cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
လုမ္ဗိနီ
ပြန်လည်ရှာဖွေတူးဖော်မှုများ
လွန်ခဲ့သော ၂ နှစ်ခန့်က ဓာတ်တော်တိုက်အနီးရှိတွင်းကို တူးဖော်ကြည့်ရာ သစ်မြစ်ရုပ်ကြွင်းများ တွေ့ရှိရသဖြင့် ဓာတ်ခွဲစမ်းသပ်ကြည့်သောအခါ အလောင်းတော်မဖွားမြင်မီ နှစ်ပေါင်း ၇၀၀ ခန့်ကတည်းက ပေါက်ရောက်ခဲ့သော သစ်ပင်ဟု အဖြေထွက်သည်။ သစ်မြစ်၏ ဘေးပတ်ဝန်းကျင်ကို တူးဖော်ကြည့်ရာတွင် မြေသားများ ပြောင်ချောတင်းမာ နေပြီး ၎င်းသစ်ပင်ကို လူအများက လှည့်ပတ်ဝိုင်းကာ ပူဇော်ခဲ့သော အထောက်အထားကို တွေ့ရသည်။ အဆောက်အဦး၏ ထောင့်လေးထောင့်ကို တူးဖော်ကြည့်ရာ သစ်သားတိုင်စိုက်ထူထားခဲ့သော ရုပ်ကြွင်းများကို တွေ့ရသည်။ မူလက အလောင်းတော်ဖွားတော်မူရာ သစ်ပင်ကို အလယ်မှထား၍ စောင်းတန်းလေးခုကို သစ်သားဖြင့် တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင်မှ အသောကမင်းကြီးက အုတ်ဖြင့် အစားထိုးတည်ဆောက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းအပြင် ယခုတူးဖော် တွေ့ရှိချက်များအရ ကမ္ဘာ့ပညာရှင်အများစု၏ ယခင်အယူအဆဖြစ်သော ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူရာ သက္ကရာဇ် BC - ၅၆၃ မှ ရှေ့သို့ ရာစုနှစ်တစ်ခု တိုးနိုင်သည်ဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ဗုဒ္ဓဝါဒ သမိုင်းအစဉ်အလာအရ အရှေ့တိုင်းသားများ လက်ခံခဲ့ကြသော ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူရာနှစ် BC - ၆၂၃ ကို အနောက်တိုင်း ပညာရှင်များက နှစ်ခြောက်ဆယ်ခန့် နောက်ကျ၍ ယူဆခဲ့ကြသော်လည်း ယခုတူးဖော် တွေ့ရှိချက်များအရ အနောက်တိုင်းပညာရှင်များ၏ အယူအဆထက် အရှေ့တိုင်းပညာရှင်များ၏ အယူအဆက အဖြေမှန် နှင့်ပိုမိုနီးစပ်နေ ကြောင်းကို တွေ့ရှိရပေသည်။
ရေပူရေအေးနှစ်သွယ်စီးဆင်း၍ အလောင်းတော်အား သွန်းလောင်းရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ရေကန်ကိုလည်း လုမ္ဗိနီဥယျာဉ်တွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။ ဘုရားအလောင်းတော် မြေပြင်ပေါ်သို့ ပထမဆုံး ခြေချသောနေရာကို အုတ်ဖြင့်ဝန်းရံကာ အသောကမင်းကြီးက ဓာတ်တော်တိုက် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ယခုခေတ်၌ ထိုနေရာတွင် ကျည်ကာမှန်ဖြင့် အုပ်ထားပြီး Marker stone ဟုခေါ်သော အမှတ်အသားပြ ကျောက်တုံးရှိသည်။ ၇၀ မီတာရှည်သော ထိုကျောက်တုံးပေါ်၌ အလောင်းတော်၏ ခြေတော်ရာရှိသည်။ ထိုခြေတော်ရာကို အသောကမင်းကြီး က ထည့်သွင်း၍ ဓာတ်တော်တိုက်ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ လုမ္ဗိနီ၌ သာသနာပြုကြွရောက်သီတင်းသုံးတော်မူကြသော သံဃာတော်များအတွက် အသောကမင်းကြီးက ကျောင်းတော်နှင့်ရေတွင်းတို့ကို လှူဒါန်းခဲ့ပြီး ယနေ့တိုင် ရေကန်၏ အရှေ့ဘက်တွင် တည်ရှိနေသေးသည်။ အချို့က ယခုမြင်တွေ့နေရသော ကျောက်စာတိုင်နေရာကို အလောင်းတော် ဖွားမြင်သောနေရာဟု ထင်နေကြပြီး ခြေခုနှစ်လှမ်း လှမ်းပုံ စေတီငယ်များကိုလည်း ထိုနေရာ၌ အလောင်းတော် ခြေခုနှစ်လှမ်း လှမ်းသည်နေရာဟု မှတ်ထင်နေကြသည်၊ အမှန်မှာမူ ဖွားတော်မူရာနှင့် ခြေခုနှစ်လှမ်း လှမ်းတော်မူရာ နေရာသည် မယ်တော်မာယာကျောင်းဆောင်၏ အတွင်းပိုင်း၌ တည်ရှိပြီး ပြင်ပ၌ အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ပြုလုပ်ထားခြင်းသာဖြစ်သည်။
လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး
လုမ္ဗိနီသည် ခတ္တမန္ဒုမြို့မှ ၉ နာရီကြာ ကားလမ်းခရီးနှင့် Bhairahawa မှ မိနစ် ၃၀ ကြာ ခရီးအကွာတွင် တည်ရှိသည်။ အနီးဆုံးလေဆိပ်မှာ Bhairahawa ရှိ ဂေါတမဗုဒ္ဓလေဆိပ် ဖြစ်သည်။
ဓာတ်ပုံများ
== နိုင်ငံခြားဧည့်သည်ဝင်ရောက်မှု (၂၀၁၂-၂၀၁၃) ==
ငှက်ပန်းထိမ်ကြီး
ငှက်ပန်းထိမ်ကြီး သည် ဥဩမျိုးနွယ်ငှက်မျိုးစိတ်တခုဖြစ်ပြီး ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၊ စင်ကာပူနိုင်ငံ၊ ဘူတန်နိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ နီပေါနိုင်ငံ၊ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် မတ်လ ၁၅ ရက်မှ စက်တင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့အထိ ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ဓနော်ဝရွာ၊ ဓနော်
ဓနော်ဝရွာ၊ ဓနော်
မအိုင် (ရေပြန်)ရွာ၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်
မအိုင် (ရေပြန်)ရွာ (Maaing (Yaepyan))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ အလယ်ချောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၀၇၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အလယ်ချောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၈၃၂ ဦး၊ မ ၂၇၇၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၆၀၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရပ်စောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပေါက်တော
ပေါက်တော
ကိုးကား
ပေါက်တော
ကြီးကုန်းရွာ၊ ချင်းကုန်း
ကြီးကုန်းရွာ၊ ချင်းကုန်း
အစ်ကုကန်
အစ်ကုကန် သည် အီဂျစ်နိုင်ငံတွင် တည်ရှိသည့် ကန်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ဧရိယာည် ၆၂,၇၈ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂၄.၂၄ စတုရန်းမိုင်) ရှိသသည်။ ၎င်းကန်သည် Mediterranean ပင်လယ်နှင့် ချိတ်ဆက်နေသည်။ ဤကန်သည် အစ်ကုမြို့၏ အနောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အီဂျစ်နိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
Omegaverse
Omegaverse, A/B/O (“ alpha/beta/omega” အတွက်အတိုကောက်) သည်မှန်းဆစိတ်ကူးယဉ်ဝတ္ထုအမျိုးအစားတစ်ခုဖြစ်ပြီးမူလက erotic slash fan fiction အမျိုးအစားဖြစ်သည်။ ဇာတ်လမ်းအမျိုးအစားများကိုလူသားများကကြီးစိုးသော "alphas"၊ ကြားနေ "betas" နှင့်လက်အောက်ခံ "omegas" တို့၏လွှမ်းမိုးမှုအဆင့်သို့ခွဲခြားထားသည်။ ဤဝေါဟာရများသည်တိရစ္ဆာန်များတွင်လူမှုအဆင့်အတန်းကိုဖော်ပြရန် ethology ၌သုံးသောစကားများမှဆင်းသက်လာသည်။
အမျိုးအစားလက္ခဏာများ
Omegaverse ဝတ္ထုသည် ပုံမှန်အားဖြင့်လိင်ဆက်ဆံခြင်းနှင့် သက်ဆိုင်သောကြောင့် လူသားများတွင် ဝံပုလွေသို့မဟုတ်အခြား canid ကဲ့သို့အမူအကျင့်များကိုအဓိကထားသည်။ ၎င်းတွင် rutting နှင့်အပူသံသရာ၊ alphas နှင့် omegas အကြား pheromonal ဆွဲဆောင်မှု၊ knots ("knotting") ပါဝင်မှု၊ အနံ့အမှတ်အသား၊ မွေးမြူရေးနှင့်ထုတ်ပိုးတည်ဆောက်ပုံများ ပါဝင်သည်။ omegas အထီးများသည်မကြာခဏကိုယ်ဝန်ရနိုင်သည်ဟုမျှော်မှန်းကြသည်။ အမျိုးအစားသည် မကြာခဏဝံပုလွေများ သို့မဟုတ် အခြားအံ့ဩဖွယ်သတ္တဝါများရှိနေခြင်းကဲ့သို့ အခြားစိတ်ကူးယဉ်ဒြပ်စင်များကိုဖော်ပြသည်။ အချို့အလုပ်များသည် ဇာတ်နိမ့်စနစ်တစ်ခုကိုမိတ်ဆက်ပေးခဲ့ပြီး၊ Alphas များကိုအထက်တန်းလွှာလူတန်းစားများအဖြစ်သရုပ်ဖော်ခဲ့သလို Omegas သည်အောက်ခြေအဆင့်တွင်ရှိပြီးခွဲခြားဆက်ဆံမှုကိုရင်ဆိုင်ရသည်။ လိင်တူဆက်ဆံခြင်း Omegaverse လက်ရာများကိုထုတ်လုပ်ခဲ့သော်လည်း Omegaverse အကျင့်များသည်အမျိုးသား-အမျိုးသားစုံတွဲများကိုအများဆုံးအာရုံစိုက်သည်။
သမိုင်း
Omegaverse နှင့်ဆက်နွယ်သောအမျိုးအစားများသည် ၁၉၆၀ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းများတွင်အမေရိကန်ရုပ်မြင်သံကြားစီးရီး Star Trek ကို အခြေခံ၍ ပရိသတ်အချစ်ဇာတ်လမ်းများပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ၁၉၆၇ ဇာတ်လမ်းတွဲ "Amok Time" သည် Vulcan အထီးများအဖော် ပြု၍ သေဆုံးစေသော Vulcan မိတ်လိုက်သံသရာ၏သဘောတရားကိုမိတ်ဆက်သည်။ Pon farr သည် Star Trek fandom တွင်ပရိသတ်လက်ရာများအတွက်အထူးကြံစည်မှုတစ်ခုဖြစ်လာပြီးအထူးသဖြင့် Kirk/Spock တွဲဖက်မှုကိုအာရုံစိုက်သော fan fiction ဖြစ်သည်။ လူသားများအကြားမိတ်လိုက်ခြင်းနှင့်အပူသံသရာအယူအဆကိုနောက်ပိုင်းတွင်အခြား fandoms များကလက်ခံခဲ့ပြီး Omegaverse subgenre ၏အဓိကဖြစ်လာခဲ့သည်။
ခေတ်ပြိုင် Omegaverse subgenre ၏မူလအစသည်ပုံမှန်အားဖြင့်အမေရိကန်ရုပ်မြင်သံကြားစီးရီး Supernatural ကိုဝန်းရံထားသော fandom ကြောင့်ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်စိတ်ကူးယဉ်စိတ်ကူးယဉ်အနုပညာလက်ရာတစ်ခုဖြစ်သော Supernatural သရုပ်ဆောင်များဖြစ်သော Jared Padalecki နှင့် Jensen Ackles တို့ကသူတို့၏လိင်တံတွင်အဖုများရှိနေသော "alpha" အထီးများ၊ ၂၀၁၀ ခုနှစ်နို ၀ င်ဘာလတွင် Supernatural fan fiction community တွင်အလားတူအလုပ်တစ်ခုကိုတင်ခဲ့ပြီး alphas, betas နှင့် omegas တို့ကိုအခြေခံကျသောအသုံးအနှုန်းများကိုသုံးခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင်၎င်းအမျိုးအစားသည်အခြားပရိသတ်အသိုင်းအဝိုင်းများသို့အထူးသဖြင့် ၂၀၁၃ ရုပ်မြင်သံကြားဇာတ်လမ်းတွဲ Hannibal နှင့် ၂၀၁၁ ရုပ်မြင်သံကြားဇာတ်လမ်းတွဲ Teen Wolf တို့ကိုအဓိကထားသည်။
သက်ရောက်မှု
၂၀၂၀ ခုနှစ်အထိ Omegaverse fan လက်ရာ ၇၀၀၀၀ ကျော်ကို fan fiction ၀ က်ဘ်ဆိုက်၏ကျွန်ုပ်တို့၏ကိုယ်ပိုင်စာအုပ်တွင်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ဤဆင်းသက်လာသည့်လက်ရာများအပြင် Omegaverse သည်မူရင်းစီးပွားဖြစ်စိတ်ကြွစေသောစိတ်ကူးယဉ်ဝတ္ထုအမျိုးအစားဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ် J.L. Langley ၏သတိပေးမှုနှင့်အတူ ၂၀၀၇ ဝတ္ထုကို Omegaverse tropes ဖြင့်ပထမဆုံးစီးပွားဖြစ်ထုတ်ဝေသောဝတ္ထုအဖြစ်မှတ်သားခဲ့သည်။ ထို့အပြင်၊ ဇန်နဝါရီမှဇွန်လ ၂၀၂၀ အထိ Amazon တွင် Omegaverse ဝတ္ထု ၂၀၀ ခန့်ကိုထုတ်ဝေခဲ့သည်။ Omegaverse သည်စီးပွားဖြစ်နှင့်စီးပွားဖြစ်မဟုတ်သော yaoi (အမျိုးသား-အမျိုးသားစုံတွဲများပါဝင်သော manga) ၏မျိုးခွဲတစ်ခုဖြစ်သည်။
မူပိုင်ခွင့်တရားစွဲဆိုမှု
၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင်စာရေးဆရာ Addison Cain သည် Omegaverse genre tropes များပါဝင်သော Born to be Bound ဝတ္ထုကိုထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်ဧပြီလတွင်က ာainန်နှင့်သူမ၏ထုတ်ဝေသူ Blushing Books တို့သည် သူမ၏ထောင်စုနှစ်မူပိုင်ခွင့်ဥပဒေ (DMCA) ကိုစာရေးသူ Zoey Ellis အားသူမ၏ ၂၀၁၈ ဝတ္ထု Crave to Conquer အတွက်သတိပေးစာတင်ခဲ့သည်။ ကာainနသည် Ellis အားလိမ်လည်မှုနှင့်မူပိုင်ခွင့်ချိုးဖောက်မှုတို့ဖြင့် စွပ်စွဲခဲ့ပြီး Born to be Bound နှင့် Crave to Conquer နှစ်ခုစလုံးတွင် Omega female and Alpha male ဖြစ်သောဗဟိုစုံတွဲတစ်တွဲကိုအ ာရုံစိုက်ပြီးနှိမ်နင်းခြင်းအားဖြင့်သူတို့၏ဒုတိယလိင်ကိုဖုံးကွယ်သော Omegas ၏သဘောတရားများကိုထည့်သွင်းသည်။ Omegas သည်ရှားပါးပြီးတန်ဖိုးထားသောအဖော်ဖြစ်သည်။ DMCA ၏တောင်းဆိုမှုကြောင့် Ellis ၏စာအုပ်များသည်အွန်လိုင်းရောင်းသူများထံမှလပေါင်းများစွာဖယ်ရှားခံခဲ့ရသည်။
Ellis နှင့်သူမ၏ထုတ်ဝေသူ Quill Ink Books တို့သည် နောက်ပိုင်းတွင်ကာainနနှင့် Omegaverse အမျိုးအစားများတွင်တရားဝင်ပိုင်ဆိုင်မှုကိုတရားဝင်ပိုင်ဆိုင်ခွင့်မရှိဟု အကြောင်းပြ၍ Quill Ink မှတရားဝင်တရားစွဲဆိုမှုကိုတင်သွင်းခဲ့သည်။ Blushing Books သည် ၂၀၁၉ တွင်အခြေချခဲ့ပြီး Quill Ink နှင့် Ellis နှစ် ဦး စလုံးအားမဖော်ပြနိုင်သောငွေကြေးပမာဏကိုပေးခဲ့သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်စက်တင်ဘာလတွင် Ellis နှင့် Quill Ink တို့က DMCA မူပိုင်ခွင့်တောင်းဆိုမှုသည်မှားယွင်းပြီးအန္တရာယ်ရှိကြောင်းငြင်းဆိုကာက ာainနအားသီးခြားအရပ်ဘက်တရားစွဲဆိုမှုတစ်ခုပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင်ဗာဂျီးနီးယားတရားရုံးတစ်ခုကတရားမဝင်စွဲချက်ဖြင့်ပယ်ချခဲ့သည်။ The တရားစွဲဆိုမှုများကို The New York Times ကဖုံးလွှမ်းထားသည်။ ကာ Cန၏ မျက်နှာသာပေးသောဆုံးဖြတ်ချက်သည် ပန်ကာမှထုတ်လုပ်သော ပစ္စည်းအပေါ်အခြေခံသောစီးပွားရေးဆိုင်ရာ တရားဝင်လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများကို ချမှတ်နိုင်ခဲ့သည်ကို သတိပြုမိသည်။ The Times ကဤအမှုကိုဥပမာအားဖြင့် "သူတို့၏ပြိုင်ဘက်များကိုနှိမ်နင်းရန်စာရေးဆရာများကအသိဉာဏ်ပစ္စည်းဥပဒေကိုလွယ်လွယ်ကူကူလက်နက်ဖြင့်မည်သို့ပစ်နိုင်သနည်း" ဟုဖော်ပြထားသည်။
အိုစမာ ဘင်လာဒင်
အိုစမာဘင်လာဒင် ကို ၁၉၅၇-ခုနှစ်၌ ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ ရီယာဒ်မြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး ဖခင်မှာ မိုဟာမက်ဘင်လာဒင် ဆိုသူ ဆော်ဒီအာရေဗျ ဆောက်လုပ်ရေး လုပ်ငန်း ကုမ္ပဏီသူဌေးကြီး ဖြစ်၍ မိခင်မှာ ဆီးရီးယားနိုင်ငံသူ ဖြစ်လေသည်။ အိုစမာသည် အရပ် ၆-ပေ ၅-လက်မ၊ ကိုယ်အလေးချိန်ပေါင် ၁၆၀-ခန့် ရှိပြီး စကားပြောလျှင် သိမ်မွေ့ညင်သာစွာ ပြောတတ်သည်။
သူ့ကိုတွေ့လိုက်လျှင် ကြည်ညိုလေးစားဖွယ် ကောင်းလောက်အောင် တည်ကြည်သော ဥပဓိရုပ်ရှိသည်။ ကဗျာ ဝါသနာပါ၏။ ကဗျာကို ဖတ်ရုံသက်သက် မဟုတ် ကဗျာလည်း ရေးသည်။ ၂၀၀၁-ခုနှစ်က ယီမင်နိုင်ငံ ဆိပ်ကမ်းတွင် ဆိုက်ကပ်ထားသော အမေရိကန် ဖျက်သင်္ဘော ယူအက်စ်အက်ကိုးလ်ကို ဖောက်ခွဲပြီး လေးလ အကြာတွင် အိုစမာ၏ သား မိုမာမယ်ကို အာဖဂန်နစ္စတန် နိုင်ငံ ကွန်ဒါဟာမြို့တွင် မင်္ဂလာဆောင်စဉ် အိုစမာက ကဗျာတစ်ပုဒ် ရေးစပ်ခဲ့သည်။ ယူအက်စ်အက်ကိုးလ်ကို ဖောက်ခွဲခံရစဉ် အမေရိကန် ရေတပ်သား ၁၇-ယောက် သေဆုံးခဲ့ရသည့် အဖြစ်ကို အိုစမာက ခံစားပြီး ရေးစပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုကဗျာပါသော ဗွီဒီယို တိတ်ခွေကို အရှေ့အလယ်ပိုင်းနှင့် ပါကစ္စတန် နိုင်ငံတို့တွင် ဖြန့်ဝေ ရောင်းချနေသည်။ အခြား မစ္စလာမ် နိုင်ငံများ၌လည်း ရောင်းသည်။ `ကိုးလ် ဖောက်ခွဲရေးသမားများ´ဟု ကဗျာကို ခေါင်းစဉ်ပေးထားသည်။ ယူအက်စ် အက်စ်ကိုးလ် သင်္ဘော ဖောက်ခွဲခံရ၍ သင်္ဘောဘေးနံ အပေါက်ကြီးပုံ၊ အေကေ၄၇-ရိုက်ဖယ်ကို အိုစမာဘင်လာဒင် ပစ်ခတ်နေပုံတို့ကို မိနစ်(၁၀၀)ကြာပြနိုင်သည့် ဗွီဒီယိုအခွေဖြင့် ဝါဒဖြန့် ရောင်းချသည်။ အခွေ၏ နာမည်မှာ `ဖျက်သင်္ဘော ကိုးလ်ကို ဖောက်ခွဲခြင်း´ဖြစ်သည်။ ထိုအခွေတွင် အိုစမာဘင်လာဒင်က `ကြီးမားတဲ့ ယုံကြည်ချက်နဲ့အတူ သေးငယ်တဲ့ လုပ်ရပ်တွေက ယနေ့ခေတ် စစ်အင်အား အတောင့်တင်းဆုံး ရန်သူကို အနိုင်တိုက်နိုင်တယ်။ အမေရိကန်ဟာ ထင်တာထက် အများကြီး အားနည်းလွန်းလှတယ်´ဟု ပြောပြီး သူ၏ အသေခံ ဖောက်ခွဲရေးသမားများကိုလည်း `သင်တို့အနေနဲ့ မလိုအပ်ဘဲ မသေရဘူး၊ သင်တို့ရဲ့ အသက်တွေဟာ ဘုရားသခင်ရဲ့ လက်ထဲမှာ ရှိတယ်´ဟု အားပေးပြောဆိုထားသည်။
အိုစမာဘင်လာဒင်၏ သားတစ်ဦးဖြစ်သူ အိုမာ အိုစမာ ဘင်လာဒင် (၂၇နှစ်)သည် ဗြိတိန်နိုင်ငံသား အဖြစ်မှ ငြင်းဆိုခြင်းခံရသည်။ သို့ပါသော်လည်း လန်ဒန် အာဏာပိုင်များက နိုင်ငံသားအဖြစ် စဉ်းစားနေပါကြောင်း ယမန်နေ့ မေလ(၁)ရက် ကြာသပတေးနေ့က ၎င်း၏ ဇနီးဖြစ်သူမှ အီဂျစ်နိုင်ငံ၊ ကိုင်ရိုမြို့၌ သတင်းမီဒီယာသို့ ထုတ်ဖော်ပြောဆို လိုက်သည်။ ဇနီးဖြစ်သူ ဂျိန်း ဖဲလ်လစ် ဘရောင်း( ဇိုင်နာ အရှ်လာဘတ် ) နှင့် အိုမာ အိုစမာ ဘင်လာဒင် သတ္တုဟောင်းများ ရောင်းဝယ်သူ အိုမာ အိုစမာ ဘင်လာဒင်သည် ဗြိတိန်နိုင်ငံဖွား ဇနီးဖြစ်သူ ဂျိန်း ဖဲလ်လစ် ဘရောင်း (ဇိုင်နာ အရှ်လာဘတ်) နှင့် အီဂျစ်နိုင်ငံ ကိုင်ရိုမြို့တွင် အတူနေထိုင်လျက် ရှိပြီ၊ ဇနီးဖြစ်သူမှာ အင်္ဂလန်နိုင်ငံရှိ သူမ၏ အိမ်သို့ ပြန်ရန် စိတ်အား ထက်သန်လျက် ရှိသည်။ ဇနီးဖြစ်သူမှာ အေပီသတင်းဌာနသို့ ဗြိတိန်ကောင်ဆယ်လာမှ အိုမာ၏ ဗြိတိန်နိုင်ငံသား အဖြစ် ငြင်းဆန်ခြင်းခံရသော တရားဝင်စာကို ထုတ်ပြပြီး၊ ပြည်သူလူထု ဆန္ဒကြောင့် မဟုတ်ဟုဆိုသည်။ အမည် မဖော်လိုသော ဗြိတိသျှ အရာရှိတဦးကမူ အဖေဖြစ်သူ၏ စီစဉ်မှုကြောင့် ၂၀၀၅ခုနှစ် ဇွန်လိုင် (၇)ရက်က လူ ၅၂ယောက် သေဆုံးသော လန်ဒန်ဗုံးခွဲတိုက်ခိုက်မှု ကြောင့်ဟုဆိုသည်။ အိုမာမှာ အဖေဖြစ်သူကြောင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသားအဖြစ်မှ ငြင်းဆိုခြင်းခံရသည်ဟု မပြောဆိုသော်လည်း မီဒီယာနှင့် တွေ့ဆုံရာတွင် မူဆလင် အာရပ်ကမ္ဘာ နှင့် အနောက်ကမ္ဘာတို့ ကြားတွင် ငြိမ်းချမ်းရေး သံတမန် ဖြစ်ချင်သည်ဟု ဖြေဆိုသည်။ ဇနီးဖြစ်သူမှာ ခင်ပွန်းဖြစ်သူ ဗြိတိန်နိုင်ငံသား အဖြစ်မှ ငြင်းဆန်ခြင်းခံရမှုမှာ မီဒီယာ ပယောဂမပါဟု ဖြေဆိုသည်။ ဗြိတိသျှပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာနမှာမှု ယခုကိစ္စမှာ တဦးချင်း၏ ပုဂ္ဂလိက ကိစ္စများဖြစ်သဖြင့် မှတ်ချက်မပေးလိုဟု ငြင်းဆန်သည်။ အိုမာမှာ အိုစမာဘင်လာဒင်၏ ၁၉ယောက်မြောက်သော သားသမီးထဲမှ တဦးဖြစ်ပြီး၊ လွန်ခဲ့သောနှစ်မှ အသက် (၅၂)နှစ်အရွယ် ဂျိန်း ဖဲလ်လစ် ဘရောင်း ဗြိတိန်နိုင်ငံသူအား လက်ထပ်စဉ် ပါပါရာဇီ တို့၏ ဒဏ်ကို အတော်ခံရသည်၊ ဇနီးဖြစ်သူမှာ နောင်တွင် ဇိုင်နာ အရှ်လာဘတ် ဟုအမည်ပြောင်းလိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဖခင်ဖြစ်သူ အိုစမာ ဘင်လာဒင်မှာ ပါကစ္စတန်နှင့် အာဖကန်နစ္စတန် နယ်စပ်တွင် ပုန်းခိုလျက် ရှိသည်ဟု အများ ယူဆလျက် ရှိသည်။
ဂါဇာအရှုပ်
အစ္စရေး မြေပြင်တပ်များ ဂါဇာစီးတီးသို့ တပ်ဖြန့်ဝင်ရောက်နေပြီဖြစ်သော ဇန်နဝါရီလ (၁၅)ရက်နေ့၊ နေ့လယ်ပိုင်းတွင် ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး ဘန်ကီမွန်းက အစ္စရေးခေါင်းဆောင်များကို အပစ်အခတ် ရပ်စဲရေးအတွက် အပြင်းအထန် ဖိအားပေးခဲ့ပြီး အစ္စရေးဘက်မှလည်း (၁၀)ရက်ကြာ အပစ်အခတ် ရပ်စဲရေးအတွက် သဘောတူရန် စဉ်းစားနေပြီဟု သိရသည်။ ယခုအခါတွင် အစ္စရေးစစ်ကြောင်းများသည် ဂါဇာစီးတီး မြို့တော်ကို ဝန်းရံထားပြီးဖြစ်သလို တိုက်ခိုက်ရေးရဟတ်ယာဉ်များကလည်း မြို့တွင်းမှ ပစ်မှတ်များကို သည်းသည်းမည်းမည်း ပစ်ခတ်နေဆဲဖြစ်ကြောင်း ထိုဒေသတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသည့် စစ်သတင်းထောက်များက ပြောကြားခဲ့သည်။ အီဂျစ်အစိုးရသည် အပစ်အခတ် ရပ်စဲရေးအတွက် အတက်ကြွဆုံး ပါဝင်ဆွေးနွေးခဲ့ပြီး ယခုအခါ အစ္စရေးစစ်သည် (၁၄)ဦးနှင့် ပါလက်စတိုင်းဦးရေ အနည်းဆုံး (၁၀၀၀)ကျော်မျှ သေဆုံးခဲ့ပြီးဖြစ်ကြောင်း နိုင်ငံတကာ ကြက်ခြေနီအဖွဲ့က သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
ကွယ်လွန်ခြင်း
၂၀၁၁ မေ တစ်ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်သမ္မတ အိုဘားမားက ဘင်လာဒင် သေဆုံးပြီဖြစ်ကြောင်း ကြေညာလိုက်သည်။ ပါကစ္စတန် အဘော့တာဘက်မြို့ရှိ အိုစမာဘင်လာဒင် ပုန်းခိုနေသော အဆောက်အုံထဲသို့ အမေရိကန်ကွန်မန်ဒို ၃၀ ခန့်က ရဟတ်ယာဉ်နှစ်စီးဖြင့် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ အိမ်တွင်းရှိလူများနှင့် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် ဦးခေါင်း ကျည်မှန်ပြီး ဘင်လာဒင် သေဆုံးခဲ့သည်။ အမေရိကန်တို့က ၂၄ နာရီအတွင်း သူ့အလောင်းကို ပင်လယ်တွင်းပစ်ချသင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။၊
တရားဥပဒေ စိုးမိုးမှု
တရားဥပဒေ စိုးမိုးမှု၏ စည်းမျဉ်းဟူသည် တရားဥပဒေနှင့်ညီညွတ်သောနီတိ ဖြစ်ပြီး မည်သူမျှ ဥပဒေ ကိုကျော်လွန် မရကြောင်း နှင့် မည်သူ့ကိုမှ ဥပဒေ ကို မချိုးဖောက်ဘဲနှင့် နိုင်ငံတော်မှ အပြစ်ပေးခွင့်မရှိကြောင်း တို့ပါဝင်သော အယူ အဆသဘောတရားများ ဖြစ်သည်။ တရားဥပဒေ စိုးမိုးမှုများသည် နိုင်ငံအာဏာပိုင်တို့မှာ ဥပဒေကိုကျော်လွန်၍ နေသည် (rex lex)(ရပ်(ဇ်) လက်(ဇ်)) ဟူသည့် ရောမ ဥပဒေ နှင့် အခြားသောတရားစီရင်ရေးစနစ်တို့၏လက္ခဏာသဘောတရားမှကွဲပြားကြောင်းပြရန်ထားရှိခြင်းဖြစ်သည်။ စကားအသုံးအနှုန်းအား၁၇ရာစုကတည်းကအသုံးပြုခဲ့သော် လည်း အတွေးအခေါ်သဘောတရားမှာ ကြာခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ ဥပမာ - ဂရိတွေးခေါ်ပညာရှင် Aristotle (အရစ္စတိုတယ်) အဆိုရှိခဲ့သည်မှာ “ဥပဒေဟူသည် အုပ်ချုပ်မှု ဖြစ်သင့်သည်”
ရေတွင်းညောင်ပင်ရွာ၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်
ရေတွင်းညောင်ပင်ရွာ (Yaetwinnyaungpin)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်၊ ကမ္ဘားနီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၂၃၆၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကမ္ဘားနီကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၈၀ ဦး၊ မ ၈၅၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၃၇ ဦးနေထိုင်သည်။
တရားဥပဒေ စိုးမိုးမှု
တရားဥပဒေ စိုးမိုးမှုတို့မှ လွတ်မြောက်ရန် တစ်နည်းမှာ ဥပဒေထုတ်ပြန်ခြင်းဟူသည်တွင် တရားဥပဒေ၏ လိုအပ်သော ပင်ကိုအရည်အချင်းပါသည် ကို ငြင်းဆန်မှုပြုခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဥပဒေ၏စည်းမျဉ်းတို့ကို “အလွန်ပင် မှန်းဆ ရခက်သော သဘောတရား”ဟုလည်းဖော်ပြပြီး “နားလည်မှုတို့ဖောက်ပျက်သွေဖည်ခြင်း”အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိ လာစေသည်။ တရားဥပဒေ စိုးမိုးမှုမှ အနည်းဆုံး အတွေးအခေါ်ယူဆချက် နှစ်ရပ် ကိုအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်နိုင်သည်။ တရားဥပဒေ စိုးမိုးမှု၏ သမားရိုးကျ သို့မဟုတ် ဖွင့်ဆိုချက် "ပါးပါး" နှင့် စစ်မှန်သော သို့မဟုတ် "ထူပြွန်းသော" ဖွင့်ဆိုချက်တို့ ဖြစ်သည်။ သမား ရိုးကျ ဖွင့်ဆိုချက်မှာ ဥပဒေကိုယ်တိုင်၏ "ဖြစ်ရုံကလေး" အကြောင်းကို ဝေဖန်ခြင်းမဟုတ်သော်လည်း တရားဥပဒေ စိုးမိုးမှုနှင့် ညီညွတ်စွာရှိသင့်ရှိထိုက်သည့် တရားဝင်ဘောင်ပုံသဏ္ဌာန်တစ်ခုအဖြစ် တိကျသော လုပ်ငန်းစဉ်များဆိုင်ရာ ပင်ကိုအရည်အချင်းတို့ဖြင့်သတ်မှတ်သည်။ တရားဥပဒေ စိုးမိုးမှုတို့၏ စစ်မှန်သော အတွေးအခေါ် ယူဆ ချက်များမှာမူ ယင်းထက်ကျော်လွန်ပြီး တရားဥပဒေ စိုးမိုးမှုများအပေါ်တွင် အခြေခံသော သို့မဟုတ် ထိုမှ ဆင်းသက် လာသော ထိုထိုသော စစ်မှန်သည့် အမှန်တရားများပါဝင်သည်။
သမိုင်းမှတ်တမ်း
ယခုခေတ်တွင် "တရားဥပဒေ စိုးမိုးမှု" များဟူသည် လူသုံးများလာပြီဖြစ်သောဖော်ပြချက် ဖြစ်၍ A. V. Dicey (အေ.ဗီ ဒိုင်စီ) မှာ ဂုဏ်ယူဖွယ်ရာဖြစ်သော်လည်း တရားဝင်သော အတွေးအခေါ်၏ တိုးတက်မှုမှာ သမိုင်းတစ်လျှောက် ရှေးကျသော လူမှုတိုးတက်မှုများဖြစ်သည့် ရှေးဟောင်းဂရိ၊ ရှေးဟောင်းတရုတ်၊ ရှေးဟောင်း မီဆိုပိုတေမီးယား နှင့် ရှေးခေတ်ရောမ တို့မှတဆင့်ပြန်လည် ခြေရာကောက်နိုင်သည်။
ရှေးကျမှု
အနောက်တိုင်းအတွေးအခေါ်ပညာ တွင် ပလေတို ၏စံပြု တွေးခေါ်ပညာရှင်ဘုရင်မင်းမြတ် ကဲ့သို့ ရှေးခေတ်ဂရိ တို့ သည် အကောင်းဆုံးသူများနှင့် အုပ်ချုပ်သော အကောင်းဆုံး အစိုးရပုံစံရှိခဲ့သည်ဟု စတင်သတ်မှတ်ခံခဲ့ရသည်။ ပလေတိုသည် မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ အကောင်းဆုံးသောသူသာလျှင် ထုတ်ပြန်ပြီးသော ဥပဒေတို့ကို လိုက်နာမှုပြုရာတွင် ကောင်းမွန်စွာပြုလုပ်နိုင်မည်ဟု မျှော်လင့်ထားပြီး အဘယ်ကြောင့်ကို ရှင်းပြထားသည်မှာ -
ဥပဒေဟူသည် အခြားလုပ်ပိုင်ခွင့်ရှိသူများကို ရည်ညွှန်းပြီး ကိုယ် ကိုယ်တိုင်အတွက်ဘာမှမပါလျှင် နိုင်ငံတစ်ခုပြိုလဲမှုမှာ ကျွနု်ပ်၏အမြင်အရ သိပ်ဝေးလှမည်မဟုတ်၊ သို့သော် ဥပဒေဟူသည် အုပ်ချုပ်သူတို့၏ ဆရာသခင်ဖြစ်ပြီး၊ အုပ်ချုပ်သူ တို့မှာ ၎င်း၏ကျေးကျွန်များ ဖြစ်မည်ဆိုလျင် ဤအခြေအနေသည် ကတိကဝတ်အပေးနိုင်ဆုံးအချိန်ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံအပေါ် တွင် နတ်ဒေဝတာတို့ ရွာသွန်းသော ကောင်းချီးမင်္ဂလာအားလုံးတို့ကို လူသားတို့ခံစားရမည်ဖြစ်သည်။
ပလေတိုထက်၊ Aristotle (အရစ္စတိုတယ်) က အမြင့်ဆုံးအုပ်ချုပ်သူများကို ဥပဒေကို စောင့်ရှောက်ရန် နှင့် ထမ်း ဆောင်ပေးရန် ထက်ပိုမိုသော အခွင့်အာဏာတို့ ကိုင်ဆောင်ခြင်းကို အပြတ်ဆန့်ကျင်ခဲ့သည်။ တနည်းအားဖြင့် Aristotle (အရစ္စတိုတယ်) က တရားဥပဒေ စိုးမိုးမှုဟူသည်ကို-နိုင်ငံသားတစ်ဦးတစ်ယောက်ထက် ဥပဒေကအုပ်ချုပ်သည်မှာ ပိုမိုသင့်လျော်မှုရှိသည်။ တူညီသောအယူအဆ တို့အရ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို စောင့်ရှောက်မှုပေးသူသက်သက် နှင့် ဥပဒေတို့အား အလုပ်ကျွေးပြုသူတို့အဖြစ် သတ် မှတ်ကာ အထူးအခွင့်အာဏာ ပေးအပ်လိုက်လျှင် အကျိုးဖြစ်ထွန်းနိုင်ခြေ ရှိနိုင်သည်ဟူ၍ ထောက်ခံမှုပြုခဲ့သည်။
ရှေးခေတ် ရောမ နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင် Cicero (ဆီဆာရို) အဆိုအရ “ကျွန်ုပ်တို့အားလုံးသည် လွတ်လပ်နိုင်မည်ဖြစ်၍ ဥပဒေကိုအလုပ်အကျွေးပြုသူများဖြစ်သည်။”ရောမသမ္မတနိုင်ငံစနစ်တွင်လည်း အငြင်းပွားဖွယ် ရာဇဝတ် တရား သူကြီးတို့ကို သူတို့တာဝန်ထမ်းဆောင်ကာလ ကုန်ဆုံးသောအခါတွင် ခုံရုံးတင် စစ်ဆေးမှု ပြုနိုင်သည်။ ရောမ အင်ပါယာလက်အောက်တွင် အုပ်ချုပ်သူအကြီးအကဲသည် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအရကင်းလွတ်ခွင့်ရှိသည် (legibus solutus) (လီဂီဘတ်(စ်) ဆိုလူတပ်(စ်))။ သို့သော် မကျေနပ်ချက်၊နစ်နာချက်ရှိသူများသည် တရားဥပဒေအရ စွဲဆို၍ ဘဏ္ဍာ ကို တောင်းဆိုနိုင်သည်။ ရှေးခေတ် တရုတ်ပြည် တွင် ၃ ရာစု ခရစ်တော်မပေါ်မီကာလအတွင်း ဥပဒေပြုရေး ကျောင်းတော်မှ အဖွဲ့ဝင်များသည် အုပ်ချုပ်ရေးအတွက် လက်နက်အဖြစ် ဥပဒေကိုအသုံးပြုခြင်းကို ထောက်ပြခဲ့သည်။ သို့သော် "တရားဥပဒေ စိုးမိုးမှု" နှင့် ဆန့်ကျင်လျက် "ဥပဒေဖြင့် အုပ်ချုပ်ခြင်း" ဟူ၍ တိုးမြှင့်ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အမြင့်ဆုံးသော အရာရှိ မင်းကြီးများကို ဥပဒေအထက်တွင် ထားရှိခြင်းဖြစ်သည်။ သိသာသောခြားနားမှုမှာ Huang-Lao  (ဟွမ်းလောင်) Daoism (တာအို ဝါဒ) ကျောင်းမှ ဥပဒေဆိုင်ရာ ယထာဘူတဝါဒီ ကို ငြင်းဆို၍ အုပ်ချုပ်သူပင် လက်ခံ မှုပြုရသော သဘာဝတရား ဥပဒေ ကို ထောက်ခံမှုပြုခဲ့သည်။
အလယ် ခေတ်
အစ္စလမ် ဥပဒေသိပ္ပံပညာ တွင် တရားဥပဒေစိုးမိုးမှုတို့သည် တစ်ဆယ့်နှစ်ရာစု မတိုင်ခင်ကပင် ပေါ်ထွက်နေပြီး ထို့ ကြောင့် မည်သည့် အရာရှိအုပ်ချုပ်သူတို့မှ ဥပဒေကိုကျော်လွန် မတောင်းဆိုနိုင်ကြောင်း၊ မွတ်ဆလင် အုပ်ချုပ်သူများပင် မရ ဟု ဆိုသည်။ သို့သော် ယင်းမှာ လောကီရေးရာ ဥပဒေအတွက် ကိုးကားချက် မပြုနိုင်သော်လည်း အစ္စလမ် ကိုးကွယ် မှုဆိုင်ရာဥပဒေ တွင် ရှရီယာဥပဒေ ပုံစံနှင့် ကိုးကားနိုင်သည်။ အေဒီ ၁၂၁၅ တွင်၊ အင်္ဂလန်တွင် ထိုနည်းတူ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ဂျွန်ဘုရင် မှ သူကိုယ်တိုင်လည်း လိုက်နာပြီး အင်္ဂလန်၏ အနာဂတ် ဦးသျှောင်တို့ နှင့် ရာဇဝတ်တရားသူကြီးတို့ တရားဥပဒေ စိုးမိုးမှု အတွင်း အနည်းဆုံး တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းရှိနေရန် အဖြစ် Magna Carta (မက်နာ ကာတာ) ကို လက်မှတ် ရေးထိုးခဲ့သည်။
ယနေ့ခေတ်
၁၆၁၀ တွင် အင်္ဂလန်ဘုရင်ဂျိမ်းစ် ၁ သို့ အောက်လွှတ်တော် မှ ပန်ကြားလွှာတွင် - ဘုန်းတော်ကြီးမြတ်လှသော အရှင်မင်းမြတ်၏လက်အောက်ခံဖြစ်တော်မူသည့် ဤတိုင်းပြည်ကြီးသည် အရှင်၏ တော် ဝင် ဘိုးတော်ဘေးတော် ဘုရင်များနှင့်မိဖုရားများ အုပ်စိုးမှုအောက်တွင် ပျော်ရွှင်မှုသုခများ နှင့် လွတ်လပ်ငြိမ်းချမ်းမှု တို့အလည်တွင် များစွာပျော်ရွှင်ခဲ့သည်။ တိုင်းပြည်ဦးသျှောင်ရော၊ပြည်သူအများကိုပါ အမှန်တရားကိုပိုင်ဆိုင်စေသည့် ယုံမှားဖွယ်မရှိသော ဥပဒေစည်းမျဉ်း တို့နှင့်လမ်းညွှန်ခံရခြင်း၊ အုပ်ချုပ်မှုခံရခြင်းဖြစ်ပြီး၊ မည်သို့သော စိတ်မချဖြစ်ရခြင်း၊ အာဏာရှင်ဆန်သည့် အုပ်ချုပ်မှုပုံစံတို့နှင့်မှ လမ်းညွှန်ခြင်း၊အုပ်ချုပ်ခြင်းမပြုသည် တို့ထက်ပို၍ နှစ်သက်ဖွယ်ကောင်းပြီး၊ အဖိုးတန်လှသော အရာကိုရှာတွေ့မည်မဟုတ်ပါ….
ပထမဆုံး မော်ဒန် စာရေးသူများထဲမှ ယေဘုယျ သဘောတရားဆန်သော အခြေခံများကို ပေးသူမှာ Lex, Rex (လက်(ဇ်) ၊ ရက်(စ်)) (၁၆၄၄) ဖြင့် Samuel Rutherford (ဆင်မြူရယ် ရူသာဖို့ဒ်) ဖြစ်သည်။ ခေါင်းစဉ်မှာ လက်တင်စကားဖြင့် “ဥပဒေသည်ဘုရင်ဖြစ်သည်” ဖြစ်ပြီး ထုံးတမ်းစဉ်လာဖြစ်သည့် rex lex  ("ဘုရင်သည် ဥပဒေ ဖြစ်သည်") ကိုပြောင်းပြန်လှန်ပစ်ခဲ့သည်။ John Locke (ဂျွန် လော့ကီ) မှလည်း ထိုအကြောင်းကိစ္စအား သူ၏ အုပ်ချုပ် သူအစိုးရ၏ဒုတိယဖွင့်ဆိုရှင်းပြချက် (၁၆၉၀) တွင်ဆွေးနွေးမှုပြုခဲ့သည်။ နောင်တွင် ထိုယူဆချက်အား Montesquieu (မွန်တက်(စ်)ကျူနစ်) ၏  ဥပဒေတို့၏ စိတ်ဝိညာဉ် (၁၇၄၈) ဖြင့် ပိုမိုခိုင်မာစွာ အမြစ်တွယ်စေခဲ့သည်။
ထင်မြင်ယူဆချက်များကို အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း
လူအမျိုးမျိုးရှိကြသကဲ့သို့ "တရားဥပဒေစိုးမိုးမှု" အဓိပ္ပာယ် အတိအကျနှင့်ပတ်သက်၍ ထင်မြင်ယူဆချက် အမျိုးမျိုး ပေးခဲ့ကြသည်။ နိုင်ငံရေး သဘောတရားသမား Judith N. Shklar (ဂျူးဒ် အန် ရှပ်ကလာ) အဆိုအရ " 'တရား ဥပဒေ စိုးမိုးမှု' ဟူသော စကားစုသည် နိုင်ငံရေးသဘောထားအလွဲသုံးစားပြုခြင်း နှင့် အထွေထွေ အလွန်အကျွံ သုံးစွဲမှုတို့ ကျေးဇူးကြောင့် အဓိပ္ပာယ်မဲ့ လာရပြီဖြစ်သည်"၊ သို့သော် မည်သို့ပင်ဖြစ်စေကာမူ ထိုစကားစု သည် အတိတ် တွင် တိကျသော၊ အရေးကြီးသော အဓိပ္ပာယ်ရှိခဲ့သည်။ မော်ဒန် ဥပဒေရေးဆိုင်ရာသဘောတရားသမားများ အကြားတွင် ထိုဘာသာရပ်ပေါ်၌ ရှုမြင်မှုအများစုမှာ အထွေထွေအားဖြင့် အမျိုးအစား သုံးခုအဖြစ်သို့ ကွဲပြားသွားသည်။ သမားရိုးကျ ချဉ်းကပ်မှု၊ စစ်မှန်သော ချဉ်းကပ်မှု နှင့် လက်တွေ့အသုံးဝင်သော ချဉ်းကပ်မှုတို့ဖြစ်သည်။
"သမားရိုးကျ" ဖွင့်ဆိုရှင်းလင်းခြင်းသည် "စစ်မှန်သော" ဖွင့်ဆိုရှင်းလင်းခြင်းထက် ပို၍ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်ပျံ့နှ့ံပြီး သမားရိုးကျသမားများသည် အများသိကြသည့်အတိုင်း ဥပဒေဟူသည် အလားအလာရှိရမည်၊ ယေဘုယျဆန်မှု၊ သာတူညီမျှမှု နှင့် သေချာမှုဟူသည်တို့၏ ဝိသေသတို့လည်းရှိရမည်ဟူ၍ ဆုပ်ကိုင်ထားကြသည်။ ထို့အပြင် သမားရိုးကျရှုမြင်မှုတွင် ဥပဒေရှိပါဝင်မှုတို့တွင် လိုအပ်ချက်မရှိဟု ပါဝင်သည်။ ထို သမားရိုးကျ ချဉ်းကပ်မှုတွင် ဥပဒေအား ဒီမိုကရေစီစနစ် နှင့် လူတစ်ဦးချင်းစီ၏အခွင့်အရေး ကို ကာကွယ်ရန် ခွင့်ပြုထားသော်လည်း ထိုကဲ့သို့ ဒီမိုကရေစီ နှင့် လူတစ်ဦးချင်းစီ၏အခွင့်အရေးကို ကာကွယ်မှုပြုသည့် ဥပဒေမျိုး အသေအချာမရှိသော နိုင်ငံတို့တွင် လည်း "တရားဥပဒေစိုးမိုးမှု" တို့တည်ရှိသည်ကို တရားဝင်အသိအမှတ် ပြုထားသည်။
ရှေးဟောင်းအတွေးအခေါ်ဖြစ်သော တရားဥပဒေ ၏ စိုးမိုးမှု များဟူသည်ကို ဥပဒေ ဖြင့် အုပ်ချုပ်ခြင်း ဟူသည်မှ ကွဲပြားစေနိုင်ပုံကို နိုင်ငံရေးသိပ္ပံ ပါမောက္ခ Li Shuguang (လီ ရှုဂေါင်း) ၏ အဆို ဖြစ်သော " ကွဲပြားခြားနားချက်မှာ… တရားဥပဒေစိုးမိုးမှုများအောက်တွင် ဥပဒေသည် ထိပ်ဆုံးမှာ ရှိနေပြီး အာဏာကိုအလွဲသုံးစားလုပ်သောအခါ စစ်ဆေး မှုအဖြစ်သုံးနိုင်သည်၊ တရားဥပဒေစိုးမိုးမှု အောက်တွင်မူ ဥပဒေဟူသည် အုပ်ချုပ်သူအစိုးရတို့မှ တရားဥပဒေနှင့် အညီ ခေတ်ဆန်ခြင်းတွင် နှိမ်နင်းရန် အတွက်သုံးသည့် လက်နက်တစ်ခုအဖြစ်သာ ရှိနိုင်သည်။"
တရားစီရင်ပိုင်ခွင့်အမျိုးမျိုးတို့တွင် အနေအထား
ဥပဒေ၏စည်းမျဉ်းများသည် နိုင်ငံတစ်ခု၏ အုပ်ချုပ်ရေး အရည်အသွေးနှင့် ကောင်းမွန်သော အုပ်ချုပ်ရေး တို့ကို အဆုံး အဖြတ်ပြုသည့် သော့ချက်အမြင်များအနက်မှ တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်မှု ရေးရာအညွှန်း ကဲ့သို့သော သုတေသနတို့မှ တရားဥပဒေစိုးမိုးမှုကို အနက်ဖွင့်ထားသည်မှာ “မိမိကိုယ်ကို ယုံကြည်မှု နှင့် လူမှုဝန်းကျင်၏ စည်းမျဉ်းများ အတိုင်း နာခံမှု အထူးသဖြင့် သဘောတူစာချုပ်တို့သက်ရောက်စေသည့် တန်ဖိုး၊ ရဲသား နှင့် တရားရုံးများ တို့အပြင် ရာဇဝတ်မှု သို့မဟုတ် အကြမ်းဖက်မှုတို့  ဖြစ်ပေါ်မှုအခြေအနေ တို့ကို ကိုယ်စား ပြုပေးသည့် အတိုင်းအတာတစ်ခု” ဟူ၏။ ထိုဖွင့်ဆိုချက်ပေါ်တွင် မူတည်၍ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်မှု ရေးရာ အညွှန်း စီမံကိန်း မှ အောက်တွင်မြင်တွေ့ရသည့် မြေပုံအတိုင်း နိုင်ငံပေါင်း ၂၀၀ ကျော်အတွင်းရှိ တရားဥပဒေစိုးမိုးမှု တို့အတွက် စုပေါင်းခြုံငုံထားသည့်အတိုင်းအတာတို့ကို ထုတ်ဖော်ခဲ့သည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု
နိုင်ငံတော်သမ္မတ၊ တရားရုံးချုပ်၏တရားသူကြီးများ၊ နှင့် လွှတ်တော်အမတ်အားလုံး တို့အပါအဝင် အမေရိကန်ပြည် ထောင်စု ၏ အုပ်ချုပ်မှုဆိုင်ရာ အရာရှိအားလုံး တို့သည် အခြေခံဥပဒေ ကို အတည်ပြုထိန်းသိမ်းရန် ပထမဦးစွာ ကတိပြုရသည်။ ထိုကျိန်ဆိုမှုများသည် ဥပဒေ၏စည်းမျဉ်းများသည် မည်သည့်လူသားခေါင်းဆောင်တို့၏ စည်းမျဉ်း များထက်မဆို ပိုမိုအဆင့်မြင့်သည်ကို အခိုင်အမာပြောဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ တစ်ချိန်တည်းတွင် ဗဟိုအစိုးရအောက်ရှိ အုပ်ချုပ်ရေး တွင်လည်း လုံလောက်သော ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်ပိုင်ခွင့်ရှိသည်။ ဥပဒေပြုသည့်ဌာနမှ ဥပဒေတွင် ဖော်ပြထား သောအာဏာတို့ နှင့် အခြေခံဥပဒေအရ ကာကွယ်မှုပြုထားသော တစ်ဦးချင်းစီတို့၏ အခွင့်အရေးများ ဘောင်အတွင်း တွင် ရှိနေသ၍ မည်သည်ကိုပြဋ္ဌာန်းရေးသားရမည်ကို လွတ်လပ်စွာပြုနိုင်သည်။ ထို့အတူ တရားစီရင်ရေး ဌာန မှလည်း တရားစီရင်မှုကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်ခွင့် အတိုင်းအတာရှိပြီး[29] အုပ်ချုပ်ရေးဌာနမှလည်း တရားစွဲဆိုခြင်းနှင့် ဆိုင်သော ကိုယ်ပိုင် ဆုံးဖြတ်ခွင့် တို့ အပါအဝင် မြောက်မြားစွာသော ကိုယ်ပိုင်ပြုလုပ်ခွင့် အာဏာရှိသည်။
အာရှ
အရှေ့ပိုင်းအာရှဒေသ၏ ယဉ်ကျေးမှုတို့ကို အများအကျိုးဆောင်တတ်သော၊ စိတ်ကောင်းရှိသော ခေါင်းဆောင်တို့ အုပ်ချုပ်သည့် ကောင်းမွန်သောအုပ်ချုပ်မှုကို ထောက်ခံသော ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒ နှင့် ဥပဒေ အတိုင်း တင်းကျပ်ခြင်း ကို ထောက်ခံသည့် လီဂယ်ဝါဒ တို့ဟူသည့် အတွေးအခေါ်နှစ်မျိုးနှင့် လွှမ်းမိုးနေသည်။ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ တစ်လျှောက် အတွေးအခေါ်တစ်မျိုးအပေါ် တစ်မျိုး၏ လွှမ်းမိုးမှုမှာလည်း ပြောင်းလဲလျက် ရှိသည်။ အရှေ့အာရှ တစ်လျှောက် လုံးတွင် တောင်ကိုရီးယား၊ ဂျပန်၊ ထိုင်ဝမ် နှင့် ဟောင်ကောင် တို့တွင်သာ ဥပဒေနှင့် ချည်နှောင်ထားသည့်နိုင်ငံဟု ကြေညာမှု ပြုထားသည့် လူနေမှုဝန်းကျင်တို့ ရှိသည် ဟုလေ့လာချက်တစ်ခုတွင် တွေ့ရသည်။ အာရှ လူ့အခွင့်အရေး ကော်မရှင် အသင်းသားတစ်ဦးဖြစ်သော Awzar Thi (အာဇာ သီ) အဆိုအရ ထိုင်း၊ ကမ္ဘောဒီးယား နှင့် အာရှဒေသ အ များစု တွင်ရှိသော တရားဥပဒေစိုးမိုးမှုတို့မှာ အားနည်းခြင်း သို့မဟုတ် မတည်ရှိခြင်း တို့ဖြစ်သည် ဟူ၏-
နိုင်ငံများနှင့်ဒေသအများအပြားရှိသည်မှလွဲ၍ တိုက်ကြီးတစ်ဝှမ်းလုံးတွင် တရားဥပဒေစိုးမိုးမှုများဆိုင်ရာ စကားလုံးများ နှင့်လက်တွေ့ဘဝအကြား ကြီးမားသော ကွာဟချက်ရှိနေသည်။ ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ရဲသားအင်အားစုမှာ ရာဇဝတ်ဂိုဏ်း အဖွဲ့တစ်ခုဖြစ်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယားတွင် တရားသူကြီးများသည် အုပ်ချုပ်နေသော နိုင်ငံရေးပါတီ၏ ကိုယ်စားလှယ်များ ဖြစ်သည်…. တရားသူကြီးတစ်ဦးသည် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာမျက်စိမှိတ်ဘက်လိုက်မှုကို အကာအကွယ်ပေးခြင်း သို့မဟုတ် ဥပဒေကိုမမျှတစွာ သက်ရောက်စေခြင်း တို့သည် အာရှဒေသတွင် သာမန်ရာဇဝတ်မှု တရားခံတစ်ဦးအတွက် အသေး ငယ်ဆုံးသော စိတ်ပူပင်စရာမျိုးဖြစ်သည်။ အခြားသော ခပ်ဆင်ဆင် ကိစ္စများမှာ ရဲတို့မှ သက်သေအထောက်အထားကို လုပ်ကြံပြောဆိုမည်လား၊ တရားလိုမှ လာရောက်အစစ်ခံရန် ဒုက္ခခံပေးနိုင်မည်လား။ တရားသူကြီးများ အိပ်ပျော် သွား မည်လား၊ ထောင်ထဲတွင်ငါ့ကို အဆိပ်ခပ်သတ်မလား၊ ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုအတွင်း ငါ့အမှုကိစ္စပြီးပြတ်ပါ့မလား ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
ဝေဟင်ဆီဖြည့်စနစ်
ဝေဟင် ဆီဖြည့်စနစ် ဆိုသည်မှာ လေယာဉ် တစ်စီးမှ တစ်စီး လေထဲတွင်ပင် ဆီဖြည့်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ လေထဲတွင်ပင် ဆီဖြည့်ခြင်းဖြင့် လေယာဉ်များ၏ လေထဲတွင် နေထိုင်နိုင်စွမ်း ပိုမိုလာပြီး ပျံသန်းချိန် ပိုမိုရရှိလာသည်။ ထိုသို့ လေထဲတွင် ဆီဖြည့်နိုင်ရန် ဆီဖြည့်ပေးသည့် လေယာဉ်နှင့်ဆီ လက်ခံသည့် လေယာဉ် နှစ်စီးစလုံးသည် တည်ငြိမ်စွာ အုပ်ဖွဲ့ပျံသန်းနိုင်ရန် လိုအပ်သည်။ ဝေဟင် ဆီဖြည့်ခြင်းကို ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ်များကပင် စတင်ကြံဆခဲ့ကြပြီး ၁၉၂၃ ၊ ဇွန် (၂၇) တွင် ပထမဆုံး လေထဲတွင် ဆီဖြည့်ခြင်းကို အောင်မြင်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည်။
တရားဥပဒေ စိုးမိုးမှု
အာရှ
တရုတ်နိုင်ငံ နှင့် ဗီယက်နမ် ကဲ့သို့သော နိုင်ငံများတွင် ဈေးကွက်စီးပွားရေးစနစ် ကူးပြောင်းမှုသည် တရားဥပဒေ စိုးမိုး မှုများ စီသို့ တစ်လှမ်းတိုးလာသည့် အဓိကအချက်ပင်ဖြစ်သည်။ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် တရားဥပဒေစိုးမိုးမှုများသည် နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများနှင့် စီးပွားရေး ဖွ့ံဖြိုးတိုးတက်မှုတို့အတွက် အရေးကြီးသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ တရုတ် နိုင်ငံနှင့် ဗီယက်နမ်တို့ကဲ့သို့သော နိုင်ငံများရှိ တရားဥပဒေစိုးမိုးမှုများတွင် စီးပွားရေးရာကိစ္စရပ်များသို့ ကန့်သတ် ထိန်းသိမ်းပေးမည်၊ မပေးမည် သို့မဟုတ် အခြားသော အပိုင်းများသို့လည်း ပျံ့နှ့ံသွားမည် ထိုသို့ပျံ့နှ့ံသွားမှုသည် ဒီမိုကရေစီ နှင့် လူ့အခွင့်အရေးကဲ့သို့သော ဆက်နွယ်နေသည့်တန်ဖိုးများအတွက် အကျိုးအမြတ် ဖြစ်ထွန်းလာနိုင် သည်၊ မနိုင်သည် တို့မှာ လက်ရှိအထိ ရှင်းလင်းမှုမရှိသေးပေ။
တရုတ်နိုင်ငံ၏တရားဥပဒေစိုးမိုးမှု သည် တရုတ်တွင် တရားဝင်ပညာရှင်တို့နှင့် နိုင်ငံရေးသမားတို့အကြား ကျယ်ပြန့်စွာ ဆွေးနွေးငြင်းခုံခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယ တွင် ၁၉၅၀ ကတည်းက ကမ္ဘာ့သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် အရှည်ဆုံးဖြစ်သော ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကျမ်း နှင့် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ အိန္ဒိယ၏ ဖွဲ့စည်းပုံဥပဒေ သည် တရားစီရင်ရေးလုပ်ပိုင်ခွင့်အတွက် အခွင့်အရေးတို့ကို ထိန်းချုပ်နိုင် သည့် အသေးစိတ်အချက်အလက်များကို ပေးအပ်ရန် ရည်ရွယ်သော်လည်း အခြေခံဥပဒေတွင် ပုံနှိပ်ခြင်း ပိုမိုပါဝင် သည်နှင့် ဥပဒေရေးရာမှ တရားဥပဒေအရပြန်လည်သုံးသပ်ခြင်း ကိုပြုလုပ်ရန် အခွင့်အရေး ပိုများလေဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယ စာနယ်ဇင်းဆရာ Harish Khare (ဟာရစ် ခါရီ) အဆိုအရ “တရားဥပဒေစိုးမိုးခြင်း သို့မဟုတ် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ [သည်] ပင် တရားသူကြီးတို့၏စည်းမျဉ်းများနှင့် အစားထိုးခံရမည့် အန္တရာယ်တွင်ရှိသည်” ဟူ၏။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်ခင်ကပင် ဂျပန် တွင် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာသော ထုံးတမ်း ဥပဒေများရှိခဲ့သော်လည်း လူမှု ဝန်းကျင်အတွက် အထူးပြုရေးဖွဲ့ထားသော သဘောတရားများမဟုတ်ဘဲ အုပ်ချုပ်သူအစိုးရ၏ အာဏာကို လည်း ထိန်းချုပ်ထားခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ နှစ်ဆယ့်တစ်ရာစု အစပြုသည်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ရှေ့နေ နှင့် တရားသူကြီးတို့ ရာခိုင်နှုန်း သည် အနောက်ဥရောပ နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့နှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် အလွန်နည်းနေခဲ့ပြီး ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဥပဒေပြု ထားခြင်းသည် တိုတိုပြတ်ပြတ် နှင့် ယေဘုယျ ကျနေသည့်ပုံရှိရာ ဗျူရိုကရက်တို့လက်ထဲသို့ ကိုယ်ပိုင်လုပ်ပိုင်ခွင့် များစွာပေးထားသကဲ့သို့ဖြစ်နေသည်။
ပန်းသွယ်ရွာ၊ မင်းတပ်မြို့နယ်
ပန်းသွယ်ရွာ(Banhtwei)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်ခရိုင်၊ မင်းတပ်မြို့နယ်၊ ပန်းသွယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၉၈၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပန်းသွယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၅၃ ဦး၊ မ ၃၂၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၇၆ ဦး နေထိုင်သည်။
တရားဥပဒေ စိုးမိုးမှု
အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ပညာရှင်တို့၏ ဆောင်ရွက်မှုများ
များစွာသော အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ပညာရှင်တို့မှ တရားဥပဒေစိုးမိုးမှုတို့ကို ထောက်ခံခဲ့ကြပြီး ထိုအတွေးအခေါ်အတွက် ၎င်းတို့ပိုနှစ်သက်သော ဖွင့်ဆိုချက်ပုံစံကို မူတည်၍ နေရာများလည်းယူခဲ့ကြသည်။
ပန်းသွယ်ရွာ၊ မင်းတပ်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းတပ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တရားဥပဒေ စိုးမိုးမှု
ကုလသမဂ္ဂ
ကုလသမဂ္ဂ၏အတွင်းရေးမှူးချုပ် မှ တရားဥပဒေစိုးမိုးမှုကို ဤသို့ဖွင့်ဆိုထားသည်- အုပ်ချုပ်ရေး၏ သဘောတရားတစ်ခုဖြစ်သော အားလုံးသော လူသား၊ အဖွဲ့အစည်းများ နှင့်သီးခြားရပ်တည်မှုများ၊ နိုင်ငံတော်ကိုယ်တိုင်အပါအဝင် အများပြည်သူဆိုင်ရာနှင့် ပုဂ္ဂလိကဆိုင်ရာတို့သည် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လူ့အခွင့်အ ရေး ခေါ်ဆိုမှုများ အဆင့်အတန်းများ နှင့် ညီညွတ်သည့် အများသိကြေညာထားသော၊ ညီမျှစွာလက်ခံထားစေသော၊ လွတ်လပ်စွာ စစ်ဆေးဆုံးဖြတ်သော တရားဥပဒေကို လိုက်နာရမည်ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် ဥပဒေ၏ အကြီးမြင့် ဆုံးသော အခြေခံသဘောတရား၊ ဥပဒေရှေ့မှောက်တွင် သာတူညီမျှရှိခြင်း၊ ဥပဒေကိုလိုက်နာလက်ခံခြင်း၊ ဥပဒေ လုပ်ငန်းစဉ် တို့တွင် တရားမျှတခြင်း၊ အာဏာအခွင့်တို့ကို ခွဲခြားခြင်း၊ ဆုံးဖြတ်ချက်ပြုလုပ်ရာတွင် ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ တရားဥပဒေအရ တိကျသေချာခြင်း၊တစ်ဖက်သက် ထင်ရာစိုင်း၍ဆောင်ရွက်ခြင်းကို ရှောင်ရှားခြင်း နှင့် တရားဥပဒေ၏ စစ်ကြောမှုခံနိုင်ခြင်းတို့ကို လိုက်နာမှုရှိခြင်းကို သေချာစေရန် တိုင်းတာမှု များလိုအပ်သည်။
၁၉၉၂ ခုနှစ်မှစတင်၍ အထွေထွေညီလာခံသည် တရားဥပဒေစိုးမိုးမှုကို ဆောင်ရွက်ရန်လုပ်ငန်းစဉ်ကိစ္စများအဖြစ် မှတ်ယူထားပြီး ၂၀၀၆ ခုနှစ်ကတည်းက အသစ်ထည့်သွင်းထားသော လုပ်ပိုင်ခွင့်တို့နှင့် ပြန်လည်အဖြေထုတ်ဖော် ထားခြင်းတို့ကို ၎င်း၏နောက်ဆုံး ကျင်းပမှုသုံးကြိမ်တွင် လက်ခံယူခဲ့သည်။ လုံခြုံရေးကောင်စီမှ တရားဥပဒေ စိုးမိုးမှုအပေါ်တွင် များစွာသော အာဘောင်အာရင်းသန်သန်ငြင်းခုံမှုများ ပြုလုပ်ပြီးအမျိုးသမီးများ၊ ငြိမ်းချမ်းရေး နှင့် လုံခြုံရေး၊လက်နက်ကိုင်စွဲမှု ပဋိပက္ခများအတွင်းမှ ကလေးသူငယ်များနှင့် လက်နက်ကိုင်တိုက်ပွဲများကြားမှ နိုင်ငံသားတို့အား ကာကွယ်ခြင်းတို့နှင့်ဆက်စပ်သည့်အကြောင်းအရာများ၏ အရေးပါမှုကို အထူးပြုထားသည့် ပြန်လည် အဖြေထုတ်ဖော်ထားခြင်းတို့ကို လက်ခံယူခဲ့သည်။ ငြိမ်းချမ်းရေးတည်ဆောက်ရေးကော်မရှင် သည်လည်း ၎င်း၏ လုပ်ငန်းစဉ် ပေါ်တွင်ရှိသော နိုင်ငံများအား ထောက်ထားဂရုပြုခြင်းဖြင့် တရားဥပဒေစိုးမိုးမှုဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များကို ပုံမှန် ညွှန်ပြမှု ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာတရားမျှတမှုစီမံကိန်း
ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ တရားမျှတစေရေး စီမံကိန်း ဟု အသုံးပြုထားသည့်အတိုင်း— အကျိုးအမြတ်မမျှော်ကိုးဘဲ ကမ္ဘာအနှ့ံ တရားဥပဒေစိုးမိုးမှု ဖွ့ံဖြိုးရေးအတွက် ဖွဲ့ထားသော အဖွဲ့အစည်း- တရားဥပဒေစိုးမိုးမှုဟူသည် အောက်ပါ အကြွင်းမဲ့ မှန်ကန်သော သဘောတရားများကို လက်ခံသည့် စည်းမျဉ်းများအခြေခံသော စနစ်ကို ရည်ညွှန်းသည်-
ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာတရားမျှတရေးစီမံကိန်း မှ အတိုင်းအတာကိုချင့်ချိန်ရန် မည်သည့်နိုင်ငံများမှ တရားဥပဒေစိုးမိုးမှုတို့ကို လက်တွေ့တွင် လိုက်နာသည့် ရည်ညွှန်းချက် တစ်ခုကို ပြုလုပ်လိုက်သည်။ WJP (ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ တရားမျှတရေး စီမံကိန်း) တရားဥပဒေစိုးမိုးမှု ရည်ညွှန်းချက်သည် အခြေခံအကြောင်း ၁၀ ချက်နှင့် အချက်ခွဲ ၄၉ ချက်တို့နှင့် ဖွဲ့စည်း ထားသည်။ ယင်းတို့မှ အုပ်ချုပ်ရေးအရာရှိများသည်လည်း ဥပဒေလက်အောက်တွင် တာဝန်ခံယူခြင်း ရှိ၊ မရှိ နှင့် တရားရေးအဖွဲ့အစည်းတို့မှ အခြေခံကျသော အခွင့်အရေးတို့ကို ကာကွယ်ခြင်းနှင့် သာမန်ပြည်သူတို့ တရားမျှတမှုကို ရယူနိုင်ခြင်းရှိ၊ မရှိ တို့ကဲ့သို့သော ဥပဒေစည်းမျဉ်းများ၏ အမျိုးမျိုးသောအတိုင်းအတာတို့ကို ကာကွယ်ထားသည်။
Albert Dicey (အဲ(လ်)ဘတ် ဒိုင်စီ)
၁၈၈၅ တွင် ဗြိတိန်ဥပဒေပညာရှင် A. V. Dicey (အေ.ဗွီ ဒိုင်စီ) သည် "တရားဥပဒေစိုးမိုးမှု" ဟူသည့်စကားစုကို တွင် ကျယ်စေခဲ့သည်။Dicey (ဒိုင်စီ) သည် တရားဥပဒေစိုးမိုးမှု၏ ကဏ္ဍသုံးခုပေါ်တွင် အထူးပြုခဲ့သည်။ (၁) မည်သူမှ ပုံမှန် တရားရုံးတစ်ခု အတွင်း သက်သေပြုသည့် ဥပဒေချိုးဖောက်မှုမှ လွဲ၍ ပြစ်ဒဏ်ပေးခံရခြင်း သို့မဟုတ် ထိခိုက် ခံရခြင်း မရှိစေရ၊ (၂) မည်သူမှ ဥပဒေ၏ အထက်တွင်မရှိ၊ ဥပဒေရှေ့မှောက်တွင် လူမှုရေး၊ စီးပွားရေး သို့မဟုတ် နိုင်ငံရေးရာ အဆင့်အတန်း မည်သို့ပင်ရှိစေ လူတိုင်းသည် အတူတူပင်ဖြစ်သည်၊ နှင့် (၃) တရားဥပဒေ စိုးမိုးမှုတို့တွင် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဆိုင်ရာ အခွင့်အရေးတို့အား ဆုံးဖြတ်ထားသည့် တရားစီရင်ရေးဆိုင်ရာ ဆုံးဖြတ်ချက်များ၏ ရလဒ်တို့ ပါဝင်သည်။
စဲစီ ဂျွန် ရုတ်
စဲစီဂျွန်ရုတ် (Cecil Rhodes; ၅ ဇူလိုင် ၁၈၅၃ – ၂၆ မတ် ၁၉၀၂) သည် ရောဗတ်ကလိုက်နှင့် ဝါရင်ဟေ့စတင်း တို့ကဲ့သို့ ဗြိတိသျှနိုင်ငံတော်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည့် ဗိသုကာ တစ်ဦး ဖြစ်သည့်အပြင် ကြွယ်ဝချမ်းသာသော စိန်တွင်းသူဌေး လည်း ဖြစ်သည်။ အာဖရိကတိုက်တောင်ပိုင်း ဗြိတိသျှတို့၏ အုပ်ချုပ်ရေးသမိုင်းတွင် ထင်ရားသော နိုင်ငံပြုသုခမိန်တစ်ဦး လည်း ဖြစ်ပေသည်။ စဲစီရုတ်သည် အလွန်အကြံကြီးသူဖြစ်၏။ သို့သော် သူ၏အကြံမှာ ကိုယ်ကျိုးအတွက် သက်သက် မဟုတ် ဘဲ၊ ဗြိတိသျှနိုင်ငံတော် တိုးပွားကျယ်ပြန့်ရေးအတွက်ဖြစ်သည်။ သူ၏ စည်းစိမ်ဥစ္စာကို နိုင်ငံတော်အကျိုးအတွက် ရက်ရောစွာ အသုံးပြုခဲ့သည်။ ထိုကြောင့် ထိုခေတ်ကဆိုလျှင် စဲစီဂျွန်ရုတ် သည် ဗြိတိသျှနိုင်ငံတော်ကို ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာအောင် အများဆုံး ဆောင်ရွက်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြလေသည်။
စဲစီဂျွန်ရုတ်သည် ၁၈၅၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၅ ရက်နေ့ တွင် ဟားဖို့ရှိုင်ယာနယ်၊ ဗီရှော့စတော့ဖို့မြို့၌ ဖွားမြင်၏။ ဘခင်မှာ သာသနာ့ဝန်ထမ်းဖြစ်သည်။ အသက် ၁၇ နှစ် အရွယ်တွင် ကျန်းမာရေးချွတ်ယွင်းသဖြင့် တက္ကသိုလ်၌ ပညာ မသင်ရဘဲ ကျောင်းထွက်ခဲ့သည်။ ၁၈၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် အာဖရိကတိုက် တောင်ပိုင်း နေတဲပြည်နယ်၌ နေထိုင်သူ အစ်ကိုထံသို့ သွားရောက်လေသည်။ ထိုအချိန်တွင် ကင်ဗာလီ မြို့နယ်၌ စိန်တွင်းများကို စတင်တွေ့ရှိသဖြင့် အနယ်နယ်မှ လူများသည် ထိုဒေသသို့ သူ့ထက်ငါ ဦးအောင် စိန်တွင်းရှာရန် သွားရောက်နေကြဆဲ ဖြစ်သည်။ ရုတ်တို့ ညီအစ်ကိုနှစ်ယောက်သည်လည်း စိန်တွင်းရှာဖွေ တူးဖော်သည့်လုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်ကြသည်တွင် နှစ်နှစ်အတွင်း စိန်တွင်းသူဌေး ဖြစ်လာကြသည်။ စဲစီရုတ်၏ ကျန်းမာရေး အခြေအနေမှာ အာဖရိကတိုက် ရာသီဥတုနှင့် သင့်သောကြောင့် တိုးတက် ကောင်းမွန်လာ၏။ သို့ဖြင့် အင်္ဂလန်ပြည်နှင့် အာဖရိကတိုက်တို့၌ တစ်လှည့်စီနေထိုင် ပြီးလျှင် အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်တွင် ရှစ်နှစ်မျှ ပညာဆက်လက်၍ သင်ကြားလေသည်။ ထိုအချိန်အတွင်း ကင်ဗာလီရှိ စိန်တွင်း အများကို စုပေါင်း၍ ကုမ္ပဏီဖွဲ့စည်းကာ တစ်ကမ္ဘာလုံးမှ ထွက်သော စိန်များကို ချုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
၁၈၈၁ ခုနှစ်တွင် စဲစီရုတ်သည် ကိပ်ကိုလိုနီပါလီမန်သို့ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်း ခံရသည်။ ထိုအခါ သူသည် အာဖရိကတောင်ဦး၌ ဗြိတိသျှတို့ အာဏာစက် ကျယ်ပြန့်လာ အောင် စတင်ကြိုးစားလေတော့သည်။ ၁၈၈၄ ခုနှစ်တွင် ဗက်ချူအားနာလန်နယ်ကို၎င်း၊ လေးနှစ်ကြာပြီးနောက် မတ်တာ ဗီလီ ကပ္ပလီလူမျိုးတို့ပိုင် နယ်မြေကို၎င်း ဗြိတိသျှနိုင်ငံတော် တွင်းသို့ သိမ်းသွင်းခဲ့လေသည်။ မတ်တာဗီလီတို့ထံမှ သိမ်း ယူသော နယ်မြေမှာ နောင်အခါ ရိုးဒီးဇီးယားနယ် ဖြစ်လာ၍ ရုတ်ဦးစီးသော ဗြိတိသျှ တောင်အာဖရိက ကုမ္ပဏီက အုပ်ချုပ်သည်။
၁၈၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် စဲစီရုတ် သည် ကိပ်ကိုလိုနီနယ်၏ ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာသည်။ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်နေစဉ် အာဖရိကတိုက်ကို တောင်နှင့်မြောက် ဖြတ်သန်းသွားလာနိုင်ရန် ဂွတ်ဒဟုပ်အငူမှ ကိုင်ရိုမြို့ထိ မီးရထားလမ်းဖောက်လုပ်ရေးကို ကြံဆခဲ့၏။ ထိုစဉ် ရုတ်သည် နိုင်ငံရေးဖက်၌ သာမဟုတ်၊ စီးပွားရေး ဘက်၌လည်း ဩဇာထက်မြက်သူဖြစ်ရာ အာဖရိကတောင်ပိုင်း၌ အာဏာရှင်သဖွယ် တန်ခိုးကြီးလျက် ရှိပေသည်။
သို့ရာတွင် ၁၈၉၅ ခုနှစ်၌ စဲစီရုတ်သည် ဒပ်ချတို့ပိုင်သော ထရန်စဗားနယ်၊ ဂျိုဟန္နက်စဗက်မြို့၌ ဗြိတိသျှ စိန်တွင်းတူးသမားများနှင့် ဒပ်ချတို့ ပဋိပက္ခဖြစ်ကြသည့်အရေးတွင် ဗြိတိသျှ တို့ဖက်မှ ခေါင်းဆောင်ဂျိမ်းဆန်ဆိုသူကို ကူညီ၍ ထရန်စဗား နယ်ထဲသို့ ချင်းနင်းဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့လေသည်။ ထိုအရေး ကိစ္စကြောင့် ရုတ်သည် ၁၈၉၆ ခုနှစ်တွင် ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ရ၏။ များမကြာမီ ရိုဒီးဇီးယားနယ် တောင်ပိုင်း၌ မတ်တာဗီလီတိုင်းရင်းသားများ ပုန်ကန်သည့်အရေးတွင် ရုတ် ဝင်ရောက်စေ့စပ်ပေးသဖြင့် ပြေလည်မှု ရရှိလေသည်။ ထိုနောက် ၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင် ရုတ်သည် ကိပ်ကိုလိုနီ ပါလီမန် တစ်ဖန်ရွေးကောက်တင်မြေ|ာက်ခြင်း ခံရသည်။ ၁၈၉၉ ခုနှစ်၌ ဗိုးဝါးစစ်ပွဲဖြစ်ပွားဖြင့် ကင်ဗာလီမြို့နှင့်တကွ စိန်တွင်းများကို ရန်သူ့လက်သို့ မကျရောက်စေရန် ကိုယ်တိုင် ကွက်ကဲ ၍ ခုခံကာကွယ်လေသည်။
သို့ရာတွင် ရုတ် သည် ကျန်းမာရေး ချွတ်ယွင်းလာသဖြင့် ၁၉၀၂ ခုနှစ် မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့၌ ကွယ်လွန်လေသည်။ စဲစီရုတ်သည် မိမိ၏ပစ္စည်းဥစ္စာကို ပြည်သူလူထု အကျိုး အတွက် အသုံးပြုရန် သေတမ်းစာတွင် ရေးသားညွှန်ကြားခဲ့၏။ အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်သို့ ဗြိတိသျှဒိုမီနီယန်များ၊ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုနှင့် ဂျာမနီနိုင်ငံတို့မှ ထူးချွန်သော ကျောင်းသား များ လာရောက်၍ ပညာဆည်းပူးနိုင်ရန် ပညာတော်သင်စရိတ် ထောက်ပံ့ကြေးငွေ အမြောက်အမြား လှူဒါန်းခဲ့သည်။ ရုတ်၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ဗြိတိသျှနိုင်ငံတော်ကြီး တည်တံ့ခိုင်မြဲရန်နှင့် အင်္ဂလိပ်စကားသုံးသော နိုင်ငံအချင်းချင်း ပိုမို၍ ရင်းနှီးရန် ဖြစ်လေသည်။
ဂေါ်ဒူသာရ (အနောက်)ရွာ၊ ရွာသစ်ကေ (ဂေါ်ဒူသာရ)
ဂေါ်ဒူသာရ (အနောက်)ရွာ၊ ရွာသစ်ကေ (ဂေါ်ဒူသာရ)
အောင်ဝေး
အောင်သက်ထူး
ငယ်စဉ်ဘဝ
၁၉၅၄ ခု၊ ဇူလိုင် ၂၃ ရက်တွင် ညောင်လေးပင်မြို့တွင် အဖ တပ်ကြပ်ကြီး အေးမောင် (ငြိမ်း)၊ အမိ ဒေါ်ကြည်တို့ မွေးဖွားသည်။
၁၉၆ဝ - ၁၉၇၂ ပုသိမ်မြို့ ဘီဘီအမ်ကျောင်း (နောက် အထက - ၃) တွင် အခြေခံပညာ အထက်တန်းထိ သင်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၇၃ - ၁၉၇၆ ပုသိမ်ကောလိပ်၊ ၁၉ဝဝ - ဝ၁ တက္ကသိုလ် စာပေးစာယူ သင်တန်း၊ ၁၉၈၂ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် မဟာဝိဇ္ဇာ နောက်ဆုံးတန်း (မြန်မာစာ) တက်ခဲ့သည်။
စာပေရေးရာ
၁၉၈၂ တွင် မိုးဝေနှင့် ရူမဝ မဂ္ဂဇင်းများမှ တဆင့် စာပေလောကသို့ ဝင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ တွင် ဆရာ နတ်နွယ်နှင့် တွဲ၍ နွယ်နီ မဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာ၊ ၁၉၉၉ - ၂ဝဝဝ ရနံ့သစ်၊ မိုး၊ မုခတို့တွင် အယ်ဒီတာ အဖြစ် တာဝန် ယူခဲ့သည်။
မိသားစု
၁၉၈၁ တွင် ဒေါ်ခင်ဆွေရီနှင့် အိမ်ထောင်ကျသည်။ လရောင်ဝေး၊ လပြည့်ဝေး၊ လမင်းဝေး သားသုံးယောက် ထွန်းကားခဲ့သည်။
စာပေဆု
၁၉၉၈ ခုတွင် ဖြူးမိတ်ဆွေများ စာကြည့်အသင်း ကဗျာဆု ရရှိသည်။
နိုင်ငံရေး
စာပေနှင့် နိုင်ငံရေး ယုံကြည်ချက်များ၊ လွတ်လပ်ခွင့်များအတွက် ၎င်း၏ လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် ၁၉၇၆ မှ ၁၉၇၉၊ ၁၉၈၈ နှင့် ၁၉၈၉-၉၁ နှစ်များတွင် အာဏာရှင်တို့က ထောင်သွင်း အကျဉ်းချခြင်း ခံခဲ့ရသည်။
ပြည်ပသို့ ရောက်ရှိခြင်း
မိုးမခ စာနယ်ဇင်းအဖွဲ့၏ ပင်တိုင် စာရေးဆရာတဦးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။
စမ
သုပညာနဂရဆိန္နမင်းလက်ထက် သာသနာ သက္ကရာဇ် (၆၂၉) ခုနှစ်တွင် ဥတ္တရသီရိ မထေရ် စီရင်သည်ဟု ဆိုသော ကပ္ပါလင်္ကာရ ကျမ်း အလိုအရ မြန်မာ အက္ခရာတို့တွင် စာဖိုနှင့် စာမ ဟူ၍ အက္ခရာ နှစ်မျိုး ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။ဂဠုန် ငှက်ဟု အမှတ်သညာပြုကြသော နေမင်းက ညွှန်းဆိုသည့် အက္ခရာများသည် စာဖိုအက္ခရာများဖြစ်ကြ၍ ကရဝိက် ငှက်ဟု အမှတ်သညာ ပြုကြသော လမင်းက ညွှန်းဆိုသည့် အက္ခရာများသည် စာမအက္ခရာများ ဖြစ်ကြသည်။ စာဖိုကို စဖို ဟူ၍လည်းကောင်း၊ စာမကို စမ ဟူ၍လည်းကောင်း အသံထွက်လေ့၊ ရေးလေ့ ရှိကြသည်။
နေညွှန်းစာ
နေသည် တစ်နေ့သုံးကြိမ် အက္ခရာပြသည်။
နေထွက်စ (ဂ) ငယ်ပုံ
မွန်းတည့် (ဝ) လုံးပုံ
နေဝင် (ဂ) ငယ်ပုံ
လညွှန်းစာ
လသည် တစ်လတွင် အက္ခရာ ငါးလုံးပြသည်။
လဆန်း ၃-ရက် (ဂ) ငယ်ပုံ
လဆန်း ၈-ရက် (ဓ) အောက်ခြိုက် ပုံ
လပြည့် (ဝ) လုံးပုံ
လဆုတ် ၈-ရက် (ဗ) ထက်ခြိုက် ပုံ
လကွယ်ခါနီး (ပ) စောက် ပုံ
စမ (စာမ) အက္ခရာများတွင် မူလ စမ အက္ခရာ နှင့် ဓာတ်စမ အက္ခရာ ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်။
မူလစမအက္ခရာတို့သည် ကာယ၊ သုခ၊ ပီယ၊ ဓနဟူသော သိဒ္ဓိ လေးပါးကို ပြီးမြောက်စေနိုင်သည်။
ဓာတ်စမ အက္ခရာများကား ဓနနှင့် ပီယဟူသော သိဒ္ဓိနှစ်ပါးကို ပြီးမြောက်စေနိုင်သည်။
ရှေးဆရာကြီးတို့သည် နေ၊ လ ပြ အက္ခရာများ၊ မူလ အက္ခရာများကို ယူ၍ (စ ဓ ဗ ဝ) ကာယ၊ သုခ၊ ပီယ၊ ဓန၊ သိဒွိကြီး ၄-ပါးကို စီရင်ကြသည်။ ထွက်ရပ်ပေါက် နိုင်၏။
မူလစမ
လမင်းသည် မူလအက္ခရာ တစ်လုံး၊ ဘူတအက္ခရာ ၄ လုံး ပေါင်း (၅) လုံးကို တစ်လလျှင် (၅) ကြိမ်ပြသည်။ လဆန်း ၃၊ ၄ ရက်တို့တွင် လ၏သဏ္ဌာန်သည် “ဂ” အက္ခရာနှင့် တူ၏။ ယင်း “ဂ” အက္ခရာသည်ပင် လမင်းပြသော ဘူတ အက္ခရာဖြစ်သည်။ လဆန်း (၈) ရက်ခန့် ရောက်သောအခါ “ဓ” အက္ခရာပုံ မြင်ရသည်။ လပြည့်နေ့တွင်ကား လ၏အဝန်းကို အကုန်အစင် တွေ့ရသဖြင့် “ဝ” အက္ခရာ သဏ္ဌာန် ဖြစ်သည်။ လဆုတ် (၈) ရက်ခန့်တွင် လသည် “ဗ” အက္ခရာနှင့် တူ၍ လကွယ်ခါနီးတွင် “ပ” အက္ခရာသဏ္ဌာန် တွေ့မြင့်ရ၏။ ယင်းသို့အားဖြင့် လမင်းပြသော အက္ခရာများမှာ “ဝ” အက္ခရာဟူုသော မူလအက္ခရာ တစ်လုံးနှင့် ဂ၊ ဓ၊ ဗ၊ ပ ဟူသော ဘူတ အက္ခရာ (၄) လုံးဖြစ်သည်။
လမင်းပြသည့် အက္ခရာ (၅) လုံးတွင် အစအက္ခရာ (၂) လုံးဖြစ်သော (ဂ၊ ဓ) နှင့် အဆုံးအက္ခရာ နှစ်လုံးဖြစ်သော ( ပ၊ ဗ ) တို့ သဘောချင်း တုူညီကြသည်ဟု ဆိုသည်။ အကြောင်းကား “ဂ” ကို လှန်လျှင် “ပ” ဖြစ်၍ “ဓ” ကိုလှန်လျှင် “ဗ” ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယင်းအက္ခရာ (၅) လုံးတို့မှ “ဂ” နှင့် “ဗ” နှစ်လုံးကို ပယ်လျှင် ( ပ၊ ဝ၊ ဓ ) ဟူ၍ အက္ခရာ (၃) လုံးသာ ကျန်၏။ နေမင်းမှ အက္ခရာနှင့် လမင်းမှ အက္ခရာတို့ကို ပေါင်းလျှင် ( က၊ ဂ၊ ပ၊ ဝ၊ ဓ ) အက္ခရာ ငါးလုံး ရပြန်၏။ ထိုအက္ခရာ ငါးလုံးတွင် ဘူတ အက္ခရာများဖြစ်သော “က၊ ပ၊ ဓ ” အက္ခရာ သုံးလုံးကို အထက်အောက် လှန်လိုက်၍ ပြန်ပေါင်းလျှင် “ က၊ ပ၊ ဓ၊ ယ၊ ဂ၊ ဗ ” ဟူသော အက္ခရာ ခြောက်လုံး ရ၏။ မူလ အက္ခရာ “ဝ” နှစ်လုံး ပေါင်းလျှင် ရှစ်လုံး ရ၏။ ယင်းအက္ခရာ ရှစ်လုံးကို အထက်အောက် တန်းစီ၍ ထားလျှင် အောက်ပါအတိုင်း ရ၏ -
ယင်းအက္ခရာ ရှစ်လုံးကို နံသင့်ကောက်၍ ပေါင်းလျှင် (၃၃) ရ၏။
ဓာတ်ကြီး (၄)ပါး ဂါထာ
စဓဗဝ ဂါထာတော်၊ စမကြီး(၄)လုံး ဂါထာ ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။
စ က္ခုမာစရ မာစိဏ္ဏော၊
ဓ မ္မညူဓမ္မ သာမိကော။
ဗ လူပေတော ဗလဓရော၊
ဝ ရဒေါဒေတု မေဝရံ။
အနက် အဓိပ္ပာယ်
ယောဇိနော၊ အကြင် ငါးမာရ်အောင်မြင် ဘုရားရှင်သည်။ စက္ခုမာ၊ စက္ခုငါးပါးနှင့် ပြည့်စုံတော် မူပါပေ၏။ (ဝါ) ဉာဏ်မျက်စိအမြင် ကြည်လင်တော် မူပါပေ၏။ စရံ၊ စရဏ အကျင့်တရား တစ်ဆယ့်ငါးပါးကို။အာစိဏ္ဏော၊မပြတ်လေ့ကျက် ကျင့်တော်မူပါပေ၏။ ဓမ္မညူ၊ တရားအားလုံးကို ထိုးထွင်းသိတော်မူပါပေ၏။ ဓမ္မသာမိကော၊ တရားရှင် ဖြစ်တော်မူပါပေ၏။ (ဝါ) တရားကို အစိုးရတော်မူ၏။ ဗလူပေတော၊ ဉာဏ်တော်အား ဆယ်ပါးတို့ကို ဆောင်တော်မူပေ၏။ ဝရဒေါ၊ မြတ်သောနိဗ္ဗာန်ဆုကို ပေးတော်မူတတ်၏။ သောဇိနော၊ ထိုသို့ဂုဏ် ပြည့်စုံထင်ရှား ရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည်။ မေ၊ ဘုရားတပည့်တော်အား။ ဝရံ၊ ကုသိုလ်ကြီးဟု မြတ်သောဆုကို။ ဒေတု၊ ကောင်းကျိုးမျိုးမှန် အကျိုးသန်အောင် ဧကန်ထုတ်ဖော် ပေးတော်မူပါစေသတည်။၊ (ဝါ) ပေးတော်မူပါ့ အရှင်မြတ်ကြီးဘုရား။
** -စ,ဓ,ဗ,ဝ, အက္ခရာတို့၏အဓိပ္ပာယ်-** စက္ကုမာစရ မာစိဏ္ဏော=စက္ခုတစ်ထောင်ကို အမြင်ဆောင်တော်မူသောမြတ်စွာဘုရား။ ဓမ္မညူဓမ္မသာမိကော=တရားအားလုံးကိုသိတော်မူသဖြင့် တရားပိုင်ရှင်ဖြစ်တော်မူသောမြတ်စွာဘုရား။ ဗလူပေတော ဗလဓရော=အားနှစ်ပါး, အားငါးပါး, အားတော်ဆယ်ပါးဖြင့်ပြည့်စုံတော်မူပေသောမြတ်စွာဘုရား။ ဝရဒေါဒေတုမေဝရံ=အောင်ဆုအမျိုးမျိုးကိုပေးတော်မူနှိင်သော အောင်ဆုပိုင်ရှင်မြတ်စွာဘုရားရှင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးကို ရှိခိုးပါ၏-ဘုရား။ ။
အကျိုး
(ဘာဝနာတရားအားထုတ်သူတို့အတွက် သီလယူပြီး ရွတ်ဆိုလျင် လျင်မြန်စွာတရားတွေ့နိုင်သည့်ပြင် လောကီ၊ လောကုတ္တရာ နှစ်ဖြာသော အကျိုးကို ပေးစေနိုင်သည်။ နေ့စဉ်ရွတ်ဖတ်ခြင်းဖြင့် ကိုယ်ခန္ဓာ ကြံ့ခိုင်ကျန်းမာမှု၊ ရောဂါဘယ နှင့် ကပ်ရောဂါများ၏ ဘေးမှ ကင်းဝေးစေနိုင်သည်။ စိတ်လေလွင့်ခြင်း၊ ဦးခေါင်းမကြည်လင်ခြင်း၊ တွေဝေခြင်းတို့ကိုပင် ပျောက်ကင်းစေသော ဂါထာတော်ဖြစ်သည်။)
ဝိုင်းစုခိုင်သိန်း
ဝိုင်းစုခိုင်သိန်းသည် မြန်မာ အမျိုးသမီး အဆိုတော်၊ ကြော်ငြာ၊ ဗီဒီယို သရုပ်ဆောင်တစ်ယောက် ဖြစ်သည်။ ဒီဇင်ဘာ ၂၄၊ ၁၉၈၆ တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး အမည်ရင်းမှာ ဝိုင်းစုခိုင်သိန်း ပင်ဖြစ်သည်။ အ.ထ.က(၁)ဒဂုံ တွင် သူငယ်တန်းကမှ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းထိ နေခဲ့သည်။ ၂၀၀၃-ခုနှစ်တွင် ဆယ်တန်းအောင်မြင်၍ အင်္ဂလိပ်စာအဓိကနှင့် ဘွဲ့ရသည်။ ၂၀၀၄−ခုနှစ်တွင် သရုပ်ဆောင်အဖြစ်ဖြင့် အနုပညာလုပ်ငန်းကို စတင်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံး တေးစီးရီးအဖြစ် မက်လောက်စရာ ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထိုစီးရီးဖြင့် အောင်မြင်မှုရလာပြီးနောက် မျက်လှည့်၊ အာဘွား၊ ခါချနေရတယ် အမည်ရှိ စီးရီးများ ထပ်မံထွက်ရှိခဲ့သည်။
တေးသံရှင် ဝိုင်းစုခိုင်သိန်းသည် ကိုဥက္ကာမြင့်ကြူ နှင့် ၂၀၁၄-ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၁၄)ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ ဆီဒိုးနားဟိုတယ်၌ မင်္ဂလာဆောင်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၆-ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ (၃၀)ရက်နေ့တွင် စိတ်သဘောထားချင်း မတိုက်ဆိုင်တော့သည့်အတွက် တရားဝင် နှစ်ဦးသဘောတူ ကွာရှင်းပြတ်စဲခဲ့သည်။ လက်ရှိတွင် အဆိုတော် အောင်လ နှင့်လက်တွဲလျက်ရှိသည်။ ဝိုင်းစုခိုင်သိန်း၏ တစ်ကိုယ်တော်စီးရီးသစ် ဂါ ကို ၂၀၁၆-ခု၊ အောက်တိုဘာ ၂၁-ရက်နေ့တွင် ထွက်ရှိသည်။ Mini albumမယ်သီတာ ကို၂၀၁၇-ခု၊ ဂျူလိုင် ၁၆တွင်ဖြန်ချီခဲ့သည်။
ဆွမ်း၊ ရေချမ်း၊ ပန်း၊ ဆီမီး ကပ်လှူခြင်း
မဟာဂန္ဓာရုံဆရာတော်ကြီး ရေးသားတော်မူသော ဆွမ်း၊ ရေချမ်း၊ ပန်း၊ ဆီမီး ကပ်လှူရာတွင် ရွတ်ဆိုရမည့် စာသားနှင့် ဆုတောင်းများ ဖြစ်သည်။ ဘုရားရှိခိုးပါ။
ဆုတောင်း
ရသာမွှေးကြူ ဆွမ်းဖွေးဖြူကို၊ ပေးလှူပါရ ဤပုညကြောင့်၊ ဘဝတိုင်းဝယ် ပညာကြွယ်လျှက်၊ မြနှယ်ရွှေနှင့် အနေတင့်၊ အဆင့်ဆင့်မြင့်ရလို။
ကြည်လင်အေးမြ ရေလှူရ၍၊ ဘဝတိုင်းဝယ် ပညာကြွယ်လျှက်၊ ကိုယ်ဝယ်တွင်းပြင် ညစ်ကြေးစင်၊ ကြည်လင်အေးမြလို။
အနံ့လည်းသင်း အဆင်းလည်းလှ၊ ပန်းလှူရ၍ ဘဝတိုင်းဝယ်၊ ပညာကြွယ်လျှက် သွယ်သွယ်ဂုဏ်နှင့်၊ အစုံဆင့် ထုံသင်းကြိုင်ရလို။
ထွန်းလင်းတောက်ပ မီးလှူရ၍၊ ဘဝတိုင်းဝယ် ပညာကြွယ်လျှက်၊ လနှယ်နေနှင့် အသေရေတင့်၊ ဆင့်ဆင့်ထွန်းတောက်လို။
ဟင်နရီဘုရင်များ
ဟင်နရီဘုရင်များ(အင်္ဂလိပ်)
အင်္ဂလန်သမိုင်းတွင် ဟင်နရီ အမည်ခံ ဘုရင်ရှစ်ပါး ရှိခဲ့ဘူးလေသည်။ ပထမဟင်နရီ (ခရစ် ၁ဝ၆၈-၁၁၃၅) သည် အောင်နိုင်သူဝီလျံ(William the Conqueror)၏ သားတော် အငယ်ဆုံး ဖြစ်သည်။ ထိုမင်းသားသည် ရွယ်တူ အခြားမင်းသား များနှင့် မတူပဲ စာပေကို လေ့လာလိုက်စားကာကျနစွာ တတ်မြောက်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ သူ၏ ဒုတိယ နောင် တော်ဝီလျံရုဖပ်(စ)သည် အမဲလိုက်စဉ် မြားမှန် ကွယ်လွန် ခဲ့သောကြောင့် ဟင်နရီက ထီးနန်းကို ၁၁ဝဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဆက်ခံရသည်။ သို့သော် အကြီးဆုံးဖြစ်သော နော်မန်ဒီ နယ်စား ရောဗတ်နှင့် ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်အတွက် စစ်ပွဲများ ဆင်နွှဲ တိုက် ခိုက်ခဲ့ရ၏။ ထိုသို့ တိုက်ခိုက်ခဲ့ရ စဉ်က ဟင်နရီသည် နော်မန် ဒီရှိ နောင်တော်၏ ပိုက်နက် နယ်ပယ်အချို့ကိုပင် သိမ်းပိုက်ထား နိုင်ခဲ့လေသည်။
ထို့ပြင် ဟင်နရီဘုရင်သည် ဆက္ကဆန်တို့၏ ထောက်ခံ အားပေးမှု ရရှိစေရန် စကော့တလန်မှ အက်ဂါ အက်သယ်လင်း၏ သမီးတော်မော့(မတီလဒါဟုလည်း ခေါ်၏။)နှင့် လက်ဆက်ခဲ့၏။ သူတို့မှ မြင်သည့် မတီလဒါမင်းသမီကို နန်းလျာထားခဲ့ လေသည်။ ဟင်နရီဘုရင် လက်ထက်တွင် အင်္ဂလန်ပြည်ရှိ ဆက္ကဆန်နှင့် နော်မန်လူမျိုးတို့ကို သွေးစည်းရေး လုပ်ငန်းမှာ များစွာ တိုးတက်အောင်မြင်ခဲ့၏။ ဟင်နရီ ဘုရင်သည် ပြင်သစ်ပြည်တွင် နော်မန်တို့နှင့် ယှဉ်ပြိုင် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည့် စစ်ပွဲများကြောင့် အင်္ဂလိပ် အမျိုးသား ရေးစိတ်ဓာတ် များစွာ တက်ကြွ ခဲ့လေသည်။
ဒုတိယဟင်နရီ(ခရစ် ၁၁၃၃-၁၁၈၉)သည် မတီလဒါ မင်းသမီး (ပထမ ဟင်နရီဘုရင်၏ သမီးတော်)နှင် ့ အွန်းဂျူးနယ်စား ဂျက်ဖရီပလန်တဲဂျနက်တို့၏ သား တော်ဖြစ်သည်။ ၁၁၃၅ ခုနှစ်၌ ပထမ ဟင်နရီ ကွယ်လွန် သောအခါ ဝီလျံ-သ-ကွန်းကားရား၏ မြေးတော် ဗလွားနယ်စား စတီဖင်က ထီးနန်းကို လုယူသည်။ ထိုကြောင့် နှစ်ပေါင်းများစွာ စစ်ဆင် တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြပြီးနောက် စတီဖင်သည် ထီးနန်းကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားရမည်ဖြစ်သော်လည်း သူကွယ်လွန်ပြီးသည် နောက်တွင် ဟင်နရီက ဆက် ခံရန် သဘောတူခဲ့ကြလေသည်။
ဟင်နရီသည် ၁၁၅၄ ခုနှစ်တွင် နန်းတက်ခဲ့ပြီးလျှင် ၃၅ နှစ် တိုင်တိုင် တိုင်းပြည်ကို အုပ်စိုးခဲ့သည်။ သူသည် အင်္ဂလန် တပြည်လုံးသာမက ပြင်သစ်ပြည် ၏ အနောက်ဘက် တခြမ်း ကိုပါ အုပ်စိုးခဲ့ရသည်။ ထိုမျှသာ မဟုတ်သေး စကော့တလန်ပြည်၊ ဝေလပြည် နှင့် အိုင်ယာလန်ပြည်တို့ကိုလည်း အုပ်စိုးခဲ့ ရလေသည်။
ဒုတိယ ဟင်နရီဘုရင်သည် မှူးကြီးမတ်ကြီးများ၏ တန်ခိုး အာဏာများကို ကန့်သတ်ပေးရန် ဟူသော ဝါဒကို ဆက်လက် ကျင့်သုံးခဲ့သည့်အပြင် ခရစ်ယန် သံဃာအ ဖွဲ့အား ဘုရင်စိုးမင်း တို့၏ ဩဇာအောက်တွင် ရောက် ရှိလာရေးအတွက်လည်း ကြိုးပမ်းခဲ့၏။ ဤအရေးတွင် ကန်တာဗာရီဂိုဏ်းချုပ် တောမတ် ဗက်ကက် အသတ် ခံရလေသည်။ တောမတ် ဗက်ကက် အသတ်ခံရမှုတွင် စနက်မကင်းသော ဟင်နရီဘုရင်အား ဘုန်းတော်ကြီးများက ကြိမ်တုတ်ဖြင့်ရိုက်၍ ဒဏ်ပေးကြသည်။ ဟင်နရီဘုရင်သည် ဂျူရီ လူကြီးများဖြင့် အမှုအခင်းစစ်ဆေးသည့် စံနစ်ကိုလည်းကောင်း၊ နယ်လှည့် တရားရုံးစံနစ်ကိုလည်းကောင်း စတင် ကျင့်သုံးစေခဲ့ သည်။ အင်္ဂလိပ် ဆက္ကဆန်ဥပဒေများကိုလည်း တိုင်းပြည်၏ လက်သုံး ဥပဒေအဖြစ် သတ်မှတ်ပေးခဲ့၏။ ဒုတိယဟင်နရီ ဘုရင်သည် မိမိအား သစ္စာဖောက်ခြင်း၊ ပုန်ကန်ထကြွကြ ခြင်း တို့ကြောင့် စိတ်နှလုံး မချမ်းမြေ့ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ထိုသားတော်များတွင် သူ၏နောက် ထီးနန်းကို ဆက် ခံခဲ့ကြသော ခြင်္သေ့နှလုံးရှိသူ ရစ်ချတ်နှင့် ဂျွန်တို့လည်း ပါဝင်၏။ ဒုတိယဟင်နရီ ဘုရင်သည် ၁၁၈၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၆ ရက်နေ့တွင် ပြည်သစ် ပြည်၌ ကွယ်လွန် ခဲ့လေသည်။
တတိယဟင်နရီဘုရင်(ခရစ် ၁၂ဝ၇-၁၂၇၂)
ဂျွန်ဘုရင် ၁၂၁၆ ခုနှစ်တွင် နတ်ရွာစံသောအခါ သူ၏ သားတော် ဟင်နရီသည် ကိုးနှစ်ရွယ်မျှသာ ရှိသေးသည်။ ထိုကိုးနှစ်သား မင်းသားကလေးသည် တတိယ ဟင်နရီ ဘုရင်အဖြစ်ဖြင့် ထီးနန်းကို ဆက်ခံလေသည်။ ဘုရင်ကလေး အရွယ်မမြောက်မီ ပင်ဗရုတ်မြို့စားကြီး ဝီလျံမာရှယ်နှင့် ဟျူးဗတ်ဒါဗတ်ဆိုသူ အမတ်ကြီးတို့ က ရင်ခွင်ပိုက် အုပ်ချုပ်ကြရသည်။ ၁၂၇၇ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် တိုင်းပြည်ကို ကိုယ်တိုင် အုပ်ချုပ်ရေးသည်။ ဟင်နရီသည် အသုံးကြီး၍ ဆွေတော် မျိုးတော်တို့နှင့်တကွ သူနှင့် ပလဲနံပ သင့်သူတို့ကို အခွင့်အရေး ပေးလွန်းသည်။ စစ်မက် လိုလား၍ ပြင် သစ်နိုင်ငံရှိ အင်္ဂလိပ်ပိုင် နယ်မြေဟောင်းတို့ကို ပြန်လည် တိုက်ခိုက်ယူရန် အထူး အာသီသ ထားခဲ့သည်။ တိုင်းပြည်ကကို အုပ်ချုပ်ရာတွင်လည်း အစဉ်အလာ အားဖြင့် ဖိတ်ခေါ် တိုင်ပင်လေ့ရှိသော ကောင်စီကို မခေါ် မဖိတ် မတိုင်ပင်ပဲ နေခဲ့သည်။ သို့ဖြင့် ကောင်စီဝင် မြေပိုင်ရှင်အမတ်ကြီးများသည်မကျေမနပ် ဖြစ်လာကြသည်။ ၁၂၅၈ ခုနှစ်တွင် ဆိုင်မွန်ဒီမွန့်ဖတ် ခေါင်းဆောင်သော မြေပိုင် ရှင် အမတ်ကြီးများသည် သူတို့အား အုပ်ချုပ်မ ှု လွှဲပြောင်းပေး ရန် ဘုရင်အား အကြပ်ကိုင်ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဟင်နရီ နှင့် ဆိုင်မွန်တို့ စစ်ခင်းကြ တော့၏။ ထိုစစ်ပွဲတွင် ဆိုင်မွန်တို့ ဘက်မှ အနိုင်ရကြ ၍ ဟင်နရီသည် တနှစ်တာမျှ အကျဉ်းချ ထားခြင်း ခံရလေသည်။
စစ်ပွဲပြီးသောအခါ ရှေးယခင်က မြေပိုင်ရှင် အမတ်ကြီးများ သာ ပါဝင်ခဲ့ရသော ကောင်စီတွင် မြို့သူ မြို့သားများ၏ ကိုယ် စားလှယ်များကိုလည်း ထည့်သွင်းလာလေတော့၏။ ထိုကိုယ်စား လှယ်ပေါင်းစုံ ပါဝင်သောကောင်စီသည်ပင် နောင်အခါ၌ ပါလီ မန် ဖြစ်လာလေသည်။ ဟင်နရီ၏သားတော် အက်ဒွပ်သည် ၁၂၆၅ ခုနှစ်တွင် အီဗရှမ် စစ်ပွဲ၌ဆိုင်မွန်တို့အား တိုက်ခိုက် နှိမ်နင်းလိုက်ရာ ဆိုင်မွန်လည်းကျဆုံးလေတော့၏။ ထိုအခါမှစ၍ ဟင်နရီ နတ်ရွာလားသော ၁၂၇၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၆ ရက် နေ့အထိ ခုနစ်နှစ်တာမျှသောအချိန်တွင် တိုင်းပြည်အေး ချမ်းသာယာစွာရှိစေရန်အက်ဒွပ်ကသာအုပ်ချုပ်ခဲ့လေသည်။ ဟင်နရီသည် အုပ်ချုပ်ရေးဘက်၌ အမှားမှား အယွင်းယွင်း မနိုင်မနင်းရှိခဲ့သော်လည်း သုခုမပညာနှင့် အခြား အနုပညာ ရပ်များတွင် အထူးဝါသနာထုံခဲ့သည်။ ဝက်စမင်စတာ ဘုရား ရှိခိုးကျောင်းကြီးကို တည် ဆောက်လျက် အယူဝါဒကို အားပေး ခဲ့သည့်ပြင် စိတ် နှလုံး သိမ်မွေ့သော ဘုရင်တပါးလည်း ဖြစ် သည်။