cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
မြို့
မြို့ အသံ ၁၀ ပါး
မြို့များတွင် လူနေများသည်နှင့်အမျှ မြို့များ၊ ကျယ်ဝန်းလာသည်။ မြို့ကြီးမှ မြို့ပြများ ဖြစ်လာသည်။ မြို့နှင့် မြို့ပြတို့ကို ခွဲခြားရာ၌ တိတိကျကျ သတ်မှတ်၍ မရ ဘဲရှိ၏။ ဂရိတ် ဗြိတိန်နှင့် အိုင်ယာလန်နိင်ငံတို့တွင် စီးတီးခေါ် မြို့ပြမှာ ဂုဏ်ပြုခေါ်ဝေါ်သော အမည်ဖြစ်၏။ တရားဥပဒေအားဖြင့် ထူးခြားခြင်း မရှိပေ။ ရှေးအခါ ကတည်းကပင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၌ ကသီဒရယ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်းရှိသော မြို့ကို မြို့ပြဟုခေါ်သည်။ သို့သော် ကသီဒရယ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်း မရှိသည့် လိမြို့ကဲ့သို့ သော မြို့တို့ကိုလည်း တစ်ခါတစ်ရံ ဂုဏ်ပြု၍ မြို့ပြဟု ခေါ်သည်။ အိုင်ယာလန်နိုင်ငံတွင်လည်း အင်္ဂလန်နိုင်ငံ နည်းတူဖြစ်၏။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ၌ မူကား မြို့တော်ဝန်နှင့် ကောင်စီအဖွဲ့ အုပ်ချုပ်သော မြူနီစီပယ်အဖွဲ့ကြီး ရှိသောမြို့ကို မြို့ပြဟူ၍ ခေါ်သည်။ သို့ရာတွင် မြို့တော်ဝန်များ မရှိသောမြို့ကို မြို့ပြ အဖြစ် စာရင်းသွင်းသည်လည်းရှိ၏။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် များစွာသောမြို့တို့မှာ မြို့တည်စာချုပ်များဖြင့် အသစ်တည်သော မြို့များဖြစ်ရကား မြို့တည် စာချုပ်ပေါ်တွင်လည်းများစွာ တည်ပေသေးသည်။ ရှေးပဝေဏီ ခေတ်ကာလက မြို့ပြဟူသည်မှာ အနီးတစ်ဝိုက်ရှိ ဆွေမျိုးစုများ စုဝေး၍ နေရာတစ်စုကို အများဆိုင်အဖြစ်သတ်မှတ်ပြီးလျှင် ကိုးကွယ်မှု၊ ကာကွယ်မှု၊ လုံခြုံမှုအတွက် စုပေါင်းနေထိုင်ရာ ဖြစ်၏။ ရှေးဂရိနိုင်ငံတွင် စပါးတား၊ အက်သင်းစသောမြို့ပြများမှာ နိုင်ငံရေးအားဖြင့် အုပ်ချုပ်ရေး အဖွဲ့အစည်း ပြည့်စုံသောကြောင့် လူဦးရေ ၂ဝ,ဝဝဝ သာသာမျှသာ ရှိသော်လည်း နိုင်ငံငယ်များ မည်၏။ ဥရောပတိုက် အလယ်ခေတ်တွင် အီတလီ၌ ဤသို့သော နိုင်ငံငယ်များ ပေါ်ထွန်းလာပြန်သည်။ စက်မှုလက်မှု ထွန်းကား၍ ကူးသန်းရောင်းဝယ်မှု ကြီးကျယ်လာသည့်အလျောက် မြို့ကြီးပြကြီး များသည်ထက်များလာသည်။ စားသောက်ရေး အလို့ငှာ ကိုယ်တိုင် စိုက်ပျိုးရန် မလိုတော့သဖြင့် မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်သူ များသည်ထက်များလာသည်။ တိုးတက်သော နိုင်ငံကြီးများ အချို့တွင် လူဦးရေ ၅ဝ ရာခိုင်နှုန်းထက်မနည်း မြို့ပြများ၌ နေထိုင်ကြလေသည်။
မင်းကိုကာပင်
ပုံသဏ္ဌာန် 	: 	အပင် အခြား အပင်ကို မှီ၍ တက်တတ်သော နွယ်ပင် မျိုး ဖြစ်၏ ။ သို့မဟုတ် မြေလျှောက်ပင် ဖြစ်၏ ။ အရွက် ပင်စည်မှ တစ်ရွက် ချင်း ခပ်ကျဲကျဲ ရွက်လွှဲ ထွက်၏ ။ ကွမ်းရွက် ပုံသဏ္ဌာန် ဝိုင်း၍ အဖျားပိုင်း သွယ်ကာ ချွန်၏ ။ အရွက် မျက်နှာ ၂ ဖက် လုံး၌ အမွေးနု များရှိ၏ ။ ရွက်ညှာ ရှည်သည်။ အပွင့် ကန်စွန်း ပွင့်နှင့် သဏ္ဌာန် တူ၏ ။ သပြေရောင် ရှိ၏ ။ ပွင့်ခံ ရွက် လက်မဝက် ခန့် ရှည်၏ ။ ဝါခေါင် ၊ တော်သလင်း တွင် ပွင့်သည်။ အသီး လုံးလုံးလျား လျားရှိ၏ ။ နုလျှင် အစိမ်းရောင် ရှိ၍ ရင့်သော အခါ အဝါရောင် ရှိ၏ ။ နတ်တော် ၊ပြာသို တွင် အသီး မှည့်သည်။ အစေ့ အစေ့တွင် အမြှောင့် ၃ မြှောင့် ရှိ၏ ။ အမြစ် မြစ်ဥ ဖြစ်သည်။ ကန်စွန်းဥ နှင့် ပုံသဏ္ဌာန် တူသည်။ အဖြူရောင် ၊ အညိုရောင် နှင့် အနက်ရောင် ရှိ၏ ။ အသုံးပြုနိုင်သည့် အစိတ်အပိုင်းများ 	: 	မြစ်ဥ။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့နိုင်သောနေရာများ 	: 	အပူပိုင်း ဒေသတွင် ပေါက်ရောက်သည်။ ပေါက်ရောက်ပုံ သဘာ၀ အလျောက် ပေါက်ရောက်သည်။ အသုံးဝင်ပုံ 	: 	အာနိသင် မြန်မာ ဆေးကျမ်းများ အလိုအရ မင်းကိုကာ သည် အနည်းငယ် ခါးသက်၍ စပ် ပူ ဖန်သော အရသာ ရှိ၏ ။ အသက်ကို ရှည်စေ၏ ။ ဝမ်းမီး ကို တောက်စေ၏ ၊ ကိုယ်သား ကိုယ်ရေ ကြည်လင် ထွန်းပစေ ၏ ။ ချိုအေးသော ဂုဏ်သတ္တိ ရှိ၏ ။ လူကို ၀စေ တတ်၏ ။ အားကို ဖြစ်စေ တတ်၏။ ဆီး ဝမ်းကို အလွန် များစေ တတ်၏ ။ လေ သည်းခြေကို နိုင်၏ ။ အပူကို ငြိမ်းစေ၏ ။ ဝမ်းကို သက်စေ၏။ အသုံးပြုပုံ- မြစ်ဥ ၁ ။ အမြစ်ကို ဝမ်းနှုတ်ဆေး ၊ အားဆေး ၊ မီးယပ် ဆေး၊ လေမျိုး ရှစ်ဆယ် ဆေးအဖြစ် ဖော်စပ် အသုံးပြု ၏။ ၂ ။ အမြစ်မှုန့် ကို ဆား စိမ်းနှင့် ရော၍ သောက်သော် ဆီးအောင့် ညောင်းကျ ရောဂါ ပျောက်ကင်း ၏။ ၃ ။ မင်းကိုကာ နှင့် ရှဉ့်မတက် ဥ ဆတူ ကျို၍ သောက်သော် အဆစ်ရောင် ရောဂါ ပျောက်၏ ။ ၄ ။ အမှုန့်ကို ဆန်ဆေးရည် နှင့် ဖျော်သော်က ဆင်ခြေ ထောက်ရောဂါ ပျောက်၏ ။ ၅ ။ မင်းကိုကာ အမှုန့်ကို ရှဉ့်မတက် ဥ ကြိတ်ညှစ်ရည် တွင် စိမ်၍ နေလှန်းခြင်း ၇ ကြိမ် ပြုပြီးနောက် အမှုန့် ထောင်း ကာ ယင်းအမှုန့် ၈ ပဲသား ခန့်ကို ထောပတ်နှင့် နေ့စဉ် သုံးဆောင် က သုက်ဓာတ်ပွား များ၍ ကာမစွမ်းအင် တိုးတက် စေ၏ ။
ရေတွင်းကုန်းရွာ၊ သနပ်ဖက်
ရေတွင်းကုန်းရွာ၊ သနပ်ဖက်
ရွာသစ်ရွာ၊ သနပ်ဖက်
ရွာသစ်ရွာ၊ သနပ်ဖက်
အောင်ဖုန်းရွာ၊ အုံးတပင်
အောင်ဖုန်းရွာ၊ အုံးတပင်
သနပ်ဖက်ရွာ၊ သနပ်ဖက်
သနပ်ဖက်ရွာ၊ သနပ်ဖက်
ကြိမ်ချောင်းရွာ၊ အုံးတပင်
ကြိမ်ချောင်းရွာ၊ အုံးတပင်
နတ်ကတော်ရွာ၊ အုံးတပင်
နတ်ကတော်ရွာ၊ အုံးတပင်
အောင်နက် (ခ) အောင်လှိုင်ရွာ၊ အုံးတပင်
အောင်နက် (ခ) အောင်လှိုင်ရွာ၊ အုံးတပင်
စပါးကြီးရွာ၊ ထင်းပုံကွင်း
စပါးကြီးရွာ၊ ထင်းပုံကွင်း
ချောင်းသာကြီးရွာ၊ အုံးတပင်
ချောင်းသာကြီးရွာ၊ အုံးတပင်
ကိုင်ဇာ
ကိုင်ဇာ သည် မြန်မာ သီချင်းရေးဆရာ နှင့် အဆိုတော် တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး ၁၉၇၀ နှစ်နောက်ပိုင်း ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ် တို့တွင် ကျော်ကြားခဲ့သည်။ ရခိုင် အမျိုးသားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး သူ၏ ရော့ခ် သီချင်းများမှာ လူကြီးရော လူငယ်များပါ နှစ်သက်ခဲ့ကြသည်။ သူ၏ သီချင်းရေး ဆရာများမှာ စောဘွဲ့မှူး ၊ နိုင်မြန်မာ ၊ စိုးလွင်လွင် ၊ မောင်မော်ဈာန် ၊ သုခမိန်လှိုင် တို့ဖြစ်ပြီး သူ၏ ကျော်ကြားသောသီချင်းများကိုရေးသူမှာ နိုင်မြန်မာ နှင့် စောဘွဲ့မှူးတို.ဖြစ်ကြသည်။ ကိုင်ဇာ သည် အောင်မြင်သော သီချင်း ရေးသူလည်း ဖြစ်ပြီး မေဆွိ၊ မေခလာ တို့ နှင့် စုံတွဲသီဆိုခဲ့သော သီချင်းများမှာ အောင်မြင်ခဲ့သည်။
ထွက်ရှိခဲ့သောတေးစုများ
• # အကျည်းတန်၏ အထီးကျန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ (၁၉၇၇)
ဂင်ဂိုပင်
ကမ္ဘာဦးပင်၊ ဂင်ဂိုပင် ဟု ခေါ်တွင်သည်။ နှစ်သန်းပေါင်းများစွာ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းထဲတွင် တွေ့ရှိ စိုက်ပျိုးခဲ့ရသောအပင် ဖြစ်သဖြင့် ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းသစ်ပင် ဟုလည်း ခေါ်ဆိုသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သမိုင်းမတိုင်မီ အပင်မျိုးစုများ
ကိုင်ဇာ
ထွက်ရှိခဲ့သောတေးစုများ
• # အလွမ်း (၁၉၇၈)
• # အနမ်းပန်း (၁၉၇၉) (မေဆွိ)
• # သီချင်းရှင်ကိုကြင်နာပါ
• # မနိုးပါစေနဲ့ မိုးရယ် (၁၉၈၀)
• # နောက်တစ်ခေါက်လောက်ထပ်ပြောပါ (၁၉၈၁)
• # တူနှစ်ကိုယ်တိုင်းပြည် (၁၉၈၃) (မေဆွိ)
• # ကမ္ဘာတည်ရှိသ ရွေ့ (၁၉၈?)
• # အိပ်မက်များကိုတီထွင်သူ (၁၉၈၅)
• # လူတွေသိလေ ပိုကောင်းလေ (မေဆွိ)
• # ချမ်းလည်းချမ်းတယ် လွမ်းလည်းလွမ်းတယ်
• # ကစ္ဆပနဒီလှိုင်သံ
• # မောင့် ဒေဝစ္ဆရာ (၁၉၈၈)
• # နှလုံးသားဟစ်ကြွေးသံများ (၁၉၈?)
• # ဂန္ထဝင်ရုပ်ရှင်တေးများ
• # ချိုသော သီချင်းများ
• # ရွှေမန်းဆီသို့
• # နိုင်ငံကျော် (၁၉၉၇)
• # သူငယ်ချင်းသုံးယောက် (မေဆွိ မေခလာ)
• # မြန်မာပြည်ကိုလွမ်းတယ်
• #
ကန့်ဘလာရွာ၊ ထင်းပုံကွင်း
ကန့်ဘလာရွာ၊ ထင်းပုံကွင်း
ရေညှင်းချောင်းရွာ
ရေညှင်းချောင်းရွာ
ငါးဖယ်တရာရွာ၊ ထင်းပုံကွင်း
ငါးဖယ်တရာရွာ၊ ထင်းပုံကွင်း
ရွှေအိမ်သည်
ရွှေအိမ်သည် (ရွှေအိမ်စည် ဟုလည်း သိကြ) သည် ပုဂံခေတ်မှ နန်းတွင်း မင်းသမီးတစ်ပါး ဖြစ်သည်။ ကျန်စစ်သားနှင့် အပယ်ရတနာတို့၏ တစ်ဦးတည်းသော သမီးတော် ဖြစ်ပြီး အလောင်းစည်သူ၏ မိခင်ဖြစ်သည်။
ရွှေအိမ်သည်မင်းသမီးသည် ပဋိက္ခရား အမည်ရှိသော နိုင်ငံခြားသား မင်းသားတစ်ဦးနှင့် ချစ်ကြိုက်ခဲ့သည်ဟု ရာဇဝင်တွင် ဆိုကြသည်။ ၁၀၈၄ ခုနှစ်တွင် ကျန်စစ်သား နန်းတက်ပြီးနောက် ပုဂံပြည်သို့ အလည်လာရောက်သော မင်းသားတစ်ပါးနှင့် ချစ်ကြိုက်ခဲ့သော်လည်း ဖခင် ကျန်စစ်သား သဘောမတူခဲ့သည့်အတွက် လက်မဆက်ဖြစ်ဘဲ စောလူးမင်း၏ သားတော် စောယွန်းမင်းသားနှင့် လက်ဆက်ခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။
စောယွန်းနှင့် သားသမီးနှစ်ဦး ထွန်းကားခဲ့ပြီး စိုးဆိုင်နှင့် စည်သူ တို့ဖြစ်ကြသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:၁၁ ရာစု မြန်မာ အမျိုးသမီးများ
အငဲ
ငယ်ဘဝ
ဒီဇင်ဘာလ ၂၈ ရက်တွင် တောင်ကြီး၌ မွေးသည်။
မန္တလေးတက္ကသိုလ် တက်ခဲ့သည်။
မိသားစုဘဝ
တပ်မတော်နည်းပညာတက္ကသိုလ် လက်ထောက်ကထိက ဒေါ်သီတာနှင့် လက်ထပ်ရာ သမီးနှစ်ယောက် ရသည်။ သမီးတစ်ဦးမှာ လမင်းခ အမည်ဖြင့် သီချင်းဆိုကာ အနုပညာလုပ်ငန်း လုပ်နေပြီဖြစ်သည်။
ထင်းပုံကွင်းရွာ၊ ထင်းပုံကွင်း
ထင်းပုံကွင်းရွာ၊ ထင်းပုံကွင်း
ကွန်ထော်ရွာ၊ ထင်းပုံကွင်း
ကွန်ထော်ရွာ၊ ထင်းပုံကွင်း
ဆီလီကွန်ဗယ်လီ
ဆီလီကွန် ဗယ်လီ ဆိုသည်မှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း ဆန်ဖရန်စစ္စကို ပင်လယ်အော်ဒေသကို ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုသော အသုံးအနှုန်း ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးသော နည်းပညာနှင့် သက်ဆိုင်သည့် ကော်ပိုရေးရှင်းများ တည်ရှိသော ဒေသဖြစ်သည်။ မူလက ဒေသတွင်းရှိ များပြားလှစွာသော ဆီလီကွန်ချစ်ပ်များကို တီထွင်သူများနှင့် ထုတ်လုပ်သူများကို ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ထိုဒေသအတွင်းရှိ ဟိုင်းတက်ခ် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများကို ရည်ညွှန်းခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ယခုအခါတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ဟိုင်းတက်ခ် စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများကိုလည်း ဆီလီကွန်ဗယ်လီဟု ရည်ညွှန်းသုံးနှုန်းလေ့ ရှိကြသည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုနှင့် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အခြားနေရာများတွင် ဟိုင်းတက်ခ် စီးပွားရေး အချက်အချာဌာနများ ပေါ်ပေါက်လာကြသော်လည်း ဆီလီကွန် ဗယ်လီသည် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုရှိ စွန့်စားလုပ်ကိုင်သော စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ၏ သုံးပုံတစ်ပုံမျှသော ရင်းနှီး မြှုပ်နှံမှုကို ကိုယ်စားပြုနေဆဲပင် ဖြစ်သည်။ ပထဝီ အနေအထားအားဖြင့် ဆီလီကွန်ဗယ်လီတွင် ဆန်ဂျို့စ်မြို့အပါအဝင် ဆန်တာကလာရာ တောင်ကြားဒေသ တစ်ခုလုံး၊ တောင်ပိုင်း ကျွန်းဆွယ်နှင့် တောင်ပိုင်း အရှေ့ဘက် ပင်လယ်အော်ဒေသတို့ ပါဝင်ကြသည်။
တိုက်ချွန်း (အောင်ဆန်းသူရိယ)
အငြိမ်းစားဗိုလ်ကြီး သူရ၊ အောင်ဆန်းသူရိယ တိုက်ချွန်းကို ချင်းပြည်နယ် လွီဗန်းတစ်ရွာတွင် ၁၉၂၃ ခုနှစ်၌ အဘ ဦးထန်ရေး၊ အမိဒေါ်နိုင်ဟိုက်တို့က မွေးဖွားသည်။ ငယ်စဉ်က မတူပီမြို့၌ အလယ်တန်းအဆင့် အထိ ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှ တပ်မတော်သို့ ဝင်ရောက် အမှုထမ်းသည်။ ထို့နောက် မြန်မာနိုင်ငံမှ ဗြိတိသျှတပ်များ ဆုတ်ခွာချိန် ၁၉၄၁ -၄၂ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ လိုက်ပါသွားခဲ့ပြီး ၁၉၄၃ -၄၄ တွင် ဗြိတိသျှတပ်များ မြန်မာပြည်သိမ်း တိုက်ပွဲဆင်နွဲသော အခါ တော်လှန်ရေးတာဝန်ကို ယူလျက် စက်မဲ့လေယာဉ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ လေထီးတပ်သား အဖြစ်လည်းကောင်း မြန်မာမြောက်ပိုင်း ဒေသများတွင် စွန့်စွန့်စားစား တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဗြိတိသျှတပ်များနှင့် အတူ မြန်မာပြည်သို့ ပြန်လည်ရောက်လာပြီး စစ်ရေး တာဝန်များကို ဆက်လက်ထမ်းဆောင်သည်။
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အတွင်း စစ်ရေး တာဝန်များကို သက်စွန့်ဆံဖျား ထမ်းဆောင်ခဲ့မှုကြောင့် ဗြိတိသျှ တပ်မတော်က စစ်မှုထမ်းကောင်းဆု ( Burma Gallantry Medal ) ( ဘီဂျီအမ် ) တံဆိပ်ဖြင့် ဂုဏ်ပြုချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေး ရပြီးနောက် ရခိုင်ပြည်နယ်တွင်လည်းကောင်း၊ ရန်ကုန်နှင့် အနီးတစ်ဝိုက်တွင်လည်းကောင်း တပ်မတော်တာဝန်များကို ဆက်လက်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ပေါ်ပေါက်လာသော ပြည်တွင်းသောင်းကျန်းမှု အရေးအခင်းများတွင် တပ်ကြပ်ကြီး၊ ဒုဗိုလ်၊ ဗိုလ်ကြီး ဟူသော ရာထူးအဆင့်ဆင့်ဖြင့် ပါဝင်တိုက်ခိုက်နှိမ်နင်းခဲ့သည်။ ရန်ကုန်ဆင်ခြေဖုံးရှိ သမိုင်း၊ ကြို့ကုန်း၊ အင်းစိန်၊ စော်ဘွားကြီးကုန်းဒေသများရှိ သောင်းကျန်းသူများ အခိုင်အမာတပ်စွဲထားသော နေရာများကို အမှတ် ( ၁ ) ချင်းသေနတ်ကိုင်တပ်ရင်းမှ တပ်ကြပ်ကြီးတိုက်ချွန်း ခေါင်းဆောင်သော တပ်စုသည် အသက်ကို ပဓာနမထားဘဲ စွန့်စွန့်စားစား တိုက်ခိုက်၍ သောင်းကျန်းသူစခန်းများကို တိုက်ခိုက်သိမ်းယူခဲ့သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်၌ ကျူးကျော်သူ တရုတ်ဖြူတပ်များကို တပ်မတော်က ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ တွန်းလှန် ဖြိုခွင်းရာတွင် ဗိုလ်ကြီး တိုက်ချွန်းပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
အင်းစိန်တစ်ဝိုက်တိုက်ပွဲများတွင် ဗိုလ်တိုက်ချွန်း၏ သက်စွန့်ဆံဖျား တာဝန်ထမ်းဆောင်၍ နိုင်ငံတော်၏ ရန်သူများကို ချေမှုန်းနှိမ်နင်း နိုင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရက ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် သူရဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်ခဲပြီး တစ်ဖန် ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ( ၄ ) ရက် လွတ်လပ်ရေးနေ့တွင် ဘွဲ့ထူးဂုဏ်ထူးများ ကြေညာသောအခါ ဗိုလ်တိုက်ချွန်းအား သူရသတ္တိဆိုင်ရာ ဘွဲ့များတွင် အမြင့်မားဆုံး ဖြစ်သော အောင်ဆန်းသူရိယဘွဲ့ ကို ချီးမြှင့်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြန်သည်။ ရန်ကုန်မြို့တွင် ကျင်းပသော ဘွဲ့ထူးဂုဏ်ထူးများ ချီးမြှင့်သည့် အခမ်းအနားတွင် ဗိုလ်တိုက်ချွန်းအား နိုင်ငံတော် သမ္မတကြီးက ရွှေချိန်နှစ်ကျပ်သား ရှိသော အောင်ဆန်းသူရိယ ဘွဲ့တံဆိပ်ကို ချီးမြှင့်ပေးအပ်ခဲ့သည်။
ဗိုလ်ကြီးသူရ၊ အောင်ဆန်းသူရိယ တိုက်ချွန်းသည် နိုင်ငံ့တာဝန်များကို ကျေပြွန်စွာ ထမ်းဆောင်ပြီးနောက် ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် တပ်မတော်မှ အငြိမ်းစားယူခဲ့ပြီး မတူပီမြို့တွင်ပြန်လည်နေထိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၇၂ - ၇၄ ခုနှစ်တွင် မတူပီမြို့နယ် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၄ -၇၇ ခုနှစ်တွင် မတူပီမြို့နယ် သမဝါယမ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် ပြည်သူ့လွှတ်တော်နှင့် ပြည်သူ့ကောင်စီ အဆင့်ဆင့် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲများ ကျင်းပသောအခါ အငြိမ်းစားဗိုလ်ကြီး ဦးတိုက်ချွန်းသည် ချင်းပြည်နယ် မတူပီမြို့နယ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း ခံရသည်။ ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် မတူပီမြို့နယ် လုပ်ငန်းစစ်ဆေးရေး အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ပလက်ဝမြို့နယ် စစ်မှုထမ်းဟောင်း အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ဘွဲ့ရရှိပုံအကျဉ်း
၁၉၄၉ ခု ဧပြီလတွင် အင်းစိန်မြို့ကို အခိုင်အမာစိုးမိုးထားသည့် ကေအင်ဒီအို သောင်းကျန်းသူများအား ဗမာ့တပ်မတော်ကတိုက်ထုတ်ချေမှုန်းရာတွင် ၁၆-၄-၄၉ နေ့ နံနက်ပိုင်းတွင် အမှတ်(၁)ချင်းသေနတ်ကိုင်တပ်ရင်း စစ်မျက်နှာရှိ တပ်ခွဲတခွဲအား ရန်သူတို့၏ ဝိုင်းဝန်းပစ်ခတ်ခြင်းကို ခံနေရစဉ် ဗိုလ်တိုက်ချွန်းသည် ရန်သူများအတွင်းဝင်ရောက်ကာ အများအပြားကျဆုံးအောင် သူရသတ္တိပြောင်မြောက်စွာ တိုက်ခိုက်ချေမှုန်းနိုင်ခဲ့သည့် သူရဲကောင်းတစ်ဦးဖြစ်သည်။ ဗိုလ်တိုက်ချွန်းသည် ယင်းသို့ စံတင်လောက်သည့် ရဲစွမ်းသတ္တိ၊ ဂုဏ်ပြုလောက်သည့် စွန့်စားခြင်းတို့ဖြင့် ၁၀-၄-၄၉ နေ့ စော်ဘွားကြီးကုန်းတိုက်ပွဲတွင်လည်းကောင်း၊ ၁၆-၄-၄၉ နေ့ ဦးစက်ကိန်ကျောင်း တိုက်ပွဲတွင်လည်းကောင်း၊ ၁၈-၄-၄၉ နေ့ ရန်သူ့ခံကတုတ်ကိုချေမှုန်းတိုက်ခိုက်ရာတွင်လည်းကောင်း အသက်ကို ပဓာနမထားပဲ ရဲဝံစွန့်စားစွာ တာဝန်ထမ်းရွက်ခဲ့သည့်အတွက် နိုင်ငံတော်၏ အမြင့်ဆုံးစွမ်းရည်ဘွဲ့ဖြစ်သော အောင်ဆန်းသူရိယဘွဲ့ကို ချီးမြင့်ခံရသူဖြစ်သည်။
ဘဝနိဂုံး
အငြိမ်းစားဗိုလ်ကြီး သူရ အောင်ဆန်းသူရိယ တိုက်ချွန်းသည် ၁၉၈၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ( ၁၈ ) ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ပထမဇနီး ဒေါ်ဘောင်ချေးနှင့် ဒုတိယဇနီး ဒေါ်ကွမ်းခမ် နှင့် သားသမီးများ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။
မြန်မာဘီလုံး
မြန်မာဘီလုံး (Mirafra microptera) သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသည့် ဘီလုံးငှက်မျိုးနွယ်ဝင်ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ရွှေမိတ်သိုင်းချောင်းရွာ၊ ကန်ဘက်
ရွှေမိတ်သိုင်းချောင်းရွာ၊ ကန်ဘက်
နောင်လုံရွာ၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်
နောင်လုံရွာ (Nawnglong)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်၊ ကုန်းယောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၀၁၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကုန်းယောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၆၃ ဦး၊ မ ၉၇၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၃၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လွိုင်လင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
၂၀၁၁ မြန်မာ ငလျင်
၂၀၁၁ မြန်မာ ငလျင်သည် ၂၀၁၁ ခုနှစ် မတ်လ ၂၄ ရက်နေ့ည ၈ နာရီ ၂၅ မိနစ်တွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် ငလျင်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်း တာလေမြို့ နှင့်လွိုင်မွေမြို့အနီးကို ဗဟိုပြုကာ လှုပ်ခတ်သွားသည့် ယင်းငလျင်၏ပြင်းအားမှာ ရစ်ချ်တာစကေး ၆.၈ ဖြစ်သည်။ အနက်မှာ ၁၀ ကီလိုမီတာ ရှိသည်။ ရစ်ချ်တာစကေး ၄.၈ နှင့် ၅.၄ ရှိသည့် နောက်ဆက်တွဲငလျင် ၂ ခုလည်း လှုပ်ခတ်ခဲ့သည်။ ပြင်းအား ၅.၀ နှင့် ၆.၂ ရှိသော ငလျင်များလည်း ဆက်လက်လှုပ်ခတ်ခဲ့သေးသည်။ ငလျင်ဗဟိုချက်မ မှာ ထိုင်းနိုင်ငံ ချင်းရိုင်မြို့မှ မြောက်ဘက် မိုင် (၇၀) (ကီလိုမီတာ ၁၁၀) အကွာ တွင် ရှိပြီး၊ ထိုင်းနိုင်ငံ မယ်ဆိုင်မြို့၏ မြောက်ဘက်၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ ကျိုင်းတုံမြို့၏ အရှေ့တောင်ဘက် တွင် ရှိသည်။ တာချီလိတ်နှင့် တာလေမြို့တွင် သေဆုံးသူဦးရေ ၇၄ ဦးနှင့် ဒဏ်ရာရရှိသူ ၁၁၁ ဦးရှိကာ နေအိမ် ၂၄၄ လုံး၊ ဘုန်းကြီးကျောင်း ၁၄ ကျောင်းနှင့် အစိုးရရုံး အဆောက်အဦး ၉ ခု ပျက်စီးခဲ့ကြောင်း မြန်မာအစိုးရပိုင် သတင်းစာများတွင် ဖော်ပြထားသည်။ တာလေတွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သော ယင်းငလျင်သည် ရွှေတြိဂံပြတ်ရွေ့အတွင်း ရှိ နတ်မပြတ်ရွေ့ကြောတွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်းနှင့် ရှမ်းပြည်နယ် အတွင်း လှုပ်ခတ်ခဲ့ဖူးသော ငလျင်များ အနက် အင်အားအပြင်းဆုံး ငလျင်ဖြစ်ကြောင်းလည်း သိရသည်။
ကန်သာယာရွာ၊ ကန်ဘက်
ကန်သာယာရွာ၊ ကန်ဘက်
အောင်မဲဖြူပင်
အောင်မဲဖြူ(ခေါ်) အောင်မဲညို Butterfly Pea ကို အာရှဒေသတွင် ခေါင်ရမ်းပန်းနွယ်ပင်၊ ခိုတောင်ပံများ၊ အပြာရောင်ပဲ၊ လိပ်ပြာပဲ၊ ကော်ဒိုဖန်ပဲ၊ ဒါဝင်ပဲဟု ခေါ်ကြပြီး မြန်မာနိုင်ငံတွင်မူ အောင်မဲဖြူ၊ အောင်မဲညို၊ အောင်မဲနီ စသည်ဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ နွယ်ပင်မျိုးဖြစ်ပြီး အခြားသောအပင်နှင့် ချုံပင်တို့ကို နွယ်တက်၍ တစ်ပင်လုံး ဖုံးလွှမ်းသွားအောင် ပေါက်လေ့ရှိသည်။ ပင်စည်မွဲခြောက်ခြောက် အရောင်ရှိပြီး မာကျောသည်။
အပွင့်ကို အစွဲပြု၍ အဖြူမျိုးနှင့် အညိုမျိုး ဟု နှစ်မျိုး ရှိ၏။ ယခုအခါတွင် အောင်မဲဖြူ၊ အောင်မဲညို (အပြာရောင်အဆင်းရှိသောပန်း) အပြင် ပန်းနုရောင်၊ ပန်းရင့်ရောင်၊ ခရမ်းနုရောင်၊ ခရမ်းရင့်ရောင် စသည်ဖြင့် အရောင်မျိုးစုံနှင့် နှစ်ထပ်ရစ် အပွင့်များအထိပင် အမျိုးစုံအောင် ဝယ်ယူရရှိနေပြီ ဖြစ်သည်။
အပင်၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ ရွက်လွှဲ ထွက်ပြီး ရွက်ပေါင်း ဖြစ်ကာ ရွက်မြွှာ ၅-၇ ရွက် ပါရှိသည်။ ထိပ်ရွက်မြွှာ သည် အကြီးဆုံး ဖြစ်၏။ ဘေးရွက်မြွှာ များမျက်နှာချင်းဆိုင် ထွက်၏။ ရွက်ထိပ် ရွက်ရင်းဝိုင်း သို့မဟုတ် အနည်းငယ် သွယ်သည်။ ရွက်ညှာ အလွန် တိုသည်။ ရွက်နား ညီ၏။ အောက်မျက်နှာပြင် အနည်းငယ် ကြမ်း၏။ ရွက်ညှာရင်း တွင်သေးငယ်၍ အပ်သဏ္ဌာန် ရွက်စွယ် ပါရှိ၏။
အသုံးပြုပုံ- ပဉ္စငါးပါး ၁။ အောင်မဲဖြူသည် မြွေဆိပ် ဖြေဆေး အဖြစ် ထင်ရှား၏။ အောင်မဲဖြူမှုန့်နှင့် ဣဿရ မူလီမြစ်မှုန့် ရောစပ် သောက်သော် မြွေဆိပ် ပြေ၏။ ၂။ အောင်မဲဖြူရွက် ကိုကြိတ်၍ ခူနာများ၌ စည်းပေးပြီး စည်းထားသော နေရာ၌ ရေမကြာ ခဏ ဆွတ်ပေးပါက ခူနာ ပျောက်၏။ ၃။ အောင်မဲဖြူ မြစ်ကို အခြားသော ဆေးမြစ်များနှင့် ရောစပ်၍ ရေဖျဉ်း ရောဂါ ပျောက်ဆေး အဖြစ် အသုံးပြု၏။ ၄။ အောင်မဲဖြူ မြစ်ကို လှော်၍ အမှုန့်ပြုပြီး ရေနွေးနှင့် သော်သော် အသည်းကြီး ရောဂါ၊ သရက်ရွက် ကြီးသော ရောဂါ၊ ရေဖျဉ်း ရောဂါ ပျောက်၏။ ၅။ အောင်မဲဖြူ မြစ်၏ အခေါက်ကို ရေနှင့် စိမ်သောက်သော် ကိုယ်လက် ရောင်ရမ်းသော ရောဂါ ပျောက်၏။ ၆။ အောင်မဲဖြူ အဖိုမြစ်၏ ကြိတ်ညှစ်ရည်ကို နွားနို့အေး နှင့် ရောသောက်သော် နာတာရှည် ချောင်းဆိုး ရောဂါ ပျောက်၏။ ၇။ အောင်မဲဖြူ အသီးစိမ်း အစေ့ ကြိတ်ညှစ်ရည်ကို နှာခေါင်းတွင် ခတ်ပေးက ခေါင်းတစ်ခြမ်း ကိုက်ခြင်း ပျောက်၏။ ၈။ အောင်မဲဖြူ မြစ်ကို ကိုယ်ဝန် မလျှောကျ စေရန်လည်းကောင်း၊ လည်ပင်း၌ အကျိတ် အဖု ပေါက်သော ရောဂါ၊ သွေးအန် သွေးလျှံနာ၊ခရုသင်း၊ မျက်စိ တိမ်ကျခြင်း ရောဂါ များအတွက် ဆေးအဖြစ် ဖော်စပ် အသုံးပြု၏။ ၉။ အပွင့်ကို နွားနို့နှင့် ကြိတ်၍ မျက်စိကို ကွင်းပေးခြင်း၊ ခတ်ပေးခြင်း ပြုက သူငယ်နာ မျက်စိနာ ပျောက်၏။ ၁၀။ အစေ့ကို လိင်ဥ ရောင်ခြင်း ၊ ကြို့ထိုးခြင်း ရောဂါ များအတွက် သုံး၏။ မှတ်ချက်။ ။ အောင်မဲဖြူနှင့် အောင်မဲညို ဂုဏ်သတ္တိ စွမ်းရည် များစွာ ကွာခြားခြင်း မရှိသဖြင့် အောင်မဲညိုကို လည်း အောင်မဲဖြူ ကဲ့သို့ပင် အသုံးပြုနိုင်၏။
အညာစုရွာ၊ ကန်ဘက်
အညာစုရွာ၊ ကန်ဘက်
စံကားမော်ရွာ
စံကားမော်ရွာ
အောင်သာယာ (၂)ရွာ၊ ကန်ဘက်
အောင်သာယာ (၂)ရွာ၊ ကန်ဘက်
အောင်သာယာ (၁)ရွာ၊ ကန်ဘက်
အောင်သာယာ (၁)ရွာ၊ ကန်ဘက်
စိုးမကျိရွာ
စိုးမကျိရွာ
ဦးနှောက်အမြှေးရောင်ရောဂါကာကွယ်ဆေး
ဦးနှောက်အမြှေးရောင်ရောဂါကာကွယ်ဆေး (Meningococcal vaccine)ဆိုသည်မှာ နစ်စီရီယား မန်နင်ဂျစ်တိုင်ဒစ်စ်  Neisseria meningitidis (English)ဟုခေါ်သော ဘက်တီးရီးယားပိုးကြောင့်ဖြစ်သောကူးစက်ရောဂါကို ကာကွယ်ပေးသည့် ကာကွယ်ဆေးတိုင်းကို ဆိုလိုသည်။ ကာကွယ်ဆေးအမျိုးပေါင်းများစွာရှိပြီး အေ၊ စီ၊ ဒဗလျူ ၁၃၅ နှင့် ဝိုင် စသောပိုးအမျိုးအစားများကို ကာကွယ်နိုင်သည်။ ဤကာကွယ်ဆေးများသည် (၈၅-၁၀ဝ)ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို အနည်းဆုံး(၂)နှစ်ကြာသည်အထိ ကာကွယ်ပေးနိုင်သည်။  ဤကာကွယ်ဆေးထိုးကို ကျယ်ပြန့်စွာ ထိုးပေးခြင်းဖြင့် ဦးနှောက်အမြှေးရောင်ရောဂါနှင့် ပိုးမွှားများတကိုယ်လုံးတွင်ပျံ့နှံ့ကာ သွေးဆိပ်တက်ခြင်း(sepsis)တို့ဖြစ်ပွားမှုများ ကျဆင်းသွားကြောင်းတွေ့ရသည်။  ဤကာကွယ်ဆေးကို ကြွက်သား သို့မဟုတ် အရေပြားအတွင်းသို့ ထိုးနှံရသည်။
ဦးနှောက်အမြှေးရောင်ရောဂါဖြစ်ပွားမှုနှုန်း အသင့်အတင့် သို့မဟုတ် မြင့်မားသော သို့မဟုတ် ကူးစက်ရောဂါဖြစ်ပွားမှုများသောနိုင်ငံများတွင် ဤကာကွယ်ဆေးကို ပုံမှန်ထိုးပေးသင့်သည်ဟု ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့မှ အကြံပြုထားသည်။ ဦးနှောက်အမြှေးရောင်ရောဂါဖြစ်ပွားလေ့မရှိသောနိုင်ငံများတွင်တော့ ရောဂါကူးစက်ခံရနိုင်ခြေရှိသူများကိုသာ ဤကာကွယ်ဆေးထိုးပေးသင့်သည်။  အာဖရိကန် ဦးနှောက်အမြှေးရောင် ခါးပတ်ဒေသ(African meningitis belt)ဟုခေါ်သော အာဖရိကတိုက် ဆာဟာရတောင်ပိုင်းနိုင်ငံများတွင် ရောဂါပိုး၏ပဋိဇာတ်နှင့် သယ်ဆောင်ပေးသောပရိုတိန်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ထားသောကွန်ဂျုဂိတ်ကာကွယ်ဆေး(conjugate vaccine)ဖြင့် အသက်(၁)နှစ်မှ (၃၀)နှစ်အတွင်း လူများအားလုံးကို ကာကွယ်ဆေးထိုးပေးလျက်ရှိသည်။ ကနေဒါနှင့် အမေရိကန်နိုင်ငံ၌ မန်နင်ဂိုကောကပ် ဘက်တီးရီးယား(၄)မျိုးလုံးကို ကာကွယ်နိုင်သည့် ကာကွယ်ဆေးကို ဆယ်ကျော်သက်လူငယ်များနှင့် ရောဂါကူးစက်ခံရနိုင်ခြေရှိသူများအားလုံးကို ပုံမှန်ထိုးရန် အကြံပြုထားသည်။  မက္ကာမြို့သို့ ဟာ့ဂ်ျခရီးစဉ်အတွက်သွားမည့် ခရီးသည်များအားလုံးသည် ဤကာကွယ်ဆေးထိုးရန် လိုအပ်သည်။
ဦးနှောက်အမြှေးရောင်ရောဂါကာကွယ်ဆေးသည် ယေဘုယျအားဖြင့် စိတ်ချရသောဆေးဖြစ်ပြီး တချို့လူများ၌ ဆေးထိုးသည့်နေရာတွင် နာကျဉ်ခြင်းနှင့် နီရဲခြင်းတို့ ဖြစ်တတ်သည်။ ဤကာကွယ်ဆေးကို ကိုယ်ဝန်ဆောင်နေစဉ်အတွင်း စိတ်ချစွာ အသုံးပြုနိုင်သည်။  လူပေါင်းတစ်သန်းတွင် တစ်ယောက်ခန့်သည် ပြင်းထန်သည့် ဆေးမတည့်သည့်တုံ့ပြန်မှုဖြစ်တတ်သည်။
ပထမဆုံး ဦးနှောက်အမြှေးရောင်ရောဂါကာကွယ်ဆေးကို (၁၉၇၀) နှစ်ပိုင်းတွင် စတင်ရရှိခဲ့သည်။  ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့မှ သတ်မှတ်ထားသည့် အခြေခံကျန်းမာရေးစနစ်အတွက် အဓိကလိုအပ်သောဆေးများထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ (၂၀၁၄)ခုနှစ် လက်ကားဈေးမှာ (၃.၂၃-၁၀.၇၇)ဒေါ်လာခန့်ဖြစ်သည်။ အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် ဆေးပတ်လည်အောင်ထိုးရန် (၁၀ဝ-၂၀ဝ)ဒေါ်လာခန့်ပေးရသည်။
မြကန်သာရွာ၊ ကန်ဘက်
မြကန်သာရွာ၊ ကန်ဘက်
ဘုရားမဲ့ဝါဒ
ဘုရားမဲ့ဝါဒ(Atheism) ဆိုသည်မှာ ယေဘုယျအားဖြင့် ထာဝရဘုရားသခင် အပါအဝင် နတ်ဘုရားများတည်ရှိနေခြင်းကို မယုံကြည်ခြင်းဖြစ်သည်။ ဘုရားမဲ့ဝါဒကို ရံဖန်ရံခါ နတ်ဘုရားများ အမှန်တစ်ကယ်မရှိဟုသော ယုံကြည်မှုကို ညွှန်းဆိုရန်လည်း သုံးတတ်သော်လည်း ပုံမှန်အားဖြင့် နတ်ဘုရားများ၏ တည်ရှိမှုကို မယုံကြည်ခြင်းမျှသာဖြစ်သည်။ ဘုရားမဲ့ဝါဒကို နတ်ဘုရား တစ်ဆူ၊ (သို့) တစ်ဆူထက်ပို၍ တည်ရှိနေမူကို ယုံကြည်ခြင်းဖြစ်သည့် ဘုရားရှိဝါဒ(Theism)နှင့်လည်း နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။
ကဘလူးရေကျော်ရွာ၊ ကန်ဘက်
ကဘလူးရေကျော်ရွာ၊ ကန်ဘက်
ဘဲခေါင်းကျား
ဘဲခေါင်းကျား
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘဲ
ကဏ္ဍ:ဘဲ (မျိုးစု)
နောင်ဆွမ်းရွာ၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်
နောင်ဆွမ်းရွာ (Nawngsum)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်၊ ကုန်းယောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၀၀၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကုန်းယောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၆၃ ဦး၊ မ ၉၇၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၃၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ငှက်ပစ်တောင် အရှင် ပဏ္ဍိတ မထေရ်
နရပတိစည်သူမင်းကြီး လက်ထက် ငှက်ပစ်တောင် သံဃာ့ဂိုဏ်းကြီး၏ ဦးစီးနာယက ဖြစ်သည်။ အရှင် ဥတ္တရာဇီဝ မထေရ်၏ တပည့်ဖြစ်သည်။ ဝိနည်းသိက္ခာ လေးစား၏။ တန်ခိုး ဣဒ္ဓိပါဒ်လည်း ကြီးမား၏။
နရသီဟပတေ့
နရသီဟပတေ့မှာ ပုဂံမင်းဆက်များတွင် နောက်ဆုံးမင်းအဖြစ် ထင်ရှားသည်။ ထိုမင်းလက်ထက်တွင် ပုဂံပြည်သို့ ကုဗလိုင်ခန်၏ မွန်ဂိုတပ်များ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်သဖြင့် နှစ်ပေါင်း (၂၅ဝ) ဝန်းကျင် သက်တမ်းရှိခဲ့သော ပုဂံအင်ပါယာ ပြိုကွဲခဲ့သည်။
မျိုးရိုးနှင့် ထီးနန်းဆက်ခံခြင်း
မြန်မာ့သမိုင်းတွင် တရုတ်ပြေးမင်းဟုလည်းကောင်း၊ မင်းခွေးချေးဟုလည်းကောင်း သိမှတ်ထားကြသည့် ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်သည့် နရသီဟပတေ့မင်းကို ဥဇနာမင်းနှင့် မိဖုရားစုလည်းထုံးတို့မှ ၂၃ ဧပြီ၊ ၁၂၈၃ တွင်ဖွားမြင်ကာ ပုဂံထီးနန်းကို အေဒီ (၁၂၅၆-၁၂၈၇) ကာလအတွင်း စိုးစံသွားခဲ့သည်။ နရသီဟပတေ့မင်းသည် အဖိုးဖြစ်သူ ပန်းပွတ်သည်ကြီးအားရည်စူးလျက် ပန်းပွတ်ပုထိုးတော်ကြီးတည်ထားခဲ့ရာမှ ပန်းပွတ်ပုထိုးတော် ဒါယကာဟုလည်း အမည်တွင်ခဲ့သည်။ အများက မင်းခွေးချေးဟု ဆိုကြသော်လည်း အမည်မှန်မှာ မင်းခွေဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်က ချေဆတ်တတ်သောရောဂါရှိသဖြင့် အိပ်ယာထဲတွင် အမြဲခွေနေသောကြောင့် မင်းခွေဟုတွင်ကြောင်း အဆိုရှိသည်။ တရုတ်ပြေးမင်း၏ အမှားတော်ပုံ ပေမူတွင်လည်း မင်းခွေနမဿ ရာဇကုမာရဿ" ဟု သုံးနှုန်းထားရာ "မင်းခွေးချေး" မဟုတ် မင်းခွေ" သာ အမှန်ဟု ဆိုသည်။ တရုတ်ပြေးမင်းဟု အမည်တွင်ခြင်းမှာ ပုဂံကို မွန်ဂိုတရုတ်တပ်များ လာရောက်ဝန်းရံစဉ် ပြည်မြို့ အနောက်ဘက် လှည်းကျသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယင်းအမည်ဖြင့် ပထမဆုံးသုံးနှုန်းမှတ်တမ်းတင်သော ကျောက်စာမှာ အေဒီ ၁၃၄၂ ခုနှစ်ထိုး ချောင်းဦး သမန်ဇတာကျောက်စာ ဖြစ်၍ ကျောက်စာ ကြောင်းရေ (၁၃) တွင် "တရုတ်ပြေးမင်းကြီး" ဟုရေးထိုးထားသည်။ ခေတ်သစ် သမိုင်းဆရာများကမူ နရသီဟပတေ့မင်းကို စည်သူ-၄ ဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ယင်းသို့ခေါ်ဝေါ်ခြင်းမှာ နရသီဟပတေ့မင်းသည် စည်သူဘွဲ့ ခံယူသော ပုဂံမင်းများတွင် လေးပါးမြောက်ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကျောက်စာများအရ ထိုမင်း၏ ဘွဲ့ ကို ဥစ္စနာဟုလည်း သုံးနှုန်းကြောင်း သိရသည်။
ဥဇနာမင်းလွန်လျှင် နန်းလျာဖြစ်သော သီဟသူမင်းသားနန်းတက်မည်ရှိသည်တွင် ရာဇသင်္ကြံအမတ်ကြီးသည် ဥဇနာမင်းထံ ခစားစဉ်အခါ လက်ဖျင်သိမ်းရာတွင် သီဟသူမင်းသားကို ခတ်မိသဖြင့် မင်းသားက မိမိ ဖျင်လက်ပေါ် ကွမ်းဖတ်နှင့်ထွေးသည်ကိုပြ၍ "ဤမင်းသားသည် မင်းမဖြစ်မီကပင် အမတ်ကြီးတို့ကို မျက်နှာဖျက်ဘိ၏၊ မင်းဖြစ်သော် ငါတို့နေရာမရှိပြီ" ဟုဆိုကာ သိမ်းထားသော ကွမ်းဖတ်ကိုပြ၍ အခြားအမှူးအမတ်တို့ကို စည်းရုံးကာ သီဟသူမင်းသားကို  ဖမ်းဆီး၍ ညီတော်ဖြစ်သော နရသီဟပတေ့ကိုနန်းတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ နရသီဟပတေ့မင်းသည် ၁၂၅၆-ခုနှစ်၊ မတ်လ(၆)ရက်နေ့တွင် ခမည်းတော်၏ ကိုယ်လုပ်တော်ကြီး ဆိတ်ထိန်းကမ်းဖြူသူ မိဖုရားစောနှင့် ဘိသိက်သွန်း၍  သီရိတြိဘုဝနာဒိတျာ ပဝရဓမ္မရာဇာဘွဲ့ခံယူကာ ပုဂံထီးနန်းကို စိုးစံခဲ့သည်။
ရာဇဝင်ကျမ်းများအရ ပုဂံမင်းဆက်များတွင် သုံးကြိမ်မင်းဖြစ်သော ဘုရင်သုံးဦးတွင် နရသီဟပတေ့မင်းသည် တစ်ဦးအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ထိုမင်းသည် ပုဂံတွင် စလေငခွေး တစ်ကြိမ်၊ ကုလားကျမင်း တစ်ကြိမ်၊ နရသီဟပတေ့တစ်ကြိမ် သုံးကြိမ် မင်းဖြစ်ကြောင်း ဆိုထားသည်။ ထိုသို့ မင်းဖြစ်ခြင်းမှာ မြတ်စွာဘုရားရှင် တန့်ကြည်တောင်ထက်ကြွတော်မူစဉ် အင်ဖက်သုံးချပ်ကို ထီးအသွင်ပြု၍ နေကာခဲ့သောကုသိုလ်ကံကြောင့်ဟု ဖော်ပြထားသည်။
မိဖုရားများ
နရသီဟပတေ့မင်းသည် ပုဂံထီးနန်းကို ရသောအခါ မိဘုရားခေါင်ကြီး နတ်ရွာစံပြီးနောက် ခမည်းတော်၏ မိဖုရားတစ်ပါးဖြစ်သော ဖွားစောမိဖုရားကိုပင် ၁၂၆၂-ခုနှစ်တွင် မိဖုရားခေါင်ကြီးအဖြစ် တင်မြှောက်ခဲ့သည်၊ ၎င်း၏ အခြားမိဖုရားများမှာ ဖွားစောအစ်မတော်၏ သမီး စောနန်း၊ ဟူးရားဖြူသမီး စောလုံ၊ မိဖုရားငယ် ရှစ်ပါး၊ ရှင်မောက်၊ ရှင်ရွှေတို့ ဖြစ်ကြသည်။
နရသီဟပတေ့မင်း၏ မိဖုရားများအနက် မိဖုရားဖွားစောမှာ စောလှဝန်းဖွားစောဟု ကျော်ကြားသူဖြစ်သည်။ ပုဂံရာဇဝင်တွင် ထင်ရှားသော ဖွားစောသုံးဦးအနက် ဒုတိယဖွားစောဖြစ်၍ ကျစွာမင်းနှင် စောမင်းလှတို့၏ မြေးဖြစ်သည်။
နန်းစံကာလဖြစ်ရပ်များ
နာမည်ကောင်းရသော မင်းတစ်ပါး မဟုတ်ချေ။ မင်းဆိုးမင်းညစ် အဖြစ်သာ ကျော်စောခဲ့သည်။ စိတ်ကြမ်းကိုယ်ကြမ်း ရှိသူဖြစ်၍ ဘီလူးဘဝက လာသည်ဟု ဟူးရားဆရာတို့က ဆိုကြသည်။ အမျက်ဒေါသ လွန်ကဲပြီး သတ်ဖြတ်ကွပ်မျက်စီရင်မှုများ များစွာပြုခဲ့သူလည်းဖြစ်သည်။ အစားကြူးသူအဖြစ်လည်းထင်ရှားသည်။ ဟင်းခွက် ၃၀ဝ ဖြင့်ပွဲတော်တည်လေ့ရှိကြောင်းဆိုကြသည်။
မွန်ဂိုတပ်များ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ချီလာချိန်တွင် ငဆောင်ချမ်းအရပ်မှ ခုခံတိုက်ခိုက်စေသည်။ မွန်ဂိုတပ်များ ပုဂံသို့ဆက်လက်ချီတက်လာသောအခါ သားတော်ကြီးရှိရာ ပုသိမ်သို့ တိမ်းရှောင်သည်။ မွန်ဂိုတို့ ပုဂံမှ တပ်ဆုတ်ကြောင်းကြားလျှင် ပုဂံသို့ ပြန်သည်။ လမ်းခရီးဖြစ်သည့် ပြည်မြို့တွင်ငယ်စဉ်အခါက ဝက်လက်ခိုးမသားဟု ကျီစား အခေါ်ပြုခံရဖူးသည်ကို မကျေနပ်သော သားတော်ပြည်စားသီဟသူ က နန်းလုသဖြင့် အဆိပ်ပါသော ပွဲတော်ကို မလွန်ဆန်နိုင်ပဲ တည်ခင်းရပြီး နတ်ရွာစံ ကံတော်ကုန်ရသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဘုရင်များ
ကဏ္ဍ:၁၂၃၈ မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:၁၂၈၇ ကွယ်လွန်သူများ
ကုလားတဲရွာ
ကုလားတဲရွာ
မြဒေါင်းညို
စာရေးဆရာ မြဒေါင်းညိုကို သာယာဝတီခရိုင် လက်ပံတန်းမြို့၌ ၁၉၁၅ ခု၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၃ ရက်တွင် အဖ ဦးမြ၊ အမိ ဒေါ်မိလေးတို့က ဖွားမြင်သည်။ အမည်ရင်း ဦးအောင်သိန်း ဖြစ်သည်။
ပညာရေး
ငယ်စဉ်က ရန်ကုန်မြို့ စိန်ပေါ အထက်တန်းကျောင်းတွင် ပညာသင်ယူခဲ့ရာ ၁၉၂၈ ခုတွင် ၁ဝ တန်းစာမေးပွဲကို အင်္ဂလိပ်၊ မြန်မာ၊ ရာဇဝင် ဂုဏ်ထူးဖြင့် ထူးချွန်စွာ အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် သပိတ်မှောက်ရာ၌ ပါဝင်ခဲ့သည်မှ စ၍ ပညာ တပိုင်းတစနှင့် ကျောင်းထွက်ခဲ့သည်။ တက္ကသိုလ်မှ ထွက်လျှင် ထွက်ချင်း နယူးဘားမား အင်္ဂလိပ် သတင်းစာတွင် ဝင်ရောက် လုပ်ကိုင်သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မဖြစ်မီ တက္ကသိုလ် ပညာကို ဆက်လက် သင်ယူပြီးနောက် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို ဆွတ်ခူးရရှိသည်။
စာပေရေးသားခြင်း
တက္ကသိုလ် ကျောင်းသား ဘဝကပင် စတင်၍ ဂန္ထလောက၊ အိုးဝေ စသော မဂ္ဂဇင်းများတွင် မြဒေါင်းညို ဟူသော ကလောင်အမည်ဖြင့် ဆောင်းပါး၊ ကဗျာ၊ ဝတ္ထုများ ရေးသားခဲ့သည်။ သူရိယ၊ မြန်မာ့အလင်း၊ ဆယ်တန်း၊ ဗမာ့ခေတ် စသော သတင်းစာများတွင်လည်း အယ်ဒီတာ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ် ဝင်ရောက် လုပ်ကိုင်ခဲ့ရာ ဆရာကြီး ကိုယ်တော်မှိုင်း၊ သံတော်ဆင့် ဦးသိမ်းမောင် စသော စာရေးဆရာ သတင်းစာ ဆရာကြီးများထံ ပညာ ဆည်းပူးရင်း ဆောင်းပါးရှည်ကြီးများနှင့် ခေါင်းကြီးများကို ဝင်ရောက် ရေးသားခဲ့သည်။
မြဒေါင်းညို၏ ပထမဆုံးသော လုံးချင်း စာအုပ်မှာ စာရေး ဆရာမကြီး ပါးအက်စဘတ်၏ 'သည်ဂွတ်အတ်' ဝတ္ထုကိုမှီး၍ သာယာဝတီ ဂဠုန် ဆရာစံ၏ ပုန်ကန်ထကြွမှုကို ဂုဏ်ပြုသော အားဖြင့် ရေးသားသော 'ဝသုန်ဤမြေ' ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် နဂါးနီ စာတိုက်မှ ထုတ်ဝေသော 'အော် ငါ့သား ငါ့သား'၊ 'အိုင်ယာလန် သူပုန်အဖွဲ့'၊ 'ကူကလုကလန်'၊ 'မာတာဟာရီ ကမ္ဘာ့လျှို့ဝှက် အသင်းများ'၊ 'ဘန္တေမာတရမ်' ကိုမှီးသော 'အမေ'၊ ရူဆိုး ရေးသားသော 'ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒ'၊ ပါတော်မူနေ့ အထိမ်းအမှတ် အဖြစ် 'တောက်ခေါက်မိတယ်'၊ 'ဗမာ့ဝါဒ'၊ 'ကူလီ'၊ 'အလုပ်ရုံ အလုပ်သမားပိုင်ရမည်'၊ 'မာရှယ်တီတိုး'၊ 'အိုင်စင်ဟောင်ဝါ'၊ 'ဗမာ့ဆင်းရဲသားဘုံဝါဒ'၊ 'ဘူရှီဒို' စသော စာအုပ်များကို ရေးသည်။
ဂျန်ပန်ခေတ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း အမှူးပြုသော ရဲဘော်သုံးကျိပ်တို့ အကြောင်း ရေးသားပြုစု၍ 'ရဲဘော်သုံးကျိပ်' အမည်ဖြင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေရာ မြန်မာနိုင်ငံ စာရေးဆရာ အသင်းဆုကို ၁၉၄၃ ခုနှစ်တွင် ရရှိခဲ့သည်။ အဆိုပါ စာအုပ်တွင် မြန်မာ့ လွတ်လပ်ရေး အတွက် အသက်သွေးခဲဖြင့် ရင်းနှီး ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသော ရဲဘော်သုံးကျိပ် အနက် မေဂျာဂျင်နရယ် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၊ သခင်ထွန်းအုပ်၊ ဗိုလ်စောအောင်၊ ဗိုလ်မြင့်ဆွေ၊ ဗိုလ်စောမောင်၊ ဗိုလ်မိုး၊ သခင်သန်းတင် (ဖော်မိုဆာ)၊ သခင်သန်းတင် (ဇင်းမယ်)၊ ဗိုလ်ထိန်ဝင်း၊ ဗိုလ်နေဝင်း တည်းဟူသော ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင် ၁ဝ ဦးတို့၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိကို ရေးသားထားလေသည်။
ထို့နောက် နာမည်ကြီး 'ရွှေတောင်တိုက်ပွဲ' အကြောင်း စာအုပ်ကိုလည်း ရေးသား ထုတ်ဝေသည်။ တဖန် တော်လှန်ရေးအတွင်း ကိုယ်တိုင် ပါဝင်ဆင်နွှဲခဲ့သော ဖောင်ကြီးတိုက်ပွဲကို ဂုဏ်ပြုသော အားဖြင့် 'လွတ်လပ်မှ အမျှဝေပါ' ဟူသော စာအုပ်ကို ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် တိုင်းလုံးကျော်၊ ဇွဲ၊ ဘွင်းဘွင်း၊ ဘဝသစ် စသော ညနေ သတင်းစာများကို ကိုယ်တိုင်ကြီးကြပ် ထုတ်ဝေလေသည်။
၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ အစိုးရ၏ ပညာတော်သင်ဆုကို ရရှိပြီး ယူဂိုစလားဗီးယားနိုင်ငံ၊ ဘဲလ်ဂရိတ် တက္ကသိုလ်သို့ ပညာသင် သွားရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် 'အလုပ်ရုံ အလုပ်သမား ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေး ပညာ' ဟူသော ကျမ်းစာအုပ်ကို ပြုစုရေးသားကာ ပါရဂူ (Ph.D.) ဘွဲ့ကို ဆွတ်ခူးရရှိသည်။ ၁၉၆၁ ခုတွင် အဆိုပါ ကျမ်းစာအုပ်ကို ဘယ်လ်ဂျီယမ်နိုင်ငံ၌ ထုတ်ဝေဖြန့်ချိရန် သွာရောက်ခဲ့သည်။ ထိုမှတဆင့် ကမ္ဘာ့ ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့၏ ပညာသင်ဆု ရရှိကာ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၊ နယူးယောက်မြို့သို့ သွားရောက် အမှုထမ်းသည်။ ယခုအခါ ဒေါက်တာ ဦးအောင်သိန်းခေါ် စာရေးဆရာ မြဒေါင်းညိုသည် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ဟားဗတ် တက္ကသိုလ်တွင် ဘောဂဗေဒ ပါမောက္ခ အဖြစ် ထမ်းရွက်လျက် ရှိသည်။
ဘဝနိဂုံး
၁၉၈၃-ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ။ ၂၈ ရက်တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံ နယူးယောက်မြို့၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ဆပ်ချောင်း (အနောက်)ရွာ၊ ကန်ဘက်
ဆပ်ချောင်း (အနောက်)ရွာ၊ ကန်ဘက်
ဘုမ္မသိန်ပင်
ဖုံးမသိန်ပင် (ရုက္ခဗေဒ- Blumea balsamifera၊ အင်္ဂလိပ်- Ngai camphor) သည် ချုံပင်ယောင်ယောင် အပင်မျိုးဖြစ်ကာ၊ သုံးလေးပေခန့်အထိ မြင့်တတ်သည်။ ရိုးတံတွင် အမြှောင်းများ ဒေါင်လိုက် တည်ရှိသည်။ အပင်အဖျားပိုင်းတွင် အကိုင်းအခက် ဝေဆာစွာ ဖြာထွက်သည်။ အရွက်များ ရွက်လွဲ ထွက်ကာ၊ ရွက်ခြေတွင် အရွက်မွှားကလေးများ ရှိသည်။ နှုတ်ခမ်းတွင် ခွေးသွားစိပ်ကလေးများ ရှိသည်။ အဖျားတွင် အပွင့်ဝါဝါကလေးများ ပွင့်ပြီး၊ တပင်လုံး ကတ္တီပါသားကဲ့သို့ အမွှေးမျှင်ကလေးများဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားခြင်းကြောင့်လည်း ဤနာမည် ရလာသည်။ ပရုတ်နံ့သင်းသည်။
အပွင့်ပွင့်သော ရာသီ
မတ်လမှ ဩဂုတ်လ
အပင်ပေါက်ရောက်ရာဒေသ
ကုန်းမြင့်၊ တောင်တန်းများတွင် သဘာဝအလျောက် အလေ့ကျ ပေါက်ရောက်သည်။
အသုံးပြုသော အစိတ်အပိုင်း
ဆောင်းနှင့် နွေတွင် အရွက်များ စုဆောင်းပြီး၊ နေရိပ်တွင် အခြောက်ခံရသည်။ အရွက်စို၊ ခြောက် နှစ်မျိုးစလုံး သုံးသည်။ အရွက်ကို ပေါင်းခံခြင်းအားဖြင့် ပရုတ်နှင့် borneol တို့ကို ရယူအသုံးပြုသည်။
ပါဝင်သောဓာတုဗေဒဒြပ်ပေါင်းများ
အရွက်မှ ထုတ်ယူရရှိသော အခြေခံအဆီတွင် L-borneol, D-camphor နှင့် Cineol တို့ ပါဝင်သည်။
ဆေးအသုံး
အရွက်တွင် ဘက်တီးရီးယားပိုးကို သေစေသော သတ္တိ၊ အပူကျသတ္တိ ရှိပြီးလျှင် နှာရည်ယိုခြင်း၊ နှာစေးခြင်း၊ ဖျားခြင်း၊ တုပ်ကွေး၊ အအေးမိ၊ ချောင်းဆိုးနှင့် အစာမကြေ လေအန်ခြင်းတို့အတွက် ဆေးရွက်ကို ၆ ပဲသားမှ ၁၂ ပဲသားထိ ရေနွေးနှင့် ကျို၍ သောက်နိုင်သည်။
ဆေးရွက်ကို ပြုတ်ပြီး ရေနွေးမှိုင်း ရှူခြင်း၊ မှိုင်းခံခြင်း ပြုနိုင်သည်။ အရွက်မှ ချက်ထုတ် ရရှိသော borneol ကို ဝမ်းဗိုက် ရစ်နာခြင်း၊ ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်း၊ ချောင်းဆိုးခြင်း၊ လည်ချောင်းနာခြင်း၊ သွားကိုက်ခြင်းတို့အတွက် ဆေးချိန် ၁ ရွေးသားမှ ၂ ရွေးသားထိ တိုက်ကျွေးနိုင်သည်။ တောအရက်နှင့် ရောကြိတ်ပြီး၊ အဆစ်အမြစ်နာရောဂါတို့တွင် အဆစ်အမြစ်များပေါ် အုံပေး၊ စည်းပေးရသည်။ အရွက်ကို ကြိတ်ခြေပြီး လိပ်ခေါင်း မြင်းသရိုက်နာကို အုံပေး၍ ရသည်။
ပုံသဏ္ဌာန် 	: 	အပင် - အပင်ငယ် တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ အမြင့် ၅-၁၀ ပေ ထိ မြင့် သည်။ အပင်တွင် အစေးများ ရှိသည်။ ပင်စည် အရင်းမှ စ၍ ကိုင်းဖြာသည်။ ပင်စည် အခေါက် ချောမွေ့ ၍ အမျှင် လိုက်ဖြစ်ပြီး မွဲခြောက်ခြောက် စိမ်းညိုရောင် ရှိ၏ ။ အကိုင်း အခက်များ ပေါ်တွင် အမွေးနုလေး များ ရှိ၏ ။ ပင်စည်ကို ချိုးကြည့်လျှင် အတွင်း၌ ဖော့သဏ္ဌာန် အဖြူရောင် အူနု ကလေးများ တွေ့နိုင်၏ ။ အရွက် - ရွက်လွှဲ ထွက်သည်။ ရွက်ထိပ်ချွန်၍ အရွက် အလယ်ပို်င်း ကျယ်ကာ ရွက်ရင်း သွယ်သွားသည်။ အရွက် အထက် အောက် မျက်နှာပြင် နှစ်ဖက် လုံး ၌ အမွေးစုတ်စုတ် ရှိပြီး ကြမ်းသည်။ ရွက်နား၌ အလွန် သေးငယ်သော ခွေးသွား စိပ် ကလေးများ ရှိသည်။ ရွက်ကြော ထင်ရှာ၍ ရွက်ညှာ ရင်းနားတွင် ရွက်စွယ် လေးများ ရှိသည်။ အပွင့် - ထိပ်ထွက် ပန်းခိုင် ဖြစ်၍ ကြီးမား ပြီး အဝါရောင် ပန်းပွင့် ကလေးများ များပြားစွာ ပါရှိ၏ ။ ပွင့်ခံ ရွက်အုံ အစိမ်းရောင် ရှိ၍ အမွေးထူသည်။ တပေါင်းမှ ကဆုန်လ အထိ ပွင့်သည်။ အသီး - ၁၀ မြောင်း ပါရှိသည်။ ပိုးသား ကဲ့သို့ နူးညံ့သည်။ အသုံးပြုနိုင်သည့် အစိတ်အပိုင်းများ 	: 	အရွက် ၊ အစေး ၊ အမြစ် ။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့နိုင်သောနေရာများ 	: 	မြန်မာနိုင်ငံ အနှံ့အပြား တွင် ပေါက်ရောက်သည်။ အထူးသဖြင့် တောင်ယာဖုန်း ဆိုးဟောင်းများ တွင် အမြောက်အမြား ပေါက်ရောက်သည်။ သဘာ၀ အလျောက် ပေါက်ရောက်သည်။ အသုံးဝင်ပုံ 	: 	အာနိသင် - မြန်မာ ဆေးကျမ်းများ အလိုအရ ဘုမ္မသိန်သည် ပူသော အရသာ ရှိ၏ ။ ပူ၍ ထက်မြက်သော ဂုဏ်သတ္တိ ရှိပြီး အခိုးကို ပွင့်စေ၍ လေသလိပ် ၊ သည်းခြေကို လည်းကောင်း ၊ ရင်နာ ကို လည်းကောင်း ပယ်နိုင်၏ ။ ကုတ်ဟီးနာ၊ ချောင်းဆိုးနာ ၊ ပန်းနာ တို့ကို ပျောက်စေသော သတ္တိ ရှိ၏ ။
အသုံးပြုပုံ- အရွက် ၁။ ဘုမ္မသိန် ရွက် ကို သူငယ်နာ အုပ်ဆေး ၊ အစာကြေဆေး ၊ လေငန်း ရောဂါ ပျောက်ဆေး နှင့် အရေပြား ရောဂါ ကု ဆေးများတွင် ထည့်သွင်း အသုံးပြု သည်။ ၂။ အရွက် မှ ဆေးဖော် စပ်ရာတွင် အသုံးပြုသည့် ပရုတ်များ ထုတ်လုပ် နိုင်သည်။ ၃။ အရွက် ပြုတ်ရည်နှင့် ရေချိုး ပေးလျှင် ကိုယ်ဖော ကိုယ်ရောင် သောရောဂါ ပျောက်၏ ။ ၄။ အကြောဆွဲ ၊ ခြေသေ ၊ လက်သေ ၊ လေမလျှောက် ၊ ကိုယ်တစ်ခြမ်းလေး ၊ အခိုးမပွင့် သည့်ရောဂါ ၊ လေငန်း ဖြစ်စ ရောဂါ ၊ ကိုယ်လက် ကိုက်ခဲသည့် ရောဂါ များကို ဘုမ္မသိန် ၊ အရက် ၊ နှမ်းဆီ ၊ သံပရာ ရည်များနှင့် ဖျော်စပ် လိမ်းပေးလျှင် သက်သာ ပျောက်ကင်း၏။ ၅။ ပန်းနာ ၊ ချောင်းဆိုးနာ ၊ ဆီးရောဂါ ပျောက်ဆေး ၊ အဆိပ် ပြေဆေး အဖြစ်လည်း ဖော်စပ် အသုံးပြု၏ ။ အစေး ၁။ ဘုမ္မသိန် အစေးကို သွားတွင် ထည့်ပေးသော် သွားနာ ကျင်ကိုက်ခဲ ခြင်း ၊ သွားမကောင်းခြင်း ပျောက်ကင်း၏ ။ အမြစ် ၁။ အပင်လုံး နှင့် အမြစ်ကို အအေး မိခြင်း ကုသရာ၌ အသုံးပြု ၏ ။ မှတ်ချက်။ ။ ဆေးပင်ပေါက် ပြီး ၁၀ လ မှ ၃ နှစ် အတွင်း (ဒုတိယ အရွယ်) သည် ဂုဏ်သတ္တိ ရသ အပြည့်ဆုံး အရွယ် ဖြစ်သဖြင့် ယင်းအရွယ် ရှိ အပင်ကို သာ ဆေး အဖြစ် သုံးရန် အလွန် သင့်လျော်သည်။
သုဓမ္မာဇရပ်များ
သုဓမ္မာဇရပ်များသည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မန္တလေးမြို့တွင် တည်ရှိသည်။ ရတနာပုံမြို့တည်၊ နန်းတည် မင်းတုန်းမင်းကြီး၏ ကောင်းမှုဖြစ်သည်။
တည်နေရာ
မန္တလေးတောင်၏တောင်ဘက် အောင်မြေသာစံမြို့နယ်တွင် တည်ရှိသည်။ အရှေ့ဘက်တွင် ၆၅ လမ်းနှင့် စန္ဒာမုနိစေတီ၊ အနောက်ဘက်တွင် ရတနာပုံ တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်နှင့် မဟာဇောတိကာရာမ (စံကျောင်းတိုက်)၊ တောင်ဘက်တွင် ၁၂ လမ်းနှင့် ကျုံးမြို့ရိုး၊ မြောက်ဘက်တွင် မန္တလေးတောင် တည်ရှိသည်။
ခေတ်ကာလ
ရတနာပုံခေတ်လက်ရာ သစ်သားအဆောက်အအုံများ ဖြစ်သည်။
ရာသီအလိုက်ပွင့်သောပန်းများ
ခရေပန်း
သုဓမ္မာဇရပ်များ
ထူးခြားချက်
ထုပ်စွပ်လျောက်စွပ်ဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်။ ရတနာပုံခေတ် သာသနာရေးဆိုင်ရာ စာပြန်ပွဲများကျင်းပရာ အဆောက်အအုံများဖြစ်သည်။
သမိုင်းအကျဉ်း
သက္ကရာဇ် ၁၂၂၁ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးတောင်ခြေ၊ ရွှေမြို့တော် အရှေ့မြောက်အရပ် ယခုကျောက်တော်ကြီးဘုရား တောင်ဘက်တွင် ပဋ္ဌာန်းဟောသိမ်များကို မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးက ရတနာပုံရွှေမြို့နှင့် တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းတော်မူခဲ့သည်။ တစ်ဖန် ၁၂၂၆ ခုနှစ်တွင် မှူးမတ်များအား ငွေတော်ထုတ်ပေး၍ သုဓမ္မာဇရပ်ပေါင်း ၃၃ ဆောင်ကို ဆောက်လုပ်စေတော်မူခဲ့သည်။ ယင်းဇရပ်များကို သုဓမ္မာဇရပ်တန်းဟုခေါ်သည်။ အဆိုပါ သုဓမ္မာဇရပ်များသည် ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် ဘဝရှင်မင်းတုန်းကြီးလက်ထက်၌ တစ်နှစ်တစ်ကြိမ် သာသနာ့အာဇာနည်လောင်းများ ရွေးချယ်သည့် သုဓမ္မာစာပြန်ပွဲများကျင်းပရာ မြင့်မြတ်သော ဘူမိနက်သန်နေရာလည်းဖြစ်သည်။ ယခုအခါ နှစ်ကာလကြာမြင့်မှု၊ သဘာဝဘေးဒဏ်ကြောင့် ပျက်စီးကုန်ခဲ့ရာ ၁၉ ဆောင်မျှသာကျန်ရှိ၍ နိုင်ငံတော်အစိုးရ၊ ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန၊ ရှေးဟောင်းသုတေသန၊ အမျိုးသားပြတိုက်နှင့် စာကြည့်တိုက်ဦးစီးဌာနက ပြင်ဆင်ထိန်းသိမ်းထားလျက်ရှိသည်။
အမျိုးအစား
သစ်သားတိုင်လုံးများဖြင့် တည်ဆောက်ထားသော အမိုးနှစ်ထပ် လည်ပေါ်တစ်ဆင့်ခံထားဝယ်ဆောင်ပုံစံ အဆောက်အအုံမျိုးဖြစ်သည်။ အဆောက်အအုံကို ထုပ်စွပ်လျောက်စွပ်စနစ်ဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်။ ယခင်က အမွှမ်းပန်းများ အမိုးအကာများရှိခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ၌မရှိတော့ပါ။
လက်ရှိအခြေအနေ
အဆောက်အအုံ၏ အဖြူထည်ပိုင်းများကို မူလလက်ရာမပျက် တွေ့နိုင်သည်။ သို့သော် အမွှမ်းပန်းများနှင့် အကာအရံများကိုမူ နှစ်ကာလရှည်ကြာမှုကြောင့် မတွေ့ရတော့ပါ။
ခံ့ညားတောင့်တင်းသော တိုင်လုံးကြီးများနှင့် ထုပ်စွပ်လျောက်စွပ်တည်ဆောက်ခဲ့သော မြန်မာ့ဗိသုကာ နမူနာပြအဆောက်အအုံများ ဖြစ်သည်။ ယခင်က သုဓမ္မာဇရပ်ပေါင်း ၃၃ ဆောင် ရှိခဲ့သော်လည်း သဘာဝဘေးဒဏ်နှင့် မီးလောင်မှုကြောင့် ယခုအခါ ၁၉ ဆောင်သာ ကျန်ရှိတော့သည်။ အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် ယိုယွင်းပျက်စီးမှုများကိုလည်း ရှေးမူလက်ရာတိုင်း ပြန်လည်ပြုပြင်ထားသည်။
ထိန်းသိမ်းမှု
ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန၊ ရှေးဟောင်းသုတေသန၊ အမျိုးသားပြတိုက်နှင့် စာကြည့်တိုက်ဦးစီးဌာနက တာဝန်ယူထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ထားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မန္တလေးမြို့ရှိ အဆောက်အဦးများ
နဖားကြူး
နဖားကြူး (Crypsirina cucullata) သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်သာ တွေ့ရလေ့ရှိသည့် ငှက်အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့ နေထိုင်ကျက်စားရာနေရာများ နည်းပါးလာမှုနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။ ဦးခေါင်း၊ အမြီးဖျားနှင့် တောင်ပံဖျားတို့ အမည်းရောင်ဖြစ်၍ ကျန်တစ်ကိုယ်လုံး မီးခိုးရောင် ဖြစ်သည်။
ကျက်စားရာဒေသများ
မြန်မာနိုင်ငံ တောင်ပိုင်း၊ မြောက်ပိုင်းများတွင် အဓိကတွေ့ရသည်။ အမြင့်ပေ ၉၀၀ အောက်တွင် တွေ့ရပြီး ပဲခူး၊ မကွေး၊ စစ်ကိုင်းတိုင်း ဒေသကြီးများနှင့် ကချင်ပြည်နယ်တွင် အများဆုံးတွေ့ရသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ဘဲပြာကလေး
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘဲ ကဏ္ဍ:ဘဲမျိုးရင်းဝင် ငှက်များ
ကရ​ဝိက်
thumb|ကရဝိတ်ဖောင်အား ညအခါ ရှုမြင်ရပုံ ကရဝိက် (သို့) ကရဝိက် ဖောင်သည် ကန်တော်ကြီး၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းနားတွင် တည်ရှိသည်။ ၎င်းဖောင်အား ဗိသုကာပညာရှင် ဦးငွေလှိုင် သည် တော်ဝင်ပြည်ကြီးမွန် ဖောင်အားအခြေခံ၍ ဆောက်လုပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ ဇွန်လတွင် စတင် ဆောက်လုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလတွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။ ဤဖောင်သည် ကွန်ကရစ် နှစ်ထပ်အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး သံချောင်းများဖြင့် ပိုမိုခိုင်ခံ့အောင် ပြုလုပ်ပြီး အမိုးကိုပြာသာဒ် အမိုးဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်။
ဝေါဟာရဗေဒ
မြန်မာစာလုံးပေါင်း သတ်ပုံကျမ်းတွင် ကရဝိက်ဟု ရေးသည်။ ကရဝိတ်ဟုသော စကားလုံးသည် ပါဠိဘာသာ "ကရဝိက"မှ ဆင်းသက်လာပြီး သာယာသော အသံရှိသော ဒဏ္ဍာရီလာ ဆန်းကြယ်သော ငှက်ဖြစ်သည်။
ကရဝိတ်အယူအဆ
ကရဝိက် ဆိုတာ ဆက်ရက်ငှက်ပါကွာလို့ ပြောသည့် လူများရှိကြရာ ထိုကဲ့သို့ပြောသူများကို မှားတယ်ဟု ငြင်းရန်ခက်ပေသည်။ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် ကရဝိက် အစပြုသော ကိန္နရာ၊ ကိန္နရီ၊ ဂဠုန်၊ ဟင်္သာ၊ ခြင်္သေ့၊ စာမရီ၊ နဂါး၊ နရား တို့မှာ ဆန်းကြယ်သော သတ္တဝါများအဖြစ် ပန်းချီဆရာ လက်စွမ်းရှိသလောက် ခြယ်လှယ်ထားသော အရာများ ဖြစ်သည်။ ကိန္နရာရုပ်ရေးသည့်အခါတွင် ငှက်၏ကိုယ်လုံးပေါ်၌ လူခန္ဓာကိုယ်တစ်ခု ထပ်ဆင့်တင်ပေးထားသော်လည်း ဆန်းကြယ်လှပသော သတ္တဝါတစ်ခုအဖြစ် လူအများ၏အမြင်တွင် မေးခွန်းမရှိပဲ လက်ခံလိုက်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ပန်းချီဆရာက ဉာဏ်ရှိသလို ခြယ်လှယ်သည် ဆိုရာတွင် ပဒေသရာဇ်ခေတ်တွင်မှ စတင်သည်ဟု ဆိုသင့်သည်။
ကရဝိက်ငှက်သည် ဟိမဝန္တာ ဥဩ တစ်မျိုး ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ အလွန်သာယာသော အသံများကို ကရဝိက်သံ၊ ကြိုးကြာသံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်လေ့ရှိခြင်းကို  ထောက်သော် ကရဝိက်ငှက်သည် အလွန်အသံသာယာသော  ငှက်မျိုးဖြစ်ဟန်တူပေသည်။
ဆပ်ချောင်း (အရှေ့)ရွာ၊ ကန်ဘက်
ဆပ်ချောင်း (အရှေ့)ရွာ၊ ကန်ဘက်
ချိုးလူမျိုး
ချိုး (K’CHO) ကို အများက ချင်း ဟူ၍ သိကြသည်။ ချိုးဘာသာစကားဖြင့် ချိုး ဟူသောစကားလုံးသည် အထက်၊ အညာ ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ် ထွက်သည်။ သို့သော် ချိုး သည် မိမိကိုယ်ကို မိမိ ချိုး ဟုခေါ်သော လူမျိုးတမျိုး၏ အမည်နာမ ဖြစ်သည်။ အမည်သည် အမည်နာမသာဖြစ်၍ အဘယ်ကြောင့် ချိုး ဟုခေါ်သည်၊ မည်သည့်အဓိပ္ပာယ်ဖြစ်သည်ကို မည်သူမျှ အတိအကျ မသိပေ။
= ဆင်းသက်လာပုံ = ယေဘုယျအားဖြင့်ခြုံကြည့်လျှင် အရှေ့တောင်အာရှနေ လူမျိုးအားလုံးသည် မွန်ဂိုလီယား၊ တိဘက်၊ တရုတ်ပြည်မှ အဆင့်ဆင့် ရွေ့လျားနေထိုင်လာကြကြောင်း၊ ယင်းနည်းတူ ချိုးလူမျိုးတို့သည်လည်း တရုတ်ပြည်မှ ဗမာပြည်၊ ယင်းမှနေ၍ ချင်းတောင်တန်းများပေါ်သို့ ရောက်ရှိနေထိုင်ကြကြောင်း တွေ့ရှိရမည်။
အမျိုးအနွယ်
ချိုးလူမျိုးတို့သည် တိဘက်ပြည်၊ တရုတ်ပြည်၊ မြန်မာပြည်တို့သို့ တဆင့်တဆင့် ရွေ့လျားရောက်ရှိ လာကြသော တိဘက်မြန်မာအုပ်စုဝင် လူမျိုးဖြစ်သည်။ ချိုးလူမျိုးတွင် Khan Kho KChang, Tui Li KChang, Khom-ah Kheh ဟူသော မျိုးနွယ်စုကြီး (Tribe) သုံးခုရှိ၍ ယင်းမျိုးနွယ်စုကြီးများမှ အမျိုးအနွယ် (Clan) များ အမြောက်အမြား ပွားများသည်။
= နေထိုင်ရာဒေသ = ယခုအခါ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အနောက်ဘက်တောင်တန်းဒေသဖြစ်သော ချင်းပြည်နယ်တွင်- မတူပီမြို့နယ်တချို့၊ မင်းတပ်မြို့နယ်၊ ကန်ပက်လက်မြို့နယ်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်တချို့၊ မကွေးတိုင်းတွင်- ဆောမြို့နယ်၊ ထီလင်းမြို့နယ်၊ စေတုတ္တရာ မြို့နယ်၊ ငဖဲမြို့နယ်၊ ရခိုင်ပြည်နယ်တွင်- မြောက်ဦးမြို့နယ်၊ ပုဏ္ဏကျွန်းမြို့နယ်၊ မင်းပြားမြို့နယ်၊ မြေပုံ မြို့နယ်၊ အမ်းမြို့နယ်၊ ကျောက်ဖြူမြို့နယ်၊ ရမ်းဗြဲ၊ မန်အောင်ကျွန်းများအထိ နေထိုင်ကြသည်။ မျိုးနွယ်စုအလိုက် နယ်ပါယ်သီးခြားစီ နေထိုင်ခြင်းမရှိဘဲ ရောနှောနေထိုင်ကြသည်။
= ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှု =
ကွဲပြားသော ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုရှိကြသည်။ Mün, MKang, Dai, Ukpu, Ng’Gah စသည့်ဘာသာ စကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအုပ်စု နယ်ပါယ်များကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။
ဓလေ့ထုံးစံ
= မြေမျက်နှာပြင် =
သက်လတ်မြေအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ တောင်တန်းများ၊ စမ်းချောင်းများဖြင့် သဘာဝရှုခင်း သာယာပါသည်။ ကုန်းပြင် မြေပြန့် ရှားပါးသည်။ အောက်ကျင်း(ယောနယ်ဟုလူသိများသည်)တွင် လွင်ပြင်အနည်းအကျဉ်း ရှိသည်။ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်မှာ ဝိတိုရိယခေါ် ‘ခေါနူ’တောင်ဖြစ်၍ ပေတစ်သောင်းကျော် မြင့်သည်။ အမြဲစိမ်းသစ်တော ဧရိယာ ဖြစ်သည်။
ရာသီဥတု
တနှစ်တွင် နွေ၊ မိုး၊ ဆောင်းဟူ၍ ရာသီဥတု သုံးမျိုးရှိသည်။ နွေရာသီကတိုတောင်း၍ မိုးရာသီက ပိုကြာသည်။ မိုးရေချိန်လက္မ ရာကျော်သည်။
အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း
တောင်တန်းဒေသ၌နေထိုင်ကြသည်နှင့်အညီ ‘ချိုး’ တို့၏ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းလုပ်ငန်းသည်တောင်ယာလုပ် ငန်းဖြစ်သည်။ တောင်ယာဆိုသည်မှာ တောကိုခုတ်ထွင်၊ အချိန်တန်လျှင် မီးရှို့ရှင်းလင်း၍ စိုက်ပျိုးသည့်စိုက်ခင်းဖြစ် သည်။ အောက်ကျင်းခေါ် မြေပြန့်တွင် လယ်လုပ်ငန်း လုပ်ကြသည်။ အမဲပစ် တောလိုက် ဝါသနာပါကြ၍ ‘သေနတ် ကို အလွန်ချစ်မြတ်နိုးသောလူမျိုးများ’ ဟု အင်္ဂလိပ်တို့က မှတ်ချက်ပြုကြသည်။
လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး
တောင်တန်းအထပ်ထပ်၊ မြစ်ချောင်းအသွယ်သွယ်တို့ကြောင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ခက်ခဲသည်။ မိုးတွင်းကာလ တွင် မိုးများသဖြင့် ရေကြီးခြင်း၊ တောင်ပြိုမြေပြိုခြင်းများကြောင့် သွားရေးလာရေး ပိုမိုခက်ခဲသည်။ ယခုအခါ မြို့ပြ များဖြစ်သော မတူပီ၊ မင်းတပ်၊ ထီးလင်း၊ ဆော။ ကန်ပက်လက်တို့ကိုသာကတ္တရာကားလမ်း ဆက်သွယ်နိုင်ပါသေး သည်။ တောင်ဘက် စေတုတ္တရာ၊ ငဖဲနှင့် အနောက်ဘက်ပလက်ဝနှင့် ရခိုင်ပြည်နယ်တို့သို့ မော်တော်ကားလမ်း မရှိသေးပေ။
သစ်တောနှင့် သယံဇာတ
= အလားအလာ =
အကယ်စင်စစ် ‘ချိုး’ဒေသသည် သဘာဝရေလျှပ်စစ်နှင့် ဖွံဖြိုးစည်ပင်ရမည့် ဒေသဖြစ်သည်။ UNDP က လုပ်ပေး သောနေရာအနည်းအကျဉ်းတွင်သာ သောက်သုံးရေသွယ်ခြင်းရှိ၍ သဘာဝစမ်းချောင်းများ ခပ်ယူသုံးစွဲခြင်းသာ ရှိသေးသည်။ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးသာကောင်းမွန်ပါမူ ပန်းသီး၊ လိမ္မော်၊သံပရာ စသည့် ဥယျာဉ်ခြံမြေထွက်ကုန် များဖြင့် စည်ပင်ရမည့် ဒေသဖြစ်သည်။
ပေါက်တူးရွာ၊ ကန်ဘက်
ပေါက်တူးရွာ၊ ကန်ဘက်
မိုးခေါင်ငှက်
မိုးခေါင်ငှက် (Broad-billed Roller)
ကျူတောချိုင်ရွာ
ကျူတောချိုင်ရွာ
အုံးပင်စုရွာ၊ ကန်ဘက်
အုံးပင်စုရွာ၊ ကန်ဘက်
ပန်တွဲရွာ၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်
ပန်တွဲရွာ (Pangtwe)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်၊ ကုန်းယောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၀၀၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကုန်းယောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၆၃ ဦး၊ မ ၉၇၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၃၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လွိုင်လင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အီလက်ထရွန်းနစ်
အီလက်ထရွန်းနစ်ဆိုသည်မှာ အီလက်ထရွန်များ အခြေခံကျသော နေရာမှ ပါဝင်သည့် လျှပ်စစ် စွမ်းအင် ကို မည်သို့ ထိန်းချုပ်ရမည် ဆိုသည်ကို လေ့လာသော သိပ္ပံပညာရပ် တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ အီလက်ထရွန်းနစ် သည် လျှပ်စစ်ပတ်လမ်းများနှင့် ၎င်းတို့ အချင်းချင်း မည်သို့ ဆက်သွယ်လုပ်ကိုင်သည် ဆိုသော နည်းပညာများကို လေ့လာသည့် ပညာ ဖြစ်သည်။ ထိုလျှပ်စစ်ပတ်လမ်းများတွင် အစွမ်းကြွ လျှပ်စစ် အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော လေဟာပြွန်များ၊ ထရန်စစ်စတာများ၊ ဒိုင်အုတ်များနှင့် အိုင်စီပတ်လမ်း များ အပြင် ၎င်းတို့နှင့် ဆက်စပ်နေသော ပြုမဲ့ လျှပ်စစ် အစိတ်အပိုင်းများနှင့် ပါဝင်သည်။ ပုံမှန်အာဖြင့် အီလက်ထရွန်းနစ် ပစ္စည်းများတွင် တပိုင်းလျှပ်ကူးပစ္စည်းများ  အခြေခံ အားဖြင့် ပါဝင်ပြီး သို့မဟုတ် တပိုင်းလျှပ်ကူးပစ္စည်းများသာ ပါဝင်ပြီး ပြုမဲ့ ပစ္စည်းများမှ ထောက်ပံပေးထားသည်။ ထိုသို့သော ပတ်လမ်းမျိုးကို အီလက်ထရွန်းနစ် ဆားကစ် ပတ်လမ်း ဟု ခေါ်ကြသည်။
မျဉ်းဖြောင့်မဟုတ်သော လုပ်ဆောင်ပုံ ရှိသည့် အစွမ်းကြွ အစိတ်အပိုင်းနှင့် ၎င်းတို့၏ အီလက်ထရွန်ရွေ့လျားမှုကို ထိန်းချုပ်နိုင်သော စွမ်းအားကြောင့် အားနည်းသော လွှင့်လှိုင်းများကို ချဲ့ခြင်း ပြုလုပ်နိုင်ပြီး အီလက်ထရွန်းနစ်ကို သတင်းအချက်အလက် ဆင့်တက် ပြုပြင်ခြင်းတွင် ၎င်း၊ ကြေးနန်းဆက်သွယ်ရေး တွင် ၎င်း၊ လွှင့်လှိုင်း ဆင့်တက်ပြုပြင်ခြင်း တွင် ၎င်း အသုံးပြုကြသည်။ အီလက်ထရွန်းနစ် ကိရိယာများသည် ခလုပ်များ အဖြစ် လုပ်ဆောင်နိုင်သည့် အတွက် ဒီဂျစ်တယ်နည်းဖြင့် သတင်းအချက်အလက်များ ဆင့်တက်ပြုပြင်ခြင်းကို လုပ်ဆောင်နိုင်သည်။ ကြားဆက် နည်းပညာများဖြစ်ကြသော ဆားကစ်ပြားများ၊ အီလက်ထရွန်းနစ် ထုတ်ပိုးမှု နည်းပညာများ နှင့် အခြားသော မတူကွဲပြားသော ပုံစံများရှိသည့် ဆက်သွယ်ရေး အခြေခံ အဆောက်အအုံများက ဆားကစ်၏ လုပ်ဆောင်မှုများကို အပြည့်အဝ ဖြစ်စေပြီး ရောနှောနေသော ကိရိယာများကို ပုံမှန် အလုပ်လုပ်သည့် စနစ်တစ်ခု အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲပေးသည်။
အီလက်ထရွန်းနစ်သည် လျှပ်စစ် နှင့် လျှပ်စစ်စက်မှု သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာတို့မှ မတူ ကွဲပြားခြားနားပြီး ထိုပညာရပ်များမှာ လျှပ်စစ် ထုတ်လုပ်ခြင်း၊ ဖြန့်ဝေခြင်း၊ လွှဲပြောင်းခြင်း၊ သိုလှောင်ခြင်း နှင့် လျှပ်စစ် စွမ်းအင်ကို အခြားပုံစံရှိသော စွမ်းအပ်များမှ ဓာတ်ကြိုးများကို အသုံးပြု၍ ပြောင်းလဲခြင်း၊ မော်တာ၊ ဂျင်နရေတာ၊ ဘက်ထရီ၊ မီးခလုပ်၊ ရီလေး၊ ထရန်စဖော်မာ၊ လျှပ်ခံ နှင့် အခြားသော ပြုမဲ့ လျှပ်စစ် ပစ္စည်းများ အကြောင်းကို လေ့လာသော ပညာရပ်ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ ကွဲပြားခြားနားမှုများသည် ၁၉၀၆ ခုနှစ် လီးဒီဖောရက်စ်မှ ထရိုင်အုတ်ကို တီထွင်ခဲ့ရာမှ စတင်ခဲ့ပြီး ထိုကိရိယာမှ စက်မှုပစ္စည်းမဟုတ်သော ကိရိယာဖြင့် အားနည်းသော ရေဒီယို နှင့် အသံ လွှင့်လှိုင်းများကို ချဲ့ခြင်း ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ ခုနှစ် အထိ ထို ဘာသာရပ်နယ်ပယ်ကို ရေဒီယိုနည်းပညာဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြပြီး အကြောင်းမှာ ၎င်း၏ အဓိက အသုံးချမှုမှာ ရေဒီယို ထုတ်လွှင့်စက်များ၊ ဖမ်းယူစက်များနှင့် လေဟာပြွန်များ ကို ဒီဇိုင်းထုတ်ခြင်း နှင့် သီအိုရီများသာ ဖြစ်သောကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။
ယနေ့ခေတ်တွင် အီလက်ထရွန်းနစ် ကိရိယာ အများစုမှာ တစ်ပိုင်းလျှပ်ကူး ပစ္စည်းများကို အသုံးပြု၍ အီလက်ထရွန်များကို ထိန်းချုပ်ကြသည်။ တစ်ပိုင်းလျှပ်ကူး ပစ္စည်းများကို လေ့လာသော ပညာ နှင့် ဆက်စပ်နေသော နည်းပညာများကို စိုင်ခဲရုပ်ခြေ ရူပဗေဒပညာ ၏ ဘာသာရပ်ခွဲများ အဖြစ် မှတ်ယူကြပြီး အီလက်ထရွန်းနစ် ပတ်လမ်းများကို ဒီဇိုင်းပြုလုပ်ခြင်း နှင့် တည်ဆောက်ခြင်းဖြင့် လက်တွေ့ ပြဿနာများကို ဖြေရှင်းခြင်း တို့မှာ အီလက်ထရွန်းနစ် နည်းပညာ အောက်တွင် အကျုံးဝင်သည်။ ဤဆောင်းပါးသည် အီလက်ထရွန်းနစ် အား အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ် အမြင်မှ ရှုမြင်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။
အီလက်ထရွန်းနစ် ကိရိယာများ
အီလက်ထရွန်းနစ်ကိရိယာများအား အမျိုးမျိုးသော အလုပ်တို့ကို ပြီးမြောက်စေရန် အတွက် အသုံးပြုသည်။ အီလက်ထရွန်းနစ်ပတ်လမ်းများအား အဓိက အသုံးချသောနေရာမှာ သတင်းအချက်အလက် များကို ထိန်းချုပ်ခြင်း၊ ပုံဖော်ခြင်း၊ ဖြန့်ဝေခြင်းနှင့် လျှပ်စစ်စွမ်းအား ဖြန့်ဝေခြင်းနှင့် ပုံစံပြောင်းလဲခြင်းတို့ အတွက်ဖြစ်သည်။
အီလက်ထရွန်းနစ် ဆိုင်ရာ သိကောင်းစရာ
အီလက်ထရွန်းနစ်ဟု ဆိုရာ၌ အီလက်ထရွန်များ၏ ပြုမူပုံ အကြောင်းကို ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်၏။ အထူးသဖြင့် အီလက်ထရွန် များ ဖြတ်သန်းသွားရာ၌ ပြုမူပုံအကြောင်းနှင့် ထိုသို့ ပြုမူနိုင် ရန် စီမံထားသောကိရိယာ အကြောင်းတို့ ပါဝင်သည်။ ထို့ပြင် အနီအောက်ရောင်ခြည်၊ ခရမ်းလွန် ရောင်ခြည် စသည့် ဓာတ် ရောင်ခြည်များအပေါ်တွင် အခြေခံထား၍ ပြုလုပ်သောကိရိယာများ၏ အကြောင်းလည်း ပါဝင်လေသည်။ အီလက်ထရွန်သည် အလင်း၏အသွားနှုန်းအတိုင်း တစ် စက္ကန့်လျှင် ၁၈၆ဝဝဝ မိုင်ခန့် သွားနိုင်သည်။ အီလက်ထရွန်း နစ်ကိရိယာသည် ပကတိမျက်စိဖြင့် ကြည့်ရန်မတတ်နိုင်သော ရုပ်ခြည်းဖြစ်ပျက်သည့် အဖြစ် အပျက်များကို မှတ်သားကြည့်ရှု နိုင်ရုံမက၊ လူတို့၏မျက်စိဖြင့်လည်းကောင်း၊ လက်ဖြင့်လည်း ကောင်း၊ ရေတွက်၍ မရနိုင်သော အလုပ်များကို ရေတွက်ခြင်း၊ ရွေးကောက်ခြင်း စသည်တို့ကို အံ့ဩဖွယ် ရေတွက်ခြင်း၊ ရွေးကောက်နိုင်စွမ်း ရှိပေသည်။ ထိုသို့ ပြုလုပ်ရာ၌ လူထက် ပို၍ တိကျမှန်ကန်ပြီးလျှင် ပို၍ လျင်မြန်သည်ကိုလည်း တွေ့ရပေသည်။
အီလက်ထရွန်းနစ် ကိရိယာများကို စက်ရုံများတွင် အသုံး ပြုခြင်းဖြင့် လူ့မျက်စိဖြင့်လည်းကောင်း၊ လက်ဖြင့်လည်းကောင်း မမြင်နိုင် မစမ်းသပ်နို်င်သော စက်၏ချို့ယွင်းချက်များကို ချက်ချင်း သိနိုင်ပေသည်။ စက်မှုလုပ်ငန်းတွင် ဖြစ်သော အနည်းငယ် ပြောင်းလဲချက်ကလေးကိုပင် မှတ်သားယူနိုင်ပေ သည်။ မကြာသေးမီက တီထွင်လိုက်သော ဖိုတိုအီလက်ထရစ် ဆဲ(အလင်းလျှပ်စစ်အိမ်)ခေါ် အီလက်ထရွန်းနစ်ကိရိယာသည် စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းတွင် အထူးအသုံးဝင်၍ အရေးပါအရာ ရောက်သော ကိရိယာဖြစ်သည်။ ဖိုတိုအီလက် ထရစ်ဆဲသည် ပုံသဏ္ဌာန်နှင့် အရွယ်အစားတို့ကို စစ်ဆေးရန်နှင့် ရေတွက်ရန်အတွက် အသုံးဝင်၏။ ဖိုတို အီလ်ထရစ်ဆဲကို ရေတွက်ရန် အတွက် အသုံးပြုပုံမှာ ထိုကိရိယာကို ရေတွက်သော မီတာနှင့် ဆက်သွယ် ပြီးနောက် ဖိုတိုအီလက်ထရစ်ဆဲ အပေါ်သို့ အလင်းတန်းကျစေသည်။ ထိုသို့ အလင်းတန်းကျနေသည့် အခါတွင် လျှပ်စစ်ဆာကစ်သည် ပွင့်၍နေသည်။ ထိုအလင်း တန်းကို ထောင့်မတ်ကျဖြတ်၍သွားသော ခါးပတ် ပေါ်တွင် သယ်ဆောင်သော ပစ္စည်းများကို ထား၏။ အလင်းတန်းသည် ခါးပတ်ပေါ်တွင် ပါလာသမျှပစ္စည်းတို့၏ အဖြတ်ကို အကြိမ် ကြိမ်ခံရသည်။ ထိုသို့ အဖြတ်ခံရတိုင်း ဖိုတိုအီလက်ထရစ်ဆဲ အပေါ်သို့ တစ်ဆက်တည်း အလင်းရောင်မကျနိုင်တော့ဘဲ ပြတ်တောင်းပြတ်တောင်းသာ ကျနိုင်ပေသည်။ ဖိုတို အီလက် ထရစ်ဆဲရှိ လျှပ်စစ်ဆာကစ်သည် အလင်းတန်း အဖြတ်ခံရတိုင်း ပိတ်၍သွားပြီးလျှင် ရေတွက်သည့် မီတာသည်လည်း ကလစ် ဟူသော အသံမြည်၍ အရေအတွက်ကို မှတ်သားလိုက်သည်။ ထိုကြောင့် ပစ္စည်း များသည် အလင်းတန်းကို ဖြတ်သွားတိုင်း ဆဲအပေါ်သို့ အရိပ်ကျကာ ဆာကစ်သည် ပိတ်သွား၍ ပစ္စည်း ၏အရေအတွက်ကို အလိုအလျောက် ရေတွက်ပြီးသား ရရှိ လေသည်။
ဆိုင်ကြီးများ၊ ဘဏ်တိုက်ကြီးများနှင့် အရေးကြီးသော နေရာများ၌ ဖိုတိုအီလက်ထရစ်ဆဲလို ခိုးသားများ၏ ဘေးမှ ကြိုတင်သိရှိကာကွယ်နိုင်ရန် လည်းကောင်း၊ အသက်အန္တရာယ် ဖြစ်စေမည့် အရာများမှ ကြိုတင် ကာကွယ်နိုင်ရန်လည်းကောင်း တပ်ဆင်ထားကြသည်။
အီလက်ထရွန်းနစ် နည်းများသည် ဆေးနှင့်ကျန်းမာရေးတို့ တွင်လည်း အသုံးဝင်၏။ ယခုခေတ် ဆရာဝန်သည် လူနာ၏ ကိုယ်တွင်းရှိ ချွတ်ယွင်းချက်များကို တွေ့ရှိနိုင်ရုံမက၊ အီလက် တြိုကာဒီယိုဂရပ် ခေါ် အီလက်ထရွန်းနစ် ကိရိယာကို အသုံး ပြုခြင်းဖြင့် နှလုံးခုန်ခြင်းကို အသေးစိတ် စစ်ဆေးနိုင်ပြီ ဖြစ်သည်။ မကြာမီ ဆေးဘက်ဌာနများတွင် အသုံးပြုလာနိုင်စရာ အကြောင်းရှိသော အီလက်ထရွန်းနစ် ကိရိယာတစ်မျိုးမှာ အီလက်တြိုအင်ဆက်ဖာလိုဂရပ် ဖြစ်သည်။ အတိုကောက် အားဖြင့် အီး၊ အီး၊ ဂျီ ဟုခေါ်၏။ ထိုအီလက်တြိုအင်ဆက်ဖာ လိုဂရပ် ကိရိယာသည် လျှပ်စစ်ဓာတ်ကို ပြန်လှန်တွန်းကန် သည့် ဦးနှောက်အား၏ ပြောင်းလဲချက်များကို မှတ်သားနိုင် သော ကိရိယာဖြစ်သည်။ အီလက်တြိုအင်ဆက်ဖာလိုဂရပ်သည် စိတ်နှင့်သက်ဆိုင်၍ ဖြစ်ပေါ်သော နှောက်ရှက်မှုများအတွက် ဦးနှောက်ကို စစ်ဆေး ရန် အသုံးဝင်၏။ ထို့ပြင် ရာဇဝတ်မှု စုံစမ်းထောက်လှမ်းရေး၌ ထွက်ဆိုချက် မှန်မမှန် ကို စစ်ဆေးရန်အတွက်လည်း အသုံးဝင် သေးသည်။ ထိုကိရိယာကို စိတ်လှုပ်ရှားမှုတိုင်း ကိရိယာ ဟုလည်း ခေါ်နိုင်သည်။ လွန်ခဲ့သော နှစ်အနည်းငယ်လောက်မှ စ၍ ကူးစက်တတ်သောရောဂါကာကွယ်သည့် နေရာတွင် အီလက်ထရွန်းနစ် ကိရိယာများကို အသုံးပြုလာနိုင်ခဲ့၏။ ထိုကိရိယာတို့ကို ကိုယ်ပေါ်ရှိ အစိတ်အပိုင်း အမျိုးမျိုးပေါ်တွင် တင်၍ အလင်းရောင်ခြည် ကျရောက်စေကာ၊ ဝေဒနာများကို ပျောက်ကင်းစေနိုင်ပေသည်။