cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ပိုဦးရွာ၊ ဂန့်ဂေါမြို့နယ်
ပိုဦးရွာ (Pou)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ဂန့်ဂေါခရိုင်၊ ဂန့်ဂေါမြို့နယ်၊ ပိုဦးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၉၁၇၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပိုဦးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၀၃ ဦး၊ မ ၈၂၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၃၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဂန့်ဂေါမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကိုးကန့်လူမျိုး
ကိုးကန့်လူမျိုးသည် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်တွင် နေထိုင်လျက်ရှိကြသော လူနည်းစု တိုင်းရင်းသားများ ဖြစ်သည်။ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၃၅မျိုး အနက်မှ လူနည်းစု တိုင်းရင်းသား လူမျိုးတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ကိုးကန့်ဒေသသည် မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းရှိ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသဖြစ်သည်။ တရားဝင်အားဖြင့် ‘ရှမ်းပြည်နယ် အထူးဒေသ ၁’ ဟု ခေါ်ကာ ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ လောက်ကိုင်မြို့ ဖြစ်သည်။ ကိုးကန့်ဒေသတွင် နေထိုင်သည့် လူဦးရေ ၁.၆ သိန်းခန့်ရှိပြီး ကိုးကန့်လူမျိုး အများစုဖြစ်သည်။
ကိုးကန့် ဟူသောအခေါ်အဝေါ်မှာ ၁၉ ရာစုနှစ်ဦးပိုင်းတွင် ကိုးကန့်လူမျိုးများ၏ ရှင့်တာဟု အကြီးအကဲက ၎င်းတို့၏ နေရာမြေကို ကိုးကန့်ဟု ကင်ပွန်းတပ် ပေးခဲ့ချိန်မှ စတင်ခဲ့သည်။ ယင်းဒေသအား ၁၈၄၀ ခုနှစ်တွင် မန်ချူး ချင်မင်းဆက်မှ ကိုးကန့်ခရိုင်အဖြစ် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။ နောက်ကာလများတွင် မြန်မာဘုရင်မှ နယ်မြေများ တိုးချဲ့သိမ်းယူတိုက်ခိုက်ရာမှ စတင်၍ မြန်မာ့ပိုင်နက်နယ်မြေထဲသို့ ပါဝင်လာခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်လက်အောက်သို့ ကိုလိုနီအဖြစ် မြန်မာနှင့်တရုတ်တို့ ကျရောက်စဉ်က ကိုးကန့်နယ်မြေမှာ မြန်မာဘုရင်၏ လက်အောက်ခံနယ်မြေဖြစ်နေသဖြင့် လွတ်လပ်ရေးရလာသောအခါ တရားဝင်မြန်မာပိုင်နက်နယ်မြေဖြစ်လာခဲ့သည်။. <!--
သလင်းကျောက်
သလင်းကျောက်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပေါများစွာ တွေ့ရသော တွင်းထွက် သတ္တုတစ်မျိုး ဖြစ်ပြီး မာခြင်းအဆင့် (၇) ရှိကာ သိပ်သည်းဆအနေဖြင့် (၂.၆၅) g/cm³ ရှိသည်။
ကိုးကန့်လူမျိုး
သမိုင်း
ကိုးကန့်ဒေသသည် မူလက 果敢曾為中國西南邊境少數民族的地域，明朝末年大量漢族隨桂王湧入雲南省. 18世紀，一支漢人移民後裔成為科干山的地方勢力，後受封世襲治理果敢，向中國效忠. 19世紀末，果敢被劃入英屬印度，成為緬甸境內以華人為主體的土司縣. 1959年緬甸廢除土司制度之後，果敢陷入了長期的動亂，直至1989年停戰方趨於穩定，成為今日的撣邦第一特區.
清朝以前
果敢地區在歷史上多屬於地方土司管理的地區，未成為中央集權國家所能有效控制的邊境地區；崎嶇複雜的地形決定了其多樣化的民族組成.
該地曾為哀牢百濮的地域，後哀牢內附東漢，該地屬於東漢永昌郡西南邊陲. 三國時代蜀漢諸葛亮在平南時在諸葛炮樓山留下了遺蹟. 在白族大理國時期，劃屬永昌府孟纏甸範圍. 元代，分屬雲南省鎮康路、孟定路孟纏甸的一部份. 明代，則屬鎮康土州以及孟定土府的疆域. 17世紀南明政權向西南方敗退，大規模的漢人隨著桂王永曆明軍遷徙雲南.
楊氏土司世襲統治
18世紀，鎮康州以及木邦的交界處出現了楊姓漢人勢力，楊獻才與繼任者楊維興以興達戶為基礎，對外擴張. 至1840年，第四代領導者楊國華被清朝冊封為世襲果敢縣令.
二戰之後，果敢與鄰近的土司邦一同自英國獨立，組成緬甸聯邦. 此後果敢獲得大土司的地位，不再從屬於木邦. 楊姓土司的世襲統治權至1959年結束，歷時兩百餘年的果敢土司至此交權予地方議會.
後土司及緬共執政時期
土司政權結束之後，土司家族的影響仍在. 數年後，土司家族成員楊振聲起兵反抗緬甸政府. 戰爭使果敢元氣大傷，從原有的反軍人政府戰爭，逐漸演變為果敢內戰.
1968年至1989年，以彭家聲為首的果敢民族武裝加入緬甸共產黨，在中國共產黨的支援下，控制了果敢的大部分領土.
撣邦第一特區
1989年，彭家聲治下的果敢脫離緬共，與緬甸政府停戰，成立特區政府. 特區保有有限的軍力，獨立的內政、軍事、財政等權力. 中央政府派駐少量的公共服務人員至果敢. 2003年全面停種罌粟.
2009年發生「8.8事件」，原特區政席彭家聲去職，由原副主席白所成擔任果敢地区临时管理委员会主席.
疆域
1989年彭家聲脫離緬甸共產黨之際，一同脫離緬共的軍區包含果敢、貴概及勐固，均屬於撣邦第一特區管理. 1990年代特區政權易手，江西地區遂脫離第一特區，特區僅領有薩爾溫江東岸的果敢.
果敢面積2060平方公里，四面以高山或河流為界，境內遍佈高山深壑，全境海拔在450至2400米之間，山與山之間的壩子海拔約1100米. 主要精華區位中部的麻栗壩山間盆地. 疆域西抵薩爾溫江，南以南定河與佤邦（撣邦第二特區）相對，東與中國雲南省鎮康縣為鄰，少部份與耿馬傣族佤族自治縣接壤，北面是龍陵縣、潞西市.
行政區劃
撣邦第一特區劃分為一市一縣，縣下設區，區下設鄉：
民族、人口
果敢是一個多民族地區，共有漢族、撣族、崩龍族、苗族、佤族、傈僳族、克欽族共7個民族，通用漢語. 在常駐人口中，漢族佔87%，大多數的果敢人是中國移民的後代.
截至2009年，果敢常住人口14萬人，暫住人口3萬人，華僑多集中在市街，緬族則多為中央政府派駐的公共事業職員.
စီးပွားရေး
果敢在經濟上屬相對落後的地區，自英國殖民於緬甸以來，以種植罌粟為主，以出產優質大煙聞名於世. 在20世紀初土司治理的時期，曾有一段繁榮的歷史，罌粟也逐漸成為果敢唯一的經濟來源.
由於長年戰亂，原有的經濟建設、政治體制、社會基礎皆遭受極大的破壞，使基礎建設被破壞以後未獲重建且停滯不前，直到停戰以後才穩定發展. 但2003年果敢停止生產罌粟，切斷了當地的經濟來源，且替代種植的情況並不理想，經濟遭受嚴重衝擊. 另一方面，果敢的產業朝向博彩業發展，主要對中國招攬遊客，有小澳門之稱，但近年財政收入因中國政府對境外賭博旅遊有所限制而隨之銳減.
由於緬甸政府對果敢實施經濟封鎖，果敢的經濟嚴重依賴中國雲南，積極從中國引進資金、技術及人才. 電力方面由中国南方电网公司通過35千伏南果東線提供. 通信方面中國電信和中國移動在附近建有基站，使用中國臨滄地區區號，網際網路也經由中國對外聯繫. -->
ယဉ်ကျေးမှု
ကိုးကန့်လူမျိုး အများစုမှာ တရုတ်နွယ်ဖွားများ ဖြစ်ကြသည်။ တရုတ်ရိုးရာ ဓလေ့ထုံးစံများကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်း ထားလျက် ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ကိုးကန့်တို့၏ ရိုးရာဓလေ့များမှာ အနီးဝန်းကျင်ရှိ ယူနန်တရုတ်များ၏ ရိုးရာဓလေ့နှင့် ဆင်တူသည်။ ကိုးကန့်လူမျိုး အများစုမှာ တာအိုဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ယုံကြည်ကိုးကွယ်ကြသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ဘာသာရေး အချက်အချာမှာ လောက်ကိုင်မြို့ရှိ ကိုးကန့်ဘုံကျောင်း ဖြစ်သည်။
ပညာရေး
ကိုးကန့်တို့၏ ပညာရေးစနစ်မှာ ဖွံ့ဖြိုးဆဲ အဆင့်တွင်သာ ရှိသေးသည်။ အခြေခံ ပညာရေးမှာ အပစ်အခတ် ရပ်ဆဲပြီးနောက်မှ ပြန်လည် ထူထောင်ခဲ့သည်။ မူလတန်းနှင့် အလယ်တန်းကျောင်း ၁၀ ကျော် ရှိပြီး ကျောင်းများတွင် ကိုးကန့်ဘာသာ (တရုတ်ဘာသာ) ဖြင့် သင်ကြားပို့ချသည်။ အပတ်စဉ် မြန်မာစာ သင်ကြားချိန် ၃ နာရီမှ ၄ နာရီအထိ ရှိပြီး မြန်မာစာ သင်ကြားပို့ချသည့် ဆရာ၊ ဆရာမများကို မြန်မာနိုင်ငံ ဗဟိုအစိုးရမှ ခန့်အပ်သည်။ ဒေသတွင်း၌ အဆင့်မြင့် ပညာရေး ပို့ချသည့် ကျောင်းများ မရှိပေ။ မြန်မာနိုင်ငံ အခြားဒေသသို့ သွားရောက် ပညာသင်သူမှာ အနည်းစုသာဖြစ်သည်။
လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး
ကိုးကန့်ဒေသသည် တောင်တန်းဒေသဖြစ်သည့်အတွက် ကိုးကန့်တို့သည် ကုန်ပစ္စည်းများ သယ်ပို့ရာတွင် မြင်းနှင့် လားများကို အဓိက အားကိုးကြသည်။ ကတ္တရာလမ်း အခြေအနေမှာ မကောင်းမွန်လှပေ။ မိုးများသည့် ရာသီဆိုလျှင် ယာဉ်များ ဖြတ်သန်းသွားလာရန် အခက်အခဲရှိသည်။ အများသုံး သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးစနစ် မဖွံ့ဖြိုးပေ။ ကိုးကန့်ဒေသအတွင်း လောက်ကိုင်မြို့သည် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး အချက်အချာဖြစ်သည်။ မြို့တွင်း၌ အငှားယာဉ်များ၊ အဝေးပြေး ဘတ်စ်ကားဂိတ်များ ရှိသည်။
နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်ရေး
ကိုးကန့် အထူးဒေသသည် ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ပထမဆုံးသော အထူးဒေသ ဆိုသော်လည်း ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရ လက်အောက်တွင် မရှိပေ။ မြန်မာနိုင်ငံ နအဖ ဗဟိုအစိုးရနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး သဘောတူညီချက် ရေးထိုးကာ နအဖ ဗဟိုအစိုးရနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်ဆံသည်။ အထူးဒေသ ဥက္ကဋ္ဌမှာ ဒေသ၏ အာဏာအကြီးဆုံးခေါင်းဆောင် ဖြစ်သည်။ လက်ရှိဥက္ကဋ္ဌမှာ ဖုန်ကြားရှင် (彭家聲) ဖြစ်သည်။
စစ်ရေးအင်အားကို မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်MNDA နှင့် နအဖ ဗဟိုအစိုးရမှ ကွန်းလုံ၌ တပ်ချထားသည့် စစ်တပ်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ MNDA ကို ဖုန်ကြားရှင်က ဦးဆောင်ကာ အထူးဒေသ၏ အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် မြန်မာ - တရုတ်နယ်စပ် လုံခြုံရေးကို တာဝန်ယူထားသည်။ ကွန်းလုံအခြေစိုက် မြန်မာစစ်တပ်မှာမူ အထူးဒေသနှင့် ရှမ်းပြည်နယ် အခြားအင်အားစုများ၏ စစ်ရေးကိစ္စများကို တာဝန်ယူသည်။ သို့သော် အထူးဒေသ၏ အတွင်းရေးကိစ္စများကို ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်း မရှိပေ။
အထူးဒေသအစိုးရ၏ နယ်စပ်ကာကွယ်ရေးတပ် အင်အားကို ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနမှ သတ်မှတ်ပေးသည်။ လက်နက်ပစ္စည်းများကိုမူ အထူးဒေသ အစိုးရက တာဝန်ယူသည်။
ကိုးကား
<ကိုးကန့္တတ္မ်ားျပန္လည္ဆုပ့္ခြာပါျမန္မာစစ္တတ္နွင့္တိုက္လိုက္ခ်င္းမ်ိုးမျပု႕ရန္နွင့္တတ္အင္အားျပန္လည္ျဖည့္တင္ရန္ေရွ႕တန္စစ္ေျမျပင္မွယခုဆုပ့္ခြာရန္" အမိန္႔ "[{202.191.105.19 ၁၁:၄၅၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၃ (UTC)}][(202.191.105.19  ၁၁:၄၅၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၃ (UTC))]202.191.105.19  ၁၁:၄၅၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၃ (UTC)@
ဟင်နီ
မြင်းအထီးနှင့်မြည်းအမ ကိုစပ်၍မွေးလာသောတိရစ္ဆာန်ကို ဟင်နီခေါ်သည်။ လား (E. caballus + asinus) သည် မြည်းအထီးနှင့်မြင်းအမ ကိုစပ်၍မွေးလာသော တိရစ္ဆာန်ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ခွာမစုံသော တိရစ္ဆာန်များ
တိပိဋကဓရ ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိက
တိပိဋကဓရ ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိက ဘွဲ့တံဆိပ်တော် (Tipitakadhara Dhammabhandagarika) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန၊ သာသနာရေး ဦးစီးဌာန မှ ဆက်ကပ်ချီးမြှင့်သော သာသနာတော်ဆိုင်ရာ အမြင့်ဆုံးဘွဲ့တံဆိပ်တော်များအနက် တစ်ခု ဖြစ်သည်။
တိပိဋကဓရ ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိက ဘွဲ့တံဆိပ်တော်၏ ဂုဏ်အင်္ဂါအရည်အချင်းများမှာ :
သို့သော် ဤဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကို တိပိဋကဓရ တိပိဋကကောဝိဒ အောင်မြင်ပြီး (၅)နှစ်ပြည့်သောအခါမှသာ ဆက်ကပ်သော ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ဖြစ်သည်။
တိပိဋကဓရ ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ ဆရာတော်ကြီးများ
တိပိဋကဓရ တိပိဋကကောဝိဒ အောင်မြင်ပြီး (၅)နှစ်သက်တမ်းပြည့်မြောက်သဖြင့် ဘွဲ့တံဆိပ်တော် ဆပ်ကပ်ခြင်းခံရသော ဆရာတော်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
တာဂျစ် ဘာသာစကား
တာဂျစ် သို့ တာဂျစ်ကီ ဘာသာစကား (забо́ни тоҷикӣ́) သည် တာဂျစ်ကီ ပါးရှန်း (форси́и тоҷикӣ́)၊ တတ်ဇီကီ ဟူ၍လည်း အမည်ကွဲများရှိပြီး တာဂျစ်ကစ္စတန်နှင့် ဥဇဘက္ကစ္စတန်ရှိ တာဂျစ်လူမျိုးများ သုံးစွဲသည့် ဘာသာစကားဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တာဂျစ်ကစ္စတန်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ ကဏ္ဍ:ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ ကဏ္ဍ:အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ
မြစ်သားမြို့
ရန်ကုန် - မန္တလေး မီးရထားလမ်းသည် မြစ်သားမြို့ကို ဖြတ်သွားသဖြင့် မြို့နယ်ကို အရှေ့ပိုင်းနှင့် အနောက်ပိုင်းဟူ၍ နှစ်ပိုင်း ခြားထားသကဲ့သို့ရှိနေ၏။ မြစ်သားမြို့တွင် အိမ်ခြေ ၃၉၃၃ ရှိပြီး လူဦးရေမှာ ၁၈,၂၇၈ ဖြစ်သည်။
မီးရထားလမ်း အရှေ့ဘက်ရှိ မြစ်သားမြို့နယ်မှာ မိုးအလွန်ပါးသော အရပ်ဖြစ်သော်လည်း ပန်းလောင်မြစ်မှ ရေသွယ်မြောင်းများဖြင့် ကောက်ပဲသီးနှံပင်များကို စိုက်ပျိုးနိုင်ကြသည်။ ထိုအပိုင်းမှာ မြေညီရပ်ဖြစ်၍ အရှေ့ဘက်တွင် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်ရှိသည်။ မီးရထားလမ်း အနောက်ဘက် အပိုင်းတွင်ကား စမုန်မြစ်နှင့် စမာတူးမြောင်းတို့မှ ရေရသည်။
မြစ်သားမြို့၏ အကျယ်အဝန်းမှာ တောင်နှင့်မြောက် ၁ မိုင် ၂ ဖာလုံခန့်၊ အရှေ့နှင့် အနောက် ၆ ဖာလုံခန့်ရှိ၍မြေပြန့်အရပ်ဖြစ်၏။ ပန်းလောင်မြစ်သည် ပတ်ဝိုက်ကာ အရှေ့တောင်မှ အနောက်မြောက်သို့ စီးဆင်းသွားသည်။ မြို့နယ်ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်သည်အလျောက် အစိုးရရုံးများ၊ ဆေးရုံ၊ အထက်တန်းကျောင်း၊ ဆန်စက်များ စသည်တို့ ရှိသည်။ မြို့လယ် အရှေ့ဖျား၌ သီရိဓမ္မာသောကမင်းကြီး တည်ခဲ့သည်ဟုဆိုသော ရွှေမုဋ္ဌောစေတီတော်ကြီး တည်ရှိ၏။ နှစ်စဉ် တပို့တွဲ လဆန်း ၈ ရက်နေ့မှ လပြည့်ကျော် ၂ ရက်နေ့အထိ ဘုရားပွဲတော် စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပလေ့ရှိလေသည်။ မြစ်သားမှ မြင်းခြံသို့ မော်တော်ကားလမ်းရှိ၍ ၅၃ မိုင်ဝေးသည်။
သမိုင်းကြောင်း
မြစ်သားမြို့တည်နေရာဒေသသည် အနော်ရထာမင်းမတိုင်မီကတည်းက လူနေထိုင်မှု ရှိခဲ့ပြီး လယ်တွင်း ၁၁ ခရိုင်ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ပုဂံခေတ် ရှေးမင်းများလက်ထက်က မြို့အမည်ကို မ္လစ်သာ ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ တငြိမ့်ငြိမ့် စီးဆင်းလျက်ရှိသော ပန်းလောင်မြစ်ကမ်းကို အမှီပြု၍ တည်ထားခြင်းကြောင့် "သာယာသည့် မြို့ဆိပ်ကမ်း" အနေဖြင့် ရည်ညွှန်းခဲ့သည်။
အနော်ရထာမင်းသည် ပန်းလောင်မြစ်နှင့် ဇော်ဂျီမြစ်ကို အခြေခံ၍ ဆည်များ တည်ဆောက်ခဲ့ရာ ပန်းလောင်မြစ်တွင် ကျီးမည်းဆည်တည်ဆောက်မည့် နေရာကို လက်ဆန့်တန်းညွှန်ပြ၍ မြစ်ကိုသားပြသည်ကို အစွဲပြု၍ "မြစ်သား" ဟု အမည်တွင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။
လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်မြို့
လော့အိန်ဂျယ်လိစ် (IPA: /lɑˈsændʒələs/, စပိန်ဘာသာစကားဖြင့် IPA: /los ˈaŋxeles/ ) သည် ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်တွင် အကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်ပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ဒုတိယမြောက် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ် မြစ်ပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး အမေရိကန် အနောက်ပိုင်းတွင် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ အမြဲမကြာခဏ ဆိုသလိုပင် အတိုကောက် L.A ဟု ခေါ်ဆိုလေ့ရှိကြပြီး နတ်သမီးတို့၏မြို့တော် ဟုလည်း ခေါ်ဆိုလေ့ရှိသည်။ လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်မြို့တွင် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် လူဦးရေ ၃.၈ သန်းခန့်ရှိပြီး ကယ်လီဖိုးနီးယားတောင်ပိုင်းတွင် ၄၉၈.၃ စတုရန်းမိုင် (၁၂၉၀.၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ) အကျယ်အဝန်းဖြင့် ဖြန့်ကျက်ထားသည်။ ထိုမျှသာမက လော့အိန်ဂျယ်လိစ် မြို့ပြဧရိယာတွင် နေထိုင်သူ စုစုပေါင်း ၁၂.၉ သန်းခန့်ရှိသည်။ ထိုသူများမှာ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှ ပြောင်းရွှေ့လာကြသူများဖြစ်ပြီး ဘာသာစကား ၂၂၄ မျိုးကို ပြောဆိုကြသည်။ လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် လူဦးရေအများဆုံးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အမျိုးအစား အစုံဆုံး ကောင်တီတစ်ခုဖြစ်သည့် လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်ကောင်တီ၏ အုပ်ချုပ်ရေးမြို့ဖြစ်သည်။ လော့အိန်ဂျယ်လိစ်တွင် နေထိုင်သူများကို အိန်ဂျယ်လီနို (English: "Angelenos" IPA: /ændʒəˈlinoʊz/) ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
ပနဲတောရွာ
ပနဲတောရွာ
​နောင်တော်ကြီးရွာ၊ ကိုးအိမ်တန်း
နောင်တော်ကြီးရွာ၊ ကိုးအိမ်တန်း
တစ်ကိုယ်တော်ကြိုးလွတ်တောင်တက်ခြင်း
တစ်ကိုယ်တော် ကြိုးလွတ်တောင်တက်ခြင်း (သို့) ကြိုးလွတ်တောင်တက်ခြင်း (free solo climbing or free soloing) တွင် တောင်တက်သမား (သို့မဟုတ် ကြိုးလွတ်တောင်တက်သမား) များသည် ကြိုးများ ၊ ဆိုင်းကြိုးများ သို့မဟုတ် အခြား ကာကွယ်ပေးသော ပစ္စည်းများမပါဘဲ သူတို့ကိုယ်ပိုင် တစ်ဦးချင်း ခွန်အားနှင့် အရည်အချင်းပေါ်တွင် လုံးဝမှီခိုရန် တွန်းအားပေးထားပြီး တစ်ကိုယ်တည်းတက်ကြသည့် ရေခဲတောင် သို့မဟုတ် ကျောက်တောင်ကိုတက်သည့် နည်းစနစ် ပုံစံတစ်မျိုးဖြစ်သည်။
တစ်ကိုယ်တော်ကြိုးလွတ်တောင်တက်ခြင်း သည် တောင်တက်ခြင်း၏အန္တရာယ်အရှိဆုံးပုံစံဖြစ်ပြီး ကျောက်တောင်တက်ခြင်း နှင့်မတူသည့်အချက်မှာ တစ်ကိုယ်တော်ကြိုးလွတ်တောင်တက်သမား များသည် အန္တရာယ်မရှိ၊ စိတ်ချရသော အမြင့်နေရာမှ (အန္တရာယ်ရှိသော) အထက်သို့ တက်ကြ၍ ထိုနေရာမှ ပြုတ်ကျပါက စိုးရိမ်ဖွယ် ဒဏ်ရာအနာတရရရှိနိုင် (သို့) သေကြေနိုင်သည်။ တောင်တက်သမားများစွာသည် တစ်ကိုယ်တော် ကြိုးလွတ်တောင်တက်နိုင်ရန် ကြိုးစားခဲ့ကြသော်လည်း ၎င်းကို ထိပ်တန်းအားကစားသမားများအတွက်သာ ထိုက်တန်သော သီးသန့်တကာ့ သီးသန့်နေရာတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြသည်။  ထိုအခြေအနေက တစ်ကိုယ်တော်အလွတ်တောင်တက်သမားများအား မီဒီယာများနှင့် ကျောက်တောင်တက်အားကစားသမားများအကြား ကျော်ကြားစေခဲ့သည်။ "ကြိုးလွတ်တောင်တက်" သည် အစောပိုင်းက  တောင်တက်သမားများ၏ ဗန်းစကားတစ်ခု ဖြစ်သော်လည်း အော်စကာဆုရ ရုပ်ရှင် "ကြိုးလွတ်တောင်တက်ခြင်း"သည် ကျော်ကြားလာပြီးနောက်ပိုင်းတွင်  Merriam-Webster သည် ထိုစကားလုံးကို အင်္ဂလိပ်အဘိဓာန်ထဲသို့ တရားဝင်ထည့်သွင်းခဲ့သည်။
အများပြည်သူအမြင်
တောင်တက်သမားအသိုင်းအဝိုင်းအများအပြားက တစ်ကိုယ်တော်ကြိုးလွတ်တောင်တက်ခြင်းများကို ချီးမွမ်းကြသော်လည်း အခြားသူများကမူ ဖြစ်လာနိုင်သော အန္တရာယ်များနှင့် ထိုတောင်တက်ခြင်းများမှ အခြားတောင်တက်သမားများကိုပေးနိုင်ခြေရှိသော သတင်းစကားများကို သတိပြုစိုးရိမ်ကြသည်။  ကုမ္ပဏီများစွာသည် တစ်ကိုယ်တော်ကြိုးလွတ်တောင်တက်သမားများနှင့် အလုပ်လုပ်သည့်အခါ ထိုအမြင်များကို ထည့်သွင်းတွက်ချက်စဉ်းစားကြသည်။ တောင်တက်အားကစားနှင့် ကာလကြာဆက်နွယ်ခဲ့သော အာဟာရဖြည့်ချောင်းကုမ္ပဏီ Cliff Bar  သည် တောင်တက်သမားများစွန့်စားရသော အန္တရာယ် များကို ထောက်ပြကာ မည်မျှသော အန္တရာယ်များကိုသာ စွန့်စားသင့်ကြောင်း အချေအတင်ပြောဆိုခြင်းများကို နှိုးဆွပေးပြီး ၂၀၁၄တွင် တောင်တက်သမား ၅ဦးအား စပွန်ဆာပေးခြင်းကို ဖြုတ်ချခဲ့သည် ။
သို့သော် North Face နှင့် Red Bull တို့သည် တစ်ကိုယ်တော် ကြိုးလွတ်တောင်တက်သမားများကို မြှင့်တင်ပေးပြီး တစ်ကိုယ်တောင်ကြိုးလွတ်တောင်တက်သမား အသိုင်းအဝိုင်းကြီးထွားလာရန် ကူညီပေးခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ယခင် Cliff Bar မှ ဖြုတ်ချခဲ့သော တစ်ကိုယ်တော်ကြိုးလွတ်တောင်တက်သမားတစ်ဦးဖြစ်သည့် အဲလက်စ် ဟွန်းနိုး သည် ဝေဖန်သူများအကြိုက်တွေ့ခဲ့ကြသော ၂၀၁၈ မှတ်တမ်းရုပ်ရှင် ဖရီးဆိုလို  တွင်ပါဝင်လာခဲ့ပြီး အကောင်းဆုံး မှတ်တမ်းရုပ်ရှင်ပါဝင်သူအကယ်ဒမီဆု ကို ရရှိခဲ့သည်။
လှုံ့ဆော်မှုများ
နာမည်ကျော်ကြားသော တစ်ကိုယ်တော် ကြိုးလွတ်တောင်တက်သမား များသည် ရိုးရှင်းမှု နှင့် တောင်တက်သမားတစ်ယောက်တက်နိုင်သောအမြန်နှုန်းကို တစ်ကိုယ်တော်ကြိုးလွတ်တောင်တက်ရခြင်း၏ အကြောင်းအရင်းများအဖြစ် ညွှန်းဆိုကြသည်။
ထို့အပြင် ထိုခဏ၌ ဇန် ကဲ့သို့သောအခြေအနေကိုဖြစ်ပေါ်စေသော လိုအပ်သည့် ပြင်းထန်သောအာရုံစူးစိုက်မှုရှိရခြင်း ကလည်း တစ်ကိုယ်တော်တောင်တက်ရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။
အအောင်မြင်ဆုံးတစ်ကိုယ်တော်ကြိုးလွတ်တောင်တက်သမားများသည် တောင်တက်အသိုင်းအဝိုင်းတွင် လည်းကျော်ကြားလာကြပြီး ရှားရှားပါးပါး အဖြစ်မျိုးတွင် ကျောက်တောင်တက်သမားများ၏ သေးငယ်သော အဝိုင်းအဝန်း၏ အပြင်ဘက်တွင် လည်း နာမည်ကောင်းရရှိကြသည်။
တစ်ကိုယ်တော်ကြိုးလွတ်တောင်တက်သည့် အလေ့အထသည် အများအားဖြင့်တောင်တက်သမားနှင့်ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်သောလမ်းကြောင်းများနှင့်သာသက်ဆိုင်သည်။ ထိုလမ်းကြောင်းများ၏ ခက်ခဲမှုသည်လည်း တောင်တက်သမား၏ စွမ်းရည်တတ်နိုင်မှုအတွင်းသာ ကောင်းစွာကာမိနေသည်။ သို့သော် ရှောင်လွှဲမရနိုင်သော အန္တရာယ်များဖြစ်သည့် လိမ့်ကျလာသည့်ကျောက်တုံးများ နှင့် ရာသီဥတုရုတ်တရက်ပြောင်းလဲမှု တို့မှာအမြဲတမ်းရှိနေသည်။ အချို့ နာမည်ကျော်ထိပ်တန်းတောင်တက်သမားများမှာ တစ်ကိုယ်တော်ကြိုးလွတ်တောင်တက်ရင်း သေဆုံးခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့တွင်
John Bachar, Derek Hersey, Vik Hendrickson, Robert Steele, Dwight Bishop, Jimmy Ray Forester, Jimmy Jewell, Tony Wilmott နှင့် John Taylor တို့ ပါဝင်သည်။ thumb| Michael Reardon သည် ၂၀၀၇ ခုနှစ်၊ Joshua Tree National Park ရှိ လမ်းဆုံကျောက်တုံး ပေါ်တွင် အောက်ညာဘက်နှင်းလျှောစီးလမ်းကြောင်း (၅.၁၀ ခ) ကိုတစ်ကိုယ်တော်ကြိုးလွတ်တောင်တက်ခဲ့သည်။ left|thumb| Bryan Kennedy သည် ၁၉၇၇ Tasmania ရှိ Wellington, Battlements Organ Pipes Mount Wellington သို့တိုက်ရိုက်ထွက်ခွာသွားခြင်းဖြစ်သည်။ အားကစားသည် လူသိများသော လိုက်စားသူ အမြောက်အမြားကို မွေးထုတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် မတ်စောက်သော ကမ်းပါးပေါ်တွင် လုံးဝတစ်ကိုယ်တည်း ဖြစ်ကာ အကာအကွယ်မဲ့နေသော သူတို့၏ ဓာတ်ပုံ များကြောင့် ကျော်ကြားသည်။ ၂၀၁၇ ဇွန်လတွင် အဲလက်စ်ဟွန်နိုး သည် Yosemite ရှိ El Capitan မှ Yosemite Decimal System တွင် 5.13a အဆင့်သတ်မှတ်ထားသောလမ်းကြောင်းပေါ်တွင် ပထမဆုံးကြိုးလွတ်တစ်ကိုယ်တော်တက်ခြင်းဖြင့် နိုင်ငံတကာသတင်းများတွင် နေရာယူခဲ့သည်
ပုံမှန်တစ်ကိုယ်တော်တောင်တက်ခြင်းဖြင့် လူသိများသောတောင်တက်သမားများတွင် Hansjörg Auer ၊ Jim Erickson, John Bachar, Patrick Berhault, Thomas Bubendorfer, Matt Bush, Renaldo Clarke, Peter Croft, Steph Davis, Bill Denz, Tim Deroehn, Catherine Destivelle, ပက်ထရစ် Edlinger, အဲရစ် Escoffier, ယောဟနျသ Gill, Brad Gobright, ဒန် Goodwin က, သူ Mike ဂရေဟမ်, Wolfgang ကိုGüllich, Colin Haley, Derek Hersey, အဲလက်စ် Honnold, အလက်ဇန်းဒါး Huber, ဂျင်မီ Jewel, အဲရစ်ဂျုံးစ်, ကီဗင် Jorgeson, Matt လွိုက်, Dave MacLeod, ဒန် Osman, Dean Potter, Paul Preuss, Andreas Proft, Herbert Ranggetiner, Michael Reardon, Alain Robert, Tobin Sorenson, Will Stanhope, Ueli Steck, Slavko Svetičič, Miroslav Šmíd, Akihira Tawara, John Yablonski, Maurizio Zanolla ၊ Jim Reynolds ။
တချို့ တောင်တက်သမားများမှာ အခွင့်ကြုံမှ သို့မဟုတ် ရှားရှားပါးပါးမှ တစ်ကိုယ်တော်ကြိုးလွတ်တက်ကြသော်လည်း တစ်ကိုယ်တော်ကြိုးလွတ်တက်လောကအပေါ် ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုရှိသောတောင်တက်သမားများတွင် Pierre Allain ၊ Henry Barber, Lynn Hill, Ron Kauk, Jean-Christophe Lafaille, John Long, Dave MacLeod, Reinhold Messner တို့ ပါဝင်သည်။
အဆောက်အဦများကို တစ်ကိုယ်တော်ကြိုးလွတ်တက်ခြင်း
တစ်ကိုယ်တော်ကြိုးလွတ်တက်သမား အချို့သည် အဆောက်အအုံများကို တက်ရောက်ကြသည်။ Alain Robert ("French Spider-Man") နှင့် Dan Goodwin ("Skyscraperman") တို့သည်ကမ္ဘာအနှံ့မှ မိုးမျှော်တိုက်ကြီး များစွာကို လုံခြုံရေးပစ္စည်းလုံးဝမသုံးဘဲ အဆောက်အဦတက်ခြင်း ဟုခေါ်သော အားကစားတစ်မျိုး အနေဖြင့်တက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။
တောင်တက်ခြင်းအမျိုးအစားများမှာ -
ဆားတောင်မြို့
ဆားတောင်မြို့သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်တွင် တည်ရှိသည်။ မန္တလေး - ရွှေဘိုကားလမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ဆား​တောင်​ကျေးရွာအုပ်စုကို မြို့အဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ ကဏ္ဍ:စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ
တန်းတင်ဝရွာ၊ စနဲ
တန်းတင်ဝရွာ၊ စနဲ
ညောင်ကုန်းရွာ၊ တောင်တန်းကုန်း
ညောင်ကုန်းရွာ၊ တောင်တန်းကုန်း
ကြာအင်းရွာ၊ ကွင်းကောက် (တောင်)
ကြာအင်းရွာ၊ ကွင်းကောက် (တောင်)
မောင်မောင်စိုး (ဘောလုံးသမား)
မောင်မောင်စိုး(၆ ဩဂုတ် ၁၉၉၅ ခုနှစ်)သည် ဘောလုံးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး မြန်မာ ယူ-၁၉ အသင်း၏ တိုက်စစ်မှူးတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ လက်ရှိကလပ်အသင်းမှာ မကွေး FC ဖြစ်သည်။
မိချောင်းအင်းရွာ၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်
မိချောင်းအင်းရွာ (Michaunginn)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်၊ ကင်းပန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၄၁၄ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အိုင်ဇောက်ရွာ၊ ကွင်းလျှား
အိုင်ဇောက်ရွာ၊ ကွင်းလျှား
သာစည်ရွာ၊ တောက်ဆုံ
သာစည်ရွာ၊ တောက်ဆုံ
မြို့ဒုံရွာ
မြို့ဒုံရွာ
မန့်နောင်ရွာ၊ မန်ပြိန်း
မန့်နောင်ရွာ (Mantnawng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ မူဆယ်မြို့နယ်၊ မန်ပြိန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၈၁၈၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန်ပြိန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၂၇ ဦး၊ မ ၆၀၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၃၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မူဆယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သခန်းဝရွာ၊ သဲအိမ်ကျောင်းစု
သခန်းဝရွာ၊ သဲအိမ်ကျောင်းစု
ဒေါင့်ကြီးရွာ၊ ကွင်းကောက် (တောင်)
ဒေါင့်ကြီးရွာ၊ ကွင်းကောက် (တောင်)
ကုလားမကျွန်းရွာ၊ စနဲ
ကုလားမကျွန်းရွာ၊ စနဲ
နောင်ရင်းရွာ၊ မိုင်းပန်မြို့နယ်
နောင်ရင်းရွာ (Nawngyin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မိုင်းပန်မြို့နယ်၊ နောင်ရင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၅၆၂၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်ရင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃ ဦး၊ မ ၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
မှဲ့
မှဲ့ သည်ဆေးပညာများအရ လူကိုယ်ခန္ဓာပေါ်ရှိအရေပြားကို အရောင်ထုတ်ပေးတဲ့ Melanocytes လို့ခေါ်တဲ့ ဆဲလ်များ ပေါင်းစည်းဖြစ်ပေါ်ပြီးအရေပြားရှိနေရာအနှံအပြားမည်သည့်နေရာမဆိုဖြစ်လာနိုင်တဲ့ အစက်အပြောက် ဆဲလ်အစုအစက်လေးဖြစ်ပြီး၊မှဲ့ကို Melanocytic Naevi လို့လည်း ခေါ်ကြသည်။ မှဲ့အများစုသည် ကင်ဆာမဖြစ်ပွားစေပြီး အနည်းငယ် ကတော့ ဖြစ်ပွားစေပါသည်။
မှဲ့များကို စပယ်တင်မှဲ့ ၊ မျက်ရည်ခံမှဲ့၊ မှဲ့စလွယ် စသဖြင့်အမျိုးမျိုးခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ မှဲ့ များသည်အရောင်အမျိုးမျိုး၊အသေးအကြီးရှိကြပါသည်။မှဲ့များသည် အညို ၊ အမည်း ၊ အနီ ၊ အညိုဖျော့ ၊ အစိမ်း စသဖြင့် မှဲ့အရောင်မျိုးစုံရှိပါသည်။မှဲ့သည်လူရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ပေါ်မှာ မွေးရာပါခြင်းဖြစ်ပြီး ဗေဒင်၊လက္ခဏာပညာများရ လူတစ်ယောက်၏ကံကြမ္မာအကျိူးအကြောင်းအကောင်းအဆိုးကို မှဲ့ပေါက်ရာနေရာကိုကြည့်ပြီးပြောပြနိုင်တယ်လို့ တရုပ်ဗေဒပညာရှင်တွေ၊ ဟိန္ဒူဗေဒင်ပညာရှိကြီးတွေက ယုံကြည်ထားကြသည်။
ရှော်ချေရွာ
ရှော်ချေရွာ
စီကောက်ပင်ရွာ၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပျားရွာ၊ ဂန့်ဂေါမြို့နယ်
ပျားရွာ (Pyar)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ဂန့်ဂေါခရိုင်၊ ဂန့်ဂေါမြို့နယ်၊ ပျားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၉၁၇၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပျားကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၄၉ ဦး၊ မ ၇၄၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၉၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဂန့်ဂေါမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နလန်းရွာ၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်
နလန်းရွာ (Nalan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ ကတ်ဖကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၂၃၆၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကတ်ဖကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၅၄၉ ဦး၊ မ ၃၅၈၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၁၃၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ဟန်လွဲ (ဟိုင်းနွဲ့)ရွာ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်
ဟန်လွဲ (ဟိုင်းနွဲ့)ရွာ (Hanlwe (Hainwet))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်၊ နောင်လိုင်မူဖိတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၁၀၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်လိုင်မူဖိတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၅၇ ဦး၊ မ ၁၈၈၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၄၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟိုပုံးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
NGC 1000
NGC 1000 သည် အင်ဒရိုမီဒါ ကြယ်စုတန်းလမ်းကြောင်းတွင်တည်ရှိသော ဘဲဥပုံစံ ဂလက်ဆီဖြစ်သည်။ ယင်းအား ၁၈၇၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ တွင် Édouard Jean-Marie Stephan ဆိုသူမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယင်းသည် New General Catalogue စာရင်း၏ အခုတစ်ထောင်မြောက်လည်း ဖြစ်သည်။
တယ်ဘာရာဟိကျောင်းတော်
တယ်ဘာရာဟိကျောင်းတော်' (ကန်ကျောင်းတော် သို့မဟုတ် ဘာရာဟိကျောင်းတော် စသည်ဖြင့်လည်း သိကြ) သည် အထပ်နှစ်ထပ်ပါဝင်သည့် ဘုရားကျောင်းတော်တစ်ခုဖြစ်သည်။ နီပေါနိုင်ငံ အနောက်ပိုင်း၊ ဂန်ဒကိဇုံရှိ ကတ်စကီခရိုင် (Kaski)တွင် တည်ရှိသည်။ နတ်ဘုရားကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သူဖြစ်သည့် Goddess Durga (Barahi) ၏ ဟိန္ဒူကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျောင်းတော်သည် ပိုခါရာမြို့ရှိ ဖီဝကန်၏ အရှေ့တောင်ဘက်အပိုင်းတွင် ရှိသည့် ကျွန်းကုန်းငယ်ကလေးတစ်ခုပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျောင်းတော်တွင် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်တို့က ဆုတောင်းဝတ်ပြုမှုများ ပြုလုပ်ကြသည်။ ကျောင်းတော်သို့ ကန်၏ Lakeside မှ သွားမည်ဆိုပါက လှေဖြင့်စီးကာ သွားရသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံရှိ လည်ပတ်စရာနေရာများ
ကံ့ကော်မြိုင်ရွာ၊ တောင်တန်းကုန်း
ကံ့ကော်မြိုင်ရွာ၊ တောင်တန်းကုန်း
ဂျွန် ဆင်းဂါး ဆားဂျင့်
ဥရောပတိုက်၌ ထင်ရှားခဲ့သော ပန်းချီကျော်များတွင် အမေရိကန်လူမျိုး ဂျွန်ဆင်းဂါး ဆားဂျင့်လည်းအပါအဝင်ဖြစ် သည်။ ဆားဂျင့်သည် အမေရိကန်လူမျိုး မိဘများမှ ၁၈၅၆ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် အီတလီနိုင်ငံ ဖလော်ရင့်မြို့၌ ဖွားမြင်သည်။
ဂျွန် ဆားဂျင့်သည် ဥရောပတိုက်တွင်သာ နေထိုင်ခဲ့၏။ ငယ်စဉ်အခါမှစ၍ ဂျာမန်ဘာသာစကားကို ပြောတတ်သည်။ ပန်းချီပညာကို အီတလီနိုင်ငံတွင် လေ့လာသည်။ ဆားဂျင့်သည် ဆီဆေး၊ ပုံတူကားများကို ရေးခြယ်ရာ၌ ကျော်စောခဲ့ရုံသာမက ရေဆေးရေးဆွဲခြင်းတွင်လည်း ထင်ရှားသူဖြစ်သည်။ နိုင်ငံအနှံ့ အပြား လှည့်လည်သွားလာဘူးသူဖြစ်၍ အတွေ့အမြင် ဗဟုသုတစုံ၏။ အမေရိကန်နိုင်ငံသို့လည်း မကြာခဏ သွားရောက်လည်ပတ်လေ့ရှိ၏။ ဥရောပတိုက်နှင့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုရှိ ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများ၏ ပုံတူကားများကို ရေးခြယ်ခဲ့၏။ သူ၏လက်ရာမှာ အလွန်ကောင်းမွန်သောကြောင့် လူကြိုက်များခဲ့သည်။ ၁၈၈၅ ခုနှစ်ခန့်မှစ၍ ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်သည်အထိ အင်္ဂလန်ပြည်တွင် နေထိုင်၏။
သူရေးဆွဲခဲ့သော ပန်းချီကားများတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ သမ္မတ သီယိုဒို ရူးဇဗဲ့၊ ဂျိုးဇက် ဂျက်ဖာဆန် စသော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများ၏ ပုံတူကားများမှာ ထင်ရှားသည်။ ဆားဂျင့်သည် ၁၉၂၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလန် ပြည်၌ ကွယ်လွန်လေသည်။
ဗထူးတပ်မြို့
မြန်မာ့သမိုင်းတွင်လူမျိုးနှင့်နိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးအတွက် ကိုယ်ကျိုးမငဲ့ဘဲ ဇွဲသတ္တိဖြင့် တိုက်ခိုက်ဆောင်ရွက်ခဲ့သော ကွယ်လွန်သူ ဗိုလ်မှူးကြီး ဗထူးအား ချီးကျူးဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းရပ်စောက် (လောက်ဆောက်)မြို့ မြောက်ဘက် တစ်မိုင်ကွာခန့်တွင် ဗထူးတပ်မြို့ဟု အမည်ပေးထားသော တပ်မြို့တစ်မြို့ တည်ဆောက်ထားလေသည်။တပ်မတော်(ကြည်း)ဗိုလ်သင်တန်းကျောင်း တည်ရှိရာမြို့ ဖြစ်သည်။ သင်တန်းကျောင်းများနှင့် ခြေလျင် တိုက်ခိုက်ရေး တပ်များ၊ လက်ရုံး ဝန်ထမ်းတပ်များ အခြေစိုက်သည်။
ဗထူးတပ်မြို့သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် အထက်ပေ ၃ဝ၅ဝ အမြင့်တွင် တည်ရှိ၍၊ ၂၂ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ပြန့်သည်။ ယခင်က နန်ဟူရွာပျက်ဟု မြေတိုင်းမြေပုံများတွင် ဖော်ပြထားသော အရပ်ဖြစ်၏။ လွယ်ဂုံချောင်းနှင့် ပိန်းချောင်းတို့ စုပေါင်းစီးဆင်းလာသော နန်ဟူချောင်းသည် တပ်မြို့ အလယ်မှ ဖြတ်စီးသွားပြီးလျှင် ဇော်ဂျီမြစ်နှင့် ပူးပေါင်းသွား သည်။ ထိုချောင်းမြောင်းများမှအပ တပ်မြို့ဧရိယာတစ်ခုလုံးသည် မြက်ခင်းများ ဖုံး နေသော တောင်ကုန်းများ ဖြစ်သည်။ တပ်မတော်အရာရှိများ၊ အရာရှိငယ်များအတွက် လေ့ကျင့်ရေးကျောင်းများနှင့် တိုက်ခိုက်ရေးကျောင်းများ ထားရှိရန် လိုအပ်လာသဖြင့် နေရာရွေးချယ်ခဲ့ရာ၊ ထိုစဉျက မြောက်ပိုင်းတိုင်း စစ်ဌာနချုပ်တိုင်းမှူး သရေစည်သူ ဗိုလ်မှူးချုပ်ကျော်ဇော၊ အမှတ်(၄) ခြေလျင်တပ်မဟာမှူး သီရိပျံချီ ဗိုလ်မှူးကြီးစောမြင့် နှင့် လေ့ကျင့်ရေးညှှန်ကြားရေးမှူး သီရိပျံချီဗိုလ်မှူးကြီးမောင်မောင်တို့က ယခုနေရာကို ရွေးချယ်ခဲ့ပြီးလျှင် ၁၉၅၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလမှ အစပြု၍ တပ်မြို့ကို တည်ဆောက်ခဲ့လေသည်။ ဗမာ့ တပ်မတော် အင်ဂျင်နီယာတပ်ဖွဲ့က တပ်မြို့နှင့် အဆောက်အအုံ တစ်ဝက်ခန့်ကို ဆောက်လုပ်ခဲ့၍ ကျန်အဆောက်အအုံ ဆောက်လုပ်ရေးကို အင်ဂျင်နီယာများ ဖြစ်သော ဦးစိုးခ၊ ဗိုလ်ကြိုင်၊ မစ်စတာချောင်ဒရီတို့က ဆောင်ရွက်ကြသည်။ ပထမဦးစွာ တပ်မတော်(ကြည်း) တိုက်ခိုက်ရေးကျောင်း အတွက် အဆောက်အအုံများ ပြီးစီး၍၊ ၁၉၅၄ ခုနှစ် မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် တိုက်ခိုက်ရေးကျောင်း စတင် စခန်းချသည်။ ဆက်လက်၍ စစ်တက်ကသိုလ်အတွက် အဆောက်အအုံများ ဆောက်လုပ်ရာ ပြီးစီးသဖြင့် ၁၉၅၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် စတင် စခန်းချသည်။ ၁၉၅၄ ခုနှစ် မတ်လ ၂ဝ ရက်နေ့တွင် တိရိစာၦန် မွေးမြူရေး တပ်ရင်းတစ်ခုကိုလည်း ထားရှိခဲ့သည်။ တပ်မြို့ တစ်ခုလုံးကို ၁၉၅၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၃၁ ရက် နေ့တွင် ဆောက်လုပ်ပြီးစီးလေသည်။ ပထမတပ်မြို့၊ မြို့နယ်တပ်မှူးကား သီရိပျံချီ ဒုဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်စိုး ဖြစ်လေသည်။
၁၉၅၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် စစ်တက်ကသိုလ်နှင့် တပ်မတော်(ကြည်း) တိုက်ခိုက်ရေးကျောင်း ပါဝင်သော ဗထူးတပ်မြို့ကို နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနုဖွင့်လှစ် သည်။ ဖွင့်လှစ်ပွဲသို့ ဝန်ကြီးများ၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်းနှင့် စစ်ဖက်အရာရှိကြီးများ၊ နိုင်ငံခြား သံတမန် ဧည့်သည်တော်များ တက်ရောက်ကြသည်။
ဗထူးတပ်မြို့တွင် ထင်ရှားသော အဆောက်အအုံများမှာ-
ဗထူးတပ်မြို့၌ နေထိုင်သူအပေါင်းတို့၏ ကလေးများအတွက် တပ်မတော်ကလေးများ အလယ်တန်းကျောင်းကို ၁၉၅၅ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီးလျှင်၊ ယင်းကျောင်းကို အထက်တန်းကျောင်းအဖြစ် ၁၉၅၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့တွင် တိုးမြှင့် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးအနေဖြင့် ပြောပလောက်အောင် မရှိချေ။ ယခင်က အင်းတော်သွားလမ်းနှင့် နန်ဟူချောင်း မြောက်ဘက်တွင် ပရုတ်ပင်များ စိုက်ခဲ့သည်။ ယခုအခါ မစိုက်တော့ချေ။ ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသတွင် စပါးစိုက်သော်လည်း စားသုံး ရန်အတွက် မလုံလောက်ဘဲ ရှိသည်။ ကောင်ဘို့ရွာတွင် လိမ္မော်သီးနှင့် အင်းတော်တွင် သစ်သီးအနည်းအကျဉ်းသာ ထွက်သည်။
(၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ တောင်ကြီးခရိုင် တွင် ပါဝင်သော ရပ်စောက်မြို့၏ လူဦးရေမှာ ၄ဝ၄၇ဝ ဖြစ် သည်။)
မျက်နီကျင်းရွာ၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စူဠကာလိင်္ဂဇာတ်
thumb စတုက္ကနိပါတ် - ၁။ ကာလိင်္ဂဝဂ် -(၃၀၁) စူဠကာလိင်္ဂဇာတ်။ ။
ဉာဏ်ဝီရိယရှိသော အဿကမင်းသည် ကာလိင်္ဂမင်း၏ ကိုယ်စောင့်နတ်ကို လှံဖြင့် ထိုးသတ်လိုက်ရာမှ စစ်တပ်ပျက်၍ စစ်ရှုံးနိမ့်သော ဉာဏ်ဝီရိယကင်းသည့် ကာလိင်္ဂမင်းအကြောင်း။
ဝါဒစွမ်းပြ နိဂဏ္ဌ
နတ်လူတို့ဆရာ ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ဝေသာလီပြည်ဝယ် ခုနစ်ထောင်ခုနစ်ရာ့နှစ်ယောက်သော လိစ္ဆဝီမင်းတို့သည် နေကြကုန်၏။ ထိုမင်းတို့သည် မေးမြန်းခြင်း၊ အတုံ့ပြန်မေးခြင်းကို နှစ်သက်ကြကုန်၏။
ပုစ္ဆာမေးဘိ မြို့ရွာလှည့်
အမိအဖတို့သည် သမီးလေးယောက်တို့အား “ချစ်သမီးတို့ ... သင်တို့အယူဝါဒကို ဖျက်ဆီးနိုင်သူတို့ ခြေရင်း၌လူဖြစ်မူ အလုပ်အကျွေးမယား ပြုရစ်ကြကုန်၊ ရဟန်းဖြစ်မူ ရဟန်းပြုရစ်ကြကုန်” ဟု အဆုံးအမပေးကုန်၏။ နောက်အဖို့၌ မိဘတို့သေလွန်သည်ရှိသော် သစ္စကသည် ဝေသာလီပြည်၌ပင် လိစ္ဆဝီမင်းတို့အား ပညာသင်ကြားကာနေ၏။ သမီးလေးယောက်တို့ကား သပြေခက်ကိုကိုင်ကာ ပစ္ဆာမေးရန် မြို့ရွာအစဉ်အတိုင်း လှည့်လည်ကြကုန်၏။
သာဝတ္ထိပြည်သို့ရောက်လတ်သော် မြို့တစ်ခါး၌ မြေပုံစုတွင် သပြေခက်ကိုစိုက်ခဲ့၍ ပုစ္ဆာကို ဖြေဆိုနိုင်သူသည် ဤမြေပုံစုကို ခြေနှင့်ကြဲ၍ ဤသပြေခက်ကိုလည်း ခြေဖြင့်နင်းစေသတည်းဟု အနီးအနားရှိ လူတို့ကို မှာထားကာ မြို့တွင်းသို့ ဆွမ်းခံဝင်ကြကုန်၏။
ဝါဒပြိုင်ပွဲ ဆင်ယင်နွှဲ
ပရိဗိုဇ်မတို့လည်း ဆွမ်းခံရာမှလာလတ်သော် သပြေခက်ကို နင်းထားသည်ကိုမြင်၍ မေးမြန်းကြရာ ရှင်သာရိပုတ္တရာ နင်းသွားကြောင်း၊ ပုစ္ဆာမေးလိုလျှင် ဇေတဝန်ကျောင်းတော် တံခါးမုခ်သို့ လာရမည်ဖြစ်ကြောင်းကို သူငယ်တို့က ပြောကြားလေ၏။ ပရိဗိုဇ်မတို့သည် တစ်ဖန်မြို့တွင်းသို့ဝင်၍ လူစုရုံးကာ ပုစ္ဆာမေးမြန်းရန် ဇေတဝန်ကျောင်းတော် တံခါးမုခ်သို့သွား၍ ရှင်သာရိပုတ္တရာကိုတွေ့လျှင် ဝါဒတစ်ထောင်ကို မေးမြန်းကြကုန်၏။ ရှင်သာရိပုတ္တရာလည်း ဖြေကြားတော်မူ၏။ တစ်ပါးသော ဝါဒကို သိကြကုန်သေးသလောဟု မေး၏။ မသိပါကုန်ဟု လျှောက်ကြရာ ငါသည် သင်တို့အား ပုစ္ဆာမေးမြန်းလိုသည်ဟု မေးလေလျှင်၊ မေးတော်မူပါ၊ သိလျှင် ဖြေဆိုပါမည်ဟု လျှောက်ထားကြကုန်၏။
ဝါဒရူးမှု ရဟန်းပြု
ထိုအခါ ရှင်သာရိပုတ္တရာသည် ပရိဗိုဇ်မတို့အား “တစ်ခုမည်သည်ကား အဘယ်တရားနည်း” ဟု မေးတော်မူ၏။ “အရှင် မသိပါကုန်” ဟု လျှောက်၏။ ရှင်သာရိပုတ္တရာကိုယ်တိုင်ပင် ဖြေဆိုတော်မူ၏။ ထိုအခါ ပရိဗိုဇ်မတို့သည် “အရှင် ... အကျွန်ုပ်တို့ရှုံး၍ အရှင်အောင်မြင်ပါပြီ၊ အကျွန်ုပ်တို့ အဖိအဖတို့သည် ‘ချစ်သမီးတို့ ...သင်တို့အယူဝါဒကို ဖျက်ဆီးသူတို့ခြေက်ရင်း၌ လူဖြစ်မူ အလုပ်အကျွေးမယား ပြုရစ်ကြကုန်၊ ရဟန်းဖြစ်မူ ရဟန်းပြုရစ်ကြကုန်’ ဟု မှာထားခဲ့ပါသည်။ သို့အတွက် အရှင်၏ခြေတော်ရင်း၌ ရဟန်းပြုကြပါမည်” ဟု လျှောက်ထားကြကုန်၏။ ရှင်သာရိပုတ္တရာလည်း ပရိဗိုဇ်မတို့အား ရှင်ဥပ္ပလဝဏ်ထေရီမထံ ရဟန်းပြုစေကုန်၏။ မကြာမြင့်မီ အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်ကြကုန်၏။
တစ်နေ့သ၌ ရဟန်းတို့သည် တရားသဘင်ဝယ် ရှင်သာရိပုတ္တရာမထေရ်နှင့် ထိုပရိဗိုဇ်မတို့အကြောင်း စကားစပ်မိ၍ ပြောဆိုနေကြရာ မြတ်စွာဘုရား ကြွလာတော်မူ၍ ထိုအကြောင်းကို သိတော်မူလျှင် “ရဟန်းတို့ ... သာရိပုတ္တရာသည် ယခုအခါ၌သာ ထိုမိန်းမတို့ ကိုးကွယ်ရာဖြစ်သည်မဟုတ်၊ ရှေးအခါ၌လည်း ကိုးကွယ်ရာဖြစ်ဖူးပြီ၊ ယခုအခါသာ ရဟန်းအဖြစ်ကို ပေးသည်မဟုတ်၊ ရှေးအခါ၌လည်း မိဖုရားအဖြစ်ကို ပေးခဲ့ဖူးပြီ” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါအတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း။
စစ်ထိုးလိုခြင်း ကာလိင်္ဂမင်း
လွန်လေပြီးသေအခါ ကာလိင်္ဂတိုင်း ဒန္တပုရိမြို့၌ ကာလိင်္ဂမင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် အဿကတိုင်း ပါဋလိပုတ်ပြည်၌လည်း အဿကမင်း မင်းပြုလေ၏။ ကာလိင်္ဂမင်းသည် စစ်သည်ဗိုလ်ပါနှင့် ပြည့်စုံ၏။ ဆင်ပြောင်အားကို ဆောင်နိုင်၏။ အမြဲ စစ်ထိုးဘက်ကို ရှာ၍နေ၏။
တစ်နေ့သ၌ ကာလိင်္ဂမင်းသည် အမတ်တို့အား “အမတ်တို့ ... ငါသည် စစ်ထိုးလို၏၊ စစ်ထိုးဘက်ကိုမမြင်၊ အဘယ်သို့ပြုအံ့နည်း” ဟု မေးလေ၏။ အမတ်တို့သည် “မြတ်သောမင်းကြီး ... အကြောင်းဥပါယ်တစ်ခုရှိ၏။ အရှင်မင်းကြီး၏ သမီးတော်လေးယောက်တို့သည် မြတ်သောအဆင်းကို ဆောင်ကုန်၏။ ထိုသမီးတော်လေးယောက်တို့ကို တန်ဆာဆင်စေလျက် ယာဉ်ပေါင်းချုပ်မှာ စီးစေပြီးလျှင် စစ်သည်ဗိုလ်ပါအပေါင်း ခြံရံကာ ရွာ၊ နိဂုံး၊ မင်းနေပြည်သို့ လှည့်လည်စေ၍ သမီးတော်တို့ကို ယူလိုသောမင်းနှင့် စစ်ထိုးမည်။ စစ်ထိုးဝံ့လျှင် ယူကြကုန်လော့ဟု ကြေညာစေလျှင် ကောင်းမည်” ဟု လျှောက်ကြကုန်၏။
သမီးတော်ယူသည် စစ်ထိုးမည်
ဇမ္ဗူဒိ်ပ်ကျွန်းအလုံးကို လှည့်လည်ကြေညာရာ အဿတိုင်း ပါဋလိပုတ်မြို့တော်သို့ ရောက်ကုန်၏။ အဿမင်းလည်း အလွန်ကြောက်လန့်သဖြင့် မြို့တံခါးတို့ကို ပိတ်စေ၍ လက်ဆောက်ပဏ္ဏာကိုသာ ပို့စေ၏။ ထိုအဿမင်းအား နန္ဒိသေနမည်သော အမတ်သည် ပညာရှိ၏။ အကြောင်းဥပါယ်၌ လိမ္မာ၏။ ထိုနန္ဒိသေနအမတ်သည် ဤမင်းသမီးတို့ လှည့်လည်ကြေညာ၍လာရာ စစ်ထိုးဘက်ကို မရကုန်၊ သို့ဖြစ်လျှင် ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်းအလုံးသည် အချည်းနှီးဖြစ်ရာ၏။ ငါသည် ကာလိင်္ဂမင်းနှင့် စစ်ထိုးမည်ဟု ကြံစည်ပြီးလျှင် - မြို့တံခါးသို့သွား၍ တံခါးစောင့်ကို ခေါ်ကာ -
“အမောင် ... ဤမင်းသမီးတို့ကို မြို့တွင်းသို့ဝင်ကြပါစေ၊ အရုဏမင်း၏ ပုရိသသီဟဖြစ်၍ ကောင်းစွာဆုံးမအပ်ပြီးသော နန္ဒိသေနအမတ်ကြီး ဖြစ်သောငါသည် တံခါးကို အဖွင့်ခိုင်း၏။ သင့်တို့ ဖွင့်ကြကုန်” –
ဟု တံခါးစောင့်အား ပြောဆိုကာ မြို့တံခါးကို ဖွင့်စေပြီးလျှင် မင်းသမီးတို့ယူ၍ အဿကမင်းကြီးအား ဆက်သပြီးလျှင် “အရှင်မင်းကြီး ... မကြောက်ပါလင့်၊ စစ်ထိုးရသော် အကျွန်ုပ် နိုင်အောင် ထိုးပါမည်၊ ဤမင်းသမီးတို့ကား မြတ်သောမင်းသမီးတို့တည်း၊ အဘိသိက်သွန်း၍ မိဖုရားကြီးများ ပြုတော်မူလော့” လျှောက်ထား၍ အဘိသိက်သွန်းစေ၏။ မင်းသမီးတို့နှင့် ပါလာသော စစ်သည်ဗိုလ်ပါတို့ကိုလည်း “သမီးတော်များကို အဿကမင်းကြီး မိဖုရားကြီးတို့အရာ၌ ထားသောအဖြစ်ကို သင်တို့ တင်လျှောက်ထားပါကုန်” ဟု မှာထားကာ ပြန်၍ လွှတ်လိုက်၏။
တိုင်းကြားနှစ်ခု စစ်ပွဲပြု
စစ်သည်ဗိုလ်ပါတို့လည်း ရောက်လျှင် မင်းကြီးအား ထိုအကြောင်းကို လျှောက်ထားကြကုန်၏။ ထိုအခါ ကာလိင်္ဂမင်းကြီးသည် အဿကမင်းကား ငါ၏အစွမ်းကို မသိယောင်တကားဟု ခဏချင်းလျှင် စစ်သည်ဗိုလ်ပါနှင့်တကွ ထွက်လေ၏။ နန္ဒိသေနအမတ်လည်း ကာလိင်္ဂမင်း လာသည်ကို သိလျှင် စစ်သည်ဗိုလ်ပါနှင့်တကွ မိမိတို့နိုင်ငံ အပိုင်းအခြားသို့ ထွက်ကာ စောင့်လင့်၏။ ငါတို့နိင်ငံအပိုင်းအခြားသို့ မကျူးနှင့်၊ မင်းနှစ်ပါးတို့ နိုင်ငံအပိုင်းအခြား၌ စစ်ထိုးခြင်းဖြစ်လိမ့်မည် - ဟု သတင်းစားကို ပို့စေ၏။ ကာလိင်္ဂမင်းလည်း သတင်းစကားကိုကြားလျှင် မိမိနိုင်ငံ အပိုင်းအခြား၌သာ နေ၏။
ရှုံး, နိုင်အမှု မေးလျှောက်ပြု
ထိုအခါ ဘုရားအလောင်းသည် ရသေ့ရဟန်းပြုကာ မင်းနှစ်ပါးတို့ တိုင်းအကြား၌ ကျောင်းဆောက်၍နေ၏။ ကာလိင်္ဂမင်းသည် ရဟန်းတို့မည်သည် ပညာရှိ၏။ အရှုံးအနိုင်ကိုသိရအောင် မေးမည်ဟု ကြံစည်ကာ မထင်ရှားသော အသွင်ဖြင့် ရသေ့ထံကပ်ကာ ပဋိသန္ဓာရစကား ပြောဆိုပြီးလျှင် “အရှင်ဘုရား ... ကာလိင်္ဂမင်းနှင့် အဿကမင်းတို့ စစ်ထိုးရန် စီစဉ်နေကြပါသည် အဘယ်မင်း နိုင်၍ အဘယ်မင်း ရှုံးမည်နည်း” ဟု လေဆာက်၏။ “ဒါယကာ ... ငါကားအနိုင်အရှုံးကိုမသိ၊ စင်စစ်ကား ငါ့ထံ သိကြားမင်း လာလေ့ရှိ၏။ ၎င်းကိုမေး၍ ငါပြောမည်၊ နက်ဖြန်မှ လာခဲ့” ဟု ပြောလိုက်၏။
ရသေ့သည် သိကြားမင်းလာသောအခါ ထိုအကြောင်းကိုမေးလျှင် သိကြားမင်းသည် “အရှင်ဘုရား ... ကာလိင်္ဂမင်း နိုင်လတ္တံ့၊ အဿမင်း ရှုံးလတ္တံ့၊ ဤမည်သော ပုဗ္ဗနိမိတ်ထင်လတ္တံ့” ဟု လျှောက်ထားလေ၏။ နက်ဖြန် ကာလိင်္ဂမင်း လာ၍မေးလျှင် - ကာလိင်္ဂမင်းနိုင်၍ အဿကမင်းရှုံးမည့်အကြောင်းကို ပြောကြား၏။ ကာလိင်္ဂမင်းလည်း ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ပြန်၍သွား၏။ ထိုစကားပျံ့နှံ့၍သွားရာ အဿကမင်း ကြားလေ၏။ ထိုအခါ နန္ဒိသေနအမတ်ကိုခေါ်၍ိထိုအကြောင်းကို ပြောပြန်ရာ အမတ်လည်း “အရှင်မင်းကြီး ... မစိုးရိမ်ပါလင့်၊ အနိုင်အရှုံးကို ဘယ်သူ သိနိုင်အံ့နည်း”ဟု အားပေးလျှောက်ထားလေ၏။
ကိုယ်စောင့်နတ်များ နွားလားဖန်ဆင်း စစ်ထိုးခြင်း
ထိုနောက် နန္ဒိသေနအမတ်သည် ရသေ့ထံကပ်၍ - “အရှင်ဘုရား ... ဘယ်မင်းနိုင်၍ ဘယ်မင်းရှုံးမည်နည်း” ဟု လျှောက်၏။ “ဒါယကာ ... ကာလိင်္ဂမင်း နိုင်လတ္တံ့၊ အဿမင်း ရှုံးလတ္တံ့” ဟု ပြော၏။ “အရှင်ဘုရား ... ပုဗ္ဗနိမိတ် အဘယ်သို့ထင်လတ္တံ့နည်း” ဟု လျှောက်ရာ၊ “ဒါယကာ ... နိုင်မည့်မင်း၏ အစောင့်နတ်သည် အလုံးစုံဖြူသော နွားဥသဘဖြစ်လတ္တံ့၊ ရှုံးမည့်မင်း၏ အစောင့်နတ်သည် အလုံးစုံနက်သော နွားဥသဘဖြစ်လတ္တံ့၊ ထိုနတ်နှစ်ပါးတို့ ရှေးဦးစွာ စစ်ထိုး၍ အနိုင်အရှုံးကို ပြကုန်လတ္တံ့” ဟု ပြောကြားလိုက်၏။
ထိုအခါ နန္ဒိသေနအမတ်သည် မင်း၏အဆွေခင်ပွန်းဖြစ်ကုန်သော သူရဲကြီးတစ်ထောင်တို့ကို အနီးရှိတောင်ပေါ်သို့ခေါ်၍ “အချင်းတို့ ... သင်တို့သည် မင်းကြီးအား အသက်ကို စွန့်နိုင်ပါမည်လော” ဟု မေးပြန်ရာ၊ “အရှင် ... ခုန်ချဝံ့ပါ၏” ဟု ပြော၏။ “အချင်တို့ ... ကောင်းပြီ တောင်ကမ်းပါးပြတ်၌ ခုန်ချသဖြင့် အကျိုးမရှိ၊ မင်းအား ချစ်သောစိတ်ဖြင့် မဆုတ်မနစ် စစ်ထိုးကြကုန်လော့” ဟု တိုင်ပင်ညီညွတ်ကာ သွေးစည်း၍ထားကြကုန်၏။
ကာလိင်္ဂမင်းသည် သိကြားမင်း ပြောကြား၏။ ငါမုချနိုင်မည်ဟု လုံ့လမပြု၊ စစ်သည်တို့လည်း ငါတို့မင်းကြီး နိုင်လိမ့်မည်ဟု ပေါ့လျော့ကာ စည်းလုံးညီညွတ်ခြင်းမရှိကုန်၏။ တကွဲတပြား အစုလိုက်၊ အစုလိုက်သာ ဖြစ်ကုန်၏။
မင်းနှစ်ပါးလုံးပင် တိုက်ပွဲဆင်
မင်းနှစ်ပါးတို့သည် စစ်ထိုးရန် မြင်းစီး၍ ထွက်ကြကုန်၏။ တစ်ဦးကိုတစ်ဦး ချဉ်းကပ်ကြကုန်၏။ အစောင့်အရှောက်နတ်တို့လည်း မင်းနျစ်ပါးရှေ့မှထွက်ကာ စစ်ထိုးရန် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦးကို ချဉ်းကပ်ကြကုန်၏။ ထိုနတ်တို့ကို မင်းနှစ်ပါးတို့သာ မြင်ရကုန်၏။ တခြားသူတို့ မမြင်ရကုန်၏။ ထိုအခါ နန္ဒိသေနအမတ်သည် “မင်းကြီး ... အစောင့်အရှောက်နတ်များကို မြင်၏လော” ဟု မေး၏။ မင်းကြီးလည်း မြင်၏ဟု ပြော၏။ ငါ၏နတ်ကား နွားလားဥသဘအဖြူကြီး ဖြစ်သည်ဟု မိန့်ကြား၏။ “အရှင်မင်းကြီး ... မကြောက်နှင့် အကျွန်ုပ်တို့နိုင်အောင် တိုက်မည်၊ သင်မင်းကြီးသည် မြင်းမှဆင်းသက်၍ ဤလှံကိုကိုင်ပြီးလျှင် မြင်းကို မြောက်ဘက်နံပါး၌ထာကာ လက်ဝဲလက်ဖြင့် ထောက်လျက် ဤသူရဲကြီးတစ်ထောင်နှင့် လျင်မြန်စွာသွား၍ ကာလိင်္ဂမင်း၏ အစောင့်အရှောက်နတ်ကို လှံဖြင့်ထိုးလော့၊ နောက်မှ အကျွန်ုပ်တို့ သူရဲကြီးတစ်ထောင်တို့သည် မင်းကြီးထိုးရာအရပ်ကို လှံတစ်ထောင်ဖြင့် ထိုးကြကုန်အံ့၊ ထိုအခါ နတ်သည် ပျက်စီးလတတ္တံ့၊ နတ်ပျက်စီးသော် ကာလိင်္ဂမင်း ရှုံးလတ္တံ့၊ အကျွန်ု်တို့ နိုင်လတ္တံ့” ဟု စီစဉ်လျှောက်ထားလေ၏။
ဝီရိယမသုံး ကာလိင်္ဂရှုံး
ကာလိင်္ဂမင်းလည်း သေဘေးမှကြောက်သဖြင့် အတင်းပြေးလွှားလျက် -
“အို - အကျင့်မြတ်ကိုကျင့်သောရသေ့ ... သင်ကား သည်းခံရန်ခက်၍ သည်းမခံနိုင်သော ကာလိင်္ဂတိုင်းသားတို့ နိုင်လတ္တံ့၊ အဿကတိုင်းသားတို့ ရှုံးလတ္တံ့-ဟု ပြောဆိုခဲ့၏။ ဖြောင့်မှန်သူတို့သည် လွှဲမှားသောစကားကို မဆိုကြကုန်” –
ဟု ရသေ့ကို မြည်တွန်ဆဲရေးကာ မိမိနေရာ မြို့တော်သို့ သွားလေ၏။ နောက်သို့ပြန်၍ မကြည့်ဝံ့လေ။
နှစ်ရက်၊ သုံးရက်လွန်သဖြင့် သိကြားမင်းသည် လာပြန်လျှင် ရသေ့သည် သိကြားမင်းအား -
“သိကြားမင်း ... နတ်တို့သည် မဟုတ်မမှန်သော စကားကို ဆိုကြကုန်သည် မဟုတ်လော၊ ဟုတ်မှန်သော စကားသည်ချစ်ခင်ကြသည် မဟုတ်လော၊ နတ်မင်း .... သင်သည် အဘယ်ကြောင့် မဟုတ်မမှန်သောစကားကို ဆိုဘိသနည်း” –
ဟု ပြစ်တင်ကဲ့ရဲ့ကာ ပြောဆိုလေ၏။ သိကြားမင်းလည်း ရသေ့စကားကိုကြားလျှင် -
“အရှင်ဘုရား ... နတ်တို့ကား ပြောဆိုရုံသာ ပြောဆိုနိုင်ကြကုန်၏။ လုံ့လကို မပြုနိုင်ကုန်။ အရှင်ဘုရား ... ဤစကားကို ကြားဖူးသည် မဟုတ်ပါလော၊ အဿကတိုင်းသားတို့မှာ ကိုယ်ကိုဆုံးမခြင်း၊ စိတ်၏မကွဲ မပြိုသော သမာဓိရှိခြင်း၊ လုံ့လပြုရာ၌ အညီအညွတ်ထွက်ခြင်း၊ မြဲမြံသော လုံ့လရှိခြင်းတို့နှင့် ပြည့်စုံကုန်၏။ ထို့ကြောင့် စစ်နိုင်ကြသည်” –
ဟု ရသေ့အား ဘယ်လိုပင်ပြောသော်လည်း လုံ့လပြုမှနိုင်ကြောင်း၊ လုံ့လမပြုလျှင် ရှုံးနိမ့်ကြောင်းကို လျှောက်ထားလေ၏။
ဤသို့လျှင် ကာလိင်္ဂမင်း ပြေးသည်ရှိသော်အဿကမင်းသည်ပစ္စည်း၊ ဥစ္စာ၊ လက်နက် စသည်တို့ကို သိမ်းယူကာ မိမိနေရာမြို့တော်သို့ သွားလေ၏။ နန္ဒိသေနအမတ်လည်း မင်းသမီး လေးယောက်တို့ကို ရသင့်ရထိုက်သော အမွေအနှစ်တို့ကို အမြန်ပို့လာရမည်ဟု ကာလိင်္ဂမင်းထံ အကြောင်းကြားပြန်၏။ ကာလိင်္ဂမင်းလည်း အလွန်ကြောက်ရွံ့သဖြင့် အမွေအနှစ်တို့ကို အမြန်ပို့စေ၏။ ထိုအခါမှစ၍ မင်းနှစ်ပါးတို့သည် အချင်းချင်း သင့်တင့်ညီညွတ်စွာ နေကြကုန်၏။
ဇာတ်ပေါင်း
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -
ရဟန်းတို့ -
ထိုအခါ သမီးတော်လေးယောက်တို့သည် - ယခုအခါ ရဟန်းမိန်းမလေးယောက်။
နန္ဒိသေနအမတ်သည် - သာရိပုတ္တရာ။
ရသေ့သည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -
ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း။
ဆောင်ပုဒ်
(၁) တည်ကြည်ဆုံးမ၊ ညီညွတ်ကြ၊ လုံ့လရှိရမည်။
(၂) ပြောရုံမပြီး၊ လုပ်မှပြီး၊ ခရီးရောက်နိုင်မည်။
စူဠကာလိင်္ဂဇာတ် ပြီး၏။
ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ်
ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ် (Sulfuric acid) သည် ရှိသမျှ အက်ဆစ် အပေါင်းတို့တွင် အရေးပါအရာရောက်ဆုံး အက်ဆစ်ဖြစ်သောကြောင့် ကမ္ဘာပေါ်ရှိမည်သည့်လုပ်ငန်းများ၌မဆို ထိုအက်ဆစ်မပါလျှင် မပြီးနိုင်သလောက် ဖြစ်လေသည်။ ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ်သည် ဆီကဲ့သို့သော အရည်ဖြစ်၍ အရောင်အဆင်းလည်းမရှိ၊ အနံလည်းမရှိချေ။ ရေထက်နှစ်ဆ နီးပါးမျှပို၍လေးပြီး အက်ဆစ်အပြင်းရည်သည် အောက်ဆီဂျင်ဓာတ် ပေးစွမ်းနိုင်သော ဓာတ်ပစ္စည်းဖြစ်သည့်ပြင်၊ ရေနှင့် အလွန်ပေါင်းစပ်လွယ်၏။ စိုစွတ်ထိုင်းမှိုင်းသော ဓာတ်ငွေ့ပုလင်းထဲသို့ ထိုဆာလဖျူရစ် အက်ဆစ်ရည်ထည့်လိုက်သောအခါ ဓာတ်ငွေ့တွင် ရှိနေသော ရေငွေ့ကို ဆာလဖျူရစ် အက်ဆစ်က စုပ်ယူလိုက်သဖြင့် ခြောက်သွား၏။ ထို့ကြောင့် ဤအက်ဆစ် သည် စိုစွတ်ထိုင်းမှိုင်းနေသော ပစ္စည်းများကို ခြောက်အောင် လုပ်ပေးနိုင်သော ဓာတ်ပစ္စည်းတစ်ခု အဖြစ်ဖြင့်လည်း အသုံးဝင်၏။ မည်မျှ လောက် ရေနှင့်ပေါင်းစပ်လွယ်သနည်းဟူမူ သကြား၊ ကော်မှုန့်၊ စက္ကူ၊ သစ်သားစ၊ ဝါဂွမ်းစသောပစ္စည်းများပေါ်သို့ ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ်ရည်ကို အစက်ချပေးလိုက်လျှင်ပင် ထိုပစ္စည်းများတွင်ရှိသော ရေကို အက်ဆစ်က ထုတ်ယူလိုက်သောကြောင့် ကာဗွန်အမည်းသာလျှင် ကျန်ရစ်သည်ကို တွေ့ရသည်။ ထိုအက်ဆစ်ကို ရေနှင့်ရောစပ်သောအခါ အပူဓာတ် ပေါ်လာ၏။ အပူဓာတ် ပေါ်လာကြောင်းကို ဤသို့သိအပ်၏။ ရေရှိသော ခွက်တစ်ခွက်ထဲသို့ ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ်အပြင်း ရည်ကို တဖြည်းဖြည်း လောင်းထည့်၍ မွှေပေးလိုက်သောအခါ ရေပူလာသည်ကိုတွေ့ရ၏။ အက်ဆစ်အပြင်းရည်ထဲသို့ ရေအစက်အနည်းငယ် ချပေးလိုက်လျှင်လည်း ရေသည်တမုဟုတ်ခြင်း အလွန်ပူလာသဖြင့် တခါတရံ အက်ဆစ်ရည်သည်ပင်လျှင် စင်၍ထွက်လာတတ်၏။ ထို့ကြောင့် အက်ဆစ်အပြင်းရည်ကို အပျော့ရည်ပြုလုပ်လိုသောအခါ အက်ဆစ်ထဲသို့ ရေကိုမလောင်း ထည့်ဘဲ၊ ရေထဲသို့သာ အက်ဆစ်ရေကို တဖြည်းဖြည်းလောင်း ထည့်၍ မွှေပေးရလေသည်။ အသားပေါ်သို့ အက်ဆစ်ကျရောက် လျှင် အသားကိုလောင်တတ်သည်။
ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ် ချက်ယူကြရာ၌ အသုံးပြုသော နည်းနှစ်နည်းမှာ ခဲဖြင့်စီမံထားသော အခန်းတွင် ချက်သော နည်းဟောင်းနှင့် ဓာတ်ကူပစ္စည်းကိုသုံး၍ ချက်ယူသော နည်း သစ်ဖြစ်၏။ ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ် မော်လီကျူးတစ်ခုတွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင်အက်တမ်နှစ်ခု၊ ဆာလဖာ (ကန့်) အက်တမ်တစ်ခု နှင့် အောက်ဆီဂျင် အက်တမ်လေးခုပါဝင်လျက်ရှိ၍၊ ထိုအက်ဆစ်၏ ဓာတုသင်္ကေတမှာ H2SO4 ဖြစ်၏။ ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ်ကို ချက်ယူသော ပထမနည်း ဟောင်းတွင် လိုအပ်သောပစ္စည်းများမှာ (၁) ဆာလဖာ ဒိုင်အောက်ဆိုက် SO2 (၂) နိုင်ထရစ် အောက်ဆိုက် NO (၃) လေ (၄) ရေနွေးငွေ့ သို့မဟုတ် ရေတို့ ဖြစ်ကြ၏။ ပထမ၌ လေထဲတွင်ပါသော အောက်ဆီဂျင်သည် နိုက်ထရစ်အောက် ဆိုက်နှင့် ပေါင်းလိုက်သောအခါ နိုင်ထရိုဂျင် ပါအောက်ဆိုက် ရ၏။ ဆာလဖာ ဒိုင်အောက်ဆိုက်နှင့် လေတို့ကို ထိုသို့ရခဲ့သော နိုက်ထရိုဂျင် ပါအောက်ဆိုက် NO2 နှင့် ရေနွေးငွေ့ တွင်ရော၍ ချက်လိုက်သောအခါ ဓာတ်ဖောက်ပြန်မှုများ ဖြစ်ပေါ်လာပြီးလျှင် နောက်ဆုံး၌ ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ် H2SO2 ရည်ကိုရရှိသည်။ နိုက်ထရိုဂျင် ပါအောက်ဆိုက် NO2 နှင့် ဆာလဖာ ဒိုင်အောက်ဆိုက် SO2 တို့ကိုရော၍ ချက်သော အခါ NO2 မှ အောက်ဆီဂျင်ဓာတ် ကွဲထွက်လာပြီးလျှင် SO2 နှင့်ပေါင်းစပ်သဖြင့် SO2 သည် ဆာလဖာထရိုင် အောက်ဆိုက် SO3 ဖြစ်လာ၍ NO2 သည် နိုက်ထရစ်အောက်ဆိုက် NO ဖြစ်လာလေသည်။
ဖြစ်လာပုံမှာ- SO2 + NO2 = SO3 + NO တဖန် SO3 နှင့် ရေနွေးငွေ့တို့ရောစပ်ကြရာမှ H2SO2 ကို ရရှိပုံမှာSO3 + H2O = H2SO4
နိုက်ထရစ်အောက်ဆိုက် NO သည် လေထဲမှ အောက်ဆီ ဂျင်ဓာတ်ကို ရသောကြောင့် နိုက်ထရိုဂျင်ပါအောက်ဆိုက် NO2 အဖြစ်သို့ တဖန်ပြောင်းလဲသွားပြီးလျှင် SO2 နှင့်ပေါင်းစပ်ပြန် ၏။ ဤသို့လျှင် ဓာတ်ပေါင်းစပ်မှုတို့သည် အဆက်မပြတ် ဖြစ် နေလေသည်။
ဖြစ်နေပုံမှာ- 2NO + O2 = 2NO SO2 + NO2 = SO3 + NO SO3 + H2O = H2SO4 2NO + O2 = 2NO3 ဒုတိယနည်းဖြင့် ချက်ယူသော နည်းသစ်တွင် လိုအပ်သော ပစ္စည်းများမှာ (၁) ဆာလဖာ ဒိုင်အောက်ဆိုက် SO2 (၂) လေ (၃) ပလက်တီနမ်တို့ဖြစ်ကြ၏။ ခြောက်သွေ့၍ မည်သည့် အညစ်အကြေးမှ ရောမနေသော ဆာလဖာ ဒိုင်အောက်ဆိုက် SO2 သန့်သန့်ကို လေနှင့်ပေါင်းစပ်ပြီးနောက် အလွန်ပူအောင် မီးပြင်းတိုက်ထားသော ပလက်တီနမ်အမှုန့်များရှိရာသို့ သွင်းလိုက်သောအခါ SO2 သည် လေထဲမှ အောက်ဆီဂျင်ဓာတ်ကို ရရှိသဖြင့် SO3 ဖြစ်သွားသည်။ ဤနေရာ၌ ပလက်တီနမ် အမှုန့်သည် မည်ကဲ့သို့မျှ ဓာတ်ဖောက်ပြန်ခြင်းမရှိဘဲ၊ ဓာတ်ကူ ပစ္စည်းအနေဖြင့်သာ ပါဝင်သည်။ ထိုရရှိသော SO3 ကိုရေနှင့် ရောစပ်လိုက်သောအခါ H2SO4 ကိုရရှိ၏။
ရရှိပုံမှာ- 2SO2 + O2 + ပလက်တီနမ်မှုန့် = 2SO3 +ပလက်တီနမ်မှုန့် SO3 + H2O = H2SO4
တွင်းထွက်ရေနံစိမ်းသည် အညစ်အကြေးများနှင့် ရောနှော လျက်ရှိရာ ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ်ဖြင့် စင်ကြယ်အောင် ပြုလုပ် ပေးရ၏။ ဤအက်ဆစ်ကို ဓာတ်မြေဩဇာများ ပြုလုပ်ရာ၌ လည်းများစွာ အသုံးပြုရ၏။ ထိုဓာတ်မြေဩဇာကို ဟူပါဖော့ စဖိတ်ဟုခေါ်၏။ ထို့ပြင် ဓာတ်ပစ္စည်းများ ပြုလုပ်ရာ၌၎င်း၊ သံနှင့် သံမဏိလုပ်ငန်းများ၌လည်း‌ကောင်း၊ ကျောက်မီးသွေးမှဓာတ်ပစ္စည်း များချက်လုပ်သော လုပ်ငန်းများ၌လည်းကောင်း၊ ပေါက်ကွဲစေတတ်သည့် ခဲယမ်းမီးကျောက်များ ပြုလုပ်ရာ၌လည်ကောင်း၊ ရက်ထည်များပြုပြင် လုပ်ကိုင်ရာ၌လည်ကောင်း၊ ပိုးတုအထည်များ စီမံပြုလုပ်ရာ၌လည်ကောင်း သံမပါ သည့်သတ္တုဗေဒလုပ်ငန်းများ၌လည်ကောင်း၊ အခြားအထွေအထွေလုပ်ငန်း များ၌လည်ကောင်း ဤအက်ဆစ်ကို အသုံးပြုကြရ၏။ ဤမျှမကသေး ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ်သည် ဟိုက်ဒရို ကလောရစ်အက်ဆစ် HCI နိုက်ထရစ် အက်ဆစ် HNO3 နှင့် အခြား အက်ဆစ်များခပ်ယူရာ၌လည်ကောင်း အဝတ်လျှော်ဆိုဒါနှင့် ဖော့စဖောရပ်များပြုလုပ်ရာ၌လည်ကောင်း၊ များစွာအသုံးဝင်သေး၏။ ဤမျှအသုံးဝင်သော်လည်း ဤအက်ဆစ်ကို တနေရာမှ တနေရာသို့ အမြောက်အမြား သယ်ယူပို့ဆောင်ရန် အလွန် ခက်ခဲသည့်အတွက် အများအစားအသုံးပြုကြသော လုပ်ငန်းရှင် ကြီးများသည် များသောအားဖြင့် မိမိတို့ဖာသာ အက်ဆစ်ကို ချက်ယူကြလေသည်။
လေဖိအားတိုင်း ကိရိယာ
ယနေ့မိုးများမည်၊ နက်ဖြန်လေမုန်တိုင်းကျမည် အစရှိ သဖြင့် ရာသီဥတုအခြေအနေကို မိုးလေဝသဌာနမှ ကြိုတင် သတိပေးနိုင်ခြင်းသည် ဗရိုမီတာဟုခေါ်သော လေဖိတိုင်း ကိရိယာ၏ ကျေးဇူးကြောင့်လည်း တစ်ကြောင်း ဖြစ်ပေသည်။ ဗရိုမီတာဟူသော ဝေါဟာရသည် ဂရိစကားမှ ဆင်းသက် လာ၍ ဖိအားတိုင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဗရိုမီတာကို လေထုဖိအားတိုင်းတာရာ၌ အသုံးပြုရ၍၊ မိုးလေဝသ အခြေ အနေကို ခန့်မှန်းရာတွင် အရေးပါ အရာရောက်သော ကိရိယာ တစ်ခု ဖြစ်လေသည်။
ဗရိုမီတာကို ကြည့်၍ ရာသီဥတု အခြေအနေကို မည်သို့ ခန့်မှန်းကြပါသနည်း။ ဗရိုမီတာမှ ပြဒါးမှတ် အတက်အကျကို ကြည့်၍ ခန့်မှန်းကြရသည်။ သိပ္ပံပညာရှင်တို့ လက်တွေ့စမ်းသပ် ကြည့်ရှုချက်အရ ကမ္ဘာမြေပြင်ပေါ်ရှိ နေရာတစ်ခုခု၏ လေထု ဖိအားသည် ဗရိုမီတာ၏ပြဒါးတိုင်မှ လေထုဖိအားနှင့် တူညီ သည်ကို တွေ့ရှိခဲ့ကြရသည်။ ကမ္ဘာမြေကြီးကို လေထုကြီးက လွှမ်းပတ်ရစ်ခြုံထားပေရာ၊ လေထု၏သဘောမှာ တစ်နေရာရာ တွင် လေထုအားနည်းသွားသည့်အခါ လေထုဖိအားကောင်းသည့် နေရာမှ လေတို့သည် တဟုန်ထိုး ရောက်ရှိလာကြသည်။ သို့ဖြင့် လေမုန်တိုင်းဖြစ်ပေါ်တတ်ပေသည်။ လေထုဖိအားနည်းသည့် (လေထုပါးသည့်) အရပ်ဒေသတွင် ဗရိုမီတာမှ ပြဒါးမှတ်သည် နိမ့်ဆင်းသွားသည်။ ပြဒါးမှတ်သည် မြင့်တက်နေ၍ ငြိမ်နေလျှင် လေထုဖိအား ကောင်းနေသဖြင့် ရာသီဥတု သာယာမည်ဟု ခန့်မှန်းနိုင်ပေသည်။
ဗရိုမီတာကို စတင်တီထွင်ခဲ့သူမှာ ကမ္ဘာကျော် သိပ္ပံပညာ ရှင် တစ်ဦးဖြစ်သူ ဂယ်လီလေအို၏ တပည့် တော်ရီချဲလီ ဖြစ် သည်။ ဗရိုမီတာ၏ အရင်းခံကိရိယာမှာ လက်မ သုံးဆယ် ကျော်၊ သို့မဟုတ် တစ်ပေခန့်ရှည်သော တစ်ဖက်ပိတ် တစ်ဖက် ပွင့်ဖန်ပြွန်ဖြစ်၍ အတွင်း၌ ပြဒါးထည့်ထားသည်။ ဗရိုမီတာ၏ ဆောင်ရွက်ပုံသဘောမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ ဆိုခဲ့သော တစ်ဖက်ပိတ်ဖန်ပြွန်အတွင်းသို့ ပြဒါးလောင်း ထည့်ပြီးနောက် အဝကို လက်မဖြင့် ပိတ်၍ ပြဒါးထည့်ထား သော အောက်ခံစလုံထဲသို့ စောက်ထိုးနှစ်လိုက်ရသည်။ ထို နောက် ပိတ်ထားသည့် အဝကို ဖွင့်ပေးလိုက်သောအခါ၊ ထိပ် သို့ တိုင်အောင် ရောက်ရှိနေသော ပြဒါး၏ အမှတ်သည် ခြောက်လက်မခန့် နိမ့်ကျလာသည်ကို တွေ့ရလိမ့်မည်။ ဖန်ပြွန် ထိပ်ပိုင်းသည် ပလာနယ်ကဲ့သို့ ဖြစ်နေ၍ ပြဒါး၏ အမှတ် အထက်တွင် လေဖိအားမရှိနိုင်ပေ။ သို့ရာတွင် ပြွန်အတွင်းမှ ပြဒါးတို့သည် အဘယ်ကြောင့် စလုံထဲသို့ ထွက်ကျမသွားဘဲ ရှိနေပါသနည်း။ အကြောင်းမှာ စလုံထဲရှိ ပြဒါး၏ မျက်နှာပြင် ပေါ်တွင် လေထုဖိအား ရှိနေသောကြောင့် ဖြစ်၏။ တစ်နည်း အားဖြင့်ဆိုသော်၊ ဖန်ပြွန်အတွင်းရှိ ပြဒါး၏ အလေးချိန်သည် အပြင်ဘက်ရှိ လေထုဖိအားနှင့် တူညီနေသောကြောင့် ဖန်ပြွန် အတွင်းမှ ပြဒါးများ ပြန်၍ ထွက်မကျနိုင်ခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ တော်ရီချဲလီသည် ဗရိုမီတာကို ၁၆၄၃ ခုနှစ်တွင် စတင်ကြံ စည်သည်။ စတင်ကြံစည်စဉ်က ရေကိုအသုံးပြုသည်။ သို့သော် အရည်အမျိုးမျိုးတွင် ပြဒါးအရည်သည် အလေးဆုံးဖြစ်သည်။ ရေထက် ၁၄ ဆ ခန့်ပို၍ လေးသည်။ ထို့ပြင် ရေနှင့်စာလျှင် ပြဒါး၏ အငွေ့ပျံမှုသည် မဆိုစလောက်သာ ဖြစ်သည်။ ၃၄ ပေမျှမြင့်သော ရေထုအစား၊ ပြဒါးကို အသုံးပြုသောအခါ၊ လက်မ ၃ဝ ခန့်အမြင့်ရှိလျှင် လုံလောက်ပေပြီ။ ထိုကြောင့် တောရီချဲလီသည် ပြဒါးကို အသုံးပြုခဲ့ခြင်း ဖြစ်လေသည်။ နောင်အခါ ဗရိုမီတာကို ယခုသုံးလျက်ရှိကြသော အခြေအနေ သို့ရောက်အောင် တိုးတက်ပြုပြင်ခဲ့ကြသည်။ ပြဒါးတိုင်တွင် အမှတ်ပြဒီဂရီများ မှတ်သားထားရာ ယင်းတို့ကို ကြည့်ခြင်းဖြင့် ရာသီဥတုအခြေအနေကို ခန့်မှန်းတွက်ဆနိုင်ကြပေသည်။ လေထုဖိအားသည် ကမ္ဘာမြေပြင်နှင့်နီးသောနေရာတွင် ပို၍ များပြီးလျှင် ကမ္ဘာမြေပြင်နှင့် ဝေးသွားသောအခါ တဖြည်းဖြည်း နည်းသွားသည်။ ထိုကြောင့် မြေပြင်အထက် အနိမ့်အမြင့်ကို လိုက်၍ ဗရိုမီတာ၏ အမှတ်တွင် အတက်အကျရှိလေရာ၊ တောင်များ၏ အမြင့်တိုင်းရာ၌လည်း ဗရိုမီတာကို အသုံးပြုရ လေသည်။
တောရီချဲလီနှင့် မရှေးမနှောင်းပင် မက်ဒါဗတ်မြို့တော်ဝန် အော့တိုဖွန်ဂေးရိကဲသည် ၁၆၄၆ ခုနှစ်တွင် ဗရိုမီတာတစ်မျိုးကို စမ်းသပ်တီထွင်ခဲ့သည်။ မြို့တော်ဝန်သည် သိပ္ပံပညာ စူးစမ်းမှု၌ စိတ်ဝင်စားသူ ဖြစ်၍ ရေသုံး ဗရိုမီတာတစ်ခုကို ပြုလုပ်သည်။ ရေထည့်ထားသော ပြွန်သည် ၃၄ ပေမျှ ရှည်၍ ထိပ်တစ်ဖက် ပိတ် ဖြစ်သည်။ ပြွန်၏ ထိပ်ပိုင်းကို ဖန်ဖြင့် ပြုလုပ်ထား၍ အောက်ပိုင်းကို ကြေးဝါဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည်။ ပြွန်၏ အောက် ဘက်ကို ရေထဲနှစ်ထားသည်။ ပြွန်အတွင်းရှိရေသည် ရာသီဥတု အခြေအနေ ပြောင်းတိုင်း တက်ချည်ကျချည် ဖြစ်သည်။ ထိုရေ ထဲ၌ ပေါလောပေါ်နိုင်သော လူရုပ်ကလေးတစ်ရုပ် ထည့်ထား သည်၊ ရာသီဥတုကောင်း၍ ရေအမှတ်မြင့်လာသည့်အခါ အရုပ် ကလေးသည် အပေးရောက်လာကာ လူမြင်ကွင်းသို့ ရောက်လာ သည်။ ရာသီဥတုအခြေအနေ မကောင်းလျှင် ရေအမှတ်နိမ့်ကျ သွား၍၊ လူရုပ်ကလေးလည်း အောက်သို့ရောက်ကာ ကွယ် ပျောက်သွားသည်။ မြို့တော်ဝန်သည် ထိုပြွန်ချောင်းကို သူ၏ အိမ်တွင် ကပ်ထောင်ထားရာ၊ လူအများမှာ ဗရိုမီတာမှန်း မသိ ကြ၍၊ မှော်အတတ်ဖြင့်ပင် ပြုလုပ်ထားလေသလောဟု တအံ့ တ0x100သ ရှိခဲ့ကြလေသည်။
ဗရိုမီတာကို ရေ၊ ပြဒါးမပါဘဲနှင့်လည်း ပြုလုပ်နိုင်သည်။ ပတ်စကယ်ဆိုသူသည် ဝိုင်အရက်သုံးဗရိုမီတာတစ်ခုကို စမ်းသပ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဝိုင်အရက်သည် ရေထက်ပင် ပေါ့ သေးသဖြင့် ပြွန်ချောင်းကို ၄၆ ပေ ခန့် ရှည်အောင် ပြုလုပ်ခဲ့ရ လေသည်။ ဗရိုမီတာကို သင်္ဘော၊ လေသင်္ဘော၊ လေယာဉ်ပျံများ၌ လည်း တပ်ဆင်အသုံးပြုကြရသည်။ အကြောင်းမှာ ယင်းတို့ သည် ရာသီဥတုအခြေအနေကို ကြည့်၍ ခုတ်မောင်းပျံသန်းကြ ရသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ လေသင်္ဘော လေယာဉ်ပျံတို့သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် အမြင့်ပေ မည်မျှ၌ ပျံသန်းနေ သည်ကိုလည်း ဗရိုမီတာများက ပြသသည်။ ထိုကဲ့သို့သော ဗရိုမီတာမျိုးကို အော်လတီမီတာဟု ခေါ်သည်။ လေယာဉ်ပျံ လေသင်္ဘော တို့တွင် ပြဒါးတိုင်ဗရိုမီတာများကို သယ်ဆောင် ရန် မလွယ်ကူပေ။ ထိုကြောင့် သယ်ယူရလွယ်ကူသော အန္နာ ရွိုက် ဗရိုမီတာတစ်မျိုးကို အသုံးပြုကြရသည်။ အန္နာရွိုက် ဆိုသည်မှာ အခြောက်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၍ အရည်မပါသော ဗရိုမီတာဟု ဆိုလိုသည်။ ထိုကရိယာမျိုးသည် အတွင်းရှိ လေကို စုတ်ထား၍ ပလာနယ်နီးပါး ဖြစ်နေသော သတ္တုဗူး ကလေးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုသတ္တုဗူးကလေး၏ အဖုံးကို လေထုဖိအားအလိုက် ကျုံ့နိုင် ကန်နိုင်အောင် ပြုထားသည်။ ကျုံ့သမျှ ကန်သမျှကို အဖုံး၌ တပ်ဆင်ထားသော လက်တံက အဖုံးမျက်နှာပြင်ဘေးရှိ ဒီဂရီအမှတ်အသားများကို ညွှန်ပြသည်။ ဗရိုမီတာရိုရိုးနှင့် နှိုင်းစာလျှင်၊ အန္နာရွိုက် ဗရိုမီတာသည် လေထုဖိအားကို အတိအကျ မှန်ကန်အောင် မပြနိုင်ပေ။ သို့သော် ရာသီဥတုအခြေအနေ၌ အနည်းငယ်မျှ အပြောင်းအလဲ ရှိရုံနှင့်ပင်၊ အပြောင်းအလဲကို ညွှန်ပြနိုင်သည်။ အချို့သော အန္နာရွိုက်ဗရိုမီတာတို့၏ လက်တံတွင် မင်ထည့်ထားသည့် ကလောင်သွား တပ်ထားရာ၊ လက်တံရွေ့သမျှကို မင်ကြောင်း ထင်စေသဖြင့်၊ မည်သည့်အချိန်တွင် လေထုဖိအားမည်မျှ ရှိကြောင်းကို အလွယ်တကူ သိရှိနိုင်သည်။ ယင်းသို့ မင် ကြောင်းဖြင့် လေထုဖိအားကို မှတ်တမ်းတင်နိုင်သည့် ဗရိုမီတာ မျိုးကို ဗာရိုဂရပ်(လေဖိမှတ်ကရိယာ)ဟု ခေါ်လေသည်။
ဘို့ကုန်းရွာ၊ ကွင်းကောက် (တောင်)
ဘို့ကုန်းရွာ၊ ကွင်းကောက် (တောင်)
နားကြပ်
နားကြပ် များသည် အသုံးပြုသူ၏ နားရွက်အပေါ် သို့မဟုတ် ဦးခေါင်းအနီးတစ်ဝိုက်တွင် တပ်ဆင်ထားသော အသံချဲ့စက်ငယ်သာဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် လျှပ်စစ် အချက် ပြမှုကို သက်ဆိုင်သော အသံ အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲပေးသော လျှပ်စစ်အသံဓာတ် ပြောင်းကိရိယာများ ဖြစ်သည်။ နားကြပ်များသည် သုံးစွဲသူတစ်ဦးတည်းမှ အသံအရင်းအမြစ်ကို သီးသန့်နားဆင်နိုင်စေသည့်အီလက်ထရွန်နစ်လျှပ်စစ်ပစ္စည်းတစ်ခုသာဖြစ်သည်။နားကြပ်များသည် ပုံမှန်အားဖြင့် 1/4 လက်မ (6.35 မီလီမီတာ) သို့မဟုတ် 1/8 လက်မ (3.5 မီလီမီတာ) ရှိပြီးနားကြပ်များကို တယ်လီဖုန်းအော်ပရေတာများ အသုံးပြုရန်အတွက် ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် တီထွင်ခဲ့သည်။
ထီဆိုင်းရွေ့ရွာ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်
ထီဆိုင်းရွေ့ရွာ (Htihsengywayt)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်၊ နောင်လိုင်မူဖိတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၀၉၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်လိုင်မူဖိတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၅၇ ဦး၊ မ ၁၈၈၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၄၃ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟိုပုံးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မန့်နောင်ရွာ၊ မူဆယ်မြို့နယ်
မန့်နောင်ရွာ (Mantnawng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ မူဆယ်မြို့နယ်၊ မန့်နောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၈၁၉၄ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မူဆယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြစ်တန်းရွာ၊ သဲအိမ်ကျောင်းစု
မြစ်တန်းရွာ၊ သဲအိမ်ကျောင်းစု
ကွင်းလျှားဘက်ရွာ၊ ကွင်းလျှား
ကွင်းလျှားဘက်ရွာ၊ ကွင်းလျှား