cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
အနုမြူနိုင်ငံကြီးများ
(၉) ၊ ၁၉၇၉-ခု။ အစ္စရေးကကြေညာခြင်း မရှိခဲ့ပါ။
ယခုအခါ နိုင်ငံများစွာမှာ တည်ဆောက်ထုတ်လုပ်နေကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည်လည်း နျူကလီးယားပိုင်ဆိုင်ရန် ကြိုးပမ်းနေသည်ဟု သံသယရှိခြင်းခံနေရသည်။
ချိုင်းရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
ချိုင်းရွာ (Chaing)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ ပုပ္ပါးလွင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၈၆၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပုပ္ပါးလွင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၂၅ ဦး၊ မ ၁၀၁၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၃၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျောက်ခဲတက်ရွာ၊ မင်းကင်းမြို့နယ်
ကျောက်ခဲတက်ရွာ (Kyaukkhetet)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ မင်းကင်းမြို့နယ်၊ တုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၉၇၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းကင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မျိုးမြင့်ညိမ်း
မျိုးမြင့်ညိမ်း သည် သတင်းစာဆရာ၊ စာရေးဆရာ၊ အယ်ဒီတာ တစ်ဦးဖြစ်သည်။ အလင်းတန်းဂျာနယ်၊ ရွှေအမြုတေ မဂ္ဂဇင်း၊ ဖူးငုံဆယ်ကျော်သက်မဂ္ဂဇင်းနှင့် မြန်မာအင်ဒီပဲန်ဒင့်သတင်းဂျာနယ်တို့၏ အယ်ဒီတာတစ်ဦးဖြစ်သည်။ အဘဦးကျားဘညိမ်း၊ အမိ ‌ဒေါ်ကြည်ကြည်တို့မှ ၁၉၅၂ ခုနှစ်၊ ဇွန် ၂၈ ရက်‌နေ့တွင် မန္တလေးမြို့၌ စတုတ္ထသားအဖြစ် ‌မွေးဖွားသည်။ ဖခင် ကျားဘညိမ်းက ၁၉၅၂ ဟလ်ဆင်ကီးအိုလံပစ်သို့ မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စားပြု ယှဉ်ပြိုင်ရန် မသွား‌ရောက်မီ ‌မွေးဖွား‌သောသားအား ရန်ကုန်မြို့မှ လာ‌ရောက် ကြည့်ရှုသည်။ ဟဲလ်ဆင်ကီးအိုလံပစ်တွင် ကွာတားဖိုင်နယ်အထိ‌ရောက်ခဲ့ပြီး ဆုတံဆိပ်တစ်ခုမျှ မရရှိခဲ့သဖြင့် တိုင်းပြည်အတွက် အ‌ကြွေးတင်ခဲ့သည်။ ထိုအ‌ကြွေးဆပ်ရန် သားဖြစ်သူကို ‌မျှော်လင့်ခဲ့‌သော်လည်း အ‌ကြွေးမ‌ကျေခဲ့။ သားမျိုးမြင့်ညိမ်းမှာ ကြိုးဝိုင်းတွင်း ပြိုင်ပွဲများထက် လမ်း‌ပေါ်ရန်ပွဲများတွင် ‌ကျော်ကြားသည်။
အ‌ခြေခံပညာကို မန္တ‌လေးမြို့တွင် ဒိုင်အိုစီတွင် သံတဲ‌ကျောင်း၊ ရန်ကုန်မြို့တွင် အ.ထ.က(၆)ဗိုလ်တထောင်တို့တွင် တက်‌ရောက်သင်ယူပြီး ၁၉၇၄ တွင် လုပ်သားများ ‌ကောလိပ်တွင် ရူပ‌ဗေဒ ဘာသာရပ်အဓိကဖြင့် တက်‌ရောက်ဘွဲ့ယူခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ တွင် ‌ဒေါ်ဝင်း‌ဌေးနှင့် အိမ်‌ထောင်ကျသည်။ လက်‌ဝှေ့ထိုးခြင်းကို စွန့်လွတ်ပြီး စာ‌ပေ‌လောကသို့ ဝင်‌ရောက်သည်။ ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် စစ်ပြန်စစ်မှုထမ်းအဖွဲ့မှ ထုတ်‌ဝေသည့် အခါအား‌လျော်စွာထုတ် စစ်ပြန်မဂ္ဂဇင်းတွင် အလုပ်သင်အယ်ဒီတာအမည်ခံ၍ အယ်ဒီတာဆရာများ ၏ ‌တောက်တိုမယ်ရအလုပ်များကို လုပ်ရသည်။ လ္ဘက်ရည်ဝယ်၊ ‌သောက်‌ရေဖြည့်၊ တံမြက်စည်းလှည်း စသည် တို့ဖြစ်သည်။
၁၉၈၁ စာတည်းချုပ်ဦးမြလှိုင် တည်‌ထောင်‌သော ‌ပေဖူးလွှာမဂ္ဂဇင်းတွင် အယ်ဒီတာအဖြစ် တာဝန် ထမ်း‌ဆောင်သည်။ ၁၉၈၃ တွင် မ‌ဟေသီမဂ္ဂဇင်း၊ ၁၉၈၅ တွင် သတင်းလွှာဂျာနယ်၊ ၁၉၈၄ တွင် သတင်းမဂ္ဂဇင်းတို့တွင် အယ်ဒီတာအဖြစ် ပူးတွဲတာဝန် ထမ်း‌ဆောင်သည်။
၁၉၈၈ လူထုလှုပ်ရှားမှုတွင် စာ‌ပေနှင့်အနုပညာရှင်များအဖွဲ့၌ ပါဝင်ခဲ့ပြီး ၁၉၈၈ တွင် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် မှတ်တမ်းလွှာစာ‌စောင် အုပ်ချုပ်‌ရေးအယ်ဒီတာအဖြစ် တာဝန်ယူသည်။ ၁၉၉ဝ နိုင်ငံ‌ရေးလှုပ်ရှားမှုများတွင် စာ‌ရေးဆရာ မင်းလူ‌ရေးသားသည့် ဘာ‌တွေဖြစ်ကုန်ကြပြီလဲ ကဗျာထုတ်‌ဝေဖြန့်ချိမှုဖြင့် ‌ထောင်ဒဏ် (၇)နှစ် ချမှတ်ခံရသည်။ အကျဉ်း‌ထောင်အတွင်း သတင်းမှန်များရရှိ‌ရေးနှင့် ပြင်ပကမ္ဘာနှင့် အဆက်မပြတ်နိုင်‌ရေး ကြိုးပမ်းမှုအဖြစ် "သတင်းမှတ်တမ်းလွှာ"စာ‌စောင်ကို အကျဉ်းကျလုပ်‌ဖော်ကိုင်ဖက်များနှင့်အတူ ကြိုးပမ်းထုတ်‌ဝေမှုဖြင့်၎င်း၊ အင်းစိန်‌ထောင်အတွင်း တရားမဲ့ညှင်းပန်းနှိပ်စက်မှုများကို ကမ္ဘာ့ ကုလသမဂ္ဂသို့ စာဖြင့်‌ရေးသား‌ပေးပို့ခဲ့၍၎င်း၊ ၁၉၉၃ နိုင်ငံတကာ လူ့အခွင့်အ‌ရေးညီလာခံ ကျင်းပသည့် ဩစတြီးယားနိုင်ငံသို့ သဝဏ်လွှာ‌ပေးပို့ခဲ့၍လည်းကောင်း၊ အခြား‌သော အကျဉ်းသား ဆိုင်ရာအခွင့်အ‌ရေးများ‌တောင်းဆိုမှု‌ကြောင့်ည်းကောင်းး၊ ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် အကျဉ်း‌ထောင်အတွင်း ‌နေရင်းမှပင် ‌နောက်ထပ် (၇)နှစ် ထပ်မံအကျဉ်းချခံရသည်။ ၂ဝဝ၁ ခုနှစ်တွင် က‌နေဒါနိုင်ငံ the Canadian Journalists for Freedom of Expression (CJFE)    မှ လွတ်လပ်စွာ‌ရေးသားခွင့်ဆိုင်ရာ စာ‌ပေဆု  ချီးမြင့်သည်။ ၂ဝဝ၂ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတကာ စာနယ်ဇင်းသမားများ၏ လက်မှတ်‌ရေးထိုး‌တောင်းဆိုမှုကို မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ ကုလသမဂ္ဂအထူးကိုယ်စားလှယ် မစ္စတာပီနဲရိုးမှ မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရသို့ ‌ပေးအပ်ခဲ့ပြီး‌နောက် ‌ဖေ‌ဖော်ဝါရီ ၁၃ ရက်တွင် သာယာဝတီအကျဉ်း‌ထောင်မှ လွတ်‌မြောက်ခဲ့သည်။   အကျဉ်း‌ထောင်မှ လွတ်‌မြောက်ခဲ့ပြီး‌နောက် အစ်ကိုဖြစ်သူ အယ်ဒီတာချုပ် ဦးဝင်းငြိမ်း၏ တာဝန်‌ပေး ချက်အရ ‌ရွှေအမြု‌တေမဂ္ဂဇင်းတွင် အမည်‌ဖော်ပြခြင်းမခံရ‌သော အယ်ဒီတာတာဝန်ယူသည်။ အလင်းတန်းဂျာနယ်တွင် ၂ဝဝ၄ ခုနှစ်မှစ၍လည်းကောင်း၊ ဖူးငုံဆယ်‌ကျော်သက်မဂ္ဂဇင်းတွင် ၂ဝဝ၃ ခုနှစ်မှ စ၍‌သော်လည်းကောင်း တာဝန်ယူခဲ့သည်။ အကျဉ်း‌ထောင်မှ လွတ်‌မြောက်ပြီး ၁ဝ နှစ်အကြာ ၂ဝ၁၂ ခုနှစ်တွင် မြန်မာအင်ဒီပဲန်ဒင့်သတင်း ဂျာနယ်ကို ထူ‌ထောင်ပြီး တာဝန်ခံအယ်ဒီတာအဖြစ် ‌ဆောင်ရွက်လျက်ရှိပြီး ‌ရွှေအမြု‌တေမဂ္ဂဇင်း၊ ဖူးငုံဆယ်ကျော်သက်မဂ္ဂဇင်းနှင့် အလင်းတန်းဂျာနယ်တို့ကိုပါ တာဝန်ခံအယ်ဒီတာအဖြစ် ‌ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်။
ပဲန်မြန်မာ ကို ထူထောင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသူများမှ တစ်ဦးအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး ၂၀၁၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ပဲန်မြန်မာ စင်တာကို အောင်မြင်စွာ တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ကျင်းပခဲ့သည့် ပထမအကြိမ်နှစ်ပတ်လည် ညီလာခံတွင် ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံခဲ့ရသည်။ သက်တမ်း(၃)နှစ်ပြည့်မြောက်သည့် ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ထပ်မံရွေးကောက်ခံခဲ့ရပြီး ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ယူထားသည်။
စာပေညီလာခံ ကျင်းပရေး ကော်မတီ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူ၍ နှစ်ပေါင်းများစွာ အတွင်း စာပေညီလာခံကို ပထမအကြိမ်အဖြစ် ၂၀၁၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၁၃ - ၁၇ အထိ ပြန်လည် ကျင်းပနိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းစာပေညီလာခံ ကျင်းပရာတွင် စာပေအဖွဲ့အစည်း (၁၁) ခု ပူးပေါင်း လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုမျှသာမက တိုင်းရင်းသားလူမျိုးပေါင်းစုံ အတူတကွ စုပေါင်းနေထိုင်သည့် ဖယ်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုကြီး ပေါ်ထွန်းလာစေရေးအတွက် ဖယ်ဒရယ် စနစ်ဆိုင်ရာ သိကောင်းဖွယ်ရာများကို  စာရေးဆရာ ၊ ကဗျာဆရာ ၊ အနုပညာရှင်များစွာဖြင့် ပူးပေါင်း၍ တိုင်းနှင့် ပြည်နယ် များတွင် အသိပညာပေး ၊ ဗဟုသုတ ဖြန့်ဝေသည့် ရသပြည်ထောင်စုသစ် ဟူသော လှုပ်ရှားမှုတစ်ခု ကို အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သည်။
ပဲန်မြန်မာ အနေဖြင့် လွတ်လပ်စွာ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခွင့်ကို မြှင့်တင်သည့် ၊ အသိပညာပေးသည့် အလုပ်ရုံဆွေးနွေးပွဲများကို အရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းများ ၊ မီဒီယာအသင်းအဖွဲ့များ ဖြင့်လည်းကောင်း ၊တိုင်းနှင့် ပြည်နယ်အသီးသီးသို့ သွားရောက်၍ တိုင်းဒေသကြီး နှင့် ပြည်နယ်လွှတ်တော်များတွင် ဥပဒေပြု လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များဖြင့် လွတ်လပ်ပွင့်လင်းသည့် အသိပညာဖလှယ် ဆွေးနွေးပွဲများ လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။
ဇနီး ‌ဒေါ်ဝင်း‌ဌေး၊ သားဇာနည်မျိုးမြင့်ညိမ်း၊ သမီး ဒါလီမျိုးမြင့်ညိမ်း၊ သားဘိုမျိုးမြင့်ညိမ်း၊ ‌မြေး ဟန်နီညိမ်း၊ အဂ္ဂမျိုးမြင့်ညိမ်းတို့နှင့်အတူ ရန်ကုန်မြို့တွင် ‌နေထိုင်လျက်ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဂျာနယ်လစ်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ကုန်းစုရွာ၊ သောင်
ကုန်းစုရွာ၊ သောင်
အောင်ချမ်းသာ
အောင်ချမ်းသာ
ကိုးကား
အောင်ချမ်းသာ
မြို့ချောင်းမြို့ဟောင်း
မြို့ချောင်း ဟူသည့်အမည်ဖြင့် ဟံသာဝတီ (၃၂)မြို့စာရင်း၌ မတွေ့ရပေ။ အဘယ်ကြောင့် ဆိုသော် စာရေးသူ ခေတ္တကင်ပွန်းတပ်ထားသည့် အမည်မျှသာဖြစ်သည်။ မြို့ဟောင်းများတည်နေရာ ပြမြေပုံကို ကြည့်လျှင်းမင်းရဲလှမြို့ဟောင်း၏ အနောက်မြောက်ဘက် ကျောက်စရစ်မြို့ကို တွေ့ရသည်။
မြို့ချောင်းကို ဘိုင်းဒါး မြို့ဟောင်း သို့မဟုတ် တုံးကန်း မြို့ဟောင်းတစ်ခုခုများဖြစ်နိုင်ဖွယ်ရှိ သလောဟုလည်း စောကြောမိပါသည်။ မြို့ချောင်းအရာဟောင်းသည် ရဲနွဲ့ချောင်းကမ်းကို မေးတင် လျက် တည်ရှိသည်။ ဘိုင်းဒါး မြို့ဟောင်းဖြစ်နိုင်ဖွယ်မရှိပါ။ ဘိုင်းဒါးချောင်းသည် ရဲနွဲ့ချောင်း၏ တောင်ဘက်၌သာရှိသည်။ ဘိုင်းဒါးဝန်းကျင်၌ မြို့ဟောင်းရာမတွေ့ခဲ့ရပေ။
တစ်ဖန် တုံးကန်းမြို့ဟောင်းဖြစ်နိုင်သလောဟု စောကြောကြည့်ပြန်လျှင်လည်း တုံးကန်းသည် ပဲနွယ်ကုန်းမြို့၏ အနောက်ဘက်စူးစူးတွင်ရှိနေပြီး၊ ကျောက်စရစ်မြို့ဟောင်းထက်များစွာ မြောက်ဘက်သို့ကျရောက်နေပြန်သည်။ တုံးကန်းလည်းဖြစ်နိုင်ဖွယ်မရှိပါ။ သို့ဖြစ်၍ ဤမြို့ဟောင်း နှင့်ကပ်လျက်ရှိသည့် မြို့ချောင်းရွာကိုပင် အမှီပြု၍ မြို့ချောင်းမြို့ဟောင်းဟုပင် သမုတ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။
တည်နေရာ
မြို့ချောင်းသည် ရဲနွဲ့ချောင်း၏ အနောက်ဘက်ကမ်းမြို့တွင်းရွာ အနီး၌ တည်ရှိသည့် မြို့ဟောင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ မြောက်ဘက်လတ္တီတွဒ် ၁၈ဒီဂရီ ၁.၅မိနစ်နှင့် လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆ဒီဂရီ ၂၉.၅မိနစ်ခန့်တွင် တည်ရှိ၏။ ရန်ကုန်-မန္တလေးမီးရထားလမ်းရှိ ပိန်းဇလုပ်မှ အနောက်ဘက်သို့ ဂုံမင်းတား၊ တံခွန်တိုင်၊ ကင်းရွာ၊ သဲဝရွာနှင့် သင်္ဘောတိုက်ကျေးရွာတို့မှ တစ်ဆင့် မြို့ချောင်းရှိရာ ရဲနွဲ့ချောင်း၏ အနောက်ဘက်ကမ်းသို့ ကူး၍သွားရောက်နိုင်သည်။
ပုံသဏ္ဌာန်
မြို့ချောင်းသည် စတုဂံပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည့် မြို့ဟောင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ သို့တစေ မြို့ထောင့် များမှာ ထောင့်ချွန်းများမဟုတ်၊ ထောင့်ဝိုင်းများဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်၍ ပို၍စိတ်ဝင်စားမိသည်။ ထောင့် လေးဘက်စလုံးမှာ ထောင့်ချွန်းများမဟုတ်ပေ။ ကွေးဝိုင်းသည့်ထောင့်များ ဖြစ်သည်။ မြို့တံတိုင်းများ မှာ ပီပြင်ထင်ရှားစွာရှိသေးသည်။ ရဲနွဲ့ချောင်းကိုကပ်မြှောင်လျက်ရှိသည့် အရှေ့ဘက်မြို့ရိုးနှင့် မြောက်ဘက်မြို့ရိုးများသည်ပင် ကုန်းမို့မို့ရှိနေသေးသည်။ အနောက်ဘက်မြို့ရိုးမှာ ရွာနှင့်လည်း ကပ်လျက်ရှိသဖြင့် ပို၍ပျက်စီးမှုရှိသည်။
ပွန်းတီးမှု
မြို့ရိုးများအတော်အတန် ပွန်းတီးမှုရှီနေခဲ့စေကာမူ ပီပြင်ထင်ရှားသေးသည်။ အထူးသဖြင့် ယခုလက်ရှိမြို့ချောင်း ကျေးရွာတည်ရှိသည့် အနောက်ဘက်မြို့ရိုးပိုင်းမှာမူ ပွန်းတီးပျက်စီးမှု အများ ဆုံးဖြစ်သည်။ အနောက်နှင့်တောင်မြို့ရိုးဘက် တို့တွင်မူ ကျုံးဟောင်းရာများ၊ တွေ့မြင်နိုင်သော်လည်း အရှေ့ဘက်နှင့်မြောက်ဘက်မြို့ရိုးတွင်မူ ကျုံးရာဟောင်းမျိုးကိုမတွေ့ရ။ ရဲနွဲ့ချောင်းကို မျက်နှာမူလျက် ရှိသဖြင့်လည်း ကျုံးလိုအပ်ဖွယ်မမြင်ပါ။ မြို့ချောင်းမြို့ဟောင်းသည်ပင်လ   ျှင် ရဲနွဲ့ချောင်း၏ အနောက် ဘက်ကမ်း၌ မှီနေသည့် မြို့ရာဟောင်းတစ်ခုဖြစ်နေသဖြင့် ရဲနွဲ့မြို့ဟောင်းဟုခေါ်လျှင်ပင် သင့်တင့် မည်ဟု ထင်ရပေသည်။ သို့ရာတွင်ဤစာတမ်း၌မူ မြို့ချောင်းမြို့ဟောင်းဟုပင် ခေါ်ထားသေးသည်။
မြို့ဟောင်းအတွင်းဖက်၌ လယ်ယာမြေများများစားစားမတွေ့ရ။ ချုံနွယ်ပိတ်ပေါင်းများပေါ သည်။ မြို့ဟောင်းခွင်အတွင်း၌ မည်သူမျှနေထိုင်ပုံမရပါ။ အိမ်ခြေရာခြေလည်းမရှိပေ။ မြို့ချောင်း မြို့ဟောင်းသည် အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် မျက်နှာချင်းဆိုင်အနား ၂ ဖက်ညီကြသည်။ အရှေ့ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်မြို့ရိုးတို့မှာ မီတာ ၅၅၀ခန့်မျှ စီရှိပြီး၊ တောင်ဘက်နှင့် မြောက်ဘက်မြို့ရိုးတို့မှာ အနည်းငယ်ရှည်ကြသည်။ မီတာ ၆၅၀န့်စီရှိကြလေသည်။ မြို့အရာဟောင်း၏ နယ်ကုန်ကို ခန့်မှန်း တိုင်းတာထားခြင်းဖြစ်၏။ မြို့ရိုးခွင်၏ အတွင်းဖက်၌ စတုဂံပုံသဏ္ဌာန်အကွက်တစ်ကွက်ဓာတ်ပုံထဲ၌ တွေ့ရှိသေးရာ နန်းရာဟောင်း သို့မဟုတ် တည်ဖွဲ့မှု ရာဟောင်းတစ်ခုခု ဖြစ်နိုင်ပေသည်။ မြို့ဟောင်း ၏ ပုံမှာ လေးထောင့်ကျကျရှိသည့် စတုရန်းပုံမျိုးမဟုတ် မသိမသာအနည်းငယ်မျှယိုင်သည်။ မြောက် ဘက်မြို့ရိုးမှာ အထူးသဖြင့်ရှေ့နောက်တည့်တည့် မဟုတ် မြောက်ဘက်မြို့ရိုး၏ အရှေ့ဘက်ပိုင်း သည် (၁၂)ဒီဂရီခန့် အနည်းငယ်မျှတောင်ဘက်သို့ စောင်းနေလေသည်။ အရာဟောင်း၏ နယ်ကုန် ခန့်မှန်းဧရိယာမှာ (၈၈)ဧကခန့် (၃၅ဟက်တာ)ရှိမည်ဟု တိုင်းတာခန့်မှန်းပါသည်။
မြိုရိုးထောင့်ပုံသဏ္ဌာန်အရ မြို့ချောင်းမြို့ဟောင်းသည် ဘုရားကြီး၊ မင်းရဲလှ၊ ကောလိယ စသည့် မြို့ဟောင်းများထက် တည်ဆောက်မှုစောသည့် မြို့ဟောင်းတစ်ခုဖြစ်ဟန် လက္ခဏာရှိပေသည်။
တီဆိုင်းရွာ၊ မိုးနဲမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးနဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မေဆွိ
မေဆွိ (၁၉၆၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၃)၏ အမည်ရင်းမှာ ဆွေအေးမြင့် ဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံတဝန်း ကျော်ကြားသည့် တေးသံရှင်နှင့် သရုပ်ဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ မိခင် ဖြစ်သူမှာ အကယ်ဒမီ များရှင် စည်သူဘွဲ့ရဒေါ်မြင့်မြင့်ခင် ဖြစ်ပြီး မွေးချင်း (၅)ယောက် အနက် လေးယောက်မြောက် သမီး ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့ခေတ်ပေါ် တေးဂီတလောကတွင် အအောင်မြင်ဆုံး အမျိုးသမီး တေးသံရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ သူမ၏ ကော်ပီသီချင်းများအပြင် မြန်မာဟန် ရိုးရာသီချင်းများလည်း လူကြိုက်များသည်။ မေဆွိသည် ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များတွင် နာမည်ကျော် တေးရေးဆရာ သုခမိန်လှိုင် ရေးသားဖန်တီးသည့် ပန်းသီးသီချင်းများ ကော်ပီစီးရီးဖြင့် လူသိများလာသည်။ မေဆွိသည် စိုင်းထီးဆိုင်အပါအဝင် အမျိုးသား တေးသံရှင်များ၏ သီချင်းများကို ပြန်ဆိုလေ့ရှိသည့်အပြင် ကိုယ်ပိုင်သံစဉ်များကိုလည်း ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ကိုင်ဇာနှင့် သီဆိုသည့် စုံတွဲသီချင်းများမှာလည်း အထူးအောင်မြင်သည်။ ကိုင်ဇာနှင့်သီဆိုခဲ့သော အနမ်းပန်းသီချင်းသည် အင်မတန်မှအောင်မြင်ခဲ့သည်။
အောင်မြင်မှု အထွဋ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိသည့် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များတွင် မေဆွိသည် နာမည်ကျော် သရုပ်ဆောင်များဖြစ်သည့် ပြေငြိမ်း၊ ကျော်သူ တို့နှင့်အတူ ရုပ်ရှင်များလည်း ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်များတွင် ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးခြင်းကို ရပ်နားလိုက်ပြီး ဂီတလုပ်ငန်းကို အာရုံစိုက်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့ခေတ်ပေါ်ဂီတ ရေစီးကြောင်းသည် ခေတ်နှင့်အလိုက် ရော့ခ် (Rock)၊ ပေါ့ပ် (Pop)၊ ဟဲဗီးမက်တယ် (heavy metal) စသည့် ဂီတဟန်များမှ အာရ်အင်ဘီ (R&B)၊ တက္ကနို (techno)၊ ဟစ်ပ်ဟော့ပ် (Hip-hop) စသည့် သဏ္ဌာန်သို့ ကူးပြောင်းလာသော်လည်း သူမသည် ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် တေးစီးရီးများကို ဆက်လက်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
မေဆွိသည် ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် နယူးယောက်မြို့မှ အမေရိကန်ရောက် မြန်မာလူမျိုး ဦးဇော်ဝင်းနှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားပြီးနောက် ဂီတလောကနှင့်ရော အမိမြေကိုပါ ခွဲခွာခဲ့သည်။ လက်ရှိတွင် ခင်ပွန်းနှင့်အတူ ဒယ်လာဝဲတွင် နေထိုင်သည်။ ယခုအခါသူမသည် ကမ္ဘာတဝန်းရှိ မြန်မာပရိသတ်များအတွက် သီဆိုဖျော်ဖြေနေဆဲ ဖြစ်သည်။ Myanmar Idol ၏ ဒိုင် အဟောင်းတစ်ယောက်ပင်ဖြစ်ပြီး ယခုထိ အောင်မြင်ကျော်ကြား လူကြိုက်များသော တေးသံရှင် တစ်ဦး ပင်ဖြစ်သည်။
တစ်ကိုယ်တော်တေးစုများ
{{columns-list|
မေဆွိရိုက်ကူးခဲ့​သောရုပ်ရှင်ကားများ
• # သိပါ​လေစပိတောက်ဝါ(ခင်သန်းနု) ကလေးသရုပ်ဆောင်
• ၁၉၈၃
• # အချစ်ဆုံး(ဆိုးပေ.  မောင်မဲ. မေဆွိ) ဇာတ်ဆောင်
• # တချပ်ခုပ်(မောင်သန်းဝင်း. မေဆွိ) ဇာတ်ဆောင်
• ၁၉၈၄
• # မောင်မောင်နဲ့ပထမအချစ်(ဇော်ဦး. မေဆွိ) ဇာတ်ဆောင်
• # မုန့်လုံးစက္ကူကပ်(ဆိုးပေ.  မောင်မဲ. မေဆွိ) ဇာတ်ဆောင်
• ၁၉၈၅
• # မုန်းရခက်ကြီး(ကျော်သူ. မေဆွိ) ဇာတ်ဆောင်
• ၁၉၈၆
• # ချစ်နှင်းဝေဝေ(ညွန့်ဝင်း.  ဆွေဇင်ထိုက်. မေဆွိ) ဇာတ်ဆောင်
• ၁၉၈၇
• # တွေ့ရင်ပြောကြပါ(စိုးသူ. မေဆွိ) ဇာတ်ဆောင်
• # မဟူရာသေနတ်သမား(ကျော်ဇေယျ. မိုးမြင့်ရှိန်. မေဆွိ) ဇာတ်ဆောင်
• # နော်ကိုကိုနော်(ကျော်သူ.  ခင်သီတာထွန်း. မေဆွိ) ဇာတ်ဆောင်
• # ပန်းရိုင်း(ရန်အောင်. မေဆွိ) ဇာတ်ဆောင်
• # အစကတော့မုန်းတယ်ဆို(ပြေငြိမ်း. ဇာဂနာ. ခင်သန်းနု. မေဆွိ) ဇာတ်ဆောင်
• ၁၉၈၈
• # မပြောလည်းသိပါတယ်(ကျော်သူ. မေဆွိ) ဇာတ်ဆောင်
• ၁၉၈၉
• # မေတ္တာရေလှိုင်း(နေအောင်  . ပြေငြိမ်း. မေဆွိ) ဇာတ်ဆောင်
• # ရတနာ(ပြေငြိမ်း. မေဆွိ) ဇာတ်ဆောင်
• ၁၉၉၀
• # ကိုယ့်လူသူ့လူ(ချစ်တိုင်းအောင်. မေဆွိ) ဇာတ်ဆောင်
• # ခပ်စိမ်းစိမ်းနေပါ့မယ်(ရဲအောင်. မို့မို့မြင့်အောင်. မေဆွိ. သန်းသန်းစိုး) ဇာတ်ပို့
• # ပျားရည်ဆမ်းသောချစ်ခရီးကြမ်း(ကျော်သူ. မေဆွိ. တင့်တင့်ထွန်း) ဇာတ်ဆောင်
• # ကျော်ကြားချင်တဲ့သူ(ရဲအောင်. မေဆွိ) ဇာတ်ဆောင်
• # အပြန်အလှန်(မောင်သန်းဝင်း. မေဆွိ) ဇာတ်ဆောင်
• # နေခြည်(ကျော်သူ. မေဆွိ. စိုးမြတ်သူဇာ) ဇာတ်ဆောင်
• # မရယ်ပါနဲ့လွမ်းနေတယ်(သန်းဖေလေး. မေဆွိ) ဇာတ်ဆောင်
• # ဗေဒါလမ်း(ညွန့်ဝင်း. ခင်သန်းနု. မေဆွိ) ဇာတ်ဆောင်
• # အရိုင်းချစ်(ကျော်သူ. မေဆွိ. စိုးမြတ်သူဇာ) ဇာတ်ဆောင်
• # အချစ်ဆုံးသူရဲ့ရင်မှာ(ပြေငြိမ်း. မေဆွိ. ရဲအောင်) ဇာတ်ဆောင်
• ၁၉၉၁
• # ခုတော့သိပြီမင်းကိုကိုယ်ချစ်သည်(စိုးသူ. မေဆွိ. မြတ်ကေသီအောင်) ဇာတ်ဆောင်
• # သမီးချွေးမသားသမက်(ကျော်ဟိန်း. မေဆွိ) ဇာတ်ဆောင်
• # တို့နှစ်ယောက်အချစ်တို့နားလည်(ကျော်သူ. မေဆွိ) ဇာတ်ဆောင်
• ၁၉၉၂
• # ငါးကြော်မကြိုက်တဲ့ကြောင်မိုက်(နေအောင်. ခင်သီတာထွန်း. မေဆွိ) ဇာတ်ဆောင်
• # ချစ်ပန်းသီတဲ့မိန်းကလေး(ရန်အောင်.  ရန်ကျော်. မေဆွိ) ဇာတ်ဆောင်
• # ပန်းပေးတဲ့ကိုကို(ကျော်သူ. မေဆွိ) ဇာတ်ဆောင်
• # ချစ်သဲဖြူ(ကျော်ဟိန်း. မေဆွိ) ဇာတ်ဆောင်
• # ချစ်လွန်းကေသီ(ကျော်ဟိန်း. မေဆွိ) ဇာတ်ဆောင်
• # အချစ်တတ်ဆုံးလူသား(စိုးသူ. မေဆွိ) ဇာတ်ဆောင်
• # မွှေး(ကျော်သူ.  ဇင်ဝိုင်း.  မင်းဦး. မေဆွိ) ဇာတ်ဆောင်
• ၁၉၉၄
• # မုန်းပါတယ်လို့ဆိုနေမှ(ရန်အောင်. မေဆွိ) ဇာတ်ဆောင်
• # ဓားတောင်ကိုကျော်၍မီးပင်လယ်ကိုဖြတ်မည်(ကျော်ဟိန်း  . ကျော်သူ. နေအောင်. ချိုပြုံး.မေဆွိ. ခိုင်ခင်ဦး)
မေဆွိ  ရိုက်ကူးခဲ့သောဗီဒီယိုဇာတ်ကားများ  (၁၉၈၉- ၁၉၉၂)
• # သိပ်ချစ်လို့  (ရဲအောင်. မေဆွိ)
• # ချစ်သူသို့ရွှေနားတော်သွင်းဧချင်း  (ရဲအောင်. မေဆွိ)
• # နှလုံးသားခုံရုံး  (ပြေငြိမ်း. မေဆွိ. ရဲအောင်)
• # ဖြတ်ပိုင်းပြန်မလာ    (ရဲအောင်. မေဆွိ)
• # ချစ်သူ့စေတနာ  (ရဲအောင်. မေဆွိ)
• # ဘယ်လိုမှမေ့မရပါ  (ရဲအောင်. မေဆွိ)
• # အချစ်ဇာတ်လမ်းရိုးရိုးလေးတစ်ပုဒ်  (ရဲအောင်. ထွန်းထွန်းနိုင်. မေဆွိ)
• # တိမ်တောင်ညိုပြာ  (ရဲအောင်. မေဆွိ. စုလှိုင်နှင်း)
• # နေဝင်စားတဲ့လ  (ရဲအောင်. မေဆွိ. ဇော်လင်း. ထွန်းထွန်းနိုင်)
• # အချစ်နှင့်သူ၏ကိုကို    (ရဲအောင်. မေဆွိ)
• # ရွှေလမ်းငွေလမ်း    (ပြေငြိမ်း. မေဆွိ)
• # ပိုင်ချင်တယ်အချစ်ရယ်    (ပြေငြိမ်း. မေဆွိ)
• # အချစ်ဆုံးရဲ့အချစ်    (ပြေငြိမ်း. မေဆွိ)
• # မောင့်မောင့်အချစ်    ( ကျော်သူ. မေဆွိ)
• # ဇာတ်လမ်းမှတ်တမ်းမဟုတ်ပါ    (ကျော်သူ. မေဆွိ)
• # အရူးကတမူးသာ    (ကျော်သူ. မေဆွိ)
• # အချစ်ကြီးချစ်ရသူ  (ရန်အောင်. မေဆွိ)
• # မပြာမှီကညို    (ရန်အောင်. မေဆွိ)
• # ဖိုးသကြားနှင့်မသင်္ကြန်    (ရန်အောင်. မေဆွိ)
• # လူသစ်စိတ်သစ်    (ရဲကိုကို. မေဆွိ)
• # မိုက်ရဲမှမိုက်    (ရဲကိုကို. မေဆွိ)
• # ထာဝရသစ္စာရှင်၁+၂    (နေအောင်. ရဲကိုကို. ချိုပြုံး. မေဆွိ)
• # အခါးကြိုက်တဲ့ပျားမိုက်  (ကျော်ရဲအောင်. မေဆွိ)
• # မြီးကောင်ပေါက်    (မောင်သန်းဝင်း. မေဆွိ)
• # ပစ္စုပ္ပန်လူသား    (ဇော်ဒိန်. မေဆွိ)
• # မိုးညအိပ်မက်မြူ    (သိန်းဇော်. မေဆွိ. မေသန်းနု. မျိုးသန္တာထွန်း)
• # ဘဝအလှဆည်းဆာ    (သီဟတင်စိုး. မေဆွိ)
• # ဆှိမတ်ေတာ  (မဆှေိ. မတ်ေတာ)
• # မယားကြီးနာမည်မအေးပွင့်    (ညွန့်ဝင်း. မေဆွိ)
• # အပွင့်ရယ်စုံတစ်ငုံကျန်သေးတယ်    (လွင်မိုး. မေဆွိ)
• # နေရိပ်    (ကျော်သက်. မေဆွိ)
ကုန်းစီ (ရှေ့)ရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
ကုန်းစီ (ရှေ့)ရွာ (Konesi (East))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ တောင်ထီဗွါကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၂၈၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တောင်ထီဗွါကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၁၂၃ ဦး၊ မ ၃၃၆၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၄၈၆ ဦးနေထိုင်သည်။
မေဆွိ
မေဆွိ  ရိုက်ကူးခဲ့သောဗီဒီယိုဇာတ်ကားများ  (၁၉၈၉- ၁၉၉၂)
• # အချစ်ညရင်ခုန်သံ  (နေအောင်. မေဝင်းမောင်. မေဆွိ)
• # ကိုကိုနှင့်မငြိမ်းချမ်း    (ထူးအောင်. မေဆွိ)
လိပ်ပြာကြီးအထက်ရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
လိပ်ပြာကြီး(အထက်)ရွာ(Leikpyargyi(Upper))သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ လိပ်ပြာကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၀၅၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လိပ်ပြာကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၆၇ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၈၇ ဦး နေထိုင်သည်။ မြစိမ်းရောင်ကျေးရွာစီမံကိန်း ၆၇ ရွာတွင် ပါဝင်သည်။
ကိုးကန်တန်း (ယခင်ပံဏဝ)ရွာ
ကိုးကန်တန်း (ယခင်ပံဏဝ)ရွာ
ခုနှစ်ပင်ရွာ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်
ခုနှစ်ပင်ရွာ (Khunhnitpin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ မအူ (အလယ်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၈၂၉၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မအူ (အလယ်)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၉၇ ဦး၊ မ ၂၀၈၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၇၈၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေစကြိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စစ်ပင်
စစ်ပင်သည် 'လီဂူမီနိုးစီး'မျိုးစဉ်တွင်၎င်း၊ 'မိုင်မိုစီ'မျိုးစဉ် ခွဲတွင်၎င်း ပါဝင်သည်။ ယင်းကို သိပ္ပံအမည်အားဖြင့် 'အယ်လ ဗစ်ဇိယာ ပရိုစာရာ' (Albizia procera) ဟု ခေါ်သည်။ အမြင့်ပေ ၈ဝရှိ၍၊ ပင်စည် ရှည်လျားသည်။ ပင်စည်ကိုင်းနေသည်ကို အများအားဖြင့်တွေ့ရ သည်။ အပင်၏ အမြင့်ပိုင်းတွင် အကိုင်းအလက်များ ဖြာထွက် သည်။ အရွက်များ အုပ်အုပ်ဆိုင်းဆိုင်း မရှိချေ။ နွေရာသီတွင် အရွက်များကြွေသည်။ အရွက်မှာ ငှက်မွေးကဲ့သို့သော ရွက်ဆိုင် များ နှစ်ထပ်ရှိ၍၊ ရုက္ခဗေဒအလိုအားဖြင့် နှစ်ခါငှက်မွေးရွက် ပေါင်းဟု ခေါ်သည်။ ထိုအရွက်တွင် ငှက်မွေးပုံ ရွက်ငယ်သုံးစုံ မှ လေးစုံထိပါရှိသည်။ အပွင့်အရောင်မှာ အဖြူရောင် ဖြစ်သော် လည်း၊ အဝါရောင်သန်း နေသည်။ အပွင့်ငယ်၍ အခိုင်လိုက်ပွင့် သည်။ အသီးမှာ သီးတောင့်မျိုး ဖြစ်၍ အညိုရောင်ရှိသည်။ အလျား ၄ လက်မ မှ ၆ လက်မထိရှိ၍ အနံ ၁/၂ လက်မမှ ၉/၁ဝလက်မ ထိရှိသည်။ အခေါက်မှာ ချောမွှတ်၍ အဝါနုရောင် သို့မဟုတ် အစိမ်းရောင်သန်းလျက်ရှိသည်။ အကာမှာထူ၍ ခပ်ဖြူဖြူ အရောင်ရှိသည်။ အညိုရောင်အနှစ်တွင် အရေး ကြောင်းများ ပါရှိသည်။ အိမ်ဆောက်လုပ်ရာတွင် စစ်ပင်၏ အနှစ်ကို အိမ်တိုင်အဖြစ်အသုံးပြု လေ့ရှိသည်။ ထို့ပြင် လယ်ယာ စိုက်ပျိုးကရိယာများ ပြုလုပ်ရာတွင်လည်း ယင်းကို အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။
စစ်ပင်သည် ရင့်သန်လွယ်သော အပင်မျိုးဖြစ်သည်၊ ကုက္ကိုပင်ထက်ပင် လျင်မြန်စွာ ကြီးထွားလာတတ်သည်။ သို့သော် အရွက်များအုပ်အုပ် ဆိုင်းဆိုင်းမရှိသဖြင့် ကုက္ကိုပင် လောက်အရိပ်မကောင်းလှချေ။ စစ်ပင်သားသည် ဆန်ထောင်း မောင်းပြုလုပ်ရန်အတွက် ကောင်း သည်။ စစ်ပင်ကို ကုက္ကိုပင်ကဲ့ သို့ မျိုးစေ့မှ၎င်း၊ အကိုင်းများကို ဖြတ်၍၎င်း၊ မျိုးပွားယူနိုင် သည်။ စစ်ပင်ကို နုံးမြေပေါများရာ ချောင်းကမ်းပါးများ၌ အများအားဖြင့် တွေ့ရသည်။ စိမ့်ပေါသော နေရာများ၌လည်း တွေ့ရ တတ်သည်။ ဟိမဝန္တာတောင်အနိမ့်ပိုင်း တွင် စစ်ပင်ကို တွေ့ရသည့် အပြင် ယမုနာမြစ်ဝှမ်းအရှေ့ဘက်မှ အာသံပြည်နယ်၊ ဗင်္ဂလား၊ ချိုတာနဂ္ဂပူ၊ အိန္ဒိယကျွန်ဆွယ်၊ မြန်မာ နိုင်ငံ၊ ကပ္ပလီကျွန်းတိုင် အောင် အနှံ့အပြားတွေ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် အာသံပြည် နယ်တွင် စစ်ပင်များသည် ထန်းတော၊ အုန်းတောကဲ့သို့ စုရုံး၍ ပေါက်လျက် တွေ့ရှိရသည်။
မင်းရဲလှမြို့ဟောင်း
ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ညောင်လေးပင်မြို့နယ် တွင် တည်ရှိသည်။ ညောင်လေးပင်မြို့၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၅ မိုင် ၉ ကီလိုမီတာခန့် တွင် တည်ရှိသည်။ ရန်ကုန်-မန္တလေး အဝေးပြေးလမ်းမကြီး၏ ဘေးတွင်တည်ရှိသည်။ ရန်ကုန်-မန္တလေးသွားရထားလမ်းပေါ်တွင်တော်ဝိ ခေါ်သည့် မီးရထားဘူတာရုံးရှိသည့်ရွာကို သတိထားမိကြလိမ့်မည်။တော်ဝိ ၏အနောက်တောင်ဘက်ယွန်းယွန်း၊ မိုင်ဝက်သာသာလောက်တွင် မြို့ဟောင်းကလေးတစ်ခုကိုကောင်းကင် ဓာတ်ပုံ၌ဖတ်ရှုတွေ့ရှိရသည်။ မြို့ဟောင်းမှာများစွာပင် ပွန်းတီးနေခဲ့လေပြီ။ ဤမြို့ဟောင်းသည် မင်းရဲလှ မြို့ဟောင်းပင်ဖြစ်၏။ ထော်ဝိမှနောက်ဘက်တွင် ရန်ကုန်-မန္တလေး ကားလမ်းမကြီးရှိသည်။ ကားလမ်းမကို ဖြတ်ကျော်၍ လယ်ကွင်းထဲဆင်းကာ ပေ၅၀ဝခန့် လျှောက်လိုက်လျှင်ပင် မင်းရဲလှ မြို့ဟောင်းသို့ရောက်ပြီး ဖြစ်နေပေလိမ့်မည်။
တည်နေရာ
မင်းရဲလှ မြို့ဟောင်းသည် မြောက်ဘက်လတ္တီတွဒ် ၁၈ဒီဂရီသာသာခန့်နှင့် အရှေ့လောင်ဂျီ တွဒ် ၉၆ဒီဂရီ ၄၄.၈မိနစ်တွင် တည်ရှိသည်။ မြောက်ဘက်တွင် ပေါက်ကုန်းလေးရွာ၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင်တော်ဝိရွာ ၊အနောက်ဘက်တွင်လေးအိမ်စု၊ တောင်ဘက်တွင် သရက်ကုန်း ကျေးရွာသည် မင်းရဲလှ မြို့ဟောင်း အရှေ့တောင်ထောင့်စွန်းမှ အခြေခံပြီး အရှေ့တောင်ဘက်ဆီသို့ ဆက်၍ ဦးတည်သွားသည့် ရွာတန်း ရှည်ကလေးတစ်ခုဖြစ်ပေသည်။
ပုံသဏ္ဌာန်
မင်းရဲလှ မြို့ဟောင်းသည် စတုဂံပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည့်မြို့ဖြစ်သည်။ ထောင့်မှန်တိတိကျကျမဟုတ် စေကာမူ ထောင့်မှန်စတုဂံပုံသဏ္ဌာန်အုပ်စုဝင် မြို့ဟောင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ အလျားပို၍ ရှည်သဖြင့် ပုံသဏ္ဌာန်မှာသွယ်လျသည်။ ထူးခြားချက်မှာ တောင်နှင့်မြောက်ရှည်ပြီး အရှေ့အနောက်ကျဉ်းသည့် မြို့ဖြစ်သည်။ မြို့၏အရာဟောင်းတစ်ခုလုံးကို ခြုံ၍ တိုင်းတာခန့်မှန်းကြည့်လျှင် အလျား၇၅၀မီတာ နှင့် အနံ(ကျုံးနယ်အပါအဝင်) ၄၃၇ မီတာခန့်ရှိသည်။ ၇၉-၈၀ ဧကခန့်မျှပင် ရှိသည်။ မြို့ဟောင်း အတွင်းဧရိယာမှာ ဧက ၅၇ဧက ခန့်မျှရှိပေသည်။ ကျုံးပတ်လည်ရှိခဲ့ဖူးသည့် မြို့ဟောင်းဖြစ်သည်။ မြို့တွင်းမြို့ပြင် လယ်ယာမြေများနှင့် ပြည့်လျက်ရှိလေပြီ။
ပွန်းတီးမှု
မြို့ရိုးများမှာလည်း များစွာပွန်းတီးခဲ့လေပြီ။ မြောက်ဘက်မြို့ရိုးပိုင်းသည် ပျက်စီးနိမ့်ကျဆုံး ဖြစ်သည်။ မြို့ထောင့်လေးဖက်စလုံး၌ မြို့ထောင့်စေတီများရှိခဲ့ဖူးသည့် လက္ခဏာလည်းရှိသည်။ ပွန်းတီးမှုများစွာဖြစ်နေသည်ကို တွေ့ရစေကာမူမြို့၏ ပုံသဏ္ဌာန်အနေအထား၊ တည်ဆောက်ပုံ စနစ်များအရ စောလွန်းသည့် ခေတ်ပိုင်း၌ တည်ထားသည့် မြို့ဖြစ်ဟန်မတူပေ။
လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန
မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဝန်ကြီးဌာနများတွင် လူမှုဝန်ထမ်းနှင့် ပတ်သက်၍ လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာနထားရှိသည်။ လက်ရှိဝန်ကြီးမှာ အာဏာသိမ်း စစ်အစိုးရမှ ခန့်အပ်ထားသော ဒေါက်တာ စိုးဝင်းဖြစ်သည်။ အနိုင်ရ လွှတ်​တော်ကိုယ်စားလှယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ကိုယ်စားပြုကော်မတီ (CRPH) ကမူ ​ဒေါက်တာဝင်းမြတ်အေး အား မူလတာဝန်များကို ဆက်လက်ထမ်းဆောင်ရန် ပြည်​ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ထားသည်။
သမိုင်းကြောင်း
၁၉၄၅ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေး မရမီအချိန်က လူမှုရေးနှင့်ပြန်လည်ထူထောင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး ဖွင့်လှစ်ကာ သဘာဝဘေးကာကွယ်ရေး၊ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးလုပ်ငန်းနှင့် လူမှုရေးရာလုပ်ငန်းများအား ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်ပိုင်း ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် ပညာရေး၊ လူမှုရေးနှင့် ပြန်လည်ထူထောင်ရေး ဝန်ကြီးဌာန အဖြစ် ပြန်လည် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ပညာရေး၊ ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန အဖြစ်သို့ လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် လူနည်းစုရေးရာ ဝန်ကြီးဌာနနှင့် ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန အဖြစ် သို့လည်းကောင်း ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး၊ သဘာဝ ဘေးအန္တရာယ်များ ကာကွယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး၊ ထောက်ပံ့ရေး လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံရေးအခြေအနေအရ ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေးနှင့် အမျိုးသားစည်းရုံးညီညွတ်ရေး ဝန်ကြီးဌာနဟူ၍ ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ် စနစ်သစ်အုပ်ချုပ်ရေး  ပေါ်ပေါက် လာသည့်အခါ အဆိုပါဝန်ကြီးဌာနအား ဖျက်သိမ်းပြီး လူမှုဝန်ထမ်းဝန်ကြီးဌာနအဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ဖွဲ့စည်းစဉ်ကဝန်ကြီးဌာနလက်အောက်တွင် လူမှုဝန်ထမ်း ဦးစီးဌာန နှင့် ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဦးစီးဌာနဟူ၍ ဌာန(၂) ခုသာရှိသည်။ ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့မှ ၁၉.၂.၉၂ ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာ စာအမှတ်(၁၄/၉၂)ဖြင့် လူမှုဝန်ထမ်းဝန်ကြီးဌာနအား လူမှုဝန်ထမ်း၊ ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာ ချထားရေး ဝန်ကြီးဌာနအဖြစ် ပြင်ဆင်၍ မီးသတ်ဦးစီးဌာနအပါအဝင် ဌာန(၃)ခုဖြင့် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် မီးသတ်ဦးစီးဌာနအား လုပ်ငန်းသဘောသဘာဝနှင့် လက်ရှိခြေအနေများအရ  ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာနသို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။
ဝန်ဆောင်မှုများ
ဝန်ကြီးဌာနအနေဖြင့် ဆောင်ရွက်ပေးနေသော ဝန်ဆောင်မှုများမှာ
တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သောဝန်ကြီးများ
ဝန်ကြီးဌာန စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်မှစ၍ ယနေ့ထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ကြသော ဝန်ကြီးများနှင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည့်ကာလမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
ဝမ်းပြေ့ရွာ၊ ရေဦးမြို့နယ်
ဝမ်းပြေ့ရွာ (Wanpyayt)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရေဦးမြို့နယ်၊ မကြီးနီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၃၆၃ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စက်ကုန်းရွာ၊ ညောင်တုံးစု
စက်ကုန်းရွာ၊ ညောင်တုံးစု
မြန်မာ-အင်္ဂလိပ် အဘိဓာန်
မြန်မာ-အင်္ဂလိပ် အဘိဓာန် သည် ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် မြန်မာစာအဖွဲ့ မှ ပထမဆုံးအကြိမ် ထုတ်ဝေခဲ့သော အဘိဓာန်ဖြစ်သည်။
ယုဒသန် အဘိဓာန်
ပထမဆုံး မြန်မာ-အင်္ဂလိပ်အဘိဓာန်ကို မြန်မာပြည်၌ ခရစ်ယာန် သာသနာပြုရန်အတွက် ရောက်ရှိလာသူ သိက္ခာတော်အရ ဆရာယုဒသန်က ၁၈၂၄ ခုနှစ်တွင် ရှေ့ပြေးအဘိဓာန် အသေးတစ်စောင်ကို ဦးဆုံးပြုစုခဲ့သည်။ ယင်းအဘိဓာန်ကို ၁၈၂၆ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ ပုံနှိပ်သည်။ ၁၈၄၉တွင် ယုဒသန်အဘိဓာန်ကို ပို၍ပြည့်စုံကောင်းမွန်အောင်ပြုလုပ်၍ ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထို့နောက်၁၈၉၃၌ အီး.စီ စတီးဗန်ဆန်က ဥပမာစာစုများထည့်သွင်း၍ ချဲ့ထွင်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၁ တွင် ထပ်မံချဲ့ထွင်သူမှာ အက်ဖ်အေးချ်အက်ဗက်လက်သ် ဖြစ်သည်။ သို့သော်၎င်းက ထိုဥဒါဟရုဏ်များအား ထုတ်နှုတ်ခဲ့သည်။ ဆရာယုဒသန်ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ၁၈၅၂ ခုနှစ်တွင် မော်လမြိုင်မြို့ရှိ အမေရိကန်နှစ်ခြင်းသာသနာပုံနှိပ်တိုက်က မြန်မာ-အင်္ဂလိပ်အဘိဓာန်ကို ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့ရာ လူသိအများဆုံးအဘိဓာန်လည်းဖြစ်သည်။
မက္ခရာ အဘိဓာန်
မစ္စတာလိန်းအမည်ရှိ ဥရောပ တိုက်သား တစ်ဦးသည်လည်း မက္ခရာမင်းသားကြီး၏ အကူအညီအဖြင့် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာအဘိဓာန်တစ်စောင်ကို ၁၈၃၃ ခုနှစ်တွင် ပြုစုဖူးသည်။(အချို့ကလည်းမက္ခရာ မင်းသားပြုစုသည်ဆို၏။)
ဒေါက်တာ စတူးဝပ် ဦးဆောင်သော အဘိဓာန်
၁၉၁၃ ခုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါ ဒေါက်တာ စတူးဝပ် အမှူးပြုသော ပညာရှင် တစ်စုသည် မြန်မာ-အင်္ဂလိပ် အဘိဓာန်သစ်ကို ပြုစုရန် တိုင်ပင်ခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်ခန့်မှစ၍ မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသနအသင်းက ဆရာယုဒသန်အဘိဓာန်ထက် ဝေါဟာရ ပိုမိုပြည့်စုံပြီး ခေတ်မီသောအဘိဓာန်တစ်ရပ် ပြုစုနိုင်ရန် ကြိုပမ်းဆဲမှာပင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး ဖြစ်ပွားသည်။ ဗြိတိသျှအစိုးရတို့ အိန္ဒိယသို့ ဆုတ်ခွာရာတွင် အဘိဓာန်ပြုစုရန် စုဆောင်းထားသော စာချပ်တို့မှာ သီဟိုဠ်မှ တစ်ဆင့် အင်္ဂလန်သို့ရောက်ပြီး 'အ' အက္ခရာ အတွဲ(၆)တွဲသာ ထုတ်ဝေနိုင်ခဲ့သည်။ A Burmese-English Dictionary အမည်ဖြင့် ထုတ်ဝေ၍ ထုတ်ဝေခဲ့သောနှစ်များမှာ ပထမတွဲ (၁၉၄၁)၊ ဒုတိယတွဲ (၁၉၅၀)၊ တတိယတွဲ (၁၉၅၆)၊ စတုတ္ထတွဲ (၁၉၆၂)၊ ပဉ္စမတွဲ (၁၉၆၉)၊ ဆဌမတွဲ (၁၉၈၁) တို့ဖြစ်ကြသည်။
မြန်မာစာအဖွဲ့ အဘိဓာန်
၁၉၈၀ပြည့်နှစ်များမှစ၍ မြန်မာ-အင်္ဂလိပ် အဘိဓာန်အသစ်တစ်ခုကို မြန်မာစာအဖွဲ့မှ စတင်ပြုစုခဲ့ရာ ဝေါဟာရ ၂၅ဝဝဝ ခန့် ပါဝင်သော မြန်မာ-အင်္ဂလိပ် အဘိဓာန်ကို ၁၉၉၃-ခုနှစ်တွင် ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေနိုင်ခဲ့သည်။
လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သော ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း ညွှန်ကြားရေးမှူး
လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သော ပုံနှိပ်လုပ်ငန်းညွှန်ကြားရေးမှူးမှာ ဗိုလ်ချုပ် ခင်မောင်တင့်ဖြစ်သည်။
ကဏ္ဍ:တပ်မတော် (ကြည်း) ကဏ္ဍ:စစ်လက်ရုံး/ အကူ/ ဝန်ထမ်းတပ်ဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူးများ
ထွန်းညို၊ ဦး၊ တွင်းသင်းတိုက်ဝန် မဟာစည်သူ
တွင်းသင်းတိုက်ဝန် မဟာစည်သူ ဦးထွန်းညို
ဦးထွန်းညိုသည် ၁ဝ၈၈ ခုနှစ်တွင် မောင်းထောင်ကြီး ရွာ၌ ဖွားမြင်သည်။ စိန္တကျော်သူဦးဩ၏မိခင် ဒေါ်ပုနှင့် မောင်နှမ တော်သည်။ ဟံသာဝတီရောက် မင်းတရားကြီး လက်ထက်တွင် သာသနာ့ဘောင်၌ ရဟန်းအဖြစ်ဖြင့် ထမ်းရွက်နေခဲ့ရာ၊ ရတနာ သိင်္ဃကုန်းဘောင်မြို့ကို အလောင်းမင်းတရား တည်ထောင်သော အခါ၌ ရဟန်းဝါ များစွာရင့်လျက်ရှိလေပြီ။ သို့သော် အလောင်းမင်းတရားထံ ဝင်ရောက်အမှုထမ်းရန်အတွက် ရဟန်း ဘောင်မှထွက်ခဲ့သည်။ အလောင်းမင်းတရားလည်း ဦးထွန်းညို ကို သားတော် ဗဒုံမြို့စားထံတွင် ဆရာအဖြစ်ဖြင့် ထမ်းရွက်စေ သည်။ ဗဒုံမြို့စား ဘိုးတော်မင်းတရားကြီး အထွတ်အမြတ် သို့ရောက်သောအခါ ဦးထွန်းညိုကို မဟာသိင်္ခယာဘွဲ့ ပေးအပ် ၍၊ ကျီဝန်ရာထူးဖြင့် ခြီးမြှောက် တော်မူသည်။ ထိုအခါ၌ ငရံ့ မင်းပျို့၊ မုဒုလက္ခဏပျို့၊ မဟော်ကျေးစေခန်းပျို့၊ ဥမင်ခန်းပျို့၊ ဇယဒိသပျို့၊ ဝိဓူရပျို့၊ ဝေဿန္တရာပျို့၊ ဘလ္လာတိယပျို့နှင့် ဇနက ပျို့ဟူသော ပျို့အစောင်စောင်ကို ရေးသားလေသည်။ မနုဝဏ္ဏနာ ဓမ္မသတ်လင်္ကာ၊ ပုဏ္ဍရိက ဆင်တော်မော်ကွန်း၊ မင်းကွန်းဖွဲ့ မော်ကွန်း၊ အမရပူရမြို့ဖွဲ့ မော်ကွန်းများကိုလည်း ရေးသည်။ များမကြာမီပင် မဟာစည်သူဘွဲ့နှင့် တွင်းသင်းတိုက်ဝန် ခန့် ထားခြင်းခံရလေသည်။ ပုခန်းမင်းကြီး မရှိသောအခါ ပုခန်းမင်း ကြီးနေရာကိုရ၍၊ ပတ္တမြားသုံးရစ်စီသော တောင်ဝှေးများကို ပေး သနားတော်မူခြင်းခံရ၏။
အထက်ပါ ပျို့လင်္ကာမော်ကွန်းများအပြင် မဟာရာဇဝင်သစ် ကြီး၊ သတ်ညွှန်းကြီး၊ ဝိဘဇ္ဇဌပိတိ ခွဲထားသတ်ပုံ၊ လူးတားများ၊ ရတုများကိုလည်း ရေးသားလေသည်။ ဝိဓူရပျို့မှာ စာဆိုတော် ဝန်ကြီးရေးသားသော ပျို့များတွင် ထင်ရှားကျော်စောသော ပျို့ တစ်စောင်ဖြစ်သည်။ ထိုပျို့တွင် မှူးကြီးမတ်ရာ သေနာ ပတိတည်းဟူသော မင်းမှုထမ်းတို့၏ ကျင့်ဝတ်တို့ကို ရာဇ ဝသတီခန်းဖြင့် ဖွင့်ဆိုပြခဲ့လေသည်။ ထိုပျို့ကို ၁၁၅၄ ခုနှစ် တွင် အပြီးရေးသားသည်။ ထိုပျို့သည် ဝိဓူရပျို့ကဲ့သို့ ရာဇ ကြောင်းဘက်ကို မနွှယ်ဘဲ၊ လောကကြောင်းဘက်ကို နွှယ်၍ ရေးသားထား၏။ ဝန်ကြီးသည် ဆိုလိုသည့်အကြောင်းအရာ များကို အနက်အဓိပ္ပာယ်ပေါ်အောင် စပ်ဆိုနိုင်သဖြင့် သူရေး သားသောစာများသည် အတ္ထဗျတ္တိဂုဏ်မြောက်ပေသည်။
ဘလ္လာတိယပျို့ကို စပ်ဆိုပြီးနောက် ၁၁၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဝေဿန္တရာပျို့ကို စပ်ဆိုပြန်သည်။ ထိုအချိန်၌ကား ဝန်ကြီး သည် အသက် ၇၂ နှစ်ရှိနေလေပြီ။ အသက်အရွယ်ကြီးရင့်မှ ရေးသားသောပျို့ဖြစ်၍၊ ဗဟုသုတ စုံလင်ပြည့်ဝသည့်ပြင်၊ ဓမ္မ ကြောင်းဘက်ကို များစွာနွှယ်၍ ရေးလေသည်။ ၁၁၆၈ ခု အသက် ၈ဝ ပြည့်သည့် နှစ်တွင် မဟာဇနကပျို့ကို ရေးသား လေသည်။ ထိုပျို့သည် ဝိဓူရပျို့ထက်ပင် ဗဟုသုတ ပြည့်ဝစုံ လင်သည့်ပြင် လောက၊ ဓမ္မ၊ ရာဇ သုံးကြောင်းစလုံးပါအောင် ဖွဲ့ဆိုထား၏။ တရားခန်းကို အမွှန်းတင်၍ ရေးသားထားသဖြင့် ဤပျို့မှာ ဝန်ကြီးရေးသားသော ပျို့များတွင် အကောင်းဆုံးပျို့ဟု မှတ်တမ်းတင်ကြ၏။ တွင်းသင်းတိုက်ဝန် မဟာစည်သူသည် သက်ရွယ်အိုမင်း၍ မစွမ်းမသန်ဖြစ်သောအခါ၊ ဘိုးတော် မင်းတရားကြီးသည် ယင်းပုဂ္ဂိုလ်ကြီးအား နန်းတော်ရာအတွင်း တံခါးနီအထိ ပေါင်းယာဉ်စီး၍ဝင်နိုင်ရန် အခွင့်ပေးတော်မူလေ သည်။
ထွဋ်ခေါင်ဆရာတော်
ထွဋ်ခေါင်ဆရာတော်
ထွဋ်ခေါင်ဆရာတော် (၁၇၉၉-၁၈၈ဝ) သည် ဟင်္သာတခရိုင်၊ လေးမျက်နှာမြို့အနီး၊ မြင်းကုန်းရွာ၌၊ လယ်ရှင်ဖြစ်သော ဦးလူကြီး၊ ဒေါ်မေတို့မှ သက္ကရာဇ် ၁၁၆ဝ ပြည့်နှစ် တပေါင်းလပြည့် (19 March 1799) အင်္ဂါနေ့ နံနက်တွင် ဖွားမြင်သည်။ ငယ်မည်မှာ မောင်စိုဟုတွင်၏။ သက္ကရာဇ် ၁၁၇၃ (1811/1812) ခုနှစ် မောင်စို၏အသက် ၁၃ နှစ်အရွယ်တွင်၊ အင်းဝမြို့မှ မန်ကျည်းတော ဆရာတော် ကြွတော်မူလာ၍၊ လေးမျက်နှာမြို့နယ် ငါးတရော် ကျွဲခေါင်းကျောင်း၌ ခေတ္တ သီတင်းသုံးနေတော်မူခိုက်ဝယ်၊ ထိုဆရာတော်ကြီးအထံ၌ သာမဏေရ ပဗဇ္ဇမင်္ဂလာကို ခံယူလေသည်။ ရှင်သာမဏေဘွဲ့မှာ ဉာဏဝံသဖြစ်သည်။
မန်ကျည်းတောဆရာတော် အင်းဝသို့ ပြန်ကြွတော်မူသော အခါ၊ ရှင်ဉာဏဝံသသည် ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာမြတ်နှင့်အတူ စာပေ သင်ကြားလိုသောကြောင့်၊ အင်းဝသို့ လိုက်ပါသွားလေသည်။ ရှင်ဉာဏဝံသသည် စာပေကို အထူး ကြိုးစားသင်ကြားရာ၌၊ ရှင်သာမဏေဖြစ်လျက် သင်ရိုးစာပေများကို ပေါက်ရောက်၍၊ ကြည်ညိုဖွယ်ရှိလောက်အောင် ကိုယ်နှုတ်တည်ငြိမ် အိန္ဒြိယ သံဝရ သီလနှင့် ပြည့်စုံလေသည်။ ထိုကြောင့် နောင်အခါတွင် ဘကြီးတော်မင်းဟု ထင်ရှားလတ္တံ့သော ဘိုးတော်ဗဒုံမင်းတရား၏ မြေးတော်၊ အိမ်ရှေ့မင်း၏ မိဖုရားက ပစ္စည်း ၄ ပါးတို့ဖြင့် ထောက်ပံ့ချီးမြှင့်ခြင်းကို ခံယူရလေသည်။
ထိုနောက် ဘိုးတော်မင်းတရားလက်ထက် သက္ကရာဇ် ၁၁၈ဝ (1818/1819) ပြည့်နှစ်၌ ရှင်ဉာဏဝံသသည် သာမဏေအဖြစ်နှင့် ပင်လျှင်၊ သုဓမ္မာ ပထမပြန်ပွဲကြီး၌ ပထမကျော်အောင်မြင်လေသည်။ ထိုအခါတွင် မိဖုရားကြီးက ရှင်ဉာဏဝံသ၏ ဆွေမျိုးသားချင်းတို့ကို နေပြည်တော်သို့ခေါ်ယူကာ၊ ချမ်းသာအောင် ချီးမြှောက်ထောက်မ ထားခဲ့လေသည်။
မိဖုရားခေါင်ကြီးသည်ပင် ပဉ္စင်းဒါယိကာမပြု၍ ပစ္စည်းပရိက္ခရာတို့ဖြင့် လှူဒါန်းကာ၊ မန်ကျည်းတောဆရာတော်က ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာအဖြစ်ဖြင့် ချီးမြှောက်တော်မူအပ်သောကြောင့် မန်ကျည်းတောကျောင်းတိုက်၌ပင်လျှင် ရှင်ဉာဏဝံသသည် ၁၁၈၁ (1819/1820) ခုနှစ်၌ ရဟန်းမြတ်အဖြစ်သို့ ကူးမြာက်လေသည်။
ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်ပြီးသည့်နောက် ရှစ်ဝါပတ်လုံး ပရိယတ္တိသာသနာ ဂန္ထဓူရကို ဆက်လက်အားသွန် ဆောင် ရွက်တော်မူ၍ မန်ကျည်းတောဆရာတော်ကြီးထံမှ နည်းနိသျ ယူတော်မူပြီးလျှင်၊ ၁၁၈၈ (1826/1827) ခုနှစ်တွင် မင်းဝံတောင်၏ အနောက် တောင်ခြေ၌တည်ရှိသော စည်းခုံစေတီတော်ကြီး၏ အနီးသို့ ကြွရောက် တောရဆောက်တည်တော်မူသည်။ ထိုနောက် မကြာမီ မင်းဝံတောင်ရိုးပေါ်၌တည်ရှိသော ရတနာထွဋ်ခေါင်စေတီတော်မြတ်အနီးသို့ ကြွရောက်ရွှေ့ပြောင်း သီတင်းသုံးတော်မူလေသည်။ ထိုသို့ ရတနာထွဋ်ခေါင်စေတီတော်အနီး၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူသည်မှစ၍ ရတနာထွဋ်ခေါင်ဆရာတော်၊ အလွယ်အားဖြင့် ထွဋ်ခေါင်ဆရာတော်ဟူ၍ ခေါ်ဝေါ်ကြလေသည်။
ထွဋ်ခေါင်ဆရာတော်သည် ထွဋ်ခေါင်တောရကျောင်းမှအနောက်မြောက် မြန်မာ ၂ တိုင်ခန့်ကွာသော မြင်းမွေးတောရကျောင်း၌၎င်း၊ လက်လုပ်တောရ၊ ပေါက်တောကန်တောရ၊ ပဲက တိုးတောရကျောင်းများ၌၎င်း လှည့်၍ သီတင်းသုံးတော်မူလေသည်။ ယင်းသို့လျှင် ထွဋ်ခေါင်ဆရာတော်သည် ရဟန်းသိက္ခာတော် ရှစ်ဝါမှစ၍ အရညကင် တောခိုဝင်အောင်းလျက် ဧက စာရီသီတင်းသုံးတော်မူခဲ့ရာ၊ ပုဂံမင်းလက်ထက် သက္ကရာဇ် ၁၂ဝ၈ (1846/1847) ခုနှစ်၌ ပုဂံမင်းညီတော်များဖြစ်သော မင်းတုန်းမြို့စား၊ ကနောင်မြို့စား မင်းညီမင်းသား ညီနောင်တို့သည် ရွှေဘိုသို့ထွက်ကြရာတွင် ထွဋ်ခေါင်ဆရာတော်ကို ဖူးမြော် တရားတော်ကို နာကြားရသဖြင့် သဒ္ဓါတရား ဖြစ်ပေါ်ကာ၊ တောချုံပုပ္ပေါင်းထူထပ်၍ လူသွားလူလာ နည်းပါးသော ဆင်မချောင်ဌာန၌ ညီနောင်နှစ်ဦးတို့သည် ကျောက်တုံးကျောက်ခဲများကို ကိုယ်တိုင် ထမ်းပိုးရှင်းလင်း သုတ်သင်ပြီးလျှင်၊ နောင်တော်က ဘုံသုံးဆင့် နှင့် ကျောင်းမကို၎င်း၊ ညီတော်က စင်္ကြန်ကျောင်းကို၎င်း ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းကြ၏။ ဆင်မချောင်ခေါ်သည်မှာ ထိုဌာန၌ တောင်ကြီးနှစ်ခုတို့အကြားရှိ၊ တောချုံသစ်ပင်များ ထူထပ်စွာ ပေါက်ရောက်လျက်ရှိသော ရှိုမြောင်ကြီးအတွင်း ဘုရင့်ဆင်မများကို လွှတ်ကျောင်းသောကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလေသည်။
၁၂၁၄ (1853) ခုနှစ်တွင် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး အထွတ်အမြတ် သို့ ရောက်တော်မူပြီးသောအခါ၊ ထွဋ်ခေါင်ဆရာတော်အား ရွှေနန်းတော်သို့ပင့်၍၊ ရာဇာဂုရုခတ်နှိပ်သော မင်းဆရာတံဆိပ်တော်ကို လှူဒါန်းရာ၊ 'ဤတံဆိပ်တုံးသည် အသုံးမကျချေ။ ငါသေလျှင် တံဆိပ်တုံးကြီးကို ခေါင်းအုံးနံဘေးချထားမည်ကို ငါရှက်နိုးလှသည်'ဟု ပယ်တော်မူ၍၊ ကျောင်းသို့ပြန်ကြွလာခဲ့သည်ဟူ၏။ သို့လင့်ကစား မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးသည် သဒ္ဓါဟုန် တိုးကြွ၊ အလွန်လျှင်မြတ်နိုး ကြည်ညိုတော်မူလှ သည်နှင့် ပစ္စည်းလေးပါးအလို့ငှာ ဝတ်မိုးဝတ်မြေများကို လှူတော်မူသည်။ ဆင်မချောင်ကိုလည်း ဓမ္မိကချောင်ဟု ကမ္ပည်း စိုက်ထူပြီးလျှင်၊ အခိုင်အမာ ပြုပြင်လှူဒါန်းလေသည်။ ဘုရင် မင်းမြတ်သာလျှင်မဟုတ်၊ မင်းမိဖုရား၊ မှူးမတ်ကြီးငယ်တို့သည်လည်း ကြည်ညိုဆည်းကပ်၍၊ ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းအပ်သော အဆောက်အဦတို့ကား များလှစွာ၏။
ယင်းသို့လျှင် မင်းတရားကြီးနှင့်တကွ နန်းသူနန်းသား တို့မှစ၍ တိုင်းသူပြည်သားဒါယကာ၊ ဒါယိကာမတို့သည် ပစ္စည်းလေးပါးဖြင့် ထောက်ပံ့လှူဒါန်းလျက်၊ ရွှန်းရွှန်းတောက် ပြည့်ဝချမ်းသာ ဘုန်းကံကြီးမားတော်မူစွာနှင့် ဝိပဿနာဓူရကို ထမ်းဆောင်တော်မူခဲ့ရာ၊ သက်တော် ၈၁ နှစ် ရဟန်းသိက္ခာ ဝါတော် ၆၁ ဝါရ၊ သက္ကရာဇ် ၁၂၄၂ ခုနှစ် ပထမဝါဆိုလဆန်း ၁ ရက်နေ့ (8 June 1880) နံနက် မြန်မာတချက်တီးအချိန်တွင် ခန္ဓာကမ္မဇရုပ် ချုပ်ငြိမ်းကာ ဘဝပြောင်းတော်မူလေသည်။
ထွဋ်ခေါင်ဆရာတော်သည် ပါမောဇ္ဇကျမ်းပေါင်း ၁၃ ကျမ်း ရေးသားတော်မူခဲ့သော်လည်း၊ ပြန်လွန်တော်မူသောအခါ အချို့ကျမ်းများ ပျောက်ဆုံးကုန်သဖြင့်၊ (၁) ရာဇပါမောဇ္ဇကျမ်း (မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး တောင်းပန်လျှောက်ထား၍ ရေးသား စီရင်သည်။) (၂) ဓမ္မပါမောဇ္ဇကျမ်း၊ (၃) ပကိဏ္ဏက ပါမောဇ္ဇကျမ်း၊ (၄) ပီတိ ပါမောဇ္ဇကျမ်း၊ (၅) သံဝေဂ ပါမောဇ္ဇကျမ်း၊ (၆) အဇ္ဈာသယ ပါမောဇ္ဇကျမ်း၊ (၇) သမန္တပါမောဇ္ဇကျမ်း၊ (၈) သာဓုဇန ပါမောဇ္ဇကျမ်းတို့သာ ယခုထင်ရှားရှိတော့၏။ ရှင်လူ အများတို့သည်ကား ကမ္မဋ္ဌာန်း လင်္ကာမျှလောက်ကိုသာ သိကြလေသည်။ ဆရာတော်များ
မန်ပိန်းရွာ၊ မိုင်းမောမြို့နယ်
မန်ပိန်းရွာ (Manping)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ မိုင်းမောမြို့နယ်၊ မန်ကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၇၈၉၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းမောမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အုံးပင်စုရွာ၊ သရက်တပင် (တောင်)
အုံးပင်စုရွာ၊ သရက်တပင် (တောင်)
ဆင်ခုန်းတိုင် (ရခိုင်)ရွာ၊ ဆင်ခုန်းတိုင်
ဆင်ခုန်းတိုင် (ရခိုင်)ရွာ၊ ဆင်ခုန်းတိုင်
လဖိုင်ကထောင်ရွာ၊ ရွှေကူမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရွှေကူမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကင်းဝန်မင်းကြီး ဦးကောင်း
မြန်မာဘုရင်တို့၏ သက်ဦးဆံပိုင် အုပ်ချုပ်နည်းကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲကာ ဗြိတိန်နိုင်ငံကဲ့သို့ ဘုရင်နှင့်အစိုးရအခွင့်စွမ်းမျှဝေသော အုပ်ချုပ်ရေးနည်းသစ်ကို လိုလားသူ ကင်းဝန်မင်းကြီး ဦးကောင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်းတွင်သာမက မြန်မာစာပေတွင်လည်း အထူးပင်ထင်ရှားလှသော မြော်မြင်ရှိသူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ မြန်မာပြည်၏ နောက်ဆုံး မင်းဆက်များ ဖြစ်ကြသော မင်းတုန်းမင်းနှင့် သီပေါမင်းတို့၏ လက်ထက်တွင် နိုင်ငံ့တာဝန်ကို စွမ်းစွမ်းတမံ ထမ်းရွက်ကာ ထင်ပေါ် ကျော်ကြားလှသော သတိုးမင်းကြီး မဟာမင်းလှစည်သူ ဘွဲ့ခံ ကင်းဝန်မင်းကြီးမှာ ဗြိတိသျှတို့ အထက် မြန်မာပြည်ကို သိမ်းပိုက် ပြီးစဉ် ခေတ်က လူသိအများဆုံး ပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်ခဲ့သည်။ အဖြစ်မှန်ကို မသိသူအချို့က “ ဦးကောင်းလိမ်ထုတ် မင်းဆက်ပြုတ် ” ဟူသော စာအရ ကင်းဝန်မင်းကြီးသည် အထက်မြန်မာပြည်ကို ဗြိတိသျှတို့လက်သို့ လက်သိပ်ထိုး အပ်ခဲ့သည်ဟု အယူမှားကာ သိနားလည် ခဲ့ကြသည်။ အထက်ပါ လင်္ကာ၏ အနက်မှာ ဦး = တနင်္ဂနွေနံ = ၁ ၊ ကောင်း= တနင်္လာနံ = ၂ ၊ လိမ် = ဗုဒ္ဓဟူးနံ = ၄ ၊ ထုတ် = စနေနံ= ၇ ဖြစ်သည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၄၇ ခုနှစ်၊ အေဒီ ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် ဦးကောင်း ကြောင့် အင်္ဂလိပ်လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့ရသည့် အဓိပ္ပာယ်အား ရည်ညွန်း ချိုးနှိမ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။
အမှန်မှာ ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် အာရှသို့နယ်ချဲ့လာသော အင်္ဂလိပ်၊ပြင်သစ်ကဲ့သို့ အရင်းရှင်နိုင်ငံများနှင့် ယှဉ်လျှင် စက်မှုနည်းအတတ်များ နောက်ကျကျန်ခဲ့သည့် မြန်မာနိုင်ငံကို စက်မှုနည်းအတတ်များ တိုးတက်လျက်ရှိသော ဥရောပစက်မှုအရင်းရှင်နိုင်ငံတို့နှင့်အာရှတွင် ယှဉ်ပြိုင်ရပ်တည်နိုင်အောင် စီမံအုပ်ချုပ်ရေး ၊ တရားစီရင်ရေး ၊ နိုင်ငံခြား ဆက်သွယ်ရေး ၊ မြှင့်တင် ပြောင်းလဲရေးတို့ကို အားသွန်ခွန်စိုက် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် ရှေးမြန်မာကြီးများတွင် ကင်းဝန်မင်းကြီးသည် ထင်ရှားစွာ ပါဝင်ခဲ့လေသည်။
ငယ်စဉ်ဘဝ
ယခု ပုလဲနှင့် ဆားလင်းကြီး မြို့နယ်များ ဖြစ်သော ဗန့်ကျီတိုက်နယ် ၊ဆင်ရှင်မြို့နယ် မုန်တိုင်ပင်ရွာ (သက္ကရာဇ် ၁၂၃၃-ခုနှစ်အတွင်း “အဂ္ဂမဟာသေနာပတိ ဝန်ရှင်တော်မင်းကြီး” ဟူသော အမည်ဖြင့် ကျော်စော ထင်ရှားလာသောအခါ မင်းကြီး၏ ချက်ကြွေရာဒေသဖြစ်သော “မုန်တိုင်ပင်ရွာ” ကို “မင်းတိုင်ပင်ရွာ” ဟုပြောင်းလွဲ ခေါ်ဝေါ်ကြကုန်၏။) ဇာတိ ဖြစ်၍ အဖမှာ အတွင်းခြောက်စု နတ်သျှင်ရွေးတပ်တွင် အမှုထမ်းသော သွေးသောက်ကြီး ဦးမှို ၊ အမိ ဒေါ်နှင်းဆီတို့မှ ၁၁၈၃ ခု ၊ တပို့တွဲလဆန်း (၁၂) ရက် တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ဖွားမြင်သည်။ ငယ်မည်မှာ မောင်ချင်းဖြစ်၍ ညီအစ်ကို မောင်နှမ (၇) ယောက်အနက် ဒုတိယသား ဖြစ်သည်။ အသက် (၇) နှစ်တွင် ငှက်ပျောတော ကျောင်းထိုင်ပုဂ္ဂိုလ် ခင်ကြီးစံထံတွင် ပညာသင်ကြား၍ အသက် (၁၀) နှစ်တွင် ရှင်သာမဏေ ဖြစ်သည်။ မိမိဖခင်၏ တပ်တွင် အမှုထမ်းရန် တာဝန်ရှိသော်လည်း သာသနာ့ဘောင်သို့ တက်ရောက်သဖြင့် စစ်မှု မထမ်းခဲ့ရပေ။ ရဟန်းဘွဲ့မှာ ဦးအာလောက ဖြစ်သည်။ ကိုရင် ဘဝနှင့် ရဟန်းဘဝတို့တွင် စာပေ ပရိယတ္တိတို့၌ လွန်စွာ စိတ်အား ထက်သန်၍ ရဟန်းခံပြီး မကြာမီအတွင်း အမရပူရမြို့ သာသနာပိုင် ဗားကရာ ဆရာတော်၏ ကျောင်းတိုက်တွင် သီတင်းသုံးခဲ့သည်။
ကိုရင်ဘဝ
မောင်ချင်း ၇-နှစ်သား အရွယ်သို့ရောက်လျှင် အမိအဖတို့က မုန်တိုင်ပင်ရွာ၏ မြန်မာခရီး ၁-တိုင်ခန့်ကွာသော ငှက်ပျောတောရွာ ကျောင်းထိုင် ပုဂ္ဂိုလ်ဦးဆန်းထံတွင် စာပေသင်ကြားရန် အပ်နှံကြလေသည်။ သက္ကရာဇ် ၁၁၉၃-ခုနှစ် အသက် ၁၀-နှစ်သားအရွယ်သို့ရောက်လတ်သော် မောင်ချင်းကို ထိုကျောင်း၌ပင် သျှင်သာမဏေပြုကြ၍ ဆရာ-ဘုန်းတော်ကြီးဦးဆန်းက “အာသဘ” ဟု ဘွဲ့ချီတော်မူလေသည်။
သက္ကရာဇ် ၁၁၉၈-ခုနှစ် အသက် ၁၅-နှစ်အရွယ်တွင် သျှင်အာသဘသည် ဆရာမိဘတို့ထဲမှ ခွင့်ပန်၍ စစ်ကုန်းရွာကျောင်း ဆရာ-ဘုန်းတော်ကြီး ဦးအာသဘထံ၌ အဘိဓာန်၊ဆန်း၊အလင်္ကာ ပါဌ်အနက်များကို ကြိုးစားအားထုတ် ကျက်မှတ် သင်ကြားသည်။ ထို့နောက်မှလည်း ပဒူးရွာကျောင်း ဘုန်းတော်ကြီး ဦးဥတ္တမထံ၌၎င်း၊ ငါးရံ့အို-မြစ်စုတ်ရွာကျောင်း ဘုန်းတော်ကြီး ဦးကျော်ခေါင်ထံ၌၎င်း၊ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ပြီးသကာလ သင်ရိုး-ပိဋကတ်ကျမ်းဂန်များကို နှံ့စပ်အောင် အားထုတ်သင်ကြားသည်။ ပဒူးရွာကျောင်း ဘုန်းတော်ကြီး ဦးဥတ္တမကား နောင်သောအခါ ဦးရန်ဝေးဟု ထင်ရှား ကျော်စောလာသူ၏ ဦးရီးဖြစ်လေသည်။ ထိုစဉ်အခါကလည်း ပဒူးရွာသား ဦးရန်ဝေးသည် ထိုပဒူးရွာကျောင်း၌ပင်လျှင် ဦးပဉ္စင်း ဦးသုဒ္ဓအဖြစ်နှင့် ရှိသောကြောင့် သျှင်အာသဘနှင့် လွန်စွာ ခင်မင်ရင်းနှီးသော ဆရာတပည့် အဖြစ်သို့ရောက်ခဲ့ သည်။
ရဟန်းဘဝ
သက္ကရာဇ် ၁၂၀၉-ခုနှစ် အသက် ၂၉-နှစ် ရှိသောအခါ ဦးပဉ္စင်း ဦးအာသဘသည် ငါးရံ့အို-မြစ်စုတ်ရွာ ကျောင်းမှသည် အမရပူရမြို့ ဗားကရာတိုက်ကျောင်းတော်ကြီးသို့ ပြောင်းရွှေ့သီတင်းသုံးတော်မူလေသည်။ ထိုအခါ ပဒူးရွာ ဦးဥတ္တမကျောင်းတွင် နေခဲ့ကြစဉ်က ဆရာဖြစ်ခဲ့ဘူးသည့် လူမည်ဦးရန်ဝေး၊ ရဟန်းဘွဲ့ဦးဝိသုဒ္ဓအား ထိုဗားကရာတိုက်တော်ကြီးအတွင်း အနောက်ဘက် ရွှေရေးကျောင်းတွင် ကျောင်းထိုင် ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ်နှင့် ပြန်လည် တွေ့ရပြန်လေသည်။
မင်းမှုထမ်းဘဝ
အမရပူရ စတုတ္ထနန်းစံ “မဟာလောကရံသီ စေတီတော်၏ ဒါယကာ” ပုဂံမင်းတရားကြီးလက်ထက် မင်းတုန်းတောင်စဉ် ခုနစ်ခရိုင်ကို အသုံးကံကျွေးခံ လွှတ်တက်မင်းသားကြီးက ရွှေရေးကျောင်း ဘုန်းတော်ကြီး ဦးဝိသုဒ္ဓအား “ပညာဗဟုသုတအရာ လေ့လာရှာမှီးသူတို့ကို အလိုတော်မြတ်ရှိကြောင်း” နှင့် လျှောက်ထားလေသောကြောင့် ဦးဝိသုဒ္ဓက မိမိ၏တပည့်ရင်းဖြစ်သော ဦးအာသဘအား အကြောင်းကုန်ပြန်ကြား၍ လူဝတ်လဲစေပြီးနောက် မင်းတုန်းမင်း အပါးတော်တွင် မြဲစွဲထမ်းရွက်စေလေသည်။ ထိုအခါ မင်းတုန်းမင်းက “ငချင်း” ဟူသော အမည်မှာ မဖွယ်မရာ မလျောက်မပတ်၊ “ငါ၏ ဘီတော် အလောင်းမင်းတရားကြီးဘုရားလည်း ပြည်ထောင်ဘက် ကျေးကျွန်ကြီးဖြစ်သော သေနတ်ဝန် မောင်ကောင်းနှင့် တိုင်းပြည်နိုင်ငံ တည်ထောင်တော်မူသည်ဖြစ်ရာ ထိုသေနတ်ဝန်အမည်ကို ခံစေ”ဟု အမိန့်တော်မြတ် ချမှတ်တော်မူသည့်အတိုင်း ငယ်မည် “မောင်ချင်း”မှ “မောင်ကောင်း” အမည်သို့ ပြောင်းလဲစေပြီးလျှင် ၁၂၁၁-ခုနှစ်မှစ၍ မိမိ၏ မင်္ဂလာအိမ်တော်တွင် စွဲမြဲ ခယမ်းစေတော်မူသည်။
သက္ကရာဇ် ၁၂၁၈-ခုနှစ်အတွင်း တိသနိပါတ် “တိန္ဒုကဇာတ်” ကို ပျို့လင်္ကာရေးသားဆက်သွင်းရမည် ဟူသော အမိန့်တော်မြတ်အရ ပျို့လင်္ကာ ပုဒ်ရေ-၁၀၀ ရှိသော “ဝဇီရိန်မိုးကြိုး”ချီ “တိန္ဒုကပျို့” ကို ၁၅-ရက်နှင့် အပြီး ရေးသား စီကုံး တင်ဆက်ခဲ့လေသည်။ သို့ ရေးသားစီကုံးတင်ဆက်ရာတွင် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး အထူးနှစ်သက်တော်မူသဖြင့် “ရွှေတိုက်စိုး အရာ ဌာနမျှ မတန်ချေ။ တိုင်းပြည် နိုင်ငံမှုကို စီမံဆောင်ရွက်နိုင်သော မှူးကြီး မတ်ကြီးအရာ ဌာနသို့ ရောက်အောင်ထမ်းရွက်စေမည်” ဟု ရွယ်ရည်မျှော်ထောက်တော်မူပြီးလျှင် နိုင်ငံတော် အချက်အချာဖြစ်သော လွှတ်တော်ကြီးဌာနတွင် အမှာတော်ရေးအရာ၊ ပခန်းမြို့စီရင်စု သပြေငါးရွာစား ခန့်တော်မူဘိသည်။
ဤကဲ့သို့ အမှာတော်အရေးအရာနှင့် လွှတ်တော်တွင် ထမ်းရွက်နေသည့်အတွင်း မန္တလေးအရပ်၌ မြို့နန်းတည်ထောင်ရန် အခမ်းအနားရှိသည်များကို ဝန်ရှင်တော်မြတောင်မြို့စား သေနတ်ဝန်ကြီး ဆင့်ဆိုရာ နာခံ ထမ်းရွက်ရလေရာ ၇-ဌာနနှင့်တကွ အရပ်ရပ် လုပ်ဆောင် တည်ထားရန် အဆောက်အဦဌာန ရှိသည်များ ကိုလည်း တိုင်းတာ မှတ်သားစနစ် ပုံစံရေး၍ ဘဝရှင်မင်းတရားကြီးထံ မပြတ်တင်းလျှောက်ခြင်းများကို အားရ နှစ်သက်တော်မူသောကြောင့် သက္ကရာဇ် ၁၂၁၉-ခုနှစ်အတွင်း “လွှတ်တော် စာရေးကြီးအရာ” သို့ တိုးတက်ခန့်ထားတော်မူပြန်၏။ ထို့နောက် လွှတ်တော်တွင် အမှာတော်ရေး ရာထူးကို ဆက်လက်ထမ်းရွက်စဉ် ပုဂံမင်း၏ မိဖုရား (ကိုယ်လုပ်တော်) တစ်ဦးဖြစ်သော ဆင်ကြန်သခင်နှင့် လက်ဆက်ခဲ့သည်။
ထိုအတောအတွင်း “ရတနာပုံရွှေမြို့တော်ကြီးတည် စာတမ်းကိုရေးသားဆက်သွင်းရမည်” ဟူသော အမိန့်တော်မြတ်အရ “မြို့တည်စာတမ်း” အချီး နိဒါန်းစကား ရေးသားဆက်သွင်းရာ အားရတော်မူ၍ စာရေးတော်ကြီးတို့ အစဉ်သနားတော်မြတ် ခံရမြဲထက် တိုးတက် ချီးမြှင့်ကာ “မဟာမင်းကျော်စည်သူ” ဟူသော “မဟာ” ဘွဲ့နှင့် ကတ္တီပါ-ဗောင်း ရွှေစလွယ် ၉-ချပ်စသော အစီးအနင်း အဆောင် အရွက်များကို သနားတော်မြတ်ခံရသည်။
သက္ကရာဇ် ၁၂၂၂-ခုနှစ်အတွင်းတွင်လည်း အမိန့်တော်မြတ်အရပင် “အထူးထူးသောတိုင်းကြီးပြည် ကြီး”ချီ “စိတ္တုပက္ကိလေသ-စာတမ်း” ကို ရေးသားဆက်သွင်းပေသေး၏။ ပြီးမှတဖန် ထိုနှစ်အတွင်းမှာပင် ထို “စိတ္တုပက္ကိလေသ-စာတမ်း” ကို သူခပ်သိမ်းတို့ လွယ်လင့်တကူ မှတ်ယူနိုင်ကြစေခြင်းအလို့ငှာ အမိန့်တော်မြတ်အရပင်လျှင် “ကြားစိမ့်သိလော့”ချီ “ဓမ္မောဇမော်ကွန်း” ကိုရေးသားတင်သွင်းရပေသည်။
အလုံမြို့ဝန်အရာနှင့် ထမ်းရွက်ရစဉ်အတွင်း မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးသည် သက္ကရာဇ် ၁၂၂၆-ခုနှစ်တွင် ရတနာပုံရွှေမြို့တော်သူ ရွှေမြို့တော်သားတို့ နွေမိုးမပြတ် သုံးရေသောက်ရေ အလိုရှိသမျှ ရနိုင်ကြစေခြင်း အလို့ငှာ မတ္တရာမြို့အထက် နဂါးရစ်မြစ်ကသည် ရွှေမြို့တော်အရောက် “ရတနာနဒီ” မြစ်တော်ကို ဖောက်လုပ်စေရာတွင် အမိန့်တော်မြတ်အရပင် “ကြားပိမ့်မင်္ဂလာ” ချီ “ရတနာနဒီမြစ်တော်ဖွဲ့မော်ကွန်း” ကိုရေးသား ဆက်သွင်းသည်။
ထို “ရတနာနဒီ မြစ်တော်ဖွဲ့မော်ကွန်း” ကို ရေးသားဆက်သွင်းသည့်နှစ် သက္ကရာဇ် ၁၂၂၆-ခုနှစ်အတွင်း တောင်ငူ-ရမည်းသင်း သစ်တောများတွင် သစ် အလုပ် အဆောင်နေရာမကျ၍ အခွန်ဘဏ္ဍာတော်ယုတ်လျော့ခြင်း ရှိသည်နှင့် “မဟာမင်းကျော်စည်သူ” ဘွဲ့ခံ ဦးကောင်းအား အလုံမြို့ဝန်အရာမှပြောင်း၍ လွှတ်တော်စာရေးကြီးဘဝသို့ ပြန်လည် ခန့်တော်မူသည့်အပြင် သက္ကရာဇ် ၁၂၂၇-ခုနှစ်အတွင်းမှာလည်း လွှတ်တော်စာရေးကြီး အရာရင်းတွင် တောင်ငူ-ရမည်းသင်း ၂-မြို့ အခွန်ဝန်အရာ ထပ်မံ ခန့်ထားတော်မူသည်။
သက္ကရာဇ် ၁၂၂၈-ခုနှစ်တွင် မြင်ကွန်း အရေးတော်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့၏။ ထိုအခါ ဗိုလ်၊ရဲမက်၊လက်နက်ကိရိယာများနှင့်တကွ နေ့ည မရပ်မနား ဆင့်ဆို စည်းကြပ် စီမံကွပ်ကဲသည်ကို မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး အထူးလေးမြတ် သဒ္ဓါတော်မူသောကြောင့် မှူးတော် မတ်တော်ကြီးတို့မှသာ အသနားတော်မြတ်ခံရသော “မင်းကြီးမဟာစည်သူ” ဟူသော “မင်းကြီး” တပ်ဘွဲ့နှင့်တကွ ဝန်ထောက်တော် အရာ ခန့်ထားသူကောင်းပြုတော်မူပြန်သည်။
တာဝန်များကို အရည်အချင်းရှိစွာနှင့် ကျေပွန်စွာ ထမ်းရွက်နိုင်သောကြောင့် ၁၂၂၃ ခုနှစ်တွင် အလုံဝန်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရ၍ အလုံမြို့သို့ ရွှေ့ပြောင်းအမှုထမ်းရသည်။ အလုံနယ်မှာ စစ်သူကြီး မဟာဗန္ဓုလ မွေးဖွားကြီးပြင်းရာ ဒေသ ဖြစ်သည်သာမက ရှေးမြန်မာ တပ်မတော်အတွင်း ခြောက်စုတပ်များတွင် ထင်ရှားကျော်ကြားသော စစ်သူရဲကောင်းများ ပေါ်ထွက်ရာ ထင်ရှားသည့် ဒေသဖြစ်သည်။ အလုံမြို့ဝန်အဖြစ် အမှုထမ်းရွက်စဉ် စီမံအုပ်ချုပ်ခြင်း ၊ တရားစီရင်ခြင်းတို့တွင် အထူး အောင်မြင်သည့်အလျောက် အလုံဝန်အဖြစ် ဦးကောင်း၏ အုပ်ချုပ်မှုနှင့် တရားစီရင်မှုအာဏာ တို့ကို လွှတ်တော်ကသာ ပြင်ဆင်ပယ်ဖျက်နိုင်သည်ထိ အခွင့်အရေး ရရှိခဲ့သည်။ ဤသို့ ဆောင်ရွက်နေစဉ်အတွင်း စာပေ ဝါသနာ ပါသည့်အလျောက် ပြုစုရေးသားခဲ့သဖြင့် နေပြည်တော်၌ပင် ကျော်ကြားခဲ့သည်။ အလုံမြို့ဝန်အဖြစ်နေစဉ် အလုံမြို့သူကြီး ဦးအို ၏နှမ မရွှေမေနှင့် လက်ဆက်ခဲ့သည်။
ကင်းဝန်ဖြစ်လာခြင်း
၁၂၂၈-ခုနှစ်တွင် မြင်ကွန်း မြင်းခုန်တိုင် အရေးအခင်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့၍ အိမ်ရှေ့မင်း ကနောင်မင်းသား ကျဆုံးသဖြင့် မင်းတုန်းမင်းသည် အလုံဝန် ဦးကောင်းအား နေပြည်တော်သို့ ပြန်လည် ခေါ်ယူတော်မူပြီးလျှင် မင်းကြီး မဟာစည်သူဘွဲ့နှင့် ဝန်ထောက်တော် ရာထူးဖြင့် အပါးတော်၌ ခစားစေသည်။ အရေးတော် အေးငြိမ်းသွားသည့် အခါ၌ ကြည်းကင်း ၊ ရေကင်း စသည်တို့ကို အုပ်ချုပ်ရန် ဝန်ထောက် ကင်းဝန်ရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ပေးခဲ့လေသည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ကင်းဝန်မင်းကြီးဦးကောင်းဟု ထင်ရှား ကျော်ကြားလာလေသည်။
ကင်းဝန်ဆိုသည်မှာ နေပြည်တော် ၊ မြို့ကြီး ၊ ရွာကြီးများတွင် အကာအကွယ် ၊ အစောင့်အရှောက်ထားသော ကင်းစစ်သည်တို့ကို အုပ်ချုပ် ခန့်ခွဲရုံသာ မဟုတ်သေး ၊ နယ်စပ်ဒေသတို့တွင် ကူးလူးဆက်သွယ် ရောင်းဝယ်နေကြသော ကုန်သည် ၊ ခရီးလမ်းတို့ကိုပါ အုပ်ချုပ်၍ အကောက်ခွန်များ စည်းကြပ်ရသည့် တာဝန်လည်း ပါဝင်လေသည်။