစီရင်ခံစာအရ ၂၀၁၁ တွင် အီရန်၏ငွေကြေးတန်ဖိုးသည် အလယ်ပိုင်းဒေသနှင့် မြောက်အာဖရိက၌ အမြင့်ဆုံးတွင် ရှိနေပြီး ၅-၂၂% အထိ ရှိနိုင်ကြောင်း ခန့်မှန်းထားသည်။
အီရန်သည် Pistachi- အစိမ်းရောင်ဆိမ့်သောအဆန်ပါသည့် အခွံမာအသီးတစ်မျိုး- ဇာ့အ်ဖှရန်၊ အဖိုးတန်ငါးကြီးဥ၊ Barberry- ဖှီရိုဇာကျောက်၊ ရှိဖှ်သီး(အသားများသော) အသီးများနှင့် လက်ရက်ကော်ဇောများ ထိုနည်းတူစွာ ကမ္ဘာတွင် ကြေးဝါအများဆုံး စုဆောင်းသိုလှောင်နိုင်သော နိုင်ငံဖြစ်သည်။
ထိုနည်းတူစွာ အီရန်သည် ကမ္ဘာတွင် အသီးအနှံထုတ်လုပ်ရာ၌ နံပါတ် ၈၊ သခွားသီး ထုတ်လုပ်ရာတွင် နံပါတ် ၂၊ စစ်တပ်အင်အားတွင် နံပါတ် ၉၊ တင့်ကားပိုင်ဆိုင်မှုတွင် နံပါတ် ၁၀၊ ဘိလပ်မြေထုတ်လုပ်ရာတွင် နံပါတ် ၄ ၊ သံထုတ်လုပ်ရာတွင် နံပါတ် ၉ ၊ သံပရာသီးထုတ်လုပ်ရာတွင် နံပါတ် ၈၊ စပျစ်သီးထုတ်လုပ်ရာတွင် နံပါတ် ၁၀၊ တရုတ်ဆီးသီးထုတ်လုပ်ရာတွင် နံပါတ် ၂၊ ကြက်သားထုတ်လုပ်ရာတွင် နံပါတ် ၈၊ သဘာဝဓာတ်ငွေ့ ထုတ်လုပ်ရာတွင် နံပါတ် ၃၊ ရေနံထုတ်လုပ်ရာတွင် နံပါတ် ၆၊ ရေနံတင်ပို့ရောင်းချရာတွင် နံပါတ် ၃၊ ကြက်သွန်နီထုတ်လုပ်ရာတွင် နံပါတ် ၆၊ သစ်ကြားသီးထုတ်လုပ်ရာတွင် နံပါတ် ၂၊ ဖရဲသီး စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်ရာတွင် နံပါတ် ၃၊ ခရမ်းချဉ်သီး ထုတ်လုပ်ရာတွင် နံပါတ် ၇၊ ရှောက်ချို သံပရာ လိမ္မော်ကဲ့သို့ အသီးများ ထုတ်လုပ်ရာတွင် နံပါတ် ၇၊ ဘာဒံစေ့ ထုတ်လုပ်ရာတွင် နံပါတ် ၄၊ သိုးမွှေးထုတ်လုပ်ရာတွင် နံပါတ် ၇၊ ထုံး ထုတ်လုပ်ရာတွင် နံပါတ် ၁၃၊ ဖဲရ်လီးသ်ထုတ်လုပ်ရာတွင် နံပါတ် ၂၊ ဘာရီးသ်ထုတ်လုပ်ရာတွင်နံပါတ် ၅ ဖြစ်သည်။
ယခင်အနေအထား
၁၃၅၇ ခုနှစ် အီရန်အစ်လာမ်မစ် တော်လှန်ရေးမတိုင်မီ စီးပွားရေးတိုးတက်မှုနှုန်းသည် လျင်မြန်လျက်ရှိသည်။ ၁၃၅၀ တွင် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးကိုသာ အခြေခံသည့် အီရန်သည် စက်မှု သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်မှာ စိတ်ဝင်စားဖွယ်ဖြစ်သည်။ တော်လှန်ရေးမတိုင်မီ ဤကဲ့သို့ စီးပွားရေးတိုးတက်မှုရှိနေသည့်ကြားမှ ၁၃၅၇ ခုနှစ်တွင် လျော့ကျမှုများ ရှိခဲ့သည်။ အီရန်၏ ရင်းနှီးမြုပ်နှံမှုများသည် တော်လှန်ရေးမတိုင်မီနှင့် နောက်ပိုင်း ကာလများတွင် ၁၃၅၇ ခုနှစ်အထိ သုံးလေးဆယ်မီလီယံဒေါ်လာခန့် အပြင်သို့ ရောက်သွားခဲ့သည်။
များပြားလှသောရေနံ၏ ဝင်ငွေများနှင့် နိုင်ငံခြားမှ စက်ပစ္စည်းများကို ဝယ်ယူ၍ အီရန်တွင် လည်ပတ်စေရန် မိုဟမ္မဒ်ရေဇာပဲဟ်လဝီက ခွင့်ပြုပေးခဲ့သည်။ သို့သော် စက်မှုဆိုင်ရာ ဖွံ့ဖြိုးဆဲကာလ ဖြစ်နေခဲ့သည့်အတွက် ထင်သလောက် အီရန်အတွက် အကျိုးဖြစ်ထွန်းမှုမရှိခဲ့ပါ။ တစ်ဖက်မှ ကြည့်မည်ဆိုလျှင်လည်း လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးတွင် ပျက်စီး အားနည်းမှုများ ရှိနေသည့်အီရန်အား ရေနံ၏ဝင်ငွေကိုသာ အခြေပြုရမည့်အနေအထားသို့ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။
အီရန်၏လူဦးရေသည် နှစ် ၂၀ အတွင်း နှစ်ဆတိုးလာခဲ့ပြီး လူငယ်ဦးရေသည်လည်း များပြားလျက်ရှိသည်။ ထိုများပြားလျက်ရှိသည့် လူဦးရေအတွင်းမှ ပြည်သူအများစုသည် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးတွင် ၁၃၄၀ မှစ၍ အောင်မြင်မှုရှိခဲ့သည်။ သို့သော် အီရန်သည် နိုင်ငံခြားစားသောက်ကုန်များကိုလည်း ဝယ်ယူတင်သွင်းလျက်ရှိသည်။ စီးပွားရေးအခက်အခဲများကြောင့် ပြည်သူအချို့လည်း အခြားနေရာဒေသများသို့ ပြောင်းရွေ့နေထိုင်ခြင်းများရှိသည်။
အီရန်အီရတ် စစ်ပွဲပြီးနောက် အစိုးရသည် ထုတ်ကုန်သွင်းကုန်၊ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ပညာသင်ကြားရေးနှင့် စက်မှုလက်မှု ကဏ္ဍတို့တွင် အထူးကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ထိုနည်းတူစွာ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများနှင့် မဟာမိတ်ဆက်ဆံရေး၊ ကုန်သွယ်ရေးများ တိုးတက်ကောင်းမွန်လာစေရန် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ အီရတ်စစ်ပွဲတစ်လျောက် အီရန်ပြည်သူ သုံးသိန်းခန့် သေဆုံးမှုရှိပြီး ငါးသိန်းခန့် ဒဏ်ရာရခဲ့သည်။ ဤအဖြစ်အပျက်သည် အီရန်၏စီးပွားရေးတွင် ဒေါ်လာ ၅၀၀ မီလီယံခန့် ဆုံးရှုံးနစ်နာစေခဲ့သည်။
ပြည်တွင်းထုတ်ကုန် (GDP)
၂၀၀၇ အိုပက်၏ အစီရင်ခံစာအရ အီရန်ပြည်တွင်းထုတ်ကုန် (GDP) ၏ တိုးတက်မှုသည် ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ၉-၄ ၊ ၂၀၀၇ တွင် ၄-၅% ရှိခဲ့ပြီး ၂ နှစ်လျှင်တစ်ကြိမ် စစ်တမ်းအရ ထိုအဖွဲ့အစည်းဝင်နိုင်ငံများအကြား အလယ်အလတ်၏အောက်တွင်သာ ရှိသည်။
ကမ္ဘာ့ဗဟိုဘဏ်၏ စစ်တမ်းအရ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် အီရန်ပြည်တွင်းထုတ်ကုန်၏ တိုးတက်မှုသည် ၈-၇% ရှိခဲ့သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် အီရန်ပြည်တွင်းထုတ်ကုန်သည် ဝယ်လိုအား (Power Purchasing Parity) နှင့်အညီ ၈၄၁၇ မီလီယံဒေါ်လာ ရှိခဲ့သည်။ အီရန်၏ စီးပွားရေးကို ကမ္ဘာတွင် အဆင့် ၁၆ သတ်မှတ်ထားခံရပြီး ဩစတြေးလျပြီးနောက် နယ်သာလန်၊ ဆွီဒင်၊ ဘလ်ဂျီယန် တို့၏အပေါ်တွင် ရှိသည်။
သို့သော် အီရန်ပြည်တွင်းထုတ်ကုန်သည် (Rate exchange) ကုန်စည်လဲလှယ်မှုနှုန်းထားအရ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ၃၈၂၃ မီလီယံဒေါ်လာခန့် ရှိခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့အဆင့် ၂၉ တွင် သတ်မှတ်ခံထားရသည်။ အီရန်ပြည်တွင်းထုတ်ကုန်သည် အခွန်ကောက်ခံခြင်း (Per capita GDP) ဆိုင်ရာအရ ၁၂၈၀၀ ဒေါ်လာဖြင့် ကမ္ဘာ့အဆင့် ၈၇ တွင်ရှိနေသည်။
အပြင်းအထန်ကျဆင်းမှု
အီရန်ပြည်တွင်းထုတ်ကုန်များသည် သုံးနှစ်အတွင်း အနောက်နိုင်ငံများ၏ စီးပွားရေးပိတ်ဆို့မှုကြောင့် ၂၀၁၁ မှ၂၀၁၄ အထိ ၁၆၀ မီလီယံဒေါ်လာ လျော့ကျခဲ့သည်။ အီရန်သည် ကမ္ဘာ့အလယ်တွင် စီးပွားရေး လုပ်ငန်း ကြီးမားသော်လည်း ထိုကာလတွင် ၇ ဆင့်လောက် နိမ့်ကျသွားခဲ့သည်။ သို့ပါ၍ ထိုသုံးနှစ်တာကာလတွင် ၂၈ % ခန့် စီးပွားရေးကျဆင်းခဲ့သည်။ ၂၀၁၁ တွင် အဆင့် ၂၁ ဖြင့် ကမ္ဘာ့စီးပွားကောင်းသော နိုင်ငံများစာရင်းတွင် ရှိနေသော်လည်း ၂၀၁၄ တွင် အဆင့် ၂၈ သို့ ထိုးကျသွားခဲ့သည်။ စီးပွားရေးပိတ်ဆို့မှု မပြင်းထန်မီ အီရန်ထုတ်ကုန်သည် ၅၇၆ မီလီယံဒေါ်လာရှိပြီး စီးပွားရေးပိတ်ဆို့မှု ပြင်းထန်လာသည့်နောက်ပိုင်းတွင် ၅၅၇ မီလီယံဒေါ်လာအထိ လျော့ကျသွားခဲ့သည်။ ၂၀၁၃-၁၄ အထိ ထိုကျဆင်းမှုသည် ဆက်တိုက် ရှိနေပြီး ထိုနှစ်ပိုင်းများတွင် ၄၉၃ မှ ၄၁၅ မီလီယံဒေါ်လာခန့်အထိ ကျဆင်းခဲ့သည်။ ထိုကဲ့သို့ စီးပွားရေးပိတ်ဆို့မှုများကြောင့် အီရန်၏ထုတ်ကုန်ကို ထိခိုက်ရုံသာမက ရေနံဈေးကွက်ကိုပါ ၂၀၁၄ ၌ အထူးကျဆင်းစေခဲ့သည်။
ပြည်ပပို့ကုန်
အီရန်သည် ၂၀၀၇ တွင်ပြည်ပပို့ကုန် ငွေတန်ဖိုးအရ ၈၃ မီလီယာဒေါ်လာရှိခဲ့သည်။
အီရန်စီးပွားရေး တိုက်ခိုက်မှုများနှင့်ကုန်ဈေးနှုန်းမြင့်မားမှုတိုက်ဖျက်ရေး
၁၃၆၈ ခုမှ လိုအပ်သည်များကိုပြင်ဆင်ပြီးနောက်  ၁၃၇၂  တွင်ပထမဆုံးအကြိမ် ၇လဆက်တိုက် ကုန်ဈေးနှုန်းထိန်းချုပ်မှုလုပ်ငန်းစဉ်ကိုဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည်။ .
၁၃၈၉ ခုနှစ်တွင်အတိုင်းထက်အလွန် ငွေကြေးဖောင်းပွမှုကြောင့် အစိုးရနှင့်ပုဂ္ဂလိကကုန်ဈေးနှုန်းကွာဟမှုများရှိ နေပြီးနောက်ဆုံးစီးပွားရေးပြူနာများရှိနေမြဲဖြစ်သည်။
၁၃၉၃ တွင်ကုန်ဈေးနှုန်းထိန်းချုပ်ရေးဆိုင်ရာအကြီးအ ကဲများဘက်မှလုပ်ငန်းစဉ်စတင်မည့် အကြောင်းကြေညာချက်ရှိသော်လည်း   မည်သည့်အချိန်တွင်အကောင်အ ထည်ဖော်မည်ကိုတော့မသိရှိရပေ။
ယာရာနဲ ၏ရည်ရွယ်ချက်ကိုဖော်ဆောင်ခြင်း
အီရန်တွင်ယာရာနဲ ၏ရည်ရွယ်ချက်ကိုလက်တွေ့ဖော်ဆောင်ရာတွင် လောင်စာ၊အစားအစာ၊ ရေ၊ မီး စသည်တို့၏ ယာရာနဲ ကိုဖြည်းဖြည်းချင်း ဖျက်သိမ်းပြီး  ၎င်းအစား (၁၃၉၀ တွင် ၆၀%)  ငွေလက်ငင်း အနေအထားနှင့် ပြည်သူတို့အား ထောက်ပံ့ပေးခဲ့သည်။
ထိုလုပ်ငန်းစဉ်၏ကျန်ဝင်ငွေကို  စည်ပင်သာယာလှပ​ေရး နှင့် ယဉ်ကျေးမှုကိစ္စရပ်များတွင် အသုံးပြုသည်။  ထိုလုပ်ငန်းစဉ်ကို  ၁၃၈၀- ခုနှစ်တွင် စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး  ၁၃၉၀-ခုနှစ်တွင် ပြီးပြည့်စုံစွာ ဆောင်ရွက်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။
အခြားနိုင်ငံများမှ အီရန် ရရှိမည့်အကြွေးများ
အီရန်ကိုအကြွေးဆပ်ရမည့်နိုင်ငံများအား သုံးအုပ်စုခွဲခြားနိုင်သည်---
ငွေကြေးပြဿနာအနေအထား
နိုင်ငံတကာငွေကြေးဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်း၏စစ်တန်းအရ ၂၀၁၅ တွင်အီရန်၏ငွေကြေးပြူနာသည်ကမ္ဘာ့နိုင် ငံများအကြားနံပါတ် ၁၃၀ တွင်ရှိနေသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့်အီရန်သည် ယူကရိန်း ကာမရာန် နီပေါလ် နီကာ ရာဂွေး ပါရာဂွေးတို့နှင့်တတန်းတည်းတွင်ရှိနေသည်။
အီရန်စီးပွားရေးနှင့် တည်ငြိမ်တိုးတက်မှု
သတင်းအချက်အလက်နှင့်ချင့်ချိန်မှုများအရ တည်ငြိမ်တိုးတက်မှုနှင့်ပတ်သက်ပြီး နမူနာယူရန်အညွှန်းခံရခြင်း အပေါ်ထိုအနေအထားကိုရရှိခြင်းဖြစ်သည်။၎င်းနှင့်ပတ်သက်ပြီးလေ့လာချင့်ချိန်ရာတွင်ကဏ္ဍအလိုက် စည်းမျဉ်း များရေးဆွဲသည့်အပေါ်အခြေခံသည်။ ဤကဲ့သို့လေ့လာသုံးသပ်ရာတွင်တည်ငြိမ်သောအခန်းကဏ္ဍ ၈၀  အပေါ် သုံးသပ်ခြင်းဖြစ်သည်။
အီရန်၏စီးပွားတိုးတက်ရေးတည်ငြိမ်မှုနှင့်ပတ်သက်ပြီး လေ့လာရာ ၁၃၄၀ ၁၃၅၀ ၁၃၆၀ ၁၃၇၀ ၁၃၈၀ တစ် လျှောက် ၁၃၈၀ ခုနှစ်တွင်သာ ဆင်းရဲခြင်းနှင့်မညီမျှမှုများကိုတွေ့ရှိရသည်။ ၁၃၄၀ မှ ၁၃၆၀ အထိတစ်လျှောက် လုံးစီးပွားရေးတည်ငြိမ်မှုနှင့်ပတ်သက်ပြီးကောင်းမွန်ကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။  သို့သော် ၁၃၇၀ တွင်အပြင်းအထန် စီးပွားရေးကျဆင်းမှုကြောင့် ဆင်းရဲခြင်းနှင့်မညီမျှမှုများကိုတွေ့ရှိရသည်။ ထိုကာလတစ်လျှောက်နိုင်ငံရေးမတည် ငြိမ်မှုများနှင့်စစ်ပြီးကာလ တည်ငြိမ်အေးချမ်းရေးနှင့် ပန်လည်တည်ဆောက်ရေးကာလလည်းဖြစ်သည့်အတွက် စီးပွားရေးကျဆင်းမှုနှင့်မညီမျှမှုများကိုသာတွေ့ရှိရသည်။
ကျန်းမာရေးနှင့်စားသောက်ကုန်ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေးကဏ္ဍတွင် ၁၃၅၀  ၁၃၇၀  ၁၃၈၀ ခုနှစ်များ၌တည် ငြိမ်ကောင်းမွန်ကြောင်းတွေ့ရှိရပြီး အထူးသဖြင့် ၁၃၅၀ နှင့် ၁၃၈၀ တွင်ကျန်းမာရေး၌ကောင်းမွန်ကြောင်းတွေ့ရှိ ရသည်။ ထိုကဲ့သို့ကောင်းမွန်ရခြင်း၏ အဓိကအကြောင်းရင်းမှာ  နို့ထွက်ပစ္စည်းနှင့်အသားငါးတို့၏အခွန်ကြောင့် ဖြစ်ပြီး ကလေးသူငယ်များသေဆုံးမှုကိုလျော့ကျစေခဲ့ကာ   ကျန်းမာရေးကုန်ကျစရိတ်ကိုလည်းလျော့နည်းစေခဲ့ ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ ထိုကဏ္ဍနှင့်ပတ်သက်ပြီး ၁၃၆၀ ခုနှစ်တွင်စစ်၏ဂယက်များကြောင့်တည်ငြိမ်ကောင်းမွန်မှု မရှိဘဲစိုးရိမ်ပူပန်ခြင်းများနှင့်အတူတွေ့ရှိရသည်။
လူဦးရေတိုးတက်ပြောင်းလဲလာသည့် အပေါ်မူတည်ပြီး  စီးပွားရေးတိုးတက်ခြင်းကိုချင့်ချိန်လေ့လာသော် ပြီးခဲ့ သည့်နှစ်များနှင့်လွန်ခဲ့သောကလများအတွင်း   လူဦးရေသည်လည်းတိုးပွားလျက်ရှိပြီး ၎င်းအခြေအနေအပေါ်မှု ကာအရေအတွက်သည်လည်း ၁၃၇၀ တွင်(၈၈/၄၃) ၁၃၈၀ တွင်(၃/၃၀)သည်လက်တွေ့ပြသနေသောအနေအ ထားဖြစ်သည်။
သင်ကြားရေးကဏ္ဍ၌ မည်မျှပင်ရာစုနှစ်ဝက်အတွင်းတိုးတက်ကောင်းမွန်ခြင်း ရှိခဲ့သော်လည်း ၁၃၈၀ မှအပ ၅၀ % သာတိုးတက်ပြောင်းလဲမှုရှိခဲ့သည်။ ထိုကဏ္ဍနှင့်ပတ်သက်ပြီးအလွန်ကောင်းမွန်သော အနေအထားကိုဘယ် သောအခါမှမတွေ့ရသေးပါ။ လေ့လာတွေ့ရှိချက်များအရ သင်ရိုးညွှန်းတမ်း နှင့်သင်ကြားမှုအပိုင်းတွင်အားနည်း နေသေးကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။
အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းနှင့်ပတ်သက်ပြီး ၁၃၄၀ မှအပလေ့လာတွေ့ရှိရသည်မှာ  တိုးတက်ကောင်းမွန်ခြင်းမရှိသည့်အ ပြင်ကျဆင်းနေကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။၎င်းကဏ္ဍနှင့်ပတ်သက်ပြီး ပြူနာကြီးထွားစေသည့်(အထောက်အထား ခိုင်လုံသည့်ပြစ်မှုများ၊လူသတ်မှုများ) ဥပဒေ(လက်ရှိတရားရုံးဖိုင်တွဲများ) အစိုးရ၏ပံ့ပိုးမှု(အခွန်ဝင်ငွေနှင့် GDP သို့ချပေးသည့်အစိုးရ၏ဘတ်ဂျက်) စသည်တို့သည်လက်တွေ့ပြသနေသောအနေအထားများဖြစ်သည်။
နိုင်ငံရေးတိုးတက်ပြောင်းလဲမှုနှင့်ပတ်သက်ပြီး ၁၃၅၀ နှင့် ၁၃၈၀ ခုနှစ်ပိုင်းများနှင့်၎င်းနှစ်များမတိုင်မီကိုချင့်ချိန် လေ့လာသော် စီးပွားရေးပွင့်လင်းမြင်သာမှု အသိုင်းအဝိုင်းအဖွဲ့အစည်းများတွင်အမျိုးသမီးများပိုမိုပါဝင်ပတ်သက် လာနိုင်မှု ရွေးကောက်ပွဲများတွင်လူထုကပိုမိုစိတ်ဝင်စားလာမှု ၁၃၅၀ တွင်အစ်လာမ်မစ်တော်လှန်ရေးအောင်နိုင် မှု ၁၃၇၀ ခုနှစ်အနှောင်းပိုင်းတွင်နိုင်ငံရေးတိုးတက်ပြောင်းလဲမှုများကိုပိုမိုစိတ်ဝင်စားလာမှု ၁၃၈၀  အစပိုင်းတွင် ရွေးကောက်ပွဲဆိုင်ရာဥပဒေများ အတည်ပြုရေးဆွဲနိုင်ခဲ့ခြင်းများသည်  တိုးတက်ပြောင်းလဲမှုများ၏လက်တွေ့အ ကြောင်းတရားများဖြစ်သည်။ ဤအခြေအနေတို့သည်နိုင်ငံရေးတိုးတက်ပြောင်းလဲမှုကျဆင်းနေချိန် ၁၃၆၀ ခုနှစ် စစ်ပွဲ၏ဂယက်များရိုက်ခတ်နေချိန် ၁၃၅၇ တော်လှန်ရေးပြီးချိန်နိုင်ငံရေးအပြောင်းအလဲနှင့်မတည်ငြိမ်မှုများရှိနေ သည့်အချိန်တွင်ဖြစ်သည်။
သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းမှုဆိုင်ရာနှင့်ပတ်သက်၍ လွန်ခဲ့သည့်ရာစုနှစ်ဝက်တစ်လျှောက်တိုးတက်ကောင်း မွန်ခြင်းကိုမတွေ့ရသည့်အပြင်ကျဆင်းလာမှုကိုသာတွေ့ရှိရသည်။၎င်းကဏ္ဍနှင့်ပတ်သက်ပြီးအီရန်တွင်အမြဲဆို သလိုကျဆင်းနေမှုကသက်သေဖြစ်သည်။ စနစ်တကျထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်နေသည့်ကြားမှနောင်အနာဂတ်၌ လည်းကျဆင်းဖွယ်ရာရှိနေသည်။
သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့်အဓိကဆက်နွယ်နေသည့် ရေ တွင်လည်းရာစုနှစ်ဝက်အတွင်းကျဆင်းမှုကိုသာတွေ့ ရသည်၊ ၁၃၄၀ နှင့် ၁၃၅၀ တွင်အနည်းငယ်ကောင်းမွန်ပြီး ၁၃၇၀ နှင့် ၈၀ ၌အတော်လျော့ကျလာသည်ကိုတွေ့ ရှိရသည်။ ၁၃၈၀ နမူနာယူချင့်ချိန်ဆောင်ရွက်မှုများအရ ကဏ္ဍအသီးသီးကျဆင်းမှုများတွင် ရေသည်အလွန်အ ရေးပါသောအခန်းကဏ္ဍဖြစ်ခဲ့ပြီး ကဏ္ဍအလိုက်ကျဆင်းမှုများတွင်လည်းလွန်စွာအကျိုးသက်ရောက်မှုရှိနေသည်၊ (ထိုကဲသို့သောအခြေအနေမှာပင် ၆ နှစ်တာနေထိုင်ခဲ့ဖူးသော်လည်းတစ်ရက်မှရေပြတ်တောက်မှုနှင့်မကြုံခဲ့ရပါ-ဤဆောင်းပါးကိုဘာသာပြန်သူ) မည်မျှပင်ထိုကဏ္ဍနှင့်ပတ်သက်ပြီးကျဆင်းသည်ဟုဆိုစေကာမူအကြောင်းရင်း မှာမိုးခေါင်ရေရှားမှုကြောင့်သာဖြစ်သည်။  သို့သော်လေ့လာသုံးသပ်ချက်များအရ ရေ  ပေးဝေရေးဆိုင်ရာအကြီး အကဲများနှင့် ရေအရင်းအမြစ်တို့ကိုသာပြန်လည်ချင့်ချိန်လေ့လာရမည်ဖြစ်ပြီး  ရခွန် မြေအောက်ရေသိုလှောင် ခြင်းဆိုင်ရာကျဆင်းမှု ရေသုံးစွဲမှုလွန်ကဲခြင်း တို့အပေါ်တွင်လည်းမူတည်သည်။