cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဓမ္မရံကြီးဘုရား
ဗိသုကာလက်ရာများ
ဓမ္မရံကြီး ဘုရားအလယ်မဏ္ဍိုင် ပတ်လည်၌ စင်္ကြံပတ်လမ်း နှစ်ထပ်ရှိသော်လည်း အတွင်းစင်္ကြံပတ်လမ်း တစ်ခုလုံးနှင့် အပြင်စင်္ကြံပတ်လမ်း အတွင်းမှ အတွင်းစင်္ကြံသို့ ဝင်ပေါက် အားလုံးကို အုတ်ဖြင့် အသေပိတ်ဆို့ထားသည်။
ထုထည် အင်မတန်ကြီးတဲ့ ဓမ္မရံကြီးဘုရားကတော့ နှစ်တွေကြာရှည်ခဲ့တဲ့ တိုင်အောင် အထက်စေတီနဲ့ အထွတ်ပဲ ပျက်စီးနေသေးသည်။ Paul Strachan ရေးတဲ့ Pagan, Art and Architecture of old Burma စာအုပ်တွင် ၁၈၅၅ ခုနှစ်၌ Colesworthy Grant ရေးဆွဲခဲ့သော ဓမ္မရံကြီးဘုရား၏ ပုံတစ်ခုကို ထင်ထင်ရှားရှား တွေ့ရှိရသည်။ ထိုပုံတွင် တွေ့ရသည်မှာ တစိတ်တပိုင်းခန့် ကျန်ရှိနေသော ကွမ်းတောင်အထက်မှ အထွတ်ဖြစ်သည်။ ထူးခြားသည်မှာ ထိုပုံတွင် ကွမ်းတောင်အထက်တွင် အထွတ်စေတီမပါဘဲ အထွတ်ငယ် တစ်ခုသာ တွေ့ရှိရသည်။ ယခုနောက်ပိုင်းရိုက်ကူးသည့် ပုံများတွင် ယင်းအထွတ်ကို ပြိုကျသွားခဲ့ပြီဖြစ်သဖြင့် မတွေ့နိုင်တော့ပေ။
ဘုရားတည်နေစဉ် အကွပ်အညှပ် ပြင်းထန်သောကြောင့် စေ့စပ်သေချာလွန်လွန်းမှုကြောင့် မပြီးစီးနိုင်ဟု ဆိုကြသည်။ ကောင်းမှုရှင် နရသူမင်း နန်းကျချိန်တွင် အပြီးမသတ်နိုင်တော့ဘဲ၊ ဆက်မလုပ်ဖြစ်သောကြောင့် ထုထည်နှင့်မလိုက်ဖက်အောင် သေးငယ်သည့် အထွတ်သာ ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ယနေ့ တွေ့မြင်ကြရသည့် အတိုင်းပင်ဖြစ်သည်။ ထုထည်ကြီးမား၍ မြင့်မားမှုကြောင့် သို့မဟုတ် ဖခင် အလောင်းစည်သူမင်းကြီးနှင့် အစ်ကိုဖြစ်သူ မင်းရှင်စော ကို သတ်ခဲ့ကာ ထီးနန်းရခဲ့ပြီးမှ ‘ကုလားကျမင်း’ဟု နာမည်တွင်ခဲ့သော နရသူမင်း၏ ကောင်းမှုကို မပြင်ဆင်ချင်သော ဆန္ဒကြောင့်ဟူ၍လား မသိရပေ။ ပြုပြင်မည့် ကုသိုလ်ရှင် မရှိသေးဘဲ ယခုခေတ်တွင် လုပ်လေ့လုပ်ထ ရှိသော ကွမ်းတောင်၏ အထက်ဆုံးတွင် ပုံစံ ဆင်တူ စေတီ သေးသေးရှည်ရှည် ထပ်ထည့်ထားခြင်း မရှိပေ။ ဂူဘုရားကြီးများထဲမှ ဤဓမ္မရံကြီးဘုရား တစ်ဆူသာ ပြုပြင်ခြင်း ကင်းလွတ်နေသေးသည်။
ရတနရွာ၊ ရတန
ရတနရွာ၊ ရတန
ဝမ်ပုတ်ကောင်ရွာ၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျိုင်းတုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပင်းတယဂူ
ပင်းတယရွှေဥမင် (ပင်းတယရွှေဥမင်သဘာဝလိုဏ်ဂူဘုရား)သည် ရှမ်းပြည်နယ်၊ ပင်းတယမြို့တွင် တည်ရှိသည်။ ပင်းတယ(စွယ်တော်ပန်းအဖြူပင်ပေါသည့် မြေပြန့်လွင်ပြင်ကျယ်ကျယ်ရှိရာ အရပ်) ဂူသုံးလုံးရှိကာ အရှေ့ဘက်အပေါက်မှ ဝင်ရောက်ရသောဂူများ ဖြစ်သည်။ တောင်ဘက်အကျဆုံးဂူသည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်ထက် ပေပေါင်း ၄၉၇၀ မြင့်သည်။ ပင်းတယမြို့ ၏ အမြင့်ပေမှာ ပေပေါင်း ၃၈၈၀ ဖြစ်သည်။ တောင်ဘက်ဆုံး ကျသောဂူကို အရှေ့ဘက်သံပြာသာဒ်မှ တဆင့် လှေကားထစ် ၁၀၁ ထစ်တက်ပြီး ဝင်လိုက်သောအခါ ဘုရားရှင်ကိုယ်စားတော်၊ ရုပ်ပွားတော်၊ ဆင်းတုတော်တွေများပြားစွာ တွေ့ရပါမည်ဖြစ်သည်။ ဉာဏ်တော်အမြင့် အတောင်ငါးဆယ် (ခုနှစ်ဆယ့်ငါးပေ)ရှိသော ရွှေဥမင်စေတီတော်ကို ဂူအဝင်ဝ၏ ဘယ်ဘက်ခြမ်းခပ်ကျကျတွင် ဖူးမြော်နိုင်သည်။ ယုံကြည်မှုသမိုင်းအရတော့ ထိုစေတီကို အသောကမင်းက တည်ထားခဲ့ပြီး အလောင်းစည်သူမင်းက ပြုပြင်ခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။ ဂူအဝင်မှ လိုဏ်ခေါင်းမြောက်ဘက်အဆုံးအထိ ပေ ၄၉၀ ရှည်သည်။
ပင်းတယဂူဟု ခေါ်တွင်ခြင်းမှာ ဒဏ္ဌာရီပုံပြင်အရ`ပင့်ကူရ´မှ ပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ပင်းတယဂူ၏ တောင်ခြေတွင် ပုန်းတလုတ်ရေကန် ရှိသည်။ = မှီငြမ်း =
ကွမ်ဖာလာ (လီဆော)ရွာ၊ မူဆယ်မြို့နယ်
ကွမ်ဖာလာ (လီဆော)ရွာ (Kunhparlar (Lisaw))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ မူဆယ်မြို့နယ်၊ ဖာပွန်လီဆောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၈၁၀၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မူဆယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နော်မန်လှ
ဒေါက်တာ နော်မန်လှ (၁၉၄၄- ၂၀၁၇ မတ္လ ၁၀ရက္) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား ဆရာဝန် တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အသည်း အစားထိုးခွဲစိတ်ကုသပေးသည့် ခွဲစိတ်ကုပါမောက္ခဆရာကြီး တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုအသည်းအစားထိုး ကုသမှုသည် အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများတွင် ပထမဦးဆုံးသော အသည်းအစားထိုး ကုသမှုလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။
ငယ်ဘဝ
၁၉၄၄ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၈ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ ကမာရွတ်၊ လှည်းတန်း၌ မွန်လူမျိုး ဖခင်နှင့် တရုတ်နွယ်ဖွားမိခင်တို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင် ဖြစ်သည်။ မွေးချင်း၇ယောက်ရှိပြီး ၁ဦးမှာ ဂျပန်ခေတ်၌ ဆုံးပါးခဲ့သည်။ ဆယ်တန်းစာမေးပွဲကို စိန်ပေါလ်ကျောင်းမှအောင်မြင်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်စကားကို ကောင်းစွာပြောနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် မက်ထရစ်စာမေးပွဲကို တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် အဆင့်၆ဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၁ခုနှစ်တွင် ဆေးကျောင်း စတက်ခဲ့သည်။
ဆရာဝန်ဘဝ
၁၉၆၇၊ ဧပြီလကုန်တွင် ဟောက်စ်ဆာဂျင်ပြီး၍ မေလ၂ရက်နေ့တွင် သရုပ်ပြဆရာဝန် ရာထူးကို စတင်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် အကြို FRCS အတွက် စင်္ကာပူတွင် ရက်(၇၀)သင်တန်းတက်ရန် စာမေးပွဲဝင်ရောက်ဖြေဆိုခဲ့သည်။ မြန်မာ၊ ဩစတြေးလျ၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ စင်္ကာပူ၊ ထိုင်း၊ မလေးရှား၊ နိုင်ငံ(၆) နိုင်ငံမှ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုသူ အားလုံးထဲတွင် ပထမရခဲ့သည်။ သို့သော် ခွဲစိတ်ဆရာဝန် လုပ်သက် (၄) နှစ် မပြည့် သဖြင့် သင်တန်းတက်ခွင့်မရပဲ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လာခဲ့ရသည်။ ၁၉၇၁ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် အင်္ဂလန်သို့ စေလွှတ်ခံရသည်။ အင်္ဂလန်သို့ရောက်ပြီး ၆ လလောက်အကြာတွင် Royal College of Surgeons of England တွင် စာမေးပွဲဖြေဆိုခဲ့ရာ အောင်မြင်ခဲ့သည်။
ပထမဆုံး အသည်းအစားထိုးကုဆရာဝန်ကြီး
၂၀၀၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၄ရက်နေ့တွင် မော်တော်ဆိုင်ကယ် အက်စီးဒင့်ဖြစ်ပြီး လင်မယားနှစ်ယောက် ဆေးရုံရောက်လာခဲ့သည်။ မိန်းမဖြစ်သူမှာ ဦးနှောက်ထိခိုက်ကာ သေသွားပြီဖြစ်သည်။ ထိုအမျိုးသမီးသေဆုံးပြီးနောက် သူမ၏အသည်းကို တပည့်ဖြစ်သူ လက်ထောက်ဆရာဝန် ဖိုးသော်တာမှ တောင်းပေးခဲ့သည်။ သွေးအန်ပြီးဆေးရုံရောက်လာသော အသည်းကျွမ်းနေသူ လူနာမောင်ခင်ဇော်အား ထိုအသည်းဖြင့် ဂျပန်ဆေးရုံကြီး၌ အစားထိုးခွဲစိတ်ကုသပေးခဲ့ရာ အောင်မြင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ပထမဦးဆုံးသော အသည်းအစားထိုး ကုသမှုဖြစ်သည်။ ထိုအသည်းအစားထိုး ကုသမှုသည် အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများတွင် ပထမဦးဆုံးသော အသည်းအစားထိုး ကုသမှုလည်း ဖြစ်သည်။
၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ တောင်ကုတ်မြို့မှ သွေးအန်ပြီးအသဲကျွမ်းနေသူ လူနာတစ်ယောက် ရောက်လာခဲ့သည်။ လူနာရှင်၏ ယောက်ဖဖြစ်သူက အသည်းလှူချင်ပါသည်ဟု ပြောလာခဲ့သည်။ ဒီဇင်ဘာ၂၅ရက်နှင့် ၂၆ရက် (၂)ရက်ကြာ အသက်ရှင်နေသောသူဆီမှ အသည်းတစ်ခြမ်းကိုယူပြီး အစားထိုးခွဲစိတ်ခဲ့ရာ အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ယခုအခါ ဒေါက်တာနော်မန်လှသည် အသက် ၆၇ နှစ်ရှိနေပြီ ဖြစ်သော်လည်း တက်ကြွဆဲ၊ လန်းဆန်းဆဲ၊ ကုသဆဲပင်ဖြစ်ပြီး မျိုးဆက်သစ်များကိုလည်း မွေးထုတ်ပေးနေပါသည်။
ကြို့ကုန်းရွာ၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်
ကြို့ကုန်းရွာ (Kyoetkone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်၊ မန္တံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၃၉၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန္တံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၀၄ ဦး၊ မ ၂၁၇၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၈၈၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တာချောင်ရွာ၊ ညောင်ပင်တဲ
တာချောင်ရွာ၊ ညောင်ပင်တဲ
ဟိုနားရွာ၊ တောင်ကိုင်း
ဟိုနားရွာ (Honar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မိုင်းပန်မြို့နယ်၊ တောင်ကိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၅၅၈၄ ဖြစ်သည်။  ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းပန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
NGC 47
NGC 47 (NGC 58, MCG -1-1-55, IRAS00119-0726 PGC 967) သည် Cetus ကြယ်စုတန်းမှ ခရုပတ်ပုံစံ ဂယ်လက်ဆီ ဖြစ်သည်။ ယင်းအား ၁၈၈၆ ခုနှစ်တွင် Ernst Wilhelm Leberecht Tempel ဆိုသူမှ လေ့လာတွေ့ရှိခဲ့သည်။  အခြားအမည် NGC 58 ဟုခေါ်ရခြင်းမှာ  Lewis Swift ဆိုသူမှ NGC 47 အားတွေ့ရှိခဲ့သည်ကို မသိရှိသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် ကမ္ဘာမြေမှ အလင်းနှစ် ၂၃၆ မီလီယံနီးပါးခန့် ဝေးကွာသည်။
သရက်ကိုင်းကျိုးရွာ၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်
သရက်ကိုင်းကျိုးရွာ (Thayetkaingkyoe)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်၊ ကိုင်းယားရှည်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၄၆၆၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကိုင်းယားရှည်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၈၄ ဦး၊ မ ၆၃၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၂၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မဧခြင်ထောင် ကစားနည်း
"မဧခြင်ထောင် ကစားခြင်း"ကိုလည်း မြန်မာကလေးများ ကစားလေ့ရှိကြ၏။ အထူးသဖြင့် ငယ်ရွယ်သော ကလေးများက နှစ်ခြိုက်ကြလေသည်။ ကစားရာတွင် ကလေးခြောက်ယောက်မှ ဆယ့်နှစ်ယောက်အထိ ကစားနိုင်လေသည်။ ကစားသူများက လက်များကို ဆက်ထားကြပြီးလျှင် ဝိုင်းထားကြသည်။ အရွယ်အကြီးဆုံး၊ သို့မဟုတ် ကစားတတ်သည့် ကလေးက အလယ်တွင် ရပ်နေပြီးလျှင် မဧခြင်ထောင် ဘယ်လောက်ပေးရတယ် ဟု အော်မေးလိုက်သောအခါ အားလုံးကဝိုင်း၍ ငါးမူးပဲတင်းပေးရတယ်ဟု ပြန်အော်ပြောလိုက် ကြသည်။ ထိုအခါ အလယ်တွင် နေသူက ဘယ့်လောက် ရှည်သလဲဟု အော်၍ မေးလိုက်သောအခါ လက်များကို ဆက်ထားကြသော ကလေးများက ဟောသည်လောက်ကြီး ရှည်တယ်ဟူ၍ အော်ပြောကြပြီးလျှင် သူတို့၏ လက်ကလေးများကို ဆန့်နိုင်သမျှ ဆန့်လိုက်ကြလေသည်။ ဘယ်လောက်ကျဉ်းသလဲဟု အော်၍ မေးလိုက်ပြန်သောအခါတွင် သည်လောက်ကလေး ကျဉ်းတယ်ဟူ၍ အော်ပြောလိုက်ကြ ပြီးလျှင် သူတို့၏ လက်ကလေးများကို ကျုံ့လိုက်ကြလေသည်။ ထိုနောက်မှ နေမြဲအတိုင်း ပြန်၍နေကြလေသည်။ ပြီးလျှင် အလယ်၌ နေသူက ငါ့ကိုရောင်းပါကွယ်ဟု ပြောလိုက်ရာ မေမေ ဆူလိမ့်မယ် ဟူ၍ အားလုံးက ဝိုင်းအော်ကြလေသည်။ ထိုအခါ အလယ်၌ရှိသူက မေမေဆူလျှင် ငါ့ဆီလာခဲ့ဟု ပြောလိုက်ပြီးလျှင် ဝိုင်းကြီး ပတ်ပတ် ဒူဝေဝေ ဝိုင်းကြီး ပတ်ပတ် ဒူဝေဝေ ဟူ၍ ဆိုကာ လှည့်ပတ်၍ ပြေးလေ့ရှိကြ သည်။ များသောအားဖြင့် လက်ယာရစ် လှည့်လေ့ရှိကြသည်။ ထိုသို့လှည့်ပတ်၍ ပြေးကြရာတွင် ဝိုင်းပြုတ်၍ မသွားမခြင်း ပြေးကြလေသည်။
တူတူပုန်းတမ်း
တူတူပုန်းတမ်း ကစားခြင်းကိုလည်း မြန်မာကလေးများက လွန်စွာ နှစ်ခြိုက်ကြလေသည်။ ကစားရာတွင် လိုက်ရှာရမည့် ကလေးကို နို့ဆီခွက်တစ်ခုကို ဖြစ်စေ၊ အခြားပစ္စည်းတစ်ခုခုကို ဖြစ်စေ တော်တော်ဝေးရာသို့ လွှင့်ပစ်လိုက်ပြီးလျှင် လိုက်၍ ကောက်စေသည်။ ထိုသို့ ပစ္စည်းကိုပြေး၍ ကောက်နေစဉ် အခြားကစားသည့် ကလေးများက သင့်တော်သည့် ချောင်ကြို ချောင်ကြားများတွင် ဝင်၍ ပုန်းနေကြလေသည်။ နို့ဆီခွက် လိုက်ကောက်ပြီးလျှင် ပြန်ရောက်လာသော ကလေးသည် ပုန်းနေသော ကလေးများကို လိုက်၍ ရှာရလေသည်။ တွေ့အောင် မရှာနိုင်လျှင် ပန်းပေးပြီဟု အော်ပြောလိုက်ရ၍၊ ထိုအခါ ပုန်းနေကြသောကလေးများသည် ထွက်လာကြပြီးလျှင် ထိုကလေးကိုပင် ပြန်၍ လိုက်အရှာခိုင်း ကြပြန်သည်။ အကယ်၍ နို့ဆီခွက်ကို ပြေးကောက်၍ ပြန်လာသော ကလေးသည် ကလေးတစ်ယောက်ယောက်ကိုသာ တွေ့အောင် ရှာနိုင်လျှင်၊ ဥပမာ အနေဖြင့် ''မောင်စိန် တွေ့ပြီဟေ့'' ဟုဆိုကာ မြေကြီးပေါ်တွင် သူကောက်ယူလာသည့် နို့ဆီခွက်ဖြင့် သုံးချက်ခေါက်၍ အော်ပြောလိုက်လျှင် ကျန်ကလေးများသည် ပုန်းနေသည့်နေရာ အသီးအသီးမှ ထွက်လာကြကာ ပထမ စ၍ အတွေ့ခံရသူကို လိုက်အရှာခိုင်း ကြပြန်သည်။ ထိုနည်းဖြင့် ပျော်ရွှင်စွာ ကစားကြလေသည်။
လဲကဒူးရွာ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်
လဲကဒူးရွာ (Lekadu)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်၊ စငေါကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၀၈၇၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စငေါကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၁၁၂ ဦး၊ မ ၃၄၂၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၅၃၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟိုပုံးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဘဝသစ် (၁)ရွာ၊ ဘဝသစ်
ဘဝသစ် (၁)ရွာ၊ ဘဝသစ်
ဇံမွှေးရွာ၊ ဂန့်ဂေါမြို့နယ်
ဇံမွှေးရွာ (Zanhmway)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ဂန့်ဂေါခရိုင်၊ ဂန့်ဂေါမြို့နယ်၊ ဇံမွှေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၉၂၅၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇံမွှေးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၀ ဦး၊ မ ၂၀၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၈၁ ဦးနေထိုင်သည်။
NGC 131
NGC 131 သည် ပန်းပုဆရာ ကြယ်စုတန်းရှိ ခရုပတ်ပုံစံ ဂယ်လက်ဆီဖြစ်ပြီး ၁၈၃၄ စက်တင်ဘာ ၂၅ တွင် ဂျွန် ဟာရှယ်မှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပန်းပုဆရာ (ကြယ်စုတန်း)
ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်ဦး
ကျောက်ခတ်ဟောင်း ခေတ်ဦးကို Lower Palaeolithic ဟုခေါ်ပြီးကျောက်ခေတ်ဟောင်းတွင် အစောဆုံးသော ကာလအပိုင်းအခြားကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ အချိန်ကာလအားဖြင့် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂သန်းခွဲခန့်က ဖြစ်ပြီး လူသားတို့ ကျောက်ဖြင့် ပြုလုပ်သော လက်နက် ကိရိယာများကို စတင် အသုံးပြုလာကြောင်း အထောက်အထား တွေ့ရှိရသည့် အချိန်ကာလဟု လက်ရှိ ရှေးဟောင်းသုတေသနမှတ်တမ်းများတွင် မှတ်သားထားသည်။ ထိုအချိန်မှ စတင်ပြီးနောက် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃ သိန်းကျော်ခန့် အထိကာလ ကြာမြင့်သည်။
ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်ဦး အပြီးတွင် ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်လယ် (Middle Palaeolithic) ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ပိုမို၍ တိုးတက်သော လက်နက်ကိရိယာများကို တီထွင် အသုံးပြုလာသည့် အချိန်ပင် ဖြစ်သည်။ လူတို့ မီးကို အသုံးပြုလာခြင်းသည် ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်ဦးတွင် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည် သို့မဟုတ် ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်လယ်တွင် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည် ဆိုသည့်အချက်မှာမူ သုတေသီတို့ အငြင်းပွားကြဆဲပင် ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
Paleolitikum
ဇွမ်ဝေါ်ရွာ၊ ချီဖွေမြို့နယ်
ဇွမ်ဝေါ်ရွာ(Zumwaw)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ချီဖွေမြို့နယ်၊ ဖလာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၃၁၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖလာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၈ ဦး၊ မ ၂၅ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၅၃ ဦး နေထိုင်သည်။ ၎င်းရွာသည် တိမ်ကောသွားခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ချီဖွေမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆေးပေးပညာနှင့်ခွဲစိတ်ပညာ
ဆေးပေးပညာနှင့် ခွဲစိတ်ပညာ
ဆေးပညာသည် အလွန်အရေးကြီးသော ပညာတစ်ရပ်ဖြစ် သည်။ ချမ်းသာသုခနှင့် စိတ်ပျော်ရွှင်မှုရအောင် ဆေးပညာရပ် ကထူးကဲစွာ စွမ်းဆောင်ပေးနိုင်ပေသည်။ ဆေးပညာသည် ရောဂါဝေဒနာများကို ကာကွယ်ရန်သော်လည်းကောင်း၊ ကုစားရန်သော် ၎င်း၊ သက်သာစေရန်သော်လည်းကောင်း ပြုလုပ်ပေးနိုင်သော ပညာရပ် ဖြစ်လေသည်။
ဆေးကုသနည်း အမျိုးမျိုး
ဒစ်ဖသီးရီးယား ဆုံဆို့နာကဲ့သို့ ရောဂါများတွင် ရောဂါပိုးများ ကြောင့်ဖြစ်သော အဆိပ်ကိုပြယ်စေရန် အန်တီတော့ဆင် အဆိပ် ဖြေဆေးကို အသုံးပြုကြသည်။
အချို့ ရောဂါများသည် ကိုယ်ခန္ဓာတွင် ဓာတ်ပစ္စည်းတစ်ခုခုချို့တဲ့သောကြောင့်ဖြစ်ရသဖြင့် ထိုလိုသော ဓာတ်ပစ္စည်းများကို လူနာအား စားသုံးစေ၍ ရောဂါကို ကုစားကြရသည်။ ဤနည်းဖြင့်ကုသရာ ၌ အသုံးပြုသောဆေးများမှာ ယခုအခါ တစ်ဖြည်းဖြည်းတိုး တက်များပြားလာရကား နောင်အခါ အလွန်ကျေးဇူးများဖွယ်ရာအကြောင်းရှိပေသည်။ အချို့ရောဂါ များသည် သင့်တော်သောအစာကို မစားရသောကြောင့် ဖြစ်တတ်၍၊ ထိုရောဂါများကို ကုသရာတွင် အစာကိုတော်သင ့်အောင်ပြောင်းပေးရုံဖြင့် ရောဂါဝေဒနာပျောက်ကင်းသွားနိုင်ပေသည်။ ထိုရောဂါများကိုကုသရာတွင် ဗိတာမင်ဓာတ်တို့သည် ကောင်းသောအထောက်အပံ့များဖြစ်လေသည်။
ဗိလတ်တုတ်ကွေးဖားကဲ့သို့ ရောဂါမျိုးကို ကုသရာတွင် လူနာသည် အိပ်ရာမှမထဘဲ အနား ယူနေရသည်။ ဤသို့အနားယူနေခိုက် ကိုယ်ခန္ဓာသည်ချွတ်ယွင်း ချက်များကို အလိုအလျောက် ပြုပြင်ပေးလေသည်။ တစ်ခါ တစ်ရံ ဣရိယာပုတ်မျှတစ်မှုမရှိသဖြင့် အချို့ရောဂါများ စွဲကပ် တတ်သည်။ ထိုရောဂါမျိုးကို ကိုယ်လက်လှုပ်ရှား လေ့ကျင့် ခန်းများ ပြုလုပ်ပေးရုံဖြင့် ပျောက်ကင်းစေနိုင်သည်။ 'စိတ်ထောင်းလျှင် ကိုယ်ကြေသည်'ဟူသော မြန်မာစကား ပုံအရ လူ၏ကိုယ်ခန္ဓာတွင် စိတ်ကြောင့်ဖြစ်ရသော ရောဂါများ လည်းရှိသည်။ ထိုရောဂါများမှာ စိတ်ပူပန်ခြင်း၊ နဗ်ကြောများ၌ ထိခိုက်ခြင်း၊ ထိတ်လန့်ခြင်း၊ ရောဂါမရှိဘဲ ရောဂါရှိသည်ဟု စိတ်၌စွဲမြဲစွာ ယုံကြည်ခြင်းစသည်တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို ရောဂါများကို ကုသရာတွင် ဆိုင်ကီအက်ထရီ ကုထုံးကုနည်းကို အသုံးပြုကြရ၏။
အဆစ်များကို နှိပ်နယ်ပေးခြင်း သို့မဟုတ် ကျင်လျင်စွာကိုင်တွယ်လှုပ်ရှားပေးခြင်း စသည်တို့သည် သွေး သို့မဟုတ် လင့် (သားနံရည်)ကို မှန်မှန် လှုပ်ရှားသွားလာစေသောကြောင့် အချို့ရောဂါများကို ပျောက်ကင်းစေနိုင်သည်။ တစ်ခါတစ်ရံ အချို့ရောဂါများကို ကုသရာတွင် အိပ်စရေးရောင်ခြည်ကို၎င်း၊ ရေဒီယမ်ကို၎င်း အသုံးပြုကြရသည်။
အနာရောဂါများစွာတို့၏ ဇာစ်မြစ်အကြောင်းကို လွန်ခဲ့ သည့် ၇၅ နှစ်ခန့်အတွင်းလောက်ကျမှ အသေအချာသိရှိခဲ့ကြ လေသည်။ ထိုသို့သိရှိခဲ့ကြသော ရောဂါများအနက် ရောဂါပိုး ကြောင့်ဖြစ်သည့်အနာ ရောဂါများသည် အထင်ရှားဆုံးဖြစ်၏။ ထိုရောဂါများသည် ကိုယ်ခန္ဓာတွင် ဗက်တီးရီးယားခေါ် အလွန် သေးငယ်သောအပင် သို့မဟုတ် သတ္တဝါများပေါက်ပွားလာ ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ ဤအချက်ကို လူဝီ ပါးစတား အမည် ရှိသော ပြင်သစ်ဓာတုဗေဒပညာရှင်ကြီးက တွေ့ရှိခဲ့လေသည်။
ဒစ်ဖသီးရီးယား ရောဂါ၊ တိုက်ဖွိုက်အူ ရောင်ဖျား၊ တီဗီရောဂါနှင့် အခြားကူးစက်သည့်ရောဂါများမှာ ရောဂါပိုးတို့ကြောင့် ဖြစ်လေသည်။
ဆေးကုသရာတွင် အနာမသိ ဆေးမရှိဟူသော စကား အတိုင်း ဆရာဝန်တို့၏ပထမဆုံး အရေးကြီးသောလုပ်ငန်းမှာ ရောဂါကိုသိရအောင်ရှာဖွေရန်ဖြစ်သည်။ ဤသို့သိရှိရန်အတွက် ဆရာဝန်သည် အနာရောဂါတို့၏ သဘောနှင့်လက္ခဏာများ ကိုသိရပေမည်။ ထိုသို့သိရှိရန် အနာတမီ၊ ဖီဇီဩလိုဂျီနှင့် ရောဂါဗေဒ (ပသော လိုဂျီ)တွင် များစွာကျွမ်းကျင်ရပေမည်။ ကာယဗေဒ (အနာတမီ)မှာ ကိုယ်ခန္ဓာဖွဲ့စည်းဆောက်တည်ပုံ အကြောင်းနှင့် စပ်လျဉ်းသော ပညာဖြစ်သည်။ ခန္ဓာကိစ္စဗေဒ (ဖီဇီဩလိုဂျီ)မှာ ကိုယ်ခန္ဓာမည်ကဲ့သို့ အလုပ်လုပ်ပုံအကြောင်း နှင့်စပ်လျဉ်းသော ပညာဖြစ်သည်။ ရောဂါဗေဒမှာ အနာရောဂါ ကြောင့် ကိုယ်ခန္ဓာတွင် ပြောင်းလဲမှုရှိပုံ၊ ကိုယ်ခန္ဓာတွင် ရောဂါ ဖိစီးနှိပ်စက်ပုံ အကြောင်းနှင့်စပ်လျဉ်းသော ပညာဖြစ်လေသည်။ ဤပညာရပ်များကို တတ်မြောက်သူသည် လူနာ၏ အကြောင်း ကို သိသောအခါ၊ မိမိနှစ်ရှည်လများ ဆည်းပူးခဲ့သော ဗဟု သုတဖြင့် ရောဂါ၏ဇစ်မြစ်ကို ရှာဖွေနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ဆရာဝန်များသည် မိမိထံသို့ ဆေးကုသရန် ရောက်ရှိလာသော လူနာများအား ရှေးကခံစားခဲ့ရသည့် ရောဂါဝေဒနာများ အကြောင်းနှင့် လူနာ၏ အလေ့အထ၊ အလုပ်အကိုင်၊ နေထိုင် စားသောက်ပုံအခြေအနေတို့ကို မေးမြန်းလေသည်။ လူနာများ ကလည်း ရှေးကဖြစ်ပျက်ခဲ့သည့် ရောဂါများသည် ယခုလက်ရှိ ခံစားနေရသောရောဂါနှင့် မည်သို့မျှမသက် ဆိုင်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဆရာဝန်သည် ရောဂါနှင့် မပတ်သက်သော အချက်အလက် များကို စပ်စပ်စုစု သိလိုသည်ဟူ၍လည်းကောင်း သဘောမထားဘဲ၊ မေးသမျှကို ခရေစေ့တွင်းကျ ဖြေကြားသင့်ပေသည်။ သို့မှသာ လျှင် ဆရာဝန်သည် အနာရောဂါကိုသိရှိလာသောအခါ ပျောက် ကင်းနိုင်သောရောဂါဖြစ်လျှင် ပျောက်ကင်းအောင် ဆေးဝါးတိုက် ကျွေးခြင်း၊ မပျောက်ကင်းနိုင်သော ရောဂါမျိုးဖြစ်လျှင်လည်း ဝေဒနာခံစားမှုနည်းနိုင်သမျှ နည်းအောင်ကုသပေးခြင်း စသည် တို့ကို ပြုလုပ်နိုင်ပေသည်။
အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သော ကုထုံးကုနည်းတို့ကို ကျွန်ုပ် တို့သည် သိပ္ပံပညာ တိုးတက်ထွန်းကားလာမှုကြောင့် တွေ့ရှိခဲ့ ခြင်းဖြစ်ပေသည်။ ဤကုထုံး ကုနည်းများကို ဆေးအတတ်ပညာ တွင် တစိတ်တစ်ဒေသအားဖြင့် အကျုံးဝင်လျက်ရှိ၏။ စနစ် တကျသင်ကြား တတ်မြောက်လာကြသည့် ဆေးသမားဟူသရွေ့ တို့သည် ရောဂါသည်တစ်ဦးကို ကုသရာတွင် ကျေနပ်ဖွယ် ကောင်သောနည်းရှိလျှင် ထိုနည်းဖြင့် အမြဲတမ်းကုသလေ့ရှိကြ သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဆေးသမားတိုင်းသည် ဒစ်ဖသီးရီးယား ရောဂါကို အန်တီတော့ဆင် အဆိပ်ဖြေဆေး ထိုးပေး၍၎င်း၊ အရိုးကျိုးသွားသည်ကို အရိုးဆက်ပေး၍၎င်း၊ မျက်လုံးအပြင် မှန်ဖောက်ပြန်ခြင်းခေါ် မျက်စိရောဂါကို ဆလင်ဒါပုံမျက်မှန်တပ် ပေး၍၎င်း၊ ကုသပေးပေလိမ့်မည်။ ရောဂါ၏ ဇာစ်မြစ်နှင့် ရောဂါကုထုံးကို မသိသည့်ရောဂါမျိုးတွင်သာ ဆေးသမားတို့ သည် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး အယူအဆချင်း ကွဲလွဲတတ်ကြလေ သည်။
ဆေးပညာကို လူတို့လိုက်စားခဲ့ကြသည်မှာ ရှေးသမိုင်း မတင်မီ ခေတ်ကပင်ဖြစ်၏။ ရှေးအခါက လူရိုင်းတို့၏ အကြီး အကဲလုပ်သူများသည် ဆေးဆရာများပင် ဖြစ်ကြသည်။ ရှေးလူရိုင်းတို့၏ အယူအဆအားဖြင့် အနာရောဂါဟူသည် မကောင်းသော နတ်မိစ္ဆာတို့၏ ဖမ်းစားမှုကြောင့်ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထို့ကြောင့် အနာရောဂါဖြစ်သောအခါ ပျောက် ကင်းချမ်းသာအောင်ဂါထာမန္တရားများကို ရွတ်ဖတ်သရဇ္ဈာယ် ခြင်း၊ နတ်များအား အမျိုးမျိုးပူဇော်ပသခြင်း၊ နတ်ပွဲကျင်းပ ခြင်းစသည်တို့ကို ပြုလုပ်လေ့ရှိကြသည်။ အနာရောဂါမှ ပျောက် ကင်းချမ်းသာရာရကြသော ရောဂါသည်များသည် နတ်များမ၍ ရောဂါပျောက်ကင်းသည်ဟု ယုံကြည်ပြီးလျှင် နတ်များကို ကိုး ကွယ်ပသကြလေသ်၊ ရှေးအီဂျစ်လူမျိုးနှင့် ဂရိလူမျိုးတို့သည် ရောဂါ ပျောက်ကင်းအောင် နတ်များကို ပုူဇော်ပသခဲ့ကြသည်။ 'ဆေးပညာ၏ ဖခင်'ဟု အမည်တွင်ခဲ့သော ဟစ်ပေါ့ ကရာတီဆိုသူသည် ဘီစီ ၄၆ဝ ကပေါ်ထွန်းခဲ့၏။ ထိုဆရာကြီး သည် အနာရောဂါနှင့် ရောဂါလက္ခဏာတို့မှာ ဆက်စပ်လျက်ရှိ သည်ကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ထိုခေတ်က ရောဂါ၏ဇာစ်မြစ်ကို မည်သို့မျှ မသိခဲ့ကြချေ။ ထို့ကြောင့် ထိုခေတ်က ဆေးသမား အမည်ခံ ပုဂ္ဂိုလ်များတွင် ကုထုံးကုနည်း အမျိုးမျိုးပေါ်ပေါက် ခဲ့သည်မှာ အံ့ဩစရာမဟုတ်ချေ။ ဤသို့ကုထုံးကွဲလွဲမှုကို ရှေး ခေတ်မှ အလယ်ခေတ်၊ အလယ်ခေတ်မှ ယခုခေတ်သို့တိုင် အောင် တွေ့ရှိနိုင်လေသည်။ ကုထုံးအမျိုးမျိုးတွင် အယ်လိုပက် (ပဋိကုနည်း)၊ ဟိုမီယိုပက်(အနုကုနည်း)၊ ဩစတီယိုပက်နှင့် ကိုင်ရိုပရတ်တစ်ဟူသော ကုထုံးလေးမျိုးမှာ ထင်ရှားလေသည်။ အယ်လိုပက်ကုနည်းမှာ ရောဂါဖြစ်သည့်အခါ ဖြစ်ပေါ်သော လက္ခဏာနှင့် မတူသည့် လက္ခဏာကို ဆေးများဖြင့်ဖန်တီး၍ ကုယူသောနည်းဖြစ်သည်။ ဟိုမီယိုပက် ကုနည်းတွင် ရောဂါ၏ လက္ခဏာနှင့် ဆင်တူသောလက္ခဏာကို ဆေးများဖြင့်ဖန်တီး၍ ကုယူသော နည်းဖြစ်သည်။ ဩစတီယိုပက် ကုထုံးကို လိုက်နာ ကြသည့် ဆရာများက ရောဂါသည် အရိုးအနေအထား ပုံပျက်၍ ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြလေသည်။ ကိုင်ရိုပရက် တစ်ဆရာတို့၏ သဘောအရမူကား၊ ကျောရိုးဆစ် (ဗာတီဗရာ)များ နေရာပျက် ပြီးလျှင်၊ နဗ်ကြောများတွင် သာမန်ဖိနှိပ်အားထက် ပို၍များသွား စေသောကြောင့်ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြလေသည်။ ဆေးပညာမှာ အလွန်အဖိုးတန်သော ပညာရပ်တစ်ခုဖြစ် ရာ၊ တစ်စုံတစ်ယောက်သောသူသည် ဆေးဆရာဖြစ်လိုသည်ဟု ဆိုကြပါစို့။ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းအတွက်သက်သက် ဆေး ဆရာဘဝကို လိုလားသလော၊ သို့မဟုတ် လူသတ္တဝါတို့၏ အသက်ကို ကယ်ဆယ်စောင့်ရှောက်လိုသော အာသီသကြောင့် လောဟု မိမိကိုယ်ကိုမိမိ ဆန်းစစ်ကြည့်ဖို့လိုပေသည်။ လုပ်ငန်း ၏တန်ဖိုးကို လေးစားနှစ်ခြိုက်သောအားဖြင့်သာ ဆေးပညာကို လိုက်စားသင့်ပေသည်။
ဘိုး-ဟဒ်မအမျိုးသားပန်းခြံ
ဘိုး-ဟဒ်မအမျိုးသားပန်းခြံ သည် တူနီးရှားနိုင်ငံ၊ Gafsa Governorate နှင့် Sidi Bouzid Governorate နှစ်ခုစလုံးတွင် တည်ရှိသည်။ ၎င်းပန်းခြံကို ၁၉၈၀ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၈ ရက်နေ့တွင် ဖန်တီးခဲ့သည်။ ဤနေရာကို ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ယူနက်စကိုကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်၏ လျာထားစာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။
ဤအမျိုးသားပန်းခြံသည် ဇီဝသက်ရှိများနှင့် အပင်များ တည်ရှိသည့်အတွက် အရေးကြီးသည်။ scimitar oryx (oryx dammah), addax antelope (sddax nasomaculatus), ostrich (struthio camelus australis) and dama gazelle (gazella dama mhorr) စသည်တို့ကဲ့သို့သော ခြိမ်းခြောက်ခံနေရသည့် မျိုးစိတ်များသည် ဤပန်းခြံတွင် ရှင်သန်နေထိုင်ကြသည်။
ထို့အပြင် ဤနေရာသည် အရေးကြီးသည့် ရှေးဟောင်းသုတေသနနေရာတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ရှေးခေတ်ရောမတို့သည် ထိုနေရာတွင်နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ရောမတို့၏ ကျေးရွာအကြွင်းအကျန်များ၊ Wadi Bautista ရောမတံတား၊ ရှေးခေတ်ရောမရေကန်များနှင့် ရေးခေတ်ရောမတို့၏ ရေသွယ်တံတားများလည်း ကျန်ရှိနေသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တူနီးရှားနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ ကဏ္ဍ:တူနီးရှားနိုင်ငံရှိ လည်ပတ်စရာနေရာများ
ရှမ်းလူမျိုး
ရှမ်းလူမျိုး သည် အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင် နေထိုင်ကြသည့် တိုင်းလူမျိုးနွယ် တစ်စုဖြစ်သည်။ ရှမ်းလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူမျိုးစုကြီးတစ်ခုဖြစ်ပြီး အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် နေထိုင်ကြကာ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကချင်ပြည်နယ်၊ ကယားပြည်နယ်၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးနှင့် ကရင်ပြည်နယ်တို့တွင် နေထိုင်ကြသလို တရုတ်နိုင်ငံ (ဒိုင်လူမျိုး)၊ လာအိုနိုင်ငံ၊ အာသံပြည်နယ် နှင့် မေဃာလယ (အာဟုမ်လူမျိုး)၊ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၊ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတို့နှင့် ထိစပ်လျက်ရှိသော ဒေသများတွင်လည်း နေထိုင်ကြသည်။ ရှမ်းလူမျိုး အရေအတွက်ကို ၄ သန်းမှ ၆ သန်းအထိ ရှိလိမ့်မည်ဟု ခန့်မှန်းထားပြီး မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံး လူဦးရေစုစုပေါင်း၏ ၁၀% ခန့် ဖြစ်သည်။
အမည်ရင်းမြစ်
ရှမ်းတို့သည် မိမိကိုယ်ကို တိုင်း (တႆး) ဟု ရည်ညွှန်းကြပြီး ယင်းအား တရုတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း အသုံးပြုသည်။. ရှမ်း သည် မြန်မာဘာသာစကားမှ အခေါ်အဝေါ်ဖြစ်ပြီး၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ရှေးအမည် Siam မှ တဆင့်ဆင်းသက်လာသော သျှမ်း ဟူသည့် စာလုံးပေါင်းကို ယခင်က သုံးစွဲခဲ့သည်။ အဆိုပါဝေါဟာရအား တရုတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း အဖြစ် မွေးစားအသုံးပြုထားသည်။ ထိုင်းဘာသာစကားတွင် ရှမ်းတို့အား Tai Yai (ไทใหญ่, ) သို့မဟုတ် တိုင်းယွမ်ဘာသာစကားဖြင့် Ngiao (เงี้ยว) ဟု ခေါ်ကြသည်။ ရှမ်းကို ပအိုဝ်း: ဖြဝ်ꩻ, အနောက်ပိုးကရင်: ၥဲၫ့, နှင့် မွန် သေံဇၞော် (sem) ဟူ၍ ခေါ်ဆိုကြသည်။
နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ
ရှမ်းလူမျိုးတို့မှာ တိဘက်-တရုတ်မျိုးရင်း ဖြစ်သည်။ နန်ကျောက် (နန်ကျောင်းဟုလည်း အရေးအသားရှိ) အနွယ်ဝင် (ရှမ်း-တိုင်း)များ ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၉ ရာစု အစဦးတွင် တရုတ်ထန်မင်းဆက်၏ တန်ခိုးထွားလာမှုအောက်တွင် နန်ကျောက်ပြည်ကြီး (ယခုယူနန်ပြည်နယ်၊ တာလီဒေသ) ပြိုလဲပြီး အင်အားနည်းပါးသွားခဲ့ရသည်။ သို့သော် အလုံးစုံ ပျက်စီးသွားသည်ဟု မဆိုနိုင်ဘဲ ထန်မင်းဆက်ကုန်၍ စုန်မင်းဆက် လက်ထက်ထိတိုင် ရပ်တည်နေနိုင်ခဲ့သေးသည်။
တရုတ်ပြည်ကို မွန်ဂို (တာတာ) တို့က ၁၁ ရာစုတွင် သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး နယ်ပယ်များ ဆက်လက်ချဲ့ထွင်ခဲ့ရာ ၎င်း ရှမ်း-တိုင် တို့ကိုလည်း အလွတ်မပေးခဲ့ချေ။ ထိုသို့မွန်ဂိုတို့ရန်ကြောင့် လူမျိုးစုကြီးပြိုကွဲသည့် ရလဒ်အဖြစ် တောင်ဘက်တစ်လျှောက် စုန်ဆင်းအခြေချခဲ့ရာမှ ရှမ်းလူမျိုးအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာကြသည်။ ၁၃ ရာစုတွင် အလုံးအရင်းဖြင့် တောင်ဘက်တလွှားသို့ ဆင်းလာကြရာ အနောက်ဘက် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အာသံပြည်နယ်မှသည် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ဘက်နှင့် အလယ်ပိုင်းဒေသများ အပါဝင်၊ လာအို၊ ထိုင်းနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ မြောက်ဘက်ပိုင်း အထိကျယ်ပြန့်စွာ အခြေချကာနေထိုင်ကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရှမ်းပြည်နယ်မှ ရှမ်းလူမျိုးများအဖြစ်လည်းကောင်း၊ လာအိုနိုင်ငံတွင် လော (မှုန်း) လူမျိုးများအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ထိုင်းလူမျိုးများအဖြစ်လည်းကောင်း ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ရှမ်းလူမျိုးများမှာလည်း ကချင်လူမျိုးများကဲ့သို့ပင် တောတောင် ထူထပ်သည့်ဒေသတွင် အခြေချခဲ့ကြသည့်အတွက် လူမျိုးစုငယ် အများအပြား ကွဲပြားခဲ့ပြီး ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကားတို့ပါ အနည်းငယ်စီ ကွဲပြားကြသည်။
ရှမ်းဝေါဟာရ ရှင်းလင်းချက်
ရှမ်း ဟူသောအမည်သည် အခြားလူမျိုးတို့က ရှမ်းလူမျိုးတို့ကို ခေါ်ဝေါ်သော ဝေါဟာရဖြစ်သည်။ ရှမ်းလူမျိုးတို့ကမူ မိမိကိုယ်ကို တိုင်း(Tai) ဟု ခေါ်ကြသည်။ ရှမ်း(ခေါ်) တိုင်း၏ အဓိပ္ပာယ်နှင့် ပတ်သက်၍ အမျိုးမျိုး ဖွင့်ဆိုထားကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရှေးမြန်မာကျောက်စာတို့တွင် သျမ် (သို့မဟုတ်) သျံ ဟု ရေးသားကြသည်။ ဤဝေါဟာရသည် အာသံ(အရှမ်း)၊ အဟုမ်၊ သယာမ်၊ စိအန်(သို့မဟုတ်) စိအန်လို ဟူသော ဝေါဟာရနှင့် ထပ်တူဖြစ်သည်။ ရှေးအကျဆုံးအမည်မှာ လောဝ် (သို့မဟုတ်) အိုက်လောဝ် ဖြစ်ဟန်တူသည်။
သျှမ်းဟူသော ဝေါဟာရကို ရှမ်းမြန်မာ ပါဠိပညာရှင်ကြီးများက "သာမိ ဣဿရိယတီတိ သာမိ။   ။" ဤသို့ ဖွင့်ဆိုခြင်းမှာ ရှမ်းလူမျိုးများသည် ခတ္တိယနွယ်စဉ် သာကီဝင်တို့မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆခြင်းဖြစ်သည်။
ရှမ်းဟူသော ဝေါဟာရသည် ထို သာမ ဟူသော ပါဠိမှ သျာမ၊ ၎င်း သျာမ မှ တစ်ဆင့် သျာမ်> သျံ> သျှံး> သျှမ်း> ရှမ်း ဟု ရေးသားကြသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဤကဲ့သို့ မြန်မာမှု၌ (သ)အက္ခရာတွင် (ျ)ယပင့် (ှ)ဟထိုး (ာ)ရေးချ (မ)အက္ခရာသတ်နှင့် သျှာမ်း ဟု အရေးအသား ပြုလာခဲ့ကြခြင်းများသည် သက္ကတအလိုဖြစ်၍ သဒ္ဒါမျိုး ဖြစ်၍ သာလွန်သင့်လျော် ကောင်းမြတ်သော ရေးထုံးရေးနည်း တစ်ရပ်ဖြစ်ကြောင်းကို သိမှတ်ရာ၏။ သုဝဏ္ဏသာမ ကို သုဝဏ္ဏသျှာမ်> သုဝဏ္ဏသျှံ ဟု ရေူထုံးပြုသကဲ့သို့ သာမ ကိုလည်း သျှာမ်> သျှမ်း> သျှံ ဟု ရေးသားလာခဲ့ကြသည်။
ရှေးဟောင်းမြန်မာကျောက်စာတို့တွင် အေဒီ ၁၁၂၀ ပြည့်နှစ်မှ စ၍ သျံ သျမ် ဟု တွေ့ရသည်။ ချမ်ကျောက်စာတို့တွင်မူ ရှမ်းအမည်ကို အေဒီ ၁၀၅၀ ပြည့်နှစ် မတိုင်မီက တွေ့ရသည်။
၎င်း၏ အဆိုကို ကျနစွာစိစစ်ကြည့်လျှင် သျှာမ်း ဟူသော အမည်နာမသည် ကုန်သည်များဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရသည့် Shang (ရှံ)မှ ဆင်းသက်လာသော အမည်များအနက် နောက်ဆုံးခေါ်တွင် ကျန်ရစ်ခဲ့သော အမည်ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူဖွယ်ရာ ရှိပေသည်။ ဘီစီ ၁၁၂၂-ခုနှစ်တွင် တရုတ် (Shang) ဟု အမည်ရလာသည်ဟုလည်း ဆိုသည်။
၎င်းအပြင် မစ္စတာကော့ကရိန်း ရေးသားသော The Shans စာအုပ်တွင် ဝ နှင့် လွယ်လ တိုင်းရင်းသားများက ရှမ်းကို Shen(ရှံ) ဟု ခေါ်ကြောင်း၊ ကန်တုန်နီဘာသာအားဖြင့် Tsim(စင်မ်) ဟုခေါ်ကြောင်း ရေးသားထားသည်။ ။ ကချင်တိုင်းရင်းသားလည်း ရှမ်းကို Sam (ဆန်-မ်)ဟု ခေါ်သည်ကို တွေ့ရသည်။ မွန်လူမျိုးများက ရှမ်းကို Seam(ဆိန်-မ်)ဟု ခေါ်ကြသည်။ တနင်္သာရီဒေသတွင် နေထိုင်ကြသော မြန်မာမျိုးနွယ်စုများကလည်း ယိုးဒယား(ထိုင်း)ကို Shan( ရှမ်း)ဟုပင် ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ အနောက်နိုင်ငံသားများကလည်း ယခင်က ယိုးဒယား(ထိုင်း)ကို Siam(သယာမ်)ဟု ခေါ်သည်။
မြန်မာ့သမိုင်းနှင့် ရှမ်းခေတ်များ
မြန်မာ့သမိုင်းတွင်လည်း ရှမ်းတို့အင်အားကြီးခဲ့ချိန်များ ရှိဖူးပါသည်။ ထင်ထင်ရှားရှား အင်အားများသည့် ခေတ်နှစ်ခေတ် ရှိပေသည်။ ပထမ အကြိမ်မှာ ပုဂံကို မွန်ဂိုတို့ဖျက်စီးအပြီးတွင် မင်းမဲ့အခြေအနေနှင့် ကြုံတွေ့နေရစဉ် ကာလနှင့် နောင်ဒုတိယပုဂံခေတ် ပြန်ထူထောင်သည်အထိ ဖြစ်သည်။ ထိုကာလက ရာဇသင်္ကြန်၊ အသင်္ခယာနှင့် သိင်္ဂသူ (တစ်စီးရှင်သီဟသူ) ရှမ်းညီအစ်ကို သုံးဦးတို့ ခေတ်ဖြစ်ပြီး မြင်စိုင်း၊ ပင်းယ၊ စစ်ကိုင်းတို့တွင် ကြီးစိုးကြသည်။
ဒုတိယခေတ်မှာ အင်းဝခေတ်၏ နောက်ဆုံးကာလများတွင် ဖြစ်သည်။ အင်းဝရှိ မြန်မာမင်း ရွှေနန်းကျော့ရှင်နရပတိ (၈၆၃-၈၈၈) အားနည်းချိန်တွင် မြောက်ဘက်တစ်လွှားမှ ရှမ်းစော်ဘွားများ အင်အားကြီးမားလာပြီး အင်အားအကြီးဆုံးဖြစ်သည့် မိုးညှင်းစော်ဘွား မိုးညှင်းစလုံ (၈၈၈-၉၀၄) က သက္ကရာဇ် ၈၈၈၊ တန်ခူးလဆန်း ၁၂ ရက်တွင် အင်းဝကိုသိမ်းပြီး နရပတိကို သတ်ကာ ထီးနန်းအရိုက်အရာကို သားဖြစ်သူ သိုဟန်ဘွားမှ ဆက်ခံပြီး အလွန်ဆိုးသွမ်းရက်စက်ကာ မိစ္ဆာအယူရှိလေရာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ရဟန်းတော်များကို နန်းတော်သို့ ပင့်ဖိတ်ဟန်ပြုကာ သတ်ဖြတ်လေသောကြောင့် မင်းကြီးရန်နောင်နှင့် မြန်မာမှူးမတ်တို့က လုပ်ကြံနန်းချခြင်းဖြင့် သေလွန်သည်။
ထို့နောက် မှူးမတ်တို့က မင်းကြီးရန်နောင်အား နန်းတင်ကြသော်လည်း ငြင်းပယ်ကာ အုန်းဘောင်စော်ဘွား ခုံမှိုင်းကို နန်းတင်ရန်ပြောဆိုမှာကြားပြီး ရဟန်းဝတ်ဖြင့် တောထွက်သွားခဲ့သည်။ နောက်အုန်းဘောင်ခုံမှိုင်းလွန်လျှင် မိုးဗြဲနရပတိဆက်လက်စိုးစံရာ စစ်ကိုင်းမှ စည်သူကျော်ထင်က တိုက်ခိုက်အနိုင်ယူကာ အင်းဝကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
ရှေးရှမ်းနယ်များ
ရှမ်းတို့ဌာနီ၌ ပြည်နယ်ပေါင်းမှာ တေတ္တိံသ ခေါ် ၃၃-နယ်ရှိ၍ တာဝတိံသာ နတ်ပြည်အလား မွေ့လျော်ပျော်ရွှင်ဘွယ် များစွာတို့နှင့် ပြည့်စုံသည့်ပြင် စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၅၆၆၄၅-ကျယ်လျက် စော်ဘွား ၁၆-ယောက်၊ မြို့စား ၁၃-ယောက်နှင့် ငွေခွန်မှူး ၄-ယောက်တို့က အုပ်ချုပ်ကြရသည်။ (ဤကားအင်္ဂလိပ် လက်အောက်မှာ နေရစဉ်က ဖြစ်၏။) (၁) ကျိုင်းတုံနယ်၊ မိုးနဲနယ်၊ ညောင်ရွှေနယ်၊ ရပ်ဆောက်နယ်၊ လဲချားနယ်၊ မောက်မယ်နယ်၊ မိုင်းပန်နယ်၊ မိုင်းပွန်နယ်၊ စကားနယ်၊ နောင်မွယ်နယ်၊ (၁၀) မိုင်းနောက်၊ မိုင်းကိုင်း၊ ကျေးသီဗန်းစံ၊ လွယ်လုံ၊ သထုံ၊ ဗန်းရင်၊ ဟိုပုန်း၊ နန်းခုတ်၊ စကွယ်နယ်၊ မိုင်းရှူး၊ (၂၀) သမခမ်း၊ ပွေးလှ၊ ဘော်နယ်၊ ရွာဝံနယ်၊ ပင်မှီ၊ ကျုံးနယ်၊ ပင်းဒယ၊ (၂၇) ဤကား တောင်ပိုင်းရှမ်းပြည်၂၇-နယ်တည်း။ (၁) သီပေါနယ်၊ (၂) တောင်ပိုင်းနယ်၊ (၃) မိုင်းရယ်နယ်၊ (၄) မြောက်သန္နီနယ်၊ (၅) မိုးမိတ်နယ်၊ (၆) မိုးလင်းနယ်၊ ဤကား မြောက်ပိုင်းရှမ်းပြည် ၆-နယ်တည်း။ ပေါင်း ၃၃-နယ် ဖြစ်၏။
ယနေ့ ရှမ်းပြည်နယ်
ပြည်နယ်မြို့တော် တောင်ကြီးမြို့
အကျယ်အဝန်း ၆၀ဝ၀ဝ စတုရန်းမိုင်ခန့်
လူဦးရေ ၄.၇ သန်းခန့်
မြို့နယ် ၅၄ မြို့နယ်
လူဦးရေ ၄.၇ သန်းခန့် ခရိုင် ၁၁ ခရိုင် မြို့နယ် ၅၄ မြို့နယ်
ရှမ်း ၉ ဆက်၊ ၉ စော်ဘွား
သုတေသနသရုပ်ပြအဘိဓာန်တွင် ဖော်ပြချက်အရ ''ရှမ်းကိုးဆက်၊ ကိုးစော်ဘွား၊ လူးတဆယ့်နှစ်ပနား၊ ရာတပါးနှင့်၊ စော်ဘွားစော်ခံ၊ ရွှေဥကင်ဘုံပျံမှာ၊ ညီလာခံခ, ညောင်း၊ မှူးမတ်အပေါင်းစုံကြပြီလား ....... မင်းကြီးများ'' ဟူ သောဇာတ်သဘင် ဘုရင်၏စကားအရ---(၁) မိုးကောင်းစော်ဘွား၊ (၂) မိုးညှင်းစော်ဘွား၊ (၃) သောင်သွပ်စော်ဘွား၊ (၄) မိုးမိတ်စော်ဘွား၊ (၅) မိုးနဲစော်ဘွား၊ (၆) သိန္နီစော်ဘွား၊ (၇) မိုင်းပဲစော်ဘွား၊ (၈) ညောင်ရွှေစော်ဘွား၊ (၉) သီပေါစော်ဘွားတို့ ဟူ၏။
မှတ်ချက်။ ။ ရှမ်းပြည်အစ မိုင်းမော က- ဟူသော စကားအရမိုင်းမောမှတဆင့် စော်ဘွား ၉-ဆက် ဖြစ်ပေါ်လာသည် ဟူ၏။
ရှမ်းမျိုး ၃၀
ဇမ္ဗူတံဆိပ် ကျမ်းရင်းတွင် ဖော်ပြချက်အရ -
ရှမ်း (၃၄) မျိုး
ရှမ်း၊ ယွန်း(လာအို)၊ ကွီ၊ ဖျင်၊ သအို၊ ဓနော၊ ပလေး၊ အင်၊ စုံ(ဆံ)၊ ခမူ၊ ကော်(အခါ-အီကော)၊ ကိုးကန့်၊ ခန္တီရှမ်း၊ ဂုံ(ခွန်)၊ တောင်ရိုး၊ ဓနု၊ ပလောင်၊ မြောင်ဇီး၊ ယင်းကြား၊ ယင်းနက်၊ ရှမ်းကလေး၊ ရှမ်းကြီး၊ လားဟူ၊ အင်းသား၊ အိုက်ဆွယ်၊ ပအိုဝ်း၊ တိုင်းလွယ်၊ တိုင်းလျမ်၊ ထိုင်းလုံ၊ တိုင်းလေ့၊ မိုင်းသာ၊ မောရှမ်း၊ ဝ ။
ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ
တရုတ်၊ လာအိုနှင့်ထိုင်း နယ်စပ်များနှင့် ဆက်စပ်နေသော ဒေသများတွင် နေထိုင်သော ရှမ်းလူမျိုးများသည် ဗမာပြီးလျှင် ဒုတိယအများဆုံး လူမျိုးစု ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ၄ သန်းကျော် နေထိုင်ပြီး လူမျိုးစု ၃၅ စု ပါဝင်နေထိုင်ကြသည်။ ရှမ်းအမျိုးသားများသည် ပင်နီရင်စေ့ တိုက်ပုံကို ခပ်ပွပွ ဘောင်းဘီရှည်နှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ပြီး ခါးတွင် ပုဝါစ စည်းနှောင်လေ့ရှိသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ကော်လာမဲ့ ရင်ဖုံးလက်ရှည်အင်္ကျီကို ပတ်လည်စင်းပါသော ရိုးရာလုံချည်နှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်သည်။ အင်းလေး၊ ပင်းတယဒေသများ အပါအဝင် အပန်းဖြေလေ့လာရန် ဒေသများစွာ ရှိသည်။
ဘာသာနှင့်စာပေ
ဘာသာအယူဝါဒအရေးတွင် ရှေးအခါက နတ်ကိုးခြင်းများကို ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ သခင်စော်ဘွားဖြစ်သူ သေလွန်လျှင် မိဖုရား၊ မောင်းမနှင့် ကျွန်လူ၊ တိရစ္ဆာန်များကိုပါ သတ်ဖြတ်ကာ အတူမြေမြုပ်သည့် အလေ့များပင် ရှိခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။ သို့သော် ဟံသာဝတီဆင်ဖြူများရှင် ဘုရင့်နောင်မင်းကြီးမှ ရှမ်းပြည်တစ်လွှားကို သိမ်းသွင်းပြီးနောက်တွင် အဆိုပါ အယူများကို ဆက်လက်ပြုလုပ်စေခြင်း မရှိတော့ပဲ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်စေခဲ့သည်။ သို့ဖြင့် ယနေ့အချိန်အထိ ရှမ်းလူမျိုးအများစုမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ နတ်ကိုးကွယ်မှုကိုလည်း ဆက်လက်ကျင့်သုံးကာ အခြားဘာသာကိုးကွယ်သူ အနည်းငယ်လည်း ရှိကြသည်။
ယနေ့မျက်မှောက်ခေတ်တွင် အသုံးပြုနေသော ရှမ်းစာပေ၌ အက္ခရာပေါင်း ၁၉ လုံး ရှိသည်။
ပြိုင်းတောရွာ
ပြိုင်းတောရွာ
ကိုးကား
ပြိုင်းတောရွာ
ဘိုးနီပါရွာ၊ စပါးထား
ဘိုးနီပါရွာ၊ စပါးထား
​ရေသိုးကုန်းရွာ၊ ကက္ကူလေး
ရေသိုးကုန်းရွာ၊ ကက္ကူလေး
ဘန်တောင်ယန် ကရင်ဒုက္ခသည်စခန်း
ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ် စံခရဘူရီခရိုင် နယ်မြေမှ ဘန်တောင်ယန် (Ban Tong Yang) ကရင်ဒုက္ခသည်စခန်းသည်စံခရဘူရီမြို့မှ (၃၁) ကီလိုမီတာ ကွာဝေးပြီး ဒုက္ခသည်ပေါင်း (၄၃,ဝ၀ဝ) ကျော်ရှိသည်။ ထိုစခန်းတွင် ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ အကူအညီပေးနေသည့် အဖွဲ့မှာ အေအာစီ (American Relief Committee) ဖြစ်သည်။
ညောင်ပင်ကြီးစုရွာ၊ ညောင်ပင်တဲ
ညောင်ပင်ကြီးစုရွာ၊ ညောင်ပင်တဲ
ဘဝသစ် (၃)ရွာ၊ ဘဝသစ်
ဘဝသစ် (၃)ရွာ၊ ဘဝသစ်
မြုံးပြင်ရွာ၊ ရတန
မြုံးပြင်ရွာ၊ ရတန
NGC 132
NGC 132 သည် ခရုပတ်ပုံစံ ဂယ်လက်ဆီဖြစ်ပြီး ဝီလီယံ ဟာရှယ်မှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။
သဲတော (မြို)ရွာ
သဲတော (မြို)ရွာ
လွယ်မောက်နေရွာ၊ မူဆယ်မြို့နယ်
လွယ်မောက်နေရွာ (Loimauknay)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ မူဆယ်မြို့နယ်၊ ဖာပွန်လီဆောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၈၁၀၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မူဆယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဇာဟောရွာ၊ ဂန့်ဂေါမြို့နယ်
ဇာဟောရွာ (Zarhaw)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ဂန့်ဂေါခရိုင်၊ ဂန့်ဂေါမြို့နယ်၊ ဇာဟောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၉၁၆၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇာဟောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၉၁ ဦး၊ မ ၁၄၈၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၇၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဂန့်ဂေါမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရေဖြူကန်ရွာ၊ ရေပေါက်ချောင်း
ရေဖြူကန်ရွာ၊ ရေပေါက်ချောင်း
ဝမ်ပုတ်မိုင်ရွာ၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်
ဝမ်ပုတ်မိုင်ရွာ (Wanpokemai)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ ကတ်ဖကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၂၃၄၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကတ်ဖကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၅၄၉ ဦး၊ မ ၃၅၈၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၁၃၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျိုင်းတုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
NGC 68
NGC 68 သည် အင်ဒရိုမီဒါ ကြယ်စုတန်းမှ lenticular ဂယ်လက်ဆီ အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး NGC 68 အဖွဲ့၏ တစ်ခုအပါဝင်ဖြစ်သည်။ ယင်းအား ၁၇၈၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၁ ရက်တွင် ဝီလီယံ ဟာရှယ်မှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။
နွံ၊ စဝ်
သရေစည်သူစဝ်နွံသည် လဲချား စော်ဘွားကြီး ဖြစ်ပြီး သမိုင်းဝင် ပင်လုံစာချုပ် ရေးထိုးသူ တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။
နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် ပထမဆင့်ရ စဝ်နွံကို လဲချားမြို့ လဲချားဟော်၌ ၁၉၀၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ( ၁၅ ) ရက်နေ့တွင် လဲချားစော်ဘွားကြီး စဝ်ခွန်လိုင်းနှင့် အမိ စဝ်နန်းဆိုင် မွန်းတို့က မွေးဖွားသည်။ ကိုးနှစ်သား အရွယ်မှ၍ လဲချားမြို့ မြန်မာစာသင်ကျောင်းတွင် ပညာသင်သည်။ ထို့နောက် တောင်ကြီးမြို့ ရှမ်းစော်ဘွားသားမြေးများ ကျောင်းတွင် ( ၁၀ ) တန်း အောင်သည် အထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။
မိုင်းကိုင် စော်ဘွားကြီး စဝ်ခွန်မုံနှင့် မဟာဒေဝီ မြေပိုင်တို့၏ သမီးစဝ်ရွှေအိမ်သည် လဲချားစော်ဘွားကြီး စဝ်နွံ၏ မဟာဒေဝီ ဖြစ်သည်။ မဟာဒေဝီ စဝ်ရွှေအိမ်သည် ၁၉၅၉ ခုနှစ်ကပင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
၁၉၄၀ ပြည့်နှစ် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ရှမ်းအပျော်တမ်း တပ်အမှတ် ( ၁၃ ) တွင် ဒုတိယဗိုလ်အဖြစ် မေမြို့ ( ယခု ပြင်ဦးလွင် )၌ ရုံးစိုက်အမှူထမ်းခဲ့သည်။ ၁၉၄၁ ခုနှစ် ဂျပန်ခေတ်တွင် လဲချားမြို့သို့ ပြန်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဖက်ဆစ်ဂျပန်တို့၏ ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ခြင်း ခံရသည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် မဟာမိတ်တပ်များ ပြန်လည်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ဂျပန်၏ ချုပ်နှောင်မှုမှ ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်၍ မဟာမိတ် တပ်မဟာ ( ၁၀၁ ) နှင့် ပူးပေါင်းကာ ဂျပန်ကို တော်လှန်ခဲ့သည်။
၁၉၄၆ - ၄၇ ခုနှစ်များ၌ အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် လွတ်လပ်သော မြန်မာနိုင်ငံ ပေါ်ပေါက်လာရေးအတွက် ပင်လုံစာချုပ်ကြီး ချုပ်ဆိုရန် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ခေါင်းဆောင်၍ ကိုယ်စားလှယ်ပေါင်း ( ၂၃ ) ဦး စုစည်းရာတွင် စဝ်နွံသည် ရှမ်းကော်မတီ၏ အဖွဲ့ဝင် ( ၁၄ ) ဦး တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ပင်လုံစာချုပ်ကြီးကို ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ( ၁၂ ) ရက်နေ့၊ နံနက် ၁၀ နာရီတွင် ချုပ်ဆိုသော အခါ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့် အတူ စဝ်နွံသည် အမှတ်စဉ် ( ၅ )၌ လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။
၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ တစ်ဝှမ်းလုံး၌ သောင်းကျန်းသူများ အင်အားကြီးမားခဲ့ရာ ရှမ်းပြည်နယ် ကေ၊ အင်၊ ဒီ၊ အို များက ဦးစီးခေါင်းဆောင်လျက် ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း၊ တောင်ပိုင်း၊ အရှေ့ပိုင်းရှိ မြို့အသီးသီးကို သိမ်းပိုက်ထားကြသည်။ ထိုအခြေအနေတွင် လဲချား စော်ဘွားကြီး စဝ်နွံသည် လဲချားနှင့် မိုးနဲ နယ်သူနယ်သား လူထုအများကို လှုံ့ဆော်စည်းရုံးပြီး လွယ်လင်မြို့ကို သောင်းကျန်းသူများလက်မှ ပြန်လည် သိမ်းယူရာတွင် ခေါင်းဆောင်ပါဝင်ခဲ့သည်။
ထို့အပြင် သောင်းကျန်းသူများလက်တွင်းကျရောက်လျက်ရှိသော ရှမ်းပြည်နယ်မြို့တော် တောင်ကြီးမြို့ကို တပ်မတော်နှင့် ပူးပေါင်း၍ လေးလကြာပြန်လည် တိုက်ခိုက်သိမ်းယူရာတွင်လည်း တက်ကြွစွာပါဝင်ခဲ့သည်။
၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် စဝ်နွံကို ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ အစိုးရက သရေစည်သူဘွဲ့ ရွှေတံဆိပ်ကို ချီးမြှင့်သည်။ ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပြည်ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်ကောင်စီက နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် ( ပထမဆင့် ) ကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ စဝ်နွံသည် ချစ်ကြည်ရေးအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဗြိတိန်နိုင်ငံနှင့် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံများသို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။
လဲချားစော်ဘွားကြီးဟောင်း စဝ်နွံသည် ၁၉၈၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ( ၈ ) ရက်နေ့တွင် လဲချားမြို့ လဲချားဟော်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့လေသည်။
ဟိုလင်းရွာ၊ မိုင်းပန်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းပန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြန်မာနိုင်ငံ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၀တွင် အနိုင်ရရှိသူများ စာရင်း
ဤစာရင်းသည် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၀ တွင် အနိုင်ရရှိခဲ့ကြသော ကိုယ်စားလှယ်များ စာရင်း ဖြစ်သည်။၂၀၂၁ ခုနှစ် ​ဖေ​ဖော်ဝါရီလ ၁ရက်​နေ့တွင် အာဏာသိမ်းပိုက်ပြီးနောက် စစ်ကောင်စီမှ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်အသစ်က ၂၀၂၁ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၆ရက်နေ့တွင် ၂၀၂၀ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်ကို ပယ်ဖျက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ သို့သော် အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ သည် ထို မဲရလဒ်များက ဆက်လက်တည်ရှိကြောင်းနှင့် ယင်းတို့သည် ယာယီ အစိုးရသစ် မဟုတ်ပဲ။ တရားဝင် မဲနိုင်တည်ဆဲ အစိုးရ ဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာ ဆိုထားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရွေးကောက်ပွဲများ
မာစီးဒီးဘင့်ဇ်
မာစီးဒီးဘင့်ဇ် သည် ကားလ်ဘင့်ဇ် မှ 1886 ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ဂျာမန်မော်တော်ကားထုတ်လုပ်သူဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အသက်အကြီးဆုံး ကားထုတ်လုပ်သူဖြစ်သည်။ ကုမ္ပဏီသည် မတူညီသော ခရီးသည်တင်ယာဉ် အမျိုးအစားများကို ထုတ်လုပ်ရန် အလေးပေးသည်။ ထို့အပြင် ဗင်ကားများ၊ ဘတ်စ်ကားများ၊ ထရပ်ကားများနှင့် မော်တော်ကား အင်ဂျင်များကို တည်ဆောက်ထားသည်။
သပြေကွင်းရွာ၊ လက်ပံပင်
သပြေကွင်းရွာ၊ လက်ပံပင်
ဂေါ်ဒူရွာ၊ ဘဝသစ်
ဂေါ်ဒူရွာ၊ ဘဝသစ်
NGC 133
NGC 133 သည် open cluster ဖြစ်ပြီး ၁၈၆၅ ခုနှစ်တွင် ဖေဖော်ဝါရီ ၄ ရက်နေ့တွင် Heinrich d'Arrest ဆိုသူမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။
တင်ဆိပ်ရွာ၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်
တင်ဆိပ်ရွာ (Tinseik)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်၊ ကိုင်းယားရှည်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၄၆၆၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကိုင်းယားရှည်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၈၄ ဦး၊ မ ၆၃၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၂၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြသန္တာရွာ၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်
မြသန္တာရွာ (Myathandar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်၊ မန္တံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၃၉၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန္တံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၀၄ ဦး၊ မ ၂၁၇၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၈၈၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဧရာဝတီ လင်းပိုင်
ဧရာဝတီ လင်းပိုင် (Orcaella brevirostris) သည် အာရှတိုက်တောင်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှဒေသ၏ မြစ်ကြီးများဖြစ်သော ဧရာဝတီမြစ် ဂင်္ဂါမြစ် နှင့် မဲခေါင်မြစ် တို့အပြင် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ ဘော်နီယိုကျွန်းပေါ်ရှိ မဟာခန်မြစ်ကြီးထဲတွင် တွေ့ရှိရသည့် လင်းပိုင်မျိုးစိတ်တစ်ခုပင်ဖြစ်သည်။ ဧရာဝတီမြစ်အတွင်း ဧရာဝတီလင်းပိုင်များ ကျက်စားနေထိုင်လေ့ရှိသော နေရာများမှာ ဗန်းမော်နှင့် မန္တလေးမြို့အကြားရှိ မြစ်ပိုင်းအတွင်းတွင် ဖြန့်ကြက်သွားလာ ပေါက်ဖွား ရှင်သန်လျက်ရှိသည်။ ဧရာဝတီ လင်းပိုင်သည် ရေနေ နို့တိုက်သတ္တဝါ တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ဧရာဝတီ လင်းပိုင်သည် အရှေ့တောင်အာရှ၏ ထင်ရှားသော ပြယုဂ် တစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဧရာဝတီ လင်းပိုင်များကို ဧရာဝတီမြစ်ထဲတွင် စတင်တွေ့ရှိခဲ့၍ တစ်ကမ္ဘာလုံးတွင်ရှိသော ရေချိုလင်းပိုင် အားလုံးကို ဧရာဝတီ လင်းပိုင်ဟု စတွေ့သည့်သူက ခေါ်ဆိုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင်တွေ့သော ငါးမျိုးစိတ်အသစ်တစ်ခု အနေနှင့် ကမ္ဘာတွင် မှတ်တမ်းပြုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ လက်ရှိ ဧရာဝတီမြစ်ထဲတွင် မြန်မာနိုင်ငံ ငါးလုပ်ငန်းဌာနနှင့် World life conservation မှ ထိန်းသိမ်းထားသော အကောင် ၇၀ ခန့်ရှိနေသည်။ မင်းကွန်း၊ မန္တလေးမြောက်ဘက်ရှိ မြင်ဇွန်းရွာအနီးတွင် ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာက သူတို့၏ ဘိုးဘွား လက်ထက်ကတည်းက လင်းပိုင်များ၏ အကူအညီနှင့် ပူးပေါင်းပြီး ငါးဖမ်းလာခဲ့ကြသည်။
လင်းပိုင်များသည် တံငါသည်လှေများကို သိ၏။ သစ်သားချောင်းလေးနှင့် လှေကို ခေါက်လိုက်လျှင် လင်းပိုင်များသည် အနားကို ကပ်လာကြသည်။ ဧရာဝတီမြစ်ထဲတွင် လွတ်လွတ်လပ်လပ် သွားနေသော လင်းပိုင်များသည် တံငါသည်များနှင့် ပူးပေါင်းပြီး ငါးဖမ်းပေးလေ့ရှိကြသည်။ လင်းပိုင်များသည် ငါးရှိသော နေရာများကို သွား၍ အမြီးလေးနှင့် အချက်ပြလိုက်တာနှင့် တံငါသည်များက ကွန်ပစ်၍ ငါးဖမ်းကြသည်။
ဧရာဝတီ လင်းပိုင်များ ထိန်းသိမ်းရေးနားလည်မှု စာချွန်လွှာ (MOU)တစ်ရပ်ကို ၂၀၀၇-ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလဆန်းတွင် ငါးလုပ်ငန်း ဦးစီးဌာနနှင့် သားငှက်ထိန်းသိမ်းရေးအဖွဲ့ (WCS)တို့ လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကာ ဧရာဝတီလင်းပိုင်များကျက်စားရာ မတ္တရာမြို့နယ် မြေစွန်းကျေးရွာ၌ အသိပညာပေးလုပ်ငန်းများ စတင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။ ထို့ပြင် ၂၀၀၇-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ အတွင်း၌ မင်းကွန်းနှင့် ကျောက်မြောင်းမြို့အကြား ၇၂ ကီလိုမီတာကို ဧရာဝတီလင်းပိုင် ထိန်းသိမ်းဧရိယာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ထို့အတူ ဧရာဝတီမြစ်အတွင်းရှိ ဧရာဝတီလင်းပိုင်များ မြစ်အတွင်းဖြန့်ကြက် နေထိုင်မှုကို အပြည့်အဝသိရှိနိုင်ရန် ၂၀၀၂-ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလနှင့် ဒီဇင်ဘာလများက ပထမဆုံးအကြိမ် လေ့လာမှုပြုလုပ်ခဲ့ရာ ဗန်းမော်နှင့် မင်းကွန်း ကြား၌ လင်းပိုင် (၃၇) ကောင် တွေ့ခဲ့ကြောင်း၊ မှတ်တမ်းပြုနိုင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၃-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် မန္တလေးနှင့် ဗန်းမော်ကြား ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်း အတိုင်း အစုန်အဆန် လေ့လာမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ လင်းပိုင် (၅၉) ကောင်၊ ၂၀၀၄-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် (၇၂) ကောင်ရှိကြောင်း မှတ်တမ်းများအရ သိရသည်။
မန္တလေးမြို့အနီးတွင် ဧရာဝတီမြစ်အတွင်း၌ ရှားပါးမျိုးတုံးတော့မည် ဖြစ်သော ဧရာဝတီလင်းပိုင်များ မှီတင်းနေထိုင်နေကြသည်။ Orcaella brevirostris ဟု သိပ္ပံအမည်ပေးထားသော လင်းပိုင်များသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ၄-မျိုးသာ ကျန်ရှိတော့သည့် ရေချိုလင်းပိုင်ငါးများအနက်မှ ရှားပါးမျိုးနွယ်ဝင် ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း လွန်ခဲ့သည့် ရာစုနှစ်အတွင်း ဧရာဝတီမြစ်အတွင်း နေထိုင်ကြသည့် ရေချိုလင်းပိုင်ငါး အရေအတွက် ၆၀% အထိ လျော့ကျသွားခဲ့သည်။ ယခုအချိန်တွင် ရရှိနိုင် သမျှသော အကောင်းဆုံး ခန့်မှန်းထားသည့် ဧရာဝတီလင်းပိုင်ငါး အရေအတွက်မှာ ၅၉ ကောင်သာ ဖြစ်သည်။
ဤလင်းပိုင်ငါးများသည် ၂ မီတာမှ ၂.၇၅ မီတာအထိ အလျားရှိကြပြီး၊ အပြာနက်မှောင်အရောင်နှင့် မီးခိုးရောင်အရင့် အရောင်ရှိကြသည်။ ဤလင်းပိုင်ငါးများသည် လူများနှင့် ရင်းနှီးစွာ ပေါင်းသင်း၍ ပူးပေါင်းဆက်ဆံမှု ရှိကြပြီး၊ ဤအချက် မှာ လူနှင့် တိရစ္ဆာန်များ ဆက်ဆံရေးအတွက် လေ့လာမှုပြုရန် အထူးအခွင့်ကောင်း ဖြစ်သည်။ ငါးများ ရွှေ့ပြောင်းသွားလာမှု ပုံစံပြောင်းလာခြင်း၊ ရေ အရည်အသွေးကျဆင်းလာခြင်း၊ မြစ်ကြောင်းရေစီးများ ပြောင်းလဲခြင်းကြောင့် ၎င်းရေသတ္တဝါများ အရေအတွက်လည်း ကျဆင်းလာနေပါသည်။ ဧရာဝတီမြစ်၊ မေခ၊ မေလိခ မြစ်များတွင် ဆည်များ တည်ဆောက်မည်ဆိုပါက မူလကတည်းက ရှားပါးမျိုးနွယ်ဝင်ဖြစ်နေသော ဧရာဝတီလင်းပိုင်ငါးများ ရှားပါးပျောက်ကွယ်စေရန် ခြိမ်းခြောက်မှုကြီး ဖြစ်နေစေသည်။
ထိန်းသိမ်းရေး ကင်းလှည့်အစီအစဉ်
ငါးလုပ်ငန်း ဦးစီးဌာနနှင့် သားငှက် ထိန်းသိမ်းရေးအဖွဲ့ (WCS) တို့ ပူး ပေါင်းဆောင်ရွက်သည့် ဧရာဝတီ လင်းပိုင်ထိန်းသိမ်းရေး ပညာပေး ကင်းလှည့်အစီအစဉ် ၂၀၀၉-၁၀ ခုနှစ် ကို စစ်ကိုင်းတိုင်းနှင့် မန္တလေးတိုင်း အကြား ဧရာဝတီမြစ် အစိတ်အပိုင်း၊ မင်းကွန်းနှင့် ကျောက်မြောင်းမြို့ အကြား ၇၄ ကီလိုမီတာအကွာအဝေး၊ ဧရာဝတီလင်းပိုင်ထိန်းသိမ်း စောင့်ရှောက်ရေးနယ်မြေတွင် စက်တင်ဘာ၌ ပြန်လည်စတင်နေပြီဖြစ်သည်။
ဇူလိုင်နှင့် ဩဂုတ်လတွင် ခရီးစဉ်၌ အသုံးပြုသော လှေ၊ မော်တော်များ ကြံ့ခိုင်ရေးဆောင်ရွက်ခြင်း၊ ခရီးစဉ် အတွက် ကြိုတင်ပြင်ဆင်ခြင်းစသည် တို့ကို ပြုလုပ်ကြပြီး အဆိုပါအစီအစဉ်ကို နှစ်စဉ် စက်တင်ဘာလမှ ဇွန်လ အထိ တစ်လလျှင်နှစ်ကြိမ်၊ တစ်ကြိမ်လျှင် တစ်ပတ်ခန့် ထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေတွင် လုပ်ငန်းစဉ်များကို ဆောင်ရွက်ကြခြင်းဖြစ်သည်။
ဧရာဝတီ လင်းပိုင်ထိန်းသိမ်းရေး ပညာပေးကင်းလှည့်အစီအစဉ်၌ ထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေအတွင်းရှိ ကျေးရွာ များတွင် ဧရာဝတီလင်းပိုင်နှင့် ပတ်သက်သော ပညာပေးလုပ်ငန်းများ၊ ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးလုပ်ငန်းများ၊ ငါးလုပ်ငန်းဦးစီးဌာနမှ ချမှတ်ထားသော မူဝါဒများအကောင်အထည်ဖော်ခြင်း လုပ်ငန်းများ၊ ငါးသုတေသန လုပ်ငန်းများ၊ တရားမဝင်ငါးဖမ်းနည်း များဖြစ်သည့် ရှော့တိုက်ခြင်း၊ မိုင်းခွဲခြင်း၊ အဆိပ်ချခြင်းများကို နေ့ညကင်းလှည့်ခြင်း၊ ဧရာဝတီလင်းပိုင် သဘာဝလေ့လာခြင်း စသည်တို့ကို ဆောင်ရွက်သည်။
ဧရာဝတီလင်းပိုင် သဘာဝလေ့လာခြင်း (Behavior Budget) တွင် အစာရှာခြင်း (Feeding) ၊ ခရီးသွားခြင်း (Travelling)၊ အနားယူခြင်း (Resting)၊ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံခြင်း (Socializing) တို့ပါဝင်ပြီး ဧရာဝတီ လင်းပိုင်အုပ်နှင့် မီတာ ၅ဝ အကွာ အဝေးရှိ လေ့လာရေးမော်တော်ပေါ်မှ နေ၍ နှစ်နာရီခန့် တောက်လျှောက် ကြည့်ရှုလေ့လာ မှတ်တမ်းတင်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။
မန္တလေး-ဗန်းမော် ကြားတွင် ဧရာဝတီလင်းပိုင် ၇၂ ကောင်ခန့်ရှိပြီး ထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေ၌ လင်းပိုင် ၁၆ မှ ၁၈ ကောင်ခန့်ရှိရာ မန္တလေး-ဗန်းမော် ကြားရှိ လင်းပိုင်အရေအတွက်၏ ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ဖြစ်သည်။
၂၀၀၂ ခုနှစ်မှစတင်၍ ဧရာဝတီ လင်းပိုင်နှင့် ပတ်သက်သော လေ့လာမှုများကိုစတင်ခဲ့ပြီး မင်းကွန်းနှင့် ကျောက်မြောင်းမြို့ ကြားဒေသတွင် လင်းပိုင် ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ရှိခြင်း၊ လူနှင့်လင်းပိုင် ပူးပေါင်း၍ ငါးဖမ်းသည့် ဓလေ့စရိုက်ရှိခြင်းတို့ကြောင့် ထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေအဖြစ် ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၈ ရက်တွင် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
မြန်မာ့ဂုဏ်ဆောင် ရေနေ နို့တိုက်သတ္တဝါဖြစ်သည့် ဧရာဝတီလင်းပိုင်များ ထိန်းသိမ်းခြင်းနှင့် သုတေသန လုပ်ငန်းများကို ဖော်ဆောင်နိုင်ရန်၊ ဧရာဝတီလင်းပိုင်နှင့် ရေလုပ်သားတို့ အကျိုးတူ ပူးပေါင်း ငါးဖမ်းသည့် ရိုးရာ အလေ့အထကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းရန်၊ ဧရာဝတီလင်းပိုင်နှင့် ငါးမျိုးပြုန်းတီးမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေသော တရားမဝင် ငါးဖမ်းဆီးခြင်းများ (လျှပ်စစ်ရှော့တိုက်ခြင်း၊ မိုင်းခွဲခြင်း၊ အဆိပ်ချခြင်း) နှင့် မြစ်ချောင်းများအတွင်း ရွှေတူးဖော်မှုများ ပပျောက်စေရန် ဧရာဝတီလင်းပိုင် မျိုးမသုဉ်းစေရေးအတွက် ပြည်သူများက ဝိုင်းဝန်းပူးပေါင်း ကာကွယ်လာစေရန် စသည့် ရည်ရွယ်ချက်များဖြင့် ထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေကို သတ်မှတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေဖြစ်သည့် မင်းကွန်းနှင့် ကျောက်မြောင်းမြို့ အကြားသို့ မန္တလေးမြို့မှ စက်တပ် ရေယာဉ်ဖြင့် ဆန်တက်၍လည်းကောင်း၊ မန္တလေးမှ စဉ့်ကူးမြို့သို့ ကားဖြင့် သွားရောက်ပြီး စက်တပ်ရေယာဉ်ဖြင့် စုန်ဆင်း၍လည်းကောင်း သွားရောက် လေ့လာနိုင်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံတစ်နိုင်ငံတည်းတွင်သာ ရှိသော ဧရာဝတီလင်းပိုင်နှင့် လက်ပစ်ကွန် ရေလုပ်သားတို့ ပူးပေါင်း ငါးဖမ်းဆီးသည့် သဘာဝဓလေ့စရိုက် နှင့် ဧရာဝတီလင်းပိုင်များကို နိုင်ငံခြား ခရီးသွားဧည့်သည်များ လာရောက် ကြည့်ရှုလေ့လာကြကြောင်း သိရသည်။
ဧရာဝတီလင်းပိုင် ထိန်းသိမ်းရေး နယ်မြေသတ်မှတ်ပြီး နယ်မြေအတွင်း၌ ထိန်းသိမ်းရေးပညာပေး ကင်းလှည့် အစီအစဉ်များကို စဉ်ဆက်မပြတ် ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ ဧရာဝတီလင်းပိုင်များ ကျက်စားသည့် မန္တလေး-ဗန်းမော် ကြား ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်းတစ်လျှောက် ၌ တစ်နှစ်တစ်ကြိမ် ကင်းလှည့်စစ်ဆေးခြင်းဖြင့် ဧရာဝတီ လင်းပိုင်များ နေထိုင် ကျက်စားသည့် နယ်မြေဧရိယာများ တိုးပွားလာခြင်း၊ လင်းပိုင်များအပေါ် ကျရောက်နေသည့် အန္တရာယ်များ လျော့ကျခြင်း၊ လင်းပိုင်များ၏ အုပ်စုပမာဏ တိုးပွားလာခြင်း၊ လင်းပိုင်နှင့် အတူငါးဖမ်းဆီးကြသည့် လက်ပစ်ကွန် ရေလုပ်သားများ ငါးဖမ်းဆီးနိုင်သည့် နယ်မြေဧရိယာ ကျယ်ဝန်းလာပြီး ရေလုပ်သားဦးရေ တိုးပွားလာခြင်း၊ လင်းပိုင်နှင့်အတူ ငါးဖမ်းဆီးသည့် လုပ်ငန်းဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ခြင်း၊ ဒေသတွင်းရှိ ပြည်သူ လူထုထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်မှုဆိုင်ရာ အသိပညာများ တိုးပွားလာပြီး၊ လုပ်ငန်းများတွင် ပူးပေါင်း ပါဝင်လာခြင်း၊ လင်းပိုင်နှင့် ငါးဖမ်းဆီးသည့် လုပ်ငန်းများကို ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသည်များ လာရောက်ကြည့်ရှုကြ သဖြင့် ဧရိယာနယ်မြေအခွန်အခများ ရရှိခြင်း၊ ရေလုပ်သားများနှင့် ဒေသခံကျေးရွာများ ဖွံ့ဖြိုးစည်ပင်ခြင်းစသည့် အကျိုးကျေးဇူးများ ရရှိပေမည်။
ပေါက်ဖွားနေထိုင်ရာဒေသများ
ဧရာဝတီလင်းပိုင်များကို မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်း၊ ရခိုင်ကမ်းမြောင်ဒေသ၊ ဧရာဝတီ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသနှင့် မြိတ်ကျွန်းစုတို့တွင် တွေ့ရသည်။
ကမ္ဘာတွင် ဩစတြေးလျတိုက် မြောက်ပိုင်း၊ နယူးဂီနီ၊ ဖိလစ်ပိုင်၊ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်၊ အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ဒေသ၊ ဂင်္ဂါမြစ်၊ အင်ဒိုနီးရှား မဟာခမ်မြစ်၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ဗြဟ္မပုတ္တရမြစ်၊ လာအို၊ ကမ္ဘောဒီးယား၊ ဗီယက်နမ်တို့ရှိ မဲခေါင်မြစ်ကြောင်း တစ်လျှောက်တို့ တွင်လည်း တွေ့ရသည်။
ဧရာဝတီလင်းပိုင်တို့ကို တောင်အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှတို့၏ ကမ်းရိုးတန်းဒေသများတွင်လည်ကောင်း၊ မြစ်ကြီး (၃) စင်းဖြစ်သော မဲခေါင်မြစ်၊ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဧရာဝတီမြစ်နှင့် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ ဘော်နီယိုကျွန်းရှိ မဟာခမ်မြစ်တို့တွင်လည်းကောင်း တွေ့နိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သမုဒ္ဒရာ လင်းပိုင်များ ကဏ္ဍ:ဧရာဝတီမြစ် ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်
ဂဏန်းတောင်ရွာ
ဂဏန်းတောင်ရွာ
လွယ်မော်တိုက်ရွာ၊ မူဆယ်မြို့နယ်
လွယ်မော်တိုက်ရွာ (Loimawtaik)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ မူဆယ်မြို့နယ်၊ ဖာပွန်လီဆောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၈၁၀၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မူဆယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လဲလောင်းရွာ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်
လဲလောင်းရွာ (Lelawng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်၊ စငေါကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၀၈၄၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စငေါကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၁၁၂ ဦး၊ မ ၃၄၂၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၅၃၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ဆေးဖက်ဝင်ပစ္စည်း
အချို့သောသစ်စေ့၊ သစ်မြစ်နှင့် သစ်ခေါက်များသည် ရောဂါဘယကင်း စေသော ဆေးဖက်ဝင်ပစ္စည်းများဖြစ်ကြောင်း ကို ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကပင် လူတို့သိခဲ့ကြသည်။ တောင် အမေရိကတိုက်ရှိ အမ္မဇုန်မြစ်ဝှမ်း တစ်လျှောက်၌ပေါက်သည့် စင်ကိုးနားခေါ်အပင်တစ်မျိုးမှ သစ်ခေါက်သည် ငှက်ဖျားရောဂါ အတွက် အသုံးဝင်ကြောင်းကို သိခဲကြသဖြင့်၊ ထိုသစ်ခေါက် များကို ဝေးလံစွာ သွားရောက်ရှာဖွေ၍ ခုတ်ယူကြရ၏။ ယခု အခါ ကွီနိုင်ဟု လူသိများသော ငှက်ဖျားဆေးမှာ အဆိုပါစင်ကို နား သစ်ခေါက်မှ ပြုလုပ်ယူခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ထုံဆေးအဖြစ် အသုံးပြုရသော ကိုကင်းခေါ်ဆေးကို တောင်အမေရိကတိုက် မှာပင် ပေါက်သည့် ကိုကာခေါ်အပင်ပုမျိုး၏ အရွက်များမှ ထုတ်ယူရန်ရှိ၏။ ဂမ်းထရက် ဂါကန်ခေါ် ဆေးဖက်ဝင်သည့် သစ်စေးတစ်မျိုးကို အာရေဗျနှင့် ပါးရှားနိုင်ငံရှိ တောင်ကုန်းများ ပေါ်၌ ပေါက်သောအပင်မျိုးမှရ၏။ ဘိန်းသီးမှရသော ဘိန်း သည်လည်း ဆေးဖက်ဝင်သည့်ပစ္စည်းတစ်မျိုးပင်ဖြစ်၏။ သို့ရာ တွင် ဘိန်းရှူခြင်း၊ ဘိန်းစားခြင်း၊ ကိုကင်းပွတ်ခြင်း စသည့် အလေ့ဆိုးများရှိခြင်းကြောင့်၊ အချို့သော ဆေးဖက်ပစ္စည်းများ ပြုလုပ်ရောင်းချရေးကိစ္စကို နိုင်ငံတစ်ရာရှိ အစိုးရအသီးသီးက အထူးကြပ်မဂရုစိုက်ကြရလေသည်။ လေးညင်း၊ သစ်ကြံပိုး၊ ပရုတ်စသည်တို့မှာလည်း ဆေးဖက်ဝင်သည့် ပစ္စည်းများပင် ဖြစ်လေသည်။ အိန္ဒိယနှင့် တရုတ်နိုင်ငံများမှလည်း ဆေးဖက် ပစ္စည်းအမျိုးပေါင်းများစွာကို ရှေးကစ၍ ရှာဖွေရရှိခဲ့ကြလေ သည်။
လဲလောင်းရွာ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟိုပုံးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆေးဖက်ဝင်ပစ္စည်း
ဆေးဖက်ပစ္စည်းများကို အပင်များမှသာမက တွင်းထွက် ပစ္စည်းနှင့် တိရစ္ဆာန်လောကမှလည်း ရနိုင်ပေသည်။ ယခုခေတ် ဆေးဆရာများ အသုံးပြုလျက်ရှိသော ဆေးဖက်ပစ္စည်းပေါင်းမှာ တစ်သိန်းမကရှိရာ၊ အကျိုးသက်ရောက်ပုံကိုလိုက်၍ ''ဝမ်းသွား ဆေး၊ ကိုယ်ပူကျဆေး၊ အပုပ်နိုင်ဆေး၊ ပိုးမျိုးဖျက်ဆေး၊ အချုပ် သတ္တိ၊ မေ့ဆေး၊ ထုံဆေး'' စသည်ဖြင့် အမျိုးအစားအမျိုးမျိုးခွဲ ခြားထားသည်။ နာကျင်ခြင်းကို သက်သာစေ၍၊ ခေါင်းကိုက် ဆေးအဖြစ် ကျော်ကြားသည့်အက်စပီရင်ဆေးမှာ အနာသက်သာ ဆေးစာရင်းတွင်ပါဝင်၍၊ အဖျားတားဆေးအဖြစ်နှင့်လည်း အသုံးပြုကြ၏။ ကိုကင်းမှာ ထိုင်းဆေးမျိုးတွင်ပါဝင်၍၊ ကလိုရို ဖောင်းမှာ မေ့ဆေး ထုံဆေးမျိုးတွင်ပါဝင်၍၊ ကလိုရိုဖောင်းမှာ မေ့ဆေး ထုံဆေးစသည်ဖြင့် အမျိုးအစား အမျိုးမျိုးခွဲခြားထား သည်။ နာကျင်ခြင်းကို သက်သာစေ၍၊ ခေါင်းကိုက်ဆေးအဖြစ် ကျော်ကြားသည့် အက်စပီရင်ဆေးမှာ အနာသက်သာဆေးစာရင်း တွင်ပါဝင်၍၊ အဖျားတားဆေးအဖြစ်နှင့်လည်း အသုံးပြုကြ၏။ ကိုကင်းမှာ ထိုင်းဆေးမျိုးတွင် ကလိုရိုဖောင်းမှာ မေ့ဆေး ထုံဆေးမျိုးဖြစ်၏။ အရက်နှင် စတြစ်ကနင်းခေါ် ဆေးတို့မှာ အားကြွဆေးမျိုးတွင်ပါဝင်၏။ အက်ဒရီနယ်လင်ခေါ် ဆေးမှာ အလွန်ကောင်းသော သွေးတိတ်ဆေးတစ်မျိုး ဖြစ်၍၊ ထိုဆေးကို နွား၏ကျောက်ကပ် အထက်ဖက်ရှိ အကျိတ်အိတ်မှ ထုတ်ယူရရှိ လေသည်။
သိပ္ပံပညာ ထွန်းကားလာသောအခါ၊ သိပ္ပံပညာရှင်များ သည် ကျောက်မီးသွေးကတ္တရာမှ ဆေးဖက်ဝင်သော ပစ္စည်း အများကို ဖော်ထုတ်နိုင်လာကြသည်။
ရောဂါပိုးသတ်ဆေးအဖြစ် အသုံးပြုကြသော ကာဗောလစ်အက်ဆစ်မှာ ကျောက်မီးသွေးမှ ရရှိခြင်းဖြစ်၍၊ ယခုအခါ အများသုံးလျက်ရှိသော ကာဗောလစ်ဆပ်ပြာသည် ထိုအက်ဆစ်ဖြင့် ချက်လုပ်ထားခြင်းပင်ဖြစ်သည်။
ဖီနောသဲလင်း အက်ဆစ်တန်နီလိုက်နှင့် တကွ အခြားဆေးဖက်ပေါင်းများစွာကိုလည်း ကျောက်မီးသွေး ကတ္တရာမှ ရနိုင်ပေသေးသည်။
ယခုအခါ ခေတ်မီလျင်မြန်သော လမ်းပန်းခရီးအဆက် အသွယ်များ ရှိနေပြီဖြစ်၍၊ ဆေးဖက်ပစ္စည်းများကို ရှာဖွေဝယ် ယူရသည့်အလုပ်မှာ မခက်ခဲတော့ချေ။ ရှေးကမူ သွားရေးလာ ရေး ခက်ခဲမှုကြောင့်တစ်ကြောင်း၊ ဆေးဖက်ပစ္စည်းများ ရောင်း ချသောဌာနများ ရှားပါးမှုကြောင့်တစ်ကြောင်း ဆေးဆရာနှင့် တကွ ဘယဆေး လုပ်ငန်းသမားတို့သည် တောတောင်အထပ် ထပ်နှင့် ရေမြေရပ်ခြားဒေသများသို့ တစ်ပင်တပန်းသွားလာ၍ ဆေးဖက်ဝင်သည့် သစ်မြစ်သစ်ဖုသစ်ဥသစ်ခေါက်တို့ကို ရှာဖွေ ကြရလေသည်။ ဓာတုဗေဒနည်းဖြင့် အရေးကြီးသော ဆေးဖက်ပစ္စည်းသစ် များကို အတော်အတန်ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည့်အနက် အထူးသဖြင့် ဆာလဖိုနမိုက်ခေါ် ဆာလဖာဆေးစုကို တွေ့ရှိရခြင်းမှာ အရေး အကြီးဆုံးဖြစ်၏။