cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
မာရုသာမုန်တိုင်း
မြန်မာ
လူမှုဝန်ထမ်း၊ ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ဒုတိယသမ္မတ၊ ဝန်ကြီးများနှင့် ကယ်ဆေးရေးအဖွဲ့များသည် ဧပြီလ ၁၆ ရက်နေ့မနက်ပိုင်းတွင် အရေးပေါ်အစည်းအဝေးတစ်ခုကို ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ ၎င်းအစည်းအဝေးပွဲတွင် ကယ်ဆယ်ရေးအသင်းများ ပြင်ဆင်ခြင်း၊ အစားအသောက်နှင့် သောက်ရေများ ပြင်ဆင်ခြင်းများ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
ကပ္ပလီပင်လယ်ပြင်နှင့် နီကိုးဘားကျွန်း
လေဖိအားနည်းရပ်ဝန်း၏ တိုးတက်ပြောင်းလဲမှုကို ကြေညာပြီး အချိန်အနည်းငယ်အကြာတွင် ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းသည် တိုက်ခတ်ခဲ့သဖြင့် ရေလှိုင်းများသည် ရိုက်ခတ်ပြီး ရေပြင်တွင်ရှိနေသည့် သူများတွင် အန္တရာယ်ကျရောက်မှုများ ရှိခဲ့သည်။
မြန်မာ
စုစုပေါင်း နေအိမ် ၈၁ လုံး၊ တန်ကြေးအားဖြင့် ကျပ် ၃.၇ သန်းတန်ကြေးရှိသည့် နေအိမ်များ ပျက်စီးခဲ့သည်။ အိမ်သုံးလုံးသည် လဲကျလာသည့် အပင်များကြောင့် ပျက်စီးခဲ့သည်။ မီးတိုင် ခြောက်ခုသည် ပြိုလဲခဲ့သည်။ အချို့သော အိမ်များသည် အုန်းပင်များပြိုလဲခဲ့သည့်အတွက် ပျက်စီးမှုများ ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံမိုးလေဝသအေဂျင်စီသည် ဧပြီလ ၁၇ ရက် မနက် ၉ နာရီခွဲမတိုင်မီ မိုးကြီးမှုများ ရှိခဲ့သည်ဟု ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ပဲခူးမြို့တွင် မိုးရေချိန်သည် စုစုပေါင်း ၃.၇ လက်မ (၉၆ မီလီမီတာ) ရှိခဲ့သည်။ ပြည်မြို့တွင် မိုးရေချိန် ၅.၄ လက်မ (၁၃၉ မီလီမီတာ) ရှိခဲ့သည်။ ရခိုင်ဒသေ၊ ကျောက်ဖြူတွင် မိုးရေချိန် သည် ၂၄ နာရီအတွင်း ၄.၆ လက်မ (၁၁၉ မီလီမီတာ) ရှိခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတောင်ပိုင်း မွန်ပြည်နယ်၊ သထုံမြို့တွင် မိုးရေချိန်သည် ၄.၃ လက်မ (၁၁၁ မီလီမီတာ) ရှိခဲ့သည်။ ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးတွင် သေဆုံးသူ ၄ ဦးရှိခဲ့သည်။
အိန္ဒိယ
ဆိုင်ကလုန်းမာရုသာသည် လေဖိအားနည်းရပ်ဝန်းတစ်ခုအဖြစ် ကပ္ပလီပင်လယ်ပြင်ရှိ Havelock ကျွန်းနှင့် နီကိုဘားကျွန်းတွင် မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုကြောင့် ခရီးသွား ၁၀၀ သည် ထိုနေရာများမှ ထွက်ခွာခဲ့ရသည်။
မှတ်တမ်းများ
ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်ကမ်းရိုးတန်းဒေသသည် မြန်မာ၊ အိန္ဒိယနှင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံများက အသီးသီးမြေနေရာပိုင်ဆိုင်မှုများ ရှိသည်။ ထိုဒေသတွင် အားပြင်းသည့် အပူပိုင်းမုန်တိုင်းများသည် မေလမှ နိုဝင်ဘာလအတွင်း တိုက်ခတ်လေ့ရှိသည်။ ထင်ရှားပြီး ဖျက်အားပြင်းသည့် မုန်တိုင်းများတွင် ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် တိုက်ခတ်ခဲ့သည့် နာဂစ်ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်း၊ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် တိုက်ခတ်ခဲ့သည့် ဂိရိဆိုင်ကလုန်း၊ ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် တိုက်ခတ်ခဲ့သည့် မာလာမုန်တိုင်းတို့ ဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယမိုးလေဝသဌာနက မာရုသာမုန်တိုင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဧပြီလတွင် ဝင်ရောက်မလာပီ မုန်တိုင်းပြင်းအားသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိနေခဲ့သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် တိုက်ခတ်ခဲ့သည့် Cyclone Bijli  သည်လည်းလေဖိအားနည်းရပ်ဝန်းတစ်ခုမှသည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်တိုက်ခတ်ခဲ့သည်။
ကြည့်ရှုရန်
ဘစ်လီမုန်တိုင်း – ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် တူညီသည့် ပြင်းအားရှိသည့် မုန်တိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ပြီး ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ • မိုရာမုန်တိုင်း - ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် တိုက်ခတ်ခဲ့သည့် အပူပိုင်းမုန်တိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် မာသုရာမုန်တိုင်း ဝင်ရောက်သည့်နေရာအနီးတွင်ပင် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ အပူပိုင်းမုန်တိုင်းများစာရင်း - အခြားပုံစံတူသည့် မုန်တိုင်းများ။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တိုက်ခတ်ခဲ့သည့် အပူပိုင်းမုန်တိုင်းများ
သင်္ဂဇာဆရာတော်
=== စကားအရာတွင် တင်္ခဏုပ္ပတ္တိဉာဏ်ထက်မြက် တော်မူသော သင်္ဂဇာဆရာတော် (မြန်မာ ၁၁၇၇-၁၂၄၈) သည် ပုဂံမင်း၊ မင်းတုန်းမင်း၊ သီပေါမင်း ဟူသော မင်းသုံးဆက်တိုင်တိုင် ထင်ရှားတော်မူခဲ့သည်။ ဆရာတော်ကို စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ မြောင်မြို့နယ် ကျေးလက်ပေါက်ချောင်းရွာတွင် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၇၇-ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၈၁၆) နယုန်လဆန်း ၁၄ရက် တနင်္ဂနွေနေ့တွင်ဖွားမြင်သည်။ ငယ်မည်မောင်ပို ဖြစ်၏။ ===
==== မောင်ပို ၁၃နှစ်သားအရွယ်တွင် ရှင်သာမဏေပြုသည်။ ဘွဲ့မှာရှင်အဂ္ဂဓမ္မဖြစ်သည်။ ရတနာပူရ အင်းဝမြို့၊ သဲအင်းသာသနာပိုင် ဆရာတော်ထံသွားရောက် စာပေသင်ယူလျက် ၁၁၉၇ ခုနှစ်တွင်သဲအင်း တိုက်၌ပင် ထီးလင်းဆရာတော်ကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ရဟန်းဖြစ်သည်။ သုံးဝါရသောအခါ ရွှေဘိုမြို့အနောက် ဘက်သီးလုံးဆရာတော် ရှင်စန္ဒိမာထံ သွားရောက် စာပေသင်ယူသည်။ ထိုနောက်စစ်ကိုင်းမြို့၊ အင်းဝမြို့တို့သွားရောက်သီတင်းသုံးသည်။ ဆရာတော်အား မင်းတုန်းမင်းက ပင့်ကာသင်္ဂဇာချောင်းအနီးတွင် ကျောင်းဆောက်တင်လှူသဖြင့်ထိုကျောင်း၌ သီတင်းသုံးသည်ကို အစွဲပြုပြီးလျှင် သင်္ဂဇာဆရာတော်ဟုတွင်ခေါ် ကျော်စောသည်။ အဂ္ဂဓမ္မာလင်္ကာရ ကဝိဓဇမဟာဓမ္မ ရာဇာဓိ ရာဇဂုရု ဘွဲ့တံဆိပ်တော်လည်း ကပ်လှူခြင်းခံရသည်။ ====
==== မော်လမြိုင်တွင် သိမ်သမုတ်ပေးပြီးနောက် ရန်ကုန်မြို့သို့ပြန်ကြွလာကာ ၁၂၄၆ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ကာလကတ္တားမြို့သို့ကြွရောက်၍ ညောင်အုပ်မင်းသား အိမ်တော်၌ တစ်ပတ်သီတင်းသုံးတော်မူသည်။ သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ သွားရန်ပါ ရည်ရွယ်တော်မူသော်လည်း မအောင်မြင်ချေ။ ၁၂၄၇ ခုနှစ်နတ်တော်လဆန်း ၅ ရက်နေ့တွင်  ဆရာတော်ဘုရားကြီးအား မော်လမြိုင်မြို့မှ ဒုတိယအကြိမ် ပင့်ဆောင်ပြန်ရာ ကျိုက်သံလန်စေတီတော် တောင်ဘက် မန်ကျည်းတောကျောင်းတိုက်၌ ခေတ္တတည်းခို ဝါဆိုတော်မူသည်။  မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၄၈ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၈၈၇) ဝါခေါင်လဆန်း ၁ဝ ရက်နာရီပြန် ၂ ချက်တီး အချိန်တွင် သင်္ဂဇာဆရာတော်ဘုရားသည်ဝါတော် ၅၂ သက်တော် ၇၂တွင် မန်ကျည်းတော ကျောင်းတိုက်၌ပင်ပျံလွန်တော်မူသည်။ ====
==== သင်္ဂဇာဆရာတော်ကြီး၏ ထေရုပ္ပတ္တိအကြောင်းအရာ ကျောက်စာကိုလည်းထိုအခါက မော်လမြိုင် မြို့တွင် ဖွဲ့စည်းလျက်ရှိသော သမာနောဝါဒအသင်းသားတို့က စရိတ်ကြေးငွေ စိုက်ထုတ်ကာ ဝဇီရာရာမ ဆရာတော်ကိုယ်တိုင် ကြပ်မကြည့်ရှုတော်မူလျက် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၅၁ခုနှစ်ဝါဆိုလဆန်း ၁၅ ရက်နေ့၌ ကျိုက်သံလန် စေတီတော်၏ တံတိုင်းအတွင်းဝယ် ကျောက်သလင်းကို ထု၍ပြုစုရေးသားစိုက်ထူထားသည်။ ====
ဆရာတော်ဘုရားကြီးရေးသားပြုစုခဲ့သော ကျမ်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
==== ဆရာတော်သည်ကျမ်းတတ်စာတတ်ဖြစ်ရုံမက ဉာဏ်လည်း ထက်မြက်သည်။ စကားအရာလည်းကြွယ်ဝ ကျွမ်းကျင်သည်။ ဆရာတော်ဟောပြောဆုံးမလျှင် ဥပမာများ စကားပုံများဖြင့်သာဟော ပြောလေ့ရှိသည်။ ဆရာတော်၏ စကားပုံများကိုကြားနာရသည်မှာ ပြုံးစရာရွှင်စရာဖြစ်သည်။ ဗဟုသုတတိုးစရာလည်းဖြစ်သည်။ ====
==== 'ရှင်မေဓာပုဂ္ဂိုလ်တုံးတိုနှင့်ရေကူးသလို'၊ 'အရက်ပြတ်၍ခွက်ကပ်နှင့်မူးသလို'၊'သက်သေခံလက်ငင်းမအပ်နိုင်၍ မျက်စဉ်းခတ်ခံရပုံ' စသောစကားပုံများသည် သင်္ဂဇာဆရာတော် ပြောဆိုမိန့်ကြား ခဲ့သောစကားပုံများဖြစ်သည်။ ဆရာတော်မိန့်ကြားခဲ့သည့် စကားပုံနှင့်ပုံတိုများကို စုဆောင်း၍ ဥပမာသမူဟဂီရက္ကမကျမ်း ဟူသော အမည်ဖြင့်ထုတ်ဝေသည်။ ====
= ကိုးကား =
သောင်ဖုန်းရွာ၊ မဘေ
သောင်ဖုန်းရွာ၊ မဘေ
ငလုံးလက်ဖယ်
ငလုံးလက်ဖယ်သည် ပုပ္ပါး အရပ်သား ဖြစ်ပြီး နွားအရှဉ်း သုံးဆယ်ကို ထွန်၌တပ်၍ ထွန်ရေးမှန်အောင်၊ တက်ချည် ဆင်းချည်၊ အနှံ့ထွန် နိုင်သည် ဟု ဆိုကြသည်။ နောင်တွင် ပုဂံ အနော်ရထာမင်းက ခေါ်ယူ‌ေမြှာက်စားခဲ့ပြီး စစ်သူကြီး အဖြစ်အမှုထမ်းခဲ့သည်။
နမ့်ဆန်မြို့
နမ့်ဆန်မြို့သည် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း ယခင်တောင်ပိုင်းနယ်၏ မြို့တော်ဖြစ်ပြီး ကျောက်မဲမြို့၏မြောက်ဘက် နမ္မတူမြို့၏ အနောက်တောင်ဘက်တွင် ရှိသည်။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ပေပေါင်း ၅၃၃၂ ပေမြင့်သော တောင်ကြားတွင်တည်ရှိသဖြင့် ရာသီဥတုမှာ အထူးပင်သာယာအေးမြ၍ ဆောင်းရာသီတွင် အချမ်းပိုသောမြို့ ဖြစ်သည်။
အမည်ရင်းမြစ်
နမ့်ဆန်ဟူသည်မှာ ရှမ်းစကား နမ့်နှင့်ဆန်ကို ပေါင်းထားခြင်းဖြစ်သည်။ နမ့်မှာရေဖြစ်၍ ဆန်မှာတုန်လှုပ်သည် ဟူသောအဓိပ္ပာယ်ရသည်။ နမ့်ဆန်မြို့တည်ရာမြေသည် ရှေးကရေစိမ့်နေသောကြောင့် မြေကိုနင်းမိလျှင် ရေများ တုန်လှုပ်လေသည့်ပြင်၊ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၂၈ ခု နတ်တော်လပြည့်ကျော် ၁၄ ရက်နေ့တွင် မြို့တည်သောအခါ ငလျင်ကြီးစွာတုန်လှုပ်သည်ကို အစွဲပြု၍ နမ့်ဆန်ဟုခေါ်တွင်လေသည်။
စီးပွားရေး
နမ့်ဆန်မြို့သည် လက်ဖက်စို လက်ဖက်ခြောက်တို့ထွက်၍ ကျော်ကြားသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် လက်ဖက်စို လက်ဖက်ခြောက်များအနက် နမ့်ဆန်မြို့နှင့် ယင်းမြို့တစ်ဝိုက်မှ ထွက်သည်ကများသည်။ နှစ်စဉ်လိုပင် လက်ဖက်စိုခြောက် တန်ပေါင်းသိန်းနှင့်ချီ၍ တင်ပို့နိုင်သည်။ နာမည်ကျော် အတွင်းတောင်လက်နှင့် ဇယန်းလက်ဖက်တို့ သည် နမ့်ဆန်မြို့တစ်ဝိုက်မှထွက်သည်။ ဇယမ်းတောင်တန်းကြီးသည် နမ့်ဆန်မြို့ထက်မြင့်သည်။ လက်ဖက်ပင်တို့၏ သဘာဝသည် အထက်သို့မြင့်လေ အမျိုးအစားပို၍ကောင်းလေဖြစ်ရာ ဇယမ်းလက်ဖက်သည် မျိုးကောင်းလေ၏။ စစ်မဖြစ်မီက လက်ဖက်ခြောက်လုပ်ငန်းများကို ဘုံဘေဘားမား ထရိတ်ဒင်းကုမ္ပဏီက အကြီးအကျယ်ချုပ်ကိုင်၍ လုပ်ကိုင်သည်။ ယခုတိုင်လည်း နမ့်ဆန်မြို့၌ လက်ဖက်ခြောက်စက်ရုံတစ်ရုံ တည်ထားသည်။ ပလောင်မတံဆိပ်လက်ဖက်ခြောက်သည် ယင်းစက်ရုံထွက်ဖြစ်သည်။ စစ်ပြီး နောက်ပိုင်းတွင်မူ အချိုသောက်၊ အဖန်သောက်လက်ဖက်ခြောက်များကို အိမ်တွင်း လုပ်ငန်းအဖြစ် အကြီးအကျယ် လုပ်ကိုင်ကြသည်။ တပေါင်းတန်ခူးလများတွင် လက်ဖက်ပင်များ ရွက်နုတက်ချိန်ဖြစ်သဖြင့် လက်ဖက်ခူးရန် နမ်းခမ်း၊ မူဆယ်စသော အနီးအနားရှမ်းမြို့များမှ ယာသမားများ အမြောက်အမြားလာ၍ အလုပ်လုပ်ကြရာ အထူးပင်စည်ကားသည်။ နမ့်ဆန်မြို့သည် လက်ဖက်စိုခြောက်တို့၌သာမက မုန်ညင်းချဉ်ကောင်းထွက်သဖြင့်လည်း ရပ်ဝေးရပ်နီးကပင် မှာယူကြရသည်။
သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး
နမ့်ဆန်မြို့သည် ကျောက်မဲမြို့နှင့် ကားလမ်းဆက်သွယ်ထားရာ ၇၆ မိုင်ဝေးသည်။ ဒုဋ္ဌဝတီခေါ် မြစ်ငယ်-နမ္မတူမြစ်ကို ကူးတို့နှစ်တန်ကူး၍ သီပေါမြို့သို့ ၄၉ မိုင်ဝေးသော လမ်းတစ်လမ်းနှင့် ကူးတို့တစ်တန်ကူး၍ နမ္မတူမြို့သို့ ၅၅ မိုင်၊ လားရှိုးမြို့သို့ ၇၁ မိုင်ဝေးသော မော်တော်ကားလမ်းများရှိသည်။ ယင်းလမ်းဖြင့် ပင်လက်ဖက်ကုန်များကို တင်ပို့ရသည်။ မိုင်းငေါ့မြို့ကလေးမှ ဇယမ်းတောင်ပေါ်အရောက် တောင်တက်လမ်းခရီးသာရှိရာ အထူးပင်ရှုခင်းသာသည်။
ထင်ရှားသောနေရာများ
နမ့်ဆန်မြို့မှာ တောင်စောင်းတောင်ခါးပန်းများကို ဖြိုညှိကာတည်ထားရကာ မြို့လယ်ခေါင်၌ လမ်းမကြီး တစ်လမ်းတည်းသာ ရှိ၏။ တစ်ဖက်တွင် ချောက်ကမ္ဘားရံကြီးများနှင့် တစ်ဖက်တွင်တောင်ကုန်းများဖြစ်ရာ ချောက်ကမ်းပါးဖက်မှ အိမ်များမှာ လမ်းမနှင့်ညီစေရန် ခြေတန်ရှည်ဆောက်ရ၍ တောင်ကမ်းပါးဖက်က အိမ်များမှာမူ တောင်ကိုဖြို ကာမြေညှိ၍ ဆောက်လုပ်ကြရသဖြင့် ၃ မိုင်ခန့်ရှည်လျားသော မြို့တန်းရှည်ကြီး ဖြစ်နေသည်။ အိမ်များသည် အများအားဖြင့် ဆင်တူဖြစ်သည်။ စော်ဘွားဟော်နန်းမှာ မြို့လမ်းရှိတောင်ထိပ်ကို မြေညှိလျက်ဆောက်လုပ်ထား၍ ပြဿဒ် ၃ ဆောင် စမုတ်ဆောင်နှင့် ရာဇပလ္လင်ရှိရာ ညီလာခံခန်းမကြီးမှာ အထူးပင်ခမ်းနားလှသည်။ ဟောအနီးရှိ စော်ဘွားဆရာတော်ကျောင်းကြီးမှာလည်း ခမ်းနားလှသည်။ ရေအားဖြင့် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးသဖြင့် အိမ်တိုင်းထွန်းနိုင်အောင် ပေါများလှသည်။ မြို့၏အရှေ့တာင်ဘက် ၁၀ မိုင်ကွာဝေးသော ပေ ၆၅၀၀ ကျော်မြင့်သည့် လွယ်ဆိုင်တောင်၌ သီရိဓမ္မာသောကမင်းကြီး တည်ထားတော်မူခဲ့သည့် ရှေးဟောင်းစေတီတော်တစ်ဆူနှင့် ထိုစေတီတော်၏ အရုဏ်ခံတန်ဆောင်းတွင် ပုဂံပြည်ရှင် အလောင်းစည်သူမင်း ပေးသနားတော်မူခဲ့သည့် သရက္ခန်နံ့သာဆင်းတုတော်တစ်ဆူ ရှိသည်။ ထို့ပြင် ဤလွယ်ဆိုင်တောင်ထိပ်၌ အလောင်းစည်သူမင်းပေးသနားတော်မူခဲ့သည့် ပထမဆုံးလက်ဖက်ပင်မှ လေးဆက်မြောက်လက်ဖက်ပင် ရှိလေသည်။
ခြုံညိုရွာ
ခြုံညိုရွာ
နိုင်ငံတော်အလံ
နိုင်ငံတော်အလံသည် နိုင်ငံတစ်ခု၏ သင်္ကေတဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတော်အလံကို ယင်းနိုင်ငံ အစိုးရမှ လွှင့်ထူလေ့ရှိသလို ယင်းနိုင်ငံသားများမှလည်း လွှင့်ထူနိုင်သည်။
စာသင်ကျောင်းများ၊ အစိုးရရုံးများ၊ တရားရုံးများ ကဲ့သို့သော ပြည်သူပိုင် အဆောက်အဦးများတွင် နိုင်ငံတော်အလံကို လွှင့်ထူထားလေ့ရှိသည်။ အချို့နိုင်ငံများတွင် သတ်မှတ်ထားသည့် နေ့ရက်များတွင် စစ်ဖက်မဟုတ်သည့် အဆောက်အဦးများတွင်သာ လွှင့်ထူကြသည်။
နိုင်ငံတော်အလံတွင် ကုန်းမြေပေါ်တွင် လွှင့်ထူသည့် အလံ ၃ မျိုးနှင့် ပင်လယ်ရေပြင်တွင် အသုံးပြုသည့် အလံ ၃ မျိုးရှိသည်။ သို့သော်လည်း အချို့နိုင်ငံများတွင် အလံအားလုံးအတွက် ဒီဇိုင်းပုံစံ တစ်မျိုးတည်းကိုသာ အသုံးပြုသည်။
ကုန်းမြေပေါ်တွင် လွှင့်ထူသည့်အလံ
ကုန်းမြေပေါ်တွင် လွှင့်ထူသည့်အလံတွင် အရပ်ဖက်သုံးအလံ၊ အစိုးရသုံးအလံနှင့် စစ်ဖက်သုံးအလံ ဟူ၍ ၃ မျိုးခွဲခြားထားသည်။ အစိုးရသုံးအလံကို အစိုးရရုံးများက တရားဝင် အသုံးပြုကြပြီး အရပ်ဖက်သုံးအလံကို အစိုးရနှင့် ဆက်စပ်မှု ရှိရှိ မရှိရှိ မည်သူမဆို လွှင့်ထူနိုင်သည်။ စစ်ဖက်သုံးအလံမှာမူ ကြည်းတပ်၊ ရေတပ်၊ လေတပ် စသည့် စစ်ဖက်အဖွဲ့အစည်းများမှ အသုံးပြုသည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် ယူနိုက်တစ်ကင်းဒမ်း (ဗြိတိန်) စသည့် နိုင်ငံများတွင် ထိုရည်ရွယ်ချက် သုံးရပ်စလုံးအတွက် အလံတစ်မျိုးတည်းကိုသာ အသုံးပြုကြသည်။ သို့သော်လည်း အချို့နိုင်ငံ အတော်များများတွင် အထူးသဖြင့် လက်တင် အမေရိက နိုင်ငံများတွင် အစိုးရသုံးအလံနှင့် အရပ်ဖက်သုံး အလံတို့အကြား သိသိသာသာ ကွဲပြားမှု ရှိသည်။ များသောအားဖြင့် အရပ်ဖက်သုံး အလံများသည် အစိုးရသုံးအလံထက် ပိုမိုရိုးစင်းသည်။ ဥပမာအားဖြင့် အစိုးရသုံးအလံတွင် နိုင်ငံတော် အမှတ်တံဆိပ် ပါရှိပြီး အရပ်ဖက်သုံးအလံတွင် မပါပေ။
နိုင်ငံအနည်းငယ်တွင်သာ အစိုးရသုံးအလံနှင့် မတူသည့် စစ်ဖက်သုံးအလံကို အသုံးပြုသည်။ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၊ တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ (ထိုင်ဝမ်) နှင့် ဂျပန်နိုင်ငံတို့သည် သတိပြုမည့်လောက်သည့် သာဓကများဖြစ်သည်။ မြောက်ဥရောပနိုင်ငံများတွင် အမြှီးနှစ်ခွပါ အလံများကို စစ်ဖက်သုံးအလံနှင့် သင်္ဘောသုံးအလံများအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံတွင် စစ်ဖက်သုံးအလံ မရှိပါ။ စစ်ကြေညာသည့်အခါတွင်သာ အနီရောင်ကို အပေါ်ဘက်ထားပြီး ဇောက်ထိုးလွှင့်ထူသည်။ သာမန်အချိန်တွင် အပြာရောင်ကို အပေါ်ဘက်ထားကာ လွှင့်ထူသည်။
သင်္ဘောသုံးအလံ
သင်္ဘောသုံးအလံတွင်လည်း အလားတူ အရပ်ဖက်သုံး၊ အစိုးရသုံးနှင့် စစ်ဖက်သုံးဟူ၍ ၃ မျိုးရှိသည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုနှင့် ကနေဒါ စသည့်နိုင်ငံများတွင် သင်္ဘောသုံးအလံများသည် နိုင်ငံတော်အလံနှင့် တထေရာတည်းဖြစ်သည်။ ယူကေနှင့် ဂျပန်စသည့် နိုင်ငံများတွင် သီးခြား သင်္ဘောသုံးအလံများ ရှိသည်။ နိုင်ငံ အများစုတွင် အစိုးရသုံး သင်္ဘောအလံဟူ၍ သီးသန့်မရှိပေ။ သို့သော် ယူကေတွင်မူ အနီရောင်အလံကို အရပ်ဖက်သင်္ဘောများတွင် အသုံးပြုသည်။ ရေတပ်၏ သင်္ဘောသုံးအလံမှာ အဖြူရောင်ဖြစ်ပြီး အပြာရောင်အလံကို စစ်ဖက်မဟုတ်သည့် အစိုးရပိုင် သင်္ဘောများတွင် လွှင့်တင်လေ့ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ: နိုင်ငံတော်အလံများ
ခနဲရှိမဘူတာ
ခနဲရှိမဘူတာ  (金島駅 ခနဲရှိမ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဖုခုအိုခခရိုင်၊ ခုရုမဲမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ကျောင်းကွင်းရွာ၊ ဓနိ
ကျောင်းကွင်းရွာ၊ ဓနိ
ခန်းအင်းတဲဘူတာ
ခန်းအင်းတဲဘူတာ  (金手駅 ခန်းအင်းတဲ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ယာမနရှိခရိုင်၊ ခိုးဖုမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ငထွေရူး
ငထွေရူး မြင်းမူ အရပ်သား ထန်းတက်သမား ဖြစ်သည်။ ထန်းပင် အပင် တစ်ထောင်ကို တက်ခါဆင်း ခါလှီးသည်မှာ တစ်နံနက်အချိန်မီ ပြီးသည်ဟူ၏။ နောင်တွင် ပုဂံ အနော်ရထာမင်းက ခေါ်ယူ‌‌ေမြှာက်စားခဲ့ပြီး စစ်သူကြီး အဖြစ်အမှုထမ်းခဲ့သည်။
ထမန်းလူမျိုး
ထမန်းလူမျိုးသည် တိဗက် မြန်မာအစုဝင် သက်အုပ်စုခွဲတွင် ပါဝင်၍ မြန်မာနိုင်ငံအထက် ချင်းတွင်းခရိုင်၏မြောက်ဘက် ရှမ်း၊ ကချင်နှင့် ချင်းနယ်မြေတို့ ဆုံရာဒေသတွင် နေထိုင်ကြသည်။ လူဦးရေ ၁ဝဝဝ ခန့်ရှိ၏။ ထမန်းတို့ပြောဆိုသော စကားသည် ကချင်စကား၊ နာဂစကားတို့နှင့် အဆက်အစပ် ရှိသည်ဟု ယူဆရ၏။
သို့ရာတွင် ကဒူးစကားကဲ့သို့ပင် ရှမ်းနှင့်ချင်းတို့၏ အငွေ့အသက်မကင်းသည်ကို တွေ့ရ၏။ လူမျိုး အဆက်အနွယ်အားဖြင့် ကဒူးတို့နှင့် ဆက်စပ်မှုရှိသည်ဟု ယူဆရ၏။ ထမန်းလူဦးရေမှာ နည်းပါးလှပေရာ ထမန်းရွာဟူ၍ နာဂတောင်တန်းခရိုင် ဟုမ္မလင်းနယ်တွင် ထမန်သည် တစ်ရွာတည်းသာရှိ၏။ သို့သော် အထက်ချင်းတွင်းခရိုင်၏ မြောက်စူးစူးရှိ ရွာကလေးများ၌လည်း ထမန်းလူမျိုးအနည်းငယ်ကို တွေ့ရလေသည်။
သမန်းကျား(သို့)ထမန်းကျား
ထမန်းတို့သည် လူစင်စစ်မှ ကျားအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲ၍ မိမိတို့ပိုင်ပစ္စည်းများကို ခိုးယူသူတို့အား ဒုက္ခပေးလေ့ ရှိကြောင်းကို ယခင်အထက်ချင်းတွင်းခရိုင်ဝန်ဖြစ်ခဲ့ဘူးသူ မစ္စတာ ဂရန့်ဗရောင်းဆိုသူက ၁၉ဝ၈ ခုနှစ်၌ စာအုပ်ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့ဘူးလေသည်။
မဇွပ်ယန်ရွာ၊ ပူတာအိုမြို့နယ်
မဇွပ်ယန်ရွာ(Mazupyang)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ပူတာအိုမြို့နယ်၊ လုံယှာယန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၇၀၃၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လုံယှာယန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၅၉ ဦး၊ မ ၂၃၅၀ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၄၆၀၉ ဦး နေထိုင်သည်။
ဝက်လွတ်ရွာမရွာ၊ ရေနံချောင်းမြို့နယ်
ဝက်လွတ်ရွာမရွာ (Wetlutywarma)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ရေနံချောင်းမြို့နယ်၊ ဝက်လွတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၅၀၄၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝက်လွတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၉၁ ဦး၊ မ ၂၃၆၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၃၅၇ ဦးနေထိုင်သည်။
အောင်းကုန်းရွာ၊ ကျောက်ပေါက်ခုံ
အောင်းကုန်းရွာ (Aungkone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်၊ ကျောက်ပေါက်ခုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၁၂၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောက်ပေါက်ခုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၅၄ ဦး၊ မ ၂၉၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၅၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝန်းသိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မော့ပျက်
မော့ပျက်
၂၀၀၇
ဇန်နဝါရီလ
(၁) ရက်။
ဖေဖော်ဝါရီလ
(၁) ရက်။
မတ်လ
(၁) ရက်။
ဧပြီလ
(၂၆) ရက်။
မေလ
(၁) ရက်။
ဇွန်လ
(၁) ရက်။
ဇူလိုင်လ
(၁၁) ရက်။
ဩဂုတ်လ
(၁၅) ရက်။
စက်တင်ဘာလ
(၃) ရက်။ (၁၈) ရက်။ (၂၂) ရက်။ (၂၅) ရက်။ (၂၆) ရက်။ (၂၇) ရက်။ (၂၈) ရက်။ (၂၉) ရက်။ (၃၀) ရက်။
အောက်တိုဘာလ
(၁၈) ရက်။
နိုဝင်ဘာလ
(၁) ရက်။
ဒီဇင်ဘာလ
ကဏ္ဍ:၂၀၀၇ ကဏ္ဍ:၂၀၀၀ ဆယ်စုနှစ်
ကူလဲ (အရှေ့)ရွာ၊ မင်းကင်းမြို့နယ်
ကူလဲ (အရှေ့)ရွာ (Kule(East))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ မင်းကင်းမြို့နယ်၊ ကူလဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၈၆၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းကင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဂေါတမီသုတ်
အရှင်အာနန္ဒာထေရ်သည် ဘုရားရှင်ထံတော်မှ ဂရုဓမ်ရှစ်ပါးတို့ကို သင်ယူပြီး မိထွေးတော်ကြီးအား ဤဂရုဓမ်ရှစ်ပါးတို့ကို အသက်ထက်ဆုံးကျင့်နိုင်ပါလျှင် မိထွေးတော်ကြီး၏ ဘိက္ခုနီအဖြစ် ကိစ္စပြီးကြောင်း မိန့်ကြားသည့်အခါ မိထွေးတော်ကြီး က “ဥပမာစကားဖြင့် ဂရုဓမ်ရှစ်ပါးတို့ အသက်ထက်ဆုံး မလွန်ကျူးပဲ ကျင့်သုံးလိုက်နာ မည်ဖြစ်ကြောင်း ခံယူပါကြောင်း”လျှောက်ထားပါသည်။ အရှင်အာနန္ဒာက ဘုရားရှင်အား မိထွေးတော်ကြီး၏ လျှောက်ထားသည့်စကားတို့ကို လျှောက်ထားသည့်အခါ ဘုရားရှင်က “မာတုဂါမများ ဘိက္ခုနီဖြစ်လာခြင်းကြောင့် သာသနာတော် သဒ္ဓမ္မသည် အနှစ်ငါးရာသာတည်တော့မည်ဖြစ်ကြောင်း၊ ယောက်ျားနည်း၍ မိန်းမများနေသော အိမ်ဥပမာ, ရောဂါပိုးဝင်နေသော သလေးခင်း ဥပမာ, ကြံခင်း ဥပမာတို့ဖြင့် မိန့်တော်မူပြီး တဖက်ဆည်ကန်ပေါင်ရိုး ဥပမာဖြင့် ဂရုဓမ်ရှစ်ပါးတို့ကို ဘိက္ခုနီများ အသက် ထက်ဆုံး လွန်ကျူး၍ မကျင့်ကြရန် မိန့်ကြားတော်မူသည့်သုတ်။
(ဤဂရုဓမ်ရှစ်ပါးဖြင့် ဘိက္ခုနီသာသနာစတင်ခွင့်ပြုတော်မူသည့်သုတ်။)
အဋ္ဌကထာ၌-ဤဂေါတမီသုတ်ဖြစ်ပေါ်ချိန်၊ သာကီဝင်မင်းသမီးများမှာ မဟာသမယသုတ်တော်လာ ရဟန္တာအရှင်များ၏ ဇနီးများဖြစ်ပုံ၊ ဘိက္ခုနီသာသနာကို လွယ်လွယ်ကူကူခွင့်ပြုတော်မမူခြင်း အကြောင်း၊ ကပိလဝတ္ထုမှ ဝေသာလီသို့ (၅၁)ယူဇနာ ခရီးကို ခြေလျင်လာကြပုံ၊ ဘုရင်မင်းများက စောင့်ရှောက်ပို့ဆောင်ကြပုံ၊ အရှင်အာနန္ဒာ၏ မင်းမျိုးများကိစ္စမေးမြန်းချက်၊ အဘိဝါဒန, ပစ္စုဋ္ဌာန, အဉ္ဇလီကမ္မ, သာမိစိကမ္မ အဖွင့်၊ မိထွေးတော်ကြီး၏ ဒေါမနဿများ ငြိမ်းပျောက်သွားပုံ၊ တဖက်ဆည်ကန် ဥပမာ အဖွင့်၊ သာသနာနှစ်ငါးထောင်အဖွင့်တို့ကို လေ့လာနိုင်ပါသည်။
ဋီကာ၌-မဟာပဇာပတိအဖွင့် အာပါဒိကာ-အစရှိသောပုဒ်တို့၏အဖွင့် သဒ္ဓမ္မငါးထောင်နှင့် ဆက်စပ်၍ ဖွင့်ဆိုချက်ကို ပြည့်ပြည့်စုံစုံဖွင့်ပြထားပါသည်။ သာသနာတော်သုံးရပ် ဆက်စပ်ပုံကိုလည်း ဖွင့်ပြထားပါသည်။
ညောင်ဦးဖီး
ညောင်ဦးဖီးသည် ညောင်ဦးအရပ်သား ဖြစ်ပြီး ညောင်ဦးကမ်းပါးက ပြေးဆင်း၍ ဧရာဝတီ တစ်ဖက်ကမ်းသို့ လက်ပစ်ကူးသည်၊ နောက်တစ်ဖက်ကမ်းသို့ ရောက်သော် ခြေမထောက်ခဲ့ဘဲ ပြန်၍ ကူးလာနိုင်သည့် အပြင် ကမ်းထိပ် သို့ပြေးတက် နိုင်သေးသည် ဟု ဆိုကြသည်။ နောင်တွင် ပုဂံ အနော်ရထာမင်းက ခေါ်ယူ‌ေမြှာက်စားခဲ့ပြီး စစ်သူကြီး အဖြစ်အမှုထမ်းခဲ့သည်။
ခနဲမရုဘူတာ
ခနဲမရုဘူတာ  (金丸駅 ခနဲမရု - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိရှိခဝခရိုင်၊ ခရှိမတိုင်း၊ နခနိုတိုမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
တနင်္သာရီမြို့
တနင်္သာရီမြို့သည် မြိတ်ခရိုင် တနင်္သာရီမြို့နယ်၏ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်သည်။ တနင်္သာရီမြို့နယ်သည် တနင်္သာရီမြစ်ငယ်နှင့် မြစ်ကြီးဆုံရာအရပ်၌ တည်ရှိသည်။ မြို့နယ်၏နယ်နိမိတ်မှာမြောက်ဘက်၌ ပုလောမြို့နယ်၊ အရှေ့ဘက်၌ တနင်္သာရီမြစ်ငယ်၊ တောင်ဘက်၌ ဘုတ်ပြင်းမြို့နယ်၊ အနောက်ဘက်၌ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာတို့ဖြစ်သည်။ တနင်္သာရီမြို့ကို ခရစ် ၁၃၇၃ ခုနှစ်တွင် ယိုးဒယားမင်းတို့ သိမ်းယူခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ သို့သော် ခရစ် ၁၇၅၉ ခုနှစ်တွင် အလောင်းဘုရားသည် တနင်္သာရီမြို့ကို အပြီးအပိုင်သိမ်းပိုက်လေသည်။
တောင်ထူထပ်၍ သစ်တောများဖြင့်ဖုံးအုပ်လျက်ရှိသောနယ်ဖြစ်၏။ နယ်အတွင်းသူများသည် လယ်ယာစိုက်ပျိုးခြင်းအလုပ်ကို လုပ်ကိုင်ကြ၏။ လမ်းပန်းအဆက်အသွယ် လွယ်ကူမှုမရှိလှသောကြောင့် စည်ကားခြင်းမရှိချေ။ မြို့နယ် အကျယ်အဝန်းမှာ ၄ဝ၃၃ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်သည်။ မြို့ပေါ်ရှိ လူဦးရေမှာ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၅,၅၁၄ ယောက် ဖြစ်သည်။
ပထဝီဝင်အနေအထား
တနင်္သာရီမြို့နယ်သည် မြန်မာနိုင်ငံတော်၏အရှေ့တောင်ဘက်၊ တနင်္သာရီကမ်းရိုးတန်းဒေသ၏ တောင်ဘက်၊ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၉ဝ ဒီဂရီ မှ ၁ဝဝ ဒီဂရီကြား (၉ဝ ဒီဂရီ ၅၁ မိနစ်နှင့် ၉၉ ဒီဂရီ ၄ဝ မိနစ်ကြား) တွင်တည်ရှိသည်။ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၁ဝ ဒီဂရီ မှ ၁၄ ဒီဂရီကြား ၁၂ ဒီဂရီ မျဉ်းပေါ်၌တည်ရှိသည်။ ရန်ကုန်မြို့မှ ကမ်းရိုးတန်းမိုင် ၄၁၄ မိုင်၊ မြိတ်မြို့မှ ရေလမ်း ၄၅ မိုင်၊ ကားလမ်း ၅၂ မိုင် အကွာအဝေးတွင် တနင်္သာရီမြို့တည်ရှိသည်။ တနင်္သာရီမြို့သည် ချောင်းကြီးမြစ်ခေါ် တနင်္သာရီမြစ်ကြီးနှင့် ချောင်းငယ်မြစ်ခေါ်တနင်္သာရီ မြစ်ငယ်နှစ်စင်းတို့ပေါင်းဆုံရာ လက်ယာဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ တနင်္သာရီမြို့၏ မြေပုံညွှန်းမှာ ဇက် ၁၉၁၂ဝ၂ ဖြစ်သည်။
နယ်နိမိတ်
တနင်္သာရီမြို့နယ်၏ ဆက်စပ်နယ်နိမိတ်များမှာ- မြောက်ဘက်တွင် ထားဝယ်ခရိုင် မေတ္တာမြို့နယ်ခွဲမှ ၃ဝ မိုင်၊ အနောက်ဘက်တွင် ပုလောမြို့နယ် ၄၉ မိုင် မြိတ်မြို့နယ် ၃၃ မိုင်၊ ကျွန်းစုမြို့နယ် အရှေ့ဘက်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ ၁၅၉ မိုင်၊ တောင်ဘက်တွင် ဘုတ်ပြင်းမြို့နယ် ၄၈ မိုင် အသီးသီး ဆက်စပ်လျက်ရှိသည်။ တနင်္သာရီ၏ ဝန်းရံနယ်နိမိတ်မှာ အရှေ့၊ မြောက်နှင့် အနောက်ဘက်တို့တွင် ချောင်းငယ်မြစ်နှင့် ချောင်းကြီးမြစ်တို့ ဝန်းရံထားပြီး တောင်ဘက်တွင် လုံးခရမ်းတောင်၊ ကြယ်ခြွေတောင်နှင့်တနင်္သာရီတောင် တို့ဝန်းရံထားသည်။ မြို့၏ဧရိယာကို အရှေ့တောင်ဘက်တွင် တပ်ဦးကွင်း၊ နတ်ကူတောင်၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် ဒါးသွေးချောင်းအထိ သတ်မှတ်ထားသည်။
အကျယ်အဝန်း
တနင်္သာရီမြို့နယ်၏ ဧရိယာအကျယ်အဝန်းမှာ (၂၈ဝ၃၂၉၆ ဧက) စတုရန်းမိုင် (၄၃၈ဝ.ဝ၅) ဖြစ်သည်။ မြောက်မှတောင်သို့ ၁၄၃.၃ မိုင်၊ အရှေ့မှ အနောက်သို့ ၅၈.၂၄ မိုင်ကျယ်ဝန်းသည်။ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးအတွင်း နယ်မြေဧရိယာအကျယ်အဝန်းဆုံး မြို့နယ်ဖြစ်သည်။ တနင်္သာရီမြို့နှင့် ၈၂ မိုင်အကွာ မြန်မာနှင့် ထိုင်းနယ်စပ်ရှိ မောတောင်သည်(၄ဝ၄ဝ)ပေမြင့်ပြီး နယ်ခြားမှတ်တိုင်နှင့် တောင်ကြားလမ်းရှိသည်။
မွီပြုံးရွာ၊ မိုင်းမောမြို့နယ်
မွီပြုံးရွာ (Mwipyone)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ မိုင်းမောမြို့နယ်၊ ကတ်ဟီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၇၇၅၄ ဖြစ်သည်။
တနင်္သာရီမြို့
သမိုင်းနောက်ခံ
တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးဟု မြန်မာနိုင်ငံလုံး၏ တိုင်းနှင့်ပြည်နယ်သတ်မှတ်ချက်များတွင် တိုင်းတစ်တိုင်း အနေဖြင့် လူသိများခြင်း၏ အရင်းခံဇစ်မြစ်မှာ တနင်္သာရီဟူသော သမိုင်းဝင်ရှေးဟောင်းမြို၏ အမည်ကြောင့် ဖြစ်လေသည်။ တနင်္သာရီအကြောင်းကို မွန်-မြန်မာ ရာဇဝင်သမိုင်းများတွင် လက်လှမ်းမှီသမျှ စာစောင် အသီးသီး မှဖော်ပြကြသည်။ မုဒုံမြို့ ကန်ကြီးစေတီသမိုင်းတွင် မွန်ဒေသဖြစ်သော တနင်္သာရီဟု တွင်လာသည့်နေရာသည် လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း(၂၅ဝဝ) ကျော်လောက်ကပင်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ခရစ် မပေါ်မှီနှင့် ခရစ်ဆယ်စုနှစ်များအထိ ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်ခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။
မွီပြုံးရွာ၊ မိုင်းမောမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းမောမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တနင်္သာရီမြို့
သမိုင်းနောက်ခံ
ထားဝယ်ရာဇဝင်တော်ကြီးတွင် သုဝဏ္ဏဘူမိ သထုံပြည် နရုတိမင်းသည် တနင်္သာရီမြို့မှ လှေပျက်၍ရောက်လာကြသော တနင်္သာရီသားငါးယောက်တို့ကို လမ်းပြစေလျက် သာသနာပြုသက် (၁၇)ခုနှစ် တွင် ဒူကရတိုင်း၊ အောင်သာဝတီပြည်၊ ကလိန်အောင်မြို့ ကိုတည်ထောင်သည်ဟု ဖော်ပြသည်။ ကလိန်အောင်မြို့မှ ဓမ္မသေနမင်း၊ တနင်္သာရီမြို့မှ ကောရမ္ဘမင်း၊ နဂါးမင်းတို့သည် သာသနာ နှစ်(၂၃၈)ခုနှစ်၊ တပေါင်းလပြည့်တွင် ထားဝယ်မြစ်ဝ ရှင်မော်တောင်၌ အံတော်စေတီကိုတည်ကြရာ ကောရမ္ဘမင်းသည် ကနက်သီရိမြို့ ကိုတည်ထောင်ပြီး ခေတ္တစိုးစံခဲ့လေသည်ဟု ထားဝယ်ကျော်မင်းက ဖော်ပြထားသည်။
တကောင်းခေတ်မတိုင်မီ လွန်ခဲ့သည့်နှစ် ၃ဝဝဝခန့်က ပျူနိုင်ငံရှိခဲ့သည်။ ပျူမင်းပေါင်း(၁၃၉၃)ပါး ရှိခဲ့ပြီး ပျူနိုင်ငံလက်အောက်ခံပြည်ထောင်ပေါင်း ၂၈ ပြည်ထောင် ဆီက ၁၂ ပြည်ထောင်ရှိသည်။ ယင်း၌ တနင်္သာရီပါဝင်သည်ဟု ဖော်ပြကြသည်။ ပျူမင်းဆက် တမ္ဗဒီပပျူမင်းပေါင်း(၁၉ဝ)တွင် နောက်ဆုံး မင်းဆက် ကလာဗုမင်းကို မြေမျို၏။ မြို့ကိုလည်း သန်လျက်မိုးရွာ၏။ လူတို့သည် ဓညဝတီရခိုင်သို့ တစ်စု၊ ထားဝယ်သို့တစ်စု၊ တနင်္သာရီသို့တစ်စု သုံးစုခွဲ၍ ရောက်ကုန်၏ဟု ဖော်ပြသည်။ ဤကား ရှေးဟောင်းရာဇဝင်ကြီးများ၏ အဆိုတည်း။ ရှေးဟောင်းပျူခေတ်နောက်ပိုင်းတွင်လည်း တနင်္သာရီရှေးဟောင်းမြို့တော် နှင့်ဆက်နွယ်မှုများ ရှိခဲ့ပေသည်။ ပုဂံမင်းဆက် ပေါင်း(၅၅)ဆက် ပုဂံသက္ကရာဇ် ၇၃ဝ၊ မြို့သက် ၁၂၆၁ နှစ်ရှိခဲ့ရာတွင် သမုတိရာဇ်မင်းမှစ၍ ရေတွက်လျှင် စတုတ္တပုဂံခေတ် ၄၂ ဆက်မြောက် အနော်ရထာမင်း(အေဒီ ၁ဝ၄၄-၁ဝ၇၇) လက်ထက် သထုံမှ ဆက်၍ တနင်္သာရီအထိ သိမ်းသွင်းပြီး နိုင်ငံတော်အတွင်း သိန်းပြုမြို့များ တည်ထောင်ခဲ့သည်။
မဟာဗောဓိတထောင်ဆရာတော်
မဟာဗောဓိတထောင်ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် မဟာဗောဓိတထောင်သာသနာ့နယ်မြေကြီးကို စတင်တည်ထောင်တော်မူသော သာသနာ့အာဇာနည် ပုဂ္ဂိုလ်ထူးတစ်ပါးဖြစ်သည်။ မဟာဗောဓိတထောင်ဆရာတော်သည် ဘာဝနုဿတိ ကမ္မဋ္ဌာန်း(၄ဝ)မှ ဗုဒ္ဓါနုဿတိဘာဝနာ ကမ္မဋ္ဌာန်းကို အထူးစီးဖြန်းတော်မူခဲ့သည့် မထေရ်မြတ်တစ်ပါးဖြစ်သည်။ မဟာဗောဓိတထောင်ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တနာရဒ မထေရ်သည် မိမိကိုယ်တော်တိုင် ဗုဒ္ဓါနုဿတိပွားများသည့်အပြင် တပည့်ဒါယကာ ဒါယိကာမအပေါင်းတို့အားလည်း ဗုဒ္ဓဂုဏ်တော် ထုံမွှမ်းပွားများကြရန် ဆိုဆုံးမတော်မူခဲ့သည်။ ဘုရားဖူးလာသူ ဝေနေယျပရိသတ်တို့အားလည်း လောကအမြတ်ဆုံးရတနာ ဗုဒ္ဓဂုဏ်တော် ပွားများအားထုတ်နိုင်ကြရန် ဘုရားရုပ်ပွားတော်များ၊ ပုတီးများကို ဝေငှလျက် နှလုံးသားတွင် ဘုရားတည်တတ်ကြရန် လမ်းညွှန်တော်မူခဲ့သည်။ ဆရာတော်ဘုရားကြီးကိုယ်တော်တိုင်လည်း တွေ့ကြုံသမျှ လောကဓံတရားတို့ကို ဗုဒ္ဓါနုဿတိအစွမ်းဖြင့် မတုန်မလှုပ် မဖြုံမလှုပ် ကျော်လွှားအောင်မြင်တော်မူခဲ့သည်။ ပြည်တွင်းပြည်ပ ဗုဒ္ဓအဆုံးအမ သာသနာတော်မြတ်များ ရောက်ရှိပြန့်ပွားအောင် ဆောင်ရွက်တော်မူခဲ့သည့် ကမ္ဘာသိ ဗုဒ္ဓသားကောင်း အာဇာနည်တစ်ပါးဖြစ်သည်။ မြတ်ဗုဒ္ဓသာသနာ ပိဋကတ်သုံးပုံ၏ အနှစ်ချုပ်ဖြစ်သော မကောင်းမှုရှောင်၊ ကောင်းမှုဆောင်၊ ဖြူအောင်စိတ်ကိုထားဟူသော ဆုံးမဩဝါဒစကားကို မကြာခဏ ဆုံးမတော်မူလေ့ရှိသော ဆရာတော်ဘုရားကြီးဖြစ်သည်။
ဇာတိချက်ကြွေနှင့် ငယ်ဘဝ
ဆရာတော်လောင်းလျာကို စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ အရာတော်မြို့နယ်(ယခင် ဒီပဲယင်းမြို့နယ်) ရွှေတွင်းကုန်းရွာ (ယခင် ရွာကျပ်ရွာ)တွင် ခမည်းတော် ဦးထွန်းမြတ်+မယ်တော် ဒေါ်စောမြိုင်တို့မှ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၉၂ ခု၊ တပို့တွဲလဆန်း(၁၄)ရက်၊ (၃၁.၁.၁၉၃၁) စနေနေ့၊ နံနက်(၄:ဝဝ)နာရီအချိန်တွင် မီးရှူးသန့်စင် ဖွားမြင်တော်မူသည်။ မွေးချင်းငါးယောက်အနက် စတုတ္ထမြောက် သားမြတ်ရတနာဖြစ်သည်။ ငယ်နာမည် မောင်တိုးကြွယ်ဖြစ်သည်။ မွေးဖွားလာစဉ် ထူးခြားမှုအဖြစ် အချင်းစလွယ်သိုင်းလျက် အထက်သွားနှစ်ချောင်းပါလာသည်။
မောင်တိုးကြွယ် လေးနှစ်သားအရွယ် ဖခင်ကြီး ကွယ်လွန်သည်။ (၅)နှစ်အရွယ်တွင် မိခင်ကြီးက မောင်ဝမ်းကွဲ ကိုးဆူကျောင်းဆရာတော် ဦးသုဏေယျထံတွင် အပ်နှံသည်။ မောင်တိုးကြွယ်သည် ဦးရီးဆရာတော်ထံတွင် ပရိယတ်အခြေခံစာပေများသင်ယူသည်။ ငယ်စဉ်ကတည်းက အေးဆေးတည်ငြိမ်ပြီး၊ သည်းခံစိတ်ကြီးမားကာ စာပေကိုသာ ကြိုးစားသင်ယူ လေ့လာခဲ့သည်။ မောင်တိုးကြွယ် ကျောင်းသားဘဝတွင် ထူးဆန်းမှုမှာ ကောင်းကင်တွင်ပျံသန်းနေသော ငှက်လင်းတ တစ်ကောင် ခေါင်းပေါ်သို့ အစာအန်ဖတ်များ အန်ချခဲ့သဖြင့် ဦးရီးတော်ကပင် ထူးဆန်းဦးမည့်မောင်တိုးကြွယ်ဟု နိမိတ်ဖတ်ပေးတော်မူခဲ့သည်။
သာမဏေအဖြစ်သို့ရောက်ရှိခြင်း
ဆရာတော်လောင်းလျာသည် အသက်(၁၃)နှစ်အရွယ်၊ ၁၃ဝ၅ ခုနှစ်တွင် ဆရာတော် ဦးသုဏေယျကို ဥပဇ္ဈယ်ပြု၍၊ ဆရာတော်၏ပစ္စယာနုဂ္ဂဟဖြင့်ပင် ရှင်သာမဏေအဖြစ်သို့ရောက်ရှိသည်။ ညီငယ် မောင်တိုးရှိကိုလည်း ရှင်တေဇနိယဟူသော ဘွဲ့မည်ဖြင့် သင်္ကန်းဆည်းပေးသည်။ ရှင်နာရဒသည် စာပေကိုကြိုးစားလေ့လာ သင်အံခဲ့သည်။ အေးဆေးတည်ငြိမ်သည်။ ခေတ်အခြေအနေကြောင့် ရှင်နာရဒတို့တစ်ကျောင်းလုံး ရွှေခြင်္သေ့ကျောင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့သီတင်းသုံးကြရသောအခါတွင်လည်း အချိန်ကိုအလေအလွင့်မဖြစ်စေဘဲ ရွှေခြင်္သေ့ကျောင်းဆရာတော်ထံတွင် စာဝါများ ဆည်းပူးလေ့လာခဲ့သည်။ ၁၃ဝ၈ ခုနှစ်၊ ရှင်နာရဒ ၁၆ နှစ်အရွယ်တွင် ခမည်းတော်ဇာတိ ခတက္ကန်ရွာအနီး ရွှေမြင်တင်တောင်ပေါ်သို့ကြွရောက်ကာ တရားအားထုတ်သည်။ ထို့ပြင် ပတ္တမြားတောင်ဆရာတော် ဦးနန္ဒဝံသထံတွင်လည်း ဝိနည်းငယ်လေးစောင်၊ သဒ္ဒါ သင်္ဂြိုဟ်များ ထပ်မံသင်ယူသည်။ ရှင်နာရဒသည် အချိန်ကို အလွန်တန်ဖိုးထား၍၊ ကောင်းကောင်း အကျိုးရှိစွာ အသုံးပြုသည်။ ဆရာသမားဆုံးမသမျှ နာယူသည်။ စာဝါ မှန်မှန်တက်ခြင်း၊ အားလပ်ချိန် စာဖတ်မှတ်ခြင်း၊ ကျက်မှတ်ခြင်း၊ ပုတီးစိပ်ခြင်း၊ ဂုဏ်တော်ပွားများအားထုတ်ခြင်းတို့ဖြင့် အချိန်ကို အကျိုးရှိရှိသုံးသည်။ သက်တော်(၁၈)နှစ်၊ သာမဏေ (၅)ဝါရသော် ချောင်းဦးမြို့နယ်၊ ကျီကုန်းရွာရှိ နိုင်ငံတော်ဩဝါဒစရိယ ဆဋ္ဌသင်္ဂီတိနာယက၊ ဝိနယဂရုက စာတတ်အကျော် ကျောင်းသစ်ဆရာတော်ဘုရားကြီး ဦးကောဏ္ဍညထံတော်သို့ စာသင်ကြွပြန်သည်။
ရဟန်းအဖြစ်သို့ရောက်တော်မူခြင်း
၁၃၁၂ ခု၊ ပထမဝါဆိုလဆန်း ၁ဝ ရက်၊ (၂၆-၆-၁၉၅ဝ)နေ့တွင် ဇာတိရွာ ကိုးဆူကျောင်း၊ ခဏ္ဍသိမ်တော်၌ ဦးရီးတော်ဦးသုဏေယျကို ဥပဇ္ဈယ်ပြု၍၊ ကာရကသံဃာ ၂၁ ပါး၏ချီးမြှောက်မှုဖြင့် အဘယရွာ ဦးထိန်+ဒေါ်သန့်တို့၏ပစ္စယာနုဂ္ဂဟကို ခံယူကာ မြင့်မြတ်သော ရဟန်းအဖြစ်သို့ရောက်တော်မူသည်။ ၁၃၁၂ ခု၊ ရဟန်းတစ်ဝါအရတွင် မုံရွာမြို့၊ မာလာရာမယွန်းကျောင်းနှင့် ဓမ္မပါရဂူပါဠိတက္ကသိုလ်တိုက်တို့တွင် စာပေသင်ယူသည်။ ၁၃၁၃ ခုတွင် ချောင်းဦးမြို့နယ်၊ ကျီကုန်းရွာ ကျောင်းသစ်ကျောင်းသို့ တဖန်ကြွပြန်ကာ သင်ယူဆည်းပူးပြန်သည်။ ကျီကုန်း၌နေစဉ် ကျောင်းတွင်းသံဃာ အပါး၇ဝနှင့်အတူ တစ်နံနက် ဆွမ်းခံအကြွ အရှင်နာရဒ၏ ခေါင်းတော်ပေါ်သို့ လာရောက်နားနေခဲ့ရာ အုတ်အုတ်ကြွက်ကြွက် ဆူညံသွားခဲ့ပြီး၊ ထူးဆန်းမှုအဖြစ် ဩဘာဖတ်ကြသည်။ ၁၃၁၄ ခုတွင် ပခုက္ကူ မဟာဝိသုတာရာမ အလယ်တိုက်ကြီးသို့ ကြွရောက်၍ စာပေထပ်မံ သင်ယူတော်မူပြန်သည်။ အခြားဆရာတော်ကြီးများထံတွင်လည်း စာဝါသင်ယူခဲ့သည်။
ဘဝကံကြမ္မာအလှည့်အပြောင်း
အရှင်နာရဒသည် ပခုက္ကူမြို့၊ မဟာဝိသုတာရာမအလယ်တိုက်ကြီးတွင် ပညာဆည်းပူးနေစဉ် အဆုတ်ကင်ဆာရောဂါ စတင်စွဲကပ်လာခဲ့သည်။ ရောဂါခံစားနေရသည့်ကြားက ပခုက္ကူစာသင်နည်းရအောင် ဆည်းပူးခဲ့သည်။ သို့သော် ရောဂါမှာ တိုးလာပြီး၊ ဆေးရုံတက်ကာ ကုသမှုခံယူခဲ့ရသည်။ ရောဂါဆိုးသည်ထက်ဆိုးလာ၍ မန္တလေးဆေးရုံသို့ ပြောင်းရွှေ့ကုသမှုခံယူရာ ဆေးရုံ၌ (၃)လကြာနေခဲ့ရသည်။ ရောဂါအခြေအနေ ထူးခြားမလာသည့်အတွက် နေရပ်ပြန်ရန် ဆုံးဖြတ်ချက်ချကာ ပရိယတ္တိစာပေသင်ယူမှုခရီးအဆုံးသတ်ခဲ့ရပြီး ဘဝကံကြမ္မာအလှည့်အပြောင်းတစ်ခုသို့ရောက်ခဲ့ရသည်။
နန်းဦးဆရာတော်ကြီးနှင့်တွေ့ဆုံခြင်း
ပခုက္ကူတွင် စာပေများကို အမိအရသင်ယူပြီး မန္တလေး သာသနာ့တက္ကသိုလ်သို့ကြွရောက်သင်ယူရန် စိတ်ကူးမိသဖြင့် ၁၃၁၆ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးသို့ကြွရောက်တော်မူသည်။ မန္တလေး၊ ဘုရားကြီးတိုက် အမရပူရကျောင်း ဆရာတော်ဘုရားကြီး ဦးဥဂ္ဂံသထံတော်တွင်လည်း ပညာဆည်းပူးတော်မူပြန်သည်။ ထိုစဉ် ရောဂါဆိုးဝါးလာသဖြင့် မန္တလေးပြည်သူ့ဆေးရုံကြီးသို့ သွားရောက်ရာ တီဘီရောဂါလွန်နေပြီဖြစ်ပြီး အသက်ရှင်ရေးအတွက် အားမရသဖြင့် ဆေးရုံတက်ခွင့်မရဘဲ၊ စားဆေးအနည်းငယ်ဖြင့်သာ ကျောင်းသို့ပြန်ခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် လေးငါးကြိမ်တိုင်တိုင် သွားသောအခါ ဆေးရုံတက်ခွင့်ရသည်။ သုံးလပြည့်၍ ဆေးရုံက ဆင်းခွင့်ပြုခဲ့သော်လည်း ဆရာဝန်ကြီး၏ကျေနပ်သည့်အဆင့်သို့မူ မရောက်ခဲ့ရှာပေ။ အရှင်နာရဒမှာ တဒင်္ဂမျှသာသက်သာ၍၊ သေလူအဖြစ် မိမိကိုယ်ကို သတ်မှတ်ကာ နောက်ဆုံးအခေါက်အနေဖြင့် မန္တလေးဘုရားစုံဖူးသည်။ ထိုစဉ် ဆေးရုံတွင် ခင်မင်ခဲ့သော ဝန်ထမ်းဦးမောင်ကို၏လမ်းညွှန်ချက်ဖြင့် မန္တလေးတောင် ကျောက်တော်ကြီးဘုရားအနီး မဟာသုဒဿန ရွှေကျင်တောကျောင်း သံဃာ့ရာဇာ နန်းဦးဆရာတော်ဘုရားကြီးထံသို့ ရောက်ရှိသည်။ ဆရာတော်ဘုရားကြီးထံတွင်နေစဉ် အရှင်နာရဒသည် အမျိုးမျိုးသောစမ်းသပ်မှုကို ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်ခဲ့ပြီး၊ ထူးခြားတန်ဖိုးရှိသော ဘဝကျင့်စဉ် အမြုတေနည်းလမ်းကို နန်းဦးဆရာတော်ကြီးထံမှ ရရှိတော်မူခဲ့သည်။ ထို့နောက် ရွာပြန်ရန်ဆုံးဖြတ်ကာ နန်းဦးဆရာတော်ဘုရားကြီးထံမှ ခွင့်တောင်းဖဲခွာတော်မူခဲ့သည်။ ဆရာတော်ကြီးက 'လေကောင်းလေသန့်ရသည့် တောတောင်များပေါ်တွင်နေရန် မှာကြားတော်မူလိုက်သည်။ ရဟန်းတော် အရှင်နာရဒသည် ဆရာတော်ကြီး၏ခြေတော်ရင်းဝယ် တစ်လမျှနေပြီး၊ ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ နည်းညွှန်လမ်းပြ အဆုံးအမဩဝါဒကို ဟဒယနှလုံးသား၌ သိုသိုသိပ်သိပ် ကျစ်ကျစ်လျစ်လျစ် ရေးခြစ်မှတ်သား၍ ရပ်ရွာဇာတိသို့ ပြန်ခဲ့သည်။
အတုယူဖွယ်
ဆရာတော်လောင်းလျာ အရှင်နာရဒသည် ပခုက္ကူစာသင်တိုက်၌နေစဉ်တွင်လည်း အဆုတ်ရောဂါဖိစီးခံစားနေရသည့်ကြားမှပင် ယခင်စာသင်ကျောင်းများတွင်နေစဉ်ကအတိုင်း စိတ်အားထက်သန်စွာ သံဃာများ၏သောက်ရေ နေ့စဉ်ထည့်ခြင်း၊ သံဃာ ၇ဝဝ ၏ကနုတံများ အမြဲရေဆေးခြင်းများ ပြုလုပ်သည်။ မိမိကိုယ်တိုင် အကြပ်အတည်းများကြားမှာပင် ဖြစ်သလိုနေရသော်လည်း မယ်တော်ကြီး ကျန်းမာရေးချို့တဲ့ရှာသဖြင့် မိမိသင်းပိုင်လေး ၁ ထည်ကို ၅ ကျပ်နှင့်ရောင်းကာ၊ မယ်တော်ကြီးအတွက် ဆေးဖိုးထောက်ခြင်းမှာလည်း အံ့ဩလေးစားဖွယ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ နန်းဦးဆရာတော်ဘုရားကြီးထံတွင် နေစဉ်ကလည်း ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏စမ်းသပ်မှုအမျိုးမျိုးကို ခံနိုင်တော်မူခဲ့သည်။ နေမှုထိုင်မှု ဟိတ်ဟန်မရှိခြင်း၊ အစားအသောက် ချေးမများခြင်း၊ မရွံရှာခြင်းတို့သည် ဘုရားသားတော်တစ်ပါး၏ ခြိုးခြံမှုဂုဏ်အင်္ဂါရပ်တို့ပင်ဖြစ်သည်။ ဆရာတော်လောင်းလျာသည် ငယ်စဉ်(၁၆)နှစ်အရွယ်မှစ၍ ဂုဏ်တော်ပွားများခြင်း၊ တရားအားထုတ်ခြင်းများ ပြုလုပ်အားထုတ်တော်မူခဲ့သည်။ စေတိယင်္ဂဏဝတ်၊ ဗောဓိယင်္ဂဏဝတ်၊ ဝေယျာဝစ္စဝတ်များကို ဖြည့်ကျင့်ခြင်းတို့၌လည်း ဝါသနာအလေ့ထုံတော်မူခဲ့သည်။
ဇာတိမြေသို့ပြန်
၁၃၁၇ ခုနှစ်တွင် မွေးရပ်မြေ ရွာကျပ်ရွာသို့ပြန်ခဲ့သည်။ ရွာကျပ်ရွာ ကိုးဆူကျောင်းတွင် မင်းတုန်းမင်းလက်ထက် ပထမဆရာတော်ကြီး ဦးသုမနနှင့် မြေဒူးဝန်မင်းကြီး ဦးမိုးတို့ သီဟိုဠ်ဒက္ခိဏသာခါမဟာဗောဓိပင်မှ ပွားယူစိုက်ပျိုးခဲ့ကြသော ဗောဓိပင်ကြီးကို ရေပူဇော်ခြင်း၊ စေတီရင်ပြင်သန့်ရှင်းခြင်း၊ စေတိယင်္ဂဏဝတ် နေ့စဉ်ပြုခြင်း၊ မေတ္တာဘာဝနာကမ္မဋ္ဌာန်း၊ ဗုဒ္ဓါနုဿတိဘာဝနာကမ္မဋ္ဌာန်း၊ သတိပဋ္ဌာန်ကမ္မဋ္ဌာန်းတရားများကို ပွားများအားထုတ်တော်မူသည်။ မိမိကိုယ်ကို သံဝေဂယူ၊ သေလူအဖြစ် သဘောထားကာ မရဏာနုဿတိကမ္မဋ္ဌာန်းလည်း စီးဖြန်းတော်မူသည်။ ရောဂါကြားထဲမှ နေ့စဉ်နိစ္စဗဒ်ဝတ်များကို မပြတ်အားထုတ်ကြိုးပမ်းတော်မူသည်။ မကြာမီ ထိုဗောဓိပင်ကြီးအောက်တွင် ဗောဓိပင်ငယ်လေးများထပ်မံပေါက်လာရာ၊ ၎င်းဗောဓိပင်လေးများကိုပါ တိုး၍ တာဝန်ယူ စိုက်ပျိုးပူဇော်သည်။ ထန်းလက်တဲထိုး၍ အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်းများ စီးဖြန်းပွားများအားထုတ်စဉ် တစ်နေ့တွင် မြွေကြီးတစ်ကောင် တင်ပျဉ်ခွေပေါ်သို့တက်လာရာ သမာဓိခိုင်ခိုင်ဖြင့် တရားထိုင်မပျက် ဆက်လက်အားထုတ်တော်မူနိုင်ခဲ့သည်။ အရှင်နာရဒသည် ရွာတွင်သာမက ခတက္ကန်ရွာအနီး ပတ္တမြားတောင်ပေါ်တို့တွင်လည်း ၃ လ တရားအားထုတ်ခဲ့သည်။
မြရိပ်ပေါ်တော်မူဘုရားကြီး
ဆရာတော်လောင်းလျာ ရှင်နာရဒသည် မိမိကိုယ်ကို သေလူအဖြစ်သတ်မှတ်ကာ ရွာကျောင်း၌ တရားပွားများအားထုတ်နေစဉ် အိပ်မက်များပေး၍ မြရိပ်ဘုရားကိုဖော်ခိုင်းသည်။ သို့ရာတွင် ဦးရီးတော်က တားသဖြင့် မဖော်ဖြစ်သေးဘဲ ဦးရီးတော်၏ညွှန်ကြားချက်ဖြင့်ပင် မန္တလေးဆေးရုံသို့ ထပ်မံသွားရောက် ပြသရပြန်သည်။ မန္တလေးဆေးရုံရောက်သောအခါ ဆရာဝန်ကြီးများ အံ့အားသင့်ကြရသည်။ မယုံနိုင်စရာ အရှင်နာရဒ၏ရောဂါမှာ လုံးဝ ပြန်ကောင်းနေပြီး ပကတိပြန်ဖြစ်နေပြီဖြစ်သည်။ အရှင်နာရဒ ပြန်လည်ကျန်းမာလာသောအခါ ပို၍ပို၍ ဘုရားရှင်ကို ယုံကြည်လာပြီး၊ တရားအလုပ် ပိုမိုအားထုတ်တော်မူသည်။ ထိုစဉ် မြရိပ်အိပ်မက်များ အဆက်မပြတ်ပေးသဖြင့် ၁၃၁၈ ခုနှစ်၊ တပေါင်းလပြည့်နေ့တွင် အရှင်နာရဒနှင့် မောင်ဘချစ်တို့သည် မြရိပ်ဘုရားဖော်ရန် အရဲစွန့်၍၊ မြရိပ်တောကြီးအတွင်းသို့ဝင်ရောက်ကြသည်။ တောကြီးမျက်မည်း လူသူတစ်ယောက်မျှမရောက်ရှိကြသဖြင့် မြရိပ်တောကြီးမှာ ပို၍ထူထပ်အုံ့ဆိုင်းနေသည်။ အရှင်နာရဒသည် မေတ္တာပို့ အမျှဝေ၊ ဂုဏ်တော်ပွား၊ သစ္စာအဓိဋ္ဌာန်ပြု၍ အုတ်ချပ်အုတ်ခဲများတွေ့ရာ နေရာမို့မို့ကို ဘချစ်နှင့်အတူ တူးဖော်ကြရာ ဘုရားကြီး၏သျှောင်တော်ကို စတင်တွေ့ရှိကြရကာ၊ မြရိပ်ပေါ်တော်မူဘုရားကြီးများနှင့် မြရိပ်သာသနာကို စတင်ဖော်ထုတ်တော်မူနိုင်ခဲ့သည်။ ကုန်းဘောင်ဆက်မတိုင်မီ အင်းဝခေတ်၊ သာလွန်မင်းလက်ထက် တောင်ပို့မင်းသမီးတို့၏ကုသိုလ်တော်များ အရှင်နာရဒကြောင့် ပြန်လည်ပေါ်ပေါက်တော်မူခဲ့သည်။ ထူးဆန်းစွာပင် ဘုရားကြီး၏အောက်ပလ္လင်တော် ပွင့်ပေါ်စပြုသောအခါ ရေသပ္ပါယ်ရန် ရေမလုံမလောက်ဖြစ်စဉ် ရွာကျပ်ရွာ၊ မြရိပ်နယ်တစ်ဝိုက်တွင်သာ ကွက်၍၊ မိုးရွာပါတော့သည်။ ရောင်ခြည်တော်လည်း လွှတ်သည်။ (ယခုအခါ မြရိပ်တောကြီးနေရာတွင် မြရိပ်သာသနာ့နယ်မြေတော်ကြီးကို ကောင်းစွာမြင်တွေ့နိုင်သည်။) မြရိပ်သာသနာနှင့်စပ်၍လည်း ဆရာတော်လောင်းလျာ အရှင်နာရဒသည် လောကဓံအမျိုးမျိုးကို ကြံ့ကြံ့ခိုင်၍ သည်းခံတော်မူခဲ့သည်။ မြရိပ်သာသနာနှင့်စပ်၍ အရှင်နာရဒ၏ခန္တီတရားကြီးမားခဲ့မှုကို ဘဝသမိုင်းကောက်ကြောင်းတွင် အံ့ဩဖွယ်တွေ့မြင်ရပေသည်။ မြရိပ်ပေါ်တော်မူမြတ်စွာဘုရားကြီးကို အောင်မြင်စွာ တူးဖော်ပြီးချိန်တွင် အရှင်နာရဒသည် ရဟန်း(၇)ဝါရ အရွယ်မျှသာ ရှိသေးသည်။ အောင်မြင်မှုကြောင့်ပေါ်ပေါက်လာသည့် လောကဓံတရား၏ကောင်းဒဏ်ဆိုးဒဏ်များကို ကြီးမြတ်သော ခန္တီတရား၊ မေတ္တာတရားတို့ဖြင့် ရင်ဆိုင်ကျော်လွှားကာ မိမိလုပ်ဆောင်နေကျ တရားအားထုတ်မှုကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခြင်း၊ တိုးပွားလာသော ဗောဓိပင်ငယ်များကို ပြုစုပျိုးထောင်ခြင်းဖြင့် ကိုးဆူကျောင်းတိုက်၏အနောက်ဘက် ထန်းလက်တဲကမ္မဋ္ဌာန်းကျောင်း၌ သီတင်းသုံးနေထိုင်ခဲ့သည်။ မြရိပ်သာသနာကို ဆရာတော်လောင်းလျာ အရှင်နာရဒ ရဟန်းပျိုလေးသည် နယ်သံဃာပိုင်အဖြစ် သဘောထားကြီးမားစွာ အပ်နှံနိုင်ခဲ့ခြင်းမှာ ထူးခြားအံ့ဩ လေးစားဖွယ် ခန္တီစိတ်ဓာတ်ပင်ဖြစ်ပေသည်။ မြရိပ်သာသနာနှင့်မူ ခဏတာမျှ ခွဲခွာနေခဲ့ရလေသည်။
ဗောဓိတထောင် သာသနာ့နယ်မြေကို စတင်တည်ထောင်တော်မူခြင်း
၁၃၂၂ ခု၊ ရဟန်း(၁ဝ)ဝါအရ အချိန်တွင် ခမည်းတော်၏ဒေသဖြစ်သည့် မုံရွာမြို့နယ်၊ ခတက္ကန်တောင်ရွာ၌ ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်အဖြစ် သီတင်းသုံးနေတော်မူသော ဦးရီးဘုန်းတော်ကြီး ဦးဉေယျ ပျံလွန်တော်မူသဖြင့် ခတက္ကန်တောင်ရွာမှ ဒါယကာများက ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်အဖြစ် လာရောက်ပင့်ဆောင်ကြရာ သဒ္ဓါထက်သန်စွာ စိုက်ပျိုးထားသော ဗောဓိပင်များပူဇော်ရန် လုံလောက်သည့် မြေနေရာရလျှင် လက်ခံပါမည်ဟု အမိန့်ရှိလျက် ကတိဝန်ခံစကား တောင်းကာ၊ ကျေးရွာလူကြီးများ ဝန်ခံကတိပြုကြသဖြင့် ၁၃၂၂ ခုနှစ်တွင် ခတက္ကန်တောင်ရွာကျောင်းထိုင်ဆရာတော်ဖြစ်လာသည်။ သာသနာတော်နှစ် ၂၅ဝ၄ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၂၂ ခု၊ ကဆုန်လဆန်း(၁၁)ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့တွင် ကိုးဆူကျောင်းမှ ဗောဓိပင်(၂၇)ပင်ကို အခမ်းအနားဖြင့်စတင်ပင့်ဆောင်ခဲ့သည်။ ကဆုန်လဆန်း(၁၂)ရက်၊ နံနက် (၈:၅၅)နာရီတွင် နန်းဦးဆရာတော်ဘုရားကြီးနှင့် ဆရာတော်ဦးနာရဒတို့ ဖုဋ္ဌဿအစချီ မင်္ဂလာဂါထာတော်ကို ရွတ်ပွားကာ ဗောဓိတထောင်သာသနာ့နယ်မြေကို စတင်တည်ထောင်တော်မူသည်။ ယခုအခါ မဟာဗောဓိတထောင် သာသနာ့နယ်မြေတော်ကြီးသည် ကမ္ဘာ့အလယ်တွင် မြန်မာ့ဂုဏ်ကိုဆောင်လျက် တင့်တယ်စည်ပင်စွာ တည်ရှိနေပြီဖြစ်သည်။ သာသနာ့အောင်မြေကြီးသည် သာသနာတော်မြတ်ကြီး၏စည်ပင်ဝေဖြာမှုကို ကျက်သရေရှိစွာ ကိုယ်စားပြု ဂုဏ်ဆောင်နေပေသည်။ ရဟန်းပေါင်းများစွာတို့၏မှီနားရာ သစ်ပင်ကောင်းကြီးလည်းဖြစ်သလို၊ ဝေနေယျသတ္တဝါအပေါင်းတို့၏ ရင်ထဲအသည်းထဲထိရောက်စေမည့် ဗုဒ္ဓါနုဿတိဘာဝနာ၏ ပြယုဂ် အေးရိပ်ရဂုံ၊ ဗောဓိဥယျာဉ်ကြီးပင် ဖြစ်ပေသည်။ ဉာဏ်တော်အမြင့် (၄၂၄)ပေ မြင့်သော အထပ်ပေါင်း (၃၁)ထပ်ပါ ကမ္ဘာ့ဒုတိယအကြီးဆုံး လေးကျွန်းစကြာ ရပ်တော်မူမြတ်စွာဘုရားကြီး၊ ဉာဏ်တော်အလျား (၃၃၃)ပေရှိ လျောင်းတော်မူမြတ်စွာဘုရားကြီး၊ ဉာဏ်တော်အမြင့် အတောင် ၁၅ဝ (၂၂၅ ပေ)အမြင့်ဆောင်သည့် အောင်စကြာ အလံတစ်ရာစေတီတော်မြတ်ကြီးနှင့် ဗောဓိပင်ပေါင်း ကိုးထောင်ကျော် တစ်သောင်းနီးပါး၊ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ပေါင်း တစ်သောင်းကျော်တို့ဖြင့် မြေဧကအကျယ်အဝန်း(၂၅ဝ)ဧကတွင် တည်ရှိကိန်းဝပ် စံပယ်တော်မူလျက်ရှိပေသည်။
သင်ပင်
မြန်မာလူမျိုးတို့၏ အိမ်ထောင်အသုံးအဆောင်များသည် သင်ဖြူးဖျာ သည်မပါမဖြစ်သော ပစ္စည်းတစ်ခုဖြစ်သော်လည်း သင်ဖြူးဖျာ ရက်လုပ်သည့်သင်ကြောရရှိသောသင်ပင်ကို မူမြင်တွေ့ဖူးသူ ရှားပေမည်။ သင်ပင်ကိုသင်ဖြူးဟုလည်းခေါ်ကြသေးသည်။ ထိုအပင်ကိုမြန်မာနိုင်ငံ၏ မြစ်ရေလျှံသော ဒေသများတွင် တွေ့ရသည်။ သို့သော်မြစ်ရေလျှံ၍ ပို့ချသောသဲမြေထက် နုံးတင်မြေနု ကိုပိုမိုနှစ်သက်သည်။ ထိုကြောင့်သင်ပင်များကို မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်နှင့် တနင်္သာရီတိုင်းရှိ ရွှံ့နွံထူထပ်သောစိမ့်မြေများ၌ စိုက်ပျိုးဖြစ်ထွန်းလေသည်။
သင်ပင်သည် ဇင်ဂျီဗာရေးစီအီးမျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍ ရုက္ခဗေဒအမည်ဖြင့် ကလိုင်နိုဂျင်ဒိုင်ကိုတို မားဟုခေါ်သည်။ သင်ပင်၏ပင်စည်သည် အစိမ်းရင့်ရောင်ဖြစ်၍ လုံးပြီးလျှင် ပြောင်ချောနေကာအောက်ပိုင်းတွင် အကိုင်းအလက်များ ရှင်းသည်။ အမြင့်သုံးပေမှခြောက်ပေကျော်ခန့်သာရှိနိုင်သော ခြုံပင်မျိုး ဖြစ်သည်။ ပင်စည်၏အခွံသည်မာကျော၍ အတွင်းသားဖြစ်သောအလယ်အူသည်ပျော့သည်။ သင်ပင် သည်ကျူပင်နှင့်အပင်အနေအထားပုံပန်းသဏ္ဌာန် ဆင်ဆင်တူသော်လည်း ကျူပင်၏ပင်စည်ကဲ့သို့ ဟောင်းလောင်းပေါက် မဟုတ်ပေ။ အပင်၏ အပေါ်ပိုင်းတွင်အရွက်များရှိရာ ယင်းတို့သည်တစ်ရွက်ချင်းထွက်၍ အရွက်လည်းမများလှချေ။ ကျူရွက်ထက်ပိုမိုကျယ်ပြန့်ပြီးလျှင် အရွက်ပုံပန်းသည်အတန်ငယ်ဝိုင်း၍ ချောမွတ်သည်။ ထိုအရွက်တို့သည်ကြောယှက်မဟုတ်ဘဲ ကြောပြိုင်များဖြစ်ကြ လေသည်။ တန်ခူး၊ ကဆုန်မှစ၍ မိုးဦးကျအချိန်အခါတွင် သင်ပင်များပွင့်ပြီးလျှင် အသီးသီးသည်။ လှပဖြူဆွတ်သောအပွင့် များသည် အနံ့မရှိချေ။ လည်ပင်းကျဉ်း၍ ရှည်သောအော်လံ ပုံသဏ္ဌာန်ရှိလေသည်။ သင်ဖြူးဖျာရက်လုပ်သော အစိတ်အပိုင်းသည် ပင်စည်၏အခွံဖြစ်၍ သင်ခွံဟူ၍လည်းကောင်း၊ သင်ချောဟူ၍လည်းကောင်းခေါ်ကြ လေသည်။
အဖျောက်ရွာ၊ ကော့မှူး
အဖျောက်ရွာ
ထိန်တွေရွာ
ထိန်တွေရွာ
ကုလားရိတ်ရွာ၊ မဘေ
ကုလားရိတ်ရွာ၊ မဘေ
စံပြရွာ၊ ပြင်ခရိုင်
စံပြရွာ၊ ပြင်ခရိုင်
ခနဲခိုဘူတာ
ခနဲခိုဘူတာ  (金子駅 ခနဲခို - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဆိုင်းတမခရိုင်၊ အိရုမမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဘွယ်ဘော်ဒိုးရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
ဘွယ်ဘော်ဒိုးရွာ(Bweibawdoe)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ဇင်းတိုင်ကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၃၄၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇင်းတိုင်ကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၅၇ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၄၃ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အေမာကုန်းရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
အေမာကုန်းရွာ(Ayemarkone)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ စင်ကီတောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၅၆၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စင်ကီတောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၅၆ ဦး၊ မ ၄၃၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၈၉ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခနဲဟမဘူတာ
ခနဲဟမဘူတာ  (金浜駅 ခနဲဟမ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အအိုမိုရိခရိုင်၊ ဟချိနိုဟဲမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ကန့်နီ
ကန့်နီ
ရွာသစ်ကုန်းရွာ၊ လိပ်ခုံး
ရွာသစ်ကုန်းရွာ၊ လိပ်ခုံး
မဘေရွာ၊ မဘေ
မဘေရွာ၊ မဘေ
မေဃိယသုတ်
(၂)သုတ် ရှိပါသည်။
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ စာလိကာမြို့အနီး စာလိကာတောင်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ်-အရှင်မေဃိယ ဇန္တရွာ၌ဆွမ်းခံ ဆွမ်းဘုဉ်းပေးပြီး စာလိကာတောင်သို့ ပြန်လာ၍ ကိမိကာဠမြစ်ကမ်း၌ လမ်းလျှောက်လာစဉ် သရက်တောကိုတွေ့မြင်၍ ပဓာနအလုပ်ကို အားထုတ်လိုသဖြင့် ဘုရားရှင်အား ခွင့်ပန်လျှောက်ထားရာ ဘုရားရှင်က တားမြစ်သော်လည်း ယင်းသရက်တောသို့သွားရောက်၍ ပဓာနလုပ်ငန်းကို အားထုတ်လေသည်။ မိစ္ဆာဝိတက်သုံးပါး နှိပ်စက်မှုကိုခံရသဖြင့် ဘုရားရှင်ထံပြန်လာ၍ အကြောင်းစုံ လျှောက်ထားလေရာ အပရိပက္ကစေတောဝိမုတ္တိ ရင့်ကျက်စေနိုင်သော တရားငါးပါးနှင့် ကလျာဏမိတ္တ၏ အကျိုးလေးမျိုး၊ ပွားများရမည့်ဘာဝနာလေးမျိုးတို့ကို အရှင်မေဃိယအား ဘုရားရှင်ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ မှတ်သားဖွယ်ဖွင့်ဆိုချက်များရှိပါသည်။ -- အထက်သုတ်ဒေသနာတော်နှင့် လုံးဝ တူပါသည်။
ရှမ်းကန် (မြောက်)ရွာ၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်
ရှမ်းကန် (မြောက်)ရွာ (Shankan(North))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်၊ ရှမ်းကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၇၂၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရှမ်းကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၂၆ ဦး၊ မ ၁၅၇၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၁၀၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထန်းပြိန်ရွာ
ထန်းပြိန်ရွာ
သဲချောင်းရွာ၊ သဲချောင်း
သဲချောင်းရွာ၊ သဲချောင်း
၂၀၀၈
ဇန်နဝါရီလ
(၁) ရက်။
ထီရီလွယ်ခေါ်ရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
ထီရီလွယ်ခေါ်ရွာ (Htiriloikhaw)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ နန်းပုလင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၅၃၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နန်းပုလင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၂၂၆ ဦး၊ မ ၃၃၉၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၆၂၁ ဦးနေထိုင်သည်။
၂၀၀၈
ဖေဖော်ဝါရီလ
(၁၉) ရက်။
ထီရီလွယ်ခေါ်ရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရေစမ်းကြီးရွာ၊ ဓနိ
ရေစမ်းကြီးရွာ၊ ဓနိ
၂၀၀၈
မတ်လ
(၁၀) ရက်။
ဧပြီလ
(၇) ရက်။
မေလ
(၂)-(၃) ရက်။ (၁၀) ရက်။ (၁၇) ရက်။ (၂၉) ရက်။
ဇွန်လ
(၁) ရက်။
ဇူလိုင်လ
(၁) ရက်။
ဩဂုတ်လ
(၁) ရက်။
စက်တင်ဘာလ
(၁) ရက်။
အောက်တိုဘာလ
(၁) ရက်။
နိုဝင်ဘာလ
(၂၂) ရက်။
ဒီဇင်ဘာလ
(၁) ရက်။
ကဏ္ဍ:၂၀၀၈ ကဏ္ဍ:၂၀၀၀ ဆယ်စုနှစ်
နန္ဒကသုတ်
ဘုရားရှင် သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ဥပဋ္ဌာနသာလာ၌ ဓမ္မကထိက အရှင်နန္ဒကထေရ် ညဉ့်သုံးယာမ်ပတ်လုံး ရဟန်းတော်တို့အား တရားဟောသည်ကို ဘုရားရှင် ရပ်တော်မူလျက် တရားနာပုံ, အရှင်နန္ဒကထေရ်အား ချီးမွမ်းတော်မူပုံ ဓမ္မီ ဝါ ကထာ, အရိယတုဏှိဘာဝတို့သည် အနာဂါရိက ကုလပုတ္တတို့နှင့် သင့်လျော်ပုံ ရဟန်းတော်များ ပြည့်စုံရမည်တရား လေးပါးတို့ကို အရှင်နန္ဒကနှင့် ရဟန်းတော်များအား ဘုရားရှင် ဟောမိန့်တော်မူပြီး ပြန်ကြွတော်မူပုံ အရှင်နန္ဒကထေရ်က ရဟန်းတော်များအား ယင်းတရားလေးပါးနှင့် ဓမ္မဿဝနာနိသံသ (၅)မျိုးကို ဟောကြားပုံကို ပြဆိုသည့်သုတ်။
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ မှတ်သားဖွယ်ရာများကို ဖွင့်ဆိုထားပါသည်။
အတာရွာမရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
အတာရွာမရွာ (Ahtarywarma)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ ညောင်ထိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၂၀၉၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်ထိုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၂၈ ဦး၊ မ ၁၉၇၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၂၀၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အပူပိုင်းမုန်တိုင်း ဒိုင်ယမ်မူ (၂၀၁၆ ခုနှစ်)
အပူပိုင်းမုန်တိုင်း ဒိုင်ယမ်မူ သည် အင်အားပျော့သည့် အပူပိုင်းဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လလယ်တွင် တရုတ်နိုင်ငံ၊ Leizhou ကျွန်းဆွယ်ဒေသနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံမြောက်ပိုင်းတို့ကို တိုက်ခတ်ခဲ့သည်။ ဤမုန်တိုင်းသည် နှစ်ပတ်လည်မုန်တိုင်းရာသီတွင် ရှစ်ခုမြောက်အမည်ပေးခံရသည့် မုန်တိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။
တရုတ်
ဒိုင်ယမ်မူမုန်တိုင်းသည် တရုတ်နိုင်ငံ၊ ဟောင်ကောင်၏ အနောက်တောင်ဘက် ၂၂၀ ကီလိုမီတာခန့် (၁၃၅ မိုင်) ကို ဖြတ်သန်းသွားသည်။ ၎င်းဖြတ်သန်းသွားသည့်အတွက် သန့်ရှင်းသည့် လေများကို ထုတ်လွှတ်ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ဒိုင်ယမ်မူသည် အနောက်ဘက်သို့ ဦးတည်ကာ ဖြည်းဖြည်းရွေ့လျားသွားနေပြီး မကာအိုမိုးလေဝသနှင့် ဘူမိရုပ်သွင်ဌာနတို့က လေတိုက်ခိုက်မှုအား နံပါတ် ၃ ဟု မထုတ်ပြန်မိအချိန် ဟောင်ကောင်တွင် တိုက်ခတ်လျက်ရှိသည့် လေများသည် ထိုအချိန်တွင် အားအင်များနေသည်ကို ခံစားရသည်။ ထို့နောက်တွင် ပြင်းထန်သည့်လေများသည် ဟောင်ကောင်ကို ဆက်တိုက်ဆိုသလိုတိုက်ခိုက်လာခဲ့ပြီး ဩဂုတ်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် အကြောင်းကြားမှုအားလုံးသည် ပျက်ပြယ်သွားခဲ့သည်။
Hainan ကျွန်းတွင် လူပေါင်း ၄၀၀၀၀ ခန့်သည့် ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်။ ထိုကျွန်းရှိ ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးဝန်ဆောင်မှုများသည်လည်း သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။ မိုးကြီးမှုကြောင့် ထိုကျွန်းတွင် မြို့တော် Haikou အပါအဝင် များစွာသော နေရာတို့တွင် ရေလွှမ်းမှုများ တွေ့ကြုံခဲ့ရသည်။ မိုးကြီးသဖြင့် နန်ဒုမြစ်ရှိ လောင်းတန့်ဆည်၏ ရေအမှတ်သည် ၁၀ နှစ်ကြာအမြင့်ဖြစ်သည့် ၁၃.၃၅ မီတာ (၄၃.၈ ပေ) အထိ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ စုစုပေါင်းအားဖြင့် ဒိုင်ယမ်မူမုန်တိုင်းသည် လူပေါင်း ၆ ဦးသေဆုံးစေခဲ့ပြီး တရုတ်ပြည်မကြီးတွင် စီးပွားရေးအရ ဆုံးရှုံးမှုစုစုပေါင်းသည် တရုတ်ယွမ် ၃.၁၈ ဘီလီယမ် (အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄၈၀.၉ မီလီယံ) ရှိခဲ့သည်။
ခနဆရှိဘူတာ
ခနဆရှိဘူတာ  (金指駅 ခနဆရှိ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ရှိဇုအိုခခရိုင်၊ ဟမမဆွတ်မြို့၊ ခိတရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
မုန်းရပ်ရွာ၊ ပူတာအိုမြို့နယ်
မုန်းရပ်ရွာ(Moneyat)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ပူတာအိုမြို့နယ်၊ လုံယှာယန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၅၈၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လုံယှာယန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၅၉ ဦး၊ မ ၂၃၅၀ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၄၆၀၉ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပူတာအိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဂဏ္ဍသုတ်
နှစ်ပေါင်းများစွာဖြစ်နေသော အနာ (အိုင်းအမာ)ကြီး၏ အပေါက် ၉-ပေါက်တို့ကဲ့သို့ ဤခန္ဓာကိုယ်ကြီး၏ အပေါက်ကိုးပေါက်တို့မှလည်း ရွံရှာဖွယ်, စက်ဆုပ်ဖွယ်, မကောင်းသောအနံ့အသက်များသာ အတိဖြစ်သောဝတ္ထုများ ယိုစီးထွက်ကျနေပေ၏။ ထို့ကြောင့် ဤကိုယ်ကာယ၌ ငြီးငွေ့စိတ်ပျက် (ဖွယ် ဖြစ်အောင် အားထုတ်)ကြကုန်လော့ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
ထန်းပင်ကုန်းရွာ၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်
ထန်းပင်ကုန်းရွာ (Htanpinkone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်၊ တောင်ဘို့လှကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၁၇၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝန်းသိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကူလဲ (အနောက်)ရွာ၊ မင်းကင်းမြို့နယ်
ကူလဲ (အနောက်)ရွာ (Kule(West))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ မင်းကင်းမြို့နယ်၊ ကူလဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၈၆၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းကင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကားလ် ဆေဂန်
ကားလ် အက်ဝဒ် ဆေဂန် (နိုဝင်ဘာ ၉, ၁၉၃၄ – ဒီဇင်ဘာ ၂၀, ၁၉၉၆) သည် အမေရိကန် နက္ခတ္တပညာရှင် စကြဝဠာဗေဒပညာရှင် သိပ္ပံစာရေးဆရာတစ်ယောက် ဖြစ်သည်။ သူသည် သောကြာဂြိုဟ်၏ အပူချိန်အား လေ့လာခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ပိုင်အိုနီးယား ပလိတ် Pale Blue Dot Voyager Golden Record များသည် လူသိများလှသည်။ ထို့ပြင် သူ၏ Cosmos:Personal voyage ဟူသော တီဗွီဇာတ်လမ်းတွဲသည် နိုင်ငံပေါင်း ၆၀ သို့ လူပေါင်း အနည်းဆုံး  ၅၀၀ မီလီယံခန့်မနည်း ကြည့်ရှုခံခဲ့ရသည်။ သူသည် သိပ္ပံဆိုင်ရာ စာတမ်း ၆၀၀ ကျော် စာအုပ်ပေါင်း ၂၀ ကျော်ရေးသားခဲ့သည်။ ဆေဂန်သည် နာဆာမှချီးမြှင့်သော NASA Distinguished Public Service Medal ဆုနှင့် အခြားဆုပေါင်းများစွာကိုလည်း လက်ခံရရှိခဲ့သည်။ အသက် ၆၂ နှစ်အရွယ် ၁၉၉၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၀ တွင် အဆုပ်ရောင်ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သည်။
ကျမ်းကိုး
ကဏ္ဍ:နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ ကဏ္ဍ:စကြဝဠာဗေဒ ပညာရှင်များ
အမ် (အက္ခရာ)
M သည် လက်တင်ဘာသာ၊ အင်္ဂလိပ်အက္ခရာစဉ်တွင် ၁၃ လုံးမြောက် အက္ခရာဖြစ်၍ (/ˈɛm/; အမည်-em) ဟု အသံထွက်ပါသည်။
သမိုင်း
M ဆိုသည့် အင်္ဂလိပ်စကားလုံးအား ဂရိ မြူ (Greek Mu) မှတဆင့် ဖိုးနီးရှန်းန် မမ်(Phoenician Mem) မှ ရရှိခဲ့ကြသည်။ စီမီတစ် မမ်(Semitic Mem)၏ မူလသည် ရေပုံမှဖြစ်လာသည်မှာ သေချာသလောက်ရှိသည်။ အီဂျစ်ခေတ်တွင် စီမီတစ်လူများ အလုပ်လုပ်နေသည်ကို သိပြီးဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ၂၀၀၀ ဘီစီခန့်တွင် ရေအတွက်အီဂျစ်စာလုံး(n-t)ကြောင့် နှာသံပါသွားရင်းဗျည်းတစ်ခုအတွက် ရေပုံ အရုပ်စာကို ပထမဆုံး ငှားယူအသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ဤတူသောသင်္ကေတသည် စီမီတစ်ဘာသာတွင် /m/ အတွက် အသုံးပြုဖို့ရန်ဖြစ်လာခဲ့သည်မှာ ၎င်းတို့၏စာလုံးတွင် ရေအတွက် ၎င်းစာလုံးအသံထွက်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ခေတ်သစ်ဘာသာစကားများကဲ့သို့သော စံနှုန်းထားသည့်ဘာသာစကားများတွင် အက္ခရာ <m>သည် နှုတ်ခမ်းဗျည်းအက္ခရာအသံ (m)ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ အောက်စဖိုဒ်အင်္ဂလိပ်အဘိဓာန်(ပထမတည်းဖြတ်မှု)တွင် ပြောဆိုသည်မှာ (m)သည် နောက်၌ ism နှင့် spasm ကဲ့သို့ စကားလုံးများအတွင်း သရအက္ခရာတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု ဖြစ်သည်။ ခေတ်သစ်ဘာသာဗေဒများတွင်မူ ဝဏ္ဏဗျည်းသံတစ်ခုကဲ့သို့ ဖော်ပြခြင်း ခံရသည်။-IPA [m]
အနမ်းဘို့ကုန်း
အနမ်းဘို့ကုန်း
ဘုံလိုင်ရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဥက္ကံမြို့
မြို့တည်နေရာအပိုင်သည်လွင်ပြင်ပိုင်ဖြစ်သည်
ခွဆုံရွာသစ် (မေသစ်)ရွာ
ခွဆုံရွာသစ် (မေသစ်)ရွာ
အထဲကွင်းရွာ၊ ပြင်ခရိုင်
အထဲကွင်းရွာ၊ ပြင်ခရိုင်
ဗန်းမော်ရွာ၊ လိပ်ခုံး
ဗန်းမော်ရွာ၊ လိပ်ခုံး
နဝင်္ဂုပေါသထသုတ်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ရဟန်းတော်တို့အား ရှစ်ပါးသီလတွင် ဝေနေယျဇ္ဈာသယ အားလျော်စွာ မေတ္တာဘာဝနာထည့်သွင်း၍ နဝင်္ဂုပေါသထသုတ်ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
ခနဲဟနဘူတာ
ခနဲဟနဘူတာ  (金華駅 ခနဲဟန - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးခရိုင်၊ ခိတမိမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ထရာဖဲလဂါတိုက်ပွဲ
ထရာဖဲလဂါတိုက်ပွဲ။။ ထရာဖဲလဂါတိုက်ပွဲသည် ဗြိတိသျှနိုင်ငံသမိုင်း၌ အကြီး အကျယ်ဆုံး ရေကြောင်းတိုက် ပွဲကြီးတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၁၈ဝ၄ ခုနှစ်၌ ပြင်သစ်ဧကရာဇ် နပိုလီယန်သည် ဥရောပ တိုက်တစ်ခုလုံးလိုလိုကိုပင် တိုက်ခိုက်အောင်မြင်ပြီးဖြစ်ခဲ့သည်။ နပိုလီယန် ပထမ
သူ့ကိုဆက်လက် ဘက်ပြိုင်နေသော နိုင်ငံမှာ ရေတပ်အင်အား တောင့်တင်းသော ဗြိတိန်တစ်နိုင်ငံ တည်းသာ ရှိလေသည်။ သို့သော် အင်္ဂလန်ပြည်ကမ်းခြေသို့ တက်ရောက် တိုက်ခိုက်ရေးမှာ အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြားကို အင်္ဂလိပ်ရေတပ်က စောင့်ရှောက်နေသမျှ ဖြစ်မြောက်နိုင်မည် မဟုတ်သည်ကို နပိုလီယန် ကောင်းစွာသိလေသည်။ ထို့ကြောင့် တူလွန်နှင့် ဗရက်ရှိ ပြင်သစ်သင်္ဘော တပ်စုများကို ပိတ်ဆို့နေ သော အင်္ဂလိပ်သင်္ဘောများအား ရှောင်တိမ်းကာ အနောက် အိန္ဒိယကျွန်းစုသို့ ထွက်ခွာ စေလေသည်။ ထိုအခါ ရေကြောင်း ဗိုလ်ချုပ် နယ်လဆင်အုပ်ချုပ်သော အင်္ဂလိပ်ရေတပ်မကြီးသည် အနောက်အိန္ဒိယကျွန်းစုသို့ ထွက်ခွာသွားသော ပြင်သစ်ရေတပ် နောက်သို့ လိုက်သွားခဲ့သည်။ နယ်လဆင် ဟိုရေး ရှိုး
ထိုသို့ ဥပါယ်တံမျဉ်ဖြင့် အင်္ဂလိပ်ရေတပ်ကို အနောက်အိန္ဒိယ ကျွန်းစုသို့ရောက်အောင် သွေးဆောင်လာပြီးနောက် ပြင်သစ် ရေတပ်သည် ကွေ့၍ပြန်လာခဲ့လေသည်။ အနောက်အိန္ဒိယ ကျွန်းစုသို့ရောက်မှပင် နပိုလီယန်၏ ပရိယာယ်ကို ရိပ်မိသော နယ်လဆင်သည်လည်း အပြင်းချီကာ ပြန်လာခဲ့လေသည်။
ထိုအခါမှ နယ်လဆင်သည် ပြင်သစ်နှင့် စပိန်ရေတပ်များ စပိန်နိုင်ငံ ကေးဒစ်မြို့ဆိပ်ကမ်း၌ စခန်းချလျက်ရှိသည်ကို တွေ့ရလေသည်။ သို့သော် နယ်လဆင်သည် သူ၏ရေတပ်ကို တစ်မျိုးတဖုံ နေရာချထားကာ ပရိယာယ်ဆင်လိုက်သဖြင့် ရန်သူသင်္ဘောများသည် ကေးဒစ်ဆိပ်ကမ်းမှ ထွက်လာလေတော့ ၏။ ၁၈ဝ၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၁ ရက်နေ့၌ ကေးဒစ် နှင့် ဂျီဗရောတားအကြားရှိ ထရာဖဲလဂါအငူအနီးတွင် ရေတပ် နှစ်ခု တွေ့ဆုံတိုက်ခိုက်ကြသည်။
အင်္ဂလိပ်ရေတပ်၌ သင်္ဘောကြီး ၂၇ စင်း၊ သင်္ဘောငယ် ၄ စင်းပါဝင်၍၊ ရန်သူရေတပ်တွင် သင်္ဘောကြီး ၃၃ စင်း၊ သင်္ဘောငယ် ၇ စင်းပါဝင်သည်။ 'အင်္ဂလန်ပြည်သည် လူတိုင်း အား မိမိတာဝန်ဝတ္တရားကို ဆောင်ရွက်လိမ့်မည်ဟုမျှော်လင့် သည်'ဟူသော နယ်လဆင်၏အမိန့်ကိုနာခံ၍၊ အင်္ဂလိပ်ရေတပ် သည် ရန်သူနှင့် အကြိတ်အနယ် ယှဉ်ပြိုင်တိုက်ခိုက်လေသည်။
ထိုတိုက်ပွဲ၌ နယ်လဆင်ကျဆုံးသော်လည်း၊ အင်္ဂလိပ်တို့ အနိုင် ရသွားလေသည်။ သူတို့၏ သင်္ဘောတစ်စင်းမျှ မဆုံးရှုံးဘဲ ရန်သူသင်္ဘောများစွာ ပျက်စီးပြီးလျှင် ပြင်သစ် သုံ့ပန်းအများကို ဖမ်းဆီးရမိလိုက်သည်။ ထို့နောက် အင်္ဂလန်ကျွန်းပေါ်သို့ တက် ရောက်တိုက်ခိုက်ရန် ကြံစည်ထားသော နပိုလီယန်၏ မြေ|ာ်လင့် ချက်များမှာ အချည်းနှီး ဖြစ်သွားလေတော့၏။
ဝက်လွတ်ရွာသစ်ရွာ၊ ရေနံချောင်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေနံချောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခနဲဂဆခိဘူတာ
ခနဲဂဆခိဘူတာ  (金ヶ崎駅 ခနဲဂဆခိ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိဝတဲခရိုင်၊ ခနဲဂဆခိမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
အရီဇိုးနားပြည်နယ်
အရီဇိုးနားပြည်နယ်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ၏ အနောက်တောင်ပိုင်း ဒေသတွင် တည်ရှိသည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု အနောက်ပိုင်း၏ တစိတ်တဒေသ ဖြစ်ပြီး အနောက်ဘက်တောင်တန်းဒေသ၏ တစိတ်တပိုင်းလည်း ဖြစ်သည်။ မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့မှာ ဖီးနစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ ကြေးနီအများဆုံး ထွက်သော ပြည်နယ်ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ကြေးနီပြည်နယ် ဟူ၍လည်း ခေါ်တွင်သည်။ မြောက်ဘက်တွင် နီဗားဒပြည်နယ်နှင့် ယူးတား ပြည်နယ်၊ အရှေ့ဘက်တွင် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၊ အနောက်ဘက် တွင် ကာလီဖိုးနီးယားပြည်နယ်နှင့် နီဗားဒပြည်နယ်တို့အသီးသီး တည်ရှိကြသည်။ ထိုပြည်နယ်ဒေသသည် မူလက မက္ကဆီကို နိုင်ငံ၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်၍ ၁၈၆၃ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်နယ် အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် ပြည်နယ်အဖြစ် လည်းကောင်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ ပြည်နယ်၏အကျယ်အဝန်းသည် စတုရန်းမိုင် ၁၁၃၈ဝ၉ ရှိ၍၊ လူဦးရေ ၂ဝ၅၈ဝဝဝ ယောက် (၁၉၇၃) နေထိုင်သည်။
အယ်ရီဇိုးနားပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းတွင် ကိုလိုရားဒိုး ကုန်းပြင်မြင့်ရှိသည်။ အနောက်တောင်ပိုင်းသည် အလွန်ခြောက် သွေ့သောလွင်ပြင်ဖြစ်၍၊ ပြည်နယ်လူဦးရေ တစ်ဝက်ကျော်ကျော် တို့သည် ထိုအပိုင်း၌ နေထိုင်သည်။ ကုန်းပြင်မြင့်နှင့် လွင်ပြင်တို့အကြားတွင် တောင်တန်းဒေသရှိသည်။ ထိုတောင် တန်းများသည် ပြည်နယ်အနောက်မြောက်ပိုင်းမှ အရှေ့တောင် ပိုင်းအထိ ကျယ်ပြန့်သည်။
ကိုလိုရားဒိုးမြစ်သည် ပြည်နယ်တွင် အထင်ရှားဆုံးမြစ် ဖြစ်၍ အနောက်ဘက်နယ်နိမိတ် တစ်လျှောက်လုံးနီးပါးမျှ စီးဆင်းပြီးလျှင် ကာလီဖိုးနီးယားပင်လယ်ကွေ့ထဲသို့ စီးဝင် သည်။ အခြားမြစ်များမှာ ကိုလိုရားဒိုးမြစ်၏ မြစ်လက်တက်များ ဖြစ်သော လစ်တဲကိုလိုရားဒိုးမြစ်၊ ဝီလျံမြစ်နှင့်ဂီလာမြစ်တို့ဖြစ် ကြသည်။