cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ငါးပိ
ငါးပိကောင်
ငါးကို အကောင်လိုက် ဆားပက်၍ ကုပ်နှိပ်ထားသော ငါးပိကို ငါးပိကောင်ဟု ခေါ်သည်။ ငါးပိကောင်လုပ်နည်းမှာ မျှင်ငါးပိ၊ ဓမင်းငါးပိ၊ ရေကျိုငါးပိ လုပ်နည်းနှင့် မတူချေ။ မိလာသော ငါးများကို ငါးပိလုပ်ရန်ငါးနှင့် ငါးပိကောင် လုပ်ရန်ငါးဟူ၍ ရွေးချယ်ရသည်။ ထိုနောက် ငါးပိကောင်လုပ်ရန် ငါးများကို ရေစင်တင်ရသည်။ ရေစင်တင်သည် ဆိုသည်မှာ ငါးများကို ရေစင်ပေါ်တင်၍ ဆေးကြောခြင်းဖြစ်သည်။ ရေစင်တင်ငါးများမှာ အူ၊ အသည်း ထုတ်ပြီး၊ ခေါင်းဖြတ်ပြီး ငါးများဖြစ်သည်။ ထိုနောက် ငါးများကို ရိုင်ပတ်ထဲတွင် ထည့်၍ အပေါက်ဖောက်ထားသည့် ယောက်မနှင့် မွှေရသည်။ သို့မှသာ အကြေးစင်သည်။ ထိုနောက်တစ်ဖန် ရေစင်တင်ပြီးလျှင် အညှီနှင့် အရိအရွဲများ ကျဆင်းစေရန် ဆားပက်ပေးရသည်။ ယင်းကို ရေထုတ်ဆားပေါက်ခြင်းဟု ခေါ်သည်။ ထိုနောက် ထွန်ခြစ်၊ ခက်ရင်းတို့ဖြင့် ဆွပေးရသည်။ ဤသည်ကို ခါးချိုးသည်ဟု ခေါ်သည်။ ရေစစ်၍သွားသောအခါ ငါးများကို ရေစင်မှချ၍ အသားတွင်းသို့ ဆားဝင်စေရန် ဆားဖြူးပေးရသည်။ ဤသည်ကို ဆားကူးသည်ဟုခေါ်သည်။ ပြီးလျှင် စည်သို့သွင်းကာ အသားတစ်ထပ်၊ ဆားတစ်ထပ် သိပ်ရသည်။ ယင်းသို့ ငါးပိသိပ်ရာ၌ သစ်သားခုံဖိနပ်ဖြင့်နင်း၍ သစ်သားတုံးနှင့် ဆောင့်ပေးရသည်။ ငါးပိစည်မှာ အိမ်ခေါင်ပက်လက်ပုံ ဆောက်လုပ်ထားသည်ဖြစ်၍ ငါးပိမှကျသော ငံပြာရည်သည် ရေတံလျှောက်မှတစ်ဆင့် ငံပြာရည်အိုးထဲသို့ စီးဆင်းလေသည်။
ထိုနောက် ငါးပိကောင်ကို စည်မှထုတ်၍ နေသတ်ရသည်။ နေသတ်ခြင်းမှာ စည်အတွင်း၌ သိပ်ပြီးငါးကို အပြင်ထုတ်၍ နေပူလှန်းခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုနောက် ဆားပြန်ကူးပြီး စည်ပြန်သိပ်ရသည်။ အကယ်၍ အငန်ရည် စစ်သွားလျှင် ထပ်၍ ဆားဖြူးပေးရသည်။ အငန်လွန်လျှင် ဆန်မှုန့်ကိုဖြစ်စေ၊ ထောင်းပြီးသား ပြုတ်ဆန်ကိုဖြစ်စေ၊ ဆန်ကွဲပြုတ်ကိုဖြစ်စေ ရောပေးရသည်။
ငါးပိမှ ရရှိသော အာဟာရဓာတ်များ
ငါးပိတွင် ရေ၊ ပရိုတင်းနှင့် တွင်းထွက် သတ္တုဓာတ် များ ပါရှိသည်။ တွင်းထွက်သတ္တုဓာတ်များအနက် ဆားအပြင် ကယ်လဆီယမ်နှင့် ဖော့စဖောရပ်ခေါ် ဒြပ်စင်များလည်းပါသည်။ ထို့ပြင် သွေးကောင်းရန်အတွက် သံဓာတ်လည်း ပါသည်။ ငါးပိတွင် ရေရာခိုင်နှုန်း ၄၀ မှ ၅၀ အထိ၊ ပရိုတင်းရာခိုင်နှုန်း ၂၀ မှ ၃၀ ထိ၊ အဆီရာခိုင်နှုန်း ၃ မှ ၄ အထိ ပါဝင်သည်။ စိမ်းစားနှင့် မျှင်ငါးပိတွင် ဆားရာခိုင်နှုန်း ၁၀ မှ ၂၅၊ ရေကျို ငါးပိ၊ ဓမင်းငါးပိနှင့် ငါးပိကောင်များတွင် ဆားရာခိုင်နှုန်း ၂၀ မှ ၃၀ အထိ ပါဝင်ကြသည်။ အသားနှင့် အဆီများပါသောကြောင့် ငါးပိသည် အခြားအသားများကဲ့သို့ အပူဓာတ်ကို ပေးသည်။ ငါးပိအမျိုးအစားကိုလိုက်၍ ငါးပိတစ်အောင်စလျှင် အပူဓာတ် ၃၁ ကယ်လိုရီမှ ၄၈ ကယ်လိုရီအထိ ပေးနိုင်သည်။ ဤအချက်တွင် ငါးပိသည် အမဲသား၊ ဆိတ်သားနှင့် ဝက်သားလောက်ပင် အာဟာရတန်ဖိုးရှိသည်။ ငါးပိတွင် ကယ်လဆီယမ်ဒြပ်စင်သည် ၁ ဒသမ ၅ မှ ၂ ဒသမ ၅ ရာခိုင်နှုန်း အထိပါသည်။ ဖော့စဖောရပ်မှာမူ ၀ ဒသမ ၇၅ မှ ၁ ဒသမ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ပါသည်။
အစားအစာ များတွင် ကယ်လဆီယမ် ရာခိုင်နှုန်းများသည် အောက်ပါ အတိုင်း ဖြစ်သည်။ အထက်ပါ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ယှဉ်ကြည့်သော် ငါးပိသည် ကယ်လဆီယမ်များစွာ ပါသည့်အစာဟု ဆိုနိုင်သည်။ ငါးပိ များများစားရန် လိုသည်။ လူ့ခန္ဓာကိုယ်သည် ကယ်လဆီယမ်ဓာတ် လုံလောက်စွာမရလျှင် ရောဂါအမျိုးမျိုး စွဲကပ်တတ်သည်။ လူကြီးတစ်ယောက်လျှင်တစ်နေ့လျှင် ကယ်လဆီယမ် ၀ ဒသမ ၆၈ ဂရမ် လောက် လိုသည်။ ကျွန်ုပ်တို့သည် ငါးပိကို နေ့စဉ်စားပေးခြင်းအားဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်ကလိုအပ်သည့် ကယ်လဆီယမ်ဓာတ်ကို ပေါပေါနှင့် ဖြည့်စွက်ပေးနိုင်သည်။ ကယ်လဆီယမ်နှင့် ဖော့စဖောရပ် နှစ်မျိုးစလုံးပင် ခန္ဓာကိုယ်ရှိ အရိုးများကို ခိုင်မာ စေသည်။ ထိုဓာတ်နှစ်မျိုးကို ခန္ဓာကိုယ်က လုံလောက်စွာမရသော် ရစ်ကက်ရောဂါ စွဲကပ်တတ်သည်။ လူကြီးတိုင်းနေ့စဉ် ဖော့စဖောရပ် ၁ ဂရမ်လောက်လိုသည်။ ငါးပိတွင် ကယ်လဆီယမ် ၂ ဆပါလျှင် ဖော့စဖောရပ် ၁ ဆ နှင့် ဖော့စဖောရပ် ၂ ဆပါမှသာ အာဟာရ လုံလောက်သည်။ ကံအားလျော်စွာ ကျွန်ုပ်တို့ နေ့စဉ် စားသုံးနေသောဆန်တွင် ဖော့စဖောရပ်သည် ကယ်လဆီယမ်ထက်ပို၍ ပါသည်။ စက်ကြိတ်ဆန်၏ ကယ်လဆီယမ် နှုန်းမှာ ၀ ဒသမ ၀၁ ရာခိုင် နှုန်းဖြစ်၍ ဖော့စဖောရပ်နှုန်းမှာ ၀ ဒသမ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်ရာ ငါးပိနှင့် ထမင်းစားခြင်းသည် အာဟာရဖြစ်စေသည်။
ရေသေရေထရက်နှင့် ငါးပိအိုး
ပင်လယ်တွင် နေထိုင်သော ရေလုပ်သားများသည် မိမိတို့ ပြုလုပ်ထားသော ငါးပိများကို စဉ့်အိုးများဖြင့် သိုလှောင်တတ်ကြသည်။ ၎င်းငါးပိအိုးများသည် ပင်လယ်ကမ်းခြေ၏ မည်သည့်နေရာတွင် ရှိနေပါစေ၊ ရေထရက်များတွင် ငါးပိအိုးမှ ငါးပိရည်များ လျှံထွက်ပြီး၊ ရေသေရက်များတွင် ငါးပိရည်များ ခမ်းခြောက်သွားတတ်သော စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းသော ဖြစ်စဉ် ရှိသည်။ ရေထရက်များအတွင်း ငါးပိအိုးမှ ငါးပိရည်များကို ကုန်စင်အောင် ခပ်ထုတ်လိုက်သော်လည်း နောက်တစ်ရက်၌ ပြည့်လျက် ပြန်တွေ့ရသည်။ ခပ်ထုတ်ခြင်း မပြုဘဲ ထားကြည့်ပါက ရေသေရက်များသို့ ရောက်သော် အလိုလို ခမ်းခြောက်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ထိုင်း အစားအစာ ကဏ္ဍ:ဖိလစ်ပိုင် အစားအစာ ကဏ္ဍ:အင်ဒိုနီးရှား အစားအစာ
ဘိုးပြတ်ရွာ၊ ဘိုးပြေ့
ဘိုးပြတ်ရွာ၊ ဘိုးပြေ့
ကျန်ခင်းရွာ
ကျန်ခင်းရွာ
ကင်းရွာ၊ ရန်ကုန်
ကင်းရွာ
ရေကျော်ရွာ၊ ဘိုးပြေ့
ရေကျော်ရွာ၊ ဘိုးပြေ့
စက်ကယ်ပြီအထက်ရွာ
စက်ကယ်ပြီအထက်ရွာ
သုံးမြေဆိုင်ရွာ၊ သင်္ကန်းတော (လိပ်ချောင်း)
သုံးမြေဆိုင်ရွာ၊ သင်္ကန်းတော (လိပ်ချောင်း)
ဝါးရောင်းငှက်ခေါင်းဖြူ
ဝါးရောင်းငှက်ခေါင်းဖြူ (Garrulax leucolophus) သည် စာကလေးမျိုးနွယ်ဝင်ငှက်ဖြစ်ပြီး ဟိမဝန္တာနှင့် အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။ ဝါးရောင်းငှက်ခေါင်းဖြူ၏ အရွယ်မှာ အလျား ၁၂ လက်မဖြစ်သည်။ ထိုငှက်ကို တောင်ခြေရင်းရှိ သစ်တောများတွင် အအုပ်လိုက် အသင်းလိုက် များသောအားဖြင့် တွေ့ရသည်။
ဝါးရောင်းငှက်ခေါင်းဖြူသည် ကျွန်းတောများတွင် အတွေ့ရအများဆုံးဖြစ်သည်။ သစ်ပင်ထူထပ်စွာ ပေါက်ရောက်၍ အရိပ်ကောင်းသည့် သစ်တောများ၊ အထူးသဖြင့် ဝါးရုံတောများတွင် ကျက်စားရန် နှစ်သက်ဟန်ရှိသည်။ ဝါးရောင်းငှက်ခေါင်းဖြူ၏ အရောင်အဆင်း၊ အလေ့အထနှင့် အော်မြည်သံတို့မှာ မှတ်သားစရာကောင်းသည်။ ဝါးရောင်းငှက်ဖြူသည် ကောင်ရေအနည်းငယ်ပါသည့် အအုပ်အသင်းဖွဲ့၍ဖြစ်စေ၊ ကောင်ရေများစွာပါဝင်သည့် အအုပ်အသင်းဖွဲ့၍ဖြစ်စေ ချုံတောများတွင် ပျံသန်းသွားလာ ကျက်စားတတ်သည်။ ဤငှက်မျိုးရှိရာ သစ်တောတွင် ဆိတ်ငြိမ်ခြင်းမရှိဘဲ လှုပ်လှုပ်ရွရွနှင့် ဆူညံလျက်ရှိသည်။
ဦးခေါင်းဖြူပြီးလျှင် အနီရောင်သန်းနေသည့် အညိုရောင် ကိုယ်ထည်ရှိသော ဝါးရောင်းငှက်ခေါင်းဖြူသည် ဝါးရုံကိုင်း တစ်ကိုင်းနှင့်တစ်ကိုင်းကြားမှ၊ သို့မဟုတ် မြေပေါ်တွင် ပေါက်ရောက်သည့် အပင်ကလေးများကြားမှ ရုတ်ခြည်းထပျံသွားတတ်သည်။ အကိုင်းကြိုအကိုင်းကြားတို့တွင် ကွဲအက်သည့် အသံ၊ အရာဝတ္ထုအချင်းချင်း ပွတ်ကြိတ်သံ၊ ညည်းသံ စသည့် ဝါးရောင်း ငှက်ခေါင်းဖြူ၏ အော်သံတစ်မျိုးမျိုးကို ကြားရတတ်သည်။ ထိုငှက်အုပ်အနီးသို့ လူချဉ်းကပ်သွာလျှင် ငှက်များသည် ရုတ်ခြည်းထပျံသွားတတ်ကြလေသည်။ ယင်းသို့ ပျံသန်းကြရာတွင် အတောင်ရိုက်ခတ်သည့်အသံ သို့မဟုတ် လေထဲသို့ တိုးဝင်သွားသည့် အသံကိုကြားရ၏။ ထိုသို့ ပျံသန်းပြီးလျှင် ဝါးရောင်းငှက်ခေါင်းဖြူသည် ဆူညံခြင်းမရှိတော့ဘဲ တိတ်ဆိတ် လျက်နေတတ်သည်။ သို့သော် တစ်ခဏမျှသာကြာပြီးလျှင် တိုတောင်း၍ တိမ်သည့်အော်သံကို ကြားရပြန်သည်။ ထို့နောက် ကတော်သံကို သံပြိုင်ကြားရပြန်သည်မှာ အသံ၏ ထုထည်ကြီးများမှုနှင့် အသံပြင်းထန်မှုတို့ကြောင့် အသံကြားရသူများအဖို့ ထိတ်လန့်ဖွယ်ပင် ဖြစ်လေသည်။ ထိုသို့ အော်မြည်ပြီးလျှင် တစ်ဖန် တိတ်ဆိတ်သွားကြပြန်သည်။ နောက်မကြာမီပင် ဆိုခဲ့ပြီးသည့်အတိုင်း ဆူညံလာပြန်သည်။ ထိုသို့ ဆူညံနေသည့်နေရာသို့ လူချဉ်းကပ်သွားလျှင် ငှက်တို့သည် ပျံသွားကြသဖြင့် ထိုအသံမှာ တောနက်ကြီးတွင် ကွယ်ပျောက်သွားလေသည်။
နှာခေါင်းပေါက်ရွာ၊ ဘိုးပြေ့
နှာခေါင်းပေါက်ရွာ၊ ဘိုးပြေ့
အခြေခံဥပဒေပါနောက်ဆက်တွဲများ(အခြေခံဥပဒေ)
အောက်ဖော်ပြပါ မှတ်စုဆောင်းပါးပါ အချက်အလက်များသည် ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈) စာအုပ် စာမျက်နှာ (၁၈၁-၁၉၄)၊ နောက်ဆက်တွဲဇယားများမှ အကြောင်းအရာပါအတိုင်း ထပ်ဆင့် ကူးယူတင်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ကွဲလွဲချက်ရှိလာပါက မူရင်း အခြေခံဥပဒေစာအုပ်နှင့် ညှိနှိုင်း တိုက်ဆိုင်ရန် ဖြစ်သည်။
ဇယား ပြည်ထောင်စုဥပဒေပြုစာရင်း
(ပုဒ်မ ၉၆ ကို ရည်ညွှန်းသည်)
ဇယား ၂ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဥပဒေပြုစာရင်း
(ပုဒ်မ ၁၈၈ ကို ရည်ညွှန်းသည်)
ဇယား ၄ ကတိသစ္စာပြုချက် သို့မဟုတ် ကျမ်းသစ္စာဆိုချက် ပုံစံ
(ပုဒ်မ ၁၂၅ ကို ရည်ညွှန်းသည်)
ကျွန်ုပ် ———---——— သည် ပြည်သူ့လွှတ်တော်/အမျိုးသားလွှတ်တော်/ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ရွေးချယ်ခံရပြီးဖြစ်သဖြင့် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေကို ထိန်းသိမ်းကာကွယ် စောင့်ရှောက်ပြီး နိုင်ငံတော်၏ ဥပဒေများကိုလည်း လိုက်နာပါမည်။ ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်နှင့် နိုင်ငံသားများအပေါ် သစ္စာစောင့်သိ ရိုသေပါမည်။ ပြည်ထောင်စု မပြိုကွဲရေး၊ တိုင်းရင်းသား စည်းလုံးညီညွတ်မှု မပြိုကွဲရေး၊ အချုပ်အခြာအာဏာ တည်တံ့ ခိုင်မြဲရေးတို့ကို ထာဝစဉ် ဦးထိပ်ပန်ဆင် ဆောင်ရွက်ပါမည်။ ထို့ပြင်ယခုကျွန်ုပ် ထမ်းဆောင်မည်ဖြစ်သော တာဝန်ဝတ္တရားများကို ဖြောင့်မတ်မှန်ကန်စွာ ဆောင်ရွက်မည်ဟု လေးနက်တည်ကြည်စွာ ကတိသစ္စာပြုပါသည်/ကျမ်းသစ္စာဆိုသည်။
ဇယား ၅ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်များက ကောက်ခံရမည့် အခွန်အခများ
(ပုဒ်မ ၂၅၄ ကို ရည်ညွှန်းသည်)
ဝါးဗလားငှက်မျိုး
နိုင်ငံအသီးအသီးတွင်မျိုးရင်းချင်းမတူသော်လည်း အလေ့အကျင့်ချင်း ပုံသဏ္ဌာန်ချင်းတူညီသော ပိုးမွှားစားငှက်ငယ်အမျိုးမျိုး တို့ကို ဝါးဗလားငှက်မျိုးဟုခေါ်ကြသည်။ ဝါးဗလားငှက်မျိုးကို မြင်နိုင်ခဲ၏။ ထိုသို့ဖြစ်ရသည်မှာ ထိုငှက်များသည် သေးငယ်ကြသည့်အပြင် သစ်ပင်နှင့် ချုံပင်များရှိအရွက်များနှင့် ကပ်၍နေလေ့ရှိကြခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ ဝါးဗ လားငှက်မျိုးတွင် အရောင်အမျိုးမျိုးရှိကြသည်။ လှုပ်ရှားမှုမှာလည်း လျင်မြန် ပြီးလျှင် ရှောင်တစ်ခင်ပြုလုပ်လေ့ရှိကြသည်။ ယင်းတို့၏အသံသည် များ သောအားဖြင့် သာယာ၍ စူးရှပြီးလျှင် အပြောင်းအလဲမြန်သည်။ ထို့ကြောင့် ငှက်သံကိုနှစ်သက်သူများသည် ယင်းတို့၌ စိတ်ဝင်စားကြပြီးလျှင် ယင်းတို့ ၏အသံကြောင့် ဝမ်းမြောက်ကြလေသည်။
ဝါးဗလားငှက်မျိုးအမြောက်အမြားသည် အမေရိကန် ပြည်ထောင် စု တောင်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်းတို့၌ ဆောင်းရာသီ၌နေထိုင်ကြပြီးလျှင် နွေကူး ရာသီနောက်ကျကျတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုကိုဖြတ်ကာ နယ်ပြောင်းရွှေ့ ကြသည်။ မေလတွင် တောအုပ်များ၊ မြို့ကြီးများအတွင်းရှိ ပန်းခြံများနှင့် အဆောက်အအုံများအနီးရှိ သစ်ပင်များတွင် ဝါးဗလားငှက်မျိုးများကို စ၍ မြင်နိုင်သည်။ ဝါးဗလားငှက်မျိုးအမြောက်အမြားသည် မြောက်ဘက်သို့ သား ငယ်များပေါက်ဖွားရန် ရွှေ့ပြောင်းလေ့ရှိကြရာ၊ အချို့သည် မြောက်ဘက်သို့ ဟဒ်ဆန်ပင်လယ်အော်နှင့် ယူးကွန်းဒေသများတိုင်အောင် သွားကြသည်။ အချို့ကမူ တောင်ဘက်ရှိ ပြည်နယ်များ၌ပင် အသိုက်များကို ပြုလုပ်ကြလေ သည်။
ဝါးဗလားငှက်မျိုး၏ အသိုက်သည် များသောအားဖြင့် ခွက်ပုံ သဏ္ဌာန်ဖြစ်ပြီးလျှင် ယင်းကို သစ်ပင်၌ဖြစ်စေ၊ ချုံတွင်ဖြစ်စေ၊ မြေကြီးပေါ် တွင်ဖြစ်စေ ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။ အသိုက်ကို သစ်ခက်နှင့် မြက်များကို ရောထွေး၍ ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။ အချို့ကို သစ်ပင်ရှိ အရွက်နုများဖြင့် ကျကျနနပြုလုပ်တတ်သည်။ ငှက်မသည် သုံးလုံးမှ ခြောက်လုံးအထိရှိသော ဥများကို အုလေ့ရှိသည်။ အရောင်မှာ ဖြူရောင်ရောင်ဖြစ်ပြီးလျှင် အရင်း ပိုင်းတွင် အညိုရောင်အမှတ်အသားများပါရှိသည်။ ဝါးဗလားငှက်မျိုး၏ အသံသည်များသောအားဖြင့် သာယာ၍ အချို့၏ အသံသာလျှင် မပီမသရှိတတ်ကြသည်။ ဝါးဗလားငှက်မျိုးတွင် မျိုး စိတ်ပေါင်း ၁၅ဝ ကျော်ရှိသည်။
ဝါးဗလားငှက်မျိုးသည် တောင်ယာလုပ်ကိုင်သူများအား များစွာ အကူအညီပေးသည်။ ယင်းတို့သည် အပင်နှင့် အသီးများကို အန္တရာယ်ဖြစ် စေသည့် ပိုးကောင်များကို သတ်ဖြတ်ပေးကြသည်။ အရွယ်သေးငယ်ကြ သဖြင့် အပင်၏အခေါက်များအကြားတွင် ပိုးကောင်များကို ရှာဖွေစား သောက်နိုင်သည့်အပြင် အသီးဖူးကလေးများရှိ ပိုးကောင်များကိုလည်း ဖမ်းယူစားသောက်ပေးကြသေးသည်။
ဗြိတိန်နိုင်ငံရှိ ဝါးဗလားငှက်မျိုးတို့သည် အမွှေးအတောင်လှပ သည်ထက် သာယာစွာ အော်မြည်တတ်ခြင်းကြောင့် လူများက ယင်းတို့အား စိတ်ဝင်စားကြသည်။ ထိုငှက်များသည် ဗြိတိန်နိုင်ငံသို့ မတ်လအလယ် လောက်မှစတင်၍ ရောက်ရှိလာကြသည်။
ကမ္ဘာဟောင်းတွင် တွေ့ရှိရသော ဝါးဗလားငှက်မျိုးတို့သည် ပက် စာရင်းငှက်များပါဝင်သော မျိုးစဉ်ကြီးအတွင်းရှိ ဆီလဗိုင်အီဒီး မျိုးရင်းဝင် ငှက်များဖြစ်ကြလေသည်။ မြောက်အမေရိကတိုက်ရှိ ဝါးဗလား ငှက်မျိုးတို့ သည် အရောင်အဆင်း လှပကြပြီးလျှင် ပို၍အားနည်းသည့် ငှက်များဖြစ်ကြ လေသည်။ ထိုငှက်များသည် စာဖြူ စာမည်း စသည့်ငှက်မျိုးနှင့်လည်း ကောင်း၊ မြေလူးငှက်များနှင့်လည်းကောင်း သာ၍နီးစပ်ကြသည်။ မနီယိုတီ လတီဒီး မျိုးရင်းဝင်ဖြစ်လေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း ဝါးဗလားငှက်မျိုး အတော်များများရှိလေ သည်။ သို့သော် ထိုငှက်မျိုးအနက် ငှက်လက်မကိုသာ သိသူများသည်။
ငှက်လက်မသည် ပက်စာရီဖောမီး မျိုးစဉ်တွင် ဆီလဗိုင် အီဒီး မျိုးရင်း၌ ပါဝင်လေသည်။ ယင်းကို ပါဏဗေဒအလိုအားဖြင့် ပရီနီ ယာအင်အောနေတာ ဗလန်ဖောဒီး ဟု ခေါ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ငှက်များ
ကင်းတား တာတမံ
ကင်းတား ရေလှောင်တမံ ဘက်စုံစီမံကိန်းကို မန္တလေးတိုင်းရှိ ကျောက်ဆည်၊ မြစ်သား၊ တံတားဦးနှင့် ဝမ်းတွင်းမြို့နယ်များအတွက် လယ်ယာနှင့် သစ်တောဝန်ကြီး ဌာန၊ ဆည်မြောင်းဦးစီးဌာနက ဆောင်ရွက်အကောင်အထည် ဖော်ရွက်ခဲ့သည်။
ပန်းလောင်မြစ်သည် မြန်မာမင်းများလက်ထက်ကတည်းက လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးအတွက် အားကိုးအားထား ပြုခဲ့ရသော မြစ်ဖြစ်သည်။ ရှေးအခါကပင် ပန်းလောင်မြစ်ပေါ်၌ ရေလွှဲ ဆည်များ တည်ဆောက်ကာ ရေပေးတူးမြောင်းများ ဖောက် သွယ်၍ ဆည်ရေသွင်းစိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။ ၁၈၉၁-၉၂ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်မွမ်းမံပြင် ဆင်၍ ပန်းလောင်မြစ်ပေါ်၌ အဆင့်ဆင့် တည်ရှိနေသော ကင်းတားဆည်၊ နတ်လွှဲဆည်၊ ကျီမဲဆည်နှင့် ထုံးကြီးဆည်တို့မှ ပေးဝေသော ရေတို့ကို ယနေ့တိုင်အောင်ပင် အသုံးပြုနေရပေသည်။ သို့သော် ထိုရေလွှဲဆည်တို့သည် မြစ် အတွင်း ရေစီးရေလာကောင်းမှသာ ထိရောက်စွာရေပေးဝေနိုင် သည်။
ထို့ကြောင့် ကျောက်ဆည်၊ မြစ်သား၊ တံတားဦး၊ ဝမ်းတွင်း မြို့နယ်များအတွင်းမှ လယ်မြေများကို သီးထပ်သီးညှပ် စိုက်ပျိုး နိုင်သည်အထိ တစ်နှစ်ပတ်လုံး ရေသွင်းပေးနိုင်မည့် ကင်းတား ရေလှောင်တမံကြီးကို မြစ်သားမြို့နယ်မှ လက်ရှိကင်းတားရေလွှဲ ဆည်အထက် ကိုးမိုင်ခန့်အကွာ ပန်းလောင်မြစ်ပေါ်တွင် တည် ဆောက် အကောင်အထည် ဖော်နေခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ ရေသွင်းစိုက်ပျိုးရေအတွက်သာမက ကင်းတားရေလှောင်တမံ သည် လက်ရှိရေသောက်ဧရိယာအတွင်းမှ မြေဧရိယာအချို့ကို ရေကြီးမှုအန္တရာယ်မှ ကာကွယ်ပေးနိုင်မည့်အပြင် ရေအား လှျပ်စစ် ထုတ်လုပ်ပေးရန်ကိုပါ ရည်ရွယ်ထားလေသည်။ ရေဆင်းဧရိယာ ၈၆၅ စတုရန်းမိုင်ရှိမည့် ကင်းတား ရေလှောင်တမံသည် အမြင့် ၂၃၆ ပေ၊ အလျား ၂ဝ၃၄ ပေရှိမည်ဖြစ်ပြီး၊ ကန်ရေပြည့်အနက် ၂၁၆ ပေ၊ ရေလှောင် ပမာဏ ၇၈၆ဝဝဝ ဧကပေနှင့် ရေပြင်ကျယ်ဧရိယာ ၈၉ဝဝ ဧကရှိမည်ဖြစ်၏။ ရေလှောင်တမံမှ အချင်း ၂၄ ဒသမ ၆ ပေရှိ၍ ရေထုတ်အားနှုန်း တစ်စက္ကန့်လျှင် ၄ဝ၂၄ ကုဗပေ ရှိသော ဥမင်လိုဏ်ခေါင်း ရေထုတ်ပြွန် အလျား ၁၅၂၅ ပေကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ရေတံခါးတပ် ရေပိုလွှဲဆည် အလျား ၁၄၂ ဒသမ ၇ ပေကို တည်ဆောက်မည်ဖြစ်ပြီး၊ အကျယ် ၂၉ ဒသမ ၅ ပေ၊ အမြင့် ၃၄ ဒသမ ၄ ပေရှိသော ရေတံခါးလေးခုကို တပ် ဆင်ခဲ့သည်။ အရေးပေါ် ရေပိုလွှဲဆည် အလျား ၆၈၉ ပေ ကိုလည်း တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ရေအားလျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်ရန် ၂၈ မီဂါဝပ်အားစက်နှစ်လုံး တပ်ဆင်မည့် ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
စီမံကိန်းတွင် ကျောက်ဖြည့်တမံ အပါအဝင် ရေလှောင်တမံ ဆိုင်ရာ ရေအားအဆောက်အအုံများ တည်ဆောက်ခြင်း၊ လက်ရှိ ဆည်ရေသောက် ဧရိယာအတွင်းမှ ရေပေးမြောင်း၊ ရေနုတ် မြောင်းနှင့် ရေအား အဆောက်အအုံများ ပြုပြင်ခြင်း၊ လက်ရှိ မိုးကောင်းသောက် ဧရိယာကို ရေပေးသွင်းနိုင်ရန် ရေသွင်းရေ နုတ်မြောင်းများနှင့် ရေအားအဆောက်အအုံများ အသစ်တည် ဆောက်ခြင်း၊ ရေအားလျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေး စက်ရုံနှင့် အဆောက်အအုံများ တည်ဆောက်ခြင်း၊ စိုက်ပျိုးမှုတိုးချဲ့ရေး လုပ်ငန်းရပ်များ၊ စိုက်ပျိုးမှု သုတေသနလုပ်ငန်းများ၊ သွင်းအား စုဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များနှင့် စက်မှုလယ်ယာစနစ်များကို တိုးချဲ့ အင်အား ဖြည့်တင်းပေးခြင်း လုပ်ငန်းများစသည်ဖြင့် အဆင့် ဆင့်ပါဝင်သည်။
လက်ရှိ တူးမြောင်းများ ပြုပြင်ခြင်း လုပ်ငန်းတွင် မြောင်းမ ကြီးနှင့် မြောင်းလက်တံအလျား ၂၁၅ ဒသမ ရ မိုင်ရှိ၏။ ရေ သောက်ဧရိယာ အသစ်တည်ဆောက်မှုလုပ်ငန်းတွင် မြောင်းမ ကြီး အလျား ရ၈ မိုင်၊ မြောင်းခွဲ မိုင် ၁၄ဝ၊ မြောင်းလက်တံ မိုင် ၂၈ဝ စုစုပေါင်း ၄၉၈ မိုင်ပါဝင်သည်။
ယခုအခါ လက်ရှိ ဆည်ရေသောက် ဧရိယာသည် ၈၈ဝဝဝ ဧကရှိသည်ဖြစ်၍ စီမံကိန်းပြီးဆုံးချိန်တွင် ရေသောက်ဧရိယာ အသစ် ၁၁၃၅ဝဝ ဧက တိုးတက်လာမည်ဖြစ်ရာ ထိုဒေသတွင် စုစုပေါင်း ဆည်ရေသောက် ဧရိယာ ၂ဝ၁၅ဝဝ ဧကရှိလာမည် ဖြစ်သည်။ သီးနှံစိုက်ဧကသည်လည်း ၃၂၂၄ဝဝ ဧကအထိ တိုး တက်မြင့်မားလာပြီး ရေကြီးမှုအန္တရာယ်မှ ကာကွယ်ပေးနိုင်မည့် ဧရိယာဧက တစ်သောင်းရှိလာမည်ဟု မျှော်မှန်းထားပေသည်။ စီမံကိန်းကို အကောင်အထည်ဖော်ရာတွင် ဆည်မြောင်း ကဏ္ဍအတွက် ခန့်မှန်းကျပ်ငွေ ၁ဝ၆ဝ ဒသမ ၄ သန်းကုန်ကျ မည်ဖြစ်ပြီး လှျပ်စစ်၊ စိုက်ပျိုးရေး၊ စက်မှုလယ်ယာနှင့် အခြား ကဏ္ဍများအပါအဝင် စုစုပေါင်း ခန့်မှန်းကုန်ကျငွေ ၁၅၈၆ ဒသမ ရ သန်းရှိမည်ဖြစ်သည်။
စီမံကိန်း၏ ရေအားလျှပ်စစ်ကဏ္ဍအတွက် လိုအပ်သော ချေးငွေ ဒီမတ် ၈၁ သန်းကိုလည်းကောင်း၊ ဓာတ်အားပို့ လွှတ်ရေး စီမံကိန်းအတွက် လိုအပ်သော ချေးငွေ ဒီမတ်သန်း ၇ဝ ကိုလည်းကောင်း ပြည်ထောင်စုသမ္မတ ဂျာမနီနိုင်ငံ၊ ကေ အက်ဖဒဗလျူဘဏ်နှင့် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားကော်ပိုရေးရှင်း၊ မြန်မာ့နိုင်ငံခြား ကုန်သွယ်မှုဘဏ်တို့ ငွေချေးစာချုပ်များ ချုပ် ဆိုခဲ့ကြသည်။ ကင်းတား ရေလှောင်တမံ ဘက်စုံစီမံကိန်းကာလကို ၁၉၈၁-၈၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၆-၈၇ ခုနှစ်အထိ သတ်မှတ်ထား သည်။ စီမံကိန်းကို စတင် အကောင်အထည်ဖော်လျက်ရှိရာ တွင် ၁၉၈၁ ခုနှစ် နှစ်လယ်ပိုင်း၌ တမံအဝင် ဆက်သွယ်ရေး လမ်း ၂၂ ဒသမ ၂ မိုင်ပြီးစီး၍ စခန်းဝန်ထမ်းနေအိမ်၊ ရုံး၊ ဂိုဒေါင် စသောအဆောက်အအုံ ၂၈၅ လုံး တည်ဆောက် ပြီးစီးခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံများ
ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ နေ့စွဲမှတ်တမ်းများ
၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ
(၁) ဦးအောင်ကြီး - ဥက္ကဋ္ဌ
(၂) သူရဦးတင်ဦး - ဒုဥက္ကဋ္ဌ
(၃) ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် - အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး
(၄) ဦးကြည်ဟန် - အတွင်းရေးမှူးအဖွဲ့ဝင်
(၅) ဦးချစ်ခိုင် - အတွင်းရေးမှူးအဖွဲ့ဝင်
(၆) ဦးဝင်းတင် - အတွင်းရေးမှူးအဖွဲ့ဝင်
(၇) ဒေါ်မြင့်မြင့်ခင် - လူထုလူတန်းစား ဌာနမှူး
(၉) ဦးအောင်လွင် - ပြန်ကြားရေး ဌာနမှူး
(၁၀) ဦးအောင်ရွှေ - စည်းရုံးရေး ဌာနမှူး
(၁၁) ဦးကြည်မောင် - သုတေသန ဌာနမှူး
(၁) ဦးတင်ဦး - ဥက္ကဋ္ဌ
ရွာသာကြီး (အနောက်)ရွာ၊ တောင်ဘို့ကြီး
ရွာသာကြီး (အနောက်)ရွာ၊ တောင်ဘို့ကြီး
ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ နေ့စွဲမှတ်တမ်းများ
၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ
(၃) ဦးဝင်းတင် - အတွင်းရေးမှူး
(၅) ဦးကြည်မောင် - သုတေသနမှူး
(၆) ဦးအောင်ရွှေ - စည်းရုံးရေးမှူး
(၇) ဦးလွင် - ဘဏ္ဍာရေးမှူး
(၈) ဦးအောင်လွင် - ပြန်ကြားရေးမှူး
(၉) ဒေါ်မြင့်မြင့်ခင် - လူထုလူတန်းစား ဌာနမှူး တို့ ဖြစ်သည်။
၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ
- နယူးယောက်အခြေစိုက် ‘မစ်’ (Ms) မဂ္ဂဇင်းမှ ၁၉၉၅ ခုနှစ်အတွက် အမျိုးသမီး ထူးချွန်ဆုရွေးချယ်ရာ၌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ပါဝင်ခဲ့သည်။
၂၀၁၀
(၁) ဦးအောင်ရွှေ - ဥက္ကဋ္ဌ
(၂) သူရဦးတင်ဦး - ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌ
(၃) ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် - အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး
(၄) ဦးလွင် - အတွင်းရေးမှူး
(၅) ဦးဝင်းတင် - အဖွဲ့ဝင်
(၆) ဦးခင်မောင်ဆွေ - အဖွဲ့ဝင်
(၇) ဦးသန်းထွန်း - အဖွဲ့ဝင်
(၈) ဦးစိုးမြင့် - အဖွဲ့ဝင်
(၉) ဦးလှဖေ - အဖွဲ့ဝင်
(၁၀) ဦးလွန်းတင် - အဖွဲ့ဝင်
(၁၁) ဦးညွနေ့်၀ - အဖွဲ့ဝင်
(၁၂) ဒေါက်တာသန်းငြိမ်း - အဖွဲ့ဝင်
(၁၃) ဦးအုန်းကြိုင် - အဖွဲ့ဝင်
(၁၄) ဦးဝင်းမြင့် - အဖွဲ့ဝင်
(၁၆) ဒေါက်တာဝင်းနိုင် - အဖွဲ့ဝင်
(၁၇) ဦးဉာဏ်ဝင်း - အဖွဲ့ဝင်
(၁၈) ဦးဟံသာမြင့် - အဖွဲ့ဝင်
(၁၉) ဦးသိန်းညွန့် - အဖွဲ့ဝင်
မိုင်းပွန် (၁)ရွာ၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လွိုင်လင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရှေးဟောင်းပစ္စည်းခေတ်ခွဲနည်း
ရှေးဟောင်းပစ္စည်းခေတ်ခွဲနည်း
ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ နေ့စွဲမှတ်တမ်းများ
၂၀၁၀
(၂၀) ဒေါက်တာမေဝင်းမြင့် - အဖွဲ့ဝင် တို့ဖြစ်သည်။
ရှေးဟောင်းပစ္စည်းခေတ်ခွဲနည်း
ရှေးဟောင်းပစ္စည်းတစ်စုံတစ်ခုကို တွေ့ရှိသူတိုင်း၏စိတ်ဝယ် ပေါ်လာတတ်သော မေးခွန်းတစ်ခုမှာ 'ဤပစ္စည်းသည် မည်မျှရှေးကျ၍ မည်သည့်ခေတ်ကနည်း' ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းနှင့်နှီးနွယ်သူများ၊ ရှေးဟောင်းသုတေသနသမားတို့လည်း မိမိတို့လေ့လာနေသော ပစ္စည်းများ၏သက်တမ်းကို များစွာ သိလိုကြသည်။ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများ မည်မျှရှေးကျသည်ကို ဖော်ထုတ်နိုင်သည့်နည်းလမ်းများစွာရှိသည်တွင် ယင်းတို့ကို တိကျခေတ်ခွဲနည်းနှင့် နှိုင်းယှဉ်ခေတ်ခွဲနည်းဟု နှစ်မျိုးခွဲနိုင်သည်။
တိကျခေတ်ခွဲနည်း
တိကျခေတ်ခွဲနည်းမှာ ညူကလီယားရူပဗေဒ ပညာရပ်ကို အသုံးချသည့်နည်းဖြစ်သည်။
ကာဗွန် ၁၄
ထို့ကြောင့်တစ်ခါက သက်ရှိဖြစ်ကြဖူးသော မီးသွေး၊ အရိုး၊ ခရုခွံ၊ သစ်သား၊ သစ်စေ့၊ ဆင်စွယ်၊ ပျားဖယောင်း၊ အမွေးအမှင်စသည့် ဝတ္ထုပစ္စည်းတို့အတွင်း ကြွင်းကျန်ရစ်သော ကာဗွန် ၁၄ ကိုတိုင်းထွာကြည့်ပြီး ယင်းတို့မည်မျှရှေးကျကြောင်း သိရှိနိုင်သည်။
ပိုတက်စီယမ် အာဂွန်နည်း
ကာဗွန် ၁၄ နည်းဖြင့် နှစ်ပေါင်း ၄၀၀၀၀ အောက် ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများကို ခေတ်ခွဲနိုင်စေသော်လည်း ထို့ထက်ရှေးကျသော ပစ္စည်းများကို ခေတ်ခွဲရန် ခက်ခဲသည်။ ထိုကြောင့် ပိုတက်စီယမ်အာဂွန်နည်းကို သိပ္ပံပညာရှင်များအသုံးပြုကြသည်။ ပိုတက်စီယမ်သည် ရေဒီယိုသတ္တိကြွအိုင်ဆိုတုပ်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ တစ်စတစ်စ ပြိုကွဲပြီး ၎င်း၏ ပြိုကြွသက်တမ်းမှာ နှစ်သန်းပေါင်း ၁၃၅၀ ကြာမြင့်သည်။ တဖြည်းဖြည်း ပြိုကွဲလျော့ပါသွားပြီး ဓာတ်ငွေ့ဖြစ်သော ကယ်လ်ဆီယမ် ၄၀ သို့မဟုတ် အာဂွန် ၄၀ ဖြစ်သွားသည်။ ဤပြောင်းလဲချက်သည်ပင် ခေတ်ခွဲခြားမှုတွင် အရေးပါသည်။
သဲကုန်းရွာ
သဲကုန်းရွာ
ရှေးဟောင်းပစ္စည်းခေတ်ခွဲနည်း
သံလိုက်သုတေသနနည်း
ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကပင် လူသားတို့သည် သံလိုက်၏ သဘောတရားကို အသင့်အတင့် နားလည်သဘောပေါက်လာခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့်ပင် သံလိုက်အိမ်မြှောင်ကို တီထွင်၍ အရပ်မျက်နှာ ခွဲခြားရာတွင် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ သို့သော် နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာလာသောအခါ အိမ်မြှောင်၏ ညွှန်ပြချက်များ ပြောင်လဲလာသည်ကို သတိပြုမိကြသည်။ နှစ်ပရိစ္ဆေဒ ကြာမြင့်လာသောအခါ အိမ်မြှောင်လက်တံများသည် တကယ့်မြောက်အရပ်၊ တကယ့်တောင်အရပ်တို့ကိ ညွှန်ပြရမည့်အစား အနည်းငယ်တိမ်းစောင်းလာသည်ကို သတိပြုမိကြသည်။ ဂယ်လီဗရန်ဟူသော သိပ္ပံပညာရှင်အပါအဝင် သိပ္ပံပညာရှင်တို့သည် သံလိုက်သဘောတရားကိ သုတေသနပြုခဲ့ကြပြီး နိုင်ငံအလိုက် နှစ်အလိုက် သံလိုက်အိမ်မြှောင်၏ ရွေ့ရှားပြောင်းလဲညွှန်ပြပုံများကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။ ဥပမာ- လန်ဒန်မြို့၌ ၁၅၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် အိမ်မြှောင်လက်တံသည် အရှေ့မြောက်ဘက်သို့ ၁၁ ဒီကရီမျှ စောင်း၍ ညွှန်ပြခဲ့သည်။ ၁၉၃၈ ခုတွင်မူ အနောက်မြောက်ဘက်သို့ ၁၁ ဒီကရီစောင်း၍ ညွှန်ပြခဲ့သည်။ ဤအချက်ကို သတိပြုမိကြသော သိပ္ပံပညာရှင်များသည် သံလိုက်၏ နှစ်အလိုက်ပြောင်းလဲညွှန်ပြသည့်အချက်ကို အသုံးပြု၍ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများ၏ သက်တမ်းကို တွက်ချက်ရန် အကြံရခဲ့ကြသည်။
ယူရေနီယံသတ္ထုပါသော ကျောက်ဆောင်များ၏ သက်တမ်းတွက်ခြင်း
ရှေးဟောင်းပစ္စည်းတို့၏ သက်တမ်းကို တွက်ချက်ရာတွင် အရေးပါသောနည်းတစ်ခုမှာ ယူရေနီယံသတ္ထုပါသည့် ကျောက်ဆောင်တို့၏ သက်တမ်းကို ဖော်မြူလာသုံး၍ တွက်ချက်နည်းဖြစ်သည်။ ကျောက်ဆောင်တစ်ခု၏ သက်တမ်းကို တိတိကျကျသိလိုလျှင် ယင်းကျောက်ဆောင်တွင်ပါဝင်ဖွဲစည်းထားသည့် ခဲတို့၏ အလေးချိန်ကိုမူတည်၍ ယင်းကျောက်ဆောင်တွင် ပါဝင်ဖွဲ့စည်းနေသော ယူရေနီယံတို့၏ အလေးချိန်ဖြင့်စားပြီး ရရှိလာသော အဖြေကို ၇၆၀၀ ဖြင့်မြှောက်ရသည်။
ရရှိလာသောအဖြေကို သန်းဂဏန်းဖြင့်သတ်မှတ်ရသည်။
မင်းတဲရွာ
မင်းတဲရွာ
ဘေးပေါက်ရွာ၊ ဘိုးပြေ့
ဘေးပေါက်ရွာ၊ ဘိုးပြေ့
ရွာသစ်ရွာ၊ ဘိုးပြေ့
ရွာသစ်ရွာ၊ ဘိုးပြေ့
ကြိမ်နီကျောင်းစုရွာ၊ ဘိုးပြေ့
ကြိမ်နီကျောင်းစုရွာ၊ ဘိုးပြေ့
ဝါးရောင်းငှက်မျိုး
မြန်မာနိုင်ငံ၌ လူသိများသော ဝါးရောင်းငှက် နှစ်မျိုးရှိသည်။ ယင်းတို့မှာ ဝါးရောင်းငှက်နှင့် ဝါးရောင်းငှက်ခေါင်းဖြူတို့ဖြစ်ကြ၍ နှစ်မျိုးလုံးသည် ပက်စာရီဖောမီး မျိုးစဉ်တွင် တင်မလိုင်အီဒီး မျိုးရင်းနှင့် တာဒွိုင်ဒီးနီး မျိုးရင်းခွဲ့တို့၌ ပါဝင်သည်။ ဝါးရောင်းငှက်ကို ပါဏဗေဒအလိုအားဖြင့် ဂါရှုးလက် ပက်တိုရေးလစ်မာရီဒီအိုနယ်လစ် ဟုခေါ်သည်။ ဝါးရောင်းငှက်၏ အရွယ်မှာ အလျား ၁၃ လက်မ ရှိသည်။ အမှတ်မဲ့ကြည့်လျှင် ဝါးရောင်းငှက်သည် ရှုချင်စဖွယ် ကောင်းလောက်အောင် ထူးခြားသည့်ငှက်ဟု မထင်ရချေ။ သို့သော် အမွှေးအတောင်စုံလင်သော ဝါးရောင်းငှက်ကို အလင်းရောင်ရသည့် ကွင်းပြင်တွင် သေချာစွာကြည့်လျှင် စိုပြည်သော သံလွင်ရောင်နှင့် အညိုရောင်သန်းနေသည့် လှပသောငှက်ဖြစ်သည်ကို တွေ့ရသည်။ ဝါးရောင်းငှက်၏ အော်သံမှာ ထူးဆန်း၏။ ပြွေမှုတ်သံကဲ့သို့ ညင်သာသော အသံမျိုးဖြစ်ပြီးလျှင် များသောအားဖြင့် စူးရှ၍ တိုတောင်းသော လေချွန်သံများလည်း ထိုအသံနှင့် ရောပြွမ်းလျက်ရှိသည်။ ကောင်ရေများစွာ ရောနှော၍ များသောအားဖြင့် အအုပ်အသင်းနှင့်ကျက်စားတတ်သဖြင့် အချင်းချင်း ပြိုင်တူရှုပ်ထွေးစွာအော်မြည်သံမှာ ကြည်ကွဲဖွယ်ကောင်းသည့် ပြွေမှုတ်သံနှင့် တူလေသည်။ ထိုအသံမျိုးအပြင် အခြားအော်သံ အထူးသဖြင့် ပွတ်ကြိတ်သံများကိုလည်း မကြာခဏကြားရသေးသည်။
ဝါးရောင်းငှက်များကို ကျွန်းတောများရှိရာ ကွင်းပြင်နှင့် တောင်ခြေများတွင် တွေ့ရတတ်သည်။ မေမြို့ရှိ ဝက်သစ်ချပင်ပေါက်ရောက်ရာ သစ်တောများတွင်လည်း ကျက်စားတတ်သည်။ မြေပေါ်တွင် သွားလာသည့် အခါတွင်ဖြစ်စေ၊ ချုံဖုတ် သို့မဟုတ် သစ်ကိုင်းတစ်ကိုင်းမှ တစ်ကိုင်းသို့ ကူးသည့်အခါတွင်ဖြစ်စေ ခုန်၍ကူးသန်း သွားတတ်သည်။ တစ်ခုန်နှင့်တစ်ခုန် အလွန်ကျဲ၏။ သစ်ပင်ကင်းရှင်းသည့် မြေပြန့်တွင် ကူးသန်းသွားလာပုံမှာ ဤငှက်၏ ထူးခြားချက်တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ဝါးရောင်းငှက်သည် အအုပ်အသင်းနှင့် ကျက်စားတတ်သော်လည်း ဘေးအန္တရာယ် တစ်ခုခုကြောင့် ထိတ်လန့်ခြင်းမျိုး မဟုတ်လျှင် မည်သည့်အခါမျှ သင်းလုံးကျွတ် စုပြုံ၍ ပျံသန်းလေ့မရှိချေ။ ကောင်ရေအနည်းငယ် စုပြုံ၍လည်း မပျံသန်းကြချေ။ ဘေးအန္တရာယ် ကင်းရှင်းကြောင်းကို အသီးအသီး စိတ်ချရလျှင် ပုန်းကွယ်နေသည့် ချုံတောမှ တစ်ကောင်နောက်သို့ တစ်ကောင် ခပ်လှမ်းလှမ်းမှ ပျံသန်းသွားတတ်လေသည်။ ပျံသန်းပုံမှာ အချိုးမကျသဖြင့် ကြည့်၍ မကောင်းချေ။
ဝါးရောင်းငှက် သားပေါက်ချိန်မှာ မတ်လမှ မေလအထိဖြစ်သည်။ ဩဂုတ်လတွင် ဒုတိယအကြိမ် သားပေါက်သည်။ အသိုက်ကို များသောအားဖြင့် ချုံတောများတွင် ပြုလုပ်ထားတတ်သည်။ အသိုက်၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ စောက်တိမ်သော ခွက်ပြန့်နှင့်တူသည်။ အသိုက်ကို များသောအားဖြင့် မြက်ပင်နှင့် ဝါးရွက်တို့ကို လျော့ရိလျော့ရဲ လုံးထွေးပြီးလျှင် ပင်စည်ငယ်တွင် နွယ်နှာမောင်းတို့ဖြင့် ချည်နှောင်၍ ပြုလုပ်ထားတတ်သည်။ တစ်မြုံလျှင် ဥသုံးလုံး သို့မဟုတ် လေးလုံးရှိသည်။ ဥငါးလုံးတွေ့ရခဲသည်။ အရောင်မှာ စိမ်းပြာရောင်ဖြစ်သည်။ ဝါးရောင်းငှက်ကို အရှေ့တိုင်းနိုင်ငံများတွင် အနှံ့အပြား တွေ့ရသည်။ အနောက်ဘက်တွင် နီပေါနိုင်ငံအထိ တွေ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ပေ ၅,ဝဝဝ မြင့်သည့် သစ်တောများတွင် ကျက်စားလေ့ရှိရာ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း၌ ပေ ၅,ဝဝဝ ထက်နိမ့်သည့် သစ်တောဒေသများတွင် ကျက်စားလေသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ငှက်မျိုးရင်းများ ကဏ္ဍ:စာကလေးနှင့် အလားတူငှက်များ
ကြိမ်နီရွာ၊ ကျူတော
ကြိမ်နီရွာ၊ ကျူတော
တောလယ်ရွာ
တောလယ်ရွာ
ကိုးကား
တောလယ်ရွာ
မြုံပြင်ရွာ၊ လင်းမူးတောင်
မြုံပြင်ရွာ၊ လင်းမူးတောင်
ပိတောက်ဖောင့်
ပိတောက်ဖောင့် Padauk Font သည် SIL International မှထုတ်လုပ်သော Graphite နည်းပညာကို သုံးသော၊ ယူနီကုဒ် ၅.၁ လိုက်နာသော မြန်မာ ယူနီကုဒ်ဖောင့် ဖြစ်သည်။ ပိတောက်ဖောင့်သည် Martin နှင့် Debbi Hosken တို့မှ ဖန်တီး ထုတ်လုပ်ပြီး Keyman Keyboard အသုံးပြုထားသော စီးပွားရေး လုပ်ငန်းသုံး အတွက် ပိုမို ရည်ရွယ်သည်။ open source ပလက်ဖောင်း ဖြစ်ပြီး my.wikipedia.org တွင် သုံးသော ဖောင့်ဖြစ်သည်။
မိုင်းပွန် (၂)ရွာ၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်
မိုင်းပွန် (၂)ရွာ (Mongpun (2))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်၊ မိုင်းပွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၉၉၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းပွန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၉၇၄ ဦး၊ မ ၄၁၅၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၁၂၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လွိုင်လင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စစ်အေးတိုက်ပွဲ
စစ်အေးတိုက်ပွဲ ဆိုသည်မှာ ၁၉၄၀ ခုနှစ်များ၏ အလယ်ပိုင်းမှ စတင်၍ ၁၉၉၀ ခုနှစ်များအထိ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နှင့် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံကြီး ၂ နိုင်ငံနှင့် သူတို့နှင့် အသီးသီး ပတ်သက်နေကြသော မဟာမိတ်နိုင်ငံများကြားတွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ပဋိပက္ခ၊ တင်းမာမှုနှင့် ယှဉ်ပြိုင်မှုတို့ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော အခြေအနေကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်ကာလများတွင် ထိုမဟာအင်အားကြီးနိုင်ငံ ၂ နိုင်ငံတို့ကြားတွင်ရှိသော ယှဉ်ပြိုင်မှုများကို စစ်ရေးအရ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု၊ ဝါဒဖြန့်ချိမှု၊ သူလျှိုထောက်လှမ်းမှု၊ လက်နက် အသစ်အဆန်း ထုတ်လုပ်မှု၊ ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း တိုးမြှင့်မှု၊ အာကာသပြိုင်ပွဲကဲ့သို့ အာကာသနည်းပညာယှဉ်ပြိုင်မှု အပါအဝင် အပြိုင်အဆိုင်ဖြစ်သော နည်းပညာတိုးတက်မှုများဖြင့် ပြသခဲ့သည်။ မဟာအင်အားကြီး နိုင်ငံနှစ်နိုင်ငံလုံးကပင် အကုန်အကျအလွန်များသော ကာကွယ်ရေး အသုံးစရိတ်များကို သုံးစွဲခဲ့ပြီး သမားရိုးကျနှင့် နျူးကလီးယား လက်နက်များ ယှဉ်ပြိုင်ထုတ်လုပ်မှုများ အပါအဝင် အခြားနိုင်ငံများ၏ နောက်ကွယ်မှတဆင့် တိုက်ခိုက်ခြင်းများလည်း ပါဝင်သည်။
ဆိုဗီယက်ယူနီယံ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ဗြိတိန်နှင့် ပြင်သစ်တို့သည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်၏ နောက်ဆုံး ၄ နှစ်အတွင်း ဝင်ရိုးတန်း အင်အားကြီးနိုင်ငံများ ကို ဆန့်ကျင်သော မဟာမိတ်များအဖြစ် ရှိခဲ့ကြသော်လည်း ထိုပဋိပက္ခများ မပြီးဆုံးမီ အချိန်နှင့် ပြီးဆုံးပြီးအချိန်တို့တွင် ထိုနိုင်ငံများကြားတွင် သဘောမတူညီမှု အမြောက်အမြားရှိခဲ့ပြီး စစ်အပြီးတွင် တည်ရှိမည့် ကမ္ဘာကြီး၏ ပုံသဏ္ဌန်နှင့်ပတ်သက်သော သဘောမတူညီမှုမှာ အဆိုးရွားဆုံး ဖြစ်သည်။ စစ်ပြီးဆုံး သွားသောအခါတွင် ဥရောပ၏ အစိတ်အပိုင်း အတော်များများကို ထို ၄နိုင်ငံမှ ဩဇာလွှမ်းမိုးခဲ့ပြီး အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုနှင့် ဆိုဗီယက်ယူနီယံတို့တွင် အင်အား အကောင်းဆုံးသော စစ်အင်အား ရှိခဲ့ကြသည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်တွင် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု ပြိုကွဲခြင်းဖြင့် စစ်​အေးတိုက်ပွဲ ပြီးဆုံးသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သမိုင်းဆိုင်ရာ ခေတ်ကာလများ ကဏ္ဍ:ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ပဋိပက္ခများ ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေး
ဘုရားလေးကွင်းရွာ၊ ကျူတော
ဘုရားလေးကွင်းရွာ၊ ကျူတော
ကုန်တန်းကုလားရွာ
ကုန်တန်းကုလားရွာ
ကကုသန်
ကကုသန်မြတ်စွာဘုရား
ဘုရားငါးဆူပွင့်ရာ ဤ ဘဒ္ဒကမ္ဘာအတွင်း ပွင့်တော်မူခဲ့ပြီးသော ဘုရားလေးဆူအနက် ပထမဦးဆုံး ပွင့်တော်မူသော ဘုရားရှင်ဖြစ်သည်။
ခေမံပြည်မှ အဂ္ဂိဒတ္ထပုဏ္ဏားနှင့် ဝိသာခါပုဏ္ဏားမတို့၏သားဖြစ်။ အရွယ်ရောက်သော် သင့်မြတ်သော သတို့သမီးနှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြား၏၊ သားတော်ဥတ္တရကို ဖွားမြင်ပြီးနောက် လောကီ စည်းစိမ်ကို စွန့်ပယ်ကာ တောထွက်တော်မူသည်။ ရှစ်လ-ကာမ~ ဒုက္ကရစရိယာ ကျင့်တော်မူပြီးနောက် ကုက္ကိုဗောဓိပင်ရင်းဝယ် သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကို ရရှိ၍ ဘုရားဖြစ်တော်မူသည်။ ထိုမြတ်စွာဘုရား၏ အဂ္ဂသာဝက တပည့်နှစ်ပါးကား ရှင်ဝိဓူရနှင့် ရှင်သိဉ္စီဝတို့ဖြစ်သည်။ အလုပ် အကြွေး (တပည့်)ကား ရှင်ဗဒ္ဓိဇော ဖြစ်သည်။ ထိုမြတ်စွာဘုရား၏ ဉာဏ်တော်အမြင့်သည် အတောင် လေးဆယ် ဖြစ်၏၊ သက်တော် အနှစ်သုံးသောင်း နှစ်ထောင်တွင် ခေမာရုံတွင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူရာ ကြွင်းသောဓာတ်တော်အစုကို ဌာပနာ၍ တစ်ဂါဝုတ် မြင့်သော စေတီတော်ကို တည်ထားကိုးကွယ်ကြသည်။ ထိုခေတ်ထိုအခါက လူတို့၏သက်တမ်းမှာ နှစ်ပေါင်း ၄ သောင်းဖြစ်သည်။
ဆာဗားနားမြက်ခင်းပြင်
ဆာဗာနား မြက်ခင်းပြင် (Savanna သို့ Savannah) ဆိုသည်မှာ မြက်ခင်းပြင် ဂေဟစနစ် တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး အရိပ်များ နီးကပ် မနေရန် သစ်ပင်များသည် သေးငယ်ခြင်း သို့မဟုတ် ပြန့်ကျဲနေခြင်းစသည့် လက္ခဏာများ ရှိသည်။ အရိပ်များ နီးကပ်မနေခြင်းကြောင့် လုံလောက်သော အလင်းရောင်သည် မြေပြင်ပေါ်သို့ ရောက်ရှိနိုင်ပြီး စီ-၄ မြက်ပင်များ အဓိက ပါဝင်သော ခြုံပုတ်များကို ကြီးထွားစေရန် အထောက်အပံ့ပေးသည်။
အများအားဖြင့် ဆာဗာနား မြက်ခင်းဆိုသည်မှာ သစ်ပင်များ ကြားရှိ အကွာအဝေး ကျယ်ပြန့်သော ကျဲပြန့်နေသော ဒေသဟု ယုံကြည်ကြသည်။ သို့သော်လည်း ဆာဗားနား မြက်ခင်းပြင် အများစုတွင် သစ်ပင်တို့၏ သိပ်သမ်းမှု များပြားပြီး သစ်ပင်များသည် သစ်တောနှင့် စာလျှင် ပို၍ အကွာအဝေးတူညီကြသည်။   ဆာဗားနားမြက်ခင်းပြင်များတွင် မိုးရေရရှိနိုင်မှု ရှိတတ်ပြီး အများအားဖြင့် မိုးရေသည် ရာသီဥတု တစ်ခုတွင်သာ ရရှိလေ့ ရှိသည်။ ဆာဗားနားသည် ဘိုင်အုမ်း အချို့ဖြင့် ဆက်စပ်နေလေ့ ရှိသည်။ အများအားဖြင့် ဆာဗားနား မြက်ခင်းပြင်များသည် သစ်တောများ နှင့် ကန္တာရ သို့မဟုတ် ပရေရီမြက်ခင်းများ ကြားတွင် ရှိတတ်သည်။ ဆာဗားနားမြက်ခင်းပြင်များသည် ကမ္ဘာ့မြေမျက်နှာပြင်၏ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်း ရှိပြီး အကြီးဆုံး ဆာဗားနားမှာ အာဖရိကတွင် ရှိသည်။
သရက်တောရွာ၊ တောင်ဘို့ကြီး
သရက်တောရွာ၊ တောင်ဘို့ကြီး
မိုင်းပွန် (၃)ရွာ၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်
မိုင်းပွန် (၃)ရွာ (Mongpun (3))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်၊ မိုင်းပွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၉၉၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းပွန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၉၇၄ ဦး၊ မ ၄၁၅၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၁၂၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လွိုင်လင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပုရပိုက်ဖောင့်
ပုရပိုက် မြန်မာယူနီကုဒ် ဖောင့် - မြစေတီ ကို ထုတ်လုပ်သော Solveware Solution Company မှ တီထွင် ထုတ်လုပ် ဖြန့်ချိပြီး GPL နှင့် Creative Common License များအောက်တွင် အခမဲ့ ဖြန့်ချိသည်ဟု ပုရပိုက်၏ ဝဘ်စာမျက်နှာ တွင် ဖော်ပြထားသည်။
ကုန်တန်းချေရွာ
ကုန်တန်းချေရွာ
ရွှေသာလျောင်း ရုပ်ပွားတော်ကြီး
ရွှေသာလျောင်းရုပ်ပွားတော်ကြီး သည် ပဲခူးမြို့ အနောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသော လျောင်းတော်မူ ရုပ်ပွားတော်ကြီးဖြစ်သည်။ ထိုဘုရားကြီး ထားဝယ်မြို့ရှိ လျောင်းတော်မူဘုရားကြီးပြီးလျှင် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ဒုတိယအကြီးဆုံး လျောင်းတော်မူ ဘုရားဖြစ်ပြီး အလျားအားဖြင့် ၅၅ မီတာ(၁၈၀ ပေ)နှင့် အမြင့် ၁၆ မီတာ( ၅၂ ပေ) ရှိသည်။ သက္ကရာဇ် ၉၉၄ ခုနှစ်တွင် တည်ထားခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ရသည်။ ၁၇၅၇ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်တို့က ပဲခူးမြို့အား ကိုလိုနီအဖြစ်သွတ်သွင်းပြီးနောက် ဘုရားကြီးမှာ ပျောက်ဆုံးနေခဲ့ရသည်။ ၁၈၈၀ ခုနှစ်တွင် ၎င်းအနီးတစ်ဝိုက်အား ရထားလမ်းဖောက်လုပ်ရန် တူးဖော်ခဲ့စဉ် ခြုံနွယ်မြက်ရိုင်းများအောက်မှ ပြန်လည်ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ၁၈၈၁ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်ပြုပြင်မွမ်းမံရေးများ စတင်ခဲ့ပြီး ဘုရားခေါင်းအုံးတော်(ဘယ်ဘက်အခြမ်း)အား ထပ်မံတည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ရုပ်ပွားတော်အပေါ်မှ သွပ်မိုး၊ အကာများ ဆောက်လုပ်ခဲ့ရာ ၁၉၃၀ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။ ထိုပြုပြင်ရေးအတွက် အများပြည်သူများက အလှူငွေများ ထည့်ဝင်လှူဒါန်းခဲ့ကြသည်။
တနည်း
ရွှေသာလျောင်း ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကို ဟံသာဝတီဘုရင် သမလ၊ ဝိမလ မင်းဆက်မှ ၁၃ ဆက်မြောက်ဘုရင် မိဂါဒိပ္ပငယ်မင်းလက်ထက် ခရစ်နှစ် ၉၉၄ တွင် တည်ထားသည်။ ရုပ်ပွားတော်၏ မူလဘွဲ့မည်မှာ ကုသိနာရုံဘုရား ဖြစ်ပြီး၊ အလျား အတောင် ၃၀ ရှိကာ၊ အလျားအတောင် ၅၀၊ အနံအတောင် ၂၀ ရှိ သစ်သားတန်ဆောင်းအတွင်း ကိန်းဝပ်တော်မူသည်။ ခရစ်နှစ် ၁၃၂၈ တွင် ပုဂံဘုရင် စောနစ်မင်းက သီဟသူမင်း၏ သဘောတူခွင့်ပြုချက်ဖြင့် တန်ဆောင်းကြီးအား ရွှေချသည်။
မွန်ဘုရင်တိဿမင်း (၁၀၄၃-၁၀၅၇) လက်ထက်၌ ဘုရားကြီးအား လယ်ပယ် ၂၀ လှူသည်။ ဗညားဦးမင်း (၁၃၆၉-၁၃၈၃) လက်ထက်ဝယ် ဘုရား‌တန်ဆောင်းကို ပြုပြင်ကာ ရွှေချသည်။ ရာဇာဓိရာဇ် (၁၃၈၃-၁၄၂၃) လက်ထက် ၁၃၈၅ ခုတွင် ရုပ်ပွားတော်ကို ရွှေသင်္ကန်း ကပ်လှူသည်။ ထို့အတူ ရှင်စောပု (၁၄၅၂-၁၄၇၁) လက်ထက်တွင်လည်း တန်ဆောင်းဟောင်း ဖျက်သိမ်းကာ တင့်တယ်လှပသည့် တန်ဆောင်းသစ် တည်သည်။
ဘုရင့်နောင်မင်းလက်ထက်က မဟာစေတီတဝိုက်တွင် သုံ့ပန်းများ ထားရာ ယင်းတို့အကြီးအကဲက ဦးဆောင်လျက် ၁၅၆၄ တွင် တန်ဆောင်းကြီးကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးသည်။ သို့ဖြင့် ဘုရင့်နောင်မင်းက မူလရုပ်ပွားတော်ကို ဖျက်သိမ်းကာ ရုပ်ပွားတော်သစ်တဆူ တည်ထားသည်။ အနောက်ဘက်လွန်မင်းက ပြုပြင်ပြီး ရွှေသင်္ကန်းလည်း ကပ်သည်။ ၁၇၈၆၊ ဘိုးတော်ဘုရားက အုတ်တိုင်နှင့် သစ်သားတန်ဆောင်း ဆောက်လှူသည်။ ဗြိတိသျှအုပ်စိုးစဉ် ပြုပြင်သူ မရှိဘဲ ချုံနွယ်ပိတ်ပေါင်းများ အကြား နှစ်ပေါင်းများစွာ တိမ်မြုပ်နေရာမှ ပြန်တွေ့ကာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များက ပြုပြင်သည်။
လိပ်ကမ္ဘားရွာ၊ ကျူတော
လိပ်ကမ္ဘားရွာ၊ ကျူတော
အိုင်းပက် (တတိယမျိုးဆက်)
အိုင်းပတ် (The new iPad ဟု ကြေညာခဲ့၍ လူအများမှ iPad 3 သို့ iPad HD ဟု သိကြသည်။) သည် အိုင်ပတ်၏ တတိယမြောက်နှင့် လက်ရှိမျိုးဆက်ဖြစ်ပြီး အက်ပဲလ်မှ ရေးဆွဲ၊ ထုတ်လုပ်ရောင်းချသော တက်ဘလတ်ကွန်ပျူတာ အမျိုးအစားဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် မီဒီယာ၊ စာအုပ်၊ ရုပ်ရှင်၊ သီချင်း၊ ဂိမ်း၊ အစီအစဉ်တင်ဆက်မှုများနှင့် ဝက်ဘ်များကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ ၎င်းသည် အဖြူ၊ အနက်နှစ်မျိုးစလုံးဖြင့် ထွက်ရှိမည်ဖြစ်ပြီး အိုင်းပက် ၂ အတွက် စမတ်အဖုံးနှင့် ကိုက်ညီမည်ဖြစ်သည်။
အက်ပဲလ်သည် ကွန်ပျူတာများကို အစားထိုးရန်အတွက် ပုံနှင့် ဗီဒီယို အဲဒစ်တင်း နှင့် ဂိမ်းများ အတွက် ဂရပ်ဖ်ဖစ်များ ပါဝင်သော အိုင်းပတ်ကို ထုတ်လုပ်ရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သည်။
သမိုင်း
၂၀၁၂ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ရက်နေ့တွင် အက်ပဲလ်သည် မတ်လ ၇ရက်နေ့အတွက် မီဒီယာပွဲတစ်ခုကို ဖိတ်ကြားမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဖိတ်ကြားချက်သည် ‘‘ကျွန်ုပ်တို့တွင် သင်တို့ကြည့်ရ ထိရမည့်အရာတစ်ခုရှိသည်။’’ ဖြစ်သည်။ အက်ပဲလ် စီအီးအို တင်မ်ကွတ်ခ်သည် စက်ကို မတ်လ ၇ရက်၊ ၂၀၁၂ခုနှစ်တွင် ယာဘား ဘူနာ အနုပညာစင်တာ၌ စတင် မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။
ဆော့ဖ်ဝဲလ်
အိုင်းပက်အသစ်သည် မတ်လ ၇ရက်၊ ၂၀၁၂ခုနှစ်တွင် ဖြန့်ချိခဲ့သော အိုင်အိုအက်စ် ၅.၁ ကို အသုံးပြုမည်ဖြစ်သည်။
ဟက်ဒ်ဝဲလ်
အိုင်ပက်အသစ်၏ မော်ဒယ်များသည် ဆယ်လူလာ နက်ဝေါ့ခ်နှင့် ကိုက်ညီမှုရှိသောနှင့်၊ မရှိသောဟူ၍ နှစ်မျိုး ထုတ်လုပ်ထားသည်။ မော်ဒယ်အားလုံးသည် ဝိုင်ယာလက်စ် အယ်လ်အေအန်နှင့် ချိတ်ဆက်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။
အိုင်ပတ်သစ်တွင် ၁၀နာရီအထိခံသော lithium-ion polymer ဓာတ်ခဲ၊ Apple A5X ဒူရယ်ကော ပရိုဆက်ဆာ၊ PowerVR SGX543MP4 ဂရပ်ဖစ် ပရိုဆက်ဆာ၊ ၅ megapixel နှင့် ၁၀၈၀p ဗီဒီယို ရိုက်ကူးနိုင်သော အနောက်ကင်မရာ နှင့် ဖေ့စ်တိုင်းအတွက် VGA အရှေ့ဗီဒီယိုဖုန်းကင်မရာ တို့ပါဝင်သည်။ ပုံထွက်သည်  2048×1536 (QXGA)&mdash ရှိ၍ အိုင်းပက် ၂ တွင်ရှိသော pixels ထက် လေးဆပိုများသည်။ အိုင်းပက်သစ်သည် အိုင်းပတ်၂ ထက် အနည်းငယ် (၀.၆မီလီမီတာ) ပိုထူလာ၍ ၄၉ ဂရမ်ပိုလေးသွားသည်။
လိပ်ချောင်း (အရှေ့)ရွာ၊ သင်္ကန်းတော (လိပ်ချောင်း)
လိပ်ချောင်း (အရှေ့)ရွာ၊ သင်္ကန်းတော (လိပ်ချောင်း)
ထုံးစွန်း (အရှေ့)ရွာ၊ တောင်ဘို့ကြီး
ထုံးစွန်း (အရှေ့)ရွာ၊ တောင်ဘို့ကြီး
ပထဝီဝင်
ပထဝီဝင် ဆိုသည်မှာ ကမ္ဘာမြေ နှင့်တကွသော အစိတ်အပိုင်းများ၊ ဆက်စပ် မှီတင်းသောအရာများ နှင့် သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင်တို့ကို လေ့လာသော ဘာသာရပ်တခုဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာမြေ၏ အစိတ်အပိုင်း (ရူပ ပထဝီဝင်) ဆိုရာ၌ တိုက်ကြီးများ၊ ပင်လယ်၊ သမုဒ္ဒရာ၊ မြစ်၊ ချောင်းများ နှင့် တောင်များ စသည်တို့ကို ဆိုလိုသည်။ ဆက်စပ်မှီတင်းသောအရာများမှာ သက်ရှိများ ဖြစ်သော လူ တိရစ္ဆာန်များ သစ်ပင် စသည်များကို ဆိုလိုပြီး၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ဆိုရာတွင် မိုးလေဝသ၊ လေမုန်တိုင်းများ၊ ဒီရေ၊ ငလျင် အစရှိသော သဘာဝဘေးအန္တရာယ် အကြောင်းအရာများ ပါဝင်သည်။
ပထဝီဝင်ဘာသာရပ် ပညာရှင် တဦးသည် ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ အရာများ၊ အကြောင်းအရာများ နှင့် ပတ်သက်၍ မည်သို့ စတင်ဖြစ်ပေါ်သည်၊ မည်သို့ ဆက်လက် ပြောင်းလဲ ဖြစ်ပေါ်သည် တို့ကို အမြဲမပြတ် လေ့လာသုံးသပ်သည်။
ပထဝီဝင်ဘာသာရပ်သည် သဘာဝသိပ္ပံ ဘာသာရပ် (Ecology)၊ နှင့် လေ့လာမှုနယ်ပယ် တူညီမှုများ ရှိသော်လည်း မတူ ကွဲပြားခြားနားသည်။
ပထဝီဝင်ဟူသည်မှာ ကမ္ဘာ့မြေမျက်နှာပြင်အကြောင်းကို အထူးဂရုပြု၍ လေ့လာသော သိပ္ပံပညာဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ မျက်နှာပြင်အကြောင်းကို လေ့လာရာ၌ ပထဝီပညာရှင်သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အရပ်ဒေသ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ကွဲပြားခြားနားပုံများကို စူးစမ်းရှာဖွေ၍၊ အကျိုးအကြောင်းနှင့် ရှင်းလင်းဖော်ပြသည်။ ဤကမ္ဘာ့ မျက်နှာပြင်ကို ကြည့်ရှုရာ၌ မြေပြင်တစ်ခုတည်းကို သာမက၊ ယင်းအပေါ်တွင် တည်ရှိနေသော ပါးလွှာသော လေထုနှင့် ယင်းအောက်တွင် တည်ရှိနေသော ရေထုတို့ကိုပါ ထည့်သွင်း၍ ကြည့်ရှုသည်။ ယင်းသည့် လေထု၊ မြေထု၊ ရေထုတို့ တွေ့ဆုံရာ ရပ်ဝန်းအတွင်း၌သာ သက်ရှိသက်မဲ့တို့ “ ကျွန်းကိုင်းမှီ ကိုင်းကျွန်းမှီ ” ဆိုသကဲ့သို့၊ တစ်ခုနှစ်တစ်ခု အမှီပြု လျက် ဆက်သွယ်ကာ တည်ရှိနေကြသည်။ ဤကဲ့သို့ ပုံစံ အမျိုးမျိုးဖြင့် ပေါင်းစပ် တည်ရှိနေကြခြင်းကြောင့်လည်း ကမ္ဘာမျက်နှာပြင်တွင် မြေပြင်လက္ခဏာ အမျိုးမျိုး ဖြစ်ပေါ်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ခေတ်သစ်ပထဝီဝင်၏ အဓိက ရည်ရွယ် ချက်မှာ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသတော် သို့မဟုတ် တစ်ခုလုံးတွင်သော်လည်းကောင်း ဖြစ်ပေါ်တည်ရှိနေသော အကြောင်း ချင်းရာ အမျိုးမျိုးတို့ကို စုပေါင်း လေ့လာရန်ဖြစ်သည်။ ထိုကြောင့် ပထဝီဝင်သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အရပ်ဒေအသီးသီးတွင် မည်ကဲ့သို့ အသွင်အပြင်ရှိသည်၊ အရပ်ဒေသ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု မည်ကဲ့သို့ခြားနားသည်။ သို့မဟုတ် ဆင်တူသည်၊ အဘယ် ကြောင့် ဤကဲ့သို့ ဖြစ်ကြရသည် အစရှိသည်တို့ကို လေ့လာ ပေသည်။ ကမ္ဘာပေါ် သက်ရှိသက်မဲ့တို့၏ တစ်ခုနှစ်တစ်ခု ဆက်သွယ်လျက် တည်ရှိနေကြ၏။ ပုံစံပြရသော် ငါးသည် သက်ရှိသတ္တဝါ ဖြစ်သော်လည်း၊ အသက်မရှိသော ရေ၌သာ တည်နေနိုင်သည်။ ထို့အတူ အသက် ရှိသော သစ်ပင်သည် အသက်မရှိသော မြေဆီလွှာ၌သာ ကြီးပွားရှင်သန်နိုင်သည်။ ငါးကို ရေမှ ထုတ်ယူ လိုက်လျှင်သော်လည်းကောင်း၊ သစ်ပင်ကို မြေမှ ထုတ်ယူလိုက်လျှင်သော်လည်းကောင်း မကြာမီ သေကျေပျက်စီးသွားလိမ့် မည်။ ဤအကြောင်းကို ထောက်ရှုခြင်းဖြင့် သက်မဲ့တို့သည် သက်ရှိတို့အတွက် များစွာအရေးကြီးကြောင်းကို သိရှိရသည်။ သဘာဝပထဝီသည် လူနှင့်သက်ရှိသတ္တဝါတို့၏ နေထိုင် စားသောက်ရေးကို များစွာပြုပြင် ဖန်တီးပေးနိုင်သည်။ လူနှင့်သက်ရှိသတ္တဝါတို့ကလည်း မိမိတို့ကိုယ်ကို သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေများနှင့် ကိုက်ညီအောင် ပြုပြင်၍ နေထိုင်လုပ်ကိုင်စားသောက်လာကြသည်။ ထိုကြောင့် ပထဝီဝင်ကို လေ့လာရာ၌ သဘာဝပထဝီနှင့် သက်ရှိတို့၏ အကြောင်းကိုသာမက၊ ယင်းတို့ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု အပြန်အလှန် ဆက်စပ် နေပုံကိုလည်း လေ့လာရသည်။ သက်ရှိတို့သည် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေ၏ ပြုပြင်ဖန်တီးမှုကြောင့် ပြောင်းလဲလာကြရသည်။ ထိုနည်းအတူ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေတို့သည်လည်း လူ၊ တိရစ္ဆာန်၊ သစ်ပင်တို့၏ ပြုပြင်မှုကြောင့် ပြောင်းလဲလာကြသည်။
ပထဝီဝင် ဗဟုသုတ တိုးပွားလာပုံ လူတို့ အရပ်တစ်ပါးသို့ စတင်ခရီးထွက်သည့်အချိန်မှ စ၍၊ ပထဝီဝင် ဗဟုသုတ တိုးပွားလာခဲ့သည်။ ကမ်းခြေအနီးတွင် နေထိုင်သော လူရိုင်းတို့သည် တောင်ပေါ်အရပ်သို့ သွားရောက် ၍၊ တောင်ပေါ်မုဆိုးများ ထံမှ သားရေများကို ယင်းတို့ ယူဆောင်သွားသော ဆားများဖြင့် လဲလှယ်ခဲ့ကြသည်။ ဤကဲ့သို့ သွားရောက် လည်ပတ်ခြင်းဖြင့်၊ မိမိတို့နှင့် နေပုံ ထိုင်ပုံ စရိုက် သဘာဝချင်း မတူသော သူများ၏အကြောင်းကို သိရှိလာကြသည်။ ဤနည်းဖြင့် လူတို့၏ ပထဝီဝင် ဗဟုသုတ တဖြည်းဖြည်း တိုးပွားလာခဲ့လေသည်။ ဂရိလူမျိုးတို့သည် ပထဝီဝင်ကို ပထမဆုံး စတင်လေ့လာ သူများ ဖြစ်ကြသည်။ မိမိတို့နေထိုင်သော တိုင်းပြည်အနီးရှိ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းများကို သိရှိ၍၊ မြေပုံများဖြင့် မှတ်သားခဲ့ ကြသည်။ မြေထဲပင်လယ်ကို ရွက်လှေကြီးများဖြင့် ဖြတ်သန်း၍၊ အာဖရိကတိုက် အတွင်းသို့ ကုန်းကြောင်းခရီးဖြင့် ဝင်ရောက်ခဲ့ ကြသည်။ ဂရိ ပထဝီပညာရှင် အာရတိုးစသနီးဆိုသူက ကမ္ဘာ သည် အဝန်းမိုင် ၂၅ဝဝဝဝ ရှိသည်ဟု ဘီစီ ၂၀ဝ လောက်က ပင် တွက်ချက်တင်ပြခဲ့သည်။ ထိုဂရိလူမျိုးတို့သည် အယ်လက် ဇန္ဒာဘုရင်ကြီးလက်ထက်၌ အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း အိန္ဒုလွင်ပြင် သို့ပင် ရောက်ရှိခဲ့ကြလေသည်။ အီဂျစ်လူမျိုးနှင့် ဖီနီရှန် လူမျိုး တို့သည် ဂရိလူမျိုးတို့ထက်အလျင် ကုန်းလမ်း၊ ရေလမ်းခရီးဖြင့် နယ်ချဲ့ခဲ့ကြသည် မှန်၏။ သို့ရာတွင် ဂရိလူမျိုးတို့ကသာ လူအများ၏ နေထိုင်လုပ်ကိုင် စားသောက်မှု ကွဲပြားခြားနား ပုံကို သိလိုကြသောကြောင့်၊ မိမိတို့ တွေ့မြင်သမျှကို ရေးယူ မှတ်သားခဲ့ကြသည်။ ဤအချက်ကြောင့်ပင် ထိုဂရိလူမျိုးတို့ကို ပထမဆုံး ပထဝီပညာရှင်များဟု ကျွန်ုပ်တို့ ခေါ်ဝေါ်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ရောမလူမျိုးတို့သည် မြေပုံကို အများဆုံး စတင် အသုံးပြုကြသူများ ဖြစ်သည်။ ယင်းတို့သည် ပင်လယ်နှင့် မြို့များ၏ အကွာအဝေးကို တိုင်းတာပြီးလျှင် မြေပုံတွင် တိကျ မှန်ကန်စွာ ထည့်သွင်းပေးခဲ့ကြလေသည်။ ဂရိလူမျိုး ပထဝီပညာရှင် စတြားဗိုး (၆၄ ဘီစီ-၂၀ အေဒီ) ရေးသားခဲ့သော စာမူအားလုံးသည် ထိုအချိန် အခါက သိရှိခဲ့ သော ကမ္ဘာအကြောင်းကို ဖော်ပြထားခြင်းကြောင့် အစိုးရ အရာရှိများ၊ စစ်သေနာပတိများအတွက် များစွာ အသုံးဝင်လေ သည်။ တော်လမီ (၁၂၇-၁၅၁ အေဒီ) သည် ဂရိပထဝီဝင် ပညာရှင်များ စုပေါင်း ရေးသားခဲ့သည်။ မြေပုံများကိုလည်း လတ္တီတွဒ်၊ လောင်ဂျီတွဒ် မျဉ်းများဖြင့် ရေးဆွဲနိုင်ရန် အားထုတ်ခဲ့သည်။ ပထဝီဝင်ကိုလေ့လာရာ၌ တစ်ကမ္ဘာလုံးကို သော်လည်းကောင်း၊ တစ်စိတ်တစ်ဒေသကိုသော်လည်းကောင်း၊ ဒေသတခုခုကို သော်လည်းကောင်း ခွဲခြား၍ လေ့လာနိုင်ကြောင်းကို တော်လမီက စတင် ဖော်ပြခဲ့သည်။
ဤကဲ့သို့ ဂရိနှင့်ရောမလူမျိုးတို့ စတင်ရှာဖွေစုဆောင်းခဲ့ သော ပထဝီဝင် ဗဟုသုတများသည် အလယ်ခေတ်ဦးပိုင်း လောက်တွင် များစွာပျောက်ကွယ်ဆုံးရှုံးခဲ့ကြသည်။ ထိုအချိန် အခါ၌ အာရေဗျနှင့် အာဖရိက မြောက်ပိုင်းရှိ အာရပ်လူမျိုး တို့ကသာလျှင် ပထဝီဝင်ကို အတော်အတန် လေ့လာခဲ့ကြသည်။ အာရပ် လူမျိုး တို့သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ၊ အာဖရိက အရှေ့ ကမ်းခြေအရပ်များကို ရောက်အောင် ကူးသန်းရောင်းဝယ် ခဲ့ကြသောကြောင့် ၁၀ ရာစုနှစ် မတိုင်မီကပင် အိန္ဒိယ သမုဒ္ဒရာနှင့် အာဖရိက အတွင်းပိုင်းအကြောင်းများကို အတော် အတန် သိရှိခဲ့ကြသည်။ ကမ္ဘာလုံးသည့်အကြောင်းကို ဂရိ လူမျိုးတို့ နည်းတူ သိရှိခဲ့ကြသည်။ အာရပ် ပထဝီပညာရှင်တို့သည် ဂရိနှင့် ရောမလူမျိုးများ ရေးသားခဲ့သော ပထဝီဝင်ကို ဆက်လက် လေ့လာပြီးလျှင်၊ မိမိတို့ ရရှိထားနှင့်သော ဗဟုသုတများနှင့် ပေါင်းစပ် လေ့လာ ကြလေသည်။ သဘာဝ ပထဝီဝင်နှင့် သမိုင်းပထဝီဝင်ကို အထူးဂရုပြု၍ လေ့လာသော်လည်း မြေပုံကို ဆွဲအတတ်ကိုမူ မကျွမ်းကျင်နိုင်ကြပေ။ ထိုအချိန်အခါမှစ၍ ဥရောပအနောက်ပိုင်းသားများ တဖြည်းဖြည်း ခရီးထွက်ခဲ့ကြသည်။ အချို့သည် ခရစ်တော် ဖွားမြင်ရာ ပါလက်စတိုင်းပြည်သို့ သွားရောက်ပြီးလျှင် မိမိ တို့၏ ခရီးစဉ်ကို မြေပုံများဖြင့် မှတ်သားထားခဲ့ကြသည်။ ၁၂၇၁ ခုနှစ်တွင် မာကိုပိုလိုသည် ကသေးခေါ် တရုတ်ပြည်သို့ ကုန်းကြောင်းခရီးဖြင့် ရောက်ရှိခဲ့သည်။ မာကိုပိုလိုအကြောင်း ရေးသားထားသော စာအုပ်တွင် မာကိုပိုလို၏ မှတ်သားလောက် သော စွန့်စားခန်းများကို အကျဉ်းသားမိတ်ဆွေတဦးက ရေးသားဖော်ပြထားလေသည်။ ဤစာအုပ်တွင် ပါရှိသော အကြောင်းအရာ အများအပြားသည် ပထဝီဝင်အကြောင်းများ ဖြစ်ခြင်းကြောင့်၊ ယင်းကို ပထဝီဝင် စာအုပ်ဟု ခေါ်ဆိုထိုက် သည်။
၁၄ ရာစုနှစ်သို့ ရောက်သည့်တိုင်အောင်ပင် ဥရောပ တိုက်သားတို့၏ ပထဝီဝင် ဗဟုသုတသည် အလွန်နည်းသေး သည်။ ထိုအချိန်အခါအထိ ကမ္ဘာ့ရေမျက်နှာပြင်၏ ၇ ရာခိုင်နှုန်းလောက်ကိုသာ သိရှိကြ သေးသည်။ ၁၄ ရာစုနှစ်နှင့် ၁၅ ရာစုနှစ်လောက်တွင် ပေါ်တူဂီနှင့် စပိန် လူမျိုးတို့သည် သမုဒ္ဒရာကြီးများကို စတင်၍ ဖြတ်သန်း လှည့်လည်ခဲ့ကြသည်။ ဗက်စကိုဒါဂါးမသည် ၁၄၈၉ ခုနှစ်တွင် အာဖရိကတိုက်ကို ပတ်၍ အိန္ဒိယပြည်သို့ရောက်ရှိခဲ့သည်။
ကိုလံဘတ်သည် အမေရိကတိုက်ကို၁၄၉၂ ခုနှစ်တွင် စတင်တွေ့ရှိလေသည်။ ထိုသူတို့ နောက်တွင် အင်္ဂလိပ်၊ ဒပ်ချ်နှင့် ပြင်သစ်လူမျိုး တို့သည် ပင်လယ်ခရီးဖြင့် စတင်နယ်ချဲ့လာခဲ့ကြသည်။ ပေါ်တူဂီလူမျိုး မာဂျဲလင်ဆိုသူသည် ကမ္ဘာကို ရေလမ်းခရီးဖြင့် လှည့်ပတ်ရန် ဦးဆောင်ထွက်ခဲ့သော်လည်း လမ်းခရီးတွင် အသတ်ခံရသည်။ များမကြာမီ အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ဆာဖရန်းစစ်ဒရိတ်သည် ကမ္ဘာကို ရေလမ်းခရီးဖြင့် လှည့်လည် ခဲ့လေသည်။ နှစ်ပေါင်း ၁၀ဝ အတွင်း၌ပင် ဥရောပတိုက်သားတို့သည် ကျန်ရှိနေသော ကမ္ဘာ့ ရေမျက်နှာပြင် ၉၃ ရာခိုင်နှုန်းကို သိရှိလာကြလေသည်။ ဥရောပတိုက်သားတို့သည် အာရေဗျပြည်ကို ၁၉၀ဝ ပြည့်နှစ် ကျော်မှ လုံးလုံးလျားလျား သိရှိလာပြီးလျှင်၊ အာဖရိက အလယ်ပိုင်းကိုမူကား မကြာမီကမှ ကောင်းစွာ သိရှိခဲ့ကြလေသည်။ အန္တာတိကတိုက်ကြီး၏ပထဝီဝင်ကို ၁၉၄၀ ပြည့် နှစ်ကျော်မှ သိရှိခဲ့ကြသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း၌ လူသူအရောက်အပေါက်နည်းသော နေရာများ၏ ပထဝီဝင် ဗဟုသုတကိုပိုမိုသိရှိခဲ့ကြသည်။ ယခုအခါ၌မူ တောင်ကြီးများအကြားတွင် ကွယ်ပျောက်နေသော ချိုင့်ဝှမ်းများ၊ လူသူများနှင့် တကွ အလွန်ဝေးလံသော တောင်ကြီး တောကြီးများကိုပင် လေယာဉ်ပျံဖြင့် ဓာတ်ပုံရိုက်ယူ ပြီးလျှင် မြေပုံများပေါ်၌ ထင်ရှားစွာ ပြသနိုင်ပြီ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ပထဝီပညာရှင်တို့သည် ကမ္ဘာ့မြေပုံသစ်ကိုပင် ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့လေပြီ။
ပထဝီဝင်၏ သဘောတရား ၁၈ ရာစုနှစ်နောက်ပိုင်းသို့ မရောက်မီ ပထဝီဝင်ကို နည်း ၂ နည်းဖြင့် လေ့လာခဲ့ကြသည်။ တစ်နည်းမှာ တော်လမီ၊ မာကေတာတို့ ပြုလုပ်သကဲ့သို့ ကမ္ဘာ၏ ပုံပန်းသဏ္ဌာန်နှင့် အရွယ်ပမာဏကို လေ့လာခြင်းဖြစ်၍၊ အခြားတစ်နည်းမှာ စတြားဗိုး၊ မန်းစတာတို့ ပြုလုပ်သကဲ့သို့ တိုင်းပြည်နှင့် အရပ် ဒေသများ၏ မှတ်သား လောက်သော အကြောင်းအရာတို့ကို လေ့လာခြင်းဖြစ်သည်။ ပထမလေ့လာနည်းကို မြေပုံဆွဲ အတတ်လေ့လာသူ များက ဆက်လက် ကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်။ ဒုတိယနည်းမှာမူကား ပထဝီဝင်၏ အဓိကလုပ်ငန်းအဖြစ်ဖြင့် ဆက်လက်တည်ရှိလာခဲ့လေသည်။ ဂျာမနီပြည်တွင် ၁၈ ရာစုနှစ်နောက်ပိုင်းလောက်၌ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ဟမ်းဗို့နှင့် ရစ်တာတို့ လက်ထက်မှစ၍ ပထဝီဝင်အခြေခံသဘောတရားမှာ လုံးဝပြောင်းလဲလာခဲ့ လေသည်။ ထိုပညာရှင် ၂ ဦး လက်ထက်မှစ၍ ထွန်းကား ခဲ့သော ပထဝီဝင်၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ သီးခြားတည်ရှိ နေသော ဒေသများ၏ အချင်းအရာများ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ဆက်စပ်တည်ရှိနေကြပုံ၊ စုပေါင်းဖြစ်ပေါ်ကြပုံ၊ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ဒေသများ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု တူညီကြပုံ၊ ကွဲပြားခြားနားကြပုံ စသည်တို့ကို အကျိုးအကြောင်းနှင့်တကွ သိရှိနားလည်အောင် လေ့လာခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်အခါမှစ၍ ပထဝီဝင်သည် ကုလားထိုင်ပေါ်တွင်ထိုင်ကာ အထင်ဖြင့် ရော်ရမ်းမှန်းဆ၍ လေ့လာသောပညာ မဟုတ်တော့ဘဲ၊ ပြင်ပတွင် တကယ်ဖြစ်ပေါ် နေသော အခြင်းအရာတို့ကို ကိုယ်တွေ့မျက်မြင် ကြည့်ရှုလေ့လာ သော ပညာတစ်ရပ်အဖြစ်ဖြင့် ထွန်းကားလာခဲ့လေသည်။ ယင်းကဲ့သို့ ကွင်းဆင်းလေ့လာချက်များကို မြေပုံတွင် မှတ်သား ထည့်သွင်းခြင်းဖြင့် ပထဝီဝင်သည် ယခင်ကထက် တိကျ မှန်ကန်လာခဲ့သည်။ ဟမ်းဗို့သည် ပထဝီဝင်ကို လေ့လာရာ၌ တွေ့ရှိရသော အခြင်းအရာများကို တခုစီခွဲခြား၍ စနစ်တကျ လေ့လာနည်းဟု ခေါ်သည်။ ရစ်တာကမူကား၊ ဒေသတခုတွင် ဖြစ်ပေါ်နေသော အချင်းအရာ များကို တသီးတခြားစီ မလေ့ လာဘဲ၊ ယင်းတို့အားလုံးကိုခြုံ၍ တခုနှင့်တခု အပြန်အလှန် ဆက်စပ်တည်ရှိနေပုံကို လေ့လာသည်။ ဤကဲ့သို့သော လေ့လာ နည်းမျိုးကို ဒေသအလိုက်လေ့လာနည်းဟု ခေါ်သည်။ စင်စစ် အားဖြင့် ထိုပညာရှင် နှစ်ဦးသည် နှစ်နည်းစလုံးဖြင့်ပင် လေ့လာခဲ့ကြပေ၏။ အထူးအလေးဂရုပြုပုံ၌သာ ကွာခြါးကြ သည်။ ခေတ်မှီ ပညာရှင်တို့ကလည်း ဤကဲ့သို့ အကြောင်း အရာအလိုက် လေ့လာနည်း၊ ဒေသအလိုက် လေ့လာနည်းဟူ၍ မခွဲခြါးဘဲ၊ ထိုနည်း ၂ မျိုးကို ပေါင်းစပ်၍ လေ့လာရန် လိုအပ် သည်ဟု အသိအမှတ်ပြုကြသည်။ ၁၉ ရာစုနှစ် အလယ်လောက်မှစ၍ကား၊ ပထဝီဝင်သည် အရပ်ဒေသများ၏အကြောင်းကို ဗဟုသုတ အဖြစ်လောက်သာ ဖော်ပြသည့် ပညာတစ်ရပ်အနေဖြင့် မတည်ရှိတော့ဘဲ၊ ဆောင်ရွက်ရန် ရည်မှန်းထားသည့် ကိစ္စတစ်ခုခုနှင့် သက်ဆိုင် သော အကြောင်းအရာများကို စံနစ်တကျ ဖွဲ့စည်းလေ့လာသော ပညာတစ်ရပ် အဖြစ်ဖြင့် ထွန်းကားလာခဲ့လေသည်။ ပထဝီဝင်ကို လူကြီးများသာမက ကလေးများပင် စိတ်ပါ ဝင်စားစွာဖြင့် လေ့လာနိုင်ကြသည်။ ဤအကြောင်းကြောင့်ပင် ပထဝီကို မူလတန်းကျောင်းများမှစ၍ တက္ကသိုလ်များအထိ ဘာသာတစ်ရပ်အဖြစ်ဖြင့် ဆက်လက် သင်ကြား လေ့လာကြ ခြင်း ဖြစ်သည်။ ပထဝီဝင် အမျိုးမျိုးရှိ၏။ မူလတန်းနှင့် မူလတန်းလွန် ကျောင်းများတွင် သင်ကြားရသော ပထဝီဝင်သည် အများ အားဖြင့် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်၌ မြေပြင်လက္ခဏာများ မည်ကဲ့သို့ တည်ရှိကြပုံ၊ လူတို့ မည်ကဲ့သို့ နေထိုင် လုပ်ကိုင်စားသောက် ကြပုံ စသည်တို့ကို အကျိုးအကြောင်းနှင့် လေ့လာသည်။ ပိုမို အဆင့်အတန်း မြင့်လာသောအခါ ပထဝီဝင်ကို သဘာဝ ပထဝီဝင်၊ မနုဿ ပထဝီဝင်၊ စီးပွားရေးပထဝီဝင်၊ ဒေသန္တရ ပထဝီဝင် စသည်ဖြင့် ခွဲခြား၍ အသေးစိတ် လေ့လာကြသည်။ သို့ရာတွင် ယင်းတို့ အားလုံးသည် သဘာဝပထဝီနှင့် လူ၊ သစ်ပင်၊ တိရစ္ဆာန်တို့ ဆက်သွယ်တည်ရှိနေကြပုံ၊ တစ်ခုနှင့် တစ်ခု အားထားမှီခိုနေကြပုံ စသည်တို့ကို အဓိကထား၍ လေ့လာကြသည်ချည်းသာ ဖြစ်သည်။
ပထဝီဝင်၏ အစိတ်အပိုင်းများ ပထဝီဝင်သည် ကျယ်ဝန်းသော ပညာတစ်ရပ်ဖြစ်၍၊ လွယ်ကူစိမ့်သောငှါ အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း သဘာဝ ပထဝီဝင်၊ မနုဿပထဝီဝင်စသည်ဖြင့် အစိတ် အပိုင်းများပြုလုပ်၍ ခွဲခြါးလေ့လာကြသည်။ ပုံစံအားဖြင့် သဘာဝပထဝီသည် သက်ရှိ သတ္တဝါတို့အပေါ် မည်ကဲ့သို့ ပြုပြင်နိုင်ကြောင်းကို အသေအချာကြည့်ရှု စစ်ဆေးခြင်းဖြင့် ပထဝီဝင်ကို လေ့လာကြသည်။ ဤကဲ့သို့ လေ့လာသော ပထဝီ ဝင်မျိုးကို သဘာဝ ပထဝီဝင်ဟု ခေါ်၏။ တစ်ဖန် အပြန် အလှန်အားဖြင့် သက်ရှိသတ္တဝါများနှင့် ယင်းတို့၏ အပြုအမူ များက သဘာဝပထဝီဝင်ကို မည်ကဲ့သို့ ပြုပြင်နိုင်ကြောင်းကို စူးစမ်းလေ့လာခြင်းဖြင့်လည်း ပထဝီဝင်ကို လေ့လာကြသည်။ ဤပထဝီဝင်မျိုးကို ဇီဝပထဝီဝင်ဟု ခေါ်၏။
သဘာဝပထဝီဝင် သဘာဝပထဝီဝင်ကို လေ့လာရာ၌ အချို့ပညာရှင်တို့သည် တောင်တန်းကြီး၊ ကုန်းပြင်မြင့်၊ လွင်ပြင် အစရှိသည့် ကုန်းမြေ လက္ခဏာများကို ဂရုစိုက်၍ လေ့လာကြသည်။ အချို့ကမူ သမုဒ္ဒရာကြီးများ၊ သို့မဟုတ် ရာသီဥတု၊ မိုးလေဝသ စသည် တို့ကို အသေးစိတ်၍ လေ့လာကြသည်။ အချို့ကလည်း ကမ္ဘာ ပေါ်ရှိ နေရာများကို အတိအကျမှတ်သားပြနိုင်ရန်လေ့လာကြ၏။ ယင်းသည့် အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုစီသည် သိပ္ပံပညာရပ်များ အဖြစ်ဖြင့် သီးခြားတည်ရှိနေကြခြင်းကြောင့် ယင်းတို့တွင်လည်း သီးခြားအမည်များရှိကြ၏။ ဘူမိရုပ်သွင်ပညာသည် ကုန်းမြေ သဏ္ဌာန်များကို လေ့လာသောပညာရပ်ဖြစ်သည်။ တစ်နည်း အားဖြင့် ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်အကြောင်းကို ဖော်ပြ၍၊ ယင်းတို့ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာကြပုံ၊ ပြောင်းလဲလာခဲ့ကြပုံ စသည်တို့ကို ရှင်းလင်းဖော်ပြသော ပညာရပ်ဖြစ်သည်။ ဤအကြောင်းများကို ပေါက်မြောက်စွာ လေ့လာနိုင်ရန်အတွက် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကျောက် များ၏အနေအထားနှင့် ဖွဲ့စည်းပုံကိုသာမက၊ မြေမျက်နှာပြင်ကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲစေနိုင်သော ဥတု ချေဖျက်ခြင်း၊ တိုက်စားခြင်း၊ အပေါ်ယံမြေလွှာလှုပ်ရှားခြင်း၊ မီးတောင်လှုပ်ရှားခြင်း စသည် တို့ကိုပါ သိနားလည်ထားရန် လိုအပ်လှပေသည်။ ဤအချက် ကြောင့်ပင် ဘူမိရုပ်သွင်ပညာသည် ဘူမိဗေဒနှင့် များစွာ ဆက်စပ်နေသည်။ ဤပညာသည် တောင်ကြီးများ မြင့်တက် လာခဲ့ကြ ပုံ၊ လေ၊ ရေစီး၊ ရေခဲမြစ် စသည်တို့၏ တိုက်စား ခြင်းကြောင့်၊ ထိုတောင်ကြီးများ တဖြည်းဖြည်း ယိုးယွင် ပျက်စီးသွားကြရပုံများကို ဖော်ပြသည်။ ထို့ပြင် မြင့်မားသော တောင်များပေါ်မှ တိုက်စားချလိုက်သော မြေသားများ နိမ့်သော အရပ်များတွင် စုပုံခြင်းဖြင့် လွင့်ပြင်များ ဖြစ်ပေါ်လာကြပုံ၊ ပင်လယ်တွင်းသို့ စီးဝင်သော မြစ်များ ရေးစီး နှေးလာပြီးလျှင် မြစ်ညာမှ ယူဆောင်လာခဲ့သော အနည်များကို မြစ်ဝ၌ စုပုံ ချထားခြင်းကြောင့် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်များဖြစ်လာကြပုံ စသည် တို့ကိုလည်း ရှင်းလင်းဖော်ပြသည်။ ဤကဲ့သို့ ကမ္ဘာ့ မျက်နှာပြင်ကို ပြောင်းလဲဖြစ်ပေါ်စေသော ဖြစ်စဉ်များကို လေ့လာခြင်းသည် ဘူမိရုပ်သွင်ပညာရှင်တို့၏ အဓိက လုပ်ငန်း ဖြစ်၏။
ဘာသာရပ်ခွဲများ
ပထဝီဝင် ဘာသာရပ်တွင် ရူပ ပထဝီဝင် (Physical geography) နှင့် လူမှု ပထဝီဝင် (Human geography) ဟူ၍ ပင်မ ဘာသာရပ်ခွဲ ၂ ခု ခွဲခြားလေ့လာသည်။
ရူပ ပထဝီဝင်
ရူပ ပထဝီဝင် ဘာသာရပ်သည် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ရှိ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်၊ ရေဆင်း၊ မြေအမျိုးစား၊ ကျောက်များ၊ ရာသီဥတု စသည်တို့ကို လေ့လာသော ဘာသာရပ်ဖြစ်သည်။
လူမှု ပထဝီဝင်
လူမှု ပထဝီဝင် ဘာသာရပ် လူ နှင့် လူ့ပတ်ဝန်းကျင်အကြောင်းကို လေ့လာသည်။ လူမှု ပထဝီဝင် ကို လေ့လာရာတွင် ဒေသ၊ နိုင်ငံတခု ၏ လူဦးရေ၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး … အစ ရှိသော အကြောင်းအရာများကို သာမက မြေအသုံးချမှု၊ စိုက်ပျိုးရေး၊ စက်မှုလုပ်ငန်း စသည်များကိုပါ လေ့လာသည်။
မြေပုံများ
မြေပုံများသည် ပထဝီဝင် အကြောင်းအရာများကို များစွာ ဖော်ပြထားနိုင်သဖြင့် ပထဝီဝင် ပညာရှင်များသည် မြေပုံ နှင့် ပတ်သက်သော အကြောင်းအရာများကို နားလည်ရန် လိုအပ်သည်။ ပထဝီဝင် ပညာရှင်များသည် မြေပုံပေါင်းများစွာကို ရေးဆွဲ အသုံးပြုကြသည်။
မှီငြမ်းကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်မ အကြောင်းအရာ ဆောင်းပါးများ
ယာတိုက်ရွာ
ယာတိုက်ရွာ
ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန
မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဝန်ကြီးဌာနများတွင် ပညာရေး နှင့် ပတ်သက်၍ ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာန ( Ministry of Education )ထားရှိသည်။ လက်ရှိဝန်ကြီးမှာ အာဏာသိမ်း စစ်အစိုးရမှ ခန့်အပ်ထားသော ​ဒေါက်တာညွန့်ဖေဖြစ်သည်။ အနိုင်ရ လွှတ်​တော်ကိုယ်စားလှယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ကိုယ်စားပြုကော်မတီ (CRPH) ကမူ ​​ဒေါက်တာ​ဇော်​ဝေစိုးအား ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးတာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ရန် ခေတ္တပြည်​ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ထားသည်။