cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဖျာပုံတိုက်သစ်ဆရာတော်
ပညာသင်စ ကလေးဘဝ
ဒုတိယအကြိမ် မောင်အေးမောင် ၁၄-နှစ်သား ၅-တန်းအောင်ပြီးချိန်၌ ဘကြီးတော် သူကြီးမင်း ဦးဖိုးခင်နှင့် မွေးစား မယ်တော်, ကြီးတော်အရင်းဖြစ်သူ ဒေါ်ပုလေးတို့ကပင် ရှင်ဒါယကာ၊ ဒါယိကာမ အဖြစ်ဖြင့် သာသနာတော်တွင်းသို့ သွတ်သွင်းခဲ့ကြပြန်ပါသည်။ ဒုတိယ အကြိမ် ရှင်ပြုပွဲကို အငြိမ့်ပွဲ ဆိုင်းဝိုင်းကြီးတို့ဖြင့် ခြိမ့်ခြိမ့်သဲမျှ စည်ကားစွာ ဆင်နွှဲပြုလုပ်သည်။ မောင်အေးမောင်၏ မွေးစားအမေသည် ကြီးတော်အရင်းဖြစ်သူ ဒေါ်ပုလေး ဖြစ်သည်။ မွေးစားအဖေသည် ဦးဘိုးထွေးဖြစ်သည်။ ယင်းဦးဘိုးထွေးသည် ကြီးတော်နှင့်စပ်မှ ဘကြီးတော်သူ ဖြစ်သည်။
ဤသို့ဖြင့် မိမိအား ၁၂၈၂-ခုနှစ် နယုန်လဆန်း ၂-ရက် အင်္ဂါ ရက်ရာဇာနေ့၌ ကျောင်းရွာဆရာတော်ကြီးကပင် ဥပဇ္ဈာယ်ပြုကာ သာမဏေအဖြစ်ဖြင့် ချီးမြှင့်ပေးခဲ့သည်။ ရှင်ဩဘာသသည် အသက် ၁၇-အရွယ်တွင် ရန်ကုန်မြို့လုံးဆိုင်ရာ ရှင်သာမဏေ စာပြန်ပွဲကြီး၌ သာမဏေကျော်ဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်။ ၁၈-နှစ်အရွယ်၌ ပထမငယ်တန်းကို အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉-နှစ်အရွယ်၌ ပထမလတ်တန်း အောင်မြင်ခဲ့သည်။ အထက်ပါစာမေးပွဲများ ကို သရက်တောကျောင်းတိုက် နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူကျောင်းမှ လက်မှတ်ထိုးကာ ဖြေဆိုအောင်မြင်ခဲ့သည်။
ရဟန်းဘဝ မြင့်မြတ်လှ
ဆရာတော်လောင်းလျာ သာမဏေ ရှင်ဩဘာသည် အသက် ၂၀-သို့ ရောက်သောအခါ မူလကျေးဇူးရှင် ကျောင်းရွာ ဆရာတော်ကြီးကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ ရန်ကုန်မြို့၊ သိမ်ကြီးဈေး ကျိုက်ခေါက်သံလာ ရဟန္တာများ သမုတ်တော်မူခဲ့သော သိမ်တော်ကြီး၌ ၁၂၈၇-ခုနှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း (၁၀) ရက် တနင်္ဂနွေနေ့ နံနက် ၉-နာရီအချိန်မှာ ကာရက သံဃာတော် သုံးကျိပ် ခြောက်ပါးတို့နှင့် မြင့်မြတ်သော ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိတော်မူလေသည်။ ကြိုတင်လျှောက်ထားသော ပစ္စယာနုဂ္ဂဟ ခေါ် ပစ္စည်းလေးပါး ဒါယကာ ဒါယိကာမများမှာ ဟိုက်စကူးကျောင်းဆရာကြီး ဦးလူကြီး နှင့် ဒေါ်ရင်တို့ဖြစ်ကြသည်။
စာပေခရီး တိုးချဲ့ခြင်း
မိမိသည် ရဟန်းတဝါ ရပြီးသောအခါ ကျောင်းရွာဆရာတော်ဘုရားကြီးထံမှ ပါရာဇိကဏ်, ပါစိတ်, ဝိနည်း မဟာဝါတည်းဟူသော ဝိနည်း (၃) ကျမ်းကို အဋ္ဌကထာများနှင့်တကွ ဆိုဝါဖြင့် ပေါက်ရောက်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကျေနပ်မှုမရှိသေးဘဲ ပန်းသတင်း လေညင်းဆောင် သကဲ့သို့ လူ့သတင်းလူချင်းဆောင်သောကြောင့်
စသောသတင်းစကားမှာ စာသင်သားရဟန်းတော်များအချင်းချင်း သတင်းဆောင် သဖြင့် ပခုက္ကူ စာသင်သွားလိုသော စိတ်အစဉ်သည် မိမိအား လှုံ့ဆော်လျက်ရှိနေပါသည်။ ထိုစိတ်ဓာတ်၏ လှုံ့ဆော်မှုကြောင့်ပင် ၁၂၉၂-ခုနှစ် တွင် ပခုက္ကူမြို့၊ မဟာဝိသုတာရာမကျောင်းတိုက် သို့ စာသင်ထွက်လာခဲ့သည်။ ယင်းတိုက်၌ လေးနှစ်, လေးဝါတိုင်တိုင် အောက်ပြည်အောက်ရပ် ပြန်မကြွဘဲ ဆက်တိုက်နေခဲ့သည်။ ပိဋကသုံးပုံ ပါဠိတော်ကို အဋ္ဌကထာဋီကာတို့နှင့် တွဲဖက်သင်ယူရာ နှစ်ခေါက်လောက်ပင် ပေါက်ရောက်ခဲ့သည်။ မိမိ၏ စာချအကျော် ဆရာတော်များမှာ အဂ္ဂမဟာ ပဏ္ဍိတ အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရု အရှင်သုန္ဒရ, အရှင်ဂန္ဓမာနှင့် အရှင်နန္ဒိယထေရ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။
တစ်ဖန် ပခုက္ကူ၌ ၄-နှစ်စေ့၍ မန္တလေးမြို့သို့ စာပေခရီးဆက်ခဲ့ပြန်သည်။ မန္တလေးမြို့ အနောက်ပြင် စကုတိုက်မှာနေပြီး လေးပြင်လေးရပ် နာမည်ကြီးလှသော စာချဆရာတော်များထံ ပါဠိ, အဋ္ဌကထာ, ဋီကာ အယူအဆ အတွေးအခေါ် အဆုံးအဖြတ်တို့ကို သင်ကြားမှတ်သားခဲ့သည်။ ဆရာတော်သည် ၁၃၂၁-ခု၊ တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၈-ရက် စနေနေ့တွင် ဖျာပုံတိုက်သစ်ကို ပုဂ္ဂလိက ရေစက်ချပွဲပြုလုပ်ပြီး သုဂတိတမြောက်အောင် ခံယူပါသည်။
သာသနာရေးကိစ္စများကို ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ခြင်း
၎င်းအပြင် အခြားသော ဆောင်ရွက်ချက်များမှာ-
ထိုမျှ များပြားလှသော သာသနာရေး တာဝန်များကြားမှ ကျောက်စာဝန်နှင့် ယဉ်ကျေးမှုဌာန အတွင်းဝန်ဟောင်း ဦးဖိုးလတ်၏ တိုက်တွန်းတောင်ပန်ချက်ဖြင့် သာသနာ ၂၅၀ဝပြည့် ဆဋ္ဌသံဂါယနာတင် သဘင်ကြီးအမှီ စာပေ ဝိဒူ ရဟန်း, ရှင်, လူတို့ အနှစ်သက်ဆုံးဖြစ်သော ဤမည်သော သုတေသန သရုပ်ပြ အဘိဓာန် ကျမ်းကြီး တစောင်ကို ပြီးမြောက်အောင် ပြုစုနိုင်ခဲ့သည်။ တစ်ဖန်လည်း သမ္မာမဂ္ဂင်္ဂပဉှာ ကျမ်း, မြန်မာပါဠိ အဘိဓာန်ကျမ်း, မြန်မာမှ မြန်မာသို့ စံပြအဘိဓာန်ကျမ်း, ယောဂီလက်စွဲကျမ်းတို့ကိုလည်း ရေးသားခဲ့သည်။
ဘဝနိဂုံးပိုင်း
ဆရာတော်သည် ဒကာဒကာမများလှူဒါန်းကြ၍ ရရှိလာသော နဝကမ္မများနှင့် ပစ္စည်းလေးပါးတို့ကို ပြန်လည်လှူဒါန်းခြင်း၊ ရေတွင်းရေကန်များ လှူဒါန်းပြုပြင်ခြင်း၊ စာကြည့်တိုက်များနှင့် လိုအပ်သူများသို့ စာအုပ်စာတမ်းများ လှူဒါန်းခြင်း၊ မိမိဇာတိရပ်ရွာဖြစ်သည့် ခနောင်ထော်ရွာ၊ ကျောင်းရွာတို့၌ ဘုရားကျောင်းကန်များ တည်ထားပြုပြင် လှူဒါန်းခြင်း စသည့်ပါရမီအမျိုးမျိုးကို ဖြည့်ဆည်းခဲ့သည်။ ဝိပဿနာတရားစခန်းကျောင်းတိုက်များ၊ စာသင်တိုက်ကြီးများသို့ အခါအားလျော်စွာ ကြွရောက်၍ လိုအပ်သည်များ စောင့်ရှောက်ကူညီ ပေးလေ့ရှိခဲ့သည်။ မင်္ဂလာဗျူဟာ ပိဋကတ် ၃-ပုံပဒေသာဆရာ ဖြစ်သင်တန်းကဲ့သို့ သာသနာပြုသင်တန်း အမျိုးမျိုးကိုလည်း ပို့ချသင်ကြားပေးခဲ့သည်။ မိမိကျောင်းတိုက်တွင် ဖျာပုံတိုက်သစ် ဝိပဿနာပြန်ပွားရေး အဖွဲ့၊ ဖွဲ့စည်းစေပြီး ကိုယ်တိုင် ဟောပြော ပြသကာ ယောဂီများအား တရားဘာဝနာများ လက်တွေ့ကျင့်ကြံ ပွားများစေခဲ့သည်။ မြန်မာ့အသံမှလည်း ဝိပဿနာတရားနှင့် တရားဒေသနာများ ဟောပြောပေးခဲ့ဘူးပါသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အဘိဓာန်ပြုစုသူများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ ရဟန်း စာဆိုတော်များ ကဏ္ဍ:၁၉၀၆ မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:၁၉၉၉ ကွယ်လွန်သူများ
ကျွန်းတောရွာ၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်
ကျွန်းတောရွာ (Kyuntaw)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်၊ ကျွန်းနက်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၄၆၈၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျွန်းနက်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၂၂ ဦး၊ မ ၁၉၁၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၇၃၈ ဦးနေထိုင်သည်။
အင်ဒရိုမီဒါ ၅
အင်ဒရိုမီဒါ ၅ သည် အင်ဒရိုမီဒါ ကြယ်စုတန်းထဲမှ အလင်းနှစ် ၂.၅၂ [မီလီယံ]] ကွာဝေးသည့်နေရာတွင် တည်ရှိသည်။ ယင်းအား ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် Armandroff et al ဆိုသူမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။
နော်ရထာ မင်းရဲ
နော်ရထာ မင်းရဲ သည် စစ်ကိုင်းမင်းဆက် ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်ပြီး ၁၃၄၉ ခုနှစ်တွင် ၇ လကြာ ထီးနန်းစိုးစံခဲ့သည်။ နော်ရထာမင်းရဲသည် ကျစွာဘုရင် ရယူခဲ့သော ပင်းယနေပြည်တော်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးကို စစ်မက်ကင်းစင်မှုဖြင့် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့သည်။ နော်ရထာမင်းရဲလွန်ပြီးနောက် ထီးနန်းကို ညီတော်ဖြစ်သူ တရဖျားငယ်မှ ဆက်ခံခဲ့သည်။
အကျဉ်းချုပ်
အနော်ရထာမင်းသည် စစ်ကိုင်း ဘုရင် အသိင်္ခယာစောယွန်း နှင့် မိဖုရား စောနှောင်း တို့၏ တတိယသားတော် ဖြစ်သည်။ ပင်းယဘုရင် တစ်စီးရှင် သီဟသူနှင့် ပုဂံဘုရင် ကျော်စွာတို့၏ မြေး ဖြစ်သည်။
မင်းရဲအား မွေးဖွားပြီး သုံးလအကြာတွင် ဖခင်ဖြစ်သူ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ နောင်တော်ဖြစ်သူ ကျစွာသည် လေးနှစ်ခန့်သာရှိသေးသဖြင့် ဦးရီးတော် တရဖျားကြီးက စောနှောင်းအား မိဖုရားခေါင်အဖြစ် လက်ထပ်ပြီး ထီးနန်းကို စိုးစံခဲ့သည်။ မင်းရဲသည် ကိုးနှစ်အရွယ်အထိ စစ်ကိုင်းတွင် ကြီးပြင်းခဲ့သည်။ ၁၃၃၅/၃၆ တွင် ဝမ်းကွဲဖြစ်သူ ရွှေတောင်တက်၏ ထီးနန်းသိမ်းပိုက်မှုကြောင့် မင်းရဲနှင့် သူ၏ အခြားမောင်နှမသုံးဦးတို့သည် မင်းတုန်းမြို့သို့ ပုန်းရှောင်ခဲ့ကြရသည်။ မိခင်နှင့် ဝန်ကြီးချုပ် နန္ဒပကြံတို့၏ အကူအညီဖြင့် သုံးနှစ်ကြာ ပုန်းခိုခဲ့ကြရပြီး ပုန်းခိုနေမှု ပေါ်ပေါက်သွားပြီးနောက် ၁၃၃၉ တွင် စစ်ကိုင်းသို့ ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်ခြင်း ခံရသည်။ သို့သော် ရွှေတောင်တက်နှင့် တရဖျားကြီး၏ သစ္စာခံများ တိုက်ခိုက်ကြပြီးနောက် ရွှေတောင်တက်နှင့် တရဖျားကြီး နှစ်ဦးစလုံး အသတ်ခံခဲ့ရသည်။ ယင်းနောက် နန္ဒပကြံက ကျစွာအား ထီးနန်းတင်ခဲ့သည်။
ကျစွာသည် ကိုးနှစ်ကျော် ထီးနန်းစိုးစံခဲ့သည်။ တိုင်းပြည်အား နန္ဒပကြံမှ စီမံအုပ်ချုပ်နေသဖြင့် မင်းရဲသည် နောင်တောင်၏ ထီးနန်းကာလတွင် အရေးပါသည့် နေရာတွင် မရှိခဲ့ပေ။ သို့သော် ၁၃၄၉ ခုနှစ်တွင် ကျစွာဘုရင်သည် ထီးနန်းဆက်ခံမည့်ယောက်ျားသား မချန်ထားနိုင်ခဲ့ဘဲ ကွယ်လွန်ခဲ့ရာ မင်းရဲသည် အရေးပါသူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မင်းရဲသည် နော်ရထာဘွဲ့ခံကာ ဘုရင်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မင်းရဲသည် သူ့ကိုယ်သူ ဆင်ဖြူရှင် ဟု ခံယူခဲ့သဖြင့် ထီးနန်းစိုးစံစဉ် ကာလအတွင်း ဆင်ဖြူတစ်ကောင်ကို ရရှိခဲ့ဟန်တူသည်။
မင်းရဲ၏ နန်းသက်သည် ၇ လကျော်သာ ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ ကျစွာဘုရင် ရယူခဲ့သော ပင်းယနေပြည်တော်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့သည်။ ပင်လယ်မြို့စား ကန်းနီ နော်ရထာသည် နောင်တော်ဘုရင်ဖြစ်သူ ငါးစီးရှင်ကျော်စွာထံမှ ထွက်ပြေးလာခဲ့ပြီး မင်းရဲထံတွင် ခိုလှုံခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း မည်သည့် စစ်မက်မှ မဖြစ်ပွားခဲ့ပေ။ မင်းရဲသည် ၁၃၄၉ နိုဝင်ဘာ ၈ နောက်ပိုင်းတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ မင်းရဲသည်လည်း ထီးနန်းဆက်ခံမည့် ယောက်ျားသား မကျန်ခဲ့သည့်အတွက် ညီတော်ဖြစ်သူ တရဖျားငယ်မှ ထီးနန်းရယူခဲ့သည်။
ရာဇဝင်ကျမ်းများ၏ ကွဲလွဲမှုများ
မြန်မာရာဇဝင်ကျမ်းများတွင် နော်ရထာမင်းရဲ၏ မွေးဖွားရက်၊ ကွယ်လွန်ရက်နှင့် ထီးနန်းသက်တမ်းများ ကွဲလွဲလျက်ရှိသည်။
အားလ်ပေါ့တလန်
right|thumb|331x331px| ဝီလျံ ဘင်ထရစ်၊ ပထမမြောက်အားလ်၊ ဒုတိယအကြိမ်ဘွဲ့ဖန်တီးသူ အားလ်ပေါ့တလန် ဆိုသောဘွဲ့ည်အင်္ဂလိပ်လယ်သမားအကြီးအကဲများ သို့ မြင့်မြတ်သောပုဂ္ဂိုလ်များကိုပေးအပ်လေ့ရှိသည့်ဘွဲ့ဖြစ်သည်။ ဤဘွဲ့ကို ၁၆၃၃ခုနှစ်နှင့် ၁၆၃၉ခုနှစ်တွင် နှစ်ကြိမ်ဖန်တီးခဲ့သည်။
အားလ်ပေါ့တလန် (၁၇၁၆)
ကဏ္ဍ:ပြန်လည်မဆန်းစစ်ရသေးသော ဘာသာပြန်များပါဝင်သည့် စာမျက်နှာများ
ရွာသာရွာ၊ စဉ့်ကူးမြို့နယ်
ရွာသာရွာ (Ywarthar)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ စဉ့်ကူးမြို့နယ်၊ ဆင်သေကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၂၁၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆင်သေကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၈၂ ဦး၊ မ ၁၇၆၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၂၄၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ဖောင်ဖိုင်ရွာ၊ ချီဖွေမြို့နယ်
ဖောင်ဖိုင်ရွာ(Hpawnghpai)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ချီဖွေမြို့နယ်၊ လောင်ဖမ့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၂၈၉ ဖြစ်သည်။
ရွာသာရွာ၊ စဉ့်ကူးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စဉ့်ကူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဖောင်ဖိုင်ရွာ၊ ချီဖွေမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ချီဖွေမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အုံးပြင်ရွာ၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်
အုံးပြင်ရွာ (Ohnpyin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်၊ နောင်းမူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၄၂၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နောင်းမူးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၁၉၉ ဦး၊ မ ၃၃၃၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၅၃၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကုံးကလေးရွာ၊ ကျပ်ကွင်း
ကုံးကလေးရွာ၊ ကျပ်ကွင်း
ကသစ်ကုန်းရွာ၊ သူဇာဝ
ကသစ်ကုန်းရွာ၊ သူဇာဝ
ဝမ်နောင်ရွာ၊ မိုင်းစံ
ဝမ်နောင်ရွာ (Wannawng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းရှူးမြို့နယ်၊ မိုင်းစံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၈၂၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းစံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၈၃ ဦး၊ မ ၂၁၂၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၂၀၇ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရှူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ညောင်လှရွာ၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်
ညောင်လှရွာ (Nyaunghla)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်၊ ကျွန်းနက်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၄၆၈၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျွန်းနက်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၂၂ ဦး၊ မ ၁၉၁၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၇၃၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အားလ်ဟာလီဖက်
အားလ်ဟာလီဖက်ဆိုသည်မှာ ဗြိတိသျှသမိုင်းတွင်လေးကြိမ်တိတိဖန်တီးခဲ့ရသည့်ဘွဲ့၏အမည်ဖြစ်သည်။
ပထမဆုံးအနေဖြင့်ထိုဘွဲ့ကို မန်တာဂူမိသားစုနှင့်ရင်းနှီးမှုရှိသည့် အမျိုးသားများအားချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ​နော်မန်အုပ်ချုပ်သူများလက်ထက် (၁၆၉၉ -၁၇၇၁ ခုနှစ်)ကုန်ဆုံးသည်အထိအသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ထိုလက်ထက်၌ ဘွဲ့ကို ဒုတိယတစ်ကြိမ်၊ တတိယအကြိမ် ထပ်မံပြုပြင်ခဲ့ပါ​​သေးသည်။
စတုတ္ထအကြိမ်မြောက်အဖြစ် ၁၉၄၄ခုနှစ်တွင် အရှင်ဟာလီဖက်၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ဘုရင်ခံဟောင်း (အားလ်နယ်မြေ၏ တတိယမြောက်ဗစ္စကောက်)က ထပ်မံဖန်တီးခဲ့သည်။ ၁၉၃ဝခုနှစ်တွင် ဝန်ကြီးချုပ် ချမ်ဘလိန်းရာထူးမှနုတ်ထွက်သွားသည့်အခါ ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကမ်းလှမ်းခံရသော်လည်း မစ္စတာချာချီကိုသာရာထူးပေးအပ်ရန်ဆန္ဒပြုလိုက်ပါသည်။
ဗစ္စ​ကောင့်ဟာလီဖက်၊ ပထမဆုံးတီထွင်ခြင်း (၁၆၆၈)
thumb|252x252px| ဂျော့ဆာ​​​ဘေးလ်၊ ဟာလီဖက် ပထမမြောက်အကြိမ်ဘွဲ့ရသူ။
မားကွက်ဟာလီဖက် (၁၆၈၂) [ရင်းမြစ်ကို တည်းဖြတ်ရန်]
မားကွက်ဟာလီဖက်ကို သင်မြင်ပါလိမ့်မည်။
ဘာရွန်ဟာလီဖက်(၁၇၀၀)
thumb|250x250px| ချားလ်စ်မွန်တာဂူဟာလီဖက်၊ ပထမမြောက်အားလ်။
ဗစ္စကောင့်ဟာလီဖက်၊ ဒုတိယဖန်တီးမှု (၁၈၆၆)
thumb|264x264px| ချားလ်ဝုဒ်၊ ပထမမြောက်ဗစ္စကောင့်ဟာလီဖက်။
မှတ်စုများနှင့်ကိုးကားချက်များ
ကဏ္ဍ:ကိုးကားမဲ့အဆိုများပါ ဆောင်းပါးများ ကဏ္ဍ:ပြန်လည်မဆန်းစစ်ရသေးသော ဘာသာပြန်များပါဝင်သည့် စာမျက်နှာများ
နိုင်ငံရေးဓလေ့
နိုင်ငံရေးဓလေ့ (Political Culture) ဝေါဟာရ၏ အကောက်အယူကိုစနစ်တကျလေ့လာခဲ့သည်မှာ ၁၉၃၀ ပြည့်လွန် နှစ်များလောက်ကတည်းကဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် ဗြိတိသျှလူမျိုးပညာရှင် လီယိုနစ်ဝု(ဖ်)၏ ဒီရေလှိုင်းအလွန် (After the Deluge) အမည်ရှိ ကျမ်းတွင် အကျယ်အပြန့် ဖွင့်ဆိုရှင်းပြခဲ့သည်။ ထိုစဉ်ကမူ နိုင်ငံရေးဓလေ့ ဟုမသုံး။ အသိုင်းအဝိုင်းစိတ်အခံ (communal psychology) ဟုသုံးသည်။ အချို့သောပညာရှင်များက၊ လူမှုရေးစိတ်အခံ (social psychology) သုံးကြသည်များလည်းရှိသည်။
အယကူဋဇာတ်
လောကတ္ထစရိယ ကျင့်ကြံရ
နတ်လူတို့ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် လောက၏အကျိုးကို စီးပွားများရန် ကျင့်ခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ အောက်ပါအတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း။ [ပစ္စုပ္ပန်ဝတ္ထုသည် မဟာကဏှာဇာတ်၌ ထင်ရှားစွာ ဖြစ်လတ္တံ့။ ]
နိုင်ငံရေးဓလေ့
နိုင်ငံရေးဓလေ့၏ သဘောသဘာဝ (၅) ရပ်
(ဤသို့တပြီးကား၊ မြန်မာ့နိုင်ငံရေးဓလေ့ကိုပုံသွင်းပေးလိုက်သည့် ရေခံ၊ မြေခံမှာဘာဖြစ်မည်နည်း။ မြန်မာတွေ ဖြတ်သန်းခဲ့ရာ မြန်မာ့သမိုင်းပင် ဖြစ်ပါလိမ့်မည်။) ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ဖြစ်တည်စွဲခိုင်လာခဲ့သောခါးသီးသည့် နိုင်ငံရေးအတွေ့အကြုံများသည်ပင်၊ “မြန်မာ့နိုင်ငံရေး ဓလေ့” ကိုပုံသွင်းလိုက်ခြင်း ဖြစ်တန်ရာသည်။ ဤသဘောကို၊ ခေတ်အဆက်ဆက် လက်ဆင့်ကမ်းခဲ့ကြသော မြန်မာ့ရိုးရာစကားပုံများတွင်၊ ဆဝါးနိုင်စရာရှိသည်။ အဆိုပါ ရိုးရာစကားပုံများ ငုပ်ဝင်နေသော “အတွေးပုံစံ” (though pattern) များသည်ပင်၊ မြန်မာ့နိုင်ငံရေးဓလေ့၏ ဖော်ပြချက်များဟုဆိုနိုင်ကောင်းပါသည်။
လူမှုနိုင်ငံရေးတန်ဖိုး (Socio-political value)
တိုင်းပြည်တစ်ပြည်၏ စီးပွားရေး၊ နိုင်ငံရေးဖြစ်ပေါ်တိုးတက်မှုများမှာ၊ သက်ဆိုင်ရာလူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ “လူမှုနိုင်ငံရေးတန်ဖိုး” (socio-political value) နှင့် နီးနီးကပ်ကပ် ဆက်စပ်လျက်ရှိသည်။ လူမှုနိုင်ငံရေးတန်ဖိုးဆိုရာတွင်၊ နိုင်ငံရေးဓလေ့သာမက “လူမှုရေးဓလေ့” (social culture) ပါအကျုံးဝင်သည်။ လူမျိုးတိုင်းမှာပင် ၎င်း၏သက်ဆိုင်ရာကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် စီးပွားရေးဆက်ဆံမှုများအလိုက်၊ မတူသောလူမှုဓလေ့များရှိကြသည်သာဖြစ်သည်။ ဤအမြင်ဖြင့် မြန်မာ့လူမှုဓလေ့ကိုဆန်းစစ်ကြည့်လိုက်ရာ၊ ထူးခြားလက္ခဏာ (၃) ရပ်ကိုအောက်ပါအတိုင်း တွေ့ရှိရသည်။ လူမှုနိုင်ငံရေးဓလေ့နှင့် မတ်ဝါဒတို့တွင်၊ တူညီစွာရှိနေသောရယ်ဒီကယ်တိမ်းညွှတ်မှုနှင့် နှုန်းစံအခြေပြုစဉ်းစားနည်းတို့၊ အပြန်အလှန် ကျေးဇူးပြုကြရာမှ “တရားသေဝါဒ” (dogmatism) ထွက်ပေါ်လာသည်။ တဖန် လူမှုနိုင်ငံရေးဓလေ့ အားနည်းသောယုံကြည်မှုနှင့် ပုဂ္ဂိုလ်ကိုးကွယ်မှု စိတ်အခံဖြင့် မတ်ဝါဒကိုအကောင်အထည်ဖော်ကြရာ၊ “ဂိုဏ်းဂဏဝါဒ” (factionalism) ပေါ်ထွက်လာပြန်သည်။ အဆိုပါ တရားသေဝါဒနှင့် ဂိုဏ်းဂဏဝါဒတို့သည်ပင်၊ မြန်မာ့နိုင်ငံရေးတွင် အကြိမ်ကြိမ်အခါခါ ထပ်ကျော့တွေ့နေရသောအဆိုးကျော့သံသရာ ဖြစ်သည်။
အယကူဋဇာတ်
သက်သတ်သည့်ယဇ် မင်းတားမြစ်
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည် ဗြဟ္မဒတ်မင်း၏ မိဖုရားကြီးဝမ်း၌ ဖြစ်၍ အရွယ်သို့ ရောက်လတ်သော် အတတ်ပညာ သင်ကြားပြီးလျှင် အဘမင်းကြီး သေလွန်သဖြင့် မင်းအဖြစ်ကို ရလေ၏။ တရားသဖြင့် မင်းပြုလေ၏။
ထိုအခါ လူတို့သည် ဆိတ်များစွာတို့ကို သတ်ဖြတ်ကာ နတ်တို့အား ပူဇော်ကြကုန်၏။ မင်းကြီးသည် အသက်မသတ်ရ ဟူသော စည်ကို လည်စေ၏။ ဘီလူးတို့သည် ပူဇော်ခြင်းကို မရကုန်လတ်သော် ဟိမဝန္တာဝယ် အစည်းအဝေးပြုကာ မင်းကြီးကိုသတ်ရန် အလွန်ကြမ်းကြုတ်သော ဘီလူးတစ်ယောက်ကို လွှတ်လိုက်၏။
ဘီလူးလာရေး မင်းကြီးမေး
ထိုဘီလူးသည် ကြီးမား၍ ပြောင်ပြောင်တောက်သော သံတူကို ယူပြီးလျှင် သတ်မည်ဟု မင်းကြီးထံသို့ လာလတ်သော် ညဉ့် မဇျ္စိမယံတွင် မင်းကြီးအိပ်ရာ အထက်ကောင်းကင်၌ ရပ်လျက်နေ၏။ ထိုခဏ၌ သိကြားမင်း သိလတ်၍ ဝရဇိန်လက်နက်ကို ယူပြီးလျှင် သွား၍ ဘီလူးအထက်၌ ရပ်လျက်နေ၏။ မင်းကြီးသည် ဘီလူးကို မြင်လတ်သော် “`ဤဘီလူးကား ငါ့ကို စောင့်ရှောက်လိုသလော၊ သို့မဟုတ် သတ်လိုသလော” ဟု တွေးတောကာ စကားပြောလိုရကား -
“အို … ရက္ခိုသ် … သင်ကား အလွန်ကြီးမား၍ ပြောင်ပြောင်တောက်သော သံတူကို ကိုင်ကာ ကောင်းကင်တွင် ရပ်လျက် နေဘိ၏။ ယနေ့သင်သည် ငါ့ကိုစောင့်ရှောက်ရန် စီရင်ဘိသလော၊ သို့မဟုတ် သတ်ရန် ကြိုးစားဘိသလော” –
ဟု ဘီလူးအား မေးလေ၏။ မင်းကြီးကား ဘီလူးကိုသာ မြင်၏၊ သိကြားမင်းကို မမြင်လေ၊ ဘီလူးလည်း သိကြားမင်းကို ကြောက်သောကြောင့် မင်းကြီးကို ပုတ်ခတ်ခြင်းငှာ မဝံ့ပေ။
မင်းအန္တရာယ် သိကြားကယ်
မင်းကြီး၏ စကားကို ကြားရလျှင် ဘီလူးသည် -
“မြတ်သော မင်းကြီး … ဤအရပ်၌ ရပ်တည်နေသော ငါကား ရက္ခိုသ်တို့တမန်ဖြစ်သော ဘီလူးဖြစ်၏၊ သင်အားသတ်ရန် ငါ့ကို စေလွှတ်လိုက်၏၊ သိကြား နတ်မင်းသည် သင့်ကိုစောင့်၍ နေဘိ၏၊ ထိုကြောင့် သင့်ဦးခေါင်းကို ငါ မခွဲဝံ့ပါ” –
ဟု မင်းကြီးအား မကွယ်မဝှက် အတိအလင်းပြောကြားလေ၏။ မင်းကြီးလည်း ဘီလူးစကားကိုကြားလျှင် -
“အို - ဘီလူး … နတ်တို့ကို အစိုးရသော သိကြားမင်းသည် ငါ့ကို အကယ်၍ စောင့်ရှောက်ပါမူ ဘီလူးအလုံးစုံတို့ ထင်ရှားစွာ အကယ်၍ ကြော်ငြာကြသော်လည်း ငါသည် မထိတ်လန့်တော့ပေ” ။
ဟု ဘီလူးအား ရဲတင်းစွာ ပြောကြားလေ၏။ သိကြားမင်းလည်း ဘီလူးကို ပြေးစေပြီးလျှင် မင်းကြီးကို ဆုံးမ၍ “မြတ်သော မင်းကြီး … မကြောက်လင့်၊ ဤနေ့မှစ၍ သင်မင်းကြီးအား ငါတို့ စောင့်ရှောက်ကြမည်” ဟု မှာထားပြီးလျှင် မိမိနေရာ နတ်ရွာသို့ သွားလေ၏။
ဇာတ်ပေါင်း
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -
ရဟန်းတို့ -
ထိုအခါ သိကြားမင်းသည် - ယခုအခါ အနုရုဒ္ဓါ။
ဗာရာဏသီမင်းသည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -
ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း။
ဆောင်ပုဒ်
(၁) အာဇာနည်မျိုး၊ လောကကျိုး၊ ကြိုးစားကျင့်ရသည်။
(၂) ကောင်းကျိုးပြုငြား၊ သူတော်အား၊ သိကြားစောင့် ရှောက်သည်။
အယကူဋဇာတ် ပြီး၏။
အလယ်မီးပေါက်ရွာ၊ ကံမမြို့နယ်
အလယ်မီးပေါက်ရွာ (Ahlelmeepauk)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ ကံမမြို့နယ်၊ ကြို့ပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၄၄၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကြို့ပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၂၆ ဦး၊ မ ၁၅၂၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၀၅၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကံမမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လက်ခုတ်ရွာ၊ ကံကြီး
လက်ခုတ်ရွာ၊ ကံကြီး
မြန်မာဇာတ်မင်းသမီးများ
မြန်မာ ဇာတ်မင်းသမီးများ
မြန်မာဇာတ်ပွဲတွင် ဇာတ်ဆောင် အမျိုးသမီး ပညာသည်ကို ဇာတ်မင်းသမီးဟု ခေါ်သည်။ ဇာတ်မင်းသမီး လုပ်သူသည် အမျိုးသမီးပိုင်းဆိုင်ရာ ကကြိုးကကွက်များကို နိုင်နင်းစွာ တတ်ကျွမ်းရလေသည်။ ထို့အပြင် မင်းသမီးကောင်း တစ်လက်ဖြစ်လိုလျှင်  ပိုး၊ မွေး၊ ခေါ်၊ မြေ|ာ်၊ အောင်၊ ဇော်၊ လု၊ ဘူ၊ ရူး၊ အ၊ သေ၊ ပစ်  ဟူသော မင်းသမီးတို့ တတ်အပ်သည့် ပညာ ၁၂ ရပ်ကိုလည်း တကယ်တတ် ရသည်ဟု နာမည်ကျော် ရုပ်သေးမင်းသမီးကြီး ဆရာပုက ဆိုသည်။
မြို့ချောင်းရွာ (ဂုဏ်ကျွန်း)
မြို့ချောင်းရွာ၊ ဂုဏ်ကျွန်း
မြန်မာဇာတ်မင်းသမီးများ
မြန်မာ ဇာတ်မင်းသမီးများ
(၁) ပိုး-ဟူရာ၌ မင်းသမီးပင် ဖြစ်လင့်ကစား အချို့ ဇာတ်များတွင် '' ကိန်းက ဇောက်ထိုးတယ်မှရှင် မိန်းမ နောက်ပိုး '' လုပ်ရတတ်သည် ဖြစ်သဖြင့် မိန်းမတန်မဲ့ ယောက်ျားကို စ၍ ပိုးခန်းကြုံလာလျှင် သဘာဝကျကျ တကယ့် အဖြစ်အစစ်နှင့် တူအောင် ပိုးတတ်ရသည်။
(၃) ခေါ်-ဆိုသည်မှာ ဇာတ်ပွဲတို့၏ အစဉ်အလာအတိုင်း လင်ကို ခေါ်နည်း၊ သားကိုခေါ်နည်း၊ ကျေးကျွန်ကို ခေါ်နည်း၊ အရှင်သခင်ကို ခေါ်နည်း စသည်ဖြင့် ထုံးတမ်းစဉ်လာနှင့်အညီ ခေါ်တတ် ပြောတတ်ဖို့ လိုသည်။ ပုံစံအားဖြင့် လင်ကို ခေါ်ရာ၌ '' သပြေရွက်စည်၊ မြရည်ရောင်ဖိတ်၊ တစ်သောင်း ထိပ်မှ၊ ဖြူရိပ်စကြာ၊ ဖြန့်မိုးကာရ၊ ဒီပါတိုင်းလုံးရှင် မောင်မောင်ဘုရာ့ '' စသည့် အခေါ်မျိုးဖြင့် ခေါ်ရခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
(၄) မြေ|ာ်-ဆိုသည်မှာ ရည်းစားမြေ|ာ်၊ လင်မြေ|ာ်၊ သားမြေ|ာ်ခန်းများတွင် တကယ်တမ်း မြေ|ာ်တတ်ရန် လိုသည်။ ပညာပါသော ရည်စားမြေ|ာ်၊ လင်မြေ|ာ်များမှာ ကျေးကိုစေ၍ မြေ|ာ်ခြင်း၊ ဘုရားကိုတိုင်၍ မြေ|ာ်ခြင်း၊ ကျေးသားနှင့် စကားခွန်း တုံ့လှယ်၍ မြေ|ာ်ခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ မင်းသမီး၏ လွမ်းယူ တမ်းတပုံကို ပွဲကြည့်ပရိသတ်၏ စိတ်၌ တကယ်ပင် ထင်မှတ်လာအောင် မြေ|ာ်တတ်ရလေသည်။
(၅) အောင်-ဆိုသည်မှာ စစ်ကိုင်းကျောက်ပနံကန်ကြီးကုန်း ရာဇဝင်ဖြစ်သော ဆားတောင်သူ အောင်ဖြူဇာတ်ကို ခင်းလျှင် နိုင်နင်းစွာ ကပြနိုင်ရမည့် အရည်အသွေးဖြစ်သည်။ အောင်ဖြူဇာတ်မှာ ပရိယာယ် အလွန်များပြီးလျှင် မင်းသမီး၏ အလွမ်းများလှသော ဇာတ်ထုပ်ဖြစ်သည်။ ဤလိုဇာတ်မျိုးကို တော်တော့် မင်းသမီး ဇာတ်မလိုက်နိုင်၊ မကနိုင်ပေ။
(၆)ဇော်-ဟူသည်မှာ ရှိရာဇာတ်ကို ကပြရသဖြင့် မင်းသမီး ဇော်ဂျီဖြစ်ရသည့် ဇာတ်လမ်းမျိုးနှင့် ကြုံခဲ့သော် ဇော်ဂျီ အဖြစ်နှင့် ကတတ်ပြောတတ် ပြုမူတတ်ဖို့ အသင့်ရှိရ ပေမည်။
(၇) လု-ဆိုသည်မှာ လင်လုခန်း၊ သားလုခန်းများတွင် နိုင်နင်းဖို့လိုသည်။ သစ္စာထား နှစ်ပါးသွားခန်းတွင် လင်လု ခန်းမျိုးသာမက ဇာတ်ကွက်နှင့်အညီ လူယောင်ဆောင်ထားသည့် ဘီလူးမနှင့် လင်လုရခြင်းမျိုးကိုပါ ဆိုသည်။ ယင်းအခါ၌ မိမိသည် လင်သားအပေါ် မည်သို့ ကြင်နာခဲ့သည်၊ ယုယခဲ့သည်၊ အနာခံ၍ ချစ်ရည်လူးခဲ့သည်၊ ချစ်တုံ့တင် ခဲ့သည်များကို ပွဲကြည့်ပရိသတ်စိတ်၌ အကွင်းကွင်းနှင့် ပေါ်အောင် ပြောဆိုတတ်ရ၍၊ သားလုခန်း၌လည်း မေတ္တာရေစင်ဖြင့် ချစ်ခင်သဒ္ဓါ မြတ်နိုးစွာ ကျွေးမွေးသုတ်သင်ခဲ့ပုံများ၊ သားအတွက် ရတတ်မအေး သောကစိုက်ခဲ့ပုံများကို တကယ့် သားသည် မအေ တစ်ယောက်ကဲ့သို့ စီကာပတ်ကုံး ပြောကြားတတ်ရလေသည်။
(၈) ဘ-ဟူသည်မှာ အချို့ဇာတ်များ၌ မင်းသမီးရေကန်တွင် ရေချိုးမှား၍ အစွယ်ပြူးပြူး ဘီလူးဖြစ်သွားသည့်အခန်း ပါတတ်သည်။ ထိုအခါ ဘီလူးခန်းကို မင်းသမီးလုပ်သူသည် နိုင်နင်းစွာ ကပြနိုင်ရလေသည်။
မကျည်းချောင်းရွာ
မကျည်းချောင်းရွာ
မြန်မာဇာတ်မင်းသမီးများ
မြန်မာ ဇာတ်မင်းသမီးများ
(၉) ရူး-ဟူသည်မှာ ဇာတ်ကွက်နှင့်အညီ အကြောင်း တစ်ခုခုကြောင့် ရူးသွပ်ရသည့်အခါ၌ တစ်ကယ့်အရူးနှင့် တူအောင် ရူးတတ်ဖို့လိုသည်။ ဤလိုအခန်းမျိုးကို ရုပ်သေး မင်းသမီး ဆရာပု၊ ဒေါ်ထွေးလေးနှင့် ထားဝယ်ပြန် ဒေါ်စိန်ခင် တို့သာလျှင် နိုင်နိုင်နင်းနင်း ကနိုင်၍၊ အရူးခန်းကောင်းသည်ဟု ကျော်ကြားလေသည်။ ဒေါ်ထွေးလေး ပဋာစာရီဇာတ်ကို ကပြရာ၌ အရူးခန်းကို ပရိသတ်က မေ့မရအောင်ဖြစ်ရ သည်ဟု ဆိုလေသည်။
မကျည်းချောင်းရွာ
ကိုးကား
မကျည်းချောင်းရွာ
မြန်မာဇာတ်မင်းသမီးများ
မြန်မာ ဇာတ်မင်းသမီးများ
(၁၁) သေ-ဟူရာ၌ မင်းသမီး သေရသည့် အခန်းများ လည်း ဇာတ်လမ်းတွင် ပါတတ်သေးရာ၊ မင်းသမီးက မသေ တတ်လျှင် ဇာတ်နာသင့်ပါလျှက် မနာဘဲ ပွဲကြည့်ပရိသတ် အူကြောင်ကြောင် ဖြစ်ကုန်ပြီးလျှင် တညဉ့်လုံး သယ်လာသမျှ သဲရေကျ ဖြစ်ရတတ်သည်။ ဆရာပု၊ ဒေါ်ထွေးလေးနှင့် ထားဝယ်ပြန် ဒေါ်စိန်ခင်တို့သည် အသေကောင်းလှသည်ဟု ဆိုသည်။ မင်းသမီးလုပ်သူ အသေတတ်သည့်အခါ၌ ဇာတ်ခုံပေါ်က ဇာတ်သူ ဇာတ်သားများပင် စိတ်ထိခိုက် လာပြီးလျှင် မျက်ရည်ကျရလေသည်။
(၁၂) ပစ်-ဟူရာ၌ သားပစ် သမီးပစ် စွန့်ပစ်ရသော ဇာတ်မျိုး၌ ပစ်တတ်ရန် လိုခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ပစ်ရာ၌လည်း အသေပစ် အရှင်ပစ် ဟူ၍ရှိ၏။ ပုံစံအားဖြင့် မိဖုရားကို နောက်သိမ်းမည့် ဘုရင်က အလျင်သွေး မကျန်ရအောင် သားသမီးကို စွန့်ပစ်ချေဟု ဆိုသည့်အခါ၌ သားကို အရှင် လတ်လတ် စွန့်ပစ်ရသည့်အခန်းမျိုး၊ သားသေ၍ စွန့်ပစ်ရသည့် အခန်းမျိုး၌ ဇာတ်လိုက်တတ်ဖို့ လိုလေသည်။
ယင်းတော်မလေး
မန္တလေး မြို့တည်နန်းတည် မင်းတုန်းမင်းတရားနှင့် သီပေါမင်းတရားတို့ ခေတ်တွင် နန်းတွင်း အီနောင်ဇာတ်၊ ရာမဇာတ် စသည်တို့ကို ကပြခဲ့စဉ်က အီနောင်နန်းတွင်း ဇာတ်တော်ကြီးတွင် အထူးနာမည်ကျော်ကြား လူကြိုက်များလှသော တော်သုံး မင်းသမီးကြီး ယင်းတော်မလေးသည် အရေးပါ အရာရောက်ဆုံးဖြစ်သူ ပွတ်စပါး မင်းသမီးအခန်းမှ နိုင်နင်းစွာ အမှုထမ်းနိုင်လေသည်။ နာမည်ရင်းမှာ မလေးဖြစ်ရာ၊ ယင်းတော်မြို့သူဖြစ်၍ ယင်းတော်မလေးဟု တွင်သည်။ အချို့ကလည်း ယင်းတော်မြို့ကို အပိုင်စားရ၍ ယင်းတော်မလေး ခေါ်တွင်သည်ဟုဆိုသည်။ ယင်းတော်မလေးသည် မင်းသမီးဘဝ ခေတ်ကောင်းစဉ်က အဆင်းအင်္ဂါ လှပပြီးလျှင် ကနွဲ့ကရ ပျော့ပျော့ပျောင်း ပျောင်းရှိ၍၊ တေးကြီးဘွဲ့ကြီး ပတ်ပျိုး ယိုးဒယားစသည်တို့ကို နိုင်နင်းစွာ သီဆိုနိုင်သည်။ နန်းတော်သူများ အီနောင် ဦးစံတုတ်ကို သဘောကျကြသလို၊ နန်းတော်သား မှူးသားမတ်သား မင်းယောက်ျား အရာရှိပိုင်းကလည်း ယင်းတော်မလေး၏ ပညာအမွေကို ခံယူခဲ့သော မင်းသမီးဟူ၍ကား မရှိဟု ဆိုလေသည်။
ဆင်ခိုးမလေး
ယင်းတော်မလေးနှင့် မရှေးမနှောင်းပင် ဇာတ်တော်ကြီးဝင် ဆင်ခိုးမလေးဟူ၍ အဆိုအက နှစ်ဌာန၌ နာမည်ကျော်ကြားသော အမျိုးသမီး ဇာတ်သဘင်သည်ကြီး တစ်ယောက် ထွန်းကားခဲ့သည်။ ဆင်ခိုးမကလေးသည် တောင်တွင်းကြီးမြို့သူ ဖြစ်၍ ငယ်မည်မှာ မရွှေမြှင်ဖြစ်၏။ ကိုယ်လုံးကိုယ်ပေါက် သေးသေးသွယ်သွယ်နှင့် ညိုစိမ့်စိမ့်ရှိ၍ ချောမော လှပ ယဉ်ကျေးသည်။ ငယ်စဉ်ကပင် အကတတ်မြောက်ပြီးလျှင် မြေဝိုင်းခေတ် ဇာတ်မင်းသမီးဖြစ်ခဲ့ရာ၊ ပထမ အိမ်ထောင်သည် ခင်ပွန်းနှင့် သားနှစ်ယောက်ရှိခဲ့ပြီးနောက် ရနောင်မင်းသားက ကောက်ယူဆင်နှင့်တင်၍ ခေါ်စေသောကြောင့် ဆင်ခိုးမကလေးဟု တွင်သည်။ ရနောင်မင်းသား မှုပြစ်မကင်း၍ ရာဇဝတ်တော် သင့်ပြီးနောက်တွင် သီပေါမင်း၏ မိဖုရားခေါင်ကြီးက ချစ်မြတ်နိုး၍ ယိုးဒယားဇာတ်ကြီး အတီးအကတို့ကို အသင်ခိုင်းသဖြင့် ယိုးဒယားရာမ ဆရာဦးဖိုးမြ ထံတွင် သုံးနှစ် သင်ယူခဲ့ရလေသည်။ ဆင်ခိုးမကလေးသည် အဆိုအက ပညာတွင် ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင်ရှိ၍ လက်ည|ိုးထိုးကရာ၌ အလွန် ယဉ်ကျေး၏။ အထူးသဖြင့် 'ခရာသံ ' ဒိုးပတ်အက အလွန်ကောင်းသည်ဟု ဆိုလေသည်။
ယင်းတော်မလေး၊ ဆင်ခိုးမကလေးတို့နှင့် မရှေးမနှောင်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ဒေါ်ကွမ်းငုံနှင့် ကိန္နရာပျံတို့သည်လည်း ထင်ရှားသော ဇာတ်မင်းသမီးများ ဖြစ်၏။
မထွေးလေး
ယင်းတော်မလေးနှင့် ဆင်ခိုးမကလေးတို့ နှစ်ဦး ဆံဖြူသွားကြွေ၊ ပါးရေမတွန့်ခင် ကလေးတွင် ဗျာပါဆံကလေး တစ်ခါခါနှင့် ဖျတ်လပ်စွာ ပေါ်ပေါက်လာသူကား နောက်ပေါက်မင်းသမီးကလေး မထွေးလေး ဖြစ်သည်။ ငယ်မည်မှာ ခင်ထွေးဖြစ်၍ ၁၁ နှစ်အရွယ် ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ သဘင်ရည်ဝကာ ကျော်စောထင်ရှားသော ဇာတ်မင်းသမီးကြီး တစ်ဦး ဖြစ်လာသည်။ ဒေါ်ထွေးလေးသည် လက်ည|ိုးကလေးကို ကိုက်၍ မူကာ ကတတ်သည်ဟုဆိုသည်။ မင်းသမီးကဲ အလွန်ပါ၍ မင်းသမီးမှင် အလွန်ကောင်းသူ ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်က ထူးချွန်ခဲ့သော ကကြိုးမှာ ကိန္နရာကနှင့် အရုပ်ကြိုးကများ ဖြစ်၏။ ဒေါ်ထွေးလေး၏ ကမျိုးကို မည်သူကမျှ မကတတ်ကြတော့ဟုဆိုသည်။ သီချင်းဆိုရာ၌လည်း မေးဝဲမေးရိုက်တို့တွင် ဒေါ်ထွေးလေးကို မီအောင်လိုက်နိုင်သူမရှိဟုလည်း ဆိုလေသည်။ နောက်ပေါက် ဇာတ်မင်းသမီးများထဲတွင် မထွေးလေးထံမှ ပညာဆည်းပူး တပည့်ခံသူများ၍၊ နိုင်ငံကျော် မင်းသမီး များဖြစ်လာကြသည်။ အမေထွေးတပည့် မဟုတ်လျှင် မင်းသမီးအရာ မဝင်သလောက် အထင်သေးကြလေသည်။ ဒေါ်ထွေးလေး အသက် ၁၂ နှစ်သမီးက အသက် ၆ဝ နားအထိ သဘင်ပညာနှင့် အသက်မွေး၍ သွားရာ၌ မင်းသား ဦးဘိုးကွန်းနှင့် အနှစ် ၂ဝ လောက် တွဲကခဲ့ရာ ဦးဘိုးကွန်းနှင့် အကြောင်းပါခဲ့သည်။ ဦးဘိုးကွန်းနှင့် တွဲ၍ကသွားသည့် အချိန်သည် ဒေါ်ထွေးလေး အဖို့ အကျော်ဆုံး ကာလ၊ ငွေအရဆုံးကာလ၊ နာမည်အကြီးဆုံးကာလ ဖြစ်ဟန်ရှိလေသည်။ ဒေါ်ထွေးလေးနှင့် တခေတ်တည်း ပေါ်ခဲ့သော ဇာတ်မင်းသမီးများမှာ ဒေါ်စိန်မေ၊ ဒေါ်စံရှား၊ ဒေါ်ဇော်ရိုက် စသူတို့ဖြစ်၏။ အီကင်းဦးမောင်ကြီးသည် ရုပ်သေးစင်မှ ဆင်းပြီးနောက် မြေဝိုင်းဇာတ်တွင် ဝင်ရောက်ကပြခဲ့ရာ၌ ဒေါ်ထွေးလေးနှင့် မတွဲမီ အဆိုပါ မင်းသမီးများနှင့် တွဲဘက် ကပြခဲ့လေသည်။
ယောက်ျားမင်းသမီး ဦးအောင်ဗလသည် ဣတ္ထိယဇာတ်ဝင် မဟုတ်သော်လည်း မိန်းမဟန် အမူအရာ အချွဲ၊ အနွဲ့၊ အလှည့်၊ အဟိုက်တို့၌ မိန်းမမင်းသမီးတို့ပင် လိုက်မမီအောင် ရှိရသည်။ ကကြိုး၊ တုပ်ကြိုး ကကြလေ့ရှိသည်။ စခွံ့ ခေါ်မန္တလေးဒိုး ကကြိုးကို အောင်ဗလပင်ထွင်သည်ဟု ဆိုသည်။ နောက်နာမည် ထွက်လာမှ မထွေးလေး၏ ကကြပုံကို ယူသော်လည်း အဆင်တူ၏။ ခြေမတူ ဖြစ်နေသည်ဟုလည်း ဆိုလေသည်။ ဇာတ်ကပြရာတွင် အရပ်သဘောအတိုင်း ပြောလေ့ဆိုလေ့ ရှိသည်။ သို့သော် ဇာတ်ထုပ်ဇာတ်ကွက်စာကို လက်မလွတ်ပေ။ မင်းထင်မယ်မှန်၊ ထိလပ်ပိုးအု၊ ဘို့မယ်တက်ခါ၊ ကာကဝလ္လိယ၊ ဝီဇယ စသော ဇာတ်ထုပ်များကို ကပြရာတွင် သရုပ်ပေါ်အောင်၊ ဇာတ်နာအောင် စီးစီးနင်းနင်း ကပြတတ်လေသည်။
မြခြေချင်း မငွေမြိုင်
ဒေါ်ငွေမြိုင်၏ ကသက် အနှစ် ၃ဝ နီးပါးတွင် ဇာတ်မင်းသမီး အဖြစ်နှင့်ချည်းက၍ နှစ်နှစ်ကျော်မျှသာ အငြိမ့်မင်းသမီးအဖြစ် ကပြခဲ့သည်။ ဇာတ်မင်းသမီး လုပ်သည့်အခါ ဦးဘိုးစိန်နှင့်လည်း တွဲဘူးသည်။ သူ့ဇာတ် သူထောင်၍လည်း ကသည်။ ဒေါ်ငွေမြိုင်သည် သူကိုယ်တိုင် ကဇာတ်သဘင် ပညာတွင် အရည်အခြင်း ပြည့်ဝသည်က တစ်ကြောင်း၊ ဇာတ်ကို ဦးစီး၍ ကနိုင်သည့် မင်းသမီး ဖြစ်သည်က တစ်ကြောင်း၊ ယောက်ျားတွေက သူ့ကို အင်မတန် စွဲမက်နှစ်သက်လှသည်က တစ်ကြောင်းတို့ကြောင့် သူ့ဇာတ်တွင် သူနှင့်တွဲကရသည့် မင်းသားသည် မည်သည့်အခါတွင်မျှ မပေါ်တော့ဘဲ အလိုလိုနေယင်း မြုပ်သွားရသည်ဟုဆိုသည်။ ဒေါ်ငွေမြိုင်သည် ဦးဘိုးစိန်နှင့်လည်းကောင်း၊ ဒုတိယ ဘိုးစိန်နှင့်လည်းကောင်း၊ မင်းသား အောင်စည်ဗလနှင့် လည်းကောင်း၊ မင်းသား ဘလှိုင်နှင့်လည်းကောင်း တွဲကခဲ့သည်။ ဒေါ်ငွေမြိုင်၏ ဇာတ်သဘင်သက်၌ အကျော်ဆုံးအချိန်မှာ အသက် ၃ဝ ခန့် အရွယ်ကောင်းတွင် မင်းသားဘလှိုင်နှင့် တွဲ၍ ရွာစား စိန်ဗေဒါ၏ ဆိုင်းနှင့် ကစဉ်က ဖြစ်လေသည်။ ဒေါ်ငွေမြိုင်၏ အသံမှာ ပင်ကိုအားဖြင့် အသံကောင်းလှသည်ဟု ပြောနိုင်သည့် ပထမတန်းစား အသံမျိုး မဟုတ်သော်လည်း ပြတ်ပြတ်သားသား ဆိုနိုင်သည်။ အာခေါင်အားရင်း ရှင်းစွာ သီဆိုနိုင်သည့် မင်းသမီးဖြစ်၍ သီချင်းဆိုရာတွင် အထူးသဖြင့် ခြေဆင်း အဆိုကောင်းသောကြောင့် ခြေဆင်းကို ရှည်ရှည်စပ်၍ ပေးကြရသည်။ ဒေါ်ငွေမြိုင်သည် အကကို မင်းသားကရော မင်းသမီးကပါ ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် ကတတ်သည်။ ကသည့်အခါ ခြေဆစ်လက်ဆစ် အလွန်ကျိုးသူဖြစ်၏။ ဒေါ်ငွေမြိုင်သည် ဇာတ်စီးခေါင်းဆောင် မင်းသမီးကြီး ဘဝနှင့် သူ့ဇာတ်သူ ထောင်၍ ကယင်း မင်းသား မင်းသမီး အများဆုံး မွေးထုတ်ခဲ့သည်။ ယင်းတို့ အထဲတွင် အကျော်ဆုံးမှာ မင်းသား ရွှေမန်းတင်မောင်နှင့် မင်းသမီး ရတနာပုံ ခင်ကြည်တို့ ဖြစ်လေသည်။
ပဲခူးမယ်ကျော့ ဆိုသော မင်းသမီးကြီးသည်လည်း နာမည်ကျော် မင်းသမီးတစ်ဦးဖြစ်၍ ဒေါ်ငွေမြိုင်ကဲ့သို့ သဘင် ဝါရင့်သူဖြစ်သည်။ ထို့အတူ လေဘာတီ ဒေါ်ခင်ညွန့်သည် လည်း သဘင်ဝါရင့်သည့် မင်းသမီးကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ဦးဘိုးစိန်၏ ဇာတ်အဖွဲ့တွင် ကာလအတန်ကြာ ပါဝင်ကပြခဲ့ဘူး လေသည်။ ဇာတ်မင်းသမီး |ကောလိပ်စိန်၏ အမည်ရင်းမှာ မမြလွင် ဖြစ်သည်။ ဒေါ်ကောလိပ်စိန်သည် ဦးဘိုးစိန်နှင့် တွဲခဲ့သမျှသော မင်းသမီးများအနက် ဦးဘိုးစိန် အားအကိုးဆုံး လက်က သုံးတောင်ဝှေး မင်းသမီး ဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်လေသည်။ ရှေးယခင်က ဘိုးစိန်-အောင်ဗလ၊ ဘိုးစိန်-ငွေစိန်ဟူ၍ အမည်များ ဒွန်တွဲ ကျော်ကြားခဲ့ပြီးနောက်တွင် ဦးဘိုးစိန်သည် မြောက်မြားစွာသော မင်းသမီးတို့နှင့် တွဲခဲ့သော်လည်း ဒေါ်ကောလိပ်စိန်နှင့်တွဲ၍ ကသော အခါတွင်မှ ဘိုးစိန်- ကောလိပ်စိန် ဟူ၍ အမည်များ ဒွန်တွဲကျော်ကြားခဲ့ပြန်လေ သည်။ ရုပ်ရည် ကိုယ်လုံးကိုယ်ပေါက် အဆင်ပြေ၍ အသံဝါအသံကောင်း အပြောကောင်း အဆိုကောင်းဖြစ်သော ကြောင့် ကောလိပ်စိန်ကို ပရိသတ်တို့ အသဲစွဲကြိုက်ကြသည်။ အကတွင် ဦးဘိုးစိန်၏ ကဟန်များကို ထက်ကြပ်မကွာ လိုက်နိုင်သဖြင့် ၂၅ နှစ်အရွယ်တွင် ဦးဘိုးစိန် မျက်နှာ လွှဲနိုင်လောက်အောင် အရည်အချင်း ပြည့်လာသည်။ ဦးဘိုးစိန်အဖို့ ကောလိပ်စိန်မှာ မရှိမဖြစ်သော မင်းသမီးဘဝသို့ ရောက်လာသည်ဟု ဆိုလေသည်။ ထိုမှတစ်ပါး အထိုက်အလျောက် ထင်ပေါ်ကျော်ကြားခဲ့သော ဇာတ်မင်းသမီးများမှာ ပုဏ္ဏမ ဒေါ်ငွေစိန်၊ ဒေါ်ညွန့်ရီ၊ နေရှင်နယ် ဒေါ်ခင်ပု၊ ယုဝတီ ဒေါ်ခင်ညွန့်၊ ဒေါ်စိန်မေ၊ ဟံသာဝတီ ဒေါ်သန်းကြည်၊ ပလိုတီယာ ဒေါ်သိန်း၊ ဒဂုန် ခင်လှကြည်၊ ပဲခူးမြ၊ ဒေါ်ဗလပြန်၊ မြသန်းရင်၊ စိန်ဟန်တင်၊ အောင်သန်းတင်၊ စိန်လေဒီ၊ စိန်လှကြည်၊ ဥဩရွှေ၊ ခင်စန်းတင် စသူတို့ ဖြစ်လေသည်။
ဥပါလိသုတ်
(၄)သုတ် ရှိပါသည်။
ဘုရားရှင် နာဠန္ဒမြို့ ပါဝါရိကမ္ဗဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ်က ဤသုတ် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်၊ ဤသုတ်တွင် နိဂဏ္ဌနာဋပုတ္တ၏ဝါဒ၌ မကောင်းမှုဖြစ်ခြင်း, မကောင်းမှုပြုခြင်း၌ ကာယဒဏ်, ဝစီဒဏ်, မနောဒဏ်-ဟု ပညတ်ပုံ၊ ယင်းသုံးပါးတို့တွင် ကာယဒဏ်အပြစ်ကြီးပုံကို၎င်း၊ ဗုဒ္ဓဝါဒ၌ မကောင်းမှုပြုခြင်း, မကောင်းမှုပြုခြင်း၌ ကာယကံ, ဝစီကံ, မနောကံ သုံးပါးကို ဟောတော်မူပုံ၊ ယင်းတို့တွင် မနောကံသည် အပြစ်ကြီးပုံကို ဘုရားရှင်နှင့် ဒီဃတပဿီနိဂဏ္ဌတို့ စကားစမြည်ပြောဆိုကြပုံ၊ မိမိထံသို့ ရောက်လာသော ဒီဃတပဿီကို နာဋပုတ္တနိဂဏ္ဌ ချီးကျူးပုံ၊ ဥပါလိသူကြွယ်က မြတ်ဗုဒ္ဓထံ သွားရောက်ပြီး မိမိဆရာ၏ဝါဒဖြင့် အပြစ်တင်မည်ဖြစ်ကြောင်းကို အမွှေးရှည်သော သိုး ဥပမာ, သေတင်းကုတ်၌ခင်းထားသော ဖျာဥပမာ, သေသောက်ကြူး ဥပမာ, အသက်ခြောက်ဆယ်ရှိသော ဆင်ပြောင်ကြီး ဥပမာတို့ဖြင့် နိဂဏ္ဌနာဋပုတ္တအား ပြောကြားပုံ၊ ဒီဃတပဿီ၏ သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် ကန့်ကွက်သော်လည်း နာဋပုတ္တနိဂဏ္ဌက ဥပါလိသူကြွယ်အား ဝါဒဖြင့်အပြစ်တင်ရန် စေလွှတ်ပုံ၊ ဥပါလိသူကြွယ်၏ ဝါဒဖြင့် အပြစ်တင်ရာဝယ် ဘုရားရှင်အား ရေအေးကိုမရ၍ သေသွားသော နိဂဏ္ဌဥပမာ, လမ်းလျှောက်ရာ၌ သတ္တဝါငယ်တို့ သေသောဥပမာ, နာဠန္ဒမြို့ရှိ သတ္တဝါများကို တခဏချင်း ပြောဖြစ်အောင်ပြုသည့် ဥပမာ, ဒဏ္ဍကီတိုင်း, ကာလိင်္ဂတိုင်း, မဇ္ဈတိုင်း, မာတင်္ဂတိုင်းတို့ တောအတိဖြစ်ခဲ့ပုံ စကားရပ်တို့ဖြင့် ပြန်လည်ဖြေရှင်းတော်မူပုံ၊ ဥပါလိသူကြွယ် သရဏဂုံဆောက်တည်၍ ဥပါသကာအဖြစ် သိမှတ်တော်မူပါရန် လျှောက်ထားပုံ၊ ဘုရားရှင်က ဥပါလိသူကြွယ်အား စဉ်းစဉ်းစားစား ပြုသင့်ပုံ သုံးကြိမ်တိုင် မိန့်ကြားတော်မူရာ ဥပါလိသူကြွယ်က သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် ရတနာသုံးပါးကို ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်သော ဥပါသကာဟု အသိအမှတ်ပြုတော်မူပါရန် လျှောက်ထားပုံ၊ ဘုရားရှင်က အနုပုဗ္ဗိကထာဒေသနာတော်ကိုဟောတော်မူရာ ဥပါလိသူကြွယ် သစ္စာသိမြင် သောတာပန် အရိယာသာဝကဖြစ်သွားပုံ၊ အိမ်ပြန်ရောက်သည့်အခါ တံခါးမှူးအား အမိန့်ပေးပုံ၊ နာဋပုတ္တနိဂဏ္ဌကိုယ်တိုင် ပရိသတ်ဖြင့်လာရောက်သည့်အခါ ဥပါလိသူကြွယ်က ဆက်ဆံပုံ၊ နာဋပုတ္တနိဂဏ္ဌအား ဘုရားရှင်၏ အာဝဋ္ဋနီယမာယာဖြင့် လှည့်ပတ်မှုကို ခံယူရသော သတ္တဝါအားလုံး ရှည်မြင့်စွာသောကာလပတ်လုံး စီးပွားချမ်းသာဖြစ်နိုင်ပုံ, မိန်းမငယ်ကိုယူထားသော ပုဏ္ဏားအိုကြီးဥပမာဖြင့် နိဂဏ္ဌဝါဒ၏ ပညာရှိတို့စိစစ်မှုကို မခံနိုင်ပုံ, ဗုဒ္ဓဝါဒ၏ ပညာရှိတို့၏စိစစ်မှုကို ခံနိုင်ရည်ရှိပုံ၊ ဘုရားရှင်၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ဆယ်ဂါထာဖြင့် ချီးကျူးပြောဆိုရာ နိဂဏ္ဌနာဋပုတ္တ သွေးအံပုံတို့ကို ပြဆိုသည့်သုတ်။
အဋ္ဌကထာ၌-ပါဝါရိကမ္ဗဝန်ကျောင်းတော် အကြောင်း၊ နိဂဏ္ဌဝါဒ၌ ပိဏ္ဍပါတ-ဟူသော ဝေါဟာရမရှိပုံ၊ ကာယဒဏ်, ဝစီဒဏ်တို့၌ စိတ်မရှိပုံ၊ မနောဒဏ်၌ စိတ်ရှိပုံ ဥပမာ၊ ဒီဃတပဿီနှင့် ကထာဝတ္ထုဖြစ်ပုံအကြောင်း၊ ကာယကံ, ဝစီကံ, မနောကံတို့၏ စေတနာများ၊ ကံသုံးပါး အကြောင်း၊ “ဗာလကိနီ”အဖွင့်၊ နာဋပုတ္တနိဂဏ္ဌ၏ တစ်မြို့တည်းအတူနေသော်လည်း ဘုရားရှင်နှင့် မတွေ့ဖူးပုံ၊၎င်းနှင့် ဒီဃတပဿီတို့ ဘုရားရှင်ဝါဒနှင့် ပတ်သက်၍ သိရှိနားလည်မှု မတူကြပုံ၊ ဒီဃတပဿီက ဥပါလိသူကြွယ် ဘုရားရှင်ထံ မလွှတ်သင့်ပုံကို ကန့်ကွက်သည့် အကြောင်း၊ မိမိတို့ နိဂဏ္ဌဝါဒ၏ အနိယျာနိကဖြစ်ပုံ၊ ရသေ့တို့၏ မနောပဒေါသကြောင့် နိုင်ငံများ ပျက်စီးခြင်း မဟုတ်ပုံ၊ ကလိင်္ဂတိုင်း ဒဏ္ဍကီမင်း၏ ကုမ္ဘာပူရမြို့၊ ကလိင်္ဂတိုင်း နာဠိကိရမင်း၏နိုင်ငံ ပျက်စီးပုံ၊ မဇ္ဈတိုင်း ပျက်စီးပုံတို့ကို အကျယ်ပြဆိုထားပါသည်၊ အနုပုဗ္ဗိကထာအကျယ်၊ မေးမြန်းစိစစ်မှု မခံနိုင်ပုံ ဥပမာ၊ စတုသစ္စကထာနှင့် ပညာရှိများ၊ နိဂဏ္ဌနာဋပုတ္တ သွေးအံပုံနှင့် ပါဝါမြို့၌ ကွယ်လွန်ပုံတို့ကို ဖွင့်ပြထားပါသည်။
ဋီကာ၌-တိုင်းနိုင်ငံများပျက်စီးရာ၌ ရွာသွန်းသော မိုးကိုးမျိုး၊ အနုပုဗ္ဗိကထာ အဖွင့်တို့ကို ကြည့်ရှုနိုင်ပါသည်။ -- ဝိနယပိဋကကို ဆောင်ထားကုန်သောရဟန်းတို့တွင် ဥပါလိထေရ်သည် အသာလွန်ဆုံး အမွန်မြတ်ဆုံးပေတည်း-ဟု ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်။
ဘာရုကစ္ဆကဝတ္ထု၊ အဇ္ဇုကဝတ္ထု၊ ကုမာရကဿပဝတ္ထုတို့ကို ဆုံးဖြတ်ချက်ပေးမှုကြောင့် အရှင်ဥပါလိမထေရ်သည် “ဝိနယဓရ ဧတဒဂ်ဘွဲ့ ရတော်မူသည်။ (ထေရ၊၂၆၆။ အပ၊၁၊၄၀။ ထေရ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၆၃-၄၇၆။ အပ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၀၈-၃၃၄။) - အရှင်ဥပါလိထေရ်၏ လျှောက်ထားချက်အရ သိက္ခာပုဒ်ပညတ်တော်မူခြင်း အကြောင်း (အကျိုး)ဆယ်မျိုးတို့ကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်။ --- အရှင်ဥပါလိထေရ်၏ တောရကျောင်းတို့၌ နေလိုကြောင်း လျှောက်ထားမှုနှင့် ပတ်သက်၍ ၇-တောင်/၇-တောင်ထွာရှိသော ဆင်ကြီးနှင့် ယုန်ငယ်တို့၏ ရေအိုင် အတွင်း ဆင်းသက်၍ ကစားပုံဥပမာတို့ဖြင့် ခဲရင်းပုံ၊ ပက်လက်အိပ်နေသော ကလေးငယ် ဥပမာ, ကစားတတ်သည့် ကလေးငယ်အရွယ်မှ လူကြီးအရွယ်တို့၏ ကစားပျော်မြူးကြပုံ ဥပမာများ၊ ဘုရားရှင်ပွင့်တော်မူသည့်အချိန်မှစ၍ အမျိုးကောင်းသား၏ ရဟန်း ပြုပုံ, သီလနှင့် ပြည့်စုံပုံ, သတိသမ္ပဇဉ်ဖြစ်အောင် အားထုတ်ပုံ, သမာပတ် ၈-ပါး ရရှိ ပုံ-တို့ကို ဟောတော်မူပြီး သင်သည် သံဃာ၌နေလော့-ဟု မိန့်တော်မူသည်ကို ပြဆိုသည့်သုတ်။
အဋ္ဌကထာ၌-အရှင်ဥပါလိထေရ်၏ သံဃာ့အလယ်၌ နေသင့်ပုံအစရှိသည်တို့ကို ဖွင့်ပြထားပါသည်။
ဒန်ဂိုနက်ဘ် ပင်လယ်အော်
ဒန်ဂိုနက်ဘ် ပင်လယ်အော် သို့မဟုတ် ဒေါင်ဂိုနက်ဘ် ပင်လယ်အော်သည် ပင်လယ်နီ၏ ဆူဒမ်ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိသည်။
ပထဝီဝင်
ဒန်ဂိုနက်ဘ် ပင်လယ်အော်သည် တောင်ဘက်သို့ မျက်နှာမူထားပြီး ဆူဒန်ဆိပ်ကမ်း၏ မြောက်ဘက် ၁၃၀ ကီလိုမီတာ အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ၎င်း၏ အလယ်ပိုင်းတွင် သန္တာကျောက်တန်းများဖြင့် ဝန်းရံထားသော ရာဝါယာလဂွန်း ရှိသည်။ မူကဝါကျွန်း နှင့် ဆန်ဂါနက်ဘ် (သီးသန့် သန္တာကျွန်း) တို့နှင့် အတူ ထိုဒေသအား ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် ဆန်ဂါနက်ဘ် ပင်လယ်ပြင် အမျိုးသားဥယျာဉ် နှင့် ဒန်ဂိုနက်ဘ် ပင်လယ်အော်၊ မူကဝါကျွန်း ပင်လယ်ပြင် အမျိုးသားဥယျာဉ် ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ အဖြစ် ယူနက်စကိုမှ ကြေညာခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်မှစ၍ ထိန်းသိမ်းထားသော ရမ်ဆာဒေသ အဖြစ်လည်း သတ်မှတ်ထားခဲ့သည်။
၅ အင်ဒရိုမီဒေး
၅ အင်ဒရိုမီဒေး သည် အင်ဒရိုမီဒါ ကြယ်စုတန်းမှ ကြယ်တစ်စင်းဖြစ်သည်။
လာမိုင်းရွာ၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်
လာမိုင်းရွာ (Larmong)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ ကတ်တောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၂၂၆၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကတ်တောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၅၆၆ ဦး၊ မ ၂၅၇၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၁၄၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျိုင်းတုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အမွေ
အမွေ
အမွေဆိုသည်မှာ လူတစ်ဦးတစ်ယောက် ကွယ်လွန်လျှင် ကျန် ရှိသောထိုသူ၏ ပိုင်ဆိုင်ပစ္စည်းများကို ဆိုလိုသည်။ ပိုင်ဆိုင် ပစ္စည်း ဟူရာတွင်လည်း ရွှေ့ပြောင်းနိုင်သော ပစ္စည်းများနှင့် မရွှေ့ပြောင်းနိုင်သော ပစ္စည်းများဟူ၍ ရှိ၏။ အနောက်နိုင်ငံများတွင် အမွေဆက်ခံခြင်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ သေတမ်းစာရေးနိုင်သည့် အခွင့်အရေး ရှိလေသည်။ သေတမ်း စာ ဆိုသည်မှာ မိမိ၏ပစ္စည်းများကို မည်သို့မည်ပုံ ဝေဖန်ချ ထားလိုကြောင်း မိမိ၏ရည်ရွယ်ချက်ကို ဖော်ထုတ်ထားသည့် တရားဝင် ကြေညာချက်စာတမ်း ဖြစ်သည်။
သို့သော် အကယ်၍ လူတစ်ဦးတစ်ယောက်သည် သေတမ်း စာ ရေးထားခြင်း မရှိပဲ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သော် အမွေဆက်ခံ ခြင်း ဥပဒေများအရ ထိုသူကျန်ရစ်သော ပစ္စည်းများကို စီမံ ခန့်ခွဲပေးရလေသည်။ ထိုဥပဒေများအရ ထိုသူ ကွယ်လွန်သည် နှင့်တစ်ပြိုင်နက် ထိုသူ၏ မရွှေ့မပြောင်းနိုင်သော ပစ္စည်းများကို ထိုသူ၏ အမွေခံများက ရရှိလေသည်။ အမွေခံများဟူသည်မှာ အကယ်၍ သားသမီးများ ရှိလျှင် ထိုသားသမီးများကိုပင် ဆိုလို၍၊ ယင်းတို့သည် ထိုပစ္စည်းများကို အညီအမျှ ခွဲဝေယူကြ ရသည်။ သို့သော်လည်း ရွှေ့ပြောင်းနိုင်သော ပစ္စည်းများကိုမူ ထိုသူ၏ ပစ္စည်းထိန်း ဖြစ်သူကရယူ၍ ပေးစရာရှိသော ကြွေးမြီ များကို အပြေအလည် ရှင်း ပေးပြီးနောက် ကျန်သမျှ မရွှေ့ မပြောင်းနိုင်သော ပစ္စည်းများကို အမွေဆက်ခံရသူများကိုပင် ခွဲဝေပေးရ၏။ အကယ်၍ ရွှေ့ပြောင်းနိုင်သော ပစ္စည်းများဖြင့် ကြွေးမြီပေးဆပ်ရန် မလုံလောက်ခဲ့လျှင် မရွှေ့မပြောင်းနိုင်သော ပစ္စည်းများကိုပင် ထုခွဲ၍ ကြွေးဆပ်ရလေသည်။
ကွယ်လွန်သူတွင် သားသမီးများ မကျန်ခံလျှင်လည်း မည်သူ တို့ကို ကျန်ရစ်ခဲ့သော အမွေပစ္စည်း ခွဲဝေပေးရမည်ကိုလည်း ဥပဒေများဖြင့် သတ်မှတ်ထားသည်။ ထို့အပြင် ဥပဒေများတွင် ကျန်ရစ်သူ မုဆိုးမအတွက် မရွှေ့မပြောင်းနိုင်သော ပစ္စည်း များနှင့် ရွှေ့ပြောင်းနိုင်သော ပစ္စည်းများမှ အချိုးအစား မည်မျှ ရရှိရမည် ဟူသည်ကိုလည်း သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းထားလေသည်။ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီ မြန်မာများသည် သေတမ်းစာ ရေးခွင့်မရှိ သဖြင့် မိမိတို့ပစ္စည်းများကို မိမိတို့ ပေးလိုသည့်သူ များကို သေတမ်းစာဖြင့် ပေးခွင့် မရှိပေ။
ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီ မြန်မာတစ်ယောက်၏ အမွေဆက်ခံရေးနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ရှေးဟောင်းဓမ္မသတ်များ၌ မည်သူ မည်ဝါသည် အမွေခံအမွေစား ဖြစ်ရမည်၊ မည်သည့် အစီအရင်နှင့် အမွေ ဆက်ခံရမည်၊ ယင်းတို့၏ ဝေစု သည် မည်ရွေ့မည်မျှ ဖြစ် ရမည် စသည်ဖြင့် အထင်အရှား သတ်မှတ်ထားသည်။ မြန်မာ့ဓလေ့ထုံးထမ်း ဥပဒေ အမွေခန်းဆိုင်ရာ၌ ဩရသမှ လွဲလျှင် လင်သေလျှင် မယားသည်လည်းကောင်း၊ မယား သေလျှင် လင်သည် လည်းကောင်း တစ်ဦးတည်းသော အမွေခံအမွေစားအဖြစ် ဆက်ခံခြင်းမှာ အခြားသော အယူဝါဒီ တို့၏ ဓလေ့ ထုံးတမ်းများ ဥပဒေများနှင့်မတူ၊ လွန်စွာ ခြားနားမှတ်သားလောက်သည့်အချက် ဖြစ်ပေသည်။ လင်မယား နှစ်ယောက်စလုံး ကွယ်လွန်မှသာ သားသမီးများ အမွေဆက်ခံ ရသည်။ သားသမီးများ ကွယ်လွန်လျှင် မြေး၊ မြစ်တို့ ဆက်ခံ ခွင့်ရသည်။ ထိုကဲ့သို့ လင်၊ မယား၊ သားသမီး၊ မြေး၊ မြစ်တို့ မရှိမှသာလျှင် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီ မြန်မာတစ်ယောက်၏ အမွေကို သက်ဆိုင်ရာဆွေမျိုးသားချင်းတို့ အမွေဆက်ခံကြရသည်။ အမွေ ဆက်ဆံရာ၌ အမိဘက်မှ အမျိုး၊ အဖဘက်မှ အမျိုးဟူ၍ ခြားနားခြင်းမရှိချေ။
မြန်မာ့ဓေ့လထုံးတမ်း ဥပဒေ၌ သေဆုံးသူ၏ အမွေခံ အမွေ စား ဖြစ်သည်ကို၊ သိသာထင်ရှားစေရန်အတွက် အခြေခံ ပြုရ သည့် အရေးအကြီးဆုံး နည်းဥပဒေမှာ''အမွေသည် အောက် သို့ စုန်နိုင်လျှင် အထက်သို့ မဆန် ရခြင်း''ဖြစ်သည်။ ထို အခြေခံဥပဒေအရ သေသူ၏ အမွေကို အစုန်ဘက်ရှိ အမျိုး အနွယ်များကသာ အမွေ ဆက်ခံခွင့်ရှိသည်။ အစုန်ဘက်တွင် အမျိုးအနွယ်များ မရှိမှသာလျှင် အဆန်ဘက်တွင် ရှိသည့် အမျိုးအနွယ်များက အမွေဆက်ခံခွင့်ရကြသည်။ အဆန်ဘက်ရှိ အမျိုးဟူသည် မိဘ၊ ဘိုးဘွား၊ ဘီဘင် စသည်တို့ကို ဆိုလို၍၊ အစုန်ဘက်ရှိ ဆွေမျိုးဟူသည် သားသမီး၊ မြေး၊ မြစ် စသည် တို့ကို ဆိုလိုသည်။
ထိုအခြေခံနည်းဥပဒေနောက် ဒုတိယအရေးကြီးသည့် အမွေ ဆက်ခံရေး အခြေခံနည်းဥပဒေမှာ ''အမျိုးဆက် နီးသူက ဝေး သူကို အမွေမှ ပယ်ထုတ်ခြင်း''ဖြစ်သည်။ ဤအခြေခံနည်း ဥပဒေအရ သေဆုံးသူတစ်ယောက်၏ အမွေကို ယင်း၏ အနီး ဆုံးသော ဆွေမျိုးက ဆက်ခံရရှိမည်ဖြစ်လေသည်။ အမျိုးဆက် အနီးအဝေးကို သိရှိရန် ရှေးဦးစွာ သေဆုံးသောသူမှ စတင်၍ သေဆုံးသူနှင့် အမွေတောင်းခံသူ နှစ်ဦးတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ ဘိုးဘေးဖြစ်သောသူသို့ ရောက်သည်အထိ အထက်ဆန်ပြီးသော် အမျိုးဆက်ရေတွက်ရ၏။ တစ်ဖန် ထို ဘိုးဘေးမှ အမွေတောင်းခံ သူတို့ ရောက်သည်အထိ အောက်သို့ စုန်ပြီးလျှင် အမျိုးဆက်ကို ဆက်လက် ပေါင်း၍ ရေတွက်ရ လေသည်။
ယခုအခါ အတည်ဖြစ်လျက်ရှိသော မြန်မာ့ဓလေ့ထုံးတမ်း ဥပဒေဆိုင်ရာ တရားလွှတ်တော် စီရင်ထုံးများအရ အမွေ ဆက်ခံရသည့် ဆွေမျိုးသားခြင်းများ၏ အစီအစဉ်မှာ အောက်ပါ အတိုင်း ဖြစ်၏။ (၁) ညီအစ်ကို မောင်နှမများ၊ (၂) မိဘများ၊ (၃) ဘိုးဘွားများ၊ (၄) တူ၊ တူမများ၊ (၅) ဘကြီး၊ ဘထွေး၊ ဦးကြီး၊ ဦးလေး၊ အရီးကြီး၊ အရီးလေး၊ ကြီးတော်၊ အဒေါ်များ၊ (၆) တူ၊တူမများ၏ သားသမီးများ၊ (၇) တစ်ဝမ်းကွဲညီအစ်ကိုမောင်နှစ်မများ၊ (၈) တူ၊ တူမများ၏ မြေးများ၊ (၉) တစ်ဝမ်းကွဲညီအစ်ကို မောင်နှစ်မများ၏ သားသမီးများ၊ (၁ဝ) တစ်ဝမ်းကွဲညီအစ်ကို မောင်နှစ်မများ၏ မြေးများ၊ လင်နှင့်မယား နှစ်ယောက်စလုံး ကွယ်လွန်မှသာလျှင် သားသမီးများ အမွေဆက်ခံရသည်ဟု အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့ရာ ရှေးဟောင်းဓမ္မသတ်များ၌ အမွေခံထိုက်သော သားခြောက်ပါးနှင့် အမွေမခံထိုက်သော သား ခြောက်ပါး ဟူ၍ အောက်ပါအတိုင်း ပြသည်။
အမွေခံထိုက်သော သားခြောက်ပါး
(၁) ဩရသ- ရင်၌ဖြစ်သောသား၊ (၂) ခေတ္တဇ-ကျွန်မနှင့်သင့်နေရာ မွေးသောသား၊ (၃) ဟေဋ္ဌိမ-အပြောင်မယား သား၊ (၄) ပုဗ္ဗက-မယားပါ လင်ပါအထက်သား၊ (၅) ကိတ္တိမ- အမွေခံသားအဖြစ်ဖြင့် အထင်အရှား မွေးစားသောသား၊ (၆) အပတိဋ္ဌ -ကောက်၍ မွေးသော သား ဟူ၍ ဖြစ်လေသည်။ အမွေမခံထိုက်သောသားခြောက်ပါးမှာ (၁) ဒိန္နက-သူတစ်ပါးပေး၍ရသော သား၊ (၂) အဟောဎ္0x046-ဝယ်၍ ရသော သား၊ (၃) ပုနာနုဗ္ဗဝ-မိမိမယား သူတစ်ပါးနှင့် ပျော်ပါး၍ ရသော သား၊ (၄) ကီဠိတ-ကစားမြူးတူး ရာ ရသော သား၊ (၅) သွာနုတ္တ-မိဘစကား နားမထောင် ခွေးနှင့်တူသော သား၊ (မိဘကို ရန်သူကဲ့သို့ ကျင့်သောသားမျိုးဟူလို။) (၆) ဆာတဘတ္တ- ထမင်းငတ်သည့်အခါ မှီခိုလာသည့် သား ဟူ၍ ဖြစ်လေသည်။
သို့သော် ယခုအခါတွင် အောက်ပါအချက်များနှင့် ပြည့်စုံသူများကို ဩရသဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ (၁) တရားဝင်သားသမီး ဖြစ်ရမည်။ (၂) သားရင်းသမီးရင်းဖြစ်ရမည်။ (၃) သားဖြစ်လျှင် အဖမကွယ်လွန်မီလည်းကောင်း၊ သမီးဖြစ်လျှင် အမိမကွယ်လွန်မီလည်းကောင်း အသက် ၁၈ နှစ်ပြည့်ရမည်။ (၄) ၁၈ နှစ်ပြည့်ချိန်တွင် သားသမီးများတွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်ရမည်။ သားဖြစ်လျှင် အဖ၊ သမီးဖြစ်လျှင် အမိ၏ တာဝန်ဝတ္တရားများကို ကူညီဆောင်ရွက်နိုင်စွမ်းရှိသူ ဖြစ်ရမည်။ (၅) သားဖြစ်လျှင် အဖ၏ ဥစ္စာပစ္စည်းရှာဖွေရေးတွင်လည်းကောင်း၊ သမီးဖြစ်လျှင် အမိ၏အိမ်ထောင်ရေး ဝတ္တရားကိုလည်းကောင်း ကူညီ လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်ရမည်။ လင်၊ သို့မဟုတ် မယားသေဆုံးချိန်တွင် ဩရသသားသမီး ကျန်ရစ်လျှင် မုဆိုးဖို၊ မုဆိုးမတို့သည် သေဆုံးသူ၏ တစ်ဦး တည်းသော အမွေခံအမွေစား မဖြစ်ပေ။ ဩရသ သားသမီးများအဖို့ အဖ၊ သို့မဟုတ် အမေ သေဆုံးသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် ပစ္စည်းအရပ်ရပ်၏ လေးပုံတစ်ပုံ တောင်းဆိုခွင့် ရရှိပြီးသား ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။
မြန်မာဓလေ့ထုံးတမ်း ဥပဒေ၌ မိဘသည် သားသမီးကို အမွေမှ ပယ်မထုတ်နိုင်ပေ။ သို့ရာတွင် (၁) သူတစ်ပါးအား မွေးစားရန် ပေးအပ်ခံရခြင်း၊ (၂) မိဖများ ကွာရှင်းပြတ်စဲကြပြီးနောက် သားသမီးဖြစ်သူသည် မိဖတစ်ဦးနှင့် အတူနေထိုင်ပြီးလျှင် ကျန်တစ်ဦးကို သားသမီးတို့၏ ပြုရာသော ဝတ်ကြီး ဝတ်ငယ်များကို ဆက်လက်မပြုစုခြင်း၊ (၃) သားသမီးတို့၏ ကျင့်ဝတ်များ ပျက်ပြားခြင်းတည်းဟူသော အကြောင်းသုံးရပ်ကြောင့် သားသမီးများသည် မိဖအမွေကို ဆက်ခံခွင့် ဆုံးရှုံးနိုင်လေသည်။
ကျောက်မျက် ရတနာတို့၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ
ကျောက်မျက်ရတနာဟု သတ်မှတ်နိုင်ရန်အတွက် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအင်္ဂါရပ်များစွာလိုအပ်သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ-
အရောင်
အရောင်သည် ကျောက်မျက်ရတနာတို့အတွက် လှပခြင်းဟူသော စွမ်းရည်ကို ပေးပါသည်။ ကျောက်မျက်အတန်းစား၊ အရည်အသွေးနှင့် တန်ဖိုးအနည်းအများကို ဆုံးဖြတ်ပေးသော အဓိကကျသည့် အချက်ဖြစ်သကဲ့သို့ ကျောက်မျက်အမျိုးအစား ခွဲခြားရေး၌လည်း အဆုံးအဖြတ်ပေးသည့် အရေးကြီးအချက်တစ်ခုဖြစ်သည်။
ဥပမာအားဖြင့် ပတ္တမြား=အနီရောင်(ခိုသွေးရည်) ၊ နီလာ= အပြာရောင်(ကတ္တီပါရည်) ၊ မြ=အစိမ်းရောင် .. စသည်ဖြင့်
မာခြင်း
တွင်းထွက်အများစုတို့သည် တိုက်ခိုက်ထိုးခြစ်ခြင်းကို ခံနိုင်ရည်ရှိသည့် မာခြင်းမျိုးရှိကြသည်။ စံသတ်မှတ်ထားသည့် တွင်းထွက်များ၏ မာခြင်းနှင့် နှိုင်းယှဉ်ခြင်းဖြင့် တွင်းထွက်တစ်မျိုး၏ မာခြင်းအဆင့်ကို သိနိုင်ပေသည်။ ထင်ရှားသည့် မာဆင့်စံနှုန်းများမှာ-
မိုး စံနှုန်း (ခေါ်) မိုးစကေး (Mohs' Scale of Hadness)
လွန်ခဲ့သည့် နှစ်တစ်ရာကျော်ခန့်က ဂျာမန်တွင်းထွက်ပစ္စည်းဆိုင်ရာပညာရှင် ဖရက်ဒရစ်မိုး(စ်) သတ်မှတ်ခဲ့သည့် အတွက် မိုး စံနှုန်း (သို့) မိုးစကေး (Mohs' Scale of Hadness) ဟုခေါ်ကြသည်။
လက်သဲ= ၂.၅ သံချောင်း= ၄.၅ - ၅ မှန်ချပ်= ၅.၅ - ၆
ဗိုက်ကာ စံနှုန်း (ခေါ်) ဗိုက်ကာ စကေး (Vicker's Scale)
အခြားပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည့် ဗိုက်ကာသတ်မှတ်သည့် ဗိုက်ကာစကေး ဟူ၍လည်း ရှိပါသေးသည်။ အထူးအဖြင့် ဗိုက်ကာစကေးကို စိန်၏မာဆင့်သတ်မှတ်ရာတွင် အသုံးများကြသည်။
ကြေးနီပြား ၁၀၀ သံမဏိဓား ၅၀၀ ထပ်တစ်ရာ ၁၃၀၀ ကုရုန္စံ ၂၀၀၀ ဘိုကာရွန်ဗိုက် ၂၈၀၀ တင်တလန်နိုက်ထရိုက် ၃၂၀၀ စိန် ၁၀၀၀၀-၅၀၀၀၀ (မျက်နှာပြင်နေရာအလိုက် သတ်မှတ်သည်။)
ကြံ့ခိုင်ခြင်း
အရာဝတ္တုတစ်ခုအနေဖြင့် ထုခြင်း၊ရိုက်ခြင်းကို ခံနိုင်ရည်ရှိမှုကို ဆိုလိုသည်။ ယေဘူယျအားဖြင့် ကျောက်စိမ်းသည် ကြံ့ခိုင်မှုအား အကောင်းဆုံးဖြစ်သည်။ မြ မှာမူအတော်အားနည်းပြီး ကြွတ်ဆက်ကာကြံ့ခိုင်ခြင်း မရှိလှပေ။
ကွဲအင်
လားရာ တစ်ခု (သို့) တစ်ခုထက်ပိုသော လားရာများအတိုင်း ကွဲထွက်သွားတတ်သည့် အချို့တွင်းထွက်တို့၏ သဘာဝကို ကွဲအင်ဟု ခေါ်သည်။ ကွဲအင်မျက်နှာပြင်တို့သည် ညီညာသော မျက်နှာပြင်များဖြစ်ပြီး အဏုမြူဖွဲ့စည်းမှုအားနည်းသည့် ပြင်ညီတစ်လျှောက် ပေါ်ပေါက်လာရခြင်းဖြစ်သည်။
အက်ရာ
ကွဲအင်၏မျက်နှာပြင်တိုင်း မဟုတ်ဘဲ အက်ကွဲတတ်သည့် အက်ရာမျိုးကို ဆိုလိုသည်။
သိပ်သည်းဆ
ကျောက်မျက်တိုင်းတွင် သီးခြားသိပ်သည်းဆများ ရှိကြသည့်အတွက် သိပ်သည်းဆသည်လည်း ကျောက်မျက်အမျိုးအမည် ခွဲခြားရာတွင် များစွာအသုံးဝင်ပါသည်။ တွက်ချက်ပုံမှာ ကျောက်မျက်အလေးချိန်နှင့် ထုထည်တူရေ၏အလေးချိန် (၄ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ်) တို့၏ အချိုးဖြစ်သည်။
အပူစီးနိုင်မှု
ကျောက်မျက်တို့သည် လူ့ကိုယ်ခန္ဓာအရေပြားမှ အပူကို လျင်မြန်စွာ စုပ်ယူနိုင်သည့်အတွက် အေးမြသော အထိအတွေ့မျိုးကို ခံစားနိုင်သည်။ (ဥပမာ-ကျောက်စိမ်း)
ဓာတုပစ္စည်းများကို ခံနိုင်ရည်ရှိမှု
ကျောက်မျက်အများစုသည် ဓာတုပစ္စည်းများ၏ တိုက်စားမှုဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် စိန်၊ပတ္တမြား၊နီလာ၊မျက်ရွဲ၊အညံ့ပန်း၊ မှတ်မီး ၊ ဥဿဖယားတို့သည် ငရဲမီးဒဏ်ကို ကောင်းစွာ ခံနိုင်ရည်ရှိကြသည်။
သို့သော် မာဆင့်ပျော့သည့် ပြောင်ခေါင်းစိမ်းနှင့် ဂေါ်မိတ်တို့သည် ကန့်ငရဲမီးနှင့် ကြာရှည်ထားပါက ချေဖြတ်ခြင်းခံသွားရတတ်သည်။
ကာရတ် (Carat)
၁ ကာရတ် = ၀.၂၀၀ ဂရမ် (gm) ၁ ဂရမ် = ၅ ကာရတ်
ဂရိန်းနှင့် မိုမီ (Grain & Mome)
၁ ဂရိန်း=၀.၀၅ဂရမ် = ၀.၂၅ကာရတ် ၁ ဂရမ်= ၂၀ ဂရိန်း
၁မိုမီ = ၃.၇၅ ဂရမ် (နိုင်ငံတကာ ပုလဲ အလေးချိန်စံနှုန်း) ၁၀၀မိုမီ= ၁ kan
ရတီ(Rati)
၁ ရတီ= ၀.၉ ကာရတ် ၁ ကာရတ် = ၁.၁ ရတီ
ရွှေလင်ပန်းစုရွာ၊ သူဇာဝ
ရွှေလင်ပန်းစုရွာ၊ သူဇာဝ
ချင်းမိုင်တက္ကသိုလ်
ချင်းမိုင်တက္ကသိုလ် (มหาวิทยาลัยเชียงใหม่; - မဟာဝိဒျာလယ်ချေီယင်ဟ္မိုင်) သည် ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း၊ ချင်းမိုင်မြို့တွင်ရှိသည်။ မြန်မာတို့က ချင်းမိုင်ကို ဇင်းမယ်အဖြစ်သိကြသည်။ ၁၉၆၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင် ထိုင်းဘုရင် ဘူမိဗလ် အဒုလျဒေ့ကျ်၏ တော်ဝင်ချာတာ (Royal Charter) ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် စတင်တည်ထောင်သည်။ အတိုကောက်အားဖြင့် CMU, ဒေသအခေါ်အားဖြင့် အတိုကောက် “မောချော (มช.; Mor Chor)” ဟု တွင်သော ချင်းမိုင်တက္ကသိုလ်သည် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများအခြေချနေထိုင်သော ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း၌ ပထမဆုံးသော အဆင့်မြင့်ပညာရေးအဖွဲ့အစည်းဖြစ်ပြီး၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးသော ခရိုင်တက္ကသိုလ်လည်းဖြစ်သည်။
နောက်ခံသမိုင်း
စတင်ဖွင့်လှစ်ခါစ၌ မူလအားဖြင့် မဟာဌာနကြီး သုံးခုရှိသည်။ သိပ္ပံ၊ လူမှုသိပ္ပံနှင့် လူမှုရေးဘာသာရပ်ဌာနတို့ဖြစ်သည်။ ယနေ့ခေတ်၏ လိုအပ်ချက်၊ အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ချိတ်ဆက်မှု (ဥပမာ - CDCE)၊ ကျောင်းသားများ၏ စိတ်ဝင်စားလျှောက်ထားမှု (ဥပမာ - နာနိုသိပ္ပံ) တို့အရ ဌာနများတို့ချဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ် CMU တွင် ဌာနခွဲပေါင်း ၁၀၇ ခုပါဝင်သော မဟာဌာန ၁၇ ခု နှင့် Graduate School ရှိသည်။ လျှောက်ထားနိုင်သော ပရိုဂရမ်ပေါင်း ၂၅၃ ခုရှိသည်။ Certificate ပရိုဂရမ် ၂ ခု၊ ရိုးရိုးဘွဲ့တန်း ၈၇ ခု၊ ဘွဲ့လွန်နှင့် ဘွဲ့လွန်ဒီပလိုမာ ၁၆၃ ခုရှိပြီး ကျောင်းသားကျောင်းသူပေါင်း ၂၅,ဝ၀ဝ ကျော်ရှိသည်။ ထို့ပြင် နိုင်ငံတာကျောင်းသားများအတွက် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့်သင်ကြားသော ရိုးရိုးဘွဲ့တန်း ၂ ခုနှင့် မဟာနှင့် ပါရဂူတန်း ၁၈ ခုရှိသည်။ နိုင်ငံတကာတန်းများသည် လူမှုသိပ္ပံ၊ ကျန်းမာရေးသိပ္ပံနှင့် သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဌာနများ၌ ရှိသည်။
ရာဇပလ္လင်
ပလ္လင်ဟူ​သည် မြင့်မြတ်​သော ​နေရာထိုင်ခင်းဖြစ်ကာ ပလ္လင်၆မျိုးရှိသည့်အနက်မှ လူမင်းတို့ထိုင်ရာကို ရာဇပလ္လင်ဟု​ခေါ်ဆိုကြသည်။
ရာဇပလ္လင်၏ သတ်မှတ်ချက်များ
ဘုရင်တို့ ထိုင်သော နေရာ (ခုံ) ဖြစ်သည်။ အနိမ့် ၊ အမြင့် ပမာဏကို လိုက်၍ ရာဇပလ္လင် (၃) မျိုး ခွဲခြားနိုင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ - ပလ္လင် တစ်ခုတွင်ခြင်္သေ့ ၊ ဆင်ပျံ ၊ လောကနတ် ၊ ဒေါင်းမြီး ၊ ယပ် ၊ ဆင်နား ၊ တံခါးတိုင် ၊ သိကြား ၊ ကိန္နရာ ၊ သမ္မာဒေဝ ၊ ခြူး ၊ ကြာ ၊ ဦးဆောက်ပန်း ဟူ၍ (၁၂) နေရာ ရှိသည်။
ရာဇပလ္လင်၏ အ​ရေးပါမှု
မြန်မာ့ယဉ်​ကျေးမှုသမိုင်းတွင် ပလ္လင်​တော်ဟူသည် လွန်ခဲ့​သောနှစ်​ပေါင်းနှစ်​ထောင်​ကျော်ကာလမှ စတင်​ပေါ်ထွန်းခဲ့​ကြောင်း ​ရှေး​ဟောင်းသု​တေသနဆိုင်ရာ သမိုင်းအ​​ထောက်အထားများအရ သိရှိရသည်။ မြန်မာ့သမိုင်းတွင် မြို့ပြယဉ်​ကျေးမှုအ​စောဆုံး ထွန်းကား​သော ပျူ​ခေတ်ကပင် ပလ္လင်​တော်သည် ​မြန်မာ့ဒြပ်ရှိယဉ်​ကျေးမှုပစ္စည်းတစ်မျိုးအဖြစ် စတင်​ပေါ်ထွန်းခဲ့​​ကြောင်း သိရှိနိုင်သည်။
ပုဂံ​ခေတ်တွင်လည်း အ​နော်ရထာမင်းလက်ထက်တွင် ရှင်အရဟံကို သင့်တင့်​လျောက်ပတ်​သော​နေရာသို့ကြွ​စေရာ ရာဇပလ္လင်​ပေါ်သို့ ကြွမြန်းသဖြင့် ပုဂံ​ခေတ်တွင်လည်း ရာဇပလ္လင်ကို အသုံးပြု​ကြောင်း​တွေ့နိုင်သည်။
ရှင်ဘုရင်မှလွဲ၍ မည်သူမျှ ရာဇပလ္လင်​ပေါ်တွင် ထိုင်ခွင့်မရှိ။ တက်မိသူသည် အာဏာလုခြင်း (သို့မဟုတ်) ကြီး​လေး​သော သစ္စာ​ဖောက်မှုကိုကျူးလွန်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ အဘယ်​ကြောင့်ဆို​သော် ရာဇပလ္လင်သည် အချုပ်အခြာအာဏာ၏ သင်္ကေတဖြစ်သည်။ သမိုင်းအဆက်ဆက်တွင် အာဏာလုသည်ဟုမသုံးကြဘဲ ပလ္လင်လုသည်ဟု အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်တွင် နာမကျန်းဖြစ်စဉ်က အိမ်​ရှေ့စံ က​နောင်မင်းသားက ဘုရင့်ကိုယ်စား တရားစီရင်ခဲ့ရာ သီဟာသနပလ္လင်​ပေါ်တွင် တက်ထိုင်၍ တရားစီရင်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ ထိုပလ္လင်ကို လက်ဖြင့်သုံးသပ်၍ ဘုရင့်ကိုယ်စား တရားစီရင်ခြင်းဖြစ်သည်။
ရာဇပလ္လင်များ
မြန်မာမင်းဆက်​နောက်ဆုံးစိုးစံရာ ကုန်း​ဘောင်​ခေတ်၌ ပလ္လင် (၈) မျိုး ရှိခဲ့သည်။ ထားရှိရာ နေရာကိုလိုက်၍ အ​ရေအတွက်အားဖြင့် (၉)ခု ရှိခဲ့သည်။
မြန်မာ့ရာဇပလ္လင်များ
၁၈၈၅ခုနှစ်တွင် သီ​ပေါမင်းပါ​တော်မူပြီး​နောက် မင်းခမ်း​တော်များနှင့် နန်းစဉ်ရတနာများကို ဗြိတိသျှတို့ ယူ​ဆောင်သွားကာ ၁၈၉၄တွင် နန်း​ဆောင်​ပေါင်း၇၀တို့ကို လုံခြုံ​ရေး​အ​ကြောင်းပြကာ ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ ထို့​ကြောင့် နန်း​ဆောင်အလိုက် ထားရှိ​သော ရာဇပလ္လင်များမှာ ​ပျောက်ဆုံးခဲ့ရသည်။ တရားလွှတ်​တော်တွင် ထားရှိ​သော သီဟာသနပလ္လင် တစ်ခုတည်းသာ ကျန်ရစ်ခဲ့ပြီး ၁၉၀၂ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှကိုလိုနီအကြီးအကဲဖြစ်သူ ​လော့ဒ်ကာဇုန်မှ အိန္ဒိယသို့ ယူ​ဆောင်သွားသည်။ ပလ္လင်​တော်၏အစိတ်အပိုင်းများကို ​​သေတ္တာ ၃၆လုံးတွင် ထည့်သယ်ရာ အ​လေးချိန် သုံးတန်ခန့်ရှိသည်။၁၉၀၂ခုနှစ် ​မေလ၁၆ရက်​နေ့တွင် အက်စ်အက်စ်ပန်ဒူးဝါး သင်္ဘောဖြင့် ရန်ကုန်မှ သယ်​ဆောင်သွားခဲ့သည်။ ထို့​တောက် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ကာလကတ္တားမြို့ရှိ စက်မှုလက်မှုပညာပြခန်း၌ ထားရှိခဲ့သည်။ ထို့​နောက် ၁၉၁၁ခုနှစ်တွင် အနုသုခုမပညာပြခန်းတွင် ပြသခဲ့သည်။
ဘုရင်စနစ်​နောက်ပိုင်း ရာဇပလ္လင်
၁၉၄၈ခုနှစ် လွတ်လပ်​ရေးရရှိချိန်တွင် အိန္ဒိယဒိုမီနီယံနိုင်ငံများကိုယ်စား ဘုရင်ခံချုပ် ​လော့ဒ်​မောင့်ဘတ်တန်က မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်​ပေးအပ်ခဲ့သည်။မြန်မာနိုင်ငံသည် လွတ်လပ်​ရေးရရှိပြီး အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံ ပြန်ဖြစ်လာ၍ အချုပ်အခြာအာဏာ၏သင်္ကေတဖြစ်​သော ရာဇပလ္လင်ကို လွတ်လပ်​ရေးအထိမ်းအမှတ် လက်​ဆောင်အဖြစ် ပြန်လည်အပ်နှင်းသည်ဟူ​သော အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် ​၁၉၄၈ခုနှစ် ဖေ​ဖော်ဝါရီလ ၆ရက်​နေ့တွင် ပြန်လည်​ပေးပို့ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ပြန်လည်​ရောက်ရှိလာ​သော သီဟာသနပလ္လင်​တော်ကို ရန်ကုန်မြို့၊ အလုံလမ်းရှိ သမ္မတအိမ်​တော် ဧည့်ခန်းမတွင် ထားရှိသည်။ ဖွဲ့စည်းပုံဥပ​ဒေအရ နိုင်ငံ​​တော်၏ အချုပ်အခြာအာဏာကို သမ္မတထံ အပ်နှင်းထား၍ အချုပ်အခြာအာဏာ၏သင်္ကေတဖြစ်​သော ပလ္လင်​တော်ကို ပထမဆုံးသမ္မတ စဝ်ရွှေသိုက်၏ သမ္မတအိမ်​တော်၌ ထားရှိခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့​နောက် ဒုတိယ​မြောက်သမ္မတ ​ဒေါက်တာဘဦးသည်လည်း အိမ်​တော်၌ပင် ထားရှိခဲ့သည်။ တတိယ​မြောက်သမ္မတ မန်းဝင်း​မောင်လက်ထက်တွင် ထိုပလ္လင်​တော်ကို အများပြည်သူ​လေ့လာနိုင်ရန် အမျိုးသားပြတိုက်သို့ ​ပြောင်းကာ ပြသခဲ့သည်။ ၁၉၅၇ခုနှစ်မှစကာ ပလ္လင်​တော်သည် အမျိုးသားပြတိုက်၏ အဓိကရပစ္စည်းတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။ မူလက အမျိုးသားပြတိုက်မှာ ဂျူဗလီ​ဟောတွင် ဖွင့်ထားခဲ့ရာမှ ၁၉၇၀ခုနှစ် ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ၈ရက်​နေ့တွင် ပန်းဆိုးတန်း​အောက်လမ်းသို့ ​ပြောင်းကာဖွင့်လှစ်ရာ ​မြေညီထပ်ရှိ သဘာဝအလင်း​ရောင်ခန်းမတွင် ပြသထားခဲ့သည်။ ပြည်လမ်း​ပေါ်ရှိ အမျိုးသားပြတိုက်အသစ်ကြီးဖွင့်လှစ်ရာတွင် ပလ္လင်ခန်းမ​ဆောင်တွင် ခင်းကျင်းပြသထားခဲ့သည်မှာ ယ​နေ့တိုင်ဖြစ်သည်။ ထိုပလ္လင်ကို မြန်မာဘုရင်များလက်ထက်​တော်က နန်း​တော်​ဆောင်၌ ထားရှိသည့်အတိုင်းပင် ထီးဖြူ၊ အလံများနှင့် ထားရှိသည်။
၂၀၁၁​နောက်ပိုင်း
၂၀၀၈ဖွဲ့စည်းပုံဥပ​ဒေအရလည်း နိုင်ငံ​တော်၏အချုပ်အခြာအာဏာကို နိုင်ငံ​တော်သမ္မတထံ အပ်နှင်းထားသည်။၂၀၁၀​ရွေး​ကောက်ပွဲအပြီး ၂၀၁၁တွင် အစိုးရအသစ်ဖွဲ့စည်းချိန်၌ အချုပ်အခြာအာဏာ၏သင်္ကေတဖြစ်​သော ပလ္လင်​တော်၏ ပုံတူပွားတစ်ခုကို နိုင်ငံ​တော်သမ္မတအိမ်​တော်၊ သံတမန်​ဆောင်ရှိ ဧည့်ခန်းမ၌ ထားရှိထား​လေသည်။