cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ပါဠိစာပေအသင်း
ပေစာကျိုး
ပေစာထုပ်များကို ၅ ရာစု ကတည်းက အသုံးပြုခဲ့ပြီး ၁၈ ရာစု နှင့် နှောင်းပိုင်း ပေစာများသာ တွေ့နိုင်တော့ပြီး ၁၉ ရာစုတွင် အသုံးများခဲ့သည်။ ပေရွက်များကို အသုံးပြုခြင်းကြောင့် ရာသီဥတု ဒဏ်ခံရကာ အစောပိုင်း ပေထုပ်များမှာ စာများဖတ်မရအောင် ပျက်စီးနေသည်။ ကိုလိုနီခေတ်အတွင်း ပေထုပ်တော်တော်များများကို တစစီဖြုတ်ပြီး ဥရောပ ရှေးဟောင်းပစ္စည်း စုဆောင်းသူများကို ရောင်းချကြသောကြောင့် ပို၍ ပျောက်ဆုံးပျက်စီးသည်။
ပါဠိစာပေအသင်း သည် ပေထုပ်များ စုဆောင်းရန်၊ စာရင်းပြုစုရန် အတွက် ပေစာများကို ကွန်ပျူတာဖြင့် ဖတ်၍ ရအောင် အသွင်ပြောင်း၍ ထိန်းသိမ်းထားသည်။ ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် ပေစာကျိုး ဖောင်ဒေးရှင်း ကို ထိုင်းနိုင်ငံ၌ အကျိုးအမြတ်မယူသော အဖွဲ့အစည်း အဖြစ် တရားဝင် မှတ်ပုံတင်ခဲ့သည်။
ပါဠိစာပေ အသင်းကြီး ၏ ဥက္ကဋ္ဌ များ
ပါဠိစာပေအသင်းကြီး စတင်တည်ထောင်စဉ်မှ စ၍ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သူများမှာ -
လိုင်ဂွင်းချေခမွေးရွာ၊ နွားလှကျော်
လိုင်ဂွင်းချေခမွေးရွာ၊ နွားလှကျော်
ဗွတ်ဖင်ဝါ
ဗွတ်ဖင်ဝါ (Pycnonotus goiavier) သည် ဗွတ်ကလုံငှက်မျိုးနွယ်ဖြစ်ပြီး အရှေတောင်အာရှဒေသမှ အင်ဒိုချိုင်းနားအထိ တွေ့ရှိရသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
သာစည်ကုန်းရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
သာစည်ကုန်းရွာ(Tharsikone)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ သာမိတိုက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၁၇၅ ဖြစ်သည်။
Latin metal
Latin Metal (Heavy metal en español) သည် လက်တင်ဂီတ နှင့် heavy metal ၏ မျိုးခွဲတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ စပိန်ဘာသာဖြင့် အဆိုများ၊ လက်တင်ဂီတဆိုင်ရာ တူရိယာပစ္စည်းများနှင့် Salsa rhythm များနှင့် လွှမ်းမိုးထားသည်။
သမိုင်းကြောင်း
ဝေဖန်ရေးဆရာ Robert Christagau ဖော်ပြချက်မှာ ၁၉၇၀ တွင် latin-metal pop မှ ဆင်းသက်လာသည့် Carlos Santana ၏ဂီတကို ရည်ညွန်းထားသည်။ ၎င်းမှာ ဤအမျိုးအစား၏ ရှေ့တော်ပြေးဖြစ်သည်။ Latin metal သည် ၁၉၇၀ နှင့် ၁၉၈၀ မှ စတင်ခဲ့သည်။ Latin America မှ နိုင်ငံများစွာ စတင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ တွင် အမေရိကန်မှ “latin explosion” မှ အကျိုးအမြတ်များရရှိခဲ့သည်။ ဝေဖန်ရေးဆရာများ ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။ Ricky Martin-style pop နှင့် metal ကွာဟချက်သည် latin metal အမြတ်အစွန်းရရှိခြင်းအတွက် အလွန်ကျယ်ပြန့်လွန်သည်။ ၁၉၉၀ မှ မှတ်တမ်းကုမ္ပဏီများ latin pop တိုးတက်မှုမှ အမြတ်အစွန်းရှာခဲ့တုန်းမှ Grita Records labelမှ latin metal တီးဝိုင်းများမှ Metalo တစ်ပေါင်းတည်းစုစည်းခြင်းသည် သက်သေခံဖြစ်သည်။ ၎င်းထဲတွင် Ill Ninoနှင့် Puya တို့၏သီချင်းများ ပါဝင်သည်။ ၁၉၉၀ တီးဝိုင်းထဲတွင် Sepultura နှင့် Soulfly တို့ပါဝင်ပြီး ဤအမျိုးအစားထဲမှ အရင်လူတို့မှ ကိုးကားထားသည်။ အမေရိကန်တွင် Ill Nino သည် ဤအမျိုးအစားထဲမှ ကျွမ်းကျင်ပိုင်နိုင်သူအဖြစ် လူသိများသည်။ သူတို့၏ ပထမဆုံး albumများ စီးပွားရေးအရ အောင်မြင်ခဲ့သည်။ သာဓကအဖြစ် ဆန်အန်တိုနီယို နယ်ပယ်တွင် radio ဖြင့်လွှင့်ခဲ့သည်။
Latin metal သည် Ill Nino, Puya, Nonpoint တို့ Active Rock Charts တွင် Top 10 နှင့် 20 single များ ရပ်တည်မှုနှင့်အတူ mainstream ကမ္ဘာထဲသို့ ဝင်ရောက် ရပ်တည်နိုင်ခဲ့သည်။
သစ်တော
သစ်ပင်ကြီးငယ် အများအပြား စုရုံးပေါက်ရောက်နေသော တောကို သစ်တော ဟု ခေါ်သည်။ သစ်တောဟုဆိုလိုက်လျှင် ​ယေဘုယျအားဖြင့် လူသူမနီးသည့် တောကြီးမျက်မည်း ဟူ၍သာ ထင်မြင်ဖွယ်ရာ အကြောင်းရှိသော်လည်း လူသည် သစ်တောနှင့်ကင်းကွာ၍ မရနိုင်အောင် နီးကပ် ဆက်စပ်လျက် ရှိလေသည်။ သစ်တောများသာ မရှိခဲ့လျှင် ကမ္ဘာမြေပြင်နှင့်ရာသီဥတု၊ လူနေမှုစနစ် တို့သည် တစ်မျိုးတစ်ဖုံ ပြောင်းလဲသွားဖွယ်ရာ ရှိပေသည်။ များစွာသော တိုင်းပြည်နိုင်ငံတို့၏ ဧရိယာ အများအပြားသည် စိမ်းလန်း မှိုင်းညို့သော သစ်တောများဖြစ်ကြရာ သစ်နှင့် သစ်တောထွက် ပစ္စည်း များကို ရောင်းချခြင်းဖြင့် တိုင်းပြည်၏ဘဏ္ဍာတော်ကို များစွာ ဖြည့်တင်းနိုင်သည်ကား မှန်ပေသည်။ သို့သော် တိုက်ရိုက်သော်လည်း​ကောင်း၊ သွယ်ဝိုက်၍သော်လည်း​ကောင်း သစ်တောများ၏ ကျေးဇူးပြုပုံ အခြားအချက် အလက်များလည်း ရှိသေးကြောင်းကိုမူ စိစစ် စဉ်းစားမိသူ နည်းပါးပေလိမ့်မည်။
ထိုအချက်အလက်များကား သစ်တောများသည် ရာသီဥတုကို မျှတစေခြင်း၊ မြေဆီလွှာ မပျက်မ ယွင်းရအောင် ကာကွယ်ပေးခြင်း၊ စိမ့်စမ်းအင်းအိုင်တို့၌ အနည်အနှစ်ပို့ချမှု နည်းပါးစေခြင်း၊ တိုင်းပြည် ၏ သယံဇာတဖြစ်သော တောရိုင်း သားငှက် တိရစ္ဆာန်တို့၏ ခိုအောင်းရာနေရာဖြစ်ခြင်း၊ လူသားတို့၏ စိတ်ကြည်နူးဖွယ် အပန်းဖြေရာ နေရာဖြစ်ခြင်း စသည်တို့ ဖြစ်ကြပေသည်။
သစ်တောများသည် နေနှင့်လေကို ကာကွယ်သဖြင့် သစ်တောရှိသောအရပ်ဒေသသည် ရာသီဥတု မျှတသည်။ ရာသီဥတုသင့်တင့်မျှတမှလည်း ကောက်ပဲသီးနှံတို့ ဖြစ်ထွန်းနိုင်ပေသည်။ တောင်ကုန်း များ၌ သစ်တောရှိလျှင် ထိုဒေသများ၌ မိုး ပိုမိုရွာသွန်းသည်။ အကြောင်းမှာ သစ်တောအပေါ်တွင် လေသည် အေးနေရာ လေထဲတွင် ပါလာသော ရေခိုးရေငွေ့များသည် လေအေးနှင့် တွေ့သောအခါ မိုးအဖြစ် ရွာချသဖြင့် သစ်တောများရှိရာ အရပ်တို့တွင် မိုးပိုမို ရွာခြင်းဖြစ်လေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း၌ ရေရှားရခြင်း၏ အကြောင်းများတွင် ထိုဒေသ၌ သစ်တောနည်းပါးခြင်းသည် အဓိက အကြောင်းတစ်ရပ် အဖြစ် ပါဝင်လေသည်။
သစ်တောများနှင့် မြေဆီလွှာသည်ကျွန်းကိုင်းမှီ၊ ကိုင်းကျွန်းမှီ ဟူသကဲ့သို့ အပြန်အလှန် အမှီသဟဲပြုနေကြရသည်။ သစ်တောမှ သစ်ပင်များသည် ယင်းတို့၏ အစာ အာဟာရကို မြေဆီလွှာမှ ရရှိကြသည်။ လေအဟုန်ကြောင့်၎င်း၊ မိုးရေတိုက်ရိုက်ကျခြင်းကြောင့်၎င်း၊ ရေစီးခြင်းကြောင့်၎င်း မြေဆီ လွှာများ တိုက်စားခံရလေရာ ယင်းသို့ တိုက်စားခြင်းလျော့နည်းအောင် သစ်ပင် သစ်တောတို့က ထိန်းသိမ်း ပေးကြသည်။ ရွာချလိုက်သော မိုးရေသည် မြေသို့ တိုက်ရိုက်မထိဘဲ သစ်ရွက်သစ်ခက်များပေါ်မှ တဆင့်ကျရသဖြင့် အရှိန်မပြင်းတော့ချေ။ မြေပြင်ပေါ်တွင် ရေစီးခြင်းသည်လည်း ခလုတ်သဖွယ်ဖြစ်သော သစ်ပင်များရှိနေသဖြင့်၎င်း၊ သစ်ပင်အမြစ်များသို့ စီးဝင်သွားခြင်းကြောင့်၎င်း ရေစီးအရှိန် မသန်တော့ချေ။ လေပြင်းတိုက်ခတ်၍ မြူမှုန်များလွင့်ခြင်းသည်လည်း သစ်ပင်သစ်တောများရှိက လေကတုတ်သဖွယ် ကာကွယ်ထား နိုင်သဖြင့် မြေကို လေဖြင့်တိုက်စားမှုနည်းပါးလေသည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတို့တွင် သစ်တောများမရှိသည့် အချို့ဒေသများ၌ မြေတိုက်စားသည့် ပြဿနာသည် အကြီးအကျယ် ဖြစ်နေသည်။ မြေတိုက်စားမှုများပြားလာက မြေဩဇာညံ့ဖျင်းကုန်ခန်း လာသဖြင့် စိုက်ပျိုးရေး မအောင်မြင် ဖြစ်ကာ အသီးအနှံထွက် ဆုတ်ယုတ်သောကြောင့် ထိုပြဿနာကို ငွေကြေး သိန်းသန်း အကုန်အကျခံလျှက် ဖြေရှင်းနေကြရသည်။ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ၌လည်း ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ရွှေ့ပြောင်း တောင်ယာလုပ်ငန်းအတွက် သစ်တောများကို စည်းမဲ့ကမ်းမဲ့ ခုတ်ထွင်ခဲ့ကြသဖြင့် သစ်တော များ ပြုန်းခဲ့လေရာ မြေဆီလွှာတိုက်စားခြင်း များပြားလာသဖြင့် သိန်းသောင်းမကသော မြေဧကပေါင်း များစွာတို့သည် စိုက်ပျိုး၍ မဖြစ်ထွန်းနိုင်သော မြေပျက် မြေကောများ ဖြစ်သွားကြလေသည်။
သစ်တောများသည် ရေကိုလည်း ထိန်းသိမ်းသိုလှောင်ပေးသည်။ သစ်တောများ အကာအကွယ် ရှိသည့်အတွက် မိုးရေတို့သည် မြေပေါ်တွင် စီးသွားခြင်း နည်းပါးကာ အမြစ်များမှတစ်ဆင့် မြေထဲသို့ စိမ့်ဝင်ကြသည်။ ယင်းသို့ဖြင့် စမ်းရေပေါက်များ၊ စမ်းချောင်းများ၊ ရေတွင်းများအတွက် သစ်တောများက ရေသိုလှောင်ပေးလေသည်။ မိုးရွာစဉ်သာရေရှိ၍ မိုးကုန်လျှင် ရေပြတ်သော ချောင်းများ၊ တစ်နှစ်ပတ်လုံး ရေမပြတ်သည့် ချောင်းများသည် မိမိတို့ မြစ်ဖျားခံရာ တောတောင်များ၏ အခြေအနေကိုမှီ၍ ဖြစ်ကြရ သည်။ ထိုကြောင့် မြစ်ဖျား၊ ချောင်းဖျားရှိ သစ်တောများကို သီးသန့် ကာကွယ်ကြရသည်။ သစ်ပင် များမရှိက စိုက်ပျိုးပြုစုရသည်။ သစ်တောများကို အရမ်းမဲ့ခုတ်က ချောင်းများ စမ်းများ ခန်းခြောက် သွားသည်။ ပုပ္ပါးတောင်ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ရှေးက စမ်းပေါင်း ၃ဝ မျှ ရှိခဲ့သော် လည်း တောင်စွယ်မှ သစ် တောများကို ခုတ်ထွင်ခဲ့ကြခြင်းကြောင့် ယခုအခါ စမ်းရေပေါက် ၉ခုသာ ရှိတော့ခြင်းသည် သာဓက တစ်ရပ်ဖြစ်ပေသည်။
အချို့ဒေသတွင် ယင်းသို့ စမ်းများ ချောင်းများ ခန်းခြောက်သွားသဖြင့် ရွာများပင် ရွှေ့ပြောင်းကြရလေသည်။ လေပြင်းထန်ပါက အပင်များ၏ အဖူး၊ အငုံ၊ အပွင့်၊ အသီးတို့ ကြွေကျကုန်ကြသဖြင့် အသီး တင်သင့်သလောက် မတင်နိုင်ချေ။ အနောက်နိုင်ငံသစ်သီးခြံကြီးများတွင် လေ၏ဖျက်ဆီးမှုကြောင့် အသီးများကြွေခြင်းကိုကာကွယ်ရန် သစ်ပင်ကြီးများကို သစ်သီးခြံများ၏ပတ်လည်တွင် စိုက်ပျိုးထားကြ ရသည်။ ထို့ပြင် လေသည် လဟာပြင်ကို ဖြတ်လာရလျှင် ပို၍ အရှိန်ပြင်းထန်သဖြင့် ကနေဒါနိုင်ငံ ပရယ်ရီမြက်ခင်းဒေသ၊ ဆိုဗီယက်ယူနီယံ စတက်မြက်ခင်းဒေသ တို့၌ လယ်ယာ အိမ်ခြေတို့ကို လေပြင်းဒဏ်မှ ကာကွယ်ရန် လေကတုတ်သဖွယ် လေကာ သစ်ပင်တန်းကြီးများ စိုက်ပျိုးထားကြရသည်။
မြစ်ချောင်းများ၏အထက်ပိုင်း ရေဆင်းဒေသများတွင် သစ်တောများရှိနေပါက ရေတိုက်စားမှု နည်းပါးသဖြင့် အင်းအိုင် ရေကန်များအတွင်းသို့ ထိုမြစ်ချောင်းများ စီးဝင်သောအခါ အနည်အနှစ် အနည်းငယ်သာ ပါလေသည်။ မြစ်ဖျား ချောင်းဖျား၌ သစ်တောမရှိလျှင် ရေတိုက်စားမှုများပြားသဖြင့် အနည်အနှစ် အများအပြား ပါလာရာ ထိုမြစ်ချောင်းများ စီးဝင်သော အင်း အိုင် ရေကန်တို့တွင် အနည်ပို့ချမှု များပြားသောကြောင့် မကြာမီ ရေတိမ်လာရာမှ တဖြည်းဖြည်း ကောလာကြသည်။ ယင်းသို့ အင်း အိုင် ရေကန်တို့တွင် အနည်ပို့ချမှု များပြား၍ ကောလာပုံကို မင်္ဂလာကန်ကြီး၌ တွေ့မြင်နိုင်ပေသည်။
မြေဆီလွှာတိုက်စားမှု များပြား၍ မြစ်ချောင်းများတွင် အနည်အနှစ်များလာလျှင် ရေစီးရေလာ လည်း မမှန်တော့ချေ။ မြစ်များတွင် သောင်ထွန်းခြင်း၊ သင်္ဘောဆိပ်များ ပျက်စီးခြင်း ဖြစ်ရသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု စိန်ဂျိုးဇက်မြစ်ဝတွင် တည်ရှိသော ဗင်တန် သင်္ဘောဆိပ်သည် ဤနည်းအားဖြင့် ပျက်စီးလာသောကြောင့် ငွေကြေးများစွာ အကုန်အကျခံ၍ ပြုပြင်ခဲ့ရလေသည်။
သစ်တောများ၏ ကျေးဇူးပြုပုံကား ဤမျှသာမဟုတ် သေး ချေ။ မြို့ကြီး ပြကြီးများရှိ တိုက်တာ နေအိမ်၊ မိုးမျှော်အဆောက်အအုံကြီးများမှအစ ကျေးရွာဇနပုဒ်ရှိ တဲပုတ်များတိုင်အောင် သစ်တောများမှ ထွက်သည့် သစ်၊ ဝါးတို့ မပါလျှင် မပြီးနိုင်ချေ။ လူတို့ စားသောက် သုံးဆောင်ကြသော အစာအာဟာရ များတွင်၎င်း၊ ဆေးဝါးများတွင်၎င်း သစ်သီး၊ သစ်ဥ၊ သစ်ဖု၊ သစ်ရွက်၊ သစ်မြစ်များသည် အရေးပါ သော အပိုင်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ကြသည်။ သစ်စေး သစ်ဆီ သစ်ရည်တို့သည်ည်း အရောင်တင်ဆီ၊ ကော် စသည့် လူ့အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများ လုပ်ကိုင်သည့် လုပ်ငန်းများ၌ ပဓာနထား၍ အသုံးပြုရသော သစ်တောထွက် ပစ္စည်းများ ဖြစ်ကြပေသည်။ ယခုအခါ အလွန်ခေတ်စား ထင်ရှားနေသော ပလတ်စတစ် လုပ်ငန်းတွင် ထည့်သွင်းအသုံးပြုကြရသည့် ဆဲလျူလို့သည် သစ်ပင်မှ ထုတ်ယူရရှိသော ပစ္စည်းတရပ် ဖြစ်ပေသည်။
ယဉ်ကျေးမှုသည်လည်း တစ်စိတ်တစ်ဒေသအားဖြင့် သစ်တောနှင့် ဆက်စပ်နေသည်ဆိုက မမှားနိုင် ချေ။ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတစ်ရပ်ဖြစ်သော ပန်းပု အတတ်သည် ကျွန်းသစ် အစရှိသော သစ်ကောင်းများဖြင့် ပြုလုပ်ရသည်။ သစ်တောများမှ ထွက်ရှိသော ဝါးဖြင့်ပြုလုပ်၍ သစ်စေးသုတ်ထားသည့် ယွန်းထည် များသည်လည်း ယဉ်ကျေးမှုပစ္စည်းများ ဖြစ်ကြလေသည်။
သစ်တောများမှ လူသုံးပစ္စည်းများကို ရရှိနိုင်သဖြင့် ပြည်တွင်းသုံးပစ္စည်းများ ထုတ်လုပ်နိုင်ခြင်း၊ နိုင်ငံခြားသို့ သစ်များ တင်ပို့ရောင်းချနိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် သစ်တောများသည် တိုင်းပြည်၏ဝင်ငွေကို တိုးတက်တောင့်တင်းစေသည်၊ သာဓကအားဖြင့် ပြရမည်ဆိုလျှင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိက ထွက်ကုန်များတွင် သစ်သည် တစ်ခါတစ်ရံ ဒုတိယ၊ တစ်ခါတစ်ရံ တတိယ ဝင်ငွေအကောင်းဆုံးပစ္စည်း ဖြစ်လေသည်။
သစ်တောများ၏ အသုံးဝင်ပုံတစ်ရပ်မှာ မြို့ကြီးပြကြီးများ၌ နေထိုင်ကြသူများသည် မိမိတို့၏ ပတ်ဝန်းကျင်ကို ငြီးငွေ့လာသည့်အခါ သစ်တောများသည် အပန်းဖြေ အနားယူရာ စခန်းများလည်း ဖြစ်ကြပေသည်။ နိုင်ငံကြီးများ၌ သစ်တောကြီးများအတွင်းတွင် ဆိုခဲ့သော အပန်းဖြေစခန်းများ ထားရှိ ရာ သစ်တောကြီးများ၏ သာယာချမ်းမြေ့သော ရိပ်မြုံကို ကိုယ်စိတ်ပင်ပန်းလာသူများအား ခံစားစေ၍ အပန်းပြေစေလေသည်။ ရှားပါး၍အဖိုးတန်သော သားရဲတိရစ္ဆာန်နှင့် ကျေးငှက်တို့ ခိုမှီးရာဖြစ်သော သစ်တောအချို့ကို ဘေးမဲ့ကြိုးဝိုင်း သစ်တောများအဖြစ် သတ်မှတ်ပေးထားခြင်းဖြင့် ရှားပါးသော ကျေးငှက်နှင့် တိရစ္ဆာန်များ မျိုးပြုန်းခြင်းမှ ကာကွယ်ပေးသည့်ပြင် သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာ သုတေသန လုပ်ငန်းများ အတွက်လည်း များစွာ အထောက်အကူ ပြုပေသည်။
သစ်တောများသည် ကမ္ဘာဦး ခေတ်ကပင် ရှိခဲ့၍ သမုဒ္ဒရာတို့မှလွဲလျှင် ကမ္ဘာမြေပြင်သည် ယေ ဘုယျအားဖြင့် သစ်တောများဖြင့်သာ ဖုံးလွှမ်းလျက် ရှိခဲ့သည်။ လူနေမှုအဆင့်အတန်း တိုးတက်လာ သောအခါ သစ်တောများကို တဖြည်းဖြည်း ခုတ်ထွင်ရှင်းလင်း၍ အိုးအိမ်တည်ဆောက်ကြသည်။ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးခြင်းကိုလည်း ပြုကြလေသည်။ သစ်တောထွက် ပစ္စည်းများ၏ အသုံးဝင်ပုံ၊ အဖိုးတန် ပုံကို တစ်စတစ်စ သိရှိလာကြ၍ သစ်တောရှိသစ်ပင်များကို ခုတ်ယူ အသုံးပြုမှုလည်း များပြား လာသဖြင့် သစ်တောများ တရွေ့ရွေ့ နည်းပါးလာလေသည်။ ထိုအခါ သစ်တောများ၏ အကျိုးပြုပုံများ ကိုလည်း သိရှိလာကြသဖြင့် သစ်တောများကို စည်းမဲ့ကမ်းမဲ့ အရမ်းခုတ်ထွင်ခြင်းမှ ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းရေးကို လည်း ဆောင်ရွက်လာကြလေသည်။
သစ်တော ဧရိယာ
သစ်တောများသည် ပေါက်ရောက်ရာဒေသ၏ အပူချိန်၊ မိုးရေချိန်၊ ကုန်းမြေအနိမ့်အမြင့်၊ မြေဆီ လွှာနှင့် အောက်ခံကျောက်မြေ အမျိုးအစားကိုလိုက်၍ ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် သစ်တော အမျိုးမျိုးအစားစား ကွဲပြားပေါက်ရောက်လေသည်။ အချို့တိုင်းပြည်ဒေသတို့၏ သစ်တောများတွင် တစ်တောလုံး၌ သစ်ပင် တစ်မျိုးတည်းသာ ပေါက်ရောက်သော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံကဲ့သို့သော အချို့တိုင်းပြည်များ၏ သစ်တောများ တွင်မူ သစ်တောတစ်တောတည်း၌ သစ်ပင်အမျိုးအစား အတော်စုံလင်စွာ တွေ့ကြရလေသည်။
ကမ္ဘာ့သစ်တောများ အမျိုးမျိုးအစားစားရှိသည့်အနက် အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် လေးမျိုးခွဲခြားနိုင် သည်။ ယင်းတို့ကား (၁)ကွန်နီဖားတော (၂) ရွက်ပြတ်တော (၃) ရွက်ထူတော နှင့် (၄)တောစို ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
ကွန်နီဖားတောများတွင် ထင်းရှူးပင် အမျိုးမျိုးအစားစားတို့ ပေါက်ရောက်သည်။ များသောအားဖြင့် အရွက်တို့သည် အပ်ချောင်းကဲ့သို့ သေးမျှင်သည်။ အရွက်များသည် နှစ်နှစ်တခါ၊ သုံးနှစ်တခါကြွေ ကျလေ့ရှိ၍ သစ်ပင်သည် အရွက်လုံးဝမရှိသည့်အချိန် မရှိပဲ စိန်းလန်းနေသဖြင့် သမပိုင်းဒေသ အမြဲစိမ်းတောဟုလည်း ခေါ်ဆိုလေ့ရှိသည်။ ထိုတောမျိုးမှ အပင်တို့၏အသီးများသည် ဒကုန်းဒဟု ခေါ် သော အပေါ်ကား အောက်ရှူးသည့် ကတော့ပုံအသီးမျိုး ဖြစ်ကြပြီးလျှင် များသောအားဖြင့် မျိုးစေ့ဖော် အစေ့မျိုးရှိကြသည်။ ထိုအပင်မျိုးတို့၏ သစ်သားသည် အသားပွ၍ အဖိုးတန်သစ်များ မဟုတ်ချေ။ ထင်းရှူးတောတို့သည် အအေးဒဏ်ခံနိုင်ရည် ရှိကြသဖြင့် တောင်ကုန်းဒေသနှင့် အအေးပိုင်းဒေသများ၌ တွေ့ရှိကြရာ၊ မြောက်အမေရိကတိုက်ရှိ ကနေဒါနိုင်ငံ အရှေ့နှင့်အနောက် ကမ်းရိုးတန်းဒေသများ၌၎င်း၊ ဥရောပနှင့် အာရှတိုက် မြောက်ဘက်ပိုင်းဖြစ်သော ယူရေးရှား၌၎င်း ပေါက်ရောက်လေသည်။ ရွက်ပြတ်တော အမျိုးမျိုးရှိသည့်အနက် သမပိုင်းဒေသများ၌ပေါက်ရောက်သော ရွက်ပြတ်တော များရှိ အပင်များသည် ဆောင်းရာသီ၌ အရွက်ကြွေ၍ ထိုအပင်များမှ သစ်မာမျိုးကို ရနိုင်သည်။ ထင်းရှူးပင်များနှင့်နှိုင်းစာလျှင် အပင်ပေါက်နှေး၍ အအေးဒဏ်ကိုခံနိုင်ရည် မရှိလှချေ။ သမပိုင်းဒေသ ရွက်ပြတ်တောမျိုးကို ဥရောပအနောက်ပိုင်း၊ အာရှတိုက်အရှေ့ပိုင်းနှင့် မြောက်အမေရိကတိုက်အရှေ့ပိုင်း တို့၌ တွေ့ရလေသည်။
မုတ်သုန်တောများမှာ အပူပိုင်းဒေသရှိ ရွက်ပြတ်တောများဖြစ်၍ ထိုတောများရှိ အပင်များသည် နွေရာသီ၌ အရွက်ကြွေလေ့ရှိသည်။ ယင်းတို့သည် ကာလအပိုင်းအခြားဖြင့် မိုး များပြားစွာ ရွာသွန်းသော ဒေသများဖြစ်သည့် အိန္ဒိယနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ ဩစတြေးလျတိုက်၏ ဦးချို နှစ်ခုနှင့်တူသော မြောက်ဘက်စွန်း နှစ်စွန်းနှင့် အာဖရိကတိုက်၏ အနောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်း တစ်စိတ် တစ်ဒေသတို့၌ ပေါက်ရောက်ကြသည်။ ထိုတောမျိုးတွင် အီကွေတာသစ်တော များနှင့် အနည်းငယ် ခြားနား ချက်မှာ သစ်ပင်ကြီးများ အလွန်မမြင့်မားလှခြင်း၊ မြန်မာကျွန်းပင်နှင့် ကုလားအင်ကြင်း တို့ကဲ့သို့ နွေ ရာသီ၌ အရွက်ကြွေခြင်း၊ ချုံနွယ် ပိတ်ပေါင်း နည်းပါး၍ လူသူ အရောက်အပေါက် မနည်းလှခြင်းတို့ ဖြစ်၏။ ထိုတောများတွင် စားပင်များလည်း ပေါက်ရောက်လေသည်။
ရွက်ထူတောများကို ဆောင်းတွင်း မိုးရွာ၍ နွေရာသီ၌ ခြောက်သွေ့သော မြေထဲပင်လယ် ကမ်းရိုးတန်းဒေသ၊ ချီလီ စသည့်နိုင်ငံတို့၌ ပေါက်ရောက်သည်ကို တွေ့ကြရသည်။ ပေါက်ရောက်သော အပင်များ၏ အရွက်များသည် မာကျော ထူထဲပြီးလျှင် အရွက်မကြွေဘဲ အမြဲစိမ်းနေသည်။ မိုးခေါင်သည့် ဒဏ်ကိုလည်း ခံနိုင်ရည်ရှိလေသည်။ တောစိုများသည် မိုးများပြားသည့် အီကွေတာနှင့် အပူပိုင်းဇုန် ဒေသများဖြစ်သော မက္ကဆီကို၊ အမေရိကတိုက် အလယ်ပိုင်း၊ အရှေ့အိန္ဒိယကျွန်းစု၊ အမ္မဇုန်နှင့် ကွန်ဂိုမြစ်ဝှန်းတို့၌ ပေါက်သည်။ ထို တောများတွင် သစ်ပင် အမျိုးအမည်များစွာ ရောနှော ပေါက်သည်သာမက ကြိမ်တော ဝါးတောများ လည်း ပါဝင်သေးသည်။ ထိုတောမျိုးတွင် အောက်ပေါင်းရှုပ်၍ နွယ်ပင်ပေါသည်။ သစ်ပင်များ အလွန် ကြီးမား၍ ပေ ၁၅ဝ ခန့် မြင့်သည့် အပင်ကြီးများ ပေါက်ရောက်သည်။ မြစ်ပျဉ်းရှိသော အပင်ကြီး မျိုးလည်း များပြားသည်။ အရွက်များ ထူထပ်သိပ်သည်းစွာ ပေါက်ရောက်သဖြင့် နေရောင်မသန်းနိုင် အောင် ထူထပ်ပိတ်ဆီးသော စိမ့်ကြီးမြိုင်ကြီးများလည်း ဖြစ်၍ အပူပိုင်းဒေသ အမြဲစိမ်းတောဟုလည်း ခေါ်ဆိုလေ့ ရှိကြသည်။ ထိုတောစိုမျိုးသည် ဆင်၊ ကျား၊ ကျားသစ်၊ ကြံ့၊ တောဝက်၊ ဝက်ဝံ၊ မျောက် စသော သားရဲတရစ္ဆာန်များ ခိုအောင်းရာလည်း ဖြစ်လေသည်။
သမပိုင်းနှင့် အပူပိုင်းစပ်ကြားဒေသများ၌ ပေါက်ရောက်သော သစ်တောများလည်း ရှိသေးသည်။ ထိုဒေသများတွင် ကွန်နီဖားတောနှင့် ရွက်ပြတ်တောများ၊ အောက်ပေါင်း ရှုပ်သော တောများကို ရောနှော တွေ့ကြရသည်။ မြောက်အမေရိကတိုက်တွင် ထိုတောမျိုးသည် ရွက်ပြတ်တောဒေသ၏ အရှေ့တောင် နယ်နိမိတ်အစပ်၌ ပေါက်ရောက်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းတွင် ထင်းရှူး၊ ဝက်သစ်ချနှင့် တတိုင်းမွှေး တို့ကဲ့သို့ အမြဲစိမ်းနှင့် ရွက်ပြတ်ပင်တို့ ရောနှော ပေါက်ရောက်သည့် အောက်ပေါင်းရှုပ်သောတောမျိုးကို တွေ့ကြရသည်။ မြောက်အမေရိကတိုက်တွင် ကနေဒါနိုင်ငံသည် သစ်ထွက် အများဆုံးဖြစ်သည်။ ထိုနိုင်ငံတွင် သစ်တော ဧက သန်းပေါင်း ရ၈ဝ ရှိသည်။ ထိုသစ်တောဧရိယာ တစ်ဝက်ခန့်မှထွက်သော သစ်နှင့် သစ်ပျော့ဖတ်များကို နိုင်ငံတွင်းသုံးအပြင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ တင်ပို့ရလေသည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် သစ်ထုတ်လုပ်လျက် ရှိသော သစ်တောများ၏ ဧကသည် ၄၆၁ သန်း ဖြစ်သည်။ အလာစကာပြည်နယ်၏ သစ်တော ဧရိယာသည် ဧက ၉၅ သန်းရှိသည်။ သို့သော် ထူထပ်သော သစ်တောများမဟုတ်ချေ။ အရှေ့တောင်ပိုင်းတွင်မူ သစ်ထုတ်လုပ်ခြင်း မပြုရသေးသော ထင်းရှူးတောများ ထူထပ်စွာ ရှိလေသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် သစ်တောများကို အသုံးများလွန်းသဖြင့် ယခုအခါ သစ်တောထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး၊ စိုက်ပျိုးပြုစုရေးတို့ကို ဂရုတစိုက် ဆောင်ရွက်နေကြ ရလေသည်။ အာဖရိကတိုက် တောင်ပိုင်းတွင် မြေဧက ၄၅ ရာခိုင်နှုန်း သည် သစ်တောဖြစ်သည်။ ထိုတိုက်ရှိ နိုင်ငံအများတွင် ပြည်တွင်းသုံးအတွက် သစ်အလုံအလောက်ရရှိရုံသာမက နိင်ငံခြားသို့ပင် တင်ပို့ ရောင်းချရလေသည်။
အခြားတိုက်ကြီးများနှင့်နှိုင်းစာလျှင် အာဖရိကတိုက်၏ သစ်တောဧရိယာသည် နည်းနေသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နီးပါးရှိသော ဆဟားရား သဲကန္တာရကြီးတွင် သစ်တောများ မရှိချေ။ ကွန်ဂို မြစ်ဝှမ်းမှာမူ သစ်တော ထူထပ်သည်။ အာဖရိက မဟောဂနီနှင့် အခြား အဖိုးတန်သစ်မာများ ထွက် သည်။ မဟော်ဂနီအစစ်ကို အနောက်အိန္ဒိယကျွန်းစုနှင့် အမေရိကတိုက် အလယ်ပိုင်းဒေသများမှသာ ရရှိနိုင်လေသည်။ ဥရောပတိုက်တွင် ဖင်လန်နိုင်ငံ၊ ဆွီဒင်နိုင်ငံ၊ ဥရောပဘက်ကျသော ဆိုဗီယက်ယူနီယံတို့သည် သစ်တော ထူထပ်သောဒေသများ ဖြစ်သည်။ ဆိုဗီယက်ယူနီယံတွင် သစ်တော ဧက သန်းပေါင်း ၄ဝဝ ကျော်ရှိသည်။ သို့သော် မြောက်ဘက်ပိုင်းမှ သစ်တောများသည် လူသူပေါက်ရောက်ရန် ခဲယဉ်းလေ သည်။ ဖင်းလန်နိုင်ငံနှင့် ဆွီဒင်နိုင်ငံတို့သည် သစ်အများအပြားထုတ်လုပ်နိုင်၍ ဥရောပ တစ်တိုက်လုံး အတွက် ထိုနှစ်နိုင်ငံက သစ်များ တင်ပို့နိုင်သည်။ ဖင်လန်နိုင်ငံ၏ မြေဧက ၆ဝ ရာခိုနှုန်းသည်၎င်း၊ ဆွီဒင်နိုင်ငံ၏ မြေဧက ၄၅ ရာခိုင်နှုန်း သည်၎င်း သစ်တောများ ဖြစ်လေသည်။
ကမ္ဘာပေါ်တွင် သစ်တော အထူထပ်ဆုံးဒေသများမှာ တောင်အမေရိကတိုက်၏ အမေဇုန်မြစ်ဝှမ်း နှင့် အာဖရိကတိုက်၏ ကွန်ဂိုမြစ်ဝှမ်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုဒေသများတွင် ရာသီဥတု ပူအိုက်စိုစွတ် သဖြင့် အီကွေတာ သစ်တောကြီးများပေါက်ရောက်သည်။ သစ်ပင်ကြီးများ အလွန်ကြီးထွားလွယ်၍ တောထူထပ်လှသဖြင့် နေပြောက် မထိုးနိုင်သော တောကြိးမျက်မည်းများ ဖြစ်ကြလေသည်။ ရှေးရှေးအခါက သစ်တောများအလွန်ပေါများ၍ အခမဲ့ခုတ်ယူနိုင်ကြသဖြင့် လူတို့သည် စည်းမဲ့ ကမ်းမဲ့ ခုတ်ထွင်ခဲ့ကြသည်။ သစ်တောထွက်ပစ္စည်းများကိုလည်း တစ်စတစ်စ အသုံးအစွဲ ပို၍များခဲ့ကြ သည်။ သစ်ပင်များကို စည်းမဲ့ကမ်းမဲ့ ခုတ်ကြခြင်း၊ လယ်ယာနှင့် အိုးအိမ်ထူထောင်ရန် အတွက် သစ်တောများကို ခုတ်ထွင်ခြင်းတို့ကြောင့် သစ်တောများ ပါးလာသည်။ အချို့လူများ၏ အယူအဆမှာ သစ်တောများသည် ရေမြေနှင့် မိုးလေဝသကောင်းက သဘာဝအလျောက် ပေါက်ရောက်နိုင်ကြသဖြင့် ပြုပြင်ရန်မလိုဟု ထင်မြင်ကြသည်။ သဘာဝအလျောက် ပေါက်ရောက်တိုးပွားခြင်းနှင့် သေကြေ ပျက်စီးခြင်း ညီမျှနေက သစ်တောများ မပြုန်းနိုင်သေးချေ။ သို့သော် သစ်တောထွက် ပစ္စည်းများကို လူတို့ အသုံးပြုရန် ပြည်တွင်းပြည်ပ ရောင်းဝယ်ခြင်း၊ လူဦးရေ တိုးပွားလာသဖြင့် မြို့ရွာ အိုးအိမ် ချဲ့ထွင်ခြင်း၊ လယ်ယာ တိုးချဲ့လုပ်ကိုင်ခြင်းတို့ အလွန်များပြားလာသဖြင့် ပေါက်ရောက်မှုနှင့် ထုတ်လုပ် သုံးစွဲမှု မညီမမျှဖြစ်လာသည်။ သစ်တောများသည်လည်း လူတို့အတွက် မရှိမဖြစ်တော့ချေ။ ထိုကြောင့် သစ်တောများကို ကာကွယ် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်အုပ်ချုပ်ရန် ဆောင်ရွက်လာ ကြရလေသည်။ ထိုနောက်တွင် သစ်တောများကို ကာကွယ် ထိန်းသိမ်းရုံနှင့် မပြီးသေး။ သစ်ပင်များ သဘာဝ အလျောက် ပြန်ပေါက်ခြင်းနှင့် မလုံလောက်လျှင် တိုးတက်ပေါက်ပွားစေဖို့ အကူအညီပေးရန်လိုအပ်ကြာင်း ကိုလည်း သိမြင်လာကြသည်။ ထိုကြောင့် သစ်တောအုပ်ချုပ်ရေးကို ဆောင်ရွက်လာကြပြီးလျှင် သစ်တော ဥပဒေများ ပြုလုပ်ခြင်း၊ ကြိုးဝိုင်းသစ်တောများ ပြုလုပ်ခြင်း၊ သစ်တော စိုက်ပျိုး ပြုစုခြင်းတို့ ကိုလည်း လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြလေသည်။
သစ်ပင်များသည အသုံးချနိုင်သည့်အရွယ်ရောက်အောင် နှစ်ပေါင်း ၆ဝမှ ၁၅ဝခန့်အထိ ကြာ မြင့်သဖြင့် ယင်းတို့ကို ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းရန် လိုအပ်သည်။ ကာကွယ်ရန် လိုအပ်သော သစ်တောများကို ကြိုးဝိုင်း သစ်တောဟူ၍ သတ်မှတ်ထားရသည်၊။ ကြိုးဝိုင်းသစ်တောဟူသည်မှာ သစ်တောထိန်းသိမ်း ရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးအတွက် လွယ်ကူစေရန် ကြိုးဝိုင်း နယ်နိမိတ်များတွင် အထစ်ကြီးများ ထစ်ထားခြင်း၊ အစိုးရတံဆိပ် ရိုက်နှိပ်ထားခြင်း၊ ကြော်ငြာပြား ကပ်ခြင်း၊ နယ်နိမိတ်တိုင်များ စိုက်ခြငိးတို့ဖြင့် အထင်အရှား နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ထားသော သစ်တောကို ခေါ်ဆိုသည်။ ကြိုးဝိုင်း သစ်တောများ အတွင်းမှ အပင်များကို ဆိုင်ရာအမိန့် တစ်စုံတစ်ရာ မရပဲ ထုတ်ယူခြင်း မပြုရန် ဥပဒေက တားမြစ်ထားလေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ သစ်တောများအတွင်း အဖိုးတန်သစ်ရရှိသော ကျွန်း၊ ပျဉ်းကတိုး၊ ကညင်၊ သစ်ယာ၊ ပိတောက် စသည့် အပင်များကို ရွေးချယ်ထုတ်ယူပြီးလျှင် သဘာဝ မျိုးဆက်နည်း၊ ပဝတ္တိ မျိုးဆက်နည်းတို့ဖြင့် မျိုးမပြတ်အောင် ဆောင်ရွက်ရသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစ်ကြီး မဖြစ်မီက သဘာဝမျိုး ဆက်စိုက်ခင်းဧက ၆၈၅၄ဝနှင့် ပဝတ္တိ်မျိုးဆက်စိုက်ခင်းဧက ၁၃၈၆၈၈ အသီးသီးရှိခဲ့သော်လည်း စစ်ဘေးဒဏ်ကြောင့် များစွာ ပျက်စီးခဲ့ရသည်။
စိုက်ခင်းများတွင် မျိုးဆက်ခြင်းအောင်မြင်စေရန် အုပ်ဆိုင်း မိုးကာနေသော အပင်များကိုခုတ်လှဲ၍ လင်းဖွင့်ခြင်း၊ မျိုးဆက်ပင်များသန်စွမ်းအောင် ပင်ကျပ်နှုတ်ခြင်း၊ ရှင်းလင်းခြင်း၊ နွယ်ဖြတ်ခြင်း၊ ပေါင်းခုတ်ခြင်းများကို တော၏အခြေအနေအရ ဆောင်ရွက် ပေးခြင်းဖြင့် သစ်တော စိုက်ပျိုးပြုစုတည်ထောင်မှုကိုလည်း ပြုကြရလေသည်။ သစ်တော စိုက်ပျိုးပြုစုရေး၊ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး တို့၌ အောင်မြင်ထိရောက်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ရန်၎င်း၊သစ်တောထွက်ပစ္စည်းများကို တန်ဖိုးရှိရှိနှင့် ပိုမိုထုတ်လုပ်နိုင်ရန်၎င်း သစ်တော သုတေသနဌာနဟူ၍လည်း ထားရှိရသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရှေးရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကပင် သစ်တောများမှ သစ်များ၊ အခြားသစ်တော ထွက်ပစ္စည်းများကို ထုတ်ယူသုံးစွဲခဲ့ကြသော်လည်း သစ်တောထိန်းသိမ်း ကာကွယ်ရေးကိုမူ မပြုခဲ့ကြပေ။ ခရစ်နှစ် ၁ရ၅၂ခု အလောင်းမင်းတရားလက် ထက်တွင် ကျွန်းပင်ကို'တော်ဝင်'ပင် ဟု ကြေညာ ထိန်းသိမ်းခြင်း ပြုခဲ့၏။ သို့သော် သစ်တောများကို စံနစ်တကျ ထိန်းသိမ်းခြင်းကိုမူ နောင်မင်းအဆက် ဆက်လက်ထက်တို့တွင်လည်း ပြုခဲ့ဟန်မတူချေ။ မြန်မာနှင့်ဗြိတိသျှတို့ အချင်းများကာ စစ်ပွဲသုံးကြိမ် တိုက်၍ နောက်ဆုံးတွင် မြန်မာနိုင်ငံပါ အပ်လိုက်ရသော အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပွဲများ ဖြစ်ရခြင်း၏ အကြောင်းတွင် သစ်တောများ၌ သစ်ခုတ်မှု၊ သစ်ထုတ်လုပ်မှုနှင့်စပ်လျဉ်း၍ မြန်မာနိုင်ငံ၌ တည်ထောင်ထားသော ဗြိတိသျှတို့၏ ဘုံဘေဘားမား သစ်ကုမ္ပဏီနှင့် မြန်မာဘုရင် အစိုးရတို့ အငြင်းပွားမှုများသည်လည်း အချက်တစ်ရပ်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့လေသည်။
ဗြိတိသျှတို့သည် ရခိုင်ပြည် နှင့် တနင်္သာရီကို ၁၈၂၆ခုနှစ်တွင် သိမ်းပိုက်ပြီးနောက်မှစ၍ကျွန်းပင်များကိုခုတ်လှဲ ထုတ်သုံးခဲ့သည်။ ထိုအခါ ကျွန်းပင်များကို စံနစ်တကျ ခုတ်ယူခြင်းမပြုက ကျွန်းတောများပျက်စီးသည်ကို တွေ့ရှိလာကြသဖြင့် ၁၈၅၆ခုနှစ်မှ စ၍ သစ်တောများကို စည်းကမ်းတကျ အုပ်ချုပ်ရန် အုတ်မြစ်ချခဲ့သည်။ အဖိုးတန်သစ်များထုတ်ယူရေး ဥပဒေကို ၁၉ဝ၂ခုနှစ်တွင် ရေးဆွဲခဲ့ကြလေသည်။
လူသားတို့သည် ဥပဒေဖြင့်ထိန်းသိမ်းမှုမရှိက သစ်တောများ၏အဆိုးရွားဆုံးသောရန်သူများဖြစ်ကြပေသည်။ စည်းမဲ့ကမ်းမဲ့ သစ်တောများကို ခုတ်လှဲခြင်းဖြင့် သစ်တောများကို ပြုန်းစေသည်သာမက တိုက်ရိုက်သော်လည်းကောင်း၊ သွယ်ဝိုက်၍သော်လည်းကောင်း၊ အခြားနည်းအမျိုးမျိုးဖြင့်လည်း သစ်တောများကို ဖျက်စီး နေကြလေသေးသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ရွှေ့ပြောင်းတောင်ယာစိုက်ပျိုးခြင်း၊ ထုံးနှင့်မီးသွေးဖုတ်ခြင်း၊ အိမ်သုံးထင်းခုတ်ခြင်း၊ တိရစ္ဆာန် ထိန်းကျောင်းမှု များပြားခြင်း တို့ကြောင့်လည်း သစ်တောများ ပြုန်းတီးခဲ့ရသည်။ ထုံး ဖုတ်ခြင်း၊ မီးသွေးဖုတ်ခြင်း စသည့်လုပ်ငန်းများအတွက်၎င်း၊ အိမ်သုံးအတွက်၎င်း ထင်းအမြောက် အများကိုအသုံးပြုကြရာ ထင်းရရန်အတွက် သစ်ပင်များကို စည်းကမ်းမဲ့ ထုတ်ထွင်ကြလေသည်။ နှစ် ကာလကြာမြင့်စွာ အချိန်ယူ၍ ပေါက်ရောက်ခဲ့ရသော သစ်ပင်များသည် တစ်ရက်နှစ်ရက်အတွင်း ပျက်စီးကြရသည်။
ထင်းခုတ်ယူသူတို့သည် အရွယ်မရင့်သေးသော အပင်များကိုခုတ်ခြင်း၊ အချို့အပင် များကို အမြစ်ပါတူးခြင်းပြုကြသောကြောင့် သစ်ပင်များတစ်ဖန်ပြန်ပေါက်ရန် ခဲယဉ်း သွားလေသည်။ ထို ကြောင့်ပင် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း မိုးပါးရေရှားရပ်ဝန်းသည် တဖြည်းဖြည်း သဲကန္တာရ ဆန်လာ၍ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ထိုနည်းများကြောင့် သစ်တောများ ပြုန်းလာသည်။ သစ်တောမရှိသော် မြေဆီလွှာ တိုက်စားမှု များပြားလာသဖြင့် ဧက သိန်းသန်း မျှသော မြေများ မြေဩဇာခေါင်းပါး၍ မြေပျက်များ ဖြစ်ကုန်ရလေသည်။ ထို့ပြင် ကျွဲနွားတိရစ္ဆာန်များကို သစ်တောများအတွင်း ထိန်းကျောင်းသည့်အခါ တိရစ္ဆာန်များက သစ်ပင်အကိုင်း အခက်များကို စားခြင်း၊ အခေါက်များကို ကိုက်ဖဲ့ခြင်း၊ တိုးဝှေ့သွားခြင်းတို့ကြောင့်လည်း သစ်ပင်များ သေကြေပျက်စီးကြရလေသည်။
ယင်းသို့ လူတို့၏ မြော်ခေါ်ထောက်ထားမှု ကင်းမဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် သစ်တောများ ပျက်ပြုန်းရ သည့်ပြင်၊ တောမီးလောင်ခြင်း၊ ပိုးကျခြင်း၊ သစ်ပင်ရောဂါကျရောက်ခြင်း၊ ခြုံနွယ်ပိတ်ပေါင်းထူထပ်ခြင်း တို့ကြောင့်လည်း သစ်တောများပျက်စီးကြရလေသည်။ တောမီးလောင်ခြင်းသည် သစ်တောများအကြီးအကျယ် ပျက်စီးစေနိုင်သော အကြောင်းတရပ် ဖြစ်သည်။
သစ်တောအတွင်း လေတိုက်ခတ်သဖြင့် သစ်ပင်တပင်နှင့်တပင်၊ဝါးတလုံးနှင့်တလုံး ပွတ်တိုက် ရာမှ မီးပွင့်၍ မီးထတောက်ကာ တောမီးလောင်တတ်သည်။ သို့သော် ယင်းသို့သော သဘာဝကြောင့် မီးလောင်ရခြင်းမှာ နည်းပါးသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် များသောအားဖြင့် သစ်တော အနီးအနားပတ်ဝန်း ကျင်တွင် နေထိုင်သူများ၏ ပေါ့ဆမှုနှင့် နွေဦးပေါက်တွင် တောင်ရာ စိုက်ပျိုးရန်အတွက် မြေယာကွက် ရရန် သစ်တောများရှင်းလင်းမီးရှို့ခြင်း၊ အမဲလိုက်ရာတွင် မီးရှို့၍ ခြောက်လှန့်ခြင်းများမှ ကူးစက် လောင်ကျွမ်းမှု များပြားလေသည်။ နွေရာသီသို့ ကူးလာလျှင် သစ်တောတွင်းမှ သစ်ပင်များ အရွက်ကြွေ၍ သစ်ပင်များသည်လည်း ခြောက်သွေ့သောအပိုင်းသို့ ကူးပြောင်းနေချိန် ဖြစ်ပေရာ မီးပွားကျရုံဖြင့်မီးလောင် နိုင်သည်။ သစ်တောများမီးလောင်လျှင် ပျိုးပင်များ၊ အပင်ပျိုများ အဖိုးတန်အရွယ်သင့် အပင်များပါ မကျန် မီးသင့်ပျက်စီးကြရာ ထိုနေရာတွင် သစ်တောများ မျိုးဆက်ပင်ပြတ်သွားနိုင်လေသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် တောမီးလောင်သဖြင့် တစ်နှစ်တစ်နှစ်တွင် အိမ်ခြေ ၈၆ဝဝဝခန့် ကို တည်ဆောက်နိုင်သော သစ်များ ဆုံးရှုံးရလေသည်။ ထိုကြောင့် တောမီးလောင်ခြင်းကို ကာကွယ်ငြိမ်းသတ်နိုင်ရန် ကြီးကြီး ကျယ်ကျယ် စီစဉ် ထားရှိလေသည်။
ပိုးကျခြင်းကြောင့်လည်း သစ်တောများပျက်စီးကြရာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် တနှစ်လျှင် ဒေါ်လာ သန်း၁ဝဝမှ ၂ဝဝ အတွင်းရှိသော သစ်များပျက်စီးရသည်။ အချို့ပိုးများသည် အဖူးအညွန့်တို့ ကို စားသည်။ အချို့ပိုးများသည် အခေါက်နှင့် ပင်စည်ကိုလှိုက်၍စားသည်။ အချို့ပိုးများသည် ပင်စည်ကို ဝိုက်ပတ်၍စားရာ သစ်ရည်ပို့ဆောင်ရေးလုပ်ငန်း ပျက်စီးသဖြင့် အပင် သေလေသည်။ သစ်ပင်ကို သင်းသတ် သကဲ့သို့ပေတည်း။
သစ်ပင်ရောဂါများကြောင့်လည်း သစ်ပင်များသေကြေသည်။ များသောအားဖြင့် သစ်ပင်များတွင် ဖြစ်ပွားလေ့ ရှိသော ရောဂါတစ်မျိုးမှာ မှိုစွဲခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် သစ်များအတွင်း ချုံနွယ်ပိတ်ပေါင်းများ ထူထပ်လျှင် သစ်ပင်များ ရှင်သန်ကြီးထွားရေးကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေကာ သစ်တောများကို တစ်တစ်စ ပျက်စီးစေလေသည်။ လေသည် သစ်တောများ၏ ကြီးကျယ်သောရန်သူကား မဟုတ်ပေ။ လေမုန်တိုင်းဒာဏ်ကြောင့် သစ်တောတစ်ခုလုံး ကျိုးပဲ့ပျက်စီးခြင်းကို ရံဖန်ရံခါ တွေ့ရှိရသော်လည်း များသောအားဖြင့် လေပြင်းတိုက်ခတ်သဖြင့် လဲကျအမြစ်ပြုတ်ရသော အပင်များသည် မသန်စွမ်းသော အပင်အို အပင်နာများသာ ဖြစ်ကြသည်။
ထိုအပင်များလဲကျသဖြင့် သစ်တောအတွင်းရှိ အခြားသစ်ပင်များမှာ အလင်းရောင်နှင့် လေကို ပိုမိုရရှိနိုင် သေးသည်။ သစ်ပင်များ၏ ကြောက်စရာရန်သူတစ်ပါးကား မိုးကြိုးဖြစ်သည်။ မိုးကြိုး ထိသောအပင်သည် ပြန်၍ မရှင်သန်နိုင်တော့ဘဲ ထိုအပင်သာလျှင် မီးလောင်သည်သာမက အခြား အပင်များကိုပါ ကူးစက် လောင်ကျွမ်းနိုင်လေသည်။ သစ်တောများသည် စပါးသီးနှံတို့ကဲ့သို့ တစ်နှစ်တစ်ကြိမ် အသစ်အသစ် စိုက်ပျိုးပြုစုရသည်မဟုတ် ပဲ သစ်တောထွက် ပစ္စည်းများမှ ဆိုင်ရာတိုင်းပြည် နိုင်ငံများအတွက် နှစ်စဉ် ဝင်ငွေမှန်မှန်ရရှိနိုင်စေ သဖြင့် သစ်တောများ အလဟဿ မပြုန်းတီး မပျက်စီးရလေအောင် စောင့်ရှောက်ထိန်းသိမ်းရန် လို အပ်ပေသည်။ သစ်တောတစ်ခု ပြန်လည်ထူထောင်ရန်မှာ အနှစ် ၆ဝမှ ၁၅ဝ အထိ ရှည်ကြာ သော်လည်း ဖျက်ဆီးခုတ်လှဲရန်မှာ တစ်ရက်နှစ်ရက်မျှသာ ကြာ၍ မှားယွင်းစွာခုတ်လှဲမိပါက ဆွေစဉ်မျိုးဆက်အထိ အကျိုးယုတ်မှုကို ဖြစ်စေနိုင်သဖြင့် သစ်တောကာကွယ်ထိန်းသိမ်းရေးမှာ အထူးလိုအပ်လှပေသည်။
လိုင်ဇာမြို့
လိုင်ဇာ (Laiza) မြို.သည် မြန်မာနိုင်ငံ ၊ ကချင်ပြည်နယ်၏ မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်ပြီး တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံနှင့် နယ်နိမိတ်ချင်းထိစပ်လျက်ရှိသည်။
သမိုင်းကြောင်း
၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် လိုင်ဇာ မြို့သည် ရွာ အဖြစ်သာတည်ရှိခဲ့ပြီး ကချင်လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့၊ တပ်မတော်(ကေအိုင်အို)များ အခြေချပြီးနောက် ကချင်ပြည်နယ်၏ ထင်ရှားသော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ တရားဝင်နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးမရှိသော်လည်း စည်ကားသည့်နယ်စပ်ကုန်သွယ့်မြို့ဖြစ်သည်။ လိုင်ဇာမြို့သည် တရုတ်မြန်မာနယ်နိမိတ်စည်းရိုးကို ခွထားပြီး တရုတ်နိုင်ငံဖက်ခြမ်းကို လိုင်ဇာ(တရုတ်)၊ မြန်မာနိုင်ငံဖက်ခြမ်းကိုလိုင်ဇာ(မြန်မာ)ဟုခေါ်သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင်ကေအိုင်အိုနှင့်အစိုးရတပ်များပစ်ခတ်မှုဖြစ်ပွားပြီးနောက်တွင် နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးရပ်တန့်သွားခဲ့သည်။
တဲကုန်း
တဲကုန်း
သစ်တောရေးရာဝန်ကြီးဌာန
ယခုအခါ သစ်တောရေးရာဝန်ကြီးဌာနကို ပထမအကြိမ် ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော် ဒုတိယ ပုံမှန်အစည်းအဝေး သဘောတူညီချက်အရ ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် သစ်တောရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန (Ministry of Environmental Conservation and Forestry) အဖြစ် ပြောင်းလဲ ဖွဲ့စည်းပြီးဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဧရိယာအကျယ်အဝန်း စုစုပေါင်း စတုရန်းမိုင် ၂၆၁,ရ၆ဝ ရှိသည့်အနက် ၅၅.၅ ရာခိုင်နှုန်း၊ သို့မဟုတ် ၁၄၅,၃ဝ၃ စတုရန်းမိုင်မှာ သစ်တောများ ဖြစ်ကြ သည်။ ယင်းတို့အနက် ၃၄,၆၈ရ စတုရန်းမိုင်မှာ သစ်တောကြိုးဝိုင်းများဖြစ်၍ ၁၁၆,ဝ၁၆ စတုရန်းမိုင်မှာ ကြိုးပြင် သစ်တောများ ဖြစ်ကြသည်။ သစ်တောများပေါ်တွင် အဓိက မှီခိုနေရသည့်အားလျော်စွာ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏ အစိုးရဝန်ကြီးဌာနတခုအနေဖြင့် စီမံအုပ်ချုပ်လေသည်။ သစ်တောများသည် တိုင်းပြည်၏ အဖိုးအနဂ္ဃထိုက်တန် သော ပစ္စည်းများဖြစ်ကြသည့်ပြင် ရာသီဥတု မျှတမှန်ကန်ခြင်း၊ ရေဖူလုံအောင်ရရှိခြင်းနှင့် မြေဩဇာထိန်းသိမ်းခြင်း စသည်တို့ အတွက် ထိန်းသိမ်းကာကွယ်နိုင်သော အကျိုးကျေးဇူးများ ရှိသည်။ အထူးသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံကဲ့သို့ တောတောင် ထူထပ်ပေါများသော တိုင်းပြည်များတွင် သစ်တောများ ထိန်းသိမ်းခြင်း ချွတ်ယွင်းပါက အောက်ပိုင်းတွင် ရှိသော မြေညီများတွင် ရေစီးကမ်းပြိုခြင်း၊ နွံများ ဖုံးလွှမ်းခြင်း၊ မြေဩဇာ လျော့ပေါ့ခြင်းနှင့် ရေကြီးခြင်း စသော ဘေးအန္တရာယ်များ တွေ့ရှိတတ်သည်။
ထိုအကျိုးကျေးဇူးများအပြင် ထာဝစဉ် သစ်တောထွက် ပစ္စည်းများ ရရှိရေး၊ သစ်တောများ အဓွန့်ရှည်စွာ တည်မြဲရေးနှင့် တိုးပွားရေးတို့ အတွက် စည်းကမ်းတကျ အုပ်ချုပ်လုပ်ကိုင်နိုင်ရန် ကွက်စိတ် စီမံကိန်းများ ရေးဆွဲ၍ ယင်းအတိုင်း စီမံခန့်ခွဲ ထိန်းသိမ်း စောင့်ရှောက်ရသည်။ သစ်တောများကို တိုင်းကြီး ငါးတိုင်းနှင့် ရှမ်းပြည်နယ်ဟု သတ်မှတ် ပြီးလျှင် ယင်းတို့ကို တစ်ဖန် သစ်တောခရိုင် ၃၅ ခရိုင် ခွဲကာ သစ်တောမင်းကြီးချုပ်၊ သစ်တောမင်းကြီးများ၊ သစ်တောခရိုင်ဝန်များနှင့် အခြား အရာထမ်း အမှုထမ်းများက အုပ်ချုပ်သွားလေသည်။
သစ်တောအုပ်ချုပ်မှု စီမံကိန်းနှင့် သုတေသန
မြန်မာနိုင်ငံတွင် သစ်တောဌာနမှ အုပ်ချုပ် သော စတုရန်း မိုင်ပေါင်း ၁၈၅,၃ဝရ တို့အတွက် အသေးစိတ် သစ်တောအုပ်ချုပ်မှု ကွက်စိတ်များ ရေးဆွဲရသည်။ ထိုစီမံကိန်းများသည် ၁ဝ နှစ်မှ ၁၅ နှစ်အတွက် ရေးဆွဲသော စီမံကိန်းများဖြစ်ရာ ကုန် ဆုံးသောအခါ သက်ဆိုင်သည့် နယ်အတွင်း စုဆောင်းရရှိသော ကိန်းဂဏန်းများ၊ ဗဟုသုတများ၊ အကြံ သစ် ဉာဏ်သစ်များနှင့် လက်ရှိ လိုလားသော အခြေအနေကိုထောက်၍ စီမံကိန်းအသစ်များကို ရေးဆွဲရသည်။
သစ်တောစိုက်ပျိုးရေး
ပြည်တွင်းရှိ သစ်ပင်များ မျိုးဆက်ရေး၊ ကြီးပွားရေး၊ နမူနာစုဆောင်းရေး၊ စမ်းသပ်ရေး စသည့် လုပ်ငန်းများပြုလုပ်ရသည်။ ထိုပြင် သစ်စေ့စုဆောင်း ခြင်း၊ ပျိုးခင်းမှ သစ်ပင်ပေါက်များ ဖြန့်ဖြူးဝေငှခြင်း၊ အပူပိုင်းဒေသနှင့် သင့်တော်သော သစ်ပင်မျိုးစုံကို စမ်းသပ် စိုက်ပျိုးခြင်း၊ ပြည်ပသစ်ပင်များကို စမ်းသပ် စိုက်ပျိုးခြင်း၊ ဘယဆေးပင်များ စုဆောင်းပေးခြင်းများကို ဆောင်ရွက် လုပ်ကိုင်ကြရသည်။
သစ်တော ဘောဂဗေဒ
ဤဌာနခွဲ၏ လုပ်ငန်းများမှာ သစ်တောထွက် ပစ္စည်း ကိန်းဂဏန်း များ စုဆောင်းခြင်း၊ နည်းသစ် လမ်းသစ်များရှာဖွေခြင်း၊ ရောင်းတန်းမဝင်သေးသော သစ်မျိုးများကို ရောင်းချနိုင်ရန် စီစဉ်ခြင်း၊ အသေးအဖွဲဖြစ်သော သစ်တောထွက်ပစ္စည်းများ ပိုမိုကောင်းမွန်စွာ ထွက်ရန် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးနှင့် စပ်လျဉ်းသည့် ကိန်းဂဏန်းများ စုဆောင်းခြင်းနှင့် နိုင်ငံခြားဆက်သွယ် သော လုပ်ငန်းများ ဖြစ်သည်။ ထိုပြင် သစ်သား နမူနာမျိုးစုံ ရရှိရေးနှင့် ယင်းတို့ မည်သို့ မည်ပုံ အသုံးဝင်ကြောင်း မှတ်ချက်များနှင့်အတူ မြန်မာသံရုံများ သို့၎င်း၊ အခြားအလိုရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်များနှင့် သုတေသန ဌာနများသို့၎င်း ဖြန့်ဖြူးရသည်။
သစ်ထုတ်လုပ်ရေး
သစ်များ ပိုမိုထုတ်ယူရန် အတွက် ကျွန်းပင် သင်းသတ်ခြင်းနှင့် သစ်မာများ ထုတ်လုပ်ခြင်းကို ဆောင်ရွက်ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ သစ်လုပ်ငန်းအဖွဲ့၏ အကူအညီဖြင့် တစ်နှစ် တစ်နှစ်လျှင် ကျွန်းပင်ပေါင်းများစွာကို သင်းသတ်ခဲ့ရသည်။ ထိုပြင် ရောင်းဝယ်ရေးအတွက် ထင်း၊ မီးသွေး၊ ဝါး၊ ကြိမ်၊ ချိပ်နှင့် ရှားများကိုလည်း ထုတ်ယူသည်။ အရေးကြီးသော သစ်တောလမ်းများကို တစ်နှစ်ပတ်လုံး မော်တော်ယာဉ်များဖြင့် သစ်များထုတ်ယူနိုင်ရန် ကျောက်လမ်းများခင်းပေးခြင်း၊ လမ်းများမရှိသေးသည့် နေရာများတွင် အသစ်ဖေါက်လုပ်ခြင်းများကိုလည်း စီစဉ်ရသည်။
လူဦးရေအများဆုံးဖြစ်သည့် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်၊ ဟံသာဝတီနှင့် ရန်ကုန်ခရိုင်များတွင် မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ပင်လယ်ရေမြုပ်တောများမှထွက်သော ကနစိုထင်းကိုသာ အသုံးပြုကြသည်။ ကနစိုသည် အလွန် ခိုင်ခန့်၍ သစ်အဖြစ် များစွာအသုံးပြုထိုက်သော သစ်ကောင်းတစ်မျိုးဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ထိုကြောင့် ထင်းအဖြစ်သုံးမည့်အစား သစ်အဖြစ် အသုံးပြုရန်နှင့် အခြား ရေမြုပ်သောအမျိုးများကိုလည်း ထင်းနှင့် မီးသွေးအဖြစ် အသုံးချရန် စီမံကိန်းများရှိသည်။ ထိုပြင် ဗြုခေါက်မှ သားရေနယ်ဆေး ခွဲထုတ်ယူနိုင်သေးသည်။ ရှမ်းပြည်နှင့် ချင်းဝိသေသတိုင်းတွင် ထင်းရှူးတောများ ဧရိယာ ၁၆၈၈ စတုရန်းမိုင် ခန့်ရှိရာ ထိုအပင်များမှ ထင်းရှုးဆီ ထုတ်ယူခြင်းနှင့် တာပင်တိုင်ဆီချက်လုပ်ခြင်း လုပ်ငန်းများကိုလည်း ဆောင်ရွက်လျက် ရှိလေသည်။
အပူပိုင်းဒေသနှင့် ပုပ္ပားတောင်တစ်ဝိုက်တွင် သစ်တောများ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးအတွက် သစ် တောဌာန အရာရှိ အချို့ကို မြေယာကျေးလက် တိုးတက်ကြီးပွားရေး ကော်ပိုရေးရှင်းသို့ လွဲပြောင်းပေးပြီးဆောင်ရွက်စေလျက် ရှိသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် မြေထိန်းသိမ်းခြင်းလုပ်ငန်းကို သစ်တောအရာရှိချုပ် လက်အောက်တွင် ထားရှိပြီးလျှင် ရေစား မြေပြိုခြင်းတို့ကို နည်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ကာကွယ် ဆောင်ရွက် လျက် ရှိလေသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ယခင် ဝန်ကြီးဌာနများ
သိုင်းချိန်ရွာ
သိုင်းချိန်ရွာ
နှောပင် (တောင်)ရွာ၊ မုံရွာမြို့နယ်
နှောပင် (တောင်)ရွာ (Hnawpin(South))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ မုံရွာမြို့နယ်၊ အင်တိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၀၁၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မုံရွာမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆင်အိုင်ရွာ၊ ကျီးအိုင်
ဆင်အိုင်ရွာ၊ ကျီးအိုင်
ငြိမ်းချမ်းရေး နိုဘယ်ဆုရှင်များ
နိုဘယ်ဆု ၅ ဆုအတွင်း ၁ ဆု အပါအဝင်ဖြစ်သည့် နိုဘယ် ငြိမ်းချမ်းရေးဆုကို နော်ဝေးနိုင်ငံ နိုဘယ်ဆု ကော်မတီအဖွဲ့မှ ‘ကမ္ဘာကြီးအတွက် ငြိမ်းချမ်းရေး ဆောင်ကြဉ်းပေးသူ၊ လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ လျော့နည်းရေး သို့မဟုတ် ပပျောက်ရေးအတွက် အကောင်းဆုံး ဆောင်ရွက်ပေးနိုင်သူ’ အား ချီးမြှင့်ပေးသည်။ အခြား နိုဘယ်ဆုများမှာ ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဆေးပညာနှင့် စာပေတို့ ဖြစ်ကြသည်။
ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် အပါအဝင် ငြိမ်းချမ်းရေး နိုဘယ်ဆု ရရှိသူ အမျိုးသမီး ၁၂ ဦးရှိပြီဖြစ်ပြီး အခြား နိုဘယ်ဆုများထက် အမျိုးသမီးဦးရေပိုများသည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်အထိ ငြိမ်းချမ်းရေး နိုဘယ်ဆုကို လူပုဂ္ဂိုလ် ၉၈ ဦးနှင့် အဖွဲ့အစည်း ၂၀ ကို ချီးမြှင့်ခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ ကြားကာလအတွင်း နိုဘယ်ဆုမပေးသည်မှာလည်း ၁၉ ကြိမ်ရှိခဲ့ဖူးသည်။
ပန်းနရားရွာ၊ ပက်တန်း
ပန်းနရားရွာ၊ ပက်တန်း
ချင်းစုရွာ၊ ပက်ပြဲ
ချင်းစုရွာ၊ ပက်ပြဲ
သစ်ဖရွာ၊ ရေဦးမြို့နယ်
သစ်ဖရွာ (Thithpa)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရေဦးမြို့နယ်၊ ပလူဇဝကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၃၉၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထန်းတောရွာ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်
ထန်းတောရွာ (Htantaw)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ နန်းဦးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၈၃၉၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နန်းဦးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၄၃ ဦး၊ မ ၁၅၂၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၆၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေစကြိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နောင်မွန် (တောင်)ရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
နောင်မွန် (တောင်)ရွာ (Nawngmun (South))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ တီကျစ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၄၉၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တီကျစ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၅၉၉ ဦး၊ မ ၅၆၈၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၂၈၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခန္ဓသုတ်
သာဝတ္ထိပြည် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ မြတ်စွာ ဘုရား သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် ရဟန်းတစ်ပါး မြွေကိုက် ခံရ၍ ထိုအကြောင်းကို မြတ်စွာဘုရားအား လျှောက်ထား ကြလေသည်။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားက “ရဟန်းတို့. . ထိုရဟန်းသည် ဝိရူပက္ခစသော နဂါးမျိုး တို့ကို မေတ္တာ မပို့သသောကြောင့် မြွေကိုက်ခံရခြင်း ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ဝိရူပက္ခစသော နဂါးမျိုးတို့ကို မေတ္တာ ပို့သခဲ့လျှင် မြွေကိုက်ခံရမည် မဟုတ်”ဟု မိန့်တော်မူ၍ ဝိရူပက္ခ စသော နဂါးမျိုးတို့ကို မေတ္တာပို့သခြင်းအားဖြင့် မိမိကိုယ်ကို စောင့်ရှောက်ကြရန် ခန္ဓသုတ်ပရိတ် တရားတော်ကို ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။
ရွတ်ဖတ်ရခြင်းအကျိုး
မြွေဘေးကင်းနိုင်သည်။ အခြားအဆိပ်ရှိသော သတ္တဝါတို့ ဘေးမှလည်း လွတ်နိုင်သည်။ မြွေကိုက် ကင်းကိုက် ခံရသော အခါမျိုး၌လည်း အကြိမ်ကြိမ် ရွတ်နိုင်သည်။ ဘေးရန်ကို ကျော်လွန်နိုင်ပေသည်။
အခြား ခန္ဓသုတ် (၇)သုတ်
ခန္ဓာငါးပါးတို့တွင် တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီကို အနတ္တလက္ခဏသုတ်တော်အတိုင်း အရှင်ရာဟုလာအား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။ --- ပစ္စုပ္ပန်, အတိတ်, အနာဂတ်, အဇ္ဈတ္တ, ဗဟိဒ္ဓ, ဩဠာရိက, သုခုမ, ဟီန, ပဏီတ, ဒူရ, သန္တိကဖြစ်သော ခန္ဓာငါးပါးနှင့် အတိတ်, အနာဂတ်, ပစ္စုပ္ပန် ... ဒူရ, သန္တိက, သာသဝ, သဥပါဒါနိယဖြစ်သော ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါးတို့ကို ဘုရားရှင်က ရဟန်းတို့အား ဟောတော်မူသည့်သုတ်။ -- ကွယ်လွန်လျှင် အပါယ်လေးဘုံသို့ မရောက်နိုင်သော သောတာပန် မဖြစ်မခြင်း မသေနိုင်သော သဒ္ဓါနုသာရီပုဂ္ဂိုလ်၊ ဓမ္မာသာရီပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ခန္ဓာတစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ အပေါ်၌ ရှုမြင်ယုံကြည်ပုံကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်။ --- ခန္ဓာတို့၏ စတင်ဖြစ်မှု, တည်တံ့မှု, အသစ်ဖြစ်ပေါ်မှု, ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်မှုသည် ဆင်းရဲ၏ စတင်ဖြစ်မှု, ရောဂါတို့၏ တည်တံ့မှု၊ အိုခြင်း သေခြင်း၏ ထင်ရှားဖြစ်မှု ဖြစ်ပုံ၊ ခန္ဓာတို့၏ ချုပ်ငြိမ်းမှု ကွယ်ပျောက်မှုသည် ဆင်းရဲ၏ ချုပ်မှု၊ ရောဂါတို့၏ ငြိမ်းမှု, အိုခြင်း သေခြင်း၏ ကွယ်ပျောက်မှုမည်၏-ဟု ခန္ဓာတစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ ခွဲ၍ ဖြစ်မှု ချုပ်မှုတို့ကို ဘုရားရှင် ဟောလသုတ်။ -- ခန္ဓာငါးပါးတို့၌ ဆန္ဒရာဂဟူသော ဥပက္ကိလေသကိုပယ်ပြီးသော ရဟန်း၏ စိတ်သည် နေက္ခမ္မ၌ညွတ်ပုံ၊ နေက္ခမ္မ၌အထုံရပြီးသော စိတ်သည် အဘိညာသစ္ဆိကရဏီယဓမ္မတို့၌ ပြုရန်သင့်လျော်ပုံကို ခန္ဓာတစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ ခွဲ၍ ဟောတော်မူသည့်သုတ်။ -- သစ္စာလေးပါးကို တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ သဘာဝဓမ္မတို့ကို ဟောတော်မူပြီး ယင်း သစ္စာတရားတို့ကို အသီး အသီးသိရန် အားထုတ်ရမည်-ဟု ဟောတော်မူသည့်သုတ်။ --- သမဏမစလပုဂ္ဂိုလ်, သမဏပုဏ္ဍရိကပုဂ္ဂိုလ်, သမဏသုခုမာလပုဂ္ဂိုလ် သမဏေသု သမဏသုခုမာလပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ အကျယ်ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
ကေပေါရွာ၊ ဟားခါးမြို့နယ်
ကေပေါရွာ(Keipaw)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးခရိုင်၊ ဟားခါးမြို့နယ်၊ ဟိုင်ဖိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၇၉၁၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟိုင်ဖိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၉ ဦး၊ မ ၂၄၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၅၇ ဦး နေထိုင်သည်။
အီကွေတာ
အီကွေတာ
အီကွေတာမျဉ်းသည် စိတ်ကူးဖြင့် ရေးဆွဲထားသည့် မျဉ်းတစ်ကြောင်းဖြစ်သည်။ အီကွေတာသည် ကမ္ဘာ့ဝင်ရိုးနှင့် ဒေါင်လိုက်ကျပြီး တောင်ကမ္ဘာခြမ်းနှင့် မြောက်ကမ္ဘာခြမ်းကို ပိုင်းခြားထားသည်။ အီကွေတာနှင့် နီးကပ်သည့် ဒေသရှိ ရာသီဥတုမှာ ပူအိုက်သည်။
ကေညီပိတ်
ကေညီပိတ် သည် ကိုလိုနီခေတ် ယူနီဗာစတီ အက်ဥပဒေကို သပိတ်မှောက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည့် အမြုတေ သပိတ်ကော်မတီဝင် ကျောင်းသား ၁၁ ဦးအနက် တစ်ဦးဖြစ်သည်။
ဦးဖျော်
ဦးဖျော် (၁၁၀၀-၁၁၇?) သည် ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် မင်း ၃ ဆက် အမှုထမ်းသော ပုဏ္ဏားပညာရှိ ဖြစ်သည်။
ငယ်ဘဝ
ဦးဖျော်ကို သက္ကရာဇ် ၁၁၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။
မင်းမှုထမ်းဘဝ
ဆင်ဖြူရှင်မင်းလက်ထက်တွင် စဉ့်ကူးမင်းသား၏ အကြီးတော်အဖြစ် အမှုထမ်းသည်။ စဉ့်ကူးမင်း အိမ်ရှေ့စံဘဝ၌ မင်းရာဇာဘွဲ့နှင့် ပလိပ်ရွာကို စားရသည်။ စဉ့်ကူးမင်း နန်းရသော် ရှိရင်းအတိုင်း ဆက်ရသည်။ ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက်တွင် ကျောက်ရင်းတောင်သာမြို့ကို စားရသည်။ ဟူးရားညိုဘွဲ့၊ သီရိပဏ္ဍိတ်သူဘွဲ့များ ရသည်။
ဘဝနိဂုံး
မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်တွင် လွန်သည်။
စာပေရေးသားခြင်း
ဦးဖျော်ရေးသားခဲ့သည့် စာပေများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်။
ဝါဒ၊ ဝါဒီ
ဝါဒ၊ ဝါဒီ (Ism)
မြန်မာနိုင်ငံမှာ မော်ဒန်ဝါဒ (Modernism)၊ ပို့စ်မော်ဒန်ဝါဒ (Post-modernism)၊ Constructionism, Deconstructionism, Structuralism, Poststructuralism စတာတွေကို စာပေ၊ ကဗျာ သဘောတရား နဲ့ ဝေဖန်ရေးသုံးလောက်ပဲ ဘောင်ကျဉ်းကျဉ်း မှတ်ထင်နေကြပါတယ်။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ ဒီဝါဒတွေကို စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့စသူများက စာပေဘောင်ထဲက စတင်ခဲ့တာမို့ပါ။
ဒီလိုဘောင်ကျဉ်းကျဉ်းမှတ်ထင်ခြင်းဟာ မလိုလားအပ်တဲ့ စွပ်စွဲ၊ အပြစ်တင်မှုမျိုးတွေ ပေါ်ပေါက်စေပါတယ်။ ဥပမာ အနောက်ကို ပုံတူကူးချတယ်၊ ဒါတွေကူးချပြီး ကိုယ့်ကိုယ်ကို ခေတ်မီတယ် ထင်နေတယ် စသဖြင့်။ ဒီလို အစပျိုးပုံ မလှတာကြောင့် တချို့အမြင်ကျယ်တဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်များကတောင် ဒီဝါဒတွေဟာ အသိဉာဏ်ကို ပိတ်ဆို့စေတဲ့ မှိုင်းတွေလို့ အထင်ရှိမျိုး တွေ့ရပါတယ်။
(အမ်.အမ်.သင်ကာမှ ပံ့ပိုးကူညီသည်။)
ပျဉ်ကတိုးကုန်းရွာ၊ ကျီးအိုင်
ပျဉ်ကတိုးကုန်းရွာ၊ ကျီးအိုင်
ယဉ်ရဲပြင်ရွာ
ယဉ်ရဲပြင်ရွာ
ဝိဘင်း
ဝိဘင်္ဂ (ဝိဘင်းကျမ်း) သည် ဓမ္မသင်္ဂဏီတွင် စုပေါင်းရေတွက်ခဲ့သည့် ပရမတ္ထတရားများကို ၁၈-ပိုင်းခွဲပြီး နည်း ၃-နည်းဖြင့် အကျယ်ဝေဖန် ဟောကြားသည့် ကျမ်းဖြစ်သည်။ ဝိဘင်္ဂ အကျယ်ဝေဖန်ဟောခြင်း ဖြစ်သည်။ နည်း ၃-နည်း မှာ .. တို့ဖြစ်သည်။
ဘာသာပြန်ခြင်းများ
အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၏ ဒုတိယကျမ်းဖြစ်သော ဝဘင်္ဂ (သို့) ဝိဘင်းကျမ်းကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ အရှင်သေဋ္ဌိလက The Book Of Analysis အမည်ဖြင့် ပထမဆုံး စတင်ပြန်ဆိုခဲ့သည်။ ထိုစာအုပ်တွင် စာမျက်နှာ (၅၆၀) ပါရှိပြီး (၁၈) ခန်းခွဲ၍ ရေးသားထားကာ လန်ဒန်ရှိ ပါဠိစာပေအသင်းက ၁၉၆၉ တွင် ပထမအကြိမ်အနေဖြင့် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
တဲစု
တဲစု
ရေကြောင်း လောင်စာဆီ စီမံခန့်ခွဲမှုစနစ်
ရေကြောင်း လောင်စာဆီ စီမံခန့်ခွဲမှုစနစ် (Marine fuel management အတိုကောက် MFM) ဆိုသည်မှာ တိုင်းတာခြင်းများ (measuring)၊ ကြည့်ရှုလေ့လာခြင်းများ (monitoring) နှင့် လောင်စာဆီအသုံးပြုမှုကို အစီအရင်ခံခြင်းများ (reporting fuel usage) ကိုစောင့်ကြည့်လေ့လာပြီး လောင်စာဆီအသုံးပြုမှုလျှော့ချခြင်းများ၊ လုပ်ငန်းပိုင်ဆိုင်ရာများကို ပိုမိုတိုးတက်စေခြင်းများ၊ ကုန်သွယ်မှုတို့ကို ပိုမိုတိုးတက်စေခြင်းများ တိုဖြစ်ပေါ်စေသော စနစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ရေကြောင်းတွင်အသုံးပြုသော လောင်စာဆီ ဈေးနှုန်းများပြားလာခြင်း နှင့် တစ်ကမ္ဘာလုံးရှိ သင်္ဘောများ၏ လောင်စာဆီများမှ ထွက်ရှိသော ညစ်ညမ်းမှုများ ပိုမိုတိုးပွားလာခြင်း တို့ကြောင့် MFM သည် ပိုမို အရေးပါလာတော့သည်။
တို့ကို ထည့်သွင်း စဉ်းစားရမည်ဖြစ်သည်။
လောင်စာအသုံးပြုမှုကို ကိုယ်တိုင်တိုင်းတာခြင်း (manual methods of measuring fuel usage) ဆိုလိုသည်မှာ လောင်စာဆီကန် (fuel tank) အတွင်းသို့ sounding တိုင်းတာခြင်းသည် ပုံမှန်အားဖြင့် လောင်စာဆီသုံးဆွဲမှု ပမာဏကို အတိအကျမပြောနိုင်ပေ။
စသည်ကိစ္စများတွင် အတိအကျမပြောနိုင်ပေ။ လောင်စာဆီ အသုံးပြုပုံကို အတိအကျမသိပဲ လောင်စာဆီအသုံးပြုမှု အခြေခံတစ်ခုကို မရေးဆွဲနိုင်ပေ။ ထိုကဲ့သို့ လောင်စာဆီအသုံးပြုမှု အခြေခံမရှိပါပဲနှင့် MFM ကိုပုံဖော်ရာတွင် အဆင်ပြေလိမ့်မည်မဟုတ်ပေ။
MFM သည် သင်္ဘောပိုင်ရှင်များ (fleet owner) ကို အမှန်တကယ် အသုံးပြုသောလောင်စာဆီ နှင့် ဆက်စပ်၍ အသုံးပြုသော လောင်စာဆီများကို သိရှိစေသည်။ ဤသို့ဖြင့် လုပ်ငန်းများကို ပိုမိုအကျိုးရှိစေသည်။ ထိုမျှမက MFM သည် သင်္ဘောတို့၏ လောင်စာဆီအသုံးပြုမှုကို ပိုမို၍ သိရှိစေလာသည်။
စမ်းလှရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
စမ်းလှရွာ (Sanhla)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ မကျီးတိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၉၅၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မကျီးတိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၁၈ ဦး၊ မ ၁၀၄၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၅၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကြီးချောင်းရွာ၊ ပက်ပြဲ
ကြီးချောင်းရွာ၊ ပက်ပြဲ
ညောင်ကန်းရွာ၊ ပက်တန်း
ညောင်ကန်းရွာ၊ ပက်တန်း
မျက်ခုံးဖြူဗွတ်ဝါ
မျက်ခုံးဖြူဗွတ်ဝါ (Pycnonotus flavescens) သည် ဗွတ်ကလုံငှက်မျိုးနွယ်ဖြစ်ပြီး အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ကညို့ပင်
ကညို့ပင်မှာ လယ်တော ရေစပ်များတွင် ပေါက်တတ်သော အရိုးနီ ရာသီပင်ငယ်ဖြစ်သည်။ ကနဖော့ပင်နှင့် ဆင်တူသည်။ အချို့က အသီးအရွက်အဖြစ် တို့မြှိုပ်စားကြသော်လည်း အချို့က (အောက်ပြည်အောက်ရွာနေ မွန်အနွယ်တို့က) နံကရိုင်းမယ်တော် နတ်ကွန်းတွင် မြေဇာမြက်နှင့်အတူ ပသထားတတ်သည်။ ပင်ရိုးနီပြီး အဖြူပွင့် သေးသေးလေးများ ပွင့်တတ်သည်။ အဓိက ကျွဲနွား တိရစ္ဆာန်စာ ဖြစ်သည်။
ထီးစွဲရွာဟောင်းရွာ၊ ထီးစွဲ
ထီးစွဲရွာဟောင်းရွာ၊ ထီးစွဲ
ဓနသဟာယဘုံ
ဓနသဟာယဘုံသည် ဓနသဟာယနိုင်ငံများအဖွဲ့ဝင် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဘုံ၏ ဧကရာဇ်နှင့် နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲမှာ ဗြိတိန်ပြည်ထောင်စု၏ ဧကရာဇ်ဖြစ်သည်။ ဘုံတစ်ခုစီသည် အခြားနိုင်ငံများနှင့် တူညီသော လွတ်လပ်သောနိုင်ငံတစ်ခုအဖြစ် လုပ်ဆောင်သည်။ ဓနသဟာယဘုံများ၏ ဧကရာဇ်မှာ ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၈ ရက်နေ့တွင် ၎င်း၏မိခင် ဒုတိယမြောက် အဲလစ်ဇဘက်ကို ဆက်ခံသော တတိယမြောက် ချားလ်စ်ဘုရင်ဖြစ်သည်။
လက်ရှိတွင် ဓနသဟာယဘုံ (၁၅) ခု ရှိသည်- အန်တီဂွါနှင့် ဘာဘူဒါနိုင်ငံ၊ ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၊ ဘဟားမားစ်နိုင်ငံ၊ ဘီလိဇ်နိုင်ငံ၊ ကနေဒါနိုင်ငံ၊ ဂရီနေဒါနိုင်ငံ၊ ဂျမေကာနိုင်ငံ၊ နယူးဇီလန်နိုင်ငံ၊ ပါပူဝါနယူးဂီနီနိုင်ငံ၊ စိန့်ကစ်နှင့် နီဗစ်နိုင်ငံ၊ စိန့်လူစီယာနိုင်ငံ၊ စိန့်ဗင်းဆင့်နှင့် ဂရီနာဒီနက်နိုင်ငံ၊ ဆော်လမွန်ကျွန်းစုနိုင်ငံ၊ တူဗာလူနိုင်ငံနှင့် ဗြိတိန်နိုင်ငံဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့အားလုံးသည် လွတ်လပ်သော အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ၅၆ နိုင်ငံ ပါဝင်သော အစိုးရအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည့် ဓနသဟာယအဖွဲ့ဝင်များဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့အနက် ၅၂ ခုသည် ယခင်က ဗြိတိသျှအင်ပါယာ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် ချုပ်ကိုင်ထားသည့် နယ်မြေများဖြစ်သည်။ ဓနသဟာယအဖွဲ့ဝင်အားလုံးသည် လွတ်လပ်သော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံများဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဓနသဟာယနိုင်ငံများအဖွဲ့
ကျီကုန်းရွာ၊ တံတားဦးမြို့နယ်
ကျီကုန်းရွာ (Kyikone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ တံတားဦးမြို့နယ်၊ ဆင်တဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၁၄၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆင်တဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၄၄ ဦး၊ မ ၁၀၀၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၄၄ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တံတားဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အင်တိုင်းရွာ၊ မုံရွာမြို့နယ်
အင်တိုင်းရွာ (Intaing)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ မုံရွာမြို့နယ်၊ အင်တိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၀၁၆ ဖြစ်သည်။
တင်းဝါးတောရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
တင်းဝါးတောရွာ(Tinwartaw)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ သာမိုးတောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၁၀၂၂ ဖြစ်သည်။
၁၉၉၅ မြန်မာ - တရုတ် ငလျင်
၁၉၉၅ မြန်မာ - တရုတ် ငလျင် သည် မြန်မာ- တရုတ်နယ်စပ်တွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် ငလျင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်နေ့၊ ဒေသစံတော်ချိန် 05:46:43 တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ငလျင်ဗဟိုချက်သည် နယ်စပ်ဒေသ၏ မြန်မာဘက်ခြမ်း ရှမ်းပြည်နယ်၏ တောင်တန်းများ ရှိရာဒေသတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် Ms ၇.၃ ရှိပြီး Mw ၆.၈ ရှိသည်။ အမြင့်ဆုံး မာကယ်လီပြင်းအားသည် ၈ ရှိသည်။ ငလျင်ကြောင့် လူပေါင်း ၁၁ ဦး သေဆုံးခဲ့ကာ ၁၃၆ ဦး ထိခိုက်ဒဏ်ရာ ရရှိခဲ့သည်။ နိုင်ငံနှစ်ခုစလုံးမှ အိမ်ပေါင်း ၁၀၀၀၀၀ ကျော်သည် ပျက်စီးခဲ့ကာ ၄၂၀၀၀ သည် ဆိုးဆိုးရွားရွား ပျက်စီးခဲ့သည်။  ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ချင်းမိုင်မြို့နှင့် ချင်းရိုင်မြို့များတွင်လည်း ထိခိုက်ပျက်စီးမှုများ ရှိခဲ့သည်။ ငလျင်မဖြစ်ပွားမီက ကြိုတင်ကာ အသိပေးနှိုးဆော်မှုများ လုပ်ဆောင်ခဲ့သဖြင့် စုစုပေါင်း သေဆုံးမှုသည် နည်းပါးခဲ့သည်။ ဤငလျင်သည် သမိုင်း၌ အောင်မြင်စွာကြိုတင်၍ ခန့်မှန်းနိုင်ခဲ့သည့် တစ်ခုတည်းသော ငလျင်ဖြစ်သည်။
ပြင်းအား
အမြင့်ဆုံးလှုပ်ခါခဲ့သည့်ပြင်းအားသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ယူနန်စီရင်စုတွင် ငလျင်သည် ဧရိယာ ၁၀၄၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ အပေါ် ပြင်းထန်စွာသက်ရောက်ခဲ့သသည်။ ယူနန်၏ ခရိုင်များနှင့် စီရင်စုနယ်များဖြစ်ကြသည့် Simao ခရိုင်၊ Linxiang ခရိုင်နှင့် Xishuangbanna Dai Autonomous စီရင်စုနယ် စသည်တို့တွင်လည်း သက်ရောက်မှုများ ရှိခဲ့သည်။ Menglian, Ximeng, Lancang, Cangyuan နှင့် Menghai စသည့်မြို့ငါးမြို့နှင့် ကျေးရွာပေါင်း ၂၂၄၂ ရွာသည် ငလျင်ဇုန်အတွင်း ကျရောက်ခဲ့ကာ အိမ်ထောင်စုပေါင်း ၁၂၇၄၂၀ ခု၊ လူပေါင်း ၅၇၇၁၈၈ ဦးအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။
တရုတ်ငလျင်တိုင်းတာရေးက ဆိုသည်မှာ ငလျင်သည် ပြင်းအားသည် အဆင့် ၈ ရှိခဲ့သည်။ ယူနန်ပြည်နယ်တွင် ဧရိယာ ၁၁၀ စတုရန်းကီလိုမီတာကို သက်ရောက်ခဲ့သည်။ အုတ်နှင့် သစ်သားအဆောက်အဦများစွာတို့သည် ကြီးမားစွာ ထိခိုက်ပျက်စီးခဲ့သည်။ ပြင်းအားဇုန်အတွင်းတွင် တည်ရှိသည့် အချို့အဆောက်အဦများသည် ပြိုကျခဲ့သည်။
တောင်ချောင်ရွာ၊ ရွှေကူမြို့နယ်
တောင်ချောင်ရွာ(Taungchaung)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ ရွှေကူမြို့နယ်၊ ဆိပ်သာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၉၆၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆိပ်သာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၆၃ ဦး၊ မ ၁၄၈၉ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၉၅၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရွှေကူမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နိဗ္ဗာန်ဘုံတွင် လမ်းပျောက်ခြင်း (ရုပ်ရှင်)
နိဗ္ဗာန်ဘုံတွင် လမ်းပျောက်ခြင်း (Lost in Paradise) သည် ၂၀၁၁ခုနှစ်တွင် ထွက်ရှိလာသည့် ဗီယက်နမ် ရုပ်ရှင်ကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ဒါရိုက်တာ Vũ Ngọc Đãng မှရိုက်ကူးထားခြင်းဖြစ်သည်။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံမှ ပထမဦးဆုံး လိင်တူချစ်သူများနှင့် သက်ဆိုင်ရာ ရိုက်ကူးထားသည့် ဇာတ်ကားဟုလည်းဆိုနိုင်သည်။ အမည်ရင်းသည် ရှည်လျားပြီး ချောမွေ့လှသည့် ကောင်လေး နှင့် ခွိုင်၏ဘ၀၊ ပြည့်တန်ဆာ နှင့် ဘဲတစ်ကောင် ဟု အမည်ပေးထားသည်။ ရုပ်ရှင်သည် ဟိုချီးမင်းမြို့တော် ဆိုင်ဂုန်တွင် ရိုက်ကူးထားပြီး၊ အဓိက ဇာတ်ကြောင်း နှစ်ခုအပေါ် မူတည်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ဇာတ်ကြောင်းတစ်ခုသည် အမျိုးသား သုံးယောက်၏ အချစ်အရှုပ်တော်ပုံနှင့် အမျိုးသားပြည့်တန်ဆာဇာတ်ကြောနောက်ခံထားပြီး၊ ဒုတိယ ဇာတ်ကြောင်းမှာ စိတ်ရောဂါ မသန်စွမ်းသူတစ်ဦး နှင့် သူငယ်ချင်းဖြစ်သူ ဟန်(အမျိုးသမီးပြည့်တန်ဆာ) နှင့် ဘဲတစ်ကောင်အား မွေးဖွားရန် ကြိုးစားသည်ကို ပုံဖော်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းရုပ်ရှင်သည် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင် အငြင်းပွားဆုံး ဇာတ်ကားတစ်ခုဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ အောင်မြင်ခဲ့သော ရုပ်ရှင်လည်းဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတကာ ရုပ်ရှင်ပွဲတော်များတွင် ပြသခဲ့ပြီး၊ ရောထွေးသည့် ဝေဖန်မှုများစွာလည်း ရရှိခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် လိင်တူချစ်သူများတည်ရှိနေမှုအပေါ် ဗီယက်နမ်ပြည်သူများဆီသို့ ရုပ်ရှင်လောကမှ  အသိပေးထိုးဖောက်နိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ကျွန်းစုရွာ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်
ကျွန်းစုရွာ (Kyunsu)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ နန်းဦးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၈၃၉၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နန်းဦးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၄၃ ဦး၊ မ ၁၅၂၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၆၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေစကြိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သွေး
လူ့ခန္ဓာကိုယ်တွင်ရှိသော အရည်များအားလုံးသည် သွေးကိုဖြတ်သန်းသွား၍လူတစ်ကိုယ်လုံးတွင်ရေသည် ဆယ်ပုံပုံ ကိုးပုံကျော်ကျော်ခန့်ရှိသည်။ သို့ပင်များသော်လည်း သွေးကား တစ်ကွတ်ဝင်ပုလင်းနှင့်ငါးပုလင်းမှ ခြောက်ပုလင်းအထိ မှန်မှန်ရှိအောင်ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းသွားနိုင်သည်။ သွေးသည်ပလာစမာခေါ် အရည်ထဲတွင်ပေါလောမျှောနေသော အလွန်များပြားသည့် ဆဲများအဖြစ်ဖြင့်ရှိကြသည်။ သွေးတစ်ဝက်လောက်သည် ဆဲများဖြစ်ကြသည်။ သွေးတွင်ရှိသောဆဲများကိုစုစည်းလိုက်လျှင်အသည်းလောက်ကြီး သည်အစိုင်အခဲတစ်ခုဖြစ်လာနိုင်သည်။
ဤဆဲများသည် အလွန်သေးငယ်ရကား ဆဲပေါင်း ၆ဝဝဝဝလောက်ကို တွယ်အပ်ထိပ်တွင်တင် ထားနိုင်ဖွယ်ရာရှိသည်။ သွေးတစ်ကုဗမီလီမီတာတွင် သွေးနီဆဲများလေးသန်းမှ ခြောက်သန်းအထိ တွေ့နိုင်သည်။ ယောက်ျားများတွင်မိန်းမများမှာထက် သွေးနီဆဲများပိုရှိကြသည်။
ဤဆဲများတွင်သံဓာတ်နှင့် ပရိုတင်းဓာတ်ပါသော ဟီမိုဂလိုဗင်ခေါ်သည့်အရာများပါရှိလျက်ရှိသည်။ ဟီမိုဂလို လိုဗင်ပါရှိသောကြောင့် သွေး၏အရောင်သည်နီ၏။ ဆဲအနီများသည်အဆုတ်မှ အောက်ဆီဂျင်ဓာတ်ကိုယူ၍ တစ်ကိုယ်လုံးသို့ပျံ့နှံ့စေ၏။ ထိုနောက်တစ်ကိုယ်လုံးမှ မကောင်းသောကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ဓာတ်ငွေ့ကိုယူပြီးလျှင် အဆုတ်သို့ပြန်ပို့ပြန်သည်။ အောက်ဆီဂျင်ဓာတ် သယ်ယူသွားသောသွေးများ၏ အရောင်သည်တောက်ပသော အနီရောင်ရှိ၍ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ဓာတ် သယ်ယူသွားသောသွေး၏ အရောင်မှာခရမ်းရောင် သန်းလျက်ရှိသည်။
သွေးတစ်ကုဗမီလီမီတာတွင် သွေးဖြူဆဲများလည်း ငါးထောင်မှတစ်သောင်းထိရှိနေကြသည်။ ဤသွေးဖြူဆဲများသည်ခန္ဓာကိုယ်ကို ရောဂါပိုးကျရောက်ခြင်းမှ ကာကွယ်၏။ ယင်းတို့သည်ဗက်တီးရီးယားများကိုဝါးမျိုပြီးနောက် ပြည်တည်နာနှင့်အနာစိမ်းတို့တွင် တွေ့ရသောပြည်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလည်းသွားလေသည်။ ခန္ဓာကိုယ်ထဲသို့ဗက်တီးရီးယားများဝင်ရောက်လာသည့်အခါတိုင်း သွေးဖြူ ဆဲလ်များ အမြောက်အမြားတိုးတက်လာကြသည်။
အဆုတ်ရောင်ရောဂါဖြစ်သည့်အခါသွေးဖြူဆဲများသည် တစ်ကုဗမီလီမီတာတွင် နှစ်သောင်းအထိ တိုးတက်လာနိုင်ကြသည်။ သွေးထဲတွင် ဤသွေးဖြူဆဲ များအပြင် သွေးဥမွှားများလည်းရှိသေးသည်။ သွေးတစ်ကုဗမီလီမီတာတိုင်းတွင်သွေးဥမွှားများနှစ်သိန်းငါးသောင်းမှ သုံးသိန်းအထိရှိသည်။ သွေးခဲသွားခြင်းများသည် ဤသွေးဥမွှားများကြောင့်ဖြစ်သည်။ သွေးတစ်ကုဗမီလီမီတာတွင် သွေးဥမွှားများနှစ်သိန်းငါးသောင်းထက်နည်းနေလျှင် သွေးသည် အလွယ်တကူနှင့်မခဲနိုင်ချေ။ သွေးတွင်ပါသောပလာစမာအရည်သည် ဤသွေးဆဲများနှင့်အခြားအရာများကိုပါသယ်ဆောင် ယူသွားသည်။ ပရိုတင်းများလည်း ပလာစမာတွင်ရှိကြသည်။ အယ်လဗျူမင်၊ ဂလိုဗျူလင်၊ နှင့်ဖိုင်ဗရင်နိုဂျင်များသည် အလွန်အရေးကြီးသော ရိုတင်းများဖြစ်ကြသည်။
ယင်းတို့အနက်ဖိုင် ဗရင်နိုဂျင်သည်သွေးကိုခဲစေနိုင်၏။ ရောဂါပိုးများကို ဖျက်ဆီးပစ်နိုင်သော ပတိပစ္စည်းများကို လည်းသွေးပလာစမာတွင်တွေ့ရသည်။ အူများမှစုဆောင်းထားသောအစာနှင့်ရေများ၊ ဂလင်းအိတ်များ မှထုတ်သော ဟော်မုန်းများကိုလည်း သွေးပလာစမာများက သယ်ဆောင်ယူသွားသည်။ ပလာစမာသည် ကိုယ်တွင်းမှစွန့်ပစ်သော အညစ်အကြေးကိုလည်း ကျောက်ကပ်များသို့ သယ်ဆောင်သွားပြီးလျှင် ထိုမှပြင်ပသို့ထုတ်လိုက်သည်။ ပလာစမာသည်အနည်းငယ်ငန်သည်။
သွေးလှည့်လည်ခြင်း
သွေးသည် ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုလုံးသို့ လှည့်ပတ်သွားနေရမည်ဖြစ်သည်။ နှလုံးသည်ရေစုပ်စက်ကဲ့သို့ သွေးကိုလှည့်လည်စေသည်။ သွေးသည် သွေးလွှတ်ကြော၊ သွေးပြန်ကြောနှင့်သွေးကြောမျှင်များဖြင့်ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း လှည့်လည်လျက်ရှိရာ နှလုံးသည် ထိုသွေးများကို အလွန်လျင်မြန်စွာသွားနေစေရကား ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းရှိ သွေးအားလုံးသည် နှလုံးကိုနှစ်မိနစ်၊ သုံးမိနစ်တိုင်းဖြတ်သန်းသွားရ၏။ သွေးဆဲလ်တစ်ခုသည် နှလုံးကိုစက္ကန့်နှစ်ဆယ်တွင် လှည့်ပတ်သွားနိုင်သည်။ သို့ဖြင့်တစ်နာရီတစ်နာရီလျှင် စည်ခြောက်စည်စာလောက်နှင့် ညီမျှသော သွေးများသည် နှလုံးကိုဖြတ်သန်းလျက် ရှိနေလေသည်။