cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
မြန်မာနိုင်ငံ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး
(၄)ဂျုံစပါး
ဂျုံစပါး(ဂျုံ)သည် အလွန်ခွန်အားဖြစ်စေသော ကောက်မျိုးတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ လွင်ပြင်အရပ်ဒေသတို့၌ ဂျုံစိုက်သောနေရာ တို့မှာ ရွှေဘိုခရိုင်တောင်ပိုင်းမှ စစ်ကိုင်းမြို့အထိ ကျယ်ပြန့်သော မူးမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် မြေနိမ့်လွင်ပြင်ကွင်းနှင့် ထိုမှ ဧရာဝတီမြစ်ကို ကျော်လျက် တစ်ဘက်ကမ်းရှိ ကျောက်ဆည်ခရိုင် ပန်းလောင်းချောင်း အထိ တည်ရှိသော လွင်ပြင်ကွင်းတို့ဖြစ်ကြ၏။ ထို့အပြင် စစ်ကိုင်း အနောက်ဘက်၌လည်းကောင်း၊ အောက်ချင်းတွင်း(မုံရွာ) ခရိုင်၌ လည်းကောင်း အနည်းအကျဉ်း စိုက်ပျိုးကြသေးသည်။ ယခုအခါ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအပြီး၌ ဟင်္သာတ၊ မင်းဘူး၊ မန္တလေး၊ မိတ္တီလာ၊ မြင်းခြံနှင့် ရမည်းသင်းခရိုင်များတွင် သိသာထူးခြားစွာ ဂျုံကို တိုးချဲ့ စိုက်ပျိုးလာကြလေသည်။ အထက်ပါ အရပ်များတွင် များသောအား ဖြင့် တမာခေါက် ဂျုံ (ဂျုံမာ)မျိုးကို စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြ၏။ စစ်မဖြစ်မီ ၁၉၄၁ ခုနှစ်က ဂျုံမာ (ထမချောက်ဂျုံ) ဧကပေါင်း ၁၅ဝဝဝ (တစ်သောင်းခွဲ) ခန့် စိုက်ပျိုး၍ တစ်ဧကလျှင် ပေါင်ချိန် ၄၅ဝ ခန့်ထွက်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ပေ ၃ဝဝဝ မှ ၄ဝဝဝ အထိ မြင့်သော ကုန်းပြင်မြင့်ဒေသတို့၌ သမပိုင်းရာသီဥတုနှင့် သင့်လျော်သော ဂျုံမျိုးကို စိုက်ပျိုးကြ၏။ ထိုဂျုံမျိုးမှာ ဥရောပ၊ ဩစတြေးလီးယားနှင့် အမေရိကန်တိုက်တို့၌ စိုက်ပျိုးသော နူးညံ့သည့် ဂျုံမျိုးနှင့်အတူတူပင်ဖြစ်လေသည်။ ယင်းဂျုံနူးညံ့ခေါ် ဂျုံပျော့မျိုးသည် တစ်ဧကလျှင် ပေါင်ချိန် ၇၅ဝ ခန့်ထွက်၏။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကြီး မဖြစ်မီက ဧကပေါင်း ၁ဝ,ဝဝဝ ခန့် စိုက်ပျိုးလေသည်။ စစ်မဖြစ်မီ ဂျုံနှင့် ဂျုံထွက်ပစ္စည်း၏ စီးပွားရောင်းဝယ်ရေး အခြေအနေ သည် အောက်ပါအတိုင်းပင် ဖြစ်ချေသည်။ ၁၉၄၁ ခုနှစ် စာရင်းဇယား အမျိုးအစား တန်ချိန် ကျပ်ငွေတန်ဖိုး ၁။ မြန်မာနိုင်ငံထွက်ဂျုံစေ့ ၆ဝဝဝ ၆ဝဝဝဝဝ ၂။ နိုင်ငံခြားမှဝယ်ယူသော ဂျုံစေ့(သွင်းကုန်) ၃၂၅ဝ ၃၅ဝဝဝဝ ၃။ ဂျုံမှုန့်(သွင်းကုန်) ၃ဝ'ဝဝဝ ၃'၈ဝဝဝဝဝ စုစုပေါင်း ၃၉ဝဝဝ ၃၇၅ဝဝဝဝ ဂျုံစေ့(နိုင်ငံထွက်နှင့် နိုင်ငံခြား)မှ အာဋာမှုန့်ခေါ် ဂျုံမှုန့်ရာနှုန်း ၉ဝ
သဲစား (နောက်)ရွာ၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်
သဲစား (နောက်)ရွာ (Theasar(West))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်၊ သဲစားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၈၄၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တန့်ဆည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
၄ ဖေဖော်ဝါရီ
ဖေဖော်ဝါရီလ၊ (၄)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၃၅)ရက်မြောက် နေ့ရက် ဖြစ်သည်။ ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၃၃၀) ရက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၃၃၁) ရက်) ကျန်သေးသည်။
ယောက်သင့်ကန်ရွာ၊ ခင်ဦးမြို့နယ်
ယောက်သင့်ကန်ရွာ (Yaukthintkan)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ခင်ဦးမြို့နယ်၊ ပိတောက်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၅၅၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ခင်ဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဗွမ်းဘားရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်
ဗွမ်းဘားရွာ(Bomba)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းခရိုင်၊ ဖလမ်းမြို့နယ်၊ ခေါ်လုံးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၄၄၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခေါ်လုံးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၆ ဦး၊ မ ၁၈၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၇၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖလမ်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စလူဆိပ်ရွာ၊ စလူဆိပ်
စလူဆိပ်ရွာ၊ စလူဆိပ်
​လေးအိမ်တန်းရွာ၊ အုပ်ရှစ်
လေးအိမ်တန်းရွာ၊ အုပ်ရှစ်
စီပင်စုရွာ၊ သာယာဝဲ
စီပင်စုရွာ၊ သာယာဝဲ
သူဌေးကုန်းရွာ၊ ပွင့်ဖြူမြို့နယ်
သူဌေးကုန်းရွာ (Thuhtaykone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ ပွင့်ဖြူမြို့နယ်၊ ပြည်လုံးကျော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၆၂၀၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပြည်လုံးကျော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၀၇ ဦး၊ မ ၁၈၈၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၉၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပွင့်ဖြူမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဘုံကွင်းရွာ၊ ကျောက်ဆည်မြို့နယ်
ဘုံကွင်းရွာ (Bonkwin)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ ကျောက်ဆည်မြို့နယ်၊ ဘုံကွင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၅၄၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘုံကွင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၃၅ ဦး၊ မ ၈၅၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၉၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ဆည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သူရဲဝန်
သူရဲဝန်
သူရဲဝန်သည် သူရဲအစုေသနတ်စွဲ အမှုထမ်းများကို ြကီးြကပ်ကွပ်ကဲရသူ ြဖစ်ပါသည်။ သူရဲအစုအမှုထမ်းများကိုလည်း ဝင်စည်အစု၊ ဗျည်းညာအစုနှင့် ေရွှပန်းပန်အစုဟူ၍ သုံးစု ခွဲြခားထားသည်။ အစုအလိုက် လည်ကုပ်တွင် ပဇာပတိနတ် သန်လျက်ထမ်းရုပ်၊ ဇဝနနတ် သန်လျက်ထမ်းရုပ်နှင့် နီဂန္ဓနတ် သန်လျက်ထမ်းရုပ်များကို ေရးထိုးြကရ၏။
ကုန်းေဘာင်ေခတ်ဦးကာလ
သူရဲဝန်ရာထူးကို ကုန်းေဘာင်ေခတ်ဦးကာလကပင် အထင်အရှား ေတွ့ရှိရသည်။ အေစာပိုင်းကာလ သူရဲဝန်အြဖစ် ခန့်အပ်ခံရသူတစ်ဦးမှာ ေကျာ်ထင်သီဟသူ ြဖစ်သည်။ ေကျာ်ထင်သီဟသူသည် ဒီပဲယင်းမင်း (ေနာင်ေတာ်ြကီး) (၁၇၆၀-၁၇၆၃) လက်ထက်ကပင် သူရဲဝန်အရာ ရရှိခဲ့ဟန် တူသည်။ သူ၏သမီး ရှင်မင်းေအာင်သည် ေြမဒူးမင်း (ဆင်ြဖူရှင်)၏ မိဖုရားတစ်ပါး ြဖစ်ပါသည်။
စဉ့်ကူးမင်းလက်ထက်
စဉ့်ကူးမင်း (၁၇⁠၇၆-၁၇၈၂) နန်းတက်စတွင် သတိုးမင်းြကီးအား သူရဲဝန် အရာခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၁၇⁠၇၈ ခုနှစ်တွင် သူရဲဝန် သတိုးမင်းြကီး ြကပ်မတ် တည်ေဆာက်သည့် ေရွှစည်းခုံဘုရား ေစာင်းတန်းြပီးစီးသွားဩဖင့် စဉ့်ကူးမင်းကိုယ်တိုင် ေရစက်ချ လှူဒါန်းေပးခဲ့သည်။ စဉ့်ကူးမင်း လက်ထက် သူရဲဝန်အြဖစ် အမှုထမ်းခဲ့သူ အမည်ကို ဦးလှေကျာ်ဟု ေတွ့ရှိရရာ သတိုးမင်းြကီးသည်ပင် ဦးလှေကျာ် ြဖစ်ဟန်ရှိသည်။
ရာထူးအေြပာင်းအလဲ
သူရဲဝန်မင်းလှေကျာ်စွာဘွဲ့ခံ ဦးကူအတွင်းဝန်ြဖစ်သွားေသာအခါ မင်းလှမင်းထင်ကို သူရဲဝန်အြဖစ်ေြပာင်းလဲ ခန့်အပ်လိုက်၏ ။ ဗုဒ္ဓဘိသိက်ပွဲ့အြပီးေနာက် တစ်ေန့ြဖစ်ေသာ ၁၂ ဇွန် ၁၇၈၄ ခုနှစ်တွင် မင်းလှမင်းထင်ဘွဲ့အမည်ေပးအပ်ကာ သူရဲဝန်ရာထူး ခန့်အပ်ခဲ့ြခင်းြဖစ်ပါသည် ။
သူရဲဝန် ဦးထွန်း
ဗဒုံမင်းလက်ထက်၌ပင် သူရဲဝန်ဦးထွန်အမှုထမ်းခဲ့ရွက်ေြကာင်း သိရှိရ၏ ။ ဦးထွန်သည် ဗလရာဇာဘွဲ့ခံ ဗိုလ်မင်းဦးေရွှဆိုင်း၏ သားြဖစ်ပါသည် ။ သူရဲဝန်ဦးထွန်၏ သားမှာ ေနာင်မေကွးမင်းြကီး ဦးြကာဥ အဖြစ်အမည်ထင်ရှားလာခဲ့သူြဖစ်၏ ။ သူရဲဝန်ဦးထွန်သည် စစ်ကိုင်းမင်းနန်းတက်စကာလ အထိတာဝန်ထမ်းေဆာင်ခဲ့ဟန်တူသည် ။ စစ်ကိုင်းမင်းနန်းတက်စတွင် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသည့် သူရဲဝန်ေရွှေတာင်ရာဇသူသည်ပင် ဦးထွန်းဖြစ်မည်ေလာဟု မှန်းဆမိပါသည် ။ ၁၀ ဩဂုတ် ၁၈၁၉ ခုနှစ်တွင် သူရဲဝန်ေရွှေတာင်သူအား ေလှာ်ကားေလှေတာ် စီးနင်းခွင့်ြပုခဲ့သကဲ့သို့ ေငွေတာင်တစ်ေထာင်ကိုလည်း ေပးအပ်ချီးြမှင့်ခဲ့ေသး၏ ။
သူရဲဝန် ဦးြကာဥ
သာယာဝတီမင်းနန်းတက်စ ၁၈၃၇ ခုနှစ်တွင် သူရဲဝန်ရာထူးကို ေြမာက်ထားဝယ် ဗိုလ်မဟာမင်းလှသီဟသူဘွဲ့ခံ ဦးြကာဥအားေပးအပ်ခဲ့သည် ။ သူသည် သာယာဝတီမင်းသား ေနာင်ေတာ်စစ်ကိုင်းမင်းကို နန်းချရန် ေရွှဘိုသို့ထွက်ခွာစဉ် ငါးထပ်ြကီး ေဝဠုဝန်ဘုရား၌ မှာထားခဲ့သည့် သတင်းစကားများအား စစ်ကိုင်းမင်းထံ သွားေရာက် တင်ြပေပးခဲ့သူြဖစ်ရာ သာယာဝတီမင်း၏ စိတ်ချယုံြကည်သူ မင်းမှုထမ်းတစ်ဦး ြဖစ်လာခဲ့၏ ။ ထန်းတစ်ပင်ြမို့ကိုလည်း ြမို့စားအရာေပးအပ်ခဲ့သည် ။ ၂ စက်တင်ဘာ ၁၈၄၁ ခုနှစ်တွင် သာယာဝတီမင်း ရန်ကုန်သို့ စုန်ဆင်းစဉ် သူရဲဝင်းမင်းြကီးေကျာ်ထင် လိုက်ပါခဲ့ေြကာင်း ေတွ့ရှိရသည် ။ သူရဲဝန်ဦးြကာဥ ရာထူးေြပာင်းလဲသွားဩဖင့် သူရဲဝန်အသစ်ခန့်အပ်လိုက်ြခင်း ြဖစ်ဟန်တူသည် ။
မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်
၁၈၅၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် မင်းတုန်းမင်း နန်းတက်လာြပီးနောက် မင်းြကီးမဟာမင်းခေါင်ဘွဲ့ခံ ဦးနုအား သူရဲဝန်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၁၈၅၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် အာသာဖယ်ရာဦးဆောင်သော ြဗိတိသျှသံအဖွဲ့ အမရပူရသို့လာရောက်စဉ် သူရဲဝန် မဟာမင်းခေါင်သူရိန် ြကိုဆိုရေးအဖွဲ့၌ ပါဝင်ခဲ့သည် ။ သူရဲဝန် ဦးနုအား ဘွဲ့မည်ေြပာင်းလဲပေးအပ်ခဲ့ြခင်း ြဖစ်ဟန်ရှိ၏ ။
ဆန်ဆူရီရွာ
ဆန်ဆူရီရွာ
သူရဲဝန်
သူရဲဝန် ဦးေရွှလုံး
မင်းတုန်းမင်းလက်ထက် ၁၈၆၆ ခုနှစ် ဝန်းကျင်တွင် ေရှ့ဝင်ေတာ်မှူးသတိုးမင်းြကီး မဟာသမိန်ေဘြဗတ်စဘွဲ့ခံ ဦးေရွလုံး သူရဲဝန်အြဖစ် အမှုထမ်းလျက်ရှိြပီးြဖစ်၏ ။ ဦးေရွှလုံး မင်းတုန်းမင်းသား ငယ်စဉ် ေရထဲသို့ကျစဉ်က ကယ်ဆယ်ခဲ့ဖူးသူြဖစ်သည်ဆို၏ ။ မင်းတုန်းမင်းလက်ထက် ေခတ်ေနှာင်းပိုင်းတွင် လက်ဝဲဝင်းမှူး ေကျာက်ပန်းေတာင်းြမို့စားသည်လည်း သူရဲဝန်အြဖစ် အမှုထမ်းခဲ့ဖူးသည်ဆို၏ ။
သူရဲဝန်ဦးဖိုး
သီေပါမင်းနန်းတက်စ ၂၃ နိုဝင်ဘာ ၁၈၇၈ ခုနှစ်တွင် ေတာင်ထားဝယ်ဗိုလ် ဦးဖိုးအား မင်းြကီးမင်းေခါင် မဟာေကျာ်ထင်ဘွဲ့ြဖင့် သူရဲဝန်အရာခန့်အပ်ခဲ့သည် ။ ဦးဖိုးသည် ေနာင်တိုင်းတာမင်းြကီးအြဖစ် ထင်ရှားခဲ့သူြဖစ်၏ ။ ၂၂ ဇန်နဝါရီ ၁၈၇၉ ခုနှစ်တွင် သူရဲဝန်ဦးဖိုးအား အတွင်းဝန်ရာထူးတိုးြမှင့်ခန့်အပ်ခဲ့၏ ။
သူရဲဝန် မောင်⁠မောင်ေြပာင်
သူရဲဝန် ဦးဖိုးအား အတွင်းဝန်ရာထူး တိုးြမှင့်ပေးလိုက်ပြီးနောက် လစ်လပ်သွားသော သူရဲဝန်ရာထူးကို ရနောင်မောင်⁠မောင်တုတ်၏ ညီရင်းြဖစ်သူ မောင်⁠မောင်ေြပာင် အား ခန့်အပ်ခဲ့သည် ။ ပင်းသားြမို့စားြဖစ်ပြီး ဘွဲ့မည်မှာ မဟာမင်းထင် ပညာသိဒ္ဓိသင်္ခယျာ ြဖစ်သည် ။ ၁၈၇၉ ခုနှဈ စက်တင်ဘာလတွင် ြဗိတိသျှကိုယ်စားလှယ်များ မန္တလေးသို့လာရောက်စဉ် စစ်ရေးြပအခမ်းအနားသို့ သူရဲဝန် မောင်⁠မောင်ေြပာင် တက် ရောက်ခဲ့သည်။ သူရဲဝန် မောင်⁠မောင်ေြပာင်သည် ၁၈⁠၈၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဒိုင်းခင်⁠ခင်ရေးေြကာင့် ရာထူးကျသွား၏ ။ သူ၏နေရာတွင် ဦးခေါင်ဆိုသူအား အစားထိုးခန့်အပ်ခဲ့ဟန်ရှိသည် ။
သူရဲဝန် ဦးခေါင်
မန္တေလးနန်းြမို့အတွင်း အကွက်အမှတ် ၂၃၅ မှာ သူရဲဝန်ဦးေခါင်ဝင်းြဖစ်ပါသည်။ ဦးေခါင်သည် သီေပါမင်းလက်ထက်တွင် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသူ သူရဲဝန်တစ်ဦးြဖစ်၏ ။ သူရဲဝန်ဦးေခါင်တွင် ဦးေသာင်ဆိုသူ ညီတစ်ဦးရှိြပီး လက်ဖက်ရည်တော်အြဖစ် အမှုထမ်းရွက်ေြကာင်းသိရှိရ၏ ။ သူရဲဝန်ဦးေခါင်မှာ ကိုလိုနီေခတ်ဦးကာလအထိ သက်ရှိထင်ရှား ရှိေနဆဲြဖစ်သည် ။
သူရဲဝန် ဦးအတ်
သူရဲဝန်ရာထူးသည် အဆင့်ဆင့် ေြပာင်းလဲခန့်အပ်ခဲ့ရြပီးေနာက် ေနာက်ဆုံးတွင် ေရွှြပည်မှန်ကင်း ေသနတ်ဗိုလ်ဦးအတ်သို့ ေပးအပ်ခံခဲ့ရ၏ ။ သူရဲဝန်ဦးအတ်မှာ စာေရးဆရာမကြီး လူထု ဒေါ်အမာ၏ ဘိုးေဘးေတာ်စပ်သူ ြဖစ်ပါသည် ။ ၁၈၅၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် အင်္ဂလိပ်ြမန်မာ တတိယစစ်ပွဲ ြဖစ်ပွားစဉ် ေတာင်ငူစစ်ေြကာင်းမှချီတက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည် ။ သီေပါမင်းလက်ထက်တွင် သူရဲအမှုထမ်း ၁⁠၁၁၀ ဦးရှိခဲ့ြပီး လစာေငွ ၁⁠၁၇⁠၇၅ ကျပ် သုံးစွဲခဲ့ေြကာင်း သိရှိရ၏ ။
အောင်သပြေရွာ
အောင်သပြေရွာ
မိချောင်းအိုင်ရွာ၊ စလူဆိပ်
မိချောင်းအိုင်ရွာ၊ စလူဆိပ်
ဇရပ်စုရွာ၊ ဆင်ခေါင်း (ရှားခဲ)
ဇရပ်စုရွာ၊ ဆင်ခေါင်း (ရှားခဲ)
ဝက်မြေတောရွာ၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်
ဝက်မြေတောရွာ (Wetmyaytaw)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်၊ သဲစားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၈၅၄ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တန့်ဆည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဖဲကတာရွာ၊ ဘားအံမြို့နယ်
ဖဲကတာရွာ(Hpekatar)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ ဖဲကတာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၁၉၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖဲကတာကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၆၄၄ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၃၀၅ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘားအံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
၅ ဖေဖော်ဝါရီ
ဖေဖော်ဝါရီလ၊ (၄)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၃၆)ရက်မြောက် နေ့ရက် ဖြစ်သည်။ ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၃၂၉) ရက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၃၃၀) ရက်) ကျန်သေးသည်။
ခါလျှံရွာ၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်
ခါလျှံရွာ(Hkarhlyan)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မိုးညှင်းခရိုင်၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်၊ ညောင်ပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၆၈၆၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်ပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၅၁၈ ဦး၊ မ ၂၃၄၃ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၄၈၆၁ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးညှင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မိုဟာမက် အီဘင်း ဇာကာရီးယာ အယ်လ် ရာဇီ
အဘူ ဘက်ကာ မိုဟာမက် ဇာကာရီးယာ ရာဇီ (Abū Bakr Muhammad Zakariyyā Rāzī) သည် ပါရှား စွယ်စုံရပညာရှင်၊ သမားတော်၊ အဂ္ဂိရတ်ဆရာ၊ ဒဿနပညာရှင်နှင့် ဆေးပညာသမိုင်းတွင် အထင်ကရပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ လက်တင်အမည်ဖြင့် ရာဇီး (Rhazes) (သို့) ရာဇစ် (Rasis) ဟု ရေးသားကြသည်။   ၎င်းသည် ယုတ္တိဗေဒ၊ နက္ခတ္တဗေဒ၊ သဒ္ဒါကျမ်းများကို ပြုစုခဲ့၏ ။
ကျယ်ပြန့်စွာတွေးခေါ်တတ်သူ ရာဇီသည် နယ်ပယ်အတော်များများကို အခြေခံကျကျ၊ ကြာရှည်ခိုင်မာသော အကျိုးပြုမှုများကို ဖော်ဆောင်ခဲ့ပြီး လက်ရေးမူပေါင်း ၂၀၀ ကျော်ကို မှတ်တမ်းပြုခဲ့သူတစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ လေ့လာစူးစမ်းမှုများ၊ ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုများမှတစ်ဆင့် ဆေးပညာနယ်ပယ်အတွက် တိုးတက်မှုများစွာဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သောကြောင့် ရာဇီကို မှတ်မှတ်ရရရှိကြပေသည်။ လေ့လာစမ်းသပ်သော ဆေးပညာကို အစောပိုင်းအားပေးထောက်ခံသူတစ်ဦးဖြစ်ကာ အောင်မြင်သည့် သမားတော်တစ်ဦးလည်းဖြစ်၏ ။ ဘဂ္ဂဒက်မြို့နှင့် 'ရေး'ဆေးရုံများတွင် အကြီးအကဲသမားတော်တစ်ဦးအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်။ ဆေးပညာဆရာတစ်ဦးအနေဖြင့် နောက်ခံအမျိုးမျိုး၊ စိတ်ဝင်စားမှုအထွေထွေရှိသော ကျောင်းသားများကို စွဲဆောင်စေစားနိုင်ခဲ့ကာ ဆင်းရဲသည်ဖြစ်စေ ချမ်းသာသည်ဖြစ်စေ အလွှာစုံမှ လူနာများကို ကုသရာ၌ စွမ်းစွမ်းတမံဆောင်ရွက်၍ အကြင်နာကြီးသောသူဟုလည်း ဆိုကြလေသည်။
၁၉၁၁ နှစ်ထွက် ဘရစ်တန်နီကာ စွယ်စုံကျမ်းအရ ရာဇီသည် ခန္ဓာကိုယ် ဖွဲ့စည်းမှုနှင့် လုပ်ဆောင်မှုဆိုင်ရာ သီအိုရီ (humoral theory) ကို ပထမဆုံးကျင့်သုံးသူများထဲတွင် ပါဝင်၍ ထိုသီအိုရီဖြင့် ကူးစက်ရောဂါတစ်ခုကို အခြားကူးစက်ရောဂါတစ်ခုနှင့် ခွဲခြားရန်ဖြစ်ပြီး ရေကျောက်၊ ဝက်သက်ရောဂါတို့အကြောင်း ရှေ့ဆောင်လမ်းပြကျမ်းကို ရေးသားခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မွတ်စလင် တီထွင်သူများ
ခေါ်လုံးရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်
ခေါ်လုံးရွာ(Khualung)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းခရိုင်၊ ဖလမ်းမြို့နယ်၊ ခေါ်လုံးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၄၄၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခေါ်လုံးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၆ ဦး၊ မ ၁၈၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၇၂ ဦး နေထိုင်သည်။
လက်ပံပင်ရွာ၊ ပင်းတယမြို့နယ်
လက်ပံပင်ရွာ (Letpanpin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်းတယမြို့နယ်၊ ကျုံးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၈၄၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျုံးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၈၇ ဦး၊ မ ၁၉၈၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၈၇၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်းတယမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျူယုံးရွာ၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လွိုင်လင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဇေယျာရွှေမြေ ဘောလုံးအသင်း
ဇေယျာရွှေမြေ ဘောလုံးအသင်းသည် မုံရွာမြို့ခံ ဘောလုံးအသင်းတစ်သင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ်စတင်ခဲ့စဉ်ကတည်းက ပါဝင်ခဲ့သော အသင်းတစ်သင်းဖြစ်သည်။ ဇေယျာရွှေမြေ ဘောလုံးအသင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးကို ကိုယ်စားပြုသော အသင်းတစ်သင်း ဖြစ်သည်။
၂၀၁၆ ခုနှစ် ကစားသမားများ
လက်ရှိကစားပုံစံ
မိုက်ယုံးရွာ၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်
မိုက်ယုံးရွာ (Maikyone)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်၊ ပင်လုံ (အရှေ့)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၁၈၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပင်လုံ (အရှေ့)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၈၀ ဦး၊ မ ၁၃၉၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၇၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လွိုင်လင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရွှေဘိုစုရွာ၊ သာယာဝဲ
ရွှေဘိုစုရွာ၊ သာယာဝဲ
ဂူကြီးခုံရွာ၊ ပဒဲကော
ဂူကြီးခုံရွာ၊ ပဒဲကော
ပြင်ကနုအဝရွာ၊ စလူဆိပ်
ပြင်ကနုအဝရွာ၊ စလူဆိပ်
တတိုရွာ၊ အုပ်ရှစ်
တတိုရွာ၊ အုပ်ရှစ်
ရဲအောင်စံရဗွေရွာ
ရဲအောင်စံရဗွေရွာ
သာယာကုန်းရွာ၊ သာယာဝဲ
သာယာကုန်းရွာ၊ သာယာဝဲ
ပင်ဒင်းရွာ၊ ခင်ဦးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ခင်ဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝမ်နောင်ဖာရွာ၊ နမ့်စန်မြို့နယ်
ဝမ်နောင်ဖာရွာ (Wannawnghpar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ နမ့်စန်မြို့နယ်၊ မက်မုန်မွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၅၅၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မက်မုန်မွန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၉၂၀ ဦး၊ မ ၃၆၂၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၅၄၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နမ့်စန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျောင်းစုရွာ၊ ဆင်ခေါင်း (ရှားခဲ)
ကျောင်းစုရွာ၊ ဆင်ခေါင်း (ရှားခဲ)
လေညင်းသာရွာ၊ ဖုံသာဝ
လေညင်းသာရွာ၊ ဖုံသာဝ
မိုဒယ်သီအိုရီ
သင်္ချာ (အထူးသဖြင့် သင်္ချာသန့်သန့်) ဘာသာရပ်ရှိ တည်ဆောက်ပုံ (structure) များကို ယုတ္တိဗေဒ (logic) သုံးကာ လေ့လာသည့် ဘာသာရပ်ကို မိုဒယ်သီအိုရီ (model theory) ဟုခေါ်သည်။ မိုဒယ်သီအိုရီအမျိုးမျိုးအနက် ပထမအဆင့် ဘာသာစကားများ (first-order languages) ကို အသုံးပြု ရေးသားထားချက်များနှင့် ၎င်းရေးသားထားချက်များနှင့် ကိုက်ညီသည့် တည်ဆောက်ပုံတို့အကြား ဆက်နွယ်မှုကို လေ့လာသည့် ဘာသာရပ်ကို ဂန္ထဝင် (သို့) ရှေးရိုးကျ မိုဒယ်သီအိုရီ၊ ပထမအဆင့် မိုဒယ်သီအိုရီ (first-order model theory) စသည်ဖြင့် ခေါ်ကြသည်။
သစ္စေးကုန်း (မြောက်)ရွာ၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်
သစ္စေးကုန်း (မြောက်)ရွာ (Thitsaykone(North))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်၊ သစ္စေးကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၈၄၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တန့်ဆည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အောင်လှိုင်ရွာ၊ ကုန်းကြီး
အောင်လှိုင်ရွာ၊ ကုန်းကြီး
ဘွင်း (ဘောင်း)ရွာ
ဘွင်း (ဘောင်း)ရွာ
နောင်မဘုံရွာ၊ ဘားအံမြို့နယ်
နောင်မဘုံရွာ(Naungmabon)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ ဗျက္ခကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၁၉၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဗျက္ခကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၅၃၆ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၄၅၀ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘားအံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နောင်လိုင့်ရွာ၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်
နောင်လိုင့်ရွာ (Nawnglait)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်၊ ပင်လုံ (အရှေ့)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၁၇၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပင်လုံ (အရှေ့)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၈၀ ဦး၊ မ ၁၃၉၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၇၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လွိုင်လင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မိချောင်းခြံရွာ၊ သာယာဝဲ
မိချောင်းခြံရွာ၊ သာယာဝဲ
၇ ဖေဖော်ဝါရီ
ဖေဖော်ဝါရီလ၊ (၇)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၃၈)ရက်မြောက် နေ့ရက် ဖြစ်သည်။ ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၃၂၇) ရက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၃၂၈) ရက်) ကျန်သေးသည်။
ဟွေလုံရွာ၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးညှင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဟရန်ဆောန်ရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်
ဟရန်ဆောန်ရွာ(Hrangsawn)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းခရိုင်၊ ဖလမ်းမြို့နယ်၊ ခွန်လီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၃၆၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခွန်လီကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၂ ဦး၊ မ ၁၂၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၀ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖလမ်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြင်ကွန်း မြင်းခုန်တိုင် အရေးအခင်း
မြင်ကွန်း မြင်းခုံတိုင် အရေးအခင်းသည် ရတနာပုံခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် ထင်ရှားသော နန်းတွင်းလုပ်ကြံမှုကြီး ဖြစ်သည်။ ၁၈၆၆-ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ(၂)ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့တွင် မင်းတုန်းဘုရင်နှင့် တောင်ရွှေရေးဆောင် မိဖုရားတို့က မွေးသော သားတော်ကြီးများဖြစ်သည့် မြင်ကွန်းမင်းသား(သီလဝ)နှင့် မြင်းခုန်တိုင်မင်းသား (ဖိုးထင်) နှစ်ပါးက ဦးဆောင်ပြီး လွှတ်တော်တွင် စည်းဝေးနေသော အိမ်ရှေ့စံ ကနောင်မင်းသားကြီးကို ဥပါယ်နှင့် လုပ်ကြံခဲ့သည်။ ကနောင်မင်းသားကြီးမှာ ပွဲချင်းပြီး ကွယ်လွန်သွားသည်။ မင်းသားများသည် ခမည်းတော်ဖြစ်သော မင်းတုန်းဘုရင်ကိုပါ လုပ်ကြံဖို့ရာမှာ မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် ဘုရင်ပိုင် ရေနန်းစင်္ကြာ သင်္ဘောနှင့် အောက်ပိုင်း မလွန်အရပ်ကို စုန်ပြီး ပုန်ကန်ခဲ့သည်။ မကြာခင် အရေးနိမ့်သွားသည့်အတွက် အင်္ဂလိပ်သိမ်းထားသော မြန်မာပြည်အောက်ပိုင်းကို ဝင်ရောက်ခိုလှုံသွားသည်။
အကြောင်းရင်း
မင်းတုန်းမင်းတရားသည် သာသနာပြုမင်းပီပီ သားငှက်များကို ဘေးမဲ့ပေးသည်။ နေပြည်တော်တွင် ကျွဲသား၊ နွားသားမစားရ၊ မသတ်ရဟု အမိန့်ထုတ်သည်။ မြင်ကွန်းမင်းသားညီနောင်က ခမည်းတော်ပိုင် မင်္ဂလာနွားဖြူကို သတ်စားသည်။ ထိုသို့ မင်းမိန့်ကို ဖီဆန်သော သားတော်နှစ်ဦးအား ဆုံးမရန် မင်းတုန်းမင်းက အိမ်ရှေ့စံ ကနောင်မင်းသားကို တာဝန်ပေးသည်။ ကနောင်မင်းသားက မင်းသားညီနောင်ကို ကြေးတိုက်သွင်းကာ ချုပ်နှောင်ထားလိုက်သည်။ မင်းမိန့်ကို ဖောက်ဖျက်ကျူးလွန်ခြင်းသည် သေဒဏ်ထိုက်သည့် အပြစ်ဖြစ်သည်။ ကနောင်မင်းသားသည် တူတော်တို့အား သေဒဏ်မပေးဘဲ ချုပ်ရုံချုပ်ထားသည်ကို မင်းသားညီနောင်က မကျေနပ်ကြပေ။
ခမည်းတော် မင်းတုန်းမင်းအပေါ်တွင်လည်း သားတော်များကို ထီးနန်းဆက်ခံခွင့် ပေးရန်မစဉ်းစားဘဲ ညီတော်ကို အိမ်ရှေ့စံအရာ ပေးထားခြင်းအတွက် ကျေနပ်ဟန်မတူပေ။ ထို့ကြောင့်ပင် မြင်ကွန်းမင်းသားသည် တစ်နေ့တွင် နန်းတော်ကို ပုန်ကန်ပြမည်ဟု ကြိမ်းဝါးလေ့ရှိသည်။
ကြံစည်ကြပုံ
မြင်ကွန်းမင်းသားသည် မိမိ၏ အထွေထွေ မကျေနပ်မှုကို အကောင်အထည်ဖော်ရန် ညီတော်မြင်းခုန်တိုင်မင်းသားနှင့် တိုင်ပင်သည်။ ခမည်းတော်နှင့် ဘထွေးတော်တို့ကို ပုန်ကန်ပြီး ထီးနန်းသိမ်းပိုက်ရန် ကြံစည်သည်။ ထိုအကြံအစည်ကို ရတနာပုံနေပြည်တော်ရှိ အင်္ဂလိပ်ကိုယ်စားလှယ်များက အားပေးအားမြှောက်ပြုသည်။ နိုင်ငံတော် ခေတ်မီရေးအတွက် အားသွန်ခွန်စိုက် ဆောင်ရွက်နေသော ကနောင်မင်းသားမရှိလျှင် ခေတ်မီရေးလုပ်ငန်းများ ရပ်စဲကုန်လိမ့်မည်ဟု အင်္ဂလိပ်တို့က တွေးထင်ယုံကြည်ကြပုံပေါ်သည်။
စရိုက်ကြမ်းပြီး မိမိလုပ်ကိုင်ချင်ပြီဆိုလျှင် မည်သည့်အရေးကိုမျှ မငဲ့ကွက်၊ မည်သူ့မျက်နှာကိုမှ မထောက်သော မြင်ကွန်းမင်းသားသည် ထီးနန်းစည်းစိမ် လုယူရေးအတွက် လူယုံများကို စုသည်။ စာပေပညာရှင်၊ ဗေဒင်ပညာရှင် ဖြစ်သော စလေဦးပုညက အခါတော်ပေးသည်ဟုဆိုကြသည် ။ မြင်ကွန်း မြင်းခုန်တိုင်မင်းသားတို့သည် ဦးပုည တွက်ချက်ပေးသော အခါတော်အတိုင်း လှုပ်ရှားရန် ပြင်ဆင်ကြသည်။ (ပထမဆုံးလုပ်ကြံရန် ဦးပုညထံ အခါတောင်း၍ ကြိုးစားကြရာ၌ မင်းတုန်းမင်းတရား လယ်ထွန်မင်္ဂလာဆင်းချိန်တွင် လုပ်ကြံရန် ဖြစ်သည်။ သို့သော် စစ်အင်္ဂါလေးပါးနှင့် ဘုရင်ကို ဝိုင်းရံထားကာ ကြွမြန်းသောကြောင့် လုပ်ကြံရန် မအောင်မြင်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရပေသည်။)
ဖြစ်ပွားပုံ
သက္ကရာဇ်၁၂၂၈-ခုနှစ်၊ ဒုတိယဝါဆိုလပြည့်ကျော်(၇)ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၁၈၆၆-ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ(၂)ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့တွင် ရတနာပုံနေပြည်တော် တစ်ခုလုံး အုံးအုံးကျွတ်ကျွတ် ဆူညံသွားစေသည့် အရေးအခင်းကြီးပေါ်လာသည်။ ထိုနေ့တွင် အိမ်ရှေ့စံ ကနောင်မင်းသားသည် ယာယီလွှတ်တော်အနီးရှိ တဲကြီးအတွင်း၌ မြတောင်ဝန်ကြီးဦးမှို၊ ပခန်းဝန်ကြီး ဦးရန်ဝေး တို့နှင့်အတူ သဿမေဓကိစ္စများကို တိုင်ပင်ဆွေးနွေးနေသည်။
မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးမှာ တောင်နန်းမတော် မိဖုရားနှင့်အတူ မဟာလောကမာရဇိန် ဘုရားပရိဝုဏ်တော်အတွင်း၌ ပါဠိပိဋကတ်တော်များ ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်ရာတွင် ကြီးကြပ်ရန် စီစဉ်နေသည်။ မင်းတရားနှင့်အတူ သားတော်မက္ခရာမင်းသား၊ အနောက်ဝန်ရပ်စောက်မြို့စား၊ လှိုင်းတက်မြို့စား၊ ဘုန်းတော်ဖြစ်သေနတ်ဗိုလ်၊ ကိုယ်ရံတော်၊ စားတော်ကွမ်း၊ ရေထီးဓားလက်စွဲ စသည့် နောက်လိုက်ငါးဆယ်ခန့်တို့ လိုက်ပါရန် ပွဲတော်ဆောင်မှ စံနန်းတော်အနောက်တံခါးဆီသို့ ထွက်လာကြသည်။
နန်းတော်ဝင်းနှင့် ကပ်လျက်ရှိ မြင်ကွန်းမင်းသားဝင်းတွင် ငဖြူသီး၊ ဇော်ဂျီဗိုလ် အစရှိသော မြင်ကွန်း မြင်းခုန်တိုင်မင်းသားတို့၏ နောက်လိုက် (၅၀)ခန့်မှာ အရက်သေစာ သောက်စားရင်း ရဲဆေးတင်နေကြသည်။
ဦးပုည သတ်မှတ်ပေးသော မွန်းတက်ချိန် အခါတော်သို့ရောက်သည်နှင့် တောင်ပြင်ဟော်ကုန်းဘက်တွင် စောင့်နေသူတို့က မီးရှို့အချက်ပေးသည်။ မြင်ကွန်း မြင်းခုန်တိုင်မင်းသားတို့သည် ရန်ဖြစ်လေဟန် အကွက်ဆင်ပြီး စံနန်းတော်အတွင်းသို့ ပြေးဝင်သည်။ မြင်ကွန်းမင်းသားသည် ဓားကိုင်ကာ ခုတ်မည့်ဟန်ဖြင့် မြင်းခုန်တိုင်မင်းသားနောက်မှ လိုက်သည်။ မြင်းခုန်တိုင်မင်းသားက အသက်ဘေးမှ လွတ်အောင်ပြေးသည့်ဟန်ဖြင့် ပြေးလာရင်း လွှတ်တော်အနီးသို့ ရောက်သည့်အခါ `ဘထွေးတော် ကယ်တော်မူပါ´ ဟု အသံကုန်အော်သည်။
ကနောင်မင်းသားသည် မင်းသားညီနောင်တို့ ရန်ဖြစ်နေကြပြီဟု မှတ်ထင်ပြီး တားရန်ကြိုးစားသည်။ သို့သော် စံနန်းတော်ဝင်းအတွင်း ဓားကိုင်၍ဝင်လာသော မြင်ကွန်းမင်းသား၏ မူမမှန်ပုံကို သတိပြုမိသွားသည်။ မိမိကိုယ်တိုင်ပင်လျှင် လွှတ်တော်တက်ရာ၌ ဓားလှံ၊ သေနတ်များကို စံနန်းတော်အပြင် အုတ်ဇရပ်၌ နောက်လိုက်နောက်ပါ များနှင့်အတူ ထားခဲ့ရပါလျက် မြင်ကွန်းမင်းသားက ဓားကိုင်ပြီး စံနန်းတော်ဝင်းအတွင်း ဝင်လာပုံမှာ မရိုးသားဟု အိမ်ရှေ့စံ ကနောင်မင်းသား စဉ်းစားမိသွားသည်။ မင်းသားညီနောင်တို့နောက်မှ နောက်လိုက်များ ပါလာသည်ကလည်း မသင်္ကာစရာ ဖြစ်၏။
ထိုအချိန်တွင် မြင်ကွန်းမင်းသား၏ မူမမှန်ပုံကို ရိပ်စားမိသဖြင့် စုံစမ်းရန် ရှေ့သို့တိုးထွက်သွားသော မြတောင်ဝန်ကြီးဦးမှိုမှာ ပုန်ကန်သူတို့၏ ဓားချက်မိသွားလေသည်။ ဦးမှို၏ အဖြစ်ကို တွေ့မြင်လိုက်ရသော ဖိနပ်တော်သား ဦးကရင်က `ရန်သူတော်ပါဘုရား၊ သတိထားပါဘုရား´ဟု အော်ဟစ်သတိပေးသည်။ ကနောင်မင်းသားသည် တူတော်မောင်မင်းသားများ ရန်ရှာမည့် အစီအစဉ်ကို သိသွားသည်။ ထို့ကြောင့် လွှတ်တော်ပေါ်သို့ ပြေးတက်၏။ အိမ်ရှေ့စံ ကနောင်မင်းသားသည် ရန်ကိုရှောင်ရန် ကြိုးစားရင်း လှေခါးအတက်တွင် မြင်ကွန်းဘက်တော်သား ငဖြူသီး မီလာပြီး ဓားနှင့်ခုတ်သဖြင့် ခြေထောက်ကို ဓားချက်ထိပြီး လဲကျသည်။ ထိုအချိန်မှာပင် မြင်းခုန်တိုင်မင်းသား ရောက်လာကာ အိမ်ရှေ့စံ ကနောင်မင်းသား၏ ခေါင်းကို ဖြတ်ယူလိုက်သည်။ နိုင်ငံတော်ကို ခေတ်မီလက်နက်နိုင်ငံ တည်ဆောက်ချင်သော အိမ်ရှေ့စံ ကနောင်မင်းသားသည် မလောက်လေး မလောက်စား မင်းသားငယ်များ၏ လက်ချက်ဖြင့် ကျဆုံးရသည်။ ပုန်ကန်သူတို့သည် ကနောင်မင်းသား၏ ဘက်တော်သားများဖြစ်သော မလွန်မင်းသား၊ ပြင်စည်မင်းသား၊ စကုမင်းသားတို့ကို အိမ်ရှေ့မင်းက ခေါ်သည့်ဟန် လိမ်ညာခေါ်ယူကာ စံနန်းတော် လက်ယာဝင်း တံခါးအပြင်၌ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်လိုက်ကြသည်။
ဒီအရေးမှာ အိမ်ရှေ့စံ ကနောင်မင်းသား၊ မြတောင်မြို့စားသေနတ်ဝန်ကြီး၊ မလွန်မင်းသား၊ စကုမင်းသားနဲ့ ပြင်စည်မင်းသားတို့ ကျဆုံးခဲ့ကြသည်။ လောင်းရှည်မြို့စား ဝန်ကြီး၊ လက်ဝဲဝင်းမှူး၊ မြေဒူးမြို့စား စသူတို့ ဒဏ်ရာရကြသည်။ ပခန်းဝန်ကြီး ဦးရန်ဝေး အပါအဝင် မှူးမတ်အချို့ ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်ခဲ့ကြသည်။
မြင်ကွန်း မြင်းခုန်တိုင်ညီနောင်တို့၏ နောက်လိုက်သားများသည် တံခါးနီ နန်းမြေဘုံစံနန်းတော်ကို အတင်းဝင်ကြသည်။ အရှေ့ဝင်းမှူး၊ တောင်ထားဝယ်ဗိုလ်၊ ကင်းဝန်မင်းကြီးတို့သည် စံနန်းတော်သို့ကျူးကျော်လာသော မြင်ကွန်းမင်းသားတို့အား ခုခံတိုက်ခိုက်သည်။ သို့သော်အားခြင်းမမျှ ခုခံသူတို့ အထိအခိုက် အကျအနာများသည်။ အတွင်းဝန် ရေနံချောင်းမြို့စား မင်းကြီး မဟာမင်းလှကျော်ခေါင်ကို ဓားများဖြင့်မိုးကာ ခြိမ်းခြောက်၍ သစ္စာခံစေသည်။ သူရဲဝန် `ရွှေပြည့်ရန်အောင်မြင်းဝန် သတိုးမင်းကြီး မဟာသမိန်ဘေဖြတ်စ´ကိုလည်း ၎င်းနည်းအတိုင်း သစ္စာခံစေရာ သစ္စာမခံငြင်းဆန်သဖြင့် ငဖြူသီးကပင် လုပ်ကြံလိုက်ရာ စံနန်းတော်ပေါ်တွင် ကျဆုံးရ၏။ သူရဲဝန်၏ ကျောက်စီဓားကို ငဖြူသီးက ရလေသည်။ ဗောင်းတော်ဆောင်မာရဘင် တံခါးကိုဖျက်၍ အတင်းဝင်ရောက်လုပ်ကြံကြသဖြင့် တံခါးမှ စောင့်ရှောက်ခုခံသူ တောင်ဒဝယ်ဗိုလ်သည် ရန်သူ့လက်ချက်ဖြင့် ကျဆုံးရလေသည်။
မြင်းခုန်တိုင်မင်းသားသည် မင်းတုန်းမင်းရှိရာ ယာယီနန်းတော်သို့ အပြေးလာသောအခါ မင်းတုန်းမင်းအနီး ခစားနေသော ကင်းဝန်မဟာမင်းလှဇေယျသူမှ `ခမည်းတော်ကို မလုပ်ကြံသင့်ပါ ဘုရား´ဟုဆိုကာ ရှေ့မှစီး၍ကာကွယ်သဖြင့် မြင်းခုန်တိုင်မင်းသားလက်ချက်ဖြင့် ကင်းဝန်မဟာမင်းလှဇေယျသူမှာလည်း ကျဆုံးရလေသည်။ မင်းတုန်းမင်းလည်း လုပ်ကြံမည့်ဆဲဆဲ လွတ်မြောက်ခဲ့၍ အခင်းဖြစ်သည်ဆိုသည်နှင့် နန်းတော်သို့ ဝင်ရန်ကြိုးစားသည်။ ဝင်းအပြင်သို့အရောက်တွင် မြင်ကွန်းမင်းသားက လုပ်ကြံရန် တာဝန်ပေးထားသော ရွှေဓားဗိုလ် ငပိုက်ကြီးနှင့် တွေ့သည်။ မင်းတုန်းမင်းသည် သူ့အား လုပ်ကြံရန်စောင့်နေသော ငပိုက်ကြီးကို တွေ့သည်နှင့် `ငပိုက်ကြီး ငါ့ကိုပို့စမ်း´ဟု အမိန့်ပေးသည်။ ငပိုက်ကြီးသည် မင်းတုန်းမင်း၏ အမိန့်ပေးသံကို ကြားသည်နှင့် သူ၏ တာဝန်ကို မေ့လျော့သွားသည်။ သူလုပ်ကြံရမည့် မင်းတုန်းမင်းကို ချီပိုးပြီး နန်းတော်ဆီသို့ ခပ်သုတ်သုတ်လျှောက်သည်။ မိဖုရားခေါင်ကြီးကို ကုလားပျိုသေနတ်စာရေး မောင်ခြုံက ချီပိုးပြီး ပို့ရသည်။ မက္ခရာမင်းသားမှာ နောက်လိုက်နောက်ပါများနှင့် အတူ ဖခင်မင်းတရားကို ကာကွယ်ပြီးလိုက်သည်။ လမ်းခရီးတွင် အနောက်ဝန်ဦးတက်တူကို မြင်းနှင့်တွေ့သည်။ မင်းတုန်းမင်းသည် ထိုမြင်းပေါ်သို့ပြောင်းစီးပြီး ခရီးဆက်ကာ နန်းတော်သို့ မြို့တော်မြောက်ဘက် ပန်းဦးတံတားမှ ဘေးကင်းစွာ ဝင်နိုင်ခဲ့သည်။ ဝန်ကြီးဦးရန်ဝေးမှာလည်း တပ်တော်နှင့် တွေ့ပြီး နောက်ကလိုက်ပါလာသည်။
မင်းတုန်းမင်း ရွှေနန်းတော်သို့ ဝင်ရောက်သွားချိန်တွင် မြင်ကွန်း မြင်းခုန်တိုင်မင်းသားတို့သည် ယာယီနန်းတော်အတွင်း မွှေနှောက်ပြီး ခမည်းတော်ကို လိုက်လံရှာဖွေသည်။ စံနန်းတော်တွင် မတွေ့ရသည့်အခါ နောက်ကြောင်းပြန်လှည့်လာပြီး (ရွှေကျွန်းပိုင်ကျွန်းလွန်ခါမှ ပျိုတားနိုင်ရိုးလား) ဟူသော တပေါင်သီချင်းများကို ဟစ်အော်ကြွေးကြော်ရင်း ရွှေမြို့တော် ဦးထိပ်တံခါးမှ မြို့အတွင်းသို့ ဝင်သည်။ မြို့အတွင်းသို့ရောက်သည်နှင့် ရွေးတော်ယူတံခါးမှ သစ်တပ်အတွင်းသို့ ဝင်ရန်အားထုတ်ကြသည်။ ရွေးတော်ယူတံခါးတွင် နတ်ရှင်ရွေး သေနတ်ဗိုလ် မောင်စို တပ်နှင့် ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်သည်။ သေနတ်ဗိုလ်တပ်က မြင်ကွန်းတပ်ကို မတားနိုင်သဖြင့် ဆုတ်ခွာရာ ရွေးတော်ယူတံခါး ပွင့်သွား၏။ မြင်ကွန်းမင်းသား၏ အမိန့်နှင့် နောက်လိုက် တပ်သားများက လွှတ်တော်ကို ဝင်စီးသည်။ လွှတ်တော်အတွင်းရှိနေသော မကွေးမြို့စားဝန်ကြီး သတိုးမင်းကြီး မဟာမင်းလှ သီဟသူ၊ ဝန်ထောက်ကျောက်ရဲ မြို့စားမင်းကြီး မင်းခေါင်သီဟသူ၊ အသည်ဝန်ထောက်မင်းကြီး မဟာသီဟသူရ၊ ဝန်ကြီးဦးကြာနုနှင့် မှူးမတ်များ အဖမ်းခံကြရသည်။
မြင်ကွန်းမင်းသား၏ တပ်သည် တံခါးနီကို စီးနိုင်ရန် ကြိုးစားသည်။ တံခါးနီပေါက်လျှင် နန်းတော်သို့ရောက်ပြီ။ ထိုအခါ ရာဇပလ္လင်သည် မိမိတို့ လက်ဝယ်သို့ ရောက်မည်။ တံခါးနီမှနေ၍ မက္ခရာမင်းသားနှင့် ပခန်းဝန်ကြီးတို့ ဦးစီးသောတပ်များက ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ ပြန်လည်ခုခံသည်။ မြင်ကွန်းမင်းသားသည် မက္ခရာမင်းသားကို စည်းရုံးရန်ကြိုးစားသည်။ မက္ခရာမင်းသားက `ငါ့ဗိုက်ထဲမှာ ခမည်းတော်ရဲ့ ထမင်းရှိတယ်´ ဟုဆိုပြီး ပြန်လည်ခုခံသည်။ မြင်းခုန်တိုင်မင်းသားသည် နန်းတွင်းသို့ အလွယ်တကူမဝင်နိုင်သဖြင့် လွှတ်တော်ကို မီးရှို့ရန် မြင်ကွန်းမင်းသားအား အကြံပေးသည်။ မြင်ကွန်းမင်းသားက နန်းတော်ထဲမှာ မယ်တော်ရှိနေ၍ ညီတော်၏ အကြံကိုလက်မခံပေ။ မင်းသားညီနောင်တို့သည် ပုရပိုက်တွင် မြို့နန်းတစ်ခြမ်းကို ရပြီ၊ ခမည်းတော်သဘောထားကို သိလိုသည်ဟု စာရေး၍ ပိုးနီပုဝါရစ်ပတ်ကာ တံခါးနီအတွင်းသို့ ပစ်ချသည်။ ထိုစာကို တံခါးနီအမှုထမ်း ငရေချမ်းမှတစ်ဆင့် မင်းတုန်းမင်းကိုယ်တော်တိုင်ဖတ်ပြီး ငါ့ကိုရန်မပြုနှင့်ဟု စာရေးကာ ပုဝါနီရစ်ပတ်ပြီးလျှင် မြင်ကွန်းညီနောင်တို့၏ မိခင် တောင်ရွှေရေးမိဖုရားအား အပို့လွှတ်သည်။
မင်းသားညီနောင်တို့သည် စာကိုအရေးမထားဘဲ ဆက်လက်တိုက်ခိုက်သည်။ ထိုစဉ် ကနောင်မင်းသား၏တပ်များက ကနောင်မင်းသားကွယ်လွန်သည်ကို မသိဘဲ ၎င်း၏သခင်ကိုရှာရန် နန်းတော်သို့ ချီတက်လာကြသည်။ မြင်ကွန်းမင်းသား၏ တပ်များသည် ကနောင်မင်း၏ တပ်များလာသောအခါ ထွက်ပြေးကြရသည်။ အသာစီးရနေသော မြင်ကွန်းမင်းသားတပ်များသည် တခဏအတွင်းမှာပင် အရေးနိမ့် သွားကြသည်။ တိုက်ပွဲတွင် မြင်ကွန်းမင်းသားဘက်က အထိနာပြီး အနောက်ရုံးဘက်တွင် သွားရောက်စုရုံးစဉ် မင်းတုန်းမင်းအား လွှတ်ပေးလိုက်သော ငပိုက်ကြီးကို တွေ့သည်နှင့် မြင်ကွန်းမင်းသားက အဆုံးစီရင်လိုက်သည်။ အနောက်ရုံးမှနေ၍ တစ်ညလုံး နန်းတော်သို့ သေနတ်စိန်ပြောင်းများဖြင့် ပစ်ခတ်သည်။ မင်းတုန်းမင်းတပ်က နန်းတော်မှနေ၍လည်းကောင်း ကနောင်မင်းသားတပ်က သစ်တပ်အပြင်မှနေ၍လည်းကောင်း တိုက်ခိုက်သဖြင့် မြင်ကွန်းတပ်သည် ည သုံးချက်တီးကျော်အချိန်၊ မြို့တောင်ဘက် `ရန်နှိမ်´တံခါးမှ ဆုတ်ခွာကာ ဆိပ်ကမ်းရှိ ဘုရင်ပိုင်ရေနန်းစကြာ သင်္ဘောနှင့် အောက်ပိုင်း မလွန်အရပ်ကို စုန်ပြီးပြေးကြသည်။ လမ်းခရီးတွင် မြို့ရွာများကို တိုက်ခိုက်ကာ ရွှေငွေရတနာပစ္စည်းများကို သိမ်းယူသည်။ မြင်ကွန်းမင်းသားနှင့် အပေါင်းအပါတို့သည် မြင်းခြံတွင်လူစုကာ နေပြည်တော်ကို တိုက်ခိုက်ရန်ကြံသော်လည်း မအောင်မြင်။ မြင်ကွန်းမင်းသားတို့ကို ဖမ်းဆီးရန်အတွက် အတွင်းဝန် ရေနံချောင်းမြို့စား မင်းကြီး မဟာမင်းလှကျော်ခေါင်ကို လက်နက်လူသူအပြည့်နှင့် မြနန်းစကြာ သင်္ဘောဖြင့် လိုက်စေသည်။ သို့သော် မြင်ကွန်းမင်းသားအဖွဲ့သည် အင်္ဂလိပ် အစိုးရပိုင်နယ်မြေထဲသို့ ဆုတ်ခွာသွားပြီး လွတ်မြောက်သွားခဲ့သည်။
မြင်ကွန်းမင်းသား ညီနောင်တို့သည် နောက်လိုက်အခြွေအရံ အနည်းငယ်နှင့် ရန်ကုန်သို့ ထွက်ခွာလာရာ အလွန်မောပန်းတော်မူသဖြင့် တောစပ်တစ်ခု၌ အိပ်ပျော်နေစဉ် နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်တို့က မလွတ်တမ်း အစောင့်အကြပ် ပြင်းထန်စွာဖြင့် ဖမ်းဆီးပြီးလျှင် အလွန်ကျဉ်းမြောင်းလှသော အချုပ်အနှောင်တို့ဖြင့် ကပ္ပလီကျွန်းသို့ ပို့လေသည်။ ထိုမြို့၌လည်း စိတ်မချရသေးသဖြင့် ကာလကတ္တားသို့ ၎င်း၊ ထိုမှတဆင့် ချူနာမြို့သို့၎င်း၊ တဖန် ဗာရာဏသီမြို့သို့ ၎င်း ပို့ဆောင်ကာ မည်သည့်ကိုမျှ ထွက်ခွင့် မပြုတော့ချေ။
မလျှော့သောဇွဲ
ကနောင်မင်းသားကို လုပ်ကြံခဲ့သော မြင်ကွန်းမင်းသားသည် တိုင်းတပါးသို့ ရောက်ရှိနေသော်လည်း အာဏာသိမ်းမည့်အကြံအစည်ကို မလျှော့ဘဲ ဆက်လက် အကောင်အထည် ဖော်နိုင်ရန် ကြိုးစားသည်။ ဗာရာဏသီရှိ အကျယ်ချုပ်ခံထားရသော စံအိမ်မှ မြင်ကွန်းမင်းသားသည် သူ၏ အဝတ်ဟောင်းများကို လာယူလျှော်ဖွတ် ပေးသော ဒိုဘီကြီးကို ဖမ်းစီး၍ ဒိုဘီကြီး၏ အဝတ်များကိုဝတ်ဆင်ပြီး အဝတ်ဟောင်းထုပ်ကို ခေါင်းတွင်ရွက်ကာ ထွက်ပြေးလွတ်မြောက် သွားလေသည်။ ထို့နောက် ကုန်သည်တစ်ယောက်၏ အခိုင်းအစေကူလီအဖြစ် ပြင်သစ်အပိုင် ချန္ဒရာနဂိုမြို့သို့ အရောက်သွားပြီး ပြင်သစ်အစိုးရထံ ခိုလှုံသည်။
ဆရာတော် ဦးဥတ္တမသည် ဂျပန်ပြည်မှအပြန် ကိုရီးယား၊ တရုတ်ပြည်တို့မှတစ်ဆင့် အင်ဒိုချိုင်းနားရှိ ဆိုင်ဂုံ (ယခု ဗီယက်နမ် ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတနိုင်ငံ ဟိုချီမင်းမြို့တော်)သို့ ဝင်ခဲ့သည်။ ဆိုင်ဂုံမြို့တွင် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး၏ သားတော် မြင်ကွန်းမင်းသားကြီးနှင့် ၎င်း၏ သားတော်နှစ်ပါးတို့ နေထိုင်လျက်ရှိသည်။ မြင်ကွန်းမင်းသားကြီးက ဆရာတော် ဦးဥတ္တမအကြောင်းကို သတင်းစာများမှတစ်ဆင့် ကြားသိပြီး ဖြစ်ရာ အလွန်တွေ့ချင်နေသည်။ ထို့နောက် ဆရာတော် ဦးဥတ္တမ ဆိုင်ဂုံမြို့သို့ ရောက်ရှိနေကြောင်း သိလျှင် သိချင်း မြင်ကွန်းမင်းသားကြီးက ဆရာတော်အားပင့်၍ ဆွမ်းကျွေးခဲ့သည်။ ဆရာတော် ဆွမ်းဘုဉ်းပေးနေစဉ် မြင်ကွန်းမင်းသားကြီးက အရှင်ဘုရား၊ တပည့်တော် ရာဇပလ္လင်ပေါ် ဖင်မထိုင်ရသမျှတော့ မြန်မာပြည်ကို မပြန်တော့ဘူးဟု လျှောက်ထားရာ ဆရာတော်ကြီးက ဒကာကြီး၊ ခဲတစ်လုံးကို ရေထဲချက အသံမြည်ပါလိမ့်မည်၊ မြန်မာပြည်ကတော့ အသံမြည်တော့မည် မဟုတ်ပေ ဟု မိန့်တော်မူရာ မြင်ကွန်း မင်းသားကြီးမှာ မျက်ရည်များပင် ကျရှာခဲ့သည်ဟု ဆို၏။
ဝါးရုံငုတ်ရွာ၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်
ဝါးရုံငုတ်ရွာ (Waryonngoke)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်၊ တည်တော (၁)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၅၄၆၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တည်တော (၁)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၀၈ ဦး၊ မ ၆၆၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၇၄ ဦးနေထိုင်သည်။
မြင်ကွန်း မြင်းခုန်တိုင် အရေးအခင်း
စိတ်နာကြပုံ
သာယာဝတီမင်းခေါ် ရွှေဘိုမင်းလက်ထက်၊ အမရပူရနန်းမြို့အတွင်း မင်းတုန်းမင်းသားနှင့် ကနောင်မင်းသားတို့ ညီနောင် စံတော်မူသည့် ဝင်းနှစ်ဝင်းမှာ ကပ်လျက် ရှိသည်။ သို့ဖြစ်၍ ကနောင်မင်းသား ကိုယ်လုပ်တော် ဆောင်ရသခင်ကြီး (ခင်ဖွားကြီး)၏ အဆောင်နှင့် မြင်ကွန်းမင်းသား၏ မယ်တော်အဆောင်တို့မှာ နီးကပ်သည်။ မြင်ကွန်းမင်းသားမှာ ငယ်စဉ်က ပန်းနာရင်ကျပ်ရှိသဖြင့် မအိပ်ရ၍ ခင်ဖွားကြီးက ထိန်းရ၊ ပြုစုရသည်ဟု ဆိုသည်။ ထို့ကြောင့် မြင်ကွန်းညီနောင် လက်ချက်နှင့် အိမ်ရှေ့မင်း နတ်ရွာစံရသောအခါ ခင်ဖွားကြီးသည် မြင်ကွန်းမင်းသားကို အလွန်စိတ်နာသည်ဟု အိမ်ရှေ့တော်ဆက်များက ပြောကြသည်။
ဝါးရုံငုတ်ရွာ၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သရက်တောရွာ၊ ဆူးဂဏန်း
သရက်တောရွာ၊ ဆူးဂဏန်း
ကြိမ်ချောင်းရွာ၊ ပဒဲကော
ကြိမ်ချောင်းရွာ၊ ပဒဲကော
မာဇေရွာ
မာဇေရွာ
နံ့သာကုန်းရွာ၊ ကုန်းကြီး
နံ့သာကုန်းရွာ၊ ကုန်းကြီး
ငှက်ပျောတောရွာ၊ အုပ်ရှစ်
ငှက်ပျောတောရွာ၊ အုပ်ရှစ်
အရွက်ဝန်
အရွက်ဝန်
အရွက်ဝန်သည် ရွှေမြို့တော် မြို့တွင်းမြို့ပြင် ရပ်စု၊ ကွက်စုများအတွင်း ကိုယ်ရေပြားရောဂါ ဖြစ်ပွားနေသူများအား ကူးစက်ပြန့်ပွားမှုမရှိစေရေး၊ ရွှေကြက်ယက်ပင်လယ်ပြင်၊ အရှေ့ဖျားကျေးရွာတို့၌ စုစည်းနေရာချထားရေး စသည့်တာဝန်များကို လုပ်ဆောင်ရသူဖြစ်သည် ။ အရွက်ဝန်သည် လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို အလုပ်ခေါင်း၊ အကွက်ခေါင်းတို့နှင့် ညှိနှိုင်းတိုင်ပင် လုပ်ဆောင်ရသည်။
ဗဒုံမင်း လက်ထက်
အရွက်ဝန်ရာထူးနှင့် ပက်သက်၍ အထောက်အထားများစွာ မတွေ့ရှိရပါ ။ ဗဒုံမင်း( ဘိုးတော်ဘုရား ) (၁၇၈၂ - ၁၈၁၉ ) လက်ထက်တွင် အရွက်ဝန် အဖြစ် နေမျိုးနန္ဒသူရကို ခန့်အပ်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရ၏ ။ အရွက်ဝန် နေမျိုးနန္ဒသူရသည် ၁၁ နိုဝင်ဘာ ၁၇၈၅ ခုနှစ်တွင် ယိုးဒယားသို့ စစ်ချီရာတွင် တပ်တစ်တပ်အား အုပ်ချုပ်လိုက်ပါ စစ်မှုထမ်းခဲ့ရကြောင်း တွေ့ရှိရသည် ။
စစ်ကိုင်းမင်းနန်းတက်စ
စစ်ကိုင်းမင်း ( ဘကြီးတော် ) နန်းတက်စ ၁၈၁၉ ခုနှစ်တွင် ကျော်သူနရာအား အရွက်ဝန် ရာထူးပေးအပ်ခဲ့သည် ။ သို့သော် ၅ စက်တင်ဘာ ၁၈၁၉ ခုနှစ်တွင် အရွက်ဝန် ကျော်သူနရာအား ရာထူးမှထုတ်ပယ်ကာ ဂုတ္တပုဏ္ဏယက္ခအာဠာဝကကဝေအား အရွက်ဝန်အရာ ခန့်အပ်ခဲ့၏ ။ ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် အရွက်ဝန်ရာထူးနှင့် ပက်သက်၍ အထောက်အထားမတွေ့ရတော့ပေ။
အရွက်ဝန် ဦးအုံ
သီပေါမင်း ( ၁၈၇၈ - ၁၈⁠၈၅ ) လက်ထက်တွင် အရွက်ဝန်အဖြစ် သံတောင်ဆင့် ဦးအုံအား ခန့်အပ်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရ၏ ။
၈ ဖေဖော်ဝါရီ
ဖေဖော်ဝါရီလ၊ (၇)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၃၉)ရက်မြောက် နေ့ရက် ဖြစ်သည်။ ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၃၂၆) ရက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၃၂၇) ရက်) ကျန်သေးသည်။
အက်ဗနီပင်
အက်ဗနီပင်သည် သစ်မာပင်မျိုးဖြစ်သည်။ သစ်သားရောင်မှာမည်းနက်၍ သတ္တုကဲ့သို့ ပြောင်လက်လာ အောင် အရောင်တင်ပေးနိုင်သည်။ ရုက္ခဗေဒအလိုအားဖြင့် အက်ဗနီပင်သည်အက်ဗီနေစီအီး မျိုးရင်းတွင် ဒိုင်အိုစပိုင်ရိုးမျိုးစု၌ပါဝင်၏။ အက်ဗနီပင်အမျိုးမျိုး ရှိရာ ယင်းတို့ကို ဂျပန်၊ ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်း၊ အရှေ့အိန္ဒိယကျွန်းစု၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ သီဟိုဠ်ကျွန်း၊ မတ်ဒါဂက်စကာကျွန်း၊ အာရိက တိုက်နှင့် အမေရိကတိုက်တို့၌ တွေ့ရသည်။ အက်ဗနီပင်ဝယ် အနှစ်မှာအရောင်နက်၍ အပြင်သားမှာအဖြူ၊ မွဲပြာရောင်၊ ပန်းဆီနုရောင် စသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုးရှိသည်။ အချို့အက်ဗနီပင် များ၏ အနှစ်သားမှာ အမည်းရောင်မရှိဘဲ အညိုရောင်ရှိပြီးလျှင် အညိုဖျော့၊အနီ၊ အဝါ၊ အစင်းကြောင်းများပါရှိသည်။ အက်ဗနီ ပင်အနှစ်သားထဲ၌ ညိုနက် သို့မဟုတ် အနက်ရောင်ရှိ၍ မာသောသစ်စေးများပါရှိ၏။ ထို့ကြောင့် အက်ဗနီသားဖြင့် ပြု လုပ်သောပစ္စည်းများမှာ ထိုသစ်စေးများကြောင့် ကျိုးပဲ့လွယ်ခြင်း ဖြစ်ကောင်းဖြစ်ပေမည်။ ယင်းတို့ကို ပန်းပုလုပ်ငန်းနှင့် ပွတ်ခံ လုပ်ငန်းများတွင် အသုံးပြုကြ၏။ အနှစ်သားတစ်ကုဗပေသည် အလေးချိန် ပေါင် ၇ဝ ကျော်ရှိ၏။ အရောင်ဖျော့သော အကာ သား တစ်ကုဗပေမှာ ပေါင် ၅ဝ မှ ၅၅ အထိ လေးသည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံတောင်ပိုင်းနှင့် သီဟိုဠ်ကျွန်းများတွင်ပေါက် ရောက်သောအက်ဗနီပင်များ၏ သစ်လုံးအချင်းသည် သုံးပေ အထိကြီးထွားနိုင်၏။ အာဖရိကတိုက် အနောက်ဘက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့အိန္ဒိယကျွန်းစုများတွင် ပေါက်ရောက်သော အက်ဗနီပင် များသည်လည်း ကောင်းမွန်ကြပေသည်။ အချို့အက်ဗနီပင်မျိုး၏ အသီးကိုစားနိုင်သည်။
အမဲနက်ဆုံးသော အက်ဗနီပင်များကို အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် သီဟိုဠ်ကျွန်းများတွင် တွေ့ရသည်။ ထိုထက်ပို၍ မဲနက်သော အက်ဗနီသားများနှင့် အညိုရောင်အက်ဗနီသားများကို အရှေ့ အိန္ဒိယကျွန်းစုနှင့် အာဖရိကတိုက်များ၌တွေ့ရသည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုနှင့် အရှေ့ဘက်တိုင်းပြည်များတွင် ပေါက်ရောက် ကြသော တည်ပင်များမှာ အက်ဗနီပင်မျိုးဖြစ်သော်လည်း ယင်း တို့၌ အနှစ်သားများနည်းသဖြင့် တန်ဖိုးမရှိလှချေ။ အမေရိကန် တည်ပင်များကို လွန်းနှင့် ဂေါက်သီးရိုက်တုတ်များ၏ထိပ်တွင် သုံးကြ၏။
အက်ဗနီသားများကို စန္ဒယားလက်နှိပ်ခလုတ်များ၊ ပြွေ များ၊ ဓားရိုး၊ ဝက်မှင်ဘီးနှင့် အလှအပပစ္စည်းကလေးများ ပြု လုပ်ရာ၌ အသုံးပြုကြလေသည်။
ရှမ်းနှစ်သစ်ကူးပွဲတော်
နတ်တော်လဆန်း ၁ ရက်နေ့သည် ရှမ်းတိုင်းရင်းသားတို့၏ နှစ်ဟောင်း ကုန်ဆုံး၍ နှစ်သစ်သို့ ရောက်ရှိသည့် နေ့ဖြစ်သည်။ ရှမ်းနှစ်သစ်ကူးကို ပီမောင်တိုင်း ဟု ခေါ်သည်။ ရှေးက ဤနှစ်သစ်ကူး အခါသမယ ကျရောက်တိုင်း ပွဲလမ်း သဘင်များ စည်ကား သိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပခြင်း၊ သူရဲကောင်းများအား ဘွဲ့များ ချီးမြှင့်ခြင်း၊ စာပေ ဂီတ အနုပညာရှင်များအား ဆုပေးခြင်း၊ သက်ကြီး ရွယ်အိုများအား ဂါရဝပြုခြင်း အစဉ်အလာများ ရှိခဲ့သည်။
ရှေးရိုးရာ ထုံးတမ်းအရ နှစ်သစ်ကို ကြိုဆိုရာတွင် အချက် ၄ ချက် ပါဝင်သည်။
ထို့အတူ နှစ်သစ်ကူး မီးဆုခံထွက်ခြင်းသည်လည်း အိမ်ရှင်ကို ဂါရဝပြုခြင်း၊ နှစ်သစ်တွင် ဆုမွန်ကောင်းများ လာရောက် တောင်းပေးခြင်း၊ ဆွေမျိုး သားချင်း သဘောဆောင်ခြင်း ဟူသော အနက်ကို ဆောင်သည့် ရှေးရိုးရာ အစဉ်အလာကို ထိန်းသိမ်းခြင်း ဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း
လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂ဝဝဝ ကျော်ကတည်းက ရှမ်းလူမျိုးတို့သည် ဂန္ဓလရာဇ်တိုင်းဟု ခေါ်သော ယခု တရုတ်ပြည် ယူနန်နယ်၏ အနောက်ဖက်နှင့် မြောက်ဖက် ရွှေလီမြစ်ဝှမ်းဒေသတွင် အင်အား စုစည်းကာ ကိုယ်ပိုင် စာပေ၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဓလေ့ထုံးစံဖြင့် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် အင်အား တောင့်တင်း ခိုင်မာသော နန်ချို လက်နက် နိုင်ငံတော် (Nan Chao AD 649-1253) ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။
သာသနာ သက္ကရာဇ် ၄၅ဝ (BC 94) တွင် စဝ်ဦးတည်ဖ ဘုရင်မင်းမြတ်သည် ဗုဒ္ဓသာသနာတော်ကို ယုံကြည် ကိုးကွယ်လိုသည် ဖြစ်၌ သားတော် စဝ်ခွန်စိုင်းအား သီဟိုဠ် (ယခု သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ) သို့ စေလွတ်ပြီး ပိဋကတ် သုံးပုံကို ပင့်ဆောင် စေခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓ သာသနာတော်ကြီး နန်ချိုပြည်သို့ စတင် ရောက်ရှိလာသည့် ထိုနှစ် ထိုလ (နတ်တော်လ) မှ စ၍ ရှမ်းသက္ကရာဇ်ကို ရေတွက် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ရှေးအခါက ရှမ်းနက္ခတ္တ ပညာရှင်များသည် နှစ်သစ်ကူးနေ့ကို သတ်မှတ်ရာတွင် နေ-လ-ကြယ်-နက္ခတ်တို့ကို ကြည့်ပြီး အချိန်နာရီ အတိအကျဖြင့် သတ်မှတ်ကြသော်လည်း ယခုအခါတွင် နတ်တော်လဆန်း ၁ ရက်နေ့ကို နှစ်သစ်ကူးနေ့ အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။
မြေနီကျင်းရွာ၊ ပင်းတယမြို့နယ်
မြေနီကျင်းရွာ (Myaynikyin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်းတယမြို့နယ်၊ ကျုံးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၈၄၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျုံးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၈၇ ဦး၊ မ ၁၉၈၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၈၇၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်းတယမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဟွေလုံတောင်ချေရွာ၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်
ဟွေလုံတောင်ချေရွာ(Hwaylongtaungchay)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မိုးညှင်းခရိုင်၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်၊ ညောင်ပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၆၈၆၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်ပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၅၁၈ ဦး၊ မ ၂၃၄၃ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၄၈၆၁ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးညှင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆူးဂဏန်းရွာ၊ ဆူးဂဏန်း
ဆူးဂဏန်းရွာ၊ ဆူးဂဏန်း
ကုန်းဘောင်ခေတ်
ကုန်းဘောင်ခေတ်သည် မြန်မာတို့၏ နောက်ဆုံးကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးကို ရခဲ့သည့်ခေတ်နှင့် ခေတ်သစ်တစ်ခုဆီသို့ ကူးပြောင်းရန် အကောင်းဆုံး အခွင့်အရေးရခဲ့သည့်ခေတ်လည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ အောက်ပြည်အရပ်တွင် မွန်တို့ကို အောင်နိုင်ပြီး ပင်လယ်ထွက်ပေါက်ရရှိခဲ့ခြင်း၊ ရခိုင်ကိုသိမ်းပိုက်ပြီး အနောက်ဘက် မဏိပူရ အထိ အာဏာကြီးခြင်း (ထို့ကြောင့် အိန္ဒိယနှင့် ပိုမိုတိုးတက်သည့် သံတမန်ဆက်ဆံရေး ရနိုင်ရန် အခွင့်အရေးရှိခဲ့သည်။) တို့ကို ကောင်းစွာအသုံးမချနိုင်ခဲ့ဘဲ နန်းတွင်း အရှုပ်တော်ပုံများ၊ အာဏာလုပွဲများ၊ အာဏာသိမ်းပွဲများ အစရှိသည့် ပြဿနာများဖြင့်သာ လုံးပန်းအချိန်ကုန်ခဲ့ရသည့်အတွက် ထူးချွန်သည့် ပညာရှင်များ၊ မင်းညီမင်းသားများ(ကနောင်မင်းသား အပါအဝင်) ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။ နောက်ဆုံးမင်းဖြစ်သည့် သီပေါမင်း လက်ထက်အရောက်တွင် အင်္ဂလိပ်တို့ ကိုလိုနီအတွင်း သိမ်းပိုက်သွတ်သွင်းခံခဲ့ရတော့သည်။
ဘကြီးတော်ဘုရား (၁၈၁၉-၁၈၃၇) လက်ထက်တွင် ပထမ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာစစ် (၁၈၂၄-၁၈၂၆) ဖြစ်ပွားပြီး အာသံ၊ မဏိပူရ၊ ရခိုင်နှင့် တနင်္သာရီ တို့ကို အင်္ဂလိပ် အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီလက်သို့ ပေးအပ်ခဲ့ရသည်။ ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲ တွင် စစ်သူကြီး မဟာဗန္ဓုလမှာ ထင်ရှားခဲ့သည်။ ပုဂံမင်းလက်ထက်တွင် ဒုတိယ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာစစ် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ဧရာဝတီ၊ ရန်ကုန် နှင့် ပဲခူးတို့ကို အင်္ဂလိပ်တို့ လက်သို့ ပေးအပ်ခဲ့ရပြီး အောက် မြန်မာနိုင်ငံ တစ်ခုလုံး ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။ ဒုတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲသည် (၃)လသာ ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ သီပေါမင်း (၁၈၇၈-၁၈၈၅) လက်ထက်တွင် တတိယ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာစစ် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး မြန်မာတို့၏ အချုပ်အခြာ အာဏာ ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။ သီပေါမင်းနှင့် မိသားစုများအား အင်္ဂလိပ်တို့က အိန္ဒိယသို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။ ၁၈၈၆ ဇန်နဝါရီ (၁) ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံအား အိန္ဒိယ၏ပြည်နယ်တစ်ခုအနေဖြင့် ဗြိတိသျှအင်ပါယာအတွင်းသို့ သွတ်သွင်းလိုက်ကြောင်း အင်္ဂလိပ်တို့က ကြေညာခဲ့သည်။ တတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲ ပြီးနောက် မြန်မာ့ နန်းစဉ် ရတနာနှင့် အဖိုးတန်ပစ္စည်း အများအပြား အင်္ဂလိပ်တို့ သိမ်းပိုက်ယူငင် ခဲ့ကြရာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားလှသည့် ပတ္တမြား ငမောက်‎လည်းပါဝင်ခဲ့ပြီး ယခုတိုင် မည်သည့်နေရာတွင် ရောက်ရှိနေမှန်း မသိရပေ။
မင်းဆက်များ
ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် အုပ်ချုပ် မင်းပြုခဲ့သော မင်းဆက် (၁၁) ဆက်ရှိသည်။ ယင်းတို့မှာ −
အတိုကောက်အားဖြင့် "လောင်း၊ နောင်၊ ဆင်၊ စဉ့်၊ မောင်၊ ဘိုး၊ ဘ၊ သာ၊ ပု၊ မင်း၊ သီ" ဟူ၍ မှတ်သားကြသည်။ ကဗျာအားဖြင့် "လောင်း၊ နောင်၊ ဆင်၊ စ၊ မင်းမောင်လှ၊ ဘိုး၊ ဘ၊ သာယာဝတီ၊ ပုဂံ၊ မင်းတုန်း၊ သီပေါဆုံး ပေါင်းရုံးဆယ့်တစ်လီ" ဟူ၍ဖြစ်သည်။
ကုန်းဘောင်မင်းဆက် တေးထပ်
ဦးအောင်ဇေယျ၁ အမှူးမြောက်
ထူးတစ်ယောက် တင်မှု
(ဦးလောက်)၂ ပ ဘုရင်တစ်ဆူ
ဆင်ဖြူရှင်၃ စခန်း
ဖောင်းကားညီ၅ လုတဲ့ ရွှေနန်း
ဦးဝိုင်း၆ ပ၊ ပထမခေါင်ပျော်
မြနောင်တော်၇ ရေဖျန်း
အမရဆောင်ပေါ် ဗွေကြငှန်းမှာ လ
ရွှေစာတမ်း ဖွဲ့ပြန်
ကုန်းဘောင်ပျော်၈ နေလိုဝင်း
ချမ်းအေးဖို့ ပန်းမွှေးပန်
မန္တလေးစံ တောင်လက်ရုံးရယ်နှင့်
မင်းတုန်းမင်း၁၀
သီပေါအရှင်၁၁
ထီးနှင့်ပလ္လင်
မုဆိုးဘုရင် စခန်းမို့လေး။
အုပ်ချုပ်ရေးဌာနများ
နိုင်ငံ၏ပိုင်နက် ကျယ်ဝန်းလာနှင့်အတူ အုပ်ချုပ်မှုချောမွေ့စေရန် ဌာနများ ဖွဲ့စည်းထားရှိရာ လွှတ်ရုံးငါးရပ်ဟူ၍ ထင်ရှားသည်။ ၎င်းတို့မှာ − သီပေါမင်း နန်းကျသည်အထိ ဤလွှတ်ရုံးငါးရပ်ဖြင့် နိုင်ငံကို စီမံအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
လွှတ်တော်
ဥပုသ်နေ့မှအပ ကျန်နေ့များတွင် တနေ့နှစ်ကြိမ် လွှတ်တော်ဝင်ရသည်။ တက်ရောက်ရသည့် အရာရှိကြီးများမှာ −
ဗြဲတိုက်
လွှတ်တော်မှ ပြန်ကြားသည့်စာတို့ကို သက်ဆိုင်ရာသို့ ဆက်သွင်းရန် တာဝန်ရှိသည်။ လွှတ်တော်နှင့် ရုံးတက်ချိန် အတူပင် ဖြစ်သည်။ ဗြဲတိုက်ဝင်ရသည့် အရာရှိများမှာ −
ရှေ့ရုံး
မြို့ဝန်က ရုံးထိုင်ကာ ရာဇဝတ်မှုများကို စစ်ဆေးသည်။ ရုံးထိုင်သည့် အရာရှိများမှာ −
ဒီဆူဇာ
ဒီဆူဇာ ဆိုသည်မှာ ပြည်သူပိုင် မသိမ်းမီ တစ်ချိန်က မြန်မာနိုင်ငံတွင် နာမည်ကြီးခဲ့သော ဆေးဆိုင် တစ်ဆိုင်ဖြစ်သည်။ ထိုခေတ်က ဒီဆူဇာဆေးကြော်ငြာ မပါသော စာနယ်ဇင်းဟူ၍ လုံးဝမရှိခဲ့ပေ။
ကုန်းဘောင်ခေတ်
နောက်ရုံး
မောင်းမမိဿံများနှင့်ပတ်သက်သည့် ကိစ္စရပ်များကို စီမံအုပ်ချုပ်သည့်ရုံး ဖြစ်သည်။ ပါဝင်ရသည့် အရာရှိများမှာ −
တရားရုံး
တရားမမှုများကို မျက်နှာစုံညီ ခေါ်ယူဖြေရှင်းသည့်ရုံး ဖြစ်သည်။ ပါဝင်ရသည့် အရာရှိတို့မှာ −
နိုင်ငံခြား ကူးသန်း ရောင်းဝယ်ရေး
ကုန်းဘောင်ခေတ် နိုင်ငံခြား ကူးသန်း ရောင်းဝယ်ရေး ခရီး မည်မျှ ပေါက်ရောက် ခဲ့သည်ကို ဆန်းစစ်လျှင် ထိုခေတ် ရောင်းဝယ်ရေး အခြေအနေကို နားလည်နိုင်စရာ အကြောင်း ရှိလေသည်။ ၁၇၈၃ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်သို့ ရောက်လာသော အင်္ဂလိပ် လူမျိုး တဦးက ကုန်းဘောင်ခေတ် ကူးသန်း ရောင်းဝယ်ရေးသည် ကျယ်ပြန့် ရှုပ်ထွေးခြင်း မရှိဟု မှတ်ချက် ချခဲ့သည်။ ဤဒေသတွင် အရင်းငွေ အနည်းငယ်မျှဖြင့်ပင် အရောင်းအဝယ် ပြုပါက အမြတ်အစွန်း များများရရန် လွယ်ကူသည်ဟု သူ ဧကန် သိနေဟန် တူသောကြောင့် ဖြစ်လေသည်။
ထိုခေတ်က ပြောကြ ဆိုကြသည်မှာ မည်သူမဆို အိန္ဒိယရှိ ကိုရိုမန်ဒယ် ကမ်းခြေ၌ ရွက်သင်္ဘောငယ် တစင်းကို ဝယ်ယူနိုင်သည့် အခြေရှိလျှင် ထိုသင်္ဘော၌ ဆေးရွက် အနည်းငယ်၊ ချည်ထည်နှင့် အိမ်သုံး သံထည် အချို့ကို နဂဘာရီကျွန်းသို့ တင်ဆောင် သွားနိုင်သည်။ ထို့နောက် ထိုကုန်များကို နဂဘာရီ အုန်းသီးများနှင့် လဲလှယ်၍ သင်္ဘော အပြည့်တင်ကာ ပဲခူးသို့ ယူလာနိုင်သည်။ ထိုနောက် ပဲခူးဒေသ (ရန်ကုန်ကို ဆိုလိုသည်) တွင် ကျွန်းသစ်များနှင့် တဖန် လဲလှယ်၍ ထို ကျွန်းသစ်တို့ကို ကိုရိုမန်ဒယ် ကမ်းခြေ၌ ဖြစ်စေ၊ ဘင်္ဂလား၌ ဖြစ်စေ ရောင်းချပါက၊ အမြတ်အစွန်း ကြီးစွာ ရနိုင်သည်ဟု အပြောအဆို ရှိခဲ့လေသည်။ ကျွန်းသစ်သည် စင်စစ်အားဖြင့် နိုင်ငံခြားသား ကုန်သည်များ လွန်စွာ တပ်မက် လိုလားကြသော ကုန်ပစ္စည်းပင် ဖြစ်လေသည်။ အများအားဖြင့် ကျွန်းသစ်ကို နိုင်ငံခြားသို့ ရောင်းချရာ၌ သင်္ဘော ဆောက်လုပ်ရန် အတွက် ရည်ရွယ်သည် ဖြစ်ရာ ကျွန်းသစ်များကို တဆင့် တင်ပို့ နေခြင်းဖြင့် စရိတ်စက ကုန်ကျခြင်းကို သက်သာရာ ရစေရန် ကျွန်းသစ်ထွက်သည့် နေရာ ဌာန၌ပင် သင်္ဘောများ ဆောက်လုပ်ရန် ကြိုးစားကြမည်မှာ မလွဲပေ။ ကျွန်းသစ်ကို လိုရာသို့ တင်ပို့၍ သင်္ဘော ဆောက်လုပ်သည့် စရိတ်နှင့် မြန်မာ့ ပင်လယ် ကမ်းခြေ၌ပင် သင်္ဘော ဆောက်လုပ်သည့် စရိတ်ကို ယှဉ်ကြည့်လျှင် မြန်မာ့ ကမ်းခြေ၌ ဆောက်လုပ်၍ ကုန်ကျသည့် စရိတ်က လွန်စွာ သက်သာနေသည့် အတွက် မြန်မာနိုင်ငံသို့ နိုင်ငံခြားသားများကို ဆွဲဆောင် နေသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။
ရန်ကုန် ဆိပ်ကမ်းတွင် သင်္ဘော တစင်း ဆောက်လုပ်၍ အစုံအလင် တပ်ဆင်ပြီးနောက် ရေချရန် အသင့်ရှိသော အခါ သင်္ဘော တစင်း၏ ကုန်ကျစရိတ်သည် တတန်လျှင် စတာလင်ပေါင် ၁၂ မှ ၁၃ အထိသာ ဖြစ်လေသည်။ ကလကတ္တားတွင် ဆောက်လုပ်လျှင် သင်္ဘောတစင်း၏ ကုန်ကျငွေသည် တတန်လျှင် ပေါင် ၁၆ မှ ၁၇ ဖြစ်၍၊ ဘုံဘေတွင် ပေါင် ၁၉ မှ ၂ဝ အထိ ကုန်ကျသည်။ မြန်မာ ဆိပ်ကမ်းတွင် သင်္ဘော ဆောက်လုပ်ရာ၌ အခက်အခဲများ ရှိသည်။ ထို အခက်အခဲများမှာ ပထမတွင် ရန်ကုန်၌ ကျွမ်းကျင်စွာ ကြီးကြပ်မည့်သူ လိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ဒုတိယတွင် မြန်မာ့ ကမ်းခြေသို့ ရောက်လာသော ကုန်သည်
များနှင့် သင်္ဘောများကို လွတ်လပ်စွာ ဆိုက်ကပ်ခွင့် ပေးသည်ဟု မြန်မာဘုရင်က အမိန့် ထုတ်ပြန် ထားသည်ဟု ဆိုသော်လည်း၊ ရန်ကုန်ရှိ မြန်မာ မင်းမှုထမ်းတို့က ကောက်ခံ စည်းကြပ်သော အခွန်ငွေသည် များပြားခြင်း ဖြစ်လေသည်။
ဒီဆူဇာ
အီးအမ် ဒီဆူဇာ
၎င်းဗီရိုများနှင့် စက်ဝိုင်းခြမ်းကောင်တာ စားပွဲအရှည်ကြားတွင် အရောင်းစာရေးမများက ကြည်လင်ရွှပြသော မျက်လုံးကလေးများနှင့် သင့်အားဖိတ်ခေါ်နေပါသည်။ သင်က ကောင်မလေးတစ်ယောက်စီသွားပြီး ကိုယ်လိုချင်သော ဆေးကို ပြောလိုက်ပါ။ ထိုစာရေးမလေးသည် လက်ရေးလှလှလေးနှင့် ဘောက်ချာရေးပေး ပါလိမ့်မည်။ သည်ဘောက်ချာရတော့ သင်ဝင်ခဲ့သော အပေါက်ဝနားတွင်ရှိသည့် ငွေသွင်းကောင်တာကို သွားပါ။ သင်ငွေသွင်းနေတုန်းမှာပဲ သင်ဝယ်သည့် ပစ္စည်းများ ရောက်လာသည်။ ငွေကိုင်စာရေးမလေးက သင့်ငွေဖြတ်ပိုင်းနှင့် အတူ သင့်အားပေးပါလိမ့်မည်။ ကဲ ဘယ်လောက်မြန်ဆန်လိုက်ပါသနည်း။ ဈေးလည်းမှန်၏။ ပစ္စည်းလည်းမှန်၏။ ဝယ်သူလည်း စိတ်ချမ်းသာရ၏။
ကြော်ငြာပုံ
ထို့ကြောင့်ဆေးဝယ်ရင် ဒီဆူဇာမှာ စိတ်ချရတယ် ဆိုသည့်စကားအတိုင်း ကြော်ငြာလေသည်။ ပိုင်ရှင် ဦးခင်ဇော်ကိုယ်တိုင် စာသားများကို လက်ရေးနှင့်ရေး၍ စာနယ်ဇင်းများ၌ ထည့်၏။ ကြော်ငြာသည် ရှင်း၍ ထင်ရှား၏။ မည်သည့် အပြင်အဆင်မှ မပါပေ။ ထူးခြားသော ကြော်ငြာတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့၏။ အစိုးရက ဤကြော်ငြာမပါလျှင် မထုတ်ရအမိန့်ပေးထား သကဲ့သို့ တည်း။
ဦးခင်ဇော်
ဦးခင်ဇော်သည် မြန်မာပြည်တွင် ရုပ်ရှင်ပေါ်စကတည်းက ခင်အောင်အမည်ဖြင့် ရုပ်ရှင်မင်းသား လုပ်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ၁၉၃၄-ခုနှစ်၊ ပဲရော့ရုပ်ရှင်မှ ခင်အောင်၊ ခင်ခင်နု၊ ဆားဘထွန်းတို့ပါဝင်ခဲ့သော အပျိုကြီး ဇာတ်ကားမှာ လူကြိုက်များခဲ့သည်။ နောက် ဇာတ်ကား သုံးလေးကား ရိုက်ခဲ့သည်။
ကုန်းဘောင်ခေတ်
နိုင်ငံခြား ကူးသန်း ရောင်းဝယ်ရေး
တစ်ဦး၏ ထုံးတမ်းစဉ်လာများကို တစ်ဦးက နားလည်မှု နည်းပါးသောကြောင့် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော အထင်လွဲမှုများမှ အပ၊ နိုင်ငံခြား ကုန်သည်များ အဖို့ ကျေနပ်လောက်ဖွယ် ရှိလေသည်။ မကြာခဏ အခက်အခဲ ပေါ်ပေါက်တတ်ခြင်းမှာ အတွေ့အကြုံ နဲသော မာလိန်မှူးနှင့် ကုန်သည်တို့သည် သင်္ဘောဆိပ် လူလိမ် လူကောက်တို့နှင့် ဆက်သွယ်၍ မိမိတို့ ကုန်ကို ရောင်းချရာ၌ ဖြစ်လေသည်။ မျက်မှောက်ခေတ် မြန်မာနိုင်ငံတွင် လုံးဝ အားကိုး အားထား ပြုနေရသော ဆန်သည် ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် လွန်စွာ ဈေးပေါသည့် ကုန်ဖြစ်လေသည်။ ယခုခေတ်တွင် ဆန်ဈေးသည် တတန်လျှင် ကျပ် ၆ဝဝ ရှိ၍ ထိုခေတ် အခါကသော် တတန်လျှင် ၁၄ ကျပ်သာ ရှိလေသည်။ သို့ရာတွင် ထိုခေတ်ကသော် ဆန်ကို ပြည်တွင်းသုံး အဖြစ်ဖြင့်သာ အဓိက စိုက်ပျိုးစေ၍ နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့ရန် တားမြစ် ထားလေသည်။ ကျွန်းသစ် အပြင် ရန်ကုန်မှ တင်ပို့သော ကုန်းဘောင်ခေတ်ထွက် ကုန်များသည် ရေနံချောင်းမှ ထွက်သော ရေနံချေး ဖြစ်၍ တတန်လျှင် ၃ဝ ကျပ်ခန့် ပေးရသည်။ ရှားစေးကို တနှစ်လျှင် ပိဿာ ၄ဝဝ,ဝဝဝ မက တင်ပို့ ရလေသည်။ ထိုနောက် ဖာလာစေ့ကိုလည်း တင်ပို့ ရောင်းချ၍ တခါတရံ ဆင်စွယ်နှင့် ငွေသားများကို ခိုးထုတ်လေ့ ရှိသည်။ ငမန်းတောင်၊ ငှက်သို့က်၊ ချိပ်၊ ထန်းလျက်၊ ခဲ၊ သံဖြူ၊ ပယင်း၊ မဲနယ်၊ ပုရပိုက်၊ စက္ကူနက်နှင့် ထီးများကိုလည်း ရောင်းချလေသည်။
ဒီဆူဇာ
ဦးခင်ဇော်
ဦးခင်ဇော်၏ နေအိမ်သည် ပြည်လမ်း၊ ခြောက်မိုင်ခွဲ အေဒီလမ်းအဆုံး၊ အင်းယားကန်ထဲ ချွန်ထွက်နေသော ကျွန်းဆွယ်လေးပေါ်၌ ဆောက်ထားသော တိုက်အိမ်ကြီး ဖြစ်သည်။ မူလ ပေါ်တူဂီ ဒီဆူဇာ သူဌေးကြီး၏ အိမ်ဖြစ်သည်။ ထိုသူဌေးကြီး မြန်မာပြည်မှ အပြီးအပိုင်ပြန်သွားသော အခါ သူ့လုပ်ငန်း၊ သူ့ပစ္စည်းများနှင့် သူ၏ ပေါ်တူဂီကောင်စီလာ ရာထူးကိုပါ ဦးခင်ဇော်အား ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဦးခင်ဇော်သည် ဒီဆူဇာသူဌေး အရာသာမက ပေါ်တူဂီကောင်စစ်ဝန် လည်းဖြစ်နေသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်မြို့
ကုန်းဘောင်ခေတ်
ပြင်သစ် မြန်မာ ဆက်ဆံရေး
သီပေါမင်းက မစ်ရှင် အဖွဲ့ စေလွှတ်သော ကာလသည် အမေရိကန်နှင့် ဥရောပ နိုင်ငံကြီးများမှ တပါး ကျန်ရှိသော နိုင်ငံ မှန်သမျှကို ဥရောပ တိုက်သားတို့၏ နယ်ချဲ့ စားကျက် ဒေသ ဟူ၍ ယုံကြည် ယူဆနေသော ဥရောပသားတို့၏ နယ်ချဲ့ ဝါဒ ထွန်းကားနေသော ကာလနှင့် တိုက်ဆိုင် နေလေသည်။ အထူးသဖြင့် ပြင်သစ်တို့သည် နိုင်ငံ ချဲ့ထွင်ရန် လွန်စွာ စိတ်ထက်သန်လျက် ရှိကြသည်။ အဘယ်ကြောင့် ဆိုသော် ဥရောပတွင် တတိယမြောက် နပိုလီယံ၏ ဆောင်ရွက်ချက်များသည် အောင်မြင်မှု မရှိခဲ့သည့် အတွက် အာရှဘက်သို့ လှည့်၍ အာရှ နိုင်ငံများကို သိမ်းပိုက် နယ်ချဲ့ခြင်းဖြင့် ပြင်သစ်တို့၏ အသရေကို ပြန်လည် ဆယ်တင် နိုင်လိမ့်မည်ဟု ယူဆကောင်း ယူဆသောကြောင့် ဖြစ်ပေလိမ့်မည်။ ထိုအခါကသော် ပြင်သစ် နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး ဂျူလဖေရီ၏ နယ်ချဲ့ လမ်းစဉ် အရ ပြင်သစ်တို့သည် အင်ဒိုချိုင်းနား အရေးတွင် စွက်ဖက်ခဲ့ပြီး ဖြစ်လေရာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် စွက်ဖက်နိုင်ခွင့် ရလာလျှင် လက်လွှတ်ခံမည် မဟုတ်သည်မှာ သဘာဝ ကျလှသည်။
ဆင်ခေါင်းရွာ၊ ဆင်ခေါင်း (ရှားခဲ)
ဆင်ခေါင်းရွာ၊ ဆင်ခေါင်း (ရှားခဲ)
ကုန်းဘောင်ခေတ်
ပြင်သစ် မြန်မာ ဆက်ဆံရေး
ပြင်သစ်နှင့် မြန်မာ ဆက်ဆံမှု လွန်စွာ ရင်းနှီးလာလျှင် အရေးအခင်းများ ပိုမို ရှုပ်ထွေး လာမည်ကို ဗြိတိသျှတို့က ကောင်းစွာ သိမြင်ပြီး ဖြစ်လေသည်။ ထို့ကြောင့် မူလ ကတည်းက အထက်အောက် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ပတ်သက်၍ ဗြိတိသျှတို့တွင် အထူး အခွင့်အရေးများ ရှိကြောင်းကို ဥရောပ နိုင်ငံကြီးများအား သတိ ပေးထားခဲ့သည်။ သဘောမှာ ဗြိတိသျှတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံကို လက်ဝါးကြီး အုပ်ရန် ဆုံးဖြတ်ပြီး ဖြစ်လေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည်လည်း ဗြိတိသျှ အင်ပါယာတွင်းသို့ ကျရောက်ရန် နီးကပ်လျက် ရှိနေပေပြီ။ ပြင်သစ်တို့သည် ဗြိတိသျှတို့ကို အတိအလင်း ဆန့်ကျင်ခြင်း မပြုနိုင်ချေ။ ဖေရီသည် မြန်မာ မစ်ရှင် အဖွဲ့၏ လိုလားချက်နှင့် မည်ရွေ့ မည်မျှအထိ ပြင်သစ်က ဝင်ရောက် စွက်ဖက်နိုင်သည် ဟူသော အချက်တို့ကို လျှို့ဝှက် ထားလေသည်။ ဗြိတိသျှတို့က အဖန်တလဲလဲ အတင်းအကြပ် မေးမြန်းသည့် အခါကျမှ ဖေရီသည် မြန်မာတို့က ပြင်သစ်နှင့် စာချုပ် ချုပ်ဆိုရန် လိုလားကြောင်းကို ဖွင့်ဟ ဝန်ခံခြင်း ပြုလေသည်။ ၁၈၈၅ ခုနှစ်ဦး၌ ဖေရီသည် ဗြိတိသျှ သံအမတ်အား ပြင်သစ် မြန်မာ စာချုပ် အကယ်ပင် ချုပ်ဆိုပြီးခဲ့ကြောင်း၊ စာချုပ်သည် ကူးသန်း ရောင်းဝယ်ရေး စာချုပ် သက်သက်မျှသာ ဖြစ်၍ နိုင်ငံရေး၊ စစ်ရေး၊ လုံးဝ မပါကြောင်း ပြောဆိုသည်။ သို့ရာတွင် ထိုစာချုပ်နှင့် အတူ မြန်မာတို့ထံသို့ လျှို့ဝှက် သဝဏ်လွှာ တစောင် ပါးလိုက်သည်။ ထိုစာ၌ အကယ်၍ အင်ဒိုချိုင်းနားရှိ ပြင်သစ် စစ်အရာရှိများကို ဖြစ်နိုင်မည်ဟု ယူဆလျှင် မြန်မာတို့ထံသို့ တုံကင်းနယ် မှတဆင့် လက်နက် ခဲယမ်း မီးကျောက်များ သွင်း၍ ပေးမည်ဖြစ်ကြောင်း ပါလေသည်။