cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ထန်းတောရိုးရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
ထန်းတောရိုးရွာ (Htantawyoe)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ ဇလင်းတောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၉၇၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇလင်းတောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၁၃ ဦး၊ မ ၃၈၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၉၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
NGC 2020
NGC 2020 သည် ဒိုရဒို ကြယ်စုတန်းရှိ Wolf-Rayet အမျိုးအစား ကြယ်များဖြင့် ပတ်လည်ဝန်းရံထားသည့် နက်ဗျူလာဖြစ်ပြီး ကြီးမားသော မစ်ဂျစ်လန်နစ် တိမ်တိုက်ထဲတွင် တည်ရှိသည်။ ယင်းအား နက္ခတ္တပညာရှင် ဂျွန် ဟာရှယ်မှ ၁၈၃၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ NGC 2014 နှင့်အတူဆိုပါက Cosmic Reef ဟု အမည်တွင်သည်။
ပြင်ပလင့်ခ်များ
ကဏ္ဍ:ကြီးမားသော မစ်ဂျစ်လန်နစ် တိမ်တိုက် ကဏ္ဍ:ဒိုရဒို (ကြယ်စုတန်း)
ခရမ်းထီကန်ရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ညို၊ ဦး
ညို၊ ဦး
ဦးညိုသည် ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် ထင်ရှားသော စာဆို တော်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ဖခင်မှာ ထင်ရှားသောစာဆိုတော် ရွှေတောင်နန္ဒမိတ်ဖြစ်သည်။
ဦးညို၏ ငယ်မည်မှာ မောင်သာမောင်ဖြစ်သည်။ ဦးညို သည် စဉ့်ကူးမင်းလက်ထက်တွင် ကျွန်ယုံတော်ရင်း ဖြစ်သည့် အတိုင်း အတွင်းဝန်ထောက်အဖြစ် ချီးမြေ|ာက်ခြင်းခံရသည်။ ထိုမင်းလက်ထက်တွင် ရွှေမင်းဘုန်း ဆင်တော်မော်ကွန်းကို ဖွဲ့ဆိုသည်။
ဆင်တော်မော်ကွန်းများစွာအနက် ရွှေမင်းဘုန်းဆင်တော် မော်ကွန်းမှာ ဒုတိယအဆင့်အတန်းကိုမှီသည်။ ယင်းမော်ကွန်း ကို လေ့လာသောအားဖြင့် ဦးညိုသည် ရာဇဝင်သမိုင်းနှင့် ဂဇသျှတ္တရဆင်ကြန်အတတ်များကို ကျွမ်းကျင်နှံ့စပ်ကြောင်းသိ သာသည်။ ထိုမော်ကွန်း တစ်စောင်တည်းဖြင့်ပင် ဦးညိုသည် စာပေလောကတွင် ထင်ရှားခဲ့သည်။
ရွှေတုတ်ကန်ရွာ၊ ရေနံချောင်းမြို့နယ်
ရွှေတုတ်ကန်ရွာ (Shwetokekan)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ရေနံချောင်းမြို့နယ်၊ ရွှေတုတ်ကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၄၉၈၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွှေတုတ်ကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၁၄ ဦး၊ မ ၁၁၉၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၀၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေနံချောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မိညို
ညို၊ မိ
အင်းဝခေတ်သည် မြန်မာစာပေလောကတွင် ပျို့နှင့် မော်ကွန်းအရေးအသား၌ တိုးတက်သော ခေတ်ဖြစ်၏။ ထိုခေတ်က ထွန်းကားခဲ့သော စာဆိုပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်လည်း အများအားဖြင့် ရဟန်းပုဂ္ဂိုလ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုသို့ရဟန်း ပုဂ္ဂိုလ်စာဆိုများ ထင်ရှားနေသောခေတ်တွင် ကိုယ်ရည်သွေးရတု ပိုဒ်စုံတစ်ပုဒ်ကို ရေးသားခြင်းဖြင့် ထူးကဲစွာနာမည်ကျော်ကြား လာသော အမျိုးသမီးစာဆိုတစ်ဦးကား မိညိုပင်ဖြစ်လေသည်။ မိညိုသည် ရခိုင်အမျိုးသမီးဖြစ်၏။ သက္ကရာဇ် ၉၁၃ ခုနှစ် တွင် အင်းဝ၌နန်းတက်သော နရပတိစည်သူ မင်းလက်ထက် နန်းတွင်းစာဆိုတော်အဖြစ်ဖြင့် အမှုထမ်းရွက်ရသည်။ သူနှင့် အပြိုင် စာဆိုအမျိုးသမီး တစ်ဦးမှာကား နန်းတွင်းသူမိဖြူ ဖြစ် လေသည်။ မိဖြူ မိညို ယခုအခါ မိညိုရေးသားသော အထက်ဖော်ပြပါပိုဒ်စုံရတု တစ်ပုဒ်တည်းကိုသာ တွေ့ရပေသည်။ သူ၏ ပိုဒ်စုံရတုမှာ ကိုယ်ရည်သွေး ဖြစ်လေသည်။ ကိုယ်ရည်သွေးရခြင်းမှာလည်း ယှဉ်ပြိုင်စာဆိုဖက်ဖြစ်သော မိဖြူနှင့်ဖက်ပြိုင်၍ ကိုယ်ရည်သွေး ရခြင်းဖြစ်သည်။ ယင်းသို့ ကိုယ်ရည်သွေးရာ၌ မိညိုသည် ရှေးဦးစွာ မြင်းမိုရ်တောင်ကို ချီးကျူးလိုသောကြောင့်၊ 'တောင်တွင်မြင်းမိုရ်၊ ကျွန်ုပ်ဆိုသား၊ ရေညိုရစ်သန်း၊ ရံလျက်ဝန်း၍၊ လေးကျွန်းအလယ်၊ လေးသွယ်ခြည်ရောင်၊ တပြောင်ပြောင်လျှင်၊ ဘုန်းခေါင်အထွတ်၊ သုံးလူ့နတ်တို့၊ မချွတ်မေတ္တာ၊ ဘိဓမ္မာကို၊ မှန်စွာအခေါင်၊ ကြားလွှမ့်ဆောင် သည်၊ တောင်တွင်မြင်းမိုရ်သာတကား။'ဟု ရေးသားဖွဲ့ဆိုလိုက် ၏။ ထိုနောက် ပဟိုရ်စည်၏ အံ့ဩဖွယ်များကို ဖော်ပြလိုပြန် သောကြောင့်၊'စည်တွင်ပဟိုရ်၊ ကျွန်ုပ်ဆိုသား၊ ခါကိုသိစေ၊ ရှစ်ကြိမ် နေဖြင့်၊ ချက်ရေမရွေ့၊ တီးဓလေ့ကား၊ ညဉ့်နေ့နာရီ၊ ခြောက် ဆယ်စီလျှင်၊ ချက်ချီလှည့်ကျူး၊ ညဉ့်ဦးသန်ကောင်၊ သောက် ရောင်မိုးသောက်၊ မွန်းတည့်ရောက်က၊ ဝမ်းမြောက်ရွှင်လန်း၊ လူရဟန်းတို့၊ ထက်ဝန်းဖူးမြင်၊ သိစီရင်သည်။ စည်တွင်ပဟိုရ် သာတကား။'ဟု ရေးသားစီကုံးပြန်လေသည်။ နောက်ဆုံးပိုဒ်တွင် မိညိုသည် သူ၏သီလဂုဏ်၊ သမာဓိဂုဏ်၊ ပညာဂုဏ်တို့ကို အထက်က ချီးကျူးခဲ့သည့် မြင်းမိုရ်တောင် ကြီးများသောဂုဏ် နှင့်၎င်း၊ ပဟိုရ်စည်၏ အံ့ဩဖွယ်ရာမြည်ဟည်းလှသော ဂုဏ် နှင့်၎င်း နှိုင်းခိုင်းကာ အောက်ပါအတိုင်း စပ်ဆိုလေသည်။ 'နန်းတွင်မိညို၊ ကျွန်ုပ်ဆိုသား၊ မှောင်ကိုပယ်လင်း၊ ဆီမီး ဝင်းသို့၊ သီတင်းငါးမည်၊ သီလတည်လျက်၊ လှရည်ညက်သေး၊ ပြေး၍မဆို၊ သူ့ကိုနှိပ်စက်၊ မာန်မထွက်တည့်၊ ဝှန်တက်ပညာ၊ လင်္ကာရတု၊ ဆိုမှုရွရွ၊ ကြားကစိတ်ဝမ်း၊ သူ့နားချမ်းလိမ့်၊ စွဲ လမ်းထိုတွင်၊ တောင်နှယ်ထင်သည်။ နန်းတွင်မိညိုသာတကား။'
ကမာကြည်တံတား
ကမာကြည်တံတား (Eng) Kamarkyi bridge)သည် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး သင်္ဃန်းကျွန်းခရိုင် သင်္ဃန်းကျွန်းမြို့နယ် နှင့် ဒဂုံမြို့သစ်ခရိုင် ဒဂုံမြို့သစ်တောင်ပိုင်းမြို့နယ် ကိုဆက်သွယ်ထား‌သည်။ပုဇွန်တောင်ချောင်း ကို ဖြတ်သန်းတည်ဆောက်ထားသည်။။မြောက်ဘက် ၁၆၉ မီတာ (၅၈၉ ‌ပေ)အကွာတွင် ငုမိုးရိပ်ရထားတံတားရှိသည်။၂၃ မီတာ( ၇၃ ‌ပေ) အကျယ်ရှိ ၆ လမ်းသွားကားလမ်း နှင့် ၂ မီတာ (၆.၆ ‌ပေ)အကျယ်ရှိလူသွားလမ်းနှစ်ခုပါဝင်သည်။
တံတားအချက်အလက်များ
ကမာကြည်တံတားသည် ကွန်ကရစ်တံတားအမျိုးအစားဖြစ်သည်။ပုဇွန်တောင်ချောင်းကိုတံတားအစင်း ၂၀ မှ တစ်ခုဖြစ်သည်။အမှတ် (၂)အဝေးပြေးလမ်းမကြီး ‌ပေါ်တွင်တည်ရှိသည်။၂၃ မီတာ( ၇၃ ‌ပေ) အကျယ်ရှိ ၆ လမ်းသွားကားလမ်း နှင့် ၂ မီတာ (၆.၆ ‌ပေ)အကျယ်ရှိလူသွားလမ်းနှစ်ခုပါဝင်သည်။
မဲကျော်ရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
မဲကျော်ရွာ(Mekyaw)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ စပါးကျီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၂၉၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စပါးကျီကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၃၄၆ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၇၃၁ ဦး နေထိုင်သည်။ မြစိမ်းရောင်ကျေးရွာစီမံကိန်း ၆၇ ရွာတွင် ပါဝင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဖက်လျှားရွာ၊ ပေါက်တူး
ဖက်လျှားရွာ၊ ပေါက်တူး
ဝါးနက်ကုန်း (ကျောင်းစု)
ဝါးနက်ကုန်း (ကျောင်းစု)
နမကာရွာ၊ မင်းကင်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းကင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဒုံးဒုတ်ရွာ၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်
ဒုံးဒုတ်ရွာ (Donedoke)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်၊ ညောင်ပင်သာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၁၅၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝန်းသိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝါးတောစုရွာ၊ လပွတ်ကွဲနုံးတန်း
ဝါးတောစုရွာ၊ လပွတ်ကွဲနုံးတန်း
ဖတ်မာယန်ရွာ၊ ပူတာအိုမြို့နယ်
ဖတ်မာယန်ရွာ(Hpatmaryang)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ပူတာအိုမြို့နယ်၊ ဖတ်မာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၅၇၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖတ်မာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၄၁ ဦး၊ မ ၁၀၂၄ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၀၆၅ ဦး နေထိုင်သည်။
လော်ရန်စီယမ်
လော်ရန်စီယမ် (Lawrencium) သည် ရေဒီယိုသတ္တိကြွမှု မရှိသော ဒုတိယ transferium element အမျိုးအစားဖြစ်သည်။ ၎င်း၏အတည်ငြိမ်ဆုံး အခြေအနေဖြစ်သည့် isotope (၂၆၂) တွင် သက်တမ်းဝက်(half life) ၂၁၆ မိနစ်ဖြစ်သည်။ ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ အချက်အလက်များအရ ၎င်း၏ atomic number, half-life နှင့် isotopes အရေအတွက် ပမာဏမှာ အနည်းအကျင်းသာ ဖြစ်သည်။ ၎င်းဒြပ်စင်၏ အလေးချိန် (Atomic weight) ပြောင်းလည်းမှုများမှာ isotopes (၂၅၂) မှ (၂၆၂)အထိရှိသည်။၎င်း ဒြပ်စင်ကို ရှာဖွေရေးကိရိယာ Cyclotron (ဒြပ်စင်အသစ်များ ဖော်ထုတ်ရာတွင် အသုံးပြုသော ရှာဖွေရေးကိရိယာ) တည်ထွင်သူ ရူပဗေဒ ပညာရှင် Ernest O. Lawrence အား အစွဲပြု၍ Lawrencium ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။
အသုံးပြုခြင်း
Transferium element အမျိုးအစားဖြစ်သော ၎င်းဒြပ်စင် အကြောင်းကို အနည်းငယ်သာသိရှိထားပြီး အသုံးပြုရန် နည်းလမ်းတစုံတရာ မရှိသေးပါ။
သဘာဝ တွေ့ရှိမှုအခြေအနေ
Transferium element များသည် သဘာဝတွင်တိတိကျကျမတွေ့ရှိရပါ။ ၎င်းတို့တွင် unstable nuclei ပါရှိခြင်းကြောင့် ပြုလုပ်ရန်ခက်ခဲရုံသာမက ရှာဖွေတွေ့ရှိရန် မလွယ်ကူပါ။
ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ အကျိုးသက်ရောက်မှု
လော်ရန်စီယမ်(Lawrencium)သည် သဘာဝအရ မတွေ့ရှိရပါ။ unstable element ဖြစ်၍ ယို့ယွင်းပျက်စီးလွယ်ပြီး အခြား element များအဖြစ် လျင်မြန်စွာပြောင်းလဲသွားခြင်းကြောင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် မတွေ့ရှိနိုင်ပါ။ ထိုကြောင့် လူသားတို့၏ ကျန်းမာရေးအပေါ် အကျိုးသက်ရောက်မှုကို လေ့လာရန် မဖြစ်နိုင်ပါ။
ပတ်ဝန်းကျင်ပေါ် အကျိုးသက်ရောက်မှု
လော်ရန်စီယမ်(Lawrencium) သည် သက်တမ်းဝက်(half-life) အလွန်တိုတောင်းသောကြောင့် ပတ်ဝန်းကျင် အပေါ် အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားစရာ မလိုပါ။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ ဒြပ်စင်များ
ဇလပ်ပြင်ရွာ
ဇလပ်ပြင်ရွာ
မြို့ကုန်းရွာ၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်
မြို့ကုန်းရွာ (Myokone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်၊ မီးသွေးဘုတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၆၅၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မီးသွေးဘုတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၃၀၄ ဦး၊ မ ၄၂၉၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၆၀၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အဒရီယန် လိ
အဒရီယန် လိ (၁၉၈၇ စက် ၂၂ ဖွား) သည် နယူးဇီလန် ဂျူဒိုခ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ ဓနသဟာယပြိုင်ပွဲဝယ် ကျား ၇၃ ကီလိုတန်း၌ ပါဝင် ယှဉ်ပြိုင်ရာ၊ ငွေတံဆိပ် ရရှိသည်။ သူ့အစ်ကို အလစ္စတာ လိသည်လည်း နိုင်ငံကိုယ်စားပြု ဂျူဒိုခ ဖြစ်သည်။
ပြင်ပလင့်
ကဏ္ဍ:၁၉၈၇ မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ ကဏ္ဍ:နယူးဇီလန် ဂျူဒိုမောင်
တောင်ညိုရွာ၊ တောင်ညို
တောင်ညိုရွာ၊ တောင်ညို
နိုင်သုဝဏ္ဏ
၂၀၂၁ ခုနှစ် မေလ ၃ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ၊ အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာ ဝန်ကြီးအဖြစ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီက ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မွေးဖွားခုနှစ် မသိရှိရသူများ (သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ)
ပြင်ဒိုင်းရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
ပြင်ဒိုင်းရွာ(Pyindai)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ရှင်းလက်ဝကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၄၆၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရှင်းလက်ဝကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၆၅ ဦး၊ မ ၁၃၈၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၅၄၉ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပေတပင်ရွာ
ပေတပင်ရွာ
တရုတ်ကုန်းရွာ၊ ဒုတ်ရိုက်
တရုတ်ကုန်းရွာ၊ ဒုတ်ရိုက်
ပညာရေး
ပညာရေးဆိုသည်မှာ လူမှုသိပ္ပံပညာရပ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး သင်ကြားခြင်း သင်ယူခြင်းများ နှင့် ဆက်နွှယ်နေသည့် ကျွမ်းကျင်မှု ဆိုင်ရာလုပ်ငန်းရပ်များကိုခေါ်ဆိုသည်။
တစ်နည်းအားဖြင့် လက်ဆုပ်လက်ကိုင်မပြနိုင်သည့်၊ နက်နဲသိမ်မွေ့သည့် အသိဉာဏ်ပညာဆိုင်ရာဗဟုသုတများကိုပေးသော လုပ်ငန်းတစ်ရပ်လည်းဖြစ်သည်။ သတင်းအချက်အလက်နှင့် နည်း ပညာခေတ်ကြီးတွင် ပညာဗဟုသုတများကို ကျွမ်းဝင်စေရန် ကြိုးပမ်းအားထုတ်နေကြရရုံမျှမက ထိုပညာရပ်များကို ကောင်း မကောင်း မှန် မမှန်ဆုံးဖြတ်နိုင်ရေးသည်လည်း အရေးကြီးသည့် အခန်းကဏ္ဍ တွင်ပါဝင်လာသည်။ ထို့ပြင် ကိုယ်လိုချင်သည့်အချက်အလက်များကို နှိုက်ယူနိုင်စွမ်း၊ မည်သည့်နေရာတွင်ရှိနေမှန်း သိနိုင်သည့်အသိတရား သည်လည်း ပညာဟူ၍ဆိုရပေလိမ့်မည်။ ထို့ပြင် ပညာရေးဆိုသည်မှာ မျိုးဆက်တစ်ဆက်မှ နောက်မျိုးဆက်တစ်ဆက်သို့ အဆင့်ဆင့် လက်ဆင့်ကမ်းနိုင်စွမ်း "ပန်းတိုင်" လည်းရှိရမည်ဖြစ်သည်။
ပညာရေးအားခြုံငုံသုံးသပ်ကြည့်ခြင်း
ပညာရေးကို အကျယ်ပြန့်ဆုံးပြောရလျှင် မွေးသည်မှ သေသည်အထိဖြစ်စဉ်ကြီးတစ်ခုဖြစ်သည်ဟုလည်းဆိုနိုင်သည်။ အချို့ ကလည်း ပညာရေးသည် မမွေးမီကတည်းကစသည်ဟုဆိုသည်။ သို့ဖြစ်ရာ အချို့သောမိဘများသည် မိမိတို့ကလေးများကို မမွေးမီ ဝမ်းကြာတိုက်အတွင်းကပင် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရန် ရည်ရွယ်ချက် ဖြင့် သီချင်းများနားထောင်ခိုင်းခြင်း၊ စာများဖတ်ပြခြင်းတို့ကို ပြုလုပ် လာကြသည်။ "ပညာရေး" ဟုဆိုလိုက်လျှင် အစဉ်အလာပညာရေး ကိုလည်း ပြောရမည်ဖြစ်သည်။ အစဉ်အလာ ပညာရေးဆိုသည်မှာ အတွေ့အကြုံကို အလေးထားသည့် ပညာရေးဖြစ်သည်။ တတ်ကျွမ်းမှု၊ နားလည်မှုတို့ကို နေ့စဉ်အတွေ့အကြုံများဖြင့် တဖြည်းဖြည်းတည် ဆောက်ခဲ့ရသည့် ပညာရေးမျိုးဖြစ်သည်။
လူတစ်ဦးချင်းအနေဖြင့် အစဉ်အလာမဟုတ်သည့် ပညာရေး သည်လည်း အသီးသီးတွင် သူ့နည်းသူ့ဟန်ဖြင့်ရှိနေနိုင်သည်။ မိသားစုများနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်သည် လူတစ်ဦးချင်းစီအတွက် သီးခြား လွှမ်းမိုးနိုင်သည့် အစဉ်အလာ မဟုတ်သောပညာရေးဖြစ်သည်။
ပညာရေးဆိုတာလူသားတွေကိုလွှမ်းမိုးအုပ်ချုပ်နိုင်ခြင်းပါပဲ။
အစဉ်အလာပညာရေး
အစဉ်အလာပညာရေးသည် လူ့ပတ်ဝန်းကျင် သို့မဟုတ် လူ့ဘောင်အဖွဲ့အစည်းတွင် သင်ရိုးညွှန်းတမ်းဖြင့် လူအထူးသဖြင့် လူငယ်များကို သတ်မှတ်သင်ကြားသည့် ကာလတွင် စတင်ခဲ့သည် ဟုဆိုနိုင်သည်။ အစဉ်အလာပညာရေးသည် တဖြည်းဖြည်း စနစ်ကျကျနှင့် ပြည့်စုံတိုးတက်လာခဲ့ရသည်။ အစဉ်အလာ ပညာရေးစနစ်သည် လူ့တန်ဖိုး သို့မဟုတ် စံတို့ကို မြင့်မားစေရန်ကြံဆောင်ပေးနေသကဲ့သို့ ပညာဗဟုသုတတိုးပွားစေရန်လည်းအလေးထားသည်ဖြစ်ရာ မဖြစ်ဖြစ်အောင်လုပ်ခြင်းကြောင့် တစ်ခါတစ်ရံ နှိပ်စက်ကလူ ပြုရသည့် စနစ် သို့မဟုတ် ပုံစံလေးတွေလည်း ဝင်လာခဲ့သည်ကို တွေ့ရသည်။
ဘဝတစ်သက်တာပညာရေး သို့မဟုတ် သက်ကြီးပညာရေးသည် နိုင်ငံတကာတွင် ပြန့်နှံ့လျက် ရှိနေပြီဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် ပညာရေးသည် ကလေးများအတွက်သာ အဓိကပစ်မှတ်အဖြစ် ထားနေကြသည်ကများသည်။
သက်ကြီးပညာရေးသည် အစဉ်အလာစာသင်ခန်းအတွင်း သင်ကြားရေးမှသည် ကိုယ်တိုင်ပညာရှာရေးအစီအစဉ်များအထိ တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးလာသည်။ သက်ကြီး ပညာရေးတွင် အဓိကကျသည့် စနစ်သည် စာကြည့်တိုက်မှ စာအုပ်စာတန်းများငှားရမ်းဖတ်ရှုနိုင်ခြင်း၊ လမ်းညွှန်များဖတ်ရှုလေ့လာနိုင်ခြင်း တို့ကြောင့် အကုန်အကျနည်းစွာဖြင့် တိုးတက်လာခဲ့ရသည်။ နောက်ပိုင်း ကွန်ပျူတာအသုံးပြုနိုင်ခြင်း၊ အင်တာနက်ကိုအသုံးပြုနိုင်ခြင်းတို့သည် ကိုယ်တိုင်ရှာ ပညာရေး သို့မဟုတ် သက်ကြီးပညာရေးကို များစွာအထောက်အကူပြုသည့် စနစ်များဖြစ်လာသည်။
နည်းပညာနှင့်ပညာရေး
နည်းပညာများ တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးလာသည်နှင့်အမျှ ပညာရေးကို များစွာလွှမ်းမိုးသည့်အကြောင်းတရားတစ်ခုဖြစ်လာသည်။ ကွန်ပျူတာနှင့် အခြားဆက်စပ်နေသည့်နည်းပညာရပ်များကို ဖွံ့ဖြိုးတိုး တက်သည့်နိုင်ငံတိုင်းလိုလို တွင် ကျယ်ပြန့်စွာသုံးစွဲလာကြသည်။ ပညာရေးလက်တွေ့ဖွံ့ဖြိုးမှုတွင် အွန်လိုင်းပညာရေး (Online Education) ဟုခေါ်သည့် အဝေးသင် ပညာရေးစနစ်သည် တိုးတက်ထွန်း ကားလာသည်။ အဝေးသင်ပညာရေးစနစ် ဆိုသည်မှာ ကွန်ပျူတာ အင်တာနက်တို့ကိုအသုံးပြုပြီး ပညာရှာမှီးခြင်း၊ သင်ကြားခြင်းများကို ဆိုလိုသည်။ စာသင်ခန်းတွင်ထိုင်ပြီး ပညာသင်ကြား သည့်စနစ်ကို တော်လှန်ကာ စာသင်ခန်းမလို၊ ကိုယ်တိုင်ရှာပညာစနစ်ကိုအလေး ပေးပြီး ကိုယ်သင်ကိုယ်တတ်စနစ်ကိုဦးစားပေးထားသဖြင့် မူရင်း ရည်ရွယ်ချက်သည် အထူးကောင်းမွန်လှပေသည်။
ပညာရေးသမိုင်း
အရှင်းဆုံးဖွင့်ဆိုရလျှင် ပညာရေးဆိုသည်မှာ စိတ်ကူးများ၊ စွမ်းဆောင်နိုင်ရည်များ၊ ကိုယ်ကျင့်တရားများစသည်တို့ကို သင်ကြား ပေးခြင်းဖြစ်သည်။ ဥပမာ ကြောင်တစ်ကောင်သည် သူ့ကလေးကို ကြွက်ခုတ်တတ်စေရန် သင်ကြားပေးနိုင်ခြင်း သည် မွေးရာပါဗီဇစိတ် ကြောင့်ဖြစ်သည်။ လူနှင့်တိရစ္ဆာန် ထိုဥပမာအတိုင်း သိပ်ပြီးကွာခြား မှုမရှိနိုင်ပေ။.
သို့သော် လူတို့သည် လက်နက်ပစ္စည်းကိရိယာများကို တီထွင်နိုင်ခြင်း၊ အသိဉာဏ်ကိုအသုံးချနိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် အခြား သောတိရစ္ဆာန်များထက် ကျော်လွန်သွားနိုင်ခဲ့သည်။ ထို့အတူ ပညာရေးနှင့်ပတ်သက်၍ "အသိဉာဏ်ရှိခြင်း၊ အသိဉာဏ်ကိုအသုံးချတတ်ခြင်း" တို့သည် အခြားတိရစ္ဆာန်များလူကို ခွဲခြားသတ်မှတ် လိုက်သကဲ့သို့ဖြစ်သွားရသည်။ ပညာရေးဆိုသည်မှာ လူသား၏ "ယဉ်ကျေးမှုဖြစ်စဉ်" ဟုဆိုလျှင်လည်း မှားအံ့မထင်ပေ။
၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် ဘာလင်ရှိ Freie တက္ကသိုလ်ကျောင်း အုပ်ကြီး Dieter Lenzen ကပြောသွားသည့်စကားတစ်ခွန်းတွင် "ပညာရေးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်သန်းပေါင်းများစွာက စတင်ခဲ့ပြီး ၁၇၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပြီးဆုံးသွားသည်" ဟုဆိုခဲ့သည်။ အဘယ်ကြောင့် ဆိုသော် ၁၇၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံ Halle တက္ကသိုလ်တွင် သင်ကြားနည်းဆိုင်ရာပါမောက္ခရာထူးကို စတင်ပေးအပ်လိုက်သော ကြောင့်ဖြစ်သည်။ Lenzen ကထိုသို့ဆိုရခြင်းမှာ ပညာရေးဆိုသည်မှာ သိပ္ပံပညာရပ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ယခင်ရှိပြီးသားသတ်မှတ်ချက်များထက် နောက်ထပ် မချဲ့ကားနိုင်ဆိုသည့်သဘောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ယနေ့ခေတ် အသုံးပြုနေကြသည့် အခြေခံပညာရေးစနစ်သည် လူ့ဘောင်နှင့် ကင်းကွာ၍မရသော လိုအပ်ချက်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးနေရသည့် ပညာရေးဖြစ်စေရန် ကျွမ်းကျင်တတ်မြောက်မှုကို အခြေခံသည့်ပညာရေးစနစ်ဖြစ်သည်ဟုလည်းဆိုနိုင်သည်။
ဥရောပ ပညာရေး
အနောက်တိုင်းတွင် ပညာရေး၏မူလသည် ဘာသာရေးနှင့် များစွာ ပေါင်းစပ်နေကြောင်း တွေ့ရသည်။ ခရစ်ယန်ဘုန်းတော်ကြီးများ နှင့် ရဟန်းတို့သည် လူငယ်များအား ပုံစံသွင်းရန်၊ ပြုပြင်ရန်၊ ကျောင်းစနစ်ကို ထိန်းသိမ်းရန်ဆိုသည့် ကောင်းမြတ်သောစိတ် သဘောထားဖြင့် စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဥရောပရှိ ပထမ ဦးဆုံးသော တက္ကသိုလ်များသည် ကက်သလစ်ဘာသာတွင်အခြေခံ သည့်ကျောင်းများဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်း ပညာရေးတွင် ဆင်းရဲသား များအတွက် အခမဲ့ပညာရေးစနစ်များ စတင်လာခဲ့ရာမှ ရဟန်းမဟုတ် သည့် လူဆရာတို့ကို ခန့်အပ်သည့် တော်လှန်ပြောင်းလဲမှုများ ၁၅၆၁ ခုနှစ်မှစတင်ကာ စကော့တလန်နိုင်ငံတွင် ပေါ်ထွန်းလာသည်။ ၁၆၃၃ ခုနှစ်တွင် စကော့တလန်ပါလီမန်သည် ပညာရေးအတွက်အခကြေး ငွေပေးရမည့် အက်ဥပဒေကို စတင်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ၁၇ ရာစုအကုန် တွင် စကော့တလန်ပညာရေးသည် လူတိုင်းစာတတ်မြောက်ရေးကို ဦးတည်လာခဲ့ရုံမျှမကာ မြင့်မြတ်သည့်လူတန်းစားမှလွဲပြီး သင်ကြား သည့် သီးခြားပညာရေးစနစ်ကို စတင်ဆောင်ရွက်လာနိုင်ခဲ့သည်။
အသိပညာခေတ် (Age of Enlightment) ဟူ၍ သမိုင်းတွင်ရှိခဲ့ဖူးပါသည်။ ထိုခေတ်သည် ဘာသာရေးနှင့်ပညာရေးကြားတွင် ပြဿနာပွားစေခဲ့သည့် ကာလလည်းဖြစ်သည်။ ရူးဆိုး (Jean-jacques Rousseau) သည် အစဉ်အလာ ဘာသာရေး အခြေခံပညာရေးစနစ်၏ လွှမ်းမိုးမှုကိုတွန်းလှန်ပြီး ကလေးသူငယ်များ ကို ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရန် လူသားအခြေခံ အသိတရားများဖြင့်သာ သင်ကြား ပေးသင့်ကြောင်း တော်လှန်သည့်အတွေးအမြင်များ ချမှတ် လမ်းဖွင့်ပေးခဲ့သည်။
ပိုလန်-လစ်သူနီးယန်း ဓနသဟာယကော်မရှင်က အမျိုးသားပညာရေးစနစ်ကို ၁၇၇၃ ခုနှစ်တွင်စတင်ပြဋ္ဌာန်းပြီး လူ့သမိုင်း တွင် ပထမဦးဆုံးသော ပညာရေးဝန်ကြီးဟူ၍ စတင်ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
၁၉ ရာစုတွင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် စက်မှုတော်လှန်ရေးက လူထုကို စည်းကမ်းလိုက်နာ တတ်မှု၏အရေးပါပုံကိုသာမက အလုပ်သမား များသည် အခြေခံပညာအနည်းဆုံး ရှိသင့်သည်ဆိုသည့်သဘောတရား တွေကိုပါပေးသွားခဲ့သည်။ ဤအခြေအနေတွင် လူတိုင်းဖြစ်ပေါ်လာ သည့်ဆန္ဒနှင့်တောင်းဆိုမှုများက နိုင်ငံတော်အနေဖြင့် ကျောင်းဟူ၍ သတ်မှတ်ပေးရေး၊ သတ်မှတ်ပေးသည့်ကျောင်းများတွင် သင်ရိုး ညွှန်းတမ်းများကို သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းသင်ကြားပေးရေးတို့ဖြစ်သည်။ ၂၀ ရာစုတွင် အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းပညာရေးက နောက်ဆက်တွဲ အဖြစ်လိုက်ပါဖွံ့ဖြိုးလာပြန် သည်။ စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာသည် နှင့်အမျှ လုပ်ငန်းခွင်ကျွမ်းကျင်သူများ ပေါ်ထွန်းရေးသည် အစဉ်အလာ ပညာရေးထက် လူသားတို့၏ဆန္ဒအရ ထပ်မံတောင်းဆိုလာသည့် ပညာရေးစနစ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ လုပ်ခွင်ပညာရေး၊ အလုပ်လုပ်ရင်း ပညာသင်ရေး၊ လုပ်သားပညာရေးသည် နောက်ဆက်တွဲပေါ်ထွန်း လာသည့်စနစ်များဖြစ်လာခဲ့သည်။
တရုတ်ပညာရေး
တရုတ်ပညာရေးသည် တရုတ်ဂန္ထဝင်စာများက စတင်ခဲ့သည်။ ဘာသာရေးအသွင် လည်းမဆောင် သူ့သဘောနှင့်သူ ပေါ်ထွန်း လာခဲ့သည်ဟုဆိုနိုင်သည်။ အစောပိုင်းတရုတ်ပြည်နယ်အတော်များ များသည် ပညာတတ်၊ စာတတ် မင်းမှုထမ်းအရာရှိများပေါ်တွင် အတော်လေးမှီခိုအားထားခဲ့ကြရသည်။ ၂၀၆ ဘီစီမှ ၂၂၀ အတွင်း ဟန်မင်းဆက်ခေတ်တွင် နိုင်ငံတော်ဧကရာဇ်က စာမေးပွဲစနစ်ကို စတင်ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ထိုစာမေးပွဲစနစ်ဖြင့် အရာရှိများကိုရွေးချယ် ခန့်အပ်ခြင်းဖြစ်သည်။ တော်သူတတ်သူများကိုသာ ချီးမြှောက်သည့် စနစ်ဖြစ်သဖြင့် တော်အောင်တတ်အောင်သင်ကြားသည့် စာသင် ကျောင်းစနစ်သည် တရုတ်တွင် နှစ်ပေါင်း ၂၀၀၀ ခန့် ချင်မင်းဆက် ကာလအထိ လက်ခံကျင့်သုံး သွားကြောင်းတွေ့ရသည်။ ၁၉၁၁ ခုနှစ် ရောက်မှ အနောက်နိုင်ငံပညာရေးစနစ်ကို လက်ခံပြီး စနစ်ဟောင်း ပညာရေးကိုစွန့်လွှတ်လိုက်ကြသည်။
ဂျပန်ပညာရေး
ဂျပန်၏မူလပညာရေးစနစ်သည် ဘာသာရေးနှင့် အတော် လေး ဆက်စပ်နေသည်။ ကျောင်းသင်ပညာရေးစနစ်ကို ဘုရားကျောင်း များမှတစ်ဆင့်ချုပ်ကိုင်ထားပြီး ဗုဒ္ဓစာပေများကို ဘုန်းတော်ကြီးများ မှတစ်ဆင့် သင်ကြားလေ့လာကြရသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပညာရှာ လိုသည့်ကလေးများသည် တယ်ရကိုယ (Tera-koya) ဟုခေါ်သည့် နေရာတွင်စုဝေးကြရပြီး ဂျပန်စာအရေးအဖတ်ကို သင်ကြားကြရ သည်။ တယ်ရကိုယဆိုသည်မှာ "တဲကျောင်းလေး" ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
အိန္ဒိယပညာရေး
အိန္ဒိယပညာရေးသမိုင်းကြောင်းသည် အတော်လေးရှည် လျားလှသည်။ Gurukul စနစ်သည် ပညာရေးသမိုင်းတွင် အစော ဆုံးပညာရေးစနစ်ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ ထိုပညာရေးစနစ် တွင် ကာယ၊ ဉာဏ၊ စာရိတ္တဆိုသည့်သဘောတရားများနှင့် လူသား တို့၏ဘက်စုံဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကို အလေးထားသည်ဆိုခြင်းက ခေတ် သစ်ပညာရေးကို စိန်ခေါ်နေသည့် သဘောတရားများဖြစ်နေသည်။ Gurukuls ပညာရေးစနစ်သည် အစဉ်အလာဟိန္ဒူကျောင်းသင်ပညာ ရေးစနစ်လည်းဖြစ်သည်။ များသောအားဖြင့် အိမ်တွင်လည်းကောင်း ဘုန်းကြီးကျောင်းများတွင်လည်းကောင်း ပညာသင်ပေးကြသည်။ အခမဲ့ပညာရေးစနစ်ဖြစ်ပြီး တတ်နိုင်သည့် မိဘများကသာအခကြေး ငွေပေးဆောင်ကြသည်။ ပညာတတ်မြောက်သွားသူများ အနေဖြင့် မိမိ သင်ယူခဲ့သည့်ကျောင်းတွင် ပညာပြန်လည်ဖြန့်ဝေပေးနိုင်သည့်စနစ် သည် စိတ်ဝင်စားဖွယ်ဖြစ်သည်။ ကျောင်းတွင် ဂုရုဆရာများ Gurukuls သည် ဘာသာရေး၊ စာရိတ္တ၊ ဒဿန၊ စာပေ၊ စစ်ပညာ၊ နိုင်ငံရေးပရိယာယ်၊ ဆေးဝါးနှင့် နက္ခတ်ပညာများကို သင်ကြားပေး ကြသည်။ အံ့ဩစရာကောင်းသည်မှာ ရာဇဝင်ကို မသင်ကြားခြင်း ဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယပညာရေးသမိုင်းတွင် အစောဆုံးအဆင့်မြင့်ပညာရေး နှင့် Nalanda, Takshila, Ujjain, Vikramshila စသည့် တက္ကသိုလ်များသည် ပထမထောင်စုနှစ်ကတည်းက ပေါ်ထွန်းခဲ့ပြီး ဖြစ်နေသည်။ ပန်းချီ၊ ဗိသုကာ၊ အနုပညာ၊ ယုတ္တိဗေဒ၊ သဒ္ဒါ၊ ဒဿန၊ နက္ခတ်ပညာ၊ စာပေ၊ ဗုဒ္ဓဝါဒ၊ ဟိန္ဒူဝါဒ၊ စီးပွားရေးနှင့် နိုင်ငံရေးပညာတို့ကို သက်ဆိုင်ရာတက္ကသိုလ်ကြီးများတွင် ဘာသာရပ် အလိုက် တက်ရောက်သင်ကြားနိုင်ရန် စီစဉ်ပေးထားသည်။ Takshila တက္ကသိုလ်သည် ဆေးပညာကိုအဓိကထားသင်ပြီး၊ Ujjain က နက္ခတ်ပညာကိုအဓိကထားသင်သည်။ Nalanda တက္ကသိုလ်သည် ဗဟိုအချက်အချာကျသည့်ကျောင်းတော်ကြီးဖြစ်ပြီး ကျောင်းသားဦးရေ ၁၀၀၀ ခန့်အထိရှိသည်ဟုသိရသည်။ ဗြိတိသျှ တို့၏မှတ်တမ်းအရ ၁၈ ရာစုတွင် ပညာရေးစနစ်သည် အိန္ဒိယတွင် ဘုရားကျောင်းများ၊ ဗလီများနှင့် ကျေးရွာအနှံ့ ပြန့်နှံ့လျက် ရှိပြီး အထွန်းကားဆုံးဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်။ သင်ကြားပေးသည့်ဘာသာရပ် များမှာလည်း အရေး၊ အဖတ်၊ အတွက်၊ ဘာသာရေး၊ ဥပဒေ၊ နက္ခတ်ပညာ၊ သစ္စဝါဒ၊ ကိုယ်ကျင့်ပညာ၊ ဆေးဝါးနှင့် ဘာသာရေး တို့ဖြစ်ကြသည်။ ထူးခြားချက်တစ်ရပ်မှာ လူတန်းစား အဆင့်အတန်း မရွေး တက်ရောက်ပညာသင်ကြားနိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။ ယခုသင်ကြား နေကြသည့် အနောက်တိုင်းစတိုင်ပညာရေးစနစ်သည် ၂၀ ရာစုကျမှ ဗြိတိသျှတို့ကြောင့် ထွန်းကားလာရသည်ဟုဆိုနိုင်သည်။ ဗြိတိသျှ တို့သည် အစဉ်အလာအိန္ဒိယပညာရေးစနစ်ကို ယဉ်ယဉ်ကျေးကျေး ညင်းပယ်ပြီး အသိအမှတ်မပြုဘဲထားခဲ့သည်။ ဂန္ဓီက အစဉ်အလာ ပညာရေးနှင့်ပတ်သက်ပြီး လှပသည့်သစ်ပင်လေးတတစ်ပင်သည် ဗြိတိသျှတို့စိုးမိုးမှုအောက်တွင် ပျက်စီးသွားခဲ့ရသည်ဟုဆိုခဲ့သည်။
လက်ရှိကမ္ဘာ့ပညာရေးလမ်းကြောင်း
ခြုံ၍ပြောရလျှင် စာမတတ်သူများ ကျဆင်းသွားသည့်နှစ် များဟူ၍ သုံးသပ်လာကြသည်။ စာမတတ်သူဦးရေနှင့် ပညာမသင် ကြားနိုင်သည့်အချိုးသည် တရိပ်ရိပ်လျော့သွားသည်ဟုဆိုသည်။ ဥပမာ ကျောင်းမနေနိုင်သည့်ဦးရေသည် ၁၉၆၀ တွင် ၃၆ ရာခိုင်နှုန်း ရှိခဲ့ ရာမှ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းသာရှိတော့သည်။ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများတွင် ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်၌ စာမတတ်သူနှင့်ကျောင်း မနေနိုင်သူဦးရေသည် ၁၉၇၀ ခုနှစ်ကထက် ထက်ဝက်လျှော့နည်း သွားသည်။
ပညာရေးတွင်စိန်ခေါ်မှုများ
ပညာရေး၏ပန်းတိုင်သည် တစ်ဦးတစ်ယောက်၏ အကြံ ဉာဏ်စိတ်ကူးများကို အခြားတစ်ဦးတစ်ယောက်သို့ လွှဲပြောင်းပေးရန် သို့မဟုတ် တစ်ယောက်မှ တစ်စုသို့လွှဲပြောင်းပေးရန်ဖြစ်သည်။ လက်ရှိပညာရေးကိုပိုင်းဖြတ်ရာတွင် အရေးအကြီးဆုံးအချက်သည် နည်းစနစ် (Method) ဖြစ်သည်။ မည်သည့်နည်းစနစ်ကိုသုံးခြင်းက အထိရောက်ဆုံးဖြစ်မည်နည်း၊ မည်သို့သောအသိပညာများရရှိစေရန် သင်ကြားပေးသင့်သနည်း၊ မည်သည့်အသိပညာသည် အဆီလျော်ဆုံး ဖြစ်မည်နည်း၊ ကျောင်းသား ကျောင်းသူများအနေဖြင့် ရရှိထားပြီးသား အသိပညာကို မည်သို့ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားအောင်ကြံဆောင် မည်နည်းစသည့်အချက်များသည် ပညာရေးနှင့်ပတ်သက်၍ အလေး ထားစဉ်းစားရမည့်အချက်များဖြစ်သည်။ ဂျော့ခ်ကောင့်စ်နှင့် ပေါ်လို ဖရေရီစသော ပညာရှင်များက ပညာရေးဆိုသည်မှာ ပင်ကိုရှိပြီး သားနိုင်ငံရေးဖြစ်စဉ်တစ်ခုကို နိုင်ငံရေးရလဒ်တစ်ခုအဖြစ်ဖော်ထုတ် နိုင်ရန်ကြိုးစားခြင်းဖြစ်သည်ဟုဆိုခဲ့သည်။ အစဉ်အလာပညာရေးနှင့် အစဉ်အလာမဟုတ်သည့်ပညာရေးစနစ်နှစ်ခုစလုံးတွင် မည်သူ၏ စိတ်ကူးအိုင်ဒီယာကိုအသုံးပြုမည်၊ သူတို့ပန်းတိုင်ကဘာဖြစ်သည်ကို သိရန်ကိစ္စသည်ပင် စိန်ခေါ်မှုကြီးတစ်ခုလိုဖြစ်နေသည်။
အရေး၊ အဖတ်၊ အတွက်ဟုဆိုကြသည့် အသုံးလုံးစနစ် သည် အနောက်တိုင်းမူလတန်းနှင့် အလယ်တန်းဆင့်များ၌ အခြေခံ အဖြစ်သင်ကြားကြရသည့် ပညာရေးဖြစ်သည်။ အသုံးလုံးနှင့်ပတ် သက်ပြီး သမိုင်း၊ ပထဝီ၊ သင်္ချာ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒနှင့် တစ်ခါ တစ်ရံနိုင်ငံရေးကိုပါသင်ကြားကြရသည်။ အသက်အရွယ်အပိုင်းအခြား အလိုက် သင်ကြားကြရသည့်ပညာရေးဖြစ်ပြီး စာမတတ်သူများ အတွက်ရည်စူးသည့်ပညာရေးမျိုးမဟုတ်ပေ။ လက်ရှိပညာရေးစနစ် သည် တတ်မြောက်မှုအရည်အချင်းကိုတိုင်းတာစစ်ဆေးသည့် ပညာ မျိုးသာဖြစ်နေသေးသည်။ စမ်းသပ်စစ်ဆေးမှုကို အဆင့်များဖြင့် သတ်မှတ်သည့်ပညာရေးလည်းဖြစ်သည်။ အဆင့်ဆိုသည်မှာ ရာခိုင် နှုန်းနှင့်ဖြစ်စေ ကိန်းဂဏန်းနှင့်ဖြစ်စေထုတ်ပြန်ခြင်းဖြစ်ပြီး စာသင် ခန်းတစ်ခန်း သို့မဟုတ် ကျောင်းသားအားလုံးက လက်ခံထားသည့် သတ်မှတ်ချက်တစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။ ပညာ၏ဦးတည်ချက်သည် ကျောင်းသား ကျောင်းသူများ၏ အားသာချက် သို့မဟုတ် အား နည်းချက်ကို ထုတ်ဖော်ဖွင့်ချရန်မဟုတ်ပေ။ သင်ကြားမှု သင်ယူမှု ဖြစ်စဉ်တစ်ခုတွင် ကျောင်းသားတစ်ဦး၏ လစ်ဟင်းချက်သည် ကျောင်းသင်ပညာရေးကို မည်မျှအတိုင်းအတာအထိ သက်ရောက်မှု ရှိသည်ကို ဆန်းစစ်ရန်ဖြစ်သည်။ လက်ရှိအဆင့်သတ်မှတ်သည့် ပညာရေးစနစ်သည် မိမိကိုယ်မိမိယုံကြည်စိတ်၊ အထင်ကြီးစိတ်များကို လျှော့ပါးစေပြီး အန္တရာယ်များလှသည်ဟုဆိုကြသည်။ အဆင့်နိမ့်သူ သို့မဟုတ် အမှတ်နည်းသူသည် စိတ်ဓာတ်ကျတတ်သည်ကတော့ အမှန်ပင်ဖြစ်သည်။ ပညာရေးတွင် အခြားထည့်သွင်းစဉ်းစားသင့်သည့် အချက်များမှာ ဆင်းရဲတွင်းနက်ခြင်းနှင့် ကလေးသူငယ်ဆိုင်ရာ နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှုများဖြစ်သည်။ ဆရာများ၏ မလိုမုန်းထားစိတ်နှင့် အရည်အသွေးညံ့ဖျင်းခြင်းတို့သည်လည်း အရေးကြီးသည့်အချက်များ ဖြစ်သည်။
အဲလ်ဘတ် အိုင်းစတိုင်းသည် နာမည်ကျော် ရူပဗေဒပညာရှင် ကြီးတစ်ဦးဖြစ်သည်။ စကြဝဠာကို လူပြိန်းနားလည်စေရန် ကြံဆောင် ပေးခဲ့သည့်ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးဖြစ်သဖြင့် လူတိုင်းလေးစားခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သို့သော် အိုင်စတိုင်းကိုယ်တိုင်သည် ကျောင်းတွင် ကျောင်းစာအလွန် တော်သည့် စံပြလူရည်ချွန်ကျောင်းသားတစ်ဦးမဟုတ်ခဲ့ပေ။ ဆရာက ဘာသင်သင် သူကစိတ်ဝင်စားသူမဟုတ်။ ကျောင်းတက်လည်းမမှန် ပေ။ သူ့အသိဉာဏ်တွင် ကိန်းများကို ပေါင်းခြင်း၊ နုတ်ခြင်း၊ မြှောက်ခြင်း၊ စားခြင်းများဖြင့် အသိတရားကိုတည်ဆောက်ကာ ပါရမီရှင် ဘဝကိုရောက်သွားခြင်းဖြစ်သည်။
ဘာသာရပ်တစ်ခုကို သင်ကြားခြင်းနှင့် စစ်ဆေးခြင်းသည် ရှိကိုရှိနေရမည်သာဖြစ်သည်။ သို့သော်သိပြီးသားများကိုတော့ ပြန် လည်းသင်ကြားခြင်းပြုလုပ်နေရန်မလိုပေ။ သင်ကြားမှုကို အကောင်း ဆုံးနှင့် စည်းကမ်းအရှိဆုံး အလိုက်နာနိုင်ဆုံးသူသည် အတော်ဆုံး ဖြစ်လိမ့်မည်ဟူသည့်သီအိုရီသည် မမှန်ဟုမည်သို့ပင်ဆိုစေ လက်ခံ လိုက်နာကျင့်သုံးနေကြသည်သာဖြစ်သည်။ အိုင်းစတိုင်းလိုလူမျိုး တစ်ထောင်တွင်တစ်ယောက်၊ တစ်သောင်းတွင်တစ်ယောက် မရှိ နိုင်ပေ။
အသိပညာသင်ကြားမှုတွင် ဆုပ်စူး၊ စားရူးဖြစ်နေရသည့် အချက်များရှိနေသည်။ အသိပညာကို မေ့ထားလိုက်ရမှာလား။ ဘာ တွေကိုသင်သင့်သလဲ။ နျူကလီးယားဗုံးများလုပ်နည်းကို သင်ပေးရ မှာလား။ တတ်ထားပြီးသားတွေကို မေ့ထားလိုက်ရမှာလား။
ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ပြီးနိုင်ငံများ၏ပညာရေး
ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံများတွင်လည်း ပညာရေးလုပ်ငန်းစဉ်နှင့် ပတ်သက်ပြီး စိုးရိမ်သောကပွားနေကြရသည်သာဖြစ်သည်။ ချမှတ် ထားသည့် လမ်းညွှန်ချက်များနှင့်အညီ နောက်မှလိုက်လုပ်နိုင်ခြင်း ရှိ မရှိဆိုသည့်ပြဿနာဖြစ်သည်။ နောက်ဆက်တွဲပြဿနာက ကလေးများကို မည်မျှအထိ အာရုံစူးစိုက်နိုင်စွမ်းရှိစေရန် ထိန်းထား နိုင်သနည်းနှင့် ဘဝတစ်သက်တာ မည်မျှကြာအောင် ခံမည်နည်းဖြစ် သည်။ သင်ကြားမှုဖြစ်စဉ်ကို အကဲဖြတ်ခြင်း၊ မေးခွန်းများကို ဖြေစေ ခြင်းတို့သည် ပညာရေး၏အခြားနည်းစနစ်များဖြစ်သည်။ သင်ယူ တတ်မြောက်သွားသည်ဆိုသည့်ပညာသည် မည်မျှအတိုင်းအတာ အထိ ပြည့်စုံလုံလောက်မှုရှိသွားပါသနည်း။ ဥပမာ လုပ်ငန်းခွင်အထိ လက်တွေ့အသုံးချနိုင်သည့်အဆင့်တွင်ရှိသွားပြီလား။
ကလေးများကို မည်သို့ပညာပေးမည်ဟူ၍ ဆုံးဖြတ်ချက် ချရခြင်းသည် အတော်လေးခက်ခဲသည့်ကိစ္စတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် မလုပ်မနေရလုပ်ဆောင်စေသည့်ပညာရေး စနစ်နှင့် လွတ်လပ်စွာ သဘာ၀အတိုင်းပညာရှာစေသည့်ပညာရေးစနစ် နှစ်ခုသည် အနောက်နိုင်ငံများတွင် အတော်လေးသဘောကွဲလွဲစွာ အားပြိုင်လှုပ်ရှားလာ၍ဖြစ်သည်။ လွတ်လပ်စွာပညာရှာခွင့်ကို ခွင့်ပြု ထားသောကြောင့် အနောက်နိုင်ငံများတွင် အိမ်တွင်းပညာရေးစနစ် ကို အကောင်အထည်ဖော်လာကြသည်။ ကျောင်းသို့သားသမီးများကို မလွှတ်တော့ဘဲ ကိုယ့်သားသမီးများ၏ကြမ္မာကိုယ်ဖန်တီးခွင့်များ ပိုမိုရရှိလာကြခြင်း၊ အိမ်တွင်းကျောင်းပညာသင်ကြားရေးစနစ်ကိုခွင့် ပြုလာကြခြင်းသည် ပညာရေးတစ်ခေတ်ပြောင်းမှုကို ဦးတည်နေလေ သလားဟုထင်မှားစရာဖြစ်သည်။ အိမ်တွင်ပညာသင်ကြားရေးစနစ် သည် စိတ်ကြိုက်တတ်လိုသည့်ကိုရွေးချယ်ခွင့်အပြင် စာမေးပွဲဆို သည့် သတ်မှတ်ချက်တစ်ခုကို မိမိစိတ်ကြိုက်ပြင်ဆင်ခွင့်လည်းရရှိ နိုင်ကြမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ကိုယ်တိုင်အားထုတ်လေ့လာခွင့်၊ တီထွင်စဉ်းစားခွင့်များကိုလည်း ပိုမိုရရှိနိုင်စေသည်ဟု အကြောင်းပြ လာကြသည်။ ပညာရေးဆိုင်ရာစိတ်ပညာရှင်များက ထိုသို့အိမ်တွင်း ပညာသင်ကြားရေးစနစ်ကိုခွင့်ပြုလိုက်လျှင် "ပုန်းကွယ်နေမည့် သင်ရိုးညွှန်းတမ်းများ" လည်းရှိလာနိုင်ပြီး သီးခြားပညာရေးနှင့် သီးခြားပညာတတ်လူတန်းစားတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းသွားနိုင်သည်ဟု သုံးသပ်ကြသည်။ အိမ်တွင်းပညာသင်ကြားရေးစနစ်သည် ကျောင်း များ အနိုင်ကျင့်ဗိုလ်ကျလာမှုများလာသောကြောင့် ရှောင်လွှဲသည့်အနေ ဖြင့် တီထွင်လာကြခြင်းသည် အကြောင်းတစ်ချက်ဖြစ်သည်။ သို့သော် အချို့ကလည်းယင်းစနစ်သည် အမေရိကန်လူ့ဘောင်အဖွဲ့အစည်း၏ လက်ရှိနိုင်ငံရေးနှင့် လူမှုရေးလမ်းကြောင်းကို ရောင်ပြန်ဟပ်မှုဖြစ် သည်ဟု သုံးသပ်ကြသည်။
ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများ၏ပညာရေး
ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများတွင် ပညာရေးဆိုင်ရာပြဿနာများနှင့် ရင်ဆိုင်နေရမှုသည် ပို၍ကြီးမားသည်ဟုဆိုနိုင်သည်။ စီးပွားရေး ဖိအားကြောင့် ပညာရေးကို အလေးမမူသောသူများသဖြင့် မိမိတို့ သားသမီးများကို ငွေရှာသူများဘဝသို့ တွန်းပို့ကြသည်ကများသည်။ ရေရှည်ပညာသင်ကြားရေးထက် ရေတိုစားဝတ်နေရေးပြဿနာများကို ဖြေရှင်းရန် အဓိကထားနေကြရသဖြင့် ပညာရေးကိုရှောင်လွှဲနေကြ ရသည်ကများသည်။ အကယ်၍သာ လက်ရှိစားဝတ်နေရေးပြဿနာ များသာ ပြေလည်ကြမည်ဆိုလျှင် မည်သည့်မိဘမဆို ကိုယ့်သားသမီး များအား ကျောင်းလာပြန်ထားကြမည်မှာ ဧကန်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဆင်းရဲတွင်းနက်ခြင်းနှင့် ပညာမသင်ကြားနိုင်ခြင်းတို့သည် များစွာ ဆက်စပ်နေသည်။
ထို့ပြင်ဆရာမလုံလောက်မှု၊ ဆရာများလစာသည် အခြား လစာများထက်နည်းပါးမှု၊ အရည်အချင်းပြည့်ဝသည့်ဆရာရှားပါးမှု တို့သည်လည်း ရင်ဆိုင်ရဖွယ်ရှိသည့်ပြဿနာများဖြစ်သည်။
ဆရာပြဿနာနှင့် ကျောင်းနေချင်သူတိုင်း ကျောင်းမနေ နိုင်သည့်ပြဿနာကို အကောင်းဆုံးဖြေရှင်းသည့်နည်းသည် "သူတို့က ပညာဆီကိုမလာရင် ပညာက သူတို့ဆီကိုသွားပါ" ဆိုသည့် စကားဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ပညာပြဿနာကိုသူတို့နည်းသူ တို့ဟန်ဖြင့်ဖြေရှင်းပုံသည် စိတ်ဝင်စားဖွယ်ဖြစ်သည်။
အိန္ဒိယသည် အိုင်တီနှင့်နည်းပညာကို အတော်လေးစိတ် ဝင်စားသည့်နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတွင်းအင်တာနက်ကိုအသုံးပြုနိုင်ရန် တယ်လီဖုန်းလိုင်းများကို အားထားနေကြရသဖြင့် ရေရှည် စီမံကိန်းကို သူတို့စွန့်လွှတ်လိုက်ကြသည်။ လူတိုင်းအင်တာနက်နှင့် ထိတွေ့နိုင်ရေး အင်တာနက်မှတစ်ဆင့် ပညာရှာရေးနှင့် အင်တာနက် ဖြင့်လူမှုဘဝမြှင့်တင်ရေးတို့သည် အမျိုးသားရေးတာဝန်တစ်ရပ်အနေ ဖြင့် ရှုမြင်သုံးသပ်လုပ်ဆောင်လာကြသည်။ သို့ဖြစ်ရာ အထူးပညာ ရေးအတွက် ဂြိုဟ်တုစလောင်းများ ကျေးလက်တောရွာများအရောက် လိုက်လံတပ်ဆင်ပြီး အင်တာနက်ကိုရရှိအသုံးပြုနိုင်ရေး ကြိုးပမ်း နေကြသည်။ AMD နှင့် အခြားကုမ္ပဏီများကလည်း ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ဒေါ်လာ ၁၀၀ တန်ကွန်ပျူတာများ အိန္ဒိယနိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် ရရှိ စေရမည်ဟု အာမခံချက်တွေရဲရဲပေးပြီး ဆောင်ရွက်နေကြသည်။ ပထမအဆင့်အနေဖြင့် ကွန်ပျူတာတစ်သန်းကို ကျေးရွာများအရောက် တပ်ဆင်တော့မည်ဟုဆိုသည်။ ကွန်ပျူတာနောက်တွင် အရေးကြီး သည့်နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများကိုလည်း သူတို့မေ့မထားကြပေ။ ယင်းသည် လျှပ်စစ်မီးပြဿနာများဖြစ်သည်။ ကျေးရွာတိုင်း လျှပ်စစ် မီးမရှိကြသဖြင့် မီးစက်များကိုပါပူးတွဲစီမံချက်တွင်ထည့်ထားသည်ကို တွေ့လိုက်ရသည်။ အိန္ဒိယသည် ဒစ်ဂျစ်တယ်ပညာရေးဆိုပြီး ကျေးရွာ အရောက် အင်တာနက်နှင့် ကလေးများကိုထိတွေ့စေရမည်ဟု ကြွေး ကြော်ထားသည်။
အာဖရိကတိုက်တွင် NEPAD သည် "e-school program" ကို အကောင်အထည်ဖော်လျက် ရှိသည်။ မူလတန်း နှင့် အထက်တန်းကျောင်းပေါင်း ၆ သိန်းတွင် ကွန်ပျူတာများကို တပ်ဆင်ပေးပြီး ၁၀ နှစ်အတွင်း အင်တာနက်ဖြင့် သင်ကြားမှု သင်ယူမှုများကိုပြုလုပ်ကြတော့မည်ဟုဆိုသည်။
အိမ်တွင်းသင်ယူမှုကိုအလေးထားလာကြခြင်း
၂၀၀၃ ခုနှစ်ကောက်ကခံရရှိသောစာရင်းအရ အမေရိကန် နိုင်ငံတွင် အဆင့် K-12 ကျောင်းသားကျောင်းသူ ၁၀၉၆၀၀၀ ခန့်အထိ မိမိတို့အိမ်တွင် ပညာသင်ကြားသည့်စနစ်ကို ကျင့်သုံးလာ ကြကြောင်းသိရသည်။ ပညာရေးဌာန၏စစ်တမ်းအရ အိမ်တွင်းအချိန် ပြည့်သင်ယူမှုသည် ၈၂ ရာခိုင်နှုန်းအထိ တိုးတက်သွားပြီဟုဆိုသည်။ အိမ်တွင်ပညာဘာကြောင့်သင်ရသနည်းဟူသည့်စစ်တမ်းကို အမေရိ ကန် ပညာရေးဌာနကကောက်ယူကြည့်ရာတွင် ကျောင်းပတ်ဝန်း ကျင်စနစ်ကိုမကြိုက်သောကြောင့်ဟုအဖြေထွက်လာသော်လည်း လုံခြုံမှု၊ မူးယစ်ဆေးဝါး၊ အပေါင်းအသင်းကိစ္စများကြောင့်ဆိုသည့် သူများက ၃၁.၂ ရာခိုင်နှုန်း၊ ဘာသာရေးနှင့် ကိုယ်ကျင့်တရာဆိုင်ရာ ပြဿနာကြောင့်ဆိုသည့်သူများ ၂၉.၈ ရာခိုင်နှုန်း၊ ကျောင်းရှိသင်ကြား မှုများကို မနှစ်သက်သောကြောင့်ဆိုသည့်သူများက ၁၆.၅ ရာခိုင်နှုန်း၊ ရုပ်ပိုင်းနှင့်စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာပြဿနာများနှင့် အခြားလိုအပ်ချက်များ ကြောင့်ဆိုသည့်သူများက ၁၃.၇ ရာခိုင်နှုန်းအထိရှိကြောင်းသိရသည်။ အားလုံးခြုံ၍ဆိုရလျှင် ကျောင်းနှင့်ဝန်းကျင်ကိုမကြိုက်သူများက ၈၅.၄ ရာခိုင်နှုန်း၊ ဘာသာရေးနှင့်ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာမနှစ်သက် သူများက ၇၂.၃ ရာခိုင်နှုန်း၊ ပညာသင်ကြားမှုစနစ်ကိုမကြိုက်သူက ၆၈.၂ ရာခိုင်နှုန်းအထိရှိကြောင်းတွေ့ရသည်။ တက္ကသိုလ်ဝင်အဆင့် တွင် ပညာရေးနှင့် သင်ကြားသည့်ကျောင်းကို မကြိုက်သူများ လာခြင်းကြောင့် အိမ်တွင်းပညာသင်ကြားရေးစနစ် ထွန်းကားလာ သည်ဖြစ်ရာ စာသင်ကျောင်းစနစ်၏အနာဂတ်လည်း မှေးမှိန်တော့မှာ လားဟု သောကပွားစရာဖြစ်လာသည်။
ခမ်းပူးရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
ခမ်းပူးရွာ (Hkampu)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ နန်းပုလင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၅၃၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နန်းပုလင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၂၂၆ ဦး၊ မ ၃၃၉၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၆၂၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပျဉ်းမကွင်းရွာ၊ ကျုံကူး
ပျဉ်းမကွင်းရွာ၊ ကျုံကူး
အက်ဒွပ် ဂျင်းနား
အက်ဒွပ် ဂျင်းနား (Edward Jenner) (၁၇၄၉ - ၁၈၂၃) သည် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို လေ့လာသည့် ဗြိတိန် သိပ္ပံပညာရှင် တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ကျောက်ကြီးရောဂါ ကာကွယ်ဆေးကို တွေ့ရှိခဲ့သောကြောင့် ဂျင်းနားအား အများက ကိုယ်ခံအား ပညာရပ်၏ ဖခင်ဟု အသိအမှတ် ပြုကြသည်။ ဂျင်းနား၏ တွေ့ရှိမှုသည် လူပေါင်းများစွာကို ကျောက်ကြီးရောဂါဖြင့် မသေဆုံးရန် ကယ်တင်ပေးနိုင်ခဲ့သည်။
ငယ်စဉ်ဘဝ
အက်ဒွပ် ဂျင်းနားကို ၁၇၄၉ ခုနှစ် မေ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ဗြိတိန်နိုင်ငံ ဂလောက်ဆက်စတာရှိုင်းယားနယ် ဘာကလေမြို့၌ မွေးဖွားသည်။ ဖခင်ဖြစ်သူ ခရစ်ယာန် သင်းအုပ်ဆရာက ဂျင်းနားကို မူလတန်းပညာ သင်ယူဖို့ တစ်ကျောင်းပြီး တစ်ကျောင်းပို့ခဲ့သည်။ အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်မှ စတင်၍ ခွဲစိတ်ဆရာဝန် ဒေါက်တာ ဒင်နီယယ် လပ်ဒ်လို၏ နောက်လိုက်တပည့်အဖြစ် ၈ နှစ်ကြာ ဆည်းပူးသင်ယူခဲ့သည်။ အသက် ၂၁ နှစ် အရွယ်ရောက်သောအခါ လန်ဒန်မြို့ စိန့်ဂျော့ဆေးရုံကြီးမှ ကျော်ကြားသည့် ခွဲစိတ်ဆရာဝန်ကြီး ဂျွန်ဟန့်တား၏ လက်အောက်တွင် ဆက်လက် သင်ယူခဲ့သည်။
ကျောက်ကြီးရောဂါ
ဂျင်းနားတို့၏ ခေတ်အခါက ကျောက်ကြီးရောဂါဆိုလျှင် လူများအား တုန်လှုပ်ချောက်ချား စေသည်။ ကျောက်ပေါက်လျှင် ၃ ဦးတွင် ၁ ဦး သေဆုံးသည်။ အသက်မသေ လျှင်လည်း ကျောက်ပေါက်မာများဖြင့် ရုပ်ပျက်ဆင်းပျက် ဖြစ်လေ့ရှိသည်။ ကျေးတောသူမ ကလေးတစ်ဦးက 'ကျွန်မနွားကျောက်ပေါက်ပြီးမို့၊ နောက်ထပ် ကျောက်မပေါက်နိုင်တော့ပါ'ဟု ပြောလိုက်သည်ကို ကြားမိသည့် နေ့မှစ၍ ထိုစကားယုတ္တိတန်သည် မတန်သည်ကို စူးစမ်းရှာဖွေ ခဲ့သည်။ ဂျင်းနားသည် ဆရာဝန်ကြီး ဂျွန်ဟန်းတားလက်အောက်၌ ဆရာဝန်အတတ်ကို ဆက်လက်သင်ကြား၍ ခရစ် ၁၇၉၂ ခုနှစ် တွင် ဆေးပညာဘွဲ့ ရရှိသည်။ ထိုအခါ မိမိဇာတိရပ်ဌာန်သို့ ပြန်၍ ဆရာဝန်အဖြစ်ဖြင့် အသက်မွေးရင်း ခရစ် ၁၇၇၅ ခုနှစ်၌ ကျောက်ရောဂါ ကုထုံးဆိုင်ရာ သုတေသနကို ရှာမှီးခဲ့ သည်။ သို့သော် ၁၇၉၆ ခုနှစ် ရောက်မှပင် ယခင်က ကျေး တောသူမကလေး၏ စကားမှန်မမှန်ကို စစ်ဆေးကြည့်ရှုနိုင် သည်။ သူ၏ စမ်းသပ်နည်းမှာ နို့သည်မကလေးတစ်ဦး၏ လက် မောင်းတွင် ပေါက်နေသော နွားကျောက်အနာမှပြည်ကို ယူ၍ ကလေးတစ်ယောက်၏ အသားအရေထဲသို့ သံဆူးနှင့် ခြစ်ကာထည့်သွင်းသည်။ နှစ်လခန့်ကြာသော် ထိုကလေးကို ကျောက်ရောဂါ ပိုးကူးစက်အောင် ဆေးထိုး၍ပေးလေသည်။ သို့သော်ကလေး၌ ကျောက်ရောဂါ မဖြစ်ပေ။ ခရစ် ၁၇၉၈ ခုနှစ်တွင် ဂျန္နားသည် သူ၏ စမ်းသပ်ချက်ကို ကြေညာ လိုက်၏။ ဤတွင် ကျောက်ဆေးထိုးနှံသော ဓလေ့ပျံ့နှံ့လာ၍ ကျောက်ရောဂါလည်း များစွာ ပပျောက်သွားခဲ့သည်။
အသိအမှတ်ပြုခြင်းခံရ
၁၈၁၁ ခုနှစ်တွင် လန်ဒန်သို့ ပြန်လာသည်။ ၁၈၂၁ ခုနှစ်တွင် ၎င်းအား ဂျော့ဘုရင်၏ အထူးသမားတော်ကြီးအဖြစ် ခန့်ထားလိုက်သည်။ ၁၈၂၃ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ဂျင်းနားသည် လေဖြတ်ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
Virgo Supercluster
ဗာဂိုး မဟာဂယ်လက်ဆီအစုအဝေး (Virgo Supercluster သို့မဟုတ် Local Supercluster) သည် ဂယ်လက်ဆီအပြွတ်အအုံဖြစ်ပြီး Local Group ပါဝင်သော Virgo Cluster ပါဝင်ထားသည်။ Local Group တွင် ကျွန်ုပ်တို့၏ နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီနှင့် အင်ဒရိုမီဒါ ဂယ်လက်ဆီတို့ ပါဝင်သည်။ အနည်းဆုံး ဂယ်လက်ဆီအုပ်စုနှင့် ဂယ်လက်ဆီအပြွတ်အအုံများ (၁၀ဝ) ခန့်ပါဝင်ထားပြီး အချင်းအားဖြင့် ၃၃ megaparsecs (အလင်းနှစ် ၁၁၀) အကွာအဝေးရှိသည်။ ယင်းသည် လေ့လာနိုင်သော စကြဝဠာအတွင်း သိန်းချီသော Supercluster တို့ထဲကမှ တစ်ခုအပါဝင်ဖြစ်သည်။ ၂ဝ၁၄ ခုနှစ်တွင် လေ့လာသောအချက်အလက်အရ Virgo Supercluster သည် ပိုကြီးသော supercluster ဖြစ်သည့် Laniakea Supercluster ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုမျှသာဖြစ်ပြီး ယင်းသည် Great Attractor ထဲက အလယ်ဗဟိုတွင် တည်ရှိပေသည်။
နောက်ခံသမိုင်း
ဝီလီယံနှင့် ဂျွန်ဟာရှယ်တို့ ၁၈၆၃ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံးနှင့်အကြီးမားဆုံး နက်ဗျူလာများ နမူနာအား ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေပြီးနောက် ဗာဂိုး ကြယ်စုတန်းတွင် နက်ဗျူလာအစုအဝေးတန်းကြီးရှိသည်ကို သိရှိခဲ့သည်။ ၁၉၅ဝ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်-အာမေရိကန် နက္ခတ္တပညာရှင် Gérard Henri de Vaucouleurs ဆိုသူက စကေးကြီးမားသော ဂယ်လက်ဆီပုံစံအား ဖော်ပြခဲ့သည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ယင်းအား Local Supergalaxy ဟုသတ်မှတ်ပြီး ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် Local Supercluster ဟု ပြန်လည်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ (၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် Harlow Shapley ဆိုသူက Of Stars and Men ဟူသောစာအုပ်တွင် Metagalaxy ဟုခေါ်ရန် အဆိုပြုခဲ့သည်။ ) ၁၉၆၀ နှင့် ၁၉၇၀ ခုနှစ်များတွင် Local Supercluster ၏အမှန်တကယ်တည်ဆောက်ပုံလော သို့တည်းမဟုတ် ဂလက်ဆီများ၏ ချိန်ညှိမှုလောဟု အငြင်းအခုန် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
ဖွဲ့စည်းပုံ
အခြေခံ Local Supercluster တည်ဆောက်ပုံအား ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် R. Brent Tully ဆိုသူမှ တင်ပြခဲ့သည်။ Local Group သည် Local Supercluster ၏ အပြင်ဘက်နားလေးတွင် တည်ရှိသည်။ Virgo Supercluster ၏ ထုထည်သည် Local Group ထက်အဆပေါင်း ၇ဝဝဝ ပိုကြီးမားကာ နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီထက် အဆပေါင်း ၁၀ဝ ဘီလီယံ ပိုကြီးမားလှသည်။
ကျမ်းကိုး
ကဏ္ဍ:လေ့လာနိုင်သော စကြဝဠာ
ဂွေးကုန်းရွာ၊ တံတားဦးမြို့နယ်
ဂွေးကုန်း(အင်္ဂလိပ်: Gwekon/Gway Kone)သည် တံတားဦးမြို့နယ်၊ တံတားဦးခရိုင်၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတွင် ပါဝင်သော ကျေးရွာအုပ်စုတစ်ခု ဖြစ်သည်။၁၉၇၂ တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်း၊စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ ၂၀၂၂ ဧပြီလ(၃၀)တွင် ပြင်ဆင်ဖွဲ့သော အမိန့်ကြေညာချက်အရ တံတားဦးခရိုင်သစ်တွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်။
ပထဝီဝင်
ဂွေးကုန်းကျေးရွာသည် ဂွေးကုန်းမြေပြန့်တွင် တည်ရှိပြီး ကုန်းချိုင့်များသော ဒေသဖြစ်သည်။ ကျောက်ဆန်သော မြေအများစုဖြစ်၍ မြန်မာ့ဆေးဖက်ဝင် သနပ္ခါး(ဂွေးကုန်းသနပ်ခါး)နှင့် ဆေးကုလားမ ခေါ် လျော်ဖြူ စသော နှစ်ရွည်ပင်များ ဖြစ်ထွန်းသည်။ မိုးဦးနှင့် မိုးနှောင်းကာလများတွင် နှမ်း၊ မြေပဲ၊ နှံစားပြောင်း၊ ပဲစင်းငုံများ အဓိကစိုက်ပျိုးသည်။ နှစ်စဉ်မိုးရေချိန်လက်မ ±၄၀ခန့်သာရရှိသည်။
တည်နေရာ
ဂွေးကုန်းရွာသည် မြောက်လတ္တီတွဒ် ၂၁ ဒီဂရီ ၄၄ မိနစ် ၁၈ စက္ကန့်နှင့် ၂၁ ဒီဂရီ ၇၃ မိနစ် ၈၃ စက္ကန့်ကြား၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၅ ဒီဂရီ ၄၇ မိနစ် ၂၂ စက္ကန့် နှင့် ၉၅ ဒီဂရီ ၇၈ မိနစ် ၉၅ စက္ကန့်ကြားတွင် တည်ရှိသည်။
နယ်နမိတ်၊ အကျယ်အဝန်း
ဂွေးကုန်းကျေးရွာအုပ်စုသည် အရှေ့အနောက် ၃ မိုင်၊ တောင်မြောက် ၃ မိုင်ရှည်လျားပြီး ၁.၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။ အရှေ့မြာက်ဘက်တွင် ထနောင်းကိုင်း၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် ဇီးကန်၊ တောင်ဘက်တွင် မိုးဇာတောင်ခြား၍ ငါန်းဇွန်မြို့နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် ငါန်းဇွန်မြို့နယ်၊ မြောက်ဘက်တွင် သပြေကန်ရွာတို့နှင့် ထိစပ်နေသည်။
ပါဝင်သောဒေသများ
လက်ရှိ ဂွေးကုန်း၊ တံတားဦးမြို့နယ်တွင် ဂွေးကုန်းတစ်ရွာသာ ပါဝင်ပြီး ရွာတွင်းရပ်ကွက်(၄)ခုနှင့် ကွက်သစ်ရပ်ကွက်(၂)ခုရှိသည်။
လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး
တံတားဦး-မြင်းခြံ ပြည်ထောင်စုကားလမ်းမကြီးသည် ဂွေးကုန်းရွာကို အရှေ့မြောက်မှ အနောက်တောင်သို့ ဖြတ်သန်းသွားသည်။ တံတားဦး-ဆီမီးခုံလေးလမ်းသွားဆိပ်ကမ်းလမ်းမကြီးသည်လည်း ရွာတောင်ဘက်အပိုင်းမှ အရှေ့အနောက်ဖြတ်သန်းသွားသည်။ မန္တလေး-တံတားဦး-မြို့သာ-မြင်းခြံ-ပုဂံ မီးရထားလမ်းသည် ဂွေးကုန်းမှ ၂ မိုင်ခန့်ဖြတ်သန်းသွားပြီး ပြည်သာယာဘူတာ (ဂွေးကုန်း)ကို အသုံးပြုနိုင်သည်။
သမိုင်းကြောင်း
ဂွေးကုန်းရွာသည် သက္ကရာဇ် ၅၂၃တွင် တမ္ပဒီပ(ပုဂံ)ဘုရင် အလောင်းစည်သူမင်းတည်ခဲ့သော ကျေးရွာဖြစ်သည်။ အလောင်းစည်သူမင်းသည် တမ္ပဒီပတိုင်းတစ်ခွင် တိုင်းခန်းလှည့်လည်ရင်း ယခု ဂွေးကုန်းရွာတောင်ဘက်အနီးရိ မိုးဇာတောင်(ဒေသအခေါ် မိုးဇက်တောင်)ဒေသသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ မိုးဇာတောင်ဒေသသည် ပူပြင်းခြောက်သွေ့၍ ခေါင်ပါးသည်။ မင်းကြီးနှင့် အခြွေအရံတို့သည် ငတ်မွတ်မှုကို ပြင်းထန်စွာ ခံစားခဲ့ရပြီး မင်းကြီးသည် မိမိပြုလုပ်ခဲ့သော ကောင်းမှုတို့ကို သစ္စာပြုကာ မြေ၌ လှံစိုက်ကာ သစ္စာဆိုခဲ့သည်။ ယင်းနောက် လှံတော်ကိုပြန်နှုတ်ရာ သစ္စာရေချိုများထွက်လာ၍ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ဖြစ်ပြီး မိမိတို့ အလိုရှိသလောက် သုံးဆောင်ကာ ရေတွင်းကိုပိတ်၍ ဘုရားတည်ခဲ့သည်။ ခေါင်ပါးသော မိုးဇာ(မိုးဆာဒေသ)တွင် သစ္စာတရားကြောင့် အငတ်ဘေးမှလွတ်မြောက်ခြင်း၊ ရေချိုများပေါများခြင်းတို့ကြောင့် ဘုရား၏အမည်အား "ရေမြိုဝ်ဘုရား"ဟု အမည်ထိုးခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဘုရားအား ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန် ဘုရားအနီးတွင် ရွာငယ်တစ်ရွာ ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ ယင်းရွာသည်  မိုးဇာတောင်၏ ဥတ္တရအရပ်တွင် တည်ရှိခြင်း၊ ဧရာဝတီမြစ်ကွေ့၏ ဒက္ခိဏအရပ် ယွန်းတွင် တည်ရှိခြင်းတို့ကြောင့် "အကွေ့ကုန်းရွာ" ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ ခေတ်ကာလကြာမြင့်သောအခါ အကွေ့ကုန်းမှ ကွေ့ကုန်း၊ ကွေ့ကုန်းမှ ဂွေ့ကုန်း၊ ဂွေ့ကုန်းမွ ဂွေးကုန်းဟု အမည်ကွဲလွဲရာမှ ယနေ့တွင် ဂွေးကုန်းကျေးရွာအုပ်စုအဖြစ် တရားဝင်အမည်ဖြစ်လာသည်။
ဂွေးကုန်းကျေးရွာ(ဟောင်း)သည် အေဒီ(၅၂၃) ခန့်တွင် အလောင်းစည်သူမင်းတည်ထားခဲ့သော ကျေးရွာဖြစ်သည်။ အလောင်းစည်သူမင်းသည် ပုဂံနိုင်ငံတော်တစ်ခွင် တိုင်းခန်းလှည့်လည်ရင်း ယခု ဂွေးကုန်းရွာ၏ တောင်ဘက် မိုးဇာတောင်ဒေသတစ်ဝိုက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ မိုးဇာတောင်ဒေသသည် ပူပြင်းခြောက်သွေ့၍ ခေါင်ပါးသည်။ မင်းကြီးနှင့် အခြွေအရံတို့သည် ဤဒေသတွင် ငတ်မတ်မှုကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီး မင်းကြီးသည် မိမိပြုခဲ့သော ကောင်းမှုတို့ကို မြေ၌လှံစိုက်ကာ သစ္စာပြုခဲ့သည်။ ယင်းနောက် လှံတော်ကို ပြန်နှုတ်ရာ ထိုနေရာမှ ရေချိုတော်များ ပေါများစွာထွက်ရှိသဖြင့် မင်းကြီးနှင့် အခြံအရံတို့သည် ဝမ်းမြောက်၍ မိမိတို့အလိုရှိသလောက် သောက်သုံး၍ ထိုနေရာ၌ ဘုရားတစ်ဆူတည်ထားခဲ့သည်။ ခေါင်ပါးသော မိုးဆာ(မိုးဇာတောင်ဒေသ)တွင် သစ္စာတရားကြောင့် အငတ်ဘေးမှ လွတ်မြောက်လာခြင်း၊ ရေချိုများပေါများခြင်းကို အစွဲပြု၍ ဘုရားအမည်အား ``ရေမြိုဝ်ဘုရား" ဟု ကမ္ဗည်းထိုးခဲ့သည်။ ( ရေ= အသက်ဆက်ရှင်သန်နိုင်သည့်အရာ/ မြိုဝ်= အရပ်ဒေသ/မြို့/ရွာ/နေရာ)
ထို့နောက် ဘုရားအားထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန် ဘုရားအနီးတွင် ရွာငယ်တစ်ခုဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထိုရွာသည် ဧရာဝတီမြစ်ကွေ့၏ ဒက္ခိဏအရပ်နှင့်အပြိုင် သွယ်တန်းနေသော မိုးဆာတောင်တန်းအကွေ့ကြားတွင် တည်ရှိသဖြင့် ``အကွေ့ကုန်း''ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ ခေတ်ကာလကြာမြင့်သောအခါ အကွေ့ကုန်းမှ ကွေ့ကုန်း၊ ကွေ့ကုန်း မှ ဂွေ့ကုန်း၊ ဂွေ့ကုန်းမှ ဂွေးကုန်းဟူ၍ အမည်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဂွေးကုန်း(ကွေ့ကုန်းရွာ)ဟောင်းသည် ရေမြိုဝ်ဘုရား၏ အရှေ့ဘက် မောင်းမကန်တောစပ်အနီးတွင် တည်ရှိခဲ့သည်။
လူဦးရေနှင့် လူမျိုးများ
ဂွေးကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ဗမာလူမျိုး အများအပြားနေထိုင်သည်။ ၉၉.၉၈% သည် ဗမာလူမျိုးများဖြစ်၍ ၀.၀၂% သည် အခြားတိုင်းရင်းသားများ ဖြစ်သည်။
ဘာသာစကားသုံးစွဲမှု
ဂွေးကုန်းကျေးရွာတွင် နေထိုင်သူများကို ဂွေးကုန်းသားများဟုခေါ်ဆိုပြီး ၎င်းတို့သည် တိဘက်-မြန်မာအုပ်စုတွင်ပါဝင်သော ပျူလူမျိုး၊သက်လူမျိုး၊ကမ်းယံ အစရှိသည်တို့နှင့် အဆက်အနွယ်ဖြစ်သည်။ ဂွေးကုန်းသားများသည် အခြား ဗမာ(မြန်မာ)အစုဝင်များနှင့် ဘာသာစကားအသုံးအနှုန်းကွာခြား၍ မြန်မာဘာသာစကား၏ ထားဝယ်သား၊ဘိတ်သားဒေသိယစကားသံနှင့်ခပ်ဆင်ဆင်တူသည် ။ ဂွေးကုန်းသားများသည် မြန်မာဘာသာစကား၏ ဂွေးကုန်း‌သားစကားသံထွက်ကို အသုံးပြုကြသည်။
ဂွေးကုန်းဒေသိယစကားလုံးစစ်စစ်များမှာ
သတိရတယ် - ဇဒိရဓျာယ်(Zadī rå dral)
ဘယ်သူလဲ- ဘဇူလဲ ( Bàzú lal)
သား- လူလေး(Lûlē)
ကျောင်း-က္လောင်း(ကလောင်း)( Kãlûō)
တုတ်ချောင်း- ဒုတ်ခ္လောင်း(ဒုတ်ခလောင်း) ( Düõkalô)
လွမ်းတယ် - လွန်းဆာမ( Luñhsàmå)
ဘုန်းကြီး - ဖုမ်းညီး( hpuñ nyī)
ပျော့တယ် -ဗြော့စိ (?)
ရယ်စရာပြော - အရွှတ်အရှော်ပြော(?)
ကိစ္စမရှိဘူး- ကိစ္စနမရှိ(keîsama hì)
အမေ- မိဂင်(Mïgin)
ယခု - အဂု( Ah gu)
မနက်ဖြန်- နက်ဖန်ဂါ( Natpangå)
သန်းဘက်ခါ- ဇဘက်ဂါ(jabatgå)
တကယ်လား- အဟုတ်လား(ahotelà)
အုပ်ချုပ်ရေး
ဂွေးကုန်းရွာသည် ဂွေးကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၏ အုပ်ချုပ်ရေးရုံးစိုက်ရာ ကျေးရွာဖြစ်သည်။
အားကစား
ရာဇဌာနီအားကစားကွင်းသည် ဂွေးကုန်းကျေးရွာပိုင် အာကစားကွင်းဖြစ်ပြီး အထက ဂွေးကုန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ဂွေးကုန်းလူငယ်ဘောလုံးအသင်း၏ အိမ်ကွင်းလည်းဖြစ်သည်။ မြို့နယ်/ကျေးရွာအုပ်စု ချစ်ကြည်ရေးဖလားအားကစားပွဲများကို ရာဇဌာနီအားကစားကွင်း၌ နှစ်စဉ်ကျင်းပသည်။
ပွဲတော်များ
ဂွေးကုန်းရွာတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ မြန်မာလူမျိုးများ အများစုနေထိုင်၍ ဘုရားပွဲလမ်းသဘင်များ ပေါများသည်။ ဂွေးကုန်းဒေသရှိ ပွဲတော်များမှာ မြန်မာ့နှစ်သစ်ကူး နှစ်ဦးဆွမ်းလောင်းပွဲ၊ ကဆုန်ညောင်ရေသွန်းပွဲ၊ ဗုဒ္ဓပူဇနိယ ဘုရားပွဲ၊ ဂွေးကုန်းတောင်ပိုင်းကထိန် ၊ဂွေးကုန်းမြောက်ပိုင်းကထိန်၊ ပရိယတ္တိသာသနာဓိက စာမေးပွဲ၊ အသံမစဲမဟာပဌာန်းရွတ်ဖတ် ပူဇော်ပွဲနှင့် နှစ်သစ်ကူး သက်ကြီးပူဇော်ပွဲများဖြစ်သည်။
ပညာရေး
အခြေခံပညာ
စီးပွားရေး
ဂွေးကုန်းအုပ်စု ကျေးရွာလူထု၏ ၅ ပုံ ၂ပုံမှာလယ်ယာလုပ်ငန်းကို အဓိကလုပ်ကိုင်ပြီး ကျန် ၃ ပုံမှာ လုပ်ငန်းမျိုးစုံလုပ်ကိုင်သည်။ ဂွေးကုန်းနေပြည်သူတို့သည် အောက်ပါလုပ်ငန်းများကို အဓိကလုပ်ကိုင်သည်။
ဘာသာရေးအဆောက်အဦးများ
ဂွေးကုန်းတောင်ပိုင်းတွင်
ဂွေးကုန်းမြောက်ပိုင်းတွင်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ ရွာများ
ပင်းတယမြို့
ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်ပိုင်း) ပင်းတယမြို့သည် သံလွင်၏ မြစ်လက်တက်ဖြစ်သော ဇော်ဂျီမြစ် တောင်မှမြောက်သို့ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသော မြစ်ဝှမ်း၌တည်ရှိသည်။ ပင်းတယမြို့၏ အရှေ့ဘက်ပိုင်းတွင် ကုန်းမြင့်လွင်ပြင်ကြီး ဖြစ်လျက်ရှိသည်။ ပေ(၃၀၀၀)ကျော်မြင့်သည်။ အနောက်ပိုင်းတွင်လည်းပေ (၅၀၀၀)ကျော်မြင့်သော တောင်တန်းကြီးရှိသည်။ ပင်းတယမြို့သည် တောင်တန်းကြီး၏ ခြေရင်းတွင် တည်ရှိသည်။ အလွန်ရှုခင်းလှသည်။ မြို့အဝင်တွင် နာဂပတ္တန်၊ ပုတ္တလုတ်ကန်ဟုခေါ်သော ပင်းတယကန်ကြီးရှိသည်။ ညောင်ကြတ်ပင်တန်း၏ အရိပ်အောက်၌ တင့်တယ်စွာရှိသည်။ ပင်းတယမြို့ အနောက်တောင်ဘက်ယွန်းယွန်း (၁)မိုင်ခန့်အကွာ တောင်စောင်းပေါ်တွင်စောင်းတန်းအသွယ်သွယ် ရွှေရောင်တဝင်းဝင်းဖြင့် ရွှေဥမင်ဘုရားရှိသည်။ ရွှေဥမင်ဘုရား၏ ကျောက်သားဥမင်ကြီးအတွင်း၌ ဘုရားဆင်းတုတော်များလက်ညှိုးထိုး မလွဲအောင်များပြားသည်။
ထောက်ကြံ့တောရွာ၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်
ထောက်ကြံ့တောရွာ (Htaukkyanttaw)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်၊ ညောင်ပင်သာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၁၅၉ ဖြစ်သည်။
တောင်ပန်ရွာ၊ မိုင်းမောမြို့နယ်
တောင်ပန်ရွာ (Taungpang)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ မိုင်းမောမြို့နယ်၊ ဖန်လိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၇၉၆၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းမောမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထောက်ကြံ့တောရွာ၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝန်းသိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝါးရိုးရွာ၊ ရေနံချောင်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေနံချောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဗိုလ်စံဖဲ
ဗိုလ်စံဖဲ သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်အစိုးရလက်ထက်တွင် ပထမဆုံး ဆုတော်ငွေ အထုတ်ခံရသူ တစ်ဦး ဖြစ်သည်။
ငယ်ဘဝ
ဗိုလ်စံဖဲကို မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၆၇ ခုနှစ် တန်ခူးလပြည့်ကျော် ၁၀ ရက်နေ့ (၁၉၀၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၇ ရက်) အင်္ဂါနေ့တွင် သာစည်မြို့နယ် ဂုံညင်းနွယ်ဘွဲ့ခြားရွာ၌ အဘဦးဖိုးသိန်း၊ အမိဒေါ်စံမယ်တို့မှ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ဦးဖိုးသိန်း ဒေါ်စံမယ်တို့တွင် သားသမီး ခုနစ်ယောက် (မသင်း၊ မအေးချမ်း၊ ကိုသူတော်၊ မစောခင်၊ ကိုစံဖဲနှင့် မစောရှင်) ရှိရာ ကိုစံဖဲမှာ နို့ညှာဖြစ်သည်။
ထို့နောက် မိဘများသည် ဂုံညင်းနွယ်ဘွဲ့ခြားရွာမှာ အရှေ့ဘက် မဲတောရွာသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ စံဖဲ၏ ယောက်ဖ ကိုလုံးသည် သာစည်မြို့ သားရေကုမ္ပဏီပိုင်ရှင် ဂျာမန်အမျိုးသား မစ္စတာတရစ်ထံတွင် အလုပ်ဝင်လုပ်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် မစ္စတာတရစ်က စံဖဲကို မွေးစား၍ ကျောင်းထားပေးသည်။ ၄ တန်းသာ နေခဲ့သည်။ စံဖဲကို မစ္စတာ တရစ်က အမဲလိုက်ရာသို့ ခေါ်၍ သေနတ်ပစ်သင်ပေးခဲ့ရာ များမကြာမီ စံဖဲသည် လက်ဖြောင့်သေနတ်သမားပမာ သေနတ်ပစ်ကျွမ်းကျင်သွားသည်။ ယင်းနောက် စံဖဲသည် မဲတောရွာမှ ဦးစံလှ ဒေါ်မယ်လှတို့၏ သမီး မသိန်းရင်နှင့် အိမ်ထောင်ကျခဲ့သည်။
စံဖဲဆုငွေထုတ်ခံရခြင်း
မသိန်းရင်သည် ရုပ်ရည်ချောမောလှပသဖြင့် ရွာ၏ ကွမ်းတောင်ကိုင်ဖြစ်သည်။ မသိန်းရင်ကို မဲတောရွာသူကြီး ဦးရာပိုင်၏ သား ငပုဆိုသူက တဖက်သတ်ချစ်ကြိုက်နေရာ မသိန်းရင်ကို စံဖဲလက်ထပ်ယူခဲ့သဖြင့် စံဖဲအပေါ် မကျေမနပ်ဖြစ်နေသူဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်အတွင်း သာစည်မြို့တွင် ဓားပြမှုတစ်ခုတွင် ဓားပြများထံမှ တူမီးသေနတ်တစ်လက် သိမ်းဆည်းရမိသည်။ ထိုသေနတ်မှာ သားရေကုမ္ပဏီပိုင်ရှင် မစ္စတာတရစ် အိမ်မှ ပျောက်သွားသော သေနတ်ဖြစ်နေသည်။ ဤတွင် ငပုက နယ်ချဲ့ပုလိပ်နှင့်ပေါင်းကာ စံဖဲအား မသင်္ကာမှုဖြင့် ချောက်တွန်း၍ ထောင် ၆ လ ချလိုက်သည်။
စံဖဲထောင်ကျနေခိုက် ငပုက မသိန်းရင်အား အရယူလို၍ မသိန်းရင်၏ မိဘများကို အမျိုးမျိုးဒုက္ခပေး၍ နှိပ်စက်ခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် မသိန်းရင်အား စံဖဲထံ ကွာရှင်းစာတောင်းခိုင်းပြီး မသိန်းရင်အား သိမ်းပိုက်လိုက်သည်။ မဲတောသူကြီးသား ငပုသည် စံဖဲထောင်ကျနေစဉ်အတွင်း အင်္ဂလိပ်အလိုတော်ရိ အရာရှိအချို့နှင့် ပူးပေါင်းကာ စံဖဲထောင်မှ ပြန်လွတ်ချိန်တွင် ပြန်လည်ဒုက္ခပေးမည့်ရန်မှ ကြောက်ရွံ့သည့်အတွက် ကြိုတင်ကာကွယ်သည့်အနေဖြင့် အက်တူးလူဆိုးစာရင်းဝင်ဖြစ်ရန် လာဘ်ပေးဖန်တီးထားသည်။ တဖန် စံဖဲအား မဲတောရွာ၌ ပြန်လည်နေထိုင်ခွင့်မပေးဘဲ သဲတောမြို့နယ် ဆူးပန်းကျေးရွာသို့ အက်တူးစာရင်းဝင်လူဆိုးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ထားရန် စီမံထားခဲ့သည်။
ဤသို့ မတရားပြုခံရသဖြင့် စိတ်နာကြည်းနေသော စံဖဲသည် ထောင်မှလွတ်၍ သာဂရရွာရောက်နေသော စံဖဲအား ရာဇဝတ်အုပ် ဦးညီမောင်သည် ၁၉၂၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃ ရက်နေ့တွင် ဖမ်းဆီး၍ စစ်ဆေးရန် သာဂရသူကြီး ဦးလာဘအိမ်သို့ ခေါ်ဆောင်လာသည်။ သူကြီးကတော် ဒေါ်နန်းနွယ်က ရာဇဝတ်အုပ်စားရန် မြေပဲလှော်နှင့် လက်ဖက်ရည်ကြမ်းချထားရာ စံဖဲက ကောက်ယူစားလိုက်ရာ ရာဇဝတ်အုပ် ဦးညီမောင်က တရားခံစားရန်မဟုတ်ဟု ငေါက်သဖြင့် စံဖဲသည် စိတ်မထိန်းနိုင်တော့ဘဲ သူနှင့် နှစ်တောင်ကွာလောက်တွင်ရှိသော ဓားကိုယူ၍ လက်ထိပ်ခတ်ထားသော လက်နှစ်ဖက်ဖြင့်စုံကိုင်၍ ဦးညီမောင်ကို ခုတ်သတ်လိုက်သည်။ အစောင့်အဖြစ် လိုက်ပါလာသော ပုလိပ်ငကြွယ်မှာလည်း စံဖဲ၏ဓားချက်မိ၍ ထွက်ပြေးသွားသည်။
ထိုနေ့မှစ၍ စံဖဲသည် ဝရမ်းပြေးတောပုန်းဖြစ်သွားလေ၏။ ထိုအခါ ဗန္ဓုလသတင်းစာတိုက်က အထူးသတင်းထောက်များလွှတ်၍ စံဖဲသတင်းကို ဗန္ဓုလတွင် အပတ်စဉ် တခမ်းတနား ထည့်သွင်းရာ စံဖဲသတင်းသည် ဟိုးလေးတကျော် ဖြစ်သွားတော့သည်။ အစိုးရက စစ်ပုလိပ်များလွှတ်ကာ စံဖဲကို ဖမ်းခိုင်းသည်။ မမိ။ ဖမ်းလေ၊ မမိလေဖြစ်၍ တဖြည်းဖြည်း ကြာလာသောအခါ စံဖဲသည် ဆုငွေ ၅၀၀၀ ထုတ်ထား ရသော ဝရမ်းပြေးတောပုန်းဖြစ်လာသည်။
သူရဲကောင်းစံဖဲ
ထိုသို့ စံဖဲသတင်းကြီးနေစဉ် ဗန္ဓုလသတင်းစာ၊ ဂျာနယ်တို့က "စံဖဲဒိုင်ယာရီ" ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ "စံဖဲဇာတာဗေဒင်ဟောစတမ်း" ဟူ၍ တဖုံ စံဖဲသတင်းကို တခမ်းတနား ရေးကြလေသည်။ စံဖဲဓာတ်ပုံ၊ စံဖဲမိခင်ဓာတ်ပုံ၊ စံဖဲနေရစ်ခဲ့သော ကျောင်းပုံ စသဖြင့် စုံလှသည်။ ပုသိမ်ဦးဘသော် ဆိုသူကလည်း အင်္ဂလိပ်ဒဏ္ဍာရီပါ "တောပုန်းကြီးရော်ဘင်ဟု" အကြောင်းကို ဘာသာပြန်၍ ဗန္ဓုလသတင်းစာတွင် အပတ်စဉ်ထည့်ကာ စံဖဲကို ချီးမြှောက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုမျှမကသေး ဗန္ဓုလသတင်းစာနှင့် ဂျာနယ်တိုက်ပိုင်ရှင် ဗန္ဓုလဦးစိန်က "သတိုးစိန်" ကလောင်ခွဲဖြင့် စံဖဲအကြောင်းကို ဝတ္ထုရေး၍ ချီးမြှောက်ခဲ့ပြန်သည်။ ဆရာကျင်ခဲ(ရွှေတိုင်ညွှန့်ဖခင်)နှင့် နန်းတော်ရှေ့ ဆရာတင်တို့ကလည်း စံဖဲသီချင်း ကိုရေး၍ တိုင်းပြည်ကို ဖြန့်လိုက်သေးသည်။ ဩ
ဆရာကြီး သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်းသည် စံဖဲနှင့် ပတ်သက်သော "ပုံတော်နိုင်မော်ကွန်းဋီကာ" တွင်လည်းကောင်း၊ "တရုတ်ဒီပနီ ဆောင်ပါးများ" တွင်လည်းကောင်း စံဖဲအကြောင်း ဆောင်းပါးကို ရေးလေသည်။ ဆရာကြီးသည် ဓူဝံမဂ္ဂဇင်းတွင် "စုံတော်မူမှာတမ်း" အမည်ဖြင့် စံဖဲ၏ မျိုးရိုးနှင့် ပတ်သက်သော အကြောင်းကို ရေးသားခဲ့သည်။
ထိုအချိန်မှစ၍ စံဖဲသတင်းသည် မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးတွင် ဟိုးလေးတကျော်ဖြစ်သွားသည်။ စံဖဲသည် သာဂရရွာမှ ထွက်ပြေးပြီး တောပုန်းဘဝဖြင့် တစ်ရွာတည်းသား ငနီ၊ ချစ်ကောင်း၊ ကံကြီးမောင်တို့နှင့်အတူ တောပုန်းဘဝဖြင့် အင်္ဂလိပ်အလိုတော်ရိလက်ပါးစေများအား ဒုက္ခအမျိုးမျိုးပေးတော့သည်။ ပုလိပ်စိန်ရိုး၏ မြင်းနှင့်သေနတ်အား အိမ်ပေါ်တက်သိမ်းခြင်း၊ နှမ်းကန်သူကြီး ဦးပန်းရည်၏ သေနတ်အား လုယူခြင်း စသည်များ ကို ဆက်တိုက်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
စံဖဲသည် မယားခိုးငပုအား သတ်ရန်အတွက် အတင့်ရဲစွာ သာစည်မြို့ပေါ်ထိ တက်ရောက်လာသည်။ စံဖဲသည် သာစည်နယ်ပိုင်ဝန် ထောက် ဦးအောင်ကျော် အိမ်ရှေ့အနီးမှ သေနတ်ပစ်ဖောက် ထွက်သွားလေ့ရှိသည်။ သတ္တိရှိပြီး လက်ဖြောင့်တပ်သားစံဖဲကို ပုလိပ်တို့က ထွက်၍ မတိုက်ဝံ့ဘဲဖြစ်နေသည်။ စံဖဲသည် မယားခိုးငပုအား မသတ်ရသောအခါ မဲတောရွာနေ ငပု၏ အစ်မတော်သူ မပုအား ၁၉၂၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၇ ရက်နေ့ ညက သေနတ်ဖြင့် ပစ်သတ်သွားရာ ပုလိပ်တို့လည်း မျက်လုံးပြူးကြရသည်။ စံဖဲအား အမိဖမ်းနိုင်သူအား ဆုတော်ငွေ ၅၀၀၀ ကျပ် ထုတ်ထားသော်လည်း မည်သူမျှ မဖမ်းဝံ့ဘဲ ဖြစ်နေသည်။ ဤကဲ့သို့ ဆုတော်ငွေ ထုတ်ပြန်သည်ကို တန်ပြန်သည့်အနေဖြင့် စံဖဲကလည်း မယားခိုးငပုနှင့် သာစည်နယ်ပိုင်ဝန်ထောက်တို့၏ ဦးခေါင်းကို ရရှိအောင် မိမိအားကူညီလျှင် ဆုတော်ငွေ ၁၀၀၀ ကျပ်ပေးမည်ဟု (၁၀)တန်ငွေစက္ကူတွင်ရေး၍ သာစည်မြို့ပိုင်ရုံးတွင် ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ကပ်ထားလေသည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ စံဖဲက အင်္ဂလိပ်အစိုးရအား စိန်ခေါ်ရာမှ ဗိုလ်စံဖဲအမည်တွင်ခဲ့သည်။
တောပုန်းကြီးစံဖဲသည် တောပုန်းဘဝတွင် မဲတောရွာမှ ချစ်သူ မငွေနုအိမ်သို့ ညအခါ လာလေ့ရှိကြောင်း သတင်းရရှိထားသော မိတ္ထီလာအပိုင်မှ ရာဇဝတ်အုပ်ဝန်ထောက်ကလေး အောင်ကျော်မိုး၊ ရာဇဝတ်အုပ် ဦးရွှေခဲ၊ ရာဇဝတ်အုပ် ဦးရွှေအောင်နှင့် ပုလိပ်တပ်ဖွဲ့ဝင်များ သည် ၁၉၂၇ ခုနှစ် မတ်လ ၁၃ ရက်နေ့ ညတွင် မဲတောရွာသို့ စံဖဲအား ဖမ်းဆီးရန်ရောက်ရှိလာကြသည်။ မဲတောရွာရှိ ၎င်း၏ချစ်သူနေအိမ်သို့အလာ ပုလိပ်အဖွဲ့နှင့် ဗိုလ်စံဖဲတို့ ရင်ဆိုင်တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားရာ၊ ရာဇဝတ်ဝန်ထောက် အောင်ကျော်မိုးမှာ လက်တွင် သေနတ်ဒဏ်ရာ ရရှိပြီး ပုလိပ်တပ်သားချစ်မိုးမှာ ဗိုလ်စံဖဲလက်ချက်ဖြင့် သေဆုံးသွားလေသည်။ ဗိုလ်စံဖဲသည် မည်သည့်ဒဏ်ရာမှမရရှိဘဲ လွတ်မြောက်သွားသည်။ ဤသို့ဖြင့် ဗိုလ်စံဖဲသည် တောပုန်းဘဝဖြင့် ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ ရမည်းသင်းခရိုင်၊ မိတ္ထီလာခရိုင်အတွင်း သွားလာလှုပ်ရှားပြီး အင်္ဂလိပ်တို့၏ လက်နက်တုတ်ပုလိပ်တပ်ဖွဲ့အား နည်းမျိုးစုံဖြင့် ဒုက္ခပေးလေသည်။
ဗိုလ်စံဖဲသည် ဤကဲ့သို့ စစ်ပုလိပ်များ၊ စုံထောက်များ ဝန်းရံချထားသည့်ကြားမှ ရုပ်အမျိုးမျိုးပြောင်း၍ သာစည်မြို့ပေါ်တက်၍ ဆံပင်ညှပ်ခြင်း၊ လက်ဖက်ရည်သောက်ခြင်း၊ ညောင်ရမ်းဈေးသွားခြင်း၊ ရွှေဂူကြီးဘုရားပွဲလာခြင်း စသည်ဖြင့် ဝင်ရောက်သွားလာကာ ပုလိပ်များအား လက်တစ်လုံးခြားလှည့်စားသွားလေ့ရှိသည်။