cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
တကောင်း
သမိုင်းကြောင်း
တကောင်းကို အဘိရာဇာမင်းက စတင်တည်ထောင်ပြီး မင်း ( ၃၃ ) ဆက်မြောက် ဘိန္နက မင်းလက်ထက်တွင် ပထမ တကောင်း ပျက်စီးခဲ့သည်။ တကောင်းကို ဒုတိယ အကြိမ် ပြန်လည်ထူထောင်သူကား ဓဇရာဇာမင်း ဖြစ်သည်။ ဓဇရာဇာမင်းသည် ဘိန္နက ၏ မိဖုရား နာကဆိန်နှင့် စုံဖက်၍ ဆက်လက် စိုးစံသည်။ ထိုမင်းမှ စ၍ မင်းပေါင်း ( ၁၇ ) ဆက် စိုးစံခဲ့သည် ဟု ဆိုသည်။ ထို့ကြောင့် တကောင်းတွင် မင်းပေါင်း ( ၅၀ ) စိုးစံခဲ့ဖူးလေသည်။
သာကီဝင်မင်း အဘိရာဇာ၌ သားတော်နှစ်ပါးရှိသည်။ သားငယ်ဖြစ်သော ကံရာဇာငယ်သည် တကောင်းထီးနန်းကို ဆက်ခံလာသောအခါ၊ သားကြီးကံရာဇာကြီးမှာ အလုံးအရင်းနှင့် တကောင်းမှ ဧရာဝတီမြစ်ကို စုန်ခဲ့၍၊ ချင်းတွင်းမြစ်ကို ဆန်တက်ကာ၊ ကလေးကျေးတောင်ညိုအရပ်၌ ခြောက်လ ဗိုလ်ဝင်ခံသည်။ ထိုနောက် ကစ္ပနဒီမြစ် အရှေ့ဘက်၌ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့ကို တည်ထောင်စိုးစံသည်။ ထိုကမှ ရခိုင်ပြည်တွင် မင်းဆက်ပြတ်နေသော ဓညဝတီမြို့ဟောင်းကို သိမ်းယူ၍ အုပ်ချုပ်သည်။ အဘိရာဇာမင်းမှစ၍ ရေတွက်သော်၊ ၃၃ ပါးမြောက် ဘန္နကမင်းလက်ထက်တွင် တရုတ်တို့ ဝင်ရောက်နှောင့်ယှက်သဖြင့် တကောင်းပြည်ပျက်သည်။ ဘန္နမင်းနတ်ရွာစံသောအခါ၊ မိဖုရားနာဂဆိန်သည် နောက်လိုက်ဗိုလ်ပါတို့နှင့် ကျန်ရစ်၏။ တကောင်းကို ဒုတိယအကြိမ် တည်ထောင်သူကား အိန္ဒိယပြည်မြောက်ပိုင်းမှ ဓဇရာဇာဆိုသူ သာကီဝင်မင်းဖြစ်၍၊ ထိုမင်းသည် ဘန္နမင်း၏မိဖုရား နာဂဆိန်နှင့်ဆုံဖက်၍ စိုးစံသည်။ ထိုမင်းမှစ၍ မင်းပေါင်း ၁၇ ပါး တစ်ကောင်းတွင် စိုးစံကြသည်။ ထိုသို့ဖြင့် တကောင်းတွင် မင်းပေါင်း ၅ဝ စိုးစံခဲ့ဘူးလေသည်။
အမည်ရင်းမြစ်
တကောင်းပြည်၏ အမည်ကို- တကောင်းကို တိုင်ကွန် ဟူ၍ တရုတ်အသံဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကြောင်း သိရသော်လည်း အဓိပ္ပာယ်ရင်းမြစ်ကိုကား ဖော်ပြထားခြင်း မရှိသဖြင့် မသိရချေ။ ထို့အပြင် မြန်မာစွယ်စုံကျမ်း (တွဲ-၄၊ စာ-၁၉၈)၌ တကောင်းဟူသောအမည်မှာ ရှမ်းဘာသာစကားဖြင့် စည်ကူးတို့ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရရှိကြောင်း သိရသည်။ ရှမ်းဘာသာဖြင့် ဆိုလိုရင်း အဓိပ္ပာယ်မှာ တ + ကောင်းဟူသောစကားရပ်တွင် တ မှာ ကူးတို့ဆိပ်ဖြစ်ပြီး ကောင်း မှာ အစုအပုံ (ဝါ) ကုန်ပစ္စည်းများ စုပုံရာ ကူးတို့ဆိပ် ဟူ၍ပင် ဖြစ်ကြောင်း သိရလေသည်။
တကောင်း = အခွန်အကောက် တောင်းရာဌာန
ကျောက်စာ အထောက်အထား
တကောင်းမြို့သည် ပုဂံခေတ်၌ အရေးပါ အရာရောက်သော နယ်ခြားမြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ဟန်ရှိသည်။ မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး၌ အနော်ရထာ မင်းစောသည် နယ်ခြားမြို့ ၄၃-မြို့ကို တစ်ပြိုင်နက် တစ်ချက်တည်းစ၍ တည်စေရာ၌ တကောင်းမြို့သည်လည်း တစ်မြို့အပါအဝင် ဖြစ်ခဲ့ကြောင်း ရေးသားဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရလေသည်။ ထို့အပြင် ပုဂံခေတ်တွင် ရေးထိုးသော ကျောက်စာများ၌လည်း ပုဂံပြည်၏ အကျယ်အဝန်း နယ်နိမိတ်ကို ဖော်ပြရာ၌ မ္လေစ်ဩတ္တာတကောင်၊ ငဆောင်ချံ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ တကောင်းလှပ်ကာသုကြီး၊ လက်ခါနာလက်ဝယ်၊ တကောင်စစ်ထိုင်သော၊ တကောင်ဥယန်မ္လေ၊
ကျောင်းကုန်းရွာ၊ ဂွေးတောက်
ကျောင်းကုန်းရွာ၊ ဂွေးတောက်
မရစ်ချောင်းရွာ၊ မြို့
မရစ်ချောင်းရွာ၊ မြို့
ဂျိန်မာယန်ရွာ၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်
ဂျိန်မာယန်ရွာ(Jingmaryang)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်၊ ဂျိန်မာယန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၀၁၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မိုက်တန်းရွာ၊ မိုင်းပန်မြို့နယ်
မိုက်တန်းရွာ (Maiktan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မိုင်းပန်မြို့နယ်၊ နားမွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၅၆၄၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နားမွန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၂၄၂ ဦး၊ မ ၄၈၀၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၀၄၂ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းပန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ငှက်ကလေးကွင်းရွာ၊ ဇင်းဘောင်
ငှက်ကလေးကွင်းရွာ၊ ဇင်းဘောင်
သစ်ဖြူကျင်းရွာ၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်
သစ်ဖြူကျင်းရွာ (Thithpyukyin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်၊ ကညင်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၃၃၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကန်းစုပြည်နယ်
သည် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ ၏အနောက်မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့် နှင့် ဟွမ်းထူကုန်းပြင်မြင့်များ အကြားတွင် တည်ရှိပြီး မြောက်ဘက်တွင် မွန်ဂိုလီးယားနိုင်ငံ၊ အတွင်းမွန်ဂိုလီးယားပြည်နယ်၊ နင်ရှပြည်နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် ရှင်းကျန်းပြည်နယ်၊ ချင်းဟိုင်ပြည်နယ်၊ တောင်ဘက်တွင် စစ်ချွမ်းပြည်နယ်၊ အရှေ့ဘက်တွင် ရှန်းရှီးပြည်နယ်တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ မြစ်ဝါမြစ်သည် ကန်းစုပြည်နယ်တောင်ပိုင်းကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသွားသည်။
၂၀၀၉ခုနှစ်စာရင်းအရ ကန်းစုပြည်နယ်တွင် လူဦးရေ ၂၉ သန်းကျော်ရှိပြီး ဟွေလူမျိုးများနေထိုင်ရာ ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကန်းစုပြည်နယ်တောင်ပိုင်းဒေသများတွင် တိဘက်လူမျိုးများ နေထိုင်ကြသည်။ မြို့တော်မှာ လန်ကျိုးမြို့ ဖြစ်ပြီး ပြည်နယ်၏ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ကန်းစုပြည်နယ်ကို အတိုကောက်အားဖြင့် ကန်း ("甘" Gān) သို့မဟုတ် လုံ ("陇" Lǒng) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ တရုတ်ဘာသာစကားအရ လုံဟူသည်မှာ နဂါး ဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်၏ အရှေ့ဘက်တွင် နဂါးတောင်တန်း ခေါ် လုံတောင်တန်း တည်ရှိသောကြောင့် ကန်းစုပြည်နယ်ကို နဂါးနောက်ပြည်နယ်၊ နဂါးညာဘက်ပြည်နယ်ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။
အုပ်ချုပ်ရေးခရိုင်များ
ကန်းစုပြည်နယ်ကို ခရိုင်ကြီးအဆင့်စုစုပေါင်း (၁၄)ခု ခွဲခြားထားသည်။
လူဦးရေနှင့်လူမျိုးများ
ကန်းစုပြည်နယ်တွင် လူဦးရေ ၃၀,၇၁၁,၂၈၇ ယောက် နေထိုင်ကြသည်။ ၇၃% ခန့်မှာ ကျေးလက်တွင် နေထိုင်ကြသည်။ လူမျိုးအနေဖြင့် ဟန့်တရုတ်လူမျိုး (၉၂%) ရှိပြီး အခြားလူမျိုးများမှာ ဟွေလူမျိုး၊ တိဘက်လူမျိုး၊ တုန်းရှန်းလူမျိုး၊ ထူလူမျိုး၊ မန်ချူးလူမျိုး၊ အူရ်ဂါလူမျိုး၊ ယူဂါလူမျိုး၊ ပေါနန်လူမျိုး၊ မွန်ဂိုလူမျိုး၊ ဆာလာလူမျိုး နှင့် ကာဇက်လူမျိုး များနေထိုင်ကြသည်။ ရှေးယခင်က ဟွေလူမျိုး ပန်းသေးတရုတ် (မူဆလင်များ) အများအပြားနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။
ဘာသာစကားများ
အများစုသည် မြောက်ပိုင်းတရုတ်စကား (Mandarin Chinese) မူကွဲများကိုပြောဆိုကြသည်။ နယ်ခြားဒေသများတွင် ထူ၊ အန်ဒိုတိဘက်၊ မွန်ဂို နှင့် ကာဇက် ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုကြသည်။ ယင်းတိုင်းရင်းသားများသည် တရုတ်စကားကိုလည်း ပြောဆိုနိုင်ကြသည်။
ယဉ်ကျေးမှု
အဓိကအစားအသောက်မှာ ဒေသထွက် ဂျုံ၊ ဘာလီ၊ ပဲအမျိုးမျိုး၊ ကန်စွန်းဥ နှင့် လူး၊ ဆပ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ကန်းစုပြည်နယ်သည် ယင်း၏ လားမြန့်ခေါ် လက်ဆွဲခေါက်ဆွဲ (pulled noodles) ကြောင့် အထူးထင်ရှားသည်။ မူဆလင်စားသောက်ဆိုင်များ (Muslim restaurants) မှာ သိုးသား၊ ဆိတ်သား စသည့် စားသောက်ဖွယ်ရာများ ရနိုင်သည်။
ဘာသာရေး
အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်များ နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ နေထိုင်ကြသည်။ ကူမင်တန်အစ္စလာမ္မစ်ပုန်ကန်မှု (Kuomintang Islamic insurgency in China (1950–1958) သည် တရုတ်ပြည်တွင်းစစ်၏ အဆက်ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓယဉ်ကျေးမှု အနုလက်ရာများလည်း တွေ့ရသည်။ တွန်းဟွမ်သည် အလယ်ခေတ်မှ ထင်ရှားသော ဗုဒ္ဓဘာသာ ဗဟိုချက် ဖြစ်ခဲ့သည်။
အာကာသယာဉ်ပစ်လွှတ်စခန်း
ကန်းစုပြည်နယ်၊ ဂိုဘိသဲကန္တာရအတွင်းရှိ ကျိုချွမ်မြို့တွင် ကျိုချွမ်အာကာသယာဉ်ပစ်လွှတ်စခန်း (Jiuquan Satellite Launch Center) တည်ရှိသည်။
ပေါ်ကြူကုန်းရွာ၊ ကော့ကရိတ်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကော့ကရိတ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပိန္နဲကုန်းရွာ
ပိန္နဲကုန်းရွာ
ကိုးကား
ပိန္နဲကုန်းရွာ
လာပို့ရွာ၊ ဂန့်ဂေါမြို့နယ်
လာပို့ရွာ (Larpoet)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ဂန့်ဂေါခရိုင်၊ ဂန့်ဂေါမြို့နယ်၊ လာပို့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၉၁၇၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လာပို့ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၄၅ ဦး၊ မ ၁၇၀၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၁၅၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဂန့်ဂေါမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မန်မိုင်ရွာ၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်
မန်မိုင်ရွာ (Manmai)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်၊ နမ့်ဆွမ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၉၄၈၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နမ့်ဆွမ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၉၄ ဦး၊ မ ၅၄၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၃၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
Mathematical thinking
Mathematical thinking ဆိုသည်မှာ သိပ္ပံ ၊ နည်းပညာ နှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ နယ်ပယ်တို့တွင် ဖြစ်ပေါ်နေသော ပြဿနာရပ်များအား ဖြေရှင်းရာတွင် အသုံးပြုသော လုပ်ငန်းစဉ် တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ပုံမှန် သင်္ချာတွက်ခြင်းနှင့် မတူညီပါ။ ပုံမှန်အားဖြင့် အခြေခံပညာကျောင်းများမှာ သင်သော သင်္ချာမျိုးလည်း မဟုတ်ပါ။ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် Mathematical Thinking သည် ဖော်မြူလာ အပေါ်အခြေခံထားသော ပုစ္ဆာများကို ဦးတည် ဖြေရှင်းခြင်း မဟုတ်လို့ ဖြစ်သည်။ Math ဟာ ကျွန်တော်တို့၏ကမ္ဘာကြီးအပေါ်မြင်နေတဲ့ အမြင်တွေကို ပြောင်းလဲပစ်နေကြသည်။ ဥပမာ အနေဖြင့် အိုင်းစတိုင်း, Perrin , Smoluchowski စတဲ့ သိပ္ပံပညာရှင်တွေဟာ Mathematical analysis of random trajectories and Gauss Curve ဥပဒေသတွေကို အသုံးပြုပြီး ကမ္ဘာကြီးဟာ အက်တမ် တွေနဲ့ ဖွဲ့စည်းထားတယ်ဆိုတာ ရှင်းလင်း သက်သေပြခဲ့ကြသည်။ သင်္ချာသည် စိတ်ကူးသပ်သပ်ဖြစ်ကောင်းဖြစ်မည်။ သို့ပေမဲ့ ပျင်းရိငြီးငွေ့ဖွယ် မဟုတ်သကဲ့သို့ တွက်ချက်ခြင်းဖြင့် လမ်းဆုံးတာမျိုးလဲ မဟုတ်ပါဘူး။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ သင်္ချာဟာ အကြောင်းပြချက်ပေးခြင်းနဲ့ မိမိတို့ရဲ့ လုပ်ဆောင်မှုတွေကို သက်သေပြခြင်းလဲ ဖြစ်လို့ပါပဲ။ ပြဿနာတွေရဲ့ ခိုင်လုံတဲ့ အကြောင်းပြချက်ကို ရှာဖွေရမည်၊ ဖြေရှင်းချက်ဟာလဲ မှန်ကုန်ကြောင်း သက်သေခံပေးခြင်းဖြစ်သည်။ သင်္ချာသည် အမှန်တရားကို ရှာဖွေခြင်းပဲ ဖြစ်သည်။
လုပ်ငန်းစဉ်များ
အထက်ဖော်ပြပါ နယ်ပယ်များတွင် ဖြစ်ပေါ်နေသော real-world problem များအတွက် solution ကို math နဲ့ တွက်ထုတ်ကြသည့်အခါ အောက်ပါ အဆင့်(၄)ဆင့်ဖြင့် လုပ်ဆောင်ရသည်။
Posing the right questions
ပထမအဆင့်တွင်Design thinking ကဲ့သို့ ပြဿနာ တင်သွင်းခြင်းမှ စရသည်။ ၎င်းအဆင့်တွင် မှန်ကန်သော ပြဿနာ တစ်ရပ်ကို တည်ဆောက်နိုင်ရန် ဖြစ်သည်။ ပြဿနာသည် မိမိတို့လူသားများ ရှာဖွေနေသော အမှန်တကယ် လိုလားနေကြသည့်အရာများ ဖြစ်ရပါမည်။
Real world ---> math formulation
တည်ဆောက်ထားသည့် ပြဿနာကို real world problem မှ math problem အဖြစ်ပြောင်းလဲပေးရမည်။
Computation
၎င်းအဆင့်တွင် math problem ကိုတွက်ချက်ရမှာဖြစ်သည်။ အဖြေကိုလည်း သင်္ချာပုံစံအဖြစ်နဲ့ပြရပါမည်။ ဆိုလိုတဲ့ mathematical form ဆိုတာ equation တွေ formula တွေနဲ့သင်္ချာကိန်းဂဏန်းများပင်ဖြစ်သည်။
Math formulation ---> real world, verification
နောက်ဆုံးအနေဖြင့် ရလာသည့် အဖြေသည် သင်္ချာပုစ္ဆာ အဖြေတစ်ခုအသာ မဟုတ်ဘဲ real world problem ၏ အဖြေ အဖြစ်ပြောင်းလဲရမည်။ ဒီ solution ဟာ ပြဿနာကို ဖြေရှင်းနိုင်ရဲ့လား စမ်းစစ်ရမည်။ ဒီအဆင့်သည် အရေးပါသော အဆင့်ဖြစ်သည်။
အကြံပြုချက်
ကျွန်တော်တို့ဟာ အဆင့်(၃)ကို ဖြတ်ကျော်ရန် ကွန်ပျူတာများကို အသုံးချသင့်ပါသည်။ မိမိတို့ကိုယ်တိုင်ကတော့ math ၏ အဓိကျသည့် အဆင့်(၁၊၂၊၄)မှာ ဘယ်လိုလုပ်ကြမလဲဆိုတာ ပိုပြီးအားထည့်သင့်ပါသည်၊ အဘယ့်ကြောင်ဆိုသော် ၎င်းအဆင့်များသည် တွေးခေါ်ယူဆချက်များနှင့် တိုက်ရိုက်ပတ်သက်နေလို့ဖြစ်သည်။ အထက်မှာပြောခဲ့သကဲ့သို့ သင်္ချာသည် တွက်ချက်ခြင်းမှာ လမ်းမဆုံးဘူး၊ ယူဆချက်တွေ လွှဲခဲ့ရင် တွက်ချက်ထားတာအားလုံးအလကားပဲဖြစ်မည်။ ထို့ကြောင့် reasoning နဲ့ proving ပိုင်းမှာ ပိုအားထည့်ပြီး math ကို ချဉ်းကပ်လေ့လာသင့်ပါသည်။ သင်္ချာသည် တွက်ချက်ခြင်း သက်သက်သာမဟုတ်ဘဲ ၎င်းထက်ပို၍ ကျယ်ပျံ့သော ဘာသာရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
နိဂုံး
Design thinking, Mathematical thinking နှင့် Model thinking စသည်တို့သည် သိပ္ပံဆောင်းပါးများ၊ စာတမ်းများ ရေးသားရာတွင် အနည်းနှင့်အများ ပတ်သက်ဆက်နွှယ်နေသော concept များဖြစ်သကဲ့သို့ ၎င်းတို့ကို အသုံးပြုပြီး realization လုပ်ရခြင်းမျိုးလဲ ရှိကြသည်။
နတ်
နတ်ပြည်၊ ဗြဟ္မာပြည်၌ ဖြစ်သော နတ်ဗြဟ္မာများကို နတ်ဆိုသည်မှာ၊ အချို့လူတို့အယူအဆအားဖြင့် ပစ္စုန်ပ္ပန် ဘဝအတွက် စီးပွားချမ်းသာ ဖြစ်ထွန်းစေရန်၎င်း၊ ဘေးဥပဒ် အန္တရာယ်တို့ကို ကာကွယ်ရန် (ဝါ) မပြုလုပ်စေရန်၎င်း သတ္တဝါတို့ ကိုးကွယ် အားထားရာ ဖြစ်၍ ဆိုသည်။ အထူးအားဖြင့် နတ်ဆိုသော စကား၌၊ သတ္ထာဒေဝ မနုဿာနံ စသော ပါဠိတို့၌ ဒေဝအရ၊ နတ်နှင့် ဗြဟ္မာကို ယူရသကဲ့သို့၊ နတ်ဗြဟ္မာကို ယူရသောကြောင့် ဗြဟ္မာကို ထည့်သွင်း၍ ပြသည်။
(တစ်နည်း)နတ်ဆိုသော အစကားအရ၊ အကျဉ်းအားဖြင့် ရေတွက်သော်၊ ပိဋကတ်တော်ကျမ်း၌ ပါရှိသော နတ်များကား၊ နတ်ပြည်ခြောက်ထပ်ရှိ နတ်များ၊ ဗြဟ္မာဘုံနှစ်ဆယ်ရှိ ဗြဟ္မာများ၊ သုတ်မဟာဝါပါဠိတော် မဟာသမယသုတ်၌ ပါရှိသော နတ်များ၊ သုတ်ပါထေယျပါဠိတော် အာဋာနာဋိယသုတ်၌ ပါရှိသောနတ်များ၊ ဘူမဇိုဝ်း၊ ရုက္ခဇိုဝ်း၊ အာကသဇိုဝ်းနတ်များ စသည်တို့ ဖြစ်သည်။
(တစ်နည်း)လောကုတ္တရာဘက်ဆိုင်ရာ ပိဋကတ်တော်ကျမ်းများ၌ ပါရှိသောနတ်များ၊ လောကီဘက်ဆိုင်ရာ ကျမ်းများ၊ ရာဇဝင်၊ မဟာဝင်၊ သာသနာဝင် စသောကျမ်းများ၌ ပါရှိသောနတ်များ၊ ရှေးစာဟောင်း စာတမ်းများ၌ ပါရှိသောနတ်များ၊ လူတို့ မိရိုးဖလာ၊ အယူအဆစိတ်ဆန္ဒအလျောက် ကိုးကွယ် အားထားကြသော နတ်များနှင့် ထိုထိုအရပ်ဒေသတို့၌ ကိုးကွယ်ကြသော နတ်များကို ထည့်သွင်းရေတွက်လျှင် အလွန် များပြားလှသည်။
ထိုသို့ များပြားသော်လည်း ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် ဗလိနတ်စာ ပူဇော်နည်း စာအုပ်တွင် ပါရှိသော နတ်များစာရင်းကို အဓိကထား၍ ပြဆိုပါမည်။ ထိုစာအုပ်တွင် ပါရှိသော နတ်များ စာရင်းကား၊ ၁၂၁၈-ခုနှစ် တပို့တွဲလဆန်း ၈ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့၊ မန္တလေးရတနာပုံ ပထမမြို့တည် နန်းတည်အခါတော်၊ တောခုတ်သောအခါတော်မှစ၍၊ ပန္နက်စိုက်ထူ အခါတော်၊ မြေသနစ်အခါတော်၊ တိုင်တူအခါတော်၊ အုတ်မြစ်စီခင်းအခါတော်၊ နန်းသိမ်းအခါတော်တို့၌ တင်ကြား ပသပူဇော်ရန် ဒီပဲယင်းဆရာတော်၊ စံကျောင်းဆရာတော် စသော တံဆိပ်တော်ရ ဆရာတော်ကြီးရှစ်ပါးနှင့် သတိုးမင်းကြီး မဟာမင်းလှကျော်သူ ပုခန်းမြို့စားဝန်ကြီး၊ သတိုးမင်းကြီး မဟာမင်းလှစည်သူ စသော ပညာရှိ ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး တစ်ဆယ့်သုံးဦးစီမံထားသော မန္တလေး ရွှေမြို့တော်တည် စာတမ်းလာစာရင်း ဖြစ်သည်။ အထူးအားဖြင့် နတ်များ စာရင်းကို ပြဆိုရာ၌ ၃၇ မင်းနှင့်ဆက်စပ်နေသဖြင့်၊ သုတ်ပါထေယျပါဠိတော် အာဋာနာဋိယသုတ်တွင် ပါရှိသော နတ်စစ်သူကြီး ၃၇ ပါး စာရင်းကို ထည့်သွင်း ပြဆိုပါမည်။
ရှင်းလင်းချက်
အတွင်း ၃၇ မင်း၊ အပြင် ၃၇ မင်းထားခြင်းကား သုတ်ပါထေယျပါဠိတော် အာဋာနာဋိယသုတ်တွင် ပါရှိသော နတ်စစ်သူကြီး ၃၇ ပါးကို အတုယူ၍ ထားဟန်တူသည်။ ဦးဖိုးကျား ၃၇ မင်းစာအုပ်၌ ယင်းနတ်စစ်သူကြီး ၃၇ ပါးကို ဗုဒ္ဓသာသာ ၃၇ မင်းဟု ပြဆိုလျက်ရှိသည်။
၃၇ အရေအတွက်မှာလည်း ၃၇ မင်းသာမကသေး၊ အသံ ၃၇ ချင်း၊ အဆို ၃၇ ချင်း၊ သဘင်သည် ၃၇ ရပ်၊ ဓားရေး ၃၇ ချင်း၊ သိုင်းရေး ၃၇ ချင်း၊ ဒိုင်းရေး ၃၇ ချင်း၊ ကာရေး ၃၇ ချင်း၊ အဲမောင်း ၃၇ ချင်း၊ တက်ရေး ၃၇ ချင်း၊ လောကုတ္တရာဘက်တွင်လည်း ဗောဓိပက္ခိယတရား ၃၇ ပါး ဟူ၍၊ ၃၇ အရေအတွက်မှာ အလွန်အသုံးများ၍ ခေတ်စား လျက် ရှိသည်။
အထူးအားဖြင့် ဦးဖိုးကျား ၃၇ မင်း စာအုပ်တွင် အတွင်း ၃၇ မင်း၌ အာဠာဝက၊ ကြေးစန္ဒီ၊ ကြော့စန္ဒီ နတ်သုံးပါးမပါ။ ယင်းတို့အစား စန္ဒီ၊ စန္ဒာ၊ အာဠဝီ နတ်သုံးပါးပါ လာသည်။ ကြွင်းသော ၃၄ ပါးတို့ကား တူညီကြသည်၊ အပြင် ၃၇ မင်း၌လည်း တောင်ကြီးရှင်၊ မယ်တော် ရွှေအိမ်စည်၊ ဘိုးမင်းကျော်၊ ကိုးကျောင်းတကာ နတ်လေးပါး မပါ။ ယင်းတို့အစား သိကြား၊ နှမတော်၊ ကျော်စွာ၊ တောင်သူရှင် မင်းခေါင် နတ်လေးပါး ပါလာသည်။ ကြွင်းသော ၃၃ ပါးတို့ကား တူညီကြသည်။ ဦးကြီးဖေ နတ်ကိုးကွယ်သော ဝါဒသည် မြန်မာနိုင်ငံ၌သာမဟုတ်၊ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်တွင် အနှံအပြား ထွန်းကားလျက်ရှိသည်။ နတ်တို့ကို လူတို့ကိုးကွယ်ကြခြင်းမှာ မိမိတို့ထက်ပိုမို၍ တန်ခိုး ရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကြသောကြောင့်ပင် ဖြစ်၏။ ကမ္ဘာဦး အစကတည်းပင် နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းသည် လူမျိုးတိုင်း၌ ရှိခဲ့၏။ လူမျိုးတိုင်း လူမျိုးတိုင်းက မိမိတို့ထက် နေရာတကာတွင် တန်ခိုးသာသည်ဟု ယူဆထားသော နတ်များကို အမည် အမျိုးမျိုးပေးကာ ကိုးကွယ်ကြလေသည်။ ရှေးဂရိလူမျိုးများက သူတို့နတ်ကို ဇုဟူ၍လည်းကောင်း၊ ရောမလူမျိုးများက ဂျူပီတာဟူ၍လည်းကောင်း၊ ယဟူဒီလူမျိုးများက အဒိုနေဟူ၍လည်းကောင်း၊ ခရစ်ယာန်တို့က ဂျီဟိုးဗားဟူ၍ ၎င်း အသီးအသီးအမည်များ ပေးကာ ကိုးကွယ်ကြ၏။*ဂရိနတ်များ
ရှေးကျသော လူများနှင့် လူရိုင်းများသည် နတ်များကို အလွန်ယုံကြည်၍၊ နတ်ဆိုလျှင် အထူးကိုးကွယ်ကြသည်။ သူတို့ ကိုးကွယ်သော နတ်မှာ တစ်ပါးတည်းမဟုတ်၊ မြောက်မြားစွာ ရှိ၏။ ထိုသို့ ရှိခြင်းမှာလည်း အခြားကြောင့်မဟုတ်။ ပထမ ဦးစွာ ကမ္ဘာဦးလူတို့က နေ လ နက္ခတ်တာရာတို့သည် လူတို့ကို အထောက်အပံ့ ပြုသော သဘာဝဓမ္မများပင် ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြ၏။ နေမင်းရှိ၍သာ လူတို့သည် အလင်းရောင်ရကြသည်။ ညဉ့်အခါ၌လည်း လမင်းကြီးရှိ၍ ညဉ့်မှောင်မိုက်ခြင်းမှ သက်သာရာ ရကြသည်။ မိုးနတ်သားရှိ၍ မိုးရွာသဖြင့်၊ လူတို့သည် ပူအိုက်ခြင်းမှ သက်သာရာရ၍၊ သစ်ပင်ပန်းမန် သစ်သီးဝလံများ ဖွံ့ဖြိုးသည်။ တောင်စောင့်နတ် ရှိ၍၊ သစ်ပင်များပေါက်ရသည်။ ယင်းသို့ ယုံကြည်အားကိုးချက် အမျိုးမျိုးဖြင့် နေ၊ လ၊ မိုး၊ လေ၊ နက္ခတ် စသည်တို့ကို ကိုးကွယ်ကြသဖြင့်၊ ရှေးလူများအဖို့ ကိုးကွယ်ရသည့် နတ် အရေအတွက် များပြားလာရတော့၏။
ရှေးလူများက မိမိတို့ကိုးကွယ်သော နတ်အားလုံးတို့သည် ကောင်းကင်တည်းဟူသော ဖခင်နှင့် ပထဝီမြေ တည်းဟူသော မိခင်မှ မွေးထုတ်လိုက်သည့် သားသမီးရတနာများဖြစ်သည်ဟု အယူရှိကြ၏။ အချုပ်မှာ ကောင်းကင်နှင့်မြေကြီးပင် ဖြစ်၏။ ထိုတောတောင် ရေမြေစောင့်နတ်များသည် မိမိတို့ထက် တန်ခိုး ရှိ၍၊ မိမိတို့ကိစ္စပြီးမြောက်စေရန် သူတို့၏အကူအညီကို ရှေးလူများသည် တောင်းခံလေ့ရှိ၏။ အမှန်စင်စစ် ကမ္ဘာဦးက နတ်များသည် သူတို့ကို ကိုးကွယ်သော လူများနှင့် စိတ် စရိုက်ချင်း တူကြသည်သာ ဖြစ်၏။ သူတို့သည် စိတ်ဆိုး တတ်သည်။ မနာလို ဝန်တိုရှိတတ်သည်။ ရန်ငြိုးထား တတ် သည်။ သူတို့ကိုလူများက စားဦးစားဖျားဖြင့် ပူဇော်ပသ၍၊ တောင်းပန် အသနားခံရသည်။ အကူအညီတောင်းကြရသည်။ အီဂျစ်လူမျိုးတို့သည် ရှေးပဝေဏီကတည်းက တတ်ကျွမ်း လိမ္မာမှု၊ ယဉ်ကျေးမှုတို့တွင် အထက်တန်းကျသော လူမျိုးများ ဖြစ်သည့်အတိုင်း၊ သူတို့ခေတ်တွင် နတ်ကိုးကွယ်သော ဝါဒ သည် တစ်နည်း တစ်ဖုံ အဆင့်အတန်း တက်လာသည်။ အစ ပထမ၌ အီဂျစ်လူမျိုးတို့သည် အခြားလူမျိုးများကဲ့သို့ နတ် အမျိုးမျိုးကို ကိုးကွယ်ကြသည်။ သူတို့သည် နေ နတ်သား၊ လနတ်သား၊ မိုးနတ်သားများနှင့် အခြားနတ်များကိုသာမက နွား၊ ကြောင်၊ မိကျောင်း၊ ကြံ့စသော တိရစ္ဆာန်များကိုပင် နတ်များကဲ့သို့ သဘောထား၍ ကိုးကွယ်ကြသည်။ သို့ရာတွင် နောက်၌ အီဂျစ်ဘုရင် အက်ခနာတန်သည် နတ်အမျိုးမျိုး ကိုးကွယ်သော ဝါဒကို ပိတ်ပင်တားမြစ်၍၊ တိုင်းသူ ပြည်သား များအား နေနတ်သား တစ်ပါးတည်းကိုသာ ကိုးကွယ်စေသည်။
ရှေးခေတ်အီဂျစ်
အီဂျစ်လူမျိုးများက အစပြု၍ နတ်တစ်ပါးတည်းကိုသာ ကိုးကွယ်လိုက်သောအခါ၊ အခြားလူမျိုးများကလည်း ထိုအတိုင်း လိုက်နာကြလေသည်။ ဗက်ဗီလုံးပြည်သားများ၊ ဂရိလူများနှင့် ရောမလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့အတွက် တန်ခိုးအကြီးဆုံးသော နတ်တစ်ပါးကိုသာ ရွေးချယ်၍၊ ထိုနတ်ကိုပင် ပူဇော်ပသ ကိုးကွယ်ကြသည်။ အခြားနတ်များသည် ထိုနတ်၏ လက်အောက်ခံ နတ်ငယ်များ ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြကုန်၏။ ဂရိတို့သည် အခြားနတ်ကိုးကွယ်သော လူမျိုးတို့ကဲ့သို့ မည်သည့်အရာမဆို နတ်များကြောင့် ဖြစ်ရသည် ဟူသော ရှေးဟောင်းဝါဒကို လက်မခံဘဲ၊ လောကသဘာဝ အဖြစ်အပျက် များကို အကျိုးအကြောင်း ဆက်စပ်ကာ ဆင်ခြင်သုံးသပ်ကြ သည်။ သို့ဖြစ်၍လည်း သူတို့၏ အသိပညာမှာ သိသိသာသာ တိုးတက်ခဲ့သည်။ ဤသို့ နတ်များစွာ ကိုးကွယ်ခဲ့ရာမှ နတ်တစ်ပါးတည်းကိုသာ ကိုးကွယ်လာကြသောအခါ၊ လောကတွင် အလွန်တန်ခိုးကြီးသော ထာဝရ ဘုရားတစ်ပါး တည်းသာ ရှိသည်ဟု လူတို့ ထင်မြင်ယူဆလာကြ၏။ ထိုတန်ခိုးအကြီးဆုံးသော နတ်ဟု ဆိုအပ်သည့် ဘုရားသာလျှင် ကိုးကွယ်ရာ အစစ်ဖြစ်၍၊ အခြားနတ်များမှာ ဘုရား၏ တပည့် ငယ်သားများ ဖြစ်လေသည်။
လောကတွင် ထာဝရဖန်ဆင်းရှင် တစ်ပါးတည်းသာ ရှိသည် ဟူသော ခရစ်ယာန်ဝါဒသည် ယဟူဒီလူမျိုးတို့၏ အယူဝါဒမှ ဆင်းသက်လာသည်။ ရှေးဦးပေါ်သော ခရစ်ယာန်တို့သည် ယဟူဒီများသာ ဖြစ်၏။ ယဟူဒီတို့သည်လည်း လက်ဦး ပထမတွင် နတ်များစွာကို ကိုးကွယ်ကြသည်။ နောက်မှ ဖန်ဆင်းရှင် တစ်ပါးတည်းကိုသာ ကိုးကွယ်ကြ၍၊ ထိုဖန်ဆင်းရှင်သည် တန်ခိုး အနန္တရှိပြီးလျှင် ကမ္ဘာကြီးနှင့် လူသတ္တဝါအားလုံးကို ဖန်ဆင်း ခဲ့သော ထာဝရဖန်ဆင်းရှင် ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်လာကြသည်။ ထို့ပြင် ဖန်ဆင်းရှင်သည် တရားနှင့် ပြည့်ဝသောဖန်ဆင်းရှင် ဖြစ်၍၊ လူများ၏ စိတ်ဆန္ဒကို သိတော်မူသည်ဟု သူတို့က ဆိုသည်။
ဟာရှင် အက်စလာမီ
မိုဟာမက် ဟာရှင် အက်စလာမီ သည် အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံသား စိုက်ပျိုးရေးပညာရှင်ဖြစ်ပြီး ၁၉၉၈ ခုတွင် ထောက်ပံ့ကြေး ဒေါ်လာ ၁၀၀ ရခဲ့သော ကုံကုမံစိုက်ပျိုးရေးကို ၂၀၁၉ ခုတွင် ဒေါ်လာ ၂၅ သန်းဖိုး ပြည်ပပို့နိုင်သည်အထိ တိုးချဲ့တီထွင်နိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းကာလသည်လည်း တိုက်ပွဲများကြောင့် တည်ငြိမ်သည်မဟုတ်။ အာဖဂန်သမ္မတသည် ပြည်တွင်းထွက်ကုန်ကို အားပေးရန် အီရန်မှ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်တင်သွင်းမှုကို ပိတ်ရာ နှစ်နိုင်ငံအကြား အနုစားစစ်ပွဲပင် စဖြစ်သွားသည်။
ပညာရေး
ကဘူးတက္ကသိုလ်မှ စိုက်ပျိုးရေးဘွဲ့ရသည်နောက် ၁၉၈၁ ခုတွင် အီရန်သို့သွားစဉ်ကုံကုမံ၏အဖိုးတန်ပုံကို စသိသည်။ ဆိုဗီယက်တို့ အာဖဂန်နစ္စတန်သို့ ဝင်စဉ်ကာလ ၁၉၇၉ ခုတွင် အက်စလာမီက ကဘူးတွင်ပင် ရှိသေးသည်။ အာဖဂန်နစ္စတန်၌ ကွန်မြူနစ်အစိုးရတက်လာသည်နောက် ကျောင်းနေဘက်များ အဖမ်းအဆီးခံရကာ ပညာရေးနယ်ပယ်တွင် ကမောက်ကမဖြစ်သည်နောက် အီရန်သို့ ရှောင်ခြင်းဖြစ်သည်။ အီရန်၌နေစဉ် ကျေးလက်ရှိ စိုက်ပျိုးရေးနည်းတို့ကို လေ့လာကာ ၁၀ နှစ်ကြာပြီးမှ ဟီရတ်ပြည်နယ်သို့ ပြန်လာသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံသားများ
သုတေသီ
သုတေသီ (သိပ္ပံ သုတေသနသမား) ဆိုသည်မှာ သိပ္ပံ သုတေသန၊ နည်းပညာ ဆေးပညာသို့မဟုတ် အင်ဂျင်နီယာ သုတေသန တို့တွင် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ပြုသူ ဖြစ်သည်။
သုတေသီတွင် ပညာရေး၊ ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း (industrial) နှင့် အစိုးရ သို့မဟုတ် ပုဂ္ဂလိက တွင် လုပ်သူဟူ၍ ရှိသည်။ ဥပမာ အချို့သော ပညာရေး ဌာနများတွင် ပရော်ဖက်ဆာ ကို "ပညာရေး ပရော်ဖက်ဆာ" သို့မဟုတ် "သုတေသန ပရော်ဖက်ဆာ" ဟု ခွဲခြားသည်။
သုတေသန အလုပ်သည် ခဏတန်း ကျောင်းသားများသာ လုပ်ဆောင်ကြသည်မဟုတ်ပဲ ရေတို၊ ရေလတ်၊ ရေရှည်ဟူ၍ လမ်းစဉ်ချမှတ် လုပ်ဆောင်လေ့ရှိသည်။ မျိုးစုံသော စူးစမ်းရန် လိုအပ်ချက်များကြောင့် သုတေသန လုပ်ငန်းသည် ကြီးကျယ်လေ့ရှိပြီး စွယ်စုံရ သုတေသီများ မကြာခဏ လိုအပ်လေ့ရှိသည်။ သုတေသီများ ပြောင်းလဲသော လိုအပ်ချက်များကို လိုက်မှီအောင် နည်းသစ်၊ စက်သစ်၊ ပြဿနာသစ် များကို မပြတ်လေ့လာ ရန်လိုအပ်သည်။ ထို့ကြောင့် သုတေသီ၏ အဓိက အလုပ်တစ်ခုမှာ သိပ္ပံ သုတေသနများနှင့် မျက်ခြေ မပြတ်ရန် ဖြစ်သည်။
အထက်ပါအကြောင်းအရာများကြောင့် သုတေသီများ၏ အလုပ်ခွင်နှင့် ရာထူးမှာ ပညာရေးမှာ ထက် များစွာ ရှုပ်ထွေးသည်။
ငြိမ်းချမ်းအောင် (ဘောလုံးသမား)
ငြိမ်းချမ်းအောင်(၁၈ ဩဂုတ် ၁၉၉၆ ခုနှစ်) ဘောလုံးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ရန်ကုန်ယူနိုက်တက်အသင်းတွင် အလယ်တန်းနေရာတွင် ကစားလျက်ရှိသည်။ သူကို မြစ်ကြီးနားမြို့၊ ကချင်ပြည်နယ်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် သူကို မြန်မာ အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်းတွင် ကစားရန် ဖိတ်ခေါ်ခံခဲ့ရပြီး ပထမဆုံးကစားခဲ့သော ၂၀၁၄ AFC ဖိတ်ခေါ်ဖလားပြိုင်ပွဲတွင် မော်လဒိုက်နိုင်ငံနှင့်ပွဲတွင် တစ်ဂိုးသွင်းခဲ့သည်။ နိုင်ငံလက်ရွေးစင် အသင်းများအဆင့်ဆင့်တွင် မကစားမှီ ပထမဆုံး မြန်မာ ယူ-၁၆ အသင်းတွင် AFF ယူ-၁၆ လူငယ်ချန်ပီယံရှစ်ပြိုင်ပွဲတွင် ပါဝင်ကစားခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံမှ အိမ်ရှင်အဖြစ် လက်ခံကျင်းပသော ၂၀၁၄ AFC ယူ-၁၉ ချန်ပီယံရှစ်တွင် ငြိမ်းချမ်းအောင်သည် ၃ ဂိုး သွင်းယူခဲ့သည်။ သူကို ကီးပလေယာတစ်ယောက်အဖြစ် မှတ်ယူခံခဲ့ရပြီး မြန်မာအသင်းကို ဖီဖာ ယူ-၂၀ ကမ္ဘာဖလားသို့ ပထမဆုံးအကြိမ် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခွင့်ရအောင် စွမ်းဆောင်ပေးနိုင်ခဲ့သည်။ မြန်မာ ယူ-၁၉ ကစားသမားများထဲတွင် သူသည် ထူးချွန်သော ကစားသမားတစ်ဦးဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် မနေမြေအသင်းနှင့် စာချုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ နိုဝင်ဘာ ၁ ရက်နေ့တွင် သူသည် ရန်ကုန်ယူနိုက်တက်အသင်းသို့ ပြောင်းရွေ့ခဲ့သည်။
ထိတန် (ရင်း)ရွာ၊ ဇင်းဘောင်
ထိတန် (ရင်း)ရွာ၊ ဇင်းဘောင်
ကျောက်ချိန်ရွာ၊ ငလုံးစု
ကျောက်ချိန်ရွာ၊ ငလုံးစု
ချောင်းနားစုရွာ၊ ကြို့ပင်စခမ်း
ချောင်းနားစုရွာ (Chaungnarsu)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်၊ ကြို့ပင်စခမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၄၆၀၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကြို့ပင်စခမ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၂၉ ဦး၊ မ ၁၃၂၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၅၅၁ ဦးနေထိုင်သည်။
‌ကောင်ရာရွာ၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်
‌ကောင်ရာရွာ(Kawngyar)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်၊ ဂျိန်မာယန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၀၄၁၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဟဲနီရွာ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်
ဟဲနီရွာ (Heni)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်၊ နမ့်ပါချီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၀၃၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နမ့်ပါချီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၁၉ ဦး၊ မ ၁၈၆၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၄၈၂ ဦးနေထိုင်သည်။
စုံပတတ်ပင်
စုံပတတ်ပင်သည် ပိန္နဲပင်နှင့်တူသော်လည်း ပိန္နဲပင်အောက် နိမ့်၍ ပင်လုံးငယ်သည်။ စုံပတတ်သီးမှာ အရှည်တစ်ပေခန့်ရှိ၍ လုံးပတ် ၂ ထွာခန့်ရှိသည်။ ပိန္နဲသီးနှင့်တူသော်လည်း စူးရှသော ဆူးများ မရှိချေ။ အခွံ၌ အကွက်များရှိသည်။ ပိန္နဲသီးကဲ့သို့ပင် အထဲ၌ ရွှေဝါရောင်အမြွာများရှိသည်။ အရသာချို၍ အနံ့စူး သည်။ ပူသောသတ္တိ အနည်းငယ်ရှိသည်။ ထိုအသီးများကို စုံပတတ်၊ စုံကဒတ်၊ စွန်မတတ်၊ စုံတတ် စသည်ဖြင့် ခေါ်ကြ သည်။ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး တစ်ရပ်နှင့်တစ်ရပ် အခေါ်အဝေါ်ချင်း မတူပေ။ ဥတုဘောဇနသင်္ဂဟကျမ်း၌ ပိန္နဲသီးနှင့် ဩဇာဓာတ် ချင်းတူသည်ဟုဆို၏။
ကော့ကရွတ်ရွာ၊ ကော့ကရိတ်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကော့ကရိတ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မှိုဟင်းတောရွာ၊ မှိုဟင်းတော
မှိုဟင်းတောရွာ၊ မှိုဟင်းတော
မော်တောင်းရွာ၊ မိုင်းပန်မြို့နယ်
မော်တောင်းရွာ (Mawtawng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မိုင်းပန်မြို့နယ်၊ နားမွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၅၆၃၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နားမွန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၂၄၂ ဦး၊ မ ၄၈၀၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၀၄၂ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းပန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သစ်ထိပ်ရွာ၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်
သစ်ထိပ်ရွာ (Thithteik)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်၊ ကညင်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၃၄၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
​တောင်စမ်းရွာ၊ ဂွေးတောက်
တောင်စမ်းရွာ၊ ဂွေးတောက်
ကွန်ဒိုင်းရွာ၊ ကွန်ဒိုင်း
ကွန်ဒိုင်းရွာ၊ ကွန်ဒိုင်း
ပဲစိမ်းစားပင်
စိမ်းစားဥကို ပဲစိမ်းစား သို့မဟုတ် ပဲစိမ်းစားဥဟူ၍ ခေါ်သည်။ ပဲမြစ်များရရှိသော ပဲစောင်းလျားပင်ကဲ့သို့ စိမ်းစားဥပင်သည် ဥအတွက်စိုက်ပျိုးသော ပဲပင်မျိုးဖြစ်သည်။ ရုက္ခဗေဒအလိုအားဖြင့် စိမ်းစားဥပင်ကို ပက်ခီရီဇပ် အင်ဂူး လေတပ် ဟု ခေါ်သည်။ ယင်း၏မျိုးရင်းမှာ လီဂူမီနိုးစီးဖြစ်သည်။ စိမ်းစားဥကို အစိမ်းလိုက်ဖြစ်စေ၊ ကြော်ချက်၍ဖြစ်စေ၊ စားလေ့ရှိကြသည်။
စိမ်းစားဥပင်ကို ဆောင်းအခါတွင် နုံးမြေရှိသော အရပ်ဒေသတိုင်း၌ စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။ ကိုင်းမြေတွင် စိုက်ပျိုးသောအခါ မြေကြီးကို ကောင်းစွာညက်လာစေရန် ထွန်ယက်ပြီး နောက် ထယ်ကြောင်းပေး၍ အစေ့များကို ခပ်ထူထူစိုက်ပျိုးရသည်။ တစ်ဧကလျှင် မျိုးစေ့ ၂ တင်းခန့်လိုသည်။ မျိုးစေ့ချပြီးနောက်၊ မျိုးစေ့များကို မြေကြီးဖုံးသွားစေရန် ကျမ်းတုံး ရိုက် ပေးရသည်။ အပင်ကလေးများ ပေါက်လာပြီးနောက် အမြင့် ၆ လက်မ မှ ၈ လက်မခန့်ကြီးလာသောအခါ တစ်ပင်နှင့်တစ်ပင်ကို ၆ လက်မခန့်ကွာစေရန်ကြားမှ အပင်ပိုများကို နုတ်ပစ်ရ သည်။ သီးတောင့်များသီးသည်။ ထိုသီးတောင့် တို့အထဲမှမျိုးစေ့များကို ရရှိသည်။ စိမ်းစားဥကို စားရသော်လည်း၊ အပင်ကို လူနှင့်တိရစ္ဆာန်များစားလျှင် အဆိပ်တောက်၍ သေတတ်သည်ဟု ဆိုသည်။ စိမ်းစားဥပင်များ နွယ်တတ်ရန်စင်ကိုအထူးပြုလုပ်ပေးဖို့ မလိုချေ။ ယင်းတို့နှင့်အတူ ပြောင်းဖူးစေ့များကို ကြဲထားလျှင်၊ ပြောင်းဖူးပင်များ ကြီးမြင့်လာသောအခါ ပဲပင်နွယ်တက်ရန် စင်သဖွယ်ဖြစ်လာနိုင်သည်။ ထိုနည်းမှာ စရိတ်အကုန်အကျ နည်းသည့်ပြင် ခရီးလည်းရောက်ပေသည်။ ထိုအပင်ကလေးများ ပေါက်လာပြီးနောက် ၂ ကြိမ်၊ ၃ ကြိမ်မျှ ပေါက်တူးဖြင့် မြေဆွခြင်း၊ ပေါင်းသင်ခြင်းပြုလုပ်ပေးရသည်။
ကျောက်တိုင်ရှင်မ
သမိုင်း
သက္ကရာဇ် ၆၃၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဖြစ်၏။ လင်းဇင်းမင်းဆက်ဖြစ်သည့် ဗြရာမသွန်မင်းနှင့် ကျမိုင်းမင်းသမီးတို့သည် လက်ထပ်ကြပြီးနောက် နဂါးသေရွာတွင် တနင်္သာရီမြို့ကို တည်ထောင်ကြ၏။ ထိုသို့ မြို့ကို တည်ထောင်သည့်အခါ ရေဘေးဖြင့် အကြိမ်ကြိမ်အခါခါ ပျက်စီးလျက် ရှိနေလေသည်။
ထိုသို့ မြို့သည် တည်မရဘဲ ပျက်စီးနေသဖြင့် ၆၃၅ ခုနှစ်တွင် မြို့တွင်းမြို့ပြင်သို့ တဘောင်နာစေရာ အရှေ့ဆင်ဖြူတံခါးအနီးတွင် ကျောင်းသားအရွယ်သူငယ်တို့သည် ကစားနေရာမှ “အောင်ပါသူ ကျောက်တိုင်စတေးမှ တိုင်းရွှေပြည် သာယာလိမ့်လေး” ဟု သီဆိုကြသည်ကို မှူးမတ်တို့ ကြားခဲ့လေသည်။ ထိုအကြောင်းကို မှူးမတ်တို့သည် မင်းကြီးအား လျှောက်တင်၏။
ထို့နောက် မင်းကြီးသည် “အောင်” ပါသော အမည်နှင့်လူကို ရှာ၍ မြို့တည်အထိမ်းအမှတ်ကျောက်တိုင်၌ စတေးရမည်ဟု အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် ဝန်အမတ်တို့သည် ရပ်ကွက်အနှံ့လူစာရင်းကောက်ယူကာ “ညအချိန် အောင်ပါသော အမည်ကို ခေါ်ပါက မထူးကြလေနှင့်၊ ထူးပါက အရှင်လတ်လတ်မြို့တည် အထိမ်းအမှတ်ကျောက်တိုင်တွင် စတေးမည်” ဟု ဘုရင့်အမိန်ကို ကြေညာကြလေသည်။
ထိုအချိန်တွင် ယိုးဒယားတံခါးအနီး ကုန်သည်တစ်ဦးတွင် “မယ်အောင်သာ” ဟု အမည်ရှိသည့် လှပသည့် သမီးတစ်ဦး ရှိ၏။ မယ်အောင်သာသည် သူဌေးသားတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်ထားပြီး သုံးနှစ်အရွယ်သားတစ်ဦးနှင့် ၇ လရှိသည့် ကိုယ်ဝန်ကို လွယ်ထားရလေသည်။ မိဘ၊ လင်သား၊ ဆွေမျိုးများသည် မယ်အောင်သာအတွက် စိုးရိမ်ကြသဖြင့် ခေါ်လျှင် မထူးရန် မှာကြားပြီး အစောင့်အကြပ်ကြီးစွာ နေနေကြလေသည်။
သို့သော် မယ်အောင်သာသည် ဘုရင့်အမိန့်သံကို ကြားရသည့်နေ့မှ စပြီး သီချင်းတကျော်ကျော်နှင့် ရွှင်လန်းဝမ်းမြောက်လျက် ရှိသည်။
တစ်ခုသောနေ့ ညသန်းခေါင်ယံအချိန်တွင် မှူးမတ်တို့က မောင်းစည်တီးခတ်ကာ လှည့်လည်ခေါ်သည့်အခါ မယ်အောင်သာတို့ အိမ်ရှေ့သို့ ရောက်လာ၏။ ထို့နောက် “အို.... သမီးမယ်အောင်သာ” ဟု ခေါ်လိုက်ရာ မယ်အောင်သာသည် မည်သူတားတား တားမရဘဲ “ရှင် ကျွန်မလာပါပြီ” ဟု ပြောကာ အတင်းရုန်းကန်၍ အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းပြေးခဲ့သည်။
မြို့တည် မော်ကွန်းကျောက်တိုင်သို့ ရောက်သည့်အခါတွင် မယ်အောင်သာသည် တွင်းထဲသို့ ခုန်ဆင်းပြီး ပုဆစ်တုပ်လျက် နန်းတော်ရှိရာဘက်နှင့် မိဘ၊ လင်သားများ ရှိရာအိမ်ဘက်သို့ လှမ်းကန်တော့ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် မှူးမတ်များအား ကျောက်တိုင်ကို စိုက်ချရန် ပြောသဖြင့် မှူးမတ်တို့သည် စိုက်ချရာ ကျောက်တိုင်၏ ထိပ်သို့တိုင် သွေးများ ပန်းထွက်လာခဲ့သည်။
ထိုကဲ့သို့ မယ်အောင်သာကို စတေးပြီးမှ မြို့တည်မှုလည်း အောင်မြင်ပြီး ယခုထက်တိုင် ရေများစွာ မကြီးဘဲ ရှိလေသည်။
ကိုးကွယ်မှုများ
မယ်အောင်သာကို တနင်္သာရီ နယ်သူနယ်သားတို့က “ကျောက်တိုင်ရှင်မ”၊ “အောင်သာရှင်မ” စသည်ဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကြပြီး နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း အရိုအသေပြုကာ နတ်ကန္နားပွဲကို ကြီးကျယ်ခမ်းနားစွာ ကျင်းပကြသည်။
မည်သူမဆို နတ်နန်းအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်မည်ဆိုပါက ဖိနပ်ချွတ်ကာ အရိုအသေပြုပြီးမှ ဝင်ကြရသည်။
ယုံကြည်မှုများ
တနင်္သာရီမြို့တွင် ဘေးဥပဒ်တစ်ခုခု ကြုံရမည်ဆိုလျှင် လပြည့်၊ လကွယ်နေ့များတွင် ကျောက်တိုင်ထိပ်မှ သွေးများ ထွက်လာသည်ဟု ဆိုကြသည်။
မန်မိုင်ရွာ၊ နားဖျိုင်း
မန်မိုင်ရွာ (Manmai)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်၊ နားဖျိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၉၄၇၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နားဖျိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၂၀ ဦး၊ မ ၉၉၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၁၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လယ်ကြီး(အရှေ့)ရွာ၊ ဂန့်ဂေါမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဂန့်ဂေါမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အယ်မန်တေတာကန်
အယ်မန်တေတာကန် သည် ကင်ညာနိုင်ငံအနောက်မြောက်ဘက် ၁၂၀ ကီလိုမီတာခန့်အကွာ မြေနိမ့်လွင်ပြင်ဒေသကြီးတွင် တည်ရှိသည့် ဆိုဒါကန် တစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဟားဇားကော်ရွာ၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်
ဟားဇားကော်ရွာ (Harzarkaw)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ ဟွေကွယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၂၁၇၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟွေကွယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၉၆ ဦး၊ မ ၁၄၇၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၀၆၇ ဦးနေထိုင်သည်။
အယ်မန်တေတာကန်
သမိုင်းကြောင်း
ဤကန်ကို ပထမဆုံးမြင်တွေ့ခဲ့သူမှာ ပထမဆုံးလူဖြူအခြေချနေထိုင်သူ ဖြစ်သည့်  Lord Delamere (1879-1931) ဖြစ်သည်။
ဟားဇားကော်ရွာ၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျိုင်းတုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အယ်မန်တေတာကန်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကင်ညာနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
နန္ဒလင်းကျော်ချစ် (ဘောလုံးသမား)
နန္ဒလင်းကျော်ချစ်(၂၇ ဇွန်လ ၁၉၈၇ ခုနှစ်)သည် ဘောလုံးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး မြန်မာလက်ရွေးစင်အသင်းတွင် အလယ်တန်းနေရာမှ ကစားသူဖြစ်သည်။ မြန်မာ ယူ-၂၂ အသင်းနှင့် ၂၀၁၃ အသက် ၂၂ နှစ်အောက် အာရှဖလား အရည်ချင်းပြည့်မီချက် ပြိုင်ပွဲတွင် ဝင်ရောက်ကစားခဲ့သည်။  နန္ဒလင်းကျော်ချစ်သည် ရတနာပုံအသင်းတွင် ကစားနေသော ကစားသမားတစ်ဦးဖြစ်သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် မြန်မာ နေရှင်နယ် လိဂ် အကောင်းဆုံးကစားသမားဆုပေးပွဲတွင် ဒုတိယ ရရှိခဲ့သည်။
တဆေး
တဆေးသည် မှန်ဘီလူးနှင့် ကြည့်မှသာ မြင်နိုင်သည့် မှိုမျိုးဝင် အပင်အစုအဝေးဖြစ်သည်။ ထိုအပင်ကလေးတိုင်းသည် ရိုးရိုးတစ်ခုတည်းသော ဆဲလ်သာ ဖြစ်သည်။ ထိုဆဲလ်မှ အဖူးထွက်ခြင်းဖြင့် ဆဲသစ်များဖြစ်လာသည်။ ထိုသို့ အသစ်ဖြစ်လာသည့် ဆဲများသည် အများအားဖြင့် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ဆက်လျက်ရှိကြသည်။ တဆေးပင် အမျိုးမျိုးရှိရာ၌ ပေါင်မုံ့ဖုတ်သမားများနှင့် အရက်ချက်သမားများ အသုံးပြုသည့် တဆေးပင်များသည် လူသိအများဆုံးဖြစ်သည်။
ထိုသေးငယ်သည့် တဆေးပင်များသည် ကော်မှုန့်နှင့် သကြားပျော်ဝင်ရည်ကို ကဇော်ပေါက်စေနိုင်ခြင်းကြောင့် အလွန်အသုံးဝင်သော ပစ္စည်းဖြစ်သည်။ ကဇော်ပေါက်ရာ၌ ဖြစ်ပေါ်သည့် အဓိကပစ္စည်းများမှာ အယ်လကိုဟော(အရက်)နှင့် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် ဓာတ်ငွေ့တို့ဖြစ်သည်။ ပေါင်မုံ့လုပ်ရာ၌ တဆေးကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် ဓာတ်ငွေ့သည် နယ်ထားသော မုံ့ညက်စိမ်းကို ပွထစေသည်။
ကဇော်သည် ဆန်ကိုပေါင်း၍သော်လည်းကောင်း၊ ထန်းလျက်၊ တင်လဲခဲ၊ သကာတုံးကို အရည်ဖျော်၍သော်လည်းကောင်း တဆေးနှင့် ရောစပ် ကဇော်ဖေါက်၍ရသော အရည်ဖြစ်သည်။ ယင်းကို စိမ်ရည်ဟုလည်းခေါ်သည်။ ဦးရေ လုပ်ရာတွင် ကောက်ညှင်းဆန်ကိုပေါင်း၍ တဆေးအမှုန့် တော်ရုံနှင့် ရောစပ်ပေးရသည်။ ကဇော်ပေါက်သောအခါ ရေအနည်းငယ်ရောစပ်၍ စစ်ယူလျှင် ဦးရေရသည်။ ယင်းကို လှော်ဇာရည်ဟုလည်းခေါ်၏။ စစ်ယူ၍ ကျန်ရှိသော အဖတ်ကို ကဇော်ဖတ်ဟုခေါ်၏။
အရက်ချက်ရာတွင် 'ဝေါ့'ခေါ် မုယောပင်ပေါက်ရည်ကို တဆေးနှင့် ကဇော်ဖေါက်ယူရသည်။ 'ဝေါ့' ၃၆ ဂါလန်ဝင် တစ်စည်လျှင် တဆေးတစ်ပေါင်ခန့် ထည့်ရသည်။ တဆေးသည် ကဇော်ဖေါက်သည့် အိုးအတွင်း၌ တိုးပွားလာရာတွင် နံ့သာရောင်ပေါက်နေသည့် အမြှုတ်များသည် အရက်၏မျက်နှာ ပြင်အထက်၌ လေးပေမြင့်သည်အထိ တက်လာသည်။ ထိုအမြှုတ်များ အနည်ထိုင်သောအခါ ပိုသည့် တဆေးကို နောင်အသုံးပြုရန်အတွက်ဖြစ်စေ၊ ရောင်းစားရန်အတွက်ဖြစ်စေ ခပ်၍ အအေးခံထားရသည်။ တဆေးသည် အပူကို ဖြစ်စေသဖြင့် 'ဝေါ့'ကို အေးအောင်လုပ်ပေးရသည်။ တဆေးကြောင့် ဓာတ်ပြောင်းလဲမှုများဖြစ်ရခြင်းမှာ တဆေးမှ ယိုထွက်လာသည့် 'အင်ဗာတေ့' နှင့် 'ဇိုင်းမေ့'ပစ္စည်းများကြောင့်ဖြစ်သည်။
တဆေးသည် 'အက်စကိုမီစီတီး'ခေါ် မှိုမျိုးစုတွင် ပါဝင်၏။ အခြေအနေသာကောင်းလျှင် ထိုမှိုမျိုးသည် အလွန်ကြီးထွားလွယ်သည်။ ကြီးထွားရန် အခြေအနေမကောင်းလျှင် ထိုမှိုမျိုး၏ ဆဲလ် အတွင်း၌ မျိုးမှုန်များဖြစ်လာပြီးလျှင် ဆဲလ် သည် ရှုံ့သွားသည်။ ထိုအခါ ဆဲ၏အခွံသည်လည်း ပျက်စီးသွားလေသည်။ ဆဲ၏ အခွံပျက်စီးသည်နှင့် မျိုးမှုန်များကို လေက သယ်ဆောင်သွားသည်။ ပိုးကောင်နှင့် အခြားတိရစ္ဆာန်တို့၏ ခန္ဓာကိုယ်တွင် ထိုမျိုးမှုန်များကပ်၍ လိုက်ပါသွားခြင်းကြောင့် မျိုးမှုန် ပျံနှံ့သွားနိုင်သည်။ သကြား သို့မဟုတ် ကော်မှုန့်ပါသည့် ပစ္စည်းတစ်ခုခုသည် စိုလျက် လေထဲတွင် လွတ်လပ်စွာရှိလျှင် တဆေးမျိုးမှုန်များ ကျရောက်လာလျှင် သကြားသည် ကဇော်ပေါက်လေသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆေးဖက်ဝင် မှိုများ
မဇွပ်ယန်ရွာ၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခုတ်လောရွာ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်
ခုတ်လောရွာ (Hkokelaw)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်၊ နမ့်ပါချီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၀၃၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နမ့်ပါချီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၁၉ ဦး၊ မ ၁၈၆၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၄၈၂ ဦးနေထိုင်သည်။
အဝတောင်ရွာ၊ ငလုံးစု
အဝတောင်ရွာ၊ ငလုံးစု
ဦးတိုကြီးရွာ၊ ဦးတို
ဦးတိုကြီးရွာ၊ ဦးတို
တင်ပုလွဲရွာ၊ တင်ပုလွဲ
တင်ပုလွဲရွာ၊ တင်ပုလွဲ
​မြောက်စမ်းရွာ၊ ဂွေးတောက်
မြောက်စမ်းရွာ၊ ဂွေးတောက်
အောင်ချမ်းသာရွာ
အောင်ချမ်းသာရွာ
ကိုးကား
အောင်ချမ်းသာရွာ
ဝန်ကြီးပဒေသရာဇာ
ဝန်ကြီးပဒေသရာဇာသည် ခေတ်သစ် ထူထောင်သူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ဟု ဆရာဦးသိန်းဟန် (ဇော်ဂျီ)က ၁၉၃၆-ခုနှစ်၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နှစ်လည်မဂ္ဂဇင်းတွင် - ခေတ်ကို ဩဇာပေးရန် ခက်၏။ ဩဇာကိုက်ပြီးသော လက်ရှိခေတ်ကို ဩဇာသစ်ထပ်ပေးရန်ကား သာ၍ ခက်သည်။ မြန်မာဂန္ထဝင်တွင် သက္ကရာဇ် ၁၀၀၀နှင့် ၁၁၀၀ ကျော်ခေတ်က ဝန်ကြီးပဒေသရာဇာနှင့် စိန္တကျော်သူဦးဩ တို့သည် ထိုသာ၍ခက်သော လုပ်ငန်းကို ထမ်းရွက်ခဲ့ကြသည်။ ဤစာဆိုနှစ်ဦးသည် အမြင်သစ်ကို မြင်၍ စာသစ်ကို ရေးကြသည်။ သူတို့မြင်သော အမြင်သစ်နှင့် သူတို့ရေးသော စာသစ်တို့ကလည်း နောက်ထပ်ရေးကြသော အချို့စာတို့ကို ဩဇာပေးနိုင်ကြလေသည်။ စသည်ဖြင့် ချီးမွမ်းကာ ဝန်ကြီးပဒေသရာဇာကို ခေတ်သစ်ထူထောင်သူ အဖြစ် တင်ပြလေသည်။
ငယ်ဘဝ
နွေဦးကာလ၊ မြူထသောအခါ-ချီ ထန်းတတ်သမားဖွဲ့ တျာချင်းရေးသူ ဝန်ကြီးပဒေသရာဇာမှာ ၁၀၃၄-ခုနှစ်တွင် နန်းတက်တော်မူသော အင်းဝဘုရင် အင်္ဂါမင်း လက်ထက် ရတနာပူရ အင်းဝမြို့၌ ဖွားမြင်၍ ၁၀၆၀-ပြည့်နှစ် နန်းတတ်သော စနေမင်း လက်ထက်တွင် စုရေးစုကိုင် အဖြစ်ဖြင့်လည်း၎င်း အိမ်ရှေ့အချီတော်သား အဖြစ်ဖြင့်လည်း၎င်း ၁၀၇၆-ခုနှစ် နန်းတတ်သော မှန်နန်းဆင်ဖြူရှင် (ခေါ်)တနင်္ဂနွေမင်းလက်ထက်တွင် ဂေါပကမှူးရာထူးဖြင့်လည်း၎င်း ၁၀၉၅-ခုနှစ် နန်းတတ်သော ဟံသာဝတီရောက် မင်းတရားကြီးလက်ထက်တွင် အိမ်ရှေ့မင်း၏ အချီတော် အဖြစ်ဖြင့်လည်း၎င်း၊ ဘယကျော်သူဘွဲ့၊ မင်းရဲ မင်းလှကျော်ထင်ဘွဲ့ပေး၍ အသည်ဝန်ကြီးရာထူးဖြင့် ချီးမြှင့်ခံရသည့်အပြင် ဇလွန်မြို့ကိုလည်းစားရသည်။ ထို့နောက် နတ်ရှင်နောင်ဘွဲ့၊ ပဒေသရာဇာဘွဲ့၊ မြို့တွင်းရှင်ဘုရင်ဘွဲ့တို့ဖြင့် ချီးမြှင့်ခံရပြန်သောကြောင့် စာဆိုရှင်ကြီးကို ပဒေသရာဇာ-ဟု အများခေါ်ဝေါ်သမုတ်ခြင်း ဖြစ်သတည်း။
ညောင်ရမ်းခေတ် စာဆိုကျော်ဝန်ကြီး ပဒေသရာဇာသည် ၁ဝ၃၄ ခုနှစ်တွင် နန်းတက်သော အင်းဝဘုရင် အင်္ဂါမင်း လက်ထက် ရတနာပူရအင်းဝနေပြည်တော်၌ ဖွားသည်ဟု ညောင်ပင်သာ ဦးပုညက ဆိုသည်။ ရာဇဝင်ကျမ်းပြု ဆရာကြီး ဦးကုလားနှင့် တစ်ခေတ်တည်း ကျော်စောသူ ဖြစ်သည်။ ကျေးကျွန်တို့ လွန်စွာရနိုင်ခဲလှသော ရာဇတပ်ဘွဲ့ကို ချီးမြှင့် ခြင်းခံရသူ စာဆိုကျော်ကြီးဖြစ်သည်။ ဝန်ကြီးပဒေသရာဇာသည် ညောင်ရမ်းမင်း (၁၀)ဆက်တို့အနက် ရှစ်ဆက်မြောက်ဖြစ်သော သက္ကရာဇ် ၁ဝ၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် နန်းတက်တော်မူသည့် စနေမင်းလက်ထက်တွင် စုရေး စုကိုင်အဖြစ် ထမ်းရွက်ယင်း ကဗျာသီချင်းများကို ရေးသား ဆက်သွင်းရာ လက်ယာရွှေတောင်ဘွဲ့နှင့် မန်ကျည်းတုံရွာကို စားရသည်။ ၁ဝ၉၅-ခုနှစ်တွင် နန်းတက်တော်မူသော ဟံသာဝတီရောက် မင်းတရားကြီးလက်ထက် ဆက်လက်အမှုထမ်းပြန်ရာ ပညာအရည်အချင်းနှင့် ပြည့်စုံသောကြောင့် မင်းရဲမင်းလှ ကျော်ထင်ဘွဲ့နှင့် အသည်ဝန်၊ အတွင်းဝန်၊ လွှတ်တော် ဝန်ကြီး စသည်ဖြင့် အသီးသီးခန့်ထားခြင်း ခံရရုံမက ဇရွံ့ရွာကိုလည်း စားရန် သနားတော် မူခြင်းခံရသည်။ ဟံသာဝတီရောက် မင်းတရားကြီးကိုယ်တော်တိုင်က စာဆိုဖြစ်သည့်အလျောက် ဝန်ကြီး၏ အစီအကုံး အနှုန်းအဖွဲ့ တို့ကို အလွန်နှစ်သက်တော်မူလှသဖြင့် ရတုကဗျာ အရေးအသား၌ တံခွန်စိုက်ဖြစ်ခဲ့သူ တောင်ငူဘုရင်၏ ဘွဲ့နာမံတော်အတိုင်း နတ်သျှင်နောင်ဟူသော ဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်တော်မူသည်။ နောက်တစ်ဖန် ဘုရင်ငယ်တဆူဟု အဓိပ္ပာယ်ထွက်သော ပဒေသရာဇာဘွဲ့ကိုပေး၍ ဝန်ကတော် ၂ ဦးအားလည်း ဒေဝီဘွဲ့ဖြင့် ချီးမြှင့်၍ မိဖုရားငယ်တို့၏ အဆောင်အယောင် ခွင့်ပြုတော်မူသည်အထိ မြှောက်စားခံရသည်။ ယင်းပဒေသရာဇာ ဟူသော ဘွဲ့ဖြင့်ပင် မြန်မာစာပေလောက၌ ကျော်ကြားရာ ငယ်မည်ကိုပင် မသိကြတော့ချေ။
ဝန်ကြီးပဒေသရာဇာသည် သူဇာပျို့၊ ငဆန်ပြန်ပျို့၊ မဏိကတ်ပျို့၊ ကျေးဇူးတော်ပျို့၊ ကုမ္မာဘယပျို့၊ တောထွက်ခန်းပျို့၊ ယိုးဒယားသံရောက်ပျို့၊ မနော်ပျို့သစ်၊ ဒန္ဒာသီရိပျို့၊ နုအူပျို့၊ ကြာနတ်ကေသာပျို့၊ မဟာပတိပျို့၊ နမောလင်္ကာပျို့၊ သမုဒ္ဓဃောသပျို့ စသောပျို့ကြီးများကို ပြုစုခဲ့ရာ ယင်းတို့ အနက် ၁၁ဝ၃ ခုနှစ်တွင် ရေးပြီးသော သူဇာပျို့သည်အကောင်းဆုံး ဖြစ်သည်။ ဤပျို့သည် စာအနုအယဉ်တွင် ပထမတန်းစားဖြစ်သဖြင့် ရှေးပညာရှင်များကပင် သူဇာကိုလည်း မပစ်နှင့်၊ စာနုကိုလည်း မချစ်နှင့်ဟူ၍ ဆိုစမှတ်ပြုကြသည်။ ဖွဲ့နွဲ့ထားပုံသည် လူတို့၏စိတ်ကို စွဲငြိစေသည်။ ဘုရားဟော ကျမ်းဂန်ကိုသာမှီး၍ အများအားဖြင့် ရေးသားသောခေတ်တွင် ပဒေသရာဇာသည် ယင်းသို့သော ထိုးဇာတ်များကို ထွင်၍ ရေးသားလေသည်။ ဤပျို့တွင် အခြားပျို့ထက် ထင်ရှား ထူးခြားသော အချက်နှစ်ချက်ရှိသည်။ ပျို့တခုလုံးကို တဦးနှင့် တဦး အပြန်အလှန် တိုက်ရိုက်ပြောဆိုဟန် ဖွဲ့ဆိုထားသဖြင့် ပြဇာတ်သဘောပါသည့် ပျို့ဖြစ်ခြင်းနှင့် ပျို့ထဲတွင် ဧချင်း အဖွဲ့များ ထည့်၍ စပ်ထားခြင်းတို့ ဖြစ်လေသည်။ ဝန်ကြီးပဒေသရာဇာသည် သူဇာပျို့၊ ငဆန်ပျို့စသည့် စာမျိုးကို ဖွဲ့ခြင်းကိုထောက်၍ ယဉ်ကျေးမှုအရာ၌ ဗုဒ္ဓစာပေကို အထွတ်အမြတ်ထားကာ လိုက်နာလေ့လာကြောင်း ထင်ရှားသလောက် စကုမင်းဧချင်း၊ မဏိကက် ဇာတ်ချင်းစသော စာမျိုးကို ဖွဲ့သည်ကို ထောက်၍ နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေ၊ လူမှုဆက်ဆံရေးတို့တွင် အုပ်ချုပ်သူ မင်းမှုထမ်းတစုကို အများနည်းတူ အရေးပေးကြောင်းလည်း ထင်ရှားသည်။ သို့ရာတွင် ဝန်ကြီးသည် ပိန်းကောလှေသမားဖွဲ့၊ ထန်းတက်သမားဖွဲ့၊ လယ်သမားဖွဲ့၊ တောင်ပိုင်တက်သမားဖွဲ့၊ အညာလှေကြီး သမားဖွဲ့ တည်းဟူသော တျာချင်းငါးပုဒ်ကိုလည်း ဖွဲ့ဆိုခဲ့သေးသည်။ ယင်းကို ထောက်လျှင် ဝန်ကြီးသည် နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး၊ လူမှုဆက်ဆံရေးတို့တွင် မင်းမှူးမတ်တစုကိုသာမက ကုန်သည် ဆင်းရဲသား လက်လုပ် လက်စား သမားများကိုလည်း အရေးယူပေးသူဖြစ်ကြောင်း ထင်ရှားသည်။ ဝန်ကြီး၏ ခေတ်အခါနှင့် စာကြည့်သော် ဝန်ကြီးသည် ဗုဒ္ဓစာပေကို၎င်း၊ မင်းမှူးမတ်တို့ကို၎င်း အရေးပေးဖွဲ့ဆိုသည်မှာ အံ့ဖွယ် မဟုတ်သော်လည်း၊ သက်ဦးဆံပိုင် စံနစ်အောက်ရှိ အာဏာမရှိ၊ ဓနမရှိ၊ ကိုယ်စားဖို့ ကိုယ်စိုက်၊ ကိုယ်ဝတ်ဖို့ ကိုယ်ရက်၊ ကိုယ်နေဖို့ ကိုယ်ဆောက်၍ ရှားပါးရသည့်အထဲမှ ဆယ့်နှစ်မှု မင်းတိုင်းကို မင်းအတွက် ပေးနေရသော ကျေးတော်မျိုး ကျွန်တော်မျိုးတို့အပေါ် စေတနာရောက်၍ ဖွဲ့ဆိုထားခြင်းသည်သာ ထူးသည်ဟု ဆိုအပ် ပေသည်။ ရဲဝံ့သည်၊ ဉာဏ်ခံ ကြီးပါပေသည်ဟုလည်း ဆိုထိုက်ပေသည်။ ဝန်ကြီး၏ စေတနာသည် အထက်ထက်က စာဆိုတို့ထက် ပိုလာသည်။
သစ်လာသည်ဟု ဆိုရပေမည်။ ထိုစေတနာသစ်မှ ပေါက်ဖွားလာသော စာပေသည် ရှေးကမြန်မာစာပေသစ်ဟု ဆိုရန်သာရှိသည်။ အဖွဲ့အနွဲ့အရာတွင်လည်း အကြောင်းသင့် အရိုးခံစကားတို့ကိုသာ သုံးကာ ပြေပြစ်စွာ ဖွဲ့ဆိုထားလေသည်။ မိုးဦးကျသည့်အခါ လယ်သမားတို့ဘာဝ မိမိသားမယား နှင့်တကွ ပျော်ပျော်ပါးပါးနေထိုင် စားသောက်ကြပုံကို 'ဝသန်ကာလ၊ မိုးကျတည့်လျှင်၊ ပျော်ပျော်ပါးပါး၊ မယားနှင့် ဆွေငယ်လင်၊ လက်တွဲငင်ခြေငင်၊ ကိုယ်တွင်အဝတ်၊ ပုဆိုးအင်္ကျီစုတ် ပြဲပြီ၊ ချည်နီဗောင်းတွတ်တွတ်ကယ်နှင့်လေး' အစချီသော လယ်သမားဖွဲ့ တျာချင်းဖြင့်၎င်း၊ ထန်းပင်တက်၍ ထန်းဦးရေယူပုံကို၊ ထန်းကိုအသုံးချပုံ၊ အိမ်တွင်မွေးထားသောခွေးနှင့် တောချောက်ကာ အမဲလိုက်ပုံ၊ ရသမျှ အမဲတို့ကို ချက်ပြုတ်ကင်လှော် ရေနှင့်ကြော်ပုံ၊ ဒေါင်းလန်းကြီးခင်းကာ သမီး သားမယားတစ်စုတို့နှင့် တပျော်တပါး တိုးဝှေ့ စားသောက်ကြပုံတို့ကို 'နွေဦးကာလ မြူထသောခါ၊ ရင်းထောင် ရင်းဆွဲ၊ ဆောင်မြဲအိုးလွယ်ကာ၊ ဓားနှီးထက်စွာ၊ ခါးမှာချပ်လျက်၊ ထန်းပွင့် ထန်းခိုင်၊ ..ရွှန်းမြိုင်မြိုင်၊ ကလိုင်သာ လွယ်လို့တက်သည်နှင့်လေး' အစချီသော ထန်းတက်သမားဖွဲ့ တျာချင်းဖြင့်၎င်း သဘာဝကျကျ စပ်ဆိုခဲ့ လေသည်။ လယ်သမားနှင့် ထန်းတက်သမားဖွဲ့တို့သည် ကုန် ထုတ်လုပ်သူတို့၏ ဘဝအကြောင်းဖြစ်၍ ပိန်းကော လှေသမားဖွဲ့သည် ကုန်ထုတ်လုပ်မူ၊ ကုန်သွယ်သူ၏ ဘဝအကြောင်းဖြစ်သည်။ အညာလှေကြီးသမားနှင့် နွားဝန်တင်သမားများအဖွဲ့သည် ကုန်သွယ် သယ်ယူသူတို့၏ ဘဝအကြောင်း ဖြစ်သည်။ အချုပ်အခြာ အာဏာသည် သက်ဦးဆံပိုင်မင်းမှ ဆင်းသက်သည့် ထိုခေတ်တွင် ဝန်ကြီးသည် အထက်ပါ ပြည်သူပြည်သား လူတန်းစားမှ အချုပ်အခြာ အာဏာသည် ဆင်းသက်လာနိုင်ရန် နိုင်ငံရေးအရ မဆောင် ရွက်နိုင်ခဲ့သော်လည်း ထိုသို့ သက်ဆင်းစေနိုင်သော မျိုးစေ့ကို ချပေးခဲ့သည်ဟု ဆိုသော် မှားမည်မထင်ချေ။ ဝန်ကြီးသည် မြန်မာစာပေသမိုင်း၌ ပြည်သူ့ဗိမာန် တစ်ခန်းကို ဖွင့်ခဲ့သည်ဟု ဆိုရပေမည်။
ငှက်သိုက်ရွာ၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်
ငှက်သိုက်ရွာ (Hngetthaik)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်၊ ဘုရားကြီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၄၄၅၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘုရားကြီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၆၉ ဦး၊ မ ၇၀၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၇၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျား-မ ပညာရေး
ကျား-မ ပညာရေးမှာ ကျောင်းများတွင် ယောက်ျားကလေးနှင့် မိန်းကလေးများကို တတ်နိုင်သမျှ အတူတူရောပြီး တစ်ချိန်းတည်း၌ စာသင်ခန်း တစ်ခုတည်းတွင် သင်အံစာတစ်မျိုးတည်းကို သင်ရိုးသင်တမ်း ကုန်ဆုံးသည်အထိ အတူသင်ကြားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ရှေးအခါများက မိန်းကလေးများ၏ ပညာသင်ကြားရေးကို ဂရုမပြုခဲ့ကြချေ။ မိန်းကလေးဆိုလျှင် ပညာကို ထူးချွန်အောင် သင်ရန်မလို၊ ယောက်ျားများကို ဖျော်ဖြေရန်အတွက် သူတို့၏ ရုပ်ရည်လှပမှုမှု၊ ကိုယ်ဟန်ကြော့ရှင်းမှုတို့လောက်ကို ဂရုစိုက်ကာ ပြုပြင်နေရန်သာ ရှိသည်ဟူသော ရှေးခေတ် တယူသန်ဝါဒစွဲကြောင့် မိန်းမပညာတတ်များခေါင်းပါးခဲ့လေသည်။ သို့သော် တဖြည်းဖြည်း ခေတ်ပြောင်းလာသည်နှင့်အမျှ ပေါင်းသင်း ဆက်ဆံရေးသဘောထား၊ ငွေရေးကြေးရေး အခြေအနေနှင့် သာသနာရေး အယူအဆ စသည်တို့မှာလည်း ပြောင်းလဲလာလေရာ၊ မိန်းကလေးများအား ပညာသင်ကြားပေးရန် ခေတ်အလျောက် လိုအပ်လာသည်ဟု သဘောပေါက်ခဲ့ကြသည်
အစ၌ မိန်းကလေးများကို သင်ကြားပေးရန် မိန်းကလေးကျောင်းများကို သီးသန့်ဖွင့်ပေးခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက်တွင် ငွေရေးကြေးရေး သက်သာချောင်ချိမှုအတွက် ယောက်ျားကလေးကျောင်းများမှာပင် မိန်းကလေးများကို တပါးတည်းလက်ခံ၍ ပညာသင်ကြားပေးခဲ့၏။ သို့သော် မူလတန်းများလောက်တွင်သာ ထိုသို့ ပူးတွဲ လက်ခံကာ သင်ကြားပေးသည်။ အလယ်တန်း၊ အထက်တန်းများ၌ ကားသီးသန့်ခွဲခြား၍ သင်ကြားနေခဲ့ကြရသေးသည်။ စကော့တလန်ပြည်တွင် ၁၇ ရာစုနှစ်နောက်ပိုင်းလောက်မှ စ၍ မူလတန်းများ၌ ကျား-မ တွဲ၍ ပညာသင်ကြားခွင့်ပြုရာခဲ့ရာ၊ ထိုအချိန်မှ စတင်၍ ထိုကျောင်းမျိုးများ စမ်းသပ်ဖွင့်လှစ်ခဲ့လေသည်။ အင်္ဂလန်ပြည်တွင် ထိုကဲ့သို့ ကျား-မ တွဲ၍ ပညာသင်ကြားပေးသော ကျောင်းများ ဗီဒေးနှင့် ဗက်ဒဖော့တွင် ရှိခဲ့သော်လည်း စကော့တလန်ပြည်၊ ဥရောပတိုက်နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံတို့တွင် ရှိကြသော ကျောင်းများလောက် ခေတ်မစားချေ။
ကျား-မ တွဲ၍ ပညာသင်ကြားရခြင်းမှာ ယောက်ျားကလေးနှင့် မိန်းကလေးတို့သည် အိမ်တွင် ငယ်စဉ်အခါက အခွင့်အရေး အတူတူရသကဲ့သို့ ကြီးပြင်းသည့်အခါတွင်လည်း အခွင့်အရေးအတူတူ ရရှိလျက် တာဝန်ကို ညီတူညီမျှ ထမ်းဆောင်နိုင်ရန်အတွက် ဖြစ်လေသည်။ ယောက်ျားကလေးနှင့် မိန်းကလေးတို့သည် ငယ်စဉ်က အတူနေပင်ဖြစ်သော်လည်း သွေးသားမတော်စပ်ပါက အရွယ်ရောက်လာသောအခါ တစ်ဦးနှင့် တစ်ဦး ဆက်ဆံရမည်ကို ရှက်သလို ကြောက်သလိုရင်ဖိုလျက် နှလုံးသားမသန့်ရှင်းမှုများ ပေါ်ပေါက်လာတတ်သည်။ ထို့ကြောင့် ရှေးအခါက အရွယ်ရောက်ပြီးဖြစ်သော ကျား-မ တွဲနေသည်ကို မနှစ်သက်တတ်ကြချေ။ သို့သော် ကျား-မ တွဲ၍ ပညာသင်ကြားရေးကို အားမပေးခြင်းကြောင့် အကျိုးဆုတ်ယုတ်စေနိုင်သည်။ ကျားနှင့် မတို့ခွဲခြားနေလျှင် တစ်ဦးနှင့် တစ်ဦး ပို၍စမ်းပြီး မခေါ်ရဲ မပြောရဲ ဖြစ်သွားတတ်သည်။ ကျားနှင့်မ နေ့စဉ် အတူတွေ့ရဖန်များလျှင် ယောက်ျားကလေးနှင့် မိန်းကလေးတို့ တစ်ဦးနှင့် တစ်ဦး ဆက်ဆံရာတွင် စိတ်သန့်ရှင်လား၍ ထူးခြားတုန်လှုပ်ခြင်းရှိတော့မည် မဟုတ်ချေ။ ထို့ကြောင့် ကျောင်းများ၌ ကျား-မ တွဲ၍ ပညာသင်ကြားပေးလျှင် တစ်နည်းအားဖြင့် အကျိုးရှိသည်ဟု ဆိုနိုင်ပေသည်။ ယခုခေတ်တွင် ကျား-မတွဲ၍ သင်ကြားသောကျောင်းများ အမြောက်အမြား ရှိနေရုံမျှမက၊ တက္ကသိုလ်များမှာပင် သီးခြားအမျိုးသမီး တက္ကသိုလ်ဟူ၍ မရှိဘဲ ကျား-မ တွဲ၍ သင်ကြားပေးသော တက္ကသိုလ်များသာရှိလေသည်။ ကျား-မ တွဲ၍ သင်ကြားနိုင်သည့် အတွက် ယောက်ျား ကလေးများအား သင်ကြားပေးသော အတတ်ပညာရပ်များကို မိန်းကလေးများသည်လည်း ဆည်းပူးလာနိုင်ပြီးလျှင် ယောက်ျားနည်းတူ အရာရာတွင် အမြင်ကျယ်လာ၍ မိန်းမပညာတတ် အများအပြားထွန်းကား ပေါ်ပေါက်လာလေသည်။ ဤသို့ အကျိုးရှိသော်လည်း အပြစ်ကား မလွတ်သေးပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ယောက်ျားကလေးနှင့် မိန်းကလေးတို့သည် တစ်ဦးနှင့် တစ်ဦး စိတ်ဓာတ်တွင်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်ကာယသန်စွမ်းမှုတွင်လည်းကောင်း၊ မတူညီကြသဖြင့် ယောက်ျားများနှင့် သင့်လျော်သော ဘာသာရပ်သည် မိန်းကလေးများနှင့် မသင့်လျော်ဘဲ မိန်းမလေးများနှင့် သင့်လျော်သော ဘာသာရပ်သည်လည်း ယောက်ျားကလေးများနှင့် မသင့်မလျော် ဖြစ်တတ်လေသည်။ သို့သော်လည်း တက္ကသိုလ်ကျောင်းများသို့ ရောက်လာကြသောအခါ၌ကား များသောအားဖြင့် ဘာသာရပ်များကို ကျားမနှစ်ဦးစလုံး လိုက်နာလေ့လာနိုင်ရန်အတွက် သင့်လျော်အောင် စီစဉ်ပေးထားလေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရှေးအထက်ကာရီက မိန်းကလေးများသည် ဘုန်းကြီးကျောင်းများတွင် စာသင်ကြားခွင့် မရရှိခဲ့ကြချေ။ လူကျောင်းများ၌သာ ယောက်ျားကလေးများနှင့် ရောနှော၍ သင်ကြားခဲ့ရသည်။ သို့သော် အထက်တန်းကျောင်းများတွင်မူ ထိုသို့ ရောနှောသင်ကြားပေးခြင်းကို ၁၉၁၈ ခုနှစ်ခန့်က စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ပထမတွင် မိန်းကလေးအထက်တန်းကျောင်းမရှိသော မြို့များတွင် အထက်တန်းပညာကို သင်ကြားလိုသော မိန်းကလေးများအား ယောက်ျားကလေးများကျောင်းသို့ တက်ရောက်သင်ကြားခွင့်ပြုခဲ့သည်မှ တစ်စတစ်စ ပွားများလာခဲ့သည်။ ထိုသို့ အစမ်းသဘောတီထွင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ရာမှ အောင်မြင်လာသည်ကို တွေ့ရှိရသဖြင့် ကျား-မ စာသင်ကျောင်းများ မြောက်မြားစွာ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ဤစနစ်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ရန်ကုန်မြို့ပေါ်ရှိ မြို့မ အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီး အထက်တန်းကျောင်းတော်ကြီးမှာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကျား-မ အတူရော၍ ပညာဆည်းပူးရာ စံပြကျောင်းကြီးတစ်ခုဖြစ်ပေသည်။
အထက်အောင်းကုန်းရွာ၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်
အထက်အောင်းကုန်းရွာ (Ahhtetaungkone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်၊ ကသောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၂၅၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ညောင်ရေသွန်းပွဲ
ညောင်ရေသွန်းပွဲသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် မြန်မာတို့၏ ဘာသာရေး ဓလေ့ပွဲတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ညောင်ရေသွင်းပွဲကို ဂိမှာနဟု ဆိုအပ်သော နွေဥတု၏ နောက်ဆုံးလဖြစ်သော ကဆုန်လပြည့်နေ့တွင် ကျင်းပကြသည်။ ထိုနေ့သည် ဗုဒ္ဓဘုရားရှင် ဖွားမြင်တော်မူသည်။ ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူသည်။ ပရိနိဗ္ဗာန်စံဝင်တော်မူခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ အမှတ်တရ နေ့ထူးနေ့မြတ်လည်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ညောင်ရေသွန်းပွဲတော်သည် မြန်မာလူမျိုးတို့ အမွန်အမြတ်ထားသော ပွဲတော်တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။
ဗုဒ္ဓဝင်လာ
ကဆုန်လတွင် ပူပြင်းလှသည်။ ကောင်းကင်၌လည်း မိုးသားများ အုံ့မှိုင်းကာ တဂျိုးဂျိုးနှင့် မိုးချုန်းသံများကြားရ၏။ အသူရာနတ်မင်းက သိကြားမင်းရှိရာ တာဝတိံသာနတ်ပြည်သို့ စစ်မောင်းသံပေးနေသည်ဟု ထင်ရ၏။ ထိုအချိန်အခါမျိုးတွင် မြန်မာပြည်သူတို့သည် ငြိမ်းချမ်းသာယာစေကြောင်း ဆုမွန်ကောင်းတောင်းရင်း ညောင်ရေသွန်း လောင်းကြသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့သည် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားအား ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်ရာမှ ဘုရားပွင့်တော်မူရာ အထိမ်းအမှတ်ဖြစ်သော ဗောဓိပင်များ အဓွန့်ရှည်စေရန်အတွက် ရေသွန်းလောင်းခြင်းကို အမြတ်တနိုးပြုခဲ့ကြသည်။ “တန်ခူးကဆုန် ဆွေ့ဆွေ့ခုန်” ဟူသော စကားနှင့်အညီ ကဆုန်လသည် နွေရာသီ၏ အပူပြင်းဆုံးကာလ၊ ရေအခန်းခြောက်ဆုံး အချိန်၊ ရေအဆုတ်ဆုံး အချိန် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာအမှီသဟဲပြု၍ ပွင့်တော်မူရာ ဗောဓိညောင်ပင်ကို ရေသွန်းလောင်းခြင်းဖြင့် ညောင်ရေသွန်းပွဲတော် ပေါ်ပေါက်လာရသည်။
ကျင်းပပုံ
ကဆုန်လသည် ခြောက်သွေ့သောလ ဖြစ်သည့်အလျောက် တောင်သူဦးကြီးများ အလုပ်အားကြသည်။ ထို့ကြောင့် ညောင်ရေသွန်းပွဲတော်ကို ခြိမ့်ခြိမ့်သဲမျှ စည်းကားစွာကျင်းပသည်။ ကဆုန်လပြည့်နေ့မရောက်မီ တစ်ရက်အလိုတွင် ရေသွန်းလောင်းကြမည့် ညောင်ပင်ကို ထုံးသုတ်ကြသည်။ အမှိုက်သရိုက်များ ရှင်းလင်းထားကြသည်။ ကဆုန်လပြည့်နေ့ နံနက်တွင် သက်ကြီးရွယ်အိုများမှအစ ကလေးများအဆုံး ဥပုသ်သီတင်း ဆောက်တည်ကြသည်။ ညောင်ပင်သို့အသွားတွင် “ကဆုန်နယုန် လေရူးသုန်” ဟူသော စကားနှင့်အညီ လေပွေ၊ လေရူးကလေးများ ကလူကျီစယ်နေပါသည်။ ဗောဓိညောင်ပင်သို့ရောက်လျှင် အသင့်စောင့်နေသော ဘုရားလူကြီးများက ဘုရားပရိတ်တော်၊ ဓမ္မစကြာ တရားများကို ရွတ်ဖတ်ပြီး ညောင်ပင်ကိုရှိခိုးပြီးနောက် ညောင်ရေသွန်းလောင်းစေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ အနှံအပြား စေတီပုထိုးများရှိ ညောင်ပင်တို့တွင် ရေသွန်းလောင်းကြသည်။ အမျိုးသမီးများက ယောဂီအဝတ်အစားများ သေသေသပ်သပ် ဝတ်စား၍ ညောင်ရေသွန်းလောင်းမည့် ရေကို အိုးဖြင့်ထည့်ကာ ဘုရားရှိရာ ညောင်ပင်ခြေသို့ လာရောက်လောင်းကြရသည်။ ညောင်ရေသွင်းပွဲတွင် ယောက်ျားလေးများက အိုးစည် ဒိုးပတ်များဖြင့် ကခုန်ကာ ဖျော်ဖြေကြသည်။ တချို့က စတုဒီသာကျွေးခြင်းများဖြင့် ကုသိုလ်ယူကြသည်။
ရန်ကုန်မြို့သူမြို့သားများသည် လေးဆူဓာတ်ပုံ ရွှေတိဂုံအပါအဝင် တန်ခိုးကြီးဘုရားများသို့သွားကာ ကုသိုလ်ကောင်းမှုပြုကြသဖြင့် ဘုရားရင်ပြင်တော်တွင် လူများတိုးမပေါက်အောင် များပြားနေပါသည်။ အခြားမြို့များတွင်လည်း ကဆုန်လပြည့်နေ့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ အထွတ်အမြတ်ထားရာနေ့ဖြစ်သည့်အလျောက် ဘုရားစေတီဝန်းကျင်မှ ဗောဓိညောင်ပင်များကို ညောင်ရေသွန်းကြသည်။ ကြည်နူးချမ်းမြေ့စရာ ကောင်းလှပါသည်။
မိုင်းအိုက်နိုင် (ဘောလုံးသမား)
မိုင်းအိုက်နိုင်(၁၈ အောက်တိုဘာလ ၁၉၉၀ ခုနှစ်)သည် ဘောလုံးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ တောင်ငူမြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ဥဿာယူနိုက်တက်တွင် တိုက်စစ်မှူးနေရာတွင် ကစားသော ကစားသမားတစ်ဦးဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀ ဆူဇူကီး ဖလားနှင့် 2014 FIFA World Cup qualifiers ပြိုင်ပွဲများ၌ မြန်မာလက်ရွေးစင်အသင်းတွင် ဝင်ရောက်ကစားခဲ့သည်။
ညောင်ရေသွန်းပွဲ
ကျင်းပပုံ
ကဆုန်လပြည့်နေ့သည် မြန်မာနိုင်ငံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့ထုံးစံများအနက် ဆယ်နှစ်လရာသီပွဲတော် အပါအဝင်ဖြစ်သော ညောင်ရေသွန်းပွဲတော်ကို အသင်းအဖွဲ့များ၊ ပုဂ္ဂလိက မိသားစုများ တပျောက်တပါး ဆင်နွှဲကြသော အချိန်ပင်ဖြစ်ပေသည်။
နမ့်လင်းရွာ၊ မိုင်းပန်မြို့နယ်
နမ့်လင်းရွာ (Namlin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မိုင်းပန်မြို့နယ်၊ နားမွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၅၆၃၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နားမွန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၂၄၂ ဦး၊ မ ၄၈၀၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၀၄၂ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းပန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စွင်ဂလီ၊ ဦးရစ်
၁၅ ရာစုနှစ်အတွင်း ဥရောပတိုက်၍ ခရစ်ယန်သာသနာ့ အရေးပုံ ပေါ်ပေါက်နေစဉ်၊ ဂျာမနီမှ မာတင်လူသာနှင့် ပြင်သစ်မှ ဂျွန်ကယ်လဗင်တို့နည်းတူ၊ ဆွစ်ဇာလန်မှ ဦးရစ်စွင်ဂလီသည် ထင်ရှားလာခဲ့သည်။
စွင်ဂလီသည် ခရစ် ၁၄၈၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့ တွင် ဆွစ်ဇာလန်ပြည် စိန်ဂေါမြို့၌ ဖွားမြင်သည်။ ငယ်စဉ်က ဗန်း၊ ဗီယင်းနား၊ ဗားလမြို့များတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီးလျှင်၊ ဗားလတက္ကသိုလ်မှ ဘွဲ့ရခဲ့၏။ ၁၅ဝ၆ ခုနှစ်တွင် ဂလားရူး နယ်ပ သင်းအုပ်ဘုန်းကြီးဖြစ်လာသည်။ ဂလားရူးနယ်မှ စစ်သားများသည် အီတလီသို့ စစ်ချီရသောအခါ၊ စွင်ဂလီသည် သင်းအုပ်အဖြစ်ဖြင့် လိုက်ပါသွားခဲ့ရသည်။ စစ်ချီရာမှ အပြန် တွင် ဆွစ်ဇာလန်စစ်တပ်များကို ဥရောပစစ်မက်ရေးရာတို့၌ ကြေးတပ်များအနေနှင့် အသုံးပြုခြင်းကို ပြင်းထန်စွာကန့်ကွက်သည်။ သို့ရာတွင် သူ၏ ဟောပြောရေးသားမှုတို့မှာ နိုင်ငံရေး ဆန်သောကြောင့် လူအများ၏ထောက်ခံမှုကိုမရချေ။ ထို့ကြောင့် ဂလားရူးမှ ထွက်ခွာလာ၍၊ အိုင်ဇီဒင်တွင် ၁၅၁၆ ခုနှစ်၌ နေထိုင်ပြီးလျှင်၊ ဇူးရစ်သို့ ၁၅၁၈ ခုနှစ်၌ ပြောင်းရွေ့ခဲ့သည်။
မာရီယံ အတာဟီ
မာရီယံ အတာဟီ ( ၊ ၁၉၈၈ ဘွား) သည် အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံသား အမျိုးသမီးရေးရာ တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ ဖြစ်သည်။
ငယ်ဘဝနှင့်ပညာရေး
ငယ်ဘဝကို ဒုက္ခသည်အဖြစ် ပါကစ္စတန်တွင် အချိန်ကုန်ခဲ့သည်။ သို့သော် မဆုတ်မနစ်ကြိုးစားမှုက ရှဗ္ဗနင်းအစီအစဉ်ဖြင့် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းတွင် ပညာသင်ခွင့်ရကာ မဟာဘွဲ့ယူနိုင်ခဲ့သည်။
လူမှုရေးလုပ်ဆောင်ချက်များ
အာဖဂန်နစ္စတန်မှ လူငယ်များ ပြန်ပထွက်နေချိန်တွင် ပြည်တွင်းသို့ပြန်လာသော ရှားပါးသည့်အရေအတွက်အနက် တဦးအဝင်အပါသည်။ ဘွဲ့ရသည်နောက် အာဖဂန်နစ္စတန်သို့ ပြန်လာကာ ကဘူးတွင် နေသည်။ နောက် Save the Children အဖွဲ့၌ အလုပ်ဝင်သည်။
အတာဟီသည် ဘူခါမရုံသော ရှားပါးအမျိုးသမီးဖြစ်ပြီး အခြေခံဥပဒေတွင် ပြဋ္ဌာန်းမထားဟု အရွှန်းဖေါက်တတ်သည်။
၂၀၂၁ ခု၊ ဩဂုတ်လတွင် ကဘူးမြို့ကို တာလီဘန်တို့ သိမ်းသည်နောက် အတာဟီက တာလီဘန်တို့ သူ့အသက်ကို ရန်ပြုနိုင်သည်မှာ အသေအချာပင်ဖြစ်ကြောင်း ဆိုသည်။
ဓမင်းဆိပ်ရွာ၊ တင်ပုလွဲ
ဓမင်းဆိပ်ရွာ၊ တင်ပုလွဲ
ပိုးရှိကုန်းရွာ၊ မှိုဟင်းတော
ပိုးရှိကုန်းရွာ၊ မှိုဟင်းတော
မညင်းချောင်းရွာ၊ ငလုံးစု
မညင်းချောင်းရွာ၊ ငလုံးစု
စားသုံးသူကာကွယ်ရေးဥပဒေ
အခန်း (၁)
အမည်၊ စတင်အာဏာတည်ခြင်းနှင့် အဓိပ္ပာယ်ဖော်ပြချက်
(က) ဤဥပဒေကို စားသုံးသူကာကွယ်ရေးဥပဒေ ဟု ခေါ်တွင်စေရမည်။
(ခ) ဤဥပဒေအခန်း (၁၈)ပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များသည် ဤဥပဒေကို ထုတ်ပြန်ပြီး တစ်နှစ်ပြည့်မြောက်ပြီး သည့်နေ့ရက်မှ စတင်အာဏာတည်စေရမည်။ ကျန်အခန်းများပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များသည် ဤဥပဒေကို ထုတ်ပြန်သည့်နေ့ရက်တွင် စတင်အာဏာတည်စေရမည်။
ဤဥပဒေတွင် ပါရှိသော အောက်ပါစကားရပ်များသည် ဖော်ပြပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သက်ရောက် စေရမည်-
(က) စားသုံးသူကာကွယ်ရေး ဆိုသည်မှာ ကုန်စည် သို့မဟုတ် ဝန်ဆောင်မှုနှင့်စပ်လျဉ်း၍ စားသုံးသူ၏ အခွင့်အရေးနှင့် အကျိုးစီးပွားကို ကာကွယ်ပေးခြင်းနှင့် စားသုံးသူနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်တို့အကြား ကော်မရှင်နှင့် ကော်မတီအဆင့်ဆင့်တို့မှ သတ်မှတ်ဆောင်ရွက်ပေးသည့် မျှတမှုရှိသော လုပ်ငန်းစဉ်ကို ဆိုသည်။
(ခ) စားသုံးသူ ဆိုသည်မှာ ကုန်စည် သို့မဟုတ် ဝန်ဆောင်မှုကို ကုန်သွယ်ရောင်းဝယ်မှုပြုရန် သို့မဟုတ် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပြုရန်မဟုတ်ဘဲ ကိုယ်တိုင်သုံးစွဲမှုအတွက် သော်လည်းကောင်း၊ အခြားသူအတွက် သော်လည်းကောင်း ရည်ရွယ်၍ ဝယ်ယူခြင်း၊ အသုံးပြုခြင်း၊ ရယူခြင်း၊ ကုန်စည်ချေးငှားခြင်းပြုလုပ် သူများ သို့မဟုတ် ပေးကမ်းထောက်ပံ့ခြင်းခံရသူများကို ဆိုသည်။