cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဦးသာထွန်း၊ ဦး
ဦးဦးသာထွန်း အတ္ထုပ္ပတ္တိ အကျဉ်း
၁၉၇၇ ခုနှစ် မှ ၁၉၈၃ ခုနှစ်ထိ မြောက်ဦးမြို့ ရှေးဟောင်း သုတေသန ဌာနခွဲတွင် အကြံပေး ပုဂ္ဂိုလ် အဖြစ် ဆက်လက် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၈ဝ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၃ ခုနှစ်ထိ တူးဖော်ခဲ့သော ရခိုင် ဝေသာလီမြို့ဟောင်း တူးဖော်မှု လုပ်ငန်းတွင် ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ပါဝင် တူးဖော် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
မြောက်ဦးမြို့ ဘုရားသမိုင်း (၁၃ဝ၁ ခုနှစ် ပုံနှိပ်)၊ ဦးရာဇ်တော်ဓာတ်စေတီ ဘုရား သမိုင်းကျမ်း ပြင်ဆင် ဖြည့်စွက်ချက် (ပုံနှိပ်) (၁၉၅၂ - ၅၃)၊ ရက္ခိုင် အမျိုးသမီး သူရဲကောင်း အတ္ထုပတ္တိ (၁၉၅၃ - ၅၄) (ပုံနှိပ်)၊ ရက္ခိုင် ရာဇဝင် သင်္သေပကျမ်း (၁၉၅၄ - ၅၅) ပုံနှိပ်၊ ဝသဲ ဘုရားသမိုင်း (ပုံနှိပ်)၊ ရှင်သတ် ဘုရားသမိုင်း (ပုံနှိပ်) များအား ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ရက္ခိုင် ကဗျာပေါင်းချုပ်၊ ရက္ခိုင် ရာဇဝင် ဘာသာပြန်၊ ရက္ခိုင်ဒင်္ဂါးများ (ဘာသာပြန်)၊ ရက္ခိုင် ဓာတ်တော်ဘုရား စေတီများနှင့် မြောက်ဦးမြို့ တန်းခိုးကြီး ဘုရားများ၊ သမိုင်း ကျမ်းစာများကို ရေးသား ပြုစုပြီး ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီး ဆာဦးထွန်းအောင်ကျော် ထံတွင် အပ်ခဲ့သည်။
ဓညဝတီ မဂ္ဂင်း စာတည်း၊ အယ်ဒီတာ အဖြစ် တာဝန်ယူ ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ဓညဝတီ စာစောင်၊ ဓညဝတီ မဂ္ဂဇင်း၊ ရခိုင်တန်ဆောင် မဂ္ဂဇင်း၊ မန္ဈလေး ပြည်သူ့ဂျာနယ်၊ ရန်ကုန် မဂ္ဂဇင်း၊ စုံထောက် မဂ္ဂဇင်း၊ ယဉ်ကျေးမှု စာစောင်၊ ရခိုင် မဂ္ဂဇင်း၊ စစ်တွေ ကောလိပ် မဂ္ဂဇင်း၊ ရခိုင် ပြည်နယ် စာစောင်၊ ဝရာဇ်မြေ မဂ္ဂဇင်းများတွင် ဦးဦးသာထွန်း၊ ဦးသူရိယ အစရှိသော ကလောင် အမည်များဖြင့် ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်။
မြို့စောင့်နတ် ဒေဝတာဗလီ ပူဇော်ကျမ်း၊ အဉ္ဇန နိဒါန်း ဆေးကျမ်း၊ ရခိုင်စည် ပြုလုပ်ပုံနှင့် တီးကွက်၊ တီးလုံးများ၊ ကဗျာများ စုပေါင်း စာတမ်း၊ ရခိုင် ထိမ်းမြားမင်္ဂလာ ပန်းတျား တီးလုံး၊ တီးကွက်နှင့် ပြုလုပ်ပုံ အတိုင်းအတာ စာတမ်း၊ ရခိုင် သတ်ပုံ သတ်ညွှန်းခွဲထားခြင်း အဓိပ္ပာယ်ထွက်ပုံ စာတမ်း၊ ရခိုင်ပလွီ (ပြီ့) အမျိုးမျိုး ပြုလုပ်ပုံ အတိုင်းအတာ စာတမ်း၊ သျှိုင်ဒိုင်၊ ကောက်ဦးဆွမ်းတင်၊ ပိုးဝါ၊ ဗုဒ္ဓ ပူဇနိယ ဆီမီးခွက် အက၊ တေးခြင်းကဗျာ စသည်တို့ကို ရေးသား ပြုစုခဲ့သည်။
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ အမျိုးသား တက္ကသိုလ် သုတေသီ PAMELA GUTMAN ၏ ANCIENT ARAKAN ကျမ်း ပြုစုစဉ်တွင် လည်းကောင်း၊ ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ ပါရီမြို့မှ ပါမောက္ခ ရောဖတ်ဆာဗ်ရ် (BERNOT) အတွက် ရခိုင်ပုံပြင် လိပ်ကန်ဖာမ ဝတ္ထုနှင့် ကျီးဖြူရွာ စာတမ်းများကို လည်းကောင်း၊ ပြင်သစ်နိုင်ငံ ပါမောက္ခ ဦးလှသိန်း (ခေါ်) ဂျွန်န်အိုကဲလ်ဖို့၏ စေတီ အဆောက်အအုံနှင့် နန်း အဆောက်အအုံ စာတမ်းကို လည်းကောင်း၊ အမေရိကန်နိုင်ငံ အာရှဖောင်ဒေးရှင်း အတွင်းရေးမှူး ဒေးဗစ်စတိမ်းဗာစ်၏ ဝေသာလီ ကျောက်ရုပ်တု ဆင်းတုများ၏ နှစ်ပေါင်း ကြာညောင်းမှုအား တိုင်းတာမှု စာတမ်းကို လည်းကောင်း၊ ဂျပန်နိုင်ငံ ပါမောက္ခ အိုနို တိုရရူနှင့် ရခိုင် စကားပြော လေယူလေသိမ်း အသံထွက်ပုံ စာတမ်းနှင့် ဘောင်းဒွတ် အရပ်တွင် ရှိသော ဒတ်ခ်ျ ကောင်ဆယ်လာ အဆောက်အအုံ ပုံစံနှင့် ကူးသန်း ရောင်းဝယ်ခဲ့ပုံ စာတမ်းကို လည်းကောင်း ရေးသား ပြုစုရာတွင် ကူညီခဲ့သည်။
နိုင်ငံတော် အစိုးရ ယဉ်ကျေးမှု ဌာနနှင့် အခြား ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကိုလည်း ဆရာကြီးသည် ကူညီပေးခဲ့သည်။ ဦးမင်းနိုင်၏ ပြည်ထောင်စု အကပဒေသာ စာအုပ် (၁၉၅၉)၊ ရခိုင် တိုင်းရင်းသား လူမျိုး ဖြစ်စဉ်နှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ စာအုပ်၊ တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာ ဓလေ့ထုံးစံများ၊ ရခိုင်ပြည်နယ် ဘဏ္ဍာတိုက်ကြီးများကျမ်း၊ ရခိုင်ရိုးရာ စည်တော်နှင့် တူရိယာ တီးကွက်များ စာတမ်း၊ မြန်မာ ဝေါဟာရ အဘိဓာန်ကျမ်း ပြုစုစဉ် ဝေါဟာရ စာလုံးများ ပြုစုပြီး ပေးပို့ခြင်း၊ ရခိုင် ဝေါဟာရ အဘိဓာန် ပြုစုစဉ် ဝေါဟာရ စာလုံးများနှင့် အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုချက်၊ ကျမ်း ကိုးကားချက်များ စာအုပ် ပြုစုခြင်း၊ ၁၉၇၆ - ၇၇ ခု ရခိုင်ပြည်နယ်နေ့၊ ရခိုင်ပြည်နယ်၊ တံဆိပ်၊ ရခိုင်ရိုးရာ ကျား/မ ဝတ်စုံ စာတမ်း၊ ရခိုင်ပြည်နယ် ဖြစ်စဉ်သမိုင်း၊ မြောက်ဦးလမ်းညွှန် စသည်တို့ကို ပါဝင် ကူညီ ရေးသား ပြုစုခဲ့သည်။
အထက်တန်း ပညာ ဦးစီးဌာန ညွှန်ချုပ် (ငြိမ်း) ပါမောက္ခ ဦးစံသာအောင် အတွက်လည်း ၁၉၇၂ ခု အဘိဓမ္မာ ကောက်နုတ်ချက် ပုရပိုက်ကို မိုက်ခရိုဖလင် ရိုက်နှိပ်ရန် အတွက် လည်းကောင်း၊ ဂဝိကဏ္ဍ ပါသဏကျမ်း ပေမူကို မိုက်ခရိုဖလင် ရိုက်နိုင်ရန် လည်းကောင်း၊ လျှိုဝှက်ကျောက်စာ ဂဏန်းရေးနည်း ပေမူကို မိုက်ကရိုဖလင် ရိုက်ရန် လည်းကောင်း၊ အေဒီ ၆ ရာစုနှင့် ယင်းမတိုင်မီက ရခိုင်ပြည်နယ်သုံး အက္ခရာစာအုပ် ပြုစုရာတွင် လည်းကောင်း၊ အနန္ဒစန္ဒြား ၈ ရာစု ရခိုင် ဝေသာလီ စာအုပ် ပြုစုရာတွင် လည်းကောင်း၊ ရခိုင်ဒင်္ဂါးများ သမိုင်း ပြုစုရာတွင် လည်းကောင်း၊ ရှေးရခိုင်များ၏ ဗုဒ္ဓ အနုပညာ (Buddhist Art of Ancient Arakan) စာအုပ်ပြုစုရာတွင် လည်းကောင်း ပါဝင် ကူညီခဲ့သည်။
၁၉၅၉ ခုနှစ်မှာ မြန်မာ့ အသံ ရေဒီယိုမှ ရခိုင်အသံကို အစဆုံး အသံလွှင့်ခဲ့သည်။ တိမ်မြုပ် ပျောက်ကွယ် သွားခဲ့ပြီ ဖြစ်သော ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်၊ ရခိုင်သမိုင်း၊ ရခိုင့်စာပေ၊ ရခိုင့်ရိုးရာ ဓလေ့ ထုံးတမ်းစဉ်လာများအား ကမ္ဘာက သိအောင် ရှာဖွေစုဆောင်း လေ့လာ ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ထိန်းသိမ်း စောင့်ရှောက်ခဲ့သည်။ ရခိုင်သူ၊ ရခိုင်သားများကိုလည်း ရခိုင့်ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်၊ ရခိုင့်သမိုင်း၊ ရခိုင့်စာပေ၊ ရခိုင့်ရိုးရာ ဓလေ့ထုံးတမ်းစဉ်လာ ဖော်ထုတ် ထိန်းသိမ်း ကာကွယ် စောင့်ရှောက်ရန်လည်း အမြဲ ဆော်ဩခဲ့သည်။
ဆရာကြီး သည် ရခိုင့် ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်၊ ရခိုင့်သမိုင်း၊ ရခိုင်စာပေ၊ ရခိုင့်ရိုးရာ ထုံးထမ်းစဉ်လာများကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သော ဖခင်ကြီး ဖြစ်သည်။
ဆရာကြီးအား အမျိုးသားရေး တရားဟောသည် စသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုး စွဲချက်တင်ပြီး ဖမ်းဆီးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ နဝတ/ နအဖ စစ်အစိုးရ၏ တိုင်းပြည်အပေါ် မတရား စော်ကားမှုများကို ဆရာကြီး၏ အချက်ကျကျ ဝေဖန် ဟောပြောမှုများကြောင့် နဝတ/ နအဖ စစ်ဝါဒီများ၊ ဗမာ လူမျိုးကြီး ဝါဒီများအား အနာပေါ် တုတ်ကျသကဲ့သို့ ဆတ်ဆတ်ထိ မခံမရပ်နိုင် ဖြစ်ခဲ့ရသည်။
ထို့ကြောင့် ဆရာကြီးအား အငြိုးထားကာ မတရား ဖမ်းဆီးခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ် အပြစ်ပေးကာ စစ်တွေထောင်တွင် အကျဉ်းချ ထားခဲ့သည်။ ထောင်ကျပြီး ၅ လ အကြာ ၁၉၉ဝ ဩဂုတ် ၁၄ တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ (ထောင်ထဲတွင် နဝတ/ နအဖ စစ်ဝါဒီများက ဆရာကြီးအား ထမင်းကျွေးရာတွင် စိန် (arsenic)အစ ရှိသော အဆိပ်ပါသည့် အစားအစာများအား နေ့စဉ်လိုလို အနည်းငယ် ထည့်ကျွေး လုပ်ကြံခဲ့သည်ဟု ရခိုင် အမျိုးသားများက ယုံကြည်နေကြသည်။)။ သို့သော်လည်း နဝတ/ နအဖ စစ်ဝါဒီများက ဆရာကြီး သေဆုံးရခြင်းသည် ဦးနှောက်တွင်းသွေးယိုခြင်းရောဂါ (Cerebral Haemorrhage) ဖြင့် အကျဉ်းထောင် ဆေးရုံတွင် သေဆုံးခဲ့ရခြင်း ဖြစ်ကြောင်း The Truth အမည်ရှိ ဆောင်းပါးများကို လုပ်ကြံ ဖန်တီး ရေးသားခဲ့သည်။
ဆရာကြီး၏ အလောင်းကို သူ၏ဇာတိ ချက်ကြွီ မြောက်ဦးမြို့သို့ ယူဆောင်လာခဲ့ပြီး ဆရာကြီး အလွန် တန်ဖိုးထားခဲ့သော ရန်အောင်ဇေယျ (ခေါ် ) သျှစ်သောင်း ပုထိုးတော်ကြီး ဘုရားရိပ်တွင် မြေမြှုပ် သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။
တဲကြီးကုန်းရွာ၊ မုံရွာမြို့နယ်
တဲကြီးကုန်းရွာ (Tegyikone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ မုံရွာမြို့နယ်၊ တဲကြီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၀၆၅ ဖြစ်သည်။
အုန်းနို့ခေါက်ဆွဲ
အုန်းနို့ခေါက်ဆွဲ ဆိုသည်မှာ ဂျုံခေါက်ဆွဲဖတ်ကိုပြုတ်ပြီးနောက် အုန်းနို့၊ ကုလားပဲ၊ ကြက်သားတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသောဟင်းရည်ဖြင့် ဆမ်း၍စားရသော စားစရာကိုဆိုလိုသည်။ အလွန်အရသာရှိသော စားဖွယ်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ကြက်သွန်နီပါးပါးလှီး၊ ကြက်ဥပြုတ်ပါးပါးလှီး၊ အချဉ်လိုပါက သံပရာသီးစိတ်တို့ဖြင့် စားသောက်ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံအပါအဝင် အာရှတိုက်တောင်ပိုင်းနိုင်ငံများတွင် စားသောက်လေ့ရှိကြသည်။ အုန်းနို့၊ ကြက်သားတို့ပါဝင်သဖြင့် စားလျှင်သွေးတက်တတ်ပြီး သွေးတိုးရှိသူများစားသုံးရန်မသင့်ပေ။
ဒဂုံတက္ကသိုလ်ဘူတာ
ဒဂုံတက္ကသိုလ်ဘူတာသည် ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားတွင်ပါဝင်သော ဘူတာရုံတစ်ခုဖြစ်သည်။
သန်းကြီးကုန်းရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
သန်းကြီးကုန်းရွာ (Thangyikone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ လှိုင်သာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၈၅၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လှိုင်သာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၁၉ ဦး၊ မ ၁၈၀၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၂၂၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နာဂ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ
နာဂ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ဒေသ (Naga Self-Administered Zone) သည် ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်) ပုဒ်မ ၅၆ (ခ) အရ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးရှိ လဟယ်မြို့နယ်၊ လေရှီးမြို့နယ် နှင့် နန်းယွန်းမြို့နယ် တို့ကို စုစည်းထားသော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ တစ်ခု ဖြစ်သည်။
ပါဝင်​သောမြို့နယ်များ
{{legend|#E31A1C|​လဟယ်မြို့နယ်}} {{legend|#0000FF|​​လေရှီးမြို့နယ်}} {{legend|#33a02c|နန်းယွန်းမြို့နယ်}}
အင်းတရော် (အရှေ့စု)ရွာ၊ အင်းတရော်
အင်းတရော် (အရှေ့စု)ရွာ၊ အင်းတရော်
ငှက်မင်းသားမွဲ
ငှက်မင်းသားမွဲ (Pericrocotus roseus) ကို အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ ဘူတန်နိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၊ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံနှင့် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းများတွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟိမဝန္တာတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ယူနန်ပြည်နယ်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ဂူဂလီရယ်မို မာကိုနီ
ရေဒီယိုကိုတည်ထွင်သူ ဂူဂလီရယ်မို မာကိုနီ (Guglielmo Marconi) အား ချမ်းသာသောမိဘနှစ်ပါးမှ အီတလီနိုင်ငံ၊ ဘိုလော့ဂ်နာမြို့တွင် ၁၈၇၄ခုနှစ်က ဖွားမြင်သည်။ ဂူလျဲမိုး မာကိုနီသည် ကြိုးမဲကြေးနန်း (ဝိုင်ယာလက်) စက်ကို ၁၈၉၅-ခုနှစ်တွင် စတင်တီထွင်နိုင်ခဲ့သော အီတလီနိုင်ငံသား ကမ္ဘာကျော် ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးပင် ဖြစ်သည်။ ပထမတွင် သူသည် မိမိ၏ ဝိုင်ယာလက်သတင်းပို့ သတင်းဖမ်းစက်တို့ဖြင့် ခရီးတိုများသို့သာ အချက်ပြသတင်း ပို့နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုမှ တစ်စထက်တစ်စ ဆက်လက်ကြိုးစားခြင်းဖြင့် ခရီးဝေးသို့လည်း သတင်းပို့နိုင်ရမည်ဟု ယုံကြည်ထားသူ ဖြစ်၏။ အများကမူ မိုင်ပေါင်းရာထောင်ဝေးသော သတင်းပို့၍ ရနိုင်မည်မဟုတ်ဟု ယူဆထားကြသည်။ သို့ရာတွင် မာကိုနီသည် ၁၉ဝ၁ ခုနှစ်၌ မိုင်ပေါင်း ၂ဝဝဝ မျှကျယ်ပြန့်သော အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ ကြီးကို ကျော်ဖြတ်ကာ အင်္ဂလန်နိုင်ငံမှနေ၍ မြောက်အမေရိကတိုက် နျူးဖောင်းလန်းကျွန်းသို့ ဦးစွာပထမ အောင် မြင်စွာ အချက်ပြသတင်းပို့နိုင်ခြင်းဖြင့် တစ်ကမ္ဘာလုံးအား အံ့ဩသွားစေခဲ့လေသည်။
ဤကဲ့သို့ ဝိုင်ယာလက်ကို လက်တွေ့အားဖြင့် အထမြောက် အောင် ကြံစည်တီထွင်နိုင်ခြင်းအတွက် မာကိုနီအား ချီးကျူးဂုဏ်ပြု ထိုက်သော်လည်း၊ မာကိုနီ၌ အဓိကအားဖြင့် လက်ဦးဆရာကြီး ၃ ဦးရှိပေသည်။ ၁၈၇၃ ခုနှစ်တွင် ဂျိမ်းကလပ် မက္ကဆွဲက လျှပ်စစ် လှိုင်းများ အကြောင်းကို လည်းကောင်း၊ ဂျော့ဖရန်စစ် ဖစ်ဇဂျရယ်က ၁၈၈၃ ခုနှစ်တွင် လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းများ လွှင့်နိုင်ပုံကို လည်းကောင်း၊ ဟိုင်းနရစ် ရုဒေါ့ဟက်ဇက ၁၈၈၇ ခုနှစ်တွင်ထိုလှိုင်းများ၏ ပမာဏနှင့်အနေအထားတို့ကို လည်းကောင်း အသီး အသီးပြဆိုခဲ့ကြသည်။ မာကိုနီသည် ထိုသိပ္ပံပညာရှင်ကြီး များ၏တွေ့ရှိချက်နှင့် ယူဆချက်များကို ရှေးဦးစွာ ဝါသနာအလျောက် လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။ ထိုနောက် ပါမောက္ခ ရီဂီ၏ လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းနှင့် သက်ဆိုင်သော စမ်းသပ်ချက်များကို ထပ်၍ လေ့လာပြီးလျှင် မဆုတ်မနစ်သော လုံ့လဖြင့် မိမိဖာသာ လေ့လာစမ်းသပ်ရာမှာ ၁၈၉၅ ခုနှစ်၌ ဝိုင်ယာလက်ဖြင့် အချက်ပြသတင်းပို့နိုင်သည့်စက်ကို အောင်မြင်စွာ စတင်တီထွင်နိုင်ခဲ့လေသည်။ ၁၈၉၆ ခုနှစ်တွင် သူသည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့သွား၍ သူ၏နည်းကို မှတ်ပုံတင်ရန်ကြိုးစားရာ မကြာမီပင် မှတ်ပုံတင်ခွင့် ရသည်။ ထိုနောက် ၁၈၉၇ ခုနှစ်၌ ပထမဆုံးဝိုင်ယာလက် ကုမ္ပဏီတစ်ခုကို တည်ထောင်လေသည်။ မာကိုနီသည် အီတလီနိုင်ငံ ဗလုံးညား မြို့သားဖြစ်၍ ၁၈၇၄ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားသည်။ ဖခင်မှာအီတာလျံ လူမျိုးဖြစ်၍ မိခင်မှာ အိုင်ယာလန်သူဖြစ်သည်။ မာကိုနီး သည် အသားလတ်၍ မျက်လုံးပြာပြီးလျှင်၊ အရပ်ထောင်ထောင် မောင်းမောင်းနှင့် လူချောလူခန့် တစ်ယောက်ဖြစ်သည်။ လူပုံပန်း မှာ အင်္ဂလိပ်နှင့်တူ၍ ဟန်အမူအရာမှာ အီတာလျံ ဆန်သည်။ အီတာလျံနှင့် အင်္ဂလိပ်ကျောင်းနှစ်မျိုးစလုံးတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့၍ ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် သိပ္ပံပညာရပ်များကို ဝါသနာကြီးစွာနှင့် ဆည်းပူး လေ့လာခဲ့လေသည်။
ပထမတွင် မာကိုနီသည် သူအောင်မြင်စွာ စတင်တီထွင် ခဲ့သည့် ဝိုင်ယာလက်စက်ဖြင့် ခရီးတစ်မိုင်ကျော်ကျော် အထိကိုသာ သတင်းပေးပို့နိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း တစ်ဆင့်ပြီးတစ်ဆင့်မနေမနား ဆက်လက်ကြိုးစားလာရာ ခရီးဝေးသည်ထက်ဝေးသည့်နေရာသို့ သတင်း ပေးပို့နိုင်လေသည်။ ၁၈၉၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဝိုင်ယာလက်စက်၏ အဖိုးတန်ပုံကို ပထမဆုံးအကြိမ် အသုံးချ ပြခဲ့လေသည်။ ထိုနေ့တွင် အင်္ဂလန်ကမ်းခြေမှ လေမုန်တိုင်းဒဏ်ကြောင့် အိဂွတ် ဒဝင်းဆင်း အမည်ရှိ မီးပြသင်္ဘောသည် ပင်လယ် ထဲသို့လွင့်စဉ်၍ ပျက်စီးသွားလေသည်။ သို့ရာတွင် သင်္ဘောပေါ်၌ တပ်ဆင်ထားသော မာကိုနီ၏ ဝိုင်ယာလက်စက်ဖြင့် အနီးအနားရှိ သင်္ဘောများသို့ အချိန်မှီ အချက်ပြ ဆက်သွယ်နိုင်ခဲ့သောကြောင့်အသက်ပေါင်းများစွာ ချမ်းသာရာ ရရှိခဲ့လေသည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် တက်လှမ်းကြိုးစားရာမှ အထက်တွင်ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း ၁၉ဝ၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့၌ အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာကိုပင် ကျော်ဖြတ်၍ သတင်းပို့နိုင်သည့်အထိ စွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့လေသည်။
ဝိုင်ယာလက်ဖြင့် အချက်ပြသတင်းပေးပို့နိုင်ခြင်းသည် နေ့အချိန်ထက် ညဉ့်အချိန်၌ ပိုမိုဝေးလံစွာ ရောက်ရှိနိုင်ကြောင်းကို မာကိုနီသည် နောက်တစ်နှစ်တွင် တွေ့ရှိပြန်လေသည်။ အမေရိကန်ပြည် ထောင်စုသို့သွားသော ဖိုလဒဲလဖီးယား အမည်ရှိ သင်္ဘောပေါ်တွင် မိုင်ပေါင်း ၂၁၉၉ မိုင်ဝေးကွာသောနေရာမှ ပေးပို့လိုက်သော အချက်ပြကြေးနန်းကို မာကိုနီ ရရှိနိုင်ခဲ့လေသည်။ ၁၉၁ဝ ပြည့် နှစ်သို့ ရောက်သောအခါ အိုင်ယာလန်ကျွန်း၊ ကလစ်ဒင်းမြို့မှ တောင်အမေရိကတိုက်၊ အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ၊ ဗွေ့နိုဆိုင်းရက်မြို့သို့ လည်းကောင်း၊ ၁၉၁၈ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံမှ ဩစတြေးလီးယား တိုက်သို့ လည်းကောင်း ဝိုင်ယာလက်သတင်းများကို ပို့နိုင်လာသည်။
၁၉ဝ၄ ခုနှစ် စောစောပိုင်းလောက်တွင် မာကိုနီသည် ပင်လယ်ကူး သင်္ဘောကြီး တစ်စင်းပေါ်တွင် သတင်းဖြန့်ချိရေးဌာန တစ်ခု တည်ထောင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ရာမှအစ ယခုအခါ ကမ်းခြေမှ မိုင် ထောင်ပေါင်းများစွာဝေးသော ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောကြီးများ၌ ဝိုင်ယာ လက်ဖြင့်ရရှိသော ကမ္ဘာ့သတင်းအရပ်ရပ်ကို ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေသည့် နေ့စဉ်သတင်းစာများ ပေါ်ပေါက်လာလေသည်။ ၁၉ဝ၇ ခုနှစ်သို့ရောက်သောအခါ ပင်လယ်ခရီးသွား ရိုက်ကြားနိုင်သော ဝိုင်ယာလက်ကြေးနန်းများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ စစ်သင်္ဘောများပေါ်တွင်သာမက ခရီးသည်တင် သင်္ဘောကြီးပေါ်တွင်လည်း ဝိုင်ယာလက်စက်များ တပ်ဆင်ထားရန် အစိုးရတိုင်းက ဥပဒေပြုခဲ့လေသည်။
မာကိုနီသည် ထိုမျှနှင့် အားမရသေးဘဲ တိုးတက်ကြံ စည်ပြန်ရာ ၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် ဝိုင်ယာလက်လှိုင်းများကို အရပ် လေးမျက်နှာသို့ ပျံ့လွင့်စေမည့်အစား အလိုရှိသည့် အရပ်မျက်နှာတစ်ဖက်တည်းသို့ လွှင့်ပေးနိုင်သည့် နည်းကို တွေ့ရှိပြန်သည်။ ဤနည်းကို အတန်းလိုက် လှိုင်းလွှင့်နည်းဟုခေါ်၍ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်ရှိ ဝိုင်ယာလက် အချက်ပြသတင်းပို့ရေး လုပ်ငန်းတွင် ယခုအခါ ဤနည်းကိုပင် အဓိက အသုံးချလျက်ရှိ ကြသည်။ ဤနည်းကို အခြေခံပြု၍ နှင်းတောထဲ၌ မိနေသော သင်္ဘောများအား လမ်းပြပေး နိုင်သည့် နည်းကိုလည် မာကိုနီသည် တီထွင်ခဲ့လေသည်။
ဝိုင်ယာလက်ဖြင့် အချက်ပြ သတင်းပို့သည့် နည်းမှာ အချက်ပြ ကြေးနန်းရိုက်နည်းတစ်မျိုးပင်ဖြစ်ရာ ဆာအမ် ဗရိုဖလင်းမင်း တီထွင်သော ပလာပြွန်တစ်မျိုးကြောင့် နောင်သော်စကားပြော ကြေးနန်းကဲ့သို့ ဝိုင်ယာလက်ဖြင့် စကားပြောနိုင်သည့်အဆင့်သို့ တိုးတက်လာပြန်သည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် ယခုအခါ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်၌ နားသောတဆင်နေကြ သော ရေဒီယိုများ ပေါက်ဖွားလာခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ မာကိုနီသည် အချက်ပြ ဝိုင်ယာလက် အတွက်သာမက စကားပြော ဝိုင်ယာလက်အတွက်လည်း တိုးတက်အသုံးချနိုင်သည့် နည်းအမျိုးမျိုးကို ကြံစည်တီထွင်ပေးခဲ့သေး၍ ၁၉ဝ၉ ခုနှစ်တွင် ရူပဗေဒဆိုင်ရာ နိုဘယ်လ်ဆုကြီးဖြင့်ချီးမြှောက်ခြင်းခံခဲ့ရလေသည်။
ထိုနှစ်မှာပင် အီတလီဘုရင်ကြီးက သူ့အား အထက်လွှတ်တော် အမတ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြန်သည်။ ၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် မာကိုနီသည် မော်တော်ကားတိုက်မိ၍ မျက်စိတစ်ဖက် ချွတ်ယွင်းသွားသည်။ သို့သော် သူသည်ရွက်လှေစီး ခြင်း၊ အမဲလိုက်ခြင်း၊ မော်တော်ကားမောင်းခြင်း၊ စက်ဘီးစီးခြင်း စသော မိမိဝါသနာပါသည့် အလုပ်များကိုမူ လက်မလွှတ်ခဲ့ပေ။ ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်းက သူသည် အီတာလျံ ကုန်းတပ်ရေတပ်တို့တွင် ပါဝင်အမှုထမ်းရွက်ခဲ့၍ ၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် ပါရစ်မြို့၌ ကျင်းပသော ငြိမ်းချမ်းရေး ကွန်ဖရင့်သို့ အီတလီနိုင်ငံ၏ ကိုယ်စားလှယ်တော်အဖြစ်ဖြင့် တက်ရောက်ခဲ့၏။ ၁၉၂၉ ခုနှစ်၌ မားကွစ်ဘွဲ့ဖြင့် ချီးမြှင့်ခြင်းခံရပြန်လေသည်။
ကမ္ဘာ့အံ့ဖွယ်တစ်ရပ်အနေနှင့်သာမက တစ်ကမ္ဘာ လုံးအကျိုးရှိရေးအတွက် အမျိုးမျိုးအသုံးချနိုင်သော ဝိုင်ယာလက်စက်ကို တီထွင်ပေးခဲ့သည့် ဤကမ္ဘာကျော် သိပ္ပံကဝိကြီးသည် ၁၉၃၇ ခုနှစ်၌ ကွယ်လွန်လေသည်။ လူချမ်းသာတို့ ထုံးစံအတိုင်း သားဖြစ်သူကို အိမ်၌ပင် ဆရာပင့်၍ ပညာသင်ကြားစေသည်။ အသက် ၂ဝအရွယ် ၁၈၉၄ရောက်လျှင် ယခင်နှစ်အတန်ကြာက ဟိန်းရစ်ဟော့ဇ်ဆိုသူ၏ စမ်းသပ်ချက်များကို ဖတ်ရှုမိခဲ့ရာမှ အလင်း၏အမြန်နှုံးအတိုင်း လေထုထဲရှိ လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းများ ပျံနှံနိုင်ကြောင်းကို သိရှိခဲ့ရသည်။ ထိုကြောင့်ပင် ဝိုင်ယာကြိုးမပါဘဲ တစ်နေရာမှ အဝေးတစ်နေရာသို့ သင်္ကေတစနစ်ဖြင့် အကြောင်းအချက်များ ပေးပို့နိုင်တော့မည်ဟု စိတ်ကူးရလာပြီး စမ်းသပ်တီထွင်ရန် ကြိုးပမ်းလာသည်။
ရဲရမန်းနယ်
ရဲရမန်းနယ်သည် ကျောက်ဆည်ခရိုင် မြောက်ဘက်မှ အရှေ့ဘက် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်သို့ တိုင်အောင် ကျယ်ပြန့်၍ တောင်စွယ်တောင်တန်း ချိုင့်ဝှမ်းတို့ ထူထပ်သည့်နယ် ဖြစ် သည်။ မြောက်ဘက်တွင် မြစ်ငယ်မြစ်၊ အရှေ့ဘက်နှင့် တောင် ဘက်တို့တွင် ရပ်စောက်နယ်နှင့် ဘော်နယ် စသည်တို့ ရှိကြ သည်။ ရဲရမန်းနယ်၏ အကျယ်အဝန်းမှာ ၇၁၃ စတုရန်းမိုင်မျှ ရှိသည်။
ဂူဂလီရယ်မို မာကိုနီ
နောက်တစ်နှစ်အကြာတွင် မိုင်ပေါင်း ခြောက်သောင်းကျော်ကွာဝေးသည့် အိုင်ယာလန် မှ အာဂျင်တီးနားသို့ အောင်မြင်စွာ သတင်းများပေးပို့နိုင်ခဲ့သည်။ အစပိုင်းတွင် မော့စ်ကုဒ် ခေါ် လျှို့ဝှက်သင်္ကေတများ အသုံးပြုကာ သတင်းများပေးပို့ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သော်လည်း ၁၉၀၆အရောက်တွင် အသံဖြင့် သတင်းပေးပို့ခြင်းကို စတင်နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ အသံလွှင့်ခြင်းကို စီးပွားဖြစ်အနေဖြင့် ထုတ်လွှင့်သည်ကို ၁၉၂ဝကျော်တွင် စတင်သည်။
ရဲရမန်းနယ်
ရဲရမန်းနယ်တွင် သစ်တောဝါးတောများ ရှိသည်။ တောင် မြင့်ပိုင်းတွင် ထင်းရှုးပင်နှင့် ဝက်သစ်ချပင်များ ပေါက်သည်။ တောင်အောက်ပိုင်းတွင် ပျဉ်းကတိုးပင်နှင့် ကျွန်းပင်များကို တွေ့ရသည်။ ရဲရမန်းသစ်တောကြိုး ဝိုင်းမှာ ၃ဝ၆ စတုရန်း မိုင်မျှ ကျယ်ဝန်း၍ သစ်တော၏ သုံးပုံတစ်ပုံခန့်တွင် ကျွန်း ပင်များ ပေါက်သည်။
ဂူဂလီရယ်မို မာကိုနီ
အောင်မြင်မှုကြောင့် မူပိုင်ခွင့်အတွက် တရားရုံးတက်ငြင်းခုံကြသော်လည်း ၁၉၁၄တွင် မာကိုနီသာ ဦးစွာတီထွင်သူ ဟုဆုံးဖြတ်ပေးသဖြင့် နောင်တွင် ငြင်းခုံရခြင်း မရှိတော့ပေ။ ဘဝနောက်ပိုင်းကာလများအတွင် လှိုင်းတိုနှင့် မိုက်ခရိုလှိုင်းများ၏ အရေးပါပုံများကို သုသေတနပြုခဲ့သည်။ ၁၉၃၇ခုနှစ်တွင် မာကိုနီတစ်ယောက် ရောမမြို့၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ရဲရမန်းနယ်
ရဲရမန်းနယ်သည် တောင်ထူထပ်သဖြင့် လူနေအလွန် ပါးသည်။ လူဦးရေ ၁၆၄၈ ယောက်ခန့်သာရှိ၍ များသော အားဖြင့် ဓနုလူမျိုးများသာ နေထိုင်ကြသည်။ဤနယ်၌ နေထိုင် သူတို့သည် တောင်ယာလုပ်ကိုင်ခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ ရှေးက ဘော်စော်ဘွားနယ်တွင်ပါဝင်၍ နောက်မှ ကျောက်ဆည် ခရိုင်သို့ သွတ်သွင်းခဲ့သည်။
မာရသွန်ပြေးပွဲ
မာရသွန်ပြေးပွဲ
ယခုခေတ် အိုလင်းပစ် အားကစားပြိုင်ပွဲများ၌ မာရသွန်ပြေးပွဲဟူ၍ ပြေးပွဲတစ်မျိုး ပါရှိလေသည်။ ထိုပြေးပွဲ၏ မူလအရင်းအမြစ် စတင်ဖြစ်ပေါ်ရာမှာ ဂရိနိုင်ငံရှိ မာရသွန် လွင်ပြင်ဖြစ်သည်။ ထိုလွင်ပြင်သည် အက်တီကာ နယ်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းခြေတွင် တည်ရှိ၍ အေသင်မြို့မှ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ၂၅ မိုင် ကွာဝေးလေသည်။
ထိုပြေးပွဲ၏ မူလအကြောင်းရင်း ဖြစ်ပေါ်ချိန်သည် ဘီစီ ၄၉ဝ ခန့်အချိန်ကာလဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်တွင် ပါးရှားဘုရင် ဒရိုင်းယပ် (ဘီစီ ၅၅၈ ခန့်- ၄၈၅) ၏ အင်အားကြီးမားလှသော စစ်သည်တို့သည် အေသင်မြို့နိုင်ငံ နှင့်တကွ ဂရိပြည်နယ်များကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ရန် ရေ ကြောင်းဖြင့် ချီတက်လာကြပြီးနောက် မာရသွန်လွင်ပြင် တစ်ဝိုက်တွင် စခန်းချနေကြ၏။ အင်အားချင်း မမျှလှသဖြင့် အေသင်သားတို့က စပါတာသားတို့ထံ စစ်ကူတောင်းသော်လည်း အချိန်မီ မရနိုင်သဖြင့် အေသင်သားတို့မှာ မျှော်လင့်ချက်မရှိ သလောက် ဖြစ်နေလေသည်။
သို့သော် မီလတီယဒီးအမည်ရှိ စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီး၏ ကြံရည်ဖန်ရည် စွမ်းရည်သတ္တိကြောင့် အေသင်စစ်သည် ၁ သောင်း ခန့်တို့သည် ပါးရှင်းစစ်သည် ၂ သောင်းခန်းတို့ကို ထိုမာရသွန် လွင်ပြင်တွင်ပင် တိုက်ခိုက်ချေမှုန်းနိုင်လိုက် သဖြင့် ပါးရှင် ၆ ထောင်ကျော် ကျဆုံး၏။ အေသင်တို့ဘက်မှာမူ ၂ ရာခန့်မျှ သာ ကျဆုံးလေ၍၊ ကျဆုံးသော အေသင်စစ်သားများကို ထိုမာရသွန်လွင်ပြင်ရှိ တောင်ပူစာကလေး တစ်ခုပေါ်တွင် မြှုပ်နှံထားခဲ့လေသည်။ ၁၈၉ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ထိုမြှုပ်နှံထားခဲ့ သော မြေပုံများကို ဖော်ထုတ်ခဲ့ရာ အရိုးများနှင့်တကွ ယင်းတို့ အား မြှုပ်နှံစဉ်က ထည့်လိုက်သည့် လက်နက်များနှင့်အတူ ပန်းအိုးများကို တွေ့ရသည်။
ထိုမာရသွန် တိုက်ပွဲသည် ကမ္ဘာ့သမိုင်း လမ်းကြောင်း ကို ပြောင်းလဲစေခဲ့သော တိုက်ပွဲတစ်ခုဖြစ်ခဲ့၏။ မိမိတို့ထက် နှစ်ဆမက အင်အားများလှ၍ လေးမြားလက်နက်သုံးသော ပါးရှင်းများကို လှံတံကို သုံးသော အေသင်တို့က တင်းတိုး ဝင်တိုက်ခိုက်ကြသဖြင့် လေးမြားတို့မှာ အသုံးမကျ ဖြစ်ရပြီး လျှင် ပါးရှင်းတို့အတုံးအရှုံး ကျဆုံးကြရသည်။
ပါးရှင်းရေတပ်ကြီး ဆုတ်ခွာသွားပြီးနောက်တွင် ယင်းတို့သည် အေသင်မြို့ကို ပင်လယ်ဘက်မှ လှည့်၍ တိုက်ခိုက်ခဲ့သော်၊ မာရသွန် လွင်ပြင်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲအကြောင်း မသိသဖြင့်၊ အေသင်မြို့က အညံ့ ခံလိုက်မည်ကို မီလတီယဒီးသည် စိုးရိမ်နေခဲ့၏။ ထို့ကြောင့် ထိုတိုက်ပွဲတွင် အေသင်တို့အောင်မြင်ကြောင်းကို အေသင် မြို့သို့သတင်းပို့ရန် ခြေအမြန်ဆုံး အပြေးသမားတစ်ဦးဖြစ်သူ ဖိုင်ဒစ်ပီဒီးအား ဗိုလ်ချုပ်ကြီးက ရွေးချယ်၍ စေလွှတ်ခဲ့လေ သည်။ ထိုသူသည် မာရသွန်လွင်ပြင်မှ အေသင်မြို့အရောက် ၂၆ မိုင်နှင့် ၃၈၅ ကိုက်မျှ ခရီးကို မရပ်မနား အားသွန် ပြေးလွှား လာခဲ့ရာ အေသင်မြို့သို့အရောက်တွင် အောင်မြင် ကြောင်း သတင်းကို ပြောပြီးသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် အမော ဆို့လျက် သေဆုံးသွားရှာလေသည်။ ထို့ကြောင့် ဖိုင်ဒစ်ပီဒီးအား ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ၁၈၉၆ ခုနှစ်မှစ၍ အိုလင်းပစ်ပြေးပွဲများ တွင် ထိုခရီးမိုင်အတိုင်း မရပ်မနား ပြေးရသော ပြေးပွဲတစ်ခုကို ထည့်သွင်းပြီးလျှင် မာရသွန်ပြေးပွဲဟု အမည်ပေးထားခဲ့လေသည်။
ငါးဖားအိုင်ရွာ၊ ငါးဖားအိုင်
ငါးဖားအိုင်ရွာ၊ ငါးဖားအိုင်
ကိုကို၊ မောင်(အမရပူရ)
မောင်ကိုကို (အမရပူရ) သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ အမရပူရမြို့၊ ရွှေခဲကျေးရွာမှ စာရေးဆရာ တစ်ဦးဖြစ်သည်။ မောင်ကိုကို (အမရပူရ)သည် ၁၉၅၁-ခုနှစ်၊ မေလ ၃၀-ရက်နေ့တွင် အဖ ဦးကျော်အေး၊ အမိ ဒေါ်လှမြိုင်တို့က အမရပူရအရှေ့ ယက္ကန်းတော်ရပ်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ အမည်ရင်းမှာ ကိုကို ပင်ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၅-ခုတွင် ရန်ကုန်စီးပွားရေးတက္ကသိုလ်မှ B.Econ စီးပွားရေးဘွဲ့ကို ရခဲ့သည်။ ၁၉၇၄-ခုနှစ် စီးပွားရေးတက္ကသိုလ် နှစ်လည်မဂ္ဂဇင်းတွင် ဆည်တိုင်ကျေးရွာ လူမှုစီးပွား ဆောင်းပါးဖြင့် စာပေလောကသို့ စတင်ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၈၀ မှ ၁၉၈၅ အထိ ရှုမဝမဂ္ဂဇင်းတွင် ကဗျာနှင့် ဝတ္ထုတိုများ ရေးသားခဲ့သည်။ ၁၉၉၅ မှ ၁၉၉၇ အထိ ဓန စီးပွားရေးမဂ္ဂဇင်းတွင် မျက်နှာဖုံးဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်။
မူလကလောင်အမည် ကိုကို(အမရပူရ)ဖြင့် ချစ်ပန်းပွင့်တွေ ဝေစီမှာလားနှင့် အခြားဝတ္တုတိုများ(၁၉၈၉)၊ အုပ်စိုးခိုင် အမည်ဖြင့် စီးပွားရေးမှော်အောင်သူ စွန်းဦးတီထွင် မြန်မာလူငယ်များ(၁၉၉၇)တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ "ငှက်ပြာလေးနဲ့ ကျွန်တော်" ဝတ္ထုတိုများ စာအုပ်မှာ အထူးထင်ရှားသည်။ "တို့ဘုရားကို တို့ဖူးပြီ" နှင့် "ဘာကိုမှ မကြောက်သူများ" စာအုပ်များဖြင့် ၂၀၁၂-ခုနှစ် နှင့် ၂၀၁၃-ခု တို့အတွက် ထွန်းဖောင်ဒေးရှင်းစာပေဆု နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် ရရှိခဲ့သည်။
စာပေလက်ရာများ
ယခုအခါ ရန်ကုန်မြို့၊ ဒဂုံဆိပ်ကမ်း မြို့နယ်၌ နေထိုင်လျက်ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
တိဟိုကန် (ဘီနင်)
တိုဟိုကန် သည် ဘီနင်နိုင်ငံ၊ မိုနိုဒေသတွင် တည်ရှိသည့် ကန်ငယ်လေးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ် မေလတွင် ဤကန်အတွင်း၌ ငါးများစွာ သေဆုံးမှု ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ သေဆုံးမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်မှာ ကန်၏ ညစ်ညမ်းမှုများကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘီနင်နိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
လောင်းကစားခြင်း
လောင်းကစားဆိုသည်မှာ "ငွေ ကိုဖြစ်စေ၊ အခြားတစ်ခုခုကို ဖြစ်စေ တန်ဖိုးထပ်၍ မသေချာ မရေရာမှု တစ်ခုကို အရဲစွန့်ပြုလုပ်ခြင်း" ဟု အနောက်နိုင်ငံ စွယ်စုံကျမ်းတစ်ခုတွင် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားသည်။ တစ်နည်း အားဖြင့် ကံကိုယုံပြီး အချို့တစ်ဝက်ကို ဖြစ်စေ၊ အားလုံးကိုဖြစ်စေ ပုံအော လိုက်ရခြင်းဟူ၍လည်း ဆိုနိုင်သည်။
၂၀၁၈-လောင်းကစား ဥပဒေကြမ်းအရ အဓိပ္ပာယ်ဖော်ပြချက်မှာ လောင်းကစားခြင်း ဆိုသည်မှာ ကံစမ်းကစားခြင်း၊ ကျွမ်းကျင်မှု ကစားခြင်ူ၊ တစ်ခုခုတွင် ပါဝင်ပြီး ငွေကြေးအတွက်၎င်း၊ ငွေကြေးကဲ့သို့ တန်ဖိုးရှိသော (သို့) ငွေကြေးတန်ဖိုးအဖြစ် လွှဲပြောင်းသတ်မှတ်ရန် သဘောတူပြီး ဖြစ်သော ပစ္စည်းတစ်စုံတစ်ရာအတွက်၎င်း အကောက်အစား ယူသည်ဖြစ်စေ၊ မယူသည်ဖြစ်စေ လောင်းကစားခြင်းကို ဆိုသည်။
လောင်းကစားခြင်းသည် လူ့သမိုင်းတွင် ယနေ့တိုင် တရားဝင်စနစ်ဖြင့်ဖြစ်စေ၊ တရားမဝင်ဘဲဖြစ်စေ အောင်ပွဲခံနေဆဲ ဖြစ်သည်။ လူ့ဘောင်လောကတွင် အကျိုးအမြတ်အများဆုံး၊ လူကြိုက် အများဆုံးနှင့် ရေပန်းအစားဆုံး ဖျော်ဖြေပွဲကြီးတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။
ခေတ်သစ်လောင်းကစားခြင်း (Gambling) ကို Gaming ဟူ၍ လည်း သတ်မှတ်ခေါ်ဆိုလာကြသည်။ အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် တရားဝင်လောင်း ကစားမှုသည် နှစ်စဉ် ဒေါ်လာဘီလီယံ ၆၀ ကျော် ရှိသည်။ ပြည်နယ်နှင့် မြို့ကြီးအတော်များများတွင် တရားဝင် လောင်းကစားဒိုင်ကြီးများဖွင့်ကာ ခမ်း နားကြီးကျယ်စွာ လောင်းကစားနေကြ ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုလောင်းကစားခြင်း လုပ်ငန်းအပေါ်ရပ်တည်ပြီး ဆွေစဉ်မျိုး ဆက် ချမ်းသာကြွယ်၀နေကြသည့် အုပ်စုများစွာရှိကြောင်းလည်း သိရ သည်။
လောင်းကစားခြင်းက မြောက် မြားစွာသော မိသားစုနှင့် အိမ်ထောင်စု များစွာကို အလုပ်ပေး ထမင်းကြွေးထား နိုင်သည့်အပြင် နိုင်ငံတော်အတွက် အခွန်ကောက်ခံရရှိနိုင်စေရန် အကောင်း ဆုံး နေရာတစ်ခုလည်း ဖြစ်လာသည်။ အချို့သော လူ့ဘောင်အဖွဲ့အစည်းနှင့် ဘာသာရေးလွှမ်းမိုးသော လူနေမှုတွင် လောင်းကစားခြင်းကို ရာဇဝတ်မှု၊ စာရိတ္တပျက်စီးမှု၊ လူမှုရေးအကျင့်ပျက်မှု တစ်ခုအနေဖြင့် သတ်မှတ်ထားကြ သည်။ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအတော်များများတွင် လောင်းကစားခြင်းကို တရားဝင်လုပ်ငန်း တစ်ခုအနေနှင့် သတ်မှတ်ထားကာ မှီခို အားထားနေကြရသည်လည်း ရှိသည်။ လောင်းကစားနိုင်ရန်အတွက် လောင်း ကစားမည့်အမျိုးအစား၊ လောင်းကစား ပြုလုပ်နိုင်သည့် အသက်အရွယ်အပိုင်း အခြားကိုလည်း သီးခြားသတ်မှတ် ပြဋ္ဌာန်းပေးရသည်များလည်း ရှိသည်။
လောင်းကစားအမျိုးအစားများ
တရားဝင်နှင့် တရားမဝင်လောင်း ကစားနည်းပေါင်းများစွာ ရှိသည်။ တရားဝင် လောင်းကစားမှုကို အစိုးရ ဌာနများ၊ အကျိုးအမြတ်မယူသည့်အဖွဲ့ အစည်းများနှင့် ကုသိုလ်ဖြစ် အသင်း အဖွဲ့များအတွက် တိုက်ရိုက်လုပ်ဆောင် ခွင့်ပေးထားသည်။ တရားမဝင်လောင်း ကစားခြင်းသည် သီးခြား ပုဂ္ဂလိက သဘောဆောင်ပြီး ဒိုင်များမှတစ်ဆင့် ပြုလုပ်ကြခြင်းဖြစ်သည်။ မြေအောက် အဖွဲ့အစည်းများဦးစီးသည့် တရားမဝင် လောင်းကစားခြင်းတွင် ခေတ်ပေါ် အင် တာနက်မှတစ်ဆင့် ဂိမ်း(Game) ဆော့ ခြင်းအထိ ပါဝင်လာသည်။ လောင်း ကစားခြင်းဆိုသည်မှာ သူငယ်ချင်း အချင်းချင်း ရေပြိုင်ကူးခြင်းမှသည် တစ်နေရာတွင်ထိုင်ပြီး ပိုကာဆွဲခြင်း အထိပါဝင်သည်။ တရားဥပဒေအရ မည်သည့် လောင်းကစားခြင်းသည် တရားဝင်သည် မဝင်သည်မှာ ပြည်နယ် နှင့် ဒေသအခြေအနေကို လိုက်ပြီး အမျိုးမျိုးကွဲပြားနိုင်သောကြောင့် ရှုပ် ထွေးသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ အချို့သော ပြည်နယ်တိုင်းဒေသများတွင် နိုင်ငံခြား ခရီးသွားဧည့်သည်များကို မက်လုံးပေး ဆွဲဆောင်နိုင်ရန်အလို့ငှာ တရားမဝင် ဟူ၍ အစိုးရက သတ်မှတ်ထားသည့် လောင်းကစားခြင်းများကို တရားဝင် ကစားခွင့်ပြုကြရသည်ဖြစ်သောကြောင့် လောင်းကစားအတွက် တရားဝင်ခြင်း၊ မဝင်ခြင်းသည် သတ်မှတ်ချက်တစ်ခု အသွင် ဆောင်သွားရပြန်သည်။
ကာစီနိုလောင်းကစားရုံများ
ယနေ့ခေတ် လောင်းကစားခြင်း အများဆုံးနှင့် အတွင်ကျယ်ဆုံးနေရာ များသည် ကာစီနိုဟုခေါ်သည့် လောင်း ကစားမှု အမျိုးမျိုးကို တစ်မိုးတည်း အောက်တွင် လွတ်လပ်စွာကစားနိုင် သည့်နေရာ (ကစားပွဲရုံ) ကြီးများဖြစ် သည်။ ထို ကာစီနိုခန်းမကြီးများထဲတွင် ပိုကာဖဲ၊ ဘလက် ဂျက်ဖဲ၊ ကင်နို၊ အံစာလှိမ့်၊ စက်ဝိုင်းလှည့်စသည့် လောင်း ကစားခြင်းများ အားလုံးတွေ့နိုင်သည်။ ကာစီနိုဂိမ်းတိုင်းတွင် ကစားသူအတွက် အခွင့်ကောင်းများကို မက်လုံးတစ်ခု အနေဖြင့် ပေးထားတတ်သည်။ အမေ ရိကန်တွင် ပိုကာဖဲပြိုင်ပွဲကို ၂၀၀၀ ပြည့် နှစ်ပိုင်းလောက်မှစပြီး ရုပ်မြင်သံကြား တွင် ပြိုင်ပွဲတစ်ခုအသွင်ဖြင့် လွှင့်ထုတ် ပေးလာခြင်းကြောင့်လည်း ပိုကာကစား သည့်ဓလေ့ အမေရိကန်တွင် ပိုပြီးများ လာသည်။
အမေရိကန် ပြည်နယ်များတွင် ကာစီနိုလောင်းကစားခြင်းကို ပြည်နယ် အတော်များများတွင် တရားဝင်အနေ ဖြင့် ဖွင့်လှစ်ခွင့်ပေးထားသည်။ နီဗားဒါး ပြည်နယ်သည် အမေရိကန်ပြည် ထောင်စုတွင်သာမက ကမ္ဘာ့ လောင်း ကစားဈေးကွက်ကြီးတစ်ခုဖြစ်လာသည်။ အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် ဒေသဆိုင်ရာ ဌာနေ လောင်းကစားဝိုင်းများသည် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းအသွင်ဖြင့် လောင်း ကစားလောကကို ထိုးဖောက်ဝင်ရောက် လာသည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် အမေ ရိကန်ကွန်ဂရက်သည် ဌာနေအင်ဒီးယန်း လောင်းကစားပိုင်ခွင့် အက်ဥပဒေကို သတ်မှတ်ခွင့်ပြုပေးလိုက်ရသည်။ ထို ဥပဒေအရ ဌာနေတိုင်းရင်းသားများ သည် မိမိတို့ပိုင် နယ်မြေများတွင် လောင်းကစားဒိုင်များကို လွတ်လပ်စွာ ဖွင့်ခွင့်ရရှိသွားသည်။ အမေရိကန်နိုင်ငံ တွင် ဒေသခံတိုင်းရင်းသားများအတွက် သီးခြားသတ်မှတ်ပေးထားသည့် နယ် မြေများစွာရှိသည်ဖြစ်ရာ စီးပွားရေး ကျ ဆင်းနေချိန်တွင် ပြန်လည်မြှင့်တင်လို သည့်စိတ်ဖြင့် ဖွင့်ခွင့်ပြုထားခြင်းဖြစ် သည်ဟုဆိုကြသည်။ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် အလွန်တွင် ပြည်နယ်ထက်ဝက်ကျော် က ဌာနေတိုင်းရင်းသားများကဲ့သို့ လောင်းကစားခွင့် လိုင်စင်များထုတ်ပေး ရန် တောင်းဆိုလာကြသည်။ သို့ဖြစ်ရာ တရားဝင်လောင်းကစားရာ ကာစီနိုဒိုင် များသည် ပြည်နယ်အများတွင် ဒေသခံ တိုင်းရင်းသား ဒိုင်များနှင့်အပြိုင် ပေါ် ထွန်းလာခဲ့သည်။
အားကစားနှင့် လောင်းကစား
အားကစားကို လောင်းကစား အသွင်ပြောင်းလာခြင်းခြင်းသည် ကမ္ဘာ တွင် ပျံ့နှံ့လာပြီး နှစ်စဉ် ဒေါ်လာ ဘီလီယံနှင့်ချီသည့် လောင်းကစားပွဲ ကြီးဖြစ်လာသည်။ ဘိုးလင်းလှိမ့်ပွဲမှ သည် ကမ္ဘာ့ဘောလုံးပွဲများအထိ ဒေါ် လာဘီလီယံနှင့်ချီပြီး လောင်းကစား မှုပြုလာကြသည်။ တရားဝင်အသွင် သာမက တရားမဝင်သည့် အသွင်များ နှင့်ပါ ကမ္ဘာအနှံ့ လောင်းကစားမှုပြု လာကြခြင်းဖြစ်သည်။ အားစားကို လောင်းကစားအသွင်ဖြင့် မပြုလုပ်ရန် တင်းကျပ်စွာ တားမြစ်နှိပ်ကွပ်ကြသော် လည်း အချို့သောနိုင်ငံများတွင် အား ကစား လောင်းကြေးကို ကုမ္ပဏီကြီး များအသွင် ဒိုင်ဖွင့်ကာ လုပ်ပိုင်ခွင့်ပေး ထားသည်များလည်းရှိသည်။ အင်တာ နက်တွင် လောင်းကစားနိုင်သည့် Site များ များစွာရှိပြီး ကမ္ဘာပတ်ကာ ကစား နိုင်သည်ဖြစ်သောကြောင့် အားကစား တွင် လောင်းကစားခြင်းသည် ပိုမို ကျယ်ပြန့်လာရသည်။
အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် အားကစား ကို တရားဝင်လောင်းကစားခွင့်အား နီဗားဒါးပြည်နယ်တစ်ခုတွင်သာ ခွင့်ပြု ထားသည်။ ထိုသို့ ခွင့်ပြုရခြင်းသည် တရားဝင်လောင်းကစားခွင့်ကို ခွင့်မပြု သည့်အခါ တရားမဝင် ကစားလာကြ ပေလိမ့်မည်။ ထိုအချိန်တွင် လာဘ်ထိုး မှုများ၊ လောင်းကြေး မလျော်သဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာမည့် ပြဿနာများကို ကြို တင် ကာကွယ်တားဆီးသည့် အနေဖြင့် ခွင့်ပြုရခြင်း ဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်။ သို့ သော် အားကစားအသင်းအဖွဲ့ကြီးများ အနေဖြင့် မိမိတို့ အားကစားသမားများ ကို လောင်းကစားနှင့် လုံး၀ကင်းရှင်း စေရန် စာချုပ်စာတန်းများဖြင့် စီမံအုပ် ချုပ်ထားလေ့ရှိသည်။
အားကစား လောင်းကစားမှုတွင် လောင်းကြေးကို အကျောပေးကာ လောင်းလေ့ရှိကြသည်။ ဥပမာ တစ် ဒေါ်လာလောင်း၍နိုင်လျှင် ငါးဒေါ်လာ ပေးသည့်သဘောဖြစ်သည်။ အသင်း တစ်သင်းအတွက် ၁၂ မှတ်အကျော ပေးထားသည်ဆိုပါက ၁၂ မှတ်ကျော် မှသာ အနိုင်ရရှိမည့် အမှတ်ကျော ဖြင့်လည်း လောင်းကစားကြသေး သည်။ အကယ်၍ ငွေကျော၊ အမှတ် ကျောမပေးလျှင် တည့်လောင်းသည့် သဘောများလည်းရှိသည်။ ငါးဒေါ်လာ လောင်း၍နိုင်လျှင် ငါးဒေါ်လာသာ ရရှိ မည့် သဘောဖြစ်သည်။ အလောင်း အစားဆိုသည်မှာ နှစ်ဦးသဘောတူ အပေးအယူအမျိုးမျိုးရှိနိုင်ပါလိမ့်မည်။
ခွေးပြိုင်ပွဲသည်လည်း မြင်းပြိုင်ပွဲ ကဲ့သို့ နှစ်ဦးသဘောတူ လောင်းကြေး ထပ် ကစားနည်းတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ သို့သော် မြင်းပွဲလောက် ကျယ်ပြန့်မှု မရှိပေ။ အခြားတိရစ္ဆာန် ပြိုင်ပွဲများ ဖြစ်သည့် ကြက်တိုက်ပွဲ၊ နွားတိုက်ပွဲ ကဲ့သို့သော ပြိုင်ပွဲများလည်း ရှိသေး သည်။ သို့သော် တိရစ္ဆာန်ညှင်းပမ်း နှိပ်စက်မှုကို တားမြစ်ထားသည့် ဥပဒေ များကြောင့် ထင်ထင်ပေါ်ပေါ် သိပ် မလုပ်ဝံ့သည့် လောင်းကစားပွဲများ အဖြစ်သာရှိနေသည်။ တိရစ္ဆာန်များဖြင့် လောင်းကစားခြင်းကို အမေရိကန်တွင် တားမြစ်ထားသည့် ပြည်နယ်များရှိ သကဲ့သို့ ဘာသာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အရ ခွင့်မပြုသည့် နိုင်ငံအများအပြား ရှိသည်။
ထီ
ထီဆိုသည်မှာ ဆုငွေအမြောက် အမြားပေးသည့် လောင်းကစားနည်း တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး အထူးသဖြင့် ငွေသား ကိုသာ ဆုအဖြစ် ချီးမြှင့်လေ့ရှိသည်။ ကံတရားကို ငွေဖြင့်ဝယ်ကာ ကစားကြ ရခြင်းလည်းဖြစ်သည်။ ထီကိုလည်း လောင်းကစားနည်း တစ်နည်းအနေဖြင့် သာ သတ်မှတ်ရမည်ဖြစ်သည်။ အဘယ် ကြောင့်ဆိုသော် ဆုတန်ဖိုးသည် ထီ လက်မှတ်ဝယ်ရသည့် တန်ဖိုးထက် အဆပေါင်းများစွာ ရရှိနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ထီပေါက်ရန် မည် သည့် ကြံရည်ဖန်ရည် ဉာဏ်ရည်မှ လည်း မလိုသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
ထီသမိုင်း
ထီကို ရှေးကာလကပင် လောင်း ကစားခဲ့ကြသည်။ ရောမဧကရာဇ်များ နှင့် ဥရောပမြေရှင်ပဒေသရာဇ် မင်းများ က ဖျော်ဖြေရေးအသွင်ဖြင့် ခွင့်ပြုခဲ့ ကြခြင်းဖြစ်သည်။ ပထမဦးဆုံး နိုင်ငံ တော် ထီအဖြစ် ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် ၁၅၂၀ ပြည့်နှစ် လောက်ကတည်းက စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ထီသည် တော်ဝင် မင်းမျိုးမင်းနွယ်တို့၏ ဝင်ငွေတစ်ခု အနေဖြင့် အရေးပါသည့်အခန်းမှ ရပ် တည်လာခဲ့သည်။ ၁၇၇၆ ခုနှစ်တွင် ပုဂ္ဂလိကထီ ပေါ်ထွန်းခဲ့သေးသော် လည်း တော်ဝင်မိသားစု ထီလုပ်ငန်းက နှိပ်ကွပ်လိုက်သောကြောင့် ကွယ်ပျောက် သွားခဲ့ရသည်။ အီတလီနိုင်ငံတွင် ထီ သည် ပေါ်ပြူလာဖြစ်လာရခြင်းမှာ ၁၅၃၀ နှောင်းပိုင်းမှဖြစ်သည်။ အီတလီ နိုင်ငံ ဖလောရင့်မြို့တွင် ဆုငွေကိုချီးမြှင့် သည်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် ထီကို ၁၅၆၉ ခုနှစ်တွင် ပထမမြောက်အယ်လီဇဘက် ဘုရင်မကြီးကိုယ်တိုင် ချီးမြှင့်မှုဖြင့် စတင်ခဲ့သည်။ အမေရိကန်နိုင်ငံ ကိုလို နီနယ်များတွင် ကိုလိုနီဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း ချက်ဖြင့် ပြည်နယ်များ ရန်ပုံငွေအတွက် သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းကာ ထီလုပ်ငန်းကို စတင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ယေးနှင့် ဟားဗတ် ကောလိပ်များ ထူထောင်ရန် အတွက် ၁၇၅၀ နှင့် ၁၇၇၂ ခုနှစ် တို့တွင် ထီဖွင့်ပွဲများ ကျင်းပခဲ့သည်။ ၁၇၇၇ ခုနှစ်တွင်လည်း တော်လှန်ရေး တပ်ကိုတည်ထောင်ရန် ကွန်ဂရက် သည် ထီဖြင့်ပင် ရန်ပုံငွေရှာခဲ့ရသည်။
၁၉ ရာစုတွင် ထီသည် အတော် လေး ကျဆင်းသွားခဲ့ရသည်။ ထီ၏ ဂယက်သည် ရိုက်ခတ်လွန်းလှသည် ဖြစ်သောကြောင့် နိုင်ငံအတော်များများ တွင် အစိုးရက ထိန်းချုပ်ကာ လုပ် ဆောင်ကြသည်က များသည်။ အစိုးက ချုပ်ကိုင်ထားခြင်း ကြောင့်သာ ပုဂ္ဂလိက ထီလုပ်ငန်းသည် တဖြည်းဖြည်းကျ ဆင်းသွားခဲ့ရသည်။ အစိုးရလုပ်ငန်းများ နှင့် များစွာဆက်စပ်နေသည် ဖြစ်သော ကြောင့် အစိုးရပိုင်းကလည်း ပုဂ္ဂလိက အသွင်မဆောင်စေရန် ကန့်သတ်ထိန်း ချုပ်ထားလေ့ရှိသေးသည်။ ဗြိတိန်သည် ၁၈၂၆ ခုနှစ်ကတည်းက ထီကို ပုဂ္ဂလိကလုပ်ငန်းအသွင်ဖြင့် ခွင့်ပြုခြင်း ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ ပြင်သစ်သည် ၁၈၃၆ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်ထီကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။
ထီသည် နိုင်ငံတော်ဝင်ငွေတိုးရေးလက်နက်လော
ထီကို ၂၀ ရာစုတွင် အချို့သော အစိုးရပိုင်း၊ အလှူနှင့် ဘာသာရေး ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများ၏ ရန်ပုံငွေ တိုးတက်ရေးအတွက် အသုံးပြုခဲ့ကြ သည်။ စပိန်၊ အီတလီနှင့် အချို့သော တိုင်းပြည်များက ထီကိုပုဂ္ဂလိကအသွင် ဖြင့် ဖွင့်လှစ်လုပ်ဆောင်ကြသည်။ ပြင်သစ်နိုင်ငံသည် သူ့နိုင်ငံတွင်ကျင်းပ သည့် နိုင်ငံတော်ထီကို ၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်ပြုပြင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ရသည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အတွင်း ဆိုဗီယက် ယူနီယံသည် စာချုပ်များရောင်းချ ခြင်းကို အကြီးအကျယ်တိုးမြှင့်ခဲ့သည်။ ထီလက်မှတ်မရောင်းဘဲ စာချုပ်ဖြင့် ထီကဲ့သို့ ကစားခြင်းမျိုးဖြစ်သည်။
မျက်မှောက်ကာလတွင် ပေါ်ပြူလာ အဖြစ်ဆုံးထီသည် ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ် လောက်ကတည်းက ကျင်းပပြုလုပ်ခဲ့ သည့် အိုင်ယာလန်ထီဟူ၍ လူသိများ သော Irish Hospital's Sweepstakes ထီဖြစ်သည်။ ယင်းထီသည် အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် မည်သို့တားမြစ် ပိတ်ပင်ထားသည်ဖြစ်စေ စာတိုက်မှပို့ သည့်စနစ်ဖြင့် ထီလက်မှတ်များဝယ်ကာ လောင်းကစားနေကြဆဲ ဖြစ်သည်။ အိုင်ယာလန်ထီကို အမေရိကန်နိုင်ငံ အတွင်း များစွာစိတ်ဝင်စားကာ ထိုးလာ ကြသဖြင့် ပြည်နယ်အတော်များများ တွင် အခွန်လည်းတိုး ပြည်သူတွေ လည်း ဝင်ငွေတိုးလာစေရန် ကြံဖန်လုပ် ဆောင်လာကြသည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် နယူးဟန့်ရှိုင်းယားပြည်နယ်က အမေရိ ကန်နိုင်ငံ၏ တရားဝင်ထီကို စတင်ဖွင့် လှစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပြည်နယ်ပေါင်း ၄၂ ပြည်နယ်နှင့် ကိုလံဘီယာဒေသအတွက် ဒေါ်လာ ဘီလီယံ ၂၀ ကျော် ထီကို စတင်ဖွင့် လှစ်ခဲ့သည်။ ကနေဒါတွင် ပြည်နယ် ဒေသတိုင်း ထီကိုအစိုးရက ကြီးမှူး ကျင်းပသည်။
ခရစ်ယာန် ဘုရားရှိခိုးကျောင်း များ၊ လူမှုရေးအသင်းအဖွဲ့များ၊ ကုန် သည်အသင်းများ၊ ဆိုရှယ်ကလပ်များ တွင် ထင်ရှားသည့် ထီကစားသည့် နည်းသည် ကံစမ်းမဲဖောက်သည့် စနစ် ဖြစ်သည်။ အခြားသော ထီပုံစံစနစ်မှာ မြေအောက်ဂိုဏ်းများက ကြီးမှူးကျင်းပ သည့် တရားမဝင်ထီဖြစ်သည်။ မိမိ နှစ်သက်ရာ နံပါတ်ကိုရွေးထိုးနိုင်ပြီး နေ့စဉ် ငွေကြေးဈေးကွက် အတက် အကျ သို့မဟုတ် စတော့ရှယ်ယာဈေး အတက်အကျ ဂဏန်းဖြင့် ထီဆုကို ထုတ်ပေးသည့်သဘော ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် နယူးဂျာစီပြည်နယ် သည် တရားမဝင်ထီလောင်းကစားမှု များကို ပပျောက်စေရန်အလို့ငှာ ပြည် နယ်အစိုးရကိုယ်တိုင် နံပါတ်လှည့်စနစ် ဖြင့် ထီဖွင့်ပေးခြင်းကို တရားဝင်ဖွင့်လှစ် လုပ်ဆောင်ပေးခဲ့သည်။
လောင်းကစား အဆိုးလား အကောင်းလား
လောင်းကစားခြင်းသည် သမိုင်း နှင့်ချီပြီး ရှိခဲ့သည်ဆိုစေ အကောင်း နှင့်အဆိုး ကြောင်းကျိုးပြ ငြင်းခုံစရာ တော့ဖြစ်သည်။ ဥပဒေဖြင့် အကာ အကွယ်ပေးထားသည့် လောင်းကစား ကို နှစ်သက်သူများက မတရားမှု အကြမ်းဖက်မှုများကို ရှောင်လွှဲစေနိုင် သဖြင့် နှစ်သက်သဘောကျသော် လည်း လူတိုင်း ကိုယ်ပိုင်ငွေကို စိတ် တိုင်းကျ လောင်းကစား လိုကြသည် ကတော့ သဘာ၀ဖြစ်သည်။ တရားဝင် လောင်းကစားခွင့်ပြုခြင်းသည် စီးပွား ရေးအရ အစိုးရကို အကျိုးအမြတ်ရှိ စေရုံမျှမက ဆင်းရဲသားများကိုလည်း အလုပ်ပိုလုပ်စေရန် ဆွဲဆောင်မှု ရှိစေ နိုင်သည်ဟုဆိုကြသည်။ ပြည်နယ်နှင့် မြို့တော်အသီးသီးတွင် လောင်းကစား ကိုခွင့်ပြုထားခြင်းဖြင့် အခွန်ငွေကို တိုးပွား ရရှိစေနိုင်သလို ပညာရေး ထောက်ပံ့မှုကို တိုးမြှင့်လုပ်ဆောင်နိုင် စေသည်။ လောင်းကစားသည် နိုင်ငံ ခြားသား ဧည့်သည်များကို ဆွဲဆောင် ရာရောက်သည်ဟူ၍ ပြောကြသည်။ လောင်းကစားကိုခွင့်မပြုလျှင် တရား မဝင်သဘောဖြင့် လောင်းကစားကြ မည်။ သို့ဖြစ်လျှင် နိုင်ငံ၏ဝင်ငွေသာ လျော့နည်းဖွယ်ရှိသောကြောင့် တရား ဝင် လောင်းကစားခွင့်ပြုခြင်းဖြင့် ပြည် သူများလည်း စိတ်ပြေ နိုင်ငံလည်း ဝင်ငွေတိုးစေဆိုသည့်သဘောဖြင့် ခွင့်ပြု လုပ်ဆောင်နေကြသည်က များသည်။
လောင်းကစားခြင်း၏ အခြား သော ပြဿနာတစ်ခုမှာ ရာဇဝတ်မှုနှင့် ဆက်စပ်နေခြင်းဖြစ်သည်။ လောင်း ကစားကို တရားဝင်ခွင့်ပြုသည်ဆိုစေ ရာဇဝတ်မှုကတော့ ရှိနေသည်သာ ဖြစ်သည်။ လောင်းကစားသမား တစ်ဦး ချင်းတွင်လည်း ပြဿနာရှာတတ်သူများ ရှိနိုင်သောကြောင့် အကြမ်းဖက်ရာဇဝတ် မှုများ တိုးတက်များပြားဆဲ ဖြစ်နေရ သည်။ လောင်းကစားခြင်းနှင့် အခြား ဆက်စပ်နေသည့် ပြဿနာတစ်ရပ်မှာ ဝန်ထမ်းများ အကျင့်ပျက်ခြစားမှုဖြစ် သည်။ တရားဥပဒေကို ထိန်းသိမ်း လိုက်နာရသည် ဥပဒေဝန်ထမ်းများ၊ ရဲများပါမကျန် လောင်းကစားနှင့် ငွေ ကြေးမက်လုံးကြောင့် အကျင့်ပျက် လာဘ်စားမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ သို့ဖြစ်ရာ အမေရိကန်နိုင်ငံရေး တိုက်ပွဲ များတွင် လောင်းကစားခြင်းကို အသုံး ချပြီး စည်းရုံးကြရသည့် နိုင်ငံရေးသမား များလည်း ရှိလာသည်။
တိုင်းပြည် စီးပွားတိုးတက်ရေး အတွက် လောင်းကစားဖြင့် နိုင်ငံခြား ဧည့်သည်များလာရောက်ရန် လုပ်ဆောင် နေကြသည့် နိုင်ငံများတွင်လည်း လောင်းကစားဖြင့် မဟုတ်ဘဲ အခြား ဖျော်ဖြေရေးပွဲများဖြင့် စည်းရုံး ဆွဲ ဆောင်ရန် တိုက်တွန်းမှုများရှိပေသည်။ ထို့ပြင် လောင်းကစားမှရသည့် အခွန် အကောက်များဖြင့် တိုင်းပြည်ကြီးပွားရာ ကြီးပွားကြောင်းလုပ်မည့်အစား အခြား နည်းလမ်းများရှာပြီး လောင်းကစားကို လုံး၀ခွင့်မပြုရန် စေတနာထား တင်ပြ ချက်များ ရှိနေကြသော်လည်း လောင်း ကစားခြင်းသည်သာ ငွေရလွယ်သဖြင့် မျက်စိမှိတ်နေကြရသည့် အစိုးရလည်း များစွာရှိသည်။ အခွန်ကိုအခြားနေရာ များတွင် မည်သို့ တိုးမြှင့်ကောက်ခံ သည်ဖြစ်စေ ပြဿနာ ကင်းနိုင်မည် မဟုတ်ပေ။ အခွန်ဆောင်ပြည်သူများ အနေဖြင့် အခွန်တိုးနှုန်းကို ကန့်ကွက် ငြင်းဆန်ကြမည် ဖြစ်သော်လည်း ထီ လက်မှတ်တစ်စောင် ဈေးနှုန်းတက် သွားမှုကို ကန့်ကွက်စရာအကြောင်း မရှိပေ။ ထီကိုအခြေမခံဘဲ အခြား လောင်းကစားမှရသည့်ဝင်ငွေကို အခြေခံ ထား၍လည်းမဖြစ်ပေ။ အခြား လောင်း ကစားများသည် ထီလောင်းကစားရာမှ ရရှိသည့် အခွန်ဝင်ငွေလောက် တည် ငြိမ်မှုမရှိသဖြင့် အစိုးရတိုင်းလိုလို ထီကို မျက်စိကျရသည်မှာ သဘာဝကျပေ သည်။
လောင်းကစားသမိုင်း
မနုဿဗေဒပညာရှင်များ၏ လေ့ လာတွေ့ရှိချက်အရ လောင်းကစားမှု ဓလေ့သည် နှစ်ထောင်နှင့်ချီပြီး ရှိခဲ့ပြီ ဟုဆိုသည်။ အီဂျစ် ပိရမစ်များအတွင်း အံစာတုံးများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ရသဖြင့် နှစ်ပေါင်း ၄၀၀၀ ခန့်ကဟူ၍ ဆိုနိုင် သည်။ မြင်းပြိုင်ပွဲ အလေ့အထသည် လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၂၀၀၀ ကျော် ကတည်းကရှိခဲ့သဖြင့် မြင်းလောင်း ဓလေ့သည်လည်း ထိုစဉ်လောက် ကတည်းက စွဲမြဲခဲ့လိမ့်မည်ဟု ယူဆ ရသည်။ ခရစ်ယာန်သမ္မာကျမ်းစာတွင် လောင်းကစားခြင်းနှင့်ဆိုင်သော အလေ့ အထများကိုတွေ့ရသည်။ ပထမဦးဆုံး ကာစီနိုလောင်းကစားဝိုင်းကို ရောမတို့ အခြေချသွားသည့် ရေပူစမ်းတစ်ခုအနီး တွင် တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ အလယ်ခေတ် တွင် လောင်းကစားမှုသည် စစ်သား များ ကုန်သည်ကြီးများ ခရီးသွားလာ ကြသည့် လမ်းဘေး စားသောက်ဆိုင် ကြီးများတွင် ခေတ်စားလာသည်။
ပထမဦးဆုံး ထီလောင်းကစား ခြင်းနှင့် ထီလက်မှတ်ရောင်းချခြင်းကို ဥရောပတိုက်တွင် ၁၅၀၀ ခုနှစ်လောက် ကတည်းက ပြုလုပ်ခဲ့ကြကြောင်းတွေ့ ရသည်။ ၁၉ ရာစုတွင် ကာစီနို လောင်းကစားဝိုင်းများ ဥရောပအနှံ့ ပျံ့နှံ့ သွားသည်။ အစောပိုင်းကာလကတည်း က ယနေ့တိုင် ထင်ရှားသည့် ကာစီနို ဝိုင်းများမှာ မွန်တီကာလိုနှင့် မိုနာကို ကစားဝိုင်းများ ဖြစ်သည်။ တရားမဝင် လောင်းကစားဝိုင်းများသည်လည်း အမေရိကန်နိုင်ငံ အရှေ့ကမ်းရိုးတန်း ဒေသမြို့ကြီးများတွင် ၁၉ ရာစုအတွင်း လောက်ကတည်းက တစ်ပြိုင်တည်း တိုးတက်ထွန်းကားလာခဲ့သည်။
၂၁ ရာစုလောင်းကစား
၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန် နီဗားဒါးပြည်နယ်သည် ပထမဦးဆုံး တရားဝင်လောင်းကစားခွင့်ရရှိသည့် ပြည်နယ်ဖြစ်လာသည်။ လာ့စ်ဗီးဂတ်စ် သည် ၂၀ ရာစုအလယ်လောက်မှ ကမ္ဘာ့လောင်းကစား မြို့ကြီးပမာဖြစ် လာခဲ့သည်။ နီဗားဒါးသည် ကာစီနို လောင်းကစားဝိုင်းများကို ၁၉၇၈ ခုနှစ် အထိ တစ်ဦးတည်း လက်ဝါးကြီးအုပ် ထားရာမှ နောက်ပိုင်း အတ္တလန္တိတ်နှင့် နယူးဂျာစီမြို့များကိုပါ ခွင့်ပြုမိန့်ရရှိ သဖြင့် ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရသည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် နယူးဟမ့်ရှိုင်းယားပြည်နယ် တွင် အစိုးရကိုင်သည့်ထီကို တရားဝင် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။
၂၀ ရာစုအစောပိုင်းမှသည် အလယ်အထိ အမေရိကန်နိုင်ငံ ရာဇ ဝတ်မှုဌာနသည် လောင်းကစားမှုများကို ထိန်းချုပ်ရသည့် တရားဝင်အဖွဲ့အစည်း တစ်ခုအနေဖြင့် သတ်မှတ်ထားခြင်းခံရ သည်။ ထိုအဖွဲ့သည် တရားမဝင်သည့် လောင်းကစားအဖွဲ့များကိုသာမက တရားဝင်ဖွင့်လှစ်ထားသော နီဗားဒါးရှိ ကာစီနိုလောင်းကစားဝိုင်းများကိုပါ ထိန်းချုပ်ထားကြရသည်။ လောင်း ကစားခြင်းသည် အကျိုးအမြတ်များ စေသည် သာမက ငွေမည်း ငွေဖြူ လျှော်ဖွပ်ရန် အကောင်းဆုံးနေရာဖြစ် လာသည့်အပြင် မူးယစ်ဆေးဝါးရောင်း ဝယ်ဖောက်ကားမှုများနှင့်ပါ ပတ်သက် လာသောကြောင့် သတိထားလာကြရ ခြင်းဖြစ်သည်။ ရာဇဝတ်မှုများသည် လောင်းကစားဝိုင်းများနှင့် အများဆုံး ပတ်သက်နေပြီး တစ်ပြည်နယ်နှင့် တစ်ပြည်နယ်၊ တစ်ဖွဲ့နှင့်တစ်ဖွဲ့ ပါဝင် ပတ်သက်မှုများရှိလာသည် ဖြစ်သော ကြောင့် ဂိုဏ်းဂဏများနှင့် အင်အားကြီး အဖွဲ့အစည်းကြီးများအဖြစ် တည် ဆောက်လာမှုများ ရှိလာကြသည်။ ရာဇဝတ်မှုဌာနသည် တရားမဝင် လောင်းကစားမှုများကို ထိန်းချုပ်ရန် ဟူ၍ ဖွဲ့စည်းထားခြင်း ဖြစ်သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ဒေသအလိုက် ပြုပြင် ပြောင်းလဲ ထိန်းချုပ်နှိမ်နင်းရမှုများ ရှိလာသည်။
လောင်းကစားခြင်းဓလေ့ အကြီး အကျယ်တိုးတက်ထွန်းကားမှုသည် ၂၀ ရာစုကုန်ခါနီး နှစ်ပိုင်းများတွင်ဖြစ်သည် ဟု ဆိုနိုင်သည်။ တရားဝင် လောင်း ကစားခွင့်ကို ဌာနေတိုင်းရင်းသားများ အား ၁၉၈၀ ခုနှစ်ပိုင်းတွင် ခွင့်ပြုလိုက် သည်နှင့်အမျှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၄ ခုနှစ်အထိ လောင်းကစားအတွက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံငွေသည် ဒေါ်လာ ၈ ဘီလီ ယံမှ ဒေါ်လာ ၁၅ ဘီလီယံအထိ ခုန်တက်သွားသည်။ လောင်းကစားဖြင့် အကျိုးများမှုကို ဥပဒေအရခွင့်ပြုပေးရန် လိုသည်ဟု အခြားပြည်နယ်နှင့် စည်ပင် ဒေသများမှ မြင်လာသဖြင့် တရားဝင် လောင်းကစားခွင့်များကို တောင်းဆို လာကြသည်။ ယင်းလောင်းကစားမှု တွင် အထင်ရှားဆုံးမှာ ထီဖြစ်သည်။ ထီကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ရောင်းချ လာကြရုံမျှမက ဆုကြေးငွေကိုပါ မက် လောက်အောင် ပေးလာသော်လည်း ထီပေါက်နိုင်ခွင့် အလွန်နည်းကြောင်း ကိုမူ အရူးအမူးဖြစ်နေသူတို့ သိပ်ပြီး သတိမမူခဲ့ကြပေ။ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် လာ့စ်ဗီးဂတ်စ်၌ ကြီးမားခမ်းနားသည့် အဆောက်အအုံကြီးတစ်ခုကိုဆောက်လုပ် ခဲ့ကြသည်။ ထိုအဆောက်အအုံတွင် အခန်းပေါင်းများစွာဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး လောင်းကစားလိုသည့် ကစားပွဲမှန်သမျှ တစ်နေရာတည်း တစ်ထိုင်တည်းရစေ ရန် စီစဉ်ပေးကာ အကြီးအကျယ် လောင်းကစားမှုကို တရားဝင်ခွင့်ပြု လိုက်သည်။ ထိုကာလသည်ကား လောင်းကစားအဆောက်အအုံကြီးကို အဖွံ့ဖြိုးအစည်ပင်ဆုံးဖြစ်စေရန် တည် ဆောက်ပေးနေသည့် ကာလဖြစ်သည် ဆိုလျှင် တစ်ဆက်တည်း လူများ၏ စီးပွားရေး အခြေအနေများကိုလည်း ထည့်သွင်းစဉ်းစားသင့်သည့် ကာလများဟု ဆိုနိုင်သည်။
မျက်မှောက်ခေတ်လမ်းကြောင်း
လောင်းကစားပွဲတိုင်း ရှင်သန်ခဲ့ သည်တော့ မဟုတ်ပေ။ မြင်းပြိုင်ပွဲ၊ ခွေးပြိုင်ပွဲကဲ့သို့သော လောင်းကစားပွဲ များသည် ကွင်းပိုင်ရှင်နှင့် ကစားသူများ အပြင် အစိုးရပိုင်းနှင့်ပါ ညှိနှိုင်းမှုများ အဆင်မပြေသောကြောင့် တဖြည်းဖြည်း ကွယ်ပျောက်လုနီးပါးဖြစ်လာခဲ့ရသည်။ ပြည်နယ်နှင့်ဒေသအလိုက် ထီဆုငွေ ခွဲဝေပေးခြင်းကို မကျေနပ်ကြခြင်း ကြောင့်လည်း တရားဝင်ထီကို စိတ်ဝင် စားမှု နည်းလာကြပြန်သည်။ တရားဝင် ထီ၏ အားနည်းချက်များကို တရား မဝင်ထီ လောင်းကစားသူများကသိမြင် ပြီး နေ့ချင်းညချင်း သူဌေးဖြစ်မယောင် မက်လုံးတွေပေးလာကြသည်။ အစိုးရ ထီ၏ အားနည်းချက်တစ်ခုတွင် ကာလ ရှည်ကြာစွာ ထီဖွင့်ရက်ကို စောင့်ဆိုင်း ရခြင်းဖြစ်သည်။ လူတွေက တစ်နေ့ရှာ တစ်နေ့သုံး ရရစားစားဘဝကိုသာ နှစ်သက်သဘောကျပြီး ဒီနေ့ရ ဒီနေ့သုံး မနက်ဖြန်ဆိုသည့်အနာဂတ်ကို မျှော် လင့်ရခြင်းကို စိတ်ဘဝင်မကျကြပေ။ သူတို့ မျှော်လင့်ချက်သည် စွန့်စားမှု များနှင့်မကင်းပေ။ ငွေတစ်ထောင်ရလာ လျှင် မိသားစုထံသို့ တစ်ပြားမှ ပြန် မပါလာလျှင်လည်း ဂရုမစိုက်။ အဘယ် ကြောင့်ဆိုသော် မိသားစုအားလုံးလည်း သူ့နည်းတူ မျှော်လင့်ချက်များဖြင့် ရှိသမျှလေးတွေကို စွန့်စားနေကြရ သောကြောင့်ဖြစ်သည်။
လောင်းကစား ဒိုင်များသည် တရားဝင်သည်ဖြစ်စေ တရားမဝင်သည် ဖြစ်စေ ဆက်လက်တည်မြဲနေနိုင်ကြဦး မည်ဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် လူတွေ၏စိတ်နှင့် ထွက်ပေါက်ကြောင့် ဖြစ်သည်။ စိတ်ဆိုသည်မှာ လောဘ ကြောင့်ဖြစ်ပြီး ထွက်ပေါက်ရှာခြင်းသည် ထွက်ပေါက်မရှိခြင်းကြောင့်လည်း ဖြစ် နိုင်သလို ထွက်ပေါက် ပိတ်နေခြင်း ကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ လောဘ စိတ်တွေကို လူသားမှန်လျှင် အတော သတ်နိုင်စိတ်တော့ ထားနိုင်ရန် လွန်စွာ ခက်ခဲပါလိမ့်မည်။ တစ်ရာရင်းပြီး တစ် ထောင်ရမည်ဆိုသည့် မက်လုံးကို လောလောဆယ် တစ်ရာဆုံးရှုံးခံလိုက် ရခြင်းသည် စွန့်စားမှုတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု ဆိုဆို၊ လူတွေက ငွေရလို့ ငရဲတွင်း ခုန်ဆင်းရမည်ပြောပြော "အခုလား" ဟူ၍ မေးမည့်သူချည်းသာ ဖြစ်နေပါ လိမ့်မည်။
ကိုးကား
Ref : Gambling by William N. Thompson How Lotteries Work http://www.howstuffworks.com/lottery.htm http://www.naspl.org/
Maroney, Kevin (2001). "My Entire Waking Life". The Games Journal. Retrieved 17 August 2008.
တာကျိုးပိုင်းရွာ၊ အိုးဘို
တာကျိုးပိုင်းရွာ၊ အိုးဘို
ငှက်မင်းသားထိပ်ပြောင်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ဂေါ်သဇင်
ဂေါ်သဇင်
တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်
တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် (Taninthayi Region Hluttaw) သည် မြန်မာနိုင်ငံ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၏ ဥပဒေပြုလွှတ်တော် တစ်ခုဖြစ်သည်။ လွှတ်တော်တစ်ရပ်တည်းရှိသော လွှတ်တော်အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး အမတ်ဦးရေ ၂၈ ဦး (ရွေးကောက်ခံ ၂၁ ဦးနှင့် တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ် ၇ ဦး) ရှိသည်။
၂၀၁၅ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် အနေဖြင့် လွှတ်တော်၏ မဲဆန္ဒနယ်အားလုံးကို အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။
အောင်သာယာရွာ၊ နဂါးတွင်း
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဒီပဲယင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စပါယ်ပင်ရင်းရွာ၊ ခြံပြင်
စပါယ်ပင်ရင်းရွာ၊ ခြံပြင်
ညောင်ပင်ဂရက်ရွာ၊ ညောင်ပင်ဂရက်
ညောင်ပင်ဂရက်ရွာ၊ ညောင်ပင်ဂရက်
နွမ်လာကထောင်ရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
နွမ်လာကထောင်ရွာ(Numlarkahtaung)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ ထွမ်ရှင်ကော့နန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၈၈၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စက်တင်ဘာ ၁၁ တိုက်ခိုက်မှု
စက်တင်ဘာ ၁၁ တိုက်ခိုက်မှု (The September 11 attacks၊ September 11၊ September 11th ၊ 9/11) ဆိုသည်မှာ အယ်လ်ကေးဒါး အကြမ်းဖက် အဖွဲ့အစည်းမှ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အား ၂၀၀၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၁ ရက် နေ့တွင် တိုက်ခိုက်ခဲ့သော အသေခံတိုက်ခိုက်မှုများ ဖြစ်သည်။ ထိုမနက်တွင် အယ်လ်ကေးဒါး အကြမ်းဖက်သမား ၁၉ ယောက်သည် ခရီးသည်တင် လေယာဉ် ၄ စင်းအား ပြန်ပေးဆွဲခဲ့သည်။ ထို့နောက် အကြမ်းဖက်သမားတို့သည် လေယာဉ် ၂စင်းအား ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေး အဆောက်အအုံ သို့ ဝါးလ်ထရိတ်စင်တာ တာဝါ ၂ခုသို့ ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိဖြင့် ဝင်တိုက်ခဲ့သဖြင့် လေယာဉ်ပေါ်တွင် ပါလာသော ခရီးသည်အားလုံး သေဆုံးရုံသာမက အဆောက်အဦးအတွင်း အလုပ်လုပ်နေသူများပါ သေဆုံးခဲ့သည်။ တာဝါနှစ်ခုစလုံးသည် နှစ်နာရီ အတွင်းပြိုကျခဲ့ပြီး အနီးအနားရှိ အဆောက်အဦးများကို ဖျက်စီးပစ်ခဲ့ပြီး အခြား အဆောက်အဦးများကိုလည်း ပျက်စီးစေခဲ့သည်။ ပြန်ပေးဆွဲသူတို့သည် တတိယ လေယာဉ်ကို ဝါရှင်တန်ဒီစီ အပြင်ဘက် ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ်၊ အာလင်တန်ရှိ ပင်တဂွန် စစ်ဌာနချုပ်တွင်းသို့ ထိုးဆင်းခဲ့သည်။ စတုတ္ထမြောက် လေယာဉ်မှာ ပင်ဆယ်ဗေးနီးယားပြည်နယ် ကျေးလက်ဒေသဖြစ်သော ရှန့်ခ်ဗေးလ် တွင် ပျက်ကျခဲ့သည်။ ခရီးသည်များနှင့် လေယာဉ်ဝန်ထမ်းများက လေယာဉ်ကို ပြန်လည် ထိန်းသိမ်းရန် ကြိုးစားပြီးနောက် ဖြစ်သည်။ အကြမ်းဖက်သမားများသည် ထိုလေယာဉ်အား ဝါရှင်တန် ဒီစီရှိ ကက်ပီတိုလ် အဆောက်အအုံ (ကွန်ဂရက် လွှတ်တော် အဆောက်အဦး) (သို့) အိမ်ဖြူတော်သို့ ဦးတည်နေသည်ဟု ယူဆရသည်။ လေယာဉ်အားလုံးတွင် အသက်ရှင် ကျန်ရစ်သူ တစ်ယောက်မှ မရှိခဲ့ပေ။
ထိုတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အပြစ်မဲ့ပြည်သူ ၃၀၀၀ ကျော် နှင့် အကြမ်းဖက်သမား ၁၉ ယောက် သေဆုံးခဲ့သည်။ နယူးယောက်ပြည်နယ် ကျန်းမာရေးဌာန၏ အဆိုအရ မီးသတ်သမားနှင့် ရဲများ အပါအဝင် ကူညီကယ်ဆယ်သူ ၈၃၆ဦး သေဆုံးခဲ့ရသည်။ ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာတွင် သေဆုံးသော ပြည်သူ ၂,၇၅၂ ဦးတွင် မီးသတ်သမား ၃၄၃ ဦးနှင့် နယူးယောက်မြို့တော် နှင့် ဆိပ်ကမ်းအာဏာပိုင် ရဲအဖွဲ့မှ ရဲအရာရှိ ၆၀ ဦး ပါဝင်သည်။  အခြား ၁၈၄ ယောက်မှာ ပင်တဂွန် စစ်ဌာနချုပ်ကို တိုက်ခိုက်ရာတွင် သေဆုံးခဲ့သည်။ ထိခိုက်ဒဏ်ရာ ရသူနှင့် သေဆုံးသူ အများစုမှာ အရပ်သားများ ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံပေါင်း ၇၀ ကျော်မှ နိုင်ငံသားများ ပါဝင်သည်။ ထိုမျှသာမက အခြားလူတစ်ဦးမှာလည်း ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ ပြိုကျမှုကြောင့် ပေါ်ထွက်လာသော ဖုန်မှုန့်များကို ရှူရှိုက်မိပြီး အဆုတ်ရောဂါဖြင့် သေဆုံးခဲ့ရသည်ဟု ဆရာဝန်တစ်ဦးက ဆိုသည်။
ထိုတိုက်ခိုက်မှု အပြီးတွင် အယ်လ်ကေးဒါး အဖွဲ့၏ ပယောဂ မကင်းနိုင်ကြောင်း သံသယများ အလျှင်အမြန်ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ထိုအဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင် အိုစမာ ဘင်လာဒင် က အယ်လ်ကေးဒါး ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့ခြင်း မရှိကြောင်း ငြင်းဆိုခဲ့သော်လည်း ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင်မှု သူတို့၏ လက်ချက်ဖြစ်ကြောင်း ဝန်ခံခဲ့သည်။ အမေရိကန်က ထိုတိုက်ခိုက်မှု အတွက် အကြမ်းဖက်သမားတို့ နှင့် စစ်ပွဲ ဟုကြေညာကာ လက်တုံ့ပြန်ခဲ့ပြီး အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ ကို ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် ဝင်ရောက်ကျူးကျော်ခဲ့သည်။ အယ်လ်ကေးဒါး အဖွဲ့ဝင်များအား ခိုလှုံခွင့် ပေးခဲ့သော တာလီဘန်အစိုးရကို ဖြုတ်ချပစ်ရန် ဖြစ်ပြီး အမေရိကန်မျိုးချစ်ဥပဒေကို အကောင်အထည်အဖော်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် မေလတွင်မှ အိုစမာဘင်လာဒင်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီး လက်စတုံး နိုင်ခဲ့သည်။ အခြားနိုင်ငံများကလည်း အကြမ်းဖက်သမား ဆန့်ကျင်ရေး ဥပဒေများကို တင်းကြပ်ခဲ့ပြီး တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးကို မြှင့်တင်ခဲ့သည်။ အချို့သော အမေရိကန် စတော့ဈေးကွက် များသည် တိုက်ခိုက်မှု အပြီးတွင် ကျန်ရှိသော ရက်သတ္တပတ် တစ်ခုလုံး ပိတ်ထားခဲ့သည်။ ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်သော အခါတွင် လေကြောင်းလိုင်းနှင့် အာမခံလုပ်ငန်းတို့၏ ရှယ်ယာများ အကြီးအကျယ် ဈေးကျ လာခဲ့သည်။ ဘီလီယံဒေါ်လာပေါင်း မြောက်မြားစွာတန်သော ရုံးခန်းများ ပျက်စီးသွားခြင်းကြောင့် မက်ဟက်တန် အောက်ပိုင်း ဒေသ၏ စီးပွားရေးကို အကြီးအကျယ် ထိခိုက်စေခဲ့သည်။
ပင်တဂွန် အဆောက်အအုံ၏ ပျက်စီးမှုကို တစ်နှစ်အတွင်း ရှင်းလင်းပြင်ဆင်နိုင်ခဲ့ပြီး ပင်တဂွန် ဝမ်းနည်းခြင်းအထိမ်းအမှတ် အဆောက်အအုံကို ပျက်စီးသွားသော အဆောက်အအုံ၏ ဘေးတွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ အဆောက်အအုံ ပြန်လည်တည်ဆောက်မှုကိုလည်း စတင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ပြိုကျ ပျက်စီးသွားသည့် နေရာနှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင်တွင် "ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ ၇" ရုံးအဆောက်အအုံ အသစ်ကို တည်ဆောက်ပြီးစီးခဲ့သည်။ ပြိုကျပျက်စီးသွားသည့် နေရာတွင် တည်ဆောက်နေသည့် ဝမ်း ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ အဆောက်အဦးမှာ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးလိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ရသည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၈ ရက်တွင် လေယာဉ်ခရီးစဉ် အမှတ် ၉၃ အတွက် နေရှင်နယ် မယ်မိုရီရယ်လ် အထိမ်းအမှတ် အဆောက်အအုံ တည်ဆောက်ရန် စတင် အုတ်မြစ်ချခဲ့သည်။ ဆောက်လုပ်ရေး၏ ပထမအဆင့်သည် စက်တင်ဘာ ၁၁ရက် တိုက်ခိုက်မှု၏ ဆယ်နှစ် နှစ်ပတ်လည် ၂၀၁၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၁ ရက်တွင် ပြီးစီးလိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ရသည်။
တိုက်ခိုက်မှုများ
၂၀၀၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၁ရက် မနက်ခင်း အစောပိုင်းတွင် အကြမ်းဖက်သမား ၁၉ ယောက်တို့သည် ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့ နှင့် လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်မြို့ တို့မှ ဘော့စတွန်မြို့၊ နယူးဝတ်မြို့ နှင့် ဝါရှင်တန်ဒီစီမြို့တို့သို့ ဦးတည်သွားနေသော ခရီးသည်တင်လေယာဉ် ၄ စင်းကို ပြန်ပေးဆွဲထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။ မနက် ၈ နာရီ ၄၆ မိနစ်တွင် အမေရိကန် လေကြောင်းလိုင်း ခရီးစဉ်အမှတ် ၁၁ သည် ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ၏ မြောက်ဘက်တာဝါသို့ ဝင်တိုက်ခဲ့ပြီး ယူနိုက်တက် လေကြောင်းလိုင်း ခရီးစဉ်အမှတ် ၁၇၅ သည် တောင်ဘက်တာဝါသို့ မနက် ၉ နာရီ ၃ မိနစ် အချိန်တွင် ဝင်တိုက်ခဲ့သည်။
အခြား အကြမ်းဖက်သမား အုပ်စုတစ်စုကမူ အမေရိကန်လေကြောင်းလိုင်း ခရီးစဉ်အမှတ် ၇၇ ကို မနက် ၉နာရီ ၃၇ မိနစ်တွင် ပင်တဂွန် စစ်ဌာနချုပ် အတွင်းသို့ ထိုးဆင်း တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။. စတုတ္ထမြောက် လေယာဉ်ဖြစ်သော ယူနိုက်တက် လေကြောင်းလိုင်း ခရီးစဉ်အမှတ် ၉၃ မှာ မနက် ၁၀ နာရီ ၃ မိနစ် အချိန်တွင် ပင်ဆယ်ဗေးနီးယားပြည်နယ် ရှန့်ခ်ဗေးလ်ဒေသတွင် ပျက်ကျခဲ့သည်။ လေယာဉ်ပေါ်ရှိ ခရီးသည်များနှင့် အကြမ်းဖက်သမားတို့ တိုက်ခိုက်မှု ဖြစ်ပွားအပြီးတွင် ဖြစ်သည်။ ထိုလေယာဉ်၏ ဦးတည်ရာမှာ အမေရိကန် ကွန်ဂရက် ကျင်းပရာ နေရာဖြစ်သော ကက်ပီတိုလ် အဆောက်အအုံ သို့မဟုတ် အိမ်ဖြူတော် ဖြစ်မည်ဟု ယူဆရသည်။
အချို့သော ခရီးသည်များသည် လေယာဉ်အတွင်းရှိ တယ်လီဖုန်း နှင့် မိုဘိုင်းဖုန်းများကို အသုံးပြု၍ ဖုန်းခေါ်နိုင်ခဲ့ကြပြီး ပြန်ပေးဆွဲသူများသည့် မေ့စ် သို့မဟုတ် အခြားသော အလားတူ အသွင်သဏ္ဌာန် ရှိသော ဓာတုဓာတ်ငွေ့များကို အသုံးပြုခဲ့ကြောင်း၊ အချို့သော လေယာဉ်ခရီးသည်များမှာ ဓားဖြင့် ထိုးခံရကြောင်း စသည့် အသေးစိတ် အချက်အလက်များကို ပြန်လည်ပြောကြားနိုင်ခဲ့ ကြသည်။  မှတ်တမ်းများ အရ ဖလိုက်နှစ်ခုတွင် ပြန်ပေးဆွဲသူများသည် လေယာဉ်ပိုင်းလော့များ နှင့် လေယာဉ် အမှုထမ်းများကို ဓားဖြင့် ထိုးသတ်ခဲ့ကြောင်း သိရပြီး ခရီးသည် တစ်ဦးလည်း ဓားဖြင့် ထိုးသတ်ခံခဲ့ရကြောင်း သိရသည်။ နိုင်းအယ်လဲဗင်း ကော်မရှင်၏ စုံစမ်းတွေ့ရှိချက်အရ ပြန်ပေးသမား နှစ်ဦးတို့သည် လတ်တလောတွင် လယ်သာမင်း (Leatherman) လက်မှုသုံး ကိရိယာများကို ဝယ်ယူခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။ ခရီးစဉ်အမှတ် ၁၁ ပေါ်မှ လေယာဉ်အမှုထမ်း တစ်ဦး၊ ခရီးစဉ်အမှတ် ၁၇၅ ပေါ်မှ ခရီးသည်တစ်ဦးနှင့် ခရီးစဉ်အမှတ် ၉၃ မှ ခရီးသည်များ၏ ပြောပြချက်အရ အကြမ်းဖက်သမားများသည် ဗုံးများ ပါရှိကြောင်း သိရပြီး ခရီးသည် တစ်ဦးကမူ ထိုဗုံးများသည် အတုများ ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု ထင်ကြောင်း ပြောခဲ့သည်။ လေယာဉ်ပျက်ကျသည့် နေရာတွင် ပေါက်ကွဲစေတတ်သည့် ပစ္စည်း အစအန တစ်ခုမျှ မတွေ့ရသည့် အတွက် ဗုံးများမှာ အတုများပင် ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု နိုင်းအယ်လဲဗင်းကော်မရှင်က ယူဆခဲ့သည်။