cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်
၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲ
၂၀၁၅ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၌ သောင်ပြို ကမ်းပြို အနိုင်ရရှိခဲ့ပြီး အစိုးရအာဏာကို ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ် NLD ပါတီဟာ ၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲမှာ ပြည်ထောင်စု အဆင့် အမျိုးသားလွှတ်တော်နဲ့ ပြည်သူ့ လွှတ်တော် နေရာတွေမှာ ၈၀% အနိုင်ရရှိခဲ့ပါတယ်။
ပါတီ၏ လှုပ်ရှားမှုများ
အခမဲ့ ဆေးခန်းများ၊ အဖွဲ့ချုပ်သွေးလှူလူငယ်ကွန်ယက်လည်း ရှိသည်။ ပညာရေး လုပ်ငန်းဆိုင်ရာများတွင်၊ ဒီချုပ်မှ စာကြည့်တိုက်များ၊ အခမဲ့ စာသင်ကျောင်းများ၊ နည်းပညာ သင်တန်းပို့ချချက်များကို ဆောက်တည် ဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။ အသက်မွေးဝမ်းပညာရပ်ဆိုင်ရာ ကျောင်းများ၊ ဘာသာစကားကျောင်းများကို ဖွင့်လှစ်သင်ကြားပေးမှုများ ရှိသည်။
ပြည်တွင်းဆက်ဆံရေး
၂၀၁၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၈ ရက်တွင်၊ ခေါင်းဆောင်များ အကြား ဆွေးနွေးမှုများ ထပ်ရှိလာပြီးနောက်ပိုင်း၊ ပါတီမှ ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲ ၄၈ နေရာကို ဝင်ရောက်ပြိုင်နိုင်ရန်၊ ပါတီအား တရားဝင်ဖြစ်စေရန် ပြန်လည် လျောက်ထားမည်ဟုဆိုခဲ့သည်။ ထိုဆုံးဖြတ်ချက်ချပြီးနောက်ပိုင်းတွင်၊ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်မှ အမေရိကန် သမ္မတ ဘာရက် အိုဘားမား နှင့် တယ်လီဖုန်းဖြင့် စကားပြောခဲ့ပြီး၊ အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဟီလာရီ ကလင်တန် မြန်မာနိုင်ငံသို့ လာရောက်လည်ပါတ်မည်ဟုဆိုခဲ့ပြီး၊ နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် လည်ပါတ်ခြင်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဥရောပ သမဂ္ဂ လက်ထောက်သမ္မတ ကက်သရင်းအက်ရှ်တွန် Catherine Ashton မှလည်း လွတ်လပ်သည့် ရွေးကောက်ပွဲကြီး ဖြစ်လာနိုင်ခြင်းကို ကြိုဆိုခဲ့ပြီး၊ အီးယူမှ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ထားသည့် ပေါ်လစီများအား ပြန်လည်သုံးသပ်သွားမည်ဟုဆိုသည်။
၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် နှင့် တက်ရောက်လာသည့် အစိုးရအကြား ဆွေးနွေးမှုများရှိခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်း၊ အစိုးရမှ တောင်းဆိုမှုများကို လိုက်လျောလာခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာလတွင် နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသား တချို့ကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ဖြင့် လွှတ်ပေးခဲ့ပြီး၊ ကုန်သွယ်ရေး အသင်းများ ထူထောင်ခွင့် ပေးခဲ့သည်။
ကုလသမဂ္ဂ
၁၉၉၀ မှ စ၍ ကုလသမဂ္ဂ ကိုယ်စားလှယ် ၈ ယောက်၏ တာဝန်မှာ  မြန်မာ့ဒီမိုကရေစီ လှုပ်ရှားသူများ နှင့် စစ်အစိုးရအကြား နိုင်ငံရေးပြဿနာများ ပြေလည်တိုးတက်မှုများရှိစေရန် နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဖြစ်အပျက်များကို လေ့လာရန်ဖြစ်သည်။ ကုလသမဂ္ဂ ကိုယ်စားလှယ်နှင့် သတင်းပို့သူများသည် ၄၇ ကြိမ်တိုင်အောင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ကုလသမဂ္ဂ၏ ရာထူး အကြီးဆုံး အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးသည်လည်း နှစ်ကြိမ်တိုင်အောင် ရောက်ရှိခဲ့သည်။
စစ်အစိုးရသည် ကုလသမဂ္ဂမှ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် ခေါင်းဆောင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် တွေ့စုံခွင့်တောင်းခြင်းများကို ပယ်ချခဲ့ခြင်း မကြာခဏဖြစ်ခဲ့သည်။
အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဒီမိုကရေစီစနစ် ထွန်းကားစေရန် အားပေးတိုက်တွန်းမှုများ အမြဲပြုလုပ်ပေးခဲ့သည်။ ငွေကြေးဖြင့်ဖြစ်စေ၊ စီးပွားရေးပိတ်ဆို့မှုဖြင့်ဖြစ်စေ၊ သံတမန်ဆက်သွယ်ရေးဖြင့်ဖြစ်စေ နည်းမျိုးစုံနှင့် ဒီမိုကရေစီ လမ်းကြောင်း ပွင့်လင်းစေရန် တွန်းအားပေးခဲ့သည်။ အမေရိကန်အစိုးရသည် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်အား အမြဲထောက်ခံပေးလျက်ရှိသည့် နိုင်ငံတစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။
တရုတ်ပြည်သူ့ သမ္မတနိုင်ငံ
၁၉၉၀ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲအပြီးတွင် ထိုစဉ်က တရုတ်သံအမတ်ကြီး Cheng Ruisheng သည် NLD ရုံးချုပ်ကို ဂုဏ်ပြုခဲ့သည့် ပထမဆုံး သံတမန်ဖြစ်ခဲ့သည်။ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ အုပ်ချုပ်သူများသည် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် လှုပ်ရှားမှုများကို အားပေးခြင်းမျိုး မရှိခဲ့ဘဲ၊ စစ်အစိုးရနှင့် ၂၀၁၁ အစိုးရသစ်နှင့်ဆက်ဆံမှုများသာ သမိုင်းတလျှောက်တွင် ရှိခဲ့သည်။ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ ကွန်မြူနစ်ပါတီ ဗဟို ကော်မီတီ၏ နိုင်ငံရေးဗျူရိုအဖွဲ့ဝင် ဝမ်ဂမ်း Wang Gang ခေါင်းဆောင်သည့်အဖွဲ့ မြန်မာနိုင်ငံကို ရောက်ရှိလာခဲ့ရာတွင် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်နှင့် တွေ့ဆုံခြင်းမရှိခဲ့ပေ။
၂၀၁၄ ဧပြီလတွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၊ တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ ဗဟိုကော်မတီ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးဌာန၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်၏ ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်အဖွဲ့ဝင်များသည် လေ့လာရေးခရီး သွားရောက်ခဲ့ကြသည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်မှစ၍ ပါတီ ထိပ်တန်းပုဂ္ဂိုလ်များ၊ လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် များနှင့် လူငယ်အဖွဲ့ဝင် များ အပါအဝင် NLD အဖွဲ့ဝင် ၁၀၀ ကျော် တရုတ်နိုင်ငံသို့ သွားရောက် လည်ပတ်ခဲ့ကြသည်။ ခရီးစဉ် တလျှောက်တွင် မြန်မာကိုယ်စားလှယ်များက တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ (CPC) ၏ ခေါင်းဆောင်မှုပုံစံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးများကို လေ့လာကြသည်။ ရိုဟင်ဂျာအရေးနှင့် ပတ်သက်၍ မြန်မာအစိုးရနှင့် အနောက်နိုင်ငံများ ဆက်ဆံရေး တင်းမာမှုများ တိုးပွားလာနေချိန်တွင် တရုတ်နိုင်ငံက NLD နှင့် အပြုသဘောဆောင်သော ဆက်ဆံရေးတခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
၂၀၂၁ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း
၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲအား မဲဆန္ဒနယ်ပေါင်း ၁၁၁၇ နယ်တွင် ပြုလုပ်ခဲ့ရာတွင် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်က မဲဆန္ဒနယ် ၉၂၀ (၈၂.၄%) တွင် အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း မဲစာရင်းမှားယွင်းသည်ဟု အကြောင်းပြကာ တပ်မတော်က ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်ကို အသိအမှတ်မပြုဘဲ အာဏာသိမ်းယူခဲ့ပြီး ပါတီခေါင်းဆောင်များနဲ့ ပါတီဝင်အများအပြားကို ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်၏ လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုမှတ်တမ်းများကောက်ယူရေးအဖွဲ့၏ ၂၀၂၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၃၁ ရက်နေ့အထိ မှတ်တမ်းများအရ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ၉၀ အပါအဝင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသူ ပါတီဝင် ၁၁၆၉ ဦး ရှိခဲ့ပြီး ဖမ်းဆီးထားစဉ်ကာလအတွင် ကွယ်လွန်သူ ၆၇ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ပါတီရုံးများအား ဝင်ရောက်ကျူးကျော်မှု ၁၂၀ ကြိမ်နှင့် ပါတီဝင် ၂၇၄ ဦးတို့၏ နေအိမ်ပိုင်ဆိုင်မှုများ ချိတ်ပိတ်သိမ်းဆည်းခံခဲ့ရသည်။
စစ်စလီငယ်
စစ္စလီ ရေဝမ်းဘဲ (Lesser Whistling Duck) အား အိန္ဒိယစစ္စလီဘဲ၊ စစ္စလီငယ် ဟုလည်း ခေါ်လေ့ရှိသည်။ စစ္စလီ ရေဝမ်းဘဲသည် စစ္စလီ မျိုးစိတ်ဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယကျွန်းဆွယ်နှင့် အရှေ့တောင်အာရှတို့တွင် ပေါက်ဖွားသော ဒေသရင်း ငှက် မျိုးစိတ်ဖြစ်လေသည်။
စစ္စလီဘဲများသည် ညအချိန်တွင် အစာရှာသည့် ငှက်များဖြစ်ကြသဖြင့် နေ့ခင်းဘက်တွင် ယင်းတို့အား ရေကန်များနှင့် စိုစွတ်သော လယ်ကွင်းများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ စစ္စလီဘဲများမှာ သစ်ပင်ပေါ်တွင်လည်း ကောင်းစွာ ရပ်နိုင်သွားလာနိုင်သောကြောင့် တခါတရံ သစ်ပင်၏အပေါက်တွင် ၎င်းတို့၏ အသိုက်ကို ဆောက်လေ့ရှိသည်။  left|thumb| အတောင်ပံ၏ အပြင်ဘက် ပုံသဏ္ဌာန်သည် ပျံသန်းရာတွင် လေချွန်သံထွက်လာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်သည်။စစ္စလီ မျိုးစုဝင်ဖြစ်သည့် အတိုင်းပင် ပျံသန်းရာတွင် ၎င်း၏လည်ပင်ရှည်ကြီးနှင့် ကျယ်လောင်သော လေချွန်သကဲ့သို့ အသံနှစ်ချက်ဆင့်ထုတ်ပြီး ၎င်း၏ကျယ်ပြန့်သည့် အတောင်များကိုလည်း ကောင်းမွန်ထင်ရှားစွာ မြင်ရသည်။
စစ္စလီ ရေဝမ်းဘဲ၏ ထူးခြားချက်မှာ ဘဲမြီးပိုင်းတွင် နို့နှစ်ရောင်ရှိသော ထင်ရှားသည့် ဖင်မြီးပါရှိ၍ ထိုအချက်သည် ၎င်းနှင့်မျိုးတူဖြစ်သည့် စစ္စလီကြီးနှင့် ကွဲပြားသွားစေသည်။
ကျွဲတပ်ရွာသစ်ရွာ၊ ချောက်မြို့နယ်
ကျွဲတပ်ရွာသစ်ရွာ (Kywetatywarthit)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ချောက်မြို့နယ်၊ ကျွဲတပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၅၂၇၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျွဲတပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၃၈ ဦး၊ မ ၉၆၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၀၆ ဦးနေထိုင်သည်။
စစ်စလီငယ်
(Whistling, ဝှစ်စလင်း) ဟူသည့် အင်္ဂလိပ် အမည်နှင့် မြန်မာအမည် စစ်စလီ တို့သည့် ဆက်စပ်မှုရှိနိုင်သည်။
ကျွဲတပ်ရွာသစ်ရွာ၊ ချောက်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ချောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စစ်စလီငယ်
thumb|ဘဲပေါက်လေးများ၏ အရောင်သည် ဖြူမည်း စင်းကျားဖြစ်သည်။|left left|thumb|ရေပြင်ပေါ်သို့ အုပ်လိုက် ဆင်းသက်လာသည့် စစ္စလီ ရေဝမ်းဘဲများ ([[ကာလကတ္တားမြို့|ကာလကတ္တား၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ)]] thumb|ပျံသန်းရာတွင် ထင်ထင်ရှားရှား မြင်ရသော တောင်ပံကျယ်ကြီးများ|left
ပြင်ပလင့်များ
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:စစ်စလီ ဘဲများ
ပျဉ်းချောင်းရွာ၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်
ပျဉ်းချောင်းရွာ (Pyinchaung)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်၊ ပျဉ်းချောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၂၄၈၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပျဉ်းချောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၉၀ ဦး၊ မ ၄၅၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၄၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ခပေါင်းရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်
ခပေါင်းရွာ (Khapaung)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်၊ ကံကလေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၉၀၉၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကံကလေးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၂၈ ဦး၊ မ ၁၈၄၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၃၇၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စိုးမြင့်၊ ဦး (ဒူးရင်းသီး)
စိုးမြင့်၊ ဦး (ဒူးရင်းသီး)
ဒူးရင်းသီး ဦးစိုးမြင့် (ခ) ဦးမောင်သိန်း၊ အသက် (၇၆) နှစ် အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မ မဏိဇောတဓရ၊ သီရိသုဓမ္မမဏိဇောတဓရ၊ သီဟသုဓမ္မမဏိဇောတဓရဘွဲ့တံဆိပ်တော်များနှင့် လူမှုထူးချွန်တံဆိပ်ရရှိသူ (၂-၅-၂၀၁၁ ရက်တွင် ကွယ်လွန်သည်။)
ပန်းဆိပ်ရွာ၊ တဇင်ရေကျော်
ပန်းဆိပ်ရွာ၊ တဇင်ရေကျော်
ကြပ်ခေါင်းရွာ၊ ပက်မခန်း
ကြပ်ခေါင်းရွာ၊ ပက်မခန်း
အိုးလန့်ရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝိုင်းမော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ယန်းပေါလ်ဆတ်
ယန်းပေါလ် ချားလ် အေမတ် ဆတ် (Jean-Paul Charles Aymard Sartre) (၁၉၀၅ ဇွန်လ ၂၁ရက် - ၁၉၈၀ ဧပြီလ ၁၅ ရက်) သည် ပြင်သစ်လူမျိုး ဖြစ်တည်မှုပဓာနဝါဒီ အတွေးအခေါ်ပညာရှင်၊ ပြဇာတ်ရေးဆရာ၊ ဇာတ်ညွှန်းရေးဆရာ၊ နိုင်ငံရေးသမား၊ အတ္ထုပ္ပတ္တိရေးသားသူ နှင့် စာပေဝေဖန်ရေးဆရာတစ်ဦးဖြစ်သည်။ သူသည် ၂၀ ရာစု ပြင်သစ်အတွေးအခေါ်ပညာနယ်ပယ်တွင် ဦးဆောင်ဦးရွက်ပြုသူတစ်ဦးဖြစ်ပြီး မာ့က်ခ်စ်ဝါဒကို အထူးပြုသည်။ ထို့အပြင် ဖြစ်တည်မှုပဓာနဝါဒ နှင့် ပတ်သက်သော စာပေနှင့် အတွေးအခေါ်ပညာတို့တွင် အရေးပါအရာရောက်သူတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ သူ၏လုပ်ဆောင်ချက်များသည် မာ့က်ခ်စ်ဝါဒအတွေးအခေါ်ပညာ၊ လူမှုဗေဒ၊ ဝေဖန်ရေးသီအိုရီနှင့် စာပေလေ့လာမှုပညာတို့တွင် လွှမ်းမိုးမှု ယခုတိုင် ရှိသည်။
နာမည်ကျော် အမျိုးသမီးရေးရာစာရေးဆရာ နှင့် လူမှုရေးသီအိုရီများ ဖော်ထုတ်ခဲ့သူ ဆိုင်မွန်ဒီဗူဗွားနှင့် နှစ်ကာလကြာမြင့်စွာ နေထိုင်ပေါင်းသင်းခဲ့သည်။ သူသည် ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် စာပေဆိုင်ရာ နိုဘယ်လ်ဆုကို ချီးမြှင့်ခြင်း ခံခဲ့ရသော်လည်း ရယူရန်ငြင်းဆိုခဲ့သည်။
သူ့အကြောင်း သူပြောခဲ့ဖူးသည့်အတိုင်းပင် သူသည် ဖားပြုပ်တကောင်နှင့်တူသည်။ သူ၏ လိင်မှုဆိုင်ရာ ဘဝသည် ၁၇ ရာစုအတွင်းက ဟာသဇာတ်ကွက်တကွက်ထက် ပို၍ နူးညံ့သိမ်မွေ့သည်။ သူ့စိတ်ထဲတွင် ဒဿနတရားများထက် လိင်စိတ်က ပို၍ နေရာယူထားသည်ဟု သူ၏အရေးအသားများတွင် ရှားရှားပါးပါး တွေ့ရသည့်ဟာသစကားမျိုးဖြင့် တခါက ပြောဆိုခဲ့ဖူးသည်။ သူသည် အတွေးအခေါ် ပညာရှင်တဦးကဲ့သို့လည်း စာမရေးသားပါ။ အကြောင်းမူ သူသည် အသိမ်မွေ့ဆုံး သဘောတရား တစ်ရပ်ကို တသသ စွဲကျန်ရစ်မည့် လိုရင်းတိုရှင်း ဝါကျများ (သို့မဟုတ်) ပြဇာတ် ကနိုင်သည့် ဇာတ်လမ်းများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲနိုင်သည့် စကားပြေအရေးအသားမျိုးကို ကျွမ်းကျင်ပိုင်နိုင်စွာ ရေးဖွဲ့နိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း အတွေးအခေါ်ပညာရှင်များက မည်သူ့ကိုမှ ဩဇာမညောင်းတော့သလောက် ဖြစ်လာသည့်အချိန်တွင်တော့ ယန်းပေါလ်ဆတ်သည် ရာစုနှစ်တခုအတွင်း ဩဇာညောင်းသည့် အတွေးအခေါ်ပညာရှင်တဦး ဖြစ်လာအောင် စီမံနိုင်ခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး၏ ခါးသီးသည့်နောက်ပိုင်းများမှာ ဆတ်အတွက် အခွင့်ကောင်းအခါကောင်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ အဒေါ့ဖ်ဟစ်တလာ၏ အကြွင်းမဲ့ ဆိုးယုတ်မှု၊ နျူကလီးယားလက်နက်များဖြင့် ကမ္ဘာကြီး ပျက်စီးရတော့မည်ဟူသော စိုးထိတ်မှုများ၏ လှုပ်ခါခြင်းကို ခံနေရသည့် ခြေကုန်လက်ပန်းကျနေသည့် ဥရောပတိုက်ဆီသို့ ငြိမ်းချမ်းရေးကို သယ်ဆောင်မလာဘဲ၊ စစ်အေးတိုက်ပွဲဆိုသည့် အမှားအမှန် ခွဲခြားမရသည့် အခြေအနေတရပ်ကိုသာ သယ်ဆောင်လာခဲ့ကြသည်။ စာရိတ္တပိုင်းဆိုင်ရာ တန်ဖိုးများမှာ မေးခွန်းထုတ်စရာ ဖြစ်လာကြပြီး စံနမူနာရပ်များက သံသယရှိစရာ ဖြစ်လာကြသည့်အခါတွင် ဦးဆောင်လမ်းပြမှုကို ရှာဖွေနေကြသည့် စစ်ပြီးခေတ် မျိုးဆက်တို့သည် ဖြစ်တည်မှုဝါဒ ဆိုသည့်ရင်ခွင်ကို စိတ်ချမ်းသာစရာအဖြစ် တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ဖြစ်တည်မှုဝါဒဆိုသည့် ဝေါဟာရကို ဆတ် တီထွင်ခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ ထိုဝေါဟာရကို ဆတ် ထုတ်နုတ်သုံးစွဲခဲ့သည့်အတွက် ဆတ်အပေါ်တွင် အခြားသော ဥရောပ တွေးခေါ်ရှင်များ၊ အထူးသဖြင့် ဂျာမန်တွေးခေါ်ပညာရှင် မာတင်ဟိုင်းဒက်ဂါ၏ ကျေးဇူးမကင်းပါ။ သို့သော်လည်း ဆတ်၏ စကားပြေများထဲတွင် ဒြပ်မဲ့စိတ်ကူးများမှာ ဆုံးဖြတ်ချက်အတွက် တောင်းဆိုမှုများအဖြစ် အနက်အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုခံကြရသည်။ "လူသည် လွတ်လပ်၏။ သူရဲဘောကြောင် သူသည် သူ့ကိုယ်သူ သူရဲဘောကြောင်အောင် ဖန်တီး၏။ သူရဲကောင်းသည် သူ့ကိုယ်သူ သူရဲကောင်းဖြစ်အောင် ဖန်တီး၏" ဟု ဆတ်က ရေးသားခဲ့သည်။
ဘုရားသခင်ဟူ၍ မရှိခြင်းကြောင့် အနှစ်သာရအားဖြင့် လူသားသည် သူ၏ ကိုယ်ပိုင်လှုပ်ရှား ပြုမူမှုများမှတဆင့် သူမည်သူမည်ဝါ ဖြစ်သည်ကို သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းရမည်ဟု ဆတ်ကဆိုသည်။ လှုပ်ရှားမှုတခုအပေါ်တွင် နောက်ထပ်လှုပ်ရှားမှုပြုရန် ရွေးချယ်ခြင်းအတွက် လူသားတဦးချင်းတွင် တာဝန်ရှိသည်။ လှုပ်ရှားပြုမူမှုအား ရွေးချယ်မှုက တန်ဖိုးသတ်မှတ်ပေးသည်။ လှုပ်ရှားပြုမူခြင်း မခံရသော အရာမှန်သမျှတွင် တန်ဖိုးမရှိပါ။ တခြားနည်းဖြင့်ဆိုပါက ဘာမှထူးခြားမှုမရှိမည့် စကြဝဠာအတွက် ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ စရိုက်လက္ခဏာတမျိုး သတ်မှတ်ပေးရာတွင် လူတယောက်အနေဖြင့် "စိတ်ပျက်စရာအိပ်မက်များ၊ မှားယွင်းကိုင်ဆောင်ထားသည့် မျှော်လင့်ချက်များ၊ အချည်းနှီးသော မျှော်ကိုးမှုများ" ဖြင့် သူ့ကိုယ်သူအား သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းခြင်း မပြုနိုင်ဟု ဆတ်က လူသိရှင်ကြား ကြေညာခဲ့သည်။ လူအများစုသည် သူတို့၏ ကံကြမ္မာအတွက် အခြားတစုံတရာအပေါ် သို့မဟုတ် အခြား တစုံတယောက်အပေါ် ပြစ်တင်ပြောကြားခြင်းဖြင့် တာဝန်လွတ်အောင် ရုန်းတတ်ကြသည်။ ဤသဘောသဘာဝကို ဆတ်က "ဆိုးရွားသော ယုံကြည်သက်ဝင်မှု" ဟု သဘောထားရှုမြင်သည်။
ဆတ်သည် သူ၏အတွေးအခေါ်များကို ပြဇာတ်ကိုးပုဒ်၊ ဝတ္ထုရှည်လေးအုပ်၊ အဓိကရ အတွေးအခေါ်ကျမ်းငါးအုပ်နှင့် မရေမတွက်နိုင်သည့် ဟောပြောပို့ချချက်များ၊ ရသစာတမ်းများထဲတွင် ထည့်သွင်းဖော်ပြခဲ့သည်။ သူသည် ဆန္ဒပြပွဲများကိုလည်း ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ ကန့်ကွက်ပြောကြားမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ လက်ဝဲဝါဒီများက ချမှတ်ခဲ့သည့် နိုင်ငံရေး အရံအတားမှန်သမျှတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်သည်။ ဤနေရာတွင် ကမောက်ကမနိုင်သည့် ကိစ္စတခုမှာ ဆတ်အား အများဆုံး ကြည်ညိုလေးစားကြသည့်သူများ (လူငယ်များ၊ ဘဝကို နာကြည်းသူများ၊ လူတိုင်းကို တကိုယ်ကောင်းသမားဟု မြင်တတ်သူများ) သည် သူ့အား နားလည်မှု အနည်းဆုံး ဖြစ်နေကြခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ "ဘဝသည် ထူးဆန်းလှ၏။ အမှန်တရားသည် ပျို့အန်ချင်စရာကောင်းလှ၏။ လူသားသည် ကိုယ်ကျင့်တရားများ၊ ဘာသာရေးယုံကြည်ချက်များ၊ ကန့်သတ်ထားသည့် တာဝန်များနှင့် ကင်းရှင်း၏" ဟု သူ့အား စံနမူနာပြုသူများ၊ မိသားစုများကို ပြောကြားခဲ့ဖူးသည် မဟုတ်ပါလော။
မိမိကိုယ်မိမိ ဂုရုကြီးတဦး ဖြစ်မှန်းမသိ ဖြစ်နေသော ဆတ်သည် သူကိုယ်တိုင်က ဘူဇွာလူတန်းစားမှ မွေးဖွားလာသော်လည်း၊ ဘူဇွာဆိုသည်မှာ အကျင့်ဖောက်ပြန်သူများ ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ထားသူ ဖြစ်သည်။ သူ၏ဖခင်သည် ရေတပ်အရာရှိတဦးဖြစ်သည်။ သူနှစ်နှစ်သားအရွယ်တွင် နာမကျန်းဖြစ်ကာ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ဘယ်တော့မှ ကျန်းကျန်းမာမာ မရှိသောဆတ်သည် သုံးနှစ်သား အရွယ်တွင် ညာဘက်မျက်လုံးကွယ်ခဲ့သည်။ အဆင့်မြင့်ကောလိပ်တွင် ဒဿနိကဘာသာလေ့လာ ဆည်းပူးသည့်အခါတွင် သူ၏ တသက်တာချစ်သူ၊ သူနှင့် စိတ်သဘောထားချင်း တူညီသူ၊ ရှေ့ဆောင် ဣတ္ထိယဝါဒီ ဆိုင်မွန်ဒီဗူးဗွားနှင့် တွေ့ဆုံသည်။
ငယ်ဘဝ
၁၉၀၅ ခု၊ ဇွန်လ ၂၁ ရက်တွင် ပါရီမြို့၌ မွေးသည်။ ပြင်သစ်ရေတပ် အရာရှိ ဂျန်းဘက်တိဆတ် (Jean-Baptiste Sartre) နှင့် အန်နီမေရီ ဆွစ်ဇာ (Anne-Marie Schweitzer) တို့၏ တစ်ဦးတည်းသော သားဖြစ်သည်။ အသက်နှစ်နှစ်အရွယ်တွင် ဖခင်ဖြစ်သူ အဖျားရောဂါဖြင့် တိမ်းပါးရာ မိခင်က မူဒွန် (Meudon) ရှိ ဖခင်အိမ်သို့ ပြန်နေသည်။
ဘဝနိဂုံး
၁၉၈၀ ခု၊ ဧပြီလ ၁၅ ရက်တွင် အဆုတ်ရေဝင်ရောဂါနှင့် ကွယ်လွန်သည်။ မသေမီကပင် မိခင်နှင့် ပထွေးဖြစ်သူတို့ ရှိရာ သုဿာန်၌ မမြုပ်လိုဟု ညွှန်ကြားခဲ့၍ မွန့်ပါနက်ဆေ (Montparnasse) သုဿာန်၌ မြုပ်သည်။ ဈာပနလုပ်သည့် ဧပြီလ ၁၉ ရက်တွင် ပါရီမြို့သား ၅၀ ၀၀၀ ခန့် လိုက်ပို့သည်။
မံခွန်ရွာ၊ ဗန်းမော်မြို့နယ်
မံခွန်ရွာ(Manhkun)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ ဗန်းမော်မြို့နယ်၊ မံခွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၈၃၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မံခွန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၆၉ ဦး၊ မ ၃၅၈ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၇၂၇ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဗန်းမော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထိဖိုးဇံရွာ၊ ကော့ကရိတ်မြို့နယ်
ထိဖိုးဇံရွာ(Htihpoezan)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ကော့ကရိတ်ခရိုင်၊ ကော့ကရိတ်မြို့နယ်၊ ထိဖိုးဇံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၄၄၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထိဖိုးဇံကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၅၃၆ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၇၀၁ ဦး နေထိုင်သည်။ ကော့ကရိတ်မြို့နယ် မြစိမ်းရောင်ကျေးရွာစီမံကိန်း ၃၉ ရွာတွင် ပါဝင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကော့ကရိတ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဘုရင်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ: အုပ်ချုပ်ရေး ကဏ္ဍ: နိုင်ငံရေး
ပဉ္စကလျာဏီ
ပဉ္စကလျာဏီသည် ပုဂံမင်းဆက်၏ မင်းသမီးတော်တစ်ပါးဖြစ်ပြီး ကျန်စစ်သား၏ မယ်တော်ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:၁၁ ရာစု မြန်မာ အမျိုးသမီးများ
ရွာသာရွာ၊ ပုလဲမြို့နယ်
ရွာသာရွာ (Ywarthar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ ညို့တုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၄၀၇၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပုလဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လူကလေး၊ မောင် (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)
ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် မောင်လူကလေး
အမည်ရင်း ဦးစန်းမြင့်၊ အသက် (၆၂) နှစ် (၃၀-၄-၂၀၁၁ ရက်တွင် ကွယ်လွန်သည်။)
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ ကဏ္ဍ:၂၀၁၁ ကွယ်လွန်သူများ
ဥပသာဠကဇာတ်
သုသာန်ကိုရွေး သင်္ဂြိုဟ်ရေး
နတ်လူတို့ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဝေဠုဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ဥပသာဠက မည်သော ပုဏ္ဏားကြီးသည် ပစ္စည်းဥစ္စာ ကြွယ်ဝ ချမ်းသာ၏။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ အယူရှိ၏။ ထိုပုဏ္ဏားကြီး၏ သား လုလင်ကား ဉာဏ်ပညာနှင့် ပြည့်စုံ၏။
ထိုဥပသာလက ပုဏ္ဏားကြီးသည် အိုမင်းသောအခါ မိမိသားဖြစ်သော လုလင်ကို “ချစ်သား ... ငါသေသောအခါ သူယုတ်မာတို့ သင်္ဂြိုဟ်ရာသချိုင်း၌ မသင်္ဂြိုဟ်ရစ်ပါလင့်၊ အထူးအားဖြင့် ဘယ်သူ့ကိုမျှ မသင်္ဂြိုဟ်ဖူးသော အရပ်၌သာ သင်္ဂြိုဟ်ရစ်ပါ” ဟု ပြောကြားလေ၏။ “ဖခင် ... ဖခင်တို့အား သင်္ဂြိုဟ်ဖို့ တော်သောအရပ်ကိုမသိ၊ ကိုယ်တိုင်ပြောကြားခဲ့ပါ” ဟု တောင်းပန်လေ၏။ ပုဏ္ဏားကြီးသည် “ချစ်သား ... ကောင်းပြီ လိုက်ခဲ့” ဟု ခေါ်ကာ ကိဇ္ဈကုဋ်တောင်ထိပ်သို့ တက်၍ ဤတောင်သုံးလုံးတို့ကို အကြားသို့ ရောက်သောအခါ “ချစ်သား ... ဤအရပ်ကား ဘယ်သူ့ကိုမျှ မသင်္ဂြိုဟ်ဖူးသော အရပ်ဖြစ်သည်။ သို့အတွက် ဤအရပ်၌သာ သင်္ဂြိုဟ်ရစ်လော့” ဟု ညွှန်ပြကာ သားအဖ နှစ်ယောက်လုံး တောင်ပေါ်မှ ဆင်းသက်ကြလေ၏။
မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုနေ့ မိုးသောက်ထ အခါကပင် ဥပသာလက ပုဏ္ဏားကြီး သားအဖတို့ သောတာပန် ဖြစ်မည့် ဥပနိဿယကို မြင်ပြီးဖြစ်၍ ဂိဇ္ဈကုဋ် တောင်ခြေရင်းသို့ကြွကာ ထိုသားအဖ နှစ်ယောက်အလာကို မျှော်လင့်ကာ နေလေ၏။
တောင်ပေါ်မှ ဆင်းသက်လာကြသော သားအဖ နှစ်ယောက်တို့သည် မြတ်စွာဘုရားနှင့် ပက်ပင်းတွေ့ဆုံကြရာ မြတ်စွာဘုရားက စကားစတင်၍ “ပုဏ္ဏားတို့ ... သင်တို့အဘယ်မှ လာကြသနည်း” ဟု မေးတော်မူလျှင် သားဖြစ်သော ပုဏ္ဏားလုလင်သည် မြတ်စွာဘုရားအား ထိုအကြောင်းကို လျှောက်ထားလေ၏။
ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် “ပုဏ္ဏားလုလင် ... သည် လိုဖြစ်လျှင် သင့်အဖ ပြောကြားသောအရပ်ကို သွားမည်၊ လာကြ” ဟု သားအဖ နှစ်ယောက်လုံးကိုခေါ်ကာ တောင်ထိပ်သို့ တက်၍ ထိုနေရာသို့ရောက်လျှင် “ပုဏ္ဏားလုလင် ... သင့်အဖကား ယခုအခါ၌သာ ဘယ်သူမျှ မသင်္ဂြိုဟ်ဖူးသော သင်္ချိုင်းရာကို ရှာသည်မဟုတ်၊ ရှေးအခါ၌လည်း ရှာဖူးပြီ၊ ယခုအခါ၌သာ ငါ့ကို ဤအရပ်၌ သင်္ဂြိုဟ်ရစ်လော့ဟု ပြောကြားသည်မဟုတ်၊ ရှေးအခါ၌လည်း ပြောကြားဖူးပြီဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါ အတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း။
သင်္ဂြိုဟ်ဖို့ရာ ညွှန်ပြရာ
လွန်လေပြီးသောအခါ ရာဇဂြိုဟ်ပြည်ဝယ် သင်ပုဏ္ဏားကြီးသည်ပင်လျှင် ဥပသာလက*ဟူသော အမည်ဖြင့် ပုဏ္ဏားဖြစ်၍ သင်၏သား ပုဏ္ဏားလုလင်သည်ပင်လျှင် သားပုဏ္ဏားလုလင် ဖြစ်ဖူးသတတ်၊ ထိုအခါ ဘုရားအလောင်းသည် ဤမဂတတိုင်းဝယ် ပုဏ္ဏားမျိုး၌ဖြစ်၍ အရွယ်ရောက်၍ အတတ်ပညာ ပြည့်စုံသောအခါ ရသေ့ရဟန်း ပြုပြီးလျှင် အဘိညာဉ် သမာပတ်တို့ကို ဖြစ်စေလျက် ဟိမဝန္တာအရပ်၌ ကြာမြင့်စွာ နေလေ၏။ တစ်နေ့သ၌ ချဉ်ဆားမှီဝဲရန် အလို့ငှာ လူတို့နေရာသို့လာ၍ ဂိဇ္ဈကုဋ်တောင်တွင် သစ်ရွက်မိုးသော ကျောင်း၌ နေပြန်၏။ *ဥပသာလက - ဥပသဠ ရှိသည်။
ထိုအခါ ဥပသာလက ပုဏ္ဏားကြီးသည် သားလုလင်အား မိမိသေလွန်သောအခါ သူယုတ်မာတို့
မသင်္ဂြိုဟ်ရာ သင်္ချိုင်း၌ မသင်္ဂြိုဟ်ပါလင့်၊ ဘယ်သူကိုမျှ သင်္ဂြိုဟ်ဘူးသေးသော အရပ်၌သာ သင်္ဂြိုဟ်ရစ်ပါဟု မှာထားကာ သင်္ဂြိုဟ်ရစ်ရန် အရပ်ညွှန်ပြလိုသဖြင့် သားကိုခေါ်၍ ဂိဇ္ဈကုဋ်တောင်ထိပ်သို့ တက်ပြီးလျှင် တောင်သုံးလုံးတို့အကြား ဖြစ်သော ဤအရပ်၌သာ ညွှန်ပြခဲ့၍ တောင်ထိပ်မှ ဆင်းသက်ကြလျက် ရသေ့ထံ ဆည်းကပ်ကြလေ၏။
သုသာန်လွတ်ရာ စုံစမ်းရှာ
ရသေ့လည်း ပုဏ္ဏားလုလင်ကို မေးလတ်သော် ပုဏ္ဏားလုလင်သည် အကြောင်းစုံ လျှောက်ထားလေ၏။ ထိုအခါ ရသေ့သည် ပုဏ္ဏားလုလင်၏ စကားကိုကြားလျှင် “လုလင် ... လာလှည့်၊ သင့်အဖ ပုဏ္ဏားကြီး ညွှန်ပြသောအရပ်မှာ သူသေ သင်္ဂြိုဟ်ဖူးသည် မသင်္ဂြိုဟ်ဖူးသည်အဖြစ်ကို စုံစမ်းမည်” ဟု သားအဖ နှစ်ယောက်ကိုခေါ်ကာ တောင်ထိပ်သို့ တက်ကြလေ၏။
လုလင်သည် တောင်ထိပ်သို့ရောက်လျှင် “ရှင်ရသေ့ ... ဤတောင်သုံးလုံးတို့အကြား ဖြစ်သော အရပ်ကား ဘယ်သူကိုမျှ မသင်္ဂြိုဟ်ဖူးသေးသော အရပ်ဖြစ်သည်” ဟု ပြောကြားလေ၏။ ရသေ့သည် -
“ပုဏ္ဏားလုလင် ... ဤအရပ်၌ သင်္ဂြိုဟ်သောသူတို့မှာ မရေတွက်နိုင်ကုန်၊ သင့်အဖ ပုဏ္ဏားကြီးသည်ပင်လျှင် ဤရာဇဂြိုဟ်ပြည်ဝယ် ပုဏ္ဏားမျိုးဖြစ်၍ ဥပသာကလ အမည်ဖြင့်ပင် ဘဝပေါင်း တစ်သောင်းလေးထောင် သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့ဖူးပြီ၊ လောကမှာ မသေဖူးသော အရပ်၊ မသင်္ဂြိုဟ်ဖူးသောအရပ် မည်သည်မရှိပေ”
“ပုဏ္ဏားလုလင် ... သစ္စာဉာဏ်၊ လောကုတ္တရာတရား၊ သူတစ်ပါးကို မညှဉ်းဆဲခြင်း၊ ဝိရမိတဗ္ဗဝတ္ထုမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း၊ ဣန္ဒြေကို စောင့်ရှောက်ခြင်းဟူသော ဂုဏ်အပေါင်းရှိသူကို အရိယာတို့ ဆည်းကပ်ကြသည်။ ထိုဂုဏ်အပေါင်းရှိသူကို အရိယာတို့ ဆည်းကပ်ကြသည်။ ထိုဂုဏ်အပေါင်းကား လောက၌ မသေရာရပ်ဖြစ်၏” –
ဟု ပုဏ္ဏားသားအဖတို့အား တရားဟောပြီးလျှင် ဗြဟ္မဝိဟာရ တရားလေးပါးကို ပွားများကာ ဗြဟ္မာ့ပြည်သို့ လားလေ၏။
ဤဒေသနာတော်၏ အဆုံး၌ ပုဏ္ဏား သားအဖ နှစ်ယောက်တို့သည် သောတာပတ္တိဖိုလ်၌ တည်ကုန်၏။
ဇာတ်ပေါင်း
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -
ရဟန်းတို့ -
ထိုအခါ သားအဖနှစ်ယောက်တို့သည် - ယခုအခါသားအဖ နှစ်ယောက်။
ရသေ့သည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -
ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း။
ဆောင်ပုဒ်
(၁) မသင်္ဂြိုဟ်ဖူး၊ မသေဖူး၊ ရပ်ထူးမရှိလေ။
(၂) သစ္စာ,ဓမ္မ၊ အဟိံသ၊ ဒမ-သံယမေ။
ဥပသာဠကဇာတ် ပြီး၏။
ခြ
ခြ (Termite) သည် အိုင်စော့တားရားခေါ် မျိုးစဉ်တွင် ပါဝင်သော ပိုးကောင်မျိုးဖြစ်သည်။ မျိုးစဉ်သီးခြားထားရခြင်းမှာ အခြား ပိုးကောင်မျိုးတို့နှင့် မတူသော ပုံပန်းသဏ္ဌာန် ရှိခြင်းကြောင့် ဖြစ်၏။ ခြတို့၏ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံပုံ၊ နေထိုင်ပုံတို့မှာ ပျား၊ ပုရွက်ဆိတ်၊ နကျယ်ကောင် စသည်တို့၏ အမူအကျင့်နှင့် မတူချေ။ ခြကို အာဖရိကတိုက်၊ အာရှတိုက်၊ အမေရိကတိုက်နှင့် ဩစတြေးလျတိုက်များတွင် တွေ့ရသည်။ ခြသည် ပူအိုက်သော နေရာမှန်လျှင် မည်သည့်နေရာတွင်မဆို နေလေ့ရှိ၍ တောတောင်လွင်ပြင် သဲကန္တာရ စသောဒေသအမျိုးမျိုး၌ နေနိုင်သည်။ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများကို ထောက်ခြင်းအားဖြင့် ခြသည် အလွန်ရှေးကျသောကာလမှ စ၍ရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။
ခြတို့၏ လုံ့လဝီရိယကား စံနမူနာထားလောက်ပေသည်။ ယင်းတို့သည် သေးငယ်သောကိုယ်ခန္ဓာနှင့် မလိုက်အောင် ကြီး မားခမ်းနားသော ခြတောင်ပို့ကြီးများကို ဆောက်လုပ်နိုင်ကြ၍ အချို့သော ခြတောင်ပို့ကြီး များမှာ မြေကြီးမှ ပေ ၂ဝ ကျော် အထိပင် မြင့်တတ်၏။ တောင်ပို့အတွင်း၌ နေထိုင်သောခြတို့၏ အရေအတွက်မှာလည်း သိန်းသန်းနှင့်ချီ၍ များပြားကြလေသည်။ ခြအမျိုးပေါင်း ၁၂ဝဝ ခန့် ရှိသည့်အနက် အချို့မှာ သစ်ပင်အို သစ်ပင်ဆွေးများအတွင်းဘက်၌ ဝင်ရောက်နေတတ်ကြသည်။ အချို့ကမူ သစ်ပင်စိမ်းများ၏ အပြင်ဘက်တွင် နေကြသည်။ သို့သော် မည်သို့ နေကြသည်ဖြစ်စေ ခြတို့သည် မြေကြီးဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော ခြအိမ်အောက်၌သာလျှင် ပုန်း အောင်း၍ နေထိုင်လေ့ရှိကြသည်။ အချို့သောခြမျိုးက မြေ အောက်တွင် အသိုက်အအုံကြီးများ ဆောက်လုပ်လျက် ထို အသိုက်အအုံအတွင်း၌ အိပ်ခန်း၊ စားစရာသိုလှောင်ခန်း၊ ကလေးခန်းများအပြင် ခြသွားလမ်း၊ လေဝင်လမ်း၊ ရေစီးလမ်း စသော လမ်းကြီးလမ်းငယ်အသွယ်သွယ်တို့ကို ဖောက်လုပ်ကာ တခမ်းတနား စီမံနေထိုင်လေ့ ရှိကြသည်။ ယင်းတို့၏ မြို့တော်ကြီးသို့ဝင်ရာလမ်းမကြီးပေါ်တွင် မြေအောက်မှ တူးဖော် ထားသော ကျစ်စာများဖြင့် တောင်ကြီးသဖွယ် မို့မောက်နေ အောင် ဖို့ထားတတ်၍ ထိုတောင်ပို့အတွင်း၌လည်း ဆိုင်ရာ အခန်းများနှင့် လမ်းဖောက်လုပ်ထားသည်။ အာဖရိကတိုက်အလယ်ပိုင်းတွင် အဆိုပါ ခြတောင်ပို့ကြီးမျိုး မြောက်မြားစွာ တောင်တန်းကလေးသဖွယ် စီတန်းလျက် ပေါ်ပေါက်နေသည်ကို တွေ့နိုင်သည်။ ယင်းတို့သည် အုတ်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့်အလား ခိုင်ခံ့သည်ကိုလည်း တွေ့ရပေသည်။ ခြတောင်ပို့အတွင်း၌ ခြအမျိုးမျိုး နေထိုင်ကြသည်။
မြောက်မြားလှသော ခြထုကြီးကို အုပ်ချုပ်ရန် ခြတောင်ပို့တွင် ခြဘုရင်တစ်ကောင်နှင့် ခြဘုရင်မတစ်ကောင် ရှိသည်။ ခြနိုင်ငံ၏ ရန်စွယ်ကို ကာကွယ်ရန် ခြစစ်သားများလည်း ရှိသည်။ ခြနိုင်ငံကြီး စည်ပင်ဝပြောရေးအတွက် အစွမ်းကုန် အလုပ်လုပ်နေကြသော ခြလုပ်သားများလည်း ရှိသည်။ မွေးကျွေးပြုစု နေရဆဲဖြစ်သော ခြပေါက်စကလေးများလည်း ရှိကြသည်။ ခြပေါက်စကလေးများသည် ဥမှပေါက်လာသည့်အရွယ်မှာပင် အရွယ်ရောက်ပြီး ခြကြီးများနှင့်မခြား ဦးခေါင်း၊ ဦးမှင်နှင့် ခြေ ၆ ချောင်း စုံလင်စွာ ပါရှိသည်။ အင်္ဂါစုံ ပါရှိသော်လည်း မိမိ ဖာသာ သွားလာစားသောက်ခြင်း မပြုနိုင်သေးပေ။ ခြလုပ်သားများက ဤအကောင်ကလေးများ အရွယ်မရောက်မခြင်း ရက်အနည်းငယ်မျှ အစာရေစာ ကျွေးမွေးပြုစုကြရသည်။
ခြလုပ်သားများ၏ ကိုယ်မှာ ပျော့ပျောင်းဝဖိုင့်၍ ဦးခေါင်း နှင့် ပခုံးမှာ အညိုရောင်ဖြစ်သည်။ ခြလုပ်သားတို့သည် ခြပေါက်စကလေးများကို ကျွေးမွေးပြုစုခြင်း၊ အစာရိက္ခာ ရှာဖွေ စုဆောင်းခြင်း၊ ခြဘုရင်နှင့် ခြဘုရင်မတို့အား လုပ်ကျွေးခြင်း၊ တောင်ပို့ကြီးများ တည်ဆောက်ခြင်း၊ အခန်းများ ပြုလုပ်ခြင်း၊ မြေအောက်လမ်းကြီး များ ဖောက်လုပ်ခြင်း စသည့်အလုပ်မျိုးစုံ ကို မရပ်မနား လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ခြစစ်သားတို့သည် သာမန်ခြလုပ်သားတို့ထက် ကိုယ်ခန္ဓာကြီးမားသည်။ ကြီးမားသော ဦးခေါင်းရှိ၍ မေးရိုးမှာလည်း ကြီးမားခိုင်ခံ့ပြီးလျှင် တံစဉ်ပုံနှင့် တူသည်။ ထူးဆန်းသည်မှာ ခြစစ်သားနှင့် ခြလုပ်သား ၂ မျိုး စလုံးပင် များသောအားဖြင့် မျက်စိ ကန်းနေသောအချက် ဖြစ်၏။ သို့သော် နားကားမပင်းပေ။ ယင်းတို့၏နားများသည် ရှေ့ခြေထောက်စုံပေါ်တွင် ရှိ၍ တစ်ကောင်နှင့်တစ်ကောင် အသံပြုအချက်ပေးသောအခါ နှံကောင်များကဲ့သို့ ပခုံးနှင့် ဦးခေါင်းကို ပွတ်၍ ထွက်ပေါ်လာသောအသံဖြင့် အချက်ပေးသည်ဟု ယူဆရသည်။
ခြဘုရင်သည် ခြလုပ်သားများထက် ကိုယ်ထည်အတန်ငယ်ကြီးမားသည်မှတပါး အသွင်အပြင် မထူး ခြားလှချေ။ သို့သော် ခြဘုရင်မကြီးမှာမူ ၄ လက်မခန့်အထိ ကြီးမားသည်။ ဦးခေါင်းမှာ အဆမတန် သေးငယ်၍ ခြေ ၆ ချောင်းမှာလည်း သေးသွယ်ပျော့ပျောင်းသည်။ ခြဘုရင်မသည် မြေအောက်ခြမြို့တော် အတွင်းရှိ သီးသန့်ခန်းမဆောင်တွင်သာ အမြဲတစေ နေထိုင်သောကြောင့် ဘုရင်မကို မြင်ဘူးသူ ရှားပေသည်။ ခြဘုရင်မ၏ တာဝန်မှာ ဥများကို အဆက်မပြတ် အုပေးရန်သာဖြစ်ရာ တစ်မိနစ်လျှင် ပျမ်းမျှဥပေါင်း ၆ဝ ခန့် ဥပေးနိုင်သည်။ ခြဘုရင်နှင့် ခြဘုရင်မ ၂ ဦးစလုံးမှ ခြလုပ်သားတို့ကဲ့သို့ မျက်စိကန်းများ မဟုတ်ကြချေ။ သို့သော် မှောင်မိုက်နေသော တောင်ပို့ထဲတွင်သာ အနေများသည့်အတိုင်း ယင်းတို့၏ မျက်စိ များသည် များစွာအသုံးမဝင်ချေ။
ခြသည် လူတို့၏အကျိုးစီးပွားကို များစွာ ပျက်စီးဆုံးပါး စေတတ်သည်။ ယင်းတို့သည် သတ္တုကလွဲလျှင် မည်သည့်အရာ ဝတ္ထုမျိုးကိုမဆို မရှောင်ဘဲ စားပစ်တတ်သည်။ အချို့အရပ် ဒေသများတွင် ခြ၏ ရန်တစ်ခုတည်းကြောင့် သစ်သားအိမ်များ ကိုပင် မဆောက်ဝံ့ကြပေ။ တိုင်၊ ရက်မ၊ ကြမ်းပြင်များကို လူ မသိအောင် အတွင်းကျိတ် စားသောက်ဖျက်ဆီးတတ်သည့် အတွက်လည်း ခြတို့၏ရန်မှာ ထင်သည်ထက်အဆပေါင်းများစွာ ဆိုးရွားကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသည်။
ခြတို့သည် သစ်သားကို စားနိုင်ရန်အတွက် ယင်းတို့၏ အစာအိမ်ထဲရှိ အလွန်သေးငယ်သော ပရိုတိုဇိုဝါခေါ် တိရစ္ဆာန် လေး တစ်မျိုးက အကူအညီပေးသည်။ ပရိုတိုဇိုဝါတို့၏တာဝန် မှာ မာကျောသောသစ်သားကို ပျော့စေခြင်းဖြင့် ခြတို့အား အစာကို ချေဖျက်စေနိုင်သည်။ သို့သော် အဆိုပါပရိုတိုဇိုဝါများ ကိုယ်တိုင်ပင် မကြာခဏ ခြတို့၏အစာနှင့်ရော၍ ကြေပျက် သွားတတ်သည်။ ထိုအခါမျိုးတွင် ခြသည် သစ်သားကို ယခင် ကကဲ့သို့ ဆက်လက်၍ စားစေကာမူ အာဟာရ မဖြစ်တော့ပေ။ ခြတို့၏အစာမှာ သာမန်အားဖြင့် မြေဆွေးနှင့် သစ်ဆွေး များ ဖြစ်ကြ၏။ သစ်ဆွေးကိုမူ အနှစ်သက်ဆုံး ဖြစ်၍ ခြတို့ သည် သစ်ဆွေးရရန်အလို့ငှာ မူလနေထိုင်ရာ အိုးအိမ်ကို စွန့် ကာ အစာရှာထွက်လေ့ရှိသည်။ ယင်းတို့ အစာရှာထွက်သည့် အခါ မြေအောက်ဥမင်များဖြင့် လိုရာခရီးသို့ရောက်အောင် သွားတတ်ကြသည်။
ထိုအချိန်ကား ခြတို့၏ မိတ်လိုက်ချိန်ဖြစ်၏။ အထက်ပါအတိုင်း အသက်မသေဘဲ ကျန်ရစ်ခဲ့သော ပလူကောင်တို့ သည် မြေသို့သက်ချိန်တွင် အတောင်ကိုချွတ်ပစ်ကြ၍ အသီးသီး မိတ်ရွေးပြီးလျှင် အိုးအိမ်သစ်ထူထောင်ရန် နေရာရှာကြလေ သည်။ အချို့လည်း မြေအောက်သို့ဝင်၍ မိမိတို့ဖာသာ အိုးသစ် အိမ်သစ် ထူထောင်ကြသည်။
ထူးဆန်းအံ့ဩဖွယ်ကောင်းသော ခြတို့၏ စည်းရုံးနေထိုင်ပုံနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အကြောင်းရင်းကို ယခုတိုင် မည်သူမျှ အသေအချာ မဖြေရှင်းနိုင်သေးပေ။ ယခုအထိ အများက ကျေနပ် လက်ခံနေရသော ရှင်းလင်းချက်မှာ ဇာတိစိတ်အလျောက် ဖြစ်ရသည်ဟူသော အချက်ဖြစ်၏။ တောင်အမေရိက၊ အာဖရိကနှင့် ဩစတြေးလီးယားတိုက်၌ရှိသော ခြမျိုးတို့သည် ခြတောင်ပို့ကြီးများကို တောင်နှင့်မြောက်တန်း၍သာ တည်ဆောက်လေ့ရှိသည်။ သို့တည်ဆောက်ခြင်း၏ သဘောမှာ တောင်ပို့ ၂ ဘက်စလုံး နေရောင်ရ၍ ခြောက်သွေ့စေရန် ဖြစ်သည်ဟု ယူဆရသည်။ ယင်းတောင်ပို့ အရှေ့နှင့်အနောက်ဘက် ဘေး ၂ ဘက် ၂ ချက် သည် ပြားလျက်ရှိသည်။ ဤအချက်တို့ကား ခြ၏ဇာတိစိတ် နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ထူးခြားသောအချက်များပေတည်း။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်းဆက်များ
ပုလဲတောင်ရွာ၊ ကွန်တိုင်(ခ) ဇီးပင်တောင်
ပုလဲတောင်ရွာ၊ ကွန်တိုင်(ခ) ဇီးပင်တောင်
ရောဘတ် ဗေဒင်-ပိုရယ်
ကင်းထောက်(လုလင်) နှင့် ကင်းထောက် အမျိုးသမီးများအကြောင်းကို သိသူများသည် လော့ရောဗတ် ဗေဒင်ပိုဝယ်၏အကြောင်းကိုလည်း ကြားဖူးနားဝ ရှိကြပေလိမ့်မည်။ လူငယ်ကလေးများ၏ အကျင့်စာရိတ္တ ကောင်းမွန်ရေး၊ လူ့ကျင့်ဝတ်ကို သိနားလည်ရေး၊ တစ်ကိုယ်ကောင်းစိတ်ပယ်ရှားရေး စသည်တို့ကို ရှေးရှုသော ကင်းထောက်လုပ်ငန်းကို စတင် မွေးဖွားပေးခဲ့သူမှာ ဗေဒင်ပိုဝယ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် လော့ ရောဗတ် ဗေဒင်ပိုဝယ်ကို ကင်းထောက်တို့၏ ဖခင် ဟုလည်း ခေါ်ဆိုရပေမည်။ စင်စစ် ဗေဒင်ပိုဝယ်သည် ကင်းထောက်အဖွဲ့စတင်သည်မှစ၍ ကမ္ဘာ့ကင်းထောက်များ၏ အထွတ်အထိပ်၊ ကင်းထောက်ချုပ်ကြီးဖြစ်ခဲ့လေသည်။
ကင်းထောက်အဖွဲ့ကို ဗေဒင်ပိုဝယ်သည် အဘယ့်ကြောင့် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သနည်း/ တောင်အာဖရိကတိုက်တွင် ဗိုးဝါးစစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားစဉ်အတွင်း မက်ဖကင်းမြို့ကို ရန်သူဗိုးဝါးတပ်ကြီးက (၁၈၉၉-၁၉၀၀ ခုနှစ်အတွင်း) ၇ လခန့်ကြာအောင် ဝိုင်းထားသည်။ မြို့တွင်းရှိ ဗြိတိသျှတပ်ကို ကွပ်ကဲသူ ဗိုလ်မှူးကြီး ရောဗတ်ဗေဒင်ဗိုဝယ်သည် စစ်ကူရောက်သည်အထိ မက်ဖကင်းမြို့ကို ရန်သူလက် မကျအောင် ဆိုခဲ့သော ကာလပတ်လုံး ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သည်။
လူငယ်ကလေးများသာမက၊ မိန်းကလေးများသည်လည်း ကင်းထောက်လုပ်ငန်းတွင် စိတ်ပါဝင်စားလာကြသဖြင့်၊ ဗေဒင်ပိုဝယ်သည် ၁၉၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် နှမဖြစ်သူ အဂ္ဂနက်၏ အကူအညီဖြင့် ကင်းထောက်အမျိုးသမီးအဖွဲ့များကိုလည်း ဖွဲ့စည်းခဲ့လေသည်။ ကင်းထောက်အဖွဲ့များ၊ ကင်းထောက်အမျိုးသမီးအဖွဲ့များ ဖွဲ့စည်းရေးအတွက် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်သို့ လှည့်လည် သွားလာခဲ့ရာ အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့ကိုလည်း ရောက်ရှိခဲ့သည်။
ဗေဒင်ပိုဝယ်သည် အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်မှ ပါမောက္ခတစ်ဦး၏ ခြောက်ယောက်မြောက် သားအဖြစ် လန်ဒန်မြို့၌ 1857 ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင်ဖွားမြင်သည်။ ချတဟောက် ပတ်ဗလစ်ကျောင်းတွင် ပညာဆည်းပူးခဲ့သည်။ စွန့်စားမှုကိုနှစ်ခြိုက်သော ဗေဒင်ပိုဝယ်သည် အမှတ် ၁၃ ဟတ်ဇားတပ်သို့ ဝင်ခဲ့သည်။ အိန္ဒိယ၊ အာဖဂန်နန်စတန်နှင့် တောင်အာဖရိကတိုက်တို့၌ သူ၏တိုက်မှု ခိုက်မှု စွမ်းရည်သတ္တိကို ပြသခဲ့သဖြင့် လျင်မြန်စွာ ရာထူးတိုးတက်ခဲ့သည်။ တောင်အာဖရိကတိုက်တွင် ကိုယ်ရံတော်ဗိုလ်အဖြစ် အမှုထမ်းရာမှ ၁၈၈၇ ခုနှစ်၌ တပ်မှူးချုပ်ဖြစ်လာသည်။ ၁၈၉၅ ခုနှစ်တွင် အရှန်တီ(ဂိုလကို့ပြည်နယ်)၌ တိုင်းရင်းသား တပ်များ၏ တပ်မှူးချုပ်ကြီးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ရသည်။ ၁၈၉၆ ခုနှစ် မက်တလီလန်း(တောင်အာဖရိကတိုက်) တိုက်ပွဲစဉ်အတွင်း စစ်ဦးစီးချုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်။ မက်ဖကင်းမြို့ကို ခုခံကာကွယ်ခဲ့သည်အတွက် ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာထူးသို့ တိုးတက်ခဲ့လေသည်။ ထို့အပြင် အင်္ဂလန်ပြည်အတွက် စွမ်းစွမ်းတမံ အမှုထမ်းခဲ့ခြင်းကြောင့် ဗြိတိသျှအစိုးရက ၁၉၀၉ ခုနှစ်တွင် ဆာဘွဲ့ချီးမြှင့်သည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် စစ်တပ်မှ အငြိမ်းစားယူသည်။ သို့သော် ကင်းထောက်လုပ်ငန်းကို ဆက်လက်ဆောင်ရွက်သည်။ ဗေဒင်ပိုဝယ်သည် ငြိမ်းချမ်းစွာ ပညာပေးသော လုပ်ငန်းကြီးသို့ ကမ္ဘာ့လူမျိုးပေါင်းစုံ၏ လူငယ်များကို ဆွဲဆောင်ခဲ့ရာ၌ ဗြိတိန်နိုင်ငံသားများအနက် နှစ်ယောက်မရှိအောင် ထူးခြားသော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး ဖြစ်ပေသည်။
ဆေးမင်ကြောင်
ဆေးမင်ကြောင်သည် လူ့ခန္ဓာကိုယ် အရေပြားပေါ်တွင် သေရာပါသည့်တိုင် စွဲစွဲမြဲမြဲ ထင်နေစေရန် ဆုတ်၊ ဆူးချွန် အစရှိသည့် ကိရိယာများဖြင့် ဆေးရောင်သွင်းကာ ရုပ်ပုံများ၊ အမှတ်အသားများ၊ စာလုံးများနှင့် ပန်းကနုတ်များကို အလှအပ အလို့ငှာ ထိုးခြင်းဖြစ်သည်။
ယနေ့ခေတ် လူငယ်များသည် ဆေးမင်ကြောင် (Tattoo) ကို မိမိတို့၏ ခန္ဓာကိုယ်တွင် နှစ်ခြိုက်စွာ ဆေးခြယ်လာကြသည်ကို တွေ့ရှိနေရသည်။ ကျား၊ မ မရွေး အလှအပအဖြစ် မိမိကိုယ်တွင် ရေးထိုးလာကြသည်။ ဆေးမင်ကြောင်ထိုးခြင်းသည် မြန်မာ့ အနုပညာလောကတွင် ၂၀၀၀ ပြည့်လွန်နှစ်များမှ စတင်၍ ခေတ်စားလာသည်။
ဆေးမင်ကြောင်ထိုးကြရာတွင်
ဆေးမင်ကြောင်အစ
ဆေးမင်ကြောင်ထိုးခြင်းကို ပေါ်လီနေးရှင်းလူမျိုးများက စတင်ခဲ့ပြီး ၎င်းလူမျိုး၏ ဘာသာစကား Ta Tau မှ အင်္ဂလိပ်လို Tattoo သို့ ပြောင်းလဲ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ဆေးမင်ကြောင်ကို အစောဆုံး တွေ့ရှိရသည့် သက်သေ အထောက်အထားမှာ ဆိုက်ဘေးရီးယားရှိ ရေခဲပြင်မှ တူးဖော်ရရှိသော ဆေးမင်ကြောင်ရုပ်ပါ ရုပ်အလောင်းဖြစ်သည်။
၎င်းရုပ်အလောင်းသည် ဘီစီ ၅ ရာစုမှ ရုပ်အလောင်းဖြစ်ပြီး လန်ဒန်မြို့ရှိ ဗြိတိသျှပြတိုက်တွင် ပြသခဲ့ဖူးသည်။ အီဂျစ်နိုင်ငံတွင်မူ ၁၅ ရာစုခန့်က ဆေးမင်ကြောင် အတတ်ပညာ ပေါ်ထွန်းခဲ့သည်ဟု အထောက်အထားများ တွေ့ရှိရသည်။
ဗြိတိသျှတို့က ဆေးမင်ကြောင်ကို အပျော်တမ်းသဘော၊ အလှအပ သဘောဖြင့် ထိုးနှံလေ့ရှိကြသည်။ ဟာရိုလ်ဘုရင်ကြီး၏ ဘယ်ဘက်ရင်အုံ၌ Edith ဟု ထိုးခဲ့သည်။ သတ္တမမြောက် အက်ဒွပ်ဘုရင်သည်လည်း ဝေလမင်းသား ဘဝကပင် ဆေးမင်ကြောင်ထိုးခြင်းကို ဝါသနာပါကာ တစ်ကိုယ်လုံးတွင် ဆေးမင်ကြောင် ထိုးနှံခဲ့သည်။
ပဉ္စမမြောက် ဂျော့ဘုရင်နှင့် စစ်သေနာပတိဟောင်းကြီး မောင့်ဂိုမာရီတို့သည်လည်း ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပေါ်တွင် နဂါးရုပ်နှင့် လိပ်ပြာရုပ်များ ထိုးခဲ့သည်။ ဒိန်းမတ်ဘုရင်ကြီး ဖရက်ဒရစ်သည် ၎င်း၏ ကိုယ်ခန္ဓာတွင် တစ်ကိုယ်လုံးအနှံ့ ဆေးရောင်စုံ အရုပ်များ ထိုးနှံခဲ့ခြင်းကြောင့် ဆေးမင်ကြောင် ပြခန်းကြီးဟု ဖရက်ဒရစ်ဘုရင်ကို ချီးကျူးခဲ့ကြသည်။
ဂျပန်လူမျိုးတို့တွင် ဆေးမင်ကြောင် ထိုးသည့်ဓလေ့မှာ အနုပညာပိုဆန်ပါသည်။ ဂျပန်လူမျိုးတို့ ထိုးနှံလေ့ရှိသော အရုပ်များမှာ ရိုးရာဓလေ့နှင့် ရှေးဟောင်း သမိုင်းဝင် ဇာတ်ကောင်များ၏ ပုံသဏ္ဌာန် အမျိုးမျိုး ပါဝင်သည်။ လူ့အလုံးအရပ်နှင့်ညီသော လူစွမ်းကောင်းပုံများ၊ ဘီလူးသဘက်ပုံများ၊ နဂါးရုပ်များအပြင် သစ်ပင်ပုံ၊ ငှက်ပုံ၊ ငါးပုံ၊ ပန်းပုံများ ထိုးနှံလေ့ရှိကြသည်။
၁၉ ရာစုနှစ်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ၌ ဆေးမင်ကြောင်ထိုးခြင်းကို ဥပဒေဖြင့် ပိတ်ပင်ခဲ့သော်လည်း ပပျောက်သွားခြင်း မရှိပေ။ ငွေကုန်ကြေးကျခံကာ လပေါင်းများစွာ သည်းညဉ်းခံပြီး ကြိုးစားပမ်းစား အနုစိတ် ပြီးစီးအောင် ထိုးနှံလေ့ရှိသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ယာဂူဇာဂိုဏ်းဝင်များသည် ဆေးမင်ကြောင် ထိုးလေ့ရှိသည်။
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အတွင်း နာဇီ စစ်အကျဉ်းစခန်းရောက် အကျဉ်းသားများအနက် ကိုယ်ခန္ဓာတွင် ဆေးမင်ကြောင် ထိုးထားသူများသည် အခြားသော အကျဉ်းသားများထက် ပိုမို ကံဆိုးခဲ့ကြသည်။ အကြောင်းမှာ အကျဉ်းစခန်း အရာရှိများသည် အကျဉ်းသားများ၏ ရင်ဘတ်နှင့် ကျောပြင်မှ ဆေးမင်ကြောင်ရုပ်များကို အရေခွံခွာယူပြီး မီးအုပ်ဆောင်း လုပ်ခဲ့ကြဟု သိရသည်။
မလေးရှားလူမျိုးတို့သည် ဆေးမင်ကြောင်ကို တင်ပါးတွင် ထိုးနှံကြပြီး ဆေးမင်ကြောင်မှာ အရုပ်များ မဟုတ်ပဲ လှပဆန်းကြယ်သည့် ပန်းကနုတ် ဒီဇိုင်းများ၊ အကွက်များ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုင်ဝမ်မြောက်ပိုင်းဒေသတွင် နေထိုင်ကြသည့် ထိုက်ရာလူမျိုး လူငယ်များကမူ လူလားမြောက် အရွယ်ရောက်ခြင်း အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် မျက်နှာတွင် ဆေးမင်ကြောင်ထိုးလေ့ရှိသည်။ ယောက်ျားလေးများမှာ နဖူးနှင့် မေးတွင် လည်းကောင်း၊ မိန်းကလေးများမှာ နဖူးနှင့် ပါးနှစ်ဘက်တွင် လည်းကောင်း ထိုးနှံကြသည်။ ပါးရဲထိုးသည်ဟုလည်း ခေါ်သည်။
ဥရောပတိုက်တွင် ရှေးခေတ်အခါက ဂျာမန်လူမျိုး၊ ဂေါလလူမျိုးများနှင့် အင်္ဂလန်ကျွန်းသား တိုင်းရင်းသားများတွင် ထိုးကွင်းထိုးသော ဓလေ့ ရှိခဲ့ဖူးသည်။ မြောက်အမေရိကမှ အင်ဒီယန်းလူမျိုးများသည်လည်း ကလေးအရွယ်မှ စတင်ပြီး ထိုးကွင်း ထိုးနှံလေ့ရှိသည်။ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ အတွင်းရှိ ကျွန်းများပေါ်မှ ပေါ်လီနေးရှင်းလူမျိုး၊ မာအိုရီလူမျိုး၊ မာကေဆလူမျိုး ကျွန်းသားများမှာလည်း ယောက်ျားရော မိန်းမပါ ဆေးမင်ကြောင်ထိုးနှံကြသည့် ရှေးရိုးအစဉ်အလာရှိသည်။
ဆော်လမွန်ကျွန်းသူ မိန်းကလေးများမှာမူ မျက်နှာနှင့် ရင်ဘတ်၌ ဆေးမင်ကြောင် ထိုးပြီးမှသာ အိမ်ထောင်ပြုနိုင်သည်။ ဖော်မိုဆာကျွန်းသူများမှာလည်း ထိုနည်းတူ လက်ထပ်ပွဲ မကျင်းပမီ မျက်နှာ၌ ဆေးမင်ကြောင် ထိုးနှံကြရသည်။ နယူးဂီနီကျွန်းမှ ပါပူအန် အမျိုးသမီးများမှာ လက်မထပ်မီ မျက်နှာကို ချန်ကာ တစ်ကိုယ်လုံးအနှံ့ ဆေးမင်ကြောင် ရေးခြယ်ထိုးနှံပြီး မင်္ဂလာပွဲ ကျင်းပသောအခါတွင် မျက်နှာကို ဆေးမင်ရည် စုတ်ထိုးကြရပြန်သည်။
အင်္ဂလန်နှင့် အနောက်ဥရောပတွင် ၁၇ ရာစုအထိ ဆေးမင်ကြောင်ကို မမြင်ဖူးခဲ့ကြပေ။ ဥရောပတိုက်သား ဒမ်ပီယာ ဆိုသူသည် ထိုးကွင်းထိုးသော ပစိဖိတ်တောင်ပိုင်း ကျွန်းသားများကို ခေါ်ယူ၍ ပြပွဲပြခဲ့ဖူးသောကြောင့်သာ ဆေးမင်ကြောင်ကို တွေ့မြင်ကြရခြင်းဖြစ်သည်။ ဩစတြေးလျမှ သိုးမွေးသော သူဌေးတစ်ဦးသည် သူ၏ သေတမ်းစာကို ကျောပြင်တွင် ရေးထိုးခဲ့ဖူးသည်ဟု မှတ်သားရသည်။
မင်ကြောင်ထိုးနေပုံ
ဆေးမင်ကြောင်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ
ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦး အချိန်ကတည်းက ရှေးမြန်မာများ ထိုးကွင်းမင်ကြောင် ထိုးသည့်ဓလေ့ရှိနေနှင့်ပြီလို့ မှန်းဆရသည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦး နံရံဆေးရေးပန်းချီနှင့် ပုရပိုက်များတွင် တွေ့နိုင်သည်။ အကြမ်းအားဖြင့် ထိုးကွင်း နှင့် မင်ကြောင် ဟု နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ အလှအပအနေနဲ့ ထိုးကွင်းထိုးခြင်း သိဒ္ဓိတင်၊ ပီယမြောက် အဆောင်အဖြစ် မင်ကြောင်ထိုးခြင်း ရည်ရွယ်ချက် နှစ်မျိုးရှိသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်းမင်းများလက်ထက်၌ လူ့ခန္ဓာပေါ်တွင် အမှတ်အသားပြုမှုကို ဆေးမှင်ကြောင်ထိုးနှံ၍ အမှတ်အသားပြုလေ့ရှိကြောင်း အမှတ် အသားမှာ နှစ်မျိုးရှိပြီး အကောင်းဘက်ရော အဆိုးဘက်တွင်ပါ သုံးခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ ထိုခေတ်အခါက ခိုးသားဓားပြများကို အဆုံးစီရင်လေ့ရှိပြီး အဆုံးစီရင်မခံရသည့် ခိုးသား ဓားပြများကို နဖူးတွင် ‘ဓားပြ’ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ‘သူခိုး’ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ လက်ဖျံတွင် ‘နောက်မဆိုးနဲ့’ ဟူ၍လည်းကောင်း ဆေးမင်ကြောင် ထိုးလွှတ်ပြီး အဆိုးဘက်တွင် အမှတ် အသားဖြင့် အသုံးပြုခဲ့သည်ဟု သိရှိရသည်။ မြန်မာမင်းများ လက်ထက်တွင် အမြဲတမ်း တပ်မတော်ဖွဲ့စည်းခြင်း မရှိခဲ့သော်လည်း ကုန်းဘောင် ခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် အမြဲတမ်း တပ်အချို့ ဖွဲ့စည်းထားခဲ့သည်။ လွှတ်ရုံးနှင့် ရွှေနန်းတော်အတွက် လတ်တလော အသုံးမပြု လိုသည်များမှာ လယ်ယာကိုင်းကျွန်း လုပ်ကိုင်စားသောက် နေထိုင်ကြရသည်။ ယင်းတို့ကို အစုအဝန်းဖြင့် သတ်မှတ်ထားရာ မင်းမှုထမ်းတို့ လည်ကုပ်တွင် ဆေးထိုးကာ အမှတ်အသား ပြုထားသဖြင့် ‘ဆေးထိုးထမ်း’ ဟူ၍ခေါ်သည်။ သေနတ်စွဲ အမှုထမ်းတို့မှာလည်း လည်ကုတ်၊ လက်ဖမိုးတို့ပေါ်၌ ‘နတ်ဘီလူး လက်ယာသံလျက်ထမ်း’ ခြင်္သေ့ရုပ်များ ဆေးတော် ရေးမှတ်ထားကြသည်။ အာဏာပါးကွက်သားများဟု ခေါ်သော ရာဇဝတ် အမှုထမ်းများမှာလည်း ပါးတွင်အကွက်ကြီးများ ဆေးထိုးထားကြရသည်။ ၎င်းအမှုထမ်းများကို ‘ပါးကွက်’ ဟူ၍ ခေါ်သည်။ ထိုပါးကွက်တို့မှာ ပါးနှစ်ဖက်တွင် မင်နက်ဖြင့် ဒင်္ဂါးဝိုင်းအရွယ်ခန့် ထိုးနှံထားကြသည်။ ရင်ဘတ်တွင်လည်း ‘သူသတ်’ ဟူ၍ စာတန်းကို မင်နက်ဖြင့် ထိုးနှံထားကြရသည်။ ဂဠုန်ဆရာစံက သူပုန်ထသောအခါတွင် ဂဠုန်တပ်သားများကို ‘က’တပ်သား၊ ‘ခ’တပ်သားဟု ဆေးမင်ကြောင်ထိုးကာ အမှတ်အသားပြု ခွဲခြားခဲ့သည်။
ကြောင်တက်၊ ကြောင်ဆင်း၊ ကြောင်ဖီလာ ဟူသော ကြောင်ရုပ်များကို မင်ဆေးဖြင့် ထိုးသောကြောင့် မင်ကြောင် ဟူသည့် ဝေါဟာရဖြစ်လာသည်ဟု သုတေသီများက မှန်းဆကြသည်။ မင်ကြောင်ထိုးရာတွင် ရင်အုပ်၊ နောက်ကျော၊ ခြေသလုံး၊ ပခုံး၊ လက်မောင်း၊ လက်ဖျံများကအစ ဦးရေခွံပါမကျန် တကိုယ်လုံး နေရာမျိုးစုံတွင် ထိုးသည်။ အင်းကွက်၊ ဂါထာ စာတန်းများနှင့် အရုပ်အမျိုးမျိုးကို မင်နီ၊ မင်နက်များနှင့် ထိုးလေ့ရှိသည်။ အမျိုးသမီးများလည်း လက်ကောက်ဝတ်နေရာတွင် စားခွက်နှိုက်အဆောင်ဟူ၍ ထိုးတတ်ကြသည်။
စွဲလမ်းမှုကို အခြေခံ၍ ထိုးခြင်းမှာ များသောအားဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်အထက်ပိုင်းတွင် ထိုးလေ့ရှိကြသည်။ နတ်ရုပ်၊ ဘီလူးရုပ်များ၊ အခြားအရုပ်များကို မန္တာန်စာလုံးများ ခြံရံ၍ ထိုးခဲ့ကြသည်။ အင်းကွက်များတွင် အင်းစာများသွင်း၍ဖြစ်စေ၊ စာလုံးများချည်းဖြစ်စေ ထိုးနှံကြသည်။ အချို့လည်း လျှာပေါ်တွင်ပါ ထိုးနှံကြသေးသည်။ သို့ရာတွင် အစက်အပြောက်မျှသာ အထိုးခံနိုင်ပေသည်။ စွဲလမ်းမှုကိုအခြေခံ၍ အဆောင်အဖြစ် ဆေးမင်ကြောင် ထိုးနှံကြရာတွင် ခန္ဓာကိုယ်အထက်ပိုင်းတွင်သာ ဆေးအနီဖြင့် အထိုးများတတ်ကြသည်။ သို့ရာတွင် ရံဖန်ရာခါ၌လည်း အနက်ရောင်ဖြင့် ထိုးတတ်ကြသေးသည်။ လက်ယာဘက် လက်ဆစ်၊ လက်ဖမိုးလက်ကောက်ဝတ်များတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသော ဆေးမင်ကြောင် အနီစက်၊ အနက်စက်များနှင့် ခြေမျက်စိဝန်းကျင်တွင် တွေ့မြင်ရသော အနက်စက်များမှာ အဆောင်သဘောဖြင့် ထိုးကြခြင်းဖြစ်သည်။
ရှေးဘုရင်ခေတ်က ရာဇဝတ်သားတွေရဲ့ လက်ဖျံ၊ နဖူး စတဲ့နေရာတွေမှာ အများမြင်သာစေဖို့ ရည်ရွယ်ချက်နဲ့ ‘ငမိုးသီး၊ မဆိုးနဲ့၊ မမိုက်နဲ့’ စသဖြင့် လူဆိုးမှတ်တမ်းတွေကို မင်ကြောင်နဲ့ ထိုးလေ့ရှိတယ်။
ထိုးကွင်းလို့ခေါ်တာကတော့ အကွင်းအကွင်း အဝိုင်းပုံစံတွေထဲမှာ အရုပ်မျိုးစုံကို မင်ဆေးနဲ့ ထိုးထားတာကြောင့်ပါ။ ထိုးကွင်းအရွယ်က ၁ လက်မခွဲကနေ ၂ လက်မတမတ်လောက်အထိ ရှိတယ်။ ရှေးကျတဲ့ ထိုးကွင်းတွေက အရွယ်ပိုကြီးပြီး၊ နောက်ပိုင်းကျလာရင် ထိုးကွင်းအရွယ်တွေက ငယ်ငယ်လာတယ်။ ထိုးကွင်းမထိုးခင် လေးထောင့်အကွက်တွေနဲ့ အကွင်းပုံစံကို အရင်မင်နဲ့ရေးပြီး ရာထားပါတယ်။ တချို့ ထိုးကွင်းဆရာတွေက အလွတ်ထိုးတယ်။ နောက်ပိုင်းခေတ်မှာတော့ လက်ပံဆူးပေါ်မှာ အဆင်သင့်ထွင်းထားတဲ့ အရုပ်ကို မင်သုတ်၊ ပုံနှိပ်ပြီး ကောက်ကြောင်းပုံစံအတိုင်း ထပ်ထိုးတာလည်းရှိတယ်။
ထိုးကွင်းထဲမှာ အထိုးအများဆုံးအရုပ်က ဘီလူးရုပ်ပါ။ ဘီလူးစက်နင်း၊ အလံကိုင်၊ တံခွန်လွှား၊ သံလျှက်ထမ်း၊ ဘီလူးခေါင်းတုံး စတဲ့ ဘီလူးရုပ်အမျိုးမျိုးရှိတယ်။
ခါးပတ်ပတ်လည်ကစလို့ ဒူးဆစ်နားဆီမှာဆုံးတဲ့ ထိုးကွင်းကိုတော့ မြန်မာယောက်ျားသားတွေပဲ ထိုးလေ့ရှိတယ်။ ထိုးကွင်းရှိမှ ယောက်ျားဟန်ပန်ပီသတယ်လို့ ယူဆကြတဲ့ခေတ်ဆိုတော့ ရောင်ကြီးဗွေ၊ ရောင်တစောင်းထုံးတဲ့ပြီး ခါးတောင်းကျိုက်နဲ့ ခြင်းအယိုင်ခတ်ကြတဲ့အခါဖြစ်ဖြစ်၊ အပျော်သဘောနဲ့ နပန်းလုံးကြတဲ့အခါဖြစ်ဖြစ်၊ ထိုးကွင်း မထိုးရသေးရင်၊ ပေါင်တွေလုံးချင်းအတိုင်း ပြောင်ပြောင်ကြီးမြင်နေရတာကို ရှက်စနိုးဖြစ်တတ်ကြတယ်။ ဒါကြောင့် အများအားဖြင့် ၁၂ နှစ်သား၊ ၁၄ နှစ်သားလောက်မှာ ထိုးကွင်းထိုးပြီးနေကြပြီ။ ၁ဝ နှစ်သားလောက်က စပြီး ၁၇ နှစ်သား လောက်အတွင်းမှာ ထိုးလေ့ရှိပါတယ်။
မြန်မာအမျိုးသားများသည် ရှေးဦးပိုင်းတွင် အဆောင်သဘောဖြင့် ဆေးမင်ကြောင် ထိုးခဲ့ရာမှ နောင်သော် အလှအပ သဘောသို့ ရွေ့လျောလာခဲ့သည်။ ၎င်းမှတစ်ဖန် ထိုးကွင်းရှိမှ ယောက်ျားပီသသည်ဟူသော သဘောထားများ ဝင်ရောက်လာခဲ့ပေရာ ထုံးတမ်းစဉ်လာသဘော သက်ရောက်သွားပေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသား ချင်းအမျိုးသမီးများသည် မျက်နှာတစ်ပြင်လုံး မည်းမှောင်နေအောင် ပါးရဲထိုးခဲ့ကြဖူးသည်။ ချင်းအမျိုးသမီးတို့တွင် ပါးရဲမပါသော အမျိုးသမီးသည် ပွဲမဝင်၊ မတင့်တယ်ဟု သဘောထားခဲ့ကြသည်။ နောင်အခါကာလ ရွေ့လျောပြီး ပါးကြောင်၊ ပါးကြားဖြင့် စတိသဘောထိုးခြင်းသို့ သက်ရောက် သွားတော့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဆေးမင်ကြောင်ထိုးခြင်း အစမှာ အယူအဆသုံးမျိုး ကွဲပြားလျက်ရှိပြီး ပုဂံခေတ်အရည်းကြီးများက စခဲ့သည်ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ သရေခေတ္တရာ ဥတ္တမ သီရိမထေရ်က စခဲ့သည်ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ထိုးကွင်းအစ မောင်ကံက ဟူ၍လည်းကောင်း၊ သုံးမျိုးကွဲပြားလျက်ရှိသည်ဟု သိရသည်။ ဆေးမင်ကြောင်ထိုးရာတွင် အထက်ဆေး၊ အောက်ဆေးဆိုပြီးတော့လည်း ရှိခဲ့သေးသည်။ အထက်ဆေးတွင် ဘုရားဆေး၊ နတ်မှော် ဆေး၊ ဝိဇ္ဇာမှော်ဆေးဟူ၍ရှိပြီး အောက်ဆေးတွင် ကာယသိဒ္ဓိဆေး၊ ပီယသိဒ္ဓိဆေးဟူ၍ ထိုးကြသည်ဟု သိရသည်။ ရှေးအခါက ပေါင်တွင်ထိုးကွင်းမရှိသူကို မိန်းကလေးများက မနှစ်သက်ကြသည့် အတွက် ‘ပေါင်ဖြူချင်း မယူချင်ဘူး’ ဟုငြင်းလေ့ရှိကြရာ အမျိုးသားများမှာ မျက်ရည်တောက်တောက်ယို၍ ထိုးကွင်း ထိုးခဲ့ကြရသည်ဟု သိရသည်။ ထိုးကွင်းမင်ကြောင်ထိုးရာတွင် ချစ်သူမိန်းကလေးက ထောင်ပုဆိုး၊ ရာပုဆိုးဟူ၍ မင်ခံပုဆိုးကို ပေးကြရသည်ဟုလည်း သိရသည်။ မင်ခံပုဆိုးမှာ ထိုးကွင်းထိုးရာတွင် မင်နှင့်သွေးများ ရောထွေးနေပြီး ခန္ဓာကိုယ်အောက်ပိုင်းမှာ သွေးစိမ်းရှင်ရှင် ထွက်သည့်အတွက် ခန္ဓာကိုယ်အောက်တွင် ခံထားရသော ပုဆိုးဖြစ်သည်။ ၎င်းပုဆိုးကို ချစ်သူမိန်းကလေးမှ လက်ဆောင်အဖြစ် ပေးကြရသည်ဟူ၍ သိရသည်။ အကြောင်းမှာ မိမိ၏ ချစ်သူအမျိုးသားမှာ ယောက်ျားပီသသည်ကို ဂုဏ်ယူကြသည့် သဘောမျိုးဖြစ်သည်။ ထိုးကွင်းမင်ကြောင်ထိုးသော အချိန်၌ အချို့မှာ မထနိုင်တော့ဘဲ မင်ကြောင်ရုံထဲမှ ကတ်ဖြင့် ဆွဲထုတ်ယူရသူများရှိသလို အချို့လည်း လူတွဲထုတ်ရသူများရှိသည်။ အချို့ကတော့ အံခဲလျက် အကူအတွဲမပါဘဲ ထွက်လာနိုင်သည်။ မင်ကြောင်ထိုးပြီး အပြင်သို့ ထွက်လာသူတိုင်း လက်ခမောင်းခတ်၍ ‘ငါယောက်ျားဟေ့၊ ယှဉ်ရဲသူထွက်ခဲ့’ဟု လောကကြီးကို စိန်ခေါ်သည့် သဘောဖြင့် လက်ခမောင်း သုံးကြိမ်ပြည့်အောင် ခတ်ရသည်။ ကတ်ဖြင့်ထွက်လာသူကို ‘အဝါခတ်’ ဟုခေါ်သည်။ အကူအတွဲဖြင့် ထွက်လာသူကို ‘အမြှောင်ခတ်’ဟုခေါ်သည်။ တစ်ကိုယ်တည်းထွက်လာသူကို ‘အထီးခတ်’ ဟု ခေါ်သည်။ ၎င်းမင်ခံပုဆိုးကို တစ်သက်တာ ဂုဏ်ယူနိုင်ရန်အတွက် အမျိုးသားများက မိမိ၏ချစ်သူ အမျိုးသမီးများကို လက်ဆောင်အဖြစ် ပြန်ပေးလေ့ရှိကြသည် ဟုလည်း သိရသည်။ ထိုးကွင်းမထိုးသူများကို မိန်းကလေးရှင်များကလည်း လောကဓံ၏ အထုအထောင်းကို မခံနိုင်သူဟူ၍ မိမိ၏ သမီးမိန်းကလေးနှင့် ပေးစားရန် ဝန်လေးခဲ့ကြသည် ဟုလည်း သိရသည်။ ထိုးကွင်းမထိုးသူများ အိမ်ထောင်ပြုလျှင် ‘ပေါင်ဖြူချင်း သေမင်းခေါ်တတ်တယ်’ ဟူ၍ ဆိုကြသည်။ ‘ပေါင်ဖြူစင်းမို့ နတ်စိမ်းပွယ်ရတယ်၊ မင်ကြောင်စိမ်းမို့ ပျိုသိမ်းပါရမယ်’ ဟူသော စကားကြောင့် ယောက်ျားမပီသသော ပေါင်ဖြူသူကို ယူမိလျှင် ရိုးရာနတ်ကို တောင်းပန်ပသရသဖြင့် မင်ကြောင်စိမ်းနှင့် လူကိုသာ ယူတော့မည်ဟု ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။
ဝက်၊ ကြောင်၊ ဥဒေါင်း၊ လိပ်၊ ငှက်တော်၊ မျောက်၊ ဇော်၊ ငုံး အရုပ်အမျိုးမျိုး၊ ပန်းခက်နဲ့ အကွက်အဆင်တွေကိုလည်း ထိုးကွင်းဆရာက လက်စွမ်းပြတဲ့အနေနဲ့ရော၊ ကွက်လပ်ဖြည့်တဲ့အနေနဲ့ရော အစုံထိုးပါတယ်။ တခြားအရုပ်တွေက ဘီလူးရုပ်လောက်တော့ လက်မဝင်ပါ။ ဒါကြောင့် ထိုးကွင်းတခုမှာ “မင့်ဟာက ဝက်ကုန်းတွေပဲ များနေတာပါကွာ” လို့ အဝေဖန်ခံရရင်၊ ထိုးကွင်းဆရာက လက်ရာခိုထားတယ်လို့ ဆိုလိုပါတယ်။
ဒူးစွတ် ဆိုတာက ဒူးအထက်နားမှာ ထိုးကွင်းကို လက်စသတ်တဲ့အခါ ထိုးတဲ့ပုံစံကို ခေါ်ပါတယ်။ အရုပ်ဘေးက ပတ်ဝိုင်းထားတဲ့စက်ဝိုင်းကို စာရံ လို့ ခေါ်တယ်။ အင်းစာ နဲ့ စမတွေ၊ ဂဏန်းတွေကို ပတ်ဝိုင်းပြီးထိုးရာက ဆင်းသက်လာတဲ့ စကားလုံးပါ။ စာရံမှာထိုးထားတဲ့ လေးထောင့်ရှည်ရှည် အတုံးငယ်ကလေးတွေရဲ့ အကျဉ်းအကျယ်ဗြက်ကိုကြည့်ပြီး သုံးတဲ့စုတ်အရွယ်အစားကို သိနိုင်တယ်။ စုတ်တွေကို ကြေးနဲ့လုပ်ထားပြီး အသွားက အချွန်မဟုတ်၊ အပြားပါ။ အတန်းလိုက်၊ ဒေါင်လိုက်စိပ်ထားတဲ့ အသွား ၂ ခွကနေ ၁ဝ ခွ၊ ၁၂ ခွ အထိ ပါတယ်။ စုတ်ရဲ့ခေါင်းပိုင်းတွေကို စိတ်ကူးရသလို အလှအပတွေနဲ့ ထုထားလေ့ရှိတယ်။ နတ်ရုပ်ပုံစံနဲ့ အတွေ့ရ များတယ်။
ထိုးကွင်းအထိုးခံရတာ မသက်သာလှပါ။ အသွား ၁ဝ ခွ၊ ၁၂ ခွပါတဲ့ ကြေးစုတ်ကြီးနဲ့ သွေးပေါက်ပေါက်ကျအောင်ထိုးမှ အရုပ်စွဲတယ်။ ထိုးကွင်းအထိုးခံနေတုန်းမှာ ကွမ်းသီးမာမာတလုံးကို အလုံးလိုက်အံသွားနဲ့ ခဲထားတာတောင်မှ တခွမ်းခွမ်းနဲ့ ကွဲအောင်ကိုက်မိတဲ့အထိ နာတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ပေါင်တဖက်ကို တမနက်ခင်းနဲ့ အပြီးထိုးပေမယ့်၊ ခံရတဲ့ ဒဏ်ချက်ပြင်းတာကြောင့် အနာယဉ်းပြီး ဖျားတတ်ကြတယ်။ ဒါကြောင့် တပတ်၊ ၁ဝ ရက်လောက်ခြားပြီးမှ နောက်တဖက် ထိုးလေ့ရှိတယ်။ တနေ့တည်းနဲ့ နှစ်ဖက်စလုံး အထိုးခံနိုင်တဲ့သူတွေလည်းရှိတယ်လို့ ကြားဖူးပါတယ်။ အနာမခံနိုင်တော့လို့ ထိုးနေရင်း လက်စသတ်မပြီးခင် ထပြေးတာကြောင့် တဝက်တပျက်ပဲထိုးထားပြီး ကြောင်သွားတဲ့ ထိုးကွင်းကြောင်၊ အင်းကြောင်တွေလည်းရှိသတဲ့။
မြန်မာဘုရင်လက်ထက်က စစ်မှုထမ်းဖို့ ဆင့်ခေါ်ခံရတဲ့အခါမျိုးမှာ ထိုးကွင်းမထိုးရသေးရင် အခက်အခဲ တွေ့ကြရတယ်။ ထိုးကွင်းထိုးဖို့ကလည်း အချိန်မရှိတော့ ထိုးကွင်းပုံစံအတိုင်း ပေါင်နှစ်ဖက်မှာ မင်ဆေးနဲ့ ရေးသွားကြသတဲ့။ ဒီအတိုင်းနေရင်တော့ ခါးတောင်းကျိုက်နဲ့ဘာနဲ့ ဟန်မပျက်ဖူးလေ။ တကယ်စစ်ချီရလို့ ချောင်းတွေ ကန်တွေကို ဖြတ်ကူးကြရတဲ့အခါ ဆေးတွေက ရေနဲ့မျောကုန်ရော။ ဒါကြောင့် ရှေးက မေတ္တာစာ ရေးပေးတဲ့အခါ မောင့်မေတ္တာက ခိုင်မြဲပါတယ်၊ ရေမှာမျောတတ်တဲ့ အယောင်ဆောင် ထိုးကွင်းမင်ကြောင်မျိုး မဟုတ်ပါလို့ ညွှန်းဆိုဂုဏ်တင်တတ်ကြတယ်။
(၂ဝ)ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင်မှ ထိုးကွင်းမင်ကြောင် ထိုးသည့် ဓလေ့သည် မြန်မာပြည်တွင် တဖြည်းဖြည်း ပပျောက်လာပေသည်။ အကြောင်းမှာ ရောဂါ ကူးစက်ခံရခြင်း၊ ထိုးကွင်းထိုးသူများကို မိန်းကလေးအများစု ရွံကြောက်လာကြခြင်းတို့ကြောင့် အဓိက ဖြစ်သည်ကို တွေ့ရသည်။ ဆေးမင်ကြောင် ထိုးကြရာတွင် တချို့မှာ အလှအပသက်သက်သာ ထိုးကြလေ့ ရှိကြတော့သည်ကိုလည်း တွေ့ရသည်။
ဒီကနေ့ မြန်မာနိုင်ငံအနှံ့အပြား မြို့တွေ ရွာတွေမှာတော့ ရှေးရိုးပုံစံတွေကို ခေတ်သစ်ပုံစံ အလှထိုး မင်ကြောင်တွေက အစားထိုးဝင်ရောက်နေခဲ့တာကြာပြီ။ ပွဲလမ်းတွေရှိရင် လမ်းဘေးတွေမှာ ကြော်ငြာဒီဇိုင်း ပုံတွေထောင်ထားလို့ ဘက်ထရီအားသုံး စက်ကလေးတွေနဲ့ ထိုးပေးနေတဲ့ ၁၂ ပွဲဈေးလိုက် မင်ကြောင် ဆရာတွေကအစ၊ မြို့ကြီးတွေမှာ ဆိုင်ခန်းကြီးတွေနဲ့ လုပ်ငန်းကြီးတွေလုပ်နေတဲ့ ခေတ်သစ် မင်ကြောင်ဆရာတွေကို တွေ့နိုင်ပါတယ်။ နိုင်ငံခြားဖြစ် မင်ကြောင်ထိုးတဲ့ ကရိယာတွေကြောင့်လည်း အသား မနာလှတော့ပါ။ နိုင်ငံခြားကတင်သွင်းလာတဲ့ ခေတ်သစ်မင်ကြောင် ပုံစံတွေကိုလည်း ဒီကနေ့ မြန်မာ လူငယ်တွေရဲ့ကိုယ်ပေါ်မှာ တွေ့မြင်နေရပါပြီ။
ယခု(၂၁)ရာစု အစောပိုင်းတွင်တော့ တစ်ခါသုံးအပ်များဖြင့် ဆေးမင်ကြောင်ထိုးသည့် ဓလေ့သည် ပြန်လည် ခေါင်းထောင်လာခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ ဆယ်ကျော်သက် လူငယ်အများစုသည် ယနေ့ခေတ်တွင် လှပသော အရုပ်ဒီဇိုင်းများကို မိမိခန္ဓာကိုယ်ပေါ်တွင် ရေးတင်လာကြသည်မှာ လူငယ်တိုင်းလိုလိုတွင် တွေ့နေရပေသည်။ ယခုခေတ်တွင် မြန်မာပြည်၌ ဆေးမင်ကြောင်များ ပြန်လည် ခေတ်စားလာခြင်းမှာ အနောက်တိုင်း အနုပညာရှင်များ၊ လူငယ်များမှ ယဉ်ကျေးမှု ရွေ့လျောလာသည့်သဘော ဖြစ်ပေသည်။ ဆေးမင်ကြောင်သည် ရှေးခေတ်အခါက ဂုဏ်ယူဖွယ်တစ်ရပ် အဖြစ် ထိုးနှံခဲ့ကြသည်ကို ယခုခေတ်လူငယ်များ အလှအပ သက်သက်၊ အပျော်သဘော သက်သက် ထိုးနှံနေကြခြင်း ဖြစ်သည်။
မြိုင်ရွာ၊ ရွာငံမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရွာငံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျုံဝါးရွာ၊ တဇင်ရေကျော်
ကျုံဝါးရွာ၊ တဇင်ရေကျော်
လွိုင်လံ (အောက်)ရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
လွိုင်လံ (အောက်)ရွာ (Loilan (Lower))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်၊ ပါခေါင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၆၀၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပါခေါင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၂၉ ဦး၊ မ ၁၄၈၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၁၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပက်မခန်းရွာ၊ ပက်မခန်း
ပက်မခန်းရွာ၊ ပက်မခန်း
မန်မော်ရွာ၊ မောင်းခမ်း
မန်မော်ရွာ (Manmaw)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ခန္တီးခရိုင်၊ ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်၊ မောင်းခမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၆၅၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရွှေလူကုန်းရွာ၊ ကော့ကရိတ်မြို့နယ်
ရွှေလူကုန်းရွာ(Shwelukone)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ကော့ကရိတ်ခရိုင်၊ ကော့ကရိတ်မြို့နယ်၊ နောင်ကိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၄၄၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နောင်ကိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၄၈၅ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၆၂၀ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကော့ကရိတ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပန်ထောင်ရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်
ပန်ထောင်ရွာ(Panghtaung)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်၊ ဖော့ဒေါ့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၈၁၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝိုင်းမော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မင်္ဂလာကုန်းရွာ၊ ကျားချောင်
မင်္ဂလာကုန်းရွာ၊ ကျားချောင်
မန်ဝပ်ရွာ၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်
မန်ဝပ်ရွာ (Manwut)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်၊ မန်ဖျက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၆၅၇၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန်ဖျက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၃၀ ဦး၊ မ ၁၀၆၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၉၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အောင်သာယာရွာ၊ ဗန်းမော်မြို့နယ်
အောင်သာယာရွာ(Aungtharyar)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ ဗန်းမော်မြို့နယ်၊ မံမလင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၀၅၁၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မံမလင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၄၆ ဦး၊ မ ၁၉၅၈ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၈၀၄ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဗန်းမော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တဇင်ရွာ၊ တဇင်ရေကျော်
တဇင်ရွာ၊ တဇင်ရေကျော်
မိဿ (ဗေဒင်)
မိဿ (Aries; ) သည် ပထမဆုံးရာသီဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် မိဿ၏ ရာသီခွင်ဖြစ်သည်။
မတ်လ (၂၁) ရက်မှ ဧပြီလ (၂၀) ရက်အတွင်း မွေးဖွားသူများသည် မိဿရာသီဖွားများဖြစ်ကြသည်။
သဘွတ်ကုန်းရွာ၊ ချောက်မြို့နယ်
သဘွတ်ကုန်းရွာ (Thabutkone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ချောက်မြို့နယ်၊ ကျွဲတပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၅၂၇၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျွဲတပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၃၈ ဦး၊ မ ၉၆၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၀၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ချောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နား
နား သည် လူ့ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်ပြီး ၎င်းမှတဆင့် အကြားစွမ်းရည် ရရှိသည်။ တချို့သတ္တဝါများ၊ ဥပမာ လူ နှင့် တိရစ္ဆာန် အများစု တွင် နားနှစ်ဖက် ရှိကြသည်။ သို့သော် တချို့ တိရစ္ဆာန်များ မှာမူ နားရှိသော်လည်း မကြားနိုင်ပေ။ ပင့်ကူ တွင်မူ နားကဲ့သို့ ကြားနိုင်သော အမွေးလေးများ ၎င်းတို့၏ ခြေထောက်တွင်ရှိသည်။
ပြင်ပနား သည် အသံကို လက်ခံ၍ လေထုကို ဖြတ်သန်းခြင်းမှ အရည်ထု သို့ ဖြတ်သန်းခြင်း အသွင်ပြောင်း ပြီး အတွင်းနား ဆီသို့ ပို့ဆောင်ပေးသည်။ ထို့နောက် တုန်ခါမှု များကို ဦးနှောက် ဆီသို့ နပ်ဗ်ကြောအစုအဝေး မှ တဆင့် ပို့ဆောင်သည်။
နား ၏ မြင်ရသော အစိတ်အပိုင်း (သို့) အစပိုင်း ကို ပင်နာ(pinna) ဟု ခေါ်သည်။
နားကို ကြားရန် အတွက် သာမက တခြားသော လုပ်ဆောင်ချက် များ အတွက်လည်း သုံးသည်။ ဥပမာ ဆင်များသည် ၎င်းတို့၏ ကြီးမားသော နားများကို ယပ်ခပ်ပြီး ခန္ဓာကိုယ်ကို အေးစေရန် လုပ်ကြသည်။
ဝါးရှီးလားရွာ၊ ကွန်တိုင်(ခ) ဇီးပင်တောင်
ဝါးရှီးလားရွာ၊ ကွန်တိုင်(ခ) ဇီးပင်တောင်
ကြို့ကုန်း (ရှမ်းစု)ရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်
ကြို့ကုန်း (ရှမ်းစု)ရွာ (Kyoetkone(Shansu))သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်၊ ကံကလေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၉၀၈၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကံကလေးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၂၈ ဦး၊ မ ၁၈၄၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၃၇၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထိုင်ဝမ်ဆိုင်ရာ အမေရိကန်ဌာန
ထိုင်ဝမ်ဆိုင်ရာ အမေရိကန်ဌာန (The American Institute in Taiwan, AIT) သည် ထိုင်ဝမ်ရှိ အမေရိကန်၏ အကျိုးအမြတ်များအတွက် အကျိုးဆောင်ပေးနိုင်ရန် ထိုင်ဝမ်ဆက်ဆံရေးအက်ဥပဒေ (Taiwan Relations Act) အရ အမေရိကန် အစိုးရက ဦးစီးထူထောင်ထားသည့် ဌာနတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံနှင့် သံတမန်ဆက်ဆံရေး တည်ဆောက်ချိန်တွင် တရုတ်၏ တောင်းဆိုချက်အရ တရုတ်တစ်ပြည်ထောင် မူဝါဒအား အသိအမှတ် ပြုရသောကြောင့် တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ (ထိုင်ဝမ်) နှင့် တရားဝင်ဆက်ဆံရေး ဖြတ်တောက်ခဲ့သည်။
ထို့နောက်တွင် ထိုင်ဝမ်နှင့် အမေရိကန်အကြား တရားဝင်မဟုတ်သည့် ဆက်ဆံရေးကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ရန် အမေရိကန် ကွန်ကရက်က ထိုင်ဝမ်ဆက်ဆံရေးအက်ဥပဒေကို အတည်ပြုခဲ့သည်။ ၁၉၇၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန် သမ္မတ ဂျင်မီ ကာတာက ယင်းအက်ဥပဒေကို လက်မှတ်ရေးထိုးကာ အသက်ဝင်စေခဲ့သည်။