cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဇာတိဓမ္မ ၁၀သုတ်
အလုံးစုံသောအရာတို့သည် ဇာတိဓမ္မ, ဇရာဓမ္မ, ဗျာဓိဓမ္မ, မရဏဓမ္မ, သောကဓမ္မ, သံကိလေသဓမ္မ, ခယဓမ္မ, ဝယဓမ္မ, သမုဒယဓမ္မ, နိရောဓဓမ္မ ဖြစ်ကုန်၏။ အဇ္ဈတ္တိကာယတန(၆)ပါး၊ ဗဟိဒ္ဓါယတန(၆)ပါး၊ ဝိညာဉ်(၆)ပါး၊ ဖဿ(၆)ပါး၊ ဝေဒနာ(၁၈)ပါးတို့ကို ထိုဇာတိဓမ္မအစရှိသော (၁၀)မျိုးသော သဘော ရှိကုန်၏ဟု သိမြင်သော အရိယာသာဝကသည် ထိုအဇ္ဈတ္တိကာယတနအစရှိသော တရားတို့၌ နိဗ္ဗိန္ဒဉာဏ်, ဝိရာဂဉာဏ်, ဝိမုတ္တိဉာဏ်တို့ အဆင့်ဆင့်ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ခီဏာ ဇာတိ အစရှိသော ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်ဖြင့် ဘဝအားလုံးမှ လွတ်မြောက်ပြီးပုံကို သိ၏ဟု တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ အကျယ်အားဖြင့် ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်များ။
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ ဖွင့်ဆိုချက်များရှိပါသည်။
ကုန်းစုံရွာ၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်
ကုန်းစုံရွာ (Koneson)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်၊ နောင်လိုင်မူဖိတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၀၇၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်လိုင်မူဖိတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၂၁ ဦး၊ မ ၁၈၈၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၀၅ ဦးနေထိုင်သည်။
သံတော်ခံ
သံတော်ခံနတ် သည် အပြင် ၃၇ မင်းနတ်များတွင် ပါဝင်သော မြန်မာ ရိုးရာနတ်ဖြစ်သည်။ တောင်ငူမင်းခေါင်၏ သတင်းပို့ဆက်သားတစ်ဦးဖြစ်သော ရဲသီဟ ဆိုသူသည် သံတော်ခံရာထူးဖြင့် ပန်းခူးသွားစဉ် ငှက်ဖျားမိ၍ ကွယ်လွန်ခဲ့ရာမှ နတ်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ သံတော်ခံနတ်ကို ညာဘက်လက်က ယပ်တောင်ကိုကိုင်၍ ဘယ်ဖက်လက်က ဒူးပေါ်တင်၍ ကြာပုလ္လင်ပေါ်တွင် ထိုင်နေဟန်ဖြစ်ဖြင့် ပုံဖော်သည်။
ကုန်းစုံရွာ၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လွိုင်လင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကော့မကယ်ရွာ၊ ဘားအံမြို့နယ်
ကော့မကယ်ရွာ(Kawtmakei)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ နောင်လုံ(အနောက်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၁၄၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နောင်လုံ(အနောက်)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၄၆၅ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၀၂၈ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘားအံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရှင်ဓမ္မရက္ခိတ
ရှင်ဓမ္မရက္ခိတ (၁၁၇၇ - ၁၂၅၇) သည် “ကျပင်းဘုန်းတော်ကြီး” ဟု သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် ထင်ရှားခဲ့သည့် ကျမ်းပြုဆရာတော် ဖြစ်သည်။
ဘဝ
ဆရာတော်ကို ၁၁၇၇ ခုနှစ်၊ ဝါဆိုလဆန်း ၁၅ ရက် စနေနေ့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ငယ်မည်မှာ မောင်ရွှေသီး ဖြစ်သည်။ မိဘနှစ်ပါးမှာ ဦးဖိုးလာ - ဒေါ်ဂုံ ဖြစ်သည်။
ငယ်စဉ်ကပင် ကျပင်းရွာ ခင်ကြီးစိုးထံတွင် စာပေသင်ကြား၍ သာမဏေဝတ်ခဲ့သည်။ “ဓမ္မရက္ခိတ” ဟူသည့်ဘွဲ့ဖြင့် ရဟန်းပြုခဲ့သည်။ ရဟန်းပြုပြီးသည့်အခါ ကျပင်းရွာ ခင်ကြီးအောင်နှင့် ခင်ကြီးသစ်တို့ထံတွင် စာပေများ ဆက်လက်သင်ကြားခဲ့သည်။ ကျပင်းရွာရှိ အဘယဂီရိကျောင်းတွင် သီတင်းသုံးသဖြင့် “ကျပင်းဆရာတော်” ဟု တွင်ခဲ့သည်။
ပျံလွန်တော်မူခြင်း
ဆရာတော်သည် ၁၂၅၇ ခုနှစ်၊ ဝါတော် ၆၀၊ သက်တော် ၈၀ တွင် ပျံလွန်တော်မူခဲ့သည်။
သရက်ခုံရွာ၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရှင်ဓမ္မရက္ခိတ
ပြုစုခဲ့သည့် ကျမ်းများ
ဆရာတော်သည် အောက်ပါကျမ်းများကို ပြုစုတော်မူခဲ့သည်။
၁။ ကျပင်းတရားစာ၊
၂။ သဒ္ဒါနိသျမူကျယ်၊
၃။ အဘိဓမ္မတ္ထကျမ်း၊
၄။ ကမ္မဝိနိစ္ဆယကျမ်း၊
၅။ ဒွိမဂ္ဂဒီပနီ၊
၆။ နယဂ္ဂဒီပနီ၊
၇။ လက္ခဏာဒိသံခိပ်၊
၈။ သာသနာပြုကျမ်းများ၊
၉။ ဥပေါသထဝိနိစ္ဆယကျမ်း၊
၁၀။ သဒ္ဒါဒိဓမ္မသံခိပ်၊
၁၁။ မဟာနဘာဝနာဩဝါဒ။
အနိစ္စ ၉သုတ်
သုတ်ပေါင်း (၉)သုတ်။
အဇ္ဈတ္တိကာယတန (၆)ပါး၊ ဗာဟိရာယတန (၆)ပါး၊ ဝိညာဏ် (၆)ပါး၊ ဖဿ (၆)ပါး၊ ဝေဒနာ (၆)ပါး (၁၈-ပါး)တို့ကို အနိစ္စဟုရှုမြင်သော အကြားအမြင်ရှိသော အရိယာသာဝကသည် ထိုတရားတို့၌ ငြီးငွေ့စိတ်ပျက်၏-အစရှိသည်ဖြင့် ပစ္စဝေက္ခဏာ ဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်လာသည်အထိ ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
ပြည်သူ့နီတိ
အဓိပ္ပာယ်
က။ "ပြည်" ဆိုသည်မှာ သားစဉ်မြေးဆက် ချွေးသွေးတို့ဖြင့် ရင်းနှီးတည်ထောင်လာခဲ့သော တိုင်းပြည်မြို့ရွာ နယ်မြေဖြစ်သည်။
ခ။ "သူ့" ဆိုသည်မှာ သူ၏ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရလျက် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ တိုင်းပြည်မြို့ရွာ နယ်မြေအသီးသီး၌ နေထိုင်သော လူအားလုံးဖြစ်သည်။
ဂ။ "နီတိ" ဆိုသည်မှာ ပါဠိစကားဖြစ်၍ "ဆောင်သည်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ထို့ကြောင့် "ပြည်သူ့နီတိ" ဆိုသည်မှာ ပြည်သူပြည်သားများ၏ အကျိုးကို တိုးပွားအောင် ဆောင်ရွက်ခြင်းမည်သောကြောင့် နိုင်ငံသားအားလုံး၏ ကျန်းမာရေး၊ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံရေး၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ တာဝန်ကျေပွန်၍ နိုင်ငံသားကောင်းဖြစ်ရေး စသည်တို့အတွက် ဆောင်ရွက်ခြင်း ဖြစ်ပေသည်။
ဟိုင်ဟဲင်းရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်
ဟိုင်ဟဲင်းရွာ(Haiheng)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းခရိုင်၊ ဖလမ်းမြို့နယ်၊ ကျော့သဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၄၉၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျော့သဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၆၈ ဦး၊ မ ၃၄၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၁၅ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖလမ်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပြည်သူ့လွှတ်တော်
ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကို ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈) ပုဒ်မ ၄၄၃ နှင့် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဆိုင်ရာ ဥပဒေ ပုဒ်မ ၃၂ တို့က အပ်နှင်းထားသော လုပ်ပိုင်ခွင့် နှင့် တာဝန်အရ နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေး ကောင်စီ က ခေါ်ယူခဲ့ခြင်းဖြင့် ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၂ တွင် စတင်ခဲ့ပြီး ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၀၉ အရ ဖွဲ့စည်းထားသည်။
ပထမဦးဆုံး ပြည်သူ့လွှတ်တော် သဘာပတိမှာ ဌေးဦး ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် ရွေးကောက်ခံ ဥက္ကဋ္ဌ သို့ တာဝန် မလွှဲပြောင်းခင် အချိန်အထိသာ ကြီးကြပ်သည်။ ယခုလက်ရှိ ဥက္ကဋ္ဌ နှင့် ဒုဥက္ကဋ္ဌ မှာ ဦးတီခွန်မြတ်နှင့်  ဦးထွန်းထွန်းဟိန် တို့ဖြစ်ကြသည်။
ဖွဲ့စည်းပုံ
ပြည်သူ့လွှတ်တော် အမတ်ဦးရေ အများဆုံးအမတ် ၄၄၀ နှင့်သာ ဖွဲ့စည်းနိုင်ပြီး ၎င်းတို့မှာ မဲဆန္ဒနယ် အခြေခံ အမတ် ၃၃၀ ဦးနှင့် တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ် ၁၁၀ ဦးတို့ ဖြစ်နိုင်သည်။
၂၀၂၀ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲ==ပြည်သူ့လွှတ်တော် အမတ်များ==
၂၀၁၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့အရ ရလဒ်များ ဖြစ်သည်။
ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အမတ်နေရာများ
မှတ်ချက်။
မှတ်ချက်။ ၂၀ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၅ အထိ ရလဒ်များ ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ မြို့နယ် ၇ မြို့နယ်တွင် နယ်မြေမတည်ငြိမ်မှုကြောင့် ရွေးကောက်ပွဲ မပြုလုပ်ခဲ့ပေ။ တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ်များအား ဤဇယားတွင် မထည့်သွင်းထားပါ။
==ကော်မတီ/ကော်မရှင် များ ==
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး
ဗုဒ္ဓဂါယာ
ဗုဒ္ဓဂါယာသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဗီဟားပြည်နယ်တွင် တည်ရှိသည်။ ကာလကတ္တားမြို့မှ မီးရထားလမ်းအားဖြင့် ၂၉၂ မိုင် ကွာဝေးသော ဂါယာခရိုင်ထဲတွင် တည်ရှိ၍ ဂါယာမြို့မှ တောင်ဘက် ၇ မိုင်ဝေးသေးသည်။ ဂါယာဘူတာမှ ဗုဒ္ဓဂါယာသို့ အငှားယာဉ်၊ မြင်းလှည်းတို့ဖြင့် လွယ်ကူစွာ သွားရောက်နိုင်သည်။ ရှေးယခင်က ထိုနေရာ ဒေသတဝိုက်ကို မဟန့်ခေါ် ဟိန္ဒူဘုန်းကြီးများ ကြီးစိုးခဲ့ရာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် ဘုရားဖူးများအတွက် များစွာ အနှောက်အယှက် တွေ့ကြရသည်။ ယခုအခါတွင်မူ အိန္ဒိယပြည်ထောင်စု အစိုးရက ဗုဒ္ဓဂါယာကို ၁၉၄၉ ခုနှစ် ဘုရားကျောင်းကန် အက်ဥပဒေအရ ၁၉၅၃ ခုနှစ်မေလ ၂၈ ရက်နေ့မှစ၍ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ဖြင့် အုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ ထို့အပြင် အစိုးရက ငွေမြောက်မြားစွာ အကုန်အကျခံ၍ သာသနာ့ အဆောက်အအုံများကို ပြင်ဆင်မွမ်းမံ ပေးထားသည်။
ကမ္ဘာပေါ်၌ အယူဝါဒ အမျိုးမျိုးရှိကြရာ မိမိတို့ အယူဝါဒဆိုင်ရာ မင်္ဂလာရှိသော မြေမြတ်ဟု တစ်နေရာရာကို ရိုသေမြတ်နိုးစွာ သတ်မှတ်ပိုင်းခြားကြစမြဲ ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဝါဒီတို့သည်လည်း သဗ္ဗညုဘုရားရှင်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ထူးမြတ်သော မင်္ဂလာအောင်မြေ အရပ်များကို သတ်မှတ်ထားလေသည်။ ထိုအောင်မြေအရပ်များတွင်
အဆိုပါ လေးဌာနကို ဘုရားဖူး လာသူအပေါင်းတို့အား ဓမ္မသံဝေဂ ဖြစ်စေကာ နတ်ရွာသုဂတိသို့ လားရောက်စေတတ်သော ဌာနထူး ဌာနမြတ်များ ဖြစ်ကြသည်ဟု ဆိုသည်။ တဖန် ယင်းဌာန လေးခုအနက် မဟာဗောဓိ အောင်မြေအရပ်သည် အထူးမြတ် အလွန်ကဲဆုံး ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာဦးအခါ နိမိတ်ပြ ကြာရုံကြီးများသည် မဟာဗောဓိပင် နေရာမှပေါက်၍ မြေပြင်ပေါ်ထွန်းရာတွင်လည်း ဦးစွာပေါ်ထွန်းပြီးလျှင် ကမ္ဘာပျက်ရာ၌လည်း နောက်ဆုံးမှ ပျက်သည်ဟု ကျမ်းဂန်များ၌ ပါရှိသည်။ ထို့အပြင် ဗောဓိပင်နှင့် ပလ္လင်တော်နေရာသည် ပွင့်လေသော ဘုရားရှင်တိုင်း မစွန့်အပ်သော သို့မဟုတ် လွှဲပြောင်းခြင်း မရှိသော အဝိဇဟိတဌာန လေးပါးတွင် တစ်ပါးအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ယင်းကဲ့သို့သော ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့အဖို့ လွန်ကဲထူးမြတ်သော မဟာဗောဓိအောင်မြေ သို့မဟုတ် ဗောဓိပလ္လင်နှင့် ရွှေပလ္လင်တို့ တည်ရှိခဲ့သော နေရာဒေသ ပတ်ဝန်းကျင်တဝိုက်ကို ဗုဒ္ဓဂါယာဟု ခေါ်သည်။
ဗုဒ္ဓဂါယာသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်အပေါင်းတို့၏ အထွတ်အမြတ်ဆုံး ဖြစ်ရခြင်းမှာ ထိုဒေသ၌ မြတ်စွာဘုရားသခင်သည် သဗ္ဗညုတရွှေဉာဏ်တော်ကို ရရှိ၍ မာရ်ငါးပါးကို အောင်မြင်ခဲ့သော အောင်မြေဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထိုအရပ်ကို မြန်မာတို့က ဗောဓိမဏ္ဍ သို့မဟုတ် ဗောဓိမဏ္ဍိုင်ဟု ခေါ်ဝေါ်လေသည်။ ဘုရားရှင်သည် ဘုရားအဖြစ်ကို ရတော်မူပြီးနောက်တွင် ထိုဒေသတဝိုက်ရှိ ဌာနခုနစ်ဌာနတွင် တစ်ဌာနလျှင် ခုနစ်ရက်စီ သတ္တသတ္တာဟ စံတော်မူခဲ့သည်။ ထိုဌာနတို့သည် ဗုဒ္ဓဂါယာ၌ အဓိကဖူးမြော်ဖွယ်ရာများတွင် ပါဝင်ကြသည်။
အဓိကဌာနများအပြင် အလောင်းတော် ဆံတော်ပယ်ရာ အနော်မာ သောင်ကမ်းနေရာ၊ ဒုက္ကရစရိယ ၆ နှစ်ကျင့်ရာ ဥရုဝေဋ္ဌတောတန်း (မဟာဗောဓိ စေတီတော်မှ အရှေ့မြောက်ဘက် နေရဉ္စရာမြစ်၏ အရှေ့ဘက် ၆ မိုင်ခန့်)၊ သေနနိဂုံးရွာမှ သူဌေးသမီး သုဇာတာ ဃနာနို့ဆွမ်း ချက်ရာဌာန၊ ဃနာနို့ဆွမ်းကို ဘုရားရှင် ဘုဉ်းပေးရာဌာန၊ နို့ဆွမ်းထည့်သော ရွှေခွက်ကို အဓိဋ္ဌာန်ဖြင့် မျှောရာဖြစ်သော နေရဉ္စရာမြစ် စသည်တို့ကိုလည်း အနီးပတ်ဝန်းကျင် တဝိုက်၌ လှည့်လည် ဖူးမြော်နိုင်သည်။
သမိုင်းကြောင်း
ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား လောင်း ဖြစ်တော်မူသော သိဒ္ဓတ္ထမင်းသား ကို သက္ကတိုင်း ကပိလဝတ် (နီပေါနိုင်ငံ)တွင် ကပိလဝတ်ပြည့်ရှင် သာကီဝင်မင်းမျိုးဖြစ်သော သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီး နှင့်မိဖုရားခေါင်ဖြစ်သော သိရီမဟာမာယာ မိဖုရားကြီးတို့မှ လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း၂၆၀ဝ ခရစ်တော်မပေါ်မီ  (ဘီစီ ၆၂၃) မဟာသက္ကရာဇ် ၆၈ ခုကဆုန်လပြည့်သောကြာနေ့ နံနက် ၁ ချက်တီးအချိန်ဝိသာ ခါနက္ခတ်နှင့်စန်းအယှဉ်တွင် ကပိလဝတ်ပြည်မှ ဒေဝဒဟပြည်သို့အသွားနီပေါနိုင်ငံ လုမ္ဗိနီအင်ကြင်းတော ၌ ဖွားမြင်တော်မူခဲ့သည်။ ဘီစီ (၅၈၈) တွင် ဗုဒ္ဓဝါဒ ကိုစတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ သက်တော် ၂၉ နှစ် (ဘီစီ ၅၉၄) မှ သက်တော် ၃၅ နှစ် (ဘီစီ ၅၈၈) ၆ နှစ် တိုင်တိုင် တရားရှုမှတ်ခြင်း ကျင့်ကြံအားထုတ် ခဲ့သဖြင့် ဘီစီ (၅၈၈) တွင် အမြင့်မြတ်ဆုံးသော မြတ်စွာဘုရား ဖြစ်လာခဲ့သည်။  ဂေါတမဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားသည်ခြောက်နှစ်ပတ်လုံး ဒုက္ကရ စရိယာအကျင့်ကို ကျင့်ပြီးလျှင်(ဘီစီ ၅၈၈) ၁ဝ၃ ခု ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ဗောဓိပင် ရင်းဝယ်၊ သဗ္ဗေညုတဉာဏ်တော်ကိုရ၍၊ လောကသုံးပါးတွင်အမြင့်မြတ်ဆုံးသော မြတ်စွာဘုရား ဖြစ်လာခဲ့သည်။
မဟာဗောဓိပင်နှင့်တကွ သတ္တဌာနတို့ တည်ရှိရာ နယ်မြေကို ဘုရားရှင်လက်ထက်တော်အခါက ဂါယာဟု မခေါ်သေးပေ။ ထိုစဉ်က ဂါယာဟူသည် သီးခြားဒေသတခု၏ အမည်ဖြစ်သည်။ မြတ်စွာဘုရားသည် ဘုရားဖြစ်တော်မူပြီးနောက် ဓမ္မစကြာတရားဦး ဟောတော်မူရန် မဟာဗောဓိပလ္လင်မှ ၁၈ ယူဇနာကွာဝေးသော မိဂဒါဝုန်တောသို့ ခြေလျင်ကြွတော်မူရာ မဟာဗောဓိပင်နှင့် ဂါယာ၏ စပ်ကြား၌ ဥပကအမည်ရှိ တက္ကတွန်းနှင့် တွေ့ဆုံကြောင်း ဝိနည်းမဟာဝါ ပါဠိတော်နှင့် အဋ္ဌကထာတို့၌ ပါရှိသည်။ ဋီကာ၌ည်း မဟာဗောဓိနှင့် ဂါယာသည် သုံးဂါဝုတ် ကွာကြောင်း ပြောဆိုသည်။ မဟာဗောဓိ ပလ္လင်ရှိရာ နယ်မြေသည် ဂါယာနယ်တွင် အပါအဝင်ဖြစ်ခဲ့သော် ဤသို့ ပြဆိုရန် မရှိပေ။ သို့ဖြစ်၍ မြတ်စွာဘုရား ပွင့်တော်မမူမီကပင် မဟာဗောဓိပင်နှင့် သုံးဂါဝုတ် ဝေးသောအရပ်၌ ဂါယာဟုခေါ်သောအရပ် သီးခြားရှိသည်။ ဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုပြီးနောက်တွင် ဂါယာနယ် ကျယ်ပြန့်လာ၍ မဟာဗောဓိပင်ရှိသော အရပ်သည် ဂါယာနယ်အတွင်း ဝင်သွားပြီးလျှင် ဗုဒ္ဓဘုရားရှင် သဗ္ဗညုတ ရွှေဉာဏ်တော်ရခြင်းနှင့် စပ်လျဉ်းသော ဒေသတဝိုက်ကို ဗုဒ္ဓဂါယာဟု ခေါ်တွင်လာသည်။ ဗုဒ္ဓဂါယာ၌ ဘုရားရှင် သဗ္ဗညုတ ဉာဏ်ရရှိခြင်းနှင့် စပ်လျဉ်းသော နေရာများတွင် အဓိက အထိမ်းအမှတ်များ စတင်စိုက်ထူခဲ့သူမှာ အသောက ခေါ် သီရိဓမ္မာ သောကမင်းကြီး ဖြစ်သည်။
ရူပဗေဒ
ရူပဗေဒ၏ အင်္ဂလိပ်စကားလုံး Physics သည် φυσική (ἐπιστήμη) နှင့် φύσις phúsis "သဘာဝ" တို့မှ ဆင်းသက်လာသည်။
ဗုဒ္ဓဂါယာ
မဟာဗောဓိပင်
ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် ဘုရားဖူးများ ဗုဒ္ဓဂါယာ၌ အဓိက ဖူးမြော်ကြသော မဟာဗောဓိပင်သည် ပေတရာခန့် မြင့်သည်။ မဟာဗောဓိစေတီ၏ အနောက်ဘက်တွင် ရှိသည်။ မြတ်စွာဘုရားသခင်၏ ဖွားဖက်တော် တပါးဖြစ်၍ သဗ္ဗညုတရွှေဉာဏ်တော်ကို ရရှိခဲ့ရာဖြစ်သည့် မူလဗောဓိပင်ကား မဟုတ်ပေ။ သမိုင်းများအဆိုအရ ဟိန္ဒူဘုရင် သသင်္ကသည် ထိုဗောဓိပင်ကို ခုတ်လှဲဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုမဟာဗောဓိပင်၏ အမြစ်နေရာမှပင် ဗောဓိပင် တပင်ပေါက်လာသည်။ ထိုဗောဓိပင်သည်လည်း ၁၈၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် အပင်လဲသွားရာ ထိုအချိန်က မဟာဗောဓိစေတီအား ဗြိတိသျှ အစိုးရအမိန့်ဖြင့် ပြင်ဆင်မွမ်းမံလျက်ရှိသော ဆာအယ်လက်ဇန္ဒား ကန္နင်ဂမ်က မူလဗောဓိပင်နေရာ၌ လဲကျသွားသော ပင်မကြီးမှ အကိုင်းတကိုင်းကို ပြန်၍စိုက်ပျိုးထားခဲ့ရာ ယခုဖူးတွေ့ရသည့် မဟာဗောဓိပင်သည် ထိုဗောဓိပင်ပွား ဖြစ်လေသည်။
ရူပဗေဒ
ရူပဗေဒသည် သဘာဝတရား၏ သိပ္ပံပညာ ဖြစ်ပြီး စကြဝဠာ၏ အခြေခံပစ္စည်းများအကြောင်း၊ ၎င်းတို့၏ တစ်ခုပေါ်တစ်ခု အားသက်ရောက်မှုနှင့် အပြန်အလှန်ဆက်နွယ်နေမှု ၎င်းတို့မှရလာသော အဆုံးသတ်ဖြစ်ပေါ်ချက်များကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းသော ဘာသာရပ်ဖြစ်သည်။
ရူပဗေဒ (Physics) သည် ဒြပ်ဝတ္တုများ နှင့် လှုပ်ရှားမှုများကို လေ့လာသော ဘာသာရပ်ဖြစ်သည်။ ရူပဗေဒသည် နေရာ နှင့် အချိန်ကိုလည်း လေ့လာသည်။ ရူပဗေဒသည် စွမ်းအင်၊ အား၊ ဝတ္တု နှင့် လျှပ်စစ်ဓာတ် ကို အသုံးပြုသည်။ ခြုံငုံပြောရလျှင် ရူပဗေဒသည် သဘာဝကို လေ့လာဆန်းစစ်မှုဖြစ်ပြီး ကျွန်ုပ်တို့၏ ပတ်ဝန်းကျင် အားလုံးကို နားလည်ရန်ပင်ဖြစ်သည်။
ဗုဒ္ဓဂါယာ
ဗုဒ္ဓဂါယာ မှာ ဗုံးကွဲမှု
ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့ အထွဋ်အမြတ် အထားဆုံး နေရာဖြစ်သော အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဗုဒ္ဓဂါယာ (Bodh Gaya) မဟာဗောဓိစေတီနှင့် အနီးတဝိုက်တွင် ၂၀၁၃ ခုနစ်၊ ဇူလိုင်လ ၇ ရက်နေ့ တနင်္ဂနွေနေ့ မနက် ၆ နာရီ နီးပါးတွင် အကြမ်းဖက်သမားများ၏ ဗုံးပေါက်ကွဲမှု ၄ ခု ဆက်တိုက် ဖြစ်ခဲ့သည်။ မဟာဗောဓိစေတီ အနီးဝန်းကျင်ရှိ နေရာများတွင်လည်း နောက်ထပ် ဗုံး ၅ လုံးခန့် ထပ်မံ ပေါက်ကွဲခဲ့သည်။ ဗုံးများသည် ချိန်ကိုက်ဗုံးများဖြစ်ကာ၊ တလုံးနှင့်တလုံး ၅ မိနစ်ခန့် ခြားပြီး ပေါက်ကွဲသည်ဟု ဆိုသည်။ ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် မြန်မာ ဆရာတော် တစ်ပါး၊ တိဘက် ဘုန်းတော်ကြီး တစ်ပါးနှင့် ဒေသခံ ၅ ဦးခန့် ဒဏ်ရာ ရရှိသွားသည်။ မပေါက်ကွဲသေးသော နောက်ထပ် ဗုံး ၂ လုံးကိုလည်း ဗုဒ္ဓဂါယာနယ်မြေထဲတွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ အိန္ဒိယအစိုးရမှ အကြမ်းဖက်သမားများ၏ အကြမ်းဖက် တိုက်ခိုက်မှု တစ်ခု ဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြလိုက်ပြီး၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ် မန်မိုဟန်ဆင်းမှ ဤဖေါက်ခွဲမှု အပေါ် ပြစ်တင်ရှုတ်ချခဲ့သည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ ကွန်ဂရက်ပါတီဥက္ကဋ္ဌ ဆိုနီယာဂန္ဒီ နှင့်   သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ သမ္မတ မာဟင်ဒါ ရာဂျာ ပါကစ တို့ကလည်း ဗုဒ္ဓဂါယာ မဟာဗောဓိစေတီ အနီးတဝိုက် ဗုံးပေါက်ခွဲအကြမ်းဖက်မှုအပေါ် (cowardly attack) အဖြစ်ပြစ်တင်ရှုတ်ချခဲ့ကြသည်။    ဗုံးပေါက်ကွဲအကြမ်းဖက်မှုများ ဖြစ်ခဲ့ပြီး နောက်တစ်နေ့၂၀၁၃ ခုနစ်၊ ဇူလိုင်လ ၈ ရက်နေ့တွင် ဂါယာက ဈေးဆိုင်တွေ အားလုံး ပိတ်ထားခဲ့ကြသည်။
ပြင်ပလင့်ခ်များ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဂါယာ
ရူပဗေဒ
ရူပဗေဒဆိုသော စကားလုံးသည် ပါဠိဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ (ရူပ = ရုပ်၊ ဗေဒ=ပညာ)ရုပ်ဝတ္ထုတွေအကြောင်း လေ့လာသော ပညာဟု အဓိပ္ပာယ်ဆောင်သည်။ ရူပဗေဒ၏ အဓိပ္ပာယ်ကို မြန်မာလို တိုက်ရိုက်ဖွင့်ဆိုပါက (ရူပ = ရုပ်ဝတ္တု၊ ဗေဒ = ခွဲခြမ်း စိတ်ဖြာသော ပညာ) ရုပ်ဝတ္တုများကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ၍ လေ့လာသော ပညာရပ်ဟု ဆိုလိုသည်။ တနည်းအားဖြင့် သဘာဝသိပ္ပံပညာ ဖြစ်သည်။
များသောအားဖြင့် ရူပဗေဒကို အရေးကြီးသော ဘာသာရပ် အဖြစ် သိမြင်ကြပြီး ရူပဗေဒ တိုးတက်မှုကို နည်းပညာ ပိုင်းဆိုင်ရာ တို့တွင် တိုက်ရိုက် တွေ့နိုင်သလို၊ တခါတရံ အခြား ဘာသာရပ်များသို့ ပြန့်နှံ့ရာတွင် သင်္ချာ နှင့် ဖီလိုဆိုဖီ တို့တွင်ပါ ပြန့်နှံ့သွားတက်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် လျှပ်စစ်သံလိုက် နားလည်တိုးတက်မှုတွင် ရုပ်မြင်သံကြား၊ ကွန်ပျူတာ၊ စသည့် ပစ္စည်း ကိရိယာ များ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သလို သာမိုဒိုင်းနမိုက် တိုးတက်မှုတွင် စက်ဆွဲယာဉ်များ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သလို မက္ကင်းနစ် နားလည်တိုးတက်မှုတွင် ကဲကုလပ် နှင့် ကွန်တမ် ဓာတု ပေါ်ထွန်းစေခဲ့ပြီး အဏုဇီဝ တွင် သုံးသော အီလက်ထရွန် မိုက်ခရိုစကုပ် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။
ယနေ့ခေတ်တွင် ရူပဗေဒသည် အလွန်ကျယ်ပြန့်ပြီး အဆင့်မြင့်သော ဘာသာရပ် ဖြစ်ကာ လက်တွေ့ကျကျ လေ့လာရာတွင် ဂိုဏ်းကွဲ များစွာရှိသည်။ ထို့အပြင် သဘောအားဖြင့် ရူပဗေဒကို သီအိုရီ နှင့် လက်တွေ့ ဟူ၍ ကွဲနိုင်သည်။ သီအိုရီ တွင် သီအိုရီ အသစ်ရရေးကြိုးပမ်းပြီး လက်တွေ့တွင် သီအိုရီ အသစ်/အဟောင်း တို့ကို မှန်မမှန်ဆန်းစစ်သည်။ လွန်ခဲ့သော ရာစုနှစ် လေးခု လောက်ကတည်းက အလွန် တိုးတက်လာခဲ့သော်လည်း သဘာဝ ဖြစ်ရပ်များစွာကို အဖြေမပေးနိုင်သေးပဲ ရူပဗေဒသည် သွက်သွက်လက်လက် လှုပ်ရှားလျက် ရှိသည်။
ကျယ်ပြန့်မှုနှင့် ရည်ရွယ်ချက်
ရူပဗေဒသည် အက်တမ်အောက်သေးငယ်သော အရာဝတ္တုများမှ အကြီးမားဆုံး ဂလက်ဆီ များတွင် ဖြစ်ပေါ်သော များစွာလှသောဖြစ်ရပ်များကို ရှင်းလင်းနိုင်သည်။
ရူပဗေဒ
ယခုအခါတွင် လူတို့သည် ညဉ့်ကို နေ့ကဲ့သို့ လင်းစေရန်၊ ခရီးဝေးကို ခရီးနီးဖြစ်စေရန်၊ အဝေးမှ လွှင့်လိုက်သော အသံကို အနီးမှ လွှင့်သကဲ့သို့ ကြားရစေရန်၊ လူ၏ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းပိုင်း ကဲ့သို့သော သာမန်မျက်စိဖြင့် မမြင်စွမ်းနိုင်သည့်နေရာများကို ကြည့်မြင်နိုင်စေရန် အစရှိသည်ဖြင့် ဆန်းသစ်သော အသိသစ် နည်းများကို အမျိုးမျိုး ကြံစည်ဖန်တီးလျက် ရှိကြပေသည်။ ရှေးအခါက ထိုကဲ့သို့သော တိုးတက်ပြောင်းလဲမှုများကို မြင်ဖူးကြားဖူးဖို့ ဝေးစွ၊ အိပ်မက်ပင် မက်ဖူးကြမည် မဟုတ် ပေ။ ရူပဗေဒဟု ဆိုအပ်သော သိပ္ပံပညာရပ်ကို အပတ်တကုတ် ကြိုးပမ်းလေ့လာ လိုက်စားသည့် ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများသာ မရှိခဲ့လျှင် ကျွန်ုပ်တို့ခေတ်သို့ ရောက်သည့်တိုင်အောင် ဤသို့ ဆန်းသစ် သော ကြံစည်တွေ့ရှိချက်များ ပေါ်ပေါက်လာနိုင်ဦးမည် မဟုတ် သေးချေ။
ရူပဗေဒဆိုသည်မှာ ဖစ်ဆစ်(Physics)ဆိုသော အင်္ဂလိပ်စကားကို ပြန်ဆိုထားသော ဝေါဟာရဖြစ်၍ ထိုစကားသည် သဘာဝဆို သည့် ဂရိစကားမှ ဆင်းသက်လာလေသည်။ မြင့်ရာမှ နိမ့်ရာသို့ ရေစီးပုံ၊ လေထဲ၌ အသံဖြတ်သန်းပုံ၊ မီးမှ အပူရှိန် ထွက်လာပုံ အကြောင်းများကို ရှေးအခါက သဘာဝသိပ္ပံအဖြစ်ဖြင့်သာ ဖြေရှင်းခဲ့ကြသည်။ တစ်ဖန် ထိုထက်တိုးတက်၍ သိလိုသူများ ပေါ်ပေါက်လာသဖြင့် ရှာကြံကြသောအခါတွင် ထိုသဘာဝ သိပ္ပံမှ နက္ခတ္တဗေဒ၊ ဘူမိဗေဒ၊ ရုက္ခဗေဒ၊ ပါဏဗေဒ စသော ပညာရပ်များ သီးခြားထွက်ပေါ်လာကြသည်။ ဓာတုဗေဒဆိုသည် မှာ ဒြပ်နှင့်သက်ဆိုင်သော ပညာရပ်ဖြစ်၍ ဒြပ်တွင် အက်တမ် များ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် မော်လီကျူးများ ဆက်သွယ်ပုံ၊ ပြောင်းလဲပုံ တို့ကို ဖြေရှင်းထားသော ပညာရပ်ဖြစ်သည်။ ရူပဗေဒသည် သဘာဝသိပ္ပံမှ ပေါက်ဖွားလာခဲ့၍ ရူပဗေဒပညာကို အမှီပြုနေ သော အခြားပညာရပ်များ ရှိသေးသည်။ ထိုပညာရပ်များမှာ အသံပညာ၊ အပူပညာ၊ အလင်းပညာ၊ လျှပ်စစ်ပညာ၊ သံလိုက် ဓာတ်ပညာတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုမျှမကသေး ဓာတုဗေဒအရ ပြောင်းလဲမှုများကို ရူပဗေဒ အခြေခံသဘောတရားများဖြင့် ရှင်းလင်းနိုင်ရန် ဖစ်ဆစ်ကယ် ကင်မစ္စထရီ (Physical Chemistry)ခေါ် ရုပ်ပိုင်း ဓာတုဗေဒပညာရပ်များလည်း ရှိသေးသည်၊ ထို့ပြင် သက်ရှိများ၊ သက်ရှိများနှင့် သက်ဆိုင်သော ပြဿနာများကို ရှာဖွေစုံစမ်း သော ဗိုင်အိုဖစ်ဆစ်(Bio-Physics)ခေါ် ဇီဝရူပဗေဒပညာရပ်လည်း ရှိပြန်သေး သည်။ အထက်ဖော်ပြပါ ပညာရပ်များသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု အလွန်နီးကပ်စွာ ဆက်သွယ်မှုရှိနေကြသည်။ ယခုကဲ့သို့ ပညာရပ်များကို နာမည်သီးခြားပေးထားခြင်းမှာ လွယ်ကူမှု အတွက်သာ ဖြစ်သည်ကို သတိပြုအပ်ပေသည်။
အင်နားရှားခေါ် သတ္တိသည် ဒြပ်ထု၏ အခြားအရေးကြီး သော သဘောတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဒြပ်တစ်ခု တည်ငြိမ်နေစဉ် ထိုဒြပ်ကို ရွေ့သွားအောင် ပြုလုပ်ရာ၌ တွေ့ရသည့် အခက် အခဲမှာ ထိုဒြပ်၏ အင်နားရှားကြောင့် ဖြစ်၏။ ဒြပ်တစ်ခု ရွေ့ရှားနေစဉ် ထိုဒြပ်ကို ရပ်သွားအောင် ပြုလုပ်ရာ၌ တွေ့ရ သည့် ခက်ခဲမှုမှာလည်း အင်နားရှားကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။ အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ အသွားနှုန်းကို တိုးစေ၊ လျော့စေအောင် ပြုလုပ်ရာတွင်လည်းကောင်း၊ သွားရာလမ်းကြောင်းကို ပြောင်းလဲအောင် ပြုလုပ်ရာတွင်လည်းကောင်း တွေ့ရသည့်အခက်အခဲမှာလည်း အင်နားရှား ကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။ အင်နားရှားကိုအောင်မြင်နိုင်ရန် အပြင်မှ စိုက်ထုတ်ရသောအား လိုလေသည်။ ဒြပ်၏ အင်နားရှားကို တိုင်းတာသောအခါ ထိုဒြပ်၏ ဒြပ်ထုဖြင့် တိုင်းတာယူရသည်။ သိပ္ပံပညာရှင်များ၏ ယူဆချက်အရ အခြင်းအရာများသည် သဘာဝအလျောက် ဖြစ်ပျက်နေသည်ဟူသော သာမန်လူများ၏ ထင်မြင်ချက်သည် မှား၏။ ထိုအခြင်းအရာများ သဘာဝ အလျောက် ဖြစ်ပျက်မှုများသည် တစ်ခုခုသော စည်းမျဉ်းအရ သာ ဖြစ်တန်ရာသည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ ထိုကဲ့သို့ ယူဆခဲ့ကြ သည့် အတိုင်းလည်း သဘာဝအလျောက် ဖြစ်ပျက်နေသည်ဟု ထင်မှတ်မှုများကို စိတ်ရှည်စွာဖြင့် ကြံစည်ခဲ့ကြလေသည်။ လူအများ၏ လက်ခံခြင်းကို ခံရသော တွေးဆချက်မှာ ဂရက် ဗီတေးယှင်း (Gravitation)ခေါ် ဒြပ်ဆွဲငင်အား စည်းပင်ဖြစ်၏။ ထိုစည်းကို ယခုအခါ ကမ္ဘာအနှံ့အပြား၌ လက်ခံလျက်ရှိချေပြီ။ ရူပဗေဒ၏ စည်းတစ်ခုတွင် ဒြပ်တစ်ခုကို မပြောင်းလဲနိုင်ဟု ဆိုသည်။ ထိုစည်းကို ဒြပ်ထုမြဲမှုစည်းဟူ၍လည်း ခေါ်ကြ သည်။ ထိုစည်းကို ထင်ရှားစေရန်မှာ ကျောက်မီးသွေးတစ်ခဲကို မီးမရှို့မီတွင် ချိန်ထားရန်နှင့် မီးရှို့လိုက်သောအခါ အသုံးပြု ရသည့် အောက်ဆီဂျင်ဓာတ်ငွေ့၏ ဒြပ်ထုကို ချိန်ထားရန်ပင် ဖြစ်၏။ ထိုသို့ ချိန်ထားမည်ဆိုလျှင် ထိုဒြပ်ထုနှစ်ခုသည် မီးရှို့ပြီးသောအခါတွင် ဖြစ်ပေါ်လာသော ထိုကျောက်မီးသွေးပြာ ၏ ဒြပ်ထု၊ အခြားဖြစ်ပေါ်လာသောအရာဝတ္ထုများ၏ ဒြပ်ထုနှင့် လောင်ကျွမ်းရာတွင် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဓာတ်ငွေ့အားလုံး၏ ဒြပ်ထုတို့၏ ပေါင်းခြင်းနှင့် တူသည်ကို တွေ့ရမည်ဖြစ်၏။ တနည်းဆိုလျှင် ဒြပ်ကို အဖြစ်အမျိုးမျိုးသို့ ပြောင်းလဲပေးနိုင် သော်လည်း ဒြပ်ကို မဖျက်ဆီးနိုင်ရုံမျှမက ဒြပ်၏ ဒြပ်ထုကို လည်း တိုးအောင်၊ လျော့အောင် မပြုလုပ်နိုင်ချေ။
မိုမင်တမ် (Momentum)ခေါ် အဟုန်သည် ရွေ့ရှားမှု၏ အတိုင်းအဆ ဖြစ်၏။ ရွေ့ရှားသော အရာဝတ္ထု၏ ဒြပ်ထုနှင့် ထိုအရာဝတ္ထု၏ အသွားနှုန်းတို့၏ မြှောက်ရကိန်းဖြင့် တိုင်းရ၏။ ပုံပမာ နှစ်ပေါင် လေးသော ခဲတစ်လုံးကို တစ်စက္ကန့်လျှင် ပေ ၂ဝ မျှ သွားသောနှုန်းနှင့် ပစ်လျှင် ထိုခဲ၏အဟုန်သည် ပေါင် ၂ဝ လေးသော ခဲတစ်လုံးကို နှစ်ပေရွေ့ပေးရာတွင် ဖြစ်ပေါ်သော အဟုန်နှင့် အတူတူပင် ဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုနှစ်ခု၏ မြှောက်ရကိန်းသည် တူညီသောကြောင့်ပင်တည်း။ အဟုန်တွင် စွမ်းအင်သဘောသက်ဝင်၏။ ပုံပမာ အမြောက်အတွင်းရှိ အမြောက်ဆံသည် စွမ်းအင်ကို အသုံးမပြုလျှင် အမြောက်မှ ထွက်လာနိုင်အောင် အဟုန်ရှိမည် မဟုတ်ပေ။ ထိုထွက်လာ သော အမြောက်ဆံကို ရပ်တန့်စေရာ၌လည်း စွမ်းအင်လိုပေ သေးသည်။ နံရံ တစ်ခုကို ထိမှန်သောအခါ ထိုနံရံ ကြေပျက် သွားခြင်းသည် ထိုအမြောက်ဆံကို တားဆီးရာ၌ စွမ်းအင်လိုသည့် အကြောင်းကို ပြခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
နံရံသည် အမြောက်ဆံ၏ အဟုန်ကို ခံရသဖြင့် အဟုန်သည် ပျောက်ပျက်သွားခြင်း မရှိချေ။ ထိုအကြောင်းသည် အဟုန်၏ မြဲမှုစည်းကို သရုပ်ဖော်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ နာရီကို သံပတ်တင်းပေးလိုက်သောအခါ နာရီသည် သွား၍ သံပတ် ပြေသွားသောအခါ ရပ်တန့်သည်ကို တွေ့ရမည်။ ထိုအခြင်း အရာသည် အသုံးကျသော စွမ်းအင်အဖြစ်ဖြင့် လွင့်ပျောက် သွားသော စည်းအရပင် ဖြစ်၏။ နာရီ၏သံပတ်ကား အလိုအလျောက် ပြန်၍မတင်းချေ။
ရူပဗေဒသဘောအရ အားနှင့် စွမ်းအင်တို့ ဆက်စပ်လျက် ရှိသကဲ့သို့ အလုပ်နှင့် ပါဝါတို့သည်လည်း ဆက်စပ်လျက်ရှိ၏။ အရာဝတ္ထုတစ်ခုကို ရှိသမျှအား စိုက်ထုတ်၍ တွန်းသော်လည်း အကယ်၍ ထိုအရာဝတ္ထု မရွေ့လျှင် အလုပ်ပြီးမြောက်သည်ဟု မဆိုနိုင်ချေ။ တစ်ပေါင်လေးသောအရာဝတ္ထုတစ်ခုကို မြေကြီးမှ ယူပြီး လေးပေမြင့်သော စားပွဲပေါ်တွင် တင်ထားနိုင်လျှင် လေးပေပေါင်အလုပ် ပြီးမြောက်သည်ဟု ပြောနိုင်၏။ အကယ်၍ ထိုအလုပ်ကို နှစ်စက္ကန့်တွင် လုပ်လျှင် တစ်စက္ကန့်လျှင် နှစ်ပေ ပေါင် ပါဝါဖြင့် လုပ်သည်ဟု ဆိုရလေသည်။ ပါဝါဆိုသည်မှာ သတ်မှတ်ထားသော အချိန်တွင် အလုပ်ပြီးမြောက်အောင် လုပ် နိုင်သော နှုန်းကို ဆိုသည်။
စွမ်းအင်ကို လေ့လာရာတွင် အပူစွမ်းအင်၊ အလင်း စွမ်းအင်၊ လျှပ်စစ်စွမ်းအင်နှင့် ဓာတုဗေဒစွမ်းအင် စသော စွမ်းအင်များ ပါလာလေသည်။ အမျိုးမျိုးသော စွမ်းအင်များ ကိုလည်းကောင်း၊ ထိုစွမ်းအင်များနှင့် ဒြဗ်တို့ ဆက်သွယ်မှုများကိုလည်းကောင်း စုံစမ်းစစ်ဆေး ရှာဖွေကြသောအခါ ခေတ်သစ် ရူပဗေဒနှင့် အခြားပညာရပ်များ ဖြစ်ပေါ် လာသည်။ ဂျေ၊ ဂျေ၊ သွန်မဆင် ဆိုသူသည် အက်တမ်ကို ခွဲစိတ်၍ ရနိုင်ကြောင်း၊ အက်တမ်တွင် လျှပ်စစ်စွမ်းအင်များ ပါဝင်ကြောင်းကို သိမြင်၏။ ထို သိမြင်မှုသည် ခေတ်သစ်ရူပဗေဒ၏ ရှေ့ဆောင်လမ်းပြသဖွယ် ဖြစ်လေသည်။ သိပ္ပံပါရဂူကြီးများသည် ဝီလဆန်က လောက် ချိမ်းဗားဆိုသည့် အသုံးအဆောင်ဖြင့် အက်တမ်၏ လျှပ်စစ် စွမ်းအင်ရှိသော မြူမှုန်များကို မြင်နိုင်ကြပြီးလျှင် ဓာတ်ပုံပင် ရိုက်ကူးနိုင်ကြလေပြီ။ ထိုတွေ့ရှိမှု များကြောင့် အလင်းရောင်ခြည်သည် လှိုင်းသဘောမျိုး အစဉ်ရှိ၍ အီသာတွင် သွားနေ သည်ဆိုသော ယုံကြည်မှုမှာ ပျက်သွားရလေတော့သည်။ ယခုအခါ အလင်းရောင်ခြည်ကို တစ်ချိန်တည်း၌ လှိုင်းသဘော လည်းရှိ၊ မြူမှုန်သဘောလည်းရှိသော ရောင်ခြည်မျိုးဟု ယုံ ကြည်ကြပြန်လေသည်။
ဤအချက်သည် သာမန်လူများကို မဆိုထားဘိ၊ သိပ္ပံ ပညာရှင်ကြီးများကိုပင်လျှင် ရှုပ်ထွေးစေသည်။ ယခင်က စုံစမ်း ရှာဖွေ၍သိရှိခဲ့သော တိကျသေချာမှုအများပင် ယခုအခါ မတိကျ မသေချာမှုများ ဖြစ်နေသည်ကို တွေ့နေကြရပေပြီ။ ယခင်က အက်တမ်ကို မခွဲစိတ်နိုင်ဟု ယူဆခဲ့ကြ၏။ ယခုအခါ အက်တမ် ကို ခွဲစိတ်နိုင်လေပြီ။ ယခင်ပြဿနာများအတွက် တိကျသေချာ သောနည်းများပင် ယခုအခါ မသေချာသောနည်းများ ဖြစ်လာ ကြောင်းကို တွေ့နေကြရလေပြီ။ အက်တမ်၏ အစိတ်အပိုင်း များကိုပင်လျှင် အလင်း၏ လျင်မြန်ခြင်းဖြင့် အာကာသ(Space) တွင် သွားနိုင်စေသည်။ ဒြပ်ကိုလည်း အလင်း၏ လျင်မြန်ခြင်း မျိုးဖြင့် စွမ်းအင်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲနိုင်ဟန် ရှိပြီ။ ထိုကဲ့သို့ အရာတစ်ခုမှ အရာတစ်ခုသို့ ပြောင်းလဲနိုင်ငြားသော်လည်း စကြဝဠာတွင် ထိုအရာနှစ်ခု၏ ပေါင်းခြင်းသည် အစဉ်တည်မြဲ လျက်ရှိ၏ဟု သိကြရသည်။ လျှပ်စစ်ဓာတ် ကုမ္ပဏီကြီးများက လည်း စိတ်အားထက်သန်စွာ စုံစမ်းရှာဖွေလိုသည့် ရူပဗေဒ ပညာကျော်များကို များစွာပင် လိုလားလျက် ရှိကြသည်။ အစိုးရ ဌာနများ၌လည်း ရူပဗေဒပညာရှင်များအား အလုပ်အကိုင်များ ပေးကာ ထိုပညာရပ်ကို ပြန့်ပွားအောင် အားထုတ်လျက်ရှိကြ သည်။
ရှေးအခါက အီဂျစ်နိုင်ငံရှိ အဂ္ဂိရတ်ဆရာများသည် အသက်ရှည် ရာရှည်ကြောင်းနှင့် ခန္ဓာကိုယ်ကို အစဉ် နုပျို နေစေမည့် ဆေးများကို ရှာဖွေလေ့လာခဲ့ကြ၏။ ရူပဗေဒသည် ထိုဆေးများကို မပြုလုပ်နိုင်သော်ငြားလည်း မိုက္ကရိုစကုပ် မှန် ဘီလူး အိပ်စရေးတျု၊ ရေဒီယမ် ဗုံးစသော ပစ္စည်းများကို ပြုလုပ်၍ ရနေပြီ။ ရူပဗေဒကို အသုံးတတ်လျှင် အကျိုးကျေးဇူး များကို ဖြစ်စေနိုင်သော်လည်း အသုံးမတတ်ပါက လူများ၏ အသက်အန္တရာယ်ကို များစွာ ဖြစ်စေနိုင်၏။ ထိုပညာမှ ရအပ် သော အကွာအဝေးတိုင်းကိရိယာများ၊ လျှပ်စစ်မိုတာများ၊ဝိုင်ယာ လက်များ၊ ရေငုပ်သင်္ဘောများ၊ လေယာဉ်ပျံများ၊ အက်တမ်ဗုံး များကို အသုံးပြုခဲ့ကြသဖြင့် များစွာသောလူတို့၏ အသက်များ သည် သေကျေပျက်စီးခဲ့ရလေပြီ။
လူတို့၏ သေရာသေကြောင်း ကိစ္စရပ်များ၌ ရူပဗေဒကို အသုံးမပြုလျှင် ထိုပညာရပ်သည် လူ၏နေထိုင်မှုကို သာယာ ကြည်နူး၍ နေချင်စဖွယ် ဖြစ်စေရန် ဖန်တီး၍ ပေးနေရမည် ဖြစ်၏။ မှန်များကိုလည်း ယခုအခါတွင် လိုသလို ဖန်တီးနိုင် ကြပြီဖြစ်၍ မျက်စိမှုန်သူများအဖို့ မျက်မှန်များကို အသုံးပြုနိုင် ကြပြီ ဖြစ်၏။ ဓာတ်ပုံရိုက်ကိရိယာများနှင့် ထိုကိရိယာများကို လျှပ်စစ်ဓာတ်အိုးများ တပ်၍ထားခြင်းဖြင့် စကားပြောရုပ်ရှင် များကိုပင်လျှင် ကြည့်နိုင်ကြပေပြီ။
ရူပဗေဒမှ ပေါက်ဖွားလာသော လျှပ်စစ်ဓာတ်ကို အသုံး ပြုခြင်းဖြင့် ခရီးဝေးသို့သွားရန် မလိုတော့ဘဲ သံကြိုးဖြင့်လည််းကောင်း၊ စကားပြောကြေးနန်းဖြင့်လည်းကောင်း ပြောလိုသည့်စကားကို ပြောနိုင်ပြီ ဖြစ်၏။ ထိုမျှမကသေး၊ မိုင်ပေါင်းများစွာ ဝေးကွာသော တိုင်းပြည်ကြီးများရှိ မြို့ကြီးများမှ စကားပြောသည်ကိုပင် ကြား နေကြရပေပြီ ဖြစ်၏။ ရှေးအခါက လူများသည် နေဝင်ခြင်း၊ နေထွက်ခြင်းနှင့် နေ၊ လကြတ်ခြင်းများကို မြင်ခဲ့ကြရ၏။ သို့ရာတွင် ထိုစဉ်က ထိုကဲ့သို့ ဖြစ်ပျက်ခြင်းများသည် သဘာဝ အလျောက်သာလျှင် ဖြစ်ပျက်ကြသည်ဟု များသောအားဖြင့် ယူဆခဲ့ကြသည်။ ထိုသူများအနက် အကြောင်းအကျိုးကို သုံးသပ်သည့်သူများကား ထိုကဲ့သို့ ပေါ့ပေါ့ဆဆ မယူဆကြဘဲ စည်းကမ်းတကျ မှတ်သားခဲ့ကြပြီးလျှင် ထိုကဲ့သို့ စည်းစံနစ် ကျနစွာ မှတ်သားလုပ်ကိုင်မှုမှ နက္ခတ္တဗေဒကို ပေါက်ဖွားစေခဲ့ သည်။ ထို့ပြင် လူတို့သည် မိမိတို့သုံးစွဲနေကြသော ပစ္စည်းများ ၏ ဖြစ်ပေါ်လာပုံများ၏ အကြောင်းရင်းများကို သိလိုခဲ့ကြ လေသည်။ တုတ်ချောင်းတစ်ချောင်းကို ထက်ဝက်စီ အကန့် အသတ်မရှိ စိတ်ပိုင်းနိုင်ကြပါမည်လောဆိုသည့် သိချင်မှုများ ရှိလာခဲ့ကြသည်။
ထိုကဲ့သို့သော အကြောင်းအကျိုးများကို သိချင်မှုများက ပင်လျှင် ရူပဗေဒကို ဖြစ်ပေါ်တိုးတက် ပြန့်ပွား၍ ကောင်းမွန် စေခဲ့သည်။ ဘီစီ ၄၅ဝ ပြည့်နှစ်က ခေါမသဘာဝသိပ္ပံပညာရှင် ဖြစ်သူ အင်ပယ်ဒိုကလီးက ဒြပ်တွင် မြေ၊ ရေ၊ လေ၊ မီးဟု ဆိုအပ်သော ဒြပ်စင်များ ပါဝင်မည်ဟု စ၍ ထင်မြင်ယူဆခဲ့ လေသည်။ ထိုယူဆချက်ပင်လျှင် ယခုခေတ်တွင် အက်တမ်နှင့် သက်ဆိုင်သည့်အဆို၏ အခြေခံဖြစ်လာလေသည်။ အင်ပယ်ဒို ကလီး၏ ယူဆချက်သည် အကြမ်းထည်ပင် ဖြစ်သော်လည်း အခြေခံဖြစ်သောကြောင့် လှူဆစ်ပပ်နှင့် ဒီမော့ ကရီးတပ်တို့က အချောကိုင်ကြသည်။ ထိုနောက် ရောမလင်္ကာဆရာဖြစ်သူ လူကရီးရှပ်က တစ်ဖန်အချောကိုင် ပြန်သည်။ အယ်ရစ္စတိုတယ် က ထိုယူဆချက်ကို များစွာ ဖြည့်စွက်ခဲ့လေသည်။
ထို့နောက် အားခီးမီးဒီးဆိုသည့် ကဝိကျော်ကြီးတစ်ဦးက ရေတွင်ပေါ်သည့် အရာဝတ္ထုများနှင့် နစ်သည့် အရာဝတ္ထုများကို လေ့လာရာမှ စက်ကိရိယာအတတ်ပညာနှင့်ဆိုင်သော အခြေခံ စည်းများကို စုံစမ်းရှာဖွေခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ကုတ်၏ပြုမူပုံသဘော နှင့် ချိန်ခွင်၏ အခြေခံကိုလည်း စုံစမ်းရှာဖွေခဲ့လေသည်။ ထို ပညာရပ်သည် တဖြည်းဖြည်း တိမ်ကောခဲ့ရာ ၁၆ဝဝ ပြည့်နှစ် ခန့်ကျမှ ဒီမော့ကရီးတပ်၏ တွေးဆချက်မျှသာဖြစ်သော ဗလာ နယ်တွင် အားလုံးသောအရာဝတ္ထုများသည် တူညီသောအသွားဖြင့် အောက်သို့ ကျကြသည်ဆိုသည်ကို စမ်းသပ်ကြည့်ရှု၍ ထင်ရှား စေနိုင်ခဲ့လေသည်။ ထိုအချိန်လောက်မှစ၍ ဖရန်ဆစ်ဗေကင် ဆိုသူသည် သုတေသနလုပ်ငန်းကို ကြံဆတွေးတောမှုနှင့်သာ မတင်းတိမ်တော့ဘဲ လက်တွေ့စမ်းသပ်မှုများကိုပါ အားပေးခဲ့ လေသည်။ နယူတန်ဆိုသည့် ကဝိအကျော်တစ်ဦးသည် အရာ ဝတ္ထုများအကြားတွင် အားရှိရမည်ဟု ယူဆပြီးလျှင် စုံစမ်း ရှာဖွေခဲ့ပြီးနောက် ထိုယူဆချက်ကို အခြေခံကာ သူ၏ ကျော် စောသော ဒြပ်ဆွဲအားစည်းကို အခြေခံကာ သူ၏ ကျော်စော သော ဒြပ်ဆွဲအားစည်းကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ အလင်း၏ ဂုဏ် သတ္တိများကိုလည်း စုံစမ်းလေ့လာ ခဲ့လေသည်။ ထိုအချိန် လောက်တွင် ဝှိုင်ဂင်ဆိုသူသည် မျက်စိနှင့်ဆိုင်သော ကိရိယာ တန်ဆာများကို ဆုံးခန်းတိုင်အောင် ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့လေသည်။ များမကြာမီ အတွင်းတွင် အမေရိကန်လူမျိုး ဗင်ဂျမင် ဖရန် ကလင်နှင့် အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ဟင်နရီကဗင်းဒစ်တို့သည် သံလိုက် ဓာတ်၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်တို့နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ပထမဖြစ်ပေါ်လာ သော ယူဆချက်များပေါ်တွင် အခြေပြုကာ စုံစမ်းရှာဖွေခဲ့ကြ လေသည်။ ထိုသူများ၏ လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်ချက်သည် ဂျူး၏ အပူနှင့် လျှစ်စစ်တူရည်ကို တွက်ရာတွင် အခြေခံဖြစ်လေသည်။ ထို့ပြင် ဖားရဒေးအား လျှပ်စစ်ဓာတ်ဒိုင်နမို၏ အခြေခံဖြစ်သော ညှို့မှု သဘောကို ရစေပြီးလျှင် အီသာတွင်း၌ လျှပ်စစ်ဓာတ်လှိုင်းများ ၏ သဘောကိုပါ ရစေလေသည်။ ထိုမှ ကလပ်မက်ဆွဲအား မြူများ၏လှုပ်ရှားမှုကို တွက်ချက်ရာတွင် အထောက်အပံ့ ရစေ ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ကလပ်မက်ဆွဲသည် ယခုအခါတွင် ဝိုင်ယာ လက်လှိုင်းများဟု ခေါ်နေကြသော အဆိုနှင့် စပ်လျဉ်း၍ လုပ် ကိုင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သေး၏။ ထိုကိစ္စကို ဟက်ဇသည် ဆဲ့ကိုးရာစု နှစ် အတွင်းတွင် ပြည့်စုံစွာ စုံစမ်းနိုင်ခဲ့လေသည်။ နှစ်ဆယ် ရာစုနှစ်တွင် ရူပဗေဒကို လိုက်စားကြသည့် ပညာရှင်များသည် ထိုပညာရပ်၌ အဘက်ဘက်တွင် တိုးတက်၍ ကောင်းမွန်စွာ စုံစမ်းရှာဖွေနိုင်ခဲ့ကြသည်။
အဂ္ဂဆီးသားအဖ
၁၈၄၆ ခုနှစ်တွင် အဂ္ဂဆီးသည် အမေရိကန်ပြည် ထောင်စုနိုင်ငံသို့ သွားရောက်ရာ နောက်နှစ်တွင် ဟားဗတ် တက္ကသိုလ်၌ ဘူမိဗေဒနှင့် ပါဏဗေဒပါမောက္ခအဖြစ် ခန့်ထား ခြင်းခံရသည်။ ဟားဗတ်တက္ကသိုလ်တွင် စာပေသင်ကြားပို့ချ ခြင်းအပြင်၊ စာတမ်းအမြောက်အမြားရေးသားခြင်း၊ လူထု အတွက် သိပ္ပံပညာဟောပြောပွဲများပြုလုပ်ခြင်း၊ အမေရိကန်ပြည် ထောင်စုနှင့် ဘရာဇီးနိုင်ငံများတွင် ခရီးလှည့်လည်သွားလာခြင်း စသည်တို့ကိုပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သူသည် အဂ္ဂဆီးပြတိုက်ဟုခေါ် ကြသော သဘာဝသမိုင်းပြတိုက်ကို ဟားဗတ်တက္ကသိုလ်တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့၏။ ထို့ပြင် မက်ဆချူးဆက်ကမ်းခြေလွန် ဗက်ဇတ်ပင်လယ်အော်အတွင်းရှိ ပင်နီကီးကျွန်းကလေးတွင် နွေ ရာသီပါဏဗေဒကျောင်းကိုလည်း ဖွင့်လှစ်ခဲ့ရာ ထိုကျောင်းသည် ရေသတ္တဝါများကို ယင်းတို့၏သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေ နှင့်တစ်ကွလေ့လာနိုင်သော ပထမဆုံးပေါ်ပေါက်ခဲ့သည့်ကျောင်း ပင်ဖြစ်သည်။ အဂ္ဂဆီးသည် ပါဏဗေဒပညာကိုတိရစ္ဆာန်များ မိမိတို့ဘာသာဘာဝ သွားလာနေထိုင်စားသောက်ပုံကို ကြည့်ရှု လေ့လာနိုင်သည့်နေရာတွင် သင်ကြားပေးသင့်သည်ဟု ယုံကြည် သူ ဖြစ်လေသည်။
အဂ္ဂဆီးယအယ်လက်ဇန္ဒာ ( ခရစ် ၁၈၃၅ - ၁၉၁ဝ ) သည် လူဝီအဂ္ဂဆီး၏ သားဖြစ်၏။ သတ္တုတွင်းများနှင့် သတ္တုတွင်း များမည်ကဲ့သို့ တိုးတက်ကောင်းမွန်လာစေနိုင်ပုံ အကြောင်းများ ကို လေ့လာသူဖြစ်၍ လူသိများလာသည်။ သူ၏ဖခင် ဟားဗတ် တက္ကသိုလ်သို့ ဝင်ရောက်သင်ကြားပြီးနောက် နှစ်နှစ်အကြာ ၁၈၄၉ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိ လာသည်။ သူ၏ဖခင်က ပါဏဗေဒနှင့် ဘူမိ ဗေဒပညာရပ်များ သည် စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းသော ဘာသာရပ်များဖြစ်သည်ဟု အပြောကောင်းသဖြင့် အယ်လက်ဇန္ဒာသည် ဟားဗတ်တက္ကသိုလ် တွင်ဝင်ရောက်ကာ ထိုဘာသာရပ်များကို သင်ကြားလေ့လာ သည်။ အယ်လက်ဇန္ဒာသည် ငါးများနှင့်စပ်လျဉ်း၍ အားကိုး လောက်အောင် ဗဟုသုတကြွယ်ဝသူတစ်ယောက် ဖြစ်လာသော် လည်း သူသည်သတ္တုတွင်းဘက်တွင် ပို၍အားသွန်ကြိုးပမ်းခဲ့ လေသည်။ မစ်ရှီှဂန်ပြည်နယ်၊ ကယ်လူမက်နှင့် ဟက်တလာ နယ်များရှိ သတ္တုတွင်းများတွင် ဝင်၍အမှုထမ်းသဖြင့် ထိုသတ္တု တွင်းများသည် ကမ္ဘာတွင် ကြေးနီအထွက်ဆုံး သတ္တုတွင်းများ၌ အပါအဝင်ဖြစ်လာလေသည်။ အယ်လက်ဇန္ဒာသည် သူ၏ဖခင် အစပျိုးပေးခဲ့သော ပါဏဗေဒပညာရပ်ကို ဆက်လက်၍သင်ကြား ပေးနိုင်စေရန် ဟားဗတ်တက္ကသိုလ်သို့ ဒေါ်လာတစ်သန်း လှူ ဒါန်းခဲ့လေသည်။
အိုးခွက်လုပ်ငန်း
အိုးခွက်ပန်းကန် ပြုလုပ်သည့်ပညာရပ်သည် သမိုင်းမတင်မီခေတ်ကာလကပင် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လူမျိုးတိုင်း လုပ်ကိုင်လာတတ်ကြသော လက်မှုပညာတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ရှေးလူတို့သည် သားရဲတိရစ္ဆာန်များကိုသတ်ဖြတ်ရန် လက်နက်များ ပြုလုပ်တတ်၍ မိမိတို့၏ကိုယ်ကို အဝတ်တန်ဆာဖြင့် ဖုံးလွှမ်းတတ်ရန် အသိဉာဏ် ဝင်လာသည့်အခါမှစပြီးလျှင် မြေစေးတို့ဖြင့် အိုးခွက်အသုံးအဆောင်တို့ကိုလည်း လုပ်ကိုင်လာတတ်ကြသည်။ စိုနေသည့်မြေစေးကို ခြေဖြင့်နင်းမိလျှင် ခွက်သွား၏။ ထိုခြေရာခွက်သည် အပူရှိန်နှင့်တွေ့သည့်အခါ ပုံသဏ္ဌာန်မပျက် ခြောက်သွေ့ခိုင်မာသည်ကို မြင်မိရာမှ မြေစေးကိုကြိုက်ရာပုံသွင်းပြီးလျှင် မီးဖုတ်ကာ လိုရာအသုံးပြုရန် အကြံပေါ်လာကြသည်ဟု ယူဆရပေသည်။
ကြွေထည်မပေါ်သေးမီအခါက လူတို့သည် မြေအိုးမြေခွက်များကိုသာလျှင် သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ကြွေထည်၏ အစကား မြေထည်ပင်ဖြစ်လေသည်။ ရှေးလူတို့သည် ရွှံ့စေး၊ သို့မဟုတ် မြေစေးများကို အမှိုက်သရိုက်များ ကင်းစင်စေပြီးလျှင် မိမိတို့အလိုရှိသည့် မြေအိုးမြေခွက်များကို ပြုလုပ်ကြလေသည်။ ရှေးအခါက ယခုခေတ် ကဲ့သို့ ကောင်းမွန်သော ကိရိယာတန်ဆာပလာများ မပေါ်သေးသဖြင့် သူတို့သည် အိုးကိုလက်ဖြင့်လုပ်၏။ တစ်ခါတစ်ရံ သစ်သား သို့မဟုတ် ကျောက်တုံးများကို အိုးလုပ်ရာ၌အသုံးချ၏။ အလွန်တရာကြီးမားသော အိုးများကို လုပ်ကိုင်ရာတွင် သူတို့သည် ဖျာ သို့မဟုတ် ခြင်းကြီးများကိုရက်၍ ခိုင်မာစေရန် အသုံးပြုကြလေသည်။
အိုးခွက်လုပ်ကိုင်သော အတတ်ပညာသည် ကရိကျွန်းမှ တစ်ဆင့် ဂရိနိုင်ငံသို့ပျံ့နှံ့ကာ တသီးတခြား ခမ်းနားစွာ ကြီး ပွားတိုးတက်ပြန်သည်။ သို့ရာတွင် ဂရိနိုင်ငံကို တိုင်းတစ်ပါးမှ မယဉ်ကျေးလှသေးသည့်လူမျိုးတို့ ချဉ်းနင်းတိုက်ခိုက် ဖျက်ဆီးခဲ့ သောကြောင့် ဂရိယဉ်ကျေးမှုအရပ်ရပ်တို့ တိမ်မြုပ်ပျောက်ကွယ် သွားခဲ့သဖြင့် အိုးခွက်လုပ်ငန်းအတတ်လည်း တစ်ပါတည်းဆိပ် သုဉ်းခဲ့၏။ ခရစ်မပေါ်မီ ရှစ်ရာစုနှစ်လောက်တွင် ထိုတိမ်မြုပ် သွားသောယဉ်ကျေးမှုများ ပြန်လည်ထွန်းကားလာပြန်ရာ အိုး ခွက်တို့မှာ လူတို့၏အိမ်ထောင်တွင် အလွန်အသုံးဝင်သော နေ့ စဉ်အသုံးပစ္စည်းဖြစ်သည်ကတစ်ကြောင်း၊ ထိုခေတ်လူများ သေ ဆုံးသောအခါ သူတို့၏အသုံးအဆောင် အိုးခွက်များကို အတူ တစ်ကွမြှုပ်နှံသော အလေ့ရှိသည်က တစ်ကြောင်းတို့ကြောင့် အိုးခွက်အတတ်မှာ အခြားလက်မှုပညာထက် ဦးစွာခေါင်းပြန် ဖော်နိုင်ခဲ့လေသည်။
ဂရိလူမျိုးတို့သည် အိုးခွက်ပန်းကန် အသုံးအဆောင် များပေါ်၌ အနီရောင်၊ အနက်ရောင် ရုပ်လုံးများဖော်ကြလေ သည်။ ဘီစီ ၅ဝဝ လောက်တွင် အိုးခွက်တို့ကို ပုံသဏ္ဌာန် အမျိုးမျိုးပြုလုပ်၍ မီးဖုတ်ပြီးမှ တစ်ဖန် စဉ့် သို့မဟုတ် ဖျော် ရည်များကို သုတ်လိမ်းကာ ထပ်မံမီးဖုတ်ပေးပြန်လေသည်။ ဤသို့ အားဖြင့် တောက်ပပြောင်လက်သော အိုးခွက်ပန်းကန် တို့ကို လုပ်ကိုင်ဖြစ်မြောက်လာကြလေသည်။ ဘီစီ ၂ဝဝ ခန့် တွင် အိုးခွက်ပန်းကန်တို့၏ဘေးတွင် အလှအပအချွန်အတက် အရုပ်ပုံသဏ္ဌန်အမျိုးမျိုး ပြုလုပ်မွမ်းမံကာ တန်ဆာဆင်ကြပြန် လေသည်။ ပျော့ပျောင်းသည့်ရွှံ့စေးကို သတ္တုဖြင့်ပြုလုပ်သည့် ပစ္စည်းများနှင့် ဆင်တူယိုးမှားဖြစ်အောင် ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုအိုးခွက်ပန်းကန်လုပ်ငန်းတွင် ဂရိတို့သည်ပုံသဏ္ဌာန် အချိုးအစားကျနအောင်ပြုလုပ်နိုင်၍ အီဂျစ်လူမျိုးတို့မှာ စဉ့် အရောင်အမျိုးမျိုးတင်ရာ၌ အထူးကျွမ်းကျင်ကြပြီးလျှင် အလွန် တရာတောက်ပြောင်သော စဉ့်မျိုးကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ခဲ့ကြ သည်။ ရောမလူမျိုးများကလည်း ယင်းတို့၏ မြေထည်ပစ္စည်း များကို တစ်ပြည်လုံး သုံးစွဲနိုင်အောင် ဖြန့်ဖြူးခဲ့လေသည်။ အရှေ့အလယ်ပိုင်းနိုင်ငံများဖြစ်သော ဘက်ဘီလုံး၊ အဆီရီးယားနှင့် ကဲလဒီးယားစသည့် တိုင်းပြည်များကလည်း အီဂျစ်ပြည်မှ အတုယူ၍ဖြစ်စေ၊ သူတို့ဘာသာ ဉာာဏ်ထွင်၍ဖြစ် စေ ထိုမြေစေးဖြင့် အိုးခွက်ပန်းကန်များ လုပ်ကိုင်တတ်မြောက် ကြ၍ အဆောက်အဦးများအတွင်း၌ပင် ပုံသဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးကို စဉ့်ရုပ်လုံးများဖော်ကာ ပြုလုပ်ထားကြလေသည်။
ပါးရှင်းလူမျိုးတို့ကား အိုးခွက်လုပ်ငန်းတွင် အလွန် အဖိုးထိုက်တန်သော ရွှေရောင်ပေါက်သည့် စဉ့်ရည်အရောင်တင် ဖြင့်လုပ်ကိုင်နိုင်ကြလေသည်။ ထို့ကြောင့် ပါးရှင်းအိုးခွက် ပန်းကန်ပစ္စည်းများမှာ လှပပြောင်လက်ကာ ရောင်စုံထွက်နေလေ သည်။ ခရစ် ၇၁၁ ခုနှစ်တွင် စပိန်နိုင်ငံသို့ မွတ်ဆလင်လူမျိုး များရောက်သွားကြရာ အိုးခွက်ပန်းကန်ပညာရပ်သည်လည်း သူ တို့နှင့်အတူတကွပါသွား၍ ထိုဒေသတွင်များစွာ တိုးတက်ခဲ့လေ သည်။ ထိုနိုင်ငံမှတစ်ဆင့် အီတလီနိုင်ငံသို့လည်း ပျံနှံ့လေရာ မဂျော်လီကာ ခေါ် အီတလီနိုင်ငံလုပ် ပန်းကန်ခွက်ယောက် များမှာ အလှအပတွင်ထင်ပေါ်ကျော်ကြားလေသည်။ အီတလီ နိုင်ငံလုပ် ပန်းကန်ခွက်ယောက်တို့မှာ အလှအပထားရန်အတွက် ပြုလုပ်သည်သာများလေသည်။ ဖာယန်းခေါ် အရောင်မျိုးစုံဖြင့် ဆေးရေးထားသော ပန်းကန်ခွက်ယောက် စသည်တို့မှာ လက် ရွေးစင်အမျိုးအစားထဲမှဖြစ်၍ အီတလီနိုင်ငံ ဖာအင်ဇာမြို့တွင်ပြု လုပ်လေသည်။ ပြင်သစ်နိုင်ငံ၌လည်း ထိုပန်းကန်ခွက်ယောက် မျိုးကို လုပ်ကိုင်ကြရာ အတော်ပင်ကောင်းမွန်လှလေသည်။ ၁၆ဝဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဒပ်ချလူမျိုးတို့သည် တောက် ပြောင်သော အဖြူရောင်စဉ့်ရည်တစ်မျိုးဖြင့် ပန်းကန်များကို အရောင်တင်၍ အပြာရောင်ဆေးခြယ်ထားသော ပန်းကန်များကို လုပ်ကိုင်အောင်မြင်ကြရာ ထိုအမျိုးအစားကို ဒဲ့ ဟုခေါ်လေ သည်။ အိုးခွက်လုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်အောင်မြင်သော မြို့အမည် များကိုစွဲ၍ အမည်မှည့်ခေါ်လေသည်။
ပန်းကန်ခွက်ယောက်များကို တောက်ပပြောင်လက် သော အသွေးအရောင်ရရှိစေသည့် စဉ့်ရည်ကို တဖြည်းဖြည်း တိုးတက်ကောင်းမွန်အောင် ပြုပြင်နိုင်ကြသဖြင့် ပန်းကန်ခွက် ယောက်တို့မှာ ကြွေရောင်တောက်ကာ ပြောင်လက်နေလေသည်။ ၁၈ ရာစုနှစ်တိုင်အောင် ဥရောပနိုင်ငံများသည် ကြွေစစ်ပန်းကန် များကို လုပ်ကိုင်တတ်မြောက်ခြင်း မရှိသေးပေ။ ဖော်ပြခဲ့သော မြေထည်များကို စဉ့်ရည်ဖြင့် ကြွေရောင်တောက်အောင်သာ ပြု လုပ်နိုင်စွမ်း ရှိကြသည်။
ကြွေစစ်ပန်းကန်ထည်များကို တရုတ်နိုင်ငံတွင် နှစ် ပေါင်း ၂ဝဝဝ ကျော်ခန့်ကတည်းက စတင်လုပ်ကိုင်၍ အသုံးပြု ခဲ့လေသည်။ တရုတ်လူမျိုးတို့သည် ထိုပညာရပ် ပျံ့နှံသွားမည် ကိုစိုးရိမ်သဖြင့် ထိုကြွေပန်းကန် စသည်တို့ကို နိုင်ငံခြားသား များအား ရောင်းချသုံးစွဲခြင်းမပြုစေပဲ မိမိတို့အမျိုးသားများကို သာလျှင် နိုင်ငံတွင်း၌ သုံးစွဲစေခဲ့သည်။ ထိုကြွေပန်းကန်များကို လုပ်ကိုင်သည့် အတတ်ပညာကိုလည်း အထူးလျှို့ဝှက်ခဲ့လေ သည်။ အေဒီ ၁ဝဝဝ ပြည့်နှစ်ကျော်ခန့်တွင်မှ နိုင်ငံခြားသား များသို့ ရောင်းချခြင်းပြုခဲ့ရာ ထိုကြွေထည်များကို အဖိုးကြီးစွာ ပေး၍ အလွန်တရာ နှစ်သက်မြတ်နိုး တန်ဖိုးထားကာ သုံးစွဲကြ လေသည်။ ဘုရင်မင်းမြတ်၊ မင်းညီမင်းသား၊ သူဌေးသူကြွယ် များပင် ထိုကြွေစစ်ပန်းကန်ထည်များ သုံးစွဲနိုင်မှုကို ဂုဏ်ယူကြ လေသည်။
တရုတ်နိုင်ငံတွင် မြေထည်လုပ်ငန်းလည်း တိုးတက် လျက်ရှိလေသည်။ သို့သော် တရုတ်နိုင်ငံသည် ကမ္ဘာတွင် ကြွေ ထည်လုပ်ငန်းကို ပထမဦးဆုံးတီထွင်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ကမ္ဘာ့အလယ် တွင် ကြွားကြွားဝင့်ဝင့် ရှိခဲ့သည်။
ဥရောပနိုင်ငံများသည် ထိုအမျိုးကောင်း အဆင်းသန့် ကျက်သရေရှိလှသော ကြွေပန်းကန်မျိုး လုပ်ကိုင်နည်းကို တရုတ်လူမျိုးတို့ထံမှရရှိရန် အမျိုးမျိုးအဖုံဖုံ ကြိုးစားကာ နှစ် ပေါင်းများစွာ စမ်းသပ်ကြံစည် လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြသော်လည်း အောင်မြင်ဖြစ်မြောက်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ တရုတ်နိုင်ငံ၌ ရှေးနှစ်ပေါင်း ၂ဝဝဝ ခန့်ကစ၍ ကြွေ ထည်လုပ်ငန်းရှိခဲ့သော်လည်း မင် မင်းများ လက်ထက် ခရစ် နှစ် ၁၃ဝဝ ကျော်ရောက်မှ အထူးချောမောသော ကြွေထည် များကိုတွင်ကျယ်စွာ အလုပ်များခေတ်စားလာခဲ့သည်။ ဂျန်ဆီနယ်ရှိ ဂျင်ဒုဂျွန်မြို့ကို ကြွေထည်မြို့တော်ဟုပင် ခေါ်ရ၏။ ယနေ့တိုင် ဂျင်ဒုဂျွန်ကြွေထည်ကို မီသောကြွေထည် မရှိဟု သိရသည်။ ကြွေထည်ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ပုံ တိုပါဌ်စအမျိုးမျိုးရှိရာ ပုံဝတ္ထုတစ်ခုမှာ အလွန်တရာအံ့ဩဖွယ် ကောင်းလေသည်။
တရုတ်ဧကရာဇ် ဘုရင်တစ်ပါးသည် သူ၏ကြင်ယာ လောင်းထံ လက်ဆောင်ပေးရန်အတွက် အိုးလုပ်ကျွမ်းကျင်သူ အရာရှိအား သုံးလအတွင်း အလွန်တရာဖြူစင်သန့်ရှင်းသည့် ပန်းအိုးကြီးတစ်လုံး ပြုလုပ်ပေးရန် အမိန့်တော်ချမှတ်သည်ဟု အဆိုရှိ၏။ အိုးလုပ်သူသည် ကြိုးကြိုးပမ်းပမ်း လုပ်ကိုင်သော် လည်း မအောင်မြင်ဘဲရှိနေသဖြင့် အလွန်တရာ စိတ်ပျက်လာ လေသည်။ နောက်ဆုံးတွင်မူ သူသည် ဘုရင်၏ဆန္ဒပြည့်ဝစေ ရန်အတွက် သူ့ကိုယ်ဖြင့် မီးနတ်ကိုပူဇော်ပြီးလျှင် လိုအပ်သည့် ပန်းအိုးကို ပြုလုပ်ရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်လေသည်။ သူသည်မသေမီအတွင်း သူ၏လက်ထောက်အရာရှိများ အား ပန်းအိုးကိုမည်သို့ ပြုလုပ်ရမည်ကို သေချာစွာမှာကြား လေသည်။ သူသည်မီးဖိုအတွင်းသို့ ခုန်ချမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ သူ့ ကိုယ်မှရရှိသော အရိုးပြာများနှင့် မြေဖြူမှုန့်တို့ကိုရောစပ်ပြီးလျှင် ပန်းအိုးကိုပြုလုပ်ရမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သဖြင့်သူ၏တပည့် များက ဆရာမှာသည့်အတိုင်း ပြုလုပ်သောအခါတွင် ဘုရင်က မျှော်မှန်းထားသည်ထက် ကောင်းမွန်သောပန်းအိုးကြီးကို ထူး ဆန်းစွာရရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုလေသည်။ ထိုဖြစ်ရပ်ကိုအကြောင်းပြု၍ ကြွေပန်းအိုးကို တရုတ်ပြည်အရိုးဟု ခေါ်စမှတ်ပြုခဲ့လေသည်။ ကြွေထည်မှာ အလွန်တရာခိုင်မာသဖြင့် ကြာရှည်စွာ အသုံးခံ လေသည်။
တရုတ်နိုင်ငံတွင်ကြွေထည်များကို အကြီးအကျယ်လုပ် ကိုင်နိုင်သည့် အကြောင်းတစ်ရပ်မှာ မြေဖြူမှုန့် ပေါများခြင်း ဖြစ်လေသည်။ မြေဖြူသည် ကြွေထည်လုပ်ကိုင်ရာ၍ အဓိကလို အပ်သည့် ပစ္စည်းတစ်ခု ဖြစ်လေသည်။ ၁၇ဝ၉ ခုနှစ်တွင် ဂျာမန်လူမျိုး ယိုဟန်းဖရက်ဒရစ် ဗော့ဂျာဆိုသူသည် တရုတ်တို့ ကြွေထည် ပန်းကန်များပြုလုပ် သည့် မြေစေးအမျိုးအစားကို ဥရောပတိုက်၌ စတင်တွေ့ရှိလေ သည်။ ထိုမြေစေး အမျိုးအစားမှာ ကေအိုလင်နှင့် ပီတန်ဇီခေါ် မြေစေးအမျိုးအစားဖြစ်လေသည်။ ထိုမြေစေးဖြင့် ပန်းကန်များ ကို စမ်းသပ်လုပ်ကိုင်ကြည့်သောအခါ တရုတ်ပြည်ဖြစ်ကြွေ ပန်းကန်ကဲ့သို့ ထမြောက်အောင်မြင်လေသည်။ ဆက်ဆွန်နီပြည့် ရှင်ပထမ ဖရက်ဒရစ်0x100သဂတ်စတပ် ဘုရင်သည် ဗော့ဂျာနှင့် သူ့ တပည့်အလုပ်သမားတို့ကို ကြွေထည်များပြုလုပ်နိုင်သည့်သတင်း ပေါက်ကြားသွားမည်စိုး၍ ရဲတိုက်တစ်ခုအတွင်း၌ အကျဉ်းချ ထားပြီးလျှင် ကြွေပန်းကန်များကို လုပ်ကိုင်စေသည်။ အဘယ် ကြောင့်ဆိုသော် ထိုခေတ်က ကြွေပန်းကန်များ လုပ်ကိုင်နိုင် လျှင် မြေကြီးမှရွှေသီးသောကြောင့်တည်း။ မိမိတစ်ဦးတည်းကြီး ပွားချမ်းသာလိုသောလောဘကြောင့် ဘုရင်ကိုယ်တိုင် ပန်းကန် စက်တစ်ခုကို တည်လေသည်။ ထိုစက်ရုံမှလုပ်သော ကြွေ ပန်းကန်များကို ဒရက်ဇဒင်ကြွေထည်ဟု ခေါ်သည်။ ဗော့ဂျာကို အကျဉ်းချထား၍ လုပ်ကိုင်စေရုံသာမက ထိုပန်းကန်စက်တွင် လုပ်ကိုင်သူ အလုပ်သမားများအား ကြွေထည်များလုပ်ကိုင်နိုင် သည့်၊မြေစေးအမျိုးအစားတွေ့ရှိပုံ စသည့်သတင်းများကို ပေါက် ကြားအောင်ပြုလုပ်ပြောဆိုလျှင် သေဒဏ်ပေးမည်ဟု အမိန့်ချ မှတ်ထားလေသည်။ ၁၄ နှစ်မျှ ဗော့ဂျာနှင့် တပည့်များမှာ အကျဉ်းခံနေခဲ့ရပြီးမှ ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်သွားရာ လျှို့ဝှက် ထားခဲ့သောသတင်းများလည်း ဥရောပတစ်တိုက်လုံးသို့ ပေါက် ကြားပျံ့နှံ့သွားလေသည်။
ကေအိုလင်ခေါ် မြေစေးဖြင့် ကြွေပန်းကန်များ လုပ် ကိုင်အောင်မြင်သည့်သတင်း ပျံ့နှံ့သွားသော်လည်း ထိုမြေစေးမျိုး မှာ နေရာတိုင်းတွင်မရှိချေ။ သို့ရာတွင် ဥရောပ၌ကြွေပန်းကန် များလုပ်ကိုင်လာနိုင်သဖြင့် အခြားနိုင်ငံမှလာသော ပန်းကန်များ မှာတဖြည်းဖြည်း ခေတ်တိမ်စပြုလာသည်။ ထို့ကြောင့် အတိုင်း တိုင်းအပြည်ပြည်တို့သည် ကြွေထည်များလုပ်ကိုင်နိုင်ရန် မိမိတို့ တိုင်းပြည်အတွင်း၌ ကေအိုလင် မြေမျိုးကို ရှာဖွေကြလေသည်။ ၁၇၅၆ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း လီမိုးခေါ် ဒေသ၌ ထိုမြေမျိုးကိုတွေ့ရှိသဖြင့် ကြွေပန်းကန်များ လုပ်ကိုင် နိုင်ကြ၍ ပြင်သစ်နိုင်ငံမှ ကြွေထည်များကို ဆဲဗားဟုခေါ်လေ သည်။ ထိုဆဲဗားကြွေပန်းကန်မျိုးကား ကမ္ဘာပေါ်ရှိအကောင်းဆုံး ကြွေပန်းကန် အမျိုးအစားတွင် ပါဝင်လေသည်။ ဂျာမနီနိုင်ငံမှ ကေအိုလင်မြေစေးမျိုးဖြင့် ကြွေပန်းကန် များလုပ်ကိုင်ဖြစ်မြောက်ကြောင်း သတင်းကိုကြားရသောအခါ အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင်လည်း ထိုမြေမျိုးကိုလိုက်လံရှာဖွေရာ ၁၇၅၅ ခုနှစ်တွင် ကွန်ဝေါနယ်တွင် တွေ့ရှိသဖြင့် ကောင်းမွန်လှပသော ကြွေပန်းကန်များလုပ်ကိုင်နိုင်လေသည်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံဖြစ် ကြွေ ပန်းကန်များကို တရုတ်ပန်းကန်များဟုခေါ်လေသည်။ အင်္ဂလိပ် ကြွေပန်းကန်ထည် လုပ်သူများထဲတွင် ဂျိုဆီယာဝက်ဂျဝုသည် ထင်ရှားကျော်ကြားလှလေသည်။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကြီးသည် ထူးခြား သောပန်းကန်များကို လုပ်ကိုင်နိုင်သူဖြစ်၍ ကြွေထည်များကို မပြုလုပ်ပဲ ကြွေရည်စိမ် လှပဆန်းကြယ်သော မြေပန်းကန်ခွက် ယောက်များကို ပြုလုပ်လေသည်။
တစ်ဆယ့်ရှစ်ရာစုနှစ် အလယ်လောက်တွင် အင်္ဂလန် နိုင်ငံ၌ အရိုးမှုန့်ကြွေထည်များကို လုပ်ကိုင်ကြလေသည်။ ထို ပန်းကန်မျိုးပြုလုပ်ရာတွင် ကြွေရည်ထဲ၌ အရိုးမှုန့်များကိုထည့်၍ လုပ်ကိုင်လေရာ ကြွေထည်များမှာ ဖြူစင်ကြည်လင်၍ ချောမွေ့ ခိုင်မာပြီးလျှင် ဈေးပေါပေါနှင့်လည်း ရောင်းချနိုင်၍ ကမ္ဘာပေါ် ရှိကြွေထည်များတွင် တန်ဖိုးအထားရဆုံး ကြွေထည်တစ်မျိုးဖြစ် လေသည်။
ထိုပန်းကန်ခွက်ယောက် လုပ်ငန်းမှာ အင်္ဂလန်နှင့် ဥရောပနိုင်ငံများ၊ တရုတ်နိုင်ငံနှင့်အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတို့၌ အကြီးအကျယ် လုပ်ကိုင်ကြလေသည်။ ရှေးအခါက လက်ဖြင့် လုပ်ကိုင်ကြသော်လည်း ယခုအခါ စက်ဖြင့်လုပ်ကိုင်လျက်ရှိရာ တစ်နေ့တစ်ခြား တိုးတက်ကြီးပွားလျက်ရှိလေသည်။ ရှေးအခါကလုပ်ကိုင်ပုံမှာ မြေစေးကိုအမှိုက်သရိုက်များ စင်ကြယ်သန့်ရှင်းအောင်ပြု၍ စေးပိုင် သည့်တို်င်အောင်နယ်ပြီး လျှင် လည်လျက်ရှိသော အိုးထိန်းစက်ပေါ်သို့ တင်လိုက်လေ သည်။ အိုးထိန်းစက် ဆိုသည်မှာ ပျဉ်ပြားအဝိုင်းကလေးတစ်ခု ကိုလည်လျက်ရှိသော မဏ္ဍိုင်ထိပ်ပေါ်တွင် တပ်ထားခြင်းဖြစ်လေ သည်။ ထိုပျဉ်ချပ်ကလေး လည်ပတ်နေသည်ကို အိုးထိန်းသည် ကအိုးလုပ်ရင်း အနှေးအမြန် လိုသလို ပြုပြင်ပေးနိုင်သည်။ မဏ္ဍိုင်လည်စေရန် အိုးထိန်းသည်က သာမန်နည်းအရ လက်ဖြင့် လည်းကောင်း၊ ရှေးအီဂျစ်လူမျိုးတို့နည်းအရ ခြေနင်းစက်ဖြင့် လည်းကောင်း လှည့်ပတ်ပေးရလေသည်။
ထိုသို့ လည်လျက်ရှိစဉ် ပျဉ်ချပ်ပေါ်တွင်တင်လိုက် သောမြေစေးခဲကို အလိုရှိရာပုံဖြစ်အောင် အောက်ခြေမှ အပေါ် သို့မြှင့်တင်ကာ လက်ဖြင့်ပုံသွင်းသွားရသည်။ မိမိလုပ်သော ပစ္စည်းနှင့် ပေးထားသောပုံစံ တူမတူကိုလည်း မကြာခဏ နှိုင်းယှဉ်၍ လုပ်ကိုင်ရလေသည်။ ကိုင်း၊ လက်ကိုင်၊ နှုတ်သီး စသည်တို့ကို တစ်ခြား သပ်သပ်ပုံသွင်းပြုလုပ်ပြီးမှ မြေစေးရည် ဖြင့် ကော်ကပ်သကဲ့သို့ ဆက်ပေးရလေသည်။ မိမိ ပြုလုပ်ရ မည့်ပစ္စည်းပြီးသွားလျှင် အိုးထိန်းစက်ကိုရပ်၍ သေးမျှင်သော ချည်မျှင်တစ်ချောင်းဖြင့် မိမိ ပြုလုပ်ပြီးစီးသည့်ပစ္စည်းကို ပျဉ် ချပ်နှင့်ကပ်လျက် ဖြတ်ယူရလေသည်။ ကျင့်သားရပြီးသူများအဖို့ အံ့ဩစရာကောင်းလောက်အောင် ကျွမ်းကျင်စွာ ပြုလုပ်နိုင်ကြ လေသည်။
မီးဖုတ်ပြီးသောအခါ ပန်းကန်ခွက်ယောက်များမှာ အနည်းငယ်ကျုံ့သွားသည်ကို တွေ့ရ၏။ ထို့နောက် အဖြူထည် ပန်းကန်ခွက်ယောက်များကို ကြွေရည်စိမ်ခြင်း၊ သို့မဟုတ် အလှ အပခြယ်ခြင်း ပြုလုပ်ရလေသည်။ အချို့မှာ ကြွေအရောင်တင် ရန်၊ ခြယ်လှယ်ရန်ပင်မလိုပဲ လှပကောင်းမွန်လှ၍ အဖြူထည် အတိုင်းပင် ရောင်းချရလေသည်။
ကြွေရောင်ကဲ့သို့ တောက်ပြောင်လာစေရန် စဉ့်ရည်ဖြင့် သုတ်လိမ်း၍သော်လည်းကောင်း၊ ပက်ဖျန်း၍သော်လည်းကောင်း၊ ထိုအရည်ထဲတွင် နှစ်၍သော်လည်းကောင်း ပြုလုပ်ကြရလေ သည်။ ထိုကဲသို့ ကြွေရည်တင်ရာတွင် ညီညာစေရန် ကျွမ်းကျင် မှု အတော်ပင်လိုလေသည်။ စဉ့်ရည်မှာ ခပ်ကျဲကျဲ ရှိစေရ၍ အချို့မှာ ကျောက်ဖြူရောင်၊ အချို့မှာ ကြည်လင်တောက်ပြောင် ၍ အချို့မှာ ဓာတ်သတ္တုတို့ရောစပ်ထားကာ အရောင်အသွေး အမျိုး မျိုးဖြစ်လေသည်။ မြေထည်ပန်းကန်ခွက်ယောက်များကို ကြွေ ရောင်တင်သည့်အခါ ဆား၊ လက်ချား သို့မဟုတ် ပိုတက်အမှုန့် များ ထည့်ပေးရလေသည်။ ထိုကြွေရောင်တင်ပြီး ပန်းကန်ထည် များကို တစ်ဖန် မီးဖိုကြီးထဲသို့ထည့်ကာ မီးပေးရပြန်လေသည်။ မီးပေးလိုက်သည့်အခါ အသွေးအရောင် မှာ တစ်မျိုးတစ်ဖုံပြောင်း သွားတတ်သည်။ ရွှေရောင်ကို မီးဖုတ်လိုက်သောအခါ ညိုမှိုင်းမှိုင်းအရောင်ပြောင်းသွား၍ အပြာရောင်မှာ အနက်ဖြစ်သွားလေသည်။ အချို့ပန်းကန်များကို အလိုရှိသည့်အရောင်မျိုးရရှိရန် အထူးပြုပြင်စီမံထားသော မီးဖိုထဲတွင် ရှစ်ကြိမ်၊ ကိုးကြိမ်မျှ ထည့်သွင်းမီးပေးရလေသည်။
အဆင်ပန်းများခြယ်နည်း
ပန်းကန်ခွက်ယောက်များကို ပန်းချီဆရာများက အလှ အပခြယ်လှယ် မွမ်းမံပေးလေသည်။ ထိုသို့ ခြယ်လှယ်ရာ၌ကြွေ ရည်မတင်မီခြယ်လှယ်ခြင်းနှင့် ကြွေရည်သုတ်ပြီးမှ ခြယ်လှယ် ခြင်းဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိ၏။ ခြယ်လှယ်ရာတွင်လည်း အချို့မှာ ပန်းကန်ခွက်ယောက်များပေါ်တွင် စုတ်တံဖြင့်ဆေးခြယ်၍ အချို့ မှာ အဆင်ပုံစံရိုက်ထားသော ဝါးတားပစ်ချာခေါ် ရေစိမ်၍ကပ်ရ သောစက္ကူများမှ ပန်းနွယ်ပန်းခက် စသည်တို့ကို ကူပြောင်းကပ် ယူကြလေသည်။ ကြွေရည်မတင်မီ ခြယ်လှယ်သောနည်းမှာ ခြယ်လှယ်ပြီးလျှင် သံအိုး များတွင်ထည့်၍ မီပြင်းပြင်းပေးရ၏။ ကြွေရည်တင်ပြီးမှ ခြယ်လှယ်သောနည်းမှာကား မီးခပ်မျှင်းမျှင်း ကလေးထပ်ပေးရပြန်၍ ဤနည်းဖြင့်ပြုလုပ်လျှင် စုစုပေါင်း မီး သုံးကြိမ်မျှပေးရသည်။ ကြွေရည်တင်ပြီးမှ အဆင်ပန်းများခြယ် သောနည်းမှာ အရောင်မမြဲတတ်ချေ။
ပန်းကန်ခွက်ယောက်များမှာ အိမ်ထောင်တိုင်းအိမ် ထောင်တိုင်း၌ နေ့စဉ်သုံးစွဲနေရ၍ အိမ်ရှင်မများ၏ မရှိမဖြစ် သောလက်စွဲ အသုံးအဆောင်ဖြစ်လေသည်။ စားသောက်သုံး ဆောင်မှုအတွက် မရှိလျှင်မဖြစ်သော ထိုပစ္စည်းများကား ယခု အခါမှသာမဟုတ် ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကပင် လူတို့သုံးစွဲလာခဲ့ ကြလေသည်။ ထိုပစ္စည်းများကို လုပ်ကိုင်သည့်ပညာရပ်မှာလည်း ကမ္ဘာပေါ်ရှိလူမျိုးတိုင်း တတ်မြောက်ကြသော ပညာဖြစ်၍ ပြု ပြင်တိုးတက်မှု၌သာ ကွာခြားလေသည်။ မယဉ်ကျေးသောလူမျိုး တို့လည်း မယဉ်ကျေးသည့်အလျောက်၊ ယဉ်ကျေးသည့်လူမျိုး များလည်း ယဉ်ကျေးသည့်အလိုက် တိုးတက်ချဲ့ထွင်ပြုလုပ်သွား ကြရာ ယခုအခါ ခမ်းနားပြောင်လက်သော စားပွဲပေါ်တွင် ပါး လှပ်ကြည်လင် တောက်ပြောင်၍ လှလှရွရွကလေး နေသည့် ပန်းကန်စုံများ၏ အရင်းမူလမှာ မြက်ပင်ကြိုးကြိမ်တို့ကို ရက် လုပ်၍ ရွှံ့စေးတို့ဖြင့် လိမ်းကျံမွမ်းမံကာ မီးဖုတ်ထားသော အိုး ခွက်တို့ပင်ဖြစ်ပေသည်။ လက်မှုစက်မှုပညာ တိုးတက်သည်နှင့် အမျှ တိုးတက်ကောင်းမွန် လှပပြောင်လက်အရောင်ထွက်နေ သည့် ပန်းကန်ခွက်ယောက် စသည်တို့ကား အိမ်ရှင်မတို့၏စိတ် ကြည်နူးစရာ ဂုဏ်ယူစရာပစ္စည်းများလည်း ဖြစ်ကြပေသည်။ ယခုအခါ ကမ္ဘာပေါ်တွင် မြေထည်ကြွေထည် အကြီး အကျယ်လုပ်ကိုင်လျက်ရှိသည့် နိုင်ငံကြီးများမှာ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ ဂျာမန်ပြည်ထောင်စုသမ္မတနိုင်ငံ၊ ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ အီ တလီနိုင်ငံ၊ အမေရိကန်နိုင်ငံ နှင့် ဆွီဒင်နိုင်ငံတို့ဖြစ်လေသည်။ မြန်မာအိုးခွက်လုပ်ငန်း
ကြပ်စင်ချောင်းရွာ၊ ကကရန်
ကြပ်စင်ချောင်းရွာ၊ ကကရန်
ဘာတလေရွာ
ဘာတလေရွာ
လယ်ဦးစုရွာ၊ ပေါက်တန်းကြီး
လယ်ဦးစုရွာ၊ ပေါက်တန်းကြီး
ကန်လျှားကုန်းရွာ၊ ငှက်ပျောတော
ကန်လျှားကုန်းရွာ၊ ငှက်ပျောတော
ကသဝင်ရွာ၊ ပဲခိုးစု
ကသဝင်ရွာ၊ ပဲခိုးစု
အိဝခိရိဘူတာ
အိဝခိရိဘူတာ  (岩切駅 အိဝခိရိ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ မိယဂိခရိုင်၊ ဆင်းဒိုင်းမြို့၊ မိယဂိနိုရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
အင်းရွာ၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်
အင်းရွာ (Inn)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်၊ စိန်းနန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၈၂၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တန့်ဆည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
၂၃ နိုဝင်ဘာ
နိုဝင်ဘာလ၊ (၂၃)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၃၂၇)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၃၂၈)ရက်မြောက်)) နေ့ရက် ဖြစ်သည်။ ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၃၈) ရက် ကျန်သေးသည်။
ကယ်လီဖိုးနီးယား တက်နိုလော်ဂျီ အင်စတီကျု (ကယ်တက်)
ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်းတက္ကသိုလ်တစ်ခုအဖြစ် ရပ်တည်နေတဲ့ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက ကယ်လီဖိုးနီးယား နည်းပညာ အင်စတီကျု (California Institute of Technology) ကို ၁၈၉၁ ခုနှစ်က စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပါတယ်။
လင်လိုင်ရွာ၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်
လင်လိုင်ရွာ (Lenlai)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်၊ နောင်လိုင်မူဖိတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၀၇၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်လိုင်မူဖိတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၂၁ ဦး၊ မ ၁၈၈၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၀၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လွိုင်လင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကယ်လီဖိုးနီးယား တက်နိုလော်ဂျီ အင်စတီကျု (ကယ်တက်)
သမိုင်းကြောင်း
၁၉၀၇ ခုနှစ်မှာ ကျောင်းကို ဖျက်သိမ်းလိုက်ပြီး ပေါ်လီတက္ကနစ်ကျောင်းအဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီကာလတုန်းက သိပ္ပံနည်းကျသုတေသနဟာ အမေရိကန်မှာ စတင်အစပျိုးစ ကာလဖြစ်ပြီး ချီကာကိုတက္ကသိုလ်က အာကာသနက္ခတ်ဗေဒပညာရှင် ဂျော့ အယ်လာရီ ဟေလ်း (George Ellery Hale) က ၁၉၀၇ ခုနှစ်မှာ ထရု (ပ်) ရဲ့ ဘုတ်အဖွဲ့မှာ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်လာပါတယ်။
ဟေးလ်က ပညာရှင် ဂျိမ်းစ် အေ၊ ဘီ၊ ရှာရာကို ခေါ်ယူခန့်အပ်ပြီး ရန်ပုံငွေရှာဖွေစေခဲ့ပါတယ်။ ရှာရာဟာ စီးပွားရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်တဲ့ ချားလ်စ် ဂိတ်စ် ဆီကနေ ဂိတ်စ်ဓာတ်ခွဲခန်း တည်ထောင်ဖို့ ရန်ပုံငွေ ဒေါ်လာ ၂ သောင်း ၅ ထောင် ရရှိခဲ့ပါတယ်။
၁၉၁၀ ခုနှစ်မှာတော့ ထရု (ပ်) ကျောင်းဟာ လက်ရှိတည်နေရာကို ပြောင်းရွှေ့လာခဲ့ပြီး ၁၉၁၁ ခုနှစ် ထရု (ပ်) အင်စတီကျုဖွင့်ပွဲမှာ သီအိုဒို ရုစဗဲ့စ်က မိန့်ခွန်းပြောပါတယ်။ အဲဒီနှစ်မှာပဲ ကျောင်းနာမည်ကိုလည်း ကယ်လီဖိုးနီးယား စက်မှုတက္ကသိုလ်လို့ အမည်ပေးခဲ့ပါတယ်။
ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်းမှာ ဟေးလ်က အမျိုးသားသုတေသနကောင်စီကို စုစည်းတည်ထောင်ပြီး စစ်ရေးနဲ့ပတ်သက်တဲ့ သိပ္ပံအခက်အခဲတွေကို ကူညီဖြေရှင်းပေးပါတယ်။ အဲဒီလိုကူညီဖို့ အစိုးဆီကနေ ရန်ပုံငွေ ဒေါ်လာ ၁ သန်း ရရှိခဲ့ပါတယ်။
ဒီလိုနဲ့ ဟေးလ်ဟာ သိပ္ပံသုတေသနနဲ့ နိုင်ငံတော်ဆိုင်ရာလုပ်ငန်းခွင်တွေမှာ ကျယ်ပြန့်အောင် လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ရရှိတဲ့ရန်ပုံငွေတွေကနေ ရူပဗေဒသုတေသနတွေ လုပ်ဆောင်ပြီး နော်မန် ဘရစ်ဂျ် ဓာတ်ခွဲခန်းကိုလည်း ထူထောင်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ပထမကမ္ဘာစစ်ကာလအတွင်းမှာ ဟေးလ်၊ နွိုင်းစ် နဲ့ မီလီကန် တို့ဟာ အမျိုးသားသုတေသနဓာတ်ခွဲခန်းမှာ အလုပ်လုပ်ကြရင်း ကဲလ်တက်ချ်ကိုလည်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်အောင် လုပ်ခဲ့ကြပါတယ်။
ကယ်လီဖိုးနီးယားတောင်ပိုင်းဒေသရဲ့ စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနဲ့အတူ ၁၉၂၀ခုနှစ်ဝန်းကျင်မှာ ကဲလ်တက်ချ်ဟာ နာမည်ကျော်ကြားလာခဲ့ပါတယ်။ ၁၉၂၃ ခုနှစ်မှာ ကဲလ်တက်ချ် တက္ကသိုလ်ကျောင်းဆင်းဖြစ်တဲ့ မီလီကန်ဟာရူပဗေဒနဲ့ နိုဘယ်ဆုရရှိခဲ့ပြီး ပိုပြီးကျော်ကြားလာခဲ့ကာ သင်္ချာ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ စတဲ့ အခြေခံသိပ္ပံတွေကိုလည်း သေချာသင်ကြားပေးပါတယ်။ တပြိုင်တည်းမှာပဲ အင်္ဂလိပ်၊ သမိုင်း၊ စီးပွားရေး စတာတွေလည်း သင်ကြားခဲ့ပြီး တက္ကသိုလ်အဆင့်နဲ့ လျော်ညီတဲ့ဌာနအသစ်များကိုလည်း ထူထောင်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။
၁၉၂၅ ခုနှစ်မှာ ဟားဗတ် တက္ကသိုလ်က ဝီလျံ ဘင်းနက် မွန်ရိုကို ငှားပြီး ပထဝီဌာနကို ထူထောင်ခဲ့ပါတယ်။ ၁၉၂၈ ခုနှစ်မှာ နာမည်ကျော် ဇီဝဗေဒပညာရှင် သောမတ် ဟန့် မော်ဂန်ရဲ့ ဦးဆောင်မှုနဲ့ ဇီဝဗေဒ ဌာနကို ထူထောင်ပါတယ်။ ၁၉၂၆ ခုနှစ် မှာ အာကာသသိပ္ပံ၊ ဒုံးပျံသိပ္ပံ၊ ၁၉၃၀ ခုနှစ်မှာ ခရက်ဟော့ဖ် ရေကြောင်း ဓာတ်ခွဲခန်း စတာတွေကို ထူထောင်ခဲ့ပါတယ်။ မီလီကန်ရဲ့ ကျော်ကြားမှုကြောင့် ကဲလ်တက်ချ်ကို မီလီကန့် ကျောင်းလို့တောင် ခေါ်ကြပါတယ်။ မီလီကန်က ဧည့်ပညာရှင် အစီအစဉ်ကို ကဲလ်တက်ချ်မှာ စတင်ပါတယ်။ အဲဒီအစီအစဉ်နဲ့ နာမည်ကျော်သိပံပညာရှင်များ ဖြစ်တဲ့ ပေါလ် ဒိုင်ရပ်၊ အာဝင် ရှရိုဒင်ဂါ၊ ဝါနာ ဟိုင်စင်ဘာ့ဂ်၊ ဟန်းဒရစ် လောရင့်ဇ်၊ နီး ဘိုး စသူတွေ ကဲလ်တက်ချ်ကို လာရောက်ခဲ့ကြပါတယ်။
၁၉၃၁ ခုနှစ်မှာ သိပ္ပံပညာရှင် အဲလ်ဘတ် အိုင်းစတိုင်းဟာ ကဲလ်တက်ချ်ကို ပထမဆုံးအကြိမ် ရောက်လာခဲ့ပြီး နှိုင်းရသီအိုရီနဲ့ ပတ်သက်လို့ ဆက်လက် လုပ်ဆောင်ခဲ့ပါတယ်။ ၁၉၃၂ ကနေ ၁၉၃၃ အထိ ဧည့်ပါမောက္ခအဖြစ် အိုင်းစတိုင်းဟာ ကဲလ်တက်ချ်ကို နောက်တကြိမ် ပြန်လာခဲ့ပါ သေးပါတယ်။
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကာလအတွင်းမှာ ရေကြောင်း ကောလိပ် သင်တန်းကျောင်း အစီအစဉ် လက်ခံသင်ကြားပေးတဲ့ ကောလိပ်နဲ့ တက္ကသိုလ် ၁၃၁ ခုအနက် ကဲလ်တက်ချ်လည်း တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်ပါတယ်။ အမေရိကန် ရေတပ်ကလည်း ကဲလ်တက်ချ်မှာ အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးသုတေသန ကော်မတီ အရာရှိရုံးကို လာရောက် ဖွင့်လှစ်ထားပါတယ်။
ကဲလ်တက်ချ်ရဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ လီ အေ ဒူဘရစ်ဂျ် (Lee A. DuBridge) (၁၉၄၆-၁၉၆၈) လက်ထက်အတွင်းမှာ တက္ကသိုလ် ပရဝုဏ်ကလည်း နှစ်ဆ ကျယ်ဝန်းလာပါတယ်။ ဖက်ဒရယ် ရန်ပုံငွေကိုလည်း လက်ခံခဲ့ပြီး ဓာတု ဇီဝဗေဒ၊ ဂြိုဟ်ကမ္ဘာ သိပ္ပံ၊ နျူကလီးယား ရူပဗေဒ၊ ဘူမိ ဓာတုဗေဒ စတဲ့ ဘာသာရပ်တွေကို တိုးချဲ့စေခဲ့ပါတယ်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်မှာ တက္ကသိုလ်အနီးရှိ ပလိုမာတောင်ပေါ်မှာ လက်မ ၂၀ဝ ရှိတဲ့ တယ်လီစကုပ်ကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့ အားအကောင်းဆုံး တယ်လီစကုပ်အဖြစ် နှစ် ၄၀ ကျော်ကြာ ရပ်တည်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။