cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဟိုတယ်
ဟိုတယ် ဆိုသည်မှာ အခကြေးငွေယူ၍ ခဏတာအတွက် တည်းခိုနေထိုင်နိုင်ရန် ပံ့ပိုးပေးသော နေရာဌာနဖြစ်သည်။ ဟိုတယ်မှ ပံ့ပိုးပေးသော အသုံးအဆောင်များတွင် အတန်အသင့် အရည်အသွေးရှိသော မွေ့ရာတစ်ခု ပါဝင်သော အခန်းငယ် တစ်ခုမှစ၍ အရည်အသွေးမြင့်သောမွေ့ရာ၊ ဘီဒို၊ ရေခဲသေတ္တာ၊ အခြားမီးဖိုဆောင် အသုံးအဆောင်များ၊ မွမ်းမံပြင်ဆင်ထားသော ကုလားထိုင်များ၊ မျက်နှာပြင်ပြား ရုပ်မြင်သံကြားစက်၊ ရေချိုးခန်း စသည်တို့ပါဝင်သော အခန်းကျယ်ကြီးများအထိ ရှိသည်။ သေးငယ်၍ ဈေးနည်းသော ဟိုတယ်များမှာ ဧည့်သည်အတွက် အခြေခံကျသော ဝန်ဆောင်မှုနှင့် အသုံးအဆောင်များကို ပံ့ပိုးပေးသည်။ ကြီးမားပြီး ဈေးနှုန်းမြင့်သော ဟိုတယ်များတွင်မူ ဧည့်သည်များအတွက် ရေကူးကန်၊ စီးပွားရေးဌာန (ကွန်ပျူတာ၊ ပရင်တာနှင့် အခြားရုံးသုံးပစ္စည်းများပါဝင်သည်) ၊ ကလေးထိန်းခြင်း၊ ကွန်ဖရင့်နှင့် ပွဲများကျင်းပရန် နေရာများ၊ တင်းနစ်ကွင်းနှင့် ဘတ်စကက်ဘောကွင်း၊ ကိုယ်ကာယလေ့ကျင့်ရေး ဌာန၊ စားသောက်ဆိုင်များ၊ စပါး နှင့် လူမှုရေး ကိစ္စ ဝန်ဆောင်မှုများ ထည့်သွင်းထားလေ့ ရှိသည်။ ဟိုတယ်အခန်းများကို ပုံမှန်အားဖြင့် နံပါတ် တပ်ထားသော်လည်း အရွယ်ငယ်သော ဟိုတယ်များအတွင် နာမည်ပေး၍ ခွဲခြားထားလေ့ရှိပြီး ဧည့်သည်များအနေနှင့် မိမိတို့အခန်းအား သီးသန့် ခွဲခြားသိရှိနိုင်ရန် ဖြစ်သည်။ အချို့သော အကောင်းစား ဈေးနှုန်းမြင့်မားသော ဟိုတယ်များတွင် သီးသန့်ပြင်ဆင်ထားသော အခန်းများ ရှိသည်။ အချို့သော ဟိုတယ်များတွင် တည်းခိုရုံသာမက အစားအသောက်ပါ သုံးဆောင်နိုင်သည်။ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းတွင် ဥပဒေရ အချို့သော နာရီများတွင် ဧည့်သည်များအား အစားအသောက်များ မဖြစ်မနေ ကျွေးမွေးရသည်။ ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကက်ပ်ဆူးလ် ဟိုတယ်ဟု ခေါ်သော ဟိုတယ်အမျိုးအစားတွင် အိပ်ရန်အတွက်သာ သင့်တော်သော အခန်းငယ်ကလေးများရှိပြီး ရေချိုးခန်းကို မျှဝေသုံးစွဲရသည်။
ယနေ့ခေတ် ဟိုတယ်များ၏ အစမှ အလယ်ခေတ်ဥရောပရှိ အင်း ခေါ် ညအိပ်ထမင်းဆိုင်များ ဖြစ်သည်။ ၁၇ ရာစု အလယ်ပိုင်းမှစ၍ နှစ်ပေါင်း ၂၀၀ ခန့်အထိ ကို့ချင်းအင်း ဟု ညအိပ်ထမင်းဆိုင်များတွင် ပေါင်းမိုးတပ်လှည်းဖြင့် သွားလာသူများ အတွက် ညအိပ်စရာနေရာ ပံ့ပိုးပေးခဲ့ကြသည်။ ၁၈ ရာစု အလယ်ပိုင်းမှစ၍ ညအိပ်ထမင်းဆိုင်များသည် ချမ်းသာသော ဧည့်သည်များအတွက် စတင် စဉ်းစားပံ့ပိုးပေးလာကြသည်။ ယနေ့ခေတ်ဟိုတယ်ကဲ့သို့သော ပထမဆုံးဟိုတယ်ကို ၁၇၆၈ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ အိပ်စီတာ၌ စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစု အစောပိုင်းတွင် အနောက်ဥရောပ နှင့် မြောက်အမေရိကတို့တွင် ဟိုတယ်များ အများအပြား ပေါ်ထွက်လာခဲ့ပြီး ၁၉ ရာစု နှောင်းပိုင်းတွင် ဇိမ်ခံဟိုတယ်များ စတင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။
ဟိုတယ်တို့၏ လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှုသည် အရွယ်အစား၊ ဆောင်ရွက်သည့်လုပ်ငန်း၊ ရှုပ်ထွေးမှု နှင့် ကုန်ကျငွေ အမျိုးမျိုး အစားစား ကွဲပြားသည်။ ဟော်တယ်အများစု နှင့် ဧည့်ခံကြိုဆိုရေး ကုမ္ပဏီ အများစုတို့သည် ဟိုတယ်တို့ကို အမျိုးအစား ခွဲခြားရန် လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ စံနှုန်း သတ်မှတ်ထားကြသည်။ အဆင့်မြင့် ဝန်ဆောင်မှုအပြည့်ပေးသော ဟိုတယ်တို့မှ ပံ့ပိုးပေးသော အရာများတွင် ဇိမ်ခံစရာ အပန်းဖြေသည့် အရာများ၊ ဝန်ဆောင်မှု အပြည့်အဝ ရှိသော နေထိုင်စရာ၊ တစ်နေရာတည်းတွင် စားသုံးနိုင်သော စားသောက်ဆိုင် နှင့် ကားစင်းလုံးငှားခြင်း၊ အခန်းတွင်း လိုအပ်သည်များကို ဆောင်ရွက်ပေးခြင်း နှင့် မီးပူတိုက်ပေးခြင်း အစရှိသော တစ်ဦးချင်းစီအတွက် အပြည့်ဝဆုံး ပေးထားသော ဝန်ဆောင်မှုများ ပါဝင်သည်။ ဝန်ဆောင်မှု အပြည့်ပေးသော ဟိုတယ်များတွင် အဆင့်မြင့် ဝန်ဆောင်မှုအပြည့်ပေးသော ပံ့ပိုးမှုများဖြစ်သည့် ဝန်ဆောင်မှု အပြည့်ပေးထားသော အခန်းများ၊ ဟိုတယ်တွင်းတွင် ရှိသည့် ဝန်ဆောင်မှု အပြည့်ပေးသော စားသောက်ဆိုင် နှင့် ဟိုတယ်တွင် ရရှိနိုင်သော အပန်းဖြေစရာများ ပါဝင်သည်။ ဘောတစ် ဟိုတယ်များသည် ပို၍ သေးငယ်ပြီး လူသိများသော အမှတ်တံဆိပ်များ မရှိသော်လည်း အများအားဖြင့် အဆင့်မြင့် ပံ့ပိုးမှုများ ပါဝင်သည်။ အငယ်စားနှင့် အလယ်အလတ်စား ဟိုတယ်များတွင် အပန်းဖြေစရာများ အကန့်အသတ်ဖြင့်သာ ရရှိနိုင်သည်။ အီကော်နော်မီ ဟိုတယ်များမှာ အငယ်စားနှင့် အလယ်အလတ်စား ဟိုတယ်များ ဖြစ်ပြီး အခြေခံ နေထိုင်စရာသာ ပံ့ပိုးပေးပြီး ဝန်ဆောင်မှု အနည်းငယ်မျှသာ ရှိသည် သို့မဟုတ် လုံးဝမရှိပေ။ ရက်ရှည်နေထိုင်နိုင်သော ဟိုတယ်များမှာ အငယ်စားမှ အလယ်အလတ်စား ဟိုတယ်များ ဖြစ်ပြီး ပုံမှန်ဟိုတယ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ပို၍ရက်ရှည်နေထိုင်သူများ အတွက် ဝန်ဆောင်မှု အပြည့်အဝပေးသော အခန်းများရှိသည်။
ရဲရွာ၊ မြစ်သားမြို့နယ်
ရဲရွာ (Ye)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ မြစ်သားမြို့နယ်၊ ရေဝန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၈၅၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရေဝန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၀၃ ဦး၊ မ ၈၆၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၇၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြစ်သားမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရေခဲခေတ်
ရေခဲခေတ် သည် ကမ္ဘာ့မြေမျက်နှာ၏ အပူချိန် ကြာမြင့်စွာ မရနိုင်ကြစဉ် ကာလ ဖြစ်သည်။ ၎င်းကာလတွင် ကမ္ဘာ့တိုက်ကြီး များ သည် ရေခဲပြင်များအဖြစ်၊ ဝင်ရိုးစွန်း ရေခဲပြင် နှင့် အပလင် (apline) မဟာရေခဲတုံးများ (galciers) ကြီးထွားခဲ့သည်။ ပထဝီ ကာလ အတိုင်းအတာ အရ တောင်ဝင်ရိုးစွန်း နှင့် မြောက်ဝင်ရိုးစွန်း တို့တွင် ရေခဲပြင်များရှိလျှင် ရေခဲခေတ်ဟုခေါ်သည်။ ထို့ကြောင့် ယခုခေတ်သည် ပထဝီ ကာလ အရ ရေခဲခေတ် ပင် ဖြစ်သည် (ဂရင်းလန်းနှင့် အန္တာတိက တို့တွင် ရေခဲချပ်ကြီးများ ဖုံးလွှမ်းလျက်ပင် ရှိသေးသောကြောင့် ဖြစ်သည်။)
အခြားအဆိုတစ်ခုကမူ “ရေခဲခေတ်” သည် မြောက်အမေရိကနှင့် ဥရောပတို့တွင် ရေခဲများ ဖုံးလွှမ်းခဲ့သော အချိန်ကာလကို ရည်ညွှန်းကြသည်။ ၎င်းအဆိုအရ “ရေခဲခေတ်”သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း (၂၀ဝ၀ဝ) ခန့်က ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ လွန်ခဲ့သည့်နှစ်ပေါင်း တစ်သန်းခန့်က ကမ္ဘာ၏ မြောက်ပိုင်းတစ်ပိုင်းလုံးသည် ရေခဲပြင်အတိ ဖုံးလွှမ်းလျက် ရှိလေသည်။ ကမ္ဘာကြီးသည် အဘယ်ကြောင့် ထိုမျှလောက် အေးခဲ့သည်ကိုမူ မည်သူမျှ တပ်အပ်သေချာ မပြောနိုင်ချေ။ မိုင်ပေါင်းများစွာ ကျယ်ပြန့်သော ရေခဲပြင်ကြီးသည် ဥရောပတိုက်နှင့် မြောက်အမေရိက တိုက် မြောက်ပိုင်းတို့ကို ဖုံးလွှမ်းခဲ့လေသည်။ ထို ရေခဲပြင်ကြီးသည် တဖြည်းဖြည်း တောင်ဘက်သို့ လျှောဆင်း လာခဲ့ရာ တစ်ချိန်ကမူ ရေခဲဖုံးလွှမ်းသော မြေအကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင် ရှစ်သန်းခန့်ပင် ရှိခဲ့လေသည်။ ထိုသို့ ရေခဲပြင်ကြီး ဖုံးလွှမ်းလျက်နေခဲ့သည့်ခေတ်ကို ရေခဲခေတ်ဟူ၍ ခေါ်ကြသည်။
ရေခဲခေတ်တွင် နွေရာသီမှာ တိုတောင်း၍ အေး၏။ ရေခဲပြင်ကြီးလည်း တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွေ့ဆင်း ကျယ်ပြန့်လာသည်။ မြောက်အမေရိကတိုက်တွင်မူ ကနေဒါနိုင်ငံ တစ်ခုလုံးနှင့် မစ်စစ်စပီမြစ်ဝှမ်း အထက်ပိုင်းသည် ရေခဲအတိ ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိသည်။ အာရှတိုက်မြောက်ပိုင်း၊ ရုရှနိုင်ငံအထက် ပိုင်း တစ်ပိုင်းလုံးသည်လည်း ရေခဲပြင်ကြီး ဖြစ်နေသည်။ ထိုအတွင်း၌ ရာသီဥတုသည် ပူလိုက်အေးလိုက်နှင့် အမျိုးမျိုး ပြောင်းလဲလျက် ရှိသည်။ ကမ္ဘာမြေကြီး တစ်စတစ်စ ပူလာလျှင် ရေခဲပြင်ကြီးသည် မြောက်ဘက်သို့ ပြန်ဆုတ်သွားလေသည်။ ယခင်က ရေခဲပြင်ရှိသည့်နေရာတွင် မြက်ပင်များ ပေါက်လာ၍ တိရစ္ဆာန်များလည်း မြောက်ဘက်သို့ စွန့်စားကာ သွားရောက်ကျက်စားကြပြန်သည်။ တစ်ဖန် ရာသီဥတုသည် ပြန်လည် အေးမြလာလျှင် ရေခဲပြင်ကြီးလည်း တောင်ဘက်သို့ လျှောဆင်းလာပြန်သည်။ ယင်းသို့ ဆုတ်လိုက်၊ ဆင်းလိုက်နှင့် ပြောင်းလဲခဲ့သည်မှာ လေးကြိမ်၊ ငါးကြိမ်ခန့်ပင် ရှိလိမ့်မည်ဟု မှန်းဆကြလေသည်။
ထိုကဲ့သို့ ရေခဲပြင်ကြီး ဆုတ်လိုက်၊ ဆင်းလိုက်နှင့် အမျိုးမျိုး ပြောင်းလဲခဲ့ခြင်း အကြောင်းရင်းကို မည်သူမျှ ကောင်းစွာ မသိရှိကြချေ။ သိပ္ပံပညာရှင်အချို့ကမူ ယခု ကျွန်ုပ်တို့သည် ရေခဲခေတ်၏ ကြားကာလတွင် နေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။ နောင်နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာရှိသည့်အခါ ရာသီဥတုသည် တစ်ဖန် အေးမြလာပြီးလျှင် ကမ္ဘာသည် ရေခဲပြင်ကြီး ပြန်လည် ဖုံးလွှမ်းခြင်းကို ခံရလိမ့်ဦးမည်ဟု ယုံကြည်ကြလေသည်။ ရေခဲ ခေတ်တစ်ခေတ်နှင့် တစ်ခေတ်စပ်ကြားတွင် နှစ်ပေါင်းငါးသိန်း မျှ ကြာသည်ဟူသော တွက်ကိန်းကိုထောက်လျှင် အထက်ပါ ယုံကြည်ချက်မှာ ယုတ္တိတန်လေသည်။ ရေခဲပြင်ကြီးသည် အရည်ပျော်ကျသွားသောအခါ ချိုင့်ဝှမ်း မြေနိမ့်ဒေသတို့တွင် အင်းအိုင်များ ဖြစ်ပေါ်လျက် ကျန်ရစ်ခဲ့လေသည်။ ထို့ပြင် အမှိုက်သရိုက် ကျောက်ခဲကျောက်တုံးများသည်လည်း ဟိုနေရာ သည်နေရာတွင် စုပုံပြန့်ကြဲလျက် ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်ရာ ရေခဲပြင်ကြီးသည် မြေမျက်နှာပြင် အနေအထားကို များစွာ ပြောင်းလဲသွားစေလေသည်။
ရေခဲပြင်ကြီးသည် ယခင်က ပူနွေးသောဒေသသို့ ရွေ့လျား ကျဆင်းလာသောအခါ ထိုဒေသတွင် နေထိုင် သွားလာ ကျက်စားလျက် ရှိကြကုန်သော သတ္တဝါတို့ကို များစွာ အခက်အခဲနှင့် တွေ့စေသည်။ အချို့သော တိရစ္ဆာန်များသည် အအေး၏ဒဏ်ကို မခံနိုင်ဘဲ လုံးဝပျက်စီးပျောက်ကွယ်သွားကြလေသည်။ အချို့ကား နေပူသည့် တောင်ဘက်သို့ ပြေးလွှားပြောင်းရွှေ့ခဲ့ကြရ လေသည်။
ရေခဲခေတ်က လူသားအချို့ စားသုံးသော အစားအစာများမှာ အလွန် အာဟာရဓာတ်ကြွယ်ဝသော အစား အစာများဖြစ်ကြောင်း၊ ရေခဲခေတ်လူသားတို့ စားသုံးသော ညစာတွင် အာဟာရဓာတ်မျှတသော်လည်း အဆီများစွာ ပါဝင်နေကြောင်း သိပ္ပံပညာရှင်တို့က ပြောကြားခဲ့ကြသည်။
လွန်ခဲ့သည့်နှစ်ပေါင်း ၅၃၀၀ ခန့်က လူသားအချို့အား အေးခဲနေသော ရေခဲများအတွင်း သူတို့၏ ရုပ်အလောင်းများကို ၁၉၉၁-ခုနှစ်က ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ကြကြောင်း၊ အဆိုပါ ရှေးခေတ်လူသားတို့၏ ရုပ်အလောင်းမှနေ၍ ၎င်းတို့မသေဆုံးမီ စားသုံးခဲ့သော အစားအစာများနှင့် လူနေဟန်များကို သိပ္ပံပညာရှင်တို့က ဖော်ထုတ်တွေ့ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
သိပ္ပံပညာရှင်တို့၏ တွေ့ရှိချက်အရ ရေခဲခေတ်လူသား ရုပ်အလောင်း၏ ဝမ်းဗိုက်ထဲတွင် ဆိတ်သား၊ သမင်၊ ဒရယ်သားတို့ စားသုံးမှုမှ အဆီများဖြင့် ပြည့်နေသည်ကို တွေ့ရှိရကြောင်း၊ ယင်းတို့၏ ဝမ်းဗိုက်အတွင်း တွေ့ရှိရသည့် အဆီပမာဏသည် မျက်မှောက်ခေတ် လူသားတို့ စားသုံးသည့် အစာအာဟာရထဲမှ အဆီပမာဏ ၁၀% ထက် ကျော်လွန်ကာ အဆီပမာဏ ၅၀% ခန့် ရှိကြောင်း သုတေသီတို့က ပြောကြားခဲ့ကြသည်။
တရားသူကြီး
တရားသူကြီးဆိုသည်မှာ တစ်ကိုယ်တော်ဖြစ်စေ၊ တရာသူကြီး အဖွဲ့နှင့် ဖြစ်စေ တရားစီရင်မှု ပြုရာတွင် တွင် အကြီးအမှူးဖြစ်သည်။ တရားသူကြီး၏ အခွင့်အာဏာ၊ လုပ်ငန်းဆောင်တာ၊ ခန့်အပ်ပုံ၊ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်း နှင့် လေ့ကျင့်သင်ကြားမှုတို့မှာ တရားစီရင်ရေး စနစ်ရှိရာ နေရာ ဌာနပေါ်တွင် မူတည်၍ ကွဲပြားခြားနားသည်။ တရားသူကြီးသည် တရားခွင်ကို အများပြည်သူတို့၏ မျက်ကွယ်တွင် ဖြစ်စေ ရှေ့မှောက်တွင် ဖြစ်စေ ပြုလုပ်လေ့ ရှိသည်။ တရားသူကြီးတို့သည် သက်သေတို့၏ ထွက်ဆိုချက်များကို နားထောင်ခြင်း၊ တရားလို နှင့် တရားခံ သို့ တရားပြိုင်တို့မှ တင်ပြသော သက်သေ အထောက်အထားများကို လေ့လာခြင်း၊ ထိုသက်သေ အထောက်အထားများ၏ ယုတ္တိတန်မတန် ကို လေ့လာခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ပြီးသည့်နောက်တွင် တရားစီရင်ချက်ကို တရားဥပဒေ၏ ဖွင့်ဆိုချက်ပေါ်တွင် မူတည်ကာ သူ သို့မဟုတ် သူမ၏ ကိုယ်ပိုင် ဆုံးဖြတ်ချက်နှင့် ပေါင်းစပ်၍ ချမှတ်လေ့ ရှိသည်။ အချို့သော တရားစီရင်ရေး စနစ်များတွင် တရားသူကြီး၏ အခွင့်အာဏာကို ဂျူရီလူကြီးများနှင့် ဝေမျှရသည်။
ကွမ်းအစ်ကုန်းရွာ၊ ကွမ်းအစ်ကုန်း
ကွမ်းအစ်ကုန်းရွာ၊ ကွမ်းအစ်ကုန်း
အသုဘဆယ်ပါး
အသုဘ ၁၀-ပါး။ မတင့်မတယ် ရွံစဖွယ်ဖြစ်သော နိမိတ်အာရုံ ကမ္မဋ္ဌာန်းဆယ်ပါးဟူ၏။
ခရာစု
ခရာစု
ဟောင်သရော(သ/မ)ရွာ၊ ကော့ကရိတ်မြို့နယ်
ဟောင်သရော(သ/မ)ရွာ(Haungthayaw(Tha/Ma))သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ကော့ကရိတ်ခရိုင်၊ ကော့ကရိတ်မြို့နယ်၊ ဟောင်သရောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၅၀၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟောင်သရောကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၃၀၈ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၅၁၉ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကော့ကရိတ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စက်တင်ဘာ ၁၉၆၄
ကိုးကား
1964
ကြခတ်ရိုးရွာ၊ အင်းရပ်
ကြခတ်ရိုးရွာ၊ အင်းရပ်
သံခေတ်
သံခေတ်သည် အကြမ်းအားဖြင့် လူ့အသုံးအဆောင် ပစ္စည်းများနှင့် လက်နက်ကိရိယာများကို သံဖြင့် ပြုလုပ် သုံးစွဲခဲ့သည့် အချိန်ကာလမှ အစပြုခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။ သမိုင်းအရမူ သံခေတ်သည် ခေတ်ကြီး သုံးခေတ် (ကျောက်ခေတ်၊ ကြေးခေတ်၊ သံခေတ်) တွင် နောက်ဆုံး ခေတ်ဖြစ်သည်။ ဤခေတ်၏ အစပြုရာ အချိန်ကာလမှာမူ ပထဝီဝင် အနေအထားအရ ကွာခြားမှုများ ရှိသည်။ သံခေတ်၏ အဆုံးသတ် နေ့ရက်များကိုမူ တိကျသေချာစွာ ဖော်ပြနိုင်ခြင်း မရှိကြချေ။
အစပြုခြင်း
ယေဘုယျအားဖြင့်မူ သံခေတ်သည် ဘီစီ ၂၁ ရာစုတွင် ကမ္ဘာ့အရှေ့ခြမ်း ၊ ပါရှား ၊ အိန္ဒိယနှင့် ဂရိတို့တွင် စတင်ခဲ့သည်။ ဥရောပတွင်မူ ထိုထက်ပို၍ နောက်ကျခဲ့ပြီး ဥရောပ အလယ်ပိုင်းတွင် ဘီစီ ၈ ရာစုနှင့် ဥရောပ မြောက်ပိုင်းတွင် ဘီစီ ၆ ရာစုမှ စတင်ခဲ့သည်။ အာဖရိကတွင် ဘီစီ ၁၂၀ဝ ၌ သံရည်ကြိုပစ္စည်းများ သုံးစွဲခဲ့မှုအရ သံခေတ် စတင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။
ကြေးခေတ်မှ သံခေတ်သို့ အကူးအပြောင်း
လူတို့သည် ကြေးကို ဦးစွာ လက်နက်ကိရိယာများ ပြုလုပ်ရာတွင် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ အကြောင်းမှာ ကြေးသည် သံထက် အရည်ပျော်မှတ် နိမ့်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သံခေတ်သည် အပူချိန်မြင့်မြင့်တွင် အရည်ကြိုသည့် နည်းပညာများ ထွန်းကားလာပြီးနောက်မှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ကြေးခေတ်မှ သံခေတ်သို့ အကူးအပြောင်းသည် ပထဝီဝင် အနေအထားများအရ ခြားနားမှုများ ရှိနိုင်သော်လည်း ဘီစီ (၁၈၀ဝ) ခန့် ဖြစ်မည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံသံခေတ်
လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင် နှင့် သုံးထောင် ကြား ကာလသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် သံခေတ်ဖြစ်သည်။
ဖုံညိုလိပ် (ရခိုင်+ကုလား)ရွာ၊ ဖုံညိုလိပ်
ဖုံညိုလိပ် (ရခိုင်+မူဆလင်)ရွာ၊ ဖုံညိုလိပ်
မိုင်းနောင်မြို့
မိုင်းနောင်မြို့ သည် ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း အရှေ့ဘက်တွင်တည်ရှိသော မြို့ဖြစ်သည်။ မိုင်းရှူးခရိုင်၊ ကျေးသီးမြို့နယ်တွင် ပါဝင်သည့် မြို့ဖြစ်သည်။ နယ်နိမိတ်အား ဖြင့် အရှေ့ဘက်တွင် မိုင်းရှူးမြို့နယ်၊ တောင်ဘက်တွင် မိုးနဲမြို့နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် လဲချားမြို့နယ်နှင့် မိုင်းကိုင်မြို့နယ်တို့ဖြင့် ဝိုင်းပတ်လျက်ရှိသည်။ အကျယ်အဝန်းမှာ ၁၆၅၅ စတုရန်းမိုင်၊ ကျေးရွာပေါင်း ၆ဝ၆ ရွာနှင့် လူဦးရေမှာ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ခန့်မှန်းခြေ ၄၂၉၉ဝ ယောက်ခန့် ရှိသည်။ ရှမ်းလူမျိုးမှာ အများစုဖြစ်၍ ယင်း၊ ပလောင်နှင့် အခြားတောင်တန်းသား လူမျိုးများလည်း နေထိုင်သည်။ မိုင်းနောင်မြို့သည် မြေမျက်နှာပြင်အားဖြင့် လှိုင်းတွန့် ပြေပြေထသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ ထုံးကျောက်တောင်များကို ထိုနေရာ တစ်လုံး၊ ဤနေရာတစ်လုံး တွေ့ရပေသည်။ မြောက်ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်တို့တွင် ကုန်းပြင်မြက်ခင်းများရှိ၍ သစ်ပင်ဟူ၍ မရှိသလောက်ပင်။ တောင်ဘက်တွင် ဆူးချုံတောများရှိသည်။ အရှေ့ဘက်တွင် တောင်ထူထပ်သည်။ မိုင်းနောင်မြို့တွင် အရေးအပါဆုံးမြစ်မှာ နမ့်ပန်မြစ်ဖြစ်သည်။ ယင်းမြစ်ကမ်းတစ်လျှောက်တွင် စပါးစိုက်ပျိုးသောလယ်များရှိသည်။ ဤလယ်များအပြင် တောင်ယာများတွင်လည်း စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်သည်။ မိုင်းနောင်နယ်၏မြို့တော် မိုင်းနောင်မြို့ တစ်ဝိုက်တွင် မြေသည် ပြန့်သဖြင့် ထိုဒေသတွင် လယ်ယာစိုက်ပျိုးသည်။ ရှေးအခါက မိုင်းနောင်နယ်သည် သိန္နီမြို့နယ်၏ လက်အောက်ခံနယ် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ပုဂံမင်းလက်ထက် ခရစ် ၁၈၅၂ ခုနှစ်တွင် သိန္နီနယ်၏ လက်အောက်ခံအဖြစ်မှ လွတ်မြောက်ခဲ့၍ မြို့စားအုပ်ချုပ်သော နယ်ဖြစ်လာသည်။ ပထမဆုံးမြို့စားမှာ ဟိန်အောင်ဖြစ်၏။ ပါရမီ ဟုလည်းတွင်သည်။ ဤသို့ဖြင့် မြို့စား၊ စော်ဘွားအဆက်ဆက် အုပ်ချုပ်လာခဲ့ရာ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် စော်ဘွားများအုပ်ချုပ်ရေးအာဏာ စွန့်လွှတ်ပြီးနောက် ရှမ်းပြည်တွင် ပြည်မကဲ့သို့ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို တီထွင်လိုက် သည့်အခါ၊ မိုင်းနောင်နယ်သည် ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတိုင်း လွိုင်လင်ခရိုင်တွင်ပါဝင်သော နယ်တစ်ခုဖြစ်လာသည်။ မိုင်းနောင်မြို့သည်လည်း မြို့ပိုင်ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်လာလေသည်။
သာယာကုန်းရွာ၊ ကွမ်းအစ်ကုန်း
သာယာကုန်းရွာ၊ ကွမ်းအစ်ကုန်း
နားအော့ရွာ၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်
နားအော့ရွာ (Narawt)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်၊ မန်ကြူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၉၅၄၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန်ကြူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၅၁ ဦး၊ မ ၂၁၆၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၀၁၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခုံတန်းရွာ၊ ဖောင်းပြင်မြို့နယ်
ခုံတန်းရွာ (Khontan)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မော်လိုက်ခရိုင်၊ ဖောင်းပြင်မြို့နယ်၊ ကောက်ကွေ့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၂၉၄ ဖြစ်သည်။
ဂျူနရီ ဘာလာဝင်
ဂျူနရီ ဘာလာဝင် (Junrey Balawing) သည် အရပ် ၅၉.၉၃ စင်တီမီတာ (၁ ပေ ၁၁ လက်မ) သာ ရှိပြီး သက်ရှိထင်ရှား ရှိသည့် ကမ္ဘာ့ အပုဆုံး အမျိုးသား ဖြစ်သည်။ ဂျူနရီ ဘာလာဝင်ကို ၁၉၉၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ စင်ဒန်ဂန် (Sindangan) ၌ ဖွားမြင်သည်။ သူ ၁၈ နှစ်ပြည့်သည့် နေ့တွင် ဂင်းနစ်မှတ်တမ်း အဖွဲ့က ကမ္ဘာ့အသေးငယ်ဆုံး လူပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် အတည်ပြု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။
ဧရာဝတီတံတား (မလွန်)
ဧရာဝတီတံတား (မလွန်) သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးမြို့နယ် ရွာသစ်ကျေးရွာနှင့် စစ်တိုးပင်ကျေးရွာအနီး မိကျောင်းရဲဘက်ကမ်းနှင့် မလွန်ဘက်ကမ်းတို့ကို ဆက်သွယ် တည်ဆောက်ထားသော ဧရာဝတီမြစ်ကူးတံတား တစ်ခုဖြစ်သည်။ ယင်းတံတားကြီးကို ၂ဝဝ၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလမှ စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဧရာဝတီတံတား (မလွန်) သည် အစိုးရသစ်လက်ထက်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော ပေ ၁၈ဝ အထက် ၂၆ စင်းမြောက် တံတားဖြစ်သည်။ ယခုတံတားတွင် ပါရှိသော ရထားလမ်းမှာ မလွန်နှင့် ရွာတောကြီးဘူတာကို ဆက်သွယ်ဖောက်လုပ်ထားခြင်း ဖြစ်ပြီး ပုသိမ်ကလေးလမ်းနှင့် ရန်ကုန်-ပုဂံ-မန္တလေး ရထားလမ်းတို့ကို ဆက်စပ်နိုင်ရန်ဖောက် လုပ်ပေးထားခြင်းဖြစ်သည်။ ဤတံတားကြီးသည် ဧရာဝတီမြစ်အရှေ့ဘက်ရှိ ရန်ကုန်-ပြည်-မကွေး ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီးနှင့် မြစ်အနောက် ဘက်ရှိ စစ္စနိုး-ကန်တုတ်လမ်း၊ ပုသိမ်-မုံရွာ ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီးတို့ကို ဆက်သွယ်ပေးထားသည့် တံတားကြီးဖြစ်သည့် အပြင် မလွန်-မင်းလှ ကားလမ်းမှ တစ်ဆင့် စစ်တွေ၊ ကျောက်ဖြူစသော ရေနက်ဆိပ်ကမ်းမြို့များ၊ အထက်မြန်မာပြည်မြို့များ၊ ပုသိမ်-မုံရွာ လမ်းမကြီး၊ မုံရွာ-ဂန့်ဂေါ-ကလေး-ကလေးဝ-ကျီးကုန်း-တမူးလမ်းများကို ဆက်သွယ်ပေးထားပြီး ပြည်ပနိုင်ငံများနှင့်ပါ ကူးလူးဆက်သွယ်နိုင်ရန် တည်ဆောက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။
တံတားအချက်အလက်များ
ဧရာဝတီတံတား(မလွန်)၏ သံမဏိသံပေါင်ပင်မ တံတားအရှည်မှာ ၃၂၁၅ ပေ၊ ချဉ်းကပ်တံတား အပါအဝင် ရထားလမ်း ၇၁၅၄ ပေနှင့် ကားလမ်း အရှည်ပေါင်း ၅၈၃၉ ပေ ဖြစ်သည်။ ဧရာဝတီတံတား (မလွန်) တွင် ယာဉ်သွားလမ်း အကျယ် ၂၈ ပေ၊ လူသွားလမ်းအကျယ် တစ်ဖက်လျှင် သုံးပေစီ၊ ရထားလမ်းအကျယ် ၁၄ ပေ ပါရှိပြီး တံတားခံနိုင်ဝန်အနေဖြင့် ယာဉ်တစ်စီးချင်း ခွင့်ပြုတန် ၆ဝ၊ ရေလမ်းကင်းလွတ်နယ် အကျယ်ပေ ၃၂ဝ နှင့် အမြင့် ၅၇ ပေ တို့ဖြစ်သည်။ ထူးခြားချက်မှာ အသုံးပြုခဲ့သည့် သံမဏိသံပေါင်များသည်ပြည်ပမှ ဝယ်ယူခြင်းမဟုတ်ဘဲ ပြည်တွင်းရှိ မြန်မာ့စီးပွားရေး ကော်ပိုရေးရှင်းပိုင် စက်ရုံမှ ထုတ်လုပ်ပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး တံတားကြီး တစ်စင်းလုံးကို ပြည်တွင်းထုတ်ပစ္စည်းများဖြင့် တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
နောင်တောင်းရွာ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်
နောင်တောင်းရွာ (Nawngtawng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်၊ လွယ်အွန့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၀၉၄၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လွယ်အွန့်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၉၆၃ ဦး၊ မ ၃၀၅၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၀၁၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟိုပုံးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မျိုးပေါင်းစုငယ်
သာမန်အားဖြင့် မျိုးရိုးတစ်ခု၏ မျိုးဆက်အဆက်ဆက်အား တစ်ခုချင်း အဆင့်ခွဲခြားသတ်မှတ်ရာတွင် "နယ်ပယ် > လောက > မျိုးပေါင်းစု > မျိုးပေါင်း > မျိုးစဉ် > မျိုးရင်း > မျိုးစု > မျိုးစိတ် ဟူ၍ အစဉ်အတိုင်းသတ်မှတ်ထားသော အဆင့်များမှ တစ်ခုအဖြစ်ခွဲခြားကြသည်။
သို့ရာတွင် တစ်ခါတစ်ရံ၌ ရှုပ်ထွေးသော မျိုးရိုးဆင်းသက်မှုရှိသည့် (သို့) အဖြေရှာမရသေးသည့် သတ္တဝါ(တိရစ္ဆာန်) မျိုးရိုးဆင်းသက်မှုများအတွက် ကြားအဆင့်များ သတ်မှတ်ပေးရန် လိုအပ်လေသည်။
မှတ်သားသင့်သည်မှာ ပုံမှန်သတ်မှတ်ထားသော အဆင့်သညာများတွင် "ခွဲ" ပါသည့် အဆင့်သည် မူလအဆင့်၏ အောက်တွင်ရှိသော "အဆင့်" ဖြစ်သည်။
(ဥပမာ။ မျိုးပေါင်းစုကြီး > မျိုးပေါင်းစု > မျိုးပေါင်းစုငယ် >  မျိုးပေါင်းကြီး > မျိုးပေါင်း > မျိုးပေါင်းငယ် > မျိုးစဉ်ကြီး > မျိုးစဉ် > မျိုးစဉ်ငယ် > မျိုးရင်းကြီး > မျိုးရင်း) ကဏ္ဍ:မျိုးရိုးခွဲခြားခြင်း (ဇီဝဗေဒ)
ငါးဖယ်အင်းရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အင်းကပ်ကလာရွာ၊ အင်းရပ်
အင်းကပ်ကလာရွာ၊ အင်းရပ်
ကျန်းမာသန့်ရှင်းရေး
ကျန်းမာသန့်ရှင်းရေး သည် ကျန်းမာရေးကိုမြှင့်တင်ပေးရန် လူများထိတွေ့နေသော စွန့်ပစ်ပစ္စည်း များ၏ ဘေးဥပါဒ်အန္တရာယ်များကို ကာကွယ်ခြင်းမှတဆင့် သန့်ရှင်းစင်ကြယ်၍ ရောဂါမဖြစ်စေနိုင်သော နည်းလမ်းများဖြစ်သည်။ ဘေးဥပါဒ်အန္တရာယ်များသည် ရောဂါများ၏ ဇီဝကမ္မဗေဒဆိုင်ရာ ၊ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ (သို့မဟုတ်) ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာအရာ များ ဖြစ်နိုင်သည်။ ကျန်းမာရေးပြဿနာများ၏ အခြေခံအကြောင်းဖြစ်နိုင်သော စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများမှာ လူနှင့် တိရစ္ဆာန်တို့၏ မစင်များ၊ စွန့်ပစ်ပစ္စည်းအစိုင်အခဲ များ၊ အိမ်သုံးအညစ်အကြေးရေများ (မိလ္လာအညစ်အကြေး၊ ညစ်ပတ်ပေရေများ၊ မီးဖိုချောင်ရေများ)၊ စက်မှု ဆိုင်ရာစွန့်ပစ်ပစ္စည်းများနှင့် စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများတို့ ဖြစ်သည်။ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်၍ ရောဂါ မဖြစ်စေချင်သော အကာအကွယ်ပြုခြင်းနည်းလမ်းများကို အင်ဂျင်နီယာစွမ်းအင်ဖြေရှင်းနည်းများ အသုံးပြု ခြင်း (ဥပမာ- မိလ္လာသိမ်းစနစ်၊ စွန့်ပစ်ရေများ ထိန်းသိမ်းပြုပြင် ဆောင်ရွက်မှု)၊ ရိုးစင်းသည့်နည်းပညာများမှာ (ဥပမာ- တွင်းအိမ်သာများ၊ မိလ္လာကန်များ) သို့မဟုတ် တစ်ကိုယ်ရေသန့်ရှင်းရေး အလေ့အကျင့်များ၊ (ဥပမာ- ရိုးရှင်း သည့်ဆပ်ပြာဖြင့် လက်ဆေးခြင်းများ) တို့ဖြစ်သည်။
ကျန်းမာသန့်ရှင်းရေးဟူသော စကားရပ်ကို တိကျသည့်ရှုဒေါင့်များ၊ အမြင်အယူအဆများ၊ နေရာဌာနများ သို့မဟုတ် နည်းဗျူဟာများ တို့သို့ အသုံးချနိုင်သည်မှာ ဤကဲ့သို့ ဖြစ်သည် -
ရာဇဝင်ကြောင်း
ရှေးဦးအစောဆုံး သက်သေပြချက်ဖြစ်စေသော မြို့တော်သန့်ရှင်းစင်ကြယ်ခြင်းကို ဟာရက်ပါ၊ မိုဟင်ဂျိုဒါရို တို့တွင် တွေ့မြင်ရမည်ဖြစ်ပြီး၊ မကြာမတင်ကာလက အင်ဒုမြစ်ဝှမ်း ယဉ်ကျေးမှု၏ ရက်ဟီဂါဟီတွင် ရှာဖွေ တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယင်းမြို့တော်စီမံချက်တွင် ကမ္ဘာ၏ ပထမဦးဆုံး မြို့တော်၏ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်ခြင်း စီမံ ချက်များ ပါဝင်ခဲ့သည်။ မြို့တော်အတွင်း တစ်ဦးချင်းအိမ်များအတွင်း သို့မဟုတ် စုဝေးထားသည့် အိမ် အုပ်စုများအတွင်း၊ ရေတွင်းများမှ ရေများကို ရရှိခဲ့ကြသည်။ အခန်းတစ်ခန်းကို ရေချိုးခန်းအဖြစ် သတ်မှတ် ဖယ်ထားပြီး၊ စွန့်ပစ်ရေများကို ဖုံးအုပ်ထားသည့် ရေမြောင်းများအတွင်းသို့ တိုက်ရိုက်ရောက်ရှိစေပြီး ယင်းရေမြောင်းများသည် အဓိကလမ်းများကို ဦးတည်ပါသည်။ အိမ်များကို အတွင်းပိုင်းကျယ်ပြန့်သည့် နေရာများနှင့် သေးငယ်သော လမ်းများကို ဖွင့်လှစ်စေခဲ့သည်။
ရောမမြို့တော်များနှင့် ရောမရှိအပန်းဖြေအိမ်များ၌ ရေပေးဝေရေးနှင့် ရေဆိုးနုတ်သည့်းစနစ်များအတွက် အခြေခံ အချက်များရှိသည်။ ပွန်ပီကဲ့သို့သော မြို့တွင် ရေများကို လမ်းများပေါ်တွင် ဝေငှပေးနေပြီး၊ ကျောက်တုံး များ၊ သစ်သားများတို့ဖြင့် ရေမြောင်းများဆောက်လုပ်ထားခြင်းများသည် လူနေထူထပ်သည့် နေရာများမှ ရေဆိုးရေညစ်များကို စုဆောင်းရန်နှင့် ဖယ်ရှားပစ်ရန်တို့အတွက် ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ရောမမြို့တွင် ကလိုအာကာမက်စီမာ ကို တိုင်ဘာမြစ် အတွင်းသို့ စီးဆင်းစေသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ သို့ရာတွင် အလယ်ပိုင်းခေတ်များ စောစောပိုင်း တိုင်အောင် ဥရောပနေရာအများစုတွင် အခြားသောကျန်းမာသန့်ရှင်းရေးအတွက် မှတ်တမ်းအနည်းငယ်သာ ရှိခဲ့သည်။ ကျန်းမာရေးနှင့် ပြည့်စုံခြင်းမရှိသည့် အခြေအနေများနှင့် လူဦးရေထူထပ်မှုများက အလယ်ပိုင်းခေတ်များ အတွင်း ဥရောပနှင့်အာရှ တို့ကို ဖြတ်သန်း၍ ကျယ်ပြန့်ပျံနှံ့ခဲ့သည်။ အဖြေရလဒ်အားဖြင့် ဂျပ်စတီနီယမ်ပလိတ်ရောဂါ (၅၄၁-၄၂)နှင့် အမည်းရောင်သေဆုံးခြင်းဟုခေါ်သော ဘူဘိုးနစ်ပလိတ်ရောဂါ(၁၃၄၇၁၃၅၁) တို့ကဲ့သို့သော တစ်ကမ္ဘာလုံးကူးစက်ပျံ့နှံ့သည်အထိ သက်ရောက်မှုရှိသည့်ရောဂါများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီးလူသန်းပေါင်းဆယ်ပေါင်းများ စွာ ကိုသေကြေစေခဲ့၍ လူမှုရေးအသိုင်းအဝန်းကို လုံးဝဥဿုံ ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။
တော်လမီ
တော်လမီသည် အီဂျစ်တိုင်းရင်းသား နက္ခတ်၊ သင်္ချာနှင့် ပထဝီပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ သူ၏အမည်ရင်းမှာ ကလောဒီး ယပ် တော်လမေးယပ်ဖြစ်၏။ သူနှင့်ဆိုင်ရာ မွေးသောနှစ်နှင့် သေဆုံးသောနှစ်ကို အတိအကျ မသိရချေ။ သို့သော် ခရစ် ၁၀၀ နှင့် ၁၇ဝ ပြည့်နှစ်အကြားတွင် ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု ခန့်မှန်း ကြသည်။
ကျွန်ုပ်တို့မှီတင်းနေထိုင်ရာ ကမ္ဘာမြေကြီးသည် စကြဝဠာ၏ဗဟိုတွင် တည်ရှိ၍ နေ၊ လ၊ နက္ခတ် တာရာတို့သည် ကမ္ဘာကို လှည့်ပတ်လျက် ရှိကြသည်ဟူသော အယူအဆကို တော်လမီသည် ဦးစွာကြံဆခဲ့သူဖြစ်သည်။ ထိုအယူအဆသည် ဥရောပတိုက်တွင် နှစ်ပေါင်း ၁၄၀၀ မျှပျံ့နှံ့ခဲ့ပြီးနောက် ပိုလန်လူမျိုး နက္ခတ်ပညာရှင် ကော်ပါးနိကပ်စ်၏ တွေ့ရှိချက်ကြောင့် သူ၏အယူအဆ မှားယွင်းပုံကို သိရှိလာကြရသည်။
ကျန်းမာသန့်ရှင်းရေး
ရေဆိုးရေညစ်များသန့်ရှင်းစေခြင်း
ရေဆိုးရေညစ်များ စုဆောင်ခြင်း
တော်လမီ
တော်လမီပြုစုခဲ့သော ကျမ်းတို့တွင် အဲလမာဂျက်ခေါ် စကြဝဠာ တည်ဟန်ကျမ်းသည် အဓိကကျမ်း ဖြစ်လေသည်။ ထိုကျမ်း၌ ဆိုခဲ့ပြီးသော သူ၏ အယူအဆတို့ကို၎င်း၊ ကြယ်အမျိုးပေါင်း ၁၀၈၀ ကို၎င်း ဖော်ပြထားလေသည်။ ထိုကျမ်း၌ အရေးကြီးသောတွေ့ရှိချက်မှာ လ၏သွားရာလမ်းကြောင်း မမှန်ဟူသောအချက် ဖြစ်သည်။
တော်လမီသည် ပထဝီပညာရှင်အနေဖြင့် ပို၍ထင်ရှားကျော်စောသည်။ သူသည် ‘ဂျီဩဂရာဖီကေ ဆင်တက္ကဆစ်’ ခေါ် ပထဝီသင်္ခေပကျမ်းကို အတွဲ ရှစ်တွဲမျှ ပြုစုခဲ့ရာ ထိုကျမ်းသည် ပထဝီပညာကို သိပ္ပံနည်းအရ တိကျစွာပြုစုသော ကျမ်းဖြစ်သည်။ ထိုကျမ်း၌ မြို့ရွာဒေသတို့ကို လတ္တီတွဒ်နှင့် လောင်ဂျီတွဒ်တို့ဖြင့် ပြထားသည်။ ခရစ္စတိုဖာ ကိုလံဘတ်၏ ခေတ်မတိုင်မီ ၁၅ ရာစုနှစ်အထိ ထိုကျမ်းကို ပညာရှင်တို့ စံတင်ခဲ့ကြရသည်။ ထိုကျမ်း၌ ရောင်စုံချယ်ထားသော မြေပုံများ ၂၆ ပုံခန့် ပါဝင်သည်။ ထိုမြေပုံတွင် ရှေးမြန်မာနိုင်ငံ၏ တည်နေဟန်ကိုလည်း တွေ့ရှိနိုင်ပေသည်။ သင်္ချာပညာနှင့်စပ်လျဉ်း၍ကား တော်လမီသည် မျက်နှာပြင်ညီနှင့် စက်ဝိုင်းလုံးဆိုင်ရာ တြိဂိုနိုမေတြီ ပညာကို စတင်၍ အုတ်မြစ်ချခဲ့သည်။
ကျန်းမာသန့်ရှင်းရေး
ရေဆိုးရေညစ်များသန့်ရှင်းစေခြင်း
မြို့ဧရိယာများတွင် စံနှုန်းရှိသည့် သန့်ရှင်းစင်ကြယ်ခြင်းနည်းပညာများသည် ရေဆိုးရေညစ်များကို ရေဆိုး ပိုက်များအတွင်း စုဆောင်းခြင်း၊ ယင်းကို ရေဆိုးရေညစ်များကို ထိန်းသိမ်း ပြုပြင် ဆောင်ရွက်သည့် စက်ရုံများတွင် ပြန်လည် အသုံးပြုရန်၊ သို့မဟုတ် မြစ်များ၊ ကန်များ သို့မဟုတ် ပင်လယ်အတွင်းသို့ စွန့်လွှတ်ရန် လုပ်ဆောင်ကြခြင်း များ ဖြစ်သည်။ ရေဆိုးပိုက်များကို ကောင်းမွန်သော ရေဆိုးထုတ်စနစ်နှင့် တွဲဖက်ထားခြင်း၊ သို့မဟုတ် မိလ္လာကန်များကဲ့သို့ ၎င်းတို့မှ သီးခြားခွဲထားခြင်းများရှိသည်။ တွဲဖက်ထားသည့် ရေဆိုးပိုက်များကို အလယ်ပိုင်း၊ ရှေးကျသည့်အပိုင်း သို့မဟုတ် မြို့ဧရိယာများတွင် အစဉ်အလာအတိုင်း တွေ့ရှိရတတ်သည်။ မိုးသည်းထန်ခြင်းနှင့် မလုံလောက်သည့် ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းခြင်းများက တွဲဖက်ထားသည့် ရေဆိုးပိုက်များကို လျှံကျစေခြင်း၊ သို့မဟုတ် မိလ္လာကန်များကို လျှံကျစေခြင်းတို့ကို ဦးတည် ဖြစ်ပေါ် စေသည်။
ယင်းသည် အနည်းနှင့်အများအားပျော့သောမိလ္လာအညစ်အကြေးများကို ပတ်ဝန်းကျင်သို့ပို့လွှတ်လိုက်ခြင်းဖြစ်သည်။ စက်ရုံများသည်မကြာခဏရေဆိုးရေညစ်များကို မြူနီစပယ်ရေဆိုးပိုက်များအတွင်းသို့ ပို့လွှတ်ခဲ့ပြီး၊ ယင်းသည် စက်ရုံများမှ သူတို့၏ ပို့လွှတ်မှုများကို ကြိုတင်ပြင်ဆင်ဆောင်ရွက်မှု မရှိပါက၊ ရေဆိုးရေညစ်စီမံဆောင်ရွက်မှု စနစ်ကို ရှုပ်ထွေးစေနိုင်သည်။ သမားရိုးကျ ရေဆိုးရေညစ်စုဆောင်းမှု စနစ်များ၏ ကြီးမားသည့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ကုန်ကျစရိတ်များ သည် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများအား တတ်နိုင်ရန် ခက်ခဲစေသည်။ သို့ဖြစ်၍ အချို့သော နိုင်ငံများတွင် အခြားနည်း လမ်းဖြစ်သော ကွန်ဒိုမီနီယမ် မိလ္လာသိမ်းစနစ်ကဲ့သို့သော ရေဆိုးရေညစ်စုဆောင်းမှုစနစ်များကို မြှင့်တင်လုပ်ဆောင်လာကြသည်။ ယင်းမှာ ပိုမိုသေးငယ်သော အချင်းရှိသည့် ပိုက်လိုင်းများအား ပိုမိုနိမ့်သော ဇောက်အနက် များတွင် အသုံးပြုသည့် ရှေးရိုးမိလ္လာသိမ်းစနစ်ဖြင့် ကွဲပြားခြားနားသည့် ကွန်ယက်ဆက်နွယ်မှု ပုံစံများဖြင့် ဖြစ်သည်။
ရေဆိုးရေညစ်ထိန်းသိမ်းပြုပြင် ဆောင်ရွက်မှု
ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံများ၏ မြူနီစပယ်ရေဆိုးရေညစ် ဆောင်ရွက်မှုစနစ်သည် ယခုအခါ ကျယ်ပြန့်စွာ ပျံ့နှံ့နေပါသည်။ သို့ရာတွင်ကမ္ဘာနှင့်အဝှမ်းမူမဟုတ်သေးပါ။(နည်းပညာများလွှမ်းခြုံကြည့်ခြင်းအတွက် ရေဆိုးရေညစ်ထိန်းသိမ်းပြုပြင်ဆောင်ရွက်မှုတွင်ကြည့်ပါ)ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများတွင် များစွာသော ရေဆိုးရေညစ်များကို ပြုပြင်စီရင်ခြင်းမရှိဘဲ ပတ်ဝန်းကျင်သို့ ပို့လွှတ်နေပါသည်။ ဥပမာ- လက်တင်အမေရိကတွင် ၁၅% မျှလောက်သော စုဆောင်းပြီး မိလ္လာသိမ်းခြင်းများကိုသာ စီစဉ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ (လက်တင်အမေရိက ရေပေးဝေရေးနှင့် ရေဆိုးထုတ်စနစ် တွင်ကြည့်ပါ)
ရေဆိုးရေညစ်များကို ပြန်လည်အသုံးပြုမှု
ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများတွင် ပြုပြင်ထားခြင်းမရှိသည့် ရေဆိုးရေညစ်များကို ရေသွင်း စိုက်ပျိုးခြင်းများတွင် ပြန်လည်အသုံးပြုခြင်းသည် အများဆုံးအသုံးပြုမှုဖြစ်သည်။ ပြုပြင်ထားပြီး ရေဆိုးရေ ညစ်များကို ရှုခင်းသာယာစေရန်ပြုပြင်ခြင်းလုပ်ငန်းများ၊(အထူးသဖြင့်ဂေါက်ကွင်းများတွင်)။ ရေသွင်းစိုက်ပျိုးခြင်းများနှင့်စက်မှုလုပ်ငန်းများတွင် ပြန်လည်အသုံးပြုမှုများသည်တိုးမြှင့်ကျယ်ပြန့်ပျံ့လာသည်။ များစွာသော မြို့ပတ်လည်နှင့် ကျေးရွာဧရိယာများတွင် အိမ်ထောင်စုများသည် ရေဆိုးပိုက်များဖြင့် ဆက် သွယ်ထားခြင်းမရှိပါ။ ၎င်းတို့သည် သူတို့၏ စွန့်ပစ်ရေများကို မိလ္လာကန်များ သို့မဟုတ် အခြားသော ပုံစံဖြင့် ဆိုက်နေရာရှိ မိလ္လာရေဆိုးနှုတ်စနစ်များသို့ ပို့လွှတ်ပါသည်။
ဂေဟဗေဒဆက်နွယ်မှုနှင့်ဆိုင်သော မိလ္လာရေဆိုးနှုတ်စနစ်
ဂေဟဗေဒဆက်နွယ်မှုနှင့်ဆိုင်သော မိလ္လာရေဆိုးနှုတ်စနစ်ကို တစ်ခါတစ်ရံတွင် သမားရိုးကျဖြစ်သော မိလ္လာရေဆိုးနှုတ်စနစ်အား အခြေခံကျသော အခြားနည်းလမ်းရွေးချယ်မှုအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ ဂေဟဗေဒဆက်နွယ်မှုနှင့်ဆိုင်သော မိလ္လာရေဆိုးနှုတ်စနစ်သည် ရေအိမ်များကို မြေဆွေးဖြစ်စေရန် သို့မဟုတ် ပိုးကောင်များဖြင့် မြေဆွေးဖြစ်စေရန်အပေါ် အခြေခံပြီး၊ ဆီးနှင့် ကျင်ကြီးတို့ကို အပိုခွဲခြားခြင်းဖြင့် သန့်စင်ခြင်းနှင့် တကြော့ပြန်လည်ခြင်းများ ပြုလုပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကဲ့သို့အားဖြင့် ယင်းသည် ကျင်ကြီး နှင့် ကျင်ငယ်ရေ ပါသော ရေဆိုးရေညစ် ဖန်တီးဖြစ်ပေါ်မှုကို ဖယ်ထုတ်ပစ်ပြီး ကျင်ကြီးမှ ရောဂါဖြစ်ပွားစေသော ပစ္စည်းများကို ရေဆိုးရေညစ် (ဆီး) တစ်စုံတစ်ရာထဲတွင် တည်ရှိနေခြင်းမှ ဖယ်ရှားပစ်စေသည်။ အကယ်၍ ဂေဟဗေဒဆက်နွယ်မှုနှင့်ဆိုင်သော မိလ္လာရေဆိုးနှုတ်စနစ်ကို ကျင့်သုံးခဲ့ပါက၊ မြူနီစီပယ် ရေဆိုးရေညစ်များသည် မီးဖိုချောင်စွန့်ပစ်ရေများသာ ပါဝင်မည်ဖြစ်ပြီး၊ ယင်းကို ဥယျာဉ်၊ ပန်းခြံများအတွက် တစ်ကျော့ပြန်အသုံးချနိုင်သည်။ မည်သို့ဆိုစေ အချို့သော ကိစ္စရပ်များတွင် မီးခိုးရောင်ရေများကို ဆက်လက်၍ ရေဆိုးပိုက်များသို့ ပို့လွှတ်စေခဲ့သည်။
ကျန်းမာခြင်းသန့်ရှင်းရေးနှင့် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး
စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများ သီးသန့်ထားခြင်း၏ အရေးကြီးမှုများသည် ရေနှင့် ရေဆိုးထုတ်စနစ် တို့နှင့် ဆက်နွယ်နေသည့် ရောဂါများ ကာကွယ်ရန် ကြိုးပမ်းမှုအပေါ်တွင် မူတည်နေပါသည်။ ယင်းသည် ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံများ နှင့် အလားတူပင် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများ နှစ်ခုစလုံးအတွက် ခြားနားသော ဒီဂရီအတိုင်းအတာများဖြင့် ထိခိုက် စေပါ သည်။ နှစ်စဉ် ၅ သန်းမျှသော လူတို့သည် ကာကွယ်မှုပြုနိုင်သောရေမှ သယ်ယူလာသော ရောဂါများကြောင့် သေဆုံးနေကြသည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။[5] ယင်းသည် မလုံလောက်သည့် ရေဆိုးနှုတ်စနစ်များနှင့် ကျန်းမာရေး နှင့် ညီညွတ်သည့် အလေ့အကျင့်များ၏ အဖြေရလဒ်များဖြစ်သည်။ ကျန်းမာသန့်ရှင်းရေး၏ သက်ရောက်မှုများသည် လူ့အဖွဲ့အစည်းပေါ်တွင် ကြီးမားသည့် အကျိုးသက်ရောက် မှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဂရစ်ဖင်၏ ထုတ်ဝေခဲ့ပြီးဖြစ်သည့် ပြည်သူ့ကျန်းမာသန့်ရှင်းရေးသက်သေပြချက်လေ့လာမှုက မြင့်မားသည့် ကျန်းမာသန့်ရှင်း ခြင်းသည် ပိုမိုသည့်စွဲဆောင်မှုများကို ထုတ်လုပ်ပေးသည်ဟု ဆိုထားသည်။
တစ်ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ တိုးတက်လာသည့် မိလ္လာစနစ်
WHO နှင့် UNICEF တို့ ပူးတွဲစောင့်ကြည့်သည့် အစီအစဉ်မှ ရေနှင့်မိလ္လာကို တိုးတက်သည့် မိလ္လာစနစ် အနေဖြင့် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်များမှာ-
ထိုအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်အရမူ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာလူဦးရေ၏ ၆၂% သည် တိုးတက်လာသည့် မိလ္လာစနစ် ကို အသုံးပြုလာခဲ့ကြသည်။ ယင်းသည် ၁၉၉၀ ခုနှစ်ထက် ၈% တိုးမြှင့်လာ၏။ ယင်းတစ်ဝက်ထက် အနည်းငယ်ပိုမိုသော သို့မဟုတ် ၃၁% သော ကမ္ဘာ့လူဦးရေသည် ရေဆိုးပိုက်များဖြင့် ဆက်သွယ်ထား သော အိမ်များတွင် နေထိုင်ကြသည်။ အားလုံးကို ခြုံငုံ၍ ၂၅ ဘီလီယံရှိသော လူဦးရေသည်တိုးတက်လာသည့်မိလ္လာစနစ်ကိုအသုံးမပြနိုင်ခွင့်မရှိသေးပါ။ဤသို့ဖြင့်အများသုံးအိမ်သာများ(သို့မဟုတ်)ကွင်းပြင်ရှိကျင်းအိမ်သာများကဲ့သို့သော ကွင်းပြင်တွင်ကျင်းကြီးစွန့်ခြင်းများ (သို့မဟုတ်) ကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်စေနိုင် သည့် ပုံစံများဖြင့် ကျင်ကြီးစွန့်ခြင်းများကို ဖြေရှင်းသင့်ပါသည်။ ယင်းတွင် ၁.၂ ဘီလီယံသော လူဦးရေသည် အထောက်အကူပြုမှု လုံးဝမရှိသည်ကို လက်ခံနေထိုင်ကြရသည်။ ယင်း၏အကျိုးရလဒ်သည် ကောင်းမွန်သည့် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးကို ဘေးအန္တရာယ်ဖြစ်စေ၍ ရေဆိုးရေညစ်များသည် သောက်သုံးရေများအား ညစ်ညမ်းစေနိုင်ပြီး နို့စို့ကလေးငယ်များအား ဝမ်းပျက်ဝမ်းလျှောရောဂါဖြစ်စေခြင်းအကြောင်းတရားများဖြစ်သည်။ တိုးတက်လာသည့် ကျန်းမာသန့်ရှင်းရေးစနစ်တွင်လက်ဆေးကြောခြင်းနှင့် ရေသန့်စင်ခြင်းတို့ ပါဝင်ပြီး နှစ်စဉ်ဝမ်းရောဂါခံစားနေရသော ကလေးငယ်ပေါင်း ၁.၅ သန်းတို့၏ အသက်များကို ကယ်တင်နိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀% ထက်နည်းသော ကမ္ဘာလူဦးရေသည် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်သော နိုင်ငံများတွင် နေထိုင်ကြသည်တွင် ၉၉% သော လူဦးရေသည် တိုးတက်သည့် မိလ္လာစနစ်ကို အသုံးပြုကြ၍ ၈၁% မှာမူ ရေးဆိုးပိုက်များဖြင့် ဆက် သွယ်ထားခဲ့ကြသည်။
ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံများတွင် ကျန်းမာသန့်ရှင်းရေး
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ကျန်းမာသန့်ရှင်းရေး သည်၊ လုပ်ငန်းခွင် ကျန်းမာရေးနှင့် လုံခြုံရေး (OSH)၏ ဥပဒေကြောင်းအရ လိုအပ်ချက်ဖြစ်သည်။ ယင်းကို ၂၉ ဖယ်ဒရယ် စည်းမျဉ်းအစု(CFR) အပိုင်း ၁၉၁၀. ၁၄၁ က ဖုံးလွှမ်းထားသည်။
ဖွံ့ဖြိုးဆဲကမ္ဘာတွင် ကျန်းမာသန့်ရှင်းရေး
ကုလသမဂ္ဂ၏ ထောင်စုနှစ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုရည်မှန်းချက်များ (MDGs) တွင် ၂၀၁၅ ခုနှစ်တိုင် အခြေခံ ကျန်းမာသန့်ရှင်းခြင်းသို့ ချဉ်းကပ်နိုင်ခြင်းမရှိသည့် လူဦးရေကို ထက်ဝက်အချိုးသို့ လျှော့ချရန် ရည်မှန်းချက် ပါဝင်သည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် MDGs ၏ ကျန်းမာရေး ကာကွယ်မှုရည်မှန်းချက် ၏ နှေးကွေးနေသည့် တိုးတက်မှုကို အသိအမှတ်ပြုသည့် အနေဖြင့် ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေညီလာခံတွင် ၂၀၀၈ ခုနှစ်ကို “နိုင်ငံတကာ ကျန်းမာသန့်ရှင်းရေးနှစ်” အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ယင်းနှစ်သည် ရည်မှန်းချက်ကို ရောက်ရှိရန် နားလည်ခြင်းနှင့် လုပ်ဆောင်ချက်များ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရန် ရည်ရွယ်ပါသည်။ အထူးအကြောင်းအရာများမှာ-
CLTS သည် ကျေးရွာများ ကျန်းမာသန့်ရှင်းရေးကို ငွေကြေးထောက်ပံ့ခြင်း မပြုသည့် ချဉ်းကပ်နည်းဖြင့် အများပြည်သူတို့အား ကွင်းပြင်တွင် ကျင်ကြီး စွန့်ခြင်း၏ ပြဿနာများကို အသိအမှတ်ပြုရန် လွယ်ကူစေ၍ သန့်ရှင်းရေးပြုလုပ်ရန်နှင့် “ ကွင်းပြင် ကျင်ကြီးစွန့်ခြင်း ကင်းလွတ်ခြင်း” အတွက် စုပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများကို ပြုလုပ်စေသည်။ ၎င်းသည် ပူးပေါင်းပါဝင်မှု လမ်းညွှန်ခြင်းများနှင့် ကျင်ကြီးနှင့် ပါးစပ်တို့အကြားလမ်းကြောင်းများကို ဝေဖန်ပိုင်းခြားနိုင်ရန် အများပြည်သူတို့ လုပ်ဆောင်ချက်နည်းလမ်းများကဲ့သို့သော စုပေါင်း လုပ်ဆောင်မှု လမ်းညွှန်ချက်များကို အသုံးပြုထားသည်။
IDS “ အတွင်းမျှော်မှန်းကြည့်မြင်ခြင်း” ပေါ်လစီ အကျဉ်းချုပ်တစ်ခုက များစွာသော နိုင်ငံတို့တွင် ကျန်းမာသန့်ရှင်းရေးအတွက် ထောင်စုနှစ် ဖွံဖြိုး တိုးတက်မှုရည်မှန်းချက် ပန်းတိုင်သည် လမ်းချော်နေသည်ဟု ဆိုသည်။ ၎င်းနောက် CLTS သည် ကွင်းပြင်တွင် ကျင်ကြီး စွန့်ခြင်းများ လွှမ်းမိုးတည်ရှိနေသေးသည့် များစွာသော နိုင်ငံတို့နှင့် ဒေသများတွင် မည်ကဲ့သို့ နည်းလမ်းများ ချမှတ်နိုင်ရန် နှင့် မည်သို့ ကြီးမားသော အတိုင်းအတာဖြင့် ပျံနှံ့စေရန် ဆောင်ရွက်နိုင် မည်နည်းဟု မေးခွန်းထုတ်ထားသည်။
အစားအသောက်လုပ်ငန်းများတွင် ကျန်းမာသန့်ရှင်းရေး
အစားအသောက်လုပ်ငန်းများအတွင်း ကျန်းမာသန့်ရှင်းရေးသည် အစားအသောက်နှင့် တွေ့ထိ သည့် မျက်နှာပြင်များကို ပြည့်သူ့ကျန်းမာရေးအတွက် ထင်ရှားသော သေးငယ်သောဇီဝရုပ် ၏ အသီးအရွက်များနှင့် ဆိုင်သော ဆဲ(လ်)များကို ဖျက်ဆီးပစ်ရန် အကျိုးရှိစေသည့် စီစဉ်လုပ်ကိုင်မှုအတွက် လုံလောက်သည့် ပြုမှု ဆောင်ရွက်ချက်များဟု အဓိပ္ပာယ်ရှိစေသည်။ ယင်းသည် အခြားသော မလိုအပ်သည့် သေးငယ်သော ဇီဝရုပ်များကို အရေအတွက်များလျှော့နည်းသွားစေရန် ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် လိုလားဖွယ် မကောင်းသော ထုတ်ကုန် အကျိုးသက်ရောက်မှု မရှိစေသည့် (သို့မဟုတ်) စားသုံးသူများအတွက် ၎င်း၏ဘေးအန္တရာယ်ကင်းမှု တို့ဖြစ် ရပါမည်။ (အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အစားအစာနှင့် ဆေးဝါးစီမံ အုပ်ချုပ်မှု၊ ဖက်ဒရယ်(လ်) စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများ၊ 21 CFR 110, USA) ကျန်းမာသန့်ရှင်းရေးကို စံပြုထားသည့် လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်မှု လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအစားအသောက်လုပ်ငန်းများအတွက် မရှိမဖြစ် လိုအပ်ပါသည်။ ယင်းတို့ကို ၂၁ CFR အပိုင်း ၁၇၈.၁၀၁၀ နှင့် တဆက်တည်းဖြစ်သော ၉ CFR အပိုင်း ၄၁၆ဖြင့် စည်းမျဉ်းစည်းကမ်း ချမှတ်ထားသည်။
အလားတူပင် ဂျပန်နိုင်ငံတွင်လည်း ကျန်းမာခြင်းနှင့်ညီညွတ်သည့် အစားအသောက်များကို အစားအသောက်သန့်ရှင်းရေး ဥပဒေများ တောင်းဆိုချက်များမှ တဆင့်ရရှိစေသည်။ ထပ်မံ၍ အစားအသောက်နှင့် ဇီဝဆေးဝါးစက်ရုံများတွင် သန့်ရှင်းသည့် ပစ္စည်းကိရိယာများ ဝေါဟာရ သည် ပိုက်များအတွင်းသန့်ရှင်းခြင်း (CIP)နှင့် နေရာတွင် ပိုးသတ်ထားခြင်း(SIP) လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများကို အသုံးပြုထားသည့် ပြည့်ဝစွာ သန့်ရှင်းစေနိုင်သော ပစ္စည်းကိရိယာများအဓိပ္ပာယ်ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် သန့်ရှင်းသော ပျော်ဝင်မှုများနှင့် အခြားသော အရည်အပစ်များမှအပြည့်အဝစီးဆင်းစေခြင်းဖြစ်သည်။ ဒီဇိုင်းပုံစံသည်အကြိမ်အနည်းဆုံးရပ်ဆိုင်းမှု၊ သို့မဟုတ်သန့်ရှင်းရေးလုပ်ဆောင်စဉ်အတွင်း အရည်များဗရမ်းဗတာစီးဆင်းမှုများကြောင့် ထုတ်ကုန်ထည့်သွင်းမှုကို ဖယ်ရှားပစ်ရန် လုံလောက်မှုမရှိစေရပါ။ ယေဘုယျအားဖြင့် သန့်ရှင်းစေမှုကို မြှင့်တင်နိုင်ရန်၊ ယင်းပစ္စည်းကိရိယာများကို အစွန်းအထင်းမရှိသည့် သံမဏိများ ၃၁၆ L ဖြင့် ပြုလုပ်ထားရပါမည်။ (သေးငယ်သာ မိုလစ်ဒီနန်ပါဝင်သည့် သတ္တုများကို ရောစပ်ခြင်း) မျက်နှာ ပြင်သည် ထုံးထမ်းစဉ်လာအရ လျှပ်စစ်ဖြင့် အချောကိုင်ထားပြီး၊ ၀.၅ မိုက်ခရိုမီတာထက် နည်းသောအကျိုး သက်ရောက်မှုရှိစေသည့် မျက်နှာပြင်ကြမ်းတမ်းမှု၊ မျက်နှာပြင်တွင် ဘက်တီးရီးယားပိုးမွှားများတွယ်ကပ်မှုဖြစ်နိုင်ခြေများကို လျှော့ချနိုင်သည်တို့ ရှိရပါမည်။
ပိန်းနဲကန်
ပိန်းနဲကန်
ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေညီလာခံ
ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ကြီးကို ၁၉၄၅-ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ (၂၄)ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ဖွဲ့စည်းစဉ်က အဖွဲ့ဝင် (၅၁)နိုင်ငံမျှသာ ပါဝင်သော်လည်း ယခုအခါ အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံပေါင်း ၁၉၂ နိုင်ငံမျှရှိပြီဖြစ်သည်။ အဖွဲ့ကြီး၏ကြီးကျယ်မြင့်မားသော ရည်ရွယ်ချက်များမှာ ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်းရေး၊ လုံခြုံရေး၊ ကမ္ဘာသူ ကမ္ဘာသားများ ရိက္ခာဖူလုံရေး၊ ကျန်းမာမှု အဆင့်အတန်း မြင့်မားရေး၊ စာတတ်မြောက်ရေး စသည်တို့ဖြစ်သည်။
အဖွဲ့ဝင်
ကုလသမဂ္ဂ၏အထွေထွေညီလာခံတွင် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံအားလုံးမှ ကိုယ်စားလှယ်များ ပါဝင်သည်။ လက်ရှိအဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံပေါင်း (၁၉၂) နိုင်ငံ ရှိသည်။
ပင်မအဖွဲ့ကြီး ခြောက်ခု
ထိုသို့ကျယ်ပြန့်ပြီး ထုထည်ကြီးမားလှသော ရည်ရွယ်ချက်များကို အကောင်အထည်ဖော်ရန် ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ကြီးတွင်
ထိုပင်မအဖွဲ့ကြီး ခြောက်ဖွဲ့အနက် အထွေထွေညီလာခံမှာ အရေးပါဆုံးနှင့် အဓိကအကျဆုံးဖြစ်သည်။ အထွေထွေညီလာခံကတစ်နှစ်လျှင် တစ်ကြိမ်သာ ကျင်းပသည်။ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများမှ နိုင်ငံ့အကြီးအကဲများ၊ အစိုးရအဖွဲ့အကြီးအကဲများ သို့မဟုတ် ဝန်ကြီးများ တက်ရောက်ကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် အထွေထွေညီလာခံတွင် ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ အားလုံးပါဝင်ပြီး တန်းတူအခွင့်အရေးလည်းရှိသည်။ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံသည် မဲတစ်မဲ ပေးခွင့်ရှိသည်။ အထွေထွေညီလာခံ၏ ပုံမှန်အစည်းအဝေးများကို နှစ်စဉ်စက်တင်ဘာလ တတိယပတ်အင်္ဂါနေ့မှစတင်ကာ ဒီဇင်ဘာလလယ်ထိကျင်းပသည်။ သို့သော် အထူးအစည်းအဝေးများကိုလည်း လိုအပ်ပါကကျင်းပသည်။ လုံခြုံရေးကောင်စီ တောင်းဆိုချက်နှင့်အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံအများစု၏တောင်းဆိုချက်များအရ အရေးပေါ်အစည်းအဝေးကို ၂၄ နာရီအတွင်း ကျင်းပနိုင်သည်။
အထွေထွေညီလာခံသည် ကုလသမဂ္ဂပဋိညာဉ် စာတမ်း၏မူဘောင်အတွင်းအကျုံးဝင်သည့် အရေးအရာ မှန်သမျှကို ဆွေးနွေးပိုင်ခွင့်နှင့်အဆိုပြုပြီး ထောက်ခံပိုင် ခွင့်များရှိသည်။ အထွေထွေညီလာခံအနေဖြင့် မည်သည့်တိုင်းပြည် မည်သည့်အစိုးရကိုမျှ အရေးယူဆောင်ရွက်ပေးရန် ညွှန်ကြားပိုင်ခွင့်နှင့်အာဏာမရှိသော်လည်း အထွေထွေညီလာခံ၏ဆုံးဖြတ်ချက်များသည်တစ်ကမ္ဘာလုံး၏အမြင်နှင့်ဆန္ဒသဘောထားကို ဖော်ဆောင်သောကြောင့် အရှိန်အဝါဩဇာကြီးမားလေးနက်သည်။ အထွေထွေညီလာခံတွင် လက်နက်ထိန်းသိမ်းရေး၊ ကန့်သတ်ရေး၊ ငြိမ်းချမ်းရေးကိစ္စရပ်များတွင်၎င်း၊ ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့၏လုပ်ပိုင်ခွင့်နှင့် လုပ်ငန်းများ ကို ထိပါးလာသည့် ကိစ္စရပ်များနှင့်စပ်လျဉ်း၍၎င်း၊ လုံခြုံရေးကောင်စီနှင့်အခြားသော ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့အစည်းများ၏ အစီရင်ခံစာများကို၎င်း၊ လက်ခံသုံးသပ်ရန်၊ စဉ်းစားရန်၊ အကြံပေးရန်စသည့်အာဏာများ၊ လုပ်ပိုင်ခွင့်များရှိသည်။
အထူးသဖြင့် အထွေထွေညီလာခံကြီးသည် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာတရားရုံးအတွက် တရားသူကြီးများ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေး၊ လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ အကြံပြုချက်ဖြင့် အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ် ရွေးချယ်ရေး စသည့်လုပ်ငန်းများကိုလည်း ဖော်ဆောင်ရသည်။ အထူးအရေးပါသည့် လုပ်ပိုင်ခွင့်မှာ ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် လွန်စွာအရေးကြီးသည့် ပြဿနာကို လုံခြုံရေးကောင်စီ အမြဲတမ်းအဖွဲ့ဝင်များအနဖြေင့် တညီတညွတ်တည်း သဘောတူညီချက်မရပါကလည်း အထွေထွေညီလာခံက အရေးယူဆောင်ရွက်နိုင်ခွင့်ရှိခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ (၆၅) ကြိမ်မြောက် ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေညီလာခံကြီးကို ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နယူးယောက်မြို့ ကုလသမဂ္ဂဌာနချုပ်၌ စတင်ကျင်းပသည်။ (၆၅)ကြိမ်မြောက် အထွေထွေညီလာခံကြီး၏ သဘာပတိအဖြစ် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ   H.E.Mr. Joseph Deiss ကို တင်မြှောက်ကြသည်။ ညီလာခံကြီးတွင် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံပေါင်း ၁၉၂ နိုင်ငံတို့သည် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံရေးအခြေအနေများအပါအဝင် အရေးအရာများအပေါ် မိမိတို့နိုင်ငံ၏အမြင်များ၊ သဘောထားများအပြင် မိမိတို့နိုင်ငံ၏ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်မှုများကိုလည်း ထည့်သွင်းဆွေးနွေးကြသည်။
၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ကုသမဂ္ဂအထွေထွေညီလာခံအပြီး၌ တရုတ်ဝန်ကြီးချုပ် ဝမ်ကြားပေါင်က မိန့်ခွန်းပြောကြားခဲ့သည်။ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီးဦးဉာဏ်ဝင်းသည် စက်တင်ဘာလ ၂၈ရက်နေ့တွင် အထွေထွေမူဝါဒရေးရာ မိန့်ခွန်းပြောကြားခဲ့သည်။ အထွေထွေညီလာခံသို့ အီရန်သမ္မတ အာမက်ဒီနီဂျက်လည်းတက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထိုသို့တက်ရောက်စဉ် အီရန်သမ္မတအာမက်ဒီနီဂျက်နှင့် ကုလသမဂ္ဂအတွင်းရေးမှူးချုပ် မစ္စတာဘန်ကီမွန်းတို့တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ ထိုသို့ တွေ့ဆုံစဉ် မစ္စတာဘန်ကီမွန်းက အီရန်သမ္မတကို အီရန်နိုင်ငံအနဖြေင့် နျူကလီးယားကိစ္စအတွက် ကမ္ဘာ့အင်အားကြီးနိုင်ငံများနှင့် ဆွေးနွေးမှုများတွင် အပြုသဘောပါဝင်ပတ်သက်မည်ဟု မျှော်လင့်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ အီရန်သမ္မတအာမက်ဒီနီဂျက်သည် ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေညီလာခံသို့ တက်ရောက်ရန် နယူးအယ်လင်(ခ) မြို့သို့ရောက်ရှိစဉ် သတင်းထောက်များနှင့် တွေ့ဆုံရာ၌ နျူကလီးယားလက်နက်ကင်းမဲ့သည့် ကမ္ဘာဖြစ်ရေး အီရန်နိုင်ငံကအမြဲလိုလားသည်။ နျူကလီးယားဗုံး ထုတ်လုပ်ရန်ကြိုးပမ်းမည် မဟုတ်ကြောင်းတို့ကို ပြောကြားခဲ့သည်။
ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေညီလာခံကြီး၌ ကုလသမဂ္ဂထောင်စုနှစ်ရည်မှန်းချက်များအခြေအနေ တိုးတက်မှု၊ ရာသီဥတုပြောင်းလဲလာမှု၊ ရိက္ခါဖူလုံမှု အခြေအနေ၊ လက်နက်လျှော့ချရေး၊ ဖျက်သိမ်းရေး၊ ကုလသမဂ္ဂပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးစသည့်အကြောင်းအရာများ၊ ဘာသာရပ်များကိုဆွေးနွေးကြသည်။ ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေညီလာခံ စတင်ဖွင့်လှစ်ရာတွင်အီရန်နှင့် အမေရိကန်နိုင်ငံတို့မှာ အာရုံစူးစိုက်မှု ခံရသောနိုင်ငံများ ဖြစ်ကြသည်။ အမေရိကန်သမ္မတ ဘားရက်အိုဘားမားက အရှေ့အလယ်ပိုင်းငြိမ်းချမ်းရေးကိုအလေးပေးဆွေးနွေးသည်။ ယင်းသို့ဆွေးနွေးပြောကြားခြင်းကို အီရန်သမ္မတက အပြင်းအထန်စွပ်စွဲပြောဆိုရာတွင်(၉/၁၁) အရေးကိုအကြောင်းပြကာ အမေရိကန်တို့သည် အာဖဂန်နစ္စတန်နှင့်အီရတ်တို့ကိုဝင်ရောက်တိုက်ခိုက် ခြင်းဖြစ်ကြောင်းပါရှိသည်။ ယင်းသို့ဆွေးနွေးနေစဉ် အမေရိကန် ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည်ညီလာခံမှ သပိတ်မှောက်ထွက်ခွာသွားသည်။ (၆၅) ကြိမ်မြောက်ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေညီ လာခံကြီးက ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလမှ စတင် ကာ နှစ် နှစ်သက်တမ်းရှိမည့်လုံခြုံရေးကောင်စီအလှည့်ကျအဖွဲ့ဝင် ၅ နိုင်ငံကို ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၂ရက် နေ့တွင်ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ ယင်းတို့မှာ ကိုလံ ဘီယာ၊ ဂျာမနီ၊ အိန္ဒိယ၊ ပေါ်တူဂီ၊ တောင်အာဖရိကနိုင်ငံများဖြစ်သည်။
လုပ်ငန်းများ
ကုလသမဂ္ဂ ပဋိညာဉ်စာချုပ်ကြီး၏ ဘောင်အတွင်းကျရောက်သော မည်သည့် အကြောင်းကိစ္စကို မဆို ဆွေးနွေးခွင့်ရှိသည်။ အထွေထွေညီလာခံသည် ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီ၏အမြဲတမ်းမဟုတ်သော အဖွဲ့ဝင် ၁၀ ဦးနှင့် စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးကောင်စီ၏ အဖွဲ့ဝင် ၅၄ ဦးကို ရွေးချယ်ခြင်း လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ရသည်။ လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ ထောက်ခံချက်အရ ကုလသမဂ္ဂ အတွင်းရေးမှူးချုပ်ကိုလည်း ခန့်အပ်ပေးသည်။ ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့၏ ရ-သုံးခန့်မှန်းခြေဘတ်ဂျက် ငွေစာရင်းကိုလည်း ဆွေးနွေးအတည်ပြုရသည်။
ပုံမှန်အစည်းအဝေး
အဖွဲ့ကြီး၏ ပုံမှန် အစည်းအဝေးကို နှစ်စဉ် စက်တင်ဘာလ၏ တတိယပတ် အင်္ဂါနေ့တွင် စတင်သည်။
ခါးရှီရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်
ခါးရှီရွာ(Hkarshi)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်၊ မုတ်လွဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၆၈၂၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မုတ်လွဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၃၃ ဦး၊ မ ၉၉၅ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၉၂၈ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝိုင်းမော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျောင်းစုရွာ၊ ကန်ချောင်း
ကျောင်းစုရွာ၊ ကန်ချောင်း
အုပ်ပုံ (မြောက်စု)ရွာ၊ ဇီးပင်ကွင်း
အုပ်ပုံ   (မြောက်စု)ရွာ၊ ဇီးပင်ကွင်း
အာဇာနည်ခြောက်မျိုး
အာဇာနည်များ၊ မျိုး ၆-ပါး။ မကြောက်မရွံ့ မတွန့်မဆုတ်ဘဲ ကြောင်းကျိုးဟုတ်မှန်ကိုဝေဖန်တတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ ၆-မျိုး၊
မှတ်ချက်။ နံပါတ် ၆၊ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ကိလေသာကင်းစင်သောကြောင့် မရွံ့မကြောက် ရဲရင့်ကြ၏။ ကျန် ၅-ယောက်တို့အား အတ္တဒိဋ္ဌိ၊ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ လွန်ကဲ အားကြီးသောကြောင့် ကြောက်ရွံ့ခြင်းကင်းကြကုန်၏ဟုမှတ်ရာသည်။
စက်တင်ဘာ ၁၉၆၅
ကိုးကား
1965
ဘာမင်ဂမ် စီးတီး
ဘာမင်ဂမ်စီးတီး ဘောလုံးအသင်းသည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ ဘာမင်ဂမ်မြို့တွင် အခြေစိုက်သော ကြေးစားဘောလုံးအသင်း တစ်သင်းဖြစ်သည်။ ၁၈၇၅ ခုနှစ်တွင် စမောဟိသ် အလိုင်းယင့် (Small Heath Alliance) အမည်ဖြင့် စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၁၈၈၈ ခုနှစ်တွင် စမောဟိသ် (Small Heath) ဟု အမည်ပြောင်းကာ ၁၉၀၅ ခုနှစ်တွင် ဘာမင်ဂမ် အမည်ဖြစ်လာခဲ့ပြီး နောက်ဆုံး ၁၉၄၃ ခုနှစ်တွင် ဘာမင်ဂမ်စီးတီးအမည် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၂၀၀၈ - ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဘောလုံး ရာသီအပြီးတွင် လိဂ်ချန်ပီယံရှစ် မှ အဆင့်တက်ပြီး ၆ ရာသီမြောက် ပရီးမီးယားလိဂ်ကို ကစားခွင့် ရရှိခဲ့သည်။
မုဒုံရွာ၊ ဖားကန့်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖားကန့်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သင်္ဂါယနာ
ဘုရားရှင်ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုပြီးနောက် ဘုရားရှင်၏ တရားတော်များ မပျက်စီး မပျောက်ပျက်ရလေအောင် ဘုရားရှင်၏ တရားဓမ္မများအား ကျွမ်းကျင် တတ်ကျွမ်းသော သံဃာတော်များ စုပေါင်းပြီး ဗုဒ္ဓ၏ဓမ္မအား သန့်ရှင်းတည်တံ့ပြန့်ပွားနိုင်ရန် အတွက် စစ်မှန်သော ဓမ္မကိုသာ သံဃာများ၏ သဘောတူညီမှုရယူကာ ရွတ်ဖတ်မှတ်တမ်းတင် အတည်ပြုကြခြင်းကို သင်္ဂါယနာတင်ခြင်း ဟုခေါ်သည်။ မင်းထုနှင့်ပြည်သူလူထုမှ ပံ့ပိုးကူညီကြသည်။
သာသနာ့အမွေဆက်ခံခဲ့ခြင်း - ဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုပြီးနောက် ဘုရားရှင်၏ တပည့်ရဟန်းတို့သည် ခေတ်အသီးသီးမှ အာဏာရှိသော မင်းထုနှင့် ဗုဒ္ဓသာသနာဝင် ပြည်သူလူထုပူးပေါင်းပြီး သံဃာထု၊ မင်းထု၊ ပြည်သူလူထု (ထု ၃ ထု) ပူးပေါင်း ကာ သင်္ဂါယနာ ၆ ကြိမ်တိုင်တိုင် စုပေါင်းတင်ခဲ့ကြပြီး ဗုဒ္ဓသာသနာ့အမွေ မပျက်စီးမပျောက်ပျက်ရလေအောင် စောင့်ရှောက် ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြလေသည်။
ဝေါဟာရရင်းမြစ်
သင်္ဂီတိ ဟူသောပုဒ်ကို ဒီဃနိကာယ် ပါထိကဝဂ် (၁၀)သုတ်မြောက်၌ တွေ့ရှိရ၍ သင်္ဂီတိသုတ်ဟုခေါ်တွင်သည်။ အရှင်သာရိပုတြာက မြတ်ဗုဒ္ဓပရိနိဗ္ဗာန်မပြုမီ (၁၀)ဝါခန့်က မလ္လတိုင်း၊ ပါဝါမြို့ ရွှေပန်းထိမ်သည် စုန္ဒ၏ သရက်ဥယျာဉ်၌ ဟောကြားတော်မူခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသုတ်မှပါရှိသော စကားလုံး သင်္ဂါယိတဗ္ဗံကို အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသက ညီညွတ်စွာရွတ်ဆိုခြင်း၊ ကွဲပြားသော အယူဝါဒမရှိဘဲ ရွတ်ဆိုခြင်း၊ တစ်ခုတည်းသောခံယူချက်ဖြင့် ရွတ်ဆိုခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် သာမန်ရွတ်ဆိုခြင်းဆိုသော အပေါ်ယံအဓိပ္ပာယ်ဖြင့် ယူဆရန်မသင့်ပါ။
သင်္ဂါယနာ = သံ - စုပေါင်း၍၊ ဂါယနာ - ရွတ်ဆိုခြင်း သင်္ဂါယနာ = စုပေါင်း၍ ရွတ်ဆိုခြင်း
သင်္ဂါယနာတင်သမိုင်း
ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၅၈၉ ခုနှစ်တွင် မြတ်စွာဘုရားသည် ဤကမ္ဘာမြေတွင် ပွင့်တော်မူခဲ့၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် သက်တော် (၃၅) နှစ်အရွယ်တွင် ဘုရားအဖြစ်ရောက်ရှိသည်မှစ၍ လောကရှိ သတ္တဝါတို့၏ အကျိုးစီးပွားအတွက် လုံ့လဝီရိယကြီးမားစွာဖြင့် တရားတော်တို့ကို ၄၅ တိုင်တိုင် မနားမနေဟောပြော ညွှန်ပြခဲ့သည်။ မြတ်စွာဘုရားက အာနန္ဒာအား (အာနန္ဒ- ချစ်သားအာနန္ဒာ l မယာ - ငါဘုရားသည်l ဝေါ- သင်ချစ်သားတို့အားl ယောဓမ္မောစ - အကြင်သုတ်၊ အဘိဓမ္မာကိုလည်းl ဒေသိတော- ဟောတော်မူအပ်ပြီ၊ ယောဝိနယောစ - အကြင်ဝိနည်းကိုလည်းl ပညတ္တော -ပညတ်အပ်ပြီ l သော - ထို ငါဘုရားဟောကြား ပညတ်အပ်သော သုတ်- အဘိဓမ္မာ - ဝိနည်း ဓမ္မက္ခန္ဓာတို့သည်l မမစ္စယေန- ငါဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုပြီး၍ မရှိသည့်နောက်၊ ဝေါတုမှာကံ - သင်ချစ်သားတို့အားl သတ္တာ- ဆုံးမမည့်ဆရာတို့ပင်တည်း။ "... - ဟုညွှန်ခဲ့ပေသည်။) - “ချစ်သား အာနန္ဒာ၊ ငါဘုရား ဟောကြားသော သုတ်၊ ဝိနည်း၊ အဘိဓမ္မာတရားတော်သည် ငါဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူသောအခါ သင်တို့၏ ဆရာဖြစ်သည်” ဟုမှာကြားတော်မူခဲ့သည်။
ထိုမှာကြားချက်အရ “ဓမ္မဝိနယ” ခေါ်သော သုတ်၊ ဝိနည်း၊ အဘိဓမ္မာ တရားတော်များ ထင်ရှားစွာ ရှိနေသမျှ ကာလပတ်လုံး မြတ်စွာဘုရား သက်တော်ထင်ရှား ရှိနေသည် မည်၏။ “သာသနာ” ဆိုသည်မှာလည်း ဤသုတ်၊ ဝိနည်း၊ အဘိဓမ္မာ တရားတော်များပင် ဖြစ်၏။ သုတ်၊ ဝိနည်း၊ အဘိဓမ္မာ တရားတော်များ ကွယ်ပျောက်သွားပါက သာသနာလည်း ကွယ်ပျောက်သွားမည် ဖြစ်သည်။
သို့ဖြစ်၍ ဘုရားတပည့် ရဟန်းသံဃာတို့သည် ခေတ်ကာလ အဆက်ဆက်က ဓမ္မဝိနယဟု ခေါ်သော သုတ်၊ ဝိနည်း၊ အဘိဓမ္မာတရားတော်များ မညစ်နွမ်း မကွယ်ပျောက်ရန် စောင့်ရှောက်တော်မူခဲ့ကြသည်။ သို့ရာတွင် ခေတ်အဆက်ဆက်မှာပင် သာသနာတော်အတွက် ဆန့်ကျင်ဘက် အန္တရာယ် ရန်စွယ်များ ပေါ်ပေါက်လာ၏။ ထိုကဲ့သို့သော အရေးကိစ္စများအတွက် ဘုရားတပည့် ရဟန်းသံဃာတို့သည် သာသနာ မကွယ်ပျောက်ရန်၊ သာသနာ သန့်ရှင်းစေရန်၊ သာသနာ စည်ပင်ပြန့်ပွားစေရန် သင်္ဂါယနာ အသီးသီးကို တင်တော်မူခဲ့ကြသည်။
မြတ်စွာဘုရားသည် ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၅၄၄ - ခုနှစ်တွင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူခဲ့၏။ ထိုအချိန်မှစ၍ သာသာနာတော်နှစ် (၁)နှစ်အဖြစ် စတင်ရေတွက်ခဲ့ကြသည်။ ယခုအခါ သာသနာတော်သည် သာသနာတော်နှစ် ၂၅၀၀-ကျော် လွန်ခဲ့ပြီး ဖြစ်ပေသည်။ ထိုနှစ်များအတွင်းတွင် ထေရဝါဒ သင်္ဂါယနာ (၆) ကြိမ်တင်ခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ သုတ်၊ ဝိနည်း၊ အဘိဓမ္မာတရားတော်များအား အမှားအယွင်းမရှိအောင် စုပေါင်းရွတ်ဆို၍ အတည်ပြုခြင်းကို သင်္ဂါယနာတင်သည်ဟု ခေါ်သည်။ ထိုသို့ ပြုရာတွင် မြတ်စွာဘုရားဟောကြားတော်မူခဲ့သော တရားတော်များကို ဟောကြားတော်မူခဲ့သည့်အတိုင်း သင်္ဂါယနာတင်ကြခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ တစ်စုံတစ်ရာ ဖြည့်စွက်ခြင်း၊ နှုတ်ပယ်ခြင်း မရှိပေ။
ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ "အနေကဇာတိသံသာရံ" အစချီကာ "ဝယဓမ္မာ သင်္ခါရာ အပ္ပာဒေန သမ္ပာဒေထ" အဆုံး လေးဆယ့်ငါးဝါ ကာလပါတ်လုံး လှည့်လည်ဟောကြားထားသော အဆုံးအမ တရားတော်များကို မြတ်စွာဘုရား ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာန်စံအပြီး သုံးလအကျော်တွင် တတိယသာဝက ရှင်မဟာကဿပ၊ ဝိနည်း ဧတဒ်ရ အရှင်ဥပါလိနှင့် သတိမမေ့မလျော့သည့်အရာ၊ ပညာလျင်သည့်အရာစသည့် ဧတဒ်ငါးဘွဲ့ရ ညီတော်အာနန္ဒာ အမှူးပြုသော ပဋိသမ္ပိဒဆဒ္ဓအဘိဉာဉ်ရဟန္တာအရှင်မြတ် အပါး ၅၀၀က ခုနှစ်လတိုင်တိုင် အမျိုးအစားအလိုက်၊ အရွယ်အစားအလိုက် စနစ်တကျ စုစည်းပြီး စုပေါင်းရွတ်ဆိုပြီး မှတ်တမ်းခဲ့ပြီးနောက် ပိဋကတ်သုံးပုံ စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပါတယ်။
ပထမအကြိမ် သင်္ဂါယနာတင်ခြင်း
သာသနာတော်နှစ် ၁ နှစ် (ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၅၄၄-ဘီစီ) မြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုပြီးသည့်နောက် ရာဇဂြိုဟ်ပြည်ရှိ ဝေဘာရတောင်၌ ရှိသော သတ္တပဏ္ဏိ လိုဏ်ဂူရှိ မဏ္ဍပ်တော်တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သုဘဒ္ဒအမည်ရှိသော ရဟန်းကြီးက သာသနာတော်အား ထိပါးပုတ်ခတ် ပြောဆိုမှုများ ရှိလာ၏။ ထိုအခါ သာသနာ့ အန္တရာယ်သည် ပေါ်ပေါက်လာ၏။
အရှင်မဟာကဿပ၊ အရှင်ဥပါလိ၊ အရှင်အာနန္ဒာတို့က အမှူးပြုသော ရဟန္တာမထေရ်ကြီး အပါးငါးရာတို့က သင်္ဂါယနာ တင်တော်မူခဲ့ကြသည်။ ထိုသို့တင်ရာတွင် ရာဇဂြိုဟ်ပြည် အဇာတသတ်မင်းနှင့် ပြည်သူပြည်သားတို့ကလည်း အဘက်ဘက်မှ ကူညီပံ့ပိုးခဲ့ကြပေသည်။ သာသနာတော်နှစ် ၁ နှစ်၊ ဝါခေါင်လပြည့်နေ့မှစ၍ သင်္ဂါယနာတင်ကြရာ ပြီးဆုံးသည်အထိ ၇ လကြာ၏။ ထိုသင်္ဂါယနာတင်ပွဲသည် နှုတ်တက်ရွတ်ဆိုရာသော် သင်္ဂါယနာ ဖြစ်သည်။
သုဘဒ္ဒရဟန်းအားအကြောင်းပြုပြီး အရှင်မဟာကဿပမထေရ်မှ ဦးဆောင်ပြီး အရှင်ဥပါလိမှ ဝိနည်းတော်ကို၎င်း ညီတော်အာနန္ဒာမှ သုတ္တန်နှင့် အဘိဓမ္မာကို၎င်း သံဃာအစည်းအဝေးသို့ တင်သွင်းခဲ့သည်။ ဘုရားရှင်ဟောကြားခဲ့သော ဓမ္မသည် လွန်စွာများပြားလှသဖြင့် တရားအစုအဖွဲ့အသေးများ စုဖွဲ့ခြင်းကို ဓမ္မက္ခန္ဓာဖွဲ့ခြင်းဖြင့် ဓမ္မက္ခန္ဓာပေါင်း စုစုပေါင်း ၈၄၀ဝ၀ ရရှိခဲ့သည်။ ၎င်းကို ထပ်မံပြီး သဘောတရားတူရာအလိုက် အုပ်စုဖွဲ့လိုက်ရာ အုပ်စု ၃ စု ရရှိပြီး ပိဋကတ် ၃ ပုံဟု ခေါ်တွင်သည်။ ၎င်းပိဋကတ် ၃ ပုံမှာ ဝိနည်းပိဋကတ်တွင် ဓမ္မက္ခန္ဓာ ၂၁၀ဝ၀၊ သုတ္တန် ပိဋကတ်တွင် ဓမ္မက္ခန္ဓာ ၂၁၀ဝ၀၊ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်တွင် ဓမ္မက္ခန္ဓာ ၄၂၀ဝ၀ ထည့်သွင်းကာ သဘောတူခဲ့ကြသည်။ အစည်းအဝေး တက်ရောက်ကြသော ရဟန္တာများသည် ဘုရားရှင်အားမှီခဲ့ကြပြီး အနီးကပ်ဆုံးတရားတော်များ နာကြားသင်ယူခဲ့ရသည့် ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တ တန်ခိုးကြီးမားပြီး စင်ကြယ်လှသော ရဟန္တာကြီးများ ဖြစ်ကြသည်။
ပထမအကြိမ် သင်္ဂါယနာတင်ခြင်းကို နှုတ်(ပါးစပ်)ပေါ်မှာသာ တင်ခဲ့ကြပြီး သံဃာအစည်းအဝေးတွင် ပိဋကတ် ၃ ပုံ စတင်သတ်မှတ် စီစဉ်ခဲ့ကြစဉ် ဘုရားရှင် ဟောကြားခဲ့သော တရားတော်များ အကုန်လုံး ပြည့်စုံမှု ဖြစ်မဖြစ် (လိုနေလို့ ထပ်ဖြည့်ရန်၎င်း၊ ပိုနေလို့ နုတ်ပယ်ရန်၎င်း)ကို စိစစ်ခဲ့ကြရာ အားလုံးမှ ပြည့်စုံပြီဖြစ်ကြောင်း တညီတညွတ်တည်းသဘောတူ ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ဘုရားရှင်၏ဓမ္မကို မူရင်းအတိုင်း ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ပြီး လိုတိုးပိုလျော့ လုံးဝလုပ်ခွင့်မရှိ သံဃာတော်များမှ ထေရ်စဉ်ဝါစဉ်အလိုက် စောင့်ရှောက် ကြပါစို့ဟု သဘောတူညီမှုယူခဲ့ပြီး ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာ ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ပေသည်။
ဒုတိယအကြိမ်သင်္ဂါယနာတင်ခြင်း
သာသနာတော်နှစ် ၁၀၀ ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၄၄၃-ဘီစီတွင် ဝေသာလီပြည် ဝဇ္ဇီတိုင်းသား ရဟန်းများက ရဟန်းတို့၏ ဝိနည်းနှင့် မညီသော အကျင့်(အဓမ္မဝတ္ထု) ဆယ်ပါးကို ဟောပြော ပြုကျင့်ကြသောကြောင့် သာသနာတော်တော်အတွင် အန္တရာယ်သည် ပေါ်လာပြန်သည်။
ဝဇ္ဇီတိုင်းသားရဟန်းပျက်များကို အကြောင်းပြုပြီး အရှင်ယသမထေရ်မှ ဦးဆောင်ပြီး အရှင်ရေဝတနှင့် အရှင်သဗ္ဗကာမိနှစ်ပါးမှ အမေးအဖြေများ ပြုလုပ်စိစစ်ခဲ့ကြပြီး နှုတ်ထက်အက္ခရာတင်ခဲ့ကြရာ ၈ လ ကြာမြင့် ခဲ့သည်။ ရဟန္တာ ၇၀ဝ သော သံဃာထု ကာလာသောကမင်း၏ မင်းထုနှင့် ပြည်သူလူထု၏ အကူအညီရယူပြီး ထု ၃ ထု ပူးပေါင်းပြီး ရဟန်းပျက်များအား စိစစ်ခဲ့ရာမှ ရဟန်းပျက်ပေါင်း ၁၀ဝ၀ဝ ကျော်အား နှင်ထုတ်ခဲ့ရသည်။ ၎င်းရဟန်းပျက် ၁၀ဝ၀ဝ ကျော်ကို တိုင်းပြည်မှ နှင်ထုတ်လိုက်ရာ ၎င်းတို့သည် ဟိမဝန္တာတောင်ခြေဖက် သို့ သွားရောက်ခဲ့ရာ ၎င်းနေရာရှိ မင်းတစ်ပါးမှ သနားပြီး ခိုလှုံခွင့်ပေးလိုက်ရာမှ ၎င်းတို့သည်လည်း သင်္ဂါယနာစင်ပြိုင်တင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့မှာ ကြီးမားသော အင်အားရှိသဖြင့် မဟာသံဃိကဂိုဏ်းဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး ဝေသာလီ၌ ကျန်ရှိခဲ့ကြသော ရဟန္တာ ၇၀ဝ ပါသော အဖွဲ့အား ဟီနယာနဂိုဏ်း သေးငယ် သောအဖွဲ့ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ကြသည်။ သာသနာတော်ညှိုးနွမ်းလာသော အန္တရာယ်ကို ကာကွယ်ရန် သံဃာထု မင်းထု ပြည်သူလူထု ထု ၃ ထုမှ ပူးပေါင်းပြီး ထိန်းသိမ်း စောင့်ရှောက် လာခဲ့ခြင်းသာ ဖြစ်ပေသည်။
ဒုတိယသံဂါယနာတင်ရခြင်းအကြောင်း
ဤ မသူတော်တို့၏ တရား ၁၀-ပါးကြောင့် ဖြစ်ပေသည်။
တတိယအကြိမ်သင်္ဂါယနာတင်ခြင်း
သာသနာတော်နှစ် ၂၃၅ (ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၃၅၈ ဘီစီ)တွင် ပါဋလိပုတ်ပြည် အသောကကျောင်းတိုက်၌ တတိယ သင်္ဂါယနာ တင်ခဲ့ကြသည်။ ရဟန်းတု၊ ရဟန်းယောင်(တိတ္ထိ) ခြောက်သောင်းတို့က ရဟန်းကောင်းအသွင်ဖြင့် သာသနာအတွင်း ဝင်ရောက်ပြီး မိစ္ဆာဝါဒများကို သွတ်သွင်းလာကြသော သာသနာ့ အန္တရာယ်ကြောင့် တတိယ သင်္ဂါယနာ တင်ကြခြင်းဖြစ်သည်။
ရဟန်းအတု ၆၀ဝ၀ဝ ကျော် သာသနာအတွင်းဝင်ရောက်လာခဲ့ကြပြီး ကတုံးတုံးသင်္ကန်းစည်းသည်နှင့် ရဟန်းဖြစ်ပြီးလုပ်ချင်သလို လုပ်နေကြရာ သာသနာ လွန်စွာမှ ညှိုးမှိန်လာခဲ့ပြီး ဝိနည်းတော်နှင့်အညီ ကျင့်ကြံအားထုတ်နေကြသော ရဟန်းအစစ်တို့မှာ လွန်စွာချို့တဲ့ဒုက္ခရောက်ခဲ့ကြရသည်။ အရှင်မောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿ၊ အရှင်မဇ္စုန္တိက၊ အရှင်မဟာဒေဝ အမှူးပြုသော ရဟန္တာမထေရ်ကြီး အပါး ၁၀၀၀ တို့က တတိယ အကြိမ်မြောက် သင်္ဂါယနာ တင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုသို့တင်ရာတွင် ပါဋလိပုတ်ပြည် သီရိဓမ္မာသောကမင်းကြီးနှင့် တိုင်းသူပြည်သားတို့သည် အဘက်ဘက်မှ ကူညီပံ့ပိုးခဲ့ကြသည်။ နှုတ်ဖြင့်ရွတ်ဆိုသော သင်္ဂါယနာ ဖြစ်သည်။ အချိန်ကာလ ကိုးလကြာမြင့်သည်။
လည်ပင်းနီမြွေ
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ တွားသွားသတ္တဝါများ ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ၏ တွားသွားသတ္တဝါများ ကဏ္ဍ:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ တွားသွားသတ္တဝါများ
သင်္ဂါယနာ
တတိယအကြိမ်သင်္ဂါယနာတင်ခြင်း
အယောင်ဆောင်ဝင်လာသော ရဟန်းအတုများအား စိစစ်ပြီးလူဝတ်လဲစေခြင်း သာသနာတော်မှ နှင်ထုတ်ခဲ့ခြင်းတို့ဖြင့် သာသနာတော် ညှိုးနွမ်း နေမှုကို ပြန်လည်ထိန်းသိမ်း စောင့်ရှောက်ခဲ့ကြပေသည်။ သီရိဓမ္မာသောကမင်းသည် သင်္ဂါယနာတင်ပြီးနောက် ကိုးတိုင်းကိုးဌာန သာသနာပြုအဖွဲ့များစေလွှတ်ပြီး အကြီးမားဆုံးသော သာသနာပြု လုပ်ငန်းကို ကမ္ဘာအနှံ့ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ ကမ္ဘာ့အင်ပါယာတစ်ခုလုံး၏ ၅ ပုံ ၄ ပုံသည် ဗုဒ္ဓသာသနာတော် လွှမ်းမိုးခဲ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ သုဝဏ္ဏဘူမိသို့ အရှင်သောဏမထေရ်နှင့် အရှင်ဥတ္တရမထေရ်တို့ အမှူးပြုသော ရဟန္တာ အရှင်မြတ်ကြီး ငါးပါးတို့ ကြွရောက် သာသနာပြုခဲ့ကြသည်။