cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ကာတွန်း ရုပ်ပြောင်
ကာတွန်း ရုပ်ပြောင်
ရုပ်ပြောင်ခေတ်ဦးက ရွှေတလေးဟာ ထိထိမိမိဆော်တယ်။ ရုပ်ပြောင်ခေတ်လယ်ကြ တော့ ဘဂျမ်းက ထေ့တေ့တေ့လောက်ဘဲရေးတယ်လို့ ဝေဖန်သံကို ကြားဘူးမှာပေါ့။ အဲဒါ ဘာကြောင့်လဲဆိုရင် ခေတ်ဦးမှာ တိုက်ခိုက်ရေး လက်နက်ဖြစ်တယ်။ နောက်ပိုင်းမှာ ပျော်တော်ဆက်သာသာ အေးအေးရွှင်ရွှင် ဖြစ်လာတယ်ဆိုတဲ့ လက္ခဏာဘဲ။ ဒီလို အသွင်ပြောင်းတာကိုလဲ သတိထားသင့်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အခုစာတန်းက ခေတ်ဦးအကြောင်း ဘဲ ရေးမှာဖြစ်လို့ ဒီလိုအသွင်ပုံသဏ္ဌာန် ဘာကြောင့်ပြောင်းတယ်၊ ဘယ်လိုပြောင်းတယ်ဆိုတာ မရေးတော့ပါဘူး။
ရုပ်ပြောင်ပေါ်စဆိုတဲ့ အချိန်ကာလကို ၁၉၁၅ က ၁၉၂၅ ထိ ပိုင်းဖြတ်ပါတယ်။ မှတ်တမ်းတွေ ရှောက်ရှာတော့ ဗမာပြည်မှာ ရုပ်ပြောင် စရေးတဲ့လူဟာ ရန်ကုန်ကောလိပ် ကျောင်းသား 'ဘဂလေး' ဖြစ်တယ်။ စပီး ပုံနှိပ်တဲ့ ဖြန့်ချိတဲ့ မဂ္ဂဇင်းက ၁၉၁၅ ရန်ကုန်ကောလိပ် နှစ်လည်မဂ္ဂဇင်း ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ (ဒေါ်အမာ၊ 'ရွှေရိုး၊ဘကလေး' ပထမတွဲ စာမျက်နှာ ၂၄၁ မှာ ပထမဆုံးလို့ ဆိုတဲ့ ကာတွန်းကို ပြထားပါတယ်။) အဲဒီ ၁၉၁၅ ကနေ ၁၉၂၀ ထိ ရုပ်ပြောင်လောကမှာ ဘဂလေး ဘဲ ဦးစီးခေါင်းဆောင်လို့ ဆိုနိုင်ပါတယ်။ ဘဂလေး လုပ်တဲ့အလုပ်ဟာ ယောဂီဆရာ မစ္စတာမောင်မှိုင်းစကားနဲ့ ပြောရရင် 'ခေတ်အလိုက် ကပ်ဆုပ်ပုံကို ဇာတ်ရုပ်စုံရေးတဲ့ ဘုံခန်း' ဖြစ်တယ်။ ပတ်လည်မှာ ဖြစ်နေတာ အကောင်းမထင်နဲ့။ 'ဆုပ်ကပ်' ဖြစ်တယ်။ ဒါကို ဘဂလေးက ထင်ရှားစေတယ်လို့ မောင်မှိုင်းက ဝန်ခံခဲ့တယ်။
အဲဒိနောက် ၁၉၂၀ နဲ့ ၁၉၂၅ မှ ဘဂလေး ကာတွန်းသိတ်မဆွဲတော့ဘူး။ ကုန်ပစ္စည်း ကြော်ငြာနဲ့ ရုပ်ရှင်ကြော်ငြာလောက်ဘဲ သူက ရေးတော့တယ်။ သူ့နေရာ မဂ္ဂဇင်းထဲမှာ ရုပ်ပြောင်ရေးလာတဲ့ လူသစ်တွေက ဘဇော် နဲ့ ဘသိန်းတို့ ဖြစ်ပါတယ်။ စကားမစပ် အဲဒီတုန်းက မဂ္ဂဇင်းတမျက်နှာပြည့် ရုပ်ပြောင်တခုကို ငွေ ၁ဝိ လောက်ဘဲ ရတယ်။ ဘဂလေး ရေးလို့ သိတ်လူကြိုက်များတဲ့အခါမှ ငွေ ၁၅ိ ရတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
သူတို့ ရေးတဲ့ပုံစံကတော့ 'တိုက်ခိုက်ရေး' ပုံစံ ဖြစ်တယ်။ ဒီကောင်ကြီးဟာ ခွေးကြီးပဲ လို့ထင်ရင် ခွေးပုံဆွဲပီး အဲဒီလူရဲ့ ခေါင်း တပ်ပေးလိုက်တာမျိုးပါဘဲ။ မညှာဘူး။ အင်္ဂလိပ် ဘက်သားဆိုရင် အင်္ဂလိပ်ကို ဖုတ်ထဲထိုင်ပီး ရှိခိုးနေပုံ ဆွဲပစ်လိုက်တယ်ပေါ့။ တရုပ်ဆိုရင် ကြစ်ဆံမီးနဲ့၊ ဘိန်းပြောင်းထဲ့ဆွဲတယ်။ ကုလားဆိုရင် ဗိုက်စူကြီးနဲ့ မတန်တဆ စားထားတဲ့ပုံကို ပြတယ်။
ရုပ်ပြောင်ရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်ကို ယေဘူယျသဘော ပြောပြီးပါပြီ။ ထပ်ပြီး ဗမာပြေမှာ ဘာကိုရည်ရွယ်သလဲလို့ အတိအကျ ပြောချင်ပါသေးတယ်။ ဒီတော့ ရည်ရွယ်ချက်ကို လေးပိုင်း ပိုင်းပါရစေ။ နိုင်ငံရေး၊ လူမှုရေး၊ စီပွားရေးနဲ့ ဓလေ့ ဆိုပါတော့။ ကာလအပိုင်းအခြားကတော့ ပြောခဲ့တဲ့ အတိုင်း ၁၉၁၅ က ၁၉၂၅ အတွင်းပါဘဲ။ အပြင်ကမ္ဘာနဲ့ ဆက်စပ်ပြီး ကြည့်စရာက တော့ အဲဒီကာလဟာ ပထမကမ္ဘာစစ်နဲ့ စစ်ပီးခုနှစ် နှစ်ပိုင်းဖြစ်ပါတယ်။ ဗမာနိုင်ငံအတွင်း မှာတော့ ဝံသာနုခေတ်နဲ့ ဟုမ္မရူးတို့ ဒိုင်အာကီတို့ အများဆုံးပြောနေကြတဲ့ အချိန်ကာလ ဖြစ်ပါတယ်။ ရုပ်ပြောင်တွေရဲ့ နိုင်ငံရေးရည်ရွယ်ချက်ကို တွေ့သလောက် တင်ပြရရင်
ဆောင်နန်းရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
ဆောင်နန်းရွာ(Saungnan)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ တိုင်ဝကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၅၈၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တိုင်ဝကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၃၉ ဦး၊ မ ၁၀၇၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၁၆ ဦး နေထိုင်သည်။
ကာတွန်း ရုပ်ပြောင်
ကာတွန်း ရုပ်ပြောင်
(၁) အင်္ဂလိပ်လက်အောက်မှာဘဲ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးရဘို့ (Home Rule)
ဆောင်နန်းရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကာတွန်း ရုပ်ပြောင်
ကာတွန်း ရုပ်ပြောင်
(၂) ကောလိပ်ဘွဲ့ရ၊ ဘိလပ်ပြန် ဝတ်လုံတော်ရတွေပါတဲ့ ပညာတတ်နဲ့ တိုင်းရင်းသား ဘူဇွာတွေ နိုင်ငံရေးမှာ ဝင်ပြီး အမြတ်ထုတ်တာကို ကာကွယ်ဘို့နဲ့
(၃) အိန္ဒိယစက်ရိပ်က လွတ်ဘို့ တိုက်တွန်းခြင်းဘဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီလို တိုက်တွန်းရာမှာ 'ဇာတ်နာအောင်' ဗမာလယ်သမားကို အင်္ဂလိပ်ကြီးခွစီးနေပုံ၊ ဗမာနိုင်ငံနွားကို ကုလားတွေ၊ တရုတ်တွေ တက်စီးနေပုံ ရေးပါတယ်။ အမိ မြန်မာပြေကလဲ တငိုထဲငို ရတာဘဲ။ မငိုရလဲ သမီးဗမာမက မယ်မယ်ဗြိတန္ဒိယကို တရှိခိုးထဲ ရှိခိုးနေရတာဘဲ တွေ့ရတယ်။ တခါတရံ 'ဗမာသားသား' က မငိုလို့ 'ဗြိတန္ဒိယမယ်မယ်' က နို့မတိုက်ဘူးပေါ့။ ဒါမျိုးဘဲ လှည့်ပတ်သွားနေတယ်။ အင်္ဂလိပ် 'ဂျွန်ဘူး' ရဲ့ ဗိုက်ကို ဓားနဲ့ ပေါက်ပုံတို့၊ ဂျိုကို ဓားနဲ့လှီးပုံတို့ကို မရေးဘူး။ အမှန်ကလဲ နိုင်ငံရေးအမြင်မှာ အင်္ဂလိပ်မုန်းတီးရေး၊ နယ်ချဲ့ ဆန့်ကျင်ရေးဆိုတာ မရှိသေးလို့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒို့ဗမာတွေ ညီတယ်ဆိုရင် ဂျီစီဘီအေကွန်ဖရင့်မဏ္ဍပ်မှာ ယူနီယံဂျက်အလံထူပြီး ဒီအလံရဲ့ အလယ်က စက်ကွင်းထဲမှာ ဒေါင်းရုပ်ပါတာလောက်ဘဲ ရေးပြပါတယ်။ ဆိုလိုတာက ဗမာ့နိုင်ငံရေးအမြင်ဟာ အဲဒီတုန်းက အင်္ဂလိပ်ဆန့်ကျင်ရေး မဟုတ်ဘူး။
အင်္ဂလိပ်ကို အများဆုံး တိုက်ခိုက်ဝံ့တဲ့ အချက်သုံးချက်ဘဲ တွေ့တယ်။
(၁) ဘုရားထဲ ဘိနပ်စီးတာကို တိုက်ကြတယ်။
(၂) ဟိုတုန်းက ဖိုက်စကွဲယားခေါ်တဲ့ ရန်ကုန်ဗန္ဓုလပန်းခြံထဲမှာ ရဟန်းရှင်လူ ပြည်သူ အမျိုးသား အမျိုးသမီးတွေကို ၇ အောက်တိုဘာ ၁၉၂၄ က ပုလိပ်မင်းကြီးအမိန့်နဲ့ မြင်းတပ်က ဝင်ရိုက်တာကို ကဲ့ရဲ့တယ်။
(၃) ပထမ ကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ဗမာကို စစ်သားအဖြစ်လက်ခံပီး စစ်ပီးလို့ ခုနှစ်နှစ်ကြာတော့ မင်းတို့ သိပ်စည်းကမ်း မရိုသေလို့ စစ်တပ်မှာ ဆက်မလိုချင်တော့ဘူးဆိုပြီး နှင်တာကို ဝေဖန်တယ်။ ဒါလောက်ဘဲ ရေးပါတယ်။
လူမှုရေးမှာ ရုပ်ပြောင်ဆရာက ဘာကို အရင်းမူလထားသလဲဆိုတော့ ဗမာတွေ ပကာသနအားကြီးတာကို ချေမှုန်းဘို့ဆိုတာဘဲ ဖြစ်တယ်။ မင်္ဂလာဆောင်မှာ တီးကြ၊ မှုတ်ကြ၊ သီကြ၊ ကကြတာကို နားလည်ပါတယ်။ ဘုရားရှေ့မှာ ဘာဖြစ်လို့ ဆိုင်းတီးပီး ကကြပြန်ပါသလဲ။ ဆရာတော်ကြီးပျံလွန်တော့လဲ ဆိုင်းတီးပီး ကတာဘဲမဟုတ်လား။ မသာတောင် 'တုံးလုံးပွဲ' ခေါ်ရမယ့် ပုံမျိုးဖြစ်နေဘီ ဆိုတာမျိုးကို ရေးဆွဲကြပါတယ်။
လူမှုဆက်ဆံရေးမှာ ပညာရေးဟာ သိပ်အရေးကြီးတယ်။ ပညာရေးကို အစိုးရကလဲ ဘတ်ဂျက် အသုံးနဲတယ်။ ပြည်သူကလဲ ဂရုမစိုက်ဘူး။ ဘုန်းကြီးကလဲ ခေတ်ပညာမပေးနိုင် ဘူး။ ခေတ်ပညာပေးနိုင်တဲ့ လူလာတော့လဲ လက်မခံဘူးဆိုတဲ့ ဝေဖန်ချက် တွေ့ရပါတယ်။
အခုလေ့လာနေတဲ့ခေတ်မှာ ရုပ်ပြောင်ရဲ့ လူမှုရေးရည်ရွယ်ချက်ကို အချုပ်ပြောရရင် ဗမာတွေ ပကာသနရှောင်၊ ပညာရေးကို အခုထက်ပိုပီး အားပေးဆိုတာဘဲ ဖြစ်ပါတယ်။ နောက်တချက်တွေ့ရတာကတော့ ပညာတတ်လူငယ်ဟာ ကိုယ့်မှာသာ အကျိုးရှိတဲ့ အစိုးရလခစား ရာထူးမယူဘဲ တိုင်းကျိုးပြည်ကျိုးဆောင်ရွက်ပါလို့ တိုက်တွန်းထားတာမျိုးတော့ တွေ့ရပါတယ်။
အင်္ဂလိပ်ဟာ လူမျိုးကြီးအနေနဲ့ ဂိုက်ပေးပီး ဗမာနဲ့ တန်းတူ မဆက်ဆံဘူး။ ဒါကိုလဲ ဗမာက သိပ်မကြိုက်ဘူးဆိုတာကိုတော့ နဲနဲထဲ့ပြောလာပါတယ်။ ဥပမာ မီးရထား တတိယတန်းမှာတောင် ဥရောပသားဘဲ စီးစေဆိုတဲ့ သီးသန့်တွဲပါတာကို ဝေဖန်ပါတယ်။ ဒီဝေဖန်တဲ့ ကာတွန်းကို သူရိယမဂ္ဂဇင်း ဩဂုတ် ၁၉၁၉ မှာ တကြိမ်၊ မတ် ၁၉၂၄ မှာ တကြိမ် ထပ်ထဲ့တာထောက်တော့ တော်တော်မကျေနပ်တာနဲ့တူတယ်။ ဒီလို လူမျိုးကြီးဝါဒဟာ ဟိုတုန်းကတော့ သမရိုးကျ တွေ့ရတာမျိုးပါဘဲ။ ခုထိ ကမ္ဘာမှာ ရှိသေးတယ်ဆိုရင်လဲ မမှားပါဘူး။ ရဟန်းတွေ အလဇ္ဇီများလှတယ်လို့လဲ ပြောဝံ့ပါတယ်။
စီးပွားရေးမှာ စပါးဈေးနဲလို့ ဗမာလယ်သမားတွေ ရှုံးနေတုန်း အင်္ဂလိပ်စက်ပိုင်ကြီး ဝမ်းသာတယ်။ ကြွေးရှင်ချစ်တီးမြူးတယ်ဆိုတာမျိုး ရေးဆွဲပါတယ်။ စာရေးကြီး လခထုတ်တဲ့ နေ့ ကြွေးဆပ်ရလို့ ငွေကုန်ပီး အိမ်ကို မူးပြန်လာတယ်ဆိုတာလဲ တွေ့ရပါတယ်။ စီးပွားရေးဒုက္ခ ကို ပေါ်အောင် ဖော်နိုင်တယ်။ ဒါပေမယ့် သူတို့မြင်သလောက် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ အဖြေကတော့ သိပ်အားရစရာ မဟုတ်ပါဘူး။
အင်္ဂလိပ်က ရောင်းကြီးဝယ်ကြီး (Wholesale Trade) လုပ်တဲ့အခါ တရုတ်၊ ကုလားက လက်လီရောင်း (Retail Trade) တဲ့အလုပ်ကို ချုပ်ထားကြတယ်။ ဗမာကလဲ လက်လီ ရောင်းလုပ်ငန်းကို ဝင်တိုးပါလား ဆိုတာမျိုးဘဲ အကြံပေးတတ်တယ်။ ဗမာက လူရေလည် ပြန်တော့ ရှေ့နေရယ်၊ နိုင်ငံရေးရယ်၊ အစိုးရလခစားရယ်၊ ဒါဘဲလုပ်တတ်တယ်။ ဒီတော့ သိပ်မကြီးပွားဘူးလို့လဲ ဝေဖန်ပါတယ်။ ရန်ကုန်မှာ ကြည့်ပါဦး၊ တိုက်လဲ ကုလားတိုက်၊ ကားလဲ ကုလားစီးတဲ့ကားလို့ ညွှန်ပြတယ်။ အဲဒါလောက်နဲ့ဘဲ ကျေနပ်တယ်။
တခါလောက်ဘဲ (သူရိယမဂ္ဂဇင်း အတွဲ ၄၊ အမှတ် ၆၊ ဩဂုတ် ၁၉၂၀၊ စာမျက်နှာ ၉၀) ဗမာ့သံယံဇာတပစ္စည်းတွေ ဖော်ထုတ်ပီး ဗမာပိုင် စက်မှုလုပ်ငန်းတွေ လုပ်ကိုင်ပါတော့လားလို့ ပြောဖော်ရတယ်။ တခါတော့ (သူရိယမဂ္ဂဇင်းအတွဲ ၄၊ အမှတ် ၁၀၊ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၂၀ စာမျက်နှာ ၇၂) နိုင်ငံခြားအထည် ဈေးကြီးလှတယ်။ တအိမ်ရက္ကန်းစင် တစင်ပြန်ထောင်ကြလို့ တိုက်တွန်း ပါတယ်။ နိုင်ငံခြားကုန် သပိတ်မှောက်ဘို့လဲ တိုက်တွန်းတာမျိုး တွေ့ပါတယ်။ နောက်တမျိုးကတော့ ဗမာ့ကျွဲကြီးက ဒီမြေမှာ ရေလဲကောင်းတယ်၊ မြက်လဲပေါတယ်၊ ဒါပေမယ့် ငါဘာပြုလို့ ပိန်သလဲလို့ မေးထားတယ်။ (သူရိယမဂ္ဂဇင်းအတွဲ ၅၊ အမှတ် ၉၊ နိုဝင်ဘာ ၁၉၂၁ စာမျက်နှာ ၈၆)။ ဗမာ့စီးပွားရေးဟန်ပြပီး မသမာသူတွေ ရှိတာကိုတော့ သတိထားကြရမယ်တဲ့။ ဝံသာနု ဆိုင်းဘုတ်တပ်ထားပီး ပင်နီအတုရောင်းတဲ့ဆိုင် (သူရိယ မဂ္ဂဇင်း အတွဲ ၅၊ အမှတ် ၁၀၊ ဒီဇင်ဘာ စာမျက်နှာ ၆၄) ကို တခါရေးဆွဲပြတာ တွေ့ရပါတယ်။
ရုပ်ပြောင်ဆရာရဲ့ စီပွားရေးအမြင်ကတော့ ကိုယ်ထူကိုယ်ထထက် အင်္ဂလိပ်အစိုးရက စပါးဈေး ကောင်းအောင် လုပ်ပေးပါလို့ အများဆုံး ပြောချင်ပုံပါဘဲ။
ဓလေ့ပိုင်းမှာ ရုပ်ပြောင်သမားဟာ ဗမာ့ဓလေ့ ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ရေးကို လိုလား တယ်။ အဲဒါထက် ဗမာစစ်စစ်က ဗိုလ်တုမတုနဲ့ ဆိုတာကိုပဲ ထပ်ပြန်တလဲလဲ ရေးဆွဲကြတယ်။ ကိုယ်မလုပ်နိုင်တာ လုပ်တယ်လို့ဘဲ ပြောပါရစေ။ ရုပ်ပြောင်ဆရာဟာ ဗိုလ်တုတုပီး သူလဲ ဗိုလ်ကပေးတဲ့ ဒီပညာနဲ့ အသက်မွေးတယ်။ အရုပ်ကို စာတန်းထိုးတဲ့အခါ အင်္ဂလိပ်စာပါမှ လေးနက်တယ်ထင်တယ်။ ဗမာမက ခေါင်းမှာ ဖဲပြားစည်းပီး စီးကရက်ကို စွပ်တံနဲ့သောက်တာတော့ သူကြည့်မရဘူးတဲ့။ အမှန်ကလဲ ရှေးပုံစံ ဝတ်စားဆင်ယင်တာဘက်က သူတို့မဲပေးတယ် ဆိုပေမဲ့ တကယ် စိတ်မထက်သန် ပါဘူး။ အများသိတဲ့ ရှေးပုံစံ ဝတ်ကြပါ တိုက်တွန်းတာဟာ မအောင်မြင်ခဲ့ပါဘူး။ အဲဒါကို သူတို့လဲ သိတယ်။ မိန်းကလေးက မှန်သားလို အင်္ကျီဝတ်တာတော့ သူတို့က မှန်ဘီလူးနဲ့ ကြည့်ချင်တယ် ဆိုဘဲ။ ဗမာရုပ်ပြောင်လောက အစပိုင်းမှာ ကျနော့အနေနဲ့ သိပ်မကြိုက်တာတခုရှိတယ်။ အဲဒါကတော့ ကဗျာတွေ လင်္ကာတွေလဲ ရုပ်ပြောင်ရဲ့ စကားပြောစက်ကွင်း (Ballon) ထဲမှာ ထဲ့တယ်။ ရှင်းလင်းချက်သဘောလဲ မစ္စတာမောင်မှိုင်းတို့လိုလူက ပါဝင်ပီး ကဗျာလင်္ကာစပ် ပေးတယ်။ ခေတ်ပြောင်းတော်လှန်ရေး အသွင်ဆောင်တဲ့ ရုပ်ပြောင်မှာ ကဗျာလင်္ကာပါတာ ညံ့ဖျင်းသွားတယ်။ 'အဖွင့်ကဗျာ' ပါလို့သာပေါ့လို့ အကဲဖြတ်သူလဲ ရှိတယ်။ (ဒေါ်အမာ၊ ရွှေရိုး၊ ပထမတွဲ စာမျက်နှာ ၁၈) ကျွန်တော်တော့ မထောက်ခံပါဘူး။ စာတလုံးမှ မပါလဲ ရီရတာပါ ဘဲဆိုတာ မမေ့သင့်ဘူး။ တနည်းပြောတော့ ရုပ်ပြောင်ဆရာကလဲ အင်္ဂလိပ်စာတန်းလေး ထဲ့ချင်တယ်။ အယ်ဒီတာအဖွဲ့က ဩဇာရှိသူတယောက်ကလဲ လင်္ကာရွတ်လိုက်ချင်တယ်။ ဒီတော့ စာဖတ်ပရိသတ်က နှစ်မျိုးစလုံးကိုဘဲ မကြိုက်ဘဲနဲ့ အရုပ်ကြည့်ချင်တာနဲ့ဘဲ လက်သင့်ခံ ရတယ်။ သည်းခံရတယ်။
ရုပ်ပြောင်ပေါ်စ ရည်ရွယ်ချက်ဟာ ဟုမ္မရူးဖြစ်တယ်။ အကျိုးဘက်ကို ပြောရရင် အောင်မြင်သင့်သလောက် မအောင်မြင်ဘူး။ ဘာပြုလို့လဲဆိုတော့ တိုင်းရင်းသားဘူဇွာတွေ ကိုယ်ကျိုးရှာတဲ့ အပြိုင်အဆိုင် ဝဲဩဃထဲမှာ ရုပ်ပြောင်ဆရာလဲ နစ်မွန်းသွားလို့ဘဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ဘေဘီလုံအင်ပါယာ
အမ်မိုရိုက်မျိုးနွယ်တို့၏ အကြီးအကဲဖြစ်သည့် ဟမ်မူရာဘီ ဘုရင်သည် နှစ်ပေါင်း၃၀မျှ အယ်လ်မိုက်တို့နှင့် စစ်ပြုပြီးနောက်တွင် ယူဖရေးတီး-တိုက်ဂရစ် မြစ်နှစ်သွယ် ဒေသကို ဗဟိုပြုလျက် ဘေဘီလုံအင်ပါယာခေတ်ကို တည်ထောင်သည်။ မြို့တော်မှာ ယူဖရေးတီး မြစ်ကမ်းပေါ်ရှိ ဘေဘီလုံမြို့ဖြစ်သည်။ ၎င်းကိုအစွဲပြု၍ ထိုမြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်ကို ယခင်အမည်ဟောင်း ဖြစ်သည့် ရှိုင်းနားလွင်ပြင်မှ အမည်သစ်အဖြစ် ဘေဘီလိုးနီးယားလွင်ပြင်ဟု ပြောင်းလဲခေါ်ဆိုကြသည်။
စစ်ပွဲကာလလွန်မြောက်ပြီးနောက်တွင် ဟမ်မူရာဘီသည် ၁၂နှစ်ကျော်မျှ ထီးနန်းစိုးစံကာ အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို ဆောင်ရွက်ခြင်းအားဖြင့် သူသည် လက်ရုံးရည်သာမက၊ နှလုံးရည်ဖြင့်ပါ ပြည့်စုံကြောင်းကို သက်သေထူပြခဲ့သည်။ တစ်ဖက်မှလည်း မြို့တော် ဘေဘီလုံအား ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အမြင့်ဆုံးမြို့တော် အဖြစ်သို့ရောက်ရှိလာရန် စွမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထိုယဉ်ကျေးမှုအား ဘေဘီလုံယဉ်ကျေးမှု ဟုခေါ်ဆိုသည်။
ဘေဘီလုံခေတ်ဦး ဆူမီရို-အကာဒီယန်းခေတ်
မက်ဆိုပိုတေးမီးယားဒေသသည် ယူဖရေးတီးနှင့် တိုက်ဂရစ်မြစ် နှစ်သွယ်တို့သည် နှစ်စဉ် ရေလွှမ်းမိုးလေ့ရှိသောကြောင့် နုံးမြေများ ကမ်းခြေပေါ်တင်၍ ကျန်ခဲ့ရာ မြေဩဇာထက် သန်ကောင်းမွန်၍ မြစ် ၂ သွယ်မှ ရေကိုလည်း လုံလောက်စွာ ရနိုင်သဖြင့် ထိုဒေသ တစ်ဝိုက်သည် စိုက်ပျိုးဖြစ်ထွန်းသည်။ အာရှအလယ်ပိုင်းမှ မြေသစ် နေရာသစ် ရှာဖွေ သူများသည် မြစ် နှစ်မြွှာဒေသတွင် အခြေစိုက် နေထိုင်ကြ ခြင်းဖြစ်သည်။ မိုးပါးသော်လည်း မြစ် နှစ်သွယ်မှ ရေသွယ် တူးမြောင်းများ ဖြင့် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင် နိုင်သဖြင့် ထိုဒေသတွင် လာရောက်နေထိုင်သူများ တစ်စတစ်စ များပြားလာလေသည်။ မြစ်နှစ်မြွှာဒေသတွင် လူတို့စတင် ဝင်ရောက်နေထိုင် သည့်ခေတ်မှာ ဘီစီ ၅ဝဝဝ ခန့်က ဖြစ်သည်။ ထိုဒေသ တွင် စတင်လာရောက်နေထိုင်သူများသည် ဆီးမိုက်နှင့် ဆီးမိုက် မဟုတ်သော လူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။
ဆီးမိုက်မဟုတ်သော လူမျိုးအုပ်စုထဲတွင် ဆူမားရီးယန်းလူမျိုးတို့ကာ ယဉ်ကျေးမှုအရာတွင် ခေါင်းဆောင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဘီစီ ၃ဝဝဝ ကျော်ခန့်တွင် မြစ်နှစ်မြွှာဒေသ တစ်လျှောက်၌ ဆူမားရီးယန်တို့သည် ဘေဘီလုံ အပါအဝင် မြို့ရိုးဖြင့် ဝန်းရံထားသော သီးခြားလွတ်လပ်သည့် မြို့ကလေး ပေါင်း မြောက်မြားစွာ တည်ထောင်နေထိုင်ကြသည်မှာ ဘီစီ ၂၅ဝဝ ခန့်တိုင်အောင် ဖြစ်သည်။ ဘေဘီလုံမြို့ ထိုစဉ်က ထိုဒေသတစ်လျှောက်ကို ဆူမားဟု ခေါ်ဝေါ်ကြ လေသည်။ ဘီစီ ၂၅ဝဝ ခန့်တွင် ဆူမားမြို့ကလေးများ၏မြောက်ဘက် အက်ကတ်ဒေသမှ ဆာဂွန်အမည်ရှိ ဆီးမိုက်လူမျိုးသိုးထိန်း ခေါင်းဆောင်ကြီး တစ်ဦးသည် စစ်ရေးစစ်ရာ၌ ကျွမ်းကျင်သဖြင့် မြို့ကလေးများကို တစ်မြို့ပြီးတစ်မြို့ တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ကာ၊ ဘေဘီလုံမြို့ကို အခြေပြုပြီးလျှင်၊ ဘေဘီလုံနိုင်ငံကို စတင် ထူထောင်လေသည်။ ဆီးမိုက်တို့သည် ဆူမားတို့လောက် ယဉ်ကျေးမှုအဆင့်အတန်း မရှိပေ။ ထို့ကြောင့် ဆူးမားတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုကို အတုယူကျင့်သုံးကြသည်။ သို့သော် မြောက်ဘက် ပိုင်းတွင် ဆီးမိုက်လူမျိုးတို့၏ ဓလေ့ထုံးစံများလည်း လွှမ်းမိုးခဲ့ သည်ဖြစ်၍ ဘေဘီလုံနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းကို အက်ကတ် ဟူ၍လည်းကောင်း၊ တောင်ပိုင်းကို ဆူမားဟူ၍ လည်းကောင်း ခေါ်ဝေါ်ကြခြင်း ဖြစ်လေသည်။ သို့သော် နောင်အခါ ဘေဘီလုံ နီးယားဟူ၍ ခေါ်ဝေါ်လာကြလေသည်။
ပထမ ဘေဘီလုံအင်ပါယာ
ဆာဂွန်၏ လက်ထက်လွန်ပြီးသည့်နောက်တွင် ဘေဘီလုံနိုင်ငံသည် ညှိုးမှိန်လာလေသည်။ နိုင်ငံတွင်း သို့အခြားလူမျိုးများ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခြင်း ပြုကြသဖြင့် နောက်ဆုံးတွင် နိုင်ငံကြီး ပြိုကွဲပျက်စီးရလေသည်။ သို့သော် ဘီစီ ၂ဝဝဝ ခန့်တွင် ဆာဂွန်၏ အနွယ်တော်ဖြစ်သော ဟမ်မူရာဘီမင်းသည် ပြိုကွဲနေသော ဘေဘီလုံနိုင်ငံကို ပြန်လည်စုစည်းသည်။ နိုင်ငံကို မော်ကွန်း တင်လောက်အောင် စနစ်ကျနစွာ အုပ်ချုပ်သည်။ အုပ်ချုပ်ရေး စနစ်ကောင်းများကိုလည်း ထွင်ခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ဟမ်မူရာဘီမင်းကြီးသည် ယင်းပြုစုခဲ့သော ဥပဒေများအတွက် နိုင်ငံ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားကျော်ကြားသော မင်းတစ်ပါး ဖြစ်ခဲ့လေ သည်။
ဟမ်မူရာဘီ၏ ကိုဓဥပဒေ နှင့် ကာကွယ်ရေး
ဟမ်မူရာဘီလက်ထက်တွင် ကမ်ဘာ့ပထမဆုံး တရားစီရင်ရေး ဥပဒေအဖြစ် ဟမ်မူရာဘီ၏ ကိုဓဥပဒေ ကိုပြုစုခဲ့သည်။ စာကြောင်းရေပေါင်း၃၆၀၀ကျော်ပါဝင်သည့် ထိုဥပဒေကို ဘေဘီလုံမြို့တော်ရှိ မာဒပ်နတ်မင်း အားရည်စူးတည်ဆောက်ထားသည့် ဝတ်ကျောင်းတော်အတွင်းတွင် အမြင့်ရှစ်ပေရှိ ကျောက်စာတိုင်တွင် ရေးထွင်း၍ စိုက်ထူထားခဲ့သည်ကို ယနေ့တိုင် မပျက်မစီးသေးဘဲ တွေ့မြင်နိုင်သည်။
ထိုဥပဒေတွင် မုဆိုးမ၊ မိဘမဲ့ကလေးသူငယ် နှင့် ဆင်းရဲသားတို့အတွက် အထူးကာကွယ်ပေးရန် ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။ လာဘ်ပေးလာဘ်ယူမှုများအား ပြင်းထန်စွာ စီရင်စေသည်။ ယနေ့ခေတ်အမြင်အားဖြင့် ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သည့် မျက်လုံးတစ်လုံးအတွက် မျက်လုံးတစ်လုံး၊ သွားတစ်ချောင်းအတွက် သွားတစ်ချောင်း အလျှော်ပေးရမည်ဟု ဆိုသည့် ဥပဒေမျိုးပါဝင်သော်လည်း ရှေးခေတ်ကာလ အခြေအနေအားဖြင့်မူ တရားမျှတမှုကို ပြဋ္ဌာန်းပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ကာကွယ်ရေးအနေဖြင့် အမြဲတမ်းစစ်တပ်ဖွဲ့စည်းထားပြီး နယ်ခြားဒေသများကို ကာကွယ်ပေးထားသဖြင့် တိုင်းပြည်အေးချမ်းသာယာသည်။
စီးပွားရေး
အဓိကထုတ်ကုန်မှာ စိုက်ပျိုးရေးမှဖြစ်ထွန်းသည့် ကောက်ပဲသီးနှံများ ရောင်းဝယ်ရေးဖြစ်သည်။ စွန်ပလွံသီးမှာ အဓိက ရောင်းကုန်ဖြစ်ပြီး အခြားထုတ်ကုန်များမှာ သိုးမွေးနှင့် သိုးသားရေတို့ဖြစ်ကြသည်။ သိုးမွေး ရက်လုပ်ခြင်းမှာလည်း အောင်မြင်သည့် လုပ်ငန်းအဖြစ် ရပ်တည်နိုင်ခဲ့သည်။
ဘာသာရေး
ဘာသာရေးတွင် ဆူမားရီးယန်းနတ်များကို ဆက်လက်ကိုးကွယ်ကြသော်လည်း အမ်မိုရိုက်များက အုပ်ချုပ်သည့် ခေတ်ဖြစ်သည့်အာလျော်စွာ ၎င်းတို့ကိုးကွယ်သည့် မာဒပ်နတ်မင်းကြီးအား အကြီးအကဲနတ်မင်း အဖြစ်သတ်မှတ် ပူဇော်သည်။ နတ်သမီးများအနက် အစ်ရှတာ(Ishtar) အမည်ရှိ အချစ်နတ်သမီးအား အကြီးအကဲအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ ဆူမား-အက်ကတ်ခေတ်က ကဲ့သို့ပင် နတ်ဆရာများ၏ ယဇ်ပူဇော်ခြင်းအားဖြင့်သော်လည်းကောင်း နက်ခတာရာများအား ကြည့်ရှုလေ့လာခြင်းအားဖြင့်သော်လည်းကောင်း ရှေ့ဖြစ်အဟောများကို ယုံကြည်ကြသည်။
လူမှုရေး
ခေတ်ကာလအခြေအနေအရ စာပေအရေးအဖတ် တတ်မြောက်သူ ရှားပါးခြင်းကြောင့် စာရေးစာချီ အလုပ်သည် အထက်တန်းစားအလုပ်မျိုးဖြစ်သည်။ အကျိုးဆက်အနေဖြင့် စာအရေးအသား ကျွမ်းကျင်လျှင် အထက်တန်းကျသည်ဟု ယူဆ၍ ကလေးအရွယ်မှစကာ စာပေသင်ကြားရေးကို စတင်စေသည်။
ဘေဘီလုံအင်ပါယာ ပျက်စီးခြင်း
ဟမ်မူရာဘီ လွန်ပြီးနောက် မကြာမီမှာပင် ဘေဘီလိုးနီးယားလွင်ပြင်အရှေ့ဘက်နှင့် မြောက်ဘက်ဒေသများရှိ ကုန်မြင့်များပေါ်တွင် နေထိုင်သော ကက်ဆိုက်လူမျိုး(Kassites) များသည် ဘေဘီလိုးနီးယားလွင်ပြင်သို့ ဆင်းသက် အခြေချနေထိုင်လာကြသည်။ ထိုသို့ အခြေချလာသည်ကို ဟမ်မူရာဘီ နောက်ဆက်ခံသည့် မင်းများက မည်သို့မျှ တားမြစ်နိုင်ခြင်းမရှိခဲ့ကြပေ။ ဟမ်မူရာဘီကွယ်လွန်ပြီး နှစ်၂၀၀မျှ ကြာသောအခါတွင် လွင်ပြင်ကြီး၏ အနောက်မြောက်ဘက်မှ ဟစ်တိုက်လူမျိုး များက ဘေဘီလိုးနီးယားလွင်ပြင်ကြီးသို့ ကျူးကျော်ကာ မြို့တော် ဘေဘီလုံကို သိမ်းပိုက်ကာ စည်းစိမ်တို့ကို လုယက်ယူငင်ပြီး ပြန်လေသည်။ သို့ဖြင့် ဘေဘီလုံတွင် ဟမ်မူရာဘီ၏ မင်းဆက်ပြတ်ကာ နိုင်ငံအား ဦးဆောင်ထိန်းသိမ်းနိုင်သည့် ခေါင်းဆောင်ကောင်းလည်း မရှိသဖြင့် ဖရိုဖရဲအခြေအနေဖြင့် ဘီစီ ၁၇၄၆အထိ ရှိနေစဉ် ကက်ဆိုက်လူမျိုးများက ဘေဘီလုံတွင် အခက်အခဲမရှိ အုပ်ချုပ်သူဖြစ်လာတော့သည်။
ဤသို့ဖြင့် အချိန်တိုအတွင်း အထက်တန်းကျပြီး မြင့်မားသော ဘေဘီလိုးနီးယန်း ယဉ်ကျေးမှုသည်လည်း ထိုအချိန်မှစကာ နှစ်ပေါင်း ၁၀၀၀ကျော်မျှ ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ရသည်။
ကက်ဆိုက်ခေတ် (Kassite Dynasty)
ဟမ်မူရာဗီမင်းကြီး ကံကုန်ပြီးနောက်တွင် အရှေ့ မြောက်ဘက်ဒေသများမှ ကက်ဆိုက် လူရိုင်းမျိုးတို့သည် ချဉ်းနင်းတိုက်ခိုက်ပြီးသော်၊ ဘေဘီလုံနီးယား နိုင်ငံအတွင်း ဝင်ရောက်နေထိုင်ကြသည်။ တစ်စနှင့်တစ်စ နိုင်ငံအတွင်း၌ စိုးမိုးမင်းမူခဲ့ကြသည်မှာ ဘီစီ ၁ရ၅ဝ မှ ၁၂ဝဝ ခန့်တိုင် အောင်ပင် ဖြစ်၏။ သို့သော် ဘေဘီလုံနိုင်ငံ အတွင်းမှ ရှိရင်း စွဲလူမျိုးများက ကက်ဆိုက်တို့ကို တဖြည်းဖြည်း ပြန်လည် လွှမ်းမိုးပြီးနောက် ဘေဘီလုံနီးယားတွင် မူလတိုင်းရင်းသား မင်းတို့ပြန်လည်အုပ်စိုး ကြလေသည်။
ဘေဘီလုံယဉ်ကျေးမှု
ဘီစီ ၃၅ဝဝ ခန့်ကပင် ဘေဘီလုံနိုင်ငံ ဖြစ်လာမည့် မြစ်နှစ်မြွှာဒေသ တစ်လျှောက်တွင် နေထိုင်သော ဆူမား လူမျိုးတို့သည် စာရေး၊ စာဖတ်တတ်ကြသည်။ ဆူမားတို့၏ အက္ခရာများမှာ မြားဦးပုံ သဏ္ဌာန်ရှိ၍ ရွှံ့ပြားကလေးများပေါ်တွင် သုံးမြှောင့်ပုံ ကျူရိုးအရင်းနှင့် ဖိနှိပ် ရေးသားကြသည်။ ရေးသားပြီးသော ရွှံ့ချပ်များကို နေလှန်းမီးဖုတ်သောကြောင့် နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် ခိုင်ခံ့လေသည်။
ဆူမားတို့၏ စာရေးနည်းကို နောင်အခါ မြစ်နှစ်မြွှာဒေသကို ဝင်ရောက်စိုးမိုးသော ဆီးမိုက်လူမျိုးများ၊ အဆီးရီးယန်း လူမျိုးများ၊ အယ်လမိုက် လူမျိုးများ၊ ဟစ်တိုက်လူမျိုးများ၊ ပါရှန်းလူမျိုးများကလည်း လက်ခံကြသည်။ ယဉ်ကျေးသောလူမျိုးတို့၏ အလေ့အထအတိုင်း ဆူးမားတို့သည် မြေရေလေ စသော သဘာဝများကို ကိုးကွယ်ကြသည့်ပြင် လယ်သမားများ ဖြစ်ကြသည့်အတိုင်း ကျေးဇူးရှင် နွားများကိုလည်း ကိုးကွယ်ကြသည်။
လက်မှုအနုပညာရပ်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဘေဘီလုံနီးယား နိုင်ငံသားတို့ပြုလုပ်ခဲ့သော လက်မှုပစ္စည်းများအနက် ရှေးအကျဆုံးပစ္စည်းများမှာ ဘီစီ ၃ဝဝဝ ကျော်ခန့်က အိုးခွက် များဖြစ်သည်။ ယင်းသည့် အိုးခွက်များကို ဆေးရောင်များ ခြယ်၍ ပုံစံဒီဇိုင်းများ ဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဘီစီ ၃ဝဝဝ ခန့်တွင် ကျောက်တုံးများကို ထုထွင်းခြင်း၊ ရုပ်တုများ ထုလုပ်ခြင်း၊ ရွှေငွေတို့ဖြင့် အဆင်တန်ဆာများ လုပ်ကိုင်ခြင်းကိုလည်း ပြုလုပ်ကြသည်။ ထို့ပြင် စာချုပ် စာတမ်းများအတွက် တံဆိပ်တုံးများ အသုံးပြုသည်ကိုလည်း တွေ့ရလေသည်။
ဆူမားတို့သည် မူလက ရွှံ့နှင့် ကျူပင်များဖြင့် ပြုလုပ်သည့် တဲအိမ်များဖြင့် နေထိုင်ခဲ့ရာမှ၊ နောင်အခါ နေလှန်းအုတ်၊ မီးဖုတ်အုတ်များဖြင့် ပြုလုပ်သော တစ်ထပ်အုတ်တိုက်များဖြင့် နေထိုင်လာကြသည်။ ထို့ပြင် ယင်းတို့ကိုးကွယ်ရာ နတ်အမျိုးမျိုးတို့အတွက် ဗိမာန်ဖြစ်သော တန်ဆောင်းမြင့်မြင့်ကြီးများကို ဆောက်လုပ်ကြသည်။ မြို့ရိုးတန်တိုင်များ ပြုလုပ်ရာ၌လည်း ဘေဘီလုံနီးယားနိုင်ငံသားတို့လက်မြောက်ကြပေသည်။ ယင်းသို့ဖြင့် ဘေဘီလုံနီးယား နိုင်ငံသားတို့သည် နိုင်ငံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အစောဆုံး နေထိုင်လာကြသူများတွင် ပါဝင် ခဲ့လေသည်။ ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် အစောဆုံး ပေါ်ထွက်ခဲ့သော ယဉ်ကျေးမှု များအနက် ဘေဘီလုံနီးယန်းနှင့် အီဂျစ်ယဉ်ကျေးမှုတို့သည် မည်သည်ကရှေးကျ၍ မည်သည်က နောက်ကျသည်ဟူသော ပြဿနာအတွက် ပညာရှင်တို့အငြင်းပွားနေကြဆဲပင်ဖြစ်၏။ သို့သော် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အရေးပါသော တိုးတက်မှုတို့သည် ဘေဘီလုံနီးယား၌ ဦးစွာစတင်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံပညာ၊ အုပ်ချုပ်ရေးစံနစ်၊ အယူဝါဒရေး၊ လက်မှုပညာရပ်စသည်တို့သည် ဘေဘီလုံနီး ယား၌ အစပျိုးခဲ့၍ ဘေဘီလုံနီးယန်း ယဉ်ကျေးမှု သည် နှောင်းခေတ် အာရှတိုက် အနောက်ပိုင်း ယဉ်ကျေးမှုများ၏ မြစ်ဖျားခံရာ ဖြစ်ခဲ့လေသည်။
ထီးလင်းမြို့နယ်
ထီးလင်းမြို့နယ် သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ဂန့်ဂေါခရိုင်ရှိ မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ ထီးလင်းမြို့ ဖြစ်သည်။
ထိစခေါင်းရွာ၊ မြတ်သာဥတို
ထိစခေါင်းရွာ၊ မြတ်သာဥတို
ပထမတကောင်းမင်းဆက်
ဂေါတမဗုဒ္ဓ မြတ်စွာဘုရားသည် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း နယ်စပ် နီပေါတစ်နေရာတွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည့် သာကီဝင်မင်းသားတစ်ပါး ဖြစ်သည်။ ထိုမင်းသား၏ အဘိုးသည် သာကီဝင် မျိုးတူစုအတွင်း မကျေမနပ် ခိုက်ရန်ဖြစ်ပွား၍ ဇာတိရပ်ရွာကို စွန့်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၊ ဧရာဝတီမြစ်ညာအရပ် တကောင်းတွင် လာနေကြသည်။ ထိုမင်းကို အဘိရာဇာဟုခေါ်သည်။ သူကို ကြီးမြတ်သော မင်းဖြစ်သည်ဟု ခေါ်ကြသည်။ (အဘိရာဇာ၊ မဟာရာဇာ၊ မင်းကြီးစွာ၊ တ္ဒဗံ့) အားလုံးမှာ ကြီးမြတ်သော မင်းကြီးဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ အဘိရာဇာ နတ်ရွာစံသောအခါ အမွေခံ သားတော်နှစ်ပါး (ကံရာဇာကြီး၊ ကံရာဇာငယ်) က နန်းလုကြသည်။ အငယ်က အထက်အညာကို အနိုင်ရသည်။ အကြီးက တောင်ဘက်သို့ ထွက်ခွာခဲ့ပြီး နောက်ဆုံး ဓညဝတီ(ရခိုင်)သို့ ရောက်လေသည်။ တကောင်း နန်းရိုးမှာ ကံရာဇာငယ်က စတဲ့ မင်းဆက် (၃၂)ဆက်မြောက်တွင် (စိန၊ တရုတ်)တို့ ဖျက်၍ တကောင်းပြည် ပျက်လေသည်။ ထိုအခါ အုပ်စုသုံးစုကွဲပြီး တစ်စုက ဧရာဝတီမြစ်ပေါ်ရှိ တကောင်းတောင်ဘက် မလည်အရပ်တွင် နေထိုင်ကြသည်။ အချိန်ကာလက ဗုဒ္ဓရှင်တော်ဘုရား လက်ထက်ဖြစ်သည်။
မင်းဆက်(၃၃)ဆက်
ဘိန္နကရာဇာလက်ထက်တွင် စိန့်ပြည်က တရုတ်တရက်တို့ နှောင့်ယှက်သဖြင့် ပထမတကောင်း ပြိုပျက်ရလေသည်။ ထိုသို့ပျက်သောအခါ ဘိန္နကမင်းသည် စုမိသမျှ ဗိုလ်ခြေအလုံးအရင်းနှင့် မလည်ချောင်းသို့ ဝင်၍ နေတော်မူသည်။ ဘိန္နကမင်း နတ်ရွာစံသော် ကျန်ရစ်သူများ အုပ်စု သုံးအုပ်စု ကွဲသွားကြ၏။ တစ်စုက အရှေ့မျက်နှာ ရှမ်း ၁၉-ခရိုင် တည်ဆောက်၍ နေကြပြီး ဘိန္နကရာဇ်မျိုးဟု တွင်သည်။ ဒုတိယတစ်စုက ဧရာဝတီမြစ်ကို စုန်ခဲ့၍ ပျူ၊ ကမ်းယံ၊ သက်တို့၏ အရပ်တွင် မုဒုစိတ္တစသော သာကီဝင် မင်းတို့နေရာ သုနာပရန္တတိုင်းသို့ ဝင်ကြသည်။ တတိယတစ်စုက မိဖုရားကြီးနာဂဆိန်နှင့်အတူ မလည်အရပ်၌ပင် နေကြလေသည်။
ဂျိုကာ (ဇာတ်ကောင်)
ဂျိုကာသည် ဒီစီရုပ်ပြမှထုတ်ဝေသော ကာတွန်းစာအုပ်များတွင် ပါရှိသည့် စိတ်ကူးယဉ် လူဆိုးဇာတ်ကောင်ဖြစ်ပြီး လင်းနို့လူသား၏ အဓိကပြိုင်ဘက် ဖြစ်သည်။ ဘီလ် ဖင်ဂါ၊ ဘော့ ကိန်း နှင့် ဂျယ်ရီ ရော်ဘင်ဆန်တို့က ဖန်တီးခဲ့ပြီး လင်းနို့လူသား ကာတွန်းစာအုပ်တွဲ (အေပရယ် ၂၅၊ ၁၉၄၀) တွင် စတင်ပါဝင်လာသည်။
ဇာတ်ဆောင်စရိုက်
အစောပိုင်းတွင် ဟာသဉာဏ်ရှိပြီး တဇွတ်ထိုးပြုမူတတ်သည့် စိတ်ဝေဒနာရှင်အဖြစ် ဂျိုကာအား သရုပ်ဖော်ထားသည်။
၁၉၅၀ နှောင်းပိုင်းတွင် ရုပ်ပြများအား ထိန်းချုပ်သည့် စည်းမျဉ်းများအရ အသိဉာဏ်မြင့်သော်လည်း စိတ်ယုတ်စိတ်မာရှိသည့် လူဆိုးအဖြစ် ပြောင်းလဲ ဖန်တီးလိုက်သည်။
ဂျိုကာသည် လူစွမ်းကောင်းများကဲ့သို့ ထူးခြားစွမ်းအင်မရှိပေ။ သို့သော်လည်း ဓာတုပစ္စည်းတွေကို ကောင်းစွာကိုင်တွယ်နိုင်ပြီး အဆိပ်ဖြင့် ပစ်ခတ်လေ့ရှိသည်။ အသုံးပြုသည့် ထူးခြားလက်နက်များမှာ ဓားသွားပါသော ဖဲချပ်တွေ၊ အက်ဆစ်ဖြန်းထားသောပန်းများ၊ အဆိပ်ဖြူးသည့် မုန့်များ ဖြစ်သည်။
တွဲဖက်ဇာတ်ကောင်များ
၁၉၉၂ တွင် စိတ်ကျန်းမာရေးဆရာဝန် ဟာလီကွင်း(န်)နှင့် ချစ်ကြိုက်ခဲ့ပြီး သူ၏ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်ဖြစ်လာသည်။ အဓိက ပြိုင်ဘက်မှာ လင်းနို့လူသားဖြစ်သော်လည်း စူပါမန်းနှင့် ဝမ်းဒါးဝိုးမန်း တို့ဖြင့်လည်း တိုက်ခိုက်လေ့ ရှိသည်။
ယောင်မော်/မန်ဖိုင်ရွာ၊ မိုင်းမောမြို့နယ်
ယောင်မော်/မန်ဖိုင်ရွာ (Yawngmaw/Manhpai)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ မိုင်းမောမြို့နယ်၊ ကောင်းလင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၇၈၁၄ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းမောမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သင်္ဘောမဲဇလီ
ကျေးလက်တောရွာနှင့် မြို့ဆင်ခြေဖုံးလမ်းဘေးများ၊ မြေရိုင်းဖုန်းဆိုး များ၌ အလေ့ကျပေါက်နေသော သင်္ဘောမဲဇလီပင်ကို မြင်ဖူးတွေ့ဖူးသူများပေလိမ့်မည်။ ယင်းကို မဲဇလီကြီးဟူ၍ လည်းကောင်း၊ မဲဇလီခါးဟူ၍လည်းကောင်းခေါ်ဝေါ်ကြ သေးသည်။ သင်္ဘောမဲဇလီပင်သည် အပူပိုင်းဇုန်ဒေသ၌ ပေါက်ရောက်သော အပင်မျိုးဖြစ်ပြီးလျှင် ရှင်သန်လွယ်သဖြင့် ထိုဒေသများ၌ အနှံ့အပြားတွေ့ကြရသည်။ နှစ်ကြာခံ အပင်မျိုးဟု ဆိုရသော်လည်း အပင်သက်တိုသောအပင်မျိုးဖြစ်သည်။ သို့သော် တခါပေါက်မိလျှင်ထိုနေရာတဝိုက်၌ အစေ့ကျရာမှ ပြန်၍ပေါက်သဖြင့် မျိုးအဆက်မပြတ်နိုင်တော့ချေ။ သင်္ဘောမဲဇလီသည်လီဂူမီနိုးစီးမျိုးရင်း(Leguminosae; ယခုအခါတွင် Fabaceae)ဝင်ဖြစ်သည်။
ရုက္ခဗေဒအမည်ဖြင့် ကက်ဆီယာအလာတာ(Cassia alata; ယခုအခါတွင် Senna alata) ဟုခေါ်သည်။ ခြုံပင်မျိုးဖြစ်၍ ငါးပေမှခြောက်ပေကျော်ခန့်အထိ အမြင့်ရှိနိုင်သည်။ အရွက်များသည်ထိပ် ရွက်မြွှာ မပါသော (ငှက်မွှေးရွက်မြွှာစုံ) ရွက်ပေါင်းဖြစ်သည်။ ရွက်လက်များသည် တစ်ပေကျော်ခန့်ရှည်၍ ဆိုင်လျက်ထွက်သော ရွက်မြွှာများသည် လေးလက်မမှ ငါးလက်မခန့်အရှည်ရှိပြီးလျှင် အရင်းအဖျား ဝိုင်းသည်။ ရွက်မြွှာများတွင်အကြောများထင်ရှား၍ ရွက် ကြောပြိုင်ဖြစ်လေသည်။ ရွက်လက်ရိုးတံ နှင့်ရွက်မြွှာ ရွက်ညှာတို့သည် နီဝါဝါအရောင်မျိုးရှိလေသည်။ စက်တင်ဘာလခန့်မှစ၍ အဖူးတံ၊ အပွင့်တံများ ထွက်စပြုသည်။ အပွင့်တံများသည် အကိုင်းများ ၏ အဖျား၌ ထောင်၍ ထွက်ကြသည်။ တောက်ပသော အဝါရောင်၊ သို့မဟုတ် လိမ်မော်ရောင် တပင်တိုင် ပန်းခိုင်မျိုးဖြစ်၍ ခြောက်လက်မခန့်ရှည်သည်။ အပွင့်များ၌ပွင့်ညှာမရှိဘဲ၊ ပွင့်တံ၏ ပတ်လည်တလျှောက်ကပ်၍ ပွင့်ကြရာ အရင်းပိုင်းမှ အပွင့်တို့သည်ရင့်သည်။ အဖျားပိုင်းသည် အပွင့်နုများနှင့်အဖူး များဖြစ်လေသည်။ သင်္ဘောမဲဇလီသီးသည် အသီးတောင့်ဖြစ်လေသည်။
၁။ လက်ချားမှုန့် နှင့် ဖန်ခါးသီးမှုန့် ကို မဲဇလီမြစ် သွေးရည်နှင့် ဖျော်လိမ်းက ပွေးနာ ပျောက်၏။ အပွင့်
၂။ အရွက်ဖြင့် ပွေး၊ ဝဲ၊ နှင်းခူ စသော အရေပြား ရောဂါ များကို နေ့၌ ၂ ကြိမ် မှန်မှန် ရက်အတန် ကြာ ပွတ်ပေးသော် ပျောက်၏။
၃။ အရွက်ကို ကြိတ်၍ အဆိပ် ရှိသော သတ္တဝါ များကိုက်သော နေရာသို့ အုံပေးသော် အဆိပ် ပြေ၏။
၄။ အရွက် ကြိတ်ညှစ်ရည် ဖြင့် လူပျိုနာ များပေါ်တွင် လိမ်းပေးက ပျောက်၏။
၅။ အရွက် ကိုကျကျ ပြုတ်၍ ခပ်နွေးနွေး အုံပေးသော် ခံတွင်း၌ အနာ အဖုများ ပေါက်ခြင်း၊ ရောင်ရမ်းခြင်း များပျောက်၏။
၆။ ၎င်းအရွက် နှင့် မုရားကြီး ရွက်ရော၍ မြုံ့ခြင်း၊ အရည်ကို မျိုပေးခြင်းဖြင့် ချောင်းခြောက် ရောဂါ ပျောက်၏။
၇။ အရွက်ကို သံပရာရည်နှင့် ကြိတ်၍ လိမ်းခြင်း၊ ယင်းပြုတ်ရည် နှင့် ဖန်ရည် ဆေးပေးခြင်း ဖြင့် နှင်းခူကြီးနာ ပျောက်၏။
၈။ အရွက်ကို ထောင်း၍ တမာရွက်ရည် နှင့် လိမ်းကျံ ပေးသော် ဝဲနာ၊နူနာ များ ပျောက်ကင်း၏။
၉။ အဖူးနှင့် အရွက်ကို ပြုတ်သောက် ပါက အသက်ရှူ ပြွန်ချောင်း ရောင်သော ရောဂါနှင့် ပန်းနာ ရောဂါကို သက်သာစေ၍ ဝမ်းကို သက်စေပြီး ဆီးကို များစေသည်။ သလိပ် ကိုလည်း ကျစေ နိုင်၏။
နားခံရွာ၊ မိုးနဲမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးနဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အာစယဂါမိသုတ်
မိစ္ဆာမဂ္ဂင်ရှစ်ပါး၊ မိစ္ဆာဉာဏ, မိစ္ဆာဝိမုတ္တိ-ဟူသော အာစယဂါမိဓမ္မ ဆယ်ပါး နှင့် သမ္မာမဂ္ဂင်ရှစ်ပါး၊ သမ္မာဉာဏ, သမ္မာဝိမုတ္တိ-ဟူသော အပစယဂါမိဓမ္မ ဆယ်ပါးတို့ကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
ပါဏာတိပါတအစရှိသော ဒုစရိုက်ဆယ်ပါးသည် အာစယဂါမိဓမ္မ၊ ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏိ-အစရှိသော သုစရိုက်ဆယ်ပါးသည် အပစယဂါမိဓမ္မဖြစ်သည်ဟု ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
စဉ့်ကူးလေး
စဉ့်ကူးလေး
သော်ကဲဘရွာ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်
သော်ကဲဘရွာ (Thawkeiba)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ အောင်နန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၈၃၁၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အောင်နန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၇၁ ဦး၊ မ ၁၁၇၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၄၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေစကြိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝမ်လှိုင်ဒမ်းရွာ၊ ပူတာအိုမြို့နယ်
ဝမ်လှိုင်ဒမ်းရွာ(Wanhlaingdam)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ပူတာအိုမြို့နယ်၊ မန်စေကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၇၀၂၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန်စေကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၅၅၄ ဦး၊ မ ၃၆၀၈ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၇၁၆၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပူတာအိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဒုတိယတကောင်းမင်းဆက်
အဘိရာဇာကို ဘိုးဘွားအရိပ်အရာ ဆက်မနေနိုင်အောင် နှင်ထုတ်ခံရသကဲ့သို့ ဓဇရာဇာဟူသော သာကီဝင်မင်းတစ်ပါးသည် သာကီဝင်ဆက် မင်းသမီး (? မိဖုရား) တစ်ပါး ခိုကိုးနေသော မလည်အရပ်သို့ ရောက်လာပြန်သည်။ ထိုမင်းသားနှင့် မင်းသမီး ပေါင်းဖက်ကာ မင်းဆက်အသစ်ကို တကောင်းမှာထူထောင်သည်။ ထိုနေရာက (၁၇)မြောက်မင်းက သတိုးမဟာရာဇာမင်းဟု ဘွဲ့အမည်ရှိသည်။ နန်းဆက်ခံမည့် သားတော်မရှိ၍ ယောက်ဖတော် ခေပဒုတ ကို အိမ်ရှေ့မင်း အပ်နှင်း၏။ ခရစ်မပေါ်မီ အနှစ် ၅၀၄-တွင် ခေပဒုတသည် ရန်သူနှိမ်နင်းရန် တပ်နှင့် ထွက်ခဲ့ပြီး ရန်အားလုံးကို နှိမ်နင်းပြီးသောအခါ မူလနေခဲ့သော မြို့နှင့် သိပ်ကွာဝေးနေသဖြင့် မပြန်ဘဲ (နောင်အခါ) ဂြီက္ဗေတြ (သရေခေတ္တရာ) ဖြစ်မည့်နေရာတွင် ရသေ့လုပ်နေသည်။ ဤတွင် ဒုတိယတကောင်း မင်းဆက် ပြီးလေသည်။
အံ့ဩဘွယ် ငါးရပ်
ဧရာဝတီမြစ်ရိုး၏ အလယ်ပိုင်းလောက်တွင် အံ့ဩဘွယ် အကြောင်းအခြင်းအရာ ငါးရပ် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်ဟု ဆိုပေသည်။ ထိုသို့ မြေအကြီးအကျယ် လှုတ်သွားတာ အရင်နှစ်ပေါင်း တစ်သန်းက ဖြစ်မည်ဟု ထင်ရသည်။ ရာဇဝင်တွင် ခရစ်မပေါ်မီ အနှစ် ၄၄၃ က၊ တစ်ညတည်း ဖြစ်ပွားခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ (မှန်နန်းရာဇဝင်၊ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်၊ ၁၉၂၃၊ စာ-၁၄)
မင်းဆက်(၁၇)ဆက်
ထိုမင်းတို့သည် နတ်မိစ္ဆာ ဘီလူးရက္ခုသ် မြွေနဂါးတို့ နှောင့်ယှက်သောကြောင့် နန်းသက်တိုကြရသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာသက်ဦးဆံပိုင်ဘုရင်စနစ် ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း
ဝါးနက်ချိန်ရွာ
ဝါးနက်ချိန်ရွာ
သဲဖြူတောင်စုရွာ၊ သဲဖြူ (ယုံသလင်း)
သဲဖြူတောင်စုရွာ၊ သဲဖြူ (ယုံသလင်း)
ခေးချီးရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
ခေးချီးရွာ(Khaychee)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ဒါရိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၂၄၁ ဖြစ်သည်။ မြစိမ်းရောင်ကျေးရွာစီမံကိန်း ၆၇ ရွာတွင် ပါဝင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သပြုချောင်းရွာ၊ မြတ်သာဥတို
သပြုချောင်းရွာ၊ မြတ်သာဥတို
ပင်ခေါရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
ပင်ခေါရွာ (Pinhkaw)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ နန်းတုတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၄၇၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နန်းတုတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၅၄၂ ဦး၊ မ ၃၆၃၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၁၇၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ဆာပန် (ကြယ်စုတန်း)
ဆာပန် ("မြွေ", Ὄφις) သည် မြောက်ကမ္ဘာလုံးခြမ်း၏ ကြယ်စုတန်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး ၂ ရာစုနှစ် နက္ခတ္တပညာရှင် တော်လမီက ပြုစုခဲ့သည်။ ယင်းသည် ခေတ်သစ် ၈၈ ကြယ်စုတန်းစာရင်းတွင်လည်း ပါဝင်လျက်ရှိသည်။ ကြယ်စုတန်းများထဲတွင် ဆာပန်၏ ထူးခြားချက်မှာ အနောက်ဘက်အား မြွေခေါင်းပိုင်း အရှေ့ဘက်ပိုင်းအား မြွေအမြီးဟု ၂ ပိုင်းခွဲထားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကြယ်စုတန်းများ
ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗဓမ္မသုတ်
ဒုစရိုက် ၁၀-ပါးသည် မပွားများအပ်သောတရား, သုစရိုက် ၁၀-ပါးသည် ပွားများအပ်သောတရား-ဟု ကဏှပက္ခ, သုက္ကပက္ခအားဖြင့် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
ကသာမြို့နယ်
ကသာမြို့နယ် သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်ရှိ မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ ကသာမြို့ ဖြစ်သည်။
ကြာကန်ရွာ၊ ဇီးချိုင်
ကြာကန်ရွာ၊ ဇီးချိုင်
ကျွန်းတော်ရွာ၊ မင်းကင်းမြို့နယ်
ကျွန်းတော်ရွာ (Kyuntaw)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ မင်းကင်းမြို့နယ်၊ ကျွန်းတော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၉၀၂ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းကင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပုန်းညှက်ရွာ၊ ပုန်းညှက်
ပုန်းညှက်ရွာ၊ ပုန်းညှက်
ကျုံလမုလေးရွာ၊ မြတ်သာဥတို
ကျုံလမုလေးရွာ၊ မြတ်သာဥတို
ရမ်းပြင်ရွာ
ရမ်းပြင်ရွာ
၁၉၈၉
ဇန်နဝါရီလ
(၂) ရက်။ (၄) ရက်။ (၅) ရက်။ (၆) ရက်။ (၁၀) ရက်။ (၁၃) ရက်။ (၁၈) ရက်-(၂၀)ရက်။ (၁၉) ရက်။ (၂၇) ရက်။ (၂၈) ရက်။
မြင်သာရွာ၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်
မြင်သာရွာ (Myinthar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်၊ ရေဝေမြင်သာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၀၈၈ ဖြစ်သည်။
၁၉၈၉
ဖေဖော်ဝါရီလ
(၅) ရက်။ (၇) ရက်။ (၉) ရက်။ (၁၂) ရက်။ (၁၆) ရက်။ (၁၇) ရက်။ (၂၂) ရက်။ (၂၈) ရက်။
မတ်လ
(၂) ရက်။ (၁၃) ရက်။ (၁၄) ရက်။ (၁၆) ရက်။ (၂၄) ရက်။ (၂၆) ရက်။ (၂၇) ရက်။
ဧပြီလ
(၁) ရက်။ (၅) ရက်။ (၁၁)-(၁၃) ရက်။ (၁၃) ရက်။ (၁၃) -(၁၆)ရက်။ (၁၇) ရက်။ (၁၈) ရက်။ (၂၃) ရက်။
မေလ
(၄) ရက်။ (၂၀) ရက်။ (၂၇) ရက်။ (၃၁) ရက်။
ဇွန်လ
(၁၈) ရက်။ (၁၉) ရက်။ (၂၁) ရက်။ (၂၃) ရက်။
ဇူလိုင်လ
ဇူလိုင်လ ၄ ရက်။ သမ္မတ ဟောင်းလည်းဖြစ်၊ ဦးနု၏ အနီးကပ် လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်လည်း ဖြစ်သော မန်းဝင်းမောင်သည် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။ (၇)ရက်။ (၁၀)ရက်။ (၁၈)ရက်။ (၁၉)ရက်။ (၂၀) ရက်။ (၂၃) ရက်။ (၂၇) ရက်။ (၃၀) ရက်။
ဩဂုတ်လ
(၅) ရက်။ (၁၀) ရက်။ (၁၄) ရက်။ (၁၅) ရက်။ (၁၈) ရက်။ (၂၁) ရက်။ (၂၆) ရက်။ (၂၉) ရက်။ (၃၀) ရက်။ (၃၁) ရက်။
စက်တင်ဘာလ
(၈) ရက်။ (၉) ရက်။ (၁၈) ရက်။ (၂၃) ရက်။ (၂၅) ရက်။
အောက်တိုဘာလ
(၃) ရက်။ (၅) ရက်။ (၆) ရက်။ (၇) ရက်။ (၁၈)-(၁၉) ရက်။ (၂၇) ရက်။ (၃၀) ရက်။
နိုဝင်ဘာလ
(၆) ရက်။ (၁၀) ရက်။ (၁၃) ရက်။ (၁၅) ရက်။ (၁၆)-ဒီဇင်ဘာလ( ၆) ရက်။ (၁၇) ရက်။ (၂၁) ရက်။ (၂၄) ရက်။
ဒီဇင်ဘာလ
(၁၁) ရက်။ (၂၂) ရက်။ (၂၉) ရက်။
ဇီးဖြူကုန်းရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
ဇီးဖြူကုန်းရွာ (Zeehpyukone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ တယ်ပင်တဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၂၀၇၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တယ်ပင်တဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၂၁ ဦး၊ မ ၂၁၉၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၇၁၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ငြိစွန်း
ကြိယာပုဒ်ဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ် ၁
တွယ်သည်။ ကပ်သည်။ တွယ်ချိတ်နေသည်။
အဓိပ္ပာယ် ၂
ဥပဒေ၊ သိက္ခာပုဒ် စသည်တို့နှင့် အလွတ်မကင်းဖြစ်သည်။
ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗသုတ်
မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ, မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပ, မိစ္ဆာဝါစာ, မိစ္ဆာကမ္မန္တ, မိစ္ဆာအာဇီဝ, မိစ္ဆာဝါယာမ, မိစ္ဆာသတိ, မိစ္ဆာသမာဓိ, မိစ္ဆာဉာဏ, မိစ္ဆာဝိမုတ္တိ-ဟူသော (မိမိသန္တာန်၌) မဖြစ်စေသင့်သော တရား ၁၀-ပါး၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိ, သမ္မာသင်္ကပ္ပ, သမ္မာဝါစာ, သမ္မာကမ္မန္တ, သမ္မာအာဇီဝ, သမ္မာဝါယာမ, သမ္မာသတိ, သမ္မာသမာဓိ, သမ္မာဉာဏ, သမ္မာဝိမုတ္တိ-ဟူသော (မိမိသန္တာန်၌) ဖြစ်စေသင့် ဖြစ်စေထိုက်သောတရား ၁၀-ပါးတို့ကို ကဏှပက္ခ, သုက္ကပက္ခအားဖြင့် ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်။
ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)
ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း) (Commander-in-Chief (Army)) သည် တပ်မတော် (ကြည်း)၏ အကြီးအကဲဖြစ်ပြီး အစဉ်အလာအားဖြင့် ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရာထူးနှင့် ထမ်းဆောင်ရသော ရာထူးတာဝန်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် တပ်မတော် (ကြည်း)၏ ပြန်တမ်းဝင်အရာရှိများကို ခန့်အပ်သော ရာထူးများထဲ၌ “ဒုတိယ အဆင့်အမြင့်ဆုံး” ဖြစ်ပြီး တပ်မတော်တစ်ရပ်လုံးတွင် ၎င်း၏အထက်၌ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ရာထူးသာရှိသည်။ အဆင့်သတ်မှတ်ချက်မှာ “ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး” ဖြစ်သည်။ လက်ရှိ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) ရာထူးတာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူမှာ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စိုးဝင်း ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ကဏ္ဍ:တပ်မတော်၏ စစ်ဘက်ရာထူးတာဝန်ခန့်အပ်မှုများ
မီးကွင်းဂမုန်း
ပုံသဏ္ဌာန်
နှစ်ရှည်ခံ အရည်ရွှမ်းသော ပင်ပျော့မျိုး ဖြစ်သည်။ ပင်စည်ကို အရွက် များက ဖုံးအုပ်နေသည်။ အရွက်များ တစ်ရွက် နှင့်တစ်ရွက် ထပ် လျက်ထွက်သည်။ ရှည်မျော၍ ထိပ်ချွန်သည်။ ရွက်နား ညီသည်။ အပေါ် မျက်နှာပြင်သည် အစိမ်းရောင် ရှိပြီး အောက်မျက်နှာ ပြင်၌ မရမ်းရောင် ရှိသည်။ အရွက် မျက်နှာပြင်များမှာ ပြောင်ချော၍ အသား ထူသည်။ ပန်းခိုင်သည် အဆုံးရှိ ကြားထွက် ပန်းခိုင်ဖြစ်ပြီး အဖြူရောင် အပွင့် ကလေးများ ပွင့်သည်။
အပင်
ပင်ပျော့ ပင်ငယ် တစ် မျိုး ဖြစ်သည်။ အမြင့် ၂ ပေ ထိ ရှိတတ်၏ ။ အရွက်များ တစ်ရွက် နှင့် တစ်ရွက် ထပ်လျက် ဝေဆာစွာ ထွက်ပြီး အရွက်များ ရင့်၍ ကျသွားသော အခါ ပင်စည် ပေါ် လာသည်။ အုံလိုက်ရုံလိုက်ရှိသည်။ ယင်းကို စိုက်ပျိုးထားလျှင် မီးကွင်းသည်ဟုဆိုသည်။
အရွက်
အရွက် ရှည်မျောမျော ပုံသဏ္ဌာန် ရှိ၍ နာနတ် ရွက်ကဲ့သို့ ရွက်ထိပ်ဘက်သို့ ကျဉ်းမြောင်းချွန်ထက် သွားသည်။ အရွက်အပေါ် မျက်နှာပြင် အစိမ်းရင့်ရောင်ရှိ၍ အောက် မျက်နှာပြင် မရမ်းစေ့ ရောင် ရှိသည်။ ရွက်နား ညီပြီး ကြက်သွေး ရောင်ရှိသည်။ အရွက် ပြောင်ချော ၍ အသားထူ သည်။ အရည်ရွှမ်း သည်။ ရွက်ပြား ပြန့် ပြူး ခြင်း မရှိ ။ မြောင်း ကဲ့သို့ ခွက်နေ၏ ။
အပွင့်
သေးငယ် ၍ တစ်ပွင့် ချင်း ပွင့် ၏ ။ အဖြူ ရောင် ရှိသည်။ ပုခက် ကဲ့သို့ ပွင့်ဖတ် ဖြင့် ဖုံးနေ၏ ။ နယုန် ၊ဝါဆိုလ များ တွင် ပွင့်၏ ။
အသုံးပြုနိုင်သည့် အစိတ်အပိုင်းများ
အရိုး ၊ အရွက်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့နိုင်သောနေရာများ
မြန်မာ နိုင်ငံ အနှံ့အပြား တွင် ပေါက်ရောက်သည်။
ပေါက်ရောက်ပုံ
သဘာ၀ အလျောက် ပေါက်ရောက်သည်။
အသုံးဝင်ပုံ
အရိုး အရွက် နှာခေါင်းသွေးလျှံဖြစ်လာပါက မီးကွင်းဂမုန်းပင်ကို ရေစင်အောင်ဆေးကာထောင်း၍ ၎င်းအဖတ်ကို နှာခေါင်းပေါ် အုံပေးပါက နှာခေါင်းသွေးတိတ်စေသည်။
ဆီးရောဂါအမျိုးမျိုးနှင့် ဆီးကျောက်ရောဂါများအတွက် မီးကွင်းဂမုန်းကို ရေ ၃ ခွက် ၁ ခွက်တင် ကျို၍ သကြားအနည်းငယ်နှင့် သောက်ပေးပါက ဆီးရောဂါအမျ်ိုးမျိုးကို သက်သာပျောက်ကင်းစေသည်။ မီးကွင်းဂမုန်း၏ အရွက်သန့်သန့်ကို အရည်ညစ်ယူ၍ ကိုက်နေသော နားကို ခပ်ပေးပါက နားကိုက်၊ နားပြည်ယိုရောဂါများကို ပျောက်ကင်းစေသည်။ မီးကွင်းဂမုန်း၏ သတ္ထုရည်ကို သောက်ပေးပါက ဝမ်းကိုက်၊ ဝမ်းဖော၊ ဝမ်းယောင်ရောဂါကို သက်သာပျောက်ကင်းစေသည်။ အရွက်နုကို ပဲလှော်ထောင်းအမှုန့်နှင့် ရော၍ သုပ်စားနိုင်သည်။
ချောင်းဆို သလိပ်ကပ်ဖြစ်ပါက မီးကွင်းဂမုန်းအရွက်ကိုထောင်း၍ အရည်ညစ်ယူကာ ၎င်းဆေးရည်ကို သကြားခဲ၏ အမှုန့်နှင့် ရောသောက်ပေးလျှင် ချောင်းဆိုး သလိပ်ကပ်များ ပျောက်ကင်းစေသည်။ သွေးကင်ဆာဖြစ်နေလျှင် မီးကွင်းဂမုန်း၏ ပင်စည်နှင့်အရွက်တို့ကို ရေစင်အောင်ဆေးကာ ကြိတ်၍ အရည်ညစ်ယူကာ ၅ မိနစ်ခန့် အပူပေး(ကျို၍) ခဏအအေးခံကာ ထမင်းစားဇွန်းဖြင့် မနက်တစ်ဇွန်း၊ ညတစ်ဇွန်း သောက်နိုင်သည်။ တစ်ပတ်ကို ၃ ရက်ဖြင့် တစ်လလောက် သောက်ပါက ကင်ဆာဆဲလ်များကို လျှော့ချပေးစေနိုင်သည်။
အစွမ်းသတ္တိ
ဤဂမုန်းစိုက်ထားသည့် အိမ်တအိမ်မှာ သုံးကြိမ်လုံး မီးကွင်းခဲ့သည်။
တောင်သလဲရွာ၊ မြတ်သာဥတို
တောင်သလဲရွာ၊ မြတ်သာဥတို
မဒဲရွာ၊ ဆင်တက်မော်
မဒဲရွာ၊ ဆင်တက်မော်
အာသေဝိတဗ္ဗသုတ်
မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ... မိစ္ဆာဝိမုတ္တိတရားများသည် န အာသေဝိတဗ္ဗဓမ္မများဖြစ်သည်။ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ... သမ္မာဝိမုတ္တိတရားများသည် အာသေဝိတဗ္ဗဓမ္မများဖြစ်သည်ဟု ကဏှပက္ခ, သုက္ကပက္ခ ခွဲ၍ ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
အင်ဂျင် ဂျင်နရေတာ
စက်၏ လည်ပတ်မှုဖြင့် လျှပ်စစ်စွမ်းအင် ထုတ်လုပ်နိုင်သော ဓာတ်အားပေးစက်ဖြစ်၍ လျှပ်စစ်သံလိုက်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည်။ အလွယ်ကူဆုံးနည်းမှာ သံချောင်းကို နန်းကြိုးများ ရစ်ပတ်ထားပြီးနောက် လျှပ်စစ်သံလိုက်အကြားတွင် လည်ပတ်စေခြင်းဖြင့် လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထုတ်လုပ်ပေးလေသည်။ ထိုဓာတ်အားအများအပြားကို ရေနွေးငွေ့တာပိုင်စက်များဖြင့်လည်းကောင်း၊ ရေအားဖြင့်လည်ပတ်သော စက်များဖြင့်လည်းကောင်း ထုတ်လုပ်နိုင်သည်။
ဘီဘီစီ
ဗြိတိသျှ ရုပ်သံထုတ်လွှင့်ရေး ကော်ပိုရေးရှင်း (ဘီဘီစီ) (British Broadcasting Corporation) သည် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း၏ အရေးပါသော ပြည်သူ့အကျိုးပြု ရုပ်သံဌာနတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဝန်ထမ်း ၂၃,၀၀၀ ခန့်ရှိသည့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးမားဆုံး ရုပ်သံဌာနလည်းဖြစ်သည်။   ဘီဘီစီဌာနချုပ်သည် လန်ဒန်မြို့တွင် တည်ရှိပြီး တော်ဝင်ချာတာအရ သီးခြားလွတ်လပ်စွာ လည်ပတ်သည့် သတင်းမီဒီယာဖြစ်သည်။ ဘီဘီစီသည် အဓိကအားဖြင့် ယူကေအတွင်းရှိ ရုပ်မြင်သံကြားနှင့် ရေဒီယိုလိုင်စင်ကြေးဖြင့် ရပ်တည်သည်။ ယင်းလိုင်စင်ကြေးကို ဗြိတိသျှအစိုးရမှ နှစ်စဉ်သတ်မှတ်ပြီး ပါလီမန်မှ သဘောတူ အတည်ပြုပေးသည်။
အင်ဂျင် ဂျင်နရေတာ
အသုံးဝင်ပုံ
လျှပ်စစ်ဓာတ် ထုတ်ရန်အတွက်လည်းကောင်း၊ မီးအလင်းအား ရရှိစေရန် အဖြစ်လည်းကောင်း၊ မော်တော်မောင်းရန်အတွက်လည်းကောင်း၊ ထော်လာဂျီမောင်းရန် အတွက်လည်းကောင်း၊ ကွန်ကရိဖျော်ရန် အတွက်လည်းကောင်း အသုံးဝင်သည်။
ဘီဘီစီ
၁၉၃၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဘီဘီစီ အင်ပါယာ ဆားဗစ်(BBC Empire Service) ဗွေဆော်ဦး ထုတ်လွှင့်ချက်များ စတင်ခဲ့ချိန်မှစ၍ ဘီဘီစီ ကမ္ဘာတလွှားအစီအစဉ် (BBC World Service) သည် ပြင်ပနိုင်ငံများသို့ ရေဒီယို အစီအစဉ်များကို တိုက်ရိုက်သော်လည်းကောင်း အခြားဒေသမှတဆင့်သော်လည်းကောင်း လွှင့်ထုတ်ပေးသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ရုပ်မြင်သံကြား အစီအစဉ်များကိုလည်း ထုတ်လွှင့်လာပြီး ယနေ့တွင် အင်တာနက်ပေါ်တွင် ကြည့်ရှုနားဆင်နိုင်ရန် စီစဉ်ထားသည်။
ပြင်ပလင့်ခ်များ
ကဏ္ဍ:ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း ရုပ်မြင်သံကြားထုတ်လွှင့်မှု ကဏ္ဍ:ဘီဘီစီ
ထားဖိုချီးရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
ထားဖိုချီးရွာ(Htarhpochee)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ဒါရိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၂၄၃ ဖြစ်သည်။ ထားဖိုချီးတွင် နေရောင်ခြည်စွမ်းအင်ဖြင့် မီးရရှိသည့် အိမ်ခြေ ၄၃ အိမ်ရှိသည်။ မြစိမ်းရောင်ကျေးရွာစီမံကိန်း ၆၇ ရွာတွင် ပါဝင်သည်။
တိုင်ဝရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
တိုင်ဝရွာ(Taingwa)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ တိုင်ဝကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၅၈၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တိုင်ဝကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၃၉ ဦး၊ မ ၁၀၇၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၁၆ ဦး နေထိုင်သည်။
ထားဖိုချီးရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တိုင်ဝရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ချောင်းဆုံရွာ၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကလေးဝမြို့နယ်
ကလေးဝမြို့နယ် သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်ရှိ မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ ကလေးဝမြို့ ဖြစ်သည်။
ယောင်ပရင်ရွာ၊ မိုင်းမောမြို့နယ်
ယောင်ပရင်ရွာ (Yawngpayin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ မိုင်းမောမြို့နယ်၊ ကောင်းလင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၇၈၁၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းမောမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆဲလ်မာ လော့ခ်ဂေလော့ဖ်
ဆဲလ်မာ လော့ခ်ဂေလော့ဖ် (Selma Lagerlöf) ဆိုသူမှာ ဆွီဒင်နိုင်ငံသူ စာရေးဆရာမတစ်ဦးဖြစ်သည်။ စာပေဆိုင်ရာနိုဗယ်ဆုကို ပထမဦးဆုံးရရှိသော အမျိုးသမီးစာရေးဆရာမဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ဆွီဒင်ပညာတံခွန်အသင်း၏ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပထမဆုံးရွေးကောက်ခံရသော အမျိုးသမီးလည်းဖြစ်သည်။ လော့ခ် ဂေလော့ဖ်ကို The Wonderful Adventures of Nils စာအုပ်ဖြင့် လူသိများသည်။ ထိုစာအုပ်သည် ကလေးစာပေ ဆိုင်ရာစာအုပ်ဖြစ်သည်။
လော့ခ်ဂေလော့ဖ်ကို ၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင် အနောက်ဆွီဒင်တွင် ၁၈၅၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂ဝ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားသည်။ သူမ၏ဖခင်မှာ ကြည်းတပ်မှ စစ်ဗိုလ်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ငယ်စဉ်က ကျန်းမာရေးချို့တဲ့ခဲ့သည်။ စာဖတ်ခြင်းကို ချစ်မြတ်နိုးခဲ့ပြီး တိတ်ဆိတ်ငြိမ်သက်စွာ နေထိုင်တတ်သည့် ကလေးတစ်ဦးဖြစ်ခဲ့သည်။ လော့ခ်ဂေလော့ဖ်သည် ငယ်စဉ်က စတော့ဟုမ်းမြို့တွင် ပညာသင်ယူပြီးလျှင် ၁၈၈၂ ခုနှစ်မှ ၁၈၈၅ ခုနှစ်အထိ ဆရာဖြစ်သင်ကျောင်းသို့ တက်ရောက်သည်။ ကျောင်းဆရာမအလုပ်ကို ၁၈၈၅ ခုနှစ် မှ ၁၈၉၅ ခုနှစ်အထိ ၁၀ နှစ်ကြာ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ဆရာဖြစ်သင်တန်း အောင်ပြီးသည့်နောက် ၁၈၈၅ မှ ၁၈၉၅ ခုနှစ်အထိ ၁ဝ နှစ်ပတ်လုံး ဆွီဒင်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းရှိ လန်စကရိုနာမြို့ ကလေးတွင် ကျောင်းဆရာမအဖြစ်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
ထိုအတွေ့အကြုံများသည် သူမ၏စာပေရေးသားမှုများကို အထောက်အကူပြု ခဲ့သည်။ သူမ၏ ပထမဆုံးဝတ္ထုမှာ Gosta Berling’s Saga ဖြစ်သည်။ ယင်းဝတ္ထုကို ကျောင်းဆရာမဘဝတွင် ရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ဤပထမဆုံး ဝတ္ထုဖြင့်ပင် ဆယ်မာလော့ခ်ဂေလော့ဖ်သည် နာမည်ရလာ၍ ဝတ္ထုမှာလည်း ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့ပေသည်။ အထူးသဖြင့် ဤဝတ္ထုကြောင့်ပင် ၁၉ဝ၉ ခုနှစ်၌ နိုဘယ်ဆုကို ဆွတ်ခူးနိုင်ခဲ့သည်။ ဆွီဒင် ပညာ့တံခွန်အသင်းတွင်လည်း အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ၁၉၄၁ ခုနှစ်၌ ရွေးကောက် တင်မြှောက်ခြင်း ခံရလေသည်။ စာပေစတင်ရေးသားချိန်တွင်ပင် သူမသည် အောင်မြင်မှု ရရှိခဲ့သည်။ စာပေရေးသားနိုင်ရန် ငွေကြေးထောက်ပံ့မှုများ ရရှိခဲ့သည်။ ၁၈၉၄ ခုနှစ်တွင် ဆိုဖီရာ အဲလ်ခမ်း ဆိုသူ စာရေးဆရာနှင့် ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်ခဲ့သည်။ စာပေလုပ်ငန်းများကို အတူလက်တွဲ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ အဲလ်ခမ်း၏ စာပေဩဇာသည် လော့ခ်ဂေလော့ဖ်၏ စာပေလက်ရာများအပေါ် လွမ်းမိုးခဲ့သည်။
အဲလ်ခမ်းနှင့်အတူ အီတလီ၊ ပါလစ်စတိုင်း အစရှိသည့် ဒေသများသို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၀ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဂျေရုဆလင်သို့ သွားရောက်ခဲ့ပြီး ဂျေရုဆလင်အမည်ဖြင့် စာအုပ်တစ်အုပ်ရေးခဲ့သည်။ လော့ခ်ဂေလော့ဖ်သည် ဂျာမနီနိုင်ငံဖွား၊ နိုဘယ်ဆုရစာရေး ဆရာမ နယ်လီ ဆစ်ခ်နှင့် ရင်းနှီးသူဖြစ်သည်။ နယ်လီ ဆစ်ခ်သည် စာပေနိုဘယ်ဆုရသည့် အမျိုးသမီးများထဲတွင် ပါဝင်ပြီး ၆ ဦး မြောက်စာပေနိုဘယ်ဆုရရှိထားသူဖြစ်သည်။ နယ်လီ ဆစ်ခ်သည် ၁၉၄၀ ခုနှစ်တွင် ချွေးတပ်စခန်းသို့မိခင်နှင့်အတူ ပို့ဆောင်ခံခဲ့ရသည်။ ထိုချွေးတပ်စခန်းမှလွတ်မြောက်ရန် လော့ခ်ဂေလော့ဖ်က ကူညီပြီး ဆွိဒင်နိုင်ငံသို့ ခေါ်ယူခဲ့သည်။
လော့ခ်ဂေလော့ဖ်သည် စာပေဆိုင်ရာနိုဘယ်ဆုကို ၁၉၀၉ ခုနှစ် တွင် ရရှိခဲ့သည်။ စာပေဆိုင်ရာနိုဘယ်ဆုများကို ဆွိဒစ်အကယ်ဒမီက ရွေးချယ်ပေးအပ်လေ့ရှိသည်။ စာပေနိုဘယ်ဆုရရှိအပြီး ၁၉၁၄ ခုနှစ် တွင် လော့ခ်ဂေလော့ဖ်သည် ဆွိဒစ်အကယ်ဒမီ၏ အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။ လော့ခ်ဂေလော့ဖ်သည် စာပေဆိုင်ရာနိုဘယ်ဆုကို ပထမဦးဆုံးရရှိသည့် အမျိုးသမီးဖြစ်သကဲ့သို့ ဆွိဒစ်အကယ်ဒမီ၏ ပထမဦးဆုံးအမျိုးသမီးအဖွဲ့ဝင်လည်းဖြစ်သည်။
လော့ခ်ဂေလော့ဖ်သည် စာပေဆိုင်ရာဆုအပြင် ဂုဏ်ထူးဆောင် ဒေါက်တာဘွဲ့များကိုလည်း ရရှိခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် စတင်ချိန်တွင် သူမ၏နိုဘယ်ဆုတံဆိပ်ကို အစိုးရထံသို့ ပေးပို့ကူညီခဲ့သည်။ ဆိုဗီယက်ယူနီယံကိုတိုက်ခိုက်ရာတွင် အစိုးရအနေဖြင့် ငွေကြေးအထောက်အကူရရန် လော့ခ်ဂေလော့ဖ်က ပေးပို့ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ စစ်ပွဲအပြီးတွင် ဆုတံဆိပ်ကို လော့ခ်ဂေလော့ဖ် ထံ အစိုးရက ပြန်လည်ပေးပို့ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ သူမသည် ၁၉၄၀ ခုနှစ်၊ မတ် ၁၆ ရက်၊ အသက် ၈၂ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ဝါဆန်ဒမ်းရွာ၊ ပူတာအိုမြို့နယ်
ဝါဆန်ဒမ်းရွာ(Warsandam)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ပူတာအိုမြို့နယ်၊ မန်စေကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၇၀၂၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန်စေကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၅၅၄ ဦး၊ မ ၃၆၀၈ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၇၁၆၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပူတာအိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရေအေးချောင်းရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
ရေအေးချောင်းရွာ(Yaeayechaung)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ တိုင်ဝကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၈၀၆၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တိုင်ဝကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၃၉ ဦး၊ မ ၁၀၇၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၁၆ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပထမ သရေခေတ္တရာမင်းဆက်
ဧရာဝတီမြစ်‎၏ အောက်ပိုင်း (အကြေအရပ်)တွင် ရသေ့ဖြစ်နေသော ခေပဒုတမင်း၏ ယောက်ဖ သတိုးမဟာရာဇာမင်းတွင် မျက်ကန်းမင်းသား ညီနောင်နှစ်ပါး ရှိသည်။ ထိုသားနှစ်ပါးကို မွေးစကတည်းက ဖျောက်ဖျက်ရန် စေခိုင်းသော်လည်း မယ်တော်က တိတ်တဆိပ်မွေးထား၍ အရွယ်ရောက်လာလေသည်။ ထိုအခါ မင်းကြီးသိပြီး ဖေါင်ပေါ်တင်၍ ဧရာဝတီမြစ်‎ အတွင်း မျှောလိုက်သည်။ မြစ်မှာ မျှောပါရင်း မျက်စိမြင်သည်။ ဦးကြီးရသေ့နှင့် တွေ့သည်။ ရသေ့၏ အစီအမံဖြင့် မဟာသမ္ဘာဝ အမည်ဖြင့် ပျူမိဖုရား နန်းခမ်းနှင့် ထိမ်းမြားကာ ပျူတို့ကို မင်း. مرحبا လုပ်အုပ်ချုပ်စေသည်။ ခရစ်မပေါ်မီ အနှစ် ၄၄၃ က ဖြစ်သည်။ မြို့တော်မှာ (ဂြီက္ဗေတြ) အသရေရှိသော မြေအရပ်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၍ (သရေခေတ္တရာ) ဖြစ်လာသည်။ သရေခေတ္တရာသည် ပျူခေတ်တွင် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ မဟာသမ္ဘာဝတွင် သားတော်တစ်ပါး ဖွားမြင်ရာ ဒွတ္တဘောင် (တ္ဒဗံ့မင်းကြီး) ဖြစ်လာသည်။ ဗုဒ္ဓသာသနာ တော်အား ထောက်ပံ့ပြီး နေ့စဉ် ရဟန်းသံဃာ သုံးသောင်းအား ပစ္စည်းလေးပါး လှူသည်။ ဒွတ္တဘောင်မင်း တည်ဆောက်ခဲ့သည့် ဘုရားများ မှာ သောကြမဘုရား၊ ညီးညီးဘုရား၊ စီးစီးဘုရား၊ ဘောဘောဘုရား၊ ပုထိုးကြီးဘုရား များဖြစ်သည်။
သို့သော် ဒွတ္တဘောင်မင်းသည် သာသနာမြေ (ဘုန်းကြီးကျောင်း)မြေအား သိမ်းယူခဲ့သောအမှုကို ပြုခဲ့သောကြောင့် ပြည်သူတို့၏ လေးစားမှုအား မရတော့ပဲ အခွန်အကောက်များ ရရှိမှုနည်းပါးခဲ့သည်။ မင်းကိုယ်တော်တိုင် တိုင်းခန်း လှည့်လည်၍ အခွန်ခံထွက်ပြန်ရာ၊ ပန်ထွာမင်းသမီး(? တောင်တွင်းကြီး)နှင့်တွေ့ပြီး ပန်ထွာဘုရင်မ၏ ဧည့်ခံပြုစုခြင်း၌ နစ်မွန်း၍ မဆင်မခြင်သွား လာရာကာ မုန်တိုင်းတစ်ခုနှင့် ဆုံသဖြင့် ရေနစ်ပျောက်ဆုံး သွားရသည်။ ထိုမင်းသည် မြန်မာ့သမိုင်း၌ ပင်လယ်တွင် နစ်မွန်းပျက်စီးရသည့် တစ်ပါးတည်းသော မင်းဖြစ်သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်ကား ခရစ်မပေါ်မီ ၃၇၃ တွင်ဖြစ်သည်။
မင်းဆက်(၂၇)ဆက်
သုမုန္ဒရီမင်း လွန်သော (သာသနာနှစ်-၆၂၄) (AD-80) *(ဒေါဒါရသ ကိန်းကြုံ၍ သာသနာနှစ် ၆၂၂ကို ဖြိုကာ ကျန် ၂-နှစ်မှ စတင် ရေတွက်သည်။)
ထိုသို့ ဖြိုကိန်းရောက်သော် ပုဂံလောကနန္ဒာအရပ်ကား ကျောက်စကားဟု တွင်၏။ ထိုအရပ်၌ သိကြားမင်းသည် ပုဏ္ဏားအိုယောင်ဆောင်၌ ၆၂၂ ကိုဖြိုကာ "'သက္ကရာဇ်တို ဒွေး ၂ ခု "'ဟူ၍ ကျောက်ဖျာထက်၌ ရေးခဲ့သည် ဟူသတည်း။
သိမ်ပြိန်ရွာ
သိမ်ပြိန်ရွာ
ဒယ်ကွင်းရွာ၊ သဲဖြူ (ယုံသလင်း)
ဒယ်ကွင်းရွာ၊ သဲဖြူ (ယုံသလင်း)
သစ်ဖြူချောင်းရွာ၊ ကျွဲခြံကျုံလမု
သစ်ဖြူချောင်းရွာ၊ ကျွဲခြံကျုံလမု
ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးတပ်ဖွဲ့သင်တန်းကျောင်း
ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးတပ်ဖွဲ့သင်တန်းကျောင်း (အတိုကောက်:ကထက) မှာ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ ပြင်ကြီးကျေးရွာမှာ တည်ရှိသည်။ ဧရိယာအကျယ်အဝန်းက ဧက (၇၀၀) ခန့်ရှိပြီး စစ်သည် အင်အား (၄၀၀) ကျော်ရှိသည်။ ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းစက်ရုံ အားလုံး၏ စစ်သည်များအား အခြေခံစက်မှုပညာများ နည်းပညာများ သင်ကြားပို့ချပေးပါသည်။
ကဏ္ဍ:ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးတပ်ဖွဲ့
ရေနေပင်များ
အပင်ဆိုလျှင် ကုန်းပေါ်၌သာ ပေါက်ရောက်နိုင်သည်ဟု ထင်ကြ၏။ ရေထဲ၌ ပေါက်ရောက်သော အပင်များကို တွေ့မြင် ရသည့်အခါ ယင်းတို့ မည်သည့်နည်းနှင့် ကြီးထွားနေကြသည် ကို အံ့ဩကြပေလိမ့်မည်။ ရေထဲတွင်ပေါက်သော အပင်များ အနက် ရေအောက်မြေပြင်တွင် အေးချမ်းစွာနေသည့်သစ်ပင်ကြီး ငယ်တို့သည် အထူးတလည် မာကျောရန် မလိုချေ။ သို့သော် ရေစီးထဲတွင်ပေါက်သော အပင်တို့ သည် အတော်မာကျောရန် လိုပေသည်။ ရေနေအပင်များနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အခြားထင်ရှား သော လက္ခဏာတစ်ရပ်မှာ လေရှူရန်အခေါင်းများ ရှိခြင်း ဖြစ်လေသည်။
များသောအားဖြင့် ရေထဲ၌ ပေါက်သောအပင်များတွင် အမြစ် အလွန်နည်းသည်။ အချို့တွင် အမြစ်ဟူ၍ လုံးဝမပါ ရှိတတ်ချေ။ အမြစ်များရှိသည့်တိုင်အောင် ထိုအမြစ်များသည် ကုန်းပေါ်က အပင်များမှာကဲ့သို့ အစာထုတ်ယူရန်မဟုတ်ဘဲ အပင်မြဲမြံမှုအတွက် ကျောက်ဆူးသဖွယ် အကုပ်အတွယ် ရရန် သာ ဖြစ်သည်။ သေချာစွာ အမြစ်တွယ်ထားခြင်း မရှိသော အပင်များသည် လေရှူရန်အခေါင်းကြောင့် ရေပေါ်၌ ပေါလော ပေါ်၍ နေနိုင်သည်။ အချို့ရေနေပင်များသည် ထာဝစဉ်ပေါလော ပေါ်၍သာ နေသည်ကို တွေ့ရလေသည်။
အရွက်များ အကျိုးပြုလိုက်လျောမှု ဖြစ်နေပုံမှာလည်း အထူးအံ့ဩစရာ ကောင်းလေသည်။ ရေထဲတွင် စိမ်နေရသော အရွက်အခက်များတွင် ကုန်းပေါ်ရှိအရွက်များမှာကဲ့သို့ လေရှူ ပေါက်များ မပါရှိချေ။ များသောအားဖြင့် ရေထဲက အရွက်များ သည် အစိတ်စိတ်ကွဲလျက် ရှိရာ ရေစီးကိုလည်းကောင်း၊ ရေစီး၌ပါသော အရာဝတ္ထုများကိုလည်းကောင်း အတိုက်အခံများစွာ မဖြစ်စေဘဲ အလိုက် သင့် ဖြစ်နေသည်ကို တွေ့ရပေသည်။ ရှည်လျားသေးသွယ် သော အရွက်များသည် ရေပြင်ပေါ်သို့ ထိုးထွက်ကာ အစာကို ရယူလေ့ရှိကြသည်။ အချို့အပင်များတွင် ရေစိမ်နေရသော အရွက်ဟူ၍ပင် အလျဉ်းမရှိသည်ကို တွေ့ရသည်။ ရေထဲ၌ ပေါက်ရောက်သော အပင်များ အနက် ရေစီးကိုလိုက်၍ စုံချီ ဆန်ချီ ပေါလောပေါ်နေသောဗေဒါပင်မျိုးကို သတိပြု မှတ်သား သင့်ပေသည်။
ရေနေပင်များတွင် အဓိကအားဖြင့် သုံးမျိုးရှိသည်။ ပထမ အမျိုးတွင် ရေထဲ၌ အမြဲနေပြီးလျှင် မိမိဘာသာသော်လည်းကောင်း၊ ရေစီးကြောင်းအားဖြင့်သော်လည်းကောင်း ရွေ့လျားသွားလာနေသော အပင်မျိုးအားလုံး အကျုံးဝင်သည်။ ထိုအမျိုးထဲတွင် အယ်လဂျေ(Algae) ပင်၊ ဘဲစာပင်များ ပါဝင်၏။ ဒုတိယအမျိုးမှ အပင်သည် ရေပေါ်၌ ပေါ်နေသော်လည်း အောက်ဘက်တွင် ကျောက်ဆူးကြိုး ချထားသကဲ့သို့ အကုပ်အတွယ်ရှိသော အပင်များ ဖြစ်သည်။ ထိုအမျိုးတွင် ပင်လယ်ကျောက်ပွင့်မျိုးများ ပါဝင်၏။ ပင်လယ် ကျောက်ပွင့်မျိုးမှာလည်း အစားစားရှိသည်။ အချို့ကို ရေအတိမ် အနက်ကိုလိုက်ကာ အမျိုးမျိုး တွေ့ရတတ်သည်။ အခြားအမျိုး မှာ ကြာပန်းအပါအဝင်ဖြစ်သော အုပ်စုဖြစ်ပြီးလျှင် ရေပေါ်၌ ပေါ်သော အရွက်ပြန့်များ ပါရှိတတ်သည်။ ရေအိုင်ထဲမှ အပင် များမှာမူ အရွက်သည် ရေထဲတွင် လုံးဝမြုပ်၍ နေတတ်ကြ သည်။ တတိယအမျိုးဝင် ရေနေပင်တို့၏အမြစ်သည် ရေထဲ၌ သော်လည်းကောင်း၊ ရေများစွာပါရှိသော မြေဩဇာထဲ၌သော်လည်းကောင်း တွယ်၍ နေပြီးလျှင် အရွက်ထွက်သည့် ရိုးတံသည် ရေမျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ထိုးထွက်နေတတ်သည်။ ယင်းတို့တွင် ကိုင်းပင် ကျူပင်များနှင့် အလားတူအပင်များ ပါဝင်သည်။ ထိုမှတစ်ပါး ရေထဲ၌ ပေါက် ရောက်သော အပင်ငယ်များလည်း ရှိသေးသည်။
အချို့အပင်များတွင် အမြစ်သည် ရေပေါ်၌ပေါ်၍ အောက် ဆီဂျင်ဓာတ်ကို ယူလေသည်။ ဆိုက်ပရက်ခေါ် အပင်တစ်မျိုး သည် ထိုအမျိုးထဲက ဖြစ်လေသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေနေပင်များ
ကျွန်းတော် (အနောက်)ရွာ၊ မင်းကင်းမြို့နယ်
ကျွန်းတော် (အနောက်)ရွာ (Kyuntaw(West))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ မင်းကင်းမြို့နယ်၊ ကျွန်းတော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၈၁၀၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းကင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပါဝါညွှန်းကိန်း
ပါဝါညွှန်းကိန်း
အေစီ လျှပ်စီးအသုံးပြု လျှပ်စစ်ဓာတ်အားစနစ် တွင် ပါဝါညွှန်းကိန်းသည် အမှန်တကယ်အသုံးပြုလျှပ်စစ်စွမ်းအား(စွမ်းအားစစ် - realpower)ကို အသုံးပြုသည်ထင်ရသောလျှပ်စစ်စွမ်းအား(အသုံးပြုရန်ပေးရသောစွမ်းအား-apparent power)ဖြင့် စားခြင်းဖြစ်သည်။ တိုင်းတာယူနစ် သတ်မှတ်ထားခြင်းမရှိဘဲ ၁ နှင့် -၁ ကြားတွင်ရှိသည်။ စွမ်းအားစစ် သည် အမှန်တကယ်လုပ်ဆောင်နေချိန်တွင် အမှန်တကယ် အသုံးပြုနေသော စွမ်းအားဖြစ်သည်။ အသုံးပြုရန်ပေးရသောစွမ်းအား သည် ဗို့အားနှင့် လျှပ်စီးကိုသာ မြှောက်၍ရသော  စွမ်းအားတစ်ခုသာဖြစ်သည်။ ဝန်များ၏ စွမ်းအင်များကို သိုလှောင်နိုင်သောသတ္တိများ နှင့် တသက်မတ်တည်းမရှိဘဲ ပြောင်းလဲနိုင်သော သတ္တိများကြောင့် အသုံးပြုရန် ပေးရသောစွမ်းအားသည်  အမှန်တကယ် အသုံးပြုလျှပ်စစ်စွမ်းအားထက် များလာရလေသည်။ စွမ်းအားများကို ထုတ်ပေးနိုင်သော ဝန်များတွင် အနှုတ်ပါဝါညွှန်းကိန်း များသည် လျှပ်စစ်စွမ်းအား ထုတ်ပေးရာ ရင်းမြစ်ဆီသို့ဂျင်နရေတာ(generator)များဆီသို့ ပြန်လည်၍ စီးလာတတ်သည်။ လျှပ်စစ်စွမ်းအားများတွင် တူညီသော ဝန်တစ်ခုအတွက် ပါဝါညွှန်းကိန်း ကျဆင်းပါက လျှပ်စီးသည် သတ်မှတ်ထားသောဝန်၏ လျှပ်စီးထက်ပို၍ စီးမည်။ လျှပ်စီးများများစီးပါက လျှပ်စစ်စွမ်းအားအတွက် စွမ်းအင်ဆုံးရှုံးမှု ဖြစ်စေပြီး ထိုလျှပ်စီး များများစီးဆင်းစေရန် ကြိုးဆိုက်ကြီးကြီး သုံးရလေသည်။ ထို့ကြောင့် ပါဝါညွှန်းကိန်း လျော့နည်းနေသော စက်ရုံ၊ အလုပ်ရုံများအတွက် စွမ်းအင်များဆုံးရှုံးနေခြင်းကြောင့် ကုန်ကျစရိတ်မြင့်မားစေသည်။ ထိုသို့ ဆုံးရှုံးမှုများ မဖြစ်ပေါ်စေရန် ပါဝါညွှန်းကိန်းသည် ကောင်းမွန်မှုရှိရန်လိုအပ်ပေသည်။ ထိုသို့ ကောင်းမွန်ရန်အတွက် လျှပ်သိုများ၊လျှပ်ညှို့ ပစ္စည်းများကို ချိတ်ဆက်အသုံးပြုကြရသည်။