cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ပုဋဘတ္တဇာတ်
ချစ်သူကိုသာ တုံ့ပြန်ရာ
“အရှင်မိဖုရား ... မိမိသို့ ညွတ်သူအားသာ ညွှတ်ရာ၏။ မိမိသို့ ဆည်းကပ်သူအားသာ ဆည်းကပ်ရာ၏။ မိမိအမှုကိစ္စကို ဆောင်ရွက်သူအားသာ အမှုကိစ္စကို ဆောင်ရွက်ရာ၏။ မိမိအကျိုးစီးပွားကို အလိုရှိသူအားသာ အကျိုးစီးပွားကို အလိုရှိရာ၏။ မိမိသို့ မဆည်းကပ်သူအား မဆည်းကပ်ရာ။ မိမိကို စွန့်ပစ်သူအား စွန့်ပစ်ရာ၏။ တပ်စွန်းငြိတွယ်ခြင်းကို မပြုရာ၊ မိမိကိုချစ်ခင်မြတ်နိုးခြင်းခြင်း မရှိသောသူနှင့် မပေါင်းဖော်ရာ၊ ငှက်သည် သစ်ပင်၌ အသီးကုန်သည်ကိုသိလျှင် အသီးရှိသော တခြားသစ်ပင်ကို ရှာသကဲ့သို့ တစ်ပါးသောအရပ်ကို ရှာရာ၏။ စင်စစ်ကား ကမ္ဘာလောကကြီးသည် ကျယ်ဝန်းလှ၏” – ဟု ပြောကြားဆုံးမပြီးလျှင် “အရှင်မိဖုရားတို့မှာ မိမိကို အလွန်ချစ်မြတ်နိုးသော လင်ယောကျ်ားတစ်ယောက်ကို ရနိုင်ပါသေးသည်” ဟု ပြောကြားပြန်၏။ ပညာရှိ၏ စကားကို မင်းကြီး ကြားလတ်သော် မိဖုရားကြီးအား အလုံးစုံသော စည်းစိမ်ချမ်းသာကို ပေးတော်မူ၏။ ထိုအခါမှစ၍ မင်းမိဖုရားတို့သည် အညီအညွတ် ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ နေကြကုန်၏။
မြတ်စွာဘုရားသည် ဒေသနာတော်၏ အဆုံး၌ သစ္စာကိုပြတော်မူလျှင် လင်မယားနှစ်ယောက်တို့သည် သောတာပတ္တဖိုလ်၌ တည်ကုန်၏။
ဇာတ်ပေါင်း
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -
ရဟန်းတို့ -
ထိုအခါ မင်းမိဖုရားသည် - ယခုအခါ လင်မယားနှစ်ယောက်
ပညာရှိအမတ်သည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -
ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း။
ဆောင်ပုဒ်
(၁) ကိုယ့်သို့ညွတ်သူ၊ ညွှတ်တုံ့မူ၊ ကပ်သူကပ်ကြရာ။
(၂) ကိုယ့်ကိစ္စပြု၊ တုံ့ပြန်ပြု၊ လိုမူကျိုးလိုရာ။
(၃) ကိုယ့်ကိုစွန့်သူ၊ စွန့်ကြဟူ၊ ချစ်သူချစ်ကြရာ။
(၄) အသီးကုန်ငြား၊ သစ်ပင်များ၊ စွန့်သွားငှက်ပမာ။
ပုဋဘတ္တဇာတ် ပြီး၏။
ဇလုပ်ကြီးရွာ၊ လင်းလွန်းပင်
ဇလုပ်ကြီးရွာ၊ လင်းလွန်းပင်
သေကံ (ကုလား)ရွာ၊ ကျောက်ဖြူသားသေကံ
သေကံ (ကုလား)ရွာ၊ ကျောက်ဖြူသားသေကံ
ဒိုးကုန်းရွာ၊ ကရင်ကူး
ဒိုးကုန်းရွာ၊ ကရင်ကူး
မြိုင် (သီချင်း)
မေလှမြိုင် ကတော့ စစ်ပြီးခေတ် မြန်မာ့အသံ မှာ ထိပ်ထိပ်ကြဲပညာရှင်ကြီးပါပဲ။ သူ့အသံက ပီလည်းပီ၊ မြည်လည်းမြည်၊ ကြည်လည်းကြည်တဲ့ ပါရမီရှင်ကြီးပါ။ သီချင်းစာသားကို တစ်လုံးချင်း ရှင်းရှင်းလင်းလင်း၊ ဌာန်ကရိုဏ်းကျကျ ဆိုထားပါတယ်။ စာဘောင်ပဲ့အောင်ဆိုတယ်လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဒါတောင်မှ နှစ်တွေကြာလာတဲ့အခါ စာသားတွေကို နားကြားနဲ့ ထင်သလိုပြင်ဆိုကြရင်း “မြိုင်ဆိုရင် ဆိုင်သလို စကားနော် မြိုင်အပိုမကြွားဘူး တရားနဲ့ပျော်တဲ့ မြိုင်..မမြိုင်၊ မမြိုင်..” ကို တချို့ကဆိုကြရာမှာ ”မြိုင်ဆိုရင် စိုင် ဂဠုန် နဂါးရော မြိုင်ဗိုလ်မထားဘူး အများကတင်တဲ့မြိုင်..” လို့ ဆိုကြတာ တော်တော်ကြားမိပါတယ်။ အဓိပ္ပာယ်တခြားစီပါ။
မြိုင်(သီချင်းစာသား)
အများနဲ့အကုန်ဆိုင်… မြိုင်ဆိုလျှင်ဖြင့် အင်မတန်ကောင်း..။ မြခြေကျင်းငွေမြိုင် ဆိုရင်ဖြင့် အင်မတန့် အင်မတန် ကောင်း..။
(မြိုင် အကြောင်းကို အသီးသီးမှတ်စရာ၊ လှည့်လည်ကြံရှာ ကြည့်မိပြန်ရာ ဣတိတဿမာ ထို့ကြောင့်..)၂
(အကြံထူးပါတဲ့ ဉာဏ်ထူးပါတဲ့ ကံထူးပါတဲ့မြိုင်၊ ကြည်ကြည်လင်လင် အေးအေးဆေးဆေး မြိုင်)၂ (တန်ဆောင်မုန်း တန်ဆောင်တိုင် သူ့အိမ်ထဲလည်းမြိုင်၊ ကိုယ့်အိမ်ထဲလည်းမြိုင် အရပ်ချင်းညီညီပြိုင်၊ အရပ်ချင်းကပြိုင်၊ ပွားရာကမှနိုင်၊ များရာကမှနိုင် အရပ်ချင်းညီညီပြိုင်)၂ စိတ္တရဂီဝါ ရာဇာမင်းတို့ ဘာသာချင်းမို့ အချင်းချင်းပျော်တဲ့မြိုင်၊ (အကြောင်းယှဉ်ပြိုင် ၎င်း ခင်မြိုင်)၂ (မင်းဝံတောင်မောင်း ခြောက်သောင်းတောမြိုင်)၂၊ ပြုမူအင်အားဇောပိုင် ပုထုဇဉ်များတောမြိုင်၊ ရှိသမျှမြိုင်တွေကုန်အောင် မပြောပါရစေနဲ့ မောလှချေရဲ့၊ (တကယ့်ကိုထူးတဲ့ မမြိုင် စန္ဒကူးနံ့သာမွှေးတဲ့မြိုင်)၂၊ (စားတော့လည်းမြိုင် သွားတော့လည်းမြိုင်၊)၂ မမြိုင်၊ မမြိုင်၊ မဟာမြိုင်ကြီးမှာ တစ်ယောက်တည်း ပျော်တဲ့ မြိုင်။
(မြိုင်ဆိုလျှင် ဆိုင်သလိုစကားနော် မြိုင်အပိုမကြွားဘူး တရားနဲ့ပျော်တဲ့ မြိုင်၊ မမြိုင်၊ မမြိုင်) ၄
(စောင်းနဲ့လည်းမြိုင် အကဲပိုင် တယောနဲ့လည်းမြိုင် အကဲပိုင်)၂ ပန်းမြိုင်လယ် စပါယ်ရှယ်သီချင်းကို ရိုးတိုးရွတ ခနခန ဆိုတဲ့မြိုင်၊ အသုံးကျတဲ့ အကိုတို့မြိုင်၊ မမုန်းကြနဲ့ အကိုတို့မြိုင်၊ မြိုင်ကြီးတောမှာ တစ်ယောက်တည်းပျော်တဲ့မြိုင်။
မြိုင်..မြိုင်..မြိုင်.. ကျွန်မ၊ စတိုင်..စတိုင်..စတိုင်..ကျကျနန၊ ဂဃနဏ စုံစုံလင်လင် ခုံခုံမင်မင်၊ ရဂုံတွင် မြိုင်တွေက ပေါလှချည်ရဲ့.. ။ မြိုင်တွေစုံအောင်လေ ကျွန်မ ဂုဏ်တင်လို့လည်း မကြွားတတ်ပါဘူး..။ သနားစရာမမြိုင်....၊ ချစ်စရာမမြိုင်၊ အဆုံးအပိုင်ရနိုင် ... မမုန်းနိုင်မမြိုင်၊ ကာလတီးလုံး ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင်၊ နန်းတော်ရှေ့ဆရာတင် ထွင်တဲ့ မြိုင်၊
အနောက်ရွာ၊ ကွမ်းခြံကုန်း
အနောက်
ကြယ်တံခွန်
ကြယ်တံခွန်ဆိုရာ၌ (သင်္ကေတ: ) တစ်ခါတစ်ရံသာလျှင် မြင်ရသော မီးရှုးသဏ္ဌာန် အရောင်တန်းထွက်နေသည့်ကြယ်ကို ဆိုလိုသည်။ ကောင်းကင်တန်ဆာတို့တွင် ကြယ်တံခွန်များသည် အံ့ဩစရာ ကောင်းပေသည်။ ကြယ်တံခွန်တို့သည် ရုတ်တရက် ပေါ်လာတတ်၍၊ ရက်အနည်းငယ်သော်လည်းကောင်း ရက်ပေါင်းများစွာသော်လည်းကောင်း ကြာအောင် မြင်မြင်ထင်ထင် ရှိပြီးနောက်၊ နေမှဝေးရာသို့ ဆုတ်ခွာပျောက်ကွယ် သွားတတ်ကြသည်။ ရှေးအခါက ကြယ်တံခွန်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ယုံမှတ်မှုများစွာ ရှိခဲ့၏။ များသောအားဖြင့် ကြယ်တံခွန်ပေါ်လာလျှင် ကပ်ဘေးများ ဆိုက်ရောက်တတ်သည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။
မည်သို့မည်ပုံ ဖြစ်ပေါ်လာ
ကြယ်တံခွန်သည် မည်သို့မည်ပုံ ဖြစ်ပေါ်လာ၍၊ မည်သည့်အရပ်သို့ ထွက်သွားသည်ကို ယခုတိုင် ရှင်းလင်းစွာ မသိကြရသေးချေ။ ကြယ်တံခွန်ကို မှုန်မှီမှုန်မွှား သဏ္ဌာန်က စတင်၍ မြင်ရတတ်သည်။ နေဆီသို့ ချဉ်းကပ်လာသောအခါတွင်မှ ဦးခေါင်း၊ ဦးခေါင်း၏ နျူးကလီးယပ်အပိုင်းနှင့် အမြီးတို့သည် ကွဲကွဲပြားပြား ပေါ်လွင်လာသည်။ ကြယ်တံခွန်၏ ဦးခေါင်းတွင် နျူးကလီးယပ်အပိုင်းမှာ ပိုမိုထွန်းလင်း၍၊ ထိုအပိုင်းကို ကိုမားခေါ် မှုန်မွှားမွှားလင်းနေသောအပိုင်းက အိမ်ဖွဲ့ကာ ဝိုင်းရံထားသည်။
ကြယ်တံခွန်၏ အမြီးသည် နေနှင့် နီးကပ်လာမှ ပေါ်လာတတ်သည်။ ထို့ပြင် အမြီးသည် ဦးခေါင်း နောက်၌လည်း အမြဲမနေချေ။ နေဆီသို့ ကြယ်တံခွန်ချဉ်းကပ်သွားချိန်တွင် ကြယ်တံခွန်နောက်၌ အမြီးသည် ကြယ်တံခွန်၏ ဦးခေါင်းရှေ့သို့ ရောက်သွားသည်။ အခြားတစ်နည်းပြောရသော် ကြယ်တံခွန်သည် နေဖက်သို့ အမြဲဦးခိုက်နေသည်ဟုဆိုလိုသည်။ ဤကဲ့သို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ နေ၏မျက်နှာပြင်တွင် လျှပ်စစ် 'ဓာတ်မ'ရှိ၍၊ ကြယ်တံခွန်၏ အမြီးတွင်လည်း လျှပ်စစ် 'ဓာတ်မ'ရှိသဖြင့် နေ၏'ဓာတ်မ'က ကြယ်တံခွန်အမြီး၏ 'ဓာတ်မ'ကို တွန်းခွာသောကြောင့် ဖြစ်တန်ရာသည်ဟု ဆိုသည်။ ကြယ်တံခွန်သည် နေရှိရာသို့ ပြန်လာသည်လည်း ရှိသည်။ နောက်ထပ်ပြန်မလာတော့ဘဲ တစ်ခါတည်း အစအနပျောက်သွားသည်လည်း ရှိသည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ သို့ရာတွင် ယခုအခါ နက္ခတ်ဆရာအများကပင် ကြယ်တံခွန်ကို နေစကြဝဠာတွင်အပါအဝင်ဖြစ်သည် ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ယင်းသည် နေနှင့်ဂြိုဟ်များဖြစ်ပေါ်ရာ နက်ဗျူလာကြီး၏ ပါးသောအစွန်းအနားမှ ပေါ်ပေါက်လာဟန်ရှိသည်ဟူ၍လည်းကောင်း ယုံကြည်ယူဆလာကြလေပြီ။ ကမ္ဘာမှမြင်ရသော ကြယ်တံခွန်တို့သည် ဂြိုဟ်များ ကဲ့သို့ပင် ကိုယ်ပိုင်လမ်းကြောင်းများဖြင့် နေကိုလှည့်ပတ်နေ ကြသည်။ သို့သော် ကြယ်တံခွန်၏ လမ်းကြောင်းကား ဂြိုဟ်တို့၏ ဘဲဥပုံလမ်းကြောင်းတို့ထက် များစွာပို၍ရှည်လျားသည်။ ယင်းသို့ လှည့်ပတ်နေကြယင်း ကြယ်တံခွန်သည် နေရှိရာသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာမည်ဟု ယူဆကြရာ၊ ဤသို့ ယူဆသည့်အတိုင်းလည်း နေရှိရာသို့ အချိန်မှန် ပြန်လည့်လာသော ကြယ်တံခွန်များကို တွေ့မြင်ရပေသည်။
ကြယ်တံခွန်များကို အချိန်ကြာ ကြယ်တံခွန်နှင့် အချိန်တို ကြယ်တံခွန်ဟူ၍ ၂ မျိုး ၂ စား ခွဲခြားထားသည်။ အချိန်ကြာ ကြယ်တံခွန်သည် အလွန်တောက်ပ၍ သာမန်မျက်စိနှင့် မြင်နိုင်သော အမြီးပါရှိသည်။ အချိန်တိုကြယ်တံခွန်မျိုးတွင် အမြှီးမပါ သလောက် ဖြစ်သည်ကို တွေ့ရ၏။
ဟယ်လီကြယ်တံခွန်
၁၆၈၂ ခုနှစ်တွင် နာမည်ကျော် အင်္ဂလိပ်လူမျိုး သင်္ချာနှင့် နက္ခတ်ဆရာကြီး အက်ဒမန်ဟယ်လီသည် အလွန်တောက်ပသော ကြယ်တံခွန်ကြီးတစ်လုံးကို ကြည့်ရှုစစ်ဆေးပြီးနောက်၊ ထိုကြယ်တံခွန်သည် နောက် ၇၆ နှစ်ကြာ၍၊ ၁၇၅၈ ခုနှစ်သို့ရောက်လျှင် ကမ္ဘာမှမြင်နိုင်အောင် ပြန်လာလိမ့်မည်ဟု ကြိုတင် အဟောထုတ်ခဲ့လေသည်။ ဤသို့ အဟောထုတ်ခဲ့သည့်အတိုင်း ထိုကြယ်တံခွန်သည် ၁၇၅၈ ခုနှစ်၌ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာပေသည်။ ဟောကိန်းထုတ်ခဲ့သူ နက္ခက်ဆရာကြီး၏ အမည်ကို အစွဲပြု၍၊ ထိုကြယ်တံခွန်ကိုလည်း ဟယ်လီကြယ်တံခွန်ဟု ခေါ်ကြသည်။ ဟယ်လီကြယ်တံခွန်သည် ၇၆ နှစ်တွင် တစ်ကြိမ် ကမ္ဘာသို့ ချဉ်းကပ်လာ၍၊ နောက်ဆုံးအကြိမ် ပေါ်ခဲ့သောနှစ်မှာ ၁၉၁၀ ခုနှစ် ဖြစ်လေသည်။
အခြားထင်ပေါ်ကျော်ကြားသော ကြယ်တံခွန်များမှာ အင်ကီကြယ်တံခွန်၊ ဗီအဲလားကြယ်တံခွန်၊ ဒိုနားတီးကြယ်တံခွန်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အင်ကီကြယ်တံခွန်သည် ၃ နှစ်နှင့် ၆ လကြာတိုင်း ကမ္ဘာသို့ တစ်ကြိမ် ချဉ်းကပ်လာသည်။ ဗီအဲလားကြယ်တံခွန်သည် ၁၈၄၆ ခုနှစ်တွင် ၂ ခြမ်းကွဲသွားပြီးနောက်၊ အစိတ်စိတ်အမြွာမြွာ ထပ်မံ၍ ကွဲထွက်သွားပြန်သည်။ ဒိုနားတီးကြယ်တံခွန်မှာ ၁၉ ရာစုအတွင်း ပေါ်သော ကြယ်တံခွန်တို့အနက် အထွန်းလင်းဆုံး ကြယ်တံခွန် ဖြစ်၏။ ကြယ်တံခွန်သည် အရွယ်ပမာဏအားဖြင့် အလွန်အမင်း ကြီးမားကြပေသည်။ ကြယ်တံခွန်၏ ဦးခေါင်းမှာ မိုင်ပေါင်း ၁၀၀၀၀ မှ ၁၀၀၀၀၀ အထိကျယ်ပြန့်၍၊ အမြီးမှာ မိုင်ပေါင်း အသိန်းအသန်းရှည်လျားသည်။ ကြယ်တံခွန်ဦးခေါင်း၏ နျူးကလီးယပ်အပိုင်းသည် မိုင် သုံး/လေးရာမှ မိုင် ခုနှစ်/ရှစ်ထောင်အထိ ကျယ်ပြန့်သည်။ ကြယ်တံခွန်တို့သည် အေးစက်နေသော အလင်းမဲ့ဒြဗ်ထုများဖြစ်၍၊ ယင်းတို့တွင် အစိုင်အခဲရော ဓာတ်ငွေ့များပါ ပါဝင်ကြသည်။ ကြယ်တံခွန်တို့သည် နေသို့ချဉ်းကပ်လာမှ အလင်းရောင် ထွက်လာသည်။ ထိုအလင်းရောင်သည် နေရောင်မှ ပြန်ဟပ်သော အလင်းရောင်ပြန်လော၊ သို့မဟုတ် နေပူရှိန်ကြောင့် ပူပြင်းတောက်လောင်ရာမှ ထွက်လာသော အလင်းရောင်လော ဆိုသည်ကိုမူ အတိအကျမသိရသေးပေ။ နေနှင့်ဝေးချိန်၌ ကြယ်တံခွန်တို့သည် နှေးကွေးစွာ ရွေ့လျားကြသော်လည်း နေသို့ ချဉ်းကပ်လာသောအခါ တစ်စက္ကန့်တွင် မိုင် ၃၀၀ (တစ်မိနစ်တွင် မိုင်ပေါင်း ၁၈၀၀)နှုန်း ပေါက်အောင်ပင် ကြောက်ခမန်းလိလိ လျင်မြန်လာတတ် ပေသည်။
ကြယ်တံခွန်နှင့် ကျွန်ုပ်တို့ကမ္ဘာ ဝင်တိုက်မိတတ်ပေသည်။ ကြယ်တံခွန်နှင့် ကျွန်ုပ်တို့ကမ္ဘာ ဝင်တိုက်မိသည့်အခါမျိုးနှင့် ကြုံကြိုက်ခဲ့ဘူးသော်လည်း၊ ကမ္ဘာ၌ မည်သို့မျှ ဘေးအန္တရာယ်မဖြစ်ခဲ့ပေ။ ဝင်တိုက်မိမှန်းကိုပင် မသိရချေ။
ကြယ်တံခွန်များ၏ အစိတ်အပိုင်း ၃ ပိုင်း
ကြယ်တံခွန်တို့သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းမှ သေးငယ်သော အရာဝတ္ထုများဖြစ်ပြီး နေကို လှည့်ပတ်လျက် ရှိသည်။ နေနှင့် နီးလာသည်နှင့်အမျှ နေရောင်ခြည်လေ (solar wind) ၏ သက်ရောက်မှု့ကြောင့် တောက်ပသော အမြီးထွက်ပေါ်လာသည်။ ကြယ်တံခွန်တစ်ခုအား အောက်ပါအတိုင်း အစိတ်အပိုင်း (၃)ခု ခွဲခြားသတ်မှတ်နိုင်သည် - တို့ဖြစ်သည်။
ဝတ်ဆံပိုင်း (nucleus)
ဝတ်ဆံပိုင်း (nucleus) သည် ရေခဲနှင့်ဖုန်မှုန့်များရောနှောနေခြင်းဖြစ်သည်။ အရွယ်အစားမှာ အချင်းမိုင်အနည်းငယ်မျှသာရှိတက်သည်။ အများအားဖြင့် ၁၀ကီလိုမီတာ (၆ မိုင်) ခန့်သာ ရှိတက်ပါသည်။ ဤအပိုင်းသည် အေးလွန်းသဖြင့် အဆိုင်အခဲဖြစ်နေသော အမာခံ ကျောက်တုံးကျောက်ခဲ အပိုင်းဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် ရေခိုးရေငွေ့များ၊ မီသိန်း၊ မီသိုင်းစိုင်ယင်နိုက်၊ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်၊ အမိုးနီးယား မြူမှုန်များ၊ ဖုန့်မှုန့်များ နှင့် အခြားဟိုက်ဒရိုကာဗွန်များ စုပေါင်း ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။
ကိုမာ/ဦးခေါင်းပိုင်း (coma)
ကြယ်တံခွန်များသည် နေနှင့်နီးလာသည်နှင့်အမျှ ဝတ်ဆံအပိုင်း မှဓာတ်ငွေ့များက လေထုသဖွယ် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ၎င်းအပိုင်းကို ကိုမာ (coma) ဟုခေါ်သည်။ ကိုမာအပိုင်းသည် ၈၀၀၀၀ ကီလိုမီတာ (မိုင် ၅၀၀၀၀) ခန့်လောက်ထိရှိတက်ပြီး ဝတ်ဆံပိုင်း(nucleus)ကို တိမ်တိုက်များသဖွယ် ဖုံးအုပ်ထားသည်။ ကိုမာအပိုင်းသည် နေနှင့်အနီးဆုံးအချိန်တွင် အကြီးဆုံးတွေ့မြင်ရပြီး နေနှင့်ဝေးလေ အချင်းငယ်သွားလေဖြစ်သည်။ နေနှင့် ပို၍ နီးကပ်လာသောအခါ နေ၏ဆွဲအားကြောင့် အရှိန်ပိုမြန်လာသည်။ နေရောင်ခြည်လေ (solar wind) သက်ရောက်မှု့ကြောင့် ဓာတ်ငွေ့နှင့် ဖုန်မှုန့်များသည် အမြီးအဖြစ် ပန်းထွက်လာသည်။
အမြီးပိုင်း (tail)
ကြယ်တံခွန်များသည် နေနှင့်နီးလာသည်နှင့်အမျှ နေရောင်ခြည်လေ (solar wind) အားသက်ရောက်မှု့ကို ပိုမိုခံလာရပြီး ကိုမာမှ ဓာတ်ငွေ့များနှင့် ဖုန်မှုန့်များ သည် နောက်တွင်အမြီးသဏ္ဌာန် တန်း၍ထွက်ပေါ်လာသည်။ ကြယ်တံများ၏ အမြီးပိုင်းသည် နေနှင့်ဆန့်ကျင်ဘက် ကို အမြဲတစေတန်းလျက် ရှိကြသည်။ နေ၏ အနီးနားသို့ ရောက်လာသည်နှင့် အမျှ နေမှထုတ်လွှင့်သော ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်များနှင့် ကြယ်တံခွန်မှ ဓာတ်ငွေ့အမှုန်များ တိုက်ရိုက်ထိတွေ့ကြသဖြင့် ကြယ်တံခွန်တို့၏အရောင်သည် ပို၍တောက်ပလာသည်။ အမြီးသည်လည်း ပို၍ရှည်လျားလာသည်။ ကြယ်တံခွန်တစ်လုံးတွင် အမြီး ၂ ပါရှိသည်။ ဖုန်မှုန့် အမြီး နှင့် အိုင်ယွန်းအမြီး တို့ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကြယ်တံခွန်များ
ရွှေကညင်ပင်ရွာ၊ လင်းလွန်းပင်
ရွှေကညင်ပင်ရွာ၊ လင်းလွန်းပင်
လုမန် (လီဆူး)ရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်
လုမန် (လီဆူး)ရွာ(Luman(Lisuu))သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်၊ ဆနာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၈၃၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆနာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၅၂ ဦး၊ မ ၁၂၁၂ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၄၆၄ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝိုင်းမော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဂေါက်သီးကစားနည်း
ရာဘာအတွင်းခံသော ဘောလုံးကလေးကို သစ်သားနှင့် သံထိပ်ဖူး တုတ်တံအမျိုးမျိုးဖြင့် တွင်းပေါင်း(၉)တွင်း သို့မဟုတ် (၁၈)တွင်း ရှိသော ရိုက်ကွင်းတွင် ရိုက်ချက်အနည်းဆုံးဖြင့် တွင်းအားလုံးဝင်အောင် ရိုက်ကစားရသော ကစားနည်း တစ်မျိုးဖြစ်သည်။
'ဂေါ့ဖ်'ဟူသောစကားကို မြန်မာဆန်ဆန် ဂေါက်သီးဟု ခေါ်ကြသည်။ ထိုအမည်ကို စတင်သုံးစွဲသူမှာ ခေတ်စမ်းစာပေသမားတစ်ဦးဖြစ်သူ သိပ္ပံမောင်ဝ အမည်ခံ ဦးစိန်တင်ပင် ဖြစ်သည်။
ဤသည်မှစ၍ ဂေါ့ဖ်ရိုက်ခြင်းကို ဂေါက်သီး ကစားသည်ဟု ပြောဆိုလာကြ၏။ ဂေါက်သီးကစားခြင်းမှာ ဂေါက်သီးကွင်း တစ်လျှောက်တွင် ဂေါက်သီးရိုက်တံ အမျိုးမျိုး တို့ဖြင့် ဂေါက်သီးကို ရိုက်၍ သတ်မှတ်ထားသော ကျင်းအတွင်းသို့ ဝင်အောင်သွင်းခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ စနစ်တကျ ပြုလုပ်ထားသော ဂေါက်သီးကွင်းတွင် ကျင်းပေါင်း ၁၈ ကျင်းမျှ ရှိလေသည်။ စ၍ရိုက်ရသော တီခေါ် နေရာနှင့်ကျင်း တို့၏ အကွာအဝေးမှာ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု မတူညီကြချေ။
ကိုက် ၁ဝဝ မှ ကိုက် ၅ဝဝ အထိ ကွာတတ်သည်။ တီမှာ ၁၂ ပေပတ်လည်ခန့် ကျယ်ပြန့်သော မြေကွက် ကလေးဖြစ်၏။ ထိုမြေကွက်မှ ဂေါက်သီးကိုစတင်၍ ရိုက်သော အခါ ဂေါက်သီးကို သစ်သားငုတ်ပေါ်၌ဖြစ်စေ၊ သဲပုံပေါ်၌ ဖြစ်စေ စူ၍ထားရသည်။ ပထမအကြိမ်ရိုက်ရန် စူပေးရာ၌သာ ဂေါက်သီးကို ဂေါက်သီးရိုက်သူသည် လက်နှင့် ကိုင်ခွင့်ရှိ၏။ နောက်တွင် ကျင်းအတွင်းသို့ သွင်းလိုက်သည်အထိ သင့်တော်ရာ ဂေါက်သီးရိုက်တံတို့ကိုသာ အသီးသီး အသုံးပြုသွားရ၏။ အလျား၊ အနံ ပေ ၄ဝ ခန့်စီရှိ၍ ညီညာသည့် မြက်ခင်းပြင်၏ အလယ်တွင် အချင်း ၄ လက်မရှိသော ကျင်းရှိ၏။ ထို မြက်ခင်းပြင်ကို ဂရင်းဟုခေါ်သည်။ တီနှင့် ဂရင်းအကြားတွင် ဂေါက်သီးရိုက်ရန် မြက်ပင်များကို အညီအညာ ရိတ်ဖြတ် ရှင်းလင်းထားသော ဖဲယားဝေးခေါ် ဂေါက်သီးလမ်းကြောင်း ရှိသည်။ ဂေါက်သီးလမ်းကြောင်းနှင့်တကွ ဂရင်းမြက်ခင်း ပြင်တို့၏ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ရေအိုင်ငယ်၊ ချိုင့်ငယ်၊ တောင်ပူစာကလေး စသော အဆီးအတားများကို သင့်တော်သလို ပြုလုပ်ထားနိုင်လေသည်။ ထိုအဆီးအတားများကို ဂေါက်သီးရိုက်သူတို့က ဗန်ကာဟု ခေါ်ကြသည်။ အဆိုပါ ဗန်ကာခေါ် အဆီးအတားများသည် မူလကပင် သဘာဝအတိုင်း တည်ရှိနေကြသည်လည်း ရှိ၏။ ထိုသို့မဟုတ်လျှင် ကစားသူ များက ဖန်တီးယူကြရသည်လည်း ရှိသည်။ ဗန်ကာများမှာ ပေါ့ပေါ့ဆဆ သဘောထားပါက ကစားကြသူများအတွက် ထောင်ချောက်များပင် ဖြစ်တော့သည်။ အဆိုပါ ထောင်ချောက် များထဲသို့ ကျသွားသော ဂေါက်သီးကို အပြင်သို့ ရိုက်ထုတ်ရန်မှာ မလွယ်ကူလှပေ။ ကျွမ်းကျင်သော ကစားသူသာလျှင် ဂေါက်သီးကို ထိုထောင်ချောက်များမှ လွတ်အောင် ရိုက်ထုတ် နိုင်ကြပေသည်။
ဂေါက်သီးကစားရာတွင် ဂေါက်သီးရိုက်သူတို့သည် ဂေါက် သီးကို ကျင်းအသီးသီးအတွင်းသို့ တစ်ကျင်းပြီးလျှင် နောက်ကျင်း၏ တီးမှစ၍ ဆက်ကာဆက်ကာ အချက်အနည်းဆုံးနှင့် ရိုက်သွင်းနိုင်ရန် အားထုတ်ကြရသည်။ သာမန်အားဖြင့် ၄ ချက်ရိုက်လျှင် တစ်ကျင်းသွင်းနိုင်သည်ဖြစ်ရာ ၁၈ ကျင်းစလုံး အောင်၍ တစ်ပွဲရရန် ၇၂ ချက်မျှ ရိုက်ကြရလေသည်။ ခရစ် ၁၉၂၆ ခုနှစ် ၁၉၂၇ခုနှစ်များတွင် ဗိုလ်စွဲခဲ့သော အမေရိကန် လူမျိုး ဗော်ဗီဂျူန်းဆိုသူသည် ထိုထက်ပင် အချက်နည်း၍ ရိုက် ကာ အောင်ပွဲ ယူခဲ့ဘူးလေသည်။
ဂေါက်သီးမှာ ကြက်ပေါင်စေး ဘောလုံးကလေးဖြစ်၍ အချင်း ၁ ဒသမ ၆၈ လက်မအနည်းဆုံးရှိရပြီးလျှင် အလေးချိန် ၁ ဒသမ ၆၂ အောင်စထက် မပိုရချေ။ အများသုံးဖြစ်သော ဂေါက်သီးရိုက်တံမှာ အလျား ၄၂ လက်မမှ ၄၃ လက်မအထိ ရှိ၍ အလေးချိန် ၁၃ အောင်စနှင့် ၁၄ အောင်စအကြား၌ ရှိသည်။ ဂေါက်သီးရိုက်တံခေါင်းများကို နေရာအမျိုးမျိုးတို့၌ ရိုက်နိုင်ရန် ရည်သန်လျက် ပုံမျိုးစုံပြုကာ သစ်သားဖြင့်၎င်း၊ သံဖြင့်၎င်း ပြုလုပ်ထားသည်။ ဂေါက်သီးရိုက်သူတစ်ဦးလျှင် ဂေါက် တံ ၆ မျိုးမျှ အနည်းဆုံးထား၍ ကစားလေ့ရှိ၏။ ထို့ကြောင့် ဂေါက်သီးကွင်းတွင် ဂေါက်တံအိတ်များကိုလွယ်၍ ဂေါက်သီး ရိုက်သူနောက်သို့ လိုက်နေကြသော ကယ်ရီခေါ် သူငယ်ကလေးများကို တွေ့နိုင်လေသည်။
ဂေါက်သီးကို တစ်ယောက်တစ်ဖက် သို့မဟုတ် အဖော်များ နှင့် ၂ စုခွဲကာ ကစားနိုင်သည်။ အများအားဖြင့်ကား တစ်ယောက်ချင်း သူနိုင်ကိုယ်နိုင် ကစားလေ့ရှိကြ၏။ တစ်ခါ တစ်ရံလည်း တစ်ဖက် ၂ ယောက်နေ၍ အပြိုင်အဆို်င် ကစား တတ်ကြသည်။
ဂေါက်သီးရိုက်သူသည် ရှုခင်းသာယာ၍ ကြည်နူးဖွယ် ကောင်းသော မြက်ခင်းပေါ်တွင် လေကောင်း လေသန့်ကို ရှူရှိုက်ရသောကြောင့် စိတ်ကြည်လင် ရွှင်လန်းခြင်း၊ ကိုယ် လက်လှုပ်ရှားရ၍ အညောင်းအညာ ပြေပြီးလျှင် ကျန်းမာလာ ခြင်း၊ အကိုင်အတွယ် အချိန်အဆတို့၌ ကျွမ်းကျင်ခြင်းစသော အကျိုးထူးများအပြင် ယဉ်ကျေး မြင့်မြတ်သည့် စိတ်ထားများကို လည်း မွေးမြူရရှိလာနိုင်သောကြောင့် ဂေါက်သီးကစားခြင်း သည် ကိုယ်လက် လှုပ်ရှားကစားနည်း အမျိုးမျိုးတို့တွင် နှစ်သက်ဖွယ်အကောင်းဆုံး ကစားနည်းဟု ဆိုနိုင်ပေသည်။ သို့သော် ဂေါက်သီးအသင်းဝင်ကြေး ဂေါက်သီး ဂေါက်တံ တို့၏တန်ဖိုးစသော စရိတ်များမှာ အတော်ပင်ကြီးမားပေသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အားကစား
မယ်ကျက်မအိုင်ရွာ၊ သစ်ကုတ္တတောင်
မယ်ကျက်မအိုင်ရွာ၊ သစ်ကုတ္တတောင်
လဘဂုံးနားရွာ၊ တပ်မင်းချောင်း
လဘဂုံးနားရွာ၊ တပ်မင်းချောင်း
ကြေးမုံ သတင်းစာ
ကြေးမုံ သတင်းစာ (The Mirror) သည် မြန်မာအစိုးရပိုင် နေ့စဉ်ထုတ်သတင်းစာဖြစ်သည်။ မြန်မာဘာသာဖြင့် ထုတ်ဝေသော နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာ နှစ်ခု အနက် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း
ဆရာကြီး ကြေးမုံ ဦးသောင်းသည် ၁၉၅၇ တွင် ကြေးမုံ သတင်းစာကို စတင်တည်ထောင်ပြီး အယ်ဒီတာချုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ သတင်းစာစောင်ရေ ကိုးသောင်းခန့် ရောင်းချခဲ့ရကာ ထိုအချိန်က အရောင်းရဆုံး သတင်းစာတစ်စောင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်းက ကြေးမုံနှင့်အတူ ဗိုလ်တထောင်၊ လုပ်သားပြည်သူ့နေ့စဉ် သတင်းစာနှင့် မြန်မာ့အလင်းစသည့် သတင်းစာတိုက်များကို ပြည်သူပိုင်သိမ်းခဲ့သည်။
ပုဇွန်ချောင်းရွာ၊ လင်းလွန်းပင်
ပုဇွန်ချောင်းရွာ၊ လင်းလွန်းပင်
ပါခါးရွာ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်
ပါခါးရွာ (Parhkar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်၊ ဆနင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၀၅၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆနင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၇၃ ဦး၊ မ ၃၀၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၇၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကုန်းရွာ၊ ချောက်မြို့နယ်
ကုန်းရွာ (Kone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ချောက်မြို့နယ်၊ တောင်သာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၅၁၁၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တောင်သာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၃၂ ဦး၊ မ ၁၂၈၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၁၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ချောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နန်းမော်လိုက်ရွာ၊ ဖောင်းပြင်မြို့နယ်
နန်းမော်လိုက်ရွာ (Nanmawlaik)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မော်လိုက်ခရိုင်၊ ဖောင်းပြင်မြို့နယ်၊ နန်းမော်လိုက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၂၅၄ ဖြစ်သည်။
ဆိုင်းတောင် (ရွာဟောင်း)ရွာ၊ ဖားကန့်မြို့နယ်
ဆိုင်းတောင် (ရွာဟောင်း)ရွာ(Hsengtaung(Ywarhaung))သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မိုးညှင်းခရိုင်၊ ဖားကန့်မြို့နယ်၊ ဆိပ်မူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၇၈၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆိပ်မူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၁၈၈၄ ဦး၊ မ ၃၁၉၂၀ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၀၃၈၀၄ ဦး နေထိုင်သည်။
ခန္တိဝဏ္ဏဇာတ်
ကျေးဇူးထောက်ဆ သည်းခံကြ
နတ်လူတို့ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ကောသလမင်းကြီး၏ နန်းတော်တွင်းဝယ် ကျေးဇူးများလှသော အမတ်တစ်ယောက်သည် နန်းတွင်းသူ တစ်ယောက်နှင့် မှားယွင်းလေ၏။
မင်းကြီးလည်း ဤအမတ်ကား ငါ့အား ကျေးဇူးများသော အမတ်ဖြစ်သည်ဟုသိ၍ သည်းခံတော်မူပြီး မြတ်စွာဘုရားထံ လျှောက်ထားလေ၏။ မြတ်စွာဘုရားလည်း မင်းကြီးအား “မြတ်သောမင်းကြီး ... ရှေးမင်းတို့သည်လည်း ဤကဲ့သို့ သည်းခံသည်သာလျှင်တည်း” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါအတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း။
သည်းခံနိုင်ဘိ အကျိုးရှိ
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် မင်းကြီးအား ကျေးဇူးများသော အမတ်တစ်ယောက်သည် နန်းတွင်းသူ တစ်ယောက်နှင့် မှားယွင်းလေ၏။ ထိုအမတ်အား ခစားသော ယောကျ်ားတစ်ယောက်သည်လည်း ထိုအမတ်၏ မယားနှင့် မှားယွင်းလေ၏။
ထိုအမတ်သည် ထိုယောကျ်ားအဖြစ်ကို သည်းမခံနိုင်သည်ဖြစ်၍ မင်းကြီးထံသို့ သွားပြီးလျှင် -
“မြတ်သောမင်းကြီး ...အကျွန်ုပ်အား အမှုကိစ္စ အလုံးစုံကို ပြုလုပ်အားထုတ်သော ယောကျ်ားတစ်ယောက်၌ အိပ်ရာပြစ်မှားသော အပြစ်ရှိပါ၏။ ထိုအပြစ်အတွက် ထိုယောကျ်ားအား အဘယ်သို့ ပြုလုပ်ရမည်ကို အရှင်မင်းကြီး နှလုံးသွင်းတော်မူပါ” – ဟု လျှောက်ထားလေ၏။ ထိုအခါ မင်းကြီးသည် ထိုအမတ်၏ စကားကို ကြားလျှင် -
“အို-အမတ်... င့ါအားလည်း သင့်လိုပင် အိပ်ရာ ပြစ်မှားသော ယောကျ်ားတစ်ယောက်သည် ဤအရပ်မှာပင် ရှိ၏။ ကျေးဇူးပြုတတ်သော ယောကျ်ားကို အလွန်ရခဲသောကြောင့် သည်းခံခြင်းကိုသာ ငါတို့ နှစ်သက်၏” – ဟု ပြောကြားလေ၏။
အမတ်သည် မိမိကိုရည်မှန်း၍ မင်းကြီး ပြောကြားသည်ကိုသိလျှင် ထိုအခါမှစ၍ နန်းတွင်း၌ မပြစ်မှားဝံ့တောချေ။ အမတ်ကို ခစားသော ယောကျ်ားလည်း မင်းကြီးအား လျှောက်ကြားသည်အဖြစ်ကိုသိလျှင် ထိုအခါမှစ၍ ပြစ်မှားခြင်းအမှုကို မပြုဝံ့တောချေ။
ဇာတ်ပေါင်း
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -
မင်းမြတ် -
ထိုအခါ ဗာရာဏသီမင်းသည် - ယခုအခါ ငါဘုရားဖြစ်လာပြီ - ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း။
ဆောင်ပုဒ်
(၁) သူ၏မယား၊ မပြစ်မှား၊ ရှောင်ရှားအပ်သည်သာ။
ခန္တိဝဏ္ဏဇာတ် ပြီး၏။
ဝက်ကြီးအင်းရွာ၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်
ဝက်ကြီးအင်းရွာ (Wetgyiinn)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်၊ ဝက်ကြီးအင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၂၄၆၉ ဖြစ်သည်။  ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ညောင်ဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အထက်ဘုံမဲဇာရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကင်မရာ
ကင်မရာဆိုသည်မှာ ရုပ်ပုံများကို ရုပ်သေဓာတ်ပုံ အနေနှင့် ဖြစ်စေ ရုပ်ရှင်၊ ဗွီဒီယိုတို့ကဲ့သို့သော ပြောင်းလဲနေသော ရုပ်ပုံများအနေနှင့် ဖြစ်စေ ဖမ်းယူရိုက်ကူးသော ကိရိယာဖြစ်သည်။ ကင်မရာဆိုသော အင်္ဂလိပ်စကားလုံးမှာ လက်တင်ဘာသာ camera obscura မှဆင်းသက်လာပြီး မှောင်နေသောအခန်း ဟုအဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ထိုသို့အမည်မှည့်ခေါ်ရခြင်းမှာ ရှေးခေတ်ကာလများက ဓာတ်ပုံရိုက်ကူးရာတွင် အခန်းတစ်ခုလုံးကို ပြင်ပ၌လက်ရှိဖြစ်ပေါ်နေသော ရုပ်ပုံများကို ဖမ်းယူရိုက်ကူးရန်အတွက် အသုံးချသောစနစ် ကြောင့်ဖြစ်သည်။ ခေတ်သစ်ကင်မရာများသည် ထိုစနစ်မှ တိုးတက်ပြောင်းလဲဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။
ကင်မရာများသည် မြင်နိုင်သော ဖြာထွက်ရောင်ခြည် အပိုင်းအခြား (visible spectrum) မှ အလင်းရောင်ကို အသုံးပြု၍ ရိုက်ကူးနိုင်သကဲ့သို့ အခြားလျှပ်စစ်သံလိုက်ဖြာထွက်ရောင်ခြည် အပိုင်းအခြား(electromagnetic spectrum)များကို အသုံးပြု၍လည်း ရိုက်ကူးနိုင်သည်။ ကင်မရာတွင် အစွန်းတစ်ဖက်တွင် အလင်းရောင်ဝင်ရောက်နိုင်သည့် အဖွင့် (အပါချာ)တစ်ခု ပါဝင်သည့် အလုံပိတ်ထားသော အခေါင်းပေါက်တစ်ခု၊ အခြားတစ်ဖက်စွန်းတွင် အလင်းရောင်ကို ဖမ်းယူ၍ ရိုက်ကူးရန်နှင့် ကြည့်ရှုရန်အတွက် မျက်နှာပြင်တစ်ခုတို့ ယေဘူယျအားဖြင့် ပါဝင်သည်။ ကင်မရာအများစုတို့၌ ကင်မရာ၏အရှေ့ဘက် အဖွင့်ပိုင်းတွင် ဝင်ရောက်လာသော အလင်းတန်းများကို စုစည်းရန်နှင့် ရုပ်ပုံ၏ အားလုံး သို့မဟုတ် တစိတ်တဒေသကို တစ်နေရာတည်းသို့စုရုံး(focus) ရန် မှန်ဘီလူးတစ်ခုပါရှိသည်။ အပါချာ၏ အချင်းကို ကျဉ်းနိုင်ချဲ့နိုင်သော ဒိုင်ယာဖရမ်စနစ်ဖြင့် များသောအားဖြင့် ထိန်းချုပ်၍ရနိုင်သော်လည်း အချို့ ကင်မရာများတွင်မူ အသေတပ်ဆင်ထားသော အပါချာသာ ပါရှိသည်။
ဘိုးတော်ဘုရားနှင့် ကင်မရာ
ကုန်းဘောင်မင်းဆက်၊ ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက် ၁၇၉၇ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဦးဆုံးသော ကင်မရာ တစ်လုံးရောက်ရှိလာခဲ့ဖူးသည်။ ထိုစဉ်က ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဓာတ်ပုံပညာ ကို လေ့လာဆဲဖြစ်ပြီး ဓာတ်ပုံကင်မရာများ စမ်းသပ်နေဆဲကာလ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဓာတ်ပုံကင်မရာ ပေါ်ပေါက် ခဲ့သောနှစ်မှာ ၁၈၃၉ ခုနှစ်က ဖြစ်သည်။ ထိုကြောင့်မြန်မာနိုင်ငံသို့ ကင်မရာ ရောက်လာသော ခုနှစ်နှင့်နှိုင်းယှဉ်လျှင် အလှမ်းဝေးလှသေးသည်။ တနည်းဆိုသော် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကင်မရာဟူ၍ သိသိမှတ်မှတ် မပေါ်ပေါက်မီကပင် မြန်မာနိုင်ငံ သို့ ကင်မရာတစ်လုံး ရောက်ရှိလာခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ယင်းကင်မရာကို မြန်မာနိုင်ငံသို့ ယူဆောင်လာခဲ့သူမှာ အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီကိုယ်စားလှယ် ကပ္ပတိန် ဟီရမ်ကော့ (Hiram Cox) ဆိုသူဖြစ်သည်။ ယင်းကင်မရာမှာ ကနဦး ရိုးရိုးကင်မရာဖြစ်သည့် ကင်မရာ အော့ဘ်စကူးရား (Camera Obscura) သေတ္တာကင်မရာ အမျိုးအစားပင်ဖြစ်သည်။ မစ္စတာကော့စ် သည် ယင်းကင်မရာဖြင့် နေကြက်ခြင်း ဓာတ်ပုံများ ရှုခင်းများ ရိုက်ယူရန် ယူဆောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်တွင် နန်းစံသော ဘိုးတော်ဘုရားထံတော်သို့ ယင်းကင်မရာကို ဆက်သလိုက်သောအခါ မင်းကြီးသည် လွန်စွာအံဩသဘောတွေ့သွား၍ မစ္စကော့စ် အားဆုတော်ငွေများ ချီးမြှင့် ခဲ့ကြောင်းလေ့လာ သိရှိရသည်။
မင်းကြီး (ဝန်ကြီး)
မင်းကြီး (ဝန်ကြီး) ဆိုသည်မှာ ရှေးမြန်မာမင်းတို့လက်ထက် ဝန်ကြီးအရာကို လေးစားသမှုဖြင့်ခေါ်သော အမည်ဖြစ်သည်။
တော်ကလိပ်
တော်ကလိပ်
မင်းကြီး (ဝန်ကြီး)
အခေါ်တွင်သာ သုံးစွဲပုံ
လွှတ်တော်သို့ ဘုရင်ကိုယ်တိုင် တက်သည့်အခါ ပလ္လင်ပေါ်တွင် နေရာကျသည်နှင့် "မင်းကြီးများ" ဟု အာလုပ်စကားဆိုကာ ညီလာခံစလေ့ရှိသည်။ ဤထုံးစံကို အငြိမ့်သဘင်တို့က ညီလာခံကျင်းပဟန် သရုပ်ဖော်တိုင်း သုံးစွဲသည်။ သို့သော် ဘုရင်သည် ဝန်ကြီးများနှင့် နေ့စဉ်တွေ့သည် မဟုတ်။ ထို့အတူ ဘုရင်တိုင်းသည်လည်း ထိုသို့ မသုံးမစွဲ။ ရှင်ဘုရင်နှင့် နန်းထောင်ဘက်များ၊ မင်းဆွေမင်းမျိုးများသာ ဝန်ကြီးဖြစ်မှ ထိုသို့ သုံးတတ်သည်။ သီပေါမင်းလက်ထက် "ဝန်မင်းတို့" ဟုသာ သုံးနှုန်းသည်။
ထို့အပြင် ဘုရင်ထံသို့ စာသွင်းလျှင် "ဘုရားကျွန်တော် မည်သည့်ဝန်ကြီး ဆိုသည်ဘုရား" အစချီ၍သာ ရေးရသည်။ စာချွန်တော်ပေးလျှင် "ဝန်ကြီးမင်းများစာ" ဟုသာ ရေးသည်။ သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် ဝန်ကြီးတို့မှာ "ဝန်ကြီးမင်းများ" ဟုပင် မသုံးနှုန်းရဲ။ "ဝန်မင်းများစာ" ဟုသာ ရေး၍ စာချွန်တော်ပေးသည်။
မင်းကြီးဟူသော အခေါ်အဝေါ်ကို အောက်ပါအတိုင်း တွဲဖက်ခေါ်ဝေါ်လေ့ ရှိသည်။
စားရသော မြို့ရွာကိုလိုက်၍ ခေါ်ခြင်း
မင်းတုန်းမင်းလက်ထက် ဦးမောင်ကလေးသည် ဝန်ကြီးအဖြစ်ကိုရသော် လောင်းရှည်မြို့ကို စားရသည်။ သို့ဖြစ်ရာ လောင်းရှည်မင်းကြီး တွင်၏။
အလုပ်ဌာနကိုလိုက်၍ ခေါ်ခြင်း
သီပေါမင်းလက်ထက် ဦးကောင်းသည် ဝန်ကြီးအဖြစ်နှင့် ကင်းဝန်အရာကိုပါ တွဲယူရသည်။ ထို့ကြောင့် ကင်းဝန်မင်းကြီး ခေါ်သည်။
ပင်လယ်မြို့ဟောင်း
ပင်လယ်မြို့ဟောင်း သည် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြစ်သားမြို့နယ်တွင် တည်ရှိသည့် မြို့ဟောင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ပင်လယ်မြို့ဟောင်းသည် မြင်စိုင်းခေတ်တွင် ၁၂၉၇ မှ ၁၃၁၃ ခုနှစ်အထိ မြို့တော်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။
မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသည့် ငါးစီးရှင် ကျော်စွာသည် မင်းမဖြစ်မီက ပင်လယ်မြို့စားဖြစ်သည်။
ယခုအခါတွင် ပင်လယ်မြို့ဟောင်းသည် မိုင်းမောပျူမြို့ဟောင်း၏ မြို့ရိုးအနီးရှိ ရွာတစ်ရွာမျှသာ ဖြစ်သည်။
ခဲခန်ရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
ခဲခန်ရွာ (Hkehkan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်၊ ဝမ်ဟွေလုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၄၄၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝမ်ဟွေလုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၅၆ ဦး၊ မ ၁၅၂၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၈၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အမျိုးအမည်မသိ ယာဉ်ပျံ
အရာဝတ္ထုတစ်ခုသည် ကောင်းကင်တွင် ပျံသန်းနေပြီး ၎င်းအရာအား မြင်သည့် ပုဂ္ဂိုလ်က မည်သည့်အရာဖြစ်သည်ဟု အတိအကျခွဲခြားမရနိုင်ခြင်း ဖြစ်ရသည့် အရာဝတ္ထုမျိုးကို အမျိုးအမည်မသိ ယာဉ်ပျံ(Unidentified Flying Object) ဟုခေါ်ကြသည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ယင်းစာလုံးအားအတိုကောက်အနေဖြင့် UFO ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် အရာဝတ္ထုများကို စူးစမ်းလေ့လာနိုင်သည်။ သို့သော် လူပုဂ္ဂိုလ်တို့ လေ့လာထားပြီးသော်လည်း မည်သည်ဖြစ်သည်ကို မဖော်ပြနိုင်သေးသ၍ ၎င်းကို UFO ဟုခေါ်သည်။ အကယ်၍ လူတို့က ယင်းအရာဝတ္ထုသည့် မည်သည်ဖြစ်သည်ဟု ထုတ်ဖော်နိုင်သည့်နှင့် UFO ဟုခေါ်ဝေါ်မရတော့ပေ။ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်းအား ရှာဖွေ့တွေ့ရှိ လေ့လာသတ်မှတ်ခဲ့ပြီးသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ လေယာဉ်ပျံများကိုအချို့လူများကပန်းကန်ပြားပျံဟုထင်မြင်တတ်ကြသေးသည်။
အမျိုးအမည်မသိ ယာဉ်ပျံများ( Unidentified flying object (UFO)
လေ့လာသူများက မှတ်ချက်ပေးသည်မှာ UFO(Unidentified flying object)အမြင်များကို နောက်ပိုင်းတွင် ခွဲ့ခြားနိုင်သည်ဖြစ်ပြီး မှတ်တမ်းအားလုံး၏ ၅၀-၉၀ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။ မှတ်တမ်း၏ ၁၀-၂၀ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ခွဲခြားမရနိုင်ပါဟု ဆိုကြလေခြင်း ဖြစ်သည်။ လေ့လာသူအများစုက အလွန်နည်းသော ယူအဖ်အို အမြင်များမှာ လူတို့၏လှည့်ကွက်တစ်ခုဖြစ်သည်ဟုလည်း ပြသခဲ့ကြသည်။ အမှန်တကယ်အားဖြင့် ယူအဖ်အိုအများစုမှာ လူလုပ်အရာ သို့မဟုတ် သဘာဝအတိုင်းဖြစ်ပြီး အမြင်မှာ အံ့ဩစရာကောင်းသည်။
အမျိုးအမည်သိ ယာဉ်ပျံများ ( Identified flying objects (IFOs)
IFOsများ၏ ၈၀-၉၀ ရာခိုင်နှုန်းမှာ အောက်ဖော်ပြပါ မတူညီသည့် အရာမသုံးခုမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး ခွဲခြားနိုင်သည်။
IFOsများ၏ ၁၀-၂၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် အခြားအကြောင်းကြောင့်ဖြစ်နိုင်သည်။ (ဥပမာ-ငှက်၊ တိမ်များ၊ ဆလိုက်မီးများ၊ သဘာဝအတိုင်းဖြစ်သည် မြင်ကွင်းများ၊ အစရှိသဖြင့်)
မာကျာရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်
မာကျာရွာ(Markyar)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်၊ ဆနာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၀၃၇၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆနာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၅၂ ဦး၊ မ ၁၂၁၂ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၄၆၄ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝိုင်းမော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စစ်ကိုင်းခရိုင်
စစ်ကိုင်းခရိုင် (Sagaing District) သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးရှိ ခရိုင်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ စစ်ကိုင်းမြို့ဖြစ်သည်။
ပါဝင်သောမြို့နယ်များ
စစ်ကိုင်းခရိုင်တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်များနှင့် မြို့များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
တည်​နေရာနှင့် အကျယ်အဝန်း
စစ်ကိုင်းခရိုင်သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၏ အောက်ဘက်အကျဆုံးခရိုင်ဖြစ်သည်။ အကျယ်အဝန်းမှာ ၁၈၂၅ စတုရန်းမိုင် ဖြစ်သည်။
နယ်နိမိတ်
စစ်ကိုင်းခရိုင်၏ အရှေ့ဘက်တွင် ဧရာဝတီမြစ်ခြားလျက် မန္တလေးတိုင်းမှ အောင်မြေသာစံခရိုင်၊ မဟာအောင်မြေခရိုင်၊ အမရပူရခရိုင်၊ တောင်ဘက်တွင် ဧရာဝတီမြစ်ခြားလျက် မန္တလေးတိုင်းမှ တံတားဦးခရိုင်နှင့် မြင်းခြံခရိုင်၊ အနောက်ဘက်တွင် မကွေးတိုင်းမှ ပခုက္ကူခရိုင်၊ မြောက်ဘက်တွင် မုံရွာခရိုင်နှင့် ရွှေဘိုခရိုင်တို့ တည်ရှိသည်။
မြေမျက်နှာသွင်ပြင်
စစ်ကိုင်းခရိုင်သည် အများအားဖြင့် မြေပြန့်လွင်ပြင်များ၊ ကုန်းနိမ့်များ ပေါများသည်။ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်တွင်မူ တောင်ကုန်း၊ တောင်တန်း အနည်းငယ်ရှိသည်။ စစ်ကိုင်းခရိုင်အတွင်း နုံးတင်မြေနုလွင်ပြင်များမှစ၍ သစ်ပင် ဝါးပင်မပေါက်သော ကျောက်တောင်များအထိ ပါဝင်ရကား၊ မြေမျက်နှာပြင်မှာ အသွင်အမျိုးမျိုးဖြစ်နေလေသည်။ စစ်ကိုင်းတောင်တန်းမှာ ပေ ၇ဝဝ ကျော်မှ ၁၃၇၃ ပေ အထိ မြင့်သည်။ မိုးအခါတွင် ဧရာဝတီမြစ်သည် စစ်ကိုင်းခရိုင်၏ မြေနိမ့်ဒေသများတွင် ရေလွှမ်းမိုးလေ့ရှိသည်။ ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းနှင့် မြစ်အတွင်းရှိ ကျွန်းကြီးကျွန်းငယ်များမှာ နှစ်စဉ်ရေလွှမ်းမိုးရာတွင် တင်ကျန်ရစ်သော နုံးတင်မြေနုများကြောင့် မြေဩဇာကောင်းပေသည်။ တောင်ကုန်းဒေသများမှာမူ ခြောက်သွေ့၍ သစ်ပင်ဝါးပင် ကင်းမဲ့လျက်ရှိ၏။
လူဦးရေ
၂၀၁၄သန်းခေါင်စာရင်းအရ စစ်ကိုင်းခရိုင်၏ လူဦးရေမှာ ၅၂၀,၅၉၁ ဖြစ်သည်။ စစ်ကိုင်းခရိုင်တွင် စစ်ကိုင်းမြို့နယ်သည် လူဦး​ရေ သုံးသိန်း​ကျော်ဖြင့် အများဆုံးဖြစ်သည်။ စစ်ကိုင်းခရိုင်တွင် လူဦး​ရေ (၁၀၅,၇၈၅)ဦးသည် မြို့ပြတွင် ​နေထိုင်ကြပြီး မြို့ပြ​နေလူဦး​ရေရာခိုင်နှုန်းမှာ ၂၀.၃ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။ စစ်ကိုင်းခရိုင်တွင်နေထိုင်ကြသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများတွင် ဗမာလူမျိုးများ အများဆုံးနေထိုင်ကြသည်။ ထို့နောက် ရှမ်း၊ချင်း၊ကရင်နှင့် ကချင်လူမျိုးများ အစဉ်လိုက်များပြားစွာနေကြသည်။ ကိုးကွယ်မှုအနေဖြင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို အများဆုံး ကိုးကွယ်ကာ ခရစ်ယာန်၊ အစ္စလာမ်၊ ဟိန္ဒူနှင့် အခြားကိုးကွယ်သူဦးရေမှာ အစဉ်လိုက်များပြားသည်။ ခရိုင်အတွင်း အခြားသော နိုင်ငံခြားလူမျိုးနွယ်ဝင်များဖြစ်သည့် အိန္ဒိယ၊တရုတ်၊ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ပါကစ္စတန်နှင့် အခြားစသည့်လူမျိုးများလည်း နေထိုင်ကြသည်။
စီးပွား​ရေး
မိုးနည်းပါးသောဒေသ ဖြစ်သည့်အတိုင်း၊ ဂျုံစပါး၊ လူး၊ ဆပ်၊ ပဲ၊ ဝါဂွမ်း၊ မြေပဲ၊ နှမ်း စသည်တို့ကို အများဆုံးစိုက်ပျိုးကြ၍ မြေနုလွင်ပြင်များတွင် စပါး၊ ဆေးရွက်နှင့် ပဲအမျိုးမျိုးကိုစိုက်ကြသည်။ တောင်ကုန်းများနှင့် ခြောက်သွေ့သော ဒေသများတွင် ဝါဂွမ်းကို အများအပြား စိုက်ပျိုးကြသည်။ စစ်ကိုင်းနှင့်မြင်းမူနယ်များမှာ မြေပြန့်လွင်ပြင်ဖြစ်သည်။ မြင်းမူနယ်မှဝါဂွမ်းအများဆုံးထွက်ရာ ဝါစက်ကြီးများ မြင်းမူမြို့တွင်ရှိသည်။ တံငါလုပ်ငန်းနှင့် ထုံးဖုတ်ခြင်း၊ အိုးလုပ်ခြင်း၊ ထန်းတက်ခြင်းစသော လုပ်ငန်းများကိုလည်း လုပ်ကိုင်ကြသည်။ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်အတွင်း ဆားတောင်၊ ပဒူတောင်ကြား၊ ရေခါးစသော ဒေသများတွင် ဆားချက်ကြသည်။ ကောင်းမှုတော်၊ ငတယော်နှင့် ရွာသစ်ကြီး အင်းများတွင်ကား တံငါလုပ်ငန်း အကြီးအကျယ်လုပ်ကိုင်ကြလေသည်။
စစ်ကိုင်းခရိုင်သည် မိုးနည်းပါး၍ အပူပိုင်းဒေသဖြစ်သော်လည်း၊ ဧရာဝတီ၊ မူး၊ ချင်းတွင်းစသော မြစ်ကြီးများကြောင့် လေအေးတိုက်ခတ်၍ မျှတသောရာသီဥတုရှိ၏။ တပေါင်း၊ တန်ခူး နှစ်လတွင်သာ အနည်းငယ် ပူအိုက်သည်။
ထင်ရှား​သော ​နေရာများ
စစ်ကိုင်းခရိုင်တွင် ရှေးမြန်မာမင်းများ၏ နေပြည်တော်ဖြစ်သော စစ်ကိုင်းမြို့တော်ဟောင်း ရှိသောကြောင့် ထင်ရှားကျော်စောသည်။ ထိုမြို့ဟောင်းနေရာများနှင့် စစ်ကိုင်းမြို့၊ စစ်ကိုင်းတောင်ရိုးများတွင် မင်းအဆက်ဆက် တို့ တည်ခဲ့သော တန်ခိုးကြီးဘုရားစေတီများ ပေါများလှပေသည်။ စစ်ကိုင်းတောင်ရိုးမြောက်ဘက် မန္တလေးမြို့အထက် တစ်ဖက်ကမ်းရှိ မင်းကွန်းပုထိုးတော်ကြီးမှာ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အုတ်ဖြင့်ဆောက်လုပ်သော အကြီးဆုံး အဆောက်အအုံများတွင် အပါ အဝင်ဖြစ်သည်။ ဘုရားကြီး၏ မြောက်ဘက်ရှိ မင်းကွန်းခေါင်းလောင်းတော်ကြီးမှာလည်း ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ချိတ်ဆွဲထားသည့် ခေါင်းလောင်းများတွင် အကြီးဆုံးဖြစ်၍ ထင်ရှားလေသည်။
၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင် ဆောက်လုပ်ခဲ့သော အင်းဝတံတားကြီးသည် စစ်ကိုင်းခရိုင်ရှိ စစ်ကိုင်းမြို့နှင့် မန္တ​လေးခရိုင်ရှိ အမရပူရမြို့ဘက်ကမ်းကို ဆက်သွယ်ထား၍ မီးရထား၊ မော်တော်ကားတို့ ဖြတ်ကူးနိုင်သည်။ ဤတံတားကြီးဖြင့် ရန်ကုန်မှ မြစ်ကြီးနားသို့ မီးရထားသည် တောက်လျှောက်သွားနိုင်ခဲ့ရာမှ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ဖျက်ဆီးခြင်း ခံခဲ့ရသည်ကို မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရတို့က ပြန်လည်ပြင်ဆင် ခဲ့ရာ၊ ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။ ထိုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတကြီး ဒေါက်တာဘဦး ကိုယ်တိုင် တံတားကြီးကို အခမ်းအနားဖြင့် ဖွင့်လှစ်ခဲ့လေသည်။
ဂေါက်သီးရိုက်ပြိုင်ပွဲများ
ကမ္ဘာ့ဂေါက်သီးလောက၌ ဆုကြေးစား ဂေါက်သီးပြိုင်ပွဲများ တစ်နေ့တခြား များပြားလာရာ ဆုကြေးငွေများလည်း မြင့်တက် လာခဲ့သည်။ ဆုကြေးငွေများ အလွန်ကောင်းမွန်ခြင်းကြောင့် ဆုကြေးစား ဂေါက်သီးသမား အရေအတွက် ရာနှင့်ချီ၍ များပြားလာသည်။ သို့ဖြစ်ရာ နှစ်လုံးပေါက် လှည့်ပတ်ကစား ကြရသည့် ပတ်လည်ဂေါက်သီးပြိုင်ပွဲ များသည် အကြိတ်အနယ် ကစားရသည့်ပွဲများ ဖြစ်လာသည်။
အမေရိကန်ပတ်လည်ပွဲများ၊ ဥရောပတ်လည်ပွဲများ၊ ဩစတြေး လျပတ်လည်ပွဲများ၊ အာရှပတ်လည်ပွဲများ၊ ဂျပန်ပတ်လည်ပွဲများ၊ အာဖရိကပတ်လည်ပွဲများနှင့် ဆာဖာရီ ပတ်လည်ပွဲများသည် အထင်ရှားဆုံး ပတ်လည် ဂေါက်သီးပြိုင်ပွဲများ ဖြစ်ကြသည်။ အထက်ပါပြိုင်ပွဲများအနက် အမေရိကန်ပြိုင်ပွဲများတွင် ပွဲပေါင်း ၄ဝ ကျော်ရှိပြီး ဆုငွေအားဖြင့်လည်း အများဆုံး ဖြစ် သည်။ တစ်နှစ်လုံး ဆုကြေးငွေများလည်း အဆမတန် များပြား လာခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီက ပြိုင်ပွဲများ အရေ အတွက် နည်းပါးခဲ့ပြီး တစ်နှစ်လုံး ဆုကြေးငွေသည်လည်း ဒေါ်လာတစ်သန်းပင် မပြည့်ခဲ့ချေ။ ယခုအခါတွင် အမေရိကန် ဂေါက်သီးပြိုင်ပွဲများ၏ တစ်နှစ်တာ ဆုကြေးငွေများသည် ဒေါ်လာ ၁ဝ သန်းပင်ကျော်ခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ ပြိုင်ပွဲ တစ်ပွဲ တည်းမှာ ဆုကြေးငွေ စုစုပေါင်း ဒေါ်လာတစ်သန်းပေးသည့် အထူးပွဲကြီးများပင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ပြိုင်ပွဲများ များပြား လာခြင်းနှင့် ဆုကြေးငွေများ အဆမတန် ကောင်းမွန်လာခဲ့ခြင်း တို့ကြောင့် ယခုခေတ် ဆုကြေးစား ဂေါက်သီးသမားများ၏ ဂေါက်သီးယှဉ်ပြိုင်မှုစွမ်းရည် အဆင့်အတန်းသည်လည်း အံ့ မခန်းလိလိ တိုးတက်လာသည်။ မည်သူဗိုလ်စွဲမည်ကို ကြိုတင် ထင်ကြေးပေးရန်ပင် မလွယ်ကူတော့ချေ။
ဖော်ပြပါ ပတ်လည်ပြိုင်ပွဲများအပြင် ကမ္ဘာ့ဂေါက်သီးပြိုင်ပွဲ အားလုံးအနက် ဂန္ထဝင်ဂေါက်သီးပွဲကြီးများဟု အသိအမှတ် ပြုထားသည့် ပြိုင်ပွဲကြီးလေးပွဲရှိသည်။ အမေရိကန် ဂေါက်ဝိဇ္ဇာ များ တံခွန်စိုက်ပြိုင်ပွဲ၊ အမေရိကန် တံခွန်စိုက်ပြိုင်ပွဲ၊ ဗြိတိသျှ တံခွန်စိုက်ပြိုင်ပွဲနှင့် အမေရိကန်ဆုကြေးစား ဂေါက်သီးသမား များအသင်း တံခွန်စိုက်ပြိုင်ပွဲတို့ ဖြစ်ကြသည်။
ဂေါက်သီးတွင် မည်မျှပင် တော်သည်ဟု ဆိုစေကာမူ အထက်ပါ ဂန္ထဝင်ပြိုင်ပွဲကြီး တစ်ပွဲပွဲတွင် အနိုင်ရရှိ ဖူးမှသာ လျှင် ကမ္ဘာ့ထိပ်သီးဂေါက်သီးသမား စာရင်းဝင်မည်ဖြစ်သည်။ ဤပွဲကြီးလေးပွဲကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ဂရင်းစလင်း(ွမညေိ ှောူ)ဟုခေါ်ဆိုသည်။ အဓိကတံခွန်စိုက် ပြိုင်ပွဲကြီးများဟု လည်း ခေါ်သည်။ ယနေ့အထိ ယင်းပြိုင်ပွဲကြီးအားလုံးကို အနိုင်ခဲ့ဖူးသော ဂေါက်သီးဝိဇ္ဇာ လေးဦးသာ ရှိသေးသည်။ ဂျင်းဆရာဇင် (အမေရိကန်)၊ ဘင်ဟိုဂင် (အမေရိကန်)၊ ဂယ်ရီပလေးယား (တောင်အာဖရိက)နှင့် ဂျက်နစ်ကလောက်စ် (အမေရိကန်)တို့ဖြစ်ကြသည်။
တစ်ကမ္ဘာလုံးမှ အကျော်အမော် ဂေါက်သီးသမားများ အားလုံးသည် အဆိုပါပြိုင်ပွဲကြီးလေးပွဲတွင် တစ်ပွဲပွဲ၌ ဗိုလ်စွဲ အနိုင်ရရန် အစွမ်းကုန်ကြိုးစား ယှဉ်ပြိုင်ကြသည်။ ၁၉၈၆ ခုနှစ်အတွင်း ကျင်းပပြုလုပ်ခဲ့သော ယင်းပြိုင်ပွဲကြီးလေးပွဲတွင် ကမ္ဘာ့ထိပ်သီး ဂေါက်သီးသမား အကျော်အမော်များ ပါဝင် ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ကြရာ အမေရိကန်ဂေါက်သီးဝိဇ္ဇာကြီးများ တံခွန် စိုက်ပြိုင်ပွဲတွင် အမေရိကန်ဂေါက်သီးသမား နစ်ကလောက်စ် ဗိုလ်စွဲ ခဲ့သည်။ အမေရိကန် တံခွန်စိုက်ပြိုင်ပွဲတွင် အမေရိကန် ဂေါက်သီးသမား ဖလွိုဒ်က ဗိုလ်စွဲခဲ့ပြီး ဗြိတိသျှတံခွန်စိုက် ပြိုင်ပွဲတွင်မူ ဩစတြေးလျ ဂေါက်သီးသမား ဂရက်ခ်နော်မင်က ဗိုလ်စွဲခဲ့သည်။ အမေရိကန် ဆုကြေးစား ဂေါက်သီးသမားများ အသင်းတံခွန်စိုက်ပြိုင်ပွဲတွင် အမေရိကန်လူငယ် ဂေါက်သမား ဘော့ဗ်တွေးက နာမည်ကြီးများကို ကျော်လွှား၍ အနိုင်ရရှိခဲ့ သည်။ ဤကဲ့သို့ ချန်ပီယံလေးဦးပေါ်ထွက်ခဲ့ပုံကို ကြည့်ခြင်း အားဖြင့် လက်ရှိ ကမ္ဘာ့ဆုကြေးစား ဂေါက်သီးပြိုင်ပွဲများ မည်၍မည်မျှ အကြိတ်အနယ် ယှဉ်ပြိုင်ရမည်ကို အကဲခတ်နိုင် လေသည်။ ရိုက်ချက်တစ်ချက်ကလေးကွာရုံဖြင့် ဆုကြေးငွေ တွင်လည်း ထက်ဝက်နီးပါး ကွာသွားနိုင်သည်။
၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့ဆုကြေးစား ဂေါက်သီးဝင်ငွေ အကောင်းဆုံးစံချိန်တင်နိုင်ခဲ့သူမှာ ဗြိတိသျှနှင့် ဥရောပတံခွန် စိုက်ပြိုင်ပွဲများတွင် ဗိုလ်စွဲခဲ့သူ ဩစတြေးလျ ဂေါက်သီး သမား ဂရက်ခ် နော်မင်ပင် ဖြစ်သည်။ သူ၏နှစ်ချုပ် ဂေါက်သီးဝင်ငွေ သည် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ခြောက်သိန်းငါးသောင်းကျော် ဖြစ် သည်။ ဂရက်ခ် နော်မင်သည် ငွေရောင်ဆံပင်ရှိပြီး ၎င်း၏ တိုက်စစ်အားမာန်တို့ကို အကြောင်းပြု၍ ဩစတြေးလျတိုက်က ငမန်းဖြူကြီးဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဒီဇင်ဘာလ ပထမပတ်အတွင်း တောင်အာဖရိကဆန်းစီးတီး မြို့တွင် ကျင်းပခဲ့သည့် ဆုကြေးငွေဒေါ်လာ တစ်သန်းပြိုင်ပွဲ သည် ၁၉၈၆ ခုနှစ်အတွင်း ဆုကြေးငွေ အများဆုံးပြိုင်ပွဲ ဖြစ် သည်။ ယင်းပြိုင်ပွဲတွင် တောင်အာဖရိကမှ ဂေါက်သီးသမား မတ်မက်နာလ်တီက ဗြိတိန်၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် အာရှ နိုင်ငံမှ လက်ရွေးစင် ဂေါက်သီးသမား အကျော်အမော်များကို ကျော်လွှားအနိုင်ယူကာ ပထမဆုငွေဒေါ်လာ ၃ဝဝဝဝဝ ကို ဆွတ်ခူးရရှိခဲ့သည်။
ဂုံးနားရွာ၊ ကျောက်ဖြူသားသေကံ
ဂုံးနားရွာ၊ ကျောက်ဖြူသားသေကံ
လဟာစုရွာ၊ နန်းတော်ကုန်း
လဟာစုရွာ၊ နန်းတော်ကုန်း
ဒိုင်းနက်ရွာရွာ၊ တပ်မင်းချောင်း
ဒိုင်းနက်ရွာရွာ၊ တပ်မင်းချောင်း
ဂင့်မြို့
ဘယ်လ်ဂျီယမ်နိုင်ငံ၊ဘရပ်ဆဲလ်မြို့တော်၏အနောက်မြောက် ၃၁ မိုင်ကွာ ဆကဲ့နှင့် လိမြစ် ၂ သွယ်တို့ ပေါင်းဆုံရာ၌ ဂင့်မြို့ တည်ရှိ၏။ မြစ်နှင့် တူးမြောင်းများကြောင့် မြို့သည် အစိတ် စိတ်အပိုင်းပိုင်း ဖြစ်နေ၍ တံတားပေါင်း ၂ဝဝ ကျော်တို့ဖြင့် ဆက်သွယ်ထားရသည်။
ရှေးမြို့ဟောင်းကြီးဖြစ်သောကြောင့် အဆောက်အအုံဟောင်း များ ရှိလေသည်။ သို့သော် ခေတ်မီသည့်နေရာ၌ များစွာပင် ခေတ်မှီသည်။ ဖလန်ဒါးနယ်၏ အချက်အချာမြို့လည်း ဖြစ် သည်။ ထူးခြားထင်ရှား၍ စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းသော အဆောက်အအုံကြီးမှာ စိန်ဗဗွန်ကသီဒရယ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်းကြီးဖြစ်၍ ၁၃ ရာစုနှစ်လောက်က တည်ထားခဲ့သည့် ဘုန်းကြီး ကျောင်းများ၊ သီလရှင်ကျောင်းများလည်း ရှိ၏။ ဖလန်းဒါး နယ်စားကြီး ဆောက်လုပ်ထားသည့် အလယ်ခေတ်မှ ခမ်းနား လှသော ရဲတိုက်ဟောင်းကြီးမှာ မြို့၏ ကျက်သရေဆောင် ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံကြီး ဖြစ်လေသည်။
ဘယ်လဂျီယမ်နိုင်ငံ၏ စက်မှုထွန်းကားရာ မြို့ကြီးဖြစ်သည့် အတိုင်း ချည်ထည်၊ သက္ကလတ်ထည်၊ သိုးမွေးထည် ရက်လုပ် သော လုပ်ငန်းများရှိ၏။ ဆပ်ပြာချက်ခြင်း၊ သားရေနယ်ခြင်း၊ ဂုန်လျှော်ထုတ်ခြင်း၊ စက္ကူလုပ်ခြင်း၊ဆေးရွက်များ ပြင်ဆင်ခြင်း၊ စက်ပစ္စည်းများ ပြုလုပ်ခြင်း စသော လုပ်ငန်းများမှာလည်း အတော်ပင် ကြီးကျယ်သည်။
ဂင့်မြို့မှာ ၇ ရာစုနှစ်မှစ၍ ဥရောပသမိုင်းတွင် ထင်ရှား သော မြို့တစ်မြို့ဖြစ်ခဲ့ရာ ၁၈၁၄ ခုနှစ်တွင် နယ်သာလန်နိုင်ငံ ထဲသို့ပါဝင်ခဲ့၍ ၁၈၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင်မှ ဘယ်လဂျီယမ်မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်လာ၏။ လူဦးရေ ၁၆ဝဝဝဝ ကျော်ရှိသည်။ ပထမကမ္ဘာစစ် နှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ဂျာမန်တို့ သိမ်းပိုက်ထားခြင်း ခံခဲ့ရသဖြင့် အထူးပျက်စီးခဲ့၏။
ပန်းများ စိုက်ပျိုးရောင်းချရာတွင် နာမည်ရသော မြို့ဖြစ်၍ ၅ နှစ်တစ်ကြိမ် တည်ခင်းပြသသော ပန်းပြပွဲကြီးမှာ အထူး ထင်ရှား ကျော်စောလေသည်။
အလွန်လှပ ကျယ်ပြန့်သော ပန်းဥယျာဉ်ကြီးများနှင့် လမ်း လျှောက်ရန် စင်္ကြံများရှိသဖြင့် ရှုခင်းသာယာသော မြို့ကြီး တစ်မြို့ဖြစ်သည်ဟုဘယ်လဂျီယမ်နိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင်ကျော်စော၏။ ပန်းပင်များကိုလည်း ရောင်းချသဖြင့်တစ်ခါတစ်ရံ 'ပန်းမြို့တော်ကြီး' ဟု ခေါ်တွင်လေသည်။
ကရင်ကူးကြီးရွာ၊ ကရင်ကူး
ကရင်ကူးကြီးရွာ၊ ကရင်ကူး
ခင်ကြီး လက်ရန်းတက်က ကျပ်ခိုးစင်ပေါ် မောင်ရှင်မတက်လား
ခင်ကြီး လက်ရန်းတက်က ကျပ်ခိုးစင်ပေါ် မောင်ရှင်မတက်လား ဟူသည်မှာ မြန်မာစကားပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။
တော်ကေး
တော်ကေး
အညာစုရွာ၊ နန်းတော်ကုန်း
အညာစုရွာ၊ နန်းတော်ကုန်း
သစ်ကုတ်တတောင်ရွာ၊ သစ်ကုတ္တတောင်
သစ်ကုတ်တတောင်ရွာ၊ သစ်ကုတ္တတောင်
ရာမိုရ ဖာရာရွာ၊ ယင်းမကျောင်းတောင်
ရာမိုရ ဖာရာရွာ၊ ယင်းမကျောင်းတောင်
အိုင် (အက္ခရာ)
I သည် အခြေခံလက်တင်အက္ခရာတွင် ကိုးလုံးမြောက် အက္ခရာဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် I သည် အင်္ဂလိပ်သဒ္ဒါတွင် နာမ်စားအဖြစ် အသုံးပြုသော အက္ခရာ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် I (နာမ်စား) ကို ကြည့်ရှု့ပါ။ စီမီတစ်ဘာသာရှိ လက်မောင်းနှင့်လက်ဖဝါးပုံ နံရံဆေးရေး ပန်းချီပုံ တစ်ခုမှ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည် ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ ထိုရုပ်ပုံအား အီဂျစ် အရုပ်စာသင်္ကေတတွင် ရှိသော လည်ချောင်းဖြင့် ပွတ်တိုက်ဗျည်းသံ  (/ʕ/) အား ကိုယ်စားပြုထားသည့် အီဂျစ်အရုပ်စာသင်္ကေတမှ ရရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်မှ သေချာသလောက် ရှိသည်ဟု ယူဆကြသည်။ j သည် i မှ ပြောင်းလဲဖြစ်ပေါ်လာသော အက္ခရာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ထိုအက္ခရာနှစ်ခု စလုံးကို ၁၆ ရာစုမှစ၍ အသံရော ဗျည်းပါ ခွဲခြားပေးခဲ့သည်။ အောက်ဖော်ပြပါ ပုံများမှာ ဘာသာစကားတစ်ခု၏ မူလ သင်္ကေတပုံများ ဖြစ်သည်။
အသုံးပြုပုံ
အင်္ဂလိပ်ဘာသာတွင် နာမ်စားတစ်ခုဖြစ်သည့် I ကို အောက်ပါအတိုင်း အသုံးပြုကြသည်။
ပင်ဆန်းရွာ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်
ပင်ဆန်းရွာ (Pinsang)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်၊ ဆနင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၀၅၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆနင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၇၃ ဦး၊ မ ၃၀၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၇၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟိုပုံးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခေါင်က မိုးမလုံလျှင် တံစက်မြိတ်လည်း မလုံနိုင်
ရှင်းလင်းချက်
အိမ်ခေါင်ကြောင်းက မိုးမလုံလျှင် တံစက်မြိတ်က လုံမည်မဟုတ်သကဲ့သို့ လူကြီးမိဘအုပ်ထိန်းသူများ စည်ကမ်းပျက်လျှင် လက်အောက်ငယ်သား၊ သားသမီးများ စည်းကမ်းမကောင်းနိုင်။
လီတာ
လီတာ (သို့) လစ်တာ သည် ထုထည် ကို တိုင်းတာသော မက်ထရစ် ယူနစ်ဖြစ်သည်။
၁ လီတာသည် ၁ ကျူပစ် ဒက်စီမီတာ ၏ ထုထည်ဖြစ်သည်။ ရေ ၁ လီတာ သည် အလေးချိန် ၁ ကီလိုဂရမ် ခန့် ရှိသည်။ အက္ခရာ "L" သို့ "l" ကို လီတာ ၏ သင်္ကေတ အဖြစ် အသုံးပြုသည်။
ထုထည် အနည်းငယ် အတွက် သုံးရာတွင် ဒက်စီလီတာ ကို အသုံးပြုသည်။ 10 dl = one litre ပို၍ နည်းသော ထုထည် အတွက်မူ မီလီလီတာ ကို အသုံးများသည်။ 1000 ml = one litre ထို မီလီလီတာ ကို စီစီ ဟုလည်းသိကြပြီး ဆေးပညာဆိုင်ရာ နှင့် အချို့သော အင်ဂျင်နီယာ နယ်ပယ်တွင် အသုံးများသည်။ (ဉပမာ− ၁၀၀ စီစီ ထိုးဆေး ၊ ၁၅၀၀ စီစီ အင်ဂျင်)
ကံဒုတ်ရွာ၊ အင်ပင်ကုန်း
ကံဒုတ်ရွာ၊ အင်ပင်ကုန်း
တောင်သာ (မြောက်)ရွာ၊ ချောက်မြို့နယ်
တောင်သာ (မြောက်)ရွာ (Taungthar(North))သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ချောက်မြို့နယ်၊ တောင်သာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၅၁၀၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တောင်သာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၃၂ ဦး၊ မ ၁၂၈၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၁၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ချောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝှေခါရွာ၊ ဖားကန့်မြို့နယ်
ဝှေခါရွာ(Hwayhkar)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မိုးညှင်းခရိုင်၊ ဖားကန့်မြို့နယ်၊ ဆိပ်မူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၆၈၉၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆိပ်မူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၁၈၈၄ ဦး၊ မ ၃၁၉၂၀ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၀၃၈၀၄ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖားကန့်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သရက်ကုန်းရွာ၊ ဖောင်းပြင်မြို့နယ်
သရက်ကုန်းရွာ (Thayetkone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မော်လိုက်ခရိုင်၊ ဖောင်းပြင်မြို့နယ်၊ နန်းမော်လိုက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၂၅၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖောင်းပြင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဖရုံချောင်း (ဒိုင်းနက်)ရွာ၊ ဖရုံချောင်း
ဖရုံချောင်း (ဒိုင်းနက်)ရွာ၊ ဖရုံချောင်း
ဝင်းစုရွာ၊ နန်းတော်ကုန်း
ဝင်းစုရွာ၊ နန်းတော်ကုန်း
ဟန်လွှဲရွာ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်
ဟန်လွှဲရွာ (Hanhlwe)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်၊ ကုန်းကျိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၀၇၇၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကုန်းကျိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၅၉ ဦး၊ မ ၁၃၉၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၄၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟိုပုံးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နိမ်ဝမ်ခူးရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝိုင်းမော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စစ္စလီကျွန်း
စစ္စလီကျွန်း
စစ္စလီကျွန်းသည် အီတလီကျွန်းဆွယ်၏ တောင်ဘက်တွင်တည်ရှိသည်။ မက်ဆီးနား ရေလက်ကြားသည် စစ္စလီကျွန်းကို အီတလီကျွန်းဆွယ်နှင့် ပိုင်းခြားထားသည်။ ရှေးအခါက အီတလီနိုင်ငံအီတလီနှင့် အာဖရိကတိုက်တို့သည် ရေဝေကုန်း တန်းဖြင့် ဆက်စပ်လျက်ရှိခဲ့ဘူးသည်ဖြစ်ရာ၊ စစ္စလီကျွန်းသည် ထိုရေဝေ ကုန်းတန်း၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် ကျန်ရှိခဲ့သော ကျွန်းတစ်ကျွန်းပင်ဖြစ်၏။ စတုရန်းပိုင် ၉၉၂၆ မိုင် ကျယ်ဝန်း၍၊ လူဦးရေ ၄၄ဝဝဝဝဝ ခန့်ရှိသည်။
စစ္စလီကျွန်း၏ သမိုင်းတစ်ခုလုံးသည်။ မင်းအပြောင်းအလဲ များနှင့် ထိုမင်းတို့၏ အောင်နိုင်မှုများ၊ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှု များ၊ ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်မှုများဖြင့်သာပြီးသော ပုံပြင်ကြီးနှင့် တူလှ ပေသည်။ ထိုကျွန်းသည် ရှေးနှစ် ပေါင်း ၃ဝဝဝ နီးပါးလောက် က ဖီနီရှန်လူမျိုးတို့၏ လက်အောက်သို့ကျရောက်ခဲ့သည်။ ဂရိလူမျိုးများ ရောက်ရှိ လာကြသော ၈ ရာစုနှစ်များ အတွင်း တွင် ထိုကျွန်း၌ အတတ်ပညာ များစွာထွန်းကားခဲ့၏။
ထို့နောက် ကားသေ့လူမျိုးတို့သည် ထိုကျွန်းသို့ရောက်ရှိ လာကြ၍ မကြာမီပင် သူတို့လက်မှ ရောမလူမျိုးတို့က တစ်ဖန် တိုက်ခိုက်လုယူခဲ့ကြပြန်သည်။ ဗင်းဒေါနှင့် ဂေါ့သလူမျိုးတို့ သည်လည်း အီတလီကျွန်းဆွယ်မှ မက်ဆီးနာ ရေလက်ကြားကို ဖြတ်ကျော်ကာ စစ္စလီကျွန်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြ၏။ ထို့နောက် တွင်မူကား၊ ကွန်စတန်တီနိုပယ်မြို့မှ ဗိုင်ဇင်းတိုင်ဘုရင်တို့သည် ထိုသို့ လှည့်လည်တိုက်ခိုက်နေကြသူများ၏ ဘေးရန်မှ ကျွန်းကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ပေးခဲ့ကြသည်။
စပိန်၊ ပြင်သစ်၊ ဩစတြီးယားဘုရင်တို့က သက်ဦးဆံပိုင် စိုးမိုးအုပ်ချုပ်ခဲ့သည့်ခေတ်သည်ကား စစ္စလီကျွန်း၏ အမှောင် ခေတ်ဟူ၍ ခေါ်ရပေမည်။ ၁၇၃၄-၃၅ ခုနှစ်များသို့ ရောက် သောအခါတွင် ဒွန်ကာလိုသည် နေပယ်မြို့နှင့် စစ္စလီကျွန်းတို့ ကို ပေါင်းစပ်ကာ ဗူးဗွန်မင်းဆက်တည်ထောင်ခဲ့ပြန်လေသည်။
ဤသို့အားဖြင့် ဗူးဗွန်ဘုရင်များသည် ၁၈၆ဝ ပြည့်နှစ်တိုင် အောင် စစ္စလီကျွန်းကို စိုးမိုးအုပ်ချုပ်ခဲ့ကြရာ နောက်ဆုံးတွင် အီတလီ မျိုးချစ်ခေါင်းဆောင်ကြီး ဂယ်ရီဗောဒီသည် စစ္စလီ ကျွန်းသူကျွန်းသားတို့အား လူမျိုးခြားအနှောင်အဖွဲ့မှ ကယ်တင် ကာ အီတလီဘုရင် ဗစ်တာအီမန်းနျူအယ်၏ အင်ပိုင်ယာနိုင်ငံ တော်ကြီးထဲသို့ သွတ်သွင်းပေးခဲ့လေသည်။
စစ္စလီကျွန်းကား မြေထဲပင်လယ်ထဲ၌ အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ် သည်။ ထိုကျွန်းပေါ်ရှိ အက်တနာတောင်ထွတ်ဆီမှမျှော်၍ကြည့် လိုက်လျှင် ကွေ့ကောက်လျက်ရှိသော ပင်လယ်အော်များ၊ အရောင်တောက်နေသော ကမ်းပါးစောက်ကြီးများနှင့်တကွ တံငါရွာကလေးများဖြင့် သာယာသောရှုခင်းကို တွေ့မြင်နိုင်လေ သည်။
စစ္စလီကျွန်း၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းခြေတွင် မက်ဆီးနာမြို့ကြီး သည် အက်တနာတောင်ကြီးကို နောက်ခံပြုလျက် တည်ရှိ၏။ ထိုမြို့ကား အလွန်စည်ကား သာယာလှသော မြို့တစ်မြို့ဖြစ်၏။ ထိုပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းမြို့ ကြီးကို ဂရိလူမျိုးတို့သည် ဘီစီ၆ဝဝ ပြည့်နှစ်က တည်ထောင်ခဲ့၏။ ရှေးခေတ်သမယကပင်လျှင် မက် ဆီးနာမြို့ကြီးသည် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဖက်တွင် များစွာ အရေးပါအရာရောက်ခဲ့သည်။ ယခုအခါ လူဦးရေ ၂၃၁၄၃ဝ ရှိ၍၊ စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းများဖြင့် စည်ကားလျက် ရှိသည်။ မြို့သူမြို့သားများမှာ ရှေးအခါက မကြာခဏ ဆင်းရဲဒုက္ခရောက် ခဲ့ကြရ၏။ ၁၉ဝ၈ ခုနှစ်တွင် အကြီးအကျယ်မြေငလျင်တုန်လှုပ် သဖြင့် လူပေါင်း ၇၆ဝဝဝ ခန့်မျှ သေဆုံး၍ ၉၅ဝဝဝ ခန့် ဒဏ်ရာရခဲ့ကြသည်။ ငလျင်လှုပ်ပြီးနောက် ဒုဗ္ဘက္ခန္တရကပ်နှင့် ရောဂန္တရကပ်ဆိုက်ခဲ့ရာ လူထောင်ပေါင်းများစွာ သေကြေပျက်စီး ခဲ့လေသည်။ အနောက် မြောက်ကမ်းခြေတွင်ရှိသော ပါလာမို မြို့သည်ကား စစ္စလီတစ်ကျွန်းလုံးတွင် အကြီးကျယ်ဆုံးမြို့ပင် ဖြစ်၍ အီတလီနိုင်ငံတစ်ခုလုံး၏ပဉ္စမမြောက် မြို့ကြီးလည်း ဖြစ်၏။ လူဦးရေ ၅ဝ၆ဝဝဝ ခန့်ရှိ၏။ ဤမြို့မှာ ရှေးခေတ် အခါကပင် ကြီးကျယ်စည်ကားသော မြို့ဖြစ်သည်အလျောက် ဖီနီရှန်လူမျိုး၊ ကားသေ့လူမျိုး၊ ဂရိလူမျိုး၊ ရောမလူမျိုး၊ ဂေါ့သ လူမျိုး၊ ဆာရဆင်လူမျိုး၊ နော်မန်လူမျိုး၊ ပြင်သစ်လူမျိုး၊ စပိန် လူမျိုးတို့သည် ထိုမြို့ကို အဆက်ဆက်အုပ်စိုးခဲ့ကြဘူးလေသည်။
ပါလာမိုမြို့ရှိ တက္ကသိုလ်ကျောင်းကြီးကို ၁၇၇၉ ခုနှစ်က တည် ထောင်ခဲ့သည်။ စစ်ဗဟိုဋ္ဌာနချုပ်တည်ရှိရာ မြို့ဖြစ်၍ လက်နက် တိုက်ကြီးတစ်ခုလည်းရှိသည်။ စစ္စလီကျွန်း မှထွက်ကုန်များမှာ ကန့်ကျောက်၊ လိမ္မော်သီး၊ ရှောက်သီး၊ စပျစ်၊ သံလွင်ဆီ အစ ရှိသည်တို့အပြင် စည်သွတ်ငါးများ၊ ဝိုင်အရက်၊ ဆီ၊ ဆားနှင့် သန္တာတို့ဖြစ်သည်။
လက်ပံဆိပ် (မြောက်)ရွာ၊ မြစ်သားမြို့နယ်
လက်ပံဆိပ် (မြောက်)ရွာ (Letpanseik(North))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ မြစ်သားမြို့နယ်၊ လက်ပံဆိပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၈၆၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်ပံဆိပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၂၉ ဦး၊ မ ၇၁၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၄၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြစ်သားမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စွယ်တော်ရွာ
စွယ်တော်
ခေါင်းတစ်လုံးနှင့် ရေအိုးနှစ်လုံး မရွက်နိုင်
ခေါင်းတစ်လုံးနှင့် ရေအိုးနှစ်လုံး မရွက်နိုင် ဟူသည်မှာ မြန်မာစကားပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ရှင်းလင်းချက်
လူတစ်ယောက်သည် ရေအိုးကြီးနှစ်လုံးကို တစ်ပြိုင်တည်း မရွက်နိုင်သကဲ့သို့ ကြီးမားသော တာဝန်နှစ်ခုကို တစ်ပြိုင်တည်း ထမ်းဆောင်ရန် ခဲယဉ်းသည်။
နန်းရာကုန်းရွာသစ် (ခ) ကာမူရာပရရွာ၊ နန်းရာကုန်း
နန်းရာကုန်းရွာသစ် (ခ) ကာမူရာပရရွာ၊ နန်းရာကုန်း
ဂျန်ဂါရွာ၊ ဖားကန့်မြို့နယ်
ဂျန်ဂါရွာ(Janggar)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မိုးညှင်းခရိုင်၊ ဖားကန့်မြို့နယ်၊ ဆိပ်မူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၀၄၉၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆိပ်မူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၁၈၈၄ ဦး၊ မ ၃၁၉၂၀ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၀၃၈၀၄ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖားကန့်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဥဇနာ (သံတူကြောင်းကွဲ)
ဥဇနာ အမည်သည် အောက်ပါတို့အနက် တစ်ခုခု ဖြစ်နိုင်သည်။
ဒိုးကုန်း (ဘော်လီ)ရွာ၊ အင်ပင်ကုန်း
ဒိုးကုန်း (ဘော်လီ)ရွာ၊ အင်ပင်ကုန်း
ကန်စုရွာ၊ နန်းတော်ကုန်း
ကန်စုရွာ၊ နန်းတော်ကုန်း
ဗျိုက်ကြီးရွာ၊ ကျုံဖါးရိုး
ဗျိုက်ကြီးရွာ၊ ကျုံဖါးရိုး
အောက်ဘုံမဲဇာရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်
အရှေ့ဘုံမဲဇာရွာ(အောက်ဘုံမဲဇာ) ​ (Aukbonmezar)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်၊ ဆီဆုံကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၉၁၇၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆီဆုံကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၃၅၆ ဦး၊ မ ၃၄၃၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၇၈၇ ဦးနေထိုင်သည်။
လိုဂိပိကန်
လိုဂိပိကန် သည် ကင်ညာနိုင်ငံတွင် တည်ရှိသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကင်ညာမြောက်ပိုင်းမြေနိမ့်ဒေသ၏ ဆုဂုတလွင်ပြင်တွင်၏ မြောက်ဘက်ဆုံးနေရာတွင်တွင်တည်ရှိသည့် အယ်ကာလိုင်းကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကန်သည် တာကနကန်မှ ကွဲထွက်နေသည်။ ဤကန်နှစ်ခုသည် ၁၉ ရာစုနောက်ပိုင်း ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းတွင် သက်တမ်းငယ်သည့် မီးတောင်အစုများ ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ကန်၏ အမြင့်ဆုံးအနက်သည် ၃ မီတာမှ ၅ မီတာအထိ ရှိသည်။ ကန်သည် အကျယ် ၆ မီတာခန့်၊ အရှည် ၃ ကီလိုမီတာ ရှိသည်။ ကန်၏ ရေသည် ဆိုဒီယမ်ကာဗွန်နိတ်များပါဝင်နေပြီး ရေ၏ pH အဆင့်သည် ၉.၅ - ၁၀.၅ အထိ ရှိသည်။ လုံးဝပျော်ဝင်နေသည့်ဆားသည် 20 g/l (တစ်လီတာလျှင် ၂၀ ဂရမ်) မှသည် 50 g/l (တစ်လီတာလျှင် ၅၀ ဂရမ်) အထိ အမျိုးမျိုး ပြောင်းလဲနေသည်။
အောက်ဘုံမဲဇာရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ငွေသောင်ယံရွာ
ငွေသောင်ယံ
နားယာဟွတ်ရွာ၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်
နားယာဟွတ်ရွာ (Naryarhut)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်၊ မိုင်းဟမန်မုန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၆၆၀၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းဟမန်မုန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၇၁ ဦး၊ မ ၁၃၃၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၀၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စဘေတောင်/တဘေတောင်ရွာ၊ လက်ဝဲဒက်ပြင်ရှည်
စဘေတောင်/တဘေတောင်ရွာ၊ လက်ဝဲဒက်ပြင်ရှည်
ဒိုးတန်း (၁)ရွာ၊ ဖရုံချောင်း
ဒိုးတန်း (၁)ရွာ၊ ဖရုံချောင်း
ဂွေးခါးရွာ၊ ဖောင်းပြင်မြို့နယ်
ဂွေးခါးရွာ (Gwaykhar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မော်လိုက်ခရိုင်၊ ဖောင်းပြင်မြို့နယ်၊ နန်းပန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၂၃၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖောင်းပြင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အတုလမဟာလောကမာရဇိန်ဘုရားကြီး
thumb|မြိတ်မြို့၊ တပ်ပြင်ရပ်ကွက်၊ ဘုရားကြီးလမ်းပေါ်ရှိ ဘုရားကြီးရှေ့မျက်နှာစာပုံ
အတုလမဟာလောကမာရဇိန်ဘုရားကြီးသည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ မြိတ်ခရိုင်၊ မြိတ်မြို့နယ်၊ တပ်ပြင်ရပ်ကွက်၊ ဘုရားကြီးလမ်းပေါ်၌ တည်ရှိသည်။ ဘုရားကြီး၏ မျက်နှာချင်းဆိုင်တွင် စံကျောင်းဟု ခေါ်သော ဘုန်းကြီးကျောင်း ရှိသည်။
ကဏ္ဍ:တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ စေတီပုထိုးများ
သာယာကုန်းရွာ၊ အင်ပင်ကုန်း
သာယာကုန်းရွာ၊ အင်ပင်ကုန်း
ပေါက်တောရွာ၊ နန်းတော်ကုန်း
ပေါက်တောရွာ၊ နန်းတော်ကုန်း
တိုးချဲ့ရွာရွာ၊ လက်ဝဲဒက်ပြင်ရှည်
တိုးချဲ့ရွာရွာ၊ လက်ဝဲဒက်ပြင်ရှည်
ပကောက်
ပကောက်
ဟိုလိရွာ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်
ဟိုလိရွာ (Holi)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်၊ ကုန်းကျိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၀၇၇၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကုန်းကျိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၅၉ ဦး၊ မ ၁၃၉၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၄၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟိုပုံးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကန်ခမ်ရွာ၊ ဖားကန့်မြို့နယ်
ကန်ခမ်ရွာ(Kankhan)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မိုးညှင်းခရိုင်၊ ဖားကန့်မြို့နယ်၊ ဆိပ်မူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၀၄၉၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆိပ်မူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၁၈၈၄ ဦး၊ မ ၃၁၉၂၀ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၀၃၈၀၄ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖားကန့်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝက်ကြီးအင်း (အနောက်)ရွာ၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်
ဝက်ကြီးအင်း (အနောက်)ရွာ (Wetgyiinn(West))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်၊ ဝက်ကြီးအင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၂၄၇၀ ဖြစ်သည်။  ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ညောင်ဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ