cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
မြန်မာအသင်း၏ အရှေ့တောင်အာရှအားကစားပြိုင်ပွဲရလဒ်
သမိုင်း​ကြောင်း
မြန်မာနိုင်ငံသည်ကား အ​ရှေ့​တောင်အာရှအားကစားပြိုင်ပွဲ၏ မူလ၆နိုင်ငံမှတစ်နိုင်ငံဖြစ်သည်။ ထိုပွဲများမတိုင်မီက မြန်မာပြည်မှာထိုင်းနိုင်ငံအားဖိတ်​ခေါ်ကာ အားကစားပွဲများကျင်းပခြင်း​ကြောင့်ထိုင်းနိုင်ငံဆိုင်ရာ အိုလံပစ်ကော်မတီ ဒုဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာမည့် လန် စူကွမ်နိုင်ပရာဒစ်က အကြံရလာပြီး ဤအ​ရှေ့​တောင်အာရှကျွန်းဆွယ်အားကစားပြိုင်ပွဲများကိုစတင်ကျင်းပခဲ့၍ မြန်မာပြည်မှာဤအားကစားပွဲများ၏အစဟုပင်​ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံမှ ပထမဆုံးကျွန်းဆွယ်အားကစားပွဲကိုစတင်ကျင်းပပြီး​​နောက် နိုင်ငံအမည်များဖြင့်အလှည့်ကျကျင်းပခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က မြန်မာပြည်မှာ "Burma"ဟူ​သောအမည်ဖြင့်အသုံးပြု၍ကနဦးနိုင်ငံများထဲတွင်အရင်ဆုံးလာ၍ ဒုတိယအကြိမ်​မြောက်ပွဲ​တော်ဖြစ်​သော ၁၉၆၁၊ရန်ကုန်ပွဲ​တော်ကိုလက်ခံကျင်းပခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ကနဦး၆နိုင်ငံတွင် ထိုင်း၊မြန်မာနှင့်မလာယာ(မ​လေးရှား)တို့သာ နိုင်ငံ​ရေး​ပြေလည်​နေချိန်ဖြစ်သည်။ ထို့​ကြောင့်၁၉၆၉ခုနှစ်တွင်ဒုတိယအကြိမ်အိမ်ရှင်အဖြစ် ၁၉၆၉၊ရန်ကုန်ပွဲ​တော်ကို ကျင်းပခဲ့သည်။ နှစ်ကြိမ်စလုံးတွင် မြန်မာနိုင်ငံက ရွှေတံဆိပ် အများဆုံးရရှိခဲ့သည်။ ထို့​နောက်တွင်မူ နိုင်ငံ​ရေးအ​ခြေအ​နေများ​ကြောင့်အိမ်ရှင်အဖြစ်လက်ခံကျင်းပခြင်းမရှိ​တော့​ပေ။ အရှေ့တောင်အာရှ အားကစားပွဲတော် (SEA Games)အဖြစ်အမည်​ပြောင်းပြီး​နောက်မှသာ ပထမဆုံးအဖြစ် ၂၀၁၃၊​နေပြည်​တော်ပွဲ​တော်ကိုလက်ခံကျင်းပခဲ့သည်။​နောက်ဆုံးအကြိမ် ၁၉၆၉၊ရန်ကုန်ပွဲ​တော်ကျင်းပပြီး ၄၄နှစ်အကြာမှသာ အိမ်ရှင်အဖြစ်ပြန်လည်ကျင်းပနိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့​ကြောင့်စုစု​ပေါင်း၃ကြိမ် အိမ်ရှင်အဖြစ်လက်ခံကျင်းပခဲ့သည်။
ငွေတောင်ရွာ၊ သကန်ဝ
ငွေတောင်ရွာ၊ သကန်ဝ
မြန်မာ့ရိုးရာ ကစားနည်း
မြန်မာ့ရိုးရာ ကစားနည်း
ကျွန်တော်တို့ မြန်မာလူမျိုးတွင် ရိုးရာကစားနည်းများ မြောက်မြားစွာရှိခဲ့ပေသည်။ ဘာသာတရားကို အခြေခံသော ကစားနည်းများ၊ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုကို အခြေခံသော ကစားနည်းများ၊ ဓလေ့ထုံးစံအရ ကစားနည်းများ ရှိခဲ့ပါသည်။ တချို့သော ကစားနည်း များသည် ယခုခေတ်တွင် ကွယ်ပျောက်ခဲ့ကြသည်။ မြန်မာ့ရိုးရာ ကစားနည်းများသည် ကမ္ဘာတွင် မြန်မာလူမျိုးတို့အတွက် ဂုဏ်ယူစရာပင်ဖြစ်သည်။
မြန်မာ့ရိုးရာကစားနည်းများတွင် အခြေခံကစားနည်း ၂ မျိုးကိုတွေ့ရသည်။
ကစားနည်းများ
ကျွန်တော်တို့ မြန်မာလူမျိုးတွင် ရိုးရာကစားနည်းများ မြောက်မြားစွာရှိခဲ့ပေသည်။ ဘာသာတရားကို အခြေခံသော ကစားနည်းများ၊ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုကို အခြေခံသော ကစားနည်းများ၊ ဓလေ့ထုံးစံအရ ကစားနည်းများ ရှိခဲ့ပါသည်။ တချို့သော ကစားနည်း များသည် ယခုခေတ်တွင် ကွယ်ပျောက်ခဲ့ကြသည်။ မြန်မာ့ရိုးရာ ကစားနည်းများသည် ကမ္ဘာတွင် မြန်မာလူမျိုးတို့အတွက် ဂုဏ်ယူစရာပင်ဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာ အရပ်ရပ်ရှိ ကလေးများတွင် လူမျိုးအလိုက် ကလေးကစားနည်းများ ရှိသကဲ့သို့ မြန်မာကလေးများ၌လည်း ကစားနည်းများ ရှိကြလေသည်။
ချီဝကန်
ချီဝကန် သည် မာလဝီနိုင်ငံတွင် တည်ရှိသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မာလဝီကန်ပြီးနောက် နိုင်ငံတွင် ဒုတိယမြောက် အကြီဆုံးကန် ဖြစ်သည်။ ၎င်းကန်သည် မိုဇမ်ဘစ်နိုင်ငံနယ်နိမိတ်အနီး ဇွန်ဘခရိုင် အရှေ့ဘက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ ၎င်းကန်သည် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ၆၀ ကီလိုမီတာအရှည်ရှိပြီး ၄၀ ကီလိုမီတာကျယ်သည်။ ကန်ပတ်လည်တွင် စိုစွတ်မြေများဖြင့် ပတ်လည်တည်ရှိသည်။ ကန်၏ အလယ်တွင် ကျွန်းတစ်ခုတည်ရှိကာ ၎င်းကို "ချီစီကျွန်း" ဟု ခေါ်သည်။ ကန်တွင် ရေထွက်ပေါက် မရှိပေ။ ကန်ရှိရေ၏ မျက်နှာပြင်အမြင့်သည် မိုးရာသီမိုးရွာသွန်းမှုနှင့် နွေရာသီရေငွေ့ပျံမှုတို့အပေါ်မူတည်ကာ ပြောင်းလဲမှု ရှိသည်။ ၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် ခြောက်သွေ့သည့်ရာသီဥတုကြောင့် ကန်သည် ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ရသည်။ ၁၈၅၉ ခုနှစ် ဒေးဗစ်လစ်ဗင်းစတုန်းသည် ကန်သို့ လည်ပတ်ခဲ့စဉ်အခါက တောင်ဘက်ကန်ခြေသည် Mulanje Massif သည် ကွာဝေးသည်။ ထိုအတိုင်းအတာသည် အနည်းဆုံး ၃၂ ကီလိုမီတာ (၂၀ မိုင်) ရှိပြီး ယနေ့လက်ရှိအချိန်ထက် ပိုမိုရှည်လျားသည့် ပမာဏ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မာလဝီနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
ကုရ်အာန်ကျမ်း
ကုရ်အာန်ကျမ်း (အင်္ဂလိပ်: Qura'n) သည် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်က တမန်တော် မိုဟာမက်(ဆွ) ကို ပို့ချသော ကျမ်းစာအုပ်ဖြစ်၍ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ) သန်း(၁၈၀၀)ကျော် အရေအတွက် ရှိသော မွတ်စလင်တို့ အတွက် တစ်ခုတည်းသော၊အထွတ်အမြတ်ထားရာ ကျမ်း ဖြစ်သည်။ ကုရ်အာန်ကျမ်းမှာ အာရဗီ ဘာသာဖြင့် ရေးသားထား၍ ခရစ်ယာန် ဓမ္မသစ်ကျမ်းခန့် ရှည်လျားသည်။ အခန်းပေါင်း (၁၁၄) ခန်း ရှိပြီးလျင် နိုင်ငံသမိုင်း၊ အနာဂတ်ဟောပြောချက်၊ ကိုယ်ကျင့်တရားနှင့် ဥပဒေများ ပါဝင်သည်။ ပါဝင်သည့် သမိုင်း အတ္ထုပတ္တိ တို့သည်ကား ဓမ္မဟောင်းကျမ်းမှ အတ္ထုပတ္တိများပင် ဖြစ်၍ သဘောတရားနှင့် ဥပဒေများသည်လည်း ခရစ်ယာန် အယူဝါဒ၊ ရဟူဒီ အယူဝါဒတို့နှင့် ဆင်တူသည်။ ထိုကျမ်း၌ မိုးဇက်၊ ယေရှုနှင့် မိုဟာမက်တို့အပြင် အလ္လာဟ်ရှင်မြတ်၏ အခြား တမန်တော် ကြီးများကိုလည်း ကြည်ညိုလေးစားရမည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။
ကုရ်အာန်ကျမ်း၌ ထာဝရဘုရား တစ်ဦးတည်းသာ ရှိကြောင်း၊ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်မှတစ်ပါး အခြား ထာဝရ ဘုရား မရှိဟူသော တရားတော်ကို အဓိက ဖော်ပြထားသည်။ ထို့ပြင် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် နောက်ဆုံး တရားစီရင်ချိန်တွင် မည်သူမဆို မိမိပြုခဲ့သော ကောင်းမှု မကောင်းမှုတို့အလျောက် အကျိုး အပြစ် ခံစားရလိမ့်မည် ဟူ၍ လေးနက်စွာ ဖော်ပြထားသည်။
မုစ်လင်မ်တို့၏ ရာဇသတ်၊ ဓမ္မသတ် ကျမ်းတို့မှာ ကုရ်အာန်ကျမ်းကို အမှီပြုလျက် ပြဋ္ဌာန်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။ မွတ်စလင် ကျောင်းများ၌လည်း ကုရ်အာန်ကျမ်းမှာ အဓိက ကျောင်းသုံးစာအုပ် ဖြစ်သည်။ မွတ်စလင်များ ဘုရား ရှိခိုးရာတွင်လည်း ကုရ်အာန်ကျမ်းကိုပင် အမှီသဟဲ ပြုကြသည်။ ကုရ်အာန်ကျမ်းအရ မူစလင်များသည် တစ်နေ့လျှင် (၅) ကြိမ်ကျ မက္ကာမြို့ရှိ ကာဗား ကျောင်းတော်ရှိရာ ဘက်သို့ မျက်နှာမူ၍ ဘုရားအာရုံပြုရခြင်း၊ အလှူဝတ်ကို ပြုရခြင်း၊ ပစ္စည်း ဥစ္စာ တတ်နိုင်ပါက မိမိ၏ တစ်သက်တွင် အနည်းဆုံး တစ်ခေါက်မျှ မက္ကာမြို့သို့ ဘုရားဖူး သွားရခြင်း၊ ရမ္မဇာန် လအတွင်း၌ ဥပုသ်စောင့်ခြင်း တို့ကို ပြုလုပ်ကြရလေသည်။
ကုရ်အာန်ကျမ်း၏ အစ
ကုရ်အာန်ကျမ်းမှာ ခရစ်ယာန်ဘာသာတွင် ယေရှုခရစ် ကားစင်တင်ခံရပြီးနောက် နှစ်ကာလအနည်းငယ်ကြာမှ စိန့်ပေါလ်(ရှင်ပေါလု)က ရေးသားသဖြင့် ဓမ္မကျမ်းသစ်ပေါ်ပေါက်လာရသည်မျိုး မဟုတ်ပဲ တမန်တော် မိုဟာမက် သက်ရှိထင်ရှားရှိစဉ်ကပင် နှုတ်တိုက်ချပေးသည့် အဆုံးအမတို့ကို ရေးသားထားခြင်းဖြစ်သည်။ တမန်တော် မိုဟာမက် ရှိစဉ်က စာရေးတော်ကြီးများသည် သူ၏ နှုတ်မှ ထွက်သော စကားများကို သားရေပြားပေါ်၌လည်းကောင်း၊ သစ်ရွက်ခြောက် ပေါ်၌လည်းကောင်း၊ သိုး၏ လက်ပြင်ရိုးပေါ်၌လည်းကောင်း အနီးတွင် ရရှိနိုင်သမျှ မည်သည့် ဝတ္ထု ပစ္စည်းပေါ်၌မဆို ရေးမှတ်ထားခဲ့ကြသည်။ မိုဟာမက် မကွယ်လွန်မီကပင် ထိုအပိုင်းအစများကို စုပေါင်းပြီး စာအုပ်တစ်အုပ် ဖြစ်အောင် စုပေါင်း၍ အဆင့်ဆင့် ကူးယူခဲ့ကြသည်။
ကုရ်အာန်ကျမ်းသည် အလ္လာအရှင်မြတ်က တမန်တော် မိုဟာမက် ကို ပို့ချသော ကျမ်းစာအုပ်ဟု ယုံကြည်ကြ၍ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ (1800) သန်းမျှ အရေအတွက် ရှိသော မွတ်စလင်တို့ အတွက် တစ်ခုတည်းသော၊အထွတ်အမြတ်ထားရာ ကျမ်း ဖြစ်သည်။ ကုရ်အာန်ကျမ်းမှာ အာရဗီ ဘာသာဖြင့် ရေးသားထား၍ ခရစ်ယာန် ဓမ္မသစ်ကျမ်းခန့် ရှည်လျားသည်။ အခန်းပေါင်း (၁၁၄) ခန်း ရှိပြီးလျင် နိုင်ငံသမိုင်း၊ အနာဂတ်ဟောပြောချက်၊ ကိုယ်ကျင့်တရားနှင့် ဥပဒေများ ပါဝင်သည်။ ပါဝင်သည့် သမိုင်း အတ္ထုပတ္တိ တို့သည်ကား ဓမ္မဟောင်းကျမ်းမှ အတ္ထုပတ္တိများပင် ဖြစ်၍ သဘောတရားနှင့် ဥပဒေများသည်လည်း ခရစ်ယာန် အယူဝါဒ၊ ရဟူဒီ အယူဝါဒတို့နှင့် ဆင်တူသည်။ ထိုကျမ်း၌ မိုးဇက်၊ ယေရှုနှင့် မိုဟာမက်တို့အပြင် အလ္လာရှင်မြတ်၏ အခြား တမန်တော် ကြီးများကိုလည်း ကြည်ညိုလေးစားရမည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။
ကုရ်အာန်ကျမ်း၌ ထာဝရဘုရား တစ်ဦးတည်းသာ ရှိကြောင်း၊ အလ္လာရှင်မြတ်မှတစ်ပါး အခြား ထာဝရ ဘုရား မရှိဟူသော တရားတော်ကို အဓိက ဖော်ပြထားသည်။ ထို့ပြင် အလ္လာရှင်မြတ် နောက်ဆုံး တရားစီရင်ချိန်တွင် မည်သူမဆို မိမိပြုခဲ့သော ကောင်းမှု မကောင်းမှုတို့အလျောက် အကျိုး အပြစ် ခံစားရလိမ့်မည် ဟူ၍ လေးနက်စွာ ဖော်ပြထားသည်။
မူစလင်တို့၏ ရာဇသတ်၊ ဓမ္မသတ် ကျမ်းတို့မှာ ကုရ်အာန်ကျမ်းကို အမှီပြုလျက် ပြဋ္ဌာန်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။ မွတ်စလင် ကျောင်းများ၌လည်း ကုရ်အာန် ကျမ်းမှာ အဓိက ကျောင်းသုံးစာအုပ် ဖြစ်သည်။ မွတ်စလင်များ ဘုရား ရှိခိုးရာတွင်လည်း ကုရ်အာန် ကျမ်းကိုပင် အမှီသဟဲ ပြုကြသည်။ ကုရ်အာန်ကျမ်းအရ မူစလင်များသည် တစ်နေ့လျှင် (၅) ကြိမ်ကျ မက္ကာမြို့ရှိ ကာဗား ကျောင်းတော်ရှိရာ ဘက်သို့ မျက်နှာမူ၍ ဘုရားအာရုံပြုရခြင်း၊ အလှူဝတ်ကို ပြုရခြင်း၊ ပစ္စည်း ဥစ္စာ တတ်နိုင်ပါက မိမိ၏ တစ်သက်တွင် အနည်းဆုံး တစ်ခေါက်မျှ မက္ကာမြို့သို့ ဘုရားဖူး သွားရခြင်း၊ ရမ္မဇာန် လအတွင်း၌ ဥပုသ်စောင့်ခြင်း တို့ကို ပြုလုပ်ကြရလေသည်။
ပြောင်ကျရွာ၊ ကံမမြို့နယ်
ပြောင်ကျရွာ (Pyaungkya)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ ကံမမြို့နယ်၊ ပယ်ကျကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၄၉၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပယ်ကျကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၇၀ ဦး၊ မ ၈၅၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၂၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကံမမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အမျိုးသားပြတိုက် (ရန်ကုန်)
အမျိုးသားပြတိုက်သည် ရန်ကုန်မြို့၊ ပြည်လမ်းတွင် တည်ရှိသည်။ အမျိုးသားပြတိုက်တွင် သမိုင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဆိုင်ရာပြကွက်များကို ပြသထားသည်။ ဓာတ်ပုံရိုက်နိုင်သော ပစ္စည်းများ မယူရပါ။ ပစ္စည်းများကို locker များတွင် ထည့်ခဲ့နိုင်သည်။ ဝင်ကြေး ၅၀၀ကျပ် ကျသည်။
ပြတိုက်ပိတ်ရက် - တနင်္လာနေ့ နှင့် ပြန်ထမ်းဝင်ရုံးပိတ်ရက်များ
မြေညီထပ်
နာမည်ကြီးစာရေးဆရာများ ဖြစ်သော ရွှေဥဒေါင်း၊ ဦးဖိုးကျား၊ ဦးဥတ္တမ၊ ဦးဘချို၊ သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း၊ ဒဂုန်ရွှေမျှား၊ ကာတွန်းဦးဘဂျမ်း၊ ဒဂုန်ခင်ခင်လေး၊ ဇော်ဂျီ၊ ဂျာနယ်ကျော်မမလေး အပြင် ယနေ့ခေတ်စာရေးဆရာဖြစ်သော မိုးမိုး(အင်းလျား) အပါအဝင် စာရေးဆရာအတော်များများ၏ လက်ရေးမူများကို ချိတ်ဆွဲပြသထားသည်။
ရှေးခေတ်ဘုရင်တွေ အသုံးပြုခဲ့သော ပလ္လင်တော်ပုံများကို ပုံတူအသေးလေးများ လုပ်ထားသည်။ အလည်တည့်တည့်တွင် တကယ့် ရွှေရောင်ပလ္လင်အကြီးကို ဆလိုက်မီးများ ထိုးထားပြီး ပြသထားသည်။ နန်းတွင်း အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများကိုပြထားသည်။ မန္တလေးနန်းတွင်း အဆောက်အဦးငယ်လေးများ၊ သလွန်ညောင်စောင်း၊ AD ဆယ့်ရှစ်ရာစုက မန္တလေးနန်းတွင်းမှာ အသုံးပြုခဲ့သည့် အနက်ရောင် သစ်သားပန်းပုရုပ်များ နှင့် ပန်းကန်စင်များ၊ ဆဒ္ဒန်ဆင်မင်းနှင့် သုဝဏ္ဏသာမဇာတ်တော် ပါ သစ်သားထွင်းထားသော စင်တစ်ခုအပြင် သီပေါမင်း၏ဒုရင်တော် နှင့် မိဖုရားခေါင်ကြီး၏ မဟလ္လတာတန်ဆာတို့ကိုပါ ပြသထားသည်။ မှန်စီရွှေချထားသော လိုက်ကာများ၊ ဘီရိုများ၊ ကင်းဝန်မင်းကြီးကို ပြင်သစ်ကလက်ဆောင်ပေးထားသော ကြေးကုတင်၊ နန်းတွင်းပုရပိုဒ်များ၊ ဆင်စွယ်နဲ့လုပ်ထားသည့် ကမ္မဝါများ၊ မြန်မာ့စစ်တုရင်၊ ဒင်္ဂါးပြား၊ ငွေစာကျည်တောက်၊ ဆင်စွယ်ရိုးတပ်ငွေဓားလွယ်၊ စော်ဘွားဝတ်စုံ၊ ဝေါထမ်းယာဉ်စသည်တို့ဖြစ်သည်။
ဒုတိယထပ်
ဒုတိယထပ်တွင် "မြန်မာ့သမိုင်းတင်ခေတ်ပြခန်း"ရှိသည်။ ပျူစောထီး၊ ကျန်စစ်သား၊ အနော်ရထာမင်းနဲ့ လောကနတ်ရုပ်တုတွေကို ပြသထားသည်။
"သမိုင်းတင်ခေတ်ဦးသဘာ၀သမိုင်းပြခန်း" မှာ ပျူခေတ်က အသုံးပြုဆင်ယင်ခဲ့ကြတဲ့ ပျူခေတ်ပုတီးရောင်စုံတွေ၊ မြေပုတီးကုံး၊ ဗိဿနိုးကျောက်အရိုးအိုးများ၊ တကောင်းမြို့ဟောင်းမှတူးဖော်ရရှိသော အိုးခြမ်းပဲ့ အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများ၊ တိရစ္ဆာန်အရိုးအပိုင်းအစများ၊ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများကို ပြသထားသည်။
စတုတ္ထထပ်
စတုတ္ထအထပ်မှာတော့ ပန်းချီးပြခန်းရှိသည်။ အင်းဝ၊ ကုန်းဘောင်၊ ရတနာပုံခေတ်က ပန်းချီတွေအပြင် ဦးဘဉာဏ်ရဲ့လက်ရာအတော်များများကိုချိပ်ထားတာတွေ့ရသည်။ ပဒေါင်၊ ပအိုဝ်း၊ ကချင်၊ နာဂ စတဲ့ တိုင်းရင်းသူပုံများ ကိုလည်းတွေ့ရှိရသည်။
ပဉ္စမထပ်
နောက်ဆုံးငါးထပ်မှတော့ ဗုဒ္ဓဝင်ပြခန်းရှိသည်။ ဘုရားဆင်းတုတော်အနည်းအကျဉ်းနဲ့ ဗုဒ္ဓဝင်ပန်းချီတချို့
"တိုင်းရင်းသားကျေးရွာပြခန်း" နှင့် အာဆီယံပြခန်းရှိသည်။
ဟိရိဇာတ်
'''ပဉ္စကနိပါတ် - ၂။ ဝဏ္ဏာရောဟဝဂ် -(၃၆၃) - ဟိရိဇာတ် အရှက်မရှိသော အဆွေခင်ပွန်းသည် စက်ဆုပ်ဖွယ်ရှိ၏ စသည်ဖြင့် အဆွေခင်ပွန်းကောင်းကို ညွန်ကြားသော ဗာရာဏသီသူဌေး အကြောင်း။
ကျေးဇူးတုံ့လတ် မိတ်ဆွေမြတ်
ဤဟိရိဇာတ်၌ ကား ပစ္စန္တရာဇ်သူဌေး၏ လူတို့သည် ဥစ္စာပစ္စည်း အလုံးစုံကို အလုအယက် ခံကြရကုန်၍ ဗာရာဏသီပြည်မှ ထွက်ပြေးကြရကုန်၏ဟု ဗာရာဏသီသူဌးအား ကြားလျှောက်ကုန်သည်ရှိသော် ဗာရာဏီသိသူဌေးသည် မိမိထံသို့လာသောသူတို့အား ပြုအပ်သောကျေးဇူးကို တစ်ဖန်ပြန်၍ မပြုသောသူတို့မည်သည်ကား ကျေးဇူးတုံ့ပြုတတ်သော သူတို့ကို မရကုန်သည်သာတည်းဟု ပြောဆိုပြီး၍ -
“အချင်းတို့ … ရှက်ခြင်းကိုလွန်၍ အဆွေခင်ပွန်း အဖြစ်ကို စက်ဆုပ်အပ်သည်ဖြစ်၍ ငါကား သင်၏ အဆွေခင်ပွန်းဖြစ်၏ဟု စကားမျှကိုသာ ပြောဆိုလျက် မြတ်သော အမှုကိစ္စတို့ကို အပြုသောသူကို ဤသူကား ငါ၏အဆွေခင်ပွန်းမဟုတ်ဟု သိရာ၏။
ပြုလုပ်သော အမှုကိုသာ ပြောဆိုရာ၏။ မပြုလုပ်သော အမှုကို မပြောဆိုရာ၊ ပြောဆိုပါလျက် မပြုလုပ်သောသူကို ပညာရှိတို့ သိကြကုန်၏။
အခါခပ်သိမ်း မမေ့မလျော့သော သတိရှိသည်ဖြစ်၍ အဆွေခင်ပွန်း ပျက်စီးခြင်းကို အလိုမရှိသောသူ၊ အဆွေခင်ပွန်း ပျက်စီးခြင်းကို ရွံရှာသောသူ၊ အဆွေခင်ပွန်း ပျက်စီးခြင်းအကြောင်းကို အစဉ် ရှုသောသူတို့သာ အဆွေခင်ပွန်းဖြစ်၏။ ”
မိတ်ဆွေကျင့်မြတ် ကူညီအပ်
“သားသည် အမိ၏ရင်ခွင်၌ ရွံရှာခြင်းကင်းလျက် နေသကဲ့သို့ ရွံရှာခြင်းကင်းလျက်နေသောသူ၊ သူတစ်ပါးတို့ကြောင့် မကွဲပြားသောသူသည်သာ စင်စစ် အဆွေခင်ပွန်းဖြစ်၏”။
“အကျိုးအာနိသင်ကိုမြင်၍ ယောကျ်ားတို့ ရွက်ဆောင်အပ်သောတာဝန်ကို ရွက်ဆောင်သောသူသည် ဝမ်းမြောက်ခြင်းကို ပြုတတ်သော အကြောင်းကိုလည်းကောင်း၊ ချီးမွမ်းခြင်းကို ဆောင်တတ်သော ချမ်းသာကို လည်းကောင်း တိုးပွားစေ၏။ ပဝိဝေကကိုမှီ၍ ဖြစ်သော ဝမ်းမြောက်ခြင်း အရသာကို လည်းကောင်း၊ ကိလေသာငြိမ်းခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့် ရအပ်သော ဝမ်းမြောက်ခြင်း အရသာကို လည်းကောင်း၊ ဓမ္မပီတိဟု ဆိုအပ်သော ဝိမုတ္တိအရသာကို လည်းကောင်းသောသူသည် ကိလေသာ ပူပန်ခြင်းမရှိ၊ အကုသိုလ်လည်းမရှိ” –
ဟု ယုတ်မာသော အဆွေခင်ပွန်းနှင့် ပေါင်းဖော်ခြင်းကြောင့် ထိတ်လန့်ခြင်းဖြစ်၍ ပဝိဝေက၏ အစွမ်းဖြင့် အမြိုက်နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်စေပြီးလျှင် ဒေသနာတော်၏ အထွက်ကို ယူကာ ပြောဆိုဆုံးမလေ၏။
ဇာတ်ပေါင်း
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -
ရဟန်းတို့ -
ထိုအခါ ဗာရာဏသီသူဌေးသည် - ယခုအခါ ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -
ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း။
ဆောင်ပုဒ်
(၁) ခင်ပွန်းဖြစ်ရန်၊ စက်ဆုပ်ပြန်၊ ကျော်လွန်အရှက်ကို။
(၂) စကားကောင်းနှုတ်၊ မှုမလုပ်၊ မဟုတ်ခင်ပွန်းဆို။
(၃) မပျက်လိုမှု၊ ရွံရှာမှု၊ ကြောင်းရှုခင်ပွန်းဆို။
(၄) ရွံရှာကင်းလစ်၊ ပေါင်းသင်းလစ်၊ စင်စစ်ခင်ပွန်းဆို။
ဟိရိဇာတ် ပြီး၏။
မဓုရသုတ်
သူရသေနနိုင်ငံ မဓုရမြို့အနီး နွားမြေရင်းတော၌ အရှင်မဟာကစ္စာနထေရ် သီတင်းသုံးတော်မူစဉ်-အဝန္တိမင်း၏မြေး မဓုရာမင်းသည် မြတ်သောမင်း၏အာနုဘော်ဖြင့် အရှင်ကစ္စာနထံရောက်ရှိပါသည်။ သမ္မောဒနီယ, သာရဏီယကထာ ပြောကြားပြီး “အရှင်ကစ္စာန ဗြာဟ္မဏတို့သည် ဗြာဟ္မဏမျိုးသာမြတ်၏။ အခြား အမျိုးသည် ယုတ်ညံ့၏။ ဗြာဟ္မဏတို့သည်သာ စင်ကြယ်ကုန်၏။ ဗြာဟ္မဏမဟုတ်သူတို့သည် မစင်ကြယ်ကြကုန်။ ဗြာဟ္မဏတို့သည်သာ ဗြဟ္မာ၏သားရင်းတို့ဖြစ်ကုန်၏။ ဗြဟ္မာ၏ခံတွင်းမှပေါက်ဖွားလာကုန်၏၊ ဗြဟ္မာမှဖြစ်လာကုန်၏၊ ဗြဟ္မာသည် ဖန်ဆင်း အပ်ကုန်၏၊ ဗြဟ္မာဖန်ဆင်းထားသူတို့ဖြစ်ကုန်၏။ ဗြဟ္မာ၏အမွေခံတို့ဖြစ်ကုန်၏”ဟု ပြောဆိုကြပါသည်။ ဤပြောဆိုရာ၌ အရှင်ကစ္စာနသည် အဘယ်သို့ပြောဆိုလိုပါသနည်း-ဟု မေးလျှောက်ပါသည်။
မဟာရာဇာ-ဤစကားသည် လောက၌ပြောဆိုနေသော စကားသာလျှင် ဖြစ်ပေ၏။ မဟာရာဇာ မင်းသည် ဥစ္စာ၊ စပါး၊ ရွှေငွေတို့ဖြင့် အလိုကိုပြည့်စေ နိုင်ငြားအံ့ အခြားမင်းသည် ဗြာဟ္မဏတို့သည်၊ ကုန်သည်သည်၊ “သူဆင်းရဲသည် ထိုမင်း၏ ရှေးဦးစွာအိပ်ရာမှ ထရာသည်။ နောက်မှ အိပ်ရာသည်၊ အမိန့်ကိုနာခံ ရာသည်၊ စိတ်ကြိုက်သို့လိုက်ရာသည်၊ ချစ်ဖွယ်စကားကိုပြောကြားရာသည်မဟုတ်လော့-ဟု မေးတော်မူသည်။ အရှင်ကစ္စာနမိန့်တော်မူသည့်အတိုင်းဖြစ်ပါ၏-ဟု လျှောက်၏။
ဗြာဟ္မဏသည်၊ ကုန်သည်သည်၊ သူဆင်းရဲသည် ဥစ္စာ, စပါး, ရွှေငွေတို့ဖြင့် အလိုကိုပြည့်စေရာ၌လည်း မင်း၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ကုန်သည်တို့သည် ချစ်ဖွယ်စကားကို ပြောကြားရာသည်မဟုတ်လော-ဟု မေးတော်မူ၏။ အရှင်ဘုရား ဟုတ်ပါ၏ဟု လျှောက်လေသည်။
ဤသို့ဖြစ်လျှင် အမျိုးလေးပါးသည် တူမျှကုန်သည်မဟုတ်လောဟု မေးတော်မူ၏။ အရှင်ကစ္စာန တူမျှပါကုန်၏။ ထူးခြားမှုကို မတွေ့မမြင်ပါဟုလျှောက်၏။ ဤစကားဖြင့်လည်း လောက၌ ပြောဆိုနေသောစကားသာလျှင်ဖြစ်ပေ၏။
မဟာရာဇာ မင်းသည် ဒုစရိုက်ဆယ်ပါးတို့ကိုပြုလုပ်ပြောဆိုပြီး ကွယ်လွန်လျှင် အပါယ်ငရဲသို့ရောက်ရာသလော? မရောက်ရာသလော?၊ အပါယ်ငရဲသို့ ရောက်ရာပါ၏။ ဤသို့သာ အကျွန်ုပ်သည် ရဟန္တာတို့အထံမှ ကြားဖူးပါ၏အရှင်ဘုရား၊ ကျန်အမျိုးသုံးပါးသည်လည်း ဒုစရိုက်တို့ကို ပြောဆိုပြုလုပ်ကြံစည်လျှင် အပါယ်ငရဲသို့ရောက်ရပေ၏။ ဤသို့ဖြစ်လျှင် အမျိုးလေးပါးတို့သည် တူမျှကုန်၏။ ထူးခြားမှုမရှိကုန်။
မဟာရာဇာ အမျိုးလေးပါးတို့ ဒုစရိုက်မှရှောင်ကြဉ်၍ သုစရိုက်တို့ကိုပြုလုပ် ပြောဆို ကြံစည်ကုန်အံ့၊ သေသည်နောက်၌ နတ်ပြည်သို့ရောက်ကြကုန်လိမ့်အံ့။
မဟာရာဇာ အမျိုးလေးပါးတို့သည် အိမ်ခြံကိုဖျက်ဆီးအံ့၊ ပုန်းကွယ်၍ ခိုးယူအံ့ တစ်အိမ်မျှသာ ကြွင်းကျန်အောင်ပြုလုပ်အံ့၊ လမ်းခရီး၌ စောင့်လျက်လုယက်အံ့၊ သူတစ်ပါးမယားကိုလွန်ကျူးအံ့၊ ထို(မင်း)ကို ဖမ်းယူခေါ်ဆောင်လာလျှင် မည်သို့ ပြုမည်နည်း၊ အရှင်ဘုရား အပြစ်အားလျော်စွာစီရင်ပါအံ့၊ အရှင်ကစ္စာန ရှေး၌(မင်း) ဟူသော အမည်ပျောက်ခဲ့ပါပြီ၊ ခိုးသူဟူ၍ခေါ်ဝေါ်ရပါမည်။
မဟာရာဇာ အမျိုးလေးပါးတို့သည် ရဟန်းပြုကုန်အံ့၊ အကျင့်သီလနှင့်လည်း ပြည့်စုံကုန်အံ့၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို မည်သို့ပြုလုပ်မည်နည်း။ အရှင်ကစ္စာန ရှိခိုးခြင်း အစရှိသည်ကိုပြုပါအံ့၊ (မင်း)ဟူသောအမည်ကွယ်ပျောက်၍ သမဏဟု ခေါ်ဝေါ်ရပါသည်။
ဤသို့ဖြစ်သည်ရှိသော် အမျိုးလေးပါးတို့သည် တူမျှပါကုန်၏။ တစ်စုံတစ်ခု ထူးခြားချက်ကို မတွေ့မမြင်ရတော့ပါ။
မဟာရာဇာ ဗြာဟ္မဏလူမျိုးသာမြတ်၏ အစရှိသောစကားသည် လောက၌ ပြောဆိုနေသော စကားသာဖြစ်ပေ၏။ အစရှိသည်ဖြင့် ဝါရတစ်ခုစီ၌ ပစ္စည်းဥစ္စာ ကြွယ်ဝချမ်းသာခြင်း၊ ဒုစရိုက်အမှုများ လွန်ကျူးပြုလုပ်ပြောဆိုကြံစည်ခြင်း၊ သုစရိုက်တို့ကို ပြုလုပ်ပြောဆို ကြံစည်မှုတို့ကြောင့် အကျိုး-အပြစ်တူကြပုံကို လူမျိုးတစ်မျိုးစီ အသီးအသီး ရှင်းလင်းမိန့်ကြားတော်မူပါသည်။
အန္တိမင်း၏မြေး မရာမင်း သရဏဂုံသုံးပါးကို ခံယူဆောက်တည်ခဲ့ပါသည်။ ဤသုတ်သည် ဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန်ဝင်စံတော်မူပြီး ပထမသင်္ဂါယနာတင်ပြီးနောက်မှ ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါသည်။
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ ဖွင့်ဆိုချက်များရှိပါသည်။
လီဒုံဝု
လီဒုံဝု(၁၉၈၁ နိုဝင်ဘာ ၆ မွေး)သည် တောင်ကိုရီးယားသရုပ်ဆောင်တဦး ဖြစ်၍ ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများ ဖြစ်သော My Girl (၂၀၀၅), Scent of a Woman (၂၀၁၁), Hotel King (၂၀၁၄) နှင့် အစောင့်အရှောက်၊ အထီးကျန်နတ်ကြီး(၂၀၁၆) တို့၌ အဓိကဇာတ်ကောင်အဖြစ် ပါဝင်ခြင်းကြောင့် ထင်ရှားကျော်ကြားသည်။ ဘဝ(၂၀၁၈)၊ နှလုံးသားလေး ထိပါ(၂၀၁၉)၊ ငရဲဆီက သူစိမ်း(၂၀၁၉) တို့၌လည်း ပါဝင်သည်။
ကိုယ်ရေးအချက်
(ဂျပန်ဘာသာမှ ကောက်နုတ်သည်)
အနုပညာခရီး
အနုပညာလမ်းကြောင်းသို့ ၁၉၉၉ တွင်စတင်ဝင်ရောက်လာပြီး ရိုမန်တစ်ဟာသဇာတ်လမ်းတွဲ My Girl ၌ သရုပ်ဆောင်ပြီး ကြယ်ပွင့် ဖြစ်မလာမီ ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ အမြောက်အမြား၌ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ပြသနေစဉ် ဇာတ်လမ်းတွဲ၏ ပြည်တွင်းတင်မက အာရှတဝန်း နာမည်ကြီးလူကြိုက်များမှုက လီကို ကိုရီယားလှိုင်း(Korean Wave)ကြယ်ပွင့် ဖြစ်သွားစေသည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ noir La Dolce Vita (2008), ရုံးခွင်ဟာသဇာတ်လမ်းဖြစ်သော Partner (2009), သဘာဝလွန်ဇာတ်လမ်း Scent of a Woman (2011), ဘေ့စ်ဘောရို-ဟာဇာတ်လမ်း Wild Romance (2012), သည်းထိတ်ရင်ဖိုဇာတ်လမ်း The Fugitive of Joseon (2013) နှင့် လက်စားချေသောဇာတ်လမ်း Hotel King (2014) တို့၌ ပါဝင်ခဲ့လေသည်။
နောက်တက်သရုပ်ဆောင်များ Lee Kwang-soo, Park Min-young, Lee Chung-ah နှင့် Kim Sun-a တို့ကိုလည်း မြေတောင်မြှောက်ပေးခဲ့သော တေးလင့်အေဂျင်စီ ကင်းကောင်အင်တာတိန်းမင့်(talent agency King Kong Entertainment)နှင့် ၂၀၁၁ နိုဝင်ဘာ၌ စာချုပ် ချုပ်သည်။
၂၀၁၂ ဧပြီမှ ၂၀၁၃ ဇန်နဝါရီထိ Strong Heart စကားပြောအစီအစဉ်တွင် ဟာသသရုပ်ဆောင် Shin Dong-yup နှင့်အတူ ပင်တိုင်တင်ဆက်သူ လုပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ မှ ၂၀၁၅ ထိ လွှင့်သော အစစ်အမှန်ရှိုး အခန်းဖော်၌ ပါဝင်ခဲ့သည်။
မြောင်းဘွေချေရွာ၊ ဘူးတလုံး
မြောင်းဘွေချေရွာ၊ ဘူးတလုံး
လီဒုံဝု
အနုပညာခရီး
၂၀၁၆ တွင် လီသည် ဒီဇင်ဘာ၌ tvN မှ စတင်ထုတ်လွှင့်ပြသသော ကင်အွန်စွတ်ရေးသည့် စိတ်ကူးယဉ်အချစ်ဇာတ်လမ်းတွဲ အစောင့်အရှောက်၊ အထီးကျန်နတ်ကြီးတွင် ဂုန်ယူး၊ ယုစန်ဂျေနှင့်အပြိုင် သရုပ်ဆောင်ရသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တောင်ကိုရီးယား အမျိုးသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ
ဇင်္ဂလာနီကုန်းရွာ
ဇင်္ဂလာနီကုန်းရွာ
စိုက်ပျိုးခြင်းရွာ၊ မုဆိုးကွင်း
စိုက်ပျိုးခြင်းရွာ၊ မုဆိုးကွင်း
လင်းဝက်
လင်းဝက် (Nycticorax nycticorax) သည် ဗျိုင်းမျိုးတို့နှင့်အတူ ဆီကိုနီအီ ဖောမီး မျိုးစဉ်တွင် အာဒီအီဒီး မျိုးရင်း၌ပါဝင်၍ ပါဏဗေဒအလိုအားဖြင့် နစ်တီကောရက် ဟုခေါ်သည်။ အလျား ၂၄ လက်မ ရှိသည်။ လင်းဝက်သည် ဗျိုင်းမျိုးရင်း၌ ပါဝင်သော်လည်း ဗျိုင်းနှင့် အလေ့အထချင်း လုံးဝမတူချေ။ ညဉ့်ငှက်ဖြစ်သည် အားလျော်စွာ ညဉ့်အချိန်တွင် ကျက်စား၍ နေ့ခင်းတွင် အရွက်ထူသောသစ်ပင်၌ အိပ်နေတတ်သည်။ ပျံသန်းနေသည့်အခါ စင်ရော် ငှက်ကဲ့သို့ ဦးခေါင်းကို တုတ်ခိုင်သောကိုယ်ထည်အတွင်းသို့ ကျုံ့သွင်းထား ဘိသကဲ့သို့ရှိရကား အဝေးကကြည့်လျှင် လင်းဝက်သည် ခပ်လုံးလုံးကဲ့သို့ တွေ့ရသည်။ သို့ဖြင့် ဦးခေါင်းနှင့်ကျောရှိ အမည်းရောင်အမွှေးများမှာ တစ် ဆက်တည်းဖြစ်လျက်ရှိလေသည်၊ ဝိုင်း၍ကျယ်ပြန့်သော အတောင်များနှင့် အမြီး၏အရောင်မှာမူ ညိုမွဲမွဲရှိ၏။ လဲနေသော အမောက်မည်းတစ်ခုနှင့် လည်ကုပ်တွင် ဖြူသောအမွှေးမျှင် သုံးချောင်းရှိသည်။ မိတ်လိုက်သည့်အခါ လဲနေသော အမောက်နှင့် ရင်ပတ်၊ လည်ကုပ်၊ ကျောမှအမွှေးများ ထောင်ထ လာတတ်သည်။ ငှက်သားကလေးများ၏ ကိုယ်အထက်ပိုင်းသည် အညိုပုပ် ရောင်ရှိ၍ ဖြူဝါဝါအပြောက်ကလေးများနှင့် အစင်းများရောလျက်နေသည်။ အောက်ပိုင်း၏ အရောင်မှာကား မွဲပြာပြာရှိ၍ အမည်းစင်းများ ရောလျက် ရှိသည်။
တစ်ခါတစ်ရံ နေ့လယ်ခင်းများပင် ဖြစ်သော်လည်း လင်းဝက်၏ အော်သံကိုကြားရတတ်သည်။ လင်းဝက်များသည် သဘာဝအားဖြင့် ကြောက် တတ်သည့်အပြင် ဆိတ်ဆိတ်နေလေ့ရှိသည်။ အအုပ်အသင်းဖြင့်နေ၍ မှောင်စ ပျိုးချိန်တွင် ပျံသန်းကာ အစာရှာဖွေထွက်ကြသည်။ အစာကို တစ်ကောင် ချင်းရှာဖွေလေ့ရှိသည်။ မိုးရာသီအတွင်း သားပေါက်၍ တစ်မြုံလျှင် လေးဥမှ ငါးဥအထိ ရှိ၏။ လင်းဝက်များကို ကမ္ဘာအရပ်ရပ်တွင် တွေ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၌ လွင်တီးပြင်များတွင် တွေ့ရသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ငှက်ကြီးဝန်ပိုနှင့် အလားတူငှက်များ
ကျွဲခတ်ပြားရွာ၊ ဘဲအင်း
ကျွဲခတ်ပြားရွာ၊ ဘဲအင်း
မြန်မာ့ သိုင်း
မြန်မာနိုင်ငံတွင် အစပြု ထွန်းကားသော ကိုယ်ခံပညာရပ် များအားလုံးကို မြန်မာသိုင်း ဟုခေါ်သည်။ မြန်မာသိုင်းဟု ဆိုရာတွင် ဗမာလူမျိုးများ၏ ကိုယ်ခံပညာရပ်များသာမက အခြားသော တိုင်းရင်းသား ပေါင်းစုံတို့၏ ရိုးရာ ကိုယ်ခံပညာရပ် များပါ ပါဝင်ပြီး ဒေသ၊ ကျောင်း အစရှိသည် တို့ပေါ် မူတည်၍ အမျိုးမျိုး ကွဲပြား ကြသည်။ ထင်ရှားသော သိုင်းအချို့မှာ ဗန်တို၊ ဗန်ရှည်၊ နန်းတွင်းသိုင်း၊ ရှမ်းသိုင်း၊ ဘုန်းကြီးသိုင်း၊ မင်းဇင်၊ သိုင်းပြောင်းပြန် အစရှိသည်တို့ ဖြစ်သည်။
စကားလုံးရင်းမြစ်နှင့် အနက်
သိုင်း၏အနက် အဓိပ္ပယ်မှာ "သ" ပြုပြင်ခြင်း ခြယ်သခြင်း၊ "သိ" သိမြင်ခြင်း နားလည်ခြင်း၊ "သို" သိမ်းဆည်းခြင်း သိုမှီးခြင်း သိုဝှက်ခြင်း၊ "သိုင်း" သိုင်းဝန်းခြင်း ခြုံလွှမ်းခြင်း ရစ်သိုင်းခြင်း ဟူ၍ဖြစ်သည်။ ရှေးမြန်မာဘုရင်များ လက်ထက် မင်းခန်း မင်းနား များတွင် သိုင်းတုတ်ကိုင် ကာ စောင့်ရှောက် ပေးရပြီး ရှေ့မှ စောင့်ရှောက် ပေးရသူကို ရှေ့သိုင်းစောင့်၊ နောက်မှ စောင့်ရှောက် ပေးရသူကို နောက်သိုင်းစောင့် ဟုခေါ်သည်။ သိုင်းဆိုသည်မှာ ကျော်လွှားခြင်းဟုလည်း နားလည်ရပေမည်။
ဆရာဂျပ်ဆင်၏ မြန်မာ အင်္ဂလိပ် အဘိဓာန်၌ သိုင်းကို မင်းသုံးနန်းသုံး အဆောင်အယောင်တုတ်ဟု အဓိပ္ပာယ်ပေးထားပြီး။ သိုင်းက၊ သိုင်းကစား၊ သိုင်းကွက်၊ သိုင်းတက်၊ သိုင်းရိုက်ကို ရန်ကိုရှင်းလင်းခြင်း၊ ရန်ကို ခုခံကာကွယ် တိုက်ခိုက်ခြင်းအတတ်ပညာနှင့်ဆိုင်သော လှုပ်ရှားမှုများဟု အဓိပ္ပာယ်ပေးထားပေသည်။
မြန်မာ့သိုင်းပညာသမိုင်း
မြန်မာသိုင်းပညာ၏ သက်တမ်းသည်အလွန်ရှည်ကြာခဲ့ပြီဖြစ်သည့်အလျောက် နည်းနိသျှည်းနှင့် နည်းပရိယာယ်များ၊ ကြွယ်ဝများပြား လှသည်။ ရှေးခေတ်က မြန်မာ ဘုရင် မိဖုရားများ၊ အိမ်ရှေ့စံမင်းသား မင်းသမီးများ အခမ်းအနား အဆောင်အယောင်နှင့် ထွက်ကြွ မြန်းချီသည့်အခါများတွင် ရှေ့မှတုတ်ကိုင်၍ စောင့်ရှောက်လမ်းရှင်းပေးရသူ၊ နောက်မှတုတ်ကိုင်၍ အကာအ ကွယ်ပေးရသူများ လိုက်ပါကြရသည်။ ထိုသူများကို သိုင်းကိုင်များဟု ခေါ်သည်။ ရှေ့မှတုတ်ကိုင် အစောင့်အရှောက်များပါသည် ကို ရှေ့သိုင်း ဟုခေါ်သည်။ နောက်မှတုတ်ကိုင် အစောင့်အရှောက်များပါသည်ကို နောက်သိုင်း ဟုခေါ်သည်။
ဘုရင်၊ မိဖုရား၊ မင်းသား၊ မင်းသမီးတို့ ထွက်ချီကြွမြန်းလာသည့်အခမ်းအနားများတွင်သာမက ဘုရင်မင်းမြတ် အသုံးပြုရန် ရေခတ်လာသည့်အခါ ဖြစ်စေ ရှေ့သိုင်း နောက်သိုင်း ဝန်းရံ ယူဆောင်လာ တတ်ကြောင်း စာပေ အထောက်အထားများ၌ တွေ့ရလေသည်။
ဤသို့ ဘုရင်မင်းမြတ်အသုံးပြုရန် ရေခတ်ပုံနှင့် စပ်လျှဉ်း၍ ရကန်ဆရာကြီး ဦးတိုးက သူ၏ ရာမရကန် အခန်း၅ ဝတ်လဲတော်ချီး၊ သံတမန်စေခန်း၌ ရေချင်းပင်ရေသော်လည်း၊ ချိုးရေ၊ သောက်ရေ၊ သုံးရေများလည်းတစ်ဌာန။ ။ ရှေ့သိုင်း၊ နောက်သိုင်း မထိုင်ကိုင်းရမည်၊ မင်းသိုင်းမင်းရေ၊ ဟဲ့ထိုင်လေ သားနှင့်၊ ညနေချိန်တန်၊ ရွှေနန်းပြန်တို့၊ မာန်ဘရချာ၊ ငါ့ပွဲကတော့၊ ဘော်ကြော့လူဆန်း၊ ချိုးရေထမ်း လို့၊ စိတ်ကြမ်းခံရာ တွင်၊နံတိုကိုင်းရအောင်၊ ရွှေသိုင်းတော်နှင့်ချလိမ့်။ အကြောင်းကိုပြ ဘယ့်နှယ် ကာလလို့၊ အကျိုးအရနားလည်စေ။ စာတော်လူတော် ရွှေသိုင်းတော်ကို ညာတော်သော၊ ဘယ်တော် သော၊ ငါတော်၍ကောသလ၊ ငါတော့ကျောကို၊ ဗျောလိုက်အောင်ချိုင်၊ သိုင်းတော်က ကိုင်သောအခါ၊ ဂုဏ်ခိုင်သည်ငါတော်၊ ဘေးတော်ခေါ်၍၊ ကျောတော်မှုန့်မှုန့်ကြေလိမ့်ဟူ၍ မိမိရကန်ရှေ့သိုင်း နောက် သိုင်းနှင့် ဝန်းရံသယ်ဆောင်ရသော မင်းရေနှင့်နှိုင်း၍ တစ်ပါးသောရကန်များကို ပွဲကတော့်ချိုးရေထမ်းများ အနေနှင့် ကန်ကျောက်စပ်ဆိုထားသည်ကို တွေ့ရလေသည်။
ထိုမျှမကသေး၊ ရှေးအခါက ဘုရင်မင်းမြတ်အားဆက်သရန် သန့်စင်ပန်းကိုပင် သိုင်းအခြံ အရံ နှင့်သယ်လာရကြောင်းကို ရာမရကန်အခန်း၁၄ သဇင်ပန်းချီး တိုင်းပြည်ပြန်တောခန်း၌ ပ္ပပါရမီဂုဏ်၊သင့်ယုံဟုတ်ဘူး၊ကံထူးသည့်ပန်း၊လမ်းချဲ့ချူ့၊မချဲ့ချဲ့ ဆုတ်ဟဲ့ဘဲဆိုဆို၊ မဆိုဘဲလာလာသူမို့ပါလျှင် ရွှေအာဏာခေါင်၊ သိုင်းပြောင်ပြောင်နှင့်၊ ရှောင်ရသည်၊ လွှဲရသည်၊ ပန်းများဘုရင်ကို ဟူ ၍၎င်း ထို့ပြင် နန်းတွင်းသူကလေး အဆောင်အယောင်နှင့် ထွက်ချီလာပုံကို ရွှေနန်းတော်သူ၊ နေမပူ လေမလျှပ်၊ ထူးမြတ်သည့်ပါရမီ၊ ကျောက်စီယာဉ်စီး၊ ရွှေထီးဆာင်းမျိုး၊ ရိုးဆင့်ရွက်ဆင့်၊ မိုးလောက် မြင့်၊ သိုင်းနှင့် ကျိုင်းနှင့်လာသကို ဟူ၍လည်းကောင်း စပ်ဆိုခဲ့ပေသည်။
ယင်းအထောက်အထားများအရ လမ်းရှင်းလင်းခြင်းနှင့် ဘေးရန်ရှင်းလင်းကာကွယ် တိုက်ခိုက် ခြင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် ထီးသုံးနန်းသုံး အဆောင်အယောင်အခမ်းအနားတုတ်ကို ရှေးအခါက သိုင်းဟု ခေါ်ဆိုကြကြောင်း သိသာလေသည်။
ယခုမျက်မှောက်ခေတ်၌ပင် ဘာသာရေး၊ သာသနာရေး၊ မင်းခန်းမင်းနန်းများတွင် သိုင်း၊ ကျိုင်း ဟူသောအဆောင်အယောင်ပစ္စည်းများကို တွေ့ရှိကြရသည့်အနက် တောက်ပြောင်သည့် အဖိုးတန် ပိုးဖဲစများအထိပ်၌ ချည်ထားသော မှန်စီရွှေချတုတ်ကို သိုင်းဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်ဟု သိရှိရလေသည်။ သိုင်းကိုင်သည် တုတ်ကိုင်နည်း၊ အသုံးပြုနည်းများကို ကျွမ်းကျင်သူဖြစ်ကြရသည်။ အရှင်သခင် အတွက်ပေါ်ပေါက်လာသောရန်သူကို ထိုသိုင်း(တုတ်)နှင့် ကောင်းစွာအကာအကွယ်ပေးနိုင်သူလည်း ဖြစ်ကြရသည်။ ထိုသည်ကိုအစွဲပြု၍ သိုင်း(တုတ်)ကိုင်နည်း အသုံးပြုနည်းများ ကျွမ်းကျင်စွာတတ်မြောက် သူကို သိုင်းကိုင်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ သိုင်းသမားဟူ၍လည်းကောင်း၊ သိုင်းတတ်သည်ဟူ၍လည်းကောင်း ပြောရိုးပြုကြသည်။ ထိုကဲ့သို့၊ ရန်ကို ကာကွယ်ရှင်းလင်းခြင်း အတွက်၊ အသုံးပြုသည့်တုတ်ကို သိုင်းဟုခေါ်ဆိုကြသည်ကိုအကြောင်းပြု၍ ဓားဖြင့် ရန်ကိုကာကွယ်ရှင်းလင်းခြင်းအတတ်ကို ဓားသိုင်း၊ လှံဖြင့် ရန်ကိုကာ ကွယ်ရှင်းလင်းခြင်း အတတ်ကို လှံသိုင်း၊ လက်ဖြင့် ရန်ကိုကာကွယ်ရှင်းလင်းခြင်း အတတ်ကိုလက် သိုင်းဟုအစဉ်အဆက် ခေါ်ဝေါ်လာကြခြင်းဖြစ်သည်ဟု သိရှိရ၏။
၁၈၂၄ ခုနှစ်မှစ၍ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ကျူးကျော်စစ် (၃)ကြိမ်ကြောင့် ဓား၊ လှံ၊ လက်နက်စွဲကိုင် တော်လှန်ရင်းမှ တိမ်မြုပ်ပျောက်ကွယ်လုနီးနီး ဖြစ်ခဲ့ရသောမြန်မာ့ သိုင်းပညာရပ်သည် ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ် ဂျီစီ ဘီအေအဆောက်အဦး၏ အမျိုးသားလှုပ်ရှားမှုများတွင် သိုင်းပညာရှင် ရှမ်းတရုတ် ဦးဘရင်၊ ဦးဘသွင်၊ ဦးမေဓါ တို့က တစ်ဖက်တစ်လမ်းမှပါဝင်ရင်း သိုင်းပညာရပ်များ ပြန့်ပွားခြင်းဖြင့်လုပ်ငန်းများ ပြန်လည်စတင်နိုင်ခဲ့သည်။
နယ်ချဲ့ကျူးကျော်သူတို့၏ အမျိုးမျိုးသော ဖိနှိပ်မှုများအကြားမှ မျိုးချစ်စိတ်ဓာတ်ထက်သန်သော သိုင်းပညာရှင်များနှင့် လူငယ်များသည် နယ်ချဲ့သမားများမသိမမြင်နိုင် သည့် လူသူ ကင်းဝေးလှသော တောတောင်များတွင်လည်းကောင်း မြေကျင်းများတူး၍ ညအချိန် လူခြေတိတ်ဆိတ်ချိန်များတွင်လည်းကောင်း လျှို့ဝှက်စွာ ဆင့်ပွားသင်ယူကြ ရင်းဖြင့် မြန်မာတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ရိုးရာအမွေအနှစ်ဖြစ်သော မြန်မာ့ရိုးရာသိုင်းပညာကို မပျောက်ကွယ်အောင် ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြသည်။
၁၃၀ဝ ပြည့်နှစ် တောင်သူလယ်သမား အရေးတော်ပုံမှစ၍ သိုင်းပညာရှင်များ၏ ပါဝင်ကြိုးစားမှုကြောင့် ဇာတိမာန်ထက်သန်သော ပြည်သူများအကြားတွင် သိုင်းပညာ ရပ်များ ပြန်လည် ထင်ရှားလာခဲ့သည်။
၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့သိုင်းပညာရပ်များ ထင်ထင်ပေါ်ပေါ် ပြန်လည်သင်ကြားနိုင်ခဲ့ပြီး ဂျပန်စစ်သားများ သယ်ဆောင်လာခဲ့သော ပညာရပ်များနှင့်အပြိုင် သင်ကြားကြ ရင်း အာရှလူငယ်ခေတ်တွင် အာရှလူငယ် အသင်းဥက္ကဋ္ဌ ဦးဘဂျမ်း၊ အာရှလူငယ်အသင်း ဉာဏဗလ တာဝန်ခံဦးဘရှင်(ဗိုလ်မှူးဘရှင်)၊ သိုင်းပညာရှင် ဆရာကြီး ဦးပြည်သိမ်းတို့၏ ဦးဆောင်မှုနှင့် မျိုးချစ်လူငယ်များ၏ စည်းရုံးမှုဖြင့် ဒေါက်တာဘမော်အစိုးရက ၁၉၄၄ခုနှစ် မြန်မာပြည်လုံးဆိုင်ရာ သိုင်းပြိုင်ပွဲကြီးကို ကေဘိုတိုင်ကျွန်း (ယခု ဗိုလ်ချုပ် ပန်းခြံနေရာ) တွင် ကျင်းပနိုင်ခဲ့သည်။ ပထမအကြိမ် နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ဗန်တို၊ ဗန်ရှည်ပြိုင်ပွဲကို ၁၉၈၄ခုနှစ် တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ ကိုယ်မင်းကိုယ့်ချင်းလမ်း၊ ခြံအမှတ်(ဂ) (ယခု ပန်းချီ ပန်းပု အနုပညာကျောင်း) တွင်လည်းကောင်း၊ ဒုတိယအကြိမ်ပြိုင်ပွဲကို ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ အောင်ဆန်း အားကစားပြိုင်ပွဲကွင်းတွင် ကျင်းပပြုလုပ်ခဲ့သည်။
အစိုးရမှ အသိအမှတ်ပြုသော မြန်မာ့သိုင်းပြိုင်ပွဲများ ကျင်းပနိုင်ခဲ့ခြင်းဖြင့် မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးရှိ သိုင်းပညာရှင်များ စုပေါင်းမိပြီး သိုင်းပညာပြန့်ပွားရေးအတွက် စဉ်ဆက် မပြတ်ကြိုးပမ်းခဲ့ရာ ပြည်ပ ဧည့်သည်တော်များ မြန်မာ့သိုင်းပညာပြသခြင်း၊ တရုတ်ပြည်ဝူရှူးပညာရှင်များအား ဧည့်ခံပြသခြင်း၊ ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်၊ တပ်မတော်၊ တက္ကသိုလ်သိုင်း သင်တန်းများ ပို့ချခြင်းစသော သိုင်းပညာထိန်းသိန်းပြန့်ပွားရေး လုပ်ငန်းများကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည်။
၁၉၆၃ ခုနှစ်၊ ဦးဇော်ဝိတ် (အား/ကာ-ညွှန်ချုပ်ဟောင်း)၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံသိုင်းအဖွဲ့ချုပ်ကိုဖွဲ့စည်းနိုင်ရန် ပြင်ဆင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ အားကစားနှင့် ကာယပညာဦးစီးဌာန ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသိုင်းအဖွဲ့ချုပ် ဖွဲ့စည်းရန်အတွက် နိုင်ငံတော်၏ အားကစားလုပ်ငန်းများကို အနီးကပ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ သိုင်းအဖွဲ့ချုပ်ကို ၁၉၆၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၁)ရက်နေ့တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံသိုင်းအဖွဲ့ချုပ် တရားဝင်မဖွဲ့စည်းမှီကတည်းက မြန်မာ့သိုင်းပညာသည် မြန်မာ့တို့၏ ကိုယ်ပိုင်ရိုးရာ ခုခံကာကွယ် တိုက်ခိုင်နိုင်သော ပညာရပ်တစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိနေခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။
မြန်မာ့ရာဇဝင်သမိုင်းရှည်လျားကြာမြင့်သည်နှင့် အညီ မြန်မာ့သိုင်းပညာသည်လည်း ရှည်လျား ကျယ်ပြန့်ပေလိမ့်မည်။ ရှေးမင်းအဆက်ဆက် တစ်ခေတ်ပြီးတစ်ခေတ် လက်ဆင့်ကမ်း ဆင်းသက်လာသော အဖိုးတန် မြန်မာသိုင်းပညာများကို ယခုအချိန်၌ တစ်နေရာတည်းတွင် တစ်ပေါင်းတည်းတစ်စုတည်း မတွေ့ နိုင်ကြသော်လည်း ယင်းပညာကောင်း၊ ပညာမွန်များမှ ပေါက်ဖွား ပျံ့နှံ့ကြီးထွားနေသော အနွယ်အပွား သိုင်းပညာများကို ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအနှံ့အပြားတွင် တွေ့ရှိနိုင်ပေသည်။ ထိုကဲ့သို့ပြည်ထောင်စု နေရာအနှံ့အပြား၌ ကြီးထွားရင့်သန်လျက် ရှိသော သိုင်းပညာများသည် အောက်ပါအချက်အချာ ပင်မသိုင်းပညာကြောရိုး ကြီးသုံးခုမှဆင်းသက်လာကြခြင်းဖြစ်သည်။
ဤထက်ပါ သိုင်းပညာကြီးသုံးရပ်မှဆင်းသက် လာသော ပညာများသည် နှစ်ပေါင်းများစွာကြာရှိလာပြီဖြစ်သော ယခုအခါတွင် အလွန်ခိုင်ခန့်သော ပိုးပိုက်ကွန်ကဲ့သို့ ပညာတစ်ခုနှင့်တစ်ခု ရောယှက်တိုး ဝင်နေကြပြီ ဖြစ်လေသည်။ ပညာတခုအပေါ်တခု လိမ်ယှက်ရောထွေးကာ အပြန်အလှန် အမှီသဟဲ ပြုပြီးလျှင် အကျိုးပြုနေကြသဖြင့် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံရှိ သိုင်းပညာအဆင့်အတန်း သည် အလွန်ခိုင်ခန့် ကောင်းမွန်သည့် အဆင့်အတန်းတွင် ရှိနေပြီဖြစ်ပေသည်။
ဦးပြည်သိမ်းနှင့် ဦးချစ်သန်းတို့သည် ၁၉၄၂ ခုနှစ် (ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်း) အာရှလူငယ် အစည်းအရုံး ဥက္ကဋ္ဌ (ပုဂံ) ဦးဘဂျမ်း၊ ဦးကျော်မြင့်ကလေး၊ ဦးဇော်ဝိတ်၊ သခင်ခင်အောင်၊ သခင်ညီလေး ၊ မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ် စသောပုဂ္ဂိုလ်များနှင့်အတူလူငယ်များ ဗလငါးတန်ပြည့်၀ရေး၊ စေတနာ့ဝန်ထမ်းလူမှုရေး၊ ပညာရေး လုပ်ငန်းများနှင့် ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး လျှို့ဝှက်လုပ်ငန်းများကို အများအပြား လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သူများဖြစ်သည်။
ဗန်တိုဗန်ရှည်
လက်နက်မဲ့ ဗန်တိုနှင့် လက်နက်ကိုင် ဗန်ရှည် ဟူ၍ခေါ်တွင်ခဲ့သည်။ အမာဗန်တို၊ အပျော့ဗန်တိုနှစ်မျိုးခွဲကာ မြန်မာ့လက်ဝှေ့ကဲ့သို့ အကွဲအပြဲ မတွန့်မဆုတ်ရင်ဆိုင်သောနည်းကို ဗန်တို (အမာ) ဟုခေါ်ပြီး မိမိအားအထိမခံဘဲ ရှောင်တိမ်းကာတုံ့ပြန်သောနည်းကို ဗန်တို (အပျော့) ဟုခေါ်သည်။
ရှမ်းသိုင်း
ရှမ်းသိုင်းပညာရပ်တွင်လည်း ရှမ်းကြီး၊ ရှမ်းတရုပ်သိုင်း၊ ရှမ်းလေးသိုင်း၊ အင်းသိုင်း၊ ပလောင်သိုင်း အစရှိသော ပညာရပ်များစွာရှိသည်။ ထိုသိုင်းများတွင်လဲ လက်သိုင်း၊ ဓားသိုင်း၊ ကြိုးသိုင်း၊ ခဲပစ်၊ လှံသိုင်း၊ တုတ်သိုင်း အစရှိသော ပညာရပ်များ များစွာရှိသည်။
ရှမ်းလေးသိုင်း (ခူခါချန့်၊ ယနေ့အခေါ် သိုင်းပြောင်းပြန်) သည် အကွက်စိတ်သည်။ ခြေကွက်မှာလဲ ၄ကွက်၊ ၇ကွက်၊ ၉ ကွက်၊ ၁၂ ကွက် ရှိသည်။ သိုင်းပြောင်းပြန်ဟု ခေါ်သည်မှာ ရှမ်းကြီးသိုင်း၏ ခြေကွက်များနှင့်မတူ ပြောင်းပြန်သဘောရှိသောကြောင့် သိုင်းပြောင်းပြန်ဟုခေါ်သည်။
ရာမည သိုင်း
ရာမညသိုင်းသည် မွန်ရိုးရာသိုင်းကိုခေါ်ပါသည်။ မွန်ရိုးရာသိုင်းတွင်လဲ လက်ဝှေ့၊ လက်သိုင်း၊ ဓားသိုင်း၊ လှံသိုင်းအစရှိသော ပညာရပ်များပါဝင်သည်။ ထို့အပြင် ကရင်ရိုးရာ လက်သိုင်း၊ ဓားသိုင်း၊ ဒူးလေးပစ်၊ မြှားပစ် အစရှိသောပညာရပ်များ နှင့်အတူ ရိုးရာသိုင်းများ၊ မျိုးနွယ်စုသိုင်းများလဲ ရှိသည်။
မာလီနိုင်ငံရှိ ရေကန်များစာရင်း
အောက်ပါတို့သည် မာလီနိုင်ငံရှိ ရေကန်များစာရင်း ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မာလီနိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်
သပါယ်ကုန်းရွာ၊ စပါယ်ကုန်း
သပါယ်ကုန်းရွာ၊ စပါယ်ကုန်း
မုဆိုးကွင်းရွာ၊ မုဆိုးကွင်း
မုဆိုးကွင်းရွာ၊ မုဆိုးကွင်း
ကွန်ဆာဗေးတစ်ပါတီ (ယူကေ)
ကွန်ဆာဗေးတစ်ပါတီ ('Conservative Party'၊ တရားဝင်အားဖြင့်: Conservative and Unionist Party) သည် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးပါတီတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် အစိုးရဘောင်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံ၏လွှတ်တော်၌ နေရာပေါင်း ၆၅၀ အနက် အများစုဖြစ်သော ၃၆၄ နေရာကိုရရှိထားသည်။
သမိုင်းကြောင်း
ကွန်ဆာဗေးတစ်ပါတီဟူသော အင်္ဂလိပ်အမည်မှာ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း ရှိ နိုင်ငံရေးအဖွဲ့ကြီး တစ်ဖွဲ့၏အမည် ဖြစ်သည်။ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းတွင် ယနေ့တိုင် ထင်ရှားတည်ရှိသော နိုင်ငံရေးအဖွဲ့ကြီးများမှာ ကွန်ဆာဗေးတစ်ပါတီ၊ လေဘာပါတီနှင့် လစ်ဘရယ်ပါတီတို့ ဖြစ် သည်။ ယင်းတို့အနက် ကွန်ဆာဗေးတစ်ပါတီနှင့် လစ်ဘရယ်ပါတီ မှာ ရှေးအခါက တိုရီပါတီနှင့် ဝှစ်ပါတီတို့မှ ဆင်းသက်လာ သည့် ပါတီကြီးများ ဖြစ်လေသည်။
ကွန်ဆာဗေးတစ်ပါတီဟူသော အင်္ဂလိပ်စကားမှာ ရှိရင်းစွဲ အခြေအနေကို မပြောင်းလဲစေဘဲ၊ စံနစ်ဟောင်းတို့ကို လက်ခံ ထားခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ပါတီဟူသော အင်္ဂလိပ်စကား မှာ အဖွဲ့အစည်းပင် ဖြစ်သည်။ ဤဝါဒအရဆိုလျှင် ကွန်ဆာဗေးတစ်ပါတီသည် နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး၊ လူမှုရေးစံနစ်တို့ကို ရှိရင်းစွဲအတိုင်း ထိန်းသိမ်းပေးပြီးလျှင်၊ ထိုစံနစ်တို့ကို တစ်မျိုး တစ်ဖုံဖြစ်အောင် ဖန်တီးမည့်ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုတို့ကို လက်မခံ လိုချေ။ ပုဂ္ဂလိကပိုင်ငွေရင်းနှင့် မတည်သောလုပ်ငန်းတို့ကို အကာအကွယ်ပေး၍၊ အရင်းရှင်စံနစ်ကို အခြေခံသည့် လူမှုရေး ကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက် ကာကွယ်ပေး၍ ကုန်သွယ်မှု၌ အကောက်ခွန်များ ပယ်ဖျက်ရေးကို ဆန့်ကျင်ဖက်ပြုသည်။ ကွန်ဆာဗေးတစ်ပါတီ၏ ဇစ်မြစ်ကို ဖော်ပြရသော် တိုရီနှင့် ဝှစ်တို့ ဖြစ်ပေါ်လာပုံမှ အစပြု၍ ရေးရပေလိမ့်မည်။ ထိုပါတီ ၂ ခု တို့မှာ အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ပထမချားဘုရင်(ခရစ် ၁၆၃ဝ-၁၆၈၅) လက်ထက်က စတင် ပေါ်ပေါက်သည်။ ထိုမင်းလက်ထက်၌ ဒုတိယချားဘုရင်ကို ဆက်ခံရမည့် ထီးနန်းလျာ ရွေးချယ်ကြသည်။ ဒုတိယချားဘုရင်၏ညီ ယော့စားဒျူဘွဲ့ရ ဂျိမ်းမှာ ဗရင်ဂျီဂိုဏ်းဝင် ဖြစ်လေရကား၊ အချို့နိုင်ငံရေးသမားတို့က သဘောမကျချေ။ ထို့ကြောင့် ဂျိမ်းကို နန်းလျာအဖြစ်မှ ပယ်စေသော ဥပဒေကို ပြုကြသည်။ ထိုနိုင်ငံရေးသမားတို့၏ အဖွဲ့ အစည်းကို ဝှစ်ဟု ခေါ်သည်။ ယင်းဝှစ်တို့ကို ဆန့်ကျင်ဖက်ပြု ၍၊ ဂျိမ်းကိုထောက်ခံသော နိုင်ငံရေးအဖွဲ့ကား တိုရီဂိုဏ်း ဖြစ် သည်။ ယင်းတိုရီဟူသောအမည်မှ အင်္ဂလိပ်ပါလီမန်ရွေးကောက် နည်းစံနစ် ကို ပြုပြင်သည့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး ဥပဒေကြမ်း တင်သွင်းအတည်ပြုသော ခရစ်နှစ် ၁၈၃၂ ခုတွင် ကွန်ဆာဗေးတစ် အမည်သို့ ပြောင်းခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် ယင်းအဖွဲ့ကို ဝေဖန်လိုသူများက တိုရီဟူ၍ပင် တစ်ခါတစ်ရံ ခေါ်လေ့ရှိသည်။
ကွန်ဆာဗေးတစ်ပါတီသည် ဆာရောဗတ်ပီး ခေါင်းဆောင်ခဲ့စဉ် ၁၈၄၁ ခုနှစ်မှ ၁၈၄၆ ခုနှစ်အထိ နိုင်ငံရေးအာဏာကို သိမ်းပိုက်နိုင်၍ နိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ လော့ဒါဗီခေါင်းဆောင်ခဲ့စဉ်ကမူ သက်တမ်း တိုလှသော အစိုးရအဖွဲ့ကိုသာ ၃ ကြိမ်တိုင်တိုင် ဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့၏။ နောင်အခါ လော့ဗီးကွန်းစဖီးဟု အမည်တွင်သော ဗင်ဂျမင်ဒစ်ဇရေလီ၏ လက်ထက်တွင်ကား ၁၈၇၄ ခုနှစ်မှ ၁၈⁠၈ဝ ပြည့်နှစ်အထိ နှစ်ရှည်စွာ အာဏာရ၍ အစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၈⁠၈၆ ခုနှစ်တွင် အိုင်ယာလန် ကျွန်း ဟုမ္မရူးအရေးကြောင့် လစ်ဘရယ်ပါတီမှ သဘောကွဲလွဲ ထွက်ခွာလာသူများသည် ကွန်ဆာဗေးတစ်ပါတီနှင့် ပူးပေါင်းကြ လေရာ ကွန်ဆာဗေးတစ်ပါတီသည် ယူနီယန်နစ်ပါတီဟု အမည် ခံကာ နှစ်ပေါင်း ၂ဝ ခန့် နိုင်ငံရေးအာဏာ လက်ဝယ် ရယူ ထားနိုင်ခဲ့ပြန်သည်။ ထိုစဉ်က ထင်ရှားသော ကွန်ဆာဗေးတစ်ပါတီမှာ ဂျိုးဇက်ချိန်ဗာလိန် ဖြစ်သည်။
၁၉၁၅ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၄၅ ခုနှစ်များအတွင်း၊ ကွန်ဆာဗေးတစ် ပါတီသည် အင်အားတောင့်တင်းသဖြင့် အစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်း၍ အုပ်ချုပ်နိုင်ခဲ့၏။ သို့သော် ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် တစ်ကြိမ်၊ ၁၉၂၉-၃၁ တွင် တစ်ကြိမ် ခေတ္တမျှ အဆက်ပြတ်ခဲ့ရသည်။ အာဏာကို ဤမျှကြာကြာ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်မှာ လေဘာ ပါတီ၏ ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒ လွှမ်းမိုးမှုကို ကာကွယ်ရန်အတွက် ကွန်ဆာဗေးတစ်နှင့် ပူပေါင်းကြသည်။ ထိုသူများနှင့်အတူ ဝင်စတန်ချာချီသည် ကွန်ဆာဗေးတစ်ပါတီသို့ ဝင်ခဲ့၏။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီး ၁၉၄၅ ခုနှစ်၌ကား လေဘာပါတီသည် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ကွန်ဆာဗေးတစ်များကို အပြတ်အသတ် အနိုင် ရရှိပြီး နောက်အစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့လေသည်။
ကွန်ဆာဗေးတစ်ပါတီ၏ ကမ္ဘာကျော်ခေါင်းဆောင်ကြီးများ ဖြစ်ကြသော ချာချီနှင့် အီဒင်တို့သည် ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရရှိရန် အစွမ်းကုန် ကြိုးပမ်းကြသော် လည်း လေဘာပါတီကို ကပ်၍ ရှုံးခဲ့ လေသည်။ သို့ရာတွင် ၁၉၅၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ရွေးကောက်ပွဲ၌ကား၊ ကွန်ဆာဗေးတစ်သည် အနိုင်ရခဲ့ပြန်သဖြင့် ယခုအခါ ထိုပါတီ၏အစိုးရ အဖွဲ့သည် ချာချီ၊ အီဒင်ခေါင်းဆောင်မှုဖြင့် နိုင်ငံတာဝန်ကို ထမ်းဆောင်လျက် ရှိလေသည်။
ဘုရားကုန်းရွာ၊ ကြက်တူရွေး
ဘုရားကုန်းရွာ၊ ကြက်တူရွေး
အိုးဘိုကုန်းရွာ၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်
အိုးဘိုကုန်းရွာ (Oebokone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်၊ အိုးဘိုကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၄၄၉၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အိုးဘိုကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၁၂ ဦး၊ မ ၉၀၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၂၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လုံးမြီးဆွဲ
လုံးမြီးဆွဲ
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဟိမဝန္တာတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ဝမ်လင်းရွာ၊ မိုင်းရှူးမြို့နယ်
ဝမ်လင်းရွာ (Wanlin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းရှူးမြို့နယ်၊ ဟွေဟေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၈၈၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟွေဟေးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၆၀ ဦး၊ မ ၉၇၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၃၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရှူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပိုးဖြူကျွန်းရွာ
ပိုးဖြူကျွန်းရွာ
ပင်းကြိုင်းရွာ၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်
ပင်းကြိုင်းရွာ (Pinkyaing)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်၊ ပင်းကြိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၂၆၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြင့်ဆွေ၊ ဗိုလ် (ရဲဘော် သုံးကျိပ်)
ဗိုလ်မြင့်ဆွေ(၁၉၁၁-၁၉၇၃)
သခင်ထွန်းခင် (ခေါ်) ဗိုလ်မြင့်ဆွေသည် ရဲဘော်သုံးကျိပ်တစ်ယောက် ဖြစ်သည်။
လွတ်လပ်ရေး မော်ကွန်းဝင်(ပထမဆင့်) ချီးမြှင့်ခံရသည်။
ဘဝနိဂုံး
၁၉၇၃-ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ(၂၄)ရက်တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ နှလုံးသွေးကြောပိတ် ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သည်။
ထန်းကုန်းရွာ၊ ကံမမြို့နယ်
ထန်းကုန်းရွာ (Htankone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ ကံမမြို့နယ်၊ ပုညိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၅၁၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပုညိုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၃၉ ဦး၊ မ ၆၃၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၇၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကံမမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နောင်ဟီးရွာ၊ ကျေးသီးမြို့နယ်
နောင်ဟီးရွာ (Nawnghee)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ ကျေးသီးမြို့နယ်၊ မိုင်းကောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၂၃၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းကောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၂၄ ဦး၊ မ ၁၁၁၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၃၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျေးသီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကွမ်းခြံကုန်းရွာ၊ အစုကြီး
ကွမ်းခြံကုန်းရွာ၊ အစုကြီး
လရောင်၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)
ငယ်စဉ်ဘဝ နှင့် ပညာရေး
သခင်ဗဂျမ်း (ခေါ်) ဗိုလ်လရောင်သည် ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင် တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ၁၉၁၁ မေ ၂၈ (၁၂၇၅ ခုနှစ် နယုန်လဆန်း ၁-ရက်နေ့) တွင် ဦးသာဒွါး ဒေါ်သင် တို့မှ ဖွားမြင်၍ မွေးချင်း ၉ ဦးအနက်မှ ပဉ္စမမြောက်ဖြစ်သည်။ မင်းဘူး အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းတွင် ၁၀တန်း အထိပညာသင်ကြား၍ အသက် ၁၇ နှစ် အရွယ်တွင် သက်ပန်းဆရာတော် ၏ ဂျီစီဘီအေ သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။
နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုအစ
၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် တို့ဗမာအစည်းအရုံး ဌာနချုပ် ခေါင်းဆောင်များဖြစ်ကြသော သခင်ထွန်းအုပ်၊ သခင်လေးမောင်၊ သခင်ဗစိန် တို့ စည်းရုံးရေးအတွက် မင်းဘူးမြို့သို့ရောက်လာရာ ၁၀တန်းကျောင်းသား မောင်ဗဂျမ်းသည် တို့ဗမာအစည်းအရုံး ၏ ဝါဒ နှင် သဘောတရား တို့ကို များစွာသဘောကျ နှစ်ခြိုက်၍ အသင်းဝင်ခဲ့ရာမှ သခင်ဗဂျမ်းဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၃၃ တွင် မင်းဘူးမြို့၌ တို့ဗမာအစည်းအရုံးခွဲ ကို တည်ထောင်ရာ မြို့နယ်စည်းရုံးရေး ခေါင်းဆောင်တစ်ဦး အဖြစ်တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ကျောင်းနေဘက် သူငယ်ချင်းများဖြစ်ကြသော သခင်မင်းကျောက်၊ သခင်ထွန်းအောင်၊ သခင်ကြောင်ရွှေ တို့နှင့် လက်တွဲဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင် ဖြစ်လာခြင်း
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် နီး၍ တို့ဗမာအစည်းအရုံးက အင်္ဂလိပ်အခက်-ဗမာ့အချက် ဟူသော ကြွေးကြော်သံဖြင့် လှုံ့ဆော်သောအခါ သခင်ဗဂျမ်း တို့ကလည်း အရေးတော်ပုံ ပေါ်လာလျှင် တော်လှန်ရန် အသင့်ဖြစ်နေခဲ့သည်။ သခင်အောင်ဆန်း ဂျပန်သို့ ရောက်သွားပြီဟု ကြားသောအခါ သခင်ဗဂျမ်းသည် ရန်ကုန်သို့ ဆင်းပြီး နဂါးနီ သခင်ထွန်းရွှေ၊ သခင်ဗဟိန်း စသည့် ဌာနချုပ် ခေါင်းဆောင်များနှင့် အတူ မြေအောက်တော်လှန်ရေး လုပ်ငန်းများ ဆောက်ရွက်ခဲ့သည်။ အစည်းအရုံးတာဝန်ဖြင့် ဒေးဒရဲ ရောက်နေစဉ် ဌာနချုပ်မှ ဂျပန်သို့စစ်ပညာ သင်သွားရန် ပြန်ခေါ်ခဲ့သည်။ သို့ဖြင့် ရဲဘော်သုံးကျိပ် ပထမ အသုတ် တွင်ပါဝင်ခဲ့လေသည်။
ဘဝနိဂုံး
၁၉၆၉-ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ(၉)ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ နှလုံးရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သည်။
အလယ်ရွာ၊ အလယ် (ခ) အလယ်ကုန်း
အလယ်ရွာ၊ အလယ် (ခ) အလယ်ကုန်း
ဘဝသစ်ရွာ၊ စပါယ်ကုန်း
ဘဝသစ်ရွာ၊ စပါယ်ကုန်း
စစ်တလင်းရွာ၊ မုဆိုးကွင်း
စစ်တလင်းရွာ၊ မုဆိုးကွင်း
တောင်အင်းရွာ၊ စဉ့်ကူးမြို့နယ်
တောင်အင်းရွာ (Taunginn)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ စဉ့်ကူးမြို့နယ်၊ တောင်အင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၂၃၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တောင်အင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၃၁ ဦး၊ မ ၁၁၁၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၄၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စဉ့်ကူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကောသလ္လ
ရန်ကုန်တိုင်း ကွမ်းခြံကုန်းမြို့ မြောက်ပိုင်း ဝါးဘလောက်သောက် ရွာ၌ ခမည်းတော် ကျောင်းဆရာ ပွဲစားကြီး ဦးထွန်းအေး၊ မယ်တော် ဒေါ်နှစ် တို့က ၁၉၁၉ ခု ဖေဖော်ဝါရီ ၁၇ ရက် (၁၂၈ဝ ပြည့်နှစ် တပို့တွဲ လပြည့်ကျော် ၃ ရက်) တနင်္လာနေ့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ မွေးချင်း ခြောက်ဦးတွင် အထွေးဆုံး သား ဖြစ်၍ အမည် မောင်ကြီးမောင် ခေါ်တွင်သည်။
၁၉၂၉ တွင် ရန်ကုန်၊ ပုဇွန်တောင် ရွှေကျင်ကျောင်း ဆရာတော်ကြီးထံတွင် ရှင်သာမဏေပြုသည်။ ဘွဲ့အမည် ရှင်ကောသလ္လဖြစ်သည်။ ၁၉၃၈ တွင် သထုံမြို့ အဂ္ဂမဟာ ပဏ္ဍိတ ဓမ္မ မေဒနီ ဆရာတော်ကြီး ကို ဥပဇ္ဈာယ် ပြု၍ ရဟန်း အဖြစ်သို့ ရောက်ခဲ့သည်။
အစိုးရ ပထမပြန် စာမေးပွဲ ပထမငယ်တန်း (၁၉၃၆)၊ ပထမလတ်တန်း (၁၉၃၇) နှင့် သထုံမြို့ သုဝဏ္ဏဘူမိ ပရိယတ္တိ အသင်းကြီး၏ မဟာဝေယျာကရဏိကတန်း (၁၉၃၇)၊ ဝိနယဓရတန်း (၁၉၃၈)၊ အာဘိဓမ္မိကတန်း (၁၉၃၉) တို့ကို အောင်မြင်၍ ဒုတိယ စာချ တံဆိပ်ကို ခံယူ ခဲ့ရသည်။ ရန်ကုန် မဟာအောင်မြေ ဘုံစံ ပါဠိ တက္ကသိုလ်မှ ပထမကြီးတန်းကို ဖြေဆို အောင်မြင် ခဲ့သည်။ ၁၉၅၉ တွင် သာသနာ့ဓဇ ဓမ္မာစရိယ ဘွဲ့တံဆိပ် ရရှိ ခဲ့သည်။
ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒ ဘာသာတွဲဖြင့် တက္ကသိုလ် ဝင်တန်း (၁၉၅ဝ)၊ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်မှ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ (၁၉၅၇)၊ လန်ဒန် တက္ကသိုလ်မှ ဝိဇ္ဇာ ဂုဏ်ထူးဘွဲ့ (၁၉၆၃) တို့ကို ရရှိ အောင်မြင် ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဘာသာ၊ စာပေ၌ ဝါသနာ ထုံသည့် အားလျော်စွာ အရိယသမဂ္ဂ အသင်းတိုက်တွင် ဟင်ဒီ ဘာသာကို လည်းကောင်း၊ ဒီအင်န်ဂျီ ဂျပန် တက္ကသိုလ်၏ ပထမနှစ် စာမေးပွဲ အောင်သည်ထိ ဂျပန် စာကို လည်းကောင်း၊ အရှင် အာဒိစ္စဝံသ ကျောင်း၌ အင်္ဂလိပ် စာကို လည်းကောင်း၊ သီရိလင်္ကာ နိုင်ငံ အာနန္ဒာ ကောလိပ်နှင့် ပင်ဘရုတ် အကယ်ဒမီ တို့၌ အင်္ဂလိပ် ဘာသာကို ၁၉၄၇ - ၄၉ ထိ သင်ယူ၍ လည်းကောင်း၊ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် အပြီး ရန်ကုန် ဘုရားကြီး တိုက်တွင် ပါဠိ အဋ္ဌကထာ ဋီကာနှင့် သက္ကတ တို့ကို လည်းကောင်း ဆည်းပူးတော် မူခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၁၉၅၉ တွင် နိုင်ငံတော် ဗုဒ္ဓ သာသန အဖွဲ့၏ သာသနာပြု ခရီး အဖြစ် ဂျပန်၊ အမေရိကန်၊ အင်္ဂလန်၊ ပြင်သစ်၊ ဂျာမနီ၊ အီတလီ နိုင်ငံ များသို့ ကြွရောက်တော် မူခဲ့ ရသည်။
ဘဝနိဂုံး
၁၉၇၈ ခုနှစ် မေလ ၁၉ ရက် (၁၃၄ဝ ပြည့်နှစ် ကဆုန်လဆန်း ၁၃ ရက်) သောကြာနေ့ ညဥ့် ၉း၃ဝ နာရီတွင် ဘဝ နတ်ထံ ပျံလွန်တော် မူခဲ့သည်။
ဝမ်ကပ်ရွာ၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်
ဝမ်ကပ်ရွာ (Wankat)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ လွယ်လုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၁၈၉၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လွယ်လုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၅၉ ဦး၊ မ ၁၇၈၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၄၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျိုင်းတုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လဲချားမြို့နယ်
လဲချားမြို့နယ်သည် ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း လွိုင်လင်ခရိုင်တွင် ပါဝင်သောမြို့နယ်များအနက် တစ်ခုဖြစ်၍ ၁၅၅၉ စတုရန်းမိုင်ခန့် ကျယ်ဝန်းသည်။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အမြင့် ၃၁၈၆ ပေ (၉၇၁ မီတာ) တွင် တည်ရှိသည်။ လဲချားမြို့နယ်၏ နယ်နိမိတ်မှာ မြောက်ဘက်တွင် မိုင်းကိုင်မြို့နယ်နှင့် မိုင်းနောင်မြို့၊ အရှေ့ဘက်တွင် ကျိုင်းခမ်းနယ်နှင့် မိုးနဲမြို့နယ်၊ တောင်ဘက်တွင် မိုးနဲမြို့နယ်၊ မိုင်းဆတ်မြို့နယ်နှင့် မိုင်းပွန်နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် ဟိုပုံးမြို့နယ်နှင့် ရပ်စောက်မြို့တို့ အသီးသီးရှိကြသည်။ လဲချားမြို့နယ်တွင် ကျေးရွာပေါင်း ၆၅၁ ရွာရှိ၍လူနေအိမ်ခြေပေါင်း ၆၇၆၄ အိမ်ရှိပြီးလျှင် ၁၉၃၈ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၃၆၃၁၉ ယောက်ရှိသည်။ လဲချားမြို့သည် လဲချားမြို့နယ်၏ မြို့ပိုင်စိုက်ရာမြို့ဖြစ်၍ လွိုင်လင်- သီပေါသွား လမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ လွိုင်လင်မှ မြောက်ဘက်သို့ ၃၈ မိုင်ဝေးကွာသည်။
စော်ဘွားများ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာစွန့်လွှတ်ပြီးနောက် ရှမ်းပြည်တွင် ပြည်မကဲ့သို့ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို တီထွင်လိုက်သည့်အခါ တိုင်း၊ ခရိုင်၊ ခိုရိုင်ခွဲ၊ မြို့နယ်ဟူ၍ သတ်မှတ်ကာ တိုင်းမင်းကြီး၊ ခရိုင်ဝန်၊ နယ်ပိုင်၊ မြို့ပိုင် စသည်ဖြင့် အုပ်ချုပ် သွားလေသည်။ လဲချားမြို့နယ်သည် ယခုအခါ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လွိုင်လင်ခရိုင်ခွဲ တွင်ပါဝင်သောမြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်လာ၍ ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်တွင် လူဦးရေ ၄၄ဝဝဝ ရှိသည်။
လဲချားမြို့နယ်၏ ကိုးပုံ ခုနစ်ပုံခန့်သည် မြေပြန့်များဖြစ်၍ စပါးများ စိုက်ပျိုးကြသည်။ မြို့နယ်၏ အနောက်တောင်ဘက် တောင်တန်းများရှိရာဒေသတွင် တောင်သူများနေထိုင်၍ တောင်ယာလုပ်ကိုင်စားသောက်ကြသည်။ စပါးကို အများအပြားစိုက်ကြသည်။ စပါးအပြင် တောင်သူရွာများတွင် ကြံ၊ လိမ္မော်နှင့် သနပ်ဖက်များကိုလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်။ နယ်မှထွက်သော သနပ်ဖက်နှင့် လိမ္မော်သီးများကို ပြည်မသို့ တင်ပို့ရောင်းချ၍ ပြည်မမှ ဆား၊ ငပိ၊ ကွမ်းသီး၊ ချည်ထည်များနှင့် အဝတ်အထည်များ ဝယ်ယူလာကြသည်။ လဲချားမြို့နယ်သည် ထိုနယ်မှ ထွက်သော သံနှင့် ယွန်းထည်ပစ္စည်းများကြောင့် ထင်ရှား၏။ သံရိုင်းများကို အနောက်ဘက် တောင်တန်းများ၌တူးဖော်ရရှိ၍ ထိုနေရာမှာပင် သံရေကျိုးခြင်းကိစ္စကို ပြုလုပ်ပြီးလျှင် သံထည်ပစ္စည်းများ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ထိုသံထည်ပစ္စည်းများကို ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတစ်လျှောက် ရောင်းချကြသည်။ ကွမ်းအစ်၊ ရေခွက် စသောယွန်းထည် ပစ္စည်းများကိုလည်း ရောင်းချကြသည်။
လကာသတီရွာ
လကာသတီရွာ
မောင်ဂုန်ရွာ၊ ချီဖွေမြို့နယ်
မောင်ဂုန်ရွာ(Mawnggong)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ချီဖွေမြို့နယ်၊ မောင်ဂုန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၃၃၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မောင်ဂုန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၆ ဦး၊ မ ၁၁၂ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၂၈ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ချီဖွေမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရိုးကူးရွာ၊ မုဆိုးကွင်း
ရိုးကူးရွာ၊ မုဆိုးကွင်း
ပျူ
ပျူ (သို့) ပျူလူမျိုး များ သည် တိဘက်-ဗမာအနွယ်ဝင်များထဲမှ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့အစောဆုံးရောက်ရှိအခြေချခဲ့သည့်လူမျိုးများအနက်မှ အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု မှန်းဆရသည်။ အသားရောင်ပေါ်မူတည်၍ လူမျိုးခွဲခြားသောစနစ်အရ ပျူတို့သည် မွန်ဂိုလွိုက်ခေါ် အသားဝါမျိုးနွယ်အုပ်စုတွင်ပါဝင်သည်။
ဧရာဝတီမြစ်ရိုးအနောက်ဘက်တစ်လျှောက် မြို့ပြနိုင်ငံများထူထောင်ကာနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၄ရာစုနှင့် ၅ ရာစုများတွင် ပျူတို့အထွတ်အထိပ်ရောက်ချိန်ဖြစ်ပြီး သရေခေတ္တရာ ၊ဗိဿနိုး နှင့် ဟန်လင်းမြို့များကိုထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ နောင် ၈ရာစုအစောပိုင်လောက်တွင် နန်ကျောက် တို့၏ရန်စစ်ကို ခံရကာအင်အားနည်းသွားရပြီး မျိုးတူ ဗမာအပါအဝင် ကျန် ချင်း၊ကရင်၊ ပအိုဝ်း အစရှိသည့် လူမျိုးအုပ်စုကြီးများအတွင်း ရောနှောပျောက်ကွယ်သွားရသည်။
အမည်အခေါ်အဝေါ်
အေဒီလေးရာစုခန့်တွင် တရုတ်ပြည်၌ ချူကျူရေးသော ဟွာယန်ကောကျိ(The History of The State of Hua-Yang) တွင် ဖျောက် (သို့) ဖျောင်း ဟုခေါ်သော ပျူလူမျိုးများကို စတင်ရေးခဲ့သည်ဟုယူဆကြောင်း၊ ပျူကို တရုတ်တို့က ဖျောက်ဟုခေါ်၍ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်က ထုလော်ကျူဟု ခေါ်တွင်ကာ ဂျာဗားအမျိုးသားတို့က တုလီချူ ဟု ခေါ်ဆိုကြောင်း ဒေါက်တာသန်းထွန်းမှ သုံးသပ်သည်။
မြန်မာ-တရုတ်သမိုင်းပညာရပ်သုတေသီ နှင့် မြန်မာ့သမိုင်းကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သော ဦးရည်စိန်မှ ယခုလို သုံးသပ်ထား၏။ ခရစ်နှစ်သုံးရာစုနောက်ပိုင်းနှင့် လေးရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ပျူတို့တည်နေရာကို အတိအကျမှတ်တမ်းတင်ထားသော ရှေးတရုတ်မှတ်တမ်း လေးကျမ်းရှိ၏။ ထိုကျမ်းများသည်
ယခုအခါ ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း တစ်ခုပင်ကျန်ရှိ၍ အခြားသုံးကျမ်းမှာ ပျောက်ဆုံးနေပြီဖြစ်သည်။ သမိုင်းကျမ်းများအချို့နှင့် ရှေးဟောင်းစွယ်စုံကျမ်းများတွင် ကောက်နှုတ်ချက်အတိုအထွာများကိုတွေ့ရှိထားခြင်းကြောင့် ထိုကျမ်းများသည် လွန်ခဲ့သောအခါ၌ ရှိခဲ့ကြောင်းကို သိနိုင်သည်။
ဤကျမ်းသုံးကျမ်းများအနက် ပျူတို့ဒေသအမည်ကို ထူးခြားစွာဖော်ပြထားသောကျမ်းသည် ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း ဖြစ်၏။ သမိုင်းပညာရှင်ဖေယင်း (Fei Yin) သည်” သုံးပြည်ထောင်ခေတ်သမိုင်း (The Annals of The Epoch of The Three Kingdoms - AD 220-80) ကိုမှတ်စုပေးခဲ့သည်။ မှတ်စုထည့်သွင်းပြီးစီးသည့်နှစ်သည် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်၌ ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း သည်ထင်ရှားသောကျမ်းတကျမ်း ဖြစ်နေသေး၍ မပျောက်ဆုံးသေးကြောင်းသိသာသည်။ ဖေယင်းသည် သုံးပြည်ထောင်ခေတ်သမိုင်းမှ ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်း ၏အဆုံး ဝေ့ပြည်ထောင်အကျဉ်း ၌ အနောက်ဘက်မျိုးနွယ်စုအခန်းကို ထုတ်နှုတ်၍ မှတ်စုသွင်းပေးခဲ့သည်။
Section of the His Jung (Xi Rong) in the Wei Lueh (Wei Lue) ၌ "ရှေးတရုတ်နိုင်ငံ (စိန့်တိုင်း) အနောက်ဘက်တခွင်ရှိ နိုင်ငံများအကြောင်းဖြစ်သည်။ ထိုနိုင်ငံများအကြောင်းများထဲ၌ ဖန်းယွယ့် (P'an-Yueh) နိုင်ငံရှိ၏။ ထီးယဲန်ကျူနိုင်ငံ (T 'ien Chu or Tian Zhu Kingdom) ၏အရှေ့တောင်ဘက်လီပေါင်း သုံးလေးငါးထောင်အကွာတွင်တည်ရှိသည်။ ယီပု (I-Pu orYi Bu) နှင့်နီးကပ်၏။ ထိုဒေသ (ဖန်ယွယ့်နိုင်ငံ) မှလူတို့သည် အရပ်ပု၍ စိန့်တိုင်းသားတို့နှင့်တူညီသည်။ ရှူနယ် (Shu State) မှကုန်သည်များသည် ထိုဒေသသို့ရောက်ခဲ့နိုင်သည်။" ဟုထူးထူးခြားခြားဖော်ပြထားသည်ကိုတွေ့ရသည်။
ထီး-ယဲန်ကျူ (Ti 'en Chu or Tian Zhu) ဟူသည် ဟိန္ဒူကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်၏။ ထိုတရုတ်စာလုံးနှစ်လုံး၏ ရှေးဟောင်းအသံထွက်သည် Hindu နှင့်ခပ်ဆင်ဆင်ဖြစ်သည်။ ယခုအိန္ဒိယနိုင်ငံကိုဆိုလိုသည်။ ယီပုမှာ ယူနန်နယ်ကို ဆိုလိုသည်။ ဤနည်းအားဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ယူနန်နှင့် နီးကပ်သည့် ဖန်းယွယ့်သည် ရှေးဟောင်းမြန်မာ သို့ ပျူနိုင်ငံ ဖြစ်သည်မှာထင်ရှား၏။ ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း၌ ပါသောစာပိုဒ်တွင် ဖန်ယွယ့် နိုင်ငံကို ဖန်ယွယ့်ဝမ်(င်) ဟူ၍လည်း ခေါ်၏။ ဟန့်ယိုယ့်မော်(င်) ဟူသည် ဟန့်လွယ့်မင်း ဟုအနက်ရှိ၏။ သို့ရာတွင်ဤသို့အနက်အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူခြင်းသည်အဖြေမှန်မရနိုင်ချေ။ 'ဟန့်' ဟူသောစာလုံးသည် 'ဖျောင်း' (P'iao)(ပျူ) ဟူသောစာလုံးနှင့် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်သဖြင့် စာမူအဆင့်ဆင့်ရေးကူးရာ၌ မှားယွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ခရစ်နှစ်လေးရာစုအလယ်တွင် ပြုစုပြီးစီးသော ဟွာယန်ဒေသသမိုင်းတွင် ‘ဖျောက်ယွယ့်” ဟုရေးသည်။ ဖျောင်းယွယ့် သို့မဟုတ် ဖျောက်ယွယ့် သည် ပျူဝတ် ကိုအသံလှယ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။
စာပေနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု
ပျူလူမျိုးသည် ကိုယ်ပိုင်ပျူစာပေကိုတီထွင်ခဲ့သည်။ ထိုစာပေများကို ကျောက်စာအဖြစ် ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထိုကျောက်စာများမှ အချို့သော ကျောက်စာများသည် ပျူလူမျိုးတို့၏ ကုသိုလ်ကောင်းမှုပြုရာတွင် မှတ်တမ်းအဖြစ် ရေထိုးခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ပျူလူမျိုးတို့၏ အကြီးမားဆုံး သမိုင်အထောက်အထားမှာ ဘော်ဘော်ကြီးဘုရားဖြစ်သည်။ ပျူဘာသာဖြင့် နောက်ဆုံးတွေ့ရသည် ကျောက်စာမှာ ရာဇကုမာရ် ရေးထိုးသည့် မြစေတီကျောက်စာ ဖြစ်သည်။
ရှေးဟောင်း ပျူမြို့တော်
သရေခေတ္တရာ မြို့ဟောင်းသည် ပြည်မြို့အရှေ့တောင်ဘက် ငါးမိုင်အကွာတွင်ရှိသည်။ အုတ်မြို့ရိုးကိုကျုံးပတ်လည် ဝိုင်းထားသည်။ စက်ဝိုင်းပုံမကျတကျဖြစ်ပြီးတောင် မြောက်နှစ်မိုင်ခွဲ၊ အရှေ့အနောက်နှစ်မိုင်ခန့်ကျယ်ဝန်းသည်။ ပြည်ပေါက်ခေါင်းသွားကားလမ်းကို မြောက်ဘက်မြို့ရိုးပေါ်မှ ဖြတ်လျက်တည်ဆောက်ထားသည်။ မှော်ဇာဘူတာသည်မြို့ဟောင်း၏ ဗဟိုနေရာအရှေ့မြောက်ဘက်ယွန်းယွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ပျူခေတ်ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံများနေရာအနှံတွေ့မြင်နိုင်သည်။ မြို့ရိုးအလယ်ဗဟိုတွင် နန်းတော်ကုန်းနေရာရှိသည်။ စတုဂံအုတ်ရိုး ကာရံထားသည်။ တောင်ဘက်မြို့ရိုးအပြင်ဘက်၌ အရှေ့ပျူတိုက်၊ အနောက်ပျူတိုက်နှင့် ဗိဿနိုး သင်္ချိုင်းကျန်ရှိသေးသည်။
အနုပညာနှင့်ယဉ်ကျေးမှု
ပျူတို့သည် အမျိုးမျိုးသော ဂီတတူရိယာမျိုးစုံတို့ကို တီထွင်ထားခဲ့သည်။ ပျူလူမျိုးဂီတအနုပညာရှင် တစ်ဖွဲ့သည် အေဒီ ၈၀၂ တွင် တရုတ်ဧကရာဇ်မင်း၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။
ပျူလက်ရာများဟု ထင်ရဖွယ်ရှိသော ရုပ်တုများ၌ အမျိုးသားများသည် အပေါ်ပိုင်းတွင် အဝတ်အစားဆင်မြန်းခြင်းမရှိဘဲ ခန္ဓာကိုယ်အောက်ပိုင်းတွင် ချည်စဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည်။ ရှေးဟောင်း တရုတ်ထန်ရာဇဝင်တွင် အမျိုးသားမျာသည် ပန်းရောင်ရှိသော ဖျဉ်အစတစ်ခုကို ခေါင်း၌ပေါင်းထား၍ ပန်းနှင့် ငှက်တောင်တို့ကို စိုက်ထားကြောင်း၊ အမျိုးသမီးများမှာ ယနေ့ဗမာအမျိုးသမီးများနည်းတူ ပန်းရောင်ပုဝါရှည်ကို လက်တွင်စုံချ၍ ယပ်တောင်တစ်ချောင်းအားကိုင်ထားသည်၊ ကျောက်ဖြင့်လုပ်သော လက်ကောက်၊ ပုတီးစသည်တို့ကိုနှစ်သက်သည်၊ အိမ်ထောင်သယ်အမျိုးသမီးသည် ခေါင်းတွင် သျှောင်ထုံးထားသည်ဟု ဖော်ပြထား၏။
ရည်ညွှန်းကိုးကား
Pyu city-states
င/အင်းရွာ၊ င/အင်း
င/အင်းရွာ၊ င/အင်း
ဝမ်ပန်ခါးရွာ၊ မိုင်းရှူးမြို့နယ်
ဝမ်ပန်ခါးရွာ (Wanpanghkar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းရှူးမြို့နယ်၊ ဟွေဟေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၈၇၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟွေဟေးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၆၀ ဦး၊ မ ၉၇၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၃၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရှူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ငပိချောင်းကလေးရွာ၊ စပါယ်ကုန်း
ငပိချောင်းကလေးရွာ၊ စပါယ်ကုန်း