cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဆူးလေစေတီတော်
အမည်ရင်းမြစ်
ရွှေတိဂုံဘုရားအနီးရှိ သိမ်တော်ကြီးကို ဆောက်နေဆဲကာလ၌ ရဟန္တာတစ်ပါး ပျံလွန်တော်မူသဖြင့် သံလျင်မင်းသည် စိတ်ငယ်အားလျော့ပြီးလျှင် ဆူးလေစေတီကို တည်ရန် ကိစ္စတွင် အသုတ်အမည်ရှိ မိမိ၏အမတ်ကြီးကို တာဝန်လွှဲတော်မူသည်။ အသုတ်အမတ်ကြီးဦးစီး၍ တည်ခြင်းကြောင့် စေတီ၏ ဘွဲ့မည်မှာ ကျိုက်အသုတ်ဟု တွင်သည်။ ထိုစေတီကိုပင် ယခုအခါ ဆူးလေစေတီဟုခေါ်ကြသည်။' ကျိုက်အသုတ် ဟူသောအမည်ကို မွန်ဘုရင် ရာဇာဓိရာဇ် အရေးတော်ပုံကျမ်း၌ ဟံသာဝတီမင်း ဆင်ဖြူရှင်အမည်ခံ ဗညားဦးသည် ဒဂုံဆံတော် ရှင်သို့ ဖူးမြင်ပူဇော်ရန်လာသော် 'အသုတ်ဘုရားရှင် ပြာဋိဟာပြတော်မူ၏'ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဗညားနွဲ့သည် ခမည်းတော်ဗညားဦးကို ပုန်ကန်၍ ဒဂုံသို့ထွက် ပြေးခိုဝင်လာသော် 'ကျိုက်အသုတ် ဘုရားနှင့် ပါရမီဘုရားအကြားတွင် တိုင်ပင်ပွဲရုံး တည်ဆောက်၏'ဟူ၍လည်းကောင်း တွေ့ရ၏။ ထို့နောက်တစ်ဖန် ဟံသာဝတီဘုရင်မ ရှင်စောပုသည် ဒဂုံစေတီတော်ကို ရွှေချပြီးနောက် ကျိုက်အသုတ်စေတီကိုလည်း ထပ်မံ ပြုပြင်ချဲ့ထွင်တော်မူခဲ့သည်ဟု တွေ့ရှိရပြန်သည်။ ကျိုက်အသုတ်စေတီ၏ တည်နေရာကို သမိုင်းအထောက်အထားများနှင့် ချိန်ထိုးကြည့်သောအခါ ယခုဆူးလေ စေတီပင်လျှင်၊ ရှေးက ကျိုက်အသုတ်စေတီဖြစ်ခဲ့ ကြောင်းကို သိရသည်။ သို့ဖြစ်လေရာ ကျိုက်အသုတ်စေတီမှ အဘယ်ပုံအဘယ်နည်းဖြင့် ဆူးလေစေတီဟူသောအမည်သို့ ပြောင်းလဲလာသည်ကို ဆင်ခြင်ကောက် ယူရမည်ဖြစ်၏။ အချို့က ရွှေတိဂုံသမိုင်းတွင် ဆက်စပ်ဖော်ပြထားသည့် အတိုင်း စုဝေးစေတီမှ ဆူးလေစေတီဖြစ်လာသည်ဟု ဆို၏။ စေတီတော်၏ တည်နေရာမှာ ထိုခေတ်က မွန်တို့ဒေသဖြစ်သဖြင့် မြန်မာအမည်ဖြင့် စတင်ခေါ်ဝေါ်ခဲ့မည်မဟုတ်ကြောင်း သိသာသည်။ စေတီတော်ဝန်းကျင်တွင် ဆူးလေပင်များ ပေါက်ရောက်နေသဖြင့် ဆူးလေစေတီတော်ဟု ထင်ရှားကြောင်း အချို့ကလည်း ဆိုကြသည်။
မာန
ဥရုဝေလကဿပသည် သူ့ကိုယ်သူ ဂဏပါမောက္ခဟု အထင်ကြီးနေမှု မာနအလှည့် အပတ်ခံရသဖြင့် ဘုရားရှင်ကို ဦးမညွတ်ခဲ့ ။ ဗေဒင်သုံးပုံကို ပါရဂူရောက် တတ်မြောက်ကြပြီးသော ပုဏ္ဏား ၅၀၀ သည် ဘုရားရှင်တရားတော်ကို နာကြားကြရသဖြင့် ကာမဂုဏ်၌ အပြစ်မြင်ပြီး ရဟန်းပြုကြ၏၊ ပိဋကသုံးပုံကို သင်ယူရာ မကြာမီပင် တတ်မြောက်ကြလေသည်။ ရဟန်း ၅၀၀သည် မိမိတို့တတ်မြောက်ပြီး ပရိယတ္တိကို အမှီပြု၍ မာနတက်နေကြ၏၊ ဘုရားရှင်သည်လိင် ၃-ပါး, ပုဒ် ၄-ပါး, ဝိဘတ် ၇-သွယ်ကို လွှတ်၍ တစ်စုံတစ်ခုသော တရားကို မဟော၊ လိင် ၃-ပါး, ပုဒ် ၄-ပါး, ဝိဘတ် ၇-သွယ်ကိုချည်း တဝဲလည်လည်ဟောနေသမျှ တို့အဖို့ ခက်ဆစ်မည်သည် မရှိ၊ ဘုရားဟောတော်မူတိုင်း လျင်လျင်မြန်မြန် သိကြသည်သာဟု အထင်ကြီး နေကြ၏။ ဘုရားရှင်သည် “ထိုရဟန်းတို့၏ မာနကို ချိုးနှိမ်ရန် သဗ္ဗဓမ္မမူလပရိယာယ ဒေသနာကို ဟောတော်မူသည် အမ္ဗဋ္ဌသည် သူတတ်မြောက်ထားသည့် ပညာရပ်ကို အမှီပြု၍ မာနတက်နေ၏၊ ဘုရားရှင်က အမ္ဗဋ္ဌ၏ မာနကို ချိုးနှိမ်ရန် “အဝုသိတဝါယေဝ ခေါ ပန ဝုသိတမာနီ = ဆရာသမားထံ ကောင်းစွာ မသင်ကြားဖူးဘဲ သင်ကြားဖူးသူဟု ထင်နေသူ”စသည်ဖြင့် ဟောတော်မူရသည် ။ စူဠကမ္မဝိဘင်္ဂသုတ် (မ၊၃၊၂၄၇)၌ ထဒ္ဓ = ခက်ထန်ကြမ်းကြုတ်သူ, အတိမာနီ = မာနကြီးသူသည်သေသည်၏ အခြားမဲ့၌ ငရဲကျတတ်ကြောင်း၊ လူဖြစ်ပြန်လျှင်လည်း အမျိုးယုတ်၌ ဖြစ်တတ်ကြောင်း ဟောတော်မူသည်။ အနာထပိဏ် သေဋ္ဌေး၏ ကျွန်မ ပုဏ္ဏာသည် ဝိပဿီ, သိခီ, ကကုသန်, ကောဏာဂုမ်, ကဿပ ဘုရားရှင်တို့ လက်ထက်၌ ထေရီမဝတ်၍ တိပိဋကဓရ ဓမ္မကထိက အကျော်အမော်ကြီး ဖြစ်ခဲ့ဖူး၏၊ မာနကြီးသောကြောင့် ကိလေသာကို အကြွင်းမဲ့ မဖြတ်နိုင်ခဲ့၊ ဤဘုရားရှင် လက်ထက် ပစ္ဆိမဘဝ၌ပင် မာနကြောင့် ကျွန်မ ဖြစ်ရရှာသေးသည်
ဆူးလေစေတီတော်
အမည်ရင်းမြစ်
အချို့က 'ဆူးလေ'ဟူသည်မှာ မွန်စကား 'စဲလေဟ်' (မြေး လည်းကောင်း) ဟူသောစကားမှ ဆင်းသက်လာသည် ဟူ၍လည်းကောင်း၊ 'ဇူလေ'ဟူသော မွန်စကား (နားနေရန်လည်းကောင်း)မှ ကူးပြောင်းလာသည် ဟူ၍လည်းကောင်း အဆိုရှိသည်။ ထိုစကား ၂ မျိုးလုံးပင် လက်ခံနိုင်ဖွယ်မရှိချေ။ အချို့ကလည်း ကျိုက် အသုတ်စေတီတော်သည် ရှေးအခါက မင်းပြောင်းမင်းလွှဲ ခေတ်အမျိုးမျိုးနှင့် ကြုံခဲ့ရသဖြင့် ပြုပြင်ဂရုစိုက်မည့်သူမရှိဘဲ ဆူးလေပင်များ ဝန်းရံဖုံးကွယ်နေသည်ကို နောင်အခါတွင် မြန်မာတို့က ထိုဒေသကို ဆူးလေကုန်း၊ ထိုစေတီကို ဆူးလေစေတီဟု ခေါ်တွင်ကြောင်းယူဆကြသည်။ အချို့ကလည်း ပါဠိ စကား စူဠ(ငယ်သော)မှ ဆင်းသက်လာသည်။ ရွှေတိဂုံဘုရားထက်ငယ် သဖြင့် စူဠစေတီဟု မူလက ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ဟန်ရှိသည်ဟု ထင်မြင်ကြသည်။ သို့သော် စူဠဟူသော ပါဠိမှာ ဆံတော်အနက်ကိုလည်း ရသည်။ မူလဘွဲ့တော် ကျိုက်အသုတ်တွင်လည်း အသုတ်ဟူသော မွန်စကားသည် ဆံတော်ကိုပင်ဆို၏။ ထိုကြောင့် စူဠစေတီ (ဆံတော်စေတီ)မှ ဆူးလေစေတီဖြစ်လာသည်ဟု ကောက်ယူ နိုင်ပေသည်။
တည်ဆောက်ပုံ
ဆူးလေဘုရား၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ ရန်ကုန်မြို့ ဘုရားများ အနက်တစ်မူထူးခြားလှသည်။ အောက်ခြေမှစ၍ ချယားသီးပိန္နဲ တိုင် သို့တိုင်အောင်ပင် ရှစ်မြှောင့်ထောင့်ချိုးများသာ ဖြစ်သည်။ ပန်းတင်ခုံ၏ အောက်ခြေသည် ရှေးကရှစ်မြှောင့်ပင်ဖြစ်ခဲ့ဟန် တူသော်လည်း၊ ယခုအခါ အဝိုင်းသဏ္ဌာန်ဖြစ်နေသည်။ ပန်းတင်ခုံ ရှစ်မြှောင့်တွင် တစ်မြှောင့်စီ၌ အရှည် ၂၄ ပေခန့်ရှိသည်။ ပန်းတင်ခုံရှစ်မြှောင့်တွင် တစ်မြှောင့်စီ၌ အရှည် ၂၄ ပေခန့် ရှိသည်။ စေတီတော်၏ ဉာဏ်တော်မှာ ပန်းတင်ခုံမှ စိန်ဖူးတော် သို့တိုင်အောင် ၁၄၄ ပေနှင့် ၉ လက်မခွဲ ရှိသည်။ ဆူးလေစေတီ၏ ရင်ပြင်တော်သည် စေတီအောက်ခြေရင်းမှ ရင်ပြင် အစွန်းပတ်လည်သို့ တိုင်အောင် ပေ ၂ဝ ခန့်ကျယ် သည်။ စေတီတော်၏ စိန်ဖူးတော်သစ်နှင့် ငှက်မြတ်နားတော်တင်ပွဲကို ၁၃ဝ၉ ခုနှစ်တွင် ကြီးကျယ်စွာ ဆင်ယင်ကျင်းပခဲ့ သည်။ ထိုအသစ်မွန်းမံထားသော စိန်ဖူးတော်နှင့် အလေးချိန် နှစ်ပိဿာ ၅ဝ ခန့်ရှိသော ရွှေအစစ်ငှက်မြတ်နားတို့တွင် စီခြယ်ထားသော စိန်ကျောက် နီလာ ပတ္တမြားစသည့် ရတနာကျောက်မျက် ရတနာများသည်ပင် ယခုခေတ်တန်ဘိုးနှင့် ၆ သိန်းကျော် ခန့် တန်သည်။ ရွှေဆည်းလည်း အဟောင်းအသစ် ၂၅၄ လုံးမှာလည်း ခေတ်တန်ဖိုးနှင့် ၄ သောင်းကျော်တန်သည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် စေတီတော်၏ကြေးစလောင်း နှင့် ၁၂ ပေအကွာမှစ၍ ကိုယ်လုံးပြည့် ရွှေပြားသင်္ကန်းကပ်လှူခဲ့သည်၊ လျှပ်စစ်မီးချောင်း ရောင်စုံများမှာလည်း ညဉ့်အခါတွင် ရှုမငြီးဘွယ် ထိန်ထိန်ဝင်းနေလေ့ရှိသည်။ စေတီတော်ရှိ ရှေးက သစ်သားဖြင့် ဆောက်လုပ်ခဲ့သော အဆောက်အအုံများကို ယခုအခါ အုတ်ဖြင့် ဆောက်လုပ်ထားသည်။ မုခ်ဦးတန်ဆောင်းများ လည်း လေးမျက်နှာလုံးတွင် ရှိ၏။ ယင်ပြင်ပတ်လည်တွင် ရှေးက သံတံတိုင်းများ ထားရှိခဲ့သော်လည်း၊ ယခုအခါ အုတ် ဖြင့် ဆိုင်ခန်းများ ဆောက်လုပ်ထားရှိလေသည်။ ဆူးလေစေတီ၏ ယင်ပြင်တွင် ကျောက်ပြားများ ခင်းထားသည်။ ဆူးလေဘုရားတွင် အသစ်စိုက်ထူထားရှိသော ဘုရားသမိုင်းကျောက်စာတိုင်တစ်ခုရှိ၏။ ယင်းမှာ ရွှေတိဂုံစေတီသမိုင်းနှင့် ဆက်စပ်နေ သော စုဝေးစေတီမှ ဆူးလေစေတီဖြစ်လာ ပုံကိုသာ ရေးထိုးထားသည်။
ဆူးလေဘုရားတွင် ထင်ရှားသော မဟာဗောဓိနှင့် ဆူးလေနတ်ကြီးရုပ်တုတို့ရှိ၏။ ဆူးလေနတ်ကြီးမှာ စင်စစ်သော်ကား စေတီတော်စောင့်နတ်မျှသာ ဖြစ်၏။ အချို့ကမူ ရွှေတိဂုံစေတီကိုတည်ရန် မြေနေရာရှာစဉ်က ဆူးလေနတ်ကြီးအပါအဝင် နတ်ကြီးလေးပါးက ညွှန်ပြခဲ့သည်ဟူသော အကြောင်းနှင့်ဆက်စပ်၍ ထိုစဉ်က ဆူးလေနတ်ကြီးကို ယခုထုလုပ်ထားရှိသော ဆူးလေ နတ်ကြီးအမှတ်နှင့် ရောနှောယုံကြည်နေကြသည်။ သမိုင်း အစောင်စောင်တွင် ထိုနတ်ကြီးလေးပါး၏ အမည်ကိုဖော်ပြကြရာ တစ်ခုနှင့် တစ်ခုမညီညွှတ်ကြချေ။ မွန်သမိုင်းများတွင်လည်း ဆူးလေနတ်ကြီးအကြောင်းကို လုံးဝမတွေ့ရချေ။ မည်သို့ ပင်ဖြစ်စေကာမူ ဆူးလေနတ်ကြီးသည် လောကီရေးများတွင် စောင်မကူညီနိုင်သည်ဟု အယူရှိကာ အထူးပူဇော်ပသ နေကြသည်။ စစ်မဖြစ်မီခေတ်က 'ပဲခူးမယ်ကြော့ကိုရယင်၊ ပုဆိုးနှစ်ထည်နဲ့ ကန်တော့ပါ့မယ်၊ အောင်မယ်မင်း ဆူးလေ နတ်ကြီးရဲ့ မတော်မူလိုက်ပါ'ဟူသော တေးတစ်ပုဒ်ပင်လျှင် ခေတ် စားခဲ့ဘူးသည်။ ဆူးလေနတ်ကြီး၏ ရုပ်တုမှာ နှုတ်ခမ်းမွေးနှင့် အဘိုးအိုအရွယ် လူစင်စစ်ကဲ့သို့ပင် ထုလုပ်ထားသည်။ ဗြိတိသျှတို့ အောက်မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းယူပြီးသည့်နောက်တွင် ဆူးလေနတ်ကြီးရုပ်တုသည် ယခုကဲ့သို့ ရင်ပြင်တော်ပေါ်၌ မရှိသေးချေ။ ဆူးလေဘုရားလမ်းနှင့် မဟာဗန္ဓုလလမ်း၏ အနောက်မြောက်ထောင့် ယခုဗလီကြီး ရှိရာနေရာ၌ နေရသည်ဟု မော်ဘီဆရာသိန်း၏ ရန်ကုန်မြို့ဟောင်း ဆောင်းပါးတွင် ဖော်ပြထား၏။ ၁၉၁ဝ ခုနှစ်တွင်ကား နတ်ရုပ်တု ရှိနေသေးသည်ဟုလည်း သိရ၏။ ထို့နောက်ပိုင်းတွင်မှ ဆူးလေရင်ပြင်ပေါ်သို့ ရောက်ရှိ လာ၍၊ ထင်ရှားလာသည်ဟု ယူဆရပေသည်။
သီဟဒီပမင်းကြီးသည် ရဟန္တာအရှင်သူမြတ်တို့၏ သာသနာပြု ရည်မှန်းချက်အတိုင်း သာသနာတော် ထွန်းကားပြန့်ပွားရေးအတွက် အမတ်သူရဲကောင်းများအား လမ်းညွှန်ချက်ပေး၍ သာသနာခရီးကို စီစဉ်ပေးခဲ့သည်။ အမတ်သူရဲကောင်းတို့သည်လည်း ဘုရင်ညွှန်ကြားချက်အတိုင်း ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ၏ ဓာတ်တော်၊ ဆံတော်များအား ပင့်ဆောင်၍ ရွှေတိဂုံ စေတီတော် ကြီးတည်ရာ သိင်္ဂုတ္တရ ကုန်းတော်ပတ်လည်တွင် စေတီတော်များ တည်ထားကိုးကွယ်ရန် ကြိုးစားစွမ်းဆောင်မှုများ ပြုခဲ့ကြသည်။ သမိုင်း အထောက်အထားများအရ ဆူးလေစေတီ တော်အား အသုတ်အမတ် ကြီး တည်ထားသည်ဟု သိရ၏။ သူရဲကောင်း အသုတ်အမတ်ကြီး တည်ထားသဖြင့် သမိုင်းအချို့တွင် “ကျိုက်အသုတ်” ဘုရားဟုတွေ့ရ၏။ ကျိုက် - ဘုရား၊ အသုတ် - အမတ်ကြီးဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ အသုတ်အမတ်ကြီး ဘုရား ဟု ဖွင့်ဆိုရမည်ဖြစ်၏။ သို့နှယ်ပင် အချို့ပညာရှင်တို့က အသုတ်ဟူသည်မှာ ဆံတော်ဟု ဖွင့်ဆိုကြသဖြင့် “ဆံတော်ဘုရား” ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။
သို့နှယ်ပင် အချို့သမိုင်းပညာရှင်တို့က ဥက္ကလာပမင်းကြီး ရွှေတိဂုံဆံတော်ရှင် တည်ထားရာ သိင်္ဂုတ္တရ ကုန်းတော် အားရှာဖွေစဉ် စုဝေးတိုင်ပင်ရာဌာနဖြစ်သဖြင့် “စုဝေးစေတီ”ဘွဲ့မည် တွင်သည်ဟုလည်း ဆိုကြသည်။ ဤကဲ့သို့ပင် အချို့က ဘဒ္ဒကမ္ဘာ၌ ပွင့်တော်မူမည့် ဘုရားရှင်တို့အား မီလိုက်သည့် လေးဆူနတ်ကြီးတို့၏ စုဝေးနေရာ၌တည်ထားသောကြောင့်“လေးဆူစေတီ” ဟုခေါ်တွင် ကြသလို ကာလရွေ့လျားခဲ့ပြီး ပဋိလောမပြန်၍ “ဆူးလေစေတီ” ဟုခေါ်တွင်သည်ဆိုကြသည်။ မည်သို့ဖြစ်စေ ဆူးလေစေတီသည် ရွှေတိဂုံ စေတီတော်ကြီး၏ တောင်ဘက်အရှေ့သို့ စဉ်းငယ်ယွန်းသည့် တာ(၉၀၀) ခန့်အကွာ တောင်ကုန်းအမြင့်တွင်တည်သည်ကမူအမှန်ပင်။
ဆူးလေစေတီတော်၏ ပရိဝုဏ် အကျယ်အဝန်းမှာ (၂.၁၈၁)ဧကရှိပြီး အရှေ့နှင့် အနောက်အလျားပေ (၃၂၂)ပေ တောင်မြောက် အလျားပေ (၂၉၁)ပေ၊ ရင်ပြင်မှငှက်မြတ်နား စိန်ဖူးတော်အထိ ဉာဏ်တော်ပေ (၁၅၁)ပေအမြင့်ရှိသည်။ ဆူးလေစေတီတော်သည် ပန်းတင်ခုံဖိနပ်တော်မှစ၍ ငှက်ပျောဖူး အထိ ရှစ်မြှောင်ကိုယ်ထည်ရှိသည်။ အရပ်ရှစ်မျက်နှာ ပူဇော်ခံရာအဖြစ်ရည်မှန်းဟန်တူသည်ဟု ဖွင့်ဆိုကြသည်။ ပန်းတင်ခုံ၊ ဖိနပ်ခုံ၊ ရှစ်ထောင့်မှာ မဂ်္ဂင် တရား ရှစ်ပါးအားရည်မှန်းခြင်းဖြစ်သည်။ ကြာဝန်းသုံးရစ်ပါရှိရာ ရတနာသုံးပါးကို ညွှန်းသည်ဟု ဖွင့်ဆိုနိုင်၏။ ခေါင်းလောင်း သပိတ်မှောက်မှာ အရိယာတို့၏ ကျင့်စဉ်ဖြူစင်သည့် ဘ၀ကိုရည်မှန်းခြင်းဖြစ်သည်။ ဖောင်းရစ်ကိုးရစ် ပါရှိနေခြင်းသည် လောကုတ္တရာကိုးပါးအား ရည်မှန်းခြင်းဖြစ်သည်။ ကြာမှောက်ကြာလှန်၊ ငှက်ပျောဖူးတော်၊ ငှက်မြတ်နားတော် တို့မှ ဗုဒ္ဓဓမ္မစက်တော်သန့်စင်မွန်မြတ်ခြင်းဟု လောကုတ္တရာ တရားအလုံးစုံအား လောကီအမြင်နှင့် စပ်ဟပ် ပေါင်းစပ်ပြီး ရှေးခေတ်ဗိသုကာပညာရှင်များ တင်စားခဲ့သည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။
သိဖွယ်မှတ်ဖွယ်များ
ကုန်းမြင့်ပေါ်မှ စေတီတစ်ဆူအဖြစ်ရှိနေ၏။ အလောင်းဘုရားမြို့တည်စက လူဦးရေ တစ်သောင်းခန့်သာရှိသော်လည်း ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်ခဲ့သည်အလျှောက် လူဦးရေတိုးတက်လာသည့်အလျှောက် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး လုပ်ငန်းများကြီးထွားလာပြီး အချက်အချာဒေသဖြစ်လာခဲ့၏။ မြန်မာသက္ကရာဇ် (၁၂၀၃)ခုနှစ်၊ ရွှေဘိုမင်း(ခ) ဟံသာ၀တီမင်း(ခ) ကုန်းဘောင်မင်း၊ အမရပူရမြို့တော်မှ ဒဂုံ(ရန်ကုန်)သို့ ကုန်းကြောင်း၊ ရေကြောင်းနှင့် မဟာဗျူဟာ နည်းဗျူဟာ အပြည့်နှင့် ကြွချီခဲ့၏။ ထိုစဉ်က ရွှေဘို(ခေါ်) သာယာဝတီမင်းနှင့် အလောင်းဘုရားတည်ထားခဲ့သည့် ရန်ကုန်မြို့အား တိုးချဲ့လျှက် အောင်မြေရန်နှင်းမြို့သစ် အဖြစ် ကမ္ဗည်းတင်ခဲ့သည်။ ထိုအခါ ဆူးလေစေတီသည် မြို့သစ်နယ်နိမိတ်အတွင်းသို့ ရောက်ခဲ့၏ ဆူးလေစေတီ၏ ဝန်းကျင်တွင် ရွံ့ဗွက်၊ ရေအိုင်နှင့်တောချုံများ ထူထပ်စွာပေါက်ရောက်နေသည်။
ဒီရေအတက်အကျ ဖြစ်ပေါ်၍ စေတီတော်ဝန်းကျင်ကို ဒီရေလွှမ်းမိုးမှု ရှိခဲ့သည်။ စေတီအနီးဝန်းကျင်ရှိ ဗွက်တောများ အလယ်၌ပင် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုန်းကြီးကျောင်းများ တည်ရှိခဲ့သည်ဟုဆို၏။ သစ်ပင်များ အုပ်အုပ်ဆိုင်းဆိုင်းရှိသဖြင့် ရေပြင်ကျယ်နှင့် ကြည်နူးဖွယ် အေးချမ်းနေသည်ဟုဆိုသည်။
ဆူးလေစေတီ၏ အနောက်ဘက်စောင်းတန်းသည် ယခုတည်ရှိသည့် ဆက်သွယ်ရေးရုံးအထိရှိသည်ဟု ဆို၏။ မြန်မာ သက္ကရာဇ် (၁၂၁၄)ခုနှစ် အင်္ဂလိပ်မြန်မာ ပထမစစ်ပွဲပြီးချိန်အထိ ဗန္ဓုလပန်းခြံ၏ တောင်ဘက်ကျွန်းနေရာများသည် ရေလယ်ကျွန်း ဖြစ်နေသည်။ ဆူးလေဘုရားသို့ကူးရန် ကျောက်တံတား တစ်ခုတည်ဆောက်ထားသည်ဟု အဆိုရှိ၏။ ရေလယ်ကျောင်းများ ယခင်က ဆူးလေလမ်းကိုလျှောတန်းလမ်းဟု ခေါ်ခဲ့ပြီးနောင်တွင် ဆူးလေဘုရားလမ်းဟု တွင်ခဲ့၏။ ကျောက်တံတားလမ်း ဟု ခေါ်လည်းရှိ၏။ ထိုစဉ်က ဆူးလေစေတီတော်၏ အနောက်တောင်ဘက် မနီးမဝေးတွင် ကျိုက်မဲ သံကရော(ခေါ်) ကျိုက်မြတ်သံချို စေတီနှင့် ရဟန္တာသိမ်တော်ကြီးလည်းရှိသဖြင့် ဘုရားဖူးများ စည်ကား နေသည်ဟုဆိုသည်။
အင်္ဂလိပ်မြန်မာဒုတိယစစ်ပွဲအပြီး၌ အင်္ဂလိပ်တို့သည် ရန်ကုန်မြို့အား အစိုးရရုံးစိုက်ရာဟု သတ်မှတ်ခဲ့၏။ ထို့အတူ ကော်မရှင်နာမင်းကြီး ဆာအာသာဖယ်ရာကာမြို့သစ်တည်ရန် အမိန့်နှင့် အတူတောင်ကုန်းဖြိုခြင်း၊ အနိမ့်ပိုင်းမြေဖို့ခြင်း၊ လမ်းဖောက်ခြင်းများပြုခဲ့သလို စေတီပုထိုးများ၊ ဘုန်းတော်ကြီး ကျောင်းများအား ဖြိုဖျက်ခဲ့သည်။ မြို့ကွက်နှင့် မလွတ်ဟု အကြောင်း ပြကာ ဆူးလေဝန်းကျင်ရှိ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း(၅၀)အား သရက်ဥယျာဉ်တည်ရှိရာသို့ ဖယ်ရှားပြောင်းရွှေ့ခဲ့၏။ အင်္ဂလိပ်နယ်ချဲ့တို့သည် ကျိုက်မြတ်သံချိုစေတီအား ဖြိုဖျက်ခဲ့ပြီးနောက် တဆင့်လှမ်းတက်ခါ ဆူးလေစေတီကြီးအား ဖြိုဖျက်ရန် ကြိုးပန်းကြသည်။ အာဏာပိုင်တို့အား ဆူးလေစေတီသည် လမ်းဆုံလမ်းခွတွင်ရှိသည့် စေတီဖြစ်သဖြင့် ဖြိုဖျက်သင့်သည်ဟု တင်ပြကြသည်။
သို့သော် အင်္ဂလန်တွင်ရှိသည့် ဝိတိုရိယ ဘုရင်မကြီး(Queen Victoria) က 'ဆူးလေစေတီသည် ထူပါစေတီဖြစ်သဖြင့် မတူးဖြို၊ မဖျက်ဆီးရ၊ ဆူးလေစေတီအား ကွေ့ပတ်သွားရမည်' ဟု အမိန့်ပြန်ကြားခဲ့သည်။ ယင်းသို့ ပြန်ကြားသော်လည်း အင်္ဂလိပ်နယ်ချဲ့တို့သည် လုပ်ပိုင်ခွင့် အာဏာကို အသုံးပြု၍ ဆူးလေစေတီတော် ဝတ္တကမြေဖြစ်သည့် ကုန်းတော်အောက်ခြေများအား တူးဖြိုဖဲ့ချကြ၏။ မြေညှိပြီး ဝတ္တကမြေကို မြို့သစ်အတွင်းထည့်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဆူးလေစေတီသည် မှန်ကူကွက်သဏ္ဌာန် ကုန်းတော်ငယ်ဖြစ်နေခြင်းဖြစ်သည်။ ဆူးလေစေတီတော်၏ ခြေတော်ရင်း ပတ်လည်တွင်ရှိသည့် ဂန္ဓကုဋိတိုက် တန်ဆောင်းနှင့် စောင်းတန်းစသည့် သာသနိက အဆောက်အအုံများ ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ နယ်ချဲ့အာဏာပိုင်များ၏ ဈေးပြိုင်စနစ်ဖြင့် ရောင်းချမှုကြောင့် ဗန္ဓုလပန်းခြံ(ယခင်ဖိုက်စကွဲယားပန်းခြံ) ဗလီကြီး၊ မြို့တော်ခန်းမစသည့် အဆောက်အဦးများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ရ ခြင်းဖြစ်သည်။
ဆူးလေဘိုးဘိုးကြီး သမိုင်း
ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာတွင် ပွင့်ခဲ့သည့် မြတ်စွာဘုရားရှင် လေးဆူအားမှီလိုက်သည့် သက်တော်ရှည် ““လေးဆူနတ်ကြီး”” ဟု သမိုင်းစဉ်များတွင် တွေ့ရသည်။ လေးဆူနတ်ကြီးသည် ရွှေတိဂုံစေတီတော်အား တည်ထားကိုးကွယ်ရန် နေရာဖြစ်သည့် သိင်္ဂုတ္တရကုန်းမြေအား ညွှန်ပြပေးခဲ့သည့် ဘိုးဘိုးကြီးများအနက် တစ်ပါးဖြစ်၏။ ယခင်က လေးဆူနတ်ကြီး ဟုလူသိများခဲ့ပြီး ထိုနေရာတစ်ဝိုက်တွင် နေထိုင်သူများ၏ ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်မှုကို ခံခဲ့ရသည်။ ယုံကြည်မှုလွန်ကဲသည့် မြန်မာလူမျိုးများသည် ယုံကြည်မှုနှင့်အတူ အားကိုးအားထား ပြုခဲ့သည်လည်း ရှိသည်။ လုပ်ငန်းဆောင်တာ လုပ်ကိုင်ရာတွင်ဖြစ်စေ၊ အခက်အခဲ ကြုံခဲ့သည့်အခါတွင်ဖြစ်စေ၊ လေးဆူနတ်ကြီးအား ပသပူဇော် အဓိဋ္ဌာန် ပြုခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်နှင့်အညီ အောင်မြင်မှုများစွာ ရခဲ့သည့် သာဓကများရှိခဲ့သည် ဟုဆိုသည်။
ထို့ကြောင့် လူအများသည် ဤလေးဆူနတ်ကြီးအား ထိုနေရာတွင် နတ်နန်းပြုလုပ်၍ ပူဇော်ခဲ့သည့် အစဉ်အလာ ရှိခဲ့သည်။ ရှေးသူဟောင်းတို့ စကားလည်းရှိ၏။ အချို့၏စကားအရ လေးဆူနတ်ကြီးသည် ရန်ကုန်မြို့လယ် အား ပိုင်သူဟု ဆို၏။ အဓိဋ္ဌာန်နှင့် လုပ်ငန်းလုပ်၍ အောင်မြင်လျှင် တတ်နိုင်လျှင် တတ်နိုင်သလောက် ဝတ်လဲတော် ပုဆိုး၊ အင်္ကျီပုဝါမှ အစ ငွေအသပြာတတ်နိုင်သ၍ ပူဇော်ကြသည်။ လေးဆူနတ်ကြီးသည် နတ်သက်ရှည်သူဖြစ်ပြီး ကောင်းမှု ကောင်းကျိုးပြုသူဟုလည်း ဆို၏။ လူအများသည် လေးဆူနတ်ကြီးသည် လူအများ၏ အပူဇော်ခံ ဘ၀သို့ ရောက်ခဲ့ပြီး လေးဆူနတ်ကြီး နေထိုင်သည့်နယ်တွင် စေတီဘုရား တည်ထား ကိုးကွယ်သည့်အခါ ထိုစေတီဘုရား၌ လေးဆူနတ်ကြီးအား သီးခြား နန်းပြုလုပ်၍ ပူဇော်ကြသည်။
လေးဆူနတ်ကြီး အား ဆူးလေစေတီတော် အတွင်း၌ သီးခြားနန်းတည် ကိုးကွယ်၍ ကာလရှည်ကြာ ကိုးကွယ်မှုကြာလာသည့်အခါ လူအများ၏စိတ်ထဲ၌ လေးဆူနတ်ကြီးအား ဆူးလေ စေတီတော်အား အစွဲပြု၍ ဆူးလေဘိုးဘိုးကြီး ဟု ခေါ်တွင်လာခဲ့ကြသည်။ စင်စစ် လေးဆူနတ်ကြီးသည် လေးဆူနတ်ဟုခေါ်ခဲ့သော်လည်း သာမန်နတ်မျိုး နတ်နွယ် မဟုတ်၊ ဘဒ္ဒကမ္ဘာတွင် ပွင့်တော်မူသည့် ဘုရားရှင်များအား မှီလိုက်သော နတ်ဖြစ်သည်။
ဆပ်သွားရွာ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်
ဆပ်သွားရွာ (Satthwar)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ ဆားလင်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၈၂၃၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆားလင်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၄၆ ဦး၊ မ ၁၇၁၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၀၆၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေစကြိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျောက်တန်းရွာ၊ တံတားဦးမြို့နယ်
ကျောက်တန်းရွာ (Kyauktan)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ တံတားဦးမြို့နယ်၊ ထန်းပေါက်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၁၆၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထန်းပေါက်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၉၅ ဦး၊ မ ၈၃၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၂၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တံတားဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နိဂဏ္ဌနာဋပုတ္တ
[ နိဂဏ္ဌ + နာဋပုတ္တ ] နာဋ၏သားဖြစ်သော နိဂဏ္ဌ၊ (ကချေသည်၏သား နိဂဏ္ဌဟုလည်း ပြန်ဆိုကြသည်။) မဟာဝီရသည်လည်း ယင်း နိဂဏ္ဌနာဋပုတ္တ အမည်ဖြစ်သည်။ ဂျိန်းဘုရား ဟုလည်းခေါ်ကြ၏။
နိဂဏ္ဌ-ဟူသောအမည် အနှောင်အဖွဲ့ မရှိသူ ဟူသော အနက်ကို ဖွင့်ဆိုကြ၏။ နိဂန္ထ ဟု နေလိုရင်းမှ နိဂဏ္ဌ-ဖြစ်သည်၊ တချို့ကျမ်းများ၌ နိဂဏ္ဌနာဋပုတ္တ နာဋိ (တိ) က ရွာကိုစားရသော နာဋ (တ)၏သား အနှောင်အဖွဲ့မှလွတ်သူ ဟူလို၏။ ယင်း နာဋပုတ္တနိဂဏ္ဌသည် တိတ္ထိဆရာကြီး ၆-ယောက်တွင် တစ်ယောက်အပါ အဝင်ဖြစ်၏။ နိဂဏ္ဌနာဋပုတ္တသည် ဝိဒေဟတိုင်း ဝေသာလီမြို့ အနီး ကုဏ္ဍပုရ (ကွန်ဒါပုရ်) ရွာ ယခု ကုဏ္ဍဂါမ = ဗဟုကုဏ္ဍရွာတွင် B.C. ၅၉၉-နှစ်တွင် ဖွားမြင်သည်ဟု ဂျိန်းသမိုင်းတို့၌ ခန့်မှန်းကြသည်။ ဘုရားရှင်ထက် အသက်ကြီးသဖြင့် B.C. ၆၂၃ (၃၆၀) အထက်ဖြစ်သင့်သည်။ နိဂဏ္ဌနာဋပုတ္တသည် အသက် ၃၀-တွင် တောထွက်၍ ၁၂-နှစ် တပအကျင့်ကို ကျင့်ပြီး ၄၂-တွင် ဘုရားဖြစ်ပြီ ဟု ကျေညာသည်။
ယင်းသည် “စာတုယာမသံဝရ" အကျင့်ကို ဟောပြောသည်၊ စာတုယာမသံဝရအကျင့် (နိဂဏ္ဌနာဋပုတ္တ၏ စွဲမြဲစွာ ဆုပ်ကိုင်ဟောပြောသည့် ပဓာနဝါဒဖြစ်သည်။ ယင်း စာတုယာမသံဝရအကျင့်ကား-
(၁) ရေအေးအားလုံးကို သုံးဆောင်မှုမှ တားမြစ်ခြင်း၊
(၂) မကောင်းမှု အားလုံးကို တားမြစ်ခြင်း၊
(၄) မကောင်းမှု အားလုံးကို တားမြစ်ခြင်းဖြင့် လွတ်မြောက်ရာကို တွေ့မြင်ပြီး ဖြစ်ခြင်း ဖြစ်၏။
နိဂဏ္ဌနာဋပုတ္တအယူ၌ ကာယဒဏ်, ဝစီဒဏ်, မနောဒဏ် ဟု ဒဏ် ၃-ပါး ပညတ်၏။ ကာယဒဏ်, ဝစီဒဏ် ၂-ခုကို အစိတ္တကဒဏ် ဟု ပညတ်၏။ မနောဒဏ်ကို သစိတ္တကဒဏ်ဟု ပညတ်၏။ နိဂဏ္ဌနာဋပုတ္တသည် မိမိ၏ ဒါယကာရင်း ဥပါလိ ဘုရားရှင်၏ ဥပါသကာအဖြစ်သို့ ဖြစ်သည်ကစ၍ စိတ်မသက်မသာဖြစ်ကာ အကြီးအကျယ် သောကမီး တောက်လောင်သဖြင့် သွေးအံပြီး ဥပါလိ အိမ်တံခါးဝတွင်လဲနေရာ တပည်များက အဝတ်ပုဆိုး (သံလျှင်း)ဖြင့် ထမ်းယူ၍ မြို့ ပြင်ရောက်မှ ခုဋင်ငယ်ဖြင့် ပါဝါမြို့သို့ ထမ်းဆောင်ကြကုန်၏။ ပါဝါမြို့ရောက်၍ မကြာခင် ကွယ်လွန်သည်။ အသက် ၇၂–တွင် ကွယ်လွန်သည်ဟုလည်း အဆိုရှိသည်။ .D.P. လည်းကြည့် ။
တဒါ ပဉ္စ ဒိဋ္ဌိဂတိကာ ပုရာဏကဿပ မက္ခလိ ဂေါသာလ ပကုဓကစ္စာယန အဇိတ ကေသကမ္ဗလ နိဂဏ္ဌနာဋပုတ္တာ အဟေသုံ။ ဇာ၊ဋ္ဌ၊၅၊၂၆၀။
မြီးဖြူငှက်ကျားလေး
မြီးဖြူငှက်ကျားလေး (Saxicola leucurus) သည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ နီပေါနိုင်ငံနှင့် ပါကစ္စတန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသောငှက်ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ပါကစ္စတန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
မုဆိုးကုန်းရွာ၊ မုံရွာမြို့နယ်
မုဆိုးကုန်းရွာ (Mokesoekone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ မုံရွာမြို့နယ်၊ ကြိုးကြာကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၀၅၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မုံရွာမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပေကုံးရွာ၊ ရေဦးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဒေဝနာဂရီအက္ခရာ
ဒေဝနာဂရီအက္ခရာ(देवनागरी) သည် အိန္ဒိယတိုက်ငယ်တွင် အသုံးပြုသော ရှေးဟောင်း ဗြာဟ္မီအက္ခရာကို အခြေခံ၍ ဘယ်မှညာသို့ အဘူဂီဒါ ရေးနည်း တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁ ရာစုမှ ၄ ရာစုအထိ ရှေးခေတ်အိန္ဒိယတွင် တီထွင်ခဲ့ပြီး စီအီး ၇ ရာစုတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ သရ ၁၄ လုံးနှင့် ဗျည်း ၃၃ လုံး အပါအဝင် အဓိက အက္ခရာ ၄၇ လုံးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဒေဝနာဂြီအက္ခရာသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် စတုတ္ထမြောက် အကျယ်ပြန့်ဆုံး စာရေးစနစ် ဘာသာစကားပေါင်း ၁၂၀ကျော်တွင် အသုံးပြုလျက် ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟင်ဒီဘာသာစကား
ဆူးပြောင်းရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်
ဆူးပြောင်းရွာ (Hsupyaung)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်၊ ဗျဲ့တိုက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၉၄၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဗျဲ့တိုက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၃၇ ဦး၊ မ ၅၁၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၄၇ ဦးနေထိုင်သည်။
လိုင်ဇာရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်
လိုင်ဇာရွာ(Laizar)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်၊ နမ့်ဆန်ယန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၀၃၅၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နမ့်ဆန်ယန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၀ ဦး၊ မ ၃ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၄၃ ဦး နေထိုင်သည်။
ဖားလက်ခိုရွာ၊ ဖားလက်ခို
ဖားလက်ခိုရွာ၊ ဖားလက်ခို
လွှစာအင်း
လွှစာအင်း
ဘော်တူလာရွာ၊ အင်တူလာ
ဘော်တူလာရွာ၊ အင်တူလာ
အောင်ဟိတ်ရွာ၊ အောင်ဟိတ်
အောင်ဟိတ်ရွာ၊ အောင်ဟိတ်
ငှက်တဇပ်
ငှက်တဇပ် (Lanius tephronotus) သည် အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင် ကျင်လည်ကျက်စားသည့် ငှက်ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘူတန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:တိဗက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ယူနန်ပြည်နယ်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ခွါဘွေးရွာ၊ မတူပီမြို့နယ်
ခွါဘွေးရွာ(Khoboei)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ မတူပီမြို့နယ်၊ စန်းစက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၁၂၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စန်းစက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၅ ဦး၊ မ ၁၉၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၅ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မတူပီမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျွဲတလင်းရွာအို (ခေါ်) ရွှေကုတ်ကန်ရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
ကျွဲတလင်းရွာအို (ခေါ်) ရွှေကုတ်ကန်ရွာ (Kywetalinywarthit(A)Shwekokekan)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ မဲဒီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၂၀၂၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မဲဒီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၃၆ ဦး၊ မ ၂၁၃၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၇၆၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ချားလ်စ် ခို့ချ်
၁၉၃၅ နိုဝင်ဘာ ၁ နေ့တွင် မွေးဖွားသူ ချား(လ်) ဒီ ဂါနာလ် ခို့ချ် သည် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ၌ ဒုတိယ ဝင်ငွေ အများဆုံး လုပ်ငန်းစုတစ်ခု ဖြစ်သော ခို့ချ် စက်မှု လုပ်ငန်းစု ကြီး၏ အုပ်ချုပ်ရေး အဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ နှင့် အလုပ်အမှုဆောင် အရာရှိ တဦးဖြစ်သည်။
ငယ်ဘဝ၊ ပညာရေး နှင့် အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းမှု
ခို့ချ် သည် ကင်းဆပ်ပြည်နယ်၊ ဝီချီတာမြို့ တွင် နေထိုင်ပြီး မေရီ ရော်ဘင်ဆင် နှင့် ဖရက်ဒ် စီ ခို့ချ် တို့၏ သား ၄ ယောက် အနက် တယောက် ဖြစ်သည်။ ခို့ချ် ၏ အဘိုးဖြစ်သူသည် တက်ကဆပ်စ် အနောက်ပိုင်း သို့ ဒတ်(ခ်ျ) ဒုက္ခသည် တယောက်အဖြစ် ဝင်ရောက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ခို့ခ်ျ သည် မက်ဆာချူးဆက် နည်းပညာ တက္ကသိုလ် မှ အဆင့်မြင့် နည်းပညာ များကို သင်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၅၇ တွင် အထွေထွေ အင်ဂျင်နီယာ ဘတ်ချလာ ဘွဲ့ကို ရရှိသည်။ ၁၉၅၈ တွင် စက်မှုအင်ဂျင်နီယာဘာသာ၌ မဟာဘွဲ့ ရရှိခဲ့ပြီး ၁၉၆၀ တွင် ဓာတုဗေဒ အင်ဂျင်နီယာဘာသာ ၌ မဟာဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။ အာသာ ဒီ လစ်တဲလ် ကုမ္ပဏီ (Authur D. Little, Inc) တွင် စတင် ဝင် ရောက် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၁ တွင် ဝီချီတာမြို့ သို့ပြန်လည် ပြောင်းရွေ့လာခဲ့ပြီး ရော့ခ်အိုင်းလန်း ရေနံကျိုချက် သန့် စင်သည့် လုပ်ငန်းတွင် ပြန်လည် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၇ တွင် သူအဖေ၏ အလယ်အလတ် တန်းစား ရေနံလုပ်ငန်း လုပ်ငန်းတစ်ခုဖြစ်သော တွင် ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ထိုနှစ်မှာပင် သူ့အဖေကို ဂုဏ်ပြုသောအား ဖြင့် ခို့ခ်ျ စက်မှုလုပ်ငန်း (Koch Industries) ဟု ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ၂၀၀၆ တွင် ခို့ခ်ျ စက်မှုလုပ်ငန်း ၏ ဝင်ငွေ ဒေါ်လာ ၉၀ ဘီလီ ယံ ရှိပြီး ခို့ချ် ပြောင်းလဲလုပ်ကိုင်ပြီးနောက်တွင် တနှစ်အမြတ်ငွေ စုစုပေါင်း ၁၈ % ရရှိခဲ့ပြီး အဆ ၂၀၀၀ ခန့်ပိုမို ကြီးထွားလာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ဈေးကွက် အခြေခံသည့် စီမံခန့်ခွဲမှု
ခို့ချ် ၏ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်သည့် နည်းဗျူဟာမှာ ဈေးကွက်ကို အခြေခံသည့် နည်းဗျူဟာ ဖြစ်ပြီး ထိုအကြောင်းကို ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် သူရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သော The Science of Success စာအုပ်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် မမျှော်လင့်ထားသည့် ရုတ်တရက် မမြင်နိုင်သော အနှောင့်အယှက်တချို့က သူ့အားစာအုပ်များချရေးရန် တွန်းအားပေးခဲ့သည်။ စဉ်းစားဆင်ခြင်နိုင်စွမ်း ရှိသည့် အလုပ်သမားအသစ်များ ရရှိစေရန် ရည်ရွယ်ပြီး ရေးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ခို့ချ်သည် နှစ် ၄၀ နီးပါး Koch Industries ကို လုပ်ကိုင်ခဲ့ရာ ကုမ္ပဏီ ၏ ဝင်ငွေမှာ ဒေါ်လာ ဘီလီယံ ၇၀ မှ ဘီလီယံ ၉၀ အထိ တိုးတက်ခဲ့သည်။
သူ့လက်အောက်ရှိ အလုပ်သမားများအား မိမိပိုင်ဆိုင်သော လုပ်ငန်းကို စီမံခန့်ခွဲ သကဲ့သို့ လုပ်ကိုင်နိုင်ရန်အထိ “ဆုံးဖြတ်ချက်ဆိုင်ရာ လွတ်လပ်ခွင့်”ပေးအပ်ထားကာ အလုပ်သမားများအား ပိုမိုအောင်မြင်ရန် ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။ ခို့ချ် သည် အမေရိကန်အစိုးရအား ရေနံယိုစိမ့်မှု တခု အတွက် ဒဏ်ငွေ အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်း ၃၀ ပေးခဲ့ရပြီး နောက်တွင် သူ၏ အလုပ်သမားများအား အဆင့်မြင့်မြင့် လုံလုံလောက်လောက် နေထိုင်နိုင်ရန် စီစဉ်ထားခဲ့သည်။ “တစ်ယောက်ယောက်က တမင်ကြံစည်ပြီး နှောက်ယှက် ဖျက်ဆီးမှု တစ်ခုခု ကျူးလွန်ခဲ့တယ် ဆိုရင်တော့ သူတို့ ဘဝပျက်ပြီ” ဟု The Houston Chronicle သို့ပြောကြားခဲ့သည်။
ခို့ချ် က“ ကုမ္ပဏီတော်တော်များများက ရေရှည်အောင်မြင်မှုထက် အချိန်တိုအတွင်းမှာ ရနိုင်တာကိုပဲ အာရုံစိုက်ကြ တယ်” ဟုပြောခဲ့သည်။ ခို့ချ် ၏ အမြင် ၌ “ကုမ္ပဏီများသည် သူတို့၏ ဝင်ငွေများကို ကုမ္ပဏီ ရဲ့အနာဂတ်အတွက်ပြန်ပြီးမြုပ်နှံ သင့်တယ်။ ရှယ်ယာရှင်များကလဲ ရေရှည်မှာသူတို့ရတဲ့အမြတ်တွေ ပိုပြီးများပြားလာဖို့ အတွက် အချိန်တို အတွင်းမှာ ရလာတဲ့ ရှယ်ယာအစုတွေရဲ့ အမြတ်တွေ ကို စိတ်အားထက်သန်စွာနဲ့ ပြန်ပြီး ရင်းနှီးမြုပ်နှံသင့်တယ်” လို့မြင်တယ်။
Berkshire Hathaway Company က အချိန်တိုတွင်းမှာ ရတဲ့ အောင်မြင်မှုထက် ရေရှည် အောင်မြင်မှုကို ပိုပြီး ဂရုစိုက်လုပ်တဲ့ ကုမ္ပဏီတခု လို့သူကယုံကြည်တယ်။ ထိုယုံကြည်ချက်ကြောင့်ပင် အများပြည်သူပိုင် လုပ်ငန်းများအား ဆန့်ကျင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ Koch က “သူ သေမှပဲ Koch Industries လုပ်ငန်းတွေကို အများပြည်သူပိုင်အဖြစ် ပြောင်းလို့ရလိမ့်မယ်” လို့ ပြောဖူးသည်။ သူသည် အများပိုင် ကုမ္ပဏီ အဖြစ်လုပ် ကိုင်ခဲ့ကြသည့် ပုဂ္ဂိုလ် များအား ချီးကျူးခဲ့သည်။ “အများပိုင် ကုမ္ပဏီ အဖြစ်လုပ် ကိုင်ခဲ့ကြသည့် ပုဂ္ဂိုလ်တွေ ကို ကျူပ် အလေးပြုတယ်။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ ကုမ္ပဏီရဲ့ ရှယ်ယာဈေး အမြဲတက်နေဖို့အတွက် ထိန်းတဲ့ နေရာမှာ ဖိအားတွေ အရမ်းများတယ်။ ပုဂ္ဂလိက လုပ်ငန်းအနေနဲ့ လုပ်ကိုင်ခွင့်ရခဲ့တာ ဘုရားသခင် ကျေးဇူးတော် ကြောင့်ပါပဲ”
နိုင်ငံရေး လှုပ်ရှားမှု
၁၉၇၇ မှာ EdWard H. Crane နှင့် Murray Rothbard တို့နှင့် ပူးပေါင်းပြီးတော့ Cato Institute ကို ထည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြင့် လွတ်လပ်သော လစ်ဘရယ် ဒီမိုကရေစီ ဝါဒနှင့် လွတ်လပ်သော ဈေးကွက် စီးပွားရေးစနစ် ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများကို အားပေးပြီး ငွေကြေးထောက်ပံ့ခဲ့သည်။ Mercatus Center ၏ ကြီးကြပ် ကွပ်ကဲရေးအဖွဲ့ဝင် တ ယောက်အဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး George Mason University ၏ အနီးကပ် အကြံပေး အရာရှိ အဖြစ်လဲ လုပ် ကိုင်ခဲ့သည်။ George Mason University သည် အစိုးရမှ ထိန်းချုပ်သည့် စနစ်အား လျှော့ချခြင်း ကို အဓိက ပံ့ပိုးသည်။ ၁၉၈၀ တွင် အစ်ကိုဖြစ်သူ Libertarian Party မှ ဒုတိယ သမ္မတလောင်းအဖြစ် ဝင်ရောက် အရွေးခံခြင်းကို ထောက်ခံ အားပေးခဲ့သည်။ ထိုရွေးကောက်ပွဲ အပြီးတွင် ခို့ချ်က “သမားရိုးကျ နိုင်ငံရေးအလုပ်က ရူပ်ထွေးတယ်။ လုပ်ငန်းတွေမှာ အကျင့်ပျက်ချစားမှုတွေကို ဖြစ်ပေါ်စေတယ်။ ကျူပ်ကတော့ လွတ်လပ်တဲ့ လစ်ဘရယ် အတွေးအခေါ်တွေကို ပိုမို တိုးတက်လာအောင်လုပ်ဖို့ ဘဲစိတ်ဝင်စားတယ် ” ဟူ ၍ သတင်းထောက် တစ်ယောက် ကို ပြောကြား ခဲ့သည်။ နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး၊ လူမှုရေးဆိုင်ရာ အကြံပေးအဖွဲ့များသို့ ထောက်ပံ့ခြင်းများအပြင် Charles and David တို့သည် လစ်ဘရယ် ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်များ ကို လည်း ထောက်ပံ့ ပေးခဲ့ကြသည်။ ရီပတ် ဘလစ်ကန် အလှူရှင်များ ၏ နှစ် နှစ်တစ်ကြိမ်ကျင်းပသည့် နှစ်ပတ်လည် အစည်းအဝေး များကိုလည်း ကြီးမှူး ကျင်းပ ပေးခဲ့သေးသည်။
ခို့ခ်ျ သည် Institute for Humane Studies မှ Charles G. Koch Summer Fellow Program သို့ ငွေကြေး ထောက်ပံ့ခဲ့သည်။ 2010 ဩဂုတ် တွင် နယူးယောက် စာရေးစရာ Jane Mayer မှ “ Charles Koch နှင့် David Koch တို့ဟာ ငွေကြေးပိုမို ကြွယ်ဝချမ်းသာ လာတာနဲ့အမျှ အမေရိကန် လစ်ဘရယ် နိုင်ငံရေး နဲ့ပက်သက်လို့ သဘောထားတင်းမာတဲ့ အဓိက အင်အားစုတွေ ဖြစ်လာလိမ့်မယ်” ဟု ရေးသားသည်။ ထို ဆောင်းပါးတွင် Koch ညီအစ်ကိုသည် အိုဘားမား အုပ်ချုပ်ရေး ပေါ်လစီများကို ဆန့်ကျင်သော အဖွဲ့အစည်း အင်အားစု အမျိုးမျိုးတို့ကို ငွေကြေးထောက်ပံ့ထား သည်” ဟု ဖော်ပြပါရှိသည်။
သူ ၏ အမြင်
ခို့ချ်က သူ့အမြင်ကို “ လွတ်လပ်သည့် လစ်ဘရယ် ဝါဒ သမားတစ်ဦး ” အဖြစ်ဖော် ပြ ခဲ့သည်။ National Journal သို့ သူ၏ အမြင်ကို ပြောကြားရာတွင် “ ခြုံငုံသုံးသပ်ရရင် အစိုးရရဲ့ ထိန်းချူပ်မှု ကို အတတ်နိုင်ဆုံးလျှော့ချပြီး၊ ပုဂ္ဂလိက လုပ်ပိုင်ခွင့် တွေကို ပိုမိုတိုးမြှင့် ပေးခြင်းဟာ လူတစ်ဦးချင်းစီရဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်ရေး လွတ်လပ်ခွင့်ကို တိုးမြင့် စေတယ်” ဟု ပါရှိသည်။
အတွေးအခေါ် ဘာသာရပ် (Philosophy) နှင့် ပက်သက်၍ ခို့ခ်ျသည် စီးပွားရေး ကျောင်းတစ်ကျောင်း ဖြစ်သည့် Austrian School တည်ထောင်သူများအား လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ ချီးကျူးထောပနာ ပြုတတ်သည်။ ခို့ချ် က Ludwig Von Mises လုပ်တဲ့ လူသားဆန်တဲ့ အပြုအမူ တွေကို အထူးသဘောကျပြီး၊ သူ၏ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း လုပ်ငန်းများ စတင်ခါစ ကာလမှာတွင်ပင် ၎င်းအတွေးအခေါ်များကို လုပ်ငန်းများတွင် ထည့်သွင်းအသုံးချခဲ့သည်။ ခို့ခ်ျ ဘဝအား လွှမ်းမိုးနိုင်သော အခြားသူများမှာ F.A. Hayek, Michael Polanyi,[7] Joseph Schumpeter, Julian Simon, Paul Johnson, Charles Murray, Leonard Read, and F.A. Harper တို့ ဖြစ်ကြသည်။ Brian Doherty ( အရင်းရှင်စနစ်တော်လှန်ရေး အကြောင်းများ ရေးသားသော Reason မဂ္ဂဇင်း၏ အယ်ဒီတာ ဖြစ်သူ ) အား သူအသည်းစွဲ ကြိုက်နှစ်သက်ခဲ့သည်။
အချိန်တိုအတွင်းမှာရတဲ့ ဝင်ငွေနဲ့ ၃ လတကြိမ် Wall Street စာရင်းမှာပါလာတာကို အရူးအမူး ဖြစ်နေရင် တော့ Fortune 500 စာရင်းမှာပါ ပြီး ကျော်ကြားတဲ့ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းဖြစ်လာမှာမဟုတ်ဘူး။ ခို့ခ်ျက အများပြည်သူပိုင် လုပ်ငန်းတွေဟာ “ ရှေ့နေတွေနဲ့ တရားရေးဝန်ထမ်းတွေ အတွက် စားပေါက်တွေပဲ ” ဟု သတ်မှတ် သည်။ Sarbanes–Oxley လိုမျိုး ဥပဒေ ကန့်သတ်ချက်တွေက သာလျှင် ပုဂ္ဂလိက စီးပွားရေး လုပ်ငန်းတွေ အတွက် ဝင်ငွေတိုးဖို့အလားအလာ ရှိတယ်။
Wall Street Journal ရဲ့အင်တာဗျူးဆောင်းပါးတခုမှာ Stephen Moore က “ Charles Koch က အစိုးရနှင့် နိုင်ငံရေးလောက က လူတွေကို အထင်သေးတယ်။ မတူညီတဲ့ အတွေးအခေါ်တွေ နဲ့အဖွဲ့အစည်း တွေကို ထောက်ပံ့ခဲ့ကြတဲ့ Warren Buffett နှင့် George Soros တို့လို ဘီလျံနာ တွေဟာ လွတ်လပ်တဲ့ လစ်ဘရယ် အတွေးအခေါ်တွေကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်းနဲ့ လုံလုံလောက်လောက် မဖော်ပြကြသေးဘူး ။ “စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု ဟာ အိုဘားမားအစိုးရ ရဲ့ လက်ထဲမှာ ဖိနှိပ်ခံနေရတယ်။ သူ့ရဲ့ ပေါ်လစီတွေဟာ ငါတို့ရဲ့ စီးပွားရေးလွတ်လပ်ခွင့်ကို တဖြည်းဖြည်းချင်း ခြိမ်းခြောက်လာပြီး၊ ဈေးကွက်ထဲက ငွေတွေဟာ အစိုးရဆီကို ရွှေ့နေသလိုပဲ” လို့ ခို့ခ်ျ က ထင်မြင်သည်။
အိုဘားမားအစိုးရနှင့် ဆက်ဆံရေး
Charles နှင့် David တို့သည် သူတို့ ၏ နိုင်ငံရေးတက်ကြွမှုကြောင့် အိုဘားမား အစိုးရ ဘက်တော်သားများ၏ ထပ်တလဲလဲ ဝေဖန် မူကို ခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၁၀ စက်တင်ဘာ ၂၃ နေ့တွင် Washington Post တွင် အိုဘားမား ၏ အကြီးတန်း အကြံပေး အရာရှိဖြစ်သူ David Axelrod က “အမေရိကန် ရဲ့ စီးပွားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုဟာ ရှေ့တန်းရောက်အုပ်စုတစ်ခု အတွက်ပဲ သူတို့က လက်ယာဝါဒီ အတွေးအခေါ်တွေနဲ့ ကော်ပိုရိတ် အရေးကိစ္စတွေကို ပြောဆိုပေးမဲ့ ရီပတ်ပလစ်ကန် အမတ်လောင်းတွေကို ထောက်ခံပေးပြီး၊ ရွေးကောက်ပွဲတွေကို အပိုင်စီးနေကြတဲ့ သူတွေပေါ့” ဟု စွပ်စွဲ ပြောဆိုသည်။
အထက်ဖော်ပြပါ အငြင်းပွားဖွယ်ရာ ဆောင်းပါးကို ဖော်ပြရာတွင် ကံမကောင်းလှစွာပင် ခို့ခ်ျ ညီအစ်ကိုသည် အတိတ်က စီးပွားရေးလုပ်ကိုင်ခွင့်များ လုယက်၍ရယူထားသော အဖြစ်အပျက်များနှင့်ပါ နှိုင်းယှဉ်၍ တစ်ပါတည်း ဖော်ပြခံရသည်။
Koch Industries မှ ရှေ့နေတဦးဖြစ်သူ Mark Holden သည် အိုဘားမား ၏ ထိပ်တန်း စီးပွားရေးအကြံပေး တဦးဖြစ်သူ Austan Goolsbee ကို “ ဩဂုတ် ၂၇ တွင် ဖော်ပြခဲ့သော ကုမ္ပဏီ အမြတ်ခွန် အစီရင်ခံစာတွင် Koch Industries မှ ဝင်ငွေ အမြတ်ခွန်များကို မပေးဆောင်ခဲ့” ဟု မှားယွင်းစွာ ဖော်ပြခဲ့မှု အတွက် စွပ်စွဲပြောကြားခဲ့သည်။ Holden က “ သူတို့ဒီလိုမျိုး မှားယွင်းပြီး ဖော်ပြတာဟာ ငါတို့ကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်တဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်တွေထဲက တစ်ခုပဲ၊ ဘာလို့ဆိုတော့ ငါတို့ရဲ့ နိုင်ငံရေးအတွေးအမြင်တွေကို သူတို့က ဆန့်ကျင်တယ်လေ။” ဟု ယုံကြည်သည်။
အမေရိကန် အောက်လွှတ်တော် အမတ်တယောက်ဖြစ်သူ Devin Nunes က House Ways and Means ကော်မတီမှ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သူထံသို့ “ အိမ်ဖြူတော်မှ လျှို့ဝှက်အခွန် သတင်းအချက်အလက်များကို အလွဲသုံးစား လုပ်မလုပ် စုံစမ်းပေးရန် တောင်းဆိုသည့်” စာတစောင်ပေးပို့ခဲ့ပြီး အထက်လွှတ်တော် ဥပဒေပြု အမတ် Chuck Grassley က ဘ ဏ္ဍာရေး ဌာနမှ အထွေထွေ စုံစမ်း စစ်ဆေးရေးအရာရှိကို စုံစမ်းခိုင်းရန် ရီပတ်ဘလစ်ကန် ဥပဒေပြု အမတ် တဦးကို ဆက်သွယ်ခဲ့သည်။ ထို ဘ ဏ္ဍာရေး ဌာနမှ အထွေထွေ စုံစမ်း စစ်ဆေးရေးအရာရှိ သည် စုံစမ်းစစ်ဆေးရေး ကိစ္စရပ်များကို စတင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
“ အခု ဒီနိုင်ငံ အနှံအပြားမှာ အမေရိကန် နိုင်ငံသားတွေကို အန္တရာယ်ပေးဖို့မဟုတ်ပဲကြီးပွား တိုးတက်ဖို့အ တွက် အဓိက ဆိုပြီး အမည်ပေး တည်ထောင် ဖွဲ့စည်းထားတဲ့ အဖွဲ့ အစည်းတွေအများကြီးရှိတယ်။ အဲဒီ အဖွဲ့အစည်းတွေက ဒေါ်လာ သန်းပေါင်းများစွာ အသုံးပြုပြီး ဒီမို ကရက်တစ် အမတ်လောင်းတွေကို ဆန့် ကျင်ဖို့ ကြေညာနေကြတယ်။ ဘယ်သူက အမေရိကန်တွေကို တကယ်ကြွယ်ဝ ချမ်းသာအောင်လုပ်မယ် ဆိုတာ အတိအကျ မသိတဲ့အတွက် သူတို့ပြောစရာမလိုဘူး။ အဲဒါက နိုင်ငံခြား အုပ်ချူပ်ခံ ကော်ပိုရေးရှင်း တခုလဲ ဖြစ်ချင်ဖြစ်မယ်။ ရေနံ ကုမ္ပဏီ ကြီး တစ်ခုလဲ ဖြစ်ချင်ဖြစ်မယ်။ ဒါမှမဟုတ် ဘဏ်အကြီး ကြီးတခု လဲဖြစ်ချင်ဖြစ်မယ်။ အဲဒါကို မင်းမသိနိုင် ဘူး။” လို့ ပြောခဲ့တယ်။
ပုဂ္ဂလိက ဘဝ
2010 Forbes ၏ အချမ်းသာဆုံး အယောက် ၄၀၀ စာရင်းအရ ခို့ချ် သည် ဒေါ်လာ ၂၁.၅ ဘီလီယံနီးပါး ပိုင်ဆိုင်သည်။ ခို့ချ် သည် သိုသိုသိပ်သိပ်နဲ့နေတတ်ပြီး အင်တာဗျူး လုပ်ခဲသည်။ သူနှင့် ဇနီး Liz တို့ ၏ အိမ်ထောင် သက်တမ်းမှာ ၃၇ နှစ်ခန့်ရှိပြီး သားသမီး ၂ ယောက်ထွန်းကားသည်။ ခို့ချ် ညီအစ်ကိုများမှာ ၁၉၈၀နှစ် များ နှင့် ၁၉၉၀ နှစ်များတွင် အချင်းချင်းတရားစွဲဆိုအမှု ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ဘီလျံနာများ
ယုန်
ယုန်ကို သာမန်အားဖြင့်သာ သိသူများသည်။ တစ်မျိုးနှင့် တစ်မျိုးကို ခွဲခြား၍ သိသူကား နည်းသည်။ အမှန်မှာ ယုန် (၂)မျိုးရှိရာ တစ်မျိုးမှာ ကွင်းယုန် (Hare) ဖြစ်၍ ကျန်တစ်မျိုးမှာ တွင်းယုန် (Rabbit) ဖြစ်သည်။ ပါဏဗေဒအလိုအရ ကွင်းယုန် နှင့် တွင်းယုန် နှစ်မျိုးစလုံးသည် လက်ပိုရီဒီး (Leporidae) မျိုးရင်းဝင်များဖြစ်ကြပြီး လက်ဂိုမော်ဖား (Lagomorpha) မျိုးစဉ်အောက်၌ ပါဝင်ကြလေသည်။
ကွင်းယုန်
ကွင်းယုန်သည် ယင်း၏ အမွှေးထူခြင်း၊ နားရွက်ရှည်ခြင်းနှင့် လျင်မြန်ခြင်းတို့ကြောင့် လူသိများသည်။ အမှန်မှာ ကွင်းယုန်သည် အလျင်မြန်ဆုံး တိရစ္ဆာန်ငယ်များတွင် ပါဝင်လေသည်။ ဘေးအန္တရာယ်နှင့် တွေ့ကြုံလျှင် ကွင်းယုန်သည် ယင်း၏ လျင်မြန်ခြင်းကိုသာ အားကိုးလေသည်။ ထိုနည်းဖြင့် ကွင်းယုန်သည် ရန်သူများ၏ဘေးမှ လွတ်ကင်းနိုင်လေသည်။ အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် ကွင်းယုန်များကို တွင်းယုန်များအဖြစ် ပြောဆိုနေခြင်းသည် စင်စစ်အားဖြင့် မှားလေသည်။ ကွင်းယုန်ကို ကမ္ဘာအနှံ့အပြား၌လိုလိုပင် တွေ့နိုင်သော်လည်း တွင်းယုန်ကိုမူ ဥရောပတိုက်တွင်သာ စ၍ တွေ့ရသည်။ သို့သော် နောက်ပိုင်းတွင် တွင်းယုန်များကို အခြားတိုင်းပြည်များသို့ သယ်ဆောင်သွားကြလေသည်။ တွင်းယုန်သည် ကွင်းယုန်ထက် ကိုယ်ထည်သေးသည့်အပြင် ခြေထောက်များနှင့် နားရွက်များသည်လည်း ကွင်းယုန်လောက်မရှည်ကြချေ။ ကွင်းယုန်သည် မြေပြင်ပေါ်၌ နေထိုင်သော်လည်း တွင်းယုန်ကမူ မြေတွင် တွင်းများတူး၍ နေထိုင်လေသည်။ တွင်းယုန်သည် ကွင်းယုန်ကဲ့သို့ ပြေးရာတွင် မမြန်ချေ။ ထိုသို့ ဖြစ်ရသည်မှာ ရန်သူများဘေးမှ လွတ်ကင်းစေရန် ဝေးဝေးမပြေးရဘဲ၊ ယင်းတို့နေထိုင်ရာ တွင်းများအထိသာ ပြေးရန်လိုခြင်းကြောင့် ဖြစ်ကောင်း ဖြစ်နိုင်ပေသည်။ ထို့ပြင် တွင်းယုန်သည် မွေးဖွားရာ၌ ကွင်းယုန်ကဲ့သို့ မဟုတ်ဘဲ မျက်စိမမြင်ဘဲနှင့် အမွှေး လုံးဝနီးပါးမရှိဘဲ မွေးဖွားသည်။
ကွင်းယုန်များသည် ၁၇ လက်မမှ ၂၅ လက်မအထိ ရှည်တတ်သည်၊ အမြီးသည် တို၍ အမွှေးများပြီးလျှင် အပေါ်သို့ ထောင်လျက်ရှိသည်။ ကွင်းယုန်သည် မြေပြင်တွင် ခုန်လွှား၍ ပြေးသွားသောအခါတွင် ယင်း၏ ဖြူဖွေးသောအမြီးအောက်ပိုင်းကို ထင်ရှားစွာ မြင်နိုင်ပေသည်။ နားရွက်များကို ထောင်လိုက်သောအခါတွင် အမည်းအမှတ်အသားများကို မြင်ရသည်။ ကွင်းယုန်တစ်ကောင် မြေကြီးပေါ်၌ ရပ်နေသောအခါတွင် ယင်း၏အရောင်နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်အရောင်တို့သည် တူလှသဖြင့် ကွင်းယုန်ကို မြင်နိုင်ရန် ခဲယဉ်းသည်။ ကွင်းယုန်၏ အသက်ရှူမှုနှင့်ပါးမုန်းမွှေးများ၏ လှုပ်ရှားနေမှုကြောင့်သာ ကွင်းယုန်ရှိနေကြောင်း သိနိုင်လေသည်။
ကွင်းယုန်၏ အပေါ်နှုတ်ခမ်းသည် ကွဲနေ၏။ နှာခေါင်းနှင့် နှုတ်ခမ်းတို့သည်လည်း အစဉ်လှုပ်ရှားနေသည်ဟု ထင်ရလေသည်။ အထူးသဖြင့် ကွင်းယုန်ကလေးများတွင် ထိုသို့ ဖြစ်တတ်သည်။ ရှေ့ခြေထောက်တွင် ခြေချောင်းကလေးများ ငါးချောင်းစီရှိ၍ နောက်ခြေထောက်များတွင်မူ လေးချောင်းစီသာရှိသည်။ ကွင်းယုန်သည် မလွှဲသာ၍ ရန်သူကို ခုခံရလျှင် ယင်း၏နောက်ခြေများနှင့် ရန်သူကို နာကျင်အောင် ကန်ကျောက်နိုင်လေသည်။ ကွင်းယုန်သည် ယင်း၏နောက်ခြေများကြောင့် အတော်အလှမ်းကျယ်စွာ ခုန်လွှားနိုင်သည်။ ယင်း၏ ရှေ့ခြေထောက်များကို ရှဉ့်များကဲ့သို့ အစာစားရာတွင် အသုံးမပြုနိုင်ချေ။ ကွင်းယုန်နှင့် တွင်းယုန်နှစ်မျိုးစလုံးသည် ကြောက်တတ်သော်လည်း မလွှဲသာ၍ သားငယ်ကလေးများအတွက် ခုခံရန် လိုသောအခါတွင် ရဲရင့်စွာ ခုခံတတ်ကြသည်။ ခုခံရာတွင် ယင်းတို့၏ သန်မာသော နောက်ခြေထောက်များကို အသုံးပြုကြသည်။ တစ်ခါက မြွေပါမြီးတို တစ်ကောင်နှင့် မြွေတစ်ကောင်အား သတ်ထားသည်ကို တွေ့ရဖူးသည်။ အိမ်တွင် မွေးမြူထားသည့် တွင်းယုန်များသည် ယေဘုယျအားဖြင့် ကြောင်များနှင့် သင့်မြတ်အောင် နေထိုင်လေ့ရှိကြသော်လည်း မလွှဲသာ၍ မသင့်မမြတ် ဖြစ်ကြသောအခါတွင် နိုင်အောင်တိုက်ခိုက်လေ့ ရှိကြသည်။ ရန်သူ၏ဘေးမှ တိမ်းရှောင်ကြရာတွင် လွန်စွာပါးနပ်ကြသည်။ လေ့လာသူအချို့ကမူ ရန်သူကို တိမ်းရှောင်ကြရာ၌ ယုန်များသည် မြေခွေးတို့ကဲ့သို့ပင် ပါးနပ်ကြသည်ဟု ဆိုလေသည်။ ရန်သူက ယုန်ကို လိုက်သောအခါတွင် ယုန်သည် အားကုန်ပြေးပြီးလျှင် ရုပ်တရက် ရပ်လိုက်တတ်သည်။ ထိုသို့ ရပ်လိုက်ပြီးလျှင် အခြားတစ်ဖက်သို့ အလွန်လျင်မြန်စွာ ထွက်ပြေးသွားတတ်လေသည်။
ကွင်းယုန်နှင့် တွင်းယုန်တို့သည် ဟင်းသီးဟင်းရွက်စား တိရစ္ဆာန်များ ဖြစ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ယင်းတို့ကို သိပ္ပံပညာရှင်များက ရွက်စားသတ္တဝါများဟု ခေါ်ကြသည်။ အထူးသဖြင့် ဂေါ်ဘီထုပ် (မုန်လာထုပ်)၊ ပြောင်း၊ ဂျုံ၊ စပါး စသည့် အသီးအနှံများနှင့် သစ်ခေါက်များကို စားကြသည်။ ယုန်တို့သည် များသောအားဖြင့် ညဉ့်ဘက်တွင် လှည့်လည်၍ အစာကို ရှာဖွေစားသောက်ကြသည်။ နံနက်အရုဏ်တက်ချိန်တွင် နေထိုင်ရာ မြက်ခင်းအတွင်းရှိ တွင်းများ၊ သို့မဟုတ် ကျောက်တုံးကြီးများ အနီးရှိ တွင်းများသို့ ပြန်လာကြသည်။ ညဉ့်အချိန် တွင်းယုန်များ အစာရှာထွက်ကြသောအခါတွင် ဟင်းသီးဟင်းရွက် ဥယျာဉ်များနှင့် လယ်ခင်းများသည် မကြာခဏ ပျက်စီးတတ်ကြသည်။
ကွင်းယုန်များသည် မကြာခဏ သားဖွားတတ်ကြသဖြင့် အပွားမြန်သည်။ ခြောက်လအရွယ်သို့ ရောက်လျှင် မိတ်လိုက်နိုင်သည်။ တစ်နှစ်တွင် နှစ်ကြိမ် သုံးကြိမ် သားမွေးနိုင်သည်။ မိခင်သည် ကိုယ်ဝန်ကို တစ်လသာ လွယ်သည်။ တစ်ကြိမ်မွေးလျှင် ယုန်ကလေး နှစ်ကောင်မှ ငါးကောင်အထိ မွေးတတ်သည်။ တစ်လ၊ သို့မဟုတ် နှစ်လကြာအပြီးတွင် ယုန်ကလေးများသည် ဘာသာဘာဝ နေထိုင်စားသောက်ကြသည်။ အချို့နေရာများတွင် ကွင်းယုန်တို့၏ သဘာဝရန်သူများဖြစ်သော မြေခွေး၊ မြွေပါမြီးတို၊ လင်းယုန်၊ သိမ်းနှင့် ခွေးတူဝက်တူများကို လူများက ရှင်းလင်းသုတ်သင်ပေးကြသဖြင့် ကွင်းယုန်များသည် အတိုးပွား မြန်လာပြီးလျှင် စိုက်ခင်းများကိုပင် ဖျက်ဆီးပစ်ကြလေသည်။ ထို့ကြောင့် အချို့နေရာများတွင် စိုက်ခင်းများ အတွင်းသို့ ကွင်းယုန်များ မဝင်နိုင်အောင် ခြံများကိုပင် ကာထားကြရလေသည်။ ဩစတြေလီးယားတိုက်ကဲ့သို့သော ကွင်းယုန်၏ အနှောင့်အယှက်ကို ခံကြရသည့် နေရာများတွင်မူ ကွင်းယုန်များကို ကျော့ကွင်းများ၊ ခွေးများနှင့် သေနတ်များ အသုံးပြုကာ ကာကွယ်ပေးကြရသည်။ ထိုသို့ ပြုလုပ်ရုံမျှနှင့် မရသေးလျှင် အချိန်မှန်မှန် ခရိုင်တစ်ခရိုင်အတွင်းရှိ ယောက်ျားကြီးငယ်များနှင့် တစ်ခါတစ်ရံတွင် မိန်းမကြီးငယ်များသည် ကွင်းယုန်များ နေထိုင်သော နေရာများကို စတုရန်းတစ်မိုင်ခန့် တိုင်း၍ ကွင်းယုန်များကို ဝင်းခြံတစ်ခု အတွင်းသို့ မောင်းသွင်းပြီးလျှင် တုတ်ကြီးများဖြင့် ရိုက်သတ်ကြရလေသည်။ ထိုကဲ့သို့သောအခါမျိုးတွင် တစ်နေ့တည်း၌ပင် ကွင်းယုန်ပေါင်း ၂ဝဝဝဝ ခန့်ကို ရိုက်သတ်နိုင်ကြလေသည်။ ကွင်းယုန်သားသည် ခပ်ထပ်ထပ်ဖြစ်သော်လည်း ထူးခြားသည့် အနံ့ရှိသဖြင့် လူကြိုက်များသည်။ ယုန်၏ အမွှေးများကို အထူးသဖြင့် ဆောင်းရာသီ၌ အရောင်ပြောင်းသည့် အမွှေးများကို အဖိုးတန်သည့် သားမွှေးတုအနေဖြင့် အသုံးများသည်။ တွင်းယုန်တွင် အရိုင်းနှင့် အယဉ်ဟု နှစ်မျိုးရှိသည်။
တွင်းယုန်
တွင်းယုန်တွင် သားမွှေးများ ရှိသည့်ပြင် နားရွက်ရှည်များလည်း ရှိသည်။ ကွင်းယုန်လောက် မလျင်မြန်သော်လည်း လျင်မြန်စွာကား ပြေးနိုင်လေသည်။ လူ့အတွက် ကွင်းယုန်နှင့် တွင်းယုန်များက အဝတ်နှင့် အစာကို ဖြည့်တင်းပေးကြသည်။ အိမ်၌ မွေးထားလေ့ရှိသော တွင်းယုန်များသည် လူ၏ ချစ်စနိုး တိရစ္ဆာန်များ ဖြစ်ကြလေသည်။ မြောက်အမေရိကတိုက်တွင် ကွင်းယုန်နှင့် တွင်းယုန်အတော်များများ နေထိုင်ကြလေသည်။ ဘီစီ ၅၅၁ မှ ၄၇၈ ခုနှစ်အတွင်း တရုတ်နိုင်ငံ၌ ထင်ရှားခဲ့သော ကွန်ဖူးဇီးခေတ်တွင် တွင်းယုန်များကို အယူဝါဒဆိုင်ရာ ပွဲလမ်းများတွင် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ရှေးခေတ် သဘာဝပညာရှင်များက တွင်းယုန် အကြောင်းကို ရေးကြရာ၌ ကွင်းယုန်နှင့် တွင်းယုန်ကိုပါ ရောနှော၍ ရေးသားခဲ့ကြသဖြင့် ယခုအခါတွင် အချို့တွင်းယုန်များကို ကွင်းယုန်များဟု ခေါ်နေကြလေသည်။ တွင်းယုန်စစ်စစ်များသည် တစ်ခါတစ်ရံတွင် မိမိကိုယ်တိုင်တူးထားသည့်တွင်းများအတွင်း၌ သားများကို မွေးဖွားလေ့ရှိသည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင်မူ ခွေးတူဝက်တူ၊ သို့မဟုတ် အခြားမြေတွင်းနေတိရစ္ဆာန်တို့၏ တွင်းများတွင် မွေးဖွားလေ့ရှိသည်။ မွေးစတွင် တွင်းယုန်ကလေးများသည် မျက်စိမှိတ်ထားကြပြီးလျှင် ယင်းတို့၌ အမွှေးများ မရှိကြချေ။ ဤအချက်တွင် ကွင်းယုန်နှင့် ခြားနားသည်။ ကွင်းယုန်သည် သားကို တွင်းထဲ၌ မမွေးချေ။ ထို့ပြင် မွေးစကွင်းယုန်ကလေးများ၏ မျက်စိများသည် ပွင့်လျက်ရှိကြသည့်ပြင် အမွှေးများလည်း ပါကြသည်။ တွင်းယုန်များသည် နေ့အချိန်တွင် အစာရှာထွက်လေ့ မရှိသော်လည်း ယင်းတို့ကို မကြာခဏ နေ့အချိန်၌ တွေ့ရတတ်သည်။ ယင်းတို့သည် ညဉ့်အချိန်တွင်သာ ထွက်၍ အစာကို ရှာစားလေ့ ရှိကြသည်။ တွင်းယုန်များသည် တစ်ကြိမ်လျှင် နှစ်ကောင်မှ ခြောက်ကောင်အထိ မွေးဖွားတတ်၍ တစ်နှစ်အတွင်း ကြိမ်ဖန်များစွာ မွေးဖွားတတ်သည်။
တွင်းယုန်များတွင် ရောဂါကျရောက်တတ်ပြီးလျှင် ယင်းတို့ မှတစ်ဆင့် လူများကို ကူးစက်စေတတ်သည်။ ထိုသို့ကူးစက်ရာတွင် ရက်သတ္တပတ်ပေါင်းများစွာ၊ သို့မဟုတ် လပေါင်းအတော်ကြာသည်အထိ ခံရတတ်သည်။ ထိုရောဂါ ရောက်လာလျှင် လူတစ်ရာလျှင် သုံးယောက်မှ ငါးယောက်အထိ သေတတ်သည်။ မုဆိုးများ တောလိုက်ရာတွင် တွင်းယုန်ရိုင်းများကိုလည်း လိုက်လံဖမ်းဆီးလေ့ရှိကြသည်။ ထိုအခါတွင် ခွေးများကိုအသုံးပြုကြသည်။ အမေရိကန် တိုင်းရင်းသားများသည်လည်း ရှေးအခါကပင် တွင်းယုန်များကို ဖမ်းဆီးလေ့ရှိကြသည်။ ထိုသို့ တိုင်းရင်းသားများက ဖမ်းဆီးကြရာတွင် တွင်းယုန် အမြောက်အမြားရှိသော နေရာတစ်ဝိုက်တွင် လူအမြောက်အမြားက အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ ဗွီပုံသဏ္ဌာန်ဖြင့် ဝိုင်းထားပြီးလျှင် လူများသည် တဖြည်းဖြည်း မျက်နှာချင်းဆိုင်ဘက်သို့ ရွေ့လာကြကာ တွင်းယုန်များ၏ နေရာကိုကျဉ်းမြောင်းသွားစေပြီးလျှင် နောက်ဆုံးတွင် တုတ်ကြီးများဖြင့် ရိုက်သတ်ကြလေသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအတွင်း ရှိရင်းစွဲတွင်းယုန်များ၏ အမွှေးများသည် နူးညံ့၍ သေးပြီးလျှင် အညိုရောင်လိုလိုသာ ရှိသည်။ အချို့တွင်းယုန်များ၏ အမွှေးများသည် ဆောင်းအခါ၌ ပတ်ဝန်းကျင်အရောင်နှင့် လိုက်လျောစေရန် အဖြူရောင်အဖြစ်သို့ ပြောင်းသွားတတ်သည်။ ထိုအခါတွင် ယင်းတို့ကို ပတ်ဝန်းကျင်တွင် မြင်နိုင်ခဲသည်။ တွင်းယုန်၏ အမွှေးများကို အထည်များ၏ အနားကွပ်ရာတွင်ဖြစ်စေ၊ ဦးထုပ်ပြုလုပ်ရန် သက္ကလပ်ကြမ်းအဖြစ် ပြုလုပ်ရာတွင်ဖြစ်စေ အသုံးပြုကြသည်။ အမွှေးချွတ်ပြီးသောတွင်းယုန်များကို ကော်များ ပြုလုပ်ရာတွင် အသုံးပြုကြလေသည်။
ကုံးညောင်ရွာ၊ မိုင်းယွန်း
ကုံးညောင်ရွာ (Konenyaung)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်၊ မိုင်းယွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၅၇၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းယွန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၄၉ ဦး၊ မ ၁၃၈၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၃၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ယုန်
တွင်းယုန်
ပထမကမ္ဘာစစ် အတွင်းတွင် ယုန်သားသည် အတော်ပင် နာမည်ကျော်ကြားခဲ့လေသည်။ ထိုသို့ နာမည်ကျော်ကြားမှုကြောင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအတွင်းရှိ ပြည်နယ်အတော်များများသို့ တွင်းယုန်မွေးမြူခြင်းသည် ပျံ့နှံ့သွားခဲ့လေသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းကလည်း တွင်းယုန်သားကို အတော်ပင်လူကြိုက်များခဲ့လေသည်။ အချို့နေရာများတွင် ထိုအသားကို လိုသလောက်မပေးနိုင်အောင်ပင် ဖြစ်ခဲ့လေသည်။ တွင်းယုန်ကို လူကြိုက်များရာတွင် အကြောင်းနှစ်မျိုးရှိ၏။ ပထမအကြောင်းမှာ တွင်းယုန်အမွှေးများကို သက္ကလပ်ကြမ်း ပြုလုပ်နိုင်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်၍၊ ဒုတိယအကြောင်းမှာ ယင်းတို့ကို အဖိုးတန်သည့် အမွှေးများနှင့်တူအောင် ဆေးဆိုးယူနိုင်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။
ကုံးညောင်ရွာ၊ မိုင်းယွန်း
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ယုန်
တွင်းယုန်
တွင်းယုန်များကို မွေးမြူရာတွင် အစာကို ဂရုစိုက်၍ ကျွေးမွေးရန် လိုအပ်ပေသည်။ ရေကောင်းရေသန့် များများနှင့် ဆားအနည်းငယ်ကိုပါ နေ့စဉ် ကျွေးသင့်သည်။ ယင်းတို့ကိုထားရာ အိမ်များကို မွေးမြူသည့် တိုင်းပြည်၏ ရာသီဥတုနှင့် ကိုက်ညီစွာ ဆောက်လုပ်ရန် လိုပေသည်။ သန့်သန့်ရှင်းရှင်း လည်း ထားရမည်။ နေ့စဉ် ယုန်များ၏ နေရာများကို ရှင်းလင်းပေးပြီးလျှင် ကောက်ရိုး၊ သို့မဟုတ် သစ်ရွက်များကို အသစ်လဲပေးသင့်သည်။ ထို့ပြင် လေကောင်းလေသန့်နှင့် နေရောင်ကိုလည်း ရရှိစေရန် ဖန်တီးပေးရမည်။ သို့မဟုတ်လျှင် တွင်းယုန်များတွင် ရောဂါကျရောက်တတ်လေသည်။
ဒဏ္ဍာရီပုံရိပ်
လယုန်ဒဏ္ဍာရီသည် တရုတ်နိုင်ငံမှ စတင်ခဲ့သည်။ တရုတ်နိုင်ငံ ဟန်ပြည်နယ်ကာလမှ ရှေးကဗျာဖြစ်သော Chu Ci အရ လပေါ်တွင် ယုန် (hare) ရှိသည်ဟု မှတ်ချက်ချသည်။
ဆက်လက်လေ့လာရန်
ယုန်မှရရှိသောအဝတ်အထည်များ
တံတားကြီးရွာ၊ အောင်ဟိတ်
တံတားကြီးရွာ၊ အောင်ဟိတ်
ကုန်းအင်း
ကုန်းအင်း
ကျွန်းဝိုင်းလေးရွာ၊ အင်းပါ
ကျွန်းဝိုင်းလေးရွာ၊ အင်းပါ
ဘုတ်ပြင်းမြို့
ဘုတ်ပြင်းမြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ အောက်ပိုင်း၊ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ဘုတ်ပြင်းခရိုင်အတွင်းရှိ ဘုတ်ပြင်းမြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်ရာ မြို့ဖြစ်သည်။ တနင်္သာရီ ကမ်းခြေပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ မြို့နယ်အကျယ်အဝန်းမှာ ၂ ၃၇၁ စတုရန်းမိုင် ဖြစ်၏။
မြို့နယ်တစ်နယ်လုံးမှာ တောတောင်ထူထပ်၍ ပင်လယ်ကမ်းခြေတွင် လမုတောများရှိ၏။ ကမ်းခြေမှာ သောင်တိမ် ဖြစ်သောကြောင့် သင်္ဘောကြီးများ မဝင်နိုင်ချေ။ ဘုတ်ပြင်းမြို့သို့သင်္ဘောငယ်ကလေးများသာ ဝင်နိုင်သည်။ ဘုတ်ပြင်းမြို့နှင့် မိုင် ၄ဝ အကွာတွင်ရှိ၍ တောအုပ် ထူထပ်သော ကျွန်းကလေးများကြားရှိ ရေကြည်တစ်ဝိုက်မှာ ပုလဲငုပ်ရာ စခန်းဖြစ်၏။ ဘုတ်ပြင်းမြို့အနီး တောင်ဘက်တွင် သံဖြူတွင်းများရှိ၍ ယင်းဒေသသို့ကုန်းလမ်းပေါက်သည်။
ရေလမ်းလွယ်သောကြောင့် ကုန်းလမ်းများ မရှိသလောက်ပင် ဖြစ်သည်။ ကမ်းခြေတစ်လျှောက်တွင် မြန်မာလူမျိုးနှင့် မလေး (ပသျှူး) လူမျိုးတို့နေထိုင်၍ အတွင်းဘက် မြစ်ချောင်း တစ်လျှောက်တွင် ယိုးဒယားလူမျိုးများ နေထိုင်ကာ တောင်ပေါ်တွင် ကရင်များ နေထိုင်ကြသည်။ မြိတ်နယ်ကို ယိုးဒယားတို့ပိုင်ဆိုင်စဉ်အခါက ဘုတ်ပြင်းသည် ရေးပါအရောရောက်ခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ မစည် ကားတော့ချေ။ ဘုတ်ပြင်းမြို့ပေါ်ရှိ လူဦးရေမှာ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၅,၃၈၄ ယောက် ဖြစ်သည်။
ပင်လယ်ကွေ့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး ကောင်စီ
ပင်လယ်ကွေ့ရှိ အာရပ်နိုင်ငံများ၏ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး ကောင်စီကို ပင်လယ်ကွေ့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး ကောင်စီ အဖြစ်စတင်ခဲ့ပြီး ဒေသတွင်းနှင့် အစိုးရ အချင်းချင်း နိုင်ငံရေး နှင့် စီးပွားရေး ဆိုင်ရာ သမ္မဂ္ဂ တစ်ခုဖြစ်ပြီး ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့ရှိ အာရပ်နိုင်ငံများ အားလုံး (အီရတ်မှအပ) ပါဝင်သည်။ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများမှာ ဘာရိန်းနိုင်ငံ၊ ကူဝိတ်နိုင်ငံ၊ အိုမန်နိုင်ငံ၊ ကာတာနိုင်ငံ၊ ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံနှင့် အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု တို့ ဖြစ်ကြသည်။
အဲလဘတ်ရေကန် (အာဖရိက)
အဲလဘတ်ရေကန် ( Mwitanzige ကန်, ယခင်က Mobutu Sese Seko ကန် စသဖြင့် သိကြ) သည် ကွန်ဂိုနိုင်ငံနှင့် ယူဂန်ဒါနိုင်ငံတွင် တည်ရှိသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကန်သည် အာဖရိက၏ ခုနစ်ခုမြောက်အကြီးဆုံး ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ယူဂန်ဒါနိုင်ငံ၏ ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံး ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
ပထဝီသွင်ပြင်
အဲလဘတ်ရေကန်သည် အာဖရိကတိုက်၏ အလယ်ပိုင်း၊ ယူဂန်ဒါနိုင်ငံနှင့် ကွန်ဂိုနိုင်ငံတို့၏ နယ်စပ်မျဉ်းကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ၎င်းသည် Albertine အက်ကွဲကြောင်း၏ မြောက်ဘက်ဆုံးအပိုင်းနှင့် အရှေ့အာဖရိက အက်ကွဲကြောင်း၏ အနောက်ဘက်ခြမ်းတွင် တည်ရှိသည်။ ၎င်းသည် ၁၆၀ ကီလိုမီတာ (၉၉ မိုင်) ရှည်လျားပြီး ၃၀ ကီလိုမီတာ (၁၉ မိုင်) ရှည်လျားသည်။ ကန်၏ အမြင့်ဆုံးအနက်သည် ၅၁ မီတာ (၁၆၇ ပေ) ရှိသည်။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၆၁၉ မီတာ (၂၀၃၁ ပေ) အမြင့်တွင် တည်ရှိသည်။
ရေအရည်အသွေး
အလွန်နက်သည့် ကန်များဖြစ်သည့် Lake Malawi, Lake Tanganyika နှင့် Lake Kivu စသည့်ကန်များနှင့် မတူသည်မှာ အဲလဘတ်ကန်၏ အပူချိန်သည် တည်ငြိမ်လျက်ရှိခြင်း ဖြစ်သည်။ ကန်၏ အပူချိန်သည် 27–29 °C (81–84 °F) ပတ်လည်တွင် ရှိပြီး နက်သည့်အပိုင်းများတွင် အောက်စီဂျင်ပါဝင်လျက်ရှိသည်။
ရေတွင် pH ၉ အောက် သို့မဟုတ် ပတ်လည်ခန့် ပါဝင်သည်။ လျှပ်စစ်စီးကူးနိုင်စွမ်းသည် 720–780 μS/cm ပတ်လည်ခန့် ရှိသည်။ ဤပမာဏသည် သန့်ရှင်းသည့်ရေကန်တစ်ခုအတွက် အလွန်မြင့်မားနေသော်လည်း အက်ဒဝါ့ရေကန်ထက် နိမ့်နေသေးသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကွန်ဂိုနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ ကဏ္ဍ:ယူဂန်ဒါနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
စီးမရွာ၊ ရေဦးမြို့နယ်
စီးမရွာ (Seema)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရေဦးမြို့နယ်၊ ရွာပုကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၃၃၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အုပ်ဖိုကုန်းရွာ၊ အိုင်ဝိုင်း
အုပ်ဖိုကုန်းရွာ၊ အိုင်ဝိုင်း
ညောင်ပင်လှရွာ၊ မုံရွာမြို့နယ်
ညောင်ပင်လှရွာ (Nyaungpinhla)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ မုံရွာမြို့နယ်၊ ကြိုးကြာကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၀၅၆ ဖြစ်သည်။
သရက်ပင်အိုင်
သရက်ပင်အိုင်
တအုံး (အောက်)ရွာ၊ မိုင်းမောမြို့နယ်
တအုံး (အောက်)ရွာ (Taong (Lower))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ မိုင်းမောမြို့နယ်၊ မွတ်လုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၇၈၉၂ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းမောမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တပ်ချောင်းရွာ၊ တပ်ချောင်း
တပ်ချောင်းရွာ၊ တပ်ချောင်း
ဖားလက်ခိုလေးရွာ၊ ဖားလက်ခို
ဖားလက်ခိုလေးရွာ၊ ဖားလက်ခို
NGC 101
NGC 101 သည် ပန်းပုဆရာ ကြယ်စုတန်းမှ အလင်းနှစ် ၁၅၀ မီလီယံအကွာ၌ ရှိသော ခရုပတ်ပုံစံ ဂယ်လက်ဆီဖြစ်သည်။ ယင်းအား ၁၈၃၄ ခုနှစ်တွင် ဂျွန် ဟာရှယ်မှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပန်းပုဆရာ (ကြယ်စုတန်း)
ဘွပ်ခါးရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
ဘွပ်ခါးရွာ(Buthkar)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ ဘွပ်ခါးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၈၃၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘွပ်ခါးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၃ ဦး၊ မ ၁၂၈ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၄၁ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ချောင်းဖြားရွာ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်
ချောင်းဖြားရွာ (Chaunghpyar)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ ဆင်ချောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၈၄၁၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆင်ချောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၁၉ ဦး၊ မ ၂၅၀၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၃၂၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေစကြိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဖီယန်ဂါကန်
ဖီယန်ဂါကန် သည် ချဒ်နိုင်ငံနှင့် ကင်မရွန်းနိုင်ငံတွင်တည်ရှိသည့် ရေကန်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ကန်၏ နယ်နိမိတ်နှင့်ပတ်သက်၍ ရှင်းလင်းစွာဖော်ပြထားမှု မရှိပေ။ ကန်၏ အနောက်ဘက်နယ်နိမိတ်ရှိ ဧရိယာသည် အမြဲတမ်းစိုစွတ်တောဧရိယာ ဖြစ်သည်။ ကန်တွင် Logone မြစ်၏ ရေများကြောင့် ရာသီချိန်ရောက်ပါက ရေလျှံလေ့ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ချဒ်နိုင်ငံရှိ ရေကန်များ ကဏ္ဍ:ကင်မရွန်းနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
စန်တပ်ရွာ၊ မတူပီမြို့နယ်
စန်တပ်ရွာ(Cangtak)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ မတူပီမြို့နယ်၊ စန်တပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၀၇၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စန်တပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၇ ဦး၊ မ ၁၅၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၀ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မတူပီမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
NGC 105
thumb|NGC 105 NGC 105 သည် ခရုပတ်ပုံစံ ဂလက်ဆီဖြစ်ပြီး Pisces ကြယ်စုတန်းမှ ခန်းမှန်းခြေ အလင်းနှစ်ပေါင်း ၂၄၀ မီလီယံအကွာ၌ တည်ရှိသည်။ ယင်းအား ၁၈၈၄ ခုနှစ်တွင် Édouard Stephan ဆိုသူမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိန် နက္ခတ်တာရာ
ဒီဇင်ဘာ ၁၉၂၀
(၅) ရက်
၁၉၂၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့ (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၈၂ ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်း လပြည့်ကျော် ၁၀ ရက်) တွင် ကျောင်းသားကျောင်းသူများ ထပ်မံစုဝေး၍ ယူနီဘာစီတီအက်ဥပဒေကို လုံးဝ ကန့်ကွက်ကြောင်း ဆန္ဒပြသည့်အနေဖြင့် သပိတ်မှောက်ကြောင်း ဆုံးဖြတ် ကြေညာလိုက်လေသည်။ ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ် သပိတ်ကြောင့် ယင်းသို့ ပညာရေးအမြတ်များ ထွက်ပေါ်လာခဲ့ရုံမက ပြည်သူလူထုတွင်လည်း နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင် ရေး အမျိုးသားစိတ်ဓာတ်များ အပြင်းအထန် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ လေသည်။ ယင်းသည်ပင် မြန်မာတို့၏ စိတ်ဓာတ်တော်လှန်ရေး အောင်ပွဲကြီးဟု ခေါ်ရမည် ဖြစ်လေသည်။
မာစေးပလို့ရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်
မာစေးပလို့ရွာ (Marsaypaloet)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်၊ ဗျဲ့တိုက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၉၃၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဗျဲ့တိုက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၃၇ ဦး၊ မ ၅၁၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၄၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖယ်ခုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မီးခိုးရောင်ငှက်ကျားလေး
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟိမဝန္တာတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ထိုင်ဝမ်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
တိုင်းရင်းသား
တိုင်းရင်းသား (Indigenous peoples, first peoples, aboriginal peoples, native peoples, or autochthonous peoples) ဆိုသည်မှာ ဒေသတစ်ခုတွင် မူလအခြေချ နေထိုင်သူများမှ ဆင်းသက်လာသည့် လူမျိုးစု ဖြစ်သည်။
မတော့ကုန်းရွာ၊ အင်းပါ
မတော့ကုန်းရွာ၊ အင်းပါ
ရွာပုကြီးရွာ၊ ရေဦးမြို့နယ်
ရွာပုကြီးရွာ (Ywarpugyi)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရေဦးမြို့နယ်၊ ရွာပုကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၃၃၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဥယျာဉ်ကြီး
ဥယျာဉ်ကြီး
​မောင်းထောင်စုရွာ၊ အိုင်ဝိုင်း
မောင်းထောင်စုရွာ၊ အိုင်ဝိုင်း
လှရွှေ
ဦးလှရွှေ (၁၉၃၆ - ၂၀၂၁) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားသူ၊ စာရေးသူနှင့် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားဟောင်းဖြစ်သည်။ တကသမှထုတ်သော အိုးဝေမဂ္ဂဇင်း၏ နောက်ဆုံးအယ်ဒီတာအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့၏။ ခြောက်ထောင်ပြန် လှရွှေမှာ ထောင်သက် ၂၅ နှစ်နီးပါးရှိခဲ့ပြီး သက်တမ်း၏ သုံးပုံတပုံကို ထောင်တွင်း၌ ဖြတ်သန်းခဲ့သူဟု ဆိုနိုင်သည်။
ငယ်ဘဝနှင့်ပညာရေး
ထီးတန်းကောလိပ် (ယခု ကြည့်မြင်တိုင် အထက ၂) သို့ တက်သည်။ ပြည်တွင်းလေကြောင်းပို့ဆောင်ရေး နေ့စားဝန်ထမ်း၊ အလွတ်ပညာသင်ကျောင်း ဆရာ၊ တကသဆိုင် တာဝန်ခံအရောင်းစာရေး တို့အဖြစ် လုပ်ကိုင်ကာ တဖက်တလမ်းမှ ဝင်ငွေရှာပြီး ကျောင်းသားလှုပ်ရှားမှုများတွင် ပါဝင်သည်။
ပထမအကြိမ် ထောင်ကျခြင်း
၁၉၅၉ ဘိုကလေးတွင် ကျင်းပသည့် ဖျာပုံခရိုင် ကျောင်းသားသမဂ္ဂညီလာခံအတွက် ပုဒ်မ ၅/ည ဖြင့် ၆ လမျှ အဖမ်းခံရသည်။
၁၉၆၀ ဆဋ္ဌမအကြိမ်မြောက် ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများသမဂ္ဂ (ဗကသ) ညီလာခံတွင် ဗဟိုအမှုဆောင်အဖြစ် အရွေးခံရ ခရိုင်ကျောင်းသားသမဂ္ဂ အတွင်းရေးမှူးဖြစ်လာသည်။
၁၉၆၀-၆၁ ပညာသင်နှစ်တွင် တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများသမဂ္ဂ (တကသ) အမှုဆောင်အဖွဲ့မှ လှရွှေကို အိုးဝေမဂ္ဂဇင်း တာဝန်ခံအယ်ဒီတာအဖြစ် ခန့်သည်။ ၁၉၆၁-၆၂ ကာလ၌ တကသအမှုဆောင်အဖွဲ့တွင် အတွင်းရေးမှူးဖြစ်လာခဲ့၏။