cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ရွှေဆံတော်ဘုရား (ပြည်)
လေးဆူဓာတ်ပျော် ရွှေဆံတော်စေတီတော်မြတ်ကြီးသည် မြတ်စွာဘုရား သက်တော်ထင်ရှား ရှိစဉ်ကပင် တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သော စေတီတော်မြတ်ကြီးဖြစ်သည်။ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြည်မြို့၏ အရှေ့ပိုင်း ဆင်စုရပ်မြောက်ဘက်၊ ဆံတော်ရပ်၌ “သုဒဿန”မည်သော တောင်ကုန်းငယ်တွင် တည်ရှိသည့် ရွှေဆံတော်ဘုရားကို မြသိတင် (မြသီးတင်) ဘုရားဟုလည်း ရှေးက ခေါ်တွင်ခဲ့သည်။ ရွှေဆံတော်၏ ဉာဏ်တော်မှာ ထီးတော်မှ ဖိနပ်တော် (တတိယပစ္စယံ)အထိ ၁၂၇ ပေ၊ (၈၅ တောင်)၊ လုံးပတ်တော် ၈၈ ပေ ၈ လက်မ၊ ဖိနပ်တော် ၂၉၄ ပေ အသီးအသီး ရှိလေသည်။
ရွှေဆံတော်စေတီတော်၏ ရင်ပြင်တော်အရှေ့ယွန်း၌ ဆုတောင်းပြည့်ဂူနှင့် ရုပ်ပွားတော်ကြီး နှစ်ဆူ ရှိသည်။ ထိုကြောင့် စာဆိုကျော်နဝဒေးကြီးက ဆုတောင်းပြည့်ဘုရားတိုင်ရတု၌
သမိုင်းကြောင်း
သမိုင်းအဆိုအရ ပြည်ရွှေဆံတော်ဘုရားတွင် ကကုသန်ဘုရားရှင်၏ ဒုကုဋ်တော်၊ ကောဏာဂုံဘုရားရှင်၏ အံသကိုဋ်သင်္ကန်းတော်၊ ကဿပဘုရားရှင်၏ ခါးပန်းတော်၊ ဂေါတမဘုရားရှင်၏ ဆံတော်လေးဆူနှင့် နိသီဒိုန်တို့ကို ဌာပနာကြောင်း သိရသည်။ ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားသခင်သည် ဘုရားဖြစ်၍ ရှစ်နှစ်မြောက်တွင် မြန်မာပြည်သို့ ဒေသစာရီကြွတော်မူရာ ဤအရပ်၌ ပုဂံပြည်ကြီး ဖြစ်လတ္တံ့၊ ဤအရပ်၌ သရေခေတ္တရာပြည်ကြီး ဖြစ်လတ္တံ့ စသည်ဖြင့် ဗျာဒိတ်မြွက်ကြားပြီးနောက် စင်္ကြန်ကျွန်းသို့ ကြွတော်မူသည်။ ယင်းသို့ ကြွတော်မူစဉ် ဧရာပထ နဂါးမင်းက ခပ်သိမ်းလူအပေါင်းတို့ ကိုးကွယ်ရစိမ့်သောငှာ ဆံတော်ဓာတ်ကို သနားရန် လျှောက်ထားလေသည်။ ဘုရားသခင်သည် နဂါးမင်းအား မပေးဘဲ သုဝဏ္ဏဘုမ္မိအရပ်သို့ ကုန်သွယ်သွားနေသော အစ္စိက-ဖလ္လိက ကုန်သည်ညီနောင်တို့အားသာ ပေးမည်ဟု မိန့်ကြားကာ လက်ယာလက်တော်ဖြင့် ဦးခေါင်းတော်ကို သုံးသပ်လေသော် ဆံတော်လေးဆူ ပါလာသည်။ ယင်းဆံတော်တို့ကို နဂါးမင်းဆက်သည့် မြကြုတ်၌ထည့်၍ ကိုးကွယ်ထိုက်သူ ဖူးတွေ့ကာ သာသနာတည်မည့်အရပ်၌ မြကြုတ်သည် လက်ဝါးတော်မှ ပျံတက်၍ ထန်း ခုနစ်ဆင့်မြင့်သောအရပ်၌ ရောင်ခြည်တော်မြူးကာ တစ်ပင်ဝါးပဒေသာခွအကြား၌ ရပ်နားလေသည်။
သုဝဏ္ဏဘုမ္မိမှ ပြန်လာသော အစ္စိက-ဖလ္လိကညီနောင်လည်း ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်းကို ဆန်တက်လာရာ ဆံတော်ကြုတ်တည်ရာ ကမ်းနားသို့ရောက်လျှင် ရွှေရောင်တဝင်းဝင်းနှင့် တွေ့မြင်ရသဖြင့် ကုန်းအထက်သို့ တက်၍ ကြည့်ကြသည်။ ကုန်းပေါ်သို့ရောက်သော ရတနာမြကြုတ်နှင့်တကွ ဆံတော်လေးဆူကို တစ်ပင်ဝါး ပဒေသာအကြား၌ တွေ့ရှိ၍ ဖောင်ပေါ်သို့ ပင့်ခဲ့ပြီးနောက် မြင့်မြတ်ရာကုန်းကို ရှာသော် ယခုရွှေဆံတော် ဘုရားတည်ရာ သုဒဿနကုန်းကို တွေ့သဖြင့် ထိုကုန်း၌ပင် ရတနာမြကြုတ်နှင့် ဆံတော်လေးဆူကို ရွှေအုတ်ခုနစ်ချပ်ရံကာ ဌာပနာ၍ စေတီတည်သည်။
သာသနာနှစ် ၁ဝ၁ ခုတွင် ဒွတ္တဘောင်မင်းကြီး နန်းတက်သော် သုဒဿနကုန်း၌ ဘုရားသခင်၏ဆံတော်လေးဆူ ဌာပနာ၍ စေတီတည်ထားကြောင်း ကြားတော်မူ၍ သုဒဿနကုန်းကို ရှာဖွေစေသည်။ ချုံ နွယ်ပိတ်ပေါင်းတို့ဖြင့် ဖုံးအုပ်နေသော စေတီတော်ကို ဖူးတွေ့ရသော် အတောင် ၈ဝ ရှိသော ဓာတ်တော်တိုက် တံခါးနံရံကို ဖွင့်လှစ်တော်မူ၍ ဆက်လက်တူးသော် ရှေးဘုရားသုံးဆူ၏ ပရိဘောဂထည့်ရာ ရွှေကျောင်းဆောင်သုံးခုနှင့် ဂေါတမဘုရား၏ ဆံတော်လေးဆူကို ဖူးတွေ့ရပြီးနောက် စေတီတော်ကို ထပ်မံတည်ထားသည်။ သာသနာနှစ် ၁၂၆ ခု တပေါင်းလဆန်း ၈ ရက်နေ့ကစ၍ တည်ရာ ယင်းလပြည့်ကျော် ၈ ရက်နေ့တွင် ပြီးသောဟူ၏။ အစ္စိက-ဖလ္လိက ကုန်သည်ညီနောင်တို့ ရွှေအုတ်ရာတွင် ဆုတောင်းပြည့်ဘုရားကိုယ်တော်သဏ္ဌာန် ရုပ်တုတော်နှစ်ဆူ ဂူမုခ်လုပ်၍ တည်တော်မူသည်။ သက္ကရာဇ် ၄၅ဝ ပြည့်တွင် ပုဂံပြည် အလောင်းစည်သူမင်းသည် စေတီတော်ကို ထပ်မံပြုပြင် တည်ထားတော်မူသည်။ ထိုနောက် ပြည်မင်းမျက်နှာ ရှည်လက်ထက် စေတီတော်ကို သံတောင် ၂၈ တောင်နှစ်မိုက်အထိ ထပ်ပွားတည်ကာ ရွှေထီးကိုးဆင့် တင်တော်မူသည်။ ထိုနောက် သားတော်မျက်နှာပုလက်ထက်စေတီတော်၏ အရှေ့တောင်ထောင့် အခြေသာခိုင်၍ အနောက်မြောက်ထောင့် ချောက်ကြီးလှ၍ မခိုင်ဟုဆိုကာ ကုန်းတော်ကို အမတ်တို့နှင့် တိုင်ပင်၍ အကျယ် ချဲ့သည်။ တည်ရင်းစေတီကို အရှေ့တောင်ထောင့် အင်္ဂါအရပ်က ထား၍ အမြင့်သံတောင် ၅၈ တောင်၊ စေတီရံသုံးဆင့်နှင့် စည်းခုံစေတီ ကြီး တည်တော်မူသည်။ ရွှေထီးကိုးဆင့် မြသီးရောင်လျှံ့တော်ဖူးတင်တော်မူ၍ မြသီးတင်ဘုရားဟု သမုတ်တော်မူသည်။ ဤသို့အားဖြင့် ရွှေဆံတော်ဘုရားကို ဘုရင်စိုးမင်းနှင့် မြို့စားအဆက်အဆက် ပြုပြင်ထပ်ပွား တည်ထားခဲ့ရာ ယခုအခြေသို့ ဆိုက်ရောက်ခဲ့လေသည်။
အင်းဝခေတ်တွင် မြန်မာ့သမိုင်း၌ အရေးပါသော ဖြစ်ရပ်တစ်ခုသည် လေးဆူဓာတ်ပျော် ရွှေဆံတော်စေတီတော်ရင်ပြင်တော်ပေါ်၌ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်ရပ်မှာ အခြားမဟုတ်ပါ။ အင်းဝ ဘုရင် မင်းခေါင်နှင့် မွန်ဘုရင် ရာဇာဓိရာဇ်တို့သည် သက္ကရာဇ် ၇၆၇-ခုနှစ်တွင် စေတီတော်မြတ်ကြီး ရင်ပြင်တော်ပေါ်ဝယ် သစ္စာပြု၍ ငြိမ်းချမ်းရေး ရယူခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။
ရွှေဆံတော်မွန်ကျောက်စာ
မြန်မာမင်းအဆက်ဆက်တို့သည် စေတီတော်ကြီးကို ကိုးကွယ်ကြပြီး ပြုပြင်ရန် လိုအပ်သည်တို့ကို ပြုပြင်ခဲ့ကြသည်။ သက္ကရာဇ် ၄၄၅-ခုနှစ်(အေဒီ – ၁၀၈၃ )ခုနှစ်တွင် ပုဂံပြည့်ရှင် ကျန်စစ်သားမင်းကြီး ဤစေတီတော်ကြီးကို ဖူးမြော်ပြီး မိမိ၏ဘဝဖြစ်စဉ်နှင့် စေတီတော်ကြီး သမိုင်းအကျဉ်းကို မွန်ဘာသာဖြင့် ကျောက်စာရေးထိုး၍ စေတီတော်မြတ်ကြီး၏ အလယ်ပစ္စယံ တနင်္ဂနွေထောင့်တွင် စိုက်ထူထားခဲ့သည်။ ထိုကျောက်စာကို ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနက ကျောက်စာတိုက်ဆောက်လုပ်၍ ထိန်းသိမ်းထားသည်။
တည်ဆောက်ပြုပြင်
သက္ကရာဇ် ၁၁၁၆ -ခုနှစ်၊ တပို့တွဲလပြည့်ကျော် (၁၂)ရက်နေ့တွင် အလောင်းမင်းတရား ကြီးသည် ပြည်မြို့ကို မွန်တို့လက်ဝယ်မှ အောင်မြင်စွာသိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ အလောင်းမင်းတရား ကြီးသည် ထိုနေ့ညနေ၌ပင် စေတီတော်မြတ်ရင်ပြင်တော်ပေါ်သို့ တက်ရောက်ပြီး စေတီတော်ကြီးကို ဖူးမြော်ရာတွင် ရွှေဆံတော်စေတီတော်မြတ်ကြီး၌ မိမိကုသိုလ်တော် ရွှေထီးတော်တင်လှူလိုသော ဆန္ဒဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ရာ သက္ကရာဇ် ၁၁၁၆-ခုနှစ်၊ တပေါင်းလပြည့်နေ့တွင် ယခင်မွန်ဘုရင်တို့တင်လှူ ခဲ့သောထီးတော်ကို မဖယ်ရှားဘဲ မြန်မာထီးတော်ကို ဆင့်၍ တင်လှူခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် လေးဆူ ဓာတ်ပျော် ရွှေဆံတော် စေတီတော်မြတ်ကြီးတွင် ထီးတော် (၂)ဆင့်ကို ရှိနေခြင်းဖြစ်သည်။ ဤသို့ ထီးတော်(၂)ဆင့်ရှိနေခြင်းသည် ရွှေဆံတော်စေတီတော်မြတ်ကြီး၏ ထူးခြားချက်ပင်ဖြစ်သည်။ ထိုထီးတော်(၂)ဆင့်ကို ပုံစံပြု၍ ပြည်မြို့ဝန်းကျင်နှင့် အနီးအပါး မြို့နယ်များတွင် စေတီပုထိုးများ တည်ထားကိုးကွယ်ကြရာတွင် ထီးတော်(၂)ဆင့်ပြုလုပ်၍ တင်လှူပူဇော်သော အစဉ်အလာ ဖြစ်ပေါ် ခဲ့သည်။
သက္ကရာဇ် ၁၂၂၀-ခုနှစ်၊ (ခရစ်နှစ် ၁၈၅၈-ခုနှစ်)၊ ဝါခေါင်လပြည့် ညနေ(၃)နာရီအချိန်တွင် ပြည်မြို့၌ ပြင်းထန်သော မြေငလျင်လှုပ်မှု ဖြစ်ခဲ့ရာ လေးဆူဓာတ်ပျော် ရွှေဆံတော် စေတီတော်မြတ်ကြီး ခေါင်းလောင်းမှောက်အထိ ပြိုကျပျက်စီးခဲ့သည်။ ပြည်မြို့ ကုန်သည်ကြီး ဦးသာရွဲ ဦးဆောင်သောအဖွဲ့သည် ရတနာပုံနေပြည်တော် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးထံသို့ သွားရောက်၍ အကျိုးအကြောင်းတင်ပြလျှောက်ထားရာ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးက ပြင်ဆင်ခွင့် စာချွန်တော်နှင့် အလှူတော်ငွေကျပ် ၂၀၀၀၀(နှစ်သောင်း)ထည့်ဝင်လှူဒါန်းခဲ့သဖြင့် ရဟန်းရှင်လူ ပြည်သူအများ၏ ထည့်ဝင်ငွေများနှင့်စုပေါင်းကာ လေးဆူဓာတ်ပျော် ရွှေဆံတော်စေတီတော် မြတ်ကြီးကို ပြန်လည်ပြုပြင်ခဲ့သည်။
ခေတ်အဆက်ဆက်တွင် ရဟန်းရှင်လူ ပြည်သူအများတို့သည် ရွှေဆံတော်စေတီတော် မြတ်ကြီး အရှည်တည်တံ့အောင်ပြုပြင်ရန် လိုအပ်သည့်အခါတိုင်း သဒ္ဓါထက်စွာ ပြုပြင်မွမ်းမံ ခဲ့ကြသည်။
မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၃၆၃-ခုနှစ်၊ တန်ခူးလဆန်း(၁)ရက်၊ ၁၃-၄-၂၀၀၂ စနေနေ့ ညနေ(၄:၁၅) နာရီအချိန်တွင် စနေထောင့်မှ ရုတ်တရက် လေပြင်းတိုက်ခတ်ရာ ရွှေဆံတော်စေတီတော်မြတ်ကြီး၏ ထီးတော် ယိုယွင်းပျက်စီးသွားခဲ့သည်။ ရဟန်းရှင်လူ ပြည်သူအများတို့သည် ၁၃၆၄-ခုနှစ် သီတင်းကျွတ်လပြည့်နေ့(၂၁-၁၀-၂၀၀၂) တနင်္လာနေ့တွင် ရွှေစင် ရွှေသား အတိပြီးသော ရွှေထီးတော်၊ ငှက်မြတ်နားတော်၊ စိန်ဖူးတော်တို့ကို အသစ်တဖန် ပြန်လည် တင်လှူပူဇော်ခဲ့ကြသည်။
လေးဆူဓာတ်ပျော် ရွှေဆံတော်စေတီတော်မြတ်ကြီးအား (၅)နှစ်တစ်ကြိမ် ရွှေသင်္ကန်းတော် ဆက်ကပ်မြဲဖြစ်ရာ ရဟန်းရှင်လူပြည်သူအများတို့သည် သက္ကရာဇ် ၁၃၆၇-ခုနှစ်၊ ပြာသိုလပြည့်ကျော် (၂)ရက်(၁၅-၁-၂၀၀၆) တနင်္ဂနွေနေ့မှစ၍ ရွှေသင်္ကန်းကပ်လှူရာ ၁၃၆၈-ခုနှစ် တန်ခူးလပြည့်ကျော် (၁၄)ရက် (၂၆-၄-၂၀၀၆)ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် ပြီးစီးအောင်မြင်ခဲ့သည်။ ထူးခြားသည်မှာ ယခုတစ်ကြိမ် ရွှေသင်္ကန်းကပ်လှူသည်မှာ လုံးတော်ပြည့် ရွှေသင်္ကန်းကပ်လှူခြင်း ဖြစ်သည်။
ယခုအခါ လေးဆူဓာတ်ပျော်ရွှေဆံတော်စေတီတော်မြတ်ကြီးသည် သုဒဿနတောင်တော် ထက်တွင် ရွှေတောင်ကြီးပမာ သပ္ပါယ်တည်ရှိ၍ ဗြဟ္မာ နတ် လူ သုံးဘုံသူတို့၏ ပူဇော်အထူးကို ခံယူလျက်ရှိနေပါသည်။
ကုလားစုရွာ၊ ဘားအံမြို့နယ်
ကုလားစုရွာ(Kularsu)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ မင်းဇီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၂၀၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မင်းဇီကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၁၀၄၃ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၅၀၆၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘားအံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရယ်ဖြူကြီးရွာ၊ လွှဇာ
ရယ်ဖြူကြီးရွာ၊ လွှဇာ
အချီတော်ဝန်
အချီတော်ဝန်သည် နန်းတွင်းအချီတော်များအား အုပ်ချုပ်ကွပ်ကဲရသူ ဖြစ်သည်။ ဤတွင် အချီတော်ဟူသော ဝေါဟာရကို ရွှေနန်းသုံးဝေါဟာရ အဘိဓာန်၌ ‘ဧကရာဇ်မင်းမြတ်၏ သားတော် သမီးတော်ဟူသမျှမှာ ခြေကျင်သွားလာခြင်း အလွန်နည်းပါးသည်။ နန်းတော်ပေါ်၌ တစ်ဆောင်မှ တစ်ဆောင်သို့ကူးသည့် အခါဖြစ်စေ ၊ ဥယျာဉ်တော်သို့ ဆင်းသည့်အခါ ဖြစ်စေ ၊ မင်းသား မင်းသမီး ကလေးကို ချီပွေ့၍သော်လည်း ၊ ပခုံးထက်မှာ ထမ်း၍ သော်လည်းကောင်း ၊ အလိုရှိရာ အရပ်သို့ ရောက်အောင်သွားရသည်။ ထို့ကြောင့် ဤသူကို အချီတော် ခေါ်သည်။’ ဟူ၍ ဖော်ပြထားသည်။ အချီတော်ဝန်ကို ယေဘုယျအားဖြင့် အချီတော်ဟူ၍လည်း ခေါ်ဆိုကြ၏။ ဝန်အဆင့်ရှိသူအား အချီတော်ဟု ဖော်ပြခြင်းသည် အချီတော်ဦန်ကို ရည်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ တစ်ခါတစ်ရံ အချီတော်သားဟုဖော်ပြကြ၏။
အချီတော်ဝန်ကြီး ပဒေသရာဇာ
ညောင်ရမ်းခေတ်နှောင်းကာလ စနေမင်း(၁၆၉၈-၁၇၁၄) လက်ထက်တွင် ဝန်ကြီးပဒေသရာဇာကို အချီတော်သားအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ အိမ်ရှေ့မင်း၏ အချီတော်သားဖြစ်သဖြင့် အိမ်ရှေ့မင်း၏ အချီတော်များအား အုပ်ချုပ်ကွပ်ကဲရသူဖြစ်ဟန် ရှိသည်။ ဤအကြောင်းကို မဏိကတ်ပျို့နိဂုံးတွင် သားတော်ရန်နင်း ၊ အိမ်ရှေ့မင်း၏ ၊ ထံရင်းမခြား ချီတော်သားလျှင် ၊ ဖြစ်ငြားသည်ကြောင့် ၊ မနှောင့်ဒုက္ခ၊ မွေးစကပင် ၊ သုခပျော်ပျော် ၊ လူဖြစ်တော်၏။ ဟူ၍ရေးဖွဲ့ထားသည်။
အထိန်းတော် အယတော် အချီတော်
ဤတွင် မြန်မာမင်းများလက်ထက်၌ မိဖုရား မင်းသမီးတို့ သားတော် သမီးတော်များ မွေးဖွားသန့်စင်သောအခါ အထိန်းတော် ၊ အယတော် ၊ အချီတော်များ ဝဲလှည့် ၊ ယာလှည့်ခွဲ၍ နေ့ညမပြတ် ဝင်ထွက်ခံစားကြရရာ အချီတော်ဝန်သည် အထိန်းတော် ၊ အယတော် ၊ အချီတော် အားလုံးနှင့် သက်ဆိုင်သောဝန်ဖြစ်မည် ထင်ပါသည်။
အိပ်ချ် ဂျီ ဝဲလ်
ဟားဗတ် ဂျော့ချ် ဝဲလ် (Herbert George Wells; /ဟားဘာ့တ် ဂျော့ဂျ် ဝဲလ်ဇ်/ ) သည် စာဖတ်ပရိသတ်၏ စိတ်ကိုဆွဲဆောင်နိုင်လောက်အောင် တီထွင်ကြံဆ၍ ရေးသားတတ်သော အင်္ဂလိပ်စာရေးဆရာကျော် တယောက်ဖြစ်ပေသည်။ အိပ်ခ်ျ၊ ဂျီ၊ ဝဲလ် ဟူ၍ လူသိများသည်။ ဝဲလ်သည် မိမိ၏အတွေးအခေါ်နှင့် အယူအဆများကို လူတန်းစားမရွေး လက်ခံနိုင်အောင်ရေးသားဖော်ပြနိုင်စွမ်းရှိသည်၊ သိပ္ပံပညာရပ်ကိုအခြေခံ၍သော်လည်းကောင်း၊ သမိုင်းပညာရပ်ကို အခြေခံ၍သော်လည်းကောင်း၊ လူမှုရေးပညာရပ်ကို အခြေခံ၍သော်လည်းကောင်း မိမိ၏ အမြင်ကို ဝတ္ထုကြောင်းဖြင့် ပြုစုရေးသား၍ တင်ပြခဲ့သည်။
ငယ်ဘဝ
အိပ်ခ်ျ၊ ဂျီ၊ ဝဲလ် သည် ကင့်ခရိုင်၊ ဗရွမ်လီမြို့တွင် ၁၈၆၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့၌ ဖွားမြင်သည်။ သူ၏ဖခင် ဂျိုးဇက်ဝဲလ်သည် ကြေးတမ်းစား ကရစ်ကက်ကစားသမားဖြစ်၏။ အိပ်ခ်ျ၊ ဂျီ၊ ဝဲလ် သည် ဗရွမ်လီမြို့နှင့် ဆပ်ဆက်ခရိုင်၊ မစ်ဒဟပ်မြို့တို့တွင် ပညာသင်ကြားပြီးနောက် ဆေးတိုက်တစ်ခု၌လည်းကောင်း၊ အထည်တိုက်တစ်ခု၌လည်းကောင်း အလုပ်လုပ်ခဲ့ရသည်။ သို့ရာတွင် ဉာဏ်ကောင်းသူဖြစ်၍ ပညာသင်ဆုကို ရရှိသဖြင့် လန်ဒန်တက္ကသိုလ်၌ ပညာဆက်သင်ခဲ့ရာ ၁၈၈၈ ခုနှစ်တွင် သိပ္ပံဂုဏ်ထူးဘွဲ့ကို ရခဲ့သည်။
ချမ်းသာကုန်းရွာ၊ ခင်ဦးမြို့နယ်
ချမ်းသာကုန်းရွာ (Chantharkone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ခင်ဦးမြို့နယ်၊ ဆည်ကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၅၀၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ခင်ဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အိပ်ချ် ဂျီ ဝဲလ်
ကျောင်းဆရာ၊ သတင်းစာဆရာ၊ စာရေးဆရာ
၁၉ဝ၈ ခုနှစ်တွင် လေကြောင်းစစ်ပွဲ ဟူသော စာအုပ်ဖြင့် ပထမကမ္ဘာစစ်အခြေကို ကြိုတင်သိမြင်နိုင်ခဲ့ခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ ထိုစစ်အတွင်းက ပြည်တွင်းစစ်မျက်နှာကို သရုပ်ဖော်သည့် ဝတ္ထုဇာတ်လမ်းများ ကိုရေးသားပြန်သည်။
ပထမကမ္ဘာစစ်ပြီးသောအခါ ဝဲသည် လူမှုရေးနှင့် နိုင်ငံရေးအမြင်ကို ကမ္ဘာ့သမိုင်း အကျဉ်းချုပ်(၁၉၂၂)စာအုပ်တွင်ဖော်ပြခဲ့သည်။ ၁၉၂၂ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင်ကျင်းပသော အထွေထွေပါလီမန် ရွေးကောက်ပွဲ၌ လန်ဒန်တက္ကသိုလ်မှ လေဘာပါတီကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဝင်ရောက်အရွေးခံ ရာ မအောင်မြင်ခဲ့ချေ။ ၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် ဂျူလီယန်ဟပ်စလေနှင့် သားဖြစ်သူ ဂျီ၊ ပီ၊ ဝဲတို့၏အကူအညီဖြင့် သည်ဆိုင်းယင့်အော့လိုက်ဖ ခေါ် ဇီဝဗေဒစစ်တမ်းစာအုပ်ကိုရေးခဲ့သည်။ တစ်ဖန် ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် လူ့လောက နှင့်ဆိုင်၍ အလွန်ကျယ်ပြန့်သော စီးပွားရေး၊ ချမ်းသာရေး၊ ပျော်ရွှင်ရေးတို့ အကြောင်းကို စာအုပ်ပြုစုခဲ့သည်။
ထို့နောက် ဝဲသည် မိမိစိတ်ကူးဖြင့်ရည်မှန်းသော ကမ္ဘာ့ဓနသဟာယ ဖြစ်ပေါ်လာရေးနှင့်ဆိုင်သည့် စာအုပ်များကိုပြုစုရေးသားလေသည်။ ၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် နောင်ရေးကိုတွေးခေါ်၍ ဖြစ်လတ္တံ့သောအကြောင်းအရာတို့ကိုဖြစ်ပေါ်လာမည့် အကြောင်းအရာများဟူသော စာအုပ်၌ ရေးသား တင်ပြခဲ့ရုံမျှမက မိမိကိုယ်တိုင် ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးခဲ့လေသည်။
အိပ်ခ်ျ၊ ဂျီ၊ ဝဲသည် စာအုပ်ပေါင်းများစွာကို ရေးသားပြုစုခဲ့သည့်အပြင် မိမိ၏ စိတ်ကူးစိတ်သန်းကို ဖတ်ချင့်စဖွယ်ဖြစ်အောင် ဇာတ်လမ်းဇာတ်ကွက်ဆင်၍ တင်ပြနိုင်စွမ်းရှိသောစာရေးဆရာဖြစ်ပေသည်။ သူသည် ၁၉၄၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၃ ရက်န့တွင်လန်ဒန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။
သီလရွာ၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်
သီလရွာ (Thila)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်၊ သီလကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၅၃၅၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သီလကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၃ ဦး၊ မ ၃၀၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၂၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝဲလန်းတူးမြောင်း
ဝဲလန်းတူးမြောင်း (Welland Canal) သည် မြောက်အမေရိကတိုက်ရှိ အီရီအိုင်နှင့် အွန်တေးရီးယိုးအိုင်နှစ်ခုကို ဆက်စပ်ဖောက်လုပ်ထားသော တူးမြောင်းဖြစ်သည်။ ထိုအိုင်နှစ်ခုကို ဆက်သွယ်လျက်ရှိသော နိုင်အာဂရာမြစ် တွင် နိုင်အာဂရာ ရေတံခွန်တည်ရှိခြင်းကြောင့် သင်္ဘောများသည် ထိုမြစ်ကြောင်းဖြင့် ခရီးတစ်ဆက်တည်း မသွားနိုင်ချေ။ သို့ဖြစ်၍ ၁၈၂၄ - ၁၈၉၂ ခုနှစ်အတွင်းက ထိုအတားအဆီးကို ကျော်လွန်နိုင်စေရန် သစ်သားရေတံခါး ၄ဝ ရှိသော တူးမြောင်းငယ်တစ်ခုကို ဖောက်လုပ်ခဲ့ကြသည်။ ကနေဒါနိုင်ငံ အစိုးရက ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောကြီးများ ဝင်ထွက်သွားလာနိုင်သော လက်ရှိ တူးမြောင်းကို ၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် စတင်ဖောက်လုပ်ခဲ့ရာ ၁၇ နှစ်ကြာမှ ပြီးသည်။
ဝဲလန်းတူးမြောင်းသည် အလျား ၂၇ မိုင်၊ အကျယ်ပေ ၂ဝဝ ရှိသည်။ အွန်တေးရီးယိုးအိုင်ဖက်တွင် ပို့ဝဲလားမြို့နှင့် အီရိအိုင်ဖက်တွင် ပို့ကိုလဗုန်းမြို့တို့ အသီးအသီးတည်ရှိကြသည်။ ထိုတူးမြောင်းကို ဖြစ်မြောက်အောင် ဖောက်လုပ်နိုင်ခြင်းမှာ အင်ဂျင်နီယာအတတ်ပညာ၏ အောင်မြင်မှုကြီးတစ်ရပ်ဖြစ်ပေသည်။ အီရီအိုင်သည် အွန်တေးရီးယိုးအိုင်ထက် ၁၂၅ ပေ မြင့်သောကြောင့် အိုင်နှစ်ခုကြားတွင် ဖြတ်သန်းလာသော သင်္ဘောကို ရေတံခါး ခုနစ်ခုဖြင့်လိုအပ်သည့်အတိုင်း နှိမ့်ချည် မြှင့်ချည်ပြုလုပ်ပေးရသည်။
နားဋောင်းကျရွာ၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်
နားဋောင်းကျရွာ (Nartaungkya)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်၊ တုတ္တလုပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၈၃၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တန့်ဆည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မန်ကင်းရွာ၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်
မန်ကင်းရွာ(Mankin)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မိုးညှင်းခရိုင်၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်၊ ပန်းလားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၆၂၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပန်းလားကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၀၃ ဦး၊ မ ၁၈၇၉ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၆၈၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးညှင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မင်းသုဝဏ်
မင်းသုဝဏ် (၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၀၉ – ၁၅ ဩဂုတ် ၂၀၀၄) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား စာရေးဆရာ၊ ကဗျာဆရာတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး ခေတ်စမ်းစာပေကို ဦးဆောင်ခဲ့သူများအနက် တစ်ဦး ဖြစ်သည့်အပြင်၊ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နဝမမြောက် သမ္မတ ဦးထင်ကျော်၏ ဖခင်လည်း ဖြစ်သည်။
ငယ်ဘဝ
မင်းသုဝဏ်ကို ဟံသာဝတီတိုင်း(ယခု ရန်ကုန်တိုင်း)၊ ဟံသာဝတီခရိုင်၊ ကွမ်းခြံကုန်းမြို့တွင် ကုန်သည်များဖြစ် ကြသော ဦးလွမ်းပင်နှင့်ဒေါ်မိတို့က ၁၉၀၉-ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၀ ရက်၊ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် မွေးဖွားသည်။ မွေးချင်း (၇) ယောက်တွင် ဒုတိယမြောက်ဖြစ် ပြီး မွန်-မြန်မာမျိုးရိုးဖြစ်သည်။ အမည်ရင်း ဦးဝန်ဖြစ်ပြီး ရက်ချုပ်အရ ငယ်မည်မှာ မောင်လှမောင် ဖြစ်သည်။ အရပ်ထဲတွင် မောင်လှမောင်အမည်ရှိသူများမှာ အများအားဖြင့် ဆိုးကြ၍ မောင်လှဝံ ဟု အမည်ပြောင်းသည်။ မန္တလေးပုဏ္ဏား ဆရာညွန့်က ဇာတာဖွဲ့ပေးသည်။ ဘုန်းကြီးကျောင်းတွင် ဆရာတော်က စိန်ဝံ ဟူ၍ လည်းကောင်း အရပ်ထဲမှ ဦးရွှေဒုံးဆိုသူက ခွေးဝံ၊ ဝက်ဝံ ဟူ၍လည်းကောင်း ချစ်စနိုးခေါ်ကြသည်။ မြို့အနီးတွင် ရွှေဘိုမှ ပြောင်းလာသူများနေထိုင်သည့် ရွှေဘိုတန်းရှိသည်။ ငယ်စဉ်က အစားကောင်း၊ အသားညိုပြီး ရွှေဘိုတန်းက မဲ⁠မဲဝဝ၊ ထောင်⁠ထောင်မောင်းမောင်း ငပန်ဆိုသူနှင့်တူသဖြင့် အချို့က ငပန် ဟူ၍လည်း ခေါ်ကြသည်။ နောင်တွင် မောင်ဝံဟုသာတွင်၍ မိမိစိတ်ကြိုက် ဝ, ကို န,ငယ် သတ်ပြီး မောင်ဝန် ဟု ပြင်သည်။
ပညာရေး
၁၉၂၆ မတ်လတွင် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ အလယ်တန်း စကောလားရှစ်စာမေးပွဲ (စတုတ္ထရ၍) အောင်သည်။ အဌမတန်းမှစ၍ ဆရာမှတ်ကြီးအိပ်ဆောင်တွင် ကျောင်းသားမှူးလုပ်ရသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာမိန်းကလေးကျောင်း(ညကျောင်း)၌ အပတ်စဉ် အလှည့်ကျစာသင်ပေးရသည်။ ဤနှစ်မှာပင် ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်း၌ပထမဆုံးကဗျာဖော်ပြခံရသည်။
၁၉၃၁ မတ်လတွင် ပထမနှစ် (ဝိဇ္ဇာ) မြန်မာစာဂုဏ်ထူး အစမ်းစာမေးပွဲအောင်သည်။ ထိုနှစ်တွင် မိဘများစီးပွားပျက် ၍ ကျောင်းထွက်ပြီး ကွမ်းခြံကုန်းမြို့အမျိုးသားကျောင်းတွင် ကျောင်းအုပ်ဝင်လုပ်သည်။ ကလေးကဗျာများ စတင်ရေးသားခဲ့သည်။ တက္ကသိုလ်ဖွင့်သော် ပါမောက္ခ ဦးဖေမောင်တင် ခေါ်၍ အလုပ်မှထွက် တက္ကသိုလ်ပြန်တက်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၃ မတ်လတွင် ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူးတန်းကို (မြန်မာစာ-ပထမအဆင့်ဖြင့်) အောင်မြင်ခဲ့ပြီး ဇွန်လမှ ၁၉၃၅ မေထိ မြန်မာစာဌာန၊ အချိန်ပိုင်းနည်းပြလုပ်ခဲ့သည်။ ပဲခူးဆောင်တွင် ကျောင်းဆောင်နည်းပြလုပ်ပြီး မဟာဝိဇ္ဇာတန်းကို အချိန်ပိုင်း တက်ရောက်ခဲ့သည်။
၁၉၃၅ မတ်လ-မဟာဝိဇ္ဇာ-မြန်မာစာဂုဏ်ထူး စာမေးပွဲကို (ဒုတိယအဆင့်)ဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့ပြီး အချိန်ပြည့်နည်းပြခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ပင်းယဆောင်ပြောင်းရွေ့ပြီးနောက် ကျောင်းဆောင်နည်းပြဆရာအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ တက္ကသိုလ်ကျောင်းတိုက်၊ မြန်မာစာအသင်း အတွင်းရေးမှူး၊ တက္ကသိုလ်ဗုဒ္ဓဘာသာအသင်း အတွင်းရေးမှူး၊ ကောလိပ်မဂ္ဂဇင်းမြန်မာပိုင်း အယ်ဒီတာ၊ ဂန္ထလောက မဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာများ အဖြစ်လည်း လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
၁၉၃၉ အောက်တိုဘာတွင် အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်မှ ဘီလစ် (B.Litt) ခေါ် စာပေဝိဇ္ဇာဘွဲ့ရရှိခဲ့ပြီး စက်တင်ဘာတွင် မြန်မာနိုင်ငံပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာ ၁ တွင် လက်ထောက်ကထိကအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ ပညာပြန့်ပွားရေးကော်မတီဝင်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။
၁၉၄၀ တွင် မောင်ခွေးဖို့ ကလေးကဗျာများထွက်ရှိ၍ ၁၉၄၁ ၌သပြေညိုနှင့်အခြားကဗျာများ ထွက်ရှိသည်။
၁၉၄၂ - ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ပညာရေးဌာန၊ ဘာသာပြန်ဌာနခွဲတွင်အမှုထမ်းသည်။ ပညာ့တံခွန်အသင်းနှင့် အဘိဓာန်လုပ်ငန်းကို ဦးဆောင်သည်။ (ကွမ်းခြံကုန်းမြို့တွင် ဇန်နဝါရီ ၁၀ ရက်တွင်စတင်ပြုစုသည်။)
၁၉၄၅ ဧပြီ ၇ ရက်တွင် စစ်ဘေးအန္တရာယ်ကြောင့် အဘိဓာန်လုပ်ငန်းကို ခေတ္တရပ်ဆိုင်းထားရသည်။ ဗြိတိသျှများပြန်ရောက်ပြီးနောက် အုပ်ချုပ်ရေးကိုင်ရသည်။ ကွမ်းခြံကုန်းမြောက်ပိုင်းတွင် မြို့အုပ်လုပ်ခိုင်း၍ ၂ လမျှလုပ်ရသည်။ ဩဂုတ် ၆ တွင် ရန်ကုန် မဂိုလမ်း၌ အရေးပေါ်တက္ကသိုလ်သင်တန်းများဖွင့်၍ မြန်မာစာလက်ထောက်ကထိကအဖြစ် အလုပ်ဝင်သည်။
၁၉၄၆ ဇွန် ၁ ရက်တွင် ကထိကအဖြစ် တိုးမြင့်ခန့်ထားခြင်းခံရ။
၁၉၄၇ - အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဒေလီမြို့သစ်၌ကျင်းပသော အာရှတိုက် ဆက်ဆံရေးညီလာခံသို့၊ ဝတ်လုံတော်ရ ဦးကျော်မြင့်ခေါင်းဆောင်သောအဖွဲ့နှင့် တက်ရောက်။ ထိုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်းဖြစ်ပေါ်လာသော အခါ ဝေါဟာရ ကော်မတီတွင် ဝင်လုပ်ရ။
၁၉၄၈ - တက္ကသိုလ်ဘာသာပြန်နှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးဌာန၊ ဌာနမှူး။ အဘိဓာန်လုပ်ငန်းပြန်လုပ်။ အခြေခံ ဥပဒေမြန်မာစာမူကို လေ့လာအကြံပေးရ။ မြန်မာနိုင်ငံသုတေသနအသင်း အမှုဆောင်အဖွဲ့တွင်ဝင်ရောက်။ သုတေသန အသင်းဂျာနယ်တွင် စာတည်းအဖြစ်ဆောင်ရွက်။ ဇော်ဂျီနှင့်တွဲ၍ စာပေလောက စာအုပ် ထွက်ရှိ။
၁၉၅၀ - ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့ချီးမြင့်ခံရ။
၁၉၅၃ ဇွန် ၁ ရက်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ဘာသာပြန်နှင့်ထုတ်ဝေရေးဌာန စာတည်းမှူး။
၁၉၅၅ - သိပ္ပံမောင်ဝ၊ ဇော်ဂျီတို့နှင့်တွဲ၍ သုံးပွင့်ဆိုင် ခေတ်စမ်းစာပေ ထွက်ရှိ။
၁၉၅၇အောက်တိုဘာတွင် မြန်မာနိုင်ငံယဉ်ကျေးမှု ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့နှင့်အတူ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၊ ဆိုဗီယက် ရုရှား၊ ပိုလန်၊ ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယား၊ အရှေ့ဂျာမနီနိုင်ငံများသို့ လှည့်လည်ခဲ့။- တိပိဋကပါဠိမြန်မာ အဘိဓာန်လုပ်ငန်း၊ မွန်မြန်မာအဘိဓာန်လုပ်ငန်းများတွင် ဝင်ရောက်ကူညီ။ စာပေဗိမာန်စွယ်စုံကျမ်းအဖွဲ့၊ စာပေဆု ပေးရေးအဖွဲ့၊ သုခမိန်အဖွဲ့၊ ပန်တျာမူမှန်ပြုလုပ်ရေးကော်မတီ၊ ပိဋကတ်တော်မြန်မာပြန်ကော်မီတီ၊ ဥပဒေဘာသာ ပြန် ကော်မတီတို့တွင် ဝင်ရောက်ဆောင်ရွက်။
၁၉၆၁မတ်လ ၁ ရက်မှ ၁၉၆၂ မေ ၁၂ ထိ၊ တက္ကသိုလ် မြန်မာစာဌာနတွင် ပါမောက္ခအဖြစ်အမှုထမ်း။ အောက်တိုဘာတွင် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့နှင့်အတူ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့သွားရောက်။ တက္ကသိုလ်စာအုပ်ထုတ်ဝေဖြန့်ချိရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ။ မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်းကော်မရှင်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်ဆောင်ရွက်။
၁၉၆၂မေ ၁၃ ရက်တွင် ပါမောက္ခရာထူးစွန့်၊ ဘာသာပြန်နှင့်စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးဌာနတွင် ပြန်လည်အမှုထမ်း။ သီရိပျံချီဘွဲ့ချီးမြင့်ခံရ။
၁၉၆၃ - မင်းယုဝေနှင့်တွဲ၍ ကဗျာ့ပရိယာယ် စာအုပ်ထွက်။
၁၉၆၄ - ၁၉၅၂ မှပြုစုခဲ့သည့် မြန်မာအဘိဓာန် ၅ ပိုင်းထွက်ရှိ။
၁၉၆၅ - ပန်းနှင့်ပင်စည်၊ မြန်မာစာ မြန်မာမှု့၊ ခရီး သည် (ဇော်ဂျီနှင့်တွဲလျက်) စာအုပ်များထွက်။
၁၉၆၆ - မြန်မာနိုင်ငံ စာမတတ်သူပပျောက်ရေးအတွက် သက်ကြီးစာသင်နည်း (၀၊ ထ၊ က၊ လ၊ သ-နည်း)ကို တီထွင်။
၁၉၆၈ - တက္ကသိုလ်ဘာသာပြန်နှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးဌာန၊ စာတည်းမှူးအဖြစ်မှ အငြိမ်းစားယူ၍ ပညာရေး ဌာန အထူးအရာရှိအဖြစ် ဆက်လက်ဆောင်ရွက်။ ပျဉ်းမငုတ်တို စာအုပ်ထွက်။
၁၉၇၀ - မြန်မာနိုင်ငံသုတေသနအသင်း (နှစ်-၆၀ ပြည့် နှစ်) တွင် အသင်း၏ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်အရွေးခံရ။ ရေချမ်းစင် စာအုပ်ထွက်ရှိ။
၁၉၇၁ မေ ၃၁ ရက်တွင် ပညာရေးအရာရှိအဖြစ်မှ အနားယူ။
၁၉၇၄ - အင်းယားကန်သို့အိုကုတို့ ကဗျာစာအုပ် ထွက်ရှိသည်။
၁၉၇၅ မှ ၁၉၇၉ ထိ ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိုဆာကာနိုင်ငံခြားဘာသာသင်တက္ကသိုလ်၌ ဧည့်သည်ပါမောက္ခအဖြစ် သွားရောက် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၈၀ ဖေဖော်ဝါရီလ - ဟိုက္ကူကဗျာ မြည်းစရာ စာအုပ် ထွက်ရှိသည်။
၁၉၈၄ - လီယာမင်းကြီး စာအုပ်ထွက် (ယင်းနှစ်အတွက် ဘာသာပြန်ရသဆုရ)
၂၀⁠၀၂ - ကဗျာပေါင်းချုပ်၊ မင်းသုဝဏ်ဝတ္ထုတိုများစာအုပ်များထွက်ရှိ။ မင်းသုဝဏ်သည် မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသနအသင်းအတွက် ဂါမဏိစန္ဒပျို့၊ တောင်ငူဆိုရတုအဖြေ၊ ဥမ္မာဒန္တီပျို့၊ သျှင်မဟာရဋ္ဌသာရ၏ ပကိဏ္ဏက စာစု(ဦးအုန်းရွှေနှင့်တွဲဖက်လျက်) တို့ကို တည်းဖြတ်ပေးခဲ့သည်။
နိုင်ငံရေးနှင့် ဘဝနိဂုံး
စစ်အစိုးရ၏ ဖိအားပေးမှုများကြောင့် ရွေးကောက်ပွဲ အနိုင်ရပြီး ရှစ်နှစ်အကြာမှာ ပါတီဝင်အဖြစ်မှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။ ၂၀⁠၀၄-ခု၊ ဩဂုတ် ၁၅ ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့နံနက် ၁၁:၃၀ နာရီတွင် ရန်ကုန်မြို့၊ ကမာရွတ် သပြေညိုနေအိမ်၌ ကွယ်လွန်သည်။
ပြင်ပလင့်ခ်များ
www.minthuwun.com
တရားရုံးများကို မထီမဲ့မြင်ပြုမှုဥပဒေ
၁၃၇၅ ခုနှစ်၊ ဝါဆိုလပြည့်ကျော် ၇ ရက် (၂ဝ၁၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၉ ရက်)
နိဒါန်း
ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်သည် တရားရုံး၏ မှန်ကန်လွတ်လပ်စွာ တရားစီရင်ရေး၊ တရားရုံး၏ ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် အများပြည်သူ ယုံကြည်ကိုးစားမှုကို မထိခိုက်စေရေးတို့အတွက် ဤဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်။
အခန်း(၁)အမည်နှင့်အဓိပ္ပာယ် ဖော်ပြချက်
၁။ဤဥပဒေကို တရားရုံးများကို မထီမဲ့မြင်ပြုမှုဥပဒေဟု ခေါ်တွင်စေရမည်။
၂။ဤဥပဒေတွင်ပါရှိသော အောက်ပါစကားရပ်များသည် ဖော်ပြပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ် သက်ရောက်စေရမည်-
(က)တရားရုံး ဆိုသည်မှာ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေပုဒ်မ ၂၉၃ ပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်အရ ဖွဲ့စည်းသည့် အောက်ပါ တရားရုံး များကို ဆိုသည်-
(၁)ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်၊ တိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်များ၊ ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်များ၊ ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ တိုင်းတရားရုံးများ၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ တရားရုံးများ၊ ခရိုင်တရားရုံးများ၊ မြို့နယ်တရားရုံးများနှင့် ဥပဒေအရ တည်ထောင်သော အခြားတရားရုံးများ၊
(၂)စစ်ဘက်ဆိုင်ရာတရားရုံးများ၊
(၃)နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး။
(ခ)တရားရုံးများကို မထီမဲ့မြင်ပြုမှု ဆိုသည်မှာ တရားမဆိုင်ရာ မထီမဲ့မြင်ပြုမှုနှင့် ပြစ်မှုဆိုင်ရာ မထီမဲ့မြင် ပြုမှုကိုဆိုသည်။
(ဂ)တရားမဆိုင်ရာ မထီမဲ့မြင်ပြုမှု ဆိုသည်မှာ တရားရုံးတစ်ရုံးက ချမှတ်သော စီရင်ချက်၊ ဒီကရီ၊ အမိန့်၊ ညွှန်ကြားချက် သို့မဟုတ် ထုတ်ဆင့်သော ဆင့်စာကို တမင်သက်သက် မလိုက်နာခြင်းကို ဆိုသည်။
(ဃ) ပြစ်မှုဆိုင်ရာ မထီမဲ့မြင်ပြုမှု ဆိုသည်မှာ အောက်ပါ အပြုအမူတစ်ခုခုအတွက် အကြောင်းအရာ တစ်ရပ်ရပ်ကို နှုတ်ဖြင့် ဖြစ်စေ၊ စာဖြင့်ဖြစ်စေ၊ အမှတ် သင်္ကေတဖြင့်ဖြစ်စေ၊ ထင်ရှားသော ပုံသဏ္ဌာန်ဖြင့် ဖြစ်စေ၊ အခြားတစ်နည်းနည်းဖြင့် ဖြစ်စေ၊ တမင်ထုတ်ဖော် ကြေညာခြင်း၊ သတင်းအဖြစ် ရေးသား ဖော်ပြခြင်း၊ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း သို့မဟုတ် ဖြန့်ချိခြင်းကို ဆိုသည်-
(၁)တရားရုံး၏ ဥပဒေအရ အပ်နှင်းထားသော အခွင့်အာဏာကို သေးသိမ်စေခြင်း သို့မဟုတ် သေးသိမ်ရန် ဖြစ်တန်စေခြင်း၊
(၂)တရားစီရင်သော မှုခင်းကိစ္စတွင် ဖြောင့်မှန်စွာ ဆောင်ရွက်မှုကို ထိခိုက်စေခြင်း၊ စွက်ဖက်ခြင်း သို့မဟုတ် နှောင့်ယှက်ခြင်း၊
(၃)မှန်ကန်လွတ်လပ်စွာ တရားစီရင်ရေးအပေါ် အများပြည်သူက ယုံကြည်ကိုးစားမှု လျော့နည်း စေရန် တစ်နည်းနည်းဖြင့် ပြုလုပ်ခြင်း၊
(၄)တရားရုံးက ဆုံးဖြတ်ရန်ရှိသော အချက်များကို တစ်စုံတစ်ရာ အဆုံးအဖြတ်မပေးရသေးမီ ကြိုတင်ဝေဖန်ပြောဆိုခြင်း၊ ရေးသား ဖော်ပြခြင်း၊ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း၊ ဖြန့်ချိခြင်း။
အခန်း(၂)စီရင်ပိုင်ခွင့်နှင့် အရေးယူပိုင်ခွင့်
၃။တရားလွှတ်တော်သည် တရားရုံးကို မထီမဲ့မြင်ပြုမှုအား ဤဥပဒေအရ စစ်ဆေးစီရင် ပိုင်ခွင့်ရှိသည်။
၄။တရားလွှတ်တော်သည် ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်၊ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ တရားရုံး သို့မဟုတ် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံးကို မထီမဲ့မြင်ပြုမှုအတွက် သက်ဆိုင်ရာ တရားရုံးမှ တာဝန်ရှိသူတစ်ဦး၏ လျှောက်ထားချက် အရ အရေးယူ ပိုင်ခွင့်ရှိသည်။
၅။တရားလွှတ်တော်သည်-
(က)မိမိသဘောအလျောက်ဖြစ်စေ၊
(ခ)နစ်နာသူအမှုသည် တစ်ဦး၏ လျှောက်ထားချက်အရဖြစ်စေ၊
(ဂ)အခြားနည်းအရဖြစ်စေ၊ တရားရုံးတစ်ရုံးကို မထီမဲ့မြင်ပြုမှုအား အရေးယူ ပိုင်ခွင့် ရှိသည်။ သို့ရာတွင် ကျူးလွန်ကြောင်း စွပ်စွဲထားသည့် မထီမဲ့မြင် ပြုမှုမှာ ပြစ်မှုဆိုင်ရာ ဥပဒေအရ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်နိုင်သော မထီမဲ့မြင် ပြုမှု ဖြစ်ပါက အရေးယူခွင့် မရှိစေရ။
၆။တရားလွှတ်တော်သည်-
(က)တရားမဆိုင်ရာ မထီမဲ့မြင်ပြုမှုကို တရားမအထွေထွေမှု ဖွင့်လှစ်ဆောင်ရွက် ရမည်။
အခန်း(၃)ကင်းလွတ်ချက်များ
၇။ဆောင်ရွက်ဆဲ တရားစီရင်သော မှုခင်းတစ်ရပ်နှင့်စပ်လျဉ်း၍ တရားမျှတပြီး မှန်ကန် တိကျခိုင်လုံသော အကြောင်းအရာ တစ်ရပ်ရပ်ကို နှုတ်ဖြင့် ဖြစ်စေ၊ စာဖြင့်ဖြစ်စေ၊ အမှတ်သင်္ကေတ ဖြင့်ဖြစ်စေ၊ ထင်ရှားသော ပုံသဏ္ဌာန်ဖြင့်ဖြစ်စေ၊ အခြား တစ်နည်းနည်းဖြင့်ဖြစ်စေ ထုတ်ဖော် ကြေညာခြင်း၊ သတင်းအဖြစ် ရေးသားဖော်ပြခြင်း သို့မဟုတ် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း သို့မဟုတ် ဖြန့်ချိခြင်းသည် တရားရုံးကို မထီမဲ့မြင်ပြုမှု မမြောက် စေရ။
၈။စစ်ဆေးကြားနာ၍ အပြီးသတ် အမိန့်ချမှတ်ထားပြီးဖြစ်သည့် တရားစီရင်သော မှုခင်းတစ်ရပ်၏ အရည်အသွေးအပေါ် မျှတစွာသုံးသပ်ချက် သို့မဟုတ် ဝေဖန်ချက်ကို ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း သို့မဟုတ် ဖြန့်ချိခြင်းသည် တရားရုံးကို မထီမဲ့မြင်ပြုမှု မမြောက် စေရ။
၉။ဤဥပဒေတွင် မည်သို့ပါရှိစေကာမူ အောက်ဖော်ပြပါ အကြောင်းအရာများမှအပ အများပြည်သူ ဝင်ရောက်ခြင်းကို ကန့်သတ်ထားသော သီးသန့်ရုံးခန်း၌ ဆောင်ရွက် သည့် တရားစီရင်သော မှုခင်းတစ်ရပ်နှင့်စပ်လျဉ်း၍ တရားမျှတပြီး မှန်ကန်တိကျ ခိုင်လုံသော အစီရင်ခံစာကို ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း သို့မဟုတ် ဖြန့်ချိခြင်းသည် တရားရုံးကို မထီမဲ့မြင်ပြုမှု မမြောက်စေရ-
(က)တည်ဆဲဥပဒေတစ်ရပ်ရပ်ပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များနှင့် ဆန့်ကျင်၍ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း သို့မဟုတ် ဖြန့်ချိခြင်း၊
(ခ)အများပြည်သူဆိုင်ရာ မူဝါဒအရဖြစ်စေ၊ အပ်နှင်းထားသော အခွင့်အာဏာများကို ကျင့်သုံး၍ ဖြစ်စေ၊ တရားရုံးက အတိအလင်း တားမြစ်ပိတ်ပင်ထားသည့် တရားစီရင်သော မှုခင်းတစ်ရပ်၏ သတင်းအချက် အလက်များနှင့် သရုပ်ဖော်ပြချက်များကို ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း သို့မဟုတ် ဖြန့်ချိခြင်း၊
(ဂ)တရားစီရင်သော မှုခင်းတစ်ရပ်တွင် အငြင်းပွားလျက်ရှိသော လျှို့ဝှက်ထားရမည့် လုပ်ငန်းစဉ် စူးစမ်း ရှာဖွေတွေ့ရှိချက် သို့မဟုတ် တီထွင်မှု စသည်တို့နှင့်စပ်လျဉ်းသည့် သတင်းအချက်အလက်များကို ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေခြင်း သို့မဟုတ် ဖြန့်ချိခြင်း။
အခန်း(၄)ပြစ်မှုနှင့်ပြစ်ဒဏ်များ
၁ဝ။မည်သူမဆို တရားရုံးကို ပြစ်မှုဆိုင်ရာ မထီမဲ့မြင်ပြုမှု ကျူးလွန်ကြောင်း ပြစ်မှုထင်ရှား စီရင်ခြင်းခံရလျှင် ထိုသူအား ခြောက်လထက်မပိုသော အလုပ်မဲ့ထောင်ဒဏ်ဖြစ်စေ၊ ကျပ် တစ်သိန်းထက် မပိုသော ငွေဒဏ်ဖြစ်စေ၊ ဒဏ် နှစ်ရပ်လုံး ဖြစ်စေ ချမှတ်ရမည်။
၁၁။မည်သူမဆိုတရားရုံးကို တရားမဆိုင်ရာ မထီမဲ့မြင်ပြုမှုကျူးလွန်ကြောင်း ပြစ်မှုထင်ရှား စီရင်ခြင်း ခံရလျှင် ထိုသူအား ကျပ်တစ်သိန်းထက် မပိုသော ငွေဒဏ်ချမှတ်ရမည်။ ထိုသို့ ငွေဒဏ် ချမှတ်ရုံမျှဖြင့် လုံလောက်မှုမရှိဟု ထင်မြင်ပါက သုံးလထက်မပိုသော တရားမထောင်ဒဏ်ကို ချမှတ်နိုင်သည်။
အခန်း(၅)အယူခံဝင်ခွင့်
၁၂။တရားလွှတ်တော်သည် တရားရုံးကို ပြစ်မှုဆိုင်ရာ မထီမဲ့မြင်ပြုမှု ကျူးလွန်သူက သော်လည်းကောင်း၊ တရားမဆိုင်ရာ မထီမဲ့မြင်ပြုမှုကျူးလွန်သူက သော်လည်းကောင်း ကျေနပ်လောက်အောင် ဝန်ချတောင်းပန်လျှင် ထိုသူအား သတိပေးပြီး အပြစ်မှ လွှတ်နိုင်သည် သို့မဟုတ် ပြစ်ဒဏ်မှ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာ ခွင့်ပြုနိုင်သည်။
၁၃။တရားရုံးကို မထီမဲ့မြင်ပြုမှုနှင့်စပ်လျဉ်း၍ တရားလွှတ်တော်က ချမှတ်သည့် အမိန့်သို့မဟုတ် ဆုံးဖြတ်ချက်ကို မကျေနပ်ပါက ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော် ချုပ်သို့ အယူခံဝင်ခွင့်ရှိသည်။
အခန်း(၆)အထွေထွေ
၁၄။တရားရုံးကို မထီမဲ့မြင်ပြုမှုကို ကျူးလွန်ခဲ့သည်ဟု အဆိုရှိသောနေ့မှစ၍ တစ်နှစ် အတွင်း အမှုကိုစွဲဆိုရမည်။ သတ်မှတ်ထားသော ကာလထက် ကျော်လွန်ပါက မည်သည့်တရား လွှတ်တော်ကမျှ အဆိုပါအမှုကို အရေးယူ ဆောင်ရွက်ခြင်းမပြုရ။
၁၆။The Contempt of Courts Act ကို ဤဥပဒေဖြင့် ရုပ်သိမ်းလိုက်သည်။
(ပုံ)သိန်းစိန်
ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်
ဆိမ်ကျိန်းရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်
ဆိမ်ကျိန်းရွာ(Simcing)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းခရိုင်၊ ဖလမ်းမြို့နယ်၊ ခုမ်းဇိန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၃၉၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခုမ်းဇိန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၈ ဦး၊ မ ၁၁၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၄၆ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖလမ်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
NGC 4365
NGC 4365 သည် ဘဲဥပုံစံ ဂလက်ဆီ တစ်ခုဖြစ်ပြီး ဗာဂိုး ကြယ်စုတန်းတွင်တည်ရှိကာ ၁၇၈၄ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ဝီလီယံ ဟာရှယ်က ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။
ပြင်ပလင့်များ
ကဏ္ဍ:ဘဲဥပုံစံ ဂယ်လက်ဆီများ ကဏ္ဍ:ဗာဂိုး (ကြယ်စုတန်း)
ဖာဟဲရွာ၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်
ဖာဟဲရွာ (Hparhe)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်၊ တန့်အယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၁၆၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တန့်အယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၂၃ ဦး၊ မ ၁၁၉၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၃၁၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လွိုင်လင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အနောက်ဝန်
အနောက်ဝန်ရာထူးမှာ မိဖုရားများ ၊ ဘုရင့်သမီးတော်များစသည့် နန်းတွင်းအမျိုးသမီးများနှင့် ပက်သက်သောအရေးကိစ္စများကို ဆောင်ရွက်ရသူဖြစ်သည် ။ အနောက်ဝန်၏ လက်အောက်တွင် အနောက်စာရေး ကတော်စာရေး စသည့်ရာထူးများ ထားရှိသည် ။ လွှတ်တော် ၅ ရပ်အနက် အနောက်ရုံးတော်တွင် အဆင့်အမြင့်ဆုံး အရာရှိဖြစ်သည် ။
ညောင်ရမ်းခေတ် အနောက်ဝန်
မြန်မာ့သမိုင်းတွင် အစောဆုံးတွေ့ရှိရသည့် အနောက်ဝန်မှာ ပင်းတလဲမင်း ( ၁၆၄၈ -၁၆⁠၆၁ ) လက်ထက်ခန့်အပ်ခဲ့သူမှာ နန္ဒကျော်သူဖြစ်ဟန်ရှိသည် ။ နန်ဒကျော်သူသည် ခရစ်နှစ် ၁၆၅၉ ခုနှစ်တွင် အနောက်ဝန်အဖြစ်မှ ဝန်ကြီးရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ခန့်အပ်ခ့ရပြီး ပြည်မင်းလက်ထက်တွင် သက်တော်ရှည်ဘွဲ့ရရှိသည် ။ မဟာဓမ္မရာဇာဓိပတိ ( ၁၇၃၃ - ၁၇၅၂ ) လက်ထက် အနောက်ဝန်မှာမူ တကောင်းမြို့စား ရွှေတောင်ဝေဘွဲ့ခံ ဦးနေထွန်းဖြစ်သည်။ သူသည်စာရေးကြီး ဦးပု၏သားဖြစ်ပြီး ညီဖြစ်သူ ဦးမင်းဘုန်းမှာလည်း အနောက်ဝန်ရာထူးဖြင့် အမှုထမ်းခဲ့ဖူးပါသည်။
ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးကာလ
အလောင်းမင်းတရား ( ၁၇၅၂ - ၁၇၆၀ ) နှင့် ဒီပဲယင်းမင်း ( ၁၇၆၀ - ၁၇၆၃ ) တို့လက်ထက် အနောက်ဝန်ရာထူးဖြင့် အမှုထမ်းခဲ့သူ အမည်ကိုမသိရပါ ။ သို့သော် မြေဒူးမင်း ( ဆင်ဖြူရှင်) နန်းတက်လာပြီးနောက် သီရိကျော်ထင်နှင့် ဇေယသင်္ကြန်တို့အား အနောက်ဝန်အဖြစ်ခန့်အပ်ခဲ့သည် ။ အနောက်ဝန်နှစ်ဦး ဖြစ်နေခြင်းမှာထူးခြားလှပြီး ယင်းတို့အနက် တစ်ဦးမှာ ကုန်းဘောင်ခေတ် အစောပိုင်းကာလကပင် အနောက်ဝန်ဖြစ်ခဲ့ဟန် တူသည် ။ ၁၅ စက်တင်ဘာ ၁၇၆၃ ခုနှစ်တွင် သွေးသောက်အဖွဲ့များ ဖွဲ့စည်ခဲ့သောအခါ အနောက်ဝန်နှစ်ဦးစလုံးပါဝင်ခဲ့သည် ။ မြေဒူးမင်းလက်ထက် ၅ စက်တင်ဘာ ၁၇၆၉ ခုနှစ်တွင် စန္ဒပူရီ ( လင်းဇင်း )မှ သမီးကညာဆက်သစဉ် အနောက်ဝန်သီရိနန္ဒကျော်ထင် အခမ်းအနားသို့တက်ရောက်ခဲ့ရာ အနောက်ဝန် သီရိကျော်ထင်အား သီရိနန္ဒကျော်ထင်ဘွဲ့ ဖြည့်စွက်ပြောင်းလဲပေးအပ်ခဲ့ဟန် ရှိသည် ။
ဗဒုံမင်းလက်ထက်
ဗဒုံမင်း ( ဘိုးတော်ဘုရား) (၁၇၈၂ - ၁၈၁၉ ) နန်းတက်စတွင် အနောက်ဝန်အဖြစ်ခန့်အပ်ခံရသူမှာ သီရိစည်သူသင်္ခရာဖြစ်သည် ။ သူသည် ဗဒုံမင်း သားတော် အိမ်ရှေ့မင်း ဦးပေါ် ၁၇၈၄ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်ဒေသကို အောင်နိုင်ပြီးနောက် စစ်ကိုင်းမင်းသားအတွက် မင်းနန်းစည် ဧချင်းကို ရေးဖွဲ့ခဲ့သူ ဖြစ်သည် ။ ယင်းနောက်များမကြာမီ ကာလတွင် မြစ်ခြေစား စီးတစ်ပြစ်ကြီးအား အနောက်ဝန်အရာခန့်အပ်ခဲ့သည် ။ ၂၇ ဒီဇင်ဘာ ၁၇၈၆ ခုနှစ်တွင် ဗဒုံမင်း ဘိသိက်ကိစ္စနှင့်ပက်သက်၍ စီးတပြစ်အမတ်ကြီးအား မေးမြန်ခဲ့ရာ အနောက်ဝန် စီးတပြစ်ကြီးမှာ ပညာရှိတစ်ဦးဖြစ်ဟန်ရှိသည် ။ ထို့ပြင် အနောက်ဝန်၏သမီး ရှင်မင်းဖြူသည် ဗဒုံမင်း၏ ကိုယ်လုပ်တော်တစ်ပါးဖြစ်ရာ စီးတစ်ပြစ်ကြီး၏ သမီးဟူ၍ပင်မှတ်ယူရ၏ ။ ၁၉ ဇွန် ၁၇၅၉ ခုနှစ်တွင် အနောက်ဝန်ဇေယရန္တမိတ်၏ သမီးမိပိုးကို အသက်ချမ်းသာပေးကြောင်း ဗဒုံမင်း၏ အမိန့်တော်တွင်တွေ့ရှိရရာ ဇေယရန္တမိတ်သည် စီးတစ်ပြစ်၏ ရာထူးကိုဆက်ခဲ့သူဟု မှန်းဆရသည် ။ ဗဒုံမင်းလက်ထက်နှောင်းပိုင်းကာလ၌ လင်းကတောဆယ်ရွာစား နေမျိုးသူရကို အနောက်ဝန်ရာထူးခန့်အပ်ခဲ့သေးကြောင်း သိရှိရ၏ ။
မင်းကြီးမင်းကျော်ထင်တရဖျား
၁၈၁၉ ခုနှစ်တွင် စစ်ကိုင်းမင်း ( ဘကြီးတော် )နန်းတက်လာပြီးနောက် မိမိ အိမ်ရှေ့မင်းသားဘဝက အိမ်ရှေ့အနောက်ဝန်ဖြစ်ခဲ့သူ ကျော်ထင်လက်ဝဲစည်သူကို အနောက်ဝန်အရာခန့်အပ်ခဲ့သည် ။ မကြာမီအနောက်ဝန်အား နေမျိုးကျော်ထင်တရဖျားဘွဲ့ ပေးအပ်လိုက်၏။ ထို့နောက် ဘိသိက်မင်္ဂလာအခမ်းအနားအပြီးတွင် သူ့အား မင်းကြီးကျော်ထင်တရဖျားဘွဲ့ ပေးအပ်လိုက်ပါသည် ။ အနောက်ဝန်မင်းကြီးကျော်ထင်တရဖျားအား ၁၈၂၄ ခုနှစ် ဘိသိက်ခံစဉ် အဆောင်အရွက်များ ပေးအပ်ချီမြှင့်ခဲ့သည် ။ သူ့တွင် မိမိဆိုသူ သမီးတစ်ဦးရှိကြောင်း သိရှိရသည် ။
အနောက်ဝန် ဦးမင်းအောင်
အနောက်ဝန်မင်းကြီး ကျော်ထင်တရဖျားအစား နေမျိုးမဟာသီဟသူဘွဲ့ခံ ဦးမင်းအောင်က ဆက်ခံခဲ့သည်။ အနောက်ဝန် ဦးမင်းအောင်သည် ၁၈၅၂ ခုနှစ် စက်တင် ဘာလတွင် တောင်ငူမင်းသားထံအမိန့်တော်အရ သွားရောက်ခဲ့ရသေး၏။ စစ်ကိုင်းမင်း၏ ညီတော်ရင်း တောင်ငူမင်းသားမကျန်းမာတော်မူသဖြင့် စာရေးကြီးတစ်ဦး ၊ အသုံးစာရေးတစ်ဦးတို့နှင့်အတူ သွားရောက်ပြုစုရခြင်း ဖြစ်သည်။
သာယာဝတီမင်းလက်ထက်
၁၈၃၇ ခုနှစ်တွင် သာယာဝတီမင်း နန်းတက်လာပြီးနောက် ဇူလိုင်လအတွင် နောင်တော်စစ်ကိုင်းမင်းလက်ထက် အနောက်ဝန်များအဖြစ်ကြသော မင်းကြီးကျော်ထင်တရဖျား နှင့် မဟာမင်းထင်စည်သူတို့ကို အဆောင်အရွက်များ ပေးအပ်ခဲ့ကြောင်းသိရှိရ၏ ။ ယင်းနောက် ၁၈၄၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် သာယာဝတီမင်း ရန်ကုန်သို့ စုန်ဆင်းသောအခါ အနောက်ဝန်မဟာမင်းလှသူရိန် နှင့် မဟာမင်းလှကျော်တိုနှစ်ဦးအား ရန်ကုန်သို့ အတူလိုက်ပါလာစေခဲ့သည် ။ သို့ဖြစ်၍ သာယာဝတီမင်းလက်ထက်တွင် ဆင်ဖြူရှင်လက်ထက်က ကဲ့သို့အနောက်ဝန်နှစ်ဦး တစ်ပြိုင်နက် ခန့်အပ်ခဲ့သည်ဟု မှတ်ယူရ၏ ။
အမရပူရခေတ်အနောက်ဝန်များ
အမရပူရမြို့ကွက် မြေပုံအကွက်အမှတ် ၇၂( ဃ )တွင် အနောက်ဝန်ဦးပေနှင့် အကွက်အမှတ် ၇၁၉ တို့တွင် ဦးမောင်တို့နေထိုင်ကြရာ ယင်းအနောက်ဝန် နှစ်ဦးမှာ ပုဂံမင်းလက်ထက်တွင် အမှုထမ်းရွက်ခဲ့သူများဖြစ်သည် ။
မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်
၁၈၅၃ ခုနှစ်တွင် မင်းတုန်းမင်း နန်းတက်စတွင် မင်းလှမင်းထင်နော်ရထာဘွဲ့ခံ ဦးမှုံအား အနောက်ဝန်ရာထူးခန့်အပ်လိုက်ပါသည် ။ ယင်းနောက် ၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင် မှန်နန်းဆောင်၌ သက်ကြီးရွယ်အိုများအား ထောက်ပံပေးအပ်ရာတွင် အသက် ၉၀ အရွယ်ရှိ အနောက်ဝန်ဦးသာထွန်အောင်၏ အမည်ကိုတွေ့ရှိရ၏ ။ အနောက်ဝန်ဟောင်းကြီးအား အဝတ်အစားနှင့် ငွေကြေးထောက်ပံခဲ့ခြင်းဖြစ်သည် ။ ၁၈၆၇ ခုနှစ်တွင် ကာနယ်ဖိုက်ချ်၏ ဗြိတိသျှသံအဖွဲ့ရောက်ရှိလာစဉ် အနောက်ဝန်မဟာမင်းလှမင်းထင်ရာဇာ ကြိုဆိုရေးအဖွဲ့၌ ပါဝင်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည် ။ ထို့အတူ ၂၆ ဧပြီ ၁၈၇၄ ခုနှစ်တွင် မင်းတုန်းမင်း ဘိသိက်ခံအခမ်းအနားကျင်းပရာ အနောက်ဝန်မင်းကြီးမဟာတရဖျား တက်ရောက်ခဲ့သည် ။ မင်းတုန်းမင်းလက်ထက် ရတနာပုံနန်းတွင်ရှိ အနောက်ဝန်ရုံးထိုင်ရာ အနောက်ရုံးတော်မှာ နန်းမြို့တော်အနောက်ဘက် အနောက်တံခါးလမ်းမတော်၌ တောင်ဘက်ထောင့်တွင်တည်ရှိသည် ။
သီပေါမင်းလက်ထက်
၁၈၇၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် သီပေါမင်းနန်းတက်လာပြီးနောက် ၁၂ အောက်တိုဘာ ၁၈၇၈ ခုနှစ်တွင် ဘကြီးတော် ဦးပုလေးအား အနောက်ဝန်ရာထူး ခန့်အပ်လိုက်ပါသည် ။ ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် အနောက်ဝန်အဖြစ် ဦးရွှေခဲ ၊ ဦးဘိုး ၊ ဦးဘီနှင့် ဦးငြိမ်းတို့ အသီးသီးတာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည် ။
ဥပသေနအာသီဝိသသုတ်
အရှင်သာရိပုတ္တရာနှင့် အရှင်ဥပသေန ညီနောင်တို့ ရာဇဂြိုဟ်မြို့ သပ္ပသောဏိက ပဗ္ဘာရ၌ သီတင်းသုံးနေစဉ် အရှင်ဥပသေန၏ကိုယ်ပေါ်သို့ “ဖုဋ္ဌဝိသ” ဖြစ်သော မြွေကျ လာ၍ အဆိပ်တက်သည်ကို သိသဖြင့် အရှင်ဥပသေနထေရ်က ရဟန်းတို့ကို “ငါ့ရှင်တို့ ဤကိုယ်ခန္ဓာ ဤနေရာ၌ ဖွဲဆုပ်ကဲ့သို့ မပျံ့ကြဲသေးမီ တပည့်တော်၏ ဤကိုယ်ခန္ဓာကို ညောင်စောင်းငယ်ပေါ်သို့ တင်၍ ကျောင်းပြင်သို့ထုတ်ကြကုန်”ဟု မိန့်ကြားပါသည်။
အရှင်သာရိပုတ္တရာက “အရှင်ဥပသေန၏ ကိုယ်ကာယ၏ ပင်ကိုယ်သဘောမှ ဖောက်ပြန်နေပုံ, ဣန္ဒြေတို့၏ ဖောက်ပြန်နေပုံကို ငါတို့ မမြင်ကြရပါဘဲ ဤသို့ ပြောဆိုပါသနည်း”ဟု မိန့်ကြားရာ အရှင်ဥပသေနထေရ်က “အဇ္ဈတ္တိကာယတနတို့၌ ငါ, ငါ့ဟာ-ဟု ကြံစည်နေသူအား ကိုယ်ကာယ၏ ပင်ကိုယ်သဘောမှ အခြားတမျိုး ဖြစ်ပုံ ဣန္ဒြေတို့၏ ဖောက်ပြန်ပုံ ဖြစ်၏။ ထိုသို့မစွဲမကြံသူမှာ မဖြစ်”ဟု ပြောဆိုပုံ၊ အရှင်ဥပသေနမှာ ငါ-ဟုယူသောဒိဋ္ဌိ, ငါ့ဟာ-ဟု ပြုသော တဏှာ, မာနတို့ ကြာမြင့်စွာကပင် အကြွင်းမဲ့ပယ်နှုတ်ထားပုံ၊ အရှင်ဥပသေန၏ ကိုယ်ကာယသည် ကျောင်း အပြင်ရောက်လျှင် ညောင်စောင်းငယ်ပေါ်၌ပင် ဖွဲပြာဆုတ်ကဲ့သို့ ဖရိုဖရဲပြန့်ကြဲ ပျက်စီးပုံကို ပြဆိုသည့်သုတ်။
အဋ္ဌကထာ၌-အာသီဝိသမြွေအကြောင်း ဖွင့်ပြထားပါသည်။
မီးကျောင်းချောင်းရွာ
မီးကျောင်းချောင်းရွာသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မောင်တောခရိုင်၊ မောင်တောမြို့နယ်၊ ခမောင်းဆိပ်ကျေးရွာအုပ်စုရှိ ရွာတစ်ရွာ ဖြစ်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၂၉၉/၂၀၁၆ ဖြင့် ခမောင်းဆိပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင်းရှိ ရွာများစုပေါင်း၍ ခမောင်းဆိပ်မြို့အဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
စာဖြူစုရွာ၊ ဘားအံမြို့နယ်
စာဖြူစုရွာ(Sarhpyusu)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ မင်းဇီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၂၀၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မင်းဇီကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၁၀၄၃ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၅၀၆၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘားအံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝမ်တောင်အူရွာ၊ နမ့်စန်မြို့နယ်
ဝမ်တောင်အူရွာ (Wantawngau)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ နမ့်စန်မြို့နယ်၊ မက်မုန်မွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၅၅၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မက်မုန်မွန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၉၂၀ ဦး၊ မ ၃၆၂၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၅၄၇ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ရွှေဆံတော်ဘုရား (တွံတေး)
တွံတေးမြို့ရှိ ရွှေဆံတော်ဘုရားကို မဟာသက္ကရာဇ် ၁၁၄ ခုနစ် တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်နေ့မှ စတင်၍ ပန္နက်ရိုက်ကာတည်သည်။ ၁၂၃ ခုနှစ် တန်ခူးလပြည့်နေ့တွင် ထီးတော်တင်လှူ ပြီးစီးလေသည်။ ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားသခင်သည် မဟာသက္ကရာဇ် ၁၁၁ ခုနှစ်တွင် သုဓမ္မပူရတိုင်း၊ မုတ္တမ၊ ဇင်းကျိုက်သို့ ဒေသစာရီ လှည့်လည်ကြွရောက်တော်မူခဲ့စဉ် တွံတေး (ကွမ်းဒေး)မြို့၏ အရှေ့ခြောက်မိုင်အကွာတွင် ယခင်ထိုထိုကျွန်း သီဟိုဠ်မှ ပြောင်းခဲ့ကြ၍ နေထိုင်ရာအတွင်း ခပင်းငယ် ဟုတွင်သော ဒေသမှ ရောက်လာကြသော တိက္ခပညာ၊ သာဂရပညာ ကုန်သည်ညီနောင်တို့နှင့် သုမနထေရ်တို့အား ဆံတော်ရှင် နှစ်ဆူ ပေးသနားတော်မူခဲ့၏။ ထိုသို့ ပေးသနားတော်မူလိုက် သော ဆံတော်နှစ်ဆူကို ဌာပနာလျက် မေရုဒကုန်းတွင် ပေါက္ခရဝတီဘုရင် သမိန်ထောဗညားရံက ရွှေဆံတော်စေတီကို တည်ထားခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က တည်ထားခဲ့သော စေတီတော်မှာ ဖိနပ်တော် သံတောင် ၈ဝ နှင့် လေးမိုက်၊ အရပ်တော် သံတောင် ၁၂ဝ ရှိ၍ ထီးဝကိုးတောင်၊ ဘုံခုနစ်ဆင့်၊ ဇွန်ရိုးဆပ်သွားဖူး ၂ဝ၊ ငှက်မြတ်နား တစ်၊ စိန်ဖူးတော် တစ်၊ ထီးဆိုင်းကြိုး ရှစ်၊ ကြေးစလောင်း တစ်၊ ရွှေဆည်းလည်း ၄၂ လုံး၊ ငွေဆည်းလည်း ၁၂ဝ၊ ကြေးဆည်းလည်း ၂ဝဝ ဖြစ်သည်။ စေတီတော်ကို သုံးနှစ်တိုင် တည်လုပ်ရသည်။
သက္ကရာဇ် ၂၃၈ ခုနှစ်တွင် သမိန်ထော ဗညားရံမင်း၏ ညီတော် သမိန်ထောဗညားကောဒေးမင်းသည် သထုံပြည် သီရိမာမင်း ကိုးကွယ်သော ဆံတော်မြတ်လေးဆူကို ရရှိ၍ ရွှေဆံတော်စေတီတွင် ဒုတိယအကြိမ် ထပ်မံ ဌာပနာသွင်းနှံခဲ့လေသည်။
ထိုနောက်တွင် သရေခေတ္တရာ ဒွတ္တဘောင်မင်းကြီးမှ အစပြု၍ မင်းအဆက်ဆက်တို့ အသစ်ပြုပြင်ခြင်း၊ ရွှေချကပ်လှူခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သက္ကရာဇ် ၁၁၃ဝ ပြည့်နှစ် ပြာသိုလပြည့်ကျော် ၅ ရက် အင်္ဂါနေ့တွင် ငလျင်ဒဏ်ကြောင့် ရွှေဆံတော်စေတီသည် ရွှေတိဂုံစေတီတော်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် ပြိုကျလေရာ ကုန်းဘောင် ဆင်ဖြူရှင်မင်းသည် ၁၁၃၅ ခုနှစ်တွင် ရွှေတိဂုံစေတီတော်ကို အသစ်ပြန်လည်တည်ဆောက် ပေးကာ တွံတေးရွှေဆံတော်ကိုလည်း ရွှေတိဂုံ စေတီပုံအတိုင်း မူလတည်ရင်း ဉာဏ်တော် သံတောင် ၁၂ဝ မှ ၁၆ တောင်မြင့်၍ ၁၃၆ တောင် အမြင့်သို့ အရံစေတီတော်အဆူ ၄ဝ နှင့်တကွ တည်ပေးတော်မူခဲ့သည်။ ယခု ငှက်ပျောဖူးထိပ်တိုင် ၁၃၆ တောင် မြင့်၍ စိန်ဖူးတော်တိုင် ပေ ၂၅ဝ မြင့်သည်။
ထွန်းပြည့်မြောင်ရွာ၊ ပင်းတယမြို့နယ်
ထွန်းပြည့်မြောင်ရွာ (Htunpyaytmyaung)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်းတယမြို့နယ်၊ မိုင်းလီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၇၆၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းလီကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၁၉၅ ဦး၊ မ ၃၁၈၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၃၇၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်းတယမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပွင့်လန်း (သတ္တုတွင်း)
ပွင့်လန်း (သတ္တုတွင်း) (၁၉၃၆-၁၉၉ဝ)
စာပေလောက၌ ပွင့်လန်း (သတ္တုတွင်း) ကလောင်အမည်ဖြင့် စာပေများ ရေးသားခဲ့သော ဦးလှထွန်းအား ၁၉၃၆ ခု၊ ဧပြီလ ၆ ရက်နေ့တွင် အဖ နယ်စီးတောအုပ် ဦးဘိုးခန့်၊ အမိ ဒေါ်နန်းတင့်တို့က ပျဉ်းမနားမြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်း ၈ ယောက်တွင် တတိယမြောက်ဖြစ်ပြီး အမည်အရင်းမှာ ဦးလှထွန်း ဖြစ်သည်။
ပျဉ်းမနားဇာတိ ဖြစ်သော်လည်း စေတုတ္တရာမြို့နယ် တန်းလည်ကျင်းရွာ၌ ကြီးပြင်းခဲ့သည်။ ထိုကျေးရွာ မူလတန်းကျောင်း၌ ပထမတန်း အောင်မြင်သည်။ ဂျပန်ခေတ်တွင် စစ်ဘေးကို တိမ်းရှောင်ရင်း မုန်းမြစ်ဖျားရှိ ချီချောင်းချင်း အမျိုးသား ကျေးရွာဘုန်းကြီးကျောင်း၌ ပညာသင်သည်။ စစ်အပြီးတွင် စလင်း မြူနီစီပယ်ကျောင်း၊ ပွင့်ဖြူ အစိုးရ အလယ်တန်းကျောင်း၊ စလင်း အထက်တန်းကျောင်းတို့တွင် ပဉ္စမတန်းအောင်သည် အထိ ပညာသင်သည်။ မုံရွာ ဦးဘစိန် အလွတ်ပညာ သင်တန်းကျောင်း ထိုနောက် အခြေခံ ဆေးသင်တန်း (မန္တလေး) တို့တွင် ပညာသင်သည်။ ဆေးသင်တန်း ပထမနှစ် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ အနုပညာနယ် ဖြစ်သော စာပေနှင့် ရုပ်ရှင်နယ်သို့ ဝင်မည်ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ၁၉၄၅ ခုတွင် ရန်ကုန်သို့ ဆင်းလာသည်။
၁၉၅၅-၅၆ တွင် ရန်ကုန်မြို့ ကောက်ပဲသီးနှံ ရောင်းဝယ်ရေး အဖွဲ့၌ စာရေး ဝင်လုပ်သည်။ ၁၉၅၆ တွင် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း အောင်သည်။ ထို့နောက် ခွေးရူးကိုက် ရောဂါကု ဆေးရုံတွင် ဖွင့်လှစ်သော ဓာတ်ခွဲမှူး သင်တန်းသို့ တတ်ပြန်သည်။ သို့သော် သင်တန်းဆုံးအောင် မတက်ဘဲ စာတိုက်ကြီးတွင် ဝင်ရောက် အမှုထမ်းပြန်သည်။ ထို့နောက် ဘူမိဗေဒဌာနတွင် ငွေစာရင်းကိုင် အဖြစ် အမှုထမ်းသည်။ သတ္တုတွင်းဌာန အထက်တန်း ဘူမိဗေဒ လက်ထောက်အဖြစ် ၁၁ နှစ် အမှုထမ်းပြီး ၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် အလုပ်မှ ထွက်သည်။
မင်းဘူး အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းတွင် ပညာသင်စဉ် ကျောင်းလက်ရေး စာစောင်၌ စာရေးသည်။ မန္တလေး၊ အမှတ် (၁) အထက်တန်း ကျောင်းသား သမဂ္ဂတွင် ပညာရေးမှူး တာဝန်ယူပြီး နံရံကပ် စာစောင်နှင့် ပုံနှိပ်စာစောင်များ ဦးစီးထုတ်ဝေသည်။ ထိုစာစောင်များတွင် ဝတ္ထုများ၊ ကဗျာများ ရေးသည်။
၁၉၆၅ ခုနှစ်အတွက် အမျိုးသား စာပေဆု ပြိုင်ပွဲတွင် 'တောင်ကျစမ်းများ မခန်းလေ' ဝတ္ထုစာမူဖြင့် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ရာ ဒုတိယဆုရသည်။
ပွင့်လန်း (သတ္တုတွင်း) သည် စာပေဆုရချိန်၌ အသက် ၂၉ နှစ် အရွယ်မျှ ရှိသေးသည်။ ထိုအချိန်တွင် သူသည် လုံချင်းဝတ္ထု နှစ်အုပ်ကို ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့ဖူးပြီးနောက် စာရေးခြင်း ရပ်ဆိုင်းနေသော အချိန် ဖြစ်သည်။ ဆုမရခင် ထုတ်ဝေဖူးသော ဝတ္ထုရှည် နှစ်ပုဒ်မှာ 'မမမင်းသမီး' (၁၈၅၇) နှင့် 'မောင်တော်ဝင်ပန်း' (၁၉၅၈) တို့ ဖြစ်သည်။
ပွင့်လန်း၏ ဝတ္ထုသည် 'တောင်ကျစမ်းရေ ဘယ်အခါမျှမခန်း' ဟူသော သဘောကို ယူ၍ တိုင်းရင်းသား ချစ်ကြည်ရေးစိတ်သည် ဘယ်အခါမျှ မပျက်ဟူသော ဦးတည်ချက်ဖြင့် ရေးသားထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ချင်းတောင်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးရေးနှင့် ချင်းတောင်ကို နောက်ခံပြုသော ဝတ္ထုဇာတ်လမ်း ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ စာအုပ်ကို ကျောက်မြောင်းဈေးလမ်း ပဒေသာစာပေမှ ၁၉၆၇ ခု၊ မတ်လတွင် ထုတ်ဝေသည်။ အုပ်ရေ ၃ဝဝဝ ရိုက်နှိပ်၍ တအုပ်လျှင် သုံးကျပ်နှုန်းဖြင့် ရောင်းချသည်။ အဖုံးကို ပန်းချီ သောင်းဟန်က ရေးဆွဲပေးသည်။ ဝတ္ထုရှေ့ပိုင်းတွင် ထီလာဘရီက အမှာစာရေးသည်။
ထိုစာမူကို ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေသည့် နှစ်တွင် အလုပ်မှ ထွက်ပြီး စာရေးသားမှုဖြင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ပြုသည်။ ထိုအချိန်မှ စ၍ ၁၉၇၁ ခုနှစ်၊ မတ်လအထိ သုံးနှစ်ကျော်ကာလ အတွင်း ဝတ္ထုအရှည် ၁၉ ပုဒ်၊ ဝတ္ထုတို ၂ ပုဒ်၊ ဆောင်းပါး ၁ဝ ပုဒ် ရေးခဲ့သည်။
ပွင့်လန်း (သတ္တုတွင်း) ၏ ဝတ္ထုများ အနက် တောင်ခိုးဝေဝေ မြူခြေဆိုင်းဆိုင်း (၁၉၆၇)၊ မိုးလမ်းလေလမ်း မုန်တိုင်းလမ်း၌ (၁၉၆၇)၊ ရွက်စိမ်း (၁၉၆၈)၊ နေထွက်တောင်နှင့် နေဝင်တောင် (၁၉၆၈)၊ ဖလံဖြူမလေး (၁၉၆၈)၊ ကျားတထောင် (၁၉၆၈)၊ ဇလပ်ပန်း၊ ရေငတ်ပန်း၊ ပန်ပန်းလေးလား ခရေလားကွယ်၊ ရွှေကိန္နရီလား သူဇာလား၊ ဒုဋ္ဌဝတီ ရေကြည်ချောင်း၊ ပင်လယ်ပြာပြာ မိုးပြာပြာ၊ ကျွန်တော်နှင့် ဒေဝစာ္ဆရာ၊ နွေပွင့်ပန်းနှင့် စမ်းသီတာ၊ ရွက်တိုက်ပြေးပါ ရော်ရွက်ဝါ၊ ခနောင်းလမ်းနှင့် ပန်းခရေ၊ အနုပညာရယ် အသည်းနှလုံးရယ် မိန်းကလေးရယ် စသည်တို့ ဖြစ်သည်။
သူရေးခဲ့သော 'တောင်ခိုးဝေဝေ မြူမြူဆိုင်းဆိုင်း' ဝတ္ထုကို ရွှေဟင်္သာ ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် ကျော်ဆွေ၊ ခင်ယုမေနှင့် ရုပ်ရှင် ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ ရွက်စိမ်း အမည်ရှိ ဝတ္ထုကိုလည်း လျှပ်စစ်ရုပ်ရှင်က မင်းသားဝင်းလှိုင်၊ နွဲ့နွဲ့မူ တို့ဖြင့် ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးခဲ့သည်။
ဦးကြင်ဥ၏ 'လေးကြီးရှင်' ကဗျာလာ "သက်တံကွေးနှင့် ဘေးဘိုးပါဆင်းသက်၍၊ 'ဘ' လက်ထက်တိုင်၊ လေးတော်နှင့် ပွင့်လန်း၊ မှုတော်ကို ထမ်းခဲ့သည်" ဟူသော စာသားကို အစွဲပြုပြီး ကလောင်အမည် ယူခဲ့သည်။ နောင်တွင် တက္ကသိုလ် ပွင့်လန်း အမည်ဖြင့် နာမည်တူ ပေါ်သဖြင့် ပွင့်လန်း (သတ္တုတွင်း) ဟု ပြင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ဘဝနိဂုံး
အမျိုးသား စာပေဆုရ စာရေးဆရာ ပွင့်လန်း (သတ္တုတွင်း) သည် ၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ်၊ ဧပြီလ ၁ဝ ရက်နေ့တွင် သန်လျင်မြို့ နေအိမ်၌ ကွယ်လွန်သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီး ဒေါ်လှမြနှင့် သားသမီးများ ကျန်ရစ်သည်။
ကိုးကား
<References />
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
မင်းရှင်
ရန်ကုန်မြို့တွင် အဖ အငြိမ်းစား မီးရထား သွားလာ ပို့ဆောင်ရေး ခရိုင်ဝန် ဦးတင့်၊ အမိ ဒေါ်ချော တို့က ၁၉၂၇ ခု ဧပြီ ၆ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားသည်။ မွေးချင်း လေးယောက်တွင် အကြီးဆုံး သားဦး ဖြစ်သည်။ ငယ်မည် ကိုကို၊ အမည်ရင်း ဦးဝင်းမောင်၊ သို့ရာတွင် ကလောင် အမည် မင်းရှင်ကို တရားဝင် အမည်ရင်း အဖြစ် ပြောင်းလဲ ခံယူ ခဲ့သည်။
ငယ်ရွယ်စဉ် ဖခင် မီးရထား အရာရှိ အလုပ် ပြောင်းရာသို့ လိုက်ပါ ခဲ့ရသည် ဖြစ်ရာ သူငယ်တန်း ပညာကို မီးရထားလမ်း တလျှောက် မြို့အသီးသီးရှိ ကျောင်းပေါင်းစုံတွင် သင်ယူ ခဲ့သည်။ ၁၉၃၃ - ၃၆ ထိ ဒိုင်အိုစီဆင် မိန်းကလေး ကျောင်းတွင် ပထမတန်း အထိ ပညာ သင်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၈ - ၄၂ တွင် ဆရာ ဖြစ်သင် ကောလိပ် ကျောင်းတွင် တတိယတန်းမှ ရှစ်တန်း အထိ ပညာ သင်ယူ ခဲ့သည်။ ၁၉၄၆ တွင် ဒေါ်သာထက် အလွတ် ပညာ သင်ကျောင်းမှ တက္ကသိုလ် ဝင်တန်း အောင်သည်။ ၁၉၄၆ - ၄၈ တွင် ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်၌ ဥပစာ အထက်တန်း အထိ သင်ကြား ပြီးနောက် စာပေ လောက ထဲသို့ ခြေစုံပစ် ဝင်ရောက် ခဲ့သည်။
တော်လှန်ရေး ကာလ 'မင်းရှင်နောင် တပ်ခွဲ' ကို ဂုဏ်ပြုသော အားဖြင့် "မင်းရှင်" ကလောင် အမည် ယူ၍ ၁၉၄၆ ခုနှစ် အလင်းရောင် မဂ္ဂဇင်းတွင် "ရွက်ဝါ" အခန်းဆက် ဝတ္ထုရှည် ရေးကာ စာပေနယ်သို့ ဝင်ရောက် ခဲ့သည်။ ထင်ရှားသော စာအုပ်များမှာ ရွက်ဝါ (၁၉၄၆)၊ ချစ်ဝဲလယ် (၁၉၄၆)၊ ပွင့်ချပ်သုံးလွှာ (၁၉၄၇)၊ မေ့ဘူးကွယ့် သက်လှယ်ရယ် (၁၉၄၈)၊ မေတ္တာရေလှိုင်း (?)၊ ပြင်ဦးလွင်မှ လွမ်းရိပ်သာ (?)၊ ကမ္မောဇ သဇင် (?)၊ ချစ်မိုးညို (?)၊ မိုးနဲ့မြေ (?)၊ မိုးလုံးပတ်လည်(?)၊ ရေးမိသည့် အချစ်ဝတ္ထု (?) ဝတ္ထုရှည်များနှင့် လက်ဆောင်မွန် (၁၉၅၅)၊ လမ်းပေါ်မှာ (၁၉၆၂)၊ တခါတုန်းက တို့ရဲဘော် (၁၉၆၃) ဝတ္ထုတို ပေါင်းချုပ်များ ဖြစ်ကြသည်။ 'လမ်းပေါ်မှာ' ဖြင့် ၁၉၆၂ ခုနှစ် အနုပညာ စာပေ ဆိုင်ရာ ဝတ္ထုတို ပေါင်းချုပ်ဆု၊ 'တခါတုန်းက တို့ရဲဘော်' ဖြင့် ၁၉၆၃ ခုနှစ် အနုပညာ စာပေ ဆိုင်ရာ ဝတ္ထုတို ပေါင်းချုပ် ဒုတိယဆု တို့ကို ရရှိခဲ့သည်။ ထို့ပြင် မော်ကွန်းဝင် ဒုတိယဆင့် ကိုလည်း ရရှိ ခဲ့သည်။
၁၉၈၆ ခု ဩဂုတ်လ ၇ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ ၌ ကွယ်လွန် ခဲ့သည်။
စာညွှန်း
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
နန်းချောင်း (အထက်)ရွာ၊ နန်းချောင်း
နန်းချောင်းသည် ကျေးရွာအုပ်စုဖြစ်ပြီး ( နန်းချောင်း (အောက်)၊ချောင်းတစ်ဖက်ကမ်း၊အလယ်ပိုင်း၊နန်းချောင်း (အထက်)၊သုံးပင်ဆိုင်၊ရွာမ၊နန်းရာကုန်း ) အားလုံးပေါင်း၍ နန်းချောင်းကျေးရွာ ဟုခေါ်သည်။ ရှေးဘုရင် ယာယီနန်းစိုက်ခဲ့သော နန်းရာကုန်းနေရာမှ မြစ်ဖျားခံကာစီးဆင်းလာသည့်ချောင်း ဖြတ်သန်းသောရွာဖြစ်သဖြင့် နန်းချောင်းရွာဟုခေါ်တွင်သည်။ သံတွဲမြို့ နှင့်ငပလီကမ်းခြေကြား ကားလမ်းတစ်ဘက်တစ်ချက်တွင်တည်ရှိပြီး သံတွဲမှ ၂ မိုင်၊ ငပလီမှ ၂ မိုင်ဝေးသည်။ ရွာတန်းရှည်အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး စိုက်ပျိုးရေးဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ နန်းချောင်းရွာတွင် အခြေခံပညာ မူလတန်းကျောင်း (၃)ကျောင်းရှိပြီး၊ ဗုဒ္ဓဘာသာများသာနေထိုင်သဖြင့် ဘုန်းကြီးကျောင်း (၄) ကျောင်းအပြင်၊ သံတွဲခရိုင်ငါးဦးစီးရုံး၊ မေတ္တာဝတီဘိုးဘွားရိပ်သာ၊ သီတဂူ အခမဲ့မျက်စိဆေးရုံ၊ ကုန်းလမ်းပို့ဆောင်ရေး ( RTC ဂိတ်) နှင့် ဓာတ်အားခွဲရုံတို့တည်ရှိသည်။ သဘာဝရေတံခွန်ငယ် (၃) ခုရှိသည်။ အာဇာနည်နေ့ကဲ့သို့ မိုးကာလ အစိုးရရုံးပိတ်ရက်များတွင် ရေတံခွန်သို့လာသူများနှင့် ပိုမိုစည်ကားသည်။
ရွှေမြေမြန်မာအလှမယ်
ရွှေမြေမြန်မာအလှမယ်  သည် နိုင်ငံတကာအလှမယ်ပြိုင်ပွဲများသို့ သွားရောက်ယှဉ်ပြိုင်သော မြန်မာပြည်ကိုယ်စားပြုအလှမယ်များကို ရည်ညွှန်းသောခေါင်းစဉ်တခုဖြစ်သည်။ ဤအလှမယ်ပြိုင်ပွဲသည် Miss Earth၊ Miss Universe Myanmar၊ Miss World Myanmar နှင့် Miss International Myanmar ပြိုင်ပွဲတို့နှင့်မသက်ဆိုင်ပေ။
သမိုင်း
ရွှေမြေမြန်မာအလှမယ်ကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာအလှမယ်ပြိုင်ပွဲအတွက် ဝေယံအောင် နှင့် ဟန်ဇော်လတ် တို့ကပိုင်ဆိုင်သည်။ Miss Golden Land Myanmar Organization သည် အလှမယ်ပြိုင်ပွဲတွင် အအောင်မြင်ဆုံးအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်ပြီးနိုင်ငံတကာအလှမယ်ပြိုင်ပွဲအတွက် ကိုယ်စားပြုအလှမယ်များကိုရွေးချယ်စေလွှတ်ခဲ့သည်။ နှစ်စဉ်ကျင်းပပြုလုပ်သောပြိုင်ပွဲသည် မြန်မာကိုယ်စားလှယ်များ၏ အဓိကဆုရရှိသူ ၅ ဦး ကိုရွေးချယ်ခြင်းအတွက် ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၃ မှ ၂၀၁၉ အထိ ရွှေမြေမြန်မာအလှမယ် ဆုကိုရရှိသူများက Miss Supranational သို့သွားရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရသည်။
Women's pageants
Declared as Winner
Ended as runner-up
Ended as one of the finalists or semifinalists
Men's pageants
Color key Declared as Winner
Ended as one of the finalists or semifinalists
ပြင်ပလင့်ခ်များ
Official Website
ကျုံခရမ်းရွာ၊ ပရိုက်ကြံခင်း
ကျုံခရမ်းရွာ၊ ပရိုက်ကြံခင်း
ကန်သာယာရွာ၊ လွှဇာ
ကန်သာယာရွာ၊ လွှဇာ
ပရိုက်ကြံခင်းရွာ၊ ပရိုက်ကြံခင်း
ပရိုက်ကြံခင်းရွာ၊ ပရိုက်ကြံခင်း
အိဝမိဘူတာ (တော့တိုရိ)
အိဝမိဘူတာ  (岩美駅 အိဝမိ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တော့တိုရိခရိုင်၊ အိဝမိတိုင်း၊ အိဝမိမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
အိဝမိ - ဖုခုမိဆွတ်ဘူတာ
အိဝမိ - ဖုခုမိဆွတ်ဘူတာ  (石見福光駅 အိဝမိ - ဖုခုမိဆွတ် - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ရှိမနဲခရိုင်၊ အိုးဒမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ကြွက်ကျွန်းရွာ၊ ဆိပ်သာ (ချင်ဘို့)
ကြွက်ကျွန်းရွာ၊ ဆိပ်သာ (ချင်ဘို့)
အနုသယသမုဂ္ဃါတသုတ်
(၂)သုတ် ရှိပါသည်။
မျက်စိ, နား, နှာခေါင်း, လျှာ, ကိုယ်, စိတ်, သဘောတရား, ဝိညာဏ်, သမ္ဖဿ, သမ္ဖဿကြောင့်ဖြစ်သော ဝေဒနာအစရှိသော အဇ္ဈတ္တိကာယတန (၆) ပါး, ဗဟိဒ္ဓါယတန (၆)ပါး, ဝိညာဏ် (၆)ပါး, ဖဿ (၆)ပါး, ဝေဒနာ (၆)ပါးတို့တွင် တစ်ပါးပါးကို အတ္တမဟုတ်ဟု သိမြင်သောသူအား အနုသယတို့သည် အကြွင်းမဲ့ပယ်ခွါခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏ဟု ဟောတော်မူသည့်သုတ်။ -- အာနာပါနဿတိသမာဓိကို ပွားများအပ်, ကြိမ်ဖန်များစွာ အလေ့အလာပြုအပ် သည်ရှိသော် အနုသယတို့ကို ကောင်းစွာ ပယ်ခွာခြင်းငှာ ဖြစ်၏ဟု ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
လက်ပံကုန်းရွာ၊ လွှဇာ
လက်ပံကုန်းရွာ၊ လွှဇာ