cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ
ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ
ဟန်ဂေရီနိုင်ငံသည် လယ်ယာ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်သော နိုင်ငံ ဖြစ်၏။ နိုင်ငံရှိ လူဦးရေထက်ဝက်ကျော်သည် လယ်ယာ လုပ်ကိုင်ကြ၍ နိုင်ငံ၏ ဝင်ငွေထက်ဝက်ခန့်ကို လယ်ယာလုပ်ငန်းမှ ရရှိသည်။ အထူးသဖြင့် စုပေါင်း လယ်ယာလုပ်ငန်းမှ ရရှိသည်။ အထူးသဖြင့် စုပေါင်းလယ်ယာ၏ အဓိက စိုက်ပျိုးသော ကောက်ပဲ သီးနှံများမှာ ဂျုံ၊ ပြောင်း၊ ရိုင်းဂျုံ၊ မြင်းစားဂျုံ၊ ဗာလီ၊ အာလူး၊ ပြောင်းနှင့် သကြားမုန်လာတို့ ဖြစ်သည်။ ဟန်ဂေရီနိုင်ငံသည် အရသာရှိသော သစ်သီးများထွက်သည့် နိုင်ငံအဖြစ်လည်း ထင်ရှားလေရာ ထွက်သော သစ်သီးများမှာ စပျစ်သီး၊ ပန်းသီး၊ သစ်သော့သီး၊ နှင်းသီး၊ တရုတ်ဆီးသီးနှင့် ဖရုံသီးများပင် ဖြစ်လေသည်။ မြောက်ဘက်ရှိ တိုကေတောင် တန်းအနီး ဟေဂျာလဇာဒေသမှ ထွက်သည့် စပျစ်သီးဖြင့် ပြုလုပ်သော တိုကေ ဝိုင်အရက်သည် အလွန်နာမည်ရလေသည်။ ဟန်ဂေရီနိုင်ငံတွင် မြင်းများ၊ သိုးများ၊ နွားများနှင့် ဝက်များကို မွေးမြူကြသည်။ ဟန်ဂေရီလူမျိုးများသည် မြင်းကို အလွန်မြတ်နိုးကြသည်။ ဟန်ဂေရီမြင်းမျိုးကောင်းများကို ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများသို့ အများအပြား တင်ပို့ ရောင်းချကြသည်။ ဒန်းညုမြစ်နှင့် တစ်ဇာမြစ်များတွင်လည်းကောင်း၊ ဗာလတန်အိုင်တွင်လည်း ကောင်း တံငါလုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်ကြ၏။
ပထမကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် ဟန်ဂေရီနိုင်ငံသည် သတ္တုများ အကြီးအကျယ်ထွက်ရာ ဒေသများကို လက်လွှတ် လိုက်ရသော်လည်း ၁၉၁၄ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၃၉ ခုနှစ်များအတွင်း ထွက်ကုန်ချောများမှာ ယခင်နှစ်များထက် များပြားလေသည်။ အကြောင်းရင်းမှာ ထိုနှစ်များအတွင်း စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်း အများအစား တည်ထောင်ခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်၏။ ထင်ရှားသောလုပ်ငန်းများမှာ အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း၊ စက္ကူလုပ်ငန်း၊ ဂျုံထုတ်လုပ်ငန်း၊ သကြားထုတ်လုပ်ငန်း၊ အရက်ချက်လုပ်ငန်း၊ သံနှင့် သံမဏိလုပ်ငန်း၊ စက်သုံး ကိရိယာများလုပ်ငန်း စသည်တို့ဖြစ်၍ အားလုံးလိုလိုပင် ပြည်သူပိုင်ပြုလုပ်ထားပြီး ဖြစ်လေသည်။ ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ၏ မြို့တော်မှာ ဗူဒါပက်မြို့ ဖြစ်၏။ ( ဗူဒါပက်မြို့။)
အခြားထင်ရှားသော မြို့များမှာ ဆဲဂက်၊ ဒယ်ဗရယ်ဆန်၊ပက်ချ၊ မစ္စကော့မြို့များ ဖြစ်ကြသည်။ ဟန်ဂေရီနိုင်ငံတွင် မီးရထားလမ်းမိုင်ပေါင်း ၆၃ဝ၇ မိုင်ခန့်ရှိသည်။ သို့သော်လည်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းကအတော်ပင် ပျက်စီးခဲ့သည်။ ဒန်းညုမြစ်သည် ဟန်ဂေရီနိုင်ငံတွင် ကူးသန်းသွားလာရေးအတွက် လမ်းမသဖွယ် ဖြစ်ပေသည်။ အခြားနိုင်ငံများနှင့်လေကြောင်းဖြင့်လည်းကောင်း မီးရထား ဖြင့်လည်းကောင်း အဆက်အသွယ် ရှိလေသည်။
ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ (ရှေးအခေါ် ပန်နိုးနီးယားနှင့် ဒေးဆီးယားပြည်နယ်များ)တွင် ရှေးဦးစွာ ကဲ့အနွယ် လူမျိုးစုများနှင့် ဆလဗအနွယ် အမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့လေသည်။ ထို့နောက် ရောမတို့ တန်ခိုးနိမ့်ကျချိန်တွင် ဂျာမန် အနွယ် လူမျိုးစုတို့ ဝင်ရောက် စိုးမိုးခဲ့သည်။ ထိုနောက်တွင် ဟန်းလူမျိုးများက တလှည့် အုပ်စိုးခဲ့၏။ ၄၄၅ ခုနှစ်တွင် ဟန်းဘုရင် အတ္တီလာ ကွယ်လွန်၍ ဟန်းတို့၏ နိုင်ငံပျက်စီးသောအခါ ဂျာမန်အနွယ် ဖြစ်သော ဂေါ့သလူမျိုးများ ဝင်ရောက်လာကြပြန်သည်။ ခြောက်ရာစုနှစ်အစတွင် တဖန် လောင်းဗတ်လူမျိုးတို့သည် ပန်နိုးနီးယားပြည်နယ်ကို သိမ်းပိုက် အုပ်စိုးကြပြန်လေ၏။ ၅၆၇ ခုနှစ်တွင် အဗာလူမျိုးတို့သည် လောင်းဗတ်တို့နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့၍ ဝင်ရောက်လာပြီးလျှင် ဒေးဆီးယားနှင့် ပန်နိုးနီးယားပြည် နယ်တို့ကို သိမ်းယူလိုက်ကြသဖြင့် လောင်းဗတ်တို့လည်း အီတလီနိုင်ငံသို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြရလေသည်။
ဟန်ဂေရီနိုင်ငံတွင် အဗာလူမျိုးတို့သည် တဖြည်းဖြည်း တန်ခိုးမှိန်သွားသောအခါ ဟန်ဂေရီ အနောက်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်းတို့သည် လွတ်လပ်ရေးကို အရယူလိုက်ကြလေသည်။ ၇၉၁ ခုနှစ်မှ ၇၉၇ ခုနှစ်အတွင်း အဗာ တို့ကို ဧကရာဇ်ရှားလမိန်းက ခြေမှုန်းလိုက်ပြီးနောက် ၈၂၈ ခုနှစ်တွင် မော်ရေးဗီးယားနိုင်ငံကို တည်ထောင်ခဲ့လေသည်။
၁၈၉၆ ခုနှစ်တွင် အာရှတိုက် အရှေ့တောင်ပိုင်းမှ မက်ဂျာလူမျိုးများသည် မော်ရေးဗီးယားနိုင်ငံကို ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်၍ အနောက်ဘက်မှ စုစည်းခုခံလာသော ဂျာမန်လူမျိုးများကိုလည်း ၉ဝ၇ ခုနှစ်တွင် တိုက်ခိုက် အောင်မြင်ပြန်သောကြောင့် ဟန်ဂေရီနိုင်ငံတွင် မြဲမြံစွာ အခြေစိုက် နေထိုင်ခဲ့ကြလေသည်။ မက်ဂျာလူမျိုးများသည် မြင်းစီးကောင်း စစ်သားကျော်များဖြစ်ကြ၍ တိုက်ခိုက်သမျှနိုင်သည်ချည်း ဖြစ်၏။ ၁၉ဝ၇ ခုနှစ် မှ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တိုင် မက်ဂျာမြင်းစီးကျော်တို့သည် သူရင်ဂီယ၊ ဆွာဗီးယားနှင့် ဗာဗေးရီးယားနိုင်ငံများ အတွင်းသို့ ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြလေသည်။
၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ဟန်ဂေရီထီးနန်းကို ဆက်ခံစိုးစံခဲ့သော ဂီဇာဘုရင်လက်ထက်တွင် ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ အတွင်းသို့ ဥရောပ အနောက်ဖျားမှ ခရစ်ယန် အယူဝါဒ ရောက်လာသည်။ ၁၉၇၅ခုနှစ်တွင် ဂီဇာဘုရင် ကိုယ်တိုင် ရေဖျန်းမင်္ဂလာ ခံယူလိုက်ပြီး နောက် တိုင်းသူပြည်သားတို့သည် ခရစ်ယန်များ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ ဂီဇာဘုရင်၏ လက်ထက်တွင် ရောမနိုင်ငံသို့ သံတမန်များ စေလွှတ်ခဲ့၏။ ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ဂီဇာဘုရင် နတ်ရွာစံ၍ ပထမ စတီဖင်ဘုရင်က ဆက်ခံအုပ်စိုးလေသည်။ ထိုမင်းသည် နိုင်ငံသမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော တိုင်းပြည်ပြု မင်းတစ်ပါး ဖြစ်ပေသည်။ သူ၏ လက်ထက်တွင် ရှေးကကဲ့သို့ ကံကျွေးစံနစ် အုပ်ချုပ်ရေးကို မထားတော့ပဲ အလယ်ပိုင်းနှင့် အနောက်ပိုင်းပြည်နယ်များ ကို နယ်ပေါင်း ၄၆ နယ် ခွဲပြီးသော် တစ်နယ်တစ်နယ်စီတွင် ဘုရင့်ကိုယ်စား အုပ်ချုပ်သူတစ်ဦးကျ ခန့်ထား၍ အုပ်ချုပ်၏။ ကောက်ခံ ရရှိသော အခွန်တော်၏ သုံးပုံနှစ်ပုံကို ဘုရင်၏ ဘဏ္ဍာတော်အဖြစ် သိမ်းယူ၍ ကျန်သုံးပုံတစ်ပုံကို နယ်အုပ်ချုပ်ရေးအတွက် သုံးစွဲရန် ဆိုင်ရာအုပ်ချုပ်ရေးမှူးက သိမ်းဆည်းထားရ၏။ ထိုမင်းလက်ထက်မှစ၍ ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ၌ အခွန်တော် ခန့်ခွဲကောက်ခံရာတွင် ဆင်းရဲသားများ နစ်နာခဲ့ကြ လေသည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ စတီဖင်ဘုရင်သည် အယူဝါဒဆိုင်ရာတွင် တိုင်းပြည်အတွက် အထူးတလည် ဆောင်ရွက် ပေးခဲ့သူဖြစ်၍ သူ့အား စိန့်စတီဖင်ဟုပင် ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြ၏။
စတီဖင်ဘုရင် ၁ဝ၃၈ ခုနှစ်တွင် နတ်ရွာစံ၍ ပီတာဘုရင် နန်းတက်သည်မှအစ အနှစ်လေးဆယ်တိုင်တိုင် ဟန်ဂေရီနိုင်ငံသည် အပြင်ရန်သူများ၏ အနှောက်အယှက် ခံနေရသောကြောင့် ဂျာမန်နိုင်ငံကို မှီခို အားထား ခဲ့ရလေသည်။ စတီဖင်ဘုရင် ၁ဝ၇၇ ခုနှစ်တွင် ဟန်ဂေရီ ထီးနန်းသို့ ပထမ လဒစ္စလဘုရင် တက်လာသောအခါ ဟန်ဂေရီနိုင်ငံသည် အခြေအနေ ကောင်းလာ၍ တရားစီရင်ရေးနှင့် ဒေသန္တရ အုပ်ချုပ်ရေးတို့တွင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲ တိုးတက်မှုများ ရှိလာသည်။ ထိုဘုရင်နောက် ဆက်ခံသော ကော်လမန်ဘုရင် လက်ထက်တွင် အခွန်ကောက်ခံပုံစံနစ်ကို လွယ်ကူအောင် ပြုပြင်ခဲ့ရုံမက ကူးသန်းသွားလာရေးနှင့် ခရီးလမ်းများကို တိုးတက် ကောင်းမွန်အောင် ပြုလုပ်ပေးခဲ့သဖြင့် နိုင်ငံ၏ ကုန်သွယ်မှု တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးလာ၏။ ထိုမင်းနှစ်ပါးလုံးသည် ရောမပုဒ်ရဟန်းမင်းနှင့် မဟာမိတ်များဖြစ်ကြ၍ တန်ခိုးအာဏာကြီးမားကြ၏။ ကရိုးအေးရှားနှင့် ဒါလမေး ရှန်းနယ်တို့ကိုလည်း ဟန်ဂေရီနိုင်ငံအတွင်းသို့ သွတ်သွင်းနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၂၃၅ ခုနှစ်တွင် နန်းတက်သော စတုတ္ထ ဗီလာဘုရင်လက်ထက် ၁၂၄၂ ခုနှစ်တွင် တာတာလူမျိုးတို့သည် ဟန်ဂေရီနိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက် ဖျက်ဆီးကြ၏။
ဗီလာဘုရင်သည် တာတာတို့၏ ရန်ကို ကာကွယ်ရန်အတွက် ရဲတိုက်များ၊ ခံတပ်များ တည်ဆောက်ခြင်း၊ လူအင်အားများအောင် တိုင်းတစ်ပါးသားတို့အား နိုင်ငံတွင်းသို့ ဝင်ရောက် နေထိုင်စေခြင်းတို့ကို ပြုလေသည်။ သို့ရာတွင် ရန်ကို ကာကွယ်ရန် တည်ဆောက်ခဲ့သော ရဲတိုက်များ၊ ခံတပ်များသည် နောင်အခါတွင် မှူးမတ်များ ပုန်ကန်ခြားနားရန်အတွက် နေရာကောင်းကြီးများ ဖြစ်သွားသည်။ ပုန်ကန်ခြားနားကြသော မှူးမတ်များကို မနှိမ်နင်းနိုင်သဖြင့် ၁၃ဝ၁ ခုနှစ်မှ စတင်၍ ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ၌ ပြည်တွင်းစစ် ရှစ်နှစ်ကြာမျှ ဖြစ်ပွားခဲ့လေသည်။ ထိုအခါတွင် ဟန်ဂေရီ ထီးနန်း၌ မက်ဂျာမင်းဆက် ပြတ်၍ အန်ဇူမင်းသား ချားရောဗတ်သည် ပထမချားဟူသောအမည်ဖြင့် အုပ်ချုပ်လေသည်။ အန်ဇူမင်းများ စိုးစံသောအခါမှ ဟန်ဂေရီနိုင်ငံကို ပြန်လည် ထူထောင်နိုင်ကြလေတော့သည်။ ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်ပွားစဉ်က ဆူပူထကြွခဲ့သော မှူးမတ် လူကုံထံများစွာ အသတ်ခံခဲ့ရလေရာ အန်ဇူမင်းများသည် အတိုက်အခံမရှိပဲ လွယ်ကူစွာ အုပ်စိုးနိုင် ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် ၁၃၄၇ ခုနှစ်မှ ၁၃၆ဝ ပြည့်နှစ်အထိ ကြောက်မက်ဖွယ်ရာ ကပ်ရောဂါကြီး နှိပ်စက်သဖြင့် ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ၏ လူဦးရေ လေးပုံတစ်ပုံခန့် ပျက်စီးခဲ့၍ နိုင်ငံအခြေမှာလည်း ယိမ်းယိုင်ခဲ့ရလေသည်။
၁၃၈၂ ခုနှစ်တွင် အန်ဇူမင်း ပထမချား၏ သားတော် လူဝီဘုရင် နတ်ရွာစံသဖြင့် လူဝီ၏ သမီးတော် မေရီအား ဘုရင်မအဖြစ် တင်မြှောက်ကြလေသည်။ မေရီသည် လပ်ဇင်ဗူးမင်းသား ဆစ်ဂျစ်စမန်းနှင့် လက်ထပ်လိုက်သဖြင့် ဟန်ဂေရီ ထီးနန်းကို ဆစ်ဂျစ်စမန်းသည် ၁၃၈၇ ခုနှစ်မှ ၁၄၃၇ ခုနှစ်တိုင် စိုးစံခဲ့ လေသည်။ ထိုအတွင်း ၁၄၁ဝ ပြည့်နှစ်၌ သာသနာစောင့် ရောမ ဧကရာဇ်အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသေး၏။ ဤမင်းလက်ထက်တွင်လည်း ဟန်ဂေရီ နိုင်ငံသည် တူရကီတို့၏ ဘေးရန်နှင့် ရင်ဆိုင်နေရသောကြောင့် တောင်ပိုင်းနယ်ခြားတွင် တောင့်တင်းခိုင်မာသော ခံတပ်များကို ဆောက်လုပ်ထားရလေသည်။ ပြည်တွင်း၌ ညီညွတ်သွေးစည်းမှုရရှိရန် ကြိုးစားခဲ့သော်လည်း အကြောင်းကြောင်းတိုကြောင့် မအောင်မြင်ခဲ့ချေ။ ထိုအချိန်တွင် အနောက်ဘက်မှ လူတန်းစားညီမျှရေး၊ အခွင့်အရေးတူ ခံစားရေးဝါဒများ ဝင်ရောက်လာကာ ၁၄၃၃ ခုနှစ်မှစ၍ ပြည်တွင်း မငြိမ်မသက်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာလေသည်။ ၁၄၃၆ ခုနှစ်တွင်မှ အေးငြိမ်းသွား၏။ ၁၄၃၇ ခုနှစ်တွင် ဆစ်ဂျစ်စမန်း လွန်ခဲ့သဖြင့် သားတော် ပဉ္စမ အဲလဗတ် နန်းတက်လေသည်။ နှစ်နှစ်မျှ စိုးစံပြီးနောက် အဲလဗတ် နတ်ရွာစံသောကြောင့် ၁၄၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပိုလန်ဘုရင် တတိယ ဗလာဒစ္စလာအား ဟန်ဂေရီထီးနန်းကို အပ်ကြလေသည်။ ထိုအချိန်တွင် အဲလဗတ်၏ မိဖုရား အယ်လစ်ဇဗက်တွင် ကိုယ်ဝန် အရင့်အမာနှင့် ကျန်ရစ်၍ အချိန်စေ့သဖြင့် သားယောက်ျား ဖွားမြင်လေရာ ပဉ္စမ လဒစ္စလဘုရင်အဖြစ် ကျေညာခဲ့၏။ ထိုအခါ၌ ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်ပွားရပြန်လေရာ ၁၄၄၃ ခုနှစ်တွင် အယ်လစ်ဇဗက် ကွယ်လွန်၍ ၁၄၄၄ ခုနှစ်တွင် တတိယ ဗလာဒစ္စလာဘုရင်စစ်ပွဲ၌ ကျမှ ပြီးဆုံးသွားသည်။
ထိုအတောအတွင်း တောင်းပိုင်းမှ တူရကီတို့ကလည်း အပြင်းအထန် ဖိလျက်ရှိလေ၏။ သို့ရာတွင် ဇိုရင်နီ ဘုရင်ခံ ဂျွန်ကော်ဗီနပ် ဟွန်ယော်ဒီသည် တူရကီတို့အား ရွပ်ရွပ်ချွံချွံခုခံ တွန်းလှန် အောင်မြင်လျက် ရှိသဖြင့် တူရကီတို့ ဟန်ဂေရီနိုင်ငံထဲသို့ မဝင်နိုင်ပဲ ရှိ၏။
၁၄၄၆ ခုနှစ်တွင် ဂျွန်ဟွန်ယော်ဒီအား ပဉ္စမ လဒစ္စလဘုရင်ကလေး ကိုယ်စား ဟန်ဂေရီနိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်ရန် ဥပဒေပြု လွှတ်တော်က အပ်ခဲ့သော်လည်း ကရိုးအေးရှား မှူးမတ်တို့က သဘောမတူကြချေ။ သို့ရာတွင် ဟွန်ယော်ဒီ၏ ဇွဲလုံ့လဖြင့် ၁၄၅၆ ခုနှစ်တွင် တူရကီတို့ရန်မှ လွတ်မြောက်ခဲ့ရပြန်သည်။ ထိုနှစ်တွင်ပင် ဂျွန်ယော်ဒီ ကွယ်လွန်၍ သူ၏ သားအကြီးဆုံး လက်ဇလိုလည်း ၁၄၅၇ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ပြန်ကာ နောက်ခြောက်လ ခန့်အကြာတွင် ပဉ္စမလဒစ္စပါ ကွယ်လွန်သွားပြန်သောကြောင့် ဟွန်ယော်ဒီ၏ သားငယ် မတ်သီးယတ် ဟွန်ယော်ဒီအား ၁၄၅၈ ခုနှစ်တွင် ဟန်ဂေရီဘုရင်အဖြစ် တင်မြှောက်လိုက်ကြ၏။
မတ်သီးယတ်သည် ၁ဝ နှစ်ခန့်အတွင် တိုင်းပြည် တည်တံ့ခိုင်မြဲမှုကို အားထုတ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီးနောက် ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ၏ ဥပဒေစည်းမျဉ်းများကို ပြုပြင်ပေးခဲလေ့သည်။ ထို့ပြင် အုပ်ချုပ်ရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကာကွယ်ရေးများကို တိုးတက်ကောင်းမွန်အောင် ဆောင်နိုင်ခဲ့၍ ပညာရေးအတွက် တက္ကသိုလ်ကျောင်း ဟောင်းကြီးများကို အသက်ဆက်ပေးပြီးလျှင် ပရက်စဗူး တက္ကသိုလ်ကိုလည်း ၁၄၆၇ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ဤမင်းသည် မြို့ပြပြည်ရွာ တိုးတက် စည်ပင်ရေးနှင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ကောင်းမွန်ရန်တို့အတွက် မနေမနား အားထုတ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ သူ၏ လက်ထက်တွင် တူရကီတို့လည်း တိုက်ခိုက်ရန် သီရုံမျှ မသီဝံ့တော့ချေ။ ၁၄၅၈ ခုနှစ်တွင် ဗီယင်နားမြို့ကို တိုက်ခိုက် အောင်မြင်ပြီးနောက် ဩစတြီးယား၊ စတိုင်းရီးယားနှင့် ကာရင်သီးယားနယ်တို့ကို သိမ်းသွင်း ခဲ့လေသည်။ ဗီယင်းနားမြို့သို့ နန်းတော်ကို ပြောင်းရွှေ့ ပြီးနောက် ၁၄၉ဝ ပြည့်နှစ်တွင် နတ်ရွာစံလေရာ သူ၏သားတော် ဂျေနော့ကောဗီနပ်က ထီးနန်းကို ဆက်ခံလေသည်။ မတ်သီးယတ် ဘုရင်လက်ထက်၌ ဟန်ဂေရီနိုင်ငံသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ခဲ့သည်ဟု ဆိုရပေမည်။ သူ့နောက်မင်းများကား တိုင်းပြည် အုပ်ချုပ်ရန် အရည်အခြင်း ပြည့်ဝသူ တစ်ဦးတယောက်မျှ မရှိချေ။ မတ်သီးယတ် လက်ထက်က သိမ်းသွင်းခဲ့သော ဩစတြီးယန်း နယ်ပယ်များကိုလည်း နောက်မင်းများ လက်ထက် ပြန်လည် ပေးအပ်ရရုံမက စစ်လျော်ကြေးကိုလည်း အဆမတန် ပေးလိုက်ရလေသည်။
၁၅၁၆ ခုနှစ်တွင် နန်းတက်သော ဒုတိယ လူဝီဘုရင်သည် အလွန်ငယ်ရွယ်ရကား ပြည်ရေးပြည်ရာတို့ကို ကာဒင်နယ်ဗကော့က ကြိုးကိုင်ခဲ့၏။ ကာဒင်နယ်ဗကော့သည် ၁၅၂၁ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်သောအခါ အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာလုများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့၏။ ယင်းသို့ရှိစဉ် ဟန်ဂေရီနိုင်ငံတောင်ပိုင်းကို တူရကီတို့ ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်သောအခါ ပြည်တွင်း အာဏာလုမှု များကြောင့် အကွဲကွဲဖြစ်နေသော ဟန်ဂေရီတို့သည် ၁၅၂၆ ခုနှစ်တွင် မိုဟက်စစ်မြေပြင်၌ စစ်ရှုံးသဖြင့် ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ အားလုံး တူရကီတို့လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့လေသည်။ တူရကီတို့၏ လက်အောက်တွင် ဟန်ဂေရီနိုင်ငံသည် နှစ်ပေါင်း ၁၅ဝ ခန့် နာလှန်မထူနိုင်ပဲ အချုပ်အချယ် ခံခဲ့ရပြီးနောက် ၁၆၇၈ ခုနှစ်တွင် ဟန်ဂေရီမြောက်ပိုင်းရှိ ဗရင်ဂျီဂိုဏ်းသားတို့ သွေးစည်းကာ တူရကီတို့ကို တွန်းလှန်ရန် ကြိုးစားခဲ့ကြသည်။ သူတို့၏ ခေါင်းဆောင်မှာ ကောင့်တိုကိုလီ ဖြစ်၏။ သို့ရာတွင် အင်အား မမျှသောကြောင့် မအောင်မြင်ခဲ့ ကြချေ။ တူရကီတို့၏ ရက်စက်စွာ နှိပ်ကွပ် အုပ်ချုပ်ခြင်းကိုသာခံ ကြရသည်။
၁၆၉၉ ခုနှစ်တွင် ဗရင်ဂျီ အယူဝါဒီနိုင်ငံများ ဖြစ်ကြသော ဩစတြီးယား၊ ရုရှားနှင့် ပိုလန်နိုင်ငံတို့၏ အကူအညီဖြင့် တူရကီတို့ကို ဟန်ဂေရီနိုင်ငံအတွင်းမှ အပြီးသတ် မောင်းထုတ်လိုက်ကြလေသည်။ သို့သော် ဟန်ဂေရီနိုင်ငံကား လွတ်လပ်ရေး မရခဲ့ချေ။ ဩစတြီးယန်း ဟက်စဗတ်မင်းဆက်၏ သက်ဦးဆံပိုင် အုပ်စိုးခြင်းကိုသာ ခံကြရလေသည်။
လွတ်လပ်ရေးကိုသာ လိုလားသော ဟန်ဂေရီနိုင်ငံသား တို့သည် အခွင့်ကောင်းကို စောင့်နေခဲ့ကြလေရာ ၁၇ဝ၄ ခုနှစ်တွင် စပိန်နန်းလုစစ်ပွဲ၌ ဩစတြီးယား ပါဝင်ရသည့်အခါထကြွ ပုန်ကန်ကြလေသည်။ ယင်းသည့် တော်လှန်မှုကြီးသည် ခုနှစ်နှစ်မျှကြာမှ ပြီးဆုံးသွားသော်လည်း ဟန်ဂေရီသည် ရည်မှန်းသည့် လုံးဝ လွတ်လပ်ရေးကိုကား မရခဲ့ကြသေးပဲ အခွင့်အရေးများသာ ရှေးကထက် တိုးတက်ပိုမို ရရှိခဲ့ကြလေသည်။
၁၇၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဩစတြီးယန်း နန်းလုစစ်ပွဲ၌ ဟန်ဂေရီမှူးမတ်တို့သည် ဩစတြီးယန်း ဘုရင်မ မရီးယာတရီးဇားဘက်မှ အင်တိုက်အားတိုက် ကူညီခဲ့ကြသည်။ ထိုအချိန်တွင် ဟန်ဂေရီနိုင်ငံမှ ဩစတြီးယား နိုင်ငံတို့သည် အတော်ပင် သင့်မြတ်လာခဲ့ကြပေသည်။ သို့သော် မရီးယားတရီးဇား၏ မြစ်တော် ဒုတိယ လီယိုပိုဘုရင် လက်ထက် ၁၇၈၉ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ် အရေးတော်ပုံကြီး ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ ယင်းသည့် အရေးတော်ပုံ မီးတောက်သည် လွတ်လပ်ရေးကို များစွာ လိုလားလျက်ရှိသော ဟန်ဂေရီနိုင်ငံအတွင်းသို့ ကူးစက်လာခဲ့လေသည်။ ( မရီးယာတရီးဇား။)
၁၈၁၅ ခုနှစ်နောက်တွင် ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ၌ လူဝီကော့ရွှပ်တို့ ခေါင်းဆောင်သော လစ်ဗရယ် အဖွဲ့သည် အင်အားကောင်းလာပြီးလျှင် ဩစတြီးယန်း ဟစ်စဗတ်မင်းတို့ကို အပြင်းအထန် အတိုက်အခံ ပြုလေတော့သည်။ ၁၈၄၈ ခုနှစ်တွင် ဟန်ဂေရီ တစ်နိုင်ငံလုံး လူဝီကော့ရွှပ်ကို ခေါင်းဆောင်အဖြစ် တင်မြှောက်၍ ပုန်ကုန် တော်လှန်ကြလေတော့သည်။ အခိုက်အတန့်အားဖြင့် တောလှန်ပုန်ကန်သူတို့ အရေးသာခဲ့ရာ ခေါင်းဆောင်ကြီး လူဝီကော့ရွှပ်ကို သမ္မတအဖြစ် တင်မြှောက်ကာ လွတ်လပ်သော ဟန်ဂေရီ သမ္မတနိုင်ငံကို တည်ထောင်လိုက်ကြ၏။ သို့ရာတွင် ယင်းသည့် လွတ်လပ်ရေးကား မတည်မြဲခဲ့ချေ။
မက်ဂျာနှင့် ဆလဗလူမျိုးတို့သည် ဘာသာစကား ကွဲလွဲမှုတွင် အငြင်းပွားသည်မှအစ သွေးကွဲလာကြသောကြောင့်တကြောင်း၊ ထို ဆလဗတို့နှင့် ရုရှတို့၏ အကူအညီဖြင့် တော်လှန်မှုကြီးကို နှိမ်နင်းနိုင်ခဲ့သောကြောင့်တကြောင်း များမကြာမီအတွင်းမှာပင် အသက်ပေါင်းများစွာ အသေခံ၍ တိုက်ယူခဲ့ရသော လွတ်လပ်ရေးကို အဆုံးခံလိုက်ရပြီးလျှင် ဩစတြီးယန်း ဘုရင် ဖရန်စစ်ဂျိုးဇက်၏ လက်အောက်သို့ တဖန်ပြန်၍ ရောက်ခဲ့ရလေသည်။ ( ဖရန်စစ်ဂျိုးဇက်။)
၁၈၆၆ ခုနှစ်တွင် ဩစတြီးယားနိုင်ငံသည် ပရပ်ရှားနိုင်ငံ၊ အီတလီနိုင်ငံတို့နှင့် စစ်ဖြစ်ပွားရပြန်လေသည်။ ထိုအခါတွင် ပြည်တွင်းရန်ကို စိုးရိမ်သောကြောင့် ဖရန်စစ်ဂျိုးဇက်သည် ၁၈၆၇ ခုနှစ်တွင် ဟန်ဂေရီနိုင်ငံကို ဩစတြီးယားနိုင်ငံနှင့် တန်းတူအခွင့်အရေးများ ပေးကာ ဟန်ဂေရီလွှတ်တော်အား တာဝန်ခံရသော သီးခြား အစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ခွင့် ပြုလေသည်။ နှစ်ပြည်ထောင် အုပ်ချုပ်ရေးကိုမူ ဩစတြီးယန်းဘုရင်က ကိုင်၍ နိုင်ငံတော်ကိုလည်း ဩစတြီးယား ဟန်ဂေရီ နိုင်ငံတော်ဟု ခေါ်တွင်စေသည်။ ( ဩစတြီးယား ဟန်ဂေရီ။)
သို့ဖြင့်လည်း ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ၏ ပြဿနာများမှာ မပြေလည်ခဲ့သေးပေ။ လုံးဝ လွတ်လပ်ရေးကို ရမှသာ ပြေလည်မည်ဖြစ်သောကြောင့် ခေါင်းဆောင်ကြီး လူဝီကော့ရွှပ်ပင်လျှင် ဦးစီးကာ လုံးဝ လွတ်လပ်ရေးအတွက် လုံးပန်းကြရပြန်သည်။ ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်း မက်ဂျာလူမျိုးတို့သည် ဩစတြီးယန်းတို့နှင့် ပူးပေါင်းကာ တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့ကြလေသည်။ ပထမကမ္ဘာစစ် ပြီးဆုံးသောအခါ ဩစတြီးယား-ဟန်ဂေရီနိုင်ငံသည် စစ်ရှုံးနိုင်ငံဖြစ်ခဲ့၍ ဟက်ပစဗတ်မင်းဆက်လည်း ပြတ်သွားလေသည်။
ဟန်ဂေရီနှင့်အခြားဩစတြီးယား လက်အောက်ခံ နိုင်ငံများသည်လည်း လွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့ကြ၏။ ထရန်ဆီလဗေနီးယန်းလူမျိုး၊ ဆလိုဗက်လူမျိုးနှင့် ကရုတ် လူမျိုးတို့သည် ဟန်ဂေရီနိုင်ငံတွင်းမှ ခွဲထွက်သွားလေသည်။ ပထမဦးစွာ ဟန်ဂေရီ တော်လှန်ရေးသမားများသည် ဟန်ဂေရီသမ္မတနိုင်ငံ တည်ထောင်ခဲ့လေသည်။
ထရီယေးနွံ(ဗာဆေး) စာချုပ်အရ ဟန်ဂေရီနိုင်ငံပိုင် နယ်သုံးပုံ နှစ်ပုံခန့်ကို ရိုမေးနီးယား၊ ချက်ကိုစလို ဗားကီးယားနှင့် ယူဂိုစလားဗီးယား နိုင်ငံများသို့ ဖဲ့ပေးလိုက်ရသည်။ ပြဒါး၊ ကြေးနီ၊ ရွှေ၊ ငွေ၊ ဆား စသော သတ္တုတွင်းအားလုံး ကျောက်မီးသွေးတွင်း သုံးပုံတစ်ပုံ၊ သံတွင်းများ၊ သစ်တောငါးပုံလေးပုံခန့်ကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ရသဖြင့် ဆိုရှယ်လစ်နှင့် ကွန်မြူနစ်တို့ မကျေမနပ်ဖြစ်ကာ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို ရယူပြီးသော် ဆိုဗီယက်သမ္မတနိုင်ငံအဖြစ် ကျေညာ၏။ ကွန်မြူနစ်ခေါင်းဆောင်ကြီး ဗေးလားကွန်အား သမ္မတအဖြစ် တင်မြှောက်ခဲ့ကြလေသည်။ သို့ရာတွင် အခြေမခိုင်မီ ဟန်ဂေရီရေကြောင်း ဗိုလ်ချုပ် ဟော့ထေး ခေါင်းဆောင်သော စစ်တပ်များက နိုင်ငံခြား အကူ အညီဖြင့် တော်လှန် တိုက်ခိုက်ပြန်လေရာ ဗေးလားကွန် အစိုးရပျက်လေသည်။ ထိုနောက် ဘုရင်အစိုးရမျိုးကို ပြန်လည်တည်ထောင်၍ ဟောထေးက နန်းစောင့်အဖြစ် အုပ်ချုပ်ခဲ့၏။ ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ကောင့်စတီဖင် ဗေးသလင်အား ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တင်မြှောက်ရာ ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ အခြေအနေ တိုးတက် ကောင်းမွန်လာသည်။
ဥရောပတိုက်တွင် ဖက်ဆစ်ဝါဒ ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ ဟန်ဂေရီနိုင်ငံမှာ ကြီးလေးခက်ခဲသော ပြဿနာများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရလေသည်။ ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် ဟန်ဂေရီ ဖက်ဆစ် ခေါင်းဆောင် ဂွန်ဗိုသည် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာသည်။ ထိုအခါမှစ၍ ဟန်ဂေရီနိုင်ငံသည် ဣတလီနိုင်ငံ ဂျာမနီနိုင်ငံတို့နှင့် တဖြည်းဖြည်း ရင်းနှီးသည်ထက် ရင်းနှီးလာခဲ့သည့်ပြင် အထူးသဖြင့် စီးပွားရေးအားဖြင့် ဂျာမနီနိုင်ငံအပေါ်တွင် မှီခိုရသော အခြေသို့ ရောက်သွားလေသည်။ ၁၉၃၉ ခုနှစ် မတ်လတွင် ချက်ကိုစလိုဗားကီးယားနိုင်ငံကို အပိုင်းပိုင်း ခွဲဝေလိုက်သောအခါတွင် ဟန်ဂေရီနိုင်ငံသည် ပထမကမ္ဘာစစ် မဖြစ်မီက ယင်းပိုင်နက်အချို့ကို ပြန်လည် ရရှိခဲ့၏။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ဖြစ်စက ဟန်ဂေရီနိုင်ငံသည် ကြားနေနိုင်ငံအဖြစ် နေလိုသော်လည်း မိမိယခင်က ပိုင်ခဲ့သော ထရန်ဆီလဗေးနီးယား ပြည်နယ်ကို ပြန်လည် ပေးအပ်မည်ဟူသော ဂျာမနီတို့၏ ကတိကြောင့် ဝင်ရိုးတန်း အုပ်စုဘက်သို့ ပါသွား၏။ ဟန်ဂေရီနိုင်ငံသည် ဝင်ရိုးတန်းနိုင်ငံများနှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သော်လည်း ဖက်ဆစ်ဝါဒကို ဆန့်ကျင်သော မက်ဂျာလူမျိုးများစွာပင် ရှိ၏။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်တွင်း၌ စစ်တလင်း ဖြစ်နေသော ဟန်ဂေရီနိုင်ငံအတွင်းရှိ မက်ဂျာလူမျိုးတို့သည် ပြေးလွှား ပုန်းအောင်းကာ ဒုက္ခဆင်းရဲကြီးစွာနှင့် နေခဲ့ကြရလေသည်။ ၁၉၄၄ ခုနှစ်တွင် ရုရှစစ်တပ်များက ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်ကြသောအခါ ဝင်ရိုးတန်း စစ်တပ်များသည် ဟန်ဂေရီနိုင်ငံမှ တဖြည်းဖြည်း ခံစစ်တိုက်ရင်း မီးရှို့ဖျက်ဆီးကား ထွက်ပြေးခဲ့လေသည်။ ထိုနှစ် ဒီဇင်္ဘာလတွင် ဗိုလ်ချုပ် ဗေလာမစ်ကလော့ရှ ခေါင်းဆောင်သော ယာယီအစိုးရအဖွဲ့တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂ဝ ရက်နေ့တွင် ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံများနှင့် ယာယီ စစ်ပြေငြိမ်းရေး စာချုပ်လက်မှတ်ရေးထိုးကာ ထိုနှစ် နိုဝင်ဘာလ၌ ပြည်သူ့ရွေးကောက်ပွဲကြီးတစ်ရပ် ကျင်းပခဲ့၏။ ထိုရွေးကောက်ပွဲတွင် မြေပိုင်ရှင်ကလေးများအဖွဲ့မှ အမတ်အများဆုံး ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်း ခံရလေသည်။ မြေပိုင်ရှင်ကလေးများ အဖွဲ့မှ ဗယ်ရွန် ဇိုလတန် တစ်လဒီ ခေါင်းဆောင်ကာ အစိုးရအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့သော်လည်း နိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပေါ်နေသော အခြေအနေများကြောင့် လက်ဝဲသမား အတော်အသင့် ပါသော ညွန့်ပေါင်းအစိုးရ အဖွဲ့တစ်ခု ဖွဲ့စည်းလိုက်ရသည်။ ၁၉၄၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော အမျိုးသားလွှတ်တော် ညီလာခံတွင် ဟန်ဂေရီသမ္မတနိုင်ငံ တည်ထောင်ရန် အများက သဘောတူ ဆုံးဖြတ်ကြ၍ ဒေါက်တာ ဇိုလတန်တစ်လဒီအား သမ္မတအဖြစ် တင်မြှောက်ကြလေသည်။
ထိုအချိန်မှစ၍ ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ၏ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးကို အားတိုက်အင်တိုက် ဆောင်ရွက်ကြသည့် အပြင် မြေပိုင်ရှင်ကြီးများ လက်ဝယ်ရှိ မြေယာများကို တောင်သူလယ်သမား ဆင်းရဲသား အလုပ်သမားများအား တစ်ဦးလျှင် မြေတစ်ဧကခွဲခန့်စီ ဝေပေးလေသည်။ ထို့နောက် ငွေကြေးတန်ဖိုး ယုတ်လျှော့သွား ပြန်သဖြင့် လူလတ်တန်းစားများ အနေအထိုင် ကျပ်တည်း ခဲယဉ်းသည့်အခြေသို့ ရောက်ရပြန်လေသည်။ သို့ဖြင့်ပင် ၁၉၄၈ခုနှစ်သို့တိုင်အောင် ဟန်ဂေရီနိုင်ငံကို ညွန့်ပေါင်းအစိုးရက အုပ်ချုပ် ကြိုးကိုင်ခဲ့လေသည်။
ထိုနှစ်တွင် သမ္မတကြီး တစ်လဒီရာထူးမှ နုတ်ထွက်သောအခါ အလုပ်သမားသမဂ္ဂဥက္ကဋ္ဌဟောင်း အာပတ် ဇလကစစ်အား သမ္မတအဖြစ် တင်မြှောက်ကြလေသည်။ အမျိုးသားလွှတ်တော်တွင် မြေပိုင်ရှင်ကလေးများအဖွဲ့က အင်အားကောင်းလျက်ပင် ရှိသော်လည်း သမ္မတအစိုးရအဖွဲ့၏ အချက်အချာ ဌာနများကို ကွန်မြူနစ်များက ကြိုးကိုင်ထားလေသည်။ ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ အခြေခံဥပဒေကို ရေးဆွဲ အတည်ပြုခဲ့ကြသည်။ ယင်းဥပဒေကား ဆိုဗီယက် အုပ်ချုပ်မှု စနစ်အတိုင်းဖြစ်သည်။ စက်ရုံအလုပ်ရုံများကို ပြည်သူပိုင် ပြုလုပ်ခြင်း၊ စုပေါင်း လယ်ယာလုပ်ငန်းများ ပြုလုပ်ခြင်းတို့ ပေါ်ပေါက်လာ သည်၊ ၁၉၅၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ကွန်မြူနစ်အစိုးရ အုပ်ချုပ်ရေးကို ဟန်ဂေရီ ပြည်သူပြည်သားများ ထကြွ ပုန်ကန်ကြသော်လည်း ရုရှစစ်တပ်များ အကူအညီဖြင့် ပုန်ကန်သူများကို နှိမ်နင်းနိုင်ခဲ့လေသည်။
center|thumb|400x400px
center|thumb|400x400px center|thumb|300x300px
စင်ကာပူဒေါ်လာ
စင်ကာပူဒေါ်လာ (သင်္ကေတ: $ ) သည် စင်ကာပူနိုင်ငံ၏ တရားဝင်ငွေကြေးဖြစ်သည်။
အင်ဗျင်ဂါးရွာ၊ နိမ္မာ
အင်ဗျင်ဂါးရွာ(Inbyingar)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ နိမ္မာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၇၃၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သိန်လင်ရွာ၊ ဗန်းမော်မြို့နယ်
သိန်လင်ရွာ(Thinglen)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ ဗန်းမော်မြို့နယ်၊ သိန်လင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၈၅၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သိန်လင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၆၆ ဦး၊ မ ၁၀၉၁ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၁၅၇ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဗန်းမော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရွာမရွာ၊ ဖောင်းပြင်မြို့နယ်
ရွာမရွာ (Ywarma)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မော်လိုက်ခရိုင်၊ ဖောင်းပြင်မြို့နယ်၊ မှန်ပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၂၄၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖောင်းပြင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အောက်စုရွာ၊ ဗျင်းညား (အနောက်)
အောက်စုရွာ၊ ဗျင်းညား (အနောက်)
အနောက်ရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သစ္စာ ဆိုင်းဘာဘာ
သစ္စာ ဆိုင်းဘာဘာ (Sathya Sai Baba) (၁၉၂၆ နိုဝင်ဘာ ၂၃ - ၂၀၁၁ ဧပြီ ၂၄) သည် အိန္ဒိယဂရုတစ်ပါးဖြစ်၍ ပရဟိတလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်သူတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ အသက် ၁၄ နှစ်၌ ၎င်းသည် "ရှဒီ ဆိုင်းဘာဘာ" ဝင်စားသည်ဟုဆိုကာ  လူ့လောကအကျိုးသယ်ပိုးရန်နှင့် နောက်လိုက်တပည့်များအတွက် စံတင်နမူနာယူစရာဖြစ်စေရန်အလို့ငှာ နေအိမ်ကို စွန်ခွာခဲ့သည်။
ဆိုင်းဘာဘာ၏ ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်းများ ပေါ်ပေါက်လာစေရန် အစွမ်းသတ္တိ ဝိဘူတိ (ပြာများ)၊ အခြားအရာများ (ဥပမာ - လက်စွပ်၊ ဆွဲကြိုး၊ နာရီ...) ၊ အံ့ဖွယ်ဆေးကုသမှု၊ သေသူကိုအသက်သွင်းခြင်းများ၊ အကြားအမြင်၊ နှစ်နေရာတွင် တစ်ပြိုင်နက်ရှိနိုင်ခြင်း၊ တန်ခိုးစွမ်းအားရှိခြင်း၊ ဉာဏ်အလင်းပွင့်ခြင်း စသည်တို့သည် ကျော်ကြားမှုနှင့် အငြင်းပွားဖွယ် ရင်းမြစ်များပင် ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ထိုသို့ပြကွက်များသည် လှည့်ကွက်များအပေါ် အခြေခံထားသော်လည်း ၎င်း၏ တပည့်သာဝကများကမူ ထိုအခြင်းအရာများကို ယုံကြည်ကြလေသည်။
"သစ္စာဆိုင်း အဖွဲ့အစည်း" (Sathya Sai Organisation) ကို တည်ထောင်ခဲ့၍ အဖွဲ့ဝင်များကို စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာတိုးတက်စေသည့်နည်းလမ်းအဖြစ် လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ပြုလုပ်နိုင်စေရန်ရည်ရွယ်သည်။ အဖွဲ့အစည်းသည် ၁၂၆ နိုင်ငံတို့တွင် ဌာန ၁,၂၀၀ ကျော်ရှိသည်။ ထိုအဖွဲ့မှတဆင့် ဆိုင်းဘာဘာသည် အထူးသီးသန့် နှင့် အထွေထွေကု အခမဲ့ဆေးရုံများ၊ ဆေးပေးခန်းများ၊ သောက်ရေရနိုင်ရေး လုပ်ငန်းများ၊ တက္ကသိုလ်တစ်ခု၊ ခန်းမဆောင်ကြီးများ၊ ကျောင်းသင်္ခမ်းများ၊ စာသင်ကျောင်းများကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ကျားချင်းကိုက်ရာ သမင်ကူမှားသည်
ကျားချင်းကိုက်ရာ သမင်ကူမှားသည် ဟူသည်မှာ မြန်မာစကားပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ရှင်းလင်းချက်
ကျားချင်းကိုက်ရာတွင် သမင်က ဝင်ရောက်ကူမိမှားသည် ဆိုသကဲ့သို့ အင်အားကြီးသော မိမိရန်သူအချင်းချင်း ပဋိပက္ခဖြစ်ရာတွင် ဝင်ရောက်ကူမိမှားသည်။
ညောင်ပင်သာရွာ၊ ရွာငံမြို့နယ်
ညောင်ပင်သာရွာ (Nyaungpinthar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ရွာငံမြို့နယ်၊ ရနဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၉၂၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရနဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၂၆ ဦး၊ မ ၉၉၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၁၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရွာငံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်
အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် (အတိုကောက် ရပခ)သည် တောင်ကြီးမြို့အခြေစိုက် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ အဓိက တာဝန်မှာ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းနယ်မြေနှင့် ၎င်းနှင့်ထိစပ်နေသော နေရာဒေသများ၏ ကာကွယ်ရေး၊ လုံခြုံရေးနှင့် စစ်ဆင်ရေးဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များအား အဓိကတာဝန်ယူဆောင်ရွက်ရသည်။ ထို့ပြင် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် နယ်မြေအတွင်းရှိ ၎င်း၏လက်အောက်ခံတပ်များနှင့် အခြားလက်ရုံး/ဝန်ထမ်းတပ်များ၏ စစ်ဦးစီး/ စစ်ရေး/ စစ်ထောက်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများကိုပါ ဖြေရှင်းဆောင်ရွက်ပေးခြင်းနှင့် အထက်ဌာနများမှ အမိန့်နှင့် ညွှန်ကြားချက်များအား ထပ်ဆင့် ညွှန်ကြားပေးခြင်းနှင့် ကြီးကြပ်ခြင်းတို့ကိုပါ ဆောင်ရွက်ရသည်။ လက်ရှိ အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးတာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူမှာ ဗိုလ်ချုပ် မျိုးမင်းထွန်း ဖြစ်သည်။
သမိုင်း
အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် အား ၁၉၆၁ ခုနှစ်၊ နှစ်ကုန်ပိုင်း၌ ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်ပိုင်း)၊ တောင်ကြီးမြို့ရှိ အမှတ် (၄) ခြေလျင်တပ်မဟာဌာနချုပ်၊ ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့ပိုင်း)၊ ကျိုင်းတုံမြို့ရှိ အမှတ် (၉) ခြေလျင်တပ်မဟာဌာနချုပ်၊  ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်ပိုင်း)၊ လားရှိုးမြို့ရှိ အမှတ် (၆) ခြေလျင်တပ်မဟာဌာနချုပ်တို့ကို စုစည်းကာ တောင်ကြီးမြို့တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် အရှေ့မြောက်ပိုင်းဒေသ၌ ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီမှ အပြင်းအထန်လှုပ်ရှားလာသဖြင့် ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်၊ ဇွန်လတွင် မဟာဗျူဟာကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်ကို လားရှိုးမြို့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်ပိုင်း)အတွင်းရှိ တပ်များ၊ တပ်မတော်စစ်ဆင်ရေးများကို မဟာဗျူဟာကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်မှ တိုက်ရိုက်ကွပ်ကဲခဲ့သည်။ အင်အားကြီးထွားလာသော ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ လှုပ်ရှားမှုများကို ပိုမိုထိရောက်စွာရင်ဆိုင်နိုင်ရန်အလို့ငှာ ၁၉၇၂၊ ဇူလိုင်လတွင် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်ပိုင်း) အား ရပခကွပ်ကဲမှုအောက်မှ ခွဲထုတ်၍ အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်ကို လားရှိုးမြို့တွင် အခြေပြုကာ ထပ်မံဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ တဖန် ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် ရှမ်းပြည်နယ်(အရှေ့ပိုင်း) ဒေသအား တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်ကိုလည်းကောင်း ရပခ ကွပ်ကဲမှုနယ်မြေအတွင်းမှ ခွဲထုတ်၍ သီးခြားစစ်တိုင်းများအဖြစ် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် (ရပခ) ၏ ပထမဆုံးတိုင်းမှူးအဖြစ် ကြည်း-၃၅၆၉၊ ဗိုလ်မှူးချုပ်စန်းယုမှ ၁၉၆၁ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁၆ ရက်နေ့မှ နိုဝင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့ အထိ တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၆၁ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်မှူးချုပ်စန်းယုသည် အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်သို့ ပြောင်းရွှေ့သွားသဖြင့်  ကြည်း ၃၅၈၅၊ ဗိုလ်မှူးကြီး မောင်ရွှေသည် အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၏ ဒုတိယမြောက် တိုင်းမှူး ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ဖွဲ့စည်းပုံ
လက်ရှိ အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ် (လွိုင်ကော်)၊ အခြေချစစ်ဗျူဟာများ၊ လှုပ်ရှားစစ်ဗျူဟာများနှင့် ခြေလျင်/ခြေမြန်တပ်ရင်း (၁၄) ရင်းရှိသည်။
စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့များ
အခြေချစစ်ဗျူဟာများ၊ လှုပ်ရှားစစ်ဗျူဟာများနှင့် ၎င်းတို့ကွပ်ကဲမှုအောက် ခြေလျင်/ခြေမြန်တပ်ရင်း (၁၄) ရင်းရှိသည်။
နောက်ထပ်ကြည့်ရန်
ကဏ္ဍ:တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များ
ပိန်းနှဲကုန်း
ပိန်းနှဲကုန်း
ငှက်သေရွာ၊ အတွင်းငှက်သေ
ငှက်သေရွာ၊ အတွင်းငှက်သေ
စခန်းကြီးရွာ၊ ပိန်းနှဲကွင်း
စခန်းကြီးရွာ၊ ပိန်းနှဲကွင်း
တော်ကွဲရွာ၊ ကျောင်းစု
တော်ကွဲရွာ၊ ကျောင်းစု
ကျားချင်းကိုက်ရာ သမင်လမ်းကူးမှား
ကျားချင်းကိုက်ရာ သမင်းလမ်းကူးမှား ဟူသည်မှာ မြန်မာစကားပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ရှင်းလင်းချက်
ကျားနှစ်ကောင် ကိုက်နေသော နေရာသို့ သမင်သည် လမ်းမှား၍ ရောက်သွားမိသဖြင့် ဒုက္ခတွေ့ရသကဲ့သို့ မိမိနှင့်မဆိုင်သော အခြားပုဂ္ဂိုလ်နှစ်ဦး၏ ပဋိပက္ခတွင် ဒုက္ခရောက်ရသည်။
နယူးဒေလီမြို့
နယူးဒေလီမြို့ (New Delhi; )သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် အလွန်ရှေးကျသော သမိုင်းဟောင်းများရှိသည်။ ၎င်းသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိပြီး ဧရိယာအကျယ်အဝန်းမှာ ၄၂.၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ ခန့်ရှိသည်။ ထို့ပြင် လူဦးရေ ထူထပ်မှုမှာ ၉.၄ သန်းခန့်ရှိသည်။ ၎င်အား အိန္ဒိယ ဗဟိုအုပ်ချုပ်ရေးဌာနနှင့် ဒေလီ၏ပြည်ထောင်စုနယ်မြေအစိုးရဌာနအဖြစ် အသုံးပြုပြီး ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ ၉ ခုအနက် တစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။ နယူးဒေလီမြို့သည် ဒေလီမြို့မ၏ အတွင်းတွင် တည်ရှိ၍ နိုင်ငံခြားသံရုံး ၁၃၄ ရုံးခန့် ရှိသည်။
နယူးဒေလီမြို့ နေရာဒေသသည် ဘုရားရှင်လက်ထက်တော်မတိုင်မီကတည်းက ကုရုတိုင်း၊ ကမ္မာသဒမ္မနိဂုံး အမည်တွင်ခဲ့သည်။ အလောင်းတော် မဟာသုတမင်းဘဝက လူသားစား ပေါရိသာဒကို ဆုံးမရာ နေရာဒေသလည်းဖြစ်သည်။ ဘုရားရှင် လက်ထက်တော်က သတိပဋ္ဌာန်တရားကို ဤနယ်မြေရှိ ပုဂ္ဂိုလ်အသီးသီးသည် ထင်းခွေရေခပ်ရင်းနှင့်ပင် လက်တွေ့ ကျင့်သုံးခဲ့ကြသော ဓမ္မနယ်မြေကြီးဖြစ်ပြီး အရိယာပုဂ္ဂိုလ်အမြောက်အမြား ပေါ်ထွက်ခဲ့ကြသည်။ မာဂဏ္ဍီယသုတ်၊ မဟာနိဒါနသုတ် အစရှိသော လေးနက်သည့် သုတ္တန်ဒေသနာတော်များကို ဟောကြားခဲ့ရာ နေရာဒေသလည်းဖြစ်သည်။ မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ်ကို ဟောတော်မူရာ တောင်ကုန်းမှာ နယူးဒေလီ မြို့လယ်ခေါင်တွင် ဥယျာဉ်တစ်ခုအဖြစ်ဖြင့် တည်ရှိနေပြီးအလယ်တွင် ကျောက်ဆောင် ကျောက်တုံးကြီးများ ရှိသည်။ အသောကမင်းကြီး လက်ထက်ကတည်းက အသိအမှတ်ပြုခဲ့သော နေရာဖြစ်ကြောင်း ဆိုင်းဘုတ်ရေးထိုးထားသည်။
မေ (ဝတ္ထု)
ဆရာဒဂုန်တာရာသည် မေဝတ္ထုကို ထုတ်ဝေစဉ်က သူငယ်ချင်း သခင်ဗဟိန်း၏ အမှာစာကို မရအရ တောင်းယူကာ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ မေဝတ္ထုထွက်သည်က ၁၉၄၁ ။ ထိုအချိန်တွင် သခင်ဗဟိန်း သည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ ကျောင်းသားရေးရာစည်းရုံးရေးမှူး ဖြစ်နေပြီ။ စင်စစ် သခင်ဗဟိန်းကား ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီကို စတင်တည်ထောင်သူများတွင် တဦး အပါ အဝင် ဖြစ်ပေသည်။ ဒဂုန်တာရာ၏ မေ ဝတ္ထုနှင့် အတူ တွဲပါလာသည့် ဖြစ်ရပ်များမှာ အံ့ဩစရာပင်။
ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီကို တည်ထောင်သူတဦးဖြစ်သော သခင်ဗဟိန်းက ဒဂုန်တာရာ၏ မေဝတ္ထု အမှာစာတွင် “ သူသည် တော်လှန်ရေးသမား ဖြစ်လေသည်။ ရေးနေကျများကို တော်လှန်၍ အသစ်ထွင်သည်” ဟု ရေးထားသည်။ ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီနှင့် ဆက်နွယ် နေသူများဖြစ်သော မိုးကြိုမုန်တိုင်းဝေဖန်ရေးဆရာတို့က “ တော်လှန်သောအတွေးအခေါ် ကင်းမဲ့သူ၊ ဖောက်ပြန်သော ဓနရှင်ပေါက်စ ပညာတတ်” ဟု ဝေဖန်ကြသည်။ သို့ဖြင့် မေဝတ္ထု သည် စာရေးသူဒဂုန်တာရာအား ထူးခြားထွေပြားသော ကံကြမ္မာတို့ကို ဖန်တီးပေးခဲ့လေသည်။ ထူးဆန်းသောဝတ္ထုတပုဒ်ဟု ဆိုနိုင် ကောင်းသည်။
ထူးခြားဆန်းကြယ်သော ကံကြမ္မာတို့ကို ဖန်တီးပေးသည့် မေဝတ္ထုသည် ဘာလဲ။ မေဝတ္ထုသည် ဘယ်က လာသလဲ။ မေ သည် အမှီးဝတ္ထု ၊ ဘာသာပြန်ဝတ္ထု ဟု ဆိုသည်။ မေသည် မေ အဖြစ်သို့ ဘဝပြောင်းမလာမီက အင်္ဂလိပ်စာရေးဆရာကြီး ဘီဗာလီနစ်ကိုးလ် (Beverley Nichols) ၏ Self ဖြစ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ Self  သည် မေ၏ အတ္တ၊ မေ၏ မူရင်း ဖြစ်သည်။
Self သို့မဟုတ် နန်စီ
အင်္ဂလိပ်စာရေးဆရာ ဘီဗာလေနစ်ကိုးလ် ( ၁၈၉၈ - ၁၉၈၃ ) ၏ Self ဝတ္ထုသည် နန်စီ အမည်ရှိ အမျိုးသမီးငယ်တဦးကို ဗဟိုပြုရေးဖွဲ့ထားသော ဝတ္ထုဖြစ်သည်။ နန်စီသည် တကောင်ကြွက်ဖြစ်သည်။ ကချေသည်ဖြစ်သူ အမေက နန်စီကလေးဘဝတွင် ဆုံး သွားသည်။ စန္ဒယားဆရာအဖေနှင့် အတူ လန်ဒန်မြို့လည်ရှိ နိုက်ကလပ်များ ဘားဆိုင်များ တွင် ကြီးပြင်းခဲ့သည်။ နန်စီက သူ့မိခင်နှင့် စရိုက်တူသည်။ နိုက်ကလပ်များတွင် ပျော်သည်။ ကခုန် သီဆိုရသည်ကို ပျော်သည်။ ပန်းချီဆရာ တွေနှင့် ရင်းနှီးပြီး မော်ဒယ်လုပ်ပေးရသည်ကို ပျော် သည်။ ပန်းချီဆရာတွေကလည်း သွက်လက်သော နန်စီကို ချစ်ကြသည်။ နန်စီသည် လူလည်း သွက်သည်။ ဉာဏ်လည်းသွက်သည်။ အင်္ဂလိပ် စကားသာမက ဂျာမန်စကားနှင့် ပြင်သစ် စကား ကိုပါ တတ်သည်။ စန္ဒယားတီးရာတွင် ဖခင်ထက် တော်သည်။ ဖခင်က နန်စီကို သူ့အမေလို မဖြစ် စေချင်။ သူ့အမေက လှသည် လွယ်သည် ဆိုသော မိန်းမမျိုး။ ထိုကြောင့် နန်စီကို စည်းကမ်း နှင့် ထိန်းကျောင်းပေးချင်သည်။ ပညာတတ်လည်း ဖြစ်စေချင်သည်။ ဘော်ဒါကျောင်းကပင် အသင့် တော်ဆုံးဖြစ်မည်ဟု ဆုံးဖြတ်လိုက်သည်။ ဆယ်ကျော်သက်အရွယ်ရောက်သော် အဖေက နန်စီကို တင်းကျပ်သော ဘော်ဒါဆောင်ကျောင်းကို ပို့သည်။ နန်စီကတော့ ဘော်ဒါကျောင်း မသွားချင်။ သို့သော် ဖခင်ကို မလွန်ဆန်နိုင်သဖြင့် သွားရသည်။ ကျောင်းရောက်ပြီးမကြာခင် ဖခင်ဆုံးသည်။ နန်စီသည် ဘော်ဒါကျောင်း၏ တင်းကျပ်သော စည်းကမ်းအောက်တွင် နှလုံးသားမရှိသောသူ အဖြစ်သို့ပြောင်းသွားသည်။ အားလုံးကသူ့ကို နှိမ်သည်ဟု ခံစားနေရသည်။ နန်စီအဖို့ ဘော်ဒါ ကျောင်းတွင် မပျော်ပိုက်သော်လည်း နေစရာမရှိ။ ဘော်ဒါ ကျောင်းတွင် တဖက်မှာ စာလည်း သင်ယူပြီး တဖက်ကလည်း ဆရာတွေ စာသင်သည်ကို ကူညီပေးသဖြင့် လစာနည်းနည်း ရသည်။ ထိုကြောင့် ဘော်ဒါကျောင်းတွင် နေသူတွေနှင့် သဟဇာတ မဖြစ်သော်လည်း ကျောင်းပြီးသည် အထိ ကျိတ်မှိတ်နေရသည်။ ယင်းကျောင်းတွင် နန်စီ ခင်မင်သူဟူ၍ ဟယ်လင်တယောက်သာ ရှိသည်။ ဟယ်လင်ကလွဲလျှင် အားလုံးကို မုန်းသည်။ စင်စစ် ဟယ်လင်ကိုပင်လျှင် သူ့အတွက် တချိန်တွင် အသုံးဝင်လိမ့်မည်ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်နှင့် ပေါင်းသင်းနေခြင်း ဖြစ်သည်။ ကိုယ်ကျိုး စီးပွားနှင့် ယှဉ်၍ သူ့အတွက် အသုံးကျမည့်သူများကိုသာ နန်စီ အဖက်လုပ်သည်။ ဟန်ဆောင် ပေါင်းသည်။ ဘော်ဒါကျောင်းတွင် ငါးနှစ်ကြာသော် ကျောင်းပြီးသွားသည်။ လန်ဒန်နှင့် မနီးမဝေးတွင်ရှိသော မီးလ်ဖီးလ် (Millfield) မြို့မှာ ရှိသည့် သင်းအုပ်ဆရာ၏ နေအိမ်တွင် အလုပ်ရသည်။ သင်းအုပ် ဆရာဂျက်ဆင်၏ သမီးနှစ်ယောက်ကို စာသင်ပေးရသည်။ စန္ဒယားတီး သင်ပေးရသည်။ သင်းအုပ် ဆရာက ကြောင်သူတော်။ အရက်ကြိုက်သည်။ မိန်းမကြိုက်သည်။ ဘာသာရေးသမား ဖြစ်သော် လည်း ရိုးသားမှုမရှိ။ ပါးစပ်က ဘုရား၊ လက်က ကားယား ဆိုသော လူစားမျိုး။  နန်စီသည် သင်းအုပ်ဆရာ၏ အသိုင်းအဝိုင်းကို မနှစ်သက်။ မီးလ်ဖီးလ်ဒ် မြို ့က အမျိုးသမီးတွေကို အထင် သေးသည်။ သင်းအုပ်ဆရာကိုလည်း သဘောမကျ။ သင်းအုပ်ဆရာက သူ ့အား ရိသဲ့သဲ့ လုပ်နေ သည်ကို နန်စီ ရိပ်မိသည်။ ထိုကြောင့်  သင်းအုပ်ဆရာအပေါ်တွင် မည်သို့ အမြတ်ထုတ်ရမည်ကို စဉ်းစားသည်။  သင်းအုပ်ဆရာက နန်စီကို ချဉ်းကပ်ဖို့ ကြိုးစားသည်။ လူအလစ်တွင် ဖက်သည်။ နမ်းသည်။ နန်စီက သင်းအုပ်ဆရာကို အိမ်ဖော်မိန်းကလေးနှင့် ပူးပေါင်းပြီး ထောင်ချောက် ဆင်ကာ ငွေညှစ်သည်။ ငွေရသောအခါ လန်ဒန်သို့ ပြန်လာသည်။
လန်ဒန်ပြန်ရောက်သည့် ညတွင်ပင် သူကျင်လည်ခဲ့သည့် နိုက်ကလပ်များ ဘားဆိုင်များ ရှိသည့် နေရာ ကို ပြန်သွားရင်း လူရှုပ်ဘီလ်နှင့် တွေ့ပြီး သဘောကျသွားသည်။ ဘီလ်က လက်ဝှေ ့သမား ဟောင်း တယောက်ဖြစ်သဖြင့် တောင့်တင်းသန်မာသော ခန္ဓာကိုယ်က ကြွားကြွားရွားရွား။ ဒါကို နန်စီ တပ်မက်ခြင်းဖြစ်သည်။ နောက်တော့ ဘီလ်၏ ညစ်ပတ်သောအခန်းကျဉ်းသို ့ လိုက်သွားကာ အတူအိပ်ကြသည်။ ဒီလို လောင်မြိုက်သည့်ရသမျိုးကိုမှ နန်စီက ခုံမင်နှစ်သက်သည်။ ဒါဟာ နန်စီ အတွက်တော့ အချစ်ပဲ ဖြစ်သည်။ ညပြန်မအိပ်သော နန်စီ ကို အဆောင်က ဆက်နေခွင့် မပေးသဖြင့် သူငယ်ချင်း ဟယ်လင်၏ အိမ်တွင် သွားနေသည်။ မကြာခင်ပင် ဟယ်လင်၏အကို ဝေါလ်တာနှင့် ချစ်သူများ ဖြစ်သွားကြ သည်။ ထိုအချိန်တွင် ဝေါ်လ်တာသည် စစ်ရုံးတွင် အလုပ်လုပ်နေသည်။ နန်စီက ဝေါ်လ်တာ ကို မချစ်။ အထက်တန်းလွှာဖြစ်သဖြင့်သာ  ရိုးရိုးအအ ဝေါ်လ်တာကို နန်စီက ထောင်ဖမ်းလိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။
ဟယ်လင်၏ အိမ်တွင် နေရင်း အထက်တန်းလွှာများနှင့် တွေ ့ရသည်။ ယင်းအနက် စီးပွားရေး သမား အော်တိုခရတ်ကို စိတ်အဝင်စားဆုံး။ ခရတ်က အစိုးရပိုင်းက ထိပ်တန်းအရာရှိတွေနှင့် အလွန်ရင်းနှီးသည်။ ထိုအရာရှိများက အစိုးရ၏ ထိပ်တန်းလျှို ့ဝှက်ချက်များကို အသိပေးပြီး အကြံဉာဏ်တောင်းခံရသူ ဖြစ်သည်။ စတော့ရှယ်ယာ ဈေးကွက်ကို ကျွမ်းကျင်သူလည်း ဖြစ်သည်။ ငွေကြေးချမ်းသာပြီး ဩဇာရှိသော ခရတ်မှာ နန်စီ့အတွက် မျှော်မှန်းချက်တခု ဖြစ်သည်။ ခရတ်၏ အိမ်သို့ နန်စီ၊ ဝေါ်လ်တာ နှင့် ဟယ်လင်တို ့ သွားလည်ကာ ထမင်းစားသည်။ ခရတ်က သူစု ဆောင်း ထားသော ကျောက်မျက် ရတနာများကို ပြကာ နန်စီကို မြှူသည်။ စစ်ကြီးပြီးသည့်နေ ့တွင် နန်စီတို ့သုံးယောက် အပြင်ထွက်လည်ကြသည်။ ပျော်ပွဲဆင်နေသည့် လူအုပ်အတွင်း တိုးဝှေ ့ရင်း နန်စီက တခြားသို ့ ခွဲထွက်သွားသည်။ ထိုစဉ် သူနှင့် အိပ်ခဲ့ဖူးသော ဘီလ်ကို လူအုပ်ကြားမှာ တွေ ့ရသည်။ သူတို ့နှစ်ယောက် လူပြတ်သည့်နေရာကို သွားပြီး ကာမ ရသကို ခံစားကြပြန်သည်။ ဘီလ်က ကိစ္စပြီးတော့ သူ ့ကို ထားခဲ့သည်။ နန်စီက အောင်ပွဲခံ နေ သည့် လူအုပ်ရှိရာ ပြန်လာရင်း မိန်းမတယောက်၏ ပုလဲလည်ဆွဲကို လိုချင်တပ်မက်ကာ လုယူ လိုက်သည်။ ဟယ်လင်၏နေအိမ်သို ့ ပြောင်းရွှေ ့နေထိုင်ပြီးနောက် လအတန်ကြာတွင်ပင် နန်စီသည် ဝေါ်လ်တာနှင့် လက် ထပ်လိုက်သည်။ လက်ထပ်ပြီးနောက် ကိုယ့်အိမ်နှင့်ကိုယ်ခွဲနေသည်။ နန်စီက အိမ်တဆောင် မီး တပြောင်နှင့် လွတ်လပ်စွာနေချင်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ သို့သော် ငွေကြေးက မလောက်ငှ။ စစ်ကြီးပြီးသွားသဖြင့် ဝေါ်လ်တာက အလုပ်လက်မဲ့ ဖြစ်နေသည်။ နန်စီကလည်း အဝတ်အစား မက်သည်။ ငွေပြတ်သည့်ဒဏ်ကို နန်စီ မခံနိုင်။ ငွေရလမ်းကို ကြံရင်း ကြာကူလီခရတ်ကို သတိရ သည်။ ဝေါ်လ်တာကို ခရီးထွက်ခိုင်းပြီး ခရတ်ထံသို့ သွားသည်။ ခရတ်နှင့် အိပ်သည်။ ခရတ် ပေးလိုက်သော ငွေကို ယူကာ အိမ်ပြန်လာ သည်။ အိမ်ရောက်တော့ နန်စီနေမကောင်း။ အော့အန် သည်။ နန်စီသည် ဝေါ်လ်တာနှင့် ကိုယ်ဝန် ရနေပြီ။ ကိုယ်ဝန်ကို စောင့်ရှောက်ရင်း အနားယူရန်အတွက် နန်စီနှင့် ဝေါ်လ်တာသည် မီးလ်ဖီးလ် မြို့ ကလေးသို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်သည်။ နန်စီက ဝေါ်လ်တာကို စတင်တွေ့ခဲ့သည်မှာ မီးလ်ဖီးလ်ဒ် တွင် အလုပ်လုပ်စဉ်က ဖြစ်သောကြောင့်ပင်။ မီးလ်ဖီးလ်မြို ့မှာက နန်စီနှင့် ပတ် သက်၍ သင်းအုပ်ဆရာက အပုပ်ချထားသဖြင့် နန်စီရောက်လာသည်ကို မည်သူမှ မကြိုဆိုချင်။ နန်စီက ဧည့်ခံပွဲတခုလုပ်ကာ မြို ့မျက်နှာဖုံးအမျိုးသမီးများကို ဖိတ်သည်။ သင်းအုပ်ဆရာ မိသားစု ကတော့ မလာရောက်။ သင်းအုပ်ဆရာက သူ့အား ထောင်ဖမ်းပြီး ငွေ ညှစ်ခဲ့သော နန်စီကို အခဲ မကျေ။ ဧည့်ခံပွဲပြီးတော့ နန်စီက ခြံထဲကို ဆင်းပြီး ဝေါ်လ်တာကို ရှာသည်။ ထိုစဉ်ပင် စာပို့သမား က စာတစောင်ပေး၍ ဖွင့်ဖောက်ကြည့်ရာ ခရတ်ထံမှ စာ ဖြစ်နေသည်။ သူ့ထံ လာတွေ့ရန် ရေး ထားသည့် စာကို ဖတ်ပြီး နန်စီ တုံလှုပ်သွားသည်။ စာကို အစိတ်စိတ်ဖြဲဆုတ်ရင်း အိမ်ပေါ် ပြန် တက်လာသည်။ ထိုစဉ်ပင် အရက်မူးနေသော သင်းအုပ်ဆရာက ရောက်လာကာ နန်စီကို အရှက်ခွဲ သည်။ နန်စီ၏ အရှုပ်ထုပ်များကို ဖော်သည်။
သားကလေးမွေးပြီးနောက် လအတန်ကြာတွင် လန်ဒန်သို ့ပြန်လာသည်။ တနေ ့တော့ ဝေါ်လ်တာ ခရီးရက်ရှည် ထွက်သည်။ နောက်ရက်တွင် နန်စီသည် ခရတ်ထံသွားပြီး သူ ့ကို အဆက် ဖြတ်ရန် ပြောသည်။ ခရတ်က နန်စီကို စွဲလန်းနေသောကြောင့် အဆက် မဖြတ်နိုင်။ နန်စီက ယခင်ကလို စိတ်ဓာတ်မျိုးမရှိတော့ဘဲ သားကောင်းမိခင်အဖြစ်သာ ဘဝကို ဆက်လက်နေထိုင်တော့မည် ဖြစ် ကြောင်းပြောသော်လည်း ခရတ်က လက်မခံ။ နန်စီကို အတင်းအဓမ္မ ဆက်ဆံသည်။ နန်စီ သည် စိတ်ညှိုးချုံးကာ အိမ်ပြန်လာသည်။ အိမ်ရောက်တော့ ယောက်ျားဖြစ်သူ ဝေါ်လ်တာက အိပ်ခန်း ထဲမှာ သူ ့ကို စောင့်နေသည်။ ဝေါ်လတာက နန်စီ၏ အကြောင်းစုံကို သိသွားပြီ။ နန်စီလျှို ့ ဝှက်သိမ်းဆည်းထားသော အရာများ ကို တွေ ့သွားပြီ။ သင်းအုပ်ဆရာထံက အကောက်ဉာဏ်ဆင်ကာ ယူခဲ့သော ငွေ၊ ခရတ်ဖ်တ် ထံမှ ခန္ဓာကိုယ်ရောင်းပြီး ရယူခဲ့သောငွေ၊ လုယူခဲ့သော ပုလဲလည်ဆွဲ၊ ဘီလ် ပေးထားသော ဓာတ်ပုံ စသည်များ။ နောက်ဆုံးတော့ နန်စီသည် ဝေါ်လ်တာနှင့် သားကို စွန် ့ခွါပြီး အိမ်မှ ဆင်းသွားရတော့သည်။ သွားစရာနေရာက တခုပဲရှိသည်။ သူ ့ရည်းစား ဘီလ်နေသည့် ညစ်ပတ်သောအခန်းကျဉ်း ကလေး။ သူနှင့်တန်သည်မှာ  ဒီလိုဘ၀ ပါပဲဟု နန်စီက စိတ်ကို ဒုန်းဒုန်းချလိုက်သည်။ ဘီလ်က နန်စီကို ပွေ ့ဖက်ကာ ပူလောင်မြိုက်သော ရမက်နွံတောသို ့ ခေါ်ဆောင်သွားသည်။
ကျွဲတဲရွာ၊ ပိန်းနှဲကွင်း
ကျွဲတဲရွာ၊ ပိန်းနှဲကွင်း
မေ (ဝတ္ထု)
ဘီဗာလီနစ်ကိုးလ်နှင့် ဒဂုန်တာရာ
Self ဝတ္ထုကို ၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် ပထမအကြိမ် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ဘီဗာလီနစ်ကိုးလ် သည် အသက် ၂၄ နှစ် ။ အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်မှ ဘွဲ့ရပြီးကာစ ။ ယင်းဝတ္ထုမတိုင်မီက ဝတ္ထု နှစ်ပုဒ် ( Prelude နှင့် Patchwork ) ကို ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။ Self ဝတ္ထုကို ကမ္ဘာကျော် ပင်ဂွင်းစာအုပ်တိုက်က ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယအကြိမ် ထုတ်ဝေသည့်အခါ စာရေးသူ နစ်ကိုးလ် က အမှာစာရေးသည်။ ယင်းအမှာစာတွင် သူ့ဝတ္ထုထဲက အကြောင်းအရာတော်တော်များများကို အခြားစာရေးဆရာများရေးသည့် စာအုပ်များထံမှ ရယူခဲ့သည်ဟု ရေးထားသည်။ ကမ္ဘာကျော် အင်္ဂလိပ်စာရေးဆရာနှစ်ယောက်ဖြစ်သော ဝီလျံသက္ကရေး (William Thackerey) နှင့် အော်စကာ ဝိုင်းလ်ဒ် (Oscar Wilde) တို့ထံမှ အကြောင်းအရာနှင့် စိတ်ကူးစိတ်သန်းများ ရယူခဲ့သည်ဟု ရေး ထားသည်။ ဆရာကြီးဒဂုန်တာရာသည် တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝတွင် ဘီဗာလီနစ်ကိုးလ်၏ စာအုပ်များကို နှစ်သက်ခဲ့ပုံရသည်။ နစ်ကိုးလ်၏ စာအုပ်များက သူ့အား အနုပညာဉာဏ်ကွန့်မြူးအောင် နှိုးဆွ ပေးခဲ့ပုံရသည်။ Self ဝတ္ထုကို မြန်မာပြန်ခဲ့သည်။ တဖန် နစ်ကိုးလ် ၏ ကိုယ်တိုင် ရေး အတ္ထုပ္ပတ္တိ စာအုပ် ( Twenty - Five ) ကို သဘောကျသဖြင့် (၂၅ ) ဟူသော အမည်ဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရေး အတ္ထုပ္ပတ္တိကို ရေးခဲ့သည်။ နောက်တော့ ဒဂုန်တာရာ၏ ဒဂုန်တာရာ အမည်ဖြင့် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ရုပ်ပုံလွှာဆောင်းပါးများကိုလည်း နစ်ကိုး၏ အရေးအသားများကို အားကျပြီး ရေးခဲ့ခြင်းဟု ဆို သည်။ Self ဝတ္ထုကို ဘာသာပြန်စဉ်က ဆရာ၏ အသက်မှာ နှစ်ဆယ်ကျော်ရုံသာ ရှိသေးသည်။ ဘာသာ ပြန်ရာတွင် မှီငြမ်းသည်လည်းမဟုတ်။ လုံးကောက်ပြန်သည်လည်း မဟုတ်။ ဆီလျော်အောင် ပြန် ဆိုခြင်းမျိုးဖြစ်သည်။ သို့သော် တတ်နိုင်သမျှ မြန်မာဆန်အောင် ပြန်သည်။ တတ်နိုင်သမျှ  ပြည့်စုံ အောင် ပြန်သည်။ (Self ဝတ္ထုတွင် အပိုင်းသုံးပိုင်း ခွဲထားသည်။ ပထမပိုင်းတွင် အခန်းငါးခန်း၊ ဒုတိယပိုင်းတွင် အခန်း ငါးခန်း၊ တတိယပိုင်းတွင် အခန်း ကိုးခန်း ၊ စုစုပေါင်း တဆယ့်ကိုးခန်း။ ဒဂုန်တာရာ၏ မေဝတ္ထု မှာတော့ အပိုင်းမခွဲဘဲ အခန်း တဆယ့်ကိုးခန်းကို အစဉ်လိုက် နံပါတ် ထိုးထားသည်။) Self ဝတ္ထုကို ထုတ်ဝေသည့်အချိန်တွင် နစ်ကိုးလ်သည် အသက် ၂၄ နှစ်။ မေဝတ္ထုကို ထုတ်ဝေတော့ ဒဂုန်တာရာ၏ အသက်မှာ ၂၂ နှစ်။ ဘီဗာလီနစ်ကိုးလ်၏ Self ဝတ္ထုသည် ဒဂုန်တာရာ၏ မေ လောက် မအောင်မြင်။ ယခုခေတ် အင်္ဂလိပ်စာပေလောကတွင် ယင်းဝတ္ထုအကြောင်း မည်သူမှ တခုတ်တရ မပြောတော့။ (နစ်ကိုးလ် ကို သတိရစေသည်မှာ သူရေးသော ဥယျာဉ်စိုက်ပျိုးခြင်းအကြောင်း သုံးစောင်တွဲ စာအုပ် ဖြစ်သည် ဟု ဆိုသည်) ။ အင်္ဂလိပ်စာပေသမိုင်းတွင် Self အကြောင်း တခုတ်တရရည်ညွှန်းသည်ကို မတွေ့ရ ။ မေဝတ္ထု ကတော့ ဆယ်နှစ် တကြိမ် လောက် ပြန်ထွက်နေသည်။ စာအုပ်အဖြစ် အနည်းဆုံး ခြောက်ကြိမ်ထွက်ဖူးသည်။ မဂ္ဂဇင်းနှစ်စောင်က အခန်းဆက် ထည့်သွင်းဖော်ပြဖူးသည်။
မေဝတ္ထုကား စာပေလောကတွင်သာမက နိုင်ငံရေး လောကတွင်ပါ ဂယက်ထစေခဲ့သော ဝတ္ထုဖြစ်သည်။ နှစ်သက်သူ၊ မနှစ်သက်သူ၊ ချီးမွမ်းသူ၊ ပုတ်ခတ်သူ စသဖြင့် အငြင်းပွားစရာ ၊ ငြင်းခုံဆွေးနွေးစရာ ဝတ္ထုဖြစ်နေသည်။ မြန်မာစာပေသမိုင်းတွင် အလွန်ထူးခြားသောဝတ္ထု ဖြစ်သည်မှာတော့ ငြင်းမရ။ မေ ဝတ္ထုသည် ဘာသာပြန်ဝတ္ထုတပုဒ်ပင် ဖြစ်စေကာ ဒဂုန်တာရာ၏ ပြောင်မြောက်သောအနုပညာကြောင့် မြန်မာစာပေကောင်းကင်တွင် လင်းလက်သော ကြယ်တစ်ပွင့်အဖြစ် ဆက်လက်ရှင်သန်နေပေလိမ့်မည်။
ရေဖြူတွင်း
ရေဖြူတွင်း
ယူဇနာ
ယူဇနာအသုံးအနှုန်းသည် “ယောဇန” ဟူသော ပါဠိမှ ဆင်းသက်ခေါ်ဝေါ်သော အသုံးအနှုန်းဖြစ်သည်။ ယူဇနာ၏အကွာအဝေးကို ရှေးဆရာတို့က တစ်ယူဇနာတွင် တစ်ဆယ့်နှစ်မိုင်ရှိ၏။ တစ်ဆယ့်သုံးမိုင်ရှိ၏ စသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုးပြဆို ရေးသားခဲ့ဖူးပါသည်။
“ဗြဟ္မဇာလသုတ် အဋ္ဌကထာ၌ နာလန္ဒာနှင့် ရာဇဂြိုဟ် တစ်ယူဇနာ ဝေးကွာ၏။” ဟု အဆိုရှိခဲ့သည့်အတိုင်း ခုမီးရထားလမ်းမိုင်တိုင် အမှတ်အသားများလည်း ရှစ်မိုင်အတိအကျ ရှိနေသောကြောင့် တစ်ယူဇနာမှာ ရှစ်မိုင် ရှိမည်ဟု ဗုဒ္ဓသာသနိက ပထဝီဝင်ကျမ်းတွင် ကိုယ်တွေ့လေ့လာရေးသားထားသည်ကို တွေ့ရသည်။
သီတဂူဆရာတော် အရှင်ဉာဏိဿရက ပိဋကတ်ကျမ်းလာ မြို့အကွာအဝေးအတိုင်း အိန္ဒိယတွင်ရောက်ရှိစဉ် ခန့်မှန်းတွက်ချက်ရာ အငြင်းပွားဖွယ် အဆိုပြုချက်သစ်များ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။
အတိုင်းအတာ ဝေါဟာရ ၁၂-မျိုးလင်္ကာ
လက်သစ်တောင်တာ ယူဇနာတိုင်အောင်သော မြန်မာတို့၏အတိုင်းအတာနည်းလင်္ကာ
ကွန်ကြိုင်ရွာ၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်
ကွန်ကြိုင်ရွာ (Kunkeng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်၊ မန်ကြူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၉၅၃၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန်ကြူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၅၁ ဦး၊ မ ၂၁၆၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၀၁၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဘရူနိုင်းဒေါ်လာ
ဘရူနိုင်းဒေါ်လာ သည် ၁၉၆၇ ခုနှစ်မှ စတင်အသုံးပြုခဲ့သော ဘရူနိုင်းနိုင်ငံ၏ တရားဝင်ငွေကြေးဖြစ်သည်။ အတိုကောက် သင်္ကေတ $ ဖြင့် ဖော်ပြကာ၊ တစ်ခါတစ်ရံ အခြား ဒေါ်လာငွေကြေးများနှင့် ကွဲပြားစေရန် B$ ဟူ၍လည်း အသုံးပြုသည်။
ဝက်ကုန်းရွာ၊ ဗန်းမော်မြို့နယ်
ဝက်ကုန်းရွာ(Wetkone)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ ဗန်းမော်မြို့နယ်၊ ဝက်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၈၃၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝက်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၉၅ ဦး၊ မ ၁၇၈၇ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၆၈၂ ဦး နေထိုင်သည်။ ၎င်းရွာသည် ဗန်းမော်မြို့ပေါ်ရှိ ရွှေပြည်သာရပ်ကွက် ဖြစ်သွားသည်။
စက်တင်ဘာ ၁၉၈၃
(၁) ရက်
ကိုရီးယားလေကြောင်းလိုင်းမှ လေယာဉ်နံပါတ် ၀၀၇ သည် နယူးယောက်မှ ဆိုးမြို့သို့ လာရာ အလာစကာပြည်နယ်၊ အန်ကာရေ့မြို့၌ တထောက်နား၌ ပြန်တက်စဉ် ဆိုဗီယက် ကြားဖြတ်တိုက်လေယာဉ် ဆု-၁၅ တစင်းက ပစ်ခတ်သည့်အတွက် လေယာဉ်ပျက်ကြသည်။ ဆိုဗီယက်တို့က အမေရိကန်ထောက်လှမ်းရေးလေယာဉ်ဟု အထင်မှားကာ ဝေဟင်မှဝေဟင်ပစ်ဒုံးဖြင့် ပစ်ခတ်ကြောင်း၊ သတိပေးပစ်ခတ်မှုကိုလည်း ကိုရီးယားလေယာဉ်က သတိမမူကြောင်း ဆိုသည်။
ကိုးကား
နိုင်ငံတကာသတင်းစဉ်(လစဉ်ထုတ်)
ထောမရွာ၊ ဖောင်းပြင်မြို့နယ်
ထောမရွာ (Htawma)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မော်လိုက်ခရိုင်၊ ဖောင်းပြင်မြို့နယ်၊ ထောမကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၁၉၀ ဖြစ်သည်။
မိုင်ဆိုပြည်နယ်
မိုင်ဆိုပြည်နယ်သည် အိန္ဒိယကျွန်းဆွယ်၏ အနောက် တောင်ဘက်တွင် ဒက္ကန်ကုန်းမြင့်ပေါ်၌ တည်ရှိ၏။ နယ်နိမိတ် အားဖြင့် အရှေ့ဘက်တွင် အန္ဒရဒေသပြည်နယ်၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် မဒရပ်ပြည်နယ်၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် ကေရာလပြည်နယ်၊ မြောက်ဘက်တွင် ဘုံဘိုင်ပြည်နယ်နှင့် အနောက် ဘက်တွင် အာရေဗျပင်လယ်တို့ ဝန်းရံလျက်ရှိ၏။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ ရှိ ပြည်နယ်များကို ပြန်လည်သတ်မှတ်ပြီးဖြစ်၍ ယခုအခါ မိုင်ဆိုပြည်နယ်၏ အကျယ်အဝန်းမှာ ၇၄,၁၂၂ စတုရန်းမိုင် ဖြစ်၏။ မိုင်ဆိုပြည်နယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့တော်သည် မိုင်ဆိုမြို့ဖြစ်၍ အုပ်ချုပ်ရေး၏ ဗဟိုဌာနမြို့ကြီးမှာ ဘန်ဂလိုမြို့ ဖြစ်သည်။ အခြားမြို့ကြီးများကား ကိုလာရွှေတွင်းမြို့၊ ဗယ်လာရီမြို့၊ဒါးဗန်းဂယ်ရီမြို့တို့ ဖြစ်၏။ မိုင်ဆိုပြည်နယ်သည် ဒက္ကန်ကုန်းပြင်မြင့်၏တောင်ပိုင်း တွင် တည်ရှိသည်။ အနောက်ဘက်တွင် တောင်များသွယ်တန်း တည်ရှိကာ အမြင့်ဆုံးတောင်ထွတ်သည် ပေ ၆၃ဝဝ ကျော် မြင့်သည်။ မိုင်ဆိုပြည်နယ်တွင်းသို့ ကစ္စန၊ ပင်နာနှင့်ကောဗာရီ မြစ်များမှ လက်တက်များ ဖြတ်သန်းစီးဝင်သည်။ ယင်းမြစ် လက်တက်များမှရေများကို တူးမြောင်းဖြင့်ဆက်သွယ်၍ လယ်ယာ စိုက်ပျိုးနိုင်သည့်အပြင် ရေအားဖြင့် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးနိုင်သည်။ မိုင်ဆိုပြည်နယ်တွင် ရာသီဥတုသာယာ၍ ကျန်းမာ ရေးနှင့် ညီညွတ်သည်။ တောင်တန်းဒေသဘက်တွင် မိုးကြီးသည်။ မိုင်ဆိုပြည်နယ်သည် သဘာဝပစ္စည်းကြွယ်ဝ၍ ခေတ်မီစက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းများအတွက် လိုအပ်သော အခြေခံကုန်ရိုင်းပစ္စည်းများ ပေါများသည်။ ထိုကြောင့် စက်မှုလုပ်ငန်းကြီးများ ဖြစ်သည့် သံ၊ သံမဏိ၊ ဘိလပ်မြေ၊ စက္ကူ၊ သကြား၊ ချည်ထည်၊ ပိုးထည်၊ ဓာတ်သတ္တု၊ ဆပ်ပြာ၊ မြေဩဇာ၊ နံ့သာ အစရှိသည့် လုပ်ငန်းများ ထွန်းကားသည်။ တစ်ခုတည်းသော လေယာဉ်လုပ်စက်ရုံသည် ဘန်ဂလိုမြို့တွင် တည်ရှိသည်။ ထို့ပြင်တဝ မိုင်ဆိုပြည်နယ်သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ရွှေထွက်ရာ အဓိကဒေသဖြစ်၏။ အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ရေအားလျှပ်စစ်ဓာတ်ကို ဖွံ့ဖြိုးအောင် ဦးစွာရှေ့ဆောင်သော ပြည်နယ်အဖြစ် အသိအမှတ် ပြုခြင်းကို ခံရ၏။ မိုင်ဆိုပြည်နယ်သည် ကမ္ဘာသုံး နံ့သာဆီ အများဆုံးထွက်သည်။ ကျေးလက်နှင့် အိမ်တွင်းလက်မှုလုပ်ငန်း များကိုလည်း အစိုးရက အားပေးသည်။ လယ်ယာစိုက်ပျိုးခြင်း အားဖြင့် အဓိကစိုက်ပျိုးသော အပင်တို့မှာ နှံစားပြောင်းပင်၊ သစ်သီးပင်၊ လက်ဖက်ပင်၊ ကော်ဖီပင်နှင့် ဆန်စပါးတို့ ဖြစ်၏။ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးအားဖြင့်လည်း မိုင်ဆိုပြည်နယ်သည် လွယ်ကူမှုရှိပေသည်။ မော်တော်ကားလမ်းများအပြင် မီးရထား လမ်းကျယ်ရော လမ်းကျဉ်းများပါရှိသည်။ လေကြောင်းအားဖြင့် အချက်အချာလေဆိပ်သည် ဘန်ဂလိုမြို့တွင် တည်ရှိပေသည်။ မိုင်ဆိုပြည်နယ်ရှိ လူဦးရေမှာ ၁၉၅၉ ခုနှစ်ခန့်မှန်းခြေ အရ ၁၉,၄ဝ၁,၁၉၃ ယောက်ဖြစ်၏။ ဟိန္ဒူအယူဝါဒီ များ၏။ အများဆုံး ဘာသာစကားမှာ ကန်နဒါ ဖြစ်၏။
ထောမရွာ၊ ဖောင်းပြင်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖောင်းပြင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မိုင်ဆိုပြည်နယ်
သမိုင်းကြောင်း
မိုင်ဆိုပြည်ကို ၁၃၉၉ ခုနှစ်က လက်ရှိ မဟာရာဇာ၏ ဘိုးဘေးတို့ကတည်ထောင်ခဲ့ကြ၏။ ၁၈ ရာစုနှစ် နှောင်းပိုင်း လောက်က မွတ်စလင်တစ်ဦးဖြစ်သူ ဟိုက်ဒါအလီသည် မိုင်ဆို ပြည်ကို တိုက်ခိုက်၍ သိမ်းပိုက်ခဲ့၏။ သူ့အား သားဖြစ်သူ တစ်ပူးက ဆက်ခံသည်။ ၁၇၉၉ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့က တစ်ပူးကို နှိမ်နင်းလိုက်၏။ ၁၇၉၉ ခုနှစ်မှ ၁၈၁၁ ခုနှစ်တိုင် ကရစ်ရှနရာဇာ အရွယ်မရောက်သေးသဖြင့် ပူရနေယျက ရင်ခွင် ပိုက်အဖြစ် အုပ်ချုပ်သည်။ အရွယ်ရောက်လတ်သော် ကရစ်ရှန ရာဇာ နန်းတက်ကာ ၁၈၃၁ ခုနှစ်တိုင် အုပ်ချုပ်သည်။ ပြည်တွင် အကြွေးများတင်ရှိနေသောကြောင့် ၁၈၃၁ ခုနှစ်မှ ၁၈၈၁ ခုနှစ်တိုင်အောင် ဗြိတိသျှတို့က အုပ်ချုပ်သည်။ ယင်းနှစ်တွင်ပင် ဗြိတိသျှတို့က ရှေးမင်းအဆက်အနွယ်များသို့ ပြည်ကို ပြန်အပ်လေသည်။ မိုင်ဆိုပြည်နယ်ကို အစိုးရသော မဟာရာဇာတို့သည် မိုင်ဆိုကို ခေတ်မီတိုးတက်စေအောင် များစွာ အားပေးပြုလုပ်ခဲ့ ပေသည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ်၌ အိန္ဒိယနိုင်ငံသည် ဗြိတိသျှတို့လက်မှ လွတ်မြောက်၍ လွတ်လပ်ရေးရရှိသောအခါ မိုင်ဆိုပြည်နယ်သည် အိန္ဒိယပြည်ထောင်စုတွင် ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီး၍ မရှေးမနှောင်းတွင်ပင် ရှေးက ဘုန်းတန်ခိုး အတန်ပင်ကြီးခဲ့သော မဟာရာဇာတို့သည် ရိက္ခာတော်များကို သာ ရရှိ၏။ ရာဇာပရမုခဟူသောဘွဲ့ဖြင့် ပြည်နယ်တွင် အကြီး အမှူးဖြစ်သော်လည်း တကယ့်အာဏာသည် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ် လက်ထဲတွင် ရှိလေသည်။ မိုင်ဆိုပြည်နယ်တွင် သီးခြားဝန်ကြီး အဖွဲ့နှင့် သီးခြားလွှတ်တော် နှစ်ရပ်ရှိ၏။ အိန္ဒိယပြည်ထောင်စု၏ အထက်လွှတ်တော် နှစ်ရပ်ရှိ၏။ အိန္ဒိယ ပြည်ထောင်စု၏ အထက်လွှတ်တော်ဖြစ်သော ပြည်နယ်ကောင်စီအဖွဲ့သို့ ကိုယ်စားလှယ် ၁၂ ယောက်နှင့် အောက်လွှတ်တော်ဖြစ်သော ပြည်သူ့ လွှတ်တော်သို့ ကိုယ်စားလှယ် ၂၆ ယောက် စေလွှတ်ရပေသည်။
တံတားဦးရွာ၊ ကျောင်းစု
တံတားဦးရွာ၊ ကျောင်းစု
ရနဲရွာ၊ ရွာငံမြို့နယ်
ရနဲရွာ (Yane)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ရွာငံမြို့နယ်၊ ရနဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၉၂၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရနဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၂၆ ဦး၊ မ ၉၉၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၁၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရွာငံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပဒေသာ (မြောက်)ရွာ၊ ချောက်မြို့နယ်
ပဒေသာ (မြောက်)ရွာ (Padaythar(North))သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ချောက်မြို့နယ်၊ ပဒေသာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၅၀၆၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပဒေသာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၃၈ ဦး၊ မ ၉၉၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၃၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ချောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တောင်မရိုးကုန်း
တောင်မရိုးကုန်း
မဟာငါးမန်းဖြူကြီး
မဟာငါးမန်းဖြူကြီး (Great White Shark) သည် ငါးမန်း မျိုးစိတ်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ရှင်သန်ဆဲ သားရဲ ငါးလည်းဖြစ်သည်။ အရွယ်ရောက်ပြီး ငါးမန်းများသည် အရှည် ၂၁ ft အထိ ကြီးထွားနိုင်ပြီး အလေးချိန်အားဖြင့် ၇၃၂၈ lb အထိ ရှိတတ်သည်။   မဟာငါးမန်းဖြူကြီးတစ်ကောင်သည် အရှည် ၂၆ ft အထက်ထိ ရှိခဲ့ဖူးသည်ဟူသော အစီရင်ခံစာ တချို့လည်း ရှိလေ၏။ ဤငါးမန်းမျိုးသည် အသက် ၁၅ နှစ်ဝန်းကျင်တွင် ၎င်း၏ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ရင့်ကျက်မှုအရွယ်သို့ ရောက်ရှိသည်။ မဟာငါးမန်းဖြူကြီး၏ သက်တမ်းသည် နှစ် ၇၀ သို့မဟုတ် ထို့ထက်ပင် ကြာမြင့်နိုင်သည်။ မဟာငါးမန်းဖြူကြီးများသည် အမြန်နှုန်း တစ်နာရီလျှင် ၃၅ မိုင် (တစ်နာရီလျှင် ၅၆ ကီလိုမီတာ) ကျော်အထိ အရှိန်မြှင့်၍ ကူးခတ်နိုင်စွမ်းရှိကြသည်။
thumb| မဟာငါးမန်းဖြူကြီး၏ သွားနှစ်ချောင်းအား [[:en:Megalodon|မဂ္ဂါလိုဒွန် ငါးမန်းကြီး၏ သွားနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပြထားပုံ]]
မဟာငါးမန်းဖြူကြီးများတွင် သွားအချောင်း (၃၀၀)ခန့်ရှိပြီး အတန်းများစွာဖြင့် စီတန်းနေလေသည်။ ပထမသွားနှစ်တန်းအား ၎င်းတို့ အစာစားရာတွင် တိရစ္ဆာန်များကို ဖမ်းဆုပ်ဖြတ်တောက်ရာ၌ အသုံးပြုကြပြီး နောက်ဆုံးတန်းရှိ အခြားသွားများသည် ရှေ့သွားများ ကျိုးသွားခြင်း၊ စုတ်ပြဲသွားသည့်အခါ သို့မဟုတ် ပြုတ်ကျသည့်အခါ၌ အစားထိုးအသုံးပြုကြသည်။ သွားများသည် အစွန်းများပေါ်တွင် အထွတ်များဖြင့် တြိဂံပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်။ မဟာငါးမန်းဖြူကြီးများသည် အသားစားသတ္တဝါများဖြစ်သည်။ မဟာငါးမန်းဖြူကြီးများသည် ထိပ်တန်းသားရဲတိရစ္ဆာန်များလည်းဖြစ်ပြီး ငါးများ၊ ပင်လယ်ဖျံ များ၊ ပင်လယ်ခြင်္သေ့ဖျံများ၊ ပင်လယ်လိပ်များ၊ ဇင်ယော်များ၊ ပင်ဂွင်းများ၊ ပြည်ကြီးငါးများ၊ ရေဘဝဲများ၊ လင်းပိုင်များ၊ ဝေလငါးငယ်များ၊ ကဏန်းများ၊ ပုစွန်များ၊ ငါးလိပ်ကျောက်များနှင့် အခြားသော ငါးမန်းမျိုးစိတ်များကို အမဲလိုက်၍ စားသုံးလေ့ရှိသည်။
မဟာငါးမန်းဖြူကြီးများတွင် အော်ကာ (ခေါ်) သားသတ်ဝေလငါးမှလွဲ၍ ၎င်းတို့ကို ပြန်၍အမဲလိုက်သော အခြားသဘာဝသားရဲတိရစ္ဆာန်ဟူ၍ မရှိပေ။ အချို့သော အော်ကာများသည် ငါးမန်းအား ဇောက်ထိုးလှန်လိုက်ခြင်းဖြင့် အကြောသေသွားစေနိုင်သည်ကို ရှာဖွေသိရှိခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် ၎င်းတို့သည် ငါးမန်းကို ပါးစပ်ဖြင့် ဆုပ်ကိုင်ထားကာ ၎င်းကို ရေမွှန်း၍ အသက်ရှူကြပ်စေခြင်းဖြင့် သေဆုံးစေလေသည် (ငါးမန်းများသည် ရေထဲတွင် ရွေ့လျားခြင်းဖြင့် အောက်ဆီဂျင်ကို ရရှိနိုင်သောကြောင့်ဖြစ်သည်)။
ပီတာ ဘန်ချ်လေ၏ အရောင်းရဆုံးဝတ္ထုဖြစ်သော Jaws ဝတ္တုနှင့် စတီဗင် စပီးလ်ဘတ်ခ်၏ Jaws ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားတို့တွင် မဟာငါးမန်းဖြူကြီးအား "ရက်စက်သောလူသားစား တိရစ္ဆာန်" အဖြစ် ပုံဖော်ထားလေသည်။ လက်တွေ့ဘဝတွင် လူသားများသည် မဟာငါးမန်းဖြူကြီးများ၏ နှစ်သက်ဖွယ်အစားအစာမဟုတ်ပေ။ သို့ပါသော်လည်း ငါးမန်းမျိုးစိတ်အားလုံးထဲတွင် မဟာငါးမန်းဖြူကြီးသည် လူသားများကို အသေအပျောက် အများဆုံးဖြစ်စေသော ငါးမန်းမျိုးစိတ်ဖြစ်လေသည်။
ပုံပန်းသွင်ပြင် ဖော်ပြချက်
ငါးမန်းဖြူကြီးသည် Chondrichthyes ဟုခေါ်သော ဇီဝဗေဒ မျိုးပေါင်းအဆင့်ရှိ ငါးမန်းမျိုးနှင့် အရိုးနု ငါး အမျိုးအစားဖြစ်သည်။ ဤငါးများသည် အစုံလိုက်သော ဆူးတောင်များနှင့်အတူ မေးရိုးပါရှိသော ကျောရိုးရှိ သတ္တဝါဖြစ်ပြီး၊ အစုံလိုက်သော နှာပေါက်များ၊ အကြေးခွံများ၊ အစီအရီရှိသော အခန်းများပါရှိသည့် နှလုံးနှင့် အရိုးမဟုတ်သော အရိုးနုများဖြင့်ဖွဲ့စည်းထားသည့် အရိုးစုများဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်အား ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ထားသည်။ ဤငါးမန်းများကို Lamniformes ဟုလည်း လူသိများသည်၊ ၎င်းသည် mackerel sharks ဟုခေါ်လေ့ရှိသောငါးမန်းများ၏ အစီအစဉ်ဖြစ်သည်။ ဤငါးမန်းမျိုးစိတ်တွင် နောက်ကျောအတောင်နှစ်ခု၊ စအိုဆူးတောင်၊ ပါးဟက်ပေါက် ငါးပေါက်နှင့် မျက်လုံးနောက်တွင် ပါးစပ်ပါရှိသည်။
မဟာငါးမန်းဖြူကြီးသည် သဘာဝအရ အသေအပျောက်အများဆုံး အသားစားသတ္တဝါများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်း၏မေးရိုးများနှင့် ချွန်ထက်သောသွားများဖြင့် ခွဲခြားနိုင်သည်။ ခြားနားချက်မှာ ငါးမန်း၏ မေးရိုးနှစ်ခုလုံးသည် ၎င်း၏သားကောင်ကို ချောင်းမြောင်းတိုက်ခိုက်သည့်အခါ လှုပ်ရှားနိုင်မှုပင်ဖြစ်သည်။ သွားများ နစ်ဝင်သွားစေရန် အောက်မေးရိုးဖြင့် ဦးစွာ ကိုက်မည်ဖြစ်ပြီး၊ ထို့နောက် အပေါ်မေးရိုးကို ပိတ်ကာ အသား တုံးများကို ကိုက်ဖြတ်ရန် ၎င်း၏ ဦးခေါင်းကို ထပ်ခါတလဲလဲ ခါရမ်းမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ပါးစပ်သည် တစ်ချိန်တည်းတွင် သွားပေါင်း ၃,၀၀၀ အထိ ပါဝင်နိုင်ပြီး အရှေ့တွင် အကြီးဆုံးသော အတန်းငါးတန်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ သွားတစ်ချောင်း ဆုံးရှုံးသွားသောအခါတွင် ငါးမန်း၏ မေးရိုးထဲတွင် ထည့်ထားသော အရံသွားများထဲမှ နောက်တစ်ခု ထွက်လာလေသည်။
မဟာငါးမန်းဖြူကြီးများတွင် သွားများနှင့် မေးရိုးများအပြင် ၎င်းတို့၏ အာရုံခံစားမှုများသည် မုဆိုးများအဖြစ် ၎င်းတို့၏ စွမ်းရည်များကို ထက်မြက်လာစေရန် အလွန်လိုက်လျောညီထွေဖြစ်စေသည်။ သူတို့ရဲ့ အနံ့ခံအာရုံမှာ အတိကျဆုံးဖြစ်ပြီး ငါးမန်းဖြူကြီးများသည် ရေစက်ပေါင်း ၁၀ ဘီလီယံအတွင်းမှာ သွေးတစ်စက်အား အာရုံခံ ထောက်လှမ်းနိုင်လေသည်။ ၎င်းတို့တွင် ရေကူးနေသည့် လမ်းကြောင်းပေါ် မူတည်၍ တိရိစ္ဆာန်များ ရေထဲတွင် တည်ရှိမှုကို ထောက်လှမ်းနိုင်စေရန် ကူညီပေးသည့် “နားကျောက်” ရှိသည်။ ငါးမန်းများသည် နေ့အလင်းရောင်နှင့် ညအချိန်များတွင် ရေကူးရန်အတွက် ဧရိယာနှစ်ခုခွဲထားသော မြင်လွှာများနှင့်အတူ ကောင်းမွန်သောအမြင်အာရုံကို အသုံးချကာ ၎င်းတို့ကို မကိုက်မီ ဦးခေါင်းခွံအတွင်းသို့ နောက်ပြန်လှိမ့်ပေးခြင်းဖြင့် ကာကွယ်ပေးသည်။ ၎င်းတို့၏ စိတ်ဝင်စားစရာအကောင်းဆုံး အာရုံများထဲမှ တစ်ခုသည် ၎င်းတို့၏ ထိတွေ့မှုနှင့် အီလက်ထရွန်းနစ် အာရုံခံနိုင်မှုတို့နှင့် သက်ဆိုင်သည်။ ငါးမန်း၏နှာခေါင်းရှိ အပေါက်များသည် ၎င်းတို့အား လျှပ်စစ်သံလိုက်စက်ကွင်းများကို ထောက်လှမ်းနိုင်စေပြီး ရေထဲတွင်ရှိသော တိရိစ္ဆာန်များ၏ တုန်ခါမှုများကို အာရုံခံနိုင်စေသည့်အပြင် ကျယ်ပြန့်သော သမုဒ္ဒရာဟင်းလင်းပြင်ထဲတွင် တိကျစွာ သွားလာနိုင်လေသည်။