cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဆူမားရီးယန်းခေတ်
မြို့ပြနိုင်ငံခေတ်
ထိုစဉ်က ဆူမားရီးယန်းတို့သည် မြို့ပြနိုင်ငံစနစ် အုပ်ချုပ်ရေးဖြင့် အုပ်ချုပ်ကြသည်။ အကြီးအကဲဖြစ်သူအား ပါတေးစီ(Patesi) ဟုခေါ်ကြသည်။ အဆိုပါ ပါတေးစီတို့သည် အခွန်အကောက် ကြမ်းတမ်းကာ နိုင်ငံအရေးကိစ္စများတွင်လည်း ခေါင်းမရှောင်တမ်း တာဝန်ထမ်းသဖြင့် အများ၏ချစ်ကြောက်ရိုသေမှုကို ခံယူရရှိသည်။ ထိုသူတို့သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပထမဆုံး မြင်းနှစ်ကောင်ဆွဲသည့် နှစ်ဘီး(သို့) လေးဘီးတပ် စစ်ရထားကို အသုံးပြုခဲ့ကြသူများလည်း ဖြစ်သည်။ ထိုစစ်ရထား နှင့် အတူ ဖယ်လန့်ဇ်(Phalanx) ဟုခေါ်သည့် ခြေလျင်တပ်များဖြင့် ပါတွဲဖက် တိုက်ခိုက်ကြသည့် အကြောင်းများ၊ အဆိုပါ ပါတေးစီ တို့၏ တိုက်ပွဲများအကြောင်းကို ဆူမားရီးယန်းတို့က ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်ကာ မှတ်တမ်းပြုခဲ့ကြသည်။
ဆူမားရီးယန်းတို့ ယဉ်ကျေးမှုတွင် အီဂျစ်တို့နှင့် များစွာ ဆင်တူသည်ကို တွေ့ရပေသည်။ အီဂျစ်မှ ဖာရိုးများနည်းတူ ပါတေးဆီ တို့၏တာဝန်မှာ အုပ်ချုပ်ရေးတာဝန်သာမက လယ်ယာကဏ္ဍအတွက် ဆည်မြောင်းများအတွက် ပါ စီမံခန့်ခွဲရသေးသည်။ ထို့အတူ ဘာသာရေးအရ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းကြီး ရာထူးကိုလည်း ခံယူရသည်။ ပါတေးဆီနောက် နိုင်ငံအတွင်း ဩဇာရှိသူများမှာ အစိုးရအမှုထမ်းများနှင့် ဘုန်းတော်ကြီးများဖြစ်ကြသည်။ ထိုနောက်တွင် မြေပိုင်ရှင်များ၊ ထိုနောက်တွင်မှ သာမန်အခြေခံလူတန်းစားများဖြစ်သည့် ကျွန်များ၊ လယ်သမားများ၊ အစေခံများ အဆင့်ဆင့်ရှိကြသည်။
အိမ်များကို ရွှံ့အုတ်များဖြင့် တည်ဆောက်ကြသဖြင့် မိုးဒဏ်လေဒဏ်ကို ကောင်းစွာမခံနိုင်သဖြင့် ပြိုလဲပျက်စီးတတ်သည်။ ထိုသို့ပျက်စီးလျှင် အပျက်အစီးများကို ပြန်လည်ဖယ်ရှားသည် မရှိတော့ဘဲ မြေညှိကာ ထိုပေါ်မှ အိမ်သစ်ထပ်မံတည်ဆောက်လေ့ရှိသဖြင့် နှစ်ကာလရှည်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ မြို့နေရာသည် တစ်ဖြည်းဖြည်းမြင့်တက်လာသည်။ ဆူမားရီးယန်းတို့၏ မြို့ဟောင်းများမှာ တောင်ကုန်း၊ တောင်ပူစာများအပေါ်တွင် တည်ထားသကဲ့သို့ ဖြစ်နေတော့သည်။ မြို့၏အရေးအပါဆုံး အပိုင်းမှာ ဝတ်ကျောင်းဖြစ်ကာ မျှော်စင်ကြီးများပါဝင်သည့် တံတိုင်းကြီးဖြင့် ကာရံထားသည်။ ထိုမျှော်စင်ကြီး၏ ရှေ့တွင် ပေ ၁၅၀ခန့်ရှည်သည် လှေကားဖြင့် ဝတ်ကျောင်းတံခါးဝသို့ ဝင်ရောက်ရသည်။ ဝတ်ကျောင်းများသည် လေနတ်သား အင်လီ(Enlil) အား ရည်စူးသည်ဖြစ်ပြီး ခေါင်မိုးပါရှိခြင်း မရှိကြပေ။ ဝတ်ကျောင်းမကြီး နံဘေးတွင် လူအများဝတ်ပြုရန်အတွက် ခပ်နှိမ့်နှိမ့် ဝတ်ကျောင်းခန်းမများရှိသည်။ ပူဇော်ပသခြင်းအနေဖြင့် ဆိတ်၊ သိုး စသည်တို့ကို သတ်ဖြတ်ကာ ယဇ်ပူဇော်ကြရသည်။ စိုက်ပျိုးရေးအောင်မြင်ဖြစ်ထွန်းစေရန် ရည်ရွယ်ကာ စွန်ပလွံအရွက်စိမ်း ထိုးစိုက်ထားသည့် ရေအိုးတစ်အိုးဖြင့်လည်း ပူဇော်ကြသည်။
ဆူမားရီးယန်းတို့နှင့် အီဂျစ်တို့ကွာခြားချက်မှာ လူသေပြီးနောက် ကျန်ရှိရုပ်အလောင်းကို အများအားဖြင့် အိမ်အောက်တွင်သာ မြုပ်လေ့ရှိသည် ဖြစ်သည်။ ထိုမှလွဲလျှင် အိမ်၏မြောက်ဘက် တံတိုင်းအနား မြေကွက်လပ်တွင် ကပ်ကာ မြုပ်နှံတတ်သည်။ သို့သော် အီဂျစ်ကဲ့သို့ပင် သေသောလူ၏ အသုံးအဆောင်၊ ကျွဲ၊ နွား၊ အစေခံ စသဖြင့် အတူတကွ မြုပ်နှံပေးသည့် ဓလေ့ကို တွေ့ရသည်။ အားရ် မြို့ပြနိုင်ငံရှိ မင်းသားတစ်ပါး၏ သင်္ဂြိုင်းဟု ယူဆရသော နေရာအား တူးဖော်ရာ မြောက်မြားလှစွာသော အသုံးအဆောင်များနှင့် အစေခံ၊ လှည်းတွင် တပ်ဆင်လျက်ရှိသည့် နွားများ စသဖြင့် ထည့်သွင်းမြုပ်နှံပေးထားသည်ကို တွေ့ရသည်။
အားရ် မြို့ပြနိုင်ငံ
အားရ်နှင့် ပြိုင်ဖက် မြို့ပြနိုင်ငံမှာ လာဂတ်စ်မြို့ဖြစ်သည်။ ထိုနှစ်မြို့တို့သည် အပြန်အလှန် စစ်ပြုပြိုင်ဆိုင်ကြပြီး နောက်ဆုံးတွင် အားရ်ရှုံးနှိမ့်ကာ ပျက်သုဉ်းသွားသည်။ ထိုမှ အချင်းချင်းတိုက်ခိုက်မှုများအပြင် မြောက်ဘက်မှ အက်ကတ်ဒီးယန်းများ၏ ကျူးကျော်မှုကိုလည်း ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပြီး ဘီစီ ၂၇၅၀ခန့်တွင် အက်ကတ်ဒီးယန်း ဘုရင် ဆာဂွန် ၏တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ဆူမားရီးယန်းတို့၏ မြို့ပြနိုင်ငံများ ပျက်စီးသွားရသည်။ သို့သော် အက်ကတ်ဒီးယန်းများသည် ဆူမားရီးယန်းတို့ထံမှ စာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှု၊ ဓလေ့ထုံးစံများကို ဆက်ခံရယူသဖြင့် ထိုလူမျိုးနှစ်မျိုးသည် ရေရှည်တွင် တစ်သားတည်းဖြစ်ကာ ဆူမားနှင့်အက်ကတ် နိုင်ငံကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။
ပါမောင်ရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
ပါမောင်ရွာ(Parmaung)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ပါမောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၅၂၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပါမောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၆ ဦး၊ မ ၂၁၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၉၁ ဦး နေထိုင်သည်။
အုတ်ဖိုရွာ၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်
အုတ်ဖိုရွာ (Okehpo)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်၊ လက်ပံကြီးတောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၁၂၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်ပံကြီးတောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၅၇ ဦး၊ မ ၇၁၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၇၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကလေခိုအောက်ရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
ကလေခို(အောက်)ရွာ(Kalaykho(Lower))သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ကလေခိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၂၁၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စစ်ဘက်ရေးရာ လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့
၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် တပ်မတော်ထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့(ကကလှမ်း)ကို ဖျက်သိမ်းပြီး စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့(စရဖ)ဟူသောအမည်ဖြင့် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ စတင်ဖွဲ့စည်းစဉ် ခေါင်းဆောင်မှာ ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးမြင့်ဆွေ ဖြစ်သည်။
သမိုင်း
၂၀၀၄ ခု အောက်တိုဘာ ၁၈ ရက်တွင် စစ်မဟာ ဗျူဟာ လေ့လာရေး ဌာနကြီး (The Office of Strategic Studies) နှင့် တပ်မတော်ထောက်လှမ်းရေး (Defence Service Military Intelligence) ကို ဗိုလ်ချုပ်ကြီးခင်ညွန့် အား ထုတ်ပယ်စဉ်မှစ၍ ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။ နည်းဗျူဟာ လေ့လာရေး ဌာနကြီးမှ တပ်ရင်း လေးရင်းကို ရန်ကုန် စစ်ထောက်လှမ်းရေးကို ထိန်းသိမ်းရန် ညွန်ကြားခဲ့သည်။ တချိန်တည်းမှာပင် အခြား စစ်ထောက်လှမ်းရေးများကိုလည်း ထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ စစ်ထောက်လှမ်းရေး တပ်သား သုံးပုံ နှစ်ပုံခန့် နှစ်ရှည် ထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။
တပ်မတော်စစ်ဘက်ရေးရာ လုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်ရုံး၏ အကြီးအကဲအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သူများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်-
ဖွဲ့စည်းပုံ
တပ်မတော်စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်ရုံး၏ ဖွဲ့စည်းပုံအရ ရုံးချုပ်ဌာနကြီး (၆) ခုရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ-
တပ်မတော်စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်ရုံးကွပ်ကဲမှုလက်အောက်ရှိ တပ်/ဌာနများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
(ရေကြည်အိုင်၊ရွှေပြည်သာ၊မန္တလေးနန်းတွင်း)စစ်တိုင်းအလိုက်စစ်ကြောရေးစခန်းများ း
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တပ်မတော် (ကြည်း)
တာပိုင်းရွာ၊ ဆင်မသေ (တလုတ္ထော်)
တာပိုင်းရွာ၊ ဆင်မသေ (တလုတ္ထော်)
ကြခတ်စု
ကြခတ်စု
ကိုးကား
ကြခတ်စု
ဒေါင့်ကြီးရွာ၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်
ဒေါင့်ကြီးရွာ (Dauntgyi)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုးမိတ်ခရိုင်၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်၊ သဲနီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၀၆၇၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သဲနီကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၉၄ ဦး၊ မ ၇၉၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၉၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမိတ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဥပဋ္ဌာကသုတ်
(၂)သုတ် ရှိပါသည်။
သူနာပြုပုဂ္ဂိုလ်တို့ ပြုစုရမလွယ်ကူ (ခက်ခဲ)သော သူနာ၏ အင်္ဂါငါးရပ်နှင့် ပြုစုရ လွယ်ကူသောသူနာ၏ အင်္ဂါငါးရပ်တို့ကို ကဏှပက္ခ, သုက္ကပက္ခအားဖြင့် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။ -- သူနာပြု မပြုလုပ်ထိုက်သောပုဂ္ဂိုလ်၏ အင်္ဂါငါးရပ်နှင့် ပြုလုပ်ထိုက်သောပုဂ္ဂိုလ်၏ အင်္ဂါငါးရပ်တို့ကို ကဏှပက္ခ -သုက္ကပက္ခအားဖြင့် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
ခမိ − ခုမဂယဘူတာ
ခမိ − ခုမဂယဘူတာ  (上熊谷駅 ခမိ − ခုမဂယ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဆိုင်းတမခရိုင်၊ ခုမဂယမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
စွေချေ့ရွာ၊ မိုးနဲမြို့နယ်
စွေချေ့ရွာ (Swaychayt)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မိုးနဲမြို့နယ်၊ ကွန်နားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၅၂၇၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကွန်နားကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၇၇ ဦး၊ မ ၆၆၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၄၀ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးနဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သွပ်
သွပ် (Zinc) သည် သတ္တုဒြပ်စင် တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး အက်တမ်အမှတ်စဉ်မှာ ၃၀ ဖြစ်ကာ ယင်း၏ ဓာတုဗေဒ သင်္ကေတမှာ Zn ဖြစ်သည်။ သွပ်သည် ဓာတု ဂုဏ်သတ္တိများအရ မဂ္ဂနီဆီယမ်နှင့် ဆင်တူသည်။ အကြောင်းမှာ ယင်းတို့၏ အိုင်ယွန်း (ion - အီလက်ထရွန် အရေအတွက် လျော့နေသော အက်တမ်) များမှာ အရွယ်တူနီးပါးရှိကာ များသောအားဖြင့် အောက်ဆိုဒ် ဒြပ်ပေါင်းများတွင် +2 အဖြစ်တွေ့ရှိရသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ အပေါ်ယံမြေလွှာတွင် သွပ်သည် နံပါတ် ၂၄ မြောက် အများဆုံး တွေ့ရသည့် ဒြပ်စင်ဖြစ်ပြီး တည်ငြိမ်သည့် အိုင်ဆိုတုပ် ၅ မျိုးရှိသည်။ သွပ်သတ္တုရိုင်းများအနက် ဇင့်ခ်ဆာလဖိုဒ် (zinc sulfide) တစ်မျိုးဖြစ်သည့် Sphalerite မှာ အသုံးအဝင်ဆုံး ဖြစ်သည်။ အကြီးမားဆုံးသော သွပ်သတ္တုတွင်းများကို ဩစတြေးလျ၊ အာရှနှင့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။
သွပ်နှင့် ကြေးနီ ရောစပ်ထားသော သတ္တုစပ် ကြေးဝါကို အစောဆုံး ဘီစီ ၁၀ ရာစုနှစ်မှ စ၍ အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ သန့်စင်သော သွပ်ကို ၁၃ ရာစုနှစ်ရောက်မှသာ အိန္ဒိယတွင် ထုတ်လုပ်နိုင်သည်။ ဥရောပသားများသည် ၁၆ ရာစုနှစ်ရောက်မှသာ သွပ်ကို သိရှိကြသည်။ အဂ္ဂိရတ်ဆရာများသည် ‘ဖြူစင်သောနှင်း’ (white snow) ဟုခေါ်သည့် ဇင့်ခ်အောက်ဆိုဒ် ရရှိရန် သွပ်ကို လေထဲတွင် မီးရှို့ကြသည်။
သွပ်ကို သံကြေးမတက်လွယ်သည့် သံမဏိ ထုတ်လုပ်ရာတွင် အများဆုံး အသုံးပြုကြသည်။ သွပ်သည်လည်း လူ့ကျန်းမာရေးအတွက် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သည့် တွင်းထွက်ပစ္စည်း တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ဖွံ့ဖြိုးဆဲ နိုင်ငံများရှိ လူဦးရေ ၂ သန်းခန့်သည် ဇင့်ခ်ချို့တဲ့မှု ခံစားနေရပြီး ရောဂါ အတော်များများသည် ဇင့်ခ်ချို့တဲ့မှုကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကလေးသူငယ်များတွင် ကြီးထွားမှု နှောင့်နှေးခြင်း၊ ဝမ်းလျှောခြင်းများ ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ဇင့်ခ်ချို့တဲ့မှုကြောင့် နှစ်စဉ် ကလေးဦးရေ ၈ သိန်းခန့် အသက်ဆုံးရှုံးရသည်။
သွပ်
သွပ်ကိုလူတိုင်းပင်ကြားဖူးမြင်ဖူး ကြပေသည်။ သို့သော် ကြားဖူးမြင်ဖူးကြသလောက် သွပ်အကြောင်းကို သေသေချာချာသိရှိသူနည်းပါးလှ၏။ သွပ်စစ်စစ်သည် ဖြူပြာပြာအဆင်းရှိ၍ မျက်နှာပြင် တောက်ပသောသတ္တုတစ်မျိုးဖြစ်၏။ သွပ်သည်ဆတ်၍ ချိုးဖဲ့လိုက်သည့် အခါတောက် ပသောအပိုင်းအစများကို ရရှိသည်။ သွပ်ကိုမီးပြင်းတိုက်၍ ကျိုလိုက်သောအခါ ၇၈၈ ဒီဂရီဖာရင် ဟိုက်အပူချိန်တွင် အရည်ပျော်၍အပူချိန် ၁၇ဝ၆ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်တွင်ဆူပွက်၏။ သွပ်ကိုသယံဇာတအဖြစ်ဖြင့် တူးဖော်၍မရနိုင်သော်လည်း သွပ်သတ္တုရိုင်းများဖြစ်သော ဇင့်ကိုက်နှင့် ဖရန်ကလင် နိုက်ခေါ် ဇင့်အောက်ဆိုက်များ၊ ကယ်လမိုင်းခေါ်ဇင့်ကာဗွန်နိတ်နှင့် ဇင့်ဗလင်းခေါ် ဇင့်ဆာလဖိုဒ် စ‌သောဒြဗ်ပေါင်းတို့မှအမြောက်အမြားထုတ်ယူရရှိလသည်။
ရောင်းချရန်သွပ်ကို သတ္တုရိုင်းများမှ အမြောက်အမြား ထုတ်ယူပုံမှာ ပထမဗင့်ကာဗွန်နိတ် (Zn*FU3)ကိုဖြစ်စေ၊ ဇင့်ဆာလဖိုဒ် (ZnS) ကိုဖြစ်စေ၊ ဒယ်တွင်ထည့်၍ မီးပြင်းတိုက်ကာလှော်ပေး၏။ ထိုသို့လှော်ပေးသောအခါ သွပ်သတ္တုရိုင်းသည် ဇင့်အောက်ဆိုက်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲ သွား၏။ ဇင့်ကာဗွန်နိတ် ဇင့်အောက်ဆိုက်ဏကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် ရရှိသောဇင့်အောက်ဆိုက် (ZnU) မှုန့်များကို မီးသင်းပြီး ကျောက်မီးသွေးမှုန်များနှင့်ရော၍မီး ခံရွှံ့စေးဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော ပေါင်းအိုးတွင်ထည့်ပြီးလျှင် ရဲလာအောင်မီးပြင်းတိုက်ပေးရ၏။ ထိုအခါ ဇင့်အောက်ဆိုက်မှ အောက်ဆီဂျင်နှင့်ကာဗွန်တို့ ပေါင်းစပ်ပြီးလျှင် ကာဗွန်မွန်အောက်ဆိုက် (*Fo) ဓာတ်ငွေ့အဖြစ်ဖြင့် ထွက်သွားသည့်အတွက် သွပ်သက်သက်သာကျန်နေခဲ့၏။ ထို ကျန်နေသောသွပ်သည် အငွေ့အဖြစ်ဖြင့် ထွက်လာသဖြင့် ပေါင်းချွေးခံနည်းဖြင့် ခံယူလိုက်သည်တွင်သွပ်အတုံးများကို ရရှိသည်။ ဇင့်အောက်ဆိုက် ကာဗွန်မွန်အောက်ဆိုက် သွပ်အကြီးအကျယ်ထွက်သောနိုင်ငံများမှာ ဂျာမနီ၊ ဩစတြေးလီးယား၊ ဆာဒင်းနီးယား၊ ပြင်သစ်၊ ကနေဒါ၊ ပိုလန်၊ ဗဲလဂျီယမ်နှင့်အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့ ဖြစ်ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၌လည်း ဘော်တွင်းမှ အနည်းအကျဉ်းထွက်၏။ သွပ်သည်လေထဲတွင်လည်းကောင်း၊ ရေထဲတွင်လည်းကောင်း ချေး မတက်နိုင်သောကြောင့် သံပြားများ သံချေးမတက်နိုင်စေခြင်းငှာ သွပ်ရည်ကို သုတ်လိမ်းထားပေးရ၏။ သွပ်ရည် သုတ်လိမ်းပုံမှာ သံပြားများကို အရည်ကျိုထားသောသွပ်ရည်ထဲသို့ နှစ်လိုက်ပြီးနောက် ပြန်ဆွဲတင်ယူလိုက်ရ၏။ လျှပ်စစ် ဓာတ်အိုးများတွင်လည်းကောင်း၊ ဓာတ်ပုံ ဗလောက် များတွင်လည်းကောင်း၊ သတ္တုများ သွန်းရာတွင်လည်းကောင်း သွပ်ကိုများစွာအသုံးပြုကြ၏။ သွပ်နှင့်ကြေးနီ ရောစပ်ထားသောဗရပ်ခေါ် ကြေးဝါသတ္တုစပ်သည် အလွန်အသုံးဝင်၏။ အခြားသွပ်ပါသော သတ္တုစပ်တစ်မျိုးမှာ ဂျာမန်ငွေ (ကြေးနီ၊ သွပ်နှင့်နစ်ကယ်)တို့ ဖြစ်၏။ ရွှေနှင့်ငွေတို့ကို သတ္တုရိုင်းများမှထုတ်ယူရာ၌လည်း သွပ်ကိုအသုံးပြုကြသေး၏။ ဇင့်ကာဗွန်နိတ်၊ ဇင့်အက်ဆီတိတ်၊ ဇင့်စတီရာရိတ်စသောသွပ်ဒြဗ်ပေါင်းများသည် ဘယဆေးများ ဖော်စပ် လုပ်ကိုင်ရာ၌အသုံးကျ၏။ သွပ်နှင့်ကြေးနီ ရောစပ်ထားသော ကြေးဝါသတ္တုစပ်ကို ယမ်းတောင့်များ၊ ဗုံးခွံများနှင့်အခြား စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ပစ္စည်းများပြုလုပ်ရာ၌ များစွာအသုံးပြုကြသည့်ပြင် သိပ္ပံကိရိယာတန် ဆာပလာများပြုလုပ်ရာ၌ လည်းအသုံးပြုကြ၏။ ထိုကြောင့် စစ်အတွင်းတွင် သွပ်ကို အတိုင်းတိုင်းအပြည်ပြည်များမှ များစွာစုဆောင်းသိုလှောင်ထားကြရလေသည်။ သွပ်ကို အလယ်ခေတ်လောက်တွင် ဂျော့ဂျီယပ်အဂရစ်ကိုလာ အမည်ရှိအဂ္ဂိရတ်ဆရာကြီးတစ် ဦးကသတ္တုရိုင်းများကိုဖိုကြီးများတွင်ထည့်၍ ကျိုရာမှ ပထမစတင်တွေ့ရှိလေသည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ဓားလှံစသော လက်နက်များ၊ စစ်သည်တော်များနှင့်သူရဲကောင်းများ တပ်ဆင် ကြသည့် ကကြိုးတန် ဆာများပြုလုပ်ရာတွင် သွပ်ကို အသုံးပြုခဲ့ကြလေသည်။ ဈေးဆိုင်များတွင် ရောင်းချသော သွပ်မှာသွပ် စစ်စစ်မဟုတ်ချေ။ သံ၊ ခဲ၊ စိန်ဖြူ၊ ကာဗွန်စသောပစ္စည်းများ အနည်းအကျဉ်းပါဝင်လျက်ရှိ၏။ သွပ်စစ်စစ်ကိုလိုသော် ဇင့်ဆာလဖိတ်ရည်ကို လျှပ်စစ်ဓာတ် ခွဲနည်းဖြင့် ထုတ်ယူနိုင်လေသည်။
အိမ်ရာတောင်ရွာ
အိမ်ရာတောင်ရွာ
ရာဇူဒိုင်ကရင်စုရွာ၊ ကြပ်စင်ချောင်း
ရာဇူဒိုင်ကရင်စုရွာ၊ ကြပ်စင်ချောင်း
ဝက်မကျရွာ၊ ဟင်းခရော်
ဝက်မကျရွာ၊ ဟင်းခရော်
ခမိခိုမဘူတာ
ခမိခိုမဘူတာ  (上狛駅 ခမိခိုမ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုခရိုင်၊ ခိဇုဂဝမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဖာမီယမ်
ကျန်းမာရေးအပေါ်သက်ရောက်မှုများ
ဖာမီယမ်သည် သဘာဝတွင် ဖြစ်ပေါ်ခြင်းမရှိပေ။ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်အလွာ တွင်လဲမတွေ့ရပေ။ ထို့ကြောင့် ၎င်း၏ ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ဆိုးကျိုးများ ကို ဖော်ပြပြောဆိုနိုင်ခြင်း မရှိပေ။
ပတ်ဝန်းကျင်သို့ သက်ရောက်မှုများ
ဖာမီယမ်သည် သဘာဝတွင် ဖြစ်ပေါ်ခြင်းမရှိပေ။ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်အလွာ တွင်လဲမတွေ့ရပေ။ ထို့ကြောင့် ၎င်း၏ ပတ်ဝန်းကျင်အပေါ် အကျိုးသက်ရောက်မှုများကို ဖော်ပြပြောဆိုနိုင်ခြင်း မရှိပေ။
အဝိဇ္ဇာ
တစ်ချိန်တွင် ရဟန်းတော်တစ်ပါးက ဘုရားရှင်ထံတော်သို့ ချဉ်းကပ်ပြီးနောက် ဘုရားရှင်ကို ဤကဲ့သို့ မေးမြန်းလျှောက်ထားတော်မူ၏ –– “မြတ်စွာဘုရား ...အဝိဇ္ဇာ အဝိဇ္ဇာဟု ပြောဆိုနေပါသည် မြတ်စွာဘုရား၊ အဘယ်ကို အဝိဇ္ဇာဟုခေါ်ဆိုပါသလဲ မြတ်စွာဘုရား? အဘယ်မျှသော အတိုင်းအရှည်ဖြင့် အဝိဇ္ဇာသို့ရောက်ရှိနေသည့် ပုဂ္ဂိုလ်ဟု ခေါ်ဆိုပါသလဲ မြတ်စွာဘုရား?” .. ဤသို့ ထိုရဟန်းတော်က မြတ်စွာဘုရားအား မေးမြန်းလျှောက်ထား၏၊ ဤသို့ မေးမြန်းလျှောက်ထားသည့်အခါ ဘုရားရှင်က အောက်ပါအတိုင်း အဖြေပေးတော်မူ၏ ..။
အဝိဇ္ဇာ
“ချစ်သား ရဟန်း ...
၁။ ဒုက္ခအရိယသစ္စာတရားကို သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဉာဏ်ပညာဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက် မသိမမြင်မှု၊
၂။ ဒုက္ခဖြစ်ကြောင်း သမုဒယအရိယသစ္စာတရားကို သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဉာဏ်ပညာဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက် မသိမမြင်မှု၊
မလုံဒမ်းရွာ၊ နောင်မွန်းမြို့နယ်
မလုံဒမ်းရွာ(Malongdam)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ နောင်မွန်းမြို့နယ်၊ အဝိဝမ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၇၀၅၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အဝိဝမ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၀ ဦး၊ မ ၅၃ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၉၃ ဦး နေထိုင်သည်။
အဝိဇ္ဇာ
အဝိဇ္ဇာ
၃။ ဒုက္ခချုပ်ရာ နိရောဓအရိယသစ္စာတရားကို သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဉာဏ်ပညာဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက် မသိမမြင်မှု၊
မလုံဒမ်းရွာ၊ နောင်မွန်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နောင်မွန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အဝိဇ္ဇာ
အဝိဇ္ဇာ
၄။ ဒုက္ခချုပ်ရာ (နိဗ္ဗာန်)သို့ ရောက်ကြောင်း အကျင့်ဖြစ်သည့် ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ အရိယသစ္စာ (= မဂ္ဂအရိယ သစ္စာ)တရားကို သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဉာဏ်ပညာဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက် မသိမမြင်မှု၊
ရဟိုင်ကူးတို့ရွာ၊ ရဟိုင်ကူးတို့
ရဟိုင်ကူးတို့ရွာ၊ ရဟိုင်ကူးတို့
အဝိဇ္ဇာ
အဝိဇ္ဇာ
ချစ်သားရဟန်း ... ဤ မသိမမြင်မှု (၄)မျိုးကို အဝိဇ္ဇာဟု ခေါ်ဆို၏၊ ဤသို့ (၄)မျိုးသော မသိမမြင်မှုသို့ ရောက်ရှိနေသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို အဝိဇ္ဇာသို့ ရောက်ရှိနေသည့် ပုဂ္ဂိုလ်ဟု ခေါ်ဆို၏” ..ဟု ဘုရားရှင်က ပြန်လည် မိန့်ကြားတော်မူလိုက်၏၊
အဝိဇ္ဇာ သိသည့်တရား
အရိယသစ္စာတရား (၄)ပါးကို မသိမှုကို အဝိဇ္ဇာဟု ခေါ်ဆိုလျှင် ယင်း အဝိဇ္ဇာ (= မောဟ)သည် အဘယ်အရာကို သိရှိနေပါသနည်းဟု မေးရန်ရှိ၏၊ အဖြေကို အဋ္ဌကထာကြီးများ က ဤသို့ ဖွင့်ဆိုထားတော်မူကြ၏ ..။ “ပရမတ္ထအားဖြင့် တကယ်ထင်ရှားရှိနေသည့် သိသင့်သိထိုက်သည့် ခန္ဓာငါးပါး ဒုက္ခသစ္စာတရား စသည့် သစ္စာလေးရပ် တရားမြတ်တို့၌ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဉာဏ်ပညာဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက် မသိမမြင်ဘဲ, ရုပ်တရား နာမ်တရားဟု ပရမတ်သို့ ဉာဏ်အမြင် ဆိုက်အောင် မသိမမြင်ဘဲ, အကြောင်းတရား အကျိုးတရားဟု မသိမမြင်ဘဲ, ယင်းရုပ်-နာမ်-ကြောင်း-ကျိုး (= သင်္ခါရ) တရားစုတို့ကို အနိစ္စတရားအစုအပုံ ဒုက္ခတရားအစုအပုံ အနတ္တတရား အစုအပုံဟု မသိမမြင်ဘဲ ပြောင်းပြန်လှန်ကာ မသိသင့် မသိထိုက်သည့် မမြင်သင့် မမြင်ထိုက်သည့် ယောက်ျား မိန်းမ ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ လူ နတ် ဗြဟ္မာစသည်ဖြင့် အသိမှားနေမှုသဘော, ယင်းခန္ဓာငါးပါး ရုပ်နာမ်တရားတို့ကို နိစ္စ သုခ သုဘဟုလည်းကောင်း ယင်းခန္ဓာငါးပါး ရုပ်နာမ်တရားစုတို့တွင် ခန္ဓာတစ်ပါးပါးကို သို့မဟုတ် ခန္ဓာအများစုကို အသက်ကောင် လိပ်ပြာကောင် ဝိညာဏ်ကောင် အတ္တကောင်ဟုလည်းကောင်း အသိမှားနေမှုသဘောကို အဝိဇ္ဇာ (= မောဟ)ဟု ခေါ်ဆိုကြောင်း”ကို ရှင်းလင်းတင်ပြထားတော်မူကြ၏၊
ကိုယ်စီကိုယ်စီ
သတ္တဝါအသီးအသီး၌ မိမိတို့ ဆိုင်ရာ အဝိဇ္ဇာအသီးအသီး သင်္ခါရအသီးအသီးစသည် ကိုယ်စီကိုယ်စီ ရှိ၏၊ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး အဝိဇ္ဇာချင်းလည်း မတူညီကြပေ၊ သင်္ခါရချင်းလည်း မတူညီကြပေ။ တစ်ဦးကား အမျိုးသားဖြစ်လိုသည့် အဝိဇ္ဇာ တဏှာ ဥပါဒါန်တို့ ခြံရံလျက် သင်္ခါရ ကံကို ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့၏၊ တစ်ဦးကား အမျိုးသမီးဖြစ်လိုသည့် အဝိဇ္ဇာ တဏှာ ဥပါဒါန်တို့ ခြံရံလျက် သင်္ခါရ ကံကို ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့၏၊ ထိုကြောင့် အဝိဇ္ဇာချင်းလည်း မတူညီပေ။ တစ်ဦး၌ ဒါနကံက အကျိုးပေးနေတတ်၏၊ တစ်ဦး၌ သီလကံက အကျိုးပေးနေတတ်၏၊ တစ်ဦး၌ ဘာဝနာကံက အကျိုး ပေးနေတတ်၏၊ တစ်ဖန် ဒါနကံ၌လည်း တစ်ဦး၌ ဆွမ်းလှူသည့်ကံက အကျိုးပေးနေတတ်၏၊ တစ်ဦး၌ ပန်းလှူသည့် ကံက အကျိုးပေးနေတတ်၏၊ ထိုကြောင့် တစ်ဦးနှင့် တစ်ဦး အဝိဇ္ဇာချင်းလည်း မတူညီပေ၊ သင်္ခါရချင်းလည်း မတူညီပေ။ အဝိဇ္ဇာကိုယ်စီ သင်္ခါရကိုယ်စီ ပါလျက်ရှိ၏၊ မိမိတို့၏ ရုပ်နာမ်သန္တာန်အစဉ်တွင်ပင် တစ်ဘဝနှင့် တစ်ဘဝ အဝိဇ္ဇာချင်း သင်္ခါရချင်းကား များသောအားဖြင့် မတူညီတတ်ပေ။ ကွဲပြားမှုကား ရှိတန်သလောက် ရှိနေသည်သာ ဖြစ်သည်။
ထိုကြောင့် မိမိတို့၏ ရုပ်နာမ်သန္တာန်အစဉ်၌ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် ဖြစ်နေဆဲဖြစ်သည့် ဖြစ်လတ္တံ့ဖြစ်သည့် အဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရ စသည်တို့ကိုသာ ဉာဏ်ဖြင့် မြင်အောင်ကြည့်၍ ရှုရမည် ဖြစ်သည်။
အဝိဇ္ဇာ၏ အဓိပ္ပါယ်များ
အဝိဇ္ဇာ မည်သော တရား၊ မသိခြင်း၊ အမှန် မသိခြင်း၊ အမှန်တရားသဘောကို–ဖုံးလွှမ်းခြင်းက ဖုံးလွှမ်းတတ်သော တရား၊ မောဟ။
(၁) မရ-မယူ-အပ်သော ကာယဒုစရိုက် စသည်ကို ရယူတတ်သော တရား။
(၂) ရအပ်- ယူအပ်-သော သုစရိုတ်တို့ကို မရမယူတတ်သော တရား။
(၃) (ခန္ဓာစသည်တို့၏ ရာသိအစရှိသော အနက်ကို)မသိအပ်–မသိနိုင်–သည်ကို ပြုတတ်သော တရား။
(၄) အဆုံးမရှိသော သံသရာ၌ သတ္တဝါတို့ကို-ပြေးသွား-မျော-စေတတ်သော တရား။
(၅) ပရမတ္ထအားဖြင့် ထင်ရှား မရှိသော ယောက်ျား မိန်းမဖြင့် စသည်၌ ဖြစ်တတ်သော တရား။
(၆) ထင်ရှားရှိသော ခန္ဓာ စသည်တို့၌ မဖြစ်တတ်သော တရား။
(၇) ဝိဇ္ဇာဉာဏ်-၏ ဆန့် ကျင်ဖက်ဖြစ်သော တရား။
သုတ္တန်ဒေသနာ, အဘိဓမ္မာဒေသနာ
သုတ္တန်ဒေသနာအားဖြင့် သစ္စာလေးပါး ဟူသော လေးဌာနတို့၌ ဖုံးလွှမ်းတတ်သော မောဟကို အဝိဇ္ဇာဟု ဆို၍၊
အဘိဓမ္မာ ဒေသနာအားဖြင့် သစ္စာလေးပါး နှင့်တကွ အတိတ်တရားအစုဟူသော ပုဗ္ဗန္တ, အနာဂတ် တရားအစု ဟူသော အပရန္တ, ၎င်းတရား နှစ်ပါးစုံ ဟူသော ပုဗ္ဗန္တာပရန္တ, အဝိဇ္ဇာ စသော အကြောင်းကြောင့် သင်္ခါရ စသော အကျိုး တရားတို့ဖြစ်ခြင်း ဟူသော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်၊ ဤရှစ်ဌာနတို့၌ ဖုံးလွှမ်းတတ်သော မောဟကို အဝိဇ္ဇာဟု ဆိုသည်။
လက္ခဏာ, ရသစသည်
မိမိနှင့်ယှဉ်ဖက်တရား မိမိဖြစ် ရာသတ္တဝါတို့ကို ပြင်းစွာ တွေဝေစေခြင်း ကိစ္စ ရှိ၏ (ရသ)။
အာသဝတရားလျှင် နီးသော အကြောင်း ရှိ၏ (ပဒဋ္ဌာန်)။
ပစ္စသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုပုံများ
အဝိဇ္ဇာသည် အပုညာဘိသင်္ခါရအား ကျေးဇူးပြုပုံမှာ—မသိမှုကို အကြောင်း ပြု၍ တပ်မက်ခြင်းရာဂ-စသည်တို့ ဖြစ်သောအခါ၌ အာရမ္မဏပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်။ လွန်လွန်ကဲကဲ အာရုံပြု၍ သာယာမှု ဖြစ်သောအခါ၌ အာရမ္မဏာဓိပတိ, အာရမ္မဏူပနိဿယ-ပစ္စည်းတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်။ မသိမမြင်မှု အဝိဇ္ဇာဖုံးလွှမ်း၍ ပါဏာတိပါတ စသောအမှုတို့ကိုပြုသော ပုဂ္ဂိုလ်အား ဥပနိဿယပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်။ ဒုတိယ ဇော စသည်တို့အား အနန္တ, သမနန္တရ, အနန္တရူပနိဿယ, အာသေဝန, နတ္ထိ, ဝိဂတ ပစ္စည်းတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်။ အကုသိုလ် အမှု တစ်ခုခုကို ပြုသော ပုဂ္ဂိုလ်အား ဟေတု, သဟဇာတ, အညမည, နိဿယ, သမ္ပယုတ္တ, အတ္ထိ, အဝိဂတ ပစ္စည်းတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်။ ဤသို့အားဖြင့် အဝိဇ္ဇာသည် အပုညာဘိသင်္ခါရအား ဆိုခဲ့ပြီးသော ပစ္စယသတ္တိတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်။
အဝိဇ္ဇာသည် အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရအား ကျေးဇူးပြုပုံမှာ— အဝိဇ္ဇာကို လွန်မြောက် စေရန် ရည်ရွယ်လျက် အရူပဈာန်တို့ကိုဖြစ်စေသော ပုဂ္ဂိုလ်အား ဥပနိဿယပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူး ပြုသည်။
အဝိဇ္ဇာကြောင့် သင်္ခါရ ဖြစ်ပုံမှာ—အဝိဇ္ဇာမကင်းကြသောသတ္တဝါတို့သည် ဒုက္ခသစ္စာ, သမုဒယသစ္စာ-တို့ကို ဖုံးလွှမ်းသော အဝိဇ္ဇာကြောင့် သံသရာဆင်းရဲဒုက္ခကို ဒုက္ခ ဟု မမြင်ကြ၊ ယင်းဒုက္ခ၏ အကြောင်းဖြစ်သော သင်္ခါရတို့ကိုလည်း ဒုက္ခ၏ အကြောင်း ဟု မမြင်ကြ၊ သုခ၏အကြောင်းဟု မှတ်ထင် ကြလျက် သင်္ခါရသုံးပါးကို ပြုလုပ်မိကြလေသည်။ နိရောဓသစ္စာ, မဂ္ဂသစ္စာ-တို့ကို ဖုံးလွှမ်းသော အဝိဇ္ဇာကြောင့် ဒုက္ခ၏ ချုပ်ငြိမ်းရာ မဟုတ်သော ဂတိအထူးတို့ကို ဒုက္ခ၏ချုပ်ငြိမ်းရာ (နိရောဓ)ဟုလည်းကောင်း, နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်း မဟုတ်သော ယဇ်ပူဇော်ခြင်း အမရ-အကျင့် ကျင့်ခြင်း စသည်တို့၌ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်း(နိရောဓမဂ္ဂ)ဟု၎င်း မှတ် ထင်ကြလျက် ယင်းအကျင့်တို့ကို အစပြုကာ သင်္ခါရသုံးပါးကို ပြုလုပ်ကြလေသည်၊ ဤသို့လျှင် အဝိဇ္ဇာကြောင့် သင်္ခါရဖြစ်လေသည်။
ဝဋ္ဋကထာ၏ ခေါင်းဆောင်
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပါဠိတော်၌ အဝိဇ္ဇာကို အစထား၍ ဟောကြားသည်မှာ အကြောင်းကင်းသောတရားဖြစ်၍ အစထားသည်မဟုတ်၊ ဝဋ္ဋကထာ၌ ပြဓာန်းသော တရား ဖြစ်သောကြောင့်သာ အစထား ဟောတော်မူသည်။ ထိုအဝိဇ္ဇာနှင့် ဘဝတဏှာ တရား ၂-ပါးတို့သည် သုဂတိ-ဒုဂ္ဂတိသို့ ရောက်စေတတ်သော ကံ၏ ထူးသောအကြောင်း ဖြစ်သောကြောင့် ဝဋ္ဋကထာကို ဟောကြားတော်မူရာ၌ ဤတရား ၂-ပါးကို ခေါင်းတပ်၍ ဟောကြားတော်မူသည်။
ဝဋ္ဋကထာ၏ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်သော ထိုတရား ၂-ပါးတို့တွင် ရံခါ အဝိဇ္ဇာ တစ်ပါးတည်းလျှင် အရှင်းမူလရှိသော ဒေသ နာကို ဟောတော်မူသည်။
ရံခါ တဏှာလျှင် အရင်းမူလရှိသော ဒေသနာကို ဟောတော်မူသည်။
ရံခါ ထို၂-ပါးလုံးပင် အရင်းမူလရှိသော ဒေသနာကို ဟောတော်မူသည်။
ထိုတွင် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်၌ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ စသည်ဖြင့် အဝိဇ္ဇာလျှင် အရင်းမူလရှိ ဒေသနာကို ဟောတော်မူသည်။
အဝိဇ္ဇာ၏ အကြောင်းတရားမှာ အာသဝေါတရား လေးပါး ဖြစ်သည်။
အဝိဇ္ဇာ၏ အမည်အမျိုးမျိုး
အဝိဇ္ဇာကို ကြာမြင့်စွာစိမ်ထားအပ်သော အရက်နှင့် တူသောကြောင့် အာသဝအမည် ဖြင့်၎င်း(အဝိဇ္ဇာသဝ-ကြည့်။),
သတ္တဝါတို့ကို လွှမ်းမိုး သတ်ဖြတ်တတ်သော ရေအယဉ်နှင့် တူသောကြောင့် ဩဃအမည်ဖြင့်၎င်း (အဝိဇ္ဇောဃ-ကြည့်။)
သတ္တဝါတို့ကို ဝဋ်ဆင်းရဲ၌ ယှဉ်စပ် ပေးတတ်သောကြောင့် ယောဂအ မည်ဖြင့်၎င်း (အဝိဇ္ဇာယောဂ-ကြည့်။)
ဈာန် အစရှိသော ကုသိုလ်တရားများကို တားမြစ် ပိတ်ပင်တတ်သောကြောင့် နီဝရဏအမည်ဖြင့်၎င်း (အဝိဇ္ဇာနီဝရဏ-ကြည့်။)
သတ္တဝါတို့ သန္တာန်၌ အဖန်တလဲလဲ အစဉ်တစိုက် ကိန်း အောင်းလျက် လိုက်ပါလာသောကြောင့် အနုသယအမည်ဖြင့်၎င်း (အဝိဇ္ဇာနုသယ-ကြည့်။),
ဇန်နဝါရီ ၁၉၇၅
ကိုးကား
1975
အဝိဇ္ဇာ
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ
ဒွန်းတပဲ့ခြံကြီးစု
ဒွန်းတပဲ့ခြံကြီးစု
မကြီးကန်ရွာ၊ ရေနံချောင်းမြို့နယ်
မကြီးကန်ရွာ (Magyikan)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ရေနံချောင်းမြို့နယ်၊ မကြီးကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၄၉၈၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မကြီးကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၃၀ ဦး၊ မ ၂၃၁၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၁၄၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေနံချောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
NGC 4093
NGC 4093 သည် ကိုမာ ဘီရင်နီဆပ်စ် ကြယ်စုတန်းရှိ ဘဲဥပုံဂယ်လက်ဆီ ဖြစ်ပြီး အလင်းနှစ်ပေါင်း ၃၄၀ မီလီယံအကွာ တွင်ရှိသည်။ ယင်းအား နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် Heinrich d'Arrest ဆိုသူက ၁၈၆၄ ခုနှစ်မေလ ၄ ရက်နေ့တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ NGC 4093 သည် NGC 4093 အုပ်စု၏ အဖွဲ့ဝင်တစ်ခုဖြစ်သည်။ NGC 4065 Group သည် ရေဒီယိုဂယ်လက်ဆီတစ်ခုဖြစ်ပြီး  jet နှစ်ဖက်ရှိသည်။
ခမိ −ခိုဆဝဘူတာ
ခမိ −ခိုဆဝဘူတာ  (上古沢駅 ခမိ − ခိုဆဝ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဝါခါယာမခရိုင်၊ အိတိုတိုင်း၊ ခုဒိုယာမမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
စစ်ရာထူးခန့်ချုပ်
ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရ နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းအဖွဲ့အစည်းများတွင် အမှုထမ်း၊ အရာထမ်းရာထူးခန့်အပ်ရေးဆိုင်ရာနှင့်ပတ်သက်၍ အမြင့်ဆုံးအာဏာရအဖွဲ့အစည်းမှာ ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့တပ်မတော်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့တို့တွင်မူ ရာထူးခန့်အပ်ရေးဆိုင်ရာ အာဏာပိုင်များသီးခြားထားရှိသည်။ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ စစ်ဘက်ရာထူးခန့်အပ်မှုတွင်လည်း စစ်ရာထူးခန့်ချုပ်ဟူ၍ အကြီးအကဲတစ်ဦး ထားရှိသည်။ စစ်ရာထူးခန့်ချုပ်သည် တပ်မတော်(ကြည်း/ရေ/လေ)အတွင်း ရာထူးခန့်အပ်ရေးဆိုင်ရာတို့ကို တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး၊ ကာကွယ်ရေးဌာနကောင်စီတို့နှင့် ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ရသည်။ လက်ရှိစစ်ရာထူးခန့်ချုပ်မှာ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး လင်းအောင် ဖြစ်သည်။ တိကျမှန်ကန်မှုနှင့် နာမည်ကြီးသူတစ်ဦးဖြစ်ပြီး လာဘ်ပေးလာဘ်ယူမှု ကင်းရှင်းသူတစ်ဦး ဟု လူသိများသူတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တပ်မတော် (ကြည်း) ကဏ္ဍ:တပ်မတော်၏ စစ်ဘက်ရာထူးတာဝန်ခန့်အပ်မှုများ
ပင်ခါးရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
ပင်ခါးရွာ (Pinhkar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ မင်းဘူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၂၆၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မင်းဘူးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၈၅၂ ဦး၊ မ ၂၉၄၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၇၉၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကျီဝန်
ကျီဝန်
ကျီဝန်ဟူသည် စပါး၊ ဆား၊ ဆီ၊ ငါးပိ စသည့် ဘုရင့်ကျီတော်များကို ကြီးကြပ်အုပ်ချုပ်ရသူ ဖြစ်၏။ ကျီဝန်ရာထူးကို ညောင်ရမ်းမင်းတရားကြီး လက်ထက် ၂၄ စက်တင်ဘာ ၁၅၉၈ ခုနှစ် ရက်စွဲပါ အမိန့်တော်တွင် အစောဆုံး တွေ့ရှိရသည်။ ထို့ပြင် သာလွန်မင်းလက်ထက် ကျီဝန်ရာထူးဖြင့် အမှုထမ်းခဲ့သူမှာ မဟာနန္ဒဘယကျော်ထင်ဖြစ်ကြောင်း သိရှိရ၏။ ကျီဝန်၏ လက်အောက်တွင် ကျီဝန်၏ အလုပ်တာဝန်ဝတ္တရားများအား ကူညီဆောင်ရွက်ရန် ကျီဝန် စာရေးနှစ်ဦး၊ ကျီစိုး ၄ ဦး၊ ကျီစာရေး ၂ ဦး ခန့်ထားမြဲဖြစ်သည်။
ကျီဝန်သည် ရာဇဌာနီဟု သတ်မှတ်ထားသော ကျီတော်များနှင့် သက်ဆိုင်သည်။ အဝေးကျီဝန် မှာ ရာဇဌာနီမှ အပ နိုင်ငံတော်အနှံ့အပြားတွင် ထားရှိသော ကျီတော်များနှင့် သက်ဆိုင်သည်။ ရာဇဌာနီရှိ ကျီတော်များမှာ စပါးတစ်မျိုးတည်းသာ မကဘဲ ငရုတ်၊ ကြက်သွန်၊ ချင်း၊ ပြောင်း၊ ပဲ၊ နှမ်း၊ ဆီ ဆား ငပိမှ စ၍ သိုလှောင်ရသည်။
ပင်ခါးရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျီဝန်
ကျီဝန်မဟာဓမ္မ
ကုန်းဘောင် ခေတ်ဦးကာလ ကျီဝန်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသူမှာ မဟာဓမ္မဖြစ်သည်။ မဟာဓမ္မသည် အလောင်းမင်းတရား လက်ထက် သို့မဟုတ် ဒီပဲယင်းမင်း (နောင်တော်ကြီး) လက်ထက်ကပင် ကျီဝန်အရာရရှိခဲ့ဟန် ရှိသည်။ မြေဒူးမင်း (ဆင်ဖြူရှင်) နန်းတက်စ ၁၅ စက်တင်ဘာ ၁၇၆၄ တွင် ကျီဝန်မဟာဓမ္မသည် ပြည်မြို့ဝန် သတိုးရာဇာ ဦးစီးသော လေးဆယ်တော် သွေးသောက်အဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းရာ၌ ပါဝင်ခဲ့၏။ သို့သော် မကြာမီ ကျီဝန်ရာထူး အပြောင်းအလဲ ဖြစ်ခဲ့သည်။
မဟာဘယသင်္ကြန်
ကျီဝန်မဟာဓမ္မကို ဆက်ခံခဲ့သူမှာ မဟာဘယသင်္ကြန်ဟု မှတ်ယူရသည်။ ကျီဝန်မဟာ ဘယသင်္ကြန်သည် ၅ စက်တင်ဘာ ၁၇၆၉ ခုနှစ်တွင် စန္ဒပူရီ (လင်းဇင်း)မှ သမီးကညာဆက်သသော အခမ်းအနားသို့ တက်ရောက်ခဲ့သူဖြစ်၏။ ကျီဝန်မဟာဘယသင်္ကြန်မှာ မြေဒူးမင်းလက်ထက်တစ်လျှောက် ကျီဝန်အဖြစ် အမှုထမ်းရွက်ခဲ့ဟန်တူသည်။
ကျီဝန်ဦးထွန်း
ဦးထွန်း၏ မင်းပေးဘွဲ့အမည်မှာ နန္ဒကျော်ထင် ဖြစ်သည်။ ဦးထွန်းသည် ကျီဝန်ရာထူးအဖြစ် အတွင်းဝန်အဖြစ်ပါ အမှုထမ်းရွက်ခဲ့ရသဖြင့် ကျီအတွင်းဝန်မင်းဟု အမည်ထင်ရှားခဲ့၏။ သူသည် မြင်းစုကြီးဝန် ဦးတုတ်ကြီး၏ သမီး ရှင်ဖွားနှင့် စုံဖက်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ စဉ့်ကူးမင်း (၁၇၇၆-၁၇၈၂) လက်ထက်တစ်လျှောက်ကျီဝန်အဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့ရာမှ ၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၇၈၂ တွင် ဖောင်းကားစား မောင်မောင် နန်းတွင်းသို့ ဝင်ရောက်သိမ်းပိုက်စဉ် သစ္စာခံခဲ့သူ ဖြစ်၏။ စဉ့်ကူးမင်း၏ မိဖုရားခေါင် ရှင်မင်းမှာ ကျီဝန်အတွင်းဝန် ဦးထွန်း၏ သမီးဖြစ်သည်။ ဗဒုံမင်း (ဘိုးတော်ဘုရား) နန်းတက်စ ၁၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၇၈၂ တွင် မြို့လပ်ဝန်ကြီးနှင့်အတူ စီရင်ခံခဲ့ရသည်။
ဘိုးတော် ဘုရားလက်ထက် ကျီဝန်
ဗဒုံမင်း (ဘိုးတော်ဘုရား)သည် နန်းသက် အနှစ် ၄၀ နည်းပါးကြာ ထီးနန်းစိုးစံခဲ့ရာ ကျီဝန်ရာထူးဖြင့် အမှုထမ်းခဲ့ရသူလည်း အဆက်ဆက် ရှိခဲ့သည်။ ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက် ကျီဝန်ဖြစ်ခဲ့ကြသူများမှာ ဦးအို၊ ဦးထွန်းညို၊ ဦးစံထွန်း၊ မင်းကျော် ရွှေတောင်၊ နေမျိုးမင်းလှမဟာနော်ရထာ၊ မဟာမင်းလှ၊ နေမျိုးကျော်သူ၊ ဦးကျော်ခေါင်သူတို့ ဖြစ်ကြ၏။
ကျီဝန် ဦးအို
ဗဒုံမင်း နန်းတက်စ ၁၇၈၂ ခုနှစ်တွင် မင်းကြီးမင်းခေါင်ကျော်ဘွဲ့ခံ ဦးအိုအား ကျီဝန်အရာ ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် မကြာမီကာလအတွင်း ကျီဝန်ရာထူး အပြောင်းအလဲ ဖြစ်ခဲ့၏။ ကျီဝန် ဦးအို၏ ရာထူးကို ဦးထွန်းညိုက ဆက်ခံခဲ့သည်။
ကျီဝန် ဦးထွန်းညို
ဗဒုံမင်းက ဦးထွန်းညိုအား မဟာသခင်ျာဘွဲ့ဖြင့် ကျီဝန် ရာထူးခန့်အပ်လိုက်ပါသည်။ ဦးထွန်းညိုသည် စာပေပညာရှင်ကြီး တစ်ဦးဖြစ်ပြီး နောင် တွင်းသင်းမဟာရာဇဝင်သစ်အပါအဝင် စာပေကျမ်းဂန်များ၊ ပျို့ကဗျာများကို ရေးဖွဲ့ခဲ့သူ တွင်းသင်းတိုက်ဝန်အဖြစ် ထင်ရှားခဲ့သူ ဖြစ်၏။ ဗဒုံမင်းက သူ့အား ကျီဝန်အရာခန့်အပ်ခဲ့သဖြင့် ဦးထွန်းညိုက ကျေးဇူးဆပ်သည့်အနေဖြင့် ဇယဒိသပျို့ကို ရေးဖွဲ့သီကုံးခဲ့ရာ ၂၀ အောက်တိုဘာ ၁၇၈၂ တွင် ပြီးစီးခဲ့၏။ ကျီဝန်မဟာသခင်ျာဘွဲ့ခံ ဦးထွန်းညိုသည် ၁၇၈၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ကျောက်စာတစ်ချပ် ရေးထိုးခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။ ယင်းနောက် ၂၅ မတ် ၁၇၈၅ တွင် မဟာသခင်ျာဘွဲ့မှ မဟာစည်သူဘွဲ့သို့ ပြောင်းလဲပေးအပ်ခံခဲ့ရသည့် ဦးထွန်းညိုအား တွင်းသင်းတိုင်ဝန်အဖြစ် ပြောင်းလဲခန့်အပ်ခဲ့သည်။
မင်းကျော် ရွှေတောင်
ကျီဝန် မင်းကျော်ရွှေတောင်၏ အမည်ကို ၁၈၀၇ ခုနှစ်ဝန်းကျင်တွင် စတင်တွေ့ရှိရသည်။ ၁ ဇန်နဝါရီ ၁၈၀၇ တွင် ကျီဝန်မင်းကျော်ရွှေတောင်အား ချုပ်နှောင်ထားရှိရန် အမိန့်တော်တစ်ရပ် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ သဇင်ပန်းများကို နန်းတွင်းသို့ ဦးစွာ မဆက်သဘဲ မင်းသားတို့ထံ ဆက်သခဲ့၍ ဖြစ်သည်ဆို၏။ သို့သော် မကြာမီ ဗဒုံမင်း စိတ်ပြေသွားပြီး အကျဉ်းမှ လွှတ်ပေးခဲ့သည်။ ၃၁ အောက်တိုဘာ ၁၈၁၀ ရက်စွဲပါ အမိန့်တော်တွင် ကျီဝန်မင်းကျော်ရွှေတောင်အား သစ်ကိစ္စနှင့် ပတ်သက်၍ စာရင်းများ ဆက်သွင်းရန် ဖော်ပြပါရှိသည်။
ကျီဝန်ရာထူး အပြောင်းအလဲ
ဗဒုံမင်းလက်ထက်တွင် ကျီဝန်ရာထူး အပြောင်းအလဲများ ရှိခဲ့သည်။ ၁၈၁၁ ခုနှစ် နှစ်ဆန်းပိုင်းခန့်တွင် ကျီဝန်မင်းကျော်ရွှေတောင်အား ရာထူးမှ ဖယ်ရှားပစ်လိုက်ပြီး နေမျိုးမင်းလှမဟာနော်ရထာအား ကျီဝန်အဖြစ်ခန့်အပ်လိုက်၏။ သို့သော် ၅ နိုဝင်ဘာ ၁၈၁၁ တွင် ကျီဝန်နေမျိုးမင်းလှ မဟာနော်ရထာကို ရာထူးမှဖယ်ရှားကာ မဟာမင်းလှအား ကျီဝန်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြန်ပါသည်။ ၅ ဇွန် ၁၈၁၂ ခုနှစ် ရက်စွဲပါ အမိန့်တော်တွင် ကျီဝန်မဟာမင်းလှအမည် ကိုတွေ့ရှိရဆဲဖြစ်သည်။ ယင်းနောက် ၂၁ ဩဂုတ် ၁၈၁၃ တွင် နေမျိုးကျော်သူအား ကျီဝန်ရာထူးခန့်အပ်ခဲ့ပြန်၏။ သူသည် ၁၅ ဖေဖော်ရီ ၁၈၁၄ တွင် မဏိပူရသို့ စစ်ချီရာ၌ လိုက်ပါစစ်မှုထမ်းခဲ့ရ၏။ ဗဒုံမင်း လက်ထက်နှောင်းပိုင်းကာလတွင် နေမျိုးဇေယနော်ရထာဘွဲ့ခံ ဦးကျော်ခေါင်အား ကျီဝန်ရာထူးခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဦးကျော်ခေါင်မှာ ငယ်စဉ်ကပင် ဗဒုံမင်းသား၏ အိမ်တော်၌ အမှုထမ်းခဲ့သူဖြစ်ပြီး ဆွေရိပ်မျိုးရိပ်လည်း မကင်းသူ ဖြစ်သည်။
စစ်ကိုင်းမင်းလက်ထက်
စစ်ကိုင်းမင်း (ဘကြီးတော်) နန်းတက်လာပြီးနောက် ဦးကျော်ခေါင်အား ကျီဝန်ရာထူး ဆက်လက် ခန့်အပ်ပါသည်။ မကြာမီ ၃ နိုဝင်ဘာ ၁၈၁၉ တွင် နေမျိုးဇေယနော်ရထားဘွဲ့မှ မင်းကြီးမဟာမင်းခေါင်းဘွဲ့သို့ ပြောင်းလဲ ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ၁၈၁၉ ခုနှစ် အတွင်း၌ပင် သတိုးဘွဲ့ ထပ်မံဖြည့်စွက်ကာ ဝန်ကြီးအရာခန့်အပ်ခဲ့ရာ ကျီဝန်ကြီးဟု အမည်တွင်ခဲ့၏။ ကျီဝန်ကြီး သတိုးမင်းကြီးမဟာမင်းခေါင် ဘွဲ့ခံ ဦးကျော်ခေါင်သည် သန်လျင်မြို့ကို မြို့စားအရာရရှိခဲ့ရာ သန်လျင်မင်းကြီး ဦးကျော်ခေါင်သည် သန်လျင်မြို့ကို မြို့စားအရာရရှိခဲ့ရာ သန်လျင်မင်းကြီးဟုလည်း အမည်တွင်ခဲ့၏။ စစ်ကိုင်းမင်း၏ မြောက်နန်းမိဖုရားမှာ ကျီဝန်ကြီး၏ သမီးဖြစ်သည်။ ၁၈၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကျီဝန်ကြီး ဦးကျော်ခေါင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ကျီဝန် ဦးရွှဲညို
ကျီဝန်ကြီး ဦးကျော်ခေါင် ကွယ်လွန်သွားပြီးနောက် အသက် ၅၇ နှစ် အရွယ်ရှိ မင်းကြီးမဟာမင်းခေါင်ဘွဲ့ခံ ဦးရွှဲညိုအား ကျီဝန်ရာထူးခန့်အပ် လိုက်သည်။ ဦးရွှဲညိုသည် ဝင်းမှူးအဖြစ် အမှုထမ်းနေရာမှ ရာထူးတိုးမြှင့် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရခြင်း ဖြစ်ပြီး ၁၈၂၃ ခုနှစ်တွင် သူ့အား ဝန်ကြီးရာထူး တိုးမြှင့် ပေးလိုက်ပြန်ရာ ကျီဝန်ကြီးဟု အမည်တွင် ခဲ့ပြန်ပါသည်။ ကျီဝန်ကြီး သတိုးမင်းကြီး မဟာမင်းခေါင်ဘွဲ့ခံ ဦးရွှဲညိုသည် ၁၈၂၅ ခုနှစ်၊ အင်္ဂလိပ် မြန်မာ ပထမစစ်ပွဲအတွင်း ရန်ကုန် စစ်မျက်နှာ၌ အမှုထမ်းခဲ့သည်။ သို့သော် စစ်ပွဲကာလအတွင်း၌ပင် ကျီဝန်ရာထူး အပြောင်းအလဲ ဖြစ်ခဲ့၏။
ကျီအတွင်းဝန် ဦးပါရောက်
၂ အောက်တိုဘာ ၁၈၂၅ တွင် စစ်ပြေငြိမ်းရေးကိစ္စ ဆွေးနွေးပွဲ ကျင်းပသောအခါ မြန်မာဘုရင်၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ကျီဝန်မဟာမင်းလှ သီဟသူဘွဲ့ခံ ဦးပါရောက် တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ဦးပါရောက်သည် အတွင်းဝန် ရာထူးဖြင့် ပူးတွဲတာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့ရသဖြင့် ကျီအတွင်းဝန်မင်းဟု အမည်တွင်ခဲ့၏။ သူသည် စစ်ကိုင်းမင်း နန်းကျချိန် ၃၀ ဧပြီ ၁၈၃၇ ခုနှစ်အထိ ကျီဝန်ရာထူးဖြင့် အမှုထမ်းရွက်ခဲ့ရပြီး ယင်းနောက်ပိုင်း နန်းကျဘုရင်ကို ပြုစုစောင့်ရှောက်ရေးအတွက် တာဝန်ပေးအပ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သို့သော် ၁၂ မေ ၁၈၄၀ တွင် မသင့်မတင့် ကြံစည်မှုဖြင့် နန်းမတော်မယ်နုတို့နှင့်အတူ စီရင်ခံခဲ့ရသည်။
သာယာဝတီမင်းလက်ထက်
သာယာဝတီမင်း နန်းတက်စ ၄ မေ ၁၈၃၇ တွင် နန္ဒသူရိယအား ကျီဝန်ရာထူးခန့်အပ်လိုက်ပါသည်။ သို့သော် မကြာမီကာလ၌ပင် ကျီဝန်ရာထူးအပြောင်းအလဲ ဖြစ်ခဲ့ဟန်တူ၏။ သူ၏ ရာထူးကို ဆက်ခံခဲ့သူမှာ မင်းကြီး မဟာသီဟသူဘွဲ့ခံ ဦးမြတ်ဘူး ဖြစ်သည်။ ဦးမြတ်ဘူး ဝန်ကြီးရာထူးဖြင့်ပါ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ရာ ကျီဝန်ကြီးဟု အမည်တွင်ခဲ့သည်။ မြောက်နန်းမိဖုရား၏ ဖခင်လည်းဖြစ်သဖြင့် နန်းတွင်း၌ အရေးပါသူတစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့ဟန် တူသည်။ ၁၁ မေ ၁၈၃၉ တွင် ကျီဝန်ကြီးမင်းကြီးမဟာသီဟသူဘွဲ့ခံ ဦးမြတ်ဘူး ကွယ်လွန်သွား၏။ ယင်းနောက် ၁၅ မေ ၁၈၃၉ တွင် သာယာဝတီမင်းက ထန်းတပင်မြို့စား ငွေခွန်ဝန် မင်းလှသီဟသူဘွဲ့ခံ ဦးကြာဥကို မင်းလှမဟာသီဟသူဘွဲ့ဖြင့် ကျီဝန်အရာ ခန့်အပ်လိုက်ပါသည်။ မကြာမီ အတွင်းဝန်ရာထူးရရှိသောအခါ ဘွဲ့မှာလည်း မင်းကြီးမဟာသီဟသူဟု ပြောင်းလဲသွားသည်။ ၂ အောက်တိုဘာ ၁၈၄၁ တွင် သာယာဝတီမင်း ရန်ကုန်သို့ စုန်ဆင်းလာသောအခါ ကျီဝန်မင်းကြီး မဟာသီဟသူဘွဲ့ခံ ဦးကြာဥလည်း လိုက်ပါလာခဲ့ရ၏။ သူသည် ရန်ကုန်သို့ ရောက်ရှိစဉ်အတွင်း ရွှေတိဂုံစေတီတော်၌ ဆည်းလည်းတစ်လုံးကိုပင် လှူဒါန်းခဲ့ပါသေးသည်။
ကျီဝန် ဦးပွား
၁၈၄၆ ခုနှစ်တွင် ပုဂံမင်းနန်းတက်လာသောအခါ ကျီဝန်အတွင်းဝန် ဦးကြာဥကို ကျောက်မော်မြို့စားဝန်ကြီးအရာ တိုးမြှင့်ခန့်အပ်လိုက်ပြီး လစ်လပ်သွားသော ကျီဝန်ရာထူးကို မင်းကြီးမဟာသက်တော်ရှည်ဘွဲ့ခံ ဦးပွားအား ခန့်အပ်လိုက်ပါသည်။ ဦးပွားသည် စလေဦးပုည၏ ဦးရီးတော်စပ်သူ ဖြစ်သည်ဆို၏။ မကြာမီ ရေနံချောင်းမြို့စား အတွင်းဝန်အဖြစ်ပါ ပူးတွဲခန့်အပ်ခဲ့ပြီး သတိုးဘွဲ့ကိုလည်း ဖြည့်စွက်ပေးခဲ့သည်။ ၁၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈၄၈ တွင် ကျီဝန် အတွင်းဝန် သတိုးမင်းကြီး မဟာသက်တော်ရှည်ဘွဲ့ခံ ဦးပွား ဆောက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့သည့် အာသောက ရာမကျောင်းတိုက်ကြီးအား ပုဂံမင်းက ရေစက်ချလှူဒါန်းပေးခဲ့သည်။ ၁၈၅၂ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ဦးပွားအား ဝန်ကြီးအရာ တိုးမြှင့်ပေးလိုက်ရာ ကျီဝန်ကြီးဟု အမည်တွင်ခဲ့သည်။ ∞(ယခုအခါ မန္တလေး၌ ဦးပွားဘုရားဟု အမည်တွင်သည်။ ဦးပွားဘုရားအနီး ကုန်းကျော်တံတားကိုလည်း ဦးပွားကုန်းကျော်ဟု ခေါ်ကြသည်။)
မင်းတုန်းမင်း နန်းတက်စကာလ
၁၈၅၃ ခုနှစ် မင်းတုန်းမင်း နန်းတက်စတွင် ငန်းမြာရွာအုပ်ကြီး ဦးဖိုးတုတ်အား ကျီဝန်ရာထူးခန့်အပ်လိုက်ပါသည်။ ယင်းနောက် ၁၆ ဇွန် ၁၈၅၄ တွင် ဦးဖိုးတုတ်ကို မဟာသီရိစည်သူဘွဲ့ ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ဘိသိက်မင်္ဂလာအခမ်းအနား အပြီး၌ ယင်းသို့ ပေးအပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ၁၉ ဇွန် ၁၈၅၄ တွင် ကျီဝန် မဟာသီရိစည်သူအား မင်းတုန်းမင်း အမိန့်တော်ဖြင့် အကျဉ်းသားများကို လွှတ်ပေးရေး တာဝန်ယူစေခဲ့၏
ကျီဝန် ဦးဘိုးလှိုင်
၁၈၅၇ ခုနှစ်တွင် မင်းလှစည်သူဘွဲ့ခံ ဦးဘိုးလှိုင်အား မင်းကြီးမင်းလှမဟာစည်သူဘွဲ့ဖြင့် အတွင်းဝန်ကျီဝန်အရာ ခန့်အပ်လိုက်ပါသည်။ သို့သော် ဦးဘိုးလှိုင် အနဖြေင့် ကျီဝန်ရာထူးကို ကောင်းစွာ ထမ်းရွက်နိုင်ခဲ့ဟန် မရှိပေ။ ၁၈၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပိဋကတ်တော်များကို ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်သည့် လုပ်ငန်းအား အမိန့်တော်အရ လုပ်ကိုင်ကြရရာ စုစုပေါင်း ကျောက်စာ ၇၂၉ချပ်အား ၈ နှစ်ကြာ ၁၈၆၈ ခုနှစ်အထိ လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြရ၏။ ထိုအတောအတွင်း ၁၈၆၅ ခုနှစ် ခေတ္တ ရာထူးကျခဲ့သေးသည်။
ကျီဝန် ဦးပုလေး
၁၈၆၉ ခုနှစ်တွင် သံတော်ဆင့် ဦးပုလေးအား မဟာမင်းကျော်စည်သူဘွဲ့ဖြင့် ကျီဝန်ရာထူးခန့်အပ်လိုက်ပါသည်။ ဦးပုလေးသည် မင်းတုန်းမင်း နတ်ရွာစံ လွန်ချိန်အထိ ကျီဝန်ရာထူးဖြင့် အမှုထမ်းခဲ့ရရာ ယင်းသို့ တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ်အတွင်း မန္တလေးမြို့ ချမ်းမြေ့သာစည်ရပ်၌ ကျောင်းတိုက်ကြီးတစ်တိုက် ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခဲ့သေး၏။ မိုးတားမြို့စား ကျီဝန်မင်းက ဆောက်လုပ်သော ကျောင်းတိုက်ကြီးဖြစ်သဖြင့် မိုးတားကျောင်းတိုက်ဟု အမည်တွင်ပါသည်။
သီပေါမင်းလက်ထက်
၁၈၇၈ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလတွင် သီပေါမင်း နန်းတက်လာပြီးနောက် ဦးပုလေးအား ကျီဝန်မြင်းသစ်မြင်းဝန်ရာထူးများ ဆက်လက်ပေးအပ်ခဲ့သေး၏။ သို့သော် မကြာမီ မြင်းစုကြီးဝန်ရာထူး ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်ခံရသဖြင့် သူ၏ နေရာအား မိုင်းခိုင်းအတွင်းဝန် ဦးယံ၏ သား ဦးစောကို အစားထိုး ခန့်အပ်လိုက်ပါသည်။ သံတော်ဆင့် ရာထူးကိုပါ ပူးတွဲထမ်းဆောင်ရသူဖြစ်ပြီး ဘွဲ့အမည်မှာ မဟာမင်းထင်စည်သူ ဖြစ်သည်။ ၁၈၇၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ဗြိတိသျှသံအဖွဲ့ လာရောက်စဉ် စစ်ရေးပြ အခမ်းအနား၌ ကျီဝန်သံတော်ဆင့် မဟာမင်းထင်စည်သူက စစ်ကြောင်း လက်ဝဲစစ်ကဲအဖြစ် လိုက်ပါခဲ့ရ၏။ ၁၈၈၂ ခုနှစ်တွင် ဖခင်မိုင်းခိုင်းမင်းကြီးက သားကျီဝန် သံတော်ဆင့် မဟာမင်းထင်စည်သူဘွဲ့ခံ ဦးစောထံ မေတ္တာစာများရေးသားပေးပို့ခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရ၏။ ကျီဝန်ဦးစောသည် ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက် ၂၂ ဇူလိုင် ၁၈၉၁ တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
စိန်လည်ရွာ၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်
စိန်လည်ရွာ (Seinlel)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်၊ လက်ပံကြီးတောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၁၂၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်ပံကြီးတောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၅၇ ဦး၊ မ ၇၁၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၇၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝန်းသိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရမည်းသင်းမြို့
ရမည်းသင်းမြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်း မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရမည်းသင်းခရိုင်တွင် ပါဝင်ပြီး ရမည်းသင်းခရိုင်နှင့် ရမည်းသင်းမြို့နယ်တို့၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့ ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်-မန္တလေး မီးရထားလမ်းနှင့် မော်တော်ကားလမ်းပေါ်တွင် ရှိသည်။ ရန်ကုန်မြို့မှ ရန်ကုန်-မန္တလေး မော်တော်ကားလမ်းအတိုင်း ၂၉၉ မိုင် ကွာဝေး၍ မီးရထားလမ်းအတိုင်း ၂၇၄ မိုင်ခန့် ကွာဝေးသည်။
မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်း အပူပိုင်း ဒေသတွင် ပါဝင်သော်လည်း နေခင်းထိုင်ခင်း အကောင်းမွန်ဆုံးမြို့ဟု အဆိုရှိသည်။ မြို့၏ မြေမျက်နှာအသွင်အပြင်မှာ မို့မောက်၍ တစ်ဖက်လျှင် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ပေ ၅ဝ မြင့်သော အပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရမည်းသင်းမြို့ပေါ်ရှိ လူဦးရေမှာ ၂၇,၆၉၈ ဖြစ်၍ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် မြန်မာလူမျိုးမှာ အများစုဖြစ်လေသည်။
သမိုင်းကြောင်း
ဇာတာတော်ပုံ ရာဇဝင်ကျမ်းအရ ပုဂံခေတ်နောက်ပိုင်း မြန်မာသက္ကရာဇ် ၆၆၅ ခုနှစ်တွင် ရမည်းသင်းမြို့ကို ဆင်ဖြူမယ်မိဖုရား တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ထိုသို့ တည်ခဲ့ရာ၌ ကျုံးတော်ကို တူးဖော်ခဲ့ရာ စိမ့်ထွက်လာသော ရေများကို မြည်းစမ်းကြည့်သောအခါ သင့်တင့်လျောက်ပတ်သော အရသာရှိသည်။ ရေကို မြည်းရာ၌ သင့်သည်၊ ရေမြည်းသင့်ဟူ၍ ခေါ်ရာမှ စကားရွေ့ပြီးလျှင် ရမည်းသင်း ဖြစ်လာသည်ဟု ဆိုသည်။ ထိုမှတစ်ပါး ဆင်ဖြူမယ်သည် မြို့တည်မည့်နေရာမှ တောကြီးကို ရှင်းရာတွင် နွားမည်းတစ်သင်း၊ ယင်းမှတစ်ဆင့် နွားမည်းသင်း၊ ထိုမှတစ်ဖန် ရမည်းသင်း ဖြစ်လာသည်ဟုလည်း ဆိုကြလေသည်။
ထိုနောက်တွင် ရမည်းသင်းမြို့သည် မြန်မာမင်းအဆက်ဆက် မြို့စားများ ခန့်ထားအုပ်ချုပ်စေခြင်းကို ခံခဲ့ရ၍ ရမည်းသင်းစား သီလဝကား မြန်မာရာဇဝင်တွင် ထင်ရှားသူ ဖြစ်လေသည်။
စီးပွားရေး
ရမည်းသင်းမြို့တွင် စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းများထက် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများကိုသာ အဓိကထား၍ လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြသည်။ ရေ စစ်ကိုင်း၊ လှိုင်း ပခန်းငယ်၊ လယ်တောင်တွင်း၊ စပါးရမည်းသင်း ဟူသော ရှေးအဆိုနှင့်အညီ မြို့နယ်ထွက်ကုန်များအနက် စပါးသည် အထင်ရှားဆုံးဖြစ်သည့် အပြင် ငရုတ်၊ ပဲ၊ ဝါ၊ ပြောင်း၊ နှမ်း၊ မန်ကျည်း စသည်တို့လည်း ထွက်သည်။
လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး
ရမည်းသင်းမြို့သည် ရန်ကုန်-မန္တလေး မီးရထားလမ်းနှင့် မော်တော်ကားလမ်းများ ဖြတ်သန်းရာမြို့ ဖြစ်သည့်အတိုင်း လွယ်ကူစွာ ကူးသန်းသွားလာနိုင်သဖြင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးတွင် မြို့နယ်ခရိုင် လူထုအတွက် အထောက်အကူ ဖြစ်စေသည်။ ထို့ပြင် တောင်ပိုင်းရှမ်းပြည်နယ် ဆင်တောင်၊ ကလောသို့ သွားရောက်နိုင်သော လမ်းများနှင့် မကွေးခရိုင်ဘက်သို့ သွားလာနိုင်သော လမ်းများလည်း ရှိခြင်းကြောင့် စစ်ရေးတွင်ဖြစ်စေ၊ အုပ်ချုပ်ရေးတွင် ဖြစ်စေ၊ ကူးသန်းသွားလာရေးတွင်ဖြစ်စေ အရေးပါသောမြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်လေသည်။ ရမည်းသင်းမြို့ စည်ပင်သာယာရေးအတွက် ရမည်းသင်း မျူနီစီပယ်က ၁၉၁၁ ခုနှစ်မှ အစပြု၍ စီမံအုပ်ချုပ်သည်။ ထိုနောက်တွင် မြို့မကောင်စီဟူ၍ ပြုပြင်ဖွဲ့စည်းကာ ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်မှုကို ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်။
ထင်ရှားသော နေရာဒေသများ
ရမည်းသင်းမြို့သည် ခရိုင်ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်သည့်အလျောက် နယ်ဘက် အုပ်ချုပ်ရေးအားဖြင့် ခရိုင်အမှုဆောင်ရုံးများ၊ တရားဌာနရုံးများ ရှိလျက် ဒေသန္တရ အဖွဲ့ရုံးများလည်း ရှိသဖြင့် အမှုထမ်း အရာထမ်းများလည်း မြို့မရပ်ကွက်တစ်ခုအဖြစ် နေထိုင်ကြရပေသည်။ ထိုအစိုးရရုံးများအပြင် ဆေးရုံ၊ အထက်တန်းကျောင်း၊ အလယ်တန်းကျောင်းနှင့် မူလတန်းကျောင်းများလည်း ရှိသည်။
ရမည်းသင်းမြို့တွင် မြန်မာဘုရင်များခေတ်မှ စ၍ တည်ထား ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသော စေတီပုထိုးများနှင့်တကွ ဗြိတိသျှ ခေတ် ခရစ်ယန်ဘုရားရှိခိုးကျောင်း၊ မွတ်စလင်တို့၏ ပလီဝတ်ကျောင်းများလည်း ထင်ရှားရှိပေသည်။ စေတီပုထိုးများမှာ ရွှေမုဋ္ဌောဘုရား၊ ရွှေပြည်သာဘုရား၊ ရန်အောင်မြင်ဘုရား၊ မင်းသမီးစေတီ၊ မင်းနံသူဘုရား၊ ရွှေစည်းခုံစေတီ၊ ရွှေမြင်တင်စေတီတို့ ဖြစ်၏။ မင်းနံသူဘုရားမှာ အကြောင်းကိစ္စ မှုခင်းတစ်ရပ်တွင် အမှန်တရား ဖော်ထုတ်နိုင်ရန် သစ္စာပြုရာဘုရား ဖြစ်သည်။ ရွှေမြင်တင်စေတီမှာ ရမည်းသင်းမြို့ အရှေ့ဘက် ခြောက်မိုင်ခန့်အကွာရှိ ရွှေမြင်တင်တောင်ပေါ်၌ တည်ရှိသော တန်ခိုးကြီး စေတီတော်တစ်ဆူ ဖြစ်၍ နှစ်စဉ် တပေါင်းလတွင် ဘုရားပွဲတော် ကျင်းပသည့်အခါ ခရိုင်အတွင်းမှသာမက မိတ္ထီလာ၊ ကျောက်ဆည်၊ မြင်းခြံ၊ မကွေးခရိုင်များရှိ မြို့ကြီးများမှပင် ဘုရားဖူးများ ရောက်လာကြသည်။ ရမည်းသင်းမြို့တွင် ရှေးဟောင်း စေတီ ပုထိုးများသာမက ရှေးကျောင်းကြီးများလည်း ထင်ရှားရှိသေးရာ ယင်းတို့မှာ မင်းသမီးကျောင်း၊ ရွှေကူကျောင်း၊ သိမ်ဦးကျောင်း၊ စံလွတ်ကျောင်းနှင့် ဆင်ကျုံးတောရကျောင်းတို့ ဖြစ်သည်။
ရမည်းသင်းမြို့တွင် နှစ်စဉ် တန်ဆောင်မုန်းလ၌ ကျင်းပလေ့ရှိသော ဘုံကထိန် အလှူပွဲတော်ကြီးကား အယူဝါဒရေး ဆိုင်ရာ အဓိကရပွဲတော်ကြီး ဖြစ်လေသည်။
အဲ့စ်ဝါတီးနီနိုင်ငံ
အာဖရိကတိုက်တောင်ပိုင်း၌ တည်ရှိသော ဗြိတိသျှ ဓနသဟာယအဖွဲ့ဝင် ဘုရင်အုပ်ချုပ်ခံနိုင်ငံဖြစ်သည်။ ဆွာဇီလန် နိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်၊ အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တို့တွင် တောင်အာဖရိက ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘက်တွင် ပေါ်တူဂီ နိုင်ငံ မိုဇမ်ဗစ်နယ်ကြားတို့ အသီးသီးတည်ရှိသည်။ ဆွာဇီလန်နိုင်ငံ၏ အကျယ်အဝန်းမှာ ၆,၇ဝ၄ စတုရန်းမိုင် ဖြစ်၍ လူဦးရေမှာ ၁၉၇၂ ခုနှစ် ခန့်မှန်းခြေအရ ၄၃ဝ,ဝဝဝ ဖြစ်၏။
ကျွဲနွားမွေးမြူရေးသည် တိုင်းရင်းသားတို့၏ အဓိကလုပ်ငန်း ဖြစ်သည်။ သို့သော် မြေဩဇာကောင်းသည့်ပြင် ရေအလုံ အလောက်ရရှိသဖြင့် ပြောင်း၊ ဝါ၊ ဂွမ်း၊ စပါး၊ မြေပဲ၊ ဆေး ရွက်၊ ကြံ၊ နာနတ် စသည်တို့ကို စိုက် ပျိုးလုပ်ကိုင်သည်။ ဆွာဇီလန်နိုင်ငံသည် သယံဇာတပစ္စည်း ပေါကြွယ်ဝသော နိုင်ငံလည်းဖြစ်၏။ ကျောက်ဂွမ်း၊ သံ၊ ရွှေ၊ သံဖြူ၊ မီးသွေးနှင့် လချေး အစရှိသည့် သတ္တုများထွက်၏။ များမကြာမီနှစ်များက အစပြု၍ သစ်လုပ်ငန်းနှင့် သစ်ပျော့ဖတ်လုပ်ငန်းတို့ကို သန်း ပေါင်းများစွာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံ၍ တိုးချဲ့လုပ်ကိုင်လျက်ရှိသည်။ ရေအား လျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများကိုလည်း ထိုနည်း တူ လုပ်ကိုင်လျက်ရှိ၏။ နိုင်ငံ၏အဓိက ထုတ်ကုန်များမှာ ကျောက်ဂွမ်း၊ သံရိုင်း၊ အမဲသား၊ ရှောက်မျိုးဝင်း သီးနှံများနှင့် သကြားတို့ ဖြစ်လေသည်။
ဆွာဇီလန်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်မှာ အမ်ဗာဗာနီမြို့ဖြစ်၏။ တစ်ဆယ့်ခြောက်ရာစုနှစ်တွင် မိုဇမ်ဗစ်နယ်ပယ်သို့ ဗန္တူလူမျိုး များ လာရောက်နေထိုင်ခဲ့ရာမှ လူမျိုးစုကလေး အချို့သည် ၁၈ ရာစုနှစ်တွင် ယခု ဆွာဇီလန်နိုင်ငံ တည်ရာဒေသသို့ ပြောင်းရွေ့ အခြေစိုက် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ယင်းတို့သည် ဇူလူတို့နှင့်မကြာ ခဏ တိုက်ခိုက်နေရသောကြောင့် တဆယ့်ကိုး ရာစုနှစ်တွင် လူမျိုးစုကြီးအဖြစ် စည်းလုံးမိခဲ့ကြ၏။ ယင်းတို့ကို အုပ်ချုပ်သူ အမ်ဆွာ ဇိသည် ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်လွန်နှစ်များတွင် ဇူလူတို့၏ ရန်မှ ကာကွယ်ပေးရန်အတွက် ဗြိတိသျှတို့ထံ အကူအညီ တောင်းခံခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှအစိုးရနှင့် ထရန်စဗားပြည်နယ် အစိုးရတို့က ၁၈၈၁ ခုနှစ်တွင် ဆွာဇီလန်နယ်၏ လွတ်လပ်မှု အတွက် အာမခံချက်ပေးခဲ့၏။ ၁၈၉ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဆွာဇီလန်၊ ဗြိတိသျှနှင့် ထရန်စဗားတို့ကို ကိုယ်စားပြုသည့် ယာယီအစိုးရ အဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းထူထောင်ခဲ့၏။
ဆွာဇီလန်သည် ၁၈၉၄ ခုနှစ်မှ ၁၈၉၄ ခုနှစ်အထိ တောင်အာဖရိက ပြည်ထောင်စု၏ အစောင့်အရှောက်ခံနယ် ပယ်ဖြစ်နေခဲ့သော်လည်း ဗိုးဝါးစစ်ပွဲအပြီး ၁၉ဝ၂ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့ အုပ်ချုပ်မှုအောက်သို့ လွဲပြောင်းရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ဗြတိသျှအစောင့်အရှောက်ခံ နယ်ပယ်အဖြစ် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် အိမ်နီးချင်းလည်း ဖြစ်၍ ယခင်က ဗြိတိသျှပိုင်နက်နယ်ပယ်များလည်းဖြစ်သော ဗက်ချူအာနာလန်နယ်နှင့် ဗာဆူတိုလန်နယ်တို့သည် ဗော့ဆွာနာ နိုင်ငံနှင့် လီဆိုသိုနိုင်ငံဟူ၍ လွတ်လပ်သောနိုင်ငံများ ဖြစ်လာ သည်ကိုအားကျ၍ ဆွာဇီလန်နယ်ကလည်း လွတ်လပ်ရေး အတွက် ကြိုးပမ်းလာခဲ့၍ ၁၉၆၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် ဗြိတိသျှ ဓနသဟာယအဖွဲ့ဝင် လွတ်လပ်သော နိုင်ငံဖြစ်လာခဲ့၏။
နိုင်ငံ၏ အကြီးအကဲမှာ ဒုတိယမြောက် ဆိုဘူဇာဘုရင် ဖြစ်သည်။ ဆွာဇီလန်နိုင်ငံသည် ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ ဝင်နိုင်ငံဖြစ် ၏။
ခမိ − ခုမမိုတိုဘူတာ
ခမိ − ခုမမိုတိုဘူတာ  (上熊本駅 ခမိ − ခုမမိုတို - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ခုမမိုတိုမြို့၊ နိရှိရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ကွင်းချောင်းအောက်စုရွာ၊ ကြပ်စင်ချောင်း
ကွင်းချောင်းအောက်စုရွာ၊ ကြပ်စင်ချောင်း
အရှေ့တီမောနိုင်ငံ၏ အလံတော်
အရှေ့တီမောနိုင်ငံ၏ အလံတော် သည် တီမောလက်စ်တီ ဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံကို ကိုယ်စားပြုသော နိုင်ငံတော်အလံဖြစ်သည်။ အနီရောင်အောက်ခံပေါ်တွင် အနက်ရောင်၊ အဝါရောင် တြိဂံများပါရှိကာ အနက်ရောင်တြိဂံပေါ်တွင် ထောင့်ငါးထောင့်ရှိသည့် ကြယ်ဖြူပါဝင်သည်။
သမိုင်းကြောင်း
အရှေ့တီမောနိုင်ငံ၏ လက်ရှိအလံတော်ကို ၂၀၀၂ခုနှစ်တွင် စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။ ဤအလံသည် ၁၉၇၅ခုနှစ်တွင် ပေါ်တူဂီတို့လက်ထက်မှ လွတ်လပ်ရေးရယူချိန်တွင် အသုံးပြုခဲ့သည့် အလံနှင့် တူညီသည်။ သို့ရာတွင် ကိုးရက်အကြာ၌ အင်ဒိုနီးရှား၏ ကျူးကျော်မှုကို ခံခဲ့ရသည်။ အင်ဒိုနီးရှားတို့ အရှေ့တီမောကို လက်လွှတ်ပြီးနောက် ကုလသမဂ္ဂက အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၂ခုနှစ် မေလ (၂၀) ရက်နေ့တွင် လွတ်လပ်သောနိုင်ငံတစ်ခုအဖြစ် စတင်အသွင်ကူးပြောင်းခဲ့သည်။ မေလ (၁၉)ရက်နေ့ညသန်းခေါင်ယံတွင် ကုလသမဂ္ဂအလံကို တိုင်ထိပ်မှလျှော့ချခဲ့ကာ အရှေ့တီမောအလံကို လွှင့်တင်ခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတော်အလံများ ကဏ္ဍ:အရှေ့တီမောနိုင်ငံ
ရွာသစ်ရွာ(ငရုံးတောင်)
(ငရုံးတောင်) ရွာသစ်ရွာ
မုဆိုးမအထက်ရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
မုဆိုးမ(အထက်)ရွာ(Mokesoema(Upper))သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ကလေခိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၂၂၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခမိခိတဒိုင်းဘူတာ
ခမိခိတဒိုင်းဘူတာ  (上北台駅 ခမိခိတဒိုင်း - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တိုကျိုခရိုင်၊ ဟိဂရှိယမတိုမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဆတ္တာဝန်
ဆတ္တာဝန်
ရှေးမြန်မာမင်းများလက်ထက်က ဆတ္တာခေါင်းဟူ၍ ရှိခဲ့ဖူးပါသည်။ ဆတ္တာခေါင်းဟူသည် ဘုရင်မင်းမြတ်၊ သားတော်၊ သမီးတော်တို့၏ ခြေသည်း၊ လက်သည်း သန့်စင်ရေး၊ တစ်ကိုယ်တော် သန့်ရှင်းရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များကို တာဝန်ယူရသူဖြစ်ဆိုသည်။ သီပေါမင်းလက်ထက်တွင်မူ ဆတ္တာခေါင်းဟူ၍ မထားတော့ဘဲ ထူးထူးခြားခြား ဆတ္တာဝန်အဖြစ် ခန့်အပ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။
နတ်ဝင်မရွာ၊ ဆင်မသေ (တလုတ္ထော်)
နတ်ဝင်မရွာ၊ ဆင်မသေ (တလုတ္ထော်)
လျှပ်စစ်စွမ်းအား ဝန်ကြီးဌာန
လျှပ်စစ်စွမ်းအား ဝန်ကြီးဌာန (Ministry of Electric Power; အတိုကောက် MOEP) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ လျှပ်စစ်စွမ်းအားရေးရာ မူဝါဒများကို ကိုင်တွယ်ရသော ဝန်ကြီးဌာနဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း
အမှတ်(၁)လျှပ်စစ်စွမ်းအား ဝန်ကြီးဌာနနှင့် အမှတ်(၂)လျှပ်စစ်စွမ်းအား ဝန်ကြီးဌာနတို့ကို ၂၀၁၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် လျှပ်စစ်စွမ်းအား ဝန်ကြီးဌာနအဖြစ် ပူးပေါင်းဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ် သမ္မတ ဦးထင်ကျော် လက်ထက်တွင် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာနနှင့် ပူးပေါင်းကာ လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန အဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၂၀၂၂ခုနှစ် မေလတွင် နစက၏ အိမ်စောင့်အစိုးရမှ လျှပ်စစ်စွမ်းအားနှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာနများအဖြစ် ပြန်လည်ခွဲထုတ်ခဲ့သည်။
ဌာနများ
လျှပ်စစ်စွမ်းအား ဝန်ကြီးဌာနလက်အောက်တွင် လျှပ်စစ်စွမ်းအား ဦးစီးဌာန၊ ရေအားလျှပ်စစ်စီမံရေး ဦးစီးဌာန၊ ရေအားလျှပ်စစ် အကောင်အထည်ဖော်ရေး ဦးစီးဌာန၊ ရေအားလျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း၊ မြန်မာ့လျှပ်စစ်ဓာတ်အားလုပ်ငန်း၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားဖြန့်ဖြူးရေးလုပ်ငန်း၊ ရန်ကုန်မြို့တော် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးရေးအဖွဲ့နှင့် မန္တလေးမြို့တော်လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးရေးအဖွဲ့တို့ ပါဝင်သည်။
ပြင်ပလင့်ခ်များ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးဌာနများ
လီယိုနိုရ်
လီယိုနိုရ်(Leonor de Todos los Santos de Borbón y Ortiz; လေဩနရ ဒေ တောဒေါသ လောသ သာနတောသ ဒေ ဗရဗောန ဣ ဩရတိဇ; ၂၀၀၅ အောက်တိုဘာ ၃၁ - )သည် ဘုရင် ဖေလီပီ ၆နှင့် မိဖုရား လေတီဇီအာတို့၏ သမီးကြီးဖြစ်ကာ စပိန်နိုင်ငံ၏ ထီးနန်းဆက်ခံမည့် အမွေဆက်ခံသူ ဖြစ်သည်။
ခမိခိတမြို့ဘူတာ
ခမိခိတမြို့ဘူတာ  (上北町駅 ခမိခိတချေား - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အအိုမိုရိခရိုင်၊ တိုးဟိုခုမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
လိပ်ချောင်းခြံကြီးစု
လိပ်ချောင်းခြံကြီးစု
မန်ဒယ်လီဗီယမ်
မန်ဒဲလီဗီယမ် (Mendelevium) သည် ဓာတ်ခွဲခန်းမှသာထုတ်ယူရရှိနိုင်သည့် ပထမမြောက် ဒြပ်စင်ဖြစ်သည်။ ဘားကလေး (Berkekey) ဓာတ်ရောင်ခြည်ဓာတ်ခွဲခန်း၌ ၆၀ လက်မ ဒြပ်မှုန်အရှိန်မြင့်စက် (60-inch cyclotron) အတွင်း 253 Es အား ဟီလီယန် (helium) အယ်လဖာ ဒြပ်မှုန် နှင့်တိုက်ခိုက်စေခြင်းဖြင့် 256Md ကိုထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏သက်တမ်းဝက် (half life)သည် ၇၆ မိနစ် ရှိပြီး၊ 258Md သက်တမ်းဝက်(half life) သည် ၅၂ ရက် ရှိသည်။ မန်ဒဲလီဗီယမ် ၏ ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ အချက်အလက်များမှာ ၎င်း၏ အက်တမ်အမှတ်စဉ် (Atomic Number)၊ သက်တမ်းဝက် (half life) နှင့် အိုင်ဆိုတုပ်စ် (isotopes) များကြောင့် ကန့်သတ်ချက်များရှိသည်။ ၎င်း၏အိုင်ဆိုတုပ်စ် အကွာအဝေးမှာ ၂၄၄ မှ ၂၆၁ အထိရှိသည်။ မန်ဒဲလီဗီယမ် ကို Periodic table ကို ပထမဆုံးတီထွင်ခဲ့သူ ရုရှားသိပ္ပံပညာရှင် မန်ဒဲလီးယပ်ဖ်အား ဂုဏ်ပြုနာမည်ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။
အသုံးပြုခြင်း
ပြောင်းလွယ်ပြင်လွယ် ရှိသော ဒြပ်စင်ဖြစ်သောကြောင့် စီးပွားရေး နှင့် အခြား နေရာများအားလုံးတွင် အသုံးပြုနိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။
ပတ်ဝန်းကျင်တွင်တွေ့ရှိရမှုအခြေအနေ
ပြောင်းလွယ်ပြင်လွယ် ရှိသော ဒြပ်စင်များသည် သဘာတွင်မတည်ရှိသည့်အပြင် အလွန်မတည်ငြိမ်သော nuclei ဖြစ်ကြောင်း တွေရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့ကို ရှာတွေ့ရန်ခက်ခဲသည်။
ကျန်းမာရေးအပေါ် သက်ရောက်မှုများ
မန်ဒဲလီဗီယမ်သည် သဘာဝတွင် ဖြစ်တည်ခြင်း မရှိသည့်အပြင် ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်လွာတွင် လဲမတွေ့ရပေ။ ထို့ကြောင့် ၎င်း၏ ကျန်းမာရေးအပေါ် သက်ရောက်မှုများကို ထည့်တွက်စရာမလိုပေ။
ပတ်ဝန်းကျင်အပေါ် သက်ရောက်မှုများ
မန်ဒဲလီဗီယမ်သည် သဘာဝတွင် ဖြစ်တည်ခြင်း မရှိသည့်အပြင် ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်လွာတွင် လဲမတွေ့ရပေ။ ထို့ကြောင့် ပတ်န်းကျင်အပေါ် သက်ရောက်မှုများကို ထည့်တွက်စရာမလိုပေ။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ ဒြပ်စင်များ
အီမန်နျူရယ် ဆွီဒင်ဗော့
သိပ္ပံပညာရှင် တစ်ဦးဖြစ်သော အီမန်းနျူအယ် ဆွီဒင်ဗော့ သည် ဆွီဒင်နိုင်ငံ စတော့ဟုမ်းမြို့၌ ဖွားရာဇာတိရှိသည်။ ယင်း ၏အမည်မှာ ဆွီဒင်စကားဖြင့် ဆွေးဒင်ဗောရီဟု အသံထွက် သည်။ ဖခင်မှာ ခရစ်ယန်ဂိုဏ်းအုပ် ဘုန်းတော်ကြီးတစ်ဦးဖြစ် လေရာ၊ သူသည် သာသနာရေး ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဦးစွာ၌ အပ်ဆားလားတက္ကသိုလ်တွင် ပညာသင်၍၊ ယင်းမှတစ်ဖန် ဥရောပတိုက်ရှိ ယူးထရက်၊ ပါရစ်တက္ကသိုလ် များ၌၎င်း၊ ဗြိတိန်နိုင်ငံရှိ အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်၌၎င်း ဆက် လက်ပညာသင်၍၊ သင်္ချာ၊ နက္ခတ္တ ဗေဒ၊ အနာတမီ၊ ဘူမိဗေဒ ပညာရပ်တို့တွင် တတ်ကျွမ်းသော ပညာရှင်ဟု အများကအသိ အမှတ်ပြုခြင်းကို ခံယူရသည်။ တီထွင်တတ်သော ဉာာဏ်ပဋိ ဘာန်ရှိသည့်အလျောက်၊ ရေငုပ်သင်္ဘော၊ လေသင်္ဘော၊ ယမ်း တောင့်အိမ် တပ်ထားသော သေနတ်စသည်တို့ကို ပြုလုပ်ရန် စနစ်ပုံစံများရေဆွဲခဲ့ဘူးသည်။ သိပ္ပံပညာအကူအညီဖြင့် ခေတ်မှီ ပစ္စည်းအမျိုးမျိုးကိုလည်း တီထွင်ခဲ့သည်။ လကိုကြည့်၍ မည် သည့်လောင်ဂျီတွဒ်သို့ ရောက်ရှိနေကြောင်း တွက်ချက်သည့် နည်းကိုလည်း ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ခရစ် ၁၇၁၆ ခုနှစ်မှစ၍ နှစ်ပေါင်းသုံးဆယ်မျှ သိပ္ပံပညာကျမ်းစာများကို ရေးသားပြုစု ခဲ့၏။
ပညာသင်ကြားတတ်မြောက်ပြီးနောက် ဦးစွာမိမိ၏ နိုင်ငံ ဖြစ်သော ဆွီဒင်နိုင်ငံ၌ သတ္တုတွင်းဆိုင်ရာ ဘုတ်အဖွဲ့တွင် ရာ ပြတ်အဖြစ်ဖြင့် နှစ်ပေါင်းများစွာ အမှုထမ်းယင်း ဥရောပတိုက်ရှိ သတ္တုတွင်းအမျိုးမျိုး၊ သတ္တုအရည်ကျိုစက်အမျိုးမျိုးတို့ကို လေ့ လာခဲ့ဘူး၏။ နောင်သော် ၁၇၄၇ ခုနှစ်တွင် လန်ဒန်မြို့၌ အတည်တကျနေထိုင်ခဲ့ရာ သေသည်အထိပင် ဖြစ်သည်။ ဆွီဒင်ဗော့သည် လူလတ်ပိုင်း အရွယ်သို့ရောက်သောအခါ သာသနာရေးဖက်သို့ ပို၍စိတ်ညွတ်လာသည်။ ၁၇၄၇ ခုနှစ်မှ စ၍ သာသနာရေးနှင့် စပ်လျဉ်း၍ သူ၏အယူအဆတို့ကို ကျမ်း အမျိုးမျိုးဖြင့် ရေးသားဖြန့်ချိ ခဲ့ရာတွင် အများပင်လက်ခံလာကြ သည်။ သူ၏ဝါဒကို လက်ခံသူတို့သည် ဆွီဒင်ဗော့ ကွယ်လွန် ပြီးနောက်၊ ခရစ် ၁၇၈၇ ခုနှစ်တွင် သူ၏ အမည်ကိုစွဲ၍၊ အသင်းတော်သစ်တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းကြသည်။ ထိုသာသနာရေး အသင်းများသည် ဆွီဒင်ဗော့၏ ကျေးဇူးကြောင့် သမ္မာကျမ်းစာ ၌ သာမန်လူတို့မသိ မမြင်ရသေးသော အဓိပ္ပာယ်သစ်တို့ ပေါ် လွင်လာလေသည်။ ဆွီဒင်ဗော့သည် ၁၇၇၂ ခုနှစ်တွင် လန်ဒန် မြို့၌ သေဆုံး၍၊ သူ၏ရုပ်ကလာပ်ကိုမူ ဆွီဒင်နိုင်ငံသားတို့က စတော့ဟုမ်းမြို့သို့ ယူဆောင်၍၊ မြှုပ်နှံသဂြိုဟ်လေသည်။
နိဿာရဏီယသုတ်
(၂)သုတ် ရှိပါသည်။
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ်-
​စော်ကဲချောင်းရွာ၊ တယ်ချောင်း
စော်ကဲချောင်းရွာ၊ တယ်ချောင်း
နိဿာရဏီယသုတ်
(၁) ကာမမှထွက်မြောက်ရာ နေက္ခမ္မဓာတ်၊
(၂) ဗျာပါဒမှ ထွက်မြောက်ရာ အဗျာပါဒဓာတ်၊
ယောစုရွာ၊ မော်လိုက်မြို့နယ်
ယောစုရွာ (Yawsu)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မော်လိုက်ခရိုင်၊ မော်လိုက်မြို့နယ်၊ တပ်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၀၇၆ ဖြစ်သည်။
နိဿာရဏီယသုတ်
(၃) ဝိဟေသာမှ ထွက်မြောက်ရာ အဝိဟေသာဓာတ်၊
(၄) ရုပ်တို့မှ ထွက်မြောက်ရာ အရူပဈာန်၊
ယောစုရွာ၊ မော်လိုက်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မော်လိုက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နိဿာရဏီယသုတ်
(၅) သက္ကာယမှ ထွက်မြောက်ရာ သက္ကာနိရောဓဓာတ်တို့ ငါးမျိုးနှင့် ထွက်မြောက်ပုံတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ထိုဓာတ်ငါးမျိုးရှိသောပုဂ္ဂိုလ်ကို ကာမနန္ဒီ, ဗျာပါဒနန္ဒီ, ဝိဟေသာ နန္ဒီ, ရူပနန္ဒီ, သက္ကာယနန္ဒီတို့မကိန်း၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို “နိရာနုသယ၊ တဏှံ အစ္ဆေစ္ဆိ၊ သံယောဇနံ ဝိဝတ္တယိ၊ ဒုက္ခအန္တကရ” ဟု ဆိုအပ်၏ဟု ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ ဖွင့်ဆိုချက်များရှိပါသည်။
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် (၁) မေတ္တာစေတောဝိမုတ္တိ၊ (၂) ကရုဏာစေတောဝိမုတ္တိ၊ (၃) မုဒိတာစေတောဝိမုတ္တိ၊ (၄) ဥပေက္ခာစေတောဝိမုတ္တိ၊ (၅) အနိမိတ္တာစေတောဝိမုတ္တိ၊ ဘာဝိတာ, ဗဟုလီကတာ, ယာနီကတာ,ဝတ္ထုကတာ, အနုဋ္ဌိတာ, သုသမာရဒ္ဓါ ဖြစ်လျှင် ဗျာပါဒ, ဝိဟေသာ, အရတိ, ရာဂ, နိမိတ္တာနုသာရိဝိညာဏ မဖြစ်တော့ပုံ၊ (၅) အသ္မိမာနသမုဂ္ဃတဟူသော နိဿရဏီဓာတ်(၆)ပါးကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
အူသိမ်ဖြတ်ပိုင်း
အူနံရံ၏ အပြင်ဘက်ဆုံး မျက်နှာပြင်ရှိ ကြွက်သားများက အူထဲဝင်လာသော အစာများ အောက်ဘက်သို့ ရွေ့ရွေ့သွားရန် ပေးပို့ပါသည်။ အူနံရံရှိ အရိအချွဲလွှာက အစာထဲပါ အဟာရများ သွေးထဲ ရောက်သွားစေရန် စုပ်ယူရာတွင် ပါဝင်ပံ့ပိုးပေးပါသည့် အူပိုင်းကို ခေါ်ဆိုသည်။
စမ်းကန်ကြီးရွာ၊ ရေနံချောင်းမြို့နယ်
စမ်းကန်ကြီးရွာ (Sankangyi)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ရေနံချောင်းမြို့နယ်၊ မကြီးကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၄၉၉၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မကြီးကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၃၀ ဦး၊ မ ၂၃၁၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၁၄၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေနံချောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ