cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
မိုက်ကယ် ဒီ မွန်တိန်း
မွန်တိန်းသည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ ဗောဒိုးမြို့အနီး မွန်တိန်းရဲတိုက်တွင် ၁၅၃၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့၌ ဖွားမြင်သည်။ အသက် ခြောက်နှစ်အရွယ် မတိုင်မီ လက်တင်ဘာသာကို တတ်မြောက်ပြီး ဖြစ်၏။ ဗော်ဒိုးကောလိပ်ကျောင်းမှ ထွက်ပြီးနောက် ဥပဒေပညာကို ဆကလက်၍ သင်ကြားလေသည်။ ၁၅၅၇ ခုနှစ်မှ ၁၅၇ဝ ပြည့်နှစ်အထိ မွန်တိန်းသည် ဗော်ဒိုးပါလီမန် လွှတ်တော်တွင် အတိုင်ပင်ခံအဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ၁၅၈၁ ခုနှစ်မှ ၁၅၈၅ ခုနှစ်အအထိ ဗော်ဒိုးမြို့တော်ဝန်အဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း အမှုထမ်းခဲ့သည်။
မွန်တိန်းရေးသော စာမွန်များတွင် မိမိကိုယ်တွေ့ ခံစားချက်တို့ကို မကွယ်မထောင့်ဘဲ တင်ပြသည်သာမက ရေးဟန်ကလည်း ထူးခြားသဖြင့် ၁၇ ရာစုနှစ်နှင့် ၁၈ ရာစုနှစ်များတွင် ထင်ရှားသော ပြင်သစ် စာရေးဆရာတို့၏ စာပေလက်ရာ များတွင် မွန်တိန်း၏ အတွေးအခေါ်နှင့် ရေးဟန်တို့ကို အကဲခတ်မိနိုင်ပေသည်။ မွန်တိန်းသည် အရာခပ်သိမ်းတို့၏ အကြောင်းကို သိချင်၏။ နားလည်ချင်၏။ သို့ရာတွင် ထိုအကြောင်း အရာအားလုံးတို့ကို သိဟန်မဆောင်ဘဲ သူ၏ ဆောင်ပုဒ်မှာ ငါ ဘာသိသလဲဟူ၍ ဖြစ်လေသည်။ မွန်တိန်း သည် ၁၅၉၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်၏။
ဧပြီ ၂၀၀၉
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဧပြီ ကဏ္ဍ:၂၀၀၉
ကျွဲလမ်းရွာ၊ ကျုံဒရံသံဒင်း
ကျွဲလမ်းရွာ၊ ကျုံဒရံသံဒင်း
ချောင်းပေါက်ရွာ
ချောင်းပေါက်ရွာ
ကိုးကား
ချောင်းပေါက်ရွာ
အဇ္ဈတ္တိကာယတနသုတ်
အဇ္ဈတ္တိကာယတန (၆) ပါးတို့၏ ဒုက္ခသစ္စာဖြစ်ပုံကို အစပြု၍ ဓမ္မစက္ကပဝတ္တန သုတ်တော်လာသည့်အတိုင်း သစ္စာ (၄)ပါးသရုပ်ကို ဟောကြားတော်မူပြီး သစ္စာ (၄) ပါးကို သိမြင်အောင် အားထုတ်ရမည်-ဟု ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
မောနေပွားလူမျိုး
မောနေပွားလူမျိုးသည် ကယား၊ ယင်းတလဲ၊ ယင်းဘော်၊ ပဒေါင်၊ ဇယိမ် အစရှိသော တောင်ပေါ်ကရင်လူမျိုးစုတွင် ပါဝင်လေသည်။ ဘာသာစကား၌ ပကူးလူမျိုးတို့ကဲ့သို့ စကောကရင်တို့နှင့် နီးစပ်သည်။ လူဦးရေ ၂ဝဝဝ ကျော်မျှ သာရှိ၍ တောင်ငူခရိုင်ရှိ တောင်တန်းများပေါ်၌ နေထိုင်ကြလေသည်။
ကျေးကတော့အောက်ရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
ကျေးကတော့(အောက်)ရွာ(Kyaykatawt(Lower))သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ကျေးကတော့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၂၁၀ ဖြစ်သည်။ ကျေးကတော့အောက်ကျေးလက်ကျန်းမာရေးဌာန ရှိသည်။
တောင်အုန်း
‌တောင်အုန်းသည် ထန်းမျိုးဝင်‌သော အပင်မျိုးဖြစ်၏။ မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်း၊ ‌အောက်ပိုင်း ကုန်းမြင့်အနိမ့်ပိုင်းရှိ သစ်‌တောများ၌ ‌တောင်အုန်းကို ‌တွေ့ရသည်။ အချို့‌ဒေသများ၌ ထိုအပင်မျိုးချည်း ထူထပ်စွာ ‌ပေါက်‌ရောက်၏။ ရုက္ခ‌ဗေဒ အလိုအားဖြင့် ‌တောင်အုန်းကို ‘အာရင်ဂါးစက်ကာရီ ဖားရား’ဟု‌ခေါ်၍၊ ‘ပါမီး’မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်။ ‌တောင်အုန်း ပင်သည် မြင့်မား‌သောအပင်မျိုးဖြစ်၏။ အပင်၏ အလယ်အူ သားကို သာဂူပြုလုပ်နိုင်၍ ‌တောင်အုန်းတစ်ပင်မှ သာဂူ ‌ပေါင်ချိန် ၁၅၀ ခန့်ထွက်သည်ဟုဆို၏။
ပင်စည် ကို ‌ရေသွယ်ပိုက်များအဖြစ် အသုံးပြုနိုင်သည်။ အရွက်ရိုးတံ ရင်းရှိ အမည်း‌ရောင် ‌လျှော်မျှင်များကို ကြိုးကျစ်ရာ၌၎င်း၊ ဝက်မှင်ဘီး ပြုလုပ်ရာ၌၎င်း အသုံးပြုနိုင်‌လေသည်။
ကိုးကား
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ ၅
မော်ဆွမ်ရွာ၊ နမ့်စန်မြို့နယ်
မော်ဆွမ်ရွာ (Mawsum)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ နမ့်စန်မြို့နယ်၊ တုန်ဟုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၆၅၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တုန်ဟုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၆၈ ဦး၊ မ ၃၃၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၀၄ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နမ့်စန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခေါတောရွာ၊ မဘိမ်းမြို့နယ်
ခေါတောရွာ (Khawtaw)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုးမိတ်ခရိုင်၊ မဘိမ်းမြို့နယ်၊ ရမ်းဘိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၀၈၂၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရမ်းဘိုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၁၉ ဦး၊ မ ၉၆၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၈၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မဘိမ်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အထက်ပြင်ရွာဟောင်းရွာ၊ မီးချောင်းလူး
အထက်ပြင်ရွာဟောင်းရွာ၊ မီးချောင်းလူး
ကျုံထရံရွာ၊ ကျုံဒရံသံဒင်း
ကျုံထရံရွာ၊ ကျုံဒရံသံဒင်း
မင်းဂျမ်းရွာ၊ မိုးမောက်မြို့နယ်
မင်းဂျမ်းရွာ(Minjang)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မိုးမောက်မြို့နယ်၊ မင်းဂျမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၀၅၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မင်းဂျမ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၅၆ ဦး၊ မ ၁၂၉၇ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၃၅၃ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တောင်ဩစတြေးလျပြည်နယ်
တောင်ဩစ‌တြေးလျပြည်နယ်သည် ဩစတြေးလျတိုက် ‌တောင်ဘက်၏ အလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ ထိုပြည်နယ်၏ အကျယ်အဝန်းသည် ၃၈၀,ဝ၇ဝ စတုရန်းမိုင် မျှရှိသည်။ ထိုပြည်နယ်၏ ကျယ်ပြန့်‌သော အစိတ်အပိုင်းသည် သဲကန္တာရဖြစ်သည်။ ‌မြေဩဇာ‌ကောင်းမွန်၍ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်နိုင်‌သော‌ဒေသများကား မြို့‌တော်ဖြစ်‌သော အက်ဒလိတ်မြို့အနီးအနားတစ်ဝိုက်နှင့် အ‌ရှေ့‌တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်တွင် တည်ရှိ‌လေသည်။ ထို‌ဒေသများတွင် စပျစ်ခြံနှင့် သစ်သီးခြံများရှိသည်။
မာ‌ရေးမြစ်သည် ထိုပြည်နယ်၏ အ‌ရှေ့‌တောင်ဘက်ပိုင်းကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်း၍ ‌တောင်ဘက်သမုဒ္ဒရာထဲသို့စီးဝင်‌လေသည်။ ယင်းမြစ်သည် ဩစ‌တြေးလျတိုက်တွင် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ အခြားမြစ်ငယ်များရှိသည့်အနက် အချို့သည် အဲယားအိုင်တွင်းသို့ စီးဝင်ကြ‌လေသည်။ ရာသီဥတုမှာ ပူပြင်း‌ခြောက်သွေ့‌သော်လည်း ကျန်းမာ‌ရေးနှင့်ညီညွတ်၏။ ‌တောင်ဘက်ကမ်းရိုးတန်း တစ်‌လျှောက်နှင့် ကုန်းမြင့်ပိုင်းများတွင် စိုက်ပျိုးရေးကို လုပ်ကိုင်နိုင်‌လောက်‌အောင် မိုးရွာသွန်း‌သော်လည်း အတွင်းဘက်တွင်ကား တစ်နှစ်လျှင် မိုး‌ရေချိန် ၅ လက်မမှ ၁၁ လက်မအထိမျှသာ မိုးရွာသည်။
တောင်ဩစ‌တြေးလျပြည်နယ်သည် လယ်ယာလုပ်ငန်း ထွန်းကား‌သော ပြည်နယ်ဖြစ်၏။ ‌မြောက်ဘက် ရေရှား‌သော ဒေသများတွင် ‌ရေသွင်း၍ သစ်သီးခြံများကို စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြ‌လေသည်။ ထိုပြည်နယ်မှ ဂျုံ၊ မု‌ယော၊ မြင်းစားဂျုံ၊ အာလူး ထွက်၏။ သတ္တုများလည်းထွက်၏။ အ‌ရှေ့ဘက်‌တောင်တန်းများမှ သံ‌ကျောက်၊ ထုံး‌ကျောက်၊ ရွဲ၊ ဖန်ချက်‌ကျောက်နှင့် ဆားကြမ်းတို့ကို ရနိုင်သည်။ ထိုပြည်နယ်ရှိ ခန်း‌ခြောက်သွား‌သော ဆားအိုင်များမှ ဆား‌မြောက်မြားစွာရရှိသည်။ အဓိက ထုတ်ကုန်များမှာ သစ်သီးအစိမ်း နှင့်အ‌ခြောက်၊ အရက်ချို၊ အမဲသား၊ ဂျုံ၊ ဂျုံမှုန့်၊ သိုး‌မွှေး၊ ‌ကြေးနီနှင့် သိုး၊ နွား‌မွေးမြူ‌ရေးလုပ်ငန်းထွက်ပစ္စည်းများ စသည်တို့ဖြစ်၏။
ထိုပြည်နယ်တွင် မီးရထားလမ်း ‌ဖောက်ထား‌သော‌ကြောင့် ကူးသန်းသွားလာ‌ရေး လွယ်ကူသည်။ ပြည်နယ်အတွင်း မီးရထားလမ်း မိုင်‌ပေါင်း ၃,၉၀၀ ခန့်နှင့် ကုန်းလမ်းမိုင်‌ပေါင်း ၅၂,၀၀၀ ခန့်ရှိသည်။ ဩစ‌တြေးလျတိုက်ကို အ‌ရှေ့မှအ‌နောက်သို့ဖြတ်ကာ ‌တောင်ဩစ‌တြေးလျပြည်နယ် စပင်ဆာ‌ကွေ့ရှိ ပို့ဩဂတ်စတာမြို့မှသည် အနောက်ဩစတြေးလျပြည်နယ်ရှိ ကယ်လဂူလီမြို့အထိ ‌ဖောက်လုပ်ထား‌သော မီးရထားလမ်းသည် သဲကန္တာရကို ဖြတ်သန်းသွား‌လေသည်။
တောင်ဩစ‌တြေးလျပြည်နယ်၏ ကမ်းရိုးတန်း တစ်‌လျှောက်ကို ၁၈၀၂ ခုနှစ်တွင် မက်သယူး ဖလင်းဒါး အမည်ရှိ ရေကြောင်းခရီးသည်တစ်ဦးက စတင်‌တွေ့ရှိ‌လေသည်။ သို့‌သော် ၁၈၃၆ ခုနှစ်တွင် စတင်၍ အ‌ခြေစိုက်ရာ‌ဒေသအဖြစ် တည်‌ထောင်ခဲ့‌လေသည်။ ၁၈၅၀ ပြည့်နှစ်‌နောက်တွင် လူဦး‌ရေမှာ တဖြည်း ဖြည်း တိုးတက်လာသည်။ ၁၉၀၁ ခုနှစ်တွင် ဩစ‌တြေးလျဓနသဟာယနိုင်ငံစုတွင် ပါဝင်ခဲ့‌လေသည်။ လယ်ယာလုပ်ငန်း ထွန်းကား‌သောပြည်နယ် ဖြစ်ခဲ့‌သော်လည်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်း၌ စက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်းများသည် နေ့ခြင်း ညခြင်းဆိုသလိုပင် တိုးတက်လာခဲ့‌လေ၏။
ထိုပြည်နယ်၏ လူဦး‌ရေမှာ ၁၉၅၅ ခုနှစ် သန်း‌ခေါင် စာရင်းအရ ၈၁၅,၅၄၉ ‌ယောက်ရှိသည်။ ဗြိတိသျှလူမျိုး၏ အဆက်အနွယ်တို့သာ များပြား‌လေသည်။ ဂျာမန်၊ စကန်ဒီ‌နေးဗီးယန်းစသည့် ဥရောပတိုက်သားများ အနည်းငယ်မျှရှိသည်။ မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင် ဩစ‌တြေးလျတိုက်၏ တိုင်းဦးသားတို့ နေထိုင်ကြသည်။ တောင်ဩစ‌တြေးလျပြည်နယ်တွင် က‌လေးသူငယ်တိုင်းပင် ၁၄ နှစ်သားအရွယ်အထိ ‌ကျောင်းများသို့ အခမဲ့တက်‌ရောက် စာ‌ပေသင်ကြားရ၏။ အက်ဒီလိတ်မြို့တွင် တက္ကသိုလ်‌ကျောင်း တစ်‌ကျောင်းရှိသည်။ ထို့ပြင် အစိုးရ သတ္တုတူး‌ဖော်‌ရေးအတတ်နှင့် စက်မှုလုပ်ငန်းအတတ်သင်‌ကျောင်း တ‌ကျောင်းလည်းရှိ၏။ ထိုပြည်နယ်တွင် အထက်‌အောက် လွှတ်တော်နှစ်ရပ်ပါဝင်‌သော ပါလီမန်လွှတ်‌တော်ရှိ၍ ဗြိတိသျှအစိုးရ ခန့်ထား‌သော ဘုရင်ခံသည် အမှု‌ဆောင်ဝန်ကြီးအဖွဲ့၏ အကူအညီဖြင့် ပြည်နယ်ကို အုပ်ချုပ်‌လေသည်။
ကန့်ကော်ပင်ရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကြိမ်ချောင်းရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မရာ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရခရိုင်ကောင်စီ
alt=North Eastern autonomous divisions|right|350x350px|အရှေ့မြောက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ မရာ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရခရိုင်ကောင်စီ (MADC) သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ မီဇိုရမ်ပြည်နယ် ရှိ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရခရိုင်ကောင်စီ သုံးခုအနက်မှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဆိုက်ဟားခရိုင်ခွဲနှင့် ဆိုက်ဟားခရိုင် ၏ တီပါခရိုင်ခွဲတို့ကို လွှမ်းခြုံသည်။ အဓိကအားဖြင့်၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရအစိုးရသည် ပြည်နယ်အတွင်းနေထိုင်သော မရာလူမျိုးများအတွက်ရည်ရွယ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသော မီဇိုရမ်ပြည်နယ် တောင်ဘက်စွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ၎င်း၏ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ကို ၁၉၇၁ ခုနှစ် မေလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် Pawi-Lakher ဒေသကောင်စီမှ စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး နောက်နှစ်တွင် Lakher ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရခရိုင်ကောင်စီအဖြစ် ခွဲထုတ်ကာ ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ၎င်း၏လက်ရှိအမည်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ၁၄၄၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။
အစိုးရသည်မြေယာအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်၊ တရားစီရင်ရေးအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်၊ ဥပဒေပြုရေးအာဏာများနှင့်အခြားသောဒေသဆိုင်ရာအာဏာများအပေါ်တွင်တရားစီရင်ပိုင်ခွင့်ရှိသည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ကောင်စီကို ခရိုင်ကောင်စီ၏ လွတ်လပ်သော အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးဖြစ်သည့် Shri. N. Viakhu က ဦးဆောင်ပြီး ၂၀၀၅ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် Maraland Democratic Front နှင့် Indian National Congress တို့နှင့်အတူ ညွန့်ပေါင်းအစိုးရဖွဲ့ခဲ့သည်။
၂၀၀၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင်၊ ခရိုင်ကောင်စီ၏ လွတ်လပ်သောအဖွဲ့ဝင်၊ Shri. N. Viakhu သည် ရိုးရှင်းသောအများစုဖြင့် MNF မှဖွဲ့စည်းထားသော MADC အစိုးရသစ်ကို ဦးဆောင်ရန် မီဇိုအမျိုးသားတပ်ဦး (MNF) သို့ တရားဝင်ပူးပေါင်းခဲ့သည်။ MNF မှ အလုပ်သမားလေးဦးအား MDC ၏ CEM ညွန့်ပေါင်းအစိုးရ၏ CEM ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း MDC မှ အမည်စာရင်းတင်သွင်းခြင်းအတွက် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဝေဖန်ခံခဲ့ရသည်။ အမည်စာရင်းတင်သွင်းခြင်းသည် MNF အား ရိုးရှင်းသောအများစု (၁၅ - ၁၁); သို့မဟုတ်ပါက Cong-MDF နှင့် MNF တို့သည် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံအဖွဲ့ဝင် ၁၁ ဦးစီဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။
MADC ၏ နောက်ဆုံး ရွေးကောက်ပွဲကို ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပခဲ့ပြီး အိန္ဒိယ အမျိုးသားကွန်ဂရက် က အများစုရရှိခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ကွန်ဂရက်လွှတ်တော်မှ အစိုးရသစ်တစ်ရပ်ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ လက်ရှိ Chief Executive Member (CEM) မှာ Shri N.Zakhai ဖြစ်သည်။ ဥက္ကဋ္ဌမှာ Shri H.Sahlo ဖြစ်သည်။
နောက်ဆုံးကျင်းပသော ရွေးကောက်ပွဲကို ၂၀၂၂ ခုနှစ် မေလ ၅ နေ့တွင်ကျင်းပခဲ့သည်။ မေလ ၉ ရက် ၂၀၂၂ တွင် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သော ရလဒ်များ BJP - ၁၂၊ MNF - ၉၊ INC - ၄။
သမိုင်း
၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ဗဟိုနှင့် အာသံအစိုးရများသည် ဒေသဆိုင်ရာကောင်စီ၊ Pawi Lakher Regional Council (PLRC)၊ Lakhers (aka Mara ) နှင့် Pawis (aka Lai ) တို့အတွက် Chakmas အများအပြားနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း PLRC သည် မျိုးနွယ်စုသုံးစုတွင် အချင်းချင်းနားလည်ရန် ဘုံဆက်သွယ်ရေးဘာသာစကားမရှိသောကြောင့် စတင်တည်ထောင်ချိန်မှစ၍ ကောင်းမွန်စွာလုပ်ဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိပါ။ မီဇိုကို ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည့် ပထမအကြိမ်အစည်းအဝေးကို အချင်းချင်းနားလည်မှုမရှိဘဲ ကျင်းပခဲ့သော်လည်း ချမားများ နှင့် မရာတို့သည် ဘာမှနားမလည်နိုင်ပေ။ ထို့ကြောင့် ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် မရာများ သည် PLRC အစည်းအဝေးများကို သပိတ်မှောက်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် အဆိုပါပြဿနာကိုဖြေရှင်းရန် PLRC ကို ဒေသဆိုင်ရာကောင်စီ သုံးခုခွဲပြီး မရာများ၊ လိုင်များ နှင့် ချမားများ အတွက် ခရိုင်ကောင်စီ သုံး ခုအဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့သည်။
ဌာနဆိုင်ရာများ
မရာ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရခရိုင်ကောင်စီသည် ရေလုပ်ငန်း၊ ကျောင်းများ (အလယ်တန်းကျောင်းအထိ) နှင့် ပညာရေး၊ တရားစီရင်ရေး၊ မြေယာနှင့် ဝင်ငွေ၊ သစ်တော၊ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး အင်ဂျင်နီယာဌာန (PHE) စသည်တို့အပါအဝင် ၎င်း၏ဒေသရှိ ဌာနအများအပြားကို ကြီးကြပ်ကွပ်ကဲသည်။
ခရီးသွားနေရာများ
အမ်အေဒီစီ အတွင်း ခရီးသွားနေရာများ အပါအဝင်
ပြင်ပလင့်များ
22.48°N, 92.97°W<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"> ကဏ္ဍ:၁၉၇၁ အာသံ၌ တည်ထောင်ခြင်းများ ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသများ ကဏ္ဍ:ဆိုက်ဟား ကဏ္ဍ:မီဇိုရမ် အစိုးရ ကဏ္ဍ:မရာဒေသ
ရဲထွန်းလင်း
၂ဝဝ၅ ခု၊ ဇူလိုင်ထုတ် ရာပြည့် ဦးစိုးညွန့် စုစည်း တည်းဖြတ်တဲ့ '၂ဝ ရာစု မြန်မာ စာရေး ဆရာ ၁ဝဝ အတ္ထုပ္ပတ္တိ အကျုဉ်း' စာအုပ်မှ စာရေးတွေရဲ့ အတ္ထုပ္ပတ္တိ အကျုဉ်း တွေကို ပြန်လည် ကူးယူ ဖော်ပြတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ရဲထွန်းလင်း [၁၉၁ဝ(ခန့်) - ၁၉၆၂]
ကသာ ခရိုင် မိုးထားမြို့တွင် အဖ ကုန်သည် ဦးရိုး၊ အမိ ဒေါ်သစ်ဖြူ တို့က ၁၉၁ဝ ပြည့်နှစ် (ခန့်)တွင် မွေးဖွား ခဲ့သည်။
ကျောင်းဆရာ၊ အာရှ လူငယ် တော်လှန်ရေး ခေါင်းဆောင်၊ ကာယဗလ နည်းပြ ဆရာ၊ မန္ဈလေး ရုပ်ရှင် လီမိတက် အစုရှင် ဒါရိုက်တာ လူကြီး၊ မန္ဈလေး ရုပ်ရှင် အောက်မြန်မာပြည် တိုက်ခွဲ တာဝန်ခံ စသည်ဖြင့် လုပ်တောင် တာဝန် ယူခဲ့သည်။
ကာယဗလနှင့် အားကစား ဘက်တွင် ဝါသနာပါ လိုက်စား ခဲ့သည်။ ကာယဗလ ဦးရှိန် ထံတွင် ဦးဇော်ဝိတ် နှင့်အတူ တပည့်ခံကာ လေ့ကျင့် လိုက်စား ခဲ့ရာမှ ကာယဗလ ဦးနေဝင်းဟု တွင်ခဲ့သည်။ ကာယဗလ ဘွဲ့ကို အလွန် နှစ်သက်သည်။
မန္ဈလေး ရုပ်ရှင် ပေါ်ပေါက် လာအောင် ကြိုးစား သူများ အနက် အရေးကြီးဆုံး အစိတ်အပိုင်းက ပါဝင် ခဲ့သည်။ အဆင့်အတန်း မြင့်သော ဇာတ်ကား များကို တီထွင်၍ ရုပ်ရှင် ဇာတ်ညွှန်းများ ရေးခဲ့သည်။
စာပေ ဝါသနာရှင် ဖြစ်သည်နှင့် အညီ ရဲထွန်းလင်း၊ ကာယဗလ ဦးနေဝင်း၊ ရေးသူ "?" တို့ဖြင့် ဝတ္ထုတို၊ ဝတ္ထုရှည်၊ ဆောင်းပါးများ ရေးခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် သွေးသောက် မဂ္ဂဇင်းတွင် "ကာယဗလ ဦးနေဝင်း" အမည်ဖြင့် ဆောင်းပါးများ၊ ရေးသူ "?" ဟူသော အမည်ဝှက်ဖြင့် 'ဘုရင်နှင့် ကျေးတောသား' ၊ 'မေခလာ'၊ 'ကသီကရီ' ဝတ္ထုရှည် များနှင့် ဝတ္ထုတို များကို ရေးခဲ့သည်။ စစ်မဖြစ် မီက ရေးသား ထုတ်ဝေ ခဲ့သည့် သိန်းလေးဆယ်နှင့် အရေးတော်ပုံ တပ်သား ဝတ္ထုများ၊ လုလင် တက်လမ်း (၁၉၃၅?) နှင့် ထွက်ရပ်လမ်း (၁၉၄ဝ) ကျမ်းများမှာ အထူး ထင်ရှား ခဲ့သည်။ "အရေးတော်ပုံ တပ်သားမှာ အလွန်ကောင်းသော တော်လှန်ရေး ဝတ္ထု ဖြစ်သည်" ဟု သုခက ရေးခဲ့သည်။ "လူငယ်များကို စိတ်ဓာတ် ရင့်သန် တိုးတက် စေသော ဝတ္ထုများကို ရေးလေ့ ရှိသည့် တာဝန်သိ စာရေးဆရာ ....." ဟူ၍ စီးပွားရေး မြင့်ဦးက ဆိုခဲ့သည်။ 'အရေးတာ်ပုံ တပ်သား' ဝတ္ထုကြီးမှာ စာရေး ဆရာကြီး ရဲထွန်းလင်း မွေးထုတ် ပေးလိုက်သော အရေးတော်ပုံ တပ်သားကြီး မျိုးတင့် ..... ၏ မဟုတ်မခံ စိတ်ဓာတ်၊ နယ်ချဲ့ ဆန့်ကျင်ရေး စိတ်ဓာတ်၊ မှန်ရာကို လုပ်ရဲသည့် စိတ်ဓာတ် တို့ကို ကျွန်တော် အားကျ ခဲ့သည် ...." ဟူ၍ မြသန်းတင့်က တင်ပြ ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ကျန်းမာအောင် အာဟာရ သုံးဆောင်နည်း စာအုပ်ကို ရေးသား နေဆဲပင် ဖြစ်သည်။
၁၉၆၂ ခု ဒီဇင်ဘာ ၁၆ ရက်နေ့ ည ၁၁ နာရီ ၂ဝ မိနစ်၊ အသက် ၅၁ နှစ် အရွယ်တွင် ရန်ကုန် ဆေးရုံကြီး၌ အဆုတ် ကင်ဆာ ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန် ခဲ့သည်။
စာညွှန်း ။ ။
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ဟန်ဂုလ်
ကိုရီးယားအက္ခရာကို ဟန်ဂုလ် ဟု ခေါ်ကြသည်။ ကိုရီးယားအက္ခရာကို တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံတွင် ဟာန်ဂုလ် ဟုခေါ်ကြသော်လည်း မြောက်ကိုရီးယားနိုင်ငံတွင်မူ ဂျိုဆွန်းဂုလ် ဟု ခေါ်ကြသည်။ ဟန်းဂုလ်သည် ကိုရီးယားဘာသာ၏ မူရင်းအက္ခရာဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ၁၄၄၃ခုနှစ် ဂျိုဆွန်းမင်းဆက်အတောအတွင်း တီထွင်ခဲ့ကြပြီး ယခုအချိန်တွင် တောင်ကိုရီးယားနှင့် မြောက်ကိုရီးယားနှစ်နိုင်ငံလုံး၏ တရားဝင်အက္ခရာအဖြစ်အသုံးပြုလျက်ရှိပြီး တရုတ်နိုင်ငံ ဂျင်းလင်းပြည်နယ်၏ ယန်ဘီယမ်ကိုရီးယား ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၏ ရုံးသုံးစာအဖြစ်လည်း သတ်မှတ်ထားသည်။
ဟန်းဂုတွင် သရနှင့် ဗျည်းအက္ခရာ ၂၄လုံး ရှိသည်။ ကိုရီးယားစာကို အတုံးအဝိုင်းများဖြင့် အုပ်စုဖွဲ့ရေးသားရသည်။ ဥပမာ 한 (ဟာန်)။ ထို 한 (ဟာန်) ဟူသော စာလုံးတွင် ဝဏ္ဏသံတစ်သံသာ အသံထွက်ရသဖြင့် အက္ခရာတစ်လုံးတည်းနှင့် တူသော်လည်း အမှန်စင်စစ်အားဖြင့် ထိုစာလုံးတွင် ㅎ(ဟ) ၊ ㅏ (ာ) နှင့် ㄴ (န်) ဟူသော အက္ခရာသုံးလုံးဖြင့် ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုအတုံးအဝိုင်းများသည် အလျားလိုက်ဖြင့် ဘယ်ဘက်မှ ညာဘက် သို့မဟုတ် ဒေါင်လိုက်ဖြင့် အထက်မှ အောက်သို့ စီ၍ ရေးသားရသည်။
ဟန်ဂုလ်
တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံတွင် ၁၉၁၂ခုနှစ်၌ ဂျူ ရှီဂျောင်သည် ဟန်ဂုလ် (한글) ဟူသော ဝေါဟာရကို တီထွင်ခဲ့သည်။ ဟန် (한) ဟူသောစာလုံး၏ အဓိပ္ပာယ်သည် "ကြီးမြတ်သော" ဖြစ်ပြီး ဂုလ် (글) သည် "ကိုရီးယားမူရင်းအက္ခရာ"ကို ဆိုလိုသည်။ ထို့ကြောင့် ဟန်ဂုလ် (한글) ဟူသောစာလုံးသည် "မြင့်မြတ်သော အက္ခရာ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ဂျိုဆွန်းဂုလ်၊ ဂျိုဆွန်းမားလ်
မြောက်ကိုရီးယားများသည် ကိုရီးယားအက္ခရာကို ကိုရီးယားအမည်ကွဲပြားမှုနှင့် ပတ်သက်၍ ဂျိုဆွန်းဂုလ်ဟုခေါ်ခြင်းကို ပို၍ နှစ်သက်ကြသည်။
သမိုင်းကြောင်း
ဂျိုဆွန်းမင်းဆက်၏ လေးယောက်မြောက်ဖြစ်သော ဘုရင် မဟာဆယ်ဂျုံးသည် ဟန်းဂုလ်အက္ခရာကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ဟန်းဂုလ်အက္ခရာ၏ မူလရင်းမြစ်သည် အလယ်အာရှ၏ အက္ခရာများ၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကိုရီးယားဘာသာစကား
Doom metal
Doom Metal သည် heavy metal ဂီတ၏ပြင်းထန်သော အမျိုးအစားတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ထူးခြားသည့် အရည်အသွေးများစွာဖြင့် နှေးသော tempo များ low-tuned guitar များ အခြားအမျိုးအစားများထက် သိပ်သည်းလေးလံသော ကြီးမားသော ဂီတနှင့်စာသားများသည် စိတ်ပျက်ခြင်း၏အာရုံခံစားမှု၊ ကြောက်လန့်စိုးရိမ်ခြင်း၊ ကြောက်စရာကံကြမ္မာများကို ရည်ရွယ်၍ ရေးဖွဲ့ထားသည်။ ဤဂီတအမျိုးအစားသည် Black Sabbath ဖြင့် အရှိန်အဝါရခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်မှ တီးဝိုင်းများဖြစ်သည့် Pagan Altar, Withfinder General, အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ Pentagram, Saint Vitus, Trouble နှင့် ဆွီဒင်မှ တီးဝိုင်းများဖြစ်သည့် Candlemass, Cout Raven တို့ doom metal ဟု သတ်မှတ်နိုင်သည်။
တီးခတ်ခြင်း
လျှပ်စစ်ဂစ်တာ၊ ဘေ့စ်ဂစ်တာ နှင့် drum kit များမှာ doom metal ကိုတီးခတ်ရန် အများဆုံး အသုံးများသော ကိရိယာများဖြစ်သော်လည်း ကီးဘုတ်များ တစ်ခါတစ်ရံသုံးကြသည်။ ဂီတာသမားများနှင့် ဘေ့စ်ဂီတသမားများသည် သူတို့၏ကိရိယာများကို low note များနှင့် distortion ကြီးမားစေရန် မကြာခဏ downtune လုပ်ကြသည်။ သိပ်သည်းသော(သို့)လေးလံသော ဂီတာ tone များထုတ်လုပ်ကြသည်။ ဤအချက် အမျိုးအစားများမှ ထူးခြားသော လက္ခဏာတစ်ခုဖြစ်သည်။ heavy metal ၏ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းထားသော နည်းပညာများနှင့်အတူ ဂီတာနှင့် bassများကို riffနှင့် တစ်ချိန်တည်းတွင် တီးခတ်ကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် ကျယ်လောင်၍ လေးလံသော wall of sound များကို စိတ်တွင်စွဲငြိစေရန် ဖန်တီးကြသည်။ နောက်ထပ်ထူးခြားသော လက္ခဏာတစ်ခုမှာ slow tempo များကို အပြောင်းအလဲမရှိ အာရုံစူးစိုက်ခြင်းနှင့် minor tonality များကို dissonance နှင့် သုံးခြင်းတို့ဖြစ်သည်။
အဆို
doom metal အဆိုတော်များသည် clean vocal များကို အသားပေးကြသည်။ သူတို့သည် မျှော်လင့်ခြင်း၊ ဆုံးရှုံးခြင်းအဓိပ္ပာယ်၊ စိတ်ပျက်အားလျော့ခြင်း(သို့) နာကျင်မှုဝေဒနာများကို မကြာခဏ သီဆိုကြသည်။ Ozzy Osbourne (Black Sabbath)၊ Bobby Liebling( Pentagram) နှင့် Zeeb Parkes( Withfinder General) တို့၏ hight-tone ဖြင့် အော်မြည်ခြင်းများကို နမူနာယူကြသည်။ doom metal တီးဝိုင်းများသည် extreme metal ဖြင့် ဟိန်းသည့်အဆိုပုံစံ(သို့) စူးဝါးဝါးအော်သည့်ပုံစံဖြင့် လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။
မူရင်း(၁၉၇၀ ခုနှစ်များ)
၁၉၇၀ တွင် Pentagram နှင့် Black Sabbath မှလွဲ၍ အခြားအုပ်စုများဖြင့် ဂီတအမျိုးအစား တိုးတက်လာသည်။ Blue Cheer သည် stoner metal တီးဝိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ သူတို့၏ ပထမဆုံး Vincebus Eruptum သည် အခြားအနုပညာရှင်များအတွက် template တစ်ခုဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း အဆိုးမြင်ဝါဒများနည်းပါးသည်။ wesh heavy metal တီးဝိုင်း Budgie သည် လေးလံကြီးမားသော သီချင်းများကို ထုတ်ခဲ့သည်။ ပုံစံများမှာ doom metal များဖြင့် လွှမ်းမိုးထားသည်။ အခြားထင်ရှားသော အုပ်စုများမှာ Sirlord Baltimore, Buffalo, Bang, Necromandus, Lucifer’s Friend, Iron Claw နှင့် Leaf Hound တို့ဖြစ်သည်။
ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု (၁၉၈၀ ခုနှစ်များ)
၁၉၈၀ အစောပိုင်းတွင် အင်္ဂလန်နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ တီးဝိုင်းများသည် doom metal ၏ဖွဲ့စည်းခြင်း ကွဲပြားစေရန် ပံပိုးပေးခဲ့သည်။ ၁၉၈၂ တွင် အင်္ဂလိပ်တီးဝိုင်း Witchfinder General သည် သူတို့ပွဲဦးထွက် album "Deathy Penalty" ကို ဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ၁၉၈၄ နှင့် ၁၉၈၅ အတောအတွင်းတွင် အမေရိကန်မှ Saint Vitus ၏ album "Eponymous" ၊ Trouble ၏ Psalm 9 နှင့် Pentagram ၏ album "Releness" တို့ကို ဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ဆွီဒင်တီးဝိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည့် Candlemass ၏ "Epicus Doomicus Metallicus" album ကို ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင်ဖြန့်ချိခဲ့သည်။ တချို့ doom metal တီးဝိုင်းများသည် ၁၉၈၀ တွင် underground မှ gothic rock နှင့် post-punk တို့ဖြင့် ဩဇာအရှိန်အဝါရလာခဲ့သည်။ Mindrot ကဲ့သို့ doom metal တီးဝိုင်းသည် death metal နှင့် gothic rock တို့ကို မကြာခဏ ဖော်ပြကြသည်။
ပန့်ခ် ဂီတ
ပန့်ခ်ရော့ သည် ၁၉၇၄ နှင့် ၁၉၇၆ ကြားတွင် အမေရိကန်၊ ဗြိတိန် နှင့် ဩစတြေးလျ တို့တွင် ဖွံ့ဖြိုးလာသည့် ရော့ခ်ဂီတအမျိုးအစားဖြစ်သည်။ ပင်ရင်းဇစ်မြစ်ဖြစ်သော ဂါးရေ့ချ် ရော့ခ်(garage rock) နှင့် တခြားအမျိုးအစားဖြစ်သော ပရိုတိုပန့် (protopunk) တို့မှပေါက်ဖွားလာပြီး၊ ပန့်ခ်ဂီတဝိုင်းများသည် (၁၉၇၀) လောက်မှ စတင်ကာ ပင်မရော့ခ်ရေစီးကြောင်းမှ သိသိသာသာခွဲထွက်လာခဲ့သည်။ ထိုဂီတအဖွဲ့သားများသည် မြန်သော၊ ကြမ်းသော ဂီတရိုက်ချက်၊ ခတ်ချက်များ၊ အများအားဖြင့် တိုတောင်းသော တေးစာသားများနှင့် ရိုးရှင်းသော ဂီတတူရိယာများကို သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ သီချင်းစာသားများမှာ အများအားဖြင့် လူမှုရေး၊ နိုင်ငံရေး နှင့် လူ့စရိုက်ကို လှောင်ပြောင်ဆန့်ကျင်သော အကြောင်းများဖြစ်သည်။ ပန့်ခ်သမားများ ဆွဲကိုင်ထားသောအမြင်မှာ သင်ကိုယ်တိုင်လုပ် (DOI, Do it yourself) ဟုဖြစ်သောကြောင့် သူတို့သည် ကိုယ်ပိုင်ဂီတဝိုင်းများမှ ကိုယ်တိုင်ထုတ်လုပ်ခြင်း ပုံစံတကျမဟုတ်သော ဖြန့်ချိခြင်းများကိုပါ ပြုလုပ်ကြသည်။
၁၉၇၆ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် နယူးယောက်မြို့မှ ရေမွန်စ်(Ramones) ဂီတအဖွဲ့ နှင့် လန်ဒန်မြို့မှ ဆက်ပစ်စတို (Sex pistols) နှင့် သယ်ကလက်ရှ် (The Clash) ဂီတအဖွဲ့များသည် ထိုပန့်ခ်ဂီတသစ်ကို စတင်လှုပ်ရှားခဲ့သူများအဖြစ် မှတ်တမ်းတင်နိုင်သည်။ ထိုနောက်ပိုင်းမှ စတင်ကာ ပန့်ခ်ဂီတသည် ကမ္ဘာအနှံ့အပြားသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သည်။ ဗြိတိန်နိုင်ငံတွင် ပန့်ခ်ဂီတသည် လျင်မြန်စွာ ထွန်းကားခဲ့ပြီး အဓိက ယဉ်ကျေးမှုတစ်ရပ်အဖြစ် ပါဝင်လာခဲ့သည်။ အချို့နေရာများတွင် ပန့်ခ်ဂီတအား ရိုင်းစိုင်းသောဂီတ၊ လူ့အဖွဲ့အစည်းမှ ကင်းလွတ်နေသည့် ဂီတဟုဆိုကာ ငြင်းဆန်ခဲ့ကြသည်။ ပန့်ခ်ဂီတ၏ ဖွဲ့စည်းပုံတွင် သီးသန့်မှတ်မိလွယ်သော ဝတ်စားဆင်ယင်ပုံ၊ လူငယ်များ၏ အကြမ်းဖက်နိုင်ငံရေးအမြင်နှင့် အာဏာပိုင်ဆန့်ကျင်ရေး အိုင်ဒီယာများ ထွန်းကားလာခြင်းတို့လည်း ပါဝင်သည်။
ဒဿနိက
Punk rock၏ ပထမလှိုင်းသည် ရန်မှုသောခေတ်ဖြစ်ပြီး Ramonesတီးဝိုင်းမှ Tommy Ramone သည် အရင်ပုံစံထဲတွင် ဆန်းသစ်၍ နှိုးဆော်ထားသောအရာများဖြစ်သည်။ Punk magazine မှစာတည်း John Holmstrom က punk rock ဖြစ်လာခဲ့သည်မှာ rock ဖြစ်ရပ်များသည် Billy Joel နှင့် Simon and Garfunkel တို့ကို rock and roll ကဲ့သို့ယဉ်ပါးလာသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ rock and roll ကို တော်လှန်ရေးဂီတဟုလည်းခေါ်သည် ဟုဆိုသည်။ ဝေဖန်ရေးသမား Robert Christgau ၏ရေးသားဖော်ပြချက်မှာ "ဒါဟာယဉ်ကျေးမှုငယ်ဖြစ်ပြီး ဒါဟာ နိုင်ငံရေးဆိုင်မှုဝါဒများကို ငြင်းပယ်ထားသည်။"
နည်းပညာများသည် နားလည်ရလွယ်ကူပြီး Do it yourself ပုံစံများသည် punk rock ထဲတွင် တန်ဖိုးထားရသည်။ punk rock ၏ အစောပိုင်းနေ့များတွင် ထိုကျင့်ဝတ်များသည်ဖြစ်ရပ်ထဲတွင် ယှဉ်ပြိုင်ရာတွင် သိသာသော အမှတ်အသားများဖြစ်သည်။ mainstream rock တီးဝိုင်းများမှ ဆင်းသက်လာသော နည်းပညာများနှင့် ဟန်ပန်ထုတ်ထားသော ဂီတဆိုင်ရာ effect များမှ အာရုံစူးစိုက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ Holmstrom ၏ အဆိုအရ punk rock သည် rock and roll လူစုဖြစ်ပြီး စွမ်းရည်သိပ်မရှိသော(ဂီတသမား)လူစုဖြစ်၍ ဂီတကို ဖော်ပြရန်လိုအပ်သည်။ ၁၉၈၀ ၏ ခေါင်းစဉ်သည် နယူးယော့ခ် punkတီးဝိုင်း Stimulators ၏ "Loud Fast Rules!" ဖြစ်ပြီး punkဂီတ၏ ပါဝင်ရေပန်းစားနေသော စကားလုံးကို ဖော်ပြထားသည်။ ဗြိတိန် punk rock အချို့၏ဦးဆောင်သည့်ရုပ်လုံးမှာ mainstream rock မှ ပစ်ပယ်ထားသော show ပွဲများပြုလုပ်ကြသည်။ ကျယ်ပြန့်သည့် ယဉ်ကျေးမှုများနှင့် သက်ဆိုင်သည်။ သို့သော် သူတို့၏ အလျင်ကျသော ကျင်းပမှုများမှာ ၁၉၇၇တွင် ကျင်းပခဲ့သော No Elvis, Beatles သို့ Rolling Stones နှင့် ၁၉၇၇ the Clash သီချင်းဖြစ်သည်။ ယခင်နှစ်များတွင် ဂရိတ်ဗြိတိန်၌ ပြောင်းလဲပြုပြင်ခြင်းစတင်ခဲ့သည်။ ဂီတဆိုင်ရာနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ "Year Zero" ဖြစ်သည်။ အတိတ်ကို လွှမ်းဆွတ်မှုများကို ပစ်ပယ်ထားပြီး nihistic ကို ဖြစ်ရပ်တွင် မွေးစားထားသည်။ Clash တီးဝိုင်း၏အဆိုတော် Joe Strummer ၏အပြင်အရ punk rock သည် လွတ်လပ်မှုကို ဆိုလိုပြီး ကျွန်ုပ်တို့လုပ်ချင်တာတွေကို ဆိုလိုပါတယ်။
Punk ယဉ်ကျေးမှုထဲတွင် မှန်ကန်သည့် သတင်းဖြစ်သည်။ poseur ဟူသော ဝေါဟာရသည် punk နှင့်ပတ်သက်ပြီး အသုံးပြုထားသည်။ မွေးစားထားသည့်ပုံစံအဖြစ်မှတ်ယူထားသည်။ နားလည်ခြင်းသည် တန်ဖိုးနည်း ဒဿနိကဗေဒအောက်တွင် တည်ရှိသည်။ Daniel S.Traber က punk၏ စစ်မှန်ခြင်းသည် ခက်ခဲသည်ဟုဆိုသည်။ punk ဖြစ်သော punk ၏ဖြစ်ရပ်သည် ပြည့်စုံလာခဲ့သည်။ သတိပြုမှတ်သားထားပြီး နောက်ဆုံးတွင် poseur ဟုခေါ်သည်။
ဂီတဆိုင်ရာနှင့် စာသားဆိုင်ရာအစိတ်အပိုင်း
punk rock တီးဝိုင်းများသည် ၁၉၆၀ garage rock ၏ ဂီတဆိုင်ရာ တည်ဆောက်ပုံနှင့်စီစဉ်ထားမှုကို အားကျမခံဘဲ ဖွင့်လှစ်ပြသခဲ့သည်။ ထုံးစံအတိုင်း punk rock တီးခတ်ပုံများတွင် အဆိုနှင့်အတူ electric bass နှစ်ခုနှင့် ဒရမ်တို့ပါဝင်သည်။ သီချင်းများကို ကျော်ကြားသော အမျိုးအစားများထက်တိုစေရန် ရည်ရွယ်ထားသည်။ punk rock ၏အစောပိုင်း သီချင်းများတွင် rock ‘n’ roll ၏ 4/4 time signature မှ verse-chorus များပါဝင်သည်။ ဝေဖန်ရေးဆရာ Steven Brush ၏ဖော်ပြချက်တွင် Sex Pistols တွင် Chuck Berry ၏ version ပုံစံမျိုးဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်။ Hardcore သည် ထိုအရင်းအမြစ်မှဖြစ်သည်။ သို့သော် verse-chorus rock မဟုတ်ပေ။ ၎င်းသည် သီချင်းရေးသည့်ပုံစံကို ပပျောက်စေသည်။ ဤသည်မှာ သူ၏ကိုယ်ပိုင် ပုံစံဖြစ်သည်။
Punk rock ပုံစံသည် တစ်ခါတစ်ရံတွင် နှာခေါင်းပေါက်နှင့်ဆိုင်ပြီး စာသားများမှာ ဓလေ့ထုံးစံဖြစ်ရပ်မှ အော်ဟစ်ကြသည်။ အထူးသဖြင့် hardcoreပုံစံဖြစ်သည်။ အသံနေအသံထားမှ မကြာခဏမဟုတ်ဘဲ တစ်ခါတစ်ရံသာ ပြောင်းလဲထားသည်။ အခြေခံဂီတာ break များနှင့် ဆိုင်သော်လည်း ရှုပ်ထွေးသော ဂီတာ solo များမှာ မလိုအပ်ဟူယူဆထားသည်။ ဂီတာအပိုင်းများမှာ distorted power chords (သို့) Robert Quine သည် the Velvet Underground မှ Like Turne ၏ ၁၉၅၀ recording သို့အသုံးပြုထားသည်။ (တချို့ punk rock ဘေ့စ် player များမှာ ဥပမာ the Minutemen နှင့် firehouse မှ Mike Wattသည် technical bass line များကို အသားပေးထားသော်လည်း) ဘေ့စ်ဂီတာသမားများသည် မြန်သော note များကို အသုံးပြုပြီး fingerpicking များကို အသုံးပြုထားသည်။ ဒရမ်များသည် လေးလံ၍ ခြောက်သွေ့သောအသံများဖြစ်ပြီး rock ၏အခြားပုံစံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျက် Syncopation နည်းသည်။ Hardcore ဒရမ်များမှာ အထူးသဖြင့် မြန်သည်။
Punk rock စာသားများထုံးစံအတိုင်း ကျော်ကြားသောဂီတအမျိုးအစားများနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ပွင့်လင်းသည်။ သူတို့သည် လူမှုရေးနှင့် နိုင်ငံရေးကိစ္စများတွင် ပွင့်ပွင့်လင်းလင်းရှင်းပြသည်။ သီချင်းများသည် Career Opportunities နှင့် Chelsea တီးဝိုင်း၏အလုပ်လက်မဲ့လူဦးရေအကြောင်းကို ရေးဖွဲ့ထားသည်။ "Right to Work" သို့တိမ်းညွတ်လိုက်ပါလာကြသည်။ အထူးသဖြင့် British punkတွင် mainstream သို့ အထိတ်တလန့်ကြမ်းတမ်းလာခဲ့သည်။ The Sex Pistols ၏ "Anarchy in the U.Kနှင့် God save the Queen" ဗြိတိန်နိုင်ငံရေးနှင့် လူမှုရေးများသို့ ကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချလာခဲ့သည်။ စိတ်ကူးယဉ်ပပျောက်ရေးနှင့် လိင်ကိစ္စများမှာ အဓိကဖြစ်ပြီး Richard Hell နှင့် Voidoids တီးဝိုင်းနှင့်အတူ "Loves Comes in Spurts" ကဲ့သို့ဖြစ်သည်။ Anomie, Blank Generation ရှိအမျိုးအမျိုးသော ဖော်ပြချက်နှင့် Ramones ၏ “Now I Wanna Sniff Some Glue” သည် အဓိကဆိုင်သော ဖော်ပြချက်ဖြစ်သည်။ V.Vale ၏ ဖော်ပြထားသည်။ punk နှင့် ထပ်တူထပ်မျှ အကြောင်းအရာမျှဖြစ်သည်။ punk သည် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ တော်လှန်ရေးဖြစ်သည်။ hardcore သည် သမိုင်းကြောင်းနှင့်ယဉ်ကျေးမှုဖြစ်သည်။ ညာတောင်ပံပုံရိပ်များနှင့် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာတားမြစ်ချက်များ မည်သည့်မျိုးဆက်ထဲတွင် မပါသော အသည်းအသန်ကြိုစားရှာဖွေထားခြင်းဖြစ်သည်။
ရုပ်လုံးပေါ်ခြင်းနှင့် အခြားအစိတ်အပိုင်းများ
The classic punk rock သည် ၁၉၅၀ နှင့်ဆက်စပ်နေသော rockabilly ဖြစ်ရပ်နှင့် ၁၉၆၀ ဗြိတိန် rocker အမေရိကန် greaser တို့ဝတ်ဆင်ခဲ့သည့် T-shirt, motocycle jacket နှင့် ဂျင်းများဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၁၉၇၆ ၏ cover debut album တွင် punk photographer Roberta Bayley သည့် feature ပါဝင်သီဆိုထားသည်။ punk နှင့် nonpunk rock ဂီတသမားများ အားကျမခံပြုလုပ်ခဲ့သည့် ပုံစံ၏အခြေခံအစိတ်အပိုင်းများ တပ်ဆင်ထားသည်။ အစောပိုင်း female punk ဂီတသမားများသည် Siouxsie Sioux မှ ပုံစံများကို ခင်းကျင်းပြသခဲ့သည်။ တည်ဆောက်သူများသည် အမျိုးသမီးဝါသနာအိုး လွှမ်းမိုးမှုကို စမ်းသပ်သိသာစေခဲ့သည်။ တက်တူးများ၊ ဖောက်နားကပ်များ၊ သတ္ထုသံမှိုများနှင့် ချွန်ထက်နေသော အသုံးအဆောင်များသည် ဂီတပညာရှင်နှင့်ဝါသနာအိုးများကြားထဲတွင် punk ဖက်ရှင်၏အဓိက အစိတ်အပိုင်းများအဖြစ်တိုးပွားလာခဲ့သည်။ punk rock ဖြစ်ရပ်ရှုထောင့်ဖြစ်ရပ်များကြားထဲတွင် punk ဆံပင်သည် သူတို့၏အရေးပါသော လွတ်လပ်သော ဖော်ပြချက်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အမျိုးသား punk ဆံပင်သည် တို၍ နုတ်ဖြတ်ထားသည့်ပုံပေါ်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် Mohawk ပုံစံပေါ်ထွက်လာသည်။ Monhawk နှင့်အတူ ချွန်ထက်နေသောပုံစံများသည် punk rock အမျိုးအစားနှင့်ဆက်စပ်နေသည်။
အမျိုးသားဂီတသမားများ၏ စတိတ်ဖျော်ဖြေမှုပုံစံသည် rock ဂီတနှင့် ဆက်နွယ်၍ ကိုယ်နေဟန်ထားတို့မှ သွေဖည်၍ လာခဲ့သည်။ John Strohm အကြံညဏ်ပေးထားသည်မှာ 60garage တီးဝိုင်းများမှ ပုံစံများကို မွေးစားထားသည်။ Schor Dave Laing ကဖော်ပြထားသည်မှာ အမျိုးသားဂီတသမားများနှင့်ဆက်နွယ်၍ ဖက်ရှင်အစိတ်အပိုင်းများကို ဘေ့စ် Gaye Advert မွေးစားထားသည်မှာ ဆွဲဆောင်မှုရှိလှသည်ဟုဆိုသည်။
ဝိသေသလက္ခဏာပုံစံမှာ pogo ပုံစံဖြစ်သည်။ Sex Pistol ၏ဘေ့စ်ဂီတသမားသည် သူတို့၏ ဖျော်ဖြေပွဲတွင် page ကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ Moshing (Slam Dancing) သည် hardcore show ၏ ပုံစံတစ်မျိုးဖြစ်သည်။
Breaking down the distance သည် ဖျော်ဖြေသူနှင့် ပရိသတ်များကြားထဲတွင် punk ယဉ်ကျေးမှုကြားထဲတွင် ဗဟိုဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဝါသနာအိုးများ ဂီတဖျော်ဖြေပွဲတွင် ပါဝင်ဆင်နွဲခြင်းသည် အရေးကြီးသည်။ ပဋိပက္ခဆန်သော အပြုအမှုများမှ လှုံဆော်လာကြသည်။ သိသာသော ဖောက်ပြန်ခြင်း သို့မဟုတ် သင့်လျော်သော punk ဟု ခေါ်သည်။ ပထမလှိုင်းများတွင် ပါဝင်သော ဗြိတိန် punk တီးဝိုင်းများမှာ Sex Pistols နှင့် the Dammed ဖြစ်ပြီး ခုန်လွားပြီး ပရိသတ်ကြားထဲတွင် ပြင်းထန်သော တုံပြန်ခြင်းဖြစ်သည်။ hardcore နယ်ပယ်တွင် ကျူးကျော်ခြင်း၏ရှေ့ပြေးမှာ stage diving ဖြစ်သည်။ နောက်ဆက်တွဲအနေဖြင့် ဝါသနာအိုးတော်တော်များများသည် punk တီးဝိုင်းများသို့ ဆက်သွယ်ခဲ့သည်။ ပရိသတ်အဖွဲ့ဝင်များသည် အတွေ့အကြုံနုနေသော ကာလအပိုင်းအခြားနှင့် ထုတ်ဝေသော မဂ္ဂဇင်းတွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်။ England တွင် Laing အဆိုအရ punk သည် ပထမဆုံးဂီတဆိုင်ရာမဂ္ဂဇင်းတွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်။
ဓာရဏသုတ်
(၂)သုတ် ရှိပါသည်။
ငါဘုရားဟောကြားတော်မူအပ်သော အရိယသစ္စာလေးပါးကို ဆောင်ထားကြကုန်လော့ဟု ဘုရားရှင်က မိန့်တော်မူရာ အညတရ ရဟန်းက သစ္စာလေးပါးကို မိမိအစဉ်အတိုင်း ဆောင်ထားပုံကို လျှောက်သည့်အခါ ဘုရားရှင်က သာဓုခေါ်တော်မူပြီး သစ္စာသိအောင် အားထုတ်ကြရမည်ဟု သစ္စာတစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီကို ရဟန်းတော်တို့အား ဟောတော်မူသည့်သုတ်။ - ငါဘုရားဟောကြားတော်မူသည့် အရိယသစ္စာတရားတို့ကို ဆောင်ထားကြ ကုန်လောဟု ဘုရားရှင်က မိန့်ကြားတော်မူရာ အညတရ ရဟန်းက အခြားသော ပုဂ္ဂိုလ်များ ပြောဆိုသော သစ္စာတရားကို လက်မခံပဲ ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့် အတိုင်း အရိယသစ္စာတို့ကို ဆောင်ထားပုံကို တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ လျှောက်ထားသည့် အခါ ဘုရားရှင်က ဤအတိုင်းသာ ဆောင်ထားပြီး သစ္စာသိမြင်အောင် အားထုတ် ကြရမည်ဟု အကျယ်တဝင့် ရဟန်းတို့အား ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်။
ကျွဲသလင်းကုန်းရွာ၊ ကျွဲသလင်းကုန်း
ကျွဲသလင်းကုန်းရွာ၊ ကျွဲသလင်းကုန်း
ဟွေထိုက်ရွာ၊ လဟယ်မြို့နယ်
ဟွေထိုက်ရွာ (Hwayhtaik)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ လဟယ်မြို့နယ်၊ ဟွေထိုက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၈၁၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လဟယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆင်ဖြူတောင်ရွာ
ဆင်ဖြူတောင်ရွာ
ကျောက်တိုင်ရွာ၊ ဝက်လက်မြို့နယ်
ကျောက်တိုင်ရွာ (Kyauktaing)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဝက်လက်မြို့နယ်၊ ကျောက်တိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၇၄၃ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝက်လက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သထားပလိုရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
သထားပလိုရွာ(Thahtarpalo)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ကျေးကတော့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၂၁၂ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဓနပုရီပြည်
ဓနပုရီပြည်(ธนบุรี)(၁၇၆၇နှစ် - ၁၇၈၂နှစ်)သည် ဗမာတို့ကြောင့် အယုဒ္ဓယ မင်းဆက် ပျက်သုဉ်းပြီးနောက် အချိန်တိုအတွင်း တည်ရှိခဲ့သော ထိုင်းနိုင်ငံ မင်းဆက်များမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး မြို့တော်မှာ ဓနပုရီဖြစ်သည်။ တိုင်းပြည်ကို တရုတ်-ထိုင်းနွယ်ဖွား ဖြစ်သော တာကသိနမင်းကြီးမှ တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံ၏ သမိုင်း
Death-doom
Death-doom တစ်ခါတစ်ရံ death/doom, deathdoom တစ်နည်းအားဖြင့် doomdeath ဖြစ်ပြီး heavy metal ၏ ပြင်းထန်သော မျိုးခွဲတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် slow tempoများ၊ အဆိုးမြင်ဝါဒများ(သို့) doom metal၏ စိတ်ဓာတ်ကျဆင်းခြင်းနှင့်အတူ နက်ရှိုင်းသော growling vocalများနှင့် death metal ၏ double kick drumming တို့ဖြင့် ပေါင်းစပ်ထားသည်။ ဤအမျိုးအစားသည် ၁၉၈၀ အလယ်တွင် ပေါင်းစပ်ထားပြီး ၁၉၉၀ အတောအတွင်းတွင် တိကျသော လူကြိုက်များမှု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သို့သော် ၂၁ ရာစုအတောအတွင်းတွင် လျော့နည်းလာခဲ့သည်။ death/doom သည် funeral doom နဲ့ melodic နှင့် romatic gothic metal နဲ့ဆက်စပ်လာခဲ့သည်။
သမိုင်းကြောင်း
အစောပိုင်း traditional doom metal, thrash နှင့် death metal အခြေတည်စအချိန် ၁၉၈၀ ရာစုအလယ်တွင် death/doom အမျိုးအစား စတင်ခဲ့သည်။ အစောပိုင်း Paradise Lost, My Dying Bride နှင့် Anathema တီးဝိုင်းတို့သည် ၁၉၈၀ အလယ် sound များဖြစ်သော Celtic Frost နှင့် အမျိုးသမီးအဆိုသံများ အသုံးပြုထားသော Candlemass တို့နှင့် ပေါင်းစပ်ခဲ့သည်။ ဤ death/doom သည် ရှေ့ဆယ်စုနှစ်အတောအတွင်းတွင် လူကြိုက်များမှု လျော့နည်းလာမည်ပုံ ပေါ်သည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ ပုံစံသည် funeral doom ထဲတွင်ဆက်လက်တည်ရှိနေခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ အလယ်တွင် ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ အထူးအားဖြင့် ဖင်လန်တီးဝိုင်းများဖြစ်သော Thergothon, Unholy နှင့် Skepticism တို့၏ အမျိုးအစားထဲတွင် တွေ့ရှိရသည်။
ဘေးပေါက်ရွာ၊ ကျုံဒရံသံဒင်း
ဘေးပေါက်ရွာ၊ ကျုံဒရံသံဒင်း
ကြံတောရွာ၊ အုန်းပင်ကွင်း
ကြံတောရွာ၊ အုန်းပင်ကွင်း
ဥယျာဉ်ကုန်းရွာ၊ လိပ်ချောင်း
ဥယျာဉ်ကုန်းရွာ၊ လိပ်ချောင်း
ရွှေဘုံသာမုနိ (ပြည်)
ရွှေဘုံသာမုနိ ဘုရားသည် ဆင်တဲဘက်ကမ်း၊ ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းနဖူးရှိ ပြည်ခရိုင်၊ ပန်းတောင်မြို့နယ်ရှိ ရွှေဘုံသာစေတီတော်မြတ်ကြီးဌာပနာတိုက်အတွင်း၌ တည်ရှိပေသည်။
မုနိလေးဆူ သွန်းလုပ်တော်မူသော ဘုရားသမိုင်း
ရိုးရာစဉ်ဆက် ဘုရားသမိုင်းအရ သက္ကရာဇ် ( ၁၂၃ ) ခုနှစ်၊ ကဆုန်လပြည့်နေ့တွင် ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်သည် ရခိုင်ဘုရင် စန္ဒသူရီယမင်း၏ အဓိဌာန်ပြုပင့်ဆောင်ချက်အရ နောက်ပါ ရဟန္တာ ( ၅၀၀ ) ခြံရံကာ ဓညဝတီရခိုင်ပြည်သို့ ကြွချီတော်မူပြီး ကျောက်တော်မြို့အရှေ့ဘက်ကမ်းရှိ သေလာဂီရိတောင်ထိပ်၌ သီတင်းသုံးစံပယ်တော်မူခဲ့သည်။ စန္ဒသူရိယမင်းနှင့်တကွ မှူးကြီးမတ်ရာ သေနာပတိများ၊ ပြည်သူပြည် သားများတို့သည် မြတ်စွာဘုရားနှင့် ရဟန္တာ(၅၀၀)တို့အား ဆွမ်း၊ ရေချမ်း၊ ဆီမီး၊ အမွေးနံ့သာတိုင်တို့ဖြင့် (၃)လတိုင်တိုင် မပြတ်မလပ် ပူဇော်အလုပ်အကျွေးပြု ကြပြီး မြတ်ဗုဒ္ဓ၏ တရားတော်ကို နာယူကြသည်။
မုနိ (၄)ဆူ သွန်းလုပ်ခြင်း
(၃)လပြည့်မြောက်၍ ဓညဝတီရခိုင်ပြည်မှ ဘုရားရှင်ပြန်လည်ကြွချီတော်မူမည်ပြုသောအခါ စန္ဒသူရိယမင်း၏ လျှောက်ထားတောင်းပန်ချက်အရ ဘုရားရှင်၏ကိုယ်စား ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်နိုင်ရန်အတွက် ကိုယ်ပွားရုပ်ရှင်တော်မြတ်တစ်ဆူ သွန်းလုပ်ရန် ဘုရားရှင်က ခွင့်ပြုတော်မူခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် စန္ဒသူရိယမင်းသည် လူ၊ နတ်၊ ဗြဟ္မာတို့ ထံမှ စုဆောင်းရရှိသော ရတနာ ( ၆၅ )တင်းကို ကျိုချက်၍ ဘုရားရှင်၏ ရင်ငွေ့တော်ကို လှုံပြီး ဉာဏ်တော်အမြင့် (၉)ပေ(၆)လက်မရှိသော မဟာမုနိရုပ်ရှင် တော်မြတ်ကို သွန်းလုပ်ရာမှ ပိုလျှံသောရတနာများဖြင့် ဉာဏ်တော်အမြင့် (၆)ပေ(၈)လက်မရှိသော ရှင်ကျော်မုနိ၊ ဉာဏ်တော်အမြင့် (၅)ပေ (၄)လက်မ ရှိသော ရွှေဘုံသာမုနိ၊ ဉာဏ်တော်အမြင့် (၃)ပေ(၉)လက်မရှိသော မာန်အောင်မြင်မုနိ၊စသည့် ညီတော်ကိုယ်ပွားရုပ်ပွားတော်မြတ် ( ၃ ) ဆူအား ထပ်မံသွန်းလုပ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။
ထိုဘုရားလေးဆူကို စန္ဒာသူရိယမင်းမှ စ၍ ရခိုင်မင်း အဆက်ဆက် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြပြီး သက္ကရာဇ် ၁၁၄၆ ခုနှစ်မှာ ဓညဝတီသည် ဘိုးတော်ဘုရား၏သားတော် အိမ်ရှေ့ဥပရာဇာမှ သိမ်းယူခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ သားတော်အိမ်ရှေ့မင်းသည် စစ်နိုင်ပစ္စည်းအဖြစ် မဟာမြတ်မုနိ၊ မာရ်အောင်မြင်မုနိ နှင့် ရွှေဘုံသာမုနိ ဘုရားတို့ကို သိမ်းယူကာ တောင်ကုတ်လမ်းမှ ပင့်ဆောင်ခဲ့သည်။ ဒေသခံရခိုင်များအတွက် ရှင်ကျော်မုနိဘုရားကို ထားရစ်ခဲ့သည်ဟု သမိုင်းကြောင်းအရ ဆိုသည်။ ဘုရားသုံးဆူကို ပန်းတောင်းဆိပ်ကမ်းမှ ရတနာရွှေဖောင်တော်ကြီးနှင့်ပင်ဆောင်လာရာ ပြည်မြို့သို့ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ရွှေဘုံသာမုနိကို ပြည်မြို့တစ်ဖက်ကမ်း၌ ထားပေးခဲ့သည်။ အိမ်ရှေ့မင်းသားသည် ကျန်ရုပ်ပွားတော် နှစ်ဆူကို ဧရာဝတီ မြစ်အတိုင်း ဆန်တက်ပင့်ဆောင်ခဲ့ပြီး အမရပူရသို့ ဆိုက်ရောက်လျှင် မြို့တော်၏ မြောက်ပြင် ( ယခုမဟာမြတ်မုနိ ရုပ်ရှင်တော်မြတ်ကြီးတည်ရှိရာ ) နေရာတွင် မဟာမြတ်မုနိဘုရား ကိန်းဝပ်စံပျော်ရန် တန်ဆောင်းကြီး ဆောက်လုပ်လျှက် ကိုးကွယ်ခဲ့သည်။ မာရ်အောင်မြင်ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတစ်ဆူကိုကား နန်းတော်အတွင်းသို့ ပင့် ဆောင်ကာ နန်းတော်ဦး၌ ထားလျှက် ရွှေပြာသာဒ်တော်ကြီး ဖြင့်တည် ထားကိုးကွယ်ခဲ့သည်။ ဘိုးတော်မင်း၊ အိမ်ရှေ့မင်း၊ ဘကြီးတော်၊ ပုဂံမင်း၊ မင်းတုန်းမင်း၊ ကနောင်မင်းတို့တိုင်အောင် အမြဲမပြတ် ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်ခဲ့ကြသည်။ မာရ်အောင်မြင် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်မှာ ရခိုင်မှပင့်ဆောင်စဉ်က ဘွဲ့ပေး အမည်ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ဘုရင်အဆက်ဆက် နန်းတော်ဦးတွင်တည်ထား ကိုးကွယ်ခဲ့သဖြင့် မာရ်အောင်မြင်အမည်ပျောက်ကာ' နန်းဦးဘုရား ဟု အမည်တွင်ခဲ့သည်။ ကနောင်မင်းသားကြီးက ဤရုပ်ပွား တော်အား အမြဲမပြတ်ကိုးကွယ်ခဲ့သဖြင့် မင်းတပ်ဘုရား´ ဟုလည်း အမည်တွင်ခဲ့ပါသေးသည်။ ( မင်းတပ်မှာ ကနောင်မင်းသား၏ ငယ်နာမည်ဖြစ်ပြီး အကြီးမင်းတုန်း၊ အငယ်မင်းတပ်ဟု သိမှတ်ကြသည်။ ) ပုဂံမင်းလက်ထက်တွင် ပုဂံမင်းမိဖုရား မဟာရတနာဒေဝီ၏မောင် ဇလွန်မြို့သူကြီး ဦးရွှေပွင့်ကို အကြောင်းပြု၍ မာန်အောင်မြို့သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး နောင်တွင် ဇလွန်ပြည်တော်ပြန်ဘုရားဟု အမည်တွင်ခဲ့သည်။
ယခုအခါ မုနိလေးဆူဝင် ရုပ်ပွားတော်မြတ်များဖြစ်ကြသော မဟာမုနိ ရုပ်ရှင်တော်မြတ်ကြီး(မန္တလေး)သည် မန္တလေးမြို့၌လည်းကောင်း၊ ရှင်ကျော် မုနိ သည်ကျောက်တော်မြို့၌လည်းကောင်း၊ ရွှေဘုံသာမုနိ သည် ဆင်တဲဘက်ကမ်း၊ ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းနဖူးရှိ ပြည်ခရိုင်၊ ပန်းတောင်မြို့နယ်ရှိ ရွှေဘုံသာစေတီတော်မြတ်ကြီး၏ ဌာပနာတိုက်အတွင်း၌လည်းကောင်း၊ မာန်အောင်မြင်မုနိ သည် ဇလွန်ပြည်တော်ပြန်ဘုရား ´အဖြစ် ဇလွန်မြို့၌လည်းကောင်း၊ အသီးသီး ကိန်းဝပ်စံပယ်တော်မူလျက်ရှိသည်။
နမ်းသရွေးရွာ
နမ်းသရွေးရွာ
အောက်မနိမ့်ရွာ၊ သရက်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သရက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သံဒင်းရွာ၊ ကျုံဒရံသံဒင်း
သံဒင်းရွာ၊ ကျုံဒရံသံဒင်း
သန်းသန်းထွေး (ဘောလုံးသမား)
သန်းသန်းထွေးသည် အနားယူသွားပြီဖြစ်သော မြန်မာအမျိုးသမီး ဘောလုံးလက်ရွေးစင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး မြန်မာအမျိုးသမီး လက်ရွေးစင်အသင်းမှ အလယ်တန်းကစားသမားတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ သူမသည် မြန်မာအမျိုးသမီး ဘောလုံးအသင်းအတွက် ၁၅ နှစ်မျှကစားပေးခဲ့ပြီး ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် အသက်အရွယ် ကြီးမြင့်လာပြီဖြစ်သဖြင့် အနားယူခဲ့သည်။ သူမသည် သူမ၏ တိကျသော အဝေးကန်ချက်များကြောင့် ထင်ရှားသည်။ သူမသည် သူမ၏ နောက်ဆုံးဂိုးအား တရုတ်တိုင်ပေအသင်းနှင့် ၂၂ စက်တင်ဘာလ ၂၀၁၅ တွင်ကစားခဲ့သော ၂၀၁၅–၁၆ အာရှအမျိုးသမီး အိုလံပစ်ဘောလုံးပြိုင်ပွဲ ခြေစစ်ပွဲတွင် သွင်းယူခဲ့သည်။ သန်းသန်းထွေးသည် မြန်မာအမျိုးသားလက်ရွေးစင် ဘောလုံးသမား ကျော်ကိုကိုနှင့်အတူ HIV/AIDS ရောဂါ အသိပညာတိုးပွားရေးနှင့် ကာကွယ်ရေးလုပ်ငန်းများတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။
မေ ၂၀၀၂
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မေ ကဏ္ဍ:၂၀၀၂
တထသုတ်
(၂)သုတ် ရှိပါသည်။
သစ္စာလေးပါးတရားတို့သည် မှန်ကန်ကုန်၏။ ချွတ်ယွင်းသော သဘောမရှိ ကုန်။ (မိမိတို့၏ ပင်ကိုယ်သဘောမှ တစ်ပါးသော အခြင်းအရာအားဖြင့် မဖြစ်ကုန်။ ထို့ကြောင့် သစ္စာလေးပါးတို့ကို သိမြင်အောင် အားထုတ်ကြရမည်ဟု သစ္စာ တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီကို ပဉ္စဝဂ္ဂီရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌လည်း ဖွင့်ဆိုထားပါသည်။ --- အထက်ပါ သုတ်ဒေသနာတော်အတိုင်း ဘုရားရှင် ဝဇ္ဇီနိုင်ငံ ကောဋိဂါမ၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ရဟန်းတို့အား ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ ဖွင့်ဆိုချက်များ ရှိပါသည်။
မြို့ဟောင်းရွာ၊ မိုးမောက်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရမ်းဘို (အောက်)ရွာ၊ မဘိမ်းမြို့နယ်
ရမ်းဘို (အောက်)ရွာ (Yanbo (Lower))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုးမိတ်ခရိုင်၊ မဘိမ်းမြို့နယ်၊ ရမ်းဘိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၀၈၂၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရမ်းဘိုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၁၉ ဦး၊ မ ၉၆၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၈၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မဘိမ်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကြိုးကြာရွာ၊ ကျွဲသလင်းကုန်း
ကြိုးကြာရွာ၊ ကျွဲသလင်းကုန်း
အထက်ပြင်ရွာသစ်ရွာ၊ မီးချောင်းလူး
အထက်ပြင်ရွာသစ်ရွာ၊ မီးချောင်းလူး
ပထမ ကမ္ဘာစစ်
ပထမကမ္ဘာစစ်သည် ၁၉၁၄ မှ ၁၉၁၈ အတွင်းဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ထိုကဲ့သော ကြီးမားသော စစ်ပွဲမျိုး သမိုင်းတွင် တစ်ခါမှ မဖြစ်ဖူးသောကြောင့် မဟာစစ်ပွဲကြီး (Great war) ဟုခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ နောက် ၂၁ နှစ် အကြာတွင် နောက်တစ်ကြိမ်ကြီးကျယ်သော စစ်ပွဲကြီးပေါ်လာသောကြောင့် ပထမ ကမ္ဘာစစ်၊ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ဟု ခွဲခြားခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်းတွင် စစ်သည်ပေါင်း ၉ သန်းကျော်သေဆုံးခဲ့သည်။ ထိုစစ်သည် အများစုမှာ စစ်ကြီးမဖြစ်ခင်က သာမန်အရပ်သားများသာ ဖြစ်ကြသည်။ ကျဆုံးခဲ့သော စစ်သည်များအား ဦးခေါင်းမှနေ၍ ခြေဖျားအထိဆက်လိုက်လျင် ၁၅၀၈၄ ကီလိုမီတာ၊ မိုင်အားဖြင့် ၉၃၇၅ မိုင် ရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထိုအကွာအဝေးသည် ကမ္ဘာကြီးကို တစ်ပတ်ပတ်ပါက ထက်ဝက်နီးပါးခန့်ရှိမည်ဖြစ်သည်။
နောင်ကားမီး (ရှေ့)ရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြင်းသတ်ရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
မြင်းသတ်ရွာ(Myinthat)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ဘဲဒုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၃၆၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘဲဒုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၆၃ ဦး၊ မ ၃၇၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၄၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ပုံညိုနောက်အင်းရွာ၊ လဟယ်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လဟယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပထမ ကမ္ဘာစစ်
ပါဝင်သောနိုင်ငံများ
ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်းတွင် နိုင်ငံအုပ်စုကြီးနှစ်ခု ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ဗြိတိန်၊ ပြင်သစ် နှင့် ရုရှားတို့ ပါဝင်သော မဟာမိတ်နိုင်ငံများ (Allied Powers/Triple Entente) နှင့် ဂျာမနီ၊ ဩစတြီးယားနှင့် ဟန်ဂေရီတို့ ပါဝင်သော ဗဟိုအင်အားကြီး နိုင်ငံများ (Central Power/Triple Alliance) တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် မဟာမိတ်နိုင်ငံများဘက်မှ ဂျပန်နိုင်ငံစသော နိုင်ငံငယ်များ ပါဝင်လာပြီး ဗဟိုအင်အားကြီးနိုင်ငံများဘက်မှ တူရကီ၊ ဘူလ်ဂေးရီယားစသော နိုင်ငံများ ပါဝင်လာခဲ့သည်။ စစ်ပွဲကြီး ပြီးခါနီးတွင်မှ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် မဟာမိတ်နိုင်ငံများဘက်မှ ပါဝင်လာခဲ့သည်။ စစ်ပွဲကြီးအပြီးတွင် ဗဟိုအင်အားကြီးနိုင်ငံများ ရှုံးနိမ့်၍ မဟာမိတ်နိုင်ငံများ အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။
စစ်ဖြစ်ရသည့် အကြောင်းအရင်းများ
အရင်းရှင်နိုင်ငံကြီးများအကြား အချင်းချင်းပြိုင်ဆိုင်မှု ပြင်းထန်လာသောကြောင့် ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးစတင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ စစ်ကြီးဖြစ်ပွားစေသော အကြောင်းအရင်းများမှာ -
ပထမကမ္ဘာစစ် စတင်ဖြစ်ပွားရခြင်းအကြောင်း
ပထမကမ္ဘာစစ်သည် ၁၉၁၄၊ ဇွန်လ (၂၈) ရက်နေ့တွင် ဩစတြီးယားအိမ်ရှေ့မင်းသား ဖရန်စစ် ဖာဒီနန်နှင့် ကြင်ရာတော်မြို့စားကတော် ဆိုဖီတို့ ဘော့စနီးယားနိုင်ငံ ဆာရာယေဗိုမြို့တွင် လုပ်ကြံခံရရာမှ စတင်ခဲ့သည်။ ဘော့စနီးယားနိုင်ငံသည် ၁၉၀၈ ခုနှစ်တွင် ဩစတြီးယားနိုင်ငံ၏ သိမ်းပိုက်ခြင်းကိုခံခဲ့ရသည်။ ဘော့စနီးယန်း အများစုမှာ ဆာ့ဘ်လူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုသူတို့သည် ဩစတြီးယားလက်အောက်မှ လွတ်မြောက်၍ အိမ်နီးချင်း ဆားဘီးယားနိုင်ငံနှင့် ပေါင်းစည်းလိုကြသည်။ ဩစတြီးယား အိမ်ရှေ့မင်းသားကို လုပ်ကြံသူမှာ Black Hand ဟုခေါ်သော ဆာ့ဘ်အကြမ်းဖက်အသင်းဝင် ဘော့စနီးယန်း အမျိုးသားတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ သူသည် ဆားဘီးယားနှင့် ဘော့စနီးယား ပေါင်းစည်းရေးကို လိုလားသူဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် ၁၉၁၄၊ ဇူလိုင်(၂၈) တွင် ဩစတြီးယားက ဆားဘီးယားကို စစ်ကြေညာခဲ့သည်။ ဩစတြီးယားနှင့် ဆားဘီးယားတို့ စစ်ဖြစ်ရာတွင် ဩစတြီးယားဘက်မှ ဂျာမနီကလည်းကောင်း၊ ဆားဘီးယားဘက်မှ ပြင်သစ်၊ ရုရှားနှင့် အင်္ဂလန်တို့မှလည်းကောင်း အသီးသီး ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ကိုလိုနီခွဲဝေပေးမည်ဟူသော အင်္ဂလိပ်နှင့် ပြင်သစ်တို့၏ ဆွဲဆောင်မှုကြောင့် ၁၉၁၅ တွင် အီတလီသည် ယင်းတို့ဘက်မှ ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
ပွဲဦးထွက်
စစ်ဦးဘီလူးထွက် ထွက်လာသည့် ဂျာမနီကို တစ်ကမ္ဘာလုံးက အံ့ဩခဲ့ကြသည်။ ဂျာမန်တပ်တို့၏ တိုက်ခိုက်ပုံများမှာ အနှစ်နှစ်အလလက ကြိုတင်၍ သေချာစွာ ပြင်ဆင်မှု ရှိသကဲ့သို့ အချက်ကျကျ အရာရောက်ရောက်နှင့် ထိမိစွာ တိုက်ခိုက်နိုင်သည်။ ဂျာမနီ၏ စစ်တပ်အင်အားမှာ ဥရောပ တစ်တိုက်လုံး၌ အကြီးမား အထင်ရှားဆုံးကဲ့သို့ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဂျာမနီသည် တစ်လအတွင်း ပြင်သစ်အား သိမ်းပိုက်ပြီး ရုရှားကို တိုက်ခိုက်ရန် ရည်ရွယ်ထားသည်။ ထို့အပြင် ဗြိတိန်ကို သိမ်းသွင်းပြီး အရှေ့ဘက်သို့ နယ်ချဲ့ရန်၊ ဗော်လကန်နယ်များကို သိမ်းသွင်းရန် အစီအစဉ်လည်း ရှိသည်။
ဘယ်လ်ဂျီယမ်ကို ဖြတ်ကျော်ခြင်း
ဂျာမနီသည် ကြိုတင်စီစဉ်ထားသည့်အတိုင်း ပြင်သစ်အား ပိုမိုလျင်မြန်လွယ်ကူစွာ သိမ်းပိုက်နိုင်ရန် ဘယ်လဂျီယမ်နိုင်ငံထံ ဖြတ်သန်းခွင့် တောင်းခံခဲ့သည်။ ဘယ်လ်ဂျီယမ်မှာ ကြားနေနိုင်ငံဖြစ်ရာ ဖြတ်သန်းခွင့် မပေးခဲ့ချေ။ ထိုအခါ ဂျာမနီသည် ဇွတ်အတင်း ဖြတ်ကျော်လေသည်။ ဗြိတိန်သည် ဘယ်လ်ဂျီယမ်တွင် ဂျာမန်တပ်များ ရှိနေပါက အင်္ဂလန်ကျွန်း၏ လုံခြုံရေးကို စိုးရိမ်ရသည်က တစ်ကြောင်း၊ ဘယ်လ်ဂျီယမ်၏ ကြားနေရေးကို အာမခံထားသည့်အပြင် ယင်းကို ထိပါးလာပါက ကူညီပါမည်ဟု စာချုပ်ချုပ်ထားသည်က တစ်ကြောင်းတို့ကြောင့် ဘယ်လ်ဂျီယမ်ဘက်မှ ကူညီတိုက်ခိုက်ရန် အကြောင်းပြု၍ ဂျာမနီမှ ဘယ်လ်ဂျီယမ်အား စတင်တိုက်ခိုက်သည့် ဩဂုတ်လ ၄ ရက်နေ့မကုန်မီမှာပင် စစ်ကြေညာကာ စစ်ထဲပါဝင်လာသည်။ ဂျပန်သည် ဗြိတိန်နှင့် ချုပ်ဆိုထားသော မဟာမိတ်စာချုပ်အရ မကြာမီ ဗြိတိန်ကို ကူညီရန် စစ်ကြေညာကာ စစ်ထဲဝင်ခဲ့သည်။ အခြား ဟန်ဂေရီ၊ ဘူလ်ဂေးရီယား၊ တူရကီစသော နိုင်ငံများကလည်း ဂျာမနီနှင့် ဩစတြီးယားဘက်မှ စစ်ထဲဝင်လာကြရာ ဗဟိုအင်အားကြီးနိုင်ငံများဟု ခေါ်သော ထိုနိုင်ငံများကတစ်ဖက် ရုရှား၊ ပြင်သစ်၊ အင်္ဂလိပ်စသော မဟာမိတ်နိုင်ငံများကတစ်ဖက် စစ်ရေးပြိုင်ကြသည့် ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီး ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။
ဘယ်လ်ဂျီယမ်သည် ရှိသမျှစစ်သား ၂ သန်းခန့်နှင့် အင်အားကြီးမားသော ဂျာမန်စစ်တပ်ကြီးကို ရက်သတ္တပတ် ၂ ပတ်မျှ ကြာအောင် ခုခံတွန်းလှန်နေခဲ့သဖြင့် ပြင်သစ်အဖို့ ဂျာမန်များဝင်ရောက်မည့် လမ်းများတွင် စစ်အင်အား ထပ်ဖြည့်ထားရန် အချိန်ရခဲ့သည့်အပြင် ပြင်သစ်နိုင်ငံမြောက်ပိုင်းသို့ ရှိသမျှသော အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်များကိုလည်း တင်ပို့နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ မဟာမိတ်များဘက်တွင် စစ်အင်အား ဖြည့်တင်းရန် အချိန်ရရှိသွားသည့်အတွက် ဂျာမနီမှ စစ်ကိုလျင်မြန်စွာ အနိုင်နှင့်ပိုင်းရန် ရည်မှန်းချက်ကြီး ပျက်ပြားရသည်။
ဘယ်လ်ဂျီယမ် အာဇာနည်စစ်သည်များသည် အစွမ်းကုန်ကြိုးစား တွန်းလှန်ကြသော်လည်း ဂျာမနီ၏ ကြီးမားတောင့်တင်းလှသော ဒဏ်ကို မခံနိုင်ပဲ ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် လီအေ့ခံတပ်ကြီး ကျိုးပေါက်သွားပြီးနောက် ၄ ရက်မျှအကြာတွင် ဗရပ်ဆဲမြို့တော်ကြီး ကျဆုံးခဲ့ရလေသည်။ ဘယ်လ်ဂျီယမ် အစိုးရအဖွဲ့လည်း ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ ပြောင်းရွှေ့သွားရသည်။
ပထမမန်းတိုက်ပွဲ
ဘယ်လ်ဂျီယမ်နိုင်ငံကို ဖြတ်ကျော်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် ပြင်သစ်နိုင်ငံဘက်သို့ ဂျာမန်တပ်များ ဆက်လက် ချီတက်ခဲ့သည်။ ထိုအခါ ဘယ်လ်ဂျီယမ်၊ ပြင်သစ်၊ အင်္ဂလိပ်တပ်များကလည်း တွန်းလှန်နိုင်သမျှ တွန်းလှန်ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် မဟာမိတ်တပ်များနှင့် ဂျာမန်တပ်များသည် အနောက်ဘက် စစ်မြေပြင် မန်းမြစ်အနီးတွင် ယှဉ်ပြိုင်တိုက်ခိုက်ကြရာ ဂျာမန်တို့ နောက်ဆုတ်ပေးရသည်။ ထို့ကြောင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံအတွက် အတန်စိတ်အေး သွားရသော်လည်း ဂျာမန်တို့မှာ ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ အကြွယ်ဝဆုံးသောနယ် ဆယ်ပုံတစ်ပုံခန့်ကို သိမ်းပိုက်မိထားကြသည်။
စစ်မျက်နှာများ
ပထမ ကမ္ဘာစစ်ကြီးတွင် နိုင်ငံအများ ပါဝင်တိုက်ခိုက်ကြသဖြင့် စစ်မျက်နှာမှာ တစ်နေရာတည်းတွင် မဟုတ်ပေ။ အနောက်ဘက် စစ်မျက်နှာ၊ အရှေ့ဘက် စစ်မျက်နှာ၊ အီတာလျံ စစ်မျက်နှာ၊ ဗော်လကန်တောင်ပိုင်း စစ်မျက်နှာဟူ၍ နေရာအနှံ့အပြား ရှိခဲ့သည်။ ထိုစစ်မျက်နှာများအတွင်း အရေးအပါဆုံးမှာ အနောက်ဘက် စစ်မျက်နှာ ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြားကြီးမှ ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံအထိ စစ်ကြောင်း ပြန့်နေ၍ မိုင်ပေါင်း ၄၅၀ မျှ ရှည်လျားသည်။
အရှည်လျားဆုံးဖြစ်ပြီး ဒုတိယ အရေးအပါဆုံး စစ်မျက်နှာမှာ အရှေ့ဘက် စစ်မျက်နှာ ဖြစ်၍ ဗောလတစ် ပင်လယ်ကမ်းခြေရှိ ရီးဂမှ ပင်လယ်ကမ်းခြေတိုင်အောင် မိုင်ပေါင်း ၁၁၂၅ မိုင်မျှ ရှည်လျားသည်။ ၁၉၁၅ နှစ်မေလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် အီတလီသည် မဟာမိတ်တို့ဖက်မှ စစ်ထဲဝင်လာသောအခါ မိုင် ၃၂၀ မျှ ရှည်လျားသည့် အီတာလျံ စစ်မျက်နှာတစ်ခု ဖွင့်ခဲ့ပြန်သည်။ စစ်မပြီးမီ နောက်ဆုံး ဖွင့်ရသော စစ်မျက်နှာမှာ စစ်ကြောင်းမိုင် ၃၀၀ မျှ ရှည်လျားသည့် ဗော်လကန်တောင်ပိုင်း စစ်မျက်နှာ ဖြစ်သည်။ တိုက်ခိုက်ရာတွင် နည်းသစ်ထွင်ကာ တစ်ဖက်နှင့် တစ်ဖက် ကတုတ်ကျင်းများထဲမှ ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ကြသဖြင့် ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်ခြင်း၊ လျင်မြန်စွာ နေရာပြောင်းရွှေ့ တိုက်ခိုက်ခြင်းများ နည်းပါးလှသည်။ ထိုနည်းဖြင့် တိုက်ခိုက်ခြင်းကြောင့် သုံးနှစ်အတွင်း အနောက်ဘက် စစ်မျက်နှာတွင် စစ်ကြောင်းမိုင် ၂၀ မျှ ကျွံဝင်အောင် မည်သည့်ဘက်ကမျှ မတိုက်နိုင်ခဲ့ချေ။ သို့သော် ထိုသို့ စစ်ကြောင်းကို ထိုးဖောက်ရန် ကြိုးစားကြရာ၌ တပ်သားပေါင်း ၁ သန်းကျော် ကျဆုံးခဲ့သည်။
ထိုစစ်မျက်နှာတွင် မဟာမိတ်တပ်များဖက်မှ ထင်ရှား၍ စစ်မှုရေးရာ ကျွမ်းကျင်သော ဆာဂျွန်ဖရင့်၊ စစ်သူကြီး ဆာဒေါက်ကလပ်ဟိတ်၊ မာရှယ်ဂျော့ဖား၊ ဗိုလ်ချုပ်မှူး ပေတန်းနှင့် မာရှယ်ဖော့ စသည့် စစ်ဗိုလ်ကြီးများ ကွပ်ကဲအုပ်ချုပ် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ စစ်ထဲသို့ အမေရိကန် ဝင်လာသောအခါ အမေရိကန်စစ်တပ်အား ဗိုလ်ချုပ်မျူးပါးရှင်းက ဦးစီးသည်။ ဂျာမနီစသည့် ဗဟိုနိုင်ငံများဘက်မှ ဂျာမနီ အိမ်ရှေ့ဥပရာဇာနှင့် ဗာဗေးရီးယား ဥပရာဇာများ ကိုယ်တိုင်ကွပ်ကဲ တိုက်ခိုက်ကြသည်။
အရှေ့ဘက် စစ်မျက်နှာတွင် ရုရှားက ခေါင်းဆောင် တိုက်ခိုက်လေရာ နစ်ကလတ် မင်းသားကြီး ကိုယ်တိုင် တစ်နှစ်ခွဲခန့် ဦးစီးခဲ့ပြီးနောက် ရုရှားဇာဘုရင်ကိုယ်တိုင် ကွပ်ကဲတိုက်ခိုက်လေသည်။ ထိုစစ်မျက်နှာတွင် ဂျာမန်တို့ဘက်မှ စစ်ဦးစီးချုပ် လူဒင်ဒေါ့၏ အကူအညီဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူး ဟင်ဒင်ဗတ်က ကြီးမှူးတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ တန်နင်ဗတ်တိုက်ပွဲတွင် နာမည်ရခဲ့ပြီး မကြာမီ ဂျာမနီ၏ စစ်သေနာပတိချုပ် ဖြစ်လာသည်။
၁၉၁၅ ခုနှစ်အတွင်း စစ်အခြေအနေ
အနောက်ဘက် စစ်မျက်နှာတွင် သုံးနှစ်ခန့်အတွင်း အကြီးအကျယ် ပြောင်းလဲခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ ထိုကြောင့် အင်္ဂလိပ်နှင့် ပြင်သစ်တို့သည် လက်နက်ခဲယမ်း မီးကျောက်များ တိုးတက်တည်ဆောက် ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့သည် ဖြစ်ရာ တိုက်ပွဲများတွင် အများအားဖြင့် အမြောက်ကို သုံးနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုနှစ်အတွင်း စစ်မျက်နှာ၌ အရေးအပါဆုံး တိုက်ပွဲမှာ ဗာဒန်တိုက်ပွဲ ဖြစ်သည်။ ဗာဒန်မှာ ပဲရစ်မြို့သွားရာ လမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိ၍ ပြင်သစ်ခံစစ်ကြောင်း၏ အချက်အချာ ဖြစ်လေရာ ဂျာမန်အိမ်ရှေ့ ဥပရာဇာကိုယ်တိုင် ဗာဒန်ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။ ပြင်သစ်တို့ကလည်း ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့၍ သွေးချောင်းစီးသော တိုက်ပွဲကြီးများ ထိုမြို့အနီး၌ ဖြစ်ပွားခဲ့လေသည်။ သို့သော် ဗာဒန်မြို့မှာ ဗိုလ်ချုပ်မှူး (နောက်မာရှယ်) ပေတန်း၏ ကြိုးပမ်းချက်ကြောင့် မကျပဲရှိနေခဲ့သည်။ ထိုနှစ်တွင် ဂျာမန်တို့သည် အင်္ဂလန်ဘက်သို့ လွယ်ကူစွာ ကူးနိုင်ရေးအတွက် ကဲလေးမြို့ကို သိမ်းပိုက်ရန် စစ်ဆင်ကြပြန်ရာ ဓာတ်ငွေ့များကိုပင် အသုံးပြုလေသည်။ သို့သော် ကနေဒီယန် တပ်သားများ၏ ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ တွန်းလှန်မှုကြောင့် ၁၉၁၈ ခုနှစ်တိုင်အောင် ဂျာမန်တို့၏ရန်မှ ကင်းလွတ်ခဲ့သည်။ ထိုနှစ်တွင် မဟာမိတ်တို့မှ အရေးပါသော အောင်မြင်မှုမှာ သံမဏိနှင့် အင်္ဂတေတို့ဖြင့် ခိုင်ခံ့စွာ ပြုလုပ်ထားသော လက်ဗီရင့်ခေါ် ဝင်္ကပါအမည်ရှိ ဂျာမန်မြေအောက်ခံတပ်ကြီးကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ မဟာမိတ်တို့သည် ပြင်သစ်နှင့် ဘယ်လ်ဂျီယမ်နိုင်ငံတို့မှ ရန်သူလက် ကျရောက်ခဲ့သော နယ်များကို ကယ်တင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၅၀ ခန့်သာ ပြန်ရခဲ့သည်။
အရှေ့ဘက် စစ်မျက်နှာ မြောက်ဘက်တွင် ဗွန်ဟင်ဒင်ဗတ်၏ ဂျာမန်စစ်တပ်များသည် မဆူးရီယန်အိုင်များ ဒေသတစ်ဝိုက်၌ အရေးသာနေကြသည်။
တောင်ဘက်တွင် ပထမသော်ရုရှားသည် စစ်ရေးလှခဲ့သည်။ ရုရှားတပ်များ ဂလစ်ရှာနယ်ကိုဖြတ်၍ ဟန်ဂေရီနိုင်ငံထဲသို့ပင် ဝင်နိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၁၅ ခုနှစ် နွေရာသီတွင် ဂျာမန်နှင့် ဩစတြီးယားတပ်များ ပူးပေါင်း၍ ရုရှားတို့အား ဂလစ်ရှာနယ်ထဲမှ အထူးအောင်မြင်စွာ မောင်းထုတ်လိုက်သည်။ ထိုအခါ နီကိုးလပ်စ် မင်းသားကြီးနေရာတွင် ရုရှားဇာဘုရင်ကိုယ်တိုင် ထိုတပ်များကို ကွပ်ကဲတိုက်ခိုက်လေသည်။
၁၉၁၆ ခုနှစ်အတွင်း စစ်အခြေအနေ
ထိုနှစ် ဩဂုတ်လအတွင်း ရူမေနီးယားနိုင်ငံသည် မဟာမိတ်တို့ဘက်မှ စစ်ထဲဝင်လာလေသည်။ ရူမေနီးယားသည် ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့သော ရူမေနီးယန်း အမျိုးသားတို့၏ လွတ်မြောက်ရေးအတွက် စစ်ထဲဝင်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ရူမေနီးယားသည် ဟန်ဂေရီနိုင်ငံတွင်းသို့ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ရာ ဂျာမနီနှင့် ဘူလ်ဂေးရီးယားတပ်များက ပြန်လှန်တိုက်ခိုက်သဖြင့် အရေးနိမ့်ခဲ့ရသည့်ပြင် ရူမေနီးယားနိုင်ငံ၏ တစ်ဝက်မျှရှိသော အဖိုးတန် ရေနံနှင့် ဂျုံစပါးထွက် ဒေသများမှာ ရန်သူ့လက်တွင်း ကျရောက်ခဲ့သည်။
၁၉၁၅ ခုနှစ် မေလ ၃ ရက်နေ့တွင် အီတလီသည် ဩစတြီးယားပိုင် နယ်မြေအချို့ ရမည်ဟူသော လျှို့ဝှက်ကတိကြောင့် ယခင်က ဂျာမနီနှင့် သုံးနိုင်ငံ ချစ်ကြည်ရေး စာချုပ်ကို ဖောက်ဖျက်ပြီးလျှင် မဟာမိတ်တို့ဘက်မှ စစ်ထဲသို့ ဝင်လာလေသည်။ ထိုနှစ်အတွင်း၌ အီတလီစစ်မျက်နှာတွင် ကြီးကျယ်လှသော တိုက်ပွဲကြီးများ မရှိခဲ့ပေ။ ၁၉၁၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လအတွင်း၌ကား အီတလီသည် ဩစတြီးယားနိုင်ငံကို ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ရာ အရေးအပါဆုံးသော အောင်မြင်မှုမှာ ဂိုးရီးဇီးယားကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဆောင်းရာသီ မကျမီလေးတွင် အီတလီသည် အေဒြီယက်တစ်ပင်လယ် သင်္ဘောဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်သော ထရီးယက်မြို့ကို သိမ်းပိုက်တိုက်ခိုက်ရန် အသင့်ပြင်ထားခဲ့သည်။
ထိုနှစ်အတွင်း အရေးအပါဆုံး တိုက်ပွဲမှာ အနောက်ဘက် စစ်မျက်နှာမှ ဗာဒန်တိုက်ပွဲ ဖြစ်သည်။ ဂျာမန်တို့ဘက်မှ အိမ်ရှေ့ဥပရာဇာ ကိုယ်တိုင်ကွပ်ကဲ တိုက်ခိုက်သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ မကုန်မီမှ စက်တင်ဘာလဆန်းခန့်အထိ ၆ လ ခန့် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်တွင် ရှေ့သို့ ၄ မိုင်ခန့်မျှသာ တိုးတက်နိုင်သဖြင့် ဗာဒန်ခံတပ်မြို့ သိမ်းပိုက်ရေးကို ဂျာမန်တို့ လက်လျှော့လိုက်ရသည်။ ယင်းသို့ ရှိနေစဉ် မဟာမိတ်တို့သည် မြောက်ဘက်ရှိ ဆုမ်းမြစ်တစ်လျှောက်တွင် အကြီးအကျယ် ထိုးစစ်ဆင်ရန် ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်လောက်တွင် မဟာမိတ်တို့၏ အမြောက်လက်နက်များမှာ အထူးတိုးတက် ကောင်းမွန်လာပြီဖြစ်ရာ သံမဏိ၊ အင်္ဂတေတို့ဖြင့် ခိုင်ခံ့လှသည့် မိုင်ပေါင်းများစွာ ရှည်လျားသော ဂျာမန်ကတုတ်ကျင်းများကို ချေမှုန်းဖျက်ဆီးနိုင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ထိုနှစ်တွင် မဟာမိတ်တို့သည် တင့်ကားများကို စတင်သုံးခဲ့သည်။ ထိုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတိုင်အောင် မဟာမိတ်တို့သည် ဖိ၍တိုက်လာခဲ့ရာ ဂျာမန်တို့သည် ကြံ့ကြံ့ခံရင်း နောက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ဆုတ်ပေးခဲ့ရသည်။
အရှေ့ဘက် စစ်မျက်နှာတွင် ဆောင်းရာသီအတွင်း၌ ရုရှားသည် အားဖြည့်နိုင်ခဲ့၍ ဇွန်လလောက်တွင် အရှေ့ဘက်စစ်ကြောင်း တောင်ဘက်စွန်းမှ ထိုးစစ်ဆင်ကာ ဩစတြီးယားတပ်များကို ကာပေသီယန် တောင်တန်းများသို့ တိုက်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။
၁၉၁၆ ခုနှစ်အတွင်း အိုင်ယာလန်ပြည်၌ သူပုန်ထလေရာ မဟာမိတ်တို့၏ စစ်ဆင်မှုတွင် အတန်ပင် ထိခိုက်ဖို့ အကြောင်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ထိုမှတပါး ဗြိတိသျှ အစိုးရ၏ အရေးပါသော ရာထူးများကို ထမ်းရွက်ခဲ့သူ ဆာရော်ဂျာကေ့စမင်သည် ဂျာမန်လက်နက်များကို အိုင်ယာလန်ပြည်တွင်းသို့ ခိုးသွင်းကာ ပုန်ကန်ရန် ကြံစည်ခဲ့သဖြင့် အပေါင်းအပါ အခြားခေါင်းဆောင် ၆ ဦးတို့နှင့်အတူ စစ်ဆေး၍ အဆုံးစီရင်လိုက်သည်။