cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
မှောင်ခိုလုပ်ငန်း
လူကုန်ကူးခြင်း
သားကောင်များအများစုသည် အမျိုးသမီးများနှင့် တစ်ခါတစ်ရံကလေးများဖြစ်ကြသည်။ အခြားသားကောင်များတွင် ယောက်ျားများအပါအဝင် မိန်းမများနှင့် ကလေးများကို ကာယသို့မဟုတ ဈေးပေါသည့် အလုပ် များအတွင်းသို့ အတင်းအကြပ်လုပ်စေ ခြင်း သို့မဟုတ် ဦးတည်ပေးလိုက်ခြင်း တို့လည်းပါဝင်သည်။ ကုန်ကူးခြင်း၏ တရားမဝင်သော သဘာဝကြောင့်၊ တိကျသည့်အရေအတွက်ကိုမသိရှိ ရပါ။ ၂၀ဝ၃ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည် အမေရိကန်အစိုးရ၏ အစီရင်ခံစာတွင် ကမ္ဘာနှင့်အဝှန်းခန့်မှန်းခြေ ၈၀ဝဝဝဝ – ၉၀ဝဝဝဝ ရှိသည့်လူများ သည် နှစ်စဉ်နယ်စပ်များကိုဖြတ်ကျော်၍ ကုန်ကူးခံရသည်။ ဤကိန်းဂဏန်းသည် ပြည်တွင်းကုန်ကူးခံရသူများ မပါဝင်ပါ။
ကလေးကုန်ကူးခြင်း
အရှေ့အလယ်ပိုင်းနှင့် မြောက်အာဖရိကဒေသ ရှိ ပညာရေး ရေရှည်တည် တန့် မည့်ဆောင်ရွက်မှုများဖြင့် ကလေးလုပ် သားတိုက်ဖျက်ရေးအတွက် အခြားသောနည်းများ (ACCESS-MENA) ၏ လေ့လာတွေ့ရှိမှု အဆိုအရ၊ ၊ ယီမင်နိုင်ငံ၏နယ်စပ်ကျေးရွာများတွင် နေထိုင်ကြသော ကျောင်းသားကလေးငယ်များ ၏ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဆော်ဒီအာရေဗီးယားနိုင်ငံအတွင်းသို့ ခိုးသွင်းခံခဲ့ကြရသည်။ မှောင်ခိုခံရသည့် ကလေးများသည် လိင်မှုမတော်မတရား အပြုခံရခြင်း သို့မဟုတ် အသတ်ခံရသည်အထိ အန္တရာယ်များရှိနေသည်။ ဆင်းရဲခြင်းသည် ကလေးကုန်ကူးခြင်း၏ နောက်ကွယ်တွင်ရှိသည့် အကြောင်းပြချက်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ အချို့သောကလေးသူငယ်များသည် သူတို့မိဘများကိုယ်တိုင်၏ သဘောတူခွင့်ပြုချက်နှင့်အတူ မှောင်ခိုပြုလုပ်ခြင်းခံကြရသည်။ ထိုကဲ့သို့များပြားလှသော မှောင်ခိုခံရသူများ၏ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်း သည် ကလေးသူငယ်များဖြစ်သည်။ ဖိလိပိုင်နိုင်ငံတွင်၊ ၆၀ဝဝဝ မှ ၁၀ဝဝဝဝ ကြားရှိ ကလေးငယ်များသည် လိင် လုပ်ငန်းတွင် အလုပ်လုပ်ရန် ကုန်ကူးခံခဲ့ရသည်။
လူကုန်ကူးခြင်းနှင့်ရွှေ့ပြောင်းခြင်း
နှစ်စဉ်၊ ထောင်ပေါင်းရာချီသည့် ရွှေ့ပြောင်းသူများကို အဆင်မြင့်မြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် နိုင်ငံတစ်ကာ မှောင်ခိုခြင်းနှင့်ကုန်ကူးခြင်းအုပ်စုမှ တရားမဝင်ရွှေ့ပြောင်းမှုများရှိြ့ပီး၊ ရံဖန်ရံခါ အန္တရာယ်မကင်းသော သို့မဟုတ် လူမဆန်သော အခြေအနေများရှိသည်။ ဤအသွင်အပြင်သည် ဝင်ငွေနည်းသည့်နိုင်ငံများမှ လူများသည် အလုပ်အကိုင်များရှာဖွေရန် ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံများသို့ ပြင်းပြသည့်ရည်ရွယ်ချက်များဖြင့် ဝင်ရောက်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ရွှေ့ပြောင်းသူမှောင်ခိုခြင်းနှင့် လူကုန်ကူးခြင်းများသည် သီးခြားစီဖြစ်သော တရားမဝင်လုပ်ရပ်နှစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ အနည်း ငယ်သာ အဓိကအချက်များတွင် ကွဲလွဲမှုရှိသည်။ “မှောင်ခိုကူးခြင်း” သည် နိုင်ငံတစ်ခုအတွင်းသို့လူတစ်ဦး ၏တရားမဝင ဝင်ရောက်မှုကို လွယ်ကူအောင်ကူညီခြင်းဟု ရည်ညွှန်းထားပြီး၊ “ကုန်ကူးခြင်း” တွင် ခေါင်းပုံဖြတ်ခြင်း ၏အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုပါဝင်သည်။
လူကုန်ကူးသူသည် ရွှေ့ပြောင်းသူအပေါ်ထိမ်းချုပ်မှုကို ဆုပ်ကိုင်ထားသည် - အင်အားသုံးခြင်း၊ လိမ်လည်ခြင်း သို့မဟုတ် အတင်းအကြပ်လုပ်ခိုင်းခြင်းတို့ဖြင့် လိင်မှုလုပ်ငန်းတွင် ပီပြင်စွာ အတင်းအကြပ်ခိုင်းစေခြင်းဖြင့် သို့မဟုတ် အခြားသော ကျွန်နှင့် ဆင်ဆင်တူသည့် အလေ့အကျင့်များဖြင့် လူကုန်ကူးခြင်းသည် အခြေခံ လူ့အခွင့်အရေးများ၏ အယူအဆကို ချိုးဖောက်သည်။ လူကုန်ကူးခံရသူများ အ များစုသည် အမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးသူငယ်များ ဖြစ်သည်။ ထိုသားကောင်များသည် ဒေါ်လာဘီလီယံပေါင်းများစွာပါရှိသော ကမ္ဘာနှင့် အဝှန်းလုပ်ငန်းတစ်ခုတွင် ကုန်ပစ္စည်းများဖြစ် နေကြသည်။ ဒုစရိုက်လုပ်ငန်းအဖွဲ့များသည် လူသားများကို ကုန်ကူးရန် ရွေးချယ်သည်။
လူမှောင်ခိုခြင်းသည် ကြီးထွားလာသည့် ကမ္ဘာ့အရေးတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤလုပ်ငန်းသည် နိုင်ငံဖြတ်ကျော် ဒုစရိုက်လုပ်ငန်းတစ်ခု မဟုတ်တော့ဘဲ၊ လူ့အခွင့်အရေးများကို အများကြီးချိုးဖောက်ခြင်းနှင့် ယာယ ကျွန်ပြုခြင်းပုံစံ တစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။ လတ်တလောတွင်၊ စီးပွားရေး မတည်ငြိမ်မှုသည် ကမ္ဘာတစ်ဝှန်း တရားမဝင် ရွှေ့ပြောင်းသူများလှုပ်ရှားမှုအတွက် အဓိကအကြောင်းပြချက်ဖြစ်နေသည်။ သို့ရာတွင် များစွာသောမိမိကိုယ်တိုင်ကသွားချင်သည့် ရွှေ့ပြောင်းသူများသည် လူမှောင်ခိုခြင်းကျွမ်းကျင်သည့် ဒုစရိုက်ဂိုဏ်းသားများနှင့်အတူ သွားချင်သည့်နိုင်ငံရောကသည်အထိ ခရီးလမ်းအန္တရာယ်များကို တာဝန်ယူရသည်။ ထိုဂိုဏ်းသားများသည် ရွှေ့ပြောင်းသူအားအစစအရာရာ စီစဉ်ပေးသော်လည်း၊ ဈေးတော့ကြီးသည်။ အများဆုံးဖြစ်လေ့ရှိသည့် ခရီးအခြေအနေများမှာ လူမဆန်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ရွှေ့ပြောင်းသူများကို ကုန်တင်ကားများ သို့မဟုတ် သင်္ဘောများတွင် ပြည့်ကြပ်သိပ်ထည့်ထားသည့်အတွက်၊ သေပျောက်မှုများ မကြာခဏဖြစ်သည်။ သွားလိုသည့်နိုင်ငံ ရောက်ပြီးသည်နှင့် သူတို့၏တရားမဝင် အခြေအနေများသည် မှောင်ခိုသမားများ၏ သက်ညှာမှုအပေါ် ပုံအပ်ထားလိုက်ရပြီး၊ ရံဖန်ရံခါ လမ်းစရိတ်အကြွး ကာမိစေရန် တရားမဝင်အလုပ်သမားဈေးကွက်တွင် နှစ်ရှည်လများ အလုပ်လုပ်ရန် အတင်းအကြပ်ခိုင်းစေခြင်းခံရသည်။
တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များ
တောရိုင်းတိရ စ္ဆာန်မှောင်ခိုခြင်းသည် တိုင်းတစ်ပါးမျိုးစိတ်များအား တောင်းဆိုချက်နှင့် ကုန်သွယ် မှုမက်လုံးသဘာဝတို့၏ ရလဒ်ဖြစ်သည်။ စိုက်စ် (CITES) (မျိုးပြုတ်မည့် အန္တရာယ်ရှိသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်နှင့်အပင် မျိုးစိတ်များအတွက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကုန်သွယ်ရေးသဘောတူညီချက်) သည် နိုင်ငံရေးနယ်နမိတ်များကို ကျော်ဖြတ်၍ မျိုးပြုတ်မည့်အန္တရာယ်ရှိသည့်တောရိုင်းသက်ရှိများ၏ ပြောင်းရွှေ့မှုကို စည်းကမ်းသတ်မှတ်သည်။
ဥပဒေဖြင့် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်
လူအများသိထားသည်မှာ မှောင်ခိုလုပ်ငန်းသည် တရားမဝင်ကုန်သွယ်ရေး နှင့် အဓိပ္ပာယ်တူဖြစ်သည်။ ထိုနည်းတူစွာ လူမှုရေးသိပ္ပံပညာရှင်များမှလည်း မှောင်ခိုလုပ်ငန်းကို တရားမဝင်ကုန်သွယ်ရေးဟု ဘာသာပြန်ဆိုထားကြသည်။ အခွန်ရှောင်ခြင်း နှင့် တားမြစ်ပစ္စည်းများ တင်သွင်းခြင်းတို့သည် အမှန်တစ်ကယ် လုံးဝတူညီသည့် ရည်ရွယ်ချက်များ ရှိနေချိန်တွင် သူတို့၏တောင်းဆိုမှု နှင့် ဈေးကစားမှုများသည် မတူလျှင်မတူသလိုလုပ်သည့် သဘောဖြစ်သည်။ အကျိုးဆက်အနေဖြင့်၊ အကောက်ခွန်ဂိတ်များမှတစ်ဆင့် တရားမဝင်ကုန်သွယ်မှုများကို တစ်မျိုးတစ်ဖုံ စဉ်းစားသုံးသပ်ရမည်ဖြစ်ပြီး၊ မှောင်ခိုလုပ်ငန်း သည် အာဏာမသက်ရောက်သည့် လမ်းမှ တစ်ဆင့်ဖြစ်သည့် နိုင်ငံတကာကုန်သွယ်ရေးဟု အဓိပ္ပာယ်မှတ်ယူသည်။ သွင်းကုန်ထုတ်ကုန်လုပ်ငန်းအတွက် အစိုးရမှအာဏာမပိုင်သည့် ဆိပ်ကမ်း၊ လေဆိပ် သို့မဟုတ် ကုန်းတွင်းဂိတ်တစ်ခုသည် “အာဏာမသက်ရောက်သည့်လမ်းကြောင်း” ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံ၏ အကောက်ခွန်အက်ဥပဒေတွင် ဤကိစ္စရပ်များအတွက်ဥပဒေဖွင့်ဆိုချက်များ ရှိပြီးဖြစ်သည်။ သိရှိထားသင့်သည်မှာ မည်သည့် “ဖွင့်ဟကျေညာခြင်းမရှိ” သည့် ငွေကြေး နှင့် အဖိုးတန်သတ္တုပစ္စည်းများ ကုန်ကူးခြင်းကို မှောင်ခိုလုပ်ငန်းဖြစ်သည်ဟုဖွင့်ဆိုချက်များအချို့ရှိသည်။ မှောင်ခိုလုပ်ငန်းသည် သိလျက်နှင့်ကျူးလွန်မှုဖြစ်ပြီး၊ ထိုအထဲမှ မှောင်ခိုလာသည့်ပစ္စည်းများ နှင့် ပစ္စည်းများနှစ်ခုလုံးကို ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်နိုင်သည်။
သန်းပင် (မြောက်)ရွာ၊ ချောက်မြို့နယ်
သန်းပင် (မြောက်)ရွာ (Thanpin(North))သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ချောက်မြို့နယ်၊ ဂွေးပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၅၁၈၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ချောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မယ်ညိုရွာ၊ မြစ်သားမြို့နယ်
မယ်ညိုရွာ (Meinyo)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ မြစ်သားမြို့နယ်၊ မင်းဝန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၈၀၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မင်းဝန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၄၂၀ ဦး၊ မ ၂၇၆၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၁၈၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ဘကလေး (ရွှေတလေး)
ကာတွန်း ဦးဘကလေးကို ၉၊ဖေဖော်ဝါရီ ၊ ၁၈၉၀တွင် ပုသိမ်မြို့၊ ထောင်ကုန်းရပ်၊ အရက်ဖိုလမ်း အမှတ်၃ နေအိမ်တွင် အလယ်တန်းပြဆရာ ဦးဘိုးသင်း နှင့် ဒေါ်သဲမှုန်တို့က ဖွားမြင်သည်။ မွေးချင်း အစ်ကိုတစ်ဦးရှိပြီး မောင်ဘကြီးဟုခေါ်သည်။ ဦးဘကလေးသည် ငယ်စဉ်ကတည်းက ဉာဏ်ကောင်းသူလည်းဖြစ်ပြီး အသက် ၁၆နှစ်အရွယ်တွင် အင်္ဂလိပ်မြန်မာအထက်တန်းကျောင်းမှ သင်္ချာ၊အင်္ဂလိပ် နှစ်ဘာသာဂုဏ်ထူးဖြင့် အောင်မြင်သည်။ ကျောင်းသားဘဝက ပန်းချီပြိုင်ပွဲ တွင် ဘုရင်ခံ၏ဆုတံဆိပ် ချီးမြှင့်ခံခဲ့ရဖူးသည်။ ဆယ်တန်းအောင်မြင်ပြီးနောက်တွင် ရန်ကုန်ကောလိပ်သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ဥပစာတန်းအောင်မြင်ပြီး ဘီအေတန်းအရောက် ၁၉၁၆တွင် ဖခင်ဆုံးပါးသွားသဖြင့် ကျောင်းမှထွက်လိုက်ရသည်။
မိမိပညာဆည်းပူးခဲ့သည့် အထက်တန်းကျောင်းတွင် ကျောင်းဆရာအဖြစ် အသက်မွေးခဲ့သော်လည်း မျက်နှာဖြူပညာဝန်ကို ဘုရားထူးရသည့် အလုပ်ကို မနှစ်မြို့သဖြင့် နောက်ဆုံးတွင် အလုပ်မှထွက်ကာ ရန်ကုန်သို့ပြောင်းရွေ့နေထိုင်သည်။
မြန်မာကာတွန်း
ဦးဘကလေးသည် အားလပ်ချိန်များတွင် ပန်းချီဆွဲရင်း ကောလိပ်ကျောင်းသားဘဝ ၁၉၁၅တွင် ကာတွန်းလက်ရာ တစ်ခုကို စမ်းသပ်ရေးဆွဲကြည့်ခဲ့သည်။ သူ၏ကာတွန်းမှာ မြို့အုပ်လုပ်ရန် ရည်ရွယ်ပြီးကောလိပ်တက်နေသော ကောလိပ်ကျောင်းသားအချို့အား ပျက်ရယ်ပြုရေးဆွဲထားခြင်းဖြစ်သည်။ အနောက်နိုင်ငံများတွင် ၁၈၆၀ပြည့်နှစ်များမှစကာ ကာတွန်းရုပ်ပြောင်များပေါ်ပေါက်လာသည့် နည်းတူ မြန်မာ့ကာတွန်းလောကတွင်လည်း ၁၉၁၅တွင် ဦးဘကလေးဆွဲသည့် လက်ရာမှာ ပထမဆုံးသော ကာတွန်းလက်ရာဖြစ်သည် ဟုဆိုကြသည်။
ဦးဘကလေးသည် အင်္ဂလိပ်စာကျွမ်းကျင်သဖြင့် သူ၏ကာတွန်းကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ရေးသားဖော်ပြခဲ့ရာ ရန်ကုန်တိုင်း အင်္ဂလိပ်သတင်းစာ အယ်ဒီတာ မစ္စတာနော်လင်က များစွာနှစ်ခြိုက်ခဲ့သည်။ သို့ဖြင့် ခရစ်စမတ်နေ့ အထူးထုတ် ရန်ကုန်တိုင်းစာစောင်တွင် ကာတွန်းပုံရေးဆွဲစေရာ ၎င်းကာတွန်းလက်ရာမှာ နိုင်ငံရပ်ခြားသို့ပင် ပြန့်နှံခဲ့သည်။ ထိုနောက် ၁၉၁၇ မတ်လထုတ် သူရိယမဂ္ဂဇင်းတွင် ရှေးရိုးအဒေါ်ပျိုကြီးနှင့် ခေတ်ဆန်ဆန်တူမပျိုတို့ စကားပြောဆိုနေဟန်ကို ပထမဆုံးမြန်မာဘာသာ ကာတွန်းလက်ရာအဖြစ် ရေးဆွဲခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင်လည်း သူရိယတွင်ပင် ကုန်ပစ္စည်းကြော်ငြာအချို့ကို ရေးဆွဲပေးခဲ့သေးသည်။ (ဦးဗကလေးနဲ့ ဦးဘကလေးနဲ့ မှားနေပီဗျို့)
မြန်မာအဆွေကုမ္ပဏီမန်နေဂျာ
ကိုလိုနီခေတ်ဦးကာလက ရန်ကုန်တွင် မြန်မာအဆွေအမည်ရှိ မြန်မာကုမ္ပဏီကြီးတစ်ခုရှိခဲ့ဖူးပါသည်။ ပြည်မြို့စစ်ကဲကြီး၏ အဆက်အနွယ်ဖြစ်သူ ဒေါ်ဆင်ကလေးက ပြည်မြို့တွင် တည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ရာ တိုးတက်ကြီးပွားလာသဖြင့် ရန်ကုန်သို့ ပြောင်းရွေ့ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ဒေါ်ဆင်ကလေး ကွယ်လွန်သွားပြီးနောက် ညီမဒေါ်ငြိမ်းရှင် နှင့် မတ်ဖြစ်သူ စက်ရှင်ရုံးစာရေးကြီးဟောင်း ဦးဘညွှန့်တို့ ကုမ္ပဏီကို ဆက်ခံခဲ့ကြသည်။ ၂၊ဖေဖော်ဝါရီ ၊ ၁၉၁၈တွင် ဆူးလေဘုရားခြေရင်းတွင် မြန်မာအဆွေကုမ္ပဏီကို ဖွင့်လှစ်သောအခါ ဦးဘကလေး က ကုမ္ပဏီ ကြော်ငြာမန်နေဂျာအဖြစ် အလုပ်ရသည်။ အလုပ်တစ်ဖက်ဖြင့် ကာတွန်းများမပြတ်ရေးဆွဲခဲ့သည်။ အစ်ကို ဦးဘကြီးကိုလည်း ကုမ္ပဏီစာရေးအဖြစ် ခန့်ထားခဲ့သည်။
မြန်မာအဆွေတွင် အလုပ်လုပ်နေစဉ်အတွင်း ကုမ္ပဏီအတွက် ကြော်ငြာများအပြင် အိန်အန်တောင်ဆေးတိုက်မှ ထုတ်လုပ်သော ဗလရှင်ဆေးပြားနှင့် ကျားဘမ်းပရုပ်ဆီ ၊ဘုံဘေဘားမားအိမ်ထောင်ပရိဘောဂတိုက်တို့အတွက် ကြော်ငြာများ ရေးဆွဲပေးခဲ့သေးသည်။ ထို့ပြင် သူရိယ၊ ပညာအလင်း၊ လန်ဒန်အတ်၊ ဗန္ဓုလ၊ ဒီးဒုတ် အစရှိသည့် ဂျာနယ်၊ မဂ္ဂဇင်းများတွင်လည်း ဘကြီးမေတ္တာတုံ၊ရွှေတလေး၊ဘကလေး အစရှိသော နာမည်များဖြင့် ကာတွန်းများရေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ မြန်မာအဆွေကုမ္ပဏီ ပိုင်ရှင်သမီး ဒေါ်ခင်ခင် နှင့် ဖူးစာဆုံကာ ၁၉၁၉၊ဇွန်လတွင် အိမ်ထောင်ကျသည်။
ဦးရွှေရိုးအက
၁၉၂၁တွင် ယောက်ဖဖြစ်သူ ဦးတင်နွယ်က ဘားမားဖလင်းအမည်ဖြင့် ကုမ္ပဏီထောင်ကာ ရုပ်ရှင်လောကသို့ ဝင်ရောက်သည်။ ၁၉၂၃တွင် တောမြိုင်စွန်းက လွမ်းအောင်ဖန် အမည် (အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် Echo From The Wilds)ဖြင့် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကား တစ်ကားကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ထိုဇာတ်ကားတွင် ဦးဘကလေးက မင်းသားမောင်ဘဌေး(ဦးညီပု)၏ လူယုံတော်အဖိုးကြီး ဦးရွှေရိုးအဖြစ် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ဇာတ်ရံအဖြစ်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သော်လည်း သရုပ်ဆောင်ကောင်းလှသဖြင့် နာမည်ကျော်ကြားလာပြီး “အဘရေ” ၊ “တောသားလေးရွှေရိုး” ၊ “ရွှေမင်းဝင်” ၊“တစ်ခိုင်လုံးရွှေ” ၊“တစ်ခိုင်လုံးစိန်” ၊ “ပလုပ်တုပ်တုပ်”၊ “မှိုင်းဝေဝေ”၊ “ရွှေတလေး” ၊ “ရွှေရိုးဘယ်မလဲ” ၊ “ကြင်စဦး” ၊ “ဝေလွင်လွင်”၊ “ကိုလူပျို” ၊“သုံးပွင့်ဆိုင်”၊ “ခင်မောင်ကြီး” ၊ “ရွှေပေလွှာ” အစရှိသည့် ဇာတ်ကားများစွာတွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
အဘရေ ဇာတ်ကားတွင် အဘဦးရွှေရိုးအဖြစ် သရုပ်ဆောင်ရာတွင် ပုသိမ်ထီးဆောင်းကာ ခြေထောက်ဆက်ကာဆက်ကာဖြင့် ကပြသည့်ပုံစံမှာ အလွန်လူကြိုက်များသွားပြီးနောက် ထိုအကမှာ မြန်မာလူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအတွင်း လျင်မြန်စွာပြန့်နှံ့ခဲ့သည်။ ထိုခေတ်ကာလများက ဦးရွှေရိုးအဖြစ် သရုပ်ဆောင်သူ ဦးဘကလေးအား မြန်မာ့ချာလီချက်ပလင်ဟုပင် တင်စားရေးသားခဲ့ပြီး၊ နိုင်ငံခြားဇာတ်ကားများကို ယှဉ်နိုင်ကြောင်း ချီးမွမ်းရေးသားခဲ့ကြသည်။
စာပေလက်ရာ
ဦးဘကလေးသည် သူ၏ကာတွန်းများတွင် ပါဝင်သည့် ကဗျာများကိုလည်း ကိုယ်တိုင် ရေးဖွဲ့လေ့ရှိသည်။ မြောင်းမြသို့ အလည်အပတ်ရောက်သွားစဉ် ဘုရင်ခံသစ် ဆာဟရူးလင်းစဒေါင်းစတီဗင်ဆင် လာရောက်မည်ဆို၍ ကမ်းလုံးညွှတ်မျှ ကြီးကျယ်ခမ်းနားစွာ ကြိုဆိုနေသည့်ဟန်ကို ကာတွန်းရေးဆွဲပြီး ၁၆.၂.၁၉၃၂ ရက်စွဲပါ ဗန္ဓုလဂျာနယ်တွင် ထည့်သွင်းဖော်ပြခဲ့သည်။ ထိုကာတွန်းပါ “မြောင်းမြသွား၊များလိုက်တဲ့ အကြိုတော်၊ ကရဝိတ်ဖောင်ဟင်္သာမကရ်းတွေနဲ့၊ စိမ်းနီပြာမီးရောင် လွှမ်းပါလို့၊ ကမ်းညွှတ်လုနော်” အစချီ လေးဆစ်ကဗျာမှာ ဦးဘကလေး၏ စာပေလက်ရာဖြစ်သည်။
ဦးဘကလေးသည် ဆောင်းပါအချို့ကိုလည်းရေးဖွဲ့ခဲ့ရာတွင် ၁၉၃၉၊မတ်လ ထုတ်ကြီးပွားရေးမဂ္ဂဇင်း၌ ဖော်ပြခဲ့သည့် “ဦးဟိန်စွန်း၊ နာမည်ကျော် ကာတွန်းဆရာကြီး” ဟူသောဆောင်းပါးမှာ ထင်ရှားသည်။ ထိုဆောင်းပါးတွင် “ကိုဟိန်စွန်းမှာ ဗာစီတီကောလိပ်ကျောင်းတွင် စာအုပ်ဂျပိုး ထိုးနေသည့်အခါ ကျွန်တော်မှာ ရုပ်ရှင်နှင့် ကာတွန်းဂျပိုးလုပ်နေပါသည်။ ကျွန်တော်တို့ နှစ်ယောက်လုံး၏ ဝါသနာမှာ ပန်းချီဘက်ကဖြစ်သည့်အတိုင်း တောင်ခြစ်မြောက်ခြစ်နှင့် ကာတွန်းဟု အမည်ပေးပြီး မလှိမ့်တပတ်နှင့် သတင်းစာများသို့ ပေးပို့ပါကြောင်း” ဟူ၍ရေးသားခဲ့သည်။
ရုပ်ရှင်နယ်
ဥိးဘကလေးသည် ကာတွန်းဘက်တွင် ထင်ရှားသကဲ့သို့ ရုပ်ရှင်နယ်၌လည်း လူသိများခဲ့သည်။ မိမိသရုပ်ဆောင်ရမည့် လူ့သဘာဝစရိုက်ဟန်ပန်တို့ကို စနစ်တကျလေ့လာသည်။ ကိုယ်တိုင်အချိန်ယူလေ့ကျင့်သည်။ “မှိုင်းဝေဝေ”ဇာတ်ကားအတွက် ဘုန်းကြီးကျောင်းသား သာဂိအဖြစ် သရုပ်ဆောင်ရန် သရက်တောကျောင်းတိုက်ဝမှ နေ၍ ဘုန်းကြီးကျောင်းသားများ၏ ဝတ်စားဆင်ယင်ပုံ၊ ပြောပုံဆိုပုံများကို အသေးစိတ် သွားရောက်လေ့လာခဲ့သည်။ ကျရာဇာတ်ရုပ်ကိုလည်း ပီပြင်စွာ သရုပ်ဆောင် နိုင်သည်။ “ပလုပ်တုတ်တုတ်” ဇာတ်ကားတွင် မိုးကျမယ်အမျိုးသမီး အဖြစ်လည်းကောင်း၊ “ရွှေတလေး”ဇာတ်ကားတွင် လန်ချားသမား ရန်ကနား အဖြစ်လည်းကောင်း၊ မှိုင်းဝေဝေဇာတ်ကားတွင် ကောလိပ်ကျောင်းသား မောင်သက်ဖေ၊အဖိုးကြီးဦးသက်ဖေ အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဘုန်းကြီးကျောင်းသား သာဂိ၊ ဆွံအနေသူ ငဆွံတို့အဖြစ် အမျိုးမျိုးသော ဇာတ်ရုပ်များကို ရုပ်ဖျက်ပြီး ပီပြင်စွာ သရုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။ မြန်မာအဆွေ နှင့် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကား ရှစ်ကားရိုက်ကူးခဲ့ပြီးနောက် ဇနီးဒေါ်ခင်ခင်နှင့် သဘောထားခြင်းမတိုက်ဆိုင်သောကြောင့် အလုပ်မှထွက်ခဲ့သည်။
ဒုတိယအိမ်ထောင်
ဒေါ်ခင်ခင်နှင့် ခုနှစ်နှစ်ကြာ ပေါင်းသင်းပြီးနောက် ကွာရှင်းပြတ်စဲခဲ့သည်။ ထို့နောက်မြန်မာလူမျိုးများထဲတွင် ပထမဆုံး အရေးပိုင်ဖြစ်ခဲ့သည့် ဦးဖေ၏ သမီး ဒေါ်ခင်ထားနှင့် အကြောင်းပါသည်။ ဒေါ်ခင်ထားမှာ အင်္ဂလန်တွင် ပညာဆည်းပူးခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ လက်ထပ်ပြီးနောက် ရွှေရိုးပစ်ချား အမည်ရှိ ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီ ကိုတည်ထောင်ကာ သရုပ်ဆောင် မင်းသားအဖြစ်သာမက ၊ ဇာတ်ညွှန်းဆရာ၊ ဒါရိုက်တာအဖြစ်ပါ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ဝေလွင်လွင်(၁၉၂၈) နှင့် ကြင်ဦးစ(၁၉၂၉) ဇာတ်ကားများတွင် ကိုယ်တိုင်ပါဝင် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ဒုတိယအိမ်ထောင်ကျပြီး မကြာမှီ ဦးဘကလေးသည် အရက်ကို စွဲမြဲစွာသောက်တတ်လာ၏။ ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်ခင်ထားက သူ့အားစိတ်ရှည်လက်ရှည် ပြုစုပေးခဲ့သည် ဟုဆိုသည်။ ၁၉၃၀ ကမ္ဘာ့စီးပွားပျက်ကပ်ဆိုက်စဉ် မြန်မာရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီများ အားလုံးနီးပါး ရပ်ဆိုင်းသွားရာ ဦးဘကလေးလည်း အလုပ်လက်မဲ့ဘဝသို့ ရောက်ရရှာသည်။
ဘဝနိဂုံး
ဦးဘကလေးသည် လွစ္စလမ်း(ယနေ့ ဆိပ်ကမ်းသာလမ်း) ၌နေထိုင်စဉ်အတွင်း ၁၉၃၈ခုနှစ် ဇွန်လတွင် နောက်ဖေးဆောင်ပြိုကျကာ ထိခိုက်ဒဏ်ရာ ရရှိခဲ့သည်။ ဆေးရုံသုံးလကျော် တက်ရောက်ကုသမှုခံယူခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၃၉တွင် ပုသိမ်သို့ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့သည်။ ထိုစဉ်အတွင်း စိတ္တဇဝေဒနာကို ခံစားနေရကာ ဆင်းရဲဒုက္ခလည်းကြုံနေရသောကြောင့် ကာတွန်းဦးဟိန်စွန်းက ရန်ကုန်ရှိ အပေါင်းအသင်းများထံမှ ငွေကြေးကောက်ခံ၍ သွားရောက်ထောက်ပံ့ပေးခဲ့သေးသည်။
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ပွားသောအခါ ဦးဘကလေးတို့သည် ပုသိမ်မှ ဟင်္သာတသို့လည်းကောင်း၊ ဟင်္သာတမှ ဒေါင့်ကြီးနယ်သို့လည်းကောင်း ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့သည်။ ၅ ၊ဇွန်၊ ၁၉၄၅တွင် ဦးဘကလေး ကွယ်လွန်သည်။ အစ္စလာမ်ဘာသာဝင် တစ်ဦးဖြစ်သည့်အတွက် ဘာသာအယူအတိုင်း သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့ကြသည်။
ရည်ညွှန်းကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပထမ မြန်မာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ ကာတွန်းဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာများ ကဏ္ဍ:၁၈၉၀ မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:၁၉၄၅ ကွယ်လွန်သူများ ကဏ္ဍ:မြန်မာမွတ်စလင်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ဗုဒ္ဓဝင်
ဗုဒ္ဓဝင် (ဗုဒ္ဓဝံသ Buddhavaṃsa;the Chronicle of Buddha) သည် လက်ရှိ ဂေါတမဗုဒ္ဓနှင့် ရှေးယခင်က နှစ်ကျိပ်လေးဆူသော ဗုဒ္ဓများ၏ ဘဝဖြစ်စဉ်များကို ဖော်ပြထားသည့်ကျမ်းစာဖြစ်၍ သဗ္ဗညုတဉာဏ်ရရှိ၍ ဗုဒ္ဓအဖြစ်ရောက်ရှိခဲ့ပုံကိုလည်း ဖော်ပြထားသည်။ သုတ္တန်ပိဋကတ်၏ ငါးခုမြောက်နိကာယ်ဖြစ်သောခုဒ္ဒကနိကာယ်၏ ဆယ့်လေးခုမြောက်ကျမ်းစာဖြစ်သည်။
အပါဒါန် (အပါဒါန)၊ စရိယာပိဋကတ်တို့နှင့်အတူ ဗုဒ္ဓဝင် (ဗုဒ္ဓဝံသ) ကို ပညာရှင်အများစုက ဘီစီ ၁-၂ ရာစုအတွင်းက ရေးစပ်ခဲ့ကြသည်ဟု မှတ်ယူထားကြကာ ပါဠိကျမ်းစာများတွင် နောက်မှဖြည့်စွက်သည်ဟုလည်း ယူဆကြလေသည်။
အကျဉ်းချုပ်
ဗုဒ္ဓဝင်ကို အခန်းပေါင်း (၂၉) ခန်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ပထမအခန်းတွင် သဟမ္ပတိဗြဟ္မာက တရားဟောတော်မူရန် တောင်းပန်ရာ ဘုရားရှင်က သတ္တဝါတို့ကို သနားတော်မူသည့် အကြံဖြစ်၍ နတ်နှင့်တကွ လူအပေါင်းတို့ထက် မြင့်မြတ်ကြောင်း အစွမ်းသတ္တိကိုပြသသောအားဖြင့် ကောင်းကင်၌ ရတနာစင်္ကြန်ကို ဖန်ဆင်း၍ တန်ခိုးအစွမ်းကို ပြသခဲ့ရာ နတ်၊ ဗြဟ္မာအပေါင်း ဝမ်းမြောက်ရွှင်လန်း၍ ကြွေးကြော်၊ ပူဇော်ကန်တော့ကြသည်။ သာရိပုတ္တရာ၊ မောဂလ္လာန်၊ ကဿပ၊ အနုရုဒ္ဓါစသော ရဟန္တာများ၏ ပူဇော်ကန်တော့ခြင်းကို ခံယူပြီးနောက် ဂေါတမဗုဒ္ဓက လွန်လေသောဘဝ သုတိသာနတ်ပြည်မှ သေတကေတု (သန္တုဿိတ)အမည်ရှိသော နတ်သားဖြစ်ခဲ့ပုံမှစ၍ ဟောပြောသည်။
ဒုတိယအခန်းတွင် သုမေဓာသူဌေးသား၏ ဒီပင်္ကရာဘုရားထံမှ ဗျာဒိတ်ခံယူသည့်အကြောင်း၊ ပါရမီဆယ်ပါးဖြည့်ဆည်းရန် ဘုရားရှင်၏ မိန့်တော်မူသည့်အကြောင်းများကို ဖော်ပြထားသည်။
အခန်း (၃) မှ အခန်း (၂၆) အထိ နှစ်ကျိပ်လေးဆူသော ရှေးဘုရားများ၏ အကြောင်းကို ဖော်ပြထားသည့်အပြင် ဂေါတမဗုဒ္ဓအလောင်းလျာ၏ ထိုထိုအတိတ်ဘဝများ၌ မည်သို့ကောင်းမှုများ ပြုလုပ်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပုံကို ဖော်ပြထားသေးသည်။
အခန်း (၂၈) ၌ ဒီပင်္ကရာဘုရားမတိုင်မီ ပွင့်တော်မူခဲ့သော ဘုရားရှင် သုံးပါးအကြောင်းပါဝင်ကာ အနာဂတ်တွင် ပွင့်တော်မူမည့် အရိမေတ္တယျဘုရားအကြောင်းကိုလည်း ရေးသားထားလေသည်။
ဓာတုဘာဇနီယကထာသည် အခန်း (၂၉) ဖြစ်ပြီး ဂေါတမဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံပြီးနောက် ကြွင်းကျန်ရစ်သော ဓာတ်တော်များကို ဖြန့်ဝေယူငင်ခြင်းအကြောင်းဖြစ်သည်။
ချုံတိုးငှက်ဗိုက်ဖြူ
ချုံတိုးငှက်ဗိုက်ဖြူ (Pellorneum tickelli) သည် ငှက်မျိုးစိတ်တခုဖြစ်ပြီး ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ မလေးရှားနိုင်ငံ၊ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ယူနန်ပြည်နယ်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကျောက်မြောင်းရွာ၊ ရွာငံမြို့နယ်
ကျောက်မြောင်းရွာ (Kyaukmyaung)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ရွာငံမြို့နယ်၊ ကျောက်မြောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၈၅၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောက်မြောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၃၀၀ ဦး၊ မ ၂၅၀၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၈၀၃ ဦးနေထိုင်သည်။ ဒေသအခေါ်မှာ ကျောက်မျှောင်း ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရွာငံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စတာလင်ဂရက်တိုက်ပွဲ
ဒုတိယကမ္ဘာအတွင်း အထင်ကရ တိုက်ပွဲကြီးတခု ဖြစ်သည့်အပြင် (၂၃ အော်ဂုတ် ၁၉၄၂-၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၄၃) ဥရောပစစ်မြေပြင်၏ အရှေ့ပိုင်းစစ်မျက်နှာတွင် နာဇီဂျာမနီနှင့် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုကြား ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး သမိုင်းတလျှောက် အပြင်းထန်ဆုံးနှင့် လူအသေအပျောက် အများဆုံး တိုက်ပွဲကြီးတခု ဖြစ်သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အနိုင်အရှုံးကို ဆုံးဖြတ်ပေးခဲ့သည့် အဓိကတိုက်ပွဲတခု ဖြစ်ပြီး ဆိုဗီယက်တပ်နီမှ ဂျာမန်တပ်မတော်ကို လုံးဝချေမှုန်း အနိုင်ယူခဲ့သည့် တိုက်ပွဲတခုဖြစ်သည်။
နာဇီဂျာမနီအဖို့ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ရဲ့ ပထမဆုံး ရှုံးပွဲကြုံရခြင်းလည်းဖြစ်ပြီး ဂျာမန်အမှတ်(၆)တပ်မတော်ရဲ့ စစ်သူကြီး ဗွန်ပေါက်လုစ်(von Paulus)နဲ့ အခြားဗိုလ်ချုပ်ကြီး ၂၄ ဦးအပါအဝင် စစ်ဗိုလ်စစ်သားပေါင်း ၉၁၀၀၀ လောက် လက်နက်ချ စစ်သုံ့ပန်းဘဝရောက်ခဲ့ရတယ်။ ဆိုဗီယက်ပြည်သူတို့ရဲ့ ဇွဲသတ္တိကို ကမ္ဘာက ယနေ့ထက်တိုင် အသိအမှတ်ပြုနေရဆဲလည်း ဖြစ်တယ်။
၁၉၄၁/၁၉၄၂ ဆောင်းရာသီမှာ ဆိုဗီယက်တပ်နီရဲ့ တန်ပြန်ထိုးစစ်ကြောင့် မော်စကိုမြို့တော် သိမ်းပိုက်ရေး မအောင်မမြင်ဖြစ်ခဲ့ရပြီးနောက် ၁၉၄၂ နွေရာသီ စစ်ဆင်ရေးတွေ ပြန်စတင်ချိန်မှာ ဂျာမန်တပ်မတော်ဟာ ရုရှားတောင်ပိုင်း ရေနံထွက်ရာ ကော့ကဆပ် တောင်တန်းတွေဘက်ကို ထိုးစစ်ဆင်ရာမှာ မော်စကိုမြို့တော်ကို ဂျုံနဲ့ဓာတ်ဆီ ပေးပို့ရာ ဗော်လဂါမြစ်ကြောင်းပေါ်က စတာလင်ဂရက်မြို့ကိုလည်း ဂျာမန်တို့ သိမ်းပိုက်ဖို့ ဖြစ်လာရတော့တယ်။
ဆိုဗီယက်ခေါင်းဆောင် စတာလင်ရဲ့ အမည်ကို အစွဲပြုခေါ်တဲ့ မြို့ဖြစ်ရုံမက ဒီမြို့ကျရင် မော်စကိုလည်းကြာရှည် ခုခံနိုင်ဖို့ မဟန်တာကြောင့် ဆိုဗီယက်စစ်ဦးစီးအဖွဲ့ဟာ စစ်အင်အားဖြည့်တင်းပေးပြီး ယယ်ရီမင်ကာ(Yeremenko) ကိုသေနာပတိခန့်လို့ ဗော်လဂါစစ်ပွဲအနိုင်တိုက်ဖို့ တာဝန်ပေးလိုက်တော့တယ်။ မြို့စောင့်တပ်ဖြစ်တဲ့ ဆိုဗီယက်အမှတ်(၆၂)တပ်မတော်ဟာ ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ ခုခံခဲ့ပေမယ့် အင်အားချင်း မမျှလို့ မြို့ဟာ ရန်သူအဝိုင်းခံရတော့တယ်။ မြို့သိမ်းထိုးစစ် စတဲ့အချိန်မှာ ဆိုဗီယက်တပ်သားတွေဟာ မြို့တွင်းအဆောက်အဦတွေကို မစွန့်ခွာပဲ လမ်းပေါ်တိုက်ပွဲတွေနဲ့ တအိမ်ချင်း၊ တလမ်းချင်း အသက်စွန့်ခုခံကြတယ်။
စတာလင်ဂရက်မြို့ ပါတီကော်မတီဟာ တမြို့လုံးကို အခိုင်အမာစည်းရုံးထားပြီး စက်ရုံအလုပ်ရုံတွေဟာ အလှည့်ကျလူလဲလို့ ၂၄နာရီပတ်လုံး မရပ်မနား အလုပ်လုပ်ကြတယ်။ စက်သေနတ်၊ အမြောက်၊ တင့်ကားစတဲ့ စစ်လက်နက်တွေကို မိနစ်တိုင်းထွက်အောင် ထုတ်လုပ်ကြတယ်။ ဆိုဗီယက်ရဲ့ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ဂန္ထဝင် တီ-၃၄ တင့်ကားထုတ်စက်ရုံမှာဆိုရင် လုပ်သားတွေဟာ ဂျာမန်စစ်သားတွေ စက်ရုံထဲ ဝင်ရောက်စီးနင်းသိမ်းပိုက်လာချိန် နောက်ဆုံးမိနစ်အထိ တင့်ကားတွေ မရပ်မနား ထုတ်လုပ်ပေးခဲ့ကြတယ်။ မြို့စောင့်တပ်မှူး ဗိုလ်ချုပ်ရွှီကော့ဗ်(Chuikov)ရဲ့ ကွပ်ကဲမှုအောက်မှာ ဆိုဗီယက်တပ်သားတွေဟာ အသက်ကို ပဓာနမထားဘဲ တိုက်ပွဲဝင်ကြတယ်။ တပ်ကြပ်ပါဗလော့ဗ် ဆိုသူကတော့ သူ့တပ်စိတ်နဲ့အတူလေးထပ်တိုက်ပျ​က်တလုံးကို ခံတပ်လု​ပ်ပြီး ဂျာမန်ထိုးစစ်ကို သုံးလ ကျော်ကြာအောင် ခုခံထားနိုင်ခဲ့လို့ ပြောစမတ်တွင်အောင် ဖြစ်ခဲ့ရတယ်။ တိုက်ပြိုတိုက်ပျက်ကြားက ဆိုဗီယက်လက်ဖြောင့်တပ်သားတွေ လက်ချက်နဲ့ ဂျာမန်စစ်သား အကျအဆုံးများခဲ့ပြီး မြေတလက်မ သိမ်းဖို့ အသက်ပေါင်းများစွာ စတေးခဲ့ကြရတယ်။
မြို့ကို မရ ရအောင် သိမ်းပိုက်ဖျက်ဆီးဖို့ ဟစ်တလာ့အမိန့်ကြောင့် ဂျာမန်တပ်သားတွေ ပြင်းပြင်းထန်ထန် ထိုးစစ်ဆင်တာကြောင့် နိုဝင်ဘာလလယ်လောက်ရောက်တော့ ဗော်လဂါမြစ်ကူး ကမ်းနားကူးတို့ဆိပ်နဲ့ အနီးအနားရပ်ကွက်လေးတချို့လောက်သာ သိမ်းဖို့ကျန်တော့တယ်။ လက်ကျန်ဆိုဗီယက်တပ်သားတွေဟာ မြစ်ကိုကူးပြီး အသာအယာ ဆုတ်ခွာသွားနိုင်ပေမယ့် သူတို့ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်ရွှီကော့ဗ်နဲ့အတူ နောက်ဆုံးတယောက်ကျန်သည်အထိ ဆက်ခုခံသွားဖို့ ဆုံးဖြတ်ထားကြတယ်။
မြို့ကိုသိမ်းဖို့ မဲနေတဲ့ ဂျာမန်တပ်ဟာ ထောင်ချောက်ထဲကို တဖြည်းဖြည်းဝင်တိုးမိမှန်းမသိ ဝင်တိုးနေကြတော့တယ်။ မြို့တွင်းက ခုခံတဲ့ ဆိုဗီယက်တပ်သားတွေရဲ့ ကျားကုပ်ကျားခဲ စွမ်းရည်ကြောင့် ဆိုဗီယက်စစ်ဦးစီးအဖွဲ့ဟာ တန်ပြန်ထိုးစစ်အတွက် ပြင်ဆင်ဖို့ အချိန်ကောင်းကောင်းရခဲ့ပြီး ဆိုဗီယက်အရန်တပ်တွေကို ဂျာမန်စစ်ကြောင်းရဲ့ ဘေးနံတဘက်တချက်စီမှာ အလုံးအရင်း စုရုံးနိုင်ခဲ့တယ်။ စစ်ပြင်ဆင်မှု အားနည်းနောက်ကျခဲ့လို့ စစ်အစပိုင်းမှာ အလူးအလဲ ခံခဲ့ရတဲ့ ဆိုဗီယက်တို့ဟာ တဖြည်းဖြည်းနဲ့ ပြန်လည်အင်အားပြည့်လာခဲ့တယ်။ နောက်ပိုင်းမှာ စစ်လက်နက်တွေ အလုံအလောက် ထုတ်လုပ်လာနိုင်ပြီး၊ ဆိုဗီယက်တပ်သားတွေဟာလည်း တိုက်ရည်ခိုက်ရည်နဲ့ စစ်ပရိယာယ်ကြွယ်လာကြတယ်။ ဂျာမန်စစ်ကြောင်းနောက်က ဆိုဗီယက်ပြည်သူတွေကလည်း ပြောက်ကျားတပ်တွေဖွဲ့ပြီး စစ်ရေးအရ ကျွမ်းကျင်ထိရောက်စွာ ထိုးနှက်လာနိုင်ကြတော့တယ်။ ဒီလို အဘက်ဘက်က အခြေအနေကောင်းတွေရလာလို့ မာရှယ်ရှုကော့ဗ်(Zhukov) ခေါင်းဆောင်တဲ့ ဆိုဗီယက်တပ်နီဟာ ဂျာမန်တပ်တွေကို အပြီးတိုင်ချေမှုန်းမယ့် သမိုင်းဝင်တန်ပြန်ထိုးစစ်ကို စနိုင်ပါတော့တယ်။
ဝိုင်းမိနေတဲ့ ဂျာမန်တပ်အင်အားဟာ သုံးသိန်းသုံးသောင်းကျော်လောက်တောင်ရှိတယ်။ ဆိုဗီယက်စစ်ဦးစီးချုပ်က သွေးထွက်သံယို နည်းရလေအောင် လက်နက်ချဖို့ ဂျာမန်တပ်မှူးကို တိုက်တွန်းပေမယ့် ဟစ်တလာ့အမိန့်ကြောင့် ဂျာမန်တပ်တွေ လက်နက်မချပဲ အသေခံခုခံကြတယ်။ ဗိုလ်ချုပ်မန်းရှတိုင်း(Manstein)လက်အောက်က ဂျာမန်တပ်တွေကို စစ်ကူပို့ပေးခဲ့ပေမယ့် ဆိုဗီယက်ပြည်သူတွေက လမ်းကကြားဖြတ် ချေမှုန်းပစ်လိုက်နိုင်ခဲ့ကြတယ်။ လေကြောင်းကနေ လက်နက်ခဲယမ်း၊ ရိက္ခာ ထောက်ပံ့ဖို့ ကြိုးစားခဲ့ပေမယ့် ဆိုးဝါးတဲ့ ရုရှားဆောင်းရာသီကြောင့်ရယ်၊ ဆိုဗီယက်တိုက်လေယာဉ်တွေ ကြားဖြတ်ဟန့်တားတာတွေရယ်ကြောင့် ထိထိရောက်ရောက် မထောက်ပံ့နိုင်ခဲ့ပါဘူး။
ဗော်လဂါနဲ့ ဒွန် မြစ်နှစ်စင်းကြားမှာ ညှပ်ပူးညှပ်ပိတ်မိနေတဲ့ ဂျာမန်တပ်တွေဟာ မျှော်လင့်ချက်မဲ့တဲ့ အခြေအနေမျိုးရောက်နေတာတောင် စည်းကမ်းသေဝပ်စွာ၊ အမိန့်နာခံစွာနဲ့ ရက်ပေါင်းခြောက်ဆယ်ကျော် ခုခံတိုက်ပွဲဝင်ကြပေမယ့် ဆိုဗီယက်တပ်နီရဲ့ အမှည့်ချွေ စစ်ဆင်ရေးအောက်မှာ လုံးပါးပါးသွားကြရပါတော့တယ်။ ဟစ်တလာဟာ သူ့အမိန့်ကိုအဆုံးစွန် လိုက်နာခဲ့ကြတဲ့ အမှတ်(၆)ဂျာမန်တပ်မတော်က အရာရှိ၊ စစ်သည်များစွာကို ရာထူးတိုး ဂုဏ်ပြုပေးခဲ့ပြီး ဗိုလ်ချုပ်ဗွန်ပေါက်လုစ်ကို စစ်သူကြီးအဖြစ် ရာထူးတိုးခန့်အပ်ခဲ့ခြင်းကတော့ အထင်ကရအဖြစ်ဆုံး ဖြစ်ပါတယ်။ ဂျာမန်စစ်သမိုင်းမှာ ဘယ်စစ်သူကြီးမှ လက်နက်ချခဲ့တာ မရှိတာကြောင့် ဗွန်ပေါက်လုစ်လည်း အစဉ်အလာကို ထိန်းသိမ်းတဲ့အနေနဲ့ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ရန်သူ့လက် အကျမခံ၊ အဆုံးစီရင်ဖို့ အရိပ်အမြွက်ပြခဲ့တာ ဖြစ်ပေမယ့် ဗွန်ပေါက်လုစ်ကတော့ လက်နက်ချဖို့ ဆုံးဖြတ်ခဲ့ပါတယ်။
၁၉၄၃ ဖေဖော်ဝါရီ လဆန်းမှာတော့ လက်နက်ခဲယမ်း၊ ရိက္ခာ ကုန်ခမ်းပြတ်လပ်သွားကြပြီ ဖြစ်လို့ အမှတ်(၆)ဂျာမန်တပ်မတော်ဟာ အားလျှော့ လက်နက်ချလိုက်ရပြီး အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သူ စစ်ဗိုလ်၊ စစ်သားပေါင်း ကိုးသောင်းတထောင်ကျော်တို့ဟာ စစ်သုံ့ပန်းများ အနေနဲ့ စစ်ပြီးနောက် ကာလအတန်ကြာအထိ ဆိုဗီယက်အကျဉ်းစခန်းများမှာ ခက်ကြမ်းတမ်းစွာ ရှင်သန်ရပ်တည်ကြရလို့ နောက်ဆုံး စစ်သုံ့ပန်းတွေ လဲလှယ်တဲ့ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်များမှာ ဖခင်ဂျာမနီနိုင်ငံတော်ကို ပြန်​ရောက်သူ ၅၀၀၀ ခန့်လောက်ပဲ ရှိပါတော့တယ်။
ဒီ စတာလင်ဂရက်တိုက်ပွဲမှာ ဂျာမန်တို့ဟာ ကြုံရမယ် ​မမျှော်လင့်တဲ့ အရှုံးကြီးကို နာနာကြည်းကျည်းကြုံတွေ့ခဲ့ရပါတယ်။ သူတို့ရဲ့ ယန္တယားတပ်များလည်း ပြုတ်ပြုတ်ပြုန်း သွားခဲ့ရပါတယ်။ တိုက်တိုင်းအောင်တပ်တွေနဲ့ စစ်ဗျူဟာ ပျက်စီးသွားရသလို သူတို့ မျှော်မှန်းချက်နဲ့ စိတ်ဓာတ်တွေလည်း ပျက်သုဉ်းကျဆင်းသွားခဲ့ရပါတယ်။
ဆိုဗီယက်တပ်နီကတော့ စိတ်ဓာတ်ခွန်အားနဲ့ မိမိကိုယ်ကိုယ် ယုံကြည်မှုတွေ တိုးတက်ရရှိခဲ့ပြီး အဆုံးစွန်အောင်ပွဲ ရရှိဖို့ တွန်းအားတရပ်ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ မြို့စောင့်တပ်မှူး ဗိုလ်ချုပ်ရွှီကော့ဗ်ဟာ သူရဲကောင်းတဦး ဖြစ်လာခဲ့ပြီး နောင်သုံးနှစ်အကြာမှာ ဂျာမန်မြို့တော် ဘာလင်ကို သိမ်းပိုက်မယ့် စစ်ဆင်ရေးကို ရှေ့တန်းကနေဦးစီးဖို့ တာဝ​န်ပေး ဂုဏ်ပြုခံခဲ့ရပါတယ်။ စတာလင်ဂရက်တိုက်ပွဲမှာ ထုသား၊ပေသားရခဲ့တဲ့ သူ့ရဲ့ အမာခံတပ်သားတွေဟာ ဘာလင်မြို့၊ လွှတ်တော် အဆောက်အဦးကြီးပေါ်မှာ ဆိုဗီယက်အောင်လံကို စိုက်ထူလွှင့်တင် အောင်ပွဲခံနိုင်ကြပါတယ်။
သုဟနုဇာတ်
ဒုကနိပါတ် - ၁။ ဒဠှဝဂ် -၁၅၈ - သုဟနုဇာတ်။ ။ စဉ်းလဲ ကြမ်းကြုတ်ပုံချင်းတူသော သုဟနုမြင်းနှင့် မဟာသောဏမြင်းတို့ အချင်းချင်း ချစ်ကြည်နိုင်ခြင်း အကြောင်း။
ကြမ်းကြုတ်သူချင်း ရိုသေခြင်း
နတ်လူတို့ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ထိုဇေတဝကျောင်း၌ ရုန့်ရင်းကြမ်းကြုတ်၍ နိုင်ထက်ကလူ ပြုမူတတ်သော ရဟန်းတစ်ပါးရှိ၏။
ထိုရဟန်းနှစ်ပါးတို့သည် သူတစ်ပါးအပေါ်၌သာ ရုန့်ရင်းကြမ်းကြုတ်ခြင်း၊ နိုင်ထက်ကလူပြုမူခြင်း ရှိကုန်သော်လည်း အချင်းချင်း တွေ့မြင်ကြသောအခါ ရုန့်ရင်းကြမ်းကြုတ်ခြင်း၊ နိုင်ထက်ကလူပြုမူခြင်း မရှိကြဘဲ ချစ်ခင်ကြကုန်၏။ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ရှိကြကုန်၏။ ခြေဆုပ်လက်နယ် ဝတ်ကြီးဝတ်ငယ်ကို ပြုကြကုန်၏။
ရဟန်းတို့သည် တရားသဘင်ဝယ် ထိုရဟန်းနှစ်ပါးတို့အကြောင်းကို စကားစပ်မိ၍ ပြောဆိုနေကြရာ မြတ်စွာဘုရား ကြွလာတော်မူ၍ “ရဟန်းတို့ ... ဤရဟန်းနှစ်ပါးသည် ယခုအခါ၌သည်လျှင် သူတစ်ပါးတို့အပေါ်၌သာ ရုန့်ရင်းကြမ်းကြုတ်ခြင်း၊ နိုင်ထက်ကလူပြုမူခြင်း ရှိကြသော်လည်း အချင်းချင်း ညီညွတ်ကာ ချစ်ခင်ဝမ်းမြောက်ကြသည်မဟုတ်၊ ရှေးအခါ၌လည်း အချင်းချင်း ညီညွတ်ကာ ချစ်ခင် ဝမ်းမြောက်ကြဖူးပြီ” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါ အတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း။
မင်းကြီးသုံးစွဲ မြင်းစဉ်းလဲ
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသိပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည် ထိုဗြဟ္မဒတ်မင်းကြီး၏ အမှုကိစ္စအလုံးစုံကို ပြီးစေ၍ အကျိုးအကြောင်းကို ဆုံးမတတ်သော ပညာရှိအမတ် ဖြစ်လေ၏။ ဗြဟ္မဒတ်မင်းကြီးကား အနည်းငယ်မျှ ဥစ္စာကို မက်မောတတ်သော သဘောရှိ၏။ ထိုဗြဟ္မဒတ်မင်းကြီးအား မဟာသောဏ မည်သော စဉ်းလဲသော မြင်းတစ်ကောင်လည်း ရှိလေ၏။
မြင်းများအနာပြု အဖိုးဖြတ်မှု
ထိုအခါ ဥတ္တရပထ၌နေသော မြင်းကုန်သည်တို့သည် မြင်းငါးရာတို့ကို ဗာရာဏသီပြည်သို့ ယူဆောင်ခဲ့ပြီးလျှင် မင်းကြီးအား လျှောက်ထားကြကုန်၏။ ထိုမြင်းကုန်သည်တို့မလာမီ ရှေးအခါ၌ကား ပညာရှိအမတ်ကြီးသည် မြင်းတို့ကို အဖိုးဖြတ်၍ အရင်းဥစ္စာကို မလျော့စေဘဲ ပေးစေ၏။
မင်းကြီးသည် အဖိုးအရင်းကို မလျော့စေသည်ရှိသော် အမတ်ကို ခေါ်စေ၍ “အချင်းအမတ် ... သင်သည် မြင်းတို့ကို အဖိုးဖြတ်လော၊ အဖိုးမဖြတ်မီ မဟာသောဏ မည်သောမြင်းစဉ်းလဲကို ဥတ္တရာပထ မြင်းတို့ထဲသို့လွှတ်ကာ မြင်းတို့ကို ကိုက်စေပြီးလျှင် အနာတို့ကို ဖြစ်စေလျက် အားနည်းသောအခါသို့ရောက်မှ အဖိုးအရင်းကိုလျော့၍ ဖြတ်လော” ဟု အမိန့်ပေးလေ၏။ ထိုအမတ်လည်း မင်းကြီး အမိန့်ပေးတိုင်းပြုလေ၏။
မြင်းကုန်သည်မှာ မြင်းကြမ်းပါ
မြင်းကုန်သည်တို့သည် ဗြဟ္မဒတ်မင်းကြီး ပြုသော အမူအရာကို မနှစ်သက်သည် ဖြစ်၍ ပညာရှိအမတ်ကြီးအား ပြောကြားကုန်၏။ ပညာရှိအမတ်ကြီးသည် မြင်းကုန်သည်တို့အား “အမောင်တို့ ... သင်တို့မြို့၌ စဉ်းလဲသော မြင်းမရှိသလော၊ နောက်တစ်ခါလာလျှင် စဉ်းလဲသောမြင်းကိုယူခဲ့ကြ” ဟု နည်းပေးလိုက်၏။
မြင်းကုန်သည်တို့သည် ပညာရှိအမတ်ကြီး ပေးသောနည်းအတိုင်း သုဟနုမည်သော မြင်းစဉ်းလဲကို ယူဆောင်ကာ နောက်တစ်ခါ လာကြပြန်၏။ မင်းကြီးလည်း မြင်းကုန်သည်တို့ လာသည်ကြားလျှင် လေသာပြတင်းကိုဖွင့်၍ ကြည့်ရှုကာ မဟာသောဧ မည်သော မြင်းစဉ်းလဲလာသည်ကိုမြင်လျှင် သုဟနုမည်သော မြင်းစဉ်လဲကို လွှတ်ကြကုန်၏။
ချင်းချင်းတွေ့မှ ချစ်ခင်ကြ
မဟာသောဏ မြင်းစဉ်းလဲနှင့် သုဟန မြင်းစဉ်းလဲတို့သည် အချင်းချင်း တွေ့ကြလျှင် တစ်ကောင်နှင့်တစ်ကောင် ကိုယ်တို့ကို လျှာနှင့်လျက်ကြကုန်လျက် ရပ်ကုန်၏။ ထိုအခါ ဗြဟ္မဒတ်မင်းကြီးသည် ပညာရှိအမတ်ကြီးအား “ပညာရှိအမတ် ... နှစ်စီးကုန်သော ဤမြင်းစဉ်းလဲတို့ကို သင်မြင်၏လော၊ ဤမြင်းစဉ်းလဲတို့ကို သင်မြင်ူ၏လော၊ ဤမြင်းစဉ်းလဲ နှစ်စီးတို့သည် တစ်ပါးသော မြင်းတို့အပေါ်၌ ရုန့်ရင်းကြမ်းကြုတ်ကုန်၏။ နိုင်ထက်ကလူပြုမူကုန်၏။ ကိုက်၍ အနာဖြစ်စေကုန်၏။ ယခုအခါ အချင်းချင်း ကိုယ်ကိုလျက်ကုန်၍ ချစ်ခင်ဝမ်းမြောက်စွာ ရပ်ကြကုန်၏။ ညီညွတ်သင့်တင့်ကြကုန်၏။ ထိုသို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ အဘယ်အကြောင်းကြောင့်နည်း” ဟု မေးတော်မူ၏။
ထိုအခါ ပညာရှိအမတ်ကြီးသည် မင်းကြီးအား -
ဇာတ်ပေါင်း
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -
ရဟန်းတို့ -
ထိုအခါ မြင်းကြမ်းနှစ်စီးသည် - ယခုအခါ ရဟန်းကြမ်း နှစ်ပါး။
မင်းကြီးသည် - အာနန္ဒာ။
ပညာရှိအမတ်ကြီးသည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -
ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း။
ဆောင်ပုဒ်
(၁) ရုန့်ရင်းလည်းဘက်၊ ကြမ်းကြုတ်လျက်၊ နိုင်ထက်မမူရာ။
(၂) ကောင်း,ဆိုး မဟူ၊ လေ့ကျင့်တူ၊ ကြည်ဖြူချစ်မြဲသာ။
(၃) မြင်းစဉ်းလဲနှစ်၊ တွေ့ဆုံလစ်၊ ချစ်ကြထုံးပမာ။
သုဟနုဇာတ် ပြီး၏။
ဂျောင်ဝိုင်းကလေး
ဂျောင်ဝိုင်းကလေး
တူရိယာ
တူရိယာဟူသည်မှာ သာယာသော အသံများ ထွက်‌ပေါ်လာအောင် တီးအပ်မှုတ်အပ်သော ကိရိယာဖြစ်သည်။ တီးခြင်း၊ မှုတ်ခြင်းကို အခြေပြု၍ တူရိယာကို ပိုင်းခြားကြည့်လျှင် 'တီးရသော တူရိယာ'၊ 'မှုတ်ရသော တူရိယာ' ဟူ၍ နှစ်မျိုးရနိုင်သည်။ အတီးနှင့်ဆိုင်သော တူရိယာတို့မှာ ဗုံ၊ စောင်းကောက်၊ ပတ္တလားစသည်တို့ဖြစ်သည်။ အမှုတ်နှင့်ဆိုင်သော တူရိယာတို့မှာ နှဲ၊ ‌ပလွေ စသည်တို့ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် အနောက်တိုင်းသားတို့ အလိုမှာ 'ခတ်၍အသံမြည်သော တူရိယာ'၊ 'မှုတ်၍အသံမြည်သော တူရိယာ'၊ 'တီး၍အသံ မြည်သောတူရိယာ' ဟူ၍ သုံးမျိုးခွဲခြားထားသည်။
နိုင်ငံခြား တူရိယာ အမျိုးအစားများ
ဟု တူရိယာ သုံးပါးကို ပြဆို‌ပေသည်။
လေမှုတ်တူရိယာ
လေမှုတ်တူရိယာ၌ ‌ပလွေ နှင့် နှဲ တို့ပါဝင်ကြသည်။ အနောက်နိုင်ငံသုံး အသံအလွန်‌သေးသော ‌ပလွေကို ပစ်ကိုလို ဟုခေါ်သည်။ ခရာဟူသည်မှာ ပလွေတံရှည်ကို ရစ်‌ခွေထားသော ‌ပလွေတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ခရာရှည်ကြီးဟုခေါ်သော ပလွေတို့တွင် ပလွေတံတစ်ခုထဲတွင် အခြားပလွေတံ အပိုတစ်ခုကို ထည့်သွင်းထား၍၊ ပလွေမှုတ်သည့်အခါ လိုရာတူရိယာသံကို ဖြစ်‌စေခြင်းငှာ ပလွေတံအပိုကို ဆွဲထုတ်ဆွဲသွင်းပြု၍ ပလွေမှုတ်ရသည်။ ပလွေ နှင့် နှဲ ခြားနားချက်မှာ အခင်မပါဘဲ မှုတ်၍ရသည့် တူရိယာကို ပလွေဟုခေါ်၍၊ အခင်နှင့် မှုတ်ရသော တူရိယာမှာ နှဲဖြစ်သည်။ အနောက်နိုင်ငံ နှဲ တို့တွင် အိုးဘို၊ ကလဲရီနက်၊ ဆက်ဆိုဖုန်းတို့သည် အများသိသော တူရိယာများဖြစ်‌လေသည်။
တီးခတ်တူရိယာ
တီးခတ်တူရိယာတွင် အဓိကနှစ်မျိုးမှာ အနောက်နိုင်ငံစံနစ်အရ ဗုံ နှင့် ဆည်းလည်း ဖြစ်သည်။ ဆည်းလည်းဟူသော အမျိုးအစားတွင် ဇိုင်လိုဖုန်း၊ လင်းကွင်း စသည်တို့ကို ထည့်သွင်းသည်။ တြိဂံ (ခေါ်) သုံး‌ထောင့်‌ကွေး သံ‌ချောင်းသည်လည်း ဆည်းလည်းနှင့် သဘောတူသော တီးခတ်တူရိယာဖြစ်သည်။
မိုးမခရွာ၊ ဆားမလောက်
မိုးမခရွာ၊ ဆားမလောက်
တူရိယာ
မြန်မာ့တူရိယာ အမျိုးအစားများ
မြန်မာ့စံနစ်အရမှာမူ တူရိယာကို ကြေး၊ ကြိုး၊ သားရေ၊ ‌၊ လက်ခုပ်ဟူသော ဆိုရိုးစကားအတိုင်း -
ဟူ၍ ငါးမျိုးပိုင်းခြားထားသည်။
ကြိုးတူရိယာများ
ကြိုးတူရိယာတို့တွင် စောင်းကောက်မှာ အဓိကဖြစ်သည်။ မိ‌ကျောင်း၊ တယောနှင့် ဒုံမင်းတို့သည်လည်း ကြိုးတပ် တူရိယာများဖြစ်ကြ၏။
သားရေကျက်တူရိယာများ
သားရေကျက် တူရိယာကား မြန်မာဆိုင်းဝိုင်းတွင် အခရာ ဖြစ်၏။ ဆိုင်းဝိုင်းတွင် ပတ်ဟုခေါ်သော ဗုံကလေးများ ပါဝင်သည်။ ပတ်မကြီး၊ ဒိုး၊ စာခွံ့ စသည်တို့အပြင် အိုးစည်နှင့် စသည်တို့သည်လည်း မြန်မာတို့အလွန်နှစ်သက်သော သားရေကျက် တူရိယာများဖြစ်ကြ၏။
လေမှုတ်တူရိယာများ
မြန်မာသုံး လေမှုတ်တူရိယာ၌ အရင်းခံဖြစ်သော ‌ပလွေ နှင့် နှဲ တို့ပါဝင်ကြသည်။ ဆိုင်းဝိုင်းအလို့ငှာ နှဲကြီး နှဲကလေးတို့ကို ထားရှိရသည်။
လက်ခုပ်ကဲ့သို့တီးရသော တူရိယာများ
လက်ခုပ်ကား ဝါးဖြင့်လုပ်သော ဝါးလက်ခုပ်ပင်ဖြစ်သည်။ ဆိုင်းဝိုင်းကြီးပါလျှင် ဝါးလက်ခုပ် သုံး‌/လေးလက် ထား‌ပေးရသည်။ ဝါးလက်ခုပ်သဘောပါဝင်သော ချပ်၊ အုန်းမောင်း စသည်တို့လည်း ရှိ‌သေးသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဂီတ
မယင်းရွာ၊ ပုလဲမြို့နယ်
မယင်းရွာ (Mayin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ မယင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၄၂၂၄ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပုလဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကော့ညိုင်းရွာ၊ ကော့ကရိတ်မြို့နယ်
ကော့ညိုင်းရွာ(Kawtnyein)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ကော့ကရိတ်ခရိုင်၊ ကော့ကရိတ်မြို့နယ်၊ နဘူးတံခွန်တိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၄၂၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နဘူးတံခွန်တိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၁၃၄၈ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၆၆၃၆ ဦး နေထိုင်သည်။
ဆနီခူးရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်
ဆနီခူးရွာ(Sanikhu)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်၊ ဖန်ဒေါင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၆၈၄၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖန်ဒေါင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၈၆ ဦး၊ မ ၁၁၆၆ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၆၅၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝိုင်းမော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ညောင်ပင်တဲရွာ၊ ကွေ့မ
ညောင်ပင်တဲရွာ၊ ကွေ့မ
သောင်ချေရွာ၊ သြရမ(ခ) ရီးချောင်းပြင်လှ
သောင်ချေရွာ၊ ဩရမ(ခ) ရီးချောင်းပြင်လှ
ပျော်ဘွယ်လေး
ပျော်ဘွယ်လေး
ညောင်ပင်သာရွာ၊ ဆားမလောက်
ညောင်ပင်သာရွာ၊ ဆားမလောက်
ဂေါရားရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်
ဂေါရားရွာ (Gawyar)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်၊ ဖြူးစုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၉၂၆၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖြူးစုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၇၃၅ ဦး၊ မ ၃၀၆၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၇၉၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကမ္ဘနီရွာ၊ ဗန်းမော်မြို့နယ်
ကမ္ဘနီရွာ(Kanbani)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ ဗန်းမော်မြို့နယ်၊ ကမ္ဘနီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၈၅၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကမ္ဘနီကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၈၃ ဦး၊ မ ၇၉၄ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၅၇၇ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဗန်းမော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သန်းပင် (တောင်)ရွာ၊ ချောက်မြို့နယ်
သန်းပင် (တောင်)ရွာ (Thanpin(South))သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ချောက်မြို့နယ်၊ ဂွေးပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၅၁၈၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ချောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပိန်းမိန်းရွာ၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်
ပိန်းမိန်းရွာ (Pingmein)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်၊ လုံလိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၆၅၉၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လုံလိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၈၄ ဦး၊ မ ၈၃၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၂၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လွိုင်ပိန်း/နားဟွေလုံရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
လွိုင်ပိန်း/နားဟွေလုံရွာ (Loiping/Narhwaylong)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်၊ နောင်စံဖူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၆၁၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်စံဖူးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၃၈ ဦး၊ မ ၁၁၃၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၆၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျွဲကျရွာ၊ ပုလဲမြို့နယ်
ကျွဲကျရွာ (Kywekya)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ မရိုးတုံးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၄၁၇၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပုလဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကိုပင်ဟေဂင်မြို့
အလယ်ခေတ်တလျှောက်လုံးတွင် လက်နက်နိုင်ငံများစွာတို့သည် ကိုပင်ဟေဂင် ဆိပ်ကမ်းကို ကြီးစိုးပိုင်ဆိုင်ကြရန် စစ်ပြိုင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၄၄၃ ခုနှစ်တွင် တတိယ ခရစ္စတိုဖာ ဘုရင်သည် ကိုပင်ဟေဂင်မြို့ကို ဒိန်းမတ်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၁၈၀၇ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်တို့ လက်တွင်းသို့ ဒိန်းမတ်ရေတပ် ကျရောက်သွားမည် စိုးသဖြင့် ထိုရေတပ်ကို ပေးအပ်ရန် ကိုပင်ဟေဂင်မြို့ကို ဗြိတိသျှရေတပ်က တိုက်ခိုက်ခဲ့ဖူးသည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အတွင်း ဂျာမန်တို့သည် ကိုပင်ဟေဂင်မြို့ကို ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၄၅ ခုနှစ်တိုင်အောင် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
ကိုပင်ဟေဂင်မြို့တွင် သင်္ဘောတည်ဆောက်ခြင်း၊ အထည်အလိပ် ရက်ခြင်း၊ ကြွေထည်လုပ်ခြင်း၊ အရက်ချက်ခြင်း၊ စန္ဒယားလုပ်ခြင်း၊ နာရီလုပ်ခြင်း၊ ငါးဖမ်းခြင်း စသော လုပ်ငန်းများ ထွန်းကားသည်။ သကြား၊ မုန်ညင်းစေ့၊ ထောပတ်၊ ဒိန်ခဲ၊ သိုးမွေး၊ သားရေစိမ်း၊ အမဲသားတို့ကို ထုတ်ကုန်အဖြစ် နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့ရောင်းချသည်။
ဒိန်းမတ်တနိုင်ငံလုံး၏ အရောင်းအဝယ် ထက်ဝက်ခန့်ကို ဤမြို့မှ တဆင့်သာလျှင် ပြုလုပ်ကြသည်။ မြို့၏ မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော ‘အကောက်ခွန်လွတ် ဆိပ်ကမ်းကြီး’ မှာ အထူးစည်ကား၍ အထပ် ၁၁ ထပ်ရှိသော ကျီမြင့်ကြီးနှင့် ကုန်လှောင်ရုံ အမြောက်အမြား ရှိသည်။
ကိုပင်ဟေဂင်မြို့သည် ဥရောပတိုက်တွင် အထူးပင် သာယာလှပသော မြို့တစ်မြို့ဖြစ်၍ နိုင်ငံသမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော အဆောက်အအုံ များစွာ ရှိသည်။ နန်းတော်များ၊ ပြတိုက်များ၊ အနုပညာ ပြခန်းများ၊ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းများ စသော ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံများအပြင် ဥယျာဉ်ပန်းခြံ၊ မြို့တော်ခန်းမကြီး စသည်တို့လည်း ရှိသဖြင့် သိုက်မြိုက်စည်ကားလှသည်။
ထရင်နီတီ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းကြီးသည် ပေ ၁၀၀ ကျော်မြင့်သော မျှော်စင်ဝိုင်းကြီးရှိရာ ထိုမျှော်စင်ဝိုင်ကြီး၏ ထိပ်သို့ ကြောင်လိမ်လှေကားဖြင့် တက်ရောက်နိုင်သည်။
၁၄၇၉ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ကိုပင်ဟေဂင် တက္ကသိုလ်မှာ ဒိန်းမတ်နိုင်ငံ၏ ပညာဆည်ပူးရာ ဗဟိုဌာနကြီး ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ ၁
စက်တင်ဘာ ၁၉၃၂
ကိုးကား
1932
ဆံနီရွာ၊ သံဒင်း
ဆံနီရွာ၊ သံဒင်း
ချုံတိုးငှက်ခေါင်းမဲ
ချုံတိုးငှက်ခေါင်းမဲ (Pellorneum capistratum) သည် ငှက်မျိုးစိတ်တခုဖြစ်ပြီး အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ ဂျာဗားကျွန်းတွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည့် ဌာနေငှက်ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ငါးပိစုရွာ၊ ကွေ့မ
ငါးပိစုရွာ၊ ကွေ့မ
၂၀၂၂ ခုနှစ်၌ မြန်မာနိုင်ငံ
အဖြစ်အပျက်များ
၂၀၂၁-၂၀၂၂ မြန်မာနိုင်ငံ ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်ပွားဆဲ
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:၂၀၂၂
ရစ်ချက် ဇော်ဂါ
ဂျာမန်ဖခင်၊ ရုရှားမိခင် တို့ကနေ ရုရှားပြည် အဇာဘိုင်ဂျန်နယ်၊ ဘာကူမြို့မှာ ဖွားမြင်ခဲ့ပါတယ်။ ဂျာမနီပြည်မှာ ပညာသင်ကြား ခဲ့ပါတယ်။ ပထမကမ္ဘာစစ်မှာ ဂျာမန်စစ်တပ်မှာ စစ်မှုထမ်းခဲ့ပြီး စစ်ပြီးချိန်မှာ ကွန်မြူနစ်ဝါဒကို ယုံကြည်က်ခံလာခဲ့တယ်။ ရုရှားပြည်ကို လျှို့ဝှက်ကူးပြောင်းနေထိုင်ပြီး ဆိုဗီယက်နိုင်ငံသားတယောက် ဖြစ်လာခဲ့တယ်။ ဂျာမနီမှာ ဟစ်တလာရဲ့ နာဇီပါတီ အာဏာရလာတဲ့အခါ ပြည်တွင်းကို တိတ်တဆိတ် ပြန်ဝင်လာပြီး ဂျာမန်သတင်းစာဆရာတယောက် အသွင်ယူပြီး ဂျပန်ပြည်၊ တိုကျိုမြို့ကို ရောက်လာခဲ့တယ်။ တိုကျိုမှာ ဂျပန်ကွန်မြူနစ်တွေနဲ့ ချိတ်ဆက်မိပြီး ဆိုဗီယက်ရုရှားအတွက် သူလျှိုလုပ်ငန်းတွေ ဆက်တိုက်လုပ်ဆောင်ခဲ့တယ်။ ရုရှားအရှေ့ဖျား ဆိုက်ဘီးရီးယားဒေသအပေါ် ဂျပန်တို့ရဲ့ စစ်ရေး၊ နိုင်ငံရေး ရည်မှန်းချက်၊ လှုပ်ရှားမှု တွေကို ထောက်လှမ်းဖော်ထုတ် သတင်းပို့ပေးနိုင်ခဲ့တယ်။ ဆိုဗီယက်ရုရှားကို နာဇီဂျာမနီက ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်မယ့် နေ့ရက်အတိအကျကို အချိန်မီ သတင်းပေးပို့နိုင်ခဲ့ပေမယ့် ဆိုဗီယက်ခေါင်းဆောင် စတာလင်က လျစ်လျှူရှုခဲ့လို့ ရုရှားပြည်ဟာ စစ်အစမှာ မရှုမလှ အထိနာခဲ့ရတယ်။ ဂျပန်က ရုရှားကို မတိုက်တော့ဘဲ အမေရိကန်နဲ့သာ စစ်ပွဲဆင်နွှဲတော့မယ့် အဖိုးတန်သတင်းကို အချိန်မီ ပို့နိုင်ခဲ့လို့ ရုရှားအရှေ့ဖျား ဆိုက်ဘီးရီးယားဒေသက ဆိုဗီယက်အရန်တပ်မတော်တွေကို မော်စကိုမြို့တော် စစ်မျက်နှာဆီ ရွှေ့ပြောင်းနိုင်ခဲ့ပြီး ဆောင်းရာသီ တန်ပြန်ထိုးစစ်ဆင်နွှဲလို့ အမိရုရှားပြည်ကို ကယ်တင်နိုင်ခဲ့တယ်။ နောက်တော့ ဂျပန်ထောက်လှမ်းရေးရဲ့ အဖမ်းခံရပြီး သူလျှိုလုပ်မှုနဲ့ သေဒဏ်ပေးခံရတယ်လို့ ပြောကြသလို၊ ဆိုဗီယက်ရုရှားနဲ့ ဂျပန် အပေးအယူလုပ် လွတ်မြောက်ခဲ့တယ်လို့လည်း ကောလဟာလတွေ ထွက်ပေါ်ခဲ့တယ်။
ဝါးတောရွာ၊ ဆားမလောက်
ဝါးတောရွာ၊ ဆားမလောက်
ဒါဝယ်ဒန်ရွာ၊ ကော့ကရိတ်မြို့နယ်
ဒါဝယ်ဒန်ရွာ(Darweidan)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ကော့ကရိတ်ခရိုင်၊ ကော့ကရိတ်မြို့နယ်၊ နဘူးတံခွန်တိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၄၂၅ ဖြစ်သည်။ အရပ်အခေါ်မှာ ဧဝယ်ဒန် ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နဘူးတံခွန်တိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၁၃၄၈ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၆၆၃၆ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကော့ကရိတ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တောင်ခေါင်းပွာရွာ၊ ရွာငံမြို့နယ်
တောင်ခေါင်းပွာရွာ (Taungkhaungpwar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ရွာငံမြို့နယ်၊ ကျောက်မြောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၈၅၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောက်မြောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၃၀၀ ဦး၊ မ ၂၅၀၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၈၀၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရွာငံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အဂတိ လိုက်စားမှု နိုင်ငံများ နှိုင်းယှဉ်စာရင်း
၁၉၉၅ ခုနှစ်မှစ၍ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပွင့်လင်းမြင်သာမှု မှ စီပီအိုင် (Corruption Perceptions Index, CPI) ဟု ခေါ်သည့် အဂတိ လိုက်စားမှု နိုင်ငံများ နှိုင်းယှဉ်စာရင်း ကို နှစ်စဉ်ဖော်ပြလေ့ရှိပြီး၊ နိုင်ငံများ၏ အဂတိလိုက်စားမှုအခြေအနေများကို ကျွမ်းကျင်လေ့လာသူများ၏ အကဲဖြတ်ချက်နှင့် အများပြည်သူ့ သဘောထား စစ်တန်းများအပေါ် မူတည်ကာ အမှတ်ပေးစနစ်ဖြင့် ဖော်ပြသည့်စာရင်းဖြစ်သည်။ စီပီအိုင်မှ အဂတိလိုက်စားခြင်းဆိုသည်မှာ အများပိုင်အာဏာကို မိမိကိုယ်ကျိုးအတွက် အလွဲသုံးစား ပြုလုပ်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်သည်။
၂၀၁၂အတွက် မြန်မာနိုင်ငံသည် အမှတ် ၁၀၀ တွင် ၁၅မှတ်ဖြင့် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများရှိ အဂတိလိုက်စာမှုအများဆုံး အဆင့် ၃တွင် တည်ရှိပြီး၊ အဂတိလိုက်စားမှု အနည်းဆုံး နိုင်ငံအဖြစ်၊ ဒိန်းမတ်၊ နယူးဇီလန်၊ ဖင်လန်တို့မှ အမှတ် ၁၀၀ တွင် ၉၀ ဖြင့် နံပါတ်၁ နေရာတွင် ဗိုလ်ဆွဲခဲ့ကြသည်။ အမှတ်ပေးသည့် ပုံစံမှာ ထိပ်ဆုံး အမှတ် ၁၀၀ သည် အဂတိလိုက်စားမှု အနည်းဆုံးဖြစ်ပြီး၊ အမှတ်အနည်းဆုံးရသည့် နိုင်ငံများသည် အဂတိလိုက်စာမှုများပြားသည့် နိုင်ငံများဖြစ်သည်။
၂၀၁၆
Legend:
ဟယ်လီကြယ်တံခွန်
ဟယ်လီကြယ်တံခွန် (Halley's Comet သို့မဟုတ် Comet Halley; သို့မဟုတ် ) ကို 1P/Halley ဟု တရားဝင်သတ်မှတ်ထားပြီး ၎င်းသည် ၇၅-၇၆ နှစ်လျှင်တစ်ကြိမ် ကမ္ဘာမှ မြင်တွေ့နိုင်သော ပတ်လမ်းလှည့်သက်တမ်းတိုကြယ်တံခွန် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ကမ္ဘာမှနေ၍ ပကတိမျက်စိဖြင့် ရှင်းလင်းပြတ်သားစွာ မြင်နိုင်ပြီး လူတစ်ယောက်၏ဘဝတွင် နှစ်ကြိမ်သာမြင်တွေ့ခွင့်ရနိုင်သည့် တစ်ခုတည်းသော လူသိများသည့် ပတ်လမ်းလှည့်သက်တမ်းတိုကြယ်တံခွန် ဖြစ်သည်။
၁၆၈၂ ခုနှစ်တွင် နာမည်ကျော် အင်္ဂလိပ်လူမျိုး သင်္ချာနှင့် နက္ခတ်ဆရာကြီး အက်မော ဟေလီသည် အလွန်တောက်ပသော ကြယ်တံခွန်ကြီးတစ်လုံးကို ကြည့်ရှုစစ်ဆေးပြီးနောက်၊ ထိုကြယ်တံခွန်သည် နောက် ၇၆ နှစ်ကြာ၍၊ ၁၇၅၈ ခုနှစ်သို့ရောက်လျှင် ကမ္ဘာမှမြင်နိုင်အောင် ပြန်လာလိမ့်မည်ဟု ကြိုတင် အဟောထုတ်ခဲ့လေသည်။ ဤသို့ အဟောထုတ်ခဲ့သည့်အတိုင်း ထိုကြယ်တံခွန်သည် ၁၇၅၈ ခုနှစ်၌ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာပေသည်။ ဟောကိန်းထုတ်ခဲ့သူ နက္ခက်ဆရာကြီး၏ အမည်ကို အစွဲပြု၍၊ ထိုကြယ်တံခွန်ကိုလည်း ဟယ်လီကြယ်တံခွန်ဟု ခေါ်ကြသည်။ ဟယ်လီကြယ်တံခွန်သည် ၇၆ နှစ်တွင် တစ်ကြိမ် ကမ္ဘာသို့ ချဉ်းကပ်လာ၍၊ နောက်ဆုံးအကြိမ် ပေါ်ခဲ့သောနှစ်မှာ ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဖြစ်လေသည်။ နောက်တစ်ကြိမ်မြင်တွေ့နိုင်မည့် အချိန်မှာ ၂၀၆၁ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၈ ရက်နေ့ဖြစ်သည်။
ဝဒီအယ်ရယန်
ပထဝီသွင်ပြင်
ဝဒီအယ်ရယန်လွင်ပြင်သည် ဧရိယာ ၁၇၅၉ စတုရန်းကီလိုမီတာရှိသည်။ ရေဧရိဘာသည် ၁၁၃ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ ၎င်းသည် ဖိုင်ယမ်မြို့၏ အနောက်တောင်ဘက် ၆၅ ကီလိုမီတာခန့်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ နိုင်းမြစ်၏ အနောက်ဘက် ၈၀ ကီလိုမီတာအကွာ ဖြစ်သည်။ ဤကန်ကို စိုက်ပျိုးရေးအတွက် အသုံးချရန်အတွက် လူလုပ်ကန်အဖြစ် ပြုလုပ်ခဲ့ဖူးသည်။ ထိုသို့ ပြုလုပ်ခဲ့သည့်အတွက်ကြောင့် ကန်သည် ဝဒီအယ်ရယန်ကန်နှစ်ခုအဖြစ် ကွဲထွက်သွားသည်။ အထက်ဘက်ရှိ ကန်သည် ၅၀.၉၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ၊ အောက်ဘက်ရှိ ရန်သည် ၆၂.၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။ ကန်နှစ်ခု၏ အကြားတွင် ရေတံခွန်များ တည်ရှိသည်။
ဂိုနီရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်
ဂိုနီရွာ (Goni)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်၊ ဖြူးစုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၉၂၆၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖြူးစုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၇၃၅ ဦး၊ မ ၃၀၆၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၇၉၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အစု၊ အစို့
အစု၊ အစို့
အစုနှင့် အစို့မှာ အဓိပ္ပာယ်ချင်း တူညီသော ဝေါဟာရများဖြစ်၍ အသင်းအဖွဲ့ကို ဆိုလိုသည်။ ရှေးမြန်မာ ဘုရင်များ လက်ထက်တွင် အမှုထမ်းပုံတူသည် လူစုကို အစု၊ သို့မဟုတ် အစို့ဟူ၍ ပိုင်းခြား ဖွဲ့စည်းလေ့ ရှိသည်။ သင်းစု၊ ပင်းစု၊ ရပ်စုကွက်စု၊ အစုအငန်း စသည်တို့မှာ အပေါင်းအစု အနက်ကို ဖော်ပြလျက်ရှိသည်။ ထိုသို့ အမှုထမ်းပုံ တူညီသူများကို အတန်းအစား တစ်မျိုးစီ ခွဲခြား၍ အစုများဖွဲ့စည်းရာတွင် အောက်ပါ အစုများပေါ်ပေါက် ခဲ့သည်။
ထိုအစုများမှာ ဆိုင်ရာလုပ်ငန်းတာဝန် အမျိုးအမည်အလိုက် မှည့်ခေါ်ထားခြင်းဖြစ်၍ အစုသားတို့၏ လုပ်ငန်းတာဝန်မှာ သိသာထင်ရှားပေသည်။ ထိုအစုများတွင် ရေးမှတ် ထမ်းရွက်ရ သူကို စုရေး၊ သို့မဟုတ် အစုရေးမင်းဟု ခေါ်သည်။ အစုကို လက်ကိုင်ပြုလုပ် အုပ်ထိန်းရသော အရာရှိကို စုကိုင်ဟု ခေါ် သည်။ ယင်း အစုများမှ တစ်ပါးသော မင်းမှုထမ်းငယ်များ အစုကို စုသေးစုနုဟု ခေါ်သည်။ အစုတစ်စုတွင် ပါဝင်သူကို အစုသားဟု ခေါ်သည်။ အစု အဖြစ် ကွပ်သိမ်းပေါင်းစည်းရာတွင် ပါဝင်သော အစုသား များကို စိစစ်၍ မှတ်သားရသည်။ အစုသားတို့မှာ အလုပ်တူညီ သော်လည်း အရာအထူး နိမ့်မြင့် မတူချေ။ ဝန်စု အပါအင် ဝန် ၅ဝ မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
ဝင်းဒိုင်း ခုနစ်စုမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
သေနတ် ၁ဝ စုမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
လှေတပ်ဖွဲ့သား ၁ဝ စုမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
ဆင်တပ်ဖွဲ့သား ၁ဝ စုမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
မြင်းဘက်ဆိုင်ရာ ဝန် ၁ဝ စုမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
မြင်းတပ်ဖွဲ့သား ခြောက်စုမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
မှူးစု ၁၁ စုမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
ဗိုလ်စာရင်းအမှုထမ်း ၂၂ စုမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
အတွင်းခြောက်စုမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
အပြင်ခြောက်စုမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
ဆွတ်ရာယန်ရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်
ဆွတ်ရာယန်ရွာ(Sutyaryang)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်၊ ဖန်ဒေါင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၀၃၄၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖန်ဒေါင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၈၆ ဦး၊ မ ၁၁၆၆ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၆၅၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝိုင်းမော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တောင်ချောင်ကြီးရွာ၊ သြရမ(ခ) ရီးချောင်းပြင်လှ
တောင်ချောင်ကြီးရွာ၊ ဩရမ(ခ) ရီးချောင်းပြင်လှ
ငှက်ပျောတောရွာ၊ ကွေ့မ
ငှက်ပျောတောရွာ၊ ကွေ့မ
ဆားမလောက်ရွာ၊ ဆားမလောက်
ဆားမလောက်ရွာ၊ ဆားမလောက်
ဒရယ်ငယ်
၎င်းတိရစ္ဆာန်များသည် ၎င်းတို့အချင်းချင်းထက် ဆိတ်များ သို့မဟုတ် နွားများနှင့် ပို၍အလားသဏ္ဌန်တူကြသည်။ ဆိတ်သမင်မျိုးစိတ် အများအပြားရှိပြီး အလွန်သေးငယ်သော တော်ဝင်ဆိတ်သမင် မှသည် နွားသိုးနှင့်တူသော အီလန်တောဆိတ် အမျိုးအစားထိ အန်းတဲလုပ် အမျိုးမျိုး ရှိကြသည်။
အန်းတဲလုပ် ဆိတ်သမင်အဖိုအား ၎င်းတို့၏ ဦးချိုများကို ကြည့်ခြင်းဖြင့်သိနိုင်ပြီး ထိုချိုများမှာ သမင်ဦးချိုများနှင့် မတူဘဲ တစ်နှစ်တစ်ခါလဲရခြင်းမရှိဘဲ တသက်လုံး အမြဲတမ်းဖြစ်သည်။ အန်းတဲလုပ်အများစု၏ ဦးချိုများသည် အနည်းကော့၍ ရှည်လျားပြီး တချို့မျိုးစိတ်များသည် လိမ်ရှုပ်နေသော ပုံသဏ္ဌာန်မျိုးလည်းရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ခွာစုံပါသော တိရစ္ဆာန်များ
ရွာသာအေးရွာ၊ မြစ်သားမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြစ်သားမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဒေါင့်ကွေး
ဒေါင့်ကွေး
ထီးပုရွာ၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ညောင်ဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မရိုးတုံး (အရှေ့)ရွာ၊ ပုလဲမြို့နယ်
မရိုးတုံး (အရှေ့)ရွာ (Mayoetone(East))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ မရိုးတုံးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၄၁၇၄ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပုလဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ချုံတိုးငှက်ရင်ပြောက်
ချုံတိုးငှက်ရင်ပြောက် (Pellorneum ruficeps) သည် ငှက်မျိုးစိတ်တခုဖြစ်ပြီး အာရှတိုက်တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
​ရေကျော်ရွာ၊ သံဒင်း
ရေကျော်ရွာ၊ သံဒင်း
ချုံတိုးငှက်ရင်ပြောက်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
မက်မန်းပင်
မက်မန်းပင် (Prunus domestica) သည် ပန်းပွင့်သော အပင် မျိုးစိတ်တခုဖြစ်ပြီး မက်မွန်ပင်၊ တရုတ်ဆီးသီးပင်၊ ချယ်ရီပင်များနှင်အတူ ရိုဇေးစီအီး မျိုးရင်းတွင် ပရူးနပ်မျိုးစု၌ ပါဝင်သည်။ ယင်း၏ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ ပရူးနပ် ကွမ်မျူနစ် ဖြစ်သည်။ ယင်း၏ မူလပေါက်ရာဒေသမှာ ဥရောပတိုက်တောင်ပိုင်းနှင့် အာရှတိုက်အနောက်ပိုင်းတို့ဖြစ်ရာ ထိုမှတဆင့် အမေရိကတိုက်၊ အာရှတိုက်နှင့် ဥရောပအနောက်ပိုင်းတို့သို့ ပျံ့နှံ့သွားကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပေ ၃ဝဝဝ နှင့် ယင်းအထက်မြင့်သော ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်များ၌သာ ပေါက်ရောက်သည်။ ထိုကြောင့် မေမြို့၊ ကလောမြို့နှင့် တောင်ကြီးမြို့များ အနီးအနားတွင် မက်မန်းပင်များကို တွေ့ရသည်။ မက်မန်းပင်သည် ချုံငယ်မျိုး၊ သို့မဟုတ် အပင်ငယ်မျိုးဖြစ်၍ အကိုင်းအခက်အလက် အမြောက်အမြားထိုးထွက်သည်။ ပန်းပွင့်များသည် အဖြူနှင့် အစိမ်းနုနုအရောင်များဖြစ်၍ နွမ်းသွားသည့်အခါ ပန်းရောင်နှင့် အနီရောင်သို့ ပြောင်းသွားတတ်သည်။ များသောအားဖြင့် ပန်းပွင့်များသည် အရွက်များမထွက်မီ ထွက်လာကြသည်။ မက်မန်းပင်အမျိုးပေါင်း မြောက်မြားစွာရှိသည်။
အသီး
မက်မန်းသီးသည် အစေ့မာတစ်စေ့တည်းရှိသည့် အသီးမျိုးဖြစ်၍ ချယ်ရီသီးကလေးများအရွယ်မှ ကြက်ဥအရွယ်ထိအောင် အရွယ်အမျိုးမျိုးနှင့် ပုံသဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးရှိသည်။ အချို့သည် လုံး၍ အချို့မှာ ကြက်ဥပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီးလျှင် အချို့ကား ရှည်မျောမျောရှိသည်။ အခွံသည် ပါး၍ အစိမ်း၊ အဝါ၊ အနီ၊ အပြာ၊ ခရမ်းရောင် စသည်ဖြင့် အရောင်လည်းအမျိုးမျိုးရှိသည်။ မက်မန်းသီးသည် အသားများ၍ အရည်ရွှမ်းသည်။ အလယ်ခေါင်တွင် ပြား၍မာသော အစေ့ကြီးတစ်စေ့ရှိရာ ထိုအစေ့ထဲတွင်မှ မျိုးစေ့ရှိသည်။ မက်မန်းသီးသည် အလွန်အသုံးဝင်သောအသီးဖြစ်သည်။ ယင်းနှင့် အမျိုးတူ အသီးသုံးမျိုးတို့တွင် အာဟာရဓာတ် အများဆုံးပါသော အသီးဖြစ်သည်။ အခြား အသီးများထက် သကြားရာခိုင်နှုန်း ၂ဝ.၁ ပို၍ ပါကြောင်းတွေ့ရသည်။ အချို့ကို မသိုးစာ၊ ထောပတ်၊ ယိုများပြုလုပ်ရာ၌ အသုံးပြုကြသည်။ အချို့ကို အခြောက်ပြုလုပ်၍ စည်သွတ်ကြသည်။
မက်မန်းပင်များကို အဖူးကူးခြင်းဖြင့် အမြောက်အမြား ပွားယူကြသည်။ ပထမတွင် မက်မန်းသီးအစေ့များကို ပျိုးခင်းတွင် အမြောက်အမြားပျိုး၍ ကြီးလာသောအခါ တနေရာရာတွင် ပြောင်း၍စိုက်ကြသည်။ ထို့နောက် အသီးသီးသော မက်မန်းပင်များမှ အဖူးများကိုယူ၍ ထိုပျိုးပင်များ၏ ပင်လုံးတွင် ကူးပေးပြီးလျှင် စည်းထားလိုက်ရသည်။ အဖူးများသည် ပင်လုံးထဲတွင်ပေါက်၍ အညှောင့်များ ထွက်လာသည့်အခါ မူလပျိုးပင်များ၏ အညွန့်များကို ဖြတ်ပေးလိုက်ရသည်။ ကူးသောအဖူးများမှ ထွက်လာသော အကိုင်းအခက်သစ်များသည် အပင်သစ်၏ အညွန့်အတက်များပင် ဖြစ်သည်။ မက်မန်းပင်များကို တစ်ပင်နှင့် တစ်ပင် ၁၆ ပေမှ ပေ ၂ဝ ထိခွာ၍ စိုက်ကြသည်။ စ၍စိုက်ပျိုးသည်မှ ၃ နှစ်နှင့် ၆ နှစ်အတွင်း အသီးသီး၏။ ဤသို့ အဖူးကူး၍ မျိုးပွားယူခြင်းမှ သီးသောအသီးများသည် မူလမိခင်ပင်မမှသီးသော အသီးများလောက်ပင်ကြီးသည်။ အဖူးကူးခြင်း မဟုတ်ဘဲ အစေ့မှ တိုက်ရိုက်ကြီးပြင်းလာသော အပင်များမှ အသီးများကား မူလမိခင်ပင်မမှ သီးသည့်အသီးလောက် မကြီးချေ။ မက်မန်းပင်များသည် ရေမတင်သော နုံးမြေပွများ၌ဖြစ်ထွန်းသည်။ မက်မန်းပင်များသည် အပင်ပိုးများကျရောက်တတ်သဖြင့် ဂရုတစိုက် စိုက်ပျိုးကြရပြီး ပိုးသတ်ဆေးနှင့် အပင်ရောဂါဆေးများကို မပြတ်ပက်ဖျန်း ပေးရသည်။
ကံကြီးရွာ၊ ဗန်းမော်မြို့နယ်
ကံကြီးရွာ(Kangyi)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ ဗန်းမော်မြို့နယ်၊ ကမ္ဘနီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၈၅၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကမ္ဘနီကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၈၃ ဦး၊ မ ၇၉၄ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၅၇၇ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဗန်းမော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အင်းကောက်ရွာ၊ ကလို့ကွင်း
အင်းကောက်ရွာ၊ ကလို့ကွင်း
ရန်ကုန်ပေါက်
ရန်ကုန်ပေါက်
ဂွေးပင်ကြီးရွာ၊ ချောက်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ချောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဘွမ်ဆင်ရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်
ဘွမ်ဆင်ရွာ(Bumhsin)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်၊ ဖော့ဒေါ့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၈၁၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝိုင်းမော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ