cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဥတ္တမကျော်၊ သျှင်
ခုံတော်မောင်ကျဘမ်းနှင့် တွေ့ခြင်းနှင့် သျှင်ဥတ္တမကျော် အမည်တွင်ခြင်း
သက္ကရာဇ် ၈၅၉-ခုနှစ်တွင် ဆရာတော်သျှင်ဥတ္တမသည် ရတနာပူရ အင်းဝနေပြည်တော်သို့ ကြွရောက်တော်မူခဲ့၏။ အင်းဝမြို့သို့ ရောက်ရှိသည်တွင် မိတ်ဆွေဖြစ်သူ သျှင်သီလဝံသအား ရုတ်တရက် ရှာဖွေမရသဖြင့် ဓမ္မာရုံတစ်ခုသို့ ဝင်ရောက်တည်းခိုရလေသည်။ ထိုအခိုက် စကားတတ်သဖြင့် လွှတ်ရုံးငါးရပ်ကပင် ပယ်ထားခြင်း ခံရသော ခုံတော်မောင်ကျဘမ်းနှင့် တွေ့ရလေသည်။ မောင်ကျဘမ်းသည် ဆရာတော်၏ အသွင်အပြင်ကို ကြည့်၍ တောထွက်ရဟန်းကြီးဟု မှတ်ထင်သဖြင့် ဦးချဝတ်တွားခြင်း မပြုဘဲ ဆရာတော့်ရှေ့တွင် တင်ပလ္လင်ခွေထိုင်၍ မလေးစားသော အမူအရာဖြင့်  ဦးပဉ္စင်းကြီး၊ ဘယ်အရပ်က ကြွလာသနည်း၊  ဟု မေးသည်။ ထိုအခါ ဆရာတော်က  ငါသည် တောင်တွင်းကြီးမြို့က ကြွလာခဲ့သည်၊ ငါသည် ဤရတနာပူရ အင်းဝနေပြည်တော်သို့ တစ်ခါတစ်ခေါက်မျှလည်း မရောက်ဖူးပါ၊ အသိမိတ်ဆွေ ဖြစ်သော ရဟန်းအပေါင်းအသင်းလည်း မည်သည့်ကျောင်းမှ နေသည်ဟု မသိရဘဲ ရှိသည်။ ဆွမ်းစားရန် အချိန်လည်း နီးကပ်လှပြီဖြစ်လို့ ဤအရပ်၌ ဘုန်းကြီးတစ်ပါးစာ ဆွမ်းကို ဖိတ်ကြားရလျှင် ရနိုင်မည်လား၊  ဟု မေးသည်။
ခုံတော်မောင်ကျဘမ်းကလည်း မိမိဝါသနာအလျောက် မောက်မာစွာဖြင့်ပင်  သာသနာတော် နေလိုလလို ထွန်းပနေသည့် ဤအင်းဝနေပြည်တော်ကြီးမှာ ဆွမ်းတစ်အုပ်စာမျှကို အဘယ့်ကြောင့် မေးနေရသနည်း၊ ဦးပဉ္စင်းကြီး တစ်ပါးစာမျှကို မည်သူ့အိမ်မှာမဆို ပါးရိုက်ပြီး အလှူခံတော့ ရနိုင်သည်၊  ဟု မချေမငံ ပြောမိလေသည်။ ဆရာတော်သည် မောင်ကျဘမ်း၏ လျှောက်ထားချက်အတိုင်း မြို့တွင်းသို့ ကြွ၍ မောင်ကျဘမ်းအိမ်ကို ရှာပြီးလျှင် ဇနီးသည်အား ပါးကိုရိုက်၍ ဆွမ်းဖိတ်လေတော့သည်။
ဤကိစ္စနှင့် ပတ်သက်၍ ဆရာတော်နှင့် မောင်ကျဘမ်းတို့သည် အကြီးအကျယ် ပြဿနာဖြစ်ကြရသည်။ နောက်ဆုံး၌ ဆရာတော်ကသာလျှင် အနိုင်ရ၍ စကားအရာ၌ အလွန်အကွေ့အဝိုက်များသော မောက်ကျဘမ်းမှာ အရှုံးပေးလိုက်ရသည်။ မည်သူမျှ တုပ၍ မပြောနိုင်သော မောင်ကျဘမ်း၏ မာန်စွယ်ကို ချိုးနှိမ်လိုက်သောကြောင့် ဆရာတော်၏ နာမည်သည်လည်း နေပြည်တော်အင်းဝ၌ တစ်ဟုန်တည်း ကျော်ကြားလာသည်။ မောင်ကျဘမ်းသည်လည်း မာန်စွယ်ကျိုးရုံမျှ မကဘဲ ဆရာတော်အား ကြည်ညိုလာသဖြင့်  ယနေ့မှ စ၍ တပည့်တော်အား ပစ္စည်းလေးပါး ဒကာဟူ၍ မှတ်တော်မူပါဘုရား၊  ဟု လျှောက်ထားလေသည်။ ထို့နောက် ဆရာတော်က  ငါတည်းဟူသော မာန်မာန တက်ကြွထောင်လွှားသူတိုင်းသည် တစ်နေ့သောအခါ၌ မိမိအတွက် မာန်မာန ကျိုးပေါက်ဖွယ်ရာ ကြုံတွေ့လာပြီး အန္တရာယ် ရောက်တတ်ချေ၏၊ လောဘ ဒေါသ မောဟဆိုသည့် တရားများ ဖုံးလွှမ်းလာပါက နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်သင့်ပါလျက် မရောက်ဘဲရှိချေသည်၊  စသည်ဖြင့် ဓမ္မကထာကို ဟောကြားပြသလေသည်။
ခုံတော်မောင်ကျဘမ်းကဲ့သို့သော ပုဂ္ဂိုလ်မျိုးကို နှိမ်နင်းတော်မူလိုက်သဖြင့် ဆရာတော်၏ ဘွဲ့မည်မှာလည်း သျှင်ဥတ္တမဘွဲ့တွင် ကျော် ပုဒ်ကိုထည့်၍ ' သျှင်ဥတ္တမကျော် ' ဟုထင်ပေါ်ကျော်စောလာလေတော့သည်။
ဘီလူးချောင်းရွာ၊ ကညင်ကုန်း
ဘီလူးချောင်းရွာ၊ ကညင်ကုန်း
လက္ကာရွာ၊ ဘုရားကြီး
လက္ကာရွာ၊ ဘုရားကြီး
ဥတ္တမကျော်၊ သျှင်
ခုံတော်မောင်ကျဘမ်းနှင့် တွေ့ခြင်းနှင့် သျှင်ဥတ္တမကျော် အမည်တွင်ခြင်း
အင်းဝခေတ်၊ ဒုတိယမင်းခေါင်ဘုရား လက်ထက် ထင်ရှားတော်မူကြကုန်သော သျှင်မဟာသီလဝံသ၊ သျှင်မဟာရဋ္ဌသာရ၊ သျှင်ဥတ္တမကျော်တို့ကို လေ့လာလျှင် သျှင်မဟာသီလဝံသနှင့် သျှင်မဟာရဋ္ဌသာရ ဆရာတော်တို့သည် မင်း၏ကိုးကွယ်မှုခံ နေပြည်တော် ဆရာတော်များ ဖြစ်လာကြသည်ကို တွေ့ရသည်။ သျှင်ဥတ္တမကျော်မှာ မူကား မင်းတရားက ကျောင်းဆောက်ကိုးကွယ်ပါရစေဟု အကြိမ်ကြိမ် ပင့်လျှောက်တော်မူသော်လည်း လက်မခံ။ ငြင်းပယ်တော်မူလျက် မိမိသတင်းသုံးရာ တောကျောင်းနှင့်သာ ရာသက်ပန် မွေ့လျော်တော်မူလေသည်။
ဆရာတော်၏ စာပေနှင့် သီလဂုဏ်
ဆရာတော် သျှင်ဥတ္တမကျော်သည် တောင်တွင်းကြီးမြို့သို့ ပြန်လည် ရောက်ရှိပြီးနောက်မိမိဝါသနာပါရင်းအတိုင်း တောရဆောက်တည်တော်မူလေသည်။ ထိုအခါ ဗုဒ္ဓဝံသအဋ္ဌကထာကိုကြည့်ရှုတော်မူ၍ မြတ်စွာဘုရားသခင်သည် ဇာတိချက်ကြွေ မွေးရပ်မြေဖြစ်သော ကပ္ပိလဝတ်နေပြည်တော်သို့ ကြွချီတော်မူခန်းတွင် လောကဓာတ်အလုံး ညွတ်ပျောင်းပူဇော်ဟန်ကို ဖွဲ့ဆိုတော်မူ၍ တောလားလင်္ကာကြီးများကို ရေးသားတော်မူ၏။
ဆရာတော် ရေးသားသော တောလားလင်္ကာကြီးများမှာ ၉-ပုဒ်မျှ ရှိပေသည်။ ထိုတွင် စက်ဆယ့်နှစ်လီ၊ ဒွါဒသီတွင်၊ သုံးလီဥတု၊ လက်ဝဲလုသား၊  အစချီ လင်္ကာ ၈-ပုဒ်မှာ ကပ္ပိလဝတ်ပြည်ကြွခန်း တောလားများ ဖြစ်ပြီး ကျန်တစ်ပုဒ်မှာကား ဆရာတော်၏ ဆုပန်လင်္ကာ ဖြစ်သည်။ ဆရာတော်သည် ဘုရားဆုကို ပန်တော်မူကြောင်း ဖော်ပြ၍ အရိမေတ္တေယျဘုရားရှင် လက်ထက်၌ ဗောဓိလောင်းလျာအဖြစ် ဗျာဒိတ်တော် ခတ်နှိပ်ခံရပါလိုကြောင်းကို ကိုးပုဒ်သျှင်ပင်၊ အံ့ချီးတင်သည်၊ ငါလျှင်လည်းကောင်း၊ ဗောဓိလောင်းဟု၊ ငြိမ့်ညောင်း တံဆိပ်၊ ရွှေဗျာဒိတ်ဖြင့်၊ ခတ်နှိပ်သေချာ၊ နှုတ်ဩဘာသည်၊၊ မြဲစွာဖြစ်လိမ့် လမှန်တည်း။  ဟူ၍ ဖွဲ့ဆိုပန်ယူထားလေသည်။
သက္ကရာဇ် ၈၈၂-ခု ရွှေနန်းကြော့ရှင် နရပတိလက်ထက်တွင်လည်း မင်းတရားသည်ဆရာတော်အား ဖူးမြင်ကြည်ညိုလိုသဖြင့် နေပြည်တော်သို့ ပင့်ခေါ်စေလေသည်။ ထိုအချိန်တွင်ဆရာတော်သည် ဟံသာဝတီနယ်စပ်၊ ရိုးမတောင်ပြတ်၊ နွားဝန်တင်စခန်း ကမ္ဘားစောက်ရွာဟုခေါ်သော အိမ်ခြေ ၅ဝ-ခန့်ရှိသည့် ရွာကလေးကို အမှီပြု၍ တောရဆောက်တည်နေလေသည်။ ဆရာတော်သည် ထိုကျောင်းငယ်လေး၌ နေတော်မူစဉ် ဘုရင့်အမှုထမ်းများက လာရောက်ပင့်ဆောင်ကြသဖြင့် အင်းဝနေပြည်တော်သို့ ဒုတိယအကြိမ်မြောက် ကြွရောက်တော်မူရပြန်လေသည်။ ထိုအချိန်တွင် ဆရာတော်သည် သက်တော် ၆၇-နှစ်၊ ဝါတော် ၄၇-ဝါမျှ ရှိနေလေပြီ။
အင်းဝသို့ရောက်သည်တွင် ရွှေနန်းကြော့ရှင် ဘုရင်နရပတိမင်းတရားက  ဒကာတော်ကို ချီးမြှောက်သောအားဖြင့် အင်းဝနေပြည်တော်၌ သီတင်သုံးတော်မူပါ၊ ဟု လျှောက်ထားသည်။ ထိုအခါ ဆရာတော်က ဒကာတော်မင်းကြီး၊ တောသုံးထောင်၌ ကျက်စား ပျော်မြူးလေ့ရှိသော ကေသရာဇာ ခြင်္သေ့မင်းအား နံ့သာအခိုးအထုံတို့ဖြင့် လိမ်းကျံ၍ ထီးဖြူအုပ်မိုးထားလင့်ကစား ပျော်မြူးနိုင်မည် မဟုတ်ပါ၊ မိမိကျက်စားရာ တောရပ်ခန်းဝါကိုသာ လွမ်းရှာလိမ့်မည်၊ ထို့အတူ ဆရာတော်သည်လည်း ခမည်းတော်မင်းတရား လက်ထက်ကပင် နေပြည်တော်ကဲ့သို့ မြို့ကြီးများတွင် မနေနိုင်သဖြင့် တောရပ်ဒေသသို့ ကြွရောက် သီတင်းသုံးခဲ့သည်၊ ယခုမူကား အသက်အရွယ်လည်း အိုမင်းရင့်ရော်လာပြီဖြစ်ရာ သာ၍ပင် နေပြည်တော်၌ မနေလိုတော့ပါ၊ သို့ဖြစ်၍ တောအရပ်သို့သာ ပြန်၍ တရားအားထုတ်ပါတော့မည်၊  ဟု မိန့်ကြားတော်မူသည်။ ထို့ကြောင့် မင်းတရားကလည်း  ဆရာတော် စိတ်ချမ်းသာမည့် နေရာ၌သာ သီတင်းသုံးတော်မူပါဘုရား၊ ဟု ပြန်လည်လျှောက်ထားရတော့၏။
ဘဝနောက်ဆုံးအချိန်
ဤကဲ့သို့ သာသနာ့တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်တော်မူရင်း သက္ကရာဇ် ၉ဝ၄-ခုနှစ်၊ သက်တော် ၈၉-နှစ်၊ ဝါတော် ၆၉-ဝါအရတွင် တောင်တွင်းကြီးမြို့၌ ပျံလွန်တော်မူလေသည်။
ဆရာတော်၏ စာပေလက်ရာများ
ဆရာတော် သျှင်ဥတ္တမကျော် ရေးသားသော စာပေဟူ၍ ယနေ့တွေ့ရှိနေရသည်မှာ တောလားလင်္ကာကြီး ၉-ပုဒ် ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင်လည်း ဆရာတော်ရေးသားသော စာပေကျမ်းဂန်များ ဧကန်ရှိဦးမည်ဟု ယုံကြည်ကြ၏။ သို့ရာတွင် တိကျစွာ မပြောနိုင်ကြပေ။
ကဝိသေနင်္ဂဗျူဟာကျမ်းတွင်ကား ဆရာတော် ရေးသားခဲ့သည်ဆိုသော ကျမ်းများကို ဖော်ပြထား၏။ ထိုကျမ်းတို့မှာ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်ပါဠိတော်နိသျ၊ မဟာနိဒ္ဒေသပါဠိတော်နိသျ၊ ပေဋကောပဒေသပါဠိတော်နိသျ၊ ဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိတော်နိသျ၊ ဝိနယသင်္ဂဟအဋ္ဌကထာနိသျ၊ သစ္စသံခိပ်ဋီကာသစ်နိသျ၊ ခုဒ္ဒသိက္ခာဋီကာသစ်နိသျ၊ အဘိဓမ္မာဝတာရ ဋီကာသစ်နိသျ၊ သဒ္ဒသာ ရတ္ထဇာလိနီစာကိုယ်နိသျ၊ ဝဇီရသာရတ္ထသင်္ဂဟစာကိုယ်နိသျ၊ ကစ္စာယနဘေဒစာကိုယ်နိသျ၊ ဝါစကောပဒေသစာကိုယ်နိသျ တို့ ဖြစ်ကြ၏။
ထို့ပြင် ' ဂန္ထကာရက္ကမပျို့' ကိုလည်း ရေးသားပြုစုသေးသည်ဟု ဆိုသည်။ ဖော်ပြပါ ကျမ်းဂန်များကို ဆရာတော်သျှင်ဥတ္တမကျော် ရေးသားခဲ့သော်လည်း နိဂုံး၌ စာပြုပုဂ္ဂိုလ်အမည် မထည့်သွင်းသောကြောင့် ဆရာတော် ရေးသားသည်ဟု မသိရဘဲ ရှိသည်။ ဂန္ထကာရက္ကမပျို့ကို ကြည့်သောအခါမှ ဆရာတော် ရေးသားကြောင်း သိရှိရသည်ဟု ဆိုလေသည်။ ဂန္ထကာရက္ကမပျို့တွင် ဆိုဟန်ကား - "ပဋိသမ္ဘိဒါ၊ မဟာနိဒ္ဒေသ၊ ပေဋကနှင့်၊ ဓမ္မသင်ခေါ်၊ ပါဠိတော်မှ၊ ဝိနယသင်္ဂဟာ၊ အဋ္ဌကထာပြင်၊ သစ္စာသံခိပ်၊ ခုဒ္ဒသိက်မည်ရှိ၊ အဘိဓမ္မ၊ ဝတာရလှစ်၊ ဋီကာသစ်မူ၊ ကျမ်းသုံးဆူမှ၊ သဒ္ဒသာရတ္ထဇာလိ၊ ဝဇိရသာရ၊ ကစ္စာယနဟု၊ ဝါစကောပဒေသ ခေါ်ဆို၊ စာကိုယ် နိဿရည်း၊ မှီရာနည်းကို၊ သိပ်သည်းသေချာ၊ ရှိစေငှာပ၊ သဒ္ဒါပုဒ်ပါဌ်၊ တည်းဖြတ်ပြုစု၊ ဗဟုပကာရ၊ ဖြစ်ကြစေလို၊ ပုဂ္ဂိုလ်ထင်ပေါ်၊ ဥတ္တမော်တွင်၊ ကျော်တစ်လုံးရ၊ ထင်နာမနှင့်၊ ... " ဟူဘိ၏။ သို့ရာတွင် ကဝိ သေနင်္ဂဗျူဟာကျမ်းဆရာ အထောက်အထားပြုသော ပျို့ကိုလည်း ယနေ့အထိ မတွေ့ရှိကြရသေး ပေ။ သို့ဖြစ်ရာ ထိုအဆိုကို ပယ်မြစ်နိုင်ခွင့်လည်း မရှိသေး။ လက်ခံနိုင်ဖွယ်လည်း မဟုတ်သေး။ တောလားလင်္ကာကြီးများကိုသာ ဆရာတော်၏ လက်ရာဖြစ်ကြောင်း ကောင်းစွာ လက်ခံကြရဦး မည်သာတည်း။
ဥတ္တမကျော်၊ အရှင် (မြန်မာ ၈၁၅-၉ဝ၄ ခန့်)
ပေ လေးပင် ရှင်လေးပါး တစ်ဘောင်အရ အင်းဝခေတ်တွင် ပေါ် ပေါက်ထွန်းကားလာသော ရှင်လေးပါးတွင် ရှင်ဥတ္တမကျော် လည်း တစ်ပါးအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ရှင်ဥတ္တမကျော်သည် အင်းဝခေတ်တွင် ထင်ရှားသော ရဟန်းစာဆိုတစ်ပါး ဖြစ်လေ သည်။
အင်းဝနေပြည်တော်၌ နရပတိဘုရင် စိုးစံတော်မူစဉ် သက္ကရာဇ် ၈၁၅ ခုနှစ်တွင် တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ် မြို့လုလင် ရွာ၏ အရှေ့ပိုင်း၌ အဖဦးသောကြာ၊ အမိဒေါ်နှင်းဆီတို့မှ ရှင် ဥတ္တမကျော်လောင်းကို ဖွားမြင်သည်။ တနင်္ဂနွေသားဖြစ်သည့် အတိုင်း ငယ်မည်မောင်ဥက္ကာတွင်သည်။ ရှင်လေးပါးဝင် ရှင် အုန်းညိုနှင့် တစ်နေ့တည်းဖွားမြင်၍ အချိန်နာရီမျှသာ ရှင်အုန်း ညိုက ငယ်သည်။ ( အုန်းညို၊ ရှင်။)
အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ် ရောက်လတ်သော် နတ်မှီး လင်း ဆရာတော်ထံ၌ပင် ရှင်သာမဏေဝတ်စေရာ၊ ရှင်မည် ရှင်ဥတ္တမတွင်သည်။ သက္ကရာဇ် ၈၃၅ ခုနှစ်တွင်ရှင်ဥတ္တမသည် ရဟန်းအဖြစ်သို့ရောက်တော်မူသည်။
သက္ကရာဇ် ၈၅၉ ခုနှစ်တွင် လွန်ခဲ့သည့်လေးနှစ်ခန့် ကပင် အင်းဝမြို့သို့ရောက်နေသော ကျောင်းနေဖက်ဖြစ်သည့် ရှင်မဟာသီလဝံသထံကြွ၍ စစ်ကိုင်းထူပါရုံဘုရားအနီး ရတနာ ဗိမာန်ကျောင်းတွင် အတူတစ်ကွ သီတင်းသုံးတော်မူသည်။ ထို စဉ်အခိုက် စကားအရာ၌သူမတူအောင် ဆင်ခြေဆင်လက်သန်သူ ခုံတော်မောင်ကျဘမ်း၏ မာန်စွယ်ကို ချိုးပယ်နှိမ်နှင်းနိုင်သဖြင့် ဘွဲ့မည်ရင်းရှင်ဥတ္တမတွင် ကျော် တစ်လုံးတိုးကာ ဆရာတော် ရှင်ဥတ္တမကျော်ဟု ထင်ရှားလာခဲ့လေသည်။ ( ကျဘမ်း၊ မောင်၊ ခုံတော်။)
ရှင်ဥတ္တမကျော်၏ ဂုဏ်သတင်းကို အင်းဝဘုရင်ဒုတိယ မင်းခေါင် ကြားသိတော်မူလျှင် ရှင်မဟာသီလဝံသနှင့် ရှင်မဟာ ရဋ္ဌသာရတို့ကို ချီးမြှောက်တော်မူသကဲ့သို့ တောင်တွင်းဆရာ တော်အား ချီးမြှောက်တော်မူလိုသောကြောင့် ရွှေနန်းတော်သို့ ပင့်ဖိတ်ကာ အင်းဝနေပြည်တော်၌ပင် သီတင်းသုံးတော်မူပါမည့် အကြောင်း လျှောက်ထားတောင်းပန်သည်။ သို့ရာတွင် ဆရာ တော်သည် ငြင်းပယ်တော်မူ၍ တောင်တွင်းကြီးမြို့သို့ ပြန်ကြွ တော်မူကာ ငှက်ပစ်တောင်အနီး ရတနာ့ဗိမာန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူသည်။
တောင်တွင်းကြီးမြို့သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိ၍ တောရ ဆောက်တည်နေခိုက် သက္ကရာဇ် ၈၄၅ ခုနှစ် ခန့်တွင် မြတ်စွာ ဘုရားသည် ကပိလဝတ်ပြည်သို့ ကြွတော်မူရာတွင် လောက ဓာတ်အလုံး ညွှတ်ပျောင်းပူဇော်ဟန်ကိုပြဆိုသော စက်ဆယ့်နှစ် လီ၊ ဒွါဒသီဝယ် ချီတောလားကဗျာရှစ်ပုဒ်နှင့် မိမိဘုရားဆုကို ပန်ကြောင်းပြဆိုသော ကဗျာတစ်ပုဒ်၊ ပေါင်းကဗျာကိုးပုဒ်ကို စပ်ဆိုစီကုံးတော်မူသည်။ ယခုထင်ရှားတွေ့ရသမျှသော ဤ တောလားကဗျာမှာ ကိုးပုဒ်သာရှိသော်လည်း ထို့ထက်အပို အလွန်ရှိသေးသည်ဟုလည်း အချို့ပညာရှင်များက ဆိုကြသည်။ ထင်ရှားတွေ့ရှိရသမျှသော တောလားအဖွဲ့များတွင် ရှင်ဥတ္တမ ကျော်၏ တောလားသည် ပထမတန်းစားကြီးဖြစ်သည်။ ( တောလား။)
သက္ကရာဇ် ၈၈၂ ခုနှစ်တွင် ဆရာတော်သည် ဒုတိယ မင်းခေါင်၏သားတော် ရွှေနန်းကျော့ရှင် ဘုရင်နရပတိ လက် ထက်အင်းဝနေပြည်တော်သို့ ဒုတိယအကြိမ် ကြွတော်မူသေး သည်။ ဘုရင်နရပတိက ဆရာတော်အား အင်းဝ၌ပင် သီတင်း သုံးနေတော်မူပါမည့်အကြောင်း ခမည်းတော်လက်ထက်ကနည်း တူ အကြိမ်ကြိမ်လျှောက်ထားတောင်းပန်သော်လည်း ရှေးကကဲ့ သို့ပင်ငြင်းပယ်ကာ၊ တောင်တွင်းကြီးသို့ ပြန်လည်ကြွသွား တော်မူခဲ့သည်။ ဘုရင်မင်းမြတ်လည်း ဆရာတော်သီတင်းသုံး သော တောင်တွင်းကြီးမြို့ရှိ ကျောင်းတော်ကို ပြင်ဆင်ခြင်း၊ ကျောင်းဦးဆောင်သစ် ထပ်မံဆောက်လုပ်လှူခြင်းပြုကာ ပစ္စည်း လေးပါး ဒါယိကာခံတော်မူ၍ လစဉ်မပြတ် အလှူတော်ဝတ် ထောက်တော်မူသည်။
ဆရာတော်သည် တောင်တွင်းကြီးကျောင်း၌ပင် သက္က ရာဇ် ၉ဝ၄ ခုနှစ်တွင် သက်တော် ၈၉ နှစ်၊ ဝါတော် ၆၉ ၌ ပျံလွန်တော်မူသည်။
နတ္ထိပုတ္တသမသုတ်
ဘုရားရှင်သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် နတ္ထိပုတ္တသမံ ပေမံအစရှိသော နတ်သား၏ ထင်မြင်ယူဆလျှောက်ချက် (၄)မျိုးကို နတ္ထိ အတ္တသမံ ပေမံ အစရှိသည်ဖြင့် ပြင်ဆင်၍ ဘုရားရှင် မိန့်ကြားတော်မူသည့်သုတ်။
ဥတ္တမကျော်၊ သျှင်
ဥတ္တမကျော်၊ အရှင် (မြန်မာ ၈၁၅-၉ဝ၄ ခန့်)
ရှင်ဥတ္တမကျော် ပြုစုခဲ့သောစာဟူ၍ တောလားကဗျာ ကိုးပုဒ်သာအထင်အရှားတွေ့ရသည်။ သို့ရာတွင် ဤမျှကျမ်းဂန် တတ်သောပုဂ္ဂိုလ်သည် ပါဠိကျမ်းဂန်များကိုလည်း ပြုစုလိမ့်မည် ဟု အချို့ကယူဆကြသည်။ ကဝိသေနင်္ဂဗျူဟာကျမ်းတွင်ကား တောင်တွင်းဆရာတော် ရှင်ဥတ္တမကျော် ရေးသားစီရင်သည့် ကျမ်းဂန်တို့ကား ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ် ပါဠိတော် နိသျ၊ မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိတော် နိသျ၊ ပေဋကောပဒေသ ပါဠိတော် နိသျ၊ ဓမ္မ သင်္ဂဏီ ပါဠိတော် နိသျ၊ ဝိနယ သင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ နိသျ၊ သစ္စသံခိပ် ဋီကာသစ် နိ သျ၊ ခုဒ္ဒသိက္ခာ ဋီကာသစ် နိသျ၊ အဘိဓမ္မာ ဝတာရ ဋီကာသစ် နိသျ၊ သဒ္ဒသာရတ္ထ ဇာလိနီ စာကိုယ် နိသျ၊ ဝဇိရ သာရတ္ထသင်္ဂဟ စာကိုယ် နိသျ၊ ကစ္စာယန ဘေဒ စာကိုယ်နိသျ၊ ဝါစကော ပဒေသစာကိုယ် နိသျဟူ၍ ပါဠိအဋ္ဌကထာ ဋီကာကျမ်းတို့အပြင် ဒဒဂန္ထကာရက္က မပျို့ကိုလည်း ရေးပြုစီရင်ခဲ့သေးကြောင်းဆိုသည်။ သို့ရာတွင် အခြားအထောက်အထား အခိုင်အလုံကိုကား မတွေ့ရှိရသေးချေ။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ၊ ဆရာတော်ကား ထိုတောလားကဗျာ ကိုးပုဒ်နှင့်ပင် မြန်မာ့စာပေလောက၌ နေတစ်ဆူလတစ်ပွင့် ဖြစ် ခဲ့လေသည်။ နောက်နှောင်းစာဆိုများ၏ ဆရာတစ်ဆူလည်းဖြစ် ခဲ့သည်။ နဝဒေး၊ နတ်သျှင်နောင်၊ ရှင်သံခို၊ ဖိုးသူတော်ဦးမင်း၊ လူဦးမင်း၊ ဝက်မစွတ်နဝဒေး စသော စာဆိုများစွာတို့သည် ဆရာတော်၏ တောလားထဲမှ အဖွဲ့အနွဲ့အချို့ကို နည်းမှီအတုယူ ကြရလေသည်။ ဆရာတော်သည် တောတောင်ရေမြေ၏ သဘာ ဝအလှကိုဖွဲ့ဆိုရင်း လယ်သမားယာသမား၊ တောင်ပေါ်သားတို့ ၏ အမူအယာကိုလည်းဖွဲ့ဆိုခဲ့သည်။ မြန်မာစာဆိုလောကတွင် တောင်ပေါ်သား တောင်ယာသမားတို့၏ အမူအရာကို ဖွဲ့ဆို သောစာဆိုအနည်းငယ်သာ ရှိခဲ့သည့်အနက် ဆရာတော်သည် ရှေ့ပြေးဖြစ်ခဲ့လေသည်။
အစ္စရေးအမျိုးသားပြတိုက်
အစ္စရေးအမျိုးသားပြတိုက် (מוזיאון ישראל‎, Muze'on Yisrael, - Israel Museum) သည် အစ္စရေး၏ အမျိုးသားပြတိုက်တစ်ခုပြီး ဂျေရုဆလင်မြို့တွင် တည်ရှိသည်။ Givat Ram နှင့် သမ္မာကျမ်းစာပြတိုက် အနီးရှိ တောင်ကုန်းတစ်ကုန်းပေါ်တွင် ဖြစ်ပြီး ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ဥတ္တမကျော်၊ သျှင်
ရှင်ဥတ္တမကျော်၏ အရိုးအိုးဂူကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်း
၁၉၅၅ ခုနှစ်၊ မေလ ၅ ရက်နေ့ထုတ် မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာတွင် ပေလေးပင် ရှင်လေးပါးအပါအဝင် စာဆိုတော်ကြီး ရှင်ဥတ္တမကျော်၏ အရိုးအိုးဂူကို တောင်တွင်းကြီးမြို့၊ နတ်မှီတောရရှိ ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ်၏ ကုန်းမြင့် တစ်နေရာ၌ တူးဖော်ရရှိပြီဖြစ်ကြောင်း သတင်းဖော်ပြထားသည်။ ရှင်ဥတ္တမကျော်သည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၈၁၅ ခုနှစ်၊ (ခရစ်နှစ် ၁၄၅၃) တွင် ဖွားမြင်ခဲ့ပြီး သက်တော် ၉၇ နှစ် အရောက် (ခရစ်နှစ် ၁၅၅၀) တွင် ပျံလွန်ခဲ့ကြောင်း သမိုင်းမှတ်တမ်းအရ သိရှိရ၏။ ဆရာတော်၏ အရိုးအိုးဂူမှ နှစ်ပေါင်း ၄၀ဝ ကျော်ကြာပျောက်ဆုံးနေရာမှ နတ်မှီတောရတွင် အဆောက်အအုံ တိုးချဲ့ဆောက်လုပ်ရန် ကုန်းမြေကို ခုတ်ထွင်ရှင်းလင်း ဖြိုဖျက်စဉ် ပြန်လည်တွေ့ရှိခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်။ အရိုးအိုးဂူအတွင်း၌ အရိုးပြာအဖြူနှင့်အနက် နှစ်မျိုးကို အကန့်များနှင့် စနစ်တကျထားရှိသည်ဆို၏။
နတ္ထိပုတ္တသမသုတ်
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ နတ်သားအယူအဆ, ဘုရားရှင်၏ ပြင်ဆင် မိန့်ကြားချက်များကို ရှင်းလင်းဖွင့်ဆိုထားပါသည်။
ဥတ္တမကျော်၊ သျှင်
ပြုစုခဲ့သည် ကျမ်းများ
၁။ တောလားရတု ၉ − ပုဒ်၊
၂။ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ် ပါဠိတော်နိသျ၊
၄။ ပေဋကောပဒေသပါဠိတော်နိသျ၊
၆။ နိနယသင်္ဂဟအဋ္ဌကထာနိသျ၊
၇။ သစ္စသံခိပ်ဋီကာသစ်နိသျ၊
၈။ ခုဒ္ဒသိက္ခာဋီကာသစ်နိသျ၊
၉။ အဘိဓမ္မာဝတာရဋီကာသစ်နိသျ၊
၁၀။ သဒ္ဒသာရရတ္ထဇာလိနီ စာကိုယ်နိသျ၊
၁၁။ ဝဇိရသာရတ္ထသင်္ဂဟ စာကိုယ်နိသျ၊
၁၂။ ကစ္စာယနဘေဒ စာကိုယ်နိသျ၊
၁၃။ ဝါစကောပဒေသ စာကိုယ်နိသျ။
ကိုးကား
<References />
ဆက်လက်လေ့လာရန်
၁) ကဝိသေနင်္ဂဗျူဟာကျမ်း၊ စာဆိုတော်များအတ္ထုပ္ပတ္တိ၊ မြန်မာစာညွန့်ပေါင်းကျမ်း-ပထမတွဲ၊ ဒေါ်မြင့်သန်းတည်းဖြတ်သော ပါရမီတော်ခန်းပျို့၊
ဝမ်ပိန်းရွာ၊ ကျေးသီးမြို့နယ်
ဝမ်ပိန်းရွာ (Wanping)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ ကျေးသီးမြို့နယ်၊ ဆိုင်းလင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၀၄၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆိုင်းလင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၉၂ ဦး၊ မ ၁၁၆၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၅၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျေးသီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စာဖြူစုရွာ၊ ဘိုဒီကွဲ
စာဖြူစုရွာ၊ ဘိုဒီကွဲ
မင်းမနိုင်ရွာ၊ ကောက်ကြီးကုန်း
မင်းမနိုင်ရွာ၊ ကောက်ကြီးကုန်း
ဒေါင်းမရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်
ဒေါင်းမရွာ (Daungma)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်၊ ဒေါင်းမကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၉၇၄ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စစ်ကိုင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လိပ်ဆင့်ပြင်ရွာ
လိပ်ဆင့်ပြင်ရွာ
ကျွဲခြံရွာ၊ ကျွဲခြံပေကုန်း
ကျွဲခြံရွာ၊ ကျွဲခြံပေကုန်း
NGC 5490
NGC 5490 သည် ကြယ်စုတန်း ဘိုးတီမှ ရေဒီယို ဂလက်ဆီဖြစ်သည်။
ပြင်ပလင့်
ကဏ္ဍ:ဘိုးတီ
ရှားဖြူကုန်းရွာ၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်
ရှားဖြူကုန်းရွာ (Sharhpyukone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်၊ ကျောက်ဝကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၄၄၈၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောက်ဝကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၈၂ ဦး၊ မ ၂၁၈၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၁၆၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကွမ်းယာကမ်းလေးရွာ၊ ဘိုဒီကွဲ
ကွမ်းယာကမ်းလေးရွာ၊ ဘိုဒီကွဲ
လင်ခိုးချောင်းရွာ၊ ရေတွင်းကုန်းကြီး
လင်ခိုးချောင်းရွာ၊ ရေတွင်းကုန်းကြီး
အထက်ပြင်ရွာ၊ မီးလောင်တောင်
အထက်ပြင်ရွာ၊ မီးလောင်တောင်
နောင်တိုင်းရွာ၊ မိုင်းရှူးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရှူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပဲလှော်ဖိုရွာ၊ စဉ့်ကူးမြို့နယ်
ပဲလှော်ဖိုရွာ (Peihlawhpo)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ စဉ့်ကူးမြို့နယ်၊ ရွှေဂုံတိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၈၁၈၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွှေဂုံတိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၀၁ ဦး၊ မ ၁၇၇၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၃၇၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စဉ့်ကူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နာမားဒေးရွာ၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်
နာမားဒေးရွာ (Narmarday)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ မိုင်းဒခွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၂၁၅၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းဒခွန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၄၈၇ ဦး၊ မ ၃၀၀၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၄၉၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျိုင်းတုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကနောင်မြို့
ကနောင်မြို့ သည် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်တောင်ပိုင်း ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးတွင် တည်ရှိသည့် မြို့တစ်မြို့ဖြစ်ပြီး မြန်အောင်ခရိုင်၊ မြန်အောင်မြို့နယ်တွင် ပါဝင်သည်။ ကနောင်မြို့သည် ဧရာဝတီမြစ်အနောက်ဘက်ကမ်းတွင်ရှိလျက် မြန်အောင်မြို့၏ တောင်ဘက် ခြောက်မိုင်အကွာတွင်ရှိသော မြို့ကလေးတစ် မြို့ ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်မြို့မှ မိုင် (၂၀၀) ကွာဝေးသည်။ ကနောင်မြို့ ၏ တစ်ဖက်ကမ်းတွင် ပိုးစာတောရွာ ရှိသည်။ ဤကနောင်မြို့သည် ကုန်းဘောင်ခေတ်က မြန်မာ့အမျိုးသားရေးကို ကမ္ဘာနှင့် တန်းတူဖြစ်အောင် ကြိုးပမ်းခဲ့သော အိမ်ရှေ့စံ ကနောင်မင်းသားကြီး နောက်ဆုံးအုပ်ချုပ်ခဲ့သော မြို့ ဖြစ်ပေသည်။ ကနောင်ဒေသတွင် ရှေးအခါက အခြေချကြသော အခါ မွန်တို့သည် စိန်ပန်းပင်အသားမျိုးရှိလျက် ကုက္ကိုပင်တစ်မျှကြီးမားသော မြစ်ကမ်းတွင် ပေါက်ရောက်နေသည့်အပင်ကို အစွဲပြုလျက် ထိုအရပ်ကို မွန်ဘာသာဖြင့်'ကန' (အသံထွက် ကနောင်) ဟု ခေါ်ခဲ့ကြသည်။ မြန်မာတို့က ထိုအပင်ကို 'စစ်ပင်' ဟု ခေါ် သော်လည်း ထိုအရပ်ကိုကား 'ကနောင်' ဟူ၍ပင် လိုက်ခေါ်ခဲ့ကြသည်။
ယခု ကနောင်မြို့နှင့် မှော်ဝန်ချောင်း ချောင်းလက်တက်တစ်ခုပေါ်တွင် ကနောင်ဟူသော ရွာရှိခြင်းက ထိုအချက်ကို ခိုင်လုံစေသည်။ ထိုအပင်၏ အသားကို ဒေသခံများက လှည်း၊ လှည်းဘီး၊ လှေ၊ တက် စသည့်အသုံးအဆောင်များ လုပ်ကြသည်။ ကနောင်မြို့ဟောင်းသည် ရှေးအခါက ပုသိမ် (၃၂) မြို့ အဝင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ပထမအမည်မှာ ကျိုက်တော်၊ ဒုတိယအမည်မှာ ကျိုက်တောသုံးမြိုင်ဆိုင်၊ တတိယအမည်မှာ ကနောင်ဟူ၍ မာဃာ၏'ပုသိမ်ရာဇဝင်' စာအုပ်တွင်ပြဆိုသော်လည်း ရှေးအမည်နှစ်ခုမှာ ပျောက်ကွယ်သွားပြီ ဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း
ကနောင်မြို့ အမည်နှင့် ခေတ်ပြိုင်အထောက်အထား တို့ကို ရှာဖွေကြသည်တွင် အစောဆုံးအထောက်အထားအဖြစ် ခရစ်နှစ် ၁၅၈၈ ခု၌ ထုတ်ပြန်သော အမိန့်တော်တစ်ခုတွင် ကနောင်မြို့အကြောင်း တစ်စေ့တစ်စောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ထိုအမိန့်တော်မှာ အဝနေပြည်တော်မှ အောက်မြစ်စဉ်တစ်လျှောက် သူကြီးတို့ကို ပေးအပ်သည့် အမိန့်တော် ဖြစ်သည်။ ထိုအမိန့်တော်အရ ကနောင် မြို့သည် ပုသိမ်(၃၂) မြို့အဝင် ဖြစ်ခဲ့ခြင်း၊ မြို့သူကြီး သို့မဟုတ် မြို့စုသူကြီး အအုပ်ချုပ်ခံနယ်မြေဖြစ်ခဲ့ခြင်း၊ အခွန်ဆက် နယ်မြေအဝင်ဖြစ်ခဲ့ခြင်း၊ ကင်းခွန် ထားရှိခဲ့ခြင်း တို့ကို သိရသည်။
၁၆၀၇ ခု ၌ညောင်ရမ်းမင်းတရားကြီးသည် အစုအငန်းလုပ်မြေ၊ နေမြေ၊ စားမြေ၊ ပယ်ခြားနယ်ခြားလေးရပ်၊ သစ်စည်းဝါးစည်း နယ်နိမိတ်များ သတ်မှတ်သည်တွင် ကနောင် ပါဝင်သည်။ သာလွန်မင်းလက်ထက်ရောက်သောအခါ ၁၆၃၇ ခု ၌ အမိန့်တော်ပြန်တမ်းတစ်ခု ထုတ်၍ မြို့ရွာ အပိုင်းအခြား သတ်မှတ်သည်တွင် အောက်မြစ်စဉ်တစ်လျှောက်ဝယ် ပါဝင်သော ကနောင်မြို့သည် အရှေ့၊ အနောက်၊ တောင်၊ မြောက် နှစ်တိုင်စီထား၍ နယ်လေးရပ် သတ်မှတ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ စီရင်ပိုင်ခွင့်အာဏာကိုကား မြိုလတ်ဝန်တစ်ဦးထံ အပ်နှင်းသည်။ မြန်မာမင်းများ လက်ထက်က မြို့ကြီး၊ ရွာကြီး၊ မြို့လတ်၊ ရွာလတ်၊ မြို့ငယ်၊ ရွာငယ် သတ်မှတ်ချက်ရှိရာ ကနောင်မှာ မြို့လတ်အဆင့်ဝင် ဖြစ်သည်။ ထိုခေတ် ၌ မြို့လတ်ဝန်အောက်ရှိ ဆိပ်၊ တည်၊ ပွဲ၊ ကင်း၊ ကူးတို့ ကြီးကြပ်ရသူတို့ရှိ၍ ကင်းကို ကြီးကြပ်ရသောသူကို ကင်းစားဟူ၍ ခေါ်သည်။ ကင်းစားရာထူးကို သားစဉ်မြေးဆက် ၁၇၃၃ ခုထိ ဆက်ခံတိုင်ဆော်ကြကြောင်း 'ဇမ္ဗုဒီပဥဆောင်းကျမ်း' တွင် ပြဆိုသည်။ ကင်းစားတို့သည် ယေဘုယျအားဖြင့် အရာတော် ခွန်ဝင်လယ်ပယ်၊ ကျွဲရှဉ်းလုပ်သား၊ ဓားမပုဆိန်၊ တူရွင်း၊ အစွတ်အခြောက် လုပ်သားသမျှအဖိုးတော်ကို စီရင်တိုင်ဆော်၍ ပယ်ငါးပယ်မျိုးကျကို လွတ်ရသည်။ ထို့ပြင် ကျီတော်ဝင်စပါး (၁၀) ထမ်း၊ တောကိုင်(၁) မတ်၊ ယာကိုင်(၁)မတ်၊ စပါး(၂)တင်း ကျကို တွက်၍ ဆက်သွင်းရရိုး ဖြစ်သည်။ ကင်း ဆိုသည်မှာ အခွန်အတုပ် ကောက်ခံရာ ရေဆိပ်ကို ဆိုလိုသည်။ သို့အားဖြင့် ညောင်ရမ်းခေတ်ကာလ၌ ကနောင်သည် မြို့လတ်အဆင့်ရှိနေကြောင်းနှင့် အောက်မြစ်စဉ်တစ်လျှောက်တွင် အရေးပါသော မြို့တစ်မြို့ဖြစ်ကြောင်း သိသာနိုင်သည်။ ညောင်ရမ်းမင်းဆက် နောက်ဆုံးဖြစ်သော မဟာဓမ္မရာဇာဓိပတိလက်ထက်တွင် ကနောင်သည် တပ်မြို့အဆင့်သို့ ရောက်ခဲ့သည်။ ယခုအခါ ထိုတပ်မြို့တပ်ရာ အကြွင်းအကျန်များအဖြစ် ကနောင်မြို့မြောက်ဘက်ရှိ ရွှေမြင်တင်စေတီတည်ရာတစ်ဝိုက် ကျုံးဟုခေါ်သော နေရာတွင် တွေ့မြင်နိုင်သေးသည်။ ကျုံးမှာ အတွင်းကျုံး၊ အပြင်ကျုံး ဟူ၍နှစ်ထပ်ရှိသည်။ ဆင်ကျုံး၊ မြင်းကျုံးဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ ထိုကျုံးနှစ်ထပ်အကြား တာဟောင်း မှာ ယခင်က တပ်မြို့ဟောင်းရာဖြစ်သည်။ စစ်ရေးစစ်ရာအတွက် အရေးပါ၍ ကြည်းကြောင်းဘက်မှ လာသောရန်သူကို ခံနိုင်သကဲ့သို့ ကျုံးနှင့် မြစ်ကို တစ်ဆက်တည်း ထားသည်မှာလည်း ရေကြောင်းခံနိုင်ရန်ပြုပုံသဏ္ဌာန်ရှိရှိသည်။
အလောင်းမင်းတရားကြီး သည် အညာတစ်ခွင်ကို စည်းရုံးပြီး၍ ၁၇၅၅ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၌ ပြည်မြို့မှ အဆင့်ဆင့် စုန်ဆင်းခဲ့ရာ မတ်လ(၄)ရက်နေ့ ၌ ကူထွက်ခေါ် လွန်ဆေးမြို့သို့ ရောက်သည်။ မြန်အောင်ဟု အမည်သစ်မှည့်ခေါ်ပြီး စံနေသောအခါ ကနောင်မှ မြို့လတ်ဝန်ဟောင်းက ကန်တော့လက်ဆောင်ဆက်သည်။ ဧပြီ (၈)ရက်နေ့ ၌မြန်အောင်မှ စုန်ဆင်းခဲ့ပြီး ကနောင်ကျွန်းကြီးတွင် ဇေယျာကျွန်းသမုတ်၍ စခန်းချကြောင်း 'ကုန်းဘောင်ဆက် မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး' နှင့် 'အလောင်းမင်းတရား အရေးတော်ပုံကျမ်း' တို့တွင် တွေ့ရသည်။ မင်းတရားကြီး စုန်ဆင်းချိန်မှာ နွေရာသီဖြစ်၍ ကနောင်ဘက်ကမ်းတွင် သောင်ထွန်းလျက်ရှိရာ ရေလမ်းသာ၍ မြေခံကာင်းသောကျွန်းကြီးဘက် ၌ ရပ်နားခဲ့ဟန်ရှိသည်။ ကနောင်ကို မြန်အောင်မြို့သူကြီးအား စီရင်လေသည်။ သို့ဖြင့် ထိုအချိန်မှစ၍ ကနောင်မှာ မြို့ဖြစ်သော်လည်း မြို့သူကြီးတစ်ဆင့်ခံ အုပ်ချုပ်သောနယ်မြေအဖြစ် ကျရောက်ခဲ့လေသည်။ ထိုစဉ်က အလောင်းမင်းတရားကြီးအား သွားရောက်ဖူးမြော်သော အိန္ဒိယရှိ အင်္ဂလိပ်အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီမှ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိသော အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ဂျော့ဘေကာသည် မင်းတရားကြီးနှင့် နေပြည်တော်တွင်တွေ့ဆုံပြီးနောက် ဟိုင်းကြီးကျွန်းသို့ ဧရာဝတီမြစ်စဉ်အတိုင်း ပြန်စုန်ဆင်းခဲ့ရာ ၁၇၅၅ခု၊ အောက်တိုဘာလ(၁၇)ရက်နေ့ ၌ မြန်အောင်သို့ ရောက်ပြီးနောက်တစ်နေ့ အောင်လံသို့ စုန်သည်။ ထို့ကြောင်းကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်တွင် မြန်အောင်နှင့် မြစ်ဝ (ဧရာဝတီမှ ခွဲထွက်သော ငဝန်မြစ်ဝ) အကြား အနောက်ကမ်းတွင် ရွာငယ်နှစ်ရွာရှိသည်ဟု 'အရှေ့တိုင်းမှတ်တမ်းစု' တွင်ဖော်ပြထားသည်။ အနောက်ဘက်ကမ်း တွင်ရှိနေသော 'ကနောင်နှင့် ငပိဆိပ်'ကို သူ့အမြင်ဖြင့် ရွာငယ်နှစ်ရွာဟု ဆိုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဘေကာအဆိုအရ ' ထိုဒေသကား အထက်ပိုင်းလောက်မမြင့်၊ နိမ့်သော်လည်း ညီညာသည်။ လူနေရန် ကွက်အကွင်းကောင်းသည်။ အခြားဒေသကဲ့သို့ တောမထူထပ်။ မြေအလွန်ကောင်းသည်။ စပါးကောင်းထွက်သည်။ ပြည်နှင့်မြစ်ဝအကြားတွင် ဤဒေသမှာ အလွန်မြေဩဇာကောင်းသောနေရာဖြစ်၍ တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ မြေတွင် အကောင်းဆုံးမြေဖြစ်သည်ဟု ကျွန်ုပ်မှတ်ယူ၏' ဟူသည်။ ၁၇၅၇ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၁၂)ရက်နေ့၌ ရန်ကုန်မှ အလောင်းမင်းတရားကြီး နေပြည်တော် ပြန်သည်။ မင်းတရားကြီးအပြန်ကို တွေ့ရန်လာသော အင်္ဂလိပ်သံ ရောကတ်လတ်စတာသည် ဟိုင်းကြီးကျွန်းမှ မြန်အောင်အထိ ဆန်တက်ခဲ့သည်ကို မှတ်တမ်းတင်သောအခါ'မြန်အောင်ကိုဆန်သည်တွင် ဇူလိုင် လ(၂၈) ရက်နေ့ နေဝင်ချိန် ၌ မြို့ကြီးတစ်မြို့ကို ဖြတ်ရသည်။ မြစ်မှာလည်း ဟိုင်းကြီးကျွန်မှာကဲ့သို့ ကျယ်လှသည်။ အလွန်လည်း ဆန်တက်ရသည်' ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သောနေရာမှာ ကနောင်မြို့ကို ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ဤအချက်ကို ထောက်ထားလျှင် နှစ်နှစ်အတွင်း ကနောင်မြို့သစ်တည်၍ ပြီးဆုံးခဲ့ပြီး စည်စည်ပင်ပင်သိုက်သိုက်ဝန်းဝန်း ရှိနေပြီဖြစ်ကြောင်း မှန်းဆနိုင်လေသည်။
ကနောင်မှာ မြို့ကြီးအဖြစ် တည်ခဲ့သော်လည်း မြန်အောင်၊ ရေကင်းတို့ကဲ့သို့ အရာရှိကြီးငယ်တို့ ရုံးစိုက်ရာ မြို့ကြီးကား မဖြစ်ခဲ့ချေ။ မြန်အောင်တွင် မြို့ဝန်၊ စစ်ကဲ၊ နာခံများ ထားရှိကြောင်းသာ'အလောင်းမင်းတရားအမိန့်တော်များတွင်' တွေ့ရသည်။ ထိုအချိန်၌ နိုင်ငံတော်အတွင်း ကင်းစောင့်၊ ကင်းနေရာများ ခန့်ထားခဲ့ပြီးဖြစ်ရာကင်းစောင့်များကို ကင်းတွင်သာ နေစေသည်။ ကင်းအားလုံးကို အမတ်ကြီး ဘယသေန ကင်းဝန်အဖြစ် အုပ်ချုပ်သည်။ ကင်းခွန်ကောက်ခံသည်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ တောင်းခံမှုများလာဖြင့် လှေသွားကုန်သည်တို့မှာ ဆယ်ခိုင်တစ်ခိုင် ကောက်ခံသည့်အရာသည် ဆင်းရဲကုန်သည်တို့ ကုန်သွားနိုင်မည် မဟုတ်။ ထုံးစံပင် ဖြစ်သော်လည်း ဆယ်ခိုင်တစ်ခိုင် မကောက်စေနှင့်။ လှေတွင် ကုန်တစ်ရာပါလျှင် ကောက်ခံရမည်မှာ ကုန်သည်တို့ အင်အားကို ထောက်ချင့်ဆင်ခြင်၍ သုံးစုစု၍ တစ်ခုလျော့ညံ့၍ ကောက်ခံစေဟု အမိန့်တော်ထုတ်ခဲ့ရသည်။ ကနောင်မြို့ သည် ဆင်ဖြူရှင်မင်းတရားလက်ထက်ရှေ့ကသို့ မြို့ကြီးအဆင့်၊ မြို့လတ်အဆင့် မရတော့ဘဲ ကင်းစားအုပ်သော အဆင့်သို့ ရောက်သွားချေသည်။ ဤသည်မှာ ရှေးမြန်မာမင်းများလက်ထက် အုပ်ချုပ်ရေး အပြောင်းအလဲ စီမံခန့်ခွဲရေး ပြုပြင်မှုသဘောကို အကဲခတ်နိုင်သော အချက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကင်းစားမောင်နိုးအုပ်သော ကနောင်မြို့တွင် စေတီပုထိုးတို့ကား များလှသည်။
ဆင်ဖြူရှင်မင်းတရားကြီးလက်ထက်အထိ မြို့စားမင်းသား မထားခဲ့ချေ။ စဉ့်ကူးမင်းလက်ထက်၌လည်း ထို့အတူဖြစ်သည်။ ဗဒုံမင်း ခေါ် ဘိုးတော်ဘုရား နန်းတက်လာသောအခါ ကနောင်မြို့ကို တောင်ဆောင်တော် မိဖုရားနှင့်ရသော သမီးတော် သီရိသုမင်္ဂလာ ဒေဝီအား စားစေသည်။ ထိုမင်းသမီး ပုသိမ်မင်းသားနှင့် စုံဖက်သွားပြီးနောက် မင်းတရားသည် သားတော်ငယ် မောင်သာထွန်းအောင် (သီရိသုမဂင်္လာဒေဝီ၏ မောင်အငယ်ဆုံး)ကို ကနောင်မြို့အား စားစေသည်။ မောင်သာထွန်းအောင်သည် ကနောင်မင်းသား ဖြစ်လာကာ သတိုးမင်းလှကျော်ခေါင်ဘွဲ့ရသည်။ နောင်အခါ စလွယ်(၁၈) သွယ်ရမင်းသားကြီးဖြစ်လာကာ ဗဒုံမင်းကို ဆက်ခံသော စစ်ကိုင်းမင်း ခေါ် ဘြကီးတော်ဘုရားလက်ထက် ၌လည်း ကနောင်မြို့ကို သီရိဓမ္မရာဇာဘွဲ့နှင့် ဆက်စားခဲ့ရသည်။ စစ်ကိုင်းမင်းက သာယာဝတီမင်းအား ထီးနန်းလွဲပေးရသောအခါ ကနောင်မြို့စားဟောင်းဘဝ ကျရောက်သွားပြီး မင်းအမိန့်ဖြင့် နန်းကျဘုရင်အားခစားနေရလေသည်။
သာယာဝတီမင်းတရား၏ တော်ဆောင်တော်မိဖုရားတွင် သားတော်နှစ်ပါးရှိရာ သားတော်အငယ်သည်နောင်သောအခါ မြန်မာရာဇဝင်၌ ထင်ရှားသော ကနောင်မင်းသားဖြစ်သည်။ မိဖုရား ကနောင်စားမရှိသည့် နောက် ပိုင်း၌ မင်းတရားသည် ထိုမင်းသားအား ကနောင်မြို့ စားပေးသည်။ သာယာဝတီမင်း နတ်ပြည်စံပြီးနောက် ပုဂံမင်းလက်ထက်၌ ကနောင်မင်းသားအား သတိုးမင်းရဲကျော်ထင်ဘွဲ့ ရှေးဦးစွာ ပေးလျက် မြကာမြင့်မီ သီရိသုမဟာဓမ္မရာဇာဘွဲ့ပေးသည်။ ၁၈၅၂ ခုနှစ်၌ မင်းတုန်းမင်းသားနှင့် ကနောင်မင်းသားတို့က ပုဂံမင်းကို ခြားနား၍ မင်းတုန်းမင်းသား နန်းတက်ခဲ့သည်။ ဤသည်ကိုကြည့်လျှင် ကုန်းဘောင်ခေတ်၌ ကနောင်မင်းသားနှစ်ပါးရှိသည်မှာ ဘိုးတော်ဘုရားနှင့် ဘြကီးတော်မင်းလက်ထက် ကနောင်မင်းသားနှင့် သာယာဝတီမင်း၊ ပုဂံမင်းတို့လက်ထက် ပေါ်ထွန်းသော ကနောင်မင်းသားတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ပထမပုဂ္ဂိုလ်သည် ကနောင်မြို့ကို နှစ် (၃၀)ခန့် အပိုင်စားအုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီး ဒုတိယပုဂ္ဂိုလ်သည် (၁၀) နှစ်ခန့် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
အစ္စရေးအမျိုးသားစာကြည့်တိုက်
အစ္စရေးအမျိုးသားစာကြည့်တိုက် (National Library of Israel အတိုကောက် NLI; ဟီဘရူး: הספרייה הלאומית - HaSifria HaLeumit (NLI) Arabic: المكتبة الوطنية في إسرائيل; ယခင်: ဂျူးအမျိုးသားနှင့် တက္ကသိုလ် စာကြည့်တိုက်၊ Jewish National and University Library - JNUL, ဟီဘရူး: בית הספרים הלאומי והאוניברסיטאי; Beit Ha-Sfarim Ha-Le'umi ve-Ha-Universita'i) သည် အစ္စရေး ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များနှင့် ဂျူးအမွေအနှစ်များ စုဆောင်းထားရှိရာ စာကြည့်တိုက်တစ်ခုဖြစ်သည်။ စာအုပ်ပေါင်း ငါးသန်းကျော်ခန့် စုဆောင်းထားရှိပြီး ဂီဗက်ရမ်ရှိ ဂျေရုဆလင် ဟီဘရူးတက္ကသိုလ် ပရိဝုဏ်အတွင်းတွင် တည်ရှိသည်။
ရှာရေပြင်ရွာ
ရှာရေပြင်ရွာ
အမှတ်(၁၅)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်
ဖွဲ့စည်းပုံ
အမှတ်(၁၅)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် နည်းဗျူဟာအဖွဲ့ (၃)ဖွဲ့နှင့် ခြေလျင်/ခြေမြန်တပ်ရင်း (၁ဝ)ရင်း ရှိသည်။
အမှတ်(၁)အခြေချစစ်ဗျူဟာ
အမှတ်(၁)အခြေချစစ်ဗျူဟာ သည် အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် နယ်မြေဖြစ်သော ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ဘူးသီးတောင်မြို့တွင်တည်ရှိသည်။ ယင်းစစ်ဗျူဟာကို ၃၀-၁၀-၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့ပါသည်။ "အမှတ်(၁)အခြေချစစ်ဗျူဟာ" ၏ ဗျူဟာမှူးမှာ "ဗိုလ်မှူးကြီးတင်မိုးအောင်"ဖြစ်သည်။
နန္ဒနသုတ်
(၂)သုတ် ရှိပါသည်။
မတော်ဂွမ်ဂါးရွာ၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်
မတော်ဂွမ်ဂါးရွာ(Matawgumgar)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်၊ မထော်အူမားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၁၈၉ ဖြစ်သည်။
နန္ဒနသုတ်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် တာဝတိံသာနတ်ပြည် နန္ဒဝန်ဥယျာဉ်သို့ ရောက်သစ်စ ပုထုဇဉ် နတ်သား၏ နန္ဒဝန်ဥယျာဉ်ကို ချီးကျူးပြောဆိုပုံဂါထာနှင့် အရိယနတ်သား၏ နတ်စည်းစိမ်နှင့်ပတ်သက်၍ အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ မိန့်ကြားချက်ဂါထာတို့ကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူပါသည်။
မတော်ဂွမ်ဂါးရွာ၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နန္ဒနသုတ်
အဋ္ဌကထာ၌ နန္ဒဝန်ဥယျာဉ်အကြောင်း၊ နတ်တို့စုတေပုံ၊ နတ်ဘဝ၌ ဖြစ်လာပုံ အစရှိသည်တို့ကို ဖွင့်ဆိုထားပါသည်။
အမှတ်(၁၅)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်
နောက်ထပ်ကြည့်ရန်
ကဏ္ဍ:စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်များ
နန္ဒနသုတ်
ဋီကာ၌လည်း ဖွင့်ဆိုချက်များစွာ ပါရှိပါသည်။
---
ဘုရားရှင် မဂဓနိုင်ငံ ရာဇဂြိုဟ်မြို့ ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် “သီလရှိသူ၊ ပညာရှိသူ၊ ဆင်းရဲဒုက္ခကို လွန်မြောက်၍ နေနိုင်သူ၊ နတ်တို့သည် ပူဇော်အပ်သူ”တို့ကို နန္ဒနနတ်သားက မေးလျှောက်သဖြင့် ဘုရားရှင် ဖြေဆိုတော်မူသည့်သုတ်။
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ သဗ္ဗညုတညာဏ်တော်မြတ်၏ အနာဝဋဖြစ်ပုံနှင့် တကွ သိသင့်သည်များကို ဖွင့်ပြတော်မူထားပါသည်။
ရှမ်းချောင်းရွာမရွာ၊ ကျွဲခြံပေကုန်း
ရှမ်းချောင်းရွာမရွာ၊ ကျွဲခြံပေကုန်း
ဝိန်းကွပ်ရွာ၊ ကျေးသီးမြို့နယ်
ဝိန်းကွပ်ရွာ (Weinkut)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ ကျေးသီးမြို့နယ်၊ ဆိုင်းလင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၀၅၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆိုင်းလင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၉၂ ဦး၊ မ ၁၁၆၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၅၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျေးသီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျူချောင်းရွာသစ်ရွာ၊ မကွေးမြို့နယ်
ကျူချောင်းရွာသစ်ရွာ (Kyuchaungywarthit)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ မကွေးမြို့နယ်၊ ကြာကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၄၉၂၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကြာကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၃၇၁ ဦး၊ မ ၃၉၂၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၂၉၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မကွေးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အလင်း
အလင်းသည် တိရစ္ဆာန်တို့၏ မျက်လုံးထဲရှိ အမြင်လွှာ (retina) ပေါ်သို့ ကျရောက်လျှင် ဦးနှောက်ထံသို့ ဆိုင်ရာ အချက်အလက်သတင်း ပေးပို့တတ်စေသော စွမ်းအင်များ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အရပ်စကားဖြင့်လျှင် မြင်ရသော အရာတို့ကို အလင်းဟု အချို့က မှတ်သားကြသည်။ ဇီဝဗေဒတွင် အလင်းသည် သက်ရှိတို့အဖို့ လှုံ့ဆော်ချက်တစ်မျိုး ဖြစ်လေသည်။ ရူပဗေဒအရ လူ့မျက်လုံးဖြင့် မြင်ရသော အလင်း (visible lights) များသည် လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းအမျိုးမျိုးအနက် အချို့သော လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းများ ဖြစ်သည်။ လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်း၏ သယ်ဆောင်သော စွမ်းအင်ပမာဏကို လိုက်၍ လူ့မျက်လုံးကို နှိုးဆော်ခြင်း မနှိုးဆော်ခြင်း ဖြစ်လေရာ မြင်ရခြင်း မမြင်ရခြင်း ရလဒ် ကွဲပြားသွားသည်။ သို့ဖြင့် အလင်းသည် လျှပ်စစ်သံလိုက်ဖြာထွက်မှု ဖြစ်ပြီး လျှပ်စစ်သံလိုက်ရောင်စဉ်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ လူသားမျက်စေ့ဖြင့် မြင်နိုင်သော အလင်း၏ လှိုင်းအလျားသည် ၄၀၀ မှ ၇၀၀ နာနိုမီတာအတွင်း ရှိသည်။ ထို့ထက် လှိုင်းလျားပိုသွားသော လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းတို့ကို အနီအောက်ရောင်ခြည်ဟု ခေါ်ပြီး ထို့ထက် လှိုင်းအလျား လျော့သွားသော လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းတို့ကို ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်ဟု ခေါ်သည်။ လှိုင်းအလျားနှင့် ကြိမ်နှုန်းတို့ အစဉ်ဆက်စပ်မှု ရှိလေရာ လူတို့မြင်ရသော အလင်းရောင်၏ ကြိမ်နှုန်းမှာ ၄၃၀ မှ ၇၅၀ တာရာဟတ်ဇ်အတွင်း ရှိသည်။
အလင်းနှင့် လူတို့၏ပတ်ဝန်းကျင်
သမိုင်းကြောင်းအားဖြင့် လူသားတို့အတွက် လိုအပ်သောအလင်းရောင်ကို မီးမှရရှိသည်။ မီးဆိုရာတွင် ရှေးခတ်ကျောက်ခေတ်မှ မီးပုံများမှသည် ယနေ့ခေတ် ရေနံဆီမီးအိမ်များအထိ ပါဝင်သည်။ လျှပ်စစ်မီးကို တီထွင်ပြီးသောအခါ လျှပ်စစ်မီးအလင်းရောင်သည် သဘာဝမီးအလင်းရောင်များကို အစားထိုးနေရာယူလာသည်။ အချို့သော သက်ရှိများသည် ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်အလင်းရောင်ကို ထုတ်လွှတ်သည်။ ဥပမာ ပိုးစုန်းကြူးများသည် ၎င်းတို့၏ မိတ်လိုက်ဖော်ကို ရှာဖွေရန်အတွက် ကိုယ်ပိုင်အလင်းရောင်ကို ထုတ်လွှတ်သည်။
အလင်း၏ ရူပဗေဒ
အလင်းရောင်၏ အဓိက ဂုဏ်သတ္တိများမှာ ပြင်းအား(Intensity)၊ ဦးတည်ချက်လားရာ(Directoin)၊ ရောင်စဉ် ကြိမ်နှုန်း(Frequency)သို့မဟုတ် လှိုင်းအလျား(Wavelength)၊ လှိုင်းယိမ်းခြင်း(Polatization) စသည်တို့ဖြစ်သည်။ အခြား အခြေခံဂုဏ်သတ္တိတစ်ခုမှာ လေဟာနယ်တွင် အလင်း၏အလျင်သည် တစ်စက္ကန့်လျင် ၂၉၉ ၇၉၂ ၄၅၈ မီတာနှုန်းဖြစ်သည်။
ရူပဗေဒတွင် တစ်ခါတရံ၌ လူ့မျက်စေ့နှင့် မြင်နိုင်သည်ဖြစ်စေ မမြင်နိုင်သည်ဖြစ်စေ မည့်သည့်လှိုင်းအလျားမဆိုရှိသည့် လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းအားလုံးကို အကြမ်းအားဖြင့် "အလင်း"ဟု ခြုံခေါ်တတ်သည်။ ဂမ္မာရောင်ခြည်၊ မိုက်ခရိုဝေ့ဗ်နှင့် ရေဒီယိုလှိုင်းအားလုံးသည်လည်း အလင်းလှိုင်းများဟု ယူဆသည်။ အလင်းမျိုးအစား အားလုံးကဲ့သို့ပင် မြင်နိုင်သော အလင်းသည်လည်း ဖိုတွန်ဟုခေါ်သည့် အထုပ်ငယ်လေးများကို ထုတ်လွှတ်ခြင်းဖြစ်သလို လှိုင်း နှင့် အမှုန်တို့၏ သဘောတရား နှစ်မျိုးလုံးကို ဆောင်သည်။ ၎င်း ဂုဏ်သတ္တိကို လှိုင်း-အမှုန်စုံတွဲမှု ဟုခေါ်သည်။ အလင်းကို လေ့လာသည့် ပညာရပ်သည် ခေတ်ပေါ်ရူပဗေဒတွင် အရေးပါသည့် သုတေသနနယ်ပယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
အလင်း၏အလျင်
ရှေးယခင်က အလင်းသည် တမဟုတ်ခြင်း သွားလာသည်ဟုယူဆခဲ့ကြသည်။ အလင်းသည် အာကာသကို ဖြတ်သွားရာ၌ အချိန်ယူ၍ သွားကြောင်းကို ပထမဆုံးထုတ်ဖော်ပြောဆိုသူမှာ ဒိန်းလူမျိုး နက္ခတ်ဆရာ အိုလီ ရူးမား (၁၆၄၄-၁၇၁ဝ) ဖြစ်သည်။ သူသည် ယင်းအကြောင်း ကို ဂျူပီတာ (ကြာသပတေးဂြိုဟ်)၏ အရံဂြိုဟ်များ မှန်မှန် လှည့်ပတ်သွားလာရာ၌ အချိန်မညီညွတ်မှုများကို လေ့လာရာမှ တွေ့ရှိလာခြင်းဖြစ်သည်။ ဤအချိန် မညီညွတ်မှုများမှ အလင်းသည် အာကာသကို ဖြတ်၍ ကမ္ဘာမြေပေါ်သို့ လာလျက်ရှိကြောင်းကို တွေ့ရလေသည်။
နက္ခတ်ဆရာ ရူးမား ထုတ်ဖော်ပြောဆိုပြီးသည့် နောက်တွင်လည်း အလင်း၏အသွားနှုန်းကို အမျိုးမျိုး ခန့်မှန်းပြောဆိုခဲ့ကြ သည်။ သို့သော် ၁၉ ရာစုနှစ် အလယ်ပိုင်းသို့ ရောက်မှသာလျှင် မြေပြင်ပေါ်တွင် အလင်း၏အမြန်ကို တိကျစွာ တိုင်းတာ နိုင်လာခဲ့ကြသည်။ ယင်းတိုအနက် ပြင်သစ်ပါမောက္ခ အာမန် ဖီးဇိုး (၁၈၁၉-၁၈၉၆) ဆိုသူသည် ပထမဆုံးအောင်မြင်စွာ တိုင်းတာနိုင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ သူသည် မိမိ၏ မွေးဖွားရာ ဇာတိမြို့ဖြစ်သော ပါရစ်မြို့၌ တစ်နေရာနှင့်တစ်နေရာ ငါးမိုင်ကျော် ဝေးသော မျှော်စင်မြင့်နှစ်ခုကို ရွေးချယ်ပြီးလျှင် ပထမမျှော်စင်တွင် ဒုတိယမျှော်စင်ဘက်သို့ အလင်းရောင် ထိုးနေသော မှန်အိမ်တစ်ခုကိုထား၍ ဒုတိယ မျှော်စင်ပေါ်၌ကား ကြည့်မှန် တစ်ခုကို ထားသည်။ ကြည့်မှန်သည် မှန်အိမ်မှရသော အလင်းရောင်ကို ပထမ မျှော်စင်သို့ တိုက်ရိုက်ပြန့်ထွက်သွားနိုင်စေ သည်။ ခွေးသွားစိတ် ဘီးတစ်ခုကို မှန်အိမ်မှ ထွက်သော အလင်းတန်းတွင် ထားရှိသည်။ ထားရှိပုံမှာ ဘီးကိုရပ်ထား သည့်အခါ အလင်းတန်းသည် ခွေးသွားစိတ်နှစ်ခု ကြားသို့ပင် ကြည့်မှန်မှအလင်းရောင် ပြန်ဝင်လာအောင် ကျနစွာ စီမံပြုလုပ် ထားသည်။ ဘီးကို လျင်မြန်စွာ လှည့်ပေးလိုက်သည့်အခါ ဒုတိယမျှော်စင်ရှိ ကြည့်မှန်မှ ပြန်ထွက်လာသော အလင်းသည် ခွေးသွားစိတ် နှစ်ခုကြားသို့ ဝင်မလာပဲ ထိုကြားနေရာသို့ ခွေးသွားစိတ်တစ်ခု ရွေ့လာသည်ကို တွေ့ရသည်။ သို့ဖြင့် ကြည့်မှန်မှ ပြန်ထွက်လာသော အလင်းကို မတွေ့နိုင်တော့ပေ။ ပထမမျှော်စင်နှင့်ဒုတိယမျှော်စင် အသွားအပြန် ခရီးကို အလင်းသွားသည့်အချိန်သည် ကြားနေရာသို့ ခွေးသွားစိတ်တစ်ခုရွှေ့လာသည့်အချိန်ပင် ဖြစ်သည်။ ဘီးကို နှစ်ဆလှည့်ပေးလိုက်သည့်အခါ ဖီးဇိုးသည် ဒုတိယမျှော်စင်ရှိ ကြည့်မှန် ပြန်ထွက် လာသော အလင်းကို ကြားနေရာတွင် တစ်ဖန် မြင်နိုင်ပြန်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဒုတိယ ခွေးသွားစိတ်ကြား နေရာတစ်ခုသည် အလင်းမြင်နိုင်သော ပထမကြားနေရာသို့ ရွေ့လာသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ စပီဒိုမီတာခေါ် အမြန်တိုင်း ကိရိယာကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ဘီးလည်သည့် အပတ်ပေါင်းကို သိနိုင်ပြီးလျှင် မျှော်စင်နှစ်ခုကြား အသွားအပြန်ခရီးကို အလင်း သွားသည့်အချိန်ကိုလည်း တွက်ချက်ယူနိုင်သည်။
ဤသို့တွက်ချက်ယူခြင်းအားဖြင့် အလင်းသည် အလွန် လျင်မြန်သောအဟုန်ဖြင့် တစ်စက္ကန့်လျှင် မိုင်ပေါင်း ၁၈၆ဝဝဝ ခန့်သွားကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ စင်စစ်အလင်းသည် ကမ္ဘာတွင် အမြန်ဆုံးသွားသောပစ္စည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်ငြားသော် လည်း ကောင်းကင်တန်ဆာများသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု အလွန့် အလွန် ဝေးကွာကြ သောကြောင့် အလင်းသည် ယင်းတို့ အကြားတွင် နှစ်နှင့်ချီ၍ သွားရလေသည်။ နေမှ အလင်းသည် မိုင်ပေါင်း ၉၃ သန်း ဝေးသော ကမ္ဘာသို့ရောက်အောင် ရှစ်မိနစ် ခန့်လာရ၍ အနီးဆုံး တည်မြဲကြယ်မှဆိုလျှင် လေးနှစ် ကျော် ခန့်မျှ လာရသည်။ ကောင်းကင်တွင် ကျွန်ုပ်တို့ အလင်းရရှိနေ သော ကြယ်ပေါင်း အမြောက်အမြား ရှိကြ၏။ ထိုကြယ်များမှ အလင်းသည် ကမ္ဘာသို့ နှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာ ကြာအောင် လာကြရပေမည်။ ထိုအတောအတွင်း ဘာမဆိုဖြစ်နိုင်သည် ဖြစ်ရာ အချို့ကြယ်များသည် ကျွန်ုပ်တို့ထံသို့ ယင်း၏အလင်း ရောက်ချိန်တွင် ရှိချင်မှ ရှိတော့ပေမည်။ နက္ခတ်ဆရာများသည် ကြယ်များ၏ အလွန်ကြီးမားသည့် အကွာအဝေးကို အလင်းနှစ် ဖြင့် တိုင်းတာယူကြခြင်းဖြင့် နီးကပ်စွာ ခန့်မှန်းနိုင်ကြောင်း တွေ့ရလေသည်။
အလင်းပြန်ခြင်း
အလင်းသည် အလွန်လျင်မြန်စွာ သွားသည့်ပြင် ကြည့်မှန် များဖြင့်လည်း အလင်းပြန်စေနိုင်သေးသည်။ စင်စစ်အရာဝတ္ထု အားလုံးတို့သည် အနည်းအကျဉ်း အလင်းပြန်စေနိုင်ကြလေ သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အလင်းပြန်မှုကြောင့်ပင် ထို အရာဝတ္ထုများ၏ အရွယ်ပမာဏ၊ ပုံပန်းသဏ္ဌာန်နှင့်အရောင် အဆင်းကို ကျွန်ုပ်တို့ သိနိုင်ကြသည်။ အလင်းပြန်ပုံသည် ဘောလုံးတစ်လုံးနံရံမှ ပြန်ကန်ထွက်လာပုံနှင့် အလွန်တူသည်။ သိပ္ပံ နိယာမအရ ရိုက်လင်းတန်းတစ်ခုသည် ပြင်ညီကြည့်မှန် တစ်ချပ်ပေါ်သို့ ကျရောက်သောအခါ ရိုက်လင်းတန်း၊ မှန်မျဉ်း နှင့် ပြန်လင်းတန်းတို့သည် တစ်ခုတည်းသော ပြင်ညီတွင် တည်ရှိနေကြပြီးလျှင် ရိုက်ထောင့်နှင့် ပြန်ထောင့်တို့သည် ညီမျှ ကြသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ လင်းတန်းတစ်ခုသည် ပြောင်လက် သော မျက်နှာပြင်ညီသို့ ဝင်ရာ၌ဝင်သည့် ထောင့်အတိုင်း ပြန် ထွက်သွားသည်ဟူ၏။ အရောင်ရှိသော အရာဝတ္ထုတစ်ခုသည် ဆွတ်ဆွတ်ဖြူသော အရာဝတ္ထုကဲ့သို့ အလင်းအားလုံးကို အလင်းမပြန်နိုင်ပဲ အချို့အရောင်ကို စုတ်ယူထားလိုက်သည်။ ပုံစံပြရလျှင် အဖြူအလင်းရောင်ထိုးထားသော အပြာရောင် အဝတ်စတစ်စသည် စပက်ထရမ် (ရောင်စဉ်)၏ အစိမ်းနှင့် အနီပိုင်းကို ပြန်ထွက်သဖြင့် ကြည့်သူအတွက် အပြာရောင်သာ တွေ့ရသည်။
အလင်းယိုင်ခြင်း
အလင်းယိုင်ခြင်းကို အထက်ပါ ကိရိယာများအပြင် ရေ အသင့်အတင့် ထည့်ထားသော လေးထောင့်ရေကန် ကလေး တစ်ခုဖြင့်လည်း စမ်းသပ်လေ့လာနိုင်သည်။ လင်းတန်းများကို ပိုမို ထင်ရှားစွာမြင်နိုင်ရန် ရေထဲသို့ နွားနို့ တစ်စက်နှစ်စက် လောက် ထည့်ပေးပါ။ ကြည့်မှန်တစ်ချပ်ကို ရေကန်အောက်တွင် ထားပြီးလျှင် ပုံ(၄)မှာကဲ့သို့ လက်နှိပ်ဓာတ်မီးဖြင့် ထိုး၍ လင်း တန်းလမ်းကို သတိပြုကြည့်ပါ။ ရေထဲသို့ လင်းတန်း ဝင်သည့် နေရာနှင့် ရေမှထွက်သည့်နေရာများတွင် မှန်မျဉ်းနှစ်ကြောင်းကို စိတ်ကူးဖြင့် ဆွဲကြည့်ပါ။ အလင်းသည် သိပ်သည်းမှုနည်းသော ကြားခံမှ သိပ်သည်းမှုများသော ကြားခံ (လေမှ ဖန်တုံးကဲ့သို့) ဖြတ်သွားသောအခါ ယင်းသည် မှန်မျဉ်းဘက်သို့ ယိုင်လာ သည်။ တစ်ဖန် သိပ်သည်းမှု များသောကြားခံမှ သိပ်သည်းမှု နည်းသောကြားခံသို့ ထွက်သွားသောအခါ (ဖန်တုံးမှ လေထဲ သို့) ယင်းသည် မှန်မျဉ်းမှ ဖယ်ခွာ ထွက်သွားသည်။ ဤကား အလင်းယိုင် နိယာမဖြစ်၍ ယင်း၏ သဘောကို ပုံ(၅)တွင် ရှင်းပြထားသည်။ အလင်းသည် သိပ်သည်းမှုနည်းသော ကြားခံ များမှာထက် သိပ်သည်းမှုများသော ကြားခံများထဲတွင် ပို၍ နှေးနှေးသွားကြောင်းကို သတိပြုရမည်။ ထိုကြောင့် လင်းတန်း သည် ရေမျက်နှာပြင်ကို စောင်းစောင်းဖြတ်သွားသောအခါ ရေ ကို ပထမဆုံးတွေ့ထိသည့် အပိုင်းသည် လေထဲတွင်ရှိသော အပိုင်းလောက် လျင်မြန်စွာ မသွားကြောင်း ထင်ရှားပေသည်။ လင်းတန်းသည် လေထဲသို့ ပြန်ထွက်သွားသောအခါ ပြောင်းပြန် ဖြစ် သွားပြန်သည်။
ရေအောက်တွင်ရှိသော ကြည့်မှန်ကို တဖြည်းဖြည်း စောင်း ပေးလိုက်လျှင် တစ်နေရာသို့ ရောက်သောအခါ လင်းတန်းသည် ရေထဲမှ ထွက်မလာနိုင်သည့်အခြေသို့ ရောက်ရှိသွားသည်ကို တွေ့ရပေမည်။ ပုံ(၆) မှန်မျဉ်းနှင့် ရေထဲရှိ လင်းတန်းအကြား တွင်ရှိသော ထောင့်ကို အခြေပြောင်းထောင့်ဟု ခေါ်သည်။ ပုံ(၇)တွင် ပြထားသည့်အတိုင်း ကြည့်မှန်ကို ထပ်၍ စောင်း ပေးလိုက်သည့်အခါ အခြေပြောင်းထောင့်သည် ပို၍ပင် ကြီး ပြီးလျှင် လင်းတန်းသည် တစ်ဖန် အလင်းပြန်လာသည်။ ဤ အလင်းပြန်လာခြင်းကို လုံးဝ အတွင်းအလင်းပြန်ခြင်းဟု ခေါ်သည်။ ဤသည်ကို အကြောင်းပြု၍ ကြည့်မှန်အစား ပုံ(၈)တွင် ပြထားသည့်အတိုင်း ပရစ်ဇမ် (သုံးမြေ|ာင့်ဖန်တုံး) ကို အသုံးပြုလေ့ရှိကြသည်။ ဖန်တွင် အခြေပြောင်းထောင့်သည် ၄၂ ဒီဂရီမျှရှိ၍ ပရစ်ဇမ်တွင် ရိုက် ထောင့်သည် ၄၅ ဒီဂရီရှိရာ လုံးဝ အတွင်းအလင်းပြန်ခြင်းကို ရရှိလေသည်။ ယင်းသို့ဖြစ်ရကား အလင်း၏ ဂုဏ်သတ္တိ အမျိုးမျိုးကို မည်သို့မည်ပုံ ဖော်ပြရမည်နည်း။ နယူတန်က အလင်းတွင် အသွားနှုန်း အလွန်လျင်မြန်သော မြူမှုန်များ ပါရှိ၍ ထိုမြူမှုန် များသည် ယင်းသို့ ဖြတ်သန်းသွားသည့် ကြားခံပစ္စည်းကို လိုက်၍ လျင်မြန်စွာ၊ သို့မဟုတ် နှေးကွေးစွာသွားသည်ဟု ယူဆသည်။ သို့ရာတွင် ဤအလင်းမြူ(မှုန်) သီအိုရီအရ အလင်းသည် မျက်နှာပြင်တစ်ခုတွင် အဘယ်ကြောင့် တစ်ခါ တစ်ရံ အလင်းပြန်၍ တစ်ခါတစ်ရံ အလင်းယိုင်ရသည်ကို ကျေနပ်လောက်အောင် ဖြေရှင်းမပေးနိုင်ချေ။ နယူတန်နှင့် တစ်ချိန်တည်းလောက်နေခဲ့သော သင်္ချာနှင့် သိပ္ပံဆရာကြီး ခရစ်စဘီယန်ဝှိုက်ဂင် (၁၆၂၉-၉၅)ဆိုသူသည် အလင်း၏ အမူအကျင့်ကို ဖြေရှင်းရာ၌ သီအိုရီတစ်မျိုးကို ထုတ်ဖော်ခဲ့ရာ ယုတ္တိရှိသဖြင့် များစွာ အောင်မြင်ခဲ့လေသည်။ ဝှိုက်ဂင်သည် တူးမြောင်းတစ်ခုတွင် ဖြစ်ပေါ်နေသော လှိုင်းရစ်ကလေးများကို စိုက်ကြည့်နေရာမှ အလင်းသည်လည်း ထိုလှိုင်းရစ်ကလေးများ နည်းတူ မူလနေရာမှ လှိုင်းရစ်များအသွင်ဖြင့် ပြန့်၍ပြန့်၍ ထွက်သွားပေလိမ့်မည်ဟု သိရှိလာလေသည်။ စင်စစ် အလင်း လှိုင်းသည် ရေလှိုင်းကဲ့သို့ အကောင်အထည် ပေါ်၍သွားခြင်း မဟုတ်ပေ။
လှိုင်းသဘာဝ
အသံလှိုင်းနှင့် ရေလှိုင်းကဲ့သို့သောလှိုင်းအား လုံးလောက် သည်ထောင့်များကို ကွေ့၍သွားနိုင်ကြသည်။ အကယ်၍သာ ထောင့်များကို ကွေ့၍ မသွားနိုင်ပါက ကျွန်ုပ်တို့သည် အသံကို အဆောက်အအုံတစ်ခု၏ အဘက်ဘက်မှ ကြားနိုင်မည် မဟုတ် ချေ။ သို့ရာတွင် အလင်းကား ထောင့်များကို လှည့်ပတ်ကွေ့၍ မသွားဘဲ တစ်ဖြောင့်တည်းသာသွားသည်။ အကြောင်းကား အလင်း၏လှိုင်းအလျားသည် အလွန်အမင်း တိုသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဆိုဒီယမ်အလင်းရောင်ဟုခေါ်သော အဝါရောင် အလင်း၏လှိုင်းအလျားသည် တစ်မီလီတာ၏ အပုံတစ်သန်းတွင် ၅၇၉ ပုံမျှသာ ရှည်သည်။ ဤမျှ တိုလွန်းသော လှိုင်းအလျား ဖြင့် ထောင့်များကို လှည့်ပတ်ကွေ့မသွားနိုင်ချေ။ ကွေ့သွားနိုင် သည်ဆိုပါကလည်း အနည်းငယ်မျှသာ ကွေ့သွားနိုင်သည်။ ပိတ်ကားတစ်ခုပေါ်တွင် အလွန်သေးငယ်သော အလင်းရောင် တစ်ခုကို ထိုးထားပြီးလျှင် ထိုအလင်းရောင်ကို ကြားမှဖြတ်၍ အရိပ်စွန်း ဖြောင့်ဖြောင့်တစ်ခုထားလိုက်ပါက ပေါ်လာသော အရိပ်သည် ပြတ်သားထင်ရှားလိမ့်မည် မဟုတ်ပေ။ သို့သော် အစွန်းတွင် အမည်းနှင့် အဖြူစင်းကြောင်းများစွာ ဖြစ်ပေါ်လာ သည်ကို တွေ့ရသည်။ ဤသို့ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း အကြောင်းကား အစွန်းတွင် အလင်းလှိုင်းများ ကွေ့သွားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ အလင်းလှိုင်းများ၏ လှိုင်းအလျားကို တိုင်းနိုင်သည့် လှိုင်း ထပ်မီတာခေါ် လှပသော ကိရိယာတစ်ခုကို တီထွင်ထားပြီး ဖြစ်သည်။ ဤကိရိယာတွင် လှိုင်းအလျားချင်းမတူသော လင်း တန်းနှစ်ခုကို မှောင်သွားအောင် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ပူးပေးလိုက် နိုင်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ တစ်ခုကိုတစ်ခု ပျက်ပြယ်သွားစေ နိုင်သည်။ ဤသို့ ပြုလုပ်ခြင်းကို လှိုင်းထပ်ခြင်းဟု ခေါ်သည်။ သို့ဖြင့် အလင်းလှိုင်းနှစ်ခုကို လှိုင်းထပ်မီတာဖြင့် ပူးပေးလိုက် လျှင် လှိုင်းတစ်ခု၏ထိပ်သည် အခြားလှိုင်းတစ်ခု၏ခွက်ထဲသို့ ဝင်သွားရကား လှိုင်းတစ်ခုက အခြားလှိုင်းတစ်ခုကို နှောင့်ယှက် လိုက်သဖြင့် မှောင်သွားသောဟူ၏။ ဤကိရိယာဖြင့် အလွန်တို သော အလင်းလှိုင်း တစ်ခု၏ထိပ်နှင့် အခွက်ကြားရှိ အလျားကို တိကျစွာ တိုင်းတာနိုင်သည်။
ဗိုလ်ဗကို
ဗိုလ်ဗကို (၁၉၁၉-၁၉၈၅) သည် ဖက်ဆစ်ဂျပန်တော်လှန်ရေးတွင် ပါဝင်ခဲ့သော လွတ်လပ်ရေးမော်ကွန်းဝင် (ဒုတိယဆင့်)ရ တော်လှန်ရေး ခေါင်းဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့ပြီး အကယ်ဒမီရ သရုပ်ဆောင်၊ ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ၊ စာရေးဆရာ ဖြစ်သည့်အပြင်၊ တက္ကသိုလ်ဆရာ တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။
အလင်း
လှိုင်းသဘာဝ
အရောင်အသီးသီးတွင် လှိုင်းအလျား အမျိုးမျိုး ရှိကြ၏။ နျူတန်သည် ပရစ်ဇမ် (သုံးမြောင့်ဖန်တုံး) တစ်ခုထဲသို့ အဖြူ ရောင်အလင်းကို ထိုးသွင်းလိုက်ရာတွင် ရောင်စဉ်များ ကွဲထွက် လာလေသည်။ စင်စစ် နျူတန်သည် အလင်းကို လှိုင်းအလျား အမျိုးမျိုးရှိသော အရောင်အဖြစ်သို့ ခွဲထုတ်လိုက်ခြင်း ဖြစ် သည်။ အနီရောင်၏ လှိုင်းအလျားသည် ဝါရောင်လှိုင်း အလျားထက် သုံးပုံတစ်ပုံ ရှည်၍ ခရမ်းရောင် လှိုင်းအလျား ကား လေးပုံတစ်ပုံတို၏။ ယင်းသို့ အဖြူအလင်းရောင်မှ အပေါင်းပါ အရောင်များအဖြစ်သို့ ကွဲထွက်ခြင်းကို အရောင် ကွဲထွက်ခြင်းဟု ခေါ်သည်။
ဗိုလ်ဗကို
ကိုယ်ရေးဖြစ်စဉ်
စာရေးဆရာ၊ သရုပ်ဆောင်၊ ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာ ဗိုလ်ဗကိုအား ၁၉၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် မန္တလေးမြို့၌ အဘ ဦးသန်းနှင့် အမိ ဒေါ်တင့်တို့မှ (ဦးသန့်+ဒေါ်ဝင့်)မွေးဖွားခဲ့သည်။ ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးမြို့ ဝက်စလီယံ ကျောင်းမှ ဆယ်တန်း အောင်မြင်သည်။ ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်မှ ဝိဇ္ဇာ (ဂုဏ်ထူးတန်း) ကို ပထမ အဆင့်ဖြင့် အောင်မြင်သည်။
အလင်း
လှိုင်းယိမ်းခြင်း(Polarization)
လှိုင်းယိမ်းခြင်း ဟုခေါ်သော စိတ်ဝင်စားဖွယ်ရာ အလင်း၏ ဂုဏ်သတ္တိတစ်ခု ရှိသေး၏။ အလင်းတွင် လှိုင်းများသည် တစ်ဖက်တည်းသို့သာ သွားသော်လည်း ထိုလှိုင်းအသီးသီးတို့၏ တုန်ခါခြင်းများကား အဘက်ဘက်သို့ လှိုင်းသွားရာဘက်နှင့် ၉ဝံ ထောင့်မတ်ကျဖြင့် တုန်ခါလျက်ရှိကြသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ လင်းတန်းတစ်ခုတွင် အဘက်ဘက်သို့ တုန်ခါလျက်ရှိသော လှိုင်းအမြောက်အမြား ရှိသော်လည်း ထိုတုန်ခါ ခြင်းများသည် လင်းတန်းသွားရာဘက်နှင့် အစဉ်ထောင့်မတ်ကျလျက် ရှိကြ သည်။ သို့သော် တစ်ခါတစ်ရံ ထိုအဘက်ဘက်သို့ တုန်ခါ လျက်ရှိကြသော လှိုင်းများကို တစ်ဖက်တည်းသို့သာ တုန်ခါ စေရန် လိုအပ်လာပေသည်။ ယင်းသို့ အဘက်ဘက်သို့ မဟုတ် ဘဲ မျက်နှာပြင် တစ်ခုတည်းသို့ တုန်ခါအောင် ပြုလုပ်လိုက် ခြင်းကို လှိုင်းယိမ်းခြင်း ခေါ်သည်။ အကြွပ်ကဲ့သို့သော အချို့ အလင်းပေါက် ခရစ္စတယ်မျိုးသည် အလင်း၏ အချို့ တုန်ခါခြင်းများကို ပိတ်ပင်လိုက်ပြီးလျှင် အလင်းသန့် သွား အောင် မျက်နှာပြင်တစ်ခုတည်းသို့သာ တုန်ခါစေလေသည်။ သို့ဖြင့် လင်းတန်းတစ်ခုသည် အကြွပ်ပါးပါးတစ်ချပ်ကို ဖြတ် သွားသောအခါ တုန်ခါခြင်းများသည် အဘက်ဘက်သို့ မတုန်ခါ တော့ဘဲ တစ်ဖက်တည်းသာ တုန်ခါလေသည်။
ဗိုလ်ဗကို
ကိုယ်ရေးဖြစ်စဉ်
ထို့နောက် ဗမာ့ လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော် သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှု တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်မှူး ရာထူးဖြင့် တပ်မတော်မှ အငြိမ်းစား ယူခဲ့သည်။ တပ်မတော်တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ်က စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေးနှင့် ဝါဒဖြန့်ချိရေးတာဝန်များကို တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့ရသည်။ ၁၉၅၀ ပြည်နှစ်တွင် နိုင်ငံတော်က ချီးမြှင့်အပ်နှင်းသည့် ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့နှင့် ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့တို့ကို ရရှိခဲ့သည်။
အလင်း
လှိုင်းယိမ်းခြင်း(Polarization)
အလင်းကို အချို့ပစ္စည်းများတွင် ဖြတ်သန်းသွားစေ သောအခါ လှိုင်းယိမ်းခြင်းသည် အချို့က လက်ယာဘက်သို့ ယိမ်းသွားကြ၍ အချို့တွင်ကား လက်ဝဲဘက်သို့ ယိမ်းသွားကြသည်။ သို့ဖြင့် အချို့သကြားရည် များတွင် လှိုင်းယိမ်းခြင်းသည် လက်ယာဘက်သို့ လည်သွားရကား ယင်းကို လက်ယာရစ်လည်သကြားဟု ခေါ်သည်။ အချို့သကြား ရည်သည် လှိုင်းယိမ်းခြင်းကို ဝဲဘက်သို့ လည်စေသဖြင့် ယင်းကို ဝဲရစ်လည်သကြားဟု ခေါ်သည်။ ဓာတ်ခွဲခြင်းများတွင် ဤကဲ့သို့ သော ခွဲခြားမှုသည် အရေးကြီး၏။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် သကြားမော်လီကျူးများအတွင်းရှိ အက်တမ်များ၏ အစီအစဉ် များသည် ပုံသေနည်း အတူတူရှိကြသော်လည်း ဂုဏ်သတ္တိခြင်း မတူကြောင်းကို ပြသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤအခြင်းအရာများ ကို သိပ္ပံအကြောင်းရင်းခံ လုပ်ငန်းများစွာတွင် အသုံးပြုကြ သည်။ တွင်းထွက်ပါရဂူများသည် အလွန်ပါးသော ကျောက် ဖြတ်ပိုင်းများကို စစ်ဆေးကြည့်ရာ၌ ယင်းတို့ အသုံးပြုသော အဏုကြည့်မှန်ပြောင်း (မိုက္ကရိုစကုပ်)များတွင် လှိုင်းယိမ်းခြင်းကို ထည့်၍ အသုံးပြုကြသည်။ ဤသို့ အသုံးပြုခြင်းအားဖြင့် တွင်းထွက်ဖြတ်ပိုင်း အမျိုးမျိုးတို့၏ တည်ဆောက်ထားပုံ များသည် ထင်ထင်ရှားရှား ပေါ်ထွက်လာလေသည်။
ဗိုလ်ဗကို
ကိုယ်ရေးဖြစ်စဉ်
ထို့နောက် ဥပဒေဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ယေးလ်တက္ကသိုလ်(Yale) မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။ စာပေဗိမာန် စာတည်းနှင့် တရုတ်ပြည်သူ့ သမ္မတနိုင်ငံ၌ ကျင်းပသော ရုပ်ရှင်ပွဲတော်နှင့် အိန္ဒိယ သမ္မတနိုင်ငံတွင် ပြုလုပ်သော ယူနက်စကို သက်ကြီး စာပေ တတ်မြောက်ရေး အစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် နိုင်ငံတော်က ချီးမြှင့်အပ်နှင်းသည့် လွတ်လပ်ရေး မော်ကွန်းဝင် (ဒုတိယဆင့်) ကို ရရှိခဲ့သည်။
၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင်ပင် မြန်မာပြည်မှာ ဟောလီးဝုဒ် က ပထမဆုံး လာပြီး ရိုက်ကူးခဲ့တဲ့ ပထမဆုံး မြင်ကွင်းကျယ် "လူထု အောင်သံ" ဇာတ်ကားမှ စတင်၍ ရုပ်ရှင် သရုပ်ဆောင် ဖြစ်လာသည်။ ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် "သီတာပြုံး"၊ ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် "တကွေ့ တကမ္ဘာ" ဇာတ်ကားများဖြင့် အကယ်ဒမီ ဆုများကို ရရှိခဲ့သည်။ ရုပ်ရှင် သရုပ်ဆောင်၊ စာရေးဆရာ၊ ဒါရိုက်တာ အဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၆ ခုနှစ်မှ စ၍ ရုပ်ရှင် ကောင်စီ စည်းရုံးရေး ကော်မတီ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ၊ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်၊ မန္တလေး တက္ကသိုလ်၊ ပုသိမ်ကောလိပ်၊ မော်လမြိုင် ကောလိပ်တို့တွင် ပြင်ပ စာစစ်မှူး၊ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် မြန်မာစာဌာနတွင် ဘာသာဗေဒ ဆရာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံရုပ်ရှင်ကောင်စီ စည်းရုံးရေးကော်မတီ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌတာဝန်ကိုလည်း နှစ်ရှည်လများ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ဘဝနိဂုံး
ဗိုလ်ဗကို ရေးသားခဲ့သည့် စာအုပ်များ အနက် ယေးလ်တက္ကသိုလ် ခရီးသည်၊ မစ်ဆူရီ ခရီးသည်၊ တရုတ်ပြည်သစ် ခရီး၊ ဟဲမင်းဝေး - အီး လက်ရွေးစင် စာပဒေသာ၊ ပြည်သူ့ စာရေး ဆရာမကြီး မပုလဲ စာအုပ်များမှာ ထင်ရှားသည်။ ဇနီးမှာ ဒေါ်ခင်ကြည်(မြန်မာ့အသံ) ဖြစ်ပြီး သားသမီး နှစ်ယောက် ထွန်းကားခဲ့သည်။ ဗိုလ်ဗကိုသည် ၂၂၊ ၆၊ ၁၉၈၅ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:လွတ်လပ်ရေးမော်ကွန်းဝင်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုရှင်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
သပြူးရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်
သပြူးရွာ (Thapyu)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်၊ ဒေါင်းမကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၉၇၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စစ်ကိုင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ်
ဤသို့ဖြင့် တိုင်းပြည်စစ်ဘေးမှ ကင်းဝေးရန်မျှော်လင့်ချက်မှာ ဒုတိယပြည်ထောင်စု တည်ထောင် ကြသည့် တပင်ရွှေထီး၊ ဘုရင့်နောင် တို့လက်ထက်တွင် ပျောက်ကွယ်နေဆဲဖြစ်ပြီး ဘုရင့်နောင်၏ နန်းသက်နောက်ဆုံးအချိန်များတွင် အတန်အတင့်အေးချမ်းသည်ဟုသာ ဆိုနိုင်ပေသည်။ ဘုရင့်နောင် လွန်၍ သားတော် နန္ဒဘုရင် နန်းစံလျှင် လက်နက်နိုင်ငံကြီးမှာ လက်အောက်ခံ နယ်စားပယ်စားများ၊ဘုရင်ခံများ၏ ပုန်ကန်မှုများကြောင့် လွယ်လွယ်နှင့် ပြိုကွဲကာ တိုင်းပြည်မှာ စစ်မီးလျှံများအတွင်း သက်ဆင်းရပြန်သည်။ ထိုနောက် တစ်နယ်တစ်မင်း ထူထောင်ကြသည့် ပဒေသရာဇ်ငယ်များ၏ ရန်စစ်များ၊ စစ်ပွဲများမှာ အတောမသတ်နိုင်အောင်ပင် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက်ဆုံး ညောင်ရမ်းမင်းဆက်၏ တတိယမြောက်ဘုရင်ဖြစ်သည့် သာလွန်မင်းလက်ထက်ရောက်မှသာ တိုင်းပြည်အေးချမ်းပြီဟု ဆိုနိုင်သည့် အနေအထားသို့ ရောက်တော့သည်။ ထိုမင်းလက်ထက်တွင်မှ မြန်မာ့သမိုင်းတစ်လျှောက် ပထမဆုံးသော စာရင်းဇယားကောက်ယူမှုများကို ပြုလုပ်ပြီး အုပ်ချုပ်ရေး၊နိုင်ငံရေး၊လယ်ယာစီးပွား အစရှိသည့် ကဏ္ဍကြီးများမှာ ပြန်လည်တည်ငြိမ်မှု ရှိလာခဲ့သည်။
လဘတပင်ရွာ၊ ဘိုဒီကွဲ
လဘတပင်ရွာ၊ ဘိုဒီကွဲ
ဥက္ကန်ရွာ
ဥက္ကန်ရွာ
ရှားဖြူကုန်းရွာ၊ မြို့တွင်း
ရှားဖြူကုန်းရွာ (Sharhpyukone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်၊ မြို့တွင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၄၆၉၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြို့တွင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၇၆ ဦး၊ မ ၇၁၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၉၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
NGC 163
thumb|NGC 163 NGC 163 သည် စီတပ် ကြယ်စုတန်းမှ ဘဲဥပုံစံ ဂယ်လက်ဆီဖြစ်ပြီး ၁၈၉၀ ခုနှစ်ကတည်းက ဝီလီယံ ဟာရှယ်က ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။
အာရ်စီအီးပီ
အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ
အာဆီယံခေါင်းဆောင်များက အာရ်စီအီးပီ (RCEP) ဆိုင်ရာ ညှိနှိုင်းမှုများမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည့် အိန္ဒိယနိုင်ငံအား ၎င်းအဆင်သင့်ဖြစ်လျှင် အချိန်မရွေး ပြန်လည်ပူးပေါင်းနိုင်ကြောင်း ဖိတ်ကြားခဲ့သည်။ အခြားနိုင်ငံများ သို့မဟုတ် အကောက်ခွန်ဒေသများက အာရ်စီအီးပီသို့ ပူးပေါင်းချင်လျှင် စာချုပ်အာဏာသက်ရောက်ပြီး ၁၈ လအကြာတွင် ပူးပေါင်းနိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်၏ စီးပွားရေး ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအသင်း
သရက်တောရွာ၊ ကောက်ကြီးကုန်း
သရက်တောရွာ၊ ကောက်ကြီးကုန်း
အမှတ်(၁၆)ခြေလျင်တပ်မဟာ
ဖွဲ့စည်းပုံ
အမှတ်(၁၆)ခြေလျင်တပ်မဟာ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်ရှိ နည်းဗျူဟာအဖွဲ့များနှင့် ခြေလျင်/ခြေမြန်တပ်ရင်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် -
နောက်ထပ်ကြည့်ရန်
ကဏ္ဍ:ခြေလျင်တပ်မဟာများ
နောင်လျဲန်ရွာ၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်
နောင်လျဲန်ရွာ (Nawnghlan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ မိုင်းဒခွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၂၁၆၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းဒခွန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၄၈၇ ဦး၊ မ ၃၀၀၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၄၉၄ ဦးနေထိုင်သည်။ ဒေသအခေါ်မှာနောင်လျံ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျိုင်းတုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပေကုန်းရွာ၊ ကျွဲခြံပေကုန်း
ပေကုန်းရွာ၊ ကျွဲခြံပေကုန်း
နန္ဒတိသုတ်
(၂)သုတ် ရှိပါသည်။
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် “သားသမီးများစွာရှိသူသည် သားသမီးတို့ကြောင့် နွားများစွာရှိ သူသည်လည်း မိမိပိုင်ငြား နွားများကြောင့် နှစ်သက်ရွှင်ပျော်ရ၏ ဥပဓိတို့သည် လူတို့၏ နှစ်သက်ကြောင်း ဖြစ်၏။ ဥပဓိမရှိသူသည် မနှစ်သက်နိုင်” ဟု အညတရနတ်သား၏ နှစ်သက်ရွှင်ပျော်ပုံသုံးမျိုးကို ဘုရားရှင်က “ယင်းနှစ်သက်ကြောင်းဝတ္ထုသုံးမျိုးသည် စိုးရိမ်ပူပန် ကြောင်းဝတ္ထုသုံးမျိုးဖြစ်ပုံ၊ ဥပဓိမရှိသူသည် စိုးရိမ်ပူပန်မူ မဖြစ်တော့ပုံ”ကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ နတ်သား၏အလို နန္ဒနဝတ္ထု ဖြစ်ပုံ ဘုရားရှင် အလိုတော်အားဖြင့် သောစနဝတ္ထုဖြစ်ပုံတို့ကို ရှင်းလင်းဖွင့်ဆိုထားပါသည်။
အထက်သုတ်က အညတရနတ်သားဖြစ်သကဲ့သို့ ဤသုတ်၌ မာရ်နတ်သား ဖြစ်သည်သာ ထူးသည်။
ဘိုးဒီကွဲရွာမရွာ၊ ဘိုဒီကွဲ
ဘိုးဒီကွဲရွာမရွာ၊ ဘိုဒီကွဲ
ရွာသစ်ရွာ၊ အုတ်ဖိုအိုင်
ရွာသစ်ရွာ (Ywarthit)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်၊ အုတ်ဖိုအိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၇၉၂ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တန့်ဆည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ