cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဒြပ်ပေါင်း
ဒြပ်ပေါင်းသည် ဒြပ်စင်နှစ်မျိုး သို့ နှစ်မျိုးအထက် ပါဝင်ပေါင်းစည်းထားသည့် ဓာတုပစ္စည်းတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ရိုးစင်းသည့် ဒြပ်ပစ္စည်းများအဖြစ် ထပ်မံခွဲခြား၍မရပေ။ ဒြပ်ပေါင်းများသည် သီးခြားသတ္တိနှင့် ဖွဲ့စည်းပုံရှိကြသည်။ ဒြပ်ပေါင်းများတွင် အက်တမ်များ တိကျသည့် အချိုးအဆအလိုက်ပါဝင်ပြီး အချင်းချင်း ဓာတုစည်း (chemical bond) ဖြင့် ဆွဲငင်ထားပြီး စနစ်တကျ စီစဉ်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဒြပ်ပေါင်းများသည် ဖက်စပ်စည်း (covalent bond)ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဒြပ်ပေါင်းမော်လီကျူး၊ အိုင်ယွန်းနစ်စည်း (ionic bond)ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဆား၊ သတ္တုစည်း (metallic bond)ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် သတ္တုဒြပ်ပေါင်း သို့ ကိုဩဒနိတ် ဖက်စပ်စည်း (coordinate covalent bond) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကွန်ပလက်စ် (complex) များဖြစ်နိုင်သည်။ ဒြပ်စင် သို့ မဟုတ် အက်တမ်တစ်မျိုးတည်းသာပါဝင်သည့် ဒြပ်စင်မော်လီကျူးများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဒြပ်ပစ္စည်းများအား ဒြပ်ပေါင်းဟု မသတ်မှတ်နိုင်ပါ။
အကျယ်ဖွင့်ဆိုချက်
အထက်ဖော်ပြပါ ဖွင့်ဆိုချက်တွင် ချွင်းချက်အချို့ရှိသည်။ ပုံဆောင်ခဲ ဒြပ်ပေါင်းတချို့သည် non-stoichiometric ဒြပ်ပေါင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ပုံဆောင်ခဲအတွင်း ပိတ်မိနေသည့် အက်တမ်အချိုးအဆကိုလိုက်၍ ကွဲပြားမှုရှိသည်။ အချို့ဒြပ်ပေါင်းများတွင် ဓာတုသင်္ကေတအားဖြင့် ထပ်တူဖြစ်သော်လည်း အလေးချိန်မတူသည့် အိုင်ဆိုတုပ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသောကြောင့် အလေးချိန် မသိမသာ ကွဲပြားမှုရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ဒြပ်ပေါင်းများသည် လုံးဝတသားတည်းမဖြစ်နိုင်သော်လည်း စမ်းသပ်မှုများတွင် ပိုမိုရိုးစင်းစေရန် မော်လီကျူးတိုင်း တထပ်တည်း ဖြစ်သည်ဟု ယူဆလေ့ရှိသည်။
ဒြပ်ပေါင်းနှင့် ဒြပ်နှော
ဒြပ်ပေါင်းများတွင် ပါဝင်ဖွဲ့စည်းသည့် ဒြပ်စင်များအလိုက် ရုပ်သတ္တိ၊ ဓာတ်သတ္တိ မတူညီကြပါ။ ဤအချက်သည် ဒြပ်ပေါင်းအား ဒြပ်နှောမှ ခွဲခြားသည့် အခရာကျသည့် သတ်မှတ်ချက်တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ဒြပ်နှောများ၏ သတ္တိများသည် ဖွဲ့စည်းပါဝင်သည့် ဒြပ်ပစ္စည်များ၏ သတ္တိနှင့် ယေဘုယျအားဖြင့် ဆင်တူသည်၊ ဆက်စပ်မှုရှိသည်။ နောက်သတ်မှတ်ချက်တစ်ရပ်မှာ ဒြပ်နှောတွင် ပါဝင်သည့် ပစ္စည်းများအား ရေကဲ့ယူခြင်းစသည့် ရိုးစင်းသည့်နည်းလမ်းများဖြင့် ခွဲယူနိုင်သည်။ ဒြပ်ပေါင်းများမှာမူ ဤသို့ ခွဲယူရန် လွန်စွာခဲယဉ်းသည်။ ဒြပ်ပေါင်းဖြစ်ပေါ်လာချိန်တွင် ဓာတ်ပြုမှုမှ ဓာတ်သတ္တိ ပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
ဒြပ်ပေါင်းဟု ထင်ယောင်ထင်မှားဖြစ်စေသည့် ဒြပ်နှောတစ်မျိုးမှာ သတ္တုစပ်ဖြစ်သည်။ သတ္တုစပ်များအား များသောအားဖြင့် အပူပေးကာ အလျင်အမြန်ရစ်ခွေသည့် နည်းဖြင့် ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။ ဘယ်လိုပင်ဖြစ်စေ ဒြပ်ပေါင်းနှင့် ဒြပ်နှော တိတိကျကျ မခွဲခြားနိုင်သည်လည်း ရှိသည်။ ဥပမာ အမိုနီးယားဖြင့် ဖျော်ထားသော သတ္တုအယ်လ်ကာလီပျော်ရည်။
ဘိုင်အိုမက်ထရစ်
ဘိုင်အိုမက်ထရစ် နည်းပညာ
အစစ်မှန်ဟုတ်မဟုတ် စစ်ဆေးရာတွင် လက်ဗွေများ၊ မျက်လွှာ၊ မျက်နက်ဝန်း၊ ပြောသံဆိုသံ၊ မျက်နှာပုံပန်းသဏ္ဌာန်၊ လက်အရွယ်အစားစသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုးသုံးခဲ့ကြသည်။ ယခုအခါ Biometrics နည်းပညာဖြင့်အစစ်အမှန် စစ်ဆေးမှုကို ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံများရှိ ရုံးများ၊ ကုမ္ပဏီများ၊ ပြည်သူ့လုံခြုံရေးစနစ်များ၊ စားသုံးသူအီလက်ထရွန်းနစ်နှင့် Point of Sale (POS) ကိစ္စရပ်များတွင် အသုံးများလာကြသည်။
ဘိုင်အိုမက်ထရစ် အကျိုးကျေးဇူးများ
ဖူဂျစ်ဆု ကုမ္ပဏီ၏လက်ဖဝါးသွေးပြန်ကြောဖြင့် အတုအစစ်ခွဲခြားမှုနည်းစနစ် PlamVein Authtication System ကြောင့် အကျိုးကျေးဇူးများစွာဖြစ်ပေါ်ခံစားနိုင်ပြီဟု အာမခံပေးလျက်ရှိသည်။
ဥပမာအားဖြင့် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုတွင် လက်ဖဝါးသွေးပြန်ကြောဖြင့် အတုအစစ်ခွဲခြားမှုနည်းစနစ်သုံးပြုလာခြင်းကြောင့် အလုပ်အကိုင်နှင့်အကုန်အကျများစွာသက်သာသွားနိုင်သည်။
ယခင်ကဲ့သို Passward maintenance နှင့် buddy-punching အလုပ်များလုပ်ရန်မလိုအပ်တော့ချေ။
အနုမောဒနာဝတ်
ကျောင်းတိုက်တွင်းမှာဖြစ်စေ၊ မြို့ရွာတွင်းမှာဖြစ်စေ၊ ဆွမ်းကျွေးပြီးသောအခါ စသည်တို့၌ ဒကာ, ဒကာမတို့အား ဝမ်းမြောက် ဝမ်းသာ ရှိအောင် တရားဟောခြင်းကို အနုမောဒနာပြုသည်ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ (အနု= အဖန်ဖန်+မောဒနာ= ဝမ်းမြောက်စေခြင်း) ထို အနုမောဒနာ တရား ဟောမှုနှင့် စပ်၍ ပြုကျင့်အပ်သောကြောင့် အနုမောဒနာဝတ် ဆိုရသည်။
အနု ပုနပ္ပုနံ မေ ဒိယတေ ပမောဒိယတေတိ အနုမောဒနာ၊ ကာ, သာ ဓမ္မကထာ အနုမောဒနာယ ကတ္တဗ္ဗံ ဝတ္တံ အနုမောဒနဝတ္တံ။ (ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ)
အနုမောဒနာ ဝတ်အကျင့်များ
တရားဟောခြင်း အနုမောဒနာပြုမှုသည် အကြီးဆုံးပုဂ္ဂိုလ်၏ တာဝန် ဖြစ်၏။ ထိုကြောင့် အကြီးဆုံးပုဂ္ဂိုလ်သည် စွမ်းနိုင်လျှင် ကိုယ်တိုင် အနုမောဒနပြုရခြင်း၊ မစွမ်းနိုင်လျှင် စွမ်းနိုင်သူ တပါးပါးကို (သာမဏေလေး ဖြစ်စေ) အနုမောဒနာပြုပါဟု တိုက်တွန်းရခြင်း၊ အကြီးဆုံးပုဂ္ဂိုလ်က မတိုက်တွန်းပဲ မည်သူမျှ အနုမောဒနာ မပြုရ၊ အကြီးဆုံး ပုဂ္ဂိုလ် တိုက်တွန်းလျှင် မငြင်းဆန်ပဲ စွမ်းနိုင်သမျှ ဟောရခြင်း၊ အကြီးဆုံးပုဂ္ဂိုလ်သည် ဝတ္တရားနားမလည်၍ မိမိလဲမဟော သူတပါးလဲ မတိုက်တွန်းလျှင် စွမ်းနိုင်သောပုဂ္ဂိုလ်က အကြီးဆုံးထံ ခွင့်ပန်၍ တရားဟောရခြင်း။
စောင့်ဆိုင်းရခြင်း
အကြီးဆုံးမထေရ်တရားဟောနေလျှင် ထိုမထေရ် ကြီးအောက် ဝါစဉ်အတိုင်းလေးပါး, ငါးပါးစောင့်ဆိုင်းထိုင်နေရမည်။ (စတူဟိ-ပဉ္စဟိ-ဟု ပါဠိတော် လာ၍ လေးပါး စောင့်စောင့်, ငါးပါး စောင့်စောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ ငါးပါးထက် အလွန်လဲ စောင့်နိုင်ပါသည်။) အကြီးဆုံး မထေရ်ကြီးအောက် ငယ်သော အနုထေရ်တရားဟောနေလျှင် အကြီးဆုံး မထေရ်ကြီးနှင့် တရားဟော အနုထေရ်အောက် သုံးပါးတို့ စောင့်ဆိုင်းရမည်၊ ငါးပါးမြောက် ရဟန်းက တရားဟောနေလျှင် အကြီးဆုံး မထေရ်မှစ၍ အထက်လေးပါးတို့က စောင့်ဆိုင်းရမည်။ ပဉ္စင်း ငယ်တပါးအား တိုက်တွန်း၍ တရားဟောနေလျှင် အကြီးဆုံးမထေရ် အစဉ်အတိုင်း မထေရ်လေးပါးတို့ စောင့်ဆိုင်းရမည်၊ (အချုပ်မှာ-တရားဟောပုဂ္ဂိုလ်မှတပါး ကျန်ရစ်သောပုဂ္ဂိုလ်ထဲတွင် အကြီးဆုံးမှစ၍ လေးပါး စောင့်ဆိုင်းရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။) တရားဟော ရဟန်းက အရှင်ဘုရားတို့ ကြွတော်မူကြပါ၊ ငံ့လင့်ဖို့ကိစ္စ မရှိပါဟုဆိုလျှင် မငံ့ဆိုင်းပဲ ကြွသွားနိုင်ပါသည်၊ မဟာထေရ်က တရားဟောရဟန်း ငါ့သျှင် ငါတို့သွားကုန်တော့အံ့ဟုဆို၍ တရားဟောရဟန်းက ကြွကြပါဘုရားဟု ခွင့်လွှတ်လျှင် ကြွသွားနိုင်၏၊ (အဋ္ဌကထာ၌ မဟာထေရေန-သာ လာပါသော်လည်း တပါးပုဂ္ဂိုလ်များလည်း ထို့အတူ ခွင့်တောင်း၍ ခွင့်ပေးသဖြင့် သွားလျှင် အပ်ဖို့ရှိပါသည်) ရွာပမှုဖြစ်စေ၊ တကျောင်းကျောင်း မှဖြစ်စေ ငံ့လင့်စောင့်ဆိုင်းနေအံ့ဟု နှလုံးသွင်းလျက် ကြွသွားပြီးလျှင် နှလုံးသွင်းရာဌာန ရောက်သောအခါ မိမိ တပည့်များအား ဓမ္မကထိက ပုဂ္ဂိုလ်ကို သင်တို့ ငံ့လင့်နေကြဟု မှာကြား၍ လိုရာ သွားနိုင်သည်ဟု အဋ္ဌကထာဆိုသည်၊ စောင့်ဆိုင်းသောသူသည် ထသွားရန် ကိစ္စတစုံတခု ရှိက အနီးနေပုဂ္ဂိုလ်အား ပန်ကြား၍ ထသွားနိုင်လေသည်၊ လူဒါယကာတို့သည် မိမိတို့၏ အလိုအားဖြင့် နှစ်သက်ရာတပါးပါးကို တရားဟောရန် အစောက တောင်းဆိုခဲ့ငြားအံ့၊ ထို ပုဂ္ဂိုလ်သည် မပန်ကြားပဲ တရားဟောခြင်းကြောင့် အပြစ်မရောက်နိုင်၊ တရားဟောနေသူအား စောင့်ဆိုင်းရန်လဲ မထေရ်ကြီး၌ ဝန်မရှိ၊ အများစည်းဝေးကုန်စဉ် အနီးနေသူတို့အား ဟောကြားမည့် တရား၌ လူတို့က တရားဟောရန် တောင်းပန်လျှောက်ထားငြားအံ့၊ ထိုဓမ္မကထိက ပုဂ္ဂိုလ်သည် မထေရ်ကြီးကို ပန်ကြားအပ်သေး၏၊ မဟာထေရ်သည်လည်း အနုမောဒနာပြုရန် တိုက်တွန်းအပ်သော ရဟန်းကိုသာလျှင် စောင့်ဆိုင်းအပ်ပေသည်။
ဆက်ရက်ပါးဖြူ
ဆက်ရက်ပါးဖြူ (Spodiopsar cineraceus) သည် စတာလင်ဆက်ရက်ငှက်မျိုးနွယ်ဝင်ဖြစ်ပြီး တရုတ်၊ ဂျပန်၊ ကိုရီးယားနိုင်ငံများတွင် သားပေါက်လေ့ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ကိုရီးယားနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:မန်ချူးရီးယားတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ရောမ ပန်းချီနှင့် ရုပ်လုံးထုအတတ်
ဘီစီနှစ်ရာစုနှစ်အတွင်းက ရောမစစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးတို့သည် ဂရိနိုင်ငံရှိ မြို့ကြီးများကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ပြီးနောက် အပြန် တွင် အောင်မြင်မှုအထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ဂရိလက်ရာရုပ်တုရုပ်လုံး များကို အများအပြား ယူဆောင်ခဲ့ကြလေသည်။
ရောမတို့ထက်စော၍ အီတလီမြောက်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြ သော အီထရပ်စကန်တို့ထံမှ ရရှိသော ရောမအနုပညာသည် ဂရိတို့၏အနုပညာ အဆင့်အတန်းကို မမီချေ။ ထို့ကြောင့် ရောမတို့သည် ဂရိတို့ထံမှ ယူဆောင်ခဲ့သော လက်ရာများကို အတုယူကြရလေသည်။ ထိုသို့ အတုယူကြရာ၌ မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်မူများကို ထည့်သွင်းအသုံးပြုထားကြ၏။ ယခုတိုင် ကျန်ရှိနေသော ရောမအနုပညာလက်ရာများ ဖြစ်သည့် အထိမ်း အမှတ် ကျောက်တိုင်၊ ကျောက်ရုပ်များသည် ရှေးနှစ်ပေါင်း များစွာက ဂရိဆရာတို့၏ နိဿယကင်းကြောင်းကို ဖော်ပြ လျက် ရှိသည်။
ရောမလူမျိုးများအဖို့ အနုပညာကို အဓိကအားဖြင့် အမြင် စူးရှသော စိတ်ကူးကြံဆချက်များ၊ လှုပ်ရှားမှုများကို ဖော်ပြရန် အတွက်မဟုတ်ဘဲ အိမ်တွင်းအိမ်ပြင် တန်ဆာဆင်ရန်အတွက် ၎င်း၊ အခင်းအကျင်းအတွက်၎င်း အသုံးပြုကြလေသည်။ သို့ ဖြစ်ရာ အနုပညာသည် ခေတ်အလျောက် အလှအပအတွက် အသုံးပြုကြသောအရာ ဖြစ်လာပေ၏။ ထိုကြောင့်ပင် အနု ပညာဂုဏ်အင်္ဂါတို့သည် ချွတ်ယွင်းလျက် ရှိလေသည်။ ကြွယ်ဝချမ်းသာသူတို့သည် မိမိတို့၏ တိုက်တာနေအိမ် တို့ကို အကြီးအကျယ်ဆောက်လုပ်၍ အနုပညာ လက်ရာများ ဖြင့် ငွေကြေးအမြောက်အမြား အကုန်ခံကာ တန်ဆာဆင်ကြ သည်။ ထိုသို့ တန်ဆာဆင်ရာတွင် ဂရိအနုပညာသည်၊ သို့ မဟုတ် ဂရိလက်ရာတို့ကို အတုခိုးတတ်သူများအား ခေါ်ယူကာ နံရံကို ဆေးရေးခြယ်၍ ရုပ်လုံး ရုပ်တုတို့ဖြင့် အလှအပ ဆင်ယင်စေကြ၏။ ရောမသူဋ္ဌေးကြီးများက ဤသို့ ငွေကို ရက်ရောစွာ သုံးစွဲနေကြသောအခါ ဂရိနိုင်ငံမှ အနုပညာသည် တို့သည် ရောမနိုင်ငံတွင်းသို့ စီးပွားရှာရန် စုရုံးလာရောက်ကြ လေသည်။ ထိုအခါ အနုပညာလက်ရာသည် မှေးမှိန်၍ မသွား သော်လည်း ကြေးစားတို့၏ လက်ရာများသာ အများအပြား ပေါ်ထွက်ခဲ့လေသည်။ ကြီးကျယ်သော စိတ်ကူးဉာဏ်မှ ထွက် ပေါ်လာသော လက်ရာများကား ခေါင်းပါးခဲ့၏။
ဂရိအနုပညာများနှင့် ယှဉ်လိုက်သောအခါတွင် ရောမ အနုပညာသည် အဆင့်အတန်းနိမ့်ကျသော်လည်း ခြီးမွမ်းထိုက် သော အချက်လည်း ရှိ၏။ ရောမလက်ရာဖြစ်သော ပုံတူရုပ်တု ရုပ်လုံးများသည် ခွန်အားဗလနှင့် ပြည့်စုံ၍ သက်ရှိနှင့် မခြား ချေ။ ရောမတို့သည် ဧကရာဇ်ဘုရင်းများ၏ ကိုယ်တပိုင်းပုံ၊ ရုပ်လုံးပြည့်ပုံများကို အမှတ်တရ ဖြစ်စေခြင်းငှာ ထွင်းထုခဲ့ကြ လေသည်။ ထိုရုပ်လုံးရုပ်တုများသည် နိုင်ငံသမိုင်းဆိုင်ရာတွင် အဖိုးထိုက်တန်သလောက် အနုပညာတွင်လည်း နှောင်းလူတို့ အဖို့ အကျိုးများပေသည်။ ထိုနည်းတူ အောင်မြင်ခြင်း အထိမ်း အမှတ် ခုံးကြီးများ၊ ဧကရာဇ်ထရေဂျန် လက်ထက်က အဖြစ် အပျက်များကို မှတ်တမ်းတင်သည့် မော်ကွန်းကျောက်တိုင်များ သည် ခြီးမွမ်းထိုက်သော ရောမအနု ပညာလက်ရာများ ဖြစ်ပေ သည်။
ရောမတို့သည် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အနုပညာတွင် များသော အားဖြင့် ဂရိတို့ထံမှ နည်းယူကြရသည်သာမက အယူဝါဒရေး ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များနှင့် ဂရိတို့ကိုးကွယ်သည့် နတ်ရုပ် တို့ကိုလည်း အတုယူ၍ ထုလုပ်ပူဇော်ကြသည်။ ထိုကြောင့် ရောမလက်ရာမှန်သမျှတွင် ဂရိလက်ရာ အရိပ်အယောင်များ မကင်းပေ။ ရောမ လက်ရာစစ်စစ်အဖြစ် စံတင်ထားကြသော အန်တီနိုအပ်၏ ရုပ်တုသည်ပင်လျှင် ဂရိတို့၏ လက်ရာအငွေ့ အသက်ပါကြောင်း သိသာပေသည်။
ရုပ်တုရုပ်လုံး အတတ်တွင် ရောမတို့သည် ဂရိမူကို အတု ယူသည့်နည်းတူ ပန်းချီပညာ၌လည်း ဂရိတို့ထံမှ နည်းယူကြ ၏။ သို့ရာတွင် ပန်းချီဆိုင်ရာ အနုပညာရပ်တွင် ရောမတို့သည် ကိုယ်ပိုင်မူကို အများဆုံး ထည့်သွင်းနိုင်ခဲ့ကြလေသည်။ နှောင်း ခေတ်လူတို့သည် ရှေးရောမပန်းချီကားများကို ကြည့်၍ နည်းယူ ကြ၏။ ရှေးအကျဆုံး ရောမပန်းချီကားများကို ယခု မတွေ့မြင် နိုင်သော်လည်း မြေ၌ မြုပ်သွားသော ပွန်ပီယိုင်မြို့နှင့် ဟာကျူ လေနီယံမြို့ကြီးများကို ပြန်လည်တူးဖော်သောအခါ ရောမပန်းချီ လက်ရာကို အကဲခတ်နိုင်ကြပေသည်။ အချို့လက်ရာများတွင် ဆေးရောင် သစ်လွင်လျက်ပင် ရှိသေး၏။ ပုံလည်း ပေါ်လွင် ထင်ရှားလျက် ရှိသေး၏။ ထိုကြောင့် ရောမနိုင်ငံတွင် ပန်းချီ ပညာ ထူးချွန်သူများ ရှိဘူးကြောင်း သိသာနိုင်သည်။ ထို့ပြင် ရောမနိုင်ငံသားတို့သည် သူတို့၏ နေအိမ်များကိုသာမဟုတ်ဘဲ အိမ်သုံးအိုးခွက် အိမ်ထောင်ပရိဘောဂ စသည်တို့ကိုပါ အလှ အပ ခြယ်လှယ်၍ သုံးစွဲခဲ့ကြကြောင်း တွေ့မြင်ရ၏။
အထူးသဖြင့် ပုံတူရေးဆွဲခြင်းသည် ရောမမြို့၌ ခေတ်စား ခဲ့ဟန် တူသည်။ ထိုခေတ်က လူများသည် မိမိတို့၏ ပုံတူ ပန်းချီကားများကို ဈေးနှုန်းသက်သာစွာဖြင့် ဆွဲနိုင်ရန် ရောမမြို့ လမ်းထောင့်များ၌ ပုံတူရေးဆရာ အများအပြား ပေါ်ပေါက်ခဲ့ လေသည်။ ထိုခေတ်က လက်ရာနမူနာများကို ကြည့်ရှုရခြင်း အားဖြင့် ပုံတူကားတို့သည် အနုပညာမြောက် ဂုဏ်အင်္ဂါထက် တကယ်တူအောင် ရေးဆွဲနိုင်လောက်သော လက်စွမ်းကို ပိုမို ပေါ်လွင် ထင်ရှားစေသည်။
စင်စစ်အားဖြင့် နှောင်းခေတ်လူတို့သည် ရောမတို့ထံ တစ်ဆင့်သာလျှင် ဂရိအနုပညာသည်များ၏ နည်းစံနစ်တို့ကို ၎င်း၊ လက်ရာများကို၎င်း ဆက်ခံရရှိလိုက်သည်ဟု ဆိုရမည် ဖြစ်လေသည်။
We Are Legion
We Are Legion: ဟက်ကင်း ဓလေ့စရိုက်၏ ပုံပြင် သည် ၂၀၁၂ ခုနှစ် documentary ဇာတ်ကားဖြစ်ပြီး ဟက်ကင်းဝါဒနှင့် အမည်မဖော်လိုသူများအကြောင်း ကိုယ်တိုင်ရိုက်ကူးသည့် ဇာတ်လမ်းဟု ယုံကြည်ရသည်။
ဦးပု (နန်းရင်းဝန်ဟောင်း)
နန်းရင်းဝန်ဟောင်း ဦးပု
ဗြိတိသျှ ၉၁ ဌာနအုပ်ချုပ်ရေး လက်အောက်တွင် နိုင်ငံရေး ခေါင်းဆောင်ကြီး တစ်ဦးအဖြစ် ထင်ရှားခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး တစ်ဦးမှာ နန်းရင်းဝန်ဟောင်း ဦးပု ဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်အခါက ဦးပုအမည်ဖြင့် ထင်ရှားခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်မှာ ၂ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ယင်းတို့မှာ သာယာဝတီ ဦးပု နှင့် ရွှေကျင် ဦးပုတို့ ဖြစ်သည်။ ရွှေကျင် ဦးပုမှာ နန်းရင်းဝန်ဟောင်းဦးပု ဖြစ်သည်။
နန်းရင်းဝန်ဟောင်း ဦးပုသည် ပဲခူးခရိုင် (ယခု ပဲခူးတိုင်း) ရွှေကျင်မြို့၌ မြန်မာ့သက္ကရာဇ် ၁၂၄၃ ခုနှစ်၊ နတ်တော်လဆန်း ၁၅ ရက်၊ တနင်္လာနေ့တွင် ဖွားမြင်သည်။ ဦးပု ဖွားပြီး ၄ နှစ် အကြာမှ အထက်မြန်မာပြည် နောက်ဆုံးမင်း ဖြစ်သော သီပေါမင်း အဖမ်းခံရခြင်း ဖြစ်သည်။ ဦးပု၏ မိဘ မျိုးရိုးမှာ သစ်ကုန်သည် မျိုးရိုး ဖြစ်သည်။
မောင်ပုသည် မွေးရပ်ဌာနေ ဖြစ်သော ရွှေကျင်မြို့ အစိုးရ အလယ်တန်းကျောင်းတွင် စတင် ပညာ သင်ခဲ့သည်။ အသက် ၁၃ နှစ်သား အရွယ်တွင် သတ္တမတန်းကို စကောလားရှစ် (ခေါ်) ပညာသင်ဆုအဖြစ် ထူးချွန်စွာ အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ရွှေကျင်မြို့ အစိုးရ အလယ်တန်းကျောင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ပြီး ရန်ကုန်မြို့ အစိုးရ အထက်တန်း ကျောင်းတွင် ဆက်လက်ပညာသင်ကြားခဲ့ရာ ခရစ်နှစ် ၁၈၉၇ တွင် ဘင်္ဂလားတန်း ခေါ် ဆယ်တန်းကို ထူးချွန်စွာ အောင်မြင်ခဲ့သည်။ စကောလားရှစ် ခေါ် ပညာသင်ဆုကို ရရှိခဲ့ပြန်သည်။ ဆယ်တန်း အောင်မြင်သော အခါ မောင်ပု၏ အသက်သည် ၁၆ နှစ်မျှ ရှိပြီ ဖြစ်သည်။
မောင်ပုသည် ကာလကတ္တား တက္ကသိုလ်မှ ကြီးကြပ် ကွပ်ကဲ၍ စစ်ဆေးသော ကောလိပ်ဝင်ခွင့် စာမေးပွဲကို စကေားလားရှစ်နှင့်ပင် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် ကောလိပ်သို့ ဆက်လက် တက်ရောက် ပညာသင်ယူခဲ့ရာ ၁၉ဝ၂ ခုနှစ်တွင် ဘီအေ (ခေါ်) ဝိဇ္ဇာဘွဲ့တန်းကို အောင်မြင်သည်။
ကိုပုတို့ ဘီအေ နောက်ဆုံးနှစ်ကို ဖြေသော အခါ ဖြေဆိုသူ အားလုံးပေါင်းမှာ တပြည်လုံးတွင် သုံးဆယ် နီးပါးမျှသာ ရှိသည်။ အောင်စရင်း ထွက်လာသော အခါ ကိုပုနှင့် အခြား ကျောင်းသား လေးငါးယောက်သာ အောင်မြင်ခဲ့သည်။
ဦးပုသည် ဘီအေ အောင်မြင်၍ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ရပြီးနောက် ကျောင်းမှ ထွက်ကာ ရှေ့နေအဖြစ် လုပ်ကိုင် ဆောင်ရွက်နေသည်။ ယင်းသို့ ရှေ့နေ အဖြစ် ဆောင်ရွက်နေစဉ် ‘ရှိခိုးခြင်းကိစ္စ၊ ဘုရားထူးခြင်း ကိစ္စ၊ ဖိနပ်ချွပ်ခြင်း ကိစ္စ’ စသော နိုင်ငံနှင့် ဘာသာ သာသနာရေး ကိစ္စရပ်များတွင် စေတနာ ဝန်ထမ်း အဖြစ် ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ တိုင်းပြည်၏ အရေး ကိစ္စရပ်များကိုလည်း တစေ့တစောင်း အကဲခတ် လေ့လာနေသည်။
ဦးဖေပု၊ ဦးမောင်ကြီး၊ ဒေါက်တာ ဘရင်၊ ဦးလှဖေ စသည်တို့ တည်ထောင် လိုက်သော ဝိုင်အမ်ဘီအေ အသင်းတွင် မပါဝင် သေးသော်လည်း အားပေး ဆောင်ရွက်ချက်ကိုကား ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အသင်းသူ အသင်းသားများနှင့်လည်း အကျွမ်းတဝင် ဖြစ်ခဲ့သည်။
ဦးပုသည် ၁၉ဝရ ခုနှစ်တွင် ဥပဒေ ပညာသင်ရန် ဘိလပ်သို့ ထွက်ခွာသွားသည်။ သူနှင့်အတူ ဘိလပ်တွင် ပညာ သင်ကြားသူများမှာ ဦးမောင်ကြီး၊ ဦးမေအောင်၊ ဒေါက်တာ ဘရင် စသော ပုဂ္ဂိုလ်များနှင့် မထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်အချို့တို့ ဖြစ်သည်။
အင်္ဂလန်တွင် ပညာ သင်ကြားနေစဉ် လစ်ဘရယ်ဂိုဏ်း၊ လေဘာဂိုဏ်း စသော နိုင်ငံရေး ဂိုဏ်းများနှင့် အဖွဲ့အစည်းများသည် ပြည်သူ့တို့နှင့် ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်ချက်များကို တွေ့မြင်ခဲ့ရသည်။ မိမိ ပါတီဘက် ပြည်သူအများ ပါဝင်လာအောင် စည်းရုံး သိမ်းသွင်းပုံ၊ ပြည်သူလူထု၏ အရေးကြီးသော ကဏဏ္ဍမှ ပါဝင်ပုံ စသည့် ဘက်စုံ အချက်များကို လေ့လာခွင့် ရခဲ့သည်။ ဥရောပနိုင်ငံ အသီးသီးမှ နိုင်ငံရေး လှုပ်ရှားမှုများကိုလည်း လေ့လာခဲ့သည့် အပြင် အင်္ဂလန် ပါလီမန် အကြောင်းကို အထူး လေ့လာခဲ့သည်။ မိမိ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဟပ်စပ်မည့် ပုံစံမျိုးကိုလည်း စိတ်ကူးဖြင့် ဖန်တီး ကြည့်မိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ ပြန်ရောက်လျှင် နိုင်ငံရေး ကိစ္စများကို ဆောင်ရွက်ရန် ဆုံးဖြတ်ချက် ချခဲ့သည်။ သို့ဖြင့် ဦးပုသည် ဥပဒေဘွဲ့ ရပြီးနောက် အင်္ဂလန်မှ မြန်မာပြည်သို့ ပြန်လာခဲ့သည်။
ဝတ်လုံတော်ရ ဦးပုသည် အင်္ဂလန်ပြည်မှ ပြန်လာပြီးနောက် ဝိုင်အမ်ဘီအေ အသင်းတွင် ဦးဖေအောင်နှင့် အတူ ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဝိုင်အမ်ဘီအေ အသင်းသည်လည်း ခေတ်ပညာတတ် လူငယ်များ အတော်များများ ပါဝင်လာသဖြင့် တိုးတက်လာခဲ့သည်။ အမျိုးသား၊ ဘာသာ၊ သာသနာနှင့် ပညာရေး ကိစ္စရပ်များကို ဦးတည် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၁၁ ခု နှစ်ဦးပိုင်းလောက်တွင် အိန္ဈိယ ဘုရင်ခံချုပ် လော့ခ်ကာဇင် မြန်မာပြည်သို့ ရောက်လာသော အခါ ရှေးဟောင်း ပစ္စည်းများ၊ အဆောက်အအုံများ ထိန်းသိမ်း စောင့်ရှောက်ရေး ဥပဒေကြမ်းကို တင်သွင်းခဲ့သည်။ ထိုဥပဒေကြမ်းကို ဝိုင်အမ်ဘီအေ ခေါင်းဆောင် တဦးဖြစ်သူ ဦးဘဖေက သဘောတူ ထောက်ခံခဲ့သည်။ မော်လမြိုင် သူဌေး ဦးသာညှင်းက ကန့်ကွက်ခဲ့သည်။ ဦးသာညှင်းသည် မော်လမြိုင် သာသနာ့ဓရ အသင်း ခေါင်းဆောင် တဦး ဖြစ်သည့်အပြင် မြို့မျက်နှာဖုံး ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး တဦးလည်း ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံရေးတွင် ထင်ရှားခဲ့သော ဦးချစ်လှိုင်၏ ဖခင်လည်း ဖြစ်သည်။ ဝိုင်အမ်ဘီအေ ခေါင်းဆောင် တဦးဖြစ်သူ ဦးဘဖေက သူရိယ သတင်းစာမှ ဆောင်းပါး တပုဒ်ဖြင့် ‘ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံနှင့် ပစ္စည်းများကို ထိန်းသိမ်း ကာကွယ် စောင့်ရှောက်ရေး အက်ဥပဒေအား ကန့်ကွက်ကြသော သာသနဓရ အသင်းကြီးများသည် သင်ပုန်းကြီးမှ နားလည်ကြ သေးရဲ့လား’ ဟု ဖော်ပြ ရေးသားခဲ့သည်။
သူဌေးကြီး ဦးသာညှင်းက သူ့ကို ဤသို့ ရေးသားရ ပါမည်လားဟု ဆိုကာ အသရေဖျက်မှု ပုဒ်မ ၅ဝဝ ဖြင့် တရား စွဲဆိုခဲ့သည်။ ယင်းအမှုတွင် ဦးဘဖေဘက်မှ ဝတ်လုံတော်ရ ဦးပု လိုက်ပါ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဝက်လုံတော်ရ ဦးပုက သူဌေး ဦးသာညှင်းအား သင်ပုန်းကြီးတွင် ပါသော ‘ဘောဒေဝပုတ္တ’ စာပိုဒ်ကို ရေးခိုင်းရာ သတ်ပုံသတ်ညွှန်း မမှန်ဘဲ ကပေါက်တိ ကပေါက်ချာ ရေးသားမိသည်။
ယင်းအခွင့်အရေးကို ယူကာ ဝတ်လုံတော်ရ ဦးပုက ရုံးတော်တွင် လျှောက်လွှဲချက် ပေး၍ အနိုင် ယူဆောင်ခဲ့သည်။ ဝတ်လုံ အဖြစ် အမှု လိုက်ခဲ့သော်လည်း အခကြေးငွေ တပြား တချပ်မှ မယူခဲ့ပေ။ ၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် ဝတ်လုံတော်ရ ဦးပုသည် သူရိယ သတင်းစာတွင် ရှယ်ယာဝင် တဦး အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ပြီး ဒါရိုက်တာ လူကြီး ၅ ဦးတွင် အဖွဲ့ဝင် ဥပဒေ အကြံပေး ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး တဦး အဖြစ် ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဒါရိုက်တာ လူကြီး ငါးဦးမှာ (၁) ဦးသွင်၊ (၂) စပါးပွဲစားကြီး ဦးဘိုးအောင်၊ (၃) ဝတ်လုံတော်ရ ဦးပု၊ (၄) ဦးလှဖေ၊ (၅) ဦးဘဖေတို့ ဖြစ်ကြသည်။
ဝတ်လုံတော်ရ ဦးပုသည် ဝိုင်အမ်ဘီအေမှ နိုင်ငံရေး လှုပ်ရှားမှုများကို တိုင်းပြည်အား သိရှိလာအောင် တတ်အားသရွှေ့ ပြသခဲ့သည်။ သူပြသခဲ့သည့် အလျောက် လူသိရှင်ကြား အတော် များလာသည်။ ဦးပု၏ ဂုဏ်သတင်းသည်လည်း တစထက် တစ တက်လာခဲ့သည်။ ၁၉၁၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလလထဲတွင် မွန်တေဂူချမ်း (စ်) စဖို (ဒ်) အစီရင်ခံစာ ထွက်ပြီးနောက် ဒုတိယ ဘုရင်ခံ ကရက်ဒေါက် အဖြစ် မြန်မာပြည်အား အုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။ ကရက်ဒေါက် စီမံကိန်း ကို ရေးဆွဲ၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့သဖြင့် ၁၉၁၉ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် လူထု တရပ်လုံး မခံရပ်နိုင် ဖြစ်ကာ အုံကြွ လာခဲ့သည်။ ဘိလပ်သို့ ကိုယ်စားလှယ် လွှတ်ကြရန် ဦးပု၊ ဦးဘဖေ၊ ဦးထွန်းရှိန်တို့ ၃ ဦးအား ရွေးချယ်၍ ကိုယ်စားလှယ် လွှတ်ကြသည်။ ယင်း ကိုယ်စားလှယ်တွင် ဦးပုသည် ဘိလပ်သွား မြန်မာ ကိုယ်စားလှယ် အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်တဦး အဖြစ် ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထိုမှစပြီး ‘ဖေ၊ ပု၊ ရှိန်’ ဟု တွင်ခဲ့ကြသည်။ (’သပြေနု ချိန် - ဖေ၊ ပု၊ ရှိန်’ ဟူသော ဆရာကြီး ဦးမှိုင်း၏ လေးချိုး အရေးအသားကြောင့် ဦးဘဖေ နာမည်က ရှေ့ဆုံးက ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ခေါင်းဆောင်မှာ ဦးဘဖေ မဟုတ်ပါ၊ ဦးပု ဖြစ်သည်)။
ဦးပုသည် များသောအားဖြင့် ဥရောပ ဝတ်စုံများကို ဝတ်လေ့ရှိသည်။ ဘိလပ်တွင် တိုင်းပြည် အတွက် အရေးဆိုရန် အသွားအပြန် ၇ လမျှ ကြာအောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၂ဝ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်နေ့တွင် မြန်မာပြည်သို့ ပြန်ရောက်ခဲ့သည်။
ဗြိတိသျှ နယ်ချဲ့တို့၏ ပါးနပ် အုပ်ချုပ်မှုကြောင့် အဖွဲ့အစည်းများ အကွဲအပြဲ ဖြစ်ခဲ့ရာတွင် ဦးပုသည် ဒိုင်အာခီ အုပ်ချုပ်ရေး ကို လက်ခံသော ၂၁ ဦးတွင် ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဦပုသည် ဒိုင်အာခီ ရပြီးမှ ဟုမ္မရူး(Home Rule) ကို တိုးတက် တောင်းမည်ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ၂၁ ဦးတွင် ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ဒိုင်အာခီကို မလိုချင်သော ဦးချစ်လှိုင် ဂိုဏ်းဝင် ဆရာတော် ဦးဥတ္တမ အမှုအတွက် ဝတ်လုံ ဦးမောင်ကြီး၊ ဦးစိန်လှအောင်တို့နှင့် တွဲဖက်၍ အမှု လိုက်ခဲ့သည်။ ဒိုင်အာခီ အုပ်ချုပ်ရေး လက်ခံ မခံသာ သဘောကွဲလွဲပြီး အင်္ဂလိပ် မုန်းတီးရေးနှင့် ဆန့်ကျင်ရေးမှာ တသဘောတည်း တထပ်တည်း ဖြစ်၍ လိုက်ပါ ဆောင်ရွက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ တနည်းအားဖြင့် မျိုးချစ်စိတ် ပီသမှုကို ပြလိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဦးပုသည် ၁၉၂၁ ခုနှစ် မြန်မာပြည်သို့ ဝေလမင်းသား တိုင်းခန်း လှည့်လည်ရာတွင် သပိတ်မှောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်များတွင် တဦး အပါအဝင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် ဒိုင်အာခီ အုပ်ချုပ်ရေးပြုလုပ်သော အခါ ဥပဒေပြု မင်းတိုင်ပင် အမတ်အဖြစ် ရွေးကောက် တင်မြှောက်ခြင်း ခံရသည်။ ယင်းမှတဆင့် ဝန်ကြီးချုပ် ၄ နေရာ အနက် သစ်တောရေး ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် ရွေးချယ်ခြင်း ခံရပန်သည်။ ထိုစဉ်က ဝန်ကြီးချုပ်၏ လစာမှာ ၅ဝဝဝိ/ ဖြစ်လေသည်။
ထို့နောက် ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပသော ဒုတိယ အကြိမ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် လည်းကောင်း၊ ၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပသော တတိယအကြိမ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် လည်းကောင်း၊ ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပသော စတုတ္ထအကြိမ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် လည်းကောင်း၊ မင်းတိုင်ပင် အမတ် အဖြစ်ဖြင့် အကြိမ်ကြိမ် ရွေးကောက် တင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်နှင့်လည်း လုပ်ကိုင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ဦးပုသည် ၉၁ ဌာန အုပ်ချုပ်ရေး ကျင်းပသည့် ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် ဒေါက်တာ ဘမော် ဦးစီးသော ညွန့်ပေါင်းအစိုးရ လက်ထက်၌ အခွန်တော် ဌာန ဝန်ကြီး အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ဒေါက်တာ ဘမော် ပြုတ်ကျ သွားသောအခါ ညွန့်ပေါင်း အစိုးရကို ဦးပု ခေါင်းဆောင် အဖြစ် ဆောင်ရွက်ပြီး နန်းရင်းဝန်ကြီး ရာထူးကို လက်ခံ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် ဦးပုသည် မြန်မာပြည် မလွတ်လပ်မီ သက်တမ်း တလျှောက်လုံးတွင် အစိုးရ အဖွဲ့နှင့် လွှတ်တော်ထဲတွင် တဝဲလည်လည် ကျက်စားခဲ့သည်။
ဘဝနိဂုံး
တချိန်က ထင်ရှားခဲ့သော နန်းရင်းဝန်ဟောင်း ဦးပုသည် ၁၉၇၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၂ဝ ရက်နေ့ အသက် ၉၄ နှစ် အရောက်တွင် ဂွတ္တလစ် ရိပ်သာလမ်း နေအိမ်၌ လူကြီး ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန် သွားရှာသည်။ ဦးပုတွင် ထင်ရှားသော သားကြီးမှာ တရားဝန်ကြီးဟောင်း ဦးရှုမောင်ပင် ဖြစ်သည်။
ညောင်ဆိပ်
ညောင်ဆိပ်
ပြည်ထောင်စုရွာ၊ စစ်ချောင်း
ပြည်ထောင်စုရွာ၊ စစ်ချောင်း
စက်ခွာ (အရှေ့)ရွာ၊ ကျောက်ပြင်ဆိပ်
စက်ခွာ (အရှေ့)ရွာ၊ ကျောက်ပြင်ဆိပ်
ဘမ်ကန်
ဘမ်ကန် သည် ဘာကီးနားဖားဆိုနိုင်ငံ၊ Kongoussi မြို့အနီးတွင် တည်ရှိသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကန်သည် တဖြည်းဖြည်း ခန်းခြောက်လာလျက်ရှိကာ အနီးအနားရှိ ရွာများ၏ စိုက်ပျိုးရေး၊ နွားများအတွက် သောက်ရေ၊ ငါးဈေးကွက် စသည်လည်း အခက်အခဲနှင့် ကြုံနေရသည်။
ဤကန်ကို ရမ်ဆာနယ်မြေအဖြစ် ၂၀၀၉ ခုနှစ်ကတည်းက သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘာကီးနားဖားဆိုနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
အင်ရှီခူးရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
အင်ရှီခူးရွာ(Insheehku)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ အင်ရှီခူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၇၆၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တရာကြိုးရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
တရာကြိုးရွာ(Tayarkyoe)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ ခေါပုတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၇၆၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖာပွန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကံဒူးရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်
ကံဒူးရွာ (Kandu)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်၊ ရီလုံရီကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၈၈၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရီလုံရီကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၇၇၉ ဦး၊ မ ၂၈၂၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၆၀၁ ဦးနေထိုင်သည်။
၂၀၁၂ ရွှေဘို ငလျင်
၂၀၁၂ ရွှေဘို ငလျင် သည် မန္တလေးမြို့ မြောက်ဘက် မိုင် ၇၀ ဝန်းကျင်တွင်ရှိသည့် ရွှေဘိုခရိုင်၌ ဗဟိုပြုပြီး လှုပ်ခတ်ခဲ့သည် ငလျင်ကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုငလျင်ကြောင့် လူ ၂၆ ဦးထက် မနည်း သေဆုံးခဲ့ပြီး လူအများအပြား ဒဏ်ရာ ရရှိခဲ့သည်။ ငလျင်၏ ပြင်းအားမှာ ၆ ဒဿမ ၈ရှိပြီး ရွှေဘိုအနီးရှိ ဆောက်လုပ်ဆဲ မြစ်ကူးတံတားကြီးတစ်ခု ပြိုကျပျက်စီးခဲ့ကာ စေတီပုထိုးများနှင့် နေအိမ်များ ပျက်စီးခဲ့သည်။ မိုးကုတ်မြို့မှ စေတီများလည်း ပျက်စီးခဲ့ပြီး ငလျင်ဒဏ်အားကို အိမ်နီးချင်း ထိုင်းနိုင်ငံ ဘန်ကောက်မြို့မှပင် တုန်လှုပ်ခံစားရသည်ဟုဆိုသည်။
နားလေရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
နားလေရွာ (Narlay)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်၊ ဟမ်းငိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၆၈၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟမ်းငိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၆၂၂ ဦး၊ မ ၃၀၁၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၆၃၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဖြူးချောင်း တာတမံ
ဖြူးချောင်း တာတမံသည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ဖြူးမြို့နယ်အနောက်ဘက် ၇ မိုင်ခန့်အကွာ၌ တည်ရှိသည်။
ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက် ဦးစီးဌာန
ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာန (Department of Archaeology and National Museum) သည် သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာနလက်အောက်ရှိ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာဌာနတစ်ခုဖြစ်သည်။
ရှေးဟောင်းသုတေသနဦးစီးဌာန
၁၈၈၅ ခုနှစ်မတိုင်မီက တည်ရှိခဲ့သည့် ရွှေ့ပြောင်းနိုင်သော ယဉ်ကျေးမှု ဝတ္ထုပစ္စည်း များနှင့် မရွှေ့ပြောင်းနိုင်သော သမိုင်းဝင်ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် အဆောက်အအုံများကို ပြုပြင်ထိန်းသိမ်း ရန်နှင့် သုတေသနပြုဖော်ထုတ်ရန် ၁၉၀၂ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ ကမ္ပည်းကျောက်စာဌာနကို စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ကမ္ပည်း ကျောက်စာဌာနကို ဝန်ထမ်းအင်အား(၉၆)ဦးဖြင့် ရှေးဟောင်းသုတေသနဌာန အဖြစ် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင်
ယဉ်ကျေးမှုဗိမာန်ဦးစီးဌာန
၁၉၅၂ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ(၁)ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနက ရန်ကုန်မြူနီစီပယ်အဖွဲ့မှ ဘားနက်ပိဋကတ်တိုက်ကို လွှဲပြောင်းလက်ခံခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော် စာကြည့်တိုက်ဟု အမည်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်စာကြည့်တိုက်၊ ပြတိုက်နှင့် အမျိုးသား ပန်းချီခန်းမဆောင် တို့ကို အုပ်ချုပ်နိုင်ရေးအတွက် ၁၉၅၄ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ (၁)ရက်နေ့တွင် ယဉ်ကျေးမှုဗိမာန် ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထို့နောက်
မန်ကန်ရွာ၊ ဖန်လိုင်း
မန်ကန်ရွာ (Mankan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ မိုင်းမောမြို့နယ်၊ ဖန်လိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၇၉၅၉ ဖြစ်သည်။
ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက် ဦးစီးဌာန
ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာန
၂၀၁၀ ခုနှစ်၊ ဇွန်လတွင် ရှေးဟောင်းသုတေသနဦးစီးဌာနနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဗိမာန် ဦးစီးဌာန(၂)ခုအား ပေါင်း၍ ရှေးဟောင်းသုတေသန၊ အမျိုးသားပြတိုက်နှင့် စာကြည့်တိုက်ဦးစီးဌာန အဖြစ် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ(၁)ရက်နေ့မှစ၍ အမျိုးသား စာကြည့်တိုက် (နေပြည်တော်)နှင့် (ရန်ကုန်)တို့အား သမိုင်းသုတေသနဦးစီးဌာန လက်အောက်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာနအဖြစ် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
မန်ကန်ရွာ၊ ဖန်လိုင်း
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းမောမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကမူ
ကမူ
ဂျမ်းကုန်းရွာ၊ သခွတ်ချောင်း
ဂျမ်းကုန်းရွာ၊ သခွတ်ချောင်း
ဘုန်းခေါင်းရွာ၊ မြောင်မြို့နယ်
ဘုန်းခေါင်းရွာ (Bonekhaung)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ မြောင်မြို့နယ်၊ ဘုန်းခေါင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၃၀၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြောင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စုန်းချောင်း (မြောက်)ရွာ၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ယင်းမာပင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထိုဖိုးဒိုးရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
ထိုဖိုးဒိုးရွာ(Htohpoedoe)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ ခေါပုတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၇၇၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖာပွန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လောက်ဂမ်ရွာ၊ လောခေါင်
လောက်ဂမ်ရွာ(Laukgam)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ချီဖွေမြို့နယ်၊ လောခေါင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၃၂၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လောခေါင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၆ ဦး၊ မ ၉၆ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၁၂ ဦး နေထိုင်သည်။ ၎င်းရွာသည် တိမ်ကောသွားခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ချီဖွေမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အောက်ဘောလည်
အောက်ဘောလည်
​တောင်ပိုင်းရွာသစ်ရွာ၊ ကျက်တညင်
တောင်ပိုင်းရွာသစ်ရွာ၊ ကျက်တညင်
သင်္ဃန်းကျွန်းပညာရေးကောလိပ်
သင်္ကန်းကျွန်းပညာရေးဒီဂရီကောလိပ် သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ သင်္ဃန်းကျွန်းမြို့နယ် ၊ င/က ရပ်ကွက် ၊ ဦးဘဟန်လမ်း တွင်တည်ရှိသည်။
ကွမ်းခြံကုန်းရွာ၊ သခွတ်ချောင်း
ကွမ်းခြံကုန်းရွာ၊ သခွတ်ချောင်း
သင်္ဃန်းကျွန်းပညာရေးကောလိပ်
သမိုင်း​ကြောင်း
၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် ခရစ်ယာန်သာသနာပြုအသင်းသည် ယခုသင်္ကန်းကျွန်းပညာရေးဒီဂရီကောလိပ် မြေနေရာကိုဝယ်ယူပြီး ခရစ်ယာန်သာသနာပြု ဒွန်ဘောစကိုအထက်တန်းကျောင်းကိုတည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၄ခုနှစ်တွင် အစိုးရသည်ထိုကျောင်းကိုပြည်သူပိုင်သိမ်းပြီး အ.ထ.က (၂) သင်္ကန်းကျွန်းအဖြစ်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဆရာအတတ်သင်ကောလိပ်ဖွင့်လှစ်ရန်ရည်ရွယ်၍ ၁၉၆၇ မှ ၁၉၆၉ ခုနှစ်အထိပြင်ဆင်မွမ်းမံခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၂ - ၁၀ - ၁၉၆၉ တွင်သင်္ကန်းကျွန်းဆရာအတတ်သင်ကျောင်းကိုစတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ထိုဆရာအတတ်သင်ကျောင်းသည် ၁၉၉၈ ခုနှစ်အထိ အခြေခံပညာဦးစီးဌာန၏လက်အောက်တွင်ရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၈၈ခုနှစ်တွင် အမျိုးသားပညာရည်မြင့်မားရေး ဦးတည်ချက်နှင့်အညီ ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းများကို ပညာရေးကောလိပ်အဖြစ်သို့တိုမြှင့်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သင်္ကန်းကျွန်းဆရာအတတ်သင်ကျောင်းသည်လည်း ကောလိပ်အဆင့်(၂) သို့တိုမြင့်လာပြီး ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ပညာရေးကောလိပ်အဆင့်(၁)သို့တိုးမြှင့်ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် NLD  အစိုးရလက်ထက် ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် (၄) နှစ်သင်ပညာရေး ဒီဂရီကောလိပ်အဆင့်သို့မြှင့်တင်နိုင်ခဲ့သည်။
ကိုးကား
သင်္ကန်းကျွန်းပညာရေးကောလိပ် နှစ်(၅၀)ပြည့် ရွှေရတု မဂ္ဂဇင်း
ပြည်ထောင်စုနေ့စဉ်
ပြည်ထောင်စုနေ့စဉ် (The Union Daily) သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ထုတ်ဝေလျက်ရှိသော နေ့စဉ်ထုတ်သတင်းစာ တစ်စောင်ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၁ ရက်နေ့တွင် စတင်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
ဆောင်ကန် (ရေကန်)
ဆောင်ကန် သည် ဘော့ဆွာနာနိုင်ငံတွင် တည်ရှိသည့် ရေကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကန်အတွင်းသို့ Boteti မြစ်အတွင်းမှ ရေနှင့် Okavango မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသမှ ရေများသည် စီးဝင်သည်။ ဤကန်သည် "ရေများရှိပါက အာဖရိကတော်ငပေါင်း၏ အရေးအပါဆုံးဖြစ်သည့် စိုစွတ်မြေဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်" ဟု ဖော်ပြကြသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘော့ဆွာနာနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
ကွန်းချောင်း တာတမံ
ကွန်းချောင်း တာတမံသည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ဖြူးမြို့နယ်၌ တည်ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံများ
ကျွန်းထိပ်ကုက္ကိုတန်းရွာ၊ စစ်ချောင်း
ကျွန်းထိပ်ကုက္ကိုတန်းရွာ၊ စစ်ချောင်း
ဆမာခန်းရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
ဆမာခန်းရွာ(Samarhkan)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ အင်ရှီခူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၇၇၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရောမနိုင်ငံသမိုင်း
ရောမတို့၏သမိုင်းအစ
ထိုမျှကြီးကျယ်သော အင်ပါယာနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအဆောက်အအုံကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသော လူမျိုးမှာ အီတလီနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း တိုင်းဗားမြစ်ဝမှ ၁၇ မိုင်ခန့် ကွာဝေးသော ပယ်လတင်းခေါ် တောင်ကုန်းပေါ်တွင် စုဝေးနေထိုင်သည့် လက်တင်လူမျိုး ဖြစ်လေသည်။ ပယ်လတင်းတောင်ကုန်းအပြင် အခြားတောင်ကုန်း ခြောက်ခုလည်းရှိရာ လေရှိယမ်လွင်ပြင်မှအပ ထိုတောင်တန်းများပေါ်၌ အခြားလူမျိုးများလည်း နေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။ မြစ်တစ်ဖက် မြောက်ပိုင်းတွင် လက်တင်လူမျိုးတို့ထက် ယဉ်ကျေးမှုအဆင့်အတန်း မြင့်၍ အင်အားကြီးသော အီထရပ်စကန်လူမျိုးတို့ နေထိုင်၏။
ရောမမြို့ကိုတည်ထောင်ခြင်း
တောင်ကုန်းခုနစ်လုံးပေါ်တွင် နေထိုင်ကြသော လူမျိုးအသီးအသီးတို့သည် နောင်အခါ၌ ပေါင်းစည်းကြပြီးလျှင် ရောမမြို့ကို တည်ကြလေသည်။
အီထရပ်စကန်တို့လက်အောက်ကျရောက်ခြင်းနှင့်ရောမဘုရင့်နိုင်ငံတော်
အစအဦး၌ လက်တင်အကြီးအကဲတို့က မြို့ကိုအုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသော်လည်း ဘီစီ ၇၅၃ ခုနှစ်ခန့်လောက်တွင် အီထရပ်စကန်တို့၏ လက်အောက်သို့ ကျ ရောက်ခဲ့သည်။ အီထရပ်စကန်တို့ လက်အောက်တွင် ရောမမြို့သည် တိုးတက်လာ၏။ မြို့အင်္ဂါရပ်များဖြစ်သော မြို့ရိုး၊ ဂျူပီတာဘုရားကျောင်း၊ ရေဆင်းမြောင်း စသည်တို့ကို တည်ဆောက်ကြသည်။ အီထရပ်စကန်တို့ အုပ်ချုပ်ပုံစံနစ်သည် ထိုခေတ်အခါက အဆင့်အတန်း မြင့်သည်ဟု ဆိုရသော်လည်း သက်ဦးဆံပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးစံနစ် ဖြစ်လေသည်။
ရောမသမ္မတနိုင်ငံကိုထူထောင်ခြင်း
ရောမတို့သည် အီထရပ်စကန်တို့၏ လက်အောက်၌ ဆင်းရဲငြိုငြင်လာကြရာ နှစ်ပေါင်း ၂၅ဝ ခန့် ကြာပြီးနောက် ဘီစီ ၅ဝ၉ ခုနှစ်လောက်တွင် ဘုရင်ကို တော်လှန်ပုန်ကန်ကြလေသည်။ ထိုအခါ အီထရပ်စကန်ဘုရင် တာကွင်နီယပ်စူပါဗပ်သည်လည်း ရောမမြို့ကို စွန့်ခွာသွားရသည်။ ထို့နောက် ရောမတို့သည် ရောမသမ္မတနိုင်ငံကို တည်ထောင်ကြလေသည်။
လူတန်းစားပဋိပက္ခများ
သို့ဖြင့် တန်ခိုးအာဏာ ရှိနေကြသော သူကောင်းမျိုးပက်တြီရှင်တို့သည် အခွင့်အရေးကောင်းဟူသမျှကို သူတို့ချည်းရအောင် ယူထားကြလေသည်။ အယုတ်သဖြင့် သူတို့၏ နွားနှင့်ဆိတ်များအတွက် စားကျက်ကောင်း ရအောင်ယူထားကြ၏။ ဆင်းရဲသားများမှာကား အလုပ်လုပ်စရာရှိလျှင် လုပ်ပေးရ၍ စစ်တိုက်စရာ ရှိလျှင် တိုက်ခိုက်ပေးရသော်လည်း အခွင့်အရေးကိုကား မရကြချေ။ ထိုကြောင့် မခံမရပ်နိုင် ဖြစ်လာကြပြီးလျှင် ဘီစီ ၄၉၄ ခုနှစ်တွင် ဆင်းရဲသားလူတန်းစားအားလုံး စုရုံးကြပြီးလျှင် သီးခြားမြို့တစ်မြို့တည်ရန် ရောမမြို့မှ ထွက်ခွာသွားကြ၏။ ဆင်းရဲသားလူထုကို အားကိုးနေရသော သူ ကောင်းမျိုးတို့မှာ ထိုသူတို့အား အုပ်ချုပ်မှုအခွင့်အရေးများပေးရန်လည်းကောင်း၊ မတန်တဆအတိုးနှုန်းနှင့် ချေးထားသော ကြွေးမြီများကို လျှော်ပစ်ရန်လည်းကောင်း၊ ကြွေးမှုဖြင့် ထောင်ချခံနေရသော ဆင်းရဲသားများကိုလည်း လွှတ်ပစ်ရန်လည်းကောင်း သဘောတူကြရသည်။
ထိုသို့အားဖြင့် ဆင်းရဲသားလူတန်းစားတို့၏ အခွင့်အရေးများကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ပေးမည့် တြီဗျွန်းအဖွဲ့ကို ရွေးကောက်ခန့်ထားလေသည်။ တဖြည်းဖြည်းနှင့် တြီဗျွန်းများသည် တန်ခိုးအာဏာ ရှိလာပြီးလျှင် တရားမျှတခြင်းမရှိဟု ထင်မြင်သော ဥပဒေများကို ပယ်ဖျက်နိုင်၍ ကွန်ဆာတို့၏ အမိန့်အာဏာများကိုပင် တစ်ချက်လွှတ်အာဏာသုံးကာ ဖျက်ပစ်နိုင်လေသည်။ တြီဗျွန်းများသည် ဆင်းရဲသားလူထုထဲမှ ဖြစ်၍ ထိုလူတန်းစား၏ အကျိုးကို လိုက်လျောဆောင်ရွက်ပေးကြ၏။
ထိုနောက် ပလီဗီယန်တို့သည် မိမိတို့ လူတန်းစားချည်း ပါဝင်သော ကောင်စီအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခွင့် ရပြီးလျှင် လိုလားချက်များကို အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာပိုင်တို့ထံမှ တောင်းဆိုနိုင်လာကြလေသည်။ ထိုကြောင့် ဘီစီ ၄၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ရောမနိုင်ငံ တရားဥပဒေများကို ပြည်သူလူထု သိရှိနားလည်နိုင်ရန် ကြေးညိုပြား ၁၂ ပြားပေါ်တွင် အက္ခရာတင်ဖြစ်ကြသည်။ အဆိုပါ တရားဥပဒေများသည် နောင်အခါ၌ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ထင်ရှားသည့် ရောမတရားဥပဒေ၏ အခြေခံပင် ဖြစ်၏။ ဘီစီ ၃၆၆ ခုနှစ်တွင် ပလီဗီယန်တို့သည် ကွန်ဆာလူကြီးအဖြစ် အရွေးခံခွင့်ရ၏။ ဘီစီ ၂၈၇ ခုနှစ်တွင် ပလီဗီယန် ကောင်စီမှ ဆုံးဖြတ်ချက်များကို တရားဥပဒေအဖြစ် လက်ခံကြရသည်။
ရောမ ဆီးနိတ်
ရောမသမ္မတနိုင်ငံ မတည်ထောင်မီကပင် ဘုရင်တို့ကို အကြံဉာာဏ်ပေးရသော ဆီနိတ်အဖွဲ့ဟူ၍ ရှိခဲ့သည်။ ဆီနတ်အဖွဲ့ တွင် ကွန်ဆာတို့က ပက်တြီရှင်ခေါ် သူကောင်းမျိုးထဲမှ ရွေး ကောက်တင်‌‌မြှောက်ထားသော အဖွဲ့ဝင် ၃ဝဝ ပါဝင်လေသည်။ သို့သော် နောင်အခါတွင် ကွန်ဆာအရာရှိဟောင်းများနှင့် ပရီတာအရာရှိ ဟောင်းများ (ကွန်ဆာအောက် ရာထူးငယ် သည်။)သည် အလိုအလျောက်ပင် ဆီနိတ်အဖွဲ့ဝင်များ ဖြစ်လာ ကြသည်။ ဆီနိတ်အဖွဲ့ဝင်တို့သည် အုပ်ချုပ်မှုရေးရာဘက်၌လည်းကောင်း၊ စစ်မှုရေးရာဘက်၌လည်းကောင်း အတွေ့အကြုံများသူတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုကြောင့် ဆီနိတ်အဖွဲ့သည် ရောမနိုင်ငံရေးတွင် အရေးပါ အရာရောက်ဆုံး အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်ပေသည်။
လက်တင်အစည်းအရုံး
ထိုစဉ်က လက်တင်မြို့များသည် ရန်သူတို့က ထိပါး ရန် စောင်နေခြင်းကို ခံနေရ၏။ ထိုကြောင့် လက်တင်မြို့များသည် မိမိတို့အား ထိပါးလာမည့် ရန်သူများကို စုပေါင်းတွန်းလှန်ရန် သွေးစည်းကြပြီးလျှင် လက်တင်အစည်းအရုံးဟူ၍ ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြ လေသည်။
ထိုအစည်းအရုံးဝင်တို့သည် နှစ်ပေါင်းတစ်ရာကျော်မျှ ကြာ အောင် လက်တင်မြို့များကို ထိပါးလာသည့် ရန်သူများကို အောင်မြင်စွာ တွန်းလှန်ခဲ့ကြ၏။ လက်တင်အစည်းအရုံးဝင် အခြားမြို့များသည် လေရှိယမ်လွင်ပြင် တောင်ဘက်နှင့် အရှေ့ ဘက်မှ ရန်သူများကို ခုခံကာကွယ်ရ၍ ရောမနိုင်ငံငယ်ကမူကား တိုင်းဗားမြစ် တစ်ဖက်ကမ်းမှ အီထရပ်စကန်တို့၏ ရန်ကို ခုခံ ကာကွယ်ရလေသည်။
အီတလီကျွန်းဆွယ်ကို သိမ်းပိုက်အုပ်ချုပ်ခြင်း
ဘီစီ ၃၆၉ ခုနှစ်တွင် ရောမတို့သည် ရောမမြို့မြောက်ဘက်ရှိ အီထရပ်စကန်တို့၏ အချက်အချာဒေသ ဖြစ်သော ဗီအိုင်မြို့ကို သိမ်းယူနိုင်ခဲ့ကြသည်။ သို့ရာတွင် ဘီစီ ၃၉ဝ ပြည့်နှစ်၌ ပိုးမြစ်ဝှမ်းဘက်မှ ဂေါလလူမျိုးတို့သည် အီထရူးရီးယားနယ်ကိုလည်းကောင်း၊ ရောမနိုင်ငံငယ်ကိုလည်းကောင်း တိုက်ခိုက် ဖျက်ဆီးပစ်လေသည်။
အီထရပ်စကန်တို့သည်လည်း ဂေါလတို့၏ တိုက်ခိုက်ခြင်း ဒဏ်ကို အပြင်းအထန် ခံလိုက်ရသဖြင့် အင်အားချည့်နဲ့လျက် ရှိရာ နောင်အနှစ်တစ်ရာအတွင်း ရောမတို့က ယင်းတို့၏ ပိုင်နက်အားလုံးကို သိမ်းပိုက်မိလေသည်။ ရောမတို့သည် အီတလီကျွန်းဆွယ်ရှိ အခြားတိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများကိုလည်း တိုက်ခိုက်နှိမ်နင်းခဲ့သည်။ ထိုသို့အားဖြင့် ရောမတို့သည် တဖြည်းဖြည်း တန်ခိုးကြီးမားလာသောကြောင့် လက်တင် အစည်းအရုံးဝင် အခြားမြို့များက ရောမ၏ရန်ကို စိုးရိမ်လာကြ လေသည်။ သို့ဖြင့် ဘီစီ ၃၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ရောမတို့နှင့် အဆက်ဖြတ်၍ နှစ်နှစ်မျှ စစ်ခင်းတိုက်ခိုက်ကြရာ နောက်ဆုံး၌ ရောမတို့ကို အရှုံးပေးအညံ့ခံကြရသည်။ ဘီစီ ၂၉၅ ခုနှစ်တွင် ရောမတို့သည် အင်အားကြီးမားသော ဆမ္မနိုက်လူမျိုးကို အပြီး အပိုင် နှိမ်နင်းပြီးနောက် အီတလီအလယ်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်း ကို သိမ်းပိုက်ကြီးစိုးလေသည်။
ဆက်ရက်တောင်ပံဖြူ
ဆက်ရက်တောင်ပံဖြူ (Sturnia malabarica) သည် စတာလင်ဆက်ရက်ငှက်မျိုးနွယ်ဝင်ဖြစ်ပြီး တရုတ်နိုင်ငံ၊ အရှေ့တောင်အာရှဒေသများတွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ရောမနိုင်ငံသမိုင်း
အီတလီကျွန်းဆွယ်ကို သိမ်းပိုက်အုပ်ချုပ်ခြင်း
အီတလီတောင်ပိုင်းရှိ ဂရိမြို့များသည်လည်း ရောမ၏ အင်အားကို ထိတ်လန့်လာသဖြင့် အီပိုင်းရပ်ပြည်၊ ဂရိဘုရင် ပီးရပ်ထံမှ အကူအညီတောင်း၍ ရောမကို တိုက်ခိုက်လေသည်။ သို့ရာတွင် ဘီစီ ၂၇၅ ခုနှစ်၌ ရောမတို့သည် ပီးရပ်၏တပ် များကို တွန်းလှန်ပြီးနောက် ဂရိမြို့များကို မိမိတို့ လက်အောက် သို့ သိမ်းသွင်းခဲ့၏။ ထိုနောက် အီတလီကျွန်းဆွယ်တစ်ခုလုံးကို ရောမတို့ အုပ်စီးမိလေသည်။
ဆက်ရက်တောင်ပံဖြူ
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ရောမနိုင်ငံသမိုင်း
ရောမတို့၏စည်းရုံးရေးနည်းလမ်းများနှင့်အာဏာစက်
ရောမတို့သည် မိမိတို့လက်အောက်သို့ သိမ်းသွင်းခြင်း ခံရသော မြို့များကို စည်းရုံးပုံမှာ မှတ်သားဖွယ်ရာ ကောင်း ပေသည်။ အချို့သောမြို့များ၌ နေထိုင်သူတို့ကို ရောမနိုင်ငံသား အခွင့်အရေး လုံးလုံးပေး၏။ အချို့ကို ရောမနိုင်ငံသား အခွင့် အရေး ကန့်သတ်၍ပေး၏။ အချို့ကိုမူကား ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ် ခွင့် ပေး၍ မဟာမိတ်အဖြစ် စာချုပ်ချုပ်ဆိုထား၏။ မဟာမိတ် များသည် ရောမမြို့နှင့် ကုန်သွယ်ခွင့်၊ ရောမလူမျိုးနှင့် လက် ထပ်ခွင့် ရရှိကြသော်လည်း မဲဆန္ဒပေးခွင့် မရှိ။ စစ်ဖြစ်လျှင် ရောမတို့ဘက်က ကူညီရမည်ဖြစ်၏။ ထို့ပြင် အီတလီတွင် ကိုလိုနီနယ်များဖွင့်၍ ရောမလူမျိုးနှင့် လက်တင်လူမျိုးများကို သီးသန့်နေထိုင်ရန် နေရာချပေး၏။ သို့သော် ရောမ ကိုလိုနီ များ၌ နေထိုင်သူများသာ ရောမနိုင်ငံသားအခွင့်အရေးများကို ရောမတို့နှင့် တန်းတူခံစားခွင့် ရရှိကြသည်။
ကိုလိုနီနယ်များကို တည်ထောင်ပြီးနောက် ရာဇဝင်၌ ထင်ရှားသော ရောမလမ်းမကြီးများကို စတင် ဖောက်လုပ်ကြ သည်။ အီတလီကျွန်းဆွယ်တွင် ရောမမြို့ကို ဗဟိုထား၍ လမ်း များ ဖြာထွက်လျက်ရှိရာ ''ခပ်သိမ်းသော လမ်းတို့သည် ရောမ မြို့သို့ ရှေးရှုလျက်ရှိ၏။'' ဟူ၍ပင် ဆိုစမှတ်ပြုလာကြလေ သည်။ ထိုလမ်းများအားဖြင့် ရောမတို့သည် လက်အောက်ခံ နယ်ပယ်များနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံရေးမှာ လွယ်ကူလေသည်။ ရောမတို့၏ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာသည်လည်း နိုင်ငံအစွန်ဆုံး ဒေသတိုင်အောင် စူးရှလျက် ရှိသည်။
ကာသေ့ခ်ျနှင့်ပဋိပက္ခဖြစ်ခြင်း
မြေထဲပင်လယ် အနောက်ပိုင်းတွင် ရောမတို့သည် ကုန်း မြေပေါ်၌ ကြီးစိုးသကဲ့သို့ ကားသေ့လူမျိုးတို့သည် ပင်လယ် ရေပြင်၌ ကြီးစိုးလျက်ရှိ၏။ ကားသေ့မြို့တော်သည် ယခုတျူနစ် ဇီးယားနိုင်ငံတည်ရာ အာဖရိကကမ်းခြေပေါ်၌ ရှိ၍ ကားသေ့ အင်ပိုင်ယာသည် မစ္စလီကျွန်းမှ ဂျီဗရောတားရေလက်ကြားအထိ ကျယ်ပြန့်လေသည်။ ထိုဒေသ၌ ကုန်သွယ်ရေးကို ကားသေ့တို့ က လက်ဝါးကြီးအုပ်ထားလျက် အခြားသောနိုင်ငံမှ ကုန်သွယ် သင်္ဘောဟူသမျှတို့သည် ကားသေ့တို့၏ လက်ချက်ဖြင့် နှစ်မြုပ် ခြင်း ခံရ၏။ ထို့ပြင် ရောမနှင့် ကားသေ့တို့သည် အီတလီ တောင်ပိုင်းသို့ နယ်ချဲ့လာကြရာ ဘီစီ ၂၆၄ ခုနှစ်တွင် မက်ဆာ နာမြို့အရေးကြောင့် စစ်ပွဲ စတင်ဖြစ်ပွားရလေသည်။ ကားသေ့နိုင်ငံ
ပထမပျူးနစ်စစ်ပွဲ
ရောမနှင့် ကားသေ့တို့ မြေထဲပင်လယ်၌ အာဏာလုသည့် စစ်ပွဲများကို ပျူးနစ်စစ်ပွဲများဟု ခေါ်သည်။ ပထမပျူးနစ်စစ်ပွဲ မှာ စစ္စလီကျွန်း ပိုင်ဆိုင်ရေးအတွက် တိုက်ခိုက်သောစစ်ပွဲဖြစ်၍ ဘီစီ ၂၆၄ ခုနှစ်မှ ဘီစီ ၂၄၁ ခုနှစ်အထိ ကြာသည်။ တိုက်ပွဲများမှာ စစ္စလီကျွန်းပေါ်တွင် ဖြစ်ပွားသည်သာ များ၏။ သို့သော် အနီးအနားရှိ ရေပြင်၌ ရေတပ်ချင်းလည်း တိုက်ကြသေးသည်။ နှစ်ဆယ့်သုံးနှစ်မျှ ကြာအောင် တိုက်ကြပြီး နောက် ကားသေ့တို့ အရေးနိမ့်သဖြင့် စစ္စလီကျွန်းကို ရောမ တို့က သိမ်းပိုက်လေသည်။ သုံးနှစ်မျှ ကြာသောအခါ ကော်စီ ကားနှင့် ဆာဒင်နီး ယားကျွန်းများကိုလည်း ရောမတို့က သိမ်းသွင်းလိုက်ပြန်၏။
ဒုတိယနှင့်တတိယ ပျူးနစ်စစ်ပွဲများ
ကားသေ့သည် အရေးနိမ့်ခဲ့သော်လည်း အင်အားမပျော့ သေးချေ။ ထိုကြောင့် ပထမပျူးနစ်စစ်ပွဲပြီးသည့် နောက်တွင် နောက်ထပ်နှစ်ကြိမ်မျှ တိုက်ကြလေရာ စစ်ပွဲများကို ဒုတိယပျူး နစ်စစ်ပွဲနှင့် တတိယပျူးနစ်စစ်ပွဲဟု ခေါ်ကြသည်။ စစ်တစ်ကြိမ် တိုက်ပြီးနောက် စစ်ပြေငြိမ်းထားစဉ် ကားသေ့သည်လည်းကောင်း၊ ရောမ သည်လည်းကောင်း ပိုမို အင်အားတောင့်တင်းအောင် ပြင်ဆင်ကြ၏။ ဒုတိယပျူးနစ်စစ်ပွဲမှာ ဘီစီ ၂၁၈ ခုနှစ်တွင် စတင်ဖြစ်ပွား၍ ဘီစီ ၂ဝ၁ ခုနှစ်တွင် ပြီးဆုံးသွားသည်။ ထိုစစ်ပွဲတွင် နာမည် ကျော် ကားသေ့စစ်ဗိုလ်ချုပ်ဟန္နီဗောသည် စပိန်မှ ကုန်းကြောင်း လမ်းဖြင့် အီတလီမြောက်ဘက်ရှိ အဲ့လပတောင်တန်းကို ခဲယဉ်း စွာ ဖြတ်ကျော်ပြီးလျှင် ဆင်တပ်၊ မြင်းတပ်၊ ခြေလျင်တပ် အလုံးအရင်းနှင့် ရောမနိုင်ငံတွင်း ချင်းနင်းဝင်ရောက် တိုက်ခိုက် လေသည်။ ရောမစစ်ဗိုလ်ချုပ်တို့သည် ဟန္နီဗောနှင့် မယှဉ်သာ သဖြင့် စပိန်တို့ ကြားဖြတ်သွားရောက်တိုက်ခိုက်သည်တွင် ကားသေ့စစ်တပ်များ အီတလီမှ ဆုတ်ခွာခဲ့ရလေသည်။
ဘီစီ ၂ဝ၂ ခုနှစ်တွင် ကားသေ့မြို့အနီး ဇေးမားအရပ်၌ ကားသေ့နှင့် ရောမတို့ ယှဉ်ပြိုင်တိုက်ခိုက်ရာ ကားသေ့တို့ အရေးနိမ့်လေသည်။
တတိယပျူးနစ်စစ်ပွဲသည် ဘီစီ ၁၄၉ ခုနှစ်မှ ဘီစီ ၁၄၆ ခုနှစ်အထိ သုံးနှစ်ကြာမျှ ဖြစ်ပွားခဲ့၏။ ထိုစစ်ပွဲတွင် ရောမတို့ သည် စည်ကားခမ်းနားသည့် ကားသေ့မြို့ကြီးကို ပြာပုံအတိ ဖြစ်အောင် မီးတိုက်ဖျက်ဆီးခဲ့လေသည်။ ထိုနောက် ရောမတို့ သည် မြေထဲပင်လယ်အနောက်ပိုင်းကို အုပ်စီးမိလေ၏။
ရောမတို့သည် ကားသေ့တို့ကို အောင်မြင်ပြီးနောက် မြေထဲပင်လယ် အရှေ့ပိုင်းသို့ အာရုံပြောင်းကြလေသည်။ ဂရိ ကျွန်းဆွယ်ရှိ မက်ဆီဒုန်ပြည်မှ ပဉ္စမဖိလစ်ဘုရင်သည် ဆီးရီး ယားပြည့်ရှင် တတိယအန်တီယိုကပ်နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့လိုက်သည် တွင် ရောမတို့က ထိုအဖွဲ့သည် မိမိတို့ကို အန်တုမည်ဟု စိုးရိမ် လာလေသည်။ ထိုကြောင့် ဘီစီ ၂ဝဝ ပြည့်နှစ်တွင် ရောမသည် မက်ဆီဒုန်ပြည်ကို စစ်ကျေညာ၍ တိုက်ခိုက်လေသည်။ ဂရိတို့ သည်လည်း စစ်ပွဲတွင် ကျင့်သားရပြီးသော ရောမတို့ကို အညံ့ခံ အရှုံးပေးရသည်။ ရောမတို့သည် ဂရိပြည်နယ်များကို လက် အောက်ခံ အဖြစ်ထားရန် မရည်ရွယ်သဖြင့် ဘီစီ ၁၉၇ ခုနှစ် ထိုပြည်နယ်အားလုံးကို လွတ်လပ်ရေး ပေးခဲ့သည်။
သို့ရာတွင် ဆီးရီးယားဘုရင်သည် အာရှမိုင်းနားကို သိမ်း ပိုက်ပြီးနောက် ဂရိပြည်နယ်များကို ထိပါးလာသဖြင့် ရောမတို့ နှင့် စစ်ဖြစ်ရလေသည်။ ဘီစီ ၁၉ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဆီးရီးယား ဘုရင်လည်း အရေးနိမ့်၍ မိမိတိုင်းပြည်သို့ ဆုတ်ခွာသွား ရသည်။
ရောမတို့သည် ရောမသမ္မတနိုင်ငံကြီးကို တည်ထောင်နိုင် ကြပြီ ဖြစ်သောကြောင့် စိတ်ကြီးဝင်လာကြလေသည်။ လက် အောက်ခံ နိုင်ငံများတွင် ပရိုကွန်ဆာခေါ် ဘုရင်ခံများကို ခန့် ထားအုပ်ချုပ်စေရာ ထိုသူတို့သည် သက်ဦးဆံပိုင်စံနစ်များကို သုံးလျက် အုပ်ချုပ်ကြသည်။ သူတို့၏ ရာထူးသက်တမ်းမှာ တစ်နှစ်မျှ ဖြစ်သော်လည်း ထိုတစ်နှစ်အတွင်း တစ်သက်လုံး စည်းစိမ်ခံ၍ နေထိုင်နိုင်ရန်အတွက် ဥစ္စာပစ္စည်း စုဆောင်းမိဖို့ ကြိုးစားကြလေသည်။ ထိုကြောင့် လက်အောက်ခံလူမျိုးများထံမှ ကြီးလေးသော အခွန်အတုတ်များကို ကောက်ယူကြ၏။ ရောမလူမျိုးတို့သည်လည်း စည်းစိမ်ယစ်မူးလာကြလေ သည်။ ဆင်းရဲသားလူတန်းစားတို့၏ လယ်ယာမြေများကို ငွေအားတတ်နိုင်သူ အရာထမ်းအမှုထမ်းတို့ကလည်းကောင်း၊ လူကုံထံ ပိုင်းကလည်းကောင်း ဝယ်ယူကြလေသည်။ ထိုသို့အားဖြင့် အထက်တန်း စား လူစုတွင် စည်းစိမ်ဥစ္စာ တိုးလာသည်နှင့်အမျှ ဆင်းရဲသား လူတန်းစားတို့မှာ မြေယာမဲ့ ဖြစ်ကုန်သဖြင့် ခရုဆန်ကျွတ်ဘဝ သို့ ရောက်ရလေသည်။ ထိုအခါ ဆီနိတ်အဖွဲ့နှင့် ဆင်းရဲသား တို့သည် ပဋိပက္ခ ဖြစ်လာကြ၍ ပြည်တွင်းရေး လှုပ်ရှားလာ လေသည်။
ဘီစီ ၁၃၃ ခုနှစ်တွင် တိုင်ဗီးရီးယပ် ဂရေးကပ်ဆိုသူသည် တြီဗျွန်းအဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်း ခံရသောအခါ တောင်သူလယ်သမားတို့အတွက် အကျိုးရှိစေမည့် လယ်မြေ ပြန်လည်ဝေခြမ်းရေးစံနစ်ကို အကြံပေးခဲ့လေသည်။ သို့ရာတွင် တစ်ဖက်မှ မလိုလားသူတို့၏ လက်ချက်ဖြင့် တိုင်ဗီးရီးယပ် အနိစ္စရောက်ရလေသည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ နှစ်ပေါင်းတစ်ရာမျှ ကြာအောင် ပြည်တွင်းစစ်ပွဲများနှင့် တော်လှန်မှုများ ဖြစ်ပွား လာခဲ့ရာ နောက်ဆုံး၌ ရောမသမ္မတနိုင်ငံကြီး ပြိုပျက်ရလေ သည်။ ထိုနောက် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာသည် စစ်တပ်လက်ထဲ သို့ တဖြည်းဖြည်း ရောက်ရှိလာလေသည်။ စစ်ခေါင်းဆောင် တို့တွင် ပထမဦးဆုံး ထင်ရှားလာသူမှာ မားရီးယပ် ဖြစ်သည်။ သူကား စစ်အင်အားသည် ရောမပိုင်နယ်များ၌ တည်ရှိသည်ဟု ယုံကြည်သူ ဖြစ်သည်။ ဆာလာ၊ ပွန်ပီ၊ ဂျူးလယပ်ဆီဇာ၊ မတ်အန်ထော်နီတို့သည်လည်း မားရီးယပ်ယုံကြည်ချက်ကို လက်ခံကျင့်သုံးခဲ့ကြသော ရောမနိုင်ငံ ခေါင်းဆောင်များ ဖြစ်ကြ သည်။
အာရှမိုင်းနားတွင်ရှိသော ပွန်တပ်ဘုရင် မီသရီဒိတ်နှင့် စစ်ဖြစ်သောအခါ မားရီးယပ်နှင့် ဆီနိတ်အဖွဲ့ကို ထောက်ခံသူ ဆာလာတို့ ခေါင်းဆောင်မှု အာဏာလုပွဲ ဆင်ကြလေသည်။ ဆာလာခေါင်းဆောင်သော ရောမစစ်တပ် အာရှမိုင်းနားသို့ ရောက်ရှိနေစဉ် မားရီးယပ်သည် ရောမမြို့တွင် အုပ်ချုပ်မှု အာဏာကို သိမ်း၍ ဆီနိတ်အဖွဲ့ဝင် ခေါင်းဆောင်အများကို သတ်လေသည်။ ဘီစီ ၈၂ ခုနှစ်တွင် အာရှမိုင်းနား၌ အောင် ပွဲခံ၍ ရောမမြို့ သို့ ပြန်လာသောဆာလာကလည်း မားရီးယပ် ဘက်သား လူထုခေါင်းဆောင် မြောက်မြားစွာတို့ကို သတ်ပစ် လေသည်။ ဆာလာလည်း ရောမအာဏာရှင် ဖြစ်လာသည်။ ထိုသို့အားဖြင့် အုပ်ချုပ်မှုအာဏာသည် ဆီနိတ်အဖွဲ့တွင် မရှိဘဲ လူတစ်ဦးတစ်ယောက်၏ လက်ထဲသို့ ရောက်ရှိသွားလေသည်။ ရောမသမ္မတနိုင်ငံသည် အာဏာရှင်အုပ်စိုးသော နိုင်ငံ အဖြစ်သို့ တရွေ့ရွေ့ရောက်ရှိလာသော်ငြားလည်း အင်ပိုင်ယာကြီး သည်ကား ကျယ်ပြန့်လာလေသည်။ ရောမစစ်သူကြီး ပွန်ပီသည် အရှေ့ဘက်အာရှမိုင်းနားတွင် ပါသီယာနယ်စပ်အထိ စစ်အောင် ခဲ့သည်။
ဘီစီ ၅၈ ခုနှစ်တွင် ဂျူးလယပ် ဆီဇာကလည်း အနောက်ဘက်ရှိ ဂေါလနယ်သို့ ချီတက် တိုက် ခိုက်ခဲ့လေသည်။ ဂေါလနယ်ကို အောင်မြင်ပြီးနောက် ဂျာမန်နှင့် ဗဲလဂျီယန်တို့ကိုလည်း တိုက်ခိုက် နှိမ်နင်းခဲ့သည်။ ဗြိတိန်နိုင်ငံ ကိုလည်း ဘီစီ ၅၅ ခုနှစ်တွင် တစ်ကြိမ်၊ ဘီစီ ၅၄ ခုနှစ်တွင် တစ်ကြိမ် ပေါင်းနှစ်ကြိမ်မျှ တိုက်ခိုက်ခဲ့လေသည်။ ဆီဇာသည် ဂေါလနယ်တွင် ၁ဝ နှစ်ခန့် နေထိုင်ပြီးနောက် ဘီစီ ၄၉ ခုနှစ် ၌ ရောမသို့ ပြန်လာသည်။
ဆီနိတ်အဖွဲ့သည် ဆီဇာ၏တန်ခိုးအာဏာ ကြီးမားလာခြင်း ကို ကြောက်ရွံ့စိုးရိမ်လာသဖြင့် ရောမမြို့တွင်းသို့ မဝင်မီ စစ် တပ်ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ရန် အမိန့်ပေးလေသည်။ သို့ရာတွင် ဆီဇာ သည် ဆီနိတ်အဖွဲ့၏ အမိန့်ကို မနာခံဘဲ၊ စစ်တပ်နှင့်တကွ မြို့တွင်းသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ရောမသမ္မတ နိုင်ငံခေတ် ကုန်ဆုံးလေသည်။ ဆီဇာသည် သရဖူဆောင်းဘုရင် အဖြစ်ကို မခံယူခဲ့သော်လည်း သူတစ်ဦးတည်းလက်၌ အချုပ် အချာ အာဏာထား၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့လေသည်။ ထိုကြောင့် ဆီဇာ သည် သက်ဦးဆံပိုင် ဘုရင်သဖွယ် အုပ်စိုးတော့မည်ဟု စိုးရိမ် လာကြသူများ၏ လက်ချက်ဖြင့် ဘီစီ ၄၄ ခုနှစ်တွင် လုပ်ကြံ ခြင်းခံခဲ့ရလေသည်။
ဂျူးလယပ်ဆီဇာ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် အာဏာလုပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ နောက်ဆုံး ဘီစီ ၂၇ ခုနှစ်တွင် (ဂျူးလယပ် ဆီဇာ၏ မြေးတော်သူ) အော့ကတေးဗီးယန်းက ဩဂပ်စတပ် (ဘီစီ ၆၃-အေဒီ ၁၄)ဟူသောဘွဲ့ကို ခံယူ၍ ပထမဦးဆုံး ရောမဧကရာဇ်ဘုရင်အဖြစ်ဖြင့် အုပ်စိုးလေသည်။
ဩဂပ်စတပ်သည် အချုပ်အချာ အာဏာပိုင် ဖြစ်သော်လည်း အုပ်ချုပ်ရေးကိစ္စများတွင် ဆီနိတ်အဖွဲ့နှင့် တိုင်ပင် ၍ ဆောင်ရွက်လေသည်။ ထိုကဲ့သို့ ရောမအင်ပိုင်ယာ ခေတ် စတင်ဖြစ်ပေါ်လာပြီးနောက် ရောမနိုင်ငံသည် နှစ်ပေါင်း နှစ်ရာ ခန့်မျှ ငြိမ်းချမ်းသာယာလျက် ရှိလေသည်။ နယ်စပ်ဒေသများ တွင် တိုက်ခိုက်မှု ဖြစ်ပွားသည်မှအပ၊ စစ်မက် အန္တရာယ်ဟူ၍ အကြီးအကျယ်မရှိချေ။ ရောမစာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကား တိုးတက်သောခေတ် ဖြစ်သည်။ ဗြိတိန်နိုင်ငံတွင် ရောမတို့ ဖောက်လုပ်ခဲ့သော လမ်းများကိုလည်းကောင်း၊ ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် တည် ဆောက်ခဲ့သော လမ်းများကိုလည်းကောင်း၊ ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် တည် ဆောက်ခဲ့သော ရေသွယ်ပြွန်နှင့် တံတားများကိုလည်းကောင်း ယခုထက် တိုင် တွေ့မြင်နိုင်လေသည်။ ရောမတရားဥပဒေကိုလည်း အင် ပိုင်ယာအတွင်းရှိ တရားရုံးများ၌ လိုက်နာကျင့်သုံးလျက် ရှိ လေသည်။ ဩဂပ်စတပ် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် တိုင်ဗီးရီးယပ် (အေဒီ ၁၄-၃၇)ခုနှစ်၊ ကလီဂျူလာ (အေဒီ ၃၇-၄၁ ခုနှစ်)၊ ကလောဒိယပ် (အေဒီ ၄၁-၅၄ ခုနှစ်)နှင့် နီးရိုး (အေဒီ ၅၄- ၆၈)တို့သည် ရောမအင်ပိုင်ယာကို ဆက်လက်အုပ်စိုးခဲ့ကြသည်။
( မားကပ်ဩရီးလီးယပ်၊ အန်တိုးနိုင်း နပ်။) မားကပ် ဩရီးလီးယပ်ဘုရင် စိုးစံပြီးနောက်တွင် ရောမ အင်ပိုင်ယာသည်လည်း ဆုတ်ယုတ်လာလေသည်။ ဩရီးလီးယပ်ဘုရင် လက်ထက်၌ပင် အင်ပိုင်ယာ အရှေ့ပိုင်းတွင်လည်းကောင်း အနောက်ပိုင်းတွင်လည်းကောင်း တိုက်ခိုက်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့လေသည်။ အထူးသဖြင့် အနောက်ဘက်နယ်စပ်များတွင် ဂျာမန်လူရိုင်း တို့က တိုက်ခိုက်လာကြလေသည်။ ထိုကြောင့် ရောမစစ်တပ် အင်အားကို နှစ်ဆမျှ တိုးချဲ့ခဲ့ရသည်။ စစ်တပ်အင်အား ကြီး မားလာသဖြင့် စစ်ဘက်က အုပ်ချုပ်ရေးတွင် အာဏာစူးရှလာ လေသည်။ သို့ဖြစ်၍ အေဒီ ၁၉၃-၂၈၄ ခုနှစ်များအတွင်း စစ် တပ်က မိမိတို့ အလိုကျသူကို ဘုရင်မြှောက်၍ အလိုမကျလျှင် ဖြုတ်ချခဲ့ကြရာ နှစ်ပေါင်း ၉ဝ ခန့်တွင် ရောမဧကရာဇ်ဘုရင် ပေါင်း ၈ဝ ခန့် ပြောင်းခဲ့လေသည်။
ဒိုင်အိုကလီရှင်ဘုရင် (အေဒီ ၂၈၄-၃ဝ၅ ခုနှစ်)နှင့် ကွန် စတန်တင်းဘုရင် (အေဒီ ၃၁၂-၃၃၇ ခုနှစ်)တို့ ပြန်လည် ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြလေသည်။ ဒိုင်အိုကလီ ရှင်ဘုရင်သည် ရောမ အင်ပိုင်ယာကို ပြန်လည်ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြလေသည်။ ဒိုင်အိုကလီ ရှင်ဘုရင်သည် ရောမအင်ပိုင်ယာကို အရှေ့နှင့်အနောက် နှစ်ပိုင်း ခွဲ၍အုပ်ချုပ်ရန် စတင်စီမံခဲ့သည်။ မိမိက အရှေ့ပိုင် ရောမ အင်ပိုင်ယာကို အုပ်ချုပ်၍ မက်ဆီမီယန် ဆိုသူအား အနောက် ပိုင်း ရောမအင်ပိုင်ယာကို အုပ်ချုပ်စေသည်။ ဒိုင်အိုကလီ ရှင်ဘုရင်နောက် ကွန်စတန်တင်းသည် ရောမနိုင်ငံ အနောက် ပိုင်းတွင် ဧကရာဇ်ဘုရင် ဖြစ်လာသည်။ အေဒီ ၃၂၃ တွင် လိုင်စင်းနီးယပ်ဧကရာဇ် အုပ်စိုးလျက်ရှိသော ရောမနိုင်ငံ အရှေ့ ပိုင်းသို့ ချီတက်သိမ်းပိုက်လိုက်လေသည်။ ထိုသို့အားဖြင့် အကွဲ ကွဲ ဖြစ်နေသော ရောမအင်ပိုင်ယာမှာ ဧကရာဇ်တစ်ပါးတည်း အောက်တွင် ပြန်လည်ပေါင်းစည်းမိလေသည်။
ကွန်စတန်တင်းဘုရင်သည် အေဒီ ၃၁၃ ခုနှစ်တွင် ရောမ အင်ပိုင်ယာအတွင်း၌ ခရစ်ယန်အယူဝါဒီတို့ကို လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်ခွင့်ပေးခဲ့သည်။ အေဒီ ၃၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် နေပြည်တော် ကို ရောမမြို့မှ အရှေ့ဘက် ဗိုင်ဇင်းရှမ်းမြို့သို့ ရွေ့ပြောင်းခဲ့ သည်။ ထိုနေပြည်တော်သစ်ကိုလည်း ကွန်စတန်တီနိုပယ်မြို့ဟု သမုတ်လေသည်။
ကွန်စတန်တင်း ဘုရင်ကြီး
အနောက်ဘက်တွင် ဖရန့်လူမျိုး၊ ဂေါ့သလူမျိုး အစရှိသော ဂျာမန်လူရိုင်းတို့က ရောမပိုင် နယ်များထဲသို့ ထိုးဖောက် တိုက် ခိုက်လျက် ရှိကြသည်။ အရှေ့ဘက်၌လည်း ပါးရှင်းလူမျိုးတို့၏ ရန်ကို စိုးရိမ်နေရသည်။ အေဒီ ၄၁ဝ ပြည့်နှစ်သို့ ရောက်သော အခါ အလာရစ်ခေါင်းဆောင်သော ဂေါ့သလူမျိုးတို့သည် အီတလီကျွန်းဆွယ်သို့ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ကြသည်တွင် ရောမ မြို့ ကျဆုံးရလေသည်။ တစ်ဖန် အေဒီ ၄၅၅ ခုနှစ်တွင် ဗင်းဒေါ လူမျိုးတို့က ရောမမြို့တွင်းသို့ ဝင်၍ တိုက်ခိုက်လုယက်ကြလေ သည်။ နောက်ဆုံး အေဒီ ၄၇၆ ခုနှစ်တွင် ဂျာမန်လူမျိုး အိုဒိုအေဆာက ရောမဧကရာဇ် ရိုမျူလပ်ကို နန်းချပြီးလျှင် အီတလီပြည့်ရှင်အဖြစ် အုပ်စိုးလေသည်။ ထိုသို့အားဖြင့် အနောက်ရောမနိုင်ငံကြီး ပြိုကွဲခဲ့ရလေသည်။ အရှေ့ရောမနိုင်ငံ ကြီးသည်ကား နှစ်ပေါင်း တစ်ထောင်နီးပါးမျှ ဆက်လက် တည်တံ့ပြီးနောက် အေဒီ ၁၄၅၃ ခုနှစ်တွင် ကွန်စတင်တီနိုပယ် မြို့တော်လည်း တူရကီတို့လက်သို့ ကျရောက်ခဲ့ရလေသည်။
ဗိုင်ဇင်းတိုင်း အင်ပိုင်ယာ
ထုံးကြိုင်ရွာ၊ မြောင်မြို့နယ်
ထုံးကြိုင်ရွာ (Htonekyaing)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ မြောင်မြို့နယ်၊ ဘုန်းခေါင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၃၀၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြောင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သံသရာ
သံသရာဟူသောဝေါဟာရသည် သံသာရဟူသောပါဠိမှဆင်သက်လာသော ပါဠိသက်ဝေါဟာရ တစ်ရပ်ဖြစ်ပေသည်။ ယင်းကိုပုဒ်ခွဲသော် သံတစ်ပုဒ်၊ သာရတစ်ပုဒ်ဖြစ်ကာ သံ=အဆက်မပြတ်တရစပ်၊ သာရ=ဖြစ်ခြင်းဟုအနက်အဓိပ္ပာယ်ရရှိသောကြောင့်၊ခန္ဓာနဉ္စပဋိပါဋိ၊ ဓာတုအာယတနာနစစသည်ဖြင့် ခန္ဓာအာယတနဓာတ်တို့၏ ဤစဉ်မပြတ် ဆက်ကာဆက်ကာဖြစ်နေမှုကို သံသရာဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏ဟုအဋ္ဌကထာတို့၌ပြဆိုတော်မူခဲ့ကြသည်။
ခန္ဓာအာယတနဓာတ်ဟူသည် ကား အခြားမဟုတ်၊ အချုပ်အားဖြင့်နာမ်ရုပ်နှစ်ပါးပင်ဖြစ်သည်။ ထိုနာမ်ရုပ်နှစ်ပါးတို့ အဆက်မပြတ် ဆက်ကာဆက်ကာဖြင့် ဘဝတစ်ခုမှဘဝတစ်ခုသို့ကူးပြောင်းရွှေ့သွားသကဲ့သို့ဖြစ်နေသည်ကိုပင်သံသရာ၌ ကျင်လည်သည်ဟူ၍ ပြောစမှတ်ပြုလျက်ရှိကြလေသည်။ ထင်ရှားအောင်ပြပါဦးအံ့။ ယခုကျွန်ုပ်တို့မျက်မြင်တွေ့ရှိနေရသောသရက်ပင်များသည် သရက်ပင်ဟောင်းများထားပစ်ခဲ့သောအစေ့များမှပေါက်ပွားလာကြကုန်၏။ ထိုလက်ရှိအပင်များသည်လည်း နောင်အခါတွင် အဆက်မပြတ်သရက်ပင်များ ပေါက်ပွားလာနိုင်စေရန်အသီးသီး၍မျိုးစေ့များကိုချထားပေကြကုန်၏။ ယင်းသို့မျိုးစေ့များကို အဆက်မပြတ်တစ်ပင်မှတစ်ပင် ပေးသွားနိုင်သရွေ့ကာလပတ်လုံး သရက်မျိုးမတုံးနိုင်၊ ပျောက်ကွယ်မသွားနိုင်ဖြစ်သကဲ့သို့ ထိုအတူသတ္တဝါတို့၏ ရုပ်နာမ်တည်းဟူသောခန္ဓာပင်ကြီး တစ်ပင်ပေါက်လာလျှင် ကောင်းမှုကိုပြုကျင့်ခြင်းတည်းဟူသော ကုသိုလ်မျိုးစေ့ (ကုသိုလ်ကံ)နှင့်မကောင်းမှုကိုပြုကျင့်ခြင်းတည်းဟူသော အကုသိုလ်မျိုးစေ့(အကုသိုလ်ကံ) အထိုက်အ လျောက် ဖြစ်ပေါ်လာကြမည်မှာ ဓမ္မတာပင်ဖြစ်ပေသည်။
မည်သည့်သတ္တဝါမဆို ကိုယ်ဖြင့်ဖြစ်စေ၊ နှုတ်ဖြင့်ဖြစ်စေ၊ စိတ်ဖြင့်ဖြစ်စေတစုံတစ်ခုသောအပြုအမူအကျင့်အကြံကိုပြုမူကျင့်ကြံမည်ချည်းဖြစ်ရာ ယင်းပြုမူကျင့်ကြံချက်ကောင်းလျှင်၊ အပြစ်ကင်းလျှင်၊ ကုသိုလ်မျိုးစေ့၊ မကောင်းလျှင်၊အပြစ်မကင်းလျှင် အကူသိုလ်မျိုးစေ့တည်တော့မည်သာဖြစ်သည်။ အောင်မြင်သောသရက်မျိုးစေ့ရှိနေလျှင် သရက်ပင်ပေါက်မှာမလွဲဖြစ်သကဲ့သို့ ကမ္မပထမြောက်သော ကုသိုလ်ကံ၊ အကုသိုလ်ကံမျိုးစေ့တည်နေလာလျှင် ခန္ဓာပင်ဆက်လက်ပေါက်ပွားလာမည်မှာ လွှဲရှောင်မရသောသဘာဝနိယာမဖြစ်ရာ၊ ကုသိုလ်ကံမျိုးစေ့တည်နေကကောင်းမြတ်သောရုပ်နာမ်ခန္ဓာ၊ အကုသိုလ်ကံမျိုးစေ့တည်နေကမကောင်းသောရုပ်နာမ်ခန္ဓာဆက်လက်ဖြစ်တော့မည်ဧကန်ဖြစ်လေသည်။