cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဂျွန် ဘာဒန် ဆန်ဒါဆန် ဟောလဒိန်း
ဂျွန်ဗာဒွန်ဆန်ဒါဆင်ဟောလဒိန်း(၁၈၉၂ခုဖွား)သည်မျိုးပွားခြင်းနှင့်ဆိုင်သောပညာဘက်တွင် ထင်ရှားသော ဗြိတိသျှအမျိုးသား သိပ္ပံပညာရှင်ဖြစ်သည်။ သူ၏ဖခင်ပါမောက္ခဂျွန်စကော့ဟောလဒိန်း (၁၈၆ဝ •၁၉၃၆) သည်လည်း နာမည်ကျော်သိပ္ပံပညာ ရှင်တစ်ဦးဖြစ်၍ ဦးရီးတော်လော့ဟောလဒိန်း (၁၈၅၆•၁၉၂၈)သည်လည်း ထင်ရှားသောဗြိတိသျှနိုင်ငံခေါင်းဆောင်ကြီးတစ်ဦးဖြစ်လေသည်။ ဂျွန်ဗာဒွန်ဟောလဒိန်းသည် ငယ်စဉ်ကစ၍ ဇီဝဗေဒပညာ ကိုလေ့လာခဲ့ရသည့်အပြင်သုတေသနလုပ်ငန်း၌အလွန်စိတ်ဝင်စာသူဖြစ်ခြင်းကြောင့်ဖခင်ကဲ့သို့ပင်ထိုပညာရပ်တွင် နာမည်ထင်ရှားခဲ့ပေသည်။ ဂျွန်ဗာဒွန်ဟောလဒိန်းသည် ၁၈၉၂ ခုနှစ်နိုဝင်္ဘာလ၅ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံအောက်စဖို့မြို့၌ ဖွားမြင်သည်။ အီတန်ကောလိပ်ကျောင်းနှင့်အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်တို့တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီးနောက် ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်းက စစ်မှုထမ်းခဲ့သည်။ ၁၉၂၂ ခုနှစ်မှစ၍ ကိန်းဗရစ်တက္ကသိုလ်တွင်ဇီဝဓာတုဗေဒကထိက အဖြစ်ဆောင်ရွက်သည်။ ထိုတက္ကသိုလ်၌ အမှုထမ်းနေစဉ် ဟောလဒိန်းသည် သိပ္ပံပညာရပ်ဆိုင်ရာ လက်တွေ့စမ်းသပ်ချက် အမျိုးမျိုးတို့ကို စွန့်စွန့်စားစား ပြုလုပ်၍ သိပ္ပံပညာဘက်တွင် အသစ်တွေ့ရှိချက်များကို ထုတ်ဖော်နိုင်ခဲ့သဖြင့် နာမည်ကျော်ကြားလာလေသည်။ ဟောလဒိန်းသည် ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၃၂ ခုနှစ်အထိ ရွိုင်ယယ်အင်စတီကျူးရှင်း ခေါ် လန်ဒန်မြို့ရှိသိပ္ပံပညာပြန့်ပွားရေးအဖွဲ့တွင် ဇိဝကိစ္စဗေဒဆိုင်ရာ ပါမောက္ခအဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထိုနောက် ၁၉၃၃ခုနှစ်မှ ၁၉၃ရ ခုနှစ်အထိ လန်ဒန်တက္ကသိုလ်တွင် မျိုးပွားခြင်းပညာဆိုင်ရာပါမောက္ခအဖြစ်အမှုထမ်းခဲ့သည်။ ဟောလဒိန်းသည် မျိုးပွားခြင်းဆိုင်ရာပညာတွင် လက်တွေ့စမ်းသပ်မှုများကို အောင်မြင်စွာ လုပ်ကိုင်နိုင်ခဲ့ခြင်းကြောင့်ဗြိတိသျှကျွန်းစု၌တိရစ္ဆာန်မွေးမြူရေးလုပ်ငန်းသည်လည်း များစွာတိုးတက်ခဲ့သည်ဟုသိရသည်။ ဟောလဒိန်း၏ဘခင်သည်လည်းသိပ္ပံပညာရပ်နှင့် ဆိုင်သောသီအိုရီများကိုလက်တွေ့စမ်းသပ်ကြည့်ရမှ ကျေနပ်သူဖြစ်သောကြောင့် အသက်ရှစ်နှစ်အရွယ်မျှသာရှိသော သားငယ်ကိုကျောက်မီး သွေးတွင်းထဲသို့ချ၍ မီးငွေ့အန္တရာယ်နှင့်စပ်လျဉ်းသည့် အသိပညာကို လက်တွေ့ဆည်းပူးခဲ့သည်။ ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် သီးတစ် အမည်ရှိသောဗြိတိသျှရေငုပ်သင်္ဘောပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့ရာ ဟောလဒိန်း ကိုယ်တိုင် ဓာတ်ငွေ့အမျိုးမျိုးတို့၏ ဘေးအန္တရာယ်သက်ရောက်ပုံကို သက်စွန့်ကြိုးပမ်းစမ်းသပ်လေ့လာခဲ့လေသည်။ ဟောလဒိန်းသည်ဇီဝဗေဒပညာရပ်နှင့်သက်ဆိုင်သော စာအုပ်စာတမ်းများစွာတို့ကို ရေးသားပြုစုခဲ့သည်။ ၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင် ဂျူလီယန်ဟပ်စလေနှင့်တွဲဖက်၍ သတ္တဇီဝဗေဒစာအုပ်ကိုရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်မှစ၍ ဒေးလီးဝပ်ကားခေါ် နေ့စဉ်သတင်းစာ အယ်ဒီတာအဖွဲ့ တွင်သဘာပတိအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်။
ငှက်ကြီးသိုက်ရွာ၊ ကျွဲတဲကုန်း
ငှက်ကြီးသိုက်ရွာ၊ ကျွဲတဲကုန်း
ကော်လန်းရွာ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်
ကော်လန်းရွာ (Kawlan)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်၊ ကော်လန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၉၇၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နန်းယွန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တောစွန်း
တောစွန်း
မောလူခိုရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်
မောလူခိုရွာ (Mawlukho)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ ပဒါးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၀၄၁၆ ဖြစ်သည်။
ကျောက်ဂွမ်း
ခရစ္စတယ်ပုံရှိ၍ အမျှင်များပါရှိသော ကျောက်မျိုးကို ကျောက်ဂွမ်း ဟုခေါ်သည်။ ဤကျောက်မျိုးမှ ကျောက်သားများကို ဖယ်ရှား၍ အမျှင်များကို ထုတ်ယူပြီးလျှင် သိုးမွှေးကဲ့သို့ ရက်ယူနိုင်သည်။ ကျောက်ဂွမ်းတွင် မီးခံနိုင်သော သတ္တိရှိခြင်းကြောင့် မီးကာပစ္စည်းများ ပြုလုပ်ရာ၌ဖြစ်စေ၊ မီးခံပစ္စည်းများပြုလုပ်ရာ၌ဖြစ်စေ၊ အသုံးပြုသည်။ သိပ္ပံဝေါဟာရအလိုအားဖြင့် ကျောက်ဂွမ်းကို အက်စဗက်စတော့ဟု ခေါ်သည်။ ဤစကားမှာ ဂရိဝေါဟာရဖြစ်၍ “မီးမငြိနိုင်” ဟုအဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ကျောက်ဂွမ်းတွင် မီးခံခြင်းနှင့် သိုးမွှေးကဲ့သို့ ရက်ယူနိုင်ခြင်းဂုဏ်တို့ ရှိကြောင်းကို အလွန်ရှေးကျသော ခေတ်ကပင် လူတို့ သိရှိခဲ့ကြသည်။ ရှားလမိန်း ဘုရင်ထံ၌ ကျောက်ဂွမ်းဖြင့် ရက်လုပ်ထားသည့်စားပွဲခင်း ရှိသည်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ထိုစားပွဲခင်းကို သန့်ရှင်းစင်ကြယ်အောင် လုပ်လိုတိုင်း မီးမြိုက်ပေးရသည် ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ပြောစမှတ်ရှိခဲ့လေသည်။
မောလူခိုရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျောက်ဂွမ်း
ကျောက်ဂွမ်းမှ အမျှင်များကို အထည်ကဲ့သို့ရက်လုပ်ခဲ့သော ပထမဆုံးနိုင်ငံကား အီတလီနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ကျောက်ဂွမ်းမှ အထည်များမပြုလုပ်မီ ပထမဆုံး ကျောက်ကို ကြိတ်စက်များတွင် ထည့်၍ ကြိတ်ပြီးလျှင် အမျှင်များကို ထုတ်ယူသည်။ အမျှင်ကောင်းကောင်းရအောင် အမျိုးမျိုးအဖုံဖုံ ပြုပြင်ပေးရသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ ခြည်မျှင်များဖြင့်ဖြစ်စေ၊ ကြေးနီ သို့မဟုတ် ကြေးဝါနန်းကြိုးများဖြင့် ဖြစ်စေ၊ ပူး၍ အမျှင်များဖြစ်အောင် ကျစ်ယူသည်။ ထိုအမျှင်များမှတစ်ဖန် အထည်များရက်ယူကြသည်။ ကျောက်ဂွမ်းထည်ကို အသုံးလိုက်၍ အမျိုးမျိုးပြုလုပ်နိုင်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် တစ်နှစ်တစ်နှစ်လျှင် အသုံးပြုလျက်ရှိသော ကျောက်ဂွမ်းတန်ချိန် ၃၅၈ဝဝဝ အနက် ၇၈ ရာခိုင်နှုန်းကို ကနေဒါ တစ်နိုင်ငံတည်းမှပင် အများအပြားရရှိလေသည်။ ထို့ကြောင့် ကျောက်ဂွမ်းသည် ကနေဒါနိုင်ငံ၏ ဝင်ငွေကောင်းလှသော ထွက်ကုန်တစ်ရပ် ဖြစ်ပေသည်။ ကျောက်ဂွမ်း အသင့်အတင့် ထွက်ကြသော အခြားနိုင်ငံများမှာ ရိုးဒီဇီးယား၊ ရုရှ၊ တောင်အာဖရိက ပြည်ထောင်စု၊ အီတလီနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့ ဖြစ်ကြသည်။
ကိုးကား
<References />
ကဏ္ဍ:လုပ်ငန်းသုံး တွင်းထွက်များ
ရေပိတောက်ပင်
ရေပိတောက်ပင် သည် အပင် မျိုးစိတ်တခုဖြစ်ပြီး တောင်အာရှ၊ အရှေ့တောင်အာရှ၊ ပိုလီနီးရှား၊ မြောက်အမေရိကတိုက်၊ ဩစတျေးလျတိုက်အထိ ပေါက်ရောက်သည်။ ရေပိတောက်ပင်ကို ကျားများက ယင်းတို့၏ နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ရာတွင် ခြစ်ရာဖြင့် မှတ်သား၍ အသုံးပြုသည်ကိုတွေ့ရသည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ၊ ထိုင်ဝမ်ရှိ ဒေသခံလူမျိုးများက ရေပိတောက်ပင်ကို မြင့်မြတ်သောအပင်ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။
အံတော်သိမ်
အံတော်သိမ်ပုထိုးသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မြောက်ဦးမြို့ သျှစ်သောင်းပုထိုးတော်ကြီး၏ မြောက်ဘက်တွင်တည်ရှိသည်။
သမိုင်းကြောင်း
မူလကုသိုလ်ရှင်သည် မင်းစောလှဖြစ်ပြီး ခရစ် ၁၅၂၁ ခုနှစ်တွင် ကောင်းမှုပြုခဲ့သည်။ ၁၅၉၆ခုနှစ်တွင် မင်းရာဇာကြီးက ပြန်လည်ပြုပြင်ကာ အံတော်ဓာတ်ကို ဌာပနာခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်၍ အံတော်သိမ်ပုထိုးဟုခေါ်တွင်ခဲ့ကြသည်။
အဆိုပါအံတော်သည် သီဟိုဠ်ကျွန်းမှ ပင့်ဆောင်လာခဲ့ကာ သံတွဲမြို့ အံတော်စေတီတွင် ဌာပနာခဲ့သည်။ မင်းဗာကြီးဘုရင်သည် သံတွဲမှ အံတော်ကိုပင့်ဆောင်ကာ နန်းတော်တွင်း၌ ကိုးကွယ်ခဲ့သည်။ မင်းရာဇာကြီးလက်ထက်တွင် အဆိုပါအံတော်ဓာတ်ကို အံတော်သိမ်ပုထိုးတွင် ဌာပနာခဲ့သည်။ ကိုလိုနီခေတ်တွင် ဌာပနာတိုက် ဖောက်ထွင်းခံခဲ့ရသော်လည်း အံတော်ဓာတ်ကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည်။ လက်ကောက်ဈေး ကျောင်းတိုက်၌ အပူဇော်ခံခဲ့ကြသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် မြို့တွင်းသို့ လှည့်လည် အပူဇော်ခံရာ တံတားကျိုးကျရာတွင် ပါသွားပြီး ပျောက်ဆုံးသွားပြန်သည်။ သို့သော်နောက်ပိုင်းပြန်လည်ရရှိကာ ဗန္ဒုလကျောင်း ယခု စန္ဒမုနိကျောင်း၌ ယနေ့တိုင် အပူဇော်ခံလာခဲ့လေသည်။
ပုံသဏ္ဌာန်
ပုထိုးတော်ကြီးကို သဲကျောက်များဖြင့် တည်ဆောက်ထားပြီး ဉာဏ်တော် ပေ၄၀ ရှိသည်။ ပုထိုးတော်ကြီးသည် ၈ မြှောင့် ပုံ အဋ္ဌဂံ ပုံရှိသည်။ ပုထိုးတော်ကြီး အထက်တွင် စေတီကြီးတစ်ဆူကို စေတီငယ်ရှစ်ဆူက ရံထားသည်။ လှိုဏ်ပတ်လမ်း နှစ်ခုရှိပြီး အလယ်ဗဟိုတွင် ဆင်းတုတော်ရှစ်ဆူကို ကျောက်ဆစ်လက်ရာ ကနုတ်ပန်များ ဖြင့်လွန်စွာတင့်တယ်သော ရာဇပလ္လင် ရှစ်ခန်းနှင့်အတူ ဖူးမြော်နိုင်သည်။ ပလ္လင်များတွင် ဗျလ္လ ရုပ်များ၊ ငှက်လည်ပြန်၊ လူရုပ်တု များရှိသည်။ လှိုဏ်ပတ်လမ်းများတွင်လည်းရုပ်ပွားတော်များ ကိန်းဝပ်နေသည်။ လှိုဏ်ပတ်လမ်းများ၌ အလင်းရောင် ရရှိစေရန် အလင်းပေါက်များ ဖောက်ထားသည်။
ပရဝုဏ်အတွင်း၌လည်း ဂူကျောင်းပါ စေတီ ၁၆ ဆူက ပုထိုးတော်ကြီးအား အနောက် တောင် နှင့် မြောက်ဘက်တို့မှ ဝန်းရံထားသည်။
အံတော်သိမ်ပုထိုးတော်မှာ ထည်ဝါခန့်ညား၍ လက်ရာမြောက်သော ပုထိုးတော် တဆူ ဖြစ်ပေသည်။
နောင်မိုရွာ၊ မန်ကြူ
နောင်မိုရွာ (Nawngmo)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်၊ မန်ကြူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၉၅၃၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန်ကြူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၅၁ ဦး၊ မ ၂၁၆၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၀၁၁ ဦးနေထိုင်သည်။
စိန်မာဒင်
စိန်မာဒင် အမည်ရင်းမှာ ဦးဝင်းစိန်ဖြစ်ပြီး ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံမြို့၊ နောင်သာလကျေးရွာတွင် အဖ ဦးသိန်းခင်၊ အမိ ဒေါ်ကျိုးရင် တို့မှ မွေးဖွားခဲ့ပြီး သားအငယ်ဆုံး ဖြစ်သည်။
အသက်၁၇ အရွယ်တွင် ကရင်ပြည်နယ် ၌ အောင်ပါတင် အမည်ဖြင့် ကရင်မင်းသားတစ်ဦး အဖြစ် စတင်ကပြခဲ့သည်။ ထို့နောက် ရန်ကုန်သို့ ရောက်ရှိလာပြီး ဇာတ်သဘင် ပညာများကို ဆက်လက်သင်ယူကာ ဝင်းညီနောင် ဇာတ်တွင် ခေတ်ဝင်းစိန် အမည်ဖြင့် စတင်ကပြခဲ့သည်။ ၁၉၂၄ ခုနှစ် ဝန်းကျင်တွင် စိန်မာဒင် ဇာတ်အဖွဲ့၊ ၁၉၃၃ ဝန်းကျင်ခန့်တွင် မဟာရန်ကုန် စံပြသဘင် စိန်မာဒင် အမည်ဖြင့် ဇာတ်သဘင်ကို တည်ထောင်ကာ ကပြခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဇာတ်နှင့် အော်ပရာ တင်ဆက်မှု များတွင် ဆို၊ ငို၊ ပြော၊ ကောင်းမွန်မှုကြောင့် နာမည်ကျော်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံကျော် ဘဲလေးအက နှင့် သေတ္တာသုံးလုံးဆင့်အက တို့ကို ကျွမ်းဘားဖြင့် ကပြသည့် အက တို့၌ ထင်ရှား အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ကျန်းမာရေး အခြေအနေကြောင့် ဇာတ်သဘင် လောက မှ အနားယူပြီး ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ သဘင်အစည်းအရုံး (ဗဟို) တွင် ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၇ ခုနှစ်မှ စတင်ကာ ကွယ်လွန်ချိန်အထိ ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်လောက တွင် သားနှစ်ဦးဖြစ်သည့် မိုးဝင်း၊ မိုးမင်း နှင့် မြေးများ ဖြစ်သည့် ဟန်ဇာမိုးဝင်း၊ တင်ဇာမိုးဝင်း တို့ကို လက်ဆင့်ကမ်း အနုပညာ အမွေပေးနိုင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။
၂၀၁၂ မေ ၁၃ ရက်တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ကိုးကား
Weekly Eleven News (No.33 Vol 7)
​ရွှေကညင်ပင်ရွာမရွာ၊ ရွှေကညင်ပင်
ရွှေကညင်ပင်ရွာမရွာ၊ ရွှေကညင်ပင်
ဟိုဟင်ရွာ၊ မံစီမြို့နယ်
ဟိုဟင်ရွာ(Hohin)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မံစီမြို့နယ်၊ ပန်ခမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၄၂၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပန်ခမ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၀၈ ဦး၊ မ ၁၅၇၄ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၉၈၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မံစီမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပေကုန်းရွာ၊ အောင်လံမြို့နယ်
ပေကုန်းရွာ (Paykone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ အောင်လံမြို့နယ်၊ မြို့သစ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၆၁၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြို့သစ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၂၅ ဦး၊ မ ၁၀၅၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၈၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အောင်လံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပူပုံထုံး
ပူပုံထုံး သည် မြန်မာအမျိုးသမီးတို့၏ ဆံထုံးထုံးနည်း တစ်ခု ဖြစ်သည်။
သမိုင်း
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၀၇ ခုနှစ် ရွှေဘိုမင်းလက်ထက်တွင် ဖြစ်၏။ ပြည်မင်းသားနှင့်အတူ ကြံရာပါဟုဆို၍ အနောက်နန်းမတော် မမြကလေးသည် မယ်တော်မအိနှင့်အတူ ရာဇဝတ်တော် သင့်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၂၀၇ ခုနှစ် သီတင်းကျွတ်လဆန်း ၁၂ ရက်နေ့တွင် အနောက်တံခါးမှ ထုတ်လေသည်။
ထိုအခါ မမြကလေးသည် စိတ်ငြိုငြင်ပင်ပန်းဆင်းရဲနေခိုက် ဖြစ်သဖြင့် ဘီးနှင့်ရော၍ ကပိုကရို ထုံးထား၏။ ထိုသို့ ဆံထုံးထုံးထားသည်မှာ တစ်မျိုးတစ်ဖုံ ကြည့်ကောင်းလျက် ရှိ၏။ ထို့ကြောင့် ရွှေမြို့တော်သူတို့သည် “ပူပုံထုံး”အမည်ဖြင့် အတုယူကာ ထုံးကြလေသည်။
ဒေါင်း၊ ရစ်နှင့် အလားတူငှက်များ
မျိုးစဉ်တွင် မျိုးစိတ်ပေါင်း ၂၉၀ ပါဝင်ပြီး အန္တာတိကတိုက်မှလွဲ၍ တိုက်ကြီးတိုင်းတွင် တွေ့ရှိရသည်။ ဒေါင်း၊ ရစ်နှင့် အလားတူငှက်များကို မျိုးရင်း ၅ ခု ထပ်မံခွဲခြားပြီး ယင်းငှက်တို့သည် အတွင်းပိုင်းအကျဆုံး ကန္တာရနှင့် ရေခဲဒေသများမှလွဲလျင် နေရာတိုင်းတွင် လိုက်လျောညီထွေနေထိုင်နိုင်ကြသည်။ မျိုးစိတ်အများစုသည် အပြေးသန်ကြပြီး သားရဲတိရစ္ဆာန်များ၏အန္တရာယ်မှ လွတ်မြောက်ရန် ပျံသန်းခြင်းထက် ပြေးလွှားခြင်းကို အသုံးပြုကြသည်။ ငှက်အဖိုသည် အမထက် အရောင်အသွေး ပိုမိုစုံလင်ကြသည်။ ယင်းငှက်တို့သည် အဓိကအားဖြင့် ပြောင်းရွေ့သွားလာမှု မရှိတတ်ကြပေ။ အချို့မှာ လူသားများနှင့် ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်မှုများသောကြောင့် အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် မွေးစားခြင်းခံကြရသည်။
တူးချောင်းရွာ၊ ရွှေကျောင်းမြောက်
တူးချောင်းရွာ၊ ရွှေကျောင်းမြောက်
ကျွဲတဲကုန်းရွာ၊ ကျွဲတဲကုန်း
ကျွဲတဲကုန်းရွာ၊ ကျွဲတဲကုန်း
သဲကွဲ
သဲကွဲ
နက္ခတ္တပညာရှင်
နက္ခတ္တပညာရှင် သည် သိပ္ပံပညာရှင်တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာအပြင်ဘက် ဂြိုဟ်များ ကြယ်များ ဂယ်လက်ဆီများအား လေ့လာသော ပညာရှင်ဖြစ်သည်။ ထိုပညာရှင်များသည် နေစကြဝဠာ၊ ကြယ်တို့၏ ဆင်းကဲပြောင်းလဲမှု ဂလက်ဆီများ ဖွဲ့တည်ပုံ အစရှိသည်များကို လေ့လာကြသည်။ စကြဝဠာတစ်ခုလုံးအား လေ့လာသည့် စကြဝဠာဗေဒ ဘာသာရပ်နှင့်လည်း ဆက်စပ်လေသည်။
နက္ခတ္တပညာရှင်အား ၂ မျိုး ခွဲခြားနိုင်သည်။ ကြယ် ဂြိုဟ်များအား တိုက်ရိုက် အမြင်အားဖြင့် လေ့လာသောပညာရှင်နှင့် လေ့လာ၍မရနိုင့်သည့် သီအိုရီဆိုင်ရာ model များအား ကြံဆသော ပညာရှင်များဟူ၍ ၂ မျိုး ခွဲခြားနိုင်လေသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော်​ ကြယ် သို့မဟုတ် ဂယ်လက်ဆီတစ်ခု သေဆုံးချိန်သည် နှစ်ပေါင်း ဘီလီယံများစွာ ကြာမြင့်ရာ ပညာရှင်များအနေဖြင့် မတူညီသော စနစ်များအား လေ့လာ သုံးသပ်ရသောကြောင့်ပင်ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ဂြိုဟ်များဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒ၊ ဂယ်လက်ဆီများအား လေ့လာသာ နက္ခတ္တဗေဒ၊ စကြဝဠာဗေဒ အစရှိသည်ဖြင့် ဘာသာရပ်ခွဲများလည်း ရှိသေးသည်။
ကဏ္ဍ:နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ
တွားသွားသတ္တဝါ
thumb|Common House Geckos mating, ventral view with hemipenis inserted in the cloaca
တွားသွားသတ္တဝါဆိုသည်မှာ ရက်ပတီလီးယား (Reptilia) မျိုးပေါင်းတွင် ပါဝင်သော သတ္တဝါများဖြစ်သည်။ သူတို့၏ ထင်ရှားသော လက္ခဏာများမှာ အသက်ရှူခြင်း၊ အခွံပါသော ဥများကို ဥခြင်း (အချို့သော မြွေများမှာ အရှင်မွေးကြသည်။) နှင့် အကြေးကွက်များ နှင့် အကြေးခွံများ ပါရှိသော အရေပြားများ ရှိကြခြင်း တို့ဖြစ်သည်။thumb|အမေရိကန်မိကျောင်းများမိတ်လိုက်စဉ်အတွင်းအသံကျယ်ကျယ်ပေးပုံ တွားသွားသတ္တဝါများကို ပုံမှန်အားဖြင့် သွေးအေးသတ္တဝါများဟု ရှုမြင်ကြသည်။ သူတို့ကို ခြေလေးချောင်းရှိသော သို့ ခြေလေးချောင်းရှိသော မျိုးရိုးမှ ဆင်းသက်လာသော တက်ထရာပေါ့ဒ်ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ယခုခေတ်တွင် တွားသွားသတ္တဝါများသည် အန္တာတိက တိုက်မှ လွဲ၍ တိုက် တိုင်း လိုလိုတွင် နေထိုင်ကြပြီး မျိုးစစ် ၄ ခု ခွဲခြားထားသည်။
ပါဏဗေဒ အလိုအရ သိပ္ပံနည်းကျ ဇီဝမျိုးခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (တက်ဆွန်)
ယေဘူယျခွဲခြားထားသော မျိုးသုဉ်းပြီး နှင့် ရှင်သန်ဆဲ တွားသွားသတ္တဝါအမျိုးအစားများဖြစ်သည်။ အရေးပါသည့် အုပ်စုများကို အဓိကထား၍ ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။.
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တွားသွားသတ္တဝါများ ကဏ္ဍ:တိရစ္ဆာန်များ ကဏ္ဍ:ကျောရိုးရှိသတ္တဝါများ
နောင်ဖန်ရွာ၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်
နောင်ဖန်ရွာ (Nawnghpan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ လွယ်ကိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၉၇၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လွယ်ကိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၃၄ ဦး၊ မ ၁၄၀၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၃၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရပ်စောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အီထယ်ဝန်လူပိမှု
၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ (၂၉) ရက်ညတွင် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၊ ဆိုးလ်မြို့၊ အီထယ်ဝန်ရပ်ကွက် ဟောလိုဝင်းပွဲတော်အတွင်း လူပိမှုဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အနည်းဆုံး လူ (၁၅၈) ဦး သေဆုံးပြီး (၁၉၆) ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ သေဆုံးသူအများစုမှာ အရွယ်ရောက်ပြီးသူများဖြစ်သည်။
လူစုလူဝေး နှိပ်စက်ခြင်း သည် ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် MV <i id="mwFQ">Sewol</i> နစ်မြုပ်ခြင်းပြီးနောက်ပိုင်း တောင်ကိုရီးယားတွင် အသေအပျောက်အများဆုံး ကပ်ဘေးဖြစ်ပြီး ဆိုးလ်တွင် ၁၉၉၅ ခုနှစ် ဆမ်ဖွန်းကုန်တိုက် ပြိုကျခြင်း ပြီးနောက်ပိုင်း အကြီးမားဆုံး အသေအပျောက်ဒဏ်ရာရမှု ဖြစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ ဘူဆန်မြူနီစီပယ်အားကစားကွင်းတွင် လူပေါင်း (၆၇) ဦး သေဆုံးခဲ့သည့် ၁၉၅၉ ဖြစ်ရပ်ထက် နိုင်ငံ၏ လူသေဆုံးမှုအများဆုံး လူစုလူဝေး နှိပ်စက်မှုဖြစ်သည်။
လူပိမှု
thumb| ဧရိယာမြေပုံ alt=The Itaewon alleyway during the week-long national mourning.|right|thumb| ရက်သတ္တပတ်ကြာ နိုင်ငံတော် ဝမ်းနည်းခြင်း အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အီထယ်ဝန်လမ်းကြား။ လူပိမှု ဖြစ်ပွားမီတွင် ရဲတပ်ဖွဲ့သည် ပွဲတော်အတွင်း လူစုလူဝေးကို ထိန်းချုပ်ရန် အခက်အခဲရှိခဲ့သည်။ ဟာမီလ်တန်ဟိုတယ်အနီးရှိ ကျဉ်းမြောင်းသော တောင်ဆင်းလမ်းများ အပါအဝင် လမ်းများတွင် ပါတီပွဲကျင်းပသူများဖြင့် ပြည့်ကျပ်နေကြောင်း မျက်မြင်သက်သေများက ပြောသည်။ ဒေသစံတော်ချိန် ၁၉ ၀၀ တွင် မနေ့ညက ရောက်ရှိလာသူ တစ်ဦးက လူများသောကြောင့် အီထယ်ဝန်ဘူတာမှ တစ်မိနစ်ခန့် တွေ့ဆုံရန် ၁၀ မိနစ်ကျော် အချိန်ယူခဲ့ရသည်ဟု ဆိုသည်။ ၁၈ ၀၀ နှင့် ၂၂ ၀၀ ကြားတွင် အရေးပေါ်ဖုန်းခေါ်ဆိုမှု အနည်းဆုံး ခုနစ်ဆယ့်ကိုးခုကို 112 သို့ ခေါ်ဆိုခဲ့ပြီး ပထမအကြိမ် ၁၈ ၃၄ တွင်လူပိခြင်းမဖြစ်မီ၊ ဖုန်းခေါ်ဆိုမှုတွင်၊ ဟာမီလ်တန်ဟိုတယ်ဘေးရှိ လမ်းကြားတစ်ခုသည် အလွန်လူစည်ကားပြီး အန္တရာယ်ဖြစ်လာကြောင်း ဖုန်းခေါ်ဆိုသူမှ ပြောကြားခဲ့သည်။ တစ်စုံတစ်ဦး ပြုတ်ကျပါက ကြီးမားသော မတော်တဆမှုတစ်ခု ဖြစ်ပွားနိုင်သည်ဟု တာဝန်ရှိသူများက အကြောင်းကြားပြီးနောက် ခေါ်ဆိုသူမှ ရှင်းလင်းပြောကြားခဲ့သည်။
ခံရသူများ
သေဆုံးသွားသူအများစုမှာ အမျိုးသမီးများဖြစ်သည်။ ဆွန်းရှီးလ် ဆိုက်ဘာ တက္ကသိုလ်မှ မီးဘေးနှင့် သဘာဝဘေးအန္တရာယ် ကာကွယ်ရေး ပါမောက္ခတစ်ဦး၏ အဆိုအရ အမျိုးသမီးများ၏ ခန္ဓာကိုယ်များသည် အမျိုးသားများထက် ဖိအားဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်နည်းပါသည်။ သို့သော်လည်း University of Suffolk မှ လူစုလူဝေးသိပ္ပံ ပါမောက္ခ က အမျိုးသမီးများသည် Compressive asphyxia ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများကြောင်း အထောက်အထား ခိုင်လုံခြင်း မရှိဟု ဆိုပါသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ၎င်းတို့၏ ရင်ဘတ်အပေါ်ပိုင်းနှင့် ခန္ဓာကိုယ်အပေါ်ပိုင်း ကြံ့ခိုင်မှုနည်းသော အမျိုးသားများထက် ခန္ဓာကိုယ်အလေးချိန် ပိုနည်းသော အမျိုးသမီးများထက် သာမန်အားဖြင့် ပိုနည်းသည်ဟု သူက ညွှန်းဆိုခဲ့သည်။
အောက်တိုဘာလ (၃၁) ရက်က ဆိုးလ်မြို့တော်ဝန်၊ ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် သမ္မတအပါအဝင် လူပေါင်း ၄၀၀၀ ခန့်သည် ဆိုးလ်ပလာဇာ တွင် အောက်မေ့ဖွယ်အခမ်းအနားသို့ တက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။ ဘူဆန်မြို့၊ ဒယ်ဂူးမြို့နှင့် အင်ချွန်းမြို့အပါအဝင် မြို့ပေါင်း (၁၇) မြို့၌ အောက်မေ့ဖွယ် အထိမ်းအမှတ်များကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ကျန်းမာရေးနှင့် လူမှုဖူလုံရေး ဝန်ကြီးဌာန (တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ) က ဆိုးလ်မြို့ရှိ အောက်မေ့ဖွယ် အခမ်းအနားများတွင် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြံဉာဏ်ပေးသည့် ပြခန်းများတွင် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကူအညီများ ပေးအပ်သွားမည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကူအညီများကိုလည်း ဒုက္ခသည်များ ပညာသင်ကြားနေသည့် ကျောင်းများတွင်လည်း ထောက်ပံ့ပေးခဲ့သည်။ နိုဝင်ဘာလ (၁၃) ရက်နေ့တွင် အီထယ်ဝန် ဘူတာရုံထွက်ပေါက် အမှတ် (၁) အနီးတွင်ပြုလုပ်ခဲ့သောပထမဆုံးအောက်မေ့ဖွယ်အမှတ်အသားကိုဘူတာရုံမှစင်္ကြံမှ (၂၀) မီတာခန့်အကွာတွင်သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ဖြစ်ပွားခဲ့သည့်လမ်းကြားအဝင်ပေါက်အထိဖုံးလွှမ်းရန်တိုးချဲ့ခဲ့သည်။ အမည်မသိ စေတနာ့ဝန်ထမ်း အများအပြားသည် အခမ်းအနား စားပွဲတစ်ခုမှတစ်ဆင့် ကွယ်လွန်သူအား ဆွမ်းတော် နှင့် အချိုရည်များ ချန်ထားခဲ့သကဲ့သို့ အမှိုက်ပုံး သို့မဟုတ် ပုပ်နေသော အစားအစာများ ကင်းစင်စေရန် အထိမ်းအမှတ် လက်ရာကောင်းများ ထားရှိရန် အတူတကွ လုပ်ဆောင်ကြသည်။ ယုံဆန်းခရိုင်အရာရှိများ၏အကူအညီဖြင့် ၎င်းတို့သည် အောက်မေ့ဖွယ်အထိမ်းအမှတ်နှင့် ပူဇော်သက္ကာများကို မိုးရွာခြင်း သို့မဟုတ် အခြားရာသီဥတုဒဏ်မှ ကာကွယ်ရန်အတွက်လည်း ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ခဲ့ပါသည်။
နိုဝင်ဘာလ (၁၁) ရက်နေ့တွင် ယုံဆန်းရဲစခန်းမှ ရဲအရာရှိတစ်ဦး မိမိကိုယ်ကို အဆုံးစီရင်ခဲ့သည်။ အာဏာကို အလွဲသုံးစားလုပ်မှု၊ အထောက်အထားများ ဖျက်ဆီးမှုနှင့် ကျွမ်းကျင်မှုဆိုင်ရာ ပေါ့ဆမှုတို့ကြောင့် အီထယ်ဝန်တွင် လူစုလူဝေးများစုဝေးမှု အန္တရာယ်ဆိုင်ရာ သတိပေးချက်အတွင်း ထောက်လှမ်းရေးအစီရင်ခံစာကို ဖျက်ပစ်ရန် အမိန့်ပေးမှုဖြင့် သူ့ကို စုံစမ်းစစ်ဆေးလျက်ရှိသည်။ ထိုနေ့တွင် ဆိုးလ်မြို့တော် အစိုးရ လုံခြုံရေး ထောက်ပံ့ရေး ဌာနမှ အကြီးတန်း အရာရှိ တစ်ဦးသည် မိမိကိုယ်ကို သတ်သေသည်ဟု ယူဆရသော ကြောင့် သေဆုံး သွားသည်ကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။ သူသည် ဘေးအန္တရာယ်ကင်းရှင်းရေးအစီအမံများနှင့် ဘေးအန္တရာယ်ဆိုင်ရာ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြံပေးအစီအစဉ်များဆိုင်ရာ အရေးပေါ်စစ်ဆေးမှုများအတွက် စာရွက်စာတမ်းများ၏ နောက်ဆုံးအတည်ပြုသူဖြစ်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ၎င်းသည် သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ဆိုင်ရာနေရာ၌ အလုပ်မလုပ်ခဲ့ဘဲ ရဲတပ်ဖွဲ့မှ စုံစမ်းစစ်ဆေးခြင်းမပြုခဲ့ကြောင်း သတင်းရရှိခဲ့သည်။
ပြည်တွင်း
တောင်ကိုရီးယား သမ္မတ ယွန်းဆော့ခ်ယောလ်သည် အရေးပေါ် ရှင်းလင်းပွဲသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ဒဏ်ရာရသူများကို အမြန်ကုသရန်နှင့် ပွဲတော်နေရာများ၏ လုံခြုံရေးကို ပြန်လည်သုံးသပ်ရန် အကြံပြုခဲ့သည်။ မနက်တွင် သူသည် လူမျိုးကို မိန့်ခွန်းပြောပြီး အခင်းဖြစ်ပွားရာနေရာကို သွားရောက်ခဲ့သည်။ နိုဝင်ဘာ ၅ ရက်အထိ နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ဝမ်းနည်းခြင်း တစ်ပတ်ကို သမ္မတ ယွန်းက ကြေညာခဲ့ပြီး အစိုးရ အဆောက်အအုံများနှင့် အများပြည်သူရုံးများတွင် အလံများကို တိုင်တစ်ဝက် တွင် လွှင့်တင်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ အခင်းဖြစ်ပွားချိန်တွင် ဥရောပသို့ ခရီးထွက်နေသည့် ဆိုးလ်မြို့တော်ဝန် အိုဆယ်ဟွန်း သည် ဆိုးလ်မြို့သို့ ပြန်လာခဲ့သည်။
အနှိပ်စက်ခံရပြီးနောက် ရက်ပိုင်းအတွင်း အခမ်းအနားစီမံခန့်ခွဲမှုအပေါ် ဝေဖန်မှုများ တိုးပွားလာကာ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန (တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ) လီဆန်မင်က တရားဝင် တောင်းပန်စကား ပြောကြားခဲ့ပြီး အမျိုးသားရဲချုပ် ယွန်ဟီးကွင်က “ရဲတပ်ဖွဲ့ကို တိုင်ကြားမှု အများအပြား ရှိခဲ့ပါတယ်။ အခင်းဖြစ်ပွားသည့်နေရာ၌ လူအုပ်ကြီး စုရုံးရောက်ရှိလာပြီး အန္တရာယ်၏ အရေးပေါ်အခြေအနေကို ညွှန်ပြနေကြောင်းသိရသည်။ သို့သော်လည်း သတင်းအချက်အလက် စီမံခန့်ခွဲမှု မလုံလောက်သဖြင့် ရဲတပ်ဖွဲ့ထံမှ လုံလောက်သော တုံ့ပြန်မှု မရှိခဲ့ပါ။" ယွန်းက ဦးညွှတ်တောင်းပန်လိုက်သည်။
နိုင်ငံတကာ
စည်းလုံးညီညွတ်မှုနှင့် အကူအညီပေးမှုများကို ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ နိုင်ငံ့ခေါင်းဆောင်အများအပြားက တိုးမြှင့်ပေးခဲ့သည်။ အမေရိကန်သမ္မတ ဂျိုးဘိုင်ဒင် က “ကျွန်တော်တို့ ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံနဲ့ ဝမ်းနည်းကြေကွဲရပြီး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသူတွေအားလုံးကို အမြန်ပြန်ကောင်းလာစေဖို့ ကျွန်တော်တို့ အကောင်းဆုံးဆုမွန်ကောင်း တောင်းလိုက်ပါတယ်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ ဂျပန်ဝန်ကြီးချုပ် ဖူမီယို ကီရှီဒါက “တန်ဖိုးကြီးတဲ့ အသက်ပေါင်းများစွာ ဆုံးရှုံးလိုက်ရတဲ့အတွက် တုန်လှုပ်ခြောက်ခြား ဝမ်းနည်းမိပါတယ်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ တရုတ်နိုင်ငံ သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်သည် သေဆုံးသူများအတွက် ဝမ်းနည်းကြောင်း စာတစ်စောင်ပေးပို့ခဲ့သည်။ ဗြိတိန်ဝန်ကြီးချုပ် ရီရှီ ဆူးနက်ခ်က "ကျွန်ုပ်တို့၏ အတွေးအမြင်များအားလုံးသည် ယခုအချိန်တွင် တုံ့ပြန်သူများနှင့် တောင်ကိုးရီးယားအားလုံးသည် ဤအလွန်စိတ်ပျက်စရာကောင်းသောအချိန်တွင် ရှိနေသည်" ဟု တွစ်တာတွင် ရေးသားခဲ့သည်။. ရုရှား၊ နော်ဝေး၊ ကနေဒါ၊ ဗာတီကန်နှင့် အီတလီနိုင်ငံတို့အပါအဝင် အခြားခေါင်းဆောင်များသည် တောင်ကိုရီးယားပြည်သူများကို စာနာကြောင်း ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ အိန္ဒိယ၊ မလေးရှား၊ နှင့် ဗီယက်နမ် ခေါင်းဆောင်များက ဝမ်းနည်းကြောင်း ပေးပို့ခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟောလိုဝင်း ဖြစ်ရပ်များ
ပဒါး (ကရင်)ရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်
ပဒါး (ကရင်)ရွာ (Padar(Kayin))သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ ပဒါးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၀၄၁၄ ဖြစ်သည်။
ကဟန်ရှိန်ရာရွာ၊ တနိုင်းမြို့နယ်
ကဟန်ရှိန်ရာရွာ(Kahansheinyar)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ တနိုင်းမြို့နယ်၊ ဇီးကောင့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၂၅၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တနိုင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကမာကရာ
ကမာကရာဆိုသည်မှာ
နေရာဒေသ
ကို ဆိုလိုသည်။
ဂီလာတူဂီရွာ၊ ကျောက်ချောင်း
ဂီလာတူဂီရွာ၊ ကျောက်ချောင်း
အုပ်ပုံရွာ၊ ကျွဲတဲကုန်း
အုပ်ပုံရွာ၊ ကျွဲတဲကုန်း
ဘောလခဲမြို့နယ်
ဘောလခဲမြို့နယ် သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ကယားပြည်နယ်၊ ဘောလခဲခရိုင်တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဘောလခဲမြို့နှင့် ရွာသစ်မြို့တို့ ပါဝင်ပြီး မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ ဘောလခဲမြို့ ဖြစ်သည်။
သမိုင်း​ကြောင်း
မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်တွင် ဖဘန့်မင်း(ဖိုးဘျား)​စော်ဘွားကြီးအုပ်ချုပ်​သော နယ်ပယ်တစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။​ဘောလခဲဟူ​သောစကားမှာ ယင်းတလဲဘာသာစကားဖြင့် မှည့်​ခေါ်​သော တ​ဘော့လျာနှင့် တခဲလျာ ​ချောင်းနှစ်​ချောင်းအကြားတွင် တည်ရှိပြီး အဆိုပါ​ချောင်းနှစ်​ချောင်းကို​ပေါင်းပြီး တ​ဘော့တခဲဟု မှည့်​ခေါ်ထားသည်။ အချိန်ကြာ​သော် ​ဘောလခဲဖြစ်လာခဲ့သည်။​ဘောလခဲကို ​ဟော်နန်းစိုက်၍ စိုးစံ​သော ဖဘန့်မင်းလက်ထက်တွင် တိကျ​သော နယ်နိမိတ်မရှိ​သော်လည်း နယ်ချဲ့တို့လက်ထက်တွင် နယ်နိမိတ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။​ဘောလခဲ​စော်ဘွားလက်ထက်တွင် ​တောင်ပိုင်း​ဘောလခဲနှင့် ​မြောက်ပိုင်း​ဘောလခဲဟူ၍ ၂ပိုင်းရှိသည်။​တောင်ပိုင်း​ဘောလခဲတွင် ဖား​ဆောင်း၊​မော်ချီးနှင့် နန်းဖဲ၊ ​မြောက်ပိုင်း​ဘောလခဲတွင် နန်းဖယ်ခုံ၊ ​ဒေါ​ရောက်ခူ၊ ​ဆောင်းဒူးနှင့် မုဆိုးတို့ပါဝင်သည်။ ၁၉၆၀ပြည့်နှစ်တွင် ကယားပြည်နယ်ကို ​စောဖျာဒူးဟု​ခေါ်​သော ​စော်ဘွားအုပ်ချုပ်နယ်၃နယ်မှ မြို့နယ်၆ခုအထိ တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းရာ ​ဘောလခဲနယ်မှာ ​ပျောက်ကွယ်ခဲ့ရသည်။ ယခင် ​တောင်ပိုင်း​ဘောလခဲကို ဖား​ဆောင်းနယ်​မြေအတွင်းလည်း​ကောင်း၊ ​မြောက်ပိုင်း​ဘောလခဲကို ဒီး​မော့ဆိုမြို့နယ်အဖြစ်လည်း​ကောင်း ထည့်သွင်းဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။၁၉၇၂ခုနှစ် ဇူလိုင်လ၈ရက်​နေ့တွင် ​ဘောလခဲမြို့ကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
တည်နေရာနှင့် အကျယ်အဝန်း
ဘော်လခဲမြို့နယ်သည် မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၈ ဒီဂရီ ၃၀ မိနစ်မှ ၁၉ ဒီဂရီ ၁၄ မိနစ်နှင့် အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆ ဒီဂရီ ၅၇ မိနစ်မှ ၉၇ ဒီဂရီ ၅ဝ မိနစ်အတွင်း တည်ရှိသည်။ ဘော်လခဲမြို့နယ်၏ အကျယ်အဝန်းမှာ ၃၅၂.၈၉ sqmi ဖြစ်သည်။
နယ်နိမိတ်
ဘော်လခဲမြို့နယ်သည် မြောက်ဘက်တွင် လွိုင်ကော်မြို့နယ်၊ ဒီမောဆိုးမြို့နယ်နှင့် ရှားတောမြို့နယ်၊ အရှေ့ဘက်တွင် ရှားတောမြို့နယ်နှင့် မယ်စဲ့မြို့နယ်၊ တောင်ဘက်တွင် မယ်စဲ့မြို့နယ်၊ ဖားဆောင်းမြို့နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် ဖားဆောင်းမြို့နယ်၊ ဖရူးဆိုးမြို့နယ်တို့နှင့် နယ်နိမိတ် ဆက်စပ်နေသည်။
မြေမျက်နှာ သွင်ပြင်
ဘော်လခဲမြို့နယ်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၅၄၂ ပေတွင် တည်ရှိပြီး တောင်ကုန်းတောင်တန်းများ ဝန်းရံနေသော ချိုင့်ဝှမ်းဒေသ ဖြစ်သည်။
ရေဆင်း
ဘော်လခဲမြို့နယ်တွင် မြစ်ချောင်းများနည်းပါးပြီး မြစ်ချောင်းများသည် မြောက် မှတောင်သို့ စီးဆင်းသည်။ ထင်ရှားသောချောင်းမှာ ပွန်ချောင်းဖြစ်ပြီး ဘော်လခဲမြို့အနီးမှဖြတ်၍ မြောက်မှတောင်သို့ စီးဆင်းသည်။
ရာသီဥတု
ဘော်လခဲမြို့နယ်သည် ပူပြင်းခြောက်သွေ့သော ရာသီဥတုရှိပြီး အမြင့်ဆုံးအပူချိန်မှာ ၄၃ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်နှင့် အနိမ့်ဆုံးအပူချိန်မှာ ၇ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် ဖြစ်သည်။ ပုံမှန်မိုးရေချိန်မှာ ၃၅ လက်မ ဖြစ်သည်။
လူဦးရေ
ဘောလခဲမြို့နယ်၏ လူဦးရေမှာ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်း​ခေါင်စာရင်းအရ ၈,၄၈၀ ဦး ဖြစ်ပြီး ၂၀၁၈ ခုနှစ် မတ်လအထိ လူဦးရေမှာ ၇,၇၃၉ ဦး ဖြစ်ကာ ဘောလခဲမြို့ပေါ်တွင် ၂,၉၇၀ ဦး၊ ဘော်လခဲကျေးလက်ဒေသတွင် ၄,၇၆၉ ဦးနှင့် ရွာသစ်မြို့ပေါ်တွင် ၂၂၃၃ ဦးတို့ နေထိုင်ကြသည်။
စီးပွား​ရေး
​ဘောလခဲမြို့နယ်သည် ကယားပြည်နယ်အတွင်းရှိ စီးပွား​ရေး ဖွံ့ဖြိုးမှု​နှေး​ကွေး​သော​မြို့နယ်ဖြစ်သည်။ မြို့နယ်​နေလူထုသည် ​တောင်ယာနှမ်းစိုက်ပျိုးခြင်းကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ အိမ်တွင်းစက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်း ၃ခုရှိသည်။
ပို့​ဆောင်ဆက်သွယ်​ရေး
ဘောလခဲမြို့နယ်တွင် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးအတွက် ရေကြောင်း၊ လေကြောင်းနှင့် မီးရထားလမ်းများ မရှိဘဲ ကားလမ်းတစ်မျိုးသာ ရှိသည်။
အထက
အထက်တန်းကျောင်း ၁ကျောင်းရှိသည်။
အမက
မူလတန်း​ကျောင်း ၁၇ကျောင်းရှိသည်။
ငှက်ပျောတောရွာ၊ ရွှေလှေ
ငှက်ပျောတောရွာ၊ ရွှေလှေ
တောသစ်ကြားပင်
တောသစ်ကြားပင် (Aleurites moluccanus) သည် ပန်းပွင့်သော အပင် တမျိုးဖြစ်ပြီး ၃၀ မီတာထိ ကြီးထွားနိုင်သည်။ အရွက်များသည် စိမ်းဖျော့ဖျော့ရှိပြီး မိုးသစ်တောများတွင် အလွန်ကြီးထွားမြန်သည်ကို တွေ့ရသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စားသုံးနိုင်သော အခွံမာသီးများနှင့် အစေ့များ ကဏ္ဍ:ဆေးဖက်ဝင် အပင်များ
ရှက်အိမ်ရွာ၊ မင်းတပ်မြို့နယ်
ရှက်အိမ်ရွာ(Shetein)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်ခရိုင်၊ မင်းတပ်မြို့နယ်၊ ကြာလေလှိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၉၄၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကြာလေလှိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၄၉ ဦး၊ မ ၆၅၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၀၁ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းတပ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သတ္တုတွင်း ဝန်ကြီးဌာန
မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဝန်ကြီးဌာနများတွင် သတ္တုတွင်း နှင့် ပတ်သက်၍ သတ္တုတွင်း ဝန်ကြီးဌာနထားရှိခဲ့ပြီး ၂၀၁၆ ခုနှစ် သမ္မတ ဦးထင်ကျော် လက်ထက်တွင် သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာနအဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ယခင်သတ္တုတွင်း ဝန်ကြီးဌာန၏ လက်အောက်ရှိ ဦးစီးဌာနများမှာ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ယခင် ဝန်ကြီးဌာနများ
ရှေးဟောင်းပစ္စည်း တူးဖော်ရေး
ရှေးခေတ်လူနေမှုစံနစ်ကို တူးဖော်လေ့လာသောပညာ
မြေပုံကြီးများနှင့် ခြုံနွယ်ပိပ္ပောင်းတို့ကို တူရွင်းပေါက်ပြားဖြင့် တူးဆွ၍ တိမ်မြုပ်နေသော ရှေးဟောင်း ယဉ်ကျေးမှုများကို အလင်းသို့ရောက်အောင် ဖော်ထုတ်ပေးသည့် ပညာရပ်ဖြစ်သည်။
ရှေးဟောင်းပစ္စည်း တူးဖော်ရေး
ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများကို တူးဖော်၍ လေ့လာစူးစမ်းမှုကို မည်သူက စတင်ခဲ့သည်ဟု ပြောနိုင်ရန် ခဲယဉ်းလှပေသည်။ ဘီစီ ၆ ရာစုခေတ်က ဗက်ဗီလုံးပြည့်ရှင် ဘုရင်နဗျူးနေသည် ရှေးကျသော အဆောက်အအုံ အပျက်အစီးများကို ယင်းတို့အား မည်သူဆောက်လုပ်ခဲ့သည်ကို သိလိုသဖြင့် တူးဖော်လေ့လာခဲ့ သည်ဟု ဆိုသည်။ ကွန်စတန်တင်း သ-ဂ-ရိတ်သည် ယေရှု သခင်၏ ဂူသင်္ချိုင်းတော်ကို တူးဖော်ရန် အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ စေလွှတ်ခဲ့ ဖူးကြောင်းလည်း သိရှိရလေသည်။
ဥရောပတိုက်တွင် ရီနေဆွန်းခေတ် (ဉာာဏ်သစ် အရေးပုံ ခေတ်)က ကြွယ်ဝချမ်းသာသော မင်းညီမင်းသားများ၊ပုပ်ရဟန်း မင်းများသည် ရှေးဟောင်းအနုပညာပစ္စည်းများကို အဖိုးကြီးစွာ ပေး၍ အမြတ်တနိုး ဝယ်ယူစုဆောင်းသည့် အလေ့အထ ခေတ် စားခဲ့သည်။ စုဆောင်းသူတို့သည် ယင်းဝတ္ထုပစ္စည်းတို့၏ ရှေး ကျမှု၊ လှပဆန်းကြယ်မှုတို့ကို အကြောင်းပြု၍ မြတ်နိုးခြင်း သာလျှင် ဖြစ်ကုန်ကြ၍ ယင်းပစ္စည်းများ ပေါ်ပေါက်သော ခေတ်တို့တွင် အဘက်ဘက်၌ မည်သို့သော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့် အတန်းရှိသည်ကို ချင့်ချိန်ဝေဖန်ခြင်း မပြုကြချေ။
ငွေကြေးတတ်နိုင်သော ရှေးဟောင်းပစ္စည်း စုဆောင်းသူ များအား ရောင်းချရန် ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများကို လိုက်လံရှာဖွေ တူးဖော်ရောင်းစားသူများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ထိုသူတို့သည် ပစ္စည်းများ၏ သမိုင်းတန်ဖိုး၊ ယဉ်ကျေးမှုတန်ဖိုးကို သိသူများ မဟုတ်ကြလေရာ၊ ထိုစဉ်က ဈေးကောင်းရနိုင်မည့် ပစ္စည်းမျိုး ကိုသာ ဂရုတစိုက် ရှာဖွေတူးဖော်ခဲ့သဖြင့် သမိုင်းတန်ဖိုး၊ ယဉ် ကျေးမှုတန်ဖိုးများစွာရှိသော အဆောက်အအုံ ရှေးဟောင်းပစ္စည်း များစွာတို့မှာ ပျက်စီးပျောက်ပျက်ကုန်ခဲ့ရလေသည်။
ရှေးဟောင်းသုတေသနပြုနိုင်သည့် ပစ္စည်းများကို ရှေး ဟောင်း အဆောက်အအုံများနှင့် ရှေးဟောင်းအသုံး အဆောင် ပစ္စည်းများဟူ၍ နှစ်မျိုးခွဲခြား လေ့လာနိုင်သည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် ပွား၍ အဆောက်အအုံတစ်မျိုးစီ၊ သို့မဟုတ် ဝတ္ထုပစ္စည်းတစ်မျိုး စီကို ခွဲခြားပြီးလျှင် ကျယ်ပြန့်သော ယဉ်ကျေးမှု သုတေသနကို အပိုင်းပိုင်း အစိတ်စိတ် သုံးသပ်လေ့လာနိုင်လေသည်။ ပုံစံပြရ သော် မြေကြီးအောက်တနေရာမှ ရုပ်တုတစ်ခုကို တူးဖော်တွေ့ရှိ ရသည်ဆိုအံ့။ ထိုရုပ်တု၏ သဘာဝဝတ္ထုမှာ ကြေးလော၊ သံ လော၊ ရွှေငွေလောဟု စစ်ဆေးကြည့်ရှုခြင်း၊ ထိုရုပ်တု၏ အနု ပညာလက်ရာမြောက်ပုံကို ဝေဖန်သုံးသပ်ခြင်း၊ ထိုရုပ်တု၏ အနုပညာလက်ရာ မြောက်ပုံကို ဝေဖန်သုံးသပ်ခြင်း၊ မည်သည့် လူမျိုး ဖြစ်သည်ကို စူးစမ်းခြင်း၊ ယင်းရုပ်တု တွေ့ရှိသော ဒေသနှင့် မြေလွှာအပိုင်းအခြားကို ထောက်၍ မည်သည့်ခေတ် လောက်က တိမ်မြုပ်ခဲ့သည်ကို မှန်းဆခြင်း စသည်တို့ ပြုလုပ် နိုင်ရုံမျှသာမက ရှေးဟောင်းအယူဝါဒ ဘာသာရပ်တစ်ခုကို သီးခြားသုတေသနပြုသူအဖို့လည်း ယင်းရုပ်တုသည် အထောက် အထားပစ္စည်းတစ်ရပ် ဖြစ်နေချေမည်။ ပန်းပုပညာ တီထွင်တိုး တက်ပုံ လေ့လာသူအဖို့လည်း တစ်နည်းတစ်ဖုံ အသုံးဝင်ချေ မည်။ သဘာဝသတ္တုများအကြောင်း လေ့လာသူအဖို့လည်း အထောက်အပံ့တစ်ရပ် ဖြစ်ချေမည်။ ဤသို့အားဖြင့် ဘာသာရပ် ပေါင်းများစွာကို ကျေးဇူးပြုသောကြောင့် ရှေးဟောင်းသုတေ သနတွင် ဘူမိဗေဒ၊ ဇီဝဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ စသာပညာရပ်များ အကျုံးဝင်လျက် ရှိတော့၏။ အထူးသဖြင့် မြေအောက်၌ တိမ်မြုပ်နေသော ရှေးဟောင်းပစ္စည်းတို့ကို စံနစ်တကျ တူးဖော် ကာ ဆိုခဲ့ပြီးဖြစ်သော ဘာသာရပ်များနှင့် ညိ|နှိုင်းလေ့လာဝေဖန် ရသဖြင့် သိပ္ပံပညာ၏ အကိုင်းအခက် ပညာတစ်ရပ်အနေနှင့် အသိအမှတ် ပြုကြ၏။ ရှေးဟောင်းသုတေသန ပြုလုပ်ရာ၌ သမိုင်း၊ ဂန္ထဝင်၊ ဒေသန္တရနှင့် ဘာသန္တရ ဗဟုသုတပြည့်ဝမှု ရှိရန်လည်း အထူးလိုအပ်လေသည်။ ထိုကြောင့် ရှေးဟောင်း သုတေသနသည် ရှေးပဝေဏီက အယူအဆ အလေ့အထများနှင့် သာ သက်ဆိုင်သောလုပ်ငန်း မဟုတ်ဘဲ၊ မျက်မှောက်ခေတ် ယဉ်ကျေးမှုအဖြာဖြာနှင့် ဆက်စပ်အကျုံးဝင်လျက်ရှိသော ဘာသာရပ် ဖြစ်လေသည်။
ရှေးဟောင်းသုတေသနကြောင့်ပင်လျှင် သစ်သီးဝလံကိုသာ ရှာဖွေစားသောက်ကြသော လူရိုင်းများခေတ်၊ ကျောက်လက်နက် ကိရိယာတို့ကို အသုံးပြုကာ အမဲသားငါး ရှာဖွေစားသောက် သော လူများခေတ်၊ ကြေးသတ္တုပစ္စည်းများနှင့် သံသတ္တုပစ္စည်း များ လုပ်ကိုင်အသုံးပြုသောခေတ် စသည်ဖြင့် ယဉ်ကျေးမှု ပြောင်းလဲတိုးတက်ပုံ အဆင့်ဆင့်ကို သိရှိရလေသည်။ ထိုမျှမက အီဂျစ်နိုင်ငံ၊ ဂရိနိုင်ငံ၊ ရောမနိုင်ငံနှင့် အာရှတိုက်အနောက်စွန်း ဒေသများ၏သမိုင်းတို့ကို ရှေးခေတ်အထိတိုင်အောင် ကျယ်ပြန့် စွာ ဖြည့်စွက်မှတ်တမ်းတင်နိုင်လေသည်။ တရုတ်နိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယ နိုင်ငံနှင့် အာရှတိုက် အရှေ့တောင်စွန်းဒေသများ၏ ရှေးဟောင်း ယဉ်ကျေးမှု ကိုလည်း ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့၏။ ရှေးဟောင်း သုတေ သန၏ အကျိုးကျေးဇူးများပုံကို ထင်ရှားစွာ သိလွယ်ရန် သာဓက ပြရမည်ဆိုလျှင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ရှေးဟောင်းသုတေသန ဌာန၏ ကြိုးစားဆောင်ရွက်မှုကြောင့် ယခုအခါ ပါကစ္စတန် နိုင်ငံရှိ အိန္ဒူမြစ်ဝှမ်းတွင် မိုဟင်ဂျိုဒါရို၊ ဟာရပ္ပ စသော ဒေသ တို့၌ သမိုင်းခေတ်ထက် ရှေးကျသည့် ခရစ်မပေါ်မီ နှစ်ပေါင်း သုံးထောင်ခန့်က ထွန်းကားခဲ့သော မြို့တော်ဟောင်းကြီးများကို ရှာဖွေတူးဖော် ပြသနိုင်၍ ထိုခေတ်၏ ယဉ်ကျေးမှုအဖြာဖြာကို အိန္ဒိယသမိုင်း၊ ကမ္ဘာ့သမိုင်း၌ သွတ်သွင်းမှတ်တမ်းတင်နိုင် လေသည်။ ထို့ပြင် နှစ်ပေါင်းများစွာ တိမ်မြုပ်နေ၍ လုံးဝ ဖုံးပိတ်ပျောက်ကွယ်သွားလုနီးပါးဖြစ်သော ဗုဒ္ဓ ဖွားမြင်တော် မူရာ လုမ္ဗနီသာမော အင်ကြင်းတောမှစ၍ ဝိဇ္ဇာသုံးပါးနှင့်တကွ သစ္စာဉာာဏ်ပွင့်ကာ ဘုရားအဖြစ်သို့ရောက်ရာ ဗောဓိပင်နှင့် ရွှေပလ္လင်၊ အနိမိသ စင်္ကမ စသည့် သတ္တဌာန၊ ဥရုဝေဠတော၊ ဗုဒ္ဓဝါကပ်မှုများစွာ ပြုကာ ဓမ္မဒေသနာ များစွာပြုရာ သဝတ္ထိ ပြည် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၊ တရားဦးဟောရာ မိဂဒါဝုန်၊ တာဝတိံသာမှ သက်တော်မူရာ သင်္ကဿနဂိုရ်၊ ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော် မူရာ ကုသိနာရုံစသော အဋ္ဌမဟာဌာနတို့ကို ဓမ္မာသောက မင်း တရား၏ ကမ္ပည်းကျောက်စာတိုင်နှင့်တကွ တူးဖော်တွေ့ရှိကာ စောင့်ရှောက်ထားနိုင်ခဲ့လေသည်။ ထိုမှတစ်ပါးလည်း ဂန္ဓာရ တက္ကသိုလ်၊ နာလန္ဒတက္ကသိုလ်ဟောင်းကြီးများကို တူးဖော်၍ အထင်အရှား ပြသနိုင်ခဲ့လေသည်။
စင်စစ်အားဖြင့် ရှေးဟောင်းပစ္စည်း တူးဖော်ရေးကို စံနစ် ကျနစွာဖြင့် ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် ဆောင်ရွက်ခြင်းသည် အီတလီ နိုင်ငံရှိ ပွန်ပီယိုင်မြို့နှင့် ဟာကျူလေနီယမ် ရှေးမြို့ဟောင်းကြီး များကို ၁၈ ရာစုနှစ်အတွင်းက တူးဖော်ရာ၌ စတင်ခဲ့ပေသည်။ ထိုမြို့ကြီးများသည် ထိုခေတ်မတိုင်မီ ရာစုနှစ်ပေါင်း များစွာက ဗီဆူးဗီယပ် မီးတောင် ပေါက်ကွဲသဖြင့် ချော်ရည် ချော်မြုပ်များ ဖုံးလွှမ်းပြီး မြို့လုံးပျောက် ဖြစ်ခဲ့ရသော မြို့ကြီးများပေတည်း။ ယင်းတို့ကို စံနစ်တကျ တူးဖော်ကြည့်ရာ ထိုခေတ်အခါက လူနေမှုစံနစ်ကို ခြေရာလက်ရာမပျက် အံ့0x100သဖွယ်ရာ တွေ့ရှိခဲ့ကြ ရလေသည်။ ထိုမြို့ကြီးများကို တူးဖော်ခြင်းသည် နှစ်ပေါင်း ငါးဆယ်ကျော်ခန့် ကြာမြင့်ခဲ့လေသည်။
နှစ်ပေါင်း ထောင်နှင့်ချီ၍ ကြာမြင့်ပြီး လျှင် မြေအောက်မြုပ်နေသည့် အဖိုးထိုက်အဖိုးတန် ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံနှင့် ပစ္စည်းအသုံးအဆောင်များဖြင့်လည်း အလွန် တရာ ပေါများကြွယ်ဝလှပေသည်။ တူးဖော်တွေ့ရှိသမျှတို့သည် လည်း ရှေးခေတ် အီဂျစ်၏ အထက်တန်းကျသော ယဉ်ကျေးမှု ကို ဝင့်ကြွားစွာဖော်ပြနိုင်ကြ၍ အံ့မခန်းနိုင်စရာဖြစ်ကြပေသည်။
အမေရိကတိုက်တွင်လည်း ရှေးဟောင်းပစ္စည်း တူးဖော်ရေး ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသဖြင့် ရှေးရှေးအခါက တောင်အမေရိက တိုက်တွင် အလွန်အဆင့်အတန်းမြင့်သော လူနေမှုစံနစ် ရှိခဲ့ သည့် အင်ကားလူမျိုးများ အမေရိက တိုက် အလယ်ပိုင်းမှ မာယန်လူမျိုးများ ၏ ယဉ်ကျေးမှုတို့ကို သိရှိလေ့လာနိုင်ခဲ့ကြလေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရှေးဟောင်းသုတေသနဌာနသည် လွန်ခဲ့ သော နှစ်ပေါင်း ၅ဝ ခန့်အတွင်းမှ မှော်ဇာ (သရေခေတ္တရာ မြို့ဟောင်း)၊ ပုဂံ၊ ပဲခူး၊ တကောင်း၊ ဗိဿနိုးမြို့ဟောင်း၊ ဟန် လင်း၊ တွံတေး၊ သန်လျင်တို့တွင် ပြတ်တောင်းပြတ်တောင်း တူးဖော်ခဲ့၍ မှော်ဇာတစ်ဝိုက်တွင် အတော်နှံ့စပ်စွာ သုတေသန ပြုခဲ့လေသည်။ ရခိုင်ပြည်မှ ဝေသာလီမြို့ဟောင်း၊ တနင်္သာရီမှ သထုံ၊ ထားဝယ်နှင့် တနင်္သာရီမြို့တို့တွင် တူးဖော်၍ သုတေ သန ပြုဖွယ်ရာများရှိသော်လည်း မဆောင်ရွက်ရသေးချေ။ ( မြန်မာနိုင်ငံ ရှေးဟောင်းပစ္စည်း တူးဖော်ရေးနှင့် ကမ္ပည်း ကျောက်စာများ-။) ယင်းသို့ဖြင့် ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများ တူးဖော်ရေးသည် ရှေးနှစ်ပေါင်း ထောင်နှင့်ချီ၍ ရှည်ဝေးသောကာလမှ လူနေမှု စံနစ်တို့ကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ရှေးဟောင်းပစ္စည်း တူးဖော် ရေး (ဝါ) ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှု သုတေသနလုပ်ငန်းသည် သိပ္ပံပညာတစ်ရပ်အနေဖြင့် တိုးတက်လာ၍ ရာဇဝင်သမိုင်းပညာ ရပ်ကို အလွန်အထောက်အပံ့ပေးသည်။ သို့သော် ထိုပညာရပ်က တစ်ဖန် သမိုင်းအထောက်အထားများကို အားကိုးပြုရပြန်သည်။ ယင်းသို့ကြောင့် ထိုပညာနှစ်ရပ်သည် တစ်ခုနှစ်တစ်ခု အညမည ဖြစ်နေကြလေသည်။
ရှေးဟောင်းပစ္စည်း တူးဖော်ရေး၌ သိပ္ပံနည်းဖြင့် စံနစ် တကျ ဆောင်ရွက်သည်ဆိုသည်မှာ ဤသို့ဖြစ်သည်။ အဆောက် အအုံပစ္စည်းများ ရှိမည်ထင်သောနေရာကို အသေအချာတိုင်းထွာ ၍ တူးဖော်ရေးကို ဂရုတစိုက် ဆောင်ရွက်ကြရသည်။ တစ်ခါ တစ်ရံ မြေအောက်ရှိ အဖိုးတန်ပစ္စည်းများကို မထိခိုက်စေရန် ဖုံးနေသော မြေကြီးများကို ဇွန်းဖြင့် ကော်ခပ်ယူရသည်အထိ ဂရုစိုက်ကြရသည်။ တူးဖော်တွေ့ရှိသမျှကို စံနစ်တကျ ချက်ချင်း မှတ်တမ်းတင်ရသည်။ ထိုပစ္စည်းများကို စံနစ်တကျ ချက်ချင်း မှတ်တမ်းတင်ရသည်။ ထိုပစ္စည်းများကို တစ်နေရာမှ တစ်နေရာ သို့ သယ်ဆောင်ရေးအတွက် ဥပဒေစည်းမျဉ်းများဖြင့် သတ်မှတ် ထားလေသည်။ ပြတိုက်များ အနုပညာခန်းမဆောင်များတွင် တူးဖော်ရရှိသော ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများကို ပညာရှင် သုတေသီ များနှင့် ပြည်သူလူထုတို့ လေ့လာကြည့်ရှုနိုင်ရန် ပြသထားလေ သည်။
စိမ့်၊ ဆရာ (ဆိုင်းဆရာ)
ဆိုင်းဆရာ ဆရာစိမ့်သည် စိန်ဗေဒါနှင့်အတူ ကျော်ကြားခဲ့သောမန္တလေးမှ ဆိုင်းပညာရှင်ကြီး ဖြစ်သည်။
ဆိုင်းဆရာ ဆရာစိမ့် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၃၄ - ၁၂၈၇)
- ၁၂၃၄ တွင် အဖ ဘုရင့် စိန်ဆိုင်းတော်တီး နေမျိုးကျော်စွာခေါင်ဘွဲ့ရ (မြန်မာ့ စွယ်စုံကျမ်းတွင် 'နေမျိုးကျော်ခေါင်ဘွဲ့' ဟုသာ ရေးသား) ဆရာ ဖေကြီးနဲ့ အမိ ဒေါ်သစ်တို့က မဟာမုနိ အရှေ့ရွာသစ်၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။
- ရွာစားကြီး ဆရာဖေသည် သီပေါမင်း လက်ထက်တွင် သိုင်း အလံ ၄ ချက်၊ 'ဘွဲ့ဖြူ' စိန်ဆိုင်းဝိုင်း တစုံနှင့် ဆိုင်းဝိုင်းအတွင်း တပ်ဆင်ရန် ဖန်အိုး (ဖန်ပန်းတိုင်) များ ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရသည့်။ 'နေမျိုးကျော်စွာခေါင်ဘွဲ့' (မြန်မာ့ စွယ်စုံကျမ်းတွင် 'နေမျိုးကျော်ခေါင်ဘွဲ့' ဟုသာ ရေးသား) ဖြင့် ပလိပ်မြို့ အနီးရှိ ဆီဆုံ ၁ဝ ရွာကို စားစေသည့် အပြင် မန္တလေးမြို့ရှိ (ယခု အမျိုးသားကျောင်းဝင်း တည်ရာ) မြေကွက်ကြီးတွင် နေထိုင်ခွင့် ပေးတော်မူသည်။ ယင်းသို့ ဆိုင်းဆရာ ဆရာဖေနှင့် တပည့်လက်သားတို့ နေထိုင်ခဲ့သည်ကို အစွဲပြု၍၊ ရှေးအခါကပင် ထိုနေရာကို 'ဆိုင်းဝင်း' ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
သတ္တ သတ္တာဟ
ဘုရားရှင်တို့ ဘုရား စဖြစ်ပြီးပထမဆုံး သီတင်းသုံးတော်မူသော နေရာ(ဌာန) ၇- ဌာနကို ဆိုလိုသည်။ ဗောဓိပင်၏ ထက်ဝန်းကျင်၌သာ သတ္တ သတ္တာဟ ကျင့်တော်မူကြသည်။ ထိုဌာနတို့သည် ဗုဒ္ဓဂါယာ၌ အဓိကဖူးမျှော်ဖွယ်ရာများတွင် ပါဝင်ကြသည်။
စိမ့်၊ ဆရာ (ဆိုင်းဆရာ)
ဆိုင်းဆရာ ဆရာစိမ့် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၃၄ - ၁၂၈၇)
- ယဉ်ကျေး သိမ်မွေ့သော နှလုံးထားဖြင့် စိတ်ရှည်၍ ဇွဲကောင်းစာ ပညာကို လိုက်စားခဲ့သည်။ စာပေကို မြတ်နိုး၏။
- စောင်းအတတ်ကို ဣန္ဒာဒေဝနှင့် ဒေဝဣန္ဒာ မောင်မောင်ကြီးတို့ထံ၌ လည်းကောင်း၊ မိကျောင်းတီး အတတ်ကို ဆေးဆရာကြီး မိကျောင်းဝိဇ္ဇာ မောင်မောင်ကြီးထံ၌ လည်းကောင်း လေ့လာခဲ့သည်။
သတ္တ သတ္တာဟ
ပလ္လင်္ကသတ္တာဟ
ဘုရားဖြစ်သည့် နေရာ ဝဇိရာသနပလ္လင်ထက်မှ ကဆုန်လပြည့်ကျော်(၁)ရက်နေ့မှ (၇)ရက်နေ့အထိ မလှုပ်မရှား ဆက်ပြီး သီတင်းသုံးတော်မူပါသည်။ ပထမနေ့ ၊ နေ့အခါမှာ ဖလသမာပတ် ဝင်စားပြီး နေပါသည်။ ညအခါမှာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် တရားတော်ကြီးကို အနုလုံ ၊ ပဋိလုံ သုံးသပ်ဆင်ခြင်တော်မူသည်။ "ယဒါဟဝေ" စသော ဥဒါန်း(၃) ဂါထာကို အသံမထွက်ဘဲ စိတ်ထဲမှ ကျူးရင့်တော်မူပါသည်။ ထိုပလ္လင်တော်သည် မဟာဗောဓိပလ္လင်၏ ခြေရင်း၌ရှိ၍ မြတ်စွာဘုရားသခင် သဗ္ဗညုတ ရွှေဉာဏ်တော် ရရှိသည့် အပရာဇိတပလ္လင်၏ နေရာဟုဆိုသည်။ ထိုနေရာသည် စကြဝဠာ၏ ဗဟိုချက်ဟုလည်း ဆိုကြသည်။ ဝဇိရာသန ပလ္လင်သည် အနုပညာ လက်ရာမြောက်လှစွာ ထုထွင်းထားသော ကျောက်သား ပလ္လင်တော်ဖြစ်သည်။ ထိုပလ္လင်တော်သည် မဟာဗောဓိပင်နှင့် မဟာဗောဓိစေတီအကြား မဟာဗောဓိပင်၏ အရှေ့ဘက်၌ ရှိသည်။ ဘုရားရှင်သည် ဘုရားအဖြစ်ကို ရတော်မူပြီးသည်မှစ၍ အပရာဇိတ ပလ္လင်ပေါ်မှ မထပဲ ခုနစ်ရက်တိုင်တိုင် အရဟတ္တ ဖိုလ်ချမ်းသာကို ခံစားတော်မူသည်။ ယင်းသို့ ပလ္လင်ထက်၌ ခုနစ်ရက် စံတော်မူခဲ့သည့် ပထမ သတ္တာဟကို ပလ္လင်္ကသတ္တာဟ ဟုခေါ်လေသည်။
စိမ့်၊ ဆရာ (ဆိုင်းဆရာ)
ဆိုင်းဆရာ ဆရာစိမ့် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၃၄ - ၁၂၈၇)
- ဆိုင်းတော်တို့၏ ထုံးတမ်းစဉ်လာ အရ၊ ပတ်စာတင်နည်းမှ စ၍ အစအဆုံး အဖထံတွင် လက်ပူးလက်ကြပ် သင်ယူခဲ့ခြင်းဖြင့် ဆိုင်းပညာကို ရခဲ့သည်။
သတ္တ သတ္တာဟ
အနိမိသ သတ္တာဟ
ဗောဓိပင်၏အနီး အရှေ့မြောက် ယွန်းယွန်း ၁၄-လံအကွာ နေရာတွင် ကဆုန်လပြည့်ကျော် (၈) ရက်နေ့မှ (၁၄) ရက်နေ့အထိ ၇-ရက် ထပ်မံသီတင်းသုံးတော်မူသည်။ “ငါသည် ပါရမီများဖြည့်ခဲ့သောကြောင့် ဤပလ္လင်ထက်မှာ မာရ် (၅)ပါးကိုအောင်မြင်ပြီး ဘုရားဖြစ်ခဲ့ပြီ တကား”ဟုဆင်ခြင်ကာ ဖြောင့်ဖြောင့်မတ်မတ် ရပ်နေတော်မူ၍ အပရာဇိတ ပလ္လင်ကို မမှိတ်သော မျက်စိဖြင့် (၇)ရက်လုံး ကြည့်ရှုဝမ်းမြောက်နေတော်မူသည်။(အ = မ၊ နိမိသ = မျက်စိမှိတ်သည်၊ အနိမိသ = မျက်စိမမှိတ်)
စိမ့်၊ ဆရာ (ဆိုင်းဆရာ)
ဆိုင်းဆရာ ဆရာစိမ့် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၃၄ - ၁၂၈၇)
- ဆရာ စိန်ဗေဒါနှင့် ဖအေတူ ညီအစ်ကိုရင်း ဖြစ်။
လောင်ခတ်ရွာ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်
လောင်ခတ်ရွာ (Laungkhat)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်၊ ကော်လန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၉၇၈ ဖြစ်သည်။
စိမ့်၊ ဆရာ (ဆိုင်းဆရာ)
ဆိုင်းဆရာ ဆရာစိမ့် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၃၄ - ၁၂၈၇)
- ဆိုင်းဆရာ ဆရာစိမ့်သည် ဇာတ်မင်းသားကြီး ဦးဖိုးစိန်၊ ငွေနှဲကြီး ဦးဇေယျာတို့နှင့် နာမည်ကြီး ဇာတ်အဖွဲ့ကြီးကို တည်ထောင် ကပြခဲ့ကြသည်။
လောင်ခတ်ရွာ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နန်းယွန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သတ္တ သတ္တာဟ
အနိမိသ သတ္တာဟ
ခုနစ်ရက်မြောက်၍ ပလ္လင်ထက်မှ ထလျှင် နတ်ဗြဟ္မာ အပေါင်းတို့စိတ်၌ ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်ခြင်းတွင် သံသယရှိနေသည်ကို ပယ်ဖျက်ရန် ကောင်းကင်သို့တက်၍ တန်ခိုးပြာဋိဟာ ပြတော်မူသည်။ ယင်းသည့်နောက် ပလ္လင်၏ အရှေ့မြောက်ထောင့် ၁၀၄ ပေခန့်အကွာတွင် ရပ်တော်မူ၍ သဗ္ဗညုတ ရွှေဉာဏ်တော်ကိုရရာ ပလ္လင်တော်နှင့် ဗောဓိပင်ကို မမှိတ်မသုံကြည့်၍ ခုနစ်ရက်စံတော်မူခဲ့သည့် နေရာကို အနိမိသ သတ္တာဟ ဟုခေါ်၍ ဒုတိယ သတ္တာဟဖြစ်သည်။ ထိုနေရာတွင် အထိမ်းအမှတ် တည်ထားသော အနိမိသ စေတီတစ်ဆူရှိသည်။
(ရတနာ) စင်္ကမ သတ္တာဟ
ကဆုန်လကွယ်နေ့မှ နယုန်လဆန်း (၆) ရက်နေ့အထိ ၇-ရက်တွင် ဗောဓိပင်ပလ္လင်နှင့် အနိမိသဌာန အကြား၊ ဗောဓိပင်၏ မြောက်ဘက်၌ စင်္ကြံကြွကာ ထပ်မံသီတင်းသုံးတော်မူပါသည်။ ထိုနေရာမှာ နတ်များက “ရှင်ဂေါတမသည် ဗောဓိပလ္လင်၌ တပ်မက်နေသေးသည်၊ ဘုရားစင်စစ်မဖြစ်သေး” ဟု ယုံမှားသံသယ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုယုံမှားပျောက်စေရန် ရေအစုံ၊ မီးအစုံ ယမကပြာဋိဟာ ပြတော်မူပါသည်။ စင်္ကြံကြွရင်း တရားဆင်ခြင်၊ ဖလသမပတ် ဝင်စားသောကြောင့် ” စင်္ကမ သတ္တာဟ ” ခေါ်သည်။
စိမ့်၊ ဆရာ (ဆိုင်းဆရာ)
ဆိုင်းဆရာ ဆရာစိမ့် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၃၄ - ၁၂၈၇)
- ဇာတ်မင်းသားကြီး ဦးဖိုးစိန်၏ အစ်မ ဒေါ်စိန်မြိုင်နှင့် လက်ဆက်ခဲ့၍ ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးဘမောင်ကို မွေးဖွားခဲ့။
သတ္တ သတ္တာဟ
(ရတနာ) စင်္ကမ သတ္တာဟ
မဟာဗောဓိ စေတီတော်ကြီး မြောက်ဘက်တွင်ကပ်လျက် အရှေ့အနောက် ပေ ၆၀ ခန့်အတွင်း ကျောက်ကြာပွင့် ၁၁ ပွင့်ရှိရာဌာနသည် အနိမိသ သတ္တာဟ စံတော်မူပြီးနောက် ရတနာစင်္ကြံကို ဖန်ဆင်းကာ ခုနစ်ရက်ပတ်လုံး စင်္ကြံကြွလျက် တတိယ သတ္တာဟကို သီတင်းသုံးခဲ့သော နေရာဖြစ်သည်။ ထိုနေရာကို ရတနစင်္ကမန သတ္တာဟ ဟုခေါ်သည်။
စိမ့်၊ ဆရာ (ဆိုင်းဆရာ)
ဆိုင်းဆရာ ဆရာစိမ့် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၃၄ - ၁၂၈၇)
- ဆရာစိမ့်သည် မြန်မာမင်းလက်ထက် ရှေ့တော်ပြေး အိုးစည်ဝိုင်း မိန်းမ အဆိုကျော် ဒေါ်တိုးနှင့်လည်း အကြောင်း ပါခဲ့သေးရာ၊ သမီး မမကြီးကို မွေးဖွားခဲ့သေးသည်။
- မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၈၇ တွင် မန္တလေးမြို့၌ပင် ကွယ်လွန်ခဲ့ရာ ရှေးအစဉ်အလာ အဆောင်အယောင် အတိုင်း နှုတ်ခမ်း၊ ရင်ပတ်နှင့် လက်နှစ်ဖက်တို့တွင် ရွှေချသည်။
သတ္တ သတ္တာဟ
ရတနာဃရ သတ္တာဟ
ဗောဓိပင်၏ အနောက်မြောက် ၁၀-လံ အကွာတွင် နတ်များဖန်ဆင်းပူဇော်သော ရတနာရွှေအိမ်ထက်၌ နယုန်လဆန်း (၇) ရက်နေ့မှ (၁၃)ရက်အထိ အဘိဓမ္မာတရားတော် ကို ဆင်ခြင်နေတော်မူသည်။ အဘိဓမ္မာ ရှေးဦး (၆)ကျမ်းကိုဆင်ခြင်ရာတွင် ရောင်ခြည်တော် ကွန့်မြူးခြင်း မရှိသေးပေ။ နောက်ဆုံး ပဌာန်းဒေသနာတော်ကြီးကို ဆင်ခြင်သုံးသပ်တော်မူသော အခါမှသာ ရောင်ခြည်တော် (၆)သွယ် ကွန့်မြူးကာ နတ်၊ဗြဟ္မာတို့သည်လည်း ခြေတော်ရင်းမှာ ဦးခိုက်ကြကုန်၏။
မဟာဗောဓိ စေတီတော်ကြီး၏ အနောက်မြောက် ပေ ၇၀ ခန့်တွင် နတ်တို့ ဖန်ဆင်းအပ်သော ရတနာဃရ ရွှေအိမ်၌ ပဋ္ဌာန်းကျမ်းကို သုံးသပ်လျက် ခုနစ်ရက် စံတော်မူခဲ့သည်။ ထိုနေရာကို ရတနဃရ သတ္တာဟ ဟုခေါ်သည်။ စတုတ္ထ သတ္တာဟ စံခဲ့သော ထိုနေရာတွင် ယခုအခါ အုတ်တိုက်စေတီငယ်တဆူ ရှိ၍ အနုပညာ လက်ရာမြောက်သော ထူပါကျောက်တိုင်များဖြင့် ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။
မုစလိန္ဒ သတ္တာဟ
ဗောဓိပင်၏ အရှေ့တောင်(၁၅)လံ အကွာမှာ နယုန်လပြည့်ကျော် (၆)ရက်နေ့မှ နယုန်လပြည့်ကျော် (၁၂)ရက်ထိ ဖြစ်သည်။ ပြောင်းရွေ့သီတင်းသုံးစဉ် အခါမဲ့ မိုးရွာခဲ့သည်။ ထိုအခါ မုစလိန္ဒာအိုင် နဂါးမင်းသည် တန်ခိုးနှင့် ပါးပြင်းမိုးပြီး ရာသီဥတုဒဏ် ကာကွယ်ပူဇော်ခဲ့သည်။ နဂါးမင်းအား သတ္တဝါတွေကို မငြင်းဆဲရန်၊ ဒေါသကို ထိန်းရန် ၊ ငါ ဟူသော မာန်မာန ကို ခွာရန် ဆုံးမတော်မူပါသည်။
မဟာဗောဓိ စေတီတော်ကြီး၏ အရှေ့တောင်ဘက် ပေ ၁၇၀ ခန့်တွင် မုစလိန္ဒာအိုင် ရှိခဲ့ရာ ထိုအိုင်အနီး ကျည်းပင်ရင်း၌ ခုနစ်ရက်လုံး စံနေစဉ် မိုးကြီးစွေသဖြင့် မုစလိန္ဒ နဂါးမင်းက မိမိပါးပျဉ်းဖြင့်မိုး၍ ကိုယ်ကိုခွေလျက် ပလ္လင်ပြုကာ လှူဒါန်းခြင်းကို ချီးမြှောက် စံနေတော်မူခဲ့သည်။ ထိုနေရာကို အထိမ်းအမှတ်ပြုသော အဆောက်အအုံ မတွေ့ရသော်လည်း တစ်ခါက ရှိခဲ့ဖူးဟန်တူ၍ မြေအောက်မြုပ်နေဟန် ရှိကြောင်း အထောက်အထား အစအနများ တွေ့ရသည်။ ထိုသတ္တာဟကို မုစလိန္ဒ သတ္တာဟ ဟုခေါ်သည်။
ရာဇာယတန သတ္တာဟ
ဗောဓိပင်၏ တောင်ဘက်(၄၀)လံ အကွာ( ၁၁-လံ ဟု စာမှာရှိသော်လဲ ဗုဒ္ဓဂါယာ၌ လက်တွေ့အားဖြင့် (၄၀) လံ ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။) နယုန်လပြည့်ကျော် (၁၃)ရက်မှ ဝါဆိုလဆန်း ( ၅)ရက်နေ့ အထိ (၇) ရက် ပတ်လုံး သမာပတ် ဝင်စားသည်။ (၇) ရက်ပြည့်သည့် မနက်တွင် သိကြားမင်းက တဇုသီး ၊ တံပူတွေ ဆပ်ကပ်ပါသည်။ ကိုယ်လက်သန့်စင် အပေါ့ ၊ အလေးသွားပြီး (၄၉)ရက်တာ ပင်ပန်းခဲ့သမျှကို သည်းခံတော်မူပါသည်။ ထိုနေ့ ဘုရားရှင် အစာအာဟာရမှီဝဲရန် လိုအပ် နေချိန်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရာမညတိုင်း၊ ဥက္ကလာ ဇနပုဒ် နှင့် ပေါက္ကရဝတ္တီ ဇနပုဒ် တို့မှလာသော ကုန်သည်ညီနောင် (တဖုဿ၊ ဘလ္လိက)က မုန့်ကျစ်ဆုပ် ဆပ်ကပ်ပါသည်။ ကုန်သည်ညီနောင် ကပ်သည့်ဆွမ်းကို လက်ခံရန် စတုမဟာရာဇ် နတ်မင်းကြီး (၄)ပါးမှ သပိတ် (၄)လုံး တပြိုင်တည်းကပ်လှူကြရာ ဘုရားရှင်က အဓိဌာန်နဲ့ (၁)လုံးတည်းဖြစ်စေပြီး အလှူခံသည်။ ကုန်သည်ညီနောင် ကို သံဃာမရှိသေးသည့် အတွက် ဒွေဝါစိက သရဏဂုံ (၂)ပါးကိုပဲ ပေးသည်။ ဆံတော် (၈)ဆူ စွန့်တော်မူပါသည်။ ထိုဆံတော်များကို ရွှေတိဂုံစေတီတွင် ဌာပနာပြုသည်။
မဟာဗောဓိ စေတီတော်ကြီး၏ တောင်ဘက် ပေ ၁၇၀ ခန့်တွင် ဘုရားရှင် သတ္တမသတ္တာဟ စံတော်မူခဲ့သော လင်းလွန်းပင်နေရာဖြစ်သည်။ ထိုနေရာတွင် ယခု အထိမ်းအမှတ် အုတ်တိုက်စေတီ ရှိသည်။ ထိုနေရာကို ရာဇာယတန သတ္တာဟဟု ခေါ်သည်။
ဆုံကုန်းရွာ၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်
ဆုံကုန်းရွာ (Sonkone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်၊ စဉ့်ကူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၂၃၄၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စဉ့်ကူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၃၃၉ ဦး၊ မ ၃၉၀၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၂၄၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ညောင်ဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စစ်ကုန်းရွာ၊ မြစ်သားမြို့နယ်
စစ်ကုန်းရွာ (Sitkone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ မြစ်သားမြို့နယ်၊ ကြောင်ပန်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၈၉၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကြောင်ပန်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၇၆ ဦး၊ မ ၇၄၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၁၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြစ်သားမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မိုးကုတ်မြို့
မိုးကုတ်မြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်း၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊သပိတ်ကျင်းခရိုင်တွင် ပါဝင်သော မိုးကုတ်မြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာတွင် အကောင်းဆုံး ပတ္တမြား သည် မိုးကုတ်မှ ထွက်သည်။ ထို့ကြောင့် ပတ္တမြား၊ နီလာ စသော ကျောက်မျက်ရတနာ ထွက်ရာဒေသအဖြစ် မြန်မာနိုင်ငံတွင် သာမက ကမ္ဘာတွင် ထင်ရှားသည်။ ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်စက မိုးကုတ်မှာ ခရိုင်ဖြစ်၍ ပတ္တမြားတွင်းခရိုင်ဟု တွင်သည်။
တည်နေရာ
မိုးကုတ်မြို့သည် မြောက်လတ္တီကျု့ ၂၂-ဒီဂရီ ၅၀-မိနစ်နှင့် ၂၃-ဒီဂရီ ၃၀-မိနစ်ကြား၊ အရှေ့လောင်ဂျီကျု့ ၉၆-ဒီဂရီ ၁၁-မိနစ်နှင့် ၉၆-ဒီဂရီ ၄၅-မိနစ်ကြားတွင် တည်ရှိပြီး အကျယ်အဝန်းမှာ အရှေ့နှင့်အနောက် မိုင်(၃၀)၊ တောင်နှင့်မြောက် (၁၅.၁၂)မိုင်ရှိပြီး ဧရိယာစုစုပေါင်း (၄၅၀.၆၀) စတုရန်းမိုင် ရှိသည်။ မိုးကုတ်မြို့သည် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်၏ အနောက်ဘက်စွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ မိုးကုတ်မြို့၏ အရှေ့ဘက်နှင့် မြောက်ဘက်တွင် မိုးမိတ်မြို့နယ်၊ တောင်ဘက်တွင် ကျောက်မဲမြို့နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်တို့ တည်ရှိသည်။ မိုးကုတ်မြို့သည် ဧရာဝတီမြစ်၏ အရှေ့ဘက် (၃၆)မိုင် ကွာဝေးပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် အမြင့်ပေ (၃၈၀၀)တွင် တည်ရှိသော တောင်ပေါ်မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။
ရာသီဥတု
အပူပိုင်းဒေသအတွင်း ကျရောက်သော်လည်း မြင့်မားသော တောင်တန်းကြီးများ ရှိသောကြောင့် သမနွေးစွတ်စိုသော ရာသီဥတု ရှိသည်။ တောင်ပေါ်ဒေသဖြစ်၍ အေးမြသော ရာသီဥတုရှိကာ အမြင့်ဆုံးအပူချိန် ၉၅.၄ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်နှင့် အနိမ့်ဆုံးအပူချိန် ၃၀.၂ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက် ရှိသည်။ ပုံမှန်မိုးရေချိန်မှာ (၁၀၇.၅၈)လက်မ ဖြစ်ပြီး ပုံမှန်မိုးရွာရက်မှာ (၁၃၅.၇)ရက် ဖြစ်သည်။ လေတိုက်နှုန်းမှာ ပုံမှန်အားဖြင့် အနောက်တောင်ဘက်မှ တစ်နာရီလျှင် တစ်မိုင်မှ ငါးမိုင်ခန့်အထိ တိုက်ခတ်လေ့ရှိပြီး ရာသီဥတုဆိုးရွားသော အချိန်များ၌ မြောက်ဘက်၊ အရှေ့မြောက်ဘက်နှင့် အနောက်တောင်ဘက်များမှ တစ်နာရီလျှင် (၂၅)မိုင်ထိ တိုက်ခတ်လေ့ရှိသည်။ မိုးကုတ်မြို့၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၁ဝ မိုင်ကွာတွင်ရှိသော ဗားနဒ်မြို့မှာ ပို၍ မြင့်သောကြောင့် ပို၍ပင် အေးသေးသည်။
မြေမျက်နှာသွင်ပြင်နှင့်ရေဆင်း
ဘူမိဗေဒပညာရှင်များ၏ ခန့်မှန်းတွက်ချက်မှုအရ မိုးကုတ်ဒေသ အောက်ခံကျောက်ဖျာထုသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သက်တမ်းအရင့်ဆုံး ကျောက်ဖျာထုများတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ မိုးကုတ်ဒေသသည် တောင်ကုန်း တောင်တန်းများ ထူထပ်ပြီး မြေပြန့်လွင်ပြင်များ နည်းပါးသည်။ ရေနီချောင်းသည် ကျေးနီတောင်မှ စိမ့်ရေ၊ စမ်းရေများကို အခြေပြု၍ မြို့လယ်ရှိ ရပ်ကွက်များကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းလာပြီး တပ်သားတောင်မှ စိမ့်ရေ၊ စမ်းရေတို့ကို အခြေပြု၍ စီးဆင်းလာသော ရေပူချောင်းနှင့် တောင်ကချင်ရပ်ကွက်အနီးတွင် ပေါင်းဆုံကာ နမ့်ပယ်ချောင်းအတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။ မိုးကုတ်ဒေသတစ်ဝိုက်ရှိ အမြင့်ဆုံးတောင်များမှာ
လူဦးရေ
မိုးကုတ်မြို့တွင် မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်အုပ်စု (၅)အုပ်စု၊ ကျေးရွာအုပ်စု (၃၀)၊ ကျေးရွာပေါင်း (၁၃၂)ရွာရှိ၍ လူဦးရေမှာ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုးကုတ်မြို့ရှိ လူဦးရေမှာ ၇၇,၆၀၉ ယောက် ဖြစ်သည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းမှုမှာ တစ်စတုရန်းမိုင်တွင် (၃၉၈)ဦး ရှိသည်။ မြို့ပြနှင့် ကျေးလက်လူဦးရေ အချိုးမှာ(၁:၁.၈၁)ဖြစ်သည်။ ကျား-မ လူဦးရေ အချိုးမှာ (၁:၀.၉၁)ဖြစ်သည်။ အများဆုံး နေထိုင်ကြသော လူမျိုးမှာ ဗမာ၊ ရှမ်း၊ လီဆူ၊ ပလောင်၊ ဂေါ်ရခါးနှင့် တရုတ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။
စီးပွားရေး
မိုးကုတ်မြို့တို့တွင် နေထိုင်သူတို့သည် ကျောက်တွင်းများကို အမှီသဟဲပြု၍ နေသူများဖြစ်ရကား ကျောက်များတူးဖော်ခြင်း၊ ကျောက်သွေးခြင်း၊ ကျောက်များဖြင့် အထည်ပြုလုပ်ခြင်း၊ ကျောက်ရောင်းခြင်း၊ ကျောက်ပွဲစားလုပ်ခြင်းတို့မှာ အဓိကလုပ်ငန်းဖြစ်၏။ ကုန်းမြင့်ဒေသတွင် ဖြစ်သောကြောင့် တောင်ယာများကိုသာ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်သည်။ အစားအသောက်များစွာ မထွက်ဘဲ အခြားနယ်များမှ တင်သွင်း ရသည်။ မိုးကုတ်မြို့သည် တောင်ပေါ်ဒေသဖြစ်၍ လယ်ယာမြေကွက်များ ပြောပလောက်အောင် မရှိခြင်းကြောင့် ဆန်စပါးများ မထွက်လှပေ။ မြို့နေလူထုစားသုံးရန်အတွက် မိုးမိတ်နယ်နှင့် အောက်အရပ်ဒေသမှ ဆန်များကို မှီခိုအားထားရသည်။ လက်ဖက်စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ကော်ဖီစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများ အနည်းငယ်ရှိသည်။ မိုးကုတ်တွင် ၅ ရက်တစ်ဈေးရှိသည်။
လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး
အဓိက လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးမှာ ကားလမ်းဖြစ်ပြီး ရေလမ်း၊ မီးရထားလမ်း၊ လေကြောင်းလမ်းများ မရှိပေ။ မိုးကုတ်မြို့သည် ကားလမ်းဖြင့် အရှေ့တောင်ဘက်တွင် မိုင်းလုံမြို့နှင့် (၂၁)မိုင်၊ မြောက်ဘက်တွင် မိုးမိတ်မြို့နှင့် (၂၈)မိုင်၊ အနောက်ဘက်တွင် သပိတ်ကျင်းမြို့နှင့် (၆၀)မိုင်၊ မန္တလေးမြို့နှင့် (၁၂၈)မိုင် အသီးသီး ကွာဝေးပါသည်။ မိုးကုတ်-ကျောက်မဲလမ်းသည် မိုးကုတ်မှ အရှေ့တောင်ဘက် (၇၉)မိုင် ကွာဝေးပြီး ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မှီက အထူးအသုံးပြုခဲ့လေသည်။ မိုးကုတ်-သပိတ်ကျင်းလမ်းတွင် စရပ်ဖြူပေမြင့်စခန်းမှာ ပေ ၄,၈၁ဝ အမြင့်ရှိ၍ ထိုနေရာတွင် သပိတ်ကျင်းနှင့် မိုးကုတ်မြို့နယ်တို့၏ နယ်နိမိတ်ကို ကျော်ဖြတ်သည်။ ထိုတောင်ထိပ်မှ နေ၍ ကြည့်လျှင် ဧရာဝတီမြစ်ကိုမြင်ရပေသည်။ ပေ ၄,၅ဝဝ အမြင့်တွင်ရှိသော ကျပ်ပြင်မှသည် မိုးကုတ်မြို့ ရောက်သည် အထိ ပေ ၇ဝဝ မျှ တောက်လျှောက်လျှော၍ ဆင်းသွားရပေသည်။ ယခုအခါ မိုးမိတ်လမ်းမှာ ဗန်းမော်သို့ပင် ပေါက်ပြီဖြစ်၍ ဗန်းမော်မှတစ်ဆင့် မြစ်ကြီးနားသို့တိုင်အောင် မော်တော်ကားဖြင့် သွားနိုင်သည်။ မိုးကုတ်မှ ၇၆ မိုင်ကွာဝေးသော ကျောက်မဲမြို့သို့လည်း ကားလမ်းပေါက်သည်။
သစ်တော
တစ်မြို့နယ်လုံးရှိ မြေဧရိယာမှာ (၂၉၀၃၀၅)ဧကရှိပြီး သစ်တောကြိုးဝိုင်းအနေဖြင့် မိုးကုတ်ကြိုးဝိုင်း (၇၅၉)ဧက၊ ကျပ်ပြင်ကြိုးဝိုင်း (၁၂၈၆)ဧက၊ အုန်းကိုင်းကြိုးဝိုင်း (၄၈၁၅)ဧက၊ ကသည်းကြိုးဝိုင်း (၁၉၈၇)ဧက၊ ရွာသာယာကြိုးဝိုင်း (၆၁၄၄)ဧက၊ ရွှေဥဒေါင်းဘေးမဲ့ကြိုးဝိုင်း (၁၀၈၅၂)ဧက၊ နမ့်ပန်သဲနီ တိုးချဲ့ကြိုးဝိုင်း (၂၁၁၂၀)ဧက၊ နန်းဝ တိုးချဲ့ကြိုးဝိုင်း (၁၀၄၄၀)ဧကနှင့် ကြိုးပြင်တော (၂၅၃၄၀)ဧက ဖြစ်သည်။ သတ္ထုတွင်းမြေမှာ (၆၁၂)ဧက ဖြစ်သည်။
ဘာသာရေး
မိုးကုတ်မြို့တွင် နေထိုင်ကြသော ဗမာ၊ ရှမ်းနှင့် ပလောင်လူမျိုး အများစုမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ မိုးကုတ်မြို့နယ်အတွင်းတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုန်းကြီးကျောင်းပေါင်း (၂၅၀)ခန့် ရှိရာ လူဦးရေနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် လူ(၈၀၀)တွင် ဘုန်းကြီးကျောင်း (၁)ကျောင်းနှုန်း ရှိသည်။ မိုးကုတ်မြို့ရှိ ခရစ်ယာန်ဘုရားရှိခိုးကျောင်း အများစုမှာ လီဆူဘုရားရှိခိုးကျောင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ဂေါ်ရခါးလူမျိုးများမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာ များကို ကိုးကွယ်ကြသည်။ မိုးကုတ်မြို့တွင် မွတ်စလင်ဗလီ သုံးခု ရှိသည်။ တရုတ်ဘုရားကျောင်းများလည်း သီးသန့်ရှိသည်။ တရုတ်ဘုရားကျောင်းများမှာ လယ်ဦး ရပ်ရှိ ငါးပါးသီလ ဘုံကျောင်းနှင့် အောင်ချမ်းသာ ရပ် ရှိ ဘုရားတစ်ထောင် ဘုံကျောင်းတို့ ဖြစ်သည်။ မိုးကုတ်မြို့တွင်ရှိသော ဘုရားများအနက် ပုဂံပြည် အလောင်းစည်သူမင်း တည်ခဲ့သော ဖောင်တော်ဦးဘုရား ရွှေဆင်းတုရုပ်ပွားတော်ကြီးသည် ထင်ရှားသည်။
သမိုင်းကြောင်း
"ကိတ်၊ နဂါး၊ ကြွက် သုံးဖော်ယှက်၊ ကျောက်မျက်ရတနာပေါ်ထွက်လာ ဂန္ဓာလတိုင်း၊ သမိုင်းပွင့်ဆန်း၊ ပင်သဖန်းဟု၊ မော်ကွန်းထိုးထုတ်၊ မြို့မိုးကုတ်"ဟူသော ရှေးဟောင်းတပေါင်အရ ကိတ်သည် ၉၊ နဂါးသည် ၇၊ ကြွက်သည် ၅၊ ၎င်းကိုပြောင်းပြန်ယူသော် ၅၇၉ ဖြစ်ပြီး ထိုနှစ်တွင် သဖန်းပင်ရွာကို အရင်းတည်ပြီးမှ မိုးကုတ်မြို့ကို ဆက်လက်တည်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ မိုးကုတ်သမိုင်းများစွာ၏ အဆိုအရ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၅၇၉ ခုနှစ် မိုးမိတ်စော်ဘွားကြီး သိုဟန်ဖက်လက်ထက်တွင် သူ၏ပိုင်နက်ဖြစ်သော ယခုမိုးကုတ်မြို့ဖြစ်လာမည့်နေရာသို့ ရှမ်းမုဆိုးသုံးယောက်သည် တောလည်ထွက်ရင်း မျက်စေ့လည်လမ်းမှားကာ ရောက်ရှိလာသည်။ မိုးလည်းချုပ်သွားပြီဖြစ်သဖြင့် လမ်းစရှာမရတော့ဘဲ တောတောင်ခြေရင်းတစ်ခုရှိ သဖန်းပင်ကြီးတစ်ပင်အောက်တွင် အိပ်လိုက်ရသည်။ နံနက်မိုးသောက်ချိန်ရောက်သော် အနီးရှိပြိုကျနေသော တောင်စောင်းတစ်ခုပေါ်တွင် ကောင်းကင်ယံမှ ကျီးများ၊ စွန်များ ပျံဝဲဟစ်အော်နေကြောင်းတွေ့ရသဖြင့် သွားရောက်ကြည့်ရှုရာ အသားတစ်ပမာနီမြန်းနေသည့် ပတ္တမြားကျောက်အနီများကို တွေရှိရသဖြင့် ယူဆောင်ခဲ့ပြီး မိမိတို့ အရှင်သခင်စော်ဘွားကြီးကို ဆက်သခဲ့ကြသည်။ စော်ဘွားကြီးကလည်း ဆက်သလာသော ပတ္တမြားကျောက်နီများကို လက်ခံယူပြီး တန်ဖိုးရှိမှန်းသိသောကြောင့် ထိုနေရာအားလိုက်လံပြသခိုင်းပြီး ထိုနေရာကို စောင့်ရှောက်စေခဲ့သည်။ ထိုပတ္တမြားမြေကို စောင့်ရှောက်ရန် တာဝန်ကျသူများက သဖန်းပင်ကြီးအနီးတွင် ရွာတည်ပြီးနေသည်မှစကာ သဖန်းပင်ရွာဟု အမည်တွင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့်အချို့မိုးကုတ်သမိုင်းစာအုပ်များတွင် မိုးကုတ်အစ သဖန်းပင်ကဟု လည်းရေးသားဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ သဖန်းပင်ရွာတွင် ပတ္တမြားတွင်းများကို စောင့်ရှောက်တာဝန်ယူရသော ရှမ်းလူမျိုးများ တဖြည်းဖြည်း မိုးကုတ်ချိုင့်ဝှမ်းတွင် တိုးချဲ့နေထိုင်လာခြင်း၊ လယ်ယာစိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ခြင်းမှနေပြီး နောင်တွင် မိုးကုတ်မြို့ဟု ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း ဖြစ်သည်။