cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
အာတာလွတ်
နောက်ခံသမိုင်း
ရှေးဟောင်းသုတေသီတို့ လေ့လာချက်များအရ အမေရိကတို့ အာတာလွတ်ကို စိုက်ပျိုးစားသုံးသည်မှာ လွန်ခဲ့သော နှစ် ၇,၀၀၀ ကျော်ကပင် ဖြစ်၏။ ကာရေဘီယံပင်လယ်နေ အရာဝက်လူမျိုးတို့က ယင်းကို အာရူအာရူ ခေါ်၏။ အဓိပ္ပာယ်မှာ ရိုးရိုးစင်းစင်းပင် စားစရာ ဟူသော အနက်တည်း။ ထိုကပင် အနောက်တိုင်းသားတို့ ခေါ်သောအမည် အဲရိုးရု (arrowroot) ဟူသောအမည် လာကြောင်း ယုံကြည်ကြသည်။ တချို့လည်း မြားဒဏ်ထိလျှင် အာတာလွတ်မှုန့်ကို သိပ်တတ်သဖြင့် မြားဆိပ်ပျောက်မြစ် ဟူသော အနက်ဖြင့် အဲရိုးရု အမည်ဖြစ်ကြောင်း ဆို၏။
အစောပိုင်းကာလတွင် အမှုန့်ညက်သည့် အာတာလွတ်မှုန့်ကို မင်ခံစက္ကူအဖြစ် သုံးခဲ့သည်။ နောက် ဂျုံမှုန့်ကို ပိုကောင်းအောင်လုပ်နိုင်သောနည်း သိလာသည်နောက် စက္ကူလုပ်ရာတွင် အာတာလွတ်၏ အခန်းကဏ္ဍ ပျောက်သွား၏။
ချက်ပြုတ်ရာတွင် သုံးပုံ
ဗစ်တိုးရီးယားခေတ်က ဗြိတိသျှတို့က အာတာလွတ်ကို အမျိုးမျိုးအဖုံဖုံ သုံးစားခဲ့သည်။ ဘီစကစ်၊ ပူတင်း၊ ဂျယ်လီတို့အပင် အနှစ်ရည်ပူပူလုပ်ကာ သောက်၏။ ယိုထိုးကာ စား၏။ နာမကျန်းသော သူများ၊ ကလေးများကို အရသာအနည်းငယ်ထည့်ကာ ယာဂုကြို၍လည်း ကျွေးတတ်သည်။
ဂျပန်တို့ စားသည့် ကူဇူ ခေါ် နွယ်ပင်ထွက် အာတာလွတ်မှာ ခေါက်ဆွဲအဖြစ်လုပ်၍ စားခြင်းဖြစ်ပြီး ကိုရီးယား၊ ဗီယက်နမ်တို့တွင်လည်း အလားတူ သုံးသည်။
မြန်မာတို့က သစ်ဥအတိုင်းကိုပင် ပြုတ်ကာ ဆီ၊ ဆား အနည်းငယ်ဖြင့် စား၏။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အမြစ် ဟင်းသီးဟင်းရွက်ပင်များ
ပင်ပုံရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
ပင်ပုံရွာ (Pinpong)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ လုံးပျဉ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၃၈၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လုံးပျဉ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၉၉၈ ဦး၊ မ ၆၁၂၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၁၂၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကက်သပေါင်းရွာ၊ ကျွန်းခယ်မ
ကက်သပေါင်းရွာ၊ ကျွန်းခယ်မ
ခမိ − အိဂုဆဘူတာ
ခမိ − အိဂုဆဘူတာ  (上井草駅 ခမိ − အိဂုဆ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တိုကျိုခရိုင်၊ ဆုဂိနမိမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ခင်မွန်ရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
ခင်မွန်ရွာ (Khinmun)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ ခင်မွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၂၀၀၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခင်မွန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၂၂ ဦး၊ မ ၁၃၈၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၅၀၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျူရီယမ်
ကျူရီယမ်သည် ဒြပ်စင်အလှည့်ကျဇယားတွင် americium နောက်တွင်တည်ရှိသော်လည်း americium ဒြပ်စင်အား မတွေ့ရှိနိုင်သေးမှီကတည်းက ၎င်းကိုတွေ့ရှိခဲ့ပြီးသားဖြစ်သည်။ ဓာတ်ခွဲခန်းမှသာ ထုတ်ယူရရှိနိုင်သည့် တတိယမြောက် ဒြပ်စင်အဖြစ် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ဘားကလေး(Berkekey) ဓာတ်ရောင်ခြည်ဓာတ်ခွဲခန်း၌ ၆ဝလက်မ ဒြပ်မှုန်အရှိန်မြင့်စက်(60-inch cyclotron) အတွင်း ဟီလီယမ် (helium) အိုင်ယွန်းအား ပလူတိုနီယမ် (239Pu) နှင့်တိုက်ခိုက်စေခြင်းဖြင့် ကျူရီယမ်ကိုစတင်တွေ့ရှိခဲ့သည်။
ထိုရလဒ်ကဲ့သို့ပင် ၁၉၄၄ တွင် ချီကာဂိုမြို့ သတ္တုဗေဒ ဓာတ်ခွဲခန်း၌ Glenn, James နှင့် Ghiorso တို့က ထပ်မံတွေ့ရှိခဲ့ခြင်းကြောင့် Curium ဒြပ်စင်အဖြစ် အတည်ပြုသတ်မှတ်နိုင်ခဲ့ သည်။ ၎င်း၏ ပထမဆုံးအိုင်ဆိုတုပ်(isotope) ဖြစ်သည့် 242Cm ၏ သိသာထင်ရှားသော ပမာဏ ၃၀ မီလီဂရမ် ကို ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် California တက္ကသိုလ် ဘားကလေး ဓာတ်ခွဲခန်း၌ Werner နှင့် Perlman တို့က ဟိုက်ဒရောဆိုက်ပုံစံအဖြစ်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ ခုနှစ်တွင် GdF3 ဒြပ်ပေါင်းနှင့် အရွယ်အစားပမာဏ တူညီသော CmF3 ဒြပ်ပေါင်း မိုက်ခရိုဂရမ်ခန့်အရွယ်အစားများ၏ ဆွဲငင်နိုင်သောသံလိုက်သတ္တိကို Crane, Wallmann နှင့် Cunningham တို့ကရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် ထိုသိပ္ပံပညာရှင်များကပင် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် Curium ဒြပ်စင်၏ ဂုဏ်သတ္တိများကို အတည်ပြု ပြင်ဆင်ခဲ့ကြသည်။
အသုံးပြုခြင်း
Curium-၂၄၂ နှင့် Curium-၂၂၄ တို့ကို အာကာသဆိုင်ရာအစီစဉ်များတွင် သာမီအိုနစ်(thermionic) နှင့် သာမိုအီလက်ထရစ် (thermoelectric) စွမ်းအင်မျိုးဆက်များ ကဲ့သို့သော အပူရရှိနိုင်သည့် အရင်း အမြစ်တစ်ခုဖြစ်အသုံးပြုသည်။
ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာသက်ရောက်မှုများ
Curium ကို ခန္ဓာကိုယ်ထဲသို့ ရေသောက်ခြင်း၊ အစာစားခြင်း၊ အသက်ရှူခြင်းဖြင့် ရောက်ရှိနိုင်သည်။ အစားအစာမှတဆင့် အစာအိမ်နှင့် အူများက curium ကိုစုပ်ယူခြင်း (သို့မဟုတ်) အခြားသောဖြစ်စဉ်များမှလည်း curium များ ကိုယ်ခန္ဓာအတွင်း စုပုံလာနိုင်သည်။ မျိုချမိပြီးနောက် curium အများစုသည် သွေးလည်ပတ်မှုလမ်းကြောင်းထဲသို့မရာက်ပဲ ရက်အနည်းငယ်အတွင်း ခန္ဓာကိုယ်မှ ပြန်ထွက်သွားသည်။ ၀.၀၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ သွေးစီးကြောင်းထဲရောက်ရှိသည်။ သွေးစီးကြောင်းထဲမှ curium ၏ ၄၅ ရာခိုင်နှုန်း ခန့်သည် အသည်းထဲကိုရောက်သွားပြီး နှစ် ၂၀ ခန့်မျှ half-life အနေဖြင့် ကျန်ရှိနေပြီးနောက် ၄၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သည် အရိုးထဲတွင် နှစ် ၅၀ ခန့် ကျန်နေနိုင်သည်။ ကျန်ရှိနေသော အများဆုံး ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို အညစ်ကြေးများအဖြစ် စွန့်ထုတ်လိုက်သည်။
Curium ဒြပ်စင် ကိုယ်ခန္ဓာအတွင်းသို့ရောက်ရှိလျှင် ကျန်းမာရေးအရ အန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်သည်။ သို့ရာတွင် “မ”ကိန်း အိုင်ဆိုတုပ် Curium များသည် ပြင်ပတွင် အန္တရာယ်အနည်းငယ်သာ ပေးနိုင်သည်။ ဥပမာ Curium-243, Curium-245 နှင့် Curium-247 တို့ဖြစ်သည်။ အဓိကအားဖြင့် အစားအစာနှင့်ရေများတွင် curium များပါဝင်နိုင်ပြီး ရှူသွင်းလိုက်သော ဖုန်မှုန့်များထဲတွင်လည်း curium များပါဝင်နိုင်သည်။ Curium ကို အခြားသောနည်းလမ်းများထက် ရှူရှိုက်မိခြင်းမှ ခန္ဒာကိုယ်အတွင်းသို့ ပိုမိုရောက်ရှိနိုင်သည်။ အနီးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ Curium ပါဝင်သော ဖုန်မှုန့်များရှူရှိုက် မိသောအခါ ၎င်းကို ခန္ဓာကိုယ်ထဲသို့ ရောက်ရှိစေသည်။ အဓိကသက်ရောက်မှု အနေဖြင့် အိုင်းယွန်းဓာတ်ရောင်ခြည်များကို ထုတ်လွတ်သောကြောင့် curium isotopes များသည် အရိုးများ၏ မျက်နှာပြင်တွင် ရောက်ရှိတွယ်ကပ်လာခြင်းကြောင့် အရိုးပွရောဂါကိုဖြစ်စေသည်။ ကြွက်များအတွင်း curium-242, curium-244 တို့ကို ဆေးထိုးစမ်းသပ်ခြင်းဖြင့် အရိုးကင်ဆာနှင့် အသည်းကင်ဆာရောဂါ များကိုဖြစ်ပွားစေနိုင်ကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။
ပတ်ဝန်းကျင်သို့အကျိုးသက်ရောက်မှုများ
၁၉၈၀ ခုနှစ်မှ စ၍ ကမ္ဘာတစ်ခွင်တွင် လေထုထဲ၌နျူကလီးယား စမ်းသပ်မှူများမှတဆင့် ပတ်ဝန်းကျင်သို့ Curium ဓာတ်ငွေ့များ အများဆုံးရောက်ရှိလာကြသည်။ မတော်တဆ ဖြစ်မှူများနှင့် လက်နက်များမှထွက်သော ယင်းဓာတ်ငွေ့များကြောင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ညစ်ညမ်းမှူများဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ Curium သည် ပျော်ဝင်မှုဂုဏ်သတ္တိ အနည်းငယ်သာ ရှိသည့်အပြင် မြေသားတွင် စွဲမြဲစွာ ပါဝင်နေတက်သည်။ သဲဆန်သော မြေများတွင် Curium ၏ ပြင်းအားမှာ၊ ပျမ်းမျှအားဖြင့် မြေအောက်ရေတွင်ရှိသော Curium ၏ ပြင်းအားထက် အဆ ၄၀၀၀ ပိုမိုများသည်။ ယင်း၏ပြင်းအားမှာ ရွံ့မြေကဲ့သို့သောမြေတွင် အဆ ၁၈၀၀၀ ထက်ပင်ပိုပါဝင်တက်သည်။
တောပင်လုံရွာ၊ မြစ်ကြီးနားမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြစ်ကြီးနားမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သစ်စီးတောင်ရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
သစ်စီးတောင်ရွာ(Thitseetaung)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ကျောက်ပုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၂၉၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောက်ပုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၂၀၉ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၉၅၀ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထိန်တန်းရွာ၊ ကန့်ဘလာ (ထိန်တန်း)
ထိန်တန်းရွာ၊ ကန့်ဘလာ (ထိန်တန်း)
သယ်လီယမ်
သယ်လီယမ်ကို ဆွီဒင်နိုင်ငံမှ ထွက်သောကရုဆိုက်ခေါ် တွင်းထွက်ပစ္စည်းရိုင်းတွင် အများဆုံး တွေ့ရှိရသည်။ ဗဟန်းကျောက်မျိုးတွင်ပါသည့် ကော့ပါးနှင့် အိုင်းယန်းပီရိုက်တီး၌လည်း အနည်းအကျဉ်းပါရှိရာ တစ်ခါတစ်ရံ ဤပစ္စည်းများမှ သတ္ထုကိုခေါ်ယူသည်။ သို့သော် ဤသတ္ထုကို အက်ဆစ်လုပ်သည့် စက်ရုံများမှထွက်သောဖုန်မှုန့်များမှအများဆုံးရရှိသည်။ သယ်လီယမ်သည် အလှည့်မှန်ဇယားတွင် တတိယဆင့်၌ ပါဝင်သည်။ အက်တမ်အမှတ် ၈၁ ဖြစ်၍ အက်တမ်အလေးချိန် ၂၀၄.၃၈ ဖြစ်ပြီးလျှင်သင်္ကေတမှာ (Tl) ဖြစ်သည်။ ပျော့ပျောင်း၍ ခိုပြာရောင်ရှိသဖြင့် ခဲနှင့်တူသည်။ သိပ်သည်းဆ ၁၁.၈၅ ရှိ၍ အရည်ပျော်ချိန်မှာ ၃ဝ၃ံဂ္ဂ ဖြစ်သည်။ လေပြင်တွင်ထားသောအခါ အောက်စီဂျင်နှင့် ပေါင်းစပ်သွားသည်။ သို့သော် လေကင်းသော ရေထဲ၌ထားလျှင် အရောင်မမှိန်ချေ။ သယ်လပ်နှင့်သယ်လစ်ခေါ် ဓာတ်ဆားနှစ်မျိုးသည် အခြား ဒြပ်စင်များ၏ ဓာတ်ဆားများနှင့်တူသောကြောင့် စိတ်ဝင်စားဖွယ်ရာကောင်းသည်။ သယ်လပ်ကရိုရိုက်သည် စီလဗာကရိုရိုက်ကဲ့သို့ အလင်းရောင်မိသောအခါ မည်းသွားသည်။
သယ်လပ်ဟိုက်ဒရော့ဆိုက်သည် ကော့စတစ်ပိုတက်ကဲ့သို့ပင် လေမှကာဗွန်ဒိုင် အောက်ဆိုက်ကို စုတ်ယူနိုင်သည်။ ထို့အပြင်သယ်လပ် အိုင်အိုဒိုက်သည် လက်အိုင်အိုဒိုက်နှင့် လည်းကောင်း၊ သဲလစ်ဟိုက်ဒရော့ဆိုက်သည် ဖဲရစ်ဟိုက်ဒရော့ဆိုက်နှင့်လည်းကောင်း အသီးသီးတူကြသည်။ သယ်လီယမ် ဒြဗ်ပေါင်းအားလုံးပင် ခဲဒြပ်ပေါင်းများ ကဲ့သို့အလွန်ပြင်းထန်သော အဆိပ်ဖြစ်ကြ၍ သယ်လီယမ် ဆာလဖိတ်ဒြပ်ပေါင်းကို ကြွက်သတ်ဆေးအဖြစ်သုံးသည်။ သယ်လီယမ် ဒြပ်ပေါင်းများကို မျက်မှန်များပြုလုပ်ရာ၌ လည်းကောင်း၊ မီးကျည်မီးပန်းများတွင် အစိမ်းရောင်ရရှိရန် အတွက်လည်းကောင်း အသုံးပြုသည်။ သယ်လီယမ်အော့ ဆီဆာလဖိုက်တွင် ဖိုတိုအီလက်ထရစ် သတ္တိရှိသောကြောင့် အလင်းအားတိုင်းရန် သယ်လိုဖိုက်ဆဲများတွင် အသုံးပြုကြသည်။
သန္ဓေပင် (တောင်ပိုင်း)
သန္ဓေပင် (တောင်ပိုင်း)
ငမောက်ကျိန်ရွာ
ငမောက်ကျိန်ရွာ
အားကစားပြိုင်ဝင်း
အားကစားရုံစု (သို့မဟုတ်) အားကစားပြိုင်ဝင်း (Sport Complex)သည် အားကစားကွင်းများကို စုဖွဲ့ထားသော အစုအဖွဲ့ဖြစ်သည်။ဥပမာအားဖြင့် ပြေးခုန်ပစ်အားကစားကွင်း၊ ဘောလုံးအားကစားကွင်း၊ မိုးလုံလေလုံအားကစားရုံ၊ ရေကူးကန်၊ လေ့ကျင့်ရေးကွင်းများ စသည်ဖြင့် အားကစားကွင်း၊ရုံများ စုစည်းတည်ရှိရာ နေရာဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အားကစားရုံစုဟူ၍ နိုင်ငံတော်မှ တရားဝင် သတ်မှတ်ထားခြင်းမရှိပေ။ သို့သော် နေပြည်တော်ရှိ မ္ဗေူသီရိအားကစားရုံစု (ဝဏ္ဏသိဒ္ဓိအားကစားရုံစု)တွင် ဝဏ္ဏသိဒ္ဓိ အားကစားကွင်း၊ ဝဏ္ဏသိဒ္ဓိ မိုးလုံလေလုံအားကစားရုံ၊ ဝဏ္ဏသိဒ္ဓိ ရေကူးကန်တို့တည်ရှိသည်။ တပ်မတော်ပိုင် ဇေယျာသီရိအားကစားရုံစုတွင်လည်း ထိုအတိုင်းပင်တည်ရှိသည်။ ရန်ကုန်မြို့တွင် အောင်ဆန်းအားကစားပြိုင်ဝင်း၊ သုဝဏ္ဏအားကစားပြိုင်ဝင်း၊ မန္တလေးမြို့တွင် ဗထူးအားကစားပြိုင်ဝင်း၊ မန္တလာသီရိအားကစားရုံစု စသည်တို့ တည်ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အားကစားကွင်းများ
သာလီချောင်ရွာ၊ ကင်းပုံ
သာလီချောင်ရွာ၊ ကင်းပုံ
လားဟူခေါ့ဂျားပွဲတော်
လားဟူလူမျိုးတို့၏ နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ကို လားဟူခေါ့ဂျားပွဲဟု ခေါ်သည်။ နှစ်သစ်ကူးရက်မှာ ဇန်နဝါရီ လ ၁၆ ရက်နေ့ ဖြစ်ပြီး ပွဲတော်ရက်အတွင်း နေ့စဉ် လားဟူရိုးရာမြေဝိုင်းနှင့် ဘူးပလွေအက၊ အိုးစည်လင်းကွင်းအကနှင့် လားဟူတို့၏ နာမည်ကြီး အကများကို ဖျော်ဖြေလေ့ရှိကြသည်။ ညပိုင်းတွင် ခေတ်ပေါ် တေးဂီတဝိုင်းဖြင့် ဧည့်ခံလေ့ရှိပြီး ၁၆ ရက်နေ့ညတွင် မီးရှူးမီးပန်းဖောက်၍ နှစ်သစ်ကိုကြို ဆိုကြသည်။ ၂၀၁၀ခုနှစ် နှစ်သစ်မှာ ကျားနှစ်ဖြစ်ပြီး နှစ်ဟောင်းမှာ နွားနှစ်ဖြစ်သည်။
လားဟူလူမျိုးသည် ဘူးသီးမှပေါက်ဖွားလာခဲ့သည်ဟု ပုံပြင်ဆိုစမှတ်ရှိခဲ့သဖြင့် ယနေ့လားဟူလူမျိုးတိုရဲ့သင်္ကေတမှာ ဘူးသီးဖြစ်သည်။ လားဟူပြက္ခဒိန်တွင် နေ့ရက်ကို တိရစ္ဆာန် ၁၂ မျိုး၏ အမည်များဖြစ်သော မြင်း၊ သိုး၊ မျောက်၊ ကြက်၊ ခွေး၊ ဝက်၊ ကြွက်၊ နွား၊ ကျား၊ ယုန်၊ နဂါးနှင့် မြွေကိုပတ်လည်ရေတွက်ပါသည်။ တရုတ်ရေတွက်နည်းနှင့် တူသည်။ ၁၂ ရက်ကို တပြန်ဟု တွက်ပါသည်။ တလ၏နေ့ရက်ရေတွက်ပုံမှာ တရုတ်နှင့်တူသော်လည်း နှစ်သစ်ကူးရက်မှာတော့ တရုတ်နှင့် လေးနှစ်တွင်တကြိမ်သာတူသည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ကျိုင်းတုံလားဟူယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့က ကမကထပြုပြီး ပြုလုပ်ခဲ့သော ဆုံးဖြတ်ချက်အရ မြန်မာလ တပို့တွဲ့လဆန်း တရက်နေ့သည်ရှေးလားဟူရက် လရေတွက်ချက်နှင့်အညီ လားဟူနှစ်သစ်ကူးနေ့ဖြစ်ကြောင်း မြန်မာပြည်တွင် သတ်မှတ်ကျင်းပလာကြသည်။ နှစ်သစ်ကူးရက်ကို ထင်းရူးအဖူးသစ်ထွက်ချိန်၊ မက်မွန် မက်မန်းပွင့်ချိန်သည် လားဟူနှစ်သစ်ကူးနေ့ဖြစ်သည်ဟု ရှေးလားဟူလူကြီးပြောပြခြင်းကြောင်း အစဉ်အဆက်မှတ်သားခဲ့ကြသည်။
အချို့လားဟူတို့ကတရုတ်နှစ်သစ်ကူးကိုလားဟူနှစ်သစ်ကူးအဖြစ်ကျင်းပကြသကဲ့သို့အချို့လားဟူများက ခရစ်ပြက္ခဒိန် အတိုင်း ဇန္နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့မှာ ကျင်းပကြသည်။ လားဟူလူမျိုးသည်နှစ်သစ်ကူးပွဲရက်ကို အများစုက ၇ ရက် ၇ ည သတ်မှတ်ကြပြီး အချို့က တစ်လတင်းတင်း ကျင်းပကြသည်။ နှစ်သစ်ကူးအကြိုတရက် (နေ့ဟောင်း) မှာ အိမ်တွင်းအိမ်ပြင် ရပ်ရွာ ထောင့်စေ့မကျန် သန့်ရှင်းရေးလုပ်ကြသည်။
နီးစပ်ရာ ချောင်းနဘေးသို့သွား၍ အိပ်ယာခင်း၊ စောင်များ ကိုလျော်ဖွတ်ကြသည်။ နှစ်သစ်ကူး ပထမနေ့မနက်စောစော ကြက်တွန်သံကြားတာနဲ့နှစ်သစ်ကိုကြိုဆိုတဲ့အနေနဲ့ အိမ်တိုင်း ကိုယ့်မှာရှိတဲ့တူမီးသေနတ် သို့မဟုတ် ဗျောက်အိုးများကိုဖောက်ကြသည်။ အိမ်တိုင်းကကောင်းညင်းထောင်းပြီး ခေါပုတ်လုပ်စားကြသည်။ တစ်အိမ် ဝက်ကောင်၊ သို့မဟုတ် မတတ်နိုင်သည့် အိမ်ထောင်စုများက စုပေါင်းပြီး ဝက်ပေါ်ကြသည်။ လားဟူ၏ယဉ်ကျေးမှုအတိုင်း ဝက်လည်းချောင်းတွေကို ရွာသူကြီးကိုဆက်သကြရသည်။ လူငယ်များက နှစ်သစ်ကူးနေ့တွင် သူ့ထက်ငါဦးအောင် ရေသန့်ဦးကို ချောင်းထဲဆင်းခပ်ကြသည်။ ရလာသည့် ရေသန့်ရေဦးကို မိမိတိုရဲ့ဆိုင်ရာ မိဘလူကြီးတွေကို လက်ဆေးကန်တော့ကြသည်။ နောက်ပြီး ကျေးရွာလူကြီး အိမ်တွေကို ကောက်ညင်းနှင့်ပြုလုပ်ထားသော ခေါပုတ်၊ ဝက်သားတတွဲ အိမ်စေ့ချပေးပြီးလက်ဆေးကန်တော့ ကုသိုလ်ယူကြသည်။ နှစ်ဟောင်းက မကျေနပ်သောအချက်တွေရှိပါက အချင်းချင်းခွင့်လွှတ်ပြီး နှစ်သစ်မှာ မေတ္တာတရားနဲ့ အေးအေးချမ်းချမ်းနေသွားကြရန် ရည်ရွယ်ပြီးလက်ရေဆေးကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ ကျန်သည့် ရက်များတွင် ကျေးရွာသားတွေရဲ့ဆန္ဒအတိုင်း ပွဲကရက်၊ ဂျင်ပေါက်ရက်နှင့်အမျိုးသမီးနှင့် ဆိုင်သည့်ပွဲတွေ သတ်မှတ်ကြသည်။ ဘူးသစ်နှင့်ပြုလုပ်ထားသည့် နှဲမှုတ်ပြီး အိုးစည် မောင်းသီးခတ်ကာ ပျော်ပျော်ပါးပါးတနေကုန်ကခုန်ကြသည်။ အုပ်စုဖွဲ့ ဂျင်ပေါက်ပွဲ၊ ပျိုရွယ်သူတွေကတော့ ပိတ်စဘောလုံးကိုစုံတွဲ ပစ်ကစားရင်း ထိုပွဲတွင် ချစ်သူရှာတတ်ကြသည်။
သတ္တမအကြိမ်မြောက် တာချီလိတ်ခရိုင် လားဟူ(စုပေါင်း)နှစ်သစ်ကူးပွဲတော် လားဟူခေါ့ဂျားပွဲကို ၂၀၁၀ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၄ ရက်မှ ၁၆ ရက်နေ့အထိ တာချီလိတ်မြို့ရှိ ရှမ်းရိုးမကွင်းပြင်တွင် လားဟူရိုးရာ ဝတ်စုံပြည့်ဖြင့် စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပခဲ့ကြသည်။
ကိုးကား
Weekly Eleven News Journal
ကုက္ကိုခွရွာ၊ ရေနံချောင်းမြို့နယ်
ကုက္ကိုခွရွာ (Kokekogwa)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ရေနံချောင်းမြို့နယ်၊ ကုက္ကိုခွကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၄၉၉၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကုက္ကိုခွကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၄၀ ဦး၊ မ ၁၉၉၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၃၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ဘုရားတောင်ရွာ၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်
ဘုရားတောင်ရွာ (Hpayartaung)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်၊ ကျောက်မဆင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၁၀၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝန်းသိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆွန်မရမ်းရွာ၊ မိုးနဲမြို့နယ်
ဆွန်မရမ်းရွာ (Hsunmarum)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မိုးနဲမြို့နယ်၊ ကွန်နားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၀၂၆၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကွန်နားကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၇၇ ဦး၊ မ ၆၆၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၄၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးနဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဘာကီလီယမ်
ဘာကီလီယမ် (Berkelium) သည် ရေဒီယို သတ္တိကြွမှုရှိသော အက်တီနိုက်အုပ်စု (Actinides) ဝင် သတ္တုဖြစ်သည်။ ငွေရောင်အဆင်းရှိပြီး များစွာသော ဒြပ်ပေါင်းများအဖြစ် ပေါင်းစပ်ပြုလုပ်နိုင်သည်။ ၎င်းသည် အောက်ဆီဂျင်၊ ရေငွေ့ နှင့် အက်စစ်များတွင် ဝင်ရောက်ပေါင်းစပ်နိုင်ပြီး၊ အယ်လကာလီများထဲတွင် ဝင်ရောက်ပေါင်းစပ်ခြင်းမရှိပါ။ ဘာကီလီယမ်အား ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ် (Berkeley) တွင် ဖော်ထုတ်ခဲ့ပြီးႇ၊ ယင်းကိုအစွဲပြုကာ ဘာကီလီယမ် ဟုခေါ်တွင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ဘာကီလီယမ်အား ငွေရောင် သတ္တုအသွင်ဟု ထင်ရသော်လည်း ၎င်းအားဒြပ်စင်အသွင်ဖြင့် မပြုလုပ်နိုင်ပေ။ အားပျော့သော သတ္တုအက်စစ်များတွင် ပျော်ဝင်နိုင်သည့်အပြင် လေ (သို့) အောက်ဆီဂျင်နှင့်လည်း မြင့်မားသောအပူချိန်တွင် အလွယ်တကူပေါင်းစပ် (ဓာတ်တိုး) နိုင်ပြီး အောက်ဆိုဒ် ကိုထုတ်လွှတ်သည်။ (၎င်း၏ အမျိုးမျိုးသော ဒြပ်ပေါင်းများအား ခွဲခြားရန်အတွက် X-ray diffraction method ကိုအသုံးပြုပါသည်။) အခြားသော အက်တီနိုက်ဒြပ်စင်များကဲ့သို့ပင် ဘာကီလီယမ်သည် အရိုးစုစနစ်တွင် သက်ရောက်မှုရှိနိုင်သည်။ ရှားပါးခြင်းကြောင့် ဘာကီလီယမ်အား စီးပွားရေးနှင့် နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာများတွင် အသုံးမပြုနိုင်ပေ။
အသုံးပြုခြင်း
ဘာကီလီယမ်၏ လက်တွေ့ကျသော အသုံးပြုမှုများမှာ မရှိသေးပေ။
သဘာဝတွင်တွေ့ရှိမှုအခြေအနေ
တွေ့ရှိပြီးသော အိုင်ဆိုတုပ် ၁၀ မျိုးမှာ ရေဒီယိုသတ္တိကြွကြသည်။ ဘာကီလီယမ်အား သဘာဝအတိုင်း ကမ္ဘာပေါ် တွင် မတွေ့ရှိရပေ။
ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုများ
ဘာကီလီယမ်သည် ကမ္ဘာမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် သဘာဝအတိုင်း ရှိမနေနိုင်သောကြောင့် သက်ရှိများအတွက် ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုနည်းပါး ပါသည်။ သို့သော်လည်း ဓာတ်ခွဲခန်းတွင် လူများဖန်တီးထားသော ရေဒီယိုသတ္တိကြွ ဘာကီလီယမ် အိုင်ဆိုတုပ်များမှာ ကိုင်တွယ်သူများအား ထိခိုက်စေသည်။ နျူကလိယား သိပ္ပံနည်းပညာ တိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ မြေ၊ ရေ၊ လေ၊ ပင်လယ်၊ သမုဒ္ဒရာ စသည့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်များတွင် ရေဒီယို သတ္တိကြွမှုများ ဖြစ်ပေါ်နေပါသည်။ မျက်စိနှင့်မမြင်နိုင်သော ရောင်ခြည်များသည် အသုံးအဆောင် ပစ္စည်းများနှင့် အစားအသောက်များမှတစ်ဆင့် သက်ရှိများ၏ ခန္ဓာထဲကို ဝင်ရောက်ပြီး ကျန်းမာရေးဆိုးကျိုးများ ဖြစ်စေနိုင်သည်။
ရေဒီယိုသတ္တိကြွ ဘာကီလီယမ်ကြောင့် သက်ရှိများ၏ မျိုးရိုးဗီဇဆဲလ်များအား (gene) ပျက်စီးစေသည့်အပြင် မျိုးဆက်များ ဆက်လက် ဖြစ်ထွန်းခြင်းမရှိတော့ပဲ မျိုးပွားဆဲလ်များကို သေဆုံးစေနိုင်သည်။ အားပျော့သော ရောင်ခြည် ထိတွေ့မှုသည်ပင် အမျိုးမျိုးသော ကင်ဆာရောဂါများကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ယင်းကဲ့သို့သော ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ထိခိုက်မှုများရှိနေသော်လည်း ရောင်စဉ်ထိခိုက်စေခြင်းအရင်းအမြစ်နှင့် ထိတွေ့ရခြင်းအကြောင်းခြင်းရာတို့အား တိတိကျကျ ဖော်ထုတ် နိုင်ခြင်းမရှိသေးပေ။ ဆင့်ပွားကူးစက်စေခြင်းဆိုင်ရာ အထောက်အထားများကိုသာ ခန့်မှန်းနိုင်ခဲ့ကြသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် အချိန်နှင့်အမျှ တိုးပွားလာသော ထုတ်လုပ်မှုစွမ်းရည်များကို ရပ်ဆိုင်းစေရုံမျှသာရှိသည်။
ပတ်ဝန်းကျင်သို့ သက်ရောက်မှုများ
ဘာကီလီယမ်အား သဘာဝတွင် တွေ့ရှိရမှုမရှိသဖြင့် ပတ်ဝန်းကျင်သို့ သက်ရောက်မှုနည်းပါး ပါသည်။
ထိထုံးရွာ၊ ကျွန်းခယ်မ
ထိထုံးရွာ၊ ကျွန်းခယ်မ
တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်သီချင်း
ဆန်မင်ကျူယီခေါ် လူထုစည်းမျဉ်းသုံးရပ်သည် ကူမင်တန်၏ ပါတီသီချင်းနှင့် တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံမှ ၁၉၃၀ ခုနှစ်တွင် လက်ခံကျင့်သုံးခဲ့သော နိုင်ငံတော်သီချင်းလည်းဖြစ်သည်။ တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ အစိုးရသည် တရုတ်ပြည်တွင်းစစ်တွင် တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီကို ရှုံးနိမ့်ပြီးနောက် ထိုင်ဝမ်ကျွန်းသို့ ပြောင်းရွှေ့သွားသည့် ၁၉၄၉ ခုနှစ်အထိ တရုတ်ပြည်မကြီးတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ဂျပန်တို့လက်နက်ချပြီးနောက် နိုင်ငံတော်သီချင်းကို ၁၉၄၅ အောက်တိုဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ထိုင်ဝမ်၌အတည်ပြုခဲ့သည်။ ဤသီချင်းသည် ယခင်ကနိုင်ငံတော်သီချင်းအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သော "မင်္ဂလာရှိသောတိမ်တိုက်ဆီသို့ သီချင်း" ကို အစားထိုးခဲ့သည်။ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသည် "စေတနာ့ဝန်ထမ်းများ၏ ချီတက်ပွဲ" သီချင်းသစ်ဖြင့် ဤနိုင်ငံတော်သီချင်းကို ဖျက်သိမ်းလိုက်သည်။
နိုင်ငံတော်သီချင်း၏စာသားကို ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် ဆွန်ယက်ဆင်၏ ၁၉၂၄ ခုနှစ် မိန့်ခွန်းမှ ရယူထားသည်။ စာသားများသည် နိုင်ငံသစ်၏မျှော်မှန်းချက်များကို ထိုနိုင်ငံ၏လူမျိူးများက အောင်မြင်စွာ ရယူထိန်းသိမ်းနိုင်ပုံကို ဖော်ပြလျက်ရှိသည်။ "ဆန်မင်ကျူယီ" ဟု လူသိများသော်လည်း ထိုအမည်ကို တရားဝင်သုံနှုန်းမှုမရှိပေ။ အလံလွှင့်တင်ခြင်းအခမ်းအနားများအတွင်း နိုင်ငံတော်အလံမလွှင့်ထူမီ နိုင်ငံတော်အလံသီချင်းကို ဦးစွာတီးမှုတ်ပြီး နိုင်ငံတော်အလံကိုလွှင့်ထူနေစဉ် တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ အလံတင်သီချင်းကိုတီးမှုတ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အာရှ နိုင်ငံတော်သီချင်းများ ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတော်သီချင်းများ
ညောင်နီရွာ၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်
ညောင်နီရွာ (Nyaungni)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုးမိတ်ခရိုင်၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်၊ ရွှေဇာလီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၀၆၇၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွှေဇာလီကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၉၈၅ ဦး၊ မ ၂၆၆၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၆၄၆ ဦးနေထိုင်သည်။
၁၉၆၈ နွေရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲဝင် မြန်မာနိုင်ငံအသင်း
မြန်မာနိုင်ငံအသင်းသည် ၁၉၆၈ နွေရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲသို့ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။ ထိုပွဲသည် ၁၉၆၈ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၂ရက်နေ့မှ ၂၇ရက်နေ့အထိ မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၊ မက္ကဆီကိုမြို့တွင် ကျင်းပခြင်းဖြစ်သည်။မြန်မာနိုင်ငံအိုလံပစ်ကော်မတီအနေဖြင့် အမျိုးသား ၄ဦးပါဝင်သော မြန်မာအားကစားအဖွဲ့ကိုစေလွှတ်ကာ အားကစားနည်း ၂မျိုးတွင် ယှဉ်ပြိုင်စေခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဆုတံဆိပ် ဆွတ်ခူးနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။
ညောင်နီရွာ၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမိတ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
၁၉၆၈ နွေရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲဝင် မြန်မာနိုင်ငံအသင်း
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံအသင်း၏ နွေရာသီအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်မှုများ
ပန်းတူမရွာ
ပန်းတူမရွာ
ခမိအိချိဘူတာ
ခမိခှအိချိဘူတာ  (上市駅 ခမိအိချိ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တိုယာမခရိုင်၊ နခနိအိခဝတိုင်း၊ ခမိအိချိမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ငတိန်းရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
ငတိန်းရွာ(Ngatein)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ငတိန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၃၈၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ငတိန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၄ ဦး၊ မ ၂၃၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၅၇ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခုံသာရွာ၊ မော်လိုက်မြို့နယ်
ခုံသာရွာ (Khonthar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မော်လိုက်ခရိုင်၊ မော်လိုက်မြို့နယ်၊ နန်းသီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၁၂၃ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မော်လိုက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မျက်နှာ
မျက်နှာသည် ခေါင်း၏အရှေ့။ မျက်နှာမှာဆံ၊ နဖူး၊ မျက်စိ၊ နှာ၊ နား၊ ပါး၊ ပါးစပ်၊ နှုတ်ခမ်း၊ အပေါ်နှုတ်ခမ်း အထက်မှ အချိုင့် (philtrum)၊ သွား၊ အရေပြား၊ မေးစေ့ပါရှိသည်။ မျက်နှာပေးနှင့် မျက်ရိပ်မျက်ခြည် အတွက် သုံးသည်။
တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ
တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ (တရုတ် - (Simplified Chinese - 中华人民共和国); (Traditional Chinese - 中華人民共和國)၊ ဖျင်းယင်း - Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó) သည် အရှေ့အာရှ၏ အကြီးဆုံးနိုင်ငံဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့တတိယအကြီးဆုံးနိုင်ငံဖြစ်သည်။ တရုတ်ပြည်သည် လူဦးရေ သန်း ၁၄၀၀ ရှိပြီး လူဦးရေ အများဆုံးနိုင်ငံလည်းဖြစ်သည်။ တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ Communist Party of China (CPC) မှ အုပ်ချုပ်သည်။ ပြည်နယ်ပေါင်း (၂၂)ခု၊ ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ဒေသ(၅)ခု၊ မြူနီစီပါယ် အုပ်ချုပ်ရေးမြို့တော် (၄)ခု (ပေကျင်း၊ ထျန်းကျင်း၊ ရှန်ဟိုင်း၊ ချုံချင့်) နှင့် အထူးအုပ်ချုပ်ရေးဒေသ (၂)ခု (ဟောင်ကောင်နှင့် မကာအို)တို့ ပေါ်တွင် တရားဥပဒေ စိုးမိုးအုပ်ချုပ်ထားနိုင်သည်။ မြို့တော်မှာ ပေကျင်း ဖြစ်သည်။
ဧရိယာ စတုရန်းကီလိုမီတာပေါင်း (၉.၆)သန်း (စတုရန်းမိုင်ပေါင်း - (၃.၇)သန်း) ကျယ်ဝန်းသည်။ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်မှာ ပုံစံအမျိုးမျိုး ကွဲပြားနေသည်။ သစ်တောများလည်းရှိသလို သဲကန္တာရများ (ဂိုဘီ သဲကန္တာရ၊ တပ်ခ်လာမာကန် သဲကန္တာရ) များလည်း ရှိသည်။ ဗီယက်နမ်၊ လာအို၊ မြန်မာနိုင်ငံတို့နှင့်နီးသော ဒေသများတွင် နွေးသမပိုင်း သစ်တောများ ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိသည်။ နိုင်ငံ၏အနောက်ပိုင်းတွင် တောင်တန်းများ၊ ကုန်းပြင်မြင့်များရှိပြီး၊ ဟိမဝန္တာ တောင်တန်းနှင့် ထျန်းရှန်းတောင်တန်းတို့သည် အိန္ဒိယနှင့် ဗဟိုအာရှဒေသတို့နှင့် နယ်ခြားအဖြစ် သဘာဝအရ တည်ရှိနေသည်။ နိုင်ငံအရှေ့ပိုင်းသည် ပင်လယ်ကမ်းနားဘက်ဆီသို့ မြေပြင်နိမ့်ဆင်းသွားသည်။ ကမ်းရိုးတန်း အလျား ၁၄,၅၀၀ ကီလိုမီတာ (မိုင် ၉၀၀၀) ရှည်လျားသည်။ အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်၊ တောင်တရုတ်ပင်လယ်တို့ ရှိသည်။
၂၀ရာစု၏ ပထမထက်ဝက်ကာလများအတွင်း တရုတ်ပြည်သည် စည်းလုံးညီညွတ်မှုမရှိပဲ ပြည်တွင်းစစ်များ ဖြစ်ပွားလျက်ရှိနေခဲ့သည်။ နိုင်ငံရေးအင်အားစု (၂)ခု ဖြစ်ကြသော ကူမင်တန်နှင့် ကွန်မြူနစ် (the Kuomintang and the communists) တို့၏ ကာလရှည်ကြာ စစ်ပွဲများသည် ၁၉၄၉ခုနှစ်ကျမှသာ အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ကွန်မြူနစ်တို့ အောင်ပွဲရသောကြောင့် တရုတ်ပြည်သူ့ သမ္မတနိုင်ငံအဖြစ် တည်ထောင်ပြီး တရုတ်ပြည်မကြီးကို အုပ်ချုပ်သည်။ စစ်ရှုံးသော ကူမင်တန်တို့သည် ထိုင်ဝမ်ကျွန်းသို့ ထွက်ပြေးပြီး ထိုင်ပေမြို့ကို မြို့တော်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေသည်။ တရုတ်ပြည်နှင့် ထိုင်ဝမ်တို့သည် ယခုအချိန်တိုင်အောင် နိုင်ငံရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေးအရ အငြင်းပွားလျက် ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ တရုတ်ပြည်မကြီးဘက်မှ ထိုင်ဝမ်အား ပြည်နယ်တစ်ခုအဖြစ် ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ထားသော်လည်း ထိုင်ဝမ်ဘက်မှ လက်မခံပေ။
၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် အစပြုခဲ့သော ဈေးကွက်စီးပွားရေးစနစ်အရ စီးပွားရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲ မှုများ ပြုလုပ်လာသဖြင့် အလျင်မြန်ဆုံးနှုန်းဖြင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက် လာခဲ့သည်။ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ပို့ကုန်တင်ပို့သူနှင့် ဒုတိယအကြီးဆုံး သွင်းကုန် တင်သွင်းသူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဂျီဒီပီအရ ကမ္ဘာ့ဒုတိယ စီးပွားရေး အင်အားကြီးနိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီတွင် အမြဲတမ်းအဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးအဖွဲ့ (WTO) ၊ အေးပက် (APEC) နှင့် ဂျီ-၂၀ (G20) တို့တွင် အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သည်။ နူကလီးယားလက်နက်များကို ပိုင်ဆိုင်ပြီး ကမ္ဘာ့ အင်အား အကြီးဆုံး စစ်တပ်နှင့် စစ်ရေး အသုံးစရိတ်မှာ ဒုတိယအများဆုံး ဖြစ်သည်။ တရုတ်နိုင်ငံသည် နိုင်ငံရေး ပညာရှင်များ၊ စစ်ရေး ပညာရှင်များ၊ စီးပွားရေး ပညာရှင်များနှင့် သိပ္ပံပညာရှင်များ များစွာပေါ်ထွန်းရာ တိုင်းပြည်ဖြစ်သည်။
စိန့်တိုင်း
တချို့မြန်မာတွေ တရုတ်နိုင်ငံကို ဂန္ဓာလရာဇ် လို့လည်း ခေါ်ကြတယ်။ စိန့်တိုင်း လို့ လည်းခေါ်တယ်။ စိန့်တိုင်းဆိုတာ စိနရဌ ဆိုတဲ့ စကားလုံးက ဆင်းသက်တယ်။ အခုထိ စွဲစွဲမြဲမြဲခေါ်ကြတာကတော့ တရုတ်လို့ပဲ ခေါ်ကြတယ်။ ဥရောပကတော့ တရုတ်ကို ချိုင်းနား  လို့ ခေါ်တယ်။ ချိုင်းနားလို့ ခေါ်တာ စိန (စိန့်) လို့ ခေါ်တာနဲ့ အတူတူပဲ။ ချိုင်းနား ဆိုတာကို ချင်မင်းဆက် (ဘီစီ ၂၂၁ - ဘီစီ ၂၀၇) ကတည်းက ဖြစ်တယ်။ တရုတ်တွေက သူတို့ နိုင်ငံကို သူတို့ မဇ္ဈိမဒေသ လို့ အဓိပ္ပာယ်ထွက်တဲ့ တရုတ်စကား လုံးတစ်ခုနဲ့ ခေါ်တယ်။ စာ - ၄၂၀ / မြန်မာ့ စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ (၄)
သမိုင်းသုတေသနသမားတို့က မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်ဒေသမှာ လွန်ခဲ့တဲ့နှစ်ပေါင်း ၅၀၀၀ ကျော်ကတည်းက နေထိုင်လာကြတယ်လို့ ယူဆကြတယ်။ ဒါပေမယ့် တရုတ်တွေရဲ့ မော်ကွန်းတင် သမိုင်းမှာကျတော့ ဘီစီ ၂၀၀ လောက်က စတယ်လို့ တွေ့ရပြန်တယ်။ တရုတ်တွေရဲ့ အစဟာ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်လို့ ဆိုလို့ရတယ်။ ဒါပေမယ့် တရုတ်လူမျိုး တွေ ဘယ်လို ဘယ်ပုံ ဖြစ်လာတယ်၊ ဘယ်လို စတင်နေထိုင်ကြသလဲဆိုတာကိုတော့ သမိုင်းအထောက်အထား ခိုင်ခိုင်မာမာ မတွေ့ရပါဘူး။ ခေတ်ဟောင်းသမိုင်းမှာ တရုတ် တွေနေတဲ့ဒေသတွေဆီ အခြား ဘယ်လူမျိုးကမှ ကျူးကျော်နေထိုင်တယ်ဆိုတာလည်း အထင်အရှား မတွေ့ရပါဘူး။
တရုတ်လူမျိုးတွေရဲ့မူလ အစဆိုတဲ့ ကောက်ချက်အတွက် အရေးကြီးတဲ့ အထောက် အထား တစ်ခု ရှိတယ်။ တရုတ်ပြည် မြောက်ပိုင်း အော်ဒိုစ်  ဒေသမှာ ချောင်းသာသာ မြစ်ငယ် အိုင်ငယ်တွေ ရှိတယ်။ အဲ့ဒီမှာ ရှေးဟောင်း အမဲလိုက် လက်နက်တွေတွေ့ရ တယ်။ ဒီသမိုင်းပစ္စည်းတွေအရ ဘီစီ ၅၀,၀၀၀ လောက်က ပေါ်ခဲ့တဲ့ ကျောက်ကြမ်း ခေတ် ကတည်းက တရုတ်မျိုးနွယ်စုတွေ ရှိနေပြီလို့ ယူဆရတယ်။
အဲ့ဒီကျောက်ခေတ်က လူတွေဟာ တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်း မွန်ဂိုလီးယားနယ်နဲ့ မန်ချူး ရီးယားနယ်တွေမှာ နေထိုင်တယ်လို့ ယူဆရတယ်။ ဒီလူတွေဟာလည်း ဥရောပအလယ် ပိုင်းက လူမျိုးစုတွေကနေ ဆင်းသက်တယ်လို့ ယူဆရတဲ့ အထောက်အထားတွေတော့ မတွေ့ရဘူး။ ပြောချင်တာက ဥရောပနဲ့ တရုတ်တွေဟာ အဆက်အစပ် မရှိဘူး။ လူတွေ ရဲ့ ပုံသဏ္ဌာန်တွေကအစ ဥရောပတွေနဲ့ တရုတ်တွေ မတူကြဘူး။ တရုတ်မှာ ဘီစီ ၂၅,၀၀၀ လောက်က မွန်ဂိုလီးယားမဟုတ်ဘူးလို့ယူဆရတဲ့ လူအရိုးတွေ တွေ့ဖူးပါ တယ်။ ဒီလူအရိုးတွေဟာ ကိုရီးယားနဲ့ဂျပန်ကျွန်းမြောက်ပိုင်းမှာ အခုထိနေထိုင်စေဆဲ ဖြစ်တဲ့ အိုင်နု  လူမျိုးတွေနဲ့ နီးစပ်တယ်။ ဒါပေမယ့် ဒါကိုလည်း ဘယ်သူမှာ ခြေခြေမြစ် မြစ် ပြောနိုင်တဲ့ အနေအထား မရှိကြဘူး။
သမိုင်းအစ
ရောမခေတ် မတိုင်မီ နှစ်ပေါင်း ၁၅၀၀၊ ခရစ်တော် မပေါ်မီ နှစ်ပေါင်း ၂၁၀၀ လောက် ကတည်းက တရုတ်မှာ ခိုင်မာတဲ့ လူနေမှု စနစ်ရှိခဲ့တယ်။ ဘီစီ ၇၀၀ မတိုင်မီကာလက အဖြစ်အပျက်တွေကို အသေအချာ မသိရပေမယ့် ဘီစီ ၇၀၀ ကစပြီး တရုတ်ပြည် အကြောင်းကို အသေအချာ သိနိုင်တဲ့ အထောက်အထားတွေ တွေ့ခဲ့တယ်။
တရုတ်တွေဟာ မြစ်ဝါမြစ်ကို အမှီပြုပြီး စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးကို တွင်တွင်ကျယ်ကျယ် လုပ်လာကြတယ်။ စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးဖြစ်ထွန်းလာတာနဲ့အမျှ လူမျိုးရဲ့ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းမြင်လာတယ်။ ကျယ်ပြန့်လာတယ်။ အဲ့ဒီ့ခေတ် ယဉ်ကျေးမှုကို လန်ရှန်  လို့ခေါ်တယ်။ ဒီယဉ်ကျေးမှုကနေ ဆက်စပ်ပြီး ဖြစ်လာတဲ့ မျိုးနွယ်တွေဟာ တရုတ် သမိုင်းရဲ့ ပထမ နန်းဆက် ဖြစ်လာတယ်။
အုပ်ချုပ်ရေး သဘော
တရုတ်လူ့အဖွဲ့အစည်းဟာ မိသားစုအပေါ်မှာ အခြေပြုတယ်။ တရုတ် တွေးခေါ်ရှင် ကွန်ဖြူးရှပ်ရဲ့ စကားကို ကြည့်ရင် ဒီအချက်ကို မီးမောင်းထိုးပြတာနဲ့ အတူတူပါပဲ။ ကွန်ဖြူးရှပ်က ပြောတယ်။ “မိသားစုဆိုတာ နိုင်ငံတော်ရဲ့ အခြေခံယူနစ်ပဲ”  တဲ့။ ဒီလို ပဲ တရုတ် လူ့အဖွဲ့အစည်းမှာ မိဘရဲ့ဩဇာကို နာခံရတဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းပုံစံက စခဲ့ တယ်လို့ ပြောလို့ရမယ်။ ကိုယ့်ဒေသ၊ ကိုယ့်ဓလေ့ ထုံးစံကို လိုက်နာကျင့်သုံးကြတဲ့ သဘောကို တွေ့ရတယ်။
တရုတ်ဘုရင်တွေရဲ့ အုပ်ချုပ်ပုံက အိန္ဒိယရဲ့ ဟိန္ဒူမင်းတွေရဲ့ အုပ်ချုပ်ပုံနဲ့ ဆင်တယ်။ အိန္ဒိယရဲ့ ရှေးအကျဆုံး လူမျိုးက ဟိန္ဒူတွေပဲ။ ဟိန္ဒူဆိုတာ အိန္ဒုမြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်မှာ အခြေချနေထိုင်တဲ့ လူမျိုးတွေ။ ဒီကနေ တစ်ဆင့် အိန္ဒိယဆိုတာ ဖြစ်လာတာ။ တရုတ် တွေဟာ အိန္ဒိယသမိုင်းယဉ်ကျေးမှုတွေနဲ့ ယှဉ်တွဲနေတယ်လို့တော့ ယူဆလို့ရတယ်။ နယ်မြေချင်းလည်း ဆက်စပ်လို့ ဖြစ်မယ်။
တရုတ်ဘုရင်တွေရဲ့ အုပ်ချုပ်ပုံက ဘာသာရေးနဲ့ နိုင်ငံရေးကို တစ်သီးခြားစီ ထားတယ်။ တရုတ်ဘုရင်ဆိုတာ၊ ဘုရားလည်း မဟုတ်ဘူး။ ဘုရားရဲ့ ကိုယ်စားလှယ်လည်း မဟုတ် ဘူး။ ဘုရားရဲ့ သားတော်လည်း မဟုတ်ဘူး။
တိုင်းသူပြည်သားတွေရဲ့ အကျိုးစီးပွားကို ဆောင် ရွက်ဖို့ တာဝန်ပေးထားခံရသူသာ ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုတယ်။
ဒါ့ကြောင့် ရှေးဟောင်း အိန္ဒိယနိုင်ငံရဲ့ အုပ်ချုပ်ပုံ မျိုးနဲ့ တူတယ်လို့ ပြောတာ ဖြစ်ပါတယ်။
နယ်မြေ
တရုတ်ပြည်က၊ ဗြိတိန်ထက် အဆ ၄၀ ကျယ်တဲ့ နယ်မြေရှိတယ်။ တရုတ်ပြည်ရဲ့ အနောက်ပိုင်းမှာ၊ တောင်တန်းနဲ့ သဲကန္တာရတွေ နယ်မြေတွေရှိတယ်။ တရုတ်ပြည်ရဲ့ အရှေ့ပိုင်းက၊ မြစ်ဝှမ်းဒေသတွေဖြစ်တယ်။ မြေပြန့်တွေများတယ်။ အရှေ့ပိုင်း မြေပြန့် မြစ်ဝှမ်းတွေမှာ တရုတ်တွေ အများ ဆုံးနေထိုင်တယ်။ တရုတ်မှာ၊ မြေပြန့်နဲ့ မြစ်ဝှမ်းတွေ က သိပ်အရေးပါတယ်။ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်က သမိုင်းမှာ အရေးပါတဲ့ မြစ်ကြီးဖြစ် တယ်။ မြစ်ဝါ မြစ်ဝှမ်းကို မူတည်ပြီး တရုတ် ယဉ်ကျေးမှုတွေ ထွန်းကားဖြစ်တည်လာ တယ်လို့တောင် ပြောလို့ရတယ်။ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းက၊ ရှေ့ပိုင်း တရုတ်ဧကရာဇ်တို့ရဲ့ ဗဟို အချက်အချာဌာနဖြစ်တယ်။ ယန်စီမြစ်က၊ ကီလိုမီတာ ၁၈၀၀ သွားလာနိုင်တယ်။ ပင်လယ်နဲ့ တရုတ်အလယ်ပိုင်းဒေသတွေကို ယန်စီမြစ်က ဆက်သွယ်ပေးတယ်။
လူဦးရေ
တရုတ်ပြည်ရဲ့ လူဦးရေ ၉၄ ရာခိုင်နှုန်းက ဟန်လူမျိုးတွေ ဖြစ်တယ်။ မွန်ဂိုလီးယားနဲ့တိဗက်တွေ၊ အခြားလူနည်းစုတွေက တောင်တန်းဒေသတွေမှာနေကြတယ်။ တရုတ်ရဲ့ စုစုပေါင်း လူဦးရေက ကမ္ဘာ့လူဦးရေရဲ့လေးပုံ တစ်ပုံရှိတယ်။
နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေးနှင့် စစ်ရေးကိစ္စများ
ယခုအခါ တရုတ်နိုင်ငံသည် စီးပွားရေးအင်အားတောင့်တင်းလာသောကြောင့် စစ်ရေးလည်းတိုးချဲ့လာသည်။ အိမ်နီးချင်းအရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများ၊ အရှေ့အာရှနိုင်ငံများဖြစ်သော ကိုရီးယား ၊ ဂျပန်၊ ထိုင်ဝမ်တို့ကစိုးရိမ်လာကြသည်။ တရုတ်နိုင်ငံသည် တောင်တရုတ်ပင်လယ် ခေါ် (အနောက်ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်)ရှိ စပရက်စ်လေကျွန်းများပိုင်ဆိုင်မှုကိစ္စနှင့်ပတ်သက်၍လည်းအရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများဖြစ်သည့် ဖိလစ်ပိုင်၊ ဘရူနိုင်း၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ ဗီယက်နမ်၊ ထိုင်ဝမ်တို့နှင့်အငြင်းပွားလျက်ရှိသည်။ ၎င်းကျွန်းများတွင် ရေနံစိမ်းသိုက်များရှိနိုင်ရာ စက်မှုထွန်းကားလာသဖြင့် စွမ်းအင်လိုအပ်ချက်ကြီးမားလာသောတရုတ်နိင်ငံအနေဖြင့် မျက်စိကျနေသည်။ ထို့ကြောင့် အငြင်းပွားနိုင်ငံများစစ်အင်အားပြသလေ့ရှိသည်။ တရုတ်သည် ဂျပန်နိုင်ငံနှင့်လည်း ဒိုင်အိုယုကျွန်းများပိုင်ဆိုင်မှုနှင်ပတ်သက်၍အငြင်းပွားလျက်ရှိသည်။ တရုတ်ရေတပ်မတော်သည် ရုရှားနိုင်ငံမှ လေယာဉ်တင်သင်္ဘောဟောင်းတစ်စီးအားဝယ်ယူပြီး ပြန်လည်ပြင်ဆင်ကာအသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ တရုတ်တို့၏ဒုံးပျံစနစ်မှာလည်းလျင်မြန်စွာတိုးတက်လျက်ရှိသည်။ ကမ္ဘာပတ်လမ်းကြောင်းပေါ်ရှိ ဂြိုဟ်တုဟောင်းတစ်လုံးအား ဒုံးပျံဖြင့်ပစ်ချပြီး မိမိအင်အားကိုပြသခဲ့သည်။
အုပ်ချုပ်မှု နယ်မြေဒေသ
တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံတွင် ထိုင်ဝမ် အပါအဝင် ပြည်နယ် (၂၃)ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ထိုင်ဝမ်ကိုမူ တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံက အုပ်ချုပ်သည်။ ထိုင်ဝမ်အုပ်ချုပ်ရေးနှင့်ပတ်သက်၍ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံနှင့် ထိုင်ဝမ်တို့ကြားအငြင်းပွားနေဆဲဖြစ်သည်။
Provinces|省
Autonomous regions (自治区)
Municipalities (直辖市)
ပထဝီနှင့် ရာသီဥတု
တရုတ်နိုင်ငံ၏ရာသီဥတု တရုတ်နိုင်ငံတွင် ခြောက်သွေ့ရာသီနှင့် စိုစွတ်သောမုတ်သုံရာသီတို့က လွှမ်းမိုးထားသော ရာသီဥတုရှိပြီး ဆောင်းနှင့် နွေရာသီတွင် အပူချိန်ကွာခြားမှုကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်းဖြစ်စေသည်။ ဆောင်းရာသီတွင်၊ လတ္တီကျုမြင့်သောဒေသများမှလာသော မြောက်လေသည် အေးပြီးခြောက်သွေ့သည်။ နွေရာသီတွင်၊ လတ္တီကျုအောက်ပိုင်းရှိ ပင်လယ်ပြင်မှ တောင်ပိုင်းလေများသည် ပူနွေးပြီး စိုစွတ်နေပါသည်။ တရုတ်နိုင်ငံသည် တောင်ကုန်း၊တောင်တန်းနှင့်ကုန်းမြင့် တွေပေါများပါတယ်။အဆိုပါတောင်ကုန်း၊တောင်တန်း၊ကုန်းမြင့်များဟာ အရှေ့အနောက်သွယ်တန်းလျက်ရှိပြီး အများအားဖြင့် ပေ၁၆၀၀၀ ကျော်မြင့်ပါတယ်။ဟွမ်ဟွာ၊ချန်ကျန်၊ယှီကျန်(စီကျန်)မြစ်တို့ဟာ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာထဲစီးဝင်ပြီး နုကျန်းမြစ်ခေါ်သံလွင်မြစ်ကတော့အရှေ့တောင်အာရှထဲစီးဝင်ပါတယ်။ မုတ်သုံတော၊ရွက်ပြတ်ရောနှောတော၊ထင်းရှူးတောတွေပေါက်ပါတယ်။
တရုတ်နိုင်ငံ၏ စိုက်ပျိုးရေး
၁၉၄၉ ခုနှစ်က တရုတ်နိုင်ငံ၏ ရိက္ခာသီးနှံ ထုတ်လုပ်မှုမှာ တန်ချိန် ၁၁၃.၁၈ သန်း၊ ဝါ ထုတ်လုပ်မှု ၄၄၄၀၀၀ တန် ရှိပြီး စိုက်ပျိုးရေးအခြေခံမှာလည်း တည်ငြိမ်မှုမရှိ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ နှင့် ၁၉၅၃ ခုနှစ်များအတွင်းတွင် တရုတ်အစိုးရသည် ကျေးလက်ဒေသ မြေယာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကို ကျယ်ပြန့်စွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ‌မြေယာမဲ့နှင့် မြေယာအနည်း ငယ်သာရှိသူ လယ်သမားများကို စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်မှုတွင် စိတ်ပါဝင်စားလာစေရန် ‌မြေယာများ ခွဲဝေပေးခဲ့သည်။ ပထမ ၅ နှစ်စီမံကိန်းကာလ (၁၉၅၃-၁၉၅၇)အတွင်းတွင် လယ်ယာ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု စုစုပေါင်းတန်ဘိုးသည် တစ်နှစ်ပျမ်းမျှ ၄.၅ ရာခိုင်နှုန်း တိုးတက်ခဲ့သည်။ တရုတ်စိုက်ပျိုးရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု၏ ပထမဆုံးသော ရွှေခေတ်ကာလ ဖြစ်သည်။
၁၉၅၈ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၈ ခုနှစ်ထိ ကာလအတွင်း စိုက်ပျိုးရေးတိုးတက်မှုမှာ နှေးကွေးနေခဲ့သည်။ ဤကာလအတွင်း တရုတ်နိုင်ငံသည် ဗဟိုမှ ချုပ်ကိုင်သည့် တပြေးညီ စီမံခန့်ခွဲမှု၏ ထိရောက်မှုကို အလေးပေးသည့် သမဝါယမနှင့် ပြည်သူ့ကွန်မြူးစနစ်များကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ သို့သော် ကုန်ထုတ်အရင်းအမြစ်များ အသုံးချမှု၊ စံနစ်တကျ ခွဲဝေမှုတို့တွင် အကျိုး သက်ရောက်မှုများ နည်းပါးခဲ့သည်။ အကျိုးဆက်အားဖြင့် တောင်သူလယ်သမားတို့၏ စိတ်ပါဝင်စားမှု လျော့ပါးစေခဲ့သည်။ ဤကာလအတွင်း စုစုပေါင်းလယ်ယာကုန်ထုတ်လုပ်မှုသည် ပျမ်းမျှအားဖြင့် နှစ်စဉ် တစ်နှစ် ၂.၃ ရာခိုင်နှုန်းသာ တိုးတက်ခဲ့သည်။
၁၉၇၈ ခုနှစ်၌ အိမ်ထောင်စုအလိုက် တာဝန်ခံသည့် ကန်ထရိုက်စံနစ်ကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ ဤစံနစ်မှာ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု ဦးမော့ရေးကို ချိတ်ဆက်ထားပြီး ပြည်သူ့ကွန်မြူးစံနစ်ကို စတင်ဖျက်သိမ်းကာ နိုင်ငံပိုင်အာဏာရှိအဖွဲ့အစည်းများနှင့် စီးပွားရေးအဖွဲ့အစည်းများ အကြား ဆက်စပ်ပတ်သက်နေမှုကို အဆုံးသတ်လိုက်သည်။ လယ်သမားများသို့ လယ်ယာမြေကို ခွဲဝေချထားခြင်းကို ကန်ထရိုက်ချုပ်ဆိုသည့် စံနစ်သို့ ပြောင်းလဲပြီး တောင်သူလယ်သမားတို့၏ ကုန်ထုတ်လုပ်မှုတွင် စိတ်ပါဝင်စားလာစေရန် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယအကြိမ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ စိုက်ပျိုးရေး ထွက်ကုန်များ ဝယ်ယူရောင်းချခြင်းကို နိုင်ငံတော်ကသာ လက်ဝါးကြီးအုပ် ဆောင်ရွက်သည့် စံနစ်ကို ဖယ်ရှားပစ်လိုက်ပြီး ကန်ထရိုက်စာချုပ်အရ ဝယ်ယူသည့်စံနစ်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ဤသို့ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကြောင့် ဈေးကွက်သည်သာ စိုက်ပျိုးရေးထုတ်ကုန်များ၏ ရောင်းလိုအားနှင့် ဝယ်လိုအားကို ထိန်းညှိပေးရာ၊ ကုန်ထုတ်အရင်းအမြစ်များကို ခွဲဝေပေးရာ အဓိကအခန်းကဏ္ဍ ဖြစ်လာသည်။ တောင်သူလယ်သမားတို့၏ တီထွင်ဖန်တီးနိုင်မှု၊ ကုန်ထုတ်တိုးရေး စိတ်ဝင်စားမှုကို ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။ ထွက်ကုန်ပစ္စည်းများ ထုတ်လုပ်မှု၊ စီးဆင်း လည်ပတ်မှုတို့သည် မမျှော်မှန်းနိုင်သော အရွယ်အစား၊ နှုန်းထားဖြင့် တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ၁၀ နှစ်တာမျှ လိုအပ်သလို ချိန်ကိုက်ညှိနှိုင်းမှုများဖြင့် ကျေးလက်ဒေသတွင် စက်မှုလုပ်ငန်းများ ထူထောင်မှုများ တစ်နေ့တစ်ခြား တိုးတက်အောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ အခြေခံပင်မစီးပွားရေးကဏ္ဍများမှာ သိသိသာသာ ကျဆင်းလာခဲ့ပြီး ဒုတိယ တတိယအဆင့် စက်မှုစီးပွားရေးကဏ္ဍများက မြင့်မားလာခဲ့သည်။ ပင်မစီးပွားရေးတွင် လယ်ယာကဏ္ဍ၏ ပါဝင်မှုအချိုးအဆမှာလည်း သိသာစွာ ကျဆင်းလာခဲ့ပြီး တိရစ္ဆာန်မွေးမြူရေးနှင့် ငါးလုပ်ငန်းကဏ္ဍမှာ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ စိုက်ပျိုးရေးထုတ်ကုန်များအနေဖြင့် ရိက္ခာသီးနှံ ထုတ်လုပ်မှုများ ကျဆင်းပြီး ဝင်ငွေရရန်စိုက်သည့် သီးနှံများ တိုးတက်လာသည်။ ဆက်လက်၍ ဒုတိယအဆင့် စက်မှုလုပ်ငန်းများ ကျဆင်းလာပြီး တတိယအဆင့် စက်မှုလုပ်ငန်းများ ထွက်ပေါ်လာသည်။
၂၁ နှစ်တာကာလအတွင်း တရုတ်နိုင်ငံ၏ လယ်ယာထွက်ကုန် စုစုပေါင်းတန်ဘိုး တိုးတက်မှုနှုန်းမှာ တစ်နှစ်ပျမ်းမျှ ၆.၅ ရာခိုင်နှုန်း တိုးတက်ခဲ့သည်။ တိုးတက်မှုနှုန်းအမြင့်ဆုံး ၁၂.၃ ရာခိုင်နှုန်းကို ၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် ရောက်ရှိခဲ့ရာ ထိုစဉ်က တကမ္ဘာလုံး ပျမ်းမျှတိုးတက်မှုနှုန်းထက် ကျော်လွန်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် တရုတ်လယ်ယာကဏ္ဍ တိုးတက်မှုမှာ ဘက်ပေါင်းစုံမှ တိုးတက်မှုဖြစ်ခဲ့သည်။ ရိက္ခာသီးနှံ၊ ဝါနှင့် ဆီထွက်သီးနှံများ တန်ချိန် ၅၀၈.၃၉ သန်း၊ ၃.၈၃ သန်းနှင့် ၂၆.၀၁၂ သန်း အသီးသီး ထွက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၇၈ ခုနှစ်ကထက် ၆၆.၇၊ ၇၆.၇ နှင့် ၄၀၀ ရာခိုင်နှုန်းထိ တိုးတက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အသားထုတ်လုပ်မှု တန်ချိန် ၅၉.၆၁ သန်းရှိရာ ၁၉၇၈ ခုနှစ်ကထက် ၇ ဆ တိုးတက်ခဲ့သည်။ ရေထွက်ပစ္စည်းများ ထုတ်လုပ်မှုတွင်လည်း တန်ချိန် ၄၁.၂၂၄ သန်းထိ၊ ၁၉၇၈ ခုနှစ်ထက် ၈. ၈ ဆ တိုးတက်ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် အဓိကလယ်ယာထွက်ကုန်များ မလုံလောက်မှုကို နောက်ဆုံးတွင် ကျော်လွှားနိုင်ခဲ့သည်။ ယခုအခါ လူတစ်ဦးကျ အသား၊ ဥ နှင့် နို့ ထုတ်လုပ်မှုမှာ ၅၀၊ ၁၇၊ ၆.၆ ကီလိုဂရမ် ဖြစ်ရာ ကမ္ဘာ့ပျမ်းမျှ ထုတ်လုပ်မှုကို ကျော်လွန်တော့မည်ဖြစ်သည်။ နှစ်ပေါင်းရာနှင့်ချီ၍ တရုတ်တောင်သူလယ်သမားတို့အား ပြဿနာပေးခဲ့သော ရိက္ခာပြတ်လပ်မှုကို နောက်ဆုံး၌ ဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့ပြီဖြစ်သည်။
မြို့နယ်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ပေါ်ထွန်းလာခြင်းသည် လယ်ယာစီးပွားဘဝ ဘက်စုံဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်ရေးကို မြှင့်တင်ပေးလိုက်သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် မြို့နယ်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ၏ ကုန်ထုတ်လုပ်မှုတန်ဘိုးစုစုပေါင်းသည် လယ်ယာကုန်ထုတ်လုပ်မှုထက် သာလွန်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် ယင်းမြို့နယ်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ၏ ပြည်ပတင်ပို့မှုမှ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၃ ဘီလီယံရရှိခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ ပြည်ပတင်ပို့မှုမှ ရရှိသော နိုင်ငံခြားငွေစုစုပေါင်း၏ ၂၃.၈ ရာခိုင်နှုန်းမျှရှိသည်။ ထောင်နှင့်ချီသော မြို့များသည် ကျေးလက်နှင့်မြို့ပြကွာဟမှု ပပျောက်ရေး၊ ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြပေါင်းစပ်ရေး တို့အတွက် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လျက် ရှိသည်။ တောင်သူလယ်သမားများ၏ တစ်ဦးကျဝင်ငွေအနေဖြင့် ၁၉၇၈ ခုနှစ်က ၁၃၄ ယွမ်သာရှိရာမှ ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် ၂၂၁၀ ယွမ်အထိ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ စီးပွားရေးဖွံဖြိုးတိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ စက်သုံးဆီလိုအပ်ချက်ကြီးမားလာရာ အာဖရိကစသောနိုင်ငံများနှင့်ရင်းနီးအောင်ဆက်ဆံပြီး ရေနံဝယ်ယူနိုင်ရန်ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်။
လူဦးရေနှင့်လူမျိုးများ
၂၀၁၀ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လစာရင်းအရ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံတွင် လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁,၄၃၈,၆၁၂,၉၆၈ ဦးရှိသည်။ အဆိုပါလူဦးရေစုစုပေါင်း၏ ၂၁% (male 145,461,833; female 128,445,739) သည် အသက် (၁၄)နှစ်အောက်ဖြစ်ပြီး၊ ၇၁% (male 482,439,115; female 455,960,489) သည် အသက်(၁၅)နှစ်မှ (၆၄)နှစ်အတွင်းဖြစ်သည်။ စုစုပေါင်းလူဦးရေ၏ ၈%ဖြစ်သော (male 48,562,635; female 53,103,902) သည် အသက်(၆၅)နှစ်အထက် ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၆ခုနှစ်စာရင်းအရ လူဦးရေတိုးပွားနှုန်းမှာ ၀.၆%သာရှိသည်။
တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားသောတိုင်းရင်းသားလူမျိုး (၅၆)မျိုးရှိသည်။ ဟ်လူမျိုး(ခေါ်) တရုတ်လူမျိုး မှာ စုစုပေါင်းလူဦးရေ၏ ၉၁.၉%ရှိသည်။ အခြားသော တိုင်းရင်းသားများအနက် လူဦးရေများပြားသောတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများမှာ ကျွမ်းလူမျိုး(Zhuang - ၁၆သန်း), မန်ချူးလူမျိုး (Manchu - ၁၀သန်း)၊ ဟွေးလူမျိုး (Hui - ၉သန်း)၊ မြောင်လူမျိုး (Miao - ၈သန်း)၊ ဝေးဝူးအာရ်လူမျိုး (Uyghur - ၇သန်း)၊ ယီလူမျိုး (Yi - ၇သန်း)၊ ထူကျားလူမျိုး(Tujia - ၅.၇၅သန်း)၊ မွန်ဂိုလူမျိုး (Mongols - ၅သန်း)၊ တိဘက်လူမျိုး (Tibetans - ၅သန်း)၊ ပုယီးလူမျိုး (Buyei - ၃သန်း) နှင့် ကိုရီးယားလူမျိုး (Koreans -၂သန်း) တို့ဖြစ်သည်။
လွန်ခဲ့သောဆယ်စုနှစ်များအတွင်း တရုတ်မြို့ကြီးများတွင် နှစ်စဉ် လူဦးရေတိုးနှုန်း (၁၀%) ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၇၈မှ ၂၀၀၉အတွင်း မြို့ပြနေလူဦးရေမှာ ၁၇.၄%မှ ၄၆.၈%အထိ တိုးပွားခဲ့သည်။ သန်းပေါင်း(၁၅၀)မှ သန်းပေါင်း(၂၀၀)ကြားမျှသော အချိန်ပိုင်းအလုပ်သမားများသည် မြို့ကြီးများတွင်အလုပ်လုပ်လျှက် ကျေးလက်သို့လည်း ပြန်လည်နေထိုင်ကြသည်။ လူဦးရေ တစ်သန်းကျော်သော မြို့ကြီးပေါင်းများစွာရှိပြီး ကမ္ဘာ့အဆင့်မီမြို့များမှာ ပေကျင်း၊ ရှန်ဟိုင်း နှင့် ဟောင်ကောင် တို့ဖြစ်သည်။
မြို့ကြီးများ
၂၀၀၈ခုနှစ် ခန့်မှန်းလူဦးရေစာရင်း
ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု
တရုတ်ပြည်သည်ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓဘာသာလူဦးရေ အများဆုံး နိုင်ငံလည်းဖြစ်သည်။ တရုတ်ပြည်တွင် လူဦးရေ သန်းပေါင်း ၂၀၀ ခန့်အထိ မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာကိုးကွယ်ယုံကြည်သည်။ အနည်းငယ်သာ  ခရစ်ယာန်နှင့်အစ္စလာမ်ဘာသာတို့ကိုကိုးကွယ်ကြသည်။ အစ္စလာမ်ဘာသာကိုးကွယ်သူများကို ပန်းသေးဟုခေါ်သည်။ ကွန်ဖြူးရှပ်ကိုးကွယ်သူအနည်းငယ်လည်းရှိသည်။
အားကစား
တရုတ်နိုင်ငံသည် အားကစားလောကတွင်လည်းအောင်မြင်လျက်ရှိသည်။ ရေကူး၊ အလေးမ၊ တင်းနစ်၊ လက်ဝှေ့၊ စကိတ်၊ ကျွမ်းဘား၊ ဘတ်စကက်ဘော၊ ဘောလီဘောစသည်တို့တွင် ထိပ်တန်းမှပြေးလျက်ရှိပြီး အချို့မှာကမ္ဘာ့စံချိန်တင်ထားသည်များလည်းရှိသည်။ ဘောလုံးအားကစားတွင်မူ များစွာအားနည်းသေးသည်ကိုတွေ့ရသည်။
ပြင်ပလင့်ခ်များ
ကဏ္ဍ:ကွန်မြူနစ် နိုင်ငံများ
ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ
ကြိုင်းရှိရွာ၊ ချောင်းနွယ်
ကြိုင်းရှိရွာ၊ ချောင်းနွယ်
ကျူတောအင်းရွာ၊ အင်္ဂပို
ကျူတောအင်းရွာ၊ အင်္ဂပို
ပိန်းနဲကုန်း
ပိန်းနဲကုန်း
တရွတ်မူးရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
တရွတ်မူးရွာ (Taywetmu)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ လုံးပျဉ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၃၈၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လုံးပျဉ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၉၉၈ ဦး၊ မ ၆၁၂၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၁၂၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကနေချီးရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
ကနေချီးရွာ(Kanaychee)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ကျောက်ဖျာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၂၈၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောက်ဖျာကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၄၈ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၈၀ ဦး နေထိုင်သည်။
တရွတ်မူးရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကနေချီးရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခမိအိဇုမိဘူတာ
ခမိအိဇုမိဘူတာ  (上泉駅 ခမိအိဇုမိ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဂွန်းမခရိုင်၊ မအဲဘရှိမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ကျွဲပုတ်ရွာ၊ ရေနံချောင်းမြို့နယ်
ကျွဲပုတ်ရွာ (Kywepoke)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ရေနံချောင်းမြို့နယ်၊ ကုက္ကိုခွကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၄၉၉၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကုက္ကိုခွကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၄၀ ဦး၊ မ ၁၉၉၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၃၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေနံချောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျွန်းခယ်မရွာ၊ ကျွန်းခယ်မ
ကျွန်းခယ်မရွာ၊ ကျွန်းခယ်မ
တီယန်ဇွပ်ရွာ၊ မြစ်ကြီးနားမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြစ်ကြီးနားမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အဖိုးပြင်ရွာ
အဖိုးပြင်ရွာ
ရွာသစ်ရွာ၊ ကန့်ဘလာ (ထိန်တန်း)
ရွာသစ်ရွာ၊ ကန့်ဘလာ (ထိန်တန်း)
သီတာဦး
ဒေါ်သီတာဦး (၂၇ နိုဝင်ဘာ ၁၉၆၄ မွေးဖွား ) သည် မြန်မာနိုင်ငံ ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန၏ လက်ရှိ ဝန်ကြီး နှင့် ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ် ဖြစ်သည်။ သူမကို ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီက ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ အဆိုပါရာထူးတွင် ခန့်အပ်ခြင်းမခံရမီက ဒေါ်သီတာဦးသည် ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်ရုံး၏ အမြဲတမ်းအတွင်းဝန်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ
ဩစတြေးလျနိုင်ငံတွင် ဆရာဝန်တစ်ဦးဖြစ်သော မင်းရဲမြတ်ဘုန်းခိုင်မှာ ဒေါ်သီတာဦး၏ သားဖြစ်သည်။
ပိတ်ဆို့ခံရမှုများ
၂၀၂၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနမှ ဒေါ်သီတာဦးအား ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့ အရေးယူမှုစာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ယူကေနှင့် ကနေဒါတို့ကလည်း အလားတူ ပိတ်ဆို့မှုကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ အမျိုးသမီး ဝန်ကြီးများ
သံခဲချိုင်ရွာ၊ ကင်းပုံ
သံခဲချိုင်ရွာ၊ ကင်းပုံ
အုန်းမြင့်
ဦးအုန်းမြင့် သည် မြန်မာနိုင်ငံ မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ဝန်ကြီး အဖြစ် ၂၀၁၁ ခုနှစ် မတ်လမှ ၂၀၁၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၁ မတ်လမှ ၂၀၁၂ ဩဂုတ်လအထိ သမဝါယမ ဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၂၀၁၀ မတိုင်မီ နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီတွင် ပါဝင်ခဲ့သည့်အတွက် ဦးအုန်းမြင့်သည် ဥရောပသမဂ္ဂ၏ ပိတ်ပင်ခံထားရသူများစာရင်းတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ သူသည် ဒေါ်နုနုဆွေနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။
၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် တပ်မတော်မှ အနားယူခဲ့ပြီး ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ ကိုယ်စားပြုကာ ၂၀၁၀ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။ ကချင်ပြည်နယ်၊ ဖားကန့်မြို့နယ်၏ ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် မဲအရေအတွက် ၂၉,၄၂၆ ဖြင့် အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အင်အားစုပါတီမှ ပြိုင်ဖက်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ဒေါ်ဘောက်ဂျာကို အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။
အငြင်းပွားစရာများ
၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သစ်ရာကောက်ကျေးရွာတွင် ရွာသူရွာသားများကို စကားပြောဆိုနေသည့် ဦးအုန်းမြင့်၏ ဗီဒီယို ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ထိုဗီဒီယိုတွင် ဦးအုန်းမြင့်သည် ရိုင်းပြစော်ကားသည့် အသုံးအနှုန်းများဖြင့် ပြောဆိုခဲ့သည်။ အစိုးရကို ထော်လော်ကန့်လန့်လုပ်ပါက တောခိုရန်၊ အစိုးရကို ဆန့်ကျင်လျှင် အချုပ်ထဲထည့်ပစ်မည်၊ အစိုးရကို စေတနာပျက်အောင်လုပ်လျှင် ငွေကြေးထောက်ပံ့မှု လုံးဝပေးမည်မဟုတ်၊ မည်သည့် နိုင်ငံရေးသမားကိုမျှ ဂရုမစိုက်၊ နယ်တကာလှည့်၍ ပါးရိုက်ရဲသူ စသဖြင့် ပြောဆိုခဲ့သည်။
ထိုသို့ ပြောဆိုခဲ့မှုများအား ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့မှ ဖြေရှင်းဆောင်ရွက်ပေးရန် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် လောင်းလုံးမြို့နယ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် ဦးအောင်စိုးက အရေးကြီးအဆို တင်သွင်းဆွေးနွေးစဉ် ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဖြစ်သူ ဦးအောင်ကြည်က ဦးအုန်းမြင့်၏ ပြောဆိုချက်များကို ကာကွယ်ဖြေကြားခဲ့သည်။
တပ်မတော်တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ခြင်း
ဦးအုန်းမြင့်သည် တပ်မတော်တွင် ဒုတိယ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်ဖြင့် အမှတ်(၆) စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ သူသည် မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး၊ ကမ်းရိုးတန်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး တာဝန်များကိုလည်း ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
မဟာဗန္ဓုလ ပန်းခြံ
မဟာဗန္ဓုလ ပန်းခြံ သည် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ကျော်ကြားသော အများပြည်သူ အပန်းဖြေရာ နေရာ ဖြစ်သည်။ အရှေ့ဘက်တွင် မဟာဗန္ဓုလ ပန်းခြံလမ်း၊ အနောက်ဘက်တွင် ဆူးလေဘုရားလမ်း၊ တောင်ဘက်တွင် ကုန်သည်လမ်း နှင့် မြောက်ဘက်တွင် မဟာဗန္ဓုလလမ်း တို့ကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ပန်းခြံပတ်လည်တွင် ဆူးလေဘုရား၊ ရန်ကုန်မြို့တော်ခန်းမ၊ တရားရုံးချုပ်အဆောက်အဦးဟောင်း၊ ဧဝံဂေလိ ဘုရားကျောင်း နှင့် အမေရိကန်သံရုံဟောင်း၊ ဗဟိုဘဏ်အဆောက်အဦး ဟောင်း တို့တည်ရှိသည်။ ၁၉၄၈ ခုတွင် ဗြိတိသျှတို့ထံမှ လွတ်လပ်ရေးရသော အထိမ်းအမှတ် ကျောက်တိုင်လည်း ပန်းခြံတွင်းတွင် တည်ရှိသည်။ ပန်းခြံကို ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပွဲ (၁၈၂၄-၁၈၂၆) တွင် အသက်စွန့် တိုက်ခိုက်ခဲ့သော စစ်သူကြီး မဟာဗန္ဓုလ အား ဂုဏ်ပြုသော အားဖြင့် အမည် မှည့်ခေါ် ထားသည်။
ကျောက်မဆင်ရွာ၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်
ကျောက်မဆင်ရွာ (Kyaukmasin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်၊ ကျောက်မဆင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၀၉၈ ဖြစ်သည်။
မဟာဗန္ဓုလ ပန်းခြံ
သမိုင်းကြောင်း
ယခင် က ၁၈၆၇ခုနှစ်၊ ၁၈၇၁ ခုနှစ်တို့တွင် ရန်ကုန်မြို့ကို အကွက်ချ ပြုပြင်ခဲ့သော မဟာဝန်ရှင်တော်မင်းကြီး မေဂျာဂျင်နရယ် အဲလ်ဘတ်ဖိုက်ချ် ကို အစွဲပြု၍ ဖိုက်ချ်စကွဲ ဟု ခေါ်သည်။ ထိုနေရာသည် ယ္ခင်က တင့်စကွဲဟု သိကျသော ညွန်ပေါသော နေရာလွတ်ကြီးတစ်ခုသာဖြစ်ပြီး အများပြည်သူ အပန်းဖြေရာနေရာအဖြစ် ရှင်းလင်းအကွက်ချခဲ့ရသည်။ ရန်ကုန်ရှိ ချမ်းသာသော အမေရိကန်ကုမ္ပဏီတစ်ခုမှ စကျင်ကျောက်တို့ဖြင့် ထုလုပ်ထားသော ဝိတိုရိယ ဘုရင်မကျောက်ရုပ်ကို လက်ဆောင်အဖြစ်ပေး၍ ပန်းခြံ၏ အလယ်တွင် ၁၈၉၆ ခုနှစ်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။ ၁၉၃၅ ခုနှစ်လွန်ခဲ့ပြီးနောက် အမျိုးသားစိတ်ဓာတ်များ ရင့်သန်လာသောအခါတွင် ထိုရင်ပြင်အား ဗန္ဓုလရင်ပြင်ဟု အမည့်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်ခေတ်က ညနေစောင်းအခါများ၌ ပန်းခြံတွင်းတွင် အင်္ဂလိပ်ဘင်ခရာ အဖွဲ့သာ ဖျော်ဖြေရပြီး နောင်တွင်မှ မြန်မာအငြိမ့် များပါ ဖျော်ဖြေခဲ့ကြသည်။
ကျောက်မဆင်ရွာ၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝန်းသိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မဟာဗန္ဓုလ ပန်းခြံ
သမိုင်းကြောင်း
ဗြိတိသျှတို့ထံမှ လွတ်လပ်ရေးရသော အထိမ်းအမှတ် ကျောက်တိုင်ကို ၁၉၄၈ ခုတွင် ယခင် ဝီတိုရိယဘုရင်မကြီး ရုပ်တုနေရာ၌ ထားရှိခဲ့သည်။ ဝီတိုရိယဘုရင်မကြီးရုပ်တုကို မြန်မာနိုင်ငံအား လွတ်လပ်ရေးပေးခဲ့ပြီးနောက် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ ပြန်သယ်သွားခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးကျောက်တိုင်၏ ဗိသုကာပညာရှင်မှာ စည်သူဦးတင်ဖြစ်ပြီး ရန်ကုန်မြို့တော်ခန်းမကို ဆောက်လုပ်ခဲ့သော ပညာရှင်လည်းဖြစ်သည်။ ပန်းခြံအား ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်မွမ်းမံခဲ့သည်။
တောင်ပို့တရာ
တောင်ပို့တရာ
စမ်းစုရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
စမ်းစုရွာ (Sansu)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ ခင်မွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၂၀၀၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခင်မွန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၂၂ ဦး၊ မ ၁၃၈၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၅၀၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သောင်တန်းရွာ၊ ကျွန်းခယ်မ
သောင်တန်းရွာ၊ ကျွန်းခယ်မ
မင်းရဲရွာ၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်
မင်းရဲရွာ (Minye)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်၊ ဘယ်လင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၆၇၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘယ်လင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၀၂ ဦး၊ မ ၂၅၉၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၈၀၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မေအောင် (စွယ်စုံပညာရှင်)
ဦးမေအောင် (၁၈၈ဝ - ၁၉၂၆) သည် ကိုလိုနီခေတ် မြန်မာ့နိုင်ငံရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေး၊ တရားရေး၊ ပညာရေးနှင့် စာပေ ယဉ်ကျေးမှု နယ်ပယ် အသီးသီးတွင် ရှေ့တန်းမှ ဦးဆောင်ဦးရွက် ပါဝင်ခဲ့သူ တဦး ဖြစ်သည်။ ဦးမေအောင်သည် ပထမဆုံး ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ဥပဒေပါမောက္ခ ဖြစ်သည်။
ဦးမေအောင်သည် နိုင်ငံရေးနှင့် ပတ်သက်လျှင် မြန်မာ့ လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှု သမိုင်းတွင် အလွန် အရေးပါခဲ့သော ဝိုင်အမ်ဘီအေ (YMBA) ခေါ် ဗုဒ္ဓဘာသာ ကလျာဏ ယုဝအသင်း (၁၉ဝ၆) စတင် တည်ထောင်ရာတွင် အဓိက အရေးကြီးသော ပုဂ္ဂိုလ်တွင် တဦး အပါအဝင် ဖြစ်သည်၊ ရန်ကုန်မြို့တွင် ပထမဆုံး အကြိမ် ကျင်းပသော ဝိုင်အမ်ဘီအေ အသင်းများ အစည်းအဝေးတွင် ချယ်ယာမင် (သဘာပတိ) အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သူ၊ ၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် ကာလကတ္တားသို့ အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဆိုင်ရာ အတွင်းဝန် မွန်တေဂူနှင့် သွားရောက် တွေ့ဆုံရန် ဝိုင်အမ်ဘီအေမှ ရွေးချယ် စေလွှတ်သော ကိုယ်စားလှယ် အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် သွားရောက်ခဲ့သူ တဦး ဖြစ်သည်။
အုပ်ချုပ်ရေး နယ်ပယ်တွင် အစိုးရ ရှေ့နေတဦးအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ဒိုင်အာခီ အုပ်ချုပ်ရေးတွင် ဒုတိယမြောက် ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ တရားဥပဒေ လောကတွင် ထူးချွန် ထက်မြက်သော ဝတ်လုံတော်ရ၊ တရားသူကြီး၊ တရားလွှတ်တော် တရားဝန်ကြီး၊ မြန်မာ ဗုဒ္ဓဘာသာ တရားဥပဒေနှင့် ပတ်သက်၍ အဆုံးအဖြတ် ပေးနိုင်သူ ပညာရှင် တဦးအဖြစ် သတ်မှတ် ခံရသည်။ ပညာရေးနှင့် ပတ်သက်လျှင် ဥပဒေ ပညာကို အင်္ဂလန်ပြည် ကိန်းဘရစ် တက္ကသိုလ်၌ သင်ကြားခဲ့၍ ဥပဒေဘွဲ့ (L.L.B) နှင့် မဟာ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ (M.A) ရခဲ့သည်။ ဝတ်လုံဘွဲ့ (Barrister at Law) ကို လင်ကွန်းအင်း ဥပဒေကျောင်းမှ အောင်မြင်၍ မြန်မာ ပညာရေး ဆင်ဒီကိတ် အဖွဲ့မှ ချီးမြှင့်သည့် ဘီဂန်ဒက် ရွှေတံဆိပ် ရရှိခဲ့သည်။ ထိုဆုမှာ ဘက်စုံ ပညာ ထူးချွန်သူများကို ချီးမြှင့်သည့် အဆင့်မြင့် ပညာရေးဆု တဆု ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် ဥပဒေ ဌာန၏ ပထမဦးဆုံးသော အချိန်ပိုင်း ဥပဒေ ပါမောက္ခ (၁၉၂၁ - ၂၂) အဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ငယ်ဘဝ
ဦးမေအောင်ကို ၁၈၈ဝ ပြည့်နှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၆ ရက်နေ့တွင် စစ်တွေမြို့၌ အဖ ဦးသာဒိုးဖြူး၊ အမိ ဒေါ်နှောင်းဒွေးတို့မှ ဖွားသည်။ မွေးချင်း ၄ ယောက်တွင် ဒုတိယမြောက် သားဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်ကပင် မိဘများ ကွယ်လွန်၍ အမေ့ဘက်မှ ဦးကြီး ဖြစ်သူ ဦးလှအောင်၊ ဒေါ်မြမေတို့က အိန္ဒိယသို့ ခေါ်ယူ၍ ကာလကတ္တားတွင် ပညာ သင်ခဲ့ရသည်။ ဦးလှအောင်မှာ မြန်မာ တိုင်းရင်းသားများ ထဲမှ တဦးတည်းသော မဒရပ် ငွေတိုက် မင်းကြီး အဖြစ် အမှု ထမ်းရွက်ခဲ့ရ၍ ငွေစာရင်း မင်းကြီး ဦးလှအောင် အဖြစ် ထင်ရှားသည်။ ဒေါ်မြမေမှာ ကုန်းဘောင်ခေတ် မြန်မာဘုရင်  ဗဒုံမင်း(ခေါ်) ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက် "မင်းကျော်သီဟသူ" ဟူသော ရွှေဘွဲ့တော်ကို ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသော ဒလမြို့စား  မွန်လူမျိုးစစ်ကဲကြီးမောင်ထော်လေး (နောင်အခါ မော်လမြိုင်မြို့ စစ်ကဲတရားသူကြီး)၏ သမီးဖြစ်၍ မင်းကြီးကတော် ဒေါ်မြမေဟု လူသိများသည်။ ဦးမေအောင်မှာ စစ်ကဲ မောင်ထော်လေး၏ ဒုတိယ အိမ်ထောင်မှ မွေးဖွားသည့် သမီး ဒေါ်မြမေ၏ ခင်ပွန်း ငွေတိုက်မင်းကြီး ဦးလှအောင်၏ တူဖြစ်သည်။ ဦးမေအောင်သည် ကာလကတ္တားနှင့် ရန်ကုန် အစိုးရ အထက်တန်း ကျောင်းတွင် ပညာသင်၍ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း စာမေးပွဲ၌ မြန်မာစာနှင့် အင်္ဂလိပ်စာ ပထမရ သဖြင့် ရနောင်း ဘုရင်ခံဆု ချီးမြှင့်ခံရသည်။ ရန်ကုန် ကောလိပ် အက်ဖ်အေ (ဥပစာတန်း) တွင် ပထမရ၍ ဂျားဒင်းဆု ထပ်မံ ရရှိသည်။ ၁၈၉၈ ခုနှစ်၊ ဘီအေ နောက်ဆုံးတန်းတွင် ပညာ သင်နေစဉ် ကျန်းမာရေး ချို့ယွင်း၍ ကျောင်းမှ ထွက်ခဲ့ရသည်။ ၁၉ဝ၂ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယတန်း ရှေ့နေ စာမေးပွဲ အောင်မြင်ခဲ့သည်။
၁၈၉၉ ခုနှစ်တွင် မော်လမြိုင်မြို့ ရမ္မာပူရ စာပုံနှိပ်တိုက် ဦးထွန်းဖြူ၊ ဒေါ်မေတို့၏ သမီး မသိန်းမြနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဒေါ်မေမှာ အခွန်ဝန် ဦးအုန်းရွှေ၊ ဒေါ်မျှား၏ သမီး ဖြစ်သည်။ ဒေါ်မျှားမှာ ဒလမြို့စား  မွန်လူမျိုးစစ်ကဲကြီးမောင်ထော်လေး နှင့် ပထမ အိမ်ထောင်ဆက် ဒေါ်မင်းလူတို့မှ ဖွားမြင်ရာ ဒေါ်သိန်းမြမှာ မောင်ထော်လေး၏ မြစ်ဖြစ်သည်။
၁၉ဝ၄ ခုနှစ်တွင် ဦးဘလှအောင်နှင့် အတူ အင်္ဂလန်သို့ ဥပဒေ ပညာသင် ထွက်ခွာခဲ့သည်။ ၁၉ဝ၄ မှ ၁၉ဝ၇ ခုနှစ် အတွင်း အင်္ဂလန်နိုင်ငံ ကိန်းဘရစ် တက္ကသိုလ်မှ ဥပဒေဘွဲ့ (LL.B)၊ မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ (M.A) နှင့် လင်ကွန်းအင်း ဥပဒေ ကျောင်းမှ ဘာရစ်စတာ အက်ထ်လော (Barrister-at-Law) ဝတ်လုံဘွဲ့များကို ထူးချွန်စွာ ရရှိခဲ့၍ မြန်မာနိုင်ငံ ပညာရေး ဆင်ဒီကိတ် အဖွဲ့၏ ဘက်စုံ ပညာ ထူးချွန်ဆု ဘီဂန်ဒက် ရွှေတံဆိပ် ချီးမြှင့်ခံရသည်။
စာပေ ယဉ်ကျေးမှု
စာပေ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပတ်သက်၍ ဦးမေအောင်သည် မြန်မာစာပေ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု မြန်မာ့ဓလေ့တို့ကို အထူးရိုသေလေးစားသူတဦး အဖြစ် ထင်ရှားသည်။ ငယ်စဉ်က မြန်မာစာပေ၊ မြန်မာ့ ရာဇဝင်ကို ကျောင်းတွင် ဘာသာရပ် တခု အဖြစ် စနစ်တကျ သင်ကြားခွင့် မရသော်လည်း ဘိလပ်ပြန် ဝတ်လုံတော်ရ ဘဝတွင် မြန်မာ ပညာရှိများထံ တပည့်ခံ၍ လေ့လာ လိုက်စား ခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ဆရာလွန်း (သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း) အား ဆရာတင်၍ ပညာရှာခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် ၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် ပေ၊ ပုရပိုက်တွင် တိမ်မြုပ်နေသည့် ဧချင်းများကို စနစ်တကျ တည်းဖြတ်၍ ဧချင်းဟောင်း ၁၂ စောင်တွဲ အမည်ဖြင့် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ မော်လမြိုင်မြို့ ရမ္မာပူရ စာပုံနှိပ်တိုက်တွင် ပုံနှိပ်၍ ကိုယ်တိုင် ထုတ်ဝေခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ရမ္မာပူရ စာပုံနှိပ်တိုက်မှာ ယောက္ခမ ဦးထွန်းဖြူပိုင် ပုံနှိပ်တိုက် ဖြစ်သည်။ ဧချင်းဟောင်း ၁၂ စောင်တွဲတွင် -