cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
တင်‌ငွေ (ရုပ်ရှင်စတန့် မင်းသား)
ရုပ်ရှင်လောက
ဦးတင်‌ငွေသည် ဝရမ်း‌ပြေး၊ ‌ယောက်ျားမ၊ နယ်ခြားမြိုင်၊ တိုင်းလုံး‌ကျော်၊ ရုပ်ရှင်သူခိုး၊ တို့မိခင်၊ မယ့်သတ္တိ၊ တို့‌ကျေးရွာစသည်ဖြင့် ဇာတ်ကား‌ပေါင်းများစွာ ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ ဦးတင်‌ငွေ ‌နောက်ဆုံးပါဝင် ရိုက်ကူးခဲ့‌သော ရုပ်ရှင်ကားမှာ ၁၉၈၆-ခုနှစ်အတွင်း ရိုက်ကူးလျက်ရှိ‌သော ဒါရိုက်တာပြည့်စုံ၏ ညတိုက်ပွဲ ဇာတ်ကားဖြစ်ပြီး အသက်အရွယ်ကြီးရင့်‌သောအရွယ် ‌ရောက်‌နေသော်လည်း ထိုဇာတ်ကားတွင် စွန့်စားခန်းများကို လူစားမထိုးဘဲ သရုပ်‌ဆောင် သွားခဲ့သည်။
ဘဝနိဂုံး
ရုပ်ရှင်စတန့်မင်းသားကြီး ဦးတင်‌ငွေသည် ၁၉၈၆-ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၁)ရက်‌နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။
ကိုးကား
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၅)
ရေတွင်းပြင်ရွာ
ရေတွင်းပြင်ရွာ
မျိုးစိတ်
သတ္တလောကရှိ တိရစ္ဆာန်များအား အမျိုးတူသော အုပ်စုများ ခွဲခြားထားခြင်းကို မျိုးပေါင်း (Class)ဟု ခေါ်သည်။
center|thumb|410x410px|ဇီဝမျိုးရိုးခွဲခြားခြင်းဆိုင်ရာ အဓိကအဆင့်များ၊ နယ်ပယ်(Domain)၊ [[လောက (ဇီဝဗေဒ)|လောက(kingdom)၊ မျိုးပေါင်းစု(phylum)၊ မျိုးပေါင်း(class)၊ မျိုးစဉ်(order)၊ မျိုးရင်း(family)၊ မျိုးစု(genus)၊ မျိုးစိတ်(species)။ မြေခွေးနီ၏ ဇီဝမျိုးရိုးခွဲပုံအဆင့်များကို ဤပုံတွင် နမူနာအနေဖြင့် ယှဉ်ကြည့်နိုင်ရန် ပြထားသည်။]]
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရုက္ခဗေဒ ပညာရပ်ခွဲများ
တာဂွရွာ၊ ကျုံတုံး
တာဂွရွာ၊ ကျုံတုံး
တီကောင်
တီကောင် (Earthworm) သည် မျှော့နှင့် ကျွတ်တို့နှင့်အတူ တီမျိုး မျိုးပေါင်းစုထဲတွင်ပါဝင်လေသည်။
ပိန်းနဲပင်ရွာ၊ လိန့်ညား
ပိန်းနဲပင်ရွာ (Peinhnepin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ လိန့်ညားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၄၂၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လိန့်ညားကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၇၁၂ ဦး၊ မ ၄၉၃၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၆၄၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြောက်စီးရွာသစ်ရွာ၊ ကလေးမြို့နယ်
မြောက်စီးရွာသစ်ရွာ (Myaukseeywarthit)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ ကလေးမြို့နယ်၊ မြောက်စီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၈၈၆၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကလေးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျုံပျော်ကြီးရွာ၊ ကလိပ်ကျုံပတုပ်
ကျုံပျော်ကြီးရွာ၊ ကလိပ်ကျုံပတုပ်
တော်လိုင်းရွာ၊ နမ့်စန်မြို့နယ်
တော်လိုင်းရွာ (Tawlai)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ နမ့်စန်မြို့နယ်၊ နားပွဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၆၇၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နားပွဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၉၁ ဦး၊ မ ၁၃၉၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၈၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နမ့်စန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျုံကနန်ရွာ၊ ကျုံကနန်
ကျုံကနန်ရွာ၊ ကျုံကနန်
အလယ်စုရွာ၊ ရွှေရောင်ချ
အလယ်စုရွာ၊ ရွှေရောင်ချ
အဋ္ဌကထာ
ပထမသင်္ဂါယနာတင်သောအခါ မြတ်စွာဘုရားဟောကြားတော်မူခဲ့သော ဒေသနာတို့ကို ရှင်မဟာကဿပ အမှူးပြုသော ရဟန္တာတို့က ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ခဲ့ကြရာ ပါဠိတော်တို့ကိုသာ ပိုင်းခြားသတ်မှတ် ခဲ့ကြသည်မဟုတ်၊ ဝိနည်းပိဋကတ်နှင့်ဆိုင်ရာ၊ သုတ္တန်ပိဋကတ်နှင့်ဆိုင်ရာ၊ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်နှင့် ဆိုင်ရာ စသည်ဖြင့် ပကိဏ္ဏကဒေသနာစုတို့ကိုလည်း ပိုင်းခြား သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ ထိုအခါမှစ၍ အဋ္ဌကထာဟူ၍ ထင်ပေါ်ခဲ့သည်။
အဋ္ဌကထာ
အဋ္ဌကထာဟူသည် မြတ်စွာဘုရားဟောကြားအပ်သော ပိဋကတ်သုံးပုံ ပါဠိတော်၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ဖွင့်ပြသောစကားဖြစ်သည်။ မြတ်စွာဘုရားသည်ပင် ပိဋကတ်သုံးပုံပါဠိတော်ကို ဟောကြားရာ၌ ပါဠိတော် သက်သက်ကိုသာ ဟောကြားသည်မဟုတ်၊ အနက်အဓိပ္ပာယ်အဖွင့်ဖြစ်သော အဋ္ဌကထာကိုလည်း ဟောကြားတော်မူသည်။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားဟောကြားအပ်သော ပြိုးပြွမ်းသော ပကိဏ္ဏကဒေသနာကို အဋ္ဌကထာဟု မှတ်ယူရမည်။
ယင်းအဋ္ဌကထာ ထင်ရှားပေါ်ထွက်လာအောင်ရှင်းလင်း၍ပြဆိုဦးအံ့။ မြတ်စွာဘုရား လေးဆယ့်ငါးဝါပတ်လုံးဟောကြားအပ်သော ဒေသနာတော်တို့ကို ပထမသင်္ဂါယနာမတင်မီ တပည့်သား ရဟန်း၊ သာမဏေ၊ ဥပါသကာ၊ ဥပါသကီတို့သည် သင်အံ့ပို့ချ ဆောင်ရွက်လာကြသော်လည်း ပိဋကတ်အားဖြင့် လည်းကောင်း၊ နိကာယ်စသည်အားဖြင့်လည်းကောင်း ပိုင်းခြားသတ်မှတ်လျက်မရှိသေး၊ ဟောကြားအပ်သော အတိုင်းသာ မပျောက်မပျက်ရအောင် ဆောင်ရွက်ထားကြရသည်။ ပထမသင်္ဂါယနာတင်သောအခါ ရှင်မဟာကဿပ စသော ရဟန္တာတို့သည် သင်အံပို့ချဆောင်ရွက် လွယ်အောင်
ဤဒေသနာစုကား ဝိနည်းပိဋကတ်၊ ဤဒေသနာစုကား သုတ္တန်ပိဋကတ်၊ ဤဒေသနာစုကား အဘိဓမ္မာပိဋကတ်ဟု ပိဋကတ်အားဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဤဒေသနာစုကား ဒီဃနိကာယ်၊ ဤ ဒေသနာစုကား မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ ဤဒေသနာစုကား သံယုတ္တနိကာယ်၊ ဤဒေသနာစုကား အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ဤဒေသနာစုကား ခုဒ္ဒကနိကာယ်ဟုနိကာယ် စသည်အားဖြင့် လည်းကောင်း ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ကြသည်။
ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ထားသောအခါ၌လည်း ပါဠိတော်တို့ကိုသာ ပိုင်းခြားသတ်မှတ်သည်မဟုတ်၊ ဝိနည်းပိဋကတ်နှင့်ဆိုင်ရာ ပကိဏ္ဏကဒေသနာစုကို ဝိနည်းအဋ္ဌကထာ၊ သုတ္တန်ပိဋကတ်နှင့်ဆိုင်ရာ ပကိဏ္ဏကဒေသနာစုကို သုတ္တန်အဋ္ဌကထာ၊ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်နှင့်ဆိုင်ရာ ပကိဏ္ဏကဒေသနာစုကို အဘိဓမ္မာ အဋ္ဌကထာဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဒီဃနိကာယ်နှင့်ဆိုင်ရာ ပကိဏ္ဏ ကဒေသနာစုကို ဒီဃနိကာယ် အဋ္ဌကထာ၊ မဇ္ဈိမနိကာယ်ဆိုင်ရာ ပကိဏ္ဏကဒေသနာစုကို မဇ္ဈိမနိကာယ်အဋ္ဌကထာ၊ ဤသို့လျှင် သံယုတ္တနိကာယ်အဋ္ဌကထာ၊ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်အဋ္ဌကထာ၊ ခုဒ္ဒကနိကာယ်အဋ္ဌကထာဟူ၍လည်းကောင်း စသည်ဖြင့် ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ကြသည်။ ထိုအခါမှစ၍ အဋ္ဌကထာဟု ထင်ရှားပေါ်ထွက်လာသည်။ ထိုအဋ္ဌကထာကို မဟာအဋ္ဌကထာ ဟုခေါ်ဆိုကြသည်။
မဟာအဋ္ဌကထာတို့ကို မဇ္ဈိမဒေသ သင်္ဂါယနာသုံးတန်တင်ရာဝယ်၊ ပိဋကတ်သုံးပုံပါဠိတော်နှင့်တကွ သင်္ဂါယနာတင်ကြသည်။ စတုတ္ထသင်္ဂါယနာ ပေထက်အက္ခရာတင်ရာဝယ်လည်း အဋ္ဌကထာတို့နှင့်တကွ တင်ကြသည်။ သင်္ဂါယနာတင်ရာဝယ် မပါဝင်ဘဲ ဘုရားလက်ထက်တော်မှစ၍ ရဟန္တာအစဉ်အဆက်၊ ဆရာအစဉ်အဆက်တို့ ဆောင်ရွက်မှတ်သားလာသော ပါဠိတော်မှအလွတ်ဖြစ်၍ ပြိုးပြွမ်းသော (ပါဠိမုတ္တ က-ပကိဏ္ဏက ဒေသနာ) အဋ္ဌကထာ စကားအစဉ်တို့လည်း ဘုရားဟောဒေသနာတို့ပင်ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် မဟာအဋ္ဌကထာတို့မှတပါး ပြန့်ပွားဖြစ်ပေါ်လာကြသော အဋ္ဌကထာတို့အား ထို့ကြောင့် မဟာအဋ္ဌကထာ၊ မဟာပစ္စရိအဋ္ဌကထာ၊ ကရုန္ဒီ အဋ္ဌကထာ၊ အန္ဓကအဋ္ဌကထာဟု ကျမ်းရင်းလေးကျမ်းသာ ဖြစ်ဟန်တူသည်။
သာသနာနှစ် ၂၃၆ ခုသို့ ရောက်သောအခါ ရှင်မဟိန္ဒ အမှူးရှိသော ရဟန္တာငါးပါးတို့ သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ သာသနာပြုကြွလာသောအခါ ပိဋကတ်သုံးပုံပါဠိတော်နှင့် အဋ္ဌကထာတို့ကို ဆောင်ယူလာခဲ့ကြသည်။ မဟိန္ဒ ထေရ်
ထိုပါဠိတော် နှင့်အဋ္ဌကထာတို့ကို စတုတ္ထသင်္ဂါယနာမတင်မီ နှစ်ပေါင်းများစွာ နှုတ်ဖြင့် ဆောင်ရွက်ထားကြသည်။ သာသနာနှစ် ၄၅ဝ ပြည့် စတုတ္ထသင်္ဂါယနာတင်ရာဝယ် ပေထက်အက္ခရာတင်ထားကြ သည်။
ရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ၏ အဋ္ဌကထာများ ရှင်ဗုဒ္ဓဃောသသည် သာသနာနှစ် ၉၆၅ ခု မဟာနာမမင်းလက်ထက်တွင် သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ ရောက်၍၊ သီဟိုဠ်မထေရ်ကြီးတို့ထံ သီဟိုဠ်ဘာသာ အဋ္ဌကထာကျမ်းကြီးတို့ကို သင်ယူတတ်မြောက်ပြီးလျှင်၊ ပိဋိကတ်သုံးပုံ အဋ္ဌကထာတို့ကို စတင်စီရင်ရေးသားသည်။ (ဤ၌ မဟာစည်ဆရာတော်စီရင်အပ်သော ဝိသုဒ္ဓိမဂ် မြန်မာပြန်စာအုပ်နိဒါန်းအရ၊ ရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ သီဟိုဠ်ရောက်သော သာသနာနှစ်ကို ရေးသားလိုက်သည်။ သထုံရာဇဝင်ပေါင်းချုပ်နှင့် သာသနာလင်္ကာရ ပိဋကတ်သမိုင်းတို့ကား ၉၃ဝ ဆိုကြသည်။)
စီရင်ရေးသားပုံမှာ ဘုရားဟောပကိဏ္ဏက ဒေသနာဖြစ်သော မဟာအဋ္ဌကထာကြီးတို့ကို ကိုယ်ထည်ထား၍ ကြွင်းသော အဋ္ဌကထာကြီးတို့မှ ယူသင့်ယူထိုက်သော အနက်အဓိပ္ပာယ် အဆုံးအဖြတ်နှင့် ထေရဝါဒတို့ကို ယူငင်ထည့်သွင်းကာ၊ ခြေ-လက်ပြုလျက် အထပ်အထပ်ဖွင့်ဆိုထားသဖြင့် ကျယ်ဝန်းသော အရာတို့ကို အကျဉ်းချုံး၍ သီဟိုဠ်ဘာသာ ပါဠိဘာသာသို့သာ ပြန်ဆိုစီရင်ရေးသားခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ယင်းအဋ္ဌကထာ တို့ကိုလည်း မဟာအဋ္ဌကထာကြီးတို့ကဲ့ပင် အလေးအမြတ်ပြုအပ်သည်။
ရှင်ဗုဒ္ဓဃောသစီရင်ရေးသားသော အဋ္ဌကထာတို့ကို ရှေးအဋ္ဌကထာဟောင်းကြီးတို့ကို ထောက်၍ အဋ္ဌကထာသစ်တို့ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ကျယ်ဝန်းသော အဋ္ဌကထာဟောင်းကြီးတို့ကို အကျဉ်းချုံး၍ထားသဖြင့် သင်္ဂဟအဋ္ဌကထာတို့ ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ဆိုကြသည်။
ယင်းအဋ္ဌကထာသစ်တို့ကိုပင် ပဉ္စမသင်္ဂါယနာ၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာတင်ရာတို့၌ ပါဠိတော်နှင့်တကွ တင်ကြသည်။
ဒီဃနိကာယ်-သုတ္တန်အဋ္ဌကထာများ
သုမင်္ဂလသိလာသိနီမည်သော သုတ်သီလက္ခန်အဋ္ဌကထာ၊ သုတ်မဟာဝါအဋ္ဌကထာ၊ သုတ်ပါထေယျအဋ္ဌကထာတို့ကို သုမင်္ဂလာကျောင်းတိုက်နေ ဒါဌာနာဂမထေရ်တောင်းပန်၍ ရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ စီရင်သည်။
မဇ္ဈိမနိကာယ်-သုတ္တန်အဋ္ဌကထာများ
ပပဉ္စသူဒနီမည်သော မူလပဏ္ဏာသအဋ္ဌကထာ၊ မဇ္ဈိမ ပဏ္ဏာသအဋ္ဌကထာ၊ ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာတို့ကို မယူရဒူတသင်္ဘောဆိပ်၌ အတူနေဖူးသော ရှင်ဗုဒ္ဓမိတ္တ မထေရ်တောင်းပန်၍ ရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ စီရင်သည်။
သံယုတ္တနိကာယ်-သုတ္တန်အဋ္ဌကထာများ
သာရတ္ထပကာသိနီမည်သော သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ် အဋ္ဌကထာ၊ နိဒါ နဝဂ္ဂ-ခန္ဓဝဂ္ဂ-သဠာယတနဝဂ္ဂ-ဓဟာဝဂ္ဂသံယုတ်အဋ္ဌကထာတို့ကို ရှင်ဇောတိပါလမထေရ် တောင်းပန်၍ ရှင်ဗုဒ္ဓဃောသစီရင်သည်။
အင်္ဂုတ္ထရနိကယ်-သုတ္တန်အဋ္ဌကထာများ
မနော ရထပူရ ပူရဏီမည်သော ဧကင်္ဂုတ္ထရ အဋ္ဌကထာ၊ ဒွိက-တိက- စတုက-ပဉ္စ-ဆက္က-သတ္တ-အဋ္ဌ-နဝ-ဒသ-ဧကာဒသင်္ဂုတ္ထရ အဋ္ဌ ကထာတို့ကို ကဉ္စိပူရမြို့ စသည်၌လည်းကောင်း၊ မဟာဝိဟာရကျောင်းတိုက်၌လည်းကောင်း အတူနေဖူးသော ရှင်ဇောတိပါလမထေရ်နှင့် ပိဋကတ်သုံးပုံကိုတတ်မြောက်သော ဇီဝကဥပါသကာတို့ တောင်းပန်၍ ရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ စီရင်သည်။
ခုဒ္ဒကနိကာယ်-သုတ္တန်အဋ္ဌကထာများ
ပရမတ္တဇောတိကမည်သော ခုဒ္ဒကပါဌအဋ္ဌကထာကို ရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ စီရင်သည်။ ဓမ္မပဒအဋ္ဌကထာကို သီရိကူဋပြာဿာဒ်၌နေစဉ် ရှင်ကု မာရကဿပမထေရ် တောင်းပန်၍ ရှင်ဗုဒ္ဓဃောသစီရင်သည်။ ပရမတ္တဒီပနီမည်သော ဥဒါန်းအဋ္ဌကထာ၊ ဣတိဝုတ် အဋ္ဌကထာတို့ကို သီဟိုဠ်ကျွန်း အရာဓမြို့အနောက် ဗဒရတိတ္ထ ကျောင်းနေ ရှင်ဓမ္မပါလစီရင်သည်။ (ဆရာဓမ္မပါလ-လည်း ခေါ်သည်။) သုတ္ထနိပါတ်အဋ္ဌကထာကို ရှင်ဗုဒ္ဓဃောသစီရင်သည်။ ပရမတ္ထဒီပနီမည်သော ဝိမာနဝတ္ထု-ပေတဝတ္ထု-ထေရ ဂါထာ ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာတို့ကို ရှင်ဓမ္မပါလစီရင်သည်။ ဇာတတ္ထကီမည်သော ဧက-ဒုက-တိက-စတုက- ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တ-အဋ္ဌ-နဝ-ဒသ-ဧကာဒသ-ဒွါဒသ-တေရ သ-ပကိဏ္ဏက-ဝီသတိ-တိံသ-စတ္တာလီသ-ပညာသ-သဋ္ဌိ-သတ္တ တိ အသီတိနိပါတ်ဇာတ် အဋ္ဌကထာတို့ကို အတ္ထဒဿီ မထေရ်၊ ဗုဒ္ဓမိတ္တမထေရ် ဗုဒ္ဓဒေဝမထေရ်တို့ တောင်းပန်၍ ရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ စီရင်သည်။ တေမိ-ဇနက-သုဝဏ္ဏသာမ-နေမိ-မဟောသဓ-ဘူရိဒတ္တ-စန္ဒကုမာရ-နာရဒ-ဝိဓူရ- ဝေဿန္တရာ ဇာတ်အဋ္ဌကထာတို့ကို ရှင်ဗုဒ္ဓဃောသစီရင်သည်။ သဒ္ဒမ္မပဇ္ဇောတိကာမည်သော မဟာနိဒ္ဒေသအဋ္ဌကထာကို သီဟိုဠ်ကျွန်း အနုရာဓမြို့တောင်ဘက် မဟာဝိဟာရကျောင်းတိုက်နေ ရှင်ဥပသေန စီရင်သည်။ သဒ္ဒမ္မပကာသိနီမည်သော ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ် အဋ္ဌကထာကို မဟာဝိဟာရကျောင်းတိုက်နေ ရှင်မဟာဘိဓာန စီရင်သည်။ (ကျောက်ရေးဆရာတို့က မာရဂင် အဋ္ဌကထာဟုရေးသည်။)
ဝိသုဒ္ဓဇနဝိလာသိနီမည်သော ထေရအပဒါန်အဋ္ဌကထာ ကို မဟာဝိဟာရကျောင်းတိုက်နေ အမည်မသိမထေရ် စီရင်သည်။ မဓုရတ္ထဝိလာသိနီမည်သော ဗုဒ္ဓဝင်အဋ္ဌကထာကို စောဠ တိုင်း ကာဝီရပဓနသင်္ဘောဆိပ် ကျောင်းတိုက်နေ ရှင်ဗုဒ္ဓဒတ္ထ စီရင်သည်။ ပရမတ္ထဒီပနီမည်သော စရိယာပိဋကတ်အဋ္ဌကထာ၊ နေတ္ထိအဋ္ဌကထာတို့ကို ရှင်ဓမ္မပါလ စီရင်သည်။ သုတ္တသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာကို အမည်မသိဆရာစီရင် သည်။ သာရတ္ထသင်္ဂ အဋ္ဌကထာကို မဟာဝိဟာကျောင်းတိုက်၌နေ အရှင်ဗုဒ္ဓပီယ၏တပည့် အရှင်သိဒ္ဓတ္ထစီစဉ်သည်။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာကို ရှင်သင်္ဃပါလမထေရ်တောင်းပန်၍ ရှင်ဗုဒ္ဓဃောသစီရင် သည်။ (ဤအဋ္ဌကထာကား ရှင်ဗုဒ္ဓဃောသစီရင်သော အဋ္ဌကထာတိုတွင် ရှေးဦး အစစီရင်အပ်သော အဋ္ဌကထာဖြစ်သည်။)
ခုဒ္ဒကနိကာယ်-ဝိနည်းအဋ္ဌကထာများ
သမန္တပါသာဒိကာမည်သော ပါရာဇိကဏ်အဋ္ဌကထာ၊ ပါစိတ်အဋ္ဌကထာ၊ ဝိနည်းမဟာဝဂ္ဂအဋ္ဌကထာ၊ စူဠဝဂ္ဂအဋ္ဌကထာ၊ ပရိဝါ အဋ္ဌကထာတို့ကို ဗုဒ္ဓသီရိမထေရ်တောင်းပန်၍ ပဓာနဃရ ပရိဝုဏ် မဟာနိဂမ သာမိဒါယကာ ပြာဿာဒ်၌ နေစဉ် ရှင်ဗုဒ္ဓဃောသစီရင်သည်။ ကင်္ခါဝိတရဏီ အဋ္ဌကထာကို ရှင်သောဏမထေရ် တောင်းပန်၍ ရှင်ဗုဒ္ဓဃောသစီရင်သည်။
ခုဒ္ဒကနိကာယ် အဘိဓမ္မာအဋ္ဌကထာများ
အတ္တသာလိနီမည်သော ဓမ္မသင်္ဂဏီအဋ္ဌကထာ၊ သမ္မောဟဝိနောဒနီမည်သော ဝိဘင်းအဋ္ဌကထာတို့ကို သောတတ္ထကီကို စီရင်သော ရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ တောင်းပန်၍ ရှင်ဗုဒ္ဓဃောသစီရင်သည်။ (ဤ၌ တောင်းပန်သောပုဂ္ဂိုလ်နှင့် စီရင်သောပုဂ္ဂိုလ်ဘွဲ့မည် တူနေသောကြောင့် အချို့စီရင်သူ ရှင်ဗုဒ္ဓဃောသဟုတ်ပါလေလား သံသယ ရှိနေကြသည်။ သို့အတွက် သံသယကင်းအောင် အဋ္ဌသာလိနီ နိဿယ ပြန်ဆိုသောအခါ တောင်းပန်ပုဂ္ဂိုလ်ကို စူဠဗုဒ္ဓဃောသ ဟု မြန်မာပြန်သည်။ သည်ကို အစွဲပြု၍ ကျမ်းပြုပုဂ္ဂိုလ်ကို မဟာဗုဒ္ဓဃောသဟု ရေးကြအသိအမှတ်ပြုကြသည်။) ပဉ္စပကြိုဏ်မည်သော ဓာတုကထာ-ပုဂ္ဂလပညတ်- ကထာဝတ္ထု-ယမိုက်-ပဋ္ဌာန်း အဋ္ဌကထာတို့ကို ရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ စီရင်သည်။
ဋီကာ-အနု-မဓု-ယောဇနာ-ဂဏ္ဌိ-လက်သန်းများ
ဋီကာမှာ အဋ္ဌကထာ၏အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ဖွင့်ပြသောကျမ်း ဖြစ်သည်။ အချို့က ပါဠိတော်မှထောက်လျှင် ပါဠိတော်၊ အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာဟု သုံးခုမြောက်ကျမ်း ဖြစ်သောကြောင့် တိကဖြစ်သည်။ ယင်းမှ ဋီကာဖြစ်လာသည်ဟု ဆိုကြသည်။ အနုဋီကာမှာဋီကာရင်းတွင် မထင်ရှား မပေါ်လွင်သည် ကို ထင်ရှားပေါ်လွင်အောင် တဖန် ထပ်ဆင့်၍ ဖွင့်သောကျမ်း ဖြစ်သည်။ မဓုဋီကာမှာ ဋီကာရင်း၌ကြွင်းကျန်ခြင်း၊ မသိသာခြင်း တို့ကို ကုန်စင်သိသာအောင် ဋီကာရင်းနှင့် ပေါင်း၍ပြသဖြင့် မြိန်မြက်သောကျမ်းဖြစ်သည်။ ယောဇနမှာ ကျမ်းရင်း၌ ခက်ခဲတိမ်မြုပ်နေသော ပုဒ် တို့ကို သိသာပေါ်လွင်သောပုဒ်တို့ဖြင့် ဖွင့်ပြ အနက်ပြန်ဆိုသော ကျမ်းဖြစ်သည်။ ဂဏ္ဌိမှာ အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာ၊ အနု၊ မဓု၊ ယောဇနတို့ ကဲ့သို့ ပုဒ်စဉ်အတိုင်းမဖွင့်ဘဲ၊ ခက်ခဲဆစ်ဖုသော အရာတို့ကိုသာ ဖွင့်ပြသဖြင့် ဉာဏ်အထူး၏ တည်ရာကျမ်းဖြစ်သည်။ လက်သန်းမှာ သေးငယ်သောကျမ်းဖြစ်၍ လက်ငါး ချောင်းတွင် အငယ်ဆုံးလက်သန်းနှင့်တူသောကြောင့် လက်သန်း ခေါ်သည်မဟုတ်၊ စင်စစ်ကား ပါဠိ၌ လက္ခဏာပုဒ်၊ သက္ကတ၌ လက္ခဏပုဒ်မှ လက်ခဏ်၊ လက်ချန်၊ လက်သန်၊ လက်သန်းဟု အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲလာသောစကား ဖြစ်သည်။ အဓိပ္ပာယ်မှာ အကျဉ်းချုံးထားသော အမှတ်အသား မှတ်စုကျမ်းဖြစ်လေသည်။
ဒီဃနိကာယ်သုတ္တန်ဋီကာဂဏ္ဌိပုဒ်နှင့်လက်သန်းများ
သာဓုဇနဝိလာသိနီမည်သော သုတ်သီ လက္ခန် ဋီကာသစ်ကို ဘိုးတော်မင်းတရားကြီးလက်ထက် ပထမမောင်းထောင် သာသနာပိုင် စီရင်သည်။ လီနတ္ထပကာသနီမည်သော သုတ်သီလက္ခန် ဋီကာ ဟောင်း၊ သုတ်မဟာဝါဋီကာ၊ သုတ်ပါထေယျ ဋီကာ တို့ကို ရှင်ဓမ္မပါလ စီရင်သည်။
မဇ္ဈိမနိကာယ်-သုတ္တန်ဋီကာများ
လီနတ္ထပကာ သနီမည်သော မူလပဏ္ဏာသ၊ မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ၊ ဥပရိပဏ္ဏာသဋီကာ တို့ကို ရှင်ဓမ္မပါလ စီရင်သည်။
သံယုတ္တနိကာယ်သုတ္တန်ဋီကာများ
လီနတ္ထပကာ သနီမည်သော သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ်၊ နိဒါန ဝဂ္ဂသံယုတ်၊ ခန္ဓ ဝဂ္ဂသံယုတ်၊ သဠာယတနဝဂ္ဂသံယုတ်၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်ဋီကာ တို့ကို ရှင်ဓမ္မပါလ စီရင်သည်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် သုတ္တန်ဋီကာများ
ဧကင်္ဂုတ္တရ၊ ဒုကင်္ဂုတ္တရ၊ တိကင်္ဂုတ္တရ ဋီကာဟောင်းတို့ကို ရှင်ဓမ္မပါလ စီရင်သည်။ သာရတ္ထမဉ္ဇူသာမည်သော ဧကင်္ဂုတ္တရဋီကာသစ်၊ ဒုက- တိက-စတုက-ပဉ္ဇ-ဆက္က-သတ္တ-အဋ္ဌ-နဝ-ဒသ- ဧကာဒ သင်္ဂုတ္တရ ဋီကာသစ်တို့ကို ရှင်သာရိပုတြာ စီရင်သည်။
ခုဒ္ဒကနိကာယ်သုတ္တန်ဋီကာများ
ပရမတ္ထသူဒနီ မည်သော ခုဒ္ဒကပါဌဋီကာကို ရှင်အာဒိစ္စဝံသ ငါးခုန်ဆရာတော် စီရင် သည်။ ဓမ္မပဒတ္ထဒီပနီကို သီဟိုဠ်ကျွန်း အမည်မသိဆရာ စီရင် သည်။ ဓမ္မပဒဋီကာသစ်ကို ပခန်းကြီးမြို့ ရေစကြိုရွာဇာတိ ရှင်ဝရသမ္ဗောဓိ စီရင်သည်။ ဥဒါန်းဋီကာ-ဣတိဝုတ်-သုတ္တနိပါတ်-ဝိမာနဝတ္ထု-ပေတဝတ္ထု-ထေရဂါထာ-ထေရီဂါထာဋီကာတို့ကား သီဟိုဠ်ကျွန်းမှ မြန်မာနိုင်ငံသို့မရောက်။ ပါဌဇာတ်ဋီကာကို ရှင်ဓမ္မပါလ စီရင်သည်။ (ငါးရာ ငါးဆယ်ဇာတ် ဋီကာလည်းခေါ်သည်။) မဟာနိဒ္ဒေသဋီကာ-သီဟိုဠ်ကျွန်းမှ မြန်မာနိုင်ငံသို့ မရောက်။ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ် ဂဏ္ဌိပုဒ်ကို အနုရာဓမြို့ မဟိန္ဒသေန ကျောင်းတိုက်နေ မဟာထူပဝင်ကျမ်းပြု မထေရ် စီရင်သည်။ ထေရအပဒါန်-ဗုဒ္ဓဝင်-စရိယာပိဋကဋီကာ တို့ကား သီဟိုဠ်ကျွန်းမှ မြန်မာနိုင်ငံသို့မရောက်။ နေတ္တိဋီကာဟောင်းကို ရှင်ဓမ္မပါလ စီရင်သည်။ ပေဋကာလင်္ကာရ ဋီကာသစ်ကို ပထမမောင်းထောင် သာသနာပိုင် စီရင်သည်။ (နေတ္တိ မဟာ ဋီကာသစ်လည်း ခေါ်သည်။) နေတ္တိဝိဘာဝနီဋီကာကို အဝမြို့ နရပတိမင်းကြီး လက်ထက် သေနာပတိအမတ်ကြီး တောင်းပန်၍ ရှင်သဒ္ဓမ္မ စီရင်သည်။ ပရမတ္ထမဉ္ဇူသာမည်သော ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ဋီကာကို ရှင်ဓမ္မ ပါလ စီရင်သည်။ (မဟာဋီကာလည်း ခေါ်သည်။) ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂသင်္ခေပဋီကာကို မဟာထူပဝင်ကျမ်းပြုမထေရ် စီရင်သည်။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ် ဂဏ္ဌိပုဒ်ကိုတမ္ပဒီပတိုင်း ပုဂံမြို့ ရှင်သဒ္ဓမ္မ ဇောတိပါလ စီရင်သည်။ ဇိနာလင်္ကာရစာကိုယ်-ဇိနာလင်္ကာရဋီကာကို သီဟိုဠ် ကျွန်းရောဟနဇနပုဒ်ဖွား ရှင်ဗုဒ္ဓရက္ခိတ စီရင်သည်။ ဇိနာလင်္ကာရဒီပနီကို ရတနာပုရ အဝမြို့ ရှင်ဥပတိဿ စီရင်သည်။ (ဂုဠတ္ထဒီပနီလည်း ခေါ်သည်။)
ခုဒ္ဒကနိကာယ်ဝိနည်းဋီကာနှင့် ယောဇနာများ
ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာကို မဟာဝိဟာရကျောင်းတိုက်နေ ရှင်ဝဇိရဗုဒ္ဓိ စီရင်သည်။ (ကျမ်းပြုဆရာအမည်ကိုစွဲ၍ ဋီကာကိုလည်း ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာ ခေါ်သည်။) သာရတ္ထဒီပနီဋီကာ-တေရသကဏ်ဋီကာတို့ကို ရှင်သာ ရိပုတ္တရာ စီရင်သည်။
ဝိမတိဝိနောဒနီဋီကာကို သီဟိုဠ်ကျွန်း စောဠတိုင်းသား ရှင်မဟာကဿပ စီရင်သည်။ ပါရာဇိကဏ်အဋ္ဌကထာ ယောဇနာကို ဝိဇယပုရ- ပင်းယမြို့ဆင်ဖြူလေးစီးရှင် သီဟသူမင်းလက်ထက် မြို့သစ်မြို့နေ ရှင်သီရိမင်္ဂလ စီရင်သည်။
ပါစိတျာဒိအဋ္ဌကထာ ယောဇနာကို ရွှေပြည့်ရန်အောင် အနောက်ဘက် ကဖြူရွာဇာတိ ဘုရားကြီးဆရာတော် ရှင်ဇာဂရ စီရင်သည်။
ကင်္ခါဝိတရဏီ ဋီကာဟောင်းကို အနုရာဓမြို့နေ အမည်မသိဆရာ စီရင်သည်။ ကင်္ခါဝိတရဏီ ဋီကာသစ်ကို မဟာဝိဟာရကျောင်း တိုက်နေ ရှင်သာရိပုတ္တရာတပည့် ရှင်ဗုဒ္ဓနာဂ စီရင်သည်။
ခုဒ္ဒကနိကာယ်အဘိဓမ္မာဋီကာ-အနု-မဓု-ယောဇနာ- ဂဏ္ဌိပုဒ်များ
မူလဋီကာကို မဟာဝိဟာရ ကျောင်းတိုက်နေ လူမည် မောင်အာနန္ဒာ၊ ရဟန်းမည် ဝနရတနတိဿ မဟာသာမိ စီရင်သည်။
မဓုသာရတ္ထဒီပနီဋီကာကို ဟံသာဝတီမြို့ ဆင်ဖြူများ ရှင်လက်ထက် ရှင်မဟာနာမ စီရင်သည်။ အဋ္ဌသာလိနီ အဋ္ဌကထာ ယောဇနာ-သမ္မောဟ ဝိနော ဒနီ အဋ္ဌကထာ ယောဇနာတို့ကို ရှင်သီရိမင်္ဂလာ စီရင်သည်။ ဓာတုကထာဋီကာဝဏ္ဏနာ၊ ဓာတုကထာ အနုဋီကာဝဏ္ဏ နာတို့ကို အနောက်ဘက်လွန် မင်းတရားလက်ထက် ပုခန်းကြီးမြို့ ဆိတ်ဆင်းရွာဇာတိ ရှင်တိလောကဂုရု စီရင်သည်။ ဓာတုကထာယောဇနာကို ဟံသာဝတီရောက်မင်း လက်ထက် ပုခန်းကြီးမြို့ ပုပ္ဖာရုံဆရာတော် ရှင်သာရဒဿီ စီရင်သည်။
ယမကဝဏ္ဏနာဋီကာကို ရှင်တိလောကဂုရု စီရင်သည်။ ပဋ္ဌာနသာရဒီပနီဋီကာကို ဟံသာဝတီ ဆင်ဖြူများရှင် လက်ထက် ရှင်သဒ္ဓမ္မာလင်္ကာရ စီရင်သည်။ ပဋ္ဌာနဝဏ္ဏနာဋီကာကို ရှင်တိလောကဂုရု စီရင်သည်။ အဘိဓမ္မာဂဏ္ဌိပုဒ်ကို မဟာဝိဟာရကျောင်းတိုက်နေ ရှင်မဟာကဿပ စီရင်သည်။
ဝီသတိဝဏ္ဏနာကို သာလွန်မင်းတရားလက်ထက် စလင်း မြို့မဇာတိ တိပိဋကာလင်္ကာရ တောင်ဖီလာ ပုဂ္ဂိုလ်ကျော် စီရင်သည်။
ခုဒ္ဒကနိကာယ် ဝိနည်းလက်သန်းအဋ္ဌကထာများ
ဝိနယသင်္ဂဟအဋ္ဌကထာ၊ ဝိနယသင်္ဂဟငယ် အဋ္ဌကထာတို့ကို ရှင်သာရိပုတ္တရာ စီရင်သည်။
ဝိနယသင်္ဂဟငယ်အဋ္ဌကထာကို အဝမြို့ စဉ့်ကူးမင်း ဆရာ စီရင်သည်။ ဝိနယသင်္ခေပအဋ္ဌကထာကို အမည်မသိဆရာ စီရင် သည်။ ဝိနယဝိနိစ္ဆယအဋ္ဌကထာ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယအဋ္ဌကထာတို့ကို ရှင်ဗုဒ္ဓဒတ္တ စီရင်သည်။
ခုဒ္ဒသိက္ခာအဋ္ဌကထာကို သီဟိုဠ်ကျွန်းနေ ဓမ္မသီရိ စီရင် သည်။ မူလသိက္ခာအဋ္ဌကထာကို သီဟိုဠ်ကျွန်းနေ ရှင်မဟာ သာမိ စီရင်သည်။ နိပုဏပဒသင်္ဂဟအဋ္ဌကထာ-သီလာဝဟအဋ္ဌကထာတို့ကို အမည်မသိဆရာတို့ စီရင်ကြသည်။ သီမာလင်္ကာရအဋ္ဌကထာ-သီမာသင်္ဂဟအဋ္ဌကထာတို့ကို အနုရာဓမြို့နေ ရှင်ဝါစိဿရ စီရင်သည်။ သိက္ခာပဒဝလဉ္ဇနအဋ္ဌကထာကို အမည်မသိဆရာ စီရင် သည်။ ပါတိမောက္ခလေခနကို ပုခန်းကြီးမြို့ ပိုက်သင်ရွာဇာတိ ပထမကျော်အောင်စံထားဆရာတော် ရှင်ဉာာဏဝရ စီရင်သည်။ ပါတိမောက္ခဝိသောဓနီကို ဟံသာဝတီမြို့ အမည်မသိ ဆရာ စီရင်သည်။ သီမဗန္ဓနီကို အမည်မသိဆရာ စီရင်သည်။ ပါတိမောက္ခအနုပဒတ္ထဝဏ္ဏနာကို စလင်းမြို့ ရှင်ဝိစိတ္တာ လင်္ကာရ စီရင်သည်။ ဝိနယဂုဠတ္ထ ဒီပနီကို ပုဂံမြို့ ရှင်သဒ္ဓမ္မ ဇောတိပါလ စီရင်သည်။ ဝိနယဂုဠတ္ထပကာသနီ-ပါတိမောက္ခဂဏ္ဌိတို့ကို အမည် မသိဆရာတို့ စီရင်ကြသည်၊
ခုဒ္ဒကနိကာယ်အဘိဓမ္မာလက်သန်းအဋ္ဌကထာများ
အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟအဋ္ဌကထာ-ပရမတ္ထ ဝိနိစ္ဆယ အဋ္ဌကထာ- နာမရူပ ပရိစ္ဆေဒအဋ္ဌကထာတို့ကို နမ္ပမည်သော ဒါယကာ တောင်းပန်၍ မူလသောမ ကျောင်းတိုက်နေ ရှင်အနုရုဒ္ဓာ စီရင်သည်။ အဘိဓမ္မာဝတာရအဋ္ဌကထာ-ရူပါရူပဝိဘာဂ အဋ္ဌကထာ တို့ကို ရှင်ဗုဒ္ဓဒတ္တ စီရင်သည်။ ခေမာပကရဏအဋ္ဌကထာကို သီဟိုဠ်ကျွန်း အနုရာဓမြို့ ရှင်ခေမာ စီရင်သည်။ နာမစာရဒီပကကို ရှင်သဒ္ဓမ္မဇောတိပါလ စီရင်သည်။ မောဟဝိစ္ဆေဒနီအဋ္ဌကထာကို သီဟိုဠ်ကျွန်း စောလ တိုင်းသား ရှင်မဟာကဿပ စီရင်သည်။ သုစိတ္တာလင်္ကာရကို ပုခန်းကြီးမြို့ ငါးရန့်အိုရွာဇာတိ ဘိုးသူတော် စီရင်သည်။ ပရမတ္ထဗိန္ဓုကို ပုဂံပြည် ကျစွာမင်း စီရင်သည်။ သစ္စသံခိပ်အဋ္ဌကထာကို ရှင်ဓမ္မပါလ စီရင်သည်။
ခုဒ္ဒကနိကာယ်ဝိနည်းလက်သန်းဋီကာများ
ဝိနယ သင်္ဂဟ ဋီကာဟောင်းကို ရှင်သာရိပုတ္တရာ စီရင်သည်။ ဝိနယာလင်္ကာရဋီကာသစ်ကို တောင်ဖီလာပုဂ္ဂိုလ်ကျော် စီရင်သည်။ ခုဒ္ဒသိက္ခာဋီကာဟောင်းကို သီဟိုဠ်ကျွန်း အရာဓမြို့ နေ ရှင်ရေဝတ စီရင်သည်။ သုမင်္ဂလပသာဒနီမည်သော ခုဒ္ဒသိက္ခာဋီကာသစ်ကို သီဟိုဠ်ကျွန်း အနုရာဓမြို့နေ ရှင်သင်္ဃရက္ခိတမဟာသာမိ စီရင်သည်။ ခုဒ္ဒသိက္ခာဋီကာဟောင်းကို သီဟိုဠ်ကျွန်း အနုရာဓမြို့ နေ ရှင်ရေဝတ စီရင်သည်။ သုမင်္ဂလပသာဒနီမည်သော ခုဒ္ဒသိက္ခာဋီကာသစ်ကို သီဟိုဠ်ကျွန်း အနုရာဓမြို့နေ ရှင်သင်္ဃ ရက္ခိတ မဟာသာမိ စီရင်သည်။ ခုဒ္ဒသိက္ခာယောဇနာကို စစ်ကိုင်းမြို့ တောရနေ အမည်မသိဆရာ စီရင်သည်။ ခုဒ္ဒသိက္ခာဒီပနီကို စလင်းမြို့သူကြီး မဟာသမန်း ကိုးကွယ်သော ပန်းလွှားဆရာတော် ရှင်သီလာစာရ စီရင်သည်။ မူလသိက္ခာဋီကာဟောင်းကို သီဟိုဠ်ကျွန်း အနုရာဓမြို့ နေ ရှင်ဝိမလသာရ စီရင်သည်။ ဝိနယဝိမတိစ္ဆေဒနီ မည်သော မူလသိက္ခာဋီကာသစ်ကို ပင်းယမြို့နေ ရှင်သမန္တဂုဏသာဂရ စီရင်သည်။ ဝိနယတ္ထသာရသန္ဒီပနိယ မည်သော ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာနှင့် ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယဋီကာတို့ကို သီဟိုဠ်ကျွန်း အနုရာဓမြို့ ရှင်မဟာဥပတိဿ စီရင်သည်။ ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ယောဇနာကို စစ်ကိုင်းမြို့ တောရနေ အမည်မသိဆရာ စီရင်သည်။ သီမာလင်္ကာရဋီကာကို ပုဂံမြို့ ရှင်သန္ဓမ္မဇောတိပါလ စီရင်သည်။ သီမာသင်္ဂဟဋီကာ-ဝိနယသင်္ခေပဋီကာတို့ကို အမည် မသိဆရာ စီရင်သည်။
ခုဒ္ဒကနိကာယ် အဘိဓမ္မာလက်သန်းဋီကာများ
အဘိဓမ္မတ္ထ သင်္ဂဟဋီကာဟောင်းကို သီဟိုဠ်ကျွန်း အနုရာဓမြို့ ရှင်သာရိပုတ္တရာတပည့် ရှင်နဝဝိမလ စီရင်သည်။ အဘိဓမ္မတ္ထဝိဘာဝနီဋီကာသစ်ကို သီဟိုဠ်ကျွန်း အနု ရာဓမြို့တောင်ဘက် မဟာဝိဟာရကျောင်းတိုက်နေ ရှင်သာရိပုတ္တရာတပည့် ရှင်သုမင်္ဂလသာမိ စီရင်သည်။ (ဋီကာလှဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဋီကာကျော်ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ကြသည်။) သင်္ခေပဝဏ္ဏနာဋီကာကို ပုဂံမြို့ ရှင်သဒ္ဓမ္မဇောတိပါလ စီရင်သည်။ အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ ဒီပနီကို ပန်းလွှားဆရာတော် ရှင် သီလာစာရ စီရင်သည်။ မဏိသာရမဉ္ဇူသာဋီကာကို ပင်းယမြို့ စကားအင်းရွာ ဇာတိ ရှင်မဟာအရိယဝံသ စီရင်သည်။ စူဠဋီကာမည်သော အဖေဂ္ဂုသာရဒီပနီဋီကာကို ဟံသာ ဝတီဆင်ဖြူများရှင် သမီးတော် သီဝလိဒေဝီ ဆရာ ရှင်ပိဋကဓရ စီရင်သည်။ ပရမတ္ထဝိနိစ္ဆယဋီကာဟောင်းကို သီဟိုဠ်ကျွန်း အနုရာဓ မြို့တောင်ဘက် မဟာဝိဟာရကျောင်းတိုက်နေ ရှင်မဟာဗောဓိ စီရင်သည်။ ပရမတ္ထဝိနိစ္ဆယဋီကာသစ်ကို မဟာဝိဟာရကျောင်းတိုက် နေ အမည်မသိဆရာ စီရင်သည်။ နာမရူပ ပရိစ္ဆေဒဋီကာဟောင်းကို သီဟိုဠ်ကျွန်း အနု ရာဓမြို့နေ ရှင်ဝါစိဿရ မဟာသာမိ စီရင်သည်။ နာမရူပ ပရိစ္ဆေဒဋီကာသစ်ကို မဟာဝိဟာရကျောင်း တိုက်နေ အမည်မသိဆရာ စီရင်သည်။ အဘိဓမ္မာဝတာရဋီကာဟောင်းကို ရှင်ဝါစိဿရ မဟာ သာမိ စီရင်သည်။ အဘိဓမ္မတ္ထဝိကာသိနီမည်သော အဘိဓမ္မာဝတာရဋီကာ သစ်ကို ရှင်သုမင်္ဂလသာမိ စီရင်သည်။ ရူပါရူပဝိဘာဂဋီကာကို ပုဂံမြို့ ရှင်မဟာကဿပ စီရင် သည်။ သစ္စသံခိပ်ဋီကာဟောင်းကို ရှင်ဝါစိဿရ မဟာသာမိ စီရင်သည်။ သာရတ္ထသာလိနီမည်သော သစ္စသံခိပ်ဋီကာသစ်ကို မဟာဝိဟာရကျောင်းတိုက်နေ အမည်မသိဆရာ စီရင်သည်။
စစ်စလီခေါင်းမဲ
စစ်စလီခေါင်းမဲ (Wandering Whistling Duck)
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စစ်စလီ ဘဲများ
တုံးတောရွာ၊ တုံးတော
တုံးတောရွာ၊ တုံးတော
ကျွန်းပေါက်ပြုစုရွာ
ကျွန်းပေါက်ပြုစုရွာ
၂၅ အောက်တိုဘာ
အောက်တိုဘာလ၊ (၂၅)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၂၉၈)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၂၉၉)ရက်မြောက်)) နေ့ရက် ဖြစ်သည်။ ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၆၇) ရက် ကျန်သေးသည်။
အောက်ပုဇွန်ချောင်းရွာ၊ ကျုံကနန်
အောက်ပုဇွန်ချောင်းရွာ၊ ကျုံကနန်
ရေပေါက်ကြီးရွာ၊ ထီးချိုင့်မြို့နယ်
ရေပေါက်ကြီးရွာ (Yaepaukgyi)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ ထီးချိုင့်မြို့နယ်၊ ဆင်ဖြူဆိပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၄၅၅၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ထီးချိုင့်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပါမွန်ချောင်းရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်
ပါမွန်ချောင်းရွာ(Parmunchaung)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းခရိုင်၊ ဖလမ်းမြို့နယ်၊ ဇာသွားလ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၄၀၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇာသွားလ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၀ ဦး၊ မ ၂၅၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၇၈ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖလမ်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သားပိုက်ကောင်
သားပိုက်ကောင် (Kangaroo) သည် နောက်ခြေနှစ်ချောင်းပေါ်တွင် အားပြုကာ ခုန်၍ခုန်၍သွားတတ်ပြီး ဩစတြေးလျတိုက်တွင် အများဆုံးတွေ့ရသော နို့တိုက်သတ္တဝါတမျိုး ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ ကြီးမားသန်မာသော အောက်ခြေနှစ်ချောင်းကို လှုပ်ရှားသွားလာရာတွင် အသုံးပြုသည်။ သေးငယ်သောလက်များကိုမူ အစာစားရာနှင့် သားငယ်များ ထိန်းကျောင်းရာတွင် အသုံးပြုသည်။ ၎င်းတို့၏ ဝမ်းဗိုက်ရှိအိတ်တွင် သားငယ်များကို ထည့်သွင်းထားနိုင်သည်။ ဝမ်းဗိုက်တွင် အိတ်သဖွယ် အရာပါရှိသည့် အတွက် သားပိုက်ကောင်ဟု ခေါ်ဆိုသည်။
သားပိုက်ကောင်များ၏ အမြီးသည် ရှည်လျား၍ သန်မာသည်။ ၎င်းတို့ဦးတည်ရာ သွားနိုင်ရန်အတွက် ပဲ့သဖွယ် ထိန်းကျောင်းပေးသည်။ သားပိုက်ကောင်များသည် တနာရီလျှင် ၄၀-ကီလိုမီတာ (၆၅-မိုင်ခန့်) နှုန်းအထိ သွားနိုင်ပြီး အချို့က ထို့ထက် ပိုသွားနိုင်သည်ဟု သိရသည်။ သားပိုက်ကောင်များကို အခြားအမျိုးအစားအနေဖြင့် ၂ မျိုးခန့် တွေ့နိုင်သေးသည်။ ၎င်းတို့မှာ ဝါလဘီခေါ် ယုန်သာသာ သားပိုက်ကောင်နှင့် ကန်ဂရို သားပိုက်ကောင်ထက် အနည်းငယ်သေးသည့် ဝါလရူးခေါ်သားပိုက်ကောင်တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ကျက်စားနေထိုင်ပုံ
သားငယ်ကိုမိခင်၏ ဝမ်းပိုက်အပြင်ဘက်ရှိ အိတ်တွင်ထည့်၍ သွာလေရာသို့ ယူဆောင်သွားတတ်သောကြောင့် သားပိုက်ကောင်ဟုခေါ်သော ထူးဆန်းသည့် နို့တိုက်သတ္တဝါတစ်မျိုးသည် မန်မေးလီးယားမျိုးပေါင်းတွင် မာဆူးပီယယ်လီးယား မျိုးစဉ်၌ပါဝင်သည်။ ရှေးအခါက သားပိုက်ကောင်မျိုးကို ကမ္ဘာအနှံ့အပြားလောက်တွင် တွေ့ရသော်လည်း ယခုအခါတွင်ကား ယင်းတို့ကို အမေရိကတိုက်နှင့် ဩစတြေလီးယားတိုက်တို့တွင်သာ တွေ့ရတော့သည်။ အိုပေါ့ဆမ် သားပိုက်ကောင်မျိုးကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌သာတွေ့ရသည်။ မွေးခါစသားပိုက်ကောင်ကလေးများသည် မိခင် သားပိုက်ကောင်မကြီးနှင့်စာလျှင် အလွန်ပင်သေးငယ်ကြသည်။ အချို့သော သားပိုက်ကောင်မျိုးတွင် သားငယ်များသည် နှာခေါင်းမှ အမြီးဖျားထိ တစ်လက်မခန့်လောက်သာ ရှည်၍ အရောင်မှာ အုန်းခွံရောင်နီးနီးရှိသည်။ ဤမျှသေးငယ်သော သားငယ်ကလေးများသည် မိခင်၏အမွှေးတွယ်၍ ဝမ်းပိုက်ပြင်ဘက်ရှိ အိတ်ထဲသို့ တွားကာ၊ တွားကာ ဝင်သွားလေသည်။ အိတ်ထဲသို့ရောက်ခါမှ အိတ်တွင်းရှိမိခင်၏ နို့သီးခေါင်းကိုငုံကာ နို့ရည်ကိုသောက်စို့၍ အတော်ကလေး ကြီးပြင်းလာသည်အထိနေသည်။ စင်စစ် မွေးခါစ သားပိုက်ကောင်ကလေးများသည် အလွန်သနားစရာကောင်း၏။ အမွှေးလည်းမပါ၊ အရည်ပါးကလေးမျှသာ ဖုံးအုပ်လျက်ရှိရကား မိခင်၏သဘာဝအိတ်တွင် မိခင်၏ ရင်ငွေ့နှင့်နို့ရည်ကို အာရုံပြုကာ ကြီးပြင်းလာရရှာသည်။ မိခင်၏နို့ရည်ကို စို့ရာ၌လည်း ကိုယ်ထည်အလွန်သေးငယ်သောကြောင့် စို့အားမရှိသဖြင့် မိခင်က သဘာဝအလျောက် သားငယ်၏ ပါးစပ်ထဲသို့ ညှစ်၍ ညှစ်၍ ထုတ်ပေးလေ့ရှိသည်။ ဤသို့အားဖြင့် အတော်ကြီးလာမှ အပြင်သို့ထွက်စပြုကြသည်။ မိမိတို့ ကိုယ်ကိုကာကွယ်စောင့်ရှောက်နိုင်သည့် အရွယ်သို့ ရောက်သည့်တိုင်အောင် အကြောင်းတစ်ခုခုကြောင့် လန့်ဖျပ်ခဲ့သည်ရှိသော် မိခင်အိတ်ထဲသို့ပြေးဝင်လေ့ရှိသည်။
သားပိုက်ကောင်မျိုးပေါင်း အမြောက်အမြားရှိသည့်အနက် အချို့သည် မြေပေါ်တွင်နေ၍ အချို့မှာ သစ်ပင်ပေါ်၌ နေကြသည်။ သားပိုက်ကောင်တစ်မျိုးမှာ မြေအောက်တွင်နေသည်။ အချို့သားပိုက်ကောင်မျိုးသည်အသားစား၍ အချို့က အပင်ကလေးများကိုသာစားသည်။ အချို့က ပိုးကောင်များကိုသာ စားလျက် အချို့ကားဘာမဆိုရရာကိုစားတတ်ကြသည်။ သားပိုက်ကောင်မျိုးပေါင်းများစွာရှိသည့်အနက် ကင်ဂရူးသားပိုက်ကောင်သည် အမျိုးအကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ကင်ဂရူးသားပိုက်ကောင်မျိုးမှာပင် အမျိုးပေါင်း ၅ဝ ကျော် ၁ဝဝ ခန့်ရှိပြန်သည့်အနက် အကြီးဆုံးမီးခိုးရောင်ရှိသော အမျိုးမှာ အလေးချိန်ပေါင် ၂ဝဝ အထိရှိ၍ နှာခေါင်းမှ အမြီးဖျားအထိ ၁ဝ ပေရှည်သည်။ အမြီးတစ်ချောင်းတည်းပင် လေးပေခန့်ရှည်၍ အမြီးရင်းတွင်ရှိသော သန်မာသည့်ကြွက်သားများမှာ အခြားတိရစ္ဆာန်များ၏ ကိုယ်လုံးလောက် ကြီးမားသည်။ အငယ်ဆုံးမျိုးမှာ ယုန်လောက်ပင်မကြီးချေ။ ယင်း ကင်ဂရူးသားပိုက်ကောင်မျိုးကို ဩစတြေလီးယားတိုက်၊ နယူးဂင်းနီကျွန်းနှင့်အနီးတစ်ဝိုက်ရှိ ကျွန်းများတွင်သာ တွေ့ရသည်။
အမေရိကတိုက်မှာသာတွေ့ရသော အိုပေါ့ဆမ်ကောင် သားပိုက်ကောင်မျိုးသည် အိမ်ကြောင်အရွယ်ခန့်လောက်ရှိ၍ ဦးခေါင်းသေးပြီးလျှင်ချွန်သည်။ ယင်းသားပိုက်ကောင်မျိုးသည် တစ်ကြီမ်လျှင် သားတစ်ဒါဇင် ကျော်ကျော်အထိမွေး၍ မွေးကာစ သားငယ်ကလေးများမှာ လက်မဝက်လောက်သာ ရှည်သည်။ ကင်ဂရူးသားပိုက်ကောင်မျိုးနှင့် အိုပေါ့ဆမ် သားပိုက်ကောင်မျိုးတို့အပြင် ကြွက်နှင့်တူသောသားပိုက်ကောင် စသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုးရှိကြသည်။
ကွားလားကောင်သည် ဝက်ဝံနှင့်တူသောသားပိုက်ကောင်မျိုးဖြစ်လေသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မာဆူးပီးယယ် ကဏ္ဍ:အသုံးများသော နို့တိုက်သတ္တဝါ အမည်များ
ကွမ်းရှီးရွာ၊ မိုးမောက်မြို့နယ်
ကွမ်းရှီးရွာ(Kunshee)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မိုးမောက်မြို့နယ်၊ ကွမ်းရှီး (ပွမ်းရှီး)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၁၅၃ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျုံပတုပ်ရွာ၊ ကလိပ်ကျုံပတုပ်
ကျုံပတုပ်ရွာ၊ ကလိပ်ကျုံပတုပ်
ကြောင် (တိရစ္ဆာန်)
ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းက ကြောင်များသည် လူတွေရဲ့ ချစ်မြတ်နိုးမှု ၊ ဦးစားပေးမှု ၊ ရက်စက်စွာညှင်းပန်းနှိပ်စက်မှု တို့ကိုခံရပြီး ကြောင်များ၏ ကံကြမ္မာဟာ အတက်အကျ အနိမ့်အမြင့်တွေနဲ့ စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းလှပါတယ်။ ကြောင်များဟာ အသိရခက်ခြင်းကြောင့် ကြောင်ချစ်သူ ကြောင်ပိုင်ရှင်များအဖို့တော့ စိတ်အနည်းငယ်ရှုပ်ထွေးစေပါတယ်။ ခွေးများက သူတို့ပိုင်ရှင် သူတို့ရဲ့ သခင်ကိုချစ်လျှင်ချစ်ကြောင်း သိသာထင်ရှားစွာပြတတ်ကြပေမယ့် ကြောင် များကိုတော့ ဘယ်အရာကိုမှအတင်းအကြပ်စေခိုင်းလို့မရပါဘူး။ သူတို့ဘာသာ သူတို့စိတ်ဆန္ဒ ရှိမှသာလျှင် သူတို့လုပ်ချင်ရာကိုလုပ်တတ်ကြတဲ့ အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်အမျိုးအစားများပါပဲ။ ကြောင်ပိုင်ရှင် သခင်ကိုလည်း တွယ်ကပ်မနေကြဘဲ လွတ်လွတ်လပ်⁠လပ်နေတတ်ကြပါတယ်။ ကြောင်ချစ်သူများသိကြပြီးတဲ့အတိုင်းပါပဲ အိမ်မှာ ကြောင်မွေးထားပြီဆိုလျှင် ကြောင်ပိုင်ရှင် ကြောင်သခင်များက ကြောင်ကိုပိုင်ဆိုင်ထားခြင်းမျိုးမဟုတ်ဘဲ ကြောင်များကသာ ကြောင်ချစ်သူ ကြောင်ပိုင်ရှင်ကို ပိုင်ဆိုင်သွားကြပါတယ်။ ကြောင်ချစ်သူတွေက အလိုအလျောက်ပဲ ကြောင်များရဲ့ အလိုကျ လိုက်လုပ်ပေးနေရတော့ပါတယ်။
စာရေးဆရာ ဆာဝေါလ်တာစကော့တ်က “ကြောင်များဟာ လှို့ဝှက်ဆန်းကြယ်တဲ့ သတ္တဝါများဖြစ်ကြပါတယ်။ သူတို့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ လိုအပ်ချက်တွေ အများအပြားရှိနေ တယ်လို့ ယူဆရတာကြောင့် ကျွန်တော်တို့လူသားတွေဟာ ကြောင်များကို ကိုင်တွယ် မွေးမြူတဲ့အခါမှာ သတိရှိရပါမယ်” လို့ပြောခဲ့ပါတယ်။ ကြောင်တွေဟာ လွန်ခဲ့တဲ့နှစ်သန်းပေါင်း ၃၀ ကျော်လောက်ကတည်းက ရှိခဲ့ကြပါတယ်။ ကြောင်အကြီးစားများဖြစ်ကြတဲ့ ကျား ၊ ခြင်္သေ့ များဟာ မီရာဆစ် (Miacids) အသားစားသတ္တဝါမျိုးနွယ်မှ ဆင်းသက်လာကြတာဖြစ်ပါတယ်။ ယနေ့ခေတ်ကြောင်ရိုင်းများကို မျိုးစိတ်အရ ဥရောပကြောင်ရိုင်း ၊ အာဖရိကကြောင်ရိုင်း ၊ အာရှကန္တာရကြောင်ရိုင်းဟု အမျိုးအစား (၃) မျိုးခွဲခြားထားပါတယ်။
အီဂျစ်လူမျိုးများဟာ လွန်ခဲ့တဲ့နှစ်ပေါင်း ၃၀⁠၀၀ ကျော်လောက်ကတည်းက ကြောင်များကို အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်အဖြစ်မွေးမြူခဲ့ကြပါတယ်။ ရှေးခေတ်အီဂျစ်လူမျိုးများက ကြောင်များကို သီးသန့်နေရာပေးအလေးထားကာ မွေးမြူခဲ့ကြပါတယ်။ ကြောင်ဦးခေါင်း နဲ့ လူခန္ဓာကိုယ်ရှိသော နတ်ဘုရား Bast ကိုကိုးကွယ်ခဲ့ကြပါတယ်။ ကြောင်ကိုအီဂျစ်ဘာသာဖြင့် mau ဟုခေါ်ပြီး သိမြင်ခြင်းလို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။ နေ့အချိန်မှာ ကြောင်တွေရဲ့ မျက်လုံးတွေထဲမှာ နေအလင်းရောင်ကိုသိမ်းဆည်းထားကာ ညအချိန်မှာ လူသားတွေကိုဘေးရန်ကင်းရှင်းအောင် အလင်းရောင်ပြပေးတယ် လို့အယူရှိခဲ့ကြပါတယ်။ အိမ်မှာမွေးထားတဲ့ကြောင်တစ်ကောင်သေဆုံးသွားခဲ့လျှင် အိမ်မှာရှိတဲ့မိသားစုဝင်များ အားလုံးက မိမိတို့ရဲ့ မျက်ခုံးမွေးများကိုအပြောင်ရိတ်ပြီး ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုကို ပြသတဲ့ဓလေ့ရှိခဲ့ပါ တယ်။ အဲ ဒီခေတ်အခါက အီဂျစ်နိုင်ငံမှာ ကြောင်တစ်ကောင်ကို သတ်လျှင် သေဒဏ် ပေးတဲ့ ဥပဒေ ရှိခဲ့ပါတယ်။ ထိုအချိန်အခါက ကြောင်များဟာ အခွင့်ထူးခံ အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များ ဖြစ်ကြပါတယ်။
အလယ်ခေတ်ကိုရောက်တဲ့အခါမှာတော့ ကြောင်များရဲ့ကံကြမ္မာ ဟာ အစစ အရာရာ ပြောင်းလဲသွားပါတယ်။ ကြောင်များအတွက် အဆိုးဝါးဆုံးကံကြမ္မာဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ ကြောင်များဟာ စုန်း ၊ တစ္ဆေ များရဲ့ အပေါင်းအဖော်များဖြစ်ကြပြီး စုန်း တစ္ဆေ များရဲ့ ကျိန်စာသင့်နေတဲ့တိရစ္ဆာန်များ ဖြစ်ကြတယ်လို့ အယူသီးခဲ့ကြပါတယ်။ စုန်း ၊ တစ္ဆေ များက သူတို့ ကိုယ်သူတို့ ကြောင်များအယောင်ဆောင်ထားပြီး လူတွေကိုလှည့်စား နေခဲ့ကြတယ်လို့ အယူရှိခဲ့ကြပါတယ်။ အထူးသဖြင့်အနက်ရောင်ကြောင်များဟာ မကောင်းဆိုးဝါးများဖြစ်တယ် လို့အယူရှိကြပြီး ကြောင်အနက်များကို သတ်ပစ်လေ့ရှိခဲ့ကြပါတယ်။ စိန့်ဂျွန်ပွဲတော် (Saint John Festival) မှာအနက်ရောင်ကြောင်များကို အရှင်လတ်လတ်မီးရှို့သတ်တဲ့ ဓလေ့ရှိခဲ့ပါတယ်။ အဲ ဒီနေ့ခေတ်အချိန်အခါကစပြီး အနက်ရောင်ကြောင်များဟာ မကောင်းဆိုးဝါးများ လို့ အချို့သောလူများက ဆက်လက်အယူသီးနေကြဆဲဖြစ်ပါတယ်။
ဥရောပတိုက်မှာ ကြောင်များကိုညှင်းဆဲသတ်ဖြစ်နေတဲ့အချိန်အခါမှာပဲ အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသမှာတော့ ကြောင်များဟာ နှစ်သက်ဖွယ်ရာ အိမ်မွေးအကောင်လေးများ ဖြစ်နေခဲ့ပါတယ်။ ၁၈ ရာစုအရောက်မှာတော့ ဥရောပမှာကြောင်များရဲ့ကံကြမ္မာ ပြောင်းလဲလာခဲ့ပါတယ်။ ကြောင်များကို အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များအဖြစ်မွေးမြူလာခဲ့ကြပြီး လူအများရဲ့ နှစ်သက်ချစ်ခင်ခြင်းကို ကြောင်များရရှိခဲ့ကြပါတယ်။ ၁၈၇၁ ခုနှစ်မှာ United Kingdom  ရဲ့ Central Palace   မှာ ကြောင်ပြပွဲကို ပထမဦးဆုံးအကြိမ်အဖြစ်ကျင်းပခဲ့ပါတယ်။ ယနေ့ခေတ်မှာတော့ ကြောင်များကိုခွေးထက်ပို မွေးမြူလာကြပြီး ကြောင်များဟာ လူတွေရဲ့ အချစ်တော် လေးများအဖြစ် ရေပန်းစား လျက်ရှိနေပါတယ်။
သိပ္ပံနည်းကျစမ်းသပ်လေ့လာမှုတွေအရ ကြောင်များကိုအိမ်မှာမွေးမြူထားခြင်းဖြင့် ကြောင်ပိုင်ရှင်လူတို့အတွက် စိတ်တင်းကြပ်မှု ၊ စိတ်ဖိစီးမှု နဲ့ သွေးတိုးရောဂါများ ကို လျော့ပါး သက်သာစေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ကြောင်တစ်ကောင်ကို အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန် အဖြစ် မွေးမြူ ထားခြင်းဖြင့် စိတ်ဖိစီးမှုရောဂါကို လျော့ပါးသက်သာစေတာ ကိုစမ်းသပ်မှု တွေအရ အထင်အရှား တွေ့ရပါတယ်။
လူကြိုက်အများဆုံးအိမ်မွေးကြောင်အမျိုးအစားကတော့ အဖြူရောင် နဲ့အနက်ရောင် နှစ်ရောင်စပ်တဲ့ (Moggie)   ကြောင်မျိုးဖြစ်ပါတယ်။ အနက်ရောင်ကြောင် နဲ့[[တက်ဘီကြောင်   (Tabby Cat) အမျိုးအစားများကလည်း ကမ္ဘာတဝှမ်းမှာ နာမည်ကြီးနေပါတယ်။  Siamese     လို့ခေါ်တဲ့ ယိုးဒယားကြောင်အမျိုးအစားက ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်လောက်မှာ လူသိများလာပါတယ်။ ဝေါ့လ်ဒစ္စနီရဲ့ ကာတွန်းရုပ်ရှင်ဖြစ်တဲ့  The Lady and the Tramp    မှာ Siamese ကြောင်များဟာ ဗီလိန်ဇာတ်ဆောင်များအဖြစ်ပါဝင်နေတာကြောင့် ကြောင်ချစ်သူများက မကျေမနပ်ဖြစ်ခဲ့ကြပါတယ်။ ကြောင်များဟာ အသိဉာဏ်မြင့်မားပြီး စူးစမ်းလေ့လာတတ်တဲ့သဘာဝရှိပါတယ်။ ပြင်သစ်စာရေးဆရာမ Collette   က သူမရဲ့အချစ်တော်ကြောင်လေးအကြောင်းကို  - ကျွန်မရဲ့ ကြောင်လေးက သူ့ကို ကျွန်မက တလေးတစား ဆက်ဆံပြောဆိုသလိုမျိုး ကျွန်မကိုပြန်လည်မဆက်ဆံပါဘူး- လို့ ပြောခဲ့ပါတယ်။
ကြောင်တွေဟာမိန်းမတွေအတွက်ချစ်ခင်စရာဖြစ်ပြီး ခွေးများဟာ ယောက်ျားများချစ်ခင်တဲ့ အိမ်မွေး တိရစ္ဆာန်များဖြစ်တယ်ဆိုတဲ့ အင်္ဂလိပ်ရှေးဟောင်းဆိုရိုးစကားရှိပေမယ့်လည်း ဆာဝင်စတန်ချာချီ ၊ မာ့ခ်တွိင် ၊ ဆာအိုင်းဇက်နယူတန် ၊ သမ္မတကြီး အေဗရာဟမ်လင်ကွန်း စတဲ့ ကမ္ဘာကျော်အမျိုးသားများဟာ ကြောင်ချစ်သူများဖြစ်ကြပါတယ်။ အလက်ဇန်းဒါးသည်ဂရိတ် ၊ ဂျူးလိယပ်စ်ဆီဇာ ၊ ဂျင်ဂစ်ခန် ၊ နပိုလီယန်ဘိုနာပါတ် နဲ့ အဒေါ့ဟစ်တလာ တို့ကတော့ ကြောင်မုန်းတီးသူများဖြစ်ကြပါတယ်။ ထိုသို့သော ပုဂ္ဂိုလ်များကတော့ ကမ္ဘာကြီးကို ပိုင်စိုးလို သူ များဖြစ်ကြပြီး အင်မတန်ခေါင်းမာကြသူများဖြစ်ကြပါတယ်။ ကြောင်တွေရဲ့ ဆန္ဒတွေကို ဘယ်တော့မှခွင့်မပြုသူများဖြစ်ကြပါတယ်။
ကြောင်တွေကလည်းကြောင်ချစ်သူများကိုသာချစ်ခင်တတ်ကြပါတယ်။ ကြောင်ချစ်သူများ ကလွဲလို့ကြောင်များရဲ့ ချစ်ခင်မှုကိုမရနိုင်ကြပါဘူး။ ကမ္ဘာကျော်အင်္ဂလိပ်လူမျိုးစာရေးဆရာကြီး ချားလ်စ်ဒစ်ကန်က ကြောင်တစ်ကောင်ကို ချစ်ရတာလောက် ကြီးမားတဲ့ဆုလာဘ်ကြီးမရှိပါဘူး လို့ပြောခဲ့တာကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ကြောင်များနဲ့လူများ အကြားမေတ္တာကို တွေ့နိုင်ပါတယ်။ ကြောင်ချစ်သူများဟာ စိတ်နှလုံးသိမ်မွေးနူးညံ့တတ်ကြပြီး စာပေ ၊ အနုပညာကို နှစ်သက် တတ်သူများဖြစ်တယ် လို့ယူဆလို့ရနိုင်ပါတယ်။
ကြောင်သည် ခွေးကဲ့သို့ လူနှင့် ရင်းရင်းနှီးနှီး နေထိုင်သော အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်ဖြစ်သည်။ သို့သော် ခွေးနှင့်ကြောင်တို့၏ အပြုအမူများမှာ လုံးဝမတူကြချေ။ ခွေးသည် မိမိအရှင်သခင်၏ ပစ္စည်းဥစ္စာကို အသက်စွန့်၍ စောင့်ရှောက်ကာကွယ်တတ်သည်။ သခင်အပါးမှ ထက်ကြပ်မကွာ လိုက်တတ်သည်။ သခင်အားအမြီးနန့်လျက် အားရဝမ်းသာ ခရီးဦးကြိုလည်း ပြုတတ်သည်။ ထိုသို့ ကျေးဇူးသိတတ်မှုကြောင့် လူတို့၏ ခင်မင်အားကိုးခြင်းကို ခံယူရပေသည်။ ကြောင်မှာမူ သခင်အပါးသို့ မချဉ်းကပ်၊ အမြီးနန့်ခြင်း၊ ကြိုဆိုခြင်းလည်း မလုပ်တတ်ပေ။ ကြောင်သည် ကျွန်ုပ်တို့နှင့်အတူ အိမ်တွင်နေထိုင်ခြင်းမှာ လူတို့၏အယုအယကို ခံယူလိုသောကြောင့်ပင် ဖြစ်၏။ အိမ်တွင်နေသည့်အခါ များသောအားဖြင့် နွေးသောနေရာမျိုးတွင် ချောင်ကုပ်၍ နေတတ်သည်။ လူတို့နှင့် များစွာရင်းနှီး ရောနှောခြင်းမရှိ။ အကယ်၍ ရောနှောနေပြန်ကလည်း ခင်မင်မှုကြောင့် မဟုတ်ဘဲ များသောအားဖြင့် စားစရာတစ်ခု⁠ခုကို အလိုရှိ၍သော်လည်းကောင်း၊ လူတို့၏ကိုယ်ငွေ့ကို ခံယူလို၍သော်လည်းကောင်း၊ နေခြင်းသာ ဖြစ်သည်။ လူတို့ကို ကျေးဇူးတုံ့ပြန်ခြင်း မရှိလှပေ။ ကြောင်သည် အိမ်တွင် နှောင့်ယှက်ဖျက်ဆီးနေသော ကြွက်များကို ဖမ်းဆီးတတ်သည်။ သို့သော် သူ့ဆန္ဒအလျောက် ဖမ်းယူခြင်းမျှသာ ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့်ပင် 'ခွေးသည် လူကိုခင်၍၊ ကြောင်မှာ အိမ်ကိုသာ ခင်သည်'ဟု ဆိုစမှတ်ပြုကြ ပေသည်။ ကြောင်ကား သားရဲတိရစ္ဆာန် မျိုးရင်းကြီးထဲကဖြစ်၏။ ခြင်္သေ့နှင့် ကျားတို့မှာ ကြောင်၏ မျိုးရင်းဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့်ပင် ကြောင်သည် ဣန္ဒြေကြီးလှလျက် မိမိ၏ဇာတိမာန်ကိုလည်း မဖျောက်နိုင်ဘဲ၊ အခွင့်ကြုံမည့်အခါများတွင် အစွမ်းပြလေ့ရှိသည်။ ကြောင်၏မျိုးရိုးစဉ်ဆက်မှာ အထူးသဖြင့် အမဲလိုက် ကောင်းလေသည်။ ကြောင်၏ပုံသဏ္ဌာန်ကို ကြည့်လျှင်လည်း အမဲလိုက်ရာ၌ လျင်မြန်ပေါ့ပါးအောင် သဘာဝကဖန်တီးပေးထားပုံကို တွေ့နိုင်သည်။
ကြောင်၏ကိုယ်ခန္ဓာကို လေ့လာလျှင် လုံးသောဦးခေါင်း၊ ရှည်လျားသေးသွယ်သောကိုယ်၊ တိုတုတ် သန်မာသော ခြေလက်၊ အဖျားသွယ်သော အမြီးတို့ကို တွေ့ရပေမည်။ ခြေဖဝါးအောက်တွင် လမ်းလျှောက်သည့်အခါ အသံမကြားရအောင် ပျော့ပျောင်းသောအသားဖု ခံထားလျက်ရှိသည်။ ကြောင်လက်သည်းများမှာ ထက်မြက်မာကြော၍ အသုံးမလိုသည့်အခါ ဝှက်ထားနိုင်သည်။ ကြောင်တစ်ကိုယ်လုံးတွင် အထူးမှတ်သားဖွယ်ကောင်းသည်မှာ မျက်စိဖြစ်၏။ မျက်စိအတွင်းရှိ သူငယ်အိမ်သည် နေ့ခင်းဖက် အလင်းရောင်အားကြီးသည့်အချိန်၌ မျှင်⁠မျှင်ကလေး သေးသွယ်သွယ် ကျဉ်းမြောင်းသွား၏။ ညဖက်မှောင်မိုက်သည့်အချိန်တွင်မူ ကျယ်ဝန်းကြီးမားကာ ဝိုင်းစက်လာသည်။ ထို့ကြောင့် ကြောင်သည် ညဖက်တွင် အရာဝတ္ထုများကို ကောင်းစွာမြင်နိုင်သည်။ သို့သော် လုံးဝမှောင် မဲနေသည့်နေရာ၌ကား မြင်နိုင်စွမ်း မရှိချေ။ ကြောင်၏နှုတ်ခမ်းမွေးများမှာ အတွေ့အထိကို စမ်းသပ်နိုင်သည့် အင်္ဂါတစ်မျိုးပင် ဖြစ်လေသည်။ ကြောင်သည် ခွေးနည်းအတူ ခြေဖျားထောက်၍ လမ်း လျှောက်လေ့ရှိသည်။ သို့သော် ခွေးကဲ့သို့ အပြေးမသန်လှ။ အပြေးမသန်လှသော်လည်း ရန်သူလိုက်၍ ပြေးရသော အချိန်မျိုးတွင် သစ်ပင်ပေါ်သို့ တက်ပြေးခြင်းဖြင့်၊ နံရံတံတိုင်းတစ်ခု⁠ခုပေါ်သို့ ခုန်တက်ခြင်းဖြင့်၎င်း၊ လွတ်အောင် ရှောင်တိမ်းနိုင်သည်။ အလွန်ပေါ့ပါး လျင်မြန်သောခွေးပင်လျှင် ကြောင်ကို တော်ရုံလောက်နှင့် မိအောင် မလိုက်နိုင်ပေ။
ကြောင်သည် ခွေးလောက် သင်လွယ်တတ်လွယ်လှသော တိရစ္ဆာန်မဟုတ်သော်လည်း လိမ်မာပါးနပ်၏။ ငယ်ရွယ်စဉ်ကစ၍ စိတ်ရှည်လက်ရှည်နှင့် သင်ကြားလေ့ကျင့်ပေးလျှင် ကြီး ပြင်းလာသည့်တိုင်အောင် ကောင်းစွာ မှတ်သားလိုက်နာတတ်လေသည်။ ကြောင်တွင် အထူးသဖြင့် အမြင်၊ အတွေ့၊ အကြားအာရုံများ အလွန်ထက်သန်၍ ဝေး⁠ဝေးက ကြွက်၏ခြေသံကို ကောင်းစွာကြားနိုင်၏။
ကြောင်မျိုးရင်းထဲတွင် ကျား၊ ကျားသစ်၊ ခြင်္သေ့၊ တောကြောင် စသည်တို့ ပါဝင်ကြသည်။ ယင်းတို့အနက် အချို့၌ အမြီးတိုသည်။ အချို့မှာ အမြီးလုံးဝ မပါသည်ကို တွေ့ရသည်။ သို့ရာတွင် ကြောင်အနွယ်ဝင် တိရစ္ဆာန်အားလုံးတို့၏ အမူအကျင့်တို့မှာ အတူတူပင် ဖြစ်ကြသည်။ ကျားနှင့် ခြင်္သေ့တို့မှလွဲလျှင် ကြောင်မျိုးရင်ဝင် အားလုံးသည် သစ်ပင်အတက် ကောင်းသည်သာ များသည်။ ကြောင်မျိုးရင်းဝင် အားလုံးသည် ညအချိန်၌ အစာရှာရန် ပိုမိုနှစ်သက်ကြ၍၊ သားကောင်ကို ပုန်းကွယ်ကာ ရုတ်တရက် ခုန်အုပ်ပြီး ဖမ်းလေ့ရှိသည်၊ အစာရှာ ထွက်ရာ၌ အဖော်မပါဘဲ တစ်ကောင်တည်း ထွက်တတ်သည်။
အိမ်ကြောင်များနှင့် အမျိုးတော်စပ်သော တောကြောင်ရိုင်း များကို ဩစတြေးလျတိုက်မှလွဲလျှင် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ တိုက်အသီးသီး၌ပင် အနှံ့အပြားတွေ့ရသည်။ ကြောင်အမျိုးဝင် တိရစ္ဆာန်တို့သည် သားတစ်ခါမွေးလျှင် အမျိုးအစားကိုလိုက်၍ ၂ ကောင်မှ ၇ ကောင်အထိ မွေးတတ်သည်။ ခြင်္သေ့များကား တစ်ကြိမ်မွေးလျှင် ၂ ကောင် ၃ ကောင်ထက် ပို၍ မမွေးတတ်ကြပေ။ အကောင်ကလေးများသည် အချို့အမျိုးတို့တွင် မျက်စိပွင့်လျက်သား မွေးကြ၍၊ အချို့အမျိုးမှာမူကား ၉ ရက်ခန့်ကြာမှ မျက်စိ ပွင့်လာကြသည်။
ကျွန်ုပ်တို့နှင့် ယဉ်ပါးသော အိမ်ကြောင်များ၏ ဇာစ်မြစ်ကို စိစစ်ရာတွင် သိပ္ပံကဝိအများပင် အချင်းချင်း တစ်ယောက်နှင့်တစ်ယောက် သဘောအယူအဆ မတူညီကြပေ။ ထိုကြောင်များ၏ ဇာစ်မြစ်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ရှေးအကျဆုံးသော အထောက်အထားကို အီဂျစ်နိုင်ငံ၌ ကြောင်များသည် ရှေးနှစ်ပေါင်း ၃ဝ⁠ဝဝ ခန့်ကပင် အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များ ဖြစ်ခဲ့ကြသည်ဟု ဆိုသည်။ အဆိုပါ ကြောင်အမျိုးအနွယ်ကို အာဖရိကတိုက်တွင် ယခုတိုင် တွေ့ရှိနိုင်သေးသည်။
ရှေးခေတ်အီဂျစ်လူမျိုးတို့သည် ကြောင်ကို အစွဲအလမ်းအလျောက် ထူးဆန်းစွာ ကြောက်ရွံ့ လေးစားကြသည်။ ကြောင်ကို အိမ်သားတစ်ယောက်ပမာ ပြုစုယုယကြ၏။ ရှေးခေတ်အီဂျစ် အဆောက်အအုံပျက်များအောက်တွင် ဆေးစိမ်ထားသောကြောင်အလောင်းများကို မကြာခဏ တွေ့ရလေသည်။ ရှေးခေတ် ခရစ်ယာန်တို့သည်လည်း စုန်းနှင့် ကြောင်နက်ရုပ်ပုံဖြင့် ဖော်ပြလေ့ရှိကြသည်။ ယဉ်ကျေးသော တိုင်းပြည်ကြီးများမှာပင် ကြောင်နှင့် စပ်လျဉ်းသည့် ထူးဆန်းသော အစွဲအလမ်းများ ယနေ့အထိ ရှိကြသေးသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၌မူ ကြောင်တစ်ကောင်လုံး နက်လျှင် ကာယသိဒ္ဓိအတွက် ကောင်းသည်ဟု အဆိုရှိသည်။
အိမ်ကြောင်အမျိုးမျိုးတွင် ယိုးဒယားကြောင်မှာ အရှားပါးဆုံးနှင့် အဖိုးအတန်ဆုံး ဖြစ်သည်။ ယင်း၏ မျက်နှာ ခြေလက်နှင့် အမြီးတို့မှာ အညိုရောင်ဖြစ်၍၊ ကိုယ်မှာ ဆွတ်ဆွတ်ဖြူလျက်၊ မျက်စိမှာ ပြာလဲ့လဲ့အရောင် သန်းလျက်ရှိသည်။ အန်ဂိုးရား သို့မဟုတ် ပါးရှင်းကြောင်မျိုးသည် အရွယ်ကြီးမားသောကြောင့်၎င်း၊ ရှည်လျား၍ သိုးမွေးကဲ့သို့သော အမွှေးများရှိသောကြောင့်၎င်း၊ အသားရောင်ရှိသော နှုတ်ခမ်းနှင့် ခြေဖဝါးလက်ဖဝါးများ ရှိသောကြောင့်၎င်း ထင်ရှားသည်။ စပိန်နိုင်ငံတွင် လိပ်ခွံကွက်ကြောင်မျိုးကို အသိဉာဏ်ကောင်းသောကြောင့် အလွန်လူကြိုက်များသည်။ ကြောင်ထဲတွင် အိုင်းအော့မန်းကျွန်းမှ မန့်ကြောင်မျိုးမှာ အမြီး လုံးဝမရှိသည့်အတွက် အကျည်းတန်ဆုံး ဖြစ်၏။
ကြောင်သည် ရေကိုကြောက်၏။ သို့သော် တိရစ္ဆာန်အပေါင်းတွင် ကြောင်လောက် သန့်ရှင်းသော အမျိုးမှာ မရှိသလောက်ရှားသည်။ ကြောင်သည် မိမိ၏အမွေးအမျှင်များကို လျှာဖြင့် အထပ်ထပ်လျက်၍ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်စေသည်။ အကယ်၍ ကြောင်တစ်ကောင်တွင် အမွေးအမျှင်များ သပ်ယပ်စင်ကြယ်ခြင်း မရှိလျှင် ထိုကြောင်ကို မကျန်းမမာဖြစ်နေပြီဟု သိအပ်၏။ မိခင်ဖြစ်သော ကြောင်မကြီးသည် မိမိ၏ သားငယ်များကို လျှာဖြင့် မရမက လျက်ပေးခြင်းဖြင့် သန့်ရှင်းစင်ကြယ်စေတတ်သည်။ အထူးသဖြင့် ကြောင်ကလေးများကို လှပသောကြောင့် တစ်ကြောင်း၊ အမြဲမပြတ် မြူးတူးခုန်ပေါက်၍ ဆော့နေတတ်သောကြောင့် တစ်ကြောင်း၊ လူတိုင်းပင် ချစ်နှစ်သက်ကြသည်။ ယင်းတို့သည် ငယ်စဉ်မှ စ၍ သားကောင်ချောင်းဖမ်းသောအကျင့်ကို အလိုအလျောက် ရရှိလာကြသည်။ ကြောင်တို့သည် မွေးရှည်၊ မွေးတို၊ အဖြူ၊ အနက်၊ မြီးရှည်၊ မြီးတို စသည်ဖြင့် အမျိုးများပြားကြသည်။ အချို့ကြောင်များမှာ ၂ မျိုး ၃ မျိုး ရောစပ်ထားသော ကြောင်မျိုးစပ်များ ဖြစ်ကြ၏။ ယင်းတို့အနက် အမွေးတိုသော ကြောင်မျိုးမှာ အကြမ်းခံနိုင်ရည် အရှိဆုံးနှင့် ကြွက်လိုက်အကောင်းဆုံးဖြစ်သည်။
အပြုအမူ
ကြောင်များသည် နေ့ရော ညပါ နိုးကြားထကြွနေတတ်ကြသော် လည်း၊ ညဘက်တွင် အနည်းငယ်ပို၍ နိုးကြားနေလေ့ရှိသည်။ ကြောင်များ၏ လှုပ်ရှားမှုအချိန်သည် အပြောင်းအလဲအမျိုးမျိုး ရှိပြီး၊ ကွဲပြားမှုများလည်း ရှိနိုင်သည်ဖြစ်ရာ၊ အိမ်မွေးကြောင်များသည် လူများ လှုပ်ရှားသွားလာမှု ရှိသည့် မနက်ပိုင်းနှင့် ညပိုင်းများတွင် ပို၍ နိုးကြားနေတတ်ကြသည်။ သူတို့သည် ၎င်း၏ အိမ်ပတ်ဝန်းကျင်တွေသာ နေထိုင်တတ်သော်လည်း၊ အချို့ အိမ်မွေးကြောင်များသည် ၎င်းအိမ်အား ဗဟိုချက်မထားလျှင် ၇ ဟက်တာမှ ၂၈ ဟက်တာအထိ ကျယ်ပြန့်သော နယ်မြေပိုင်းခြားမှုများ ရှိတတ်သည်။ ကြောင်များသည် အခြားသော တိရစ္ဆာန်များထက်ပို၍ အိပ်စက်ခြင်းဖြင့် စွမ်းအင်ကို ထိန်းသိမ်းပြီး၊ အထူးသဖြင့် အသက်ကြီးလာသည့်အခါ ပို၍ အိပ်စက်လေ့ရှိသည်။ တစ်နေ့ အိပ်စက်ချိန်သည် များသောအားဖြင် ၁၂ - ၁၆ နာရီကြား အမျိုးမျိုးရှိပြီး၊ ပျမ်းမျှ အိပ်စက်ချိန်သည် ၁၃ - ၁၄ နာရီ ရှိသည်။
ဆက်သွယ်မှု
အိမ်မွေးကြောင်များသည် ဆက်သွယ်မှုအတွက် အသံအမျိုးမျိုးပြုကြပြီး၊ ညည်းသံပေးခြင်း၊ အသံတုန်ခါခြင်း၊ မာန်ဖီခြင်း၊ မသဲမကွဲအော်ခြင်းနှင့် ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် တစ်ညောင်ညောင်အော်ခြင်း တို့ဖြင့် ဆက်သွယ်မှု ပြုလုပ်ကြသည်။ နားရွက်နှင့် အမြီး အထားအသို၊ ခန္ဓာကိုယ် တစ်ခုလုံးအား ဖြေလျှော့နေခြင်း၊ ခြေချောင်းများကို ဆုပ်နယ်နေခြင်း စသည်တို့သည် သူတို့၏ စိတ်ခံစားမှုများကို ဖော်ပြနေခြင်း ဖြစ်သည်။
ကြောင်များသည် ခွေးများနှင့် သဘာဝအရ မတည့်ကြဟု ထင်မှတ်ထားကြသော်လည်း၊ အတူနေပုံ မှန်ကန်လျှင် အတူတူနေထိုင်နိုင်စွမ်း ရှိသည်။ ကြောင်များသည် ငယ်ငယ်လေးကတည်းက သူတို့၏ သခင်နှင့် ရင်းနှီးချစ်ခင်စွာ နေလာကြခဲ့လျှင် သူတို့၏ သခင်အား လွန်စွာ ခင်တွယ်တတ်ကြသည်။ လူသား သခင်များသည် ကြောင်များအတွက် မွေးစားအမေကဲ့သို့ ဆောင်ရွက်ပေးသည်ဖြစ်သောကြောင့် ကြောင်များသည် ကြောင်ပေါက်စလေးများကဲ့သို့ပင် ဆက်လက်ပြုမူနေထိုင်တတ်ကြသည်။ အချို့ သီအိုရီများအရ အချို့ကြောင်များ၏ အသံမြင့်ဖြင့် အစာတောင်းရန် အော်ခြင်းသည် လူသား ကလေးငယ်များ ဗိုက်ဆာ၍ ငိုနေသည့် အသံနှင့် တူသောကြောင့်၊ လူသားများမှ သူတို့အား ဂရုမပြုပဲ မနေနိုင်ဖြစ်စေသည်ဟု ဆိုကြသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကြောင်မျိုးရင်းဝင် တိရစ္ဆာန်များ *
ယောင်ပန်ရွာ၊ မက်မန်းမြို့နယ်
ယောင်ပန်ရွာ (Yawngpang)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ မက်မန်းခရိုင်၊ မက်မန်းမြို့နယ်၊ ယောင်ပန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၃၃၁၄ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မက်မန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျုံကနန်ချောင်းဝရွာ၊ ကျုံကနန်
ကျုံကနန်ချောင်းဝရွာ၊ ကျုံကနန်
ဘောဒလီရွာ
ဘောဒလီရွာ
၂၆ အောက်တိုဘာ
အောက်တိုဘာလ၊ (၂၆)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၂၉၉)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၃၀၀)ရက်မြောက်)) နေ့ရက် ဖြစ်သည်။ ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၆၆) ရက် ကျန်သေးသည်။
အငူရွာဟောင်းရွာ၊ အငူ
အငူရွာဟောင်းရွာ၊ အငူ
ဂျက်နက် ဂျက်ဆင်
ဂျက်နက်ဂျက်ဆင်သည် ကမ္ဘာ့ပေါ့(ပ်)ဘုရင်ဟောင်း မိုက်ကယ်လ် ဂျက်ဆင် ၏ ညီမဖြစ်ပြီး R&B, pop, rock အဆိုတော်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ဂျက်နက်ဂျက်ဆင်သည် အဆိုတော်ဖြစ်ရုံသာမက သီချင်းများကိုလည်း ကိုယ်တိုင်ရေးသားသည်။ အမေရိကန် သရုပ်ဆောင်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။
၂၀၀၄ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် Onlineပေါ်တွင် ကပ္ပလီ လူမည်း အဆိုတော်မလေး ဂျက်နက်ဂျက်ဆင်၏ အမှုအမှတ်မဲ့ ပုံရိပ်များ တရားဝင် ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အမေရိကန် အမျိုးသမီး အဆိုတော်များ ကဏ္ဍ:အမေရိကန် အမျိုးသမီး ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ
သင်ပျိုရွာ၊ ကျောက်ဆည်မြို့နယ်
သင်ပျိုရွာ (Thinpyo)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ ကျောက်ဆည်မြို့နယ်၊ သင်ပျိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၄၄၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သင်ပျိုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၉၁ ဦး၊ မ ၃၄၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၃၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ဆည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တင်ညွန့်၊ ဦး၊ အလုပ်သမား ဝန်ကြီး
လွတ်လပ်‌ရေး ‌မော်ကွန်းဝင် (ဒုတိယဆင့်) နှင့်နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် (ပထမဆင့်) ရ၊ အငြိမ်းစား အလုပ်သမား ဝန်ကြီး ဦးတင်ညွန့်ကို ရန်ကုန်တိုင်းအတွင်းရှိ ‌ချောင်ဝိုင်းကြီး ‌ကျေးရွာ၌ အဖဦးစံမြင့်၊ အမိ‌ဒေါ်ဖွားခင်တို့က ၁၉၁၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၉ ရက်‌နေ့တွင် ‌မွေးဖွားခဲ့ သည်။ ‌မွေးချင်း‌လေး‌ယောက်အနက်အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။
ဦးတင်ညွန့်သည် ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် ဆိုရှယ်လစ် ပါတီ၌ အလုပ်အမှု‌ဆောင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်လည်း‌ကောင်း၊ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အ‌ခြေခံဥပ‌ဒေ‌ရေးဆွဲ‌ရေး ‌ကော်မတီ၌အဖွဲ့ဝင် အဖြစ်လည်း‌ကောင်း၊ တိုင်းပြုပြည်ပြုလွှတ်‌တော် အမတ်အဖြစ် လည်း‌ကောင်း ‌ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင်တီယူစီဘီ အဖွဲ့ချုပ်၌ အ‌ထွေ‌ထွေအတွင်း‌ရေးမှူးအဖြစ် ‌ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ဦးတင်ညွန့်သည် ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် သယ်ယူပို့‌ဆောင်‌ရေးနှင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်‌ရေး ဝန်ကြီးဌာနနှင့် အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန၌ အတွင်းဝန်အဖြစ်လည်း‌ကောင်း၊ ၁၉၅၆ ခုနှစ်ဇွန်လ ၁၂ ရက်‌နေ့မှ ၁၉၅၈ ခုနှစ် ဇွန်လ ၄ ရက်‌နေ့အထိ အလုပ်သမား ဝန်ကြီးဌာန၌ အလုပ်သမားဝန်ကြီး အဖြစ်လည်း‌ကောင်းတာဝန် ထမ်းရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၇ ခုနှစ် ဂျီနီဗာမြို့၌ကျင်းပ‌သော အိုင်အယ်လ်အိုအဖွဲ့ချုပ် ညီလာခံသို့ မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စားလှယ် အဖွဲ့‌ခေါင်း‌ဆောင်အဖြစ် အစည်းအ‌ဝေးတက်‌ရောက်ခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင်လည်း အလုပ်သမား‌ရေးရာဌာနများကို ဝင်‌ရောက်‌လေ့လာခဲ့သည်။
ဦးတင်ညွန့်သည် ၁၉ရ၃ ခုနှစ်တွင် ပြည်လုံးကျွတ်ဆန္ဒခံယူပွဲကျင်းပ‌ရေး ဗဟို‌ကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် အဖြစ်လည်း‌ကောင်း၊၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပ‌သော ပထမအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်‌တော်နှင့် ပြည်သူ့‌ကောင်စီ အဆင့်ဆင့်‌ရွေးချယ် တင်‌မြှောက်ပွဲကျင်းပ‌ရေး ဗဟို‌ကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် လည်း‌ကောင်း ‌ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ် ဇွန်လတွင် နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည်ဘွဲ့ (ပထမဆင့်) ကိုရရှိခဲ့သည်။
ကိုးကား
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၅)
ဆပ်ပြာအိုင် (မြောက်)ရွာ၊ ကျုံတုံး
ဆပ်ပြာအိုင် (မြောက်)ရွာ၊ ကျုံတုံး
ကျုံစိန်ရွာလေး၊ ဘားအံမြို့နယ်
ကျုံစိန်(ရွာလေး)ရွာ(Kyonsein(Ywarlay))သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ ဟတ္တလိုက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၃၂၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟတ္တလိုက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၇၀၁ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၉၁၃ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘားအံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပလိပ်ရွာ၊ ကလိပ်ကျုံပတုပ်
ပလိပ်ရွာ၊ ကလိပ်ကျုံပတုပ်
ပေါယောရွာ၊ ကျွန်းလှမြို့နယ်
ပေါယောရွာ (Pawyaw)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်၊ ကျွန်းလှမြို့နယ်၊ ညောင်ကိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၁၃၃ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျွန်းလှမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စစ်တန်းရွာ၊ ထီးချိုင့်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ထီးချိုင့်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဘုန်းကြီးကျောင်းရွာ၊ မြင်းတွင်း
ဘုန်းကြီးကျောင်းရွာ (Bonegyikyawng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ မြင်းတွင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၆၀၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြင်းတွင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၁၃၄ ဦး၊ မ ၂၈၈၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၀၁၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မန်ကျောင်းရွာ၊ မက်မန်းမြို့နယ်
မန်ကျောင်းရွာ (Mankyawng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ မက်မန်းခရိုင်၊ မက်မန်းမြို့နယ်၊ နော့ဝါကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၃၂၇၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မက်မန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဓမ္မကြီးရွာ၊ သရက်မြို့နယ်
ဓမ္မကြီးရွာ (Dhammagyi)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ သရက်မြို့နယ်၊ မြောက်ကျွတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၀၀၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြောက်ကျွတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၄၇ ဦး၊ မ ၇၄၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၈၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကျိန်းမားကောင်ရွာ၊ မိုးမောက်မြို့နယ်
ကျိန်းမားကောင်ရွာ(Kyeinmarkawng)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မိုးမောက်မြို့နယ်၊ ကွမ်းရှီး (ပွမ်းရှီး)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၁၆၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ဖက်ဒရယ် ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၂
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ဖက်ဒရယ် ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၂ကို ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့ပြီး ဩစတြေးလျနိုင်ငံတော် ပါလီမန်၏ ၄၇ ကြိမ်မြောက် ပါလီမန်အမတ်များကို ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ ဝန်ကြီးချုပ် စကော့တ် မော်ရစ်ဆင်ဦးဆောင်သည့် လက်ရှိ လစ်ဘရယ်-နယ်ရှီနယ်လ် ညွန့်ပေါင်းအဖွဲ့သည် စတုတ္ထသက်တမ်း ဆက်တိုက် အနိုင်ရရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း အန်တိုနီ အယ်လ်ဘာနီစီဦးဆောင်သော အတိုက်အခံ လေဘာပါတီကို ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။ အောက်လွှတ်တော်တွင် ၁၅၁ နေရာ၊ အထက်လွှတ်တော်တွင် ၇၆ နေရာရှိသည့်အနက် ၄၀ နေရာကို အနိုင်ရရမည်ဖြစ်သည်။
ဩစတြေးလျ အလုပ်သမား ပါတီ (လေဘာပါတီ)သည် ၂၀၀၇ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် အစိုးရကို ဖွဲ့စည်းနိုင်ပြီး အောက်လွှတ်တော်တွင် အမတ်နေရာ ၇၇ နေရာ အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ အယ်လ်ဘာနီစီသည် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုခဲ့ပြီး ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နောက်ပိုင်း အတိုက်အခံများထံမှ အစိုးရကို အနိုင်ရသည့် စတုတ္ထမြောက် လေဘာပါတီခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာကာ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် Gough Whitlam၊ 1983 ခုနှစ်တွင် Bob Hawke နှင့် 2007 ခုနှစ်တွင် Kevin Rudd တို့ဖြစ်သည်။ တက်စမေးနီးယားမှလွဲ၍ ပြည်နယ်နှင့် နယ်မြေတိုင်းသည် လေဘာပါတီထံသို့ ကူးပြောင်းသွားသည်။ ပါတီနှစ်ပါတီ လိုလားသော အကြီးဆုံးလွှဲသည် အနောက်ဩစတြေးလျတွင် (၁၀%) ရှိပြီး ၁၉၉၀ နောက်ပိုင်းတွင် လေဘာပါတီသည် အမတ်နေရာအများစုကို ပထမဆုံးအကြိမ် ရရှိခဲ့သည်။ ညွန့်ပေါင်းအဖွဲ့သည် ပြင်းထန်သော ဆုံးရှုံးမှုများနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီး ၅၈ နေရာသာ အနိုင်ရကာ ၁၉၄၆ နောက်ပိုင်း အောက်လွှတ်တော်တွင် ၎င်း၏ အစုရှယ်ယာ အနိမ့်ဆုံးဖြစ်သည်။ ရွေးကောက်ပွဲညတွင် မော်ရစ်ဆင်က ရှုံးနိမ့်မှုကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့ပြီး လစ်ဘရယ်ခေါင်းဆောင်အဖြစ်မှ နုတ်ထွက်မည်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ပီတာ​ ဒတ်ထန်သည် နေရာတွင် အစားထိုးခဲ့သည်။
တီစန့်ရွာ၊ နမ့်စန်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နမ့်စန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အညတရဗြာဟ္မဏသုတ်
(၃)သုတ်ရှိပါသည်။
“ပြုသူသည်ပင် ခံစားသူဖြစ်၏” ဟူသော အစွန်းတစ်ခု၊ “ပြုသူကတစ်ပါး ခံစားသူကတစ်ခြား” ဟူသောအစွန်းတစ်ခု၊ ဤအစွန်းနှစ်ခုဖြင့် ပြဿနာမေးလျှောက်သော အညတရပုဏ္ဏားအား ဘုရာရှင်က ယင်းအစွန်းနှစ်ပါးတို့၏ အလယ်အားဖြင့် ကြောင်းကျိုးဖြစ်ပုံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်အနုလုံ နှင့် ကြောင်းကျိုးချုပ်ငြိမ်းပုံ “ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပဋိလုံ ဒေသနာတော်တို့ကို ဟောတော်မူရာ အညတရဗြာဟ္မဏက သဘောပေါက်နားလည် သွားပြီး ဘုရားရှင်ထံ၌ ဥပါသကာအဖြစ် ခံယူသွားပုံကို ဟောပြသည့်သုတ်။
ဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူပြီးသည်ရှိသော် သတိပဋ္ဌာန်တရားလေးပါးကို ပွားများခြင်း၊ ကြိမ်ဖန်များစွာ အလေ့အလာပြုခြင်းကြောင့် သူတော်ကောင်းတရား ကြာရှည်စွာ တည်ရှိနိုင်ပုံနှင့် သတိပဋ္ဌာန်လေးပါးကို မပွားများခြင်း၊ ကြိမ်ဖန်များစွာ အလေ့အလာမပြုခြင်းကြောင့် သူတော်ကောင်းတရား ကြာရှည်စွာ မတည်တံ့နိုင်ပုံကို ဟောပြသည့်သုတ်။ - အညတရဗြာဟ္မဏက ဘုရားရှင်အား “တရားတော်သည် အဘယ်မျှလောက်သော အတိုင်းအတာအားဖြင့် သန္ဒိဋ္ဌိက၊ အကာလိက၊ ဧဟိပဿိက၊ ဩပနေက၊ ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗာ ဝိညူဟိ-ဖြစ်ပါသနည်း” ဟု မေးလျှောက်သဖြင့် ဘုရားရှင်က “ရာဂ, ဒေါသ, မောဟ-ရှိသူများသည် ယင်းရာဂ, ဒေါသ, မောဟတို့ ဖိစီးနှိပ်စက်အပ်, ယင်းရာဂ စသည်တို့ဖြင့် (စွဲမြဲစွာယူအပ်, မှားမှားယွင်းယွင်းသုံးသပ်) သိမ်းယူအပ်သော စိတ်ရှိကြသဖြင့် မိမိ သူတပါးနှစ်ဦးသားတို့ ဆင်းရဲရန် ကြံစည်အားထုတ်ကြပုံ၊ စိတ်ဆင်းရဲခြင်း နှလုံးမသာယာခြင်းကို ခံစားကြပုံ၊ ဒုစရိုက်ဆယ်ပါးကို ပြုလုပ်ကြပုံ၊ မိမိ သူတပါး နှစ်ဦးသားတို့၏ အကျိုးစီးပွားများကို အမှန်အတိုင်း မသိနိုင်ကြပုံ၊ ယင်းရာဂ စသည်တို့ကို ပယ်ပြီးသည်ရှိသော် ထိုကဲ့သို့ အားမထုတ်ကြ၊ မခံစားကြရတော့ပုံ၊ ဒုစရိုက်များကို မပြုလုပ်ကြတော့ပုံ၊ မိမိ သူတစ်ပါးနှစ်ဦးသားတို့၏ အကျိုးစီးပွားကို အမှန်အတိုင်း သိနိုင်ကြပုံတို့သည် တရားတော်၏ သန္ဒိဋ္ဌိက၊ အကာလိက၊ ဧဟိပဿိက၊ ဩပနေယိုက၊ ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗော ဝိညူဟိ” ဖြစ်သည်ဟု ဟောပြသည့်သုတ်။
သန်လျက်
သန်လျက် ဆိုသည်မှာ ရှေးအခါက မြန်မာဘုရင်များ ကိုင်စွဲရသော လက်နက်၊ မင်းဆောင်မင်းယောင် မင်းခမ်းမင်းနားများတွင် အသုံးပြုရသော လက်နက်ဖြစ်သည်။ မင်းမြှောက်တန်ဆာ ငါးပါးတွင် သန်လျက်သည် တစ်ပါး အပါအဝင်ဖြစ်သည်။ မင်းခမ်းတော်များတွင်လည်း သန်လျက်ကို လင်္ကျာမင်းခမ်းတော်အဖြစ် တွေ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် `လင်္ကျာတော်က၊ ရွှေလှော်သိင်္ဂါ၊ မျက်စိမြွှာသား၊ ရတနာသန်လျက်၊ လျှံလက် လျှပ်လျှပ်၊ သားမြီးယပ်နှင့်....´ စသည်ဖြင့် စပ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ဘုရင်၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် သူရဲကောင်းတို့ ကိုင်စွဲရပုံကို ရာဇဝင် သမိုင်းတွင် တွေ့ရှိရ ပြန်လေသည်။
သန်လျက်ကို ထိုးရာ၌၎င်း၊ ခုတ်ရာ၌၎င်း အသုံးပြုသည်။ သန်လျက် လုပ်သောသံသည် အလွန်ကောင်းမွန်ရ၏။ ရှေးက သံကောင်းကို တစ်ဖန် ကြိုးကြာဝမ်းတွင် အကြိမ်ကြိမ်စိမ်ပြီးမှ သန်လျက်ကောင်း၊ ဓားကောင်းလုပ်ရသည်ဟု အဆိုရှိသည်။ ထို့ကြောင့် သန်လျက်သည် ထက်မြက်လွန်း၍ ဆင်ပေါက် လည်တိုင်ကိုပင် ဖြတ်နိုင်လောက်သည်ဟု အမှတ်သညာ ပြုခဲ့ကြပေသည်။ သန်လျက်သည် အသွားနှစ်ဖက်ရှိသော ဓားဟု ဆိုခဲ့သောကြောင့် သန်လျက်နှင့် ဓားကို ပေါင်းစပ်ကာ "သန်လျက်ဓား"ဟုလည်း သုံးခဲ့ကြသည်။ အသွားနှစ်ဖက်ရှိသော သန်လျက် အစစ်ကိုသာ သန်လျက်ဓားဟု ခေါ်ရုံမျှမက နောင်အခါတွင် အသွားထက်မြက်သည့် ဓားကိုပင် သန်လျက်ဓားဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။
စာလုံးပေါင်း သတ်ပုံ
သန်လျက်ကို `သံလျှက်၊ သန်လျက်၊ သန်လျှက်´ဟူ၍ အမျိုးမျိုး စာလုံးပေါင်းတတ်ကြသည်။ သံလျှက်ဟု အသုံးပြုကြခြင်းမှာ `သံဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော အပြားတစ်မျိုး´ဟု ကောက်ယူလိုသည့် သဘောဖြင့် သုံးဟန်တူသည်။ စင်စစ် "သံ"မဟုတ်မူဘဲ သန်သာ အမှန်ဖြစ်သည်။