cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
စစ်ရေယာဉ် မေယု
သမိုင်း
၁၉၄၈ခုနှစ်၊ မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီးနောက် မြန်မာ့တပ်မတော်က ရောင်စုံသောင်းကျန်းသူများကို တိုက်ခိုက်နှိမ်နင်းရာတွင် စစ်ရေယာဉ်(မေယု)သည်လည်း ရှေ့တန်းမှ တစ်တပ်တစ်အား ပါဝင်ခဲ့ပြီး ၁၉၄၈ ခုနှစ် အင်းစိန်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ၊ သန်လျင်ကျိုက်ခေါက်တိုက်ပွဲနှင့် ပုသိမ်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ၊ ၁၉၄၉ခုနှစ် ကျောက်ဖြူမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲနှင့် ၁၉၅၀ပြည့်နှစ် မော်လမြိုင်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများတွင် ရှေ့တန်းမှ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ထိုမှတစ်ဖန် မြန်မာ့ပင်လယ်ပြင်နှင့် ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်တွင် စစ်ဆင် ရေးတာဝန်များကို နှစ်ပေါင်းများစွာ ကျေပွန်စွာထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီးနောက် သက်တမ်းကာလ နှစ်၄၀ခန့် ရှိလာသည်နှင့်အမျှ စစ်ရေယာဉ်၏ကြံ့ခိုင်မှု အခြေအနေမှာ ယိုယွင်းလာခဲ့သဖြင့် ၁၉၇၉ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော (၂၆၂)ကြိမ်မြောက် ကာကွယ်ရေးဌာနကောင်စီ၏ အမှုဆောင် အစည်းအဝေးက ရေယာဉ်အား တပ်တော်ဝင်အဖြစ်မှ ရပ်စဲရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် သမိုင်းဝင် စစ်ရေယာဉ်(မေယု)သည် လွတ်လပ်ရေးနှင့်အတူ ပါရှိလာသော သမိုင်းဝင်စစ်ရေယာဉ်ဖြစ်သောကြောင့် နောင်လာနောက်သား များ ကြည့်ရှုလေ့လာနိုင်ရန် သန်လျင်တပ်နယ်တွင် ပြတိုက်ရေယာဉ်အဖြစ် ထားရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်လေသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တပ်မတော်(ရေ)၏ ဖရီးဂိတ် စစ်ရေယာဉ်များ
မြန်မာဝတ္ထုတိုရာပြည့်
၁၉၁၇ ခုနှစ် မတ်လထုတ် သူရိယမဂ္ဂဇင်း အမှတ်(၁)တွင် မောင်သိန်းတင် မသိန်းရှင်အမည်ရသောဝတ္ထုတို စတင်ဖော်ပြခဲ့သည်။ ရေးသူမှာ ဆရာကြီးရွှေဥဒေါင်းဖြစ်သည်။ ထိုဝတ္ထုမှာ မြန်မာ့စာပေလောကအတွက်အရေးပါသော စာပေအရေးအသားတစ်ခုဖြစ် ခဲ့သလို မြန်မာ့ပထမဆုံးဝတ္ထုတိုတစ်ပုဒ်လည်းဖြစ်သည်။ ထိုဝတ္ထုတို ထက်စောသော၊ ဝတ္ထုတိုဟုသတ်မှတ်နိုင်သော အရေးအသား ကို အထောက်အထားအားဖြင့် မတွေ့ရသေးဟုဆိုသည်။
မောင်သိန်းတင် မသိန်းရှင် ဝတ္ထုတိုကို မြန်မာ့ပထမဆုံးဝတ္ထုတိုအဖြစ် မြန်မာစာပေလေ့လာသူများက သတ်မှတ်ထားကြသည်။ ၁၉၁၇ ခုနှစ်မတိုင်မီတွေ့ရသော ဗုဒ္ဓစာပေဝတ္ထုများမှ အချို့သော စာပေအရေးအသားများနှင့် ဦးပုည၏ စာပေအရေးအသားအချို့ ကို ဝတ္ထုတိုဟုဆိုနိုင်ကြောင်း သုံးသပ်ကြပေမဲ့ မြန်မာဝတ္ထုတိုဟု တိတိကျကျသတ်မှတ်ထားသော အရေးအသားမှာ မောင်သိန်းတင် မသိန်းရှင် သာဖြစ်သည်။ ဆရာကြီးရွှေဥဒေါင်း၏ ဝတ္ထုတိုကိုဖော်ပြသော သူရိယမဂ္ဂဇင်းသည် အမှတ်(၁) ဖြစ်သည်။ ၁၉၁၇ ခုနှစ် မတ်လတွင်ထုတ်ဝေသော မဂ္ဂဇင်းအသစ်တစ်စောင်ဖြစ်သည်။ ထိုမဂ္ဂဇင်းတွင် ဝတ္ထုတို အရေးအသားပုံစံ ဖြစ်သောစာမူများ ပေးပို့ရန် စတင်ဖိတ်ခေါ်ခဲ့ပြီး ဝတ္ထုတိုပြိုင်ပွဲ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ထိုဖိတ်ခေါ်မှုသည် ဝတ္ထုတိုမျိုးဆက်သစ်များ မွေးဖွားခြင်းအတွက် လမ်းစတစ်ခုဖြစ်သည်။
၁၉၁၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ကျွန်ုပ်သည် သူရိယမဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာအဖြစ်နှင့် သူရိယတိုက်သားတစ်ယောက်ဖြစ်လာ၏။ သူရိယတိုက်အုပ်နှစ်ယောက်(ဦးဘဖေနှင့်ဦးလှဖေ)တို့သည် ကျွန်ုပ်၏ လက်စွမ်းလက်စကို မြင်ကြသည်နှင့် သူရိယမဂ္ဂဇင်းထုတ်ဖို့ အကြံ ဖြစ်ပေါ်လာကြသည်ဟု နောင်တွင် သိရ၏ ဟုလည်းကောင်း၊ ၁၉၁၇ ခုနှစ် မတ်လထုတ် ပထမဦးဆုံး သူရိယမဂ္ဂဇင်းတွင် ကျွန်ုပ်၏ မောင်သိန်းတင် မသိန်းရှင် ဝတ္ထုတိုတစ်ပုဒ်ထည့်သွင်းပြီးနောက်တွင် တိုက်အုပ် ဦးလှဖေက ရှားလော့ဟုမ်း(Sharlock Holmes)၏ စုံထောက်ဝတ္ထုများကိုမှီးပြီး မြန်မာဝတ္ထုရေးရန် အကြံပေးသည့်အလျောက် ဧပြီလ ထုတ် သူရိယမဂ္ဂဇင်းတွင် စုံထောက်မောင်စံရှား ဝတ္ထုရှေးဦးစွာ ထွက်ပေါ်လာသည် ဟုလည်းကောင်း ဆရာကြီး ရွှေဥဒေါင်းက တစ်သက်တာမှတ်တမ်းနှင့်အတွေးအခေါ်များ စာအုပ်၊ တတိယကဏ္ဍ၊ မောင်သိန်းဖေမှ ကိုဖေသိန်းသို့ အခန်းတွင် ရေးသား ခဲ့သည်။ ထိုအချက်ကို ထောက်ရှုခြင်းအားဖြင့် ဝတ္ထုတိုအရေးအသားကို ဆရာကြီး ရွှေဥဒေါင်းနှင့် သူရိယမဂ္ဂဇင်းတို့ တိုင်ပင်၍ စတင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။ ကျွန်ုပ်၏ မောင်သိန်းတင် မသိန်းရှင် ဝတ္ထုတို ဟုရေးသားခဲ့သောကြောင့် ဆရာကြီး ရွှေဥဒေါင်းသည် သူ၏အရေးအသားကို ဝတ္ထုတိုဟု တိတိကျကျသတ်မှတ်ခဲ့ကြောင်း သိသာလှပါသည်။
ဝတ္ထုတိုများကို မည်သည့်အချိန်တွင် မည်သူက စတင်ခဲ့သနည်းဟု ရှာဖွေသောအခါ ၁၉၁၇ ခု မတ်လတွင် စတင်ထုတ်ဝေသည့် သူရိယမဂ္ဂဇင်းပါ မောင်သိန်းတင် မသိန်းရှင် ဝတ္ထုထက်စောသော ဝတ္ထုတိုကို မတွေ့ရှိရသေးပါ ဟု ဦးကြီးမောင်(ငွေဥဒေါင်း)က ၁၉၇၈ ခုနှစ် မတ်လ၌ ကျင်းပခဲ့သော ဝတ္ထုတိုစာတမ်းဖတ်ပွဲတွင် မြန်မာဝတ္ထုတိုသမိုင်း အမည်ဖြင့် ဖတ်ကြားသောစာတမ်းတွင် ထည့်သွင်းပြောကြားခဲ့သည်။
မြန်မာကာလပေါ်ဝတ္ထု(Novel)သည် ၁၉၀၄ ခုနှစ်တွင် စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ မြန်မာဝတ္ထုတို(Short Story) သည် မြန်မာဝတ္ထု(Novel)ထက် ၁၃ နှစ်နောက်ကျပြီးမှသာပေါ်ပေါက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဝတ္ထုတို(Short Story)ထက် နောက်ကျသောအရေးအသားမှာ ရသစာတမ်း(Eassy) ဖြစ်သည်။ မောင်သိန်းတင် မသိန်းရှင် ဝတ္ထုတိုဖော်ပြခဲ့သည့် ၁၉၁၇ ခုနှစ် မတ်လမှစတင် ရေတွက်လျှင် လာမည့်နှစ်ဖြစ်သော ၂၀၁၇ ခုနှစ်သည် မြန်မာ့ဝတ္ထုတိုရာပြည့်နှစ်ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
| ဟန်ဆန်း စာပေနှင့်အနုပညာဝက်ဘ်ဆိုဒ်
ချောင်းဝကြီးရွာ၊ ဘုတလင်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘုတလင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
၁၄၀၃
၁၄၀၃
ဇန်နဝါရီလ
(၁) ရက်။
ဖေဖော်ဝါရီလ
(၁) ရက်။
မတ်လ
(၁) ရက်။
ဧပြီလ
(၁) ရက်။
မေလ
(၁) ရက်။
ဇွန်လ
(၁) ရက်။
ဇူလိုင်လ
(၁) ရက်။
ဩဂုတ်လ
(၁) ရက်။
စက်တင်ဘာလ
(၁) ရက်။
အောက်တိုဘာလ
(၁) ရက်။
နိုဝင်ဘာလ
(၁) ရက်။
လက်ပံတောရွာ၊ နောင်ချိုမြို့နယ်
လက်ပံတောရွာ (Letpantaw)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကျောက်မဲခရိုင်၊ နောင်ချိုမြို့နယ်၊ ဘန့်ဘွေးကျင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၉၇၇၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘန့်ဘွေးကျင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၈၆ ဦး၊ မ ၉၀၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၉၄ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နောင်ချိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရွှေတောရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရွှေတောင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဖိုးမောင် လာပြီ
ဖိုးမောင်လာပြီကဗျာသည် ကဗျာစာဆို မင်းသုဝဏ် ရေးဖွဲ့ထားသော ကလေးကဗျာတပုဒ် ဖြစ်ပြီး၊ တရွာလုံးအတွက် ငါးရှာပေးသော ဖိုးမောင် အကြောင်းကို အပိုဒ်ရေ ၈ ပိုဒ်၊ ကာရံညီညီ၊ အသံချိုချိုဖြင့် ဇာတ်လမ်းသွား ရေးစပ်ဆိုထားသည်။ မှိုင်းညိုညဉ့်ရိပ်၊ လူခြေတိတ်၌ ဖြင့် အစချီသည်။
ဂျပန်ခေတ် ပြည်တွင်းစစ်ကာလတွင် တောသူတောင်သား ဆင်းရဲသားများ ဓားစာခံဖြစ်ရပုံကို ရည်ညွှန်းရေးဖွဲ့ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ကဗျာကို ၁၉၆၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလထုတ် မြဝတီမဂ္ဂဇင်းတွင် ဖော်ပြခဲ့သည်။
စာသား
မှိုင်းညိုညဉ့်ရိပ်၊ လူခြေတိတ်၌ ရေဆိပ်အနား၊ ရွာတံခါးမှ ကုပ်ကျားကျယ်လောင်၊ ဆီးကြိုဟောင်သော် ဖိုးမောင်လာပြီ ဆိုကြသည်။
ဟောင်သံရပ်၍ ထပ်ကြပ်ပေါ်လာ၊ အသံမှာကားညခါငါးထောင်၊ မောင်ဖိုးမောင်သည် ရွာတောင်ချောင်းက ပြန်ခဲ့ပြီ။
ဖိုးမောင်သံကြား၊ ကင်းသမားက တံခါးကြီးအောက်၊ မလွယ်ပေါက်ကို တစ်ယောက်ဝင်သာ၊ ဖွင့်လိုက်ပါသော် ယာတွင်အုပ်ဆောင်း၊ ဝဲတက်ချောင်းနှင့် ခါးစောင်း ကိုယ်ကိုင်း၊ ငါးပလိုင်းကို လွယ်သိုင်းပြီးလျှင်၊ ရွာကိုဝင်သည် လူပင်လေလား၊ တစ္ဆေလား။
တစ္ဆေမကြောက်၊ မြွေမကြောက်ဘဲ တစ်ယောက်တည်းပင်၊ ညဉ့်မှောင်တွင်၌ သူလျှင်ငါးရှာ၊ မကျွေးပါက ထိုရွာသူသား၊ လူအများတို့ ငါးစို ငါးစိမ်း ငတ်ပေလိမ့်။
ဆောင်းတစ်ည၌ ချမ်းမြစိမ့်အေး၊ လခြမ်းကွေး၍ ရွာဘေးကျီပျက်၊ မှောင်နက်နက်မှ ဇီးကွက်ကအော်၊ တောက်တဲ့ကြော်စဉ် ရွာပေါ်လွှမ်းအောင်၊ ကုပ်ကျားဟောင်သည် ဖိုးမောင် လာချိန် ပါတကား။
ဖိုးမောင်နိဂုံး၊ ဤတွင်ဆုံးလည်း ရွာလုံးစိတ်တွင်၊ ဖိုးမောင်ဝင်၍ ပဲ့တင်ထပ်ကာ၊ ဟည်းလျက်ပါတည့်။
ဘယ်ခါမဆို၊ ဆီးလင့်ကြိုသို့ မှိုင်းညိုညဉ့်ရိပ်၊ လူခြေတိတ်၌ ရေဆိပ်အနား၊ ရွာတံခါးမှ ကုပ်ကျားကျယ်လောင်၊ ရမ်းရော်ဟောင်သော် ဖိုးမောင်လာပြီ ဆိုဆဲပင်။ ။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ ကဗျာများ
ဟွမ်အဲကြိုင်ရွာ၊ ကွမ်းလုံမြို့နယ်
ဟွမ်အဲကြိုင်ရွာ (Humaekeng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ ကွမ်းလုံမြို့နယ်၊ တာရွှေထန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၁၁၅၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တာရွှေထန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၁၉ ဦး၊ မ ၁၀၂၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၄၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကွမ်းလုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဟိုနမ်းပူ (အောက်)ရွာ၊ မိုင်းပျဉ်းမြို့နယ်
ဟိုနမ်းပူ (အောက်)ရွာ (Honampu (Lower))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ မိုင်းပျဉ်းမြို့နယ်၊ မိုင်းပုအွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၂၁၅၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းပုအွန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၆၉ ဦး၊ မ ၁၃၀၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၅၇၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ရွှေလှန် (တောင်)ရွာ၊ သာစည်မြို့နယ်
ရွှေလှန် (တောင်)ရွာ (Shwehlan(South))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ သာစည်မြို့နယ်၊ ဘုရားကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၄၃၈၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘုရားကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၂၂ ဦး၊ မ ၆၃၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၅၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ဖေဇင်ထွန်း
ဦးဖေဇင်ထွန်း သည် လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဟောင်းဖြစ်သည်။ ယခင်က စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန၏ အမြဲတမ်းအတွင်းဝန်လည်းဖြစ်သည်။
အလုပ်အကိုင်
ဦးဖေဇင်ထွန်းသည် ယခင်က စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန၊ စွမ်းအင်စီမံ​ရေးဦးစီးဌာနမှ ညွှန်ညားရေးမှူးချုပ် တစ်ဦးဖြစ်ကာ အမှုထမ်းအ​ခေါ်အ​ဝေါ် ပြင်ဆင်သည့်အချိန် ၂၀၁၅ခုနှစ် မတ်လ (၁၉)ရက်​နေ့တွင် စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန၏ အမြဲတမ်းအတွင်းဝန် ဖြစ်လာခဲ့သည်။
၂၀၁၆ခုနှစ် အစိုးရအသစ်တက်လာချိန်တွင် လျှပ်စစ်စွမ်းအား ဝန်ကြီးဌာနနှင့် စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာနတို့ကိုပေါင်းကာ လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန အဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် နိုင်ငံခြားရေး၊ သမ္မတရုံး၊ ပညာရေး၊ လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် တို့တွင် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် ကိုင်တွယ်ခဲ့သည်။  သို့သော် ရက်အနည်းငယ်အကြာတွင် ပညာရေးဝန်ကြီးဌာနအား ဒေါက်တာမျိုးသိမ်းကြီး အားလည်းကောင်း၊ လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာနအား ဦးဖေဇင်ထွန်းအားလည်းကောင်း လွှဲပေးခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၂၀၁၆ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဖြစ်လာပြီးနောက် စွမ်းအင်ပိုင်းတွင်သာ ရုံးထိုင်ပြီး လျှပ်စစ်ပိုင်းကို လျစ်လျူရှုထားကြောင်း ဝေဖန်ခံခဲ့ရသည်။ ထို့အပြင် ရုံးပိုင်းတွင်သာ အထိုင်များပြီး ကွင်းဆင်းစစ်ဆေးခြင်း နည်းပါးသည်ဟုလည်း ဝေဖန်ခံခဲ့ရသည်။ ကျန်းမာရေးပြဿနာများလည်း ရှိခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၂၀၁၇ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁ရက်နေ့တွင် ၎င်းအား နုတ်ထွက်ခွင့်ပြုခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ
ဒေါတချရွာ၊ ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်
ဒေါတချရွာ(Dawtacha)သည် ကယားပြည်နယ်၊ လွိုင်ကော်ခရိုင်၊ ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်၊ ဒေါတမကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၁၃၇၃ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပိန်းလန်းရွာ၊ လားရှိုးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လားရှိုးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မန်လည်မြို့ဟောင်း
"မန်လည်အစ၊ နရာဒေဝ"ဟု အဆိုရှိသည့်အတိုင်း မန်လည်မြို့ကို ဗန္ဓုသာရမင်း၏ အမတ်ကြီး နရာဒေဝက သက္ကရာဇ် ၁၈၆ ခုနှစ် (ခရစ် ၈၂၄ ခုနှစ်)တွင် စတည်သည်။ ပုဂံခေတ် ၁၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၂၄၁ တွင် အမတ် ဒိဗ္ဗနရာကို မန်လည်စော်ဘွားအဖြစ် ခန့်ပြီးနောက် ခေတ်အဆက်ဆက် မန်လည်စော်ဘွားများ အုပ်ချုပ်လာသည်။ မန်လည်ဆိုသည်မှာ ရှမ်းဘာသာ ဖြစ်ကာ ကောင်းသောမြို့ဟု အဓိပ္ပာယ် ရသည်။
မန်လည်သည် ၁၈၀၂ တွင် ပေါမိုင်းရွှေကြာကို သီရိသမန္တဘွဲ့ဖြင့် မြို့သူကြီး ခန့်ကာ အုပ်ချုပ်စေရာမှ မြို့ ဖြစ်လာသည်။ ၁၈၆၆ ခု မြင်ကွန်း မြင်းခုန်တိုင် အရေး ပေါ်ပေါက်စဉ် မန်လည်၌ မြို့ဝန် မဟာမင်းလှရာဇာဘွဲ့ခံ ဦးတေ အုပ်ချုပ်နေသည်။ ဦးတေသည် မန်လည်မြို့သူကြီး ဦးရွှေထွန်းသား ဖြစ်သည်။
ထင်ရှားကျော်ကြားလှသော မန်လည် ဇာတိဖွားမှာ မန်လည်ဆရာတော် သာ ဖြစ်သည်။
တန်တလမ်
တန်တလမ် (Tantalum ) သည် ငွေရောင် တောက်ပသော ဒြပ်စင်ဖြစ်ပြီး သန့်စင်သော တန္တလမ်သည် ပျော့ပျောင်းသည်။ အပူချိန် ၁၅၀ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် အောက်တွင် ဓာတု ဓာတ်ပြုခြင်းများကို ကာကွယ်နိုင်သည်။ ၎င်း၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ အောက်ဆိုဒ် အလွှာပါးသည် ပွန်းစားမှုဒဏ်ကို ကာကွယ်ပေးနိုင်သည်။
အသုံးပြုခြင်း
တန္တလမ်ကို နေရာ(၄)မျိုးတွင် အသုံးပြုနိုင်သည်- (၁) အပူချိန် မြင့်မားသော အသုံးပြုမှုများ လေယာဉ်အင်ဂျင်များ (၂) လျှပ်စစ်ပစ္စည်းများ (ကပ်ပက်စီတာများ) (၃) ခွဲစိပ်ပစ္စည်းများ ဆာဂျီကယ်အင်ပလင့်များ (၎င်း၏အရိုးများနှင့် အလွယ်တကူ ပေါင်းစည်း နိုင်သော ဂုဏ်သတ္တိအရ) (၄) ပွန်းစားတတ်သော ကမ်မီကယ်ပစ္စည်းများကို သိုလှောင် ထိန်းသိမ်းသော ပစ္စည်းများ ယင်း၏သတ္တု များကို မာစေနိုင်သော ဂုဏ်သတ္တိကြောင့် တန္တလမ်ကိုသတ္တု စပ်သော ကြားခံ ပစ္စည်း အဖြစ် တစ်ခါ တစ်ရံ အသုံးပြုကြသည်။ Tantalum၏ ပွန်းစားမှုခံနိုင်ခြင်းနှင့် chemical attack ထိုးဖောက်မှုများ ကိုကာကွယ်နိုင်ခြင်း စသော ဂုဏ်သတ္တိများကြောင့် ဓာတုစက်ရုံများတွင် အသုံးပြုကြသည်။ ဥပမာ- အက်ဆစ်ပြင်းများ အငွေ့ပျံစေသော ဘွိုင်လာများတွင် heat exchanger များအဖြစ် အသုံးပြုခြင်း။
သဘာဝတွင်တွေ့ရှိရမှုအခြေအနေ
တန္တလမ်အောက်ဆိုဒ်သည် ရေတွင် မပျော်ဝင်နိုင် သလောက်ဖြစ်သဖြင့် သဘာဝရေထဲတွင် တန္တလမ်ကို မတွေ့ရသလောက်ရှိသည်။ အချို့သော တိုင်းတာ ဖော်ထုတ်ချက်များ အရ မြေတွင် Tantalumပါဝင်မှုမှာ ဝ.၁ မှ ၃ ပီပီ အမ် (p.p.m)(part per million) အတွင်းဖြစ်ကြောင်း ဖော်ထုတ် တွေ့ရှိရသည်။ အလွန်သေးငယ်သော တန္တလမ်ပမာဏ ကိုသာ သစ်ပင်များမှ အသုံး ပြုကြပြီး သဘာဝ ပေါက်ပင်များတွင် တန္တလမ်ကို ၅ ပီပီဘီ (p.p.b)(part per billion) ထက်ပိုမို အသုံးပြု (စုပ်ယူအသုံးချ) ကြသည်ကို တွေ့ရသည်။ တန္တလမ်ပါဝင်သော အဓိက သတ္တုရိုင်းများမှာ တန္တလိုက်များဖြစ်ပြီး ၎င်းတွင် သံ၊ မန်းဂနိစ်၊ နီယိုဘီယမ် နှင့် ဆာမာစကိုက် (samarskites)(ဆာမာစကိုက်တွင် Y 0.2, REE(rare earth elements) 0.3, Fe3+0.3, U 0.2, Nb 0.8, Ta 0.2, O 4 သတ္တု (၇)မျိုး ) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ တမ်တာလမ် သတ္တုတွင်းများကို ထိုင်း၊ ဩစတြေးလျ၊ ကွန်ဂို၊ ဘရာဇီး၊ ပေါ်တူကီ နှင့် ကနေဒါ တို့တွင် အဓိက တွေ့ရှိရသည်။ ကမ္ဘာအဝှမ်း တမ်တာလမ် လိုအပ်ချက်မှာ တစ်နှစ်လျှင် ၂၃၀ဝ တန် ခန့်ဖြစ်သည်။ ထုတ်ယူနိုင်ရန် အရန်ထားရှိသော တန္တလမ် ကမာဏ မည်မျှ ကျန်ရှိသေးသည် ကို သေချာစွာ တွက်ချက်ထားမှုများ မရှိသေးပါ။
ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာသက်ရောက်မှုများ
တန္တလမ်ကို ရှုသွင်းမိခြင်း၊ စားသောက်မိခြင်း၊ အရည်ပြားနှင့် ထိမိခြင်းဖြင့် ထိခိုက်နာကျင်စေခြင်း ဖြစ်စေနိုင်သည်။ မျက်လုံးများ၊ အရေပြားများ ကိုက်ခဲ နာကျင် နီမြန်း ယားယံ စေသည်။ လူ၏ စိုစွတ်မှု အရှိဆုံးသော အမှေးပါးအင်္ဂါ အစိတ်အပိုင်းများ- ဥပမာ(anus, mouth, nasal passages, and vagina.) များနှင့် အသက်ရှု အင်္ဂါ၏ အပေါ်ပိုင်း အစိတ်အပိုင်းများကို နာကျင်ရောင်ရမ်း ထိခိုက်စေသည်။ စက်ရုံများတွင် တန္တလမ်နှင့် ပတ်သက်ပြီး ကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်စေသော သက်ရောက်မှုများနှင့် ပတ်သက်သော တင်ပြချက်များ၊ စက်ရုံ အလုပ်သမားများမှ ဖော်ထုတ်ချက်များ မတွေ့ရှိရသေးပါ။ တန္တလမ်ပမာဏ များစွာကို ကြွက်များ၏ အသက်ရှု လမ်းကြောင်းကြီး တလျှောက် ဝင်ရောက်စေခြင်းဖြင့် ကြွက်များရှိ အသက်ရှု အင်္ဂါများကို ထိခိုက်ဒဏ်ရာ ရစေကြောင်း ထုတ်ဖော် တွေ့ရှိရသည်။ တစ်ရှူးစများ (လက်အိပ်များ) ဖြင့်ကိုင်တွယ်ပါက တန္တလမ်သတ္တုမှာ ဘေးအန္တရာယ် ကင်းရှင်းစေသည်။ (ဘေးဖြစ်စေသော အစွမ်းမဲ့ပါသည်)။
ပတ်ဝန်းကျင်သို့သက်ရောက်မှုအခြေအနေ
အစိုးရ၏ သင့်လျော်သော ခွင့်ပြုချက် မရဘဲ မည်သည့် ပစ္စည်းကိုမှ ပတ်ဝန်းကျင်သို့ ထုတ်လွှတ်ခွင့် မပြုပါ။ တန္တလမ် အောက်ဆိုဒ် ထုတ်လွတ်မှု မှတ်တမ်းများကို သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင် ညစ်ညမ်းမှု ကာကွယ်ရေး အတွက် သီးသန့် ထားရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ ဒြပ်စင်များ
သစ်လှတောရွာ၊ ရေဖြူမြို့နယ်
သစ်လှတောရွာ (Thit Hla Taw)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်ခရိုင်၊ ​ရေဖြူမြို့နယ်၊ ဇာဒီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေဖြူမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ညောင်ကျပ်ပင်ရွာ၊ နတ်မောက်မြို့နယ်
ညောင်ကျပ်ပင်ရွာ (Nyaungkyatpin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ နတ်မောက်မြို့နယ်၊ တမလန်းပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၅၇၄၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တမလန်းပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၆၇ ဦး၊ မ ၁၇၁၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၂၈၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ပန်းသည်ကဗျာ
ပန်းသည်ကဗျာသည် စာဆိုတော် မင်းသုဝဏ် ရေးစပ်ဖွဲ့သီသော အလွန်လှသည့် ကလေးကဗျာ ဖြစ်သည်။ စုစုပေါင်း ငါးပိုဒ် ရှိပြီး၊ တပိုဒ်လျှင် နှစ်ကြောင်းစီဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်။ မနက်အစောကြီး နေမပွင့်မီ ရောင်နီလာနေပြီ ပန်းသည်လုပ်ရအောင် ခရေပန်းသွားကောက်စို့ဟု အအိပ်မက်သည့် မောင်လေးကို အဖော်ညှိနေသော အစ်မဖြစ်သူ၏ စကားကို ကဗျာအဖြစ် ပြောင်းလဲထားသည်။ မောင်လေးရေဖြင့် အစချီကာ၊ ပန်းတွေ တကုံးကုံး ဖြင့် အဆုံးသတ်ထားသည့် ကာရံညီ အသံချိုသာသော ကလေးကဗျာ ဖြစ်သည်။
ညောင်ကျပ်ပင်ရွာ၊ နတ်မောက်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နတ်မောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပန်းသည်ကဗျာ
ကဗျာကို ၁၉၃၉ ဒီဇင်ဘာတွင် မောင်ခွေးဘို့ ကဗျာများ စာအုပ်တွင် ဂီတသံစဉ်နှင့်တကွ ဖော်ပြခဲ့သည်။
စာသား
မောင်လေးရေ ထပါတော့ ရောင်နီ လာလှပေါ့။
တစ်ကျော့နှစ်ကျော့ တေးကိုသီ ငှက်ကျား နှုတ်ပလီ။
တောင်ဆီနားက ခရေပန်း ပင်အောက် ကြိုင်လို့လန်း။
ပန်းသည်လုပ်စို့ တပြုံးပြုံး ပန်းတွေ တကုံးကုံး။
ကာရံဖွဲ့ ပုံစံ
တပိုဒ်လျှင် နှစ်ကြောင်းစီဖြင့်၊ ငါးပိုဒ်ပါသည်။ စုစုပေါင်း စာကြောင်း ဆယ်ကြောင်း ရှိသည်။
တပိုဒ်တွင် ၈-၇ စုစုပေါင်း ၁၅ လုံးစီပါသည်။ စာလုံးစုစုပေါင်း ၇၅ လုံး ရှိသည်။ အချီဝါကျတိုင်းကို လေးလုံး ၂ ပါဒစီ ခွဲသည်။
တပိုဒ်စီတွင် မတူညီသော ကာရံတွဲဖြင့် သတ်ထားရာ၊ ငါးပိုဒ်တွင် ကာရံတွဲ ငါးလုံးဖြင့် သတ်သည်။
ယင်းတို့မှာ အော့ကာရံတွဲ၊ အီကာရံတွဲ၊ အန်းကာရံတွဲ၊ အယ်ကာရံတွဲ၊ အုံးကာရံတွဲ တို့ ဖြစ်သည်။ တော့၊ ပေါ့၊ သီ၊ လီ၊ ပန်း၊ လန်း၊ ရယ်၊ ကွယ်၊ ပြုံး၊ ကုံး။ ယင်းတို့မှ လွဲ၍ ကျန်စာလုံးများတွင် ကာရံ ထည့်မထားပါ။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ ကဗျာများ
ဇီးကုန်းကြီးရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်
ဇီးကုန်းကြီးရွာ (Zeekonegyi)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်၊ ဝါးတောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၂၃၉၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝါးတောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၄၉ ဦး၊ မ ၁၃၉၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၄၃ ဦးနေထိုင်သည်။
၂၀၁၈ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား အုပ်စု G
၂၀၁၈ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား အုပ်စု Gမှ ကစားပွဲများကို ၂၀၁၈ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၈ ရက်နေ့မှ ၂၈ ရက်နေ့ထိ ကစားမည်ဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုတွင် ဘယ်ဂျီယံ၊ ပနားမား၊ တူနီးရှားနှင့် အင်္ဂလန်ဘောလုံးအသင်းတို့ပါဝင်သည်။ အုပ်စု၏ ထိပ်ဆုံးအသင်းနှစ်သင်းဖြစ်သော ဘယ်ဂျီယံအသင်းနှင့် အင်္ဂလန်အသင်းတို့မှာ ၁၆ သင်းအဆင့်သို့ တက်ရောက်ခွင့် ရရှိခဲ့သည်။
အဆင့်လိုက်တည်ရှိမှု
၁၆ သင်းအဆင့်တွင်:
ကစားပွဲများ
ဤပွဲစဉ်ဇယားများရှိ အချိန်များကို ဒေသစံတော်ချိန်အား အသုံးပြုထားသည်။
ချောင်းနားရွာ၊ ပုလဲမြို့နယ်
ချောင်းနားရွာ (Chaungnar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ ဦးနှောက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၄၁၃၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပုလဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
၁၄၀၄
ဇန်နဝါရီလ
(၁) ရက်။
ဖေဖော်ဝါရီလ
(၁) ရက်။
ဧပြီလ
(၁) ရက်။
မေလ
(၁) ရက်။
ဇွန်လ
(၁) ရက်။
ဇူလိုင်လ
(၁) ရက်။
ဩဂုတ်လ
(၁) ရက်။
စက်တင်ဘာလ
(၁) ရက်။
အောက်တိုဘာလ
(၁) ရက်။
နိုဝင်ဘာလ
(၁) ရက်။
ဒီဇင်ဘာလ
(၁) ရက်။
အလုပ်သမား ဆေးရုံကြီး (ရန်ကုန်)
အလုပ်သမား ဆေးရုံကြီး (ရန်ကုန်) သည် ရန်ကုန်တွင်တည်ရှိသော ပြည်သူ့ဆေးရုံ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ လူမှုဖူလုံရေးဆေးရုံသုံးခုထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဆေးဝါးများကို အခမဲ့ ထောက်ပံ့ပေးထားသည်။ အလုပ်သမားများအား ဖူလုံစေရန်ထောက်ပံ့ပေးသည့် ဘုတ်အဖွဲ့က အလုပ်သမားတို့ကို အာမခံ ပေးထားသည်။ အလုပ်သမား ဆေးရုံကြီး (ရန်ကုန်) သည် ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) ရန်ကုန်၏ စာသင်ကြားရာ ဆေးရုံတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။
ယောင်ဂေါင်းရွာ၊ ပန်ဝိုင်မြို့နယ်
ယောင်ဂေါင်းရွာ (Yawnggaung)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ ပန်ဝိုင်မြို့နယ်၊ ကောင်လန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၇၆၆၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပန်ဝိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မဟောင်ကိုရွာ၊ ကွမ်းလုံမြို့နယ်
မဟောင်ကိုရွာ (Mahawngko)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ ကွမ်းလုံမြို့နယ်၊ တာရွှေထန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၁၁၆၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တာရွှေထန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၁၉ ဦး၊ မ ၁၀၂၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၄၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကွမ်းလုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဖာမြင့်ဝမ်လုံရွာ၊ မိုင်းပျဉ်းမြို့နယ်
ဖာမြင့်ဝမ်လုံရွာ (Hparmyintwanlong)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ မိုင်းပျဉ်းမြို့နယ်၊ မိုင်းပုအွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၃၉၅၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းပုအွန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၆၉ ဦး၊ မ ၁၃၀၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၅၇၅ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းပျဉ်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဟယ်ဆပ်ဖလီနီ၏ ဟိုင်ပိုဂျီယမ်
ဟယ်ဆပ်ဖလီနီ၏ ဟိုင်ပိုဂျီယမ်သည် ကျောက်ခေတ်သစ် မြေအောက် အဆောက်အဦး တစ်ခုဖြစ်ပြီး မော်လတာနိုင်ငံ၏ သမိုင်းမတင်မီခေတ်ဖြစ်သော ဆပ်ဖလီနီခေတ် (၃၃၀၀ မှ ၃၀၀၀ ဘီစီ) အတွင်း တည်ဆောက်ခဲ့ကာ မော်လတာနိုင်ငံ ပါအိုလာ ဒေသတွင် တည်ရှိသည်။ အများအားဖြင့် ဟိုင်ပိုဂျီယမ်ဟုသာ ခေါ်ဆိုလေ့ ရှိပြီး ဂရိဘာသာဖြင့် မြေအောက်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဟိုင်ပိုဂျီယမ်သည် ပုန်းအောင်းခိုလှုံရာ နေရာနှင့် နီခရိုပိုးလစ်ခေါ် ခန့်ညားသော ဂူသင်္ချိုင်း အစုအဝေးဟု ယူဆရကာ ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်များမှ လူပေါင်း ၇,၀၀၀ ကျော်၏ အကြွင်းအကျန် များကို တွေ့ရသည်ဟု မှတ်တမ်းတင်ထားကာ မီဂါလစ်သစ် ဘုရားကျောင်းနှင့် ဇက်ဂရာ ကျောက်တုံးစက်ဝန်း စသည်တို့ကို တည်ဆောက်ခဲ့သော မော်လတာ၏ ဘုရားကျောင်း တည်ဆောက်သည့် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပတ်သက်၍ အကောင်းဆုံး ထိန်းသိမ်းပြထားနိုင်သည့် ဥပမာ ဖြစ်သည်။
ပုံမွန်ရွာ၊ လားရှိုးမြို့နယ်
ပုံမွန်ရွာ (Pongmun)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ လားရှိုးမြို့နယ်၊ နမ့်တွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၅၆၉၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နမ့်တွန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၁၆ ဦး၊ မ ၁၁၆၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၃၇၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လားရှိုးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နားဖန်ရွာ၊ တာချီလိတ်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တာချီလိတ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လုံခုတ်ရွာ၊ နောင်ချိုမြို့နယ်
လုံခုတ်ရွာ (Longhkoke)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကျောက်မဲခရိုင်၊ နောင်ချိုမြို့နယ်၊ ဘန့်ဘွေးကျင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၉၇၇၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘန့်ဘွေးကျင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၈၆ ဦး၊ မ ၉၀၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၉၄ ဦးနေထိုင်သည်။
တမလန်းပင်ရွာ၊ နတ်မောက်မြို့နယ်
တမလန်းပင်ရွာ (Tamalanpin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ နတ်မောက်မြို့နယ်၊ တမလန်းပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၅၇၃၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တမလန်းပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၆၇ ဦး၊ မ ၁၇၁၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၂၈၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နတ်မောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နကုလပိတာ
နကုလပိတာ သည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် ဘုရားရှင်နှင့် အကျွမ်းတဝင်သော စကားကို ပြောဆိုသည့် အရာတွင် ဧတဒဂ် ရခဲ့သည်။ သူ၏ ဇနီးဖြစ်သူ နကုလမာတာ လည်း ထိုဧတဒဂ်ကို ရရှိခဲ့သည်။
အမည်တွင်ပုံ
နကုလပိတာ သည် ဘဂ္ဂတိုင်း သုသုမာရဂိရမြိုတွင် သူဌေးဖြစ်သည်။ နကုလဟု အမည်ရသော သားတစ်ယောက် ရှိ၏။ သားကလေး၏ အမည်ကို အစွဲပြုကာ နကုလပိတာ ဟု ခေါ်သည်။
ဘုရားရှင်နှင့် ဆွေမျိုးတော်စပ်ခြင်း
နကုလပိတာသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် ရှေးဘဝများက အမျိုးတော်ခဲ့၏။
ဧတဒဂ်ရခြင်း
နကုလတို့ ဇနီးမောင်နှံသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် စကားပြောရာတွင် ရင်ထဲမှာ ရှိသည့်အတိုင်း မထိမ်ချန်ဘဲ ရိုးသားပွင့်လင်းစွာ ပြောလေ့ရှိ၏။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည် ဘုရားရှင်နှင့် အကျွမ်းတဝင်သော စကားကို ပြောဆိုသည့် အရာတွင် ဧတဒဂ် ကို ပေးတော်မူခဲ့သည်။
ကော့လှိုင်း (ကျုံမှိန်)ရွာ၊ သထုံမြို့နယ်
ကော့လှိုင်း (ကျုံမှိန်)ရွာ(Kawthlaing(Kyonhmein))သည် မွန်ပြည်နယ်၊ သထုံခရိုင်၊ သထုံမြို့နယ်၊ ကော့လှိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၅၄၈၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကော့လှိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၇၆ ဦး၊ မ ၁၀၈၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၅၇ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သထုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အန်ဆဲလ်ဒပ်စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)
အန်ဆဲလ်ဒပ်စ် (Enceladus) သည် စနေဂြိုဟ်၏ ဆဌမမြောက် အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလဖြစ်ပြီး အချင်းအားဖြင့် ၅၀၀ ကီလိုမီတာရှိကာ စနေဂြိုဟ်၏ အကြီးဆုံးလဖြစ်သော တိုက်တန်၏ ၁၀ ပုံ ၁ ပုံခန့်ရှိသည်။ အန်ဆဲလ်ဒပ်စ်၏ အများစုကို ကြည်လင်သောရေခဲများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားပြီး နေအဖွဲ့အစည်း၌ ရောင်ပြန်ဟပ်အကောင်းဆုံး ကိုယ်ထည်တစ်ခုဖြစ်သည်။ အကျိုးဆက်အားဖြင့် မွန်းတည့်ချိန်တွင် မျက်နှာပြင်အပူချိန်မှာ အနုတ် ၁၉၈ ဒီဂရီ ဆယ်ဆီးယပ် ရှိလေသည်။ ကိုယ်ထည် သေးငယ်သော်လည်း အန်ဆဲလ်ဒပ်စ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်သိန်းပေါင်း ၁၀၀ ခန့်က ဖွဲ့တည်ခဲ့သည့် မီးတောင်ဝများ တည်ရှိသည်။
အန်ဆဲလ်ဒပ်စ်ကို ၁၇၈၉ ဩဂုတ်လ ၂၈ ရက်တွင် ဝီလီယံ ဟာရှယ်က ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။  သို့သော် ဗွိုင်ယေဂျာ ၁ နှင့် ဗွိုင်ယေဂျာ ၂ အာကာသယာဉ်များ ၁၉၈၀ ခုနှစ်များတွင် စနေဂြိုဟ်သို့ ဖြတ်ပျံသည့်အချိန်မတိုင်ခင်ထိ အသေးစိတ် မသိခဲ့ရပေ။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ကာစီနီ-ဟိုင်ဂျင် အာကာသယာဉ်မှ အန်ဆဲလ်ဒပ်စ်အနီးသို့ အကြိမ်များစွာ ဖြတ်ပျံသန်းရာ ယင်း၏ မျက်နှာပြင်နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်များကို အသေးစိပ်ကျကျ ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။
သဲတောရွာ၊ လှည်းပွဲ
သဲတောရွာ (Theataw)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ မိတ္ထီလာမြို့နယ်၊ လှည်းပွဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၃၉၆၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လှည်းပွဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၇၂ ဦး၊ မ ၄၃၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၀၅ ဦးနေထိုင်သည်။
မကျီးကန်ရွာ၊ ဘုတလင်မြို့နယ်
မကျီးကန်ရွာ (Magyikan)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ ဘုတလင်မြို့နယ်၊ ရေဘုတလင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၂၇၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘုတလင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဇီးကုန်းလေးရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်
ဇီးကုန်းလေးရွာ (Zeekonelay)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်၊ ဝါးတောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၂၃၉၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝါးတောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၄၉ ဦး၊ မ ၁၃၉၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၄၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရွှေတောင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မေဏ္ဍက
မေဏ္ဍက သည် ဘဒ္ဒိယမြို့သား သူဌေးဖြစ်၏။ ဇနီးသည် စန္ဒပဒုမာ ဖြစ်၏။ သားဖြစ်သူမှာ ဝိသာခါ၏ ဖခင် ဓနဉ္စယသူဌေး ဖြစ်၏။
မေဏ္ဍက၏ ကုသိုလ်ကံ
မေဏ္ဍကသည် ရှေးကုသိုလ်ကံ ကောင်းခဲ့သူဖြစ်၏။ အိမ်၏ အနောက်ဘက်မြေတွင် ရွှေဆိတ်ရုပ်များသည် ကျောက်ကုန်းချင်းထိစပ်လျက် ရှိ၏။ ရွှေဆိတ်ရုပ်တစ်ရုပ်၏ ခံတွင်းမှ ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်းသူများအတွက် ထောပတ်၊ ဆီ၊ ပျား၊ တင်လဲ၊ အဝတ်အထည်၊ ရွှေ၊ ငွေ တို့ ထွက်လေသည်။ ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်းသူများသည်လည်း သူဌေးကြီးထံ လာရောက်ကာ ယူကြကုန်၏။
မေဏ္ဍကသည် ဘဒ္ဒိယမြို့တွင် ဘုန်းကြီးသူ ငါးဦးတို့၏ အကြီးအကဲ ဖြစ်၏။ မိမိ၏ ၁၂၅၀ သော စပါးကျီတို့ကို ရှင်းလင်းပြီး၍ ကောင်းကင်သို့ မော့ကြည့်ရာ သလေးနီစပါးမိုး ရွာချ၏။ စပါးကျီတို့လည်း ပြည့်ကုန်၏။
ရှေးဘဝက တော်စပ်ခဲ့ကြဖူးသည့် ဇနီး၊ သား၊ ချွေးမတို့သည် ယခုဘဝတွင်လည်း ဇနီး၊ သား၊ ချွေးမ တို့ ပြန်ဖြစ်ကြသည်။
သောတာပန် ဖြစ်ခြင်း
မြတ်စွာဘုရားသည် သူဌေးအား စရိုက်နှင့်လျော်သော တရားကိုဟောရာ တရားဆုံးသော် သောတာပန် အရိယာ ဖြစ်၏။ သူဌေးကြီးသည်လည်း ၁၅ ရက်ပတ်လုံး အလှူကြီး ပေး၏။
ရှောမင်တီရွာ၊ ကွမ်းလုံမြို့နယ်
ရှောမင်တီရွာ (Shawminti)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ ကွမ်းလုံမြို့နယ်၊ တာရွှေထန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၁၁၅၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တာရွှေထန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၁၉ ဦး၊ မ ၁၀၂၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၄၇ ဦးနေထိုင်သည်။
၁၄၀၅
၁၄၀၅
ဇန်နဝါရီလ
(၁) ရက်။
ဖေဖော်ဝါရီလ
(၁) ရက်။
မတ်လ
(၁) ရက်။
ဧပြီလ
(၁) ရက်။
မေလ
(၁) ရက်။
ဇွန်လ
(၁) ရက်။
ဇူလိုင်လ
(၁) ရက်။
စက်တင်ဘာလ
(၁) ရက်။
အောက်တိုဘာလ
(၁) ရက်။
နိုဝင်ဘာလ
(၁) ရက်။
ဒီဇင်ဘာလ
(၁) ရက်။
ဇာဒီရွာ၊ ရေဖြူမြို့နယ်
ဇာဒီရွာ (Zar Di)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်ခရိုင်၊ ​ရေဖြူမြို့နယ်၊ ဇာဒီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေဖြူမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရွှေလှန် (မြောက်)ရွာ၊ သာစည်မြို့နယ်
ရွှေလှန် (မြောက်)ရွာ (Shwehlan(North))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ သာစည်မြို့နယ်၊ ဘုရားကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၄၃၈၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘုရားကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၂၂ ဦး၊ မ ၆၃၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၅၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သာစည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဟွေဆင့်ရွာ၊ မိုင်းပျဉ်းမြို့နယ်
ဟွေဆင့်ရွာ (Hwayhsint)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ မိုင်းပျဉ်းမြို့နယ်၊ မိုင်းပုအွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၃၉၅၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းပုအွန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၆၉ ဦး၊ မ ၁၃၀၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၅၇၅ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းပျဉ်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝိန်းနမ့်ရွာ၊ လားရှိုးမြို့နယ်
ဝိန်းနမ့်ရွာ (Weinnam)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ လားရှိုးမြို့နယ်၊ နမ့်တွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၅၆၉၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နမ့်တွန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၁၆ ဦး၊ မ ၁၁၆၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၃၇၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လားရှိုးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဒေါတချရွာသစ်ရွာ၊ ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်
ဒေါတချရွာသစ်ရွာ(Dawtachaywarthit)သည် ကယားပြည်နယ်၊ လွိုင်ကော်ခရိုင်၊ ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်၊ ဒေါတမကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၈၅၅၂ ဖြစ်သည်။
ဇဋိလ
ဇဋိလ သည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရဟတ္တဖိုလ်ဆိုက်ကာ ရဟန္တာ ဖြစ်သူ ဖြစ်၏။ ရာဇဂြိုဟ်ပြည်သား သူဌေးတစ်ဦး ဖြစ်၏။ မိခင်သည် အဆင်းလှသူတစ်ဦးဖြစ်၍ ဖခင်သည် ဝိဇ္ဇာဓိုရ်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။
ဇဋိလ၏ ဘုန်းကံ
ဇဋိလသည် ကုန်သည်တစ်ဦး၏ နေအိမ်တွင် သားအဖြစ် နေစဉ်က ၁၂ နှစ်တိုင်ရောင်းမကုန်သော ပစ္စည်းတို့သည် တစ်နေ့တည်းနှင့် ရောင်းရသည်။ ထို့နောက် ကုန်သည်ကြီးက သမီးဖြစ်သူနှင့် ပေးစား၏။ အိမ်တက်မင်္ဂလာပြုသောနေ့တွင် အိမ်နောက်ဖေးတွင် ရွှေတောင်ကြီး ပေါက်၏။
ပန်ပဲရွာ၊ တာချီလိတ်မြို့နယ်
ပန်ပဲရွာ (Pangpe)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ တာချီလိတ်ခရိုင်၊ တာချီလိတ်မြို့နယ်၊ နမ့်ခင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၄၇၄၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နမ့်ခင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၄၂ ဦး၊ မ ၁၇၀၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၄၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တာချီလိတ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အင်းကုန်းရွာ၊ နတ်မောက်မြို့နယ်
အင်းကုန်းရွာ (Innkone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ နတ်မောက်မြို့နယ်၊ တောင်ဘက်ကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၅၈၄၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တောင်ဘက်ကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၆၂ ဦး၊ မ ၁၀၃၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၉၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နတ်မောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရှမ်းတဲကိုင်းရွာ၊ ဘုတလင်မြို့နယ်
ရှမ်းတဲကိုင်းရွာ (Shantekaing)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ ဘုတလင်မြို့နယ်၊ ရေဘုတလင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၂၇၂ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘုတလင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ယောင်ကရက် (အောက်)ရွာ၊ ပန်ဝိုင်မြို့နယ်
ယောင်ကရက် (အောက်)ရွာ (Yawngkayat (Lower))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ ပန်ဝိုင်မြို့နယ်၊ ကောင်လန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၇၆၇၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပန်ဝိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မမဲကြီးရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်
မမဲကြီးရွာ (Mamegyi)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်၊ ယင်းမူကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၂၆၂၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ယင်းမူကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၀၃ ဦး၊ မ ၂၂၆၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၂၇၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရွှေတောင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အကြည့်လွှဲ ရွေ့လျားခြင်း လှည့်စားမှု
အကြည့်လွှဲ ရွေ့လျားခြင်း လှည့်စားမှု (peripheral drift illusion; အတိုကောက် - PDI ) သည် အရာဝတ္ထုတစ်ခုကို တိုက်ရိုက်စူးစိုက်ကြည့်မနေသည့်အခါ အလင်းပြန်မှု အနုအရင့်မတူသော ဒလက်သွားတစ်ခု၏ ပုံဖော်ထားမှုက ဖြစ်စေသော ရွေ့ရှားမှုဆိုင်ရာ လှည့်စားမှုတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဖော်ပြပါ လှည့်စားမှုစနစ်ကို ၁၉၉၉တွင် ပထမဆုံး ဖော်ပြခဲ့သူမှာ ဂျိုစစ်လာ ဖုဘဲ (Jocelyn Faubert) နှင့် ဟားဘတ်(ဘာ့တ်)(Herbert) တို့ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော်လည်း အထက်ဖော်ပြပါနည်းနှင့် တူညီသော 'escalator illusion' ကို ဖရေးဇာ (Fraser) နှင့် ဝစ်လ်ကော့ခ်စ် (Wilcox) တို့က ၁၉၇၉ တွင် ထုတ်ဖော်တင်ပြခဲ့ကြဖူးသည်။ ဤ PDI ၏ မူကွဲတစ်ခုကို ကီတာအိုကာ (Kitaoka Akiyoshi) က ၂၀၀၃ တွင် ဖန်တီးခဲ့၍ ဒလက်သွားအလင်းပြန်မှုကို အဆက်မပြတ်ပြောင်းလဲမှုများ လုပ်ဆောင်ခဲ့ကာ ကြားရှိ မီးခိုးရောင်များကို ပြောင်းပြန်အနေအထား ပြန်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ကီတာအိုကာသည် PDI နှင့်ပတ်သက်၍ များစွာသော မူကွဲများကို ဖန်တီးခဲ့ပြီး 'လည်နေသော မြွေများ' သည် အလွန်ကျော်ကြားသော လှည့်စားမှုတစ်ခုဖြစ်သည်။
လှည့်စားမှုကို အလွယ်တကူမြင်နိုင်ပေသည်။ တိုက်ရိုက်မကြည့်ဘဲ ပစ္စည်း၏ ဘေးသို့ စူးစိုက်ကြည့်ရှုရန်ဖြစ်ပြီး မျက်တောင်ကို ခပ်မြန်မြန် ပုတ်ခတ် ပုတ်ခတ် လုပ်ရန်ဖြစ်သည်။ ပုံ၏ အစွန်းဖျားက စာသားကို ဖတ်နေစဉ်တွင်လည်း ကြည့်ရှုသူများ လှည့်စားမှုကို အလွယ်တကူ မြင်နိုင်သည်။ ဤလှည့်စားမှု၏ ရွေ့လျားမှုအသွားမှာ အမှောင်-အလင်း လားရာပုံစံဖြစ်သည်။
PDI လှည့်စားမှုများကို ကြည့်မြင်ရာတွင် အာရုံကြောစနစ် ယန္တယားကို စစ်ဆေးလေ့လာထားသော စာတမ်းနှစ်စောင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ (Backus & Oruç, 2005; Conway et al., 2005) ဖုဘဲ နှင့် ဟားဘတ် (၁၉၉၉) တို့က ညွှန်းဆိုဖော်ပြသည်မှာ ဤအမြင်လှည့်စားမှုသည် ရွေ့ရှားမှုစနစ်ကို လှည့်စားသည့် အချက်ပြမှုတစ်ခုကို ထုတ်လုပ်ပေးသော အလင်းပြန်မှုဆိုင်ရာ (အချိန်နှင့်အလိုက်)ကွဲပြားမှုများ အပေါ်တွင် အခြေခံသည်။ (ရွေ့သည်ဟု အထင်ရှိစေရန် အရောင်တို့၏ မတူညီသော အလင်းပြန်မှုများက ဖြစ်စေသော လှည့်စားမှု ဟုဆိုလိုသည်) ယင်း ၂၀၀၅ စာတမ်းဆောင်းပါးနှစ်ခုလုံးသည် ဤစိတ်ကူးသဘောနှင့် ကိုက်ညီသည်။ သို့သော် စာတမ်းက ဆက်လက်ဆိုသည်မှာ အရောင်(အလင်းပြန်မှု) သိသိသာသာ ကွဲပြားခြင်းသည် အရေးကြီးသော အချက်တစ်ခု ဖြစ်ဟန်တူသည်ဟု ဆိုထားသည်။
လည်နေသော မြွေများ
လည်နေသော မြွေများ သည် အမြင်ဆိုင်ရာ လှည့်စားမှုတစ်ခုဖြစ်၍ ပါမောက္ခ ကီတာအိုကာက ၂၀၀၃ တွင် တိုးတက်အောင်ပြုလုပ်ခဲ့သော နည်းဖြစ်သည်။ အကြည့်လွှဲ ရွေ့လျားခြင်း လှည့်စားမှုပုံစံတစ်ခုဖြစ်သည်။ မြွေများကို အရောင်အသွေးအနည်းငယ်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းပုံဖော်ထားကာ ရစ်ခွေနေသော မြွေနဂါးနှင့် ဆင်တူသည်ဟု ပုံမှာ အသေဖြစ်သော်လည်း မြွေများမှာ စက်ဝိုင်းပုံအတိုင်းရွေ့နေသည့် အထင်ကိုပေးသည်။ မြင်ရသည့် အရွေ့နှုန်းသည် ကြည့်သူ၏ မျက်စိကို (တမင်တကာမဟုတ်ဘဲ) ပေါ်အောက်ဝဲယာ အနည်းငယ်လောက်သို့ ဇာတ်ကနဲ ဖြတ်ကနဲဗပြာင်းသွားမှုအပေါ်တွင် မူတည်သည်။(Alexander & Martinez-Conde, 2019)
ပြင်ပ လင့်ခ်များ
ကဏ္ဍ:အမြင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှည့်စားမှုများ
နားဟွယ်ရွာ၊ လားရှိုးမြို့နယ်
နားဟွယ်ရွာ (Narhwei)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ လားရှိုးမြို့နယ်၊ နားကွမ်းလုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၅၇၈၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နားကွမ်းလုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၄၆ ဦး၊ မ ၉၁၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၆၅ ဦးနေထိုင်သည်။
၁၄၀၆
ဇန်နဝါရီလ
(၁) ရက်။
နားဟွယ်ရွာ၊ လားရှိုးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လားရှိုးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
၁၄၀၆
ဖေဖော်ဝါရီလ
(၁) ရက်။
မတ်လ
(၁) ရက်။
ဧပြီလ
(၁) ရက်။
မေလ
(၁) ရက်။
ဇွန်လ
(၁) ရက်။
ဇူလိုင်လ
(၁) ရက်။
ဩဂုတ်လ
(၁) ရက်။
စက်တင်ဘာလ
(၁) ရက်။
အောက်တိုဘာလ
(၁) ရက်။
နိုဝင်ဘာလ
(၁) ရက်။
ဟွေနောရွာ၊ မိုင်းပျဉ်းမြို့နယ်
ဟွေနောရွာ (Hwaynaw)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ မိုင်းပျဉ်းမြို့နယ်၊ မိုင်းပုအွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၃၉၅၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းပုအွန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၆၉ ဦး၊ မ ၁၃၀၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၅၇၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းပျဉ်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တောင်ကုန်းစံရွာ၊ နောင်ချိုမြို့နယ်
တောင်ကုန်းစံရွာ (Taungkonesan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကျောက်မဲခရိုင်၊ နောင်ချိုမြို့နယ်၊ ဘန့်ဘွေးကျင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၉၇၈၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘန့်ဘွေးကျင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၈၆ ဦး၊ မ ၉၀၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၉၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နောင်ချိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဇင်းဘာရွာ၊ ရေဖြူမြို့နယ်
ဇင်းဘာရွာ (Zin Bar)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်ခရိုင်၊ ​ရေဖြူမြို့နယ်၊ ဇင်းဘာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေဖြူမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရှင်လုံကြိုက်ရွာ၊ ကွမ်းလုံမြို့နယ်
ရှင်လုံကြိုက်ရွာ (Shinlongkyaik)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ ကွမ်းလုံမြို့နယ်၊ တာရွှေထန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၁၁၆၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တာရွှေထန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၁၉ ဦး၊ မ ၁၀၂၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၄၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကွမ်းလုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သီဟိုဠ်ပါဠိစာပေ
သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ ဗုဒ္ဓသာသနာရောက်ပြီးနောက်မှ ပေါ်လာသော သာသနာဆိုင်ရာကျမ်းဂန်တို့ကို သီဟိုဠ်ပါဠိစာပေဟုပင် ခေါ်ရပေမည်၊ လည်းကောင်း, သီဟိုဠ်ပါဠိစာပေခေတ်ဆိုင်ရာ ကျမ်းဂန်တို့ကား အဋ္ဌကထာ, ဋီကာ, အနုဋီကာ-စသည်ဖြင့် များစွာ ရှိလေသည်။
ပကိဏ္ဏကဒေသနာ
၎င်းတို့တွင် အဋ္ဌကထာသည် မြတ်စွာဘုရားလက်ထက်ကပင် ရှိခဲ့သည်၊ သို့သော် အဋ္ဌကထာ ဟူသောအမည်ဖြင့် မထင်ရှားခဲ့ပဲ ပကိဏ္ဏကဒေသနာ = အထွေထွေတရားတော်ဟူသော အမည်ဖြင့် သာရှိခဲ့လေသည်၊ မြတ်စွာဘုရားသည် တရားတော်တို့ကို ဟောတော်မူပြီးနောက် ၎င်းတရားတော်တို့တွင် ခဲခက်သောနေရာတို့၌ သိသာထင်ရှားစိမ့်သောငှါ ထပ်၍ ဖွင့်ပြလျက် အကျယ်ဟောတော်မူအပ်သည့် ဒေသနာမျိုးရှိခဲ့ရာ ယင်းဒေသနာသည် ပါဠိတော်ဟူသော အမည်တွင် မပါဝင်ပဲ သီးခြား ရှိနေခဲ့လေသည်၊ ထိုသီးခြားဒေသနာတော်ဖြစ်သည့် ပကိဏ္ဏကဒေသနာကိုလည်း သင်္ဂါယနာအဆက် ဆက်တွင် ထိပ်ခေါင်တင်မထေရ်တို့ သင်္ဂါယနာတင်၍ ဆောင်ယူခဲ့ကြလေသည်။
တတိယသင်္ဂါယနာတင်ပြီးနောက် အရှင်မဟိန္ဒမထေရ် သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ သာသနာပြုကြွသောအခါ သင်္ဂါယနာ ၃-တန်တင် ပါဠိတော်တို့နှင့်တကွ အဋ္ဌကထာဟု ခေါ်နိုင်သည့် ပကိဏ္ဏကဒေသနာများကိုပါ ဆောင်ယူသွားတော်မူသည်၊ ၎င်းအဋ္ဌကထာတို့ သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ ရောက်ပြီးနောက် သီဟိုဠ်ကျွန်းသားတို့ အလွယ်တကူ သင်ယူနိုင်စိမ့်သောငှါ သာသနာ့ဝန်ဆောင် မထေရ်တို့က ယင်းပကိဏ္ဏကဒေသနာ အဋ္ဌကထာများကို သီဟိုဠ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခဲ့ကြလေသည်၊ ထိုမှနောက် ကာလကြာမြင့်သောအခါ သီဟိုဠ်ဘာသာဖြင့် အဋ္ဌကထာအမျိုးမျိုးတို့ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြန်လေသည်။ သီဟိုဠ်ဘာသာဖြင့်သာမက ဣန္ဒြိယတောင်ပိုင်းဘာသာတို့ဖြင့် ရေးသားအပ်သော အဋ္ဌကထာတို့လည်း ရှိပြန်လေသည်။ အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသသည် သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ ကြွရောက်ပြီးနောက် အဋ္ဌကထာသစ်များကို ပြုစုသောအခါ ၎င်းအဋ္ဌကထာများကိုပင် အမှီပြု၍ ရေးသားပြုစုခဲ့ခြင်း ဖြစ်လေသည်။
သီဟဠဋ္ဌကထာ
၎င်းအဋ္ဌကထာတို့တွင် မဟာအဋ္ဌကထာ, မဟာပစ္စရီအဋ္ဌကထာ, ကုရုန္ဒီအဋ္ဌကထာဟူသော ဤအဋ္ဌကထာ ၃-စောင်ကို သီဟဠဋ္ဌကထာဟူ၍လည်း ခေါ်သည် ။ ၎င်းတို့တွင် အရှင်မဟိန္ဒ ဆောင်ယူခဲ့သော မူလအဋ္ဌကထာကိုပင် မဟာအဋ္ဌကထာဟု ခေါ်သည် ၊ မဟာပစ္စရီအဋ္ဌကထာကား ဖောင်ပေါ်၌နေလျက် ရေးသားပြုစုအပ်သော အဋ္ဌကထာဖြစ်သည်၊ ကုရုန္ဒီအဋ္ဌကထာကိုကား ကုရုန္ဒီဝလ္လိမည်သောကျောင်း၌ ရေးသားအပ်သောကြောင့် ယင်းသို့ခေါ်ဆိုအပ်လေသည် ။ စူဠပစ္စရီအဋ္ဌကထာ, သင်္ခေပအဋ္ဌကထာတို့ကား အထက်ပါ အကျယ်ဖြစ်သောအဋ္ဌကထာတို့၏ အကျဉ်းချုပ် များပင် ဖြစ်ဟန်တူပေသည်။ အန္ဓကအဋ္ဌကထာဟူသည်မှာကား ဣန္ဒြိယတောင်ပိုင်း ဘာသာတစ်ခုခုဖြင့် ရေးသားအပ်သော အဋ္ဌကထာဖြစ်ပေမည်။
အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ အဋ္ဌကထာသစ်ရေးပုံ
ဖော်ပြခဲ့ပြီးသော အဋ္ဌကထာများအပြင် အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသသည် သီဟိုဠ်ကျွန်းဝယ် ပရိယတ် ပဋိပတ်၌ ကျော်ကြားသော ထိုထိုမထေရ်တို့၏ အယူဝါဒများ ထေရသလ္လာပခေါ် စာတတ် မထေရ်တို့၏ ဆွေးနွေးချက်များ, ဇမ္ဗူဒိပ်၌ထင်ရှားသောမထေရ်(ပရသမုဒ္ဒဝါသီထေရ်)တို့၏ အယူ အဆများ, ရှေးရှေးဆရာတို့၏ အယူအဆများနှင့် ထိုထိုနိကာယ်ဆောင် ဘာဏကမထေရ်တို့၏ ဝါဒများကိုပါ ကြည့်ရှုလေ့လာတိုက်ဆိုင်၍ အဋ္ဌကထာသစ်များကို ရေးသားခဲ့သည်ကိုလည်း တွေ့ရှိရပေသည်။
ဒီပဝံသကျမ်း
အထက်ပါ အဋ္ဌကထာများနည်းတူပင် ဒီပဝံသခေါ်သော ကျမ်းတစောင်လည်း အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ၏ကျမ်းများ မပေါ်မီ ရှေးယခင်က ပေါ်နှင့်နေသောကျမ်း ဖြစ်ပေသည်။ ၎င်းကျမ်းကား ဗုဒ္ဓသာသနာတော်နှင့် ပတ်သက်သည့် ဣန္ဒြိယနှင့် သီဟိုဠ်ရာဇဝင်သမိုင်းကို ဂါထာတို့ဖြင့် ရေးသားထားသည့်ကျမ်း ဖြစ်၏၊ ၎င်းကျမ်း၏ ကျမ်းပြုဆရာကား အမည်မထင်ရှားခဲ့ပေ၊ အမည် မသိမထေရ်တစ်ပါးသော်လည်းကောင်း, မထေရ်အများသော်လည်းကောင်း, ရေးသားခဲ့သည်ဟု ခန့်မှန်းရပေသည်။
၎င်းဒီပဝံသကျမ်းကို သာသနာနှစ် ၈၀၈-မှ ၈၃၅ (အေဒီ ၃၂၅-မှ ၃၅၂)ခုနှစ်တိုင် သီဟိုဠ်ကျွန်း၌ မင်းပြုသည့် မဟာသေနမင်း၏ အကြောင်းဖြင့် အဆုံးသတ်ထားသည်ကို တွေ့ရှိရသဖြင့်၎င်းကျမ်းသည် အေဒီ ၄-ရာစုနှစ်အတွင်း ပြုစုအပ်သောကျမ်းဟု မှတ်ယူနိုင်ပေသည်။ စာပေအရေးအသား ပြေပြစ်ချောမွေ့မှုနည်းသဖြင့် ဤကျမ်းသည် စာပေဂုဏ်မြောက်လှသောကျမ်းဟု မဆိုနိုင်သော်လည်း ရှေးခေတ် ဣန္ဒြိယပြည်နှင့် သီဟိုဠ်ကျွန်းဆိုင်ရာ ရာဇဝင်, သာသနာဝင်နှင့် ပတ်သက်၍ ဗဟုဿုတ များစွာပေးနိုင်သော ကျမ်းဖြစ်သဖြင့် အဋ္ဌကထာဆရာတို့ပင် အလေးပြုအပ်သော ကျမ်းဖြစ်ပေသည်။ ထို့ကြောင့်လည်း အဋ္ဌကထာသစ်ဆရာ အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသသည် ဝိနည်း အဋ္ဌကထာ၏ နိဒါန်းဝယ် ဣန္ဒြိယနှင့် သီဟိုဠ်ဆိုင်ရာ သာသနာဝင်ကို ပြဆိုရာ၌၎င်း, ကထာဝတ္ထုအဋ္ဌကထာ၏ အစဝယ် အဓမ္မဝါဒီဂိုဏ်းများ ပေါ်ပေါက်ပုံကို ပြဆိုရာ၌၎င်း , ဤဒီပဝံသကျမ်းကိုပင် အကိုးအကားမှီငြမ်းပြု၍ ရေးသားထားသည်ကို တွေ့ရပေသည်။
မဟာဝံသကျမ်း
ဤဒီပဝံသကျမ်းနှင့်စပ်သွယ်၍ မဟာဝံသကျမ်းကိုလည်း သိသင့်သည်။ ၎င်းကျမ်းကား အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ၏ အဋ္ဌကထာသစ်များပေါ်ပြီးနောက်မှ ပေါ်သောကျမ်း ဖြစ်လေသည်။ ဤကျမ်း ၌ဖော်ပြပါရှိသော ကာလအပိုင်းအခြားသည် ဒီပဝံသကျမ်း၌ပါရှိသော ကာလအပိုင်းအခြားနှင့် အတူတူပင်ဖြစ်လျက် မဟာသေနမင်းအကြောင်းဖြင့်ပင် အဆုံးသတ်ထားသည်ကို တွေ့ရပေသည်။ သို့သော်လည်း ဤကျမ်း၏ ထူးခြားချက်မှာ ဒီပဝံသကျမ်း၌တွေ့ရသော စာပေအပြစ်အနာအဆာများကို ပယ်ထုတ်ရှောင်ကွင်းလျက် သာယာနာပျော်ဖွယ် ဂါထာဗန္ဓတို့ဖြင့် စာပေဂုဏ်မြောက်အောင် ချဲ့ထွင်ရေးသားထားခြင်းပင်ဖြစ်ပေသည်။ ဤကျမ်း၏ကျမ်းပြုဆရာကား အရှင်မဟာနာမ ဖြစ်၍ ၎င်းမထေရ်သည် အေဒီ ၆-ရာစု အဦးပိုင်းလောက်မှာ ဤကျမ်းကို ရေးသားခဲ့သည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည် ။ ဤကျမ်း၏အဆက်ကိုလည်း နောက်ဆရာတို့ ဆက်လက်ရေးသားခဲ့ကြသည်။ ၎င်းအဆက်ကိုပင် ယခုအခါ “စူဠဝံသ”ဟု ခေါ်လေသည်။ ၎င်းကျမ်း၌ သီဟိုဠ်တကျွန်းလုံးကို အင်္ဂလိပ်တို့ သိမ်းယူသည်အထိ အဖြစ်အပျက်တို့ပါဝင်သည်။
လာဇီယို
ပထဝီဝင်
left|thumb| လာဇီယို၏ ကယ်ဆယ်ရေးမြေပုံ။ left|thumb| အဆိုပါ [[ ရေနံချောင်း |Aniene ချိုင့်၏ Panorama ။ ]] လာဇီယို၏ ဧရိယာသည် 17,242 km2 နှင့်နယ်နိမိတ်ရှိပါတယ်၊ မြောက်ဘက်တွင် တပ်စကန်နီ, အမ်ဗရီးယာ နှင့် အရှေ့ဘက်တွင်   အဗရပ်ဇီ နှင့် မိုလီစီ အရှေ့, တောင်ဘက်တွင် ကမ်ပါနီယာတို့နှင့်, အနောက်ဘက်တွင် တိုင်ရေနီးယန်းပင်လယ် တို့ဖြင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ အရှေ့ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းခရိုင်များရှိ တောင်တန်းဒေသများဖြင့် ဒေသဖြစ်သည့် အဓိကအားဖြင့်များပြားသည်။
သီဟိုဠ်ပါဠိစာပေ
ဘာသာပြန်သူ၏ ဉာဏ်အရည်အသွေး
အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသသည် မိမိပြုစုသည့် အဋ္ဌကထာသစ်များ၏ ကျမ်းဦးစကားရပ်တို့၌ မိမိသည် အရှင်မဟိန္ဒ သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ ဆောင်ယူလာသော သင်္ဂါယနာ ၃-တန်တင် ပကိဏ္ဏကဒေသနာဟုခေါ်အပ်သော မူလအဋ္ဌကထာကို ဘာသာပြန်ထားသည့် သီဟိုဠ်အဋ္ဌကထာကို မူရင်း ပြု၍၎င်းမှ သီဟိုဠ်ဘာသာကိုသာပယ်ပြီး မာဂဓဘာသာသို့ပြန်ဆိုရုံမျှသာ ပြုအပ်ကြောင်း မိန့်ဆို ရေးသားခဲ့သည်တို့ကို တွေ့ရပေသည်။ အထူးသဖြင့် ဝိနည်းအဋ္ဌကထာကိုရေးရာ၌ မဟာအဋ္ဌကထာကို မူလအထည်ကိုယ်ပြု၍၎င်းမှ သီဟိုဠ်ဘာသာကိုသာပယ်ပြီးလျှင် ကြွင်းကုရုန္ဒီစသော ရှေးအဋ္ဌကထာတို့မှ ယူသင့်သည့်အဆုံးအဖြတ်များကို ယူ၍ ရေးသားထားကြောင်း မိန့်ဆိုလျက် ရှိပေသည်။
ယင်းသို့ မိမိကိုယ်ကို အလွန်နှိမ့်ချ၍ မိန့်ဆိုခဲ့သော်လည်း အဋ္ဌကထာသစ်များကို ကြည့်ရှုလေ လာသောအခါ အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသမထေရ်သည် ဘာသာပြန်ရုံ သက်သက်မျှသာ မဟုတ်သေးပဲ မိမိ၏ပင်ကိုယ်ဉာဏ်ကို အသုံးပြု၍လည်း ရေးသားထားအပ်သည့်နေရာများကို အများအပြားပင် တွေ့ရှိနိုင်ပေသည်။ ဝိနည်းအဆုံးအဖြတ်တို့တွင် မှီရာအဋ္ဌကထာတို့ တကျမ်းနှင့်တကျမ်း အယူအဆ ကွဲလွဲရာ၌ မိမိ၏ဉာဏ်ဖြင့် နှိုင်းချိန်၍ အဆုံးအဖြတ်ပေးခဲ့သည်တို့ကိုလည်း တွေ့ရသည်။ ရံခါတွင်မိမိ၏ ပဓာနမှီခိုအားထားရာဖြစ်သော မဟာအဋ္ဌကထာကိုပင် ပမာဒလိခိတဟုဆိုသောနေရာကို တွေ့ရ၍ အချို့နေရာတွင် မဟာအဋ္ဌကထာ၌လာသော အဆုံးအဖြတ်ကို ပယ်၍ မဟာပစ္စရီအဋ္ဌကထာစသည်၌လာသော အဆုံးအဖြတ်ကို လက်ခံအတည်ပြု ထားသည်များကိုလည်း မတွေ့ရှိနိုင်ပေသည်။ မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ (မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၀)တွင်လည်း ရှေးဆရာတို့ စိစစ်ခြင်းမပြုခဲ့သည့် အချက်ကို “အဝိစာရိတမေတံ ပေါရာဏေဟိ၊ အယံ ပန အတ္တနော မတိ” စသည်ဖြင့် မိမိ၏ ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်စွမ်းကို အသုံးပြုလျက် စိစစ်ဖွင့်ဆိုထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ယမိုက်အဋ္ဌကထာ တနေရာတွင် ဝိဘင်း၏အဖွင့် သီဟဠဋ္ဌကထာ၌ ဆိုထားသော စကားကို ပါဠိတော်နှင့် ချိန်ထိုး၍ ပယ်ထားသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ သို့ဖြစ်လေရာ အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသသည် အဋ္ဌကထာသစ်များကို ရေးသားခဲ့ရာ၌ ဘာသာပြန်ရုံ သက်သက်မျှကိုသာ ပြုလုပ်ခဲ့သည်မဟုတ်ပဲ အချို့ အချို့နေရာများတွင် မိမိ၏ ထက်မြက်လှသောဉာဏ်ကို ပေါ်လွင်စေလျက် တိကျပြတ်သားသော ဆုံးဖြတ်ချက်များကိုလည်း ပေးခဲ့ရကား မိမိသည်အတုမဲ့ကျမ်းပြုပုဂ္ဂိုလ်ကြီး ဖြစ်ကြောင်းကိုလည်း ပြသတော်မူခဲ့သည်သာ ဖြစ်ပေသည်။
လာဇီယို
ပထဝီဝင်
လာဇီယို၏ ကမ်းခြေသည် သဲသောင်ပြင်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်ပြီး Circeo (၅၄၁ မီတာ) နှင့် Gaeta (၁၇၁ မီတာ) ၏ အဓိကကျသည့် နေရာများ ဖြစ်သည်။ လာဇီယို၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သော ပွန်တီနစ်ကျွန်းများသည် တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းနားတွင် တည်ရှိသည်။ ကမ်းရိုးတန်း အနှံ့ အနောက်ဘက်တွင် Maremma Laziale (Tuscan Maremma ၏အဆက်) သည် Civitavecchia တွင် Tolfa တောင်တန်းများ (၆၁၆ မီတာ) ဖြင့်ပြတ်တောက်နေသောကမ်းရိုးတန်းလွင်ပြင်ဖြစ်သည်။ ဒေသ၏အလယ်ပိုင်းကိုရောမမြို့၏ပတ် ၀ န်းကျင် 2100 km2 ခန့်ရှိသော ရောမကမ်မဂနီနီယမ် သည် ရောမ မြို့ပတ်ဝန်းကျင်ကျယ်ပြန့်သော alluvial လွင်ပြင်တွင် သိမ်းပိုက်ထားသည်။          တောင်ပိုင်းခရိုင်များမှာ ရာစုနှစ်များ တစ်လျှောက်ပြန်လည်ကောင်းမွန်အောင်  ဖော်ထုတ် လုပ်ခဲ့ဖူးသော ယခင်ကရွှံ့နွံများနှင့်ငှက်ဖျား ငှက်ဖျား  ဒေသဖြစ်သော Agro Pontino Agro Pontino ၏ ကုန်းမြင့်ဒေသများ ဖြစ်သည်။
သီဟိုဠ်ပါဠိစာပေ
မဟာဗုဒ္ဓဃောသမထေရ်၏ဂုဏ်ရည်
အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသမထေရ် ပြုစုခဲ့သော ကျမ်းတို့ကား ဝိနည်းပိဋက, ဒီဃနိကာယ်, မဇ္ဈိမနိကာယ် သံယုတ္တနိကာယ်, အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်, အဘိဓမ္မာပိဋက, ခုဒ္ဒကပါဌ, ဓမ္မပဒ, သုတ္တနိပါတ်, ဇာတ်နှင့် ပါတိမောက်၏ အဖွင့်အဋ္ဌကထာများအပြင် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာတို့ဖြစ်၍ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူအရ စာအုပ်ပေါင်း ၃၅-အုပ် စာမျက်နှာပေါင်း ၁၃၀၀၀-ကျော်မျှ ရှိလေသည်။ ဤမျှများပြားသော အဋ္ဌကထာတို့ကို တစ်ဦးတည်းရေးသားပြုစုခဲ့သည်ကို ကြည့်သဖြင့်ပင် အဋ္ဌကထာဆရာ၏ လွန်ကဲသော ကရုဏာ ထက်မြက်သော ဉာဏ်တော်နှင့် ကြီးကျယ်သော ဝီရိယဓာတ်တို့ကို မှန်းဆ ကြည်ညိုနိုင်လောက်ပေသည်။
လာဇီယို
ပထဝီဝင်
Liberum ၏ Preapennines, တိုင်းဗားမြစ် ချိုင့်ဝှမ်းနှင့် Sacco မြစ်လက်တက်နှင့် Liri အားဖြင့်မှတ်သား, တိုင်းဗားမြစ် ၏ ညာဘက်အပေါ်မီးတောင် ဇာစ်မြစ်တောင်အုပ်စုသုံးခု: ဗိုစီနီ, စီမီနီ နှင့် Sabatini, အဘယ်သူ၏အကြီးဆုံးယခင် craterers Bolsena အားဖြင့် သိမ်းပိုက်ကြသည်, Vico နှင့် Bracciano ရေကန်။ တိဗက်၏တောင်ဘက်တွင်အခြား တောင်တန်းများသည် Preapennines ၏အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ မီးတောင်မှ Alban Hills နှင့် calcareous Lepini, Ausoni နှင့် Aurunci တောင်တန်းများ ဖြစ်သည်။ Latium ၏ Apennines သည် Abruzzo ၏ Apennines ၏ဆက်နွယ်မှုတစ်ခုဖြစ်သည်။ Terminillo နှင့် အတူ Reatini တောင်တန်းများ (၂,၂၁၃ မီတာ)၊ Sabini Mountsini, Prenestini, Simbruini နှင့် Ernici တို့သည် Liri အရှေ့ဘက်ရှိ Mainarde တောင်တန်းများ သို့ဆက်လက်တည်ရှိသည်။ အမြင့်ဆုံးတောင်သည် Abruzzo နှင့် နယ်စပ်ရှိ Gorzano တောင် (၂,၄၅၈ မီတာ) ဖြစ်သည်။
သမိုင်း
လာဇီယိုရှိပြတိုက်များစာရင်း ကိုလည်းကြည့်ပါ left|thumb| [[ ရှေးရောမ |ရှေးခေတ်ရောမမြို့ နှင့်အီတလီတောင်ပိုင်းဒေသများသို့ဆက်သွယ်သောလမ်းဖြစ်သော အက်ပီး ယန်းလမ်း ( Via Appia ) သည်ယနေ့အချိန်အထိအသုံးဝင်ဆဲဖြစ်သည်။ ]] အီတလီစကားလုံး လာဇီယိုသည် လက်တင်စကားလုံး Latium မှဆင်းသက်လာသည်။ ဒေသတွင်းမှာ၏အမည်ကိုလည်း၏ရှေးလူဦးရေ၏လူမျိုးစုသတ်မှတ်ရေးအတွက်ရှင်သန်နေဆဲ လက်တင် သူတို့ကိုဖွငျ့မိနျ့တျောလကျတင်ဘာသာစကားမှာ, Latini နှင့်မြို့-ပြည်နယ်မှအပေါ်လွန် ရှေးရောမမြို့ ။ ရှေးခေတ်ရောမတို့၏လူ ဦး ရေအချိုးအစားသည် လူမျိုးပေါင်းစုံ ရှိသော်လည်းဥပမာအားဖြင့်အီထရူးစန်နှင့်အခြား အီတလီလူမျိုးများသည် လက်တင်နီ မှလွဲ၍ အခြားအဓိကအင်အားစုများဖြစ်သည်။ ရောမဒဏ္ဍာရီတွင် လက်တင် အနွယ်များသည် လက်တင် ဘာသာစကားမှဆင်းသက်လာသည်။ Latium ရှိ ရွှေခေတ် အုပ်ချုပ်သူ Saturn သည်ထိုနေရာမှဂျူပီတာမှ (latuisset) ဝှက်ထားသောနေရာအဖြစ်ရှေးဟောင်းများမှပေးထားသောဒဏ္ဍာရီဆန်သောလာဇီယိုမှလွဲ၍ အဓိကခေတ်သစ်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်မှာ လာဇီယိုသည်လက်တင် စကားမှဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည် "ကျယ်ပြန့်" သောအဓိပ္ပာယ်ရှိသော "latus" သည် "ကုန်းမြေ" ၏ အဓိပ္ပာယ်ကို ဖော်ပြသော ရောမကမ်ပါနီယာ ဟူသော စကားလုံးဖြစ်သည်။ လာဇီယို အများစုဟာ တကယ်တော့ပြားနေတယ်။ မူလလက်တီနီယမ် တို့နေထိုင်ခဲ့သောမြေများသည် Samnites များ ၊ Marsi ၊ Hernici ၊ Aequi ၊ Aurunci နှင့် Volsci တို့၏ပတ် ၀ န်းကျင်နယ်မြေများအထိတိုးချဲ့ခဲ့သည်။ ထိုပိုကြီးမားသည့်နယ်မြေကို Latium ဟုခေါ်ဝေါ်ကြသော်လည်း၎င်းကို Latium adiectum သို့မဟုတ် Latium Novum၊ ထပ်ပေါင်းထားသောမြေများသို့မဟုတ်နယူးလက်တီယမ်နှင့် Latium Vetus သို့မဟုတ် Old Latium, ယခင်နှင့်ပိုသေးသောဒေသအဖြစ်သို့ခွဲခြားထားသည်။
သီဟိုဠ်ပါဠိစာပေ
အရှင်ဗုဒ္ဓဒတ္တ
အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသသည် သာသနာနှစ် ၉၀၀-မှ ၁၀၀၀-အတွင်း ထွန်းကားခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးဖြစ်လေရာ ထိုမထေရ်နှင့် တခေတ်တည်း ထွန်းကားသည်ဟု ယူဆရသော အခြား အဋ္ဌကထာဆရာတစ်ဦးလည်း ရှိသေးသည်၊ ထိုဆရာကား အရှင်ဗုဒ္ဓဒတ္တပင် ဖြစ်ပေသည်။ ဤမထေရ်သည် အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ မဖွင့်ဆိုပဲ ခြွင်းချန်ထားခဲ့သော ကျမ်းများအနက်မှ ဗုဒ္ဓဝံသပါဠိတော်ကို ရွေးနုတ်၍ ၎င်းအဖွင့်အဋ္ဌကထာကို ရေးသားခဲ့လေသည်။ ဤအရှင်ဗုဒ္ဓဒတ္တသည် ဗုဒ္ဓဝံသအဋ္ဌကထာ အပြင် အဘိဓမ္မာဝတာရ, ဝိနယဝိနိစ္ဆယ, ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ စသော ကျမ်းပေါင်းများစွာကိုလည်း နောက်သား နောင်လာတို့အကျိုးငှါ ရေးသားပြုစုခဲ့ပေသေးသည်။
လာဇီယို
သမိုင်း
Lazio ၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းနယ်နိမိတ်မှာ တိုင်းဗားမြစ် ဖြစ်ပြီး ၎င်းကို Etruria နှင့်ခွဲခဲ့သည်။
သီဟိုဠ်ပါဠိစာပေ
အရှင်ဓမ္မပါလမထေရ်
၎င်းဆရာ ၂-ဦးတို့ ဖွင့်ဆိုအပ်သော ပါဠိတော်များမှ ကြွင်းကျန်သည့် ပါဠိတော် အတော် များများ၏ အဋ္ဌကထာများကို ရေးသားပြုစုခဲ့သည့် ပုဂ္ဂိုလ်ကား အာစရိယဓမ္မပါလခေါ် အရှင်ဓမ္မပါလမထေရ်ပင် ဖြစ်ပေသည်။ ဤမထေရ်သည် ဥဒါန်း, ဣတိဝုတ်, ဝိမာနဝတ္ထု, ပေတဝတ္ထု ထေရဂါထာ ထေရီဂါထာ စရိယာပိဋကနှင့် နေတ္တိပါဠိတော်တို့၏ အဋ္ဌကထာများကို ရေးသား ခဲ့သည်။
လာဇီယို
သမိုင်း
ဧကရာဇ်မင်း ဩဂုတ် တရားဝင်တစ်ခုတည်းပထဝီနိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ entity သို့အားလုံးနီးပါးကျြမှောကျခတျေအီတလီနိုင်ငံစည်းလုံး Italia သည် တကျိပ်တပါးသောဒေသများသို့ခွဲဝေ။ အတူတူ၏ပစ္စုပ္ပန်ဒေသနှင့်အတူ - တောင်ဘက် Tiber မြစ်၏ယနေ့ဖွင့်လာဇီယို၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ရပ် ရောမကမ်ပါနီယာ ချက်ချင်းလာဇီယို၏ အရှေ့တောင်ဘက်နှင့် များ၏ထိုင်ခုံမှ နျ - ခေတ်သစ်စဉ်, တိုင်းဒေသကြီးငါ (Latium et Campania) ဖြစ်လာခဲ့သည် အထက်ပိုင်းလာဇီယို Etruria - Regio VII ၏အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်, နှင့်ယနေ့ Rieti ပြည်နယ် Regio IV - Samnium ပူးပေါင်းခဲ့သည်။
၅ ရာစု အကုန်တွင် အီတလီနိုင်ငံ ကို Gothic Conquest လုပ်ပြီးနောက်တွင် ခေတ်သစ် လာဇီယိုသည် Ostrogothic Kingdom ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သို့သော် Gothic War အပြီး ၅၃၅ နှင့် ၅၅၄ နှင့် Bizantine တို့သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ဤဒေသသည် လွတ်လပ်မှုကိုပြန်လည် ရရှိခဲ့သည်။ "Roman Duchy" သည် အရှေ့အင်ပါယာ ကရာဇ်မင်း၏ ပိုင်ဆိုင်မှု ဖြစ်လာသည်။။ သို့သော် Longobards ကို ဆန့်ကျင်သော ရှည်လျားသောစစ်ပွဲများသည် ဒေသအား အားနည်းစေခဲ့သည်။ ၇၂၈ ခုနှစ်တွင် ဆူရီ ကို လှူဒါန်းခြင်းဖြင့် ရောမဘိရှော့ပ်ကရောမ ဒူမှူး ထက်ကျော်လွန်၍ ပထမဆုံးနယ်မြေကို သိမ်းယူခဲ့သည်။
သီဟိုဠ်ပါဠိစာပေ
အရှင်ဓမ္မပါလမထေရ်
ကြွင်းကျန်သည့် ပါဠိတော်တို့တွင်ကား နိဒ္ဒေသပါဠိတော်၏ အဋ္ဌကထာကို အရှင်ဥပသေနကလည်းကောင်း, ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်ပါဠိတော်၏ အဋ္ဌကထာကို အရှင်မဟာနာမကလည်းကောင်း, ရေးသားစီရင်ခဲ့၍ အပဒါန်ပါဠိတော်၏အဖွင့်ဖြစ်သော အဋ္ဌကထာကို နှောင်းခေတ်ပေါ် အမည်မသိမထေရ် တစ်ပါး ဖွင့်ဆိုရေးသားခဲ့လေသည်။
ဋီကာကျမ်းများ
နိကာယ်ငါးရပ် ပိဋကသုံးပုံဖြင့် ရေတွက်အပ်သော ပါဠိတော်စာပေသည် အဖွင့်ဖြစ်သော အဋ္ဌကထာကျမ်းတို့ဖြင့် ထွန်းကားစည်ပင်ခြင်းသို့ ရောက်ပြီးနောက် အဋ္ဌကထာတို့၌ ခက်ခဲသော ဌာနတို့ကို ဖွင့်ပြမည့်ကျမ်းများ လိုအပ်လာပြန်ပေသည်၊ ထိုလိုအပ်နေသော အချက်ကိုလည်း အရှင်အာနန္ဒာစသော ရှေးဆရာတို့ကပင် ဖြည့်ခဲ့လေသည်၊ ထိုမထေရ်တို့ပြုစုသော ကျမ်းများသည် “ဋီကာ”ဟူသောအမည်ဖြင့် ထင်ရှားကြလေသည်။
လာဇီယို
သမိုင်း
ဘာသာရေးနှင့် ဒေသန္တရမင်းမျိုးအနွယ်ဝင်တို့၏ အားဖြည့်မှုသည် ၁၆ ရာစုအလယ်ပိုင်းအထိ လောကီမင်းများ ( Baroni ) နှင့်ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးအကြား ပါဝါရုန်းကန်မှုများကို ဦးတည်စေခဲ့သည်။ Inocent III သည် Colonna မိသားစု၏ အင်အားကိုလျှော့ချရန် အတွက် ဘုရားရှိခိုးကျောင်းမှ ကိုယ်စားလှယ်များမှ တစ်ဆင့် Tuscia, Campagna နှင့် Marittima ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေး နယ်ပယ်များတွင် သူ၏အခွင့်အာဏာကိုလိုချင်သည်။ အခြား ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးလည်း အလားတူ လုပ်ဖို့ကြိုးစားခဲ့တယ်။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးသည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ အဗင်းနွန်တွင် နေထိုင်သောအချိန် (၁၃၀၉-၁၃၇၇) အတွင်း ရောမမှပုပ်ရဟန်းမင်းမရှိခြင်းကြောင့် ပဒေသရာဇ်မင်းများ၏ အာဏာသည်တိုးများ လာခဲ့သည်။ အသိုင်းအဝိုင်းငယ်များနှင့် အားလုံးအထက်တွင် ရောမတို့သည် မင်းများ၏ အာဏာကိုတိုးမြှင့်ခြင်းကို ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြပြီး ကိုလာဒရီ ယိုဇို နှင့်အတူ သူတို့သည် ဒေသနာ အာဏာ၏ ရန်သူများအဖြစ်တင်ပြရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၃၅၃ မှ ၁၃၆၇ အတွင်းတွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းသည် လာဇီယိုနှင့်အခြား ပုပ်ရဟန်းမင်းပြည်နယ်များကို ပြန်လည် ရရှိခဲ့သည်။
သီဟိုဠ်ပါဠိစာပေ
အခြားဋီကာ ကျမ်းပြုများ
မူလဋီကာ၏ နောက်၌ကား ဥဒါန်းအဋ္ဌကထာစသည်ကို ရေးသားသော အရှင်ဓမ္မပါလမထေရ်, အရှင်သာရိပုတြာမထေရ်တို့က သုတ္တန်ဋီကာများကို ရေးသားခဲ့ပေသည်၊ ၎င်းတို့တွင် ဒီဃနိကာယ် မဇ္ဈိမနိကာယ်နှင့် သံယုတ္တနိကာယ် အဋ္ဌကထာတို့၏ ဋီကာများနှင့် အင်္ဂုတ္တိုရ် ဋီကာတပိုင်းတစ ကို အရှင်ဓမ္မပါလမထေရ် ပြုစု၍ အင်္ဂုတ္တိုရ်ဋီကာသစ်ကို အရှင်သာရိပုတြာ မထေရ် ရေးသားစီရင်ခဲ့လေသည်။ ဝိနည်းအဋ္ဌကထာ၏ ဋီကာများကား ၃-ကျမ်းရှိလေသည်၊ ထိုတွင် ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာကို အရှင်ဝဇိရဗုဒ္ဓိမထေရ်ကလည်းကောင်း, သာရတ္ထဒီပနီဋီကာကို အရှင်သာရိပုတြာ မထေရ်ကလည်းကောင်း, ဝိမတိဝိနောဒနီဋီကာကို အရှင်ကဿပမထေရ်ကလည်းကောင်း, အသီးအသီး ရေးသားပြုစုခဲ့ကြလေသည်။ နေတ္တိဋီကာဟောင်းနှင့် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်မဟာဋီကာကိုလည်း အထက်၌ ဆိုခဲ့သည့် အရှင်ဓမ္မပါလပင် ရေးသားတော်မူခဲ့ပေသည်။
အနုဋီကာ
ဋီကာကို ထပ်ဆင့်၍ ဖွင့်သောကျမ်းကို အနုဋီကာဟု ခေါ်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့ပြီ။ ဋီကာတိုင်း မှာကား အနုဋီကာ မရှိပေ၊ အဘိဓမ္မာအဋ္ဌကထာ၏ အဖွင့်ဖြစ်သော မူလဋီကာမှာသာ အနုဋီကာ ရှိပေသည်၊ ယင်း အနုဋီကာကိုလည်း အရှင်ဓမ္မပါလမထေရ်သည်ပင် ပြုစုပေသည် ၁။ ပါမောက္ခ မာလလဆကရ-၏ The Pali Literature of Ceylon (နှာ-၁၁၅၊ ၂၁၂) ၌လည်းကောင်း, ထိုပါမောက္ခပင်တည်းဖြတ်သော Encyclopaedia of Buddhism (Fascicule, နှာ-၄၉)၌လည်းကောင်း, ထိုသူပ ပြုစုသော Dictionary of Pali Proper Names ၌လည်းကောင်း, အနုဋီကာကိုပြုစုသူမှာ ဥဒါန်းအဋ္ဌကထာ စသည်ကို ပြုစုသော အာစရိယဓမ္မပါလမထေရ် မဟုတ်ပဲ မူလဋီကာဆရာ အရှင်အာနန္ဒာ၏ တပည့် စူဠဓမ္မပါလမထေရ်သာ ဖြစ်ကြောင်း ပြဆိုထားသည်ကို တွေ့ရသည်၊ ၎င်းပြင် အာစရိယဓမ္မပါလမထေရ်သည် ခရစ်နှစ် ၇-ရာစုမတိုင်မီ ပေါ်ထွန်းခဲ့၍ အရှင်အာနန္ဒာသည် ခရစ်နှစ် ၈-ရာစု သို့မဟုတ် ၉-ရာစု လောက်မှာ ပေါ်ထွန်းခဲ့သည် ဟုလည်း ပြဆိုထားပြန်သေးသည်။
လာဇီယို
သမိုင်း
၁၆ ရာစုအလယ်ပိုင်းမှစ၍ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းများပြည်နယ်များ နှင့် နိုင်ငံရေးအရ စည်းလုံးညီညွှတ်ရေးကို စည်းလုံးစေခဲ့သည် သို့မှသာ ဤနယ်မြေများသည် စိန့်ပီတာ၏ ပိုင်ဆိုင်မှု၏ ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးများ ဖြစ်လာသည်။ Viterbo ၊ Marittima နှင့် Campagna နှင့် Frosinone ရှိ အုပ်ချုပ်သူများက သူတို့ကို ပုပ်ရဟန်းမင်းအဖြစ် အုပ်ချုပ်သည်။
လာဇီယိုသည် သက်တမ်းတိုသော ရောမသမ္မတနိုင်ငံ ကိုဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ၎င်းသည် နပိုလီယံဘိုနာပါ့တ် ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်ရှိ ပထမအကြိမ်ပြင်သစ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ ရုပ်သေးပြည်နယ် ဖြစ်လာသည်။ ၁၇၉၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၅ ရက်မှ ၁၇၉၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် လာဇီယိုကို ပုပ်ရဟန်းမင်းများ ပုပ်ရဟန်းမင်းတိတ် ပြည်နယ်များသို့ ပြန်ရောက်သည် အထိတည်ရှိသည်။ ၁၈၀၉ ခုနှစ်တွင်လာစီယာသည် တိဗက်ဌာန၏ အမည်ဖြင့် ပြင်သစ်အင်ပါယာသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၈၁၅ ခုနှစ်တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး လက်အောက်သို့ပြန်လည် ရောက်ရှိခဲ့သည်။