cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဆန်းထွန်း (မန်း-တက္ကသိုလ်)
ကိုယ်ရေးဖြစ်စဉ်
၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးသို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး အကျော်အမော် ဆရာတော်ကြီးများ ဖြစ်တော်မူကြသော အဘိဓဇမဟာရဌဂုရု ညောင်ရမ်း ဆရာတော်၊ ဟံသာဝတီ ဆရာတော်၊ ခင်မကန်တိုက် သူဌေးဆရာတော်၊ ဘုရားကြီးတိုက် ဆရာတော်၊ မိုးကောင်းတိုက် စာချ ဆရာတော် ဦးပညာတို့ထံ တပည့်ခံ၍ ပါဠိဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ စာပေများကို ဆက်လက် သင်ကြား ဆည်းပူးခဲ့သည်။ တဖက်မှလည်း မြန်မာစာပေ ပျို့ကဗျာများကို လေ့လာ လိုက်စားခဲ့သည်။ ဦးဆန်းထွန်းသည် သန်လျင် ဘီအိုစီ ဓာတုဗေဒ ဆရာကြီး ဦးမောင်မောင် ထံတွင်လည်း အင်္ဂလိပ်စာ သင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဂျပန်ခေတ်တွင် ဦးသောမဒတ္တ (မြန်မာစာ အဖွဲ့ဝင် စာရေး ဆရာကြီး ဦးသော်ဇင်) ထံ၌လည်း ဟိန္ဒိ၊ ဘင်္ဂါလီနှင့် သက္ကတ ဘာသာတို့ကို လေ့လာ ဆည်းပူးခဲ့သည်။
ထို့နောက် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လည် ရောက်ရှိပြီး ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် လူဝတ် လဲခဲ့သည်။ ပထမဆုံး ဘာသာပြန်စာအုပ်အဖြစ် ရာဟုလာသံကိစ္စည်း ၏ ဗော်လဂါ ဆေ ဂင်္ဂါ ကို ဗော်လဂါ မှ ဂင်္ဂါသို့ အမည်ဖြင့် ဘာသာပြန်ခဲ့သည်။ ဒုတိယ ဘာသာပြန်စာအုပ်သည် ရာဟုလာသံကိစ္စည်း၏ ဗုဒ္ဓဒဿန ကို ဘာသာပြန်ထားသော 'ဗုဒ္ဓအမြင်' စာအုပ်ဖြစ်သည်။ လူထု ဂျာနယ်၌ အယ်ဒီတာ အဖြစ် နှစ်နှစ်ခန့် လုပ်ကိုင်၍ ထိုဂျာနယ်တွင် နိုင်ငံရေး ဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးများကို ရေးသားခဲ့သည်။
၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ဒေါ်မမကြီးနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် မန္တလေး တက္ကသိုလ် မြန်မာစာ ဌာန၌ နည်းပြဆရာ အဖြစ် စတင် အမှုထမ်း ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ဆန်းထွန်း (မန်းတက္ကသိုလ်) ကလောင် အမည်နှင့် မဂ္ဂဇင်း၊ ဂျာနယ်များတွင် ကဗျာ၊ ဆောင်းပါးများကို ရေးသားခဲ့သည်။
၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် မြန်မာစာ လက်ထောက် ကထိက ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် မန္တလေး တက္ကသိုလ်၊ မြန်မာစာ ဌာန လက်ထောက် ကထိက အဖြစ်မှ အငြိမ်းစား ယူခဲ့သည်။
၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် ကဝိလက္ခဏဝိသောဓနီ ကို ပြုစုရေးသားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ရှေ့သို့ ဝတ္တုတိုများကို ပုဂံစာအုပ်တိုက်ကလည်းကောင်း၊ စာပေဘဏ် ကို မေမြို့မိုးကြည် က လည်းကောင်းထုတ်ဝေခဲ့သည်။
မြန်မာစာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးများကို အများဆုံး ရေးသားခဲ့သော စာရေး ဆရာကြီး ဦးဆန်းထွန်းသည် ၁၉၈၉ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂ဝ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီး ဒေါ်မမကြီးနှင့် သားသမီး ၉ ယောက်၊ မြေး ၄ ယောက် ကျန်ရစ်သည်။
ကလောင်အမည်ကွဲများ
၁။ ကာဝိယဝါစီအရှင်ဉာဏိဿရ
၄။ ဦးဆန်းထွန်း
၅။ အရှင်ဉာဏိဿရ
ပါဝင်ရေးသားခဲ့သည့် စာနယ်ဇင်းများ
၁။ ကလျာမဂ္ဂဇင်း
၂။ ကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှု စာစောင်
၃။ ကြီးပွားရေး မဂ္ဂဇင်း
၄။ ချယ်ရီ မဂ္ဂဇင်း
၅။ ဂျာနယ်ကျော်
၆။ ငဝန်ဧရာ မဂ္ဂဇင်း
၇။ ငွေတာရီ မဂ္ဂဇင်း
၉။ ဇောတိသဝေဒ မဂ္ဂဇင်း
၁၀။ ဉာဏ်လင်းဓမ္မစာပဒေသာ
၁၁။ တက္ကသိုလ်ပညာပဒေသာ စာစောင်
၁၂။ တောင်ကြီးဒေသကောလိပ် နှစ်လည်မဂ္ဂဇင်း
၁၃။ ဒဂုန် မဂ္ဂဇင်း
၁၄။ ဓမ္မဗျူဟာ
၁၅။ ဓမ္မသဘင်
၁၆။ နက္ခတ္တရောင်ခြည်
ပေါ်စံသီးရွာ၊ ပင်းတယမြို့နယ်
ပေါ်စံသီးရွာ (Pawsanthee)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်းတယမြို့နယ်၊ ကျုံးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၈၄၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျုံးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၈၇ ဦး၊ မ ၁၉၈၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၈၇၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ဆန်းထွန်း (မန်း-တက္ကသိုလ်)
ပါဝင်ရေးသားခဲ့သည့် စာနယ်ဇင်းများ
၁၇။ ပေဖူးလွှာ မဂ္ဂဇင်း
ပေါ်စံသီးရွာ၊ ပင်းတယမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်းတယမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရှီးပဒီး
ရှီးပဒီး (ဝါ) ဆောင်းပိုး၊ နွေမြက် (ပါဏဗေဒ: Ophiocordyceps sinensis, ယခင် Cordyceps sinensis) သည် "Ophiocordycipitaceae" မှိုမျိုးရင်းဝင် entomopathogenic မှိုတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ဘူတန် နှင့် နီပေါနိုင်ငံတို့ရှိ တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် နှင့် ဟိမဝန္တာဒေသများ၏ 11500 ft အထက်၌ တည်ရှိသော မြက်ခင်းပြင်များတွင် အဓိကအားဖြင့် တွေ့ရှိရသည်။ ၎င်းသည် Ghost moth ဟုခေါ်သော ပိုးဖလံများ၏ သားလောင်းများတွင် ကပ်ပါးအဖြစ် မှီခိုရှင်သန်ကြပြီး တရုတ်တိုင်းရင်းဆေးပညာတွင် ဆေးဖက်ဝင်အပင်များအဖြစ် တန်ဖိုးထားသုံးစွဲကြသည့် အသီးအနှံများကို ထုတ်လုပ်ပေးသည်။ ၎င်း ခူကောင်-မှိုတွင် အာဒန်းနိုဆင်း (Adenosine) မှ ပြောင်းလဲဆင်းသက်လာသော "ကောဒီစပ်ပင်း ဒြပ်ပေါင်း (Cordycepin)" ပါရှိသည်။ သို့ပါသော်လည်း သဘာဝအတိုင်း ရှာဖွေရရှိထားသော ရှီးပဒီးများတွင် များသောအားဖြင့် အာဆင်းနစ်နှင့် အခြားသော အာနိသင်ပြင်းထန်သည့် သတ္တုဓာတ်များ အများအပြားပါဝင်သောကြောင့် အဆိပ်သင့်စေနိုင်သဖြင့် တရုတ်အစားအသောက် နှင့် ဆေးဝါးကွပ်ကဲမှုဌာန (China Food and Drug Administration - CFDA) မှ ၂၀၁၆ ခုနှစ်မှစတင်၍ ၎င်းရှီးပဒီး ရောင်းချမှုအား တင်းတင်းကျပ်ကျပ် ထိန်းချုပ်ထားလေသည်။
ဆန်းထွန်း (မန်း-တက္ကသိုလ်)
ပါဝင်ရေးသားခဲ့သည့် စာနယ်ဇင်းများ
၁၈။ ပန် မဂ္ဂဇင်း
၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ
ဖေဖော်ဝါရီလ၊ (၁၅)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၄၆)ရက်မြောက် နေ့ရက် ဖြစ်သည်။ ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၃၁၉) ရက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၃၂၀) ရက်) ကျန်သေးသည်။
ဆန်းထွန်း (မန်း-တက္ကသိုလ်)
ပါဝင်ရေးသားခဲ့သည့် စာနယ်ဇင်းများ
၁၉။ ပြည်ထောင်စု ယဉ်ကျေးမှုစာစောင်
ရှီးပဒီး
ရှီးပဒီး (ဝါ) ဆောင်းပိုးနွေမြက်ကို အလွန်တရာ မြင့်မားလှသော ရေခဲတောင်များပေါ်ဝယ် တွေ့ရှိရသည်။ ကချင်ပြည်နယ်၏ ရေခဲတောင်ပေါ်မှာ ပေါက်ဖွားပြီး ဆေးဘက်ဝင် တန်ဖိုးကြီးလှသည့် အကောင်တစ်ပိုင်း၊ နွယ်ပင်တစ်ပိုင်း အကြောင်းက ဇီဝဗေဒ၊ ရုက္ခဗေဒနှင့် သတ္တဗေဒအရ ဝေဖန်ပိုင်းခြားသော် ထူးဆန်းအံ့ဩဖွယ်ရာ တခု ဖြစ်လေသည်။ ပေပေါင်းများစွာ မြင့်မားသည့် ရေခဲတောင်များ ရှိရာ ဒေသဖြစ်သော ဟိမဝန္တာတောင်တန်း ဖြာဆင်းရာ တရုတ်၊ တိဘက်၊ နီပေါ၊ ဘူတန်နှင့် မြန်မာပြည်မြောက်ဖျား ရေခဲတောင်တန်းများမှာ တွေ့ရှိနိုင်၏။ ရောဂါဘယ ပျောက်ကင်းရန် တရုတ် တိုင်းရင်းဆေးဝါး၌ ထည့်သွင်းဖော်စပ်ကြပြီး တရုတ်လို 冬虫夏草 (ဆောင်းပိုးနွေမြက်)ဟု ခေါ်ဝေါ်ကာ၊ ဈေးလည်း အလွန်ကြီးလှ၏။
ဆန်းထွန်း (မန်း-တက္ကသိုလ်)
ပါဝင်ရေးသားခဲ့သည့် စာနယ်ဇင်းများ
၂၁။ မန္တလေးတက္ကသိုလ် နှစ်လည်မဂ္ဂဇင်း
ရှီးပဒီး
ဖြစ်ပေါ်လာပုံ
ရေခဲဖုံးတောင်တန်းကြီးများတွင် ဆေးဘက်ဝင် ရှားပါးသစ်ပင်များနှင့် ရှားပါးတိရစ္ဆာန်များကို တွေ့ရှိရ၏။ ဆောင်းမှာ ပိုးကောင်၊ နွေမှာ သစ်ပင် ဟု ခေါ်သည့် ထူးထူးဆန်းဆန်း ဖြစ်ပေါ်လာသော ဤ ရှီးပဒီးကို အလွန်မြင့်မားတဲ့ ရေခဲတောင်များ၌သာ တွေ့ရှိသည်။
ဆန်းထွန်း (မန်း-တက္ကသိုလ်)
ပါဝင်ရေးသားခဲ့သည့် စာနယ်ဇင်းများ
၂၂။ မန်းရာပြည့် မဂ္ဂဇင်း
၂၃။ မြတမာ မဂ္ဂဇင်း
ရှီးပဒီး
ဖြစ်ပေါ်လာပုံ
ပိုးနွယ်ရှင် ခေါ် ရှီးပဒီးဖြစ်ပေါ်လာပုံက အကောင်မဖြစ်ခင် သန္ဓေသားလောင်း ဖြစ်သော ပိုးဥကောင်လေးများသည် ဆောင်းရာသီအချိန်မှာ ချမ်းအေးလွန်းသဖြင့် မြေကြီးထဲမှာ ဆေးဘက်ဝင် မဂျစ်ဥ၊ ခန်းတောက်မြစ် တို့ကိုစားသုံးပြီး ဆောင်းခိုနေခဲ့သည်။ ဤသို့ ဆောင်းခိုနေသည့် အချိန်မှာ ပိုးလောင်းကောင်လေးများမှာ မြေကြီးအောက်မှာ ငြိမ်သက်နေသော်လည်း ကပ်ပါးမှိုတစ်မျိုး၏ တွယ်ကပ်ငြိတွယ်ခြင်းခံရပြီး ၎င်း ကပ်ပါးမှိုဟာ ပိုးလောင်းကောင်လေးတွေကို ဖုံးလွှမ်းသွားခဲ့ပြီး နွေရာသီရောက်ချိန်မှာ ပိုးလောင်းကောင်လေးများ၏ ဦးခေါင်းပေါ်ကနေ မြက်ပင်နှင့် ဆင်တူသော ဦးချိုသဖွယ် အညှောင့်ကလေး ထွက်လာသည်။ ထို အညှောင့်ကလေးများသည် ၅ စင်တီမီတာကနေ ၁၅ စင်တီမီတာအထိ ရှည်လျားစွာ ထွက်ပေါ်လာတတ်သည်။ ဒေသခံများအဆိုအရ၊ ယင်းအချိန်မှာ ပိုးကောင်ဘဝကနေ နွယ်ပင်အဖြစ် ရှင်သန်ချိန် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့်လည်း ရေခဲချိန်မှာ ပိုးကောင်၊ ရေခဲ အရည်ပျော်ပြီး မြေကြီး မြင်ရချိန်မှာတော့ အပင် ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်းဟု ဆိုကြသည်။
ဆန်းထွန်း (မန်း-တက္ကသိုလ်)
ပါဝင်ရေးသားခဲ့သည့် စာနယ်ဇင်းများ
၂၄။ မြဝတီ မဂ္ဂဇင်း
ရှီးပဒီး
ဖြစ်ပေါ်လာပုံ
၎င်းရေခဲများ အရည်ပျော်ချိန်မှာ မြေအောက်က ပိုးလောင်းကောင်လေး၏ ဦးခေါင်းကနေ အပင်ကလေး ထွက်လာသောအခါ ဒေသခံ တောင်ပေါ်သားများက ရှာဖွေ စုဆောင်း ကောက်ယူကြသည်။ တောင်ပေါ်ဒေသမှာ ရှေးယခင်ကတည်းက ဆေးဘက်ဝင်သည်ဟု သိခဲ့ကြ၍လည်း ရှာဖွေ စုဆောင်းသူ များပြားလှသည်။
ဆန်းထွန်း (မန်း-တက္ကသိုလ်)
ပါဝင်ရေးသားခဲ့သည့် စာနယ်ဇင်းများ
၂၅။ မြတ်မင်္ဂလာ
ရှီးပဒီး
ဈေးကွက်
ကျန်းမာရေး အတွက် အလွန် အကျိုးပြုပြီး ဆေးဘက်ဝင်လှသော ဆောင်းပိုးနွေမြက်သည် ဈေးကောင်းလည်း အလွန် ရသည်။ တစ်ကောင်ကို မြန်မာငွေ တစ်သောင်းခွဲခန့် ပေးရပြီး တစ်ပိဿာကို အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၃ဝ,ဝဝဝ လောက် တန်ဖိုး ရှိတတ်သည်။ ပေ တစ်သောင်းကျော်မှာ ရှာဖွေတွေ့ရသော ပိုးကောင်လေးများက ပိုပြီး ဈေးကောင်းရသည်။ ရှီးပဒီးများကို အခြောက်လှန်း၊ အမှုန့်ပြုလုပ်ကာ ရောင်းချကြသည်။ တရုတ်၊ ဂျပန်၊ ကိုရီးယားစသည့်နိုင်ငံများက ဝယ်ယူကြသည်။ တိဘက်ဒေသတွင် ဆေးပိုးနွယ်ကို အမြောက်အမြား ရှာဖွေရရှိပြီး ငွေကြေးစီးပွား တိုးတက်လာကြသူ အများအပြား ရှိနေသည်။
ဆန်းထွန်း (မန်း-တက္ကသိုလ်)
ပါဝင်ရေးသားခဲ့သည့် စာနယ်ဇင်းများ
၂၆။ မြတ်ရတနာ
ရှီးပဒီး
အကျိုးသွား
အရသာ ချိုဆိမ့်ပြီး၊ အာဟာရဓာတ် ပါဝင်မှု များပြားသည်။
ဆန်းထွန်း (မန်း-တက္ကသိုလ်)
ပါဝင်ရေးသားခဲ့သည့် စာနယ်ဇင်းများ
၂၇။ မန္တလာ မဂ္ဂဇင်း
ရှီးပဒီး
အကျိုးသွား
နေ့စဉ်ပုံမှန် အားဆေးအဖြစ် သောက်သုံးကြသူများလည်း ရှိသည်။ အချို့သော အားကစား သမားများလည်း ကိုယ်ခံစွမ်းအားမြင့်မားပြီး အမောအပန်း ခံနိုင်ရန်အတွက် ပိုးနွယ်ပင်ကို အမြဲတမ်း မှီဝဲ စားသုံးသည်။ အချို့သောသူက စွပ်ပြုတ်ထဲ ထည့်ချက်ခြင်း၊ ရှီးပဒီး သက်သက်ကို စားသုံးခြင်းလည်း ရှိသည်။
ဆန်းထွန်း (မန်း-တက္ကသိုလ်)
ပါဝင်ရေးသားခဲ့သည့် စာနယ်ဇင်းများ
၂၉။ ရောင်ခြည်သစ် ဂျာနယ်
ရှီးပဒီး
အကျိုးသွား
စနစ်တကျ လေ့လာ၊ သုတေသနပြုခြင်းများ လုပ်ဆောင်ပြီး ယနေ့ ခေတ်စားနေသော ကိုရီးယားဂျင်စင်းကဲ့သို့ စီးပွားဖြစ် မွေးမြူစိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်နိုင်ရေးသည် ဒေသခံများအတွက် လိုအပ်လျက် ရှိသည်။
ဆန်းထွန်း (မန်း-တက္ကသိုလ်)
ပါဝင်ရေးသားခဲ့သည့် စာနယ်ဇင်းများ
၃၀။ ရှမဝ မဂ္ဂဇင်း
၃၁။ လူထု ဂျာနယ်
၃၂။ လင်းယုန် ဂျာနယ်
၃၃။ လုံမလေး မဂ္ဂဇင်း
၃၄။ သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း ရာပြည့်မဂ္ဂဇင်း - ၂
၃၅။ သစ္စာရောင်ခြည် မဂ္ဂဇင်း
၃၆။ အတွေးအမြင်
၃၈။ အင်းတော် မဂ္ဂဇင်း
သူဌေးကုန်းရွာ၊ ရွာခိုင်
သူဌေးကုန်းရွာ (Thuhtaykone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ ပွင့်ဖြူမြို့နယ်၊ ရွာခိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၆၂၁၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွာခိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၂၇ ဦး၊ မ ၁၇၇၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၂၉၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ထန်းပင်ကုန်းရွာ၊ ကုန်းကြီး
ထန်းပင်ကုန်းရွာ၊ ကုန်းကြီး
ကြောင်နဖေ (မြို)ရွာ
ကြောင်နဖေ (မြို)ရွာ
ဝမ်ပမ်ဝင်ရွာ၊ နမ့်စန်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နမ့်စန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နမ့်တောင်းဆည်ရွာ၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်
နမ့်တောင်းဆည်ရွာ(Namtawngse)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မိုးညှင်းခရိုင်၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်၊ ညောင်ပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၆၁၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်ပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၅၁၈ ဦး၊ မ ၂၃၄၃ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၄၈၆၁ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးညှင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကာမဂုဏသုတ်
(၃)သုတ် ရှိပါသည်။
အပရိဇာနနသုတ်
(၂)သုတ် ရှိပါသည်။
ကာမဂုဏသုတ်
အတိတ်, ပစ္စုပ္ပန်, အနာဂတ်-ဖြစ်သော ကာမဂုဏ် ၅-ပါးတို့၌ စိတ်မရောက်စေရန် အပ္ပမာဒ, သတိ-ဟူသော တရားနှစ်ပါးဖြင့် စိတ်ကိုစောင့်ရှောက်ရမည်-ဟု အလောင်းတော်ဘဝက အကြံဖြစ်ပုံနှင့် သင်ချစ်သားတို့သည်လည်း ထိုကာမဂုဏ် ၅-ပါးသို့ စိတ်ရောက်မသွားစေရန် ထိုတရား ၂-ပါးဖြင့် စိတ်ကိုစောင့်ရှောက်ကြရမည်။ စက္ခု-အစရှိသော အဇ္ဈတ္တိကာယတန ၆-ပါး၊ ရူပသညာ-အစရှိသော ဗဟိဒ္ဓါယတန သညာ ၆-ပါးတို့ချုပ်ရာ အကြောင်းကို သိကြရမည်ဟု အာယတနနှင့် သညာ (၁)ပါးစီ ခွဲ၍ မိန့်ကြားတော်မူပြီး ဂန္ဓကုဋီကျောင်းတော်သို့ ဘုရားရှင်ကြွတော်မူသွားပါသည်။
အပရိဇာနနသုတ်
စက္ခုပသာဒ, ရူပါရုံ, စက္ခုဝိညာဏ်, စက္ခုသမ္ဖဿ, စက္ခုသမ္ဖဿဇာဝေဒနာတို့တွင် တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီကို ထူးသောဉာဏ်ဖြင့် မသိသေးလျှင်၊ ပိုင်းခြား၍မသိသေးလျှင်၊ မခွါနိုင်သေးလျှင်၊ မပယ်စွန့်နိုင်သေးလျှင် ဆင်းရဲဒုက္ခကုန်ခြင်းငှာ မဖြစ်ထိုက် အစရှိသည်ဖြင့် အဇ္ဈတ္တိကာယတန, ဗာဟိရာယတန, ဝိညာဏ, ဖဿ, ဝေဒနာတို့ကို တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ ကဏှပက္ခ, သုက္ကပက္ခခွဲ၍ ဟောတော်မူသည့်သုတ်။ --- စက္ခုပသာဒ, ရူပါရုံ စက္ခုဝိညာဏ်, စက္ခုဝိညာတဗ္ဗဓမ္မဟူသော အဇ္ဈတ္တိကာယတန, ဗာဟိရာယတန, ဝိညာဏ, ဝိညာတဗ္ဗဓမ္မတို့ကို ထူးသောဉာဏ်ဖြင့် မသိနိုင်သေးလျှင် ... မပယ်စွန့်နိုင်သေးလျှင် ဆင်းရဲဒုက္ခကုန်ခြင်းငှာ မဖြစ်ထိုက်ဟု ကဏှပက္ခ, သုက္ကပက္ခခွဲ၍ ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
ကာမဂုဏသုတ်
ထိုသင်္ခေပဒေသနာ၏ အကျယ်ဝိတ္ထာရဒေသနာကို ဟောကြားပေးဖို့ အရှင်အာနန္ဒာအား မေးလျှောက်ကြရာ အရှင်အာနန္ဒာက “အာယတန ၆-ပါးချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်ကို ရည်ရွယ်၍ ဘုရားရှင် ဟောတော်မူကြောင်း” ဟောကြားသည့် အခါ အရှင်အာနန္ဒာ၏တိုက်တွန်းချက်အရ ဘုရားရှင်ထံ သွားရောက်၍ လျှောက်ထားကြ ပါသည်၊ အရှင်အာနန္ဒာ ဟောပြသည့်အတိုင်း မှတ်သားရမည်-ဟု ဘုရားရှင် အတည် ပြုပုံကို အကျယ်ဟောပြသည့်သုတ်။ --- စက္ခု၊ သောတ, ဃာန, ဇိဝှါ, ကာယ-ဟူသော ဝိညာဏ်ငါးပါးဖြင့် သိအပ်ကုန် သော ဣဋ္ဌ, ကန္တ, မနာပ, ပိယရူပ, ကာမူပသံဟိတ-ဖြစ်သော အာရုံငါးပါးတို့ကို ထူးသောဉာဏ်ဖြင့် သိနိုင်ရန် ပိုင်းခြား၍ သိနိုင်ရန် ကုန်ခမ်းစေရန်, ပယ်စွန့်နိုင်ရန် အဋ္ဌင်္ဂိက အရိယာမဂ်ကို ပွားများရမည်-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။ -- အထက်သုတ်၌ ဟောတော်မူအပ်သော ကာမဂုဏ် ၅-ပါးတို့ကို ပယ်စွန့်နိုင်ရန် သတိပဋ္ဌာန် ၄-ပါးကို ပွားများကြရမည်-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
အပရိဇာနနသုတ်
မဟာဋီကာဆရာတော်၏ အဆုံးအဖြတ်
မဟာဋီကာ တွင် သံယုတ်ပါဠိတော် သဠာယတနဝဂ္ဂသံယုတ်၌ လာရှိသော အပရိဇာနနသုတ္တန် ကို ကိုးကား၍ အလုံးစုံသော ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့ကို ပရိညာပညာ သုံးမျိုးတို့ဖြင့် ကွဲကွဲပြားပြားသိအောင် ရှုပွားသင့်ကြောင်း, အကြွင်းအကျန်မရှိ ကုန်စင်အောင် ဝိပဿနာရှုရမည်ဖြစ်ကြောင်းကို ဆုံးဖြတ်ထားပြီး ဖြစ်ပေသည်။
အဋ္ဌကထာ၏ အရေးကြီးစကား
အဋ္ဌသာလိနီအဋ္ဌကထာနှင့် ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာတို့ ၌ ဝိပဿနာပိုင်းဆိုင်ရာ အရေးကြီးလှသော စည်းကမ်း ဥပဒေသ တစ်ရပ်ကို ရှင်းလင်းတင်ပြထားတော်မူကြ၏၊ ဆိုလိုရင်းမှာ ဤသို့ ဖြစ်၏၊ ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးသည် နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်နှင့် ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ်ကို ရရှိပြီးသောအခါ ဝိပဿနာသို့ ကူးတက်ရာ၌ အဇ္ဈတ္တခန္ဓာငါးပါးကို သော်လည်း စတင်၍ ဝိပဿနာရှုလိုက ဝိပဿနာ ရှုပွားသုံးသပ်နိုင်၏၊ သက်မဲ့ အနုပါဒိန္နသင်္ခါရတရားများ အဝင်အပါ ဗဟိဒ္ဓခန္ဓာငါးပါးကိုသော်လည်း စတင်၍ ဝိပဿနာ ရှုပွားသုံးသပ်လိုက ဝိပဿနာ ရှုပွားသုံးသပ်နိုင်၏၊ သို့သော် အဇ္ဈတ္တခန္ဓာငါးပါးသက်သက်ကို ဝိပဿနာ ရှုပွားသုံးသပ်ရုံမျှဖြင့်လည်း ဝုဋ္ဌာန အမည်ရသော အရိယမဂ်ဉာဏ်သည် = သင်္ခါရအာရုံမှ ထ၍ နိဗ္ဗာန်သို့ တစ်ဟုန်တည်း ပြေးသွားတတ်သော ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာသည် မည်သည့်နည်းနှင့်မျှ ဖြစ်ပေါ်မလာနိုင်၊ ဗဟိဒ္ဓခန္ဓာငါးပါးသက်သက်ကို ဝိပဿနာ ရှုပွားသုံးသပ်ရုံမျှဖြင့်လည်း ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာသည် မည်သည့်နည်းနှင့်မျှ ဖြစ်ပေါ်မလာနိုင်။ ထိုကြောင့် ရံခါ အဇ္ဈတ္တခန္ဓာငါးပါးကို, ရံခါ ဗဟိဒ္ဓခန္ဓာငါးပါးကို လက္ခဏာရေး သုံးတန်သို့ တစ်လှည့်စီ တင်ကာ ဝိပဿနာ ရှုပွားသုံးသပ်ပေးရ၏၊
အလားတူပင် ရုပ်တရားသက်သက်ကို ဝိပဿနာရှုရုံမျှဖြင့်လည်း ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာသည် မည်သည့်နည်းနှင့်မျှ ဖြစ်ပေါ်မလာနိုင်၊ နာမ်တရားသက်သက်ကို ဝိပဿနာရှုရုံမျှဖြင့်လည်း ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာသည် မည်သည့်နည်းနှင့်မျှ ဖြစ်ပေါ်မလာနိုင်။ ထိုကြောင့် ရံခါ ဘူတရုပ် ဥပါဒါရုပ်တို့ကို ပရမတ်သို့ဆိုက်အောင် ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူ၍ ယင်း ရုပ်တရားတို့ကို လက္ခဏာရေးသုံးတန် တစ်လှည့်စီတင်ကာ ဝိပဿနာ ရှုပွားသုံးသပ်ပေးရ၏၊ ရံခါ ယင်းရုပ်တရားကို အာရုံယူ၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော ဝေဒနာ သညာ သင်္ခါရ ဝိညာဏ်ဟူသော နာမ်ခန္ဓာလေးပါးကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူ၍ ယင်းနာမ်တရားတို့ကို လက္ခဏာရေးသုံးတန်သို့ တစ်လှည့်စီ တင်ကာ ဝိပဿနာ ရှုပွားသုံးသပ်ပေးရ၏၊ – ဤကား အထက်ပါ အဋ္ဌသာလိနီအဋ္ဌကထာနှင့် ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာတို့၏ ဆိုလိုရင်းတည်း။ သံယုတ်ပါဠိတော် ၌ လာရှိသော အပရိဇာနနသုတ္တန် စသည်တို့နှင့် အညီပင်တည်း။
ပဌမ အပရိဇာနနသုတ္တန်
ချစ်သား ရဟန်းတို့ ...အလုံးစုံသော ခန္ဓာငါးပါး ရုပ်နာမ်တရားကို (ဉာတပရိညာပညာဖြင့်) ထိုးထွင်း၍ မသိသေးလျှင် (တီရဏပရိညာပညာဖြင့်) ပိုင်းခြား၍ မသိသေးလျှင် (ထိုခန္ဓာငါးပါး ရုပ်နာမ်တရားတို့အပေါ်၌ တွယ်တာမက်မောနေသော တဏှာတရားကို ပဟာနပရိညာပညာဖြင့်) မခွာနိုင်သေးလျှင် မပယ်နိုင်သေးလျှင် သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲဒုက္ခ ကုန်ခြင်းငှာ မထိုက်။
ချစ်သား ရဟန်းတို့ ...အလုံးစုံသော ခန္ဓာငါးပါး ရုပ်နာမ်တရားကို (ဉာတပရိညာပညာဖြင့်) ထိုးထွင်း၍ မသိသေးလျှင် (တီရဏပရိညာပညာဖြင့်) ပိုင်းခြား၍ မသိသေးလျှင် (ထိုခန္ဓာငါးပါး ရုပ်နာမ်တရားတို့အပေါ်၌ တွယ်တာမက်မောနေသော တဏှာတရားကို ပဟာနပရိညာပညာဖြင့်) မခွာနိုင်သေးလျှင် မပယ်နိုင်သေးလျှင် သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲဒုက္ခ ကုန်ခြင်းငှာ မထိုက်ဟူသည် အဘယ်နည်း?
စက္ခုဒွါရ
၂။ ရူပါရုံတို့ကို။ပ။
၃။ စက္ခုဝိညာဏ်ကို။ပ။
၄။ စက္ခုသမ္ဖဿကို။ပ။
၅။ စက္ခုသမ္ဖဿဟူသော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ခံစားမှု သုခ ဒုက္ခ ဥပေက္ခာကို။ပ။
ကျန် ၅ ဒွါရ တူပြီး...
သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲဒုက္ခ ကုန်ခြင်းငှာ ထိုက်သူ
ချစ်သား ရဟန်းတို့...အလုံးစုံသော ခန္ဓာငါးပါး ရုပ်နာမ်တရားကို (ဉာတပရိညာပညာဖြင့်) ထိုးထွင်း၍ သိလျှင် (တီရဏပရိညာပညာဖြင့်) ပိုင်းခြား၍ သိလျှင် (ထိုခန္ဓာငါးပါး ရုပ်နာမ်တရားတို့အပေါ်၌ တွယ်တာ မက်မောနေသော တဏှာတရားကို ပဟာနပရိညာပညာဖြင့်) ခွာနိုင်လျှင် ပယ်နိုင်လျှင် သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲဒုက္ခ ကုန်ခြင်းငှာ ထိုက်၏၊
ချစ်သား ရဟန်းတို့...အလုံးစုံသော ခန္ဓာငါးပါး ရုပ်နာမ်တရားကို (ဉာတပရိညာပညာဖြင့်) ထိုးထွင်း၍ သိလျှင် (တီရဏပရိညာပညာဖြင့်) ပိုင်းခြား၍ သိလျှင် (ထိုခန္ဓာငါးပါး ရုပ်နာမ်တရားတို့ အပေါ်၌ တွယ်တာ မက်မောနေသော တဏှာတရားကို ပဟာနပရိညာပညာဖြင့်) ခွာနိုင်လျှင် ပယ်နိုင်လျှင် သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲဒုက္ခ ကုန်ခြင်းငှာ ထိုက်၏ဟူသည် အဘယ်နည်း?
စက္ခုဒွါရ
၁။ ရဟန်းတို့...မျက်စိကို (စက္ခုပသာဒကို) (ဉာတပရိညာပညာဖြင့်) ထိုးထွင်း၍ သိလျှင် (တီရဏပရိညာပညာ ဖြင့်) ပိုင်းခြား၍ သိလျှင် ထိုမျက်စိ (စက္ခုပသာဒ) အပေါ်၌ တွယ်တာမက်မောနေသော တဏှာတရားကို (ပဟာနပရိညာပညာဖြင့်) ခွာနိုင်လျှင် ပယ်နိုင်လျှင် သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲဒုက္ခ ကုန်ခြင်းငှာ ထိုက်၏၊
အလုံးစုံသော ခန္ဓာငါးပါး ရုပ်နာမ်တရားတို့ကို ပရိညာပညာ သုံးမျိုးဖြင့် ပိုင်းပိုင်းခြားခြား သိရှိနိုင်ရေးအတွက် တစ်နည်းဆိုရသော် သစ္စာလေးပါးကို ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ ထိုးထွင်းသိမြင်ရေးအတွက် သမာဓိကို ထူထောင်ဖို့ရန် ဘုရားရှင်က တိုက်တွန်းထားတော်မူ၏၊ သမာဓိသုတ္တန် ကို ဖတ်ရှုကြည့်ပါ ..။
ဘင်ဂျီရွာ၊ ဘားအံမြို့နယ်
ဘင်ဂျီရွာ(Bingyi)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ ဘင်ဂျီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၂၀၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘင်ဂျီကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၄၀၁ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၀၆၇ ဦး နေထိုင်သည်။ ဘုရင့်ညီနောင်ရေပူစမ်းတွင် ရေချိုး၍ ရသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘားအံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကြောင်းထူးရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်
ကြောင်းထူးရွာ(Congthu)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းခရိုင်၊ ဖလမ်းမြို့နယ်၊ ခေါ်ပွာလ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၄၇၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခေါ်ပွာလ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၂၆ ဦး၊ မ ၄၃၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၆၂ ဦး နေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ဘုရားကွင်းရွာ၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်
ဘုရားကွင်းရွာ (Hpayarkwin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်၊ တည်တော (၂)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၅၄၆၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တည်တော (၂)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၉၉ ဦး၊ မ ၁၁၇၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၇၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ငှက်ပျောတောရွာ၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်
ငှက်ပျောတောရွာ (Hngetpyawtaw)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်၊ သစ်တော်ပေါက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၈၄၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သစ်တော်ပေါက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၃၇ ဦး၊ မ ၂၇၅၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၇၉၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တန့်ဆည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
၁၆ ဖေဖော်ဝါရီ
ဖေဖော်ဝါရီလ၊ (၁၆)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၄၇)ရက်မြောက် နေ့ရက် ဖြစ်သည်။ ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၃၁၈) ရက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၃၁၉) ရက်) ကျန်သေးသည်။
ဝမ်လုံရွာ၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်
ဝမ်လုံရွာ (Wanlong)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်၊ ပင်လုံ (အရှေ့)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၁၈၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပင်လုံ (အရှေ့)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၈၀ ဦး၊ မ ၁၃၉၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၇၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လွိုင်လင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အောက်စဖို့မြို့
အောက်စဖို့မြို့
အင်္ဂလန်နိုင်ငံ အောက်စဖို့ရှိုင်းယာနယ်၊ အောက်စဖို့ကောင်တီ၏ မြို့တော်မှာ အောက်စဖို့မြို့ ဖြစ်သည်။ အောက်စဖို့ကောင်စီအတွင်း၌ တင်းမြစ်ကို အိုက်စစ်ဟု ခေါ်ရာ ထိုမြစ်သည် အောက်စဖို့မြို့၏ အနောက်နှင့် တောင်ဘက်တို့ တွင် စီးဆင်းလျက်ရှိပြီးလျှင် ထိုမြစ်၌ပင် ချားဝဲမြစ်သည် တင်း မြစ်အတွင်းသို့ စီးဝင်လာလေသည်။ အောက်စဖို့မြို့သည် လန်ဒန်မြို့၏ အနောက်မြောက်ဘက်တွင်ရှိ၍ မီးရထားလမ်းဖြင့် ၆၃ မိုင်၊ ရိုးရိုးကားလမ်းဖြင့် ၅၄ မိုင် ဝေးကွာသည်။ မြို့ ဟောင်းဖြစ်သော ကားဖက်၏အလယ်တွင်လမ်းကြီး လေးလမ်း ဖြတ်လျက်ရှိသည်။
ထိုလမ်းများမှာ (၁) ဥရောပတိုက်တွင် ရှုချင့်စဖွယ်အကောင်းဆုံးလမ်းကြီးတစ်လမ်းဖြစ်သောဟိုင်းစထရိ (၂) ကွန်းမားကတ် (၃) ကွင်းစထရိ နှင့် (၄) စိန့်အဲလဒိတ် တို့ဖြစ်သည်။ ဟိုင်းစထရိ၏ တစ်ဖက်စွန်း မော့ဒလင်းတံတား၏ တစ်ဖက်တွင်ခေတ်မီသော ဆင်ခြေဖုံးမြို့များရှိသည်။
မြောက်အောက်စဖို့မြို့ရှိ ဆန်းမားတောင်းတွင် တောအိမ်ကြီး ရခိုင် အမြောက်အမြားရှိသည်။ အောက်စဖို့မြို့တွင် သံမဏိ (ပြား)လုပ်ငန်း၊ မော်တော်ကားလုပ်ငန်းနှင့် တက္ကသိုလ် ကျောင်းသူကျောင်းသားများအား ကျွေးမွေးသောလုပ်ငန်းများရှိ သည်။ အရက်ချက်သော လုပ်ငန်းနှင့် နွားများ ရောင်းသော လုပ် ငန်းကြီးလည်းရှိသည်။
အောက်စဖို့မြို့တွင် ဘုရားဝတ်ပြုကျောင်းများ၊ကောလိပ် ကျောင်းများ၊ ပြတိုက်များ၊ စာကြည့်တိုက်များနှင့် တက္ကသိုလ် အဆောက်အဦး များအပြင်၊ အခြားအဓိကရအဆောက်အဦများမှာ မြူနီစီပယ် အဆောက်အဦများ၊ ရဲတိုက်နှင့် ယောက်ျားကလေး အထက်တန်းကျောင်းဖြစ်သည်။ မြို့ဟောင်း၏ မြို့ရိုး အကြွင်း အကျန် အမြောက်အမြားလည်းရှိသည်။
၁၅၃၉ ခုနှစ်တွင် အဋ္ဌမဟင်နရီသည် ဘုရားဝတ်ပြု ကျောင်း ဘုန်းကြီးများ၏ အာဏာများကို နှိမ်နှင်းလိုက်သည်။ ၁၇ ရာစုနှစ်အတွင်း၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သော ပြည်တွင်းစစ်အတွင်း၌ အောက်စဖို့မြို့သည် ပထမချားလ်ဘုရင်၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့တော် ဖြစ်ခဲ့လေသည်။ အရေးကြီးသောစစ်ပွဲများသည်လည်း အောက်စဖို့မြို့၏ ပတ်ဝန်းကျင်၌ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြသည်။
အောက်စဖို့မြို့ ဖွံ့ဖြိုးလာသည်မှာ အဓိကအားဖြင့် အောက်စဖို့ တက္ကသိုလ်ကြောင့် ဖြစ်သော်လည်း ထိုမြို့သည် တက္ကသိုလ်မတည်မီက ပင်လျှင် အရေးပါခဲ့လေသည်။ အင်္ဂလို ဆက္ကဆွန်ဘုရင်များအုပ်ချုပ်သော နောက်ပိုင်းတွင် အောက်စဖို့မြို့သည် တင်းမြစ်ပေါ်တွင် တည်ရှိနေခြင်းကြောင့် နော်မန်လူမျိုးတို့သည် ထိုမြို့ကို ခိုင်ခံ့သောခံတပ်ကြီးအဖြစ် ထားရှိခဲ့ ကြလေသည်။
အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်ကို သီးခြားအဖွဲ့အစည်းဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ တက္ကသိုလ်၏အဓိကလုပ်ငန်းများမှာ စာမေးပွဲများ ကျင်းပခြင်း၊ ဘွဲ့များချီးမြှင့်ခြင်း၊ ကောလိပ်ကျောင်းများ၏ ပြင်ပတွင်ရောက် နေသူများ၏ စည်ကမ်းများကို ထိန်းသိမ်းပေး ခြင်းများဖြစ်သည်။ အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်၌ အမျိုးသား အမျိုးသမီးများ ဘွဲ့များကို ရယူနိုင်သည်။
တောင်အာဖရိကတိုက် နိုင်ငံရေးသုခမိန်တစ်ဦးဖြစ်သော စဲ့စီရုတ် (၁၈၅၃-၁၉ဝ၂)၏ ဆန္ဒအရ အမေရိကန်ပြည်တောင်စု၊ ဗြိတိသျှဒိုမီနီယန်နှင့် ဂျာမနီနိုင်ငံများမှ ကျောင်းသားများအား ပညသင်ဆုများပေးကာ အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်သို့ လာရောက် ပညာသင်ကြားခွင့်ပေးခဲ့သည်။ ပထမနှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်များ အတွင်းတွင် ဂျာမနီနိုင်ငံမှ ကျောင်းသားများအား အောက်စဖို့ ပညာသင်ဆုပေးခြင်းကို ရပ်ဆိုင်းထားခဲ့သည်။ ကျောင်းသား တစ်ယောက်အား တစ်နှစ်အတွင်းပေးသည့် စကောလားရှစ် (ပညာသင်ဆု) တန်ဖိုးမှာ ပေါင် ၅ဝဝ ခန့် ဖြစ်သည်။ အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်သည် ပညာဘက်တွင်သာမဟုတ် အားကစားဖက်တွင်လည်း ကိမ်းဗရစ်တက္ကသိုလ်ကဲ့သို့ အားပေး လေသည်။ ကစားခုန်စားပွဲများ၌ အောက်စဖို့ ကျောင်းသား ကိုယ်စားလှယ်များကအပြာရင့်များဟူ၍လည်းကောင်း၊ ကိမ်း ဗရစ်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားကိုယ်စားလှယ်များက အပြာနု များဟူ၍လည်းကောင်း တွင်ကြသည်။
အောက်စဖို့မြို့ကို မဲဆန္ဒဖြင့် ရွေးကောက်တင်မြေ|ာက် ထားသော ကောင်စီကအုပ်ချုပ်၏။ သို့သော် မြို့ပြစီမံအုပ်ချုပ် ရေးအဖွဲ့ဝင် လူကြီးသုံးဦးနှင့် ကောင်စီလူကြီးကိုးဦးသည် တက္ကသိုလ်၏ကိုယ်စားလှယ်များ ဖြစ်ကြလေသည်။ အောက်စဖို့ မြို့မှ ပါလီမန်သို့ အမတ်တစ်ဦး စေလွတ်ခွင့်ရခဲ့သည်။ ၁၂၉၅ ခုမှ ၁၈၈၅ ခုနှစ်အတွင်းတွင်မူ အမတ်နှစ်ဦးကို စေလွှတ် ခွင့်ရရှိခဲ့သည်။ အောက်စဖို့မြူနီစီပယ်၏ ရေလုပ်ငန်းသည် အောက်စဖို့မြို့ အတွင်း၌ ၁၆၁၅ ခုနှစ်ကပင် စတင်ခဲ့လေသည်။ ၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် အောက်စဖို့မြို့၏ နယ်နမိတ်ကို တိုးချဲ့ခဲ့ သည်။ ဟက်ဒင်တန်ခရိုင်နှင့် မောရစ်မော်တော်ကားလုပ်ငန်း ရှိသော ကောင်းလေမြို့ကို အောက်စဖို့မြို့အတွင်းသို့ သွတ်သွင်း ခဲ့သည်။ အောက်စဖို့မြို့၏ ပတ်ဝန်းကျင် နေရာများကို အဆောက် အဦများဆောက်လုပ်ခြင်းဖြင့် ဖျက်ဆီးပစ်မည့် ဘေးအန္တရာယ်ကို ကာကွယ်ပေးရန် လှုပ်ရှားမှုတစ်ခု ပေါ်ခဲ့ဖူး၍ ယခုအခါ၌မူ အောက်စဖို့မြို့ထိန်းသိမ်းရေး အဖွဲ့တစ်ခုရှိသည်။ အောက်စဖို့မြို့ ၏ လူဦးရေမှာ ၁၅၃,၇၀၀ယောက်(၂၀၁၀) ဖြစ်လေသည်။
​မောင်ဦးကုန်းရွာ၊ အုပ်ရှစ်
မောင်ဦးကုန်းရွာ၊ အုပ်ရှစ်
ကညင်ကုန်းရွာ၊ ကညင်ကုန်း
ကညင်ကုန်းရွာ၊ ကညင်ကုန်း
ဘုံလုံချောင်းရွာ၊ ဘုံလုံချောင်း
ဘုံလုံချောင်းရွာ၊ ဘုံလုံချောင်း
ဘာရဒွါဇသုတ်
အရှင်ပိဏ္ဍောလဘာရဒွါဇထေရ် ဝံသနိုင်ငံ ကောသမ္ဗီမြို့ ဃောသိတာရုံ ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ်-“ပျိုမျစ်နုနယ် ရဟန်းငယ်တို့ ကာမဂုဏ်တို့၌ မပျော်မြူးကြကုန်ဘဲ သက်ဆုံးတိုင် ဗြဟ္မစရိယကို ကျင့်သုံးနိုင်ခြင်း၏အကြောင်းကို ဥဒေနဘုရင်ကမေးလျှောက်သဖြင့် “ဘုရားရှင်ဟောတော်မူသည့်အတိုင်း ရဟန်းတော်တို့ မာတုဂါမ အရွယ်အသီးသီးတို့အပေါ် နှလုံးသွင်းစိတ်ထားကြပုံ၊ တပ်မက်မှု လောဘ မဖြစ်အောင် ၃၂-ကောဋ္ဌာသ “ကာယဂတာသတိ” ဆင်ခြင်ပွားများကြပုံ၊ ဣန္ဒြိယသံဝရသီလကို ပြည့်စုံစွာ ထိန်းသိမ်းဆင်ခြင်နိုင်ကြပုံကို အရှင်ပိဏ္ဍောလဘာရ ဒွါဇက အကျယ်တဝင့် ရှင်းလင်းဟောကြားတော်မူရာ ဥဒေနဘုရင်က မိမိ၏နန်းတွင်း အတွေ့အကြုံကို ပြန်လည်လျှောက်ထားဝန်ခံပြီး သရဏဂုံခံယူပုံကို ပြဆိုသည့်သုတ်။
အဋ္ဌကထာ၌ အရှင်ပိဏ္ဍောလဘာရဒွါဇထေရ်နှင့် ဥဒေနဘုရင်တို့ အကြောင်းနှင့် ဖွင့်ဆိုချက်များပါရှိပါသည်။
အင်ကြင်းပင်ရွာ၊ ခင်ဦးမြို့နယ်
အင်ကြင်းပင်ရွာ (Ingyinpin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ခင်ဦးမြို့နယ်၊ စောကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၅၆၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ခင်ဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
၁၇ ဖေဖော်ဝါရီ
ဖေဖော်ဝါရီလ၊ (၁၇)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၄၈)ရက်မြောက် နေ့ရက် ဖြစ်သည်။ ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၃၁၇) ရက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၃၁၈) ရက်) ကျန်သေးသည်။
ကျားချောင်းရွာ၊ ကုန်းကြီး
ကျားချောင်းရွာ၊ ကုန်းကြီး
ဘင်ဂျီရွာလေး၊ ဘားအံမြို့နယ်
ဘင်ဂျီ(ရွာလေး)ရွာ(Bingyi(Ywarlay))သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ ဘင်ဂျီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၂၀၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘင်ဂျီကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၄၀၁ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၀၆၇ ဦး နေထိုင်သည်။ ဘုရင့်ညီနောင်ရေပူစမ်းတွင် ရေချိုး၍ ရသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘားအံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လင်းလေအင်းရွာ၊ ပင်းတယမြို့နယ်
လင်းလေအင်းရွာ (Linlayinn)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်းတယမြို့နယ်၊ မဲနယ်တောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၇၃၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မဲနယ်တောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၉၆ ဦး၊ မ ၁၅၂၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၀၂၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်းတယမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အက်ဒွပ်ဘုရင်များ
အက်ဒွပ်ဘုရင်များ
အင်္ဂလန်ပြည်ကို နော်မန်တို့ လာ ရောက်တိုက်ခိုက်ပြီးသော် စတင်စိုးမိုးသည့် ၁ဝ၆၆ ခုနှစ် မတိုင် မီက အက်ဒွပ်အမည်ခံ အင်္ဂလိပ်ဘုရင်သုံးပါး အုပ်စိုးခဲ့ကြသည်။ နော်မန်တို့ ရာက်လာပြီးနောက်တွင် အက်ဒွပ်အမည်ခံ ဘုရင် ပေါင်း ရှစ်ပါးရှိခဲ့သည်။ ၁ဝ၆၆ ခုနှစ်မတိုင်မီက အုပ်စိုးခဲ့သည့် အက်ဒွပ်ဘုရင်များမှာ အဲလဖရက်-သ-ဂရိတ်ဘုရင်၏ သား တော် အက်ဒွပ်-သ-အဲလဒါး (၈၉၉-၉၂၄)၊ အက်ဒွပ်-သ- မားတား (၉၇၅-၉၇၈) နှင့် အက်ဒွပ်-သ-ကွန်ဖက်ဆား (၁ဝ၄၂-၁ဝ၆၆)တို့ ဖြစ်သည်။
အက်ဒွပ်-သ-ကွန်ဖက်ဆား ဘုရင်သည် အယ်သယ် ရက်ဘုရင်၏ သားတော်ဖြစ်၍ အင်္ဂလန်ပြည်တွင် နောက်ဆုံး စိုးစံခဲ့သည့် အင်္ဂလိုဆက္ကဆွန်ဘုရင် ဖြစ်လေသည်။ အက်ဒွပ် နတ်ရွာစံပြီးသည့်နောက် ၁ဝ၆၆ ခုနှစ်တွင် နော်မန်ဒီနယ်စား ဝီလျံသည် အင်္ဂလန်ပြည်ကို ချဉ်းနင်းဝင်ရောက် သိမ်းပိုက်ခဲ့ သည်။
အက်ဒွပ်ဘုရင်သည် တိုင်းရေးပြည်မှုထက် အယူဝါဒ ရေးကို ပိုမိုလေးစား ဂရုတစိုက်ဆောင်ရွက်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်ပြည်တွင် အထူးထင်ရှားကျော်စောသည့် ဝက်စမင်စတာ အက်ဗေးခေါ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်းကြီး အပါအဝင် ဘုရားရှိခိုး ကျောင်း အများအပြား တည်ဆောက်ခဲ့လေသည်။
ပထမ အက်ဒွပ် (၁၂၃၉-၁၃ဝ၇)
နော်မန်တို့ရောက်ပြီး နောက် အုပ်စိုးခဲ့သည့် အက်ဒွပ်ဘုရင်များမှ ပထမအက်ဒွပ်သည် ၁၂၃၉ ခုနှစ်တွင် ဝက်စမင်စတာအရပ်၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ တတိယဟင်နရီဘုရင်၏ သားတော်ဖြစ်သည်။ အိမ်ရှေ့မင်းသား ဘဝကပင် အက်ဒွပ်သည် နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်ရေးစစ်ရာတို့ကို ကောင်းစွာ လေ့လာခဲ့လေသည်။ သို့ဖြစ်၍ ၁၂၇၄ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်အဖြစ်သို့ ရောက်သောအခါ နိုင်ငံအုပ်ချုပ်ရေးဘက်၌သော် လည်းကောင်း၊ စစ်ရေးစစ်ရာဘက်၌သော် လည်းကောင်း အထူး တလည် ကျွမ်းကျင်လျက် ရှိနေပေတော့သည်။
ခမည်းတော် တတိယဟင်နရီ ဘုရင်လက်ထက်တွင် ဖြစ်ပွားသော ဗယ်ရွန်စစ်ပွဲများတွင် ဘုရင့်တပ်များကို ဦးဆောင် ကာ ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ၁၂၇ဝ ပြည့်နှစ်၌ အက်ဒွပ်သည် နောက်ဆုံး ကရူးဆိတ်စစ်ပွဲသို့ လိုက်ပါတိုက် ခိုက်ခဲ့သေးသည်။
၁၂၇၆ ခုနှစ်မှ အစပြု၍ ဝေလနယ်ကို အင်္ဂလန် ပြည်တွင်းသို့ သိမ်းသွင်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ၁ဝ နှစ်ပတ်လုံး ကြိုးပမ်းမှ အောင်မြင်သောဟူ၏။ အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းကို ဆက်ခံ စိုးစံမည့် နန်းညွန့်နန်းလျာများကို ဝေလမင်းသားဟူသောဘွဲ့ဖြင့် ချီးမြှင့်သည့်အစဉ်အလာတစ်ရပ်မှာ ပထမအက်ဒွပ်ဘုရင် လက် ထက်မှ စတင်ခဲ့လေသည်။
၁၂၉၅ ခုနှစ်တွင် အက်ဒွပ်သည် နောင်အခါ စံပြပါလီ မန်ဟုတွင်သည့် ပါလီမန်အစည်းအဝေးတစ်ရပ်ကိုဆင့်ခေါ်လျက် နိုင်ငံအုပ်ချုပ်ရေး အခြေခံဥပဒေများကိုသော် လည်းကောင်း၊ ပါလီမန်ကိုသော် လည်းကောင်း တိုးတက်ကောင်းမွန်နေအောင် ပြုပြင်ဆောင်ရွက်လေသည်။ ပါလီမန်၏ သဘောတူညီချက် မရဘဲ အခွန်တော်သစ်များ ကောက်ခံခြင်းမပြုရဟူသောမူကို လက်ခံ၍ ဘုရင်၏အာဏာများကို လျှော့ချလိုက်လေသည်။ ထို့ ပြင် အင်္ဂလန်ပြည်တွင် ပြဋ္ဌာန်းထားရှိပြီးသော ဥပဒေများကို လည်း စနစ်တကျ ပြန်လည် ပြုပြင်စီစဉ်လိုက်သဖြင့် သူ့အား နောင်လာနောက်သားတို့က အင်္ဂလိပ် ဂျပ်စတီးနီးယန်း ဟူ၍ ပင် ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂလိပ်ဥပဒေနှင့် တရားရုံး ကျင့်ထုံး များမှာလည်း စနစ်တကျ ဖြစ်လာသည်။
ပထမအက်ဒွပ်ဘုရင်သည် သူ၏နန်းသက်တစ်ချိန်လုံး၌ လိုလိုပင် စကော့တလန်ပြည်ကို သိမ်းသွင်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော် လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။
ဒုတိယအက်ဒွပ်(၁၂၈၄-၁၃၂၇)
ဒုတိယအက်ဒွပ်ကား ပထမအက်ဒွပ်၏ သားတော်ပီပီ အရပ်မြင့်၍ ရုပ်ရည်ခန့်ညား သည်။ ၁၂၈၄ ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင်၍ ၁၃ဝ၁ ခုနှစ်တွင် ဝေလ မင်းသား ဘွဲ့ကို ပထမဦးဆုံး ရရှိခဲ့သော အင်္ဂလိပ်နန်းညွန့် နန်းလျာ ဖြစ်သည်။ ၁၃ဝ၇ ခုနှစ်တွင် ခမည်းတော်၏ အရိုက် အရာကို ဆက်ခံခဲ့ရသည်။ သို့သော် အက်ဒွပ်သည် အဆင်းသာ ရှိ၍ အချင်းမရှိသော ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်သဖြင့် ပြည်တွင်း၌ ဆူပူ သောင်းကျန်းမှုများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။
ခမည်းတော် ပထမအက်ဒွပ်သည် အပင်ပန်းခံ၍ သူ့ အားစစ်ရေးစစ်ရာကိုလည်းကောင်း၊ အုပ်ချုပ်ရေးရာကိုလည်း ကောင်း သွန်သင်ပြသပေးခဲ့သည်။ သို့သော် သူသည် စစ်ပွဲများ ၌လည်းကောင်း၊ နိုင်ငံအုပ်ချုပ်ရေး၌လည်းကောင်း၊ နိုင်နင်းစွာ စီမံအုပ်ချုပ်နိုင်သူမဟုတ်ချေ။ ထို့ပြင် စိတ်ပျော့ညံ့သူဖြစ်သဖြင့် ခင်မင်သူအပေါင်းအဖော်များ၏ အလိုသို့လိုက်၍ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်လေ့ရှိ၏။ သို့ဖြင့် မှူးမျိုးမတ်နွယ်များနှင့် မကြာခဏ ပဋိပက္ခဖြစ်ခဲ့ရပြိးနောက် ပါလီမန်က ၁၃၂၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ တွင် ဒုတိယအက်ဒွပ်ဘုရင်အား နန်းချကြောင်းကြေညာပြီးလျှင် သူ၏သားတော်ကို တတိယအက်ဒွပ်ဘုရင်ဖြစ်ဖြင့် နန်းတင်ကြ လေသည်။
တတိယအက်ဒွပ်(၁၃၁၂-၁၃၇၇)
တတိယအက်ဒွပ်သည် ဒုတိယအက်ဒွပ်၏ သားတော်ဖြစ်၍ ၁၃၁၂ ခုနှစ်တွင် ဖွား မြင်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်ပြည်၏ ထီးနန်းကို ၁၃၂၇ ခုနှစ်မှ ၁၃၇၇ ခုနှစ်အထိ နှစ်ပေါင်း ၅ဝ တိုင်တိုင် စိုးစံခဲ့သည်။ နန်းတက်စက အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ်မျှသာ ရှိသေး ရာ ရင်ခွင်ပိုက်အဖွဲ့က သူ့ကိုယ်စား တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့ ၏။ ၁၃၂၈ ခုနှစ်တွင် ဟေးနော့မြို့စား၏ သမီးတော် ဖိလစ်ပ မင်းသမီး နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။
တတိယ အက်ဒွပ်ဘုရင်သည် စကော့တလန်ပြည်ကို သိမ်းသွင်းရန် ဆက်လက်ကြိုးစားခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် စကော့ တို့၏ လွပ်လပ်ရေးစိတ်ဓာတ်ကို မချိုးနှိမ်နိုင်သဖြင့် ထမြောက် အောင်မြင်ခြင်းမရှိခဲ့ချေ။ သို့ဖြစ်ရကား တတိယအက်ဒွပ်ဘုရင် သည် တိုင်းပြည်ရေးရာ၌ ကျွမ်းကျင်လိမ္မာသော ဘုရင်အဖြစ်ဖြင့် ကျော်စောသည်ထက် စစ်သူရဲကောင်းအနေဖြင့် ပိုမိုထင်ရှားလေ သည်။ ၁၃၃၇ ခုနှစ်မှအစပြု၍ ပြင်သစ်တို့နှင့် အင်္ဂလိပ်တို့ နှစ်တစ်ရာစစ်ပွဲ ဆင်နွှဲခဲ့ကြလေသည်။ ၁၃၄၆ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွား၍ အင်္ဂလိပ်တို့ အနိုင်ရလိုက်သော ကရေဆီးတိုက်ပွဲမှာ နှစ်တစ်ရာစစ်ပွဲတွင် ပွဲဦးထွက်တိုက်ပွဲကြီးတစ်ခု ဖြစ်ပေသည်။ တတိယ အက်ဒွပ်ဘုရင်သည် ကဲလေးမြို့ ဝိုင်းရာတွင် (၁၃၄၇ ခုနှစ်) လည်းကောင်း၊ အခြားတိုက်ပွဲများတွင်လည်းကောင်း၊ သူ၏သားတော် ဗလက်ပရင့်မင်းသား အက်ဒွပ်က ကူညီခဲ့လေ သည်။ ပွားတျေးတိုက်ပွဲတွင် လည်းကောင်း၊ စလွီးရေကြောင်း တိုက်ပွဲတွင်လည်းကောင်း အောင်မြင်ခဲ့သော်လည်း အက်ဒွပ် ဘုရင်သည် နောင်အခါများတွင် စစ်ပွဲ၌ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခြင်း မပြုနိုင်တော့ချေ။ ပြင်သစ်ပြည်ရှိ အင်္ဂလိပ်ပိုင် နယ်ပယ် အတော်များများ ဆုံးရှုံးသွားသည့်အပြင် နိုင်ငံမှာလည်း အတော် ပန်းသွားလေသည်။
စစ်အတွက်ကုန်ကျစရိတ်ကို တောင်းဆိုရန် ပါလီမန်ကို မကြာခဏ ဆင့်ခေါ်ရသည့်ပြင် ပါလီမန်နှင့်လည်း ထိုငွေရေး ကြေးရေးကိစ္စနှင့် စပ်လျဉ်း၍ မကြာမကြာ အချင်းများခဲ့ရ လေသည်။ ပါလီမန်၏ တန်ခိုးအာဏာလည်း တိုးတက်လာလေ သည်။
တတိယ အက်ဒွပ်ဘုရင်၏ လက်ထက်တွင် အမျိုး သားစိတ်ဓာတ်မှာ တက်ကြွလာသဖြင့် အစိုးရဌာနများနှင့် တိုင်း သူပြည်သားတို့သည် အင်္ဂလိပ်စာကို အသုံးများလာကြ၏။ အင်္ဂလိပ်စာပေကို အရေးထားလာကြလေသည်။ ထို့ပြင် သူ၏လက် ထက်တွင်ပင် အလွန်ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်း၍ ကူးစက်တတ် သော ကပ်ရောဂါဆိုးကြီး ဆိုက်ရောက်လာရာ အင်္ဂလန်ပြည်ရှိ လူဦးရေထက်ဝက်ခန့်မှာ သေကြေပျက်စီးကုန် လေသည်။ ထိုရော ဂါဆိုးကြီး ဆိုက်ရောက်လာသဖြင့် တိုင်းသူ ပြည်သားတို့၏ နေထိုင်မှုနှင့် စီးပွားရေးတို့မှာ နောင်နှစ်ပေါင်း များစွာ နာလန်မထူ နိုင်အောင် အခြေပျက်ခဲ့ရလေသည်။ ၁၃၇၆ ခုနှစ်တွင် လက်ရုံးတစ်ဆူအားကိုးရသော သား တော်ကြီး ဗလက်ပရင့်မင်းသား ကွယ်လွန်သည်။ တတိယ အက်ဒွပ်ဘုရင်၏ သားတော်သမီးတော်ပေါင်း ၁၂ ယောက် ထွန်းကားသည်တွင် သားတော်ခုနစ်ယောက်စလုံးမှာ ဘုရင်ကြီး နတ်ရွာမစံမီကပင် ကွယ်လွန်ကုန်ကြလေသည်။ တတိယ အက်ဒွပ်ဘုရင်သည် ၁၃၇၇ ခုနှစ်ဇွန်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင်ကွယ်လွန်သည်။
စတုတ္ထအက်ဒွပ်ဘုရင် (၁၄၄၂-၁၄၈၃)
နှစ်တရာစစ်ပွဲ ကြီး ပြီးဆုံးသောအခါ အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် လန်ကက်စတာ ဆွေမျိုးစုနှင့် ယော့ဆွေမျိုးစုတို့ ထီးနန်းလုကြရာ ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်ပွားလေသည်။ ယင်းမှာ နှင်းဆီစစ်ပွဲဟု တွင်သည်။ စတုတ္ထအက်ဒွပ်သည် ယော့နယ်စား ရစ်ချတ်၏သား တော်ဖြစ်၍ ၁၄၆ဝ ပြည့်နှစ် ဝိတ်ကဖီး တိုက်ပွဲတွင် သူ၏ ခမည်းတော် ကျဆုံးပြီးသည့်နောက် ယော့ဆွေမျိုးစု၏ ခေါင်း ဆောင်ဖြစ်လာလေသည်။၁၄၆၁ ခုနှစ်တွင် အက်ဒွပ်သည် လန်ကက်စတာစစ်တပ်များကို တောင်တွန်တိုက်ပွဲတွင် အနိုင်ရခဲ့ သည်။ လန်ကက်စတာဘုရင်ဖြစ်သော ဆဋ္ဌဟင်နရီဘုရင်ကို လည်း လက်ရဖမ်းမိခဲ့လေသည်။
ထိုအခါ ဝါဝစ်မြို့စားသည် လန်ကက်စတာဖက်သား များနှင့် ပူးပေါင်းကာ ၁၄၇၁ ခုနှစ်တွင် အက်ဒွပ်ကို အင်္ဂလန် ပြည်မှ စွန့်ခွာသွားစေ၍ ဆဋ္ဌဟင်နရီဘုရင်ကိုနန်းတင်ခဲ့ပြန်၏။ အက်ဒွပ်ဘုရင်လည်း ဖလန်းဒါးနယ်သို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင် နေခဲ့ရသည်။
သူ့လက်ထက်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၌ ၁၃ နှစ်မျှ စစ်မက် မဖြစ်ပွားဘဲရှိသဖြင့် ကုန်သွယ်ရေး လုပ်ငန်းများ တိုးတက်လာ သည်။ သူကိုယ်တိုင် သူပိုင်ငွေပင်ငွေရင်းများကို စိုက်ထုတ်ကာ ကုန်သွယ်မှုကို အားပေးခဲ့သည်။ ၁၄၈၃ ခုနှစ် ဧပြီလ ၉ ရက် နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်။
ပဉ္စမအက်ဒွပ် (၁၄၇ဝ-၁၄၈၃)
ပဉ္စမအက်ဒွပ်မှာ စတုတ္ထ အက်ဒွပ်၏သားတော်ဖြစ်၍ အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းကို ၁၄၈၃ ခုနှစ် ဧပြီလမှ ဇွန်လအထိ သုံးလမျှသာအုပ်စိုးရလေသည်။ ခမည်းတော် စတုတ္ထအက်ဒွပ်ဘုရင် နတ်ရွာစံသည့် အချိန်တွင် ပဉ္စမအက်ဒွပ်မှာ ၁၃ နှစ်အရွယ်မျှသာ ရှိသေး၍ သူ၏ ဦးရီးတော် ဂလော့စတားမြို့စား ရစ်ချတ်က ရင်ခွင်ပိုက် မင်းသားကြီးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၈၄၃ ခုနှစ် ဇွန်လသို့ရောက်သောအခါ ရစ်ချတ်သည် ဘုရင်ကလေးနှင့် သူ၏ညီတော် ရစ်ချတ်တို့ကို လန်ဒန်မျှော်စင် ကြီး၌ အကျဉ်းချထားခဲ့သည်။
ထိုအချိန်မှစ၍ ပဉ္စမအက်ဒွပ်နှင့် ညီတော်တို့၏ ကံကြမ္မာ ကို မည်သူမျှမသိရတော့ချေ။ သူတို့၏ ဦးရီးတော်ရစ်ချတ်၏ အမိန့်ဖြင့် လုပ်ကြံခြင်း ခံရဟန်တူသည်။ ထို့နောက် ရစ်ချတ် သည်လည်း တတိယ ရစ်ချတ်ဘွဲ့ကိုခံယူ၍ နန်းတက်လေသည်။
ဆဋ္ဌမ အက်ဒွပ် (၁၅၃၇-၁၅၅၃)
အက်ဒွပ်သည် ထီးနန်းကိုဆက်ခံချိန်တွင် အသက် ၁ဝ နှစ်မျှသာရှိသေး၏။ သို့ဖြစ်၍ ပထမ ဦးရီးတော် ဆမ္မားဆက် မြို့စားနှင့် နောင်တွင် နော့သမ်ဗာလန်မြို့စားတို့က ဘုရင် ကလေးကိုယ်စား တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့ရလေသည်။ ဆဋ္ဌအက်ဒွပ်ဘုရင်၏ နန်းသက်ခြောက်နှစ်အတွင်း ထူးခြားချက်တစ်ရပ်မှာ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၌ ပရိုတက်စတန့် ဘာ သာရေးဂိုဏ်း အခြေခိုင်မြဲလာခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် ပင်ကီတိုက်ပွဲ၌ စကော့တို့ကို အနိုင်ရလိုက်သည်။ ၁၅၅၃ ခုနှစ်ဇူလိုင်လ ၆ ရက်နေ့တွင် ဆဋ္ဌ အက်ဒွပ်ဘုရင် သည် အဆုတ်ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သည်။
သတ္တမအက်ဒွပ် (၁၈၄၁-၁၉၁ဝ)
သတ္တမအက်ဒွပ်သည် ၁၈၄၁ ခုနှစ်တွင်ဖွားမြင်၍ ဝိတိုရိယဘုရင်မကြီး၏ သားတော် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ ၁၉ဝ၁ ခုနှစ်ဇန်နဝါရီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် မယ်တော်ဘုရင်မကြီး နတ်ရွာစံသဖြင့် ထီးနန်းကိုဆက်ခံရသည်။ ထိုအခါ သတ္တမအက်ဒွပ်သည် သက်တော် ၅၉ နှစ်အရွယ်မျှ ရှိပြီဖြစ်၏။
၁၈၆၃ ခုနှစ်မတ်လ ၁ဝ ရက်နေ့တွင် ဒိန်းမတ်ပြည့် ရှင် နဝမ ခရစ္စတီယန်ဘုရင်၏ သမီးတော် အကြီးဆုံး အယ်လက် ဇန္ဒရား မင်းသမီးနှင့် စုံဖက်ခဲ့သည်။ မယ်တော်ဘုရင်မကြီး အသက်အရွယ်ကြီးရင့် လာသောအခါ၊ ဝေလမင်းသား အက်ဒွပ် တို့ ဇနီးမောင်နှံနှစ်ဦးသာလျှင် တိုင်းသူပြည်သားများနှင့် ပွန်းတီးစွာ ဆက်ဆံခဲ့ရလေသည်။
သတ္တမအက်ဒွပ်ဘုရင်သည် အပေါင်းအသင်းဆံ့သူဖြစ် ၏။ နိုင်ငံရေးပရိယာယ်ကိုလည်း ကောင်းစွာ တတ်ကျွမ်းနား လည်သဖြင့် ဥရောပတိုက်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ အခြေကို တောင့်တင်းစေခဲ့သည်။ နိုင်ငံတကာတို့နှင့် သင့်မြတ်အောင်ကြိုး စားဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်။ အထူးသဖြင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံနှင့် ရင်းနှီးစွာ ဆက်ဆံလိုသဖြင့် ၁၈ဝ၃ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်သမ္မတ လူဗတ်ထံသို့ အလည်အပတ် သွားရောက်ခဲ့လေသည်။ ဝေလ မင်းသားဘဝနှင့်လည်း ကနေဒါနိုင်ငံ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့သို့ ရောက်ခဲ့ဖူး၏။
ထို့ပြင် ၁၉ဝ၇ ခုနှစ်တွင် ချုပ်ဆိုခဲ့သော အင်္ဂလိပ်-ရုရှ စာချုပ်ကို ပိုမိုခိုင်မြဲစေရန် အက်ဒွပ်ဘုရင်သည် ၁၉ဝ၈ ခုနှစ်၌ ရုရှနိုင်ငံသို့ သွားရောက်ခဲ့လေသည်။ ဂျာမနီနိုင်ငံ ကိုင်ဇာဘုရင် ထံသို့လည်း ၁၉ဝ၉ ခုနှစ်တွင် အလည်အပတ် ရောက်ခဲ့ခြင်း အားဖြင့် အင်္ဂလိပ်-ဂျာမန်ဆက်ဆံရေးကို ယာယီမျှသော်လည်း ပြေပြစ်စေခဲ့၏။
သတ္တမအက်ဒွပ်ဘုရင်နှင့် အယ်လက်ဇန္ဒရားမိဖုရားတို့ တွင် သားတော်နှစ်ပါးနှင့် သမီးတော် သုံးပါး ထွန်းကားသည်။ သားတော်အကြီး ကလားရင့်မြိုစား အဲလဗတ်မှာ ၁၈၉၂ ခုနှစ် တွင် ကွယ်လွန်သည်။ သားတော်အငယ် ဂျော့မင်းသားသည် ပဉ္စမဂျော့ဘုရင်အဖြစ် ခမည်းတော်၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံခဲ့ လေသည်။
အဋ္ဌမအက်ဒွပ် (၁၈၉၄·၁၉၇၂)
အဋ္ဌမအက်ဒွပ်ဘုရင်သည် ပဉ္စမဂျော့ဘုရင်နှင့် မေရီမိဖုရားကြီးတို့၏ သားတော်အကြီးဆုံး ဖြစ်၏။ ၁၈၉၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်လေ သည်။
၁၉၃၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂ဝ ရက်နေ့တွင် ခမည်း တော် ပဉ္စမဂျော့ဘုရင်၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံရလေသည်။ ထိုအခါတွင် သက်တော် ၄၂ နှစ်ခန့် ရှိနေပြီဖြစ်၏။ ၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် ဝေလမင်းသားဘွဲ့ကို ခံယူခဲ့သည်။ သူ၏နာမည်အပြည့်အစုံမှာ အက်ဒွပ် အဲလဗတ် ခရစ် စတီယန်ဂျော့ အင်ဒရူးပက်ထရစ် ဒေးဗစ် ဟူ၍ ဖြစ်လေသည်။ မင်းသားဘဝနှင့် အော့စဗွန်းနှင့် ဒါ့တမတ်ရေကြောင်း အတတ်သင် ကောလိပ်ကျောင်းများတွင် ရေကြောင်းအတတ်ကို လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။
၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် ရေကြောင်းအတတ်သင် ကောလိပ် ကျောင်းမှထွက်၍ အောက်စဖို့တက္ကသိုလ် မော့ဒလင်းကောလိပ် တွင် နှစ်နှစ်ခန့်မျှ ပညာဆက်လက်သင်ကြားခဲ့သည်။ ဘိုးတော် သတ္တမ အက်ဒွပ်ဘုရင်ကဲ့သို့ နိုင်ငံတကာသို့ ခရီးထွက်လိုသူဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ပထမကမ္ဘာစစ် ပြီးဆုံးပြီးသည့်နောက် ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ဗြိတိသျှတို့၏ ကုန်သွယ် ရေးကိုရှေးရှုကာ ကနေဒါနိုင်ငံ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ၊ တောင်အမေရိကတိုက်၊ အိန္ဒိယ၊ မြန်မာ၊ ဩစတြေးလီး ယားတိုက်နှင့် နယူးဇီလန်ကျွန်းများသို့ အလည်အပတ် သွား ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိန်ကျွန်းရှိ စက်မှု လက်မှုထွန်းကားရာနှင့် သတ္တုတွင်းများရှိရာ အရပ်ဒေသများသို့ လှည့်လည်ကြည့်ရှုခဲ့လေသည်။
အပေါင်းအသင်းဆံ့သူ တစ်ယောက်ဖြစ်သည့်အလျောက် မင်းသားသည် လူချစ်လူခင်ပေါ၏။ သာမန်လူတန်းစားတို့နှင့် ပွန်းပွန်းတီးတီး ပေါင်းသင်းဆက်ဆံတတ်သူလည်း ဖြစ်သဖြင့်၊ လူတိုင်း၏ ချစ်ကြည်ညိုခြင်းကို ခံရလေသည်။ သူသည် အထူး သဖြင့် စစ်ပြန်ရဲဘော်များနှင့် လူငယ်များအရေးတွင် ပိုမိုစိတ်ဝင် စားခဲ့လေသည်။
ထိုအခါ ညီတော် ယော့နယ်စားသည် ဆဋ္ဌမ ဂျော့ဘွဲ့ ကိုခံလျက် နန်းတက်လေသည်။ ထီးနန်းကို ဆက်ခံသိမ်းပိုက်ရ သည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် နောင်တော်အား ဝင်ဆာမြို့စားရာထူးကို ချီးမြှင့်ခဲ့လေသည်။
ဝင်ဆာမြို့စားသည် ၁၉၃၇ ခုနှစ်ဇွန်လ ၃ ရက်နေ့တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၌ မစ္စစ် ဆင်မဆင်နှင့် လက်ထပ်လိုက်လေသည်။ ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၄၅ ခုနှစ်အထိ ဝင်ဆာ မြို့စားသည် ဗဟားမားကျွန်းစုတွင် ဘုရင်ခံအဖြစ်ဖြင့် ဆောင် ရွက်ခဲ့သည်။ ဘုရင်ခံအဖြစ်ဖြင့် ဆောင်ရွက်နေစဉ် ဝင်ဆာမြို့ စားသည် ကျွန်းသူကျွန်းသားတို့၏ စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးမှုကို အထူးတလည် ကြိုးပမ်းခဲ့လေသည်။၁၉၄၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင်မြို့စား နှင့် မြို့စားကတော်တို့သည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ နန်းစွန့်ပြီးနောက် ပထမဆုံးအကြိမ် သွားရောက်ခဲ့ကြလေသည်။
ထို့နောက်တွင် ဝင်ဆာမြို့စား ဇနီးမောင်နှံတို့သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ ပါရစ်မြို့၌ အခြေချနေထိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ် မေလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် အသက် ၇၇ နှစ်အရွယ်ရှိ ဝင်ဆာ မြို့စားသည် ပါရစ်မြို့ရှိ မိမိစံအိမ်၌ ကွယ်လွန်သွားသည်။
ညောင်ပင်ရွာ၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်
ညောင်ပင်ရွာ(Nyaungpin)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မိုးညှင်းခရိုင်၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်၊ ညောင်ပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၆၁၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်ပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၅၁၈ ဦး၊ မ ၂၃၄၃ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၄၈၆၁ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးညှင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လေယာဉ်ကွင်း
လေယာဉ်ကွင်း ဆိုသည်မှာ မြေပြင်မှ စွန့်ခွာရန် အသုံးပြုရသော ကွင်းပြင်ဖြစ်သည်။ ၁၉၀၃ ခုနှစ်တွင် ရိုက်ညီနောင်မှ လေယာဉ်ပျံကို တီထွင်ပြီးနောက် လေကြောင်းသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးမှာ တိုးတက် ထွန်းကား လာခဲ့သည်။ လေယာဉ်ပျံများအား ၁၉၃ဝ တိုင်အောင် ခရီးသည်များအား သယ်ယူခွင့်မပေးခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင်မှ ခရီးသည်များအား သယ်ဆောင်ခွင့်ရခဲ့သည်။ မြို့ပြလေကြောင်း သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ထွန်းကားလာသောကြောင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ မြို့ပြလေကြောင်းဖွံ့ဖြိုးရေး အဖွဲ့ (I.C.A.O) ကဲ့သို့သော အဖွဲ့များပေါ်ပေါက်လာပြီး လေကြောင်း သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် လေယာဉ်ကွင်းများအတွက် စံချိန်စံညွှန်းများ သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။
ကမ္ဘာအနှံ့အပြားတွင် ရှိသော လေယာဉ်ကွင်းများအား မြို့ပြသုံး နှင့် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ သုံးဟူ၍ ခွဲခြားနိုင်သော်လည်း အချို့ လေယာဉ်ကွင်းများအား စစ်ဘက်နှင့် အရပ်ဘက်မှ အတူတကွ သုံးဆွဲကြသည်။ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လေယာဉ်ကွင်းအချို့မှာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေယာဉ်ကွင်းများဖြစ်ပြီး (I.C.A.O) မှချမှတ်ထားသော စည်းများများဖြင့် တည်ဆောက်ကြခြင်းဖြစ်သည်။ လေယာဉ်ကွင်းများ၏ အကျယ်အဝန်း နှင့် ၎င်းတို့ပေးနိုင်သော လေကြောင်းဝန်ဆောင်မှုများကိုခွဲ၍ လေယာဉ်ကွင်းများအား အမျိုးအစားများခွဲခြားထားသည်။
လေယာဉ်ကွင်းများအား အဓိကတည်ဆောက်သူများမှာ မြို့ပြ အင်ဂျင်နီယာများဖြစ်ကြသည်။ မီးပေးရေး နှင့် စွမ်းအင်ထောက်ပံ့မှုအတွက် လျှပ်စစ်အင်ဂျင်နီယာ များနှင့် စက်မှုအင်ဂျင်နီယာများလည်း သက်ဆိုင်ရာကဏ္ဍအလိုက်ပါဝင်ကြလေသည်။
လေယာဉ်ကွင်းအမျိုးအစားများ
မြို့ပြလေကြောင်းအာဏာပိုင်အဖွဲ့၏ သတ်မှတ်ချက်အရ လေယာဉ်ကွင်းများအား အောက်ပါအတိုင်းခွဲခြားထားနိုင်သည်။
လေယာဉ်ကွင်းမှ ဝေါဟာရ အခေါ်အဝေါ်များ
လေယာဉ်ကွင်းမှ ဝေါဟာရ အခေါ်အဝေါ်များသည် လေယာဉ်ကွင်း တည်ဆောက်မည့်သူများ မဖြစ်မနေသိထားရမည့် အချက်များဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ထိုဝေါဟာရ သတ်မှတ်ထားသော အရာများသည် စံချိန်မှီလေယာဉ်ကွင်းများတွင် မရှိမဖြစ်ပါဝင်ရမည့် အချက်များလည်း ဖြစ်သည်။
လေယာဉ်ကွင်း ပမာဏ (Airport Capacity)
လေယာဉ်ကွင်း ပမာဏ (Airport Capacity) ဆိုသည်မှာ လေယာဉ်ကွင်း တစ်ခုတွင် သတ်မှတ်ထားသော အချိန်အတွင်း(အများအားဖြင့် တစ်နာရီဟု သတ်မှတ်ထားသည်) အန္တရာယ် ကင်းစွာ အဆင်း၊ အတက်ပြုနိုင်သည့် လေယာဉ်အရေအတွက် ကိုခေါ်သည်။
လေယာဉ် ဆိုက်နားရာနေရာ (Apron)
လေယာဉ်ရပ်နားရန်နှင့် ကုန်တင်၊ကုန်ချ ပြုလုပ်နိုင်ရန်အတွက် လေယာဉ်ကွင်းအတွင်းရှိ သတ်မှတ်ထားသောနေရာအား Apron ဟုခေါ်သည်။ ထိုနေရာသည် အများအားဖြင့် ပင်မအဆောက်အဦးရှေ့တွင်လည်းကောင်း သို့မဟုတ် ဂိုဒေါင်ကြီး များ၏ အနီးအနားတွင်လည်းကောင်း တည်ရှိသည်။
အပိုပြေးလမ်းကြောင်း(Clearway)
လေယာဉ် စတင်ထွက်ခွာသော လမ်းကြောင်း အဆုံးတွင် ရှိသည့် စတုဂံပုံ နေရာအကွက်ဖြစ်သည်။ လေယာဉ်အင်ဂျင် များ မတော်တဆဖြစ်၍ ပြေးလမ်းဆုံးသည်အထိ လေထဲသို့မတက်ရောက်နိုင်သေးလျင် ထိုနေရာအား အသုံးပြုနိုင်ရန် တည်ဆောက်ထားခြင်း လည်းဖြစ်သည်။
လေယာဉ်ပြေးလမ်း(Runway)
လေယာဉ်ဆင်းသက်ရန်သော်လည်းကောင်း၊ ထွက်ခွာရန်သော်လည်းကောင်း သတ်မှတ်ထားသည့် ဧရိယာဖြစ်သည်။ လေယာဉ်ပြေးလမ်းများသည် အများအားဖြင့် နှစ်ဖက်လုံး အသုံးပြုနိုင်ကြသည်။ လေယာဉ်ပြေးလမ်းများကို နံပါတ်များဖြင့် ခေါ်ကြ၍ ၎င်းနံပါတ်များသည် ပြေးလမ်း၏ ရပ်ညွှန်း Direction ကို ရည်ညွှန်းသည်။ ဥပမာ. . 31R ဆိုပါက ပြေးလမ်း၏ ရပ်ညွှန်းသည် 310 ဖြစ်၍ R သည် လေယာဉ် လေထဲရောက်ပြီးနောက် ညာဘက်သို့ ကွေ့ရမည်ကို ရည်ညွှန်းသည်။ L ဆိုပါက လက်ဝဲဘက်သို့ ကွေ့ရမည် ဖြစ်သည်။
Taxiway
လေယာဉ်ပျံများ လေယာဉ်ပြေးလမ်းပေါ်သို့ သွားလာရန် သတ်မှတ်ထားသည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်။
ပင်မလေဆိပ်အဆောက်အဦး(Terminal Building)
ဆိုက်ရောက်သော ခရီးသည်များနှင့် ထွက်ခွာမည့်ခရီးသည်များအတွက် ပြည့်စုံလုံလောက်သော ဝန်ဆောင်မူ့မျိုး ပေးနိုင်သည့် အဆောက်အဦးမျိုးဖြစ်ရမည်။ ထိုအဆောက်အဦးတွင် လေယာဉ်ကွင်းအာဏာပိုင်အဖွဲ့၏ ရုံးခန်းများ၊ လေကြောင်းလိုင်း အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ဆိုင်သောရုံးခန်းများ အများအားဖြင့်ပါဝင်ပေသည်။ ခရီးသည်များအတွက်လည်း လိုအပ်သည့် စားသောက်ဆိုင်များ၊ စာအုပ်အရောင်းဆိုင်များ၊ တယ်လီဖုန်းဆက်သွယ်ရေး ရုံးများ၊ ရေချိုးသန့်စင်ခန်း များပါဝင်သည့် နားနေခန်းများ၊ လက်ဆောင်ပစ္စည်းဆိုင်များ စသည်ဖြင့်ပါဝင်သင့်ပေသည်။ အဆောက်အဦး ၏အပြင် ဘက်ထွက်ပေါက်တွင်လည်း ကုန်လမ်းသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် တက္ကစီများနှင့် ဘတ်စ် ကားများ တတ်နိုင်သလောက် စီစဉ်ပေးနိုင်ရမည်။ လေကြောင်းထိန်းချုပ်ရေးမျှော်စင်အား ထိုအဆောက်အဦးရှိ အုပ်ချုပ်ရေးရုံး အပေါ်ထပ်တွင် အများအားဖြင့်ထားလေ့ ရှိကြသည်။
မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ ကဏ္ဍ
မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာများသည် လေယာဉ်တည်ဆောက်ရန်အတွက်လည်းကောင်း ထုတ်လုပ်ရန်အတွက်လည်းကောင်း ပါဝင်ပတ်သတ်ခြင်းလုံးဝ မရှိသော်လည်း လေယာဉ်ကွင်းတည်ဆောက်ရန်အတွက် လေယာဉ်များ၏ သဘောသဘာဝ နှင့် အလေးချိန်အစရှိသည်တို့ကို အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့်သိရှိရန်လိုအပ်ပေသည်။ မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာများ၏ အဓိကအခန်းကဏ္ဍများမှာ လေယာဉ်အတက်အဆင်းပြုလုပ်ရန် လမ်းကြောင်းများဖေါက်လုပ်ပေးခြင်း၊ လိုအပ်သော အဆောက်အဦးများ ဆောက်လုပ်ပေးခြင်းတို့ပါဝင်လေသည်။ လေယာဉ်ပေါ်စ အချိန်ကာလများက လေယာဉ်များ၏ အလေးချိန်၊ အရွယ်ပမာဏ နှင့် ပြေးနှုန်းတို့မှာ အနည်းငယ်သော ပမာဏသာရှိသော်လည်း ယခုအခါ ထိုသတ်မှတ်ချက်များမှာ ပြောင်းလဲတိုးတက်လာသဖြင့် မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာများသည် ထိုပြောင်းလဲချက်များအရ လေယာဉ်ကွင်း ဒီဇိုင်းများအား ထုတ်ပေးနိုင်ရန်လိုအပ်ပေသည်။ လေယာဉ်ကွင်း တစ်ခုတည်ဆောက်ရန်အတွက် မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာများသည် လေယာဉ်ကွင်းတည်ဆောက်မည့်နေရာ၏ အခြေအနေများကိုလည်းကောင်း၊ တည်ဆောက် မည့်နေရာ ရွေးချယ်ပြီးလျင် လေယာဉ်ကွင်းပုံစံအားနေရာချထားခြင်းများကိုလည်းကောင်း၊ လေယာဉ်ကွင်း အရွယ်ပမာဏ နှင့် တည်ဆောက်မည့်နေရာ ရွေးချယ်ခြင်းများကိုလည်းကောင်း ပါဝင်လုပ်ဆောင်ရလေသည်။
လေယာဉ်ကွင်း အကျယ်အဝန်းနှင့် တည်နေရာရွေးချယ်ခြင်း
ယေဘူယျအားဖြင့် လေယာဉ်ကွင်းတည်နေရာ နှင့် အကျယ်အဝန်းအားရွေးချယ်ရာတွင် အောက်ပါအချက်အလက်များအား ထည့်သွင်းစဉ်းစားရန်လိုအပ်ပေသည်။
လေယာဉ်ကွင်း ပုံစံချခြင်း
စီမံကိန်းတစ်ခုလုံးအတွက် လိုအပ်သော ပုံစံနေရာများ ချထားရာတွင် မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာများသည် အသေးစိတ်လိုအပ် ချက်များအား ထည့်သွင်းစဉ်းစားလေ့ရှိသည်။ ပထမဦးစွာ လေယာဉ်ကွင်းတည်ရှိမည့်နေရာ နှင့်အတူ ဆက်စပ်နေသော ပတ်ဝန်းကျင်ဧရိယာအား မြေပုံကားချပ်ဖြင့် နေရာပြရသည်။ လေယာဉ်ပြေးလမ်း၊ တက္ကစီလမ်းရှိမည့်နေရာများ၊ လေယာဉ် ရပ်ဆိုက်နားရာနေရာများ၊ အဆောက်အဦများတည်ရှိမည့်နေရာများအား မြေပုံတခုဖြင့် ပြင်ဆင်ထားရသည်။ လေယာဉ်ကွင်း ဧရိယာတစ်ခုလုံး၏ အနိမ့်အမြင့်ပမာဏအားလည်း grading plan ဟုနာမည်ပေးကာ မြေပုံတစ်ခု သီးသန့်လုပ်ရသည်။
ပြေးလမ်းတစ်ခုချင်းစီရှိ မြေနေရာအနိမ့်အမြင့်အသေးစိတ်အားလည်း ပြည့်စုံသောမှတ်တမ်းတစ်ခုပြုလုပ်ရသည်။ လေယာဉ် ကွင်းတစ်ခုလုံးရှိ ပြေးလမ်း၊တက္ကစီလမ်းများ၊ ရပ်ဆိုက်နားရာနေရာများ၊ မြေဖို့ကာ ခင်းထားသောနေရာများအတွက် ဖြတ်ပိုင်းပုံ(cross section plan) များပြုလုပ်ရသည်။ လမ်းပိုင်းများ ဆက်သွယ်သည့်နေရာများ(pavement joints)၊ သံကူကွန်ကရစ်နေရာများ၊အတွက်လည်း အသေးစိတ်ပြုလုပ်ထားသော plan များရှိရသည်။ ရေစီး၊ရေလာ အခြေအနေ များအတွက် မြေပုံဇယားများအားလည်းကောင်း၊ လေယာဉ်ကွင်းတစ်ခုလုံးအား မီးထွန်းလင်းစေရန်အတွက် အလင်းပေး စနစ်ပြမြေပုံဇယားများအားလည်းကောင်း၊ အဆောက်အဦးများ၏ တည်ဆောက်ပုံ(structure) ပြ ပုံကားချပ်များကို လည်းကောင်း အသီးသီးပြင်ဆင် ဆွဲသားထားရသည်။
ခင်မောင်အေး (မန္တလေး)
ကိုယ်ရေးဖြစ်စဉ်
ခင်မောင်အေး (မန္တလေး) ကို မြောင်းမြမြို့၌ အဖ ဦးစောမောင်၊ အမိ ဒေါ်ခင်ကြီး (မြောင်းမြ) တို့မှ ဖွားမြင်သည်။ မိခင် ဒေါ်ခင်ကြီးမှာ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ဇနီး ဒေါ်ခင်ကြည်၏ အစ်မအရင်းဖြစ်သောကြောင့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့်ဆိုလျှင် မောင်နှမတစ်ဝမ်းကွဲတော်စပ်သည်။
မွေးသက္ကရာဇ်မှာ ၁၉၃၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက်နေ့ ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်က မြောင်းမြမြို့ အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းနှင့် ရန်ကုန်မြို့ မြို့မ အထက်တန်းကျောင်းတို့တွင် ပညာ သင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် တပ်မတော်သို့ ဝင်ရောက် စစ်မှုထမ်းခဲ့သည်။ တပ်မတော် အရာရှိ လေ့ကျင့်ရေးကျောင်း ဗိုလ်သင်တန်းအပတ်စဉ် (၈) ကျောင်းဆင်းတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ကိုယ်ပိုင်အမှတ်မှာ ကြည်း-၆၄၇၆ ဖြစ်သည်။ ရုပ်ရှင်မင်းသားဦးဝင်းဦးမှာလည်း ဗိုလ်သင်တန်းအပတ်စဉ် (၈) ကျောင်းဆင်းဖြစ်ပြီး ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေမှာ  ဗိုလ်သင်တန်းအပတ်စဉ် (၉) ကျောင်းဆင်းဖြစ်သည်။
၁၉၄၉ ခုနှစ်မှ စ၍ ကဗျာနှင့် ဝတ္ထုများ စတင် ရေးသားခဲ့သည်။ သေနတ်ပြစ်၊ တောလိုက် ဝါသနာပါ၍ ထိုအတွေ့အကြုံများအရ တပ်မတော် တာဝန်မှ အားလပ်ချိန်တွင် ဝါသနာ အလျောက် စာနယ်ဇင်းများတွင် ဆောင်ပါးပုဒ်ရေ တရာ့ ငါးဆယ်ခန့်နှင့် ဝတ္ထုတို၊ ဝတ္ထုရှည် လေးရာကျော်ခန့် ရေးသားခဲ့သည်။
တပ်မတော်တွင် ဗိုလ်မှူးကြီး အဆင့် အထိ တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး သတင်းနှင့် စာနယ်ဇင်း လုပ်ငန်းတွင် ၁၉၇၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၉ ခုနှစ် အထိ ဦးဆောင်ညွှန်ကြားရေးမှူး တာဝန် ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်။ ၁၉၈၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၂ ခုနှစ် အထိ မြဝတီမဂ္ဂဇင်းတိုက် အယ်ဒီတာချုပ် တာဝန်ကိုပါ ပူးတွဲ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ စာပေလုပ်သားအဖွဲ့ အတွင်းရေးမှူးတာဝန်နှင့် ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ကိုလည်း ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ နတ်မောက်မြို့နယ် အမှတ် (၂)၊ မဆလ ပြည်သူ့ လွှတ်တော် ကိုစားလှယ် တာဝန်ကိုလည်း ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၅ ခုနှစ်၊ အမျိုးသားစာပေဆု (ဝတ္ထုတို တတိယဆု) ကို 'ကျားနှင့်မုဆိုး' စာအုပ်ဖြင့် ရရှိသည်။ အနောက်ရန်ကင်း၊ ရန်အေးလမ်းသွယ် (၂)၊ တိုက် (၃၃၁) အခန်း (၁၇) တွင် နေထိုင်ရင်း စာနယ်ဇင်းများတွင် စာပေများ ရေးသားခဲ့သည်။
၂၁-၈-၂၀၁၈ (အင်္ဂါနေ့) မွန်းလွဲ ၁:ဝ၀ နာရီတွင် မင်္ဂလာဒုံ တပ်မတော်ဆေးရုံကြီး၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်မြို့၊ ရန်ကင်းမြို့နယ်၊ ၅ ရပ်ကွက် တိုက် (၉/၄)၊ အခန်း (ဝ၄) ရန်ငြိမ်းအိမ်ရာတွင် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ နေထိုင်ခဲ့သည်။
ရေးသား ထုတ်ဝေ ခဲ့ပြီးသော စာအုပ်များ
၁။ ကျားနှင့်မုဆိုး ၁၉၆၄
၂။ ငိုပါနဲ့လေ ချစ်သောနီနီ ၁၉၆၈
၄။ ချစ်ရသူ၏ နှလုံးသား လက်ဆောင် ၁၉၇၇
၅။ ပုလဲ ခရုအိမ် အသဲ အနုအလိမ် ၁၉၇၉
၆။ တောမုဆိုး၏ ပရိယာယ်ကမ္ဘာ ၁၉၈၁
၇။ ရိုးမကျား ၁၉၈၅
၈။ မုဆိုးတို့၏ နွေ ၂၀၀၃
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
အိုက်၊ ဟွိုင်းဗရက်ဗန်
ဟွိုင်းဗရက်ဗန်အိုက် (Hubert van Eyck သို့မဟုတ် Huybrecht van Eyck ၁၃၈၅–၉၀ – ၁၈ စက်တင်ဘာ ၁၄၂၆)နှင့် သူ၏ညီ ယန်ဗန်အိုက် (Jan van Eyck)တို့သည် ၁၅ ရာစုနှစ်အတွင်းက နာမည်ကျော်ကြား ထင်ရှားခဲ့သော ဖလန်းဒါး ပန်းချီပညာကျော်နှစ်ဦး ဖြစ်လေသည်။
ဟွိုင်းဗရက်ဗန်အိုက်သည် ဗဲလဂျီယန်နိုင်ငံ (ဖလန်းဒါးပြည်) မဆိုက်နယ်၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ သူမွေးဖွားသည့်နှစ်ကို အတိအကျမပြောနိုင်ကြသော်လည်း ခရစ် ၁၃၆၆ ခုနှစ်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ သူနှင့်သူ့ညီ ယန်ဗန်အိုက်သည် ဖလန်းဒါးနံရံ ပန်းချီစံနစ်ကို အခြေခံချပေးခဲ့ကြသည်။ ရှေးကရှိနှင့်ပြီးဖြစ်သော ဆီဆေးရေးနည်းကို ပိုမိုကောင်းမွန်လာအောင် နည်းသစ်ထွင်၍ ရေးဆွဲခဲ့၏။ အထူးသဖြင့် ပိုး၊ ဖဲ မှန် စသည်တို့နှင့် အရောင်တောက်ပြောင်သော ပစ္စည်းများကို ရေးဆွဲသရုပ်ဖော်ရာ၌ လက်စွမ်းမြောက်လှပေသည်။ ထိုညီအကို နှစ်ယောက်၏ အကောင်းဆုံးလက်ရာ ပန်းချီကားများကို များသောအားဖြင့် ဂင့်၊ ဗရူး ဂျ၊ အန့်တွပ်၊ မျူနစ်နှင့် ပါရစ်မြို့များတွင် တွေ့နိုင်လေသည်။
ဟွိုင်းဗရက်ဗန်အိုက်သည် ဒေသအနှံ့အပြားသို့ ခရီးထွက်ခဲ့ဖူးသည် ဆိုသည့်အချက်မှလွဲ၍ သူ့အကြောင်းကို ကောင်းစွာမသိရချေ။ သူကျော်ကြားလာခြင်းမှာ သူရေးဆွဲသော အဒိုရေးရှင်းအော့သလမ့် (Adoration of the Mystic Lamb)ဆိုသည့် ပန်းချီကားကြောင့်ဖြစ်သည်။ ထိုပန်းချီကားကို ဘယ်လ်ဂျီယံနိုင်ငံ၊ ဂင့်မြို့ရှိ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းအတွင်းမှ ဘုရားစင်နံရံတွင် ရေးဆွဲထားလေသည်။ ၁၄၂၆ ခုနှစ်စက်တင်ဘာလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ဟွိုင်း ဗရက် ကွယ်လွန်သောအခါ သူ၏ရုပ်ကလာပ်ကို သူ၏အကောင်းဆုံး လက်ရာဖြစ်သော အဒိုရေးရှင်းအော့ သလမ့် ပန်းချီကား ရေးဆွဲထားရာ ဘုရားစင်အောက်ဘက်ရှိ လိုဏ်အတွင်း၌ မြှုပ်နှံ သင်္ဂြိုဟ်လိုက်ကြလေသည်။