cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း
အလင်းနှင့်ဆိုင်​သော အ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်း
တစ်ခါက ကမ္ဘာတွင် အကြီးဆုံးဖြစ်ခဲ့သော အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကာလီဖိုးနီးယားနယ်ရှိ မောင့်ဝီ လဆန် နက္ခတ်မျှော်စင်မှ တာရာကြည့် အဝေးကြည့် မှန်ပြောင်းကြီးမှာ အလင်းပြန် မှန်ပြောင်းဖြစ်၏။ လေးတန်ခွဲခန့်လေး၍ အချင်း လက်မ ၁ဝဝ ရှိသည်။ သို့ရာတွင် ယခုအခါ ကာလီဖိုးနီးယား နယ်မှာပင် ၁၉၄၈ ခုနှစ်က ဆောက်လုပ်ပြီးစီးသွားခဲ့သော မောင့်ပါလိုမာ နက္ခတ်တာရာမျှော်စင်ရှိ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းကြီးက မောင့်ဝီလဆန်အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းထက် ကြီးမားပြီးလျှင် ကမ္ဘာ၌ အကြီးဆုံးဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုအဝေး ကြည့်မှန်ပြောင်း၌ တန်ချိန် ၂ဝ ခန့်လေး၍၊ အချင်းလက်မ ၂ဝဝ ရှိသော အလင်းပြန်မှန်ခွက်ကြီးကို တပ်ဆင်ထား၍ မောင့်ဝီလဆန် အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းထက် အလင်းရောင်စုသည့်အား လေးဆမျှ ပိုသည်ဟု ဆို၏။ အောက်ခံခုံနှင့်တကွ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းကြီးတစ်ခုလုံး၏ အလေးချိန်မှာ တန်ချိန် ၄၅ဝ ကျော်၍ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းကြီးအတွက် ဒေါ်လာငွေ ၆,၅၅ဝ,ဝဝဝ အကုန်အကျခံကာ အနှစ် ၂ဝ မျှ စီစဉ် ဆောက်လုပ်ခဲ့ရလေသည်။ ထိုအဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းကြီးမှ အလင်းပြန် မှန်ခွက်ကြီးများကို အရောင်တင်ရာ၌ အလုပ်သမားများသည် အထူးပင်ပန်းစွာ ဆောင်ရွက်ကြရ၏။ အရောင်တင်ရာ၌ မှန်ကို ပြဒါးသုတ်၍ အချိန် ကြာမြင့်သည်ထက် ပြဒါးသုတ်ပြီးမှန်ကို အအေးခံခြင်း၊ ညီမညီစမ်းသပ်ခြင်း စသည့်အလုပ်တို့က အချိန်ပို၍ ကြာမြင့်ပေသေးသည်။ ထိုအဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းကြီးများကို အနှေးအမြန်လိုသလို လှုပ်ရှားရန်အတွက် အထူး စီမံထားသော လျှပ်စစ်ခလုတ်များကိုလည်း တပ်ဆင်ထားလေသည်။ ထိုနက္ခတ်မျှော်စင်များကို တောင်များပေါ်၌ တည်ဆောက်ထားလေ့ရှိခြင်းမှာ နက္ခတ်တာရာများကို ပို၍ ထင်ရှားကြည်လင်စွာ မြင်နိုင်ရန်အတွက်ဖြစ်၏။ မြေပြင်ထက်မြင့်သော နေရာတွင် လေသည် ဖုန်နှင့်မီးခိုးတို့မှ ကင်းစင်သည်။ ထို့ပြင် အလင်းရောင်ခြည်များအဖို့ လေထုအထပ်ထပ်ကို လျှော့၍ ဖြတ်သန်းလာရခြင်း၊ နိမ့်စွာ ရွေ့ရှားနေသော မိုးရိပ်များမှ ကင်းလွတ်ခြင်းတို့ကြောင့် နက္ခတ်တာရာများကို ပို၍ ကြည်လင်ပြတ်သားစွာ စူးစမ်းလေ့လာနိုင်လေသည်။
ဂျန် အော
ဂျန် အော (28 April 1900 – 5 November 1992) သည် ဒတ်ခ်ျလူမျိုး နက္ခတ္တပညာရှင်ဖြစ်ပြီး နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီအား လေ့လာရာတွင် သိသာထင်ရှားသည့်ပံ့ပိုးမှုများဆောင်ရွက်ခဲ့သူ၊ ရေဒီယို နက္ခတ္တပညာရပ်တွင် ရှေ့ဆောင်လမ်းပြတစ်ဦးဖြစ်သည်။ နယူးယောက်တိုင်းမ်က သူအား ရာစုနှစ်တစ်ခုတွင် စကြဝဠာ၏ အထင်ရှားဆုံး စူးစမ်းလေ့လာသူတစ်ဦးဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သကဲ့သို့ ဥရောပ အာကာသ အေဂျင်စီ ဝဘ်ဆိုဒ်ကမူ ၂၀ ရာစု၏ အခမ်းနားဆုံး နက္ခတ္တပညာရှင်ဟု သမုတ်ခဲ့သည်။  ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ဂျန်အောသည် Life magazine ၏ ထင်ရှားသော သက်ရှိထင်ရှားလူပုဂ္ဂိုလ် ၁၀၀ စာရင်းတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး နယ်သာလန်နိုင်ငံအား နက္ခတ္တဗေဒ စစ်ပွဲပြီးခေတ်၏ ရှေးတန်းသို့ ပို့ဆောင်ပေးသူဟု ဖော်ပြခံရသည်။ သူသည် ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် ဒြပ်မှောင် (Dark matter) များ၏ တည်ရှိမှုကို အမှန်ဟုယုံကြည်ခဲ့သူလည်းဖြစ်သည်။ Oort cloud နှင့် Oort constant အစရှိသည်တို့သည် သူအားအစွဲပြုကာ မှည့်ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ
တက္ကသိုလ် နေဝင်း
တက္ကသိုလ်နေဝင်း (၁၉၁၈-၁၉၉၇) သည် မြန်မာအမျိုးသား စာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၁၉၁၈ - ခုနှစ်၊ မေလ(၂၅)ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်တိုင်း၊ စမ်းချောင်းမြို့နယ်၌ အဖ-အရေးပိုင် ဦးဘိုးရင်၊ အမိ-ဒေါ်အမာတို့က မွေးဖွားသည်။ အမည်ရင်းမှာ ဦးထွန်းလှအောင်ဖြစ်ပြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ အပါးတော်မြဲတာဝန် ကိုထမ်းဆောင်ခဲ့ရာ ဗိုလ်ထွန်းလှဟု အမည်တွင်ခဲ့သည်။ စစ်ကြိုခေတ်ကာလတွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ အင်္ဂလိပ်စာ ဂုဏ်ထူးဖြင့် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ရခဲ့သည်။
စာပေလောက
၁၉၃၆ - ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်းပါ "အမြွှာညီနောင်" ဝတ္ထုတိုဖြင့် စာပေနယ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် စစ်ကြိုခေတ် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် မြန်မာစာအသင်းကြီးက ကြီးမှူးကျင်းပသော ဝတ္ထုတိုပြိုင်ပွဲတွင် ပထမဆုရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၃၆-ခုနှစ် ကျောင်းသားသပိတ်နှင့် ၁၃၀၀-ပြည့် အရေးတော်ပုံမှစ၍ မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲအဆင့်ဆင့်တွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ အပါးတော်မြဲအဖြစ် ခေါင်းဆောင်ကြီးများကျဆုံးချိန်အထိ တာဝန်ထမ်းခဲ့သည်။ စစ်ကြိုခေတ် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် သမဂ္ဂထုတ် "အိုးဝေ"မဂ္ဂဇင်းတွင် အယ်ဒီတာအဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သည်။ ၁၉၄၅ - စစ်ပြီးခေတ် "အိုးဝေသတင်းစာ" တွင် အယ်ဒီတာချုပ် စသည်ဖြင့် စာပေတာဝန်များထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် မြန်မာအလင်းသတင်းစာတွင် ပင်တိုင်ဆောင်းပါးများရေးသားခဲ့သည်။ "နေးရှင်း" အင်္ဂလိပ်သတင်းစာနှင့် "နိုင်ငံသစ်" သတင်းစာများတွင်လည်း အယ်ဒီတာအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ မြဝတီ၊ သွေးသောက်နှင့် အခြား မဂ္ဂဇင်းစာစောင်များတွင် ဝတ္ထုတို၊ ဝတ္ထုရှည်၊ ဆောင်းပါးအမြောက်အမြားရေးသားခဲ့သည်။
နိုင်ငံ့အရေး
၁၉၄၇ - မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးအတွက် အောင်ဆန်း-အက်တလီ စာချုပ်ချုပ်ဆိုရန် ဇန်နဝါရီလတွင် ဗြိတိသျှနိုင်ငံ လန်ဒန်မြို့သို့ သွားရောက်ခဲ့ကြသော မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်လိုက်ပါခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ(၁၂ရက် နေ့၌ ပင်လုံညီလာခံသို့ တက်ရောက်ခဲ့သော ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ဦးဆောင်သည့် မြေပြန့်မှ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ဝင်(၇)ဦးတွင် တစ်ဦးအပါအဝင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၂ ရက်တွင် ဗိုလ်ထွန်းလှသည်အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၊ ဆာမောင်ကြီး ၊ မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ် ၊ အခြားတိုင်းရင်းသား ခေါင်းဆောင်များနှင့် အတူ ပင်လုံညီလာခံ တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။
ဂီတပညာ
တက္ကသိုလ်နေဝင်းသည် ဂီတပညာကိုလည်း ငယ်စဉ်ကပင် ဝါသနာပါခဲ့ရာ ဒီးဒုတ်ဦးဘချို၊ ရွှေပြည်ဦးဘတင်၊ ဦးခင်ဇော်-တို့ထံတွင် ကြိုး၊ ဘွဲ့၊ ပတ်ပျိုး၊ သီချင်းကြီး၊ သီးချင်းခန့် စသည်တို့ကို လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။ သံရုံးမှ သံတမန်များအားလည်း မြန်မာ့အနုပညာအကြောင်း၊ သီချင်းကြီးသီချင်းခန့်များအကြောင်း ဟောပြောပို့ချခဲ့သည်။
ဘဝနိဂုံး
၁၉၉၇ - မတ်လ(၇)ရက်နေ့တွင် အမှတ်(၃၃)၊ ရှမ်းလမ်း၊ စမ်းချောင်းမြို့နယ့်နေအိမ်တွင်ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန် ချိန်၌ ဇနီး-ဒေါ်ခင်ငြိမ်းနှင့်အတူ သမီးနှစ်ယောက်၊ သားတစ်ယောက်ကျန်ရစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ဗွတ်ရင်ဝါ
ဗွတ်ရင်ဝါ (Pycnonotus sinensis) သည် ဗွတ်ကလုံငှက်မျိုးနွယ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း၊ ဗီယက်နမ်မြောက်ပိုင်း၊ ဂျပန်တောင်းပိုင်းနှင့် ထိုင်ဝမ်တို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ထိုင်ဝမ်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဟောင်ကောင်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
အင်းဝမြို့
အင်းဝမြို့သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး အတွင်းရှိ မြန်မာ့သမိုင်းတွင် အလွန်ကျော်စောသောမြို့ဖြစ်သည်။ မြို့သက်တမ်းမှာ ၁၉၁ နှစ်တိုင်ကြာမြင့်သည်။ မြန်မာ့သမိုင်းတစ်လျှောက် မင်းဆက်ပေါင်း ၃ ဆက်၏ ၄ ကြိမ်တိုင်တိုင် မင်းနေပြည်တော်အဖြစ် နန်းစိုက်ခဲ့သော မြို့ဖြစ်သည်။ ထိုမင်းဆက်များမှာ တို့ဖြစ်ကြသည်။
တည်နေရာ နှင့် အမည်ရင်းမြစ်
အင်းဝမြို့သည် ဧရာဝတီမြစ်နှင့် မြစ်ငယ်မြစ် (ဒုဌဝတီမြစ်)တို့ ဆုံရာအရပ်တွင် တည်ရှိသည်။ တံတားဦးမြို့နှင့် သုံးမိုင်မျှသာ ဝေးသည်။ မန္တလေးမြို့မှ (၁၁)မိုင်ခန့် ဝေးသည်။
ရှေးအခါ အင်းဝမြို့တည်ရှိသော နေရာသည် မိုးကာလ ရေတက်ချိန်တွင် ရေများဖုံးလွှမ်းတတ်လေ့ရှိကာ ရေပြန်ကျချိန်တွင် မညီညာသည့် မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ကြောင့် မြစ်ကျိုးအင်းများဖြစ်ကျန်နေတတ်သည် ဟုဆိုသည်။ မူလအစက အင်းဝနေရာတွင် မြို့တည်ရန် ကြိုးပမ်းသူမှာ ပင်းယ တစ်စီးရှင်သီဟသူဖြစ်သည်။ သုံးကြိမ်တိုင်တိုင်တည်သော်လည်း မြစ်ရေတက်ချိန်တွင် ရေပတ်လည်ဝိုင်းကာ မြို့ကိုရေတိုက်စားသဖြင့် မြို့ပျက်လေသည်။ ထို့ကြောင့် ပင်းယသို့ ပြောင်းရွှေ့နန်းတည်ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သတိုးမင်းဖျား(၁၃၆၄-၁၃၆၇) အင်းဝမြို့တည်စဉ်က ထိုအင်းများရှိသည့်နေရာကို ရှောင်ရှားခြင်း၊ မြေဖို့ခြင်းများကို ဦးစွာပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အင်းများရှိရာအရပ်ဖြစ်သည်ကြောင့်၎င်း၊ မြစ်နှစ်ကြောင်းဆုံရာ မြစ်ဝတွင်ရှိသည်ကြောင့်၎င်း အင်းဝ ဟုခေါ်တွင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၊ဖေဖော်ဝါရီ၊ ၁၃၆၅ က သမုတ်ခဲ့သည့် နာမည်မှာ ရတနာပူရ ဖြစ်သည်။ ထို့အတူ မြို့တည်စဉ်ကအင်း၉အင်းကို ယတြာချေသည့် အနေဖြင့် မြေဖို့စေသောကြောင့် အင်းနဝဟူ၍လည်းခေါ်ကြသည်။ သို့သော် နောက်ပိုင်း ညောင်ရမ်းခေတ်အရောက်တွင် အဝ၊ ရွှေဝ အစရှိသဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ အချို့ရှေးဟောင်းကျောက်စာများတွင် အခွဆုမ် (အခွဆုံ) ဟူသော အသုံးအနှုန်းမျိုးဖြင့်လည်း ခေါ်သည်ကိုတွေ့ရတတ်သည်။
ပထမအင်းဝ
အင်းဝမြို့ကို စတင်တည်ထောင်သူမှာ အင်းဝမင်းဆက်ကို စတင်တည်ထောင်သူ တကောင်းမင်းဆက် သတိုးမင်းဖျား ဖြစ်သည်။ သတိုးမင်းဖျားသည် ပင်းယမြို့နှင့် စစ်ကိုင်းမြို့များကို အောင်နိုင်သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ပင်းယမြို့တွင် ခေတ္တစံနေတော်မူစဉ် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၇၂၆-ခုနှစ်၊ တပေါင်းလဆန်း(၆)ရက်၊ အင်္ဂါနေ့ (အေဒီ-၁၃၆၄)တွင် အင်းဝမြို့ကို စတင်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ မြို့တည်သက္ကရာဇ်ကို ထုတ်ခွန်သ အင်းဝတည် ဟူ၍ အမှတ်သညာ ပြုခဲ့ကြသည်။ ကျောက်မျက်ရတနာတို့၏ မြို့တော်အဖြစ် တင်စားကာ ရတနာပူရ အင်းဝရွှေမြို့တော် ဟူ၍ ခေါ်ဝေါ်သမုတ်သည်။ ဧရာဝတီ၊ ဒုဋ္ဌဝတီ၊ စမုံ၊ ဇော်ဂျီ၊ ပန်းလောင် မြစ်ငါးခုဆုံရာအရပ်တွင် အင်းလေးခုကိုဖို့ပြီး ၁၃၆၅တွင် မြို့တော်ကို ရတနာပူရ ဟုလည်းကောင်း၊ နန်းတော်အား ရွှေဘုံသာ ဟုလည်းကောင်း သမုတ်သည်။ ထိုအချိန်မှအစပြုသည့် အင်းဝမင်းဆက် တစ်လျှောက်လုံးတွင် အင်းဝမှာ မြန်မာ မင်းနေပြည်တော်အဖြစ် အောက်ပြည်အရပ် ရာမညမှ မဂဒူး မင်းဆက်နှင့် စစ်ပြိုင်ပြုခဲ့ကြသည်။ မင်းဆက်များမှာ ရှမ်းမင်းများ (သို့) ရှမ်းသွေးနွယ်သောမင်းများဖြစ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့်အင်းဝခေတ်ကို ပထမရှမ်းခေတ်ဟု ခေါ်ကြသည်။ အင်းဝမင်းဆက်မှ ဒုတိယမင်းဆက်ဖြစ်သူ မင်းကြီးစွာစော်ကဲမှသည် စတုတ္ထမြောက် မင်းဆက်ဖြစ်သူ ဘုရင်မင်းခေါင် လက်ထက်များအထိ ဟံသာဝတီ မွန်ဘုရင် ရာဇာဓိရာဇ် နှင့် အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ် ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးမင်းဖြစ်သည့် ရွှေနန်းကျော့ရှင်နရပတိ လက်ထက် အင်းဝ၏ အင်အားဩဇာ ယုတ်လျော့ ကျဆင်းချိန်တွင် အင်အားကြီးမားလာသည့် မိုးညှင်းစလုံ နှင့် ၎င်း၏သား သိုဟန်ဘွားတို့က အင်းဝကို သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီး ရွှေနန်းကျော့ရှင်လည်း ကျဆုံးလေသည်။ ထို့နောက် သိုဟန်ဘွားမင်းပြုရာ ရက်စက်လွန်းလှသဖြင့် မြန်မာအမတ် မင်းကြီးရန်နောင်က ဦးဆောင်လုပ်ကြံလိုက်သည်။ မင်းကြီး ရန်နောင်အား မှူးမတ်တို့က နန်းအပ်သော်လည်း အခြား ရှမ်းစော်ဘွား တစ်ဦးဖြစ်သည့် အုန်းဘောင်ခုံမှိုင်းအား နန်းအပ်ရန် မှာကြားခဲ့ပြီး ရဟန်းပြုကာ တောထွက်သွားခဲ့သည်။ ဘုရင့်နောင် ဟံသာဝတီတွင် နန်းတက်ပြီးနောက်တွင် အင်းဝကို သိမ်းပိုက်ကာ ညီတော် မင်းရဲကျော်ထင်အား သတိုးမင်းစောဘွဲ့ဖြင့် အင်းဝဘုရင်ခံအဖြစ် နန်းအပ်ကာ အုပ်ချုပ်စေသည်။ ဘုရင့်နောင်နောက် နန္ဒဘုရင် လက်ထက်တွင် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် နိုင်ငံတော်ပြိုကွဲမှု၏ အစမှာလည်း အင်းဝမှပင် ဖြစ်ရသည်။ နန္ဒဘုရင် နှင့် သတိုးမင်းစောတို့ ဆွေမျိုးများ အချင်းချင်း မသင့်မြတ်ရာမှ ဟံသာဝတီနှင့် အင်းဝတို့ စစ်ပြုရာ အင်းဝဘုရင် သတိုးမင်းစော ကျဆုံးပြီးနောက် နန္ဒဘုရင်က မင်းလက်ယာ၊ ၎င်းလွန်လျှင် သားတော် မင်းရဲကျော်စွာ တို့ကို နန်းအပ်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပြည်တွင်းရေး မငြိမ်သက်မှုများကြောင့် အင်းဝမှ မင်းရဲကျော်စွာလည်း ဟံသာဝတီသို့ ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်ခံရကာ အင်းဝမှာ မင်းလစ်လပ်နေခဲ့ပြီး မြို့ပျက်ကြီးသဖွယ် နှစ်အတန်ကြာနေခဲ့ရသည်။
ဒုတိယအင်းဝ
ညောင်ရမ်းမင်းဆက်ကို တည်ထောင်သူရှင်သစ္စာ(ညောင်ရမ်းမင်း)၁၆၀၀-တွင်အင်းဝကို သိမ်းပိုက်မင်းပြုရာမှအင်းဝမှာမင်းနေပြည်တော်​အ​ဖြစ်ပြန်လည်သတ်မှတ်ခံခဲ့ရသည်။ သို့ရာတွင်ညောင်ရမ်းမင်းဆက်မှအနောက်ဘက်လွန်မင်း(ညောင်ရမ်းမင်း၏သားတော်ကြီး​သခင်လတ်)လက်ထက်တွင် အောက်ပြည်အရပ်ကို သိမ်းသွင်းရန်နန်းသက် တစ်လျှောက်လုံးနီးပါးမျှဟံသာဝတီတွင်နန်းစိုက်နေခဲ့ရသည်။ သာလွန်မင်း(၁၆၂၈-၁၆၄၈)လက်ထက်ရောက်မှအင်းဝသည် မင်းနေပြည်တော်အဖြစ် ပြန်လည်ရောက်ရှိလာရသည်။ ညောင်ရမ်းမင်းဆက် နောက်ဆုံးအချိန်များတွင် မင်းများညံ့ဖျင်းသည်ကြောင့်၎င်း၊ရာသီဥတု ဖောက်ပြန်သည်ကြောင့်၎င်း တိုင်းပြည်အနှံ့မငြိမ်မသက်​​ဖြစ်ကာမဟာဓမ္မရာဇာဓိပတိလက်ထက်တွင် ဟံသာဝတီမှမွန်တို့က သမိန်ထောဗုဒ္ဓကိတ္တိကို မင်းမြှောက်ပြီးပုန်ကန်ကြလေသည်။ အင်းဝမှ မနှိမ်နင်းနိုင်ပဲရှိစဉ် သမိန်ထောဗုဒ္ဓကိတ္တိကို သူ့၏ယောက္ခမတော်သူ ဆင်ဝန်ဦးအောင်လှက တေဇာထဲသို့လိုက်​ခါ်သည်ကိုပုန်ကန်သည်ဟုထင်​ပြီး ထွက်ပြေးသဖြင့် ဇင်းမယ်ရှမ်းလူမျိုးဖြစ်သူဦးအောင်လှမှ ဗြညားဓိရာဇာဘွဲ့ခံပြီးညီတော်ကိုအိမ်ရှေ့အရာထားကာ ဟံသာဝတီကိုမင်းပြုလေသည်။၁၇၅၁-တွင်မွန်ဘုရင်ဗညားဒလသည် အင်းဝကိုတိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ကာ ဘုရင်မဟာဓမ္မရာဇာဓိပတိကိုမိဖုရား၊သား၊သမီး၊ဆွေမျိုးတို့နှင့်တကွ ဟံသာဝတီသို့ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားသဖြင့် အင်းဝထီးနန်းပျက်လေသည်။ ထို့နောက် အင်းဝမြို့တော်ကြီး တစ်ခုလုံးကို မီးလောင်တိုက်သွင်းခဲ့ပြီး အင်းဝမြို့နေ ဗမာလူမျိုးအများအပြား အသတ်ခံရသည်။ မွန်စစ်သူကြီး တလပန်းကိုစစ်သည်လေးသောင်းဖြင့် အင်းဝတွင်အစောင့်ထားခဲ့ကာ မြန်မာပြည်အောက်ပိုင်းကိုထိပါးလာသော ယိုးဒယားတို့ကိုရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်ရန်အတွက် ဗညားဒလ ဟံသာဝတီသို့ပြန်လေသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဟံသာဝတီရှိဗမာတို့က ကယ်တင်မည်ကိုးစိုးရိမ်သလို၊ဗေဒင်ဝါသနာရှင် မဟာဓမ္မရာဇာဓိပတိ၏ ခေါင်းပိုင်းပုပ်ပြီးသေနေသောငါး၏အမြှီးပိုင်းတဖြတ်ဖြတ်လှုပ်ခတ်ခြင်းကိုဘမြင်တွေ့ပြီးနမိတ်ဖတ်သော စကားတို့ကိုမကြိုက်သဖြင့်`အစ်ကိုတော်မင်းမြတ် နတ်ပြည်သို့သွား၍မင်းပြုလေတော့`ဟု ဆိုကာ၊မင်း၊မိဖုရားနှင့်သားသမီးဆွေမျိုးအပေါင်းအပါတို့ကို ရေချကွပ်မျက်သဖြင့် အင်းဝမင်းဆက်ပျက်လေသည်။ အောက်အရပ်မှ ယိုးဒယားတို့နှင့်ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်နေရသော မွန်ဘုရင်သည် ထိုင်းနှင့်ဖြစ်သောစစ်အတွက် အင်းဝတွင်ထားသောစစ်သူကြီးတလပန်းကို ဟံသာဝတီသို့ပြန်ခေါ်ခဲ့သဖြင့် မုဆိုးဖိုရွာသူကြီး ဦးအောင်ဇေယျအနေဖြင့် အလွန့်အလွန်အဖိုးထိုက်တန်သော လူသူ၊လက်နက်ရိက္ခာနှင့်ပတ်ဝန်းကျင်မြို့ရွာများကိုစုစည်းစည်းရုံးပြီး၊စစ်အင်အားကြီးမားလာအောင် အချိန်ယူပြီးပြင်ဆင်နိုင်ခွင့်ရရှိခဲ့ပြီး တကယ်တမ်းလည်းအကျိုးရှိအောင်လူသူလက်နက်ရိက္ခာပြည့်စုံအောင်စည်းရုံးနိုင်ခဲ့သောကြောင့် အချိန်လွန်မှအင်အားအလုံးအရင်းနှင့် လာတိုက်ခဲ့သောမွန်တို့ကို အထက်မြန်မာပြည်တွင်တွန်းလှန်နိုင်ခဲ့ပြီး၊အင်အားကောင်းသထက်ကောင်းလာကာ နောက်ဆုံးတွင် ဟံသာဝတီနေ့ပည်တော်ပဲခူးမြို့ကိုပါ ၁၇၅၇ တွင်သိမ်းပိုက်ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီး တတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီးကိုကုန်းဘောင်မင်းဆက်တည်ထောင်သူအလောင်းဘုရားမှ ဦးဆောင်စုစည်းနိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ မွန်ဘုရင်ဗညားဒလအနေဖြင့် အချိန်တစ်နှစ်ခန့်ကို အကျိုးရှိရှိသုံးပြီး၊အင်းဝတွင်စစ်အင်အားအလုံးအရင်းဖြင့်ရှိနေသော မွန်စစ်သူကြီတလပန်းကိုသာ မုဆိုးဖိုရွာကိုတိုက်ခိုက်နှိမ်နင်းပြီး အင်အားကိုချိုးနှိမ်ထားနိုင်ပါက တတိယမြန်မာနိုင်ငံ၏သမိုင်းကြောင်းမှာ တစ်မျိုးတစ်ဖုံ ပြောင်းလဲသွားနိုင်သည်။
တတိယအင်းဝ
ညောင်ရမ်းမင်းဆက်ကျဆုံးပြီးနောက် အလောင်းဘုရားက မွန်တို့ကို တွန်းလှန်ကာ မြန်မာတို့ကိုသာမက အယုဓျာထိပါ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်များအတွင် အင်းဝမှာ နန်းမြို့အဖြစ်မှ လျှောကျနေခဲ့ရသည်။ဆင်ဖြူရှင်လက်ထက်အရောက်တွင် အင်းဝကို နန်းမြို့အဖြစ် ပြန်လည်အသုံးပြုသည်။ သို့သော်ဘိုးတော်ဘုရား လက်ထက်တွင်မူ အမရပူရသို့ပြောင်းရွှေ့နန်းစံပြီး ဘကြီးတော်မင်း ၁၈၂၃တွင် အင်းဝသို့ ပြောင်းရွှေ့စံမြန်းပြန်သည်။ နောက်ဆုံး ၁၈၃၉တွင် အလွန်ပြင်းထန်ပြီး အပျက်အစီးများလှသော၊ လူပေါင်းများစွာ သေကျေခဲ့ရသော အင်းဝငလျင်ကြီး လှုပ်ခတ်ပြီးနောက်တွင် သာယာဝတီမင်းသည် မြို့တော်ကို အမရပူရသို့ ပြန်လည်ရွှေ့ပြောင်းလိုက်ရပြီး အင်းဝမှာလည်း ပျက်စီးမှုကြီးလှသောကြောင့် မင်းနေပြည်တော်အဖြစ်သို့ ပြန်လည်မရောက်ရှိနိုင်တော့ပေ။
နန္ဒာသိန်းဇံ
နန္ဒာသိန်းဇံ (၁၉၄၈ - ၂၀၁၁) သည် ဒဿနိကဗေဒ ပါမောက္ခ တစ်ဦး အဖြစ်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်ပြီး ထင်ရှားသော စာရေးဆရာလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။
ကလောင်အမည်
၁၉၆၃ - သိန်းဇံ ဟူသောကလောင်အမည်ဖြင့် စာပေနယ်သို့ဝင်ခဲ့သည်။ ပထမဦးဆုံးဆောင်းပါးအနေဖြင့် မှတ်ဉာဏ်နှင့် အတွေးအခေါ် (၁၉၆၃-နိုဝင်ဘာ-တွဲ-၁၁၊ အမှတ်-၄-သင့်ဘဝ)ကို စတင်ရေးခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်း သိန်းဇံ အမည်တူရှိသဖြင့် နန္ဒသိန်းဇံအမည်သို့ ပြောင်းလဲရေးသားခဲ့သည်။ ကလောင်ခွဲများမှာ "စိတ်ခိုင်" နှင့် "လွမ်းဝေ" တို့ဖြစ်သည်။
ကိုယ်ရေးအကျဉ်း
၁၉၆၃ - ၆၆ - ဒဿနိကဗေဒ ဝိဇ္ဇာတန်းကို ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ အောင်မြင်ခဲ့သည်။
၁၉၆၇ - ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ဒဿနိကဗေဒဌာနထုတ် ဒဿနမဂ္ဂဇင်းနှင့် ရတနာမွန်အပါအဝင် အခြားစာနယ်ဇင်းအမျိုးပေါင်း(၄)ခုတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ဘာသာရေး၊ လူမှုရေးဒဿနနှင့်ဆိုင်သော ဆောင်းပါးများကို ရေးသားခဲ့သည်။
၁၉၆၇ - ၆၈ - ဒဿနိကဗေဒ-မဟာဝိဇ္ဇာတန်းကို ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ အောင်မြင်ခဲ့သည်။
၁၉၆၉ - ပထမဆုံးလုံးချင်းစာအုပ်မှာ မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ယူစဉ်က တင်သွင်းခဲ့သော ကျမ်းတစ်စောင်ဖြစ်သည့် ဘဝအဓိပ္ပာယ်နှင့်ဘဝသစ္စာ ဖြစ်သည်။
၁၉၇၀ - ၇၂ - (၂၄ရက် ဩဂုတ် ၁၉ရဝမှ ၆ရက် စက်တင်ဘာ ၁၉၇၂အထိ) မော်လမြိုင်တက္ကသိုလ်တွင် နည်းပြဆရာအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်။
၁၉၇၇၂ - ၇၉ - (၇ ရက် စက်တင်ဘာ ၁၉၇၂မှ ၁၄ရက် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၇၉ အထိ) ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် ဒဿနိကဗေဒဌာန တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၇၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ထားဝယ်ကောလိပ်၊ ဒဿနိကဗေဒဌာန တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၇၉ - (၁၉ရက် ဩဂုတ် ၁၉၇၈)ရက်နေ့ လုပ်သားများကောလိပ်ဒဿနိကဗေဒအသင်း ဘဝခရီးအတွက် အတွေးအမြင်များ ဟောပြောချက်မှ စာအုပ်အဖြစ်ထုတ်ဝေသော ခရောင်းလမ်းကို ဖြတ်ကျော်ခြင်း စာအုပ်သည် ထင်ရှား လူကြိုက်များခဲ့သည်။
၁၉၈၀ - ၈၆ - (၈ရက် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၉၈ဝမှ ၂ရက် ဧပြီ ၁၉၈၆ထိ) ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် လက်ထောက် ကထိကအဖြစ် ပြန်လည်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၈၆ - ၈၈ - (၃ရက် ဧပြီ ၁၉၈၆မှ ၂၅ရက်ဇွန် ၁၉၈၈ထိ) ပုသိမ်ဒီဂရီကောလိပ်တွင် ကထိက/ဌာနမှူးအဖြစ် ရာထူးတိုးမြှင့်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။
၁၉၉၆ - ၁၉၉၇ - (၁ရက် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၉၆မှ ၁၆ရက် ဇူလိုင် ၁၉၉ရထိ) မော်လမြိုင်တက္ကသိုလ်တွင် ကထိက အဖြစ် ပြောင်းရွေ့တာဝန် ထမ်းဆောင်သည်။
၁၉၉၇ - ၂၀၀၃ - (၂၃ရက် ဇူလိုင် ၁၉၉ရမှ ၁ရက်ဇူလိုင် ၂၀၀၃ထိ) ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ဒဿနိကဌာနတွင် တွဲဖက်ပါမောက္ခ။ (၁၈ရက် ဧပြီ ၂၀၀၃)မှစ၍ ပါမောက္ခအဖြစ်အမှုထမ်းခဲ့သည်။
၁၉၉၈ - ဒီဇင်ဘာလတွင် ပရိယတ္တိ သာသနတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)၊သာသနာတော်ထွန်းကားပြန့်ပွားရေးဌာန၌ ဧည့်ပါမောက္ခအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရင်း ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ-ပထမနှစ်ကို ယုတ္တိဗေဒ၊ အိန္ဒိယဒဿနနှင့်ဗုဒ္ဓဘာသာ-သာသနာပြန့်ပွားရေးနှင့် ဆိုင်သော သာသနာပြုရေးဘာသာရပ်များ၊ မဟာဝိဇ္ဇာ-ပထမနှစ်တွင် တရုတ်ဒဿန၊ မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ၏ စွပ်စွဲချက်များကို ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာမှ ပြန်လည်ချေပချက်များနှင့် စိန်ခေါ်မှုကိုတုံ့ပြန်သော ဘာသာရပ်များ မဟာဝိဇ္ဇာ-ဒုတိယနှစ်တွင် မျက်မှောက်အနောက်တိုင်းဒဿန အဓိကအကြောင်းရပ်များဖြစ်သော ဒဿနပြဿနာ ထေရဝါဒ၊ ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးနှင့်စာတမ်းများ စသည့်ပညာရပ်များကို ကွယ်လွန်သည့်အချိန်ထိ အချိန်ပိုင်းကြီးကြပ်သင်ကြား ရင်းတာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၂၀၀၃ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၊ ဒဿနိကဗေဒဌာနတွင် ပါမောက္ခ/ဌာနမှူးအဖြစ် ထမ်းဆောင်ပြီး ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။
၂၀၀၄ - ဇန်နဝါရီလ (၄)ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်မှ မဟာသဒ္ဓမဇောတိကဓဇဘွဲ့ ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။ နိုင်ငံတော်မှ ချီးမြှင်သည့် သာသနပြုဆိုင်ရာ ဘွဲ့တဆိပ်ဖြစ်ပြီး "ကြီးကျယ်မြင့်မြတ်၍ သာသနာကို ထွန်းလင်းတောက်ပစေသည့် အောင်လံတော်ကို လွှင်ထူနိုင်သူ" ဟုအဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဓမ္မဗိမ္မာန်မှ ချီးမြှင့်သော တစ်သက်တာဓမ္မစာပေဆု ရရှိခဲ့သည်။
၂၀၀၅ - ဒီဇင်ဘာ(၂၆)ရက်မှစ၍ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ဒဿနိကဌာနတွင် ပါမောက္ခ၊ ဌာနမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်း ဆောင်ရင်း မဟာဝိဇ္ဇာပထမနှစ်နှင့် ဒုတိယနှစ်များကို ဂျပန်နှင့်တရုတ်ဒဿနဘာသာရပ်၊ မဟာဝိဇ္ဇာနောက်ဆုံး နှစ်ကို မြန်မာ့အတွေးအခေါ်နှင့် မူရင်းကျမ်းများနှင့်ဆိုင်သော ပညာရပ်များ၊ပါရဂူဘွဲ့ကြိုသင်တန်းကို Philosophy of Culture တွင်ပါဝင်သော Art and Culture ပညာရပ်များ၊ ပါရဂူတန်းအတွက် ရေးသားပြုစုသော Dissertation များကို ကြာသပတေးနေ့တိုင်း ကြီးကြပ်လမ်းညွှန် သင်ကြားပေးခဲ့သည်။ ဆရာသည် ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ဒဿနိကဗေဒဆိုင်ရာ ပါရဂူဘွဲ့ကျမ်းကို "The Nature of Pure Fact in Satpatthaha Vipassana" ခေါင်းစဉ်ဖြင့် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်သို့ တင်သွင်းပြီး ပါရဂူဘွဲ့ အပ်နှင်းခြင်းခံရသည်။
၂၀၀၉ - ဆရာဝန်တင်ရွှေ စာပေဆုကို "နောင်တကင်းရာသို့"အမည်ရှိ စာအုပ်ဖြင့် ရရှိခဲ့သည်။
ဘဝနိဂုံး
၂၀၁၁ ဩဂုတ်လ ၁၄ ရက် ည ဂ နာရီ ၃၀ မိနစ်ဝန်းကျင်(တနင်္ဂနွေနေ့၊ ဝါခေါင်လပြည့်(မေတ္တာအခါတော်နေ့))တွင် ရန်ကုန်ဆေးရုံကြီး၌ အဆုတ်ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်၌ (၆၄) နှစ် ရှိပြီ ဖြစ်သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီး ဒေါ်ခင်မာမာ သာ ကျန်ရစ်ပြီး သားသမီး မရှိပေ။
ပြင်ပလင့်ခ်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
နောင်ဆင်ရွာ၊ မိုးနဲမြို့နယ်
နောင်ဆင်ရွာ (Nawnghsin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မိုးနဲမြို့နယ်၊ ဝမ်ဟေကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၅၂၀၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝမ်ဟေကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၆ ဦး၊ မ ၁၃၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၂ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးနဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ချောက်တဲ (ကုလားစု)
ချောက်တဲ (ကုလားစု)
​ဖောင်ကွဲရွာ၊ မြစ်ကြီးဘိုး
ဖောင်ကွဲရွာ၊ မြစ်ကြီးဘိုး
ရွှေကျင်ဂိုဏ်းအုပ်ဆရာတော်
ရှင်ကေသရ (၁၂၂၄ - ၁၃၀၈) သည် "ရွှေကျင်ဂိုဏ်းအုပ်ဆရာတော်" အဖြစ် ထင်ရှားခဲ့သည့် ဆရာတော် ဖြစ်သည်။
ဘဝ
ဆရာတော်ကို ၁၈၆၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၇ ရက်၊ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၂၄ ခုနှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလဆုတ် ၁၂ ရက်နေ့တွင် မုံရွာမြို့မြောက်ဖက် ကြည့်ပါယုန်ရွာ၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ မိဘနှစ်ပါးမှာ ဦးမှော် - ဒေါ်နှင်းငုံ ဖြစ်သည်။
ထို့နောက်တွင် မန္တလေးမြို့ မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံဆရာတော်ကြီးထံ၌ ပညာဆက်လက်သင်ယူပြီးနောက် ၁၂၅၃ ခုနှစ်တွင် ပုသိမ်ခရိုင်၊ ခြောက်အိမ်တန်းရွာသို့ ကြွရောက်သီတင်းသုံးခဲ့သည်။
ပျံလွန်တော်မူခြင်း
ဆရာတော်သည် ၁၉၄၆ ခုနှစ် မေလ ၃ ရက်၊ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၀၈ ခုနှစ်၊ ကဆုန်လဆန်း ၃ ရက်နေ့တွင် ပျံလွန်တော်မူခဲ့သည်။ ဆရာတော်သည် ကျမ်းပြုစုခဲ့သည်ဟု မထင်ရှားပေ။ ရွှေကျင်ဂိုဏ်းအုပ်ဆရာတော်အဖြစ် ထင်ရှားသည်။
အ.ထ.က(၃)ရွှေဘို
အမှတ် (၃) အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း (ရွှေဘိုမြို့) သည် ရွှေဘိုမြို့ရှိ အထက်တန်းကျောင်း တစ်ကျောင်းဖြစ်သည်။
ဇလုပ်ကြီးရွာ၊ ကော့ကပ်ကြီး
ဇလုပ်ကြီးရွာ၊ ကော့ကပ်ကြီး
ရေဘုတ်ရွာ
ရေဘုတ်ရွာ
ရေအောက်ကြေးနန်း
ရေအောက်ကြေးနန်း
ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာများ ခြားလျက်ရှိသော တိုင်းနိုင်ငံများသို့ လွယ်ကူစွာနှင့် ကြေးနန်းသတင်းများကို ပေးပို့နိုင်ခြင်းမှာ ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာများအောက်တွင် ချထားသော ရေအောက်ကြေးနန်းကြိုးများကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ရေအောက် ကြေးနန်းကြိုးများကို ပင်လယ်ရေပြင်အောက်တွင် ချထားရသည့်အလုပ်မှာ ထင်သလောက် လွယ်ကူသောလုပ်ငန်း မဟုတ်ချေ။ အမေရိကန်နိုင်ငံမှ မော့နှင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံမှ ဝှိစတုန်းတို့သည် ကုန်းပေါ်၌ ရိုက်ကြားသော ကြေးနန်းကိရိယာများကို အောင်မြင်စွာ မတီထွင်နိုင်မီကပင် ရေအောက်ကြေးနန်းရိုက် နည်းကို ကြံစည်စမ်းသပ်သူများ ရှိခဲ့လေသည်။ ၁၈ဝ၃ ခုနှစ်တွင် အယ်လဒီနီ ဆိုသူသည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ မန်းမြစ်အောက်တွင် ရေအောက် ကြေးနန်းကြိုးကို ချ၍ ကြေးနန်းရိုက်ခဲ့ ပြန်သည်။
မော့ကိုယ်တိုင်ပင်လည်း ကုန်းကြောင်းကြေးနန်းသတင်း ရိုက်ကြားနိုင်ရေးအတွက် ကြေးနန်းရုံးနှင့် ကြေးနန်းကိရိယာများ ဆောက်လုပ်တီထွင်ရန် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အစိုးရ ထံမှ ငွေကြေးအကူအညီ တောင်းခံထားစဉ် အမိန့်မကျမီ လသာသော တစ်ညဉ့်၌ နယူးယောက်သင်္ဘောဆိပ်သို့သွားကာ ရေအောက်၌ နှစ်မိုင်ခန့်ရှည်သော ရေအောက်ကြေးနန်းကြိုး တစ်ပင်ကို ချခဲ့၍ နောက်နေ့နံနက်တွင် အောင်မြင်စွာ သတင်း ပေးပို့နိုင်ခဲ့၏။ သို့သော် သင်္ဘောတစ်စင်း၏ ကျောက်ဆူးနှင့် ငြိပြီး ပါသွားသည့်အတွက် ထိုကြေးနန်းကြိုးသည် ပြတ်သွားရလေသည်။ ဝါရှင်တန်မြို့နှင့် ဗောလတီးမိုးမြို့အကြားတွင် ကြေးနန်းကြိုး အဆက်အသွယ်ကို မော့တပ်ဆင် ဆက်သွယ်ခဲ့ပြီး နောက်တစ်နှစ်တွင် အက်ဇရာကောနဲဆိုသူက တစ်ဖန် ဟဒ်ဆန်ပင်လယ်အော်၌ ရေအောက်ကြေးနန်းကြိုးကိုချကာ ဖို့လီမြို့နှင့် နယူးယော့မြို့ကို ကြေးနန်းဖြင့် ဆက်သွယ်ပြန်၏။ သို့သော် ထိုကြိုးသည်လည်း ဆောင်းတွင်း၌ ရေခဲမှုကြောင့် ပြတ်သွားပြန် လေသည်။ ၁၈၅ဝ ပြည့်နှစ် တခိုသို့ ရောက်သောအခါ ဂရိတ်ဗြိတိန်ကျွန်းနှင့် နယ်သာလန်နိုင်ငံ၊ ဂျာမနီနိုင်ငံတို့တွင်လည်းကောင်း၊ ဒိန်းမတ်နိုင်ငံနှင့် ဆွီဒင်နိုင်ငံတို့တွင်၎င်း၊အီတလီနိုင်ငံ ကော်ဆီးကားကျွန်းနှင့် ဆာဒင်းနီးယားကျွန်းတို့တွင်လည်းကောင်း၊ ဆာဒင်း နီးယားကျွန်းနှင့် မြောက်အာဖရိကတိုက်တို့တွင်လည်းကောင်း ရေအောက် နန်းကြိုးများဖြင့် ကြေးနန်းအဆက်အသွယ် ရှိနေပေပြီ။ သို့ရာ တွင် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ၏ အတိမ်အနက်ကို မစုံစမ်းရသေး သည်ကတစ်ကြောင်း၊ မိုင်ပေါင်းများစွာ ရှည်မည့် ကြေးနန်းကြိုး ကို လိုမည်ဖြစ်သည်ကတစ်ကြောင်းတို့ကြောင့် ထိုသမုဒ္ဒရာကြီး၏ အောက်မှ ဖြတ်၍ အင်္ဂလန်နှင့် အမေရိကန်နှစ်နိုင်ငံကို ရေအောက်ကြေးနန်းကြိုးဖြင့် ဆက်သွယ်ရမည့်ကိစ္စကို မည်သူမျှ စိတ်မကူးဝံ့ခဲ့ကြသေးပေ။
ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာတို့၏ အတိမ်အနက်ကို စမ်းသပ်နိုင်သော သင်္ဘောများပေါ်ပေါက်လာသောအခါ အိုင်ယာလန်နှင့် နျူးဖောင်းလန်းကျွန်းအကြားရှိ အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာသည် နှစ်မိုင်ခွဲခန့် နက်၍ ရေအောက်ရှိ မြေပြင်သည် ရေအောက် ကြေးနန်းကြိုးများ ချနိုင်လောက်အောင် ပြန့်ကြောင်းကို တိုင်းတာ ခန့်မှန်းနိုင်လာသည်။ သို့သော် ရှေးဦးစွာ မိုင်ပေါင်း ၁၆၆ဝ ခန့် ရှည်သော ရေအောက်ကြေးနန်းကြိုး ရှိရမည်ဖြစ်၍ ထိုမျှ ရှည်လျားလေးလံသောဝန်ကို တင်ဆောင်နိုင်သည့်သင်္ဘောလည်း ရှိရပေဦးမည်။ ထိုနောက် အဆိုပါ ရေအောက်ကြေးနန်း ကြိုးကို ရေအောက်သို့ချနေစဉ် အတောအတွင်း၌ လှိုင်းလေများလည်း ငြိမ်သက်နေရပေမည်။ ဤအခြေအနေကိုရရန်မှာ သာမညလွယ်ကူသော ကိစ္စမဟုတ်သည့်အတိုင်း လူတိုင်းကပင် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာအောက်၌ မည်သည့်နည်းနှင့်မျှ ရေအောက် ကြေးနန်းကြိုးမချနိုင်ဟု ယူဆခဲ့ကြခြင်းကို အံ့ဩဖို့မရှိချေ။
သို့ရာတွင် မဖြစ်နိုင်ဟု ပြောစမှတ်ပြုနေကြသော ဤလုပ်ငန်းကြီးကို မဖြစ်ဖြစ်အောင် ကြံဆောင်သည့် ပုဂ္ဂိုလ်များ ပေါ်လာခဲ့ပေသည်။ ပထမဦးဆုံး စိတ်ကူးသူမှာ ဆိုင်ရပ်ဝက်စဖီး ဆိုသူ ဖြစ်၏။ သူသည် သိပ္ပံပညာရှင် မဟုတ်ပေ။ သို့သော် ပစ္စည်းဥစ္စာကြွယ်ဝ၍ စီးပွားရေးတွင် အမြင်ကျယ်ကာ ဇွဲကောင်း သူတစ်ဦး ဖြစ်သည့်အတိုင်း ဤကိစ္စကို ကျွမ်းကျင်သူများနှင့် ဆွေးနွေးခဲ့လေသည်။ မော့နှင့် တိုင်ပင်သောအခါ ရေအောက် ကြေးနန်းကြိုးကို အောင်မြင်စွာ ချနိုင်ရမည်ဟု အဖြေရခဲ့သည်။ ထိုနောက် အင်္ဂလန်သို့သွားပြီးသော် ရေအောက်ကြေးနန်းကြိုး များကို ခရီးတိုအတွက် စမ်းသပ်အောင်မြင်ပြီးဖြစ်သော ဂျွန်ဒဗျူဗရက်နှင့် ချားဗရိုက် ဆိုသူတို့နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးကာ အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာအောက်၌ ရေအောက်ကြေးနန်းကြိုးချမည့် လုပ်ငန်းကြီးကို လုပ်ကိုင်ရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်လေသည်။ အဆိုပါ ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများအပြင် လျှပ်စစ်ပညာတွင် ထူးချွန်သော အခြားပညာရှင်များနှင့် ငွေကြေးအစု ပါဝင်မည့်သူများကိုလည်း ရှာဖွေ ခဲ့လေသည်။
ဖီးသည် ၁၈၅၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာအတွက် ပထမဆုံး ရေအောက်ကြေးနန်းကြိုးကို စတင်စီမံ ပြုလုပ်လေသည်။ ရေအောက်ကြေးနန်းကြိုးကို အိုင်ယာ လန်မှ နျူးဖောင်းလန်းကျွန်းအထိ ချရန်ဖြစ်၍ မိုင်ပေါင်း ၂၅ဝဝ ခန့် ရှည်ရမည်ဟု တွက်ချက်ခန့်မှန်းရ၏။ ရေအောက် ကြေးနန်းကြိုး ပြုလုပ်ရာတွင် အတွင်း၌ ကြေးနန်းကြိုး ခုနစ် ပင်ကို စုပေါင်းထားသော အပြင်ဘက်၌ ဂတ်တာပါချာခေါ် ကြက်ပေါင်စေးနှင့် ဆင်တူသော သစ်စေးတစ်မျိုးဖြင့် သုံးထပ် ဖုံးအုပ်၍ လျှပ်စစ်ဓာတ်ကို ကာထားသည်။ ထိုနောက် တစ်ဖန် သံနန်းကြိုးများနှင့် ရစ်ပတ်ထားပြန်သည်။ ကြေးနန်းကြိုးကို ရေအောက်သို့ ချရန်အတွက် သင်္ဘောများနှင့် စက်များကို အထူးစီမံပြုပြင်ပေးရလေသည်။ ဤကိစ္စတွင် ဗြိတိသျှအစိုးရက အဂ္ဂမင်နွန်ခေါ် စစ်သင်္ဘောတစ်စင်းနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအစိုးရက နိုင်အဂ္ဂရာခေါ် စစ်သင်္ဘောတစ်စင်းကို အကူအညီပေး၍ အခြားသင်္ဘောငယ်များကိုလည်း အသုံးပြုခဲ့ကြရလေသည်။
အထက်ပါ သင်္ဘောစုသည် ၁၈၅၇ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၅ ရက်နေ့တွင် အခမ်းအနားဖြင့် အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာသို့ ထွက် ကြသည်။ ရေအောက်ကြေးနန်းကြိုးခွေ တစ်ဝက်ကို နိုင်အဂ္ဂရာ သင်္ဘောလည်းကောင်း၊ ကျန်တစ်ဝက်ကို အဂ္ဂါမင်နွန် သင်္ဘောကလည်းကောင်း တင်ယူသယ်ဆောင်သည်။ နိုင်အဂ္ဂရာသင်္ဘောပေါ်ရှိ ရေအောက် ကြေးနန်းကြိုးကို ရေအောက်သို့ ချပြီးသောအခါ ထိုကြိုးခွေကို အဂ္ဂါမင်နွန်သင်္ဘောပေါ်ရှိ ကြိုးခွေ၏ခေါင်းနှင့် သမုဒ္ဒရာအလယ် ၌ ဆက်ကာ အဂ္ဂါမင်နွန်က နျူးဖောင်းလန်းကျွန်းဘက်သို့ ရေအောက်ကြေးနန်းကိုဆက်၍ ချသွားရန် ဖြစ်၏။ သို့သော် မိုင်ပေါင်း ၂ဝဝဝ ကျော်ရှည်သည့် ကြေးနန်းကြိုးအနက် မိုင် ၃၈ဝ မျှသာ ချရသေးသောအချိန်တွင် ကြေးနန်းကြိုး ပြတ်သွားသဖြင့် ထိုပထမကြိုးစားချက်မှာ အချည်းနှီး ဖြစ်သွားရလေသည်။ အဆိုပါပုဂ္ဂိုလ်တစ်စုသည် စိတ်မပျက်ကြဘဲ နောက်တစ်ကြိမ်တွင် သင်္ဘောနှစ်စင်းသည် သမုဒ္ဒရာအလယ်တွင် ရှေးဦးစွာ ကြေးနန်းကြိုးကို ခေါင်းချင်းဆက်ပြီးမှ ရေသို့ချရန် စီစဉ်ခဲ့လေသည်။ သို့သော် ရေသို့ချယင်း တစ်စင်းနှင့်တစ်စင်း ၁ဝ၉ မိုင်ခန့်ဝေးသောအခါ ကြေးနန်းကြိုးသည် ဒုတိယအကြိမ် ပြတ်သွားပြန်သဖြင့် နှစ်ကြိမ်မြောက် ငွေကုန်လူပန်း ဖြစ်ကြ ရပြန်လေသည်။
ဇွဲကောင်းလှသော ဖီးနှင့် အပေါင်းပါတစ်စုတို့သည် ကုမ္ပဏီဒါရိုက်တာလူကြီးများအား အတန်တန် တိုက်တွန်း၍ တတိယအကြိမ်မြောက်ကြိုးစားရန် သင်္ဘောတပ်စုဖြင့် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာအလယ်သို့ ထွက်ကြပြန်လေသည်။ ဤအကြိမ်တွင်လည်း ဝေလငါးကြီးတစ်ကောင်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ရေခဲ တောင်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ သင်္ဘောတစ်စင်းကြောင့်လည်းကောင်း ကြေးနန်းကြိုး ပြတ်လုမတတ် ဘေးအန္တရာယ်မျိုးနှင့် ကြုံတွေ့လိုက်ရသေး၏။ သို့သော် ကံအားလျော်စွာ ၁၈၅၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၅ ရက်နေ့ တွင် ရေအောက်ကြေးနန်းကြိုးကို အောင်မြင်စွာ ရေသို့ အပြီးအစီး ချနိုင်သွားလေသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် အင်္ဂလန်နှစ်နိုင်ငံတွင်ကား အောင်ပွဲများခံကာ ပျော်ရွှင်၍ မဆုံး ကြတော့ပေ။
ဖီးနှင့် အဖော်တစ်စုသည် ၁၈၆၅ ခုနှစ်တွင် ကုမ္ပဏီ အသစ်တစ်ခုကို တည်ထောင်ပြီးသော် ချွတ်ယွင်းချက်ကင်း၍ ယခင်ကထက် ပိုမိုခိုင်ခံသော ကြေးနန်းကြိုးကို ချနိုင်ရန် စိုင်းပြင်းကြပြန်သည်။ ပထမအကြိမ်တွင် ကြိုးပြတ်ပြန်သည့် အတွက် နှစ်ကြိမ်မျှ ဆက်လက်ကြိုးစားကြရာ ၁၈၆၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၇ ရက်နေ့ တွင် ခေတ်မီသော ရေအောက်ကြေးနန်းကြိုးကို အောင်မြင်စွာ ချနိုင်သွားလေသည်။ ယခုအခါ အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာအောက်တွင် ဥရောပတိုက်နှင့် မြောက် အမေရိကတိုက်စပ်ကြား တစ်ခုတည်း၌ ရေအောက်ကြေးနန်းကြိုး နှစ်ဆဲ့တစ်ကြိုးမျှပင် ဆက်သွယ်ထားလျက် ရှိပေပြီ။ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာတွင် ရေအောက်ကြေးနန်းချရန်မှာ အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာထက် ပိုကျယ်ပြီးလျှင် ပို၍လည်း နက်သည့်အတွက် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာမှာလောက် မလွယ်ကူပေ။ သို့သော် ၁၉ဝ၂ ခုနှစ်၌ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအောက်တွင် ပထမ ရေကြောင်း ကြေးနန်းကြိုးကို အောင်မြင်စွာ ချနိုင်ခဲ့လေသည်။ ထိုကြိုးသည် ကနေဒါ၊ ဩစတြေးလီးယားနှင့် နယူးဇီလန်ကျွန်း တို့ကို ဆက်သွယ်ထားသည့်ကြိုးဖြစ်၍ အလျားမိုင်ပေါင်း ၈ဝဝဝ ခန့်ရှည်၏။ ကြေးနန်းသတင်း ပေးပို့သူများလာသည့် အတွက် ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် ထိုကြေးနန်းကြိုးနှင့် အလားတူ နောက်တစ်ကြိုးထပ်ချပေးရ၍ ထိုနှစ်မှာပင် ဆန်ဖရန်စစ္စကိုနှင့် မနီလာမြို့တို့ကို ဆက်သွယ်သော ဒုတိယရေအောက်ကြေးနန်း ကြိုးကို အပြီးအစီး ချပေးနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုကြိုးသည် ဟိုနိုလူလူကျွန်း၊ မစ်ဒဝေးကျွန်းနှင့် ဂူအမ်ကျွန်းတို့ကို ဖြတ်သွားပြီးလျှင် ဂျပန်နိုင်ငံသို့လည်း တစ်လမ်းဆက်ပေးထားလေသည်။
ရေအောက်ကြေးနန်းကြိုးများကို ပြုလုပ်ထားပုံမှာ ချထားမည့် နေရာကို လိုက်၍ တစ်ကြိုးနှင့်တစ်ကြိုး မတူပေ။ ရေတိမ်တွင် ငါးများ၊ သင်္ဘောကျောက်ဆူးများနှင့် ထိုးဖောက် ကိုက် ဖြတ်တတ်သည့် ရေပိုးများ၏ဒဏ်ကို ခံနိုင်စေရန် အခိုင်ခံ့ဆုံး ပြုလုပ်၍ ရေနက်အတွက်မူ ထိုမျှလောက် ခိုင်ခံရန် မလိုချေ။ ရေနက်တွင်ချသော ကြိုးအချို့၏ ကြိုးလုံးမှာ တစ်လက်မ အောက်ပင် ငယ်သေး၍ ကြိုးအရှည် တစ်မိုင်လျှင် တန်ချိန် တစ်တန်မှ တစ်တန်ခွဲလောက်သာ လေး၏။ အခိုင်ခံ့ဆုံးနှင့် အရွယ်အကြီးဆုံးအစားမှာ ကြိုးအရှည်တစ်မိုင်လျှင် ဆယ်တန်မှ တန်သုံးဆယ်အထိပင် လေးတတ်လေသည်။
၁၈၇ဝ ပြည့်နှစ်မှစ၍ ရေအောက်ကြေးနန်းကြိုးများကိုချရန် အထူးသင်္ဘောများကို စတင်ဆောက်လုပ်ခဲ့ကြသည်။ အကြီးဆုံးသင်္ဘောသည် တန်ချိန် ၉၂၇၃ ရှိသော ဒိုမင်းနီးယား သင်္ဘော ဖြစ်၏။ ထိုသင်္ဘောသည် မိုင်ပေါင်း ၂ဝဝဝ ကျော် ရှည်၍ တန်ချိန် ၉၅ဝဝ ခန့်လေးသော ရေအောက်ကြေးနန်းကြိုးခွေကို တင်ဆောင်နိုင်သည်။ ရေအောက်ကြေးနန်းကြိုး ချရန် ဆောက်လုပ်ထားသော သင်္ဘောများသည် ရေအောက်ကြေးနန်းကြိုးများကို ရေတွင် ချနိုင်ရုံသာမဟုတ်၊ ပျက်စီး ချွတ်ယွင်းနေသော ရေအောက်ကြေးနန်းကြိုးများကိုလည်း ဆယ်ယူ ပြင်ဆင်နိုင်လေသည်။
ယခုအခါ တစ်ကမ္ဘာလုံး၌ရှိသော ရေအောက်ကြေးနန်းကြိုး အားလုံးကို ပေါင်းလိုက်လျှင် မိုင်ပေါင်းသုံးသိန်းခန့် ရှည်မည် ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ ခေတ်သစ်ကိရိယာများကြောင့် ကုန်းပေါ် သုံး ကြေးနန်းကြိုးများနည်းတူ ရေအောက်ကြေးနန်းကြိုး တစ်ပင်ဖြင့် သတင်းအများကို တစ်ချိန်တည်း၌ ပို့ပေးနိုင်သည်။ အေးချမ်း သာယာသည့်အချိန်တွင် ရေအောက်ကြေးနန်းဖြင့် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်သို့ သတင်းများ ပေးပို့ဆက်သွယ်နိုင်သော် လည်း စစ်မက်ဖြစ်ပွားလာသောအခါတွင်မူကား ပြည်ထောင် အချင်းချင်း ဥပဒေများအရ ရန်သူနိုင်ငံနှင့် ဆက်သွယ်ထား သော ရေအောက်ကြေးနန်းကြိုးများကို ဖြတ်တောက်ထား ရလေသည်။
အင်္ဂလာရွာ၊ တောချောင်း
အင်္ဂလာရွာ၊ တောချောင်း
ညောင်မွှေးပင်ရွာ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်
ညောင်မွှေးပင်ရွာ (Nyaunghmwaypin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ မြေတော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၈၂၉၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြေတော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၅၃ ဦး၊ မ ၁၇၆၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၂၁၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေစကြိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဘုရားကိုးဆူ
ဘုရားကိုးဆူ
ဘုရားကိုးဆူ ဆိုသည်မှာ (၁)ဘုရား (၂) ရှင်သာရိပုတ္တရာ (၃) ရှင်မောဂ္ဂလာန် (၄)ရှင်ကောဏ္ဍည(၅) ရှင်အာနန္ဒာ (၆) ရှင်ဂဝံပတိ (၇) ရှင်ရာဟုလာ (၈) ရှင်ရေဝတ (၉) ရှင်ဥပါလိဟူ၍ ဘုရားတစ်ပါးနှင့် ရဟန္တရှစ်ပါးကို ပေါင်း၍ ပူဇော်သည်ကို အစွဲပြုကာ ဘုရားကိုးဆူခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။
လောကီဆရာတို့အသုံးပြုသော ( သံ-ဂုံ-ပ-မ-ယျ ) ကကုသန်၊ ကောဏာဂုံ၊ ကဿပ၊ ဂေါတမ၊ မေတ္တေယျ ဘုရားငါးဆူ၊ အာန္ထာနာန္ထိယသုတ်၌ ဝေဿဝဏ်နတ်မင်းကြီး မိမိသိမီသမျှ ဘုရားကို လျှောက်ထားသော ဝိပဿီ၊ သိခီ၊ ဝေဿဘူ၊ ကကုသန်၊ ကောဏာဂုံ၊ ကဿပ၊ ဂေါတမ ဘုရားခုနှစ်ဆူ၊ ဘုရားနှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူ စသည်ဖြင့် သူ့နေရာ နှင့်သူ ခေါ်ဝေါ် အသုံးပြုကြသည်လည်း ရှိသေး၏။
ယင်းဘုရားကိုးဆူ၌ ဘုရားတစ်ပါးနှင့် ရဟန္တာ ရှစ်ပါးဖြစ်၍ ဘုရားချည် မဟုတ်ဘဲလျက် ဘုရားကိုးဆူ ဆိုရာမှာ ပြဋ္ဌာန်းသော ဘုရားကို အစွဲပြု၍ ပဓာနနည်းအားဖြင့် လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် ဘုရားနှင့် ရဟန္တာကား ဒက္ခိဏေယျ ပူဇာရဟ ( မြတ်သောအလှူကို ခံယူထိုက်သဖြင့် ပူဇော်ထိုက် သော ) လက္ခဏာချင်း တူရကား နေတ္တိ ပါမ္ဗိတော်၊ ဟာရ တစ်ဆယ့်ခြောက်ပါးတွင် ပြဆိုအပ်သော လက္ခဏာဟာရ နည်းအားဖြင့် လည်းကောင်း ရဟန္တာကို ဘုရားနှင့် အတူထား၍ ဘုရားကိုးဆူ ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်လေသည်။
ထိုသို့ယူခဲ့သော် ယင်းရဟန္တာ ရှစ်ပါးသာမဟုတ်၊ ရဟန္တာအများကိုပင် ဘုရားဟူသော အနက်အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် ယူသင့်ပေသည်။ ထိုသို့ယူသင့်သော်လည်း ရဟန္တာအများကို မယူဘဲ အရပ်ရှစ်မျက်နှာ အနေအထားဖြင့် အသင့်လျော်ဆုံး ဖြစ်သော ယင်းရဟန္တာရှစ်ပါးကိုသာ ဘုရားကိုးဆူ ပူဇော်ရာ၌ ယူအပ်လေသည်။
ဘုရားကိုးဆူပူဇော်သော အလေ့အထမှာလည်း သက္ကရာဇ် ၇၆၇ ခုနှစ်လောက်က ဇင်းမယ်ပြည်တွင် တရုတ်တို့ နှောင့်ယှက်လာသောအခါ၊ ရွတ်ဖတ်နာယူသူတို့ကို ဘေးကြီးမှ လွတ်ကင်းအေးချမ်းရန် ရှင်သီလဝံသ ရေးသားအပ်သော ဥပ္ပါတသန္တိကျမ်း ဖြစ်ပေါ်လာပြီးနောက်၊ ပိန္ထကတ်တော်၌ ကျွမ်းကျင်လိမ္မာသော ဆရာတော်တို့ညွှန်ကြားစီမံချက်အရ ဖြစ်ပေါ်လာဟန် တူသည်။ အကြောင်းကား ဘုရားကိုးဆူ ပူဇော်ရာ၌ ဘေးအန္တရာယ် ကင်း၍ ကောင်းကျိုးချမ်းသာ ဖြစ်စေခြင်းငှာ ဥပ္ပါတသန္တိကျမ်းကို ရွတ်ဖတ်လေ့ ရှိသော ကြောင့်ဖြစ်သည်။
တစ်ကြောင်းလည်း ဇင်းမယ်ပြည်တွင် နှစ်ပေါင်းများ စွာ ရှေးအခါကပင် (၁) တနင်္ဂနွေ (၂) တနင်္လာ (၃) အင်္ဂါ (၄) ဗုဒ္ဓဟူး (၅) စနေ (၆) ကြာသပတေး (၇) ရာဟု (၈) သောကြာ (၉) ကိတ်ဟူသော ဂြိုဟ်ကြီး ကိုးလုံးကို ပူဇော် သော အလေ့အထရှိခဲ့ဟန်တူသည်။ နက္ခတ်ဗေဒင်ကို အယူ အဆရှိသောသူတိုင်း ဂြိုဟ်ကြီးကိုးလုံး ကိုစောင့်သော နတ် တို့တွင် တနင်္လာ၊ ဗုဒ္ဓဟူး၊ ကြာသပတေး၊ သောကြာ သောမဂြိုဟ်လေးလုံးကို စောင့်သော နတ်တို့သည် မကောင်း ကျိုးကို ပေးတတ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ယူဆကြသည့် အတိုင်း မကောင်းကျိုးပျောက်၍ ကောင်းကျိုးရောက်အောင် ပူဇော်ကြခြင်း ဖြစ်လေသည်။
ဥပ္ပါတသန္တိကျမ်းပေါ်ပြီးနောက် နှစ်ပေါင်း တစ်ရာ့ ငါးဆယ်ကျော်၊ သက္ကရာဇ် ၉၁၉ ခုနှစ်သို့ရောက်သောအခါ၊ ဟံသာဝတီ ဆင်ဖြူရှင်များ မင်းတရားကြီးသည် ဇင်းမယ်ကို အောင်နိုင်၍ သားတော် နော်ရထာကို ဇင်းမယ်ဘုရင်အဖြစ် လွှဲအပ်အုပ်ချုပ်စေသည်။ ထိုအခါ ပိန္ထကတ်တော်မှစ၍ စာပေကျမ်းဂန် ကျွမ်းကျင်လိမ္မာ သော ပုဂ္ဂိုလ်အများထွန်းကား ခဲ့သည်။
ယင်းဘုရင်လက်ထက် ပိန္ထကတ်တော်၌ ကျွမ်းကျင် လိမ်မာသော ဆရာတော်တို့သည် ဤဇင်းမယ်ပြည်၌ ဂြိုဟ်ကြီး ကိုးလုံးကို ပူဇော်ကြသည်ကား လောကီအကျိုးမျှသာ ရည်ရွယ် ကြသည်။ တပည့်လိမ္မာသည် ဆရာကို သရက်ပင်ရင်း၌ ရေချိုး စေသဖြင့် ဆရာရေချိုးခြင်းကိစ္စ၊ သရက်ပင် ရေလောင်းခြင်း ကိစ္စ နှစ်ကိစ္စပြီးစေသော( အတ္ထသေဝနဂရု သိနန ) နည်းဖြင့် အကျိုးစီးပွားများရာ သကဲ့သို့၊ ဂြိုဟ်ကြီးကိုးလုံး ပူဇော်ရာဝယ် ဘုရားကိုးဆူ ကို ထည့်သွင်းပူဇော်စေရလျှင် ဂြိုဟ်ကြီးကိုးလုံး ပူဇော်ခြင်းကိစ္စ၊ ဘုရားကိုးဆူ ပူဇော်ခြင်းကိစ္စ နှစ်ကိစ္စပြီးစေ၍ အကျိုးစီးပွား များရာသည်ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ပြည်သူ ပြည်သားတို့အား ဂြိုဟ်ကြီးကိုးလုံးနှင့် တွဲဘက်၍ ဘုရားကိုးဆူ ကိုပါ တစ်ပြိုင်တည်း ပူဇော်ရန် စီမံပေးကြသည်။ ထိုအခါက စ၍ ဘုရားကိုးဆူ ပူဇော်ရန် စီမံပေးကြသည်။ ထိုအခါကစ၍ ဘုရားကိုးဆူ ပူဇော်ခြင်း အလေ့အထ ဖြစ်ပေါ်လာဟန် တူ သည်။ နောက်မြန်မာနိုင်ငံသို့ရောက်လာကာ ယနေ့ထက်တိုင် ပူဇော်လျက် ရှိလေသည်။
ပူဇော်လာသောအခါ ဘုရားကိုးဆူထားရန် အစီအစဉ်မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
ဘုရားကိုးဆူ ပူဇော်ရာ၌ ဘုရားကိုးဆူ သက်သက် လည်း ပူဇော်နိုင်သည်။ ဂြိုဟ်ကြီးကိုးလုံးနှင့် တစ်နေရာတည်း တွဲဘက်၍လည်း ပူဇော်နိုင်သည်။ တစ်နေရာစီခွဲ၍လည်း ပူဇော်နိုင်သည်။ ပူဇော်သောအခါ ဂြိုဟ်ကြီးကိုးလုံးကို ထားရန်မှာ အောက်ပါအစီအစဉ်အတိုင်း ဖြစ်သည်။
ဘုရားကိုးဆူနှင့် ဂြိုဟ်ကြီးကိုးလုံးကို ပူဇော်ရာ၌ ပိုမိုစုံလင်အောင် ထည့်သွင်းလိုလျှင် (၁) သူရဿတီ (၂) စန္ဒီ (၃) ပရမီသွာ (၄) မဟာပိ­ဲ (၅) ဂေါရမန္တ နတ်မင်းကြီး ငါးပါးနှင့် (၆) ရုက္ခစိုး (၇) ဘုမ္မစိုး (၈) အာကာသစိုး (၉) အိမ်စောင့်နတ် ဟူ၍ နတ်ကိုးပါးကိုထည့်သွင်းနိုင်ပေသည်။ အကယ်၍ ထည့်သွင်းလျှင် ဘုရားကိုးဆူ (၉) ပွဲအစုံအလင်၊ ဂြိုဟ်ကြီးကိုးလုံး (၉) ပွဲအစုံအလင်၊ နတ်ကိုးပါး (၉) ပွဲအစုံအလင်၊ အားလုံး (၂၇) ပွဲပြင်ရသည်။ ဒါနဝ·ု၊ စုစုမြားမြောင်၊ ကျောင်းဆောင်ဆီမီး၊ တံခွန်ထီးနှင့်၊ သစ်သီးသုံးထွေ၊ မသွေရေချမ်း၊ ပန်းလည်း သုံးပါး၊ မုန့်ကားဖြူနီ၊ ယိုစုံစီနှင့် တလီအံ့လောက်၊ ပေါက်ပေါက်ချိုဖြုန်း၊ ကြံအုန်းငှက်ပျော၊ ချိုမောနှစ် သက်၊ လက်ဘက်ကွမ်းယာ၊ သုဓာစုံလင်၊ ဆွမ်းဘောဇဉ်ဟု ရှေးဆရာကြီးများ စပ်ဆိုထားသည့်အတိုင်း - ဆွမ်းချက်ရန် အစီအစဉ် --- ဆန်ကျိုးမပါ ဆန်သစ်ဆန်ကောင်းကို (၉) နဝင်းကြေ၊ ချက်လိုသလောက် (၉) ခွက်ချင့်၍ (၉) ကြိမ်ဆေး၊ မချက်ဖူးသေးသော အိုးသစ် တွင်ထည့်၍ ဆီးသားထင်း၊ ဆီးထားယောက်မ သို့မဟုတ် သန့်သော ထင်းယောက်မ၊ ဖိုခနောက်ကို ဂုန်ရုပ်၊ နဂါးရုပ်၊ ခြင်္သေ့ရုပ်ခံ၍ နံနက် အရုဏ်တက် ဆွမ်းကပ်မီ မတူးမခြစ် အောင် ချက်ရမည်။
ဆွမ်းချက်မည့်သူ စောစောထ ရေချိုး၊ ခေါင်းလျှော်၊ ဝတ်ဖြူစင်ကြယ်ဝတ်၊ ငါးပါးသီလခံပြီး ရာဇမတ်လ တွင်းဝင်၊ မင်းကိုယ်ချည် ( ပရိတ်ချည် ) ပတ်မိအောင်ပတ်၊ ဆွမ်း မကျက်မီ အပြင်မထွက်နှင့်၊ ဆွမ်းကျက်မှ အပြင်ထွက်ရမည်။ ပွဲပြင်ရန် အစီအစဉ် - ကျောင်းဆောင်၊ သို့မဟုတ် စားပွဲကြီး၊ ဆီမီးဖယောင်းတိုင်၊ ထီး၊ တံခွန်၊ ကုက္ကား၊ ကြက် လျှာ၊ သစ်သီး သုံးမျိုး၊ ပန်းသုံးမျိုး၊ ယိုသုံးမျိုး၊ မုံ့ဖြူ၊ မုံ့နီ၊ ပေါက်ပေါက်၊ ကြံ၊ အုန်းငှက်ပျော၊ လက်ဘက်၊ ကွမ်းယာ၊ ဆွမ်း၊ ရေချမ်းစုံလင်အောင် စီစဉ်ရမည်။ သို့မဟုတ် မိမိတို့ စွမ်းနိုင်သလောက် စီစဉ်နိုင်သည်။ ပွဲပြင်ရာ၌ ဘုရားကိုးဆူ အတွက် ကိုးပွဲအစုံအလင်၊ ဂြိုဟ်ကြီးကိုးလုံးအတွက် ကိုးပွဲ အစုံအလင်၊ နတ်ကိုးပါး အတွက် ကိုးပွဲအစုံအလင် ညဉ့်ဦးက ပြင်ဆင်ထားရမည်။ ဆွမ်းပွဲကို နံနက် အရုဏ်တက်မှ ပြင်ဆင် ရမည်။
ပူဇော်ပုံ အစီအစဉ် - ရှေးဦးစွာ ခွင့်ပန်သော အနေ ဖြင့် ညဉ့်ဦးယံ ဘုရားပင့်၊ နောက် အရုဏ်တက်သောအခါ ထပ်၍ ဘုရားပင့်၊ နောက် အရုဏ်တက်သောအခါ ထပ်၍ ဘုရားပင့်ပြီးလျှင် ရဟန္တာရှစ်ပါးကို အစဉ် အတိုင်းပင့်၊ ပူဇော်၊ ဆုတောင်း၊ ရေစက်ချ၊ အမျှပေးဝေရမည်။ နောက်ဂြိုဟ်ကြီး ကိုးလုံးနှင့် နတ်ကိုးပါးကိုလည်း ထိုစအီစအဉ်အတိုင်းပင့်၊ ပူဇော်၊ ဆုတောင်း၊ နောက်ဂြိုဟ်ကြီး ကိုးလုံကို အစဉ်အတိုင်း ပြန်ပို့ရမည်။
ပြုစုစီရင်သည့် ကျီးသဲလေးထပ် ဆရာတော် ဘုရားကြီး ရေးသားသော သဇ္ဇနဝိလာသနီ ကျမ်းတွင် ပါသော ( ဘုရားကိုးဆူကပ် ) တို့မှ ယူ၍ ထည့်သွင်းရေးသားပါသည်။ ။ ဂြိုဟ်ကြီး ကိုးလုံး ပူဇော်နည်းကို ရှေးဆရာကြီးများ ရေးသား ထားသော နည်းကိုယူ၍ထည့်သွင်း ရေးသားပါသည်။(ဦးကြီးဖေ)
လွယ်ထွီ (မြောက်)ရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
လွယ်ထွီ (မြောက်)ရွာ (Loihtwee (North))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ တီကျစ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၄၉၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တီကျစ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၅၉၉ ဦး၊ မ ၅၆၈၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၂၈၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပန်ဗားရွာ၊ ဟားခါးမြို့နယ်
ပန်ဗားရွာ(Pangva)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးခရိုင်၊ ဟားခါးမြို့နယ်၊ ဒွမ်ဗားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၅၄၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဒွမ်ဗားကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၃၃ ဦး၊ မ ၂၇၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၀၆ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟားခါးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အောင်သုခရွာ၊ ရေဦးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လမ်းကူးရွာ၊ ရွှေကူမြို့နယ်
လမ်းကူးရွာ(Lanku)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ ရွှေကူမြို့နယ်၊ ပန်းတင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၉၂၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပန်းတင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၀၄ ဦး၊ မ ၁၁၀၅ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၂၀၉ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရွှေကူမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မလောက်ချောင်းရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
မလောက်ချောင်းရွာ(Malaukchaung)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ သာမိတိုက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၁၇၃ ဖြစ်သည်။
ကရင်လူမျိုး
ရာဇဝင်သမိုင်း
ကပ္ပလီကရင်လူဦးရေ.... <references group=" Maiti, Sameera. "The Karen – A Lesser Known Community of the Andaman Islands (India)". CiteSeerX 10.1.1.517.7093." /> အိန္ဒိယပိုင်နက် ကပ္ပလီကျွန်း(အန်ဒမန်)တွင် ကရင်လူဦးရေ ၂,၅၀၀ ဦးရှိသည်။ မြန်မာ့ပင်လယ်ပိုင်နက် ကိုကိုးကျွန်းစုများ အနီးရှိကရင်လူမျိုးအများစုမှာ အိန္ဒိယပိုင်နက်ကပ္ပလီကျွန်း(အန်ဒမန်ကျွန်း)နှင့် နီကိုဘာကျွန်းစုများ၏ ပြည်ထောင်စုပိုင်နက်အတွင်း မြောက်ပိုင်း ကပ္ပလီ ကျွန်းများ၏ မာယာဘွန်ဒါ တယ်ဆီးလ် တွင် ကန့်သတ်ထားသည်။ ၎င်းတို့အားလုံးနီးပါးသည် နှစ်ခြင်းပရိုတက်စတင့်ခရစ်ယာန်များဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် အသိုင်းအဝိုင်းအတွင်း ဆက်သွယ်ပြောဆိုရန်အတွက် ၎င်းတို့၏ဘာသာစကားကို ထိန်းသိမ်းထားသော်လည်း ကရင်မဟုတ်သော အိမ်နီးချင်းများနှင့် ဆက်သွယ်ရန်အတွက် ဒုတိယဘာသာစကားအဖြစ် ဟိန္ဒီဘာသာစကားကို အသုံးပြုကြသည်။
လူမျိုးစုများ
ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် အစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသော ကရင်လူမျိုး ၁၁မျိုးဖြစ်သည်။
ကရင်လူမျိုးတွင် စကောကရင် နှင့် ပိုးကရင် ဟူ၍ အဓိကလူမျိုးစုကြီး ၂ စုရှိသည်။ ထိုလူမျိုးစုကြီး ၂ စုမှာ ဓလေ့စရိုက် နှင့် အသုံးပြုသော ဘာသာစကားတွင် ကွဲပြားခြားနားမှုများရှိသည်။ ကရင်မျိုးနွယ်စုတွင် အဓိကမျိုးနွယ်စုဖြစ်သော ပိုးကရင်( အရှေ့ပိုး/အနောက်ပိုးကရင်)နှင့် စကောကရင်သာမက ပကူးကရင်, ဘွဲကရင်, ဂေခို ကရင်, ဂေဘား ကရင်, မောနေပွာကရင်, ကရင်ဖြူ, ထိုကလိဘောင်ကရင်, တလေပွာကရင်, ပလေချီးပလေကီးကရင် စသည့်မျိုးနွယ်စုများသည်လည်း ကရင်လူမျိုးစုအုပ်စုဝင်ထဲတွင်ပါဝင်သည်။
စကောကရင်လူမျိုးများသည် ယောက်ျားလေးများ၏ အမည်ရှေ့တွင် 'စော' တပ်၍ ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိကြပြီး မိန်းကလေးအမည်ရှေ့တွင် 'နော်' တပ်၍ ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိကြသည်။ ပိုးကရင်လူမျိုးအနက် အရှေ့ပိုးကရင်များ၏ အမည်ရှေ့တွင် အမျိုးသားဆိုပါက "စော" ထည့်၍ အမျိုးသမီး အမည်ရှေ့တွင် "နန်း" တပ်၍ ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိကြသည်။ အနောက်ပိုးကရင်များ၏ အမည်ရှေ့တွင်မူ အသက်အလိုက်အမျိုးသားဆိုပါက "စ" နှင့် "မန်း" ထည့်၍ ခေါ်ပြီး အမျိုးသမီး အမည်ရှေ့တွင် "နမ့်" တပ်၍ ခေါ်‌လေ့ရှိကြသည်။
ယဉ်ကျေးမှု
"ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့ဖြစ်ပေါ်လာပုံ "
ကရင်အမျိုးသား ခေါင်းဆောင်ကြီးမျ ားသည် ကရင်တစ်မျိုးသားလုံး၏ သမိုင်းဝင်နေ့ ရရှိရန်အတွက် ပထမတွင် ကရင်အမျိးသားနေ့(Karen National Day)ကို တင်သွင်းတောင်းဆိုချက်ကို အင်္ဂလိပ်အစိုးရက လက်ခံခွင့်ပြုခြင်းမရှိဘဲ အဆိုပါနေ့အစား အခြားနေ့တစ်နေ့ကို ဆက်လက်ထပ်မံတင်သွင်းပါရန် ပြန်လည်အဆိုပြုခဲ့သည်။ ကရင်အမျိုးသား ခေါင်းဆောင်ကြီးမျ ားက သမိုင်းဝင်နေ့အတွက် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းခဲ့ကြရာတွင် "ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့" (Karen New year Day)ကို တောင်းဆိုတင်သွင်းရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။
ထိုအချိန်၌ ကရင်အမျိုးသားတို့သည် နှစ်သစ်ကူးနှင့်ပတ်သက်၍ ကျင်းပခဲ့ကြသောနေ့၊ ရက်၊ လမျ ားသည် ဒေသတစ်ခုနှင့်တစ်ခု တူညီမှုမရှိခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ တောင်ပေါ်ဒေသတွင် နေထိုင်သော ကရင်အမျိုးသားအချို့သည် တောင်ယာလုပ်ငန်း ပြီးဆုံးလျှင် ရိုးရာအရိုးကောက်ပွဲမျ ား ကျင်းပပြုလုပ်ကြ၏။ ၎င်းနောက်တွင် ဆက်လက်၍ နှစ်သစ်ကူးပွဲကို ကျင်းပကြသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် ကရင်လူမျိုးတို့မှာ မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာဝင်မျ ားကဲ့သို့ပင် သင်္ကြန် ကျပြီးနောက် နှစ်ဆန်းတစ်ရက်နေ့ကို နှစ်သစ်ကူးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ လဲကယ်ဘာသာဝင် ကရင်တို့မှာမူ သီတင်းကျွတ်လအတွင်း စနေနေ့ တစ်ရက်ရက်တွင်လည်းကောင်း၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင် ကရင်မျ ားက ကမ္ဘာ့နှစ်ဆန်းတစ်ရက်ဖြစ်သော ဇန်နဝါရီလ တစ်ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း၊ မေတ္တာဗြဟ္မစိုရ်အသင်းဝင်ကရင်မျ ားနှင့် ယိုးဒယားနိုင်ငံရှိ အချို့သောကရင်မျ ားသည် နှစ်သစ်ကူးနေ့ကို တပို့တွဲလဆန်း တစ်ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံ မြေပြန့်ဒေသမျ ားတွင် နေထိုင်ကြသော ကရင်မျ ားနှင့် ယိုးဒယားနိုင်ငံဘက်မှ နေထိုင်သော ကရင်အချို့တို့သည်လည်း ပြာသိုလဆန်း တစ်ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း အသီးအသီး နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ကို ကျင်းပကြသည်။
ထို့ကြောင့်ပင် သမိုင်းဝင်နေ့တစ်နေ့ ရရှိရန် ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့အဖြစ် တင်သွင်းရာ၌ ပထမဦးစွာ အောက်လွတ်တော်မှ စတင်တင်သွင်းရမည်ဖြစ်၍ ကရင်အမတ် ၁၅ ဦး၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သော စောဂျွန်ဆင်ဒီဖိုးမင်းသည် နေ့ရက်သတ်မှတ်ရေးအတွက် တာဝန်ယူရ၏။ ထိုအခါ စောဂျွန်ဆင်ဒီဖိုးမင်းသည် တောင်ငူမြို့ရှိ ကရင်သက်ကြီး ဝါရင့်သူအချို့ကို ခေါ်ယူဆွေးနွေးခဲ့ပြီး သရာမိုးလိုအား ဆက်လက်တာဝန် လွှဲအပ်ခဲ့ကြသည်။ သရာမိုးလိုသည် ကရင်အမျိုးသားတို့၏ ခုနှစ် သက္ကရာဇ်သည် နှစ်ပေါင်းမည်မျှရှိကြောင်းနှင့် ကရင်အမျိုးသားတို့၏ နှစ်သစ်ကူးနေ့သည် မည်သည့်နေ့၊ လတွင် ဖြစ်ကြောင်းဟူသော အချက်နှစ်ချက်အပေါ် မူတည်၍ ရှာဖွေသုတေသန လုပ်ခဲ့ပြီးနောက် ပြန်လည်တင်ပြခဲ့သည်။
အရှေ့တိုင်းသမိုင်းသုတေသီကြီးနှစ်ဦးဖြစ်သော ဂျီ၊အိပ်ခ်ျ၊လုစ်(G.H.Luce)နှင့် ဂျီ၊အီး၊ဟာဗီ(G.E.Harvey)တို့၏ မှတ်တမ်းပြုချက်မျ ားအရ လည်းကောင်း၊ အမျိုးသားပညာဝန် ဦးဖိုးကျ ားရေးသားသော မြန်မာရာဇဝင်အရ လည်းကောင်း၊ ကရင်လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်မှာ ဘီ၊ စီ၊ ၇၃၉ ခုနှစ်ကဖြစ်ကြောင်း သိရှိရပေသည်။ သို့ဖြစ်၍ သရာမိုးလိုက ကရင်သက္ကရာဇ်ကို ကရင်လူမျိုးတို့ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည့် ထိုခုနှစ်မှအစပြု၍ ရေတွက်ရန် အဆိုပြုခဲ့၏။ ယင်းအဆိုပြုချက်ကို အေ၊ဒီ၊ ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် တင်သွင်းခဲ့ရာ၊ ကရင်လူမျိုးမျ ား မြန်မာနိုင်ငံသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည့် ဘီ၊စီ၊ ၇၃၉ ခုနှစ်မှစ၍ ရေတွက်သော် နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင့်ခြောက်ရာကျေ ာ်ရှိခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။
တောင်ငူမြို့ရှိ သက်ကြီးဝါကြီးသူမျ ား၏ သဘောတူညီ သတ်မှတ်လိုက်သည့် နေ့ရက်(သလေ လဆန်း ၁ ရက်)ကို ဥပဒေပြုအောက်လွတ်တော်တွင် တင်သွင်းသည့်အဆို (Bill) ကို စောဂျွန်ဆင်ဒီဖိုးမင်း လက်မှတ်ရေးထိုးကာ အောက်လွတ်တော်အစည်းအဝေးတွင် တင်သွင်းခဲ့၏။ ၁၉၃၇ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပပြုလုပ်သော ဥပဒေပြုအောက်လွတ်တော် အစည်းအဝေး မှတ်တမ်းတင်ချက်အရ (Presented)ဟူ၍ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။
ယင်းကိစ္စနှင့်ပတ်သက်၍ ဒေါကလူဥက္ကဋ္ဌအထက်လွတ်တော်အမတ် ဆရာစံဘော်က ဆက်လက်ဦးဆောင်၍ ဝန်ကြီးစောဖေသာနှင့် ညှိနှိုင်းပြီး ဒေါက်တာဘမော် အစိုးရအဖွဲ့သို့တင်ပြ၍ အစိုးရအဖွဲ့၏ သဘောတူညီချက်အရ (Cabinet Executive Power)ဖြင့် ဘုရင်ခံထံသို့ တင်ပြနိုင်၍ ဘုရင်ခံ၏ သဘောတူညီချက်ကြောင့် အစိုးရရုံးမျ ားနှင့် လွှဲပြောင်းနိုင်သည့် စာချုပ်စာတမ်း အက်ဥပဒေ(Negotiable Instrument act.) အစိုးရအသိအမှတ်ပြု ရုံးပိတ်ရက်အဖြစ် ရရှိခဲ့သည်။
အစိုးရ၏ ပထမဦးဆုံး အသိအမှတ်ပြု ရုံးပိတ်ရက်မှာ ၁၉၃၈ ခုနှစ်၊ ဇန္နဝါရီလ ၁ ရက်(၁၂၉၉ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလဆန်း ၁ ရက်)နေ့ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းနေ့တွင် ဝတ်လုံတော်ရ ဆစ်ဒနီလူနီက အသံလွှင့်မိန့်ခွန်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ပေါ်ထွက်လာသည့်"သာ့ပွာဖိုးလင်းတေး"ပြုစုရေးဆွဲသည့် ကရင်အမျိုးသားပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်ပြည့်မြောက်၍ ၁၉၃၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ကျ ရောက်သည့် ကရင်နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်တွင် ကရင်အမျိုးသား ခေါင်းဆောင်ကြီး ၅ ဦး ဖြစ်ကြသော စောစံစီဖိုး၊ မန်းရွှေဘ၊ မန်းလှဖေ၊ စောဆစ်ဒနီလူနီနှင့် စောဖေသာတို့က ဩဝါဒသဝဏ်လွှာ ပေးပို့ခဲ့သည်။
(သဝဏ်လွှာ ပေးပို့သည့်နေ့စွဲမှာ"သာ့ပွားဖိုးလင်းတေး"၏ ပြက္ခဒိန်အရ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် နှစ်ကြိမ် ကျရောက်နေခြင်းကြောင့် ရက်အမှန်(၂၁-၁၂-၃၈)အစား(၂၁-၁၂-၃၉)ဟူ၍ ဖြစ်နေကြောင်း သတိပြုအပ်၏)။ မည်သို့ပင်ဆိုစေ ယနေ့ကရင်အမျိုးသားထု တစ်ရပ်လုံးက သရာမိုးလို၏ ရှာဖွေချမှတ်ပေးခဲ့သည့် ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့ဖြစ်သော "သလေး"လဆန်း ၁ ရက်ဟု အတည်ပြုထားသော ပြာသိုလဆန်း ၁ ရက်၊(သို့မဟုတ်)"ထိုင်ခေါက်ဖူး"လဆန်း ၁ ရက်ကိုသာ ဆက်လက်အတည်ပြု လက်ခံနေကြကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။
မန်းလင်းမြတ်ကျော် ရေးသားပြုစုသော "ကရင့်ရိုးရာ သုတပဒေသာ"စာအုပ်မှ ထုတ်နှုတ်မျှဝေသည်။
ကရင်အမျိုးသားနေ့
၁၉၄၈ ခုနှစ်ဖေဖော်ဝါရီလ (၃) ရက်နေ့တွင် KNU ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးက ဖဆပလ အစိုးရထံ ကရင်ပြည်ပြန်ပေးဖို့ရန် စာရေးတောင်းဆိုခဲ့သည်။ စာကို တလအတွင်း (၁၉၄၈) ခုနှစ်၊ မတ်လ (၃) ရက်နေ့နောက်ဆုံးထားပြီး ဖဆပလ အစိုးရမှ KNU ထံ အကြောင်းပြန်ရန်၊ ပြန်စာမရရှိပါက (သို့မဟုတ်) ကရင်ပြည်ပြန်ပေးဖို့ရန် ငြင်းဆိုပါက ကရင်အမျိုးသားများ ခြေတလှမ်း တက်လှမ်းမည်ဟု ပါရှိသည်။ ကရင်ပြည်တောင်းဆိုစာ ပိုမိုလေးနက်စေရန် ဖေဖော်ဝါရီလ (၁၁) ရက်နေ့၌ မြန်မာတပြည်လုံးရှိ ကရင်အမျိုးသားများအားလုံး ကရင်ပြည်လိုလားကြောင်း မြို့ပေါ်တက်၍ ကရင်လူထူဆန္ဒပြပွဲ ကျင်ပရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ယင်ဆုံးဖြတ်ချက်အတိုင်း (၁၉၄၈) ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၁၁) ရက်နေ့တွင် မြန်မာပြည်တပြည်လုံးရှိ ကရင်အမျိုးသားများမြို့ ပေါ်တက်၍ ကရင်ပြည်လိုလားကြောင်း ကရင်လူထူဆန္ဒပြပွဲ ကျင်းပလေသည်။ အောက်မြန်မာပြည် ကရင်အများစု ရှိရာ ဒေသများတွင်သာမက မြောက်ဘက်မြစ်ကြီးနားမှ တောင်ဘက် မြိတ်မြို့ အထိ၊ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် နမ့်ခမ်း၊ ကွတ်ခိုင်၊ လားရှိုး၊ တောင်ကြီး၊ ကျိုင်းတုံ၊ မြန်မာပြည်အလယ်ပိုင်းတွင် မိတ္ထီလာ၊ ချောက်၊ ရေနံချောင်း စသည်ဖြင့် တပြည်လုံးတွင် ဆန္ဒပြကြသည်။ ရန်သူ ဖဆပလ မှလည်း ခြိမ်းခြောက်နှောက်ယှက်တားမြစ်ခြင်းကို အမျိုးမျိုးပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် နှောက်ယှက်တားမြစ်ခြင်း အမျိုးမျိုးကြားမှ ကရင်တမျိုးသားလုံး (၂) ရက်၊ (၃) ရက် ခရီးများချီတက်၍ ဆန္ဒပြရာ ကရင်အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးပေါင်း (၄) သိန်းကျော် အသံတိတ် ဆန္ဒပြ၍ ထိုနေ့ရက်အထိ မြန်မာပြည်သမိုင်းတွင် အကြီးမားဆုံး ဆန္ဒပြပွဲဖြစ်ခဲ့သည်။ ကရင်အမျိုးသားများသည် ကြွေးကြော်သံ (၄) ချက်ဖြင့် ချီတက်ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။
ကရင်အမျိုးသားအလံတော်
ဤတောင်းဆိုချက်များရရှိသောအခါ ကရင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်ကြီးသည် ကရင်ခေါင်းဆောင်များနှင့် ကရင်အမျိုးသားများထံ “ ကရင်အမျိုးသားအလံ” ပုံစံများရေးစွဲ၍ တင်ပို့ကြရန် မေတ္တာရပ်ခံခဲ့သည်။ ရောက်ရှိလာသော ကရင်အလံပုံစံ တစ်ရာအနက်မှ မန်းဘခင်(ဝန်ကြီးဟောင်း) ရေးဆွဲသောအလံပုံစံကို အတည်ပြု ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ အနီရောင်၊ အဖြူရောင်၊ အပြာရောင် သုံးရောင်ခြယ်ပေါ်တွင် တက်သစ်စနေဝန်းနှင့် ဖားစည်ပါရှိသော အလံသည် ကရင်အမျိုးသားအလံပင် ဖြစ်သည်။
ကရင်အမျိုးသားများသည် ကရင်အမျိုးသားအလံတော်ကို လူထုအစည်းအဝေးပွဲများနှင့် ကရင်အမျိုးသားနှစ်သစ်ကူးနေ့ အခမ်းအနားများတွင် ပြည်ထောင်စုအလံတော်နှင့် ယှဉ်တွဲ၍ စိုက်ထူကြသည်။
ကရင်အမျိုးသားသီချင်း
ကရင်အမျိုးသားသီချင်းကို စောစံဘ နှင့် စောသာအေးကြီးတို့က ရေးသားတင်ပြရာ ကရင်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်မှ အတည်ပြုလက်ခံသဖြင့် ကရင်အမျိုးသားသီချင်းဟူ၍ ပေါ်ပေါက်လာ၏။ သီချင်းကို ကရင်အမျိုးသားဆိုင်ရာအခမ်းအနားများ၊ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဓလေ့ထုံးစံပွဲ အခမ်းအနားများတွင် အဖွင့်သီချင်းနှင့် အမျိုးသားအလံတော်အလေးပြုရန် အမြတ်တနိုး တန်ဘိုးထား သီဆိုလေ့ရှိသည်။
ဘုရားကြီးဆရာတော်
မန္တလေးမြို့၊ ဘုရားကြီး ဆရာတော်ဘုရားသည် မိတ္ထီလာမြို့ ရွှေပြည်ရန်အောင် အရှေ့လက်တာ ၂ ထောင်ကျော်ကွာ ကဖြူရွာ၌ သက္ကရာဇ် ၁၁၇၂ ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင်တော် မူသည်။ ငယ်မည်တော် ဦးညိုဖြစ်သည်။ ဘွဲ့အမည်တော်ကား ဦးဇာဂရ ဖြစ်သည်။ ဆရာတော်၏ ငယ်ဆရာရင်းကို မသိရချေ။ မှတ်တမ်းတစ်ခု အဆိုအရ ဘုရားကြီးဆရာတော်သည် ရှင်သာမဏေ အဖြစ်ကပင် အမရပူရ နေပြည်တော်သို့ ရောက်ရှိကာ စရပ်တစ်ခုတွင် ဆင်းရဲငြိုငြင်စွာနေပြီးလျှင် ထင်ရှားကျော်ကြားသော ဆရာများထံတွင် နည်းခံသင်ယူ သည်းဟု သိရသည်။ ရဟန်း ၃ ဝါအရတွင် ပုဂံမင်း၏ဆရာ ဗားကရာသာသနာပိုင် ဆရာတော် ဘုရားကြီးရေးသား ဖွဲ့စည်းသည့် ဂါထာများ မှားနေကြောင်း သံဃာပရိသတ် အလယ်တွင် ရဲရဲတောက် လျှောက်ထားသည်ဟူ၍ ထိုမှတ်တမ်းက ဆိုလေသည်။ ဘုရားကြီး ဆရာတော်သည် သာသနာပိုင် ဒုတိယ ဗားကရာ ဆရာတော် ဘုရားကြီးထံတွင် နည်းခံသင်ကြား၍ မိမိကလည်း တစ်ဆင့် စာပေပို့ချတော်မူလေ သည်။ သာသနာပိုင် ဗားကရာဆရာတော် ဘုရား၏ ထင်ရှား သော တပည့်ကြီးတို့တွင် တစ်ပါးအပါအဝင် ဖြစ်သည်။
သာသနာပိုင် ဗားကရာ ဆရာတော်ကြီးက အသောကာရာမ တိုက်အတွင်း စနေထောင့် သုံးထပ်ကျောင်းတွင် ဦးဇာဂရကို နေထိုင်စေပြီး စာချပို့စေသည်။ ပိန္ထကတ်စာပေ ကျွမ်းကျင် နိုင်နင်းတော်မူလှသဖြင့် စာလိုက်သော သံဃာ ၄ဝဝ နီးပါးခန် ရှိသည်ဟု အဆိုရှိလေသည်။
ဘုရားကြီး ဆရာတော် ဦးဇာဂရသည် ရဟန်းပျို ဘဝ ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် ပရိယတ္တိအရာ စာပေကျမ်းဂန် တတ်ကျွမ်း တော်မူခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်ထူး တစ်ပါးဖြစ်သည်။ သက်တော် ၂၅၊ ၂၆၊ ရဟန်း ၆ ဝါရတော်မူစဉ်ကပင် သဒ္ဒဝုတ္တိန္ထီကာနှင့် ဂန္တာဘရဏန္ထီကာများကို ရေးသားတော်မူခဲ့သည်။ ယင်းကျမ်း များမှာ ပါမ္ဗိဘာသာဖြင့်ရှိသည့် သဒ္ဒဝုတ္တိကျမ်းနှင့် ဂန္တာဘရဏ ကျမ်းကို ပါမ္ဗိဘာသာဖြင့် ဖွင့်ဆိုရေးသားသည့် န္ထီကာကျမ်းများ ဖြစ်သည်။ ယင်းကျမ်း များ၏ နိဂုံး၌ ၆ ဝါရစဉ်က ရေး ကြောင်း ကိုယ်တိုင်ရေးသားထားလေသည်။ ထို့ပြင် ယင်းန္ထီကာ ကျမ်း နှစ်ကျမ်း အနက် သဒ္ဒဝုတ္တိန္ထီကာ ကျမ်းကို ၁၁၉၇ ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်နေ့က ပြီးသည်။ ဂန္ထာဘရဏန္ထီ ကျမ်းကို ၁၁၉၇ ခုနှစ် နတ်တော်လဆန်း ၈ ရက်နေ့ပြီး သည်ဟု ပါရှိသဖြင့် ဆရာတော် ဦးဇာဂရသည် ဒုတိယ န္ထီကာကျမ်းကို ၂၃ ရက်ဖြင့် အပြီးရေးသားတော်မူကြောင်း သိရသည်။
သက္ကရာဇ် ၁၂ဝ၅ ခုနှစ် ရဟန်းဝါ ၁၄ ဝါရစဉ်က ရေသားပြီးသည့် သဂြိုဟ်ဂဏ္ဍိသစ် ကျမ်းနိဂုံး၌ ဇာဂရောတိ၊ ဇာဂရဟူ၍။ နာမေန၊ အမည်သညာထင်ရှားစွာထသော။ မေမယာ၊ ငါပဉ္စင်းသည် ဟူ၍ ရေးသား ပါရှိသည်ကို ထောက်၍ ထိုအချိန်အထိ ကိုယ်ပိုင်တိုက်တာ အသီးအခြားဖြင့် ထင်ရှားတော်မမူသေးကြောင်း သိနိုင်သည်။ သက္ကရာဇ် ၁၂ဝ၉ ခုနှစ် တပေါင်းလတွင် မင်းတုန်းမင်းကြီး ကိုယ်တော်တိုင် ကျောင်းတင် လှူဒါန်းခြင်း ခံတော်မူရသည်။ ထိုအခါမှစ၍ ထင်ရှားကျော်စောတော်မူလာသည်။
ဘုရားကြီး ဆရာတော်သည် မင်းတုန်းမင်းလက်ထက် သက္ကရာဇ် ၁၂၁၇ ခုနှစ် ပထမဝါဆိုလပြည့်ကျော် ၁ ရက်နေ့ တွင် ဇာဂရာဘိသိရိပဝရာ လင်္ကာရ မဟာဓမ္မရာဓိ ရာဇဂုရု ဟူသော ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကို ခံယူ တော်မူရသည်။ ထိုနောက် သက္ကရာဇ် ၁၂၁၈ ခုနှစ် တန်ခူးလတွင် မင်းတုန်းမင်းကြီးသည် ပိန္ထကတ်တော်များကို တည်းပြတ်သုတ်သင် ပြင်ဆင်ရေးကူး စေတော်မူသောအခါ ဘုရားကြီး ဆရာတော် အမှူးရှိသော ဆရာတော် သုံးပါးအား ပိန္ထကတ်တော်များကို မှန်ကန် သေချာအောင် အမြဲမပြတ် ကြပ်မပြင်ဆင် ကြည့်ရှုတော်မူရန် လျှောက်ထားပြီးလျှင် တံဆိပ်တော်များ လှူဒါန်းဆက်ကပ် တော်မူသည်။ ထိုအခါက ဘုရားကြီး ဆရာတော်သည် ဇာဂရာ ဘိဝံသ တိပိန္ထကဓရ မဟာဓမ္မ ရာဇာဓိရာဇဂုရု ဟူသော ဒုတိယတံဆိပ်တော်ကို ခံယူတော်မူရသည်။
ဘုရားကြီး ဆရာတော်အား ကပ်လှူသည့် တံဆိပ်တော် တွင်သာ တိပိန္ထကဓရ ဟူသော စကားပါ၍ ကျန်ဆရာ တော် နှစ်ပါးအား ကပ်လှူသည့် တံဆိပ်တော်များတွင် တိပိန္ထကဓရ ဟူသောစကားမပါခေ။ ယင်းကို ထောက်၍ ဘုရားကြီးဆရာတော်သည် ပိန္ထကတ်သုံးပုံဆောင် ဆရာတော် အဖြစ် မင်းတုန်းမင်းကြီး၏ အသိအမှတ်ပြုခြင်းကို ခံရကြောင်း ထင်ရှားသည်။
သက္ကရာဇ် ၁၂၂၂ ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၁ ရက်နေ့ကစ၍ ပိန္ထကတ်တော်များကို ကျောက်ထက် အက္ခရာ တင်တော်မူသော အခါ၌လည်း ပုဒ်ပါဌ်အက္ခရာ ကျောက်စာ အရေးအသား မချွတ်မယွင်း စေရအောင် သန့်ရှင်းပြင်ဆင်တော် မူရသော ဆရာတော်သုံးပါးတွင် တိပိန္ထကဓရ ဘုရားကြီး ဆရာတော်ပင့် ဦးဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်။ မင်းတုန်းမင်းကြီး သည် သားတော် စကုမင်းသား၊ မက္ခရာမင်းသား၊ ညောင်ရမ်း မင်းသာ၊ မိုည|င်း မင်းသား၊ မြင်းခုံတိုင်မင်းသား၊ ငရဲမင်းသား တို့ကို ရှင်ပြုစဉ်က သင်္ကန်းတောင်းသာမဏေ ကျင့်ဝတ်တို့ကို သင်ကြားရန် ဘုရားကြီး ဆရာတော်ဘုရားထံ၌ပင် အပ်နှံတော် မူလေသည်။
ဘုရားကြီး ဆရာတော်သည် သက်တော် ၆၄ နှစ်၊ သက္ကရာဇ် ၁၂၃၆ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးမြို့ဒက္ခိဏာရာမ ဘုရား ကြီးကျောင်းတိုက်၌ပင် ပျံလွန်တော်မူလေသည်။
ကော့ကပ်ခလေးရွာ၊ ကော့ကပ်ခလေး
ကော့ကပ်ခလေးရွာ၊ ကော့ကပ်ခလေး
ကဇောင်းရွာ၊ ကဇောင်း
ကဇောင်းရွာ၊ ကဇောင်း
ပနီပင် (ကုလားစု)
ပနီပင် (ကုလားစု)