cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
စင်လောင်ရွာ၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်
စင်လောင်ရွာ (Sinlaung)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်၊ စင်လောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၂၇၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စင်လောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၈၂ ဦး၊ မ ၈၃၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၁၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကောင်းဟတ်ရွာ၊ မိုင်းရှူးမြို့နယ်
ကောင်းဟတ်ရွာ (Kawnghat)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းရှူးမြို့နယ်၊ လွိုင်နိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၇၈၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လွိုင်နိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၉၈ ဦး၊ မ ၉၆၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၆၅ ဦးနေထိုင်သည်။
စင်လောင်ရွာ၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကောင်းဟတ်ရွာ၊ မိုင်းရှူးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရှူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပါဝါ အီလက်ထရွန်းနစ်
ပါဝါအီလက်ထရွန်းနစ် (power electronics) ဆိုသည်မှာ လျှပ်စစ်စွမ်းအားကို ထိန်းချုပ်ရန် သို့ အသွင်ပြောင်းလဲရန် အတွက် ဆောလစ်စတိတ် အီလက်ထရွန်းနစ် ကို အသုံးချခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
မိတ်ဆက်
လျှပ်စစ်စွမ်းအင်၏ အသွင် (ဗိုးတေ့၊ လျှပ်စီး၊ ကြိမ်နှုန်း) စသည်တို့ကို အသွင်ပြောင်းလဲရန် လိုအပ်သည့် အခါတိုင်းတွင် ပါဝါ အီလက်ထရွန်းနစ်ကို တွေ့နိုင်သည်။ ထို ကွန်ဗာတာ များ၏ ပါဝါ ပမာဏမှာ မိုဘိုင်းဖုန်း များတွင် အသုံးပြုသော မီလီဝပ် အနည်းငယ်မျှသော ပမာဏမှစ၍ အိတ်ချ်ဗွီဒီစီ စနစ်များတွင် အသုံးပြုသော မီဂါဝပ် ရာပေါင်းများစွာ ရှိသော ပမာဏ အထိ တွေ့နိုင်သည်။ ပုံမှန် အီလက်ထရွန်းနစ်တွင် လျှပ်စီးကြောင်းများ နှင့် ဗိုးတေ့ တို့သည် သတင်းအချက်အလက်များကို သယ်ယူလေ့ ရှိသော်လည်း ပါဝါ အီလက်ထရွန်းနစ်တွင်မူ ပါဝါကို သယ်ဆောင်ကြသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ပါဝါအီလက်ထရွန်းနစ်တွင် လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်း ပမာဏ (efficiency) သည် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။
ပထမဆုံးသော ပါဝါ အမြင့်စား အီလက်ထရွန်းနစ် ကိရိယာမှာ မာကျူရီ အာ့ခ် ဘား များ(mercury arc valves) ဖြစ်ကြသည်။ ခေတ်သစ်စနစ်များတွင်မူ ပါဝါပုံစံ ပြောင်းလဲခြင်းကို ဒိုင်အုတ်၊ သိုင်ရစ်စတာ နှင့် ထရန်စစ်စတာ အစရှိသော ဆီမီးကွန်ဒပ်တာ ခလုပ် ကိရိယာ များဖြင့် ဆောက်ရွက်ကြလေ့ရှိသည်။ အီလက်ထရွန်းနစ် စနစ်များတွင် ဆစ်ဂနယ် နှင့် အချက်အလက်များကို ထုတ်လွှတ် ကိုင်တွယ် မှုများ ပြုလုပ်ကြလေ့ ရှိသော်လည်း ပါဝါ အီလက်ထရွန်းနစ် တွင်မူ ပမာဏ အတော်များသော လျှပ်စစ်ပါဝါ များကို ကိုင်တွယ်မှု ပြုကြသည်။ အေစီမှ ဒီစီသို့ ပြောင်းလဲသော ရက်တီဖိုင်ယာသည် ပါဝါအီလက်ထရွန်းနစ် ကိရိယာများ၏ ထင်ရှားသော သာဓကတစ်ခု ဖြစ်ပြီး လူသုံးများ အီလက်ထရွန်းနစ် ပစ္စည်းများ ဖြစ်ကြသော တယ်လီဗွီးရှင်းများ၊ ကွန်ပျူတာများ၊ ဘက်ထရီ အားသွင်းစက်များတွင် ပါဝင်လေ့ ရှိသည်။ ပါဝါ၏ ပမာဏမှာ ဆယ်ဂဏန်းမျှရှိသော ဝပ်မှ ရာဂဏန်းမျှ ရှိသော ဝပ်အထိ ဖြစ်သည်။ စက်ရုံများတွင် ထင်ရှားသော အသုံးချမှုမှာ အရှိန်ပြောင်းလဲ မောင်းနှင်ကိရိယာ (variable speed drive ) ဖြစ်ပြီး အင်ဒပ်ရှင်း မော်တာများကို ထိန်းချုပ်ရာတွင် အသုံးပြုလေ့ ရှိကြသည်။
လာအိုလိုရွာ၊ ချီဖွေမြို့နယ်
လာအိုလိုရွာ(Larohlo)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ချီဖွေမြို့နယ်၊ ငွါးဖခါးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၀၉၃၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ငွါးဖခါးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၄၁ ဦး၊ မ ၃၁၃ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၆၅၄ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ချီဖွေမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မေတ္တာစာရ၊ အရှင်
အရှင် မေတ္တာစာရ သည် မြန်မာနှင့် နိုင်ငံတကာဘလော့ဂ်လောက၌ ရဟန်းတော်တစ်ပါးအဖြစ်ဖြင့်ထင်ရှားသည် ။ အရှင် မေတ္တာစာရ ကို မေလ ၁ ၊ ၁၉၈၂ခုနှစ်တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်း ဝန်သိုမြို့၌ ဦးမြသီး+ဒေါ်ညိုဥတို့မှ မွေးဖွာ:သည်။ ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် ကိုရင်စဝတ်ပြီး ၂၀ဝ၀ခုနှစ်အရောက်တွင် မြင့်မြတ်သော ရဟန်းဘဝသို့ ကူးပြောင်းခံယူသည်။ မြန်မာအစိုးကကျင်းပသော ပထမပြန်စာမေးပွဲများ ( မူ၊ငယ်၊လတ်၊ကြီး) အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၂၀ဝ၃ခုနှစ်ဆန်းပိုင်းမှာ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံသို့ပညာတော်သင်ကြွရောက်ခဲ့ပြီး ဘီအေ၊အမ်အေ (B.A,M.A) နှစ်ဘွဲ့စလုံးကို သီရိလင်္ကာနိုင်ငံအစိုးတက္ကသိုလ် Buddhist and Pali University of Sri Lankaမှရရှိထားသူဖြစ်သည်။ ဘီအေ ဒုတိယနှစ်တွင် မြန်မာရဟန်းတော်တစ်ပါးအနေဖြင့် ပထမဦးဆုံး ပါဠိဘာသာဆိုင်ရာ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဆုကို သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနက ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခံခဲ့ရသူဖြစ်သည်။ ၂၀ဝ၆ခုနှစ်တွင် ဘီအေဘွဲ့နှင့် ၂၀ဝ၈ခုနှစ်တွင် အမ်အေဘွဲ့ကိုပြီးသည်။ ၂၀ဝ၉နှစ်တွင် အိန္ဒိယမှနာမည်ကြီးဘလော်ဂါလည်းဖြစ် Bastiat prize ဆုရထားသူလည်းဖြစ်သော Amit Varma ကို ကျော်ဖြတ်ကာ အာရှအကောင်းဆုံးဘလော့ဂ်ဆု ကို ပထမဦးဆုံးမြန်မာနိုင်ငံသား၊ရဟန်းတော် တစ်ပါးအနေဖြင့် ဆွတ်ခူးခဲ့သည်။ အရှင် မေတ္တာစာရ ရရှိခဲ့သောမဲအရေအတွက်မှာ ၃၃၈၃ဖြစ်ပြီး ၄၁.၂ ရာခိုင်နှုံးဖြစ်သည် ။ အိန္ဒိယဘလော်ဂါ Amit Varma မဲအရေအတွက်မှာ ၃၀၉၁ဖြစ်ပြီး ၃၇.၇ရာခိုင်နှုံး ဖြစ်သည်။
= ပညာသင်ယူခဲ့သောကျောင်းတိုက်များ = ခန္တီးပရိယတ္တိစာသင်တိုက်(ဝန်းသိုမြို့)၊ ဝါယာလက်ပရိယတ္တိစာသင်တိုက်၊ မာန်အောင်ပရိယတ္တိစာသင်တိုက်(ရန်ကုန်) တို့ဖြစ်ကြသည်။
= ဘာသာစကား =
= ရေးခဲ့သောသတင်းဌာနများ =
= နာမည်ကြီးဆောင်းပါးများ =
= ဝက်ဆိုက်များ =
ရည်ညွှန်းကိုးကား
<References />
ဥယျာဉ်ပုတ်ရွာ
ဥယျာဉ်ပုတ်ရွာ
သာဇီရွာ၊ ကံမမြို့နယ်
သာဇီရွာ (Tharzi)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ ကံမမြို့နယ်၊ သာဇီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၄၄၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သာဇီကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၇၂ ဦး၊ မ ၈၇၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၅၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကံမမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရေကျော်တိုးရွာ၊ ဘူဒင်းကွင်း
ရေကျော်တိုးရွာ၊ ဘူဒင်းကွင်း
လက်မဲပြင်ရွာ၊ လက်မဲပြင်
လက်မဲပြင်ရွာ၊ လက်မဲပြင်
ရှီကာဂိုမြို့
ရှီကာဂိုမြို့(Chicago)သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ အီလီနွိုင်းပြည်နယ်တွင် အကြီးဆုံးမြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ ၂.၇ သန်း ရှိသဖြင့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် တတိယမြောက် လူဦးရေ အများဆုံးမြို့ဖြစ်ပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အနောက်အလယ်ပိုင်းတွင် လူဦးရေ အများဆုံးမြို့ဖြစ်သည်။ ရှီကာဂိုးမြို့သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ဒုတိယ အကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်၍ အီလီနွိုင်ပြည်နယ်တွင် တည်ရှိသည်။ မီရှီဂန်ရေအိုင်ကြီး၏ ကမ်းပါးအနီး ရွံ့တောပွက်တောထဲ၌ တည်ထားသော ကျိုးတိုးကျဲတဲ အိမ်ခြေစုကလေးတစ်ခုအဖြစ်မှ အနှစ်တစ်ရာခန့်အတွင်း အံ့လောက်စဖွယ် အကြီးအကျယ် ပြောင်းလဲတိုးတက်လာသော မြို့ကြီးဖြစ်သည်။ ယင်းသို့ ထူးကဲ လှစွာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာရသော အကြောင်းရင်းမှာ မြို့၏ တည်နေပုံကို ပထဝီဝင် အနေအထား ကောင်းမွန်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေသည်။
ရှီကာဂိုးမြို့သည် မီရှီဂန်ရေအိုင်ကြီး၏ တောင်ဘက်စွန်း၌ တည်ရှိ၍ ရှီကာဂိုးမြစ်၏ သဘာဝသင်္ဘော ဆိပ် ကောင်းပေါ်၌ မြို့တည်ထားသည်။ ထို့ပြင် မစ်စစ်စပီမြစ်ဝှမ်း၏ ဂျုံစပါးအထွက် ကောင်းသော ဒေသများနှင့်လည်း ကပ်လျက်ရှိသည်။ ထိုမြို့ကြီး ၏ တည်နေရာသည် မီရှီဂန်ရေအိုင်ကြီးအတွင်း ကူးသန်းသွား လာနေသော သင်္ဘောကြီးငယ်များဆုံရာ၊ တိုက်ဖြတ်မီးရထား လမ်းဆုံရာ အချက်အချာကျနေပေသည်။ ထိုကြောင့် ၁၉ ရာစု နှစ်အစပိုင်း၌ နယူးယော့မြို့ကြီး ထိပ်တန်းသို့ ရောက်သည့် အချိန်တွင် ကျေးရွာဇနပုဒ်ကလေးမျှသာ ဖြစ်နေသေးသော ရှိကာဂိုးသည် ယခုအခါ နယူးယော့မြို့မှလွဲလျှင် လူဦးရေ များပြားမှုနှင့် စည်ကားဖွံ့ဖြိုးမှု၌ ဒုတိယလိုက်နိုင်သည်။ ရှိကာဂိုးမြို့ကို တည်ထောင်သည့် ၁၃၃ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ ၁၅ဝ ခန့်မျှသာ ရှိခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ လူဦးရေ သုံးသန်း ခွဲကျော် ရှိနေသည်။ လူဦးရေ ထိုမျှ တိုးတက်များပြားရုံသာ မက၊ မြို့ဧရိယာသည်လည်း ၁၃၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၃၇ ခုနှစ်အတွင်း စတုရန်းမိုင် ၂ ၁/၂ မိုင်မှ ၂၁၂ ၄/၅ မိုင်အထိ တိုးတက် ကျယ်ပြန့်လာခဲ့လေသည်။
မြို့တည်မည့်နေရာတွင် အမေရိကန်အစိုးရက ဖို့ဒီယာဗွန်း အမည်ဖြင့် နယ်ခြားကင်းတပ်စခန်းတစ်ခုကို ၁၈ဝ၄ ခုနှစ်က ချထားခဲ့သည်။ သို့သော် အင်းဒီးယန်းလူရိုင်းများက တပ်သား များကို သတ်ပစ်သည်။ လူနေအိမ်ခြေ စတည်သည့် နေရာမှာ ထိုစဉ်က ကြက်သွန်ရိုင်းများ ပေါက်ရောက်သည့်နေရာ ဖြစ် သည်။ ကြက်သွန်ရိုင်းကို အင်ဒီးယန်းလူမျိုးတို့ စကားဖြင့် ခေါ် ဝေါ်သည့် အနီးကပ်ဆုံးအသံထွက်မှာ ရှိကက်အွန်း ဖြစ်သည်။ ထိုကြောင့် ထိုအရပ်ကိုလည်း ကြက်သွန်ရိုင်းများ ပေါက်ရောက် ရာဟူ၍ ရှီကက်အွန်းဟု ခေါ်ဝေါ်ရာမှ ကာလ ရွေ့လျောသော် ရှီကားဂိုးဟူ၍ ဖြစ်လာခဲ့လေသည်။
မြို့တည်စအခါက ရွံ့နွံထူပြောသောအရပ်ဒေသ ဖြစ်သဖြင့် ရောဂါဘယ များပြားလှသည်။ နောင်အခါ ရွံ့တောပွက်တော များကို မြေဖို့၍ မြို့မြေမျက်နှာပြင်ကို ၁၂ ပေမှ ၁၄ ပေအထိ မြင့်တက်စေပြီး ကျန်းမာရေးနှင့် ညီညွတ်အောင် ပြုပြင်ခဲ့ကြ သဖြင့် ကူးသန်းသွားလာရေးနှင့် ကုန်သွယ်စီးပွားရေးအတွက် အချက်အချာကျသောအရပ်လည်း ဖြစ်သည်တစ်ကြောင်းကြောင့် ရှီကားဂိုးမြို့သည် တစ်ရှိန်ထိုး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာခဲ့သည်။ သင်္ဘောလမ်း၊ မီးရထားလမ်း၊ မော်တော်ကားလမ်း၊ လေယာဉ် လမ်းတို့၏ လမ်းဆုံမြို့ကြီးလည်း ဖြစ်လာ၍ ကမ္ဘာပေါ်တွင် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး အကောင်းဆုံးရှိသော မြို့ကြီးလည်း ဖြစ် ပေသည်။ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ကောင်းမွန်သဖြင့် ရှီကားဂိုးမြို့ သည် သိုး ဆိတ် ဝက် နွား မွေးမြူရေးလုပ်ငန်း၊ အသားစည် သွတ်လုပ်ငန်း၊ ကောက်ပဲသီးနှံ ရောင်းဝယ်ရေးလုပ်ငန်း၊ သစ် လုပ်ငန်းများ၏ အချက်အချာမြို့ ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင်သံ၊ သံမဏိ ပစ္စည်းလုပ်ငန်း၊ စက္ကူနှင့်ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း၊ အဝတ်အထည်လုပ်ငန်း စသည်တို့သည်လည်း မြို့၏အရေးပါသော လုပ်ငန်းများတွင် ပါဝင်ကြသည်။
ရှီကာဂိုးမြို့၏ လမ်းများကို စံနစ်တကျ ဖောက်လုပ်ထား၍ လမ်းများကို ရှာဖွေရန် လွယ်ကူသည်။ အချို့ လမ်းရှည်ကြီးများ သည် မြို့ဆုံးမြို့ဖျားတိုင်အောင် ရှည်လျားသည်။ အချို့လမ်းများ ကို ထောင့်ဖြတ်ဖောက်လုပ်ထားသည်။ မြို့တွင်း ရေပေးစံနစ်၊ သန့်ရှင်းရေးစံနစ်တို့ကိုလည်း ကြံဖန်တီထွင် လုပ်ကိုင်ထား သဖြင့် အထူးကောင်းမွန်လှပေသည်။
ရှီကာဂိုးမြို့တွင် လှပကြီးကျယ် ခန့်ညားသောအဆောက် အအုံကြီးများ ရှိသည်။ အနုပညာဗိမာန်၊ ရှိကာဂိုး သဘာဝ သမိုင်းပြတိုက်၊ ရှက်အကွေရီယမ်၊ သိပ္ပံနှင့် စက်မှုပြတိုက် စသည်တို့ကား ကမ္ဘာကျော် အဆောက်အအုံများ ဖြစ်ကြပေ သည်။
ရှိကာဂိုးမြို့၌ ပထမဆုံး ခြေချသော မျက်နှာဖြူတို့မှာ မားကတ်နှင့် ဂျိုးလီယက်အမည်ရှိ နယ်သစ်ရှာ ပြင်သစ်လူမျိုး များ ဖြစ်ကြ၍ ၁၆၇၃ ခုနှစ်တွင် ရှီကာဂိုးဖြစ်လာမည့် အရပ်ကို ရောက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုအရပ်၌ ပထမဆုံး အခြေစိုက်နေထိုင် သော မျက်နှာဖြူလူမျိုးသည် ဂျွန်ကင်ဇီဖြစ်၍ ဖို့ဒီယာဗွန်းကို တည်ဆောက်နေစဉ်က ဖြစ်လေသည်။
အပြိုင် စကြဝဠာ
အပြိုင် လောက (အင်္ဂလိပ်: parallel universe) ဆိုသည်မှာ သီအိုရီဆိုင်ရာ အခြားသော ခပ်သိမ်းလောကတစ်ခုဖြစ်သည်။ ယင်းစကြဝဠာသည် မိမိတို့နေထိုင်သည့် လောက(Universe)အပါအဝင် ပုံသေလောက၊ အနန္တလောကတို့ ပါဝင်သည်။ ပုံသေလောကဟူသည် ဥပမာဆိုရသော် မပြောင်းလဲဘဲ ပုံသေအရွယ်အစားရှိသော လောကဖြစ်ပြီး အနန္တလောက (inifinite universe) ဟူသည် အဆုံးအစမရှိအောင် ကျယ်ပြောလှသည့် လောကဖြစ်သည်။ မဟာ လောကသည် ယင်းတို့နှင့် ကွဲပြားသည်။ လျော်ကန်သော ဘာသာပြန်အားဖြင့် -
လူသားတို့သည် တချိန်က မိမိတို့ကမ္ဘာမြေအား လောက၏ ဗဟိုဟု ထင်မှတ်ခဲ့ဖူးသည်။ ကော်ပါးနိကပ်ဆိုသောပုဂ္ဂိုလ်ပေါ်လာသောအခါ ကမ္ဘာသည် လောက(Universe)၏ဗဟိုမဟုတ်ဘဲ နေအဖွဲ့အစည်း (solar system) ၏ သာမန်ဂြိုဟ်တစ်စင်းမျှသာဖြစ်ကြောင်း သိရှိရသည်။ ထို့မှတဖန် မိမိတို့၏နေမင်းသည်လည်း နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ၏ အလယ်အလတ်တန်းစား သာမန်ကြယ်တစ်စင်းမျှသာဖြစ်ကြောင်း၊ နဂါးငွေ့တန်းသည်လည်း Local Group ဆိုသည့် ဂယ်လက်ဆီအုပ်စု၏ သာမန်ဂယ်လက်ဆီဖြစ်ကြောင်း၊ ဂယ်လက်ဆီတို့သည်လည်း အုပ်စုဖွဲ့ကာ မဟာဂယ်လက်ဆီအုပ်စု စသည်ဖြင့် လောက(Universe)သည် အင်မတန် ကျယ်ပြောလှကြောင်း သိရှိခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း ယနေ့လူသားတို့ လောက(Universe)၏ အနားစွန်းသို့ ခေတ်မီနည်းပညာများဖြင့် လှမ်းမျှော်သောအခါ အလင်းနှစ် ၁၂ ဘီလီယံအကွာအဝေးမှ အရာဝတ္ထုများအား တွေ့ရသည်။ ထိုအရာဝတ္ထုများသည် မဟာပေါက်ကွဲမှု ဖြစ်ပြီးချင်း နှစ်သန်းပေါင်းအနည်းငယ်အကြာတွင် ဖွဲ့တည်လာကြသည့် သက်တမ်းရင့် ဂယ်လက်ဆီများ၊ ကွေဆာများ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းအရာဝတ္ထုများ၏အလွန်တွင် အခြားသော ဂယ်လက်ဆီများလည်း ရှိနိုင်သေးသည်။ သို့သော် ယနေ့နည်းပညာဖြင့် မမြင်နိုင်ပေ။ ယင်းကဲ့သို့ လူသားတို့လက်လှမ်းမီသမျှ လေ့လာနိုင်သည့် လောကကိုလက်လှမ်းမီနိုင်သမျှလောက (observable universe) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။
မဟာ လောကမော်ဒန်တွင် မိမိတို့ယနေ့ခေါ်ဆိုသည့် လေ့လာနိုင်သော လောကတို့သည် အခြားလောက(Universe) တစ်ခုအဖြစ် များစွာ တည်ရှိနိုင်သည်ဟုဆိုသည်။ ဂယ်လက်ဆီများကဲ့သို့ပင်တည်း။ ယင်းအဆိုအား သက်သေပြနိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်သေးပေ။ သိပ္ပံပညာရှင်တို့သည် ယင်းအဆိုအား အငြင်းအခုံဖြစ်ကြသည်။ မဟာလောကကို ထောက်ခံသည့် သိပ္ပံပညာရှင်များမှာ စတီဖင် ဟောကင်း၊ အလန် ဂု၊ ဘရိုင်ယန် ဂရင်နီ၊  Neil deGrasse Tyson စသည်တို့ဖြစ်ကြပြီး အခြားသော နိုဘယ်ဆုရ ထင်ရှားသူများလည်း ပါဝင်သည်။ မယုံကြည်သူအများအပြားရှိသော်လည်း သီအိုရီအရ ပူစီဖောင်း တစ်ခုမှနောက်တစ်ခုထပ်ထွက်လာပုံနှင့် ဥပမာပြထားကြသည်။ ကွမ်တမ်သီအိုရီအရလည်း မဟာပေါက်ကွဲမှု မဖြစ်ခင်တွင် အီလက်ထရွန်အမျိုးအစား ဖြစ်သောကြောင့် အက်တမ်တည်ဆောက်ပုံအရ အပြိုင်လောကများရှိနိုင်သည်။ လောက(Universe)များကို တွင်းနက်မှတစ်ဆင့် ဆက်သွယ်ထားသည်ဟုလည်း အချို့ကယူဆကြသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စကြဝဠာဗေဒ ကဏ္ဍ:ကွမ်တမ်မက္ကင်းနစ်
မတ်မန့်ရွာ၊ ဝမ်ချင်
မတ်မန့်ရွာ (Matmant)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ ကျေးသီးမြို့နယ်၊ ဝမ်ချင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၁၁၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝမ်ချင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၉၇ ဦး၊ မ ၉၄၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၄၆ ဦးနေထိုင်သည်။
လိင်တံ
thumb|ခန္ဓာဗေဒဆိုင်ရာအသေးစိတ်တွေ့မြင်နိုင်ရန် ဆီးခုံမွှေးဖယ်ရှားထားသော အမျိုးသား လိင်တံ thumb|ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်မှု ခက်ခဲစေရန်နှင့် မလိုအပ်သော ကိုယ်ဝန်ကို ကာကွယ်နိုင်ရန်အတွက် အမများတွင် ဖောက်တံဝက်အူကဲ့သို့သော မအင်္ဂါရှိသည်။
လိင်တံ သည် ပြင်ပ လိင်အင်္ဂါ တစ်ခုဖြစ်ပြီး ကျောရိုးရှိ သတ္တဝါ ဖြစ်စေ ကျောရိုးမဲ့ သတ္တဝါ ဖြစ်စေ အဖို သက်ရှိရုပ်စု တို့အတွက် တစ်ခုသော ဇီဝကမ္မကို လုပ်ဆောင်သည်။
အဝပြင်ရွာသစ် (ညောင်ပင်လယ်)
အဝပြင်ရွာသစ်ရွာ၊ ညောင်ပင်လယ်
ကျွန်းကလေးရွာ၊ သဗြုကုန်း
ကျွန်းကလေးရွာ၊ သဗြုကုန်း
အာနေဉ္ဇသပ္ပါယသုတ်
ဤသုတ်ကို ဘုရားရှင်သည် ကမ္မာသဒမ္မနိဂုံး၌ ရဟန်းတို့အား ဟောတော်မူသည်၊ဝတ္ထုကာမ, ကိလေသာကာမတို့သည် အနိစ္စ၊ တုစ္ဆမုသာ၊ မောဃဓမ္မ၊ မာယာကတ၊ ဗာလာလာပနတို့ဖြစ်ပုံ၊ မျက်မှောက် တမလွန်၌ဖြစ်ကုန်သော ကာမ၊ ကာမ သညာတို့သည် မာရဇေယျ၊ မာရဝိသယ၊ မာရနိဝါပ၊ မာရဂေါစရတို့ဖြစ်ပုံ၊ ကာမတို့၌ ယုတ်မာသောအကုသိုလ်စိတ်ဖြစ်ကုန်သော အဘိဇ္ဈာ၊ ဗျာပါဒ၊ သာရမ္ဘတို့ ဖြစ်တတ်ပုံ၊ ယင်းကိလေသာသုံးပါးတို့သည် ဤသာသနာတော်၌ သိက္ခာသုံးပါးကို ဖြည့်ကျင့်နေသော အရိယာသာဝကအား အထက်မဂ်ဖိုလ်၏အန္တရာယ် ဖြစ်နိုင်ပုံ၊ ယင်းကာမလောကကို ဝိပုလ မဟဂ္ဂတစိတ်ဖြင့် လွှမ်းမိုး၍နေလျှင် အဘိဇ္ဈာ၊ ဗျာပါဒ၊ သာရမ္ဘဟူသော ကိလေသာတို့ မဖြစ်တော့ပုံ အစရှိသည်ဖြင့် အာနေဉ္စ သပ္ပါယပဋိပဒါသုံးမျိုး၊ အာကိဉ္စညာယတနပဋိပဒါသုံးမျိုး၊ နေဝသညာနာသညယတန သပ္ပါယပဋိပဒါ၊ ဩဃ နိတ္ထရဏဒေသနာ၊ အရိယဝိမောက္ခဒေသနာတို့ကို အကျယ်တဝင့် ဟောတော်မူပြီး၊ ဘုရားရှင်တို့၏ သာဝကတို့အား မိန့်ကြားတော်မူအပ်သော အနုသာသနီကထာကို ဟောတော်မူပါသည်။
အဋ္ဌကထာ၌ -ဤသုတ်ဝယ် ဩသက္ကနာဌာန ၇-ပါး၊ ပဋိသန္နိဌာန ၈-ပါး၊ အရဟတ္တဌာန ၉-ပါးတို့ကိုပေါင်း၍ ဟောလျှင် ပြည့်စုံစွာ ဟောသည်မည်၏-ဟု နိဂုံးချုပ်ဖွင့်ပြထားပါသည်။
ရွာသစ်ရွာ၊ သောက္ကန်
ရွာသစ်ရွာ (Ywarthit)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်၊ သောက္ကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၁၀၂ ဖြစ်သည်။
မွေးဖွားပြီးနောက်သွေးသွန်ခြင်း
ကလေးမွေးပြီးနောက် သွေး ၅၀၀ စီစီထက်များ၍ သွေးဆင်းခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
မွေးဖွားပြီးနောက် သွေးသွန်ခြင်းသည် ကို ကာကွယ်နိုင်သည်။ ကာကွယ်ပုံများမှာ သန့်ရှင်းသော နေရာတွင် ပိုးသတ်ထားသော ကိရိယာများဖြင့် ကလေးမွေးဖွားခြင်း ကလေး မွေးလာသောအခါ သားအိမ် ကြုံဆေးများ ထိုးခြင်း သို့မဟုတ် တိုက်ကျွေးခြင်း သို့မဟုတ် မိန်မကိုယ်ထဲသို့ ထည့်ခြင်း ကလေးမွေးရာတွင် မြန်ဆန်စေရန် ကူညီပေးခြင်းသို့ ဖြစ်သည်။
သစ်ပုတ်ကလေးရွာ၊ ဘူဒင်းကွင်း
သစ်ပုတ်ကလေးရွာ၊ ဘူဒင်းကွင်း
မန်ကန် (မုံးကိုး)ရွာ၊ မူဆယ်မြို့နယ်
မန်ကန် (မုံးကိုး)ရွာ (Mankan (Monekoe))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ မူဆယ်မြို့နယ်၊ မန့်ကန် (မုံးကိုး)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၈၂၃၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန့်ကန် (မုံးကိုး)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၄ ဦး၊ မ ၃၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မူဆယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဟိုကျင်း (ရွာသစ်)ရွာ၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်
ဟိုကျင်း (ရွာသစ်)ရွာ (Hokyinywarthit)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ လွိုင်မွေကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၂၄၀၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လွိုင်မွေကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၄၄၅ ဦး၊ မ ၃၀၅၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၄၉၆ ဦးနေထိုင်သည်။ ဒေသအခေါ်မှာ ဟိုကျင်း (၃)ဖြစ်သည်။
ခဝါလုပ်ငန်း
ခဝါလုပ်ငန်းတွင် အရင်းခံသဘောအားဖြင့် အဝတ်များကို ဖွတ်လျှော်ခြင်း၊ အခြောက်လှန်းခြင်း၊ ပြန့်၍နေစေရန် မီးပူ တိုက်ခြင်းဟူ၍ လုပ်ဆောင်ဖွယ်ကိစ္စ သုံးမျိုးပါဝင်သည်။
ခဝါလုပ်ငန်းကို ယခုခေတ်တိုင်အောင် အတိုင်းတိုင်းအပြည်ပြည်၌ လက်ဖြင့် ပြုလုပ်လျက်ပင် ရှိသေးသည်မှန်သော်လည်း၊ စက်မှု ထွန်းကား တိုးတက်နေသော တိုင်းနိုင်ငံကြီးများတွင်မူ စက်များ ဖြင့် ပြုလုပ်လျက်ရှိကြပေပြီ။ အဝတ်လျှော်စက်များကို သုံးခြင်း ဖြင့် လက်နှင့် လျှော်ဖွပ်သည်ထက် ပို၍ သေသပ် ကောင်းမွန် သဖြင့် အချိန်ကုန်လည်း သက်သာသည်။
ထိုကဲ့သို့ ဖွပ်လျှော်ပြီးသောအခါ အဝတ်များကို ရေညှစ် စက်သို့ ထည့်ပေးရပြန်သည်။ ရေညှစ်စက်ဟု ဆိုသော်လည်း အဝတ်များကို လိမ်၍ ညှစ်ပစ်ခြင်း မဟုတ်ပေ။ ရေညှစ်စက် တွင် သတ္တုဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော တောင်းရှိ၏။ ထိုတောင်းကို ပတ်ချာလည်စေခြင်းဖြင့် အဝတ်များမှ ရေကို စစ်ထွက်စေ သည်။ ဤကဲ့သို့ ရေညှစ်ပြီးသောအခါ လေပူဖြင့် အဝတ်များကို ခြောက်သွေ့စေသည်။ ကော်တင်ရမည့် အထည်များဖြစ်က ကော် တင်ပြီးနောက် အသားပြန့်စေရန်အတွက် မီးပူတိုက်ရာဌာနသို့ ပို့ပေးရပြန်သည်။ မီးပူတိုက်ရာတွင် နည်းနှစ်မျိုးကို အသုံးပြုကြ သည်။ စားပွဲခင်း၊ မျက်နှာသုတ်ပုဝါ စသည့် ရိုးရိုးအထည် များကို ရေနွေးငွေ့ဖြင့် အပူ ဓာတ်ပေးထားသော သံဒလိမ့်တုံး များအကြားသို့ ထည့်၍ ဖိပေးရုံနှင့် ကိစ္စပြီးသည်။ အင်္ကျီ စသည့် အဝတ် အထည်များကိုမူ ရေနွေးငွေ့ဖြင့် အပူဓာတ်ပေး ထားသော ဖိစက်နှင့် ပထမဖိပေးပြီးနောက် ခေါက်ရိုးခေါက် သားများ ကျနသေသပ်စေရန် လူကိုယ်တိုင် ဓာတ်မီးပူနှင့် ထပ်မံတိုက်ပေးရသည်။ အဝတ်အထည်များပေါ်၌ အစွန်း အကွက်များ ပေကျံနေခဲ့လျှင် ထိုအစွန်းအကွက်များကို မလျှော် မဖွပ်ခင် ချွတ်ပစ်ရန်လို၏။ သို့သော် အဝတ်ကို မနာစေရန် အရေးကြီးသည့်အတွက် ထိုကိစ္စတွင် ကျွမ်းကျင် နားလည်သူ များ ကိုယ်တိုင် ဂရုတစိုက် ပြုလုပ်ပေးရန် လိုပေသည်။ ပိုး၊ ဖဲ၊ ကတ္တီပါ၊ သက္ကလတ်၊ သားမွေး၊ သိုးမွေး စသည့် အဖိုးတန်အထည်များဖြစ်မူ ခြည်ထည်များကို ဖွပ်လျော်သကဲ့သို့ မဖွပ်လျော်ရပေ။ ထိုအနုထည်များကို အခြောက်လျှော်ခြင်းဖြင့် ခဝါချပေးရ၏။ အခြောက် လျှော်နည်းတွင် ပိုး၊ ဖဲ၊ သက္ကလတ်၊ သိုးမွေး စသည့် အနုထည်များကို ဗင်ဇင်း သို့မဟုတ် ထိုအရည်တစ်ခုခု ဆွတ်ထားသော အဝတ်ဖြင့် ပွတ်သပ်ခြင်းဖြင့် အထည်တွင်ရှိသော ချေးနှင့် ဆီ စသည့်အညစ်အကြေးများကို ကျွတ်စေသည်။ သွေ့ခြောက်သွားသောအခါ အထည်ကို ဝက်မှင် ဘီးအနုစားဖြင့် ပွတ်တိုက်ပြီးနောက် သံဒလိမ့်တုံးများဖြင့် ပြန့် အောင် ဖိပေးသည်။ ယခုအခါ ဗင်ဇင်းနှင့် ဓာတ်ဆီတို့အစား များသောအားဖြင့် ပက်ထရိုလီ ယမ်နက်ဖသားဟု ခေါ်သော အဖျော်ပစ္စည်းကို အသုံးများကြသည်။
SXDF-NB1006-2
SXDF-NB1006-2 သည် ကြယ်စုတန်း Cetus မှ ဝေးကွာသော ဂယ်လက်ဆီဖြစ်သည်။ အနီရောင်အရွေ့ တန်ဖိုး ၇.၂၁၃ ရှိကာ အလင်းနှစ် ၁၂.၉၁ ဘီလီယံ ကွာဝေးသည်။ ယင်းအား  Subaru XMM-Newton Deep Survey Field လေ့လာရေးစခန်းမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဂလက်ဆီသည် ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် အဝေးဆုံးမှ ဂလက်ဆီဟု အဆိုပြုခံခဲ့ရသည်။
မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်
မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်
၁၉၃၉-ခုနှစ်၊ စက်တက်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဂျာမန်တို့သည် ပိုလန်နိုင်ငံကို ရုတ်တစ်ရက် ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်ကြ လေသည်။ ထိုအခါဗြိတိန်နိုင်ငံနှင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံတို့သည် ပိုလန်နိုင်ငံကို ကူညီရန်တာဝန် ရှိသည့်အလျောက် စက်တင်ဘာလ ၃ ရက်နေ့တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံအား စစ်ကြေညာ ခဲ့လေသည်။ ထိုသို့အားဖြင့် ဥရောပတိုက်၌ စစ်မီးများ စတောက်နေချိန်တွင် မြန်မာပြည်၌ အမျိုးသား စည်းလုံးရေး စိတ်ဓာတ်၊ နယ်ချဲ့တို့ကို တော်လှန်ရေး စိတ်ဓတ်တို့ တက်ကြွ ပြင်းထန်လျက် ရှိလေသည်။ သခင်အောင်ဆန်း အမှူးပြုသော မျိုးချစ်လူငယ် ခေါင်းဆောင်တို့က ဗြိတိသျှတို့ကို မြန်မာနိုင်ငံမှ နှင်ထုန်ရန် ကြံစည်အားထုတ်ကြလေသည်။
၁၉၄ဝပြည့်နှစ် ဩဂုတ်လ ၈ ရက်နေ့တွင် သခင်အောင်ဆန်းသည် မြန်မာပြည်မှ ရုတ်ခြည်း ပျောက်သွားလေသည်။ ၁၉၄၁ခုနှစ် ဧပြီလလောက်တွင် မြန်မာပြည်သို့ ရုပ်ဖျောက်၍ ပြန်ရောက်လာပြီးလျှင် ပြည်တွင်းပြည်ပ တော်လှန်ရေးအတွက် မြန်မာလူငယ် ခေါင်းဆောင်တို့နှင့် တိုင်ပင်လေသည်။ ထိုနောက် သခင်အောင်ဆန်းသည် မြန်မာပြည်မှ တစ်ဖန် ထွက်ခွာသွား လေသည်။ ထိုအခါ ပြည်တွင်း၌ ကျန်ခဲ့သော မျိုးချစ်ခေါင်းဆောင်တို့က သခင်အောင်ဆန်း အပါအဝင် လူငယ်ပေါင်း ၃ဝ မျှကို စစ်သင်တန်းတက်ရန် ရွေးချယ်၍ တစ်သုတ်ပြီးတစ်သုတ် ဂျပန်နိုင်ငံသို့ လျှို့ဝှက်စွာ ပို့ခဲ့ကြ လေသည်။ ယင်းတို့သည်ကား နောင်အခါ ယိုးဒယားနိုင်ငံတွင် ဗမာ့လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော်ကြီးကို ခေါင်းဆောင် ဖွဲ့စည်းခဲ့၍ ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဟု အမည်တွင်သူများ ဖြစ်လေသည်။
ထိုအချိန်က မြန်မာပြည် ဘုရင်ခံသည် ဆာဒေါ်မန်စမစ် ဖြစ်၍ နန်းရင်းဝင်မှာ ဦးစော ဖြစ်လေသည်။ ဦးစောသည် ၁၉၄၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလဆန်းတွင် ဗြိတိသျှနန်းရင်းဝန် မစ္စတာ ချာချီနှင့် အတ္တလန္တိတ် ကြေညာ ချက်ကို အခြေခံပြုလျက် မြန်မာပြည် လွတ်လပ်ရေးကိစ္စကို အရေးဆိုရန် ဗြိတိန်နိုင်ငံသို့ သွားရောက်ခဲ့လေသည်။ သို့ရာတွင် ဗြိတိသျှ အစိုးရထံမှ ကျေနပ်ဖွယ်ရာ အဖြေကို မရသဖြင့် မြန်မာပြည်သို့ ပြန်ခဲ့သည်တွင် ဂျပန်နှင့် အဆက်အသွယ်ရှိသည် ဟုဆို၍ ဗြိတိသျှတို့က ဦးစောအား လမ်းခုလတ်၌ ဖမ်းဆီးလိုက်လေသည်။ ထိုနောက် ဦးစောကို အာဖရိကတိုက ယူဂန်ဒါးနယ်တွင် ချုပ်ထားလေသည်။
ထိုသို့ ဦးစောသည် ဗြိတိသျှအစိုးရနှင့် အရေးဆို၍ ပြန်လာနေခိုက် ၁၉၄၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် ဂျပန် တို့သည် စစ်မကြေညာဘဲ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုပိုင် ဟာဝိုင်းယန်းကျွန်းရှိ ပါးလဟာဗာ ခေါ်ပုလဲဆိပ်ကမ်းကို ရုတ်တစ်ရက် ဗုံးကြဲ တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြလေသည်။ ယင်းသို့ စတင်တိုက် ခိုက်ပြီးနောက် နာရီပေါင်းများစွာကြာမှ ဂျပန်အစိုးရက အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုနှင့် ဗြိတိန်နိုင်ငံတို့ကို စစ်ကြေညာလေသည်။ ဒီဇင်ဘာလ ၈ ရက်နေ့တွင် ဗြိတိန်နိုင်ငံနှင့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတို့က ဂျပန်ကို တုံ့ပြန် စစ်ကြေညာသည်။ ဂျပန် အပါအဝင် ဝင်ရိုးတန်းနိုင်ငံများ ဖြစ်သော ဂျာမနီနှင့် အီတလီ နိုင်ငံတို့ကလည်း အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုကို စစ်ကြေညာကြ၍ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုကလည်း ပြန်လည်တုံ့ပြန်လေသည်။
ထိုသို့ မဟာမိတ်နိုင်ငံများနှင့် ဝင်ရိုးတန်းနိုင်ငံများ အပြန်အလှန် စစ်ကြေညာကြခြင်းအားဖြင့် စစ်မီးသည် တစ်ကမ္ဘာလုံးသို့ ပျံ့နှံ့သွားလေတော့သည်။
အနောက်ဘက် ဥရောပတွင် အစပြုခံသော ဒုတိယကမ္ဘာစစ်သည် ဂျပန်၏ ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အရှေ့တိုင်း နိုင်ငံများသို့ ကူးစက်လာခဲ့သည်။ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာသည် ဂျပန်နှင့် အင်္ဂလိပ်၊ အမေရိကန်တို့ စစ်ခင်းရာဒေသဖြစ်လာလေသည်။ ဂျပန်တို့သည် အငိုက်တွင် ဝင်စီးလိုက်ရသဖြင့် အင်္ဂလိပ်၊ အမေရိကန်ပိုင် နယ်မြေများကို တစ်ခုပြီးတစ်ခု ချီတက်သိမ်းပိုက်ခဲ့ရာ ဂူအမ်ကျွန်း၊ ဝိတ်ကျွန်း၊ ဟောင်ကောင်ကျွန်း၊ ဖိလစ်ပိုင် ကျွန်းများ၊ လူဇုန်၊ ဗာတန်း၊ ကော်ရက်ဂျီဒေါ်၊ စဲလဗီး အစရှိသော ကျွန်းတို့သည် လည်းကောင်း၊ စကသ္မာပူ ခံတပ်မြို့ကြီးသည်လည်းကောင်း၊ မလ္လာယု ပြည်မကြီးသည်လည်းကောင်း မရှုမလှ ကျဆုံးခဲ့ရလေသည်။ ထိုအချိန်မှာပင် ဂျပန်တို့သည် ယိုးဒယားနိုင်ငံကို အခြေပြု၍ မြန်မာပြည်တွင်းသို့ စစ်ကြောင်း သုံးကြောင်း ဖြန့်လျက် ဝင်လာကြလေသည်။ သခင်အောင်ဆန်း အမှူးပြု၍၊ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် စစ်သင်တန်း တက်ခဲ့သော မြန်မာလူငယ် စုသည် ၁၉၄၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ယိုးဒယားနိုင်ငံ၌ ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် (ဘီ အိုင် အေ)ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြလေသည်။ ဗမာ့လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော်သည် ဂျပန်တို့ မြန်မာပြည်ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ရာတွင် ပါဝင် ကူညီခဲ့လေသည်။
ဂျပန်စစ်တပ်တို့သည် မြန်မာပြည် တောင်ဘက်အစွန်းဆုံးရှိ ကော့သောင်းမြို့ကို ၁၉၄၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် သိမ်းပိုက်မိလေသည်။ ၁၉၄၂ ခုနှစ် ဇဝါရီလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် မော်လမြိုင်ကိုလည်းကောင်း တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်ခဲ့လေသည်။ ထိုအချိန်တွင် မြန်မာပြည် စစ်မျက်နှာရှိ ဗြိတိသျှတပ်များကို အိန္ဒိယပြည် စစ်သေနာပတိချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူး ဝေဗယ်က ကွပ်ကဲ အုပ်ချုပ်လျက် ရှိလေသည်။ ( ဝေဗယ်၊ ဗိုလ်ချုပ်။)
တရုတ် စစ်မျက်နှာ၏ မဟာမိတ် စစ်သေနာပတိချုပ် ချန်ကေ ရျိတ်ထံမှ စစ်ကူကိုလည်း တောင်းခဲ့လေသည်။ မော်လမြိုင်မြို့ ကျဆုံးပြီးနောက် ဗြိတိသျှတပ်များသည် သံလွင်မြစ် အနောက် ဘက်ကမ်းသို့ ဆုတ်ခွာလျက် ဂျပန်တို့ကို ခုခံရန် စစ်ပြင်ကြသည်။ ၁၉၄၁ ခုနှစ် ဒီဇင်လာလ ၂၃ ရက်နေ့ နံနက် ၁ဝ နာရီမိနစ် ၄ဝ အချိန်တွင် ဂျပန် လေတပ်က ရန်ကုန်မြို့ကို ပထမဆုံးအကြိမ် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်လေသည်။ မြို့နေလူထုအတွက် လေကြောင်း အန္တရာယ်မှ အကာကွယ် လုံလောက်စွာ မရှိသည်က တစ်ကြာင်း၊ ရန်သူလေယာဉ်ပျံများကို ဆီးကြို တိုက်ခိုက် နိုင်လောက်အောင် လေတပ်အင်အား မရှိသည်က တစ်ကြောင်းတို့ကြောင့် အထိအခိုက်အသေအပျောက် များသည်။ မင်္ဂလာဒုံ လေယာဉ်ပျံကွင်း၌ ရှိသမျှသော အာ၊ အေ၊ အက်(ဖ)လေယာဉ်ပျံများနှင့် အေ၊ ဗီ၊ ဂျီ အမေရိကန် အပျော်တမ်း လေတပ်မဟာမှ လေယာဉ်ပျံများကမူ ရန်သူလေယာဉ်ပျံ အချို့ကို တိုက်ခိုက် ဖျက်ဆီးနိုင်ခဲ့ကြ လေသည်။ ဒီဇင်ဘာလ ၂၅ ရက် ခရစ္စမတ်ပွဲတော်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ကို ဒုတိယအကြိမ် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ပြန်သည်။
ရန်ကုန်မြို့နေ လူထုသည် စိတ်ဓာတ်ပျက်ပြားကုန်သဖြင့် မိမိတို့ အိုးအိမ်များ ကိုစွန့်ပစ်၍ လွတ်ရာသို့ ရှောင်တိမ်း ကြလေသည်။ အိန္ဒိယအမျိုးသား ထောင်သောင်း များစွာတို့သည်လည်း တောင်ကုတ် တောင်ကြားလမ်းမှ တစ်ဆင့် အိန္ဒိယပြည်သို့ ပြန်ရန်ပြည်မြို့ ဘက်သို့ တစ်စီတစ်တန်းကြီး ခြေလျင် ထွက်ခွာခဲ့ကြလေသည်။ သံလွင်မြစ် အနောက်ဘက်ကမ်းရှိ ဗြိတိသျှစစ်တပ်များသည် ဂျပန်စစ်တပ်၏ အင်အားကြီးမားခြင်းကြောင့် ၁၉၄၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလဆန်းတွင် စစ်တောင်းမြစ်ဘက်သို့ တစ်ဖန်ဆုတ်ခွာပေးရလေသည်။ သို့ရာတွင် ဂျပန်စစ်တပ်သည် စစ်တောင်းတန်တားကို အလျင်အုပ်စီးမိရန် တောလမ်းမှ ပန်းတက်လာသဖြင့် ဗြိတိသျှတပ်တို့သည် တံတားကို ချိုးဖျက်၍ တစ်ဘက်ကမ်းသို့ ကမန်းကတန်း ဆုတ်ခွာခဲ့ရလေသည်။ ဂျပန်တို့သည် စစ်တောင်းမြစ်ကို ဖြတ်ကျော်၍ ပဲခူးမြို့ဘက်သို့ ချီတက်လာကြလေသည်။
ယင်းတို့၏ အကြံမှာ ရန်ကုန် မန္တလေးလမ်းကို ဖြတ်ရုံမက ရန်ကုန် ပြည်လမ်းကိုလည်း အဆက်ပြတ်အောင် ပြုလုပ်ရန် ဖြစ်လေသည်။ ထိုသို့ လမ်းမကြီးနှစ်သွယ်ကို ဖြတ်လိုက်ခြင်းအားဖြင့် ရန်ကုန်နယ်တစ်ဝိုက်မှာ ဝိုင်းမိလျက်ရှိမည့်အပြင် ပဲခူးမြို့မြောက်ဘက်နှင့် မြို့တောင်ဘက်ရှိ ဗြိတိသျှ တပ်များသည်လည်း ခါးပြတ်ဖွယ် ရှိလေသည်။ ဘုရင်ခံမှ အစအုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းမှ အရာရှိ အရာခံတို့သည် ရန်ကုန်မြို့မှ ထွတ်ခွာရန် အချိန်ရောက်လာလေပြီ။
ထိုကြောင့် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဘုရင်ခံက ရန်ကုန်မြို့မှ ထွက်ခွာကြရန် အမိန့်ပေး နှိုးဆော်ပြီးနောက်၊ မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် အစိုးရအဖွဲ့သည် မေမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့လေသည်။ မတ်လ ၆ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်စ်စတပ်နှင့်အတူ ဗမာ့လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော်မှ ရဲဘော်အချို့တို့သည် သံလျင်မြို့အနီးသို့ ရောက်ရှိလာကြ လေသည်။ မတ်လ ရ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့စောင့်တပ်သည်လည်း ပြည်မြို့ဘက်သို့ ဆုတ်ခဲ့ ကြလေသည်။ ထိုအချိန်တွင် စစ်သူကြီး ချန်ကေရှိတ်၏ သဘောတူညီချက်အရ စစ်ကူရောက်လာကြသော တရုတ်တပ်များသည် တောင်ငူမြို့၌ တပ်စွဲလျက် ရှိကြသည်။
အမေရိကန် သမ္မတက မြန်မာပြည်ရှိ တရုတ်တပ်များကို ကွပ်ကဲရန် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး စတီးဝဲကို စေလွှတ်ထားခဲ့သည်။ မြန်မာပြည် ဘုရင်ခံနှင့် အစိုးရအဖွဲဝင် ဝန်ကြီး အချို့တို့သည် မေမြို့တွင် ရုံးစိုက်လျက်ရှိရာ ဦးစောနေရာတွင် ဆာပေါ်ထွန်းကို နန်းရင်းဝန်အဖြစ် ခန့်အပ်ထားသည်။
သို့သော် ဘုရင်ခံနှင့် အစိုးရအဖွဲ့ တို့သည် မည်ကာမတ္တဖြစ်လေ သည်။ တိုင်းပြည်တစ်ခုလုံးလည်း ချောက်ချားလျက်ရှိ၍တစ်နယ်နှင့် တစ်နယ်မှာလည်း အဆက်အသွယ် ပြတ်လျက်ရှိသည်။ ထိုအချိန်တွင် အစိုးရအတွက် အခက်အခဲဆုံး ပြဿနာမှာ ရန်ကုန်မြို့ကို စွန့်ခွာခဲ့သော အိန္ဒိယအမျိုးသား စစ်ပြေးဒုက္ခသည်များသည် ပြည်မြို့မှ တစ်ဆင့် တောင်ကုတ်တောင်ကြား လမ်းကို ဖြတ်၍ရခိုင်ပြည်ဘက်သို့ ကူးကြပြီးနောက် ထိုမှတစ်ဆင့် အိန္ဒိယပြည်သို့ သွားကြမည့် အရေးပင် ဖြစ်၏။ သို့သော် ထောင်ပေါင်းများစွာသော စစ်ပြေး ဒုက္ခသည်တို့မှာ ရေငတ်၍သော်လည်းကောင်း၊ ခရီးပန်း၍ သော်လည်းကောင်း၊ ကပ်ရောဂါ ကျရောက်၍ သော်လည်းကောင်း လမ်းခရီး၌ပင် သေဆုံးကြရလေသည်။
၁၉၄၂ ခုနှစ် မတ်လတွင် ရန်ကုန်မြို့ ကျဆုံးပြီးနောက် တောင်ကုတ်လမ်းတွင် စစ်ပြေးဒုက္ခသည်များဖြင့် ပိတ်ဆို့ နေသဖြင့် ဗြိတိသျှ စစ်တပ်များသည် ထိုလမ်းမှ ဆုတ်ခွာရန် မဖြစ်နိုင်တော့ချေ။ မြန်မာပြည် မြောက်ဖျားရှိ တစ်မူးလမ်းသာလျှင် ပွင့်လျက်ရှိလေသည်။ ထိုကြောင့် မြန်မာပြည်အရပ်ရပ်မှ အိန္ဒိယ အမျိုးသား ဒုက္ခသည်များလည်း ထိုတစ်မူးလမ်းမှတစ်ဆင့် အန္ဒိယပြည်သို့ ပြန်ရန်အတွက် မန္တလေးမြို့အနီး အမရပူရမြို့တွင် စုရုံးနေခဲ့ကြလေသည်။
ဗြိတိသျှ စစ်တပ်များကလည်း ထိုလမ်းတစ်သွယ်ကိုပင် အားကိုး အားထားပြုနေရသဖြင့် တစ်နေ့လျှင် စစ်ပြေး ဒုက္ခသည် ၅ဝဝ မျှကိုသာ သွားခွင့်ပြုခဲ့လေသည်။ ဂျပန်တပ်များသည် အနောက်စစ်ကြောင်းတွင် ပြည်မြို့ဘက်သို့လည်းကောင်း၊အရှေ့စစ်ကြောင်းတွင် တောင်ငူမြို့ဘက်သို့ လည်းကောင်း ချီတက်လျက် ရှိကြလေ သည်။ မတ်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင် မကွေး၌ ရှိသော ဗြိတိသျှ လေတပ်စုကိုလည်း ဂျပန် လေတပ်က အပြီးအပိုင် ချေမှုန်းပစ်ခဲ့လေသည်။ ထိုသို့အားဖြင့် မြန်မာပြည် မြို့များသည်လည်းကောင်း ဂျပန်ကို ခုခံလျက်ရှိသော ဗြိတိသျှတို့ဘက်မှ တပ်များသည် လည်းကောင်း၊ လေကြောင်း အကာ အကွယ်ဟူ၍ လုံးဝ မရရှိကြတော့ချေ။ ထိုနောက် ပြည်မြို့ဘက်ရှိ ဗြိတိသျှတပ်များနှင့် တောင်ငူမြို့ဘက်ရှိ တရုတ်တပ်များသည် မြောက်ဘက်သို့ ဆုတ်ခွာရလေသည်။
မြန်မာပြည်အလယ်ပိုင်းရှိ ရေနံတွင်းများကို ရန်သူ့လက်သို့ မကျအောင် ဆက်လက် ကာကွယ်ရပေဦးမယ်။ ဧပြီလ ၃ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်လေတပ်က မန္တလေးမြို့ကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ရာ မြို့ပျက်လေသည်။ ရေနံတွင်းများကို ကာကွယ်ရန်အတွက် အောင်လံမြို့အထက်ရှိ မိကျောင်းရဲ၌ ချထားသော စစ်ကြောင်းသည်လည်းကောင်း၊ တောင်တွင်းကြီး စစ်ကြောင်းသည် လည်းကောင်း ကျိုးပေါက်သဖြင့် ဧပြီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ရေနံတွင်းများကို ဖျက်ဆီး၍ မန္တလေးဘက်သို့ ဆုတ်ခွာရပြန်သည်။ ထိုအချိန်တွင် တောင်ငူမှ တရုတ်တပ်များကို တိုက်ထုတ်ချီတက်လာသော ဂျပန်တပ်များသည် ရှမ်းပြည်ဘက်မှ စစ်ကြောင်းဖြန့်၍ မေမြို့ကို သိမ်းရန် မြောက်ဘက်သို့ ချီတက်လာကြလေသည်။
ထိုကြောင့် ဘုရင်ခံနှင့် အစိုးရ အဖွဲ့ ရုံးစိုက်ရာလည်းဖြစ်၍၊ စစ်ဘက် ဌာနချုပ်လည်း ဖြစ်သော မေမြို့မှ ရွှေ့ပြောင်းရမည့်အချိန် ဆိုက်ရောက်လာလေသည်။ ဗြိတိသျှ ဗိုလ်ချုပ်မှူး အယ်လက်ဇန္ဒားသည် ဧပြီလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် စစ်ဌာနာချုပ်ကို ရွှေဘိုမြိုသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့လေသည်။
အစိုးရအဖွဲ့ကမူ၊ မြစ်ကြီးနားမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ရုံးစိုက်လေသည်။ ဂျပန်တပ်များက လားရှိုးမြို့ကို သိမ်းပိုက်မိသောအခါ ဗြိတိသျှတပ်များအဖို့ စစ်ရေးမလှသဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်းမှူး အယ်လက်ဇန္ဒားသည် ဧပြီလ ၃ဝ ရက်နေ့တွင် တစ်မူးဘက်မှ အိန္ဒိယပြည်သို့ ဆုတ်ခွာရန် မိမိတပ်များကို အမိန့်ပေးလေသည်။ ထိုနေ့ညဉ့်၌ပင် အင်းဝတံတားကြီးကို ချိုးဖောက် ဖျက်ဆီးကြလေသည်။ မြစ်ကြီးနားမြို့တွင် ရောက်ရှိနေသော ဘုရင်ခံ ဆာဒေါ်မန်စမစ်လည်း မေလ ၄ ရက်နေ့တွင် အိန္ဒိယပြည်သို့ လေကြောင်းခရီးဖြင့် ထွက်ခွာခဲ့လေသည်။ မေလ ၈ ရက်နေ့တွင် မြစ်ကြီးနားမြို့ကို ဂျပန်တပ်များက သိမ်းပိုက်မိကြလေသည်။
ဗြိတိသျှတပ်များသည် ရွှေဘိုမြို့မှ ချင်းတွင်းမြစ် အနောက်ဘက်ကမ်းပေါ်ရှိ ကလေးဝမြို့သို့ ဆုတ်ခွာလာသည်။ မေလ ၁ရက်နေ့တွင် ဂျပန်တို့သည် မုံရွာမြို့၌ တပ်စွဲလျက် ရှိပြီဖြစ်သည်။ ဂျပန်တပ်များသည် ဗြိတိသျှတပ်တို့၏ ထွက်ပေါက်ကို ဆီးကြိုပိတ်ဆို့နိုင်ရန် ကလေးဝမြို့နှင့် မြစ်တစ်ဘက်ကမ်းပေါ်ရှိ ရွှေုကျင်ရွာသို့ အပြင်းချီတက်လာကြ လေသည်။ ရွှေကျင်ရွာတွင် နှစ်ဦးနှစ်ဘက် ဆုံမိ၍ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားသေးသည်။ သို့ရာတွင် မေလ ၁၄ ရက်နေ့၌ ဗြိတိသျှတပ်အားလုံး ချင်းတွင်းမြစ်ကို ဖြတ်ကျော်မိကြ လေသည်။
မြန်မာပြည်ရှိ တရုတ်တပ်များကို အုပ်ချုပ်လျက်ရှိသော အမေရိကန် ဗိုလ်ချုပ်စတီးဝဲသည် ရွှေဘိုမြို့မှ ချင်းတွင်းမြစ် ကမ်းပေါ်ရှိ ဟုမ္မလင်းမြို့သို့လည်းကောင်း၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ခြေလျင်ခရီးဖြင့် တစ်မူးတောင်ကြားကို ဖြတ်၍ စစ်ဌာနချုပ်တည်ရာ အင်ဖားမြို့သို့လည်းကောင်း မေလ ၂ဝ ရက်နေ့တွင် ရောက်ရှိသွားလေသည်။ မြန်မာပြည်မှ အိန္ဒိယပြည်ဘက်သို့ မဟာမိတ် တပ်များဆုတ်ခွာခဲ့ရာ၌ တောကြီးတောင်ကြီးများသို့ လမ်းထွင်၍ သွားရသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ သစ်တောများ အလွန်ထူထပ်သဖြင့် လမ်းထွင်၍ သွားရန် ခက်သောကြောင့် မြစ်ချောင်းများကိုဖြတ်ကာ ခြေလျင်လျှောက်ကြရသည်။ ဖောင်ဖွဲ့၍လည်း ကူးရသည်။
ဤသို့လျှင် မဟာမိတ်တပ်များသည် ရက်ပေါင်း ၂ဝ ခန့် ပင်ပန်းခဲယဉ်းစွာ အိန္ဒိယပြည်သို့ ဆုတ်ခွာခဲ့ကြရလေသည်။ ဂျပန်တပ်များသည် စစ်ကြောင်း ရှည်လာသည်က တစ်ကြောင်း၊မိုးရာသီ ကျရောက်လာသည်က တစ်ကြောင်း တို့ကြောင့် အိန္ဒိယပြည်တွင်းသို့ စစ်ချီတက်တိုက်ခိုက်ရန် အားမထုတ်နိုင်ဘဲ၊ နယ်စပ်၌ပင် စစ်တန့်နေလိုက်သည်။ ဂျပန်တို့က မြန်မာပြည်ကို အောင်မြင်ပြီးလျှင် လွတ်လပ်ရေး ပေးမည်ဟု ကတိပြုခဲ့ကြသည်။ သို့ရာတွင် ဂျပန်တို့သည် မြန်မာပြည်ကို ဘက်ဆစ်ဆံဆံ အုပ်ချုပ်ကြသောကြောင့် သခင်ခေါင်းဆောင် အချို့သည် မကျေမနပ်ဖြစ်၍၊ ဘက်ဆစ်တော်လှန်ရေး လုပ်ငန်းကို စတင် စီစဉ်ခဲ့ကြ လေသည်။ ဂျပန်တို့သည် ဗမာ့လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော်ကိုလည်း ဖျက်သိမ်းစေခဲ့ပြီးလျှင် ဗမာ့ကာကွယ်ရေး တပ်မတော် (ဘီ ဒီ အေ) ဟူ၍ ပြန်လည် ဖွဲစည်းစေသည်။ ထို့ပြင် ဆင်းရဲသား ဝံသာနုအဖွဲ့ ခေါင်းဆောင် ဒေါက်တာ ဘမော်ကို ယာယီအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းရန် တာဝန်ပေးအပ်လေသည်။ ဒေါက်တာ ဘမော်လည်း အာဏာရှင် အမည်ကို ခံ၍ သခင်တို့၏ တို့ဗမာ အစည်းအရုံးနှင့် ဆင်းရဲသား ဝံသာနုအဖွဲ့တို့ကို ပူးပေါင်းလျက် တို့ဗမာ ဆင်းရဲသား အစည်းအရုံး အမည်သစ်ဖြင့် နိုင်ငံရေး အဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ သခင်ခေါင်းဆောင်အချို့တို့ ပါဝင်သော ယယီ အစိုးရ အဖွဲ့ကိုလည်း ဖွဲ့စည်းခဲ့လေသည်။
ယာယီအစိုးရအဖွဲ့က လွတ်လပ်သော မြန်မာနိုင်ငံအတွက် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေကို ရေးဆွဲပြီးနောက် ၁၉၄၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်အစိုးရက မြန်မာပြည်ကို အချုပ်အချာအာဏာပိုင် လွတ်လပ်သော နိုင်ငံအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့လေသည်။ အစိုးရ အဖွဲ့သစ်၏ ခေါင်းဆောင် ဒေါက်တာဘမော်ကိုလည်း နိုင်ငံတော် အဓိပတိဟု ခေါ်တွင် လာလေသည်။ မြန်မာအစိုးရသည် ဘက်ဆစ် ဂျပန်တို့၏ တစ်သွေး၊ တစ်သံ၊ တစ်မိန့်ဝါဒကို ကျင့်သုံး၍ အုပ်ချုပ်ကြ လေသည်။
အိန္ဒိယပြည်သို့ ရောက်ရှိနေသော မြန်မာပြည် ဘုရင်ခံနှင့် အတိုင်ပင်ခံများ ဖြစ်ကြသော ဆာပေါ်ထွန်းနှင့် ဆာထွန်းအောင်ကျော်တို့သည် ဆင်းမလားမြို့တွင် ရုံးစိုက်၍ စစ်ပြီးခေတ် မြန်မာပြည် ပြန်လည်ထူထောင်ရေး လုပ်ငန်းအတွက် စီမံကိန်းများကို ရေးဆွဲခဲ့ကြသည်။ ၁၉၄၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့မှ အစပြု၍ ရေတပ်ဗိုလ်ချုပ်မှူး လော့မောင့်ဗက်တင် သည်လည်း အာရှအရှေ့တောင်ပိုင်းရှိ မဟာမိတ် တပ်ပေါင်းစု၏ စစ်သေနာပတိချုပ် ဖြစ်လာလေသည်။ ( မောင့်ဗတ်တင် … လူဝီ။)
၁၉၄၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလလောက်မှ စ၍ ဗိုလ်ချုပ် ဝင်းဂိတ်ခေါင်းဆောင်သော အသေခံ မြန်မာတိုင်းရင်းသား တပ်တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်းတွင် ဂလိုက်ဒါနှင့် သက်ဆင်းခဲ့ကြသည်။ ၁၉၄၄ ခုနှစ် မတ်လတွင် ဂျပန်တို့သည် အိန္ဒိယပြည်တွင်း ချင်းနင်း ဝင်ရောက်ရန် ထိုးစစ်စတင် ဆင်နွှဲလျက် မဏိပူရနယ် အင်ဖားမြို့ကို တိုက်ခိုက်သော်လည်း ရှေ့သို့ မတိုးနိုင်ဘဲ စစ်ရေးနိမ့်သဖြင့် ဆုတ်ခွာခဲ့ရလေသည်။ ထိုနှစ် ဧပြီလတွင် ဗိုလ်ချုပ် ဝင်းဂိတ်၏ ခြသေသ္မ့တပ်ဖွဲ့ (ချင်ဒစ်) ကလည်း လေကြောင်းဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ ဂျပန်စစ်မျက်နှာ နောက်ပိုင်းသို့ ချင်းနင်း ဝင်ရောက်၍ စစ်ရေးဆိုင်ရာ အဆက်အသွယ်များကို နှောင့်ယှက် ဖျက်ဆီးလျက် ရှိလေသည်။ မဟာမိတ်တို့သည် ကမ္ဘာ့အနောက်ပိုင်းတွင် စစ်ရေး သာနေချိန် ဖြစ်သဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး စလင်း ဦးစီးသော အမှတ် ၁၄ တပ်မတော်ကလည်း မြန်မာနိုင်ငံကို ပြန်လည် သိမ်းပိုက်ရန် မြောက်ပိုင်း၌ ထိုးစစ်ဆင်လာခဲ့လေသည်။
ဂျပန်တို့၏ ဘက်ဆစ်ဆံသော အုပ်ချုပ်ရေးဒဏ်ကို ခံနေရသော မြန်မာတိုင်းရင်းသား လူထုတစ်ရပ်လုံး သည်လည်း မခံမရပ်နိုင်ဖြစ်၍ တော်လှန်လိုသော စိတ်ပြင်းထန်လာလေသည်။ ထိုကြောင့် ၁၉၄၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လဆန်းတွင် အာရှလူငယ် အစည်းအရုံး၊ ပြည်သူ့အရေးတော်ပုံပါတီ (နောင် --- ဆိုရှယ်လစ်ပါတီ)၊ (မြေအောက်) ကွန်မျူနစ်ပါတီနှင့် ဗမာ့တပ်မတော်တို့သည် ပူးပေါင်း၍ ဘက်ဆစ် တိုက်ဖျက်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြလေသည်။ ( ဖဆပလ။) ထိုနောက် ဂျပန်တို့ မြန်မာပြည်ကို သိမ်းပိုက်ပြီးစလောက်တွင် အိန္ဒိယပြည်သို့ တိတ်တဆိတ် ထွက်ခွာသွားပြီးလျှင် မဟာမိတ်တို့နှင့် အဆက်အသွယ် ရရှိနေသာ သခင်သိန်းဖေနှင့် ရဲဘော်တင်ရွှေတို့မှ တစ်ဆင့် မဟာမိတ် တို့နှင့် စကားကမ်းလှမ်းကာ ဘက်ဆစ်တော်လှန်ရေးကို စီစဉ်ကြ လေသည်။
၁၉၄၄ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် ဂျပန်တို့သည် အဆုတ်သာရှိလေသည်။ မဟာမိတ်တပ်များကား အောင်မြင်စွာ ပြန်လည် ချီတက်နိုင်ခဲ့သည်။ မဟာမိတ်တပ်တို့သည် ၁၉၄၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြစ်ကြီးနားမြို့ကို ပြန်လည် သိမ်းပိုက်နိုင်ကြသည်။ နိုဝင်ဘာလတွင် ဖို့ဝှိုက်ကို ဗြိတိသျှတပ်များ ရရှိ၍ ထိုလတွင်ပင် တရုတ်တပ်များ ဗန်းမော်မြို့သို့ ဝင်သည်။ ယခုအကြိမ်တွင် မဟာမိတ်တို့ဘက်၌ လေကြောင်းအင်အား လက်နက်အင်အား သာလာပြီဖြစ်၍ ဂျပန်တပ်များသည် တောင်ဘက် မန္တလေးမြို့နှင့် မိတ္ထီလာမြို့များသို့ အပြင်း ဆုတ်ခွာခဲ့ရလေသည်။ သို့ရာတွင် မဟာမိတ်တို့က ၁၉၄၅ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့၌ မိတ္ထီလာမြိုကိုလည်းကောင်း၊ မတ်လ ၂ဝ ရက်နေ့၌ မန္တလေးမြို့ကို လည်းကောင်း သိမ်းပိုက်မိကြသည်။ ထိုနှစ် စောစောပိုင်းကလည်း ရေကြောင်းမှ စစ်တွေမြို့ကို သိမ်းခဲ့၏။ ထိုသို့ ဂျပန်တို့ ဆုတ်ခွာနေရစဉ် ဗမာ့ကာကွယ်ရေး တပ်မတော်ကလည်း ဂျပန်တော်လှန်ရေး လုပ်ငန်းကို စတင်ရန် အခါအခွင့်ကို ငံ့လျက်ရှိကြလေသည်။
၁၉၄၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (ပြည်သူ့တပ်မတော်)သည် မြန်မာနိုင်ငံ အနှံ့ အပြား၌ ဂျပန်တော်လှန်းရေးလုပ်ငန်းကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်။ ဗမာ့တပ်မတော်သားများနှင့် ဘက်ဆစ်တိုက်ဖျက်ရေး အဖွဲ့ဝင်တို့သည် ရုပ်ဖျောက်ကာ ပြောက်ကျား စစ်ဆင်နည်းဖြင့် ဂျပန်တို့အား တိုက်ခိုက် ကြလေသည်။ ထိုတော်လှန်ရေး၏ ထိရောက်စွာ ဆောင်ရွက်မှု ကြောင့် မဟာမိတ်တို့သည် မြန်မာပြည်ကို ပြန်လည်တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်ရာ၌ လွယ်ကူလျင်မြန်ခဲ့လေသည်။
ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းသည်လည်း နိုင်ငံရေး ဆောင်ရွက်ရန် စစ်မှုထမ်း အဖြစ်မှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှတပ်ထဲသို့ မဝင်သူများက ပြည်သူ့ရဲတပ်ဖွဲ့ဟူ၍ ဖွဲ့စည်း တည်ထောင် ကြလေသည်။
မြန်မာပြည်ကို မဟာမိတ်တို့က ပြန်လည် သိမ်းပိုက်ပြီးနောက်တွင် ဗြိတိသျှအစိုးရသည် ကတ်စဘီခေါ် စစ်ဘက်မြို့ ပြအုပ်ချုပ်ရေးဖြင့် အုပ်ချုပ်ခဲ့လေသည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် စစ်အုပ်ချုပ်ရေးကို ရုပ်သိမ်းပြီးလျှင် ဘုရင်ခံ ဆာဒေါ်မန်စမစ်သည် စစ်မဖြစ်မီက အုပ်ချုပ်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၁၃၉ အရ မြန်မာပြည်ကို ပြန်လည်အုပ်ချုပ်လေသည်။ ထိုအုပ်ချုပ်ရေးမှာ မျိုးချစ်စိတ်အလွန်ပြင်းပြနေသော မြန်မာလူထုနှင့် မအပ်စပ်အောင် ဖြစ်လေသည်။ ထိုကြောင့် ၁၉၄၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော နေသူရိန်လူထု အစည်းအဝေး၌ ဘက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့ (ဖဆပလ)အဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့လေသည်။ ( ဖဆပလ။) ဖဆပလအလံတော် အောက်တွင် မြန်မာတိုင်းရင်းသား လူထုတစ်ရပ်လုံးသည် မကြုံဖူးအောင် စည်းလုံးညီညွတ်လျက်ရှိပြီးလျှင် မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေးကို အရယူရန် သွေးစည်းခဲ့ကြ လေသည်။ ( မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်း။)
ပညာရေးစနစ်သို့
မြန်မာနိုင်ငံ တော်လှန်ရေးကောင်စီသည် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းမှုကို အထောက်အကူပြု၍၊ စာရိတ္တ မြင့်မားမှုကို အခြေခံသော ပညာရေးစနစ်သစ်ကို တည်ထောင်လျက်ရှိ၍ အထူးသဖြင့် သိပ္ပံပညာကို ဦးစားပေးနေသည်။ တော်လှန်ရေးကောင်စီ၏ ပညာရေး ရည်မှန်းချက် ပန်းတိုင်သည် လူတိုင်း အခြေခံပညာကို သင်ယူနိုင်ခွင့် ရရှိရေးဖြစ်သည်။ အထက်တန်းပညာကို မီအောင် လိုက်နိုင်မည့် ကြိုးစားမှုရှိသမူများကိုလည်း အထူးအားပေး၍ သင်ကြားခွင့် ပေးလျက် ရှိလေသည်။
အနောက်တစ်ဝက်ဖွင့်အဝိုင်းသရ
အနောက်တစ်ဝက်ဖွင့်အဝိုင်းသရ (open-mid back rounded vowel) သည် အပြောဘာသာစကားအချို့တို့တွင် အသုံးပြုသည့် သရသံအမျိုးအစားတစ်ခုဖြစ်ဖြစ်၍ နိုင်ငံတကာသဒ္ဒဗေဒအက္ခရာတွင် ဤသရသံကို အဖြစ်ပြဆိုသည်။ အက္ခရာ စီ (c) ကိုပြောင်းပြန်ရေးသည့်သဘောဖြစ်ပြီး ဤသင်္ကေတရော အသံကိုပါ "open-o" ဟု ပုံမှန်အားဖြင့် ခေါ်ဆိုလေ့ရှိသည်။ "open-o" (အပွင့်-အို) ဟူသောအမည်မှာ ၎င်းသည် အနောက်တစ်ဝက်ပိတ်အဝိုင်းသရ  နှင့်ဆင်တူသောကြောင့်ဖြစ်ပြီး ဤသရသံသည် ပို၍ ပွင့်/ဖွင့်၍ ထွက်ရှိရသည်။ ထို့ကြောင့် အက္ခရာ o ၏ ပုံသဏ္ဌာန်တွင် လုံးပြည့်ပိတ်နေရာမှ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းကို ဖယ်ရှားလိုက်သောကြောင့် ဖွင့်လိုက်သည့် သဘောဖြစ်၏ ။
အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား၌ ဤသင်္ကေတ (သို့ ) သည်  "thought" တွင်ပါရှိသည့် သရသံနှင့် များသောအားဖြင့် တူညီဆက်စပ်မှုရှိသည်။ သို့သော် ဗြိတိသျှအများလက်ခံအသံထွက် (RP-စံအသံထွက်) ၊ ဩစတေးလျအင်္ဂလိပ်၊ နယူးဇီလန်အင်္ဂလိပ်၊ တောင်အာဖရိကအင်္ဂလိပ်တို့၌ ဤသရကို ထွက်ရှိရာ၌ အခြေခံသရ  ထက် နှုတ်ခမ်းကို ပို၍ဝိုင်းပြီး လျှာသည်လည်း အထက်သို့ပိုရောက်ရှိနေသည် (ဆိုလိုသည်မှာ တစ်ဝက်ပိတ် (သို့) ၎င်းထက်နိမ့်သည့်တစ်ခုခုကဲ့သို့ထွက်ရှိ)။ တစ်ဝက်ဖွင့် (သို့) လုံးဝအဖွင့် အသံများထွက်ရှိခြင်းကို မြောက်အမေရိကအင်္ဂလိပ်စကား (ဤသရသည် "bra" စကားလုံးပါ အနောက်အဖွင့်အပြန့်သရသံနှင့် များသောအားဖြင့် ခွဲခြား၍မရနိုင်)၊ စကော့အင်္ဂလိပ်၊ အင်္ဂလန်မြောက်ပိုင်းအင်္ဂလိပ်၊ အိုင်းရစ်အင်္ဂလိပ်၊ ဝေလအင်္ဂလိပ်စကားများတွင် တွေ့ရှိရသည်။ သို့သော် နောက်ဆုံးဖော်ပြထားသည့် စကားသုံးခုတွင် သံကဲ့သို့ အသံများထွက်ကြောင်း တွေ့ရ၏ ။ အာပီ (RP) ခေါ် ဗြိတိသျှအများလက်ခံအသံထွက်၌ တစ်ဝက်ဖွင့်အသံထွက်ရှိခြင်း  သည် ၁၉၃၀ နှစ်များဆီကစ၍ ခေတ်ကုန်သွားကာ မထွက်ရှိတော့ပေ။ ထိုသရသံမျိုးကိုထွက်ရှိခြင်းသည် မူလ(အင်္ဂလိပ်)စကားပြောသူမဟုတ်သောသူများက အာပီအသံရရှိစေရန် ရည်ရွယ်ထွက်ရှိမှုသဘောသာ ဖြစ်ဖွယ်ရှိသည်။
အာပီအသံထွက်နှင့် ဩစတေးလျအင်္ဂလိပ်တို့တွင် အနောက်တစ်ဝက်ဖွင့်အဝိုင်းသရသည် မှ  ၏ သံရင်းမျိုးကွဲ သရသံ အဖြစ်တည်ရှိသည်။ ထို့ကြောင့်ပင်  နှင့်  ကြား ကွဲပြားမှုကို သိသိသာသာ (ထိန်းသိမ်း၍) ထွက်ဆိုကြသည်။ ပထမသရသံ  ကို တစ်ဝက်ပိတ် အဖြစ်၊ ဒုတိယသရသံ  ကို တစ်ဝက်ဖွင့်  အဖြစ် ထွက်ရှိကြ၏ ။ ဂျာမန်၊ အီတလျံ၊ ပေါ်တူဂီစကားတို့၌တွေ့ရသော  နှင့်  ကြား ကွဲပြားမှုသည်လည်း အထက်ပါအတိုင်းအလားတူဖြစ်သည်။
အနောက်တစ်ဝက်ဖွင့်အဝိုင်းသရကို မြန်မာဘာသာစကား၌ အော်-သရ ဟုခေါ်ဆိုနိုင်သည်။ မြန်မာစကားရှိ ဤသရသည် အခြေခံသရ ထက် လျှာသည် အနည်းငယ်ပိုမြင့်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တစ်ဝက်ဖွင့်သရများ ကဏ္ဍ:အနောက်သရများ ကဏ္ဍ:အဝိုင်းသရများ
ပေါင်မြို့
ပေါင်မြို့ (ဍုင်ပံင်) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မွန်ပြည်နယ်၊ သထုံခရိုင်၊ ပေါင်မြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်သည်။ ပေါင်မြို့နယ်သည် သထုံမြို့နယ်၏ တောင်ဘက်ကျ၍ သံလွင်မြစ်နှင့် မုတ္တမပင်လယ်ကွေ့ ကြားတွင် တည်ရှိသည်။
ပေါင်မြို့နယ်၏ အလယ်မှ တောင်နှင့်မြောက် သွယ်တန်းနေသော မုတ္တမတောင်တန်း၏ အနောက်ဘက် ဆင်‌ခြေလျှောတွင် ပေါင်မြို့ တည်ရှိသည်။ ရန်ကုန်-မော်လမြိုင် သွား မီရထားလမ်းသည် ပေါင်မြို့ကို ဖြတ်၍ ဖောက်လုပ်ထားသည်။ ပေါင်မြို့နယ်သည် ၃၉၉ စတုရန်းမိုင်မျှ ကျယ်ဝန်းသည်။ မြေဩဇာကောင်းမွန်သဖြင့် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးသည် မြို့နယ်၏ အဓိက လုပ်ငန်း ဖြစ်သည်။ လယ်ယာလုပ်ငန်း ကောင်းမွန်သည့်အလျောက်လည်း လူဦးရေ ပေါများသည်။ ပေါင်မြို့၏ လူဦးရေမှာ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၂၉,၄၃၄ ယောက် ဖြစ်သည်။ ဆန်စပါးသည် ပေါင်မြို့၏အဓိက ထွက်ကုန် ဖြစ်သည်။
ရှေးဟောင်းမြို့ကြီးတစ်မြို့ဖြစ်သော မုတ္တမမြို့သည် ပေါင်မြို့နယ်၏ အရှေ့တောင်စွန်း သံလွင်မြစ်ကမ်းပေါ်တွင် တစ်ဘက်ကမ်းရှိ မော်လမြိုင်မြို့ကို မျက်နှာမူလျှက် တည်ရှိသည်။ မုတ္တမမြို့သည် ရှေးက ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းမြို့ ဖြစ်ခဲ့၍ နိုင်ငံခြားသားများ ဝင်ထွက် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရာ ဌာန တစ်ခု ဖြစ်လေသည်။
ခနုံထုပ်
ခနုံထုပ်ဆိုသည်မှာ မန္တလေးမြို့၏ တော်ဝင်နန်းသုံး အစားအစာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ခနုံထုပ်သည် မြန်မာအမည်မဟုတ်ပါ။ ယိုးဒယားအမည် Khanom (ขนม)ဖြစ်သည်။
ခရစ်နှစ် ၁၇၆၃ ခုနှစ်တွင် အင်းဝနေပြည်တော်၌ ဆင်ဖြူရှင်မင်း စိုးစံစဉ်အခါက စစ်ပွဲနိုင်သဖြင့် ခေါ်ယူလာသော ယိုးဒယားလူမျိုးများကို အင်းဝတွင် နေရာချထားပေးခဲ့သည်။ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၂၂၁ ခုနှစ်ရောက်သည့်အခါ မင်းတုန်းမင်းက ရတနာပူရ ခေါ် မန္တလေးရတနာပုံ နေပြည်တော် တည်ထောင်သည့်အခါတွင် ယိုးဒယားဝင်း၊ ယိုးဒယားတန်း၊ မင်းသားစု၊ မုန့်တီစု ဟူသော ဝင်းများ၊ ရပ်ကွက်များတွင် ယိုးဒယားလူမျိုးများ ဆက်လက်ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။
ယိုးဒယားဝင်းသည် လက်ရှိ မန္တလေးမြို့ (၂၉) လမ်းနှင့် လမ်း (၃၀) ကြား ၊ (၈၁) လမ်းနှင့် (၈၂) လမ်းကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ထို ယိုးဒယားဝင်းတွင် ယိုးဒယား အစားအသောက်များ ရောင်းချသော ဈေးလည်း ရှိခဲ့သည်။ ယိုးဒယားဈေးတွင် ရောင်းချသော ယိုးဒယား အစားအသောက်များမှာ မုန့်တီ၊ မုန့်ဟင်းခါး၊ အုန်းနို့ခေါက်ဆွဲ၊ ထိုးမုန့် ၊ ဆနွင်းမကင်း၊ မာစကတ်၊ မုန့်လက်ဆောင်းနှင့် ခနုံထုပ်တို့ ဖြစ်ပြီး ထိုအစားအစာအားလုံးသည် အခုအခါတွင် မန္တလေးမုန့်များ ဖြစ်ကုန်ကြသည်။
ထိုအစားအစာများထဲတွင် ခနုံထုပ်သည် တော်ဝင်နန်းသုံးအစားအစာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ပါတော်မူပြီးနောက် ကာလများတွင်လည်း ဆွေတော် မျိုးတော်များ၏ အလှူအတန်း ပွဲလမ်းများတွင် ခနုံထုပ်ကို ဂုဏ်ယူဝင့်ကြွားစွာ ထည့်သွင်းကျွေးမွေးကြသည်။ ခေတ်ပြောင်းလာသည့်အခါတွင်လည်း ကုန်သည် ပွဲစား ပိုက်ဆံရှိအသိုင်းအဝိုင်း၏ အလှူအတန်းများတွင် ခနုံထုပ်ကို တခုတ်တရ ထည့်သွင်းကျွေးမွေးဧည့်ခံသော အစဉ်အလာ တစ်ရပ်လည်းရှိခဲ့သည်။
မန္တလေး ဈေးချိုတော် ခေတ်ကောင်းစဉ်အခါကလည်း ဈေးချိုသူများ၏ နေ့လယ်နေ့ခင်း အဆာပြေတန်ဖိုးရှိ အစားအစာဖြစ်ခဲ့ပါသေးသည်။ နောက်ပိုင်း အလှူအတန်းများတွင် အသင့်စား ရေခဲမုန့်၊ ကိတ်မုန့်၊ ဒင်းဆမ်းတို့ နေရာယူသွားချိန်တွင် ခနုံထုပ်သည် ပျောက်ကွယ်လုနီးပါးဖြစ်ခဲ့ရသည်။
မန္တလေးမြို့တွင် လက်ဖက်ရည်ဆိုင် ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားလာချိန် မန္တလေးအစားအစာအများစု လက်ဖက်ရည်ဆိုင်များတွင် ရရှိနိုင်သော်လည်း တော်ဝင်နန်းသုံးအစားအစာ ခနုံထုပ်အား မရရှိနိုင်ခဲ့ပေ။ ထိုမုန့်ကို မန္တလေး ဒေသခံ ဇနီးမောင်နှံ နှစ်ဦးက မန္တလေးမြို့နာမည်ကြီး လက်ဖက်ရည်ဆိုင်များမှာ ခနုံထုပ်ကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်လိုက်ရာတွင် မန္တလေး၏တော်ဝင်နန်းသုံး အစားအစာ ခနုံထုပ်သည် လက်ရှိ မန္တလေးမှ နာမည်ကြီး လက်ဖက်ရည်ဆိုင် တော်တော်များများတွင် မှာယူစားသုံးလို့ရနေပြီ ဖြစ်သည်။
ခဝဲပင်
ခဝဲပင်သည် ဗူးဖရုံ စသော အပင်မျိုး၌ ပါဝင်၍ နှစ်စဉ် စိုက်ပျိုးရသော အပင်မျိုးဖြစ်၏။ နွယ်ပင်ကဲ့သို့ လိမ်ယှက်၍ ပေါက်တတ်၏။ ခဝဲသီးသည် အလျား ၇ လက်မမှ ၁၅ လက်မခန့်အထိ ရှည်၏။ ခဝဲပင်၏ အဖျားပိုင်းသည် အနည်း ငယ်ထွား၍ အညှာဖက်သို့ သေးသွယ်သွား၏။ လတ်ဆတ်နေချိန် ၌ ခဝဲသီးသည် အစိမ်းရင့်ရောင် ရှိ၏။ သခွားသီးကဲ့သို့ လုံးချောမဟုတ်ဘဲ စောင်းပါရှိ၏။ အရည်ရွှမ်း၍ ပွ၏။ အစေ့မှာ သခွားစေ့နှင့် တူ၏။ အပွင့်မှာ အဝါရောင် ရှိ၏။ ဗြိစ္ဆာ ရာသီ တန်ဆောင်မုန်းလတွင် ပွင့်သောပန်းအဖြစ် ထင်ရှား၏။ ခဝဲပင်ကို အသီးအလို့ငှာ စိုက်ပျိုးကြ၏။ မြန်မာနိုင်ငံ အနှံ့အပြားတွင် ပေ ၄ဝဝဝ ထက်နိမ့်သော အရပ်ဒေသတို့၌ စိုက်ပျိုးနိုင်၏။ ခဝဲသီးတွင် ပါရှိသော စောင်းများကို ခြစ်ထုတ် ပြီးလျှင် အခွံပါးပါးသင်ပြီးသည့်နောက် ကြော်ချက်သော် လည်း ကောင်း၊ ဟင်းချိုသော်လည်းကောင်း ချက်၍စားကြသည်။ မြေပြင်ညီညာသောဒေသများ၌ ခဝဲပင်ကို အများအားဖြင့် ဧပြီလ အလယ်မှစ၍ ဇူလိုင်လ အလယ်ထိ စိုက်ပျိုးကြ၏။ မျိုးစေ့ ၂ ပေါင် ၃ ပေါင်လောက်သည် တစ်ဧကကျယ်ဝန်း သော မြေကွက်ပေါ်၌ ကြဲဖြန့်စိုက် ပျိုးရန်အတွက် လုံလောက် ၏။ စိုက်ပျိုးပုံကား မြေတွင် အကွာအဝေး ၆ လက်မစီခြား သော တွင်းများကို စီတန်းကာ တူးရသည်။ ထို့နောက် မျိုးစေ့ များကို တွင်းထဲသို့ ထည့်၍ တွင်းများကို မြေကြီးဖြင့် ဖို့ရ၏။ တွင်းတတန်းနှင့် တတန်း ၆ ပေကွာ ထားတတ်၏။ မိုး အနည်းငယ်ရွာသွန်းသော ဒေသများတွင် ခဝဲပင်ကို စင်မထိုးဘဲ စိုက်ပျိုးကြ၏။ သို့သော် မိုးများစွာ ရွာသွန်းသောဒေသများတွင် စင်ထိုး၍ စိုက်ပျိုးကြ၏။ အကြောင်းမူကား စွတ်စိုသောမြေပေါ် တွင် ကြာမြင့်စွာ ခဝဲသီးကျနေပါမူ ပုပ်လွယ်တတ်သောကြောင့် ဖြစ်လေသည်။ ခဝဲပင်ကို မြေဩဇာကောင်းသောနေရာများတွင် စိုက်ပျိုးကြ၏။ မြေဩဇာညံ့ဖျင်းသော ဒေသများ၌ကား ပြာနှင့် နွားချေးအဆွေးများကို မြေဩဇာအဖြစ် အသုံးပြုကြ၏။ မိုးကောင်းစွာ ရွာသွန်းလာသည့်အချိန်ထိ ရေမှန်မှန် လောင်းပေး ရ၏။ အချိန်မှန် ပေါင်းသင်ပေးမှ အပင်များ သန်စွမ်း၏။ အယဉ်မျိုး၊ အရိုင်းမျိုးဟူ၍ ခဝဲသီး ၂ မျိုးရှိရာ အရိုင်း မျိုးသည် ခါးသောအရသာ ရှိ၏။ အချို့က မြွေကျော်သဖြင့် ခဝဲသီး ခါးသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ယင်းယူဆချက်သည် မမှန်ချေ။
သဖန်းပင်ဆိပ်ရွာ၊ ရွာသာကုန်း
သဖန်းပင်ဆိပ်ရွာ၊ ရွာသာကုန်း
ရွာသာလှရွာ၊ ကံမမြို့နယ်
ရွာသာလှရွာ (Ywartharhla)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ ကံမမြို့နယ်၊ သာဇီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၄၅၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သာဇီကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၇၂ ဦး၊ မ ၈၇၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၅၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ပီပင်ရင်းရွာ
ပီပင်ရင်းရွာ
ကိုးကား
ပီပင်ရင်းရွာ
ကျောင်းချောင်းရွာ၊ သဗြုကုန်း
ကျောင်းချောင်းရွာ၊ သဗြုကုန်း
ဥက္ကံကျောင်းစုရွာ၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်
ဥက္ကံကျောင်းစုရွာ (Okekankyaungsu)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်၊ ဥက္ကံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၄၅၄၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဥက္ကံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၉၉ ဦး၊ မ ၁၈၂၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၂၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ငွါးဖခါးရွာ၊ ချီဖွေမြို့နယ်
ငွါးဖခါးရွာ(Ngwarhpahkar)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ချီဖွေမြို့နယ်၊ ငွါးဖခါးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၃၉၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ငွါးဖခါးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၄၁ ဦး၊ မ ၃၁၃ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၆၅၄ ဦး နေထိုင်သည်။
မြမျိုးလွင်
မြမျိုးလွင် (၁၉၀၂ နိုဝင်ဘာ ၃၀ - ၁၉၇၀ စက်တင်ဘာ ၁၁) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား စာရေးဆရာ ဖြစ်သည်။ ၄ ပဲတန်ဝတ္ထုခေါ် မျက်နှာဖုံးပျော့ ဝတ္ထုလတ်များ လူဖတ်များသောကာလတွင် အလွန်နာမည်ကြီးသူ ဖြစ်ခဲ့သည်။
ငယ်ဘဝ
ဆရာမြမျိုးလွင်ကို မန္တလေးမြို့ ပုလိုင်းရပ်တွင် သက္ကရာဇ် ၁၂၆၄ ခု၊ နတ်တော် ၃ ရက် အင်္ဂါနေ့ နံနက် ၉ နာရီတွင် အဖ ဦးမွှန်း၊ အမိ ဒေါ်ဆိုင် တို့မှ ဖွားမြင်သည်။ သားသမီး ၅ ယောက်အနက် တတိယသားဖြစ်သည့်အပြင် တစ်ဦးတည်းသော သားဖြစ်သည်။
မြမျိုးလွင်၏ အမည်မှာ မောင်လွင် ဖြစ်၏။ ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် အိမ်သို့ ဆွမ်းခံကြွသော ရဟန်းတစ်ပါးထံတွင် စာအနည်းငယ် သင်ယူခဲ့သည်။ ၈ နှစ်သား အရွယ်တွင် ရှင်ပြု၍ သာမဏေ ဘောင်သို့ဝင်ခဲ့၏။ ဘွဲ့မှာ ရှင်ဇဋိလ ဖြစ်သည်။ မဲထီးကျောင်းတိုက်တွင်နေ၍ မဲထီးဆရာတော် ထံတွင်ပင် ပညာဆည်းပူးသည်။ ၁၂ နှစ်သား အရွယ်တွင် ရှင်ဘဝမှ ထွက်ပြီး စိန့်ပီတာကျောင်း (အထက-၉) တွင် အတန်းပညာ သင်လေသည်။ ထိုစဉ်က ပညာရေးစနစ်မှာ လေးလ၌ တစ်တန်း တက်ရသည်။ မောင်လွင် ကျောင်းနေ၍ တစ်နှစ်ပြည့်သောအခါ တတိယတန်းသို့ တက်ရသည်။
စိန့်ပီတာကျောင်းတွင် တစ်နှစ်ခန့် ကောင်းစွာနေပြီး နောက်နှစ်သို့ ရောက်သောအခါ ကျောင်းပြေး၍ အရပ်ထဲလှည့်ကာ ပေသီးပစ်နေ၏။ သို့သော် စာမေးပွဲကို တစ်နှစ် တစ်တန်း အောင်မြင်လေ၏။ မောင်လွင် ၁၇ နှစ်သား အရွယ် ကယ်လီကျောင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့တက်ရလေ၏။ သို့သော် စာရင်းသာပေးပြီး ကျောင်းမတက်သောအခါ ကျောင်းအုပ်ကြီး ဦးထွန်းရှိန်က မောင်လွင်၏ မိဘများကို ကျောင်းထွက်ရန် ဆိုသည်။
နီးစပ်သူများက မောင်လွင်ကို မောင်ဘလွင်ဟု ခေါ်ကြ၍ မောင်ဘလွင် အမည်တွင်လာသည်။ ကျောင်းမှ ထွက်လိုက်ရသောအခါ သူငယ်ချင်းများနှင့် လည်ပတ်ပြီး ကာကာလက်ဖက်ရည်ဆိုင်တွင် တနေကုန် ထိုင်တတ်လာလေသည်။ လက်ဖက်ရည်ဖိုးကိုမူ အစ်မဖြစ်သူထံမှ တိတ်တဆိတ် တောင်းယူ သုံးစွဲခဲ့၏။ ယခင်က မောင်ဘလွင် ဖခင်မှာ စက်ချုပ်လုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်ခဲ့သော်လည်း မောင်ဘလွင် ကျောင်းမှ ထွက်သော အခါ သစ်ကုန်သည် လုပ်ကိုင်၏။ ၆ လခန့်ကြာသော အခါ ဖခင်ကွယ်လွန်၏။ ထို့ကြောင့် စီးပွားရေးကျပ်တည်းလာခဲ့၏။ မောင်ဘလွင်လည်း မြို့ဂုဏ်ရောင် ရုပ်ရှင်ရုံ အနီးမှ ဦးလေးတော်သူ ဦးနိုင် - ဒေါ်ပုတို့ အိမ်တွင် ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်လေတော့၏။
ဦးလေးမှာ ကျောက်ကုန်သည် ဖြစ်၏။ ထိုစဉ် မိခင်မှာ စီးပွားရေးကျပ်တည်းလာ၍ မောင်ဘလွင်မှာ ဦးလေးထံတွင်ပင် ကျောက်ကုန်သည် ဝင်လုပ်ရင်း တယောထိုးကောင်းလှသော မောင်ညှာ (ယခု အေဝမ်း ဆရာညှာ) နှင့် အတူ ကျောက်သွေးရလေသည်။ ဦးလေးဖြစ်သူမှာ ပြင်သစ်ပြည်သို့ ကျောက် အရောင်းအဝယ်လုပ်သဖြင့် ပြင်သစ်မှလာသော ကြေးနန်းများကို ဘာသာပြန်ပေးခြင်း၊ စာပြန်ခြင်းဖြင့် မောင်ဘလွင်အဖို့ ဝင်ငွေကောင်းနေတော့၏။
အစောပိုင်းကာလ
မောင်ဘလွင်နှင့် အိမ်နီးချင်းဖြစ်သော ဟိုက်ကုတ်ဘီးလစ် စာရေးကြီး ဦးဘညွှန့်မှာ မော်လမြိုင်ထုတ် တနင်္သာရီတိုင်းသတင်းစာနှင့် ရန်ကုန်ထုတ် သတင်းစာများကို အမြဲ ယူသည်။ ခင်မင်ရင်းနှီးသောကြောင့် မောင်ဘလွင်ကို ပေးဖတ်ရာ မလွတ်တမ်း ဖတ်ရှု လေ၏။ ထိုအချိန်က မြန်မာ့ လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲအတွက် လမ်းစဖော်နေချိန် ဖြစ်၏။ သတင်းစာဖတ်ရှုခြင်း များလာသောအခါ မောင်ဘလွင်သည် သံတော်ဆင့် သတင်းစာတွင် ဆောင်းပါးများ စမ်း၍ ရေးသားသောအခါ အောင်မြင်လေ၏။ သို့သော် ကလောင် အမည်ကို မယူသေးပေ။ မိမိဆောင်းပါးများ မပြတ်ပါလာသော အခါ ကလောင်အမည်ကို ယူတော့၏။ သို့သော် အတည်မဟုတ်သေး။ ရွှေစွန်ညို၊ မန်းသား၊ ဝိဇယ၊ မင်းတုန်းမင်း စန္ဒာ၊ ပခန်းသား ဟူသော အမည် အမျိုးမျိုးဖြင့် ရေးလာခဲ့၏။ စာမူခ မရသေးပေ။
၁၉၂၈ ခု ပတ်ဝန်းကျင်တွင် သတင်းစာ ဂျာနယ် များသာမက ၄ ပဲတန် ဝတ္ထု စာစဉ်များ၊ မဂ္ဂဇင်းများပေါ်ထွက် လာခဲ့၏။ ဒဂုန် မဂ္ဂဇင်း၊ ဝတ္ထု မဂ္ဂဇင်းများဖြစ်၏။ ထိုစဉ် ဦးအုန်းမောင် ထုတ်ဝေသော ‘ရန်ကြီးအောင်’ ဂျာနယ်တွင် ဝိဇယအမည်ဖြင့် အရေးများလာသော အခါ ဝိဇယ ခန်းဟု သတ်သတ် ဖော်ပြပေး၏။ ဝိဇယနှင့် ပခန်းသားမှာ အတူတူဖြစ်ကြောင်း သိသောအခါ ဦးအုန်းမောင်သည် မောင်ဘလွင်ကို ရန်ကုန်သို့ခေါ်၏။ မိခင် မျက်ရည် စက်လက်ဖြင့် အခက်အခဲပေါင်းများစွာကြားမှ ရန်ကုန်သို့ ထွက်လာ၏။ ထိုစဉ်က မောင်ဘလွင်မှာ ၁၉ နှစ်သား ရှိသေး၏။
မောင်ဘလွင် ရန်ကုန် ရောက်သော အခါ ဦးအုန်းမောင်နှင့် အတူ ၁ဝ ရက် ခန့်မျှသာ နေပြီး ဂျာနယ် အတွက် ဆောင်းပါး ၃ ပုဒ်သာ ရေးပေးကာ မန္တလေးသို့ ဇွတ်ပြန်သွားသည်။
အယ်ဒီတာဘဝ
မန္တလေး ပြန်ရောက်သော အခါ ‘မန္တလေး နေ့စဉ် သတင်းစာ’ အတွက် ဆောင်းပါး တပုဒ် ရေးပေးရာမှ တိုက်ရှင်က သဘောကျ နှစ်ခြိုက်၍ အယ်ဒီတာ အဖြစ် ခန့်အပ်ရာ မောင်ဘလွင်မှာ ‘မန္တလေး နေ့စဉ် သတင်းစာ အယ်ဒီတာ ဖြစ်လာ ရပေသည်။’
ထိုစဉ်က သတင်းထောက်ဟူ၍ သီးသန့်မရှိဘဲ အယ်ဒီတာကိုယ်တိုင် သတင်းရှာ ထွက်ရသောခေတ်ဖြစ်ရာ ကျိုက်ထီးရိုးမှ ပြန်လာသော ဘုန်းကြီးတစ်ပါးက ‘ကျိုက်ထီးရိုး ဘုရား ပျောက်သွားပြီ’ ဟု ပြောသော သတင်းတစ်ပုဒ်ကို ထည့်လိုက်ရာ သတင်းစာမှာ ရောင်းမလောက်အောင် နာမည် ကြီးသွားသည်။ ထို့နောက် မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာပါ ချီပါသားနှင့် ပခန်းသား အခန်းမှ နေ၍ မန္တလေး သတင်းစာအဖွဲ့သားတို့ အကုသိုလ်များ၍ ဘုရားကွယ်ဟန်တူကြောင်း သရော်လိုက်ရာ အရှက်ကြီး ရှက်၍ ထိုသတင်းစာကိုပိတ်လိုက် ကြသည်အထိ ဖြစ်သွားသည်။
ဝတ္ထုရေးသားခြင်း
အချိန်ပိုများ ရလာသောအခါ ဆောင်းပါးများမှ တဆင့် ဝတ္ထုများ ရေးသားလာသည်။ ပျော်တော်ဆက်၊ ကြည်တော်မူ၊ ရန်ကြီးအောင်၊ အောင်တော်မူ စာစောင်များသို့ စာမူပို့၏။ ပီမိုးနင်းက ၁၅ ကျပ်ရ၍ မောင်ဘလွင်မှာ ၁ဝ ကျပ်သာ ရ၏။ မန္တလေး နေ့စဉ်သတင်းစာတိုက်မှ ပုံနှိပ်စက်ကို အန်ထော်နီ ဆိုသူ ကုလားက ၈ဝ ကျပ်နှင့် ငှားသောအခါ မောင်ဘလွင်သည် အခကြေးငွေ မယူဘဲ ပရု အလကား ဖတ်ပေး၏။ ရင်းနှီးလာသော အခါ သူ့ဝတ္ထု ထုတ်ရန် ပြောပြီး ‘သော်ကမယ်’ ဝတ္ထုကို ပေးလိုက်၏။ ထိုဝတ္ထု ထုတ်သော အခါ ‘မြမျိုးလွင်’ ဟူသော ကလောင် အမည်ကို ယူလိုက်ရ၏။
ထိုဝတ္ထုမှာ ရောင်းမလောင်အောင် စွံသွား၏။ ၄ ပဲတန် ဝတ္ထုလောကတွင် မြမျိုးလွင်သည် ထိပ်ဆုံးကပြေးပြီး ဝတ္ထုအတော်များများလည်း ထုတ်ဝေခဲ့၏။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ ရန်ကုန်သို့ ရောက်နေသော စာရေး ဆရာကြီး အိပ်ချ်ဂျီဝဲလ်က တက္ကသိုလ် ဧည့်ခံပွဲ၌ ‘မြမျိုးလွင် ဝတ္ထု မည်မျှ ရေးပြီးပြီလဲ’ ဟု မေးသော် ဝတ္ထုတို၊ ဝတ္ထုရှည်ပေါင်း ၇ဝဝ ကျော် ဖြေလိုက်၍ အိပ်ချ်ဂျီဝဲလ် မျက်လုံး ပြူးရလေသည်။
နောက်ပိုင်းတွင် မြမျိုးလွင်သည် ၆ ပဲ၊ ၈ ပဲ၊ ၁၂ ပဲတန် ဝတ္ထုများကို ဆက်တိုက် ရေးလာ၏။ သူ၏ ဝတ္ထုအဖုံးများကို ဦးအုန်းလွင်က အဆွဲများ၏။ ပိုမို၍လည်း ရင်းနှီး လာကြ၏။
လီဘားဘရားသာ အတ္ထုပ္ပတ္တိကို ဘာသာပြန်၍ ‘ဒို့ခေတ်’ မဂ္ဂဇင်းတွင် ထည့်ခဲ့၏။ ဒို့ခေတ် မဂ္ဂဇင်းမှာ မြမျိုးလွင် တစ်ဦးတည်း ကလောင် အမျိုးမျိုးဖြင့် ရေးသား ထုတ်ဝေသော စာစောင် ဖြစ်၍ သုံးစောင်မျှ ထွက်ပြီး ပိတ်ခဲ့ရသည်။