cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
၂၀၁၅ ဟိန္ဒူကွတ် ငလျင်
ထိခိုက်သေဆုံးမှုများ
ငလျင်ကြောင့် ပါကစ္စတန်နိုင်ငံတွင် အနည်းဆုံးလူ ၂၆၈ ဦးသေဆုံးခဲ့ကြပြီး ငလျင်တုန်ခါမှုကို မြို့ကြီးအများစုတွင် ခံစားခဲ့ကြရသည်။ ဆွက်ခရိုင်တွင် ဒဏ်ရာရရှိသူ အနည်းဆုံးလူ ၁၉၄ ဦးကို ဆေးရုံတင်ပို့ခဲ့ရပြီး ပီရှဝါမြို့တွင် ၁၀၀ ကျော်ကို ဆေးရုံတင်ပို့ခဲ့ရသည်။ Gilgit-Baltistan နှင့် Khyber Pakhtunkhwa ပြည်နယ်များတွင် နေရာအနှံ့ ထိခိုက်ပျက်စီးမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ Khyber Pakhtunkhwa ပြည်နယ်ရှိ ထိခိုက်ပျက်စီးမှု အများဆုံးနေရာဒေသများမှာ Shangla, Lower Dir, Upper Dir, Swat နှင့် Chitral မြို့များဖြစ်ကြသည်။
ကယ်တင်ရေးနှင့် အကူအညီများ
🇵🇰 Pakistan
ပါကစ္စတန် ဝန်ကြီးချုပ် နာဝါရှရစ်က ပြည်ထောင်စု၊ ပြည်သူ၊ စစ်တပ်နှင့် ပြည်နယ်အေဂျင်စီများအား ချက်ခြင်း အသင့်အနေအထား ရှိစေရန်နှင့် ပါကစ္စတန်နိုင်ငံသားများ၏ လုံခြုံမှုကို သေချာစေရန် ဆော်ဩညွှန်ကြားခဲ့သည်။ ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးဝန်ဆောင်မှုဌာန အဆိုအရ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာဟီးရှရစ်သည် စစ်သည်များအား ဘေးသင့်ဒေသမှ ပြည်သူများအား အမိန့်တစုံတရာ စောင့်ဆိုင်းမနေပဲ ကယ်တင်ကြရန် ညွှန်ကြားခဲ့ကြောင်း ဆိုသည်။
🇦🇫 Afghanistan
အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ၏ CEO ဖြစ်သူ အဘဒူလာ အဘဒူလာသည် ဘေးအန္တရာယ်ကို တုံ့ပြန်နိုင်ရန် အကြီးတန်းအရာရှိများအား အရေးပေါ်အစည်းအဝေးခေါ်ယူခဲ့သည်။
🇮🇳 India
အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ် နာရမ်ဒရာ မိုဒီ က အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ သမ္မတ အဆာရပ်ဖ် ဂမ်နီ နှင့် ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ် နာဝါရှရစ်တို့ထံ ဆက်သွယ်ကာ အကူအညီကမ်းလှမ်းခဲ့သည်။
ကုလသမဂ္ဂ
ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ် ဘန်ကီမွန်းက ကုလသမဂ္ဂ၏ အေဂျင်စီများအား ပါကစ္စတန်နှင့် အာဖဂန်နစ္စတန် သို့ ကူညီကယ်ဆယ်ရေး ဆောင်ရွက်ရန် ဆော်ဩခဲ့သည်။
သရက်ချောင်းမြို့
သရက်ချောင်းမြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ အောက်ပိုင်းတနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်ခရိုင်တွင်ပါဝင်သော သရက်ချောင်းမြို့နယ်၏ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သည်။ ထားဝယ်-မြိတ် မော်တော်ကားလမ်းပေါ်တွင်တည်ရှိ၍ ထားဝယ်မြို့မှ ၁၇ မိုင်ကွာဝေးသည်။ ထားဝယ်မြို့ထက် ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းနှင့် ၁၅ မိုင်ခန့် ပိုမိုနီးကပ်ပြီးလျှင် ထားဝယ်မြစ်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်း အနီးတွင်တည်ရှိသည်။
မြို့ပေါ်ရှိ အစိုးရ အဆောက်အအုံများအနက် မြို့ပိုင်ရုံးနှင့် ရဲဌာနတို့မှာ သောင်းကျန်းသူများ မီးရှို့ဖျက်ဆီး၍ ပျက်စီးခဲ့ရသဖြင့် ၁၉၆၁-၆၂ ခုနှစ်က အသစ်တစ်ဖန်ပြန်၍ဆောက်လုပ်ခဲ့ရသည်။ ငွေတိုက်တစ်ခုသာလျှင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးမတိုင်မီက အဆောက်အအုံဖြစ်လေသည်။
ပထဝီဝင်
သရက်ချောင်းမြို့နယ်သည် ထားဝယ်ခရိုင် အတွင်းရှိ မြို့နယ်လေးခုအနက် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီးလျှင် ပင်လယ် ကမ်းရိုးတန်းနှင့်နီးသောဒေသများမှ တစ်ပါး သရက်ချောင်းမြို့နယ်သည် ညီညာပြန့်ပြူးသော မြေနိမ့် မြေပြန့်နည်းပါး၍ တောင်ကုန်းကမူပေါများသည်။ မြို့နယ်၏ အရှေ့ဘက်တွင် တနင်္သာရီရိုးမတောင်တန်းကြီးရှိ၍ အနောက်ဘက်တွင် ထားဝယ်မြစ်ရှိလေသည်။ ယင်း၏တောင်နှင့် မြောက် အလျားသည်ထားဝယ်မြို့နယ်၏ တောင်ဘက်အကျဆုံး ဖြစ်သော ရှင်မုတ္ထီးရွာရှိ ရွှေဂူချောင်းမှသည် မြိတ်ခရိုင် မြောက်ဘက်အစပ်တွင်ရှိသော ပလောက်ချောင်းအထိဖြစ်၍ မိုင် ၆ဝ ခန့်ရှည်လျားသည်။ မြို့နယ်၏ အရှေ့အနောက် အကျယ်ဆုံးနေရာတွင် မိုင်၃ဝ ခန့်ရှိသည်။ မြို့နယ်တစ်ခုလုံး၏ ဧရိယာသည် ၁ဝ၁၃ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်၍ ကျေးရွာပေါင်း ၁၄၉ရွာ ပါဝင်ရာသူကြီး ၄၅ ဦးကကျေးရွာအစုများဖွဲ့၍ ခွဲဝေအုပ်ချုပ် ရလေသည်။
လူမှုပထဝီဝင်
မြို့ပေါ်နှင့် မြို့နယ်အတွင်း နေထိုင်ကြသူတို့သည် ထားဝယ်လူမျိုးများ နှင့် ကရင်လူမျိုးမွန်လူမျိုး အနည်းငယ်မျှရှိသည်။ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ထားဝယ်၊ ကရင်၊ မွန် နိုင်ငံခြားသားတို့၏ရာခိုင်နှုန်း အချိုးအစား မှာ ၉၀:၇:၂:၁ ခန့်ဖြစ်လေသည်။ လူဦးရေအများစုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များဖြစ်ကြ၍ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်များလည်း အနည်းအကျဉ်းမျှရှိလေသည်။ ကိုင်း၊ လယ်ယာနှင့်ခြံဥယျာဉ်လုပ်ငန်းသည် မြို့နယ်၏ အဓိကလုပ်ငန်းဖြစ်သည်။ လုပ်ကိုင်လျက်ရှိသော ကိုင်းနှင့် လယ်ဧရိယာပေါင်းမှာ ၃၁၄၆၂ဧကဖြစ်၍ အုန်းသီး၊ ကွမ်းသီး၊ ဒူးရင်း၊ မင်းကွတ်တို့ကိုစိုက်ပျိုးသော ခြံ ဥယျာဉ်ဧကပေါင်းမှာ ၂၄ဝ၅၁ ဧကဖြစ်လေသည်။ ဒုတိယအရေးပါသောလုပ်ငန်းသည် ငါးပိငါးခြောက်လုပ်ငန်းဖြစ်၍ ကမ်းရိုးတန်းနှင့်နီးကပ်သော ကျေးရွာများတွင် လုပ်ကိုင်ကြသည်။ တတိယအရေးပါသော လုပ်ငန်းသည် သတ္တု လုပ်ငန်းဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်၍ သရက်ချောင်းမြို့နယ်၏ထွက်ကုန်တို့မှာဆန်စပါး၊ အုန်းသီး၊ ကွမ်းသီး၊ ဒူးရင်းသီး၊ ငါးပိငါးခြောက်နှင့်သံဖြူ ခဲမဖြူ၊ အဖြိုက်နက်၊ သတ္တုများဖြစ်သည်။
ရှင်တောင်ပုံစေတီ
မြို့နယ်အတွင်းရှိစေတီပုထိုးတို့အနက် သရက်ချောင်းမြို့ အရှေ့ဘက်စုပုံတောင်ပေါ်၌ တည်ထားသော ရှင်တောင်းပုံစေတီသည် သမိုင်းဝင်ထင်ရှားသော ရှေးဟောင်းစေတီတစ်ဆူဖြစ်၍ အဆက်ဆက်မွမ်းမံပြင်ဆင် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းအရကောဇာသက္ကရာဇ် ၁ဝဝ ပြည့်နှစ်ခန့်က မောင်နွားအမည်ရှိ မုဆိုးတစ်ဦးသည်တောလိုက်ထွက်ရင်း ရသေ့တစ်ဦးနှင့်တွေ့၍ တရားပြဆုံးမသဖြင့် သတိသံဝေဂရကာ မိမိ၌ပါလာသော လေးမြားလက်နက်ပစ္စည်းများကို တောင်းဖြင့်ထည့်လှူဒါန်း၍ စုပုံမီးရှို့ဖျက်ဆီးပြီးလျှင် ရသေ့ရဟန်းပြုသွားရာ ထိုလေးမြားလက်နက်တို့ကို စုပုံမီးရှို့သော နေရာ၌ တည်ထားခဲ့သောကြောင့်ရှင်တောင်းပုံဟု ခေါ်တွင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုလေသည်။ ဤရှင်တောင်ပုံစေတီနှင့်စပ်လျဉ်း၍ တောင်းပုံတောင်းပုံရှင်တောင်းပုံ၊ တောင်းပုံမတ်စောက် တတ်မရောက်၊ အောက်ကကွမ်းရာ ရွှေဖလားနှင့်ပူဇော် ပါနော်မယ်ဝေး ဟူသော ရှေးထားဝယ်ဒိန်းချင်းတစ်ပုဒ်မှာ အလွန်ပင်ခေတ်စားခဲ့လေသည်။
ညောင်ကားယားရွာ၊ သံဒိသဲကုန်းကလေး
ညောင်ကားယားရွာ၊ သံဒိသဲကုန်းကလေး
ပါဏာတိပါတ
ပါဏာတိပါတ အင်္ဂါ ၅-ပါး
သတ်မှုကံမြောက် ဆုံးဖြတ်ချက်အကြောင်းငါးပါး၊ ၎င်း အင်္ဂါ ၅-ပါးတို့နှင့် ပြည့်စုံက ထိုသိက္ခာပုဒ် ပျက်၏။
(၂) ပါဏသညိတ- သက်ရှိသတ္တဝါဟု မှတ်သိခြင်း၊
(၃) ဃာတ စိတ္တ- သတ်လိုသောစိတ်ရှိခြင်း၊
(၄) ဥပက္ကမ- လုံ့လဥပခြင်း၊
(၅) မရဏ- ထိုလုံ့လကြောင့် သေခြင်း။
ပါဏာတိပါတ၏ ပယောဂမျိုး ၈-ပါး
ပါဏာတိပါတကံ ဖြစ်နိုင်ခြင်း၏ အကြောင်းတရားမျိုး ရှစ်ပါး၊ ပါရာဇိကဏ် အဋ္ဌကထာမှ —
(၁) ဥဒိဿ ပယောဂ-သတ္တဝါကိုရည်မှတ်၍ သတ်ဖြတ် ထိုးခုတ်ခြင်း၊
(၂) အနုဒ္ဒိဿ ပယောဂ-သတ္တဝါတစုံတခုကို ရည်မှတ်ခြင်းမရှိဘဲ ဘာကောင်သေသေဟု ပစ်ခတ် ထိုးခုတ်လိုက်ခြင်းမျိုး၊
(၃) သာဟတ္ထိက ပယောဂ-ကိုယ်တိုင် သတ်ပုတ် ထိုးခုတ်ခြင်း၊
(၄) အာဏတ္တိက ပယောဂ- သူတပါးကို စေခိုင်းခြင်း၊
(၅) နိဿဂ္ဂိယ ပယောဂ-အဝေး၌နေသော သတ္တဝါကို မြှား၊ လှံ၊ သေနတ် စသည်ဖြင့် ပစ်ခတ်ခြင်း၊
(၆) ထာဝရ ပယောဂ- အမြဲတည်နေ၍ သေစေနိုင်သည့် တွင်းတူးထားခြင်း၊ ဆေးဝါး အစီအရင်ထားခြင်းç စသည့် အရာမျိုး၊
(၇) ဝိဇ္ဇာမယ ပယောဂ- ဓာတ်ရိုက်၊ ဓာတ်ဆင်၊ ဂါထာမန္တရား စသော အစီအရင်တို့ဖြင့် သေအောင်ပြုခြင်း၊
(၈) ဣဒ္ဓိမယ ပယောဂ- မိမိ ကမ္မဇိဒ္ဓိတန်ခိုးဖြင့် သတ္တဝါတို့ကို သေစေခြင်း။
ပါဏာတိပါတကံ၏ မကောင်းကျိုး ၂၃-မျိုး
ပါဏာတိပါတ် သူ့သက်သတ်သူတို့ ခံစားတွေ့ကြုံရသော မကောင်းကျိုးများသည် ပိဋကပါဠိတော်တို့၌ သင်္ချာအမျိုးမျိုးဖြင့် လာရှိသော်လည်း ဤ၌ အလုံးစုံပါဝင်သည့် ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာလာ သင်္ချာ ၂၃-ပါးကို ဆိုလေသည်၊ သိလွယ်နိုင်ရန် မြန်မာဘာသာ သက်သက်ဖြင့် ပြလိုက်၏။
(၁) ကိုယ်အင်္ဂါချို့တဲ့ခြင်း၊
(၂) လုံးရပ်နေထား အချိုးအစား မကျခြင်း၊
(၃) နုံနှေးလေးဖင့်ခြင်း၊
(၅) မလှပ မတင့်တယ်ခြင်း၊
(၆) အရေ အဆင်း မပြောင်ဝင်းခြင်း၊
(၇) အသားအရေ ကြမ်းတမ်းခြင်း၊
ကွန်တိုင်ရွာကြီးရွာ
ကွန်တိုင်ရွာကြီးရွာ
ပါဏာတိပါတ
ပါဏာတိပါတကံ၏ မကောင်းကျိုး ၂၃-မျိုး
(၈) ကြောက်ရွံ့တတ်ခြင်း၊
(၁၀) စကားပြေပြစ်စွာ မပြောတတ်ခြင်း၊
(၁၁) ချစ်ခင်သူ မရှိခြင်း၊
(၁၂) မိမိပရိသတ် အကြိမ်ကြိမ် ပျက်စီးခြင်း၊
(၁၃) ထိတ်လန့်တတ်ခြင်း၊
(၁၅) သူများ ပယောဂကြောင့် သေရခြင်း၊
(၁၆) တွေဝေမိုက်မဲခြင်း၊
(၁၈) ရွံ့စရာကောင်းသော ရုပ်အဆင်းရှိခြင်း၊
(၁၉) ကုန်းကော့သော ကိုယ်ရှိခြင်း၊
(၂၀) ကြောင့်ကြ စိုးရိမ်မှုများခြင်း၊
(၂၁) ဘေးရန် များခြင်း၊
(၂၃) အသက်တိုခြင်း။
သူတစ်ပါးအသက်ကို သတ်ဖြတ်သောသူသည် သေလွန်သောအခါ အပါယ်လေးဘုံသို့ ကျရောက်ပြီး ဒုက္ခများ ခံစားရသည်။ ထို့ပြင် ရှေးကုသိုလ်ကံကြောင့် အပါယ်ဘုံမှလွတ်မြောက်ကာ လူ့ဘဝကို ရရှိခဲ့ပါကလည်း အောက်ပါဆိုးကျိုးများကို ခံစားရနိုင်သည်။
(၁) အသက်တိုခြင်း၊
(၂) အနာရောဂါများကာ ကျန်းမာမှုအားနည်းခြင်း၊
(၃) အားအင်မရှိခြင်း၊
(၄) ကြောက်ရွံ့တတ်ခြင်း၊
(၅) စိုးရိမ်ပူပန်စိတ်များခြင်း၊
(၆) သူတစ်ပါး၏ နှိပ်စက်မှုကို ခံရခြင်း၊
(၇) သူတစ်ပါးသတ်၍ သော်လည်းကောင်း၊ မိမိကိုယ်တိုင် ပြန်၍ သတ်၍သော်လည်းကောင်း သေရခြင်း၊
(၈) ကိုယ်လက်အင်္ဂါချို့ယွင်းခြင်း၊
(၉) ခန္ဓာကိုယ် ပြေပြစ်မှု မရှိခြင်း၊
(၁၀) မိမိချစ်ခင်နှစ်သက်သော သူများနှင့် ကွေကွင်းရခြင်း။
ပါပဂြိုလ်
ပါပဂြိုဟ် ၄-လုံး
ဆိုးသွမ်း ယုတ်မာသော ဂြိုဟ်၊ သို့မဟုတ် နေမှပေါ်ထွက်လာသောကြောင့် အရှိန်အခိုး ပူပြင်းသော သဘောရှိသည့် ဂြိုဟ်ဟု ဗေဒင်ကျမ်းများ၌ ဆိုကြကုန်၏၊ လောကဒီပသာရကျမ်းတွင် 'ပါပလေးချက်၊ နေကထွက်၍၊ ရှိန်စက် ပူခြင်း၊ အခိုးပြင်း၏' ဟုဆိုထားလေပြီ။
(၁) တနင်္ဂနွေဂြိုဟ်၊
(၂) အင်္ဂါဂြိုဟ်၊
(၃) စနေဂြိုဟ်၊
(၄) ရာဟုဂြိုဟ်။
မိုးရွာသစ်ရွာ၊ မိုး
မိုးရွာသစ်ရွာ၊ မိုး
ကျောက်တန်းရွာ၊ ပဲကောက်
ကျောက်တန်းရွာ၊ ပဲကောက်
လှိမ်းဆင့်ရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
လှိမ်းဆင့်ရွာ(Hleinsint)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ မှုံတနူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၆၃၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မှုံတနူးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၇ ဦး၊ မ ၂၃၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၃၈ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အုန်းပင်စုရွာ၊ သံဒိသဲကုန်းကလေး
အုန်းပင်စုရွာ၊ သံဒိသဲကုန်းကလေး
ကန့်လန့်စုရွာ၊ ရေလိမ်
ကန့်လန့်စုရွာ၊ ရေလိမ်
ဩဂုတ် ၂၀၀၂
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဩဂုတ် ကဏ္ဍ:၂၀၀၂
စီအက်စ်အိုင် - မှုခင်းစုံစမ်းစစ်ဆေးရေးဌာန
စီအက်စ်အိုင် - မှုခင်းစုံစမ်းစစ်ဆေးရေးဌာန (CSI: Crime Scene Investigation) မှုခင်းစစ်ဆေးမှုကို အခြေခံ ရိုက်ကူးထားသည့် အမေရိကန် ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ ဖြစ်သည်။ ဇာတ်လမ်းတွင် လောင်းကစားမြို့တော် လာ့စ်ဗေးဂတ်စ်၌ ဖြစ်ပွားသည့် လူသတ်မှုများအား ဖော်ထုတ်ပုံကို အဓိကထား တင်ပြထားသောကြောင့် အများအားဖြင့် စီအက်စ်အိုင် - လာ့စ် ဗေးဂတ်စ် (CSI: Las Vegas) သို့မဟုတ် စီအက်စ်အိုင် (CSI) ဟု လူသိများသည်။ ပထမဦးဆုံး ဇာတ်လမ်းတွဲကို ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် အောက်တိုဘာ ၆ ရက်နေ့တွင် CBS ရုပ်သံဌာနမှ ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။ CBS ရုပ်သံဌာနမှလည်း အလားတူ ဇာတ်လမ်းတွဲများဖြစ်သည့် စီအက်စ်အိုင် - မိုင်ယားမိ (CSI: Miami) ကို ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း စီအက်စ်အိုင် - နယူးယောက် (CSI: NY) ကိုလည်းကောင်း အသီးသီး ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။
နောင်ကွမ်ရွာ၊ မိုးမောက်မြို့နယ်
နောင်ကွမ်ရွာ(Nawngkun)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မိုးမောက်မြို့နယ်၊ နောင်ကွမ် (နောင်ကောန်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၀၇၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နောင်ကွမ် (နောင်ကောန်)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၈၃ ဦး၊ မ ၅၇၂ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၁၅၅ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အထက်မန်ကျည်းပင်ရွာ၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်
အထက်မန်ကျည်းပင်ရွာ (Ahhtetmagyipin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုးမိတ်ခရိုင်၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်၊ လယ်ကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၀၆၈၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လယ်ကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၇၆ ဦး၊ မ ၁၆၄၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၂၁၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ဝါးရှီးလားရွာ
ဝါးရှီးလားရွာ
သမန်းပြင်ရွာ၊ သရက်မြို့နယ်
သမန်းပြင်ရွာ (Thamanpyin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ သရက်မြို့နယ်၊ တွင်းလယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၀၄၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တွင်းလယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၄၈ ဦး၊ မ ၂၀၉၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၉၄၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သရက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကရင်ရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
ကရင်ရွာ (Kayin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ မွှေးပြင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၇၁၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မွှေးပြင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၁၈ ဦး၊ မ ၁၆၆၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၈၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရေလယ်သောင်(အောက်စု)ရွာ၊ စစ်ကုန်း
ရေလယ်သောင်(အောက်စု)ရွာ၊ စစ်ကုန်း
ရတနာပုံ (သရုပ်ဆောင်)
ရတနာပုံ သည် မြန်မာ အမျိုးသမီး သရုပ်ဆောင်နှင့် မော်ဒယ်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ အနုပညာလောကထဲသို့ ၂၀၀၀−ပြည့်နှစ်တွင် စတင် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ပညာရေးမှာ ဥပဒေဘွဲ့ ရရှိထားသူဖြစ်သည်။
လှည်းဆိပ်ရွာ၊ အာကာ
လှည်းဆိပ်ရွာ၊ အာကာ
အောက်ဥယျာဉ်စုရွာ၊ ကျွန်းကုန်း
အောက်ဥယျာဉ်စုရွာ၊ ကျွန်းကုန်း
အင်းစုရွာ၊ သံဒိသဲကုန်းကလေး
အင်းစုရွာ၊ သံဒိသဲကုန်းကလေး
မနုဿစုတိတိရစ္ဆာနသုတ်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ဘုရားရှင်သည် လက်သည်းခွံပေါ်၌ မြေမှုန့်အနည်းငယ် တင်ထားတော်မူပြီး လက်သည်းခွံပေါ်ရှိ မြေမှုန့်နှင့် မဟာပထဝီမြေကြီး ဘယ်ကများသနည်းဟု ရဟန်းတော်များအား မေးတော်မူပါသည်။
မြတ်စွာဘုရား-မဟာပထဝီမြေကြီးက များပါသည်။ မြတ်စွာဘုရား လက်သည်းခွံပေါ်ရှိ မြေမှုန့်သည် ရေတွက်နှိုင်းယှဉ်လောက်အောင်ပင် မရှိပါဟု ရဟန်းတို့က လျှောက်ထားကြပါသည်။
ရဟန်းတို့ ဤအတူပင် လူ့ဘဝမှစုတေ၍ လူ့ဘဝ၌ဖြစ်သောပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် နည်းပါးလှကုန်၏။ လူ့ဘဝမှစုတေ၍ တိရစ္ဆာန်ဘဝ၌ဖြစ်သောသူတို့သာ များလှကုန်၏-ဟု ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်။
ခါးငွေးရွာ၊ လဟယ်မြို့နယ်
ခါးငွေးရွာ (Kharngwe)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ လဟယ်မြို့နယ်၊ ကုန်းလန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၈၄၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကုန်းလန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၆၃ ဦး၊ မ ၄၅၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၁၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လဟယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မဲကုန်းရွာ၊ ဝက်လက်မြို့နယ်
မဲကုန်းရွာ (Mekone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဝက်လက်မြို့နယ်၊ မဲကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၇၃၃ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝက်လက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဟိုတိရွာ၊ နမ့်စန်မြို့နယ်
ဟိုတိရွာ (Hoti)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ နမ့်စန်မြို့နယ်၊ ဝမ်နောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၅၁၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝမ်နောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၀၀ ဦး၊ မ ၁၉၅၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၈၅၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နမ့်စန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အပိုလို ၁
အပိုလို ၁ သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ အပိုလို စီမံကိန်းမှ ပထမဆုံး လူသားလိုက်ပါသော အာကာသမက်ရှင်ဖြစ်ပြီး လကမ္ဘာပေါ်သို့ ပထမဆုံးခြေချရန် ခြေလှမ်းဖြစ်သည်။ ယင်းအား ၁၉၆၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၁ ရက်တွင် လွှတ်တင်ရန် အစီစဉ်ချထားပြီး အပိုလို command module နှင့် service module တို့အား ကမ္ဘာပတ်လမ်းကြောင်းအနိမ့်တွင် စမ်းသပ်ရန်ဖြစ်သည်။ မက်ရှင်သည် မီးလောင်မှုကြောင့် မပျံသန်းခဲ့ပါ။ ယင်းမီးလောင်မှုကြောင့် အဖွဲ့ဝင် ၃ ယောက်စလုံး သေဆုံးခဲ့ပြီး အာကာသယာဉ်အစိတ်အပိုင်းများလည်း ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ မီးလောင်ရသည့်အကြောင်းရင်းအား နာဆာက ကော်မတီဖွဲ့ကာ စုံစမ်းစစ်ဆေးသည့်အပြင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကွန်ဂရက်မှလည်း နာဆာ၏စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုအား စောင့်ကြပ်ခဲ့သည်။
လူလိုက်ပါသော အပိုလို ပျံသန်းမှုများကို လပေါင်း ၂၀ အထိ ရပ်ဆိုင်းခဲ့သည်။ လူလိုက်မပါသော Lunar module နှင့် Saturn V ဒုံးပျံတို့အား ဆက်လက်လုပ်ဆောင်စေခဲ့သည်။ ပထမဆုံး လူလိုက်ပါသော အပိုလို စီမံကိန်းကို ၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် အပိုလို ၇ တွင် အပိုလို ၁ ၏ အရံအဖွဲ့သားများက အောင်မြင်စွာဖြင့် ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည်။
တောင် (ပုလဲတောင်)ရွာ
တောင် (ပုလဲတောင်)ရွာ
မနုဿစုတိနိရယသုတ်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ထို့အတူ လူ့ဘဝမှ စုတေ၍ လူဘဝ၌ဖြစ်သောသတ္တဝါတို့ နည်းပါးပြီး၊ လူ့ဘဝမှစုတေ၍ ငရဲဘဝ၌ ဖြစ်ရသောသတ္တဝါတို့ များလှပုံကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
မှုံတနူးရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
မှုံတနူးရွာ(Hmontanu)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ မှုံတနူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၆၂၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မှုံတနူးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၇ ဦး၊ မ ၂၃၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၃၈ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျွတ် (တိရစ္ဆာန်)
ကျွတ်၊ မျှော့ တို့သည် သွေးစုတ်တတ်သော ကျောရိုးမဲ့သတ္တဝါတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ နွေအခါ၌ ခြောက်သွေ့၍ မြေထဲ၌ နေတတ်ပြီး နှင်းကျသောအခါ ရှင်သန်ကာ မြက်ပင်များ အကြား၌ သွားနေတတ်သည်။ လူ၏အနံ့ကို ခံကာ တွယ်၍ သွေးစုတ်တတ်သည်။ သွားရာ၌ ရှေ့တစ်နေရာကို ကုတ်တွယ်ပြီးနောက် နောက်ပိုင်းအဖျားကို ရှေ့နေရာသို့ ကွေးယူတွယ်ထားပြီး တဖန်ရှေ့သို့ လှမ်းတွယ်ခြင်းဖြင့် လျင်မြန်စွာ သွားနိုင်သည်။ ရေကူးသွားတတ်သော အကြီးစားမျိုးကို မြှော့ဟုခေါ်သည်။ မြှော့သည် လူနှင့် ကျွဲနွားများကိုပါတွယ်၍ သွေးစုတ်လေ့ရှိသည်။ သွေးဝသောအခါ ဖောင်းပွလာ၍ အလိုအလျောက် ကွာကြသွားတတ်သည်။ မြှော့ကြီးများမှာ လုံးပတ် ၁လက္မခွဲ အရှည် ခြောက်လက္မခန့် အထိရှိသည်။ ရှေးအခါက အနာရောဂါများတွင် သွေးစုတ်ရန် ဆရာဝန်များ သုံးစွဲကြသည်။ အပူပိုင်းဒေသနှင့် မြေထဲပင်လယ်နိုင်ငံများတွင် တွေ့ရသည်။ လူတို့ စားသုံးသော ပင်လယ်မြှော့မှာကား တစ်မျိုးတစ်စားဖြစ်သည်။
သရက်ခရိုင်
သရက်ခရိုင် (Thayet District) သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီးတွင် ပါဝင်သော ခရိုင်ဖြစ်သည်။ ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ သရက်မြို့ဖြစ်သည်။
ပါဝင်သောမြို့နယ်များ
သရက်ခရိုင်တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်များနှင့် မြို့များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ ၂၀၂၂ခုနှစ် ဧပြီလ (၃၀)ရက်နေ့တွင် သရက်ခရိုင်မှ အောင်လံနှင့် ဆင်ပေါင်ဝဲမြို့နယ်များကို ခွဲထုတ်ကာ အောင်လံခရိုင်အဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
သမိုင်း​ကြောင်း
သရက်ခရိုင်၏ အစောပိုင်းသမိုင်းကို ပြန်လည်ဆန်း စစ်ကြည့်လျှင် ထိုခရိုင်၏အောက်ပိုင်းသည် သရေခေတ္တရာပြည်ကြီး စည်ပင်ထွန်းကားစဉ်က ထိုနိုင်ငံ၏နယ်နိမိတ်အတွင်း၌ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ဧရာဝတီမြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်းရှိ ယခုခရိုင်၏အထက်ပိုင်းသည် သုနာပရန္တတိုင်း၌လည်းကောင်း၊ အရှေ့ဘက်ကမ်း၌ရှိသောခရိုင်၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသသည် တမ္ပဒီပတိုင်း၌လည်းကောင်းပါဝင်ခဲ့သည်ဟု အချို့သမိုင်း သုတေသီတို့က ဆိုပေသည်။
သရေခေတ္တရာမင်းဆက်၂၇ ဆက်မြောက်ဖြစ်သော သုပညာမင်းလက်ထက် ခရစ်နှစ်ရှစ်ရာစုခန့်တွင် သရေ ခေတ္တရာကိုမွန်လူမျိုး၊ ကမ်းယံလူမျိုးတို့ လာရောက် တိုက်ခိုက်သဖြင့် ထိုပြည်ကြီးပျက်လေသော် ထိုမင်း၏ တူတော်တစ်ပါးဖြစ်သည့် သမုတိရာဇ်သည် သရက်ခရိုင် အတွင်းသို့ ရှောင်တိမ်းလာရင်း မင်းတုန်းမြို့ကို တည်သည်ဟုဆိုကြသည်။ ထိုမင်းသည် နောင်အခါ အရိမဒ္ဒနာဟု ခေါ်တွင်သော ပုဂံပြည်ကြီးကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သော မင်းဖြစ်သည်။ ထိုမင်း၏အဆက်အနွယ်တို့သည် နှစ်ပေါင်း၁ဝဝဝ ကျော်မျှပုဂံတွင်အုပ်ချုပ်မင်းလုပ်ခဲ့ကြရာ သရက်ခရိုင်ဒေသသည် ပုဂံမင်းတို့၏နယ်ပယ်အတွင်း ပါဝင်ခဲ့၍ သရက်မြို့စားများကို ပုဂံမင်းတို့ကခန့်အပ်ခဲ့လေသည်။
ပုဂံမင်းဆက်နောက်ဆုံးဖြစ်သော ကျော်စွာမင်း လက်ထက်တွင် သားတော်တစ်ပါးဖြစ်သူ မင်းရှင်စောကို သရက်မြို့စားအဖြစ်ခန့်ထားခဲ့၍ ထိုခေတ်ထိုအခါက သရက်ခရိုင်ဒေသသည် အတော်အတန်ဖွံ့ဖြိုးစည် ပင်ခဲ့ဟန်တူပေသည်။ ပုဂံပျက်ပြီးနောက်တွင် တစ်နယ်တစ်စင်ထောင်၍ မင်းမူကြလေရာ သရက်ခရိုင်ဒေသသည်လည်း အစိတ်စိတ် ကွဲပြား၍ နီးစပ်ရာစိုးမိုးသူတို့က မိမိတို့နယ်ပယ်အတွင်း သွတ်သွင်းခဲ့ကြသည်။ ပုဂံပြည်ကြီးပျက်ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် သရက်ခရိုင်၏အမည်သည်လည်း တိမ်မြုပ်သွား၍ သရက်ခရိုင်၏ မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သော မြေထဲမြို့၏ အမည်သာလျှင် ခံတပ်မြို့တစ်မြို့ အဖြစ်သမိုင်းမှတ်တမ်းများ၌ ရံဖန်ရံခါပါရှိလာသည်။ မြေထဲမြို့ရှိ ခံတပ်ကို သမုတိရာဇ် မင်းလက်ထက်ကပင် စတင် တည်ဆောက်ခဲ့၍ နောက်နှစ်ပေါင်း ၁၃ဝဝ ကျော်တွင် မင်းရဲကျော်စွာကထပ်မံပြုပြင် မွမ်းမံဆောက်လုပ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။
ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်အတွင်း ၁၈၂၅ ခုနှစ်၌ အင်္ဂလိပ်တို့က ပြည်မြို့ကိုရေကြောင်း၊ ကြည်းကြောင်း နှစ်ဘက်ညှပ်၍ တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက် ပြီးသည့်နောက်တွင် သရက်ခရိုင်၊ ဧရာဝတီမြစ်အရှေ့ဘက်ကမ်းရှိ ညောင်ပင်ဆိပ်စခန်း၌ မြန်မာ-အင်္ဂလိပ်နှစ်ဘက် ကိုယ်စားလှယ်တို့ စစ်ပြေငြိမ်းရန် စကားဆိုကြသည်။ အင်္ဂလိပ်တို့ကမြိတ်၊ ထားဝယ်၊ ရခိုင်မြို့များနှင့် စစ်စရိတ်ငွေတော် နှစ်ကုဋေ တောင်းဆိုသဖြင့်အရေးမပြီးပေ။
၁၈၅၂ခုနှစ် ဒုတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအတွင်း ပြည်မြို့အနီးရသေ့မြို့၌ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားပြီးနောက် သရက်ခရိုင်တောင်ပိုင်းကို အင်္ဂလိပ်တို့ကသိမ်းပိုက်ကြသည်။ နယ်နိမိတ်အပိုင်းအခြားကို မြေထဲမြို့အလံတိုင်၏မြောက်ဘက် ခြောက်မိုင်အထိ သတ်မှတ်သည်။ ထိုနယ်မြေ အစိတ်အပိုင်းကို အင်္ဂလိပ်အစိုးရက ပြည်ခရိုင်နယ်ခွဲတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီးလျှင် ၁၈ဝဝ ပြည့်နှစ်တွင် ခရိုင်အဆင့်အတန်းသို့ တိုးမြှင့်လိုက်သည်။ ၁၈၅၄ ခုနှစ်တွင်တပ်မြို့တစ်ခုကို သရက်မြို့၌တည်ဆောက်၍ သရက်မြိုနှင့်မြေထဲမြို့တို့၌ ဗြိတိသျှတပ်များထားရှိခဲ့ရာ အထက်မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက် ပြီးသည်အထိဖြစ်ပေသည်။ သရက်မြို့သည် မြန်မာနှင့်အင်္ဂလိပ် နယ်ခြားမြို့လည်း ဖြစ်နေ၍ သီပေါမင်းပါတော်မူသော တတိယ အင်္ဂလိပ်- မြန်မာစစ်ပွဲတွင် အထက်မြန်မာနိုင်ငံကိုတိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ရာ၌ အင်္ဂလိပ်တို့သည် အခြေခံစစ်စခန်းကို သရက်မြို့၌ ထားရှိခဲ့လေသည်။ ထိုအချိန်အထိ သရက်ခရိုင်မြောက်ပိုင်းရှိ မင်းလှမြို့သည် မြန်မာပိုင်နက်အတွင်း၌ ရှိနေသေး သည်။
အထက်မြန်မာနိုင်ငံကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ရန် ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်တပ်များချီတက်လာသောအခါ မင်းလှမြို့ရှိခံတပ်မှနေ၍ မြန်မာတို့က ပိတ်ဆို့ခုခံသည်။ သို့သော် မြန်မာတပ်များသည် အားမတန်သဖြင့် အညံ့ခံကြရပြီးလျှင် မြစ်တစ်ဘက်ကမ်းရှိ ဂွေးချောင်းစခန်းကို အင်္ဂလိပ်တို့က ဒိုင်းနမိုက်ဖြင့် ဖောက်ခွဲဖျက်ဆီးပစ်လေသည်။ မြန်မာမင်းပါတော်မူ၍ အင်္ဂလိပ်အစိုးရတက်စ စပ်ကူးမတ်ကူးကာလတွင် အခြေအနေမငြိမ်မသက် ဆူပူလှုပ်ရှားနေခဲ့သောဒေသများတွင် သရက်ခရိုင်လည်း အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ နှစ်အတန်ငယ်ကြာမှသာလျှင် ခရိုင်အတွင်း၌ အေးချမ်းငြိမ်သက်လာခဲ့လေသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ခေတ်အတွင်းက ၁၉၄၅ ခုနှစ် မတ်လ တော်လှန်ရေးတွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းသည် သရက် ခရိုင်အတွင်းမှနေ၍ မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံး၏ ဂျပန်တော်လှန်ရေးကို ကြိုးကိုင်လှုပ်ရှားစေခဲ့သည်။ သရက်ခရိုင်အတွင်း ၌ ဂျပန်တို့နှင့် တိုက်ပွဲပေါင်း ၁ဝဝ ကျော်မျှဖြစ်ပွားခဲ့လေသည်။ အင်္ဂလိပ်အစိုးရလက်ထက်ကအစပြု၍ သရက်ခရိုင်ကို ခရိုင်ခွဲနှစ်ခုခွဲခြားအုပ်ချုပ်ခဲ့ရာ သရက်ခရိုင်ခွဲနှင့် အောင်လံခရိုင်ခွဲတို့ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းတို့သည် ဧရာဝတီမြစ် အနောက် ဘက်ကမ်းနှင့် အရှေ့ဘက်ကမ်းပေါ်တွင် အသီးသီးတည်ရှိကြသည်။ သရက်ခရိုင်ခွဲတွင် ကံမမြို့နယ်၊ မင်းတုန်းမြို့နယ်၊ မင်းလှမြို့နယ် နှင့်သရက်မြို့နယ်တို့ပါဝင်သည်။
အောင်လံခရိုင်ခွဲတွင် အောင်လံမြို့နယ်နှင့် ဆင်ပေါင်ဝဲမြို့နယ်တို့ ပါဝင်သည်။ ခရိုင်တွင်း၌ပါဝင်သောကျေးရွာ ပေါင်းမှာ ၄၉၉ ရွာဖြစ်သည်။ ခရိုင်အတွင်း၌ မြူနီစီပယ်အဖွဲ့ရှိသော မြို့နှစ်မြို့ရှိသည်။ သရက်မြူနီစီပယ်အဖွဲ့ကို ၁၈၈၇ ခုနှစ်၌ တည်ထောင်၍ အောင်လံမြူနီစီပယ်အဖွဲ့ကို ၁၉ဝဝပြည့်နှစ်၌ တည်ထောင်ခဲ့သည်။ သရက်ခရိုင်သည် မကွေးတိုင်း အတွင်း၌ တည်ရှိသော်လည်း ထိုစဉ်ကတရားစီရင်ဆုံးဖြတ်ရေး၌ ပြည်မြို့စက်ရှင်တရားသူကြီး၏ လက်အောက်ခံ ဖြစ်သည်။ အကြောင်းမူ သရက်ခရိုင်အတွင်း၌ တရားစီရင်ရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးဘက်၌ အောက်မြန်မာနိုင်ငံဥပဒေကို ကျင့်သုံးဆောင် ရွက်သောကြောင့် ဖြစ်ပေသည်။
ယခုအခါတွင် သရက်ခရိုင်သည် မြို့နယ်(၆)မြို့နယ်၊ မြို့ (၆)မြို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားကာ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေး အားလုံးသည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီးတွင် ပါဝင်သည်။
တည်​နေရာနှင့် အကျယ်အဝန်း
သရက်ခရိုင်သည် မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်း၏ ​တောင်ဘက်အစွန်ဆုံးတွင် တည်ရှိသည်။ အကျယ်အဝန်း ဧရိယာစတုရန်းမိုင် ၄,၉၂၉ ဖြစ်သည်။
နယ်နိမိတ်
မြောက်ဘက်တွင် မကွေးခရိုင်နှင့် မင်းဘူးခရိုင်၊ အရှေ့ဘက်တွင် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေမှ ဒက္ခိဏခရိုင်နှင့် ပဲခူးတိုင်းမှ တောင်ငူခရိုင်၊ တောင်ဘက်တွင် ပဲခူးတိုင်းမှ ပြည်ခရိုင်၊ အနောက်ဘက်တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်မှ ကျောက်ဖြူခရိုင်နှင့် သံတွဲခရိုင်တို့ တည်ရှိသည်။
မြေမျက်နှာသွင်ပြင်
ခရိုင်၏အနောက်ခြမ်းသည် ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းနှင့် ဆက်စပ်နေပြီး တောင်ကုန်းတောင်တန်းများ ထူထပ်သည်။ ခရိုင်၏ အရှေ့ခြမ်းဖြစ်သော ဧရာဝတီမြစ်၏ အရှေ့ဘက်ပိုင်းသည် မြေပြန့်လွင်ပြင်များဖြစ်သည်။ကံမနယ်တစ်ဝိုက်တွင် မြေပြင်အနေအထားမှာ ရောနှောနေသည်။ အနောက်ဘက်တွင် ရခိုင်ရိုးမ၊ အရှေ့ဘက်တွင်ပဲခူးရိုးမတို့သည် သရက်ခရိုင်၏ သဘာဝနယ်နိမိတ် အပိုင်းအခြားကြီးများသဖွယ် တည်ရှိကြသည်။ ထို့ပြင် ရခိုင်ရိုးမနှင့်ပဲခူးရိုးမတောင်စဉ်တောင်ရိုးတို့မှ အရှေ့ဘက်သို့လည်းကောင်း၊ အနောက်ဘက်သို့လည်းကောင်း၊ တောင်စွယ်တောင်နှာမောင်းတို့ ဖြာထွက်ကြရာ ယင်းတို့သည် ဧရာဝတီမြစ်မကြီး၏ မြစ်လက်တက်များအတွက် ရေဝေကုန်းတန်းများ ဖြစ်ကြလေသည်။ သရက်ခရိုင်အတွင်း၌ ရခိုင်ရိုးမ၏အမြင့်သည် ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် ပေ ၄ဝဝဝ ခန့်သာရှိ၍ နှစ်နေရာတွင်သာ ပေ ၅ဝဝဝ ကျော်မြင့်သည်။ ပဲခူးရိုးမသည် ပို၍နိမ့်ရာ တစ်နေရာ၌သာပေ ၂ဝဝဝ ကျော်ပြီးလျှင် မြောက်ဘက်သို့ တစ်ဖြည်းဖြည်း နိမ့်ဆင်းသွားလေသည်။ ခရိုင်၏မြေမျက်နှာပြင်သည် တောင်ကုန်း တောင်ပူစာ များပြား၍ မြေပြန့်လွင်ပြင်နည်းပါးသည်။ သဲကျောက်၊ ထုံးကျောက်မြေမျိုးများပြား၍ နေရာများစွာတို့မှာ တောင်ယာ ပဲခင်း စိုက်ပျိုး၍မရနိုင်လောက်အောင် မြေဩဇာညံ့ဖျင်း လေသည်။  ရွှေတောင်၊ ပဲဇဝါတောင်၊ မြင်းကုဋေတောင်၊ ထုံးတောင်၊ ကဝေတောင်၊ မြေသင်ပုန်းတောင် တို့မှာ ထင်ရှားသည်။
ရေဆင်း
ဧရာဝတီမြစ်သည် ခရိုင်၏အလယ်ကိုမိုင် ၉ဝခန့်ဖြတ်လျက် မြောက်မှတောင်သို့ စီးဆင်းသွားသည်။ မြစ်၏ အကျယ်သည် ကံမမြို့နှင့်ပြည်မြို့အကြား စတုတ္ထမြစ်ကျဉ်းနေရာ၌ သုံးဖာလုံခန့်သာရှိ၍ ဆင်ပေါင်ဝဲမြို့နှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင်နေရာတွင် သုံးမိုင်ခန့်ကျယ်ဝန်းသည်။ သရက်ခရိုင်အတွင်း ဧရာဝတီဖြစ်ထဲသို့စီးဝင်သော အရေးပါသည့်မြစ်၊ချောင်းတို့အနက် ပနိ၊ မင်းတုန်း (မထုန်း) နှင့် မတဲချောင်းတို့သည် အနောက်ဘက်မှစီးဝင်သည်။ အရှေ့ဘက်မှစီးဝင်သော ချောင်းများအနက် ကြေးနီနှင့်ဗွက်ကြီးတို့သည် အရေးပါသော ချောင်းများဖြစ်ကြသည်။
ရာသီဥတု
မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသနှင့် နီးစပ်သော်လည်း သရက်ခရိုင်သည် မိုးပါးရေရှားရပ်ဝန်း တွင် ပါဝင်၍ တစ်နှစ်လုံးမိုးရေချိန်ပျမ်းမျှခြင်း လက်မ ၃ဝ မှ ၅ဝ အထိသာရရှိလေသည်။ မကွေးတိုင်းရှိ အခြား ခရိုင်များထက်ပို၍ ရာသီဥတုအပြောင်း အလဲများသည်။ ဆောင်းဥတုအခါ၌ ဖာရင်ဟိုက် ၄၂ ဒီဂရီအထိ ကျဆင်းတတ်သော်လည်း နွေရာသီတွင်ဖာရင်ဟိုက် ၁ဝ၄ ဒီဂရီအထိ အပူချိန်တက်သည်။ ဧပြီလအခါလောက်တွင် မျက်စိ တစ်ဆုံးမျှော်ကြည့်လိုက်လျှင် မြက်ပင်စိမ်းစိမ်းကိုမျှ တွေ့ရခဲလောက်အောင် ခြောက်သွေ့နေသော်လည်း မေလဆန်း၌ မိုးတစ်ပြိုက်နှစ်ပြိုက်ရွာမိလျှင် တောင်ကုန်းမြေပြန့်မကျန်၊ နေချင်းညချင်း စိမ်းစိုလန်းဆန်း နေသည်ကို တွေ့မြင်နိုင် လေသည်။
လူဦးရေ
၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် ခန့်မှန်းခြေစာရင်းအရ သရက်ခရိုင်၏ လူဦး​ရေမှာ ၄၇ဝ,ဝဝဝ ဦးဖြစ်သည်။၂၀၁၄သန်းခေါင်စာရင်းအရ သရက်ခရိုင်၏လူဦးရေမှာ ၇၃၈,၀၄၇ဖြစ်ကာ အမျိုးသား ၃၅၃,၈၈၇ဦး၊ အမျိုးသမီး ၃၈၄,၁၆၀ဦးဖြစ်သည်။ မကွေးတိုင်းရှိ ခရိုင်(၅)ခုတွင် တတိယမြောက် လူဦးရေအများဆုံးခရိုင်ဖြစ်သည်။ မြို့ပြတွင် ၁၀၀,၁၃၃ဦးနေထိုင်ကာ မြို့ပြနေရာခိုင်နှုန်းမှာ ၁၃.၆ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။ဗမာလူမျိုးများ အများဆုံးနေထိုင်ကြကာ ချင်းလူမျိုးများ ဒုတိယအများဆုံးနေထိုင်ကြသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာကို အများဆုံး ကိုးကွယ်ကြသည်။
စီးပွားရေး
သရက်ခရိုင်သည် မကွေးတိုင်းအတွင်း စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးမှု နှေးကွေးသောခရိုင်ဖြစ်သည်။ ခရိုင်​နေပြည်သူများသည် စိုကိပျိုး​ရေးကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ သရက်ခရိုင်သည် မြေဩဇာကောင်းသော အရပ်ဒေသ နည်းပါးသည်။ ပဲ၊ နှမ်း၊ ဝါ၊ စပါး၊ ​နေကြာ၊ ကြံ စသည်တို့ကို အဓိက စိုက်ပျိုးကြသည်။ သရက်ခရိုင်မှထွက်သော ဝါဂွမ်းသည် အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများထွက် ဝါဂွမ်းများနည်းတူ ကောင်းမွန်ကျော်ကြားသည်။ ရှေးကတရုတ်ကုန်သည်ကြီးများ အနုတ်အသိမ်းများသည်။ ထွက်ရှိသောဝါဂွမ်းများအနက် အချို့ကို ကျေးရွာအချို့တွင် ချည်ငင်၍အထည်ရက်လုပ်သည်မှလွဲလျှင် ရွာထောင်ရှိခြည်မျှင်စက်သို့ပို့၍ ခြည်မျှင်ထုတ်လုပ်သည်။ ခြည်မျှင်ထုတ်လုပ်ပြီးနောက်တွင် ဝါစေ့မှဆီထုတ်ယူ၍ ရန်ကုန်သို့ တင်ပို့သည်။ ထိုဝါစေ့ဆီဖြင့် အဝတ်လျှော် ဆပ်ပြာကြမ်းများကို ပြုလုပ်ရလေသည်။
မြေပဲကို ၁၉ဝ၅-၁၉ဝ၆ ခုနှစ်များတွင် စတင်စမ်းသပ် စိုက်ပျိုးခဲ့ရာအောင်မြင်သဖြင့် တိုးချဲ့စိုက်ပျိုးခဲ့သည်။ ပဲကြီး ငရုပ်၊ ကြက်သွန်တို့ကို ဧရာဝတီမြစ်အတွင်း မြေနုကျွန်းပေါ် ကိုင်းခင်းများ၌လည်းကောင်း၊ ချောင်းရိုးကမ်းဘေးကိုင်းခင်းများ၌လည်းကောင်း စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြသည်။ ခရိုင်၏မြောက်ဘက်ပိုင်းသည် ခြောက်သွေ့သဖြင့် အင်တိုင်းတောမျာပေါက်ရောက်သည်။ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းလာလျှင် ရိုးမတောင်များနှင့်နီးကပ်လာသော ဒေသများတွင် သစ်တောများထူထပ်လာသည်။ အရှေ့ဘက်ရှိ ပဲခူးရိုးမတောင်၏ တောင်စောင်းများတွင်ကျွန်းတောများရှိသည်။ သို့သော် သစ်မျှောချောင်းကောင်းကောင်းမရှိသဖြင့် အဖိုးတန်ကျွန်းသစ်များ တန်ဖိုးလျော့ရသည်။ အနောက်ဘက်ရှိ ရခိုင်ရိုးမသည်မြင့်မားသဖြင့် သစ်ပျော့မျိုးများ ထွက်ရှိသော အမြဲစိမ်းတောနှင့်ဝါးတောများ ပေါက်ရောက်၍ မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင် ညောင်ကြက်ပေါင်ပင်များပေါက်ရောက်သည်။ ခရိုင်၏မျက်နှာပြင်သည်များသောအားဖြင့် မြေနိမ့်ဖြစ်၍ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို တောင်ယာစနစ်ဖြင့် နေရာရွှေ့ပြောင်းစိုက်ပျိုးခြင်းကို ပြုလုပ်ခဲ့ကြသောကြောင့် သစ်ပင်ကြီးများပြုန်းတီး၍ သစ်တောများဆုတ်ယုတ်ခဲ့ရပြီးလျှင်အပေါက်မြန်သော သစ်ပျော့မျိုးနှင့်မြင်ဝါးများကိုတွေ့ရှိရသည်။
သရက်ခရိုင်သစ်တောများမှကျွန်းသစ်အပြင် ပျဉ်းကတိုး၊ အင်၊ ပိတောက်စသောသစ်မာများအတော်အသင့် ထွက်၍ရှားစေး လည်းထိုသစ်တောများမှရရှိသည်။ ယခင်ကတစ်ခရိုင်လုံး၏ သစ်တောဧရိယာသည် ၃၃၄၁ စတုရန်း မိုင်ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ကြီုးဝိုင်းသစ်တောဧရိယာ ၆၄၁ စတုရန်းမိုင်နှင့်အပ သစ်တောဧရိယာစတုရန်းမိုင် ၂၇ဝဝ ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတောဧရိယာသည် ၄၄၅ စတုရန်းမိုင်ရှိသည်။ တောင်ယာလုပ်ငန်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ စည်းကမ်း မဲ့ခုတ်ခဲ့ကြ၍လည်းကောင်း၊ ယခုအခါခရိုင်၏သစ်တောဧရိယာများစွာဆုတ်ယုတ်ခဲ့လေသည်။
သရက်မြို့နှင့်အနောက်ဘက် ကိုးမိုင်အကွာရှိ ပိတောက်နှင့်မင်းလှမြို့ အနောက်တောင်ဘက် ၂၅ မိုင်ကွာရှိ ရေနံရွာတို့တွင် ရေနံတွေ့ရှိရသည်။ သို့သော်တွင်းနက်ကြီးများတူး၍ များများစားစား တူးဖော်လုပ်ကိုင်ခြင်းမရှိချေ။ မင်းတုန်းမြို့နယ်ရိုးမသစ်တောကြိုးဝိုင်း၏ မြောက်ဘက် အချို့ဒေသများတွင်ကရိုမိုက် ခေါ် သတ္တုတစ်မျိုးကို တွေ့ရှိရသည်။ သို့သော်ရောင်းဝယ်ဖောက်ကား လောက်အောင် ထွက်ရှိခြင်းမရှိ​ပေ။ ခရိုင်အတွင်းအချို့ဒေသများတွင် ဆားတွင်းများကို တွေ့ရသည်။ ထို့ပြင်ပန်ချောင်းဝမှမြောက်ဘက်မိုင်အနည်းငယ် အထက်ကျသော နတ်မီးနှင့်နတ်မီးတောက်အမည်ရှိရွာနှစ်ရွာတွင် ရေနံဓာတ်ငွေ့များထွက်သည်။ ယင်းဓာတ်ငွေ့များ ထွက်နေသည်ကိုအကြောင်းပြု၍ ထိုရွာများ၏အမည်တွင်ခဲ့ဟန်တူပေသည်။ ရှမ်းတပ်ကြီးသစ်တောကြိုးဝိုင်း၏အရှေ့ နယ်နိမိတ်ဖြစ်သော ကုန်းတန်းတစ်ခုတွင် ရွှံ့မီးတောင် တစ်ခုရှိလေသည်။
သရက်မြို့၏ အောက်ဘက် ယုန်တောင်ဟုခေါ်သော ထုံးကျောက်တောင်ကုန်းတန်းတွင် ကျောက်မီးသွေးကိုတွေ့ရသည်။ တွေ့ရသော ၁၈၅၅ ခုနှစ်က မီးသင်္ဘောများတွင် အသုံးပြုနိုင်မည်ဟုထင်မြင်ခဲ့ကြသော်လည်း ထိုမျှလောက် အမျိုးအစားမကောင်းသည်ကို နောင်အခါတွေ့ရှိလာကြရသည်။ ၁၈၉၉ ခုနှစ်တွင် မင်းတုန်းမြို့နယ်အတွင်း၌လည်း ကျောက်မီးသွေးအညံ့စားကိုတွေ့ကြရသည်။ ၁၉၁ဝ ပြည့်နှစ်တွင်ထိုမြို့နယ်အတွင်း ကျောက်မီးသွေးရှာဖွေတူးဖော်ရေး များဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသေးသည်။
သရက်ခရိုင်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်း သဲဆန်သော မြေများတွင် သံရိုင်းများတွေ့ရသည်။ မြန်မာမင်းများလက်ထက် အခါကထိုသံရိုင်းများကို အမြားအပြားတူးဖော် အသုံးပြုခဲ့ကြောင်းကို ရွှေပန်းတော၊ ကျွန်းကလေး၊ ရေပေါ်နှင့်ကျောက် ဆောင်စမ်းစသောရွာများ၌ သံရည်ကျိုဖိုကြီးများနှင့်ချော်ခဲများကို တွေ့ရှိရခြင်းဖြင့်သိရှိရပေသည်။ သို့သော် နောက် ပိုင်းတွင် ထိုသံရည်ကျိုလုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်ခြင်းမပြုကြတော့ချေ။ သရက်ခရိုင်၏ ကျော်ကြားသော လက်မှုလုပ်ငန်း တစ်ရပ်မှာ ငွေထည်လုပ်ငန်းဖြစ်သည်။ သရက်ခရိုင်မှငွေပန်းထိမ်များသည် ကြွရွသော ရုပ်လုံးများပေါ်၌ လက်ရာပြောင်မြောက်သဖြင့် ကျော်ကြားကြပေသည်။ ထို့ပြင်ကုလားထိုင်စားပွဲများ၊ လမ်းလျှောက် လက်ကိုင် တုတ်များ၊ ကက်ဖဲများ၊ နှီးချောဖျာများ လုပ်ကိုင်ခြင်း သည်လည်း သရက်ခရိုင်၏အိမ်တွင်းမှုလုပ်ငန်းများဖြစ်ပေသည်။
ပို့​ဆောင်ဆက်သွယ်​ရေး
သရက်ခရိုင်အတွင်းရှိ မြို့များသို့ မော်တော်ကားလမ်းများဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ထို့အပြင် ပုသိမ်-မုံရွာ လမ်းမှာ ခရိုင်၏ အနောက်ပိုင်းတွင် ဖြတ်သန်းသွားသည်။ ထိုလမ်းမှနေ၍ အခြားပြည်နယ်နှင့်တိုင်းများသို့ သွားလာနိုင်သည်။ ခရိုင်၏ အနောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်းမြို့နယ်များကို မင်းလှမြို့အနီးရှိ သရက်ခရိုင်နှင့် မကွေးခရိုင်ကို ဆက်သွယ်သော ဧရာဝတီတံတား (မလွန်)ဖြင့်သာ မော်တော်ကားလမ်းဖြင့် ဆက်သွယ်နိုင်သည်။ သို့မဟုတ်လျှင် ကံမမြို့​အောက်ပိုင်းရှိ ပဲခူးတိုင်း ပြည်ခရိုင်နှင့် ဧရာဝတီတိုင်း ဟင်္သာတခရိုင်ကို ဆက်သွယ်​သော နဝ​ဒေးတံတားမှပတ်၍ ဆက်သွယ်နိုင်သည်။ အမျိုးသားအဝေးပြေး အမှတ်(၂)ဖြစ်သော ရန်ကုန်-ပြည်-မန္တလေး လမ်းပိုင်းသည် ခရိုင်၏ အရှေ့ခြမ်းမှ ဖြတ်သန်းသွားသည်။ အောင်လံမြို့အနီးရှိ ကိုးပင်-သာဂရလမ်းမှနေ၍ ရန်ကုန်-မန္တလေး အမြန်လမ်းမ၊ ရန်ကုန်-မန္တလေး ပြည်ထောင်စုလမ်းမသို့ ဆက်သွယ်နိုင်သည်။
သရက်မြို့မှ မင်းဘူးခရိုင်သို့ ရထားလမ်းရှိသည်။ဧရာဝတီမြစ်သည် သရက်ခရိုင်ကို ဖြတ်သန်းသွားသဖြင့် ရေလမ်းခရီးကိုလည်း အသုံးပြုကြသည်။ ပြည်တွင်းရေကြောင်း သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး သင်္ဘောများအားဖြင့် သရက်ခရိုင်သည် အထက်-အောက်မြန်မာနိုငံ နှစ်ရပ်နှင့် ဆက်သွယ်နိုင်သည်။ မိုးရာသီအခါမင်းတုန်း (မထုန်း) ချောင်းအားဖြင့် မင်းတုန်းမြို့နှင့်ကံမမြို့တို့ကိုဆက်သွယ်နိုင်သေးသည်။
ပညာရေး
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သရက်ခရိုင်၏ အသက်(၁၅)နှစ်နှင့်အထက် စာတတ်မြောက်နှုန်းမှာ ၉၃.၄ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။
ထင်ရှား​သော​နေရာများ
သရက်ခရိုင်အတွင်းထင်ရှားသောစေတီများမှာ သရက်မြို့ပေါ်ရှိ ရွှေသက်လွတ်စေတီ၊ ထိုမြို့မှမိုင်အနည်းငယ် မြောက်ဘက်ကျသောအရပ်ရှိ ရွှေအံတော်စေတီနှင့်ကံမမြို့နယ်အတွင်းရှိ ရွှေမြင်တင်၊ သို့မဟုတ် ​ရွှေဆုတောင်းပြည့်စေတီတော်တို့ ဖြစ်လေသည်။
အာသံရွာ၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်
အာသံရွာ (Ahrthan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုးမိတ်ခရိုင်၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်၊ လယ်ကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၀၆၈၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လယ်ကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၇၆ ဦး၊ မ ၁၆၄၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၂၁၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမိတ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နောင်စန့်ရွာ၊ မိုးမောက်မြို့နယ်
နောင်စန့်ရွာ(Nawngsant)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မိုးမောက်မြို့နယ်၊ နောင်ကွမ် (နောင်ကောန်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၀၇၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နောင်ကွမ် (နောင်ကောန်)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၈၃ ဦး၊ မ ၅၇၂ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၁၅၅ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မိုးသလူတောင်ရွာ၊ မိုး
မိုးသလူတောင်ရွာ၊ မိုး
အောင်ဆန်းသူရိယဘွဲ့
အောင်ဆန်းသူရိယဘွဲ့မှာ မြန်မာ့တပ်မတော်တွင် ဂုဏ်သိက္ခာအားဖြင့် အမြင့်မားဆုံးသော ဆုတံဆိပ် ဖြစ်သည်။ တိုက်ပွဲအတွင်း မိမိတို့၏ အသက်ကို ပဓာနမထားပဲ နိုင်ငံတော် အကျိုးအတွက် ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ စွန့်လွှတ်စွန့်စား တိုက်ခိုက်သော စစ်သည်များကိုသာ ချီးမြှင့်လေ့ ရှိသည်။
ပြည့်စုံရမည့် အရည်အချင်းများ
အောက်ပါစွမ်းရည်သတ္တိအရည်အချင်းတစ်ရပ်ရပ်နှင့် ပြည်စုံသော တပ်အဖွဲ့အစည်းအလိုက်သော်လည်းကောင်း၊ တပ်မတော်သားတစ်ဦးချင်းအလိုက်သော်လည်းကောင်း အောင်ဆန်းသူရိယဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်အပ်နှင်းနိုင်သည် -
ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသူများ
ယနေ့ခေတ်တွင် အောင်ဆန်းသူရိယဘွဲ့ ရရှိသူ ကျဆုံးစစ်သည်တော်တို့၏ အမည်စာရင်းများကို နောင်လာနောက်သားများ အမြဲအမှတ်ရနေစေရန် သူရဲကောင်းဗိမာန် (နေပြည်တော်)၌ မော်ကွန်းတင်ကမ္ပည်းရေးထိုးထားရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့ / တံဆိပ်များ ကဏ္ဍ:စွမ်းရည်သတ္တိဆိုင်ရာ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ Orders, decorations, and medals of Burma
ချောက်မြို့
ချောက်မြို့သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီးတွင် ပါဝင်၍ မြို့ပိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့ ဖြစ်သည်။ ဧရာဝတီမြစ်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင် တည်ရှိပြီး ရေနံချောင်းမြို့နှင့် မြစ်လမ်းအတိုင်း (၄၂) မိုင်ဝေး၍ ကုန်းလမ်းမှ (၅၁)မိုင်ဝေးသည်။ တောင်ဘက် ၅ မိုင်ကွာတွင် စလေမြို့ရှိ၍ မြောက်ဘက် (၂၁) မိုင်ခန့်အကွာတွင် စေတီပုထိုးများ ပေါများသော ပုဂံမြို့ဟောင်း တည်ပြီး အနောက်တောင်ဘက်မိုင်၃၀ခန်အကွာတွင်ဆင်ဖြူကျွန်းမြို့ရှိသည်။ ရေနံထွက်ရာ မြို့ဖြစ်၍ လည်းကောင်း၊ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ကောင်းမွန်သဖြင့် လည်းကောင်း၊ မြန်မာနိင်ငံအလယ်ပိုင်းတွင် စည်ကားသောမြို့တစ်မြို့အဖြစ် တည်ရှိနေပေသည်။
ချောက်မြို့နေရာတွင် ရှေးယခင်က ချောက်ကြီး မြောင်းကြီးများနှင့် ချုံနွယ်ပိတ်ပေါင်းများ ပြည့်နှက်ပိတ်ဖုံးလျက် ရှိသည်။ ထိုစဉ်က ချောက်မြို့၏မြောက်ဘက် ၅ မိုင်ခန့် အကွာတွင်ရှိသော စဉ့်ကူမြို့ကိုသာ လူသိများခဲ့လေသည်။ ခရစ် ၁၈၉၇ ခုနှစ်ခန့်က စဉ့်ကူနယ်မြေ တဝိုက်တွင် ရေနံတူးဖော်ရရှိနိုင်ကြောင်းနှင့် ဘူမိဗေဒပညာရှင် တစ်ဦးဖြစ်သူ မစ္စတာဂျီ၊ အီ၊ ဂရိုင်းက ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခဲ့သည်။
သို့ရာတွင် ၁၉ဝ၂ ခုနှစ်သို့ရောက်သောအခါမှ ရေနံကို စတင်တူးဖော် လုပ်ကိုင်နိုင်သည်။ ချောက်မြို့ နေရာ၌လည်း ရေနံတွေ့ရှိလာသည်။ ပထမ၌ ထိုဒေသတွင် ရေနံမြေ လုပ်သားများ စတင်နေထိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်မှ တဖြည်းဖြည်း ဖွံ့ဖြိုးစည်ကားလာခဲ့ရာ ယခုအခါ ချောက်မြို့ဟုထင်ရှားနေလေပြီ။ ချောက်ကြီး လျှိုကြီးများ ရှိသည်ကို အစွဲပြု၍ ချောက်မြို့ဟု ခေါ်ကြောင်းနှင့် ပြောစမှတ်ပြုကြသည်။ ချောက်မြို့၏ စည်ပင်သာယာရေးကို ဆောင်ရွက်ရန် ချောက်မြို့ကော်မတီအဖွဲ့ကို ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် စတင်ဖွဲ့စည်း ခဲ့သည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် မြူနီစီပယ်အဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ချောက်မြို့အကျယ်အဝန်းမှာ တောင်နှင့်မြောက် အလျား ၃၁/၂ မိုင်ခန့်ရှိ၍ အရှေ့အနောက် ၂ မိုင်ခန့် ရှိသည်။ မြို့၏မြောက်ဘက်များတွင် ရေနံတွင်းများ၊ အလုပ်သမား ရပ်ကွက်များ၊ ရေနံထုတ်စက်ချက်ရုံအလုပ်ရုံနှင့် ဝင်းကြီးများ ရှိသည်။
မြို့၏တောင်ဘက်အစွန်ဆုံးတွင် သာမန်အရပ်သားများ နေထိုင်ရာရပ်ကွက် တည်ရှိပြန်သည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၂၄၃၄၄ ယောက်ခန့် ရှိသည်။ မြို့နေလူများစုမှာ ရေနံလုပ်ငန်းပေါ်တွင် အမှီပြု၍နေထိုင်ကြသဖြင့် ချောက်မြို့မှာ အလုပ်သမားမြို့တစ်မြို့ ဖြစ်ပေသည်။
(၁၉၄၂ ခုနှစ်က ချောက်မြို့တွင် ခေတ်မီစံနစ်ဖြင့် တူးဖော်သော ရေနံတွင်းပေါင်း ၈၄၆ တွင်းမျှ ရှိရာ တနေ့လျှင် ပျမ်းမျှခြင်း ရေနံဂါလံပေါင်း ၄၁၀၀၀ ကျော်မျှ ထွက်၏) ရေနံရိုင်းများကို ပို့ဆောင်ရန်အတွက် ချောက်မြို့မှ ရေနံချောင်းမြို့ကို ဖြတ်၍ ရန်ကုန်မြို့တဘက်ကမ်းရှိ သံလျင်မြို့ထိ ပိုက်လိုင်းသွယ်တန်းထားသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ထိုပိုက်လိုင်းကို ဗြိတိသျှ၏ မြေလှန်စံနစ်အရ ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့ကြသည်။ ထိုပိုက်လိုင်းသည် ၂၇၅ မိုင် ရှည်လျား၏။ ပိုက်၏အချင်းမှာ ၁ဝ လက်မ ဖြစ် သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး ဖြစ်ပွားသည့်အခါမှစ၍ ယနေ့တိုင် ထိုပိုက်လိုင်းကို ပြန်၍ အသုံးမချရသေးချေ။ ချောက်မြို့တွင် ခေတ်မီစံနစ်ဖြင့် တူးဖော်ထားသော ရေနံတွင်းအများကို ရန်သူများ ဝင်ရောက်သိမ်းပိုက်သောအခါ မသုံးနိုင်အောင် ဖျက်ဆီးပစ်လိုက်လေသည်။ ချောက်မြို့၌ ရေနံချက်ရုံတစ်ခု ဆောက်လုပ်ခဲ့ရာ ၁၉၅၃ ခုနှစ်ဦးတွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ယခုအခါ ရေနံဓာတ်ဆီနှင့် ရေနံထွက်ပစ္စည်းများကို ချက်လုပ်လျက်ရှိသည်။ ချောက်မြို့အနီးအပါး တောလက်ကျေးရွာများတွင် ယာနှင့်ကိုင်းများကို လုပ်ကိုင်ကြသည်။ မြေပဲအမြောက်အမြား စိုက်ပျိုး၍ ပဲဆီမှာ ချောက်မြို့၏ထွက်ကုန်တစ်ရပ် ဖြစ်သည်။
ချောက်မြို့ပေါ်တွင် ကြေးနန်းရုံး၊ စာတိုက်၊ ဆေးရုံနှင့် အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းများ ရှိသည်။ ရွှေသူဌေးကုန်းအရပ်၌ ရှိသော အလယ်တန်းကျောင်းတကျောင်းမှာ ဘီအိုစီကုမ္ပဏီက တည်ထောင်ပေးသောကျောင်း ဖြစ်သဖြင့် ဘီအိုစီကျောင်းဟု ထင်ရှားသည်။ ယခုအခါ အစိုးရ အထက်တန်း ကျောင်း အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိပြီးဖြစ်သည်။
မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော ၁၃၀ဝပြည့် အရေးတော်ပုံ ရေနံမြေသပိတ် စတင်ခဲ့သော မြို့ဖြစ်ပြီး အလုပ်သမားခေါင်းဆောင် သခင်ဘိုးလှကြီးမှာ ထင်ရှားသည်။ ၎င်း အမည်ဖြင့် မြို့၏တောင်ဘက်စွန်းတွင် အစိုးရ စက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ ဖွင့်လှစ်ထားသည်။
သရက်ထည်ပန်းပင်
ချစ်စဖွယ်အသွေးအရောင်စုံ တို့ဖြင့်ဖူးပွင့်နေသောသရက်ထည်ပန်းပင်တို့သည် ပန်းခြံ ဥယျာဉ်တို့၏ အဆင်တန်ဆာတစ်ရပ်ဖြစ်ပေသည်။ ယင်းတို့သည် ပေါ်လီမိုနီယေးစီအီး မျိုးရင်းဝင်ဖြစ်ကြပြီးလျှင် မျိုးစိတ်ပေါင်း ၃ဝကျော်ရှိသည်။ ယင်းတို့အနက် ဆိုက်ဗီးရီးယားနှင့် ချီလီနိုင်ငံတို့၌ပေါက်ရောက်သောမျိုးစိတ်များမှ တစ်ပါး ကျန်မျိုးစိတ် အများစုသည်မြောက်အမေရိကတိုက်၌ မူလ ပေါက်ရောက်ခဲ့ကြလေသည်။
သရက်ထည်ပန်းပင်သည် အပင်ပျော့မျိုးဖြစ်သည်။ အရွက်တို့သည် အဖျားချွန်၍အနားညီပြီးလျှင် ရွက်ဆိုင်ထွက် သည်။ အပွင့်တို့သည်အကိုင်းအခက်တို့၏ အဖျားမှထွက်၍ အဆုပ်အခဲပွင့်ကြသည်။ မြေကိုအနည်းငယ်ပြုပြင်ပေး လျှင်ဒေသမရွေးလှဘဲ စိုက်ပျိုး၍ဖြစ်လွယ်ပြီးလျှင် ရာသီဥတု ၏ဒဏ်ကို အတော်အတန်ခံနိုင်ရည်ရှိသဖြင့် သရက်ထည် ပန်းပင်များကိုနေအိမ်ပန်းခြံများ၌ အစိုက်အပျိုးများသည်။ ထို့ပြင်မျိုးစပ်ခြင်းကိုလည်းပြုခဲ့ကြသဖြင့် အသွေးအရောင် ပိုမိုစုံလင်လာပေသည်။ တစ်ပိန်းတည်း အရောင် အသွေးများသာစုံလင်လာသည်မဟုတ်သေး၊ အစက်အပြောက် များလည်းပါရှိလာသည်။ ပွင့်ဖတ်ကလေးများသည် အနားညီညီ သာမက အချွန်းအဟိုက်ကလေးများနှင့်လည်းဖြစ်လာ လေသည်။ ပန်းပွင့်ဖတ်ကလေးများသည် အတော်အတန်နူးညံ့သော်လည်း ပန်းခက်များကိုအပင်မှမခူးဘဲထားလျှင် ရက်အတော်ကြာအောင် မညှိုးဘဲပွင့်လန်းနေလေသည်။ နေအိမ်ပန်းခြံများအတွင်း၌ ရောင်စုံဖူးပွင့်နေသောသရက်ထည် ပန်းခင်းသည်ရောင်စုံ ပန်းပွင့်ပန်းခက်များဖြင့်သရက်ထည်ဖျင်စကြီးတခုဖြန့် ခင်းထားသည့်နှယ်ဆင်ဆင်တူသဖြင့် ထိုပန်း ပင်ကလေးများကို မြန်မာနိုင်ငံ၌ သရက်ထည်ပန်းပင်ဟုခေါ်ဝေါ်လေသလောဟု ယူဆဖွယ်ရာရှိလေသည်။ အနောက် တိုင်းအမည်အားဖြင့် ဖလော့ဟုခေါ်တွင်ပေရာ ဂရိဘာသာအလိုအားဖြင့် မီးတောက်မီးလျှံဟု အဓိပ္ပာယ်ရပေသည်။
ဖလားကျရွာ၊ ဖလားကျ
ဖလားကျရွာ၊ ဖလားကျ
သာဇီခုံရွာ၊ သရက်မြို့နယ်
သာဇီခုံရွာ (Tharzikhon)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ သရက်မြို့နယ်၊ တွင်းလယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၀၃၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တွင်းလယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၄၈ ဦး၊ မ ၂၀၉၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၉၄၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သရက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သော်၊ ဦး (ပန်းကန်စက်)
မြန်မာနိုင်ငံ၏ အသက်အငယ်ဆုံး သမာဓိမြို့ဝန်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဂျီစီဘီအေ လူကြီး၊ ဝိုင်အမ်ဘီအေအသင်းချုပ် နာယက၊ မြို့မကျောင်းအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဒိုင်အာခီ (diarchy) ဥပဒေပြုကောင်စီဝင်အမတ်၊ ဥပဒေပြု မင်းတိုင်ပင်အမတ် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဆင်ဖြူရှင်မင်း နှင့် မဟာသီဟသူရ (ကောင်းတုံစာချုပ်) တို့၏ (၂) ဆက်မြောက်မြေးတော် တစ်ဦးအနေဖြင့် သာမန်မြန်မာပြည်သူများထက် အမျိုးသားရေးဇာတိမာန် လွန်စွာထက်သန်သူဖြစ်သည်။ "မြန်မာ့ကြွေပန်းကန်အစ ဦးသော် က" ဟု သမိုင်းစာမျက်နှာတွင် ထင်ရှားသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ပထမဆုံးသော ပန်းကန်စက်ရုံတည်ထောင်သူနှင့်ပိုင်ရှင်ဖြစ်သည်။
ငယ်စဉ်ဘဝနှင့် မျိုးရိုး
ပန်းကန်စက် ဦးသော် ကို ၁၈၉၃ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် ပေါင်းတည်မြို့ ၌ မွေးဖွားသည်။ အဖ ဆန်စက်ပိုင်ရှင် သူဌေး ဦးဘိုးဆင့်၊ အမိ ဒေါ်သက် ဖြစ်သည်။ မွေးချင်း သုံးယောက် (ဦးသော်၊ ဒေါ်တင်လှနှင့် ဦး﻿မောင်﻿မောင်) တို့တွင် ဦးသော်သည် အကြီးဆုံးသားဖြစ်သည်။
မြန်မာ့သမိုင်းတွင်ထင်ရှားသော ဆင်ဖြူရှင်မင်းနှင့်မြန်မာစစ်သူကြီး မင်းကြီးမဟာသီဟသူရ တို့၏ (၂) ဆက်မြောက် မြေးတော်ဖြစ်သည်။ (ဝန်ကြီး မဟာသီဟသူရ နှင့် ဆင်ဖြူရှင်မင်းသည် ခမည်းခမက် တော်စပ်သည့်အပြင် မယားညီအစ်ကိုလည်းတော်စပ်သည်။ ဆင်ဖြူရှင်၏မိဖုရားခေါင်ကြီး မယ်လှ (သီရိအတုလ မဟာရတနာ ပဒုမ္မာဒေဝီ) နှင့် မဟာသီဟသူရ၏ဇနီး မယ်တလိုင်းတို့သည် ညီအစ်မအရင်းများဖြစ်ကြသည်။) စဉ့်ကူးမင်းနှင့် ပထမ မြောက်နန်းမိဖုရားကြီး သီရိမဟာမင်္ဂလာဒေဝီ တို့၏ မြေးတော် ဘိုးရွှေကွန်၏သားတော် ဦးဘိုးဆင့်(ပန်းကန်စက်ဦးသော် ၏ဖခင်) ရေးသားခဲ့သည့် ကိုယ်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိ ဘဝဖြစ်ရပ်မှတ်တမ်း၊ ဦးဘိုးဆင့်၏မြေးအရင်းဖြစ်သူ စာပြုအရာရှိ ဦးနေဝင်း B.A (History) ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် ရေးသားပြုစုခဲ့သည့် Family pedigree chart (Genealogy research paper) မှတ်တမ်းတို့တွင်လည်းရေးသားဖော်ပြထားခဲ့သည်။
၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် စတင် ပညာသင်သည်။ ၁၉၁၂ ခုနှစ်၌ ပြည်မြို့ အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းမှ မက်ထရစ်စာမေးပွဲအောင်သည်။ ကျောင်းသားဘဝ ငယ်စဉ်ကပင် မိဘများ၏ ဆန်စပါး ရောင်းဝယ်ရေးနှင့် ဆန်စက်လုပ်ငန်းများကို ကူညီ လုပ်ကိုင်ပေးခဲ့သည်။
စီးပွားရေးလုပ်ဆောင်ခြင်း
၁၉၁၃ ခုနှစ်တွင် စီးပွားရေး လောကသို့ ဝင်ရောက်သည်။ ယင်းနှစ်မှာပင် ဒေါ်လှခင်နှင့် လက်ထပ်သည်။ ပေါင်းတည်၊ ဇီးကုန်း၊ ရွှေတောင်၊ နတ်တလင်း၊ ဟင်္သာတရှိ ဖခင်၏ ဆန်စက်များကို စီမံအုပ်ချုပ် ရသည်။ အိမ်ထောင်ကျပြီးနောက် ဟင်္သာတ ဆန်စက်ကို သီးခြားတာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်သည်။ ပထမကမ္ဘာစစ် အတွင်း ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် အမ်ဒင် အမည်ရှိ ဂျာမန်ကရူဇာစစ်သင်္ဘောတစ်စင်း (The cruise of the Emden) သည်လည်း သမုဒ္ဒရာ ပင်လယ်ပြင်တစ်လျောက် လှည့်လည်သွားလာကာ ဒေါ်လာ တစ်ကုဋေခန့် တန်ဖိုးရှိသော သင်္ဘောများနှင့် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်တွင် သင်္ဘောများကို နှစ်မြှုပ်ဖျက်ဆီးခဲ့၏။
မောင်သော်အသေခံမည်
Steel Brothers ဆန်ရောင်းဝယ်ရေးကုမ္ပဏီ၊ အိန္ဒိယဆန်ကုန်သည်ကြီးများနှင့် ဖခင်ဦးဘိုးဆင့်တို့ ချုပ်ဆိုထားသော စာချုပ်များရှိသော်လည်း ပထမကမ္ဘာစစ်ကာလ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော် ကိုဖြတ်ကာ ဆန်တင်ပို့ခြင်းသည် အသက်အန္တရာယ်များကြောင်း မိတ်ဆွေများက တားမြစ်ကြသည်။ ပထမစစ်ကာလ ပင်လယ်ပြင်တွင် စစ်ပွဲများဖြစ်နေသောကြောင့် ဥပဒေအရ စာချုပ်ပါ ကတိဖောက်ဖျက်ရာ မရောက်ကြောင်း ရှေ့နေများကလည်း အကြံပြုကြသည်။ သို့ရာတွင် ဦးဘိုးဆင့်က 'မင်းမှာသစ္စာ-လူမှာကတိ' ဆိုရိုးအတိုင်း စာချုပ်ပါကတိကို မိမိကစပြီး မဖောက်ဖျက်လိုကြောင်း၊ မြန်မာတွေကတိမတည်ဘူးဟူ၍လည်း လူမျိုးခြားများ၏ပြစ်တင်ဝေဖန်ပြောဆိုခြင်းလည်းမခံချင်ကြောင်း ပြောပြီး ကိုယ်တိုင်သွားပို့ရန်ပြင်ဆင်ခိုက် အသက် (၂၁) နှစ် အရွယ်သာရှိသော သားဖြစ်သူ ဦးသော်က "သေစရာရှိလျှင် မောင်သော်အသေခံပါမည် ဖေဖေအသေခံစရာမလို" ဟုပြောကာ ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်း ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်သင်္ဘောအား စင်းလုံးငှား၍ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာကိုဖြတ်ပြီး အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ သူကိုယ်တိုင် ဦးဆောင်ကာ ဆန်တင်ပို့ရောင်းချခဲ့သည်။ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော် ဖြတ်ပြီး ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်း ပထမဦးဆုံးစွန့်စားသွားရောက်ခဲ့သော အသက်အငယ်ဆုံး ဗမာလူမျိုး ဆန်ကုန်သည်ကြီးတစ်ဦးဟု ထိုစဉ်က နေ့စဉ်ထုတ်သတင်းစာများတွင် ဓာတ်ပုံနှင့်တကွ ရေးသားချီးကျူးခြင်းခံရသည်။
၁၉၁၅ ခုနှစ်တွင် ဇီးကုန်းဆန်စက်ကို တာဝန်ယူ အုပ်ချုပ်သည်။ ပြုတ်ဆန်ကို စမ်းသပ်တင်ပို့ရာ အောင်မြင်ခဲ့သည်။ အိန္ဒိယသို့ ဆန်တင်ပို့ရောင်းချသည့်လုပ်ငန်းကိုလည်း ဆက်လက်ဆောင်ရွက်သည်။ ကာလကတ္တားမြို့ အထိ သွားရောက်ပညာသင်ကြားခဲ့ဖူးသူဖြစ်ရာ အင်္ဂလိပ်စာကို ကောင်းစွာတတ်ကျွမ်းသူ ဖြစ်သည်။
ပန်းကန်စက်လုပ်ငန်း
ကာလကတ္တားတွင် ဝန်မင်း ဦးဘတူ၊ ဒေါက်တာသိန်းမောင်၊ ကာလကတ္တား ပန်းကန်စက်ပိုင်ရှင် မဟာရာဇာစော်ဘွား ကာဆင်ဗဇား တို့နှင့် ရင်းနှီးခင်မင်ရာမှ ပန်းကန်စက် လုပ်ငန်းကို စိတ်ဝင်စားလာသည်။ သမားရိုးကျ ဆန်ကုန်သည် စီးပွားရေး လုပ်ငန်းမှ စက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်းရှင် အဖြစ် စွန့်စား ဆောင်ရွက်ရန် ဖခင် ဦးဘိုးဆင့်ထံ ခွင့်ပြုချက် တောင်းခဲ့သည်။ ဖခင်၏ငွေငါးသိန်း (ထိုခေတ်က ရွှေတစ်ကျပ်သားကို မြန်မာကျပ် ၁၀ ကျော်သာရှိ) ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ဇီးကုန်းမြို့ မှ ကိုဖိုးမြိုင်ကို ကာလကတ္တားသို့ ပို့၍ မဟာရာဇာ ၏ ပန်းကန်စက်တွင် သုံးနှစ် ပညာသင်စေခဲ့သည်။ လစဉ် စရိတ်ငွေ ၂၅ဝ ကျပ် ထောက်ပံ့ခဲ့ ရသည်။ သူ့ကျွန်ဘဝရောက်နေသောကာလဖြစ်၍ မြန်မာတစ်မျိုးသားလုံး စိတ်အားငယ်နေချိန် (age of depression) ဖြစ်နေရာမှ ကြိုးစားလျှင် ဘာမဆိုဖြစ်နိုင်ကြောင်း၊ မိမိလုပ်မည့်ပန်းကန်စက် စက်မှုလုပ်ငန်းမှာ မြန်မာ့စက်မှုလက်မှု၏ရှေ့ပြေးပထမဖြစ်ပါကြောင်း၊ မြန်မာပိုင်စက်မှုလက်မှုကို မိမိကစတင်ပြီး တည်ထောင်မည်ဖြစ်ကြောင်း၊ ရိုးသားမှု၊ ကြိုးစားမှု၊ ဇွဲတို့သာလိုပါကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
၁၉၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ သမိုင်းနှင့် ကြို့ကုန်းကြားတွင် မြေ ၁ဝ ဧက ဝယ်ယူ၍ ပန်းကန်စက် လုပ်ငန်း စတင်ခဲ့သည်။ တနှစ် အတွင်း ငွေ ငါးသောင်းခန့် ဆုံးရှုံးခဲ့သည်။ ၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်သို့ ပြောင်းရွှေ့ နေထိုင်ကာ ပန်းကန်စက် လုပ်ငန်းကို ကိုယ်တိုင် ကြီးကြပ်သည်။ ပန်းကန်စက် လုပ်ငန်း အတွက် မြေစေး စမ်းသပ်သည့် လုပ်ငန်းကို ဦးဖိုးမြိုင်၊ လုပ်သား ငါးယောက်တို့နှင့်အတူ ကြိုးစား လုပ်ဆောင်သည်။ ၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် ဖခင် ဦးဘိုးဆင့်နှင့် အတူ ကာလကတ္တားသို့ ထပ်မံ သွားရောက်ပြီး ပန်းကန်စက် လုပ်ငန်းကို လေ့လာသည်။ ထို့နောက် အိန္ဒိယမှ စက်ပညာရှင် မစ်စတာဒတ်ကို ငှားရမ်း၍ သမိုင်းပန်းကန်စက်ကို စတင်သည်။ ဂျာမန် စက်ပစ္စည်းများကို မှာယူ၍ တည်ဆောက်ရာ ၁၉၂၅ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် ပြီးစီးသည်။ ငွေငါးသိန်းခန့် ကုန်ကျခဲ့သည်။ ပန်းကန်စက် လုပ်ငန်းကို ဦးသော် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ သို့သော် နည်းပညာ အခက်အခဲကြောင့် အောင်မြင်မှု မရခဲ့ချေ။ နောက်ဆုံးတွင် ဦးသော်ကိုယ်တိုင် လူမျိုးခြားပိုင် ဆန်စက်တွင် တလလျှင် လခ ၂၅ဝ ကျပ်ဖြင့် မန်နေဂျာ ဝင်လုပ်ခဲ့ရသည်။
၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင်သူဌေး ဦးသော်၏ ပန်းကန်စက်မှ မြေစိုက်ပန်းအိုးနှင့် လက်ဖက်ရည်ကရားများ စတင် ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်၌ ပန်းကန်စက်ပညာ သင်ခဲ့သော ဦးကျင်၏ အကူအညီဖြင့် ခေါင်းပွကြွေထည်များ ထုတ်လုပ်နိုင်၍ အောင်မြင်မှု စတင် ရရှိလာခဲ့သည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ဒေါက်တာဘမော် နန်းရင်းဝန် အဖြစ် ဆောင်ရွက်စဉ် ဘဏ္ဍရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာသိန်းမောင် (၉၁ ဌာနခေတ် ဝန်ကြီး၊ ဂျပန်ခေတ်ဝန်ကြီးနှင့် ပထမဆုံး ဂျပန်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံ အမတ်ကြီးဖြစ်သော ဒေါက်တာသိန်းမောင် (၁၈၉၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂ – ၁၉၄၆ ခုနှစ် မေ ၂၃)) ၏ အကူအညီဖြင့် အစိုးရချေးငွေ တစ်သိန်းရခဲ့သဖြင့် အင်္ဂလန်မှ ပန်းကန်ပြားစက် အသစ်မှာယူကာ လုပ်ငန်းကို တိုးချဲ့သည်။
၁၉၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပန်းကန်ချောများ အောင်မြင်စွာ ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့ပြီး တစ်လလျှင် ပန်းကန်ပြား ဒါဇင်ပေါင်း တသောင်းကျော် ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဒါဇင် ငါးထောင်ခန့်သာ ဈေးကွက်ရှိသည်။ ထိုစဉ်က ဦးသော်၏ ပန်းကန်ပြားများသည် ဂျပန် ပန်းကန်ပြားများကို အသာရခဲ့သည်။
အမှန်စင်စစ်အားဖြင့် ၁၉၄၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ဂျပန်စစ်သားတို့သည် ဦးသော်ပန်းကန်စက်ကို အတင်းအဓမ္မသိမ်းယူလိုက်ခြင်းဖြစ်သည်။ ဂျပန်စစ်တပ်အတွက် လိုအပ်သော ပစ္စည်းများ၊ ဟင်းချိုသောက် မြေပန်းကန်များ၊ အခြားကြွေထည်အသေးအဖွဲများနှင့် စစ်မြေပြင်သုံးကြွေသီးများ သိန်းသန်းချီ၍ ထုတ်လုပ်ကြသည်။ စက်ရုံဝင်းအတွင်း၌ လက်ပစ်ဗုံးများလည်း ထုတ်လုပ်သည်။ စက်ရုံပိုင်ရှင်ဦးသော်သည် အမည်ခံသာဖြစ်၍ ပန်းကန်စက်မှာ ဂျပန်စစ်သားများ၏ အတင်းအဓမ္မကြီးစိုးပိုင်ဆိုင်မှုအောက်တွင် ရှိခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် မဟာမိတ်တို့၏ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကိုခံရ၍ လုပ်ငန်းရပ်ဆိုင်းသွားသည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်တို့အရေးနိမ့်၍ စစ်ဆုတ်ရသောအခါ ဦးသော်ပိုင်သော သမိုင်းပန်းကန်စက်ရုံရှိစက်များကို ဂျပန်စစ်သားများကမီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့ကြသည်။
ဦးသော်၏ထပ်မံငွေစိုက်ထုတ်ကြိုးစားမှုကြောင့် ၁၉၄၇-၄၈ ခုနှစ်တွင် ဦးသော်၏ ပန်းကန်လုပ်ငန်း တစ်ဖန်ပြန်လည်အောင်မြင်လာသည်။ သို့ရာတွင် ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် ပြည်တွင်းစစ်ဒဏ်ကြောင့် ဦးသော်၏ ပန်းကန်စက်မှာ ထပ်မံ အဖျက်အဆီးခံရပြန်သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးကာစ ၁၉၄၉ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလမှ မေလအတွင်း ပြည်တွင်းသောင်းကျန်းမှု တိုက်ပွဲများ မြန်မာပြည်အနှံ့ ဖြစ်ပွားလျက်ရှိရာ ရန်ကုန်မြို့မှအပ မြန်မာနိုင်ငံတစ်နိုင်ငံလုံးနီးပါး KNDO (The Karen National Defense Organization) များ လက်ဝယ်သို့ ကျရောက်နေသောအချိန်ဖြစ်သည်။
မြန်မာ့တပ်မတော်နှင့် ကေအင်ဒီအိုအဖွဲ့တို့ အပြန်အလှန်တိုက်ပွဲများ အကြိမ်ကြိမ်ဖြစ်ခဲ့ရာ အင်းစိန် ခဝဲခြံနှင့် လွန်စွာ နီးကပ်လျက်ရှိသော ဦးသော်၏ ပန်းကန်စက် (ယခု-မရမ်းကုန်းမြို့နယ်သမိုင်းမြို့သစ် မီးရထားဘူတာရုံအနီး) မှာ မြန်မာ့တပ်မတော် (ရေ) ၏ ဘိုဖာအမြှောက် နှင့် ဗုံးဒဏ်များကြောင့် ရစရာမရှိအောင် ပျက်စီးသွားခဲ့သည်။ ဦးသော်၏ ပန်းကန်စက်အဖျက်အဆီးခံရခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ထိုစဉ်က နေ့စဉ်ထုတ်သတင်းစာများတွင် အထင်အရှား ပါရှိပြီးဖြစ်သည်။ ဦးသော်ကိုယ်တိုင် ထပ်မံငွေစိုက်ထုတ်ကြိုးစားဦးစီး၍ စက်ကို ပြန်လည် လည်ပတ်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၁ ခုနှစ်တိုင် လုပ်ငန်း အောင်မြင်လာခဲ့သည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ထိုစဉ်က အစိုးရ၏ အခွန်ကောက်နှုန်းများကြောင့် ဂျပန် ပန်းကန်ပြားများကို မယှဉ်ပြိုင်နိုင်တော့ချေ။ နောက်ဆုံး ၁၉၅၂ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့တွင် စက်ရုံ ရပ်နားခဲ့ရသည်။ ၁၉၅၆-၅၇ တွင် ရင်းနှီးသော မိတ်ဆွေ သင်္ဂဟများနှင့်အတူ ပြန်လည် လုပ်ကိုင်နိုင်ခဲ့သည်။
လူမှုရေးနှင့် နိုင်ငံရေး
သူဌေးဦးသော်သည် ငယ်ရွယ်စဉ် ဟင်္သာတ၊ ဇီးကုန်း၊ ရန်ကုန် (သမိုင်း) တွင် နေစဉ်ကပင် လူမှုရေး၊ နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး အမျိုးသားရေးစိတ်ဓာတ် လုပ်ငန်းများကို ဦးဆောင်ပါဝင်ခဲ့သည်။ အမျိုးသားကျောင်းများ  တည်ထောင်ရေးတွင်လည်း ငွေကြေးမတည် လှူဒါန်းခဲ့သည်။ ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ရန်ကုန် မြို့မအမျိုးသားကျောင်းကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သူများအနက် ပန်းကန်စက် ဦးသော်လည်း တစ်ဦးအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ဇီးကုန်း အမျိုးသားကျောင်းကို ငွေတစ်ထောင် မတည်၍ လှူဒါန်းခဲ့သည်။ ၁၉၁၈ ခုနှစ် အသက် ၂၅ နှစ် အရွယ်တွင်  ပြည်သူလူထုတစ်ရပ်လုံး၏ ထောက်ခံဆန္ဒမဲဖြင့် သမာဓိမြို့ဝန် (Chief Magistrate) အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံခဲ့ရသည်။ သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း၊ ရဲတပ်ဗိုလ်ချုပ် ဆာမောင်ကြီး၊ ဆာဦးသွင်၊ မြို့မ ဦးဘလွင်၊ တရားဝန်ကြီးချုပ် ဦးသိမ်းမောင် (ဖိနပ်-သိမ်းမောင်)၊ မြို့မကျောင်းအုပ်ဆရာကြီး ဒေါက်တာသိန်းမောင် တို့နှင့် ရင်းနှီးသည်။ ၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် မိတ်ဆွေဖြစ်သူ ဦးဘစီကို အကြောင်းပြု၍  ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး သာယာဝတီခရိုင်မြောက်ပိုင်း မဲဆန္ဒနယ်တွင် ရွေးကောက်ပွဲဝင်ကာ လွှတ်တော်အမတ်၊ ဒိုင်အာခီခေတ် ဥပဒေပြုကောင်စီဝင်အမတ်၊ နိုင်ငံတော်အစိုးရ ရာဇဝတ်တရားသူကြီး (first class) အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန် မြို့မအထက်တန်းကျောင်း ကျောင်းအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်း နှစ်ပေါင်းများစွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ထို့ပြင် မြန်မာနိုင်ငံ မီးရထားဘုတ်အဖွဲ့ဝင် လူကြီး၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကလျာဏယုဝအသင်း နာယက၊ ပေါင်းတည်၊ ပြည်ခရိုင်အသင်းများ၏ နာယက၊ အမျိုးသားနေ့ ရွှေရတုသဘင် ကျင်းပရေး ကော်မတီ နာယက စသည့် တာဝန် အမျိုးမျိုးကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ဂျီစီဘီအေ ခေါင်းဆောင် သမာဓိမြို့ဝန် ပန်းကန်စက် ဦးသော် ၏အတ္ထုပ္ပတ္တိဆောင်းပါးကို ဦးသော်၏မြေးအရင်း မြန်မာ့သမိုင်းပညာရှင် မြို့မ-မြင့်ကြွယ် ကိုယ်တိုင်စတင်ရေးသားပြုစုခဲ့သည်။ တိုင်းသူပြည်သားတို့၏ အားထားယုံကြည်ခြင်းကိုခံယူရရှိခြင်း၊ အမျိုးသားရေး စိတ်ဓာတ်ရှိခြင်း၊ ရိုးသားဖြောင့်မတ်ခြင်း၊ သစ္စာသမာဓိနှင့်ပြည့်စုံခြင်း၊ အဂတိတရားလေးပါး မလိုက်စားခြင်း စသည့်ဂုဏ်ပုဒ်များ ထင်ရှားလေသည်။