cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဗတ်၊ ရစ်ချတ်
အသက် ၁၂ နှစ် အရွယ်ကပင် အဖော်မပါတစ်ယောက်တည်း ကမ္ဘာတစ်ပတ် ခရီး ထွက်ခဲ့ဖူးသူ အမေရိကန် ရေတပ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရစ်ချက် အက်ဗလင်ဗတ်သည် စွန့်စားသည့် ဘက်တွင် ထူးချွန်သူဖြစ်ပေ သည်။ ဗတ်သည် တောင်ဝင်ရိုးစွန်းနှင့် မြောက်ဝင်ရိုးစွန်း နှစ်ခုစလုံးကို လေယာဉ်ပျံဖြင့် ပထမဦးဆုံး ဖြတ်သန်းပျံခဲ့သူ ဖြစ်ရုံမက၊ လူသူအရောက်အပေါက်နည်းသော ထိုရေခဲကန္တာရ အရပ်များသို့အခေါက်ခေါက် စွန့်စွန့်စားစား ရောက်ရှိခဲ့သူလည်း ဖြစ်ပေသည်။
၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် မက်မီလန်စူးစမ်းရှာဖွေရေး အဖွဲ့နှင့်အတူ လေတပ်မှူးအဖြစ်ဖြင့် ဂရင်းလန်ကျွန်းမြောက် ပိုင်းသို့ လိုက်ပါ ခဲ့သည်။ ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် အဖော်လေသူရဲ ဖလွိုက်ဗင်းနက်နှင့် အတူ နော်ဝေးနိုင်ငံမြောက်ဘက်ရှိ စပစ်ဗားဂင်ကျွန်းစု ကင်းစဗေးပင်လယ်အော်မှ မြောက်ဝင်ရိုးစွန်း အပေါ်သို့ လေယာဉ်ပျံဖြင့် ပထမဆုံးအကြိမ် ဖြတ်သန်းကာ ပျံသန်းခဲ့ လေသည်။ ယင်းခရီးကို ၁၅ နာရီဖြင့် ပျံသန်းနိုင်ခဲ့သည်။
တစ်ဖန် ၁၉၂၇ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ဗတ်နှင့် အဖော် ၃ ဦးတို့သည် နယူးယော့မြို့မှ အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာကိုဖြတ်၍ ပြင်သစ်နိုင်ငံ ပါရစ်မြို့သို့ အရောက် ပျံသန်းခဲ့ရာ ရာသီဥတု အဆင်မသင့်သဖြင့် ပြင်သစ်ကမ်းလွန်ပင်လယ်ထဲသို့ ထိုးဆင်း ရသော်လည်း အသက်ချမ်းသာခဲ့ပေသည်။ ထိုခရီးမှာ မိုင်ပေါင် ၄၂ဝဝ ရှိ၍ ၄၂ နာရီသာသာမျှ ပျံသန်းခဲ့သည်။
၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဗတ်ခေါင်းဆောင်က နယ်သစ်စူးစမ်းရှာ ဖွေရေး အဖွဲ့သည် အန္တာတိတ် ဒေသဖြစ်သော တောင်ဝင်ရိုးစွန်း ဘက်သို့သင်္ဘောနှစ်စင်းဖြင့် သိပ္ပံပညာရှင် ၃၂ ဦးနှင့်အတူ ခရီးထွက်ခဲ့ရာ ဝေလပင်လယ်အော်ရှိ ရောပစရေခဲ့ပြင်သို့ ဆိုက်ရောက်လေသည်။ ထိုနေရာကို လစ်တီးအမေရိကဟူ၍ သူ၏ဇနီးကို အစွဲပြုကာ အမည်ပေးခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၂၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဗတ်သည် လစ်တီးအမေရိကမှ တောင်ဝင်ရိုးစွန်းပေါ် သို့ လေယာဉ်ပျံဖြင့် ပထမဆုံးအကြိမ် ဖြတ်ကျော်နိုင်ခဲ့ပြန်သည်။ ယင်းအသွားအပြန် ခရီးကို ၁၉ နာရီဖြင့် ပျံသန်း နိုင်ခဲ့သည်။ ဗတ်၏ စွန့်စားမှုကို ခြီးကျူးသော အနေဖြင့် အမေရိကန် ကွန်ဂရက် လွှတ်တော်က သူ့အားရေတပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး အဆင့်အတန်းသို့ တိုးမြှင့် ပေးလေသည်။
၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ဗတ်သည် အန္တာတိတ်ဒေသို့ဒုတိယ အကြိမ် ခရီးထွက်ခဲ့၍ လစ်တီးအမေရိက၌ပင် စခန်းချလေ သည်။ ၁၉၄၃ ခုနှစ် မတ်လမှ ဩဂုတ်လအထိ ဗတ်သည် လစ်တီးအမေရိက တောင်ဘက် ၁၂၃ မိုင်အကွာ၌ တစ်ယောက် ထီးတည်း မိုးလေဝသ အခြေအနေကို မှတ်သား လေ့လာနေခဲ့ လေသည်။ သူ၏အဖော်များသည် ယင်းဒေသ၏ရာသီဥတုဒဏ် ကို ခံနိုင်ကြမည် မဟုတ်ကြောင်း သိသဖြင့် ၉ ပေကျယ်၍ ၁၃ ပေရှည်သော တဲဆောက်ကာ တစ်ဦးတည်း စွန့်စားနေထိုင် ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဗတ်၏ တဲကလေးမှာ ဆီးနှင်းအောက်တွင် နစ်မြုပ်သွားသည်အထိ အအေးပြင်းထန်သော ဒေသဖြစ်လေ သည်။ သူရောက်ရှိနေသော အရပ်မှာ တောင်ဝန်ရိုးစွန်း မှ မိုင်ပေါင်း ၇ဝဝ မျှသာ ဝေး၏။ တဲထဲတွင် ဆီမီးတိုင်ကို အမြဲထွန်းညှိထားရသဖြင့် များမကြာမီ ကာဗွန်မွန် အောက်ဆိုက် အဆိပ်ငွေ့သင့်ကာ အိပ်ရာမှ မထနိုင်တော့ချေ။ အစာကို ချက်ပြုတ်မစားနိုင်သဖြင့် ရှိသမျှ စည်သွတ်အစာတို့ဖြင့်သာ တင်းတိမ်နေရလေသည်။ ထိုမျှလောက်အားအင် ဆုတ်ယုတ် နေသော်လည်း သူ၏အလုပ် ဝတ္တရားများကို မလစ်ဟင်းစေရဘဲ အခြေခံ စခန်းနှင့် ဝိုင်ယာလက်ဖြင့် အမြဲ ဆက်သွယ်လျက် ရှိ၏။ အခြေခံ စခန်းသို့အကူအညီ မတောင်းဘဲနေခဲ့သော် လည်း သူ၏ အချက်ပေးလွှင့်ချက်များမှာ ပျော့ညံ့၍ မမှန်မကန် ဖြစ်လာသောကြောင့် သူ့ထံသို့ကယ်ဆယ်ရေး အဖွဲ့တစ်ခု စေလွှတ်လိုက်ရသည်။ ထိုအဖွဲ့သည် ဗတ်ထံသို့ ဩဂုတ်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ရောက်ရှိလာ၍ သူ့အား လစ်တီးအမေရိကသို့ ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်ခဲ့လေသည်။
၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ပိုင် နယ်ပယ်များ သတ်မှတ်ရေးအတွက် အစိုးရ၏ စေလွှတ်ချက်အရ ဗတ်သည် အန္တာတိတ်ဘက်သို့နောက်တစ်ကြိမ် ခရီးထွက်ခဲ့လေသည်။ ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် တစ်ဖန် သင်္ဘော ၁၃ စင်း နှင့် လေယာဉ်ပျံများ၊ ရေခဲပြင်ပေါ်၌ အသုံးပြုနိုင်သော ယာဉ်များကို ယူဆောင်၍ တောင်ဝင်ရိုးစွန်းဘက်သို့ထွက်ခဲ့ လေသည်။ ဗတ်သည် ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင်လည်း အန္တာတိတ်ဒေသသို့တစ်ကြိမ် ထွက်ခဲ့သေးသည်။ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် မြေတိုင်းအဖွဲ့၏ တာဝန်ခံ အရာရှိအဖြစ် ဗတ်အား ခန့်အပ် ခဲ့သည်။ ဗတ်သည် ၁၉၅၇ ခုနှစ် မတ်လ၁၁ ရက်နေ့တွင် မက်ဆချူးဆက် ပြည်နယ် ဗော့စတန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။ ဗတ်၏ စွန့်စားမှုကြောင့် နယ်သစ်မြေသစ်များ ရခဲ့ရုံမက ရေကြောင်းနှင့် လေကြောင်းခရီး သွားလာရာ၌ အရေးကြီးသော နည်းသစ်နှင့် ပစ္စည်းကိရိယာ များပါ ထွင်နိုင်ခဲ့သည်။ ဗတ်သည် လစ်တီးအမေရိက ၊ ရှာဖွေတွေ့ရှိချက် ၊ တစ်ကိုယ်တည်း စသည့်ကိုယ်တွေ့ စာအုပ်များ ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့လေသည်။
ကျောက်အိုင်ရွာ၊ မောင်းဒီး
ကျောက်အိုင်ရွာ၊ မောင်းဒီး
ငုရွှေဝါပင်
ငုပင်တွင် (၁) ငုပင်သို့မဟုတ် ငုကြီးပင်၊ (၂) ငုရွှေ သို့မဟုတ် ငုစပ်ပင်၊ (၃) ငုသိန်ပင် ဟူ၍ ၃ မျိုးကွဲပြားသည်။ မိုးကုတ်နယ်တွင်မူ ငုရွှေပင်ကို ငုရွှေအဖိုပင်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ငုပင် (ငုကြီးပင်)ကို ငုရွှေအမပင်ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ကြသည်။ ငုပင်တို့ သည် ပင်လတ်မျိုးဖြစ်၍ ယင်းတို့ကို မြန်မာနိုင်ငံ အနှံ့အပြား မှာပင် တွေ့နိုင်ပေသည်။ အမျိုးချင်းနွယ်သော်လည်း တစ်မျိုးစီ တွင် ထူးခြားကွဲလွဲချက်များ အသင့်အတင့် ရှိကြ၏။ ဤငုပင် ၃ မျိုးအနက် အသုံးဝင်ဆုံးကား ငုပင်(ငုကြီးပင်)ပင် ဖြစ်လေ သည်။
ငုပင် (ငုကြီးပင်) (ကက်ဆီယာဖစ္စတျူလာ)
ငုကြီးပင်သည် ပေ ၅ဝ အထိမြင့်နိုင်၍ အကိုင်းအခက်နှင့် အရွက်များ ခပ်ကျဲကျဲသာ ထိုးထွက်နေသဖြင့် အရိပ်ကောင်း ကောင်း မပေးနိုင်ချေ။ သို့သော် နွေဥတုအကုန်လောက်၌ ရွက်ဟောင်းကြွေ၍ ရွက်သစ်များ ထွက်ပြူစအချိန်နှင့် မရှေး မနှောင်းတွင် တစ်ပင်လုံး ဝင်းထိန်နေအောင် အဆုပ်လိုက် အခိုင်လိုက် တွဲလျားကျပွင့်လေ့ရှိသော အပွင့်ဝါများကြောင့် ဤငုပင်မျိုးကို ခြံဥယျာဉ်များတွင် အလှအပအတွက် စိုက်ပျိုး ထားတတ်ကြသည်။ ငုပင်သည် ကြီးခဲသော အပင်ဖြစ်သည်။ သို့သော် အမြစ်စွဲမိလျှင် ခိုင်ခံ့လာသည်။ ငုပင်ကို အစေ့မှ မျိုးပွားနိုင်သော်လည်း အောင်မြင်သည့်အစေ့များ နည်းပါး ခြင်းကြောင့် မြေဩဇာ ကျွေး၍ ဂရုတစိုက် စိုက်ပျိုးရသည်။ ပြောင်းရွှေ့စိုက်ပျိုးလျှင်လည်း မျိုးပင်များ နုနယ်ခြင်းကြောင့် ၂ နှစ်သား မျိုးပင်များကိုသာ ပြောင်းရွှေ့ စိုက်ပျိုးသင့်လေသည်။ အသက်နုစဉ် ငုပင်၏ပင်စည်သည် အဝါမွဲရောင်ရှိ၍ ချော မွတ်သော်လည်း ကြီးရင့်လာသောအခါ နီညိုရောင်ဖြစ်ကာ ကြမ်းလာသည်။ အရွက်များမှာ ၃ လက်မမှ ၇ လက်မအထိ ရှည်၍ ချောမွှတ်သည်။ အပွင့်များမှာ ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း ဝါ၏။ အသီးတောင့်လုံးရှည်များမှာ ၂ ပေ၊ ၃ ပေခန့်ရှည်၍ မှည့်လျှင် အနက်ရောင်ဖြစ်လာသည်။ ငုသား၏ အရောင်မှာ နီညစ်ညစ်ဖြစ်၍ တာရှည်ခံပြီးလျှင် ပြောင်လက်လာအောင် အရောင်တင်ပေးနိုင်သည်။ ငုသားကို အိမ်ဆောက်လုပ်ရန်နှင့် လှေ၊ လှည်း၊ လှည်းဘီး၊ ထယ်၊ ထွန်များ၊ ဆန်ထောင်းကျည်ပွေ့ စသည်များ ပြုလုပ်ကြသည်။ ငုခေါက်ကို သားရေနယ်ရာ၌ အသုံးပြုရသည်။ ငုသီးမှည့်၏ အသားနှင့် ငုမြစ်တို့ကိုမူ ဝမ်းနုတ်ဆေးများ ဖော်စပ်ရာတွင် အသုံးပြုနိုင်သည်။
ငုရွှေပင်(ငုစပ်ပင်) (ကက်ဆီယာရင်နီဂျားရား)
ငုရွှေပင်သည် အမြင့်ပေ ၃ဝ အထိ ရှိသည်။ အခက်နှင့် အရွက်များမှာ ကတ္တီပါရောင် ထနေသည်။ အရွက်များ ထူထပ် ပေါများ၍ ၁ လက်မ၊ ၂ လက်မခန့်ရှည်သည်။ အသီးမှာ ငုသီး (ငုကြီးသီး)နှင့် အလားတူဖြစ်သော်လည်း ၁၅ လက်မမှ ၁၈ လက်မအထိသာ ရှည်သည်။ အပွင့်များသည် ပန်းရောင်ဖြစ်၍ ငုကြီးပင်နှင့် မခြား၊ အဆုပ်လိုက် အခိုင်လိုက်ပွင့်ကြသဖြင့် တစ်နည်းတစ်ဖုံ လှပကြပေသည်။
ငုသိန်ပင် (ကက်ဆီယာနိုဒိုဆာ)
ပုံသဏ္ဌာန် 	: 	ပင်လတ်မျိုး ဖြစ်ပြီး ကိုင်းဖြာသည်။ ရွက်ပေါင်း ဖြစ်ပြီး ရွက်မြွှာများ သည် ၃စုံမှ ၆စုံ အထိ ရှိသည်။ အပွင့် များသည် အဝါရောင် ဖြစ် ပြီး သီးတောင့်ရှည် ဖြစ်သည်။ အပင်ပင်လတ်မျိုးဖြစ်သည်။ ပေ ၃၀ ထိမြင့်နိုင်သည်။ လုံးပတ် ၃ ပေ မှ ၅ ပေ အထိရှိ၏။ အကိုင်းများမာ၍ တောင့်တင်းသည်။ အခေါက်အပင်ငယ်စဉ် ချောမွတ်၍ အပင်ကြီးသော် ကြမ်းလာသည်။ အရွက်ရွက်ပေါင်းဖြစ်ပြီး ရွက်လွှဲထွက်၏။ ၁ ပေ သို့မဟုတ် ၁ ပေ ကျော်ကျော် ရှည်၏။ ရွက်မြွာ ၅-၇ စုံထိပါရှိ၍ မျက်နှာချင်းဆိုင်ထွက်၏။ ၁-၆ လက်မထိရှည်၏။ ရှည်မျောမျော ဘဲဥပုံရှိ၍ ရွက်ထိပ်ချွန်ပြီး ရွက်ရင်း သွယ်သည်။ ရွက်ကြောများထင်ရှားသည်။ အရွက်အောက်မျက်နှာပြင်၌ အမွေးနုကလေးများ ရှိသည်။ ရွက်နားညီပြီး လှိုင်းအနည်းငယ်တွန့်၏။ အပွင့်ရွှေဝါရောင် ရှိ၏။ အခိုင်လိုက်ပွင့်သည်။ အပွင့်ကြီးသည်။ ပွင့်ခိုင် ၁ ပေကျော်ရှည်သည်။ တန်ခူး ၊ ကဆုန်လတွင် ပွင့်သည်။ အသီးအသီးတောင့် ၁ ပေ ၁ ပေခွဲခန့် ရှည်၏။ မှည့်လျှင် အရောင် နက်လာသည်။ ဆောင်းရာသီတွင် အသီးမှည့်၏။ အသုံးပြုနိုင်သည့် အစိတ်အပိုင်းများ 	: 	ပဉ္စငါးပါး၊ အရွက်၊ အသီး၊ အနှစ်၊ အမြစ်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့နိုင်သောနေရာများ 	: 	မြန်မာနိုင်ငံ အနှံ့အပြား၌ ပေါက်ရောက်သည်။ ပူပြင်းစိုစွတ်သော ရာသီဥတုမျိုးကို နှစ်သက်သော်လည်း ပူပြင်းခြောက်သွေ့သော ရာသီဥတုမျိုး၌လည်း ဖြစ်ထွန်းသည်။ အမြင့်ပေ၄၀၀၀ အထိ စိုက်ပျိုးပေါက်ရောက်နိုင်သည်။ ပေါက်ရောက်ပုံ။။ သဘာ၀အလျောက် ပေါက်ရောက်၏။ ပန်းဥယျာဉ်တို့၌လည်း အလှ စိုက်ပျိုးကြ၏။ အသုံးဝင်ပုံ 	: 	အာနိသင်။ ။ မြန်မာ့ဆေးကျမ်းများအလိုအရ အသီးသည် ချိုသက်သက်ဖြစ်၏။ လေး၏။ ဝမ်းကို စင်ကြယ်စေသည်။ အရွက်သည် နူးညံ့စွာ ဝမ်းသက်စေသည်။ အပွင့်သည် အေး၏။ ခါး၏။ ဖန်၏။ အနှစ်သည် ချို၏။ ဝမ်းသက်စေ၏။ လေသည်းခြေကို နိုင်၏။ အသီးသည် နှုတ်မြိန်စေ၏။ နူနာကို ပယ်တတ်၏။ သလိပ်ကို နိုင်၏။ အသုံးပြုပုံ- ပဉ္စငါးပါး ၁။ ပဉ္စငါးပါး(အမြစ်၊ အခေါက်၊အသီး၊အပွင့်၊အရွက်) ကို ရေနှင့် သွေးလိမ်းသော် ပွေးနာ၊ဝဲခြောက်နှင့် သွေးဆိုးခြင်းကြောင့်ဖြစ်သော အရေပြားရောဂါတို့ကို ပျောက်၏။ အရွက် ၁။ အရွက်ကိုကြိတ်၍ ရသော အရည်နှင့် လိမ်းကျံပေးပါက ရေယုန်ကြီးနာပျောက်၏။ ၂။ အဆစ်ရောင်ရာ၌ အရွက်ကို ပူအောင်လုပ်၍ ကြပ်ထုပ်ထိုးပေးက ပျောက်၏။ ၃။ အရွက်ကို ရှာလကာရည်နှင့် ကျောက်ပြင်တွင် ကြိတ်ပြီး ထိုကြိတ်ရည်ဖြင့်လူးသော် နူနာနှင့် အခြားအရေပြားရောဂါများ ပျောက်၏။ ၄။ ဝမ်းချုပ်လျှင် အရွက်နုကို ဟင်းချိုချက်သောက်ရ၏။ အသီးအနှစ် ၁။ အသီးအနှစ်ကို သွေး၍ နေ့ဘက်တွင် ချက်၌ လိမ်းပေးသော် ဆီးအောင့်ဆီးချုပ်နှင့် ဆီး၌ သွေးပါသော ရောဂါပျောက်၏။ ၂။ မန်ကျည်းနှင့် ငုနှစ်တို့ကို အညီအမျှယူ၍ ညဦးတွင်ရေစိမ်ပြီး ညအိပ်ရာဝင်စစ်သောက်သော် နံနက်၌ ဝမ်းကောင်းစွာ သက်ပြီးဝမ်းချုပ်ရောဂါပျောက်၏။ ၃။ ငုနှစ်ပြုတ်ရည်ကို နား၌ ခတ်ပေးသော် နားနှင့်ပတ်သက်သော ရောဂါပျောက်၏။ ၄။ ကလေးများ ဝမ်းဖောဝမ်းရောင်ခြင်း၊ လေထိုးခြင်းဖြစ်လျှင် ငုနှစ်ကိုသွေး၍ ကလေးချက်ပတ်လည်၌ လူးပေးပါက ပျောက်၏။ အမြစ် ၁။ အမြစ်ကို နွားနို့နှင့်ပြုတ်သောက် လေရောဂါ ပျောက်၏။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အမျိုးသားသင်္ကေတများ ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများရှိ အပင်များ
ဒါးမသိမ်းရွာ၊ ဒါးမသိမ်း
ဒါးမသိမ်းရွာ၊ ဒါးမသိမ်း
အကျောရွာ
အကျောရွာ
လက်ဝါးခတ်ရွာ၊ ကေသလာချောင်းဝ
လက်ဝါးခတ်ရွာ၊ ကေသလာချောင်းဝ
သော်တာဆွေ
သော်တာဆွေ သည် ကျော်ကြားသော ဟာသစာရေးဆရာတစ်ယောက်ဖြစ်သည်။ အမည်ရင်းမှာ ဦးကြင်ဆွေဖြစ်သည်။
ငယ်ဘဝ
စာရေးဆရာကြီး သော်တာဆွေကို ၁၉၁၉ ခုနှစ် မေလ ၂၆ရက် တနင်္လာနေ့တွင် ပေါင်းတည်မြို့ အလယ်ပိုင်း ကြို့ပင်ရွာနေ အဖ လယ်သမားကြီး ဦးဖိုးဆယ် အမိ ဒေါ်လှရင်တို့က ဖွားမြင်သည်။ မွေးချင်း ၈ ယောက်တွင် တတိယမြောက် ဖြစ်သည်။ ဇာတာအမည်မှာ မောင်ချစ်လှိုင် ဖြစ်ပြီး ငယ်မည်မှာ ဘိုနီ ဖြစ်သည်။ ကျောင်းနေရွယ် ကျောင်းအပ်သောအခါ မောင်ကျင်မောင် ဟူသောအမည်ဖြင့်ဖြစ်ပြီး ကြီးပြင်းလာသောအခါ မောင်ကြင်ဆွေဟု အမည်တွင်သည်။
၁၉၂၆ ခုနှစ် ၇ နှစ်သား အရွယ်တွင် ကြို့ပင်ရွာ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတွင် ဖွင့်လှစ်သည့် မြန်မာစာသက်သက်သင်သော လောကဓာတ်ကျောင်းတွင် ပညာစသင်ခဲ့ရသည်။ ၁၄ နှစ်သားအရွယ်တွင် ကြို့ပင်ရွာ ဘုန်းကြီးကျောင်းတွင်ဖွင့်သည့် အထက်တန်းကျောင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ ပညာသင်ကာ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် မြန်မာစာ ၁၀ တန်းအောင်ခဲ့သည်။
ရန်ကုန်မြို့ ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာဖြစ်သင်ကျောင်းတွင် ပညာဆက်လက် သင်ယူကာ ဆရာဖြစ်သင်တန်းအောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ထိုခေတ်က ဟိုက်ယားဂရိတ် ခေါ် အထက်တန်း မြန်မာစာ ဆရာဖြစ် သင်တန်းအောင်ခဲ့ပြီး စမ်းချောင်း မအူပင်လမ်းရှိ ဒေါ်မမ၏ ခေတ်အင်္ဂလိပ်စာ အလွတ်ပညာသင်ကျောင်းတွင် ဆက်လက်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုကျောင်းတွင် မောင်ကြင်ဆွေဟု အမည်ပြောင်းလိုက်သည်။ နှစ်⁠နှစ်မျှ အင်္ဂလိပ်စာ သင်ကြားခဲ့ရသည်။
အိမ်ထောင်ရေး
၁၉၄၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ကို ဂျပန်တို့ ဗုံးကြဲသဖြင့် ရန်ကုန်မှ ဇာတိရွာသို့ ပြန်လာခဲ့သည်။ ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ စမ်းချောင်းမြို့နယ်မှ ဒေါ်နော်မာ နှင့် အိမ်ထောင်ကျကာ ဒေါ်ဦးဦးမေ၊ ဦးကျော်ကျော်၊ ဒေါက်တာ အောင်သော်၊ ဒေါ်မော်မော် နှင့် ဒေါ်သန်း⁠သန်းဆွေ စသည့် သားသမီးများ ထွန်းကားခဲ့သည်။
၁၉၄၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၅ ခုနှစ်အထိ ဂျပန်ခေတ်တွင် မြင်းလှည်းသမားဘဝဖြင့် အသက်မွေး ကျင်လည်ခဲ့ပြီး မဟာမိတ်တို့ရန်ကုန်ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ပြီး ကက်စဘီခေတ်တွင် ကြို့ပင်ရွာသို့ ပြန်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် ဖခင်၏ စီစဉ်မှုဖြင့် ပေါင်းတည်မှ မန္တလေးသို့ ဆန်ကုန်ကူးခဲ့သည်။ ထိုနောက် ကသာ၊ မြစ်ကြီးနားမြို့များအထိ ဆန်ကုန်ကူးသည်။ အရင်းပြုတ်ပြီး ကသာတွင်ပင် မသူနှင့်ထပ်မံအိမ်ထောင်ကျသည်။ ၄ လခန့် ပေါင်းသင်းပြီး ဖခင်၏ ခေါ်ဆိုမှုကြောင့် မသူနှင့်  ပေါင်းတည်သို့ ပြန်လာခဲ့သည်။ မသူနှင့်အိမ်ထောင်ပြုလာခဲ့သည်ကိုသိရှိသွားသော ဖခင်က ထိုခေတ်က ငွေ ၁၀၀ ကျပ်ပေးကာ အိမ်မှ ထပ်မံနှင်ချလိုက်သည်။ ထို့နောက် မသူနှင့် ကွာရှင်းခဲ့သည်။
၁၉၅၅ တွင် ဒေါ်ခင်မေရီ (အန်တီမေ) နှင့် အိမ်ထောင်ပြုလိုက်သည်။
စာပေနယ်သို့ဝင်ရောက်ခြင်း
ငယ်စဉ်ကပင် စာ၊ ကဗျာစသည်တို့ကို ဝါသနာပါခဲ့ပြီး ကျောင်းသားဘဝကတည်းက ကဗျာများ ရေးသားခဲ့ဖူးသည်။ ဖခင်ကြီးက အိမ်ပေါ်မှ နှင်ချသည့်အခါ စိတ်အညစ်ကြီးညစ်ကာ ရှုမဝမဂ္ဂဇင်းတွင် ဟာသဝတ္ထုများ စတင်ရေးသားသည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ရှုမဝတွင် ပထမဆုံး စာမူပါလာသည်။ ဘရန်ဒီတစ်ပုလင်း သည် အဦးဆုံးဝတ္ထုတို ဖြစ်သည်။
ယင်းနောက် ဆရာကြီး ရွှေဥဒေါင်းနှင့်တွေ့ကာ စာများ စရေးဖြစ်ခဲ့ပြီး စုံထောက်ဝတ္ထုများ ရေးဖြစ်လာသည်။ ရှုမဝမှ အပါယ်ရတနာ (၁၉၄၇)၊ ရန်အောင် ရတနာ (၁၉၄၈) စသော စာအုပ်များ ထွက်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အခြား စာစောင်မဂ္ဂဇင်းများတွင် ကူးပြောင်း ရေးသားခဲ့သည်။ ရှုမဝ စာအုပ်တိုက်မှ ဆရာသော်တာဆွေ၏ စာအုပ်များ ဆက်ထွက်လာသည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် အဟိ လစဉ် ဟာသမဂ္ဂဇင်းကို ကိုယ်တိုင်စတင် တည်းဖြတ်ထုတ်ဝေသည်။ သော်တာစာပေ အမည်ဖြစ် စာအုပ်ထုတ်ဝေရေး လုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
စာပေခရီး
၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် “ဘဝထိုထို” စာအုပ်ဖြင့် စာပေဗိမာန် ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ် ဒုတိယဆုကို ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ဆိုဗီယက်ယူနီယံနှင့် အရှေ့ဂျာမနီ နိုင်ငံများသို့ စာပေလေ့လာရေး ခရီးသွားခွင့် ရခဲ့သည်။ ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် “သတ္တဝါတို့၏ သံသရာ” စာအုပ်ဖြင့် အနုပညာစာပေ ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ်ဆုကို ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် အဟိ မဂ္ဂဇင်း ရပ်ဆိုင်းသွားသည်။ လုံးချင်းစာအုပ်များ ဆက်လက်ရေးသား ထွက်ရှိခဲ့သည်။
စမ်းကြီးကုန်းရွာ၊ မောင်းဒီး
စမ်းကြီးကုန်းရွာ၊ မောင်းဒီး
သော်တာဆွေ
ဘဝနိဂုံး
၁၉⁠၉၅ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ အမှတ် (၂) တပ်မတော်ဆေးရုံကြီးတွင် အာရုံကြောရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ပထမအိမ်​ထောင်မှ သားနှစ်ဦး သမီးသုံးဦး တတိယ အိမ်ထောင်နှင့် သားသမီးမရရှိခဲ့ပါ
ရေးသားခဲ့ပြီး ထင်ရှားသည့် စာအုပ်များ
ဆရာသော်တာဆွေ ရေးသားခဲ့ပြီး ထင်ရှားသည့် စာအုပ်များမှာ ကျွန်တော့်ဘဝဇာတ်ကြောင်း အတွဲများ၊ ကြက်ဋီကာ (၁၉၇၉)၊ မဟာစံအိမ်တော်ကြီး (၁၉၇၆)၊ ဘွန္တော ကြက်သူခိုး (၁၉၇၂)၊ ပုဂံ သူရဲကောင်းများ (ဒေါ်ခင်မျိုးချစ် အင်္ဂလိပ်လိုရေးသားသည်ကို မြန်မာပြန်၊ ၁၉၇၃)၊ ဟာသ ဝတ္ထုတိုများ (အတွဲ ၁၊ ၂၊ ၁၉၇၇ နှင့် ၁၉၇၈)၊ ဘဝထိုထို (၁၉၆၁)၊ သတ္တဝါတို့ သံသရာ (၁၉၆၄)၊ ဤလောက မြေမဟီဝယ် (၁၉၇၀)၊ ရသ ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ်သစ် (၂၀⁠၀၀ ပြည့်နှစ်) နှင့် လောကလူ့ပြည် (၁၉၇၂) တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ရေးသားခဲ့သည့် စာပေများ
၁၉၈၇ ၁၉၈၈ ၁၉၈၉ ၁၉၉၀
ရည်ညွှန်းကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ကညင်ရွာ
ကညင်ရွာ
သဲကုန်းရွာ၊ ကျွဲသောက်
သဲကုန်းရွာ၊ ကျွဲသောက်
ဝက်ငါးစီးရွာ၊ ဆပ်သွား
ဝက်ငါးစီးရွာ၊ ဆပ်သွား
ဆပ်ချောင်းရွာ၊ ဒါးမသိမ်း
ဆပ်ချောင်းရွာ၊ ဒါးမသိမ်း
လွန်းညရွာ၊ ဘားအံမြို့နယ်
လွန်းညရွာ(Lunnya)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ လွန်းညကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၃၀၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လွန်းညကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၆၂၂ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၅၁၇ ဦး နေထိုင်သည်။ လွန်းညရေပြာအိုင်သည် ဤရွာတွင် တည်ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘားအံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပွင့်လန်းရွာ၊ ပင်းတယမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်းတယမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျွန်းကလေးရွာ၊ မောင်းဒီး
ကျွန်းကလေးရွာ၊ မောင်းဒီး
ကုတူဟလသာလာသုတ်
ဝစ္ဆဂေါတ္တပရိဗိုဇ်က တိတ္ထိဆရာကြီး ခြောက်ဦးတို့၏ “ကွယ်လွန်သွားသော ဥတ္တမပုရိသ, ပရမပုရိသ, ပရမပတ္တိပတ္တဖြစ်သောသာဝကနှင့် ဆက်စပ်၍ ပြောကြားမှု ခြားနားချက်ကို အကြောင်းပြု၍ ဘုရားရှင်၏ တရားအထူးသိမှု၌ တွေးတောယုံမှား မှုဖြစ်ပုံ”ကို လျှောက်ထားရာ ဘုရားရှင်က “စွဲလမ်းမှုရှိသောသူအား တဖန်ဘဝသစ်၌ ဖြစ်ခြင်းကို ပညတ်တော်မူပုံ၊ စွဲလမ်းမှုမရှိသူအား တဖန်ဘဝသစ်၌ ဖြစ်ခြင်းကို မပညတ်ပုံကို လောင်စာရှိသောမီး, လောင်စာမရှိသောမီး ဥပမာဖြင့် ရှင်းလင်းမိန့်ကြားတော်မူပြီး “ကဏှသည် ထိုသတ္တဝါ၏ စွဲလမ်းမှုပေတည်း”ဟု ရှင်းလင်းဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်။
ဒိုးပင်ရွာ၊ ထီးချိုင့်မြို့နယ်
ဒိုးပင်ရွာ (Doepin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ ထီးချိုင့်မြို့နယ်၊ ဒိုးပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၄၅၉၃ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ထီးချိုင့်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရှင်သုဇာတ
ရှင်သုဇာတ (၁၁၉၁ − ၁၂၆၅) သည် သာယာဝတီမင်းလက်ထက်တွင် ထင်ရှားခဲ့သည့် ဆရာတော်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။
ဘဝ
ဆရာတော်ကို ၁၁၉၁ ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ဆရာတော်သည် လယ်ကိုင်းဆရာတော်၏ တပည့် ဖြစ်သည်။ သာယာဝတီမင်းလက်ထက်တွင် “ကလျာဏဘိဝံသသဒ္ဓမ်မဓဇမဟာဓမ္မရာဇဂုရုဘွဲ့” နှင့် မင်းတုန်းမင်းကြီးလက်ထက် “သုဇာတာဘိသီရိဓဇမဟာဓမ္မရာဇဂုရုတံဆိပ်” နှင့် သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် “သုဇာတာတိသီရိဓဇဓိပဓိပဝရမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု” တံဆိပ်တော်များ ဆက်ကပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။
ဆရာတော်သည် မိုးထားဝန် ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းသည့် ကျောင်းတွင် သီတင်းသုံးသဖြင့် “မိုးထားဆရာတော်” ဟု တွင်ခဲ့သည်။ ၁၂၆၃ ခုနှစ်တွင် မဟာသံဃရာဇာသာသနာပိုင်အဖြစ် တင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။
ပြုစုခဲ့သည့် ကျမ်းများ
ဆရာတော် ပြုစုတော်မူခဲ့သည့် ကျမ်းများအနက် ဝိနယရာသီကျမ်းသည် ထင်ရှားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာသာသနာပိုင်များ
ဘော် (တောင်)ရွာ၊ သရက်မြို့နယ်
ဘော် (တောင်)ရွာ (Baw(South))သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ သရက်မြို့နယ်၊ ဘော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၆၉၆၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၀၆ ဦး၊ မ ၄၃၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၄၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကြာတကံရွာ၊ ကျွန်းလှမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျွန်းလှမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဘော် (တောင်)ရွာ၊ သရက်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သရက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နံ့သာချောင်းရွာ၊ ဒါးမသိမ်း
နံ့သာချောင်းရွာ၊ ဒါးမသိမ်း
ပျည်းမချောင်းရွာ၊ ကိုင်းချောင်း
ပျည်းမချောင်းရွာ၊ ကိုင်းချောင်း
အရှေ့ရေပြားတောရွာ၊ ကျောက်ဆည်မြို့နယ်
အရှေ့ရေပြားတောရွာ (Ahsheyyaepyartaw)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ ကျောက်ဆည်မြို့နယ်၊ ရဲဘော်ကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၈၂၃၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရဲဘော်ကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၆၃၇ ဦး၊ မ ၃၆၈၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၃၁၇ ဦးနေထိုင်သည်။ ဒေသအခေါ်မှာ ရေဗျား ( အရှေ့ ) ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ဆည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဒါးရှည်ရွာ
ဒါးရှည်ရွာ
ဆယ်လောန်ရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖလမ်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အွန်တောင် (လွယ်လ)ရွာ၊ မက်မန်းမြို့နယ်
အွန်တောင် (လွယ်လ)ရွာ (Auntawng (Loila))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ မက်မန်းခရိုင်၊ မက်မန်းမြို့နယ်၊ ဝမ်စလောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၃၂၄၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝမ်စလောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၂၃ ဦး၊ မ ၂၁၇၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၃၉၆ ဦးနေထိုင်သည်။
စာတရာရွာ၊ ပင်းတယမြို့နယ်
စာတရာရွာ (Sartayar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်းတယမြို့နယ်၊ ပွေးလှကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၇၉၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပွေးလှကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၆၉ ဦး၊ မ ၂၁၁၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၉၈၄ ဦးနေထိုင်သည်။
အွန်တောင် (လွယ်လ)ရွာ၊ မက်မန်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မက်မန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရှမ်းခေါက်ဆွဲ
ရှမ်းခေါက်ဆွဲသည် ရှမ်းရိုးရာ အစားအစာတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ရှမ်းခေါက်ဆွဲတွင် ခေါက်ဆွဲဖတ်ကို မူတည်၍ အမျိုးအစားကွဲပြားသည်။ ဆန်စီး၊ ဆန်ဖွယ်(ရေစိမ်)၊ တိုဟူးပျော့ ဟူ၍ကွဲပြားပြီး အသုပ်၊ အရည်ဖျော်ဟူ၍ ကြိုက်နှစ်သက်သလို သုံးဆောင်ကြသည်။ ရှမ်းခေါက်ဆွဲကို ကြက်သား၊ ဝက်သားနှင့် သက်သတ်လွတ် အမျိုးမျိုး ပြုလုပ်စားသုံးကြသည်။
သက်သတ်လွတ် ရှမ်းခေါက်ဆွဲ ပြုလုပ်နည်း
ပါဝင်သော ပစ္စည်းများမှာ ဆန်ခေါက်ဆွဲ (Kway Teow)၊ ပဲငါးပိ (Chilli bean sauce)၊ ခရမ်းချဉ်သီး၊ ကြက်သွန်နီ၊ ပဲပြားနှင့် ကြက်သွန်ဖြူဆီတို့ ဖြစ်သည်။
ကြက်သွန်ဖြူဆီ လုပ်ရန် ဆီပူတွင် ကြက်သွန်ဖြူ လှီးပြီးသား များကို ထည့်ကြော်၍ ကြက်သွန်ဖြူဆီချက်လုပ်ပါ။ ကြက်သွန်ဖြူ ရွှေဝါရောင် သန်းလာလျှင် မီးဖိုမှ ချပြီး ဆီထဲသို့ ငရုတ်ကောင်းမှုန့် (Black Pepper) အနည်းငယ်ထည့်ထားပါ။
ခေါက်ဆွဲ အနှစ်ချက်နည်း
ဆီပူလာလျှင် လှီးထားသော ကြက်သွန်နီကို ကြော်ပါ။ ကြက်သွန် နွမ်းသွားလျှင် ခရမ်းချဉ်သီး ထည့်ကြော်ပါ။ ပဲငါးပိ စတီးဇွန်း ၂ဇွန်းခန့်၊ ဆား၊ အချိုမှုန့်ထည့်ပြီး ရေအနည်းငယ် ရော၍ ခဏအဖုံးအုပ်ထားပါ။ ခရမ်းချဉ်သီး ကြေသွားလျှင် လှီးထားသော ပဲပြား အတုံးလေးများကို ရောလိုက်ပါ။ ဆီပြန်လာလျှင် ရသည်။
ခေါက်ဆွဲ ပြင်နည်း
ခေါက်ဆွဲ ကို တစ်ပွဲစာ ထည့်ပါ။ ဆား၊ အချိုမှုန့်၊ ပဲငံပြာရည် (ကြာညို့) အနည်းငယ် ထည့်ပါ။ ကြက်သွန်ဖြူဆီ ထည့်ပါ။ ခေါက်ဆွဲအနှစ် ထည့်ပါ။ နောက်ဆုံးတွင် ထောင်းထားသော မြေပဲဆံ ဖြူးပြီး နယ်စားနိုင်သည်။ မုန်ညင်းချဉ် ထည့်၍ စားသုံးနိုင်ပေသည်။
မယ်ဇလီရွာ၊ ထီးချိုင့်မြို့နယ်
မယ်ဇလီရွာ (Meizali)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ ထီးချိုင့်မြို့နယ်၊ ဒိုးပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၄၅၉၄ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ထီးချိုင့်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကောင်းလွတ်ရွာ၊ မိုးမောက်မြို့နယ်
ကောင်းလွတ်ရွာ(Kawnglut)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မိုးမောက်မြို့နယ်၊ ခရိန်းမူးဒန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၁၉၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခရိန်းမူးဒန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆ ဦး၊ မ ၉ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၅ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျွဲကြိုရွာ၊ ကျွဲကြို
ကျွဲကြိုရွာ၊ ကျွဲကြို
ကျော်မင်း၊ ဦး (အိုင်စီအက်စ်)
အိုင်စီအက်စ် ဦးကျော်မင်း (၁၈၉၉- ၁၉၈၅)
"အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေး နယ်ပယ်တွင် ထင်ရှားသည်။ ငယ်စဉ်ကပင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ နာမည်ကြီးဆုံးသော အီတန်ကျောင်းနှင့် အောက်စဖို့ဒ်တက္ကသိုလ်တို့တွင် ပညာသင်ခဲ့သည်။ ယှဉ်ပြိုင်ဖြေဆိုရသော အိန္ဒိယပဋိညာဉ်ခံ အုပ်ချုပ်ရေးဝန်ထမ်းစာမေးပွဲတွင် မြန်မာတိုင်းရင်းသားများထဲမှ ပထမဆုံးအောင်မြင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ၁၉၃၇ မှ ၁၉၄၂-ခုနှစ်၊ ၉၁ ဌာန အုပ်ချုပ်ရေးတွင် မြန်မာတိုင်းရင်းသား ဝန်ကြီးချုပ် (၄)ဦးစလုံး၏ အတွင်းဝန်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့၍ ကမ္ဘာနှင့် ရင်ပေါင်တန်းနိုင်သည့် ထူးချွန်ထက်မြက်သောနိုင်ငံ့ဝန်ထမ်း တစ်ဦးအဖြစ် ထင်ရှားသည်။"
ငယ်ဘဝ
၁၈၉၉ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၅ ရက် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် စစ်တွေမြို့၌ ဖွားသည်။ အဖ ဦးထွန်းချန်၊ အမိ ဒေါ်မဦး ဖြစ်သည်။ သားသုံးယောက်တွင် အလတ် ဖြစ်သည်။ အစ်ကိုဖြစ်သူမှာ ဆင်းမလား စစ်ပြေး ဒေါ်မန်စမစ် အစိုးရ၏ ဘဏ္ဍရေးဝန်ကြီး ဆာထွန်းအောင်ကျော် ဖြစ်သည်။ ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးထွန်းချန်မှာ ဘီအေ၊ ဘီအယ်လ်ဘွဲ့ရ မြေပိုင်ရှင် ဝတ်လုံတော်ရ ဖြစ်၍ အင်္ဂလိပ်၊ မြန်မာ၊ ရခိုင် ရက်စွဲပါ 'ထွန်းချန် ပြက္ခဒိန်' ကို ပြုစုခဲ့သူ ဖြစ်သည်။
၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် စစ်တွေ နယ်ပိုင်ဝန်ထောက်၊ ၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင် ဘဏ္ဍရေးဌာန အတွင်းဝန်၊ ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် မြောင်းမြခရိုင်ဝန်၊ ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် ပညာရေးဌာန ဒုတိယအတွင်းဝန်၊ ၁၉၃၇-၄၁ ခုနှစ်တွင် သစ်တောဌာန အတွင်းဝန်၊ ဟံသာဝတီ ခရိုင်ဝန် အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ဒုတိယကမာ္ဘစစ် အတွင်း အင်္ဂလိပ် စစ်ပြေးအစိုးရနှင့် အတူလိုက်ပါ၍ ဆင်းမလားတွင် ရုံးစိုက်သည့် စစ်ပြေးအစိုးရ အဖွဲ့၌ တာဝန် ထမ်းဆောင်သည်။ စစ်ပြီးနောက် ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် စစ်ကိုင်းအရေးပိုင်၊ ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် ဧရာဝတီတိုင်း အရေးပိုင်၊ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ဘဏ္ဍရေးဌာန မင်းကြီး အဖြစ် တာဝန်ယူသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရပြီး ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယ ပဋိညာဉ်ဝန်ထမ်း ဘဝမှ အငြိမ်းစားယူ၍ နိုင်ငံရေးသမား အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။
၁၉၅ဝ မှ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ် အထိ စစ်တွေ ပါလီမန် အမတ်အဖြစ် ရွေးကောက်ခံရ၍ ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်သော ရခိုင်ပါလီမန်အုပ်စုနှင့် ရခိုင်အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအဖွဲ့ကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် အစိုးရအဖွဲ့ ဘဏ္ဍရေးနှင့် အခွန်ဝန်ကြီး အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။
၁၉၁၈ ခုနှစ်မှ စတင်၍ ကမာ္ဘ့တဝန်း ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ခရီးသွားလာခဲ့သည်။ ပြည်တွင်းတွင်လည်း ခရီးအနှံ့ သွားသည်။ တိုင်းပြည်နှင့် ပတ်သက်၍ ဒေသန္တရဗဟုသုတ များပြားသူ၊ ကမာ္ဘအမြင်ရှိသူ အဖြစ် ထင်ရှားသည်။ ထူးချွန် ထက်မြက်သော နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်း တဦး ဖြစ်သည်။ ၁၉၄၄ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌ ကျင်းပသည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အလုပ်သမား ကွန့်ဖရင့်၊ ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ ပါရီမြို့၌ ကျင်းပသည့် ကွန်ဖရင့်၊ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် ဝါရှင်တန်၌ ကျင်းပသည့် ကမာ္ဘ့ရော်ဘာ ကွန်ဖရင့်၊ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် မော်စကိုနှင့် ပီကင်း၌ ကျင်းပသည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စီးပွားရေး ကွန်ဖရင့်၊ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် လန်ဒန်နန်းတက်ပွဲ အခမ်းအနား၊ ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ နယူးဒေလီမြို့၌ ကျင်းပသည့် ကမာ္ဘ့ဘဏ် အစည်းအဝေးများကို တက်ရောက်ခဲ့သည်။
ဦးကျော်မင်းသည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာ ထူးချွန်၍ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် 'The Burma We Love' 'ကျွန်ုပ်တို့ချစ်သော ပြည်မြန်မာ' (၁၉၄၅)၊ 'Through the Iron Curtain via the BacK Door' 'သံကန့်လန့်ကာ နောက်ကွယ်မှ ဆိုဗီယက်' (၁၉၅၂)၊ 'Preliminary Report on New Industries for Burma' 'မြန်မာပြည်အတွက် စက်မှုလုပ်ငန်းသစ်များ ပဏာမရီပို့' (၁၉၄၇)၊ 'Mein Kampf ā La Kyaw Min' 'မိန်းကင့် အလာ့ ကျော်မင်း' (၁၉၄၇)၊ 'Introducing Buddhist Abhidhamma Meditation and Concentration' 'ဗုဒ္ဓ အဘိဓမ္မာ နိဒါန်း' (၁၉၇၉) စာအုပ်များကို ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ မြန်မာဘာသာဖြင့် ရေးသားခဲ့သော စာအုပ်မှာ ပါလီမန်တွင် ပြောကြားခဲ့သည့် ရခိုင်ပြည်နယ် ကိစ္စများဖြစ်သော 'ရခိုင်ပြည်နယ်' (၁၉၆၁) ဖြစ်သည်။
၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်တွင် နိုင်ငံတော် ကောင်စီက နိုင်ငံဂုဏ်ရည် (ပထမအဆင့်) ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။
ဘဝနိဂုံး
အိုင်စီအက်စ် ဦးကျော်မင်းသည် ၁၉၈၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂ဝ ရက်တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ခေမာသုတ်
ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့တော်နှင့် သာကေတမြို့အကြား “တောရဏအရပ်၌ ခေမာထေရီ သီတင်းသုံးနေစဉ် ကောသလဘုရင်က “ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ”အစရှိသောပြဿနာလေးမျိုးကို မေးလျှောက်ရာ ယင်းပြဿနာလေးချက်ကို မြတ်စွာဘုရားရှင် ဖြေကြားတော်မမူကြောင်း ခေမာထေရီက မိန့်ကြားပါသည်။ အဘယ်ကြောင့် ဘုရားရှင် ဖြေတော်မမူပါသနည်း-ဟု မေးလျှောက်ရာ ခေမာထေရီ က “ဂင်္ဂါမြစ်၏ သဲများ၊ မဟာသမုဒ္ဒရာရှိရေများကို ရေတွက်နိုင်သော သင်္ချာပညာရှင် ရှိပါသလောဟု ပြန်လည်မေးတော်မူပြီး ဥပါဒါနက္ခန္ဓာတစ်ပါးစီ၌ သတ္တဝါဟုပညတ်နိုင်သော သဘောကို ဘုရားရှင်ပယ်ပြီးပုံ၊ ထို့ကြောင့် “ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ”အစရှိသောအရာသို့ မရောက်တော့ပုံကို အကျယ်ရှင်းလင်း ဟောပြပါသည်။ တဖန် ကောသလမင်းသည် ဘုရားရှင်အား ထိုပြဿနာကို မေးလျှောက်သည့်အခါ ဘုရားရှင်က ခေမာထေရီဖြေကြားသည့်အတိုင်း ရှင်းလင်းဖြေကြားတော်မူရာ ကောသလဘုရင်က “ဘုရားရှင်နှင့် သာဝိကာမတို့ တရားဟောရာ၌ သဒ္ဒါ-သဒ္ဒါချင်း အနက်-အနက်ချင်း တထပ်တည်းကျပုံ၊ ညီညွတ်ပုံ၊ မဆန့်ကျင်ပုံတို့ကို ချီးကျူး လျှောက်ထားသည့်သုတ်။
ချောင်းဖျားရွာ၊ မောင်းဒီး
ချောင်းဖျားရွာ၊ မောင်းဒီး
ကိုရီးယားဘာသာစကား
ကိုရီးယားဘာသာစကား (တောင်ကိုရီးယား- 한국어 ဟန်းဂုဂ်အော၊ မြောက်ကိုးရီးယား- 조선말 ဂျိုဆွန်းမားလ်) သည် လူသန်းပေါင်း (၈၀) ခန့်အတွက် မွေးရပ်မြေဖြစ်ပြီး၊ အများစုမှာ ကိုရီးယားနွယ်ဖွားများဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် မြောက်ကိုရီးယားနှင့် တောင်ကိုရီးယား နှစ်နိုင်ငံစလုံး၏ တရားဝင်နှင့် အမျိုးသားဘာသာစကားဖြစ်သည်။ သို့သော် လွန်ခဲ့သည့် (၇၄) နှစ်တာကာလအတွင်း နိုင်ငံရေးအရ ကွဲလွဲခဲ့သော ကိုရီးယားနှစ်နိုင်ငံသည် သိသာထင်ရှားသော ဝေါဟာရကွဲပြားမှုအချို့ကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ကိုရီးယားကို ကျော်လွန်၍ ဘာသာစကားသည် Jilin ပြည်နယ်၊ အထူးသဖြင့် Yanbian စီရင်စုနှင့် Changbai ကောင်တီတို့တွင် လူနည်းစုဘာသာစကားအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားသည်။ ဂျပန်၏မြောက်ဘက်ရှိ ရုရှားကျွန်း၊ Sakhalin ၏အစိတ်အပိုင်းများတွင် Sakhalin ကိုရီးယားလူမျိုးများမှလည်း ပြောဆိုကြပြီး အာရှအလယ်ပိုင်းရှိ Koryo-saram မှလည်း ပြောဆိုကြသည်။ ဂျယ်ဂျူကျွန်း၏ ဂျယ်ဂျူဘာသာစကား (Jejuan) နှင့် ကိုရီးယားဘာသာတို့နှင့်အတူ—ကျစ်လျစ်သိပ်သည်းသော ကိုရီးယားဘာသာစကားမိသားစုအဖြစ် တည်ရှိနေသည့် ဘာသာစကားတွင် မျိုးသုဉ်းသွားသည့် ဆွေမျိုးအနည်းငယ်ရှိသည်။ သို့သော်လည်း ဂျယ်ဂျူဘာသာစကားနှင့် ကိုရီးယားဘာသာစကားဟာ တစ်ယောက်နှင်တ့စ်ယောက် နားလည်နိုင်စွမ်းမရှိပေ။ ကိုရီးယားဘာသာစကား၏ မွေးရပ်မြေသည် ခေတ်ပြိုင်တရုတ်အရှေ့မြောက်ပိုင်းရှိ တစ်နေရာဖြစ်သည်ဟု အကြံပြုထားသည်။ ဘာသာစကားသည် ဘာသာစကားကို နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း လွှမ်းမိုးမှုမှ အစပြုသည့် လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ အထက်တန်းအဆင့်သည် မည်သည့် အခြေအနေ၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကိုမဆို ညွှန်ပြသည့် စနစ်တစ်ခုသို့ ဦးတည်စေသည်။
တောင်နားရွာ၊ လှာကဒေါင်
တောင်နားရွာ(Taungnar)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ လှာကဒေါင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၂၈၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လှာကဒေါင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၈၈၄ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၄၅၃၂ ဦး နေထိုင်သည်။ ပညာရေးကောလိပ်သည် လှာကဒေါင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ၂၆ ဧက ကျယ်ဝန်းသည်။ ဆရာ/မ ၈၀ ကျော် ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘားအံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဒိုင်းနမိုက်
ယခုခေတ်၌ အင်ဂျင်နီယာကြီးများသည် ကျောက်ဆောင် မြေထုကို ဒိုင်းနမိုက်ဖြင့်ဖြိုခွဲ၍ တူးမြောင်းများ၊ လှိုဏ်ခေါင်းများ ဖောက်လုပ်ကြသည်။ ဒိုင်းနမိုက်သည် သေးငယ်သော်လည်း၊ ပေါက်ကွဲရာ၌ အလွန်ပြင်းထန်သည်။ ဒိုင်းနမိုက် အားလုံးလိုလိုတွင် အဓိကအားဖြင့် နိုင်ထရိုဂလစ်ဆရင်းပါဝင်သည်။
နိုက်ထရို ဂလစ်ဆရင်းကို ၁၈၄၆ ခုနှစ်တွင် အီတာလျံ အမျိုးသား အားစကားညို ဆိုဗရဲရိုးဆိုသူက ဖော်စပ်ခဲ့လေသည်။ နိုက်ထရို ဂလစ်ဆရင်းမှာ ဂလစ်ဆရင်းကို နိုက်တရစ်အက်ဆစ်၊ ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ်တို့နှင့် ရောစပ်ပြုလုပ်ထားသော ပစ္စည်းဖြစ်သည်။ နိုက်ထရိုဂလစ်ဆရင်းမှ ဒိုင်းနမိုက်ဖြစ်အောင် ၁၈၆၆ ခုနှစ်တွင် ဆွီဒင်အမျိုးသား ဓာတုဗေဒပညာရှင် အဲလ်ဖရက် နိုဘယ်ဆိုသူက ကြံစည်ပြုလုပ်ခဲ့လေသည်။ နိုဘယ်မှာ နိုဘယ် ငြိမ်းချမ်းရေးဆုကို တီထွင်သောပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်၏။
ဒိုင်းနမိုက်ပြုလုပ်ရာ၌ နိုက်ထရို ဂလစ်ဆရင်းကို လွယ်ကူစွာ မပေါက်ကွဲစေရန် ဓာတ်ပြုမှုကင်းသော နိုက်ထရို ဂလစ် ဆရင်းစုတ် ပစ္စည်းများတွင် စုတ်ဝင်နေစေသည်။ နိုဘယ်အသုံးပြုခဲ့သည့် နိုက်ထရိုဂလစ်ဆရင်း စုတ်ပစ္စည်းမှာ ကီဇယ်ဂူးခေါ် မြေစေးတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ နောင်အခါတွင် ထိုမြေစေးမျိုးအစား သစ်သားပျော့ဖတ် မြေဖြူ၊ မီးသွေး စသည်တို့ကို အသုံးပြုကြသည်။ ဒိုင်းနမိုက်တွင် နိုက်ထရိုဂလစ်ဆရင်း ၇၅ ရာခိုင်နှုန်း၊ ကီဇယ်ဂူး ၂၅ ရာခိုင်နှုန်း ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ ၁၈၇၅ ခုနှစ်၌ နိုဘယ်သည် ယခင်ကထက် ပိုမိုပြင်းထန်သော ဒိုင်းနမိုက် ဂျယ်လတင်ကို တီထွင်ပြန်သည်။ ထိုဒိုင်းနမိုက်တွင် နိုက်ထရို ဂလစ်ဆရင်း ၇၅ ရာခိုင်နှုန်း၊ နိုက်ထရိုဆဲလျူလို့ ၆ ရာခိုင် နှုန်း၊ ပိုတက်ဆီယမ် နိုက်ထရိတ် ၁၆ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် သစ်သား ပျော့ဖတ်၊ မြေဖြူတို့ကို အနည်းငယ်စီ ပါဝင်လေသည်။
ရိုးရိုးဒိုင်းနမိုက်သည် များသောအားဖြင့် တုတ်ချောင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်။ အရှည် ၈ လက်မခန့်ရှိ၍၊ အချင်း ၂ လက်မခန့်ရှိ၏။ ရေငွေ့မဝင်နိုင်အောင် ဒိုင်းနမိုက်ကို ဖယောင်းသုတ်ထားသော စက္ကူအညိုရောင်ဖြင့် ရစ်ပတ်ထားသည်။ ဒိုင်းနမိုက်ကို ဖောက်ခွဲလိုသည့်အခါ မီးရှို့ပေးရသည်။ မီးစွဲလောင် နေစဉ် ဒိုင်းနမိုက်ကို အနည်းငယ်ရိုက်ခပ်လိုက်လျှင် ထိပ်ဖုံးက ယမ်းအိမ်ပွင့်၍ ပြင်းထန်စွာ ပေါက်ကွဲသွားလေသည်။
ဗဲလဖတ်မြို့
ဗဲလဖတ်မြို့(အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့်: Belfast, အိုင်းရစ်ဘာသာဖြင့်: Béal Feirste, အဓိပ္ပာယ်မှာ: သဲမြစ်ဝ)သည် ဗြိတိန်နိုင်ငံ၏ တစ်စိတ်တဒေသဖြစ်သော မြောက်ပိုင်း အိုင်ယာလန်၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ အားစတားပြည်နယ်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်း၊ အန်ထရင်း ကောင်တီအတွင်း၌ တည်ရှိ၍ ဗဲလဖတ်လော့ခေါ် ပင်လယ်လက်ကြားထဲသို့ လက်ဂန်မြစ်စီးဝင်ရာ မြစ်ဝ၌ တည်ရှိလေသည်။ မြောက်အိုင်ယာလန်၏ လူဦးရေ အများဆုံး၊ စက်မှုလက်မှုနှင့် ကုန်သွယ်မှု လုပ်ငန်းများ အကြီးအကျယ်ဆုံး မြို့ကြီးဖြစ်သည်။ ဗဲလဖတ်မြို့သည် ဗြိတိန်နိုင်ငံ၌ အကောင်းဆုံးသော သင်္ဘောဆိပ်တစ်ခုရှိသော မြို့လည်းဖြစ်သည်။ ဗဲလဖတ်မြို့တွင် လူဦးရေ ၂၆၇, ၅၀၀ ခန့်ရှိသည်။
သမိုင်း
ယင်းသို့သော မြို့ကြီး ပြကြီးဖြစ်လာသည့်ဗဲလဖတ်သည် ရှေးအခါက သာမညတံငါရွာကလေးတရွာမျှသာ ဖြစ်သည်။ ၁၆၄၁ ခုနှစ် အိုင်းရစ်သူပုန်အရေး ပေါ်ပြီးနောက်တွင် မြို့ရိုးခံတပ်နှင့် မြို့တစ်မြို့ဖြစ်လာ၍ ကုန်သွယ်ရောင်းဝယ်မှု ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာသည်။ ဟျူးဂျနိုးများ ပြင်သစ်နိုင်ငံမှ ထွက်ခွာလာကြသောအခါ ဗဲလဖတ်မြို့၌ အမြောက်အမြားလာရောက် အခြေစိုက်ကြသည်။ ယင်းတို့သည် စက်ရက်ကန်းအသုံးပြုသော လင်နင်ပိတ်ချောစက်ရုံများ တည်ထောင်ရာ၌ ကူညီအားပေးကြသည်။ ထို့ကြောင့် ၁၈ ရာစုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ဗဲလဖတ်မြို့သည် ပို၍စည်ကား ဝပြောလာသည်။
စီးပွားရေး
အိုင်းရစ်လင်နင် ပိတ်ချောလုပ်ငန်း၏ အချက်အချာမြို့ကြီးဖြစ်လာသည်။ ယခုအခါ ယင်းအထည်လုပ်ငန်းသည် ဗဲလဖတ်မြို့၏ ဒုတိယအရေးပါသော လုပ်ငန်း ဖြစ်လာပြီးဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ဗဲလဖတ်မြို့မှ ကြိုးလုပ်ငန်း၊ ဆေးလိပ်ဆေးလုပ်ငန်းတို့သည်လည်း ဗြိတိသျှကျွန်းစုတွင် အကြီးကျယ်ဆုံး ဖြစ်သည်။ စက်ကိရိယာ၊ ချုပ်ပြီးအဝတ်အထည်၊ လေယာဉ်ပျံနှင့် ဓာတုဗေဒ ဆေးလုပ်ငန်းများကိုလည်း ဗဲလဖတ်မြို့၌ လုပ်ကိုင်ကြ၍၊ အရက်ချက်စက်၊ ဂျုံစက်၊ သားရေနယ်စက်များလည်း ရှိလေသည်။ ဗဲလဖတ်မြို့သည် လှပသော မြို့မဟုတ်ချေ။ သို့သော် မြို့အနေအထား အကွက်ကျ၍ စနစ်တကျ ရှိသည်။ ဘုရင်မတက္ကသိုလ်၊ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းများနှင့် အစိုးရရုံးကြီးများ စသော လှပခန့်ညားသည့် အဆောက်အအုံကြီးများလည်း ရှိလေသည်။ မြို့သူမြို့သားတို့သည် များသောအားဖြင့် စကော့-အိုင်းရစ် အဆက်အနွယ်များဖြစ်၍ ပရိုတက်စတန့်များ ဖြစ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဗြိတိသျှအစိုးရအား သံယောဇဉ်ကြီးမား၍ ယုံကြည်အားထားကာ၊ ဟုမ္မရူးအုပ်ချုပ်ရေး တိုက်ပွဲကို ဆန့်ကျင်တွန်းလှန်ခဲ့သော အချက်အချာမြို့ဖြစ်ခဲ့လေသည်။ ထို့ကြောင့် ဗြိတိသျှအစိုးရ အအုပ်အချုပ် လက်အောက်တွင်ပင်ရှိနေသော မြောက်ပိုင်း အိုင်ယာလန်၏ မြို့တော် ဖြစ်လာခဲ့လေသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ဗဲလဖတ်မြို့သည် အရေးပါသော ရေတပ်စခန်းမြို့ဖြစ်ခဲ့သည် ၁၉၃၁ ခုနှစ်က ဂျာမန်လေတပ်၏ ငါးကြိမ်တိုင်တိုင် ဗုံးကြဲခြင်းကို ခံရ၍ ရပ်ကွက်အားလုံးတွင်ပင် အပျက်အစီး ရှိခဲ့သည်။ အမေရိကန်မှ ပို့သော ရိက္ခာများ၊ စစ်လက်နက်ပစ္စည်းများကို ဗဲလဖတ်မြို့မှတဆင့် မဟာမိတ်တပ်များသို့ တင်ပိုခဲ့ရလေသည်။
သောင်း၊ ဦး (ရေဦး)
မြန်မာစာရေးဆရာ ဦးသောင်း (ရေဦး) ကို စစ်ကိုင်းတိုင်း ငါန်းဇွန်မြို့၌ ပန်းတိမ်ဆရာကြီး ဦးအံ့ ၊ ဒေါ်ဝန် တို့မှ ၁၉၀၉ ခု ၊ ဇန်နဝါရီလ (၁၇)ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်သည်။ သားလေးယောက်အနက် အငယ်ဆုံးဖြစ်သည်။ ၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် တိုင်းရင်းမြန်မာ ဆရာကြီး ဦးလှဒင်ကျောင်းမှ နဝမတန်း အောင်မြင်သည်။
၁၉၂၅ ခုတွင် မော်လမြိုင်မြို့ နော်မန်ကျောင်းမှ အလယ်တန်းပြဆရာအဖြစ် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ အမြင့်မြို့ အလယ်တန်းပြဆရာအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်တွင် ချောင်းဦးမြို့နယ် အမြင့်မြို့နယ် သောတပန်ရပ်ကွက်မှ ဦးသာဒွန်း ၊ ဒေါ်ခ တို့၏ သမီး ဒေါ်ခင်အိ နှင့် အိမ်ထောင်ကျခဲ့ရာ သားသုံးယောက် ထွန်းကားခဲ့သည်။ ၁၉၃၂ ခုတွင် ဒသမတန်းအောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၄ ခုတွင် အထက်တန်းပြဆရာအဖြစ် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ အမြင့်မြို့တွင် ပညာရေးတာဝန်များ ထမ်းဆောင်ရင်း ပိဋကတ်စာကြည့်တိုက် အမြဲတမ်း အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ အမြင့်မြို့ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ပုဂံခေတ်ကျောက်စာများကို လာရောက်ဖတ်ရှု သမိုင်းပြုစုနေသော သမိုင်းပါမောက္ခဆရာကြီး လုစ်နှင့် တွေ့ဆုံရင်းနှီးပြီး ကျောက်စာဖတ်ခြင်း အတက်ပညာကို တတ်ကျွမ်းခဲ့သည်။ ၁၉၈၃ ခုတွင် 'အမြင့်မြို့ ဒေသန္တရလေ့လာချက်စာတမ်း' ဖြင့် 'ပညာမဂ္ဂဇင်း'က ချီးမြှင့်သော စာပေဆုရရှိခဲ့သည်။ ဂျပန်ခေတ် အာရှလူငယ် မဂ္ဂဇင်းထုတ်ဝေရာတွင် စာတည်းအဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဂျပန်ခေတ် အာရှလူငယ် အစည်းအရုံးခွဲ၏ အသင်းဝင်အဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ စစ်ပြီးခေတ် 'အိုးဝေ' သတင်းစာ ထုတ်ဝေစဉ်က အမြင့်မြို့နယ် သတင်းထောက်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းရွက်ခဲ့ပြီ 'စိန်ပလိမ်တိမ်ဂွိန်း' ကလောင်အမည်ဖြင့် ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်။
၎င်းရေးသားသော အိုးဝေသတင်းစာ၌ 'ဗိုလ်ချုပ်မသေပါ' ဆောင်းပါးကို မြန်မာ့အသံ ဆောင်းပါကဏ္ဍမှ ထုတ်လွှင့်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်းကော်မရှင်၏ အဝေးရောက် အမှုဆောင်အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၄ ခုတွင် ရွှေဘိုခရိုင် ရေဦးခရိုင်ခွဲ (ရေဦးမြို့၊ ဒီပဲယင်းမြို့ ၊ တန့်ဆည်မြို့)၌ ပညာအုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းရွက်ခဲ့သည်။ ပညာအုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းရွက်ရင်း ရွှေဘိုခရိုင်အတွင်းမှ စာပေ ၊ ပုရပိုက် ၊ ခေါင်းလောင်းစာများကို စုဆောင်းပြီး သုတေသနဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်။ တန့်ဆန်မြို့နယ်အတွင်းမှ ရရှိသော အထောက်အထားများဖြင့် 'ပျူလူမျိုးများ၏ အဆက်အနွယ်သော' ဟူသော သမိုင်းသုတေသန ဆောင်းပါးမှာ ယဉ်ကျေးမှုစာစောင်တွင် ထည့်သွင်းဖော်ပြခြင်းခံရသည်။
၁၉၆၇ မှ ၁၉၇၂ ခုထိ ကုန်းဘောင်ခေတ်ဆိုင်ရာ လူမှုရေး ၊ ယဉ်ကျေးမှု ၊ ဘာသာရေး ၊ ဓလေ့ထုံးတမ်း၊ စိုက်ပျိုးရေး စသည် ဆောင်းပါး (၁၃၀)ကို လုပ်သားပြည်သူ့ နေ့စဉ် သတင်းစာတွင် ရေးသားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် အိုးဝေဂျာနယ် ၊ စန္ဒာမဂ္ဂဇင်း ၊ ဟံသာဝတီသတင်းစာ (မန္တလေး)နှင့် မန္တလေး ဝိဇ္ဇာသိပ္ပံတက္ကသိုလ် နှစ်ပတ်လည် မဂ္ဂဇင်းများတွင် သမိုင်းသုတေသန ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်။ မဟာဝိဇ္ဇာ ဘွဲ့ယူစာတမ်းအတွက် ရေးသားပြုစုကြသော ကျောင်းသားများကို သမိုင်းအထောက်အထားများ ကွယ်လွန်ချိန်အထိ အကူအညီပေးခဲ့သည်။ ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် ခရိုင်ခွဲပညာအုပ်တာဝန်မှ အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။
ဆရာကြီး ဦးသောင်း (ရေဦး) သည် ၁၉၉၁ ခု ၊ စက်တင်ဘာလ (၁၅)ရက်နေ့ ည (၉)နာရီတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်၌ ဇနီး ဒေါ်ခင်အိနှင့် သားသုံးယောက် (ကိုသန်းမြင့် ၊ ကိုအုန်းမြင့် ၊ ကိုမြင့်သန်း ) တို့ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ထိန်တောရွာ၊ ကျွန်းလှမြို့နယ်
ထိန်တောရွာ (Hteintaw)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်၊ ကျွန်းလှမြို့နယ်၊ ထိန်တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၁၈၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျွန်းလှမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လှဝင်း (လေသူရဲတစ်ဦး)
အမည်ရင်းမှာ ဦးလှဝင်းဖြစ်သည်။ အဖ ဦးဘတင် ၊ အမိ ဒေါ်မြစ်တို့မှ ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာလ (၁၈)ရက်နေ့တွင် မော်လမြိုင်မြို့၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ မော်လမြိုင်မြို့ အမှတ် ၁ အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းတွင် ကိုးတန်းအောင်မြင်ပြီးနောက် ရန်ကုန်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ ပညာသင်ကြားခဲ့ရာ ၁၉၅၈ ခုတွင် ကျောက်မြောင်းအစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းမှ တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲအောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၈ ခုတွင် မေမြို့ (ပြင်ဦးလွင်မြို့) အပတ်စဉ် (၄) စစ်တက္ကသိုလ် ဗိုလ်သင်တန်းကျောင်းသို့ ဗိုလ်လောင်းအဖြစ် တက်ရောက်ပညာသင်ခဲ့ရာ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ (B.A) ရရှိခဲ့သည်။ ဗမာ့တပ်မတော် (လေတပ်)တွင် ဗိုလ်အဖြစ် ခန့်ထားခြင်း ခံရပြီး လေယာဉ်မှူးသင်တန်းသို့ တိုးမြှင့်ခန့်ထားခြင်း ခံရသည်။
၁၉၆၇ ခုတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)တွင် စစ်ဦးစီးမှူး (တတိယတန်း)သုတေသနအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထိုမှတစ်ဖန် မြန်မာ့သတင်းစဉ် (ပြည်တွင်း)သို့ အထူးအရာရှိ ၊ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးအချုပ် စသည်ဖြင့် ပြောင်းရွှေ့ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၄ ခုမှစ၍ မြဝတီ ၊ သွေးသောက် စသည့်မဂ္ဂဇင်းများတွင် ဝတ္ထုတိုများ စတင်ရေးသား၍ စာပေလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ လေသူရဲတစ်ဦး ကလောင်အမည်အပြင် ဦးလှဝင်း (လေသူရဲတစ်ဦး)ဖြင့်လည်း ရေးသားခဲ့သည်။
ထို့နောက် စာပေဗိမာန်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ စာတည်းဌာနတွင် လက်ထောက်စာတည်းအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရင်း စာပေများကို ဆက်လက်ရေးသားခဲ့သည်။ ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည့် စာအုပ်များအနက် သန်းခေါင်ယံခရီးသည်နှင့် ကိုယ်တွေ့ လေကြောင်းဝတ္ထုများ အရုဏ်နှင့် ဆည်းဆာ၊ ကျွန်တော် ရတနာကုန်သည် ၊ တရုတ်ဖြူလေယာဉ်ပစ်ချခဲ့စဉ်က ၊ မုန်တိုင်းနှင့် သစ္စာ ၊ အညိုတို့ ပတ္တမြားမြေ ၊ ငလျင်ဗုံးကြဲခဲ့စဉ်က ၊ ပါပီလွန် ၊ ဗင်ကို ၊ ရွှေဘုံသာလမ်းပေါ်မှာ ၊ မြန်မာပြည်လေကြောင်းတိုက်ပွဲ ၊ ရတနာ၏ လျှို့ဝှက်ချက်များ ၊ လေကြောင်းပညာသိချင်စရာ ၊ ကျွန်တော်နှင့်ရတနာများ ၊ ရတနာကုန်သည်သုံး ကျောက်မျက်အဘိဓာန်၊ ကျွန်တော် ပန်းချီကုန်သည် စာအုပ်များမှာ ထင်ရှားသည်။
ဆက်စပ်လေ့လာရန်
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ဂုမ္မဏီရွာ၊ သရက်မြို့နယ်
ဂုမ္မဏီရွာ (Gonmani)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ သရက်မြို့နယ်၊ ဂုမ္မဏီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၆၉၄၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဂုမ္မဏီကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၃၈ ဦး၊ မ ၇၀၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၄၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သရက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရှင်ဝရုဏ
ရှင်ဝရုဏ (၁၁၀၉ − ၁၂၇၈) သည် “ရွှေခုံတိုင်ဆရာတော်” ဟု ထင်ရှားခဲ့သည့် ကျမ်ပြုဆရာတော်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။
ဘဝ
ငယ်စဉ်အခါတွင် သစ်ဆိမ့်ဂိုဏ်းအုပ်ဆရာတော်ထံတွင် စာပေများသင်ကြားခဲ့ပြီး သိလုံးဆရာတော်ကို ကမ္မဝါဆရာပြု၍ ရဟန်းပြုခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် သာသနာပိုင်ဆရာတော် ဦးဉေယျထံတွင် ဆက်လက်သင်ကြားခဲ့သည်။ ရှမ်းကလေးကျွန်းဆရာတော် ဦးနန္ဒထံတွင် ဆက်လက်ကာ ပညာများ ဆည်းပူး၍ အမရပူရမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ကာ သီတင်းသုံးခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် ရွှေခုံတိုင်ရွာတွင် သီတင်းသုံးခဲ့သည်။
ဆရာတော်အား မင်းတုန်းမင်းသည် ဘွဲ့တံဆိပ်ကပ်လှူတော်မူလိုသော်လည်း ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ ၁၂၃၆ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့သို့ ကြွကာ ရွှေတိဂုံစေတီတော်မြောက်ဘက် ရေတံခွန်တောရ မဟာသိဝတိုက်တွင် သီတင်းသုံးခဲ့သည်။ မဟာဗောဓိသို့ ကြွတော်မူ၍ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်မြို့များသို့လည်း လှည့်လည်ကာ တရားများ ဟောပြောခဲ့သည်။
ပျံလွန်တော်မူခြင်း
ဆရာတော်သည် ၁၂၇၈ ခုနှစ်၊ သီတင်းကျွတ်လဆန်း ၃ ရက်နေ့တွင် ပျံလွန်တော်မူခဲ့သည်။
ပြုစုခဲ့သည့် ကျမ်းများ
ဆရာတော်သည် အောက်ပါကျမ်းများကို ရေးသားပြုစုတော်မူခဲ့သည်။
၁။ နေတ္တိဟာရအကောက်ကျမ်း၊
၂။ သဒ္ဓမ္မပါလမေဒနီကျမ်း၊
၃။ ဥပေါသထဝိသေဓနီကျမ်း၊
၄။ ပညာဝဍ္ဎနသင်္ဂြိုဟ်ဖွင့်နည်းကျမ်း၊
၅။ ဓမ္မောသဓ ဝိသောဓနီကျမ်း၊
၆။ ကာလဝိမုတ်အဆုံးအဖြတ်ကျမ်း၊
၇။ ရာဇဝင်ချုပ်။
ပြင်ဖြူရွာ
ပြင်ဖြူရွာ
သစ်မွှေးကျင်းရွာ၊ ကျွဲသောက်
သစ်မွှေးကျင်းရွာ၊ ကျွဲသောက်
အေးရွာသစ်ရွာ၊ ဒါးမသိမ်း
အေးရွာသစ်ရွာ၊ ဒါးမသိမ်း
ကာဗွန်နစ်အက်ဆစ်
ကာဗွန်နစ်အက်ဆစ် (Carbonic acid) ဆိုသည်မှာ ရေထဲတွင် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ဓာတ်ငွေ့ ပျော်ဝင်နေသည်ကို ခေါ်ဆိုသည်။ အမှန်အားဖြင့် ရှူရှိက်လေထဲတွင် ကာဗွန်နစ်အက်ဆစ်များ ပါဝင်သည်သာဖြစ်သည်။ နှစ်ကာလကြာရှည်လာသောအခါ ကျောက်လွှာမျက်နှာပြင်များသည်ပင် ၎င်းဓာတ်ကြောင့် သဘာဝပြောင်းလဲတတ်သည်။
တလည်း
တလည်းပင်သည် 'ပျူနီကာစီအီး'မျိုးရင်းတွင်ပါဝင်၍၊ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ 'ပျူနီကာ ဂရာနေတမ်'ဖြစ်သည်။ တလည်းပင်ကို ချုံပင်အနေနှင့်၎င်း၊ အပင်အနေနှင့်၎င်း တွေ့ရသည်။ တလည်းပင်သည် ရာသီလိုက် အရွက်ကြွေသောအပင်သို့မဟုတ် ချုံပင်ဖြစ်သည်။ အမြင့် ၁၅ ပေမှ ၂၅ ပေထိရှိသည်။ အရွက် သည် ချောမွှတ်၍ စိမ်းလဲ့လဲ့ အရောင်ရှိသည့်ပြင်၊ ဘဲဥပုံမှ လှံ သွားပုံထိ ပုံအဝိုင်း အချွန်း အမျိုးမျိုးကွဲပြားသည်။ အလျား ၃ လက်မခန့်ရှိသည်။ အကိုင်းများတွင်ဆူးရှိသည်။ အခက်ကလေး တို့၏ အစွန်းတွင် လိမ်မော်ရောင် သန်းနေသည့် အနီရောင်ပန်း ပွင့်များ ပွင့်သည်။ အချို့အပင်တွင် အဖြူရောင်အပွင့်လည်း ပွင့် တတ်သည်။ တလည်းသီးသည် အရွယ်အားဖြင့် လိမ်မော်သီးမျှ ရှိသည်။ သို့သော် လိမ်မော်သီးထက် အလုံးထွားသည်ကိုသာ အများအားဖြင့် တွေ့ရသည်။ အချင်း ၃ လက်မမှ ၄ လက်မ ထိရှိ၍၊ ယောင်ယောင်မျှသာ ထင်ရှားသောအမြှောင်း ခြောက် မြှောင်းရှိသည်။ အခွံသည်မာ၍ ချောမွှတ်သည့်အပြင် အဝါ၊ အနီနှင့် ရွှေဖလားရောင်ဟူ၍ အရောင်အမျိုးမျိုးရှိသည်။ တလည်းသီးအတွင်း၌ အခန်းအများရှိသည်။ ထိုအခန်းများ၌ အနားများရှိသည့် ရှည်လျားလျားအစေ့များစွာ ပါရှိသည်။ ထိုအစေ့များကို ဖုံးနေသော အနီရောင်ရှိသည့် အပေါ်ယံအသား သည် အရည်ရွှမ်း၍ နှစ်သက်ဖွယ်ကောင်းသော ချည်ဖြုံဖြုံ့ အရသာနှင့်လည်း ပြည့်စုံသည်။ ထိုအပေါ်ယံအသား၏ အရောင်မှာ အဖြူလည်းဖြစ်နိုင်သည်။
အရှေ့တိုင်းနိုင်ငံများတွင် ရှေးအခါကစ၍ တလည်းသီး သည် စပျစ်သီး၊ သဖန်းသီးကဲ့သို့ပင် အရေးပါခဲ့သည်။ စပိန် လူမျိုးများက တလည်းပင်ကို ကမ္ဘာသစ်သို့ ယူဆောင်ခဲ့ကြဟန် ရှိသည်။ ဥရောပတိုက်၌ ရှောက်သီးနှင့် လိမ်မော်သီးများမပေါ် သေးမီက ရောမလူမျိုးတို့နှင့် ဂရိလူမျိုးတို့သည် တလည်းသီးကို အလွန် နှစ်သက်ကြသည်။ အဆီးရီးယန်းလူမျိုးနှင့် အီဂျစ်လူမျိုး တို့ ကောင်းစားကြစဉ်အခါကလည်း တလည်းသီးသည် လှပ တင့်တယ်ခြင်းကို သရုပ်ဆောင်သည့် အထိမ်းအမှတ်ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူတို့၏စာပေများတွင် လှပသောတလည်းပွင့်များနှင့် တလည်း သီးများအကြောင်းကို ဖော်ပြထားသည့်အပြင် ပန်းပုထုလုပ်ရာ ၌လည်း တလည်းပန်းတလည်းသီးကို အထူးမွမ်းမံ ထုလုပ်ကြ သည်။ တရုတ်နိုင်ငံတွင် တလညင်းသီးသည် ဖွံဖြိုးထွန်းကား ခြင်းကို သရုပ်ဆောင်သော အထိမ်းအမှတ်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဂရိ လူမျိုးတို့တွင် တလည်းစေ့သည် မှောင်မိုက်ခြင်း၏ စွမ်းရည်ကို သရုပ်ဆောင်သော အထိမ်အမှတ်ဖြစ်သည်။
တလည်းသီးတွင်ပါရှိသည့် အစေ့များကို ဖုံးအုပ်နေသော အပေါ်ယံအသားသည် အရသာရှိသော်လည်း၊ ပါးလွှာသော ကြောင့် ယခုအခါ တလည်းသီးကို အသီးမှည့်အတိုင်း စားသုံး ခြင်းနည်းပါးလာသည်။ မက္ကဆီကို နှင့် ပါးရှားနိုင်ငံတို့တွင် တလည်းသီးမှအရည်ကို ညှစ်ယူ၍ ဖျော်ရည်ပြုလုပ်ကြသည်။ အီရန်နိုင်ငံတွင် ထိုအပေါ်ယံအသားကို ဝိုင်အရက်ချက်လုပ်ရာ တွင် အသုံးပြုသည်။ တလည်းသီးခွံ၊ အပင်၏ အခေါက်နှင့် အမြစ်တို့မှ သားရေနယ်ရာ၌ အသုံးချနိုင်သော ဖန်ရည်ကို ထုတ်ယူကြသည်။ ထိုဖန်ရည်ကို ဘယဆေးဖော် စပ်ရာ၌လည်း အသုံးချသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သစ်သီးပင်များ ကဏ္ဍ:စားနိုင်သော သစ်သီးများ
အန်ချင်း
အန်ချင်း
အန်ချင်းသည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၇ဝဝ- ကျော် ပထမအင်းဝခေတ်က စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည့် ကဗျာတစ်မျိုးဖြစ် သည်။ မှန်နန်းရာဇဝင်အရ သက္ကရာဇ် ၇၅၉ -ခုနှစ်၌ ဘုရင်မင်း ကြီးစွာသည် အင်းဝမှအထက်အညာ တကောင်းမြို့သို့ ဖောင်တော်ဖြင့် ဆန်တော်မူလေသည်။ ထိုအခါ ဖောင်တော်ကို ငင်သည့် လှေတော်သားတို့ သီဆိုစရာ ဖောင်ငင်ချင်း"ခေါ်အန်ချင်း" သည် စတင်ပေါက်ဖွားလာခဲ့သည်ဟု ဆိုလေသည်။
ဤအကြောင်းကို အခြေခံ၍ အန်ချင်းဟူသောဝေါဟာရ၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ကြံစည်ကြသော ပညာရှိများက ယင်းဝေါဟာရသည် "အဏ္ဏဝ'' ဟူသော ပါဠိစကားလုံးမှ ဆင်းသက်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ပါဘာသာ အဏ္ဏဝသည် သမုဒ္ဒရာ၊ ပင်လယ်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ အဏ္ဏဝမှ ဏဝ ကျေပြီးလျှင် "အဏ်" ကိုကမှ မြန်မာဆန်ဆန်ရေးပုံသို့ ပြောင်းပြီးလျှင် "အန်" ဟုဖြစ်လာသည်။ အချို့ပညာရှင်များကလည်း ပါဠိဘာ သာ ရေ ဟောသည့် အဏ္ဏပုဒ်မှ ဏ ကျေပြီးလျှင် အဏ်၊ အန် ဖြစ်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထို့ကြောင့် အန်ချင်းဟူသည် မှာ မူလကဘုရင်မင်းများ မြစ်အဏ္ဏဝါကြောတွင် ဖောင်တော် ဖြင့် ရေနန်းသဘင်ထွက်စံတော်မူစဉ် သီဆိုလျှောက်ထားရသည့် ကဗျာပင်တည်း။ သို့ရာတွင် ကဗျာဖွဲ့ဆိုသည့် အကြောင်းအရာ များသည် တစ်စထက်တစ်စ ကျယ်ဝန်းလာတတ်သောသဘော ရှိသည့်အတိုင်း နောက်ကာလကြာသောအခါ ရေနန်းသဘင်ပွဲ တွင်သာမဟုတ်တော့ဘဲ အခြားသောမင်းခမ်းသဘင်ပွဲများ၌ လည်း အန်ချင်းများကို ရေးဖွဲ့သီဆိုခဲ့ကြသည်။
ရှာဖွေရသမျှအန်ချင်းများအနက် အစောဆုံးတွေ့ရသော အန်ချင်းများမှာ တောင်ငူခေတ်နောက်ပိုင်း သက္ကရာဇ် ၉၆ဝ ခန့် တွင် စာဆိုတော်ရဝေရှင်ထွေး ဖွဲ့ဆိုခဲ့သည့် အန်ချင်းများဖြစ် သည်။
ထိုထက်စောသည့် အန်ချင်းစာကိုယ်များကိုကား ယခုတိုင်ရှာဖွေမတွေ့ရသေး။ ရှင်ထွေး၏ အန်ချင်း များသည် တွေ့ရသမျှတွင် အစောဆုံးဖြစ်သည်သာမက အရေအတွက်လည်း အများဆုံး၊ အကြောင်းအရာလည်း အစုံဆုံးဖြစ် သည်။ နောက်ခေတ်စာဆိုတို့၏ အန်ချင်းများကို နှစ်ပိုဒ်၊ သုံးပိုဒ် စသည်ဖြင့်သာတွေ့ရသည်။ ရှင်ထွေး၏ အန်ချင်းများကို ကား ၈၅ ပိုဒ်မျှတွေ့ရသည်။ ဆံထုံးဖွဲ့၊ တံပက်ဖွဲ့၊ ဘုရားဖွဲ့၊ မောင်ဖွဲ့၊ မယ်ဖွဲ့ စသည်ဖြင့် အကြောင်းအရာလည်းစုံသည်။
ရှင်ထွေး၏ မောင်ဖွဲ့အန်ချင်းတစ်ပိုဒ်ကို အန်ချင်းနမူနာအဖြစ် ဖော်ပြလိုက်သည်။
'စောလေး၊ ယနေ့တဆက်၊ ယမန်ရက်တွင်၊ သန်လျက်ကိုင်ကာ၊ မယ်သို့လာသည်၊ မင်းလျာမြရည်၊ ဆီးခဲ့သည်ကား၊ ကြာချည်ပုဆိုး၊ တိမ်မီးခိုးသို့၊ တင့်နိုးအကျော်၊ အင်္ကျီတော်လည်း၊ ရွှေလှော်ဆင်းဝါ၊ ခတီပါတည့်၊ နှိုင်းရာမပြား၊ မြဖက်ခါးကို၊ များများ မဖော်၊ တစ်ခြမ်းပေါ်နှင့်၊ ပေါင်းတော်စိန်ပန်း၊ မြို့လွန် ထွန်းမျှ၊ ကြိုင်မွှန်းပျံ့လှောင်း၊ မွှေးပေါင်းနံ့ချည်း၊ ပန်း စည်းမဉ္စူ၊ ပန်တော်မူ၍၊ ဇမ္ဗူကျွန်းရှင်၊ မယ့်သက် တင်ကြောင့်၊ ထိပ်ပြင်ရှိလက်၊ လွမ်းသည့်ရက်ကို၊ လျှောက်မြွက်ရေစရှာ၏လေ၊၊ဖော်ချင်းတို့လေ ဖော်ချင်းတို့။'
ရဝေရှင်ထွေး၏ခေတ်ကား အန်ချင်း၏အထွတ်အထိပ် ခေတ်ပင် ဖြစ်တော့သည်။
ဒုတိယအင်းဝခေတ် သက္ကရာဇ် ၁ဝဝဝ ကျော်တွင် အန်ချင်းများ ခေတ်မှိန်သွားသည်။ သက္ကရာဇ် ၁၁ဝဝ ကျော် ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင်မူ အန်ချင်းကို ပြန်လည်တွေ့ရပြန်သည်။ သို့သော် ထိုအချိန်တွင် ဆင်းရဲသားပြည်သူတို့ နှုတ်ဖျားဝယ် သီဆိုစရာ တျာချင်း၊ လွှမ်းချင်း၊ ဗုံးကြီးသံ၊ တုံးချင်း၊ တေး ထပ် စသည်တို့ ပေါများနေရကား အန်ချင်းသည် ပြည်သူတို့ နှုတ်ဖျားမှ ကွယ်ပျောက်ကာ နန်းတွင်းကဗျာအဖြစ်သို့ ပြန် လည်ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်အလယ်ပိုင်းတွင် အန်ချင်းဖွဲ့ဆိုသူများမှာ စာဆိုတော် ဦးယာ နှင့် မြဝတီဝန်ကြီး ဦးစ တို့ဖြစ်ကြသည်။ ဦးယာသည် "မင်းချင်းလေ၊ ကုဿိန္နာရုံ"အစချီသည့် ပထမ၊ ဒုတိယနှင့် တတိယ သင်္ဂါ ယနာတင် အန်ချင်းသုံးပိုဒ်ကို ရေးသားခဲ့သည်။ မြဝတီဝန်ကြီး ဦးစကား "မယ်ယို့လေ၊၊အောင်သပြေရုံ" အစချီသည့် သကျ ရံသီ ဘုရားထီးတော်တင်ဖွဲ့ အန်ချင်းသုံးပိုဒ်ကို ဖွဲ့ဆိုခဲ့သည်။ အချို့သော ကဗျာကျမ်းများက ကုန်းဘောင်ခေတ် နောက်ပိုင်းတွင်ခေတ်စားလာသည့် "မလင်းမှောင်ဝေချီ" "ယမုန် နာ" ချီ လှေတော်သံများကို အန်ချင်းစာရင်းတွင် ထည့်သွင်း ပြထားသည်။ သို့သော် အန်ချင်းဖွဲ့ပုံ ဥပဒေစနစ်အရစိစစ်သော် အဆိုပါလှေတော်သံများကို အန်ချင်းဟုမယူထိုက်ကြောင်းတွေ့ရ ပေမည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်နောက်ပိုင်း၌ အန်ချင်းစစ်စစ်ရေးဖွဲ့ခဲ့ သူမှာ ဆီးပန်းနီဆရာတော်ဖြစ်သည်။ ဆီးပန်းနီဆရာတော် သည် ဦးယာ၏လက်ငုတ်ကို ဆက်ပေးသောအားဖြင့် စတုတ္ထနှင့် ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် အန်ချင်းနှစ်ပိုဒ်ကို ဆက်လက်ရေးဖွဲ့ခဲ့ပေ သည်။
ဝမ်ခုံ (ကုလား)ရွာ၊ နမ့်စန်မြို့နယ်
ဝမ်ခုံ (ကုလား)ရွာ (Wanhkon (Kular))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ နမ့်စန်မြို့နယ်၊ နမ့်စန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၄၉၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နမ့်စန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၃၂ ဦး၊ မ ၁၉၄၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၈၇၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နမ့်စန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စင်္ကြာကုန်းရွာ၊ ပင်းတယမြို့နယ်
စင်္ကြာကုန်းရွာ (Setkyarkone)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်းတယမြို့နယ်၊ ပွေးလှကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၇၈၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပွေးလှကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၆၉ ဦး၊ မ ၂၁၁၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၉၈၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်းတယမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
​ရှော့​တို၊​ လီယိုနတ်၊​ ဟာရီ
ခေတ်မွန် အဘိဓာန်နှင့် ရှေးမွန် အဘိဓာန်ပြုစုခဲ့သော 'ဟာရီလီယိုနတ်ရှော့တို'(Harry Leonard Sharto (M.A))ကို ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်လာပြီး ဘီလူးကျွန်းမုဒွန်းရွာ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ အရှင် ကောသလ္လတိုက်ကျောင်း၌ ဘုရားကြီးကျောင်းသားအဖြစ် နေထိုင်ကာ မွန်စကားဖြင့် မွန်စာများကို သင်ကြားခဲ့သည်။ သူ၏ ရှေးဦးမွန်ဆရာမှာ လန်ဒန်တက္ကသိုလ်၌ ပညာသင်ကြားခဲ့သော ကျုံဒိုးအနီး ကော့ကျိုက်ရွာသား အရှင်ဝါယမဖြစ်သည်။
ရှော့တိုသည် ခေတ်မွန်စာကို လေ့လာပြီး လန်ဒန်မြို့သို့ ပြန်၍ ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် A Dictionary of Modern Spoken Mon ခေါ် 'ခေတ်မွန်စကား ပြောအဘိဓာန်' ကို ပြုစုထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ဇနီးဖြစ်သူနှင့် အတူ မော်လမြိုင်မြို့၌ တစ်နှစ်ကြာနေထိုင်ကာ မွန်စာပေနှင့် မွန်ယဉ်ကျေးမှုများကို လေ့လာခဲ့သည်။ ထို့နောက် အင်္ဂလန်ပြည်သို့ ပြန်၍ လန်ဒန်တက္ကသိုလ်မှ ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် မွန်ကျောက်စာအဘိဓာန်ကျမ်းကို ပြုစုထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထို့နောက် သူသည် လန်ဒန်တက္ကသိုလ်၌ မြန်မာစာ ပါမောက္ခဒေါက်တာ လှဖေကဲ့သို့ မွန်ခမာပါမောက္ခ ဖြစ်လာသည်။ ၁၉၉၅ ခု ၊ ဇူလိုင်လတွင် လန်ဒန်မြို့၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ငရဲကောက်ရွာ၊ ကျွဲကြို
ငရဲကောက်ရွာ၊ ကျွဲကြို
အန်ကာရာမြို့
ယခင်အန်ဂိုရာမြို့ဟုခေါ်သော အန်ကာရာမြို့ သည် တူရကီနိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ ထိုနိုင်ငံကို စူလတန်ဘုရင်အုပ်စိုးစဉ်က မြို့တော်သည် အစ်စတန်ဘူလ်မြို့ ဖြစ်ခဲ့ရာ သမ္မတနိုင်ငံဖြစ်လာပြီး နောက်တွင်မှ အန်ကာရာသည် မြို့တော် ဖြစ်လာသဖြင့် တူရကီတွင် ခေတ်ဟောင်းမှ ခေတ်သစ်သို့ ပြောင်းခဲ့သည့် သရုပ်ပြတစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။
ရှေးပဝေသဏီက အန်ဆီရာဟုခေါ်တွင်ခဲ့သော အန်ကာရာမြို့သည် ဘီစီသုံးရာစုနှစ်ခန့်က ခရိုင်မြို့ကြီးတစ်မြို့ဖြစ်ခဲ့၍ ဘီစီ ၂၅ ခုနှစ်တွင် ရောမပိုင် ဂလေးရှားနယ်ကြီး၏ မြို့တော် ဖြစ်သည်။ နောင်အခါ ပါးရှင်း၊ အာရပ်၊ တူရကီစသော တိုင်းပြည်တို့၏လက်အောက်သို့ အဆင့်ဆင့်လက်ပြောင်းရောက် ရှိခဲ့သည်။ ခရစ် ၁၃၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် အော့တိုမန်တူရကီတို့၏ အအုပ်ချုပ်ခံအဖြစ် ကျရောက်ခဲ့သည်။ ၁၄ဝ၂ ခုနှစ်တွင် မွန်ဂိုဧကရာဇ်၏ တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခြင်းကို ခံရသော်လည်း ၁၄၃၁ ခုနှစ်တွင် တူရကီတို့က ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သဖြင့် အော့တိုမန်နိုင်ငံတော်ကြီး ပျက်စီးပြိုကွဲသည်အထိ ထိုနိုင်ငံကြီး ၏ တစိတ်တဒေသအဖြစ် တည်ရှိခဲ့လေသည်။
စူလတန်ဘုရင်၏ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို မလိုလားသော တူရကီမျိုးချစ်တစုသည် ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်တွင် အန်ကာရာမြို့ ၌ စင်ပြိုင်အစိုးရဖွဲ့ခဲ့သည်။ နောင်အခါ စူလတန်ဘုရင်၏ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို ဖျက်သိမ်း၍ တူရကီသမ္မတနိုင်ငံကိုထူထောင်ပြီးနောက် ၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် ခေါင်းဆောင်ကြီးကီမားအာတာတတ်သည် ရန်သူတို့ချဉ်းကပ်ရန်ခက်ခဲသော နေရာတွင် တည်ရှိပြီးလျှင် စင်ပြိုင်အစိုးရ စတင်ဖွဲ့စည်းရာဖြစ်သော(တစ်နည်းအားဖြင့် စူလတန်ဘုရင် အုပ်ချုပ်ရေးကို တိုက်ဖျက်ရာအောင်မြေဖြစ်သော) အန်ကာရာမြို့ကို တူရကီသမ္မတနိုင်ငံ၏ မြို့တော်အဖြစ် သတ်မှတ်လိုက်သည်။ ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် မူလ အန်ဂိုရာမှ အန်ကာရာမြို့ဟု အမည်ပြောင်းလိုက်လေသည်။
တူရကီသမ္မတနိုင်ငံ၏မြို့တော် ဖြစ်လာပြီးသည့်နောက် တွင် အန်ကာရာမြို့ကို ဂျာမန်ဗိသုကာများ၏ အကူအညီဖြင့် ခေတ်မီ၍ ကျန်းမာရေးနှင့်ညီညွတ်သော မြို့တစ်မြို့ဖြစ်အောင် ပြုပြင်ဖန်တီးလိုက်ရာ၊ ယခုအခါ ခေတ်မီ၍ တင့်တယ်ခန့်ညားသော တိုက်တာအိမ်ခြေ အဆာက်အအုံများ၊ အစိုးရရုံးကြီးများ၊ ကျယ်ဝန်းဖြောင့်ဖြူးသော လမ်းမကြီးငယ်များ၊ အပန်းဖြေ လေညှင်းခံရန် ပန်းခြံနှင့်ဥယျာဉ်များ၊ လွှတ်တော်၊ တက္ကသိုလ် နှင့် စာသင်ကျောင်းကြီးငယ်များဖြင့် သိုက်မြိုက်စည်ကားလျက်ရှိပေသည်။ သို့တိုင်အောင် မြို့ဟောင်းအပိုင်းတွင်မူ ယခုတိုင်ကျဉ်းမြောင်းသောလမ်းများ၊ ကျန်းမာရေးနှင့်မညီညွတ်သော လူနေရပ်ကွက်များ ရှိနေဆဲပင် ဖြစ်လေသည်။
ယခုလက်ရှိ အန်ကာရာမြို့သည် မူလမြို့ကွက်ကို ချဲ့ထွင်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ အန်ကာရာမြို့သည် အစ်စတန်ဘူလ်မြို့၏ အနောက်တောင်ဘက် မိုင် ၂၂ဝ ခန့်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဆကာရီယာမြစ်၏ လက်တက်တစ်ခုဖြစ်သော အန်ကာရာမြစ်ပေါ်တွင် မြို့ကိုတည်ထားသည်။ မြို့၏အနေအထားသည် ချောင်ကျသည်ဟုဆိုရစေကာမူ မီးရထားလမ်းအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ လေကြောင်းအားဖြင့်လည်းကောင်း အဆင်ပြေစွာ ဆက်သွယ် ကူးသန်းနိုင်လေသည်။ မြို့နှင့်ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသ၏ အဓိကလုပ်ငန်းမှာ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် အန်ဂိုရာမွေးရှည်ဆိတ်များ မွေးမြူရေးဖြစ်သည်။ ထိုမွေးရှည်ဆိတ်၏ အမွေးများဖြင့် မိုဟဲယာခေါ်သက္ကလတ်ထည် ရက်လုပ်သည့် လုပ်ငန်းလည်းကြီး ကျယ်သည်။
၂၀၁၃ ခုနှစ်ခန့်မှန်းခြေအရ အန်ကာရာမြို့၏ လူဦးရေမှာ ၄,၄၁၇,၅၂၂ ယောက် ဖြစ်လေသည်။
ခေါင်းတိုရွာ၊ မောင်းဒီး
ခေါင်းတိုရွာ၊ မောင်းဒီး
အဝပြန်ရွာ၊ ဂုံမင်းကွင်း
အဝပြန်ရွာ၊ ဂုံမင်းကွင်း
ရဲမင်းဦး (နိုင်ငံရေးတက်ကြွလှုပ်ရှားသူ)
ရခိုင်လူမျိုး ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံရေးသမား ဖြစ်သည်။ ထင်ရှားကျော်ကြားသော လှုပ်ရှားတက်ကြွသော ရခိုင်ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ Rakhine Youth Association ဝင် ဖြစ်သည်။ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ  ကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်သူ ဖြစ်သည်။
သီဟိုဠ်ကျွန်းရွာ
သီဟိုဠ်ကျွန်းရွာ
ကြီးတောချောင်းရွာ၊ ကုလားခတ်
ကြီးတောချောင်းရွာ၊ ကုလားခတ်
မိချောင်းအိုက်ရွာ၊ ထီးချိုင့်မြို့နယ်
မိချောင်းအိုက်ရွာ (Michaungaik)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ ထီးချိုင့်မြို့နယ်၊ ဒိုးပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၄၅၉၅ ဖြစ်သည်။
ရှင်ဂုဏဝါ
ရှင်ဂုဏဝါ (၁၁၉+ − ၁၂++) သည် “လုံးတော်ဆရာတော်” ဟု ထင်ရှားခဲ့သည့် ကျမ်းပြဆရာတော် ဖြစ်သည်။
ဘဝ
ဆရာတော်ကို ဒီပဲယင်းမြို့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ မင်းတုန်းမင်းသည် ဆရာတော်အား တိုက်တော် သီးခြားဖြင့် ကိုးကွယ်ခဲ့သည်။ ဆရာတော်သည် “ဂုဏဝါဘိလင်္ကာရ သဒ္ဓမ္မဓဇမဟာဓမ္မရာဇဂုရုတံဆိပ်တော်” ရခဲ့သည်။
ဆရာတော်သည် ရတနာသိင်္ဃမြို့၊ ပလိုင်းရွာမတွင် သီတင်းသုံးတော်မူသည်။
ပြုစုခဲ့သည့် ကျမ်းများ
ဆရာတော်သည် အောက်ပါကျမ်းများကို ရေးသားပြုစုတော်မူခဲ့သည်။
၁။ ပကိဏ္ဏကဝိသဇ္ဇနာကျမ်း (ပ −ဒု)၊
၂။ ဩဝါဒကထာစာတမ်း။
ဦးသန့် အရေးအခင်း
ဦးသန့် အရေးအခင်း ဆိုသည်မှာ ၁၉၇၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၂၅ ရက်နေ့၌ အမေရိကန်နိုင်ငံ နယူးယောက်မြို့တွင် ကွယ်လွန်သွားသော ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်ဟောင်း ဦးသန့် ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်ရာမှ အစပြုပေါ်ထွက်လာသော မြန်မာ့သမိုင်းဝင် အရေးတော်ပုံ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့အဆင့်အမြင့်ဆုံး ရာထူးဖြစ်သည့် ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်ရာထူးအား မြန်မာလူမျိုးတစ်ဦးအနေဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည့် ငြိမ်းချမ်းရေးဗိသုကာ ဦးသန့်အား ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးမှ ကိုယ်စားလှယ်များက ဂါရဝပြုပြီးနောက် ဦးသန့်၏ မိသားစုဝင်များ၏ တောင်းဆိုချက်အရ အမိမြန်မာနိုင်ငံတော်တွင်သာ သင်္ဂြိုဟ်ရန် အစီအစဉ်များပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ဤသည်မှာ ဦးသန့်အရေးအခင်း ဖြစ်ပွားရန် နိဒါန်းပျိုးလိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်ပေသည်။