cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
မြန်မာဇာတ်သဘင်
ပုဂံခေတ် (ကိုးရာစုနှစ်မှ ၁၃ ရာစုနှစ်အထိ)
၁၁ ရာစုနှစ်ခန့်တွင် သထုံနှင့် သရေခေတ္တရာတို့သည် ညိ|ုးမှိန်၍၊ ပုဂံမြို့ ထွန်းကားလာလေသည်။ အနော်ရထာမင်းစောသည် ပုဂံမြို့ကို အခြေပြုကာ သထုံ၊ သရေခေတ္တရာတို့ကို မိမိ၏ နိုင်ငံတော်နှင့် ပေါင်းရုံ စုစည်း၍ ပုဂံခေတ် မြန်မာနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင် လေသည်။ မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်ခြင်း၊ နဂါးကိုးကွယ် ခြင်းတို့ကို နှိပ်ကွပ်၍ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာ ထွန်းကားလာအောင် ဆောင်ရွက်ပြုစုရာ အောင်မြင်လေသည်။ ထိုအခါ သထုံရှိ ယဉ်ကျေးမှု၊ သရေခေတ္တရာရှိ ယဉ်ကျေးမှုတို့သည် ပုဂံသို့ ရောက်ရှိလာသဖြင့် မွန်တူရိယာ၊ မွန်သီချင်း၊ မွန်အကနှင့် ပျူတူရိယာ၊ ပျူသီချင်း၊ ပျူယိမ်းအကတို့သည်လည်း ပုဂံ၌ ထွန်းကားလာသည်။ အနော်ရထာမင်း လွန်တော်မူပြီးနောက် ကျန်စစ်သား မင်းကြီး ထီးနန်းအသစ် တည်ဆောက်တော်မူသောအခါ နန်းတည်းအခမ်းအနား၌ ပျူနှင့် မွန်တို့၏ အတီးအမှုတ် အကအခုန်များ ပါသည်ဟု မင်းကြီး၏ နန်းတည်ကျောက်စာ၌ အတိအလင်း ရေးမှတ်ခဲ့လေသည်။ ပျူ၊ မွန်၊ မြန်မာတို့သည် ဓလေ့ထုံးစံနှင့် ပညာတို့ကို တစ်ဦးထံမှ တစ်ဦး သင်ယူလက်ခံ ပြီးလျှင် ကာလကြာမြင့်သော် ထိုလူမျိုး သုံးမျိုးတို့၏ ဓလေ့ ထုံးစံနှင့် ပညာတို့သည် ရောနှောပေါင်းစပ်လာကာ ပုဂံခေတ် ယဉ်ကျေးမှုဟူ၍ တစ်သီးတစ်ခြား ပေါ်ပေါက်လာသည်ဟု ဆိုနိုင်လေသည်။ ပုဂံခေတ်တွင် ဗုဒ္ဓသာသနာတော် ထွန်းတောက်သည်နှင့် အမျှ ဂူဘုရားတန်ဆောင်း အမြောက်အမြား တည်ကြလေ သည်။ ထိုဂူဘုရားများအား လယ်မြေပစ္စည်းတို့ကိုလည်း လဒါန်းကြောင်း ကျောက်စာများ၌ ပါရှိသည်။ ထိုကျောက်စာများ၌ စည်သည်၊ ပသာသည်၊ ခွက်ခွင်းသည်၊ ပန်တျာ၊ ကခြေသဘင် ဟူသော ဝေါဟာရများကို တွေ့ရသည်။ ထိုအချက်ကို ထောက်၍ ထိုအခါက ဘုရားပုထိုး ပူဇော်ပွဲများ၌ ထိုတူရိယာမျိုးတို့ကို တီးမှုတ်လျှက် ကပွဲခုန်ပွဲများဖြင့် ပူဇော်ခဲ့ ကြမည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။ ဤကဲ့သို့ ပူဇော်သော အလေ့သည် ယခုခေတ်တိုင်အောင် သီဟိုဠ်၌ ရှိသည်။ ပုဂံခေတ်တွင် ပုဂံနှင့် သီဟိုဠ် အကမျိုးဖြစ်သည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။ တစ်ဖန် ပုဂံမြို့ အာနန္ဒာဘုရားတွင် ဗုဒ္ဓဝင် အခန်းခန်း တို့ကို ဖော်ပြထားသော ပန်းတစ်မော့ ကျောက်ပုံ တစ်ခု၌ ကခုန် နေဟန် အမူအရာများကို မြင်နိင်သည်။ ဂူဘုရား နံရံများရှိ အချို့သော ရှေးပန်းချီကားများ၌လည်း ဒိုးပတ် အတီးအကမျိုး တီးဟန် ကဟန်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ယခုအခါ ယိုးဒယားအကဟု ခေါ်နေကြသော ကဟန်ကို လည်းကောင်း မြင်နိုင်သည်။ ၁၆ ရာစုခေတ်သို့ ရောက်ခါမှ မြန်မာတို့က ယိုဒယားကို အောင်ပြီးလျှင် အနုပညာသည်များကို ခေါ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် ပုဂံခေတ်သည် ယိုးဒယားနိုင်ငံ တည်သည့်ခေတ်ထက်စောသည် ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ယိုးဒယားအကဟု ယခုအခါ ခေါ်ဆို လျက် ရှိသော မြန်မာကဟန် အချို့တို့သည် ရှေးရိုးမြန်မာအက အစစ်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုထိုက်လေသည်။ အင်းဝမင်းဖြစ်သော အနောက်ဘက်လွန်မင်း လက်ထက်က ပုဂံမြို့ ဓမ္မရာဇိက ဘုရားပွဲတော် ကျင်းပသည့်အကြောင်း ဖွဲ့ဆိုရေးသားခဲ့သော လင်္ကာ အလိုအရ ဘုရားဖူးများအနက် လုံမပျိုတို့သည် သာယာစွာ သီဆို၍ စောင်း၊ ငြင်း၊ မိကျောင်း၊ စည်းဆုပ်၊ လက်ခုပ် တီးလာကြကြောင်း၊ လုလင်ပျိုတို့ကလည်း ဗုံမောင်း၊ ပြွေ၊ နှဲ တီးမှုတ်လာကြကြောင်း သိလာလေသည်။ ထို့ကြောင့် ပုဂံမင်းများ လက်ထက်ကလည်း ဓမ္မရာဇိက ဘုရားပွဲ၌ ထိုအတိုင်း သီဆိုတီးမှုတ် ကခုန်ကြသည်ဟု ယူဆနိုင်လေသည်။ အင်းဝခေတ်တွင် တောကျေးလက်များ၌ နတ်ပွဲများ ကျင်းပကြောင်း၊ ထိုနတ်ပွဲများတွင် ငြင်းမှုတ်ခြင်း၊ စည်းဆုပ်တီးခြင်း၊ နတ်အကမျိုး ကခြင်းတို့ရှိကြောင်း ရာဇဝင်၌ ဆိုထားလေသည်။ ပုဂံခေတ်၌ ကျင်းပသော နတ်ပွဲများတွင် လည်း ထိုအမူအရာ အတိုင်းပင် ဖြစ်မည်ဟု ဆိုနိုင်လေသည်။ ဤသို့ဖြင့် ပျူ သဘင်ပညာ၊ မွန် သဘင်ပညာ၊ မြန်မာ သဘင်ပညာတို့သည် ပုဂံခေတ်တွင် ရောနှောပေါင်းစပ်ကာ ပုဂံခေတ်သဘင်ပညာဟူ၍ တစ်သီးတစ်ခြား ဖြစ်ပေါ်လာဟန် တူလေသည်။ ထိုသဘင်ပညာသည် ပုဂံထီးနန်း၌ လည်းကောင်း၊ တစ်ဆယ့်နှစ်ရာသီ ဘုရားပွဲများ၌လည်းကောင်း၊ တောကျေးလက်နတ်ပွဲနှင့် စိုက်ခင်း ပျိုးခင်းများ၌ လည်းကောင်း ထွန်းကားလျှက် ရှိမည်ဖြစ်လေသည်။
အင်းဝခေတ် ( ၁၄ ရာစုနှစ်မှ ၁၈ ရာစုနှစ်အထိ )
ပုဂံနိုင်ငံတော်ကြီးသည် ၁၃ ရာစုခေတ်တွင် မွန်ဂိုစစ်ဘုရင် ကူဗလိုင်ခန်၏ ရန်ကြောင့် ပျက်စီးရလေသည်။ ပုဂံပျက်၍ မြင်စိုင်း၊ စစ်ကိုင်း၊ ပင်းယ၊ အင်းဝမြို့များ ထွန်းကားလာသည်။ ထိုခေတ်တွင် ပုဂံသဘင်ပညာ၌ ရှမ်းသဘင်ပညာ ရောစပ်လာလျှက် အင်းဝသဘင်ပညာဟူ၍ တစ်သီးတစ်ခြား ဖြစ်ပေါ်လာ သည်။ အင်းဝခေတ်သည် ၁၄ ရာစုနှစ်ခန့်မှ ၁၈ ရာစုနှစ်အထိ နှစ်ပေါင်း ငါးရာကျော်မျှရှည်သည်။ ဤခေတ်တွင် မြန်မာတို့၏ စာပေအရေးအသား အနှုန်းအဖွဲ့ တိုးတက်၍ ကဗျာလင်္ကာ ထွန်းကားသည်။ တစ်ဖန် ထိုအင်းဝခေတ်တွင် ဟံသာဝတီ ဆင်ဖြူရှင် ဘုရင့်နောင် ကျော်ထင်နော်ရထာသည် ယိုးဒယားကို အောင်တော်မူ၍ ယိုးဒယားမှ သဘင်သည်များကို ဟံသာဝတီသို့ ယူဆောင်ခဲ့လေသည်။ ဤနည်းဖြင့် ယိုးဒယားသဘင်ပညာသည်လည်း မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ အင်းဝခေတ်မှာ မြန်မာစာပေသမိုင်းတွင် မော်ကွန်းထိုးရမည့် စာပေများ ပေါ်ထွန်းခဲ့လေသည်။ နဝဒေး၊ နတ်သျှင်နောင်၊ ဝန်ကြီးပဒေသရာဇာတို့သည် ထင်ရှားသော စာပေပညာကျော်များဖြစ်သည်။ နဝဒေးနှင့် နတ်သျှင်နောင် တို့သည် ရတုများကို ရေးခဲ့၍ ဝန်ကြီး ပဒေသရာဇာသည် ကြိုးသီချင်း၊ သီချင်းခံ၊ တျာချင်း၊ နတ်သံ၊ အဲချင်း၊ နတ်ယိုင်သံနှင့် မဏိကက် ဇာတ်တို့ကို ရေးခဲ့လေသည်။ ရတု၊ ကြိုသီချင်း၊ သီချင်းခံ စသည်တို့ကို မင်းခမ်းမင်းနား၌လည်းကောင်း၊ နန်းတွင်း အငြိမ့်များ၌လည်းကောင်း သီဆိုတီးမှုတ် ကခုန်ဖွယ်ရာ ရှိလေသည်။ ထို့ပြင် မဏိကက် နန်းတွင်း ဇာတ်ကြီးကို နန်းတွင်း ပွဲကြည့် ဆောင်တွင် တစ်ခမ်းတစ်နား ကပြနိုင်သည်ကို ထောက်ခြင်းအားဖြင့် မြေဝိုင်းဇာတ် မတိုင်မီကပင် ရှိခဲ့ပြီဟု ယူဆနိုင်လေသည်။ ထင်ရှားသော အငြိမ့်တူရိယာများမှာ စောင်း၊ ငြင်း၊ နှဲ၊ ပတ်တို့ဖြစ်သည်။ အင်းဝမင်းဖြစ်သော အနောက်ဘက်လွန်မင်းသည် တောင်ငူကို အောင်တော်မူသောအခါ တောင်ငူမင်း နတ်သျှင်နောင်ထံမှ စောင်းတတ်သူ၊ ငြင်းတတ်သူ၊ နှဲတတ်သူ၊ ပတ် တတ်သူတို့ကို အင်းဝသို့ ခေါ်ဆောင်ခဲ့လေသည်။ အင်းဝခေတ်၌ ပတ်ဆိုင်း၊ကြေးဝိုင်း၊ ပတ္တလား တူရိယာမျိုးတို့ကို အသုံးပြုလာပြီဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ ဝန်ကြီး ပဒေသရာဇာ လက်ထက်မှစ၍ သီဆိုသီးမှုတ်ကြသော ၃၇ မင်း နတ်သံ အဲချင်းများနှင့် နတ်ပွဲများ ခင်းကျင်းပုံကို ဘိုးတော်ဘုရား လက်ထက်၌ မှတ်တမ်း တင်ထားကြသည်တွင် သက်ဆိုင်ရာ နတ်နှင့် ဆီလျော်အောင် ပတ်ဝန်း၊ ကြေးနှဲတို့ကို တီးမှုတ်ပေးရကြောင်းပါရှိလေသည်။ တောင်ငူနတ်သျှင်နောင်၏ ထီးနန်းတွင် ထိုအခါက စောင်း၊ ငြင်း၊ နှဲ၊ ပတ်သာတို့ကို သာ အသုံးပြုနေစဉ်၊ ရခိုင်ဘက်၌ကား ပတ္တလားကိုပါ အသုံးပြုနေ ကြောင်း သိရသည်။ အင်းဝခေတ်၌ အကပညာလည်း တိုးတက်သည်ဟု ဆိုနိုင်လေသည်။ မဏိကက်ကဲ့သို့သော နန်းတွင်း ဇာတ်ကို ခင်းကျင်းရာ၌လည်းကောင်း၊ ၃၇ မင်းနတ်ပွဲတို့ကို ကရာ၌လည်းကောင်း ကကြိုးကဟန် အစုံအလင်ရှိရမည်ဖြစ်၍ အကပညာဘက်၌လည်း တိုးတက်ပြည့်စုံလျှက် ရှိမည်ဟု ယူဆရလေသည်။
ကုန်းဘောင်ခေတ် ( ၁၈ ရာစုနှစ်မှ ၁၉ ရာစုနှစ်အထိ )
ကုန်းဘောင်ခေတ်သည် အလောင်းမင်းတရားကြီးမှ သီပေါမင်းအထိ နှစ်ပေါင်း ၁ဝဝ ကျော် ကြာမြင့်သောခေတ် ဖြစ်သည်။ ထိုခေတ်တွင် မြန်မာ့သဘင်ပညာသည် အထူး စည်ကားတိုးပွားလာလေသည်။ ထိုခေတ်တွင် တိုင်းတစ်ပါး သဘင်ပညာတို့ မြန်မာ့ထီးနန်းသို့ ရောက်လာ၍ ထိုပညာတို့ကို မြန်မာပညာရှိများ လေ့လာကြသည်။ မင်းတို့သည် သဘင်ပညာကို အားပေးသည်။ တီထွင်ကြံစည်တတ်သော ပညာရှိ အများအပြား ပေါ်ပေါက်လာသည်။ တိုင်းရင်းသား သဘင်ပညာချင်း ဖလှယ်ကြသည်။ ၁၇၆၇ ခုနှစ်တွင် အလောင်းမင်းတရားကြီး၏ သားတော် ဆင်ဖြူရှင် မင်းတရားကြီးသည် ဇင်းမယ်၊ လင်းဇင်း၊ အယုဒ္ဓယတို့ကို အောင်တော်မူရာ ယိုးဒယား သဘင်ပညာ သည်များကိုလည်းကောင်း၊ ဂျွမ်းပြည်၊ ယွန်းပြည်တို့မှ အရပ်ရပ် ဒဏ္ဍာရီ ပုံပြင်များကိုလည်းကောင်း အင်းဝသို့ ပါလာသည်ဟု ဆိုလေသည်။ ထိုခေတ်၌ တရုတ်နိုင်ငံမှ သံတို့ရောက်ရှိ၍ တရုတ်ဂီတသံကို မြန်မာတို့ ကြားကြရသည်။ မြန်မာ အမြောက်တပ်တွင် ဗရင်ဂျီတို့ ဝင်ရောက်အမှုထမ်း၍ နေပြည်တော် ရပ်ကွက်တစ်ခုခု၌ တစ်စုတစ်ဝန်း နေထိုင် ကြလေသည်။ ဗရင်ဂျီ ဘုရားရှိခိုးကျောင်း၌ သီဆိုသော ဓမ္မသီချင်းသံများကို မြန်မာတို့ ကြားကြရသည်။ မြင်းတပ်သား မဏိပူရကသည်း လူမျိုးတို့၏ ဂီတသံကိုလည်း ကြားကြ ရသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ ကသည်းတို့ ရာမာယဏ ဇာတ်ခင်းသည်ကိုပင် မြင်ကြရမည် ဖြစ်လေသည်။ ထိုစဉ်က အင်းဝနေပြည်တော်တွင် တရုပ်များ နေထိုင်လျက် ရှိရာ တရုတ်ပွဲလမ်းသဘင် အခါများ၌ လက်လျှိုကပြ ရသော တရုတ်ရုပ်သေးပွဲများကို မြန်မာတို့ မြင် ကြရမည်ဖြစ်သည်။ ဘကြီးတော်ဘုရား လက်ထက်၌ မြဝတီဝန် ကြီး ဦးစနှင့် သဘင်ဝန် ဦးသော်တို့က ထိုလက်လျှို တရုတ်ရုပ်သေး သဘောကိုယူ၍ မြန်မာကြိုးဆွဲ ရုပ်သေးသဘင်ကို ကြံစည်တီထွင်ကြသည်ဟု အမှတ်အသား ရှိလေသည်။ ရုပ်သေး ပေါ်လာခြင်းသည် မြန်မာသဘင်ပညာ သမိုင်းတွင် အထူးတိုးတက်ချက်တစ်ခုဖြစ်ပေသည်။ ဇာတ်သဘင် ရုပ်သေးသဘင် တိုးတက်လာသောကြောင့် ခင်းကျင်းပြသရန်အတွက် ဦးကြင်ဥ၊ ဦးပုညတို့က ပြဇာတ်များကို ပြုစုရေးသားခဲ့ကြလေသည်။ မြန်မာ့သဘင်ကို အားပေးသော မင်းနှစ်ပါးမှာ ဘိုးတော်မင်းတရားကြီး၏ သားတော် အိမ်ရှေ့မင်းနှင့် ဘကြီးတော် ဘုရားတို့ဖြစ်သည်။ အိမ်ရှေ့မင်းသည် ဂျွမ်းပြည်၊ ယွန်းပြည်တို့မှ ပါလာသော အီနောင်၊ ရာမ၊ သခသ္မပတ္တ၊ ကေသာသီရိဒဏ္ဍာရီ ဇာတ်များကို မြန်မာပြန်ဆိုစေပြီးနောက် မြန်မာတို့နှင့် သင့်လျော်သော ဇာတ်ကွက်ဇာတ်လမ်းများ၊ ကဗျာလင်္ကာ ဇာတ်ချင်းများကို ရေးစပ်ဖွဲ့ဆိုစေသည်။ ထိုသို့ ရေးသားပြုစုကြရာတွင် မိဖုရား ( ဟောင်း ) သခင်မင်းမိ၊ ပြင်စည်မင်းသား၊ မြဝတီမင်းကြီး ဦးစ၊ ရာမရကန် ဦးတိုး စသောပညာရှိများ ပါဝင်ကြသည်။ ဘကြီးတော် ဘုရားသည်လည်း ခမည်းတော် အိမ်ရှေ့မင်းကဲ့သို့ပင် မြန်မာသဘင်ပညာကို အားပေးတော်မူသည်။ ခမည်းတော် အိမ်ရှေ့မင်း လက်ထက်က မပြီးမပြတ်ရှိနေသေးသော အီနောင် နန်းတွင်းဇာတ်ကို မြဝတီမင်းကြီး ဦးစအား အပြီးတိုင် ဆက်လက်ရေးသားစေသည်။ ထိုမင်းလက်ထက်တွင် မင်း၏ ဆန္ဒအရ ရုပ်သေးသဘင် ပေါ်လာရသည်ဟု ဆိုသည်။
နှောင်းခေတ် ။ ။ နှောင်းခေတ် ဆိုသည်မှာ သီပေါမင်းလက်ထက်မှ စတင်ဖြစ်ထွန်းလာသော ခေတ်ကို ဆိုလိုသည်။ ထိုခေတ်ကို ပထမပိုင်းနှင့် ဒုတိယပိုင်းဟူ၍ နှစ်ပိုင်းခွဲ၍ လေ့လာသင့်လေသည်။ ထိုခေတ် ပထမပိုင်း၌ ဇာတ်သဘင်၊ ရုပ်သေး သဘင်တို့ ဇာတ်ခင်းကျင်းပုံ ဆန်းသစ်လာသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ရှေးအခါက နန်းတွင်းဇာတ်များနှင့် ပြဇာတ်များကို ဖတ်ရှု ထောက်ချင်းခြင်းအားဖြင့် ကပြရာတွင် ညဉ့်ဦးယံခန်းပြီးလျှင် ဇာတ်လမ်းဖော်၍ ကပြကြကြောင်း သိသာသည်။ ယခုတွင်မူ ညဉ့်ဦးယံခန်း ပြီးလျှင် နှစ်ပါးသွားခန်းကို ထည့်လာကြသည်ဟု ဆိုသည်။ နှစ်ပါးသွားခန်းတွင် လူရွှင်တော် ပါလာသည်။ နှိပ်စက်ခန်း၌ လူကြမ်း ပါလာသည်။ ထို့ကြောင့် နှစ်ပါးသွား မင်းသား မင်းသမီးများအတွက် သီချင်းသံ၊ အဆန်း၊ ကကြိုး ကကွက်အဆန်းများ ပေါ်လာရလေသည်။ ထို့ပြင် ပရိသတ် ရယ်မောရအောင် လူရွှင်တော်များ ပေါ်လာရသည်။ တစ်ဖန် နှိပ်စက်ခန်းအတွက် ဒွေးချိုး လေးဆစ် ငိုချင်းသံများလည်း ပေါ်လာရသည်။ ရုပ်သေးဘင်ဘက်တွင် ဆရာပု၊ ဦးဖူးညိုတို့သည် လည်းကောင်း၊ ဇာတ်သဘင်ဘက်တွင် မထွေးလေး၊ အောင်ဗလ၊ ဦးဘိုးစိန်၊ ဦးစိန်ကတုံးတို့သည် လည်းကောင်း၊ ထူးခြားသော သဘင်ပညာသည်များ ဖြစ်သည်။ မြန်မာဇာတ်မင်းသမီးများ၊ မြန်မာဇာတ်မင်းသားများ
ရှေးက ဇာတ်ခင်းကပြရာ၌ မြေဝိုင်းတွင် ပန်းပင်စိုက်၍ ထိုပန်းပင်ကို လှည့်ပတ်ကပြကြရသည်။ ထိုခေတ် ပထမပိုင်းသို့ ရောက်သောအခါ ဇာတ်ခုံထိုးခြင်း၊ ထီးကား နန်းကား တောကား တောင်ကား ဆင်ယင်ခြင်း ပေါ်လာသည်။ ဇာတ်ခုံ ဇာတ်ကားတို့ကိုစ၍ သုံးသူမှာ ရန်ကုန်မြို့ မင်းသား ဦးကျော်ဇံ ဖြစ်ကြောင်း သဘင်ဝန်ဦးနု မှတ်တမ်းအရ သိရလေသည်။ တစ်ဖန် ထိုခေတ်၌ပင် ထိုင်ဆိုအငြိမ့်မှ ထ၍ ကပြသော အငြိမ့်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲလာသည်။ ထိုခေတ် မတိုင်မီက အငြိမ့်ဆိုသည်မှာ အဆိုနှင့် အတီးသက်သက် ဖြင်၍၊ နန်းတော်ထဲ၌ တေးကြီး ဘွဲ့ကြီးများ သီဆိုပြီးလျှင် စောင်းငြင်း မိကျောင်း ပတ္တလားတို့ကို တီးမှုတ်ကြရသည်။ နောင်အခါ၌ မြန်မာနိုင်ငံ အောက်ပိုင်း ရန်ကုန်မြို့၊ မော်လမြိုင်မြို့တို့တွင် အရပ်ထဲ၌လည်း ထိုင်ဆိုအငြိမ့်ဝိုင်းများရှိသည်ဟု သိရသည်။ ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ် သီတင်းကျွတ်လဆုတ် သူရိယမဂ္ဂဇင်းတွင် ဆရာနု ရေးသော သဘင်ဝန်မှတ်တမ်း၌ မော်လမြိုင်မြို့ မစိန်ငုံ၏ အငြိမ့်သည် ရန်ကုန်မြို့သို့ ပထမဦးစွာ ရောက်ရှိလာ၍ ပုစွန်တောင်တွင် ကပြကြောင်းဖော်ပြထားသည်။
နှောင်းခေတ် ဒုတိယပိုင်းတွင် မြန်မာတို့၏ သဘင်ပညာသည် လှုပ်ရှားပြောင်းလဲလျှက်ပင် ရှိလေသည်။ မျက်မှောက် ခေတ်တွင် မြန်မာဆိုင်း၊ တေးဂီတနှင့် အကပညာတို့ကို မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရက အထူးအရေးယူ၍ အားပေးလျှက် ရှိသည်။ ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာနဟူ၍ ဝန်ကြီးဌာနထားရှိပြီးလျှင်၊ အကအဆို အတီးအမှုတ်ကျောင်းများ ဖွင့်ပေးခြင်း၊ ရှေးမြန်မာ သီချင်းကြီးများ မူကောင်းမူမှန်ရအောင် ပညာရှင်များ အဖွဲ့တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်း၍ ဆောင်ရွက်ပေးခြင်း၊ ပြိုင်ပွဲများ ကျင်းပပေးခြင်းအားဖြင့် မြန်မာတို့ သဘင်ပညာကို ကြီးပွားတိုးတက်အောင် အားပေးကူညီလျှက် ရှိလေသည်။ တစ်ဖန် ပြည်ထောင်စု ယဉ်ကျေးမှု ပြပွဲပြိုင်ပွဲများကို နှစ်စဉ်ကျင်းပသည်ဖြစ်ရာ၊ တိုင်းရင်းသား သဘင်ပညာချင်း ဖလှယ်နိုင်ခွင့်ကိုလည်း ရလာကြပြီ ဖြစ်သည်။ မျက်မှောက်ခေတ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် အနောက်နိုင်ငံ များနှင့် ဆက်ဆံမှုများပြားလာသဖြင့် မြန်မာသဘင်၌ နိုင်ငံခြားအမူအရာများ ပါဝင်လာလေသည်။ သီဆိုတီးမှုတ်သံ၊ ကဟန်တို့တွင် အနောက်တိုင်း အသံ၊ အနောက်တိုင်း ကဟန်တို့ကို အသုံးပြုလာကြသည်ကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်။ ပုံစံအားဖြင့် အနောက်တိုင်း ' ဗယ်လေ ' အကကို အတုယူ၍ နာမည်ကျော် ဇာတ်မင်းသားများ ဖြစ်သော ကနက်စိန်၊ ရွှေမန်းတင်မောင်၊ စိန်အောင်မင်းတို့က အဆိုမပါ အတီးအက သက်သက်ဖြင့် ဇာတ်ကွက် သရုပ်ဖော်ကနည်းသည်လည်း မြန်မာသဘင်ပညာ၌ ဆန်းသစ်လာခြင်းပင်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်လေသည်။ ခေတ်ဟူသည် တည်ငြိမ်မနေဘဲ လှုပ်ရှားပြောင်းလဲလျှက် ရှိသည်သာဖြစ်ရာ မြန်မာသဘင်ပညာ သည်လည်း ခေတ်နှင့် လျော်အောင် လှုပ်ရှားလျှက် ပြောင်းလဲလျက် ရှိမည် ဖြစ်လေသည်။
အုတ်ဖုတ်ကန်ရွာ၊ ထန်းမရစ်
အုတ်ဖုတ်ကန်ရွာ၊ ထန်းမရစ်
ဘီးစပါတ်ကုန်းရွာ၊ ကညင်ဂဲ
ဘီးစပါတ်ကုန်းရွာ၊ ကညင်ဂဲ
အရစ်ကျငွေချေစနစ်
တစ်လလျှင်ဝင်ငွေ ၂ဝဝ ကျပ် ရှိသောသူတစ်ယောက်သည် ကြိုတင်စုဆောင်းထားသော ငွေမရှိလျှင် အဖိုးငွေ ၂ဝဝ ကျပ်တန်ပစ္စည်းတစ်ခုကို လက်ငင်းပေး၍ ဝယ် ယူရန်မှာ မဖြစ် နိုင်လောက်အောင်ပင် ခဲယဉ်းပေသည်။ ထိုငွေ ၂ဝဝ ကျပ်တန်ပစ္စည်းမှာ သူအဖို့ အလွန် အသုံးလိုနေ၍ ဝယ်မှ ဖြစ်မည် ဆိုလျှင်လည်း လစဉ်ဝင်ငွေထဲမှ ချွေတာစုဆောင်းပြီး နောက် လိုသောငွေကိုရမှသာ ဝယ်နိုင်ပေမည်။ သို့ရာတွင် ထို ငွေ ၂ဝဝ ကျပ်ကို စုမိရန် ဆယ်လ၊ သို့မဟုတ် တစ်နှစ်ကြာ ချင်ကြာလိမ့်မည်။ ငွေစုနေစဉ်အတွင်း အသုံးလိုသောပစ္စည်းကို မရသေး၍ အခက်အခဲ တွေ့ရဦးမည် ဖြစ်သည်။ ငွေစုမိသော အချိန်တွင် ထိုပစ္စည်းမျိုးရချင်မှလည်း ရတော့မည်။ ပမာအား ဖြင့် အပ်ချုပ်စက်ကို ငွေပြေပေး၍ မဝယ်နိုင်လျှင် ထိုအကြံကို လက်လျှော့ ရမည်သာဖြစ်သည်။ သို့မဟုတ် ခက်ခဲစွာ ငွေစု၍ ဝယ်ရပေမည်။
ဤကဲ့သို့သော အခက်အခဲများကို များသောအားဖြင့် လခ စားများ ကြုံတွေ့ရတတ်၏။ ထိုအခက်အခဲများ သည် ၁၉ ရာ စုနှစ်အတွင်းက အရစ်ကျငွေချေစနစ်ပေါ်ပေါက်လာရာတွင် ပြေရှင်းသွားလေတော့သည်။ ထိုစနစ်အရ ရှေးဦးစွာ တန်ဖိုးငွေ အားလုံးမှ အချို့အဝက်ကို ပေးသွင်း၍ ပစ္စည်းကိုသာယူကာ ကျန်ငွေကို အရစ်ကျ တဖြည်းဖြည်း အချိန်မှန်မှန် ပေးဆပ်သွား နိုင်ကြသည်။ ယင်းသို့ပစ္စည်းကို အရစ်ကျပေး၍ အကြွေး ရောင်းချရာတွင် ရောင်းသူနှင့်ဝယ်သူ သဘောတူစာချုပ် ချုပ်ဆို ရလေသည်။ ထိုစာချုပ်အရ ငွေအပြေမပေးသွင်း ရသေးမီ ပစ္စည်းကို ဝယ်ယူသူက လုံးဝ မပိုင်ဆိုင်သေးချေ။ တန်ဖိုးငွေကို အပြေဆပ်ပြီးမှသာလျှင် ပိုင်ဆိုင်ခွင့် ရရှိလေသည်။ မည်သို့ပင် ဖြစ်စေ ဤသို့သော အရောင်း အဝယ်များတွင် တစ်စုံတစ်ရာ ခက်ခဲမှုမရှိ၊ အကယ်၍ ဝယ်ယူသူသည် လစဉ် အရစ်ကျငွေကို မှန်ကန်စွာ ပြေလည်အောင် မပေးဆပ်နိုင်ပါက ရောင်းချသည့် ကုမ္ပဏီက ပေးသွင်းပြီးငွေများကို ပြန်မပေးပဲ ပစ္စည်းကို ပြန်လည်သိမ်းယူလေသည်။
ဤစနစ်ကို အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် ၁၉ ရာစုနှစ် အစလောက်က အိမ်ထောင်ပရိဘောဂဆိုင်ကြီး တစ်ဆိုင်မှ စတင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ထိုနောက်တွင် အင်္ဂလန်ပြည်နှင့် ကမ္ဘာ့ အနှံ့အပြား တိုင်းပြည်များတွင် သုံးစွဲလာကြပြီးလျှင် အရစ်ကျ အဖိုးချေစနစ်အတွက် ပါလီမန်၌ ဥပဒေရပ်များကိုပင် သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်း ထားလေသည်။
ဤစနစ် ပေါ်ပေါက်လာသောအခါမှစ၍ အိမ်ထောင် ပရိဘောဂတိုက်ဆိုင်ကြီးများ၊ မော်တော်ကားနှင့် အခြား စက် ကိရိယာဆိုင်ကြီးများ၊ စာအုပ်တိုက်ကြီးများတွင် အရောင်း အဝယ် ပိုမိုတွင်ကျယ်ဖွံ့ဖြိုးလာသည်ကို တွေ့ရ၏။ ထို့ပြင် ယင်းစနစ် ဖွံ့ဖြိုးလာသောကြောင့် ငွေရင်းများစွာ စုဆောင်းပြီး သား မရှိသော်လည်း အိမ်ရာ အဆောက်အအုံများမှအစ အဖိုး တန်ပစ္စည်းအမျိုးမျိုးကို အပိုင်ဝယ်ယူ သုံးစွဲနိုင်ကြလေသည်။
မစိန်းရွာ၊ ဟိုင်းစီ
မစိန်းရွာ၊ ဟိုင်းစီ
ဂရက်ဝန်းလေးရွာ၊ ကွင်းကြီး
ဂရက်ဝန်းလေးရွာ၊ ကွင်းကြီး
နတ်ကုန်းရွာ၊ ငကွ
နတ်ကုန်းရွာ၊ ငကွ
ကညင်ဂဲရွာ၊ ကညင်ဂဲ
ကညင်ဂဲရွာ၊ ကညင်ဂဲ
နမ့်ဟူးရွာ၊ ဝမ်ဝ
နမ့်ဟူးရွာ (Namhu)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ ကျေးသီးမြို့နယ်၊ ဝမ်ဝကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၀၈၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝမ်ဝကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၀၃ ဦး၊ မ ၆၇၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၇၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျေးသီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သနပ်ကွင်းရွာ၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်
သနပ်ကွင်းရွာ (Thanatkwin)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်၊ မြို့ကိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၄၇၀၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြို့ကိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၄၁ ဦး၊ မ ၉၁၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၅၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နတ်မီးတောက်ရွာ၊ ကံမမြို့နယ်
နတ်မီးတောက်ရွာ (Natmeetauk)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ ကံမမြို့နယ်၊ နတ်မီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၅၃၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နတ်မီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၃၂ ဦး၊ မ ၆၅၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၈၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကံမမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြန်မာနိုင်ငံ ကွန်ပျူတာလုပ်ငန်းရှင်အသင်း
မြန်မာနိုင်ငံ ကွန်ပျူတာလုပ်ငန်းရှင်အသင်း (MCIA) ကို ၁၉၉၈ ခုနှစ် မေလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ကွန်ပျူတာလုပ်ငန်းရှင်များ၏ လုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် စည်းရုံးဆောင်ရွက်နေသော အစိုးရမဟုတ်သည့် အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်။ ကွန်ပျူတာလုပ်ငန်းရှင်အသင်းဝင်ပေါင်း ၂၉၁ ဦးရှိသည်။
အသင်း၏ လုပ်ငန်းများ
စသည့် ကော်မတီခွဲများ ဖွဲ့စည်းကာ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိပြီး
ပြင်ပလင့်ခ်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံအခြေစိုက် အဖွဲ့အစည်းများ
ရွာသစ်ကုန်းရွာ၊ တင်းဝါးချောင်း
ရွာသစ်ကုန်းရွာ (Ywarthitkone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်၊ တင်းဝါးချောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၁၄၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝန်းသိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခမ်းကန့်ရွာ၊ မိုင်းရှူးမြို့နယ်
ခမ်းကန့်ရွာ (Hkamkant)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းရှူးမြို့နယ်၊ ဟွေဟေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၈၈၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟွေဟေးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၆၀ ဦး၊ မ ၉၇၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၃၅ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
မာဂဏ္ဍိယသုတ်
ဘုရားရှင် ကုရုနိုင်ငံ ကမ္မာသဒမ္မနိဂုံး ဘာရဒွါဇဂေါတ္တဗြာဟ္မဏ၏ မီးပူဇော်ရာ မီးတင်းကုတ်အတွင်း မြက်အခင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူနေစဉ် လမ်းလျှောက်ရင်း မီးတင်းကုတ်အတွင်းသို့ဝင်လာသော မာဂဏ္ဍိယပရိဗိုဇ်နှင့် ဘာရဒွါဇဂေါတ္တဗြာဟ္မဏတို့ မြက်အခင်းကိုအကြောင်းပြု၍ ပြောဆိုသောစကားကို အကြောင်းပြု၍
အဆင်း၊ အသံ၊ အနံ့၊ အရသာ၊ အတွေ့အထိ၊ ဓမ္မသဘာဝ-ဟူသော အာရုံ ခြောက်ပါးတို့၌ မွေ့လျော်ပျော်ပိုက်၍ နှစ်ခြိုက်သာယာနေသော မျက်စိ၊ နား၊ နှာ၊ လျှာ၊ ကိုယ်၊ စိတ် (တို့၌ဖြစ်ပေါ်နေသော တဏှာ)ကို (မဂ်ဖြင့်)ဆုံးမအပ်, လုံခြုံ စေအပ်, စောင့်ရှောက်ပိတ်ဆို့ထားအပ်ပြီ။
ထို(တဏှာခြောက်မျိုး)ကို (မဖြစ်အောင် မဂ်ဖြင့်) ပိတ်ဆို့ခြင်းငှာ ငါဘုရား တရားဟောတော်မူ၏။ ဤအကြောင်းကိုရည်ရွယ်၍ သင်သည် ငါဘုရားကို (ဘူနဟု=) လူညွန့်တုံးသူဟုဆိုသလော့?
အရှင်ဂေါတမဤအကြောင်းကိုရည်ရွယ်၍ ရဟန်းဂေါတမကို ဘူနဟု-ဟု ပြောဆိုပါ၏။ အဘယ့်ကြောင့်နည်းဟူမူ အကျွန်ုပ်တို့၏ ကျမ်းဂန်၌လာ ပါ၏။
မာဂဏ္ဍိယ စက္ခု သောတ ဃာန ဇိဝှါ ကာယ မန-ဟူသော ဝိညာဏ် ခြောက်ပါးတို့ဖြင့် သိအပ်၊ အလိုရှိအပ်၊ နှစ်သက်အပ်၊ စိတ်နှလုံးကိုတိုးပွား စေတတ်၊ ချစ်ခင်စုံမက်အပ်သောသဘော။ ကာမနှင့်စပ်ယှဉ်သည်ဖြစ်၍ တပ်မက်မောဖွယ် အဆင်း အသံ အနံ့ အရသာ အတွေ့အထိ သဘောတရား ဟူသော အာရုံခြောက်ပါးတို့ကို သုံးဆောင်ခံစားပြီးသူသည် နောင်အခါ၌ ထိုအာရုံခြောက်ပါး ကာမဂုဏ်တရားတို့၏ ဖြစ်ခြင်း, ချုပ်ခြင်း, သာယာဖွယ်၌ အပြစ်၊ ထွက်မြောက်ရာတို့ကို ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိမြင်ပြီး ထိုအာရုံခြောက်ပါးတို့၌ တပ်မက်မှုတဏှာကိုစွန့်ပယ်၍ ထိုအာရုံတို့ကြောင့် ပူလောင်မွတ်သိပ် ဆာလောင်မှုကိုပယ်ဖျောက်၍ အတွင်းသန္တာန်၌ ငြိမ်းအေးသောစိတ်ဖြင့် နေနိုင် ရာ၏။ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို သင် ဘယ်လိုပြောမည်နည်း။
အရှင်ဂေါတမ ပြောဆိုဖွယ်မရှိပါ။
မာဂဏ္ဍိယ-ငါဘုရားသည် ရှေးလူဘဝ၌ ယောက်ျားတစ်ယောက်မျှမရှိသော ဥတုသုံးလီအလိုက် ပြာသာဒ်သုံးဆောင်၌ ထိုကာမဂုဏ်ငါးပါးတို့ကို ပြည့်ပြည့် စုံစုံ လုံလုံလောက်လောက် ပျော်မွေ့ခံစားခဲ့ဖူးပြီ။ ငါဘုရားသည် နောင်အခါ၌ ထိုကာမဂုဏ်တို့၏ ဖြစ်ခြင်း၊ ချုပ်ခြင်း၊ သာယာဖွယ်သဘော၌အပြစ်၊ ထွက်မြောက်ရာတို့ကို ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာသိ၍ ကာမဂုဏ်တို့၌ တပ်မက်မှုတဏှာကို ပယ်စွန့်ပြီး ကာမဂုဏ်ကြောင့် ပူလောင်မှုကို (မဂ်ဉာဏ်ဖြင့်) ပယ်ဖျောက် ဆာလောင်မှုကင်းပျောက်ပြီး အတွင်းသန္တာန်၌ (ကိလေသာ)ငြိမ်းအေးသော စိတ်ဖြင့် နေနိုင်၏။
ထိုငါဘုရားသည် ကာမဂုဏ်တို့၌ တပ်မက်နေကြကုန်သော ကာမတဏှာသည် ခံစားခံနေရသော ကာမဂုဏ်ကြောင့်ဖြစ်သော ပူလောင်ခြင်းဖြင့် ပူလောင်နေကြကုန်သော ကာမဂုဏ်တို့ကို မှီဝဲနေကြကုန်သော အခြားသတ္တဝါတို့ကို တွေ့မြင်နေသော်လည်း ထိုကာမဂုဏ်တို့ကို မတောင့်တ၊ မလိုချင်ပေ။ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် နတ်၌ဖြစ်သော ချမ်းသာတို့ကိုကျော်လွန်၍ ကာမဂုဏ်မရှိ အကုသိုလ်ကင်းသော မွေ့လျော်ခြင်းဖြင့် မွေ့လျော်နေသည်ဖြစ်၍ ယုတ်ညံ့သောကာမဂုဏ်ကို မတောင့်တ၊ မမွေ့လျော်လိုတော့ပြီ။
ဤအနက်အဓိပ္ပာယ်ကို သူကြွယ်၊ သူကြွယ်သားဥပမာ၊ နူနာကို ဆေးကုသော ဥပမာတို့ဖြင့် အကျယ်တဝင့် ရှင်းလင်းမိန့်ကြားတော်မူပါသည်။
ဒုတိယ နူနာရောဂါပျောက်ပြီးသောသူကို မီးကင်ရန် မီးကျီတွင်းသို့ခေါ်ဆောင်ရာ၌ ငြင်းဆန်ရုန်းကန်သော ယောက်ျားဥပမာဖြင့် မီး၏သဘာဝနှင့် မီးကင်ခြင်းကြောင့် မီး၏ချမ်းသာဟု ဖောက်ပြန်သော အမှတ်သညာဖြစ်နေပုံ၊ ကာလသုံးပါးတို့၌ ဆင်းရဲသော အတွေ့ရှိသော ကာမဂုဏ်တို့၌ ချမ်းသာဟုဖောက်ပြန်သော အမှတ်သညာ ဖြစ်နေပုံ။
တတိယ နူနာရောဂါကို ခံစားနေရသူ၏ အယားပျောက်ခြင်းကြောင့် အနည်း ငယ်မျှ သက်သာရာ သာယာကာမျှဖြစ်ပုံ၊ ကာမဂုဏ်ငါးပါးတို့ကို အစွဲပြု၍ဖြစ်သော သက်သာရာမျှ သာယာကာမျှဖြစ်ပုံ။ ကာမချမ်းသာကို မစွန့်လွှတ် မွေ့လျော်နေသော အတွင်းသန္တာန်၌ ငြိမ်းအေး သောစိတ်ဖြင့်နေပြီး နေဆဲ, နေလတ္တံ့။ မင်း, မင်းအမတ်တို့ကို မမြင်ဘူး၊ မကြားဘူး ဟု မိန့်ကြားတော်မူပြီး “အာရောဂျပရမာလာဘာ” အစရှိသော ဂါထာဖြင့် ဥဒါန်းကျူးတော်မူပါသည်။
သာသနာ့ပြင်ပ ပရိဗိုဇ်တို့သည် ဝမ်းတွင်းကန်း(မျက်မမြင်)နှင့်တူပုံ အာရောဂျ။ နိဗ္ဗာန်ကို မသိမမြင်နိုင်ကြပုံ၊ “အာရောဂျပရမာလာဘာ”ဂါထာသည် ရှေးဘုရားတို့ ဟောကြားသော ဂါထာဖြစ်ပုံ။
ရောဂါတုံး၊ အိုင်းအမာတုံး၊ ဆူးငြောင့်တုံး၊ ဆင်းရဲတုံး၊ အနာတုံးဖြစ်သော ဤခန္ဓာကိုယ်ကို “အာရောဂျ-နိဗ္ဗာန်”ဟု သင်ပြောဆိုသော်လည်း အာရောဂျ နိဗ္ဗာန်ကို သိနိုင်သော မြင်နိုင်သော စင်ကြယ်သောဉာဏ်မျက်စိ သင့်မှာမရှိပုံကို မိန့်ကြားတော် မူသည့်အခါ အာရောဂျ-နိဗ္ဗာန်ကို သိမြင်နိုင်သည့်နည်းလမ်းကို ဟောတော်မူပါ။ တရားဟောနိုင်စွမ်းရှိသော အရှင်ဂေါတမကို ယုံကြည်ပါ၏ဟု မာဂဏ္ဍိယပရိဗိုဇ်က လျှောက်ထားပါသည်။
ကုစား၍ရမရ ဝမ်းတွင်းကန်းဥပမာဖြင့် မိန့်ကြားတော်မူပြီး ဝမ်းတွင်းကန်း မျက်စိမြင်လာသောအခါ လှည့်စားထားသောသူကို ရန်သူဟုသတ်မှတ်သကဲ့သို့ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါးတို့၌ လိုချင်တပ်မက်မှု ကင်းပျောက်သောအခါ ဘဝကြောင့် ဇာတိ ဖြစ်ပုံမှစ၍ အနုလောမ ပဋိလောမ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ ဒေသနာတော်ကို ဘုရားရှင်ဟောတော်မူပါသည်။
ထိုအခါ မာဂဏ္ဍိယပရိဗိုဇ် ဥပါသကာအဖြစ်လျှောက်ထားပြီး ရဟန်းအဖြစ် တောင်းခံပုံ၊ ရဟန်းအဖြစ်ရရှိပုံ၊ မကြာမီ တရားအားထုတ်ရာ ရဟန္တာဖြစ်ပုံကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ မှတ်သားဖွယ်များစွာကို ဖွင့်ဆိုထားပါသည်။
Donglin Temple (Jiangxi)
သုန်းလင်းဘုရားကျောင်း (simplified Chinese:  东林寺;  traditional  Chinese:  東林寺 ; pinyin:  Dōnglínsì;  literally:  'Eastern  Forest  T emple')  သည် တရုတ်နိုင်ငံ၊ ကျန်မှးရှီးပြည်နယ် ကျို့ကျန်း၏ ခန့်မှန်းခြေ ၁၂ မိုင် (၂၀ ကီလိုမီတာ) တွင် တည်ရှိသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဗယ်လေ
ဗယ်လေသည် အနောက်တိုင်း သဘင်လောက၌ ထင်ရှားသော ပြဇာတ် တမျိုးဖြစ်သည်။ တဦးချင်းသော်လည်းကောင်း၊ အစုအဖွဲ့နှင့်သော်လည်းကောင်း ကပြကြရသည်။ အများစုသိသော ဘဲလေးအကနှင့် မတူကွဲပြားသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ဗိုက်သားလှုပ်အကဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။
အခေါ်အဝေါ်
တေးဂီတအပြင်၊ အဝတ်အစား၊ အခမ်းအနား၊ အလင်းအမှောင်၊ မီးရောင်အယူအဆတို့သည်လည်း ဗယ်လေအတွက် အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်ကြလေသည်။ ဗယ်လေကပွဲအတွက် ကကြိုးကကွက် ဟန်အမူအရာ စသည်တို့ကို တီထွင်စီစဉ်ညွှန်ကြားသူအား ကော်ရီယိုဂရပ်ဖာ၊ သို့မဟုတ် ဗယ်လေဒါရိုက်တာ ဟု ခေါ်သည်။ ထူးချွန်သော ကော်ရီယိုဂရပ်ဖာများ၏ ထွင်ဉာဏ်၊ ပြင်ဉာဏ်တို့ကို အကြောင်းပြု၍ ဗယ်လေတွင် တိုးတက်မှုများစွာ ရှိခဲ့လေသည်။
ဗယ်လေသည် ရှေးရောမနှင့် ဂရိတို့၏ ပန်တိုမိုင်းခေါ် ဟန်ဇာတ်တစ်မျိုးမှ ဆင်းသက်လာ၍ အီတလီနိုင်ငံတွင် ခရစ်နှစ် ၁၄၅၀ ခန့်ကစပြီး ပေါ်ပေါက်လာသည်။ အလွန်ငွေကုန်ကြေးကျများသော ကပွဲမျိုးဖြစ်၍ ထိုစဉ်က မင်းစိုးရာဇာ အထက်တန်းစားလောက၌သာ ခေတ်စားခဲ့သည်။ နောက် အနှစ်တရာခန့်အတွင်း ဗယ်လေသည် အီတလီနိုင်ငံတွင် ဖွံ့ဖြိုး ထွန်းကားလာသည်။ ၁၆ ရာစု အစပိုင်းတွင် အီတာလျံ မင်းသမီး ကတ်သရင်းဒါမဲဒီချီသည် ပြင်သစ်လုရင်၏ မိဖုရားဖြစ်လာသောအခါ ဗယ်လေသည် ပြင်သစ်နန်းတွင်း၌ ခေတ်စားလာသည်။
အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်
အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် (အတိုကောက် စကခ(၂)) သည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် နယ်မြေဖြစ်သော ရှမ်းပြည်နယ်(တောင်ပိုင်း)၊ မိုင်းနောင်မြို့တွင်တည်ရှိသည့် စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် တစ်ခုဖြစ်သည်။ "စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်" ဆိုသည်မှာ 'ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်' အသွင်ယူထားသော တိုက်ခိုက်ရေးတပ်ဖွဲ့ ဖြစ်သည်။ တပ်မများ နှင့် စကခများသည် ကက(ကြည်း) (စစ်ဆင်ရေး)၏ တိုက်ရိုက်ကွပ်ကဲစီမံသော တိုက်ခိုက်ရေးတပ်ဖွဲ့များဖြစ်ပြီး စစ်နယ်ဝန်းပုံသေမရှိဘဲ ရန်သူ၏အင်အားအပေါ်မူတည်၍ လိုအပ်သလိုစစ်ကစားနိုင်ရန် ဖွဲ့စည်းထားခြင်းလည်းဖြစ်သည်။ လက်ရှိ အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်မှူး တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူမှာ ဗိုလ်မှူးချုပ် လှမိုး (အလသ-၁၅) ဖြစ်သည်။
ဗယ်လေ
အခေါ်အဝေါ်
၁၆၀၀ ပြည့်နှစ်ခန့်တွင် အော်ပရာခေါ် ဂီတပြဇာတ်ကို စတင်ရေးသားပြသခဲ့ရာ၊ ဗယ်လေကို အော်ပရာဇတ်ကွက်အလယ်၌သော်လည်းကောင်း၊ ခေတ္တရပ်နားချိန်ပသော်လည်းကောင်း ကပြ အသုံးတော်ခံလေ့ရှိကြသည်။ ၁၆ ရာစုနှစ်အတွင်း ကြေးသားဗဘ်လေ ကခြေသည်များပေါ်ပေါက်လာသည်။ ပထမတွင် အမျိုးသား၊ နောင်အခါ အမျိုးသမီး ကခြေသည်များ ပါရှိလာသည်။ ၁၄ ဆက်မြောက် လူဝီဘုရင်၏ လက်ထက်တွင် ဖွံ့ဖြိုးခဲ့သော ဗယ်လေသည် နောင်အခါတွင် စည်းကမ်းစနစ်၊ အသိုင်းအဝိုင်းများ များလွန်းပြီးလျှင် သမရိုးကျအတိုင်း ရှိနေ၍ မတိုးတက်ဘဲ နေခဲ့ရာ ၁၈ ရာစုနှစ်ထဲတွင် ဇန်းဇော့ဇက်နိုဗားသည် ဗယ်လေကို အဆိုအပြောမပါဘဲ အကနှင့် ဟန်အမူအရာ သက်သက်ဖြစ်အောင် ပြုပြင်လိုက်သည်။
အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်
ဖွဲ့စည်းပုံ
အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် နည်းဗျူဟာအဖွဲ့ (၃)ဖွဲ့နှင့် ခြေလျင်/ခြေမြန်တပ်ရင်း (၁ဝ)ရင်း ရှိသည်။
နောက်ထပ်ကြည့်ရန်
ကဏ္ဍ:စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်များ
ဗယ်လေ
အခေါ်အဝေါ်
ဗယ်လေ ကပြသူတို့အား ရှေးစံနစ်ဖြစ်သော မျက်နှာဖုံးစွပ်ခြင်းကိုလည်း မပြုစေတော့ပေ။ ထို့ပြင် အဝတ်တန်ဆာများကို ပို၍လှပအောင် ပြုပြင်ပြီးလျှင် အမူအရာတို့ကို ပို၍ သဘာဝကျစေခဲ့သည်။ ၁၈ ရာစုနှစ် အလယ်ပိုင်းလောက်တွင် ဗယ်လေသည် ဥရောပတိုက်၌ အတန်ငယ် ခေတ်တိမ်လာသည်။ ယင်းသို့ မှေးမှိန်လာသော ဗယ်လေကို ပြန်လည် အရောင်ထွက်စေသူမှာ ရုရှမှ ကောရီယိုဂရပ်ဖာ(ဗယ်လေဒါရိုက်တာ) တစ်ဦးဖြစ်သော မီရှယ် ဖိုးကင်းဖြစ်သည်။ မီရှယ် ဖိုးကင်းသ ည် ရှေးရိုးဗယ်လေကို ဆန်းသစ်လှသော ဗယ်လေသဘင်ဖြစ်လာအောင် စီစဉ်မွမ်းမံတီထွင်လိုက်သည်။
ဗယ်လေကဇာတ်သည် ရုရှားသို့လည်း ပြန့်ပွားရောက် ရှိခဲ့ရာ ၁၇၃၅ ခုနှစ်ခန့်က ရုရှားတွင် အင်ပီးရီးယယ် ဗယ်လေအတတ်သင်ကျောင်းတည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထိုကျောင်း၌ သင်ပြသော ဆရာကောင်းများကြောင့် ရုရှားနိုင်ငံတွင် ဗယ်လေသည် များစွာတိုးတက်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံ၇ပ်ခြားမှ ဗယ်လေဒါရိုက်တာ အကျော်အမော်တို့သည် ရုရှဗယ်လေကို အဆင့်အတန်း မြင့်သည်ထက် မြင့်အောင် ဖန်တီးသင်ကြားပေးကြသည်။ သို့သော် ၁၈ ရာစုနှစ်အလယ်ပိုင်းတွင် ဗယ်လေသဘင် ညှိုးမှိန်လာရာ မီရှယ်ဖိုးကင်းက ပြန်လည်မြှင့်တင်ပေးခဲ့လေသည်။
မီရှယ်ဖိုးကင်းသည် ဆီယာဂျီ ဒယာဂျီလျက် စီမံအုပ်ချုပ်သော ဗယ်လေအဖွဲ့ကို ၁၉၀၉ ခုနှစ်တွင် ပါရစ်မြို့၌ ပွဲထုတ်စေခဲ့ရာ၊ ဆန်းသစ်လှပသော ရုရှဗယ်လေသည် အလွန်ကျော်ကြားသွားလေသည်။ ယင်းအဖွဲ့တွင် အမျိုးသားဗယ်လေအကဝိဇ္ဇာ ညီဇင်းစကီးနှင့် အမျိုးသမီး ဗယ်လေအကဝိဇ္ဇာ အန္ဒာ ပါဗလိုဗာတို့ ပါဝင်သည်။ ယင်းတို့အဖွဲ့ ကပြတင်ဆက်သော ဗယ်လေကဇာတ်တို့မှာ ရှီဟာရာဇားဒီး၊ ပထရောရှကား၊ မီးငှက်၊ ငန်းရေအိုင် စသည်တို့ဖြစ်၍ ထူးကဲလှပတင့်ဆန်း လှပေသည်။ ယင်းတို့ကို နှစ်ပေါင်းများစွာ မရိုးတမ်း ကပြခဲ့ရ လေသည်။ ဒယာဂျီလျက် ခေါင်းဆောင်သော ယင်းတို့အဖွဲ့သည် အင်္ဂလန်နှင့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၌ လည်း ကပြအသုံးတော်ခံခဲ့၍ အလွန်တရာ ချီးကျူးအားပေးမှုကို ခံခဲ့ရပြီးသော် ကမ္ဘာကျော်ကြားခဲ့လေသည်။
မိုးနဲနယ်
thumb| ဆာ [[ဂျိမ်း(စ်) ဂျော့ စကော့(ဒ်)|ဂျိမ်းစ်ဂျော့ခ်ျစကော့၏ပုံပြထားသည့်မိုးနဲတံခါး။]] မိုးနဲ (အင်္ဂလိပ်: Möngnai, Mone, Mōng Nai Monē; ရှမ်း: )   ရှမ်းပြည်တစ်ခုဖြစ်ခဲ့ပြီး ယနေ့ခေတ်အခါ၌ မြန်မာနိုင်ငံတွင်တည်ရှိသည်။  မိုးနယ်ပြည်နယ်ကို အတိုချုံ့၍ မိုးနယ်ပြည်ဟုလည်း ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။ ထိုပြည်နယ်သည် ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၏ အရှေ့ဘက်တွင်တည်ရှိသည်။  ၎င်း၏မြို့တော်သည် မိုးနဲမြို့ဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း
မိုးနဲပြည်ကို ၁၈၀၀ မတိုင်မီကတည်ထောင်ခဲ့သည်။ ဓလေ့ထုံးတမ်းအရစည်ပင်သာယာအနေဖြင့်ယခင်ဒေသသည်ယခင်ကတည်ရှိပြီးဖြစ်သည်။
မိုးနဲပြည်တွင် ကျိုင်းတောင်းနယ် နှင့် ကျိုင်းခမ်း​​နယ်ခွဲ နှစ်ခုပါဝင်သည်။ သို့သော်၁၈၈၂ခုနှစ်တွင်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2017)">ကိုးကားရန်လိုအပ်သည်  ]
အရှင်များ (စော်ဘွား)
ဘွဲ့တော်၊ ကမ္ဘောဇရဋ္ဌမဟာဝုန်သီရိ ပဝရ သုဓမ္မရာ​ဇာ
ရေကျော်ဝရွာ၊ ဟိုင်းစီ
ရေကျော်ဝရွာ၊ ဟိုင်းစီ
တိုက်လေယာဉ်
တိုက်လေယာဉ်ပျံများ သည် စစ်ဘက်သုံး လေယာဉ်ပျံများ ဖြစ်ကြပြီး အခြား လေယာဉ်များကို တိုက်ခိုက်ရန်နှင့် မြေပြင် ၊ ရေပြင်များသို့ တိုက်ခိုက် ဗုံးကြဲ ရန်အတွက် လက်နက်မျိုးစုံ တပ်ဆင်ထားသည့် လေယာဉ်အမျိုးအစားများ ပါဝင်ကြသည်။ အဓိကအားဖြင့် ကြားဖြတ်တိုက်လေယာဉ်များ ၊ လေကြောင်းစိုးမိုးရေး လေယာဉ်များ ၊ ဘက်စုံသုံး တိုက်လေယာဉ်များ ပါဝင်ကြသည်။
သမိုင်းကြောင်း
ပထမ ကမ္ဘာစစ် ကတည်းက လေယာဉ်များကို စစ်ပွဲတွင် အကဲကြည့်ရန် အသုံးပြုခဲ့ကြသော်လည်း လက်နက် တပ်ဆင်ထားသော တိုက်လေယာဉ်များကိုမူ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်မှ စတင် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
ဒုတိယ မျိုးဆက် တိုက်လေယာဉ်များ
ဒုတိယမျိုးဆက် တိုက်လေယာဉ်များတွင် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်သုံး တိုက်လေယာဉ်များထက် အဆင့်ပိုမြင့်သော နည်းပညာများ အသုံးပြုထားပြီး ဂျက်အင်ဂျင်များ တပ်ဆင်လာကြသည်။ ပဲ့ထိန်း ဒုံးကျည်များ တပ်ဆင်လာကြပြီး မျက်မြင်လွန် အကွာအဝေးရှိ ပစ်မှတ်ကို တိကျစွာ ပစ်ခတ်နိုင်ရန် ရေဒါကို အသုံးပြုလာကြသည်။ ဤမျိုးဆက် တိုက်လေယာဉ်များသည် လှုပ်ရှား စစ်ကစားနိုင်စွမ်း မြင့်မားကြပြီး အဖျက်စွမ်းပကားလည်း ကြီးမားလာကြသည်။ ဤမျိုးဆက်အတွင်း ထင်ရှားသော တိုက်လေယာဉ်များမှာ
တတိယမျိုးဆက် တိုက်လေယာဉ်များ
လေကြောင်းနှင့် အာကာသ နည်းပညာများ အဆင့်မြင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာပြီးနောက် ဒုတိယ မျိုးဆက် တိုက်လေယာဉ်များကို အဆင့်မြှင့်ကာ တတိယ မျိုးဆက် တိုက်လေယာဉ်များ ပေါ်ထွန်းလာကြသည်။ အလိုအလျောက် ပဲထိန်း လက်နက်များ ၊ ပြောင်းမျိုးစုံ ပါဝင်သည့် စက်သေနတ်များ ၊ အဆင့်မြင့် ရေဒါနှင့် လေကြောင်းထိန်း စနစ်များ တပ်ဆင်လာကြသည်။ တိုက်လေယာဉ် တစ်စီး၏ သယ်ဆောင်နိုင်သော လက်နက်ပမာဏသည်လည်း ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်က အကြီးစား ဗုံးကြဲလေယာဉ် တစ်စီး သယ်ဆောင်နိုင်သည့် ပမာဏထက်ပင် ပိုမိုလာကြသည်။ တန်ဖိုးမြင့် အဖျက်စွမ်းအားကြီး လက်နက်များ သယ်ဆောင်နိုင်လာကြသည်။ အဏုမြူ လက်နက်များလည်း သယ်ဆောင် ပစ်ခတ်နိုင်လာကြသည်။ ဤမျိုးဆက်၏ ထင်ရှားသော တိုက်လေယာဉ်များမှာ
စတုတ္ထမျိုးဆက် တိုက်လေယာဉ်များ
ဤမျိုးဆက်၏ ထင်ရှားသော တိုက်လေယာဉ်များမှာ -
ပဉ္စမမျိုးဆက် တိုက်လေယာဉ်များ
ပဉ္စမ မျိုးဆက် တိုက်လေယာဉ်များတွင် thrust vectoring နည်းပညာ ဖွံ့ဖြိုးလာ၍ လေယာဉ်များအနေဖြင့် ရဟတ်ယာဉ် များကဲ့သို့ တည့်တည့် တက်/ဆင်း လာနိုင်ကြသည်။ After Burner မလိုအပ်တော့ပဲ သာမန် ပျံသန်းနေချိန်တွင်ပင် အသံထက်မြန်သော နှုန်းဖြင့် ပျံသန်းနိုင်လာကြသည်။ လေယာဉ်ကိုယ်ထည်ကို သတ္တုစပ်အမျိုးမျိုး အသုံးပြု၍ ရေဒါ ဖြင့် မမြင်နိုင်သော ကိုယ်ပျောက် နည်းပညာ ပေါ်ထွန်းလာခဲ့သည်။ အဆင့်မြင့် လေကြောင်း နည်းပညာများ အသုံးပြုလာ၍ တိုက်ပွဲဝင်နေစဉ်အတွင်း လေယာဉ်မောင်း (ပိုင်းလော့) အား တိုက်ပွဲတွင်သာ ပိုမိုအာရုံစူးစိုက်လာစေနိုင်သည်။ လေယာဉ်မောင်း ဦးထုတ်တွင် ချိန်ခွက် တပ်ဆင်အသုံးပြုနိုင်လာ၍ ပစ်မှတ် ချိန်ရွယ်မှုစနစ် ပိုမိုကောင်းမွန်လာသည်။ ဤမျိုးဆက်တွင် သိသာထင်ရှားသော ပြောင်းလဲမှုမှာ ကိုယ်ပျောက် နည်းပညာပင် ဖြစ်သည်။
ထင်ရှားသော တိုက်လေယာဉ်များမှာ -
ဘန့်ဘွေးကုန်းရွာ၊ ငကွ
ဘန့်ဘွေးကုန်းရွာ၊မြန်အောင်မြို့နယ်
အရှေ့လက်ပံရွာ၊ ကညင်ဂဲ
အရှေ့လက်ပံရွာ၊ ကညင်ဂဲ
ရုရှားနိုင်ငံရှိ အချိန်ဇုန်များ
ရုရှားနိုင်ငံတွင် အချိန်ဇုန် ၁၁ ခု ကို အသုံးပြုပြီး UTC+02:00 မှ UTC+12:00 အတွင်းရှိ အချိန်များ ဖြစ်ကြသည်။ နေ့အလင်းရောင် ထိန်းသိမ်းသောအချိန်ကို ရုရှားနိုင်ငံတွင် ၂၀၁၁ မတ်လကတည်းကပင် အသုံးပြုခြင်းမရှိတော့ချေ။
အချိန်ဇုန်များစာရင်း
၄ ရက် ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၆ မှစတင်သတ်မှတ်ခဲ့သော အချိန်ဇုန်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်-
နေ့အလင်းရောင် ထိန်းသိမ်းသော အချိန်
၂၀၁၁ အရှေ့ပိုင်းကာလများတွင် ရုရှားနိုင်ငံသည်လည်း အခြားသော ဥရောပနိုင်ငံများကဲ့သို့ပင် နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း သတ်မှတ်ထားတဲ့အချိန်ကို ရောက်လာတိုင်း နာရီများအား ရှေ့သို့တိုးခြင်း၊ နောက်ဆုတ်ခြင်းများ ပြုလုပ်ကာ အချိန်ညှိခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြရသည်။ ၂၇ မတ်လ ၂၀၁၁ နေ့ဟာ ပုံမှန်အားဖြင့် နာရီကို ရှေ့တိုးရမည့်အချိန်ဖြစ်သော်လည်း ၃၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၁ က နောက်သို့ဆုတ်ခဲ့ရသောအချိန်ကို ပြန်မတိုးတော့ထားခဲ့ရာ မော်စကိုစံတော်ချိန် UTC+4 အဖြစ်အမြဲဖြစ်သွားခဲ့သည်။ ၂၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၄ တွင် အချိန်နှင့်ဆိုင်သော ဥပဒေပြောင်းလဲခဲ့ရာ နိုင်ငံတဝှမ်းအများစုသည် တစ်နာရီဆီနောက်ဆုတ်ခဲ့သော်လည်း နွေရာသီ နေ့အလင်းရောင်ထိန်းသိမ်းသော အချိန်ကိုတော့ဖြင့် ထပ်မံပြောင်းလဲခဲ့ခြင်းမရှိတော့ပဲ မော်စကိုစံတော်ချိန်သည်  UTC+3 ဖြစ်လာခဲ့တော့သည်။
အချိန်ဇုန်ကန့်သတ်မျဉ်းများသမိုင်း
၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် ရုရှားအစိုးရသည် နိုင်ငံ၏နယ်နိမိတ်များကို အပိုင်း ၁၁ ပိုင်း ပိုင်းခြား၍ အချိန်ဇုန်များကို သတ်မှတ်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
၂၀၀၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာတွင် ရုရှားသမ္မတ ဒမီထရီ မစ်ဒ်ဗျဲ့ဂျဲ့ဗ်သည် နိုင်ငံတဝှမ်းရှိ အချိန်ဇုန်အရေအတွက်ကို လျော့ချရန် နှင့် နေ့အလင်းရောင်ထိန်းသိမ်းသောအချိန်သတ်မှတ်ခြင်းကို ပယ်ဖျက်ရန် အဆိုပြုခဲ့သည်။
၁၉၉၃ ခုနှစ် အချိန်ဇုန်ကန့်သတ်မျဉ်း ပြောင်းလဲခြင်း
The change occurred during DST effectively changing the offset from UTC+8 to UTC+7, the offset without DST was therefore changed from UTC+7 to UTC+6.
၁၉၉၅ ခုနှစ် အချိန်ဇုန်ကန့်သတ်မျဉ်း ပြောင်းလဲခြင်း
၂၈ မေလ ၁၉၉၅ ခုနှစ် 00:00:00 တွင် Altai Krai and Altai Republic တို့သည် ၎င်းတို့၏ အချိန်ဇုန်အား MSK+4 မှ MSK+3 သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။
၂၀၀၂ ခုနှစ် အချိန်ဇုန်ကန့်သတ်မျဉ်း ပြောင်းလဲခြင်း
[[File:UTC_hue4map_RUS_2009.svg|thumb|300x300px|11 time zones in Russia from 2002 to 2010
အဝပြင်ရွာ (ဘူးရေမျက်)
အဝပြင်ရွာ၊ ဘူးရေမျက်
ရုရှားနိုင်ငံရှိ အချိန်ဇုန်များ
၂၀၀၂ ခုနှစ် အချိန်ဇုန်ကန့်သတ်မျဉ်း ပြောင်းလဲခြင်း
{{legend|#00ff00;|UTC+02 Kaliningrad Time }} {{legend|#00ffff;|UTC+03 Moscow Time }} {{legend|#0000ff;|UTC+04 Samara Time }} {{legend|#ff00ff;|UTC+05 Yekaterinburg Time }} {{legend|#ff0000;|UTC+06 Omsk Time/ Novosibirsk Time }}
{{legend|#ffff00;|UTC+07 Krasnoyarsk Time }} {{legend|#00cc00;|UTC+08 Irkutsk Time }} {{legend|#00cccc;|UTC+09 Yakutsk Time }} {{legend|#0000cc;|UTC+10 Vladivostok Time }} {{legend|#cc00cc;|UTC+11 Magadan Time }} {{legend|#cc0000;|UTC+12 Kamchatka Time }}
]] ၁ မေလ ၂၀၀၂ ခုနှစ် 03:00:00 အချိန်တွင် Tomsk Oblast ၏ စံတော်ချိန်အား MSK+4 မှ MSK+3 သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။
၂၀၁၀ ခုနှစ် အချိန်ဇုန်ကန့်သတ်မျဉ်း ပြောင်းလဲခြင်း
[[File:UTC_hue4map_RUS_2010-04-01.svg|right|thumb|300x300px|April 2010: 9 zones
{{legend|#00ff00;|UTC+02 Kaliningrad Time }} {{legend|#00ffff;|UTC+03 Moscow Time }} {{legend|#ff00ff;|UTC+05 Yekaterinburg Time }} {{legend|#ff0000;|UTC+06 Omsk Time }} {{legend|#ffff00;|UTC+07 Krasnoyarsk Time }}
{{legend|#00cc00;|UTC+08 Irkutsk Time }} {{legend|#00cccc;|UTC+09 Yakutsk Time }} {{legend|#0000cc;|UTC+10 Vladivostok Time }} {{legend|#cc00cc;|UTC+11 Magadan Time }} ]] ၂၈ မတ်လ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် အောက်ပါပြောင်းလဲခြင်းများကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အချက်ကျကျဆိုလျှင် အချိန်ဇုန် ၁၁ ခုအနက်မှ ၂ ခုအား အသုံးပြုခြင်းကို ရပ်ဆိုင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ Although the Russian government wants to reduce the number of time zones even further, there have been protests in far-eastern Russia on the recent changes, including protests and a 20,000-strong petition in support of Kamchatka returning to UTC+12.
2011 zone boundary changes
[[File:UTC_hue4map_RUS_2011-09-01.svg|right|thumb|300x300px|September 2011: 9 zones, "permanent DST".
{{legend|#00ffff;|UTC+03 Kaliningrad Time }} {{legend|#0000ff;|UTC+04 Moscow Time }} {{legend|#ff0000;|UTC+06 Yekaterinburg Time }} {{legend|#ffff00;|UTC+07 Omsk Time }}
{{legend|#00cc00;|UTC+08 Krasnoyarsk Time }} {{legend|#00cccc;|UTC+09 Irkutsk Time }} {{legend|#0000cc;|UTC+10 Yakutsk Time }} {{legend|#cc00cc;|UTC+11 Vladivostok Time }} {{legend|#cc0000;|UTC+12 Magadan Time }}
]] The decree No. 725 (31 August 2011) defines Moscow Time and lists the zones, numbered 1 to 9 and in turn defined relative to Moscow Time. The offsets from UTC are altered, the reference zone, Moscow Time Zone, now uses UTC+04:00. This is similar to the 1930 USSR reform with decree time coming into operation. The notions of decree time and daylight saving time were abolished in the law, but in fact, this law mandated permanent daylight saving time (or even double daylight saving time in regions that had not abolished the decree time).
As a result, some districts of the Sakha Republic switched from Vladivostok Time to Yakutsk Time (Zone 7): Some districts switched from Magadan Time to Vladivostok Time:
၂၀၁၄ ခုနှစ် အချိန်ဇုန် ကန့်သတ်မျဉ်း ပြောင်းလဲခြင်း
ရုရှားနိုင်ငံမှ ခရိုင်းမီးယားဒေသအား တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခြင်းအပြီးတွင် ခရိုင်းမီးယားရီပတ်ပလစ်၊ ဆီပတ်စတိုပိုမြို့ရှိ ဒေသခံအာဏာပိုင်များသည် စံတော်ချိန်အား နှစ်နာရီရှေ့သို့တိုးကာ ၂၀၁၄ ခုနှစ် မတ်လ ၂၂:၀၀ နာရီအချိန်တွင် အရှေပိုင်းဥရောပစံတော်ချိန်(UTC+2) မှ မော်စကိုစံတော်ချိန်(UTC+4) သို့ ပြောင်းလဲရန် ထုတ်ပြန်ကြေညာ သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
၂၀၁၄ ဇူလိုင်လတွင် ပြောင်းလဲမှုများ ထပ်မံပြုလုပ်ခဲ့ရာ ထိုပြောင်းလဲမှုများသည် ၂၆ ရက် အောက်တိုဘာလ ၂၀၁၄ တွင် သက်ရောက်မှုများ ရှိခဲ့သည်။ အောက်ဖော်ပြပါဒေသများမှလွဲ၍ ရုရှားနိုင်ငံရှိ ဒေသအားလုံးသည် ၎င်းတို့၏ နာရီများကို ၁ နာရီနောက်ဆုတ်ခဲ့ကြသည်။ ထိုဒေသများမှာ - နှစ်စဉ် နေ့အလင်းရောင်ထိန်းသိမ်းသောအချိန်ပြောင်းလဲခြင်းကိုမှု ဆက်လက်၍ အသုံးမပြုခဲ့ချေ။
၂၀၁၆ ခုနှစ် အချိန်ဇုန် ကန့်သတ်မျဉ်း ပြောင်းလဲခြင်း
၂၀၁၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် အောက်ဖော်ပြပါအချိန်ဇုန်များအား ပြောင်းလဲခဲ့သည်: ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် အောက်ဖော်ပြပါအချိန်ဇုန်များအား ပြောင်းလဲခဲ့သည်: ထိုသို့ပြောင်းလဲမှုအပြီးတွင် UTC+11:00 အချိန်ဇုန်အား မာဂါဒန်စံတော်ချိန် (သို့မဟုတ်) ဆာခါလင်န်စံတော်ချိန်ဟု အမည်ပေးခေါ်ဆိုခဲ့သည်။
၂၀၁၆ ခုနှစ် မေလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် အောက်ဖော်ပြပါအချိန်ဇုန်များအား ပြောင်းလဲခဲ့သည်: ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် အောက်ဖော်ပြပါအချိန်ဇုန်များအား ပြောင်းလဲခဲ့သည်: ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် အောက်ဖော်ပြပါအချိန်ဇုန်များအား ပြောင်းလဲခဲ့သည်:
မီးရထား စံတော်ချိန်
ရုရှားနိုင်ငံရှိ မီရထားအချိန်ဇယားများ(ဆာခါလင် မီးရထားလိုင်းမှလွဲ၍)သည် မော်စကိုစံတော်ချိန်အတိုင်းဖြစ်သည်။ သို့ပေမယ့် လေကြောင်းလိုင်းများသည် ဒေသစံတော်ချိန်များအတိုင်း လိုက်နာကြသည်။
tz database
ရုရှားနိုင်ငံအတွက် tz database ၏ zone.tab ဖိုင်တွင် အချိန်ဇုန်များစွာ ပါဝင်ပေသည်။
ဇုန်များစာရင်း
အောက်တွင် ပြသထားသော စာရင်း၌ ရုရှားနိုင်ငံအတွက် ဇုန် ၁၆ ခုကို ဒေတာဘေ့စ်၏ zone.tab ဖိုင်အဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။ ဒေတာဘေ့စ်၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ၁၉၇၀ ခုနှစ်ကတည်းကရှိသော တူညီသော time offset အတွင်းရှိ ဒေသများအား သိသာထင်ရှားစေရန် ဖြစ်သည်။
အချိန်ဇုန် ၂ ခုဖြစ်သော Asia/Omsk နှင့် Asia/Novosibirsk တို့၏ အသီးသီးလွှမ်းခြုံဧရိယာသည် ၁၉၇၀ ခုနှစ်ကတည်းက အချိန်စည်းမျဉ်းတခုတည်းကို အသုံးပြုခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပေ။ ယခုအခါမတော့ အုမ်းစ်ခ် စံတော်ချိန်တခုတည်းသာ အားလုံးအသုံးပြုနေကြပြီ ဖြစ်သည်။
၂၀၁၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ၏ နောက်ဆုံး တနင်္ဂနွေတွင် နေ့အလင်းရောင်ထိန်းသိမ်းသောအချိန်အား tzdata တွင် ရပ်တန့်ခဲ့ရာ အချိန်ဇုန်အားလုံးသည် ရှေ့သို့ ၁ နာရီတိုး၍ သွားလေသည်။ တနည်းဆိုရသော် နာရီများကို မပြောင်းလဲပဲ ၎င်းတို့ သက်ဆိုင်ရာအချိန်ဇုန်များကို သူတို့၏ စံတော်ချိန်များသို့ အမြဲပြောင်းလဲစေလိုက်ခြင်းဖြင့် နေ့အလင်းရောင်ထိန်းသိမ်းလိုသဖြင့် တနာရီဆုတ်ရန် မလိုအပ်တော့ပေ။
"ကနဦးဇုန်" ဆိုသည်မှာ ၁၉၇၀ ခုနှစ်တွင် အခြားဇုန်များနှင့် မတူညီသော time offset ကို အသုံးပြုနှင့်ပြီး ဖြစ်သည်။
Deleted zones
Asia/Ulan Ude was a time zone identifier from the zone file of the tz database. The reference point was Ulan-Ude. It was added in tz version 2011e.
ပန်ယာရုံးရွာ၊ မူဆယ်မြို့နယ်
ပန်ယာရုံးရွာ (Pangyaryone)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ မူဆယ်မြို့နယ်၊ လွယ်လွမ့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၈၂၉၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လွယ်လွမ့်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၆၄ ဦး၊ မ ၂၁၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၇၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မူဆယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကလိုးဗစ်ဘုရင်
ကလိုးဗစ်ဘုရင် (ခရစ် ၄၆၆-၅၁၁) သည် ဖရန့်လူမျိုးများ၏ မျိုးတူစု တစ်စုဖြစ်သော ဆေးလယန်းဖရန့် တို့၏ အကြီးအကဲဖြစ်သူ ချီလဒါရစ်ဘုရင်၏ သားတော် ဖြစ်သည်။ ၄၈၁ ခုနှစ်တွင် ခမည်းတော်၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံသောအခါ အသက် ၁၅ နှစ်မျှသာ ရှိသေး၏။ ထိုစဉ်က ဖရန့်ဘုရင်များသည် မျိုးတူစုများ၏ အကြီးအကဲများသာ ဖြစ် ကြ၍ ကလိုးဗစ်မှာ ထိုဖရန့်ဘုရင်အများတွင် တစ်ပါး အပါ အဝင် ဖြစ်သည်။ ၄၈၆ ခုနှစ်တွင် ကလိုးဗစ်သည် ဆွားဆွန်း အနီးတိုက်ပွဲ၌ ရောမတို့ကို အောင်နိုင်လိုက်သဖြင့် စိန်းမြစ်ဝှမ်း ကို စိုးမိုးရလေသည်။
၄၉၃ ခုနှစ်တွင် ကလိုးဗစ်သည် ကလိုတီးလဒါး အမည်ရှိ ဗါဂန်ဒီမင်းသမီးကို မိဖုရားမြှောက်သည်။ ကလိုတီးလဒါးမှာ ခရစ်ယန်ဖြစ်သည့်အလျောက် ဘုရင်ကြီးအား ခရစ်ယန် အယူဝါဒသို့ ကူးပြောင်းရန် မကြာခဏ တိုက်တွန်းခဲ့၏။ ကလိုးဗစ်သည် သူ၏သားတော် သမီးတော်များအား ရေနှစ်မင်္ဂလာ ခံယူစေခဲ့သော်လည်း သူကိုယ်တိုင်မှာမူ ဂျာမန် အနွယ် အယ်လမန်းနိုင် လူမျိုးတို့အား တိုက်ခိုက်အောင်မြင် ခဲ့ပြီးသည့်နောက်မှ ခရစ်ယန်ဖြစ်လာခဲ့လေသည်။
ကလိုးဗစ်ဘုရင်သည် ဘုန်းလက်ရုံးနှင့် ပြည့်စုံသောဘုရင် ဖြစ်သည့်အလျောက်၊ အကွဲကွဲအပြားပြား ဖြစ်နေသော ဖရန့် နိုင်ငံကို တစည်းတလုံးတည်း ဖြစ်စေခဲ့သည်သာမက၊ မြောက် ဘက်နှင့်အရှေ့ဘက်တွင် ရိုင်းမြစ်မှ တောင်ဘက်ပီးရနီး တောင်တန်း အထိ ကျယ်ပြန့်သောနိုင်ငံကို တည်ထောင်ခဲ့ သည်။ ကလိုးဗစ်ဘုရင် တည်ထောင်ခဲ့သောနိုင်ငံမှာ နောင် အခါတွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ ဖြစ်လာရာ၊ပါရစ်မြို့မှာ ထိုစဉ်ကပင် မြို့တော်ဖြစ်ခဲ့ပေသည်။
ကလိုးဗစ်ဘုရင်သည် ၅၁၁ ခုနှစ်တွင် နတ်ရွာစံလေသည်။
ပထဝီနိုင်ငံရေး
ပထဝီနိုင်ငံရေးဆိုသည်မှာ နိုင်ငံတစ်ခု၊ဒေသတစ်ခုအပေါ် ပထဝီဝင်အခြေအနေများ၊ သမိုင်း နောက်ခံအခြေအနေများ၊ နိုင်ငံရေး၊ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးအစရှိသည်အားဖြင့် နိုင်ငံတကာ အခြေအနေအရပ်ရပ် တို့အပေါ် လေ့လာသုတေသနပြုသောပညာရပ်ဖြစ်၏။ ပထဝီနိုင်ငံရေးဆိုသည်မှာ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးတွင် နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒချမှတ်ရာမှာ နိုင်ငံရေး ပထဝီဝင်အသိပညာနှင့်နည်းနာများကို အသုံးချခြင်းဖြစ်သည်။	Geopolitics သည် ပထဝီဝင်ဘာသာကိုအသုံးချ၍ လေ့လာသောနိုင်ငံရေးဘာသာရပ်ဖြစ်သည်။ Geopolitics ဟူသောဝေါဟာရကို ဆွီဒင်နိုင်ငံသားပထဝီပညာရှင် ရှယ်လင်ဆို သူကတီထွင်သုံးစွဲခဲ့သည်။ Geopolitics ဟူသော ဝေါဟာရကို အဓိပ္ပာယ်မူကွဲအမျိုးမျိုးဖြင့်ဖွင့်ဆိုကြသည်။
ပထဝီနိုင်ငံရေးကို ဤသို့ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခဲ့သည်။ ပထဝီဝင်အချက်အလက်များကို အခြေခံ၍နိုင်ငံတစ်ခု၏ လုံခြုံရေးဝါဒအတွက်စီမံကိန်းရေးဆွဲခြင်းကို ပထဝီနိုင်ငံရေး ဟုခေါ်သည်။ စပိုက်မင် - ယေးတက္ကသိုလ်နိုင်ငံတကာဆက်သွယ်ရေးပညာပါမောက္ခ ပထဝီနိုင်ငံရေးပညာဆိုသည်မှာ နိုင်ငံ၏သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဖြစ်သည်။ ရှယ်လင်(၁၈၆၄-၁၉၁၁) ဆွီဒင်နိုင်ငံသားပထဝီပညာရှင်
ပထဝီနိုင်ငံရေးသည် ပထဝီရေးရာ အချက်အလက်များဖြစ်သော နိုင်ငံ၏မြေနှင့်၎င်းမြေ၏တည်နေရာ၊ ၎င်းမြေ၏အကျယ်အဝန်း၊ ၎င်းမြေ၏အနေအထားနှင့် ၎င်းမြေအပေါ်သက်ရောက်သောရာသီဥတုတို့နှင့် နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး၊ လူမှုရေး၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာရေးစသည့်နယ်ပယ်များကို ဆက်စပ်လေ့လာသောပညာရပ်ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ဆက်စပ်လေ့လာ၍ နိုင်ငံတည်ဆောက်ရေး၊ နိုင်ငံကာကွယ်ရေး၊ နိုင်ငံလုံခြုံရေး၊ နိုင်ငံအင်အားကြီးမားရေး၊ နိုင်ငံရှင်သန်ရပ်တည်နိုင်ရေးနှင့် နိုင်ငံ၏ဂုဏ်သိက္ခာကို ပုံဖော်သောအရာများတွင် အသုံးချသောပညာရပ်ဖြစ်သည်။
ဆွီဒင်နိုင်ငံသားပထဝီပညာရှင်သည် နိုင်ငံတစ်ခုအားလေ့လာသုံးသပ်ရာတွင် ရှု့ထောင့်ငါးစုံမှ လေ့လာ သုံးသပ်ရမည်ဖြစ်ကြောင်း တင်ပြခဲ့သည်။ ပထဝီပညာရှင်ရှယ်လင်တင်ပြခဲ့သော ရှု့ထောင့်စုံမှာ- ၁။ ပထဝီနိုင်ငံရေး ၂။ လူဦးရေနိုင်ငံရေး ၃။ ဘောဂနိုင်ငံရေး ၄။ လူမှုနိုင်ငံရေး ၅။ အုပ်ချုပ်မှုနိုင်ငံရေး	တည်းဟူသောရှု့ထောင့်စုံမှ လေ့လာသုံးသပ်ရမည်ဟု တင်ပြခဲ့သည်။
ရှယ်လင်တင်ပြခဲ့သော နိုင်ငံတစ်ခုအားလေ့လာသုံးသပ်ရာ ရှု့ထောင့်စုံတွင် ပထဝီနိုင်ငံရေးသည် ပထမဆုံး အချက်တွင် ပါဝင်နေသည်။ ထို့ကြောင့်ပထဝီနိုင်ငံရေးသည် နိုင်ငံနှင့်နိုင်ငံရေးကို လေ့လာရာတွင်အရေးကြီးသည့် ပညာရပ်ဖြစ်ကြောင်း သိသာထင်ရှားနေပေသည်။ ပထဝီဝင်ပညာရပ်သည် နိုင်ငံ၏အဓိကအခြင်းအရာကြီးဖြစ်သော နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒကို လွှမ်းမိုးသည်။ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒဖြစ်ပေါ်စေရန် အခြေခံသည့်အကြောင်းအရာများမှာ
State Power
ခေတ်သစ်ကမ္ဘာတွင်နိုင်ငံ၏အင်အားကိုပုံဖော်သော(တနည်း)နိုင်ငံဩဇာကိုပုံဖော်သည့်အရာများသည်ဤသို့ဖြစ်လာကြသည်။ of Raw Materials
နိုင်ငံ၏ပါဝါကိုပုံဖော်သည့်အရာများတွင် ပထဝီဆိုင်ရာအချက်အလက်များသည် ပထမဆုံးအရေးကြီးသည့် အချက်များဖြစ်နေပြန်သည်။ နိုင်ငံအကျယ်အဝန်း၊ နိုင်ငံ၏တည်နေရာ၊ နိုင်ငံအတွင်းရာသီဥတုအခြေအနေ၊ နိုင်ငံတွင်းရှိသော မြေမျက်နှာသွင်ပြင်အနေအထားတို့သည် ပထဝီကိုအလုံးစုံအခြေပြုကြခြင်းဖြစ်သည်။
ကိုဟင်း
ရုရှားရေတပ်ဗိုလ်မှူးကိုဟင်း (၁၈၉၄-၁၉၇၄)သည် ကမ္ဘာကိုပထဝီသဘောအရ နယ်ပယ်ဒေသ အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲ၍ရှု့မြင်နိုင်ကြောင်း တင်ပြထားသည်။ ၎င်းဒေသကြီးနှစ်ပိုင်းမှာအောက်ပါတိုင်းဖြစ်သည်။	`
၁။ နည်းလမ်းတကျပထဝီနိုင်ငံရေး
ပညာရပ်ဆိုင်ရာမဟာဗျူဟာဌာန၊ အဖွဲ့အစည်းများ၊ ပညာရှင်များစသည်တို့ တွေးခေါ်တင်ပြမှုကို နည်းလမ်းတကျပထဝီဝင်နိုင်ငံရေးဟုသတ်မှတ်သည်။
၃။ ရေပန်းစားပထဝီနိုင်ငံရေး
မီဒီယာများ၊ ရုပ်ရှင်ဗီဒီယိုများ၊ ဝတ္ထုများ၊ ကာတွန်းများ၏ဖော်ပြချက်များကို ရေပန်းစား ပထဝီနိုင်ငံရေးဟုခေါ်သည်။
ပထဝီနိုင်ငံရေး သဘောတရား (၄) ရပ်
ပထဝီနိုင်ငံရေးတွင် မသိမဖြစ်သိထားရမည့် သဘောတရားကြီးလေးရပ်ရှိသည်။ ပထဝီနိုင်ငံရေးကိုညွှန်းတိုင်း ၎င်းသဘောတရားကြီးများသည် အခြေခံအဖြစ်သိထားပြီး စဉ်းစားတွေးခေါ်ရမည့် အခြေခံမူဘောင် သဘောတရားကြီးများဖြစ်သည်။ ၁။ ဗြိတိသျှပထဝီပညာရှင် ဆာဟန်ဖို့ဂျွန်မက်ကင်ဒါ ၏ “ နှလုံးသားနယ်မြေ ’’ သဘောတရား ၂။ ယေးတက္ကသိုလ်၊ နိုင်ငံတကာဆက်သွယ်ရေးပညာပါမောက္ခ စပိုက်မင်(၁၈၉၃-၁၉၄၃) “ ရိုင်းနယ်မြေ ”    သဘောတရား ၃။ အမေရိကန် ရေတပ်ဗိုလ်ချုပ်မာဟန် (၁၈၄၀-၁၉၁၄)တင်ပြခဲ့သော “ ပင်လယ်အခြေပြုနိုင်ငံ” သဘော တရား ၄။ ဂျာမန်လူမျိုးပထဝီဝင် ပါမောက္ခ ဖရက်ဒရစ် ရက်ဇယ် (၁၈၄၄-၁၉၀၄)တင်ပြခဲ့သော	“နိုင်ငံရေး ပထဝီဝင်” သဘောတရား { ပထဝီနိုင်ငံရေးပညာရှင်- Geopoliticians; Admiral Alfared Thayar Mahan (1840-1914), Sir Halford Mankinder (1869-1947), Nicholas J. Spykman (1893-1943) }
ယခင်အချိန်ကာလများတွင် နိုင်ငံတစ်ခုအင်အားကြီးမားစေသော အခြေခံစံသုံးချက်ကို ယူဆထားကြသည်။ ၎င်းစံသုံးချက်သည် ပထဝီကိုအခြေခံထားသောစံများ ပင်ဖြစ်နေသည်။ သို့သော်ခေတ်သစ်ကမ္ဘာတွင် ပထဝီကိုသာမကအခြားသော နိုင်ငံအင်အားကြီးစေရန် ထောက်ပံ့ပေးသောအရာများလည်း မြောက်မြားစွာ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ယခင်အချိန်ကာလတွင် နိုင်ငံအင်အားကြီးမားစေရေးအတွက် အခြေခံစံသုံးချက်မှာ-
၁။ နယ်နိမိတ်အကျယ်အဝန်း		Size of Territory ၂။ ပထဝီဝင်တည်နေရာ		Geographical Location ၃။ နယ်နိမိတ်များ၏သဘောသဘာဝ	Natural of Boundaries 		ဟူ၍ဖြစ်ကြသည်။
=၁။ နှလုံးသားနယ်မြေသဘောတရား (သို့မဟုတ်) ဗဟိုချက်နယ်မြေသဘောတရား=
ယူရေးရှားဆိုသည်မှာဥရောပနှင့်အာရှဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ကျွန်းကြီးဆိုသည်မှာယူရေးရှားနှင့်အာဖရိကဖြစ်သည်။ နှလုံးသားနယ်မြေဆိုသည်မှာကမ္ဘာ့ကျွန်းကြီးဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ကျွန်းကြီးသည်ကမ္ဘာကြီးဖြစ်သည်။
ဤဝေါဟာရကို ဗြိတိသျှပညာရှင် မက်ကင်ဒါက စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။ မက်ကင်ဒါ၏ဗဟိုချက်နယ်မြေမှာ အာရှတိုက်အတွင်းပိုင်း ယခင်ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုအတွင်းပိုင်းတွင် အများဆုံးတည်ရှိသည်။ ဤဒေသ သည်ပြည်ပရန်သူများဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်ရန် ခဲယဉ်းသည့်ဒေသဖြစ်၍ လုံခြုံသောဒေသဖြစ်သည်ဟု မက်ကင်ဒါကယူဆသည်။ မြောက်ဘက်တွင် ထာဝစဉ်ရေခဲနေသောအာတိတ် သမုဒ္ဒရာရှိပြီး အရှေ့ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တွင်မြေမျက်နှာပြင်နှင့် ရာသီဥတုပါကြမ်းတမ်းသောဒေသရှိသဖြင့် လုံခြုံမှုရှိသည်ဟု မက်ကင်ဒါက ယူဆခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်ကနိုင်ငံများ၏ စစ်အင်အားတွင် ကြည်းတပ်နှင့်ရေတပ်သာရှိသည်။ အထူးသဖြင့် ရေတပ် အင်အားကြီးမားသည့် ပင်လယ်အခြေပြုနိုင်ငံကြီး (Sea Power) များတန်ခိုးထွားနေချိန်ဖြစ်သည်။ ဗဟိုချက်နယ်မြေသို့ ရေတပ်မဝင်ရောက်နိုင်။ ကြည်းတပ်သည်လည်း အနောက်ဘက်မှသာဝင်ရောက်နိုင်သည်။ မျက်မှောက်ခေတ်တွင် လေတပ်အင်အားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာရုံသာမက တိုက်ချင်းပစ်ဒုံးပျံကဲ့သို့သော အစွမ်းထက်သည့် လက်နက်များ ပေါ်ပေါက်လာ၍ ဗဟိုချက်အရပ်၏လုံခြုံမှုမှာ အားပျော့သွားသည့်တိုင် ဗဟိုချက်နယ်မြေဟုအဓိပ္ပာယ်ရသည့် Heartland ဟူသောဝေါဟာရကိုမူ နိုင်ငံရေးပထဝီဝင်တွင် အသုံးပြုဆဲဖြစ်သည်။ ဗြိတိသျှပထဝီပညာရှင်ဆာဟန်ဖို့ဂျွန်မက်ကင်ဒါသည် ၁၉၀၄ခုနှစ်တွင် The Geographical Pivot of History စာတမ်းကိုရေးသားခဲ့သည်။ ၎င်းစာတမ်းတွင် (အရှေ့ဥရောပကိုထိန်းချုပ်နိုင်လျှင် ကမ္ဘာ့ကြီးကိုထိန်းချုပ်နိုင်ကြောင်း တင်ပြခဲ့သည်။ မက်ကင်ဒါ၏နှလုံးသားနယ်မြေကို Pivot Area ဟုလူသိများသည်။ Pivot Area သည်ယူရေးရှားနယ်မြေကို ညွှန်းဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ယူရေးရှားနယ်မြေအားလုံးကို ကမ္ဘာ့ကျွန်းကြီးဟုခေါ်သည်။ ယူရေးရှားသည်ဥရောပနှင့်အာရှကိုဆိုခြင်းဖြစ်သည်။)
Heartland တွင်ရုရှားနယ်မြေများသာမက တရုတ်ပြည်အနောက်ပိုင်း ၊မွန်ဂိုလီးယား၊ အာဖဂန်နစ္စတန်နှင့်အီရန်၊ အီရတ်၊ပါကစ္စတန်အချို့အပိုင်းများပါဝင်သည်။ နှလုံးသားနယ်မြေသည် ဗောလတစ်ပင်လယ်နက်ကျွန်းဆက်မှ အရှေ့ဘက်မိုင်၂၅၀၀ခန့်အကွာရှိယယ်နီဆေမြစ်အထိ ကျယ်ပြန့်ပြီးရေခဲပြင်အာတိတ်သမုဒ္ဒရာ ကမ်းရိုးတန်းမှ တောင်ဘက်ရှိတောင်တန်းများ (တူရကီမှမွန်ဂိုလီးယား) အထိကျယ်ပြန့်သည်။ ဤဒေသတွင် သဘာဝပစ္စည်း အင်အားများစွာရှိသည့် ၄၁/၄ စတုရန်းမိုင်ကျယ်ဝန်းသော မဟာလွင်ပြင်ရှိသည်။
နှလုံးသားနယ်မြေကိုပိုင်စိုးသောနိုင်ငံသည် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် စက်မှုလက်မှုဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် သဘာဝ ပစ္စည်းအင်အားကို အသုံးချနိုင်စွမ်းရှိသည်။ မက်ကင်ဒါသည်နှလုံးသားနယ်မြေ၏အားသာချက်များကိုထုတ်ဖော်ခဲ့သည်။ -	ဗဟိုချက်နယ်မြေ၏ မြောက်ဘက်တွင် တစ်နှစ်ပတ်လုံးရေခဲနေသောအာတိတ်သမုဒ္ဒရာရှိသည်။ -	တောင်ဘက်နှင့် အရှေ့တောင်ဘက်တွင် မြင့်မားသောတောင်တန်းများ ရှိသည်။ -	အရှေ့ဘက်တွင် မြေမျက်နှာပြင်ရောရာ သီဥတုပါကြမ်းတမ်းသော သဘောရှိသည်။ -	ထို့သဘာဝအတားအဆီးများကြောင့် ရန်သူများဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်နိုင်ခြင်း မပြုနိုင်။ -	မြေပေါ်မြေအောက်သယံဇာတပစ္စည်းများလည်း ကြွယ်ဝသည်။ -	ထိုကဲ့သို့ ပစ္စည်းအင်အားကြွယ်ဝပြီး သဘာဝအတားအဆီးများကြောင့် လုံခြုံမှုရှိသောဒေသတွင် အင်အားကြီးနိုင်ငံပေါ်ထွန်းလာနိုင်သည်။ နှလုံးသားနယ်မြေ၏ အားနည်းချက်										နှလုံးသားနယ်မြေ၏အနောက်ဘက်တွင် သဘာဝအတားအဆီးမရှိခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့်ဥရောပ အရှေ့ပိုင်းရှိ အင်အားကြီးနိုင်ငံတစ်ခုကသာလျှင် နှလုံးသားနယ်မြေကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်မည်ဖြစ်သည်။ မက်ကင်ဒါ၏အမှားပြင်ဆင်ချက် မက်ကင်ဒါသည်၎င်း၏နှလုံးသားနယ်မြေသဘောတရားကို ၁၉၀၄ခုနှစ်တွင် အခိုင်အမာထုတ်ဖော်ခဲ့ပြီးနောက် ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးကို အလုံးစုံဖြတ်သန်းလာခဲ့ကာ၊ ထို့နောက်ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ၁၉၄၃ခုနှစ်တွင် ၎င်းအဆို၏အားနည်းချက်များကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ - ၁။ ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုအရှေ့ပိုင်းရှိလယ်နာမြစ် {Lenaland} ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသည့်	ဒေသသည် ရာသီဥတုအေးလွန်းပြီးမြေမျက်နှာပြင်လည်းကြမ်းတမ်းသဖြင့်လူနေမှုမရှိ	သလောက်နည်းသော နယ်မြေဖြစ် ၍ ၎င်းဒေသအားနှလုံးသားနယ်မြေမှပယ်ထုတ်လိုက်သည်။
၂။ ကမ္ဘာ့အင်အားကြီးနိုင်ငံ {Super Power} သည်ကမ္ဘာ့ကျွန်းကြီးမှာသာ	ပေါ်ပေါက်လာ နိုင်သည် မဟုတ်။ စက်မှုစွမ်းအားကြီးမားသည့်အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှလည်းပေါ်ပေါက်လာ နိုင်သည်။
၃။ ကမ္ဘာ့ကျွန်းကြီးနှင့်ကမ္ဘာကြီးတစ်ခုလုံးကို လွှမ်းမိုးရန်ခြိမ်းခြောက်သည့် နှလုံးသား နယ်မြေသည် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုမှ လာနိုင်သည်။ မှတ်ချက်။	။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ Containment Policy ခေါ်ကွန်မြူနစ် နိုင်ငံများကို ဝန်းရံ၍တားဆီးပိတ်ဆို့သည့်ဗျူဟာသည် နှလုံးသားနယ်မြေကို တားဆီးပိတ်ပင်ရာရောက်သည်ကို သတိမူရမည်။
မက်ကင်ဒါ၏ပထဝီနိုင်ငံရေးဆိုင်ရာတင်ပြချက်များ ထို့ကြောင့်ကမ္ဘာပေါ်တွင် သမုဒ္ဒရာကြီးတစ်ခုတည်းသာ ရှိသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ထိုကျွန်းကြီးအနက်အာရှ၊ ဥရောပနှင့်အာဖရိက သုံးတိုက်ပေါင်းကျွန်းကြီးသည် အကြီးဆုံး	ဖြစ်၍ ၎င်းကိုကမ္ဘာ့ကျွန်းကြီးဟု ခေါ်သည်။ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်၏ ၁/၁၂ပုံသာရှိသည်။ လူဦးရေအရကြည့်လျှင် ကမ္ဘာ့လူဦးရေစုစုပေါင်း၏	၁၄/၁၆ပုံမှာ ကမ္ဘာ့ကျွန်းကြီးပေါ်တွင် ရှိနေပြီး တောင်အမေရိက၊ မြောက်အမေရိကတိုက်များ နှင့် ဩစတြေးလျ တိုက်ပေါ်တွင် ၁/၁၆ပုံနှင့် ကျန်ကမ်းနီးကမ်းဝေးကျွန်းများပေါ်တွင် ၁/၁၆	ပုံရှိသည်။
=၂။ “ ရိုင်းနယ်မြေ ” သဘောတရား= ယေးတက္ကသိုလ်၊ နိုင်ငံတကာဆက်သွယ်ရေးပညာ ပါမောက္ခစပိုက်မင်(၁၈၉၃-၁၉၄၃) “ ရိုင်းနယ်မြေ ” သဘောတရားမှာ စပိုက်မင် ဖော်ထုတ်ခဲ့သော ရိုင်းနယ်မြေသဘောတရားသည် နှလုံးသားနယ်မြေ သဘောတရား၏ ပြောင်းပြန် သဘောသက်ရောက်သည်။ -	Who controls the Rimland rules Eurasia. -	Who rules Eurasia controls the destinies of the World.
-	ရိုင်းနယ်မြေကိုပိုင်စိုးသောသူသည် ယူရေးရှားနယ်မြေကို လွှမ်းမိုးနိုင်၏။ -	ယူရေးရှားနယ်မြေကိုပိုင်စိုးသောသူသည် ကမ္ဘာကြီးကို လွှမ်းမိုးနိုင်၏။