cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ
အခန်း(၇)ပြစ်မှုနှင့်ပြစ်ဒဏ်များ
၂၆။ မည်သူမဆို ဤဥပဒေပါပြစ်မှုတစ်ရပ်ရပ်ကို အားပေးကူညီကြောင်း ပြစ်မှုထင်ရှားစီရင်ခြင်းခံရလျှင် တစ်နှစ်ထက် မပိုသော ထောင်ဒဏ်ဖြစ်စေ၊ ငွေဒဏ်ဖြစ်စေ၊ ဒဏ်နှစ်ရပ်လုံးဖြစ်စေ ချမှတ်ရမည်။
၂၇။ ပုဒ်မ ၂၃ ပါပြစ်မှုကို ကျူးလွန်ကြောင်းစွဲဆိုသည့်အမှုတွင် ယင်းပျက်ကွက်မှုများနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ခိုင်လုံသော အကြောင်းပြချက်ရှိကြောင်း သက်သေထင်ရှားပြသရန်တာဝန်သည် တရားခံအပေါ်၌ ကျရောက်စေရမည်။
၂၈။ နိုင်ငံသားတစ်ဦးသည် ပုဒ်မ ၂၃ နှင့် ၂၄ ပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို ဖောက်ဖျက်ကျူးလွန်မှုအတွက် ပြစ်မှုဆိုင်ရာ ပြစ်ဒဏ်ထင်ရှား စီရင်ခြင်းခံရပြီးဖြစ်စေကာမူ ဤဥပဒေအရ ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဆောင်ခြင်းမှ ကင်းလွတ်ခွင့် မရှိစေရ။
အခန်း(၈)အထွေထွေ
၂၉။ နိုင်ငံတော်အစိုးရသည် ဤဥပဒေပါပြဋ္ဌာန်းချက်များကို နည်းလမ်းတကျနှင့် ထိရောက်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် လိုအပ်သော အဖွဲ့နှင့် ကော်မတီများကို ဖွဲ့စည်းတာဝန်ပေးနိုင်သည်။
၃၀။ ဤဥပဒေပုဒ်မ ၂၆ ပါ ပြစ်မှုကို ရဲအရေးပိုင်သောပြစ်မှုအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။
၃၁။ ဥပဒေစည်းမျဉ်းစည်းကမ်းနှင့်အညီ မိမိတာဝန်ကို သဘောရိုးဖြင့် ဆောင်ရွက်သော အဖွဲ့အစည်းတစ်ရပ်ရပ် သို့မဟုတ် အဖွဲ့အစည်းဝင်တစ်ဦးဦး၏လုပ်ဆောင်ချက်သည် ပြစ်မှုကြောင်းအရလည်းကောင်း၊ တရားမကြောင်းအရ လည်းကောင်း တာဝန်မရှိစေရ။
၃၂။ ဤဥပဒေပါပြဋ္ဌာန်းချက်များကို အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်ရာတွင် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနသည် လိုအပ်သော နည်းဥပဒေများ၊ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများ၊ အမိန့်ကြော်ငြာစာ၊ အမိန့်နှင့် ညွန်ကြားချက်များကို ထုတ်ပြန်နိုင်သည်။
၃၃။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်၊ ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းအက်ဥပဒေကို ဤဥပဒေဖြင့် ရုပ်သိမ်းလိုက်သည်။
အကိုးအကား
http://myaylatthar.blogspot.com/2012/05/blog-post_9768.html
မိုင်းကွီရွာ၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်
မိုင်းကွီရွာ (Mongkwi)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ မိုင်းလပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၂၀၅၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းလပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၉၅၉ ဦး၊ မ ၂၇၂၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၆၈၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ဂွေးကြားစုရွာ၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်
ဂွေးကြားစုရွာ (Gwaykyarsu)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်၊ ဘုရားကြီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၃၇၈၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘုရားကြီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၇၂ ဦး၊ မ ၁၁၇၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၄၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဇီးကုန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နောင်ပီရွာ၊ မောက်မယ်မြို့နယ်
နောင်ပီရွာ (Nawngpi)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မောက်မယ်မြို့နယ်၊ ဟိုလွိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၀၂၉၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟိုလွိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၀၈ ဦး၊ မ ၂၂၃၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၂၄၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မောက်မယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဂွေးချောင်းကြီးရွာ၊ ကြိမ်ချောင်းကြီး
ဂွေးချောင်းကြီးရွာ၊ ကြိမ်ချောင်းကြီး
တကျွန်ကုန်းရွာ၊ ပိတောက်ပင်
တကျွန်ကုန်းရွာ၊ ပိတောက်ပင်
လွယ်အန်ရွာ၊ ကျေးသီးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျေးသီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အထက်ဂါပုရွာ
အထက်ဂါပုရွာ
သက္ကယ်ကုန်းရွာ၊ ကြာဂရက်
သက္ကယ်ကုန်းရွာ၊ ကြာဂရက်
ရွာမရွာ၊ ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်
ရွာမရွာ (Ywarma)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်၊ စိုးမိုးအိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၉၇၉၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စိုးမိုးအိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၆၆ ဦး၊ မ ၆၃၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၉၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တိမ္ဗရုကသုတ်
တိမ္ဗရုကပရိဗိုဇ်၏ သုခဒုက္ခနှင့်ပတ်သက်သော ပြဿနာကို ဘုရားရှင်က ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ အနုလောမ ပဋိလောမဒေသနာဖြင့် ဖြေကြားတော်မူပါသည်။ တိမ္ဗရုက ပရိဗိုဇ် ဥပါသကာအဖြစ် ခံယူပုံကို ပြဆိုသည့်သုတ်။
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ ဖွင့်ဆိုချက်များ ရှိပါသည်။
ရှားစောင်းကံရွာ၊ မကွေးမြို့နယ်
ရှားစောင်းကံရွာ (Sharsaungkan)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ မကွေးမြို့နယ်၊ ရှားစောင်းကံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၄၈၆၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရှားစောင်းကံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၇၄ ဦး၊ မ ၁၄၅၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၂၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ရွာသစ်ရွာ၊ သစ်ဆိမ့်ကြီး
ရွာသစ်ရွာ (Ywarthit)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဝက်လက်မြို့နယ်၊ သစ်ဆိမ့်ကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၈၂၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝက်လက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခပေါင်းရွာ၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်
ခပေါင်းရွာ(Hkapawng)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်၊ ရှဂရီဘွမ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၉၁၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စပါးဆိပ်ရွာ၊ စပါးဆိပ်
စပါးဆိပ်ရွာ၊ စပါးဆိပ်
ဂွေပင်ကုန်းရွာ၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်
ဂွေပင်ကုန်းရွာ (Gwaypinkone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်၊ ဘုရားကြီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၃၇၉၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘုရားကြီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၇၂ ဦး၊ မ ၁၁၇၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၄၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဇီးကုန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဂျပန်ကျွန်းရွာ၊ ကြိမ်ချောင်းကြီး
ဂျပန်ကျွန်းရွာ၊ ကြိမ်ချောင်းကြီး
ပစ္စယသုတ်
(၂)သုတ် ရှိပါသည်။
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် “ဇာတိဟူသော အကြောင်းတရားကြောင့် ဇရာမရဏဟူသောအကျိုး တရား, အဝိဇ္ဇာဟူသောအကြောင်းတရားကြောင့် သင်္ခါရဟူသောအကျိုးတရားတို့ ဖြစ်ကုန်၏ဟု ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်အဆုံး ဇာတိမှအစ အဝိဇ္ဇာတိုင်အောင် အကြောင်း အကျိုးတို့သည် ဘုရားရှင်တို့ ပွင့်တော်မူသည်ဖြစ်စေ, ပွင့်တော်မမူသည်ဖြစ်စေ ထို အကြောင်း, အကျိုးဟူသောသဘောတရားသည် တည်ရှိနေသည်သာ၊ ဇာတိဟူသော အကြောင်းတရားကြောင့်ဖြစ်သော ဇရာ, မရဏဟူသောအကျိုးတရားတို့သည် တည်ရှိနေကုန်သည်သာ။ အကျိုးတရားတို့ကို သတ်မှတ်သောအကြောင်းတရား၊ ဇရာ မရဏတို့၏အကြောင်း ဖြစ်သော ဇာတိတရားသည် တည်ရှိနေသည်သာ။ ထိုပဋိစ္စ သမုပ္ပါဒတရားအပေါင်းကို မြတ်စွာဘုရားသိတော်မူခြင်းကြောင့် ဟောကြားတော်မူ၏။ ထင်ရှားစွာပြတော်မူ၏။ ထိုအကျိုးတရား၏အကြောင်းတရားကို ရှုကြကုန်လော့ဟု ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒတရားတို့ကို ဟောတော်မူပါသည်။
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ အကျယ်မှတ်သားဖွယ်တို့ကို ဖွင့်ဆိုထားပါသည်။
သင်္ခါရ၏သဘာဝဓမ္မတို့ ပြီးစီးသည့်အခါ အရိယသာဝကသည် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်၏ သစ္စာလေးပါးကို သိမြင်ခြင်းကြောင့် အရိယသာဝကကို ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္န, ဒဿနသမ္ပန္န, အာဂတော ဣမံ သဒ္ဓမ္မံ, ပဿတိ ဣမံ သဒ္ဓမ္မံ, သေက္ခေန ဉာဏေန သမ္ပန္နာဂတ, သေက္ခာယ ဝိဇ္ဇာယ သမ္မန္နာဂတ, ဓမ္မသောတသမာပန္န, အရိယ နိဗ္ဗေဓိကပည, အမတဒွါရံ အာဟစ္စ တိဋ္ဌတိ-ဟုဆိုအပ်ပုံ အရိယဂုဏ်ရည်တို့ကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ ဖွင့်ဆိုချက်များရှိပါသည်။
နမ့်လာဟော့ရွာ၊ မူဆယ်မြို့နယ်
နမ့်လာဟော့ရွာ (Namlarhawt)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ မူဆယ်မြို့နယ်၊ နမ့်လာဟော့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၈၃၁၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နမ့်လာဟော့ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၈ ဦး၊ မ ၃၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မူဆယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လွယ်စန်ရွာ၊ ကျေးသီးမြို့နယ်
လွယ်စန်ရွာ (Loisan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ ကျေးသီးမြို့နယ်၊ နားကန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၁၁၇၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နားကန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၄၃ ဦး၊ မ ၈၈၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၂၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျေးသီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝက်လက်မြို့နယ်
ဝက်လက်မြို့နယ် သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်ရှိ မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ ဝက်လက်မြို့ ဖြစ်သည်။
ပျူမြို့ဟောင်းတစ်ခု ဖြစ်သောဟန်လင်းမြို့ဟောင်းသည် ဝက်လက်မြို့နယ်တွင် တည်ရှိသည်။ အေဒီ ၁ ရာစုတွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၇ ရာစုနှင့် ၈ ရာစုအကြားတွင် အကြီးဆုံးနှင့် အရေးပါသော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ဟန်လင်းမြို့ဟောင်းသည် ဗိဿနိုးမြို့ဟောင်းနှင့် သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်းတို့နှင့် အတူ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။
စံတာမာရီးယားရွာ၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်
စံတာမာရီးယားရွာ (Santarmaryeeyar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ မိုင်းလပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၂၀၆၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းလပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၉၅၉ ဦး၊ မ ၂၇၂၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၆၈၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျိုင်းတုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တံတားဦးရွာ၊ ဘိုးလှော်ရိုး
တံတားဦးရွာ၊ ဘိုးလှော်ရိုး
၂၀၁၄ အာရှ မသန်စွမ်းအားကစားပြိုင်ပွဲ
၂၀၁၄ အာရှ မသန်စွမ်းအားကစားပြိုင်ပွဲ (2014 Asian Para Games)သည် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၊ အင်ချွန်းမြို့တွင် ၂၀၁၄ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၈ရက်နေ့မှ ၂၄ရက်နေ့အထိ ကျင်းပခဲ့သော ဒုတိယအကြိမ် အာရှ မသန်စွမ်း အားကစားပြိုင်ပွဲဖြစ်သည်။
အဖွဲ့ဝင် ၄၁နိုင်ငံမှ အားကစားသမား ၄၅၀၀ခန့် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ကာ အားကစားနည်းပေါင်း ၂၃မျိုးမှ ပွဲစဉ်ပေါင်း ၄၄၃မျိုး ကျင်းပခဲ့သည်။ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ် Chung Hong-wonမှ ပြိုင်ပွဲကို ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။တရုတ်နိုင်ငံ၊ တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံနှင့် ဂျပန်နိုင်ငံတို့မှ နိုင်ငံအလိုက် ပထမ၊ ဒုတိယနှင့် တတိယတို့ ရရှိခဲ့သည်။
အိမ်ရှင်ရွေးချယ်ခြင်း
ပြိုင်ပွဲ၏ အစဉ်အလာအရ အာရှအားကစားပြိုင်ပွဲကို ကျင်းပမည့် မြို့သည် မသန်စွမ်းအားကစားပြိုင်ပွဲကို ဆက်လက် ကျင်းပရသည်။
၂၀၁၄ အာရှအားကစားပြိုင်ပွဲကို လက်ခံကျင်ပရန် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ အင်ချွန်းမြို့နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ နယူးဒေလီမြို့တို့ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ကြသည်။နောက်ဆုံးတင်ပြမှုမတိုင်မီတွင် အင်ချွန်းမြို့သည် ပြိုင်ပွဲတွင် သုံးစွဲရန် အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်း၂၀ကို ထပ်မံ တိုးမြှင့်ခဲ့သည်။ထို့အပြင် ပြိုင်ပွဲဝင်များအတွက် လေယာဉ်လက်မှတ် အခမဲ့ ပေးအပ်မည်ဖြစ်သည်။အိန္ဒိယကမူ မူလအတိုင်းသာ တင်ပြခဲ့သည်။အဖွဲ့ဝင် ၄၅နိုင်ငံမှ လျှို့ဝှက်ဆန္ဒမဲပေးခဲ့ကြရာ နောက်တစ်ရက်တွင် အင်ချွန်းမှ အနိုင်ရရှိကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။
အာရှမသန်စွမ်းအားကစားကော်မတီမှ အင်ချွန်းမြို့အား လက်ခံကျင်းပခွင့်ကို ၂၀၀၉ခုနှစ်တွင် ပေးအပ်ခဲ့သည်။၂၀၁၄ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် လက်ခံကျင်းပခွင့် စာချုပ်ကို မလေးရှားနိုင်ငံ၊ ကွာလာလမ်ပူမြို့တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။
အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ်
၂၀၁၄ အာရှမသန်စွမ်းအားကစားပြိုင်ပွဲ၏ အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ်မှာ မီးတောက်ပုံများဖြစ်သည်။အပြာရောင်နှင့် အစိမ်းရောင်မှာ အားကစားသမားများ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ကိုယ်စားပြုကာ ပန်းရောင်နှင့် လိမ္မော်ရောင်မှာ အာရှလူမျိုးများ၏ ယေဘူယျအားဖြင့် ဂရုစိုက်တတ်မှုကို ကိုယ်စားပြုသည်။အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ်ရှိ အရောင်များသည် မသန်စွမ်းသူများအပါအဝင် အာရှတိုက်တွင် နေထိုင်သူများ၏ သဟဇာတဖြစ်မှုကို ဖော်ညွှန်းသည်။အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ် တစ်ခုလုံးကို ခြုံငုံကြည့်လျှင် ပြိုင်ပွဲဝင်အားကစားသမားများ၏ ထက်သက်သော စိတ်ကို ကိုယ်စားပြုသကဲ့သို့ အာရှလူမျိုးများ၏ ညီညွတ်မှုကိုလည်း ပြသသည်။
လာဘ်ကောင်
၂၀၁၄ အာရှမသန်စွမ်းအားကစားပြိုင်ပွဲ၏ အထိမ်းအမှတ်လာဘ်ကောင်မှာ Dnopiနှင့် Jeonopi အမည်ရသော အ​ရှေ့အာရှတွင် ​တွေ့ရတတ်သည့် black-faced spoonbill ငှက်နှစ်ကောင်ဖြစ်သည်။ပြိုင်ပွဲစီစဉ်သူများ၏ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ကတိကဝတ်များကို မီးမောင်းထိုးပြရန် ရွေးချယ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။Jeonopiသည် အာရှတိုက်သားများ၏ ရင်းနှီးမှုအပြင် အိမ်ရှင် အင်ချွန်းမြို့၏ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။Dnopi သည် ပြိုင်ပွဲဝင် အားကစားသမားများ၏ သတ္တိနှင့် မျှော်လင့်ချက်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။
ဖွင့်ပွဲအခမ်းအနား
၂၀၁၄ အာရှမသန်စွမ်းအားကစားပြိုင်ပွဲ၏ ဖွင့်ပွဲအခမ်းအနားကို ၂၀၁၄ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၈ရက်နေ့တွင် မွန်းဟက် အားကစားကွင်း၌ ကျင်းပခဲ့သည်။ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ် Chung Hung Wonက ပြိုင်ပွဲကို ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။
ပိတ်ပွဲအခမ်းအနား
၂၀၁၄ အာရှမသန်စွမ်းအားကစားပြိုင်ပွဲ၏ ဖွင့်ပွဲအခမ်းအနားကို ၂၀၁၄ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂၄ရက်နေ့တွင် မွန်းဟက် အားကစားကွင်း၌ ကျင်းပခဲ့သည်။အာရှမသန်စွမ်းအားကစားကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌ Dato' Zainal Abu Zariက ပြိုင်ပွဲကို ပိတ်သိမ်းပေးခဲ့သည်။
ဆုတံဆိပ်ဇယား
၂၀၁၄ အာရှမသန်စွမ်းအားကစားပြိုင်ပွဲတွင် ရွှေတံဆိပ် ၄၄၃ခု၊ ငွေတံဆိပ် ၄၃၃ခု၊ ကြေးတံဆိပ် ၄၆၉ခု၊ စုစုပေါင်း ဆုတံဆိပ် ၁၃၄၅ခုတို့ကို ချီးမြှင့်နိုင်ခဲ့သည်။ အိမ်ရှင်နိုင်ငံ
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အာရှမသန်စွမ်းအားကစားပြိုင်ပွဲ
ပန်တောင်ရွာ၊ မောက်မယ်မြို့နယ်
ပန်တောင်ရွာ (Pangtawng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မောက်မယ်မြို့နယ်၊ ဟိုလွိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၅၃၄၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟိုလွိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၀၈ ဦး၊ မ ၂၂၃၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၂၄၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မောက်မယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝကင်းရွာ
ဝကင်းရွာ
ကုလားကုန်းရွာ၊ ပိတောက်ပင်
ကုလားကုန်းရွာ၊ ပိတောက်ပင်
အုန်းပင်စုရွာ၊ ကြာဂရက်
အုန်းပင်စုရွာ၊ ကြာဂရက်
ခြံကုန်း (အရှေ့)ရွာ၊ ဘိုးလှော်ရိုး
ခြံကုန်း (အရှေ့)ရွာ၊ ဘိုးလှော်ရိုး
ခဆော့ရွာ၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်
ခဆော့ရွာ(Hkasawt)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်၊ ရှဂရီဘွမ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၉၀၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ညောင်ပင်လှရွာ၊ စပါးဆိပ်
ညောင်ပင်လှရွာ၊ စပါးဆိပ်
ဘုရားကြီးကုန်းရွာ၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်
ဘုရားကြီးကုန်းရွာ (Hpayargyikone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်၊ ဘုရားကြီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၃၇၈၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘုရားကြီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၇၂ ဦး၊ မ ၁၁၇၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၄၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကသစ်စမ်းရွာ၊ အောင်လံမြို့နယ်
ကသစ်စမ်းရွာ (Kathitsan)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ အောင်လံမြို့နယ်၊ နှောက်စမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၇၁၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နှောက်စမ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၂၀ ဦး၊ မ ၇၂၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၄၄ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွာပြီ။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အောင်လံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ငါးခုံးမဂရက်ရွာ၊ ဘိုးလှော်ရိုး
ငါးခုံးမဂရက်ရွာ၊ ဘိုးလှော်ရိုး
ဆင်လမ်းရွာ၊ ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်
ဆင်လမ်းရွာ (Sinlan)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်၊ ဆင်လမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၉၈၅၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆင်လမ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၈၈၂ ဦး၊ မ ၃၀၃၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၉၁၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကြာဂရက် (အနောက်စု)ရွာ၊ ကြာဂရက်
ကြာဂရက် (အနောက်စု)ရွာ၊ ကြာဂရက်
အုန်းတော (မြောက်)ရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်
အုန်းတော (မြောက်)ရွာ (Ohntaw(North))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်၊ အုန်းတောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၁၁၄ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စစ်ကိုင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျိန်ချောင်းရွာ၊ ဒါးက
ကျိန်ချောင်းရွာ၊ ဒါးက
ဝမ်ဆာ (၁)ရွာ၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်
ဝမ်ဆာ (၁)ရွာ (Wanhsar (1))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ မိုင်းလပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၂၂၁၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းလပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၉၅၉ ဦး၊ မ ၂၇၂၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၆၈၄ ဦးနေထိုင်သည်။ ဒေသအခေါ်မှာ ဝမ်ဆာ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျိုင်းတုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဒုံးရွာ
ဒုံးရွာ
ကိုးကား
ဒုံးရွာ
အစေလကဿပသုတ်
(၂)သုတ် ရှိပါသည်။
ဤသုတ်ကို မဂဓနိုင်ငံ ရာဇဂြိုဟ်မြို့ ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် အစေလကဿပ၏ လျှောက်ထားချက်အရ ဆွမ်းခံဝင်ကြွနေစဉ် လမ်းခရီး၌ ဟောတော်မူသည်။
အစေလကဿပက ဒုက္ခနှင့်စပ်လျဉ်း၍ မိစ္ဆာအယူလေးချက်ကို မေးလျှောက်သည်။ ဘုရားရှင်က အားလုံးကိုပယ်တော်မူသည်။ အရှင်ဂေါတမသည် ဒုက္ခကို မသိ မမြင်ပါသလောဟု လျှောက်ထားရာ ဘုရားရှင်က ရှင်းလင်းမိန့်ကြားတော်မူပြီး ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒအနုလောမ၊ ပဋိလောမဒေသနာတော်ကို ဟောကြားတော်မူသည်။
အဋ္ဌကထာ၌ -တိတ္ထိများလေးစားအောင် ဘုရားရှင်၏ဆောင်ရွက်ချက် အစေလကဿပကို ဘုရားရှင်ကိုယ်တော်တိုင် ရဟန်းပြုပေးတော်မူပုံ စသည်တို့ကို ဖွင့်ပြ ထားပါသည်။ -- ဤသုတ်၌ ပါရှိသော အစေလကဿပသည် စိတ္တသူကြွယ်၏ မိတ်ဆွေဟောင်း ဖြစ်သည်။ စိတ္တသူကြွယ်ကမေးသဖြင့် “မိမိရဟန်းပြုသည်မှာ အနှစ်သုံးဆယ်ရှိပြီ ဖြစ်ကြောင်း၊ အနှစ်သုံးဆယ်ပတ်လုံး အဝတ်မဝတ်ကြောင်း၊ ဦးပြည်းရခြင်း၊ တင်ပါး၌ ဖုန်ခါရန် ဥဒေါင်းမြီးစည်းကို ကိုင်ဆောင်ရခြင်းမှတပါး ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မကိုမရပါ” ဟု ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ဖြေကြားပါသည်။ အစေလကဿပက စိတ္တသူကြွယ်အားပြန်မေးသဖြင့် စိတ္တသူကြွယ်က “မိမိဥပါသကာဖြစ်သည်မှာ အနှစ်သုံးဆယ်ရှိပါပြီ။ အလိုရှိတိုင်း ရူပဈာန်များဝင်စားနိုင်ပုံ၊ ကာမဘုံသို့ ပဋိသန္ဓေပြန်နေရမည့် သံယောဇဉ်များ ပယ်ပြီးဖြစ် ပုံတို့ကို” ဖြေကြားသည့်အခါ အစေလကဿပက မိမိဗုဒ္ဓမြတ်စွာသာသနာတော်၌ ရဟန်းပြုလိုကြောင်း ပြောကြားသဖြင့် စိတ္တသူကြွယ်၏ လျှောက်ထားချက်အရ မထေရ် ကြီးများက ရဟန်းပြုပေးကြသည်။ အစေလကဿပသည် မကြာမီ ရဟန္တာဖြစ်သွားပုံကို ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်။
စိုင်းဟုတ်ရွာ၊ မောက်မယ်မြို့နယ်
စိုင်းဟုတ်ရွာ (Saihoke)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မောက်မယ်မြို့နယ်၊ ဟိုလွိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၅၃၅၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟိုလွိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၀၈ ဦး၊ မ ၂၂၃၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၂၄၀ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မောက်မယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လှေ
အလွန်ရှေးကျသောခေတ်က လူတို့သည် ရေလမ်းခရီးကို ဖောင်များဖြင့်လှော်ခတ်၍ သွားလာခဲ့ကြသည်။ ဖောင်များကို အသုံးပြုနေရာ မှ တစ်ဖန် လူတို့သည် သစ်တုံးမှထွင်းယူသော လုံးထွင်းလှေများကို ပြု လုပ်သုံးစွဲရန် အကြံဉာဏ်ရလာပြန်သည်။ ထိုသို့ အကြံဉာဏ်ရလာခဲ့ခြင်း မှာလည်း အခေါင်းရှိသော သစ်တုံးများ ရေတွင်နေမျောနေသည်ကို မြင်ရာမှ စတင်ခဲ့ဟန်တူပေသည်။ ဤနည်းဖြင့် သစ်တုံးထက်ပေါ့ပါးပြီး ဝန်ကို ပိုမို တင်ဆောင်နိုင်သော လုံးထွင်းလှေများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ကြသည်။
ထိုမှတစ်ဆင့် ပိုမိုပေါ့ပါးသော လောင်းလှေ၊ စပ်လှေများ နောင်သော် ပေါ်ပေါက်လာပြန်သည်။ ရှေးက လုံးထွင်းလှေများကို ပြုလုပ်ရာ၌ လက်အလွန်ဝင်သည့်အတွက် လပေါင်းများစွာကြာမှ ပြီးစီးလေသည်။ အစ ပထမ၌ လဲနေသောအပင်များကိုသာ အသုံးပြုခဲ့ကြ၍ နောင်သော် ရှည် လျားဖြောင့်ဖြူးသော အပင်များကို ရွေးချယ်ခုတ်လှဲပြီးလျှင် အသုံးပြုခဲ့ကြ သည်။ အပင်များကို ခုတ်လှဲရာ၌ အခြားလက်နက်ဟူ၍ ထွေထွေထူးထူး မရှိသဖြင့် ကျောက်လက်နက်နှင့် မီးကို အသုံးပြုခဲ့ကြရသည်။ အပင်ကြီးကို လှေပုံဖြစ်အောင် ပြုလုပ်အချောကိုင်ရာ၌လည်း ကျောက်လက်နက်ဖြင့်ပင် ပြု လုပ်ပေးကြရ၏။ ထို့နောက် ပင်စည်တစ်လျှောက် ထွင်းလိုသည့်နေရာတွင် မီးရှို့ပေး၍ ချွန်ထက်သော ကျောက်ကိရိယာများ သို့မဟုတ် ခရုခွံများဖြင့် ခြစ်ပစ်ပေးသည်။ ထို့နောက် သစ်ခေါင်းတွင် ရေထည့်ပြီးလျှင် ကျောက်ပူ များချ၍ ရေကို ပူလာအောင်လုပ်ပေးသည်။ ရေပူ၍ သစ်တုံးပူလာသောအခါ ဒိုင်းများကို ကန့်လန့်ခံပေး၍ ခွဲယူသည်။ အမေရိကတိုက် အနောက် မြောက်ပိုင်းရှိ အင်ဒီးယန်း လူမျိုးတစ်မျိုးသည် လုံးထွင်းလှေများကို ယခုတိုင် ဤနည်းဖြင့် ပြုလုပ်လျက်ရှိကြလေသည်။
ကမ္ဘာ၏ အချို့သော အရပ်ဒေသများတွင် လှေ၏ကိုယ်ထည်ကို ခိုင်မာစွာ ပြုလုပ်ယူကြပြီးသော် အပေါ်မှ သားရေဖြင့် ဖုံးအုပ်အသုံးပြုကြ သည်။ အက်စကီးမိုးလူမျိုးတို့ အသုံးပြုကြသော ကိုင်ယက်ခေါ် တစ်ယောက်စီးလှေများသည် ဤလှေမျိုးတွင် အကျုံးဝင်သည်။ လှေတွင် ကိုယ် ထည်အခြင်းကို ဝေလငါးရိုး သို့မဟုတ် သစ်များဖြင့် ပြုလုပ်ယူပြီးနောက် လူထိုင်၍စီးနင်းလိုက်ပါမည့် နေရာမှတစ်ပါး လှေတစ်ခုလုံးကို သားရေဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားသည်။ စီးနင်းသူမှာ သားရေဖြင့်ချုပ်ထားသော ရေလုံအဝတ်များ ဝတ်ဆင်၍ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ကျင်လျင်စွာ ကူးခတ်သွားလာကြ သည်။
ကိုင်ယက်ကဲ့သို့ပင် သားရေဖြင့် ပြုလုပ်ထား၍ အထက်ဘက်၌ ဖွင့်ထားသော အူမီယက်ခေါ် အက်စကီးမိုး လှေတစ်မျိုးလည်းရှိသေးသည်။ အူမိယက်သည် ကိုင်ယက်ထက်အသွားနှေးသည်။ သို့သော် လူအများစီးနင်း လိုက်ပါနိုင်၍ ဝန်ကိုလည်း ပိုမိုတင်ဆောင်နိုင်လေသည်။
တိုင်းဂရစ်နှင့် ယူဖရေးတီးမြစ်များတွင် အသုံးပြုလျက်ရှိသည့် ဂူးဖားခေါ် လှေတစ်မျိုးမှာ ရေဖလားပုံကဲ့သို့ ဝိုင်းဝိုင်းဖြစ်သည်။ ဤလှေမျိုး သည် အသွားနှေး၏။ သို့သော် မှောက်ရန်အလွန်ခဲယဉ်းသည်။ ဂူးဖားကို မိုးမခခက်များဖြင့်ယက်လုပ်၍ ရေလုံစေရန် ကတ္တရာစေးသုတ်ပေးထားသည်။ ရောမလူမျိုးတို့ အင်္ဂလန်နိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်အုပ်ချုပ်ထားစဉ်က ဂူးဖားပုံမျိုး ရှိသည့် လှေတစ်မျိုးကို သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ထိုလှေမှာ ကော်ရာကယ်ခေါ် တစ်ယောက်စီးလှေဖြစ်၍ ထိုလှေမျိုးကို ယခုတိုင်အောင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ အိုင်ယာလန်နိုင်ငံနှင့် ဝေလနယ်များတွင် တံငါလုပ်ငန်း၌ အသုံးပြုလျက်ရှိ ကြသည်။ ထိုလှေတွင် ကိုယ်ထည်ကို ပါးလွှာသည့် ပျဉ်ပြားငယ်များဖြင့် ပြုလုပ်ရ၍ အပြင်မှ သားရေ သို့မဟုတ် ဆီစိမ်အဝတ်ဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားလေ သည်။
တဟီတီကျွန်းကဲ့သို့သော ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာရှိ ကျွန်းစုများတွင် ကက်တာမာရန်ခေါ် လှေငယ်တစ်မျိုးကို တွေ့ရသည်။ ကက်တာမာရန်ဟူ သော ဝေါဟာရမှာ တမီလ်ဝေါဟာရဖြစ်၍ ချည်နှောင်ထားသော သစ်ပင်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဤလှေမျိုးတွင် သစ်တုံးတစ်တုံးကို လှေနံဘေးတွင် အနည်းငယ်ခွာ၍ အထိန်းအနေဖြင့် ဆွဲထားသည်။ လှိုင်းလေကြီးသော ပင်လယ်ရေပြင်များမှာပင် တိမ်းမှောက်သွားခြင်း မရှိနိုင်ချေ။ လှေမတိမ်း မှောက်ရအောင် အလားတူ အထိန်းများ တပ်ဆင်ပါရှိသော အခြားလှေမျိုး ကိုလည်း ကက်တာမာရန်ဟူ၍ပင် ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲကြသည်။
လှေတွင် လှော်တက်ကိုဖြစ်စေ၊ ခတ်တက်ကိုဖြစ်စေအသုံးပြုကြ သည်။ ခတ်တက်မှာ အများသိကြသည့်အတိုင်း လှော်တက်ထက်ရှည်၍ အပြားကြီးပြီးလျှင် များသောအားဖြင့်လည်း ခတ်တက်နှစ်ချောင်းကို အစုံ လိုက် အသုံးပြုလေ့ရှိကြသည်။ သို့ရာတွင် ခတ်တက်ကို အသုံးပြုပုံမှာ ဒေသအလိုက် ခြားနားတတ်ပြန်သည်။
အရှေ့ပိုင်းဒေသများတွင် လှေများ၌ ခတ်တက်ကိုင်သူသည် လှေ ဦးဘက်သို့ မျက်နှာမူသည်။ အနောက်နိုင်ငံများတွင်မူ လှေပဲ့ဘက်သို့ မျက် နှာမူ၍ မိမိသွားလိုရာဘက်သို့ကျောခိုင်းကာ ထိုင်လေ့ရှိလေသည်။ ခတ်တက် များကို အစုံလိုက် အသုံးများကြသည်ဟု ဆိုထားသော်လည်း အနောက် နိုင်ငံသုံး ပြိုင်လှေများတွင် လူတစ်ကိုယ်လျှင် တစ်ချောင်းချင်းအသုံးပြုကြ ပြန်သည်။ ပြိုင်လှေများ၌ သာမန်လှေများထက် ထူးခြားချက်တစ်ခုမှာ ခတ် တက်ကို အလှမ်းကျဲကျဲ ဆွဲနိုင်စေခြင်းငှာ လှော်ခတ်သည့်အခါတိုင်း ဖင် နေရာရွေ့စေရန် ထိုင်ခုံအောက်၌ ဘီးကလေးများ တပ်ဆင်ပေးထားသည်။ ပြိုင်လှေများမှာ တစ်ယောက်စီး၊ လေးယောက်စီး၊ ရှစ်ယောက်စီးဟူ၍ အသီးအသီး ရှိကြလေသည်။
ရှေးမြန်မာမင်းများရှိစဉ်က တော်သလင်းလတွင် မိုးလေကင်းရှင်း ၍ လှိုင်းလေများ ငြိမ်သက်ပြီးလျှင် မြစ်တွင်းပျံ့ပျူးသောကြောင့် လှေပြိုင်ပွဲ များ ဆင်ယင်ကျင်းပလေ့ရှိသည်။
လှေပြိုင်ပွဲများကို အရှေ့နိုင်ငံများတွင်သာ လူကြိုက်များသည် မဟုတ်၊ အနောက်နိုင်ငံများတွင်လည်း အခါရာသီအလိုက် တခမ်းတနား ကျင်းပလေ့ရှိကြသည်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် နှစ်စဉ်ကျင်းပမြဲဖြစ်သော အောက် စဖို့နှင့် ကိမ်းဗရစ်တက္ကသိုလ် လှေသင်းနှစ်သင်း၏ ပြိုင်ပွဲများမှာ ကမ္ဘာ၌ အထင်ရှား အကျော်ကြားဆုံးပင်ဖြစ်၏။ ပြိုင်ပွဲဝင်မည့် လှေသမားတို့သည် လှေကိုသာ မြန်ရှိန်ကောင်းသည်ထက်ကောင်းအောင် ပြုပြင်ရသည်မဟုတ်၊ မိမိတို့ကိုယ်တိုင်လည်း ကျန်းမာသန်စွမ်း၍ အမောခံနိုင်အောင်အပြင် အချိန် မှန်မှန် တက်ချက်ညီညီ ဆွဲနိုင်ရအောင် တစ်နှစ်ပတ်လုံး ကုန်းရော ရေတွင် ပါ လေ့ကျင့်ထားကြရပေသည်။
အနောက်နိုင်ငံများတွင် အလွန်ခေတ်စားသော အခြားလှေပြိုင်ပွဲ တစ်မျိုးမှာ ရွက်လှေပြိုင်ပွဲဖြစ်၏၊ ပြိုင်ရွက်လှေများမှာ ရိုးရိုးရွက်လှေများ ကဲ့သို့မဟုတ်ဘဲ အလွန်သေးသွယ်သော ပုံသဏ္ဌာန်များရှိကြ၍ ရွက်များမှာ လည်း ပြိုင် လှေမျိုးကိုလိုက်ပြီးလျှင် အရေအတွက်အားဖြင့် အနည်းအများရှိ ကြသည်။ လှေ၏အရွယ်မှာမူ ၁၅ ပေမှ အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာကို ကျော်ဖြတ်နိုင်လောက် အောင် ကြီးမားသော ပြိုင်ရွက်လှေကြီးများအထိ အရွယ်အမျိုးမျိုး ရှိပေသည်။
ရွက်လှေပြိုင်ပွဲများအနက် ကမ္ဘာတွင် အထင်ရှားဆုံးမှာ ၁၈၅၁ ခုနှစ်က အင်္ဂလန်နိုင်ငံမှ ဦးစီးကျင်းပသောပြိုင်ပွဲ၌ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နယူးယော့ရွက်လှေအသင်းမှ အနိုင်ယူခဲ့သော ဖလားပွဲပင်ဖြစ်၏။ အမေရိကန်မှ အမေရိကဟု အမည်ပေးထားသော ရွက်လှေဖြင့် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်၍ အနိုင်ဆွတ်ခူးခဲ့သော ဖလားကြီးမှာ ယခုအခါ 'အမေရိကဖလားကြီး'ဟု အမည်တွင်လျက်ရှိလေသည်။ ထိုဖလားကြီးကို ပြန်လည်ခူးဆွတ်ရန်အတွက် အင်္ဂလိပ်လူမျိုးများက ၁၆ ကြိမ်၊ ကနေဒီယန် လူမျိုးများက တစ်ကြိမ်၊ ပေါင်း ၁၇ ကြိမ် ကြိုးစားခဲ့ကြ၏။ သို့သော် ကြိုးစားသမျှ အချည်းနှီးသာ ဖြစ်ခဲ့၍ ထိုဖလားကြီးမှာ ယနေ့တိုင်အောင် အမေရိကန်တို့လက်ထဲတွင် ရှိနေလေသည်။
ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှာပင် ရွက်လှေအသင်းများ မြောက်မြားစွာရှိ၍ နှစ်စဉ်လည်း ရာသီအလိုက် ပြိုင်ပွဲများ ကျင်းပလျက်ရှိ၏။ သို့ရာတွင် ပြိုင်ရွက်လှေစီးသူတို့သည် လှေနှင့်ရေအကြောင်းကို နားလည်ရုံနှင့်မပြီးချေ။ လေအကြောင်းနှင့် ရွက်အကြောင်းကိုလည်း ကောင်းစွာနားလည်၍ ရွက်လှေ ကို လေစုန်လေဆန်မရွေး အလွန်ကျွမ်းကျင်စွာ ကစားတတ်ရန်လိုပေသည်။ မော်တော်ဗုတ်ဆိုသည်မှာ မော်တော်အင်ဂျင်စက်ဖြင့် မောင်းနှင်ရ သော လှေမျိုးကိုခေါ်သည်။ မြန်မာမင်းများလက်ထက်က ဓာတ်လှေတော်ဟု ခေါ်၏။ မော်တော်ဗုတ်များကို မြစ်ချောင်းများတွင် အသုံးပြုရန် အလွန်သင့် တော်သည်။ ရာသီဥတုမရွေးဘဲ လွယ်လင့်တကူ မောင်းနှင်စီးနင်းနိုင်သည့် အတွက်လည်း ယခုအခါ မော်တော်ဗုတ်များကို အမြောက်အမြား အသုံးပြု လျက်ရှိကြသည်။ မော်တော်ဗုတ်အကြီးစားများတွင် အင်ဂျင်စက်ကို ဝမ်း လယ်တွင် ထိုင်လေ့ရှိ၍ ထိုလှေမျိုးသည် သာမန်သင်္ဘောများကဲ့သို့ ရေထဲ၌ ဦးစိုက်နေတတ်သည်။ အပျော်စီးမော်တော်ဗုတ် အငယ်စားများတွင်မူ ပဲ့ချိတ် စက်ကို ပဲ့ပိုင်း၌တပ်ဆင်အသုံးပြုလေ့ရှိကြ၏။ ထိုအခါ စက်အလေးကြောင့် လှေသည် ဦးမော့မော့ဖြစ်နေတတ်၍ အသွားလည်းမြန်လေသည်။ ပဲ့ချိတ်စက်များသည် ပေါ့ပါး၍ ရေတိမ်တွင် သုံးနိုင်ခြင်းကြောင့် အလွန်ခေတ်စားလာခဲ့သည်။ ယခင်က ပဲ့ချိတ်စက်တစ်ခုသည် ပေါင် ၄ဝ ခန့်မျှသာ လေး၍ မြင်းအားတစ်ကောင်ခွဲမှ နှစ်ကောင်အထိသာရှိသည်။ ၁၉၃၅ ခုနှစ်၌ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည့် ပဲ့ချိတ်စက်တစ်မျိုးမှာ ပေါင် ၁၅ဝ ခန့် လေးပြီးလျှင် မြင်းကောင်ရေအား ၆ဝ မျှရှိလေသည်။ သို့သော် စက်အလေး ကြောင့်တစ်ကြောင်း၊ ပန်ကာလည်ရှိန်ကြောင့်တစ်ကြောင်း လှေ၏ပဲ့ပိုင်းကို နစ်စေတတ်သဖြင့် ဤစက်မျိုးကို လှေကြီးများ၌ တပ်ဆင်အသုံးပြုလေ့ မရှိ ကြပေ။
နောက်ဆုံးပေါ် အပျော်စီးလှေတစ်မျိုးမှာ ခေါက်လှေဟုတွင်သော လှေမျိုးဖြစ်၏။ ထိုလှေမှာ အလွန်ပေါ့ပါးစွာ ဆောက်လုပ်ထား၍ အသုံး မလိုသည့်အခါ လှေကို ခေါက်ပြီးသိမ်းဆည်းထားနိုင်လေသည်။ ရွှေဘုံ နိဒါန်းတွင် လှေစုအခန်း၌ လှေအမျိုးမျိုးအကြောင်းကိုဖော်ပြထားသည်။ သထုံမင်းတို့လက်ထက် သထုံပြည် တောအရပ်၌ သစ်ပင်ကြီး တစ်ပင်သည် (ထိုသစ်ပင်ကို ပိန္နဲမပင်ဟု ဆိုကြသည်။) လုံးပတ်ညီ ညွတ်သည်။ ခက်မလေးဖြာရှိသည့်အကြောင်းကို ကြည့်ရှုစေသည်တွင် တစ် ကိုင်း၌ သာလိကာနား၍ အသံသာယာစွာ ကြွေးကြော်သည်။ တစ်ကိုင်း၌ ရှူးပျံနားလျက်ရှိသည်။ တစ်ကိုင်း၌ ကင်းကြီးကန့်လန့်ရှိသည်။ တစ်ကိုင်း၌ သစ်ကြောအဆင့်ဆင့်ရှိသည်။ ထိုလေးကိုင်း လေးခက်တို့ကို လှေလေးစင်း လုပ်သည်။
သစ်ကြောအဆင့်ဆင့်ရှိသည့် အကိုင်းကို လုပ်ဆောင်လျှင် အနှစ် အကြောသည် ဘုံဗိမာကဲ့သို့ ထူးဆန်းတင့်တယ်သည်ကို အစွဲပြု၍ 'သာရ ဗိမာန်' ဟု ခေါ်ဝေါ်သမုတ်လေသည်။
ရှူးပျံနားလျက်ရှိသည့်အကိုင်းကို ရာမညတိုင်းသားတို့ လုပ် ဆောင်ရ၍ ထိုလှေကို 'ကမကော်' ဟု ခေါ်ဝေါ်သမုတ်လေသည်။ ရှူးပျံကို ရာမညတိုင်းသားတို့က ကမကော်(ကမကရ်)ဟု ခေါ်ဝေါ်သည်။ ကျားမျက်နှာ နှင့်တူသည့် သတ္တဝါဆိုလိုသည်။
တစ်နည်းလည်း ထိုအကိုင်းတွင် ငါးကြီးရသည်ဖြစ်၍ က၊ မကော် (က = ငါး+မကော် = ကမ္ဘာ) ကမ္ဘာငါးကြီးဟု ဆိုလိုသည်။ သုရာငါးကြင်းရုပ် လှေတော်လည်းရှိသည်ဖြစ်၍ ကမ္ဘာငါးကြီးဆိုသည့်စကား နှင့်ညီလျော်သည်။
သာလိကာနားသည့်အကိုင်းကို လှေလုပ်သည်မှာ သိကြားဗြဟ္မာ တို့ သာလိကာငှက်အယောင် ဖန်ဆင်းပြ၍ ကြွေးကြော်သည်ဟု ဟူးရားဖြူ ဟူးရားညိုတို့ ဟောပြောသည်ကို ထောက်သဖြင့် သာလိကာသမုတ်သည်။ ရှည်လျား၍ စကားရွေ့လေလျှင် 'သရကာ' ခေါ်ဝေါ်လေသည်။ သိကြား ဗြဟ္မာတို့ ငှက်အယောင်ပြသည့် နိမိတ်ကိုလိုက်၍ ဦးကားသိကြား ခရုသင်း ကိုင်လျက် ရေဖျန်းဟန်၊ ပဲ့ကား ဗြဟ္မာရုပ်ဗိမာန် ကပ်လျက်ထုလုပ်လေ သည်။
ကင်းကြီးကန့်လန့်နေသည့်အကိုင်းကို ရာမညတိုင်းသားတို့ လုပ် ဆောင်၍ ထိုလှေကို 'အကင်'ဟု သုတ်ခေါ်ဝေါ်လေသည်။ ကင်းကို ရာမည တိုင်းသားတို့က အကင်ဟုခေါ်ဝေါ်သည်။ ကာလရှည်လျားလေလျှင် 'အီကင်း' ဟု ခေါ်ဝေါ်ပြန်လေသည်။
'သုံးလူ့ပူဇော်လှေ' မှာ ဝေသာလီပြည်ဝယ် ဘေးသုံးပါးရောက် လေလျှင် သိကြားနတ်တို့ ဖန်ဆင်းသည့်လှေဖြင့် ဘုရားသခင် ရေကြောင်း ကြွတော်မူသည်။ လူနတ်ဗြဟ္မာတို့ ရှိခိုးပူဇော် ကန်တော့ခြင်းကို ပြုလေ သောကြောင့် ထိုလှေကို ဥပစအားဖြင့် 'သုံးလူ့ပူဇော်လှေ' သမုတ်ခေါ်ဝေါ် သည်ဆိုသည်။ ထိုလှေသည်ကား လူမင်း၊ သိကြားမင်း၊ ဗြဟ္မာမင်းပေါင်း သရဖူမကိုဋ်ဆင်လျက် နောက်ပဲ့မြီး ထီးသုံးစင်းစိုက်၍ လုပ်ဆောင်သည် ဆိုသည်။ 'သုံးလူ့တောက်ပလှေ'သည် သုံးလူပူဇော်လှေပင်ဖြစ်သည်ဆိုသည်။
'ပြည်ကြီးမွန်လှေ' မှာ မြန်မာမင်းကို တစ်ရာသောမင်းမျိုးတို့ ဦးညွတ်ဟန်၊ ဦးကကို လျှောက်၍ ပဲ့ကုန်အောင် လက်ဝဲကအရုပ် ၅ဝ၊ လက်ယာကအရုပ် ၅ဝ ထုလုပ်သည့်လှေ ဖြစ်သည်ဆိုသည်။ ရေကြောင်း ထွက်တော်မူကြီး ထွက်တော်မူလျှင် ဖောင်တော်ရှေ့က ပြည်ကြီးမွန်လှေ ခင်း ကျင်းရသည်။
'နဝရာလှေ'မှာ 'နဝရူပလှေ'ပင် ဖြစ်သည်ဆို၏။ အချို့လည်း နဝရာလှေသည် နဝရာဇာ(နဝရာဇာ = မင်းကိုးပါး) ဆိုလိုသည်။ မင်းကိုး ပါးဆိုကြောင်းလည်း ကမ္ဘာတည်ဦးဗြဟ္မာကိုးယောက်ကို အစွဲပြု၍ ကမ္ဘာ၏ နိမိတ်ထင်စေခြင်းငှာ ထိုဖောင်လှေသည် ဦးကားဗြဟ္မာ ငါးရုပ်၊ ပဲ့ကား ဗြဟ္မာလေးရုပ်တုလုပ်၍ မဟာသမ္မတမင်းကစ၍ သုံးဆောင်သည်ဆိုသည်။
'သင်္ကန်းနက်လှေ'မှာ သင်္ကန်းနက်သစ်ပင်ကို လုပ်သည်ဖြစ်၍ သင်္ကန်းနက်လှေခေါ်ဝေါ်သည်။ စကားရွေ့လေလျှင် သင်းကနက်ခေါ်ပြန် သည်။
'လင်းဇင်းလှေ'မှာ 'လာဇာလှေ' ဆိုလိုသည်။ လာဇာလှေဆိုသည် မှာ မဂဓဘာသာ၌ ပေါက်ပေါက်ဆိုသည်။ ပေါက်ပေါက်ပွင့်ကဲ့သို့ အလွန့် အလိမ်ဦးနိမ့်ပဲ့မြင့် လုပ်သည့်လှေဆိုလိုသည်။ ထိုလှေကို လဝရဋ္ဌတိုင်း လင်း ဇင်းမင်းတို့ အသုံးပြုသောကြောင့် လင်းဇင်းလှေခေါ်ဝေါ်သည်။
'ပသုံလှေ' မှာ ဗြသုံဖြစ်၏။ မုတ္တမမင်းတို့လက်ထက် မြစ်ကြီး ငါးသွယ်မှစီးဝင်သည့် ရေဖြစ်သည်ကို နိမိတ်အမှတ်ပြု၍ ပွန်စလိုင်မြစ်မှ သင်္ကြန်ရေ သောက်ရေတို့ကို ခပ်ရသည်။ ရံဖန်ရံခါ မှူးမတ်ဗိုလ်ပါတို့နှင့် ပွန်စလိုင်သို့ ကူး၍ပွဲသဘင်ခံသည်။
ဗြင်းနတ်ဘုရားတည်ရာ တောင် (ဇင်းကျိုက်တောင်)သည် ဘီလူး တို့နေရာဟောင်းတောင်ဖြစ်၍ ဘီလူးတို့ အဿမုခီကို ကြောက်ရွံ့သည်ကို အစွဲပြု၍ ပွဲသဘင်ခံမည်။ ပွန်စလိုင်ရကို သုံးဆောင်မည်ကူးသွားသည်ကာလ အဿမုခီရုပ်လုပ်သည့်လှေကို မင်းတို့စီးနင်းသည်ဆိုသည်။ ထိုလှေသည် ဦးကာအဿမုခီရုပ်၊ ပဲ့ကား မင်းစီးလေဖြစ်သောကြောင့် လှော်ကားပဲ့ကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်သည် ယူရန်ရှိသည်။
ဘုန်းရှိသောမင်းတို့ ထိုရေကိုသောက်သည်။ ထိုရေဖြင့် ကူးသန်း သွားလာသည်ကို အကြောင်းပြု၍ ဗြသုံလှေခေါ်ဝေါ်သမုတ်သည်။ ဗြဆို သည်မှာ ဘုန်းတန်ခိုးကြိးသည်။ သုံဆိုသည်မှာ သောက်သည်ဆိုသည်။ ကာလရှည်လျားသဖြင့် စကားရွေ့လေလျှင် ပသုံဟု ရေးသားခေါ်ဝေါ် လေသည်။
'ပြည်ကုံးလှေ'မှာ ပြည်သူတိုင်းသားတို့ ရှိခိုးတင်လျှောက်ရာ လှေကိုဆိုလိုသည်။ ပြည်သူတိုင်းသား အများလူတကာတို့ ရှိခိုးဦးတင်ရာ ဆို သည်ကိုထောက်လျှင် ကမ္ဘာဦးသူတို့ ရှိခိုးတောင်းတပြုသဖြင့် နေလပေါ်ခြင်း နိမိတ်ကိုထောက်၍ ဦးကားလဗိမာန် လနတ်ရုပ်၊ ပဲ့ကား နေဗိမာန် နေနတ် ရုပ်လုပ်သည့် လှေဖြစ်သည်။
'သရဘူလှေ'မှာ ကာလရှည်လျား၍ အရေးအသား အခေါ်အဝေါ် ရွေ့သောကြောင့် သရဘခေါ်ဝေါ်သည်။ ဦးကား သရဘူကဲ့သို့အနိမ့်၊ ပဲ့ကား သရဘူကဲ့သို့ အမြင့်လုပ်သည့်လှေဖြစ်သည်။ အချို့လည်း သရပတ်လှေဖြစ် သည်ဆိုသည်။
'လောကဗိမာန်လှေ' မှာ လူမင်းဗိမာန်ကိုဆိုလိုသည်။ လူမင်း ဗိမာန်ဆိုလိုသည်ကိုထောက်လျှင် ဦးကလည်းဗိမာန်၊ ပဲ့ကလည်းဗိမာန် လုပ် ဆောင်သည့်လှေ ဖြစ်သည်ယူရန်ရှိသည်။
'ဒွါလောင်းလှေ' မှာ ဦးနှစ်မြွာ၊ ပဲ့နှစ်မြွာလုပ်သည့်လှေဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်၊ 'သုဝလှေ' မှာ ကြက်တူရွေး ကျေးလှေဖြစ်သည်။ 'သံသုမာရ လှေ'မှာ မွေ့လျော်ဖွယ်ရှိသော မိချောင်းလှေကို ဆိုလိုသည်။
'မနုသီဟလှေ'မှာ လူ့မျက်နှာ လူ့လက်ခြင်္သေ့ ကိုယ်နှစ်မြွာ ခြင်္သေ့ခြေနှစ်ဖက်ဖြစ်သည်တွင် လက်နှစ်ဖက်ထိသည်၊ ရင်အုပ်နှင့် လက်ထိ သည်၊ ပေါင်နှင့်ကိုယ်ထိသည်ဖြစ်၍ ထိသုံးပါးဆိုသည်။ မနုသီဟရုပ် လှေ ပင်ဖြစ်သည်။ 'နာဂဒေဝလှေ' မှာ ဦးကနတ်ရုပ်တွင် ထိပ်၌နဂါးရုပ်တပ်၍ လုပ်သည့်လှေဖြစ်သည်ယူရသည်။
လှော်ကား၏အကြောင်းမှာ အလောင်းစည်သူမင်းသည် သက‡န်း နက် ဖောင်နှင့်ဇမ္ဗူလှည့်သည့် ကာလကျွန်းကြီးတစ်ခု၌ ကင်းကြီးတစ်ခုသည် ဆင်ကိုသတ်၍ ဆင်စွယ်ကို အသိုက်ပြုလျက်နေ၏။ ကင်းကြီးအစာရှာ သွားသည့်အခိုက် ကင်းသိုက်ကိုတွေ့၍ ဆင်စွယ်တို့ကို ယူဆောင်ခဲ့၏။ ကင်းကြီးလည်း အစာရှာရာကရောက်၍ အသိုက်ပျက်သည်ကိုမြင်လျှင် သမုဒ္ဒရာကိုကူး၍လိုက်၏။ အုတ်အုတ်ကျက်ကျက် သဲသဲရုတ်ရုတ်မျှရှိသော အသံကို အလောင်းစည်သူမင်းကြားလျှင် အကြောင်းကိုမေးသော် မှူးမတ် တို့က ကင်းကြီးလိုက်လာကြောင်းကို လျှောက်ကြ၏။ ဘုန်းအာနုဘော် ကြောင့် မမီနိုင်လျှင် သမီးလှ၊ ရည်ရ၊ ပင်ထွက်ခန့်ရှိသော ထန်းတစ်ရပ်မျှ ခေါင်းအမြီးထောင်လျက် ခြေလက်ကားကား ကြည့်မျှော်လိုက်၏။ အလောင်း စည်သူမင်းလည်း 'သင်းမျှသတ္တဝါသည် လှော်ယက်၍ ကားကားခေါင်းအမြီး ထောင်လျက်ပြဝံ့သည်' ဆိုလေလျှင် ဟူးရားညို၊ ဟူးရားဖြူ မှူးမတ်တို့က 'ကင်း၏သဏ္ဌာန်လှေလုပ်၍ စီးတော်မူစေလိုသောကြောင့် ပြခြင်းအကြောင်း ဖြစ်သည်' လျှောက်ကြလျှင် ထိုကင်း၏သဏ္ဌာန် လှေလုပ်သည်။ လှော် ယက်၍ ကားကားခေါင်းအမြီးထောင်လျက် ပြဝံ့သည် ဆိုရင်းနိမိတ်ကို အစွဲ ပြု၍ ထိုလှေကို လှော်ကားသမုတ် ခေါ်ဝေါ်လေသည်။
'သမ္ဗန်လှေ'မှာ ပဋိက္ကယားမင်းကို ကျည်းကုလားတို့က ဆက် သည့်လှေဆိုသည်။ အဖိုးပေး၍ ဝယ်လိုသည်လည်းဆိုသည်။ သမ္ဗန်ခေါ်ဝေါ် ခြင်းသည် မာဂဓဘာသာဖြစ်၏။ မြန်မာပြန်လျှင် စပ်သည် ဆိုလိုသည်။ မိဖုရားမင်း ကိုယ်လုပ်တို့နှင့် စပ်သည့်လှေဆိုသည်။ တစ်ကြောင်းမှာလည်း တစ်လိမ်းမထေး၊ သစ်စေးမထည့်၊ အုန်းဆံမရိုက်၊ ပျဉ်ကို ပျဉ်ချင်းစူးရဲသပ် နှက်၍ စေ့စပ်အောင်လုပ်သည့်လှေဖြစ်၍ ထိုလှေကို သမ္ဗန်ခေါ်ဝေါ်သည် လည်းဆိုသည်။
'သကဒါန်'လှေမှာ မလ္လာယုကျွန်းသို့ရောက်လျှင် အလောင်းစည် သူမင်းအား သိကြားပေး၍ရသည့် သစ်ပင်ကို ထိုသစ်ပင်၌ အကိုင်း အညှောက်ပေါ် စရွက်နုသဏ္ဌာန်ဦးလုပ်သည်။ ရွက်နုရင့်သဏ္ဌာန်ပဲ့လုပ်သည်။ ထိုသို့သိကြားပေး၍ ရသည့်သစ်ကို လှေလုပ်လေသောကြောင့် ထိုလှေကို သက္ကဒါန် (သက္ကဒါန = သိကြားပေးသည်) သမုတ်ခေါ်ဝေါ်သည်။
'ကူရွပ်လှေ'မှာ ရာမညတိုင်းသားတို့ ဘာသာခေါ်ဝေးခြင်းဖြစ် သည်။ ပန်းကန်လုံးကိုခရွပ်(ခရော်) ခေါ်ဝေါ်သည်။ ပန်းကန်လုံးကဲ့သို့ ဦးက အနိမ့်၊ ပန်းကန်လုံးကဲ့သို့ ပဲ့အမြင့်လုပ်သည့် လှေဖြစ်သည်။ ကာလရှည် လျား၍ စကားရွေ့လေလျှင် ကူရွပ် ခေါ်ဝေါ်ရေးသားလေသည်။
'ဇလာကပင်လှေ' မှာ ရာမညတိုင်းသားတို့အခေါ်ဖြစ်သည်။ သေတ္တာကို ဇလာ၊ သင်္ဘောကို ကပင်ခေါ်သည်။ သင်္ဘောသေတ္တာ တစ်ဖက် ရပ်ကဲ့သို့ ဦးကား သင်္ဘောသေတ္တာတစ်ဖက်ရပ်သဏ္ဌာန်အနိမ့်၊ ပဲ့ကား သင်္ဘောသေတ္တာ တစ်ဖက်သဏ္ဌာန်အမြင့်လုပ်သည့်လှေ ဆိုလိုသည်။
'ရဲလှေ' မှာ ဦးကား ဂန္ဓမာဒနတောင်ညွန့် သဏ္ဌာန်လှေကို ဖန် ဆင်း၍ ခမည်းတော်နေမင်းက သားတော်ပြူစောထီးအား ပေးအပ်သည့်လှေ ဖြစ်သည်။ ထိုလှေကို စီး၍ ရဲရင့်ခြင်းရှိသည်ကို အကြောင်းပြု၍ ရဲလှေဟု ခေါ်ဝေါ်သမုတ်လေသည်။
'လွမ်းကြင်'လှေမှာ ပုဂံပြည်ဝယ် မင်းယဉ်နရသိင်္ခသည် ဝေဠုဝတီ ယူလို၍ညီတော် နရပတိစည်သူကို ငဆောင်ချမ်းအရပ်မှာ စစ်ပေါ်သည် ခန့်၍ ချီသွားရသည့်အခိုက် မိုးကောင်းမိုးည|င်းက လွမ်းကြင်ငှက်ဖိုမ ဆက် လာသည်ကို လှေနှင့်လုံခြုံကောင်းမွန်အောင် ယူခဲ့သည့်ကာလ ရံဖန်ရံခါ ကြည့်ရှုတော်မူလိုလျှင် လွမ်းကြင်လှေကို ခေါ်၍ကြည့်ရသည်။ လွမ်းကြင် ငှက်ရှိစဉ်ကပင် လွမ်းကြင်လှေခေါ်တွင်လေသည်၊ လွမ်းကြင်ငှက်မ ငှက်ဖို၏ နိမိတ်ကို ဖတ်ယူသည့်အတိုင်းလည်း ဝေဠုဝတီနှင့် တွေ့ကြုံရပြန်သည်။ လွမ်းကြင်ငှက်ဖိုမ မရှိသည့်နောက် ထိုနိမိတ်ကိုထောက်၍ မပျောက်ပျက် မတိမ်မြုပ်စေခြင်းငှာ ဦးကားလွမ်းကြင် ငှက်ဖိုမသဏ္ဌာန် ခြေနှစ်ဖက်၊ ပဲ့ကား လွမ်းကြက်ငှက်အမြီးယှက်လျက် လုပ်ဆောင်လေသည်ဟူ၍ အစဉ် ပြောဆိုကြသည်။
တစ်ကြောင်းလည်း အလောင်းစည်သူမင်းသည် ဇမ္ဗူလှည့်လည် သည့်ကာလ နံ့သာကျွန်းတွင် လွမ်းကြင်ငှက် ဖိုမကိုရ၍ တိရစ္ဆာန် သတ္တဝါတို့တွင် ထိုငှက်ကဲ့သို့မရှိ။ လည်ချင်းယှက်နေသည်ကို စုံမက်တော်မူ ၍ ထိုငှက်သဏ္ဌာန်လှေလုပ်သည်။ ထိုလှေကို မနာပလှေ သမုတ်သည်ဟူ၍ ပြောကြကုန်သည်။
'ကတ္တုလှေ'မှာ ခတုလှေဟူ၍ဆိုသည်။ ရာမညတိုင်သားတို့ ဘာသာ လကို ခတုဟုခေါ်သည်။ လဆန်းဖြစ်သော လ၏သဏ္ဌာန် ဦးပဲ့ လုပ်သည့်လှေဆိုသည်။
ကောင်းတုံမြို့
ကောင်းတုံမြို့
ဗန်းမော်ခရိုင်၊ ရွှေဂူမြို့နယ်တွင် ပါဝင်သော ကောင်းတုံမြို့သည် မန္တလေးမြို့မှ ၂၆၃ မိုင်၊ ဗန်းမော်မြို့မှ ၁၂ မိုင်မျှဝေးကွာသော ဧရာဝတီမြစ်၏ လက်ဝဲဘက်ကမ်းပေါ်တွင်တည်ရှိသည်။
ယခုအခါ ကောင်းတုံမြို့သည် ထင်ပေါ်ကျော်စောသော မြို့ မဟုတ်သော်လည်း ရှေးအခါက ကုန်းလမ်းကုန်စည်ကူးသန်း ရောင်းဝယ်မှုတွင် ဖွံ့ဖြိုးခဲ့သည်။ ဤမြို့မှနေ၍ ကုန်းလမ်းခရီး ဖြင့် တရုတ်နိုင်ငံသို့၎င်း၊ ရေလမ်းခရီးဖြင့် ရန်ကုန်မြို့သို့၎င်း၊ ကူးလူးဆက်ဆံနိုင်ခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ၁၇ ရာစုနှစ် နောက် ပိုင်းတွင် ဗန်းမော်မြို့၌ ဒပ်ချလူမျိုးနှင့် အင်္ဂလိပ်လူမျိုးတို့၏ အလုပ်ရုံကြီးများ ဖွင့်လှစ်လုပ်ဆောင်သောအချိန်များတွင် ပိုမို စည်ကား၍လာခဲ့သည်။ ရှေးမြန်မာနိုင်ငံ ရေလမ်းကုန်စည် ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားမှုနှင့်စပ်လျဉ်း၍ 'အထက်ကောင်းတုံ၊ အောက်ရန်ကုန်နှင့် စုန်ဆန်ထက်အောက်'ဟု ပြောဆိုရေးသား လေ့ရှိသည်။ ရှေးမြန်မာမင်းများလက်ထက်က ရွှေဂူမြို့ဝန်မှာ ကောင်းတုံမြို့နှင့် စာဝတီးမြို့ ၂ မြို့ကို အုပ်ချုပ်ရလေသည်။ ရှေးအခါက ကောင်းတုံမြို့နယ်တွင် တောလက်ကျေးရွာ ၄ဝ ခန့်ပါဝင်သည်။ ထိုကျေးရွာများမှာ ဧရာဝတီမြစ်သို့ ဒုတိယ မြစ်ကျဉ်းအထက်အနီးတွင်စီးဝင်သော စင်းခန်းချောင်းကမ်း ပေါ်တွင်တည်ရှိကြသည်။
ဆင်ဖြူရှင်မင်းလက်ထက် ခရစ် ၁၇၆၅ ခုနှစ်မှ ၁၇၆၉ ခုနှစ်အထိ (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၂၇ ခုနှစ်မှ ၁၁၃ဝ ပြည့်နှစ် အထိ) ၄ ကြိမ်တိုင်တိုင် တရုတ်နှင့် မြန်မာတို့စစ်ဖြစ်ကြရာ ကောင်းတုံမြို့နေရာတွင် တိုက်ပွဲများ အကြိမ်ကြိမ် ဖြစ်ပွားခဲ့ သည်။ နောက်ဆုံးတရုတ်မြန်မာ စစ်ပြေငြိမ်းရေးစာချုပ်ကို ကောင်းတုံမြို့မှာပင် ချုပ်ဆိုရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ စစ်ပွဲပြီးဆုံး၍ မြန်မာတပ်များထွက်ခွါခါနီး ဗိုလ်ချုပ် ဝန်ကြီးမဟာသီဟသူ ကြီးမှူး၍ စစ်ပြေငြိမ်းသည့်အထိမ်းအမှတ်နှင့် စေတီတစ်ဆူ တည်ထားခဲ့သည်။ ထိုစစ်ပွဲများပြီးဆုံးသွားပြီးနောက် တရုတ် နိုင်ငံနှင့်မြန်မာနိုင်ငံသို့ ကုန်စည်ကူးသန်းရောင်းဝယ်မှု ပိုမို တိုးတက်လာသည်။ ကောင်းတုံမှ ရွှေလီ၊ မိုင်းမောလမ်းစဉ် တို့ဖြင့် တရုတ်နိုင်ငံသို့ပေါက်ရောက်နိုင်ရကား ကောင်းတုံမှာ ဖောက်ကားရောင်းဝယ်မှု ဗဟိုစခန်းအဖြစ် ဗန်းမော်မြို့နှင့်ပင် အပြိုင်အဆိုင်ဖြစ်လာခဲ့ဘူးသည်။
ကောင်းတုံမှာ ယခုအခါ ကချင်ပြည်နယ်တွင်ပါဝင်၍ လူဦးရေ ၃ဝဝ ခန့်မျှ နေထိုင်သည့် ကျေးရွာမျှ ဖြစ်နေတော့သည်။ ငါးဖမ်းခြင်းနှင့် တောင်ယာလုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်စားသောက် ကြသူပေါများသည်။ ဆောင်းရာသီ၌ မုရင်းစပါးများကို စိုက်ပျိုး ကြသည်။ တောင်ပေါ်ကုန်နှင့် မြေလတ်ကုန်များကို လဲလှယ် ရောင်းချပေးလေ့ရှိသော ကုန်သည်များကိုလည်း တွေ့နိုင် ပေသည်။
ကိုင်းတော်ရွာ၊ မူဆယ်မြို့နယ်
ကိုင်းတော်ရွာ (Kaingtaw)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ မူဆယ်မြို့နယ်၊ နမ့်မြဲကချင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၈၁၂၃ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မူဆယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပေါင်ကြီးရွာ၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်
ပေါင်ကြီးရွာ (Paunggyi)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်၊ ဘုရားကြီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၃၇၈၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘုရားကြီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၇၂ ဦး၊ မ ၁၁၇၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၄၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဇီးကုန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆင်ကောန်ရွာ၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်
ဆင်ကောန်ရွာ(Hsinkawn)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်၊ ရှဂရီဘွမ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၉၀၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝက်တိုးရွာ၊ မကွေးမြို့နယ်
ဝက်တိုးရွာ (Wettoe)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ မကွေးမြို့နယ်၊ ရှားစောင်းကံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၄၈၇၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရှားစောင်းကံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၇၄ ဦး၊ မ ၁၄၅၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၂၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မကွေးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နမ့်ကွမ့်ရွာ၊ ကျေးသီးမြို့နယ်
နမ့်ကွမ့်ရွာ (Namkunt)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ ကျေးသီးမြို့နယ်၊ နားကန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၂၅၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နားကန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၄၃ ဦး၊ မ ၈၈၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၂၉ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျေးသီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြင့်သန်း
မြင့်သန်း (၂၃ ဇွန် ၁၉၄၉ မွေးဖွား)သည် မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ထူးခြားသော သူ၏ ဖန်တီးစာအရေးအသားတို့မှာ စာဖတ်ပရိသတ်များအကြားတွင် ထင်ရှားသည်။
အတ္ထုပ္ပတ္တိအကျဉ်း
မြင့်သန်းကို ၁၉၄၉ ခု ဇွန်လ ၂၃ ရက် ကြာသပတေးနေ့တွင် မွေးဖွားသည်။ မိဘများမှာ ယောဂီ ဦးတင် နှင့် ဒေါ်အေးကျင်တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ငယ်စဉ်မှ ၁၉၆၄ ခုထိ စိန့်ဂျွန်းယောက်ျားလေးများကျောင်းတွင် ပညာဆည်းပူးခဲ့သည်။ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် ဒဿနိကဗေဒ အဓိကပြုကာ ဆက်လက်ပညာဆည်းပူးခဲ့သည်၊ ဘွဲ့လွန်ပညာရပ်များကို ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၊ ဆစ်ဒနီတက္ကသိုလ် နှင့် ဆစ်ဒနီအနောက်ဘက်တက္ကသိုလ် များတွင် လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။
စာပေရေးသားခြင်း၊ ဘာသာစကား လေ့လာခြင်းနှင့် အခြား ပညာရပ်အချို့ကို ဆက်လက်လေ့လာ ဆည်းပူးခဲ့သည်။ ဆရာဇော်ဂျီ ညွှန်းခဲ့သော 'ပြောက်ကျားစာရေးဆရာ' ဘဝကို သဘောကျသဖြင့် အချိန်ရသည့်အခါ စာတစ်ပုဒ်စ၊ နှစ်ပုဒ်စ ရေးနိုင်ရန် အားထုတ်လေ့ရှိသည်။
"လွပ်လပ်ခြင်း အယူအဆများကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာခြင်း" နှင့် "မြန်မာပြည်သို့ လာရောက်ခဲ့သော ကိုလိုနီ အရာရှိတို့၏ အရေးအသားအား ပြန်လည်လေ့လာချက်" ကျမ်းများ ရေးသားခဲ့သည်။
မြန်မာ မော်ဒန်ကဗျာများကို English ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရန် အားထုတ်နေသည်။ "ဗမာဟု ပုံဖော်ခံရသော မြန်မာများအကြောင်း" လေ့လာချက်ကို ရေးသားပြုစုလျက်ရှိသည်။
ဘိုးလှော်ရိုးရွာ၊ ဘိုးလှော်ရိုး
ဘိုးလှော်ရိုးရွာ၊ ဘိုးလှော်ရိုး
ကျီးအိုင်ရွာ၊ ကြာဂရက်
ကျီးအိုင်ရွာ၊ ကြာဂရက်
ကညင်ကောက်ရွာ၊ စပါးဆိပ်
ကညင်ကောက်ရွာ၊ စပါးဆိပ်
မီးသွေးချောင်းရွာ၊ ကြိမ်ချောင်းကြီး
မီးသွေးချောင်းရွာ၊ ကြိမ်ချောင်းကြီး
ဝင်စုရွာ
ဝင်စုရွာ
ရိုးကြီးရွာ၊ ဒါးက
ရိုးကြီးရွာ၊ ဒါးက
သာယာကုန်းရွာ၊ အင်းမ
သာယာကုန်းရွာ၊ အင်းမ
ကန့်ဘလူမြို့နယ်
ကန့်ဘလူမြို့နယ် သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်ရှိ မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ ကန့်ဘလူမြို့ ဖြစ်သည်။
ကော်ဖီ
စတင် တွေ့ရှိပုံ
ကော်ဖီကို စတင်တွေ့ရှိပုံ အကြောင်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ သမိုင်းပုံပြင် အမြောက်အမြားရှိသည်။ (၃) ရာစုနှစ် အကုန်လောက်တွင် အာရေဗျမှ ခရစ်ယာန် ဘုန်းတော်ကြီး တစ်စုသည် နှိပ်စက် ညှဉ်းပန်းမှု ဘေးရန်များကြောင့် အက်ဗီဆီးနီးယား နိုင်ငံရှိ တောတောင် ထူထပ်ရာ ဒေသသို့ ထွက်ပြေး တိမ်းရှောင်ခဲ့ကြသည်။ တစ်ခါသော် ထိုဘုန်းတော်ကြီးများ မွေးမြူထားသည့် သိုးနှင့် ဆိတ်တို့သည် ညရောက်သော်လည်း အိပ်စက်ခြင်း မရှိပဲ မြူးထူး ခုန်ပေါက်၍ သွားလာနေကြသည်ကို တအံ့တဩ တွေ့မြင်ကြရသည်။ ညဆက်တိုက်ပင် ထိုသို့ ဖြစ်နေသည့်အတွက် ဘုန်းတော်ကြီးများသည် သိုးနှင့် ဆိတ်တို့ စားသောက်လေ့ရှိသော သစ်ပင်များကို လိုက်လံ စစ်ဆေး၍ စားသုံးကြည့်ရာမှ အပင်တစ်မျိုး၏ အရွက်နှင့် အသီးတို့ကြောင့် ဖြစ်ရကြောင်း တွေ့ရှိရလေသည်။ ထိုအပင်မှာ ကော်ဖီပင် ဖြစ်၍ ကော်ဖီရွက်နှင့် ကော်ဖီသီးများကို စားသုံးမိသော ဘုန်းတော်ကြီးများမှာ စိတ်ရွှင်မြူး၍ အိပ်မပျော်နိုင်အောင် ဖြစ်ရသည်ဆို၏။
အခြားနာမည်ကျော်ဇာတ်လမ်းတစ်ပုဒ်သည် ဤသို့ဖြစ်၏ ။ အေဒီ (၉) ရာစုတွင် အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံမှ ဆိတ်ကျောင်းသား ကယ်(လ်)ဒီ (Kaldi) မှစတင်တွေ့ရှိခဲ့ကာ ဆိတ်ကျောင်းရင်း ဆိတ်များ အသီးတစ်မျိုးကို စားမိပြီး မြူးထူးခုံပေါက်နေသည်ကို သတိထားမိ၍ မိမိကိုယ်တိုင်မြည်းစမ်းကြည့်ရာမှ ကော်ဖီကိုစတင်သတိပြု သောက်သုံးခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။
ထိုပုံပြင်များသည် ယုံတမ်းမျှသာ ဖြစ်နိုင်သော်လည်း (၁၅) ရာစုနှစ်ခန့်က မက္ကာမြို့သို့ ဘုရားဖူးသွားကြသော မွတ်စလင်တို့သည် ညဘက် တရားအားထုတ်ချိန်များ၌ အိပ်ငိုက်ပြေစေရန် ကော်ဖီစေ့ကို လှော်၍ အမှုန့်ကြိတ်ပြီးလျှင် ရေတွင်ဖျော်ကာ သောက်သုံးခဲ့ကြကြောင်း အထောက်အထားများ ရှိလေသည်။ နောင်သော် ကော်ဖီ သောက်ခြင်းအလေ့သည် တစ်စတစ်စ ပျံ့နှံ့လာပြီးလျှင် တရုတ် နိုင်ငံ၌ လက်ဖက်ရည်ကို ကြိုက်နှစ်သက်သကဲ့သို့ပင် အာရေဗျ ကျွန်းဆွယ်၌လည်း ကော်ဖီကို အထူး နှစ်သက်လာကြလေသည်။
ကော်ဖီပင် ပေါက်ရောက်ရာ ဒေသများ
ဘရာဇီးနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာ့ကော်ဖီထုတ်လုပ်မှုတွင် ထိပ်ဆုံးမှ ဦးဆောင်ပါဝင်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဘရာဇီးနိုင်ငံနှင့် အနောက် အိန္ဒိယ ကျွန်းစုတို့မှအပ ကော်ဖီကို အကြီးအကျယ် စိုက်ပျိုးသော ဒေသများမှာ အမေရိကတိုက် အလယ်ပိုင်း၊ မက္ကဆီကို၊ အာရေဗျကျွန်းဆွယ်၊ အာဖရိကတိုက်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ အချို့ဒေသများ၊ သီဟိုဠ်ကျွန်း၊ ဆူမတြာကျွန်း၊ ဂျာဗားကျွန်းနှင့် ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာရှိ ကျွန်းများ ဖြစ်ကြသည်။
ကော်ဖီစိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်ခြင်း
ကော်ဖီပင်သည် ပူနွေးသော တိုင်းပြည်များ၌ အထူးသဖြင့် ပင်လယ်ပြင်အထက် ပေပေါင်း ၁၂ဝဝ နှင့် ပေ ၂ဝ⁠ဝဝ ကြား ရှိ ရေကောင်းစွာရသော ကုန်းမြင့်ဒေသများတွင် ကောင်းစွာ ဖြစ်ထွန်းလေ့ရှိသည်။ ကော်ဖီပင်သည် အမြဲစိမ်းအပင် ကလေးမျိုး ဖြစ်၍ အလိုအလျောက် ပစ်ထားလျှင် ပေ ၂ဝ ကျော်မြင့်တတ်သည်။ သို့သော် စိုက်ပျိုးထားသော ခြံများတွင် အသီးများကို လွယ်လင့်တကူ ဆွတ်ခူးနိုင်စိမ့်သောငှါ အပင်များကို ချိုင်ပေးလေ့ ရှိကြသည်။ ကော်ဖီပင်တွင် အရွက်နှင့် အကိုင်းများဆုံသည့် အရွက်ညှာခွများတွင် အလွန်မွှေးကြိုင်သည့် ပန်းဖြူများ အစု လိုက်ပွင့်တတ်ကြသည်။ ကော်ဖီပင်များသည် ၃ နှစ်သားအရွယ် ခန့်တွင် စတင်သီးပွင့်လာကြ၍ ၅ နှစ်သားအရွယ်တွင် သီးအား ပြည့်စုံလာသည်။ တစ်ပင်လျှင် အနှစ် ၂ဝမျှကြာအောင် သီးပွင့် လေ့ရှိသည်။ အသီးများသည် ပထမ၌ အစိမ်းရောင်ဖြစ်၏။ ထိုနောက် ဝါလာပြီးလျှင် နောက်ဆုံးတွင် နီသွားသည်။ ရာသီဥတုကောင်းသော ဒေသများတွင် ကော်ဖီပင်သည် တစ်နှစ်လျှင် နှစ်ကြိမ်သုံးကြိမ်တိုင်အောင် ပွင့်နိုင်သီးနိုင်၍ တစ်ပင်တည်း မှာပင် အပွင့်နှင့်အသီးစိမ်း၊ အသီးမှည့်များကို တစ်ပြိုင်နက် တွေ့ရတတ်သည်။
ကော်ဖီသီးများ မှည့်သောအခါ အသီးများကို ခူး၍ဖြစ်စေ၊ အောက်မှ အဝတ်ခံကာ အပင်ကို လှုပ်ပေး၍ ဖြစ်စေ သိမ်းယူ ရသည်။ ထိုနောက် နည်းအမျိုးမျိုးဖြင့် အခြောက်လှမ်းခြင်း၊ အစေ့ချွတ်ထုတ်ခြင်းများ ပြုလုပ် ကြသည်။ သို့သော် အသီး မှည့်တွင် အစေ့အပြင်ဘက်၌ အသားဖတ် ရှိနေရုံမက အစေ့ ပေါ်တွင်လည်း အမြှေး ခွံများ ၂ထပ်မျှ ကပ်နေသေးသည့် အတွက် အစေ့ချွတ်သည့်အလုပ်မှာ မလွယ်ကူလှပေ။ အစေ့ များမှ အမြှေး စင်သွားအောင် လုပ်ရာတွင် အစေ့များကို တစ်နည်း⁠နည်းနှင့် အခြောက်လှန်းပြီးနောက် ဒလိမ့်များနှင့် လိမ့်ပေးခြင်း၊ ပွတ်ထုတ်ပစ်ခြင်းများ ပြုလုပ်ရသည်။ နောက်ဆုံး ၌ အစေ့များကို ချွတ်ပြီးသောအခါ အရွယ်အလိုက် အစားစားခွဲ ပြီးလျှင် အိတ်ကြီးများတွင်ထည့်၍ နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့ရောင်းချ ကြသည်။
အနံ့အရသာနှင့် ပြည့်စုံသည့် ကော်ဖီကို သောက်သုံးနိုင်ရန် အတွက် ကော်ဖီစေ့ အစိမ်းများကို ညိုဝါရောင် ရအောင် လှော်ပေးရသေးသည်။ ဤသို့ လှော်ပေးရာတွင် ဂရုတစိုက် ပြုလုပ် ရန် လို၏။ သို့မဟုတ်လျှင် လိုသည့်အနံ့အရသာ ထွက်မလာဘဲ နေတတ်သည်။ ရှေးက ကော်ဖီစေ့များကို အိမ်မှာပင် လှော်ယူကြ သော်လည်း ယခုအခါ၌မူ ဤအလုပ်ကို ရုံကြီးများတွင် အကြီးအကျယ် လုပ်ကိုင်လျက်ရှိပေပြီ။ ကော်ဖီစေ့များကို လှော်ပြီးသော အခါ အမှုန့်ကြိတ်ရပြန်၏။ ကော်ဖီအမျိုးမျိုးကို ရောစပ်ရာတွင် အချို့အလုပ်ရုံကြီးများ၌ အရသာ ကောင်းမကောင်းကို စမ်းသပ် ရန်အတွက် ကျွမ်းကျင်သော ပုဂ္ဂိုလ်များကိုပင်လျှင် ငှားရမ်းထား ကြရသည်။ ကော်ဖီကို အမှုန့်ကြိတ်ပြီးလျှင်ပြီးခြင်း ဖျော်သောက် နိုင်လျှင် အကောင်းဆုံး ဖြစ်သည်ကို တွေ့ရသည်။
ကော်ဖီတွင် ကက်ဖီအင်း(Caffeing)ခေါ် ဓာတ်တစ်မျိုး ပါဝင်သည်။ ထိုဓာတ်များ လက်ဖက်ခြောက်တွင် ပါဝင်သော သီးအင်းနှင့် အတူတူပင် ဖြစ်သော်လည်း သီးအင်းဓာတ်ထက် ပို၍ပြင်းသည်။ ကာဖီကို စွဲခြင်းမှာ ထိုဓာတ်ကြောင့်ပင် ဖြစ်၏။ ကော်ဖီကို အားပျော့စေလိုလျှင် အခြားပစ္စည်းများ ရောစပ်ပေးခြင်းဖြင့် ထိုဓာတ်ကို လိုသလောက် လျော့ချထားနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် ဥရောပတိုက်တွင် ချစ်ကိုရီခေါ် သစ်မြစ်တမျိုးကို အမှုန့်ကြိတ် ၍ ကာဖီနှင့် ရောစပ်ကာ ရောင်းချသောက်သုံးလေ့ရှိကြသည်။ အချို့ မရိုးဖြောင့်သော ကုန်သည်များသည် ချစ်ကိုရီသာမက အခြားသစ်မြစ် သစ်စေ့များနှင့် တမင်တကာ ရောစပ်၍ ရောင်းချသည့်အခါမျိုးလည်း ရှိသေးသည်။
ကော်ဖီအမျိုးပေါင်း ၈ဝ ခန့်ရှိ၏။ သို့သော် အာရေဘီးယန်းနှင့် လိုက်ဘေးရီးယန်းကော်ဖီပင် နှစ်မျိုးကိုသာ အများအပြား စိုက်ပျိုး လေ့ရှိကြပေသည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဘရာဇီးနိုင်ငံနှင့် အနောက် အိန္ဒိယကျွန်းစုတို့မှလွဲ၍ ကော်ဖီကို အကြီးအကျယ် စိုက်ပျိုးသော ဒေသများမှာ အမေရိကတိုက် အလယ်ပိုင်း၊ မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၊ အာရေဗျကျွန်းဆွယ်၊ အာဖရိကတိုက်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ အချို့ ဒေသများ၊ သီဟိုဠ်ကျွန်း၊ ဆူမတြာကျွန်း၊ ဂျားဗါးကျွန်းနှင့် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ အတွင်းရှိ ကျွန်းများ ဖြစ်ကြသည်။
ကော်ဖီကို ဖျော်သောက်ရာတွင် ရေဆူ⁠ဆူဖြင့် ကောင်းစွာ နှပ်ပေးဖို့ အရေးကြီးသည်။ ကာဖီရည်ကို သူ့ချည်းသက်သက် သောက်သူလည်းရှိ၍၊ နွားနို့သကြားတို့နှင့်ဖြစ်စေ၊ ကြက်ဥ အကာနှင့်ဖြစ်စေ၊ ဖျော်သောက် သူများလည်း ရှိသည်။ အချို့ ပျော်ပွဲစားရုံကို ယခုအခါ ကာဖေးဟုလည်း ခေါ်လေ့ရှိကြရာ ထိုစကားမှာ ကော်ဖီ သို့မဟုတ် ကော်ဖီဆိုင်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော ပြင်သစ်စကားဖြစ်သည်။
ကော်ဖီနှင့် ကျန်းမာရေး
ကော်ဖီသည် ကျန်းမာရေးအတွက် နည်းလမ်းအချို့ဖြင့် အကျိုးပြုသည်။ ဥပမာ - အမျိုးသား ၄၆၀၀၀ ကျော်အား လေ့လာမှုတစ်ခုအရ တစ်နေ့လျှင် ကော်ဖီ (၂-၃) ခွက် သောက်သူ အမျိုးသားများတွင် သည်းခြေအိတ် ကျောက်တည်ရောဂါဖြစ်နှုန်း ၃၀ မှ ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ လျှော့ကျသွားကြောင်း၊ ၄ ခွက်ထက် ပိုသောက်လျှင် ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ လျှော့ကျကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ဤသို့သော ကျန်းမာရေးအကျိုးပြုမှုများ ကော်ဖီတွင် ပါရှိသည်။ သို့သော် ကော်ဖီကို ဖြည့်စွက်အာဟာရအနေဖြင့် မသုံးထိုက်ပါ။ ကော်ဖီတွင် ပါရှိသော ကဖိန်းဓာတ်သည် အလွန်အကျွံသောက်လျှင် ကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်။ များများသောက်လျှင် သွေးတိုးခြင်း၊ ရင်တုန်ခြင်း၊ ကတုန်ကရင်ဖြစ်ခြင်း၊ စိတ်မငြိမ်မသက်ဖြစ်ခြင်း စသည့် ဆိုးကျိုးများကို ခံစားရသည်။ ထို့ကြောင့်ပင် အထက်တွင်ဖော်ပြခဲ့သော အစီရင်ခံစာ၌ ထိုကဲ့သို့ ဆိုးကျိုးများရှိသဖြင့် ကျောက်တည်ရောဂါကာကွယ်ရန် အသုံးပြုဖို့ မထောက်ခံကြောင်း ဆက်လက်တင်ပြထားသည်။
မြန်မာ့ကော်ဖီ
မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကော်ဖီစိုက်ပျိုးမှုသည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၂၀ပြည့်နှစ်အကြား ဧကနှစ်သိန်းထိ ရောက်ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ ခန့်မှန်းတွက်ချက်ထားသခဲ့သို့ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကော်ဖီ စိုက်ပျိုးမှုကို တိုးချဲ့ဆောင်ရွက်နိုင်ပါက ၂၀၃၀ ပြည့်နှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ကော်ဖီစိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်မှုသည် တန်ချိန်ခြောက်သောင်းအထိ ရှိလာမည်ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံထွက်ကော်ဖီတို့ကို အမေရိကန်နိုင်ငံ၊ ဥရောပ၊ ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံနှင့် ထိုင်ဝမ်သို့ တင်ပို့ရောင်းချလျက်ရှိသည်။ အမေရိကန်နိုင်ငံကဲ့သို့သော တင်ပို့သည့် အရည်သွေးမြင့် မြန်မာကော်ဖီသည် တစ်တန်လျင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၇၀၀၀ခန့်ရရှိသည်။ လက်ရှိချိန်၌ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နှစ်စဉ်ကော်ဖီစိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်မှုသည် တန်ချိန် ၇၀၀၀ ခန့်ရှိ၍ ထက်ဝက်ခန့်ကို ပြည်ပနိုင်ငံများသို့ တင်ပို့ရောင်းချလျက်ရှိသည်။
ပန်းဖူးပုလဲတန်းရွာ၊ ကြိမ်ချောင်းကြီး
ပန်းဖူးပုလဲတန်းရွာ၊ ကြိမ်ချောင်းကြီး
ရှင်ဘို့မယ်
ရှင်ဘို့မယ် (၁၃၉၇?-?) သည် အင်းဝခေတ်၌ မင်းငါးဆက် မိဖုရားမြှောက်ခံရသူ ဖြစ်သည်။
ငယ်ဘဝ
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၇၅၉ ခုတွင် မင်းကြီးစွာစောကဲနှမ ဇာလာကဒေဝီဘွဲ့ခံ စောမြတ်နှင့် သိင်္ဃသူစောနှောင်းသား သိင်္ဃသူငယ် တို့မှ မွေးသည်။ မင်းကြီးစွာစော်ကဲသမီးတော် ဇာလာကဒေဝီနှင့် သိင်္ဃသူငယ်တို့မှ မြင်သည်လည်း ဆိုသည်။ မွေးချင်းမောင်မှာ မင်းဥဂ္ဂါ တည်း။
မင်းခေါင်
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၇၆၃ ခုတွင် မင်းဆွေက မင်းခေါင်ဘွဲ့နှင့် နန်းတက်သော် အသက် ၈ နှစ်အရွယ် ရှင်ဘို့မယ်ကို တောင်ညာတင်သည်။
၇၆၉ ခု၌ ဘုရင်မင်းခေါင် ဟံသာဝတီသို့ စစ်ချီရာ မိဖုရား ရှင်ဘို့မယ်နှင့် ရှင်မိနောက်ကို ခေါ်သည်။ ရိက္ခာမလောက်၍ စစ်ဆုတ်စဉ် မွန်တို့ အပြင်းလိုက်ရာ ရှင်မိနောက်ကို ဆင်နှင့်တကွ မွန်တို့ ရသည်။ ရှင်ဘို့မယ်မှာ ဆင်မှကျ၍ ချောင်းနားတွင်ကျန်သဖြင့် ဆင်ကဲက ဆောင်ခဲ့သည်။ နောက် မယုံသဖြင့် ဆင်ကဲကို ဘုရင်မင်းခေါင် ကွပ်သည်။ ဦးကုလား ရာဇဝင်ကြီး၌မူ မောင်းမငယ်တဦးဟုသာ ဆိုသည်။
၇၈၃ ခုတွင် မင်းခေါင် လွန်သည်။ ရှင်ဘို့မယ်၌ သားသမီး မမြင်။ ရှင်မိနောက်သား သီဟသူ နန်းတက်ရသည်။
ဆင်ဖြူရှင် သီဟသူ
တောင်ညာစံမှာ စောမင်းလှ ဖြစ်သော်လည်း ရှင်ဘို့မယ်ကို သာ၍ နှစ်လိုသဖြင့် စောမင်းလှ နန်းမှဆင်း၍ ရွှေစေတီအနောက်၌ တန်ဆောင်းဆောက်ကာ နေသည်။ သို့ဖြင့် ရာဇဝင်များ၌ တန်ဆောင်းရှင် စောမင်းလှ ဟု ရေးကြသည်။
ရာဇဓိရာဇ်လွန်သည့်နောက် အင်အားနည်းလာသော မွန်တို့က မင်းသမီး ရှင်စောပုကို ဆက်သည်။ ရှင်စောပုထံ သီဟသူ စိတ်လည်ပြန်သည်။ အသက် ၂၄ နှစ်အရွယ်ကို ကွင်းကာ အသက် ၂၉-နှစ် ကလေး ၃-ယောက်အမေ ရှင်စောပုကို အာရုံကျသဖြင့် အုန်းဘောင်စော်ဘွား လယ်သံဘွားကို သီဟသူ အောင်ပင်လယ်၌ပျော်ပါးခိုက် လုပ်ကြံရန် စေသည်။
ဆင်တော် ရဲခက်စံလှကို စီး၍ ခံသော်လည်း မြားသင့်၍ သီဟသူ ကံကုန်သည်။ သို့သော် မှူးမတ်တို့ ခံနိုင်သဖြင့် အုန်းဘောင်စော်ဘွား နန်းမရ။
မင်းလှငယ်
၇၈၇ ခု တော်သလင်းလတွင် စောမင်းလှသား အသက် ၉ နှစ်အရွယ် မင်းလှငယ် နန်းတက်လာသည်။ ရှင်ဘို့မယ်နှင့် ရှင်စောပုတို့ မိဖုရားအရာ ရသည်။
သို့သော် နန်းကို ဦးဆောင်သူမှာ စောမင်းလှဖြစ်နေသဖြင့် နန်းစံ ၃ လခန့်တွင်ရှင်ဘို့မယ်က မင်းလှငယ်ကို အဆိပ်ပေးသည်။ ဆင်ဖြူရှင်တရဖျား၏သား ကလေးစား ကျေးတောင်ညိုကို အခေါ်လွှတ်ကာ နန်းတက်သည်။
ကလေးကျေးတောင်ညို
၇၈၇ ခု နတ်တော်လ၌ ကလေးကျေးတောင်ညို နန်းတက်သည်။ ရှင်ဘို့မယ်နှင့် ရှင်စောပုကို မိဖုရားဆက်မြှောက်သည်။ နန်းတက်စတွင်ပင် မိုးညှင်းစား သတိုး အင်းဝသို့ချီလာ၍ ရှင်စောပုကို ပခန်းစား တရဖျားအား ပေးသည်။ ထို့နောက် ဘယဂါမဏိကို ရှေ့တည်ထားကာ ရခိုင်သို့ ပြေးသည်။ မရောက်မီ ပဲလွန်တောင်၌ပင် နာဖျား၍ သေလေသည်။
မိုးညှင်း သတိုး
၇၈၈ ခုတွင် မိုးညှင်းမင်း အင်းဝသို့ သိမ်းပြီးနောက် မန်းစက်တော်ရာမှ ရှင်ဘို့မယ်ကို ရွှေလှေနှင့်ဆောင်သည်။ ဘယဂါမဏိကို သံခြေကျဉ်းနှင့် ဆောင်သည်။ ရောက်လျှင် ကိုယ်ကျန်းမကျန်း မေးသည်ကိုပင် "ကျွန်စော်နံသည်" ဆိုသည်။ မိုးညှင်းမင်းကား မင်းဆွေ မင်းသားဘဝက အလုပ်အကျွေး မင်းဥဒိန် ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။
မိဖုရားဆက်မြှောက်သော်လည်း နန်းတွင်း၌ အိမ်ဆောက်ကာသာ နေစေသည်။
ရှင်ဘို့မယ် (ခေါ်) စောဘို့မယ်သည် အင်းဝခေတ် မင်း(၅)ပါး (ပထမမင်းခေါင်၊ သီဟသူ၊ မင်းလှငယ်၊ ကလေးကျေးတောင်ညိုနှင့်မိုးညှင်းသတိုး) တို့၏ မိဖုရား ဖြစ်သည်။
မင်းဆက်ငါးသွယ်၊ ရှင်ဘို့မယ်၊ နန်းလယ်တင့်သည်သာဟု ကဝိလက္ခဏာ သတ်ပုံတွင် ရည်ညွှန်းစပ်ဆိုခံရလောက်အောင် မင်း(၅)ဆက်တိုင်တိုင် မိဖုရားတင်မြှောက်ခံရသူဖြစ်သည်။ စလေဦးပုညက အိုတယ်သာဆိုရအစချီသော တေးထပ်တွင် ရှင်ဘို့မယ် ထားသက်နှင်း၊ ငါးဆက်မင်း၊ မြောက်သည့်ပုံလိုဟူ၍လည်းကောင်း၊ အချုပ်တန်းဆရာဖေက ရှင်ဘို့မယ် တစ်သက်၊ မင်းဆက်ကငါးသွယ်၊ နှင်းမပျက် စလျားခြယ်သည်၊ ထားတသွယ်ဥဒါန်းဟူ၍လည်းကောင်း အသီးသီး စပ်ဆိုတော်မူကြသည်။ ရှင်ဘို့မယ်ကား ပင်းယခေတ်တစ်စီးရှင် သီဟသူ၏ မြစ်၊ မင်းကြီးစွာစော်ကဲ၏ တူဖြစ်သော သိင်္ခသူငယ်နှင့် မင်းကြီးစွာစော်ကဲ၏ သမီးတော်ဇာလာကဒေဝီတို့ စုံဖက်ရာမှ မြင်သောသမီးတော်ဖြစ်သည်။ ရှင်ဘို့မယ်ကား ရုပ်အဆင်းလှသည်။ မာန ခက်ထန်သည်။ ရက်စက်လေသည်။
ကောင်းမှုကုသိုလ်
၇၉၂ ခု၌ ရတနာပူရတွင် ဘုရားတည်သည်။ ရှင်ဘို့မယ်ဘုရားဟု ယခုတိုင် တွင်သည်။
စာပေ အနုပညာတို့၌ ဖော်ပြခံရခြင်း
ကဝိလက္ခဏသတ်ပုံတွင် "မင်းဆက်ငါးသွယ် ရှင်ဘို့မယ် နန်းလယ်တင်သည်သာ" ဟု ဖော်ပြသည်။
စလေဦးပုညက "အိုတယ်သာဆိုရ"ချီ တေးထပ်၌ "ရှင်ဘို့မယ်ထားသက်နှင်း ငါးဆက်မင်းမြှောက်သည့်ပုံလို" ဟူ၍လည်းကောင်း၊ အချုပ်တန်းဆရာဖေက တခုလပ်တေးထပ်တွင် "ရှင်ဘို့မယ်တသက် မင်းဆက်ကငါးသွယ် နှင်းမပျက် ရုံးချယ်သည် ထုံးတသွယ်ဥဒါန်း" ဟူ၍လည်းကောင်း စပ်သည်။
"ဘို့မယ်နှင့်ဆင်ကဲ" ပြဇာတ်လည်း ကဖူးသည်။
နီဒင်ရွာ
နီဒင်ရွာ
အုန်းတော (တောင်)ရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်
အုန်းတော (တောင်)ရွာ (Ohntaw(South))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်၊ အုန်းတောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၁၁၅ ဖြစ်သည်။
ဝမ်ဆာ (၂)ရွာ၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်
ဝမ်ဆာ (၂)ရွာ (Wanhsar (2))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ မိုင်းလပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၂၂၁၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းလပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၉၅၉ ဦး၊ မ ၂၇၂၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၆၈၄ ဦးနေထိုင်သည်။