မြန်မာအသံဖြစ်ပေါ်ပုံ
ယခု မြန်မာအသံအားဖြင့် ဂ နှင့် ဃ ခြားနားခြင်း မရှိချေ။ ပုံ (၈) ၌ ပြထားသည့်အတိုင်း လေသွားရာ လမ်းကြောင်း ကျဉ်းမြောင်း၍ သွားကြားမှ လေထွက်လျှင် စ၊ ရှ -တည်းဟူ သော သွားကြားသံများကိုရ၏။ လေသွားရာ လမ်းကြောင်း ကျဉ်းမြောင်းအောင် လျှာဖျားကို သွားရိုးသို့ မြေ|ာက်ထားစဉ် လေသည် သွားကြားမှ ထွက်သောအခါ ဖြစ်သော အသံသည် စ-သံဖြစ်၏။ ရှ-ကို မြည်ရာ၌ကား စ-ထက် အနည်းငယ် နောက်ကျကျ လေသွားရာ လမ်းကြောင်းကို ကျဉ်းမြောင်းစေပြီး လျှင် လျှာထိပ်သည် သွားရိုးနောက် အောက်ကနေစဉ်၊ လေ သည် လျှာအလယ်ကြောင်းကို လျှောက်၍ တိုးထွက်၏။ က- သည် ခ၊ဂ၊ ဃ တို့ဖြင့် အသံအားဖြင့် တော်စပ် သကဲ့သို့၊ စ-သည်လည်း ဆ၊ ဇ၊ ဈ၊ တို့နှင့် အသံအားဖြင့် တော်စပ် သည်၊ သို့ဖြစ်၍ စ၊ ဆ သည် အဃောသ အသံလျော့၊ အသံတင်း ဖြစ်ကြ၍ ဇ၊ ဈ သည် ဃောသ အသံလျော့၊ အသံတင်း ဖြစ်ကြ၏။ သွားကြားသံသည် သွားကြားမှ လေထွက်သောကြောင့် ဖြစ်ရကား၊ လေထွက်နေသမျှ ကာလပတ်လုံး ဆက်၍ မြည် နိုင်သော အသံ ဖြစ်၏။ ပေါက်ကွဲသံများကား ဤကဲ့သို့ ဆက်၍ မမြည်နိုင်ချေ။ လျှာထိပ်ကို မလိပ်စေဘဲ သွားရိုးနှင့် ထိ၍ ထားစဉ် လျှာဘေးတစ်ဘက်၊ သို့မဟုတ် နှစ်ဘက်ကို လျှောက်၍ လေထွက်စေလျှင် လ-သံ ဖြစ်၏။ လျှာနောက်ပိုင်းကို အာခေါင်ပျော့သို့ အနည်းငယ် မြှင့်လျှင် ဠ-သံ ဖြစ်၏။ လျှာဖျားကို မြှင့်၍ လျှာထိပ်အောင် လေမှုတ်လျှင် လျှာ လိပ်သံ ခေါ်သော ရ-သံ ဖြစ်၏။ လျှာထိပ်ကို အထက်သွားများ၊ သို့မဟုတ် အထက်သွား အောက်သွား အကြားသို့ ကပ်ရုံမျှ ကပ်ထားစဉ်၊ လေတိုး၍ ထွက်သော အသံသည် သ-သံ ဖြစ်၏။ သင်း(နာမ်စား)၊ သို့မဟုတ်-တို့၌ မြည်သော သ-သံသည် ဃောသအသံ ဖြစ်၏။ ယနှင့်ဝသည် ဗျည်းတစ်ပိုင်းသရတစ်ပိုင်း အသံဖြစ်၏။ ဣ-သရ မြည်ခိုက် လျှာဖျားဖြင့် အာခေါင်မာကို ထိလိုက်လျှင် ယ-အသံ ထွက်၏၊ ဥ-သရ မြည်ခိုက် နှုတ်ခမ်းကို ဝိုင်း လိုက်လျှင်၊ ဝ-သံထွက်၏။ သို့ဖြစ်၍ ယ-သည် ဣ-သရ နှင့်နီးစပ်၍၊ ဝ-သည် ဥ-သရနှင့် နီးစပ်၏။ သရ။ ။ သရသည် အသံထွက်ရာ၌ ဗျည်းနှင့်မတူ၊ အသံအိုးမှ ဖြစ်၍ ခံတွင်းပ အဆီးအတား မတွေ့ဘဲ ထွက်သော အသံကို သရ ဟုခေါ်၏။ ပါးစပ်ကို ကျယ်ကျယ်ဖွင့်ပြီးလျှင် လျှာကို ပြားပြားထားခိုက် လှုပ်ခါနေသော အသံကြိုးနှစ်ခုအကြားမှ ခံတွင်း၌ အဆီး အတား မတွေ့ဘဲ ထွက်သော သရသံသည် အာ-သရ ဖြစ်၏။ သရသည် အသံတို၊ အသံရှည်ဟု နှစ်မျိုးရှိ၏။ အ-ကဲ့သို့ မတြာတစ်ခု ဠကာသော သရကို အသံတို့ ခေး၏။ အာ-ကဲ့သို့ မတြာ နှစ်ခုကြသော သရကို အသံရှည်ဟုခေါ်၏။ (မတြာသည် လက်ပစ်တစ်တွက်၊ လျှပ်စစ်တစ်ပြက်၊ မျက်စိ တစ်မှိတ်ဟု ဆိုသော အခန့်ကာလ ဖြစ်သည်။) ထို့ပြင် လူတစ်ယောက်ကို ဟစ်ခေါ်ရာ၌ ဆွဲထားသော အသံ ရှည်မျိုးလည်း ရှိသေး၏။ မတြာ သုံးခု ကြာသည်ဟူ၏။ အသံတိုကိုလည်း သာ၍တို အောင် မြည်နိုင်သေး၏။ အရုပ် ဟူသော စကား၌ အ-သည် အတြာဝက်မျှ ရှိ၏။ သရအမျိုးမျိုး။ ။ ပါးစပ်ကို ကျယ်ကျယ် ဖွင့်ပြီးလျှင်၊ လျှာကို ပြားပြားထားခိုက် မြည်သော အာ-သည် မူလသရ ဖြစ်၏။ ယင်းအနေအထားမှ စ၍ ပါးစပ်ပေါက်ကို တဖြည်းဖြည်း ကျဉ်းစေ၍ လျှာကို တဖြည်းဖြည်း မြှင့်လျှင် ရှေ့သရများကို ရ၏။ ထိုနည်းအတူ ပါးစပ်ပေါက်ကို တဖြည်းဖြည်း ပိတ်ကာ လျှာနောက်ကို တဖြည်းဖြည်း မြှင့်၍ နှုတ်ခမ်းကို ဝိုင်းစေလျှင် နောက် သရများကို ရ၏။ ရှေ့သရနှင့် နောက် သရ အကြားတွင် ကြားသရများ ရှိ၏။ ရှေ့သရများတွင် အီ-သရဖြစ်သော နေရာသည် အမြင့် ဆုံးဖြစ်၍၊ နောက်သရများတွင် အူ-သရဖြစ်သော နေရာသည် အမြင့်ဆုံးဖြစ်၏။ အာ-နှင့်အီ-အကြားတွင် အယ်-နှင့် အေ-ရှိ၏။ အာ-နေရာမှ လျှာရှေ့ကို အနည်းငယ်မြှင့်လျှင် အယ်-သံ ထွက်၏။ သည့်ထက် တိုး၍ လျှာကို မြှင့်လျှင် အေ-သံ ထွက်၏။ သည့်ထက်တိုး၍ လျှာကို မြှင့်လျှင် အီ-သံ ထွက်၏။ ထိုနည်းအတူ အာ-နေရာမှ အနည်းငယ် လျှာနောက်ကို မြှင့် နှုတ်ခမ်းကို ဝိုင်းလျှင် အော်-သံ ထွက်၏။ သည့်ထက် တိုး၍ လျှာကို မြှင့်၊ နှုတ်ခမ်းကို ဝိုင်းလျှင် အို-သံ ထွက်၏။ သည့်ထက်တိုးတ၍ လျှာကိုမြှင့်၊ နှုတ်ခမ်းဝိုင်းလျှင် အူ-သံ ဖြစ်၏။ ပုံ (၁၂)တွင် ဠကက်ခြေခတ်သော နေရာသည် လိုရာသရ မြည်ရာ၌ လျှာ အမြင့်ဆုံး နေရာကို ပြသည်။ မြန်မာဘာသာ၌ သရသံပေါင်း ၅ဝ ရှိ၏။ ယင်းတို့ကို အသံ နီးစပ်သည့်အတိုင်း စု၍ အောက်၌ စီစဉ် ထား၏။ က ခ ဂ အတန်း၁ အာ အ အား အတ် အန် အန့် အန်း အတန်း၂ အီ အိ အီး အစ် အင် အင့် အင်း အတန်း၃ အို အို့ အိုး အုတ် အုန် အနု့် အုန်း အတန်း၄ အေ အေ့ အေး အိတ် အိန် အိန့် အိန်း အတန်း၅ အူ အူ့ အူး အွတ် အွန် အွန့် အွန်း အတန်း၆ အယ် အယ့် အဲး အက် အတန်း၇ အိုက် အိုင် အိုင့် အိုင်း အတန်း၈ အောက် အောင်အောင့်အောင်း အတန်း၉ အော်အော့အော ဤအစီအစဉ်သည် ထင်သလောက် မရှုပ်ထွေးချေ။ အတန်း ၁၊ ၂၊ ၃၊ ၄၊ ၅ တို့တွင် အတန်းတိုင်း၌ ရှိသော သရ ခုနစ်ခုတို့ကို က၊ ခ၊ ဂ ဟူ၍ သုံးပိုင်း ခွဲခြားနိုင်၏။ က-အပိုင်းရှိ သရ သုံးခုတို့သည် အသံရှည်၊ အသံတို (အောက် မြစ်)၊ ဝစ္စနှစ်လုံးပေါက်သံများ ဖြစ်ကြ၏။ ပုံစံ- အတန်း ၁ ၌ အသံရှည်-အာ၊ အသံတို အောက်မြစ်သံ-အ၊ ဝစ္စနှစ်လုံးပေါက် သ့ အား ဖြစ်ကြ၏။ ခ-အပိုင်းရှိ သရသည် အသတ်သံဖြစ်၍၊