မြန်မာရာဇဝင်ကျမ်းများ
ကျမ်းစာရင်း
ယခုခေတ်တွင် စတင် ပုံနှိပ်ပြီးဖြစ်သော မြန်မာရာဇဝင်ကျမ်းတို့အနက် ရှေးအကျဆုံးကျမ်းမှာ ရှင်မဟာသီလဝံသ စီရင်၍ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၈၆၄ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးသော ရာဇဝင်ကျော် ဖြစ်သည်။ ရာဇဝင်ကျော် အလျင်က ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ရာဇဝင်ကျမ်းများ ရှိသေးကြောင်းကိုလည်း မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၈၄ ခုနှစ်က ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေ၍ ဆရာလွန်း (သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း) စီရင်အပ်သော မှန်နန်းရာဇဝင်တော်သစ် ပဌမအုပ် နိဒါန်း၌- ထို့အပြင် သမိုင်းတော်အကျယ်၊ သက္ကရာဇ်ပုံအင်းစောက် မှစ၍ မြန်မာရာဇဝင် အစောင်စောင် ရှိသည်တွင်" ဟူ၍ ရှေးက ရှိခဲ့သော ရာဇဝင်ကျမ်းတို့၏ အမည်များကို ဖော်ပြထား လေသည်။ ထိုရှေးဟောင်းရာဇဝင်ကျမ်းတို့သည် အကြောင်းအမျိုးမျိုးတို့ကြောင့် တစ်စောင်နှင့်တစ်စောင် မညီညွတ်ဘဲ ကွဲလွဲနေသောကြောင့် ညောင်ရမ်းမင်းဆက် တနင်္ဂနွေမင်းလက်ထက် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁ဝ၇၆-၁ဝ၉၅ ခုတွင် စဉ့်ကိုင်ရွာနေ သူဌေးဒေဝသေဋ္ဌနှင့်သူဌေးကတော် မဏိဩဃတို့၏သား ဦးကုလားသည် ရှိပြီးရာဇဝင် အသီးအသီးတို့ကို ပေါင်းစည်းပြီးလျှင် မဟာရာဇဝင်ကြီး၊ ရာဇဝင်လတ်နှင့် ရာဇဝင်ချုပ်တို့ကို ပြုစုစီရင်ခဲ့လေသည်။ တစ်ဖန် ကုန်းဘောင်ခေတ်သို့ ရောက်သောအခါ ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက်တွင်  တွင်းသင်းတိုက်ဝန်မင်းကြီး မဟာစည်သူသည် အနယ်နယ် အရပ်ရပ်မှ စုဆောင်းရရှိလာသော ကျောက်စာများနှင့် ညှိနှိုင်း၍ ရာဇဝင်သစ်ကျမ်း တစ်စောင်ကို စီရင်ပြုစု ခဲ့ပြန်လေသည်။ ထိုနောက် တစ်ဖန် ဘကြီးတော်ဘုရား လက်ထက်သို့ ရောက်သောအခါ "လောကမာရ်အောင် စေတီတော် ဒါယကာ တနင်္ဂနွေမင်းလက်ထက် စဉ့်ကိုင်သဌေးသား ငကုလားရေးသည့် ရာဇဝင်ကြီးဟောင်းသည် ကျမ်းဂန် ပါဠိ၊ စာတမ်း၊ စာဟောင်း၊ ကျောက်စာ၊ ရတု၊ ရကန်၊ ဧချင်း၊ မော်ကွန်း၊ သမိုင်းများနှင့် မညီမညွတ်သည်ကို သက္ကရာဇ် ၁၁၉၁ ခု၊ နယုန်လဆန်း ၁ ရက်နေ့က စ၍ ရဟန်းပညာရှိ၊ လူပညာရှိ၊ ပုဏ္ဏားပညာရှိ တို့ကို စည်းဝေးစေပြီးလျှင်၊ ဘဝရှင်မင်းတရားကြီး ကိုယ်တော်တိုင် မှန်းနန်းတော်ဦး နန်မ စနုဆောင်တော်တွင် ကျမ်းဂန်ပါဠိ အထွက်အရှိ၊ ကျောက်စာ စာတမ်းစာဟောင်း၊ ရတု၊ ရကန်၊ ဧချင်း၊ မော်ကွန်း၊ သမိုင်းများနှင့် ညီညွတ်သုတ်သင် စီရင်တော်မူသည်။ မှန်းနန်းတော် မဟာရာဇဝင်တော် ထုပ်ရေ ငါး၊ တွဲရေ သုံးဆဲ့ ရှစ်တွဲများကို စီကုံးရေးသား၍၊ သုံးနှစ်ကျော် လေးနှစ်လောက်မှ ပြီးသောဟူ၏။" ဟူ၍ သက္ကရာဇ် ၁၂၂၉ ခုနှစ် တော်သလင်း လဆန်း ၅ ရက်နေ့ကစ၍ မင်းတုန်းမင်း အမိန့်အရ ပညာရှိများ ဆက်လက်ပြုစုသည့် ဒုတိယမဟာရာဇဝင်တော် စတုတ္ထတွဲတွင် ဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရလေသည်။ ဘကြီးတော် ဘုရားသည် ထိုမှန်းနန်း မဟာရာဇဝင်တော်ကြီးကို ပြုစုရန်အတွက် ပညာရှိတို့ ပါဝင်သော အဖွဲ့အစည်းကို ဖွဲ့စည်းပေးတော်မူ၍ အသီးအသီး တာဝန်ချမှတ်ခဲ့လေသည်။ ရာဇဝင်ကျမ်းပြုစုသည့် အဖွဲ့တွင် (၁) မုံရွေးဇေတဝန်ဆရာတော် (၂)သော်ကပင်ဆရာတော် (၃)ချည်ပါတောင်ရွာ မြောက်ရွာစား မင်းတိုင်ပင် အမတ်ကြီးမဟာဓမ္မသင်္ကြံ၊ (၄) မြင်းစုဝန်ကြီး ဦးရောက်၊ (၅) သံတော်ဆင့်ဦးချိန်၊ (၆) စာရေးတော်ကြီး ဦးဖျော်၊ (၇) ဘိသိက်တော်ဆက် ပုဏ္ဏား ဇယဒေဝ၊ (၈) ဘိသိက်တော်ဆက်ပုဏ္ဏား ကုမုန္ဒြ (၉) ဗြဲတိုက်သံဆင့်မောင်ရွဲ၊ (၁ဝ)စာရေးမောင်လူကြီး၊ (၁၁)စာရေးမောင်အောင်သာ၊ (၁၂) အတွင်းဝန် ဆောမြို့စား မင်းကြီး သီရိ မဟာနန္ဒသင်္ကြံ၊ (၁၃) စဉ့်ကူးမြို့စား အတွင်းဝန်၊ အသည်ဝန်တို့ဖြစ်ကြသော ရဟန်းပညာရှိ၊ မှူးမတ်ပညာရှိ၊ ပုဏ္ဏားပညာရှိတို့ ပါဝင်ကြလေသည်။ ထိုပညာရှင်အဖွဲ့ ရေးသားသော ရာဇဝင်ကျမ်းတွင်း အလောင်းမင်းတရားကြီး နန်းတက်သည်အထိ ဖြစ်သောအပိုင်းကို "မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး"၊ သို့မဟုတ် "မှန်နန်းမဟာရာဇဝင်တော်ကြီး" ဟုခေါ်၍၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်အပိုင်းကို "ဒုတိယ မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး" ဟု ခေါ်လေသည်။ ထို ပဌမအဖွဲ့ ပြုစုသော မှန်နန်း မဟာရာဇဝင်တော်ကြီးမှာ ဘိုးတော်ဘုရား နတ်ရွာစံပြီးနောက် နှစ်နှစ် (မြန်မာ ၁၁၈၃ ခုနှစ်၊ ခရစ် ၁၈၂၁ ခု) အထိ ရောက်ခဲ့လေသည်။ ကျန်ရှိသော အပိုင်းကိုမူကား မင်းတုန်းမင်းတရားလက်ထက် ၁၂၂၉ ခုနှစ် (ခရစ် ၁၈၆၇ ခုနှစ်)သို့ ရောက်မှ ဆက်လက် ရေးသားခဲ့လေသည်။ ထိုရာဇဝင်ကျမ်းပြု ဒုတိယအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ပညာရှိ လူပုဂ္ဂိုလ်တို့မှာ (၁) ကန္နီအတွင်းဝန်မင်းကြီး မဟာမင်းခေါင်သင်္ခယာ၊ (၂) အရှင် နန်းမတော်ဖုရားဝန် မိုင်းခိုင်းမြို့စား၊ ပိဋကတ်တော်အုပ် မဟာသီရိဇေယသူ၊ (၃) အိမ်ရှေ့အတွင်းဝန် မဟာမင်းလှသင်္ခယာ၊ (၄) စာရေးကြီး မင်းလှဇေယသူ၊ (၅)စာရေးတော်ခေါင်း နေမျိုးစည်သူရာဇာ တို့ဖြစ်လေသည်။