cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဆာ့ချ် ဒက်ဆော့တ်
ဆာ့ချ် ဒက်ဆော့တ် ကို ၁၉၂၅ ခုနှစ် ဧပြီလလ ၄ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး ပြင်သစ်ကုန်သည် (Dassault အဖွဲ့ကြီး၏ ဥက္ကဋ္ဌ/အမှုဆောင်ချုပ်)နှင့် ရှေးရိုးစွဲနိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်သည်။ Forbes မဂ္ဂဇင်းအရ ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် သူသည် ၅၆ ယောက်မြောက် ကမ္ဘာ့အချမ်းသာဆုံးလူဖြစ်သည်။ သူသည် Dassault အဖွဲ့ကို တည်ထောင်ဆက်ခံခွင့်ပေးခဲ့သော မာဆယ်လ် ဒက်ဆော့တ် ၏ သားဖြစ်သည်။ ဖခင်သေဆုံးသောအခါ သူသည် လက်ရှိ အမှုဆောင်ချုပ်ဖြစ်သော Charles Edelstenne ၏ အကူအညီဖြင့် ကုမ္ပဏီကို ဆက်လက်တိုးတက်စေခဲ့သည်။ ဆာ့ချ် ဒက်ဆော့တ် သည် Supaero ရှိ Ecole Polytechnique နှင့် HEC Paris တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းတွင် သူ့ဖခင်သည် ဂျာမဏီတို့၏ လေယာဉ်ထုတ်လုပ်မှုတွင် ပူးပေါင်းပါဝင်ရန် ငြင်းဆိုခဲ့သောကြောင့် Buchenwald သို့ ပို့ခြင်းခံရပြီး သူ့ကိုလည်း ထောင်ချခဲ့သည်။ Dassault အဖွဲ့သည် Groupe Le Figaro ကိုလည်း ပိုင်ဆိုင်သည်။ သူသည် ထင်ရှားသော နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုပါတီစုကြီး၏ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ပြီး သူ၏သား အိုလီဗာ သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံတော်အစုအရုံးကြီး၏ ကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သည်။
သူသည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းအစွန်ဘက်ရှိ Corbeil-Essonnes မြို့၏ မြို့တော်ဝန်လည်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ဆာ့ချ် ဒက်ဆော့တ် သည် သူ၏မြို့ဖြစ်သော Corbeil-Essonnes ရှိ အစ္စလာမ်ရိုးရာစင်တာ (ဗလီ)သို့ သူ၏ကိုယ်ပိုင်ငွေထဲမှ ယူရိုငွေ ၂၀၀ မီလျံကို ကူညီလှူဒါန်းခဲ့သည်။ ၁၉၉၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် သူသည် Belgian Agusta လုပ်ကြံမှုကြောင့် ၂ နှစ် ပြစ်ဒဏ်နှင့် ဘယ်လ်ဂျီယံငွေကြေး ၆၀,၀၀၀ ကို ဒဏ်ငွေအဖြစ်ပေးဆောင်ခဲ့ရသည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် သူသည် လွှတ်တော်အမတ်ဖြစ်လာပြီး သူ့ရာထူးအရ စီးပွားရေးနှင့်လုပ်ငန်းခွင်ကိစ္စများ၏ ရှေးရိုးအမြင်များအတွက် ပြင်သစ်ပြည်၏ အမြတ်ခွန်နှင့် လုပ်ငန်းခွင်စည်းမျဉ်းများသည် စီးပွားရေးလောကကို ဖျက်ဆီးနေသည်ဟု အခိုင်အမာ ေထောက်ခံပြောဆိုသူတစ်ဦးဖြစ်လာခဲ့သည်။
ဘီကင်းလာအီရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်
ဘီကင်းလာအီရွာ (Bikinlarei)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်၊ ရီနွဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၈၃၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရီနွဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၀၃၄ ဦး၊ မ ၈၆၀၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၆၄၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖယ်ခုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လင်းဇင်းဆည်
လင်းဇင်းဆည် သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ စလင်းမြို့နယ်တွင် တည်ရှိသည့် ဆည်တစ်ခုဖြစ်သည်။ လင်းဇင်းဆည်ကို ၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် စလင်းမြို့နယ် လင်းဇင်းရွာတွင် စလင်းချောင်းကိုပိတ်၍ တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ရေလွှဲဆည်အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး စလင်းမြို့နယ်အတွင်း လယ်ယာများကို စိုက်ပျိုးရေများ ဖြန့်ဝေပေးသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တာတမံများ ကဏ္ဍ:မကွေးတိုင်းဒေသကြီး
တစ်ဖင်နီ
တစ်ဖင်နီ (Periparus rubidiventris) သည် အာရှတိုက်ရှိ တစ်ငှက် မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး တရုတ်၊ အိန္ဒိယ၊ နီပေါ၊ ဘူတန်နိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဘူတန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ထိုင်း (သံတူကြောင်းကွဲ)
ထိုင်း၏အဓိပ္ပာယ်များ
Thai
ရောင်းရင်းကုန်းရွာ၊ သာယာကုန်း
ရောင်းရင်းကုန်းရွာ၊ သာယာကုန်း
တင်ရွှေ၊ ဦး (မုံရွာ)
မုံရွာ ဦးတင်ရွှေကို ၁၉၃ဝ_ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၁၇)ရက်နေ့တွင် အဖ ဦးဘတိုး၊ အမိ ဒေါ်သောင်းစိန်တို့မှ မုံရွာမြို့နယ်၊ ကိုးတန်း(ခိုးသန်း) ရွာတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ၁၉၅ဝ-ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲကို အောင်မြင်ခဲ့ပြီး ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ မန္တလေးတက္ကသိုလ် ကျောင်းသား ခေါင်းဆောင်ဟောင်းလည်းဖြစ်ပြီး အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် ဖွဲ့စည်းရာတွင် တတ်သိပညာရှင်အဖွဲ့မှနေ၍ ပါဝင်ခဲ့ပြီး ဗဟို ကော်မတီဝင်တဦး အဖြစ်၊ မန္တလေးတိုင်း စည်းရုံးရေးမှူး တာဝန်ယူခဲ့သူဖြစ်သည်။
ဦးတင်ရွှေ (မုံရွာ) ၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိ အကျဉ်းချုပ် [၁၉၃ဝ - ၁၉၉၇]
၁၉၅ဝ ခုနှစ်မှ ၁၉၅၈ ခုနှစ် အတွင်း ရန်ကုန်နှင့် မန္တလေး ကျောင်းသား လှုပ်ရှားမှုတွင် ရှေ့တန်းမှ ပါဝင် လှုပ်ရှားခဲ့သည်။ မန္တလေးတက္ကသိုလ် ကျောင်းသားသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ဘီအေဘွဲ့ ရခဲ့သည်။
၁၉၆ဝ မှ ၇၆ ခုနှစ်အထိ သံရုံးတရုံးတွင် ဘာသာပြန် အယ်ဒီတာ အဖြစ် ဝင်ရောက် လုပ်ကိုင်သည်။ ၁၉၆ဝ မှ ၆၃ ခုနှစ်များ အတွင်း ဆရာကြီး သခင် ကိုယ်တော်မှိုင်း ဦးဆောင်ခဲ့သော ပြည်တွင်း ငြိမ်းချမ်းရေး အဖွဲ့တွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး အတွင်းရေးမှူး အဖွဲ့ဝင် တဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်ခရိုင် ပြည်တွင်း ငြိမ်းချမ်းရေး အဖွဲ့၏ အတွင်းရေးမှူး တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ဆရာကြီး သခင် ကိုယ်တော်မှိုင်း နှင့် အတူတွဲလုပ်ရာမှ ဆရာကြီး အတ္ထုပ္ပတ္တိကို ရေးသားရန် ကြိုးစား အားထုတ်ပြီး ဆရာကြီး အကြောင်း ဆောင်းပါး အများအပြား ရေးသားခဲ့သည်။
ရှေ့နေ လောကတွင် ကျော်ကြားသော ပုဂ္ဂိုလ် တဦးဖြစ်၍ ရှေ့နေ အသင်းတွင် ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်သည်။ မုံရွာ တင်ရွှေ အမည်ဖြင့် ‘ပြစ်မှုဆိုင်ရာ ဥပဒေ’ စာအုပ်ကို ရေးသား ပြုစုခဲ့သည်။
မဆလခေတ် ၁၉၈၃ - ၈၄ မှာ နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားတွေ အဖမ်းဆီး ခံရတဲ့အခါတွင် (ပဲခူးရိုးမက ရောက်လာတဲ့) ရဲဘော် အားလုံးရဲ့ တရားခံ အကျိုးဆောင် အဖြစ် တရားရုံးတော်မှာ ရဲဝံ့ပြောင်မြောက်စွာနဲ့ တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့တဲ့ ပြည်သူ့ ဘက်တော်သား တစ်ဦး ဖြစ်သည်။
၈၈ ရှစ်လေးလုံး အရေးတော်ပုံတွင် စစ်ပြီးခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေး ရပြီးခေတ် ကျောင်းသား သမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်ဟောင်းများနှင့် လက်တွဲပြီး တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ ရှေ့နေ အသင်းမှာလည်း တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့သည်။
NLD စတင် တည်ထောင်စဉ်က ဗဟို ဦးစီးအဖွဲ့ဝင် တဦးဖြစ်ကာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဦးဆောင်သော အတတ်ပညာရှင် ၁၄ ဦးတွင် တဦး အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ မန္တလေးတိုင်း NLD တာဝန်ခံ ဖြစ်ပြီး၊ အဖွဲ့ချုပ်၏ တာဝန်များကို တက်ကြွစွာ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၉ဝ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ပြည်သူလူထုအား မငြိမ်မသက် ဖြစ်စေရန် လုပ်ဆောင်မှုနှင့် စင်ပြိုင် အစိုးရ ဖွဲ့စည်းရန် ကြိုးပမ်းမှုတို့ကြောင့် နဝတက ထောင်ချခဲ့သည်။ ထောင်ဒဏ်ကို နောက်ပိုင်းတွင် နဝတက ထပ်၍ တိုးခဲ့သည်။ ဦးတင်ရွှေအား မည်သည်ထောင်တွင် ထားသည်ကို မသိခဲ့ရချေ။ ၁၉၉၇ ခုနှစ် အတွင်းတွင် နှလုံးရောဂါကြောင့် ၂ ကြိမ်တိုင်အောင် ဆေးဝါး ကုသ ပေးခဲ့ရသည်ဟု နဝတက ထုတ်ဖော် ပြောဆိုခဲ့သည်။
ဤသို့ နဝတ စစ်အာဏာရှင်များ၏ ဖမ်းဆီး ထောင်သွင်း အကျဉ်းချထားခြင်း ခံနေရာက ၁၉၉၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၈ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ဦးတင်ရွှေ (မုံရွာ) သည် အသက် ၆၇ နှစ် အရွယ်တွင် ရန်ကုန် ဆေးရုံကြီး၌ သူရဲကောင်း ပီသစွာ ကျဆုံးသွားခဲ့သည်။
ဒို့ သူငယ်ချင်း၊ ဒို့ ခေါင်းဆောင် မုံရွာ တင်ရွှေ
မုံရွာ တင်ရွှေ ဆိုတာ အများ ပေးတဲ့ ကလောင် နာမည်ပါ။ ကျနော်တို့က အမည်ရင်း အတိုင်း ‘ကိုတင်ရွှေ’ လို့ဘဲ ခေါ်ပါတယ်။ သူကလဲ ကျနော့်ကို နာမည်ရင်း အတိုင်း ‘ကိုဝင်းဖေ’ လို့ပဲ ခေါ်ပါတယ်။ သူက မုံရွာက ဆိုပေမယ့် ကျနော် မန်းတက္ကသိုလ်ကို ရောက်တဲ့ နှစ်မှာ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်က ပြောင်းလာ တာပါ။ ကျနော်က မြင်းခြံက ဆယ်တန်း အောင်လာ ခဲ့တာပါ။ သူ ဘယ်ဘာသာ ယူလို့ ဘယ်အတန်းတွေ တက်နေမှန်း ခု စာရေးမယ်လို့ စဉ်းစားတော့မှ တယောက်နဲ့ တယောက် ကျောင်းစာ ကိစ္စတွေ ဘာမှ မပြော ခဲ့ဖူးတာကို ပြန်ပြီး စဉ်းစား မိပါတယ်။
ကျောင်းသားက ကျောင်းစာ မပြောရင် ဘာပြောကြသလဲ ဆိုတော့ ကျောင်းသား ဘဝနဲ့ ပညာရေး ဘဝ နိမ့်ကျ နေပုံ၊ နယ်တွေမှာ မိဘတွေက ပြည်တွင်း စစ်ဒဏ်ကြောင့် ဒုက္ခ ရောက်နေ ကြပုံတွေ ကိုပဲ ဆွေးနွေး မိကြ ပါတယ်။ စစ်တပ်မှာ တပ်ရင်း တခုရဲ့ စရိတ်က မကွေး ကောလိပ်လို ကောလိပ်ကျောင်း တကျောင်းရဲ့ စရိတ်ထက် ကုန်ကျ နေပါတယ်။ ပညာရေး စရိတ်ထက် စစ်ရေး စရိတ်က ကြီးလေးနေပါတယ်။ ပြည်တွင်းစစ် ဒဏ်တွေကြောင့် ဖြစ်ရတာ တွေပါ။
မုံရွာသား တယောက်ကို တွေ့ရင် အခြား တယောက်ဟာ မြင်းခြံသား ဖြစ်ဖို့ များပါတယ်။ မြင်းခြံသား တွေနဲ့ မုံရွာသားတွေ အတွဲ များပါတယ်။ စရိုက် တွေလည်း တူကြပါတယ်။ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် ရောက်သွားရင် မုံရွာ - မြင်းခြံသား တွေဟာ ရန်ကုန်က ကျောင်းသား တွေနဲ့ နေထိုင် ဆက်ဆံပုံ ခြားနား ကြတာတွေ ပိုပေါ်လွင် ပါတယ်။ ကိုတင်ရွှေက ရုပ်ရော စရိုက်ပါ အညာသား ပုံစံပါ။
အောက်သားတွေက ကျနော်တို့ကို အလက်စန္ဒြားဒူးမားရဲ့ ‘သူရဲကောင်း သုံးယောက်’ ဝတ္ထုထဲက ‘ဂေါ်စတွန် နယ်သားတွေ’ လို့ ခေါ်လေ့ ရှိပါတယ်။ အင်္ဂလိပ်လို ပြောတော့ ခံသာတာပေါ့။ အမှန်ကတော့ တောက တက်လာတဲ့ လူလည်တွေလို့ ပြောတာပါပဲ။ ကိုတင်ရွှေက အသားညိုညို၊ အရပ် ခပ်ပျပ်ပျပ်၊ မျက်မှန်နဲ့ပါ။ ဗိုလ်အောင်ကျော် ရုပ်မျိုးပါ။ မျက်နှာမှာ ပြုံးယောင်ယောင် ရှိပေမဲ့ ဟက်ဟက်ပက်ပက် ရယ်ခဲ ပါတယ်။ ကျနော်တို့ အတူ သွားလာ နေပေမဲ့ ကိုသာနိုး၊ ကိုဘဂျမ်း (တင်မိုး)၊ ကိုမိုးသူ တို့နဲ့ ကျနော်တို့ နေသလို ဖက်လှဲတကင်း နေလေ့ မရှိပါဘူး။
မုံရွာသား တော်တော်များများက အဆို အက အတီး အမှုတ်၊ အဟော အပြော ဝါသနာ ထက်သန် ကြပါတယ်။ ကိုတင်ရွှေ တယောက် ကတော့ အဲဒါတွေ ဘာမှ မလုပ်ပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ စိတ်ထိခိုက် လွယ်ပြီး ခံစားမှု ပြင်းပါတယ်။ မန်း တက္ကသိုလ် အကြိုပွဲတော်မှာ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်နဲ့ လူစုံ တက်စုံ ပါစေချင် လို့တဲ့ …။ ပွဲဆပ်ကော်မတီ တွေမှာ ဆိုရှယ်လစ် ကျောင်းသား ဒီအက်စ်အို တွေကို သူက ဖိတ်ခေါ် ထည့်သွင်း ထားပါတယ်။ သဘောတရား အရ ကောင်းပါရဲ့။ ဒါပေမဲ့ အလွန် အရေးကြီးတဲ့ အချိန် မျိုးတွေမှာ အကျပ် ကိုင်ပြီး ပွဲပျက်အောင် လုပ်တာမျိုး ခံရတော့ သူမျက်ရည် ကျပါတယ်။
အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်မှာ ဗိုလ်အောင်ကြီး ခလောက် ဆန်ပြီး ဒေါ်စုကို ဝန်းရံနေတဲ့ ကွန်မြူနစ် တွေကို ထုတ်ပေး ရမယ်လို့ ညီညွှတ်ရေး ပျက်မတတ် လုပ်ကြံ ခံရတဲ့ အခါ မှာလဲ သူခံပြင်းပြီး မျက်ရည် ကျခဲ့ ရှာတယ်လို့ ကြားသိ ရပါတယ်။ ခု ဒါတွေ ပြန်တွေးမိတော့ လူထု အပယ်ခံ တွေကို ကိုယ်က သဘောထား ကြီးကြီးနဲ့ မြောင်းပုပ်ထဲက ဆယ်တင် ခဲ့ပေမဲ့ အဆယ် မတော်ရင်လဲ ဒုက္ခ ပေးတတ် ပါကလားလို့ သင်ခန်းစာ ယူမိ ပါတယ်။
ကျနော်တို့ ဗိုလ်အောင်ဆန်းဟာ ဗမာ့ သမိုင်းမှာ ဘေးရောက် သွားတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်ကျော် တွေကို ဗမာ့ လွတ်လပ်ရေး အတွက် သဘောထား ကြီးကြီးနဲ့ ပြန်လည် သိမ်းသွင်း ခဲ့ဖူးတယ်။ ဒေါက်တာ ဘမော် ဆိုရင် သခင် အောင်ဆန်း အတွင်းရေးမှူး လုပ်တဲ့ တို့ဗမာ အစည်းအရုံးကြီးက ၁၃ဝဝ ပြည့် အရေးတော်ပုံကြီးမှာ “ဒေါက်တာ ဘမော် အို့ - အို့၊ မီးဒုတ် မီးဒုတ် ရှို့ - ရှို့” လို့အော်ပြီး ဖြုတ်ချ ခဲ့တာပါ။
ဘကြီး ဘဖေ ဆိုရင် ဆရာကြီး မှိုင်းက “တောင်ကျရေ နွားနှစ်ကောင် မဝ သလိုပ၊ မောင်ဘဖေ ငါးထောင် ရသောကြောင့်” လို့ ကော်တုပ် ခံခဲ့ရပြီး ဝံသာနု အရေးတော်ပုံကြီးရဲ့ ဘေးကို ရောက်သွား သူပါ။ ဦးဘဖေဟာ အခွင့်အရေးတွေ အလွဲသုံးစား လုပ်တာ လက်ပူး လက်ကြပ် လုပ်တာ အမိ ခံခဲ့ရလို့ ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်း ကပဲ ထုတ်ပယ် ပစ်ခဲ့ရ ပါတယ်။
ဒေါက်တာ ဘမော် ကတော့ မဆိုးပါဘူး။ ဖက်ဆစ် တော်လှန်ရေး လုပ်ကြတာကို သိပေမယ့် လုံးဝ သစ္စာ မဖောက်ခဲ့ ရှာပါဘူး။ သဘောထား ကြီးတဲ့ အလုပ်တွေဟာ ကောင်းပေမယ့် သတိကြီးကြီး ထားရမှာပါ။ ဒုက္ခ ပေးရင် ဗိုလ်အောင်ကြီးလို လူတွေက အလွန် ဆိုးပါတယ်။ ကိုတင်ရွှေ မျက်ရည် ကျခဲ့ရ လောက်အောင် ဆိုးခဲ့တာ ခုတော့ သမိုင်းက ရက်တိုတိုလေး အတွင်းမှာပဲ ဘယ်သူ ဘီလူးမ၊ ဘယ်သူ မိခင်ရင်း ဆိုတာ ခွဲခြား ပြသွား ခဲ့ပါပြီ။
ကိုတင်ရွှေမှာ တခု ထူးခြားတာက ကျနော်တို့နဲ့ တွဲနေတုန်းက တွေ့မြင်ရ သလောက် ဆိုရင် လုံးဝ အသောက်အစား အပျော်အပါး မရှိ၊ လူကြီးဆန်ဆန် နေတတ်တဲ့ စရိုက်ပါပဲ။ သူနဲ့ ကိုသာနိုးနဲ့ ဆိုရင် ရွယ်တူတွေပါ။ တခါတလေ ကိုသာနိုးက သူ့ကို ‘ဘော်ရွှေ’ လို့ အမှတ်မထင် ခေါ်လိုက် တတ်ပါတယ်။ “ဘာလဲဗျ ဘော်ရွှေ ဆိုတာ …” လို့ ကျနော်တို့ မေးတော့ နှစ်ယောက်လုံး စပ်ဖြဲဖြဲပဲ လုပ်နေ ကြပါတယ်။ ဘေးလူ တယောက်က “ဘော်လ်ရှီဗစ် တင်ရွှေ …” ပေါ့ဗျာလို့ ဝင်ဖြေ ပါတယ်။ ဟုတ်လေသလား မသိပါ။ ရွယ်တူ သူငယ်ချင်းတွေ ဖြစ်ပေမယ့် ကိုသာနိုးနဲ့ ကျနော်တို့၊ တကသရဲဘော်၊ တပ်ဦး ရဲဘော်တွေကို ကိုတင်ရွှေက ဆူပူ ကြိမ်းမောင်း တတ်တာတွေ ရှိပါတယ်။
တခါက တန်ဆောင်မုန်း လပြည့်ည ပွဲတော်တခုမှာ ကျနော်တို့ တတွေ စစ်ကိုင်း တောင်ရိုးမှာ ခပ်ထွေထွေနဲ့ သီဆို ကခုန် နေကြ ပါတယ်။ ကိုတင်ရွှေနဲ့ ကိုဘဂျမ်း (တင်မိုး) တို့က မသောက်မစားတဲ့ လူမင်းသားတွေပါ့။ ကျနော်တို့ကို ဆူပူ ကြိမ်းမောင်းပြီး ထမင်းဆိုင်မှာတောင် ကျနော်တို့နဲ့ အတူမစားပဲ တခြား စားပွဲမှာ ခွဲစား ပါတယ်။
တက္ကသိုလ် တွေမှာ အဲဒီတုန်းက ကျောင်းသား ညီညွှတ်ရေး တပ်ဦး (Student United Front - အတိုကောက် SUF) ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ ကိုတင်ရွှေက တခါတလေ ရန်ကုန်မူနဲ့ ဆပ်ဖ်လို့ပြောရင် ဘာပြောမှန်း မသိလိုက် ပါဘူး။ ကျနော်တို့က ကျောင်းသား သစ်တွေကိုး။ တဖက်က ခေါ်တာက မြေပေါ် ကွန်မြူနစ် (ပမညတ အဖွဲ့) က မွေးထားတဲ့ ကျောင်းသားတွေတဲ့။ ကျနော့်ကိုတော့ ဘယ်အဖွဲ့ကမှ မွေး မမွေး မသိခဲ့ရိုး အမှန်ပါ။ ကိုယ်မသိဘဲနဲ့ အမွေး ခံနေရ သလားတော့ မသိပါ။ ဒါပေမဲ့ စစ်စုံထောက် မှတ်တမ်း တွေမှာတော့ အမှန်အတိုင်း ပါနိုင် ပါတယ်။
တခြား တဖက်မှာ ရွေးကောက်ပွဲ အမြဲ ရှုံးနေတဲ့ အတိုက်အခံ အဖွဲ့အစည်း ကတော့ (Democratic Student Organization အတိုကောက် DSO ) ပါတဲ့။ ဖဆပလ အစိုးရ အဖွဲ့ထဲက ဆိုရှယ်လစ်တွေ မွေးထားတာလို့ အဆို ရှိပါတယ်။ ဒါတွေ အားလုံး အကြောင်းကို မောင်သာရရဲ့ “ကျဉ်တုပ်ခံဝံ့၊ မခံဝံ့” ဝတ္ထုမှာ ဖတ်ကြည့် ပါလေတော့။
ကျနော် တက္ကသိုလ် ရောက်စက ကျောင်းသား သမဂ္ဂ ရုံးခန်း၊ ဝါးကပ် တဲလေးကို နေ့စဉ်လောက် သွားပြီး စာနယ်ဇင်းတွေ ဖတ်ပါတယ်။ ကိုအောင်ဆန်း၊ ကိုဗဟိန်း၊ ကိုအောင်ကျော်တို့ သမိုင်းနဲ့ ကျနော်တို့က ကြီးပြင်း လာခဲ့ရတာ မဟုတ်လား။ တကသမှာ ရုပ်ပုံဆိုလို့ သခင် ဗဟိန်းရဲ့ ပုံလေး တပုံပဲ ရှိပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ကျနော်က ကျေးတောသား တယောက် နတ်ကွန်း နတ်စင် သွားသလို သွားနေ ခဲ့တာပါ။ တကသ ရုံးခန်းမှာ တံမျက်စည်း လှည်းတယ်။ သောက်ရေအိုး လှယ်တယ်။ စားပွဲကြီးပေါ်မှာ ဆေးတွေ၊ စုတ်တွေ ညစ်ပေ နေတာ တွေ့ရင် ဆေးကြော သန့်ရှင်းတယ်။ စုတ်တွေ ညစ်ပတ်အောင် အမြဲ လုပ်သူက ခုအခါ ပန်းချီဆရာ အမည်ခံနေတဲ့ ဒါရိုက်တာ မောင်မိုးသူပါ။
တကသထဲက လူတွေနဲ့လည်း ကျနော် ဘယ်သူနဲ့မှ မသိပါဘူး။ ထောက်လှမ်းရေး လုပ်နေ သလားလို့ အထင်ခံရ နိုင်တာလဲ ကျနော် သတိ မထားခဲ့ပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ ကိုတင်ရွှေ တကသ အတွင်းရေးမှူး အရွေးခံရတဲ့ နှစ်မှာပဲ ကျနော်လဲ မယောင်မလည်နဲ့ တကသ စာကြည့်တိုက်မှူး ရာထူးကြီးကို ရလိုက် ပါတော့တယ်။ ၁၉၅၈ ရောက်တော့ မောင်သာနိုး၊ မောင်မိုးသူတို့နဲ့ တခါ အမှုဆောင် ထပ်ဖြစ် ပြန်ပါတယ်။ အဲဒီနှစ်က စစ်အစိုးရ စပြီးတက်တဲ့ အိမ်စောင့် အစိုးရ ခေတ်ဆိုတော့ ပွဲကြမ်းတဲ့ နှစ်ပါပဲ။
ကိုတင်ရွှေနဲ့ အမှုဆောင် အဖွဲ့မှာ ပါဝင် နေစဉ်မှာပဲ ပွဲတော်တွေ တော်တော်များများ ဖြစ်ပါတယ်။ အမှုဆောင်တွေ ဘယ်သူတွေ ဆိုတာ ကိုးကားစရာ နှစ်လည် မဂ္ဂဇင်း မရှိတော့ သိပ်မမှတ်မိတော့ဘူး။ မန္တလေး သီးခြား တက္ကသိုလ် အကြိုပွဲ၊ မန္တလေး ကောလိပ် ငွေရတုပွဲ၊ မန်းရာပြည့်ပွဲ (၁၉၅၉ - မောင်ပေါက်စည်၊ ဥက္ကဋ္ဌ၊ မောင်စွမ်းရည်က ရွေးကောက်ပွဲ အရာရှိ)။ ဒီပွဲတွေမှာ ရန်ကုန်က တေးရေး အဆိုတော် မြတ်လေး၊ စန္ဒရား ချစ်ဆွေ၊ အဆိုတော် မင်းနောင်၊ ပန်းချီမောင်ငွေထွန်း၊ ဘောလုံးသမား ကောလိပ်ဂျင် နေဝင်း စတဲ့ ရဲဘော်များကို ကျနော်တို့က ဆက်တိုက် ဧည့်ခံ ကျွေးမွေးရလို့ သူတို့နဲ့ သိကျွမ်း ရင်းနှီးသွားခွင့် ကြုံခဲ့ပါတယ်။ သူတို့ ဆီကိုလဲ တခေါက်တပြန် ရောက်ခွင့် ကြုံပါတယ်။
ကျနော်တို့ အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် တဦး အဖြစ် မှတ်မိ နေတာကတော့ မန္တလေး အမျိုးသားကျောင်း ဆရာဟောင်း၊ ဦးချစ်ရဲ့ သမီး ဆိုတဲ့ မမြဆွေပါပဲ။ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် ပညာရေး နှီးနှော ဖလှယ်ပွဲ သွားကြတော့လည်း အတူတူပဲ။ သူက ဘီအီးဒီ တက်ဖို့ ရန်ကုန် ပြောင်းသွားတော့ မမြသူလို့ နာမည် ပြောင်းသွားတယ်။ ကိုတင်ရွှေ မမြသူနဲ့ ဖူးစာဖက် သွားတော့ ကိုတင်ရွှေက “ဆွေ”၊ “မဆွေ” စသဖြင့် မူလ နာမည်နဲ့ပဲ ခေါ်တာ သတိ ထားလိုက် ခဲ့မိပါတယ်။ ဒါကြောင့် သူတို့ ဇနီးမောင်နှံဟာ နှစ်ယောက်လုံး ကျနော့် သူငယ်ချင်းတွေ ပါပဲ။
နောက်တော့ ကိုတင်ရွှေ တယောက် ရန်ကုန်ကို ပြန်ပြောင်း သွားပြန်တယ်။ ဥပဒေဘွဲ့ ဘီအယ်လ် တက်ဖို့ ဖြစ်မယ်။ ဟိုခေတ်က ကျောင်းသားကြီး တွေဟာ ကိုနု၊ ကိုအောင်ဆန်းတို့ အစဉ်အလာ အတိုင်း နိုင်ငံရေး ဆက်လုပ်ဖို့ ဥပဒေဘွဲ့ ယူလေ့ ရှိကြပါတယ်။ ဦးချမ်းအေး (မောင်စူးစမ်း)၊ ဦးဘကောင်း၊ ဦးကိုယု၊ ဆရာ မြသန်းတင့်၊ ဒေါ်မြင့်မြင့်ခင် စတဲ့ ကျောင်းသားတွေဟာ ဥပဒေ တက်ခဲ့ကြသူတွေပါ။ နောင်မှ သိရတာက ကိုတင်ရွှေဟာ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်မှာ ပထမ တကြိမ် တက်စဉ်ကပဲ နောင် “ပီသုံးလုံး” ခေါင်းဆောင် ဦးခင်မောင်မြင့်၊ အိမ်မဲ အမတ် ဖြစ်လာတဲ့ အဖွဲ့ချုပ် ဦးတင်ထွတ် (ခု ဩစတြေးလျ) တို့ဟာ ပင်းယဆောင်မှာ အတူ နေခဲ့ကြပြီး သဟာယနဲ့ စာဖတ်သင်းမှာ အမှုဆောင်တွေ အတူ လုပ်ခဲ့ ဖူးသတဲ့။ ကိုတင်ရွှေက အတွင်းရေးမှူးတဲ့။ သူတို့ တဖွဲ့လုံး ရှစ်လေးလုံးမှာ ပြန်ဆုံ ကြလေရဲ့တဲ့။
ကိုတင်ရွှေ ‘ရိုး … အ …’ ရာ မှာတော့ ရန်ကုန်၊ မန္တလေး တက္ကသိုလ် နှစ်ခုစလုံးမှာ ကျော်ကြား ခဲ့ပါတယ်။ “အညာသား အ တတ” ဆိုတဲ့ ပုံတို ပတ်စ မှန်သမျ မုံရွာသား ပုံပြင်လို့ နာမည်တပ်ပြီး ကိုတင်ရွှေကို ချစ်စနိုး နောက်ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် သူနဲ့ အနီးကပ် နေတဲ့ မင်းလှ ညွှန့်ကြူးက ဒီလို ပုံပြင်တွေကို တီထွင်ရာမှာ အာဝဇ္ဇန်း အရွှင်ဆုံးမို့ တကသ ခေါင်းဆောင်တွေက သိပ်မနောက် ပါနဲ့လို့ မေတ္တာ ရပ်ခံရဖူး ပါသတဲ့။ ကိုတင်ရွှေဖို့ “မုံရွာသား ပုံပြင် တပုဒ်” ကို ကျနော် ကြားဖူးတာ နမူနာ ပြောပြချင်ပါ သေးတယ်။
ကိုတင်ရွှေ တကသ ခေါင်းဆောင် အဖြစ်နဲ့ တရုတ်ပြည်က ဖိတ်ကြားလို့ သွားရဖူးတယ်။ နိုင်ငံခြား ခရီးသွား သူတွေရဲ့ ထုံးစံ အတိုင်း ဘောင်းဘီရှည် တထည်နဲ့ လည်စည်း တခု အဖတ်တင် ကျန်တယ်။ တနေ့တော့ အဲဒီ ဘောင်းဘီရှည် ဝတ်ပြီး နေဝင် ဆည်းဆာချိန်မှာ အင်းလျား ကန်ပေါင်အတိုင်း လမ်းလျှောက် ထွက်လာသတဲ့။ ရင်းနှီးတဲ့ ကျောင်းသူ တစုနဲ့ မျက်နှာချင်းဆိုင်မှာ တွေ့ကြတော့ “ဒို့ ရဲဘော်ကြီး ကိုတင်ရွှေ တယောက် ချောလို့ လှလို့ ပါလား …” လို့ နှုတ်ဆက်သတဲ့။ ဒီတော့ ကိုတင်ရွှေက “ချောမှာ လှမှာ ပေါ့ဗျာ၊ ဆီးစပ် အောက်မှာကိုး …” လို့ ပြန်ပြော လိုက်သတဲ့။ ဒီပုံပြင်လေးက ဟာသ မြောက်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ကျနော်တို့ မန်းတက္ကသိုလ် ကျောင်းသားတွေ ရှေ့မှာ ပြောကြတော့ ကျနော်က ဖြည့်စွက် လိုက်ပါတယ်။ ဒီ အညာသား ကိုတင်ရွှေဟာ “ဆည်းဆာ” နဲ့ “ဆီးစပ်” တော့ မမှားနိုင်ဘူး။ အောက်သားတွေသာ စကား ပီသအောင် မပြောတတ်လို့ မှားနိုင်တာလို့။
နောက်တခု ခေတ်စားခဲ့တဲ့ ပုံပြင် တပုဒ် ကတော့ ကိုတင်ရွှေ ကိုယ်တိုင်လိုလို၊ သူ့ဘကြီး တယောက်လိုလို ဓားပြ အတိုက်ခံရတဲ့ အကြောင်း ပါပဲ။ ဇာတ်ကောင်က တရွာ တပုဒ်ဆန်း ဖြစ်နေပါတယ်။ တခါတုန်းက တောလမ်းတခု လူပြတ်တဲ့ နေရာမှာ မုံရွာသား ဦးကြီးတယောက် ဓားပြ တိုက်ခံရသတဲ့။ ဓားပြက သူ့ကိုယ်ပေါ်ကို အနှံ့ စမ်းသပ် နှိုက်ချွတ်ပြီး ပိုက်ဆံ ရှာပေမဲ့ မတွေ့တော့ စိတ်ပျက်တာနဲ့ “ဒီမုံရွာသားက မွဲလိုက်တာကွာ၊ ဘယာကြော် တကွင်း ဖိုးတောင် မပါဘူးဟ …” လို့ ထုတ်ဟ ပြောဆို လိုက်သတဲ့။ ဒီမှာတင် ဓားပြ တိုက်ခံရတဲ့ မုံရွာသားက မခံနိုင် ဖြစ်လာပြီး “အောင်မယ်၊ ကိုယ့်လူက ဓားပြ လုပ်ပြီး တယ်ညံ့တာကိုး။ ဖိနပ်ကြား ထဲမှ မရှာဘဲ၊ ဘယ်တွေ့ မလဲကွ …” လို့ ပြန်အော်သတဲ့။ မုံရွာသားရဲ့ မာနပေါ့လေ။ ငွေပါချင် ပါသွားပစေ။ သိက္ခာ ကျတော့ မခံဘူးတဲ့။ ဒါနဲ့ သူ့ငွေလည်း ဓားပြ လက်ထဲ ပါသွားရောတဲ့။ ဒီလို မုံရွာသား ပုံပြင်တွေ အများကြီးပါ။ ကိုတင်ရွှေ ရိုးတာလဲ အမှန်ပါပဲ။
ကိုတင်ရွှေ ရန်ကုန် ရောက်သွား ပြီးနောက် ကိုသာနိုး၊ ကိုတင်မိုးနဲ့ မေမြို့ မိုးကြည် တို့လည်း ရှေ့ဆင့် နောက်ဆင့် ဆိုသလို ရန်ကုန်ကို ပြောင်းသွား ကြတယ်။ သူတို့ အားလုံး လူထု သတင်းစာ နဲ့ရော အထက် ဗမာနိုင်ငံ စာရေးဆရာ အသင်းနဲ့ရော အဆက် မပြတ်ကြဘူး။ ကိုတင်ရွှေက (၁၉၆ဝ - ၁၉၆၃) အတွင်းမှာ ဆရာကြီး သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း ငြိမ်းချမ်းရေး အဖွဲ့မှာ အတွင်းရေးမှူး အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာတယ်။ သူတို့က ဆရာကြီးကို ကမ္ဘာ့သတင်း၊ ဗမာ့ သတင်းတွေ ဖတ်ပြ ကြတယ်။ ဆရာကြီးရဲ့ မှတ်ချက် ဝေဖန်ချက်တွေ ကိုလည်း နာယူ မှတ်သား ကြတယ်။ ဆရာကြီး ဆီက ရှေးဟောင်း နှောင်းဖြစ်တွေနဲ့ နိုင်ငံရေး အမြင်၊ စာပေ အမြင်တွေလဲ မှတ်သား နာယူကြတယ်။ ဒါကြောင့် ကိုတင်ရွှေဟာ မှိုင်းဗေဒ ပညာရှင် တဦးလို့ အသိအမှတ် ပြုခံရ လောက်အောင် ဆရာကြီး အကြောင်း တွေကို သိကျွမ်း လာပြီး ဆောင်းပါးတွေ ရေးပါတယ်။
စာဆိုတော်နေ့မှာ မန္တလေး အနောက်ကျုံးထိပ်က၊ ဓမ္မဗိမ္မာန်မှာ ကျင်းပတဲ့ စာတမ်း ဖတ်ပွဲမှာလဲ ဆရာကြီး သခင် ကိုယ်တော်မှိုင်းခေတ်၊ သခင် ကိုယ်တော်မှိုင်းစာ ဆိုတဲ့ စာတမ်း တစောင်ကို ၁၉၆၇ မှာ လာဖတ်တယ်။ သူများတွေ ရေးဖူးတာနဲ့ မတူပါဘူး။ ဆရာကြီးရဲ့ နိုင်ငံရေး အမြင်နဲ့ စာပေ အမြင် တွေကို စေ့ငု တင်ပြ ထားတယ်။ အဲဒီစာတမ်းဟာ ၁၉၆၈ မှာ သီးခြား စာအုပ်လေး ထွက်လာ ပါတယ်။ လူထု သတင်းစာ ကိုလဲ မှိုင်း စာပေ ဆောင်းပါးတွေ ပို့ပါတယ်။ ဒါလဲ ကိုတင်မိုးက စာအုပ်ကလေး ဖြစ်အောင် လုပ်ပေး ခဲ့ပါတယ်။ ကျနော်ရဲ့ ‘အနီနဲ့ အပြာ’ ကဗျာ စာအုပ် ထုတ်တဲ့ မန္တလေး သပြေ စာအုပ်တိုက်က ထုတ်ပေးတာပါ။
ကျနော် ရန်ကုန်ရောက်တဲ့ ၁၉ရဝ ခု နောက်ပိုင်းမှာ ကိုတင်ရွှေဟာ ဆရာကြီး သခင် ကိုယ်တော်မှိုင်းရဲ့ လေးချိုး ပေါင်းချုပ် တအုပ် ထုတ်ဖို့ ပြင်ဆင် ပြီးပါပြီ။ မှိုင်းရာပြည့် အထိမ်းအမှတ် အဖြစ် လေးချိုး ၁ဝဝ ရွေးချယ်ရာမှာ ဆရာကြီးရဲ့ ပြဇာတ်ခေတ်က စပြီး ရွေးချယ် ပါတယ်။ ဆရာကြီး မင်းသုဝဏ်က အနီးကပ် ညွှန်ကြားပြီး အမှာစာရော၊ ရာပြည့် အထိမ်းအမှတ် ကဗျာရော စာအုပ် ရှေ့ဆုံးက ထည့်ခွင့်ရလို့ အထူး ဂုဏ်ယူရမယ့် စာအုပ်ပါ။ ဆရာ ဒဂုန်တာရာနဲ့ စာပေဗိမာန် ဦးထင်ကြီးတို့ ကလဲ ကူညီ ပါတယ်။ သူ့ရဲဘော် မောင်သာနိုး၊ တင်မိုးနဲ့ မုံရွာ မောင်ရှင် တို့ကလဲ ကူညီ အားပေး ပါတယ်။ တပုဒ်ချင်းရဲ့ ရှေ့မှာ ဒီကဗျာကို ဘယ်တုန်းက၊ ဘယ်မှာ၊ ဘယ်လို ရေးခဲ့ပြီး ဘာအဓိပ္ပာယ် ရှိတယ် ဆိုတဲ့ မှတ်စု တိုလေးတွေ တခုစီ ထည့်ပေးထားလို့ စီစဉ် ပြုစုရာမှာ အကောင်းဆုံး လေးချိုး ပေါင်းချုပ် စာအုပ် တအုပ် ဖြစ်လာ ခဲ့ပါတယ်။
ကိုတင်ရွှေဟာ ရန်ကုန်မှာ နေရင်း သူ့ခေတ်က ထုံးစံ အတိုင်း ဝမ်းရေးအရ ဆိုဗီယက် ပြန်ကြားရေး ဌာနမှာ ဝင်ရောက် လုပ်ကိုင်ပါတယ်။ အဲဒီ ကာလမှာ ဖဆပလ အစိုးရရဲ့ အဓိက အတိုက်အခံ အဖွဲ့က ပမညတပါ။ မြေပေါ် ကွန်မြူနစ် တွေလို့ ခေါ်လေ့ ရှိပါတယ်။ သူတို့ အဖွဲ့နဲ့ နီးစပ်သူတွေက အဲသလိုပဲ ရုရှား၊ တရုတ် စတဲ့ ကွန်မြူနစ် ပြန်ကြားရေး ရုံးတွေမှာ ဝင်ပြီး လုပ်လေ့ ရှိပါတယ်။ လင်းယုန် ဘဝင်း၊ မောင်လင်းယုန် (ရှမ်းပြည်)၊ ဦးဌေးမြိုင် (ဒဂုန်တာရာ မဟုတ်) စတဲ့ လက်ဝဲဂိုဏ်း စာရေး ဆရာတွေလည်း ဒီလိုပဲ ဝင်လုပ် ကြပါတယ်။ ရုရှားနဲ့ တရုတ် ကွန်မြူနစ်တွေ နှစ်ဂိုဏ်း ကွဲတော့ ဗမာပြည်မှာလဲ ဂယက် ရိုက်ပါတယ်။ ကျနော်တို့ ကိုတင်ရွှေက ဆိုဗီယက် ပြန်ကြားရေး ဌာနမှာ အလုပ်လုပ်ရင်း တရုတ် ကွန်မြူနစ် ခေါင်းဆောင် ချူအင်လိုင်းရဲ့ အတ္ထုပ္ပတ္တိ စာအုပ်ကို ဘာသာပြန် ထုတ်ဝေေတော့ အလုပ် ပြုတ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ လျော်ကြေး ရလိုက်တယ် လို့တော့ ကြားလိုက် ပါတယ်။ ချူအင်လိုင်း စာအုပ်က ရတဲ့ စာမူခနဲ့လား၊ လျော်ကြေး နဲ့လား မသိ၊ ခု အင်းစိန် နံ့သာကုန်း လမ်းမှာ ရှိတဲ့ အိမ်တဆောင်တော့ အဖတ် တင်လိုက် ပါတယ်။
ချူအင်လိုင်း စာအုပ်က ကျေးဇူးပြုတဲ့ အိမ်မှာပဲ ကိုတင်ရွှေ ကွယ်လွန်ခြင်း နှစ်လည် ဆွမ်းကပ်တဲ့ ပွဲများကို လုပ်လေ့ ရှိပါတယ်။ အဲဒီ အိမ်မှာပဲ အဘ သခင် အုန်းမြင့် ဆုံပေးလို့ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နဲ့ ကျနော်တို့ ကဗျာ ဆရာများ ကဗျာ ကိစ္စ ကဗျာ အကြောင်း ဆွေးနွေး ကြတာတွေကို သတိရ မိပါတယ်။ ဗိုလ်ချုပ် တင်ဦးပါ စိတ်အား ထက်သန်စွာ ပါဝင် ဆွေးနွေးလို့ အံ့အား သင့်ရပါတယ်။ သူများ ထင်သလို နိုင်ငံရေး မဆွေးနွေး ကြဖူးပါဘူး။
ရန်ကုန်မှာ ကျနော် မကျန်းမာဘူး ကြားရင် အရင်ဆုံး ပေါက်လာ တတ်တာက ကိုတင်ရွှေပါ။ သင့်တော်ရာ ဆေးပုလင်း လေးတွေလည်း ပါလာ တတ်ပါတယ်။ ရှစ်လေးလုံး ကာလ မှာတော့ ကျောင်းသား သမဂ္ဂ အမှုဆောင်ဟောင်းတွေ အဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းပြီး ပါဝင် လှုပ်ရှားကြလို့ အဲဒီ ကိစ္စ အတွက် သူ ကျနော့်ဆီ လာပါ သေးတယ်။ မန္တလေး တကသ ခေါင်းဆောင်ဟောင်း၊ မြင်းခြံ ကိုအောင်သူ ရန်ကုန် ဆင်းလာပြီး ဦးခင်မောင်မြင့်တို့ ကိုညိုဝင်း တို့နဲ့ ပီကျူ့ ဖွဲ့မယ် လုပ်တော့ ကျနော်နဲ့ တင်မိုးက ငြင်းလိုက်ကြောင်း၊ အုပ်စုဖွဲ့ပြီး အဖမ်းခံ သလို ဖြစ်မှာ စိုးကြောင်း ပြောပြ လိုက်ပါတယ်။
နောက်တခါ လာတော့ သူနဲ့အတူ ကျနော်တို့ ပါဝင်တဲ့ တကသ အမှုဆောင် အဖွဲ့ ဓာတ်ပုံ တခု ပေးသွား ပါတယ်။ သူပါတဲ့ အမှုဆောင် ဟောင်းများရဲ့ လှုပ်ရှားမှု တခုကို ကျနော် မသွားနိုင် ခဲ့ပါဘူး။ ကျနော်တို့ ဝဂ္ဂီ ရပ်ကွက်နဲ့ ကြံတော နာနတ်တော ရပ်ကွက် တုတ်တပြတ် ဓားတပြတ် ရန်ဖြစ် ကြပြီး ရက်ကွက် မီးတင်ရှို့မယ် ကြားလို့ ဘယ်မှ မထွက်နိုင် တော့ပါဘူး။ နောက်တော့ အဖွဲ့ချုပ်ရုံးကို မကြာမကြာ ရောက်ပါတယ်။ ကျနော် အစိုးရ အလုပ် မထွက်သေးလို့ အပြင် တာဝန်တွေပဲ ခိုင်းစရာ ရှိတာ ခိုင်းပါတယ်။ ကိုဝင်းတင်၊ ကိုဝင်းခက်၊ ကိုတင်ရွှေ၊ ကိုမိုးသူ၊ ကိုဝံသ၊ ဦးချမ်းအေး၊ ကိုထွေးမြင့်၊ ဗိုလ်သော်က စတဲ့ အဖွဲ့ချုပ်ဝင်တွေ ရှိရာကို ကျနော် ရုံးမတက် သေးဘဲ သွားနေ ပါတယ်။ လိုအပ်တဲ့ စာအုပ် စာတမ်း တချို့ ရှာပေး ရပါတယ်။
ကိုတင်ရွှေနဲ့ ကိုကြီးကောင်း (တကသ ဘကောင်း)၊ ကိုသိန်းတင် စတဲ့ ရဲဘော် တော်တော်များများကို တော်ဘုရားလေး အိမ်မှာ အစုလိုက် ဆုံကြရ ဖူးတာ ကိုလည်း အမှတ်တရ ဖြစ်နေ ပါသေးတယ်။ ဒေါ်စု မိခင် ဒေါ်ခင်ကြည် ဈာပန ပို့ဆောင်ရင်း ဆုံမိ ကြတာပါ။ ဒေါ်ခင်ကြည် ရုပ်ကလာပ်ကို သီပေါ မဟေသီ စုဖုရားလတ်ရဲ့ ဂူသချုႋင်း ရှိရာ နယ်မြေ အတွင်းမှာ ဆရာကြီး သခင် ကိုယ်တော်မှိုင်း၊ ဦးသန့် တို့နဲ့ မြေတကွက် ထဲမှာ ဂူသွင်း သင်္ဂြိုဟ်ဖို့ ကိစ္စနဲ့ ရောက်ရှိ နေကြတာပါ။
ကိုတင်ရွှေဟာ ခံယူချက် စွဲမြဲ ခိုင်မာသူ၊ ဆင်ဆင်ခြင်ခြင်နဲ့ ခေါင်းအေးအေး လုပ်တတ်သူပါ။ အညာသား လူရိုးကြီး ပုံစံ အပြည့် ရှိပါတယ်။ ကျနော်ကို တချို့ ရဲဘော်ဟောင်း တွေက အလုပ် ထွက်ပြီး နိုင်ငံရေး လုပ်ဖို့ ပြောကြပေမယ့် ကိုဝင်းတင်နဲ့ ကိုတင်ရွှေ တို့က မပြောကြ ပါဘူး။ စာအုပ် စာတမ်းတွေ (အထူးသဖြင့် ပညာရေးနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ စာအုပ် စာတမ်းတွေ) ရှာဖွေ စုဆောင်း ထားဖို့ပဲ ပြောပါတယ်။ ကိုထွေးမြင့် ကလဲ စာအုပ်ပဲ ရှာခိုင်း ခဲ့ပါတယ်။ သူတို့ တတွေဟာ တသက်လုံး ရိုးရိုးသားသား ယုံယုံကြည်ကြည်နဲ့ အဖိနှိပ်ခံ ပြည်သူတွေ ဘက်က အမြဲ ရပ်ကြ ပါတယ်။ လက်ညီ တက်ညီလဲ ရှိကြပါတယ်။ ကိုတင်ရွှေနဲ့ ကိုဝင်းတင်ကို မန္တလေး နိုင်ငံရေး အဖွဲ့အစည်းတွေ ကလဲ သူတို့မန္တလေးသား အဖြစ်နဲ့ လက်ခံ အားကိုး ကြလို့ သူတို့ အဖွဲ့တွေမှာ နာယက အဖြစ်နဲ့လဲ တင်မြှောက် ထားကြ ပါတယ်။
ခု မန္တလေးတိုင်းမှာ ကိုတင်ရွှေကို ဆက်ခံ ဆောင်ရွက် နေတဲ့ ကျောက်ပန်းတောင်းက ရဲဘော် “ဘိုဇံ” ဆိုတာလဲ မန်းတကသ ခေါင်းဆောင်ဟောင်း တယောက်ပါပဲ။ ကျောင်းသား ဘဝ ကတည်းက လက်တွဲခဲ့ကြ သူတွေပါ။ တကယ်တမ်း ပြန်ကြည့် လိုက်တော့ တပြည်လုံးမှာ အဖွဲ့ချုပ် အစ ရှိတဲ့ ဒီမိုကရေစီရေး တိုက်ပွဲဝင် အဖွဲ့အစည်း တွေမှာ အနည်းနဲ့ အများ ပါဝင် လှုပ်ရှား နေကြ သူတွေဟာ ကျနော်တို့ ခေတ်ကတည်းက ဗကသ၊ တကသ ခေါင်းဆောင် တွေချည်း ဖြစ်နေကြလို့ သမိုင်းပေး တာဝန် ကျေပွန်ပြီး အရေးကြီးရင် သွေးစည်းကြတဲ့ သူတို့တတွေ အတွက် ဝမ်းမြောက် ဂုဏ်ယူ မဆုံးပါဘူး။
တချို့ အသက်ပေး သွားကြ ရှာပါပြီ။ အဖွဲ့ချုပ် ခေါင်ဆောင်တွေကို ဗိုလ်အောင်ကြီး အချက်ပြ လိုက်ပြီး ကတည်းက ဖမ်းကြတာ အကုန်ပါပဲ။ ကိုတင်ရွှေလဲ အစက ရှောင်နေ သေးပေမဲ့ သိပ်မကြာလိုက်ဘဲ အဖမ်း ခံပါတယ်။ စစ်တပ် အကျဉ်းထောင်ရဲ့ ဒဏ်ရာ ဒဏ်ချက်တွေကြောင့် ကိုတင်ရွှေ၊ ဗိုလ်သော်က၊ ကိုသိန်းတင်၊ ကိုတင်မောင်ဝင်း၊ ကိုညိုဝင်း၊ ကိုခင်မောင်မြင့်၊ မြို့မ တင်အေး စတဲ့ ရဲဘော်များဟာ ထောင်ထဲနဲ့ ထောင်ဘူးဝ အထွက်မှာပဲ ထမ်းပိုး မချွတ်ဘဲ ကျဆုံး သွားခဲ့ ရှာပါပြီ။ မန်းတက္ကသိုလ် ကျောင်းသား သမဂ္ဂ ခေါင်းဆောင် ရဲဘော်ဟောင်းကြီး၊ အဖွဲ့ချုပ် ခေါင်းဆောင် တဦး ဖြစ်သူ ကျနော်တို့ ခေါင်းဆောင်၊ ကျနော်တို့ အကို၊ မှိုင်းဗေဒ ပညာရှင် စာရေးဆရာ ရဲဘော် တင်ရွှေကို ဒီဆောင်းပါးနဲ့ အမှတ်တရ အလေးပြု လိုက်ပါတယ်။ ရဲဘော် တင်ရွှေ ရောက်ရာ ဘဝမှာ သူ အသက် ပေးပြီး တောင်းဆိုခဲ့တဲ့ ဒီမိုကရေစီနဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေး ဘဝကို အပြည့်အဝ ရရှိ ပါစေသတည်း။ မောင်စွမ်းရည်၊ ဧပြီ ၂၊ ၂ဝဝ၈၊ နယူးယောက်
နည်းပညာတက္ကသိုလ်(တောင်ကြီး)
နည်းပညာတက္ကသိုလ်(တောင်ကြီး) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ အေးသာယာမြို့ တွင် တည်ရှိသည်။ ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် အစိုးရနည်းပညာသိပ္ပံအဖြစ် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် အစိုးရနည်းပညာကောလိပ်အဖြစ်သို့ တိုးမြှင့်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်အဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့ပြီး နည်းပညာတက္ကသိုလ် (တောင်ကြီး) အမည် ခေါ်တွင်စေခဲ့သည်။
ပြင်ပလင့်ခ်များ
http://www.tutaunggyi.edu.mm/?page_id=4148&lang=en
အင်ဘန်းဂါးရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
အင်ဘန်းဂါးရွာ(Inbanggar)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ အင်ယမ်ဂါးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၆၄၄ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆစ်ဆရို မအူရအဧဆစ်
ဆစ်ဆရို မအူရအဧဆစ် (ပေါ်တူဂီ - “Cicero Moraes” ၊ နိုဝင်ဘာလ 13 ရက်၊ 1982) သည် မှုခင်းဆေးပညာ မျက်နှာ ပြန်လည်ပုံဖော်တည်ဆောက်မှု၊ နှင့် လူသားနှင့် တိရစ္ဆာန် ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းအတု ပုံစံတူပြုလုပ်ခြင်းတို့တွင် အထူးပြုထားသော ဘရာဇေး 3D ဒီဇိုင်နာတစ်ဦး ဖြစ်ပေသည်။
၎င်းသည် စပိန်သခင်၊ Padua ၏ သူတော်စင် အန်တိုနီ (Saint Antlhony) နှင့် သူတော်စင် ဗယ်လင်တိုင်း (Saint Valentine) တို့ကဲ့သို့သော ဘာသာရေးပိုင်း နှင့် သမိုင်းဝင် ပုဂ္ဂိုလ်များစွာ၏ မျက်နှာများအား ပြန်လည်ပုံဖော်တည်ဆောက်ရန် တာဝန်ယူခဲ့သည်။
တိရစ္ဆာန်ဆေးပညာနယ်ပယ်တွင်မူ ၎င်းသည် ခွေး၊ ငန်း၊ ကော့ယင်ငှက်၊ ကြက်တော နှင့် လိပ်တို့ အပါအဝင် အမျိုးမျိုးသော တိရစ္ဆာန်များအတွက် ကိုယ်အင်္ဂါအတုများအား ဒီဂျစ်တယ်ပိုင်း ဒီဇိုင်းရေးဆွဲ၍ ပုံစံတူပြုလုပ်ခဲ့သည်။
တောင်ကုန်းရွာ၊ တံတားဦးမြို့နယ်
တောင်ကုန်းရွာ (Taungkone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ တံတားဦးမြို့နယ်၊ လက်ပန်ဇင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၀၈၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်ပန်ဇင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၄၂ ဦး၊ မ ၇၄၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၈၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တံတားဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ချောင်းကောက် (မြောက်)ရွာ၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်
ချောင်းကောက် (မြောက်)ရွာ (Chaungkauk(North))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်၊ တာဝကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၆၀၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ယင်းမာပင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နိုဝင်ဘာ ၁၉၅၁
ကိုးကား
1951
သိုင်းချောင်းရွာ၊ ထရော်စခမ်းကြီး
သိုင်းချောင်းရွာ၊ ထရော်စခမ်းကြီး
လက်ရေးလှ
စာလုံးအလှရေးနည်း ( ဂရိ: καλλιγραφία) သည် အမြင်အာရုံကိုဖမ်းစားစေသည့် စာအရေးအသားအနုပညာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ထိုအရာသည် ကျယ်ပြန့် ပြီး စိတ်ကူးစိတ်သန်း​ဖြင့် စာလုံးဒီဇိုင်းဖန်တီးနိုင်ပါသဘ်ကသည်။ “ ဖော်ပြခြင်းပုံစံကိုဖော်ပြခြင်း၊ သဟဇာတဖြစ်စေခြင်းနှင့်လိမ္မာပါးနပ်စွာပုံစံဖြင့်ပေးခြင်း” အနုပညာဟုသတ်မှတ်နိုင်သည်။
ကိရိယာများ
left|thumb|ကလောင်တံထိပ်ဖျားပိုင်းရှိ အစိတ်အပိုင်းများ၏အမည် စာလုံးအလှရေးသားရန် အောက်ပါပစ္စည်းများကို လိုအပ်သည်။
ပြင်ပလင့်များ
ကဏ္ဍ:လက်ရေးလှ
ဖေသက်ခင်
ဒေါက်တာဖေသက်ခင်သည် မြန်မာ ကလေးအထူးကုဆရာဝန်ကြီးဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန၏ ဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ယခင်က ဆေးတက္ကသိုလ် (မန္တလေး)တွင် ကလေးကျန်းမာပညာ ပါမောက္ခအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဆေးတက္ကသိုလ်(၁) ရန်ကုန်တွင် ပါမောက္ခချုပ် အဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၄ ဇူလိုင် ၂၉ ရက်နေ့တွင် ဝန်ကြီးအဖြစ်မှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။ ဒေါက်တာဖေသက်ခင်၏ လက်အောက်တွင် ဒုတိယကျန်းမာရေးဝန်ကြီး ၂ဦး တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ပြင်ပလင့်ခ်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာ ကလေးအထူးကုဆရာဝန်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခချုပ်များ
ပွင့်ဖြူမြို့
ပွင့်ဖြူမြို့ သည် မင်းဘူးခရိုင်၊ ပွင့်ဖြူမြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့ ဖြစ်၍ မုန်းမြစ် လက်ျာဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ မင်းဘူး - ဆိပ်ဖြူ ကားလမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိ၍ မင်းဘူးမြို့၏ မြောက်ဘက် (၂၄)မိုင်ဝေးသည်။ မြို့၏ အကျယ်အဝန်းမှာ အရှေ့မှအနောက်သို့ (၄)ဖာလုံ၊ တောင်မှမြောက်သို့ (၃)ဖာလုံခန့်ရှိသည်။ ပွင့်ဖြူမြို့နယ်၏ လူဦးရေမှာ ၁၉၅၆ခုနှစ် ခန့်မှန်းခြေ သန်းကောင်စာရင်းအရ ၉၃၁၃၄ ယောက်ဖြစ်၍ အများအားဖြင့် ဗုဒ္ဓဝါဒီ မြန်မာများသာ ဖြစ်သည်။ မြို့နယ်၏ အဓိကလုပ်ငန်းမှာ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး ဖြစ်၍ မုန်းမြစ်မှ ဆည်မြောင်းများ သွယ်ဖောက်ရေသွင်း၍ စိုက်ပျိုးကြသည်။ လယ်ဧကပေါင်း (၈,၃၀၀)ကျော်တို့ကို ရေပေးသွင်းလျက် ရှိသည်။ ဆည်ရေသောက် လယ်မြေများမှ စပါး အများဆုံးထွက်သည်။ ဆည်ရေမရသောမြေများကို ယာအဖြစ် အသုံးပြု၍ နှမ်း၊ ပဲ၊ ပြောင်း၊ ဆေး တို့ကို စိုက်ပျိုးသည်။ ပွင့်ဖြူမြို့ဟု ခေါ်တွင်ရခြင်းမှာ ဤမြို့နေရာ၌ ဖိုခနောက်ဆိုင် တည်ရှိခဲ့သော ကွေ့ရွာ၊ သရက်ကျင်းနှင့် သနပ်ကုန်းစသော ရွာကြီး သုံးရွာ ပေါင်းစပ်ပြီးနောက် မြို့ ဖြစ်လာရာတွင် ယင်းဒေသ၌ရှိသော လက်ပံပင်ကြီးတစ်ပင်သည် အဖြူပွင့်များသာ ဖူးပွင့်သည်ကို စွဲ၍ ခေါ်တွင်ကြောင်း ဆိုကြသည်။ ပွင့်ဖြူမြို့သည် မုန်းမြစ်မှရေကို အလွယ်တကူ ရရှိနိုင်သည့်အတွက် သစ်ပင်၊ ဝါးပင်တို့ဖြင့် စိုပြည်စိမ်းလန်းနေသည်။ မင်းဘူးခရိုင်အတွင်းရှိ အခြားမြို့များနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ပွင့်ဖြူမြို့သည် မြို့ကလေးမျှသာ ဖြစ်သော်လည်း ဆန်စပါးအများဆုံးထွက်၍ လူဦးရေများသော မြို့ ဖြစ်သည်။
ကူးသန်းရောင်ဝယ်ရေးအတွက် မင်းဘူး - ဆိပ်ဖြူ ကားလမ်းကြီးကိုလည်းကောင်း၊ မုန်းမြစ်ကိုလည်းကောင်း အားထားရသည်။ မြို့၏ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် ရွှေဘုံသာ၊ သက်တော်ရှည် နှင့် သက်တော်ရ ဟူ၍ တန်ခိုးကြီးဘုရား သုံးဆူ ရှိသည့်အနက် ရွှေဘုံသာဘုရားသည် အထင်ရှားဆုံး ဖြစ်သည်။ မုန်းမြစ်သည် ရွှေဘုံသာဘုရား‌ခြေတော်ရင်းသို့ ဦးတိုက်စီးဆင်းလာပြီးမှ တစ်ဘက်သို့ကွေ့၍ စီးဆင်းသွားသည်။ ပွင့်ဖြူမြို့၏တောင်ဘက်တစ်မိုင်ခန့်အကွာတွင် အလောင်းစည်သူမင်းကြီးတည်ထားခဲ့သော ရွှေပန်းမြိုင်ဘုရား ရှိသည်။ ထိုဘုရားများတွင် ဘုရားပွဲတော်များ နှစ်စဉ်ကျင်းပလေ့ ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပွင့်ဖြူမြို့နယ်
ကျောင်းကုန်းရွာ၊ ပိန်းအင်း
ကျောင်းကုန်းရွာ၊ ပိန်းအင်း
ထူးလေးစု
ထူးလေးစု
ပုဂံ
ပုဂံ (ခေါ်) တမ္ပဒီပ သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးဧကရာဇ်နိုင်ငံ တည်ထောင်ရာ မြို့တော်ဟူ၍ မြန်မာတို့အတွက် အမျိုးသားရေး လက္ခဏာတစ်ရပ်အနေဖြင့်လည်းကောင်း၊ များပြားလှသည့် ရှေးဟောင်းလက်ရာ စေတီပုထိုးများကြောင့်လည်း‌ေကာင်း၊ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသည်တို့ကို ဆွဲဆောင်ရာနေရာအဖြစ်လည်းကောင်း ကမ္ဘာကျော်သည့် နေရာတစ်နေရာ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၆ ရက်နေ့တွင် ပုဂံရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုဒေသတစ်ခုလုံးကို ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
ဝေါဟာရရင်းမြစ်
များသောအားဖြင့် ပျူဂါမမှ ပုဂါမ၊ ပုဂါမ်မှ ပုဂံဖြစ်လာခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြလေ့ရှိကြသည်။ ဤကဲ့သို့ ဖော်ပြခြင်းမှာ မှန်နန်းရာဇဝင်ကြီး စသည်များတွင် သရေခေတ္တရာပြည် ပျက်ပြီးနောက် သရေခေတ္တရာမှ ပျူအစုတို့သည် တောင်ညိုအရပ်၊ ၎င်းနောက် ပန်းတောင်းသက်သာအရပ်၊ ထိုမှ မင်းတုန်းအရပ်၊ တဖန် ယုန်လွှတ်ကျွန်းအရပ်သို့ အဆင့်ဆင့် အဆင့်ဆင့် ပြောင်းရွှေ့လာခဲ့ကြပြီးနောက် ထိုယုန်လွှတ်ကျွန်းအရပ် ရွာပေါင်း တစ်ဆယ့်ကိုး ရွာသားတို့နှင့် သမုဒ္ဒရာဇ်မင်းသည် အရိမဒ္ဒနာမည်သော ပုဂံပြည်ကို တည်လေသည်ဟု ပါရှိခြင်းများကို အထောက်အထားပြု၍ ဖော်ပြကြခြင်းပင် ဖြစ်ဟန်ရှိလေသည်။ တုရင်တောင်အရှေ့ ယုန်လွှတ်ကျွန်း ဒေသတွင် လာရောက်တည်ထောင်သော ပျူအမျိုးစုတို့နှင့် ရွာတစ်ဆယ့်ကိုးရွာဟူသော စကားပေါင်းစပ်၍ ပျူဂါမဟူသောအမည် ပေါ်ထွက်လာခြင်း ဖြစ်ပေသည်။
ထီးလှိုင်ရှင် ကျန်စစ်သားမင်းကြီး (၄၄၆-၄၇၅) ရေးထိုးခဲ့သော မွန်ဘာသာ ကျောက်စာများတွင် ပုဂံအမည်ကို ပါဠိဘာသာတွင် "'ပေါကာမ"'ဟု လည်းကောင်း ၊ မွန်ဘာသာတွင် "'ပေါကာမ်"'ဟု လည်းကောင်း ပါရှိသည်။
တည်နေရာ
မန္တလေးတိုင်းအတွင်းရှိ ညောင်ဦးမြို့နယ်အတွင်း ဧရာဝတီမြစ်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင်တည်ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့မှ အနောက်တောင်ဘက် မိုင် ၉ဝ အကွာတွင်တည်ရှိသည်။ (သရပါတံခါးအနီး)
သမိုင်းကြောင်း
ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများခေတ် ကုန်ဆုံးပြီးနောက် တကောင်းနယ်မှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းဒေသ အတွင်းသို့ အုပ်စုများဖွဲ့ကာ ဝင်ရောက်လာသည့် ဗမာလူမျိုးတို့သည် မူရင်းဌာနေလူမျိုးများဖြစ်သည့် ပျူ တို့ထံမှ စာပေ၊ လယ်ယာစိုက်ပျိုးခြင်း နှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ဆက်ခံရယူကာ တဖြည်းဖြည်း အင်အားကောင်းသည့် အဆင့်သို့ရောက်လာသည်။ မူလအစက စစ်တိုက်ခိုက်ခြင်းဖြင့် ကျော်ကြားသော လူမျိုးသည် စည်းလုံးခြင်းဖြင့်သာ မိမိတို့၏အသက်အိုးအိမ်စည်းစိမ်များကို ကာကွယ်နိုင်မည်ဟုသော စစ်ရေးအမြင်ဖြင့် မြို့ရွာများကို စုစည်းတည်ထောင်လာကြသည်။ သို့ဖြင့် လမ်းခရီးနှင့်ဆက်သွယ်ရေး လွယ်ကူပြီး မိမိတို့ အခြေချရာ ရပ်ဝန်း၏ ဗဟိုတွင်ရှိသည့် ဒေသမှ ကျေးရွာများကို စုစည်းကာ ပုဂံမြို့အဖြစ် တည်ထောင်လိုက်ကြသည်။
ပုဂံသည် စတုတ္ထပုဂံ မင်းဆက်များ နန်းတည်သွားသော နေရာဖြစ်သည်။ ပျဉ်ပြားမင်း(၈၄၆-၈၇၆)လက်ထက်မှ စောမွန်နစ်မင်း(၁၃၂၅-၁၃၆၈)အထိ စိုးစံခဲ့ကြသည်။
ပုဂံနိုင်ငံတော်
အစောပိုင်း ပုဂံမင်းဆက်များနှင့် ပတ်သက်၍ တိကျသည့် သမိုင်းအထောက်အထားများကို မတွေ့ရပဲ ပါးစပ်ရာဇဝင်များအနေဖြင့်သာ မှတ်သားလာခဲ့ကြပြီး အနော်ရထာမင်းလက်ထက်ရောက်မှသာ တိကျသည့် သမိုင်းအထောက်အထားများကို စတင်တွေ့ရှိလာကြရသည်။ အနော်ရထာ၏ သိမ်းသွင်းမှုကြောင့် ပုဂံနိုင်ငံတော်သည် ပဒေသရာဇ် အဆင့်မှ ဧကရာဇ် (အင်ပါယာ) အဆင့်တို့ တက်လှမ်းလာနိုင်ခဲ့သည်။ သူ့နောက် ဆက်ခံသည့် စောလူးမင်းလက်ထက်တွင် တိုင်းပြည်အခြေအနေဆိုးရွားသွားခဲ့သော်လည်း ကျန်စစ်သား၊ အလောင်းစည်သူ အစရှိသည့် မင်းများလက်ထက်တွင်မူ တိုင်းပြည်အင်အား ပြန်လည်ပြည့်ဝလာပြန်သည်။
ပုဂံနိဂုံး
အလောင်းစည်သူနောက် နန်းတက်သည့် မင်းများလက်ထက်တွင် ပုဂံ၏ဩဇာအာဏာကျဆင်းလာသလို၊ နယ်ခြားမှ ရန်သူများ၏ လုပ်ကြံမှုကြောင့် ထီးဆောင်းမင်းတစ်ပါးကျဆုံးရသည့် အဖြစ်၊ နရသီဟပတေ့ကဲ့သို့ အစားကျူးပြီး အမျက်ဒေါသကြီးသည့်မင်း အစရှိသဖြင့် ပေါ်ပေါက်လာသည်။ ခရစ်နှစ် ၁၂၈၇ တွင် မွန်ဂိုတို့၏ ကျူးကျော်မှုကြောင့် နရသီဟပတေ့ ပုဂံကိုစွန့်ခွာထွက်ပြေးရခြင်းဖြင့် ပုဂံ၏ဩဇာမှာ လုံးဝကျဆင်းတော့သည်။ ရှင်ဒိသာပါမောက်၏ သံတမန်ရေးကျွမ်းကျင်စွာ အရေးဆိုမှုကြောင့် မွန်ဂိုဘုရင် ကူဗလိုင်ခန်က တပ်များကို ပြန်ဆုတ်စေသည်။ ထိုမှစကာ ပုဂံမင်းဆိုသည်မှာ အဆောင်အယောင်မျှသာ ဖြစ်၍ အမှန်ဩဇာကြီးသူများမှာ ရှမ်းညီနောင်သုံးဦး ဖြစ်သည်။
ယနေ့ပုဂံ
ယနေ့ပုဂံမှာ ရှေးဟောင်းလက်ရာများနှင့် ပြည့်နက်နေသည့် မြို့ဟောင်းကြီးအသွင်မျှသာ ကျန်ရှိတော့သည်။ သို့သော် အဆိုပါရှေးဟောင်းလက်ရာများမှာ ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပတို့မှ ခရီးသွားများကို ဆွဲဆောင်နိုင်သည်ဖြစ်၍ အတော်ပင်ကျော်ကြားလှပေသည်။ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသည်များ၏ အဓိကလှည်ပတ်ရာ နေရာတစ်ခုအဖြစ် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။ သို့သော် သီးခြားမြို့အဖြစ် ရပ်တည်နိုင်ခြင်းမရှိပဲ ညောင်ဦးမြို့နယ်အတွင်းတွင် ပုဂံရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုနယ်မြေ အဖြစ်ထည့်သွင်းထားသဖြင့် အများအခေါ်တွင် ပုဂံ-ညောင်ဦး ဟူ၍ထင်ရှားသည်။ ညောင်ဦးမြို့သည် ယခင်က ရွာကြီး ၁၉ရွာစုစည်း၍ ယုန်လွှတ်ကျွန်းအရပ်၌ နန်းတည်စဉ်က ညောင်ဦးရွာဟူ၍ ယနေ့တိုင်တည်ရှိဆဲဖြစ်သည်။
၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ (၂၄)ရက်နေ့ မြန်မာစံတော်ချိန် နေ့လယ် (၅)နာရီ (၀၄)မိနစ် (၅၅)စက္ကန့်အချိန်တွင် မန္တလေး မြေငလျင် စခန်းမှ အနောက်တောင်ဘက် (၁၂၃)မိုင်ခန့် ကွာဝေးသော မြန်မာနိုင်ငံပြည်တွင်း (ချောက်မြို့အနောက်ဘက် (၁၂)မိုင်ခန့်အကွာ)ကို ဗဟိုပြု၍ အင်အားရစ်(ခ်)တာ စကေး (၆.၈)အဆင့်ရှိ အင်အားပြင်းထန်သော မြေငလျင် တစ်ခုလှုပ်ရှားသွားသဖြင့် ပုဂံရှိ စေတီပုထိုး ၆၅ဆူခန့် ထိခိုက်ပျက်စီးခဲ့သည်။
မြေမျက်နှာသွင်ပြင်
ပုဂံရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုနယ်မြေသည် မြောက်ဘက်တွင် ညောင်ဦး နှင့် တောင်ဘက်တွင် ပုဂံမြို့သစ်တို့ တည်ရှိပြီး ဧရာဝတီမြစ်ဘေး မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်း ကျယ်ပြောလှသော လွင်ပြင်တွင် တည်ရှိသည်။ မန္တလေးမြို့ မှ အနောက်တောင်ဘက် ကီလိုမီတာ ၂၉၀ (မိုင် ၁၈၀) ကွာဝေးပြီး ရန်ကုန်မြို့မှ မြောက်ဘက် ကီလိုမီတာ ၇၀၀ (မိုင် ၄၃၀) အကွာတွင် တည်ရှိသည်ဟုသိရသည်။
ရာသီဥတု
ပူပြင်းခြောက်သွေ့သည့် ရာသီဥတုမျိုးဖြစ်ပါသည်။
ယဉ်ကျေးမှု
ပုဂံခေတ်ယဉ်ကျေးမှုသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွက် ပျူ နှင့် မွန်တို့ပြီးလျှင် တိုးတက်ဖြစ်တည်လာသည့် ယဉ်ကျေးမှုဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ပျူတို့ထံမှ ဘာသာ၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု နှင့် မွန်တို့ထံမှ အနုပညာ၊ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး၊ စာပေအက္ခရာ အစရှိသည်တို့ကို သင်ယူခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် နရပတိစည်သူမတိုင်မီ အထိတည်ဆောက်ခဲ့သည့် ပုဂံရှိ စေတီပုထိုးများမှာ မွန်တို့၏ ဓလေ့၊ လက်ရာနှင့် အယူအဆများလွှမ်းမိုးနေသည်ကိုတွေ့ရသည်။ သို့သော် နရပတိစည်သူမင်းလက်ထက်မှစ၍ လက်တွေ့ကျသည့် မြန်မာတို့သည် စိတ်ကူးယဉ်ဆန်သည့် မွန်တို့ထက် ပို၍တက်ကြွသည့်၊ အရပ်ဒေသနှင့် ပိုမိုကိုက်ညီမည့် လက်ရာများကို တီထွင်သုံးစွဲလာကြသည်။
ပြတိုက်
ပုဂံရှေးဟောင်းသုတေသနပြတိုက်သည် ပုဂံရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုနယ်မြေအတွင်း တစ်ခုတည်းသော ရှေးဟောင်းသုတေသနပြတိုက်ဖြစ်သည်။ (၃) ထပ်အဆောက်အဦးဖြစ်ပြီး မြစေတီကျောက်စာမူရင်း အပါအဝင် ရှေးဟောင်းအမွေအနှစ်များကို ပြသထားသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ပထမဆုံးသော ပုဂံရှေးဟောင်းသုတေသန ပြတိုက်ကို ၁၉၀၄ ခုနှစ်တွင် ပုဂံမြို့ဟောင်း အာနန္ဒာဘုရား၏မြောက်ဘက်စောင်းတန်းအနီးတွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၉ ခုနှစ်အောက်တိုဘာလတွင် ကန်တော့ပလ္လင်ဘုရား တောင်ဘက်၌ ရှစ်မြှောင့်ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော ရှေးဟောင်းသုတေသနပြတိုက်ကို ထပ်မံတည်ဆောက်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ယခုလက်ရှိကမ္ဘာ့အဆင့်မီ ရှေးဟောင်း သုတေသနပြတိုက်ကြီးကို ၁၉၉၈ ခုနှစ် ဧပြီလ (၁၇) ရက်နေ့တွင်ဖွင့်လှစ်ပြသနိုင်ခဲ့သည်။ ပြတိုက်ကြီးတွင် အထူးပင်မပြခန်း၊ ပုဂံခေတ်ဗိသုကာပြခန်း၊ ပုဂံခေတ်လက်မှုအနုပညာပြခန်း၊ ပုဂံခေတ်နန်းမြို့ပြခန်း၊ ပုဂံခေတ်စာပေပြခန်း၊ ပုဂံခေတ်လူနေမှုဘဝပြခန်း၊ ပုဂံခေတ်ဗုဒ္ဓအနုပညာပြခန်း၊ ပုဂံခေတ်ဗုဒ္ဓဆင်းတုတော်များပြခန်း၊ ပုဂံခေတ်ဘုရားပုထိုးပန်းချီပြခန်းနှင့် ပုဂံခေတ်နံရံဆေးရေးပန်းချီပြခန်းစသည့် ပြခန်း(၁၀)ခန်းဖြင့် ခင်းကျင်းပြသထားသည်။၂၀၁၇ခုနှစ်တွင် ကလေးများပြတိုက်ကို ပြတိုက်ကြီး၏ မြောက်ဘက်ရှိရှစ်မြှောင့်ပုံသဏ္ဌာန်အဆောက်အဦ၌ ခင်းကျင်းပြသထားသည်။
နန်းတော်
အနော်ရထာမင်း နန်းတော် - ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ယခင်တည်ရှိခဲ့သော နန်းတော်ပေါ်မူတည်၍ ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ သို့သော် မြေပြင်အထက်မှာ စိတ်ကူးသက်သက် ပြန်လည်ပုံဖော်တည်ဆောက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။
သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး
ပုဂံသို့ လေယာဉ်၊ ရထား၊ ကား တို့အပြင် သင်္ဘောဖြင့်ပါ လာရောက်နိုင်သည်။ လည်ပတ်စရာအနေဖြင့် e-bike ငှားရမ်းအသုံးပြုနိုင်သည်။
လေကြောင်းလိုင်း
နိုင်ငံခြားသားခရီးသွား အများစုသည် လေကြောင်းလိုင်းကို အသုံးပြု၍ ပုဂံသို့ လာရောက်လည်ပတ်ကြသည်။ ညောင်ဦးလေဆိပ်မှာ ပုဂံဒေသ၏ လေကြောင်းဝင်ထွက်သွားလာရာ ဖြစ်သည်။ ပြည်တွင်းလေကြောင်းလိုင်း အများစုမှာ ပုဂံသို့ ဆင်းသက်ကြသည်။ ရန်ကုန်မြို့မှ လာပါက မိနစ် ၈၀ ခန့် ကြာမြင့်ပြီး မန္တလေးမြို့မှ လာပါက မိနစ် ၃၀ ခန့်ကြာမြင့်မည် ဖြစ်သည်။ ညောင်ဦးလေဆိပ်သည် ညောင်ဦးမြို့အပြင်ဘက်တွင် တည်ရှိပြီး ပုဂံသို့ ရောက်ရှိရန် ကားဖြင့် (၁၅) မိနစ် ခန့် ကြာမြင့်မည် ဖြစ်သည်။
ရထား
ပုဂံရထားလမ်းသည် ရန်ကုန် - မန္တလေး ရထားလမ်းမှ ပျဉ်းမနား ဘူတာတွင်လမ်းခွဲပါသည်။ ယခင် ပျဉ်းမနား - ကျောက်ပန်းတောင်းရထားလမ်းမှ ဆက်ဖောက်ထားသောလမ်းဖြစ်ပြီး ယ္ခုအခါ ပခုက္ကူ နှင့် မြင်းခြံတို့ထိဆက်ထားသည်။ မြန်မာ့မီးရထားမှ နေ့စဉ် ရန်ကုန် - ပုဂံ ခရီးစဉ်ကို ပြေးဆွဲပေးလျက် ရှိသည်။ ရန်ကုန် မှ ပုဂံသို့ (၁၈) နာရီခန့် ကြာမြင့်မည် ဖြစ်သည်။ ရထားတွင် အိပ်စဉ်၊ အထက်တန်း နှင့် ရိုးရိုးတန်းတို့ ပါဝင်သည်။ မန္တလေး - ပုဂံ ရထားမှာ ၁ ရက်လျှင် ၂ ကြိမ် ပြေးဆွဲလျက် ရှိပြီး (၈) နာရီခန့် ကြာမြင့်သည်။ သို့သော် အိပ်စဉ်တွဲ မပါဝင်ဘဲ အထက်တန်း နှင့် ရိုးရိုးတန်းသာ ပါဝင်သည်။
ကားလမ်း
ရန်ကုန်မှ ပုဂံသို့ ကားလမ်းမှ လာလျှင် ၉ နာရီ နှင့် ၁၀ နာရီ အသီးသီးကြာမြင့်သည်။ မန္တလေးမှ ပုဂံသို့ ကားလမ်းမှသွားလျှင် ၃ နာရီ နှင့် ၄ နာရီ ကြာမြင့်သည်။
ရေကြောင်း
မန္တလေး - ပုဂံ အသွားအပြန် သင်္ဘောများ ရှိပြီး ဧရာဝတီ မြစ်ကြောင်းတစ်လျှောက် ကီလိုမီတာ ၁၇၀ သွားလာရန် ၉ နာရီခန့် ကြာမြင့်မည် ဖြစ်ပါသည်။ ခရီးသွားရာသီတွင် နေ့စဉ်ခရီးစဉ် ရှိပြီး တစ်ခါတစ်ရံ ညအိပ်ခရီးစဉ်များပါရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ ကဏ္ဍ:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရှေးဟောင်းမြို့များ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း ကဏ္ဍ:ပုဂံ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ
သုဝဏ္ဏ အမျိုးသားအားကစားပြိုင်ပွဲရုံ
သုဝဏ္ဏ အမျိုးသားအားကစားပြိုင်ပွဲရုံ (သို့မဟုတ်) အမျိုးသားအားကစားပြိုင်ပွဲရုံ (၁) သုဝဏ္ဏ သည် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ခေတ်မီ ရုံတွင်းအားကစားရုံကြီးဖြစ်သည်။မြန်မာနိုင်ငံ၏ အကြီးမားဆုံး မိုးလုံလေလုံအားကစားပြိုင်ပွဲရုံကြီးဖြစ်သည်။လူဦးရေ ၁၀,၈၂၅ ဝင်ဆံ့ပြီး သုဝဏ္ဏ အားကစားကွင်းအနီးတွင်တည်ရှိကာသည်။
သမိုင်းကြောင်း
သုဝဏ္ဏအမျိုးသားအားကစားပြိုင်ပွဲရုံကို ၁၉၈၃ခုနှစ်တွင် တရုတ်နိုင်ငံမှ တည်ဆောက်ပေးခဲ့သည်။၁၉၈၆ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်မှုပြီးစီးခဲ့ကာ နိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ခေတ်မီမိုးလုံလေလုံအားကစားရုံကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အမေရိကန်၏ထောက်ပံ့မှုဖြင့် အမျိုးသားအားကစားပြိုင်ပွဲရုံ (၂)ကို ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၊ လှိုင်နယ်​မြေတွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။သို့သော် အမှတ်(၁)ကဲ့သို့ မကြီးမားပေ။
၂၀၁၃ခုနှစ် အရှေ့တောင်အာရှအားကစားပြိုင်ပွဲကာလတွင် နေပြည်တော်ရှိ ဇမ္ဗူသီရိအားကစားရုံစုတွင် ဝဏ္ဏသိဒ္ဓိမိုးလုံလေလုံအားကစားရုံ၊တပ်မတော်ပိုင် ဇေယျာသီရိအားကစားရုံစုတွင် ဇေယျာသီရိမိုးလုံလေလုံအားကစားရုံ စသည့် ခေတ်မီအားကစားရုံများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။သို့သော် ထိုရုံများသည် သုဝဏ္ဏအားကစားရုံကဲ့သို့မဟုတ်ဘဲ လူဦးရေ (၃၀၀၀)ဝင်ဆံ့သော အားကစားရုံ အေ၊စီနှင့် (၅၀၀၀)ဝင်ဆံ့သော အားကစားရုံ ဘီတို့ကိုသာ ပေါင်းစပ်ထားသည့် အားကစားရုံများဖြစ်သည်။
၂၀၁၉ခုနှစ် ဩဂုတ်လမှစတင်ကာ ယိုယွင်းနေသော အားကစားရုံကို တရုတ်နိုင်ငံကပင် ကူညီပြီး အလုံးစုံပြုပြင်ခဲ့ကာ ၂၀၂၁ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သုဝဏ္ဏ အားကစားရုံစု ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်မြို့ရှိ အဆောက်အဦများ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဘက်စုံသုံး အားကစားကွင်းများ
ဇက်ခရီ တေလာ
သမ္မတအဖြစ် အရွေးခံရသော ၁၈၄၈နှစ်ကုန်ပိုင်းတွင် ငွေဝယ်ကျွန် ပြဿနာအကြီးအကျယ် အချေတင်ဖြစ်နေပြီဖြစ်သည်။ သို့သော်အမေရိကန်တို့အဖို့ ပူပူနွေးနွေးမက္ကဆီကိုစစ်ပွဲ အနိုင်ရထားခြင်းသည် သွေးကြွဖွယ်ဖြစ်သဖြင့် စစ်ပွဲ၏သူရဲကောင်းဖြစ်သည့် တေလာတစ်ယောက် သမ္မဖြစ်လာခြင်းမှာ မဆန်းလှပေ။ ဗာဂျီးနီးယားနယ်သား၊ မြေပိုင်ရှင်မျိုးရိုးမှ ဆင်းသက်လာပြီး စတုတ္တမြောက်သမ္မတ ဂျိမ်းစ် မဒီဆင် နဲ့လည်း ဆွေးမျိုးအနည်းအပါးတော်စပ်သည်။ ထို့အတူပင် အမေရိကန် ပြည်တွင်းစစ်အတွင်း တောင်ပိုင်းစစ်ဗိုလ်ချုပ်ဖြစ်သည့် ရောဘတ် အီး လီးနှင့်လည်း ဆွေမျိုးမကင်းပေ။ တောင်ပိုင်းသမ္မတဖြစ်လာမည့် ဂျက်ဖာဆင် ဒေးဗစ်သည်လည်း ဇက်ခရီ၏ သားမက်ဖြစ်ခဲ့ဖူးသည်။ သို့သော် လက်ထပ်ပြီးမကြာမီ ဇက်ခရီ့သမီးကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။
ကြီးပြင်းအရွယ်ရောက်သော် မိသားစုနှင့်အတူ ကင်တက်ကီပြည်နယ်သို့ ပြောင်းရွှေ့အခြေချသည်။ ဗွေနာဗစ်စတာစစ်ပွဲတွင် မက္ကဆီကိုဗိုလ်ချုပ်ကြီးအား အနိုင်ယူတိုက်ခိုက် ပြခဲ့သည်မှစကာ နာမည်ကျော်ကြားလာသည်။ ပုံစံက ကသိုက်ကရိုက်၊ ဆံပင်ဖုတ်သိုက်ဖြင့်နေတတ်သည်။
တေလာမှာ ဝှစ်ပါတီဝင်ဖြစ်သည်။ ရှေ့တန်းမှရေးပို့သည့်စာများကြောင့် ပါတီတွင်းလူကြိုက်များကာ သမ္မတလောင်းအဖြစ်ဝင်အရွေးခံရန် ရွေးချယ်ခံရသည်။ သူ့ကိုယ်နှိုက်အနေဖြင့် အရွေးခံရန်မဆိုနှင့်၊ မဲရုံသွားကာမဲပေးဖူးခြင်းဟူသည့် အတွေ့အကြုံမျိုး လုံးဝမရှိဟု ဆိုကြသည်။ အရပ်ဖက်အုပ်ချုပ်ရေးတာဝန်မျိုး မထမ်းဆောင်ဖူးချေ။ သို့သော် အောင်မြင်သော စစ်သားဘဝပုံရိပ်က လူများအကြိုက်ဖြစ်နေသဖြင့် သူသမ္မတဖြစ်လာသည်။ သမ္မတဖြစ်လာသောအခါ နိုင်ငံရေးအတွေ့အကြုံမရှိသဖြင့် အခက်အခဲများစွာကို ရင်ဆိုင်လာရသည်။ ကျေးပိုင်ကျွန်ပိုင်ပြဿနာ၊ တိုးလာမည့်ပြည်နယ်အသစ်များတွင် ကျေးကျွန်စနစ်ခွင့်ပြုရေး-မပြုရေးစသည့် ပြဿနာများကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းနိုင်ခြင်းမရှိခဲ့ပေ။ ကိုယ်တိုင်ကလည်း ကျေးပိုင်ကျွန်ပိုင်တစ်ဦးဖြစ်သဖြင့် ဖြေရှင်းရန်လက်တွန့်နေသည်ဟုလည်း ဆိုကြသည်။ မြောက်ပိုင်းပြည်နယ်များတွင် ဝှစ်ပါတီရှုံးပြီး ကျွန်လွတ်မြောက်ရေးဝါဒီများ အနိုင်ရလာသည်။
မက္ကဆီကိုနှင့်စစ်ပွဲ မပြီးမီကပင် ပင်ဆီဗေးနီးယားမှ ဒီမိုကရက်လွှတ်တော်အမတ် ဒေးဗစ် ဝီလ်မို က နယ်မြေသစ်များတွင် ကျေးကျွန်စနစ်တားမြစ်ရေးအတွင် ဥပဒေတင်သွင်းရန် လွှတ်တော်တွင်း ကြိုးပမ်းနေခဲ့ပြီဖြစ်သည်။ ၁၈၄၇တွင် အောက်လွှတ်တော်မှ အတည်ပြုပေးလိုက်ပြီး အထက်လွှတ်တော်တွင် ဆက်လက်ဆွေးနွေးကြသည်။ ထိုအချိန် သမ္မတဖြစ်လာသူ ဇက်ခရီတေလာအနေဖြင့် ထိုဥပဒေကို အတည်ပြုရေး-မပြုရေးမှာ စိန်ခေါ်မှုကြီးဖြစ်လာရသည်။ လူသိရှင်ကြား မည်သို့မှ မဆိုခဲ့ဘဲ ရွေးကောက်ပွဲကာလ မဲဆွယ်စဉ်ကပင် ထိုဥပဒေကြမ်းအတည်ဖြစ်လာလျှင် ဗိတိုအာဏာသုံးပြီး ပယ်ချမှုမျိုး မလုပ်ဟု ကတိပေးခဲ့ဖူးခြင်းကြောင့်လည်း ဝှစ်ပါတီတွင်း တောင်ပိုင်းသားများ၏ ငြိုငြင်ခြင်းကို ခံရတော့သည်။ ထို့အတူပင် ထွက်ပြေးကျေးကျွန်များကို နယ်ကျော်ဖမ်းဆီးပြန်ပို့ခြင်းဆိုင်ရာ ဥပဒေကိုအတည်ပြုရန် တောင်ပိုင်းသားများက အလိုရှိကြပြန်သည်။
တက္ကဆပ်ပြည်နယ်သည် ပြည်နယ်သစ်အဖြစ်ရောက်လာခဲ့ချိန်မှ စကာ ကျေးကျွန်စနစ်ကို ကျင့်သုံးခဲ့ပြီးဖြစ်သဖြင့် ကျန်နောက်တိုးပြည်နယ်များကလည်း ငွေဝယ်ကျွန်စနစ်ကို ကျင့်သုံးလာကြမည့် ပြဿနာကလည်း ရှိနေပြန်သည်။ သို့ဖြင့် သမ္မတတေလာသည် နောက်တိုးပြည်နယ်များဖြစ်လာမည့် နယူးမက္ကဆီကို၊ ကယ်လီဖိုးနီးယား စသည့် ပြည်နယ်များတွင် ငွေဝယ်ကျွန်စနစ် အသက်မဝင်စေရန် ကြိတ်ဖြေရှင်းသည်။ ထိုသို့ ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ကျေးကျွန်စနစ်တားမြစ်ရေးဥပဒေကြမ်းကို နောက်ကောက်ချနိုင်မည်ဖြစ်သော်လည်း နယူမက္ကဆီကိုက အထူးဒေသအဆင့်သာ လျှောက်ထားခြင်း၊ ကယ်လီဖိုးနီးယားက ပြည်နယ်အဆင့်လျှောက်ထားသော်လည်း နယ်မြေအချို့ကို ချန်လှပ်လျှောက်ထားသဖြင့် ထိုနယ်မြေများအတွင်းတွင် ငွေဝယ်ကျွန်စနစ်ပြဿနာ ဆက်လက်တည်ရှိနေသဖြင့် တေလာ၏ ကြိုးပမ်းမှုများအရာမထင်ခဲ့ပေ။ ထိုမျှမက သမ္မတနှင့် ပါတီတို့ လက်တွဲမလုပ်သဖြင့် ပါတီဝင်များအနေဖြင် အထက်ဖော်ပြပါ နယ်မြေများ၏ လွှတ်တော်နှင့် အုပ်ချုပ်ရေးရွေးကောက်ပွဲများတွင် ရှုံးနှိမ့်ပြန်သည်။
သို့ဖြင့် ဝှစ်ပါတီကွဲသည်။ မြောက်ပိုင်းသားတို့အနေဖြင့်လည်း တောင်ပိုင်းသားတို့အား ငွေဝယ်ကျွန်စနစ်ကို စေ့စပ်ညှိနှိုင်းလျှင် နိုင်ငံရေးအရှုံးပေါ်မည်ကို သိနားလည်ကြသည့်တိုင် ပြည်တွင်းစစ်ကြီးသို့ ဦးတည်နေသော ခြေလှမ်းများကို မည်သို့မျှ မတားဆီးနိုင်ကြတော့ပေ။ ထိုသို့သောအခြေအနေတွင် သမ္မတတေလာတစ်ယောက် လွတ်လပ်ရေးနှစ်ပတ်လည် ဧည့်ခံပွဲအခမ်းအနားတွင် အပူအပင်မရှိသည့်ပုံမျိုးဖြင့် စားကောင်းသောက်ဖွယ်သီးနှံတို့ကိုစားသောက်ပြီး ညပိုင်းတွင်ဗိုက်အောင့်လာသဖြင့် ဆရာဝန်ခေါ်ယူသည်။ သို့သော်သက်သာလာခြင်းမရှိဘဲ နောက်ငါးရက်အကြာတွင် ကွယ်လွန်သည်။ အဆိပ်ခပ်ခံရသည်ဟု ထင်ကြေးပေးကြသော်လည်း ၁၉၉၁တွင် သူ၏ရုပ်ကလာဒ်ကို ပြန်လည်တူးဖော်၍ ဓာတုဗေဒနည်းဖြင့်ပြန်လည် စစ်ဆေးခဲ့ရာ အဆိပ်ကြောင့်ကွယ်လွန်သည့်အထောက်အထားမတွေ့ပေ။
ဇက်ခရီ တေလာသည်စစ်မြေပြင်တွင် သူရဲကောင်းဗိုလ်ချုပ်အဖြစ်အောင်မြင်သော်လည်း၊ စားပွဲထိုင်သမ္မတရာထူးအတွက်တော့ အရှုံးသာပြောစမှတ်တွင်ခဲ့ရရှာသည်။
ကိုးကား
အိမ်ဖြူတော်ကို တန်းစီခြင်း- ကြည်မင်း
မောင်မောင်ကြီး၊ ဒေဝဣန္ဒာ
ငယ်ဘဝ
မောင်မောင်ကြီးကို အမရပူရမြို့၌ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၁၆-ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင်သည်။ ဖခင်သည် မင်းတုန်းမင်းကြီးထံတွင် လွှတ်တော်စာရေးကြီးအဖြစ် အမှုထမ်းရသူ ဖြစ်သည်။ မိခင် ဖခင်တို့၏ အမည်ကို မသိရပေ။ ငယ်မည် မောင်ဖုန်း ဖြစ်သည်။ သားသမီးငါးယောက် ထွန်းကားသည့်အနက် မောင်ဖုန်းသည် အလတ်ဖြစ်သည်။
မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးသည် မန္တလေး ရတနာပုံနေပြည်တော်ကို တည်၍ အမရပူရမြို့ မှ ပြောင်းရွှေ့တော်မူသော အခါ မောင်ဖုန်းသည် အဖလွှတ်တော် စာရေးကြီးနှင့် အတူ ပြောင်းရွှေ့လိုက်လာသည်။ နန်းတွင်း နန်းဦးကျောင်း ဆရာတော်ကြီး ထံပါး၌ စာပေသင်ကြားနေစဉ် မြင်ကွန်းအရေးတော်ပုံ ပေါ်ပေါက်လာသောကြောင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းသား အဖြစ်ဖြင့် စာပုလွေ ထမ်းကာ ရှောင်ရှားခဲ့ရလေသည်။ မောင်ဖုန်းသည် ၅-နှစ်သား အရွယ်မှစ၍ ပဉ္စသီငါးပါးကို သေသည်အထိ မြဲမြံစွာ စောင့်ထိန်းသည်။ ပညာဓိကဘုရားဆုကိုလည်း ပန်သည်။ ထိုအချိန်အခါက ဣန္ဒာဒေဝ အမည်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဂီတပညာတွင် ပုဂံမင်းလက်ထက်မှစ၍ အထူးကျော်ကြား ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်လေသည်။ ယင်းဣန္ဒာဒေဝ ဆရာကြီးထံပါး၌ မောင်ဖုန်းသည် သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခံ၊ ပတ်ပျိုး၊ ယိုးဒယား၊ ကြိုး၊ ဘွဲ့ အမျိုးမျိုးကို သင်ကြားလေသည်။
၁၃-နှစ်သား အရွယ်တွင် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးက ရှေ့တော်သို့ ခေါ်တော်မှု၍ မိကျောင်း(တူရိယာ) တီးဆက်ရသည်။ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးနှင့် တကွ မင်းပရိသတ်များပါ ချီးကျူးကြ၍ ဒေဝဣန္ဒာ ဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရသည်။ ထို့နောက် ရှေ့တော်ပြေးမှူးကြီးထံ၌ ဆက်လက်၍ စောင်းအတတ်ပညာ သင်ကြားလေသည်။ စောင်းအတတ် သင်ကြားနေစဉ်တွင် ဒေဝဣန္ဒာမောင်မောင်ကြီး၏ နှမဖြစ်သူ ခင်ပုံနှင့် ရှေ့တော်ပြေးမှူးတို့ အကြောင်းပါကြလေသည်။ သီပေါမင်းတရား လက်ထက်တွင် မောင်ဖုန်းသည် ရှေ့တော်၌ လူပျိုတော် အဖြစ်ဖြင့် ခစားရသည်။ ထို့နောက် ကွမ်းရေတော် အဖြစ် ခစားရပြန်သည်။ ယောက်ဖဖြစ်သူ ရှေ့တော်ပြေးမှူး နေမျိုးသင်္ခယာသည် ဗန်းမော်မြို့နှင့် ရွှေကူမြို့ မိုးထား(၂မြို့)ဝန်အဖြစ် အမှုတော်ထမ်းရွက်ရန် သွားရသောအခါ မိမိကိုယ်စား ဒေဝဣန္ဒာ မောင်မောင်ကြီးအား သီပေါမင်းတရားကို စောင်းအတတ်ဖြင့် အမှုတော် ထမ်းရွက်ရန် ထားခဲ့လေသည်။ ဒေဝဣန္ဒာသည် သီပေါမင်းအား စောင်းအတတ်ပညာ သင်ကြားပေးရလေသည်။ ဒေဝဣန္ဒာ မောင်မောင်ကြီးသည် အစိမ်းရောင်ကို အထူးနှစ်သက်၍ ရွှေကြင်ခတ် ခေါင်းပေါင်းစိမ်း၊ ကြိုးပုဆိုး အစိမ်း တို့ကို အမြဲ ဝတ်ဆင်တတ်သည်။ မောင်မောင်ကြီး၏ အဆင်းမှာ လှပတင့်တယ်သည်။ အရပ် မနိမ့်မမြင့် အသားလတ်၊ မျက်ခုံးမျက်လုံး ကောင်းသည်။ နားရွက်ကျယ်ပြန့်၍ မေးရိုးခန့်ငြားပြီးလျှင် ဆံပင်မှာ လူတစ်ရပ်ခန့် ရှည်သည်။
ထိုသို့ အမှုတော်ကို ထမ်းရွက်နေစဉ် အသက် ၂ဝ ကျော်သို့ ရောက်သောအခါ တရားသံဝေဂ ရသဖြင့် မင်းတရားကြီး၏ အမိန့်တော်မရဘဲ မိဘများ မသိအောင် မိမိ၏ စောင်းကို မဟာမြတ်မုနိဘုရားကြီးမှာ လှူခဲ့၍ စစ်ကိုင်းဘက်သို့ တိတ်တဆိတ် ထွက်ခွာသွားသည်။ စစ်ကိုင်းဘက်သို့ရောက်သောအခါ ထွဋ်ခေါင်ဆရာတော်က ချီးမြှင့်တော်မှုသဖြင့် ရဟန်းဘောင်သို့ တက်ခဲ့လေသည်။ မောင်မောင်ကြီး၏ ရဟန်းဘွဲ့ အမည်မှာ ဦးပညာ ဖြစ်သည်။ သုသာနဓူတင်ကို သုသာန်၌ ဆောင်းဥတုအခါ အမြဲသွားရောက်၍ အုတ်ဂူကို ကျောမှီကာ တညဥ့်ပတ်လုံး တရားအားထုတ်နေသည်ကို နံနက်ဝေလီဝေလင်း ခရီးသွားများ တွေ့မြင်ရလေသည်။ ထိုကဲ့သို့သော ရဟန်းဝတ်နှင့် ရှိနေသည်ကို သီပေါမင်းတရား ကြားတော်မူသောအခါ ဘုရင့်အမိန့်တော်နှင့် လူဝတ်လဲစေသဖြင့် ဦးပညာမှာ ဒေဝဣန္ဒာ အဖြစ်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့ပြီးလျှင် အမှုတော်ကို ဆက်လက်ထမ်းရွက်ရပြန်သည်။ ထိုအချိန်ကစ၍ သီပေါမင်း ထံပါးတွင် စောင်းသင်ပေးနေရသည်။ အင်္ဂလိပ်မင်း ဝင်လာသောအခါ မောင်မောင်ကြီးသည် မြစ်ကွေးမြို့အုပ် ဦးစံရီထံသို့ ထွက်ပြေးရလေသည်။ ထိုအခါ မြို့အုပ် ဦးစံရီ၏ နှမဝမ်းကွဲတော်စပ်သူ မခနှင့် အကြောင်းပါ၍ သားနှစ်ယောက် မောင်လေးခင်၊ မောင်လေးရင်တို့ကို မွေးဖွားပြီးနောက် များမကြာမီ ဇနီးဖြစ်သူ မခမှာ မြစ်ကွေးမှာပင် အနိစ္စရောက်သဖြင့် သားနှစ်ယောက်နှင့် မန္တလေးသို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ကြရသည်။ မကြာမီ သားငယ်ဆုံးပြန်သည်။ ဒေဝဣန္ဒာသည် အရှင်နှစ်ပါး မရှိသည့်နောက် သီပေါစော်ဘွားနှင့် မိုးနဲစော်ဘွားတို့ ထံပါးတွင် အမှုတော်ထမ်းရွက်ခဲ့ရပြန်သည်။ မန္တလေးမြို့၌နေစဉ် ပါတော်မှုသွားသော သီပေါအရှင်နှစ်ပါးက မဒရပ်မြို့မှနေ၍ သမီးတော်သုံးပါး နားသမင်္ဂလာ အခမ်းအနားအတွက် ခေါ်တော်မူသဖြင့် သာသနာပိုင် ဆရာတော်ဘုရားနှင့် တကွ ရှေးအမှုတော်ထမ်းဟောင်းများ နှင့်အတူ လိုက်ပါသွားရသည်။ ထိုအခမ်းအနားတွင် ဒေဝဣန္ဒာ မောင်မောင်ကြီးသည် စောင်းကိုတီးရသည်။ ထို့နောက် မကြာမီ အရှင်နှစ်ပါး ရတနာဂီရိသို့ ပြောင်းရွှေ့စံနေတော်မူသော အခါ၌လည်း တိုက်တက်မင်္ဂလာ အခမ်းအနားသို့ တဖန် ဒေဝဣန္ဒာ မောင်မောင်ကြီးတို့ကို ခေါ်တော်မူပြန်သဖြင့် သွားရောက်ကြရသည်။ သားအကြီးဖြစ်သူ မောင်လေးခင်မှာ အသက် ၂၅-နှစ် အရွယ်တွင် အနိစ္စရောက်ပြန်လေသည်။ မန္တလေးမြို့တွင်နေစဉ် စောင်းပညာ၊ တူရိယာပညာ၊ ဂီတပညာတို့ကို ဖြန့်ဖြူးသင်ကြားပေးသည်။
ဒေဝဣန္ဒာ မောင်မောင်ကြီးထံတွင် မောင်မောင်လတ်၊ ဆိုင်းဆရာ ဆရာစိမ့်‎၊ ဗေဒါ ဦးမောင်ကလေး(စိန်ဗေဒါ)၊ ဦးချစ်ဘွယ်၊ ဒေါ်စိန်သုံ၊ ရန်ကုန်ဆရာငြိမ်း၊ တူ ဦးကျော်လှ၊ ဦးထင်၊ ရုံပိုင်ကြီး ဦးစံဝင်း၊ စောင်းဆရာကြီး ဦးညိမ်းတို့ သင်ကြားနည်းယူကြသည်။