cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
နက္ခတ်ဗေဒင် သမိုင်း
အိန္ဒိယ
ဘီစီ ၆၅၀ဝ မှစ၍ နက္ခတ္တဗေဒ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ခဲ့ကြောင်း အိန္ဒိယတွင် ခိုင်မာသော အထောက်အထားများ တွေ့ရသည်။ စစ်မှန်သည်ဟု ယူဆရသော ဘီစီ ၃၇၀ဝ ခန့်မှပြုစုခဲ့သည့် ကျမ်းများလည်း တွေ့ရသည်။ မူရင်းကျမ်းများမှာ ပျက်စီး၊ ပျောက်ဆုံးကုန်သော်လည်း နက္ခတ်ဗေဒင် ပညာရှင်များက အဆက်ဆက်ကူးယူ ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြသည်။ ယင်းကျမ်းဂန်များကို အိန္ဒိယပြည်နယ်များရှိ စာကြည့်တိုက်များတွင် တွေ့နိုင်သည်။ ဘီစီ ၆၅၀ဝ မှစ၍ နက္ခတ္တကို အသေးစိတ် မှတ်သားပြုစုလာခဲ့ကြသည်။
ကုဟကဇာတ်
ပရိယာယ်ဉာဏ်ဆင် လိမ်ဉာဏ်ထွင်
သူကြွယ်လည်း သဘောရိုးဖြင့် ပြောဆိုသည်ဟု ထင်မှတ်ကာ မသွားရန် အဖန်ဖန် တားမြစ်သော်လည်း မရတော့သဖြင့် “အရှင်ဘုရား ... အလိုရှိရာ ကြွတော်မူပါ” ဟု လျှောက်ထားခွင့်ပြုကာ ရွာတံခါးတိုင်အောင် လိုက်ပို့ပြီးလျှင် ပြန်ခဲ့လေ၏။
နက္ခတ်ဗေဒင် သမိုင်း
အိန္ဒိယ
ဝေဒ နက္ခတ္တပညာကို ရေးသားခဲ့သော အစောဆုံး ပညာရှင်မှာ ပီတ မဟာဖြစ်သည်။ သူသည် ပီတ မဟာ သိဒ္ဒန္တ (Pita Maha Siddhanta) ခေါ် ကျမ်းကို ပြုစုခဲ့ပြီး ယနေ့တိုင် ယင်းမူများကို တွေ့နိုင်သည်။ ပီတ မဟာသည် ထိုကျမ်းကို ဘီစီ ၃၀ဝ၀ ခန့်တွင် ရေးသားပြုစုခဲ့သည်။ နောင် အနှစ် ငါးရာ အကြာတွင် ဝါရှီသျှတြ (Vashishttha) ခေါ် နက္ခတ္တပညာရှင် ပေါ်ပေါက်လာပြီး နက္ခတ္တဗေဒ (Astronomy)၊ နက္ခတ်ဗေဒင် (Astorology)၊ ဒဿန (Pholosophy) ကျမ်းစာ အများအပြားရေးသားပြုစုခဲ့သည်။ သူ၏ အရေးအပါဆုံး ကျမ်းမှာ ဝါရှီသျှတြ သိဒ္ဒန္တ (Vashishttha Siddhanta) ဖြစ်သည်။
ကုဟကဇာတ်
အံ့ဖွယ်ရှိလတ် သူကြွယ်မှတ်
ရသေ့ပျက်လည်း အတန်ငယ် သွားမိသောအခါ ဤသူကြွယ်ကို ငါ လှည့်စားရလျှင် ကောင်းမည်ဟု ကြံစည်၍ ဆံကျစ်ကြား၌ မြက်ခြောက်ကို ထားပြီးလျှင် တစ်ဖန် ပြန်လာ၏။ သူကြွယ်လည်း “အရှင်ဘုရား ... ဘယ့်အတွက် ပြန်ခဲ့ပါသနည်း” ဟု လျှောက်ထား၏။ ရသေ့လည်း “ဒါယကာ ... အမှတ်မဲ့ ငါထွက်အလာတွင် သင့်အိမ်အမိုးမှ မြက်ခြောက်တစ်ပင် ငြိလျက်ပါလာသည်၊ အဒိန္နာဒါန်မည်သည် ရသေ့ရဟန်းတို့အား မအပ်ပေ၊ ထို့ကြောင့် မြက်ခြောက်ပင်ကိုယူ၍ ပြန်ပေးရန်လာသည်” ဟု ပြောဆိုလေ၏။ ထိုအခါ သူကြွယ်သည် “အရှင်ဘုရား ... မြက်ခြောက်ပင်ကိုစွန့်၍ ကြွတော်မူပါ၊ အရှင်ရသေ့ကိုကား မြက်ဝါးခြမ်းစိတ်မျှကိုပင် သူတစ်ပါး ပစ္စည်းဥစ္စာကို မယူပေ၊ ဩော် ... ယုံမှားသံသယ ကုက္ကုစ္စ ရှိပေစွတကား” ဟု အတိုင်းထက်အလွန် ကြည်ညိုကာ ရှိခိုး၍ လွှတ်လိုက်၏။
နက္ခတ်ဗေဒင် သမိုင်း
အိန္ဒိယ
သူ၏ အခြားကျော်ကြားသော ကျမ်းများမှ ပဉ္စ သိဒ္ဒန္တကောသ၊ သူရိယ သိဒ္ဒန္တ၊ နိတျာနန္ဒ၊ ဘာရတဇာတက၊ အရိယဘာတ၊ မံသဂါရိ၊ ရန္နဝီရနှင့် လဂဟု ပရသျှာရတို့ ဖြစ်သည်။ အီး.အမ်.ပလန်ကက် (E.M.Plunkett) က သူ၏ “ရှေးဟောင်း မှတ်တမ်းနှင့် ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များ” စာအုပ်တွင် “ခရစ်နှစ်အစ ဂရိကျမ်းများကို အိန္ဒိယ နက္ခတ္တဗေဒက များစွာအထောက်အကူ ပြုခဲ့ဟန်ရှိသည်၊ ဖီလိုစထရေးတပ်စ် (Philostratus) ရေးသားခဲ့သော ဂရိဒဿနဆရာ၊ နက္ခတ္တဆရာ ‘အပိုလိုနီးယပ်၏ ဘဝ’ ကျမ်းတွင် အပိုလိုနီးယပ်စ်သည် နက္ခတ္တဗေဒနှင့် နက္ခတ်ဗေဒင်ကို အိန္ဒိယ သူတော်စင်များထံ၌ လေ့လာသင်ယူခဲ့သည်” ဟု ဖော်ပြထားသည်။
ကုဟကဇာတ်
ရသေ့ကျင့်ပျက် ဖမ်းနှိပ်စက်
ထိုစဉ်အခါ ပညာရှိတစ်ယောက်သည် ပစ္စည်းဥစ္စာတို့ကို ရရှိရန် ပစ္စန္တရာဇ်သို့ သွားလေသာ် သူကြွယ်အိမ်၌ တည်းခိုလေ၏။ သူကြွယ်နှင့် စကားစပ်မိ၍ ပြောကြရာ ရသေ့အကြောင်းကို ကြားလျှင် ဤရသေ့ပျက်သည် အမှန်မုချ သူကြွယ်၏ ပစ္စည်းဥစ္စာ တစ်စုံတစ်ရာကို ခိုးယူပေလိမ့်မည်ဟု ကြံစည်၍ “အဆွေ ... ရသေ့ထံ ပစ္စည်းဥစ္စာ တစ်စုံတစ်ရာကို အပ်နှံထားဖူးသလော” ဟု မေး၏။ “အဆွေ ... ရွှေစင်နိက္ခတစ်ရာ အပ်နှံထားဖူးပါသည်” ဟု ပြော၏။ “အဆွေ ... သည်လိုဖြစ်လျှင် ရှိတော့မည်မထင်၊ အမြန်စုံစမ်းချေ” ဟု ပြောဆိုလေ၏။
နက္ခတ်ဗေဒင် သမိုင်း
အိန္ဒိယ
ကိုင်ရိုကဲ့သို့ပင် ကျော်ကြားသော ကောင့် လူးဝစ် ဟာမွန် (Count Louis Hamon) က သူ၏ “သင်နှင့် သင့်လက္ခဏာ” အမည်ရှိစာအုပ်တွင် “ရှေးလူတို့၏ ဉာဏ်ပညာကို အထင်သေးသူတို့သည် ရှေးအိန္ဒိမှ မြင့်မြတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်များနှင့် ဒဿန ပညာရပ်များကို မမေ့နေကြ၍ဖြစ်သည်။ ယင်းတို့ကို ယနေ့ယဉ်ကျေးမှုများက မလှန်နိုင်သေးပေ၊ လက်ခံနေရသည်သာ။ ယင်းတို့ ထုတ်ခဲ့သော သီအိုရီများကို ယနေ့ နက္ခတ်ပညာရှင်များ အံ့ဩကြရသည်။ ခေတ်သစ်တွင် နောက်ဆုံးပေါ် ပစ္စည်းများသုံး၍ လေ့လာ ကြည့်သည့်တိုင် ရှေးပညာရှိတို့၏ တွေ့ရှိမှုကို မကျော်နိုင်သေး။ အိန္ဒိယရှေးပညာရှိတို့ မည်သို့ရှာဖွေ ကြံဆခဲ့သည်ဆိုသည်မှာ အထူးအဆန်းဖြစ်နေသေးသည်” ဟု ရေးခဲ့သည်။
ကုဟကဇာတ်
ရသေ့ကျင့်ပျက် ဖမ်းနှိပ်စက်
သူကြွယ်လည်း ကျောင်းသို့ အမြန်သွား၍ စုံစမ်းရာ ရွှေစင်နိက္ခတစ်ရာ မရှိတော့သဖြင့် တစ်ဖန် ပြန်လာ၍ ယူမည် မဟုတ် ဤရသေ့ပျက်ပင် ယူလိမ့်မည်၊ လာပါ ရသေ့ပျက်ကို ဖမ်းမည်” ဟု တိုင်ပင်၍ နှစ်ယောက်အတူ အမြန်သွား၍ ရှာဖွေကြရာ ရသေ့ပျက်ကို တွေ့သောအခါ တုပ်နှောင်ဖမ်းဆီး၍ ရိုက်နှက်ပုတ်ခတ်ကာ ရွှေစင်နိက္ခတစ်ရာကို အရတောင်းပြီးလျှင် ရွှေကိုပြလျက် -
“ဟယ် ရသေ့ကောက် ရသေ့ပျက် ... သင် ပြောသော စကားမှာ အလွန်နူးညံ့လှ၏။ သင်ကား ရွှေစင်နိက္ခတစ်ရာကို ခိုးယူခြင်း၌ သံသယကုက္ကုစ္စ မရှိဘဲ မြက်ခြောက်တစ်ပင် ကပ်ငြိလာရာ၌ သံသယကုက္ကုစ္စ ရှိခြင်းမှာ အလွန်အံ့ဖွယ်ကောင်းပေစွ” –
ဟု ကဲ့ရဲပြစ်တင်လျက် ရသေ့ပျက်အား နောက်အခါ ဤကဲ့သို့သော အမှုကို မပြုလေနှင့်ဟု ဆုံးမ၍ လွှတ်လိုက်၏။ ပညာရှိလည်း အဆွေသူကြွယ်အား ပျောက်ဆုံးပြီးသော ရွှေစင်နိက္ခတစ်ရာကို ပြန်ရစေပြီးလျှင် မိမိအလိုရှိရာအရပ်သို့ သွားလေ၏။
ဇာတ်ပေါင်း
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -
ရဟန်းတို့ -
ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း။
ဆောင်ပုဒ်
(၁) အံ့ဖွယ်သရဲ၊ ပြုသည်နဲ၊ စဉ်းလဲကောက်ကျစ်ပြန်။
ကုဟကဇာတ်ပြီး၏။
ဆင်ခိုးစု
ဆင်ခိုးစု
ကွန်ဟောင်းရွာ၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်
ကွန်ဟောင်းရွာ (Kunhawng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်၊ ဟတ်လုံတာဟုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၆၆၃၇ ဖြစ်သည်။  ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကွမ်းတောင်ကုန်းရွာ၊ မြစ်သားမြို့နယ်
ကွမ်းတောင်ကုန်းရွာ (Kuntaungkone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ မြစ်သားမြို့နယ်၊ ကုက္ကိုစုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၉၀၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကုက္ကိုစုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၈၁ ဦး၊ မ ၇၃၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၁၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြစ်သားမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကြိုင်ရိုင်ရွာ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နန်းယွန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သီလဝီမံသဇာတ်
သီလစုံစမ်း သူခိုးဖမ်း
နတ်လူတို့ဆရာ ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၍ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် သီလကို စုံစမ်းတတ်သော ပုဏ္ဏားတစ်ယောက် ရှိလေ၏။ ထိုပုဏ္ဏားသည် ကောသလမင်းကြီးကို မှီ၍ အသက်မွေး၏။ ရတနာသုံးပါး၌ ကြည်ညို၏။ မကျိုးမပျက်သော သီလရှိ၏။ ဗေဒင်သုံးပုံ၌ တစ်ဖက်ကမ်းရောက် တတ်မြောက်၏။ ထိုပုဏ္ဏားကို မင်းကြီးသည် အလွန်မြတ်နိုးတော်မူ၏။
ထိုအခါ ပုဏ္ဏားသည် မင်းကြီးအား ငါ့ကို တခြား ပုဏ္ဏားတို့ထက် မြတ်နိုးတော်မူ၏။ အမျိုးဇာတ် အတတ်ပညာကို မှီ၍ မြတ်နိုးလေသလော၊ အကျင့်သီလကို မှီ၍ မြတ်နိုးလေသလော ငါ သိရအောင် စုံစမ်းမည်ဟု ကြံစည်ကာ မင်းခစားရာမှအပြန် ရွှေပန်းထိမ်သည်ထံသို့သွား၍ မပန်ကြားဘဲ တစ်သပြာ ယူသွား၏။ ရွှေပန်းထိမ်သည်သည် ပုဏ္ဏားကို ရိုသေသဖြင့် ဘာစကားကိုမျှ မပြောကြားလေ။ နက်ဖြန် နှစ်သပြာ ယူသွားပြန်၏။ ဘာစကားကိုမျှ မပြောကြားလေ။ သန်ဘက်ခါ အသပြာ လက်တစ်ဆုပ် ယူသွားပြန်၏။ ထိုအခါ ရွှေပန်းထိမ်သည်သည် သည်းမခံနိုင်တော့ဘဲ သူခိုး သူခိုးဟု အော်ဟစ်ကာ ဖမ်းဆီးတုတ်နှောင်၍ နှစ်ချက် သုံးချက် ရိုက်နှက်ပြီး မင်းကြီးထံ ပို့လေ၏။
သီလဖိုးထိုက် မဂ်ဖိုလ်ဆိုက်
မင်းကြီးလည်း ပုဏ္ဏားကို မြင်လျှင် နှလုံးမသာမယာဖြစ်၍ “ပုဏ္ဏား ... အဘယ်ကြောင့် ခိုးသနည်း” ဟု မေးလေ၏။ “အရှင်မင်းကြီး ... အကျွန်ုပ် သူခိုး မဟုတ်ပါ” ဟု လျှောက်ထား၏။ “ပုဏ္ဏား ... သူခိုး မဟုတ်လျှင် အဘယ်ကြောင့် အသပြာတို့ကို ယူသနည်း” ဟု မေးသောအခါ “အရှင်မင်းကြီး ... မင်းကြီးသည် အကျွန်ုပ်ကို အလွန် မြတ်နိုးတော်မူ၏၊ ဘာ့ကြောင့် မြတ်နိုးသည်ကို အသေအချာသိလို၍ စုံးစမ်းခြင်း ဖြစ်ပါသည်၊ ယခုမူ စင်စစ် သီလကိုမှီ၍သာ မြတ်နိုးသည်ကို သိရပါပြီ၊ အရှင်မင်းကြီးသည် အကျွန်ုပ်အပေါ်၌လည်း မင်းအာဏာကို ပြုစေ၏၊ သီလသည် မြတ်၏၊ အကြီးအမှူး ဖြစ်၏၊ သို့အတွက် အကျွန်ုပ်ကို ခွင့်ပြုမူပါ၊ လူ့ဘောင်မှာနေ၍ သီလဖြည့်ကျင့်ခြင်းကို မပြုလိုပါ၊ ရဟန်းဘောင်မှာနေ၍ ဖြည့်ကျင့်ပါတော့မည်၊ ယနေ့ပင် ရဟန်းပြုပါတော့မည်” ဟု ခွင့်တောင်းပြီးလျှင် မြတ်စွာဘုရားထံသွား၍ ရဟန်းပြုလေ၏။ မကြာမီ ဝိပဿနာကို ပွားများကာ အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်လေ၏။
ရဟန်းတို့သည် တရားသဘင်ဝယ် ထိုရဟန်းအကြောင်း ပြောဆိုနေကြရာ မြတ်စွာဘုရား ကြွလာတော်မူ၍ “ ရဟန်းတို့ ... ဤပုဏ္ဏားသာ မိမိ သီလကို စုံစမ်း၍ ရဟန်းပြုကာ မိမိ၏ ကိုးကွယ်ရာကို ပြုသည် မဟုတ်၊ ရှေးပညာရှိတို့လည်း မိမိသီလကို စုံစမ်း၍ ရဟန်းပြုကာ မိမိ ကိုးကွယ်ရာကို ပြုဖူးပြီ” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါ အတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း။
အကျင့်လုံခြုံ စုံစမ်းရုံ
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည် ထိုဗြဟ္မဒတ်မင်၏ ပုရောဟိတ်ပုဏ္ဏား ဖြစ်လေ၏။ ထိုပုဏ္ဏားသည် အလှူ၌ မွေ့လျော်၏။ မကျိုးမပျက်သော ငါးပါးသီလရှိ၏။ မင်းကြီးသည် တခြား ပုရောဟိတ် ပုဏ္ဏားတို့ထက် မြတ်နိုးတော်မူ၏။ [တခြား စကားစုသည် ပစ္စုပ္ပန်ဝတ္ထုနှင့် တူပြီ။]
တစ်နေ့သ၌ မင်းကြီး မြတ်နိုးခြင်း အကြောင်းရင်းကို သိရအောင် စုံစမ်းမည်ဟု သုံးကြိမ်တိုင်အောင် မင်းကြီးဥစ္စာကို ခိုးယူလေ၏။ ထိုအခါ မင်းချင်းတို့သည် ပုဏ္ဏားကို ဖမ်းဆီး၍ မင်းကြီးထံ ပို့သည်ရှိသော် ခရီးလမ်းမတွင် မြွေအလမ္ပာယ်သမားကို မြင်၍ “အမောင်တို့ ... မြွေကို မြီးတူးမှာ မကိုက်ကြနှင့်၊ လည်ပင်းမှာ မရစ်ကြနှင့်၊ သင်တို့ကို ကိုက်သတ်လိမ့်မည်” ဟု ပြောဆိုလေ၏။ ထိုအခါ အလမ္ပာယ် သမားတို့က “ပုဏ္ဏားကြီး ... ဤမြွေကား အကျင့်သီလရှိ၏၊ သင်ကဲ့သို့ မဟုတ်၊ သင်ကား မင်းကြီးဥစ္စာကို ခိုးယူသဖြင့် သီလမရှိသည့်အတွက် အချုပ်အနှောင်ခံရသည် မဟုတ်လော” ဟု ပြောဆိုလေ၏။
သီလမြတ်ပုံ ချီးမွမ်းကုန်
ပုဏ္ဏားသည် မင်းကြီးထံရောက်၍ မင်းကြီးမြင်လျှင် “အမောင်တို့ ... ဤပုဏ္ဏားကို ဘယ့်အတွက် ဖမ်းဆီးလာကြသနည်း” ဟု မေးလေ၏။ “အရှင်မင်းကြီး ...ဥစ္စာကို ခိုးယူသည့်အတွက် ဖမ်းဆီးလာကြပါသည်” ဟု လျှောက်လေ၏။ “ခိုးသူဖြစ်လျှင် မင်းအာဏာကို ပြုကြကုန်လော့” ဟု ဆိုလေ၏။ ထိုအခါ ပုဏ္ဏားသည် “အရှင်မင်းကြီး ... အကျွန်ုပ် သူခိုးမဟုတ်ပါ” ဟု လျှောက်၏။ “ပုဏ္ဏား ... သင် သူခိုးမဟုတ်လျှင် အဘယ်ကြောင့် အသပြာတို့ကို ယူသနည်း” ဟု မေးလေ၏။ “အရှင်မင်းကြီး ... အကျွန်ုပ် အပေါ်တွင် ဘယ်အတွက် သူတစ်ပါးထက်ပို၍ အလေးအမြတ်ပြုကြောင်းကို သိလို၍ စုံစမ်းခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ အမျိုးဇာတ်အတွက် ပညာကိုမှီ၍ မြတ်နိုးခြင်းမဟုတ်၊ သီလကို မှီ၍ မြတ်နိုးခြင်းဖြစ်ကြောင်း ယခု သိရပါပြီ။ သို့အတွက် လောက၌ သီလသာ မြတ်၏၊ သီလသာ အကြီးအမှူး ဖြစ်၏၊ လူကိုထားဘိဦး တိရစ္ဆာန်မြွေကိုပင် မကိုက် မညှဉ်းဆဲသည်ရှိသော် ပြင်းထန်သော အဆိပ်ရှိသည် ဖြစ်လျက် သီလရှိသည် ဟူသောအမည်ကို ရပေသည်” ဟု မင်းကြီးကို တရားဟော၍ ခွင့်ပန်ပြီးလျှင် ဟိမဝန္တာတောသို့ ဝင်လေ၏။ ရှစ်ပါးသော သမာပတ်၊ ငါးပါးသော အဘိညာဉ်တို့ကို ဖြစ်စေလျက် သေလွန်သောအခါ ဗြဟ္မာ့ပြည်သို့ လားလေ၏။
ဇာတ်ပေါင်း
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -
ရဟန်းတို့ -
ထိုအခါ ဗာရာဏသီမင်းသည် - ယခုအခါ အာနန္ဒာ။
မင်းပရိသတ်သည် - ဘုရားပရိသတ်။
ပုရောဟိတ်ပုဏ္ဏားသည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -
ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း။
သီလဝီမံသဇာတ်ပြီး၏။
စတုက္ကနိပါတ် - ၃။ ကုဋိဒူသကဝဂ် -(၃၃၀) သီလဝီမံသဇာတ်။ ။ သီလကို စုံစမ်းလို၍ ရွှေပန်းထိပ်သည်အိမ်မှ ဆက်ကာ ဆက်ကာ အသပြာ ခိုးယူသော ပုရောဟိတ်ပုဏ္ဏားအကြောင်း။
သီလကြောင်းပြု စုံစမ်းမှု
နတ်လူတို့ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် သီလကို စုံစမ်းသော ပုဏ္ဏားကို အကြောင်းပြု၍ အောက်ပါအတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း။ ။ [ပစ္စုပ္ပန်၊ အတိတ်ဝတ္ထုတို့သည် အောက်၌ဆိုအပ်ပြီးသော ဇာတ်တို့နှင့် တူကုန်ပြီ။]
ပုဏ္ဏားစုံစမ်း သီလစွမ်း
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည် ထိုဗြဟ္မဒတ်မင်း၏ ပုရောဟိတ်ပုဏ္ဏား ဖြစ်လေ၏။ ထိုပုရောဟိတ်ပုဏ္ဏားသည် တစ်နေ့သ၌ သီလကို စုံစမ်းလိုသည်ဖြစ်၍ နှစ်ရက်၊ သုံးရက်တို့ပတ်လုံး ရွှေပန်းထိမ်သည်၏ ပျဉ်ပြားမှ အသပြာတို့ကို ယူလေ၏။ ထိုအခါ ပုရောဟိတ်ပုဏ္ဏားကို သူခိုးဟု ဖမ်း၍ မင်းကြီးအား ပြကြကုန်၏။ မင်းကြီးထံသို့ရောက်လျှင် ပုရောဟိတ်ပုဏ္ဏားသည် - “အချင်းတို့ ... လောက၌ သီလသည်သာ ကောင်းသတတ်၊ သီလသည်သည် မွန်မြတ်သတတ်၊ ကြည့်ရှုကြကုန်၊ အဆိပ်ပြင်းသော မြွေကိုပင် သီလရှိသော မြွေဟူ၍ မညှဉ်းဆဲအပ်” –ဟု သီလ၏ ဂုဏ်ကကျေးဇူးကို ချီးမွမ်းပြီးလျှင် မင်းကြီးကို ရဟန်းပြုရန် ခွင့်ပန်ကာ သွားလေ၏။
သားတစ်ပမာ ယင်းတဏှာ
ထိုအခါ တစ်နေ့သ၌ စွန်တစ်ကောင်သည် အမဲဈေးမှ သားတစ်ကိုချီ၍ ကောင်းကင်၌ ပျံလေ၏။ အခြား စွန့်တို့သည် ဝန်းရံကာ ထိုးဆိတ်ကြကုန်၏။ ထိုသားတစ်ချီ၍ ပျံသော စွန်သည် သည်းမခံနိုင်သဖြင့် သားတစ်ကို စွန့်ချလေ၏။ စွန်တစ်ကောင်သည် ထိုသားတစ်ကိုချီ၍ ပျံပြန်၏။ အခြားစွန်တို့ ထိုးဆိတ်ကြပြန်လျှင် သည်းမခံနိုင်သဖြင့် စွန့်ချပြန်၏။ အခြားစွန်သည် ချီ၍ပျံပြန်၏။ ထိုးဆိတ်ကြပြန်သဖြင့် စွန့်ချရပြန်၏။ ဤသို့လျှင် သားတစ်ရှိသော ငှက်သည် ဆင်းရဲ၏။ သားတစ် မရှိသော ငှက်သည် ချမ်းသာ၏။ ဤကာမသည်ကား သားတစ်နှင့်တူ၏။ ထိုကာမကို ယူဆောင်သူတို့သည် ဆင်းရဲကုန်၏။ စွန့်ပစ်သူတို့သည် ချမ်းသာကုန်၏။ “အချင်းတို့ ... လောက၌ စွန်အား နှုတ်သီးဖြင့် ချီ၍ထားသော သားတစ်ရှိသမျှ ကာလပတ်လုံး ထိုစွန်ကို အခြား စွန်အပေါင်းတို့သည် ချဉ်းကပ်ကာ ထိုးဆိတ်ကုန်၏။ သားတစ်မရှိသော စွန်ကို အခြားစွန်အပေါင်းတို့သည် မထိုးဆိတ်ကြကုန်” –ဟု ကြံစည်တွေးတောလျက် သွားရာခရီးအကြားဝယ် ရွယ်ငယ်သို့ ညချမ်းသာအခါရောက်၍ အိမ်တစ်အိမ်တွင် အိပ်လေ၏။ ထိုအိမ်၌လည်း ပိင်္ဂလာမည်သော ကျွန်မသည် ညဉ့်အခါလာရန် ယောကျ်ားတစ်ယောက်နှင့် အချိ်န်းအချက်ပြုပြီးလျှင် အရှင်တို့ကို ဝတ်ကြီးဝတ်ငယ်ကိုပြု၍ အရှင်တို့ အိပ်လတ်သော် ထိုချိန်းချက်သော ယောကျ်ား လာလိမ့်မည်ဟု မျှော်မှန်းကာ တံခါးခုံ၌ မအိပ်ဘဲ ထိုင်လျက် စောင့်နေခဲ့ရာ မိုးလင်းသောအခါရောက်မှ မလာမှန်းသိ၍ လျောင်းကာ အိပ်ပျော်လေ၏။
ဇာတ်ပေါင်း
ထိုအခါ ပုရောဟိတ်ပုဏ္ဏားသည် - ယခုအခါ ငါဘုရားဖြစ်လာပြီ -
ဆောင်ပုဒ်
(၁) ကာမယူသူ၊ ဆင်းရဲပူ၊ စွန့်သူ ချမ်းသာသည်။
(၂) အာသာရှိသူ၊ ဆင်းရဲပူ၊ စွန့်သူ ချမ်းသာသည်။
(၃) သမာဓိသာ၊ မွန်မြတ်စွာ၊ ချမ်းသာယုခမည်။
(၄) ကိုယ်, သူတစ်ပါး၊ မညှဉ်းငြား၊ မှတ်သားတည်သူမည်။
သီလဝီမံသဇာတ် ပြီး၏။
---
ကိုရိုးကွန့်
မန္တလေးမြို့မှ စာရေးဆရာ တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ၁၉၅၅-ခုနှစ်တွင် အဖ ဦးသောင်းစိန်၊ အမိ ဒေါ်ခင်အေးတို့က ညောင်ဦးမြို့နယ်၊ ထောင့်ကြီးရွာတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ အမည်ရင်းမှာ ဦးခင်မောင်ဦး ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၄-ခုနှစ်၊ မေလထုတ် စန္ဒာမဂ္ဂဇင်းပါ ကြိုဆိုသည်ဝတ္တုတိုဖြင့် စာပေနယ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ပထမဦးဆုံး စာအုပ်မှာ စိန်လွန်တူးသမား၏ အဖွင့်အပိတ်တံခါးနှင့် အခြားဝတ္တုတိုများ ဖြစ်၍ စာပေဗိမာန် စာမူ ပထမဆု(၁၉၈၄)၊ အမျိုးသားစာပေဆု(၁၉၈၇) များ ရရှိခဲ့သည်။ မြန်မာ့ဓန စီးပွားရေး မဂ္ဂဇင်းတွင် အယ်ဒီတာအဖြစ်၊ သက်တန့်ရောင် ဂျာနယ် စီစဉ်သူအဖြစ် လုပ်ကိုင်သည်။ ရန်ကုန်၌ နေထိုင်ပြီး အော်ပီကျယ်၏ အစ်ကို ဖြစ်သည်။
သီလဝီမံသဇာတ်
ဆောင်ပုဒ်
'''ပဉ္စကနိပါတ် - ၂။ ဝဏ္ဏာရောဟဝဂ် -(၃၆၂) - သီလဝီမံသဇာတ် သီလ ရှိသောကြောင့် ငါ့အား မင်းကြီးချီးမြှောက်သလောဟု သီလကို စုံစမ်းလို၍ ရွှေပန်းထိမ်သည်၏ အသပြာကို ခိုးယူသော ပုရောဟိတ်ပုဏ္ဏား အကြောင်း။
ကိုရိုးကွန့်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
သီလဝီမံသဇာတ်
သီလစောင့်မှု ကျေးဇူးပြု
နတ်လူတို့ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် သီလကို စုံစမ်းသောပုဏ္ဏားကို အကြောင်းပြု၍ အောက်ပါ အတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း။ [ပစ္စုပ္ပန်ဝတ္ထုအား အောက်၌ ပြဆိုခဲ့ပြီးသော သီလဝီမံသဇာတ်တို့နှင့်တူပြီ။ ]
သံသယရှိမှု စုံစမ်းပြု
ထိုအခါ ပုရောဟိတ်သည် မင်းကြီးသည် ငါ့ကို သီလနှင့် ပြည့်စုံ၏ဟု ကြည့်ရှုချီးမြှောက်သလော၊ သို့မဟုတ် အကြားအမြင်ပညာရှိသူဟု ကြည့်ရှုချီးမြှောက်သလောဟု စုံစမ်းလိုသည်ဖြစ်၍ တစ်နေ့သ၌ ရွှေပန်းထိမ်သည်၏ အသပြာကို သုံးကြိမ်တိုင်အောင် ခိုးယူ၏။ သုံးကြိမ်စေ့သောအခါ ရွှေပန်းထိမ်သည်သည် သည်းမခံနိုင်တော့သဖြင့် သူခိုးတည်းဟု ဖမ်းစီးချုပ်နှောင်လျက် မင်းကြီးထံ ပို့လေ၏။
သီလဂုဏ်ထူး ပုဏ္ဏားချီးကျူး
မင်းကြီးသည် ပုရောဟိတ်အား “ပုဏ္ဏား … အဘယ်ကြောင့် ခိုးသနည်း” ဟု မေးသောအခါ ပုရောဟိတ်သည် “အရှင်မင်းကြီး … အကျွန်ုပ်သည် မခိုးယူပါ၊ သီလနှင့် အကြားအမြင်ပညာသည် ဘယ်တရားက မွန်မြတ်သည်ကို စုံစမ်းလို၍ ယူခြင်းဖြစ်ပါသည်” ဟု လျှောက်ထားပြီးလျှင်
တစ်ဖန် -
“မြတ်သောမင်းကြီး … အကျွန်ုပ်အား သီလသည် မွန်မြတ်သလော၊ အကြားအမြင်ပညာသည် မွန်မြတ်သလောဟု ယုံမှားသံသယဖြစ်ခဲ့ပြီ၊ ယခုအခါ အကြားအမြင်ပညာထက် သီလက မွန်မြတ်ကြောင်းကို သိရပါပြီ၊ ယုံမှားသံသယ မရှိတော့ပါ”
“မြတ်သောမင်းကြီး … အမျိုးဇာတ် အဆင်းသဏ္ဌာန်သည် အကျိုးမရှိပါ၊ သီလသာလျှင် မွန်မြတ်၏။ သီလနှင့် ပြည့်စုံသောသူအား အကြားအမြင်ပညာဖြင့် အကျိုးမရှိပါ”။
“တရားနှင့် မပြည့်စုံသောမင်း၊ တရားနှင့် မပြည့်စုံသော ကုန်သည်၊ ဤနှစ်ဦးတို့ကား လူ့ပြည် နတ်ပြည်တို့ကို စွန့်ခွာကာ ဒုဂ္ဂတိ၌ ဖြစ်ကြရကုန်၏”။
“မင်း၊ ပုဏ္ဏား၊ ကုန်သည်၊ သူဆင်းရဲ၊ စဏ္ဍာလ ပန်းမှိုက်သွန် ဤသူတို့ကား ဤပစ္စုပ္ပန်ဘဝ၌ တရားကို ကျင့်ကုန်၍ နတ်ပြည်၌ အတူတကွ ဖြစ်ကြရကုန်၏”။
“ဗေဒင်တို့သည် တမလွန်ဘဝ၌ စည်းစိမ်ချမ်းသာကို မပေးနိုင်ကုန်၊ အမျိုးဇာတ်သည်လည်း တမလွန်ဘဝ၌ စည်းစိမ်ချမ်းသာကို မပေးနိုင်ကုန်၊ ဆွေမျိုးလည်း တမလွန်ဘဝ၌ စည်းစိမ်ချမ်းသာကို မပေးနိုင်ကုန်၊ စင်ကြယ်သော မိမိ၏ သီလသည်သာလျှင် တမလွန်ဘဝ၌ စည်းစိမ်ချမ်းသာကို ပေးနိုင်ကုန်၏”
ဟု မင်းကြီးအား သီလ၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ချီးကျူးလျက် လျှောက်ထားပြီး၍ ရသေ့ရဟန်းပြုရန် ခွင့်တောင်းပြီး ဟိမဝန္တာတောသို့ဝင်ကာ ရသေ့ရဟန်းပြု၍ အဘိညာဉ် သမာပတ်တို့ကို ဖြစ်စေလျက် သေလွန်သောအခါ ဗြဟ္မာပြည်သို့လားရ၏။
ဇာတ်ပေါင်း
ထိုအခါ သီလကို စုံစမ်း၍ ရသေ့ရဟန်းပြုသော ပုရောဟိတ်သည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -
ဆောင်ပုဒ်
(၁) အဆင်းမျိုးဇာတ်၊ ပညာရပ်၊ မမြတ်မမွန်ပေ။
(၂) စည်းစိမ်ချမ်းသာ၊ မပေးရာ၊ နောက်ခါဘဝတွေ။
သာသနာ့ အလံ
သာသနာ့ အလံတော် ဖြစ်ပေါ်လာပုံ
ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကပင် ကိုးကွယ်လာခဲ့ကြသော သာသနာတော်၏ အခွင့်အရေး များယိုယွင်းပျက်စီးလာခြင်းကို ကာကွယ်ရန် သာသနာ့ဝန်ထမ်းရဟန်းတော်များနှင့် လူဒါယကာအပေါင်းတို့ အတူပူးတွဲ၍ ဘာသာရေး အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖွဲ့ရန် စိတ်အား ထက်သန်စွာဖြင့် အထူးကြိုးပမ်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။
(၁၈၈၅) ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၂၈)ရက်တွင် (သီဟိုဠ်ကျွန်း) သီရိလင်္ကာနိုင်ငံတွင် ကဆုန်လပြည့် (ဗုဒ္ဓနေ့)ကို ခမ်းနားကြီးကျယ်စွာ ကျင်းပရန် အထူးအစီအစဉ်ရှိ နေသည့် ဗုဒ္ဓနေ့ အထိမ်းအမှတ်ပွဲတော်ကြီးနှင့် အခြား ဘာသာရေးပွဲတော်များတွင်ပါ အမှတ်တရ အဖြစ်လွှင့်ထူရန် စဉ်းစားခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် ကိုလံဘို မြို့သူမြို့သားတို့သည် မိရိုးဖလာ ကိုးကွယ်မှုအထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ဗုဒ္ဓအလံတော် တစ်ခုကို တီထွင်ပြုလုပ်ရန်အတွက် ကြိုးပမ်းကြ၏။
ထိုအလံတော်ကို (၁၈၈၅) ခုနှစ်တွင်ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ဗုဒ္ဓအလံတော်ကို ကမ္ဘာအရပ်ရပ်ရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များက အသိအမှတ် ပြုလာကြသည်မှာ နှစ်ပေါင်း ၁၀၀ ကျော်ခန့်မျှသာ ရှိပေသေးသည်။ ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓသာသနာ့အလံတော်အဖြစ် (၁၉၅၁) ခုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါမှသာ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးတွင်ရှိသော ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်နိုင်ငံများမှ လက်ခံလာခြင်းဖြစ်ပေသည်။
စတင်တီထွင်သူ
၁၈၆၁ခုနှစ် အမေရိကန် ပြည်တွင်းစစ်တွင် ငွေဝယ်ကျွန်စနစ်ကို တိုက်ဖျက်လိုသော တပ်မတော်မှ ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ အောလ်ကော့ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံတွင် ရောက်ရှိနေစဉ်အချိန်က ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခရစ်ယာန်ဘာသာတို့ စကားရည်လုပွဲကြီး ကျင်းပနေသည့်အချိန် ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာဘက်မှ အရှင်ဂုဏနန္ဒဆရာတော်နှင့် ခရစ်ယန်ဘက်မှ ကျမ်းစာတက် ပုဂ္ဂိုလ်များ ၁၈၇၃ခုနှစ်တွင် ပနာဒူရမြို့၌ ယှဉ်ပြိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။ အကဲဖြတ်မှတ်တမ်းများအရ အရှင်ဂုဏနန္ဒက အကိုးအကား ခိုင်လုံပြီး အရည်အသွေးသာကြောင်း သိရသည်။ ဤပွဲ ဖြစ်ပွားပြီးနောက် ဗိုလ်မှူးကြီးအောလ်ကော့သည် သီရိလင်္ကာ၊ ဂေါလေ (Galle) ၌ တရားဝင် ဗုဒ္ဓဘာသာအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ၁၈၉၁ခုနှစ်တွင် မန္တလေးသို့လာရောက်ပြီး သံဃာတော်များကို လာရောက်ဖူးမြော် သေးသည်။
စီပီဂုဏဝဎ္ဍန(C P. Gunewardene)
စီပီဂုဏဝဎ္ဍန သည် ၁၈၅၄-ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၁၆)ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်သူဖြစ်သည်။ ၁၈၅၀-ခုနှစ်များအတွင်း သီဟိုဠ်တွင် ခရစ်ယာန်သာသနာ လွှမ်းမိုးနေချိန်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ပြန်လည်ထွန်းကားရေး နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့ ဆုံးရှုံးနေသော အခွင့်အရေးများ ပြန်ရရေးအတွက် “ဗုဒ္ဓသာသနာ ကာကွယ်ရေး ကော်မတီ” ကို ၁၈၈၄-ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ(၂၇)ရက်နေ့ တွင် ထူထောင်ခဲ့သည်။ ထိုအသင်းတွင် ဟင်နရီစတီးအိုးကော့ က စီပီဂုဏဝဎ္ဍန ကို အကျိုးတော်ဆောင် အဖြစ် ခန့်အပ်သည်။ စီပီဂုဏဝဎ္ဍန သည် ဗုဒ္ဓသာသနာ ပြန်လည်ထွန်းကားရေးအတွက် နှစ်ပေါင်း (၄၀)ခန့် အင်တိုက်အားတိုက် ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်။
စီပီဂုဏဝဎ္ဍန က “ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်များ အတွက် ကြက်ခြေနီ အထိမ်းအမှတ် ရှိသကဲ့သို့ ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓ သာသနာဝင် အားလုံးလိုက်နာ ကျင့်သုံးနိုင်ရန် ဗုဒ္ဓအလံတော်သည် ဗုဒ္ဓနှင့် သက်ဆိုင်သည့် ရောင်ခြည်တော် ခြောက်ပါး ပါသော အရောင်တို့ကိုပင် အသုံးပြုရန်” အကြံပေး တင်ပြပေသည်။ ၎င်း၏ အကြံပေး တင်ပြသော ဗုဒ္ဓသာသနာ့ အလံကို ကဆုန်လပြည့်(ဗုဒ္ဓနေ့)၌ တင်ရန် ကော်မတီဝင် အားလုံးက နှစ်သက်စွာ လက်ခံသည်။ ၎င်းအလံပုံစံကို သရသဝိသန္ဒေရေသ စာစောင်တွင် အချပ်ပိုထည့်၍ ၁၈၈၅-ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၁၇)ရက် တွင် ဖော်ပြခဲ့သည်။ သို့သော် အလံပုံစံ တီထွင်သူ၏ အမည်ကို မဖော်ပြခဲ့ချေ။ သို့သော် စီပီဂုဏဝဎ္ဍန ကွယ်လွန်ပြီးနောက် နှစ်နှစ်အကြာ ၁၉၂၈-ခုနှစ်၊ မေလ(၁)ရက်နေ့ထုတ် သုဒနမိန စာစောင်နှင့် ကိုလံဘို ဗုဒ္ဓသာသနာသီအိုဆိုဖီ အသင်း ရာပြည့်စာစောင်တွင် ဗုဒ္ဓသာသနာ့ အလံ တီထွင်ရေးဆွဲသူမှာ စီပီဂုဏဝဎ္ဍန ဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။
ထို့ပြင် ဟင်နရီစတီးအိုးကော့ ကိုယ်တိုင်ကလည်း သူ၏မှတ်တမ်းဟောင်း စာမျက်နှာ(၄၆၉)၌ “ဗုဒ္ဓသာသနာ့ အလံ တီထွင်ရေးဆွဲသူမှာ သူမဟုတ်ကြောင်း” ဖော်ပြဝန်ခံထားသည်။ ၁၈၈၅-ခုနှစ် (ဗုဒ္ဓနေ့)တွင် အိုးကော့မှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ရောက်နေသည်။ ၁၈၈၆-ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ(၂၈)ရက်တွင် သီဟိုဠ်သို့ ပြန်လည်ရောက်မှ သာသနာ့ အလံကို ဦးစွာ မြင်ဖူးခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုအလံကို မြင်ရသောအခါ များစွာကျေနပ် နှစ်သက်မိသည်။ အလံမှာ အနည်းငယ် ရှည်လျားနေသဖြင့် အမျိုးသား အလံများကဲ့သို့ အချိုးအစားကျအောင် ဆောင်ရွက်ရန် အကြံပေးခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ နှင့် သာသနာ့အလံ
သာသနာ့အလံတော်ကို သီဟိုဠ်တစ်ကျွန်းလုံးတွင် ရင့်ညောင်းသော ဂိုဏ်းချုပ် ဆရာတော် အရှင်သီရိသုမင်္ဂလာထေရော သည် များစွာသဘောကျသည်ဟုဆိုသည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် သီဟိုဠ်နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ဗုဒ္ဓသာသနာ ကွန်ဂရက် အဖွဲ့ကြီး၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာဂျီပီမာလာဆေထေရာ ၏ စိတ်အားထက်သန်မှုအရ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဗုဒ္ဓသာသနာ ကွန်ဂရက် အစည်းအဝေးကြီးကို ဖိတ်ခေါ်၍ အစည်းအဝေးပြုလုပ် ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် (၁၉၅၆) ခုနှစ် ဆဌသင်္ဂါယနာ တင်သည့်နေ့မှစ၍ အထက်ပါ ကမ္ဘာ့ ဗုဒ္ဓသာသနာ့အလံတော် ကို သာသနာ့ အလံတော်ကြီး အဖြစ် အောင်မြင်စွာ အတည်ပြုလွှင့်ထူနိုင်ခဲ့လေသည်။ ၁၉၈ဝပြည့်နှစ်တွင် ကျင်းပသည့် သာသနာတော် သန့်ရှင်းတည်တံ့ပြန့်ပွားရေး ဂိုဏ်းပေါင်းစုံ သံဃအစည်းအဝေးမှလည်း ဗုဒ္ဓသာသနာ့ အလံတော်နှင့် ပတ်သက်၍ အညီအညွတ်ဆုံးဖြတ်ပြီး သံဃနာယက လက်စွဲကျမ်းတွင် ပြဋ္ဌာန်း ခဲ့သည်။
အဓိပ္ပာယ်
ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓသာသနာ့အလံတော်ကြီးသည် ငြိမ်းချမ်းသာယာခြင်း၊ သည်းခံခြင်း၊ စိတ်ထားဖြူစင်ခြင်းတို့၏ အထိမ်းအမှတ် ကိုဖော်ပြလေသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့သည် ဘုရားရှင်အားအထူးကြည်ညိုကြသဖြင့် ဘုရားရှင်၏ ရောင်ခြည်တော် ခြောက်သွယ် ဖြင့် ကွန့်မြူးကာ တရားတော်များ ဟောကြားနေတော်မူသည့် ဘုရားရှင်၏ အံဩဖွယ် ခြောက်သွယ်သော ရောင်ခြည်တော်သည် ကြည်ညိုမဝ၊ ဖူး၍မဝ၊ အံ့မခန်းအထူးပင် ခန့်ညားတင့်တယ်စွာ ရှိနေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓသာသနာ့အလံတော်ကြီးကို ရောင်ခြည်တော် ခြောက်သွယ် မှ ပေါ်ထွက်သည့်အရောင်များကို အသုံးပြုရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။
အရွယ်အစား/အရောင်
ရောင်ခြည်တော် ခြောက်သွယ် သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်း ထားသည့်အတိုင်း အလံတော်တိုင်ဘက်မှ စတင်၍ သတ်မှတ်ရသည်ရှိသော်
အသုံးပြုပုံ
မြန်မာနိုင်ငံရှိ နိုင်ငံတော်သံဃ မဟာနာယက အဖွဲ့သည် သာသနာ့အလံကို စနစ်တကျ အသုံးပြုနိုင်ရန် အောက်ပါအတိုင်း ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။ သံဃနာယက လက်စွဲ၊ အပိုဒ်(၅)၊ အခန်း(၂၉) အထွေထွေကဏ္ဍ၌ သာသနာ့အလံတော် အခန်း အပိုဒ်(၃၅၅)၌ အသုံးပြုရမည့်နေ့ရက်များ သတ်မှတ်ထားသည်မှာ-
(က)အခါကြီး ရက်ကြီးများ
(ခ)ပွဲတော်နှင့် အခမ်းအနားများ
(ဂ)လွှင့်ထူ အသုံးပြုနည်း၊ အပိုဒ်(၃၅၈) အထိမ်းအမှတ်အလံအားလုံး၏ အလယ်တွင် ဖြစ်စေရမည်။ လက်ယာအစွန်းမှ အရောင်ငါးမျိုး ရောယှက်ရောင်တွင် အပြာရင့်ရောင်သည် အပေါ်တွင်လကျ်ာဘက်ရှိနေစေရမည်။ မော်တော်ယာဉ်တွင် စိုက်ထူပါက ကားကြီးများ၏ အမိုးအရှေ့ပိုင်းတွင် ဖြစ်ရမည်။ ကားငယ်များတွင် လက်ယာဘက် အရှေ့ပိုင်းတွင် ဖြစ်ရမည်။ သံဃာများကို ကြိုဆိုသည့်အခါ သံဃာပါလာသည့်အခါတွင်သာ တပ်ဆင်ရမည်ဟူ၍ ဖော်ပြ ထားသကဲ့သို့၊ (ဃ)ရှောင်ကြဉ်ရမည့်အချက်များ၊ အပိုဒ်(၃၉၅)
ရန်ကုန်ပညာရေးတက္ကသိုလ်
သမိုင်းကြောင်း
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၌ ပညာရေးဌာန အဖြစ် စတင်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၀ တွင် ရန်ကုန်ဆရာတတ်သင်သိပ္ပံအဖြစ် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၄ တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ခွဲထုတ်ပြီး ရန်ကုန်ပညာရေးတက္ကသိုလ် အဖြစ်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံး ပါမောက္ခချုပ်မှာ ဒုတိယ ဗိုလ်မှူးကြီးစံမြင့်(B.A,B.Ed)ဖြစ်သည်။
ငြုပ်ကုန်းရွာ၊ အောင်လံမြို့နယ်
ငြုပ်ကုန်းရွာ (Ngayokekone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ အောင်လံမြို့နယ်၊ ငြုပ်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၇၆၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ငြုပ်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၉၅ ဦး၊ မ ၂၈၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၇၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အောင်လံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လူသားထုအပေါ် ကျူးလွန်သည့် ရာဇဝတ်မှု
thumb|[[ရဝမ်ဒါ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုအတွင်း အလောင်းများ]] လူအမြာက်အများကို ရာဇဝတ်မှု ကျူးလွန်မှုဆိုသည်မှာ လူသတ်မှုများ၊ လူမျိုးတုန်းအောင် သတ်ဖြတ်မှုများ၊ လူများကို အတင်းအကြပ် ရွှေ့ပြောင်းမှုများ၊ လူများကို ကျွန်ပြုမှုများ စသည်တို့ကို စနစ်တကျနှင့် အကျယ် အပြန့် ပြုမူသူများကို တင်သောစွဲချက်များ။
မင်းကုန်း(မြောက်)ရွာ၊ ဆုတောင်းပြည့်
မင်းကုန်း(မြောက်)ရွာ၊ ဆုတောင်းပြည့်
ငှက်ပျောတောရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်
ငှက်ပျောတောရွာ (Hngetpyawtaw)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ တပ်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၀၃၂၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တပ်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၆၆ ဦး၊ မ ၂၃၃၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၆၀၂ ဦးနေထိုင်သည်။
အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (လွတ်မြောက်နယ်မြေ)
အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်(လွတ်မြောက်နယ်မြေ)NLD-LA (National League for Democracy-Liberated Areas)သည် ဟု ခေါ်ပြီး၊ ထိုင်းနိုင်ငံ နယ်စပ်နှင့် အခြား နိုင်ငံများတွင် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
နမ့်ဟူးဆက်ရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
နမ့်ဟူးဆက်ရွာ (Namhuhset)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်၊ မိုင်းခွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၄၉၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းခွန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၄၂ ဦး၊ မ ၁၆၈၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၀၂၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဂရုဘဏ်
ဂရုဘဏ်ဆိုသည်မှာ ရဟန်းတို့၌ ဝိနည်းတော်အရ ခွဲဝေမပေးကောင်းသော သံဏိကပစ္စည်းဖြစ်သည်။ ရဟန်းတို့၌ ဂရုဘဏ်ပရိက္ခရာ၊ လဟုဘဏ်ပရိက္ခရာဟူ၍ ၂ မျိုးရှိရာ ဂရုဘဏ်ပရိက္ခရာကို သံဃာအားဖြစ်စေ၊ ပုဂ္ဂိုလ်အားဖြစ်စေ စွန့်လည်းမစွန့်အပ်၊ ဝေဖန်လည်း မဝေဖန်အပ်ချေ။ စွန့်လျှင် ဝေဖန်လျှင် ထုလ္လစ္စဉ်းအာပတ်သင့်သည်ဟူ၍ မြတ်စွာဘုရား ဝိနည်းတော်၌ ပညတ်တော်မူသည်။ ထုလ္လစ္စဉ်းအာပတ်ဆိုသည်ကား ဒေသနာကြား၍ ဖြေရသည့်အာပတ် ၅ ပါးတွင် အကြီးလေးဆုံးသော အာပတ်ဖြစ်သည်။
ဇရပ်စုရွာ၊ အိုင်မ
ဇရပ်စုရွာ၊ အိုင်မ
လဖေါင်ရွာ၊ ဆော့လော်မြို့နယ်
လဖေါင်ရွာ(Lahpaung)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဆော့လော်မြို့နယ်၊ ပရှဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၀၄၈၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပရှဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၂ ဦး၊ မ ၁၈၁ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၄၀၃ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆော့လော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထီးကေဒိုးရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖာပွန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နောင်တခေါရွာ၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်
နောင်တခေါရွာ (Nawngtakhaw)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ မကျီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၀၃၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မကျီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၇၆ ဦး၊ မ ၂၁၆၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၃၄၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရပ်စောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျားဝမ်ကွန်ရှောင်ရွာ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်
ကျားဝမ်ကွန်ရှောင်ရွာ (Kyarwankunshaung)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်၊ ကျားဝမ်နောက်ပေါက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၉၄၃ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နန်းယွန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကိုးလုံးဒကာဘုရား
ကိုးလုံးဒကာဘုရား
မန္တလေးမြို့ရှိ ထင်ရှားသော စေတီတော် တစ်ဆူဖြစ်သည်။ ချမ်းအေးသာစံမြို့နယ်၊ ပြည်ကြီးပျော်ဘွယ်အနောက် အကွက်(၂၆၃)၊ ဒေးဝန်းအနောက် ရပ်ကွက်၊ ကိုးလုံးဒကာအရပ်တွင် တည်ရှိသည်။ ဘွဲ့တော်မှာ နိဗ္ဗာန်ဆိပ်ကူး ဖောင်တော်ဦးဘုရား ဖြစ်သည်။
၈၉-လမ်းဘေးတွင် ဉာဏ်တော်ပေ ၅၀ ကျော်၍ ရှေးကျသော ဘုရားဖြစ်သည်။ မြောက်ဘက်တွင် ပြည်လုံးအေး စေတီတည်ရှိသည်။ ကိုးလုံးဒကာဘုရားမှာ ကျောက်စာ မတွေ့ရသော်လည်း မန္တလေးမြို့ မတည်မီက ရှိနှင့်သော ဘုရားဟု မှတ်သားရသည်။ ကိုးလုံးဒကာဘုရား ဘွဲ့တော်မှာ ခိုလှုံရာဘုရားဟုလည်း မှတ်သားပြောဆိုကြသလို နိဗ္ဗာန်ဆိပ်ကူး ဖောင်တော်ကူးဘုရား ဟုလည်း မှတ်သားကြသည်။ ဘုရားမုခ် လေးမုခ် အဝင်၌ အချိုးကျလှသော ပန်းတော့လက်ရာ ခြင်္သေ့ရုပ်တုကြီးများ တွေ့ရသည်။ ရပ်ကွက်အခေါ်အဝေါ်မှာလည်း ကိုးလုံးဒကာအရပ်ဟု ခေါ်ကြသည်။
ဂရီနေဒါနိုင်ငံ
ဂရီနေဒါနိုင်ငံ သည် အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာ နှင့် ကာရစ်ဘီယံ ပင်လယ်အကြားရှိ အနောက်အိန္ဒိယ ကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သော ဝင်းဝါဒ်ကျွန်းစု၏တောင်ဘက် အစွန်ဆုံးကျသည့် နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ဘဲဥပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော ဂရီနေဒါနိုင်ငံသည် ထရီနီဒတ်ကျွန်း၏ မြောက်ဘက် မိုင်ကိုးဆယ်အကွာနှင့် စိန်ဗန်းဆင့်ကျွန်း၏ အနောက်တောင်ဘက် ခြောက်ဆယ့်ရှစ်မိုင်ခန့် အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ယင်းတို့အနက် ကာရီယာကူကျွန်းသည် အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ အရှေ့မှ အနောက်သို့ ၁၂ မိုင် ကျယ်ဝန်းပြီး မြောက်မှ တောင်သို့ ၂၁ မိုင်မျှ ရှည်လျားသည်။
အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် ၁၃၃ စတုရန်းမိုင် ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ် ခန့်မှန်းခြေအရ လူဦးရေ ၁၁ဝ,၀ဝဝ ခန့်ရှိသည်။
ကျွန်း၏ ထူးခြားသော ပထဝီသဘာဝ တစ်ခုမှာ တောင်တန်း၏ အလယ်ဗဟို အမြင့်ပေ ၁,၇၄ဝ တွင် ဂရင်းအီတန်ရေအိုင် ရှိသည်။ ယင်းမှာ မီးတောင်သေ၏ ထိပ်ဝဖြစ်ပြီး ၃၆ ဧကမျှ ကျယ်ဝန်းသည်။
ရာသီဥတုမှာ မျှတသော အပူပိုင်းပင်လယ်ဒေသ ရာသီ ဥတုအတွင်း ကျရောက်သဖြင့် ဇန်နဝါရီလမှ မေလအထိ နွေဥတုဖြစ်၍ ကျန်သောလများတွင် မိုးသေးမိုးဖွဲများ မကြာခဏ ရွာသွန်းလေ့ရှိသည်။
မြို့တော်မှာ စိန့်ဂျော့ရှ်မြို့ဖြစ်၍ ကျွန်း၏ အနောက်တောင် ကမ်းခြေတွင် တည်ရှိပြီး ဆိပ်ကမ်းကောင်းမြို့ ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ ၆,၆၃၄ ခန့်ရှိသည်။ ဂရီနေဒါကျွန်းတွင် ယခုအခါ အာဖရိကတိုက် ဥရောပတိုက်သားများနှင့် ကရစ်အင်ဒီးယန်းများမှ ဆင်းသက် လာသည့် အဆက်အနွယ်များ နေထိုင်ကြသည်။ အများစုမှာ အာဖရိက နီးဂရိုးလူမျိုးများဖြစ်ပြီး ဥရောပ အာဖရိက ကပြား များနှင့် လူဖြူအနည်းငယ်တို့ ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာသည် ရုံးသုံးဘာသာ ဖြစ်သည်။ ထက်ဝက်ကျော်သော လူဦးရေမှာ ဗရင်ဂျီခရစ်ယန်ဝင်များ ဖြစ်သည်။ ဂရီနေဒါနိုင်ငံသည် အပူပိုင်းဒေသ သီးနှံများဖြစ်သော ကိုကိုး၊ ဇာတိဖ္ပိုလ်၊ ငှက်ပျော၊ အုန်း၊ ရှောက်၊ သံပရာနှင့် ကြံတို့ကို အဓိကထား၍ စိုက်ပျိုးကြသည်။ ဝါ၊ လေးညှင်း၊ သစ်ကြံပိုး၊ ကော်ဖီနှင့် ဖူးစားပြောင်းကိုလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။
ဂရီနေဒါနိုင်ငံ၏ သစ်တော လေးပုံသုံးပုံခန့်မှာ အစိုးရပိုင် ဖြစ်သည်။ ရေနံနှင့် ဓာတ်ငွေ့ရှာဖွေရေးကို ကမ်းလွန် ပင်လယ်တွင် စမ်းသပ် ရှာဖွေလျက်ရှိသည်။ လှပသော ရှုခင်း၊ ကောင်းမွန်သော ရာသီဥတု၊ သာယာသော ဆိပ်ကမ်းသာများ ကမ်းခြေများနှင့် လမ်းပန်း ဆက်သွယ်ရေး ကောင်းမွန်သောကြောင့် ကမ္ဘာ့လှည့် ခရီးသည်များ မျက်စိကျ၊ ခြေချရာဒေသအဖြစ် ကျော်ကြားသည်။
ဂရီနေဒါနိုင်ငံသည် ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီ ကျင့်သုံးသော နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၇ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေအရ ဘုရင်ခံတစ်ဦး၊ ဝန်ကြီးအဖွဲ့နှင့် လွှတ်တော်နှစ်ရပ် ထားရှိသည်။
ဂရီနေဒါကျွန်းကို ၁၄၉၈ ခုနှစ်တွင် ခရစ္စတိုဖာ ကိုလံဘတ်က စတင်တွေ့ရှိပြီး ကွန်စက်စီယွန်ကျွန်းဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ ထိုကျွန်းရှိ တောင်ကုန်းများတွင် စပိန်နိုင်ငံ ဂရီနေဒါပြည်နယ်မှ တောင်ကုန်းများနှင့် အသွင်သဏ္ဌာန်တူသဖြင့် စပိန် သင်္ဘောသားများက ဂရီနေဒါကျွန်းဟု အမည်ပြောင်းလဲ ခေါ်တွင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၆၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပြင်သစ်ပိုင် မာတီနစ်ကျွန်းမှ ဘုရင်ခံ ဒူပါကေးက ထိုကျွန်းကို ဝယ်ယူပြီးလူ ၂ဝဝ နှင့် အခြေချ နေထိုင်ခဲ့သည်။ ဒေသခံ ကရစ်တို့က ထိုသူတို့ကို အပြင်းအထန် ခုခံတွန်းလှန်ခဲ့သဖြင့် ပြင်သစ်က စစ်အင်အား နှင့် နှိမ်နင်းရသည်။
ဗြိတိန်နှင့် ပြင်သစ်တို့ ဖြစ်ပွားသော ခုနစ်နှစ်စစ်ပွဲအတွင်း ဂရီနေဒါကျွန်းကို ဗြိတိသျှတို့က သိမ်းပိုက်ရရှိလိုက်ရာ ၁၇၆၃ ခုနှစ် ပဲရစ်စာချုပ်အရ တရားဝင် လွှဲပြောင်းပေးလိုက်ရ သည်။ ၁၇၇၉ ခုနှစ်တွင် အဆိုပါကျွန်းကို ပြင်သစ်တို့က ပြန်လည် သိမ်းယူခဲ့သော်လည်း ၁၇၈၃ ခုနှစ်တွင် ဗာဆိုင်းစာချုပ်အရ ဗြိတိသျှတို့အား ပြန်လည် ပေးအပ်ခဲ့ရပြန်သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ဂရီနေဒါကျွန်းသည် ဗြိတိသျှလက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့သည်။
၁၉၇၂ ခု ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဂရေနဒါနိုင်ငံ၏ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပခဲ့ရာတွင် အီရစ် မက်သယူး ဂိုင်ရီ ဦးဆောင်သော ဂရေနဒါ ညီညွှတ်ရေးပါတီက အနိုင်ရခဲ့သဖြင့် မစ္စတာ အီရစ်မက်သယူးဂိုင်ရီ ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာ သည်။ ထို့နောက် အီရစ်မက်သယူးဂိုင်ရီသည် ၁၉၆၇ ခုနှစ်က ရေးဆွဲခဲ့သော ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကိုပင် အချို့အချက်များ ပြင်ဆင်၍ လွတ်လပ်သော ဂရေနဒါနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေအဖြစ် အတည်ပြုခဲ့သည်။
၁၉၇၄ ခု စက်တင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ကုလသမဂ္ဂ၏ ၁၃၈ နိုင်ငံမြောက် အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာသည်။
ဘန်းခွီရွာ၊ မင်းတပ်မြို့နယ်
ဘန်းခွီရွာ(Bankhwi)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်ခရိုင်၊ မင်းတပ်မြို့နယ်၊ လာလောင်းထွီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၉၀၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လာလောင်းထွီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၉၇ ဦး၊ မ ၆၈၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၈၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းတပ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကမ္ဘာ့သမိုင်း အနှစ်ချုပ်
===လူမူရေးရာနှင့် ယဉ်ကျေးမှု (၈၀ဝ၀-၁ ဘီစီအီး) ===
(ဘီစီ – Before Common Era (သာမန်ကာလ မတိုင်မီ ခေတ်/ယေရှုခရစ် မမွေးမီ ခေတ်ကာလ) အတိုကောက်)
ဘီစီ ၈၀၀၀ ခန့် – တရုတ်ပြည်မှာ အိုး စလုပ်
ဘီစီ ၇၀၀၀ ခန့် – ကျောက်သံပတ္တမြားတွေမှာ ကြေးနဲ့ တွဲသုံး
ဘီစီ ၆၅၀၀ ခန့် – ဆဟာရတောင်ပိုင်း – ပထမဆုံး အာဖရိက အိုးစလုပ်
ဘီစီ ၃၁၀၀ ခန့် – ဆူမာရီယန်များရဲ့ စာပေအရေးအသား စတင်ထွန်းကား
ဘီစီ ၃၀၀၀ ခန့် – အီဂျစ်မှာ အရုပ်စာရေးနည်း စတင်ထွန်းကား
ဘီစီ ၂၆၀၀ ခန့် – မက်ဆိုပိုတေးနီးယားမှာ အစောဆုံး ဖန်ပုတီးစလုပ်
ဘီစီ ၂၅၅၀-၂၅၂၅ ခန့် – အီဂျစ်မှာ မဟာပိရမစ်ကြီးများ စတင်ဆောက်လုပ်
ဘီစီ ၂၀၀၀ ခန့် – ခရိကျွန်းမှာ မိနိုအန်တို့ရဲ့ ပုံသင်္ကေတစာရေးနည်း စပေါ်
ဘီစီ ၁၉၀၀ ခန့် – ဘေဘီလိုနီးယားမှာ ဂီလ်ဂါမက်ရှ် ကဗျာရှည်မော်ကွန်း စရေး
ဘီစီ ၁၇၈၀ ခန့် – ဟမ်မူရာဘီ၏ ကိုဓ ဥပဒေ (Legal Code) ပြဋ္ဌာန်း
ဘီစီ ၁၆၀၀-၁၄၀၀ ခန့် – မီနိုအန် ခရိကျွန်းမှာ အက္ခရာစဉ်ဖြင့် စာရေးသားမှု စတင်
ဘီစီ ၁၅၀၀ ခန့် – အီဂျစ်မှာ ဖန်အိုးဖန်ခွက် စလုပ်
ဘီစီ ၁၂၀၀ ခန့် – အိန္ဒိယမှာ ဝေဒကျမ်းများ ပြုစု
ဘီစီ ၁၂၀၀ ခန့် – တမန်တော် မိုးဇက်ရဲ့ ပညတ်တော် ၁၀ ပါး
ဘီစီ ၁၁၀၀ ခန့် – ပိုလီနီရှန်းတို့ရဲ့ စာအရေးအသား အက္ခရာ စထွင်
ဘီစီ ၁၀၀၀ ခန့် – တရုတ် မှင်ရေးဆေးခြယ်အတတ်စတင်
ဘီစီ ၉၀၀ ခန့် – ဂရိတွင် အပိန်၊ အဖောင်း၊ အထု အရှည်ပုံသွင်းသော အိုးများ စလုပ်
ဘီစီ ၇၇၆ ခန့် – အိုလံပစ် အားကစားပွဲများ စတင်ကျင်းပ
ဘီစီ ၇၅၀ ခန့် – ကဗျာဆရာကြီး ဟိုးမားက အီလိယက်နှင့် ဩဒက်စီ ကဗျာကြီး ရေးသား
ဘီစီ ၆၂၃-၅၄၃ ခန့် – သိဒ္ဓတ္ထ ဂေါတမ (ဗုဒ္ဓ)
ဘီစီ ၆၀၄-၅၃၁ – တာအိုဝါဒကို တည်ထောင်သူ တရုတ်ပညာရှိ လောက်ဇူ
ဘီစီ ၆၀၀ ခန့် – အိန္ဒိယတွင် ဥပနိသျှကျမ်းများ ပြုစု
ဘီစီ ၆၀၀ ခန့် – မာယန်တို့က တစ်ကယ်လ်တွင် ဘုရားကျောင်းများ ဆောက်လုပ်
ဘီစီ ၅၈၅ – အနောက်တိုင်းတွင် ပထမဆုံး တွေးခေါ်ပညာရှင်ဟု ယူဆရသူ သေးလိစ် (Thales) က နေစင်္ကြာဝဠာ၏ လှည့်လည်သွားလာပုံကို စတင်ဟောကိန်းထုတ်
ဘီစီ ၅၇၀ ခန့် – အီစွတ်ပုံပြင်များ စပေါ်
ဘီစီ ၅၇၀ ခန့် – ဂရိကဗျာဆရာမ ဆပ်ဖို (Sappho) ကွယ်လွန်
ဘီစီ ၅၅၁-၄၇၉ – ကွန်ဖြူးရှပ်
ဘီစီ ၅၅၀ ခန့် – ပါရှားတွင် ဇရသုတ္တရဝါဒထွန်းကား
ဘီစီ ၅၂၅-၄၆၅ – ဂရိ ပြဇာတ်ဆရာ အက်စကီးလပ်စ် (Aeschylus)
ဘီစီ ၄၉၆-၄၀၆ – ဂရိ ပြဇာတ်ဆရာ ဆိုဖိုကလိစ် (Sophocles)
ဘီစီ ၄၈၄-၄၀၆ – ဂရိပြဇာတ်ဆရာ ယူရီပီးဒက်စ် (Euripedes)
ဘီစီ ၄၂၇-၃၄၇ – တွေးခေါ်ပညာရှင် ပလေတို၊ ဘီစီ ၃၉၇ တွင် အေသင်၌ အကယ်ဒမီထောင်
ဘီစီ ၃၉၅ – သူစီဒီးဒက်စ် (Thucydides) ၏ ပေလိုပိုနီးရှန်း စစ်သမိုင်းကျမ်း ထွက်ပေါ်
ဘီစီ ၃၇၂-၂၈၉ – တရုတ်တွင် တွေးခေါ်ပညာရှင် မင်စီယပ်စ်က ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒကို ချဲ့ထွင်
ဘီစီ ၃၅၀ ခန့် – အိန္ဒိယတွင် မဟာဘာရတ ကဗျာရှည် ထွက်ပေါ်
ဘီစီ ၃၄၀ ခန့် – အရစ္စတိုတယ် ဂီတသီအိုရီများ ဖော်ထုတ်
ဘီစီ ၃၃၀ – မဟာအလက်ဇန်းဒါး အောင်နိုင်တန်ခိုးထွားသည့် ဟယ်လင်နစ်ခေတ် အစ
ဘီစီ ၃၂၀ ခန့် – ဂျော်ဒန်နိုင်ငံ ပက်ထရာ၌ နာဘာတေရန် ကျောက်ဂူအတွက် ကျောက်များကို ထွင်း
ဘီစီ ၃၀၀ ခန့် – တွေးခေါ်ပညာရှင် ဇီနိုက စတိုးအစ် ဒဿနဂိုဏ်းကို ဦးဆောင်
ဘီစီ ၃၀၀ ခန့် – အလက်ဇန်းဒရီးယားတွင် မဟာစာကြည့်တိုက်ကြီး ထူထောင်
ဘီစီ ၂၅၀ ခန့် – အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းတွင် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာထွန်းကား
ဘီစီ ၂၁၅ – တရုတ်တွင် မဟာတံတိုင်းကြီး စတင်တည်ဆောက်
ဘီစီ ၂၁၀ ခန့် – အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းတွင် မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကား
ဘီစီ ၂၀၀ ခန့် – ဟီဗရူးကျမ်းစာမှ စာသားများ ပါဝင်သော ပေစာလိပ်များ ပင်လယ်သေအနီး တွေ့ရှိ
ဘီစီ ၂၀၀ ခန့် – ရိုဆက်တာကျောက်စာကို သုံးဘာသာဖြင့် ရေးထွင်း
ဘီစီ ၁၉၅-၁၅၉ – ရောမ ပြဇာတ်ဆရာ တားရန့်စ် (Terence)
ဘီစီ ၁၃၆ – တရုတ်အစိုးရ ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒကို လက်ခံအသုံပြု
ဘီစီ ၁၂၀ ခန့် – ဗီးနပ်စ်နတ်သမီး ရုပ်တု ထုဆစ်
ဘီစီ ၅၉-၁၇ – အီတလီသမိုင်းဆရာ လေဗီ ရောမသမိုင်းကျမ်းကိုပြုစု
ဘီစီ ၅၀ ခန့် – အိန္ဒိယတွင် ဘဂဝါဂီတကျမ်း ထွက်ပေါ်
ဘီစီ ၂၄ – ဟိုးရေ့စ် (Horace) ၏ ပထမဆုံးကဗျာကျမ်း အိုဒက်စ် (Odes) ထွက်ပေါ်
ကိုရီးယားလူမျိုး
ကိုးရီးယားလူမျိုး ( တောင်ကိုးရီးယား : 한민족/한국인/한국사람, 韓民族/韓國人/韓國사람၊ မြောက်ကိုရီးယား : 조선민족/조선인/조선사람, 朝鮮民族/朝鮮人/朝鮮사람) သည် ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်တွင် မွေးဖွားသော အရှေ့အာရှ လူမျိုးစု ဖြစ်သည်။
ကိုရီးယားလူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် ကိုရီးယားနိုင်ငံနှစ်ခု တွင် နေထိုင်ကြသည်- မြောက်ကိုရီးယား နှင့် တောင်ကိုရီးယား (စုပေါင်း၍ ရိုးရိုး ကိုရီးယားဟု ခေါ်ဆိုသည်)။ ၎င်းတို့သည် အခြား အာရှနိုင်ငံများ တွင် တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားသော လူမျိုးစုများဖြစ်သည်။ ၂၀ ရာစုတစ်လျှောက်တွင် ကိုရီးယားအသိုင်းအဝိုင်းများသည် အမေရိကတိုက် (အထူးသဖြင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နှင့် ကနေဒါ တို့တွင်) နှင့် အိုရှန်းနီးယား တို့တွင်လည်း ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။
၂၀၂၃ ခုနှစ်စာရင်းအရ ကိုရီးယားနိုင်ငံပြင်ပတွင် နေထိုင်သည့် ကိုရီးယားလူမျိုး ခန့်မှန်းခြေ ၇.၃ သန်းရှိခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကိုရီးယားလူမျိုး
သာစီရွာ၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်
သာစီရွာ (Tharsi)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်၊ စဉ့်ကူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၂၃၄၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စဉ့်ကူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၃၃၉ ဦး၊ မ ၃၉၀၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၂၄၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ညောင်ဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မာဘန်းရွာ၊ ဆော့လော်မြို့နယ်
မာဘန်းရွာ(Marbang)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဆော့လော်မြို့နယ်၊ ပရှဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၅၂၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပရှဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၂ ဦး၊ မ ၁၈၁ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၄၀၃ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆော့လော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သာဓု (ဒါရိုက်တာ)
ကိုယ်ရေးဖြစ်စဉ်
ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာ၊ စာရေးဆရာ သာဓု ခေါ် သခင်ဖေသန်းကို အဖ ဦးမြမောင်၊ အမိ ဒေါ်ဖွားမျှင် တို့က ၁၉၁၈ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ပဲခူးမြို့၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ သာဓုသည် ရန်ကုန်ဟိုက်စကူးကျောင်းတွင် ကိုးတန်းအထိ ပညာသင်ကြား ခဲ့သည်။ တို့ဗမာအစည်းအရုံးသို့ ဝင်၍ ၁၃ဝဝ ပြည့် ရေနံမြေသပိတ်တွင် အသေခံဗိုလ်အဖြစ် ပါဝင်ချီတက်ခဲ့သည်။
၁၉၄၇ - ၄၈ ခုနှစ်တွင် ပူတူတူးလေး ဆေးပေါင်ဒါလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်ရင်း သွေးသောက် ဦးပြည့်စုံနှင့် တွေ့ရာမှ ဝတ္ထု၊ ဆောင်းပါးများ စတင်ရေးသားခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ဝန်ကြီးတမတ်ဝတ္ထုတိုကို စတင်ရေးသားခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် ဒါတွေပြင် ပြုပြင်ရေးစာအုပ်ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပဒေသာမဂ္ဂဇင်း ထုတ်ဝေရာ၌ ပါဝင်ခဲ့သည်။
သာဓုသည် ချစ်စံနမူနာ၊ တပ်ထဲက မြတ်ကိုကို၊ အသက်၊ အတာ၊ တဇောက်ကန်း အစရှိသော လုံးချင်း ဝတ္ထု ၂ဝ ကျော်နှင့် သာဓု လူပါးဝတယ် (ကိုယ်တိုင်ရေး ဝတ္ထုဟန် ကိုယ်ရေး အတ္ထုပ္ပတ္တိ စာအုပ်) နှင့် ဝတ္ထုရှည်ပေါင်း ၅ဝဝ ခန့် ရေးသား ခဲ့သည်။
သာဓုသည် ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ကကြီးရေက ရုပ်ရှင် ဇာတ်ကား ရိုက်ကူးခဲ့ပြီး ထိုဇာတ်ကားဖြင့် အကောင်းဆုံး ဒါရိုက်တာ အကယ်ဒမီ ဆုကို ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် "အငိုလွယ်သည်" ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဖြင့် အကောင်းဆုံး ဒါရိုက်တာအကယ်ဒမီဆုကို ဆက်လက် ဆွတ်ခူးခဲ့သည်။
ထို့ပြင် သာဓုသည် မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုတွင် သခင်ဖေသန်း အဖြစ် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သဖြင့် နိုင်ငံတော်က နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် (ဒုတိယဆင့်) ချီးမြှင့် အပ်နှင်းခြင်း ခံရသည်။
ဧည့်သည်၊ အကယ်၍သာ၊ ဗိုလ်ကာတွန်း၊ အဖြေ၊ ဖက်ဆစ်ကလပ်၊ အကြင်တို့လင်မယား စသော ရုပ်ရှင်ကား ၁ဝ ကားခန့် ရိုက်ကူးခဲ့သည်။
မိသားစု ဘဝ
ဆရာမဖြစ်သူ (နောင်တွင် မူလတန်း ကျောင်းအုပ်) ဒေါ်ခင်ညို နှင့် လက်ထပ်သည်။ သားသမီးများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် −
ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် အကယ်ဒမီ မြတ်မွန်နှင့် နောက်အိမ်ထောင်ပြုခဲ့သည်။ မောင်သီချင်း ကိုရေးသော အာယု မှာ ဦးသာဓု နှင့် ဒေါ်မြတ်မွန် တို့၏သားဖြစ်သည်။
ဘဝနိဂုံး
== ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့သော စာအုပ်များ ==
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
မြို့သာ
မြို့သာ သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ တံတားဦးခရိုင်၊ ငါန်းဇွန်မြို့နယ်တွင် ပါဝင်သော တိုက်နယ်အဆင့်ရှိ ရွာတစ်ရွာ ဖြစ်သည်။ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့၏ မန္တလေး မြို့သာစက်မှုဥယျာဉ်မြို့တော် စီမံကိန်း တည်ရှိရာ နေရာ ဖြစ်သည်။
တည်နေရာ
မြို့သာသည် တောင်ဘက်တွင် နွားထိုးကြီးမြို့နယ်၊ အနောက်ဘက်နှင့် မြောက်ဘက်တွင် ငါန်းဇွန်မြို့နယ်၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ဂွေးကုန်းနှင့် အရှေ့ဘက်တွင် ငါန်းဇွန်မြို့နယ်များဖြင့် ကပ်လျက် တည်ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ ရွာများ
မာသာ ဂရေဟမ်
ကမ္ဘာကျော်အကပညာရှင် အမျိုးသမီးကြီး မာသာဂရေဟမ်ကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ပင်ဆယ်ဗေးနီးယားပြည်နယ် ပစ်(စ်)ဘာ့ခ်မြို့တွင် ၁၈၉၄ ခုနှစ်မေလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ မိဘများမှာ ဂျော့ဂရင်းဖီးဂရေဟမ်နှင့် ဂျိမ်းဟယ်မီလ်တန် ဒီနစ်ဖြစ်သည်။ မာသာဂရေဟမ်သည် ငယ်စဉ်ကဘတ်ကောလိပ်တွင်ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင်အဲရစ်ဟောကင်းစ် နှင့်လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၅ဝ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် မာသာဂရေဟမ်သည်အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု တစ်ဝန်းလုံး၌ လျှမ်းလျှမ်းတောက် အောင်မြင်ကျော်ကြား ခဲ့သည်။ မာသာဂရေဟမ် အကကုမ္ပဏီနှင့် မာသာဂရေဟမ်ခေတ်ပြိုင် အကသင်တန်းကျောင်းတို့ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။
မာသာဂရေဟမ်၏အကမှာ လွန်စွာညက်ညော၍ ရင်သပ်ရှုမောဖွယ် ဖြစ်ကြောင်း ပညာရှင်များက လက်ခံထားကြသည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုနှင့် နိုင်ငံတကာမှ ဂုဏ်ပြုချီးမြှင့်သောဆုတံဆိပ်များအနက် တီထွင်ဖန်တီးမှုအနုပညာဆု (၁၉၆၈)၊ သမ္မတ၏ လွတ်လပ်ရေးဆုတံဆိပ် (၁၉ရ၆)၊ လဲဂျင်းဒီအော်နာဆု (၁၉၈၃)၊ အမျိုးသားအနုပညာဆု (၁၉၈၅) နှင့်ဂုဏ်ထူးဆောင် ပါရဂူဆု (ဟားဗတ်တက္ကသိုလ်) တို့ပါဝင်သည်။မာသာဂရေဟမ်၏ထင်ရှားသော ကကြိုးကကွက်များ အနက် လွန်စွာကျော်ကြားခဲ့သည်တို့မှာ Letter to the world, Cave of the Heart, crobats of God. Scarlet Letter (၁၉ရ၅) စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာကျော်အကပညာရှင်ကြီး မာသာဂရေဟမ်သည် အကဇာတ်စဉ်ပေါ်တွင်အသက် ရ၅ နှစ်အရွယ်အထိ ဖျော်ဖြေကပြခဲ့ပြီး အသက် ၉ရ နှစ်အရွယ် ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် အဆုတ်အအေးမိရောဂါဖြင့်ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အမေရိကန် အနုပညာရှင်များ
ဟိုက်ဒရိုကလောရစ်အက်ဆစ်
ဟိုက်ဒရိုကလောရစ် အက်ဆစ်၏ ပုံသေရေးနည်းမှာ HCL ဖြစ်သည်။ အက်ဆစ် များရှိသည့်အနက် ဟိုက်ဒရိုကလောရစ်အက်ဆစ်သည် အပြင်းဆုံး အက်ဆစ်တစ်ခုဖြစ်၍ စက်မှုလုပ်ငန်းတွင်လည်း အရေးကြီးဆုံး အက်ဆစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ရေတွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင်ကလိုရိုက် ဓာတ်ငွေ့ ပျော်ဝင်သွားသောအခါ ဟိုက်ဒရိုလောရစ်အက်ဆစ် ဖြစ်လာသည်။ ဟိုက်ဒရိုကလောရစ်အက်ဆစ်ကို မျူရီအက်တစ် အက်ဆစ်ဟူ၍လည်း ခေါ်လေသည်။
ဒြပ်ပေါင်း အမြောက်အမြားရှိသည့်အနက် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ကလိုရိုက်တစ်မျိုးတည်း ပါရှိလေသည်။ ဟိုက်ဒရိုဂျင် ကလို ရိုက် ဓာတ်ငွေ့သည် အနံ့ပြင်းပြီးလျှင် ယင်း၌ အရောင်မရှိချေ။ အခိုးလွန်စွာပေါများသော ဓာတ်ငွေ့ ဖြစ်သည်။ ထိုဓာတ်ငွေ့ သည် လေထက်ငါးဆပို၍ လေးသည်။ အဆိုပါဓာတ်ငွေ့သည် ရေ၌ လွယ်ကူစွာ ပျော်ဝင်နိုင်ရာ ရေတကုဗစင်တီမီတာတွင် ကုဗစင်တီမီတာပေါင်း ၅ဝဝ ခန့်ရှိသော ဟိုက်ဒရိုဂျင်ကလိုရိုက် ဓာတ်ငွေ့ ပျော်ဝင်နိုင်လေသည်။
မီးတောင်များ၏ ဓာတ်ငွေ့များနှင့် မီးတောင်များရှိရာ ဒေသ များကို ဖြတ်၍ စီးဆင်းလာကြသော မြစ်ရေများအတွင်း၌ ဟိုက်ဒရိုကလောရစ်အက်ဆစ်ပါရှိသည်။ မူမှန်အတိုင်းဖြစ်လျှင် အစာအိမ်ရည် အတွင်း၌လည်း ဟိုက်ဒရိုကလောရစ် အက် ဆစ်သည် ရာခိုင်နှုန်း ဝ.၂ မှ ဝ.၄ အထိ ပါရှိလေသည်။ ထိုအက်ဆစ် ပါရှိခြင်းကြောင့် လူတို့ စားသောက်သည့် အစာ တွင် ပါရှိသော ဓာတ်သတ္တုပစ္စည်းများကို ကြေစေနိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုမျှမကသေး ထိုအက်ဆစ်သည် အပုပ်နိုင်ဆေး အဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက် ပေးသေးသည်။ အစာအိမ်ရည်အတွင်း ၌ ထိုအက်ဆစ် နည်းပါးသဖြင့် အစာမကြေသူများကို ဆရာဝန် များက ဟိုက်ဒရိုကလောရစ် အက်ဆစ်ပါသော ဆေးများကို ပေးလေ့ရှိကြသည်။
ဟိုက်ဒရိုကလောရစ်အက်ဆစ်ကို ရောင်းကုန်ပစ္စည်းအဖြစ် ထုတ်လုပ်သောအခါတွင် ဆာလဖျူရစ် အက်ဆစ်နှင့် ဆိုဒီယမ် ကလိုရိုခေါ် ရိုးရိုးအိမ်သုံးဆားကို အသုံးပြုကြလေသည်။ ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ကလိုရင်း တိုက်ရိုက် ပူးပေါင်းသောနည်း ကိုလည်း အသုံးပြုကြသည်။
ဟိုက်ဒရိုကလောရစ် အက်ဆစ်သည် ဆာလဖျူရစ် အက်ဆစ်နောက်တွင် ဈေးအပေါဆုံး ဖြစ်သည်။ အခြား ဓာတ် ပစ္စည်းများ ပြုလုပ်ရာတွင် ဟိုက်ဒရိုကလောရစ်အက်ဆစ်ကို အနှံ့အပြား အသုံးပြုကြသည်။ သံရည်၊ သို့မဟုတ် သွပ်ရည် စိမ်လိုသော သံထည်နှင့် သံမဏိထည်ပစ္စည်းများကို ပထမ ဟိုက်ဒရိုကလောရစ် အက်ဆစ်ဖြင့် စင်ကျယ်သွားအောင် ဆေးကြောပေးကြရသည်။ စတာ့(ကစီ)မှ ဂလူးကို့ ပြုလုပ် ရာတွင်လည်း ဟိုက်ဒရိုကလောရစ် အက်ဆစ်ကိုပင် အသုံးပြု ကြရလေသည်။ ဆေးဆိုးရာနှင့် ဆိုးဆေးလုပ်ရာများတွင်လည်း ထိုအက်ဆစ်ကို အသုံးပြုကြရလေသည်။ အရိုးများမှကော်များ ပြုလုပ်ရာ၌လည်း ထိုအက်ဆစ်ကိုပင် အသုံးပြုကြလေသည်။ ရှေးအခါက ဆိုဒါစက်ရုံကြီးများမှ ရိုးရိုးအိမ်သုံးဆားနှင့် ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ်များဖြင့် ဆိုဒီယမ်ဆာလ ဖိတ်များကို ပြုလုပ်သောအခါ ဟိုက်ဒရိုကလောရစ်အက်ဆစ် ဓာတ်ငွေ့များ ကို လွတ်ထွက်ကုန်ခြင်းကြောင့် အနီးအနားရှိ ဟင်းသီး ဟင်းရွက်များကို ပျက်စီးစေသည့်အပြင် လူများကိုလည်း အနှောက်အယှက် ဖြစ်စေသဖြင့် ခေါင်းတိုင်မြင့်မြင့်ကြီးများကို ပြုလုပ်ပြီးလျှင် ထိုခေါင်းတိုင်မြင့်မြင့်များမှ ဓာတ်ငွေ့များကို ထွက်စေခဲ့ကြလေသည်။ သို့သော် ထိုနည်းသည်လည်း အဝေးရှိ စိုက်ခင်းများကို ပျက်စီးစေသောကြောင့် ထိုသို့ ဖြစ်ပေါ်လာ သော ဓာတ်ငွေ့များကို ရေတွင် ပျော်ဝင်စေပြီးလျှင် ဖြစ်ပေါ်လာ သည့် ဟိုက်ဒရိုကလောရစ် အက်ဆစ်များကို နီးရာမြစ်အတွင်း သို့ စွန့်ပစ်ခဲ့ကြလေသည်။ ထိုနည်းသည်လည်း မြစ်အတွင်းရှိ ငါးများကို သေကြေကုန်စေသဖြင့် အကန့်ကွက်ခံကြရပြန်သည်။ မကြာမီအတွင် ပုံနှိပ်သည့်ဘက်တွင် ပြောင်းလဲမှုများ ရှိလာ သဖြင့် စက္ကူကိုပို၍ လိုလာကြလေသည်။ စက္ကူပြုလုပ်ရန် အရောင်ချွန်ပြီး သစ်သားပျော့ဖတ် ကုန်ကြမ်းများ လိုလာလေ သည်။ ကလိုရင်းသည် အရောင်ချွတ်ရာ၌ အလွန်ကောင်းမွန် မှန်းကို သိကြရလေသည်။ ဆိုဒါလုပ်ငန်းကြီးများတွင် ဟိုက်ဒရို ကလောရစ် အက်ဆစ်မှ ကလိုရင်းဒြဗ်စင်ကို ထုတ်ယူရန် ကြိုးပမ်းကြရာ မကြာမီအတွင်း၌ ကလိုရင်းကို ထုတ်ယူနိုင် သည့် စရိတ်မကုန်သောနည်းကို တွေ့လာကြသဖြင့် ဟိုက်ဒရို ကလောရစ် အက်ဆစ်၏ပြဿနာသည် ဖြေရှင်း၍ သွားလေ တော့သည်။
ဆယ်မျူယယ် မော့
မော့သည် ပန်းချီပညာကိုအထူးနှစ်သက်လိုလားသည့် အားလျော်စွာ ယင်းပညာကို လေ့လာဆည်းပူးနေသည့် အတွင်း လျှပ်စစ်ဓာတ် ပညာရပ်များကိုလည်း အထုံဝါသနာ ပါခဲ့လေသည်။ ဝါသနာ ပါသည့်အလျောက် တစ်ခါတစ်ရံ ထိုပညာဘက်သို့ လုံးဝအာရုံပြုလိုစိတ်များ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ဘူးလေသည်။ သို့သော် ပန်းချီပညာကိုသာ လေ့လာစေရန် အခြေအနေက ဖန်တီးလာသဖြင့် ၁၈၁၁-ခုနှစ်တွင် မိဖရပ်ရွာမှ ထွက်ခွာခဲ့ပြီးလျှင် ပင်လယ်ရပ်ခြား တိုင်းတစ်ပါး ဖြစ်သော အင်္ဂလန်နိုင်ငံ လန်ဒန်မြို့တော်ကြီးသို့လာရောက်၍ ပန်းချီပညာကို လေ့လာဆည်ပူးလေသည်။
လန်ဒန်မြို့တွင် ပန်းချီပညာကို လေ့လာသင်ကြားနေစဉ်ပင် ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒ အထူးသဖြင့် လျှပ်စစ်ဓာတ် ပညာကိုအထူးစိတ်ဝင်စားပြီး လေ့လာခဲ့လေသည်။ ပန်းချီပညာဘက်တွင်လည်း မဆုတ်မနစ်သော လုံ့လဖြင့် ကြိုးစားလာခဲ့ရာ ထင်ရှားကျော်စောသော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်လာလေသည်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင်သာမက ဥရောပတိုက်ရှိ နိုင်ငံအသီးသီး၌တည်ရှိနေသေး သော ရှေးဟောင်းပန်းချီပညာကျော်ကြီးတို့၏ လက်ရာများကိုပင် သွားရောက် ကြည့်ရှုလေ့လာခဲ့ပေသေးသည်။ ၁၈၂၅ ခုနှစ်တွင် မော့သည် အခြားပညာကျော်များနှင့်အတူ လန်ဒန်မြို့တော်၌ အမျိုးသား ပန်းချီအသင်းကြီးကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီးလျှင် ၁၈၂၆ ခုနှစ်မှ ၁၈၄၅ ခုနှစ်အထိ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်ဖြင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့လေ သည်။
အသက်အားဖြင့် ၄ဝ ကျော်လာပြီဖြစ်သော မော့သည် အင်္ဂလန်နှင့် ဥရောပတိုက်တစ်ခွင်၌ ပန်းချီဖက်တွင် ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးဖြစ်လာပြီးနောက် နယူးယော့မြို့သို့ ပြန်ရန် ၁၈၃၂ ခုနှစ်တွင် ဆာလီအမည်ရှိ သင်္ဘောကို စီးနင်းလိုက်ပါလာခဲ့သည်။ ပန်းချီပညာကိုသာ အနှစ် ၂ဝ ကျော်လေ့လာခဲ့သော်လည်း သူ၏ အထုံဝါသနာပါခဲ့သော ဓာတုဗေဒနှင့် ရူပဗေဒပညာရပ်များ လိုက်စားရေးကိုကား တစ်နေ့တစ်ရက်မျှ မေ့ပျောက်ခြင်းမရှိခဲ့ချေ။ သင်္ဘောပေါ်တွင်လည်း လျှပ်စစ်ဓာတ်အကြောင်း ဝါသနာပါသော မိတ်ဆွေများနှင့် တွေ့ဆုံသဖြင့် လျှပ်စစ်ဓာတ်သဘောကို ဆွေးနွေးကြရာတွင် မော့၏ စိတ်အာရုံကို ပန်းချီပညာမှ လျှပ်စစ်ဓာတ်နှင့် စပ်လျဉ်းသော သိပ္ပံပညာရပ်များသို့ လုံးဝကူးပြောင်းစေလေသည်။
ဆာလီသင်္ဘောပေါ်တွင် သူ၏ မိတ်ဆွေများအား လျှပ်စစ်ဓာတ်၏ တစ်နေရာမှတစ်နေရာသို့ ပို့ဆောင်ရေးနှင့်စပ်လျဉ်းသောအကြောင်းအရာများကို ပုံကြမ်းများဖြင့် မော့ဆွဲပြဘူးသည်။ စင်စစ်သော်ကား ထိုပုံကြမ်းသည်ပင်လျှင် နောင်အခါ မော့ တီထွင်မည့် ကြေးနန်းရိုက်နည်း စက်ကိရိယာပုံကြမ်းဖြစ်လေသည်။ ထိုပုံကြမ်းကို အနည်းငယ် ဖြည့်စွက်ပြင်ဆင်လိုက်ပါက ယခုခေတ်တွင် အသုံးပြုသော ကြေးနန်းရိုက်စက်ဖြစ်လာပေမည်။
မော့သည် နယူးယော့မြို့သို့ ပြန်ရောက်သည့် အချိန်မှစ၍ ၁၂ နှစ်တိုင်တိုင် လျှပ်စစ်ဓာတ်ဖြင့် ကြေးနန်းရိုက်နိုင်သည့် နည်းလမ်းကို ကြိုးစားရှာဖွေခဲ့လေသည်။ သို့ရာတွင် ဤနည်းကို ကြံစည်တီထွင်ရာ၌ ငွေကြေးအမြောက်အမြား ကုန်ကျမည်ဖြစ်ရာ ကူညီမစမည့်သူများကို ရှာဖွေရလေသည်။ မော့သည် ကြေးနန်းရိုက်နည်း အောင်မြင်ရန် လီယိုနတ်ဂေး ဆိုသူထံမှ အကြံဉာဏ် ကောင်းများ ရရှိ၍ အဲလဖရက် ဗေးဆိုသူထံမှ ငွေကြေးအကူအညီများ ရရှိလေသည်။ ဗေးသည် မော့အား ငွေကြေးဖြင့်သာ ကူညီသည်မဟုတ်၊ မော့၏ လုပ်ငန်းကိုလည်း ကောင်းသည်ထက်ကောင်းအောင် ကိုယ်တိုင်ပြုပြင် ကူညီပေးသေးသည်။ ယင်းသို့ မနေမနား ကြိုးစားလုပ်ကိုင် လာကြပြီးနောက် လက်တွေ့ စမ်းသပ်ကြည့်ရာ အောင်မြင်မှုကို ရရှိလေသည်။ ယင်းအောင်မြင်မှုကို အကောင်ထည်ဖော်ရန် လိုအပ်လာပြန်သည်။ ၁၈၃၇ ခုနှစ်တွင် မော့သည် သူတီထွင်လိုက်သော အမေရိကန် လျှပ်စစ်သံလိုက် ကြေးနန်းကို အမေရိကန်အစိုးရထံ မူပိုင်ခွင့် မှတ်ပုံတင်ရရန် လျှောက်ထားလေသည်။
အမေရိကန် အစိုးရက မော့၏ ကြေးနန်းမှာ လက်တွေ့အားဖြင့် လုပ်ကိုင်၍ မဖြစ်နိုင်သေးဟု ယူဆကာ မူပိုင်ခွင့်မှတ်ပုံတင်ရန်ခွင့်မပေးချေ။ ထိုကြောင့် မော့သည် ငွေကြေး အကူအညီရရန် အင်္ဂလန်၊ ပြင်သစ်နှင့် ရုရှနိုင်ငံများသို့ သွားရောက်၍ ကြိုးစားပြန်လေသည်လည်း အထမမြောက်ခဲ့ပေ။ ယင်းသို့ဖြင့် တစ်နှစ်မျှ အချိန်ကုန်ခဲ့ပြီးနောက် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသို့ ပြန်လာခဲ့ရလေသည်။
၁၈၄၃ ခုနှစ်တွင် မော့သည် တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ကြေးနန်းများ ဆက်သွယ်ရန်နှင့် ကြေးနန်းရိုက်ရုံများ ဆောက်လုပ်ရန်အတွက် ဒေါ်လာ ငွေ ၃ဝ,ဝဝဝ ထုတ်ပေးရန် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်သို့ လျှောက်ထားပြန်လေသည်။ မော့၏ လျှောက်လွှာကို လွှတ်တော်မှ လပေါင်းများစွာ အရေးမယူခဲ့ချေ။ မော့လည်း များစွာစိတ်ပျက်၍ လက်လျှော့ရမည့် အခြေသို့ရောက်ခဲ့လေသည်။ လွှတ်တော်နောက်ဆုံး နေ့ကျမှ မော့တောင်းဆိုသော ဒေါ်လာ ငွေ ၃ဝ,ဝဝဝ ထုတ်ပေးရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်လေသည်။
မော့သည် ကြေးနန်းရိုက်ရုံများကို ဆောက်လုပ်၍ ကြေးနန်းကြိုးများကို ဆက်သွယ်ပြီးနောက် ၁၈၄၄ ခုနှစ် မေလ ၂၄ ရက် နေ့တွင် ဝါရှင်တန်မြို့မှ ဗေလတီမိုးမြို့သို့ ပထမဆုံး ကြေးနန်းကို အောင်မြင်စွာ ရိုက်ကြားပေးပို့နိုင်လေသည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့်တစ်ကွ ဥရောပတိုက်၊ အာရှတိုက်ရှိ နိုင်ငံအသီးအသီးတို့က ကြေးနန်းကို အသုံးပြုလာကြရာ အထူးသဖြင့် မော့၏အချက်ပြ အမှတ်အသား(မော့စ် သင်္ကေတ)များကိုသာ မူတည်ကြ ရလေသည်။
လျှပ်စစ်သံလိုက် ကြေးနန်း တပင်တပန်း ကြိုးစားတီထွင်လာသော မော့ အဖို့လည်း ပင်ပန်းရကျိုး နပ်လေသည်။ မော့တီထွင်ခဲ့သော အစက်နှင့် မျဉ်းတိုအချက်ပြ အမှတ်အသားများကို မော့အချက်ပြ အမှတ်များဟု ယနေ့တိုင် ခေါ်ဆိုသုံးစွဲလျက် ရှိကြသည်။ ၁၈၄၇ ခုနှစ်တွင်မူကား အပြိုင်အဆိုင်များ ပေါ်ထွက်လာသဖြင့် အမေရိကန်လွှတ်တော်၌ မော့၏ မူပိုင်ခွင့်မှတ်ပုံတင်ခြင်းကို ထိရောက်စွာ ကာကွယ်ခဲ့သဖြင့် ခိုင်မြဲခဲ့ပေသည်။
၁၈၄၂ ခုနှစ် ကတည်းကစ၍ ကြံစည်ခဲ့သော ရေအောက်ကြေးနန်း ဆက်သွယ်ရေး လုပ်ငန်းသည်လည်း ၁၈၅၇ ခုနှစ်တွင် အကောင်အထည်ပေါ်လာခဲ့လေသည်။ မော့နှင့် ဖီးဆိုသူ ပုဂ္ဂိုလ်နှစ်ဦးတို့သည် ထိုနှစ်တွင် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာကိုဖြတ်၍ ရေအောက်ကြေးနန်းကို အောင်မြင်စွာ ဆက်သွယ်နိုင်ခဲ့လေသည်။ မော့သည် ပန်းချီပညာသင်ကြားရန် အမေရိကန် အစိုးရက စေလွှတ်ပြီးလျှင် ပညာတတ်မြောက်လာသည့်အခါ အထက်တန်းကျသော ရာထူးကို ပေးအပ်ခြင်းခံရသော်လည်း ထိုရာထူးကို စွန့်လွှတ်ပြီးနောက် လျှပ်စစ်သံလိုက် ကြေးနန်းဆက်သွယ်ရေးကို ရှာဖွေစမ်းသပ်လုပ်ကိုင်၍ အောင်မြင်လာသဖြင့် တစ်ကမ္ဘာလုံး အသုံးဝင်ဆုံးသောနည်းကို ရှာဖွေပေးခဲ့သူ ဖြစ်ပေသည်။ ဤမျှ ကျေးဇူးကြီးလှသော မော့သည် ၁၈၇၂ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂ ရက် နေ့တွင် နယူးယော့မြို့၌ ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်လေသည်။