cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
မြန်မာနိုင်ငံ သတ္တုတွင်းများ
ကလေးဝ
ကလေးဝတွင်းတွင် ကျောက်မီးသွေး ထွက်သည်။ ၁၉ ရာစုခေတ်ဦး က ကလေးဝဒေသတွင် အင်္ဂလိပ်များ နှစ်အနည်းငယ်မျှ စမ်းသပ်တူးဖော်ခဲ့ဘူးသည်။ ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် သတ္တုတွင်းဌာနမှ ဤကလေးဝ ကျောက်မီးသွေးတွင်းကို သတ္တုတွင်းဌာနမှ က္ကကလေးဝကျောက်မီးသွေးတွင်းကို စနစ်တကျ စတင်တူးဖော် ဆောင်ရွက်၍၊ ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွ် ဓာတ်သတ္တု ပင်ရင်းအခြေအမြစ်များ တိုးတက်အောင် ဆောင်ရွက်ရေး ကော်ပိုရေးရှင်းက တာဝန်လွှဲယူ၍ ဦးစီလုပ်ကိုင်သည်။ ဤကျောက်မီးသွေးတွင်းသည် အထက် ချင်းတွင်းခရိုင် (ယခုမော်လိုက်ခရိုင်) ကလေးဝမြို့နယ်တွင် ရှိပြီးလျှင် ကေးလဝမြိုမှ ဖြစ်စေ၊ ကလေးမြို့မှဖြစ်စေ မော်တော်ကားဖြင့် သွားနိုင်သည်။ မြေအောက် ကျောက်မီးသွေးတူးသမားများ လေကောင်း လေသန့်ရရှိစေရန် လေစုပ်ပန်ကာကြီးတစ်ခု တပ်ဆင်ထားသည်။ ဤတွင်းတွင် မြေအောက်ကျောက်မီးသွေး တူးသမား ၃ဝဝ လုပ်ကို်နေသည်။
ပတ္တမြားတွင်း
ပတ္တမြား၊ ကျောက်နီ၊ မြ၊ နီလာ၊ ဥဿဖယား အစရှိသော ကျောက်မျက်ရတနာများ တူးဖော်ခြင်းကို ခြောက်ရာစုခေတ်မှစ၍ ရှမ်းများ လုပ်ကိုင်ပြီးလျှင်၊ မြန်မာဘုရင်များအား အခွန်ဆက်ရသည်။ ၁၅၉ရ ခုနှစ်မှ စ၍ မြန်မာ ဘုရင်များ အုပ်ချုပ်လုပ်ကိုင်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အဖိုးတန်ဆုံး ပတ္တမြားလုံးဖြစ်သော ရတီချိန် ၉ဝ ကျော်ရှိသည့် နန်းစဉ် ငမောက် ပတ္တမြားလုံးကြီးသည် အင်းဝဘုရင် ပြည်မင်း လက်ထက်တွင် ထွက်ခဲ့၍၊ လှော်ကားတင်ကြီး၊ လှော်ကား တင်ကလေး စသည့် အခြားပတ္တမြားလုံးကောင်းများလည်း ကုန်းဘောင်မင်းလက်ထက်က ထွက်ခဲ့သည်။
၁၈၈၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၂၅ခုနှစ်ထိ အင်္ဂလိပ်ကုမ္ပဏီ တစ်ခုက စနစ်တကျ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ပတ္တမြားတွင်းများသည် မန္တလေးခရိုင်ရှိ မိုးကုတ်၊ သပိတ်ကျင်း၊ ကျတ်ပြင်၊ ကသည်းအစရှိသော …ရတနာမြေÚများတွင် ရှိသည်။ ထိုရတနာမြေများသို့ သွားရန် ခရီးစဉ်မှာ မန္တလေးမြို့မှ ဧရာဝတီမြစ်အတိုင်း သပိတ်ကျင်းမြို့သို့ သင်္ဘောဖြင့်ဖြစ်စေ၊ မိုးကုတ်မြို့သို့ မော်တော်ကားဖြင့် ဖြစ်စေ သွားရောက်နိုင်သည်။ ကျောက်မျက်ရတနာ တူးဖော်နည်း လေးမျိုးရှိပေသည်။ ထိုနည်းများမှာ မျောတွင်း၊ တွင်းလုံး၊ လူးတွင်းနှင့် အင်းတွင်းတို့ပင် ဖြစ်သည်။ မျောတွင်းနည်းမှာ ရတနာ ပါရှိပုံရသော တောင်စောင်းမှ မြေကို တူးဆွမျှောချ ပြီးလျှင်၊ ယင်းမြောင်းထဲတွင် ဗြုံးမြေ ဖမ်းကာ ဗြုံးမြေထဲတွင် ရတနာရှာရသည်။ ဤတူးနည်းတွင် သတ္တုတူးသမား သုံးယောက်မှ ငါးယောက်ထိလိုသည်။ တွင်းလုံးနည်းမှာ နွေရာသီတွင် လူကိုယ် လှည့်သာရုံမျှသာ ကျယ်ဝန်သော စိုက်တွင်း ငယ်တူး၍ မြေအောက်သို့ ဆင်းပြီးလျှင်၊ ဗြုံးမြေများ တွေ့ရှိသည့်အခါ အလျားလိုက် တူး၍ ခွက်ထဲထည့်ကာ ကြိုးဖြင့် အပေါ်သို့ ဆွဲတင်ပြီးနောက်၊ ရေဆေး၍ ရတနာ ရှာရသည်။ ဤတူးနည်းတွင် သတ္တုတူးသမား သုံးယောက်ခန့်လိုသည်။ လူးတွင်းနည်းမှာ ထုံးကျောက်အကြားတွင်ရှိသော ဗြုံးမြေမှ ရတနာရှာရသောကြောင့် ယမ်းဘီလူးများကို အသုံးပြုရသည်။ ထုံးကျောက်ကို ဆောက်ဖြင့် လိုဏ်ဂူတူး၍ဖြစ်စေ၊ သဘာဝအလျောက် ဖြစ်ပေါ်နေသော ထုံးကျောက် ပပ်ကြားအက်များ၌ ဖြစ်စေ ဗြုံးမြေရှာ ရသည်။ ဤတူးနည်းတွင် မြေပြင်တွင် ချိုင့်ကြီးများ တူ၍၊ ထိုမှတဖန် ယင်းမြောင်းထဲသို့ ရေစုပ်စက်ကြီး များဖြင့် စုပ်တင်ယူပြီးလျှင် ဗြုံးမြေထဲမှ ရတနာရှာရသည်။ ဤတူးနည်းတွင် သတ္တုတူးသမား ခုနစ်ယောက်ထက်မနည်း လိုပေသည်။ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတွင် ယခုအခါ ပတ္တမြားတွင်းပေါင်း ၁ဝဝဝ ခန့်ရှိသည်။
ကျောက်စိမ်းတွင်း (မှော်)
ကျောက်စိမ်းတွင်း လုပ်ငန်းကို ရှေးအခါက ကချင်(ကံစီ ဒူးဝါး)များ စတင်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ အခွန်တော်ငွေကို မိုးကောင်း မှော်စားက ကောက်ခံရသည်။ ရရှိသော အခွန်တော်ငွေကို ပုဂံခေတ် အနော်ရထာမင်းလက်ထက် မှစ၍ မြန်မာမင်း အဆက်ဆက်အားတင ်ဆက်ရသည်။ ကချင်ပြည်နယ် မြစ်ကြီးနားခရိုင်တွင်းရှိ ဖားကန်မှော်၊ လုံးခင်းမှော်၊ ဝှေးခါးမှော်၊ မှော်ကြီး၊ ကံစီမှော်အစရှိသော မှော်များတွင် ကျောက်စိမ်းများ ထွက်သည်။ ကျောက်စိမ်းတွင်းများသို့သွားရန် ခရီးစဉ်မှာ မိုးကောင်းမြို့မှ ကားမိုင်မြို့၊ လုံးခင်မြို့သို့ မော်တော ကားဖြင့်သွား၍ ထိုမျတစ်ဆင့် ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ မှော်များသို့ နွေရာသီတွင် မော်တော်ကားဖြင့် သွားနိုင်၍၊ မိုးရာသီတွင် မြည်းလမ်းအတိုင်း သွားနိုင်သည်။ အချို့မှော်များမှာ တောင်စောင်း တွင် ထွက်ပေါ်နေသော ကျောက်စိမ်းအကြောကြီးများကို လိုက်တူး၍ တဖြည်းဖြည်း တောင်ကိုထွင်း၍ တူးဖော်ရသည်။ ယမ်းဘီဘူး အသုံးပြုသောအခါ လိုဏ်ဂူပြိုကျဖွယ်ရာရှိလျှင် ဆောက်ဖြင့်သာ ထွင်းရသည်။ အခြားမှော်များတွင် ပတ္တမြားတွင်းကဲ့သို့ စိုက်တွင်းများ၊ မျောတွင်းများပြု၍ တူးဖော်ရှာဖွေရသည်။ လေးလံသော ကျောက်တုံး ကြီးများကို ကျောက်မီးသွေးဖြင့် မီးပူပေး၍ ရေဖျန်းခြင်းအားဖြင့် ခွဲရသည်။ မှော်တွင်း နက်သည်ထက် နက်လာသောအခါ ရေများ ထွက်လာလေ့ရှိသောကြောင့် ရေစုပ်စပ်ကို အသုံးပြုရသည်။ ဆောင်းရာသီပေါက်သည့်အခါ ရှေးဦးစွာ မှော်ထဲရှိ ရေများကို စုပ်တင်ရသည်။ ထိုနောက် ရွံ့များကို ဖယ်ရှားပစ်ရသည်။ နွေရာသီရောက်မှသာ မှော်တူးသည့် လုပ်ငန်းကို စလေ့ရှိသည်။ မှော်တွင်းတစ်ခုလျှင် သတ္တုတူးသမား ငါးယောက်ခန့် လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ယခုအခါ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မှော်တွင်းပေါင်း ၁ဝဝဝ ခန့်ရှိသည်။ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံသည် သယံဇာတ သဘာဝသတ္တု ရတနာ၊ ကျောက်မျက် ရတနာ အဖိုးတန်းများဖြင့် ကုံလုံကြွယ်ဝလှပေသည်။ ချောင်းရိုး မြစ်ရိုးတစ်လျှောက် စက်ကိရိယာမသုံးဘဲ ယင်းခွက်ဖြင့် ကျင်ယူရုံမျှဖြင့် ရွှေမှုန့်ကလေးများ ရနိုင်သည်။ တောင်စောင်း တောင်ကြီးများကို ဖြိုချ တူးဖော်လျှင်၊ ငွေ၊ ခဲ၊ သံ၊ ကြေးနီ၊ သွပ်၊ ဝူဖရန်၊ ခဲမဖြူ၊ ခနောက်စိမ်း အစရှိသော သတ္တုမျိုးစုံရနိုင်သည်။ ထိုတောတောင်ကြီးများအကြားရှီ မြေပြန့်လွင်ပြင် တစ်လွှားတွင်လည်း အဖြိုက်နက်၊ ခဲမဖြူ၊ ကျောက်စိမ်း၊ ပတ္တမြား အစရှိသော သတ္တု ရတနာမျိုးစုံ ရနိုင်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း ဧရာဝတီ မြစ်ရိုးတလျောက်တွင် ရေနံများစွာ ရရှိနိုင်သည်။ ဤကဲ့သို့ သဘာဝသတ္တုရတနာမျိုးစုံ ကြွယ်ဝနေသော်လည်း မြန်မာလူမျိုးတို့သည် သတ္တုတွင်း လုပ်ငန်းတွင် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေး ရပြီးသည့်နောက်မှသာ တစ်စတစ်စ စိတ်ဝင်စား၍ ဝင်ရောက် လုပ်ကိုင် ကြသောကြောင့် ယခုတိုင် ခေတ်မီနည်းဖြင့် တူးဖော်သော သတ္တုတွင်း အလွန်ပင် နည်းပါးလေသည်။ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ တိုးတက်နေသော နိုင်ငံတိုင်းတွင် သတ္တုတွင်း လုပ်ငန်းသည် အလွန်အရေးကြီးသော စီးပွားရေး တစ်ရပ်ပင် ဖြစ်သည်။ ထိုကြောင့် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ
အစိုးရက အရေးကြီးသော သတ္တုတွင်းများကို ပြည်သူပိုင်ပြုလုပ်၍ လုပ်ကိုင်နေသည်။ သတ္တုတွင်းဌာနမှ သတ္တုတွင်းညွှန်ကြားရေးဝန်က သတ္တုတွင်းဝန်ကြီးဌာနအား သတ္တုတွင်းလုပ်ငန်းနှင့် သက်ဆိုင်သော အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် စီမံကိန်းများတွင် အကြံဉာဏ်ပေးရသည်။ သတ္တုတွင်းစစ်ဆေးရေး ဝန်များကလည်း ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အနှံ့အပြားသို့ ခက်ခဲပင်ပန်းစွာ သွားရောက်၍၊ သတ္တုတွင်းလုပ်ငန်း တိုးတက်စေရန်နှင့် သတ္တုတွင်း တူးသမားများ ဘေးရန်ကင်းရှင်း၍ ကျန်းမာစေရန် ညွှန်ပြ ကြပ်မပေးရလေသည်။
လက်ဘနွန်နိုင်ငံ
လက်ဘနွန် နိုင်ငံ၏ ရုံးသုံး အမည်မှာ လက်ဘနွန် သမ္မတ နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး အာရှတိုက် အနောက်ပိုင်း မြေထဲ ပင်လယ်၏ အရှေ့ဘက် ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသော နိုင်ငံဖြစ်သည်။
လက်ဘနွန်နိုင်ငံသည် အာရှတိုက်၏ အနောက် မြောက်ဘက် မြေထဲပင်လယ်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းခြေတွင် တည်ရှိသော သမ္မတနိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်သည်။ အာရပ်အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံတစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။ လက်ဘနွန်နိုင်ငံသည် နယ်နိမိတ်အားဖြင့် မြောက်နှင့်အရှေ့ဘက်တွင် ဆီးရီးယားနိုင်ငံဖြင့်လည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်တွင် အဇ္ဇရီယယ်နိုင်ငံဖြင့်လည်း ကောင်း၊ အနောက်ဘက်တွင် မြေထဲပင်လယ်ဖြင့်လည်းကောင်း ဝန်းရံလျက် ရှိသည်။
လက်ဘနွန်နိုင်ငံသည် အာရှတိုက်နှင့် ဥရောပတိုက်တို့၏ အကြားတွင် နှစ်ပေါင်း ၄ဝဝဝ ကျော်မျှ ကုန်သွယ်ရေး၌ အချက်အချာဌာန ဖြစ်ခဲ့ သည်။ သို့ရာတွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအပြီးတွင်မှ လွတ်လပ်ရေးရခဲ့သော နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်သည်။ လက်ဘနွန်နိုင်ငံသည် အာရပ်နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်သော်လည်း လူဦးရေတစ်ဝက်မှာ ခရစ်ယန်အယူဝါဒီများဖြစ်၍ ကျန်တစ်ဝက်မှာ အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်များဖြစ်၏။
ခရစ်ယာန်ဂိုဏ်းပေါင်း ၁၁ ဂိုဏ်းကျော်မျှ ကွဲပြားလျက်ရှိရာ မာရိုနိုက်ခရစ်ယာန်ဂိုဏ်းမှာ အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ လက်ဘနွန်ကမ်းခြေတွင် နွေရာသီ၌ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားကစားရန် အတွက်ကောင်း၍ တောင်ပေါ်တွင် ဆောင်းရာသီ ကစားခုန်စားရေးအတွက် ကောင်းမွန်သောကြောင့် လက်ဘနွန်နိုင်ငံကို တစ်ခါတစ်ရံ အရှေ့ အနီးပိုင်း၏ ကစားကွင်းဟူ၍လည်း ခေါ်သည်။ လက်ဘနွန်နိုင်ငံ သည် အကျယ်အဝန်း အားဖြင့် ၄ဝ၁၅ စတုရန်းမိုင်ခန့်ရှိ၍ လူဦးရေမှာ ၂၅၈ဝဝဝဝ ခန့် (၁၉၆ဝ) ဖြစ်သည်။ လက်ဘနွန်နိုင်ငံ၏မြို့တော်မှာ ဗေးရွတ်မြို့ဖြစ်၍ အခြားမြို့ကြီး များမှာ ထရစ်ပိုလီမြို့၊ ဇာလှေးမြို့၊ ဆာအီးဒါးမြို့များဖြစ်ကြသည်။
လက်ဘနွန်နိုင်ငံသည် အလျား ၁၃၅ မိုင်၊ အနံ မိုင် ၂၃၁ နှင့် ၃၅ မိုင် အကြားတွင်ရှိသည်။ ကမ်းမြောင်မြေပြန့်ဒေသအလွန်တွင် လက်ဘနွန်နှင့် အန်တီလက်ဘနွန်တောင်တန်းများသည် မျဉ်းပြိုင်သွယ်တန်းလျက်ရှိ သည်။ ယင်းတောင်တန်းနှစ်သွယ်၏အခြားတွင် မြေဩဇာကောင်းသော အတွင်းပိုင်းမြေပြန့်ရှိသည်။ အဖြူရောင်ပေါက်နေသော ထုံးပါကျောက်များ ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်းကြောင့် ယင်းတောင်တန်းကို လက်ဘနွန်ဟူ၍ ခေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ တောင်ကိုအစွဲပြု၍ နိုင်ငံအမည်တွင်လာသည်။ ဆီးမိုက်ဘာသာဖြင့် လက်ဗန်ဟူသည် ဖြူခြင်းဟုအဓိပ္ပာယ်ရသည်။ လက်ဘနွန်နိုင်ငံတွင် အရေးပါအရာရောက်သော မြစ်ဟူ၍ လီတာနီမြစ်သာလျှင်ရှိသည်။ အတွင်း ပိုင်းမြေပြန့်မှ တောင်ဘက်သို့စီးဆင်း ပြီးလျှင် အနောက်ဘက်သို့ကွေ့ကာမြေထဲပင်လယ်တွင်းသို့စီးဝင်သည်။ လက်ဘနွန်နိုင်ငံသည် သမမျှတသော ရာသီဥတုရှိသည်။
မိုးရာသီမှာ အောက်တိုဘာလအဆုံးပိုင်းမှ မေလအထိဖြစ်သည်။ လက်ဘနွန်နိုင်ငံသည် အနီးတစ်ဝိုက်ရှိ ဒေသများထက် နှစ်စဉ် မိုးရေချိန်ပိုသည်။ ဗေးရွတ်တွင် တစ်နှစ်လျှင်မိုးရေချိန် ၃၇ လက်မခန့်ရွာ သည်။ လက်ဘနွန်နိုင်ငံမှ သဘာဝပစ္စည်းများ မှာ အဆောက်အအုံ အတွက် ကျောက်နှင့် စကျင်ကျောက်တို့အပြင် ဆီဒါထင်းရှူးပင်များဖြစ် သည်။ ကျောက်မီးသွေးနု၊ သံ၊ ကတ္တရာနှင့် ဂျစ်ပဆမ်တို့လည်း အနည်း ငယ်စီထွက်ကြသည်။
လက်ဘနွန်နိုင်ငံမှ ပိုး၊ သံလွင်ဆီ၊ ဂျုံ၊ အရက်တို့အပြင် ဆေး ရွက်၊ ဝါနှင့် ရှောက်မျိုးဝင်အသီးများ၊ ပန်းသီး၊ စပျစ်၊ တည်၊ ငှက်ပျော၊ သဖန်းစသော အသီးများထွက်သည်။ စည်သွတ်အစားအစာ၊ စီးကရက်၊ မီး ခြစ်၊ သားရေ၊ ဆပ်ပြာ၊ ချည်ထည်၊ ဘိလတ်မြေတို့မှာ စက်ထွက်ပစ္စည်းများ ဖြစ်ကြ၏။
စက်ပစ္စည်းများ၊ ယာဉ်၏ အထည်အလိပ်၊ စက်ထွက်ကုန်ချော စသည်တို့ကို နိုင်ငံခြားမှတင်သွင်းသည်။ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး၌ မော်တော်ကားလမ်းကို အဓိကထား၍ အသုံးပြုကြသည်။ လက်ဘနွန်နိုင်ငံတွင် မော်တော်ကားလမ်းကောင်း မိုင် ၁၈ဝဝ ခန့်ရှိသည်။ မီးရထားလမ်း မိုင် ၅ဝဝ ခန့်သာရှိ၍ ကုန်တင်ရန် အတွက် အသုံးပြုသည်။ ဗေးရွတ်မှာ ဆိပ်ကမ်းမြို့လည်းဖြစ်သည်။ အပြည်ပြည်နှင့်ဆက်သွယ်သော လေဆိပ် တည်ရှိ ရာလည်းဖြစ်သည်။ ဗေးရွတ်လေဆိပ်သည် အရှေ့အနီးပိုင်းတွင် အရေးပါသော လေဆိပ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ အီရတ်နိုင်ငံနှင့် ဆအူးဒီအာရေဗျမှ ရေနံပိုက်လိုင်း နှစ်ခုသည် လက်ဘနွန်တွင် ဆုံသည်။
သို့ဖြစ်၍လည်း လက်ဘနွန်နိုင်ငံသည် အရှေ့နိုင်ငံများနှင့် အနောက်နိုင်ငံများ ရေနံရောင်းဝယ်ရေး၌ အချက်အချာဒေသဖြစ်၏။ လက်ဘနွန်နိုင်ငံတွင် နေထိုင်သူတို့မှာ ရှေးခေတ်အခါကတည်းကပင် ကုန်သည်များဖြစ်ကြ၏။ များသောအားဖြင့် အာရပ်လူမျိုး များဖြစ်ကြ ၏။ ပထမကမ္ဘာစစ်ပြီးသည့်နောက် အာမီးနီးယန်းလူမျိုး အများအပြားသည် တူရကီနိုင်ငံမှ ထွက်ပြေးလာကာ လက်ဘနွန်နိုင်ငံတွင် ခိုလှုံနေထိုင်ကြ သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၄၉ ခုနှစ်က ဖြစ်ပွားသော အာရပ် - အဇ္ဇရီ ယယ် စစ်အတွင်း ကလည်း အာရပ်လူမျိုးပေါင်း ၁၂ဝဝဝဝ ခန့် လက်ဘနွန် နိုင်ငံသို့ပြောင်းရွှေ့ကာ ခိုလှုံနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ လက်ဘနွန်နိုင်ငံတွင် လူဦးရေ တစ်ဝက်ကျော်ကျော်သည် တောင်သူလယ်လုပ်များဖြစ်ကြ၍ ယင်းတို့၏ နေထိုင်မှုအဆင့်အတန်းသည် အတန်မြင့်၏။ ထို့ပြင် စာပေတတ်မြောက်ခြင်း၌ အဆင့်အတန်းမြင့်သည်။
လူ ၁ဝဝ လျှင် ၇၅ ယောက်မှာ စာရေး တတ် ဖတ်တတ်သည်။ လက်ဘနွန်အမျိုးသမီးများသည် ဇာထိုး၊ ပန်းထိုး အထူးကျွမ်းကျင်၏။ ရုံးသုံးဘာသာစကားမှာ အာရေဗစ်ဘာသာပင်ဖြစ်၏။ သို့သော် ရုံးနှင့်စီးပွားရေးရပ်ကွက်များတွင် ပြင်သစ်ဘာသာစကားကို အနှံ့အပြားပြောဆိုကြသည်။ လက်ဘနွန်နိုင်ငံတွင် ကူးသန်းရောင်းဝယ် ရေး ကျောင်း၊ စက်မှုပညာသင်ကျောင်း၊ စိုက်ပျိုးရေးကျောင်း၊ ဆရာအတတ်သင် ကျောင်းနှင် တက္ကသိုလ်များရှိသည်။ ထို့ပြင် အမေရိကန်နှင့် ပြင်သစ် တက္ကသိုလ်များလည်းရှိသည်။
လက်ဘနွန်နိုင်ငံသည် သမ္မတနိုင်ငံမျိုးဖြစ်၍ နိုင်ငံ၏ အထွတ်အထိပ်မှာ သမ္မတဖြစ်သည်။ သမ္မတကို ခြောက်နှစ်တစ်ကြိမ် ပြည်သူ့ လွှတ်တော်က ရွေးကောက်တင်မြှောက်ရသည်။ ပါလီမန်၏ တစ်ရပ်တည်း သော ဥပဒေပြုလွှတ်တော်ဖြစ်သည့် ပြည်သူ့လွှတ်တော်တွင် လေးနှစ် တစ် ကြိမ် လူထုမဲဆန္ဒဖြင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ထားသော ကိုယ်စားလှယ် ပေါင်း ၉၉ ဦးပါဝင်၏။ ထိုသို့ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ရာတွင် အယူဝါဒ ဆိုင်ရာ အခြေခံသဘောအရ ရွေးကောက်သည်။ တစ်နည်းဆိုရသော် သက်ဝင်ယုံကြည်ရာ အယူဝါဒအလိုက် ကိုယ်စားလှယ်အရေအတွက် သတ်မှတ် ပေးထားသည့်အတိုင်း သက်ဆိုင်ရာအယူဝါဒီများက ရွေးကောက်တင်မြှောက် ရသည်။ ထို့ပြင် သမ္မတသည် အမြဲတမ်း မာရိုနိုက်ခရစ်ယာန်ဂိုဏ်းဝင်ထဲမှ လည်းကောင်း၊ အစိုးရအဖွဲ့၏ အကြီးအကဲဖြစ်သော ဝန်ကြီးချုပ်သည် ဆွန်နီ မွတ်စလင်ဂိုဏ်းဝင် ထဲမှလည်းကောင်း၊ လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌသည် ရှီအာမွတ်စလင်ဂိုဏ်းဝင်ထဲမှလည်းကောင်း အသီးသီးဖြစ်ကြရပေသည်။
လက်ဘနွန်နိုင်ငံသည် နှစ်ပေါင်း ၄ဝဝဝ ကျော်ကျော် အာရှတိုက် နှင့် ဥရောပတိုက်တို့အကြား ကုန်သွယ်မှုအတွက် အရေးပါသော ဗဟိုဌာန တစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး ပြီးဆုံးသည့်နောက် တွင် လွတ်လပ်သည့်နိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့၏။ လက်ဘနွန်နှင့် ဆီးရီး ယားပြည်များသည် ၁၅၁၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၁၈ ခုနှစ်အထိ အော်တိုမန်အင်ပိုင်ယာ၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသဖြစ်ခဲ့ ရသည်။ ပထမကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် အော်တိုမန်အင်ပိုင်ယာကို နိုင်ငံငယ်များအဖြစ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာလိုက်၏။ နိုင်ငံ ပေါင်းချုပ်အသင်းကြီးက ယခု လက်ဘနွန်နှင့် ဆီးရီးယားနိုင်ငံတို့ တည်ရှိရာ နယ်ပယ်ဒေသကြီးကို ပြင်သစ်တို့အား ဩဇာခံနယ်ပယ်အဖြစ် အုပ်ချုပ်စေ ခဲ့သည်။
ပြင်သစ်တို့သည် ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် သမ္မတအုပ်ချုပ်ရေးစနစ် လက်ခံသည့် အခြေခံဥပဒေတစ်ရပ်ကို ပေးအပ်ခဲ့၍ အယူဝါ ဒီဆိုင်ရာ အုပ်စု များဖြင့် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကိုလည်းအတည်ပြုခဲ့၏။ ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်သည့် သမ္မတနိုင်ငံအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ၁၉၄၃ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံးအကြိမ် ရွေးကောက်ပွဲကြီးကျင်းပခဲ့စဉ်က ဗက်ခါရာအယ်ခူရီသည် ပထမဆုံးသမ္မတဖြစ်လာခဲ့၏။ သို့သော် ထို ၁၉၄၃ခုနှစ်နောက်ပိုင်း မှာပင် အခြေခံဥပဒေကို ပြင်သောကြောင့်ဟုဆိုကာ ယင်းနှင့် ယင်း၏အစိုးရအဖွဲ့ကို ထောင်သွင်းအကျဉ်းချထားခဲ့သည်။ ၁၉၄၆ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ပြင်သစ် တပ်များကို ရုပ်သိမ်းသွား ပြီးနောက်မှသာလျှင် လက်ဘနွန်နိုင်ငံသည် လုံးဝ လွတ်လပ်သော နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့၏။ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ပါလီမန်ရွေးကောက်ပွဲ များကို လွတ်လပ်စွာ ကျင်းပခဲ့သည်။ လက်ဘနွန်နိုင်ငံသည် ၁၉၄၅ ခုနှစ် တွင် ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂနှင့် အာရပ်အမျိုးသား အဖွဲ့တို့တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်လာခဲ့၏။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် အဇ္ဇရီယယ်နှင့် တိုက်ခိုက်ရသော စစ်ပွဲ တွင်လည်း ပါဝင်ဆင်နွှဲခဲ့သည်။
ကိုးကား
*
ငါးသလောက်
ငါးသလောက်ကို ပါဏဗေဒအမည်အားဖြင့် 'ဟီလဆာ အလီရှား'ဟု ခေါ်သည်။ အရသာရှိသော ငါးအဖြစ် အသိများ သည်။ ရေချို ရေငန် နှစ်ရပ်လုံးတွင် နေနိုင်သည်။ မိုးတွင်း အခါ၌ ဥ ဥရန် ပင်လယ်မှ မြစ်ထဲသို့ဆန်တက်လာလေ့ရှိသည်။ ဥပြီး ငါးသလောက်သည် ကြုံလှီသွားကာ အရသာ ပျက်သွား တတ်သည်။ ငါးသလောက်၏ ကိုယ်သည် ပြား၍ ပြက်အနည်း ငယ်ကျယ်သည်။ ကျောဆူးတောင် အထက်နားသည် အလယ်၌ ခွက်နေ၏။ အမြီးခွသည် စောက်နက်၍ အဖျားနှစ်ခုသည်ဘေး သို့ ကားထွက်နေသည်။ အကြေးများသည် ခေါင်းမှ အမြီးတိုင် အောင် ညီညီညာညာ ရှိကြသည်။ အရောင်မှာ ရွှေရောင်သန်း လျက်ရှိ၍ တစ်ခါတစ်ရံ ကန့်လန့်အမည်းစင်းများ ထင်နေ တတ်သည်။ အထူးသဖြင့် ငါးသလောက်ငယ်များတွင် ကျော ပိုင်း၌ ကန့်လန့်အမည်းစင်းများ ပါလေ့ရှိသည်။ ကိုယ်ရှည် ၁ ပေမှ ၁ ပေအထိ ရှိတတ်၏။ ငါးသလောက်ကို ဟင်းလျာ အဖြစ် သုံးကြရုံမက ငါးပိဆားနယ်အဖြစ်လည်း သုံးကြသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၏ အမျိုးသားသင်္ကေတများ ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလီ အစားအစာ
ဖေသာပြင် (အထက်)ရွာ၊ အထက်ငှက်ပျောချောင်း
ဖေသာပြင် (အထက်)ရွာ၊ အထက်ငှက်ပျောချောင်း
ကျုံစိန်ရွာ၊ မြန်မာကရင်စု
ကျုံစိန်ရွာ၊ မြန်မာကရင်စု
ပုပ္ပါးတောင်
ပုပ္ပါးတောင်သည် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ် အရှေ့တောင်ဘက်တွင် ထီးထီး တည်ရှိနေသည်။ ယင်းတောင်တန်းသည် ပဲခူးရိုးမ၏ မြောက်ဘက်အစွန်းတွင် သီးခြား ထိုးထွက်နေသော မီးတောင်ဟောင်းကြီး တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၂၀ဒီဂရီ ၅၂မိနစ်၊အရှေ့ လောင်ဂျီတွဒ် ၉၅ဒီဂရီ ၁၄မိနစ် တွင်တည်ရှိသည်။
ပေါ်ထွန်းလာပုံ
ရာဇဝင်ဆရာကြီး ဦးကုလားက ဘုရားသခင် သည် ငါးဝါအရ၌ သုနာပရန္တနှင့် တမ္ပဒီပတို့သို့ ကြွတော်မူလာခဲ့ပြီး ဖိုဦးတောင်ထိပ်၌ ရပ်တော်မူ၍ သာသနာ (၁ဝ၁) ခုတွင် ပုပ္ပားတောင်မြေမှ စုန့်စုန့်ပေါ်မည်ဟု ဗျာဒိတ်ထားခဲ့ကြောင်း ကို ယင်း၏ မဟာရာဇဝင်တော်ကြီးတွင် ဖော်ပြ ထားခဲ့သည်
ဘူမိပညာရှင်တို့အဆိုနှင့် နှစ်ပရိစ္ဆေဒ များစွာ ကွာခြားလှသော်လည်း ပုပ္ပားတောင်ပေါ်ပေါက်လာပုံ သဘောသဘာဝကား အသိခြင်း တူညီကြသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ရှေးမြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းသားတို့ ပုပ္ပားတောင်ကို သမိုင်းမတင်မီ ပဝေသနီကာလကတည်းကပင် စိတ်ဝင်စားခဲ့ ကြကြောင်း ခန့်မှန်းရမိပေသည်။
ပုပ္ပားတောင်သည် ကျောက်ခေတ်ဦး အညာသားယဉ်ကျေးမှု (Anyathian Culture) ထွန်းကားခဲ့ရာ ချောက်၊ ရေနံချောင်းတို့နှင့် ရေမြေ တဆက်တစပ်တည်း ရှိသောကြောင့် ထိုအချိန်ကာလက တည်းကပင် ကျောက်ခေတ် လူသားတို့ နေထိုင်ရာအရပ် ဖြစ်နေ ကောင်းလောက်ပြီ ယုံကြည်ရသည်။ ကျောက်လက်နက်များလည်း ထိုနယ် အနှံ့မှ တွေ့ရှိရဖူးသောကြောင့် ဤအတွေး ဤအယူအဆ မှန်နိုင်ကောင်းမည် ထင်ပါသည်။ အမေရိကန်ပညာရှင် မိုးဗီးယပ်စ် (Movius) က ပုပ္ပါးနယ်တွင် ကျောက်ခေတ်သစ်လူနေ ရှိနေကြောင်း ကိုကား အခိုင်အမာဆိုခဲ့သည်။ ကျွန်ုပ်တို့ခေတ် ပညာရှင်တို့ ကွင်းဆင်းလေ့လာ နိုင်သေးလျှင် ထို့ထက် တိကျကျယ်ပြန့်သော အဖြေထွက်ပေါ်လာ နိုင်စရာ ရှိပါသေးသည်။
ပုပ္ပားတောင် ဝန်းကျင်ဒေသသည် ရှေးက ယခုမျက်မှောက် အချိန်အခါထက် ရာသီဥတု ကောင်းနိုင်သကဲ့သို့ တောလိုက်၍ လူနေ၍ ကောင်းသောနေရာလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။
ရာဇဝင်လာ
ရာဇဝင်တွင် ခရစ်မပေါ်မီ အနှစ် ၄၄၃ က၊ ဧရာ၀တီမြစ်ရိုး၏ အလယ်ပိုင်းလောက်တွင် အံ့ဩဘွယ် အကြောင်းအခြင်းအရာ ငါးရပ် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်ဟု ဆိုပေသည်။ ထိုသို့ မြေအကြီးအကျယ် လှုပ်သွားတာ အရင်နှစ်ပေါင်း တစ်သန်းက ဖြစ်မည်ဟု ထင်ရသည်။ ရာဇဝင်တွင် ခရစ်မပေါ်မီ အနှစ် ၄၄၃ က၊ တစ်ညတည်း ဖြစ်ပွားခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။
မြန်မာရာဇဝင်ကျမ်းများတွင် ပုပ္ပားတောင်ကို ပုဂံခေတ်အပိုင်း၌ များစွာအရေးထား ဖော်ပြပေးနေသည်မှာ ထိုဒေသ သည် အလွန်ရှေးကျသော ကာလများကတည်းက စဉ်ဆက်မပြတ် လူနေရှိနေခဲ့ကြောင်း၊ အရေးပါသော နေရာဌာန တခုဖြစ်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ညွှန်းနေခြင်းဖြစ်ပါမည်။ ဤသို့ဆိုလျှင် ကျောက်ခေတ်ဦး သို့မဟုတ် ကျောက်ခေတ်နှောင်း ကာလ ယဉ်ကျေးမှုစတင်ထွန်းကားစပြုကတည်းက ထူးခြားသော တောင်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ အားထားကိုးကွယ် လောက်သော (မြင့်မြတ်သော နတ်) တောင်အဖြစ်လည်းကောင်း စဉ်းစားခဲ့ကြမိမည်မှာ ယုံမှားသံသယ ကင်းပါသည်။ တနည်းအားဖြင့် ပုပ္ပါးကို နတ်တို့နေရာဟူ၍ လက်ခံယုံကြည်နေလောက်ပြီဟူ၍တည်း။
ဤယုံကြည်ချက်သည် မြန်မာတို့ တတ္ထဒေသ၌ အရိမဒ္ဒနပူရ (ရန်မျိုးနှိမ်မြို့) မင်းနေပြည်တော်ကြီးကို တည်ထောင် နိုင်သောကာလထိ ဆင်းသက်ပါရှိလာခဲ့ဟန် ရှိသည်။ ရာဇဝင်ဆရာတို့အဆိုအရ ပုဂံမင်းတို့ ပုပ္ပါးတောင်ကို တလေးတစားပြုနေကြသည်မှာ ပုပ္ပါးတောင်၏ အစဉ်အလာ ကြီးခဲ့မှုကြောင့်သာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ နတ်တောင်ဟူ၍ အထင်အရှားဖြစ်ရန် နတ်တပါးကို နေရာချထားပေးမှဖြစ်မည်ဟု သဘောပေါက်လာသောအခါ မဟာဂီရိ (တောင်ကြီး) ဟူသော ပါဠိဝေါဟာရဖြင့် ခေါ်ဆိုခဲ့သော ထီးထီးမားမား တခုတည်းသာရှိသည့် (ပုပ္ပား) တောင်ကြီးကို နတ်နေအဖြစ် ပြောင်းလိုက်ခြင်းဖြင့် လွယ်ကူစွာ ပြီးမြောက်သွားခဲ့လေတော့သည်။ သို့သော် တကောင်းမှ ပန်းပဲမောင်တင့်တယ် ကိုကား ပုဂံသို့ ရောက်ရှိလာအောင်ဇာတ်လမ်းဖော်ရဦးမည် ဖြစ်သတည်း။
ရာဇဝင် ဒဏ္ဍာရီထဲက ပုပ္ပါး
မြို့ပြနိုင်ငံများ စတင်ထွန်းကားစပြုချိန် ပျူခေတ်က ပုပ္ပားတောင်သည် မည်သို့သော အခြေအနေတွင်ရှိကြောင်း ပြောရန်ခက်ပါသည်။ အကြောင်းမှာ ထိုပေါ်ထွန်းလာခဲ့သော ရှေးဟောင်းမြို့ပြ နိုင်ငံများသည် ပုပ္ပားတောင်နှင့် အတန်ငယ် အလှမ်းဝေးကွာသောကြောင့် ထိုအချိန်ကသမိုင်းတွင် ပုပ္ပါးတောင်သည် တိမ်မြုပ်လျက် ရှိနေသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ပျူခေတ်တွင် ယင်းအကြောင်းကို ခန့်မှန်းပြောဆိုရန် ခက်ခဲပါသည်။ သို့သော် ပုဂံခေတ် တွင်မူ အလွန်အရေးပါလာခဲ့ကြောင်း မြန်မာရာဇဝင်ကျမ်းများတွင် အထင်အရှား တွေ့ရှိနေရပေသည်။ ရှေးဟောင်း မြန်မာရာဇဝင်ကျမ်းများ အဆိုအမိန့်အရ ပုပ္ပါးနှင့် ပတ်သက်၍ ပုဂံခေတ်တွင် ထင်ရှားသော အချက်သုံးရပ်ကို သတိထားမိပေသည်။ ယင်းတို့မှာ (၁) ပျူမင်းထီးလက်ထက်မှစ၍ ပုဂံမင်းများ နှစ်စဉ်ပုပ္ပါးတောင်တက်ပွဲ ကျင်းပခဲ့ခြင်း၊ (၂) နတ်တောင်ဟု အတိအလင်း ဖော်ပြလာခြင်းနှင့် (၃) နိုင်ငံရေးအရ ကျောထောက်နောက်ခံ နယ်အဖြစ် အရေးပါလာခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။
ခေတ်သစ် မြန်မာသမိုင်းဆရာများ အဆိုအရ မြန်မာတို့သည် ပျူတို့နောက်မှ ဤမြေ၊ ဤရေဒေသသို့ ရောက်ရှိလာ ခဲ့ကြသူများဖြစ်ပြီး တတ္ထဒေသဟုခေါ်သော ဤအရပ်၌ပင် အရိမဒ္ဒန (ရန်မျိုးနှိမ်) မြို့ဟုခေါ်သော ပုဂံမြို့တော်ကို တည်ဆောက်၍ အုပ်ချုပ်လာခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။ ယင်းတို့သည် ပျူတို့ထံမှ ကောင်းမွေဆိုးမွေများကို ရရှိခံ စံခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ပုပ္ပားအကြောင်းကို ပုဂံခေတ်မတိုင်မီက စာပေအထောက်အထား မရရှိသော်လည်း ပုဂံသူ၊ ပုဂံသားတို့အနေဖြင့်မူ ယင်းတို့ အရင် နေထိုင်သွားခဲ့ကြသော ပျူတို့ထံမှ သိတန်သမျှ သိခဲ့ကြပါမည်ဟု ထင်ပါသည်။ ထိုတောင်ကို နတ်တောင်အဖြစ် စတင်ပြုလုပ်ခဲ့သည်မှာလည်း ပျူတို့ထံမှရရှိသော အမွေပင် ဖြစ်နိုင်ကောင်းပါမည်။ အကြောင်းမှာ ပျူမင်းထီး လက်ထက် မြန်မာမင်းတို့ ပုပ္ပားတောင်တက်ပွဲကို နှစ်စဉ် စတင်ကျင်းပခဲ့ကြောင်း ဆိုလာသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ (ကုလား၊ ပ၊ ၁၄၂)
မည်သည့် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ယခုကဲ့သို့ တောင်တက်ပွဲကျင်းပခဲ့သည်ကိုမူ အထင်အရှား မသိရပေ။ စင်စစ်မြင့်မြတ်သော နတ်တောင်ဟု အသိအမှတ်ပြုထားသောကြောင့်သာဟု ထင်မိပါသည်။ မည်သည့်နတ်ဟူ၍ အမည်နာမဖြင့် ကိုးကွယ်နေမှုမျိုး စောစောပိုင်းက မရှိသေးဟုလည်း တွေးဆရသည်။
ပျူမင်းထီးနောက် လေးဆက်မြောက် ဖြစ်သော သေဉ်လည်ကြောင်မင်း (အေဒီ ၃၄၄-၃၈၇) လက်ထက် ရောက်သောအခါ ပုပ္ပား၏ သမိုင်းကြောင်း ပြောင်းလဲစပြုပြီဟု ဆိုနိုင်သည်။ အကြောင်းမှာ သေဉ်လည်ကြောင်မင်းသည် တကောင်းမှ မျောလာခဲ့သော မောင်တင့်တယ် နတ်မောင်နှမတို့နေသည့် စကားပင်ကြီးကို နတ်ရုပ်များထု၍ ပုပ္ပားတွင် တင်ထား လျက် ပြည်သူတို့အား ကိုးကွယ်စေခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယင်းတို့အားလည်း မဟာဂီရိ နတ်မောင်နှမဟု တွင်စေခဲ့သည်။ မဟာဂီရိ ဟူသည်မှာ ကြီးမြတ်သော တောင်တော်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ သို့ဖြင့် ပုပ္ပါးသည် ပြည်သူတရပ်လုံး ကိုးကွယ်သော မင်းမဟာဂီရိတို့ နတ်မောင်နှမစံပျော်ရာ တောင်တော်ဖြစ်လာခဲ့ လေတော့သည်။
မြန်မာရိုးရာ နတ်ယုံကြည်မှုသမိုင်းတွင် မင်းမဟာဂီရိကို အမည်နာမဖြင့် အစောဆုံး သိရှိခွင့်ရသော နတ်တပါး ဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ မြန်မာနန်းတွင်း၌ မင်းမဟာဂီရိနတ်ကို မန္တလေး ရတနာပုံခေတ်တိုင် စဉ်ဆက်မပြတ် ထားရှိ ကိုးကွယ်ခဲ့ကြဟန် ရှိသည်။ အဓိပ္ပာယ်မှာ ယင်းသည် တိုင်းပြည်နိုင်ငံစောင့်နတ်၊ အိမ်စောင့်နတ် (Guardian Spirit) ဟု ယုံကြည်လာခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်လေသည်။ မင်းမှအစ ပြည်သူတရပ်လုံး တနှစ်တကြိမ် ထိုနတ်မောင်နှမကို ဖူးမြော်ရကြောင်းဆိုသဖြင့်လည်း မြန်မာတို့နတ် ကိုးကွယ်မှု အမြစ်တွယ်နေပြီ ဖြစ်ကြောင်း သိသာလေတော့သည်။ ယင်းကို အနိရုဒ္ဓနှင့် ရှင်အရဟံတို့၏ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာတော်က ချုပ်ငြိမ်းကွယ်ပျောက်သွားအောင် မတတ်နိုင်ခဲ့ပါ။ ယနေ့တိုင် မြန်မာအိမ်တိုင်းလောက်နီးပါး၌ အိမ်တွင်းမင်းမဟာဂီရိဟူ၍ ထားရှိကိုးကွယ်နေကြဆဲ ဖြစ်သည်။
ပုပ္ပားသည် နတ်တောင်ဖြစ်လာသကဲ့သို့ ပုဂံမင်းဆက်တွင် ပုပ္ပားစောရဟန်းမင်းဟူ၍လည်း မင်းတပါးရှိခဲ့ဖူးရာ ထိုမင်းသည် ပုပ္ပားသားဖြစ်ပြီး ထိုနယ်၏ ကျောထောက်နောက်ခံဖြင့် မင်းဖြစ်လာခဲ့ဟန် တူသည်။ ရာဇဝင်တော်ကြီး တွင် ယင်းမင်းဖြစ်ပုံကို အသေအချာဖော်ပြမထားပေ။ သို့သော် ဥမျိုးမင်းမျိုးမှ ဆင်းသက်လာသူ မဟုတ်သောကြောင့် မဟာဂီရိနတ်က စကားမပြောဟုဆိုသဖြင့် ယင်းဒဏ္ဍာရီ၏နောက်တွင် တွေးတောစရာများ များစွာ တွေ့ရှိရသည်။ ရာဇဝင်ဆရာကြီး တွင်းသင်းတိုက်ဝန် မဟာစည်သူ (ဦးထွန်းညို) ကမူ ယင်း၏ရာဇဝင်သစ်၌ ဤသို့ဖော်ပြခဲ့ပေသည်။
ဥမျိုးမဟုတ်ဖြစ်၍ မဟာဂီရိနတ်မထွက်၊ စကားမဆို၊ ပူဇော်ပသဖို့ ချက်သော ကျွဲသား၊ နွားသား၊ ဝက်သား၊ ဆိတ်သား တို့လည်း မကျက်ရှိလေ၍ ပညာရှိတို့ကို မေးတော်မူသောအခါ “မင်းရိုးမဟုတ်သောကြောင့် နတ်မင်း စကားမဆိုသည်၊ အမဲသား ငါးလည်း ကျက်မြဲမကျက်သည်” ဟုလျှောက်သဖြင့် မင်းရိုးမင်းစဉ် မပျက်ကောင်း ပလေဟု မင်းသားရွှေအုံးသီးကို သမီးတော်နှင့် ဆောင်နှင်း၍ အိမ်ရှေ့ပေးတော်မူ၏။ (ရာဇဝင်သစ်၊ပ၊ ၁၉၆၈၊ ၆၅)
ဤတွင် ပုပ္ပားနတ်သည် ထီးနန်းစိုးစံသောမင်းကို တရားဝင်အောင် လုပ်ပေးနိုင်သူဟူ၍ ယူဆရမည်ကဲ့သို့ ဖြစ်လာတော့သည်။ ပုပ္ပားနတ် စကားမပြောသော မင်းသည် တရားမဝင် သို့မဟုတ် မင်းရိုးမဟုတ်ဟု ယူဆရမည် ဖြစ်လာသောကြောင့် နတ်နှင့် မင်းတို့သည် အပြန်အလှန်အားဖြင့် အပေးအယူလုပ်ရန် လိုအပ်လာတော့သည်။ ရာဇဝင်ဆရာတို့က မင်းရိုးကို နန်းပြန်ရစေလို၍ ဤဇာတ်လမ်းကို ထွင်ခဲ့လေသလောဟုလည်း တွေးဆဖွယ် ဖြစ်သည်။ မင်းရိုးမဟုတ်ဟု ခေတ်သစ်သမိုင်းပညာရှင်တို့ ယူဆယုံကြည်ထား သော ထိလိုင်မင်း ခေါ် ကျန်စစ်သားမင်းသည် မဟာဂီရိနတ်မင်းနှင့် အကြိမ်ကြိမ် စကားပြောခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရပြန်သဖြင့် ထိုမင်းကား မင်းရိုးဟု ဆိုလိုပြန်လေတော့သည် (ကုလား၊ပ၊၂၁၄) ။ ယင်းအသိ ကြောင့်ပင် ပုဂံမင်းတို့ နှစ်စဉ် ပုပ္ပားတောင်တက်ပွဲ ကျင်းပနေကြရ ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုရာရောက်တော့သည်။ ကျွဲဲ၊ နွား၊ ဝက်၊ ဆိတ် စသည်တို့ကို သတ်၍ ပူဇော်ရသောကြောင့်လည်း ဤအလေ့အထသည် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာနှင့် မည်သို့မျှ ဆက်စပ်၍ မရနိုင် လောက်အောင် ကွဲပြားလျက်ရှိနေပြန်ပါသည်။
ပုဂံခေတ်တွင် ပုပ္ပားကို ပုဂံ၏ နိုင်ငံရေး ကျောထောက်နောက်ခံနယ်ဟူ၍လည်း ယူဆထားခဲ့ကြဟန် ရှိသည်။ အနိရုဒ္ဓမင်းမဖြစ်မီ နောင်တော် စုက္ကတေးနှင့် အာဏာယှဉ်ပြိုင်ကြရမည် ရှိသောအခါ ယင်းသည် ပုပ္ပားသို့ထွက်ခဲ့၍ လူသူအလုံးအရင်း စုခဲ့ရလေသည် (ကုလား၊ပ၊ ၁၆၅) ။ ထို့အပြင် ပုပ္ပားသည် သူရဲကောင်းတို့ထွက်ရာအရပ် ဟူ၍လည်း ဆိုနိုင်ကောင်းအံ့ထင်ပါသည်။
အနိရုဒ္ဓ၏ သူရဲကောင်းလေးဦးထဲမှ ငလုံးလက်ဖယ်သည် ပုပ္ပားသား ဖြစ်ကြောင်းနှင့် တွေ့ရှိရသည်။ ယင်းသည် ထွန်အရှဉ်း သုံးဆယ်ဖြင့် ထွန်ရေးမှန်အောင် ငင်နိုင်သောကြောင့် လူစွမ်းကောင်း ဖြစ်လာခဲ့ရသည် (ဦးကုလား၊ ပ၊ ၁၇၁) ။ စိုက်ပျိုးရေး အရေးပါသောခေတ်တွင် ဤမျှစွမ်းအားကြီး သောသူတဦး သူရဲကောင်းဖြစ်သည် ဆိုသည်မှာ ဖြစ်ထိုက်ပါပေသည်။ အကြောင်းမှာ တနေရာ တမျိုးမျိုးတွင် ခွန်အားပြနိုင်သူမှန်သမျှ သူရဲကောင်း ဖြစ်သောခေတ် ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။ ငလုံးလက်ဖယ်သည် တကောင်းမှ ပန်းပဲမောင်တင့်တယ်၏ စွမ်းအားထက် လူမှုရေးအားဖြင့် အရေးပါအရာရောက်ပေသည်။ ကျောက်ခေတ်ကစ၍ ကာယဗလကို အခြေခံသော လူစွမ်းကောင်းခေတ် မကုန်ဆုံးသေးကြောင်း၊ အရေးပါဆဲ ဖြစ်ကြောင်း သာဓကပင် ဖြစ်တော့သည်။
အပြေးသန်လှ မြန်လှသော သထုံမှ ရောက်လာခဲ့သည့် ကုလားငယ် (ဗျတ္တ) သည်လည်း သူရဲကောင်းပင်။ ထို့အပြင် ရေကူးကောင်းသော ညောင်ဦးဖီး၊ ထန်းအတက်ကောင်းသော ငထွေရူး တို့သည်လည်း ထိုခေတ်၏ သူရဲကောင်းများပင် ဖြစ်ကြသတည်း။ ဗျတ္တသည် ပုပ္ပားတောင်မှ စံကားပန်းကို တနေ့ဆယ်ကြိမ် ယူငင်ဆက်ရသည်ဟု ဆိုသည် (ကုလား၊ပ၊ ၁၈ဝ) ။ ထိုဇာတ်လမ်းကို ချဲ့ထွင်စဉ်းစားသော် ပုပ္ပား၏ အရေးပါမှုသည် သမိုင်းတွင် ပိုမိုသိသာထင်ရှား လာခဲ့ပြန်သည်။ နတ်တောင်ဖြစ်လာသော ပုပ္ပားမှ (စံကား) ပန်းသည်လည်း တော်ဝင်ပန်း (ဝါ) နတ်ပန်း ဖြစ်လာခဲ့ရ တော့သည်။ ထို့ကြောင့် ရှေးက အမည်မသိစာဆိုတဦးက ပုပ္ပားမှ စံကားပန်းကို ဤသို့လျှင် စာဆိုခဲ့ဖူးလေသည်။
(၁) သိုးကလေ၊ ပုပ္ပားနတ်တောင်
အခေါင်မြင့်ဖျား၊ စုံတောပြား၌
နံ့ရှားကြိုင်လွင့်၊ ခါတန်ပွင့်သည်
ရွှေနှင့်ယိုးမှား၊ ပန်းစံကား။
(၂) သိုးကလေ၊ စံကားပွင့်နှင့်
နှိုင်းတင့်နိုးသည်၊ ရဲမျိုးသမီး
မောင်ကြီးနှမ၊ ညက်လှပြာစင်
မယ့်သည်ပင်သည်၊ ခရီးသား။
(၃) သိုးကလေ၊ မြိတ်လွတ်စုလည်း
အငယ်တည်းက၊ ကျွမ်းဝင်ကြသည်
မွေးဖတူရင်း၊ မျိုးသည်မင်းနှင့်
ချစ်ခြင်းစုရုံး၊ သက်ထက်ဆုံးသည်
(၄) ဆွေမိမင်း၊ မျက်သုတ်နီစင်
ရထည်းဖျင်နှင့်၊ ကျိုင်းစင်မြဝါ
မတ်ကြီးလျာကို၊ မယ်သာကြိုက်မိ
တုမရှိ။ (မြန်မာစာညွန့်ပေါင်းကျမ်း၊ပ၊ ၁၅-၁၆)
အစဉ်အလာအရ ပုဂံခေတ်က ကဗျာဟုဆိုသော်လည်း ဝေါဟာရအချို့တို့မှာ ပုဂံခေတ်၌ မတွေ့ရှိရဖူးသေးသဖြင့် ချင့်ချိန်ဖွယ်ရာဖြစ်သည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ၊ ပုပ္ပားနှင့် စံကားပန်း၊ ပုပ္ပားနှင့် နတ်တောင်တို့ တွဲမိနေသည်ကိုမူ တွေ့ရှိနေရသည်။ စာက ပုဂံခေတ် မဟုတ်သည်တိုင် အကြောင်းအရာက ပုဂံခေတ်ကို ညွှန်းသည်ဟုပင် ဆိုရပါမည်။ သို့ဖြင့် ပုပ္ပား၏ ဒဏ္ဍာရီဇာတ်လမ်းများကလည်း နှောင်းလူတို့အတွက် သာ၍ ဆွတ်ပျံ့လွမ်းမောဖွယ်ရာ ဖြစ်လာရ လေတော့သည်။
ထို့ထက် နောက်ကျမည် ယူဆရသော ပုပ္ပားတောင်နှင့် နတ်မောင်နှမဘွဲ့ အချင်းငယ် ကဗျာတပုဒ်ကိုလည်း တွေ့ရှိ ရဖူးသေးသည်။ ထိုကဗျာက ပုပ္ပါး၏ ရှေးက အနေအထားကို ဖော်ပြပေးသဖြင့် မျက်မှောက် အနေအထားတို့ဖြင့် နှိုင်းယှဉ်လေ့လာ ကြည့်နိုင်ပေသည်။ စင်စစ် ယင်းကဗျာစာပေတို့သည် အင်းဝခေတ်ထက် စောနိုင်စရာမရှိဟု ယုံကြည်ရသည်။ နောက်ကျကောင်းသာ နောက်ကျမည်ဖြစ်သည်။ ထိုကဗျာ၊ လင်္ကာများသည် ပုပ္ပား၏ ရှေးက ပထဝီဝင် အနေအထားကို ပြောပြနေဘိသကဲ့သို့ ရှိနေပါသည်။ ခံစားကြည့်ပါ။
ပုပ္ပားတောင်သည်
ရွှေတောင်တည့်လေ။
ရွှေတောင်ပတ်ကုံး
စံကားပင်နှင့်ဖုံး
တောင်လုံးရနံ့ကြိုင်စွလေ။
ပုပ္ပားတောင်တွင်
နတ်ရှင်နှစ်ပါး
ရွှင်စံစား
လှိုင်စွလေ၊ လှိုင်စွလေ။
လှိုင်စွစံကား
တောင်ပုပ္ပားက
စံကားပျံ့ကြိုင်
ပန်းလှိုင်စွလေ။
မောင်တော်ရေထက်
မယ်မုတ်ရေ
ဆယ်လေးသာစွလေ။
ဗိမာန်နန်းမှာ
ရုံးစုရွာ၊ ခင်ဦးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ခင်ဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပုပ္ပါးတောင်
ရာဇဝင် ဒဏ္ဍာရီထဲက ပုပ္ပါး
ထီးစကာ
သာစွလေ (ဦးချမ်းမြနှင့် ဦးမောင်မောင်ကြီး။ ကဗျာလက်ရွေးစင် ခုနှစ်မပါ၊ မျက် ၈)။
ဤအချင်းငယ်သည် ပထဝီဝင်သဘောအရလည်းကောင်း၊ သမိုင်းသဘောအရလည်းကောင်း အရေးပါလေသည်။ ပုပ္ပားတောင်သည် တောဖုံးနေသောတောင် တောတောင်တို့ဖြင့် စိမ်းလန်းစိုပြေနေသောကြောင့် ရာသီဥတုကောင်းသောတောင်၊ ရေထွက်စမ်းများဖြင့် သာယာလှပသောတောင်၊ ထိုသာယာလှပသောတောင်၌ နတ်မောင်နှမတို့ စံပျော်နေကြောင်းကို ရိုးရိုးနှင့် ယဉ်ယဉ်ကလေး ဖွဲ့ဆိုထားသည်။ မည်သည့်ခေတ်က မည်သည့်စာဆို ရေးဖွဲ့ခဲ့သည်ဟု မသိရသော်လည်း ပုပ္ပားနတ်မောင်နှမတို့ကို လူအများတို့ လေးစားယုံကြည်နေကြသည့် အသွင်နှင့် ဓလေ့စရိုက် ကိုပေါ်အောင် ဖွဲ့ဆိုထားသော အချင်းငယ်ကဗျာ ဖြစ်သည်။
နတ်နှင့် မြန်မာမင်းများတွေ့သောလ
ပျူမင်းထီးလက်ထက်တော်ကစ၍ ပုဂံဘုရင်တို့ ပုပ္ပားတောင်တက်ပွဲကို ကျင်းပလာခဲ့ကြရာ ပုဂံပျက်သည့်တိုင် ဓလေ့တခုဖြစ်လာခဲ့ဟန်ရှိသည်။ သို့သော် မည်သည့်လတွင် ကျင်းပခဲ့သည်ဟု အစောပိုင်းက ဖော်ပြခြင်းမရှိ၍ မသိရချေ။ ပျူမင်းထီးလက်ထက်က ပုပ္ပားတွင် မဟာဂီရိ နတ်မောင်နှမတို့ မရှိကြသေး၍ မည်သည့်အကြောင်းဖြင့် တောင်တက်ခဲ့သည်ကိုလည်း ပြောရန်ခက်ခဲပါသည်။ သို့သော် ယုံကြည်မှု တရပ်ကိုအခြေခံနေပြီ ဖြစ်ကြောင်းကား မှန်းဆ၍ရသည်။ တနည်းလည်း ပုပ္ပားကို မြင့်သောမြတ်သော (နတ်) တောင်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားပြီ ဖြစ်ကြောင်းကား ထင်ရှားစွာ မြင်သာနေပြီဖြစ်သည်။
မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ ထိုဇာတ်လမ်းသည် ပုဂံခေတ်နှင့် အံဝင်ခွင်ကျပင် ဖြစ်တော့သည်။ အထူးသဖြင့် ပါဠိစာပေ ထွန်းကားစဖြစ်သော အနိရုဒ္ဓနန်းစံ နောက်ပိုင်းတွင် လေးစားရိုသေထိုက်သည်မှန်သမျှ ပါဠိစကားလုံးများဖြင့် နေရာပေး ဖော်ပြလာသောကြောင့် မြန်မာတို့ ပါဠိစာပေကို များစွာလေးစား အထင်ကြီးကြောင်း သိသာထင်ရှားပေ သည်။ သို့သော် ဗုဒ္ဓသာသနာဖြင့် ယှဉ်လျက် နတ်ကိုးကွယ်မှု ဓလေ့ဟောင်းကြီးကို ဆက်လက် သယ်ဆောင်လာခဲ့ သည်မှာ မြန်မာမင်းတို့၏ နိုင်ငံရေးရည်မှန်းချက် တခုဟုပင် ဆိုရမည် ဖြစ်သည်။ မြန်မာမင်းတို့ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် ဖြစ်လာခဲ့ကြသော်လည်း နတ်ဓလေ့ဟောင်းကို မစွန့်နိုင်ခဲ့သောကြောင့် ပြည်သူတို့လည်း ယနေ့တိုင် တမျိုးသားလုံး နတ်ယုံကြည်မှုကို မစွန့်နိုင် ဖြစ်နေခဲ့ရခြင်း ဖြစ်ပါမည်။ စင်စစ် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓသာသနာနှင့် ရိုးရာနတ်တို့မှာ မည်သို့မျှ တွဲဖက် မမိလှချေ။
ဤမေးခွန်းကို ဖြေဆိုကြည့်ရန် ကြိုးစားကြည့်သော် လည်း ကျေနပ်ဖွယ် မတွေ့ရှိရပါ။ ပုဂံခေတ် ကျောက်စာတို့တွင်ပင် ပုပ္ပားအမည်ကို မတွေ့ရှိရဘူးသေးပါ။ ဧရာဝတီကို “မြစ်ကြီး” ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသကဲ့သို့ ပုပ္ပားတောင်ကိုလည်း “တောင်ကြီး” ဟူ၍သာ ခေါ်ဆိုခဲ့ကြမည် ထင်ပါသည်။ ပါဠိ စာပေ ပိုမိုထွန်းကားလိုက်စားလာသော ပုဂံခေတ်နှောင်း (သို့မဟုတ်) အင်းဝခေတ်လောက်တွင်မှ ရေးကြီးခွင့်ကျယ် ဒေသများကို ပါဠိစာလုံးများဖြင့် ရှေးကထက် ပိုမိုကင်ပွန်းတတ် ခေါ်ဆိုလာကြမည် မှန်းဆရသည်။ သို့ဖြင့် မြစ်ကြီးကို “ဧရာဝတီ” တောင်ကြီးကို “မဟာဂီရိ” ဟူ၍ ပါဠိဘာသာ ပြန်ဆိုခဲ့ကြဟန် ရှိသည်။ တနည်းလည်း ပန်းတို့ ပွင့်လန်းရာတောင်ဖြစ်သောကြောင့် ပါဠိလို ပုပ္ဖဂီရိ ပန်းတောင်ဟု ခေါ်လာခဲ့ကြရာမှ ပုပ္ပားတောင် ဝါ ပုပ္ပားတောင် ဖြစ်လာနိုင်သည်ဟူ၍လည်း တွေးဆရနိုင်သည်။ တောင်အမြင့်ထက်တွင် ပွင့်သောပန်းကိုလည်း နတ်ပန်းဟု ယုံကြည်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ပါမည်။
ပုပ္ပားတောင်မှ စံကား (နတ်) ပန်းသည် အနိရုဒ္ဓလက်ထက်တွင် တော်ဝင်ပန်းဖြစ်လာခဲ့ပုံ သဘောကို မြန်မာရာဇဝင် ဆရာများက ဖော်ပြကြသည်။ နောက်ပိုင်း မင်းတို့လက်ထက် ပုပ္ပားတောင်မှ မဟာဂီရိနတ်ကို သွားရောက် တွေ့ဆုံကြကြောင်း၊ မဟာဂီရိနတ်နှင့် ဘုရင်တို့ စကားပြောဆိုကြကြောင်းများကိုလည်း မဟာရာဇဝင်တော်ကြီးတွင် အကြိမ်ကြိမ် တွေ့ရှိရလေသည်။ ဘုရင်များက နတ်နှင့် တွေ့ကြသည်မှာ ပြည်သူတို့က မင်းဧကရာဇ်ကို ပိုမိုခန့်ညား လေးစားလာ စေရန် ဖြစ်သည်။
ရာဇဝင်တော်ကြီးအလိုအရ မြန်မာမင်းတို့ နတ်နှင့် တွေ့ဆုံကြသောလမှာ နတ်တော်လ ဖြစ်သည်။ နတ်တော်လသည် နတ်နှင့် ဘုရင် (တော်) တို့ တွေ့ဆုံရာလကို ခေါ်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ် ထွက်ရှိမည် ထင်ပေသည်။ ဆောင်းကာလဖြစ်၍ ရာသီဥတု ခြေခင်းလက်ခင်း သာသောအချိန်လည်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဦးကုလားက “နတ်တော်လရောက်လတ်သော် မင်းတကာတို့သည် ပုပ္ပားတောင်သို့ တက်မြဲဖြစ်သောကြောင့် အစဉ်တိုင်း ပုပ္ပားသို့ တက်တော်မူလေသည် (ကုလား၊ပ၊ ၂၇၉၂၈၉)” ။ ဤသို့ဖြင့် ဥဇနာမင်းကြီး ပုပ္ပားတောင်သို့ ကြွချီတော်မူလာစဉ် တောင်၏မြောက်ဘက်ရှိ ဆိတ်ထိန်း ကမ်းဖြူအရပ်မှ အမျိုးသမီးငယ်တဦးကို တော်ကောက်ယူတော်မူနိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်လေသည်(ကုလား၊ပ၊ ၂၈ဝ)။ ဤကား ပုဂံရာဇဝင်ထဲတွင် တွေ့ရှိရသော ပုပ္ပားတောင် အကြောင်းတည်း။
ပုဂံသည် အနိရုဒ္ဓလက်ထက်၌ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာ ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီးနောက် ပုဂံပြည်သူတရပ်လုံး ဗုဒ္ဓသာသနာ သက်ဝင်ယုံကြည်လာကြသည်ဟုဆိုသည်။ ပုဂံရှိ ဘုရားပုထိုး စေတီတို့ကလည်း ပြည်သူတရပ်လုံး ဗုဒ္ဓ၏ အဆုံးအမ၌ တည်နေကြပြီ ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနေဘိသို့ ရှိသည်။ သို့သော် ပုပ္ပားနှင့် သက်ဆိုင်လာသော အခါ၌မူ သာသနာ မရောက်မီကရှိခဲ့သော နတ်ယုံကြည်မှုဓလေ့သည် မင်းနှင့်တကွ ပြည်သူတို့ကြားတွင် ပြန်လည် ပေါ်ပေါက်ခဲ့ဟန် ရှိသည်။ စင်စစ်မူ မင်းတိုင်းကား ဤသို့မဟုတ်ဟု ထင်ပါသည်။ ရာဇဝင်ဆရာက ပုဂံမင်းနှင့် ပုပ္ပားနတ်တို့ကို တွဲ၍ပြခဲ့သော အရေအတွက်မှာ အနည်းငယ်မျှသာ ရှိခဲ့သည်။
ဤတွင် ကျန်စစ်သားဟု အသိများသော ထီးလိုင်ရှင်ကို မဟာဂီရိနတ်နှင့် စကားပြောသူအဖြစ် တခမ်းတနား ဖော်ပြပေးခဲ့သည်။ ပုပ္ပား စောရဟန်းနှင့်တုန်းက မင်းမျိုးမဟုတ်၍ စကားမပြောချင်ဟုဆိုသောနတ်သည် ကျန်စစ်သားမင်းနှင့်မူ စကားဆို ပြန်သောကြောင့် ယင်းကို မင်းမျိုးဟု သတ်မှတ်စေလို၍ပေလော တွေးဆဖွယ် ဖြစ်လာသည်။ မဟာဂီရိသည် ကျန်စစ်သားကို ဒုက္ခအပေါင်းမှ အကြိမ်ကြိမ်ကယ်ခဲ့သည့် နတ်ဖြစ်သည်။ ထိုဖော်ပြချက်က ကျန်စစ်သားမင်းကို ဘုန်းတန်ခိုးကြီးကြောင်း ပေါ်လွင်စေလို၍၊ သို့မဟုတ် မင်းမဟာဂီရိနတ်ကို လူတို့က ပိုမိုပူဇော် ပသလာစေလို၍ ဖြစ်မည်ထင်ပါသည်။
ယင်းတို့နှစ်ဦးသည် ရှေးက ရှင်အရဟံနှင့်အတူ ဆုတောင်းဖက်များဟုဆိုခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ ရာဇဝင်ဆရာတို့က အကြောင်းတခုကြောင့် ကျန်စစ်သားကို မျက်နှာလိုက်ခြင်းပေလော တွေးဆဖွယ်ဖြစ်သည်။ စည်သူ (၁ ) လက်ထက်တွင် မဟာဂီရိနတ်သည် ပို၍ပင် ကြီးကျယ်လာခဲ့တော့သည်။ အကြောင်းမှာ ယင်းသည် စည်သူ (၁) ၏ ဆရာလေးဦး စာရင်းတွင် အပါအဝင် ဖြစ်လာသောကြောင့်တည်း။ ထိုစည်သူ (၁) ၏ ဆရာများမှာ ရှင်အရဟံ၊ စိမ်းညက်မင်း သားတော် မဟာထေရ်၊ ရှင်အာနန္ဒာနှင့် မင်းမဟာဂီရိ တို့ဖြစ်သည် (ကုလား၊ပ၊ ၂၂၁) ။ ဤတွင် မင်းမဟာဂီရိကို ရဟန်း သံဃာတော်များနှင့် တတန်းတစားတည်း ထားဘိသကဲ့သို့ ရှိတော့သည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ ပုဂံခေတ်တွင် (ကျောက်စာတို့၌ မတွေ့ရှိရသော်လည်း) နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် ယုတ်လျော့သွားခဲ့သည်မရှိဘဲ သာသနာ မရောက်မီကကဲ့သို့ပင် အားကောင်းဆဲဟူ၍သာ ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။
အချုပ်မှာ ပုပ္ပါးနှင့် ပတ်သက်၍ ပုဂံခေတ်ရေး ကျောက်စာတို့တွင် တကြိမ်မျှ မတွေ့ရှိရဘူးသေးချေ။ မင်းမဟာဂီရိ နတ်မောင်နှမနှင့် ပတ်သက်၍လည်း ထို့အတူသာလျှင်ဖြစ်သည်။ သို့သော် ဒဏ္ဍာရီဇာတ်လမ်းတို့ကား များပြားလှသည်။ ကျောက်စာတွင်မပါ၍ မယုံကြည်ရဟု မဆိုနိုင်သော်လည်း နတ်ယုံကြည်မှုကို ပုံဖော်ရာ၌မူ ပညာသားပါလှသည်ဟု ဆိုရမည်ထင်မိပါသည်။ ပုဂံရှိ သာသနိက အဆောက်အအုံတို့က အနိရုဒ္ဓနှင့် ရှင်အရဟံ တို့၏ လုံ့လဥဿဟကြောင့် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓသာသနာတော် ပွင့်လင်းစည်ပင်လာခဲ့ရသည်ကို သက်သေပြနေဘိသို့ ရှိသည်။ တဖက်တွင် လည်း နတ်ကိုးကွယ်မှုကို အားပေးထားကြောင်း ပုပ္ပားတောင်က သက်သေပြလျက် ရှိနေပြန်ပါသည်။
ထို့အပြင် ပုပ္ပားသည် လောကီပညာရပ်များ ကျင့်ကြံအားထုတ်ရာဟူ၍လည်း ယုံကြည်ရသည်။ ကျန်စစ်သားက ငရမန်ကိုတိုက်ရန် ထီးလှိုင်ဘက်တွင် စည်းရုံးနေရချိန်တွင် ဆရာရှင်ပုပ္ပါးက ယတြာများစီရင်ပေးရကြောင်းလည်း တွေ့ရှိရဖူးသည် (ကုလား၊ ပ၊ ၂ဝ၉)။ ဤမျှ အရေးပါခဲ့သော ပုပ္ပားတောင်သည် ပုဂံခေတ်ကုန်သော အခါ အဓိကရဖြစ်သော အုပ်ချုပ်ရေး အသိုင်းအဝန်းနှင့်တကွ နိုင်ငံရေးဗဟိုချက်သည် အထက်အညာသို့ ရွှေ့ခဲ့ပြီဖြစ်၍ ယင်း၏အရေးပါမှု အခန်းကဏ္ဍက ကျဉ်းမြောင်းလာခဲ့တော့သည်။ စာပေတွင်လည်း အတွေ့နည်းပါး လာခဲ့ရသည်မှာ ဝန်ကြီးပဒေသရာဇာ၏ ခေတ်ကာလ တိုင်အောင်ပင်ဖြစ်ပေသည်။
ဖွဲ့စည်းတည်ရှိပုံ
ပုပ္ပါးတောင်ဟုဆိုလျှင် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုဆိုင်ရာ ဘုရားပုထိုးများ၊အဆောက်အဦးများရှိသည့် ပုပ္ပါးတောင်ကလပ်ကိုသာ အလွယ်မှတ်ယူလေ့ရှိသည်။ သို့သော် ပုပ္ပါးတောင်ကလပ်မှာ ပုပ္ပါးတောင်မကြီးပေါက်ကွဲရာမှ ပဲ့ကျလာသည့် အစိတ်အပိုင်းမျှသာဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ပုပ္ပါးတောင်ကို ပုပ္ပါးတောင်မကြီး(၄၉၈၁ပေ) နှင့် ပုပ္ပါးတောင်ကလပ်(၂၄၁၇ပေ)ဟူ၍ နှစ်ခုရှိသည်ကို မှတ်သားသင့်သည်။
ပထဝီဝင်
မီးတောင် ထိပ်ဝသည် တစ်မိုင်ခွဲခန့် ကျယ်၍ ပေ ၂၀ဝ၀၊ ၃၀ဝ၀ ခန့် နက်ရှိုင်းသည့် ချောက်ကမ်းပါးကြီး ဖြစ်သည်။ ယင်းချောက်ကြီးကို ချုံမတွင်း ချောက်ဟု ခေါ်သည်။
ကြိုးကြာရွာ၊ ဘိုးဝကုန်း
ကြိုးကြာရွာ၊ ဘိုးဝကုန်း
၂၂ ဧပြီ
ဧပြီလ၊ (၂၂)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၁၁၂)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၁၁၃)ရက်မြောက်)) နေ့ရက် ဖြစ်သည်။ ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၂၅၃) ရက် ကျန်သေးသည်။
ပြည်ကြီးတံခွန်မြို့နယ်
ပြည်ကြီးတံခွန်မြို့နယ်သည် မန္တလေးမြို့၏ တောင်ဘက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိပြီး မန္တလေးမြို့တော် စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီ၏ အုပ်ချုပ်မှုတွင် ပါဝင်သောမြို့နယ် ဖြစ်သည်။ ပြည်ကြီးတံခွန်မြို့နယ်တွင် မန္တလေးစက်မှုဇုန် တည်ရှိသည်။
သမိုင်း​ကြောင်း
၁၉၉၂ခုနှစ်တွင် ပြည်ထဲ​ရေးဝန်ကြီးဌာန၏ မန္တ​လေးမြို့ဖွဲ့စည်းပုံပြင်ဆင်​ရေးအရ ၁၀.၁၂.၁၉၉၂တွင် ပြည်ကြီးတံခွန်မြို့နယ် ​ပေါ်​ပေါက်လာသည်။
ပထဝီဝင်အ​နေအထား
​​မြောက်လတ္တီတွဒ် ၂၁ဒီဂရီ ၅၂မိနစ် ၃၀စက္ကန့်နှင့် ၂၁ဒီဂရီ ၉၆မိနစ်အကြား၊ အ​ရှေ့​လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆ဒီဂရီ ၀၅မိနစ် ၃၀စက္ကန့်နှင့် ၉၆ဒီဂရီ ၀၈မိနစ်အကြားတွင် တည်ရှိသည်။ အ​ရှေ့မှ အ​နောက်သို့ ၂မိုင်၊ ​တောင်မှ​မြောက်သို့ ၄မိုင်ရှိပြီး ၉.၈၉စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်းသည်။
နယ်နိမိတ်
ပြည်ကြီးတံခွန်မြို့နယ်၏ အ​ရှေ့ဘက်တွင် ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်၊​တောင်ဘက်နှင့် အ​နောက်ဘက်တွင် အမရပူရမြို့နယ်၊​မြောက်ဘက်တွင် ချမ်းမြသာစည်မြို့နယ်တို့ တည်ရှိသည်။
လူဦး​ရေ
ချမ်းမြသာစည်မြို့နယ်တွင်​နေထိုင်ကြ​သော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများတွင် ဗမာလူမျိုးများ အများဆုံး​နေထိုင်ကြသည်။ ထို့​နောက် ရှမ်း၊ကရင်၊ချင်း၊ရခိုင်၊ကချင်၊မွန်၊ကယား လူမျိုးများ အစဉ်လိုက်များပြားစွာ​နေကြသည်။ ကိုးကွယ်မှုအ​နေဖြင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို အများဆုံး ကိုးကွယ်ကာ အစ္စလာမ်၊ဟိန္ဒူ၊ခရစ်ယာန်နှင့် အခြားကိုးကွယ်သူဦး​ရေမှာ အစဉ်လိုက်များပြားသည်။
စီးပွား​ရေး
ပြည်ကြီးတံခွန်မြို့နယ်သည် စက်မှုဇုန်များတည်ရှိရာဖြစ်သည်။ မြို့နယ်အတွင်းရှိလူများသည် ပြည်သူ့ဝန်​ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်ကြသည်။
မြို့နယ်အတွင်း စပါး၊ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊​နေကြာ စသည်တို့အနည်းငယ် စိုက်ပျိုးသည်။ စက်မှုဇုန်များတွင် စက်ရုံ ၁၈၇ရုံ၊ အလုပ်ရုံ ၇၈၄ရုံ ရှိသည်။ အိမ်တွင်းစက်မှုလုပ်ငန်း​ ၂၁၈ခုရှိသည်။
ပို့​ဆောင်ဆက်သွယ်​ရေး
မန္တ​လေးမြို့၏ အကြီးဆုံးကားကွင်းဖြစ်သည့် ချမ်းမြရွှေပြည် (ကျွဲဆည်ကန်)ကားကွင်း တည်ရှိသည်။ ရန်ကုန်-မန္တ​လေးအမြန်လမ်း၏ မန္တ​လေးအဝင်မြို့နယ်ဖြစ်သည်။
အထက
အထက်တန်း​ကျောင်း ၃​ကျောင်းရှိသည်။
အမက
မူလတန်း၊မူလွန်၊အလယ်တန်း(ခွဲ) ၁၇​ကျောင်းရှိသည်။
ကျန်းမာ​ရေး
ပြည်နယ်အတွင်း အစိုးရ​ဒေသန္တရ​ဆေး​ပေးခန်းနှင့် တိုင်းရင်ဆးခန်း ပုဂ္ဂလိကဆေးရုံများလည်းရှိသည်။
အမှတ် (၁)ရွာ၊ နမ့်စန်မြို့နယ်
အမှတ် (၁)ရွာ (Ahhmat (1))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ နမ့်စန်မြို့နယ်၊ နမ့်စန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၉၃၃၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နမ့်စန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၃၂ ဦး၊ မ ၁၉၄၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၈၇၉ ဦးနေထိုင်သည်။
မဟာသီရိသုဓမ္မ
မဟာသီရိသုဓမ္မဘွဲ့ သည် (၁၉၄၈) လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်ပိုင်းတွင် လူပုဂ္ဂိုလ်များကို စစ်ဘက်၊ နယ်ဘက် နယ်ပယ်၌ အကျိုးဆောင်ခဲ့သည့်အတွက် ဂုဏ်ပြုရန်သတ်မှတ်တီထွင်ပေးအပ်ခဲ့သည့် ဘွဲ့တံဆိပ်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတော်အတွက် ထူးကဲစွာဆောင်ရွက်သူများ၊ အကျိုးဆောင်သူများအားချီးမြှင့်အပ်နှင်းရန်အတွက်ဖြစ်သည်။ (သာသနာ့နုဂ္ဂဟဘွဲ့များနှင့် မရောထွေးပါနှင့်) ယခင်ကာလများ၌ ဤဘွဲ့ကို သမ္မတ၊ တရားသူကြီးချုပ်၊ လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ၊ စစ်ဗိုလ်ချုပ်၊ ဝန်ကြီးများကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။ မဟာသီရိသုဓမ္မ၊ သတိုးသီရိသုဓမ္မ၊ အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မ ဘွဲ့များအဖြစ် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ အမျိုးသမီးများထဲက သုဓမ္မသင်္ဂဟကို ရှားရှားပါးပါးရသူမှာ မဟာသီရိသုဓမ္မ ဒေါ်ခင်ကြည်ဖြစ်ပြီး (၁၉၅၁) တွင်ရရှိခြင်းဖြစ်သည်။
မဟာသီရိသုဓမ္မဘွဲ့ရရှိခဲ့သော မြန်မာနိုင်ငံသားများ :
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သုဓမ္မသင်္ဂဟဘွဲ့များ
အူးမားရွာ၊ မိုးမောက်မြို့နယ်
အူးမားရွာ(Aumar)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မိုးမောက်မြို့နယ်၊ ဘွမ်ကထောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၁၅၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဘိုးဝက်ကော်ရွာ၊ မြန်မာကရင်စု
ဘိုးဝက်ကော်ရွာ၊ မြန်မာကရင်စု
အာဆီယံအလံတော်
အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအသင်း၏ လက်ရှိအလံတော်သည် ၁၉၉၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလမှစတင်ကာ အဖွဲ့ဝင်အားလုံး၏ သဘောတူညီမှုဖြင့် စတင်အတည်ပြုသတ်မှတ်သည်။ အလံ၏ဖွဲ့စည်းပုံမှာ အပြာရောင်နောက်ခံအပေါ်တွင် စပါးနှံ ၁၀ ချောင်းပါရှိသည်။ စပါးတံများသည် အဝိုင်းအနီ၏အလယ်တွင် ဆွဲသားထားသည်။ အာဆီယံ၏ အသင်းဝင်နိုင်ငံ ၁၀ နိုင်ငံကို ကိုယ်စားပြုသောအားဖြင့် စပါးနှံ ၁၀ ချောင်းထားရှိခြင်း ဖြစ်သည်။
အာဆီယံ၏ ယခင်က သုံးစွဲခဲ့သော အလံမှာ မျက်မှောက်ကာလ အလံနှင့် ဆင်တူသည်။ အာဆီယံကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည့် နိုင်ငံ ငါးနိုင်ငံနှင့် ထပ်တိုး အဖွဲ့ဝင် ဘရူနိုင်း နိုင်ငံ စုစုပေါင်း ၆ နိုင်ငံကို ကိုယ်စားပြုကာ စပါးနှံ ၆ ချောင်း ရေးဆွဲထားပြီး အင်္ဂလိပ်စာလုံး ASEAN ကို စပါးနှံများ၏ အောက်တွင် ရေးသားပါရှိသည်။ ယခင်အလံ၏ နောက်ခံအရောင်သည် အဖြူရောင်ဖြစ်ပြီး စက်ဝိုင်း၏ အနားသတ်အရောင်သည် အပြာစိမ်းအရောင်ဖြစ်ကာ စက်ဝိုင်းသည် တောက်ပသောအဝါရောင် ဖြစ်သည်။ စပါးများ၏ အရောင်မှာ အညိုရောင်ဖြစ်သည်။
​တောင်ကွင်းရွာ၊ တောင်ကွင်း
တောင်ကွင်းရွာ၊ တောင်ကွင်း
သပြေပင်ရွာ၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်
သပြေပင်ရွာ (Thapyaypin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်၊ ရွာသာယာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၈၈၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တန့်ဆည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျားခေါင်းတောင်ရွာ
ကျားခေါင်းတောင်ရွာ
ဝါးရုံပင်ရွာ
ဝါးရုံပင်ကျေးရွာသည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မန္တလေးခရိုင်၊ အမရပူရမြို့နယ် တွင် တည်ရှိသည်။ တည်နေရာ ကိုဩဒိနိတ်မှာ 21°50' 38.91"N, 96° 07' 44.45"E ဖြစ်သည်။ ဆောက်တောဝ(တောင်)ကျေးရွာအုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည်။
အကျယ်အဝန်း
အရှေ့နှင့်အနောက် အရှည်မှာ ပေ ၁၆၀၀ ဝန်းကျင် ရှိပြီး တောင်နှင့်မြောက်အရှည်မှာ ပေ ၈၀၀ ခန့်ရှိသည်။ အိမ်ခြေ ၁၆၀နှင့် အိမ်ထောင်စု ၁၈၂ စုရှိ၍ လူဦးရေ ၈၀၀ ကျော်ရှိသည်။
ကိုးကွယ်မှု
ကျေးရွာတစ်ရွာလုံးမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ကြသည်။ ထင်ရှားသော စေတီပုထိုးမှာ ရွှေသံဗိုလ်မြတ်စွာဘုရားဖြစ်သည်။
အုံးပင်စုရွာ၊ မြန်မာကရင်စု
အုံးပင်စုရွာ၊ မြန်မာကရင်စု
ဝါးရုံပင်ရွာ
စီးပွားရေး
အဓိက စီးပွားရေးမှာ စိုက်ပျိုးရေးဖြစ်ပြီး အဓိကစိုက်ပျိုးရေးမှာ ဆန်စပါး၊နှမ်း တို့ဖြစ်သည်။ ဆည်ရေသောက်ဧရိယာအတွင်းရှိသဖြင့် တနှစ်ပတ်လုံး ဆည်ရေရရှိသည်။ တချို့ကသုံးသီးစိုက်၍ တချို့က တစ်နှစ်(၂)သီးစားပဲစိုက်ပျိုးသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ ရွာများ ကဏ္ဍ:မန္တလေးခရိုင်
မိချောင်းအိုင်ရွာ၊ လက်ပံလှ
မိချောင်းအိုင်ရွာ၊ လက်ပံလှ
ကွင်းပေါက်ရွာ၊ ပြင်အလန်း
ကွင်းပေါက်ရွာ၊ ပြင်အလန်း
ငါးသိုင်း
ငါးသိုင်းသည် အရိုးများသော်လည်း အရသာရှိသော ရေချို ငါးဖြစ်သည်။ ပါဏဗေဒအရ 'ကက်တလာ(Catla)' ဟု ခေါ်သည်။ ဦးခေါင်းအနည်းငယ်ကြီး၍ ကိုယ်လုံးမှာမူ အနည်းငယ် ပြားသည်။ အမြီးခွစောက်နက်သည်။ ပါးစပ်ပေါက်ကျယ်၍ အောက်မေးရိုး ထင်ရှားပေါ်လွင်သည်။ အောက်နှုတ်ခမ်းသည် အပြင်သို့ လန်ထွက်နေ၏။ အထက် နှုတ်ခမ်းမရှိ။ နှုတ်ခမ်းမွှေး လည်း မပါချေ။ ငါးသိုင်း၏အရောင်သည် ကျောပိုင်းတွင် မွဲပြာ ရောင် ဖြစ်ပြီး ဘေးဖက်တွင် ငွေရောင် ပေါက်နေ၏။ ဝမ်းဗိုက် ပိုင်းသည် ဖြူ၏။ ဆူးတောင်များသည် မည်းနက်၏။ ဝမ်းဗိုက် ပိုင်းမှအပ အခြားနေရာရှိအကြေးများတွင် အလယ်၌ ပန်းရောင်သော်လည်းကောင်း၊ ကြေးနီရောင်သော်လည်းကောင်း ပေါက်နေတတ်သည်။
ငါးသိုင်းသည် ကိုယ်အရှည် ၄ ပေခန့်အထိရှိ၍ အလေးချိန် ၂၂ ပိဿာခန့်အထိ စီးသည်။
ဥပဋ္ဌိတဿတိသုတ်
သဒ္ဓါ, ဟိရီ, ဩတ္တပ္ပ, ဥပဋ္ဌိတဿတိ, ပညာ-ဟူသော တရားငါးပါးရှိသော မာတုဂါမသည် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် နတ်ရွာသုဂတိသို့ ရောက်နိုင်ပုံကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
ပန်းတောရွာ၊ တောင်ကွင်း
ပန်းတောရွာ၊ တောင်ကွင်း
ရွှေတောရွာ၊ ဘားအံမြို့နယ်
ရွှေတောရွာ(Shwetaw)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ ရွှေတောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၂၅၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွှေတောကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၇၂၆ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၁၈၅ ဦး နေထိုင်သည်။
ဖိုင်ဇော်လ်ရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်
ဖိုင်ဇော်လ်ရွာ(Phaizawl)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းခရိုင်၊ ဖလမ်းမြို့နယ်၊ ဖိုင်ဇော်လ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၃၇၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖိုင်ဇော်လ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၉ ဦး၊ မ ၁၅၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၉၃ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖလမ်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရေခပ်ချောင်းခွဆုံရွာ
ရေခပ်ချောင်းခွဆုံရွာ
၂၃ ဧပြီ
ဧပြီလ၊ (၂၃)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၁၁၃)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၁၁၄)ရက်မြောက်)) နေ့ရက် ဖြစ်သည်။ ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၂၅၂) ရက် ကျန်သေးသည်။
မဒတတပ်ပေါင်းစု
NDF ကို ၁၉၇၆ ခုနှစ် မေလ ၁ဝ ရက်နေ့တွင် တိုင်းရင်းသားများ၏ တန်းတူညီတူ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့် ရရှိရေးအတွက် ရည်ရွယ်၍ လက်နက်ကိုင် တိုင်းရင်းသားအဖွဲ့ပေါင်း ၁ဝ ဖွဲ့ကျော်ဖြင့် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ယခုအခါ အဖွဲ့ဝင် ၈ ဖွဲ့ဖြင့် ဆက်လက်လှုပ်ရှားနေသည်။ မွန်ပြည်သစ်ပါတီသည် ယခင်က မဒတတပ်ပေါင်းစု NDF အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း စစ်အစိုးရနှင့်အပစ်ရပ်ပြီး နောက် ပိုင်းတွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်မှ ယာယီရပ်ဆိုင်းခဲ့ရသည်။ KIO ကချင်လွတ်မြောက်အဖွဲ့သည်လည်းထိုနည်းတူ နဝတ စစ်အစိုးရနှင့် အပစ်ရပ်ပြီးတွင် NDF မှ အလိုလို နုတ်ထွက်လိုက်သည်။
ဂျိုဆွန်း
ဂျိုဆွန်း သို့မဟုတ် ကျိုဆောန် (대조선국) သည် ရာစုနှစ် ၅ ခုမျှ တည်တံ့သော ကိုရီးယားမင်းဆက်တခု ဖြစ်သည်။ ကိုရီးယားနိုင်ငံ ဘုရင်စနစ်၏ နောက်ဆုံးမင်းဆက်လည်း ဖြစ်၏။ ဂိုလျောမင်းဆက်ပျက်သည်နောက် ၁၃၉၂ ခု၊ ဇူလိုင်လတွင် လီဆောင်ဂယ်က ဂျိုဆွန်းမင်းဆက်ကို ထူထောင်ပြီး ၁၈၉၇ ခု၊ အောက်တိုဘာလတွင် ကိုရီးယားအင်ပါယာက ဂျိုဆွန်းမင်းဆက်နေရာကို ယူသည်။
ဂျိုဆွန်းမင်းဆက်၏ နှစ် ၅၀၀ အတွင်း ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒကို အားပေးသဖြင့် ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒသစ်မှာ နိုင်ငံ၏အတွေးအခေါ်ဝါဒ ဖြစ်လာသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ပိတ်ပင်ကာ အချို့ကို ပြစ်ဒဏ်စီရင်သည်လည်း ရှိခဲ့၏။ ဤမင်းဆက်များတွင် လက်ရှိကိုရီးယားနယ်နိမိတ်ကို နိုင်နိုင်နင်းနင်း အုပ်ချုပ်ပြီး ယဉ်ကျေးမှု၊ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး၊ စာပေ၊ သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာပိုင်းတို့ မြင့်လာအောင် ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၉၀ ကာလတွင် ဂျပန်တို့ကျူးကျော်မှုကြောင့် နိုင်ငံမတည်မငြိမ် ဖြစ်သည်။ ၁၆၂၇ ခုတွင် ကျင်မင်းဆက်သစ်သည်၎င်း၊ ၁၆၃၆-၃၇ တွင် ချင်းမင်းဆက်သည်၎င်း ကျူးကျော်လာဖူးသည်။ ၎င်းဖြစ်ရပ်များနောက်တွင် ကုန်သွယ်ရေးကိုပင် ကန့်သတ်ကာ သီးခြားနေမူဝါဒကို ကျင့်သုံးလာသည်။ ယင်းသို့ မန်ချူးရီးယားမှ ကျူးကျော်မှုတို့ ပြီးသည်နောက် နှစ် ၂၀၀ ခန့် ငြိမ်းငြိမ်းချမ်းချမ်းနေရသည်။ ၁၉ ရာစုအရောက်တွင် မင်းမိသားစုပြဿနာ၊ ပြည်တွင်းဆူပူမှု၊ အာဏာအပြိုင်အဆိုင်၊ နိုင်ငံတကာဖိအားတို့ကြောင့် ဂျိုဆွန်းနိုင်ငံမှာ တဖြည်းဖြည်း ပြိုလဲသွားသည်။
ဂျိုဆွန်းခေတ်သည် ယနေ့ခေတ်ကိုရီးယားယဉ်ကျေးမှုတို့ မြစ်ဖျားခံရာဖြစ်ပြီး လူမှုပတ်ဝန်းကျင်အယူအဆ၊ နီတိ၊ ဓလေ့ထုံးစံတို့အပြင် ခေတ်သစ်ကိုရီးယားဘာသာအရေးအသား အပြောအဆိုတို့ကိုပါ လွှမ်းမိုးသည်။ ၎င်း၏နှစ် 500 သက်တမ်းကာလအတွင်း၊ Joseon သည် ကိုရီးယားလူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် ကွန်ဖြူးရှပ်အယူဝါဒများနှင့် အယူဝါဒများကို ချုပ်ကိုင်ထားရန် အားပေးခဲ့သည်။ Neo-Confucianism ကို နိုင်ငံတော်၏ အတွေးအခေါ်သစ်အဖြစ် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဗုဒ္ဓဘာသာသည် စိတ်ဓာတ်ကျပြီး ရံဖန်ရံခါ နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ Joseon သည် လက်ရှိကိုရီးယားနယ်မြေအပေါ် ၎င်း၏ထိရောက်သောအုပ်ချုပ်မှုကို စုစည်းခဲ့ပြီး ဂန္ထဝင်ကိုရီးယားယဉ်ကျေးမှု၊ ကုန်သွယ်မှု၊ စာပေနှင့် သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာတို့၏ မြင့်မားမှုကို မြင်တွေ့ခဲ့ရသည်။ 1590 ခုနှစ်များတွင် ဂျပန်တို့၏ကျူးကျော်မှုကြောင့် နိုင်ငံတော်သည် ပြင်းထန်စွာ အားနည်းခဲ့သည်။ ဆယ်စုနှစ်များစွာကြာပြီးနောက် Joseon သည် 1627 နှင့် 1636-1637 တို့တွင် ချင်းမင်းဆက်တို့ အသီးသီး ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာကာ ပြင်းထန်သော အထီးကျန်ဝါဒကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး တိုင်းပြည်ကို အနောက်စာပေတွင် ရသေ့နိုင်ငံအဖြစ် လူသိများလာခဲ့သည်။ မန်ချူးရီးယားမှ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်မှုများ ပြီးဆုံးပြီးနောက်၊ Joseon သည် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် နည်းပညာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနှင့်အတူ ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် သာယာဝပြောရေး အနှစ် 200 နီးပါး ကာလကို တွေ့ကြုံခံစားခဲ့ရသည်။ 18 ရာစု နီးကပ်လာသည်နှင့်အမျှ ၎င်း၏ အထီးကျန်နေချိန်တွင် ပြန်လည်ရရှိလာသည့် တန်ခိုးအာဏာများ ဆုတ်ယုတ်သွားခဲ့သည်။ ပြည်တွင်းရန်ပွဲများ၊ အာဏာလွန်ဆွဲပွဲများ၊ နိုင်ငံတကာဖိအားများနှင့် အိမ်တွင်းပုန်ကန်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသော ဂျိုဆွန်နိုင်ငံသည် ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် လျင်မြန်စွာ ကျဆင်းခဲ့သည်။
ဂျိုဆွန်ခေတ်သည် ခေတ်သစ်ကိုရီးယားအတွက် ကြီးမားသော အမွေအနှစ်တစ်ခု ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ ခေတ်သစ်ကိုရီးယား ယဉ်ကျေးမှု၊ ကျင့်ဝတ်၊ စံနှုန်းများနှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ သဘောထားများ၊ ခေတ်သစ်ကိုရီးယားဘာသာစကားနှင့် ၎င်း၏ ဒေသိယစကားများနှင့်အတူ၊ အများစုသည် Joseon ၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများမှ ဆင်းသက်လာသည်။ ခေတ်သစ်ကိုရီးယား ဗျူရိုကရေစီနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းခွဲများ ကိုလည်း Joseon ခေတ်တွင် ထူထောင်ခဲ့သည်။
ကွန်ပျူတာ ပရိုဂရမ်မာ
ပရိုဂရမ်မာ သို့ ကွန်ပျူတာ ပရိုဂရမ်မာ တို့သည် ပရိုဂရမ်းမင်း ဘာသာရပ်များကို အသုံးပြု၍ ကွန်ပျူတာ ပရိုဂရမ်များ (Computer software) ကို တီထွင်ဖန်တီးရေးသားသူဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ (source code များကို ရေးသွင်းသူသက်သက်လည်းဖြစ်နိုင်သည်)။ ကွန်ပျူတာ ပရိုဂရမ်မာ တို့သည် computer programming တစ်ခုခုအား ကျွမ်းကျင်သူ သို့မဟုတ် software ၏ source code များကို အထွေထွေရေးသားသော သူဖြစ်သည်။ (ပရိုဂရမ်မာ များသည် သူတို့၏ ကျွမ်းကျင်မှုအလိုက် (Java, Delphi, C++, Python, Ruby စသည့် ပရိုဂရမ်မင်း ဆော့ဖ်ဝဲများသုံးစွဲရေးသားလေ့ရှိသည်။) ပရိုဂရမ်မာ သည် software developer, software engineer, computer scientist, သို့ software analyst တို့မဟုတ်ပေ။ ထိုအလုပ်များသည် ပရိုဂရမ်ပြုလုပ်ခြင်း အသိအနည်းငယ်အပြင် အခြား software engineering အသိ များပိုမိုလိုအပ်ချက်ရှိသည်။ ထိုအကြောင်းများကြောင့် ထိုအလုပ်ပညာရှင်များက ပရိုဂရမ်မာ ဟုခေါ်လျှင် source code များကို ရေးသားသူအဖြစ် နှိမ့်ချ၍ ခေါ်သည်ဟု ယူဆကြသူလည်းရှိတတ်သည်။ အဆိုပါ developer, analysts, computer scientist, ပရိုဂရမ်မာ ဆိုသောအလုပ်သဘာဝများအပေါ် ပညာရှင် အချင်းချင်း ငြင်းဆိုကြလျက်ရှိသည်။
ဟေလိုဂျင်
ဟေလိုဂျင် (Halogens) များသည် ဒြပ်စင်အလှည့်ကျဇယား (Periodic Table)၏ ဒေါင်လိုက်အစု အမှတ်စဉ်-၇(၁၇17 ဇယျားအဟောင်းတွင်၇ခVIIB) တွင်ရှိသော ဒြပ်စင် ၅ ခုဖြစ်သည်။ ဟေလိုဂျင်ဆိုသည်မှာ Salt-Formers ဆားဖြစ်စေသူများ ဖြစ်ပြီး ဟေလိုဂျင် ပါဝင်သော ဒြပ်ပေါင်းများကိုလည်း ဆား ဟုပင် ခေါ်ကြသည်။ ဟေလိုဂျင် အားလုံး၏ အပြင်ဘက်ဆုံး အီလက်ထရွန် ပတ်လမ်းတွင် အီလက်ထရွန် ၇ လုံးစီရှိကြသည်။ သို့ဖြစ်၍ ဓာတ်တိုးကိန်း -၁ ကိုယ်စီ ရှိကြသည်။ ဟေလိုဂျင် များသည် အခန်းအပူချိန်မှာပင် အခြေအနေ သုံးရပ်လုံးအနေဖြင့် တည်ရှိနေနိုင်သည်။ အိုင်အိုဒင်း(Iodine) နှင့် အက်စ်တက်တိုင်း(Astatine) တို့သည် အခန်းအပူချိန်တွင် အစိုင်အခဲအခြေအနေ၌ တည်ရှိကြပြီး ဘရိုမင်း (Bromine) သည် အရည်အခြေအနေတွင် တည်ရှိသည်။ ဖလိုရင်း (Fluorine) နှင့် ကလိုရင်း (Chlorine) တို့သည် အငွေ့အခြေအနေတွင် တည်ရှိသည်။ Astatine သည်ရေဒီယိုသတ္တိကြွသောဒြပ်စင်ဖြစ်၍ အလွယ်တကူပြိုကွဲသွားနိုင်သောကြောင့်ထိုဒြပ်စင်၏အခြေအနေကိုမမြင်ဘူးကြပါ။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ ဒြပ်စင်များ ကဏ္ဍ:ဟေလိုဂျင်များ
အာဆီယံတေးသီချင်း
အာဆီယံတေးသီချင်း (အာဆီယံညီညွတ်ရေး တေးသီချင်း)သည် အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအသင်း၏ တေးသီချင်းဖြစ်သည်။ နီကာနော်တီအုန်းစုန်သည် စာသားရေးပြီး ရိုင်ယန်ကာယာဗျပ် စာစီသည်။
အာဆီယံတေးသီချင်းသည် ဖန်ဖို့လိုသေးသည်။
သီချင်းသား
ASEAN, oh, ASEAN
ဆိတ်ဖူးကျင်းရွာ၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်
ဆိတ်ဖူးကျင်းရွာ (Seikhpukyin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်၊ ဇီးတောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၅၃၇၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇီးတောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၅၇၅ ဦး၊ မ ၄၀၂၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၅၉၅ ဦးနေထိုင်သည်။
အာဆီယံတေးသီချင်း
သီချင်းသား
From land to land, from sea to sea
ဆိတ်ဖူးကျင်းရွာ၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အာဆီယံတေးသီချင်း
သီချင်းသား
Reach out to everyone.
ASEAN, oh, ASEAN,
Let's link our arms and stand.
Behold the sun has risen to
The level of our eyes.
အာရဒ္ဓဝီရိယသုတ်
(၅)သုတ် ရှိပါသည်။
(၁) ယုံကြည်မှု “သဒ္ဓါရှိသော အမျိုးသမီး၊ (၂) မကောင်းမှုမှရှက်မှု “ဟိရီရှိသော အမျိုးသမီး၊ (၃) မကောင်းမှုမှထိတ်လန့်ကြောက်ရွံ့မှု “ဩတ္တပ္ပရှိသော အမျိုးသမီး၊ (၄) (ကုသိုလ်ကောင်းမှု)အားထုတ်မှုလုံ့လဝီရိယရှိသော အမျိုးသမီး၊ (၅) အသိဉာဏ် ပညာရှိသော အမျိုးသမီး-ဤတရားငါးပါးတို့နှင့် ပြည့်စုံသောအမျိုးသမီးသည် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် နတ်ပြည်သို့ရောက်ရ၏-ဟု ဟောတော်မူသည့်သုတ်။ - အာရမ္ဘဓာတ်, နိက္ကမဓာတ်, ပရက္ကမဓာတ်-ဟူသော အာရဒ္ဓဝီရိယရှိသောသူအား မဖြစ်ပေါ်သေးသော ထိနမိဒ္ဓနီဝရဏမဖြစ်၊ ဖြစ်ပြီးသောထိနမိဒ္ဓနီဝရဏကိုလည်း ပယ်နိုင်၏။ မဖြစ်သေးသော ထိနမိဒ္ဓနီဝရဏ မဖြစ်ရန်၊ ဖြစ်ပြီးသော ထိနမိဒ္ဓနီဝရဏကို ပယ်ရန် အာရဒ္ဓဝီရိယမှတပါး အခြားတစ်ခုသောတရားကိုမျှ ငါဘုရားမြင်တော် မမူ-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
အဋ္ဌကထာ၌ -အာရမ္မဓာတ်အစရှိသော ဝီရိယအကြောင်းများကို ဖွင့်ပြ ထားပါသည်။ -မိလက္ခတိဿထေရ်၊ ဂါမန္တပဗ္ဘာရဝါသီ မဟာသီဝထေရ်၊ ပီတိမလ္လကထေရ်၊ ကုဋုမ္ဗိယပုတ္တတိဿထေရ်တို့ကို သာဓကအဖြစ်ညွှန်းထားပါသည်၊ ထိနမိဒ္ဓ ကင်းပျောက်ကြောင်းတရား ၆-ပါးတို့ကိုလည်း ဖွင့်ပြထားပါသည်။