cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဂန္ထဝင်ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိပေါင်းချုပ်
ပါဝင်သော ပုဂ္ဂိုလ် ၂၈၀ ၏ စာရင်း
• # ရှင်ပုညရံသီ          သတ္တမညောင်ကန်ဆရာတော်
• # ရှင်ဝံသ  မုံတိုင်ပင်ဆရာတော်
• # ရှင်ပရမ               ဝေယန်သာလွတ်ဆရာတော်
• # ရှင်ဝိစိတ္တာလင်္ကာရ           တတိယဂူကြီးဆရာတော်
• # ရှင်ဇိန   စပါးတောဆရာတော်
• # ရှင်နန္ဒမာလာ      တံတိုင်းရှည်ဆရာတော်
• # ရှင်ကဝိန္ဒ               စတုတ္ထကျော်အောင်စံထားဆရာတော်
• # ရှင်ပညာဇောတ ဒုတိယဗားကရာသာသနာပိုင်ဆရာတော်
• # ရှင်ပဏ္ဍိတ             ဒုတိယရွှေတောင်ဆရာတော်
• # ရှင်စက္ကိန္ဒ               အဋ္ဌမညောင်ကန်ဆရာတော်
• # ရှင်မေဓာဝီ         ပြည်ဆရာတော်
• # ရှင်ဉာဏ               ဒုတိယမန်ကျည်းဆရာတော်
• # ရှင်ဉာဏဝံသ        စတုတ္ထတောင်တွင်းဆရာတော်
• # ရှင်ဂုဏဓဇ           ဒုတိယကျောင်းတော်ကြီးဆရာတော်
• # ရှင်ကဝိန္ဒာဘိ       ပင်းဆရာတော်
• # ရှင်ဉာဏိန္ဒ            ဒသမညောင်ကန်ဆရာတော်
• # ရှင်ဉာဏသီရိဓဇ                တတိယမဲထီးဆရာတော်
• # ရှင်ဉာဏဝံသ        ထွဋ်ခေါင်ဆရာတော်
• # ရှင်အာစရန္တ       တတိယမိုးထိဆရာတော်
• # ရှင်ဉေယျ              ဒုတိယမောင်းထောင်ဆရာတော်
• # ရှင်သုနန္ဒ               တလုပ်မြို့ဆရာတော်
• # ရှင်ဒီပ   ဧကာဒသမညောင်ကန်ဆရာတော်
• # ရှင်ဓမ္မ   သစ်ဆိမ့်ဆရာတော်
• # ရှင်ဇာဂရ            ဘုရားကြီးဆရာတော်
• # ရှနရိန္ဒ   ဆီးပန်းနီဆရာတော်
• # ရှင်မဏိဇောတ
• # ရှင်အဂ္ဂဓမ္မ           သင်္ဂဇာဆရာတော်
• # ရှင်သုဒဿန         ဒုတိယစံကျောင်းဆရာတော်
• # ရှင်ဓမ္မရက္ခိတ      ကျပင်းဘုန်းတော်ကြီး
• # ရှင်မုနိန္ဒာဘိဓဇ  ကျီးသဲဆရာတော်
• # ရှင်အာလောက   ပထမမြတောင်ဆရာတော်
• # ရှင်ဝရစက္က           ဒွာဒသမညောင်ကန်ဆရာတော်
• # ရှင်ဇာဂရ            ရွှေကျင်ဆရာတော်
• # ရှင်ဝဏ္ဏဓဇ           ​ဂွေးတောက်ကုန်းဆရာတော်
• # ရှင်ဂုဏဝါ             လုံးတော်ဆရာတော်
• # ရှင်ကရဝိက
• # ရှင်သုဇာတ          မိုးထားဆရာတော်
• # ရှင်ကဝိဓဇ
• # ရှင်ပညာသီရိ       ဝဇီရာရာမဆရာတော်
• # ရှင်သီလ ​တောရဆရာတော်
• # ရှင်သုမန               ပထမတောင်တွင်းဆရာတော်
• # ရှင်ဝိသုဒ္ဓာစာရ  ဝိသုဒ္ဓာရုံဆရာတော်
• # ရှင်ဇဝန               မန်လည်ဆရာတော်
• # ရှင်ပဏ္ဍိတ             မိုင်းခိုင်းဆရာတော်
• # ရှင်ဝိစာရ            မင်းကျောင်းဆရာတော်
• # ရှင်အာစာရ        ဒဏ္ခိဏာရာမဆရာတော်
• # ရှင်သာသန           ကျောင်းတော်ရာရွှေကျင်ဆရာတော်
• # ရှင်ဝိမလ              စတုတ္ထမောင်းထောင်ဆရာတော်
• # ရှင်ဝိသုဒ္ဓသီလာစာရ         တောင်ခွင်သာသနာပိုင်
• # ရှင်ဉာဏ               လယ်တီဆရာတော်
• # ရှင်မုနိန္ဒ                ဆဋ္ဌမတောင်တွင်းဆရာတော်
• # ရှင်ဝိစိတ္တဉာဏိက               အင်္ဂပူဆရာတော်
• # ရှင်သာဂရ           မဟာမြိုင်ဆရာတော်
• # ရှင်ကဝိန္ဒ               ငွေတောင်ဆရာတော်
• # ရှင်အာဒိစ္စရံသီ    ရွှေရေးဆောင်ဆရာတော်
• # ရှင်ရာဇိန္ဒ            ဟင်္သာတလယ်တီဆရာတော်
• # ရှင်နရိန္ဒ           သဒ္ဓမ္မဇောတိကာရာမဆရာတော်
• # ရှင်ဝိစာရ            ပုခန်းဆရာတော်
• # မငေးဆရာတော်
• # ရှင်ကေတုမာလာလင်္ကာရ                ရတနာဘုံပျံဆရာတော်
• # ရှင်စာရိန္ဒာသဘ ဘုရားကြီးဆရာတော်-ဟင်္သာတ
• # ရှင်မေဓာဝီ         ညောင်လွန့်တောရဆရာတော်
• # ရှင်ဓမ္မိက              လေသာဆရာတော်
• # ရှင်တိလောက      ​သေက္ချတောင်ဆရာတော်
• # ရှင်ရေဝတ           ညောင်ရမ်းဆရာတော်
• # ရှင်ဝါယမ             ရွှေဟင်္သာတောရစံကျောင်းဆရာတော်
• # ရှင်စန္ဒိမာ             မဟာအောင်မြေဘုံစံဆရာတော်-ရန်ကုန်
• # ရှင်အဂ္ဂဝံသ          မြဝတီဆရာတော်
• # ရှင်စက္ကပါလ         တောင်ပေါက်ဆရာတော်
• # ရှင်ဇဝန               ပခုက္ကူဆရာတော်
• # ရှင်ကဝိ  စွန်းလွန်းဆရာတော်
• # ရှင်လောကဂုရု    စပါးကိုင်းဆရာတော်
• # ရှင်အဂ္ဂဓမ္မ           အဘယာရာမဆရာတော်
• # ရှင်ပညာ               မဟာဝိသုတာရာမဆရာတော်
• # ရှင်နရိန္ဒ                မန်ကျည်းချိုဆရာတော်
• # ရှင်ရာဇိန္ဒ            ဘုရားဖြူဆရာတော်
• # ရှင်ပုညဓဇ           ကန်သာယာဆရာတော်
• # ရှင်ပဒုမ                မဟာပဒုမာရုံဆရာတော်
• # ရှင်အရိယ             တတိယညောင်လေးပင်ဆရာတော်
• # ရှင်ပညာဝံသ       စတုတ္ထမြစ်ကွေးဆရာတော်
• # ရှင်ဝိနန္ဒာသဘ    တတိယနံမော်ဆရာတော်
• # ရှင်သီရိဓမ္မ           မဟာနာဂဝံသဆရာတော်
• # ရှင်စန္ဒိမာ             ဟင်္သာတပဌမလယ်တီဆရာတော်
• # ရှင်သုဇာတ          ရွှေလှံဆရာတော်
• # ရှင်ဇယန္တ              မိုးနံကုန်းဆရာတော်
• # ရှင်သာဂရဗုဒ္ဓိ     ပထမဘုရားကြီးဆရာတော်-ဟင်္သာတ
• # ရှင်ရာဇည           ဒုတိယဘုရားကြီးဆရာတော်-ဟင်္သာတ
• # ရှင်ဂုဏဝံသ          ဒုတိယသဒ္ဓမ္မဇောတိကာရာမဆရာတော်
• # ရှင်ကေသရ          ဒက္ခိဏာရာမဆရာတော်-ကျောင်းကုန်း
• # ရှင်ဉာဏ               မစိုးရိမ်ဆရာတော်
• # ရှင်ကဝိဓဇ           ဗဟန္တောင်ဆရာတော်
• # ရှင်ပညာသာမိ    တတိယမောင်းထောင်ဆရာတော်
• # အနန္တသူရိယ
• # စတုရင်္ဂဗလ
• # နဝဒေးကြီး
• # ရှင်ထွေးညို
• # လှော်ကား ၃၀၀၀ မှူး
• # ရှင်ထွေးနာသိန်
• # မင်းဇေယျရန္တမိတ်
• # နတ်သျှင်နောင်
• # ဥက္ကာပျံ
• # ရှင်သံခို
• # ဦးဖျော်
• # ရွှေတောင်နန္ဒမိတ်
• # ဦးအောင်ကြီး
• # သီရိဥဇနာ (အင်ရုံဝန်ကြီး)
• # လက်ဝဲသုန္ဒရ
ဘာစီလိုနာမြို့
ဘာစီလိုနာမြို့သည် စပိန်နိုင်ငံ၊ ကတလိုနီယာ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၏ မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်ပြီး စပိန်နိုင်ငံ တစ်ခုလုံးတွင် မက်ဒရစ်မြို့ ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ဧရိယာ စတုရန်းကီလိုမီတာ ၁၀၁.၄ ကီလိုမီတာ (၃၉ စတုရန်းမိုင်) တွင် လူဦးရေ ၁,၆၂၁,၅၃၇ ဦးမျှ ရှိသည်။ ဘာစီလိုနာ မြို့ပြ ဒေသသည် ဘာစီလိုနာ အုပ်ချုပ်ရေး နယ်နိမိတ်၏ ပြင်ပ ထိတိုင်အောင် ပင် ရှိပြီး လူဦးရေ ၄ သန်း ၂ သိန်းမှ ၄သန်း ၅သိန်း ကြားတွင် ရှိသည်။ ဥရောပသမဂ္ဂ နယ်မြေ အတွင်းတွင် တွင် ဆဌမမြောက် လူဦးရေ အထူထပ်ဆုံး မြို့ပြဒေသဖြစ်သည်။
ဂန္ထဝင်ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိပေါင်းချုပ်
ပါဝင်သော ပုဂ္ဂိုလ် ၂၈၀ ၏ စာရင်း
• # လက်ဝဲနော်ရထာ
• # ဦးထွန်းညို(မဟာစည်သူ)
• # ဦးဩ (စိန္တကျော်သူ)
• # ဝဏ္ဏဓမ္မကျော်ထင်
• # ဦးယာ
• # ကျုံးဝန်ဘုမ္မဇေယျ
• # အတွင်းဝန်ဦးညို
• # ဦးတိုး
• # သင်္ခါသာရ
• # ဦးအောင်ဖြိုး
• # ဦးပေါ်ဦး
• # မဟာဇေယျသူရ
• # ပြင်စည်မင်းသား
• # ဦးရောက်ကြီး
• # ဖိုးသူတော်ဦးမင်း
• # မနော်ဒေဝ
• # ပုခန်းမင်းသား
• # လူဦးမင်း
• # ဦးကြင်ဥ
• # ဦး ရွှေခြည်
• # ဦးပျိုး (မက္ခရာမင်းသား)
• # ဦးဆောင်း
• # စလေဦးပုည
• # ဦးယမ် (မိုင်းခိုင်းဝန်)
• # ဦးကောင်း (ကင်းဝန်မင်းကြီး)
• # ဦးဝေ
• # မောင်စံသူ
• # ညောင်ပင်သာဦးပုည
• # ဦးလှိုင် (ယောအတွင်းဝန်)
• # ဦးသံမှို
• # ဦးစီ
• # ဦးကြီး
• # ဦးခြိမ့်
• # အချုပ်တန်းဆရာဖေ
• # ဦးကျော့
• # ဦးကျော်လှ
• # မဟာမင်းလှသင်္ခယာ (လှေသင်းဝန်)
• # ဦးအုန်း
• # ဘိုးဝဇီရ
• # ဦးရှင်ကလေး
• # ဦးအောင်
• # ဦးအောင်ကြီး (အဝေးရောက်မင်း)
• # ဦးကူး (ဆတိုင်မွတ်)
• # ဦးတင် (ပုဂံဝန်ထောက်)
• # ဦးဘိုးဖြူ
• # မော်ပီဆရာသိန်း
• # တော်စိန်ခို
• # ဆင်ဖြူကျွန်းဆရာသင်
• # ဦးလတ်
• # ဦးကျော်ရန်
• # ဆရာပွား
• # ဆရာဘီ
• # ဆရာလင်း
• # ဦးကြီး (ဝန်စာရေးကြီး)
• # ဝမ်းပြည့်ဆရာဖိုး
• # ဆရာမြို့
• # ဦးပြုံးချို
• # ဦးအောင်မြတ်တွတ်
• # ပီမိုးနင်း
• # လယ်တီပဏ္ဍိတဦးမောင်ကြီး
• # ဦးဖိုးကျား
• # ဦးဘချို
• # ဦးစိန်တင် (သိပ္ပံမောင်ဝ)
• # မဟာဆွေ
• # ဂျာနယ်ကျော် ဦးချစ်မောင်
• # ရာဇဓာတုကလျာ
• # ရှင်မင်း
• # မယ်ခွေ
• # ခင်ဆုံ
• # ကြံညှပ်မင်းသမီး
• # လှိုင်ထိပ်ခေါင်တင်
• # မမိ
အင်ပင်ကြီးရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
အင်ပင်ကြီးရွာ (Inpingyi)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ တွင်းဖြူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၉၇၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တွင်းဖြူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၂၀ ဦး၊ မ ၁၁၈၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၀၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရာဇဩရသာကျောင်းတော်
ရာဇဩရသာဝပ်ကျောင်းတော် (ရာဇဩရသာရာမ ရာဇဝရဝိဟာရ; Rājaorasārāma Rājavaravihāra) သည် ထိုင်းနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဘန်ကောက်မြို့တွင် တည်ရှိသည်။
ကောယော်ဒိုးအောက်ရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
ကောယော်ဒိုး(အောက်)ရွာ(Kawyawdoe(Lower))သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ရှိုးခိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၀၈၆ ဖြစ်သည်။
ဆိုက်ကယ်ရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရေရွေး (ရှေ့)ရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
ရေရွေး (ရှေ့)ရွာ (Yaeyway (East))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ ပေါ့အင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၅၄၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပေါ့အင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၄၁၇ ဦး၊ မ ၄၆၈၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၀၉၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မျိုးရိုးဗီဇ
Gene (မျိုးရိုးဗီဇ) သည် သက်ရှိ တို့၏ မျိုးရိုးလိုက်ရာ အခြေခံ အရာဖြစ်သည်။ မိုလီကျူလာ ဇီဝဗေဒ ပေါ်လာသောအခါ ခေတ်နောက်ကျသွားပြီဖြစ်သော မျိုးရိုးဗီဇပညာ ထင်သကဲ့သို့ မရှုပ်ထွေးလှပဲ အားလုံးသော သက်ရှိတို့မှာ ဒီအန်အေ ကသာ မျိုးဆက်သစ်တို့ကို ဗီဇ (trait) ပေးသည်။ လူအများခေါ်ခေါ်နေကြသော ဂျီး မှာ သိပ္ပံသမားတို့က အယ်လ်လီးလ် (allele) ဟု ခေါ်သည်။
မန်ဒယ် ၏ မျိုးဆက်ပြန့်ပွားခြင်း နှင့် ရှေးရိုး မျိုးရိုးဗီဇဗေဒ
ချားလ်စ်ဒါဝင် သည် မျိုးဆက်ပြန့်ပွားခြင်း ကို ရှင်းပြရာတွင် အခြေခံ ယူနစ်ကို Gemmule ဟုခေါ်တွင်ခဲ့ပြီး ၎င်းသည် နောက်ပိုင်းတွင် ဆဲလ်ကွဲရာတွင် ပွားသော ခရိုမိုဆုန်း အဖြစ် ၁၈၄၈ ခုတွင် သိရှိခဲ့သည်။ Wilhelm Roux က ၁၈၈၃ ခုနှစ်တွင် ခရိုမိုဆုန်း ကို မျိုးဆက်ပြန့်ပွားစေရာ တစ်ခုအဖြစ် တင်ပြခဲ့သည်။ ယခုခတ်တွင် နားလည်ထားသော ဂျီး၏အဓိပ္ပာယ်မှာ ၁၉ ရာစုတွင် အော်ဂတ်စတင် ဖုန်းတော်ကြီး ဖြစ်သော ဂရီဂါ မန်ဒယ် က ပဲပင်များ မျိုးဆက်ပြန့်ပွားမှုကို လေ့လာရာမှ စနစ်တကျ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ မန်ဒယ် ဖော်ပြသည်မှာ particulate inheritance ခေါ် မိဘမျိုးဆက် မှ မျိုးဆက်သစ်ဆီသို့ မျိုးရိုးဗီဇကူးရာတွင် မြင်သာသော တိကျသည့် အခြေခံ မျိုးရိုးဗီဇ ယူနစ်ဖြင့် ဖော်ပြနိူင်သော သီအိုရီ ဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဒင်နစ်လူမျိုး ရုပ်ခဗေဒ ပညာရှင် Wilhelm Johannsen က ၎င်းအခြေခံ မျိုးရိုးဗီဇ ယူနစ် ကို ဂျီးဟု ခေါ်ခဲ့သည်။
ကဏ္ဍ:ပုံတူမျိုးပွားခြင်း
မင်းဆယ်ရွာ
မင်းဆယ်ရွာ
ဓမာရုံရွာ၊ တံခွန်တိုင်ကျုံဝါး
ဓမာရုံရွာ၊ တံခွန်တိုင်ကျုံဝါး
ဓာတ်တော်ရွာ၊ ကန့်မလာ
ဓာတ်တော်
​လေးအိမ်တန်းရွာ၊ လမိုင်း
လေးအိမ်တန်းရွာ၊ လမိုင်း
ကွင်းပုရွာ၊ နတ်မှော်
ကွင်းပုရွာ၊ နတ်မှော်
တီဟုန်းရွာ၊ မိုးနဲမြို့နယ်
တီဟုန်းရွာ (Tihuong)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မိုးနဲမြို့နယ်၊ နောင်ဟီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၅၃၂၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်ဟီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၉ ဦး၊ မ ၁၄၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၇ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးနဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မော့မွတ်ရွာ၊ မိုင်းမောမြို့နယ်
မော့မွတ်ရွာ (Mawtmut)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ မိုင်းမောမြို့နယ်၊ မန်ခါးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၇၈၃၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းမောမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကန်ဒေါင့်ရွာ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်
ကန်ဒေါင့်ရွာ (Kandaunt)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ ကန်ဒေါင့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၈၃၅၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကန်ဒေါင့်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၆၇ ဦး၊ မ ၈၇၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၄၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေစကြိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မုဒုံ (၂)ရွာ၊ ပူတာအိုမြို့နယ်
မုဒုံ (၂)ရွာ(Mudon(၂))သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ပူတာအိုမြို့နယ်၊ ပူတောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၅၃၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပူတောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၃၇ ဦး၊ မ ၁၃၂၅ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၅၆၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပူတာအိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကံ ၁၂ ပါး
တနည်း ကံတို့သည်—(၁) ရှေးရှေးဘဝ၌ ပြုခဲ့၍ ရှေးရှေးဘဝ ၌ပင် အကျိုးပေးခဲ့ပြီးသောကံ —ရှေးရှေး ဘဝ၌ပင် ပဋိသန္ဓေကျိုးကို ပေးခဲ့ပြီးခြင်း, ရုပ် ကိုဖြစ်စေတတ်သောကံက ရုပ်အကျိုးတရားကို ပေးခဲ့ပြီးခြင်း။
(၃) ရှေးရှေးဘဝက ပြုခဲ့၍ ပစ္စုပ္ပန်ဘဝ၌ အကျိုးပေးဆဲကံ— ရှေးရှေးဘဝက ပြုလုပ်ခဲ့သော ပဋိသန္ဓေကျိုးကို ဖြစ်စေတတ်သောကံက ယခုဘဝ၌ ပဋိသန္ဓေအကျိုးကို ဖြစ်စေခြင်း၊ ရုပ်အကျိုးဘရားကို ဖြစ်စေတတ်သော ကံက ယခုဘဝ၌ ရုပ်အကျိုးတရားကို ဖြစ်စေခြင်း။
(၅) ရှေးရှေးဘဝက ပြုခဲ့၍ လာလတ္တံ့သော ဘဝ၌ အကျိုးပေးမည့်ကံ—ရှေးရှေး ဘဝက ပြုလုပ်ခဲ့၍ အကြောင်းညီညွတ်သော် လာလတ္တံ့သောဘဝ၌ ပဋိသန္ဓေအကျိုး, ရုပ် အကျိုးတရားများကို ဖြစ်စေမည့်ကံ။
(၆) ရှေးရှေးဘဝက ပြုလုပ်ခဲ့၍ လာလတ္တံ့သောဘဝ၌ အကျိုးမပေးမည့်ကံ—ရှေးရှေးဘဝက ကံများကို ပြုလုပ်ခဲ့၍ အကြောင်း ချို့တဲ့သဖြင့် လာလတ္တံ့သောဘဝ၌ ပဋိသန္ဓေရုပ် အကျိုးတရားများကို မဖြစ်စေမည့်ကံ။ ဤသို့ အတိတ်ကံ ၆-ပါး။
(၇) ယခုဘဝ၌ ပြုလုပ်၍ ယခုဘဝ၌ပင် အကျိုးပေးသောကံ —ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယကံ။
(၈) ယခုဘဝ၌ပြုလုပ်၍ ယခုဘဝ၌ အကျိုးမပေးသောကံ—အကြောင်း ချို့တဲ့၍ အကျိုးမပေးသော ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယကံ၊ ယခု ဘဝ၌ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုဆဲသူ၏ ယခုဘဝ၌ပင် ပြုလုပ်ခဲ့သော ကံများ။
(၉) ယခုဘဝ၌ ပြုလုပ်၍ လာလတ္တံ့သော ဘဝ၌ အကျိုးပေးမည့်ကံ—ယခုဘဝ၌ ပြုလုပ်၍ လာလတ္တံ့သောဘဝ၌ ပဋိသန္ဓေကျိုး, ရုပ်အကျိုးတရားများကိုပေးမည့် ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယကံနှင့် အပရာပရိယာယဝေဒနီယကံများ။
(၁၀) ယခုဘဝ၌ ပြုလုပ်၍ လာလတ္တံ့သောဘဝ၌ အကျိုး မပေးမည့်ကံ—အကြောင်းချို့တဲ့သဖြင့် ဒုတိယဘဝ၌ အကျိုး မပေးသော ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယကံ၊ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုပြီးသူ၏ အပရာပရိယာယဝေဒနီယကံများ။ ဤသို့ ပစ္စုပ္ပန်ကံ ၄-ပါး။
(၁၁) လာလတ္တံ့သောဘဝ၌ အားထုတ် ပြုလုပ်၍ လာလတ္တံ့သောဘဝ၌ အကျိုးပေး မည့်ကံ။
(၁၂) လာလတ္တံ့သောဘဝ၌ အားထုတ် ပြုလုပ်၍ လာလတ္တံ့သောဘဝ၌ အကျိုးမပေးမည့်ကံ။ ဤသို့ အနာဂတ်ကံ ၂-ပါး။ ပေါင်း ၁၂-ပါးရှိ၏။
ကူကီးလူမျိုး
ဆင်းသက်လာကြပုံ အကြောင်း
မိမိတို့ ကူကီးလူမျိုးများသည် ရှေးပဝေသဏီ အချိန်က (Khul) ဂူ မှတဆင့် တိုက်ရိုက်ဆင်းသက်လာခဲ့ကြသည်ဟူ၍ ကူကီးလူမျိုးများမှ သမိုင်းစဉ်အဆက်ဆက် အခိုင်အမာ ယုံကြည်လက်ခံလာခဲ့ကြသည်။ Khulကို NoiMang-Gam ဟုလည်း ခေါ်ဆိုပြီး NoiMang-Pa ဘွဲ့အမည်ကိုခံယူကြသည့် အကြီးအကဲများ (ရှင်ဘုရင်များ)မှ အုပ်ချုပ်ကြသည်။
ဆင်းသက် ပြန့်နှံ့လာခဲ့ကြပုံ
ကူကီးလူမျိုးများအကြောင်းကို လေ့လာမည်ဆိုပါက(Khul)မှဆင်းသက်လာသည်ဟု ခံယူလာကြသူများနှင့် Pu. Vanthang မျိုးဆက်များဟု ခံယူလာခဲ့ကြသူတို့၏ သမိုင်းကြောင်းကို သိရှိရန်လိုအပ်ပေသည်။ ထိုနည်းတူ သမိုင်းကြောင်းအရ မည်မျှပင်ကွဲ ပြားမှုရှိစေကာမူ Vangthang ၏မျိုးနွယ်စုဟူ၍ ခံယူသူများမှာ ထာဒိုဟု သတ်မှတ်ခြင်းခံရသည့် မျိုးနွယ်စုများနှင့် မည်သို့မျှ မခွဲခြားနိူင်ကြောင်းကို သိရှိခြင်းအားဖြင့် ကူကီးလူမျိုးများ၏ ထူးခြားမှုအပေါ်တစုံတရာပိုမိုသိရှိနိူင်မည်ဖြစ်သည်။ မည်သို့ပင်ဆိုစေ ကာမူ လူမျိုးတိုင်းအနေဖြင့် မိမိတို့၏သမိုင်းကြောင်းကို မိမိတို့ကိုယ်တိုင်လွတ်လပ်စွာဖော်ထုတ်ပိုင်ခွင့်ရှိ သည်နှင့်အညီ ကူကီးလူ မျိုးများနှင့် ပတ်သတ်ပြီးကာယကံရှင် အသီးသီးတို့မှ လက္ခံယုံကြည်လာခဲ့ကြသည့် သမိုင်းမှတ်တမ်း များကိုအခြေခံပြီးတင်ပြလို ပေသည်။
ကူကီးအစ ဂူသားက
ဤသို့ဖြင့် Pu songthu ဦးဆောင်သောအဖွဲ့သည် Chungkhopi သို့ဦးတည်လာခဲ့ကြရာ လမ်းခရိီးတွင် Gulheupi ဟုခေါ်သော ဧရာမမြွေကြီးတကောင်၏ ပိတ်ဆို့နှောက်ယှက်ခြင်းကိုခံခဲ့ကြသောကြောင့် Pu songthu သည် သူ၏(Joudi-Chem) ဓားကို ထုတ်ပြီခုတ်ရာ ထိုမြွေကြီးမှာခုနှစ်ပိုင်းတိတိ ပြတ်သွားသည်ဟုသိရှိရသည်။ ထိုနောက်ခရီးဆက် ခဲ့ကြရာ Pi nemneh ဟုအမည်ရသော မုဆိုးမအဖွားကြီးတဦးသည်။ လမ်းခုလတ်တွင်၎င်း၏ အရေးကြီးသော ပစ္စည်းတချို့ကို မေ့ကျန်ခဲ့သောကြောင့်ထိုပစ္စည်းများကို ပြန်ယူရန်မူလ Noikhopi သို့ပြန်သွားခဲ့သည်။ ထိုပစ္စည်းများမှာ-
Pu.Vangthang သည် Dathang နှင့် Dapa ကိုတောထဲသို့သွားပို့ပြီးနောက် Meithainu နှင့်သားနှစ်ယောက်ထပ်မံရရှိခဲ့ရာ ၎င်းတို့အမည်မှာ Tomlou နှင့် Tamang တို့ဖြစ်ကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် ယနေ့ Khongsai ဟုမိမိကိုယ် မိမိတို့ ခေါ်ဆိုကြသူအားလုံး မှာ Pu.Vanthang ၏ ပထမမိန်းမနှင့် ဒုတိယမိန်းမတို့မှ ရရှိခဲ့သည့် ယောက်ကျား(သုံးယောက်) တို့၏ မျိုးဆက်များပင် ဖြစ်ကြကြောင်း ထိုရာဇဝင်အရသိရှိရသည်။ ကူကီးလူမျိုးအဖြစ်ခံယူသူများအတွင်းတွင် Pu.Vanthang ၏ မျိုးနွယ်စုများဖြစ်သည်ဟု ခံယူလာကြသူများနှင့် Pu.Songthuအုပ် စုအဖြစ် ခံယူလာခဲ့ကြသူများကို လေ့လာသုံးသပ်ခြင်းအားဖြင့် ဆင်းသက်လာပုံ သမိုင်းကြောင်းမှာ ကွဲပြားမူများရှိကြသော်လည်း ၎င်းတို့၏ ဘာသာစကား၊ ကိုးကွယ်မူ၊ ရိုးရာယဉ်ကျေးမူနှင့် ဓလေ့ထုံးစံစသည်တို့တွင် ကွဲပြားခြားနားမူမရှိကြောင်း သိရှိရသည်။ ထိုနည်းတူ ထိုအုပ်စုနှစ်စုတို့သည် နယ်မြေတခုအတွင်းတွင် နှစ်ပေါင်းမြောက်မြားစွာ အချိန်မှစ၍ တမြေထဲနေတရေထဲသောက် သုံးလာကြသူများ ဖြစ်သည်နှင့်အညီ များမှာ၎င်းတို့အား Khongsai အုပ်စုဟုခံယူကြသည်နှင့်အညီ ၎င်းတို့အနေဖြင့် တူညီသော သမိုင်းအကြောင်းများကိုအတူတကွ ပိုင်ဆိုင်လာကြသူများလည်းဖြစ်ကြပေသည်။
ဆန်စပါး၊ ဆား၊ အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များကို တွေ့ရှိလာခဲ့ကြခြင်း
ကူကီးရာဇဝင် သမိုင်းကြောင်းအရ ၎င်းတို့မှာမည်သည့်လူမျိုးခြား တို့နှင့် အတူတကွနေထိုင်ခဲ့ဘူးခြင်း မရှိခဲ့ကြကြောင်းမှတ် သားလာခဲ့ကြသည်နှင့်အညီ မိမိတို့၏သမိုင်းမှတ်တမ်းတွင် လူသားများအတွက် မရှိမဖြစ်သော လိုအပ်ချက်များဖြစ်ကြသည့် ဆန်စပါး၊ ပြောင်း၊ ဂျုံစသည်တို့အပြင် နွားနောက်၊ ဆိတ်၊ ကြက်နှင့် အခြားသော အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များအား မည်သို့မည်ပုံ တွေ ရှိလာခဲ့ကြကြောင်းကိုခေတ်အဆက်ဆက်မှစ၍ မှတ်သားလာခဲ့ကြရာတွင် Pu.Chongthu နှင့် Pu. Vanthang တှို့၏ သမိုင်းမှတ် တမ်းတို့အကြားတွင် ကွဲပြားခြားနားမူများရှိခဲ့ကြသည်။ သို့ရာတွင် ထိုသမိုင်းကြောင်းအသီးသီးတို့မှာ အပြင်ပန်းအားဖြင့် ကွဲပြား နေသယောင်ယောင် ထင်မြင်ရသော်လည်း အနှစ်သာရအားဖြင့် တူညီနေကြောင်းကိုတွေ့ရှိရပေသည်။ Pu.Chongthu အုပ်စု၏ မှတ်တမ်းအရ အထက်ပြည်သို့ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသော Pu.Chongthu အုပ်စုတို့သည် လူဦးရေ တိုးပွား လာသည်နှင့်အညီ Man haom,Manchuh နှင့် Makong အစရှိသည့် ရွာသုံးရွာတို့တွင် ဖိုခနောင်ဆိုင်ပြီး နေထိုင်ခဲ့ကြစဉ် Pu.Chongthu နှင့် Khul မှတဆင့် အတူတူရောက်ရှိလာခဲ့သူဖြစ်သော Pu.Khupngam ဟုခေါ်သူမှ ထိုရွာသုံးရွာအနီးရှိ Laili တောင်ပေါ်တွင် နွားနှောက်တစ်ကောင်ကို တွေ့ရှိပြီး ထိုနွားနှောက်ကို စတင်မွေးမြူကြခြင်းဖြစ်ကြောင်း ထိုရာဇဝင်အရ သိရှိရ သည်။ ဤသို့ဖြင့် Pu.Songthu အုပ်စုသည်မိမိတို့ မျိုးနွယ်စုအတွင်းရှိ သာရေး၊ နာရေးအစရှိသည့် လူမူကိစ္စများ၌နွား နောက်ကို စတင်အသုံးပြုလာခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်ဟု ထိုရာဇဝင်အရတွေ့ရှိရသည်။ ထိုမှတဆင့် ကူကီးလူမျိုးများသည် သာရေး၊နာရေးစသည့် လူမူကိစ္စမှန်သမျှတွင် သာမကဘဲ အမျိုးသမီးများကိုတင်တောင်းရာတွင်လည်း အသုံးပြုလာခဲ့ကြလေသည်။
ထို့အပြင် Pu.Songthu အုပ်စုသည် မိမိတို့ဒေသအတွင်း လှည့်လှည်နေကြစဉ် တနေ့သ၌ Twihat ဟူသောမြစ်တခုမှ သစ်တုံး တတုံးမျောပါလာရန် ထိုသစ်တုံးပေါ်တွင် Juthel (ရှဥ့်)တစ်ကောင်သည် ၎င်း၏ အသိုက်မမြုံနှင့် ပါလာသည်ကိုတွေ့ရှိကြသည်။ သို့ဖြစ်၍သစ်တုံးကိုဆယ်ယူရန် ထိုအပေါ်တွင်ပါလာသည် Juthel ၏အသိုက်ထဲတွင် စပါးစေ့များကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် Pu.Songthu အုပ်စုသို့မှ ဆန်စပါးကို စတင်စိုက်ပျိုးလာခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်ဟု ရာဇဝင်တွင်ဖော်ပြထားပေသည်။ သို့ရာတွင် PuVangthang မှစတင်တွေ့ရှိခဲ့ကြပုံမှာ အောက်ပါအတိုင်းပင်ဖြစ်ပေသည်။ PuVangthangသည် Twinanghem ခေါ်မြစ်ကမ်းနားဘေးတလျှောက်တွင် လှည့်လည်သွားလာခဲ့ရာမှ တစ်နေ့တ၌ ထိုမြစ်တွင် ရှဉ့်(Juthel)တစ်ကောင်မျှောပါ လာသည်ကိုတွေ့ရှိလေသည်။ ထိုရှဉ့်မှ၎င်း၏အမှီးကိုခွေထားခဲ့ရာ Pu Vangthang ၏အမြင်တွင် အလွန်လှပသော ပန်းပွင့်တပွင့် ဟု ယူဆသောကြောင့် ထိုအရာကိုဆယ်ယူခဲ့ရာ ရှဉ့်တစ်ကောင်မှ ၎င်း၏အမှီးကိုခွေနေခြင်းဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ သို့ဖြစ်၍ Pu Vangthang သည်လည်း ထိုရှဉ့်၏ခွေနေသော အမြီးကိုဖြေကြည့်ရာ စပါး၊ပြောင်း၊ဂျူံအစရှိသည့် မျိုးစေ့များကိုတွေ့ရှိခဲ့လေ သည်။ ထို့နောက် Pu Vangthang သည်လည်း ထိုရှဉ့်ကို သတ်ပြီး ၎င်းမှသယ်ယူလာသော မျိုးစေ့များကို အိမ်သို့ယူသွားရန် စိတ်ကူးရှိခဲ့သည်နှင့်အညီ Pu Vangthangမှ ထို Juthel ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ရာ ထိုသို့သတ်ဖြတ်သည်နှင့်တပြိုင်နက် ပတ်ဝန်းကျင်မှာ မဲမှောင်လာပြီး အရှိန်ပြင်းစွာသော မုန်တိုင်းနှင့်အတူ မိုးရွာခဲ့လေသည်။ တချိန်တည်းတွင်လည်း Pu Vangthang သည် ကောင်းကင်မှလာသော အသံတစ်သံကို ထူးခြားစွာကြားခဲ့လေသည်။ ထိုအသံရှင်မှ ပြောပြခဲသည်မှာ "သင်သည် Juthel ထံမှရရှိသည့် မျိုးစေ့များကိုစိုက်ပျိုးရမည်။ ထိုသို့စိုက်ပျိုးရာတွင် ထိုမျိုးစေ့များရှင်သန်ကြီးထွားစေရန် Daiphuကို ပြုလုပ်ရမည်ဖြစ်ပြီး ထိုDaiphu ပြုလုပ်ရာ၌ကြက်ဥကိုနှစ်ခြမ်းခွဲရမည်ဟု မိန့်ကြာခဲ့လေသည်။" Pu Vangthang သည်လည်း မိမိကြားနေရသော အသံရှင်အားမည်သူမည်ဝါဖြစ်ကြောင်းမေးမြန်းခဲ့ရာ ထိုအသံရှင်မှ မိမိမှာ ဘုရား(၇)ဆူကိုကိုယ်စားပြုသော သင်မြင်ရသည့် သက်တန့်(၇)ရောင်ဖြစ်သည်ဟု မိန့်တော်မူခဲ့လေသည်။ သို့ဖြစ်၍ Pu Vangthang သည်လည်း အသံရှင်ထံမှ ကြားသိရသည့်အတိုင်းမိုးကောင်းကင်ကိုလှည့်ကြည့်ရာ အရောင်ခုနှစ်မျိုးဖြာထွက်လာသည့် သက်တန့်ရောင်စုံအား တွေ့ရှိခဲ့လေ သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ Pu Vangthang မှဆန်စပါးကို စတင်ပြီးစိုက်ပျိုးလာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ထိုရာဇဝင်တွင်ပါရှိပေသည်။
Pu Songthu နှင့် Pu Vanthang မျိုးနွယ်စုတို့၏ဆက်စပ်ပုံ
Pu Songthuအုပ်စု၏ သမိုင်းမှတ်တမ်းအရ မိမိတို့သည် အထက်အပ်ဒေသသို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ မိမိတို့တွင် မီးမရှိသဖြင့် မီးကိုရှာဖွေကြရာတွင် မီးခိုးထွက်နေသောတောင်ပို့တစ်ခုကို တွေ့ခဲ့ကြပြီး ထိုတောင်ပို့အထဲတွင် ဗုံသံများကိုလည်း ကြားကြသောကြောင့် ထိုတောင်ပို့ကို တူးဖော်ကြည့်ကြရာ အထဲတွင် Pu Lunkim အုပ်စုကိုတွေ့ရှိကြသည်။ သို့ဖြစ်၍            Pu Songthu အုပ်စုသည် Pu Lunkim အုပ်စုနှင့် အဆွေခင်ပွန်းဖွဲ့ပြီးနောက် Pu Lunkim တို့အုပ်စုထံမှ မီးကိုရရှိခဲ့ကြသည်ဟု သိရှိရသည်။ ထိုဖြစ်စဉ်အရ အဆိုပါအုပ်စုနှစ်ခုတို့မှာ တွေ့တွေ့ခြင်း မီးကိုတောင်းယူခြင်း၊ အဆွေခင်ပွန်းဖွဲ့ခြင်းများ ရှိခဲ့ကြသည်ကို ဆန်းစစ်ခြင်းအားဖြင့် ထိုအုပ်စုနှစ်ခုစလုံး အနေဖြင့် ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းကို အခြေခံပြီးပြောဆိုခဲ့ကြကြောင်းကို ပေါ်လွင်စေပေသည်။														ထိုနည်းတူ အထက်ပါရာဇဝင်နှစ်ခုကိုကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ဆန်စပါး၊ ဆပ်၊ ပြောင်း၊ ဂျုံ စသည်တို့အား စတင်တွေ့ရှိခဲ့ကြပုံ ကို ဆန်းစစ်ကြည့်ပါက Pu Songthu မျိုးဆက်များနှင့် Pu Vanthang မျိုးဆက်များအကြားတွင် ဖော်ပြချက်အနည်းငယ်ကွဲပြားမှု ရှိခဲ့ကြသော်လည်း အနှစ်သာရအားဖြင့် တူညီနေပေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ထိုစပါးကို သယ်ဆောင်လာသူမှာ Juthel ဖြစ်သည်ကို ထိုသမိုင်းကြောင်းနှစ်ခုစလုံးအရသိရှိရသည်။ ထိုနည်းတူ ထိုJuthel မျှောလာသော မြစ်မှာ Pu Songthu၏ သမိုင်းအရ Twihat ဖြစ်ပြီး Pu Vangthang၏ သမိုင်းအရ Twinanghem ဟုခေါ်ဆိုပေသည်။ Twinanghem မှာ နှီးကဲ့သို့ထက်သောမြစ်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရရှိပြီး Twihat မှာလည်း ရေစီးသန်သည့်မြစ်ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရရှိရာ ထိုမြစ်နှစ်ခု၏ သဘောသဘာဝနှင့် အနှစ်သာရ တို့မှာလည်း အတူတူပင်ဖြစ်ကြောင်းသိရှိနိုင်ပေသည်။ သို့ဖြစ်၍ ၎င်းတို့အချင်းချင်းသည် သီးခြားစီအဖြစ်ခံယူခဲ့ကြပြီး မည်မျှပင် ဝိဝါဒကွဲပြားနေကြစေကာမူ ခွဲခြား၍မရနိုင်သော တူညီချက်များရှိကြပေသည်။								သို့ဖြစ်၍ Pu Songthu မျိုးဆက်များနှင့် Pu Vanthang ၏ မျိုးဆက်များတွင် ဘာသာစကား၊ ရိုးရာထုံးစံနှင့် ကိုးကွယ် ယုံကြည်မှုတို့အရ ကွဲပြားခြားနားမှုမရှိပေ။ ထိုနည်းတူသမိုင်းစဉ်တလျှောက်မှစ၍ ယနေ့အထိကြုံတွေ့လာသောဒုက္ခ၊သုခ အသီး သီးတို့အား အေးအတူပူအမျှ၊ ဆိုးတူကောင်းဘက်မျှဝေခံစားလာသည်ကို သုံးသပ်ခြင်းအားဖြင့် မိမိတို့မှာ မည်မျှကွဲပြားသည်ဟု ယူဆကြစေကာမူ တချိန်ကတအူတုံဆင်း ညီရင်းအစ်ကိုများပင်ဖြစ်ခဲ့ကြကြောင်း မှန်ကန်စွာအဖြေထုတ်ယူ နိုင်ပေသည်။
ကမ္ဘာမြေကြီးတွင် အမှောင်ထုလွမ်းမိုးခဲ့ခြင်း(Thimjin)
Pu Vanthang မှ ဆင်းသက်ပေါက်ဖွားလာခဲ့ကြသည့် အုပ်စုဝင်များ၏ သမိုင်းကြောင်းတွင် မိမိတို့သည်(Thimjin) ဟုခေါ်သော အမှောင်ထုလွမ်းမိုးမှုကို ရင်ဆိုင်ကျော်လွှားနိုင်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်ဟု ဂုဏ်ယူဝင့်ကြွားခဲ့ကြသည်။ ထိုသမိုင်း မှတ်တမ်းအရ Pu Vanthang သား Dapa ၏ ဒုတိယမြောက်သား Pallen မှ အိပ်မက်တခုမက်ခဲ့ရာ ထိုအိပ်မက်အရ ကမ္ဘာကြီးကို အမှောင်ထုမှ လွမ်းမိုးမည်ဖြစ်ပြီး ထိုအချိန်တွင် မျက်စိမှိတ်သူနှင့် အိပ်ပျော်သူများ သေဆုံးလိမ့်မည်ဟု အသိပေးခဲ့လေသည်။ ထိုအိပ်မက်မက်ပြီး မကြာမီတွင် ကမ္ဘာကြီးကိုအမှောင်ထုမှလွမ်းမိုးခဲ့လေသည်။ ထိုအမှောင်ထုလွမ်းမိုးခဲ့စဉ်တွင် လူသားများမှ သတ်ဖြတ်ခဲ့ကြသော သားကောင်များအနှက်(Sa-Ai)ပွဲတော်မပြုလုပ်ရသေးသည့် သားကောင်တို့၏ ဦးခေါင်းနှင့်ဦးချိုများပင်လျှင် မူလသားကောင်ဘဝသို့ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။ ထို့နည်းတူ ထိုအချိန်အတွင်း မျက်စိမှိတ်သူများနှင့်ငိုက်မြည်းအိပ်ပျော် သူတို့မှာ သစ်ငုပ်နှင့် ကျောက်ရုပ်များအဖြစ်သို့ရောက်ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့်လည်း Pu Lunkim အုပ်စုသည် အသက်မသေဘဲ အမှောင်ထုကို ကျော်ဖြတ်နိုင်ရန်မီးဖိုကာ ဗုံတီးခြင်း၊ သီချင်းဆိုခြင်းတို့ဖြင့် အချိန်ကုန်လွန်စေရန် ကြိုးစားခဲ့ကြသည်။ သို့ရာတွင် ထိုအမှောင်ထုလွမ်းမိုးချိန်မှာ (၇)ရက်တိတိ ရှည်ကြာခဲ့သည်ဖြစ်ရာ ထိုမျှရှည်ကြာသောကာလအတွင်း မိမိတို့မီးဖိုသုံးထင်း ချောင်းများ ကုန်ဆုံးသည့်တိုင် ထိုအမှောင်ထုမှာ မကုန်ဆုံးနိုင်သောကြောင့် အိမ်နံရံတွင်ချိတ်ဆွဲထားသော Sa-Ai ပွဲတော်ပြု လုပ်ပြီးသည့် သားကောင်၏ ဦးခေါင်းနှင့်ဦးချိုတို့ကို မီးစိုက်ခဲ့ကြလေသည်။ သို့ရာတွင် Pu Lunkim အုပ်စုသည် အချိန်ကြာ လာသည်နှင့်အမျှ မောပန်းလာခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့်လည်း ၎င်းတို့အနေဖြင့် မျက်စိမမှိတ်စေရန် ၎င်းတို့၏ မျက်ခွံနှစ်ဘက်ကို အထက်အောက် နှီးဖြင့်ထောက်ထားခဲ့ကြရာ အိပ်ပျော်နေကြစေကာမူ မျက်စိမှိတ်ခြင်းမရှိကြတော့ဘဲ အမှောင်ထုကိုကျော်ဖြတ် ခဲ့ကြသောကြောင့် သေခြင်းမှလွတ်မြောက်ခဲ့ကြသည်ဟု ထိုရာဇဝင်မှတ်တမ်းအရ သိရှိရပေသည်။ ထို့ကြောင့်လည်း pu Lunkim တို့သည်။ Mujin kheh-nin အမှောင်ထုလွမ်းမိုးချိန်၌(Laapi)ကို သီဆိုကြရင်းမိမိကို မိမိဂုဏ်ဖော်လာခဲ့ကြသည်။
ကူကီးစာပေ
စာပေရှိသောလူမျိုနှင့်စာပေမရှိသောလူမျိုးများသည် ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံနှင့် ထဥိကျေးမှုများအပြင် လူမှုရေး၊ စီးပွားရေး၊ အုပ်ချူပ်ရေး၊ တရားစီရင်ရေး၊ ပညာရေးစသည့်ဘက်ပေါင်းစုံတွင် မြောက်မြားစွာကွာခြားသွားမည်ဖြစ်သော်လည်း ကူကီးလူမျိုး များတွင် ကိုယ်ပိုင်စာပေမရှိခဲ့သော်လည်း ၎င်းတို့ကျင့်သုံးလာခဲ့ကြသော ယဉ်ကျေးမှုရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများအပေါ် ပြန်လည်သုံးသပ် ခြင်းအားဖြင့် မျက်မှောက်ခေတ်ကာလအထိ ကျင့်သုံးရန်သင့်တော်သည့်ပြည့်စုံကြွယ်ဝသည့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ပိုင်ဆိုင်ခဲ့ကြ ကြောင်းတွေ့မြင်ရပေသည်။ ထိုအချက်ကိုသုံးသပ်ခြင်းအားဖြင့် ကူကီးလူမျိုးများအနေဖြင့်လွန်ခဲ့သောအချိန်က မိမိတို့တွင်ကိုယ် ပိုင်စာပေရှိခဲ့ကြသည်ဟူသော ခံယူချက်နှင့်ပတ်သက်ပြီး ဖြစ်နိုင်ချေရှိသည်ဟုဆိုရပေမည်။
ကူကီးစာပေနှင့်ပတ်သက်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီးနောက် ချင်းပြည်နယ်တွန်းဇံမြို့နယ်အတွင်းရှိ ကူကီးရွာ ဟောင်းဖြစ်ခဲ့သော Yampi ရွာဟောင်းတွင်ကျောက်တိုင်တခုအပေါ်၌ ရေးသားထားခဲ့သည့်ကျောက်စာကိုတွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ဒေသခံများ၏ပြောစကားအရ ထိုကျောက်စာတွေ့ရှိသည့်နေရာမှာ Yampi ဟုခေါ်သော ထာဒိုမျိုးနွယ်စုများ၏ ရွာဟောင်းဖြစ် သည်ဟု သိရှိရသည်နှင့်အညီ ထိုရွာဟောင်းကိုအစွဲပြုပြီး ထိုကျောက်စာရေးသားထားသည့်ကျောက်တိုင်အား Yampi-Molsong ဟုခေတ်အဆက်ဆက်မှစ၍ ယနေ့ထိခေါ်ဝေါ်သမုတ်လာခဲ့ကြသည်။ ထိုစာအားမည်သူကမျှဖတ်၍မရကြောင်း သိရသည့်အပြင် ထိုကျောက်စာနှင့်ပတ်သက်၍ ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာပညာရှင်တို့၏ သုတေသနပြုချက်အရ မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိခဲ့သမျှသော ကျောက်စာများအနှက် ရှေးအကျဆုံးဖြစ်သည်ဟုသိရသည်။ အမှန်အားဖြင့်လည်း(Yampi)ဟူသောရွာ အမည်သည် ထာဒိုကူကီး မျိုးနွယ်စုအတွင်းရှိ(Sitlhou)ဆွေမျိုးစုများမှခေတ်အဆက်ဆက်တွင် မှည့်ခေါ်ခဲ့ကြသည့် ရွာအမည် ပင်ဖြစ်သည်။
ဤသို့ဖြင့် Yampiဟူသောရွာအမည်မှာ အဆိုပါSit-lhouမျိုးနွယ်စုများအနေဖြင့် မည်သည့်နေရာဒေသတွင် နေထိုင်လာ ခဲ့ကြစေကာမူ ၎င်းတို့တည်ခဲ့သည့်ရွာ၏အမည်ကို Yampiဟူ၍ပင်မှည့်ခေါ်လာခဲ့ကြသည်ဖြစ်ရာ ထိုရွာအမည်မှာ Sitlhou မျိုးနွယ်စုတို့၏ မူပိုင်ရွာအဖြစ်ထင်ကျန်လာခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့်လည်းထိုမျိုးနွယ်စုများတည်လာခဲ့ကြသည့် ရွာဟောင်း များကို လက်ရှိအိန္ဒိယမြန်မာနယ်စပ်ဖြစ်သည့် ချင်းပြည်နယ်။ မဏိပူလ်ပြည်နယ်နှင့် အထက်ချင်းတွင်းဒေသများတွင် ခိုင်မာသည့် အထောက်အထားများနှင့်တကွတွေမြင်နိုင်ပေသည်။ ထာဒိုကူကီးသမိုင်းတွင်လည်း မိမိတို့သည်လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း မြောက်မြား စွာအချိန်က Yampiရွာကို တည်ထောင်းခဲ့ကြကြောင်းပါရှိသည်သာမကဘဲ ထိုရွာနှင့်ပတ်သက်သည့် ရွာဇဝင်တခုရှိခဲ့လေသည်။
ထိုရာဇဝင်အရ လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်းမြောက်မြားစွာအချိန်တွင် မိမိတို့သည်ရွာတစ်ရွာကိုတည်ခဲ့ကြရာ ထိုရွာ၏အမည် အား Yampiဟုမှည့်ခေါ်ခဲ့ကြသည်ဟုသိရှိရပေသည်။ ထိုရာဇဝင်အရ ထိုရွာတွင် Mulaupi ဟုခေါ်သည့် လူသားစားသော ဧရာမ ငှက်ဘီလူးတစ်ကောင်ရှိရာ ၎င်းကိုတနေ့လျှင်လူတစ်ယောက်စီ ဆက်သရသည့်အပြင် အကယ်၍ထိုသို့ ဆက်သခြင်းမရှိပါက ထို ငှက်ဘီလူးသည် ရွာတွင်းသို့ဝင်လာကာရွာသားများကို အစုလိုက်အပြုံလိုက်သတ်စားလေ့ရှိသည်။ ဤသို့ဖြင့် Yampi ရွာသားများ သည် ငှက်ဘီလူးအားနေ့စဉ်နေ့တိုင်းရွာသားတစ်ဦးစီဆက်သခဲ့ကြရာ အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှရွာသူရွာသားများမှာ ပပျောက် လုမတတ်ဖြစ်ခဲ့ရသည်ဟု ထိုရာဇဝင်အရသိရသည်။ သို့ရာတွင်ကံကောင်းထောက်မစွာဖြင့် ရွာသားများပပျောက်လုနီး အချိန်တွင် ထိုရွာ၌သူရဲကောင်းတစ်ဦးမွေးဖွားခဲ့ကာ ထိုဂဠုန်ကိုသတ်ဖြတ်ခဲ့လေသည်။ ထို့ကြောင့်လည်း ထိုရွာ၏အကြီးအကဲသည် ဂဠုန်ကို သတ်ဖြတ်သည့်အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ကျောက်တိုင်စိုက်ထူကြရာ ၎င်းကိုYampi ကျောက်တိုင်(သို့)Yampi-Moulsong ဟုခေါ်ဆို ကြခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုကျောက်တိုင်တွင် ထိုသူရဲကောင်းမှသတ်ဖြတ်ခဲ့သည့် Mulaupiပုံ၊ သူ၏လက်နက်များအပြင် နေလုံးပုံတို့ရေး ဆွဲထားပြီး ၎င်းတို့အောက်တွင် ကျောက်စာ(၇)ကြောင်းမျှရေးသားထားသည်ဟု မျက်မြင်သက်သေများ၏ပြောစကားအရသိရှိရ သည်။ ထို့ကြောင့်လည်းအချို့ကူကီးလူမျိုးများအနေဖြင့် ထိုကျောက်စာမှာ မိမိတို့ဘိုးဘွားများမှပျောက်ဆုံးခဲ့သည့် စာပေဖြစ်နိုင် သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထိုကျောက်စာအား မဆလခေတ်တွင်ပြက္ခဒိန်အဖြစ် ထုတ်လုပ်ခဲ့ကြရာ အာဏာပိုင်တို့မှတားမြစ်ခဲ့ သောကြောင့် နောက်ပိုင်းတွင်
ထိုကျောက်စာနှင့်ပတ်သက်ပြီး ပြည်သူလူထု၏အာရုံစူးစိုက်မှုနည်းပါးလာခဲ့သည်။ အချို့မှထို ကျောက်စာကို အာဏာပိုင်တို့မှဖျက်စီးကြပြီဟုပြောဆိုကြကြောင်း ဝမ်းနည်းစွာသိရှိရသည်။ မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ အင်္ဂလိပ် အစိုးရ အနေဖြင့် ကူကီးနယ်မြေကိုသိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးနောက် ရောမအက္ခရာကို အခြေခံပြီး ကူကီးစာပေကိုတီထွင်ပေးခဲ့ကြလေသည်။ ထိုအချက်သည်ပင် ကူကီးလူမျိုးများအတွက် တိုင်းတပါး၏လက်အောက်သို့ကျရောက်ခဲ့ကြစေကာမူ ထိုစာပေကို ပိုင်ဆိုင်နိုင်ခဲ့ကြ သောကြောင့် အရှုံးထဲကအမြတ်ရရှိခဲ့ကြသည်ဟု ဆိုရမည်သာဖြစ်ပေသည်။ သို့သော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံ၌ ခေတ်အဆက်ဆက်တွင် အုပ်ချူပ်သူအစိုးရ အဆက်ဆက်တို့မှ ကူကီးလူမျိုးများ၏ စာပေနှင့်ယဉ်ကျေးမှုအား လွတ်လပ်စွာထုတ်ဖော်ခွင့်မပြုခြင်းသည်ပင်ယနေ့ကူကီးလူမျိုးများကိုအခြားလူမျိုးများထက်ဘက်ပေါင်း စုံမှနောက်ကျကျန်ရစ်စေပေသည်။
အခေါ်အဝေါ်၊ဆွေမျိုးတော်စပ်ပုံနှင့် ယောက်ကျားကို အထွတ်အမြတ်ထားခြင်း
ကူကီးထုံးစံအရ အမြန်အလှန်ခေါ်ဆိုကြရာတွင် ညီအစ်ကိုမှ ဆင်းသက်မွေးဖွားလာကြသူများဖြစ်ပါက အသက်ကြီးသူမှ အသက်ငယ်သူကို ကျားမ မရွေး Naoဟုခေါ်ပြီး ငယ်သူမှကြီးသူအား Uဟုခေါ်ဆိုသည်။ သို့ရာတွင် မောင်နှမအချင်းချင်းတို့မှ မွေးဖွားသူများဖြစ်ပါက မိန်းကလေး၏သားသမီးများမှ ယောက်ကျား၏သားသမီးများအနှက် ၎င်းထက်ကြီးသည့် ယောက်ကျား များကို Puဟုခေါ်ဆိုပြီး မိန်းကလေးများကို Nuဟုခေါ်ရသည်။ ထိုနည်းတူယောက်ကျား၏သားသမီးများမှ အဖေ၏မွေးချင်း မိန်းကလေးများ၏ သားသမီးများအနှက် ၎င်းထက်အသက်ကြီးသူအား ကျားမမရွေး Uဟုလည်းကောင်း ငယ်သူများကိုမူ ယောက်ကျားဖြစ်ပါက Tupa ဟုလည်းကောင်း၊ မိန်းကလေးများကို Tunuဟုလည်းကောင်းခေါ်ဆိုကြသည်။ အဖေ၏မွေးချင်းများ အနှက် မိန်ကလေးများကို Niဟုခေါ်ပြီး ယောက်ကျားများအနှက် အဖေထက်အသက်ကြီးသူအား Palenဟု လည်းကောင်း၊ ငယ်သူများကို Paneuဟုလည်းကောင်းခေါ်ကြသည်။ အဖေနှင့်အမေနှစ်ယောက်စလုံးတို့၏အဖေ(အဖိုး)ကို Puဟုလည်းကောင်း၊ အမေ(အဖွား)ကိုPiဟုလည်းကောင်းခေါ်ဆိုသည်။ ထို့အပြင်အဖေ၏မွေးချင်းမိန်မများ၏ ယောက်ကျားများကိုမူ Gangဟုခေါ်ဆို ကြသည်။ သို့ရာတွင် ဆွေမျိုးစုဝင်များအတွင်း၌ ဝါကိုလိုက်ပြီး အဖေနှင့်ဝါတူညီသူများအား မည်မျှပင်ကြီးကြီးငယ်ငယ် Paဟု လည်းကောင်း၊ ထိုနည်းတူ အဖိုးနှင့်ဝါတူညီသူများကို Puဟူ၍လည်းကောင်းခေါ်ဆိုရသည်။ ဆက်လက်၍ မိမိနှင့် ဝါအရတူသူများ ဖြစ်ပါက ယောက်ကျားဖြစ်စေ မိန်းကလေးဖြစ်စေ အသက်ကြီးသူကို U ဟုလည်းကောင်း၊ ငယ်သူကိုမူ Naoဟုလည်းကောင်း၊ ထိုနည်းတူ အိမ်ထောင်ပြုသည့်မိန်းကလေးများအနေဖြင့် ၎င်း၏ယောက်ကျားအဖေကို Gang ဟုလည်းကောင်း၊ အမေကို Niဟု လည်းကောင်း၊ခေါ်ဆိုသည့်အပြင် သူ၏ယောက်ကျားများမှ သူမိန်းမအဖေကို Puဟုလည်းကောင်း အမေကိုPiဟုလည်းကောင်း ခေါ်ဆိုသကဲ့သို့ ၎င်း၏မိန်းမကဲ့သို့ အမေကို(Nu)အဖေကို(Pa)ဟုလည်းခေါ်ဆိုကြသည်။ ထို့အပြင်မိန်းကလေးတယောက်ကို အပျိုးဘဝ၌ မည်ကဲ့သို့ခေါ်ဆိုစေကာမူ ထိုသူမှာမိမိအစ်ကိုနှင့် အိမ်ထောင်ပြုပါက အမ(U)ဟုပင်ခေါ်ဆိုရပေသည်။ မိဘများ မှလည်း ၎င်းတို့၏ချွေးမကို(Mou)ဟုပင်ခေါ်ဆိုရသည်။ ဤသို့ဖြင့် ကူကီးထုံးစံအရ လူတစ်ယောက်ကိုခေါ်ရာတွင် ဝါကိုမူတည် သကဲ့သို့ အခြေအနေပေါ်လိုက်၍ ပြောင်းလဲခေါ်ဆိုသည့်ထုံးစံလည်းရှိပေသည်။
ကူကီးယဉ်ကျေးမှုကိုလေ့လာပါက ကျားနှင့်မအကြားတွင် ယောက်ကျားများကို အဓိကထားခဲ့ကြသည်။ မိန်းကလေးများ မှ မိဘမျိုးရိုးကို ဆက်ခံခွင့်မရှိသည့်အပြင် အမွေကိုလည်း ခံစားခွင့်မရှိချေ။ ထို့အပြင် သားယောက်ကျားမထွန်းကားသူများမှာ မိန်းကလေးမည်မျှမွေးဖွားစေကာမူ ၎င်းကိုမျိုးဆက်တုံး(Ingap)သည်ဟုသတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့်လည်း သားမရနိုင်သည့် လင်မယားနှစ်ယောက်စလုံး ကွယ်လွန်ပါက ၎င်းတို့ပိုင်ဆိုင်သည့် ဥစ္စာပစ္စည်းများကို အစ်ကိုအကြီးဆုံးမှ ပိုင်ဆိုင်ရပေသည်။ ၎င်းကို (Gamngah)ဟုခေါ်ဆိုကြသည်။ အကယ်၍ ထိုသားယောက်ကျားမရှိသူမှာ ၎င်း၏မွေးချင်းတို့အနှက် အကြီးဆုံးဖြစ်ပါက သူ၏အမွေကို ၎င်း၏ဒုတိယမြောက်ညီဖြစ်သူမှ ပိုင်ဆိုင်ရပေသည်။ သို့ရာတွင် ညီဖြစ်သူတို့၏အမွေကိုမူ ၎င်းတို့၏အစ်ကိုအကြီး ဆုံးသာ ပိုင်ဆိုင်ရပေသည်။ သို့ဖြစ်၍ ကူကီးထုံးစံအရ သားယောက်ကျားမထွန်းကားသူမှ သားယောက်ကျားရရှိနိုင်ရန် နောက်ထပ်တရားဝင် အိမ်ထောင်ပြုခွင့်ရှိသည်။ ထိုနည်းတူ ကူကီးရိုးရာအရ သားယောက်ကျားအမြောက်အမြား မွေးဖွားနိုင်သူ များကို အမျိုးကောင်းအမျိုးမြတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။
ထို့အပြင် ကူကီးရိုးရာအရ မျိုးနွယ်စုဆင်းသက်ပုံတွင်လည်း အမျိုးသားများ၏ ဆင်းသက်ပုံကိုသာ မှတ်သားကြပေသည်။ ကူကီးလူမျိုးများသည် မိမိတို့ဆွေမျိုးဆင်းသက်လာပုံအား စာဖြင့်မှတ်သားခြင်းမရှိခဲ့စေကာမူ နုတ်အားဖြင့် မှတ်သားခဲ့ကြသည်။ ထိုနည်းတူ ကူကီးလူမှုကိစ္စရပ်မှန်သမျှတို့တွင် ဝါစဉ်ကိုအခြေခံခဲ့ကြလေသည်။ သို့ဖြစ်၍လူတိုင်းအတွက် သူ၏မျိုးရိုးဆင်းသက် လာပုံအား သိရှိရန်မှာ အလွန်ပင်အရေးကြီးပေသည်။ ကူကီးယဉ်ကျေးမှုအရ လူတိုင်းသည် ၎င်းထက်ဝါကြီးသူအား သူရရှိသော သားကောင်၏ကျောသား(Sating)ကိုဆက်သရသည်။ ထိုသို့ဆက်သရာတွင်လည်း အတွင်းသား(Atingsung)နှင့် အပြင်သား (Atingpo)ဟူ၍ ျထပ်မံခွဲခြားလေသည်။ အဆိုပါကျောတွင်းသားနှင့် ကျောပြင်သားတို့ကိုလည်း သီးခြားစီ ဆက်သရပေသည်။ သို့ဖြစ်၍ ကူကီးအသိုင်းအဝိုင်းတွင် မည်သူကဝါကြီးပြီး မည်သူမှဝါငယ်ကြောင်းသိရှိနိုင်သည်။ ထိုသို့ဆက်သရာတွင် ဥပမာ အားဖြင့် ဖိုး(က)တွင် သားနှစ်ယောက်ရှိ်ပြီး ၎င်းတို့၏အမည်မှာ အဖိုး(A)နှင့် အဖိုး(B)တို့ဖြစ်သည့်အပြင် ၎င်းတို့အနှက် အဖိုး(A) သည် အစ်ကိုကြီးဟုဆိုကြပါစို့။ ၎င်းတို့အိမ်ထောင်အသီးသီးကျသည့်နောက်ပိုင်းတွင် အစ်ကိုကြီးဖြစ်သော ဖိုး(A)မှာ ဝါအရကြီး သောကြောင့် မိဘနှင့်အတူနေထိုင်ပြီး လုပ်အကျွေးပြုကာ အမွေကိုဆက်ခံမည်ဖြစ်သည်။ ဤသို့ဖြင့်၎င်းတို့ သီးခြားစီနေထိုင်ကြ ရာမှညီဖြစ်သူ ဖိုး(B)သ်ည အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်ဖြစ်စေ၊ တောတိရစ္ဆာန်ဖြစ်စေ သူသတ်ဖြတ်သည့် သားကောင်၏ ကျောတွင်းသား ကို မွေးချင်းများအနှက် အစ်ကိုကြီးဆုံးဖြစ်သည့် ဖိုး(A)ကို ဆက်သရပေသည်။ ကျောအပြင်သားကိုမူ သူ၏ဖခင် ဖိုး(က)မှ ကျောတွင်းသားကို ဆက်သခဲ့သည့် ပုဂ္ဂိုလ်ထံဆက်သရမည်ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် အစ်ကိုကြီးဖိုး(A)မှာဖခင်၏အရိုက်အရကြို ခံယူသည်နှင့်အညီ သူရရှိသည့် သားကောင်၏ ကျောတွင်းနှင့် အပြင်သားနှစ်ခုစလုံးကို ဖခင်ဖြစ်သည့်ဖိုး(က)မှ ဆက်သခဲ့ သည့်အတိုင်း ဆက်လက်၍ ဆက်သရမည်ဖြစ်သည်။ ဤသို့ဖြင့် မိမိတို့ဆွေမျိုးဝင်စုများအကြား မည်သည့်နေရာတွင်မည်မျှ ပင်ဝေးကွာကြစေကာမူ ထိုကျောသားကိုပုံမှန်ဆက်သလာခဲ့ကြသည်။ ကျောသားအဆက်သခံသူမှာ ဆက်သသူမှ (UPA)ဟု လည်းကောင်း။ အဆက်သခံသူမှဆက်သသူကို Neojo(သို့)Naopa ဟုခေါ်ကြသည်။ ကူကီးလူမျိုးများ၏ ယုံကြည်ချက်အရ မိမိရရှိသည့် ကျောသားကို ရိုးရာအရ အထက်ပါအတိုင်း ဆက်သခြင်းမရှိပါက ကံဆိုးတတ်သည်ဟု ခံယူကြသကဲ့သို့ ဆက်သခြင်းဖြင့်လည်း ကောင်းကြီးရသည်ဟုယုံကြည်လာခဲ့ကြသည်။
ထို့အပြင် လူတစ်ယောက်အနေဖြင့် သူ၏UPA ကိုတသက်တာအတွင်း မဆက်သခဲ့သောကြောင့် မျိုးရိုးမသိရှိသူများ သည် သိရှိလာချိန်တွင် ကျောသားဆက်သရန် နွားနှောက်တစ်ကောင်သတ်ရပေသည်။ ထိုသို့ပြုလုပ်ပြီးနောက် (UPA)မှ လည်းကြိုဆိုသည့်အနေဖြင့် ထိုသူအားနွား၊နွားနှောက်၊ ဝက်စသည်တို့ကို သတ်ပေးကာကောင်းကြီးပေးရလေသည်။ ထိုကဲ့သို့ ပြုလုပ်သည်ကို (Kilhalho)ဟုခေါ်ဆိုကြသည်။
ယူရမည့်အမျိုးနှင့် ပေးရမည့်အမျိုး (Tucha le Nupa)
ကူကီးရိုးရာအရ Tucha le Nupa (ပေးရမည့်အမျိုးနှင့် ယူရမည့်အမျိုး)ဟူ၍ တိကျသည့် သတန်မှတ်ချက်များရှိပေသည်။ ကူကီးယဉ်ကျေးမှုအရ လူတယောက်နေဖြင့် လက်ထပ်မည့်အမျိုးရှိသကဲ့သို့ ယူရမည့်အမျိုးလည်းရှိပေသည်။ ပေးရမည့်အမျိုးကို Tu te, Tucha ဟုခေါ်ပြီး ယူရမည့်အမျိုးကို Pute(သို့မဟုတ်)Nupa ဟုခေါ်ဆိုကြသည်။ ကူကီးရိုးရာအရ ယောက်ကျား တစ်ယောက်သည် အိမ်ထောင်ကျပြီး သားသမီးများထွန်းကားပါက သူ၏သမီးများသည် ထိုသူနှင့် မွေးချင်းမိန်းကလေးတို့၏ သားများမှလက်ထပ်ရသည်။ ထို့အပြင် အဖေ၏ ဆွေမျိုးမိန်းကလေးများမှ ပေါက်ဖွားလာသူတို့ကိုမူ Tu-teဟုခေါ်ဆိုသည်။ ထိုနည်းတူ မေဘက်၏ ဆွေမျိုးယောက်ကျားတို့မှ ပေါက်ဖွားလာသူမျိုးဆက်များကို လက်ထပ်နိုင်ရာ ၎င်းကို ယူရမည့်အမျိုး (Pute)ဟုခေါ်ဆိုကြသည်။
ကူကီးရိုးရာအရ ယုံကြည်လက်ခံလာခဲ့ကြသည်မှာ စုန်း၊ ကဝေ၊ သမန်းကျား စသည်တို့မှာ လူသားများအတွင်း ရောနှောတတ်သည်ဖြစ်ရာ ၎င်းတို့ကို သွေးမသန့်ရှင်းသူများဖြစ်ကြသည်ဟု သတ်မှတ်ခဲ့ကြပေသည်။ သို့ဖြစ်၍ ကူကီးဘိုးဘွား များအနေဖြင့် သွေးမစစ်သူများ။ အမိအဖ သေချာရေရာမှုမရှိသူများကဲ့သို့သော မသန့်ရှင်းသူများနှင့်သွေးနှေားခြင်းထက် သေရခြင်းသည်ပင် ပိုမို၍မြတ်သည်ဟု ခံယူထားခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့်လည်း ရှေးခေတ် ကူကီးလူမျိုးများသည် ၎င်းတို့အနေဖြင့် ခြေခြေမြစ်မြစ်မသိရှိကြသူများအား အမျိုးသမီးဖြ်စစေ အမျိုးသားဖြစ်စေ မည်မျှချမ်းသာကြွယ်ဝသည်ဖြစ်စေ အိမ်ထောင်ဘက် အဖြစ် ရွေးချယ်ရင်းသွေးနှောမည့်အစား မောင်နှမအချင်းချင်းပင်ဖြစ်စေ ယခုကဲ့သို့ ၎င်းတို့မှ ဃဃနန သိရှိထားကြသူအချင်းချင်း လက်ထပ်စေခြင်းဖြင့် မိမိတို့၏အမျိုးနှင့်သွေးကို ထိန်းသိမ်းခြင်းဖြစ်သည်ဟု ခံယူခဲ့ကြသည်။ ၎င်းကို ကာလအတန်ကြာ ကျင့်သုံးလာခဲ့ကြရာမှ ထိုစနစ်မှာ ကူကီးလူမျိုးများ၏ ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံသဖွယ်ဖြစ်လာခဲ့ဟန်တူကြောင်း သုံးသပ်နိုင်ပေသည်။		ထိုနည်းတူ မိန်းကလေးရှင်ဖြစ်သော Nupa (ပေးသူ)နှင့် ထိုမိန်းကလေးကိုယူရသည့် Tucha (ယူသူ)တို့အကြားတွင် Nupaမှပို၍ကြီးမြတ်သည်ဟုခံယူကြပေသည်။ သို့ဖြစ်၍ သဘောထားကြီးစရာရှိပါက Nupaမှပို၍ သဘောထားကြီးရပေသည်။ ထို့အတူ Tupa သည် Tuchaကို ကျိန်ဆိုနိုင်သော်လည်း Tuchaမှ Nupa ကို ကျိန်ဆို၍မရဟုခံယူခဲ့ကြသည်။ အကယ်၍ Tuchaမှ Nupa ကို ကျိန်ဆိုပါက ထိုဝဋ်ကြွေးအား ကျိန်ဆိုသူအပေါ်ပြန်လည်သက်ရောက်သည်ဟုခံယူကြသည်။ ထိုနည်းတူ ကူကီးရိုးရာ အရ Nupa သည်Tupa အိမ်၌သေဆုံးခွင့်မရှိချေ။ အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် Tute အိမ်တွင် သေဆုံးမည့်အခြေအနေရှိပါက အိမ်ရှင်(Tucha)တို့သည် ဒုက္ခကြုံတတ်သည်ဟုယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ မသက်သာ၍ ထိုအဖြစ်မျိုးကို ရင်ဆိုင်ပါကလည်း သေဆုံး သူ၏ မိသားစုသည် အိမ်ရှင်တို့အတွက် ဘေးဒုက္ခကင်းဝေးစေရန် ဇာတာချေပေးသည့်အနေဖြင့် ရိုးရာယစ်ပူဇော်ပွဲပြုလုပ်ပေး ရသည်။ ၎င်းကို Tolthehဟုခေါ်ဆိုသည်။ ထိုယစ်ပူဇော်ခြင်းပြုလုပ်ရာတွင် သတ်ဖြတ်သည့်ယစ်ကောင်ကို အိမ်ရှင်တို့နှင့် ဝိုင်းစားရပေသည်။ သို့ရာတွင် Tute မှာ Nupa အိမ်၌သေဆုံးနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့်လည်း ကူကီးရိုးရာအရ အမေ၏ဆွေမျိုးများ ဖြစ်သည့် Pute (သို့မဟုတ်)Nupaကို ရိုသေလေးစားလာခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။ ဤသို့ဖြင့် ကူကီးလူမှုရေးနယ်ပယ်၌ အချင်းချင်း အကြား အပြန်အလှန်ဆက်ဆံရာတွင် လူပုဂ္ဂိုလ်ကိုလိုက်၍ လိုက်နာကျင့်သုံးနေထိုင်ရမည့်ရိုးရာထုံးစံများရှိပေသည်။