cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဂျပ်စတီနီယံ၊ (ပထမ)
အခြားစွမ်းဆောင်ချက်များ
ဂျပ်စတီနီယံသည် အလုပ်ကိုကြိုးစားပြီး အလွန်ထူးချွန်သူဖြစ်သည်။ အုပ်ချုပ်ရေးတွင် အဂတိလိုက်စားမှုများကို ထိရောက်စွာ နှိမ်နှင်းခဲ့သည်။ ရောင်းရေးဝယ်တာ၊ ကုန်စည် ကူးသန်းရေးကို အားပေးသည်။ အဆောက်အဦးများစွာ ဆောက်လုပ်ပေးခဲ့ရာ ခံတပ်ကြီးများ ဆောက်လုပ်ခြင်း ၊ ကွန်စတန်တီနိုပယ်မြို့ကို မွမ်းမံတိုးချဲ့ခြင်းနှင့် နာမည်ကြီး ဟာဂီယာ ဆိုဖီယာ အပါအဝင် ဘာသာရေး အဆောက်အဦးများကိုလည်း တည်ဆောက်ပေးသည်။ ထိုသို့ တည်ဆောက်ရေးများကို ဆောက်ရာ ငွေကြေးလိုအပ်ချက် အရ အခွန်ငွေများ တိုးမြှင့်ကောက်ခံရာ ပြည်သူတို့၏ အုံကြွမှုကိုလည်းခံခဲ့ရသေးသည်။
၅၃၂ တွင် ဖြစ်ပွားသည့် နီးကား ဆူပူမှု (the Nika rids) ဆိုလျှင် ဧကရာဇ်ပလ္လင်မှပင် ဆင်းပြေးရတော့မတတ် ကြီးမားခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုအရေးအခင်းကို အောင်နိုင်ပြီးနောက် အာဏာတည်မြဲပြီဟု ဆိုနိုင်သည်။ ထိုသို့ အာဏာကြီးရသည်တွင် အလွန်တော်သည့် မိဖုရားဖြစ်သူ သီအိုဒိုရာ(Theodora) ကြောင့်လည်း ဖြစ်သည်။ ၅၄၈ တွင် ကင်ဆာရောဂါဖြင့် မိဖုရားကွယ်လွန်ရာ အလွန်ပင် စိတ်ထိခိုက်ရှာသည်။ သို့သော် ကွယ်လွန်ချိန် ၅၆၅ ထိ တစ်ဦးတည်း အုပ်ချုပ်ရေးမှာလည်း ခိုင်မြဲသည်ဟုဆိုနိုင်သည်။ သို့ဖြင့် ဂျပ်စတီနီယံ ကွယ်လွန်သော် ပြည်သူအများ အထင်အရှားပင် ဝမ်းမြှောက်ကြသည်ကို တွေ့ရသည်။
ခမိမဆွတ်ခဝဘူတာ
ခမိမဆွတ်ခဝဘူတာ  (上松川駅 ခမိမဆွတ်ခဝ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဖုခုရှီးမားခရိုင်၊ ဖုခုရှီးမားမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ရွှေတောင်ကုန်းရွာ၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်
ရွှေတောင်ကုန်းရွာ (Shwetaungkone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်၊ လွင်ကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၁၃၂ ဖြစ်သည်။
အောက်ပြွန်ရွာ၊ ဇီးဖြူဆိပ်
အောက်ပြွန်ရွာ၊ ဇီးဖြူဆိပ်
ဆောင်းလှရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
ဆောင်းလှရွာ (Hsawnghla)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ မြောက်ထိဗွာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၄၆၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြောက်ထိဗွာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၂၀၈ ဦး၊ မ ၃၅၀၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၇၁၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကလေတရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
ကလေတရွာ(Kalayta)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ကလေတကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၂၃၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကေအန်ယူ တပ်မဟာ(၆)
တပ်ရင်း(၆)၏တပ်ရင်းမှူးမှာ ဒု ဗိုလ်မှူးကြီး တင်လှိုင် ခေါ် မန်းတင်လှိုင်
ပျဉ်ထောင်ကွင်းရွာ၊ ဆင်မသေ (တလုတ္ထော်)
ပျဉ်ထောင်ကွင်းရွာ၊ ဆင်မသေ (တလုတ္ထော်)
စီးတော်မြင်းဝန်
စီးတော်မြင်းဝန်
စီးတော်မြင်းဝန်ဟူသည် ဘုရင်မင်းမြတ် စီးနင်းသည့် မြင်းတော်များ အဝေးရှမ်းပြည်နယ်၊ ယွန်းပြည် စသည်တို့မှ လက်ဆောင်အဖြစ် ဆက်သသော မြင်းများနှင့် သက်ဆိုင်သည့် ကိစ္စရပ်များကို ကြီးကြပ်လုပ်ဆောင်ရသူ ဖြစ်သည်။ ဘုရင်မင်းမြတ်စီးနင်းသော စီးတော်မြင်းအနက် အချို့ကို ဘွဲ့မည်များ ပေးအပ်ထားသည်လည်း ရှိသည်။ စီးတော်မြင်းဝန်၏ လက်အောက်တွင် မြင်းစာရေး မြင်းတော်ခံ၊ မြင်းတော်မှူး စသည့် ရာထူးများကိုလည်း ထားရှိသည်။
စီးတော်မြင်းဘွဲ့
ဘုရင်မင်းမြတ် သို့မဟုတ် မြင့်မြတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့အတွက် စီးနင်းရန် မြင်းများ၏ ဘွဲ့မည်ကို ဗုဒ္ဓဝင်ကျမ်းများတွင် မကြာခဏ တွေ့ရှိရတတ်သည်။ ဗုဒ္ဓဝင်ကျမ်းများ၌ ဘုရားလောင်း တောထွက်ရာတွင် စီးနင်းသော စီးတော်မြင်းအမည်ကို ကဏ္ဍိကဟု ရေးသားဖော်ပြကြသည်။ မြန်မာရာဇဝင်ကျမ်းတို့၌ အနော်ရထာမင်း စီးသောမြင်းအမည်ကို ခန္တီကလက်လှ၊ ကျန်စစ်မင်းစီသောမြင်းအမည်ကို နှလုံးကွန့်ခေါင် စသည့်ဖြင့် ဖော်ပြထားသည်ကိုလည်း တွေ့ရသည်။
ဆင်ဖြူရှင်လက်ထက်
ဆင်ဖြူရှင် (မြေဒူးမင်း) လက်ထက်တွင် စီးတော်မြင်းဝန်ရာထူး ခန့်အပ်ခံရသူမှာ လက်ဝဲပတေ့ကျော်သူ ဖြစ်သည်။ သူသည် ဒီပဲယင်းမင်း (နောင်တော်ကြီး) လက်ထက်ကပင် စီးတော်မြင်းဝန်အရာ ရရှိခဲ့ဟန် တူသည်။ ဘုရင်မင်းမြတ် ကိုယ်တိုင်စစ်ထွက်သည့်အခါ စီးတော်မြင်းဝန်လည်း လိုက်ပါ အမှုထမ်းရသည်။ ထိုအခါမျိုး၌ စီးတော်မြင်းဝန်သည် မြင်းများ၏ ကျန်းမာရေးကို အထူးဂရုပြုကြရ၏။ စီးတော်မြင်းဝန် လက်ဝဲပတေ့ကျော်သူသည် မြေဒူးမင်းနန်းတက်စ ၁၅ စက်တင်ဘာ ၁၇၆၄ တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် ဂါမဏိတိဿ ဦးစီးသော ၅၀ တော်သွေးသောက်အဖွဲ့သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သူဖြစ်သည်။
ဘကြီးတော်လက်ထက်
ဘကြီးတော် (စစ်ကိုင်းမင်း) နန်းတက်စ ၁၈၁၉ ခုနှစ်တွင် မဟာမင်းကျော်သခင်ျာဘွဲ့ခံ ဦးရွှေဦးကို စီးတော်မြင်းဝန်အရာ ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ စီးတော်မြင်းဝန် ဦးရွှေဦးနှင့် ပတ်သက်၍ သူ့တွင် မိအို ဆိုသူ သမီးတစ်ယောက်ရှိကြောင်းကိုသာ သိရှိရ၏။ ဦးရွှေဦး၏ ရာထူးကို ဆက်ခံခဲ့သူမှာ မဟာမင်းကျော်သီဟသူဖြစ်သည်။ ၁၈၂၄ ခုနှစ်တွင် ဘိသိက်မဂင်လာ အခမ်းအနားကျင်းပအပြီး၌ စီးတော်မြင်းဝန် မဟာမင်းကျော်သီဟသူအား ရွှေစလွယ် ၉ သွယ်အပါအဝင် အစီးအနင်း အဆောင်အရွက်များ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။
စီးတော်မြင်းဝန် ဦးရွှေနီ
၁၈၇၃ ခုနှစ် သာယာဝတီမင်း နန်းတက်စတွင် မဂင်လာအိမ်တော်ပါမြင်းတော်ခံ ဦးရွှေနီအား မဟာမင်းလှသခင်ျာဘွဲ့ဖြင့် စီးတော်မြင်းဝန် အရာခန့်အပ်ခဲ့သည်။ စီးတော်မြင်းဝန် ဦးရွှေနီသည် အမရပူရအရှေ့ပြင် (ယခုမန္တလေး တက္ကသိုလ်ဝင်းအတွင်း)၌ ကျောင်းဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခဲ့ရာ စီးတော်မြင်းဝန်တိုက်ဟု အမည်တွင်ခဲ့သည်။ ၁၉၁၈ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှအစိုးရက ယင်းနေရာဝန်းကျင်၌ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး သိပ္ပံကျောင်းနှင့် စိုက်ပျိုးရေး နယ်မြေများ ပြုလုပ်လိုသဖြင့် စီးတော်မြင်းဝန် ကျောင်းတိုက်ကို ရွှေ့ပြောင်းပေးခဲ့သည်။ စီးတော်မြင်းဝန် မဟာမင်းလှသခင်ျာဘွဲ့ခံ ဦးရွှေနီသည် ၅ မတ် ၁၈၄၃ တွင် တရုတ်သံအဖွဲ့နပြေည်တော်သို့ လာရောက်ကြိုဆိုရေးအဖွဲ့၌ ပါဝင်ခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရ၏။ ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် စီးတော်မြင်းဝန်ရာထူး အပြောင်းအလဲ ဖြစ်ခဲ့သည်။
လေးတပ်ဗိုလ်
စီးတော်မြင်းဝန် ဦးရွှေနီ၏ ရာထူးကို ဆက်ခံခဲ့သူမှာ လေးတပ်ဗိုလ်ဖြစ်သည်။ လေးတပ်ဗိုလ်သည် ၁၈၄၅ ခုနှစ်တွင် ပြည်မင်းသားကြီးအား လိုက်လံဖမ်းဆီးရန် တာဝန်ပေးအပ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ မန္တလေးမြို့အဝင် ရန်ကုန် မန္တလေးလမ်းဘေး တစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် ပြည်မင်းသားကြီးဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခဲ့သည့် ပြည်ကျောင်းနှင့် ပြည်မင်းသားကြီးအား လိုက်လံဖမ်းဆီးခဲ့သူ လေးတပ်ဗိုလ် တည် ထားကိုးကွယ်ခဲ့သော လေးတပ်ဗိုလ်ဘုရားတို့ တည်ရှိသည်။
စီးတော်မြင်းဝန် ဦးတရုတ်
ပုဂံမင်း (၁၈၄၆-၁၈၅၃) လက်ထက် စီးတော်မြင်းဝန်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသူမှာ ဦးတရုတ်ဖြစ်သည်။ စီးတော်မြင်းဝန်ဦးတရုတ်မှာ မင်းတုန်းကနောင်မင်းသားများ နောင်တော်ပုဂံမင်းကို နန်းချရန် ရွှေဘိုသို့ ထွက်ခွာကြစဉ် ပုဂံမင်း၏ အမိန့်တော်ဖြင့် ဗိုလ်ရွှဗြေင်အား လာရောက်ခေါ်ယူခဲ့သူ ဖြစ်၏။ သို့သော် ဗိုလ်ရွှဗြေင်မှာ မင်းတုန်းကနောင်မင်းသားများဘက်သို့ ဝင်ရောက်အမှုထမ်းခဲ့သည်။
မင်းတုန်းမင်းနန်းတက်စ
၁၈၅၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလဆန်းတွင် မင်းတုန်းမင်း ထီးနန်းရရှိခဲ့ပြီးနောက် ဦးရွှေအိုဆိုသူအား မင်းလှမင်းကျော်ရာဇာဘွဲ့ဖြင့် စီးတော်မြင်းဝန်အရာ ခန့်အပ်လိုက်ပါသည်။ သို့သော် မင်းတုန်းမင်းလက်ထက် စီးတော်မြင်းဝန်ရာထူးကို နန်းတက်စကာလ၌သာ တွေ့ရှိရသည်။
တောင်သမန်လယ်စားမောင်ဖေငယ်
သီပေါမင်းနန်းတက်စ ၁၈၇၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ရေနံ့သာမြို့စား လက်သုံးတော်ကြီးကိုင် မောင်ဖေငယ် စီးတော်မြင်းဝန်ဖြစ်လာပြီးနောက် တောင်သမန်လယ်စားအရာ ချီးမြှင့်ခံခဲ့ရ၏။ ဦးဖေငယ်၏ ဝန်ကတော် (ဇနီး)မှာ သာယာဝတီမင်း၏ ဟဂင်မော်မြို့စား မိဖုရားဟောင်းဖြစ်သည်။ (မလွန်ဆန်အလှူအသင်း၏ စာရင်းစစ် ဦးမောင်⁠မောင်သွင်မှာတောင်သမန်လယ်စား မောင်ဖေငယ်၏ တီးတော်စပ်သူဖြစ်သည်။) တောင်သမန်လယ်စား စီးတော်မြင်းဝန် ဦးဖေငယ်သည် ၁၈⁠၈၃ ခုနှစ်တွင် ဒိုင်းခင်⁠ခင်အမှုကြောင့် ဗန်းမော်သို့ အကျဉ်းသားအဖြစ်ပို့ကာ စီရင်ခံခဲ့ရသည်။
စီးတော်မြင်းဝန် ဦးကြွက်
တောင်သမန်လယ်စား မောင်ဖေငယ်သည် ၁၈⁠၈၃ ခုနှစ်တွင် ရာဇဝတ်သင့်ခဲ့ရာ သူ၏နေရာ၌ မဟာမင်းကျော်မင်းထင်စည်သူဘွဲ့ခံ ဦးကြွက်အား စီးတော်မြင်းဝန်အဖြစ် အစားထိုးခန့်အပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် စီးတော်မြင်းဝန် ဦးကြွက်နှင့် ပတ်သက်၍ အတ္ထုပ္ပတ္တိအကြောင်းအရာများကို မသိရှိရပေ။
နောက်ဆုံးစီးတော်မြင်းဝန်
သီပေါမင်းလက်ထက် နောက်ဆုံးစီတော်မြင်းဝန်မှာ သီပေါမင်း၏ မင်္ဂလာအိမ်တော်ပါ လက်သုံးတော်ကြီးကိုင် ရေနံ့သာမြို့စား ဦးဘတင် ဖြစ်ဟန်ရှိသည်။
ဖယ်ခုံမြို့နယ်
ဖယ်ခုံမြို့နယ်သည် ရှမ်းပြည်နယ်၊ တောင်ကြီးခရိုင်အတွင်းရှိ မြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ခရီးသွားများနှင့် ငှက်ကြည့်သူများအတွက် လည်ပတ်ရာမြို့နယ်တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ အင်းလေးကန်နှင့် အင်းလေးကန် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တောတို့သည်လည်း ဤမြို့နယ်အတွင်းတွင် တစိတ်တပိုင်းပါဝင်နေသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့နယ်များ ကဏ္ဍ:တောင်ကြီးခရိုင်
ထအွန်းဒမ်းရွာ၊ နောင်မွန်းမြို့နယ်
ထအွန်းဒမ်းရွာ(Htaaundam)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ နောင်မွန်းမြို့နယ်၊ ဒဇွန်ဒမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၈၀၇၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဒဇွန်ဒမ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၈ ဦး၊ မ ၁၃၇ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၀၅ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နောင်မွန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခမိနိုမြို့ဘူတာ
ခမိနိုမြို့ဘူတာ  (上の町駅 ခမိနိုချေား - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိုခါယာမခရိုင်၊ခုရအရှိခိမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
တိန်းသာရွာ၊ မော်လိုက်မြို့နယ်
တိန်းသာရွာ (Teinthar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မော်လိုက်ခရိုင်၊ မော်လိုက်မြို့နယ်၊ တိန်းသာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၀၈၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မော်လိုက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကူမင်တန်မှမြန်မာနိုင်ငံအားကျူးကျော်မှု
တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ၌ ကူမင်တန်အစိုးရ (Kuomintang၊ KMT) နှင့် ကွန်မြူနစ်သူပုန်တို့သည် ၁၉၂၇ ခုနှစ်မှစ၍ ပြည်တွင်းစစ်ကို စတင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်​။ ကူမင်တန်တို့ကို "တရုတ်ဖြူ" ဟူ၍လည်းခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ၁၉၄၉ တွင် ကူမင်တန်တို့ ပြည်တွင်းစစ်ရှုံးခဲ့သဖြင့် ထိုင်ဝမ်သို့ တိမ်းရှောင်ခဲ့ရသည်။ ၁၉၅၀ တွင် ယူနန်နယ်ရှိ ကူမင်တန်တပ်များသည် ကွန်မြူနစ်တို့၏တိုက်ထုတ်မှူကြောင့် မြန်မာ့နယ်စပ်အထိ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ ထိုကူမင်တန်တပ်ကို ယူနန်ကွန်မြူနစ်ဆန့်ကျင်‌သော အမျိုးသားကယ်ဆယ်ရေးတပ်မတော် (Yunnan Anti-communist National Salvation Army) ဟူ၍ခေါ်ဆိုပြီး ဗိုလ်ချုပ်လီမီက ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ ထိုကူမင်တန်တပ်ကို တစ်ခါတစ်ရံ လမ်းပျောက်နေသောတပ် (lost army) ဟူ၍လည်းခေါ်ဆိုကြသည်။ ကူမင်တန်ကျူးကျော်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွက် ပြဿနာရပ်တစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် အမေရိကန်နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတို့မှ ကူမင်တန်တို့အား ထောက်ပံ့ထားမှုကြောင့် မြန်မာ့အချုပ်အခြာအာဏာအတွက် ပြဿာနာကြီးဖြစ်ခဲ့ရသည်သာမက မြန်မာ့ပြည်တွင်းမတည်ငြိမ်မှုများကိုလည်း ဖြစ်ပေါ်‌စေခဲ့သည်။ ၁၉၅၃ တွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် ကုလသမဂ္ဂထံ၌ ကူမင်တန်ကျူးကျော်မှု ပြဿနာရပ်များကိုတင်ပြခဲ့ပြီး တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံအား ကူမင်တန်တို့ကို ပြန်ခေါ်ရန်ဖိအားပေးခဲ့သည်။ ၁၉၆၀ တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ–မြန်မာ စစ်ဆင်ရေးကိုဆောင်ရွက်ခဲ့ကြရာ ကူမင်တန်တို့သည် မြန်မာ့နယ်မြေမှ အပြီးတိုင်ထွက်ခွာခဲ့ကြရသည်။
ပလင်တောရွာ
ပလင်တောရွာ
ကိုးကား
ပလင်တောရွာ
ကူမင်တန်မှမြန်မာနိုင်ငံအားကျူးကျော်မှု
နောက်ခံသမိုင်း
ဒုတိယအချက်မှာ ၁၉၄၇ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေသည် တိုင်းရင်းသားတို့၏ အခွင့်အရေးများကို အပြည့်အဝပေးထားခြင်းမရှိခဲ့ပေ။ ရှမ်းပြည်နယ်နှင့်ကရင်နီပြည်နယ်တို့ကိုသာ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်နှင့် ပြည်ထောင်စုမှထွက်ခွာခွင့်တို့ကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ကချင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ်နှင့် ကော်သူးလေဒေသတို့သည် ဗဟိုအစိုးရ၏ လက်အောက်၌သာရှိခဲ့သည်။ မွန်နှင့်ရခိုင်တိုင်းရင်းသားတို့အတွက် ပြည်နယ်များကိုဖွဲ့စည်းပေးခြင်းမရှိခဲ့ပေ။
တတိယအချက်မှာ ဗမာတိုင်းရင်းသားများတွင်လည်း နိုင်ငံရေးသဘောထားများ ကွဲလွဲနေခဲ့ကြသည်။ ကွန်မြူနစ်ပါတီတွင်ပင် အလံနီနှင့် အလံဖြူ ဟူ၍ကွဲပြားနေခဲ့သည်။ ပြည်သူ့ရဲဘော် အဖွဲ့တွင်လည်း ရဲဘော်ဖြူ၊ ရဲဘော်ဝါဟူ၍လည်း ကွဲပြားခဲ့သည်။ တိုင်းရင်းသားများ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ ဖွဲ့စည်းထားခြင်း၊ ကွန်မြူနစ်များတော်ခိုကြခြင်း စသည်တို့ကြောင့် လွတ်လပ်ရေးရပြီး ၁ နှစ်အတွင်း ပြည်တွင်းစစ်များ စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ သောင်းကျန်းသူများသည် တသီးတခြားစီ တော်လှန်နေခဲ့ကြသောကြောင့် မြန်မာ့တပ်မတော်သည် ထိုသောင်းကျန်းသူများကို နှိမ်နင်းနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ ခန့်တွင် ပြည်တွင်းပဋိပက္ခအရှိန်အဟုန်များ နိမ့်ကျလာခဲ့သောကြောင့် မြန်မာအစိုးရသည် တိုင်းပြည်ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေးကို စတင်သည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် တရုတ်မှကူမင်တန်တပ်များသည် မြန်မာ့နယ်စပ်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။
ကူမင်တန်တို့စတင်တိုက်ခိုက်ခြင်း
၁၉၄၉ ဒီဇင်ဘာတွင် တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်သည် ယူနန်နယ်အတွင်းသို့ဝင်ရောက်လာခဲ့ရာ ကူမင်တန်တပ်သားတို့သည် မြန်မာ့နယ်စပ်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြရသည်။ ထိူကူမင်တန်တပ်များသည် အဓိကအားဖြင့် ဗိုလ်ချူပ်လျူကွန်ချွမ် (Liu Kuo Chwan) ဦးစီးသော တပ်အမှတ် ၈/၂၆ နှင့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးမာချောယု (Mah Chaw Yu) ဦးစီးသော တပ်အမှတ် ၈/၉၃ တို့ဖြစ်ကြရာ ဗိုလ်ချုပ်လီမီမှ ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ တွင် ကျိုင်းတုံနယ် တာချီလိတ်မြို့၌ အင်အားဖြည့်ရန် အ‌ခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ မတ်လတွင် အင်အား ၁၅၀၀ ရှိခဲ့ရာ ၁၉၅၂ ဧပြီတွင် အင်အား ၄၀၀၀ ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၅၂ နှစ်ကုန်တွင် အင်အား ၆၀၀၀ ရှိခဲ့ပြီး နောက်တစ်နှစ်၌ အင်အားနှစ်ဆဖြစ်ခဲ့သည်။
၁၉၅၀ တွင် မြန်မာအစိုးရသည် ကူမင်တန်တို့အား လက်နက်ချရန်သို့မဟုတ် မြန်မာ့နယ်မြေမှထွက်ခွာရန် ရာဇသံပေးခဲ့သည်။ ကူမင်တန်တို့သည် မည်သည့်အချက်ကိုမျှလက်မခံနိုင်ကြောင်းနှင့် မြန်မာ့တပ်မတော်မှ ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့လျှင်လည်း ပြန်လည်တိုက်ခိုက်မည်ဖြစ်ကြောင်းတို့ကို ပြန်လည်ဖြေကြားခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်ရာမြန်မာ့တပ်မတော်သည် ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ရာ ကျိုင်းတုံနှင့် တာချီလိတ်မြို့များကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ကူမင်တန်တို့သည် ၁၉၅၀ ဇူလိုင်လတွင် မိုင်းဆတ်မြို့သို့ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်။ မိုင်းဆတ်ဒေသသည် ကူမင်တန်တို့အတွက် နေရာကောင်းကဲ့သို့ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးနိုင်ရန် အထွက်ကောင်းသည့် မြေစတုရန်းမိုင် ၆၀ ရှိခဲ့သည်။ တောင်တန်းများပတ်လည်ရှိသောကြောင့် အကာအကွယ်တစ်ခုခဲ့သို့ဖြစ်ခဲ့သည်။ မိုင်းဆတ်မြို့သည် ထိုင်းနယ်စပ်နှင့် မိုင် ၈၀ သာကွာသောကြောင့် ထိုင်းနိုင်ငံမှတစ်ဆင့် လက်နက်အထောက်အပံ့များကို ရယူနိုင်သည်။ မြန်မာတပ်မတော်သည် ကူမင်တန်တို့ကို မိုင်းဆတ်မြို့မှ တိုက်ထုတ်ရန်ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။
ကူမင်တန်တို့၏ မြန်မာ့နယ်သို့လာရောက်ရခြင်း၏ အကြောင်းအရင်းမှာ မြန်မာပြည်၌ အင်အားပြန်လည်ဖြည့်စည်း၍ တရုတ်ပြည်မကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန်ဖြစ်သည်။ ၁၉၅၁ တွင် ကူမင်တန်တပ်သား ၂၀,၀၀၀ ခန့်မျှ ယူနန်နယ်အတွင်းသို့ စတင်ကျူးကျော်ခဲ့သည်။ ကင်မာ (Kengma) ဒေသကိုသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သော်လည်း တရုတ်ကွန်မြူနစ်တို့၏တိုက်ထုတ်မှုကြောင့် တပ်ပြန်ဆုတ်ခဲ့ရသည်။ ၁၉၅၁ ဇူလိုင်လနှင့် ၁၉၅၂ ဩဂုတ်လတွင် ယူနန်နယ်သို့ နောက်ထပ်ကျူးကျော်စစ် ဆင်နွှဲခဲ့သော်လည်းစစ်ရှုံးခဲ့ကြသည်။ သို့ဖြစ်ရာ ကူမင်တန်တို့သည် မြန်မာ့နယ်စပ်၌သာ နေထိုင်ခဲ့ကြ၍ တရုတ်ကွန်မြူနစ်တို့မှ အရှေ့တောင်အာရှအတွင်းသို့ ကျူးကျော်နိုင်မည့်အကြောင်းကို စောင့်ကြည့်ခဲ့ကြသည်။
စီအိုင်အေ၏ထောက်ပံ့မှု
ကူမင်တန်တို့၏အင်အား တောင့်တင်းနေရခြင်းအကြောင်းမှာ အမေရိကန်၊ ထိုင်းနှင့် ထိုင်ဝမ်တို့မှ စစ်လက်နက်ထောက်ပံ့နေခဲ့သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ အမေရိကန်၏စီအိုင်အေအဖွဲ့သည် ထိုင်းနိုင်ငံမှတစ်ဆင့် စစ်လက်နက်များကို လျှို့ဝှက်ပို့ဆောင်ခဲ့သည်။ အမေရိကန်သမ္မတ ဟယ်ရီ ထရူးမန်း နှင့် ထိုင်းဝန်ကြီးချုပ် ပီဘူ ဆွန်ကရမ်တို့၏ သဘောတူညီမှုဖြင့် စီအိုင်အေသည် မိုင်းဆတ်မြို့သို့ လေကြောင်းပို့ဆောင်မှုများ ပြုလုပ်ပေးခဲ့သည်။ ၁၉၅၁ အစောပိုင်းတွင် စီ-၄၆ နှင့် စီ-၄၇ လေယာဉ်ပျံများသည် တစ်ပတ်လျှင်ငါးကြိမ် ပစ္စည်းများပို့ချခဲ့သည်။ ၁၉၅၁ နှောင်းပိုင်းတွင် ကူမင်တန်တို့သည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလ လေယာဉ်ကွင်းဟောင်းကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့ကြရာ ထိုင်ဝမ်မှတစ်ဆင့် အမေရိကန်လက်နက်များကို ရယူနိုင်ခဲ့သည်။
ဘိန်းလုပ်ငန်း
ကူမင်တန်တို့သည် တရုတ်နယ်သို့ပြန်လည် မဝင်ရောက်နိုင်တော့သဖြင့် ၁၉၅၂ ဩဂုတ်လတွင် မြန်မာ့နယ်အတွင်း၌ စခန်းချရန် အစီအစဉ်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ၁၉၅၂ နှောင်းပိုင်းတွင် ကူမင်တန်တို့သည် တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ်မှ ရှမ်းပြည်တစ်ဝှမ်းနှင့် ကချင်ပြည်နယ်အထိ ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။ ကူမင်တန်တို့သည် ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ သံလွင်မြစ်အရှေ့ဘက်ဒေသကို အုပ်ချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။
ကူမင်တန်တို့အုပ်ချုပ်ခဲ့ရာဒေသသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ဘိန်းထုတ်လုပ်မှုအတွက် အဓိကနေရာဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ တွင် ယူနန်နယ်တွင် ဘိန်းပင်စိုက်ခြင်းကို ပိတ်ပင်ထားသည့်အတွက် ကူမင်တန်တို့သည် ဘိန်းရောင်းဝယ်ရေးကို လွှမ်းမိုးနိုင်ခဲ့သည်။ အဓိကဘိန်းသုံးစွဲသူများမှာ ယူနန်နယ်စပ်နှင့်ရှမ်းပြည်ရှိတရုတ်များနှင့် အရှေ့တောင်အာရှတစ်ဝှမ်း တို့ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ ကူမင်တန်တို့သည်ပြည်သူများကို အတင်းအဓ္ဓမစေခိုင်းခဲ့သည်။ ဘိန်းပင်စိုက်သူများကို ကြီးလေးသောအခွန်များကို ဆောင်စေခဲ့သည်။ အခွန်အတုတ်ကြီးလေးမှုကြောင့် ဘိန်းပင်များကို အမြောက်အမြားစိုက်ပျိုးခဲ့ကြရသည်။ လွတ်လပ်ရေးရစဉ်က နှစ်စဉ်ဘိန်းထုတ်လုပ်မှုမှာ တန် ၃၀ ဖြစ်ခဲ့၍ ၁၉၅၀ ဆယ်စုနှစ်အလယ်တွင် တန် ၆၀၀ အထိမြင့်တက်လာခဲ့သည်။
ကူမင်တန်တပ်သားများသည် ဘိန်းလုပ်ငန်းလုပ်ဆောင်ခဲ့ရာ၌ "ရွှေတြိဂံ" အမည်ဖြင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ကူမင်တန်တို့ထုတ်လုပ်သော ဘိန်းအများစုသည် ထိုင်းနိုင်ငံသို့ရောက်ရှိခဲ့သည်။ မိုင်းဆတ်မြို့သို့အဝင်ခရီးတွင် ထိုင်းနိုင်ငံမှ စစ်လက်နက်များကို ပို့ဆောင်ခဲ့၍ ချင်းမိုင်မြို့သို့ အထွက်ခရီးတွင်ဘိန်းများကို ပြန်လည်ပို့ဆောင်ခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံအခက်တွေ့ရခြင်း
မြန်မာနိုင်ငံသို့ကူမင်တန်များ ဝင်ရောက်လာခြင်းကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏လုံခြုံရေးအတွက် ပြဿနာဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ကူမင်တန်တို့တည်ရှိမှုကြောင့် မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ၏ အရှိန်အဟုန်များမှာ ပြန်လည်ပြင်းထန်လာခဲ့သည်။ ၁၉၅၁ နှောင်းပိုင်းတွင် ကူမင်တန်တို့သည် ကရင်အမျိုးသားကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ (ကေအင်ဒီအို) တို့နှင့် မဟာမိတ်ပြုခဲ့ကြသည်။ ကူမင်တန်နှင့်ကေအင်ဒီအိုတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ဖက်မလိုက်ခြင်းကို မနှစ်သက်ကြဘဲ အနောက်တိုင်းမှအကူအညီများကို လိုလားခဲ့ကြသည်။ ကူမင်တန်တို့တွင် ခေတ်မီလက်နက်များရှိခဲ့၍ ကေအင်ဒီအိုသည် ပြည်တွင်းပထဝီဝင်၌သိကျွမ်းခဲ့ရာ နှစ်ဦးနှစ်ဖက်အဆင်ပြေခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင်ကေအင်ဒီအိုမှတစ်ဆင့် အမေရိကန်လက်နက်များကို ကွန်မြူနစ်သောင်းကျန်းသူများကရရှိခဲ့ကြရာ ပြည်တွင်းမငြိမ်သက်မှုများကို ပိုမိုဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။
ကူမင်တန်တို့တည်ရှိမှုကြောင့် မြန်မာ့နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒသည်လည်း အဆင်မပြေဖြစ်ခဲ့ရသည်။ မြန်မာ့ပြည်တွင်း၌ စစ်အေးတိုက်ပွဲတွင် တစ်ဖက်ဖက်ကိုထောက်ပံ့ရန် ကွဲပြားနေခဲ့သောကြောင့် ဖက်မလိုက်ဘဲကြားနေအဖြစ်သာ ရပ်တည်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြန်မာနိုင်ငံသည်အနောက်ဘက်၌ ကြားနေအိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မြောက်ဘက်၌ ကွန်မြူနစ်တရုတ်ပြည်၊ အရှေ့ဘက်၌ စစ်ဒဏ်ခံရသောလာအိုနိုင်ငံနှင့် အမေရိကန်ကိုထောက်ခံသော ထိုင်းနိုင်ငံတို့တည်ရှိခဲ့ကြသည်။ သို့ဖြစ်ရာအိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများနှင့် ကောင်းကောင်းမွန်မွန်ဆက်ဆံနိုင်ရန်အတွက် ဖက်မလိုက်မှုကိုလက်ကိုင်ထားရသည်။
ကွန်မြူနစ်တရုတ်တို့သည် မြန်မာ့နယ်မြေ၌ကူမင်တန်တို့ရှိနေသောကြောင့် ထိုသို့အကြောင်းပြု၍ မြန်မာနိုင်ငံအားကျူးကျော်နိုင်သည်ကို မြန်မာအစိုးရကစိုးရိမ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင်ကွန်မြူနစ်တရုတ်တို့သည် ထိုမှတစ်ဖန် မြန်မာနိုင်ငံကိုအနောက်တိုင်းမှ ကူမင်တန်တို့အား တရုတ်ပြည်ကိုပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် အင်အားဖြည့်စည်းသည့်ဒေသအဖြစ် အသုံးပြုမည်ကိုစိုးရိမ်ခဲ့ကြသည်။ တရုတ်ကွန်မြူနစ်တို့သည် မြန်မာရှိကွန်မြူနစ်တို့အား လက်နက်ထောက်ပံ့မှုများလည်း ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ယူနန်နယ်တွင်လည်း စစ်သားနှစ်သိန်းခန့်ချခဲ့၍ မြန်မာသို့ဆက်သွယ်သည့်လမ်းဟောင်းများကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ကူမင်တန်ကိစ္စတွင်နှစ်နိုင်ငံလုံးမှ သတိရှိစွာပြုလုပ်ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။
ကူမင်တန်တို့ဆုတ်ခွာခြင်း
ကူမင်တန်တို့ကို မတိုက်ထုတ်နိုင်တော့သဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံသည် ၁၉၅၃ တွင် ကုလသမဂ္ဂထံ ကူမင်တန်ကျူးကျော်မှုပြဿနာကို အထောက်အထားများဖြင့် တင်ပြခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်ရာ ကုလသမဂ္ဂသည် မြန်မာ၊ ထိုင်း၊ အမေရိကန်နှင့် ထိုင်ဝမ်နိုင်ငံတို့ပါဝင်သည့် စစ်ရေးကော်မရှင်ကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့ရာ မေလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ဘန်ကောက်မြို့၌ ကူမင်တန်တို့တပ်ဆုတ်မည့်အရေးကို ညှိနှိုင်းဆွေးနွှေးခဲ့ကြသည်။
သုံးလကြာမျှဆွေးနွှေးမှုများအပြီးတွင် ကူမင်တန်တို့သည်မြန်မာနိုင်ငံမှ တပ်ဆုတ်ပေးရန်သဘောတူခဲ့ကြသည်။ ၁၉၅၃ နိုဝင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့မှ ဒီဇင်လာလအထိ ပထမအကြိမ်၊ ၁၉၅၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၄ မှ ၂၈ ရက်အထိ ဒုတိယအကြိမ်၊ မေလ ၁ ရက်မှ ၇ ရက်အထိ တတိယအကြိမ်ဟူ၍ သုံးကြိမ်‌တိုင်တပ်ဆုတ်ပေးခဲ့သည်။ ကူမင်တန်တို့သည် ထိုင်းနိုင်ငံချန်ရိုင်မြို့မှ ထိုင်ဝမ်သို့ပြန်သွားခဲ့ကြသည်။ ကူမင်တန်တပ်သားတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ၌ဆက်လက်နေထိုင်လိုကြသဖြင့် အချို့သောဒေသများတွင် တရုတ်ဖြူတို့သည် ရှမ်းသို့မဟုတ် လာဟုတိုင်းရင်းသားများနှင့် ဆင်တူကြောင်းနှင့် ကိုင်ဆိုင်ခဲ့ကြသောလက်နက်များမှာ အဟောင်းအနွမ်းများသာဖြစ်ကြောင်း ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။ ၁၉၅၄ မေ ၃၀ တွင် ဗိုလ်ချုပ်လီမီသည် မိမိတို့၏တပ်ကို ဖျက်သိမ်းလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ သို့သော်မြန်မာ့နယ်တွင်း၌ ကူမင်တန် ၆၀၀၀ မျှကျန်ရှိနေခဲ့၍ တိုက်ပွဲများမှာ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
၁၉၆၀ တွင်မြန်မာတပ်မတော်သည် တရုတ်ကွန်မြူနစ်တို့နှင့် ပူပေါင်းခဲ့၍ ကျန်ရှိနေသောကူမင်တန်တို့ကို တိုက်ထုတ်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅ တွင် ကူမင်တန်တို့အား အမေရိကန်လက်နက်များထောက်ပံ့နေသည့် လေယာဉ်ပျံတစ်စင်းကို ဖမ်းဆီးမိခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်ရပ်သည် မြန်မာအစိုးရအနေဖြင့် အမေရိကန်တို့မှကူမင်တန်တို့ကို ထောက်ပံ့‌သည်ဟူ၍ အမေရိကန်တို့ကို ဖိအားပေးနိုင်ခဲ့သော သက်သေအထောက်အထားဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်ရာအမေရိကန်နိုင်ငံသည် ထိုင်ဝမ်နိုင်ငံအား ကူမင်တန်တပ်များကို ပြန်ခေါ်ရန် ဖိအားပေးခဲ့ရသည်။ ထိုင်ဝမ်အစိုးရသည် ကူမင်တန်တပ်သား ၄၄၀၀ တို့ကို ပြန်ခေါ်ခဲ့သည်။ ကျန်ရှိနေသောကူမင်တန်တို့မှာ ထိုင်းနိုင်ငံသို့မဟုတ် လာအိုနိုင်ငံသို့သွားခဲ့ကြပြီး အချို့မှာမူမြန်မာနိုင်ငံ၌သာနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။
နောက်ဆက်တွဲ
ကူမင်တန်ကျူးကျော်မှုသည်မြန်မာနိုင်ငံကို ကြီးမားသောပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်စေခဲ့သည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်တို့ကသုံးသပ်ခဲ့ကြသည်။ ကူမင်တန်တို့ကိုတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် မြန်မာစစ်တပ်သည် အင်အားပိုမိုကောင်းမွန်လာခဲ့သည်။ အစပိုင်းတွင်ရှမ်းပြည်နယ်သည် ပင်လုံညီလာခံအရ ကိုယ်ကိုင်အုပ်ချုပ်ရေးကို ရရှိထားသောကြောင့် အစိုးရအားကျေနပ်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်ကူမင်တန်တို့ကိုဖိနှိပ်ရန် ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ဝှမ်း၌ မြန်မာစစ်သားများရောက်ရှိလာခဲ့သောကြောင့် ရှမ်းတို့သည် မကျေမနပ်ဖြစ်လာခဲ့ကြရာ ၁၉၅၈ တွင် ဖက်ဒရယ်မူကိုတောင်းဆိုလာခဲ့ကြသည်။ မြန်မာ့တပ်မတော်သည် ဖက်ဒရယ်မူကို မနှစ်သက်သဖြင့် အိမ်စောင့်အစိုးရမှတစ်ဆင့် ရှမ်းစော်ဘွားများကို ငွေကြေးပေး၍ အာဏာစွန့်စေရာ ပြည်မနှင့်တူစေရန် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်းသည် တိုင်းပြည်ကိုပြည်ထောင်စုစနစ်ဖြစ်စေရန် နိုင်ငံတော်မတည်ငြိမ်မှုကို အကြောင်းပြ၍ အာဏာသိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
ပြင်ပလင့်ခ်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း ကဏ္ဍ:တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ သမိုင်း ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ ကဏ္ဍ:ကူမင်တန်ပါတီ
ကင်မလင်းချောင်း
ကင်မလင်းချောင်းကျေးရွာသည် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ မှော်ဘီမြို့နယ်တွင် တည်ရှိပြီး လှော်ကားနှင့် မှော်ဘီကို ဆက်သွယ်ထားသည့် အမှတ် (၄) လမ်းမကြီး၏ နံဘေးတွင် တည်ရှိသည်။ ကင်မလင်းချောင်းကျေးရွာ၏ အနီးတစ်ဝိုက်တွင် သဲဖြူရွာ၊ ဘူတာစုရွာ၊ သာယာကုန်းကျေးရွာနှင့် သရက်ကုန်းကျေးရွာတို့ တည်ရှိသည်။ ကင်မလင်းချောင်းကျေးရွာတွင် စကောကရင်တိုင်းရင်းသားအများစု နေထိုင်ကြပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ နှစ်ခြင်းခရစ်ယာန်နှင့် ရိုမန်ကတ်သလစ်ဘာသာဝင်များ နေထိုင်ကြသည်။ ကင်မလင်းချောင်းကျေးရွာတွင် အင်္ဂလိပ်ခေတ်က အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်၌ စစ်မှုထမ်းခဲ့ပြီး လက်ရှိအချိန်အထိ အငြိမ်းစားစစ်မှုထမ်းလစာရရှိနေသော ကော်ပိုရယ်ဘအေး (ခေါ်) ဘိုးစဲဖော နေထိုင်သည်။ ရွာသူရွာသားများအများစုသည် လယ်ယာလုပ်ငန်းဖြင့် အသက်မွေးကြပြီး ခြံစိုက်သူများ၊ စက်ရုံဆင်းသူများနှင့် မွေးမြူရေးလုပ်သူများလည်း ရှိသည်။
ဂဝေသီသုတ်
အရှင်အာနန္ဒာထေရ်၏ မေးလျှောက်ထားချက်အရ “ကဿပဘုရားရှင် လက်ထက်တော်အခါက ဤနေရာ၌ ဂဝေသီအမှူးရှိသော ဥပါသကာ ငါးရာတို့ ရဟန်းပြုကြပြီး အဆင့်ဆင့် လွန်ကဲသည်ထက်လွန်ကဲ မွန်မြတ်သည်ထက် မွန်မြတ်သော တရားတို့ကို အားထုတ်ကြခြင်းကြောင့် “အနုတ္တရဝိမုတ္တိ” (အရဟတ္တဖိုလ်)ကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပုံကို မိန့်ကြားတော်မူပြီး “ငါတို့လည်း အဆင့်ဆင့် လွန်ကဲသည် ထက်လွန်ကဲ မွန်မြတ်သည်ထက် မွန်မြတ်သော “အနုတ္တရဝိမုတ္တိဓမ္မ”ကို မျက်မှောက်ပြု နိုင်အောင် အားထုတ်ကြရမည်-ဟု ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်။
ခမိတိုဘဂုချိဘူတာ
ခမိတိုဘဂုချိဘူတာ  (上鳥羽口駅 ခမိတိုဘဂုချိ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုမြို့၊ ဖုရှိမိရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဖရဲကျွန်းရွာ၊ ရေနံချောင်းမြို့နယ်
ဖရဲကျွန်းရွာ (Hpayekyun)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ရေနံချောင်းမြို့နယ်၊ မာန်မြေကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၄၉၅၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မာန်မြေကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၈၅ ဦး၊ မ ၂၅၉၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၇၈၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေနံချောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နဘူးရွာ၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်
နဘူးရွာ (Nabu)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုးမိတ်ခရိုင်၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်၊ သစ်ဆိမ့်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၀၇၀၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သစ်ဆိမ့်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၈၉၅ ဦး၊ မ ၃၇၂၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၆၁၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမိတ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့် စာရင်းစစ်ချုပ် (ကြည်း/ရေ/လေ)
တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့် စာရင်းစစ်ချုပ် (ကြည်း/ရေ/လေ) ဆိုသည်မှာ တပ်မတော်တွင် ခန့်အပ်သည့် ရာထူးတာဝန်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့် ရှိသည့် တပ်မတော် အရာရှိကြီးများကိုသာ ခန့်အပ်လေ့ရှိသည်။ လက်ရှိ၌ တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့် စာရင်းစစ်ချုပ် (ကြည်း/ရေ/လေ) တာဝန် ထမ်းဆောင်နေသူမှာ “ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးမင်းဦး” ဖြစ်သည်။
‘ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မင်းနိုင်’ သည် ၂၀၁၇ ခုနှစ် မေလတွင် ‘ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး’ အဆင့်သို့ တိုးမြှင့်ခံရပြီး “တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့် စာရင်းစစ်ချုပ် (ကြည်း/ရေ/လေ)” ရာထူးနေရာသို့ ခန့်အပ်ခြင်းခံရ၍ ယခင်ထမ်းဆောင်သူ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး အေးဝင်း ထံမှ ၎င်းရာထူး တာဝန်အားလွှဲပြောင်းရယူခဲ့သည်။ သူသည် တပ်မတော်(ကြည်း) ဗိုလ်သင်တန်းကျောင်း ၊ ဗိုလ်သင်တန်းအမှတ်စဉ် (ဗသက-၆၆)၏ စံပြထူးချွန်ဆုရရှိခဲ့သူဖြစ်ပြီး သူသည် ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် တမခ(၁၀၁) တပ်မမှူး၊ ၂၀၁၂ မှ ၂၀၁၇ ခုနှစ်အထိ တွဲဖက်စစ်ထောက်ချုပ် ရာထူးများ၌ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မင်းနိုင်သည် ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ အမှုထမ်းကောင်းခြင်းအတွက် နိုင်ငံတော်သမ္မတ၏ ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့ ချီးမြှင့်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။
အမှတ်(၁၇)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်
အမှတ်(၁၇)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် (အတိုကောက် စကခ(၁၇)) သည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် နယ်မြေဖြစ်သော ရှမ်းပြည်နယ်(တောင်ပိုင်း)၊ မိုင်းပန်မြို့တွင်တည်ရှိသည့် စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် တစ်ခုဖြစ်သည်။ "စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်" ဆိုသည်မှာ 'ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်' အသွင်ယူထားသော တိုက်ခိုက်ရေးတပ်ဖွဲ့ ဖြစ်သည်။ တပ်မများ နှင့် စကခများသည် ကက(ကြည်း) (စစ်ဆင်ရေး)၏ တိုက်ရိုက်ကွပ်ကဲစီမံသော တိုက်ခိုက်ရေးတပ်ဖွဲ့များဖြစ်ပြီး စစ်နယ်ဝန်းပုံသေမရှိဘဲ ရန်သူ၏အင်အားအပေါ်မူတည်၍ လိုအပ်သလိုစစ်ကစားနိုင်ရန် ဖွဲ့စည်းထားခြင်းလည်းဖြစ်သည်။ လက်ရှိ အမှတ်(၁၇)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်မှူး တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူမှာ ကြည်း ၁၆၃၈၇၊ ဗိုလ်မှူးချုပ် တင်​မောင်ဝင်း ဖြစ်သည်။
ဖွဲ့စည်းပုံ
အမှတ်(၁၇)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် နည်းဗျူဟာအဖွဲ့ (၃)ဖွဲ့နှင့် ခြေလျင်/ခြေမြန်တပ်ရင်း (၁ဝ)ရင်း ရှိသည်။
ကုန်းခေါ့ရွာ၊ မိုးနဲမြို့နယ်
ကုန်းခေါ့ရွာ (Konehkawt)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မိုးနဲမြို့နယ်၊ ကွန်လုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၅၃၀၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကွန်လုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၂၁ ဦး၊ မ ၃၃၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၅၄ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
အမှတ်(၁၇)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်
နောက်ထပ်ကြည့်ရန်
ကဏ္ဍ:စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်များ
ကုန်းခေါ့ရွာ၊ မိုးနဲမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးနဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပြောက်ကျားစစ်ဆင်ရေး
ပြောက်ကျားစစ်ဆင်ရေး (Guerrilla warfare) ဆိုသည်မှာ ပုံမှန်မဟုတ်သော စစ်တိုက်ခြင်း တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး နိုင်ငံ၏ စစ်တပ်မဟုတ်သော လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ၊ လက်နက်ကိုင်ထားသော အရပ်သားများ သို့မဟုတ် အမြဲတမ်းစစ်မှုထမ်း မဟုတ်သောသူများ အစရှိသည်တို့ ပါဝင်သည့် တိုက်ခိုက်ရေးသမားများ ပါဝင်သော အစုငယ်ကလေးများသည် စစ်ရေးဗျူဟာများ ဖြစ်သော ခြုံခိုတိုက်ခိုက်ခြင်း၊ အဖျက်အမှောင့် ပြုလုပ်ခြင်း၊ ဝင်ရောက်စီးနင်းခြင်း၊ ထောက်ပို့များကို ကြားဖြတ်တိုက်ခိုက်ခြင်း၊ ပစ်ပြီးပြေးခြင်း နှင့် ရွေ့လျားတိုက်ခိုက်ခြင်းတို့ကို အသုံးပြု၍ ကြီးမားပြီး ရွှေ့ပြောင်းရန် မလွယ်သော ပုံမှန်စစ်တပ်ကို တိုက်ခိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
"Guerrilla warfare" ဟူသောဝေါဟာရကို ၁၉ ရာစု၌ ကျွန်းဆွယ်စစ်ပွဲ နှင့် ပတ်သက်၍  စတင်  အသုံးပြုခဲ့သော်လည်း ပြောက်ကျားစစ်ဆင်ရေး၏ နည်းဗျူဟာနည်းစနစ်များကို ရှေးယခင်ကပင် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ ဘီစီ ၆ ရာစုတွင် ဆွန်ဇူး ၏ စစ်သေနကဗျူဟာကျမ်း စာအုပ်တွင် ပြောက်ကျားနည်းဗျူဟာများကို အသုံးပြုမှုအကြောင်းကို ဖော်ထုတ်ရေးသားခဲ့သည်။ အေဒီ ၃ ရာစုရောမ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကွင်းတပ်စ် ဖေးဘီးယပ်စ် မက်စီမတ်စ် ဗာရူကိုးဆပ်သည် ပြောက်ကျားစစ်ဆင်ရေး နည်းဗျူဟာများစွာကို တီထွင်ခဲ့သည်။ ပြောက်ကျားစစ်ဆင်ရေးကို သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် အဖွဲ့အမျိုးမျိုးက အသုံးပြုခဲ့ပြီး တော်လှန်ရေးလှုပ်ရှားမှုများနှင့် ကျူးကျော်သည့် သို့မဟုတ် နယ်မြေ သိမ်းဆည်းထားသည့် စစ်တပ်များကို ဆန့်ကျင်ရာတွင် အသုံးပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် ရေပန်းစားခဲ့သည်။
ပြောက်ကျားနည်းဗျူဟာများသည် ရန်သူစစ်တပ်များနှင့် ထိပ်တိုက်ဆုံတွေ့မှုကို ရှောင်ရှားရန် အာရုံစိုက်လေ့ရှိသည်။ တိုက်ပွဲငယ်များစွာကို တိုက်ခိုက်ခြင်းဖြင့် ရန်သူအား ခြေကုန်လက်ပန်းကျစေပြီး သူတို့အား ဆုတ်ခွာရန် ဖိအားပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ ပြောက်ကျားအုပ်စုများသည် များသောအားဖြင့် လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးတွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိသော်လည်း ပြောက်ကျားအုပ်စု၏ ကြိုးပမ်းမှုများကို စာနာထောက်ထားသော ဒေသခံပြည်သူလူထု သို့မဟုတ် နိုင်ငံရပ်ခြားမှ ထောက်ခံသူများ၏ ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေးနှင့် နိုင်ငံရေးအထောက်အပံ့များပေါ်တွင် များစွာ မှီခိုလျက် ရှိသည်။
ကဏ္ဍ:အမျိုးအစားအလိုက် စစ်မက်
ကြေးနီ
ကြေးနီ (Copper၊ Cuprum) သည် အက်တမ်အမှတ်စဉ် ၂၉ ရှိသည့် ဒြပ်စင်တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ဓာတုသင်္ကေတမှာ Cu ဖြစ်သည်။ ကြေးနီသည် နီကျင်ကျင်အရောင် နှင့် ထုထည်ရှိသော ပုံဆောင်ခဲ အသွင်ရှိသည်။  သန့်စင်ထားသည့် ကြေးနီသည် ပျော့ပြောင်းကာ နန်းဆွဲရလွယ်ကူပြီး အပူနှင့် လျှပ်စစ် လျှောက်ကူးမှု ကောင်းမွန်သည့် သတ္တုဖြစ်သည်။ ကြေးနီကို လျှပ်စစ်ပစ္စည်းများတွင် နန်းကြိုးများအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ဆောက်လုပ်ရေး ပစ္စည်းအဖြစ်လည်းကောင်း သတ္တုစပ် ပြုလုပ်ရာတွင်လည်းကောင်း အသုံးပြုကြသည်။
ကြေးနီနှင့် သတ္တုစပ်များကို လူသားများ အသုံးပြုခဲ့သည်မှာ နှစ်ထောင်နှင့်ချီရှိပြီ ဖြစ်သည်။ ရောမခေတ်တွင် ကြေးနီကို စိုက်ပရပ်စ် ဒေသတွင်သာ အဓိကတူးဖော်ကြသည်။ ကြေးနီကို စိုက်ပရပ်မှ လာသော သတ္တု Cyprium ဟုခေါ်တွင်ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် Cuprum ဖြစ်လာသည်။
ကြေးနီသည် အနီရောင် နှင့် အဝါဖျော့ရောင် အလင်းပြန်ပြီး စုပေါင်းဖွဲ့စည်း သောပုံသဏ္ဍန် ရှိခြင်းကြောင့် အခြားမြင်နိုင်သော ရောင်စဉ်တန်းများကို စုပ်ယူပါသည်။ ကြေးနီသည် သံ (iron) ထက်ပျော့ပြောင်းပြီး ဇင့် (zinc) ထက်မာကျောပါသည်။ တောက်ပလာအောင် အရောင်တင်ပေး နိုင်သည်။ ကြေးနီကို ဒြပ်စင်အလှည့်ကျဇယား ( periodic table )၏ အုပ်စု ၁ ဘီ (IB) တွင် ငွေ (silver)၊ ရွှေ (gold) တို့ နှင့် အတူ တွေ့နိုင်သည်။ ကြေးနီ သည် ဓာတုဗေဒသတ္တိကြွ မှုနည်းပါးပြီး စိုထိုင်းသောလေထုထဲတွင် ဖြည်းဖြည်းချင်း အညှိတက်လာနိုင်သည်။ ထိုသို့ဖြစ်ဖြင်းကို ကြေးညှိတက်ခြင်း (patina) ဟုခေါ်ပါသည်။
အသုံးပြုခြင်း
ကြေးနီ(Copper)ကို လျှပ်စစ်နှင့် ဆက်စပ်ပစ္စည်း မှာ ၆၀%၊ ဆောက်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများတွင် အမိုးမိုးခြင်း၊ ပိုက်ဆက်ခြင်းများတွင်၂၀%၊ အပူပြောင်းလဲခြင်းတွင် ၁၅%၊ သတ္ထုစပ်ပစ္စည်းများတွင် ၅% အသီးသီး အသုံးပြု ကြသည်။ အဓိကကျသော ကြေးနီ သတ္ထုစပ်များမှာ ကြေးညို၊ ကြေးဝါ (copper-zinc alloy)၊ ကြေးနီ၊ သံဖြူ၊ သွပ်ရောထားသော သတ္ထု (copper-tin-zinc ၎င်းကို သေနတ်များ နှင့် ကျည်ဆန်များတွင် အသုံးပြုပါသည်။)၊ ကြေးနီနှင့် နီကယ်သတ္ထုစပ် (copper-nickel ၎င်းကို ငွေကြေး နှင့် တံဆိပ်ခေါင်း ပြုလုပ်ရာတွင် အသုံးပြုပါသည်။) ကြေးနီသည် လျှပ်စစ်ဝါယာကြိုး တပ်ဆင်ခြင်းအတွက် အကောင်းဆုံးဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဝါယာကြိုးကိုကောင်းစွာ သွယ်တန်းနိုင်ခြင်း နှင့် မြင့်မားသော လျှပ်ကူးမှု ရှိခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။
သဘာဝမှာတွေ့ရှိမှုအခြေအနေ
ကြေးနီ(Copper)သည် သာမန်အရာ ဝတ္ထု တစ်ခုဖြစ်သည်။ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် သဘာဝအလျှောက် ပြန့်နှံ့ နေသည်ကို တွေ့နိုင်သည်။ လူသားများသည် ကြေးနီကို စိုက်ပျိုးရေး နှင့် စက်မှုလုပ်ငန်းများတွင် အစားထိုးပစ္စည်းအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။ ကြေးနီ၏ အရည်အသွေးနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ကျယ်ပြန့်စွာ တည်ရှိခြင်းတို့ကြောင့် ဆယ်စုနှစ် များစွာကပင် ထုတ်ယူသုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကြေးနီထုတ်လုပ်မှုသည် မြင့်တက်လျက် ရှိသည်။ သို့ဖြစ်၍ သဘာဝတွင် ကြေးနီကို ပို၍ ကုန်ဆုံးစေသည်။ မြစ်များသည် ကြေးနီပါဝင်သော စွန့်ပစ် ပစ္စည်းများကို ရွှံ့နွံများအဖြစ် ၎င်းတို့၏ ကမ်းခြေများတွင်စုပုံခြင်းဖြင့် မြစ်ကမ်းများကို ညစ်ညမ်းစေသည်။ လောင်စာဆီများ လောင်ကျွမ်း ခြင်းကြောင့် ကြေးနီသည် လေထုထဲကို ရောက်ရှိသွားသည်။ မိုးရွာရန်အစပြုချိန် အချေမကျမှီ လေထုထဲမှကြေးနီများသည် ကာလကြာရှည် ထင်ရှားစွာ တည်ရှိနေပါသည်။ ထိုအရာသည် မိုးရွာပြီးနောက် မြေကြီးထဲသို့ ရောက်ရှိသွားသည်။ နောက်ဆုံးရလဒ်အဖြစ် မြေကြီးထဲရှိ ကြေးနီပါဝင်မှုမှာ လေထုထဲတွင် ပါဝင်မှုထက် အရေအတွက် ပိုမိုများလာခြင်း ဖြစ်သည်။ ကြေးနီကို သဘာဝအရင်းအမြစ် နှင့် လူတို့၏ စွမ်းဆောင်မှု အားဖြင့် ပတ်ဝန်းကျင်တွင် တွေ့နိုင်သည်။ ဥပမာ သဘာဝ အားဖြင့် ဖုန်မှုန့်ပါသောလေတိုက်ခြင်း၊ အသီးအရွက်များဆွေးမြေ့ခြင်း၊ တောမီးလောင်ခြင်း နှင့် ပင်လယ်ရေမှုန်ရေမွှားများ တွင်တွေ့နိုင်သည်။ အခြားသော ဥပမာများမှာ သတ္ထုတွင်းတူးဖော်ခြင်းများ၊ သတ္ထုထုတ်လုပ်ခြင်း၊ သစ်သားထုတ်လုပ်ခြင်း၊ ဖော့စ်ဖရိတ်မြေဩဇာ ထုတ်လုပ်ခြင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် သဘာဝအရင်းအမြစ်နှင့် လူတို့၏ စွမ်းဆောင်မှုများသည် ပတ်ဝန်းကျင်၌ အလွန်ပျံ့နှံ့ နေသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ကြေးနီကို သတ္တုတွင်းများအနီး၊ စက်မှုလုပ်ငန်းများ၊ မြေဖို့ခြင်းနှင့် စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများတွင် မကြာခဏ တွေ့ရှိရသည်။ ကြေးနီဒြပ်ပေါင်း အများစုသည် အခြားသောရေအနယ်အနှစ် သို့မဟုတ် မြေမှုန့်များအဖြစ်သို့ အခြေကျသွားသည်ဟု သတ်မှတ်ရပါမည်။ ကြေးနီအရည် ဒြပ်ပေါင်းများသည် လူသားတို့အတွက် ကြီးမားသောဘေး အန္တရာယ် ဖြစ်စေသည်။ ရေတွင်ပျော်ဝင်နေသော ကြေးနီဒြပ်ပေါင်းများကို အများအားဖြင့် စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများတွင် အသုံးချခြင်းဖြင့် ပတ်ဝန်းကျင်တွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကြေးနီထုတ်လုပ်မှုကို တစ်နှစ်လျှင် ပမာဏအားဖြင့် တန်ချိန် ၁၂ သန်းထုတ်လုပ်လျက် ရှိပြီး ကန့်သတ်ထားသော သယံဇာတ ထုတ်လုပ်မှုမှာ ပမာဏအားဖြင့် တန်ချိန် သန်း ၃၀၀ ဖြစ်သည်။ ၎င်းပမာဏသည် ၂၅ နှစ်အတွင်းသာလျှင် တာရှည်ခံမည်ဟု မျှော်လင့်ထားကြသည်။ တစ်နှစ်လျှင် ၂ သန်းခန့်ကို ပြန်လည်ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ကြေးရိုင်းအဖြစ် အသုံးပြုပါသည်။ ယနေ့တွင် ကမ္ဘာ့ကြေးနီ ပမာဏ ၈၀% သည် အဓိကကျသော သယံဇာတအဖြစ် ချီလီ၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ အမေရိကန်၊ အော်စတြေးလျ နှင့် ကနေဒါ နိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။ အဓိကကျသော သတ္တုရိုင်းသည် အဝါရောင် ကော့ပါးအိုင်းယွန်း ဆာလ်ဖိုဒ် (chalcopyrite -CuFeS2) ဖြစ်သည်။
ပတ်ဝန်းကျင်သို့ သတ်ရောက်မှုများ
ကြေးနီသည် မြေဆီလွှာအတွင်းတွင် ရှိနေပြီး ဇီဝဓာတုနှင့် ဆိုင်သောအရာ ဝတ္ထုများ၊ တွင်းထွက်ကျောက်များတွင် ကပ်တည်ရှိနေသည်။ ကြေးနီသည် ဖယ်ထွက်လာပြီး အကျိုးဆက်တစ်ခုအနေဖြင့် အလွန်ဝေးကွာသော နေရာသို့ ရောက်ရှိသွားခြင်း မရှိပါ။ ၎င်းသည် မြေအောက်ရေထဲသို့ အမြဲတမ်းဝင်ရောက်သွားသည်။ ရေမျက်နှာပြင်တွင် ကြေးနီသည် ရွှံ့နွံအမှုန်များနှင့် ရောနှောကာ သို့မဟုတ် လွတ်လပ်သောအမှုန်များ (ions) အဖြစ် သွားလာနေပါသည်။ ကြေးနီသည်ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ပျက်စီးသွားခြင်းမရှိပါ။ မြေဆီလွှာအတွင်းရှိ အပင်နှင့် တိရစ္ဆာန်တို့တွင် စုဆောင်း တည်ရှိနေနိုင်သည်။ ကြေးနီကြွယ်ဝသော မြေဆီလွှာတွင် ကန့်သတ်ထားသော အပင်များ၏ အရေအတွက်သာလျှင် အသက်ရှင်ခွင့် ရှိမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအချက်အရ ကြေးနီစွန့်ထုတ်သော စက်ရုံများအနီးတွင် အပင်များကို များများမတွေ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။ အပင်များပေါ်တွင်ကျရောက်သော ကြေးနီ၏ အကျိုးဆက်ကြောင့် စိုက်ပျိုး မွေးမြူရေးတွင် ပြင်းထန်သော အန္တရာယ်များ ကျရောက်စေသည်။ မြေဆီလွှာ၏ အက်ဆစ်ဓာတ်နှင့် ဇီဝပစ္စည်းများပေါ်တွင် မူတည်ပြီး ကြေးနီသည် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး လုပ်ငန်းများကို ပြင်းထန်စွာ လွှမ်းမိုးထားနိုင်သည်။ ဤသို့ဖြစ်သော်ငြားလည်း ကြေးနီပါဝင်မှုရှိသော မြေဩဇာများကို အသုံးချခဲ့ကြသည်။ မြေဆီလွှာအတွင်းမှ ကြေးနီ၏ စွမ်းဆောင်မှုသည် တီကောင်နှင့် သေးငယ်သော ဇီဝသက်ရှိများ၏ လှုပ်ရှားမှုကို လွှမ်းမိုးထားခြင်း မရှိဟု ပြောဆိုနိုင်သည်။ ဇီဝအခြေခံသော ပစ္စည်းများ ပြိုကွဲခြင်းသည် ၎င်းအချက်များကို သိသာစွာ လျှော့ကျစေသည်။ စိုက်ပျိုးမွေးမြုရေး လုပ်ငန်းများတွင် ကြေးနီကြောင့် မြေဆီလွှာများ ဆိုးညစ်စေခြင်းနှင့် တိရစ္ဆာန်များ ကြေးနီကို စုပ်ယူခြင်းဖြင့် ၎င်းတို့၏ကျန်းမာရေးကို ထိခိုက် ပျက်စီးစေသည်။ အဓိကအားဖြင့် သိုးများသည် ကြေးနီအဆိပ်သင့်ခြင်း ဝေဒနာကို ကြီးမားစွာ ခံစားရတတ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ကြေးနီ၏အကျိုးဆက်များကို အာရုံစူးစိုက်မှု နည်းပါးနေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
ဉာဏ်ဝင်း
ဦးဉာဏ်ဝင်း (၂၂ ဇန်နဝါရီ ၁၉၅၃ မွေးဖွား) သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၏ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဇီးကုန်းမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်မှ ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ကာ တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ရွေးကောက်ခံရသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသည်။ ရွေးကောက်ပွဲမတိုင်မီက သူသည် မြန်မာနိုင်ငံ နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန၏ ၁၈ ဦးမြောက် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ၂၀၀၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၈ ရက်နေ့တွင် စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ သူသည် တပ်မတော်တွင် ဗိုလ်ချုပ်အဆင့်ဖြင့် စစ်မှုထမ်းခဲ့သည်။ တပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေး ဒုတိယအရာရှိချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ သူသည် စစ်တက္ကသိုလ် အပတ်စဉ် ၁၈ မှ ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။ ဇနီးဖြစ်သူမှာ ဒေါ်မြင့်မြင့်စိုး ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်များ
ရသ
ရသ ဆယ်မျိုး
ထို ဌာယီဘာဝ၌ ၁ဝ မျိုးရှိရာ ယင်းတို့မှာ
ကဗျာ၊ လင်္ကာ၊ သီချင်း စသည်တို့ကို ရေးသားရာ၌ အလင်္ကာနည်းများနှင့် ညီညွတ်လျှင် အချို့ပျောက်ကွယ်ခြင်း၊ အချို့ထင်ရှားပေါ်လာခြင်းတို့ဖြင့် ဆိုခဲ့ပြီးသော ဌာယီဘာဝ ဆယ်မျိုးတို့နှင့် ဆက်ဆံသည့် အခြံအရံ အစိတ်အင်္ဂါမျိုးကို ဗျာသိစာရီဘာဝဟူ၍ ခေါ်သည်။ ထိုဗျာဘိစာရီဘာဝသည် ၃၃ မျိုးရှိရာ ယင်းတို့မှာ...
ထိုဗျာဘိစာရီဘာဝ ၃၃ မျိုးတို့သည် အထက်တွင် ဖော်ပြပြီးဖြစ်သည့် ဌာယီဘာဝဆယ်မျိုးတို့နှင့် ဆက်ဆံကြသည့်အခါတွင် အချို့သည် ပျောက်ကွယ်သွားပြီးလျှင်၊ အချို့သည် ထင်ပေါ်လာလေသည်။ သာဓကအဖြစ် ဖော်ပြရလျှင် စုံနံ့သာ မြိုင် ရှာပုံကြီးတွင်-
စပ်ရာတွင် မင်းသမီးသည် မင်းသားအား ချစ်ကြိုက် စွဲလမ်းခြင်းတည်းဟူသော ရတိမည်သော ဌာယီဘာစ၌ မပင်ပန်းနိုင်ဘူးဟူသော ရတိမည်သော ဌာယီဘာဝ၌ မပင် ပန်းနိုင်ပါဘူးဟူသော သမမည်သော ဗျာဘိစာရီ ဘာဝသည် ပျောက်ကွယ်သွားလေသည်။ အချို့ ထင်ပေါ်လာပုံ သာဓကမှာ 'တွေ့နိုင်ဘဲဟာမို့၊ လဲလုပြီ'ဆိုသည့်ဝါကျ၌ မင်းသမီးသည် မင်းသားကို ရှာရာ၌ စိုးရိမ်ကြောင့်ကြ သနားကြင်နာခြင်းတည်း ဟူသော သောကဌာယီဘာဝ၌ ပင်ပန်းခြင်း သမဗျာဘိစာရီ ဘာဝသည် ထင်ပေါ်လာပြန်လေသည်။ ထို့ပြင် ဌာယီဘာဝ၏ အကျိုးဖြစ်သော သာတွိကာဘာဝဆိုသည်မှာ ဘာဝ၏ အကျိုးဖြစ်သော အနုဘာဝသဘော၏ အခြေခံကိုပင် ဆိုလိုလေသည်။ သာတွိကာဘာဝ ရှစ်မျိုးရှိရာ-
အဆိုပါ ရှစ်မျိုးတို့ ဖြစ်ကြောင်း ဝိဘာဝနှင့် တွေ့၍ ဖြစ်ခြင်းဘာဝဖြစ်ပြီးလျှင် ကိုယ်အင်္ဂါအပြင်သို့ ယိုစီးထွက်ကျခြင်းသည် အနုဘာဝမည်၏။ ထိုအနုဘာဝ၏ သဘာဝ ယုတ္တိတို့မှာ မိန်းမနှင့် ယောက်ျား နှစ်ဦးတို့ ရွှင်လန်းကြည်လင်စွာ ကြိတ်ကြည့် ကြည့်ခြင်း၊ မျက်စပစ်ခြင်း၊ မျက်စောင်းထေ့ခြင်း မနေနိုင်မထိုင်နိုင် အမူအရာကို ပြင်ဆင်ခြင်း၊ မေတ္တာစကားပေးခြင်း၊ အောင်သွယ်ထား၍ စကားကမ်းလှမ်းခြင်း စသည်တို့ဖြင့် စိတ်ရောကိုယ်ပါ ချစ်ရခြင်းအကြောင်း၏ အကျိုးသည် အနုဘာဝ ဖြစ်သည်။
ထိုသုံးမျိုးရှိသော်လည်း အချို့ကျမ်းများတွင် အယောဂကို သမ္ဘောဂတွင် သွင်း၍ ထိုသမ္ဘောဂနှင့် ဝိပ္ပယောဂ နှစ်မျိုးကိုသာ ပြထားလေသည်။
ထိုရသ နှစ်မျိုးတို့တွင်-
မိန်းမတို့၏မာယာမျိုးဖြင့် လင်အနီးမှာ ရှိလျက်နှင့် မိမိကြိုက်သည့် အခြားယောက်ျားကို အရိပ်နိမိတ် သိအောင်ပြုလုပ်မှုမျိုးဟူသော အနုဘာဝ ၄ဝ လည်း ရှိသေးသည်။ ယင်းတို့မှာ- (၁) ကွန်မြူးစံပယ် တင့်တယ်သော အမူအရာကို ပြခြင်း၊ (၂) ကိုယ်လက်ကျောပြင်ကို မြင်စေခြင်းငှာ ညွှတ်၍ ကောက် ခြင်း၊ (၃) သွားခြင်း စသော ဣရိယာပုတ်တို့ဖြင့်၎င်း၊ ဖီးလိမ်း ပြုပြင် တန်ဆာဆင်ခြင်းဖြင့်၎င်း တင့်တယ်အောင် ပြုခြင်း၊ (၄) ရှက်ချင်ယောင် ဆောင်ခြင်း၊ (၅) ခြေသည်း၊ လက်သည်းတစ်ခုခုဖြင့် ခြေသည်းလက်သည်း တစ်ခုခုကို ပွတ်ခြင်း၊ တိုက်ခြင်း၊ (၆) ခြေတစ်ဖက်ဖြင့် ခြေတစ်ဖက်ကိုနင်းခြင်း၊ (၇) ထင်းစ၊ တုတ်စဖြင့် မြေကြီးကို ရေးခြစ်ခြင်း၊ (၈) မိမိကလေး ကို ဖြစ်စေ၊ သူတစ်ပါးကလေးကိုဖြစ်စေ ချီခြင်း၊ မြေ|ာက်ခြင်း၊ (၉) သူတစ်ပါးကို ချီစေ၊ မြေ|ာက်စေခြင်း၊ (၁ဝ) သူငယ်ကို နမ်းခြင်း၊ (၁၁) သူငယ်ကို နမ်းစေခြင်း၊ (၁၂) ကလေးကိုကစားခြင်း၊ ကလိခြင်း၊ (၁၃) ကလေးကို ကစားစေခြင်း၊ ကလိစေခြင်း၊ (၁၄) ကလေး၏ပါးနား စသည်ကို ပါးစပ်ဖြင့် စုပ်ခြင်း၊ ဖက်ယမ်းခြင်း၊ (၁၅) ကလေးကို အစုပ်ခိုင်းခြင်း၊အဖက်ခိုင်းခြင်း၊ (၁၆)နိုင်နိုင် စသည်ဖြင့် မိမိက စား၍ပြခြင်း၊ (၁၇) ကလေးကို စားစေခြင်း၊ (၁၈) တစ်ခုခုကို ကလေးအား ပေးခြင်း၊ (၁၉) ကလေး၏လက်မှ တစ်ခုခုကို တောင်းခြင်း၊ (၂ဝ) ကလေး၏ ပြုမူပုံကို အတုလိုက်၍ ပြုခြင်း၊ (၂၁) မြေ|ာက်ပင့်၍ ပြောခြင်း၊ ကျယ်ကျယ်ပြောခြင်း၊ (၂၂) နှိပ်ချ၍ ပြောခြင်း၊ တိုးတိုးသက်သာပြောခြင်း၊ (၂၃) ကခြင်းဖြင့်၊ သီဆိုခြင်းဖြင့်၊ တီးမှုတ်ခြင်းဖြင့်၊ ငိုခြင်းဖြင့်၊ တင့်တယ်စံပယ် ခြင်းဖြင့်၊ တန်ဆာဆင်ယင်ခြင်းဖြင့်၊ မဖုံးမကွယ် တိုက်ရိုက် ပြောခြင်း၊ ရစ်သီသမို့ မခို့တရို့ပြောခြင်း၊ (၂၄) အသံကျယ် ကျယ် ပြင်းစွာရယ်ခြင်း၊ (၂၅) စေ့စေ့စပ်စပ်၊ တပ်တပ်မက်မက် တစိန်းစိန်း စိုက်၍ကြည့်ခြင်း၊ (၂၆) ခါးကို လှုပ်စေခြင်း၊ (၂၇) လျှို့ဝှက်အပ်ငြား အတွင်းသားကို ထက်ဝန်းကျင် လှုပ်စေခြင်း၊ (၂၈) ပေါင်ကိုဖွင့်၍ ပြခြင်း၊ (၂၉) ပေါင်ကိုဖုံးခြင်း၊ ပိတ်ခြင်း၊ (၃ဝ) သားမြတ်၊ သို့မဟုတ် ရင်ဦးတန်ဆာ ပန်းနှစ်မြွာကို ပြခြင်း၊ (၃၁) လက်ကတီးကို ပြခြင်း၊ (၃၂) ချက်ကိုပြခြင်း၊ (၃၃) မျက်စိကို မှိတ်၍ပြခြင်း၊ (၃၄) မျက်စပစ်ခြင်း၊ (၃၅) နှုတ်ခမ်းကို သွားဖြင့်ကိုက်ခြင်း၊ (၃၆) လျှာကို ထုတ်ပြခြင်း၊ (၃၇) ထဘီကို ကျွတ်ဟန်ပြခြင်း၊ (၃၈) ထဘီကို တစ်ဖန် ပြန်၍ ဝတ်ခြင်း၊ (၃၉) ဆံထုံးကို ဖြေခြင်းနှင့် (၄ဝ) ဆံထုံးကို ပြင်၍ ထုံးခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ အထက်တွင် ဖော်ပြထားသော သိစေလိုသည့် ဟိတ်၊ နိမိတ် လက္ခဏာ ၄ဝ တို့ကို လောကစိန္တာ အလင်္ကာဆရာကြီး တို့ အလိုအားဖြင့် အနုဘာဝ ၄ဝ ဟူ၍ ခေါ်ကြလေသည်။ သို့သော် ပိဋကတ်တော် အလိုအားဖြင့်မူ ယင်းတို့ကို မာယာ ၄ဝ ဟူ၍ ခေါ်လေသည်။
ညောင်တံခါးရွာ
ညောင်တံခါး
သက်ကယ်လှေ
ပင်လယ်ကူး သင်္ဘောကြီးများမှ အစတံငါလုပ်ငန်းဖြင့် ပင်လယ်ပြင်၌သွားလာနေကြသော လှေသင်္ဘောများ၏ ဘေးအန္တရာယ်သည် ကြောက်မက်ဖွယ် ကောင်းအောင်ထူပြောလှပေသည်။ ကျောက်ဆောင်များနှင့် တိုက်မိ၍ ပျက်စီးနစ်မြုပ်ရခြင်း၊ လေပြင်းမုန်တိုင်းသဖြင့်တိမ်း မှောက်နစ်မြုပ်ရခြင်း၊ ရေကြောင်းမှားသဖြင့် သောင်တင်လျက် တိမ်းစောင်းနစ်ပျက်စီးရခြင်း စသည့် အန္တရာယ်များဖြင့် တွေ့ကြုံသောအခါ ထိုသင်္ဘောများပေါ်၌ စီးနင်းလိုက်ပါလာကြ သူတို့၏ ကံကြမ္မာသည်လည်း ဘေးတွေ့သောသင်္ဘောနှင့် အတူပင်ဖြစ်တော့သည်။
ရေ၌ကျက်စားသူများတွင် ဘေးအန္တရာယ် အများဆုံးဖြစ်သော တံငါသည်များသည် လှေရော လူပါဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်မှာ များပြားလှလေပြီ။ ထိုသို့ရှေးက အနောက်နိုင်ငံများတွင် တံငါသင်္ဘောများ တစ်ခေါက်ထွက်၍ အပြန်တွင် တစ်စင်းနှစ်စင်းနစ်မြုပ်လေ့ရှိရကား တံငါ သင်္ဘောများအပြန်တွင် ကြိုဆိုနေ သောအိမ်သူ အိမ်သားများသည် ခပ်လှမ်းလှမ်းမှလာနေသော သင်္ဘော ရွက်တိုင်များကို ရင်တဖိုဖိုနှင့် ရေတွက်နေကြရလေသည်။ ထွက်သွားစဉ်က ဆယ်စင်းဖြစ်၍ အပြန်တွင် ရွက်တိုင် ဆယ်တိုင်အောက် လျော့နေပါက ကြိုဆိုသူအားလုံးမှာ ကြား ရလတ္တံ့သော မကောင်းသတင်းအတွက် ကိုယ်စီကိုယ်ငှစိုးရိမ်ကြီး စွာဖြစ်ကြရလေတော့သည်။
ထိုကဲ့သို့ဘေးအန္တရာယ်နှင့်ကြုံ၍ ကယ်ဆယ်သူမရှိသော အဖြစ်မျိုးကားများစွာ စိတ်နှလုံးမချမ်း မြေ့ဖွယ်ရာဖြစ်ပေသည်။ ထိုသို့မချမ်းမြေ့ဖွယ်အသက်ဆုံးရှုံးမှုများမှကာကွယ်ရန်၊ သို့မဟုတ်ကယ် ဆယ်ရန်နည်းလမ်းကောင်းများကိုရှာဖွေခဲ့ကြရာ ခရစ်၁ရ၈၅ ခုနှစ်ကလူကင်ဆိုသူ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးသည် လှေတစ်စင်းကို တီထွင်ဆောက်လုပ်ခဲ့ဖူး၏။ ထိုနောက်တွင် ၁ရ၈၉ခုနှစ်၌ နျူကပ်ဆဲကမ်းခြေမှ တိုင်းမြစ်ဝမှကိုက် ၃ဝဝ မျှသာကွာဝေးသောနေရာတွင် 'အက်ဒဗင်ချာ'ခေါ် သင်္ဘောကြီး တစ်စင်းသည် လေမုန်တိုင်းမိ၍ လှိုင်းကြီးများအကြားတွင် ဒုက္ခတွေ့ပျက်စီးရပုံကိုကမ်းပေါ်မှ လူအများမြင်ကြရလေသည်။
ထိုသင်္ဘောကြီးပျက်စီးနစ်မြုပ်လျက်ရှိနေစဉ် တတ်နိုင်သမျှ ကယ်ဆယ်ရန်အဆောတလျင်တိုင်ပင်ခဲ့ကြသော်လည်း ထိုမျှ လှိုင်းလုံးကြီးများသောင်းကျန်းနေသည့်နေရာသို့ သွားရောက် ကယ်ဆယ်ဝံ့သူ မပေါ်ပေါက်ခဲ့ချေ။ ထိုကြောင့်သင်္ဘောကြီး နစ်မြုပ်ပျက်စီးသွားသည်ကိုမျက်မြင်ဖြစ်သော်လည်း စိတ်မချမ်း မြေ့ဖြစ်ရုံမှတစ်ပါး မည်သို့မှ ကယ်ဆယ်ရန်မတတ်နိုင်ခဲ့ကြပေ။ ထိုသို့ဖြစ်ရသည်ကိုမချင့်မရဲရှိလာသဖြင့် ကယ်ဆယ်ရန် နည်းလမ်းများကို ကြံစည်စိတ်ကူးခဲ့ကြရာ ဝီလျံဝုဒဟေ့ဆိုသူ ဆေးသုတ်သမားတစ်ဦးနှင့် ဟင်နရီဂရိတ်ဟက်ဆိုသူ လှေစပ်သမားတစ်ဥိီးက သက်ကယ်လှေပုံစံတစ်မျိုးကိုတင်ပြခဲ့ကြ ၏။ ထိုပုံစံကိုသက်ဆိုင်ရာတို့ကနှစ်သက်ကြသဖြင့် လက်ခံလိုက် ကြသည်။ ယခုခေတ်ဆောက်လုပ် အသုံးပြုနေသော သက်ကယ်လှေများသည်လည်း ဝုဒဟေ့ တီထွင်ခဲ့သော အခြေခံသဘောပေါ်တွင် ပင်မူတည်ဆောက် လုပ်ထားလေသည်။ ရှေးဦးစွာတီထွင်ခဲ့သော သက်ကယ်လှေမှာ အောင်မြင်သင့်သလောက် အောင်မြင်ခဲ့သော်လည်း ဝေးလံသောခရီးနှင့်ပြင်းထန်သော မုန်တိုင်းများအကြားတွင် ကယ်ဆယ်ရန်မဖြစ်နိုင်ချေ။ များသောအားဖြင့် ကမ်းခြေနှင့်မနီးမဝေးအရပ်များတွင် ဒုက္ခတွေ့နေသော လှေသင်္ဘောများကိုသာကယ်ဆယ်နိုင်ခဲ့၏။ သို့သော် သက်ကယ်လှေများ၏ အသုံးဝင်ပုံကိုသိရှိလာကြသည့် အလျောက် တစ်နေ့တစ်ခြား တိုးတက်ကောင်းမွန်အောင် တီထွင်ပြုလုပ်လာကြရာ စက်ဖြင့်ခုတ်မောင်းသော သက်ကယ်လှေများလည်း ပေါ်ပေါက်လာလေသည်။
လှေဝမ်းထဲသို့ ရေမဝင်နိုင်စေရန် ဝမ်းကိုရေလုံအောင် ပြုလုပ်ထားပြီးလျှင် ၂၆ ပေမှ ၃၆ပေ အထိရှည်၍ ပေါ့ပါးသော လှေများကိုတည်ဆောက်ကြ၏။ ထိုလှေများသည်လူ ၃ဝ မှ ၁ဝဝ အထိတင်နိုင်သည်။ ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောတိုင်းတွင် သက်ကယ်လှေများနှင့် သက်ကယ်ဗော့များကို လိုအပ်သလို တင်ဆောင်ထားရှိကြရသည်။ သက်ကယ်လှေများကိုနိုင်ငံကြီးများတွင် ပင်လယ်ကမ်းခြေများ၌ အချိန်မရွေးအဆင်သင့်ထားကြသည်။ ယခုခေတ်သစ် နည်းစံနစ်များအရ တိုးတက်နေသော သက်ကယ်လှေများမှာ စက်ဖြင့်ခုတ်မောင်းသောလှေများသာဖြစ်၍ အသက် ကယ်ဆယ်ရာ၌လိုအပ်သော ကရိယာတန်ဆာ အသုံးအဆောင်များ အသင့်တပ်ဆင်ထားသည်။ ကယ်ဆယ်ရာ၌ အသုံးပြုသည့်ကြိုးများ၊ အသံ ဖမ်းစက်၊ အားကောင်းသောလျှပ်စစ်မီးမောင်းများ၊ ရေမျက်နှာပြင်ကို ငြိမ်သက်စေရန် ပက်ဖျန်းသည့်ဆီ ဖျန်းပိုက်များစသည်များကို သက်ကယ်လှေများ၌ အသင့်တပ်ဆင်ထားရှိသည်။ အရေးကြုံ၍ ထိုလှေ များကိုအသုံးပြုရန်လိုသောအခါ ကယ်ဆယ်ရေး အပျော်ထမ်းတပ်ဖွဲ့သားများက ဆောင်ရွက်ကြသည်။ သက်ကယ် လှေကိုအသုံးပြု၍ ရေထဲတွင် ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်ရာ၌ စွန့်စားရသည့်အရာ တွင်မီးသတ်သမားများထက် ဘေးအန္တရာယ်မသေးချေ။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုကမ်းခြေစောင့်များသည် သက်ကယ်လှေများနှင့် ကယ်ဆယ်ရေးကို သာမကသင်္ဘောများ နစ်မြုပ်ပျက်စီးခြင်းများမှကာကွယ်ရန်လည်းစီမံထားကြသည်။ ကမ်းခြေစောင့် ဌာနတွင်ထားရှိသောလေယာဉ်ပျံသည် ပင်လယ်ရေပြင်ပေါ်ရှိရာသီဥတုအခြေအနေကို ပျံသန်းကြည့် ရှုနေရသည်။ လေမုန်တိုင်းပြင်းထန်မည့်အရိပ်အခြေမြင်လျှင် တံငါသင်္ဘောအစရှိသည်တို့ကို သတိပေးရသည်။ ကုစားခြင်းထက်ကာကွယ်ခြင်းကပိုမိုကောင်းမွန်သည် ဟူသော စကားပုံအရ ထိုသို့ကြိုတင် ကာကွယ်ခြင်းမှာ နစ်မြုပ်မှကယ်ဆယ်ရခြင်းထက်ပိုမိုခရီးရောက်သည့်အလျောက် ယခုအခါနိုင်ငံ အများမှာပင် ထိုသို့ရာသီဥတု အခြေအနေကိုအကဲခတ်၍ သတိပေးနှိုးဆော်မှုများ ပြုလုပ်လျက် ရှိကြ လေသည်။
ဆွန်ဂရမ် လွန်ပီးဗူ
ယိုးဒယားနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင် တစ်ဦးဖြစ်သော ဝန်ကြီးချုပ် ပီးဗူ ဆွန်ဂရမ်သည် ၁၈၉၇ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ယိုးဒယားနိုင်ငံ ဗန်ကောက်မြို့၌ ဖွားမြင်လေသည်။ အခြေခံပညာကို သင်ကြားတတ်မြောက်ပြီးနောက်၊ ယိုးဒယား နိုင်ငံ၌ပင် စစ်ပညာကို သင်ကြားသည်။ ထိုနောက် ပြင်သစ် နိုင်ငံ ဖောင်တိန်ဗလိုမြို့တွင် စစ်ပညာကို လေးနှစ်တာမျှလေ့လာ ဆည်းပူးခဲ့လေသည်။ သူ၏နာမည်အပြည့်အစုံမှာ လွန် ပီဗူး ဆွန်ဂရမ် ဖြစ်သည်။ ဆွန်ဂရမ်သည် သက်ဦးဆံပိုင် ဘုရင် စနစ်ကို မနှစ်မြို့သည်အလျောက်၊ ယင်းစနစ် ပပျောက်ရေးကို ကြိုးပမ်းအားထုတ်ခဲ့ရာ ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် ထမြောက်အောင်မြင် လေသည်။ ထိုနောက် မာရှယ်ခေါ် စစ်သူကြီးအဖြစ် ခန့်ထား ခြင်းခံရသူဖြင့် စစ်တပ်ကို လက်ကိုင်ပြုကာ အမျိုးသားစိတ် ဓာတ် လှုံ့ဆော်ရေးလုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်ခဲ့လေသည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ယိုးဒယားအစိုးရအဖွဲ့၏ ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြေ|ာက်ခြင်းခံရလေသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်းက ဆွန်ဂရမ်သည် ဂျပန်နှင့် မဟာမိတ်ပြုခဲ့၏။ ၁၉၄၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂ဝ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်တို့နှင့် ဆယ်နှစ် မဟာမိတ်စာချုပ် ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။ ၁၉၄၂ ခုနှစ် ဇန္နဝါကီလ ၂၅ ရက် နေ့တွင် အင်္ဂလိပ်နှင့် အမေရိကန် ကို စစ်ကျေညာခဲ့လေသည်။ ၁၉၄၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင်ကား ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ်မှ နုတ်ထွက်လိုက်လေသည်။ ဂျပန်တို့စစ်ရှုံး ၍ လက်နက်ချလိုက်ကြရပြီးသည့်နောက်တွင် ဆွန်ဂရမ်သည် နိုင်ငံရေးလောကထဲသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ပြီးလျှင် သူခေါင်း ဆောင်သော 'ထာမာထီပတ်'ပါတီကို ပြန်၍ စည်းရုံးခဲ့လေ သည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် မာရှယ်ဆွန်ဂရမ် အုပ်ချုပ်သော ယိုးဒယားစစ်တပ်များသည် အစိုးရအဖွဲ့ကို ဖြုတ်ချပြီးလျှင်၊ ဆွန်ဂရမ်၏ သူငယ်ချင်းတစ်ဦးဖြစ်သော နိုင်ခူအန် ခေါင်းဆောင်သည့် အစိုးရ အဖွဲ့သစ်ကို တင်ခဲ့ကြ သည်။ သို့သော် ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် မာရှယ် ဆွန်ဂရမ် ကိုယ်တိုင် ခေါင်းဆောင်သော အစိုးရအဖွဲ့သစ် တက်ခဲ့လေ သည်။
ဆွန်ဂရမ်သည် ၁၉၄၉ ခုနှစ် ဇွန်လတွင်း အစိုးရအဖွဲ့သစ် ကို အသစ်ပြုပြင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ၊ သူကိုယ်တိုင်မှာ ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးအပြင် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးရာထူးကိုလည်း ယူထားခဲ့လေ သည်။ ထိုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ဘဏ္ဍာရေးဌာနကိုပါ ကိုင် ခဲ့ပြန်လေသည်။
ယိုးဒယားတွင် ကုန်းတပ်နှင့်ရေတပ်မှာ အချင်းချင်းမသင့် မြတ်ဘဲ၊ မကြာခဏခိုက်ရန်ဖြစ်ပွားလျက် ရှိလေသည်။ ၁၉၅၁ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ယိုးဒယားရေတပ်က ဝန်ကြီးချုပ် ဆွန်ဂရမ်ကို လက်ရဖမ်းဆီးသွားရာ၊ ကုန်းတပ်နှင့် ရေတပ်အပြင်းအထန် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ကြလေသည်။ ယိုးဒယားနိုင်ငံ၏ မြို့တော် ဖြစ်သော ဗန်ကောက်မြို့ထဲ၌ပင် လမ်းပေါ်တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွား ခဲ့လေသည်။ သို့သော်လည်း ရက်သတ္တတစ်ပတ်ခန့်ကြာသော အခါ အခြေအနေမှာ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာခဲ့ပြီးနောက်၊ ဆွန်ဂရမ်ကိုလည်း ရေတပ်က ပြန်လွှတ် လိုက်လေသည်။ ယိုးဒယားဝန်ကြီးချုပ် ဆွန်ဂရမ်သည် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံ ဖြစ်သော မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ချစ်ကြည်ရေးရရှိရန် မြန်မာနိုင်ငံ ဝန် ကြီးချုပ် ဦးနုနှင့်အတူ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့၏။ ၁၉၅၅ ခုနှစ် မတ်လ ၇ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနုသည် ဗောဓိပင်ပျိုများကို ဗန်ကောက်မြို့သို့ ပင့်ဆောင်လာခဲ့၏။ ထိုအခါ ဝန်ကြီးချုပ် ဆွန်ဂရမ်သည် မြန်မာဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု နှင့်အတူ ထိုဗောဓိပင်ပျိုတို့ကို သီရိမဟာထတ် တန်ဆောင်း၏ ဝဲယာ၌ အခမ်းအနားဖြင့် စိုက်ပျိုးခဲ့၏။ ထိုဗောဓိပင်စိုက်ပွဲတွင် မြန်မာဝန်ကြီးချုပ် ဦးနုသည် အယုဒ္ဓယမြို့ဟောင်း၌ ပျက်စီးယို ယွင်းနေသော ဘုရားတန်ဆောင်းများ ပြုပြင်ရန် အလှူတော် မြန်မာငွေ တသိန်းနှင့် ယိုးဒယားနိုင်ငံ သာသနာရေးအတွက် သုံးစွဲရန် အလှူတော် ငွေငါးသောင်းကို ယိုးဒယားဝန်ကြီးချုပ် ၏ လက်သို့ ပေးအပ်ခဲ့လေသည်။ ယိုးဒယားဝန်ကြီးချုပ် ဆွန်ဂရပ်က ထိုအလှူတော်ငွေများကို လက်ခံလျက် နှစ်နိုင်ငံ ချစ်ကြည်ရေးမှ ဗောဓိပင်ပျိုစိုက်သည့်အချိန်မှစ၍ ခိုင်ခံ့တည် မြဲတော့မည်ဖြစ်ကြောင်းကို ပြန်လည်မိန့်ကြားခဲ့၏။ ထိုနောက် များမကြာမီ ယိုးဒယားဝန်ကြီးချုပ် ဆွန်ဂရမ် သည် မြန်မာနိုင်ငံမှ ဖိတ်ကြားချက်အရ ထိုနှစ် ဒိဖင်္ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဆိုက်ရောက်လာခဲ့၏။ ဆွန်ဂရမ် သည် ရွှေတိဂုံဘုရားအား ရွှေသင်္ကန်းကပ်လှူရန် ငွေနှစ်သောင်း လှူခဲ့၏။ မြန်မာနိုင်ငံတော်သမ္မတက ဆွန်ဂရမ်အား အဂ္ဂမဟာ သီရိသုဓမ္မဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်၍၊ ယိုးဒယားဝန်ကြီးချုပ်က ယိုးဒယား တွင် အမြင့်ဆုံးဘွဲ့ဖြစ်သော ဆင်ဖြူတော်ဘွဲ့ကို တုံ့ပြန်ချီးမြှင့်ခဲ့ သည်။ ဒီဇင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ ကျင်းပဆဲ ဖြစ်သော ဆဋ္ဌသံဂါယနာ စတုတ္ထသျာမ (ယိုးဒယား) သန္တိပါတ သဘင်ကို အခမ်းအနားဖြင့် ဖွင့်လှစ်ရာ၌ ဝန်ကြီးချုပ် ပီးဗူ ဆွန်ဂရမ်သည် ယိုးဒယားနိုင်ငံတော်အား ကိုယ်စားပြုလေသည်။ ၁၉၅၇ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ယိုးဒယား တပ်မတော်က မာရှယ်ဆွန်ဂရမ်၏ အစိုးရလက်တွင်းမှ အာဏာ ကို လက်ရသိမ်းပိုက်လိုက်သည်။ မာရှယ် ဆွန်ဂရမ်လည်း ဗီယက်နမ်တောင်ပိုင်း နိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးခိုလှုံရလေသည်။ ယင်း၏ နေရာတွင် ဆီးတိုးစာချုပ်အဖွဲ့ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသူ ပုတ်ဆာရာဆင်အား ခန့်ထားလိုက်၏။
တပ်မတော် (လေ)
တပ်မတော် (လေ)သည် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ဝေဟင် တိုက်ခိုက်ရေး အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ယင်းကို ပြည်တွင်းပုန်ကန်မှု တန်ပြန်တိုက်ခိုက်ရေးအတွက် အဓိက အသုံးပြုခဲ့ပြီး ၂၀၀၈ ခုနှစ် မေလက နာဂစ်မုန်တိုင်း တိုက်ခတ်မှုဖြစ်စဉ်အပြီးတွင် ကယ်ဆယ်ရေး တာဝန်များအတွက်ပါ အသုံးချလာခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှုမှစ၍ မြန်မာ့လေတပ်မှ လေယာဉ်များကို ကျေးရွာများကိုလေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ရာတွင်တွင် အသုံးပြုလာခဲ့သည်။
ကိုလိုနီခေတ် ၁၉၄၀ ဇွန်လတွင် ‌ဗြိတိသျှတို့က ‌ဗမာ့အပျော်တမ်းလေတပ်ယူနစ် (Burma Volunteer Air Unit) ကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့ပြီး ၁၉၄၁ မတ်လခန့်တွင် ဗမာ့အပျော်တမ်းလေတပ် (Burma Volunteer Air Force) ဟူ၍အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံကို ဂျပန်တို့ဝင်ရောက်လာသည့် ၁၉၄၂ ၌ အင်္ဂလိပ်တို့တပ်ဆုတ်သွားသောအခါ အဆိုပါလေတပ်သည်လည်း ပါသွားခဲ့ရုံသာမက အခြားလေတပ်ယူနစ်အဖြစ်လည်း ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခြင်းကိုခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံသို့ အင်္ဂလိပ်တို့ပြန်ရောက်ပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံအတွက် လေတပ်ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းပေးရေးများကို ဆောင်ရွက်ရာမှ ၁၉၄၇ ဒီဇင်ဘာတွင် "ဗမာ့လေတပ်မတော်" (Burma Air Force) အဖြစ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၉၅၅ တွင် တပ်မတော် (ကြည်း၊ ရေ၊ လေ) ပေါင်းစည်းရေးမူအရ တပ်မတော် (လေ) ဟု‌အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။
လွတ်လပ်ရေးရပြီးစခေတ် (၁၉၄၈-၁၉၉၀)
တပ်မတော်(လေ)ကို မြန်မာနိုင်ငံ ဗြိတိသျှတို့၏ လက်အောက်တွင် ရှိနေဆဲကာလ ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် စတင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် စစ်သည် ရာဂဏန်း အနည်းငယ်နှင့်အတူ Airspeed Oxfords အစင်း ၄၀၊ de Havilland Tiger Moths အစင်း ၁၆ စင်း၊ Austers ၄ စင်းနှင့် Supermarine Spitfire ၃စင်းတို့ ပါဝင်သည် လေတပ်ဖွဲ့သစ်အား လွှဲပြောင်း ရယူခဲ့သည်။ စတင်ဖွဲ့စည်းချိန်မှစ၍ တပ်မတော် (လေ) ၏ အဓိကတာဝန်သည် ပြည်တွင်းပုန်ကန်မှု တန်ပြန်စစ်ဆင်ရေးများတွင် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး၊ ထောက်ပံ့ရေးနှင့် တပ်မတော် (ကြည်း) အား အနီးကပ်လေကြောင်း အထောက်အကူပေးရေးတို့ ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံ၏ ပင်မလေတပ်အခြေစိုက်စခန်းဖြစ်သည့် မင်္ဂလာဒုံလေတပ်စခန်းဌာနချုပ်ကို ၁၉၅၀ ဇွန်လ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး အမှတ် ၁ လေယာဉ်အုပ်၊ လက်နက်ကိရိယာများ ထိန်းသိမ်းရေး တပ်ဖွဲ့နှင့် ဗမာ့လေတပ်မတော် - ဗဟိုဌာနချုပ်နှင့် ပျံသန်းမှု သင်တန်းကျောင်းတို့ကို ဤအခြေစိုက်စခန်း၏ လက်အောက်တွင် ထားရှိသည်။ လအနည်းငယ် ကြာပြီးနောက် ၁၉၅၀ ဒီဇင်ဘာလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် Douglas Dakota ၉ စင်း ပါဝင်သည့် အမှတ် ၂ လေယာဉ်အုပ်ကို သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး လေယဉ်အုပ်အဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြန်သည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် မင်္ဂလာဒုံ လေတပ် အခြေစိုက်စခန်း လက်အောက်တွင် အဆင့်မြင့် ပျံသန်းရေး တပ်ဖွဲ့ကို de Havilland Vampire T55s လေယာဉ်များဖြင့် ထပ်မံဖွဲ့စည်းလိုက်ကာ ၁၉၅၃ ခုနှစ် အကုန်ပိုင်းတွင် ဗမာ့လေတပ်၌ မင်္ဂလာဒုံ၊ မှော်ဘီနှင့် ြမန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း မိတ္ထီလာတို့တွင် အဓိက အခြေချ လေတပ်စခန်းကြီး သုံးခု ရှိလာခဲ့သည်။