cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Progressive metal
သမိုင်းကြောင်း
၁၉၉၀ ကျော်ကျော်လောက်တွင် Pain of Salvation, Vanden Plas, Seventh Wonder, Threshold, Circus Maximas, Anubis Gate, Coheed and Cambria, Symphony X, Tools, Andromeda, Porcupine Tree နှင့် Arjen Anthony Lucassen’s Ayreon တို့၏ project များအားလုံးသည် သူတို့၏ ပရိသတ်နှင့်အတူ အောင်မြင်မှုရရှိခဲ့သည်။ Ayreon သည် traditional prog metal နှင့် နေခဲ့သော်လည်း အခြားrock opera, folk music နှင့် ambient ကဲ့သို့ရောစပ်ခဲ့သည်။ Pain of Salvation သည် progressive rock နှင့် progressive metal ကို စမ်းသပ်လေ့လာခဲ့သည်။ Seventh Wonder သည် prog metal နှင့် နေခဲ့သည်။ သို့သော် melody ကို အခြားprogressive metal တီးဝိုင်းများထက် အာရုံစိုက်ခဲ့သည်။ Symphony X သည် progressive အခြေခံအပိုင်းကို power metal နှင့် classical ဂီတထဲသို့ နှစ်မြုပ်ထားသည်။ Tool သည် alt-metal အခြေခံအပိုင်းနှင့် ထူးဆန်းသော rhythm များဖြင့် progressive sound ကို ဖန်တီးထားသည်။ Porcupine Treeသည် Psychedelic/space rock အဖြစ် တီးဝိုင်းအဖြစ် စတင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၂၀၀၂ခုနှစ် “In Absentia” album ဖြင့် progressive metal ကိုတိုးတက်စေခဲ့သည်။ အဆိုတော် Steve Vai နှင့် heavy metal တီးဝိုင်း Strapping Young Lad ၏ အဆိုတော်နှင့် ဂီတာသမား Devin Townsend post-metal ၏အခြေခံအပိုင်းနှင့် traditional progressive metal ကိုသူ၏ solo album နှစ်ခုဖြစ်သော Ocean Machine Biomech Infinity တွင် ပေါင်းစပ်ခဲ့သည်။ Mastodonသည်လည်း progressive metalနှင့် sludge ၏အခြေခံအပိုင်းနှင့် ပေါင်းစပ်ခဲ့သည်။ Opeth, Skyfire နှင့် Between the Buried and Me အစရှိသော တီးဝိုင်းတို့သည် death metal ကို progressive နှင့် ပေါင်းစပ်ခဲ့ကြသည်။ Meshuggah သည် djent ကို progressive metal နှင့်အတူ ကွဲပြားသောအသံကို ပေါက်ပွားစေခဲ့သည်။ Mudayne သည် death metal, jazz fusion နှင့် progressive rock များ၏ အခြေခံအပိုင်းများကို ပုံစံတစ်မျိုးတည်းသို့ပေါင်းစပ်ပြီး math metal ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ Thirt Seconds to Mars သည် space rock ၏အခြေခံအပိုင်းများကို ပေါင်းစပ်၍ ပို၍ traditional ကျသော progressive အသံများကို ဖန်တီးခဲ့သည်။
အမျိုးမျိုးကွဲပြားခြင်း
Progressive metalသည် progressive metal အုပ်စုအပေါ် မူတည်သောဂီတ၏ပုံစံအရ မျိုးခွဲများစွာဖြင့် ပြိုကွဲနိုင်သည်။ King’s X သည် နူးညံသော mainstream rock ဖြင့် အရှိန်အဝါရခဲ့ပြီး grumge ကြီးထွားစေရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ Pearl Jam တီးဝိုင်းမှ bass ဂီတသမား Jeff Ament က King’s Xဟာ grunge ကိုတီထွင်ခဲ့သည်။ Classical နှင့် symphonic ဂီတသည် progressive metal အစိတ်အပိုင်းတွင် သိသာစေခဲ့သည်။ အနုပညာရှင်များဖြစ်ကြသော Devin Theater, Planet X, Liquid Tension Experiment, The Faceless, Between the Buried and Me နှင့် Animalas lead အစရှိသောတီးဝိုင်းများသည် ရှည်လျားသော solo အစိတ်အပိုင်းနှင့် jazz အရှိန်အဝါများရှိကြသည်။ Cynic, Atheist, Opetrh, Pestilence, Between the Buried and Me နှင့် Meshuggah တို့သည် jazz နှင့် death metal ကို ရောစပ်ခဲ့ကြသည်။ Devin Townsend ambient ဂီတကို သူ၏ဂီတထဲတွင် လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။ progressive metal, power metal နှင့် ဆက်သွယ်ခဲ့သည်။ progressive metal ကို thrash metalကို ရောနှောခဲ့သည်။ Dark Angel၏ album “Time Does Not Heal” သည် လူသိများခဲ့သည်။ Watch Tower တီးဝိုင်း၏ ၁၉၈၅ တွင် ထွက်ရှိသော သူတို့၏ ပထမဆုံး album “modern thrash metal နှင့် heavy progressive များ ရောနှောခဲ့သည်။ Megadeth သည် မကြာခဏ progressive metal နှင့် ဆက်နွယ်ခဲ့သည်။ Voivod တီးဝိုင်း ဂီတသမား Paul Gibert ၏ ဤဂီတအမျိုးအစားအပေါ် နည်းပညာအရည်အချင်းပြည့်၀ခြင်း သက်သေခံချက်မှာ ၁၉၉၉ မှ Technical Difficulties albumတွင် ပါဝင်သော B.R.O သီချင်းဖြစ်သည်။ Voivod တီးဝိုင်းသည် thrash metalနှင့် progressive metal တို့ကို အခြေခံအပိုင်းနှင့် ပေါင်းစပ်ခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် သူတို့၏ album များဖြစ်သော ၁၉၈၇တွင် ထွက်ရှိခဲ့သော Kill Technology၊ ၁၉၈၈တွင် ထွက်ရှိခဲ့သော Dimension Hatross နှင့် ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ထွက်ရှိသော Nothing face တွင် ဖြစ်သည်။ Shred guitar ၏လူသိများမှုနှင့်အတူ technical metal အဖြစ် metal ကျယ်ပြန့်စွာ လူကြိုက်များခဲ့သည်။ ၎င်းသည် progressive metal တီးဝိုင်းများဖြစ်ကြသော Dream Theater နှင့် Symphony Xအတွက် ပြန်လည်လူကြိုက်များမှု များလာခဲ့သည်။ ထို့ပြင် progressive metal scene of bands အဖြစ် ထည့်သွင်းနိုင်ခဲ့သည်။
သစ်ဥ
မြန်မာဝေါဟာရအားဖြင့် သစ်ဥဟုခေါ်သော်လည်း ယင်းတို့သည်သစ်ပင်များတွင်တွေ့ရသော အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းတစ်ရပ်မဟုတ်ချေ။ ယင်းတို့ကို အပင်ပျော့များ၌သာတွေ့ရရာ အထူးသဖြင့်ရွက်ထီး ပင်ပျော့မျိုး၌ပို၍တွေ့ရသည်။ ဥများသည်စင်စစ် မြေငုပ်အဖူးအတက်တမျိုးဖြစ်၍ မြေငုပ်ပင်စည်မျိုးတွင် ပါဝင်လေသည်။ များသောအားဖြင့် ယင်းဥတို့သည် လုံးဝန်းသောပုံသဏ္ဌာန် ရှိသည်။ ရုက္ခဗေဒအရဆိုလျှင် သစ်ဥတို့ကို ဗဗ်အတက်များဟု ခေါ်ဝေါ်သုံးနှုန်းလေသည်။
သစ်ဥတွင် ပင်စည်ငုတ်တိုရှိ၍ ထိုပင်စည်ကိုအသားထူသောအရွက်များကဖုံးအုပ်ထားကြရာ ထိုအ ရွက်ဖတ်များတွင် အပင်စာ၊ သို့မဟုတ်အစာဩဇာ ဓာတ်အပြည့်အစုံရှိသည်။ ထင်ရှားသိသာလွယ်သောပုံစံ တစ်ခုကိုညွှန်ပြရလျှင် ကြက်သွန်နီဥကိုညွှန်ပြရပေမည်။ သစ်စေ့ကဲ့သို့ပင် သစ်ဥတွင်နောင်အပင်သစ် ဖြစ်လာမည့် အပင်လောင်း၏အရွက်၊ ပွင့်တံစသည့် အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများအပြည့်အစုံပါရှိသည်။ အစေ့မှအပင်ပေါက်ခြင်းထက် ဥမှအပင်ပေါက်ခြင်းသည်ပို၍ လျင်မြန်သည်။ အကြောင်းမူ သစ်ဥတွင်အပင်သစ်ပေါက်နိုင်ရန် အပင်စာအလုံအလောက်သိုလှောင်ထား ရှိပြီးသောကြောင့်ပင် ဖြစ်ပေသည်။
အချို့သစ်ဥများသည် ကြက်သွန်ဥ၊ ဟိုင်းယားဆင့် (မြေပေါက်ဗေဒါမျိုး) ဥတို့ကဲ့သို့အသားထူသောအလွွှာများ၊ အထပ်များဖြင့်ပြီး၍ ယင်းတို့၏အတွင်းထဲ၌အပင်လောင်း၏ အစိတ်အပိုင်းများရှိသည်။ အပေါ်ဆုံးလွှာသည်စက္ကူသဖွယ် အလွန်ပါးလှပ်၍ ယင်းသည်တလွှာတည်းဖြင့် ဥတစ်ခုလုံးကို ရစ်ပတ်လွှမ်း ခြုံထားသည်။ ကြက်သွန်နီဥကြီးတွင် ထိုအလွှာကိုကြက်သွန်မြှေးဟုခေါ်သည်။ လီလီပန်းပင်၏ ဥကဲ့ သို့သောအချို့ဥများ၏အပေါ်ယံအလွှာသည် တခုတည်း မဟုတ်ချေ။ ငါးအကြေးခွံကဲ့သို့အဆင့်ဆင့်ရှိလေသည်။ နနွင်းတက်ကဲ့သို့အချို့ဥများတွင်အပေါ်လွှာသည်အသားနှင့် ကပ်လျက်တပြင်တည်းရှိ၍ အတွင်း သားသည်လည်း တလုံးတခဲတည်းကျစ်ကျစ်လျစ်လျစ်ဖြစ်လေသည်။
သင့်လျော်သောကာလ ဒေသတွင်လိုအပ်သော ရေမြေပေး၍ မြေကြီး၌ထိုဥများကိုချစိုက်ကြည့်လျှင် ဥ၏အောက်ဘက်မှ အမြစ်များထွက်လာသည်ကိုတွေ့ရလိမ့်မည်။ အစို့များမှာမူ ဥ၏အလယ်ဗဟိုမှထွက်သည်။ ထိုအစို့များတွင်ပင်စည်အရွက်နှင့်အပွင့်တို့ပါလာလေသည်။ နာဆစ်ဆပ်ပန်းပင်၊ ဒက်ဒီဖိုးပန်းပင်တို့၏ ဥများသည် မိမိတို့၌အရွက်နှင့်အပွင့်များပေါ်ထွက်ရန် အစာဩဇာဓာတ် ရိက္ခာ အပြည့်အစုံပါရှိသည်။ ထိုကြောင့်ထိုပန်းပင်မျိုးတို့ကို အိုးများထဲတွင် ရေနှင့် ကျောက်ခဲများထည့်ကာ အိမ်တွင်း၌ပင်စိုက်ပျိုးနိုင်လေသည်။
မြေငုပ်ပင်စည်ရှိသော အပင်မျိုးတို့သည်အပင်စာဩဇာ ဓာတ်များကိုဥများ၊ အတက်များအားဖြင့်သို လှောင်ထားနိုင်ကြ သဖြင့် ကာလရှည်လျား၍ချမ်းအေးလွန်းသော ဆောင်းရာသီ၏ ဒဏ်ကိုခံနိုင်ရည်ရှိကြသည်။ ထိုကြောင့်ထိုရာသီဥတုမျိုး၌ရှိသော ဒေသများ၌ထိုအပင်မျိုးတို့ကိုတွေ့ကြရသည်။
ဥမှပေါက်သောအပင်တို့သည်မူ ပင်မကြီးနှင့် တစ်ပုံစံတည်း ပင်ပေါက်သည်။ အချို့ဥများမှပေါက်သော အပွင့်တို့သည်အလွန်လှပ၍ သင်းပျံ့ပျံ့ယနံ့လည်းရှိသည်။ တျူးလစ်တို့သည် သစ်ဥမှပေါက်သော ပန်းပင်မျိုးဖြစ်ကြသည်။ သစ္စာပန်းပင်တို့သည်ကွမ်းအတက်များမှပေါက်သည်။
မြေငုပ်ပင်စည်မျိုးခြင်းတူ သော်လည်း ဗဗ်အတက်နှင့်ကွမ်းအတက်တို့၏ခြားနားချက်ကား ကွမ်းအတက် တွင်အရွက်လောင်းမပါချေ။ ဗဗ်သည်နှစ်ကြာကြာ ခံသော်လည်းကွမ်းသည်တစ်နှစ်သာခံ၍အသစ်ပြန်၍ပြန်၍အတက် သစ်ထွက်လေသည်။
အင်းခွက်ရွာ၊ ဆုံကုန်း
အင်းခွက်ရွာ၊ ဆုံကုန်း
အောက်ထုံးရွာ၊ အောက်ထုံး
အောက်ထုံးကျေးရွာသည် ဧရာ၀တီတိုင်းဒေသကြီး၊ မအူပင်ခရိုင်၊ မအူပင်မြို့နယ်အတွင်းရှိ အုပ်စုရွာဖြစ်သည်။
ထန်ပိန်းရွာ၊ မတူပီမြို့နယ်
ထန်ပိန်းရွာ(Thangping)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ မတူပီမြို့နယ်၊ အန်ထောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၀၄၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အန်ထောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၁ ဦး၊ မ ၁၂၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၄၈ ဦး နေထိုင်သည်။
အောက်ထုံးရွာ၊ အောက်ထုံး
လယ်ယာလုပ်ငန်း၊ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း၊ တောင်ပလုံးရက်သည့်လုပ်ငန်းနှင့် အရောင်းအဝယ်လုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်သောရွာဖြစ်သည်။ ရှေးအခါက အောက်ထုံးကို အောံထုံးဟုရေးသားထားတာတွေ့ရ၏။
ရေသာရွာသစ်ရွာ၊ ကနီမြို့နယ်
ရေသာရွာသစ်ရွာ (Yaetharywarthit)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ကနီမြို့နယ်၊ ကင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၈၉၃ ဖြစ်သည်။
အောက်ထုံးရွာ၊ အောက်ထုံး
ရွာ၏ဘေးတွင် ဧရာ၀တီမြစ်သည်စီးဆင်းလျှက်ရှိ၏။
ရေသာရွာသစ်ရွာ၊ ကနီမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကနီမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အောက်ထုံးရွာ၊ အောက်ထုံး
ရှေးအခါက ထိုမြစ်၏အောက်တွင် ထုံးအငူရှိသောကြောင့် အောက်ထုံးဟု လှေသမားတို့ခေါ်ဆိုခဲ့ရာမှ
ထန်ပိန်းရွာ၊ မတူပီမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မတူပီမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အောက်ထုံးရွာ၊ အောက်ထုံး
အမည်တွင်လာခြင်းဖြစ်၏။
ကိုးကား
ရွာခံတစ်ဦးသိရှိချက်
မတ် ၁၉၉၄
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မတ် ကဏ္ဍ:၁၉၉၄
NGC 1433
NGC 1433 သည် ကြယ်စုတန်းမှ နှစ်ထပ်ကွင်းပုံစံ ဂလက်ဆီတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် ကမ္ဘာမြေမှ အလင်းနှစ် ၃၀ မီလီယံ ကွာဝေးပြီး တက်ကြွသော ဝတ်ဆံရှိကာ Seyfert galaxy အမျိုးအစားဖြစ်သည်။ ဗဟိုကျသောအပိုင်းတွင် ကြယ်တာရာများ ပေါက်ဖွားနေသည့်ပုံစံများ ရှိနေပြီး ခရုပတ်လက်မောင်းနားတွင် သိသိသာသာဖြစ်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။ NGC 1433 အား Legacy ExtraGalactic UV Survey (LEGUS) မှ အနီးအနား ဂလက်ဆီ ၅ဝ နှင့်အတူ ပူးတွဲလေ့လာခဲ့သည်။ အလယ်တွင် တွင်းနက်မှ မှုတ်ထုတ်လိုက်သောအရာသည် အလင်းနှစ် ၁၅ဝ ထိရှိသည်ကို တွေ့ရသည်။ NGC 1433 အား ၁၈၂၆ ခုနှစ်တွင် James Dunlop ဆိုသူမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာ ၁၀၊ ၁၉၈၅ တွင် ဆူပါနိုဗာ SN 1985 P တစ်ခုဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ NGC 1433 သည် Dorado Group ၏ NGC 1433 group ထဲတွင် ပါဝင်သည်။
အောက်အို (အနောက်)ရွာ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်
အောက်အို (အနောက်)ရွာ (Aukoh(West))သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ ပရိမ်သာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၈၂၆၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပရိမ်သာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၀၁ ဦး၊ မ ၁၃၇၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၃၈၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေစကြိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မန်စော်ဖရွာ၊ မိုင်းမောမြို့နယ်
မန်စော်ဖရွာ (Mansawhpa)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ မိုင်းမောမြို့နယ်၊ မွတ်လေ့လိုင်ကွာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၇၉၂၃ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းမောမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နတ်ကြီးကုန်းရွာ၊ ရေဦးမြို့နယ်
နတ်ကြီးကုန်းရွာ (Natgyikone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရေဦးမြို့နယ်၊ ရေမြက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၂၄၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မိတ္ထိလာရွာ၊ တံတားဦးမြို့နယ်
မိတ္ထိလာရွာ (Meikhtilar)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ တံတားဦးမြို့နယ်၊ တောင်ပြုံးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၁၆၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တောင်ပြုံးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၄၉ ဦး၊ မ ၂၀၄၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၉၄ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တံတားဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပန်းပွင့်သော အပင်
ပန်းပွင့်သော အပင်များ (Angiosperms) သို့မဟုတ် Angiospermae,  သည် ကုန်းမြေတွင် ပေါက်ရောက်သောအပင်များ (Embryophyte) ဖြစ်ကြပြီး  မျိုးစဉ် (order) ၆၄ ခု၊ မျိုးရင်း (Family) ၄၁၆ ခု၊ မျိုးစု (Genus) ၁၃၀၀၀ နှင့် မျိုးစိတ် (species) ၃၀၀၀၀၀၀ ရှိသော အပင်များဖြစ်ကြသည်။ ပန်းပွင့်သောအပင်များသည် အစေ့ထုတ် အပင်များ (Spermatophyte) ဖြစ်ကြသည်။
ပန်းပွင့်သောအပင်များသည် အစေ့ထုတ်အပင်တမျိုးဖြစ်သော gymnosperm မှ လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၃၀၀ မီလီယံအကြာက ဆင်းသက်လာခဲ့ကြသည်။ အစောဆုံး ပန်းပွင့်သောအပင်၏ ဝတ်မှုန်မှာ လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၁၃၄ မီလီယံအကြာက ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်ဟု မှတ်တမ်းတွေ့ရသည်။ ယင်းတို့သည် လွန်ခဲ့သောနှစ်သန်းပေါင်း ၁၂၀ အကြာတွင် ပျံ့နှံ့ပေါက်ရောက်ခဲ့ကြပြီး ကိုနီဖာပင် (Conifer) များကို အစားထိုးကာ လွန်ခဲ့သောနှစ်သန်းပေါင်း ၆၀ မှ ၁၀၀ ကြား၌ လွှမ်းမိုးသောအပင်များအဖြစ် ပေါက်ရောက်ခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပန်းပွင့်သော အပင်များ ကဏ္ဍ:အပင်များ
ဘောလုံးကစားခြင်း
လူသိများသော ဘောလုံးအားကစား
အနောက်တိုင်းများတွင် လူကြိုက်အများဆုံးသော ကစားနည်းဖြစ်သည့် ဘောလုံးကစားခြင်းကို မြန်မာနိုင်ငံကလည်း လက်ခံကာ ရာသီမရွေး ကစားနေလေပြီ။ ထိုကစားနည်းမှာ တစ်ဦးကောင်း တစ်ယောက်ကောင်း မဟုတ်ဘဲ အများနှင့် အဖွဲ့လိုက် ကစားရသည့်ပြင် အားကစားစိတ်ဓာတ်ကို လှုံ့ဆော် ပေးလေသည်။
ဘောလုံးကစားခြင်း
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကစားနည်း ဥပဒေဖြင့် ကစားကွင်းအတွင်း၌ တစ်ဘက်နှင့် တစ်ဖက် ဘောလုံးကို အပြိုင်အဆိုင် အရှုံးအနိုင်ကန်၍ ဂိုးသွင်းကစား ခြင်းကို ဘောလုံးကစားခြင်းဟု ခေါ်သည်။ ဘောလုံးကို ခြေဖြင့် ကန်၍ ကစားရသောကြောင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ဖွတ် (ခြေ) ဘော (ဘောလုံး) ဟုခေါ်သည်။
ဘောလုံး ကစားရာတွင် ဆော့ကာနှင့် ရပ်ဗီဟူ၍ ဘောလုံးကစားနည်း ၂ မျိုးရှိသည်။ ဆော့ကာ ဘောလုံးကစား နည်းသည် ယခု မြန်မာနိုင်ငံ၌ လူသိများ၍ ခေတ်စားသော ဘောလုံးကစားနည်း ဖြစ်၍ ရပ်ဗီ ဘောလုံး ကစားနည်းသည် အမေရိကန် ဘောလုံးကစားနည်းဟု မြန်မာတို့ခေါ်ကြသည့် ကစားနည်းဖြစ်သည်။
ဆော့ကာ ဘောလုံးကစားနည်း
မြန်မာနိုင်ငံ၌ ခေတ်စားသော ဆော့ကာ ဘောလုံးကစားနည်းသည် ရှေးဗက် ဗီလုံးနှင့် အီဂျစ်လူမျိုးများ ခေတ်ကောင်းချိန် အခါကပင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ဂရိနိုင်ငံမှ စပါးတန်းစစ်သည်တော်များ
ကစားကြသည်မှစ၍ ရောမနိုင်ငံဘက်သို့ကူးစက်လာသည်။
ရောမနိုင်ငံကြီး ယိုင်လဲသွား သောအခါ ဘောလုံးကစားခြင်း အလေ့ပျောက်သကဲ့သို့ဖြစ်သွားပြီးမှ ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် အီတလီနိုင်ငံကြီးကို သွေးစည်း ထူထောင်နိုင်လာသောအခါ တစ်ဖန်ခေတ်စားလာပြန်သည်။ အင်္ဂလန်ပြည်သို့ရောမစစ်သည် တို့သွားရောက်တိုက်ခိုက်သောအခါ ယင်းဘောလုံး ကစားခြင်း အလေ့သည် အင်္ဂလန်ပြည်သို့ရောက်သွားသည်။ သို့ရာတွင် ၁၄ ရာစုနှင့် ၁၅ ရာစုနှစ်များအတွင်း တတိယ အက်ဒွပ် ဘုရင်၊ ဒုတိယ ရစ်ချတ်ဘုရင်နှင့် စတု· ဟင်နရီဘုရင်များ လက်ထက်က ဘောလုံးကစားခြင်းသည် ကြမ်းတမ်းသော ကစားနည်းတစ်မျိုး ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကာ၊ ရာဇဝတ်ပြစ်မှု နည်းတူ တရားဥပဒေဖြင့် တားမြစ်ခဲ့ဘူးသည်။ ထိုအချိန်က ဘောလုံးကစားပုံမှာ ယခုခေတ်ကဲ့သို့မဟုတ်ဘဲ၊ ဂိုးပေါက် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ၂ မိုင် ၃ မိုင်ကွာ၍ တစ်ခါကစားလျှင် မွန်းလွဲ ၂ နာရီချိန်မှ ညနေ နေဝင်ချိန်အထိ ကြာသည်။
သို့ရာတွင် ၁၉ ရာစုနှစ် ရောက်သောအခါ အင်္ဂလိပ် လူမျိုးတို့သည် စည်းစံနစ် ကျနစွာ သတ်မှတ်၍ ဘောလုံး ကစားလာကြရာ၊ ယခုအခါ လောလုံးကစားခြင်းသည် အင်္ဂလိပ် လူမျိုးတို့၏ ကစားနည်းကဲ့သို့ဖြစ်လာသည်။ ၁၈၉၆ ခုနှစ် တွင် ကျင်းပသော အိုလင်းပစ် အားကစားပြိုင်ပွဲကြီးမှစ၍ အပြည်ပြည် ဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းဥပဒေတစ်ခု သတ်မှတ်၍ ဘောလုံးကစားသည့် အလေ့ပေါ်ပေါက်လာသည်။
မြန်မာနိုင်ငံသို့မူ ဘောလုံးကစားခြင်း အလေ့သည် ဗြိတိသျှတို့သိမ်းပိုက်အုပ်စိုးစမှ စတင်ရောက်ရှိလာသည်။ ၁၈၉၅ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ ဝါတာလော့ ဒိုင်းဆုလုပွဲ စတင်ပေါ်ပေါက်လာသည်။ ၁၉ဝဝ ပြည့်နှစ်တွင် စီနီယာတန်း နှင့် ဂျူနီယာတန်း ဘောလုံးအမှတ်ပေး ပြိုင်ပွဲစတင် ကျင်းပ သည်။ ထိုအချိန်အထိ မြန်မာဘောလုံး အသင်းဟူ၍ ကျကျနန မရှိသေးဘဲ၊ အင်္ဂလိပ် စစ်တပ်များမှ ဂေါ်ရာများသာ ကစား လျက် ရှိကြသည်ကို တွေ့ရ သည်။ ၁၉ဝ၃ ခုနှစ်မှ စတင်၍ မြန်မာ ဘောလုံးအသင်းများ ပေါ်ပေါက်လာသည်။ ၁၉၁၄ ခုနှစ်မှစ၍ အထက် မြန်မာပြည်နှင့် အောက်မြန်မာပြည် လက်ရွေးစင် အသင်းချင်း ယှဉ်ပြိုင်ကစားပွဲ ပေါ်လာရာ ၁၉၃၉ ခုနှစ်အထိ ဖြစ်သည်။ ၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် ခရိုင်လက်ရွေးစင် အသင်းချင်း ယှဉ်ပြိုင်ကစားပွဲ ပေါ်လာခဲ့၍ ၁၈၃၃ ခုနှစ်အထိ ကစားခဲ့ကြသည်။ ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် ဝါတာလေ့ ဒိုင်းလုပွဲကို ဒန်းလော့ဒိုင်းလုပွဲဖြင့် အစားထိုးခဲ့၏။ ထိုမှတစ်ဖန် ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ဒိုင်းလုပွဲဖြစ်လာကာ နှစ်စဉ် ကျင်းပလျက်ရှိသည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ်မှစ၍ တိုင်းနှင့် ပြည်နယ် ဘောလုံးပွဲများ ကျင်းပကာ၊ အထက်အောက် မြန်မာပြည် လူငယ် ဘောလုံးပွဲများ၊ နိုင်ငံခြား ဘောလုံးအသင်းများနှင့် ယှဉ်ပြိုင်ကစားပွဲများလည်း နှစ်စဉ်ကျင်းပနိုင်ခဲ့သည်။ အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ များလည်း နှစ်စဉ်ကျင်းပနိုင်ခဲ့သည်။
အာရှကစားပြိုင်ပွဲနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းဆွယ် အားကစား ဘောလုံး ပွဲများသို့လည်း မြန်မာဘောလုံး အသင်းများ သွားရောက်ယှဉ်ပြိုင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ယိုးဒယားနိုင်ငံ ဗန်ကောက်မြို့၌ ကျင်းပသော တတိယအကြိမ်မြောက် အာရှလူငယ် ဘောလုံးဗိုလ်လုပွဲ၌ မြန်မာ လူငယ်အသင်းက တစ်ပွဲမျှ ရှုံးနိမ့်ခြင်းမရှိဘဲ၊ ရွှေဖလားဆုကြီးကို ဆွတ်ခူးရရှိခဲ့သည်။
၁၉၆၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံ ရန်ကုန်မြို့တွင် ကျင်းပခဲ့သော ဒုတိယအကြိမ်မြောက် အရှေ့တောင်အာရှကျွန်းဆွယ် အားကစားပွဲတော်တွင် မြန်မာအသင်းက ဒုတိယငွေတံဆိပ်ဆု ဆွတ်ခူးခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ၁၉၆၃ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် မယုနိုင်ငံ၌ ကျင်းပခဲ့သော ပဉ္စမ အကြိမ်မြောက် အာရှလူငယ် ဘောလုံးပွဲတွင်လည်း မြန်မာ လူငယ်အသင်းသည် တစ်ပွဲမျှ မရှုံးဘဲ၊ ရွှေဖလားဆုကြီးကို ဆွတ်ခူးရရှိခဲ့ပြန်လေသည်။
ဘောလုံးကစားကွင်း၏ အလျားမှာ အနည်းဆုံး ကိုက် ၁ဝဝ နှင့် အများဆုံး ကိုက် ၁၃ဝ အတွင်းရှိ၍၊ အနံမှ နည်းဆုံး ကိုက် ၅ဝ နှင့် အများ ဆုံး ကိုက် ၁ဝဝ အတွင်းရှိသည်။ ဘောလုံးကွင်း၏ နယ်နိမိတ်များကို မျဉ်းကြောင်းတို့ဖြင့် သတ်မှတ်ထားလေသည်။
ဂိုးတိုင်များသည် တည့်မတ်နေရ၍ ဂိုးတိုင်နှစ်တိုင်မှ ဘောလုံးကွင်း၏ ထောင့်နှစ်ခုသို့အကွာအဝေးမှာ တစ်ဘက် နှင့် တစ်ဖက် တူညီရလေသည်။ တိုင်နှစ်တိုင်ကြားရှိ ဂိုး ပေါက်သည် ၈ ကိုက်ကျယ်၍ အမြင့် ၈ ပေရှိလေသည်။ ဂိုးတိုင်နှစ်ခု၏ ဘေးဘက် ၆ ကိုက်စီကွာဝေးဒသည့် နေရာ များမှ ကွင်းထဲသို့ထောင့်မှန်မျဉ်းကြောင်းကို ၆ ကိုက်မျှ ဝေးအောင်ဆွဲပြီးလျှင် ထောင့်လေးခုကို ဆက်ထားသော မျဉ်း ကြောင်းအတွင်းရှိ ဧရိယာ သည် ဂိုးဧရိယာ၊ သို့မဟုတ် ဂိုးသမား၏ နယ်ဖြစ်သည်။ ပင်နယ်တီ ဧရိယာဆိုသည်မှာ ဂိုးတိုင် နှစ်ခု၏ ဘေးဘက် ၁၈ ကိုက်ကွာ ဂိုးမျဉ်းကြောင်း ပေါ်မှနေ၍ ကွင်းထဲသို့ထောင့်မှန်မျဉ်းကြောင်းများကို ၁၈ ကိုက်မျှ အရည်ရှိအောင် ဆွဲပြီးလျှင် ထိုနေရာလေးခုကို ဆက်ထားသော မျဉ်းကြောင်းများ အတွင်းရှိ ဧရိယာ ဖြစ်လေသည်။ ပင်နယ်တီဘောလုံး ထားရမည့် နေရာမှာ ဂိုးပေါက်၏ အလည်တည့်တည့်မှ ကွင်းအတွင်းဘက်သို့၁၂ ကိုက်ကွာ ဝေးသည်။
သာယူရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်
သာယူရွာ (Tharyu)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်၊ အလယ်ပဒေါင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၉၃၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အလယ်ပဒေါင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၅၃၈ ဦး၊ မ ၃၃၉၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၉၃၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ဘောလုံးကစားခြင်း
ဆော့ကာ ဘောလုံးကစားနည်း
ဘောလုံးစတင် မကစားမီ မည်သည့် အသင်းက ဘောလုံးကွင်း၏ မည်သည့်ဘက်မှ ကစားရမည် သို့မဟုတ် မည်သည့်အသင်းက ဘောလုံးစတင်ပေး၍ ကစားရမည် စသည်တို့ကို ခရာကိုင် ဒိုင်လူကြီးက မျောက်ပန်းလှန်ခြင်း ဖြင့် ဆုံးဖြတ်ပေးသည်။ မျောက်ပန်းလှန်ရာတွင် နိုင်သည့် အသင်းက ကြိုက်သည့်ဘက်မှ စတင်ကစားနိုင်သည်။
သာယူရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖယ်ခုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဘောလုံးကစားခြင်း
ဆော့ကာ ဘောလုံးကစားနည်း
မျောက်ပန်းလှန်ရာတွင် ရှုံးသည့်အသင်းက ဘောလုံးစတင်ပေး၍ ကစားရသည်။ ဘောလုံးကစားသူများ၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ဘောလုံးကို မိမိတို့ဘက်သားအချင်းချင်း အပေးအယူ ပြုလုပ် ကာ တစ်ဖက်ရှိ ဂိုးအနီးသို့အရောက်ယူဆောင်ပြီးနောက် ဂိုးပေါက်ထဲသို့ဝင်အောင် ကန်သွင်းရန် ဖြစ်လေသည်။ ဘောလုံး ကစားရာတွင် ဂိုးအများဆုံး ရသည့်ဘက်မှ အနိုင်ရ လေသည်။
ဘောလုံးပွဲ စတိုင်း ဘောလုံးကို စတင်ကန်ရသူမှာ ငါးယောက်တန်း အလယ်လူ ဖြစ်လေသည်။ ဘောလုံး ကစား နေစဉ် တစ်ဖက်မှ ကန်လိုက်သော ဘောလုံးသည် တစ်ဖက်ရှိ ဂိုးပေါက်ထဲသို့စည်းကမ်းနှင့် လျော်စွာ ဝင်ရောက်သွားလျှင် ဂိုးရလေသည်။ အကယ်၍ တစ်ဖက်မှ သွင်းလိုက်သောဘောလုံး သည် ဂိုးပေါက်ထဲသို့မဝင် ဘဲ ဂိုးတိုင်၊ သို့မဟုတ် ဂိုးတိုင် အပေါ်တန်းကို ထိမှန်၍ ကွင်းထဲသို့ပြန်ကျလာလျှင် ကစားမြဲ ကစားသွားရ၏။ ဘောလုံးသည် ကွင်းနယ်နိမိတ်ဖြစ်သော ဘေးနှစ်ဘက် မျဉ်းကြောင်းအပြင်ဘက်သို့ရောက်ရှိသွားလျှင် ဒိုင်လူကြီး က ခရာမှုတ်၍ အချက်ပေးရသည်။ ထိုအခါ ထိုသို့ဘောလုံးအပြင်ဘက်သို့ထွက်သွားသည့်အတွက် တာဝန် မရှိ သည့်ဘက်မှ ကစားသူ တစ်ယောက်သည် ဘောလုံး ထွက်သွားသည့် နေရာမျဉ်းကြောင်း နောက်နားတွင် တည့်မတ် စွာရပ်၍ ဘောလုံးကို လက်နှစ်ဖက်နှင့် ကိုင်ကာ ခေါင်းပေါ်သို့ မြေ|ာက်ပြီးလျှင်မိမိဘက်သားရှိရာ ကွင်းထဲသို့ပစ်ပေးရသည်။
တစ်ဖက်မှ ကန်လိုက်သော ဘောလုံးသည် အခြား တစ်ဖက်ရှိ ဂိုးမျဉ်းကြောင်းအပြင်သို့ရောက်သွားလျှင် ဘောလုံး ကို ကောက်ယူလာကာ ဘောလုံးထွက်သွားသည့်ဘက် ဂိုးတိုင် အနီးကွင်းထဲရှိ ဂိုးမျဉ်းကြောင်းထောင့်တွင် ဘောလုံးတည်ကာ ဘောလုံးထွက်သွားသည့်ဘက်မှ ဂိုးစောင့်သူက ဖြစ်စေ၊ နှစ်ယောက်တန်း လူတစ်ဦးဦးက ဖြစ်စေ တစ်ဖက်သို့ကန် ထုတ်ရသည်။ ထိုသို့ကန်ရသည်ကို ဂိုးကန်ဟု ခေါ်၏။
ဂိုးသမားသည် ပင်နယ်တီ ဧရိယာအတွင်းတွင် လက်များကို အသုံးပြုနိုင်ခွင့် ရှိသည်။ သို့ရာတွင် ဘောလုံးကို လက်တွင်ကိုင်၍ သယ်ယူသွားခြင်း မပြုနိုင်ပေ။ ဂိုးသမားသည် ဘောလုံးကို ယှဉ်ပြိုင်ကစားသူထံမှ လုယူနေစဉ် ဂိုးသမား၏ လက်ထဲသို့မရောက်ခင်တွင် လည်းကောင်း၊ ဂိုးသမားသည် ဂိုးဧရိယာအပြင်ဘက်သို့ရောက်ရှိနေစဉ်တွင် လည်းကောင်း၊ ကစားသူများက ဘောလုံးကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက် ကန် ကြောက်နိုင်လေသည်။ ဂိုးသမားက မြဲမြံစွာ ဖမ်းမိထားပြီးလျှင် ကား မည်သူမျှ ဝင်မလုနိုင်ပေ။ ဂိုးသမားမဟုတ်သော အခြား ပါဝင်ကစား သူ တစ်ယောက်ယောက်သည် ဘောလုံးကို လက် ဖြင့် ထိကိုင်ပုတ်ခတ်မိလျှင် ထိသည့်နေရာမှ ဘောလုံးကိုထိသူ ၏ဘက်သို့အခြားတစ်ဖက်မှ ကန်ပို့ခွင့်ရလေသည်။ ကစားသူ တစ်ယောက်သည် မိမိနှင့် ယှဉ်ပြိုင်ကစားသူ တစ်ယောက်အား လက်နှင့်ဆွဲခြင်း တွန်းခြင်းစသည်တို့ကို မပြုလုပ်ရ။ ထို့ပြင် နောက်မှနေ၍ အတင်းဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်ခြင်း မပြုရ။
ဖော်ပြခဲ့ပြီးသော အပြစ်များကို ကျူးလွန်လျှင် ဖရီးကစ်ခေါ် ဘောလုံးကို အပြစ်ကျူးလွန်သည့် နေရာမှနေ၍ မိမိဘက်သို့ အသားလွတ် ကန်ပို့ခြင်း ခံရလေသည်။ ယင်းအပြစ်များကို ပင်နယ်တီ ဧရိယာအတွင်း ကျူးလွန်ခဲ့လျှင် ပင်နယ်တီ ပေးခြင်း ခံရ၏။ ပင်နယ်တီရသောအခါ ရသည့်ဘက်မှ ကစား သူ တစ်ဦးဦး သည် ပင်နယ်တီဘောလုံး ထားသည့် ၁၂ ကိုက် ကွာ ပင်နယ်တီအမှတ်မှနေ၍ ပင်နယ်တီ အပေးခံရသည့် ဘက် ၏ ဂိုးထဲသို့ဘောလုံးကို ကန်သွင်းရ၏။ ထိုသို့ကန်သွင်းစဉ် ဘောလုံးကို ဂိုးသမားမှ တစ်ပါး အခြားမည်သူမျှ တားဆီးနိုင် ခွင့် မရှိချေ။
အင်္ဂလန်ပြည်တွင် ဘောလုံးတစ်ခါ ကစားလျှင် မိနစ် ၉ဝ ကြာသည်။ ယခင်က မြန်မာနိုင်ငံတွင် တစ်နာရီသာကစား သော်လည်း ယခုအခါတွင် တစ်ကမ္ဘာလုံးတွင် ကစားနေသကဲ့ သို့မိနစ် ၉ဝ ပင် ကစားသည်။ ကစား၍ ၄၅ မိနစ်ရှိလျှင် ၁ဝ မိနစ်မျှ အနားပေးသည်။ အနားပေးပြီးနောက် ဂိုးနေရာ ချင်း ပြောင်းလဲ၍ နောက်ထပ် ၄၅ မိနစ် ဆက်လက် ကစား ကြလေသည်။
ရပ်ဗီဘောလုံးကစားခြင်း
ရပ်ဗီ ဘောလုံးကစားနည်းကို ၁၈၄၁ ခုနှစ်တွင် ရပ်ဗီမြို့၌ စတင်တီထွင်ကစားရာမှထိုအမည် ရလာခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၈၂၃ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်ပြည် ရပ်ဗီမြို့၌ ဘောလုံးကန်ကစားပြိုင်ပွဲ ကျင်းပစဉ် ဘောလုံးသမားတစ်ဦး သည် ဘောလုံးကို ခြေဖြင့် ကန်ရုံဖြင့် အားမရ၍ လက်ဖြင့်ပါ ထိကိုင်ပုတ်ခတ် ကစားခဲ့ သည်။ ဘောလုံးကန်ကစားရာ၌ ဘောလုံးကို လက်ဖြင့်ကိုင်ခြင်းသည် စည်းမျဉ်းမကျသော်လည်း ကစား၍ ကောင်းကြောင်းကို ထိုအခါမှစ၍ သိသဖြင့် ယင်း ကစားနည်း ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ရပ်ဗီ ဘောလုံးကစားသည့် အခါ ဘောလုံကို ခြေဖြင့် ကန်ရုံသာမဟုတ် လက်ဖြင့်လည်း ပုတ်ခတ် သယ်ယူကစားနိုင်သည်။ ဆော့ကာ ဘောလုံးကစား သကဲ့သို့ပင် အဖွဲ့၂ ဖွဲ့ယှဉ်ပြိုင်ကစားကြရသည်။ သို့ရာတွင် တစ်ဖွဲ့လျှင် ရှေ့တန်း ၈ ယောက်၊ အလယ်တန်း ၂ ယောက်၊ နောက်ဆုံးတန်း ၂ ယောက်နှင့် ဂိုးစောင့် တစ်ယောက် ပေါင်း ၁၅ ယောက်စီထက် မများ ကစားလေ့ရှိသည်။
ရပ်ဗီဘောလုံးကစားရာ၌ မိနစ် ၈ဝ ကြာသည်။ ကစား၍ မိနစ် ၄ဝ ကြာလျှင် ၅ မိနစ်မျှ နားပေးရသည်။ နားပေးပြီးနောက် ဂိုးနေရာချင်းလဲ၍ နောက်ထပ် မိနစ် ၄ဝ ထပ်ကစားရသည်။
ရပ်ဗီဘောလုံး ကစားရာ၌ ဘဲဥပုံ ဘောလုံးကိုသုံး သည်။ ဘောလုံးသည် အလျား ၁၁ လက်မမှ ၁၁ ၁/၄ လက်မအထိရှည်၍ အဝန်း ၂၄ လက်မမှ ၂၅ ၁/၂ လက်မထိရှိသည်။ အလေးချိန်အားဖြင့် ၁၃ ၁/၂ မှ ၁၅ အောင်စအထိရှိသည်။
ရပ်ဗီဘောလုံးကစားကွင်းသည် အလျားကိုက် ၁၁ဝ၊ အနံ ၇၅ ကိုက်ရှိသည်။ ဂိုးပေါင်များ၏ နောက်တွင် ဘောလုံး သေစည်းနှင့် သတ်မှတ်ထားသော မြေကွက်ငယ် တစ်ခုစီ ရှိသည်။ ဂိုးပေါက်အကျယ်မှာ ၁၈ ၁/၂ ပေရှိ၍ ဖြတ်တင်ထား သော တန်းအမြင့်မှာ ၁ဝ ပေမြင့်သည်။
ကစားသူများသည် ဘောလုံးကို ဂိုးသွင်းခြင်းဖြင့် လည်းကောင်း၊ တစ်ဖက်ရှိ ဂိုးစည်းအပြင်ဘက်သို့ဘောလုံးကို လက်နှင့်ကိုင်၍ ထိစေခြင်းဖြင့် လည်းကောင်း ထရိုင်းခေါ် အမှတ်ရအောင် လုပ်ရသည့် ဘောလုံးကို ဂိုးတိုင် ၂ တိုင်ကြား ဖြတ်တင်ထားသော တန်းပေါ်မှကျော်၍ ဝင်အောင် ကန်နိုင်လျှင် ဂိုးတစ်ဂိုးရသည်။ ဘောလုံးသည် ဂိုးတိုင်၊ ဂိုးတန်းတို့ကို ထိသွားသည်ဖြစ်စေ၊ ကျော်ထွက်ပြီးမှ ပြန်ဝင်လာသည် ဖြစ်စေ တန်းကျော်လျှင် ဂိုးရသည်။ ရပ်ဗီကစားရာ၌ အနိုင်အရှုံးကို အမှတ်ဖြင့် ဆုံးဖြတ်သည်။ တစ်ဖက် ဂိုးစည်းပြင်ဘက်သို့ ဘောလုံးကို ကိုင်၍ လက်နှင့် ထိစေနိုင်က ၃ မှတ်ရ၍ သာမန်ဂိုးတစ်ဂိုးအတွက်လည်း ၃ မှတ်ရသည်။ အထူး ဂိုးဖြစ်လျှင် ၄ မှတ်ပေးသည်။
ရပ်ဗီ ဘောလုံးကစားခြင်းသည် ကစားရာ၌ ကြမ်း တမ်းနိုင်၍၊ မြန်မာတို့စိတ်ဝင်စားခြင်း မရှိသဖြင့် မြန်မာ နိုင်ငံ၌ ခေတ်မစားချေ။ အင်္ဂလန်နှင့် အမေရိကန် နိုင်ငံတို့တွင် အထူးခေတ်စားသော ကစားနည်းမျိုးဖြစ်သည်။
မြန်မာ့ဘောလုံး အစ
လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၀၀ ကျော်က ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်မြို့၏ ကျောင်းတစ်ကျောင်းမှ ကစားကွင်းထဲသို့ လူကောင် ခပ်သေးသေး စကော့လူမျိုး ဆရာတစ်ယောက် လျှောက်ဝင်လာပြီး အိန္ဒိယ ရာဘာနှင့် ပြုလုပ်ထားသော အလုံးတစ်လုံးကို အပူပိုင်းဒေသ၏ လေထုအတွင်းသို့ ကန်တင်လိုက်သည်။ ထိုနှစ်က ၁၈၇၈-ခုနှစ်ဖြစ်သည်။ ထိုဆရာ၏ အမည်က ဂျိမ်း ဂျော့စကော့ (J. George Scott) ဖြစ်ပြီး စကော့တလန်နိုင်ငံ Fife မှ တရားဟောဆရာ တစ်ဦး၏ သားဖြစ်သည်။ ကိုလိုနီခေတ် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဘောလုံးအားကစားကို သူယူဆောင်လာခဲ့သည်။ သို့သော် ယခုအခါ တစ်မျိုးသားလုံး အရူးအမူး စွဲလန်းသည့် အားကစားနည်းကို စတင်မိတ်ဆက်ပေးလိုက်သူသည် ဂျိမ်း ဂျော့စကော့ ဖြစ်ကြောင်း သိရှိသူ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အလွန်နည်းပါလိမ့်မည်။
ဘာသာစကားများကို လေ့လာရာတွင် ပါရမီထူးချွန်သော ဂျိမ်း ဂျော့စကော့သည် သူ၏ဝန်ထမ်းဘဝ၌ ကိုလိုနီနယ်များတွင် အုပ်ချုပ်ရေးမှူးအဖြစ် အများဆုံး တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ သူက လူကောင်သေးသော်လည်း စိတ်ဓာတ်မာကျောပြီး အကြောက်အရွံ့ကင်းသည်။ ထိုစဉ်က ဦးခေါင်းဖြတ်သူများ၏ သိကြသည့် ‘ဝ’လူရိုင်းများနှင့် တွေ့ရန်အတွက် တောင်တန်းများပေါ်သို့ တက်ခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က နယ်နိမိတ် မရေးဆွဲရသေးသည့် တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ်သို့ ခရီးသွားရင်း လူသားစား စပါးကြီးမြွေကြီးများနှင့် ရဲဝံ့စွာ ရင်ဆိုင်ခဲ့သည်။“ပျော့ပြီး ချော်ထွက်နေတဲ့ တစုံတရာပေါ်မှာ လျှောက်ခဲ့ရတယ်။ မီးခြစ် ခြစ်ကြည့်လိုက်တော့ တရုတ်တယောက် အလောင်းကိုတွေ့ရတယ်” ဟု သူ၏ တောတွင်း နေ့စဉ်မှတ်တမ်းတွင် ဂျိမ်း ဂျော့စကော့က ရေးသားခဲ့သည်။
ဂျိမ်း ဂျော့စကော့အတွက် ဘောလုံးအားကစားက ဝါသနာတစ်ခုသာမဟုတ် ဗြိတိန် အင်ပါယာတည်ဆောက်ရေး အတွက် အသုံးဝင်သည့် ကိရိယာတစ်ခုဖြစ်သည်။ သန့်ရှင်းစွာ ကစားခြင်းနှင့် အာဏာပိုင်များကို လေးစားတတ်ရန် အတွေးအခေါ်များ ဖြန့်ဖြူးပေးသည့် နည်းလမ်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ အလွန်အကျွံ စိတ်ဝင်စားခြင်းနှင့် အစုလိုက် အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု များကြောင့် ဝ-လူမျိုးများအား ဘောလုံးကစားနည်းသင်ကြားပေးခြင်းကို ရပ်တန့်ခဲ့သော်လည်း လူမျိုးစု ခေါင်းဆောင်များ ၏ နောက်လိုက်နောက်ပါများ အတွင်းတွင် ဘောလုံးပွဲများ စီစဉ်ပေးခဲ့သည်။ မြန်မာများနှင့် လည်း ပြင်းထန်သည့် ပြိုင်ပွဲ များ ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။ ဘောလုံးသည် တိုက်ပွဲနှင့် တူသည့်အတွက် မြန်မာများက နှစ်ချိုက်ကြသည်ဟု ဂျိမ်း ဂျော့စကော့က မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။
အမှန်တကယ်အားဖြင့် ကိုလိုနီခေတ် မြန်မာနိုင်ငံ၌ အဆင့်မီ ဘောလုံးကွင်းများ မရှိခဲ့ပါ။ သစ်၊ ကျောက်မျက်ရတနာ နှင့် တွင်းထွက်များက ဗြိတိန်နိုင်ငံ၏ ဘဏ္ဍာတိုက်ကို ဖြည့်ပေးခဲ့သော်လည်း မြန်မာအများစု၏ ဘဝမှာ နိမ့်ကျပါသည်။ ၁၉၄၈-ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့ပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံအတွက် ရွှေခေတ်ဟု ခေါ်နိုင်သည့် ကာလတစ်ခု ရရှိခဲ့သည်။ အမျိုးသားလက်ရွေးစင်အသင်းက အာရှ၏ အကောင်းဆုံးအသင်းများထဲတွင် စာရင်းဝင်ခဲ့သလို ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သယံဇာတ အရင်းအမြစ် ကြွယ်ဝသည့် နိုင်ငံအတွက် စီးပွားရေး အလားအလာများလည်း ကျယ်ပြန့်စွာရှိခဲ့သည်။
ဂျိမ်း ဂျော့စကော့ကိုတော့ တောဆောင်းဦးထုပ်များ၊ အမဲလိုက်ပွဲများနှင့်အတူ ကြာမြင့်စွာမေ့လျော့ထားခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ဝိတိုရိယခေတ်က သူစတင်မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သော အားကစားနည်းကတော့ မြန်မာပြည်သူတွေကို ကျယ်ပြန့်သော ကမ္ဘာနှင့် ဆက်သွယ်ပေးနိုင်ဆဲဖြစ်သည်။
ငါးမန်းစွယ်သည်
သာမန်ငါးကဲ့သို့ အမြီးနှစ်ခွနှင့် ဆူးတောင်ရှိပြီး ဦးဘက်တွင် သွားချွန်တန်း နှစ်ဖက်ရှိသော ငါးမန်းလွှသွားသဖွယ် အစွယ်ပါရှိသဖြင့် ငါးမန်းစွယ်သည်ဟု ခေါ်လေသည်။ ထိုအစွယ်များကို ဖြတ်ယူ၍ အိမ်တွင်အလှထားရန် ရောင်းချကြလေသည်။ အစွယ်သည် ၆ လက်မအရွယ်မှ ၅ ပေ ၆ပေအထိ အရွယ်အစား အမျိုးမျိုးရှိသည်။ ရခိုင်နှင့် တနင်္သာရီကမ်းရိုးတန်း တစ်လျောက်တွင် တွေ့ရသည်။ စွယ်ငါးမန်း၊ ငါးမန်းစွယ်၊ ခုန်ငါးမန်း စသည်ဖြင့် ခေါ်ကြသည်။ ငါးမန်းအသားကိုလည်း စားသောက်ကြသည်။
စက်ကွင်းရွာ၊ ဖလံကုန်း
စက်ကွင်းရွာ၊ ဖလံကုန်း
မရမ်းစုရွာ၊ အောက်ထုံး
မရမ်းစုရွာ၊ အောက်ထုံး
ဆုံကုန်း (အောက်စု)ရွာ၊ ဆုံကုန်း
ဆုံကုန်း  (အောက်စု)ရွာ၊ ဆုံကုန်း
NGC 5334
NGC 5334 သည် မျက်နှာပြင် ခရုပတ်ပုံစံ ဂယ်လက်ဆီဖြစ်ပြီး ဗာဂိုးကြယ်စုတန်းတွင် တည်ရှိသည်။
လိုင်ဇာရွာ၊ ဖော့ဒေါ့
လိုင်ဇာရွာ(Laizar)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်၊ ဖော့ဒေါ့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၈၁၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝိုင်းမော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သွေးအားနည်းရောဂါ
သွေးအားနည်းရောဂါ ဟူသည်မှာ သွေးဥနီ သို့မဟုတ် သွေးတွင်းရှိ ဟီမိုဂလိုဘင် သို့မဟုတ် သွေးမှ အောက်ဆီဂျင်သယ်နိုင်စွမ်း လျော့နည်းမှုကို ခေါ်သည်။  တစတစတိုးလာသော သွေးအားနည်းခြင်းတွင် နွမ်းနယ်ခြင်း၊ အားနည်းခြင်း၊ အသက်ရှူမဝခြင်း၊ လှုပ်လှုပ်ရှားရှားမလုပ်နိုင်ခြင်းတို့ကို လက္ခဏာအဖြစ် ပြသည်။ အလျင်ဖြစ်သော သွေးအားနည်းခြင်း၌မူ စိတ်ရှုပ်ခြင်း၊ ခေါင်းနောက်ခြင်း၊ သတိလစ်ခြင်း၊ အလွန်အမင်းရေငတ်ခြင်းတို့ လက္ခဏာပေါ်သည်။ အသားအရေဖြူဖျော့သည်မှာ လက္ခဏာတရပ်ဖြစ်သော်လည်း ၎င်းမတိုင်မီပင် သွေးအားနည်းကြောင်း သိရနိုင်သည်။ ထပ်တိုးလက္ခဏာများမှာ ဆက်စပ်အကြောင်းရင်းများကြောင့် ပေါ်လာတတ်၏။ ခွဲစိတ်ခံရမည့်သူအနေဖြင့် သွေးအားနည်းပါက ခွဲစိတ်ပြီးနောက်တွင် သွေးသွင်းကုသခြင်းကို ဆက်လက်ခံယူရမည့်အရေးလည်း ရှိသည်။
ကြက်ရိုးဆိပ်ရွာ၊ ကြက်ရိုးဆိပ်
ကြက်ရိုးဆိပ်ရွာ၊ ကြက်ရိုးဆိပ်
ရွှေကျင်မော်ရွာ၊ ရေဦးမြို့နယ်
ရွှေကျင်မော်ရွာ (Shwekyinmaw)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရေဦးမြို့နယ်၊ ရေမြက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၂၅၀ ဖြစ်သည်။ ဒေသအခေါ်မှာ ရွှေကျင်းမော် ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကြေးမုံရွာ၊ မုံရွာမြို့နယ်
ကြေးမုံရွာ (Kyaymon)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ မုံရွာမြို့နယ်၊ ကြေးမုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၉၆၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မုံရွာမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စန္ဒကူး
စန္ဒကူး (အင်္ဂလိပ်: Santalum album) သည် Santalaceae မိသားစုဝင် မုတ်သုံရာသီဥတိုတွင် ပေါက်ရောက်သော အပင်ငယ်တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး sandalwood ၏ အရင်းအမြစ်အဖြစ်လူသိများကြသည်။ ဤမျိုးကွဲသည် နှစ်ပေါင်းများစွာပင် အသုံးချခြင်း၊ စိုက်ပျိုးခြင်းနှင့် ကုန်သွယ်ခြင်း ပြုလုပ်လာကြပြီး အချို့သော ယဉ်ကျေးမှုများတွင် သူ၏ ရနံ့နှင့် ဆေးဖက်ဆိုင်ရာ အသုံးဝင်မှု တို့ကြောင့် အလွန် အလေးထားကြသည်။ မရှိမဖြစ်သော ဆီတစ်မျိုးအဖြစ် အလွန်ဈေးကောင်းသည်။ သို့သော် တစ်ချိန်က လက်ရာကောင်းသော သစ်သားပစ္စည်းများအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့မှုကြောင့် အတော်များများပျောက်ကွယ်နေပြီ ဖြစ်သည်။ ထိုအကြောင်းများကြောင့် စန္ဒကူးကို လူတို့က အကျိုးအမြတ်အဖြစ် အသုံးပြုနေကြပြီး တောရိုင်းဒေသများတွင် မျိုးတုံးပျောက်ကွယ်လုနီးပါးဖြစ်နေပြီ ဖြစ်သည်။ စန္ဒကူးကို စိုက်ပျိုးရန် နှစ်ပေါင်း ၄၀ ကျော်မျှကြာသော်လည်း အများအပြားစိုက်ပျိုး၍ ရှင်သန်နေဆဲပင်ဖြစ်သည်။
စန္ဒကူးသည် အလွန် မွှေးကြိုင်၍၊ အဖိုးတန်သော သစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံတောင်ပိုင်း၊ အရှေ့အိန္ဒိယကျွန်းစု၊သီဟိုဠ် ကျွန်း၊ ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်းစုနှင့် ဩစတြေးလီးယားနိုင်ငံများမှထွက် သည်။
ကန်သစ်စု
ကန်သစ်စုဆိုသည်မှာ
စန္ဒကူး
စန္ဒကူးနှစ်မှာ လေးလံ၍ ရေတွင်ချသော် မပေါ်ဘဲ နစ် သည်။ အနှစ်မှာ လိမ္မော်ရောင်သော်လည်းကောင်း၊ အဝါညိုရောင်သော် ၎င်း ရှိသည်။ အဆီရှိ၍ ထိုအဆီကိုထုတ်ယူသော် စန္ဒကူးဆီကို ရရှိနိုင်သည်။ စန္ဒကူးကို အိန္ဒိယတိုင်းသားများနှင့် တရုတ်လူမျိုး တို့က ပိုမိုနှစ်သက်ကြသည်။ စန္ဒကူးသားကို ရုပ်တုဆင်းတုထု လုပ်ခြင်း၊ သေတ္တာ၊ ယပ်တောင်၊ အမွှေးတိုင်များ ပြုလုပ်ခြင်း တို့တွင် အသုံးပြုသည်။ ကြုတ်၊ တောင်ဝှေး၊ ဘီး စသည်တို့ကို လည်း စန္ဒကူးဖြင့်ပြုလုပ်ကြသည်။ သိုးမွှေးများကို ဆေးဆိုးရာ တွင် စန္ဒကူးသားကို အဓိကအားဖြင့် အသုံးပြုကြသည်။ စန္ဒကူး ဆီကို ရေမွှေးအဖြစ်၎င်း၊ ဆေးဝါးအဖြစ်၎င်း အသုံးပြုနိုင်သည်။
ကန်သစ်စု
နေရာဒေသ
ကို ဆိုလိုပါသည်။
စန္ဒကူး
စန္ဒကူးကို သစ်ပင်တစ်မျိုးတည်းသာမဟုတ်ဘဲ၊ သစ်ပင် အမျိုးများစွာမှ ထုတ်ယူနိုင်သည်။ အများအားဖြင့် 'ဆန်တာ လမ်း အဲလဗစ်'ခေါ် သစ်ပင်မျိုးမှ ထုတ်ယူရရှိသည်။ ထို သစ်ပင်မှာ အနှစ် ၂ဝ ရှည်ကြာလျှင် အနှစ်ရရှိနိုင်သည်။ ပင်စည်အချင်း တစ်ပေခန့်အထိကြီးသည်။ စန္ဒကူးပင်ကို ခုတ် လှဲပြီးနောက် အကာသားများကို ခြစားခံထားတတ်သည်။ အနှစ် ကိုကား ခြမစားနိုင်ချေ။ အကာများ ဆွေးပဲ့ကုန်မှ အနှစ်ကိုယူ လေ့ရှိသည်။ စန္ဒကူးအမြစ်မှာ ပို၍မွှေးကြိုင်သည်။
စန္ဒကူးအနီမျိုးလည်းရှိသည်။ နေရောင်ခံထားလျှင် ကြာ သော် ဝါညစ်ညစ်ဖြစ်သွားတတ်သည်။ ဟိန္ဒူဆေးကျမ်းများအလို အရ ဖန်သောအရသာရှိ၍ ခွန်အားကို ဖြစ်စေတတ်သည်ဟု ဆိုသည်။
မြတ်စွာဘုရားသည် ဆဋ္ဌဝါကို ရာဇဂြိုဟ်ပြည်၌ ကပ်တော် မူစဉ်၊ ရာဇဂြိုဟ်သဌေးသည် ဟိမဝန္တာမှမျောပါလာသော စန္ဒကူး တို့ကို သပိတ်ပြုလုပ်၍ ဈာန်ပျံနိုင်သော အရှင်တို့ကောင်းကင် ခရီးဖြင့် ဆောင်ယူရန် ပေးလှူထားရာ၊ ဒိဋ္ဌိဆရာတို့မယူနိုင်ဘဲ၊ ရှင်ပိဏ္ဍောလသာလျှင် ရယူနိုင်ကြောင်းဖြင့် ကျမ်းဂန်၌ဆိုသည်။ မြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုသောအခါ၊ အလောင်းတော်ကို စန္ဒကူးထင်းတို့ဖြင့် မီးပူဇော်ကြောင်းဖြင့်လည်း ကျမ်းဂန်၌ဆို သည်။ စန္ဒကူးမျိုးတွင် ဂေါသီတစန္ဒကူးမှာ ဆီပူတွင်ထည့်သော် ကျွက်ကျွက်ဆူသောဆီပင်လျှင် အေးငြိမ်းရသည်ဟု ဆိုသည်။ ရှေးမြန်မာကျောက်စာများတွင် စန္ဒကူးကို တန်စိကူဟူ၍ ရေး သားသည်။
အောက်မြန်မာနိုင်ငံ၌ စိုက်ပျိုးသောစန္ဒကူးပင်သည် အရွယ် သင့်ရုံမျှသာကြီးသည်။ မြန်မာနိုင်ငံမှထွက်သော စန္ဒကူးများ သည် ထုတ်ကုန်အဖြစ်ဖြင့် ရောင်းချနိုင်လောက်အောင်မမြောက် များချေ။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သစ်ပင်များ
ဇန်ညှပ်လူမျိုး
ဇန်ညှပ်လူမျိုးသည် မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် တိုင်းရင်းသား (၁၃၅)မျိုးထဲတွင် ပါဝင်လေသည်။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး (၈)မျိုးအနက်၊ ချင်းတိုင်းရင်းသားထဲမှ လူမျိုးစု တစ်စုဖြစ်သည်။ ဇန်ညှပ်(ဇန်နီယပ်) မျိုးနွယ်စု ဖြစ်ပေါ်လာပုံနှင့် ပတ်သက်သော ရှေးရိုးစဉ်လာစကားမှာ ကလေးမြို့(ကောလ်ပီး)တွင် ဖိုးလုံးဆိုသူ အဘိုးကြီးတစ်ဦး၏ အချစ်ဆုံးမြေး ဇန်ညှပ်(ဇန်နီယပ်)သည် ခရီးထွက်ခဲ့ရာ တီဗန်ရေအိုင်အနီးသို့ ရောက်သော် ထမင်းဆာသဖြင့် သစ်ပင်တစ်ပင်၏ အသီးကို ဆွတ်စားသည်။ ထိုသစ်သီးမှာ ဇီးဖြူသီးဖြစ်သည်။ ဇန်ညှပ်(ဇန်နီယပ်)သည် ဇီးဖြူသီးကို စားပြီးရေသောက်ရာ ရေမှာချိုနေသောကြောင့် ထိုဒေသမှာပင် ရွာတည်နေသည်။ ယင်း၏ အဆက်အနွယ်များကို ဇန်ညှပ်(ဇန်နီယပ်) မျိုးနွယ်စုဟု တွင်လေသည်။
NGC 5300
NGC 5300 သည် မျက်နှာဘက်တွင် ခရုပတ်ပုံစံ ဂယ်လက်ဆီဖြစ်ပြီး ဗာဂိုး ကြယ်စုတန်းတွင် တည်ရှိသည်။
ကြပ်ကွင်းရွာ၊ ဖလံကုန်း
ကြပ်ကွင်းရွာ၊ ဖလံကုန်း
အောက်လားရွာ၊ မတူပီမြို့နယ်
အောက်လားရွာ(Awkla)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ မတူပီမြို့နယ်၊ အောက်လားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၀၅၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အောက်လားကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၇ ဦး၊ မ ၉၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၁ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မတူပီမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မိုးနံကျင်းရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
မိုးနံကျင်းရွာ (Moenankyin)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ မိုးနံကျင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၈၉၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုးနံကျင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၃ ဦး၊ မ ၂၇၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၇၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နမ့်ပန်မြစ်
နမ့်ပန်မြစ် ("ပန့်မြစ်" ဟုလည်း သိကြ) သည် မြန်မာနိုင်ငံအရှေ့ပိုင်း၊ ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ အဓိက မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဤမြစ်သည် သံလွင်မြစ်၏ မြစ်လက်တက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
မြစ်ရေစီးကြောင်း
Pangkyehtu ၏ အရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ တောင်တန်းများမှ စတင်ကာ ဤမြစ်သည် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သသည်။ ၎င်းမြစ်သည် Kunhing မြို့သို့ စီးဝင်သည်။
နမ့်ပန်မြစ်သည် သံလွန်မြစ်နှင့် Na-hkilek ရွာ၏ လက်ယာဘက်၊ တည်နေရာ 20°57′18″N 98°30′01″E တွင် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၂၄၀ မီတာ (၇၉၀ ပေ) တွင် တွေ့ဆုံသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြစ်များ
ကန်စုကြီးရွာ၊ အောင်ဘုံ
ကန်စုကြီးရွာ၊ အောင်ဘုံ
အိဂွေဇုရေတံခွန်
အိဂွေဇုရေတံခွန် သည် တောင်အမေရိကတိုက်ရှိ အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ (၈၀%) နှင့် ဘရာဇီးနိုင်ငံ (၂၀%) စသည့် နိုင်ငံနှစ်ခုတွင် ဖြန့်ကျက်တည်ရှိနေသည့် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ရေတံခွန်ဖြစ်သည်။ Iguazú ဟူသည့် အမည်သည်  Guarani သို့မဟုတ် Tupi ဟူသည့် စကားလုံးများမှ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး "ကြီးမားသည့်ရေ" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံရှိ ရေတံခွန်များ ကဏ္ဍ:ဘရာဇီးနိုင်ငံရှိ ရေတံခွန်များ ကဏ္ဍ:အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ ကဏ္ဍ:ဘရာဇီးနိုင်ငံရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ
ကျောက်မျက် ရတနာ
ကျောက်မျက် ရတနာ (Gems) တို့ကို ရှေးကမ္ဘာဦး လူသားများ အရိုင်းဘဝမှ အယဉ်ဖြစ်စကတည်းက စတင် သုံးစွဲခဲ့ကြကြောင်းကို လေ့လာတွေ့ရှိရသည်။ သမိုင်းမတိုင်မီက အဓိကအားဖြင့် ပုတီးစေ့များ၊ အရောင်ရှိ ကျောက်များကို မသွေးပဲ မူလပုံအတိုင်း လူ့ခန္ဓာကိုယ်တွင် အလှဆင်ခြင်းဖြင့် သုံးစွဲခဲ့ကြပြီး ယဉ်ကျေးမှု မြင့်မားလာသည့်အလျောက် ဤကျောက်မျက် အလှဆင်သည့် ဖက်တွင်လည်း ပညာရပ်များ (ဒေသအလိုက်) တိုးတက်လာခဲ့သည်။ အလှဆင်ရာတွင် အမြတ်တနိုး တန်ဖိုးထားကာ အဓိက သုံးစွဲကြသည်များမှာ ကျောက်မျက်တွင်းထွက်များသာ အများဆုံးဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်လေရာ အဆိုပါ ကျောက်မျက်များမှာ သဘာဝ မိခင်ကမ္ဘာမြေကြီးက လူသားတို့အတွက်ပေးသော လက်ဆောင်ဖြစ်သည်ဟု ချီးမွမ်းပြောဆိုလျှင် လွန်အံ့မထင်ပေ။ ယခုခေတ်တွင် ပညာရှင်များ၊ကုန်သည်များက သွေးပြီး အရောင်တင်ထားသည့် တန်ဖိုးတစ်စုံတစ်ရာရှိသည့် တွင်းထွက်များကို ကျောက်မျက်ရတနာ အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ ထို့ပြင်
ကျောက်မျက်နှစ်မျိုး
ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကျောက်မျက်များကို အဓိကအားဖြင့် ဇီဝမူလ ကျောက်မျက်(Organic Gems)နှင့် သက်မဲ့မူလ ကျောက်မျက် သို့မဟုတ် သဘာဝ တွင်းထွက် ကျောက်မျက် (Inorganic Gems) ဟုခွဲခြားလေ့လာနိုင်သည်။
ဖွဲ့တည်ပုံများ
အဓိကအားဖြင့်ကျောက်မျက်များသည် ကမ္ဘာ့မြေလွှာအောက် အလွန်မနက်လှသော နေရာများတွင် ခိုအောင်းနေလေ့ ရှိတတ်သည်။ မီးတောင်ပေါက်ကွဲခြင်း၊ ကမ္ဘာ့မြေလွှာများ တွန့်ခေါက်ခြင်း၊ ပြတ်ရွှေ့များ ပွတ်တိုက်လှုပ်ရှားခြင်း အစရှိသည်တို့ကြောင့် ကမ္ဘာမြေကြီး အတွင်းပိုင်းတွင် မြင့်မားသောအပူချိန်နှင့် ကြီးမားသောဖိအား ပြောင်းလည်းမှုတို့ဖြစ်ပေါ်ရာမှ ကျေက်မျက်များ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု သိရသည်။ ဥပမာအားဖြင့် စိန်ကို မီးတောင် ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော မီးသင့်ကျောက် တို့နှင့်အတူ ရောနှောတွေ့နိုင်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရှမ်းကုန်းမြင့်မြေလွှာနှင့် မြန်မာ့မြေလွှာတို့၏ တိုးတိုက်မိမှုကြောင့် ဖေါ့ဇုံ (Fault zone) ဖြစ်ပေါ်နေသော မိုးကုတ်မြို့ ပတ်ဝန်းကျင်တလျောက်တွင် ပတ္တမြား၊ နီလာ အပါအဝင် အခြားနာမည်ကျော် တွင်းထွက်ကျောက်မျက်များ ထွက်ရှိသည်၊ ကချင်ပြည်နယ်တွင် ကျောက်စိမ်း စသည်တို့ ပေါ်ထွန်းလာခြင်းတို့ကိုလည်း တွေ့ရှိလေ့လာရသည်။
ပတ္တမြား နှင့် နီလာ (Ruby & Sapphire/Corundum)
ပတ္တမြား နှင့် နီလာ တို့သည် သဘာဝ အားဖြင့် ကိုရိုဒမ် အုပ်စုဝင်ဖြစ်၍ အတူတူပင်ဖြစ်သည်။ ဓာတုဗေဒ ပေါင်းစပ်မှု မှာလည်း အလူမီနီယမ် အောက်ဆိုက်ဒ် ဒြပ်ပေါင်းသာဖြစ်၍ ပတ္တမြား တွင် ခရိုမီယံ ဒြပ်စင်အနည်းငယ် ပါဝင်ပြီး၊ နီလာတွင် တိုက်တေနီယံ ဒြပ်စင်အနည်းငယ် ပါဝင်သောကြောင့် အရောင် နှင့် ပုံသဏ္ဍန် ကွဲပြားသွားရခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုခရိုမီယံ နှင့် တိုက်တေနီယံ ဒြပ်စင်များ၏ ပါဝင်မှုနှုန်းမှာ ၂ ရာခိုင်နှုံးထက် မများသင့်ချေ။ အကယ်၍ ထိုရာခိုင်နှုံးထက် များခဲ့လျှင် ပတ္တမြား၏အရောင်မှာ ပြည့်ဝလွန်းအားကြီးပြီး အနီရင့်ရင့်(အမဲဖက်သို့) ပြောင်းသွားတတ်သကဲ့သို့ နီလာတွင်လည်း အပြာရင့်ရင့်(အမဲဖက်သို့) ပြောင်းသွားတတ်ပြီး ကျောက်၏ အရောင်မှာလူကိုဆွဲဆောင်နိုင်စွမ်း နည်းသွားသည်။ မာဆင့်မှာ မိုးလ်စကေးအရ စိန် (၁၀) နှင့် မွိုက်ဇိုနိုက် (၉.၂၅) တို့၏ အောက်တစ်ဆင့် (၉) နေရာတွင်ရှိသည်။ ပတ္တမြားကို မြန်မာ၊ ဗီယက်နမ်၊ ပါကစ္စတန်၊ အာဖဂန်နစ္စတန်၊ ထိုင်း၊ ကမ္ဘောဒီးယား၊ သီရိလင်္ကာ နှင့် တန်ဇန်းနီးယား တို့တွင် အဓိကထွက်ရှိပြီး မြန်မာ့ပတ္တမြား ၏အရည်အအသွေးမှာ အကောင်းဆုံးအဖြစ် ကမ္ဘာကျော်ပါသည်။ နီလာကို သီရိလင်္ကာ၊ ဩစတြေးလျ၊ ကတ်ရှ်မီးယား၊ မြန်မာ၊ ထိုင်း၊ ကမ္ဘောဒီယား နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု တို့တွင်အဓိကထွက်ရှိပြီး သီရိလင်္ကာ နီလာမှာ အရည်အသွေး အကောင်းဆုံးဖြစ်ပြီး မြန်မာ့နီလာမှာ ၎င်း၏နောက်တွင် ရပ်တည်ပါသည်။ ကိုရိုဒမ် အုပ်စုဝင်ဖြစ်သော အခြားကျောက် ရောင်စုံများကို အရောင်အလိုက် ရှေ့တွင် နီလာတပ်ကာ နီလာဝါ၊ နီလာဖြူ (အရောင်မဲ့နီလာ)၊ နီလာပန်းရောင် အစရှိသဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
ပတ္တမြားနှင့်နီလာဂေါ်ကြိုး (Star Ruby & Sapphire)
ပတ္တမြားနှင့် နီလာတို့၏ထူးခြားမှုတစ်ခုမှာ ကြိုးခေါ် ဂေါ်ကြိုးများ တွေ့ရှိရတတ်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ကြိုးများပေါ်ရခြင်းမှာ ပတ္တမြားနှင့် နီလာတို့၏ အတွင်းတွင်ရှိသည့် ပိုးကြိုးကဲ့သို့သော “ရူတိုင်း (Rutile)”အောင်းဝင်များကြောင့် ဖြစ်သည်။
မဏိသျှတ္တရကျမ်းလာ နီလာလေးမျိုး
မဏိသျှတ္တရကျမ်းတွင် နီလာနှင့်စပ်လျဉ်း၍ လင်္ကာဖော်ပြချက်ပါရှိသည်။ နီလာလေးမျိုးတို့၏ တန်ဖိုးကိုပါ တွက်ချက်ပေးထားသေးသည်။ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
''လေးသွယ်နီလာ၊ ပြားကြရာတွင်၊
(၁) 'နီလာ'ခေါ်ဆို၊ အောက်မဲညိုပွင့်၊ ပန်းသို့ တင့်၏၊
(၂) ထပ်ဆင့် ဒုတိယ၊ 'နီလ ကဏ္ဍီ'၊ ရှု ဤလက္ခဏာ၊ အပြာတွင်ဖက်၊ ညိုညိုစွက်၏၊ အမျက်နှစ်ပါး၊ ဤကျောက်များကား၊ ကျပ်သားရွှေတိ၊ တင်လောက်ဘိမူ၊ သိင်္ဂိပဉ္စ၊ ကျပ်ထိုက်စွတည့်၊
(၃) 'ဣန္ဒနီလာ'၊ လက္ခဏာကား၊ သူရိယာနေခြည်၊ ရောင်သို့တည်၏၊ ရွှေရည် တကျပ်၊ တင်လောက်လပ်မူ၊ သုံးကျပ်ရွှေကောင်း၊ ထိုက်ပေရှောင်း၏၊
(၄) တကြောင်း 'ဥပ နီလာ'၊ သညာခေါ်ဆို၊ ကြာညိုပွင့်ရောင်၊ တကျပ်ခေါင်မှာ၊ စီမြှောင်သင့်စွာ၊ ထားလောက်ပါမူ၊ ရွှေသား နှစ်ကျပ်၊ အဘိုးပြတ်သည်၊ မချွတ်မှန်ဖြောင့် လှည့်သတည်း''။
စိန်(Diamond)
စိန်ကို ကမ္ဘာ့အကောင်းဆုံး အမာဆုံးတွင်းထွက်အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ စိန်ကို အလွယ်တကူ တူးဖော်နိုင်ခြင်းမရှိသလို ဈေးကွက်အတွင်း အဖိုးတန်ကျောက်မျက်အဖြစ် ရောင်းချနိုင်လောက်အောင် သတ်မှတ်အရည်အသွေး (အရောင်၊ သန့်စင်မှု၊ အလေးချိန်၊ ဖြတ်တောက် သွေးခြင်း) တို့ရရန်လည်း အလွန်မှခက်လှပါသည်။ စိန်မှာ ကာဗွန်ဒြပ်စင်ဖြစ်ပြီး မူလရင်းမြစ်အနေနှင့် အလွန်သက်တမ်းရင့်သည့် မီးသင့် ကျောက်များအတွင်းတွင် တွေ့ရှိရသည်။ ထိုသို့တွေ့ရှိရန် ပေပေါင်း ရာထောင်ချီသည့် တွင်းနက်ကြီးများတူးဖော်ကာ ရှာဖွေရပြီး အလွန်ကုန်ကျစရိတ် များပါသည်။ အဓိကတွေ့ရှိရသည့် အိမ်ခံကျောက်အမျိုးအစားများမှာ အာဖရိကတိုက်တွင် ကမ်ဘာလိုက်(Kimberlite) နှင့် ဩစတြေးလျတွင် လမ်ပိုရိုက်(Lampolite) တို့ဖြစ်သည်။ ဒုတိယရင်းမြစ်အနေနှင့် ပလေစာခေါ် ကြွင်းစုသိုက်များတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ သို့သော် စိန်၏အသုံးဝင်ပုံမှာ များပြားလွန်းလှသည့်အတွက် ထုတ်လုပ်သူများ၊ ကုမ္ပဏီကြီးများအနေဖြင့် အကျိုးအမြတ် မနည်းတတ်ကြပေ။ စိန်ကို ကျောက်မျက်ရတနာ တစ်ပါးအဖြစ်သာမက စက်မှုလုပ်ငန်းများ၊ အာကာသသုတေသနများ၊မျက်စိခွဲသည့် ခွဲစိတ်ဓား စသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုးသောလုပ်ငန်းများတွင်ပါ အသုံးပြုကြသည်။ ထိုကဲ့သို့ သုံးစွဲရာတွင် ကျောက်မျက်တန်းမဝင်သော စိန်များကိုသာ အသုံးများပါသည်။ စိန်သည် အထက်တွင်ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း အလွန်မှ သက်တမ်းရင့် သည့်မီးတောင် ပေါက်ကွဲမှုများ၏ အပူချိန်၊ဖိအား နှင့် အချိန်နှစ်ကာလတို့ကြောင့် စိန်၏မာဆင့်မှာ မိုးလ်စကေးအရကမ္ဘာ့အမာဆုံး အဆင့် (၁၀) တွင်ရှိနေပြီး သွေးယူ ဖြတ်တောက်ခြင်းအတွက်မှု စိန်ကို စိန်ဖြင့်သာပြန်သွေးနိုင်တော့သည်။ ရူပဗေဒ သဘောအရ လားရာ၏ မာကျောမှုပြင်းအား (Directional hardness) ဟူ၍ရှိရာ စိန်မျက်နှာပြင်ကို စိန်၏ အနားစောင်း သို့မဟုတ် စိန်မှုန့်များ ဖြင့်သွေးနိုင်သည်။ စိန်သည် ကာဗွန်ဒြပ်စင်ဆိုသော်လည်း အနည်းငယ်သော နိုက်ထရိုဂျင် ဒြပ်စင် ပါဝင်ခဲ့လျှင် အဝါရောင်သန်းသွားပြီး၊ ဘိုရွန် ဒြပ်စင်ပါဝင်လျှင် အပြာရောင် သန်းနေတတ်သည်။ အဓိက ထွက်ရှိရာဒေသများမှာ ဩစတြေးလျ၊ တောင်အာဖရိက၊ ဘရာဇီး၊ ဆိုက်ဘေးရီးယား(ရုရှား)၊ အိန္ဒိယ၊ အန်ဂိုလာ၊ ဘော့စ်ဝါနာ၊ တရုတ်၊ နီမီးဘီးယား၊ ဆီရီယာလီယွန် နှင့် တန်ဇီးနီးယား တို့ဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယသည် စိန်ကို ရှေးအကျဆုံး စတင်တွေ့ရှိသုံးစွဲခဲ့သည့်ဒေသအဖြစ် မှတ်တမ်းဝင်သော်လည်း ယခုအခါ အရည်အသွေးနိမ့်စိန်များကိုသာ ရောင်းဝယ်ခြင်းပြုသည့် အနေအထားတွင်သာ ရှိတော့သည်။
အညံ့ပန်း(Spinel)
အညံ့ပန်းမှာ ပတ္တမြား နှင့်တွဲတွေ့ရတတ်သည့် တွဲဖက်ကျောက် ဖြစ်သည်။ ဓာတုဖွဲ့စည်းမှုမှာ မဂ္ဂနီဆီယံ အလူမီနီယံအောက်ဆိုက်ဒ် ဖြစ်သည်။ ယခင်က တန်ဖိုးနည်း ကျောက်အဆင့်သာ သတ်မှတ်သော်လည်း ယခုအခါ လှပပြီး အရည်မီသည့် အညံ့ပန်းဆိုလျှင် ဈေးကောင်းတတ်သည့်အတွက် လူတို့၏ အာရုံစိုက်ခြင်း ခံလာရပြီဖြစ်သည်။ မာဆင့်မှာ ၈ရှိပြီး အနီရောင်ကို လူတို့က ပတ္တမြား အစားသုံးရန် ပိုနှစ်သက်ကြသည်။ မြန်မာ၊ သီရိလင်္ကာ၊ အာဖဂန်နစ္စတန်၊ ဘရာဇီး နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတို့တွင် ပေါများစွာ တွေ့ရသည်။
မြ-မျက်ရွှဲအုပ်စု(ဘယ်ရယ်အုပ်စု)(Beryl)
ဘယ်ရယ်မှာ မြအပါအဝင် အခြားကျောက်မျက်အချို့၏ မူရင်းအုပ်စူဖြစ်သည်။ ဓာတုဖွဲ့စည်းမှုမှာ ဘယ်ရယ်လီယံအလူမီနီယံဆီလီကိတ် ဖြစ်ကာ အတန်ပင်ရှုပ်ထွေး၍အမျိုးကွဲများပြားပါသည်။ သို့သော်လူများအဓိကတန်ဖိုးထားသည့် မျိုးကွဲမှာ မြ(အမ်မရယ်/Emerald)ဖြစ်သည်။ မြ၏အစိမ်းရောင်မှာ ဘယ်ရယ်လီယံအလူမီနီယံဆီလီကိတ် ဒြပ်ပေါင်းတွင် ခရိုမီယံ (သို့မဟုတ်)ဗနေဒီယံ ဒြပ်စင်ပါဝင်မှုကြောင့်ဖြစ်ပြီး ထိုကဲ့သို့ ဒြပ်စင်ပါဝင်မှုကွဲသည့်အလိုက် အရောင်လဲကွဲပြားရသည်။ မာဆင့်မှာ ၇ မှ ၇.၅ ထိရှိ၍ အတန်ပင်မာကျောသည်ဟုဆိုနိုင်သော်လည်း အက်ကွဲစေသည့် ကျွတ်ဆက်မှုမှာ အလွန်ပြင်မြင့်မားသည့်အတွက် အလွယ်တကူပင် ကွဲကျေ လေ့ရှိသည်။ အစိမ်းရောင်ရှိသည့် ဘယ်ရယ်ကို မြ(အမ်မရယ်)၊အပြာရောင်ရှိလျှင် မြပြာ(အကွာမရင်း/Aquamarine)၊ပန်းရောင်ရှိလျှင် မော်ဂန်နိုက်(Morganite)၊အဝါရှိလျှင် ဘယ်ရယ်ဝါ(Yellow Beryl) ဟုခေါ်ကြကာ အလွန်ရှားပါးစွာတွေ့ရတတ်သည့် ရွှေရောင်ဘယ်ရယ်ကိုမူ ဟီလီယိုဒေါ(Heliodor) ဟုခေါ်ပါသည်။ အဓိကထွက်ရှိသည့်ဒေသများမှာ ကိုလံဘီယာ၊အိန္ဒိယ၊ဇမ်ဘာဘွေ၊ဆိုက်ဘေးရီးယား(ရုရှား) နှင့် ပါကစ္စတန် တို့ဖြစ်ကြသည်။
အလက်ဇန်းဒရိုက်၊သုံးပန်လှကျောက် (Alexandrite)
အလက်ဇန်းဒရိုက် မှာ ဘယ်ရယ်အုပ်စုဝင် မျိုးကွဲတစ်ခုမှ ခရိုက်ဆိုဘယ်ရယ်၏ မျိုးစိတ်တစ်ခုပင်ဖြစ်သော်လည်း အလွန်မှ ရှားပါးပြီး ထူးခြားကျော်ကြားသည့် လက္ခဏာရှိသောကြောင့် သီးသန့်လေ့လာကြခြင်းဖြစ်သည်။ မြန်မာအခေါ်အားဖြင့် သုံးပန်လှ ဖြစ်သည်။ နာမည်ကဲ့သို့ပင် အရောင်မှာ တစ်ရောင်တည်းအဖြစ် ရပ်တည်မနေပဲ သာမန်အချိန်တွင် လိမ္မော်ရောင်ရှိတတ်ကာ၊ တန်စတင်မီးရောင်(သို့မဟုတ်) ဖယောင်းတိုင်မီးရောင် အောက်တွင် အနီရင့်ရင့် နှင့် နေ့ခင်းနေရောင်အောက်တွင်မူ မြစိမ်းရောင်များအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားလေ့ရှိသည်။ သမိုင်းမှာ ရုရှားဇာဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်သော အလက်ဇန္ဒား-၂ ၏မွေးနေ့တွင် ထူးခြားစွာဆက်သလာသည့်အတွက် အလက်ဇန်းဒရိုက်ဟု အမည်ပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဓာတုဖွဲ့စည်းမှုမှာ ဘယ်ရယ်လီယံအလူမီနီယံအောက်ဆိုက်ဖြစ်ပြီး မာဆင့်မှာ ၈ အထိရှိသည်။ ထွက်ရှိရာဒေသမှာ ရုရှား၏ ယူရယ်တောင်တန်း၊ ဘရာဇီး၊ သီရိလင်္ကာ၊ ဇမ်ဘာဘွေ၊ ဇမ်ဘီးယား တို့ဖြစ်သည်။
ကျောက်စိမ်း(Jade)
ကျောက်စိမ်းကို အနောက်တိုင်းသားများက သိပ်အလေးအနက်မထားသော်ငြား အရှေ့ဖျားတိုင်းသားများ အထူးသဖြင့် တရုတ်အပါအဝင် ဂျပန် နှင့်ကိုးရီးယားတို့ တွင်အလွန်အရေးပါသည့် ကျောက်မျက်ဖြစ်သည်။ ကျောက်စိမ်းတွင် ဂျေဒိုက်(Jadeite) နှင့် နက်ဖရိုက်(Nephrite) ဟူ၍အဓိကမျိုးကွဲနှစ်မျိုးရှိပြီးရူပဖွဲ့စည်းပုံသာတူညီ၍ ဓာတုဗေဒဖွဲ့စည်းပုံအပါအဝင်ကျန်အရည်အသွေးများမှာအလွန်ခြားနားလေ့ရှိသည်။ ကျောက်စိမ်း၏ဖွဲ့စည်းပုံမှာ အခြားကျောက်မျက်များနည်းတူ အစိုင်အခဲတစ်ခု(သို့မဟုတ်)နှစ်ခုတွဲ မဟုတ်ပဲ ကောက်ညှင်းပေါင်းကဲ့သို့ ကျောက်မှုန်လေးများစွာစုဖွဲ့ထားသည့်အစုအဝေးကြီးဖြစ်သည်။ ထိုအမှုန် လေးများကို မြန်မာဈေးကွက်တွင် “ယမ်း”ဟုခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
ဂျေဒိုက်(Jadeite)
ဂျေဒိုက် (Jadeite) မှာ ဆိုဒီယံ အလူမီနီယံ ဆီလီကိတ် ဖြစ်သည်။ မာဆင့်မှာ ၇ တစ်ဝိုက် (၆.၇ မှ ၇.၃) တွင် ရှိလေ့ရှိပြီး အရည်အသွေးမှာ နက်ဖရိုက် အမျိုးအစားထက်ပိုကောင်းကာ ပိုကြည်လင်သဖြင့် အများက ပိုနှစ်သက်ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ ကချင်ပြည်နယ်မှ ကမ္ဘာကျော် ကျောက်စိမ်းမှာ ဂျေဒိုက် (Jadeite) အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး အရည်အသွေး အကောင်းဆုံးဖြစ်ကာ ဈေးကွက်ဝေစု၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုံးကို ရရှိထားသည်။ ကျန်ထွက်ရှိရာ နိုင်ငံများမှာ ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ် (အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု)၊ ဂွာတီမာလာ နှင့် ရုရှားနိုင်ငံ တို့ဖြစ်သည်။
နက်ဖရိုက်(Nephrite)
နက်ဖရိုက် (Nephrite) မှာ ဂျေဒိုက်လောက် လူကြိုက်မများလှပဲ မျက်နှာပန်းမလှပေ။ မဂ္ဂနီဆီယံ ပါဝင်သောကြောင့် အရောင်မှာ အနက်ရောင်ဖက်ယိုင်ကာ ခပ်ပိတ်ပိတ်ပင်ဖြစ်သည်။ ဓာတုဖွဲ့စည်းမှုမှာ ကယ်လ်ဆီယံ မဂ္ဂနီဆီယံ ဆီလီကိတ် ဖြစ်ပြီးမာဆင့်မှာမူ ဂျေဒိုက် ထက်နည်းကာ ၆.၅ သာသာလောက်ရှိသည်။ နယူးဇီလန်နိုင်ငံ၊ ဆိုက်ဘေးရီးယား (ရုရှား)၊ ဝန်းမင်း(အမေရိကန်)၊ ကနေဒါနိုင်ငံ၊ ကိုးရီးယား နှင့် ထိုင်ဝမ်တို့တွင် ထွက်ရှိလေ့ရှိသည်။
ဂေါ်မိတ်(Zircon)
ဂေါ်မိတ်မှာ စိန်ကိုတုပနိုင်လောက်အောင် ရောင်လက်အား/မီးအား(Dispersion/Fire)ကောင်းလှသည့် တွင်းထွက်ဖြစ်သည်။ မြန်မာတို့ နဝရတ် ကိုးပါးစာရင်းဝင်အဖြစ်နားလည်ကြသည်။ ဓာတုဖွဲ့စည်းမှုမှာ ဇာဂွန်နီယံဆီလီကိတ် ဖြစ်ပြီး မာဆင့် ၇ မှ ၇.၅ ရှိသည်။ ရေဒီယိုဓာတ်ကြွသည့်ဂုဏ်သတ္တိအနည်းငယ်ရှိသော်လည်း လူကိုဘေးဥပါတ်ဖြစ်စေသည်အထိ အန္တရာယ်မရှိပေ။ အရောင်မျိုးကွဲများစွာရှိပြီးအတွေ့ရများသည့်အရောင်များအနက်မှ ရောင်မဲ့၊အဝါရောင် နှင့် အပြာရောင် တို့သာ လူတို့ကနှစ်သက်ကြသည်။ မြန်မာ၊သီရိလင်္ကာ နှင့်ထိုင်းနိုင်ငံတို့တွင် အဓိကထွက်ရှိပြီး ကျန်ကမ္ဘာ့ဒေသများတွင်လည်း ထွက်ရှိသည်။
ဥဿဖယား/ထပ်တစ်ရာ(Topaz)
ဥဿဖယားသည်လည်း နဝရတ် ကိုးပါးဝင်ရတနာဖြစ်သည်။ ဓာတ်ဖွဲ့စည်းမှုမှာ ဖလူအို ဆီလီကိတ်ဖြစ်ပြီး အလူမီနီယံ ဓာတ်စင်ရောနှောပါဝင်သည်။ မာဆင့် ၈ ရှိပြီး အညိုရောင် နှင့် အဝါရောင်မှာ လူကြိုက်များသည်။ ထို့ကြောင့်အခြားအရောင်ရှိ ဥဿဖယားများကို ဓာတ်ရောင်ခြည်ဖြင့်ပြုပြင်ကာ အညိုရောင်နှင့် အဝါရောင်ဖြစ်ရန် ဖန်တီးတတ်ကြသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၊ မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၊ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း နှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့တွင် ထွက်ရှိသည်။
မှတ်မီး/မဟူရာ/ဖရဲအူ (Tourmaline)
မြန်မာတို့အမြင်တွင် မဟူရာကိုသာအသိများပြီး ကျန် မှတ်မီး နှင့် ဖရဲအူတို့ကို အမျိုးတူဟုအသိနည်းပါသည်။ ဓာတုဖွဲ့စည်းမှုမှာ ဘိုရို ဆီလီကိတ်တွင် မဂ္ဂနီစီယံ၊အလူမီနီယံ၊သံဓာတ်တို့ ရောနှောပါဝင်သည်။ ပါဝင်သည့် အချိုးပေါ်မူတည်ကာ အရောင်များကွဲပြားရခြင်းဖြစ်သည်။ မာဆင့် ၇ မှ ၇.၅ ထိရှိသည်။ အရောင်အလိုက် နာမည်အခေါ်အဝေါ်များ ကွဲပြားသည်။ ရှားပါးစွာတွေ့ရသည့် အရောင်မဲ့ကို အာခရိုရိုက်၊ ပန်းရောင်(သို့)အနီရောင်ရှိလျှင် ရူဘယ်လိုက်(ဖရဲအူ)၊ညိုဝါရောင်မှ အညိုရောင်ရှိလျှင် ဒါဗိုက်၊အစိမ်းရောင်ဆိုလျှင်ဗာဒီလိုက်(မှတ်မီး၊ စောလဖော်မြ၊ လွိုင်ကော်မြ၊ မဟူရာစိမ်း)၊ အပြာရောင်ရှိလျှင် အင်ဒီဂိုလိုက်၊ အနက်ရောင်ကို စခေါလ်(မဟူရာ)၊ အရောင်များစပ်တွဲနေလျှင် ပါတီ ဟုခေါ်ကြသည်။
ပြောင်ခေါင်းစိမ်း(Peridot)
ပြောင်ခေါင်းစိမ်းကို ပေါများစွာတွေ့ရှိရသည့် ဒေသများတွင် မြန်မာနိုင်ငံလည်းပါဝင်သည်။ မိုးကုတ်မြို့ နှင့်အတော်လှမ်းလှမ်းရှိ ပြောင်ခေါင်းရွာအနီးတွင် တူးဖော်တွေ့ရှိရသည်ကို အစွဲပြုကာ မြန်မာတို့က ပြောင်ဂေါင်းစိမ်းဟုခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။ မာဆင့်အတော်ပြော့ပြီး ၆.၅ သာရှိသည်။ စိမ်းဝါရောင်ရှိသည်။ အနောက်တိုင်းသားများကတော့ သံလွင်စိမ်းရောင်(Olive green)ဟုသတ်မှတ်ကာ ဓာတုဗေဒ အမည်ကိုလည်း အိုလီဗင်း(Olivine) ဟုခေါ်ကြသည်။ အားနည်းချက်မှာ ငရဲမီးစားသည့်ဒဏ်ကို မခံနိုင်ပေ။ မြန်မာ၊ တရုတ်၊ ဘရာဇီး၊ ဩစတြေးလျ နှင့် တောင်အာဖရိက တို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။
အင်းလယ်စုရွာ၊ ဆုံကုန်း
အင်းလယ်စုရွာ၊ ဆုံကုန်း
မတ် ၁၉၉၅
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မတ် ကဏ္ဍ:၁၉၉၅
ဆင်တန်လူမျိုး
ဆင်တန်လူမျိုးသည် မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် တိုင်းရင်းသား (၁၃၅)မျိုးထဲတွင် ပါဝင်လေသည်။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး (၈)မျိုးအနက်၊ ချင်းတိုင်းရင်းသားထဲမှ လူမျိုးစု တစ်စုဖြစ်သည်။ ဆင်တန်ချင်းတို့သည်လည်း ဆွမ်တလားအနီး လိုင်လွန်းဂူကြီးမှ ပေါက်ဖွားလာသူများ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ ထိုမှ ဇိုတလန်ရွာ၊ ထလန်ရွာန်းရွာ၊ ကျုံအုံးရွာများကို အဆင့်ဆင့် ကူးပြောင်းတည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။
ရေနက်လမ်းဝင် (အရှေ့)
ရေနက်လမ်းဝင် (အရှေ့)
လဝါ့တူရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
လဝါ့တူရွာ(Lawartu)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ အွမ်လထွမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၈၇၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဟျူးဘာ့တ် ဟမ်းဖရေး
thumb ဟျူးဘာ့တ် ဟာရေးရှီယို ဟမ်းဖရေး (ဂျူနီယာ) (Hubert Horatio Humphrey Jr.) သည် အမေရိကန်နိုင်ငံရေးသမားတစ် ဦး ဖြစ်ပြီးအမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ၃၈ ကြိမ်မြောက်ဒုဥက္ကpresident္ဌအဖြစ် ၁၉၆၅ မှ ၁၉၆၉ အထိအမှုထမ်းခဲ့သည်။ သူသည်အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအထက်လွှတ်တော်တွင်နှစ်ကြိမ်အမှုဆောင်ခဲ့ပြီး၊ မင်နီဆိုတာကို ၁၉၄၉ မှ ၁၉၆၄ အထိ၊ သူသည် ၁၉၆၈ သမ္မတရွေးကောက်ပွဲတွင်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီမှအမည်စာရင်းတင်သွင်းခံရပြီးရီပတ်ဘလီကန်သမ္မတလောင်းရစ်ချတ်နစ်ဆင်ကိုဆုံးရှုံးခဲ့သည်။
တောင်ဒါကိုတာတွင် Wallace ၌မွေးဖွားခဲ့ပြီး Humphrey သည်မင်နီဆိုတာတက္ကသိုလ်သို့တက်ရောက်ခဲ့သည်။ တစ်ကြိမ်တွင်သူသည်ဖခင်၏ဆေးဆိုင်ကိုစီမံရန်ကူညီခဲ့သည်။ သူသည် Louisiana ပြည်နယ်တက္ကသိုလ်မှမဟာဘွဲ့ကိုရရှိခဲ့ပြီး Works Progress Administration, Minnesota စစ်ဝန်ဆောင်မှုအစီအစဉ်နှင့် War Manpower Commission အတွက်အလုပ်လုပ်သည်။ ၁၉၄၃ တွင် Macalester College မှနိုင်ငံရေးသိပ္ပံပါမောက္ခဖြစ်လာခဲ့ပြီး Minneapolis ၏မြို့တော်ဝန်အတွက်မအောင်မြင်သောလှုပ်ရှားမှုတစ်ခုပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သူသည် ၁၉၄၄ ခုနှစ်တွင်မင်နီဆိုတာဒီမိုကရက်တစ် - လယ်သမား - အလုပ်သမားပါတီ (DFL) ကိုတည်ထောင်ခဲ့သည်။ နောက်နှစ်တွင်သူသည် Minneapolis ၏မြို့တော်ဝန်အဖြစ်ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်းခံရသည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်အထိတာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင်ဒီမိုကရက်တစ်လှုပ်ရှားမှုအတွက်အမေရိကန်ကွန်မြူနစ်ဆန့်ကျင်ရေးအဖွဲ့များကိုပူးတွဲတည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင်အမေရိကန်အထက်လွှတ်တော်တွင်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်းခံရပြီး ၁၉၄၈ ခုနှစ်ဒီမိုကရက်တစ်အမျိုးသားကွန်ဗင်းရှင်းပါတီ၏လူမျိုးရေးခွဲခြားမှုအဆုံးသတ်ရေး။
ဟမ်ဖရီသည်အထက်လွှတ်တော်တွင် ၁၉၄၉ မှ ၁၉၆၄ အထိသုံးကြိမ်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီးသူ၏သက်တမ်း ၄ နှစ်တာကာလအတွက်အထက်လွှတ်တော်အများစု၏နှင်တံဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤအချိန်အတောအတွင်းသူသည် ၁၉၆၄ ခုနှစ်လူထုအခြေပြုအခွင့်အရေးအက်ဥပဒေကို ဦး ဆောင်ရေးသားသူဖြစ်ပြီး၊ ငြိမ်းချမ်းရေးကော်ပိုရေးရှင်းကိုပထမဆုံးတီထွင်ခဲ့သည်။ မက်ကာရန်အက်ဥပဒေ၏အပိုဒ်ခွဲကိုကမကထပြုသူများစခန်းများအားခြိမ်းခြောက်။ ကွန်မြူနစ်ပါတီအဖွဲ့ဝင်အဖြစ်ပြစ်မှုကျူးလွန်ရန်အဆိုပြုခဲ့သည်။ နှင့်လက်နက်ဖျက်သိမ်းရေးရွေးချယ်ရေးကော်မတီဥက္ကaired္ဌတာဝန်ယူခဲ့သည်။ သူသည် ၁၉၅၂ နှင့် ၁၉၆၀ တွင်ပါတီ၏သမ္မတလောင်းအဖြစ်ရွေးချယ်ခြင်းကိုမအောင်မြင်ခဲ့ပါ။ လင်ဒန်ဘီဂျွန်ဆင်သမ္မတရွေးချယ်ခံရပြီးနောက်ဟမ်ဖရိကိုသူ၏အိမ်ထောင်ဖက်အဖြစ်ရွေးချယ်ပြီးဒီမိုကရက်တစ်လက်မှတ်သည် ၁၉၆၄ ရွေးကောက်ပွဲတွင်အပြတ်အသတ်အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။
၁၉၆၈ ခုနှစ်မတ်လတွင်ဂျွန်ဆင်သည်သူသည်ထပ်မံရွေးချယ်ခြင်းကိုမရှာတော့ဟုအံ့အားသင့်စွာကြေညာခဲ့ပြီး Humphrey သည်သမ္မတနေရာအတွက်သူ၏လှုပ်ရှားမှုကိုစတင်ခဲ့သည်။ ဂျွန်ဆင်အုပ်ချုပ်ရေး၏ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲအပေါ်သစ္စာစောင့်သိခြင်းအားဖြင့်သူသည်သူ့ပါတီအတွင်းရှိလူအများစု၏အတိုက်အခံများကိုရရှိခဲ့ပြီးဒီမိုကရက်တစ်ကွန်ဗင်းရှင်းတွင်မူလတန်းမဟုတ်သည့်ပြည်နယ်များမှကိုယ်စားလှယ်များကိုအနိုင်ရရန်အဓိကပြariesနာများကိုရှောင်ရှားခဲ့သည်။ သူ၏ကိုယ်စားလှယ်မဟာဗျူဟာသည်အမည်စာရင်းတင်သွင်းခြင်းကိုအောင်မြင်စွာရွေးချယ်နိုင်ခဲ့ပြီးသူသည်အထက်လွှတ်တော်အမတ်အက်ဒ်မန်မူကေးကိုသူ၏အိမ်ထောင်ဖက်အဖြစ်ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင်သူသည်နစ်ဆင်၏လူကြိုက်များသည့်မဲအရေအတွက်နှင့်နီးစပ်သော်လည်းရွေးကောက်ပွဲဆိုင်ရာမဲအများဆုံးကိုဆုံးရှုံးခဲ့သည်။ ရှုံးနိမ့်မှုအပြီးတွင်သူသည်အထက်လွှတ်တော်သို့ပြန်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၁ မှ ၁၉၇၈ တွင်ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:၁၉၁၁ မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:၁၉၇၈ ကွယ်လွန်သူများ ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ဒုတိယသမ္မတများ