cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဒြပ်ဆွဲအားဆိုင်ရာလှိုင်းများ
ဒြပ်ဆွဲအားဆိုင်ရာလှိုင်း နက္ခတ္တဗေဒသည် စတင်ဖွံ့ဖြိုးလာနေသော နက္ခတ္တစောင့်ကြည့်လေ့လာမှုဆိုင်ရာပညာရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ယင်းပညာရပ်သည် ဒြပ်ဆွဲအားဆိုင်ရာလှိုင်းများကို အသုံးပြု၍ နယူထရွန်ကြယ်များ၊ တွင်းနက်များ၊ စူပါနိုဗာပေါက်ကွဲမှုဖြစ်ရပ်များနှင့် မဟာပေါက်ကွဲမှု၏ ကနဦးဖြစ်စဉ်များနှင့် ပတ်သက်သည့် အချက်အလက်များကို စုဆောင်းရန်အတွက် ရည်ရွယ်သည်။ ဒြပ်ဆွဲအားဆိုင်ရာလှိုင်း စောင့်ကြည့်တိုင်းတာရေးစခန်း အမျိုးမျိုးကို တည်ဆောက် လည်ပတ်လျက် ရှိကြသည်။
ဒြပ်ဆွဲအားဆိုင်ရာလှိုင်းများကို ထုတ်လွှတ်ရန် အလားအလာရှိသော အရင်းအမြစ်များမှာ ကြယ်ဖြူပုများ၊ နယူထရွန်ကြယ်များနှင့် တွင်းနက်များ ပါဝင်သည့် ကြယ်စုံတွဲစနစ်များ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် တွင်းနက်နှစ်ခု ပေါင်းစပ်ခြင်းမှ ထွက်ပေါ်လာသည့် ဒြပ်ဆွဲအားဆိုင်ရာလှိုင်းများကို သိပ္ပံပညာရှင်များက ပထမဆုံးအကြိမ် တိုင်းတာတွေ့ရှိခဲ့သည်။
မျက်ခုံးမဲတစ်မြီးရှည်
မျက်ခုံးမဲတစ်မြီးရှည် (Aegithalos bonvaloti) သည် တစ်ငှက် တမျိုးဖြစ်ပြီး တရုတ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ဥယျာဉ်သာရွာ၊ ဝက်လက်မြို့နယ်
ဥယျာဉ်သာရွာ (Uyinthar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဝက်လက်မြို့နယ်၊ မြင်းသည်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၇၄၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝက်လက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဖွမ်ဆီးရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
ဖွမ်ဆီးရွာ(Hpumhsee)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ ကဝါးပန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၈၃၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကဝါးပန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၁ ဦး၊ မ ၆၆ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၂၇ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကွန်ဒိုမြစ်
ကွန်ဒိုမြစ်သည် အင်ဂိုလာနိုင်ငံကို ဖြစ်၍ နမီးဘီးယားနိုင်ငံ ကာပရီဗီကမ်းမြှောင်မှစီးဆင်းပြီး ဘော့ဆွာနာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနယ်နိမိတ်ရှိ လင်ယန်တီရွံ့ညွန့်တောအတွင်းသို့ စီးဝင်သည့် အလယ်နှင့် တောင်အာဖရိကဒေသရှိ မြစ်တစင်းဖြစ်သည်။ ရွံ့ညွန့်တော၏ အောက်ပိုင်းတွင် လင်ယန်တီမြစ်ဟုခေါ်ပြီး ထို့ထက်အရှေ့ပိုင်းတွင် ချိုဘီမြစ်ဟုခေါ်ကာ ဇမ်ဘီဇီမြစ်အတွင်းသို့ စီးဝင်သွားသည်။
တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်
ကွန်ဒိုမြစ်စနစ်သည် ၎င်း၏ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များနှင့် ကာကွယ်တောများနှင့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် စီမံခန့်ခွဲမှုဧရိယာများကို ဖြတ်သန်းသွားသော မြစ်၏ရှည်လျားမှုကြောင့် ထင်းရှားသည်။ ဤသည်ထဲမှ အချို့သည် နမ်မီဘီးယားနှင့် အင်ဂိုလာတို့ ပဋိပက္ခစစ်ပွဲများဖြစ်ပွားခဲ့စဉ်က ကျူးကျော်မှုများရှိခဲ့ပြီး ထိုနိုင်ငံများ ငြိမ်းချမ်းရေးဖြစ်စဉ်များ ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် ယခငနိုင်ငံများဆီသို့ ပြန်လာရန် အခွင့်အရေးများ ရရှိခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်ဂိုလာနိုင်ငံရှိ မြစ်များ ကဏ္ဍ:နမီးဘီးယားနိုင်ငံရှိ မြစ်များ ကဏ္ဍ:ဘော့ဆွာနာနိုင်ငံရှိ မြစ်များ
ဖယ်မောင်းရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်
ဖယ်မောင်းရွာ (Hpeimawng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်၊ ရီနွဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၈၅၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရီနွဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၀၃၄ ဦး၊ မ ၈၆၀၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၆၄၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖယ်ခုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မန်စန်းရွာ၊ မိုင်းမောမြို့နယ်
မန်စန်းရွာ (Mansang)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ မိုင်းမောမြို့နယ်၊ မွတ်လေ့လုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၇၉၅၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းမောမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝတ္တစက္ခုဗေဒ(Object Oriented)
Object Oriented ဆိုသည်မှာ ပုံဆောင်ဝတ္တုအချင်းချင်း ပူးပေါင်း၍ စစ္စတမ်တစ်ခု၏ တာဝန်များထမ်းဆောင်စေရန် စဉ်းစားခြင်းကို ခေါ်ဆိုသည်။ စစ္စတမ်အတွင်းတွင် အသုံးပြုသော အချက်အလက်များနှင့် လုပ်ဆောင်ချက်များကို အုပ်စုဖွဲ့ကာ ပုံဆောင်ရုပ်ဝတ္တု တစ်ခုအနေဖြင့် ကိုယ်စားပြုပြီး၊ ထိုပုံဆောင်ရုပ်ဝတ္တုများ အချင်းချင်း ဆက်သွယ်ဆောက်ရွက်ခြင်း အားဖြင့် စစ္စတမ်တစ်ခုလုံးကို ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ခြင်းဖြစ်၏။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား object-oriented မှ ဆင်းသက်လာသော စကားလုံးတစ်ခုဖြစ်၏။
Object Oriented ဘာသာရပ်၏ စတင်လာပုံမှာ ပရိုဂရမ်၏ဖွဲ့စည်းပုံကို ကိုယ်စားပြု ရုပ်ဝတ္တုများ၏ အပြန်အလှန်ဆောင်ရွက်ချက်များအနေဖြင့် ပြောင်းလည်းကြည့်မြင်ပြီး၊ ပရိုဂရမ်ကုဒ်များ ကိုရေးသား ဖော်ပြစေသော Object Oriented ပရိုဂရမ်မင်း(OOP; object-oriented programming) အဖြစ်စတင်၏။ ထိုမှတဆင့် စစ္စတမ်များကို တည်ဆောက်ရာတွင် အခြေခံလိုအပ်ချက်များကို သုံးသပ်ရာတွင်လည်းကောင်း၊ တည်ဆောက်ရာတွင် ဖွဲ့စည်းပုံကို ရုပ်ဝတ္တုအနေဖြင့် ကိုယ်စားပြုသက်မှတ်ပြီး စဉ်းစားသော Object-Oriented Analysis နှင့် စစ္စတမ်၏ လုပ်ဆောင်ချက်များနှင့် ဖွဲ့စည်းပုံကို ရုပ်ဝတ္တုနှင့် ကလပ်စ်များဖြင့်ဖော်ပြသော Object-Oriented Design ဟူ၍ အဆင့်ဆင့် တိုးတက်ပြောင်းလည်းလာခဲ့၏။
ဝတ္တုစက္ခုဗေဒ
Object Orientedစကားလုံးအား အချိန်အခါအပေါ်တွင်မှုတည်၍ မကွဲမပြား အသုံးပြုလေ့ရှိ၏။ အထက်ပါစကားလုံးများကို စုစည်း၍ Object Orientedဟု ခေါ်ဆိုလေ့ရှိ၏။
Object Oriented ဘာသာရပ်၏လက်ရှိအနေအထား
Object Oriented ဘာသာရပ် မပေါ်ပေါက်ခင်ကာလများတွင် စစ္စတမ်များအား အသေးစိတ်ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ သုံးသပ်ရာတွင် ဒေတာဖွဲ့စည်းပုံကို အခြေခံ၍ ခွဲခြမ်း စိတ်ဖြာသည့် နည်းလမ်းဖြစ်သော ဖွဲ့စည်းပုံစနစ်ချခြင်းနည်းပညာကို အသုံးပြုခဲ့ကြ၏။
တဖန်ပရိုဂရမ်မင်းအဆင့်တွင်လည်း ပရိုဂရမ်မင်း၏ လုပ်ဆောင်ပုံကို သက်မှတ်ပေးသော အမိန့်ဖွဲ့စည်းပုံများကို စုပေါင်းရေးသားလေ့ရှိသော ဖွဲ့စည်းပုံစနစ်ချပရိုဂရမ်မင်းနှင့် အမျိုးအစားတူ လုပ်ဆောင်ချက်များကို စုစည်းထား၍ ပြင်ပမှ အလွယ်တကူ ဆက်သွယ်ခြင်း မပြုလုပ်နိုင်ရန် အကန့်များကို သတ်မှတ်လေ့ရှိသော မော်ဂျူးပရိုဂရမ်မင်း၊ အနေအထားအမျိုးမျိုးအပေါ်တွင် အသုံးပြုနိုင်မှု့ကို ဦးစားပေးသား ဒေတာအမြင် ပရိုဂရမ်မင်းအစရှိသော နည်းလမ်းများကို အသုံးပြုခဲ့ကြ၏။
Object Oriented ဘာသာရပ်သည် အထက်ပါနည်းလမ်းများကို စုပေါင်း၍ အသုံးလွယ်ကူရန် စီစဉ်ထားသော နည်းပညာတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု စဉ်းစားနိုင်သည်။
Object-Oriented Analysisနှင့် Object-Oriented Designတွင် အခြေခံ၍ လက်တွေ့စစ္စတမ်များကို တည်ဆောက်ရာတွင် မဖြစ်မနေ Object-oriented programming language ကို အသုံးပြုရမည်ဟု မဆိုလိုပါ။ သို့ရာတွင် ဝတ္တုစက္ခုလက္ခဏနည်းလမ်းဖြင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ၍၊ ဝတ္တုစက္ခုဒီဇိုင်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းပုံကို ဒီဇိုင်းရေးစွဲထားသော စစ္စတမ်တစ်ခုအား လက်တွေ့တည်ဆောက်ရာတွင် ဘာသာရပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အတွေးအခေါ်များတွင် ကွာခြားမှု့နည်းပါးစေရန် ဝတ္တုစက္ခုပရိုဂရမ်မင်းဘာသာရပ်များကို အသုံးပြုကြသည်က များပါသည်။
Object Oriented အခြေပြု စစ္စတမ် တည်ဆောက်ပုံများ
Object Oriented အခြေပြု စစ္စတမ် တည်ဆောက်ပုံများအနေဖြင့်Booch နည်းလမ်း ၊OMT နှင့်OOSE/Objectory အစရှိသည့် နည်းလမ်းများက ထင်ရှားကြ၏။
နောက်ပိုင်းနှစ်များတွင် အထက်ပါနည်းလမ်းများတွင် အသီးသီးအသုံးပြုခဲ့သော ဖော်ပြပုံများသည် OMG (Object Management Group) ၏ ကြိုးပမ်းမှု့ကြောင့် တစ်ခုတည်းသော စံပြုဘာသာရပ်UML (Unified Modeling Language) အဖြစ် ၁၉၉၇ခုနှစ်မှစ၍ အခြေခံစံပြုဘာသာအဖြစ် သက်မှတ်ခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ဝတ္တုစက္ခုတည်ဆောက်ပုံများကို ဖော်ပြရာတွင် UML ကိုသာအသုံးပြုလေ့ရှိကြ၏။
Object Oriented ဘာသာရပ်၏ အခြေခံဖွဲ့စည်းပုံ
Object Oriented ဘာသာရပ်၏ အဓိကအတွေးအမြင်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်ကြ၏။
ဖုန်းကွယ်ထားနိုင်ခြင်း(Encapsulation)
ဆော့ဖ်ဝဲတစ်ခုကို တည်ဆောက်ရာတွင် ပရိုဂရမ်အစုအဝေးတစ်ခုအား ရုပ်ဝတ္တုတစ်ခုအနေနှင့် ကြည့်မြင်ရာတွင်၊ ထိုရုပ်ဝတ္တု၏ အချက်အလက်နှင့်၊ လုပ်ဆောင်ချက်များအတွင်းတွင်၊ ပြင်ပသို့ အသုံးပြုစေလိုသောအရာများ ပါရှိသလို၊ ပြင်ပမှ တိုက်ရိုက်ဆက်သွယ် အသုံးပြုပါက လက်ရှိရုပ်ဝတ္တု၏ ရပ်တည်မှု့ကို ပျက်စီးစေလိုသော လုပ်ဆောင်ချက်များနှင့် အချက်အလက်များလည်း ပါရှိပါလိမ့်မည်။ ထိုအခါမျိုးတွင် လုပ်ဆောင်ချက်နှင့် အချက်အလက်များကို ပြင်ပမှအသုံးပြုနိုင်သော အရာများ၊ အသုံးပြုနိုင်သည့် အဆင့်ကို သတ်မှတ်ထားရန်လိုအပ်သည်။ အစရှိသဖြင့် အမျိုးမျိုး သတ်မှတ်ထားရန် လိုအပ်ခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် ယခုနောက်ပိုင်း ပရိုဂရန်မင်းစာအုပ်များတွင် ဝတ္တစက္ခုဗေဒတွင် ဖုန်းကွယ်ထားခြင်းကို မဖြစ်မနေရေးသားရန် လိုအပ်သည်ဟု မှားယွင်းစွာ ဖော်ပြတတ်ကြသည်ကို တွေ့ရတတ်၏။
အမွေဆက်ခံနိုင်ခြင်း(Inheritance)
Object Oriented ဘာသာရပ်၏ စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ရခြင်းများကို ပြန်လည်တွေးကြည့်မည်ဆိုလျှင် အမွေဆက်ခံမှု့၏ အရေးပါမှု့ကို သိရှိနိုင်သည်။ ရေးသားထားသော ကုဒ်များကို ပြန်လည်အသုံးပြုလိုခြင်းသည် ဝတ္တုစက္ခုဗေဒကို ဖြစ်ပေါ်လာစေခြင်း အကြောင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဝတ္တုစက္ခုဗေဒတွင် ကလပ်စ်များအကြားတွင် အထက်အောက်ပတ်သက်မှု့များကို ထားရှိပြီး၊ ကလပ်စ်တစ်ခုအား ဆင့်ပွား၍ ပြုလုပ်ထားသော ကလပ်စ်တစ်ခု၏ အော့ဘဂျက်သည် မိမိ၏ အထက်ရှိကလပ်စ်၏အော့ဘဂျက်၏ လုပ်ဆောင်ချက်များနှင့် အချက်အလက်များကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ အမွေဆက်ခံနိုင်ခြင်းသည် ဝတ္တုစက္ခုဗေဒ၏ အလွန်အရေးကြီးသော အတွေးအမြင်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မျိုးရိုးဆက်ခံရာတွင် ကလပ်စ် အများစုမှ မျိုးရိုးဆက်ခံနိုင်သော ဘာသာရပ်များရှိသကဲ့သို့၊ တစ်ခုတည်းမှသာ မျိုးရိုးဆက်ခံနိုင်သော ဘာသာရပ်များလည်းရှိကြသည်။ Java ဘာသာရပ်သည် တစ်ခုသော ကလပ်စ်မှသာ မျိုးရိုးဆက်ခံနိုင်သောဘာသာရပ် တစ်မျိုးဖြစ်သည်။
ဟံသာအေးရွာ၊ ပိန်းအင်း
ဟံသာအေးရွာ၊ ပိန်းအင်း
အောင်ဇေယျ (စုစည်း)ရွာ၊ ကျီးကန်းပြင်
အောင်ဇေယျ (စုစည်း)ရွာ၊ ကျီးကန်းပြင်
ကျီကုန်းရွာ၊ မြောင်မြို့နယ်
ကျီကုန်းရွာ (Kyikone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ မြောင်မြို့နယ်၊ မရိုးကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၂၆၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြောင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အညာစုရွာ၊ တော်တလုပ်
အညာစုရွာ၊ တော်တလုပ်
မငေးစု
မငေးစု
ကိုးကား
မငေးစု
ဆူးယန်ရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
ဆူးယန်ရွာ(Hsuyang)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ ကဝါးပန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၈၂၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကဝါးပန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၁ ဦး၊ မ ၆၆ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၂၇ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တရိုးအုနထရွန်
တရိုးအုနထရွန် (French: "hole of natron") or Doon Orei (Teda: "big hole") သည် အာဖရိကတိုက်မြောက်ပိုင်း၊ ချဒ်နိုင်ငံတွင် တည်ရှိသည့် မီးတောင်ပေါက်ကွဲရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မီးတောင်သည် မီးငြိမ်းသွားပြီ ဖြစ်သည်။ ၎င်းမီးတောင် ပေါက်ကွဲခဲ့သည့်အချိန်ကို မသိရှိရပေ။ မီးတောင်အမှတ်မှာ  0205–01 ဖြစ်သည်။ ကန်သည်  Toussidé မြို့၏ အရှေ့တောင်ဘက်၊ Tibesti  တောင်များ၏ အနောက်ဘက်ဆုံးမီးတောင်တွင် တည်ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ချဒ်နိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
အာရှရွှေကြောင်
အာရှရွှေကြောင်(Asian golden cat)ကို ကြောင်မင်း၊ ကျားမင်း၊ တမ်းမစ်ကြောင်ဟုလည်း ခေါ်တွင်သည်။ တမ်းမစ်ကြောင်ဟု ခေါ်တွင်ရခြင်းမှာ ဒတ်ချ်လူမျိုး သတ္တဗေဒပညာရှင်တစ်ဦး ဖြစ်သူ ကွန်းရက်ဒ် ဂျက်ကော့ဗ် တမ်းမစ်ကို အစွဲပြုပြီး အမည်တွင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အိမ်ကြောင်ထက်အနည်းငယ်ကြီးသော တောကြောင်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အလွန်ရန်လိုသည်။ အခြားတောကြောင်မျိုးများက ကြောက်ရွံ့ကြသောကြောင့် ကျားမင်းဟုခေါ်သည်။ ကိုယ်လုံးမှာ ရွှေနီရောင်တောက်နေသဖြင့် အလွန်လှပသော ကြောင်မျိုးဖြစ်သည်။
ထူးခြားချက်
ရွှေကြောင်သည် ခန္ဓာကိုယ်အလတ်စားရှိသော ကြောင်မျိုးရင်းဝင် သတ္တဝါတမျိုး ဖြစ်သည်။ စံပြုထိုက်သော ကြောင်ပုံရှိသည်။ အမြင့် ၉၀ စင်တီမီတာ၊ အမြီး ၅၀ စင်တီမီတာ၊ အလေးချိန် ၁၂ မှ ၁၆ ကီလိုထိ ရှိတတ်သည်။ (တနည်း) ခေါင်းနှင့်ကိုယ်အလျားမှာ 66 to 105 cm ရှိကာ၊ အမြီးသည် 40 to 57 cmရှည်ပြီး၊ ပခုံးနေရာ၌ 56 cm မြင့်လေသည်။ အလေးချိန်မှာ 9 to 16 kg ရှိ၍ သာမန်အိမ်မွေးကြောင်တကောင်၏ နှစ်ဆသို့ သုံးဆခန့် ရှိသည်။ ရွှေကြောင်ခေါင်းပိုင်း၌ မျက်စိအတွင်းဘက်၌ အဖြူသား တကြောင်းစီ ကပ်ပါသည်။ နဖူးပိုင်း၌ အမည်းကွပ်သော မီးခိုးရောင် တွန့်ရာ ပါကာ ခေါင်းနောက်ထိ ရှည်လျားသည်။
အမွေးများသည် အရောင်ညီညွတ်ပြီး၊ ထူးခြားစွာ အရောင်ပြောင်းလဲတတ်သည်။ အမွေးများသည် နီကြင်ကြင်မဟုတ်ပါက ရွှေလိမ္မော်ရောင် သန်းနေပြီး၊ အညိုရင့်ရောင်မှ သစ်ခေါက်ရောင်ပြောင်းလဲနိုင်သော၊ မီးခိုးရောင်မှ အမည်းရောင်သို့ ပြောင်းလဲနိုင်သော အမျိုးအစားလည်း ရှိသည်။ မတူကွဲပြားသော ရောင်စဉ်များသို့လည်း ပြောင်းလဲတတ်သေးသည်။ အစက်အပြောက်များနှင့် အစင်းများဖြင့် မှတ်သားရသည်။ အဖြူနှင့် အနက်စင်းများသည် ပါးကိုဖြတ်ကာ ခေါင်းထိပ်သို့ တက်သွားသည်။ နားရွက်မှာ မည်းပြီး အလယ်ဗဟို၌ မီးခိုးရောင်သန်းသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် အကွက်စက်များသည် ဝမ်းဗိုက်အောက်ပိုင်းနှင့် ခြေထောက်ပိုင်း၌သာ ပါတတ်ပြီး၊ အရောင်ပြောင်းတတ်သည့် ကြောင်အမျိုးအစားမှာမူ အခြားခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်း၌လည်း အကွက်အပြောက်ရေးရေး တွေ့ရတတ်သည်။ တရုတ်ပြည်၌ အပြောက်ပါသော အရောင်ပြောင်း အမျိုးအစား တမျိုးရှိပြီးလျှင်၊ သစ်ကြောင် (豹猫) နှင့် အလွန်တရာ ဆင်တူသည်။
တွေ့ရှိရာဒေသ
ကျောက်တောင်များကြားတွင်ရှိသော သစ်တောများ၌ မှီတင်းနေထိုင်ရသည်ကို ကြိုက်နှစ်သက်သည်။ ရွက်ကြွေတော၊ အပူလျော့ပိုင်းအမြဲစိမ်းရွက်ပြန့်တောများနှင့်တကွ အပူပိုင်းမိုးသစ်တောများ၌ ရွှေကြောင်၏ အရိပ်အရောင်ကို မြင်တွေ့နိုင်သည်။ တခါတရံ၌လည်း ၎င်းကို ဆန့်ကျင်ဘက် ကျယ်ပြန့်သော လွင်ပြင်ဒေသ၌ တွေ့ရတတ်သည်။
အာသံရှိ မန်န(Manas)အမျိုးသားဥယျာဉ်၏ မြက်ခင်းပြင်ကဲ့သို့သော ကျယ်ပြန့်သော မြက်ခင်းများ၌လည်း နေသည်။ ဟိမဝန္တာအရှေ့ပိုင်းတွင် ရွှေကြောင်များကို သမပိုင်းနှင့် တပိုင်းထင်းရှူးတောများ(temperate and subalpine forest)၌ မှတ်တမ်းတင်မိသည်။ ဒမ္ပာ ကျားဘေးမဲ့တောထဲနှင့် မဂ္ဂာလယရှိ ခါစီတောင်ကုန်းများ၌လည်း မှတ်တမ်းဖြင့် တွေ့ရသည်။
ဘူတန်၊ ဂျီဂမဲ ဆင်ဂယဲ ဝမ်ချပ် အမျိုးသားဥယျာဉ်တွင်၊ အမြင့်တီကျူ ၃၇၃၈ မီတာ(၁၂၂၆၄ ပေ)၌ ကင်မရာထောင်ချောက်များဖြင့် ဓာတ်ပုံဖမ်းယူ ရရှိသည်။ ဆစ်ကင်း(Sikkim)၊ ခန်ချန်ဒဇုံဂါ ဇီဝဘေးမဲ့တော၌ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်မှအမြင့်(elevation) မီတာ ၃၉၆၀(၁၂၉၉၀ ပေ)အရောက်တွင် ဓာတ်ပုံရိုက်ယူ ရသည်။3960 m
မျိုးစိတ် သုံးမျိုးကို အသိအမှတ်ပြုထားသည်။ ၎င်းတို့မှာ
တို့ ဖြစ်သည်။
ကျက်စားပုံနှင့် သားပေါက်ခြင်း
အာရှရွှေကြောင်၏ လှုပ်ရှားမှုသည် အလွန်သိုသိပ်၍ သုတေသီများ ပြောသည်မှာ ၎င်းသည် အဓိကအားဖြင့် ညအခါ၌သာ လှုပ်ရှားသွားလာလေ့ရှိသည်။ မည်သို့ လှုပ်ရှားမည်ဟုလည်း စည်းကမ်းသတ်မှတ်ချက် မရှိပေ။ ထီးတည်းနေတတ်သော သတ္တဝါမျိုး ဖြစ်သည်။
မြေပြင်၌ သားကောင် ဖမ်းခြင်းကို ကြိုက်သော်လည်း အမြင့်နေရာများကို တက်ရောက်နိုင်သည်။ ယင်းတို့၏ သားကောင်ဖမ်းပုံ နည်းစနစ်သည် စံပြကြောင်မျိုးများနှင့် ဆင်တူသည်။ များသောအားဖြင့် ငှက်၊ ပုတက်မျိုး၊ ကိုက်ဖြတ်သတ္တဝါမျိုးနှင့် အခြားနို့တိုက်သတ္တဝါများကို အစာအဖြစ် ဖမ်းစားတတ်ပြီး၊ ရံခါ၌ သမင်ပေါက်စများကိုလည်း ဖမ်းစားတတ်သည်။ ရွှေကြောင်နှစ်ကောင်ပေါင်း၍လည်း မိမိထက်ကြီးသော သတ္တဝါများကို ဖမ်းဆီးမှု ရှိသည်။
အာရှရွှေကြောင်များသည် ပိုင်နက်နယ်မြေသတ်မှတ်ထားတတ်ခြင်းနှင့် ထီးတည်းနေတတ်ခြင်းတို့ ရှိသည်။ ယခင်လေ့လာမှုများအရ ၎င်းတို့သည် ညမှသာ လှုပ်ရှားသွားလာတတ်သည်။ အချို့မျိုးစိတ်များမှာ နေ့ရောညပါ လှုပ်ရှားတတ်သည်။ အချို့ကမူ နေဝင်လထွက် အချိန်မျိုးမှသာ ထွက်လာတတ်ပြီး၊ ညနက်သော် မလှုပ်ရှားမသွားလာတတ်သည်လည်း ရှိသည်။ လေ့လာမှုများအရ ရွှေကြောင်ထီး၏ နယ်ပယ်မှာ အရွယ်အစားအားဖြင့် 47.7 km2 ရှိပြီး၊ မုတ်သုံမိုးရာသီ၌ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်း ပိုကျယ်ပြန့်သည်။ အမ၏စားကျက်နယ်မှာ အရွယ်အစားအားဖြင့် 32.6 km2 ဖြစ်သည်။ ကြောင်ထီးရော ကြောင်မ ပါ တနေ့အတွင်း 55 mကြား နှင့် 9 kmအတွင်းသာ သွားလာလေ့ရှိသည်။ မတ်လထက် ဇူလိုင်လတွင် ပိုလှုပ်ရှားသည်။
လှောင်အိမ်သွင်းထားသော ရွှေကြောင်များသည် အိမ်ကြောင်များကဲ့သို့ပင် မိမိသွားဖြင့် သားကောင်ကိုကိုက်ဖြတ်သည်။ အစာကျွေးခြင်း မစတင်မီ၊ ခိုထက်ကြီးသော ငှက်များကို ဖမ်းစားသည်။ သူတို့အော်သံများတွင် နှာချေသံ၊ အော့အန်သံ၊ မိညောင်အော်သံ၊ အမွေးပွသံ၊ မာန်ဖီသံ နှင့် ဂဏာမငြိမ်သံတို့ ပါဝင်သည်။ အခြားကူးလူးဆက်ဆံပုံမှာ ရနံ့ဖြင့် အမှတ်အသားလုပ်ခြင်း၊ သစ်ပင်သစ်တုံးများကို လက်သည်းဖြင့် ကုတ်ခြစ်ခြင်း နှင့် အရာဝတ္ထုအမျိုးမျိုးကို ခေါင်းဖြင့် လိုက်ပွတ်ခြင်းတို့ ဖြစ်ကာ၊ အိမ်ကြောင်များ ပြုမူပုံနှင့် လွန်စွာတူလေသည်။
မျိုးပွားပုံ
ဤရှားပါးတွေ့ရခဲသော ကြောင်၏ တောတွင်းကာလ မျိုးပွားပုံအပြုအမူနှင့် စပ်လျဉ်း၍ မသိကြချေ။ သိရှိရသမျှမှာ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ထားသော ရွှေကြောင်များဆီမှသာ ဖြစ်သည်။ အဖိုက ၂၄ လနှင့် ရင့်ကျက်သည်ဆိုလျှင် အာရှရွှေကြောင်မသည် ၁၈ လ နှင့် ၂၄ လအကြား လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ရင့်မာပြီ ဖြစ်သည်။ ၃၉ ရက်ကြာတိုင်း အမသည် လိင်ဆက်ဆံလိုသော အာသီသ ရှိလာသည်။ ထိုသောအခါ လက်ခံလိုသော အမူအရာပြသခြင်းဖြင့် အမှတ်အသား ထား၍ အထီးနှင့် ဆက်ဆံရရန် ရှာဖွေသည်။ မိတ်လိုက်စဉ်၊ အမ၏ လည်ကုပ်ကို အထီးက သွားဖြင့် ကိုက်ဆွဲထားတတ်သည်။  ၇၈ ရက်မှ ရက် ၈၀ အတွင်း ကိုယ်ဝန်ဆောင်ပြီး၊  တခါပေါက်လျှင် တကောင်မှ သုံးကောင်ဖြစ်ကာ သစ်ခေါင်း၊ ကျောက်ဂူစသော သိုဝှက်သော၊ အမိုးအကာရှိသော  နေရာများ၌ မွေးဖွားသည်။ မွေးကင်းစကြောင်လေးများသည်220 to 250 g လေးသည်။ သို့သော် ပထမရှစ်ပတ်ကျော်သော် ဖွားစကထက် သုံးဆ ထွားလာသည်။ မွေးကတည်းကပင် ကြောင်ကြီးတကောင်၏ သားမွေးပုံစံ ပါလာပြီး၊ ခြောက်ရက်မှ ဆယ့်နှစ်ရက်အတွင်း မျက်လုံးပွင့်လေသည်။  ရွှေကြောင်ကို လုံခြုံစွာ စောင့်ရှောက်မွေးမြူသော် သက်တမ်း အနှစ် ၂၀ ထိ ရှည်နိုင်သော်လည်း တောတွင်းတိရစ္ဆာန်တို့သက်တမ်းသည် ပိုတိုသည်က များလေသည်။
ခြိမ်းခြောက်ခံနေရခြင်း
အာရှရွှေကြောင်များသည် ကမ္ဘာမှာ ဖွံ့ဖြိုးမှုအမြန်ဆုံးနိုင်ငံများထဲမှ အချို့တွင် နေထိုင်သည် ဖြစ်ရာ ထိုနိုင်ငံများတွင် သစ်တောများလျင်မြန်စွာ ပြုန်းတီးလာခြင်း၊ သားကောင်များ ရှာဖွေရခက်ခဲလာခြင်းနှင့် အတူ လိုက်ပါလာသော နေထိုင်ကျက်စားရာ ဘုံပျောက်ခြင်းတို့ဖြင့် ကျယ်ပြန့်စွာ ခြိမ်းခြောက်ခံနေရပေသည်။ အခြားကြီးစွာသော ခြိမ်းခြောက်မှုတခုမှာ တရားမဝင်တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ရောင်းဝယ်ခြင်းပင် ဖြစ်ကာ၊ အချိန်တိုအတွင်း အန္တရာယ် အရှိဆုံး ဖြစ်နိုင်ခြေ အလားအလာများနေပေသည်။ အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များ အဆွဲခံရခြင်း၊ ကျွဲပေါက်စများ၊ ဆိတ်များ စသည့် ပိုကြီးသည့် တိရစ္ဆာန်များ အဆွဲခံရခြင်းကြောင့် လက်စားချေသည့်အနေဖြင့် ရွှေကြောင်များကို လိုက်လံပစ်ခတ် ဖမ်းဆီးသည်လည်း ရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်။
ဝမ်ဟေ့ရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
ဝမ်ဟေ့ရွာ (Wanhayt)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်၊ ဟမ်းငိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၇၀၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟမ်းငိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၆၂၂ ဦး၊ မ ၃၀၁၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၆၃၂ ဦးနေထိုင်သည်။
အာရှရွှေကြောင်
တရားမဝင်တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များကုန်သွယ်ခြင်း
သားမွေးများကိုလိုခြင်းကြောင့် အာရှရွှေကြောင်များသည် အမဲလိုက်ခြင်း၊ သတ်ဖြတ်ခုတ်ထစ်ခြင်းကို ခံရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၌၊ ၁၉၉၁ နှင့် ၂၀၀၆ အတွင်း စုံစမ်းစစ်ဆေးသိရှိရသော ဈေးကွက်လေးခုတွင် အနည်းဆုံး အကောင် ၁၁၀ မှ ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်း ၁၁၁ ခုကို တွေ့ရှိရသည်။ ထိုအရေအတွက်သည် မခြိမ်းခြောက်ခံရသော မျိုးစိတ်များနှင့် စာလျှင် သိသာစွာ များပြားနေသည်။ တွေ့ရှိရသမျှထဲတွင် အလွန့်အလွန် ရှားပါးသော အကွက်ပုံအလွန်လှပသည့် ကျားသစ်ကွက်တောကြောင်နှင့် အလားတူသော မျိုးစိတ်ကို ရင်ထိုးပုံလုပ်ထားသည်ကိုလည်း တွေ့ရသည်။ အာရှရွှေကြောင်ကို မြန်မာ့ဥပဒေက လုံးဝဥဿုံ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ထားသော်လည်း၊ စစ်ဆေးတွေ့ရှိရသော ဈေးကွက်များမှ သုံးခုသည် ထိုင်းနှင့်တရုတ်တို့ရှိ နိုင်ငံတကာနယ်စပ်များ၌ တည်ရှိကာ၊ နိုင်ငံတကာမှ ဝယ်လက်များစွာသို့ ရောင်းချနေသည်။ CITES ဟူသော အန္တရာယ်ကျရောက်နေသော တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်မျိုးစိတ်များအပေါ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကုန်သွယ်ရေး ကွန်ဗင်းရှင်း၏ သဘောတူညီချက်စာချုပ်သည် အကောင်အထည်ဖော်မှု အသက်ဝင်မှု အားနည်းသည်ဟု လူများစွာက ထောက်ပြကြသည်။ ရွှေကြောင်များကို မျိုးမတုံးအောင် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန် အထူးလိုအပ်နေသည်။
ထိန်းသိမ်းခြင်း
ပါဒိုဖလိစ် တမ်းမစ်ကီး သည် နိုင်ငံတကာကုန်သွယ်ရေးသဘောတူညီချက်(နောက်ဆက်တွဲ ၁)တွင် ပါဝင်ပြီး၊ ၎င်းအတန်းအစားအများစုကို ပြည့်ပြည့်ဝဝကာကွယ်ပေးထားသည်။ အမဲလိုက်ခြင်းကို ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ တရုတ်၊ အိန္ဒိယ၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ မလေးရှား၊ မြန်မာ၊ နီပေါ၊ ထိုင်းနှင့် ဗီယက်နမ်တို့၌ တားမြစ်ထားသည်။ လာအို မပါချေ။ ကမ္ဘောဒီးယားတွင် ကာကွယ်ပေးမှု မပေးမှုအကြောင်း စိုးစဉ်းမျှ မသိရ။ ဘူတန်တွင် ကြိုးဝိုင်းဧရိယာနယ်နိမိတ်အတွင်း၌သာ ရွှေကြောင်ကို ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းသည်။
အာရှရွှေကြောင်၏ ဦးရေမှာ ခန့်မှန်းရခက်ခဲလှသည်။ ယခင်က နိုင်ငံတိုင်း၌ ပေါများသော်လည်း၊ ကျား၊ ကျားသစ်များကို အမဲမလိုက်တော့ဘဲ ဤကြောင်မျိုးစိတ်ကို စတင်အမဲလိုက်လာသည့် ပြီးခဲ့သည့်ရာစုနှစ် နှောင်းပိုင်းမှစ၍ ရှားပါးလာတော့သည်။ တရုတ်တွင် ကျားနှင့် ကျားသစ်ပြီးနောက် နောက်ထပ် အရှားပါးဆုံး ကြောင်မျိုး ဖြစ်လာတော့မည်ဟု ဆိုသည်။
မွေးမြူခြင်း
၂၀၀၈ ဒီဇင်ဘာအထိ သိရသမျှမှာ၊ ဥရောပအန္တရာယ်ကျရောက်နေသော မျိုးစိတ်များအစီအစဉ်၌ ပါဝင်သော ဥရောပတိုက်ရှိ တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ် ရှစ်ရုံမှ အာရှရွှေကြောင် အကောင် ၂၀ သာ ရှိသည်။ ၂၀၀၇ နှင့် ၂၀၀၈ ဇူလိုင်၌ ဂျာမနီ၊ ဝပ္ပာတယ်တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်ရှိ အထီးအမ တစုံမှ အောင်မြင်စွာ သားပေါက်နိုင်ခဲ့သည်။ ကြောင်ကလေးနှစ်ကောင်သာ ပေါက်သည်။ ၂၀၀၈ တွင် ပြင်သစ်၊ ပါဒက်ဖယ်လင်ဥယျာဉ်၌ ကြောင်မလေးတကောင် ပေါက်သည်။ ဤမျိုးစိတ်ကို စင်္ကာပူတိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်၌လည်း ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ထားပေသည်။ ၎င်းတို့မှ လွဲလျှင် ကျန်အရှေ့တောင်အာရှနှင့် ဩစတြေးလျရှိ တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်များ၌လည်း အာရှရွှေကြောင်များကို အရေအတွက် အလွန်နည်းပါးစွာ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်နေရလေသည်။
ရုပ်သွင်ခွဲခြမ်းပညာ
အာရှရွှေကြောင်များသည် အာဖရိကရွှေကြောင်များနှင့် ကြီးစွာ ဆင်ဆင်တူသည်နှင့်ပင် ထိုမျိုးစိတ်နှစ်ခု နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်မှု ရှိသည်ဟု မဆိုနိုင်သေးချေ၊ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အာဖရိကနှင့် အာရှရှိ တောအုပ်များသည် နှစ်သန်း ၂၀ ကျော်အောင်ပင် ဆက်စပ်မှု မရှိခဲ့သောကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။ သူတို့ ဆင်တူမှုသည် မျိုးစိတ်ဆင့်ကဲပြောင်းလာခြင်း၏ အကောင်းဆုံးဥပမာ ဖြစ်တန်ရာလေသည်။
အာရှရွှေကြောင်သည် ဘော်နီယိုကျွန်းပေါ်ရှိ ကြောင်နီနှင့် ပုံပန်းကော အပြုအမူပါ တူညီသည်။ မျိုးဗီဇလေ့လာမှုက ၎င်းမျိုးစိတ်နှစ်ခု နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်ကြောင်း ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ အာရှရွှေကြောင်ကို ဘော်နီယိုမှ လွန်ခဲ့သော နှစ် ၁၀၀၀၀ မှ ၁၅၀၀၀ လောက်မှ ကွဲထွက်သွားသော စူမတ်တြားနှင့် မလေးရှားတွင် တွေ့ရသည်။ ဤလေ့လာတွေ့ရှိချက်များက ဘော်နီယိုကြောင်နီသည် အာရှရွှေကြောင်၏ သီးခြားနောက်ကျကျန်ခဲ့သော မျိုးစိတ်ခွဲတခု ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်လာကြစေသည်။ မျိုးဗီဇခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုက ပြသနေသည်မှာ ကြောင်နီ၊ မာဘယ်ကြောင်တို့နှင့် အပြိုင် ရွှေကြောင်သည် လွန်ခဲ့သော ၉.၄ သန်းလောက်တွင် အခြားကြောင်မျိုးများမှ ကွဲထွက်လာကြောင်း၊ ရွှေကြောင်နှင့် ကြောင်နီသည် လွန်ခဲ့သော နှစ် လေးသန်းလောက် အကြာကတည်းက ကွဲထွက်လာကြောင်း၊ ကြောင်နီသည် ဘော်နီယိုကျွန်း သီးခြားမဖြစ်မီ အချိန်ကတည်းကပင် သီးခြားမျိုးစိတ်တခု ဖြစ်ခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ရကြောင်းတို့ ဖြစ်သည်။ မည်သို့ဆိုစေ၊ မာဘယ်ကြောင်မျိုးနှင့် သိသာနီးကပ်စွာ ဆက်နွယ်မှု ရှိ၍ ၎င်းမျိုးစိတ် သုံးမျိုးလုံးကို ပါဒိုဖလိစ် ဆိုသော မျိုးစု(genus)ထဲ တအုပ်စုထားသင့်ကြောင်း ပညာရှင်များက အကြံပြုသည်။
ဒဏ္ဍာရီ
ထိုင်းနိုင်ငံ အချို့ဒေသများ၌ အာရှရွှေကြောင်ကို မီးကျား(Seua fai)ဟု ခေါ်ကြသည်။ ဒေသခံများပြောကြားသော ဒဏ္ဍာရီပုံပြင်အရဆိုလျှင်၊ ရွှေကြောင်၏ အမွေးကို မီးရှို့လိုက်လျှင် ကျားများကို မောင်းထုတ်နိုင်သည်ဆို၏။ ရွှေကြောင်၏ အသားကို စားလျှင်လည်း အလားတူ ကျားပြေးစေသည်ဟု ယုံကြည်သည်။ ထိုသို့ ဖြစ်စေရန် ကြောင်မွေး တပင်သာ လိုအပ်သည်ဟု ကရင်လူမျိုးများက ယုံကြည်ကြလေသည်။ တောသူတောင်သားများစွာက ၎င်းကြောင်သည် အလွန်တရာ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သည်ဟု ယုံနေကြသော်လည်း၊ အမှန်စင်စစ်မတော့ နူးညံ့သိမ်မွေ့လှပြီး တည်ငြိမ်သူ ဖြစ်သည်။
တရုတ်နိုင်ငံ၌ အာရှရွှေကြောင်ကို ကျားသစ်တမျိုးဟု သတ်မှတ်ပြီး၊ ကျောက်ကြောင် (ခ) ကျားသစ်ဝါ"rock cat" or "yellow leopard"ဟု သိကြသည်။ မတူညီသော ရောင်စဉ်အရ ခေါ်တွင်သော အမည်လည်း ကွဲပြားသည်။ သားမွေးများ မည်းနေလျှင် မင်ကျားသစ်(inky leopards)ဟု ခေါ်ပြီး၊ အစက်အပြောက်ပါလျှင် နှမ်းကျားသစ်(sesame leopards)ဟု ခေါ်လေသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကြောင်မျိုးရင်းဝင် တိရစ္ဆာန်များ
ချင်းပုန်းရွာ၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်
ချင်းပုန်းရွာ (Chinpone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်၊ သမင်သတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၆၈၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ယင်းမာပင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မဲပီခီးရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
မဲပီခီးရွာ(Mepikhee)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ တံခွန်တိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၇၄၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တံခွန်တိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၄၅၆ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၃၃၈ ဦး နေထိုင်သည်။
ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်း
ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်း ဟူသည် အရာဝတ္ထုများ သို့မဟုတ် လူများအတွင်း ခွဲခြားမှုပြုခြင်း ဖြစ်သည်။ မူလတွင် ထိုအသုံး အနှုန်း၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ ကြားနေသဘောဖြစ်ပြီး ကွဲပြားခြင်း ဟူသည့် စကားလုံးနှင့် အဓိပ္ပာယ်တူသော်လည်း၊ လူမှုရေး ကိစ္စတစ်ခုနှင့် သက်ဆိုင်လာလျှင် ရှုတ်ချချိုးနှိမ်သော အနက်တစ်ခု၊ မတရား သို့မဟုတ် ဥပဒေအရမဟုတ်ဘဲ ခွဲခြားရန် ပြုလုပ်မှု အညွှန်းသင်္ကေတအနေနှင့် မှတ်ယူသည်။ ဥပမာ အနေနှင့် “အခြားသူများ” ဟု လူမှုဝန်းကျင်အုပ်စုတစ်ခုအား ခွဲခြား၍ ဆက်ဆံရေးကျဲပါးစွာသုံးခြင်း။
အနက်ဖွင့်ဆိုခြင်းများ
လူမှုရေးရာပညာ တွင် 'ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်း' ဟူသည် လူတစ်ဦးအား သူ၏ အုပ်စုတစ်ခုခု သို့မဟုတ် အမျိုးအစား တစ်ခုခုတွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်ပါဝင်နေမှု အပေါ်တွင် အခြေခံ၍ ရမ်းဆ၍အစွဲဖြင့် ဆက်ဆံခြင်း ဖြစ်သည်။ ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်း သည် အခြားအုပ်စုတစ်ခု၏ အဖွဲ့သားများအပေါ် အမှန်တကယ် ပြုမူဆက်ဆံပုံ ဖြစ်သည်။ ယင်းတွင် အုပ်စုတစ်စု၏ အဖွဲ့သားများအား အခြားသောအုပ်စုများတွင် ရရှိနိုင်သောအခွင့်အလမ်းများမှ ဖယ်ထုတ်ခြင်း သို့မဟုတ် ကန့်သတ် ထားခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ အတွေးအခေါ်ပညာရှင်တို့မှ ယင်းကို ဆိုးကျိုးဖြစ်စေသော ဆက်ဆံမှု သို့မဟုတ် စဉ်းစားတွေးတောခြင်းအဖြစ် ဖွင့်ဆိုခဲ့သည်။ ယင်းမှာ သိသိသာသာဖြစ်သော ဖွင့်ဆိုချက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ လူတစ်ဦးသည် ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်းခံရရန် အထိ အမှန်တကယ် ထိခိုက်နစ်နာ စရာမလိုပေ။ အချို့သော ထင်ရာမြင်ရာ အကြောင်းပြချက် တစ်ခုအတွက် သူ သို့မဟုတ် သူမ သည် အခြားသူများထက် ပို၍ဆိုးဆိုးဝါးဝါး ဆက်ဆံခံရရုံသာ လိုသည်။ တစ်စုံတစ်ယောက်မှ မိဘမဲ့ကလေးတို့အား ကူညီဖို့လှူဒါန်းရန် ဆုံးဖြတ်သော်လည်း လူမျိုးရေး သဘောထားမပါဘဲနှင့် လူမည်းကလေးများအား လျော့၍လှူဒါန်းရန် ဆုံးဖြတ်လျှင်ဆိုပါစို့ သူ သို့မဟုတ် သူမသည် အမှန်တကယ်အားဖြင့် သူခွဲခြားဆက်ဆံသည့် သူများအား ပိုက်ဆံလှူဒါန်းခြင်းဖြင့် အကျိုးဖြစ်ထွန်းစေသည် ဆိုလျှင်သော်မှ ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်း ပြုသည့်သူသာပင်ဖြစ်သည်။ ကုလသမဂ္ဂ မှ ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်း နှင့်ပတ်သက်၍သဘောထားဖော်ပြချက်တစ်ခုတွင် “ခွဲခြားသည့် အပြုအမူတို့တွင် ပုံစံမျိုးစုံ ပါဝင်သည် ဆိုသော်လည်း သူတို့အားလုံးတွင် ဖယ်ထုတ်သည့် သို့မဟုတ် ငြင်းဆိုသည့် အချို့သော ပုံစံတို့ ပါဝင်ကြသည်” ဟုဆိုသည်။
လူမျိုးရေး နှင့် လူမျိုးစုဆိုင်ရာ ခွဲခြားခြင်း
လူမျိုးရေး ခွဲခြားခြင်းသည် အမှန်စင်စစ် နှင့် ထင်မြင်ယူဆသော လူမျိုးကွဲပြားမှုများပေါ်တွင် မူတည်ပြီး လူအများ အကြား ကွဲပြားမှုဖြစ်အောင်ပြုလုပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် တောင်အာဖရိက အပါတိုက် ခေတ် နှင့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ကဲ့သို့သော နိုင်ငံအများအပြားတွင် တရားဝင် အစိုးရမူဝါဒ ဖြစ်ခဲ့သည်။အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု တွင် လူနည်းစုတို့၏ လူမျိုးရေးသတ်မှတ်ခြင်း ကို ဥပဒေဖြင့်တွန်းအားပေးဆောင်ရွက်သူများ ဖြင့် ပြုသည်ကို လူမျိုးရေးခွဲခြားဆက်ဆံခြင်း ဟုခေါ်သည်။၁၈၆၅ ကဲ့သို့သော စောစဉ် အချိန်အခါက ပုဂ္ဂလိက အလုပ်၊ နိုင်ငံနှင့် ဒေသတွင်း အများဆိုင်ရာအလုပ်ရှင်တို့မှ လုပ်ငန်းခွင်တွင်း တမင်တကာလူမျိုးရေးခွဲခြားဆက်ဆံခြင်း အတွက် ပြည်သူများ ရပိုင်ခွင့် အက်ဥပဒေ ကို ကုစားမှုတစ်ရပ်အဖြစ် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ အချို့သော အနောက်တိုင်းနိုင်ငံများတွင် ရာဇဝတ်မှုတရားစီရင်ရေးစနစ်အတွင်းတွင် လူနည်းစုတို့မှာ လူဖြူ တို့နှင့် ယှဉ်လျှင် မမျှတစွာ စီရင်ချက်ချခြင်း၊ ချုပ်နှောင်ခြင်း ခံရသည်။၁၉၉၈ တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ၌ အသက် ၂၀-၂၉ ကြားရှိ လူမည်းသုံးယောက်တွင် တစ်ယောက်နီးပါးမှာ ထောင် သို့မဟုတ် အချုပ်ကျခြင်း၊ ခံဝန်ကာလ သို့မဟုတ် သတ်မှတ်ထားသည့် မည်သည့်နေ့ထိမဆိုတွင် အာမခံတို့နှင့် နေနေရသည်။ မြောက်အမေရိက၏ဒေသခံ တိုင်းရင်းသား အမေရိကန်များ မှာ ကနေဒါ ၏ လူဦးရေတွင် ၂% နီးပါး ပါဝင်သော်လည်း ဗဟိုအကျဉ်းထောင်ရှိ လူဦးရေ၏ ၁၈% အဖြစ် လူ ၂၀၀၀ ရှိနေခဲ့သည်။ ဇွန်လ ၂၀၀၆ ခု ဩစတြေးလျအစိုးရ၏ အကျဉ်းထောင်စာရင်းများ ထုတ်ပြန်မှု အရ ဩစတြေးလျ ရှိ အကျဉ်းထောင်များ အားလုံးသောလူဦးရေ၏ ၂၄% မှာ တိုင်းရင်းသားများ ဖြစ်သည်။
လိင်အရ ယောက်ျား၊ မိန်းမ သတ်မှတ်၍ ခွဲခြားခြင်း
ကျား၊ မ ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်း နှင့် လိင်အရ ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်း ဟူသည် လူတစ်ယောက်၏ ကျား၊မ ဖြစ်ခြင်း နှင့် ဆက် နွယ်သော ခံယူချက်များ နှင့် အပြုအမူများ ကို ရည်ညွှန်းသော်လည်း လူမှုသဘာဝ၌ ထိုခံယူချက်များနှင့် အပြုအမူ များမှာ ပုံမှန်အားဖြင့် ဥပဒေဆိုင်ရာအကျိုးအပြစ်များ လုံးဝ မပါဝင်ပေ။ လိင်အရ ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်း တွင် တစ်ဘက်မှ ကြည့်လျှင် ဥပဒေဆိုင်ရာ အကျိုးအပြစ်များ ပါဝင်နိုင်သည်။ လိင်အရခွဲခြားခြင်းတွင် မည်သည်တို့ပါဝင်သည်မှာ နိုင်ငံများအတွင်း ကွာခြားနိုင်သော်လည်း အနှစ်သာရမှာ လူတစ် ယောက်မှာ အခြားလိင်တစ်ယောက် မဖြစ်သည့်အတွက် အခြားလူတစ်ယောက်မှ ကောင်းကျိုးမပြုသော အပြုအမူတို့ ပြုလုပ်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံအတော်များများတွင် အချို့သောဖော်ပြထားသည့် အခြေအနေတို့တွင် ထိုသဘာဝအား ခွဲခြားမှုပြုခြင်းသည် တရားမဝင်ဖြစ်သည်။
လက်ရှိတွင် လိင်ပေါ်တွင် အခြေခံ၍ ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်းအား လူတစ်ယောက်မှာ အခြားလိင်တစ်ယောက် မဖြစ်သည့်အတွက် အခြားလူတစ်ယောက်မှ ကောင်းကျိုးမပြုသော အပြုအမူတို့ပြုလုပ်ခြင်းဟု ဖွင့်ဆိုထားသည်။ ယင်းသည် အစွဲနှင့် သတ်မှတ်ခြင်း ပုံစံတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး နိုင်ငံအများစုရှိ ထိုထိုသောဖော်ပြထားသည့် အခြေအနေတို့တွင် တရားမဝင် ဖြစ်သည်။ လိင်မှုဆိုင်ရာ ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်းသည် အခြေအနေ အမျိုးမျိုးတွင် တိုးလာနိုင်သည်။ ဥပမာအနေနှင့် အလုပ်အင်တာဗျူး တစ်ခုတွင် အလုပ်သမားတစ်ဦးသည် ခွဲခြားခြင်းဖြစ်သော မေးခွန်းများ အမေးခံရပြီး ခွဲခြားမှုပြုခံရနိုင်သည် သို့မဟုတ် အလုပ်ရှင် မှ အလုပ်သမားတစ်ဦးအား ကျား၊ မ ပေါ်တွင်အခြေခံ၍ မငှားရမ်းခြင်း၊ ရာထူးမတိုးခြင်း သို့မဟုတ် တာဝန်မှ မှားယွင်း ရပ်စဲခြင်း သို့မဟုတ် အလုပ်ရှင်မှ ကျား၊ မ ပေါ်အခြေခံ၍ မမျှတစွာ လုပ်ခပေးခြင်းတို့ ပြုနိုင်သည်။ လူမှုရေးအရ ကျား၊ မ ကွဲပြားခြင်းသည် ယောက်ျား နှင့် မိန်းမတို့အတွက် ကွဲပြားသော အခန်းကဏ္ဍများကို အကျိုးသင့် အကြောင်းသင့် ဖြစ်စေရန် အသုံးပြုလေ့ရှိရာ အချို့သောကိစ္စများတွင် ပထမဦးစားပေးနှင့် ဒုတိယဦးစားပေး အခန်း ကဏ္ဍများအဖြစ် တောင်းဆိုမှုများသို့ တိုးလာသည်။
အမျိုးသမီးများသည် "ဖန်မျက်နှာကျက်" ကို ခံစားကြုံတွေ့ရလေ့ရှိပြီး အမျိုးသမီးများအနေနှင့် အမျိုးသား များကဲ့သို့ တန်းတူအခွင့်အရေး ရရှိခံစားနိုင်သော လူမှုဝန်းကျင်ဟူ၍ မရှိပေဟု ကုလသမဂ္ဂ က ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။ "ဖန်မျက်နှာ ကျက်" ဟူသော အသုံးအနှုန်းမှာ ခွဲခြားခြင်းကို အခြေခံ၍ အထူးသဖြင့် ကျား၊မ ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်းကြောင့် အလုပ်အကိုင်တွင် တိုးတက်မှုအတွက် သိသာသော အတားအဆီး တစ်ခုအဖြစ် ဖော်ပြရန် သုံးခြင်းဖြစ်သည်။ ယောက်ျားမှ မိန်းမသို့ နှင့် မိန်းမမှ ယောက်ျားသို့ လိင်ပြောင်းလဲထားသူများ နှစ်မျိုးလုံးသည် ထုတ်ပယ်ခြင်း၊ အောင်မြင်မှုမရရှိခြင်း၊ အလုပ်အကိုင်ရှာဖွေရာတွင် ခက်ခဲခြင်း၊ လူ့အသိုင်းအဝိုင်းမှ သီးသန့်ဖြစ်နေခြင်း နှင့် အကြမ်းဖက် တိုက်ခိုက်ခံရခြင်းတို့ကို ဦးတည်စေသော ပြဿနာများကို ကြုံတွေ့ရလေ့ရှိသည်။ သို့သော်လည်း ကျား၊ မ ခွဲခြား ဆက်ဆံခြင်း ပြဿနာမှာ လိင်ပြောင်းလဲထားသူများ သို့မဟုတ် အမျိုးသမီးများအတွက် ရပ်တန့်သွားခြင်း မရှိပေ။ ကလေးပြုစုစောင့်ရှောက်ခြင်းသည် ထုံးစံအားဖြင့် "အမျိုးသမီးများ၏ အလုပ်" အဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး အမျိုးသားများမှ ရုံးအလုပ်ကို စတင်ရှာဖွေသည်တွင် အချို့သောအလုပ်အကိုင် နယ်ပယ်များတွင် ဒုက္ခသည်များဖြစ်လာသည်။
အမျိုးဇာတ်ခွဲခြားခြင်း
UNICEF (ကုလသမဂ္ဂ ကလေးများရန်ပုံငွေအဖွဲ့) နှင့် လူ့အခွင့်အရေးစောင့်ကြည့်မှု တို့အရ အမျိုးဇာတ် ခွဲခြားဆက် ဆံခြင်းသည် ကမ္ဘာတစ်လွှားတွင် လူပေါင်း ၂၅၀ မီလီယံကို သက်ရောက်လျက်ရှိသည်။ ကုလသမဂ္ဂ ကလေး များ ရန်ပုံငွေအဖွဲ့ ၏ တွေ့ရှိမှုအရ အမျိုးဇာတ်ပေါ်တွင် အခြေခံ၍ ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်းသည် အာရှ (အိန္ဒိယ၊ သီရိလင်္ကာ၊  ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ နီပေါနိုင်ငံ၊ ဂျပန်) နှင့် အာဖရိက ဒေသများတွင် အထူးပျံ့နှ့ံ နေသည်။
အလုပ်သမားငှားရမ်းခြင်းတွင် ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်း
အလုပ်သမားငှားရမ်းခြင်းတွင် ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်းဟူသည် အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်များအား သူတို့၏လူမျိုး၊ အသက်၊ ယောက်ျား၊ မိန်းမဖြစ်ခြင်း၊ ကိုးကွယ်မှု၊ အရပ်အမြင့်၊ ကိုယ်အလေးချိန်၊ နိုင်ငံသား၊ ကိုယ်ခန္ဓာမသန်စွမ်းမှု၊ လိင် နှစ်သက်မှု သို့မဟုတ် ကျား၊ မ အဖြစ် သတ်မှတ်ချက်တို့ပေါ်တွင် အခြေခံ၍ အလုပ်လျှောက်ရန် နှင့် အလုပ်လက်ခံရန် တို့ မဖြစ်နိုင်အောင် ပြုခြင်းကို ရည်ညွှန်းပါသည်။ လူမှုရေးရာပညာ နှင့် ဆက်စပ်နေသည့်အတွင်း အလုပ်သမား ငှားရမ်းခြင်း တွင် ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်းဟူသည် အများအားဖြင့် ထိုအချိန်တွင် လူမှုဝန်းကျင်၌ မည်သည့်အဖြစ်အပျက်များ ဖြစ်ပျက်နေသည်တို့နှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် လွန်ခဲ့သော နှစ် ၅၀ ကျော်က အာဖရိကန် အမေရိကန် ယောက်ျားတစ်ယောက်ကို ငှားရမ်းရန်သည် အဓိပ္ပာယ်မရှိဖွယ် ဖြစ်နေနိုင်ပြီး၊ အာဖရိကန်အမေရိကန် မိန်းမ တစ်ယောက်ကို ငှားရမ်း ရန်မှာ လုံးဝကြားဖူးမည်ပင် မဟုတ်ပေ။ သို့သော်လည်း ယနေ့ ကျွနု်ပ်တို့ လူမှုဝန်းကျင်တွင် အရည်အချင်းရှိသူ မည်သူ ကို မဆို ငှားရမ်းရန် လုံးဝသတ်မှတ်ထားသည်။
အလုပ်သမားငှားရမ်းခြင်းတွင် ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်းမှာ ပြီးခဲ့သောနှစ်များစွာ မှစ၍ အကြီးအကျယ် လျော့ကျလာပြီ ဖြစ် သည်။ ယင်းမှာ အလုပ်သမားငှားရမ်းခြင်းတွင် ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်းကို တားမြစ်ထားသော ဥပဒေများကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယနေ့ ကျွနု်ပ်တို့၏ လူမှုဝန်းကျင်တွင် လူအယောက်တိုင်း ပုံစံကွဲပြားသော လူအားလုံးကို တူညီစွာဆက်ဆံရန် နှင့် တူညီသော အခွင့်အရေးများပေးရန် အမိန့်ထုတ်ထားသည်။ တစ်စုံတစ်ယောက်မှ အခြားတစ်ယောက်ကို ငှားရမ်းရာ တွင် ထိုစည်းကမ်းများကို ဖောက်ဖျက်ပါက လူမျိုးမုန်းတီးမှုကြောင့်ကျူးလွန်သော ရာဇဝတ်မှုများအဖြစ် တရားစွဲခံရနိုင် သည်။
လိင်နှစ်သက်မှု ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်း
၂၀၀၉ ခုတွင် ဆွီဒင်နိုင်ငံ၊ စတော့ဟုမ်းရှိ Södertörn (ဆိုဒါတွန်း) တက္ကသိုလ် မှ Daniel Ottosson (ဒယ်နီရယ် အိုတို စွန်) ပြုလုပ်သော သုတေသန အပေါ်တွင် အခြေခံ၍ ILGA (အိုင်အယ်လ်ဂျီအေ) က ပြန်တမ်းတစ်စောင် ထုတ်ဝေ ခဲ့သည်။ ထိုသုတေသန မှ ကမ္ဘာပေါ်တွင် လိင်တူဆက်ဆံခြင်း ကို တရားမဝင်ဟု သတ်မှတ်နေဆဲဖြစ်သော နိုင်ငံပေါင်း ၈၀ ရှိပြီး၊ ငါးခုမှာ လိင်တူဆက်ဆံမှုပြုခြင်းအတွက် သေဒဏ် ကျရောက်စေပြီး နိုင်ငံ၏အချို့သောဒေသများတွင် နှစ်ယောက်အား အပြစ်ပေးခဲ့သည်။[26] အစီရင်ခံစာတွင် ယင်းကို “နိုင်ငံတော်မှ ထောက်ခံသော လိင်တူဆက်ဆံမှု ကြောက်ရွံ့ခြင်း” ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ယင်းမှာ အစ္စလာမ် နိုင်ငံများတွင် သို့မဟုတ် ထိုကိစ္စနှစ်ရပ်သည် အစ္စလာမ် အခွင့်အာဏာအောက်ရှိ ဒေသများတွင်ဖြစ်ပွားခြင်း ဖြစ်သည်။
၂၀၀၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၅ ရက်တွင် IRIN (အိုင်အာရ်အိုင်အန်) မှ “အီရတ် = ယောက်ျား လိင်တူဆက်ဆံခြင်းသည် တားမြစ်ထားသည့်အရာ ဖြစ်နေဆဲဖြစ်သည်” ဟုခေါင်းစဉ်တပ်ထားသော ပြန်တမ်းတစ်စောင်ကို ထုတ်ဖော်ခဲ့သည်။ ထိုဆောင်းပါးမှဖော်ပြထားသည်မှာ အီရတ်အမျိုးသားရေးကိုဆန့်ကျင်သော မိန်းမလျာတစ်ဦး၏မိသားစုဝင်များမှ ဂုဏ်သိက္ခာထိန်းသိမ်းသည့်အနေဖြင့်သတ်ဖြတ်ခြင်း  သည်ဖြစ်နေကျဖြစ်ပြီးတရားဝင် ကာကွယ်မှုအချို့ ပေးထားသည်။၂၀၀၉ ဩဂုတ်တွင် လူ့အခွင့်အရေးများ စောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေသော ကျယ်ပြန့်သော အစီရင်ခံစာတစ်စောင်တွင် အီရတ်တွင်လိင်တူဆက်ဆံသူ ဟု စွပ်စွဲခံရသူ အမျိုးသားများအား အသေးစိတ် ညှင်းပန်းခြင်းအပါအဝင် အမျိုးသားတို့၏စအိုကို ကော်ဖြင့်ပိတ်ပြီးနောက် ထိုအမျိုးသားများအား ဝမ်းနှုတ်ဆေးကျွေးခြင်း တို့ ပါဝင်သည်။ တောင်အာဖရိက တွင် လိင်တူများ ပေါင်းဖော်ခြင်းများအား "အာဖရိကသား-မစစ်" ဟု မကြာခဏ ရှုတ်ချလေ့ ရှိသည်။ သုတေသန မှ ဖော်ပြထားသည်မှာ Cape (ကိတ်) အနောက်ပိုင်း မှ ၈၆% သော လူမည်း လိင်တူဆက်ဆံ သော မိန်းမ တို့သည် လိင်မှုဆိုင်ရာစော်ကားမှု အားကြောက်ရွံ့စွာဖြင့် နေထိုင်ရသည် ဟူ၏။
ဘာသာစကားကြောင့် ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်း
ယဉ်ကျေးမှုကွဲပြားခြင်းအား တန်ဖိုးထားသော နိုင်ငံအများစုတွင် ဘာသာစကား ကွဲပြားမှုအား ကာကွယ်ထားပြီး လေးစားမှုလည်းရှိသည်။ သို့သော်လည်း လူတို့မှာ တစ်ခါတစ်ရံ သူတို့နှစ်သက်ပြောဆိုသော ဘာသာစကားသည် သီးသန့်ဖြစ်သော အုပ်စု၊ အဆင့်အတန်း သို့မဟုတ် အမျိုးအစားတို့နှင့် ဆက်နွယ်သောအခါ ကွဲပြားသော ဆက်ဆံမှုတို့ကို ပြုခံရသည်။ အများအားဖြင့် နှစ်သက်ပြောဆိုသော ဘာသာစကားသည် သီးခြား လူမျိုးအုပ်စုများ ၏ အခြားပုံစံတူ ဘာသာစကား သက်သက်သာဖြစ်သည်။ ဤတွင် သီးသန့်ဖြစ်သော ဘာသာစကား သို့မဟုတ် ဒေသစကားကို ပြောသော ပုဂ္ဂိုလ် သို့မဟုတ် လူအုပ်စုအား အစွဲထားဆက်ဆံမှုရှိသောအခါ ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်း ဖြစ်လာသည်။
ကိုယ်ခန္ဓာ မသန်စွမ်းမှုကြောင့် ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်း
ကိုယ်ခန္ဓာမသန်မစွမ်းသူများအား ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်းဖြင့် မသန်မစွမ်း မဟုတ်သူတို့အား မျက်နှာသာပေးခြင်းအား စွမ်းဆောင်နိုင်သောဝါဒ သို့မဟုတ် မစွမ်းဆောင်နိုင်သောဝါဒ ဟု ခေါ်သည်။ ကိုယ်ခန္ဓာမသန်မစွမ်းမှုကြောင့် ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်းတွင် မသန်မစွမ်းမဟုတ်သူတို့အား ‘သာမန်နေထိုင်မှုစံ’ အဖြစ်ဆက်ဆံပြီး ‘စံပြု’ လူသားတို့အား ဝန်ဆောင်မှုပေးရန် အများပြည်သူဆိုင်ရာ နှင့် ပုဂ္ဂလိကနေရာများ နှင့် ဝန်ဆောင်မှုများ၊ ပညာရေး နှင့် လူမှုရေး အလုပ်များ ဖြစ်လာစေခြင်းဖြင့် အမျိုးစုံသော ကိုယ်ခန္ဓာမသန်မစွမ်းသူများအား ဖယ်ထုတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မသန်မစွမ်းဖြစ်ခြင်း​ကြောင့်ခွဲခြားဆက်ဆံခံရခြင်းတွင် ဉာဏ်ရည်မသန်စွမ်းခြင်း​ကြောင့်ခွဲခြားဆက်ဆံခံရခြင်းသည် အများဆုံးဖြစ်သည်။
ဘာသာရေးကြောင့် ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်း
ဘာသာရေးကြောင့် ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်း ဟူသည်မှာ လူတစ်ဦး မည်သည်ကို ယုံကြည်သည် သို့မဟုတ် မယုံကြည်သည် အတွက်ကြောင့် လူတစ်ဦး သို့မဟုတ် အုပ်စုတစ်စုအား ကွဲပြားစွာ တန်ဖိုးထားခြင်း သို့မဟုတ် ဆက်ဆံခြင်း ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် Ottoman (အော့တိုမန်) Kanun–i–Rayah (ကုနန်-အိုင်-ရာယာ့) လက်အောက်တွင် နေထိုင်သော Balkans (ဘော်ကန်များ) ("rayah" "(ရာယာ့)" သို့မဟုတ် "ကာကွယ်ထားသောအုပ်စု" ဟုလည်း ခေါ်) ဒေသခံ ခရစ်ယာန်လူဦးရေ။ ထိုစကားလုံးအား တစ်ခါတရံတွင် 'လူအုပ်' သို့မဟုတ် 'ပုဂ္ဂိုလ်များ' ဟူသည်ထက် 'ကျွဲ၊နွား' ဟူ၍ rayah (ရာယာ့) တို့၏ အဆင့်နိမ့်မှု အခြေအနေကို အထူးပြုရန် ဘာသာပြန်ဆိုတတ်သည်။ ခရစ်ယာန်များသည် တမင်တကာ လျော့ချထားသော မွတ်စလင်မဟုတ်သူများ လူခွန် နှင့် မိသားစုမှ ခေါ်ယူသွားပြီး အင်အားသုံး၍ အစ္စလာမ်ဘာသာသို့ ပြောင်းလိုက်သော ခုနစ်နှစ်အရွယ် ယောက်ျားလေးများအတွက် သွေးခွန် အပါအဝင် မွတ်စလင်များထက် ပိုမိုမြင့်မားသော အခွန်အခများကို အချိုးအစား မမျှတစွာ အတင်းအဓမ္မ ပေးဆောင်ရသည်။
ဂျူးလူမျိုးတို့အပေါ် အလုပ်အကိုင်များ ကန့်သတ်ခြင်းအား ခရစ်ယာန် အာဏာပိုင်များမှ ပြဋ္ဌာန်းသတ်မှတ်ထားသည်။ ဒေသတွင်း အုပ်ချုပ်သူများနှင့် ဘုရားကျောင်းအရာရှိများသည် ဂျူးတို့အား ကျွမ်းကျင်အလုပ်အကိုင် အများအပြားကို ပိတ်ထားပြီး အခွန် နှင့် ငှားရမ်းခ ကောက်ခံခြင်း နှင့် ပိုက်ဆံချေးခြင်း တို့ကဲ့သို့ "မလွှဲမရှောင်သာသော အနိဌာရုံ" အဖြစ် သာသည်းခံရသော အလုပ်အကိုင်မျိုး လူမှုရေးအရ နိမ့်ကျသည်ဟု မှတ်ယူရသောအစွန်အဖျား အခန်းကဏ္ဍသို့ တွန်းပို့သည်။ ကွဲပြားသောနေရာများတွင် နေထိုင်ရန် ခွင့်ပြုထားသော ဂျူးအရေအတွက်မှာ ကန့်သတ်ထားသည်။ သူတို့မှာ မြို့တစ်မြို့တွင် အမျိုးတူ၊ ဘာသာတူ၊ အောက်ကျ နောက်ကျဖြစ်သူ စုဝေးနေထိုင်ရာ ရပ်ကွက်များ တွင် စုပြုံနေပြီး မြေပိုင်ရန်လည်း ခွင့်မပြုထားပေ။ ၁၂၁၅ တွင် စတုတ္ထမြောက်လတ်ထရန်ကောင်စီ အမိန့်ချမှတ်သည်မှာ ဂျူးတို့သည် ကွဲပြားခြားနားသော အဝတ်အစားတို့ကို ဝတ်ဆင်ရမည်ဟူ၏။
ပုံစံသွင်းခြင်း နှင့် ကြားဝင်ခံရသူများ
ပုံစံသွင်းခြင်း သည် ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်း တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ လူတစ်ဦးမှ ပုံစံသွင်းခြင်းပြုသောအခါ အလျော့အတင်း မပြုနိုင်သော အမျိုးအစားများအနေနှင့် တွေးတောကြပြီး ယင်းသည် ဖယ်ရှားပစ်ခြင်း ဟု ခေါ်သော စိတ်ပညာဆိုင်ရာ လုပ်ထုံးလုပ်နည်း နှင့် ဆက်နွယ်နေသည်။ ဖယ်ရှားပစ်ခြင်းဟူသည် တစ်ဦးမှ ရန်လိုမှု သို့မဟုတ် ဒေါသစသည့် ခံစားမှုများအား ထိုခံစားမှုများ၏ရင်းမြစ်မဟုတ်သူ ခံရသူထံသို့ဖြစ်ပေါ်ခံစားရခြင်းဖြစ်သည်။ လူအများမှာကြားဝင်ခံရသူတို့၏အပြစ်မဟုတ်ဘဲဖြစ်လာသည့်ပြဿနာများအတွက်အပြစ်တင်လေ့ရှိကြသည်။ ယင်းမှာဆင်းရဲနွမ်းပါးသောလူမျိုးအုပ်စုနှစ်ခုစီးပွားရေးဆိုင်ရာ ဆုလာဘ်တို့အတွက် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ပြိုင်သောအခါတွင် ဖြစ်လေ့ရှိသည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် အင်အားမရှိသော အုပ်စုများမှာ လွယ်ကူသောပစ်မှတ်များဖြစ်သောကြောင့် ယင်းတို့သို့ ဦးတည် လေ့ရှိသည်။ ၎င်းတွင် မိမိ၏ ကိုယ်ပိုင် ဆန္ဒများ သို့မဟုတ် လက္ခဏာများအား အခြားသူများကို မရည်ရွယ်ဘဲ ထည့်တွက်စေခြင်းဖြစ်သော အာရုံမြင်စေရန် ထိုးပြခြင်းတို့ ပါဝင်လေ့ရှိသည်။
ဖူးလောင်းရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖယ်ခုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဦးတိုရွာ၊ ရှားဖြူကျင်း
ဦးတိုရွာ၊ ရှားဖြူကျင်း
အာကာသအချိန်
ရူပဗေဒတွင် အာကာသအချိန် (Spacetime) ဆိုသည်မှာ အာကာသနှင့် အချိန်တို့သည် အပြန်အလှန်ယှက်နွယ်နေသည့် ဆက်စပ်မှုရှိသောအရာများ အဖြစ်ဖော်ပြသော သင်္ချာပုံစံများကို ရည်ညွှန်းသည်။ ရှေးယခင်က စကြဝဠာ၏ အာကာသအချိန်ကို ယူကလစ်ဆိုင်ရာ အာကာသ ရှုထောင့်မှနေ၍ အရှေ့အနောက်၊ ဘယ်ညာနှင့် အထက်အောက် အတိုင်းအတာ သုံးမျိုးနှင့် အချိန်အတိုင်းအတာ စုစုပေါင်း အတိုင်းအတာ လေးခုရှိသော အရာအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်ဖော်ဆောင်ခဲ့သည်။ အာကာသနှင့် အချိန်ကို တစ်ခုတည်းသောအရာ၏ အခက်အလက်နှစ်ခုအဖြစ်ယူဆသော မင်ကောစကီး အာကာသ ရှုထောင့်ဖြင့် ရူပဗေဒပညာရှင်များသည် ရူပဗေဒသီအိုရီ အတော်များများကို သိသာစွာ ရိုးရှင်းလွယ်ကူစေရန် ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုအပြင်  စကြဝဠာ၏ ဂလက်ဆီများ၏ အတိုင်းအတာ ပမာဏတွင်လည်းကောင်း၊ အက်တမ်အောက်သေးငယ်သော အတိုင်းအတာ ပမာဏတွင် လည်းကောင်း ရူပဗေဒသီအိုရီများကို ပိုမိုညီညွတ်မျှတစွာ ရှင်းပြနိုင်ခဲ့သည်။
ကဏ္ဍ:အာကာသအချိန် ကဏ္ဍ:နှိုင်းရသီအိုရီ ကဏ္ဍ:သီအိုရီဆိုင်ရာ ရူပဗေဒ ကဏ္ဍ:အချိန်
ကြာအင်းရွာ၊ အိုင်ကြီး
ကြာအင်းရွာ၊ အိုင်ကြီး
သပြေလငူရွာ၊ တော်တလုပ်
သပြေလငူရွာ၊ တော်တလုပ်
ကိုလေး (ဇေယျာမောင်)
စစ်ကိုင်းမြို့တွင် အဖ ဦးဘကောင်း၊ အမိ ဒေါ်တင် တို့က ၁၉၁၃ ခု ဩဂုတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားသည်။
စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး သမိတ္တောဒယချောင် သီလရှင် ဆရာကြီး ဒေါ်မာလာရီနှင့် ဒေါ်ဉာဏစာရီ တို့ထံတွင် ကကြီး ခခွေးမှ သဒ္ဒါကြီး အထိ၊ ကြံခင်းချောင် ဆရာတော်ကြီး ဦးစိတြရာမ ထံ၌ သဒ္ဒါကြီး ရှစ်စောင်တွဲနှင့် သင်္ဂြိုဟ် ပါဋ္ဌ်များကို အသက် ၅ နှစ်မှ ၁ဝ နှစ်ကြာ သင်ယူ ခဲ့သည်။ ထို့နောက် အသက် ၁ဝ နှစ်တွင် အမျိုးသား ကျောင်းသို့ ပြောင်းသည်။ ထိုမှ စစ်ကိုင်းမြို့ အစိုးရ အထက်တန်း ကျောင်း၊ မန္တလေး ဥပစာ ကောလိပ်နှင့် ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် တို့တွင် ပညာ သင်ကြား ခဲ့သည်။ သိပ္ပံဘွဲ့ကို ဓာတုဗေဒ ဂုဏ်ထူးဖြင့် ၁၉၃၄ ခုတွင် ရရှိသည်။ ၁၉၃၆ - ၄၂ တွင် အစိုးရ ပညာတော်သင် အဖြစ် လန်ဒန် တက္ကသိုလ်မှ M.Sc. (Lon), A.I.C; D.I.C. ဘွဲ့များ ရခဲ့သည်။ ၁၉၅ဝ နှင့် ၅၆ ခုနှစ် များတွင် အမေရိကန် နိုင်ငံ ကော်နဲလ် တက္ကသိုလ်နှင့် ကိုလံဘီယာ တက္ကသိုလ် တက္ကသိုလ်များ အုပ်ချုပ်ရေး ပညာရပ်များ အတွက် ဘွဲ့လွန် သင်တန်းများ တက်ခဲ့သည်။
ငွေစာရင်း မင်းကြီးရုံးတွင် အလုပ်သင် ခြောက်လခန့် (၁၉၃၄)၊ မန္တလေးတွင် ထုတ်ဝေသော "တို့ခေတ် မဂ္ဂဇင်း" တည်ထောင် သူများတွင် တစ်ဦး (၁၉၃၄)၊ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် ဓာတုဗေဒ နည်းပြ ဆရာ (၁၉၃၄-၃၆)၊ မန္တလေး စိုက်ပျိုးရေး ကောလိပ် စိုက်ပျိုးရေး ဓာတုဗေဒ ကထိက (၁၉၄၁ - ၄၂)၊ မန္တလေး စိုက်ပျိုးရေး ဌာန ဓာတုဗေဒ မဟာ ပညာကျော် (၁၉၄၂ - ၄၅)၊ အထက် မြန်မာနိုင်ငံ ပြန်ကြားရေးနှင့် သတင်း ဖြန့်ချိရေး အရာရှိချုပ် (၁၉၄၅ - ၄၆)၊ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် ဓာတုဗေဒ တထိက (၁၉၄၆ - ၄၇)၊ မန္တလေး ကောလိပ် ကျောင်းအုပ် (၁၉၄၇ - ၅၆)၊ မန္တလေး တက္ကသိုလ် ဒုတိယ အဓိပတိ (၁၉၅၇ - ၆၃) အဖြစ် အမှု ထမ်းခဲ့သည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ်မှ စ၍ အငြိမ်းစား ယူခဲ့သည်။ မန္တလေး တက္ကသိုလ် စတင် တည်ထောင် ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။
အထက်တန်းကျောင်းသား ဘဝမှ စ၍ ဆောင်းပါး၊ ကဗျာ၊ ဝတ္ထုတို များကို သရိယ၊ သက်စောင့်၊ ကြီးပွားရေး၊ ဒဂုံ၊ တို့ခေတ် မဂ္ဂဇင်း များတွင် ကလောင် အမည် အမျိုးမျိုးဖြင့် ရေးခဲ့၏။ မြန်မာပြည် လူဦးရေ ပြဿနာ၊ နှစ်တွဲ [ဦးကံကြီးနှင့် တွဲဖက်၍] (၁၉၃၉)၊ စက္ကူဖြူ ပြဇာတ် (ခေါ်) မြန်မာ့နိုင်ငံရေး အခြေပြ (၁၉၄၅)၊ သီပေါမင်းနှင့် နယူးယောက်တိုင်း သတင်းစာ (၁၉၆၅)၊ စာပေ ဗိမာန် စာမူဆု ပြိုင်ပွဲတွင် ဘာသာပြန် စာမူဆုများ အဖြစ် 'လီနင်ဂရက် မြို့ကြီး ရန်သူ ဝိုင်းထားစဉ်က ရက်ပေါင်း ၉ဝဝ' (ဒုတိယဆု၊ ၁၉၆၉)၊ 'အဏ္ဏဝါ လောက' (ပထမဆု၊ ၁၉ရဝပြည့်နှစ်)၊ 'ဆီရောဇာ' (ပထမဆု၊ ၁၉၇၁) တို့ဖြင့် သုံးနှစ် ဆက်တိုက် ရရှိ ခဲ့သည်။
အငြိမ်းစား ယူပြီးနောက် ဝေဘူ ဆရာတော်၊ ရွှေစေတီ ဆရာတော်၊ ဆရာကြီး ဦးဘခင်၊ ဆရာမကြီး ဒေါ်မြသွင်တို့ ထံမှ ဝိပဿနာ နည်း ရယူ၍ ထိထိရောက်ရောက် အားထုတ် ခဲ့သည်။ ဘာသာရေး ဆိုင်ရာ စာပေ များကို ရေးသား ခဲ့သည်။ 'မြတ်ဗုဒ္ဓ ဒေသနာ' (ဒေါက်တာ ဝါလ်ပိုလာ အရှင်သူမြတ်၏ What The Buddha Taught မြန်မာပြန်၊ ၁၉၇၈)၊ 'မြန်မာ့ ဂုဏ်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်ထူး ဆရာကြီး ဦးဘခင် ဟောကြား ခဲ့သော တရားများ' (စုဆောင်း၊ ပြုစု၊ ဘာသာပြန်၊ တည်းဖြတ်၊ တင်ပြ) [၁၉၉၃]၊ 'ကမ္ဘာ အနှံ့ ဓမ္မ အောင်လံ စိုက်ထူသော ဂုရုကြီး ဦးဂိုအင်ကာ' (၁၉၉၅)၊ 'လူငယ် လူရွယ်များ အတွက် ရတနာမြတ် သုံးဖြာ - ဗုဒ္ဓ ရတနာ' (၂ဝဝ၂၊ ဓမ္မ စာပေဆုရ)၊ အင်္ဂလိပ် ဘာသာဖြင့် မဟာစည် ဆရာတော် ဘုရားကြီး၏ 'ဓမ္မစကြာ တရားတော်' (Dhammacakkappavattana Sutta)၊ 'အနတ္တ လက္ခဏသုတ် တရားတော်' (Anattalakkhana Sutta)၊ ဆရာတော် အရှင် ဇနကာ ဘိဝံသ၏ 'ကိုယ်ကျင့် အဘိဓမ္မာ' (Abidhama in Daily Life)၊ ပိဋကတ် ဘာသာပြန် အဖွဲ့ အတွက် 'ဒီဃနိကာယ်လာ သုတ္တန် တရားတော်' (လေးသုတ်)၊ 'မဇ္ဈိမနိကာယ်'၊ 'သံယုတ္တနိကာယ်နှင့် ဝိနယ ပိဋကတ် မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိတော်များ'၊ မင်းကွန်း တိပိဋကဓရ ဆရာတော်ကြီး၏ 'မဟာ ဗုဒ္ဓဝင် ကျမ်း' (ခြောက်တွဲ၊ ရှစ်အုပ်) [အငြိမ်းစား ပါဠိ ပါမောက္ခ ဦးတင့်လွင်နှင့် တွဲဖက်၍] ပြန်ဆို ခဲ့သည်။ ပိဋကတ် သုံးပုံ လမ်းညွှန် (Guide to Tipitaka or Essence of Tipitaka)၊ ဝိပဿနာ လက်စွဲ (Manual of Vipassana) တို့ကို အင်္ဂလိပ် ဘာသာဖြင့် ကိုယ်တိုင် ရေးသား ခဲ့သည်။ ဆရာကြီး ဦးဂိုအင်ကာ နှင့်အတူ တရားပွဲ များစွာကို ဘာသာပြန် ဟောပြော ပေးခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော် ပရိယတ္တိ သာသနာ့ တက္ကသိုလ်၊ အပြည်ပြည် ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒ တက္ကသိုလ် တို့တွင် သာသနာ့ တာဝန်များ၊ မြန်မာစာ အဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် နိုင်ငံ တာဝန်များ ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်။
ဇေယျာမောင်၊ မျိုးမြန်မာ၊ မျိုးချစ်မောင်၊ သိပ္ပံမောင် စသည် တို့မှာ ထင်ရှားသည့် ကလောင် အမည်ခွဲများ ဖြစ်သည်။ မဟာ သဒ္ဓမ္မ ဇောတိကဘွဲ့၊ ပခုက္ကူ ဦးအုံးဖေ တသက်တာ စာပေဆု (၁၉၉၅)၊ ဝိဇ္ဇာ ပညာ ထူးချွန် တံဆိပ် (ပထမဆင့်) [၂ဝဝ၂] တို့ ရရှိ ခဲ့သည်။
ဘဝနိဂုံး
၂ဝဝ၃ ခု ဇွန်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ဇေယျာရွှေမြေ ဧည့်ပါမောက္ခ ရိပ်သာ၊ သီရိ မင်္ဂလာ ကမ္ဘာအေး ကုန်းမြေ၊ မရမ်းကုန်း မြို့နယ်၊ ရန်ကုန်မြို့တွင် ကွယ်လွန် ခဲ့သည်။
စာညွှန်း
ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာန မြန်မာစာနှင့် ဘာသာစကားပညာရေးဦးစီးဌာန
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာစာအဖွဲ့ဝင်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ပန်ထားအောက်
ပန်ထားအောက်
ရဝမ်ဒါနိုင်ငံ
ရဝမ်ဒါနိုင်ငံ (တရားဝင် အခေါ်အားဖြင့် ရဝမ်ဒါ သမ္မတနိုင်ငံ) သည် အာဖရိက အရှေ့အလယ်ပိုင်းတွင် ရှီသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီ: ခန့်မှန်းခြေ လူဦးရေ ၁၁.၄ သန်းမျှ ရှိသည်။ ရဝမ်ဒါသည် အီကွေတာ၏ တောင်ပိုင်း ဒီဂရီ အနည်းငယ်မျှ အကွာတွင် တည်ရှိပြီ: ယူဂန်းဒါးနိုင်ငံ၊ တန်ဇေးနီးယားနိုင်ငံ၊ ဘူရွန်ဒီနိုင်ငံနှင့် ကွန်ဂိုဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံတို့က ဝိုင်းရံ ထားကြသည်။ ရဝမ်ဒါ တစ်နိုင်ငံလုံးသည် ကုန်းမြင့်ပိုင်းတွင် တည်ရှိပြီး အနောက်ပိုင်းသည် တောင်ကုန်းဒေသများ ဖြစ်ကြပြီး အရှေ့ပိုင်းမှာ ဆာဗားနားမြက်ခင်းပြင် ဒေသများ ဖြစ်ကြသည်။ နိုင်ငံတဝှမ်းလုံးတွင်လည်း ရေကန်များ အများအပြား ရှိသည်။ သမ မျှတသော ရာသီဥတု ရှိပြီး တစ်နှစ်ပတ်လုံးတွင် မိုးရွာသော ရာသီဥတု နှစ်ခုနှင့် ခြောက်သွေ့သော ရာသီဥတု နှစ်ခုစီ ရှိကြသည်။
လူဦးရေမှာ ငယ်ရွယ်သူများပြားပြီး အများစုမှာ ကျေးလက်နေထိုင်သူများ ဖြစ်ကြကာ အာဖရိကတွင် လူဦးရေသိပ်သည်းမှု အများဆုံး နိုင်ငံများထဲတွင် ပါဝင်သည်။ ရဝမ်ဒါများအား ဟူတူ၊ တွတ်စီ နှင့် တွာ ဟူ၍ အုပ်စု ၃ ခု ခွဲခြားနိုင်သည်။ ထိုအုပ်စုများသည် အသုံးပြုသော ဘာသာစကား အတူတူဖြစ်ကြပြီး ယဉ်ကျေးမှုချင်းလည်း တူညီကြသဖြင့် လူမျိုးစုဟု ပြောသည်ထက်စာလျှင် လူမှုရေး အုပ်စု ဟု ပြောသည်က ပိုမှန် ပေလိမ့်မည်။ နိုင်ငံအတွင်း ကိုးကွယ်မှု အများဆုံး ဘာသာမှာ ခရစ်ယာန် ဘာသာ ဖြစ်ကာ ပင်မ ဘာသာစကားမှာ ကင်ညာရဝမ်ဒါ (Kinyarwanda) ဘာသာစကား ဖြစ်၍ ရဝမ်ဒါများ အများဆုံး အသုံးပြုကြသည်။ ရဝမ်ဒါသည် သမ္မတ ဦးစီးသော နိုင်ငံရေးစနစ် ကို ကျင့်သုံးကြပြီး လက်ရှိ သမ္မတမှာ ရဝမ်ဒါ မျိုးချစ် တပ်ဦးမှ ပေါလ် ကာဂါမေး ဖြစ်သည်။ အစိုးရသည် အဖွဲ့အစည်း အများအပြားမှ ထောက်ခံမှုကို ရရှိပြီး အခြားသော ဆဟာရဒေသ အာဖရိက နိုင်ငံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် အကျင့်ပျက် ခြစားမှု အနည်းဆုံးဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများမှ အတိုက်အခံများအား နှိပ်ကွပ်သည် ဟူသော စွပ်စွဲမှုမျိုး ရှိသည်။
ရှားဖြူကျင်းရွာ၊ ရှားဖြူကျင်း
ရှားဖြူကျင်းရွာ၊ ရှားဖြူကျင်း
မရိုးကုန်းရွာ၊ မြောင်မြို့နယ်
မရိုးကုန်းရွာ (Mayoekone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ မြောင်မြို့နယ်၊ မရိုးကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၂၆၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြောင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
Java ဒြပ်မဲ့စက်
Java virtual machine (JVM)သည် virtual machine တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၊ computer ကို java program များ ၊ အခြား language နှင့်‌ ‌ရေးသားထားကာ java bytecode အဖြစ် compile လုပ်ထားသည်များကို run နိုင်စေပါတယ်။ jvmကို JVM implementation တွင်ဖော်ပြထား‌‌သော လိုအပ်ချက်များ(specification)အတိုင်းပြုလုပ်ထားသည်။ ယခုလို specification များသတ်မှတ်ထားတဲ့အတွက်ကြောင့် မတူညီတဲ့ စက်တွေမှာလည်း အလုပ်အတူတူလုပ်စေနိုင်ပြီးတော့ Java Development Kit (JDK) ကိုအသုံးပြုပြီးတော့ program ရေးသားသူများအနေနဲ့လည်း hardware platform တွေကို ထည့်သွင်းစဉ်းစား စရာမလိုတော့ပါဘူး။
JVM reference implementation ကိုတော့ OpenJDK project ကနေပြီးတော့ ပြုလုပ်ထားတာဖြစ်ပြီးတော့ open source code ဖြစ်ကာ HotSpot လို့ခေါ်တဲ့ JIT compiler ပါရှိသည်။ Commercial version များကိုတော့ Oracle Corporation မှရရှိနိုင်ပြီးတော့ OpenJDK runtime ပေါ်မှာပဲ အခြေခံတည်ဆောက်ထားတာဖြစ်ပါတယ်။ Eclipse OpenJ9 သည်လည်း OpenJDK အတွက် open source JVM တစ်ခုပင်ဖြစ်သည်။
စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး
စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးသည် ဧရိယာစုစုပေါင်း ၃၆,၁၇၉.၅ စတုရန်းမိုင်ကျယ်ဝန်းပြီး တိုင်းဒေသကြီး ၇ ခုတို့တွင် အကျယ်ဆုံးလည်းဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အလယ်ပိုင်းမှ မြောက်ထိပ်စွန်းလောက်ထိ တောင်မြောက်ရှည်လျားသော တိုင်းဖြစ်ပြီး မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရှမ်းပြည်နယ်၊ ကချင်ပြည်နယ်၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ချင်းပြည်နယ်တို့ဖြင့် ဝန်းရံထားသည်။ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၂၁ ဒီဂရီ ၃၀မိနစ် မှ   အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၄ ဒီဂရီ မှ ၉၇ ဒီဂရီ   မိနစ် အတွင်း တည်ရှိသည်။ မြို့တော်မှာ [မုံရွာမြို့] ဖြစ်သည်။
ရာသီဥတု
မြောက်ဘက်ပိုင်းဒေသများတွင် မိုးရေချိန်မှာ ၈၀ လက်မမှ ၁၀ဝ လက်မထိ ရရှိလေ့ရှိသည်။ သို့သော် တောင်ပိုင်းဒေသများတွင်မူ ၄၀ လက်မဝန်းကျင်သာရရှိသည်။ မြို့ကြီးအချို့၏ နှစ်စဉ်ပျှမ်းမျှမိုးရေချိန်များမှာ  မုံရွာမြို့တွင် ၃၁ လက်မ၊ စစ်ကိုင်းမြို့တွင် ၃၄ လက်မ နှင့် ရွှေဘိုမြို့တွင် ၃၆ လက်မ တို့ဖြစ်ကြသည်။ တခါတရံတွင် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်တွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည့် မုန်တိုင်းများကြောင့်လည်း မိုးများတတ်သည်။
ကန်ရင်းရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
ကန်ရင်းရွာ (Kanyin)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ ဟင်းခွက်အိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၉၉၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟင်းခွက်အိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၉၉ ဦး၊ မ ၁၈၄၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၃၄၀ ဦးနေထိုင်သည်။
စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး
မြို့တော်
လွတ်လပ်ရေးရပြီးခါစကာလတွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းမြို့တော်သည် စစ်ကိုင်းမြို့ဖြစ်သော်လည်း ၁၉၈၀ နောက်ပိုင်းကာလများတွင် တိုင်းဒေသကြီး၏ အချက်အချာဖြစ်ခြင်း၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းအထက်ပိုင်းနှင့် အောက်ပိုင်းတို့ပေါင်းဆုံရာ ဗဟိုအချက်အချာဖြစ်ခြင်း၊ တိုင်းဒေသကြီး၏ စီပွားရေး ဗဟိုချက်ဖြစ်နေခြင်း၊ အထက်အညာကျေးရွာများ၏ မှီခိုအားထားရာဖြစ်ခြင်း၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ကုန်စည်စီးဆင်းရာ အရပ်ဒေသဖြစ်နေခြင်းတို့ကြောင့် မုံရွာမြို့ သည် လူဦးရေးနှင့် စီပွားရေး တဟုန်ထိုး တိုးတက်လာသည့်အခါ စစ်ကိုင်းတိုင်း၏ စီပွားရေးမြို့တော်အဖြစ် မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးမှ အသိမှတ်ပြုလာခဲ့ကြသည်။
ကန်ရင်းရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး
မြို့တော်
၂၀၀၆ ခုနှစ်အထိ အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်နှင့် တိုင်းအဆင့် အစိုးရရုံးများသည် စစ်ကိုင်းမြို့တွင် ရှိခဲ့သော်လည်း မန္တလေးတိုင်းနှင့်နီးကပ်စွာရှိနေခြင်းကြောင့် တိုင်းမြို့သည် မန္တလေးအားမှီခိုအားထားနေရခြင်း၊ တိုင်းနယ်နိမိတ်စည်း၏ အစွန်အဖျားတွင် ရှိနေခြင်းကြောင့် အုပ်ချုပ်မူကိစ္စများတွင် နှောင်နှေးရခြင်း၊ စစ်ကိုင်းအထက်ပိုင်းဒေသအား ကုန်းလမ်းဖြင့်သာ ဆက်သွယ်နိုင်ခြင်း၊ လေကြောင်းခရီးအတိုင်းအတာအရ မန္တလေးနှင့် နီးကပ်စွာ ရှိနေခြင်းကြောင့် လေကြောင်းခရီးမပေါက်ခြင်း၊ မြို့ပေါ်နေ လူဦးရေတိုးတက်နူန်းနှေးကွေးခြင်းနှင့် စစ်ကိုင်းမြို့စီပွားရေးသည် မန္တလေး၏လက်ဝေခံဖြစ်နေခြင်း စသည့် ဆိုးကျိုးများကြောင့် အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်နှင့် တိုင်းအဆင့် အစိုးရရုံးများသည် တိုင်းဒေသကြီးဗဟိုအချက်အချာဖြစ်ရာ မုံရွာမြို့ သို့ ပြောင်းရွေ့လာခဲ့ကြသည်။
၂၀၀၀ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် မုံရွာမြို့အား မြန်မာနိုင်ငံအရပ်ရပ်မှ ကုန်လမ်း၊ ရေလမ်း၊ လေကြောင်းမှ လွယ်ကူချောမွေ့စွာ သွားလာနိုင်နေပြီဖြစ်သည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ် မုံရွာမြို့ အနီးတွင် ဖွင့်လှစ်လိုက်သော ချင်းတွင်းတံတားသည် အနောက်ဘက်ချင်းတွင်းဒေသမှ ကုန်စည်စီးဆင်းများ ပိုမိုအားကောင်းသွားစေခဲ့သည်။
၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် မြို့တော်မြို့များမှ စစ်ဌာနချုပ်များရှိသော မြို့များသို့ ပြောင်းရွေ့ထားခဲ့ကြသော တိုင်းအဆင့်ရုံးများကို သက်ဆိုင်ရာတိုင်းမြို့များသို့ ပြန်လည်ပြောင်းရွေ့ သတ်မှတ်ခဲ့သော်လည်း စစ်ကိုင်းတိုင်းတွင်မူ စစ်ကိုင်းမြို့၌ မည်သည့်တိုင်းအဆင့်ရုံးမှ ပြန်လည်ပြောင်းရွှေ့ခြင်းများ မပြုလုပ်ခဲ့ကြဘဲ မြို့တော်မုံရွာမြို့တွင်သာ တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရရုံးစိုက်ရာအဖြစ် အတည်ပြုသတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။
၂၀၁၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သော စတုတ္ထတန်း ပထဝီဖတ်စာတွင် စစ်ကိုင်းတိုင်း၏ မြို့တော်အား မုံရွာမြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံမြေပုံများတွင်လည်းမုံရွာမြို့ အဖြစ်သာတွေ့ရှိရမည်ဖြစ်သည်။ အဆိုပါကိစ္စအတွက် ပြည်သူ့လွှတ်တော်တွင် မေးခွန်းမေးမြန်းခဲ့ရာ မြန်မာနိုင်ငံ ပညာရေးဒုတိယဝန်ကြီးမှ အများသိရှိလက်ခံနေသောကြောင့် ပြဋ္ဌာန်းထားသည်ဟု အဖြစ်မှန်အတိုင်းသာ ပြောကြားခဲ့သည်။
အုပ်ချုပ်ရေး
၂၀၁၁ခုနှစ်မှစ၍ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးအား တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ် အမှူးပြုသော တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့မှ အုပ်ချုပ်သည်။ တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့ရုံးသည် မုံရွာမြို့၌ တည်ရှိသည်။
ဥပဒေပြုရေး
၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ စတင်ကာ တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ကို ရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ်များ၊ တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းကာ စတင်ကျင်းပခဲ့သည်။
တရားစီရင်ရေး
စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်ကို တရားသူကြီးချုပ် (၁)ဦး၊ တရားသူကြီး (၂)ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ တိုင်း​ဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်အောက်တွင် ခရိုင်တရားရုံးများ၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ​ဒေသတရားရုံး၊ မြို့နယ်တရားရုံးများရှိသည်။