cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ် နိုင်ငံတော်-တော်လှန်ရေးကောင်စီ၏ဝါဒသဘောထားကြေညာချက်
ကျွန်ုပ်တို့၏ ယုံကြည်ချက်
ဤသို့ ယုံကြည်သည့်အတိုင်း ဆိုရှယ်လစ်လောကသို့ မရောက် ရောက်အောင် ပြည်သူတို့နှင့်အတူ လက်တွဲချီတက်ကြမည်ဟု အလေးအနက်အဓိဋ္ဌာန်ပြုသည်။
ကျွန်ုပ်တို့၏ အခြေခံသဘောထား
၂။	နိုင်ငံတော်-တော်လှန်ရေးကောင်စီသည် မိမိ၏လုပ်ငန်းရပ်များကို ချမှတ်ရာ၌လည်းကောင်း၊ အကောင်အထည်ဖော်ရာ၌လည်းကောင်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရေမြေသဘာဝနှင့် တကယ်ပကတိတည်ရှိနေသော အဖြစ်မှန်အခြေအနေများကို ယထာဘူတကျအောင် လေ့လာသုံးသပ်ပြီးယင်းသို့ လေ့လာသုံးသပ်ခြင်းမှ ရရှိလာ အပ်သောအချက်များကို မူတည်၍တိုးတက်မှုဖြစ်စေမည့် နည်းလမ်းများကို ရှာဖွေဆောင်ရွက်မည်။
ကမ္ဘာဖြစ်ရပ်များအထဲတွင် လက်ဝဲ၊ လက်ယာ သွေဖည်မှုများကို မြင်တွေ့ဖူးခဲ့ပြီးဖြစ်၍ ယင်းလက်ဝဲ၊ လက်ယာ သွေဖည်မှုများမှ လွတ်ကင်းအောင် သတိတရား လက်ကိုင်ထားပြီး ရှောင်ရှားသွားမည်။
၄။	နိုင်ငံတော်-တော်လှန်ရေးကောင်စီသည် မည်သည့်အခြေအနေနှင့် မည်သည့်အခက်အခဲများကို တွေ့ တွေ့ တိုင်းရင်းသားပြည်သူအပေါင်း၏ အခြေခံအကျိုးစီးပွားများကို မျက်ခြည်ပြတ်မခံဘဲ ကာလဒေသနှင့် ပြောင်းလဲနေသော အခြေအနေများအလျောက် တိုးတက်မှုရှိအောင် ဆောင်ရွက်သွားမည်သာ ဖြစ်သည်။
၅။	 နိုင်ငံတော်-တော်လှန်ရေးကောင်စီသည် ပြည်သူလူထုအပေါင်း၏ ကောင်းကျိုးချမ်းသာကို လက်တွေ့အားဖြင့် ပေးဆောင်စေနိုင်သောလုပ်ငန်းစဉ်နှင့် နည်းနာနိဿယများကို ရှာဖွေဆောင်ရွက်မည်၊ သို့ရှာဖွေဆောင်ရွက်ရာတွင် တိုင်းပြည်နိုင်ငံမရွေး၊ မည်သည့်နိုင်ငံမှပင်မဆို ရယူအပ်သည့် တိုးတက်သော အယူအဆများ၊ တိုးတက်သော ကျမ်းစာအုပ်များနှင့် တိုးတက်သောဘဝအတွေ့အကြုံများ စသည်တို့ကို စိစစ်ဝေဖန်သော စိတ်ဓာတ်ဖြင့် လေ့လာသုံးသပ်ကာ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် သင့်လျော်အောင် ဆောင်ရွက်သွားမည်သာ ဖြစ်သည်။
ဆိုရှယ်လစ်စီးပွားရေးစနစ်
၆။	ဆိုရှယ်လစ်စီးပွားရေးစနစ်၏ တရားကိုယ်သဘောမှာ အများကောင်းကျိုးအတွက် လူတိုင်း ပါဝင်သော အများပိုင်လုပ်ငန်းများကို အများကဝိုင်းလုပ်ပြီး ပေါ်ထွက်လာသည့် အကျိုးစီးပွားများကို အများ အားလုံးပင် လုံလုံလောက်လောက်နှင့် ကျေကျေနပ်နပ်ရရှိခံစားနိုင်အပ်သော စီမံမှုသဘောတရားဖြစ်ပေသည်။ ဆိုရှယ်လစ်စီးပွားရေးစနစ်၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ လူတိုင်းအားစီးပွားရေးဖူလုံစေပြီး ကိုယ်ကျင့်တရား ကောင်းလာစေခြင်း ဖြင့်ပြည်သူအပေါင်း၏ ငြိမ်းချမ်းသာယာသော လောကသစ်ကြီးကို တည်ဆောက်ရန် ဖြစ်ပေသည်။
၇။	ထို့ကြောင့် ဆိုရှယ်လစ်စီးပွားရေးစနစ်သည် လူလူချင်းခေါင်းပုံဖြတ်၍ ကိုယ်ကျိုးရှာစားသော မည် သည့်စီးပွားရေးစနစ်ဆိုးများကိုမဆို ဆန့်ကျင်သည်။
ကုန်ထုတ်စွမ်းအားစုဆိုသည်မှာ တိုင်းပြည်တစ်ပြည်ရှိ မြေတွင်း၊ မြေပေါ်ထွက် ဓာတ်သဘာဝပစ္စည်း အရင်းအနှီးများ၊ ကုန်ကြမ်းကုန်ရိုင်းများ၊ ကုန်လုပ်ကိရိယာအရင်းအနှီးများ၊ စုဆောင်မိပြီးသောအရင်းအနှီးများ၊ တောင်သူလယ်သမားများနှင့် ကုန်ထုတ်အလုပ်သမားများ၊ ပညာသည်များ၊ ကုန်လုပ်ဗဟုသုတ အတွေ့အကြုံများနှင့် ကျွမ်းကျင်မှုများ အစရှိသည်တို့ကို စုရုံးသိမ်းကျုံး၍ ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။
ဆိုရှယ်လစ် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းသည် တိုင်းပြည်၏ လူဦးရေနှင့် ကုန်ထုတ်စွမ်းအားစုကို အချိုးကျ စီမံကိန်းချ၍ ပြည်သူလူထုများအတွက် လူသုံးကုန်ပစ္စည်းများကို လုံလောက်၍ပေါများအောင် ထုတ်လုပ်ပေး သည်။ ပြည်သူလူထု၏ နေထိုင်မှုအဆင့်အတန်းနှင့် ဝယ်နိုင်အားများ တိုးပွားလာအောင်ဆောင်ရွက်ရင်း ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းကို တိုးချဲ့လာစေသည်။ ဤနည်းအားဖြင့် အလုပ်လက်မဲ့မရှိတော့ဘဲ လူတိုင်း၏အသက်မွေး ဝမ်းကျောင်းမှုကို လုံခြုံလာစေသည်။
၁၀။	ဆိုရှယ်လစ်စီမံကိန်းများကို ဆောင်ရွက်နိုင်ရန်အတွက် တိုင်းပြည်၏ အသက်သွေးကြောဖြစ်သော ကုန်ထုတ်အရင်းအနှီးများ (ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း၊ ကုန်စည်ဖြန့်ဖြူးရေးလုပ်ငန်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက် သွယ်ရေးလုပ်ငန်း၊ ပြည်ပကုန်သွယ်ရေးလုပ်ငန်း အစရှိသည်များ) ကိုနိုင်ငံပိုင်လုပ်ရမည်သာ ဖြစ်သည်။ တိုင်း ပြည်၏ကုန်ထုတ်အရင်းအနှီးများကို နိုင်ငံတော်ကသော်လည်းကောင်း၊ သမဝါယမနှင့် စုပေါင်းအဖွဲ့များက သော်လည်းကောင်း ပိုင်ဆိုင်ရမည်။
ယင်းပိုင်ဆိုင်မှုများတွင် နိုင်ငံတော်ပိုင်ဆိုင်မှုသည် ဆိုရှယ်လစ်စီးပွားရေးစနစ်၏ အဓိက အခြေခံ ဖြစ်ပေသည်။ နိုင်ငံတော်ပိုင်ဆိုင်မှုသည် ပြည်သူတစ်ရပ်လုံး၏ ပိုင်ဆိုင်မှုဖြစ်သည်။ သမဝါယမနှင့် စုပေါင်းအဖွဲ့များ၏ပိုင်ဆိုင်မှုသည် သက်ဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းအသီးသီး၏ ပိုင်ဆိုင်မှုမျှသာဖြစ်သည်။ သို့သော် အားလုံးသည် ဆိုရှယ်လစ်အမျိုးသားစီးပွားရေးစီမံကိန်း၏ ဘောင်အတွင်း၌သာလျှင် ဆောင်ရွက်ကြရသော ကြောင့် အချင်းချင်းကျေးဇူးပြုကြမည်သာ ဖြစ်သည်။
၁၁။	ဆိုရှယ်လစ်စီမံကိန်းအရ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ကြသောအခါ အလုပ်လုပ်နိုင်သောလူ တိုင်း မိမိလုပ်နိုင်သောအလုပ်များကို လုပ်ကြရမည်။ ဖြစ်ထွန်းလာသော အကျိုးစီးပွားများကို အလုပ်လုပ် သော လူတိုင်းသည်မိမိ ကာယ၊ ဉာဏ၊ ဝီရိယ စွမ်းအားအလိုက်ရရှိ၍ ခံစားစေရမည်။
၁၂။	မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လောကတွင် လူအားလုံးသည် ညီတူညီမျှမဖြစ်နိုင်။ လူတစ်ဦးနှင့်တစ်ဦးသည် ကာယ၊ ဉာဏ၊ ဝီရိယချင်းမတူညီနိုင်။ ထို့ကြောင့်မတူသော အရည်အချင်းအလိုက် ခြားနားခြင်းများရှိပေလိမ့်မည်။ သို့သော်လည်း မြင့်လွန်းသူက မြင့်လွန်းပြီး နိမ့်လွန်းသူက နိမ့်လွန်းခြင်းမျိုး မရှိစေရဘဲ ဆူကြုံနိမ့်မြင့် နည်းနိုင်သမျှ နည်းစေအောင် နည်းလမ်းမှန်စွာဖြင့် စီမံဆောင်ရွက်ရမည်သာ ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းရေး
၁၃။	ဆိုရှယ်လစ်စီးပွားရေးစနစ်ကို အောင်မြင်စွာ ထူထောင်နိုင်ရန်အတွက် ဆိုရှယ်လစ်ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံ တော်ကို ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ရမည်။ ဆိုရှယ်လစ် ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံတော်ဆိုသည်မှာ ဆိုရှယ်လစ်စီးပွားရေး စနစ်ကို အခြေခံသော၊ ဆိုရှယ်လစ်စီးပွားရေးစနစ်ကိုလည်းကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရမည်ဖြစ်သော ဒီမိုကရေစီ နိုင်ငံတော်မျိုးဖြစ်သည်။
ဆိုရှယ်လစ်ဒီမိုကရေစီ နိုင်ငံတော်ကို ထိန်းသိမ်းရှေ့ဆောင်သွားရမည့်သူများမှာ အဓိကအားဖြင့် တောင်သူလယ်သမားများနှင့် အလုပ်သမားများဖြစ်ကြ၍ လူလတ်တန်းစားများနှင့် အများကောင်းရေးကို တည်တည်ကြည်ကြည်သစ္စာရှိရှိ လုပ်ဆောင်ကြရမည့်သူများလည်း ပါဝင်လက်တွဲလျက် ဆောင်ရွက်ကြရမည် ဖြစ်ပေသည်။
၁၄။	ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် ပဒေသရာဇ်စနစ်များကို တော်လှန်ခဲ့ကြသော အင်္ဂလိပ်အရေးတော်ပုံ၊ အမေရိကန် အရေးတော်ပုံ၊ ပြင်သစ်အရေးတော်ပုံ စသည်တို့နှင့်အတူ "ပြည်သူ့အုပ်စိုးရေး" အမည်ခံပါလီမန် ဒီမိုကရေစီစနစ်သည် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပေသည်။ ယင်းပါလီမန်ဒီမိုကရေစီစနစ်သည် ယင်းခေတ်မတိုင်းမီများက စိုးမိုးခဲ့ကြသော နိုင်ငံရေးစနစ်များနှင့်စာလျှင် အကောင်းဆုံးဖြစ်ခဲ့ပေသည်။
သို့သော်လည်း အချို့ချို့သော နိုင်ငံများတွင် ပါလီမန်လုပ်ငန်းသည် ကြေးရည်တတ်နှင့် လူလည်များ က မသိနားမလည်သော လူထုအများကို လိမ်လည်လှည့်စားနေသည့် လုပ်ငန်းသာလျှင် ဖြစ်လာခဲ့ပေသည်။
ဤပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီလမ်းစဉ်ဖြင့် ဆိုရှယ်လစ်စနစ်ကို ထူထောင်ရန် စမ်းသပ်၍ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ "ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီ" သည် ဆိုရှယ်လစ် လုပ်ငန်းစဉ်ကို ထိရောက်အောင် မဆောင်ရွက်နိုင်သည့်အပြင် မြန်မာ "ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီ" ၏ပျော့ကွက်များ၊ အလွဲသုံးစားမှုများနှင့် ပြည်သူ့ထင်မြင်ချက်၏ မရင့်ကျက်မှုများကြောင့် ဆိုရှယ်လစ်ပန်းတိုင်ကို မျက်ခြည် ပြတ်၍ ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်မှ သွေဖည်ခြင်းများရှိလာခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဆိုရှယ်လစ်စီးပွားရေးစနစ်၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ဆီ သို့ပင် ရောက်မှန်းမသိရောက်လာခဲ့သည်။ ခြေလှမ်းများကို မြင်တွေ့ခဲ့ကြသည်။
ထို့ကြောင့် ဆိုရှယ်လစ်စီးပွားရေးစနစ်ထူထောင်ရေးကို အထောက်အကူပြုသော ဒီမိုကရေစီမျိုး၊ ဆိုရှယ်လစ်စီးပွားရေးစနစ်ကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သော ဒီမိုကရေစီမျိုးကိုသာလျှင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ကာလ ဒေသနှင့်ပြောင်းလဲနေသော အခြေအနေများအလျောက် ဆောင်ရွက်သွားရမည်ဟု နိုင်ငံတော်၊ တော်လှန်ရေး ကောင်စီက လေးနက်စွာယုံကြည်ပေသည်။
ဤသည်တို့ကား ဆိုရှယ်လစ်စီးပွားရေးစနစ်၏အခြေခံအချက်ကြီးများ ဖြစ်ကြသည်။
အသွင်ကူးပြောင်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်
၁၅။	(က) အတွေးအခေါ်ပြောင်းလဲရေး
ကျွန်ုပ်တို့သည် ဆိုရှယ်လစ်စီးပွားရေးစနစ်သို့ ရှေးရှုရာ၌ လူတွေ၏ မှားယွင်းသော အတွေးအခေါ် များကို ဦးစွာပထမ ပြောင်းလဲပစ်ဖို့အရေးကြီးသည်။ လိမ်စားချင်သောစိတ်၊ ခေါင်းပုံဖြတ်စားချင်သောစိတ် ခြေမွေးမီးမလောင် လက်မွေးမီးမလောင် နေချင်သောစိတ်၊ သူတစ်ပါး၏လုပ်စာကို အချောင်စားချင်သော စိတ်၊ ရေသာခိုချင်သောစိတ်နှင့် တစ်ကိုယ်ကောင်း ကြံချင်သော အတွေးအခေါ်များကို ပပျောက်စေရမည်။
(ခ)	အုပ်ချုပ်ရေး
ဆိုရှယ်လစ်ပန်းတိုင်သို့ သွားရာလမ်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ လက်ရှိဗျူရိုကရေစီ အုပ်ချုပ်ရေး အဆောက်အအုံသည် ဧရာမအနှောင့်အယှက်ကြီးဖြစ်နေပေသည်။ ဤယန္တရားဟောင်းဖြင့်ဆိုလျှင် ဆိုရှယ်လစ် ပန်းတိုင်သို့ဘယ်နည်းနှင့်မျှ မရောက်နိုင်။ ထို့ကြောင့်ဗျူရိုကရေစီယန္တရားကို ဖျက်သိမ်းပြီး ဆိုရှယ်လစ် ဒီမိုက ရေစီအုပ်ချုပ်ရေး ယန္တရားတပ်ဆင်ရေးအတွက် ခိုင်မာသော အခြေခံများကို တည်ဆောက်ရမည်။
(ဂ)	တပ်မတော်
နိုင်ငံတော်၏ လက်ရှိတပ်မတော်ကိုလည်း ဆိုရှယ်လစ်စီးပွားရေးစနစ်ကို ကာကွယ်မည့် အမျိုးသား တပ်မတော်အဖြစ်သို့ ချီတက်စေရမည်။
(ဃ)	စီးပွားရေး
ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံသည် စီးပွားရေးအရ ခေတ်နောက်ကျနေသေးသော လက်မှုလယ်ယာ ကိုင်းကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်ပေသည်။ ဆိုရှယ်လစ်စီးပွားရေးစနစ်ကို ထူထောင်ရန်အတွက် တိုင်းပြည်၏ ကုန်ထုတ်စွမ်း အားစုကို တိုးတက်ကြီးမားလာအောင် ဆောင်ရွက်ရမည်။ ထို့အတွက် ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ၏ ကာလဒေသ အခြေအနေများနှင့်ဟပ်မိသော ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း အမျိုးမျိုးကိုစီမံကိန်းချ၍ ထူထောင်သွားရ မည်။ ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံ၏ပင်မစီးပွားရေး လုပ်ငန်းကြီးဖြစ်သည့် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းရပ်များကို ခေတ်မီတိုးတက်အောင် တစ်ဖက်မှဆောင်ရွက်ရင်း ကိုယ့်တိုင်းပြည်၏အင်အားနှင့် လျော်ညီသော စက်မှု လုပ်ငန်းကိုလည်း ထူထောင်သွားမည်။ ယင်းသို့ထူထောင်ရာတွင် နိုင်ငံတော်၏ကုန်ထုတ်စွမ်းအားစုကို တိုးတက်စေမည့် တိုင်းရင်းသားကိုယ်ပိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများကိုလည်း နည်းလမ်းကျသော ကန့်သတ်ချက် ဖြင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရက ခွင့် ပြုမည်ဖြစ်သည်။
ဆိုရှယ်လစ်စီးပွားရေးစနစ်သို့ ပြည့်ပြည့်ဝဝ ရောက်ရှိလာသောအခါတွင်လည်း အများ၏ကောင်းကျိုး ကို မဖောက်မပြန် ဆောင်ရွက်သွားနိုင်မည့် တိုင်းရင်းသားလုပ်ငန်းရှင်များကို ဆိုရှယ်လစ်အစိုးရက ပစ်ပယ်မည် မဟုတ်သည့်ပြင် ထိုက်တန်သောနေရာများကိုပင်ပေးအပ်ကာ လက်တွဲ၍ခေါ်ဆောင်သွားမည်သာ ဖြစ်သည်။
လူမျိုးစုအရေး
၁၆။	ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံသည် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု မြောက်မြားစွာရှိသော နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်ပေ သည်။ ထို့ကြောင့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးအများစုအားလုံး၏ သွေးစည်းညီညွတ်ရေးကို တည်ဆောက်နိုင်မှ သာလျှင် လူမျိုးစုတိုင်း၏ကောင်းစားရေးအတွက် အာမခံနိုင်သော ဆိုရှယ်လစ်စီးပွားရေးစနစ်ကို ထူထောင် နိုင်မည်ဖြစ်သည်။ ပြည်ထောင်စုအမျိုးသားများအားလုံး၏ ချစ်ကြည်ရေးနှင့် ညီညွတ်ရေးကို ဆောင်ရွက်ရာ တွင် အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း မိန့်ကြားခဲ့သော အောက်ပါစကားရပ်ကို လေးနက်စွာ ခံယူရပေမည်။ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းက-
လူမှုရေး
၁၇။	(က) ပညာရေး
အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းမှုတွင် အထောက်အကူမဖြစ်သော လက်ရှိပညာရေးစနစ်ကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲ သွားရမည်ဟု နိုင်ငံတော်၊ တော်လှန်ရေးကောင်စီက ယုံကြည်သည်။ သို့ဖြစ်၍ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းမှုကို အထောက်အကူပြု၍ စာရိတ္တမြင့်မားမှုကို အခြေခံသောပညာရေးစနစ်သစ်ကို ထူထောင်သွားမည်။ အထူးသဖြင့် သိပ္ပံပညာကို ဦးစားပေးမည်။
ကျွန်ုပ်တို့၏ ပညာရေးရည်မှန်းချက်ပန်းတိုင်မှာ အခြေခံပညာကိုလူတိုင်း သင်ယူနိုင်ခွင့် ရှိစေရန်ပင်ဖြစ်သည်။ အထက်တန်းပညာကိုလည်း ဉာဏ်ပညာထက်မြက်ခြင်းရှိ၍ အထက်တန်းကို မီအောင်လိုက်နိုင်မည့် ကြိုးစားမှု ရှိသူများကိုသာ အထူးအားပေး၍ သင်ကြားခွင့်ပြုစေမည်။
(ခ)	ကျန်းမာရေးနှင့်ယဉ်ကျေးမှု
(ဂ)	ဘာသာရေး
စည်းရုံးချီတက်ရေး
၁၈။	နိုင်ငံတော်-တော်လှန်ရေးကောင်စီသည် ဆိုရှယ်လစ်ပန်းတိုင်သို့ ချီတက်ရာတွင် တိုင်းပြည်၏ လူများစုဖြစ်သော တောင်သူလယ်သမားနှင့် အခြားသောလုပ်သားထုများ၏ စည်းရုံးရေးအင်အားကို အဓိက အားဖြင့် အခြေပြုပေသည်။ ထို့အပြင် အမျိုးသားအကျိုးစီးပွားနှင့် ပြည်သူအပေါင်း၏ ကောင်းစားရေးများကို မဖောက် မပြန်သစ္စာရှိရှိ လုပ်ဆောင်သွားကြမည့်သူများကိုလည်း အတူလက်တွဲ၍ ခေါ်ဆောင်သွားမည်သာ ဖြစ်သည်။
၁၉။	ထို့အတွက် နိုင်ငံတော်-တော်လှန်ရေးကောင်စီသည် အသွင်ကူးပြောင်းရေးကာလနှင့် လျော်ညီသော လူထုလူတန်းစား သည်းရုံးရေးလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်သွားမည်။ သို့အတွက်သင့်လျော်သော နိုင်ငံရေး စည်းရုံးမှုကိုဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်မည်။
၂၀။	နိုင်ငံရေးစည်းရုံးမှုကို ဆောင်ရွက်သည့်အခါ ပြည်သူတို့ကိုယ်တိုင် နိုးကြားစွာပါဝင်နိုင်ရေးအတွက် ဆိုရှယ်လစ်ဒီမိုကရေစီ ပညာရေးကိုပေး၍ ဒီမိုကရေစီလေ့ကျင့်ရေးများကို ဆောင်ရွက်သွားမည်။ (ဆိုရှယ်လစ် စီးပွားရေးစနစ်၏ ဘောင်အတွင်း၌ ဆိုရှယ်လစ်လောက၏ တိုးတက်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေအပ်သော ဒီမိုကရေစီယှဉ်ပြိုင်မှုများ ထွန်းကားလာမည်ဟု နိုင်ငံတော်-တော်လှန်ရေးကောင်စီက ယုံကြည်မျှော်လင့်ပေသည်။)
ဤသည်တို့ကား ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်-တော်လှန်ရေးကောင်စီ၏ ယုံကြည်ချက်နှင့် ဝါဒ သဘောထားများကို အကြမ်းဖျင်းတင်ပြခြင်းဖြစ်ပေသည်။
ပြည်သူတို့တာဝန်
၂၁။	နိုင်ငံတော်-တော်လှန်ရေးကောင်စီသည် ပြည်သူတို့ကို ယုံကြည်၏။ ပြည်သူတို့၏ ဖန်တီးနိုင်သော စွမ်းအားကိုလည်း ယုံကြည်၏။
ထို့အတူပြည်သူတို့ကလည်း နိုင်ငံတော်-တော်လှန်ရေးကောင်စီက ဦးဆောင်သွားအံ့သော အမျိုးသား ခေတ်ပြောင်းတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းစဉ်ကြီးတွင် တာဝန်သိသိဖြင့် ပါဝင်ကြမည်ဟု ယုံကြည်ပေသည်။
သို့ယုံကြည်သည့်အတိုင်း နိုင်ငံတော်-တော်လှန်ရေးကောင်စီသည် ပြည်သူတို့၏လက်တွဲကာ သာယာဝပြောသောဆိုရှယ်လစ်လောကသစ်ကြီးသို့ အရောက်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း ထပ်လောင်းကြေညာ အပ်သည်။
ဆိုရှယ်လစ်လောကသို့ မြန်မာ့လမ်းစဉ်ဖြင့် ချီတက်ကြစို့
နိုင်ငံတော်-တော်လှန်ရေးကောင်စီ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး
ကညင်ပင်စုရွာ၊ သင်တောကြီး
ကညင်ပင်စုရွာ၊ သင်တောကြီး
မကွေး လေတပ်စခန်းဌာနချုပ်
မတော်တဆမှုများ
၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် MiG-29 လေယာဉ်သည် လေ့ကျင့်ပျံသန်းနေစဉ် မကွေးမြို့အနီးတွင် ပျက်ကျခဲ့ကာ လေယာဉ်မှူးနှစ်ဦး ဒဏ်ရာအနည်းငယ် ရရှိခဲ့သည်။
၂၀၁၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် အက်ဖ်- ၇ လေယာဉ် လေးစီးသည် လေ့ကျင့်ပျံသန်းမှုများပြုလုပ်ပြီး ပြန်လာစဉ် ရာသီဥတုဆိုးရွားမှုနှင့် ကြုံတွေ့ကာ မင်းဘူးမြို့၏ တောင်ဘက်ဆားဗွက်ချောင်းတံတားအနီးတွင် ၁ စီး၊ မင်းဘူးမြို့၊ သနပ်ပင်စုကျေးရွာ၏ အနောက်ဘက် မီတာ ၁၀၀၀ ခန့်အကွာရှိ လယ်ကွင်းအနီးတွင် ၁ စီး ပျက်ကျခဲ့သည်။ ယင်းပျက်ကျမှုများကြောင့် လေယာဉ်မှူး ဗိုလ်ကြီးနှစ်ဦးနှင့် ပဉ္စမတန်းကျောင်းသူတစ်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။
၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် အောက်တိုဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် MiG-29 လေယာဉ်တစ်စီးသည် လေယာဉ်ပြန်ဆင်းစဉ် လေထီးမပွင့်ခဲ့သည့်အတွက် ပြေးလမ်းချော်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တပ်မတော်(လေ)၏ လေတပ်စခန်းဌာနချုပ်များ
အင်လန်ချက်ရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
အင်လန်ချက်ရွာ(Inlangchet)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ မလီယန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၆၇၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပေါက်ကုန်းရွာ၊ ရွှေတောင်မှော်
ပေါက်ကုန်းရွာ၊ ရွှေတောင်မှော်
ကလားရွာ၊ မတူပီမြို့နယ်
ကလားရွာ(Kalar)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ မတူပီမြို့နယ်၊ ဝလန်တယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၀၇၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝလန်တယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၄၂ ဦး၊ မ ၃၆၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၀၇ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မတူပီမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စတုရန်း ကီလိုမီတာ
စတုရန်း ကီလိုမီတာ သည် ဧရိယာ သို့မဟုတ် မျက်နှာပြင် ဧရိယာ၏ အတိုင်းအတာယူနစ်တခုဖြစ်သည်။ သင်္ကေတမှာ km2 ဖြစ်သည်။
၁ စတုရန်း ကီလိုမီတာသည်-
လှော်ကား
လှော်ကား
ရက်အင်ဒီးယန်းလူမျိုး
မြောက်အမေရိကတိုက်သို့ ဥရောပတိုက်သားများ မရောက် လာမီ အလွန်ရှေးကျသော အချိန်ကစ၍ နေထိုင်ကြသော တိုင်း ရင်းသားများမှာ ရက်အင်ဒီးယန်းလူမျိုးများ ဖြစ်သည်။ သူတို့ သည် အာရှတိုက်သားများကဲ့သို့ အသားညို၍ ဆံပင်နက်၏။ ပါးရိုးကားပြီးလျှင် တရုတ်လူမျိုးတို့ကဲ့သို့ ဆံပင်နက်၏။ ပါးရိုး ကားပြီး ထိုသို့ အာရှတိုက်သားများနှင့် မျက်နှာပုံပန်းတူသဖြင့် သူတို့သည် အာရှတိုက်တွင် မူလနေရာမှ အမေရိကတိုက်ဘက် သို့ ကူးလာကြဟန် တူလေသည်။
အောင်ဘော်စု (အနောက်)ရွာ၊ ပန်းတောကြီး
အောင်ဘော်စု (အနောက်)ရွာ၊ ပန်းတောကြီး
ရက်အင်ဒီးယန်းလူမျိုး
ရှေးနှစ်ပေါင်း နှစ်သောင်းခန့် အထက်က ယခု ဗဲရင်းရေ လက်ကြား ခြားနေသော ဆိုက်ဗီးရီးယားနှင့် အလာစကာတို့ သည် တစ်ဆက်တည်း ဖြစ်ဟန်ရှိ၏။ အာရှတိုက် တိုက်အနှံ့ အပြားမှ တိုင်းရင်းသားတို့သည် အမဲလိုက်ရင်း ထိုကျွန်းဆက် ကို ဖြတ်၍ အမေရိကတိုက်ဘက်သို့ နယ်ကျွံလာကြသည်။ ထိုနောက် တောင်ဘက်သို့ ဖြန့်ဆင်းလာကြရာ အချို့တို့သည် တောင်အမေရိကတိုက်အထိ ရောက်ရှိလေ၏။
ရက်အင်းဒီးယန်းဟူသော အမည်မှာ အသားနီအိန္ဒိယလူမျိုး ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ ကိုလံဗပ်သည် အမေရိကတိုက်သို့ ရောက် သွားသောအခါ အိန္ဒိယပြည်ကို တွေ့ရပြီဟု ထင်မှတ်သဖြင့် သူတွေ့သော တိုင်းရင်းသားများကို အင်ဒီးယန်းလူမျိုးဟု မှည့် ခေါ်ခြင်း ဖြစ်၏။ ထိုနောက်မှ အိန္ဒိယပြည်ရှိလူမျိုးများ မဟုတ် သည်ကို သိကြရသောအခါ လူမျိုးချင်း ခွဲခြားသိသာနိုင်ရန် မြောက်အမေရိက တိုင်းရင်းသားများကို အမေရိကန်အင်ဒီးယန်း၊ သို့မဟုတ် ရက်အင်ဒီးယန်းဟု ဖြည့်စွက် ခေါ်ဝေါ်ကြ၏။ အသားနီ အင်ဒီးယန်းဟု ခေါ်ခြင်းမှာ သူတို့၏ပင်ကိုအသား နီသောကြောင့်မဟုတ်၊ စစ်တိုက်ထွက်သောအခါ မျက်နှာကို ဆေးနီးသုတ်လိမ်း ထားလေ့ရှိခြင်းကြောင့် ဖြစ်၏။
ထိုအမေရိကန် တိုင်းရင်းသားများတွင် အမျိုးပေါင်းများစွာ ကွဲပြားလျက် ရှိ၏ ဘာသာစကားအမျိုးမျိုး ပြောကြ၏။ လူမျိုး ပေါင်းအုပ်စုတစ်စုလျှင် အုပ်စုဆိုင်ရာ တိရစ္ဆာန်အမည်ပေးကာ ခွဲခြားထား၏။ တိရစ္ဆာန်ရုပ်များကို တိုင်ကြီးများပေါ်၌ ထုလုပ် ထားသည်။ ဤသို့ အုပ်စုများစွာ ကွဲနေသော်လည်း အားလုံး တောထဲ၌ နေကြ၍ ဓလေ့ထုံးစံများလည်း တူကြ၏။ ကောက်ပဲ သီးနှံ အတော်အတန် စိုက်ပျိုး၍ ဆန်ကြမ်းကို စားသုံးကြ၏။ သို့ရာတွင် များသောအားဖြင့် မုဆိုး၊ တံငါအလုပ်ဖြင့် အသက် မွေးကြ၏။
သူတို့သည် အလွန်စစ်တိုက်ဝါသနာပါကြ၏။ မည်သည့် အခါမျှ တစ်အုပ်စုနှင့်တစ်အုပ်စု သင့်မြတ်သည်ဟူ၍ မရှိကြ ချေ။ နယ်လုခြင်း၊ အမဲသားကောင်အတွက် စကားများခြင်း၊ မပြောပလောက်သော အကြောင်းကိစ္စများ၌ အနိုင်ယူလိုခြင်း ကြောင့် မကြာခဏ ခိုက်ရန်ဖြစ်ပွားလျက် ရှိကြ၏။
မိန်းမများသည် ဆင်းရဲပင်ပန်းစွာ အလုပ်ကြမ်း လုပ်ကြ ရ၏။ ပဲ၊ ပြောင်းနှင့်ဟင်းသီးဟင်းရွက်များကို စိုက်ပျိုးကြ၏။ တိရစ္ဆာန်အရေဖြင့် တစ်အိမ်ထောင်လုံးအတွက် အဝတ်အစား များကို ချုပ်လုပ်ကြရ၏။ အလုပ်လုပ်နေစဉ် ကလေးကို ကျော ၌ သယ်ပိုး၍သော်လည်းကောင်း၊ ပုခက်ထဲထည့်၍သော်လည်းကောင်း၊ သစ်ပင်၌ ဆွဲ၍သော်လည်းကောင်း ထားတတ်ကြ၏။ မိသားစုတစ်စုလုံး တစ်နေရာ မှ တစ်နေရာသို့ ရွှေ့ပြောင်းသောအခါ မိန်းမများပင်လျှင် အိမ်ထောင်ပစ္စည်းများကို သယ်ယူကြရ၏။
သို့ရာတွင် မိန်းမများ၏အဆင့်အတန်းမှာ အစစအရာရာ ၌ နိမ့်ကျသည်ဟူ၍ မဆိုနိုင်ချေ။ သူတို့သည် အရေးကြီးသော ကိစ္စများ၌ ပါဝင်ဆောင်ရွက်နိုင်ခွင့် ရှိ၏။ အချို့ကိစ္စများ၌ ယောက်ျားများသည် သူတို့ ဩဇာကို ခံရ၏။ တစ်အိမ်ထောင် လုံးအတွက် လုံလောက်စွာ အမဲဟင်းလျာကို ရှာဖွေ မပေးနိုင် သူများ၊ သို့မဟုတ် စစ်တိုက်ရာတွင် သူရဲဘောကြောင်သူများကို သူတို့၏ ဇနီးသယ်များက လက်မခံဘဲ ကွာပစ်နိုင်လေသည်။ ယောက်ျားများ၏အလုပ်ကား အမဲလိုက်ခြင်းနှင့် စစ်တိုက် ခြင်းဖြစ်၏။ အမဲလိုက်ခြင်းမှာ ပျော်ရွှင်လို၍ မဟုတ်၊ ဝမ်းစာ အတွက် ဖြစ်၏။ စစ်တိုက်ခြင်းမှာ စစ်တိုက်ဝါသနာပါသော ကြောင့် တိုက်ခြင်း ဖြစ်၏။ တစ်ခါတစ်ရံ မိမိချစ်ကြိုက်နေ သော မိန်းမအား မိမိအစွမ်းအစကို ပြလိုသဖြင့် ရန်သူများကို သွားရောက် တိုက်ခိုက်ကြ၏။ သူတို့သည် စစ်တိုက်ရာ၌ ရန်သူ များနှင့်တေ့တေ့ဆိုင်ဆိုင် ယှဉ်ပြိုင်တိုက်ခိုက်လေ့ မရှိချေ။ ရန်သူများကို အလစ်တွင် ချောင်းမြောင်း တိုက်ခိုက်ကြ၏။ သတ်ဖြတ်ပြီးသော ရန်သူများ၏ ဦးခေါင်းခွံများကို ဂရုတစိုက် သိမ်းဆီးထားလေ့ ရှိကြသည်။
နေထိုင်ရာအိမ်များ
သူတို့၏ အိမ်များမှာ သစ်ခေါင်းများ သစ်လုံးများဖြင့် ဆောက်လုပ်ထား၍ အလယ်၌ ဝင်ထွက် သွားလာရန် အပေါက်တစ်ပေါက် ရှိ၏။ အိမ်များမှာ မည်သည့်အခါမျှ ရှင်းလင်း သုတ်သင်ခြင်း မရှိသဖြင့် အမှိုက်သရိုက်တို့ဖြင့် ရှုပ်ပွေကာ လွန်စွာ ညစ်ပတ်ပေကျံလျက်ရှိ၏။ နွေအခါ၌မူ လွင်ပြင်များတွင် တိရစ္ဆာန် အရေများကို ဆက်စပ်ချုပ်လုပ်ထားသော တဲများထိုး၍ နေကြ၏။
အဝတ်အစား
သူတို့၏ အဝတ်အစားမှာ ပျော့ပျောင်း နူးညံ့အောင် ပြုလုပ်ထားသော တိရစ္ဆာန် အရေများဖြစ်၏။ ဆေးရောင်စုံ ချယ်ထားသော ဖြူဆူးများ၊ ပုတီးစေ့များဖြင့် အနားကွပ်ကို အလှအပ တပ်ဆင်ထားသော ခြေပတ်များကို ဒရယ်ရေဖြင့် အနားကွပ်ထား၏။ သမင်ရေဖြင့် ချုပ်ထားသော ဖိနပ်များနှင့် သူတို့၏ ဒရယ်ရေ ကိုယ်ကြပ်အင်္ကျီများပေါ်တွင် ပုတီးစေ့များ ကို လှပစွာ သီကုံးထား၏။
ဝက်ဝံလက်သည်းများ၊ ခွေးတူဝက်တူ၏ လက်သည်းများ၊ ဆတ်၏သွားများကိုလည်း လည်ဆွဲတန်ဆာ အဖြစ်ဖြင့် ဆွဲချိတ် ထားသေး၏။ အမွေးကောင်းသော သားကောင်များ၏ အရေ များကို နူးညံ့အောင် ပြုပြင်ပြီးလျှင် ယောက်ျားများက အပေါ်ဖုံး ကိုယ်ရုံအဖြစ်ဖြင့် အသုံးပြုကြ၏။
သူတို့သည် နတ်များကို ယုံကြည်ကိုးကွယ်ကြ၏။ သစ်ပင် မှ၎င်း၊ ကောင်းကင်၌၎င်း၊ မြစ်ချောင်းအင်းအိုင်တို့၌၎င်း နတ် များ ရှိသည်ဟု အယူရှိပြီးလျှင် ထိုနတ်များကပင် သူတို့အား ကောင်းကျိုး၊ မကောင်းကျိုး၊ ပေးသည်ဟု ယုံကြည်ကြ၏။ သူတို့၌ ပယောဂဆရာ၊ ဗိန္ဓောဆရာများ ရှိကြ၏။ လူ တစ်ယောက် မမာသောအခါ အပမှီနေသည်ဟု အယူရှိ၍ ပယောဂဆရာများကို ပင့်ရ၏။ ပယောဂဆရာသည် မန္တာန် များကို ရွတ်ဖတ်၍သော်လည်းကောင်း၊ အော်ဟစ်ကြိမ်းမောင်း၍သော် ၎င်း လူမမာအား ဝင်ပူးနေသော မကောင်းဆိုးဝါးများကို နှင်ထုတ်နိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြ၏။ သို့ရာတွင် ထိုပယောဂ ဆရာများသည် လက်ဖွဲ့အင်းအိုင်များကိုသာ သုံးသည်မဟုတ်၊ ရောဂါများကို တကယ်ပျောက်ကင်းစေသော ဆေးဖက်ဝင်သည့် သစ်မြစ်သစ်ဥများကိုလည်း အသုံးပြုကြ၏။
သူတို့တွင် စာပေအရေးအသား မရှိချေ။ သို့ရာတွင် သူတို့ လူမျိုး အုပ်စုတိုင်း အုပ်စုတိုင်း၌ ရှေးဟောင်းဒဏ္ဍာရီပုံပြင်များ ရှိ၏။ ညနေအလုပ်များ အားလုံးပြီးသောအခါ မီးဖို၌ ဝိုင်းထိုင် ၍ လူကြီးများက ကလေးများကို ပုံပြောပြလေ့ ရှိကြ၏။ ကလေးများလည်း အားလပ်သောအခါ၌ စွန်လွတ်ခြင်း၊ တူတူ ပုန်းခြင်း စသည်တို့ဖြင့် ကစားကြ၏။
အမေရိကတိုက်သို့ ဥရောပတိုက်သားများ ရောက်လာသော အခါ အမေရိကန်တိုင်းရင်းသားများသည် ပထမ၌ မျက်နှာဖြူ လူမျိုးတို့၌ သင့်မြတ်စွာ ပေါင်းသင်းကြ၏။ သူတို့ တတ်နိုင် သော ကိစ္စများတွင် မျက်နှာဖြူများကို အကူအညီ ပေး၏။ သို့ရာတွင် နောင်အခါ၌ မျက်နှာဖြူများက သူတို့ကို မောင်း ထုတ်၍ သူတို့၏မြေများကို သိမ်းယူရန် ကြံရွယ်ကြောင်း သိရှိ သွားသောအခါ သူတို့သည် မျက်နှာဖြူလူမျိုးများကို ရှေးက ကဲ့သို့ မခင်မင်တော့ချေ။ သို့ဖြစ်၍ ၁၆၃၇ ခုနှစ်မှ ၁၈၇၆ ခုနှစ်အထိ အင်ဒီးယန်းတိုင်းရင်းသားများနှင့် မျက်နှာဖြူလူမျိုး များသည် မကြာခဏ ပဋိပက္ခ ဖြစ်ခဲ့ကြလေသည်။ ယခုမူ ထို ရန်ပွဲ ပြီးဆုံးသွား၍ နှစ်ဦးနှစ်ဖက် ပြန်လည်သင့်မြတ်နေကြပြီ ဖြစ်၏။
အမေရိကတိုက်သို့ ဥရောပတိုက်သားများ ပထမရောက် လာစဉ်က အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌ တိုင်းရင်းသား ၈၅ဝဝဝဝ၊ ကနေဒါနိုင်ငံ၌ ၂ဝဝဝဝဝ ရှိ၏။ ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်၌ မူ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌ ၃၃၂၃၉၇၊ ကနေဒီနိုင်ငံ၌ ၁၁၅ဝဝဝ မျှသာ ကျန်တော့၏။ တိုင်းရင်းသားများသည် မျက်နှာဖြူများထံမှ အဆုတ်ရောဂါနှင့် အခြားရောဂါများ အမွေရလိုက်၍ အမြောက်အမြား သေကြေပျက်စီးကြ၏။ အချို့က တိုင်းရင်းသားလူမျိုးသည် တဖြည်းဖြည်း ပျောက် ကွယ်သွားတော့မည်ဟု ယူဆကြ၏။ အမှန်မှာ အင်ဒီးယန်း လူမျိုးစစ်စစ် တစ်နေ့တစ်ခြား နည်းပါးလာခြင်းသာ ဖြစ်၏။ အင်ဒီးယန်းအဆက်အနွယ်ဝင် တိုင်းရင်းသားများကား အမြောက်အမြား ရှိသေး၏။ ယခုအခါ အမေရိကန်အစိုးရနှင့် ကနေဒါအစိုးရတို့က သူတို့ကို အထူးစောင့်ရှောက်ထားကြ၏။
အနောက်စုရွာ၊ ရွှေတောင်မှော်
အနောက်စုရွာ၊ ရွှေတောင်မှော်
မြေနီကုန်းရွာ၊ မြင်တောင်
မြေနီကုန်းရွာ (Myaynikone)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ မြင်တောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၀၃၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြင်တောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၄၅၉ ဦး၊ မ ၂၅၇၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၀၃၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရပ်စောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ငှက်ပျောစုပ်ဗိုက်မွဲ
ငှက်ပျောစုပ်ဗိုက်မွဲ (Arachnothera modesta) သည် ဝတ်ရည်စုပ်ငှက် မျိုးနွယ်ဝင် ငှက်တမျိုးဖြစ်သည်။ ယင်းအား ဘရူနိုင်းနိုင်ငံ၊ မလေးရှားနိုင်ငံ၊ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ စင်ကာပူနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ရွာကြီး (အလယ်)ရွာ၊ ပန်းတောပြင်
ရွာကြီး (အလယ်)ရွာ၊ ပန်းတောပြင်
အာလကပ္ပ (တောင်)ရွာ၊ မြင်းမူမြို့နယ်
အာလကပ္ပ (တောင်)ရွာ (Ahrlarkatpa(South))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ မြင်းမူမြို့နယ်၊ အာလကပ္ပကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၇၁၂၆ ဖြစ်သည်။
ကစင်
ကစင်
အောင်မြေကုန်းရွာ၊ အောင်လံမြို့နယ်
အောင်မြေကုန်းရွာ (Aungmyaykone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ အောင်လံမြို့နယ်၊ အောင်မြေကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၆၈၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အောင်မြေကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၇၁ ဦး၊ မ ၁၂၅၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၃၂၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အောင်လံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သင်္ဘောဆိပ်ရွာ၊ ရွှေတောင်မှော်
သင်္ဘောဆိပ်ရွာ၊ ရွှေတောင်မှော်
ဝမ်ကောင်းရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
ဝမ်ကောင်းရွာ (Wankawng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်၊ ဟိုခဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၆၆၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟိုခဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၆၄ ဦး၊ မ ၂၂၈၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၂၄၆ ဦးနေထိုင်သည်။
စောဝင်ရိုးရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်
စောဝင်ရိုးရွာ (Sawwinyoe)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ ကပ်ပယ်လမ်းခွဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၀၃၇၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကပ်ပယ်လမ်းခွဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၄၀ ဦး၊ မ ၃၆၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၀၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ဝမ်ကောင်းရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စောဝင်ရိုးရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အလှတရား
အလှတရားဆိုသည်မှာ လူပုဂ္ဂိုလ်၊ တိရစ္ဆာန်၊ နေရာ၊ အရာဝတ္ထု သို့မဟုတ် အတွေးအမြင်တို့မှ နေ၍ ပျော်ရွှင်မှု၊ အဓိပ္ပာယ်ရှိမှု၊ ကျေနပ်နှစ်သိမ့်မှု စသည်တို့ကို ခံစားသိရှိစေနိုင်သည့် သွင်ပြင်လက္ခဏာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အလှတရားကို အနုသုခုမဒဿနပညာ၊ လူမှုဗေဒ၊ လူမှုရေးဆိုင်ရာ စိတ်ပညာနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အစရှိသည့် ဘာသာရပ်တို့၏ အစိတ်အပိုင်း တစ်ခု အနေနှင့် လေ့လာကြလေ့ ရှိသည်။
အမေရိကန်နိုင်ငံသမိုင်း
မြောက်အမေရိကတိုက်သို့ လူသားတို့စတင်ရောက်ရှိခြင်း
ဒေသခံအင်ဒီးယန်းမျိုးနွယ်စုများ၏ ပါးစပ်ရာဇဝင်ပေါင်းများစွာကွဲပြားခြားနားနေသော်လည်း ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်များ၊ မနုဿဗေဒပညာရှင်များ နှင့် သိပ္ပံပညာရှင်များ၏ တွေ့ရှိချက်များအရ ဘီစီ ၃၅ဝဝဝခန့်မှအစပြု၍ မြောက်အမေရိကတိုက်သို့ လူသားတို့ စတင်ရောက်ရှိ ခဲ့သည်။ ထိုကာလသည် ဂျပန်နှင့် စကင်ဒီနေးဗီးယားဒေသများ၌ လူသားတို့စတင်အခြေချသည့် ကာလလည်းဖြစ်သည်။
ရှေးဦးစွာ ရောက်ရှိအခြေချသူများမှာ ဆိုက်ဗေးရီးယားဒေသရှိ လှည့်လည်သွားလာနေသူမျိုးနွယ်စုများဖြစ်ပြီး သားကောင်ကြီးများနောက်သို့ လိုက်ပါရင်း ရောက်ရှိလာသည်ဟုယူဆကြသည်။ လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀၀ မှ ၁၄၀၀၀ ကြားကာလတွင် အရှေ့မြောက်အာရှနှင့် အလက်စကားတို့အား တံတားသဖွယ် ဆက်သွယ်ပေးထားသော မိုင်၆ဝဝခန့် ရှည်လျားသည့် ကုန်းမြေရှိခဲ့ကြောင်း ဘူမိဗေဒပညာရှင် များယုံကြည်ကြသည်။ ပြောင်းရွှေ့မှုများနှင့်ပတ်သတ်၍ တိကျသည့်အချိန်အပိုင်းအခြား ပြဆိုရန်ခက်ခဲသော်လည်း လွန်ခဲ့သည့်နှစ် ၁၁ဝဝဝနှင့် ၁၄ဝဝဝကြားတွင် ဖြစ်ကြောင်းပညာရှင်များမှ ခန့်မှန်းကြသည်။ ထို့အပြင် အသစ်ထပ်မံတွေ့ရှိသည့် အထောက်အထားများအရ အခြားအာရှနှင့် ဥရောပဒေသများမှလည်း ရေကြောင်း၊ ကုန်းကြောင်းများဖြင့် ရောက်ရှိလာကြောင်း ယူဆကြသည်။
မီဆိုအမေရိကန် အင်ပါရာများ(Mesoamerican Empires)
= မြောက်ပိုင်းဒေသယဉ်ကျေးမှုများ =
ဗိုက်ကင်းတို့ရောက်ရှိခြင်း
မြောက်အမေရိကတိုက်အား ဥရောပမှ ရှေးဦးစွာတွေ့ခဲ့သူများမှာ ဗိုက်ကင်း(Vikings)လူမျိုးများဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ပင်လယ်ရေကြောင်းတစ်လျှောက် လှည့်ပတ်သွားလာ သောသဘောင်္သားများဖြစ်ကြသည်။ ဗိုက်ကင်းတို့သည် သဘောင်္များဖြင့် ကမ္ဘာ့ရေပြင်များပေါ်တွင် နှစ်ပေါင်းငါးထောင်မျှ လှည့်လည် သွားလာခဲ့ကြသည်။ ကြေးခေတ်တွင် လူတို့သိထားပြီးသမျှ ရေပြင်များပေါ်တွင် ဗိုက်ကင်းလှေသဘောင်္များ ရောက်ခဲ့သည် ချည်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ကမ္ဘာ့မြောက်ပိုင်း နယ်မြေ မှဗိုက်ကင်းများသည် ကုန်သွယ်၊ ကုန်သည်များ မဟုတ်ကြပဲ ယင်းတို့အခြေချနေထိုင်ဖို့ နယ်မြေသစ်များ ချဲ့ထွင်သူများဖြစ်ကြသည်။ ဗိုက်ကင်းတို့သည် သူတစ်ပါးနယ်မြေ များကိုအညှာအတာ ကင်းမဲ့စွာ ကျူးကျော်သိမ်းပိုက် တတ်သူများ ဖြစ်ကြပြီး “ကိုလံဘတ်” ကို မမွေးမီ နှစ်ရာပေါင်းများစွာကတည်းက မြောက်အမေရိကတိုက် သို့ ရောက်ခဲ့ကြသည်။
ဗိုက်ကင်းလူမျိုးများအနက်မှ လိဖ်အဲရစ်ဆင် (Leif Ericson) ဆိုသူသည် မြောက်အမေရိကတိုက်ပေါ်တွင် ပထမဦးဆုံး ခြေချနိုင်သူ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူ၏ခရီးစဉ်တွင် သင်္ဘောတစ်စီးနှင့် ဗိုက်ကင်းလူမျိုး သုံးဆယ့်ငါးဦးသာ ပါဝင်သည်။ သူအသုံးပြုခဲ့သည့် သင်္ဘောမှာ အစဉ်အလာရှိသည့် သင်္ဘောဖြစ်ပြီး ဘဂျာနီဟာဂျပ်ဆန်ဆိုသူထံမှ ဝယ်ယူခဲ့သည်။ ဗိုက်ကင်း စူးစမ်းရှာဖွေရေးသမား ဘဂျာနီသည် လိဖ်ထက်စောပြီး အမေရိကတိုက်ကို တွေ့ခဲ့သူဖြစ်နိုင်သည်။ ၉၈၅ ခုနှစ်တွင် ဘဂျာနီသည် စူးစမ်းရှာဖွေရေးခရီးထွက်ခဲ့သည်။ သို့သော် သူ့ခရီးစဉ်အကြောင်းနှင့် သူရောက်ရှိခဲ့သည်ဆိုသောဒေသများ အကြောင်းရေးမှတ်ထားသည်မှာ တိကျမှုမရှိ။ သူ၏ ပြောဆိုချက်များအား သမိုင်းဆရာအများစုက လက်သင့်မခံ။ မည်သို့ပင် ဖြစ်စေမြောက်အမေရိကတိုက်ပေါ်တွင် လိဖ်(Leif Ericson) ခြေချနိုင်ခဲ့သည်ဆိုသည့် အချက်မှာမူ ယုံမှားသံသယ ဖြစ်ဖွယ်မရှိချေ။
ခရစ်နှစ် ၁၀၀၃ခုနှစ်တွင် “သော်ဖင်းကာဆယ်ဖနီ” အမည်ရှိသည့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးသမား ဦးဆောင်ပြီး သဘောင်္သုံးစင်း ပေါ်တွင် ယောက်ျားများနှင့် ၎င်းတို့မိသားစုများ အပြင် အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များကိုပါ သယ်ဆောင်လာ ကြသည်။၎င်းတို့သည် အရှေ့ဘက်ကမ်းခြေတစ်နေရာတွင် အခြေချပြီး လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး လုပ်ကိုင်ကြသည်။ သို့သော် အရေအတွက်များပြားလွန်းလှသည့် ဒေသခံအင်ဒီးယန်းများ၏ အကြိမ်ကြိမ်တိုက်ခိုက်မှု ကိုခံခဲ့ရပြီး ဗိုက်ကင်းစစ်သည်တော် များသည်ပင် မနိုင်လောက်အောင် ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ အချိန်ကာလကြာမြင့်စွာ တိုက်ခိုက်လာသည်နှင့်အမျှ ဗိုက်ကင်းတို့ အင်အားနည်းလာကြသည်။ ၁၀၀၆ ခုနှစ်တွင် မသေမပျောက်ကျန်နေသူများသည် တစ်စီးတည်းသော သဘောင်္ဖြင့် ဂရင်းလန်းသို့ တပ်ဆုပ်ခဲ့ရလေသည်။
ဗိုက်ကင်းများက မြောက်အမေရိကတိုက်ကို ပစ်ပယ်ထားကြသည်မှာ ကိုလံဘတ် က ၎င်းတိုက်ကို ပြန်လည် တွေ့ရှိသည့် အလယ်ခေတ်အထိ ဖြစ်တော့၏။
ဖရာဖွတ်သစိဟင်း
ဖရာဖွတ်သစိဟင်း သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဘန်ကောက်မြို့တွင်တည်ရှိသည့် ဂေါတမဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ဆင်းတု ဖြစ်သည်။ ဤဘုရားသည် မြဘုရားပြီးပါက ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ဒုတိယမြောက်အရေးအပါဆုံးဘုရားဖြစ်သည်။ ယခုအခါတွင် ရုပ်ပွားတော်သည် ဖွတ်သိုင်စဝန်အဆောက်အဦ (Phutthaisawan, ယခင် အရှေ့နန်းတော်) တွင် သီတင်းသုံးလျက်ရှိသည်။ ရုပ်ပွားတော်ကို ၁၇၉၅ ခုနှစ်တွင် ချင်းမိုင်မြို့ရှိ ဖရာဆင့်ကျောင်းတော်မှ ဘန်ကောက်မြို့၊ အရှေ့နန်းတော်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ထိုသို့ပြောင်းရွှေ့မှုကို ရာမ (၁) မင်း၏ ညီအစ်ကို တော်စပ်သည့် မဟာသူရဆင်ဂနက် (Maha Sura Singhanat) က ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
သမိုင်း
ရုပ်ပွားတော်၏ တိကျသည့်နဂိုမူလတည်နေရာသည်ယခုအချိန်အထိ မေးခွန်းတစ်ခုအဖြစ် ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ "စိဟင်း" ဆိုသည့်အမည်သည် ထိုင်းနိုင်ငံ သီရိလင်္ကာ၏ မင်းဆက်များစွာတို့၏ အမည်ဖြစ်သည် "စင်ဟလမင်းဆက်" မှ ဆင်းသက်လာည်။ ဖရာဖွတ်သစိဟင်းရုပ်ပွားတော်၏ သမိုင်းဒဏ္ဍာရီများအရ ရုပ်ပွားတော်ကို အေဒီ ၁၅၇ တွင် သီရိလင်္ကာတွင် ပြုလုပ်ခဲ့ည်။ ထို့နောက် ၁၃၀၇ တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဆူခိုထိုင်းသို့ ဆောင်ယူခဲ့သည်။ ထို့နောက် ရုပ်ပွားတော်ကို ၁၃၇၈ ၌ အယုဒ္ဓယ၊  Phitsanulok ၌ လည်းကောင်း၊ ၁၃၈၂ တွင် Kamphaeng Phet ၌လည်းကောင်း၊ ၁၃၈၈ တွင် ချင်းရိုင်၌ လည်းကောင်း အယုဒ္ဓယသို့ တစ်ဖန်မပြောင်းရွှေ့မီ နေရာပြောင်းရွှေ့ထားရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် ၁၄၀၇ တွင် ချင်းမိုင်သို့ပြောင်းရွှေ့ကာ ဖရာဆင့်ကျောင်းတော်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။
၁၉၇၅ တွင် ရုပ်ပွားတော်ကို ရာမ (၁) ဘုရင်နှင့် သူ၏ ညီအစ်ကိုတော်စပ်သည့် နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်သူဘုရင်ဖြစ်သည့် မဟာသူရဆင်ဂနက် တို့သည် ချင်းမိုင်သို့ အတင်းဆောင်ယူခဲ့ကြသည်။ အစပိုင်းတွင် ရုပ်ပွားတော်ကို အရှေ့နန်းတော်တွင် ထားရှိခဲ့ကြသည်။ ၁၈၀၃ တွင် ဘုရင်ဆုံးပါးပြီးနောက်တွင် ရုပ်ပွားတော်ကို တော်ဝင်နန်းတော်ရှိ ဖရာကရူးကျောင်းတော်သို့ ရာမ (၁) ဘုရင်က ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ၁၈၅၁ မတိုင်မီအထိ ထိုနေရာတွင် ရှိနေခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ဘုရင် မွန့်ကွတ်သည် သူ၏ ညီတော်မင်းသား Chutamani ကို မပေးစဖူးဖြစ်ည့် ဒုတိယဘုရင် Pinklao ၏ ရာထူးကို ပေးအပ်ခဲ့သသည်။ ပင်ကလိုဘုရင်အသစ်၏ ရာထူးခံယူပွဲကို ကျင်းပရာတွင် ဘုရင် မွန့်ကွတ်သည် ဒုတိယဘုရင်ကို ဖရာဖွတ်သစိဟင်းရုပ်ပွားတော်ကို ပေးခဲ့သသည်။ ဤရုပ်ပွားတော်သည် မြဘုရားပြီးပါက ဒုတိယမြောက်အရေးအပါဆုံး ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် ရုပ်ပွားတော်ကို အရှ့နန်းတော် (ယခုအခါ - Pinklao နန်းတော်) သို့ ပြောင်းရွှေ့ကာ ဖွတ်သိုင်စဝန်အဆောက်အဦတွင် ထားရှိခဲ့သည်။ ထိုနေရာတွင် ယခုအချိန်အထိ ရုပ်ပွားတော်သည် တည်ရှိနေသည်။
အင်လော်နွယ်ရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
အင်လော်နွယ်ရွာ(Inlawnwe)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ မလီယန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၆၇၇ ဖြစ်သည်။
ဖရာဖွတ်သစိဟင်း
သမိုင်း
ဘန်ကောက်မြို့ရှိ အထပ်ဖော်ပြပါ ရုပ်ပွားတော်အပြင် နောက်ထပ် ဖရာဖွတ်သစိဟင်းဟု သတ်မှတ်ထားသည့် ရုပ်ပွားတော်အနည်းဆုံးနှစ်ခုလည်း ထိုင်းနိုင်ငံတွင် တည်ရှိသည်။
ဖော်ပြချက်
ရုပ်ပွားတော်သည် တရားထိုင်နေတော်မူဟန် ရုပ်ပွားတော်ဖြစ်သည်။ ဤပုံစံသည် သီရိလင်္ကာရှိ ဗုဒ္ဓဆင်းတုများတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသည့် ပုံစံဖြစ်သည်။ ရုပ်ပွားတော်ကို ကြေးညိုဖြင့် သွန်းလုပ်ထားကာ ရွှေဖြင့် သုတ်လိမ်းထားသည်။ ရုပ်ပွားတော်သည် သီရိလင်္ကာနှင့် ဆူခိုထိုင်းစတိုင်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည်။ သို့သော်လည်း သီရင်လင်္ကာအမှတ်သင်္ကေတပုံစံဖြစ်သည်။ ဆူခိုထိုင်းစတိုင်သည် ရုပ်ပွားတော်၏ မျက်နှာတော်အပြည်နှင့် နှာခေါင်းတို့တွင် မြင်တွေ့ရသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ စေတီပုထိုးများ
တဖောဖားရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
တဖောဖားရွာ(Tahpawhpar)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ ဒေါမွဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၀၁၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖာပွန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အမျိုးသားမှတ်တမ်းများမော်ကွန်းတိုက်ဦးစီးဌာန
အမျိုးသားမှတ်တမ်းများ မော်ကွန်းတိုက် ဦးစီးဌာနကို မော်ကွန်းတိုက်နှင့် မော်ကွန်းဆိုင်ရာ သုတေသနလုပ်ငန်းများအတွက် အားထားရသော အမျိုးသားအဆင့် ဗဟိုဌာနတစ်ခု ဖြစ်လာစေရန် ရည်ရွယ်၍ ဖွဲ့စည်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။ အမျိုးသားမှတ်တမ်းများ မော်ကွန်းတိုက်ဦးစီးဌာနသည် ၁၉၉၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမော်ကွန်းတိုက်ကောင်စီ International Council On Archives (ICA) နှင့် ၎င်း၏ အရှေ့တောင်အာရှဒေသ ဆိုင်ရာအဖွဲ့ခွဲ Southeast Asia Regional Branch of International Council On Archives (SARBICA) အဖွဲ့၏ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။
သမိုင်းကြောင်း
အမျိုးသားမှတ်တမ်းများမော်ကွန်းတိုက်ဦးစီးဌာနကို စီမံကိန်းနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဌာနလက်အောက်၌ ဝန်ကြီးများရုံး၊ စာကြည့်တိုက်ကို အခြေခံ၍ ဝန်ထမ်းအင်အား (၃၄)ဦး ဖြင့် စတင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၉၇၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂၂)ရက် ရက်စွဲပါ စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာအရ ဤဦးစီးဌာနကို အရာထမ်း (၄၂)ဦး၊ အမှုထမ်း (၇၂)ဦး၊ စုစုပေါင်း ဝန်ထမ်းအင်အား (၁၁၄)ဦးဖြင့် အဆင့်(၃) ဦးစီးဌာနအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် အမှတ် (၁၁၄)၊ ပြည်ထောင်စုရိပ်သာလမ်း၊ ဒဂုံမြို့နယ်၊ ရန်ကုန်မြို့ရှိ အဆောက် အဦးသို့ ပြောင်းရွှေ့ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် အဆင့်(၂) ဦးစီးဌာနအဖြစ် တိုးမြှင့်ခဲ့ပြီး အရာထမ်း (၃၃)ဦး၊ အမှုထမ်း (၁၉၆)ဦး၊ စုစုပေါင်း ခွင့်ပြုအင်အား (၂၂၉)ဦး ဖြစ်လာသည်။ ယင်းနှစ်တွင် အမျိုးသားမှတ်တမ်းနှင့်မော်ကွန်းဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။
၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသားမှတ်တမ်းနှင့်မော်ကွန်းဥပဒေဆိုင်ရာ လုပ်ထုံးလုပ်နည်း များကို ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနမှ အမျိုးသားစီမံကိန်းနှင့် စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု ဝန်ကြီးဌာန နှင့် ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန ဟူ၍ ဝန်ကြီးဌာန (၂)ခု ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ အမျိုးသားမှတ်တမ်းများမော်ကွန်းတိုက်ဦးစီး ဌာနသည် ဖော်ပြပါနေ့မှစ၍ အမျိုးသားစီမံကိန်းနှင့် စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု ဝန်ကြီးဌာနအောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် အမျိုးသားမှတ်တမ်းနှင့်မော်ကွန်းဥပဒေဆိုင်ရာ လုပ်ထုံး လုပ်နည်းများကို ပြင်ဆင်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ အမျိုးသားမှတ်တမ်းနှင့်မော်ကွန်းဥပဒေအား ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေ (Amendment) ကို ၂၀၀၇ ခုနှစ် ၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂၁) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ၏ ဥပဒေအမှတ် (၂/၂၀၀၇)ဖြင့် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ဝန်ထမ်းအင်အား (၂၆၅)ဦးဖြင့် အဆင့်(၁) ဦးစီးဌာနအဖြစ် တိုးမြှင့်ခဲ့သည်။
စတင် ထိန်းသိမ်းထားသော မှတ်တမ်းများမှာ နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန နှင့် တိုင်းနှင့်ပြည်နယ် ၁၄ ခု တို့မှ လွှဲပြောင်းပေးအပ်သော ဗြိတိသျှကိုလိုနီ ခေတ် (၁၈၃၅−၁၉၄၈) မှတ်တမ်းများ ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသားမော်ကွန်းတိုက်အင်အား ဖြည့်တင်းရေးစီမံချက် (Strengthening of National Archives Project) ဖြင့် ယူနက်စကို (UNESCO) မှ အကြံပေးပညာရှင် (၇)ဦး လာရောက်၍ ဝန်ထမ်းများအား လေ့ကျင့် သင်ကြားပေးခြင်း၊ လုပ်ငန်းပိုင်းဆိုင်ရာ အကြံပေးခြင်း၊ ဝန်ထမ်းများအား ပြည်ပနိုင်ငံ မော်ကွန်းတိုက်များသို့ လေ့လာရေးခရီးများ / သင်တန်းများ စေလွှတ်လေ့ကျင့်ပေးခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
ရည်ရွယ်ချက်
အမျိုးသားမှတ်တမ်းများ မော်ကွန်းတိုက် ဦးစီးဌာန၏ ရည်ရွယ်ချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ မော်ကွန်းတိုက်များနေ့အားနှစ်စဉ် ဇွန်လ (၉)ရက်နေ့ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။
ဝက်လူးရွာ၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်
ဝက်လူးရွာ (Wetlu)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်၊ ကန်နီကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၂၅၀၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကန်နီကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၈၆ ဦး၊ မ ၁၀၉၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၈၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ညောင်ဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခရစ္စတိုဖာ ရင်း
ခရစ္စတိုဖာရင်းသည် ၁၆၃၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂ဝ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလန်ပြည် ဝီလရှိုင်ယာနယ်၊ အီစနွိုင်းမြို့၌ ဖွားမြင်သည်။ လန်ဒန်မြို၊ ဝက်စမင်စတာကျောင်းနှင့် အောက် စဖို့ တက္ကသိုလ်၊ ဝပ်ဒမ်ကောလိပ်တို့တွင် ပညာ သင်ကြားခဲ့ သည်။ ကျောင်းသားဘဝတွင် ဂျီဩမေတြီဘာသာရပ်၌ ထူးချွန် သူ ဖြစ်၏။ ၁၆၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်၌ နက္ခတ္တဗေဒပါမောက္ခအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရသည်။ ခရစ္စတိုဖာရင်းသည် ၁၆၆၃ ခုနှစ်မှစ၍ ဗိသုကာ ဆရာ အလုပ်ကို စတင်လုပ်ကိုင်၏။ လန်ဒန်မြို့ရှိ စိန်ပေါဘုရားရှိခိုး ကျောင်းကို ပြင်ဆင်ရန် တာဝန်ပေးအပ်ခြင်းခံရသော ဗိသုကာ ဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် အလုပ်မစရသေးမီ ၁၆၆၆ ခုနှစ်၌ လန်ဒန်မြို့တွင် မီးအကြီးအကျယ်လောင်သဖြင့် စိန်ပေါ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းမှာလည်း မီးသင့်၍ ပျက်စီးရလေသည်။
ထိုကြောင့် ခရစ္စတိုဖာရင်းသည် ၁၆၇၅ ခုနှစ်တွင် ပုံစံအသစ် ရေးဆွဲ၍ လက်ရှိစိန်ပေါဘုရားရှိခိုးကျောင်းကို ဆောက်လုပ်ခဲ့ရာ ၁၇၁ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။ ထို့ပြင် မီးထဲ၌ ပါသွား သော အခြားဘုရားရှိခိုးကျောင်းပေါင်း ၅ဝ အတွက်လည်း ပုံစံ ထုတ်ပေးရသည်။
ခရစ္စတိုဖာ ရင်းသည် မီးဘေးကြောင့် ပျက်စီးရသော လန်ဒန်မြို့ တစ်မြို့လုံးကို အကွက်ကျကျ အသစ်တည်ရန် ပုံစံ ထုတ်၍ တင်ပြခဲ့သော်လည်း ထိုစီမံကိန်းမှာ မဖြစ်မြောက်ခဲ့ချေ။ ၁၆၇၂ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယချားဘုရင်က ဆာဘွဲ့ချီးမြှင့်သူကောင်း ပြုသည်။ ဆာခရစ္စတိုဖာရင်းသည် သိပ္ပံပညာသည်များ ပါဝင် သော တော်ဝင်အသင်းကို စတင်တည်ထောင်သူတစ်ဦးဖြစ်၍ ၁၆၈ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၆၈၂ ခုနှစ်အထိ ထိုအသင်းတွင် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ဆာ ခရစ္စတိုဖာ ရင်း ပုံစံထုတ်ခဲ့သော အခြား အဆောက် အအုံလက်ရာ အချို့မှာ အောက်စဖို့မြိုရှိ အက်ရှမိုလီယန်ပြတိုက် နှင့် ရှဲလဒိုနီယန် ဇာတ်ရုံ၊ ကိမ်းဗရစ်မြို့ရှိ ပင်းဗရုတ်ကောလိပ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်းနှင့် ထရင်းနီတီကောလိပ် ပိဋကတ်တိုက်၊ လန်ဒန်မြို့ရှိ ၁၆၆၆ ခုနှစ် မီးဘေး အထိမ်းအမှတ်တိုင်နှင့် ချယ်လဆီး ဆေးရုံတို့ ဖြစ်လေသည်။
ဆာခရစ္စတိုဖာ ရင်းသည် ၁၇၂၃ ခုနှစ် ဖေဖွာရီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် လန်ဒန်မြို့၌ ကွယ်လွန်၍ သူ၏ရုပ်အလောင်းကို စိန်ပေါဘုရားရှိခိုးကျောင်းထဲ၌ မြှပ်နှံသင်္ဂြိုဟ်သည်။
မြန်မာအက္ခရာ
မြန်မာအက္ခရာ သည် ဗြာဟ္မီအုပ်စု (Brahmi) တွင် ပါဝင်ပြီး မြန်မာဘာသာ၊ မွန်ဘာသာ၊ ရှမ်းဘာသာ၊ ပအိုဝ်းဘာသာ၊ စကောနှင့် ပိုးကရင်ဘာသာများ ရေးသားရာတွင် အသုံးပြုသည်။ မူလပထမ ရှေးမြန်မာအက္ခရာသည် ထောင့်ချွန်းနှင့် လေးထောင့် အက္ခရာတို့သာ ဖြစ်ကြသည်။ သရေခေတ္တရာပြည်နှင့် ရွှေဘိုနယ် ဟန်လင်းကြီးမြို့များ ကောင်းစားစဉ် အခါကာလတို့က ရေးသားသုံးစွဲကြသော အက္ခရာတို့မှာ ထောင့်ချွန်းပုံ အက္ခရာမျိုးများ ဖြစ်ကြ၍ ပုဂံခေတ်မှ အင်းဝခေတ်အထိတွင် ရေးသားကြသော အက္ခရာများမှာမူကား လေးထောင့်ပုံသဏ္ဌာန်များသာ ဖြစ်ကြလေသည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်သို့ ရောက်ရှိမှသာလျှင် အက္ခရာဝိုင်းဝန်းလာလေသည်။ အမရပူရ ပထမမြို့တည်နန်းတည် ဖြစ်တော်မူသော ဘိုးတော်မင်းတရားကြီး (၁၁၄၃-၁၁၈၁)၏ အမိန့်တော်ပြန်တမ်းတွင် "ငါ၏ ပိဋကတ်တော်များကို အက္ခရာစောက်ဖြင့် မသုံးရ။ အက္ခရာဝန်းဖြင့်သာ သုံးရမည်" ဟု ပါရှိသည်မှာ အက္ခရာဝန်းဝိုင်း လာခြင်း၏ ခိုင်မာသော အထောက်အထားပင် ဖြစ်သည်။
ဗျည်းအက္ခရာများ
မြန်မာသင်ပုန်းကြီးတွင် ဗျည်းအက္ခရာ (၃၃) လုံး ရှိပြီး ဝဂ်အက္ခရာ (၂၅) လုံးနှင့် အဝဂ်အက္ခရာ (၈)လုံး ဖြစ်သည်။
ပါဠိဘာသာရေးရိုးရေးစဉ်အတိုင်း "က…ဠ" နောက်တွင် အ အက္ခရာထက်၌ နိဂ္ဂဟိတ်တင်သော (အံ) ကို ဖြည့်၍ က…ဠ၊ အံ ဟု ဗျည်း (၃၃) လုံး ရေတွက်သတ်မှတ်ကြသည်လည်း ရှိသည်။ ဤ၌ သေးသေးတင် ( ံ ) ကိုသာ ဗျည်းဟု ဆိုလိုသည်။ ယှဉ်သော (အ) မှာ အသံရွတ်ဆိုရရုံမျှ ပြထားခြင်းဖြစ်သည်။
အ အဆုံး ဗျည်း (၃၃) လုံးမူသည် မြန်မာမှုအရ အရေးအသားစနစ်ကို အလေးပေးထား၍ အံ အဆုံး ဗျည်း (၃၃) လုံးမူမှာ စကားသံစနစ်ကို အလေးပေးထားကြောင်း တွေ့ရသည်။ အံ ( ံ ) ဗျည်းအဆုံးထားလိုသူတို့က (အ) သည် သရမျှသာဖြစ်၍ ဗျည်းစာရင်းတွင် ပါစရာမလို၊ ( ံ ) သာ ဗျည်းအဖြစ် ပါသင့်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ သို့သော် (အ) သည် ရှေးပုဂံခေတ်ကပင် သရ၏ တာဝန်အပြင် ဗျည်းတစ်ခုသဖွယ် ဆောင်ရွက်လာခဲ့ကြောင်းကို ဤသို့ တွေ့ရပေသည်။
က အစ ဠ အဆုံး ဗျည်း (၃၂) လုံးကို သရသင်္ကေတများနှင့် ယှဉ်၍ အက္ခရာပွားနိုင်သကဲ့သို့ (အ) ကိုလည်း ယင်းသင်္ကေတအားလုံးနှင့် ယှဉ်၍ အက္ခရာပွားနိုင်သည်။ အခြား ဗျည်းများကို ဝဆွဲ၍ ဗျည်းတွဲအဖြစ် ရေးနိုင်သကဲ့သို့ (အ) ကိုလည်း ဝဆွဲ၍ ဗျည်းတွဲအဖြစ် ရေးနိုင်သည်။ ဗျည်းတို့တွင် အသတ်တင်၍ ရေးနိုင်သကဲ့သို့ ပုဂံခေတ်က (အ) တွင် အသတ်တင်၍ ရေးခဲ့ကြသည်။
ဤသည်တို့ကို ထောက်၍ ရှေးမြန်မာတို့သည် မြန်မာစကားသံများကို အက္ခရာဖြင့် ဖော်ပြရာ၌ အ အက္ခရာကို ဗျည်းတစ်ခုသဖွယ် တီထွင် သုံးစွဲခဲ့ကြသည်မှာ ထင်ရှားပေသည်။ ထို့ကြောင့် ဗျည်းအက္ခရာတို့ အရေးပွားပုံစနစ်ကိုပြသည့် သင်ပုန်းကြီး၌ ဗျည်းအက္ခရာ၏ လုပ်ငန်းများ အားလုံးကို ဆောင်ရွက်ပေးသော (အ) ကို ဗျည်းအက္ခရာများအဆုံး၌ တစ်ပေါင်းတည်း ထည့်သွင်းပြသထားခြင်းဖြစ်သည်။ ဤသို့ ပြခြင်းဖြင့် လက်တွေ့၌ အသုံးတည့်လှပေသည်။ ထို့ကြောင့် ပါဠိကျမ်းဂန်အရ က အစ အံ အဆုံး ဗျည်း (၃၃) လုံးကို သူ့နည်း သူ့ဟန် မှန်ကန်သည့် အလျောက် ရှိစေ၍ လက်တွေ့ သင်ကြားမှုနယ်ပယ်၌ အသုံးတည့်သော မြန်မာ့နည်း မြန်မာ့ဟန် က အစ အ အဆုံး ဗျည်း (၃၃) လုံးကို သင်ပုန်းကြီးမူအတိုင်း အစဉ်တစိုက် လက်ခံခဲ့ကြပေသည်။
မြန်မာစာရေးသားရာတွင် အပိုဒ် (၂၇) ပါ ဗျည်း (၃၃) လုံးအပြင် ပါဠိစာပေတွင် သုံးသည့် ဉကလေးကိုလည်း အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ ပါဠိစာပေတွင် စဝဂ်၌ စ၊ ဆ၊ ဇ၊ ဈ၊ ဉ ဟု ဉကလေးနှင့်သာ ရှိသည်။ ညကြီးမှာ ပါဠိတွင် ဉကလေးနှစ်လုံးဆင့်သည့် ပါဌ်ဆင့်စာလုံး ဖြစ်သည်။ သို့သော် မြန်မာစာတွင် ပုဂံခေတ်ကစ၍ စဝဂ်ကို စ၊ ဆ၊ ဇ၊ ဈ၊ ည ဟု ညကြီးဖြင့် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ ပုဂံ၊ ပင်းယနှင့် အင်းဝ ခေတ်ဦး ကျောက်စာများတွင် ပါဠိဂါထာရေးရာ၌ပင် ဉကလေးကို သုံးခဲလှသည်။ ညကြီးကိုသာ သုံးသည်။ မြန်မာစာခေတ်ဦးတွင် ညကြီးသာ အသုံးတွင်သည်။ (သာဓက။။ ပည္စဝဂ္ဂီ၊ ဗျည္ဇန၊ ညာဏ်။) သက္ကရာဇ် ၈၀၀ ခန့်ရောက်မှ ဉကလေးကို သုံးလာသည်။ သို့တိုင်အောင် ကုန်းဘောင်ခေတ် နန်းသုံးစာပေရေးရာ၌ ဉ ကလေးကို ‘ဉ ဦးခေါင်းမဲ့’ ဟူ၍ အသုံးမပြုရ။ ညကြီးကိုသာ သုံးရသည်။ (ဉ် ) ရေးလိုသော် (ည်)နှင့် ကွဲပြားအောင် (ည်ံ) ဟု အစက်သင်္ကေတဖြင့် ရေးသည်။ ထို့ကြောင့် ဗျည်း (၃၃) လုံး ရေတွက်ရာတွင် ပုဂံခေတ်ကတည်းက မြန်မာတို့ တစ်သမတ်တည်း သုံးခဲ့သည့် ညကြီးကိုသာ ထည့်သွင်း ရေတွက်သည်။ ဉကလေးကို စဝဂ်အက္ခရာတစ်လုံးအဖြစ် ထည့်မည်ဆိုလျှင် စဝဂ်၌၊ စ၊ ဆ၊ ဇ၊ ဈ၊ ဉ၊ ည ဟု အက္ခရာ ၆ လုံး ရှိမည်ဖြစ်ရာ တစ်ဝဂ်လျှင် ၅ လုံးစီရှိသော အစဉ်အလာပျက်မည်ဖြစ်သည်။ စဝဂ်တွင် ညကြီးက နေရာယူပြီးဖြစ်၍ နောက်မှ အသုံးပြုလာသော ဉကလေးကို ဗျည်းအရေအတွက်တွင် မထည့်ကြတော့ပေ။ ပုဂံခေတ် မြန်မာကျောက်စာအချို့၌ သက္ကတဗျည်း ၂ လုံးကိုလည်း တွေ့ရသည်။ ၎င်းဗျည်းတို့မှာ ‘ဂသျှ’ ခေါ် (ၐ) နှင့် ‘ပသျှ’ ခေါ် (ၑ) တို့ ဖြစ်သည်။
မြန်မာဗျည်းတွဲ သင်္ကေတများ
မြန်မာစာတွင် ျ၊ ြ၊ ွ၊ ှ ဟူ၍ အခြေခံဗျည်းတွဲ သင်္ကေတ (၄) ခုရှိသည်။ ဗျည်းတွဲသင်္ကေတများသည် ကျ၊ ပြ၊ စွ၊ လှ စသည်ဖြင့် ဗျည်း (၃၃) လုံးမှ ဆီလျော်ရာ ဗျည်းများနှင့် ယှဉ်တွဲနိုင်သည်။ လျှ၊ ကြွ၊ မြွ စသည်ဖြင့် ဗျည်းတွဲသင်္ကေတအချင်းချင်း နှစ်ခု သုံးခုပေါင်း၍လည်း ဗျည်းများနှင့် ယှဉ်တွဲနိုင်သည်။
နှစ်ခုပေါင်းသော ဗျည်းတွဲသင်္ကေတ (၅) တွဲမှာ အောက်ပါတို့ ဖြစ်သည်။
သုံးခုပေါင်းသော ဗျည်းတွဲသင်္ကေတ (၂) တွဲမှာ အောက်ပါတို့ ဖြစ်သည်-
ဤသို့အားဖြင့် ဗျည်းတွဲသင်္ကေတ စုစုပေါင်း (၁၁) တွဲ ရှိသည်။
အထက်ဖော်ပြပါ ဗျည်းတွဲသင်္ကေတများသည် ပုဂံခေတ် မြန်မာစာအရေးအသား ထွန်းကားစကတည်းက မြန်မာတို့ အသုံးပြုခဲ့ကြသော ဗျည်းတွဲသင်္ကေတများဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့အပြင် ပုဂံခေတ်မှ အင်းဝခေတ်တိုင် – ္လ (လဆွဲ) ဗျည်းတွဲသင်္ကေတရှိခဲ့သည်။ လဆွဲသည် ကဝဂ်ဗျည်း၊ ပဝဂ်ဗျည်းများနှင့် ယှဉ်သည်။ (သာဓက။ ။ က္လ၊ ခ္လပ်၊ ပ္လု၊ ဖ္လစ်။) သက္ကရာဇ် ၈၀၀ ကျော်သောအခါ ကဝဂ်ဗျည်းနှင့်ယှဉ်သော လဆွဲနေရာတွင် ယပင့်သည်လည်းကောင်း၊ ပဝဂ်ဗျည်းနှင့်ယှဉ်သော လဆွဲနေရာတွင် ရရစ်သည်လည်းကောင်း ဝင်ရောက်လာသည်။ ထိုသို့ ပြောင်းသွားခြင်းမှာ ယင်းစကားလုံးတို့၏ အသံထွက် ရွေ့လျောမှုကြောင့် ဖြစ်ရာသည်။
လဆွဲ ဗျည်းတွဲသင်္ကေတနှင့်သော် ထိုရှေးခေတ်က အခြေခံ ဗျည်းတွဲသင်္ကေတ (၅) ခု ရှိခဲ့သည်။ နှစ်ခုပေါင်းသော ဗျည်းတွဲသင်္ကေတများလည်း ယခုထက် အရေအတွက်ပိုသည်။ ပုဂံခေတ်မှ အင်းဝခေတ်တိုင် အောက်ပါနှစ်ခုပေါင်း ဗျည်းတွဲသင်္ကေတများကို သုံးခဲ့ကြသည်။
ထို့ကြောင့် အင်းဝခေတ် သက္ကရာဇ် ၈၀၀ ကျော်အထိ ဗျည်းတွဲသင်္ကေတ (၁၆) ခု သုံးခဲ့သည်။ သက္ကရာဇ် ၈၀၀ ကျော် ‘လ’ သံ တိမ်ကောသွားသည့် အခါ ဗျည်းတွဲသင်္ကေတ (၁၁) ခု တည်တံ့လာသည်။
မြန်မာအသတ်ဗျည်းများ
မြန်မာအသတ် ဗျည်း (၁၀) ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ အောက်ပါတို့ဖြစ်သည်-
ဝဏ္ဏဗောဓနသတ်အင်းတွင် က်၊ င်၊ စ်၊ ည်၊ တ်၊ န်၊ ပ်၊ မ် ဟူ၍ အသတ်ဗျည်း (၈) ခု ပြသည်။ ဝေါဟာရတ္ထပကာသနီကျမ်းက အဆိုပါ (၈) ခုတွင် ယ် နှင့် ဝ် ဖြည့်၍ (၁၀) ခု ပြဆိုခဲ့သည်။ မြန်မာသင်ပုန်းကြီးတွင်လည်း က်၊ င်၊ စ်၊ ည်၊ တ်၊ န်၊ ပ်၊ မ်၊ ယ်၊ ဝ် ဟူ၍ အသတ်ဗျည်း (၁၀) ခု ပြသည်။
အ် ကို မြန်မာစာအရေးအသား စတင်တွေ့ရချိန်မှ အေဒီ ၁၆ ရာစုအထိ တွေ့ရသည်။ အသတ်မပါသော သံရှည်စာလုံးများ ဖြစ်သည့် ပေ၊ ဧ စသည်တို့ကို အသံတိုစေရန် ‘အ’ သတ်၍ ပေအ်၊ ဧအ် ဟု ရေးသည်။ ပေ့၊ အေ့ ဟု အောက်မြစ်သံထွက်သည်။ အသတ်ပါသော သံရှည် စာလုံးများဖြစ်သည့် နှင်၊ အမ်၊ နိယ် စသည်တို့ကို အသံတိုစေလိုသောအခါတွင်မူ နှင်အ်၊ အမ်အ်၊ နိယ်အ် ဟု အသတ်ဗျည်းနှစ်ခု ဆက်မရေးတော့ဘဲ ထက်အောက်ဆင့်လျက် နှင္အ်၊ အမ္အ်၊ နိယ္အ် ဟု နေရာချုံ့၍ ရေးခဲ့ကြသည်။ နှင့်၊ အံ့၊ နေ့ဟု အောက်မြစ်သံထွက်သည်။ ဤသို့ဖြင့် အ် နှင့် အ် ချုံ့ရေးသည့် ္အ် ဟူ၍ ရှိခဲ့သည်။ အ် သည် အေဒီ ၁၆ ရာစု (သက္ကရာဇ် ၉၀၀ ခန့်)တွင် တိမ်ကောပျောက်ကွယ်သွားသည်။ ္အ် မှာ မျက်မြင်ပုံသဏ္ဌာန်အရ အဆွဲသဘောသို့ သက်ရောက်သွားပြီး အောက်မြစ်သို့ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲသွားသည်။
ပါဠိ၊ သက္ကတသက် အသတ်ဗျည်းများ
မြန်မာတို့သည် ပါဠိဘာသာ၊ သက္ကတဘာသာနှင့် ထိတွေ့ခဲ့သည်မှစ၍ မြန်မာဘာသာ၌ လိုအပ်သော ဝေါဟာရများကို ပါဠိဘာသာ သက္ကတဘာသာတို့မှ ရတန်သရွေ့ ယူငင်သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ဤသို့သုံးစွဲရာ၌ မူလအသွင်သဏ္ဌာန်မပျက် ယူငင် သုံးစွဲသည်လည်း ရှိသည်။ မြန်မာ့အာ၊ မြန်မာ့နားနှင့် အဆင်ပြေအောင် လိုအပ်သလို ပြုပြင်၍ သုံးစွဲသည်လည်း ရှိသည်။ သက္ကတဝေါဟာရများကို မြန်မာမှုပြုရာ၌ နောက်ဆုံးစာလုံးကို ချေခြင်း (မဂ္ဂ = မဂ်ဂမှ နောက်ဆုံး ဂ ကို ချေခြင်း)၊ နောက်ဆုံးစာလုံး၏ သရကို ချေခြင်း (ဓာတုတွင် တုမှ ဥ သရကို ချေခြင်း) စသည်တို့ဖြင့် မဂ်၊ ဓာတ် ကဲ့သို့ အသတ်ဗျည်းအဆုံး ရှိသော ပါဠိ၊ သက္ကတသက်စာလုံးများ ဖြစ်လာသည်။ ဤသို့ဖြင့် မြန်မာဘာသာ၌ မြန်မာအသတ်ဗျည်း (၁၀) ခု အပြင် ပါဠိ၊ သက္ကတသက် အသတ်ဗျည်းများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ မြန်မာတို့ ပါဠိ၊ သက္ကတသက် အသတ်ဗျည်းများကို သုံးစွဲလာခဲ့သည်မှာ ပုဂံခေတ် ကျောက်စာများ ပေါ်ပေါက်သည့် အေဒီ ၁၁ ရာစုမှ ယနေ့တိုင်ပင် ဖြစ်သည်။ ပါဠိ၊ သက္ကတဝေါဟာရများကို မြန်မာမှုပြု၍ မြန်မာဆန်ဆန် သတ်သည်ကို သဒ္ဒါနုသာရီသတ်နည်းဟု စာပေ ကျမ်းဂန်များတွင် တွေ့ရသည်။ ဝဏ္ဏဗောဓနသတ်အင်းတွင် ရှင်ဥက္ကံသမာလာက "မာဂဓသို့လိုက်၍ သတ်သည့်အသတ်" ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ပါဠိ၊ သက္ကတသက် အသတ် ဝေါဟာရများကို စုစည်း၍ မုံကင်း ဆရာတော် ရှင်ဝိသုဒ္ဓ ပြုစုထားသည့် သဒ္ဒါနုသာရီ သတ်ပုံကျမ်း (၁၂၁၅-ခု) နှင့် တောင်ငူမြို့ စာရေး ဦးကြီး၏ ပါဌာနုသာရီ သတ်ပုံကျမ်း (၁၂၂၁-ခု)တို့ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ဖူးသည်။
ပါဠိ၊ သက္ကတသက် အသတ်ဗျည်း (၂၇) လုံး တွေ့ရှိရသည်။ ဝဏ္ဏဗောဓနသတ်အင်းတွင် (၂၂) လုံး ပြ၍ လယ်တီဆရာတော်၏ သင်ပုန်းကြီး သံခိပ်တွင် (၂၅) လုံး ပြသည်။ ယင်း (၂၇) လုံးအနက် ဝဏ္ဏဗောဓနသတ်အင်းတွင် ခ၊ ဉ၊ ဌ၊ ထ၊ ဓ၊ ဘ (၆) လုံး မပါ။ ဍ ပါသည်။ သင်ပုန်းကြီးသံခိပ်၌ စ၊ ဌ၊ ပ (၃) လုံး မပါ။ ဃ ပါသည်။ အသတ် (၂၇) ခု အပြင် ယခင်က ဃ် ကိုလည်း ပါဠိသက် အသတ်အဖြစ် ယူဆရေတွက်ကြသည်ကို တွေ့ရသည်။ မိုး ဟူသော စာလုံးကို ခေတ်အဆက်ဆက် ရှေးဟောင်း ကျောက်စာ၊ မင်စာများတွင် မိုဝ် ဟူ၍ ရေးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် အေဒီ ၁၉ ရာစု ခန့်တွင် ပါဠိမေဃမှ မိုး ဖြစ်သည်ဟူသော အယူအဆ လွှမ်းမိုးလာပြီး မိုဃ်းဟု ရေးခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၂ဝ ရာစုအလယ် ရောက်သောအခါ ရှေးကျောက်စာ၊ မင်စာများကို အထောက်အထားပြု၍ ဃ် ကို ဖြုတ်ခဲ့ကြသည်။
သရအက္ခရာများ
မြန်မာစာရေးသားမှုတွင် အခြေခံအားဖြင့် သရအက္ခရာ (၁၂) လုံး ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ အ၊ အာ၊ ဣ၊ ဤ၊ ဥ၊ ဦ၊ ဧ၊ အဲ၊ ဩ၊ ဩော်၊ အံ၊ အို တို့ ဖြစ်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် အ၊ အာ၊ အိ၊ အီ၊ အု၊ အူ၊ အေ၊ အဲ၊ အော၊ အော်၊ အံ၊ အို ဟုလည်း ရေးသားနိုင်သည်။ ယင်းအခြေခံ သရ (၁၂) လုံးကို မူတည်ပြီး အောက်မြစ် ( ့ )၊ ဝိသဇ္ဇနီ ( း ) တို့ဖြင့် အရေးပွား၍လည်းကောင်း၊ အသတ်ဗျည်းများဖြင့် အရေးပွား၍လည်းကောင်း လိုအပ်သမျှ ချဲ့ထွင် အသုံးပြုကြသည်။ မြန်မာစာ မူလအခြေခံ သင်ပုန်းကြီး၌ ကမချ သရ (၂၁) လုံးဟူ၍ ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
ယင်းသရ (၂၁) လုံးအနက် အောက်မြစ် ( ့ )၊ ဝိသဇ္ဇနီ ( း ) ဖြင့် ပွားထားသော သရများကို နုတ်ပယ်၍ မူလအခြေခံသရများ ထုတ်ယူသောအခါ အ၊ အာ၊ အိ၊ အီ၊ အု၊ အူ၊ အေ၊ အဲ၊ အော၊ အော်၊ အံ ဟူ၍ သရ (၁၁) လုံး ရရှိသည်။ ယင်းသရ (၁၁) လုံးတွင် အိုသရကို ဖြည့်စွက်သောအခါ အထက်အပိုဒ်၌ ဖော်ပြခဲ့သည့် မြန်မာစာ၏ အခြေခံဖြစ်သော သရ (၁၂) လုံး ရရှိလာသည်။ သင်ပုန်းကြီးတွင် ကမချ သရ (၂၁) လုံး စီစဉ်ရာ၌ အသတ်ဗျည်းမပါသည့် သရများကိုချည်း ရွေးသန့်စီစဉ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ စီစဉ်ပြုစုသည့် ကာလ၌ အိုသရကို ‘အိုဝ်’ဟု ဝသတ်နှင့် ရေးဆဲဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ကမချသရ စာရင်းတွင် အိုဝ်သရကို မထည့်သွင်းခဲ့ပေ။ နောင်သော် ဝသတ်ပြုတ်ပြီး အိုဟု အရေးတွင်ကျယ်လာသည်။ ထို့ကြောင့် မူလကမပါသော အိုကို အခြေခံသရစာရင်းတွင် ထည့်သွင်း ရေတွက်သည်။
ဝလန်တယ်ရွာ၊ မတူပီမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မတူပီမြို့နယ်ရှိ ရွာများ