cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဦးနု
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ ကဏ္ဍ:တို့ဗမာ အစည်းအရုံးဝင်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
အောင်ဆန်းလင်း
ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း နှင့် ဒေါ်ခင်ကြည်တို့၏ ဒုတိယသား ဖြစ်သူ အောင်ဆန်းလင်းသည် ၁၀ မေ ၁၉၄၄ တွင် မွေးဖွား၍ ၁၆ ဇန်နဝါရီ ၁၉၅၃ ခုနှစ် တွင် ရေနစ်၍ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ရန်ကုန်မြို့ တာဝါလိန်းလမ်း နေအိမ်ခြံဝန်း၌ ဆော့ကစားရင်း ရေကန်ထဲသို့ ခြေချော်ကျ၍ အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ပြီး ကျန်ရစ်သော ရုပ်ကြွင်းအား ကြံတောသင်္ချိုင်း တွင် ဂူသွင်း မြှုပ်နှံခဲ့သည်။
နိုဝင်ဘာလ ၁၉၉၆ က ကြံတောသင်္ချိုင်း ဖျက်သိမ်း၍ လှိုင်သာယာ ရွှေတကောသုသာန်သို့ အုတ်ဂူများ ပြောင်းရွှေ့ချိန်၌ ပြန်တူးဖော်ပြီး တွေ့ရှိသော အရိုးများနှင့် အုတ်ဂူတွင် ထွင်းထုကပ်ထားသည့် ကျောက်စာပြားကို ညီမဖြစ်သူ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်မှ သယ်ဆောင်လာကာ အမှတ် ၅၄ တက္ကသိုလ်ရိပ်သာလမ်းခြံအတွင်း ရေကန်စပ်နားရှိ သရက်ဖြူပင်ကြီးအောက်၌ တစ်ပတ်ခန့် ထားရှိပြီးနောက် ကျောက်တန်း၊ ရေလယ် ဘုရားရှိရာ မှော်ဝန်းမြစ်၊ ပင်လယ်ထွက်ပေါက်ဝနားတွင် အရိုးအိုးကို ညီမဖြစ်သူ ကိုယ်တိုင် စက်လှေတစီးပေါ်မှ ပင်လယ်ထဲသို့ မျှောချခဲ့သည်။
ယကွင်းဆက်ရွာ၊ ကုန်းတန်း (မြောက်)
ယကွင်းဆက်ရွာ၊ ကုန်းတန်း (မြောက်)
ဌာနိဿရော
ဌာနိဿရော မထေရ် (Ṭhānissaro) သည် အမေရိကန် ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်း တစ်ပါးဖြစ်၍ အာချန်(အာစရိယ) ဂျဲ့ဖ် (Ajahn Geoff) ဟူ၍လည်း သိရှိကြသည်။ ထိုင်းတောကျောင်းဂိုဏ်း (ကမ္မဋ္ဌာန ထိုင်းတောကျောင်းဂိုဏ်း) မှဖြစ်၍ အာချန် ဖူဝမ် ဇောတိကမထေရ်၏ သွန်သင်မှုအောက်တွင် ဆယ်နှစ်ကြာ လေ့လာသင်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၉၃ မှစ၍ ကာလီဖိုးနီးယား၊ ဆန်ဒီယေဂိုကောင်တီရှိ မေတ္တာတောရပ်ကျောင်း၏ ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။
အရှင် ဌာနိဿရောကို ဓမ္မပဒ နှင့် သုတ္တန်ပိဋကတ်မှ သုတ္တန်ပေါင်း ၁၀၀၀ နီးပါး ဘာသာပြန်ဆိုမှုများကြောင့် လူသိများထင်ရှားကာ အစောပိုင်းတွင် ကိုးကားဝက်ဘ်ဆိုဒ်ဖြစ်သော 'Access to Insight' အတွက် သုတ္တန်များစွာကို အခမဲ့ပြန်ဆိုပေးခဲ့၍ ထိုဆိုဒ်တွင် အသစ်ထပ်မံထည့်သွင်းမှု မရှိသည့်အခါ ကိုယ်ပိုင်ဝက်ဘ်ဆိုဒ်တွင် ဆက်လက်ဖော်ပြရေးသားခဲ့သည်။ ထိုဆက်လက်ရေးသားမှုများ၌ ထိုင်းတောကျောင်း အာစရိယတို့၏ ဓမ္မဟောပြောပို့ချမှုများပါဝင်သည်။ ကိုယ်တိုင်ရေးသားသော ဓမ္မဆိုင်ရာလက်ရာများ၊ ၎င်း၏ ပါဠိဘာသာပြန်များနှင့် ပတ်သက်သော လေ့လာမှုလမ်းညွှန်စာအုပ်များကိုလည်း ပြုစုခဲ့၏ ။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းများ
တိုယိုတာ
တိုယိုတာ မော်တော်ကား ထုတ်လုပ်ရေး ကော်ပိုရေးရှင်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ တိုယိုတာမြို့တွင် ဌာနချုပ်ထားရှိသည့် နိုင်ငံစုံ ကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်သည်။
ဓာတ် ၁၈-ပါး
ဓာတ် ၁၈ပါး။ နိဒါနဝဂ္ဂသံယုတ်။ပါ။၃၅၈-၃၆ဝ။ဋ္ဌ။၁၂၁-၁၂၂-၌ အကျယ်ရှု။ မိမိတို့ဆိုင်ရာသဘောကို ဆောင်ရွက်တတ်သော တရား ၁၈ပါး၊
Burmese Prinia
Burmese Prinia (Prinia cooki) သည် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းဒေသများတွင် ကျက်စားသည့် ငှက်လက်မမြီးရှည်ညို ငှက်မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး မြန်မာ ဇာတိရင်းမျိုးစိတ်လည်း ဖြစ်သည်။
ဒေါင်ဘန်ရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်
ဒေါင်ဘန်ရွာ(Daungbang)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်၊ နောင်ချိန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၆၈၃၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နောင်ချိန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၇၇၄ ဦး၊ မ ၃၆၀၆ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၇၃၈၀ ဦး နေထိုင်သည်။
လယ်တီရွာ၊ ဝါးရုံလဟာ
လယ်တီရွာ၊ ဝါးရုံလဟာ
ဒေါင်ဘန်ရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝိုင်းမော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆူလာဝေစီကျွန်း
စဲလဗီး (Celebes) ကျွန်း၏ ယခုအမည်မှာ ဆူလာဝေစီကျွန်း ဖြစ်သည်။ စဲလဗီးကျွန်းမှာ ယခုအခါ အင်ဒိုနီးရှား ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံဟု ခေါ်သော အရှေ့အိန္ဒိယကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းကြီး ငါးကျွန်းအနက် တစ်ကျွန်းဖြစ်သည်။ ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်းစု တောင်ဘက် ဘော်နီယိုကျွန်းနှင့် မိုလပ်ကပ်ကျွန်း နှစ်ခုစပ်ကြားတွင် တည်ရှိသည်။ အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် စတုန်ရန်းမိုင်ပေါင်း ၇၂ဝဝဝ ကျော် ရှိသည်။
စဲလဗီးကျွန်းမှာ အရှေ့နှင့်တောင်ဘက်သို့ ကျွန်းဆွယ် ၄ ခု ထိုးထွက်လျက်ရှိ၍ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းမှာ အကွေ့အကောက်များလှသဖြင့် မိုင်ပေါင်း ၃၅ဝဝ မျှ ရှည်လျားသည်။ အလယ်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်းဒေသတို့သည် တောင်ထူထပ်၍ မီးတောင်ပေါများသည်။ ထူးခြားသည့်အချက်တစ်ခုမှာ ရေအိုင်ကြီးငယ် အမြောက်အမြားရှိခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ရှုခင်းတို့မှာ အလွန်သာယာသည်။ သစ်တော်များ၌ ဝက်သစ်ချပင်၊ ကျွန်းပင်၊ ပျဉ်းကတိုးပင် စသော အဖိုးတန် သစ်ပင်များ ပေါက်သည်။
စဲလဗီးကျွန်းသည် အီကွေတာ အပူပိုင်းဒေသ၌ ကျရောက်နေသော်လည်း ပင်လယ်လေပြေအေးတိုက်ခတ်ခြင်းကြောင့် များစွာမပူအိုက်လှချေ။ ဤကျွန်း၏ အဓိကထွက်ကုန်များမှာ ကာဖီ၊ သကြား၊ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်၊ ဆန်၊ ပြောင်းဖူး၊ ကြက်ပေါင်စေးနှင့် ဆေးရွက်တို့ ဖြစ်သည်။ ရွှေ၊ ကြေးနီ၊ သွပ်၊ သံ၊ ဆားနှင့် ကျောက်မီးသွေးအပြင် အဖိုးတန်ကျောက်မျက် ရတနာများလည်း အနည်းငယ် ထွက်သည်။
စဲလဗီးကျွန်း၏ လူဦးရေမှာ ၄၂၃ဝဝဝဝ (၁၉၃ဝ) ခန့် ရှိသည်။ အများဆုံးနေထိုင်သော လူမျိုးမှာ ပသျှူးလူမျိုး ဖြစ်သည်။ ပသျှူးလူမျိုးတို့သည် တုတ်ခိုင်သန်မာသော ကိုယ်ကာယ ရှိ၍ ဝီရိယကောင်းသည်။ ဤကျွန်းကို ၁၅၁၂ ခုနှစ်တွင် ပေါ် တူဂီ လူမျိုးတို့က ရှေးဦးစွာ တွေ့ရှိသိမ်းပိုက်ခဲ့ကြသည်။ ၁၇ ရာစုနှစ် အလယ်ပိုင်းလောက်တွင် ဒပ်ချတို့၏ လက်ထဲသို့ ကျရောက်ခဲ့သည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ဖြစ်သောအခါ ဂျပန်က ၁၉၄၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၅ ခုနှစ်အထိ သိမ်းပိုက်ထားသည်။
၁၉၄၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် အင်ဒိုနီးရှားပြည်ထောင်စုနယ်တစ်နယ် အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိသွားလေသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ
ကောင်းကျဲရွာ၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်
ကောင်းကျဲရွာ (Kawngkye)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်၊ မန်စန့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၆၅၂၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန်စန့်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၈၅ ဦး၊ မ ၁၅၈၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၀၆၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ထွန်းထွန်းမင်း
အစောပိုင်းဘဝ
ထွန်းထွန်းမင်းကို မွန်ပြည်နယ် ကျိုက်မရောမြို့နယ် ကဒါကျေးရွာအုပ်စု ဖနုံကျေးရွာမှာ ၁၉၉၂က မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွန် လူမျိုး ဖြစ်သည်။ သူ၏ မိဘနှစ်ပါးမှ ဦးထွန်းထွန်းဇော်နှင့် ဒေါ်အေးဝင်း ဖြစ်သည်။ သူသည် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံးသား ဖြစ်သည်။ ထွန်းထွန်းမင်းသည် သူ၏ လက်ဝှေ့ပွဲများကို မွန်ပြည်နယ်တွင် စတင်ခဲ့သည်။ သူသည် အသက် ၆ နှစ်သားအရွယ်တွင် ဖခင်ဖြစ်သူက  ဝယ်ယူခဲ့သည့် သဲအိတ်များ၊ အခြားအခြေခံပစ္စည်းများဖြင့် လေ့ကျင့်ခဲ့သည်။ စတုတ္ထတန်းရောက်သည့် အသက် ၉ နှစ်အရွယ်တွင် သူသည် ကျောင်းတွင်းကျင်းပသည့် ပြိုင်ပွဲတွင် အနိုင်ရခဲ့သည်။
ကောင်းကျဲရွာ၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထွန်းထွန်းမင်း
အစောပိုင်းဘဝ
၆ တန်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည့်အခါ ထွန်းထွန်းမင်းသည် လက်ဝှေ့ကို အာရုံစိုက်နိုင်ရန်နှင့် မိသားစုကို ထောက်ပံ့ရန် ကျောင်းထွက်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၉ ခုနှစ်အထိ ထိုင်းနိုင်ငံရှိ နာနတ်သီးခြံတွင် လိုအပ်သည့် ဝင်ငွေများ ရရှိရန် အလုပ်လုပ်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် သူ၏ သူဌေးဖြစ်သူသည် ရွာအတွင်းရှိ အခြားသော မွေထိုင်းကစားသမားယောက်ျားလေးများနှင့် ယှဉ်ပြိုင်ရန် စိန်ခေါ်ခဲ့သည်။ ထွန်းထွန်းမင်းသည် ထိုယှဉ်ပြိုင်မှုတွင် အနိုင်ရခဲ့သည်။
ထွန်းထွန်းမင်းသည် နေအိမ်သို့ ပြန်လာသည့်အခါတွင် မုဒုံသားလက်ဝှေ့ကလပ်နှင့် ဆက်သွယ်ခဲ့သည်။ မုဒုံသားလက်ဝှေ့ကလပ်သည် ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင်ဆရာဦးရဲသွေး၊ ဦးသမိန်သော်တာနှင့် ထွန်းထွန်းမင်း၏ ဖခင်ဖြစ်သူတို့ တည်ထောင်ခဲ့သည့် လက်ဝှေ့ကလပ် ဖြစ်သည်။
လက်ဝှေ့အားကစားသမားဘဝ
သူ၏ နည်းပြဆရာအသစ်များ၏ လမ်းညွှန်မှုအောက်တွင် ထွန်းထွန်းမင်းသည် သူ၏ ပရောက်ဖက်ရှင်နယ် လက်ဝှေ့ကစားသမားဘဝကို စတင်ခဲ့သည်။ လက်ဝှေ့ပွဲများကို ဘုရားပွဲများနှင့် အခြားယုံကြည်ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ ပွဲတော်များတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။
ထွန်းထွန်းမင်းသည် အင်တာဗျူးများတွင် သူ၏အသက် ၂၇ နှစ်အရွယ်တွင် အနားယူရန် စီစဉ်ထားသည်ဟု ထုတ်ဖော်ပြောခဲ့သည်။
ဂျိမ်း စတူးဝပ် ဘလက်တန်
ဂျိမ်းစ်စတူးဝပ် ဘလက်တန် (James Stuart Blackton) သည် ရုပ်သေဇာတ်ကားများကို ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများအဖြစ် ပြောင်းလဲတီထွင် ခဲ့သူဖြစ်သည်။
မီချီဂန်ပြည်နယ်
မီချီဂန်ပြည်နယ်သည် အမေရိကန် ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်ပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဂရိတ်လိတ်ခ် ဒေသတွင် တည်ရှိသည်။ မီချီဂန်ဆိုသော အမည်မှာ အိုဂျီဘွဲ ဘာသာစကား မီရှီဂါးများကို ပြင်သစ်ဘာသာဖြင့် ပြောင်းလဲ ထားခြင်း ဖြစ်ပြီး ကျယ်ပြန့်သော ရေပြင် သို့မဟုတ် ကျယ်ပြန့်သော ရေကန်ဟု အဓိပ္ပာယ် ရသည်။
မီချီဂန်သည် ပြည်နယ်များထဲတွင် ကျွန်းဆွယ်နှစ်ခု ရှိရာ တစ်ခုတည်းသော ပြည်နယ် ဖြစ်သည်။ အထက်ဖက် ကျွန်းဆွယ်ကို အောက်ဘက်ကျွန်းဆွယ်က ဟူရွန် ရေကန်နှင့် မီချီဂန် ရေကန်ကို ဆက်သွယ်ထားပြီး ၅မိုင် ကျယ်ဝန်းသော ရေလက်ကြား တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မက္ကီနက် ရေလက်ကြားဖြင့် ခြားနားထားသည်။ အထက်ဖက် ကျွန်းဆွယ်သည် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွား လုပ်ငန်းနှင့် သဘာဝ အရင်းအမြစ်များ အတွက် အရေးပါသော ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
မစ်ရှီဂန်ပြည်နယ်သည် ကျွန်းဆွယ်ကြီး ၂ ခုအပြင် မြောက်မြားလှစွာသော ကျွန်းဆွယ်ကလေးများဖြင့် ဖွဲ့စည်းတည်ရှိသည်။ အထက်ကျွန်းဆွယ်နှင့် အောက်ကျွန်းဆွယ်ဟု တွင်သော ယင်းကျွန်းဆွယ်ကြီး နှစ်ခုကို မစ်ရှီဂန်နှင့် ဟျူရွန်အိုင်ကြီး ၂ ခုကို ဆက်ထားသော မက်ကီနက်ရေလက်ကြားက ပိုင်းခြားထားသည် မစ်ရှီဂန်ပြည်နယ်ကို အိုင်ကြီး ၄ အိုင်က နယ်နိမိတ် သတ်ထားသကဲ့သို့ ရှိသည်။ အနောက်ဘက်တွင်မစ်ရှီဂန် အိုင်ကြီး၊မြောက်ဘက်တွင် ဆူပီးရီးယားအိုင်ကြီးနှင့် မြောက်ဘက်နှင့် အရှေ့ဘက်တို့တွင် ဟျူရွှန်နှင့် အီရီအိုင်ကြီးများ တည်ရှိသည်။ တောင်ဘက်တွင် အင်ဒီးယားနားနှင့် အိုဟိုင်းအိုပြည်နယ်တို့ တည်ရှိလေသည်။ အထက်ကျွန်း ဆွယ် အနောက်တောင်ပိုင်းသည် ဝစ္စကွန်းဆင်ပြည်နယ်၏ အကျယ်အဝန်းမှာ ၅၈၂၁၆ စတုရန်းမိုင် ရှိသည်။ မစ်ရှိဂန်ပြည်နယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့တော်မှာ လန်ဆင်မြို့ဖြစ်၍ အခြားမြို့ကြီးများမှာ ဗေးစီဘီ၊ ဒက်ထရွိုက်၊ ဖလင့်၊ ဂရင်းရက်ပစ်၊ မက်စကီဂွန်နှင့် ဆဂီနောတို့ ဖြစ်ကြသည်။
မြေမျက်နှာပြင် အားဖြင့်သော်ကား မစ်ရှီဂန်ပြည်နယ်၏ တောင်ဘက်ပိုင်းသည် များသောအားဖြင့် မြေပြန့်ဖြစ်၏။ မြောက်ပိုင်းသည် များသောအားဖြင့် မြေပြန့် ဖြစ် ၏။ မြောက်ပိုင်းသည်ကား တောင်ထူထပ်သည်။ အမြင့်ဆုံး တောင်ထွတ်မှာ ၆ဝ၂ဝ၂၃ ပေမြင့်သော ပေါကယူပိုင်းတောင်ဖြစ်သည်။ အဓိက မြစ်များမှာ ဟျူရွန်နှင့် ဆူပီးရီးယား အိုင်ကြီးများ အကြားရှိ စိန်မေရီမြစ်၊ မစ်ရှီဂန်အိုင် တွင်းသို့ စီးဝင်သော စိန်ဂျိုးဇက်၊ ကာလမာဇူ၊ မာနစ္စတီနှင့် မက်စကီဂွန်မြစ်များ၊ အွန်တေးရီးယိုးအိုင် အစပ်တွင်ရှိသော စိန်ကလဲယားမြစ်နှင့် ဝစ္စကွန်းဆင်းနယ်စပ်တွင် ရှိသော မီနိုမင်နီ၊ ဗရူးနှင့် မွန်းထရီးအောမြစ်များ ဖြစ်သည်။ မစ်ရှီဂန်ပြည် နယ်၏ ကျယ်ပြန့်သောကမ်းရိုးတန်းတွင် သဘာဝ ဆိပ်ကမ်းအများအပြားနှင့် အထူးကောင်းမွန်သည့် ပင်လယ်အော်များ တည်ရှိသည်။ ထိုပြင် မစ်ရှီဂန်ပြည် နယ်တွင်း၌ အင်းအိုင်ငယ်ပေါင်း ၅,ဝဝဝ မျှ အနှံ့အပြား တည်ရှိလေသည်။
မစ်ရှီဂန်ပြည်နယ်၏ ရာသီဥတုသည် ကျွန်းဆွယ် ၂ ခုလုံးကို ဝန်းရံတည်ရှိနေသော အိုင်ကြီးများကြောင့် အနီးတစ်ဝိုက်ရှိအခြား ဒေသများနှင့်မတူ တမူထူးခြားသည်။ ခြုံ၍ ပြောရလျှင် မစ်ရှီဂန်၏ ရာသီဥတုသည် ယင်းနှင့် အလားတူ အမြင့်တွင် တည်ရှိသော အခြား ပြည်နယ်များထက် ပိုမို ညီညွတ်သည်ဟု ဆိုရပေမည် ။ သို့သော် အထက် ကျွန်းဆွယ်တွင် ဆောင်းရာသီ တာရှည်၍ အအေးဓာတ်ပိုမို ပြင်းထန်သည်။ သို့သော် နွေရာသီတွင် နှစ်လိုဖွယ် ကောင်းသည်။ ပြည်နယ်တစ် ခုလုံးအတွက် ပျမ်းမျှ မိုးရေချိန်မှာ၃၁ လက်မ ဖြစ်သည်။ မစ်ရှီဂန် ပြည်နယ်သည် သစ်တောများ၊ တွင်းထွက်ပစ္စည်းများ အခြေအမြစ်များ၊ မြေဩဇာကောင်းသည့် မြေဆီလွှာ၊ မြောက်မြားလှသည့် အိုင်များနှင့် မြစ်ချောင်းများ၊ ကျန်းမာရေးနှင့် သင့်လျော်သည့် ရာသီဥတု စသည့် သဘာဝ အခြေအမြစ်များနှင့် ပြည့်စုံ သည်။ သို့ပြည့်စုံသည့်အလျောက် အကျိုးရှိစွာလည်း အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
မစ်ရှီဂန်ပြည်နယ်သည် မော်တော်ကား လုပ်ငန်း၌ ပထမစွဲသော ပြည်နယ်ဖြစ်၍၊ ယင်းလုပ်ငန်းများသည် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် ပဉ္စမမြို့ကြီးဖြစ်သော ဒီးထရွိုက်နှင့် ပွန်းတီးယက်၊ ဖလင့်၊ လန်ဆင်မြို့များတွင် တည်ရှိသည်။ ထိုပြင် ဆေးဝါးနှင့် ဓာတုဗေဒပစ္စည်းလုပ်ငန်းငန်း၊ စက်ကရိယာလုပ်ငန်း၊ အိမ်ထောင်ပရိဘောဂလုပ်ငန်း၊ သံနှင့် သံမဏိလုပ်ငန်း၊ စက္ကူလုပ်ငန်း၊ သားရေထည် လုပ်ငန်း၊ သား၊ ငါး၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ သီးနှံနှင့် နို့ထွက်ပစ္စည်းများကို စည်သွတ်သော လုပ်ငန်း စသည်တို့လည်း ရှိသည်။ မြေဩဇာကောင်းသော အောက်ကျွန်းဆွယ်တွင် ဂျုံ၊ သကြားမုန်လာ၊ စပျစ်သီး၊ ဆီသီးနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက် အထူးသဖြင့် ပဲတို့ကို စိုက်ပျိုးသည်။ အသားနှင့် နို့အတွက် နွားများနှင့် ဝက် ကြက် တို့ကို မွေးမြူခြင်းသည်လည်း လုပ်ငန်းကြီးတစ်ရပ် ပင်ဖြစ်၏။ မစ်ရှီဂန်ပြည်နယ်သည် တွင်းထွက် ပစ္စည်းများဖြင့် ပေါကြွယ်ဝသည့် အလျောက် အထက်ကျွန်းဆွယ်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် သံအထွက်ဆုံး ဒေသကြီးတစ်ခု ဖြစ်ပေသည်။ ထိုပြင် ကြေးနီ၊ ဆား၊ ဂျစ်ပဆမ်၊ ကျောက်မီးသွေး၊ ဘော်သတ္တု၊ ရေနံနှင့် သဘာဝ ဓာတ်ငွေ့တို့လည်း ထွက်သည်။
မစ်ရှီဂန် ပြည်နယ်သည် လမ်းပန်း အဆက်အသွယ်ကောင်းမွန်လှပေသည်။ အိုင်ကြီးများ၏ ကမ်းခြေတွင် ဆိပ်ကမ်းကောင်းများရှိသည်။ ပြည်နယ်၏ တောင်ဘက် တစ်ခြမ်းတွင် မီးရထားလမ်း အမြောက်အမြားရှိ၍ အရှေ့မှသည် အနောက်သို့ သွယ်တန်းလျက်ရှိကာ ဒီးထရွိုက်မြို့တွင် ဆုံကြသည်။ ယင်းသည့် မီးရထားလမ်း အများအပြားသည် ပြည်နယ်ကို ကနေဒါနိုင်ငံနှင့် ဆက်သွယ်ပေးလေသည်။ အထက်ကျွန်းဆွယ်ရှိ မီးရထားလမ်းများသည် မြို့ကြီးများကို သင်္ဘောဆိပ်ကြီးများ နှင့် ဆက်သွယ်ပေးသည်။ ထို့ပြင် ကားလမ်းများနှင့် လေကြောင်းလမ်းများလည်း ရှိပေသည်။ မစ်ရှီဂန် ပြည်နယ်၏ လူဦးရေမှာ ၆၃၇၂ဝဝဝ ခန့် ဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်တွင် အကြီးဆုံးဖြစ်သော ဒီးထရွိုက်မြို့သည်အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် လူဦးရေအားဖြင့် ပဉ္စမလိုက်သည်။ မစ်ရှီဂန် ပြည်နယ်သား အများစုသည် မြို့ကြီးများတွင် နေထိုင်ကြသည်။
မစ်ရှီဂန်ကို ဦးစွာ တွေ့ရှိသူတို့မှာ ပြင်သစ်လူမျိုးတို့ဖြစ်၍ ၁၇ နှစ်ရာစုခန့်ကပင် စတင် တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၁၆၅ဝ ပြည့်နှစ်ကတည်းကပင် ယာယီစခန်းများ ဖွင့်လှစ် ထားရှိသော်လည်း ၁၆၆၈ ခုနှစ်တွင်မှ အမြဲတမ်း ကိုလိုနီနယ်တစ်ခုကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၁၇ဝ၁ ခုနှစ်တွင် ဒီးထရွိုက်မြို့တည်ရာတွင် ကက်ဒီလက်ဆိုသူ ဦးဆောင်၍ အခြေစိုက်နေထိုင်သည်။ မစ်ရှီဂန်သည် ၁၇၆၃ ခုနှစ်တိုင်အောင် ပြင်သစ်လက်အောက်ခံ ဖြစ်သည်။ ယင်းနှစ်မှစ၍ အင်္ဂလိပ် ပိုင်နက်ဖြစ်လာသည်။ ၁၇၇၄ ခုနှစ်တွင် ကွီဗက်ပြည်နယ်တွင်းသိမ်းသွင်းခြင်းခံရသည်။ သို့သော် ၁၇၈၃ ခုနှစ်တွင် ပါရစ်စာချုပ်အရ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသို့ ပြန်လည် ပေးအပ်ခြင်းခံရသည်။၁ဝ၈၅ ခုနှစ် မစ်ရှီဂန်သည် သီးခြားနယ်မြေ ဖြစ်လာသည်။
၁၈၁၂ ခုနှစ် စစ်ပွဲအတွင်းက မစ်ရှီဂန် မြေပေါ်၌ အရေးပါသော တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ လုံလုံလောက်လောက် ပြည့်စုံလာသော ကြောင့် သီးခြားပြည်နယ်ဖွဲ့ရန် စဉ်းစားခြင်း ခံရသည်။ သို့သော် ပြည်နယ်အစိုးရ ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ရန် ပြုလုပ်ဆောင်ရွက်ရာ၌ တောင်ဘက်နယ်စပ်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ အိုဟိုင်းအိုပြည်နယ်နှင့် အချင်းများခဲ့သည် သို့ဖြင့် ၁၈၃၇ ခုနှစ်တွင်မှ မစ်ရှီဂန်ကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုဝင် ပြည်နယ်အဖြစ်လက်ခံ အတည်ပြုခဲ့သည်။ ဦးစွာ၌ မြို့တော်မှာ ဒီထရွိုက်မြို့ဖြစ်၍ ၁၈၄၇ ခုနှစ်တွင်မှ လန်ဆင်ကို မြို့တော်အဖြစ် ရွေးချယ်သတ်မှတ်လိုက်လေသည်။
ကွင်းကြီးရွာ၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်
ကွင်းကြီးရွာ(Kwingyi)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မိုးညှင်းခရိုင်၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်၊ လယ်မီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၅၈၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လယ်မီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၃၈၃ ဦး၊ မ ၂၉၀၅ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၅၂၈၈ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးညှင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စေတုတ္တရာမြို့
စေတုတ္တရာမြို့ သည် မင်းဘူးခရိုင်၊ စေတုတ္တရာမြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့ ဖြစ်သည်။ စလင်းနယ်တွင် ပါဝင်၍ ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းမှ ဝေးကွာသည့် အတွင်းဘက်ကျသော အရပ်တွင် တည်ရှိသည်။ စလင်းမြို့မှ ၃၆ မိုင်ခန့်ဝေးသည်။ စေတုတ္တရာမြို့သည် ရခိုင်ရိုးမတောင်၏ အရှေ့ဘက် ဆင်ခြေလျှောတွင် တည်ရှိသည်။ မြို့မှာ ရှည်လျားသည်။ ရဲဌာနသည် မြို့အဝင်ဝတွင် ရှိသည်။ မုန်းမြစ်သည် မြို့နယ်အလယ်ကို တည့်တည့်ဖြတ်၍ မြောက်မှတောင်သို့ စီးဆင်း၏။ ထိုဒေသကို မုန်းချောင်းနယ်ဟုလည်း ခေါ်သည်။ မြို့နယ်၏ အကျယ်အဝန်းမှာ ၁၁၂၁ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်၍ ရွာပေါင်း ၂ဝဝ ကျော် ပါဝင်သည်။ မုန်းမြစ် ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် ညီညာ ပျံ့ပျူးသော မြေပြင်များရှိသည်။ မြို့နယ်၏ ကျန်အပိုင်းမှာ တောင်ကုန်းဒေသများသာဖြစ်၍ ငှက်ဖျားထူသည်။
မြို့နယ်၏လူဦးရေမှာ ၁၉၅၆ ခုနှစ်အတွက် ခန့်မှန်းခြေ စာရင်းအရ ၃ဝ၇၄၈ ယောက်ခန့် ဖြစ်သည်။ မြန်မာလူမျိုး၏ လူဦးရေများပြားသော်လည်း ချင်းလူမျိုးတို့လည်း ရှိသေးသည်။ ထိုဒေသရှိ ချင်းများသည် မြန်မာများနှင့် နီးစပ်ရောနှော ပေါင်းသင်းဆက်ဆံခဲ့သည်မှာ ကြာပြီဖြစ်သဖြင့် အမူအရာ ဓလေ့ထုံးစံ အားဖြင့် မြန်မာများနှင့် များစွာကွဲပြားခြားနားခြင်း မရှိပေ။
စေတုတ္တရာနယ်မှ ထွက်ကုန်များမှာ ကျွန်းသစ်၊ အင်ကြင်း၊ ရှားစေး၊ ချိပ်၊ အင်တွဲ၊ ဝါ၊ လူး၊ ဆပ် ပြောင်းများဖြစ်၍ အဓိက အလုပ်အကိုင်များမှာ စပါးစိုက်ပျိုးခြင်း၊ သစ်ဝါးခုတ် ခြင်း စသည်တို့ဖြစ်၏။
စေတုတ္တရာမြို့နယ်၌ ယနေ့တိုင် ရှေးရိုးဆန်သော ဝတ်စား ဆင်ယင်ပုံကို တွေ့နိုင်သည်။ အသုံးအဆောင်များတွင်လည်း ဒေါင်းလန်း၊ မြေအိုး၊ မြေခွက်၊ ယွန်းထည် စသည်တို့ကို ယခု တိုင် သုံးစွဲလျက်ရှိကြသည်။ အလှူအတန်း ပွဲလမ်းသဘင် စသည်တို့တွင် မြန်မာရှေးဟောင်း တူရိယာများကို တီးမှုတ်ကြလျက် အရာရာတွင် စုပေါင်းလုပ်ဆောင်ကြသော အလေ့အထ ရှိသည်။
စေတုတ္တရာမြို့၏ မြောက်ဘက် ၂၇ မိုင်ခန့် အကွာတွင် တောင်ထိပ်ပေါ်၌ ရေကန်ရှိသော ကန်တောင်ကြီး ရှိသည်။ မြို့နှင့် သုံးမိုင်ကွာ ဆင်မြီးချောင်းကမ်းပါး၌ ကျောက်ခဲပေါ်တွင် စေတီသဖွယ် ကျောက်အဆင့်ဆင့် တင်လျက်ရှိသော ခမောက်ပုံ နှင့်တူသည့် ကျောက်ခမောက်ဆိုသည့် နေရာလည်း ရှိသည်။
အမည်တွင်လာပုံ
စေတုတ္တရာမြို့ကို စတင်တည်ထောင်ချိန် ပုဂံခေတ်က အနော်ရထာမင်းစော၏ပျိုးထောင်မှုကြောင့် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ သာသနာတော်မြတ် ထွန်းကားလာပြီဖြစ်သော်လည်း ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှုများ ကြီးစိုးနေဆဲဖြစ်သည်။ စေတုတ္တရာဟု တည်ထောင်မည့် အရပ်ဒေသတွင် ဒေသခံများ ကိုးကွယ်ကြသော နတ်မင်း၏ အမည်မှာ ဇေတနတ်မင်းဖြစ်သည်။ မြို့တည်ထောင်သောအခါ ဇေတနတ်မင်းကို ဂုဏ်ပြုပူဇော်သောအားဖြင့် မြို့အမည်ကို ဇေတဥတ္တရာ (ဇေတ= ဇေတနတ်မင်း+ ဥတ္တရာ=မြင့်မြတ်သောနေရာဌာန) ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ ပါဠိဘာသာစကားတွင် ရှေ့ဗျည်းသံနှင့် နောက်သရသံတို့ကို တစ်ဆက်တည်းရွတ်ဆိုသောအခါ ဇေတုတ္တရာဟု အမည်တွင်လာရသည်။ ထိုမှတဆင့် ကာလရွေ့လျောလာသည့်အခါ စေတုတ္တရာဟု ဖြစ်လာကြောင်း သိရသည်။
ကိုလိုနီခေတ်တွင် အင်္ဂလိပ်နယ်ချဲ့တို့က စေတုတ္တရာမြို့ကို sidoktaya ဟုအမည်ပေးခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်ပိုင်းတွင် sitoktaya ဟုလည်းကောင်း အမည်ပေးခဲ့ရာ မူလအမည်ဖြစ်သော စေတုတ္တရာ အစား စည်တုတ္တရာ ဟူသောအသံထွက်မျိုး ဖြစ်သွားစေသည်။ အမျိုးသားမှတ်ပုံတင်နံပါတ်တွင် အသုံးပြုသော အတိုကောက်စာလုံးမှာလည်း SDA ဟုလည်းကောင်း၊ ထိုမှတဆင့် STA ဟုလည်းကောင်း အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲလာပြီး ယနေ့အချိန်တွင်မူ ၈/စတရ(နိုင်) ဟူသော မြို့နယ် သင်္ကေတကို သတ်မှတ်ထားသည်။
သမိုင်းကြောင်း
စေတုတ္တရာမြို့ကို ပုဂံပြည့်ရှင် ကျန်စစ်မင်းကြီး၏ သားတော် မင်းဇေယျခေတ္တရာဘွဲ့ခံ ရာဇကုမာရ်မင်းသားမှ မြန်မာသက္ကရာဇ် (၄၆၀)ခုနှစ်၊ ကဆုန်လဆန်း(၁)ရက်နေ့ တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ သိရသည်။ မြို့ကို စတင်တည်စဉ်က မြို့အင်္ဂါ (၅)ရပ်ပါဝင်ခဲ့သည်။ တို့ဖြစ်ကြသည်။
မြို့ကို တည်ထောင်သည်မှာ သက်တမ်း နှစ်ပေါင်း (၉၀၀)ကျော်ပြီဖြစ်သော်လည်း မြို့သည် များစွာဖွံ့ဖြိုးကျယ်ပြန့်လာခြင်း မရှိပဲ ယခုတိုင်အောင် မြို့ငယ်ကလေးအဖြစ်သာ တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။
တည်နေရာအကျယ်အဝန်း
စေတုတ္တရာမြို့သည် စေတုတ္တရာမြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာ ဖြစ်ပြီး မုန်းချောင်းနှင့် ဆီမီးချောင်း ပေါင်းဆုံရာ၏ အထက်နားတွင် တည်ရှိသည်။
စေတုတ္တရာမြို့၏ တည်နေရာသည် မြောက်လတ္တီကျု ၂၀°၂၅'၂၉" အရှေ့လောင်ဂျီကျု ၉၄°၁၅'၃၆" တွင် တည်ရှိသည်။
မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်များ
မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်ငယ် (၁၁)ခုရှိပြီး ရပ်ကွက်ကြီး(၂)ခုအဖြစ် ဖွဲ့စည်းသည်။
အမှတ်(၁)ရပ်ကွက် အမှတ်(၂)ရပ်ကွက်
စေတုတ္တရာမြို့တွင် စုစုပေါင်း အိမ်ခြေ (၈၀၀)ကျော်၊ လူဦးရေ (၄၃၀၀)ကျော်မျှသာရှိသဖြင့် လူနေနည်းပါးသည်။ သို့ရာတွင် အနီးအနားဝန်းကျင်တွင် နီးကပ်စွာတည်ရှိနေသော ခိုဝင်၊ မထိမ်း၊ မြေနီကုန်း၊ တောင်မြေနီ၊ အောက်ပုံ၊ မကြီးစု၊ ညောင်အိုင်၊ ခြင်ပြစ်ကိုင်း၊ သရန်ကိုင်း၊ လုံးပေါ စသောကျေးရွာများတွင်လည်း လူဦးရေအတော်အသင့်ရှိသဖြင့် စေတုတ္တရာမြို့ ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသသည် မြို့နယ်အတွင်းတွင် လူနေအထူထပ်ဆုံးဖြစ်သည်။
ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများ
မြို့ပေါ်တွင် -
ဟူ၍ ဘုန်းတော်ကျောင်း (၁၁)ကျောင်း ရှိသည်။ အခါကြီးရက်ကြီးများတွင် အခမ်းအနား ကျင်းပရန်အတွက် မြို့လယ်ဓမ္မာရုံကြီးတစ်ခုရှိသည်။ မိုးကုတ်ဝိပဿနာအဖွဲခွဲအမှတ် (၁၅၁)၊ တရားရိပ်သာကြီး တစ်ခုရှိသည်။
လူမှုရေး
နံနက်ခင်းဈေး (မြို့နယ်စည်ပင်သာယာဈေး) တစ်ခု၊ မြို့မအားကစားကွင်းတစ်ခု၊ ပန်းခြံတစ်ခု တို့လည်း ရှိသည်။ ဆေးရုံတစ်ရုံ၊ အထက(၁)ကျောင်း၊ အမက(၂)ကျောင်း၊ မူကြိုကျောင်း(၁)ကျောင်းလည်း ရှိသည်။
ထင်ရှားသောပုဂ္ဂိုလ်များ
အင်္ဂလိပ်နယ်ချဲ့တော်လှန်ရေးခေတ်တွင် ဗိုလ်ဥတ္တမ၏ တပည့်လက်ရုံးများဖြစ်သော ဗိုလ်ဗျိုင်းကြီး ဗိုလ်ဗျိုင်းကလေး တို့သည် စေတုတ္တရာနယ်တွင် အင်္ဂလိပ် စစ်တပ်အား တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုစဉ်က မျိုးချစ်တော်လှန်ရေးသမားများလက်ချက်ဖြင့် သေဆုံးခဲ့သော အင်္ဂလိပ်စစ်ဗိုလ် စစ်သားများ၏ အုတ်ဂူများကို ယနေ့တိုင် စေတုတ္တရာမြို့နှင့် ဖအိုင်းရွာတို့တွင် တွေ့နိုင်သည်။
ဦးလှမောင်းသည် လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုကာလအတွင်း စေတုတ္တရာမြို့ပိုင်အဖြစ်အမှုထမ်းပြီး နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး နှင့် ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေးများကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်မှ ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့တံဆိပ်ကို ချီးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။
ဦးစသည် လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုကာလအတွင်း နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး နှင့် ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး တော်လှန်ရေးများကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ပြီးနောက်တွင် မြို့နယ်ရဲမှူးအဆင့်ဖြင့် တာဝန် ထမ်းဆောင်စဉ် အလံနီကွန်မြူနစ်သူပုန် တိုက်တိုင်းအောင်ကျော်ကြီးအဖွဲ့က စလင်း-စေတုတ္တရာကြား ပေါင်းမကြီးချောက်တွင် ခြုံခိုတိုက်ခိုက်ခြင်း ခံရကာ ကျဆုံးခဲ့ရသည်။ နိုင်ငံတော်မှ သူရဘွဲ့တံဆိပ်ကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။
ဦးလှအောင်သည် ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီခေတ်တွင် နိုင်ငံတော်ရှေ့နေချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ယခုအခါ အငြိမ်းစား ဖြစ်သည်။
ဆားတောင် (အရှေ့)ရွာ၊ ချောက်မြို့နယ်
ဆားတောင် (အရှေ့)ရွာ (Sartaung(East))သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ချောက်မြို့နယ်၊ ဆားတောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၅၂၇၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆားတောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၃၉ ဦး၊ မ ၁၂၃၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၆၉ ဦးနေထိုင်သည်။
လှေဆွဲရွာ၊ ကုန်းတန်း (မြောက်)
လှေဆွဲရွာ၊ ကုန်းတန်း (မြောက်)
တိုက်ကုန်း
တိုက်ကုန်း
မြကန်သာရွာ၊ ရွက်ကြမ်း
မြကန်သာရွာ (Myakanthar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်၊ ရွက်ကြမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၇၁၆၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကန့်ဘလူမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဗဒင်
ဗဒင် (၁၉၆၄–၂၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၀၁ ) သည် ပေါ့ပ်ဂီတဖြင့် ကျော်ကြားခဲ့သော မြန်မာအဆိုတော် တေးရေးဆရာ တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ကိုယ်ပိုင်သံစဉ် သီချင်းများကိုသာ ရေးသားသီဆိုလေ့ရှိပြီး သူ၏ "နေရာ" သီချင်းစီးရီး မှာ မြန်မာ့ဂီတသမိုင်းတွင် ရောင်းအားအကောင်းဆုံးအဖြစ် စံချိန် တင်ခဲ့သည်။ သို့သော် သီချင်း စီးရီး ၄ ခုသာ ထုတ်ဝေခဲ့ပြီးနောက် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ
ဗဒင်သည် ရန်ကုန်တိုင်း အင်းစိန်မြို့နယ် ဒေါနလမ်းတွင် နေထိုင်ခဲ့သည်။ နှစ်ခြင်း ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်တစ်ယောက်ဖြစ်ပြီး အင်းစိန်မြို့နယ် မင်းကြီးလမ်းမပေါ်ရှိ ရွာမနှစ်ခြင်းအသင်းတော်တွင် ပုံမှန်တက်ရောက်လေ့ရှိသည်။ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ စိတ်ပညာ အထူးပြုဖြင့် မဟာဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။ စာဖတ်ဝါသနာပါသူတစ်ဦးဖြစ်ပြီး အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားကို ကျွမ်းကျင်စွာ ပြောဆိုနိုင်သည်။
မအောင်မြင်မီအချိန်ကာလများ
ဗဒင်သည် နာမည်ကျော်အဆိုတော်မဖြစ်မီအချိန်က သီချင်းရေးဆရာတစ်ယောက်အဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့သည်။ ဇော်ရည် သီဆိုခဲ့သော "ရိုးရိုးအေးအေးကြီးကိုပဲ" နှင့် ဂျေမောင်မောင် သီဆိုသော "အသည်းစွဲ" သီချင်းများမှာ ဗဒင် အဆိုတော်မဖြစ်မီ အချိန်က ရေးစပ်ခဲ့သော သီချင်းများထဲမှ ထင်ရှားသော သီချင်းများဖြစ်သည်။ ဗဒင်၏ နာမည်အကြီးဆုံးသီချင်းဖြစ်သော "သိုးမည်းတွေအကြောင်း" သီချင်းမှာ သူအဆိုတော် မဖြစ်မီ အချိန်ကာလက ဘဝကို ထင်ဟပ်ပြထားသော သီချင်းဖြစ်သည်။
ပထမဆုံးနှင့် အကျော်ကြားဆုံးစီးရီး
ဗဒင်သည် ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် "နေရာ" အမည်ရှိသော ပထမဆုံးစီးရီးကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ "နေရာ" စီးရီး၏ မူပိုင်ထုတ်ဝေသူမှာ ဗဒင်၏ ကွယ်လွန်ပြီးခဲ့သော အခင်ဆုံးသူငယ်ချင်းတစ်ဦး၏ မိခင်ဖြစ်ပြီး သူ့အား မြေတောင်မြှောက်ပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ "နေရာ" အခွေသည် စတင်ထွက်ရှိသည့်နေ့မှစ၍ သူ၏ ဇာတိမြို့ဖြစ်သော အင်းစိန်မြို့နယ်တွင် ရေပန်းအစားဆုံး သီချင်းစီးရီးဖြစ်ခဲ့ပြီး မကြာမီအချိန်အတွင်းတွင် မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံး တောမြို့များပါမကျန် ပျံ့နှံ့ နာမည်ကျော်ခဲ့သည်။ နေရာ စီးရီးအတွက် ကက်ဆက်ခွေ ကာဗာကတ်ဒ် ၁ သိန်းကျော်နှင့် သီချင်းစာအုပ်ပေါင်း ၅ သိန်းကျော် ရောင်းချခဲ့ရသဖြင့် မြန်မာ့ဂီတသမိုင်းတွင် ရောင်းအားအကောင်းဆုံး စီးရီးအဖြစ် စံချိန်တင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ အနှံ့အပြား မြို့ကြီးများသာမက ကျေးလက်တောရွာများတွင်ပင် ဗဒင်၏ သီချင်းများက ကျော်ကြားခဲ့သည်။
နေရာ စီးရီး ထွက်ရှိပြီးနောက် အချိန်အတော်ကြာသည်အထိ ဒုတိယစီးရီးကို မထုတ်ဝေခဲ့ပေ။ "ဒီအတိုင်းပဲ" ဟု အမည်ရသော သင်္ကြန်သီချင်းတစ်ပုဒ်ကို သာ အခြားအဆိုတော်များနှင့် တွဲဖက်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
ထွက်ရှိခဲ့သော တေးစီးရီးများ
ဗဒင်သည် နေရာ ၊ ဒီနေ့ ၊ မမေ့ပါဘူး နှင့် အရှိအတိုင်း တေးအယ်လ်လ်ဘမ် စုစုပေါင်း ၄ ချပ်သာ ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။
အူသိမ်
အူသိမ်သည် အစာအိမ်နှင့် အူလမ်းကြောင်းရှိ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး လူတို့စားသုံးသော အစာအာဟာရများကို စုပ်ယူရာ နေရာဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အစာအိမ် နှင့် အူမကြီးအကြားတွင် တည်ရှိပြီး ပန်ကရိယပြွန်မှတဆင့် အစာခြေဖျက်ရန် သည်းခြေရည် နှင့် ပန်ကရိယရည်များကို လက်ခံရယူသည်။ အူသိမ်သည် ၅.၅ မီတာ ( ၁၈ ပေ)ခန့် ရှည်လျားပြီး ဝမ်းဗိုက်ထဲ ဝင်ဆန့်နိုင်ရန် အထပ်များစွာ ခေါက်သွင်းထားသည်။၎င်းသည် အူမကြီးထက် ပိုမိုရှည်လျားသော်လည်း အချင်းအားဖြင့် တိုတောင်းသောကြောင့် အူသိမ်ဟု ခေါ်ရခြင်းဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အစာခြေ စနစ်
ဝမ်လိုင်းရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
ဝမ်လိုင်းရွာ (Wanlai)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်၊ ဝမ်ဖွီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၅၄၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝမ်ဖွီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၈၃ ဦး၊ မ ၁၈၄၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၂၈ ဦးနေထိုင်သည်။
​ရေကျော်ရွာ၊ နောက်မီး
ရေကျော်ရွာ၊ နောက်မီး
အမှတ်(၄၁၈) ခြေမြန်တပ်ရင်း
ယင်းတော်အခြေစိုက်
အုန်းမြင့်၊ သခင်
သခင်အုန်းမြင့် သည် မြန်မာနိုင်ငံသား နိုင်ငံရေးသမား တစ်ဦး ဖြစ်သည်။
သခင်အုန်းမြင့်ကို (၁၉၁၈) ခုနှစ် ဧပြီလ (၂၈) ရက်နေ့က အဘ ဦးမိုးကောင်း၊ အမိ ဒေါ်အေးတင်တို့က ပဲခူးတိုင်း လက်ပံတန်းမြို့နယ်တွင် မွေးဖွား ခဲ့သည်။ (၁၉၃၃) ခုနှစ်တွင် ဒို့ဗမာ အစည်းအရုံး၌ တက်တက်ကြွကြွ ပါဝင် ဆောင်ရွက်ရင်း နိုင်ငံရေး လောကထဲသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။
(၁၉၃၄) ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်သို့ ပြောင်းလာပြီး ဂျာနယ်ကျော် ဦးချစ်မောင်နှင့် အတူ နေထိုင်ရင်း သတင်းစာများတွင် ဆောင်းပါးနှင့် အခန်းဆက် ဝတ္ထုရှည်များ ရေးသားခဲ့သည်။ ဆယ့်နှစ်ရာသီ ပြုံး မြင့်အုန်း၊ ဆီမီးခွက် စသော ကလောင်အမည်များကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ တိုးတက်ရေး သတင်းစာ၏ သတင်း အယ်ဒီတာအဖြစ်လည်း လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ဒို့ဗမာ အစည်းအရုံးဝင် ဖြစ်ပြီး ဖက်ဆစ် ဆန့်ကျင်ရေးတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။
အိမ်စောင့် အစိုးရ လက်ထက်တွင် နိုင်ငံရေး ပုဒ်မများဖြင့် ကိုကိုးကျွန်းသို့ အပို့ ခံခဲ့သည်။ (၁၉၈၉) နှင့် (၁၉၉၆) ခုနှစ်များတွင်လည်း စစ်အစိုးရ၏ ဖမ်းဆီး ထိန်းသိမ်းခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ သူသည် ထင်ပေါ်လိုသူ မဟုတ်သော်လည်း နိုင်ငံရေး လောက စာပေ လောကတို့တွင် လူအများ လေးစားခြင်း ခံခဲ့ရသည်။
၂၀၁၀ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၇ တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး ရေဝေးသုသာန်တွင် သင်္ဂြိုဟ် ခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
နားဝင်းရွာ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်
နားဝင်းရွာ (Narwin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်၊ ဘော်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၀၈၉၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘော်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၃၄၁ ဦး၊ မ ၂၅၁၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၈၅၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟိုပုံးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပရိုတွန်ဒုံးပျံ
. ပရိုတွန် ဒုံးပျံ ဆိုသည်မှာ စီးပွားဖြစ်သုံး နှင့် ရုရှားအစိုးရ၏ အာကာသ ပရော့ဂျက်များတွင် အသုံးပြုသော ဒုံးပျံ တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ပထမဆုံး ပရိုတွန် ဒုံးပျံကို ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် စတင် လွှတ်တင်ခဲ့သည်။ အသစ် ထပ်မံ ပြုပြင် ထားသော ဒုံးပျံများကို ၂၀၁၅ တိုင်အောင် အသုံးပြုဆဲ ဖြစ်သည်။
နျူထရွန်
ရူပဗေဒပညာရပ်တွင် နျူထရွန်ကို အက်တမ်တစ်ခု၏ အက်တမ်အောက်အမှုန် (Subatomic Particle) အနေဖြင့် ဖော်ပြထားသည်။ နျူထရွန်သည် လျှပ်စစ်အဖိုဓာတ် (Positive Charge) ကိုသော်လည်းကောင်း ၊ လျှပ်စစ်အမဓာတ် (Negative Charge) ကိုသော်လည်းကောင်း ဆောင်ထားခြင်း မရှိသည့် လျှပ်မဲ့ (Neutral Charge) အမှုန် တစ်ခုဖြစ်သည်။ အက်တမ် အားလုံး၏ အနုမြူဗဟို (Nucleus) တွင် ပရိုတွန် နှင့် နျူထရွန် ပါရှိသည်။ Nucleus တွင်ပါဝင်သော ပရိုတွန် အရေအတွက်ကို အက်တမ် အမှတ်စဉ်ဟုသမုတ်ကာ အက်တမ် အမှတ်စဉ် အရေအတွက် အပေါ်မူတည်ကာ ဒြပ်စင်၏ အမည်နာများကိုမှည့်ခေါ်သည်။ Nucleus တွင်ပါဝင်သော နျူထရွန် အရေအတွက် သည် မည်သည့် အိုင်ဆိုတုပ် (Isotope) ဖြစ်သည်ကို ဖော်ပြသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နယူထရွန်
တလိုင်းခင်ရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်
တလိုင်းခင်ရွာ (Talaingkhin)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်၊ နံဇကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၉၁၈၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နံဇကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၁၇ ဦး၊ မ ၁၄၂၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၃၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ထွယ်ဆန်ယန်ရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်
ထွယ်ဆန်ယန်ရွာ(Htweisanyang)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်၊ နောင်ချိန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၆၈၃၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နောင်ချိန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၇၇၄ ဦး၊ မ ၃၆၀၆ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၇၃၈၀ ဦး နေထိုင်သည်။
တလိုင်းခင်ရွာ၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထွယ်ဆန်ယန်ရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝိုင်းမော်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပြည်သူပြည်သား အဖွဲ့
၁၉၂၅ ခုနှစ်၊ မင်းတိုင်ပင်အမတ် ရွေးကောက်ပွဲ အပြီးတွင် ဦးပေါ်ထွန်း ခေါင်းဆောင်သည့် ဆွာရပ်ဂျ်ပါတီ၊ သာယာဝတီ ဦးပု ခေါင်းဆောင်သည့် ဟုမ္မရူးပါတီ နှင့် ၂၁ ဦးအဖွဲ့ (အမျိုးသားပါတီ) တို့ ပူပေါင်းပြီး ပြည်သူပြည်သားအဖွဲ့ ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ အဖွဲ့ ခေါင်းဆောင်မှာဦးဘဖေ ဖြစ်သည်။ ပါလီမန် အတွင်း အစိုးရ ၏အပြုအမူများကို မနှစ်သက်သောအမတ်များ ရာထူးလက်မဲ့ ဖြစ်သည့်အခါတွင်  အစိုးရအား တရားဝင် ဆန့်ကျင်ဘက် ပြုလုပ်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်ကာ ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစသည်။ ၂၁ဦးအဖွဲ့မှ  ဦးဘဖေ၊ ဝတ်လုံဦးပု (ရမည်းသင်း)၊ ဒေါက်တာသိန်းမောင် တို့ ပါဝင်သကဲ့သို့ ဟုမ္မရူးပါတီမှ သာယာဝတီ ဦးပု၊ အမျိုးသား ပါလီမန် ဖြစ်မြောက်ရေး အဖွဲ့မှ ဝတ်လုံဦးနီ၊ ဝတ်လုံဦးဘစိုး ကဲ့သို့သော ပုဂ္ဂိုလ်များအပြင် ဦးထွန်းဝင်း၊ ဦးမြဦး စသော တသီးပုဂ္ဂလများပါ ပါဝင်သည်။ ခွဲရေး-တွဲရေး ပြဿနာ ပေါ်သောအခါတွင် ပြည်သူပြည်သားအဖွဲ့ အတွင်း သဘောထားကွဲသွားခဲ့ပြန်သည်။
၁၉၂၈ ခုနှစ်၊ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပြည်သူပြည်သားအဖွဲ့က မဲဆန္ဒနယ် (၅၉) နယ်အနက် နယ် (၄၀)တို့တွင် အနိုင်ရခဲ့သည်။ အထက်တွင် ဆိုပြီးသကဲ့သို့  ဂျီစီဘီအေအဖွဲ့ကြီး အတွင်းမှ သဘောထားကွဲသွား ခဲ့ကြကာ ပါတီအသီးသီး အဖွဲ့အသီးသီး ဖြစ်သွားခဲ့ကြသူများအား ပြည်သူပြည်သား အဖွဲ့ အဖြစ် ပါဝင်ပေါင်းစည်းကြရာ တဖန် ခွဲရေး-တွဲရေးပြဿနာ ဝင်လာသောအခါ ထပ်မံ၍သဘောထား ကွဲပြားကြရ ပြန်သည်။ သာယာဝတီ ဦးပုတို့က တွဲရေး ဖြစ်သွားပြီး၊ ဦးဘဖေတို့က ခွဲရေးဖြစ်သွားသည်။ ဦးပေါ်ထွန်း တို့ကလဲ တွဲရေးသမားတွေ ဖြစ်သွားကြပါတယ်။ ခွဲရေးကို လိုလားသည့် ပြည်သူပြည်သား အဖွဲ့ဝင်များက ပြည်သူပြည်သား အဖွဲ့အမည် ဖြင့်ပင် ကရင်အမျိုးသားအသင်း၊ ဗြိတိသျှ မြန်မာအဖွဲ့များနှင့် ပူးပေါင်းပြီး ခွဲရေးအသင်း ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။
ကန့်မလာ
ကန့်မလာ
မကြီးစုရွာ၊ နောက်မီး
မကြီးစုရွာ၊ နောက်မီး
ကုန်းတန်း (မြောက်)ရွာ၊ ကုန်းတန်း (မြောက်)
ကုန်းတန်း (မြောက်)ရွာ၊ ကုန်းတန်း (မြောက်)
ဒိုးကုန်းရွာ၊ ဒိုးကုန်း
ဒိုးကုန်းရွာ၊ ဒိုးကုန်း
နီဆန်း
နီဆန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံမှ ကားကုမ္ပဏီတခု၏ အမည်ဖြစ်သည်။ ယခင်အမည်ဟောင်းမှာ ‘ဒတ်ဆန်း’ ဖြစ်၏။
နောက်မီးရွာ၊ နောက်မီး
နောက်မီးရွာ၊ နောက်မီး
လယ်ပြင်ရွာ၊ ဖားကန့်မြို့နယ်
လယ်ပြင်ရွာ(Lelpyin)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မိုးညှင်းခရိုင်၊ ဖားကန့်မြို့နယ်၊ လုံးခင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၀၄၈၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လုံးခင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၀၅၂၀ ဦး၊ မ ၂၃၄၃၈ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၆၃၉၅၈ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖားကန့်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လက်ထုတ်ကျွန်းရွာ၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်
လက်ထုတ်ကျွန်းရွာ (Lethtokekyun)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်၊ လက်ထုတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၂၃၇၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်ထုတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၇၃ ဦး၊ မ ၁၄၈၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၅၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ညောင်ဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျောက်ရန့် (ရခိုင်)ရွာ၊ ကျောက်ရန့်
ကျောက်ရန့် (ရခိုင်)ရွာ၊ ကျောက်ရန့်
ကမတွတ်ရွာ၊ ကုန်းတန်း (မြောက်)
ကမတွတ်ရွာ၊ ကုန်းတန်း (မြောက်)
ဓာတ်တော်ရွာ၊ ငှက်ကြီးဒေါင်
ဓာတ်တော်
ဘိုဂိုရီးယားကန်
ဘိုဂိုရီးယားကန် သည် ကင်ညာနိုင်ငံ၊ ဘရင်ဂိုကန်၏ တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည့် မီးတောင်ဒေသရှိ ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကန်သည် ဆားကန်ဖြစ်သည်။ ဤကန်သည် အီကွေတာမျဉ်း၏ မြောက်ဘက်နားတွင် တည်ရှိသည်။ ဘိုဂိုရီးယားကန်သည် နကုရုကန်၊  Lake Elementeita နှင့် မဂဒိကန်များကဲ့သို့ မြေနိမ့်လွင်ပြင်၏ တောင်ဘက်ခပ်ဝေးဝေးတွင် တည်ရှိသည်။ လိုဂိပိကန်၏ မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ဤကန်သည်  lesser flamingos ငှက်များ အများဆုံးနေထိုင်သည့် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကန်သည် တိမ်ပြီး ၁၀ မီတာခန့် နက်သည်။ အရှည် ၃၄ ကီလိုမီတာ၊ အကျယ် ၃.၅ မီတာ ရှိသည်။ ရေဝပ်ဒေသဧရိယာသည် ၇၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ ဤကန်သည် ဘာရင်ဂိုမြို့တွင် တည်ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကင်ညာနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
နားယုတ်ရွာ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်
နားယုတ်ရွာ (Naryoke)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်၊ ဘော်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၀၉၁၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘော်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၃၄၁ ဦး၊ မ ၂၅၁၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၈၅၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟိုပုံးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြေတိုင်ရွာ၊ ထုံးဘို
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စစ်ကိုင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရွာပိုးရွာ၊ မြစ်သားမြို့နယ်
ရွာပိုးရွာ (Ywarpoe)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ မြစ်သားမြို့နယ်၊ ရွာခိုင်ကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၉၉၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွာခိုင်ကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၇၇ ဦး၊ မ ၂၀၉၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၀၇၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြစ်သားမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆားတောင် (အနောက်)ရွာ၊ ချောက်မြို့နယ်
ဆားတောင် (အနောက်)ရွာ (Sartaung(West))သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ချောက်မြို့နယ်၊ ဆားတောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၅၂၇၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆားတောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၃၉ ဦး၊ မ ၁၂၃၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၆၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ချောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်း
၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ်လစ်သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၌ ချီတက်ဆန္ဒပြပွဲများ၊ ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြပွဲများနှင့် အဓိကရုဏ်းများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၈ ရက်နေ့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်ကို အစွဲပြု၍ ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်း (၈၈၈၈ အရေးအခင်း) ဟုခေါ်ကြသည်။
၁၉၆၂ ခုနှစ်မှစ၍ မြန်မာနိုင်ငံကို ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း ဦးဆောင်သော မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီက တစ်ပါတီစနစ်ဖြင့် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ အောင်မြင်မှုမရခဲ့သော ဆိုရှယ်လစ်စနစ်ဆီသို့ လျှောက်လှမ်းသော မြန်မာ့နည်းသည် မြန်မာနိုင်ငံကို ကမ္ဘာ့အဆင်းရဲဆုံးနိုင်ငံများတွင် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ထုတ်ဝေခဲ့သော Newsweek မဂ္ဂဇင်းပါ ဆောင်းပါးတစ်ပုဒ်တွင် ဆိုရှယ်လစ်စနစ်ဆီသို့ လျှောက်လှမ်းသော မြန်မာ့နည်းကို “ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်မာ့က်စ်ဝါဒီ ယုတ္တိမတန်မှုတို့ပေါင်းစည်းခြင်း” ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။
အရေးအခင်းစတင်ခဲ့ခြင်း
ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်းသည် ၁၉၈၇ မတ်လ ကျောင်းသားအရေးအခင်းမှ စတင်မြစ်ဖျားခံခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ယင်းမတိုင်မီ အစိုးရမှ ငွေစက္ကူများကို တရားမဝင်ကြေညာခဲ့ခြင်းကြောင့် တိုင်းပြည်အတွင်း ဆင်းရဲကျပ်တည်းမှုများ မြင့်တက်နေချိန်တွင် တက္ကသိုလ်ကျောင်းသား ကိုဘုန်းမော်သေဆုံးရသည့် ကျောင်းသားနှင့်အရပ်သားအငြင်းပွားမှုဖြစ်စဉ်တွင် တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများအား အစိုးရမှလူသေဆုံးသည်အထိ ပြင်းပြင်းထန်ထန်ဖြေရှင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သဖြင့် ကျောင်းသားများမှ အစိုးရအားဆန့်ကျင် ဆန္ဒပြခဲ့ရာမှစတင်သည်။ အရေးအခင်းဖြစ်ပွားပြီးနောက် မြန်မာ့အသံနှင့် ရုပ်မြင်သံကြားမှ ထိုစဉ်က မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ ဥက္ကဋ္ဌကြီးဦးနေဝင်းမှ နောင်ကိုဆူဆူပူပူလုပ်မယ်ဆို မသက်သာဘူးမှတ် ဟု တိုင်းသူပြည်သားများအား ခြိမ်းခြောက်ပြောဆိုခြင်း ၊ ပြည်သူပြည်သားများ၏ အထွေထွေကျပ်တည်းမှုများ ထွက်ပေါက်မဲ့လာခြင်း အစိုးရမှ ပြေလည်အောင်ဖြေရှင်းနိုင်ခြင်းမရှိဘဲ အင်အားသုံးဖြေရှင်းရာတွင် ထိခိုက်သေဆုံးသူကျောင်းသားပြည်သူများ အလွန်အမင်းများပြားလာခြင်း ၊ လူမဆန်စွာရက်စက်နှိမ်နှင်းခြင်းများကြောင့် တစ်ပြည်လုံးအုံကြွဆန့်ကျင်မည့်နေ့အဖြစ် ဤနေ့ကိုရွေးချယ်သတ်မှတ်၍ လှည်းနေလှေအောင်းမြင်းဇောင်းမကျန် တစ်တိုင်းပြည်လုံး ဆန့်ကျင်ဆန္ဒပြခဲ့ကြသောကြောင့် ရှစ်လေးလုံးအရေးတော်ပုံနေ့ဟူ၍ မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ ၈၈၈၈ အရေးအခင်းမှာ ရန်ကုန်မြို့တွင် ကျောင်းသားများက ၁၉၈၈ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၈ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြပွဲများသည် တစ်နိုင်ငံလုံးသို့ ပြန့်နှံ့သွားခဲ့သည်။ သိန်းပေါင်းများစွာသော ရဟန်းသံဃာများ၊ ကလေးငယ်များ၊ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများ၊ အိမ်ရှင်မများနှင့် ဆရာဝန်များသည် အစိုးရကို ဆန့်ကျင်ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။ အရေးအခင်းသည် နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ (State Law and Order Restoration Council - SLORC) က စစ်တပ်မှ အာဏာသိမ်းယူမှုအပြီး စက်တင်ဘာလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ပြီးဆုံးခဲ့သည်။ ဤအရေးအခင်းအတွင်း စစ်တပ်ကြောင့် ဆန္ဒပြသူ အများအပြား သေဆုံးခဲ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ အာဏာပိုင်တို့က သေဆုံးခဲ့သည့် အရေအတွက်မှာ ၃၅၀ ခန့်မျှသာဟု ဆိုခဲ့သည်။
ဤအကျပ်အတည်းကာလအတွင်း ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် နိုင်ငံ​ရေးလောကသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသည်။ စစ်အစိုးရက စီစဉ်ဆောင်ရွက်သော ၁၉၉၀ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် သူမ၏ ပါတီဖြစ်သော အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်က အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ သို့သော် စစ်အစိုးရသည် ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်ကို အသိအမှတ်ပြုရန် ငြင်းဆိုခဲ့ပြီး ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေအိမ်တွင် အကျယ်ချုပ် ချထားခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့သည် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ် လမ်းစဉ်ပါတီကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲထားမှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။
အဓိက ဆန္ဒပြပွဲများ
ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြမှုများသည် ၁၉၈၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် အထွဋ်အထိပ်သို့ ရောက်ခဲ့သည်။ ကျောင်းသားများသည် ကိန်းဂဏန်းဆိုင်ရာ ထူးခြားမှုကို အခြေခံသည့် မင်္ဂလာနေ့ဖြစ်သည့် ၁၉၈၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၈ ရက်တွင် နိုင်ငံအဝှမ်း ချီတက်ဆန္ဒပြပွဲပြုလုပ်ရန် စီစဉ်ခဲ့ကြသည်။ ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြမှု သတင်းသည် တောနယ်ဒေသများသို့ပါ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး နိုင်ငံအဝှမ်း ချီတက်ဆန္ဒပြပွဲမတိုင်မီ လေးရက်အလိုတွင် တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ ကျောင်းသားများသည် ဦးစိန်လွင်၏ အုပ်ချုပ်မှုကို ရှုံ့ချကြပြီး တပ်မတော်သားများသည် အင်အား စုရုံးနေခဲ့ကြသည်။ ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားသမဂ္ဂ (ဗကသ) အမှတ်အသားဖြစ်သော ခွပ်ဒေါင်းပုံပါ လက်ကမ်းစာစောင်များနှင့် ပိုစတာများသည် ရန်ကုန်မြို့ရှိ လမ်းများတွင် ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။
မြေအောက်လှုပ်ရှားသူများ၏ အကြံပေးချက်အရ ရပ်ကွက်လုံခြုံရေး နှင့် သပိတ်မှောက်ရေး ကော်မတီများကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှ အများအပြားမှာ ၁၉၈၀ ခုနှစ်များက အလားတူဖြစ်ခဲ့သော အလုပ်သမားများနှင့် သံဃာတော်များ၏ မြေအောက်လှုပ်ရှားမှုများတွင် ဩဇာညောင်းသူများ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဩဂုတ်လ ၂ ရက်မှ ၁၀ ရက် အကြားတွင် ပူးပေါင်း ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြမှုများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြို့အများစုတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဤကာလအတွင်း အစိုးရကို ဆန့်ကျင်သော သတင်းစာများကို လွတ်လပ်စွာ ထုတ်ဝေကြသည်။ ခွပ်ဒေါင်း အောင်တံခွန်များကို ဖြန့်ခဲ့ပြီး ချီတက်ပွဲများကို တပြိုင်နက် ပြုလုပ်ခဲ့ကြပြီး ချီတက်ပွဲများ၌ ဟောပြောသူများကို အကာအကွယ်ပေးခဲ့ကြသည်။
ဆန့်ကျင်ဆန္ဒပြသူ ကျောင်းသားများက ဆန္ဒပြပွဲများကို ပံ့ပိုးမှုပေးကြရန် တောင်းဆိုမှုများ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည့်အခါ ရန်ကုန်မြို့တွင် ပထမဆုံး လှုပ်ရှားမှုကို ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့၏ ဝါဆိုလပြည့်နေ့ ဝန်းကျင် ရက်များတွင် ရွှေတိဂုံဘုရား၌ စတင်ခဲ့သည်။ ရပ်ကွက်လုံခြုံရေးနှင့် သပိတ်မှောက်ရေး ကော်မတီများသည် ရပ်ကွက်ပတ်ဝန်းကျင်တွင် အရန်အတားများ ချထားပြီး မိမိတို့ရပ်ကွက်ကို ခုခံကာကွယ်ခဲ့ပြီး နောက်ထပ်ချီတက် ဆန္ဒပြပွဲများအတွက် ပြင်ဆင်ခဲ့ကြသည်။ အချို့ဒေသများတွင် ကော်မတီများသည် ဟောပြောသူများက လူအများ တက်ရောက် ဟောပြောနိုင်ရန် ယာယီစင်မြင့်များ တည်ဆောက်ပြီး လူထုစည်းဝေးပွဲများကို ထောက်ပံ့ရန် အလှူငွေများကို စုဆောင်းပေးခဲ့သည်။
ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြပွဲများ၏အမှတ်အသား
ရန်ကုန် ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြပွဲများ၏ အစပိုင်း ရက်အနည်းငယ်တွင် လှုပ်ရှားသူများက မန္တလေးရှိ ရှေ့နေများနှင့် သံဃာတော်များကိုကန့်ကွက်ဆန္ဒပြပွဲများတွင် ပါဝင်ဖို့ တိုက်တွန်းရန် ဆက်သွယ်ခဲ့ကြသည်။ အစိုးရ အလုပ်သမားများ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ သံဃာတော်များ၊ ကြည်း ‌ရေ လေ တပ်မတော်သားများ ၊ အကောက်ခွန် အရာရှိများ၊ ကျောင်းဆရာများနှင့် ဆေးရုံဝန်ထမ်းများ အပါအဝင် အလွှာပေါင်းစုံမှ မြန်မာနိုင်ငံသားများက ကျောင်းသားများနှင့် လျင်မြန်စွာ ပူးပေါင်းခဲ့သည်။ ရန်ကုန်မြို့ရှိ ချီတက်ဆန္ဒပြပွဲများသည် အခြား ပြည်နယ်မြို့တော်များသို့ ပျံ့နှံ့စေခဲ့သော အခြားသော ချီတက်ဆန္ဒပြပွဲများအတွက် အဓိကျသည့် အချက်ဖြစ်ခဲ့သည်။
ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြသူပေါင်း ၁၀,၀၀၀ ခန့်သည် ရန်ကုန်မြို့တွင် ဆူးလေဘုရား အပြင်ဘက်တွင် ချီတက် ဆန္ဒပြခဲ့ကြပြီး၊ ထိုနေရာတွင် တရားဝင် ငွေကြေးအဖြစ်မှ ရပ်စဲခဲ့သော ငွေစက္ကူများဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ဦးနေဝင်းနှင့် ဦးစိန်လွင်တို့၏ ပုံတူရုပ်များ ထည့်ထားသည့် ခေါင်းတလားများကို မီးရှို့ကာ မြေမြုပ်ခဲ့ကြသည်။ အခြားသော ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြသူများသည် နိုင်ငံအဝှမ်း အားကစားရုံများနှင့် ဆေးရုံများတွင် နေရာယူခဲ့ကြသည်။ ဆူးလေဘုရားရှိ သံဃာတော်များက ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်၏ အရိပ်တော်သည် ကောင်းကင်ထဲတွင် ဦးခေါင်းတော်နှင့်ရပ်နေသည့် ပုံသဏ္ဌာန် ပြောင်းသွားခဲ့သည်ဟု ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။ ဩဂုတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် အာဏာပိုင်များက စစ်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ရာ ည ၈ နာရီမှ နောက်တနေ့ နံနက် ၄ နာရီ အထိ အပြင်မထွက်ရအမိန့်နှင့် လူငါးယောက်ထက် ပိုမို၍ စုရုံးခွင့်မရှိ အမိန့်များ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
ဩဂုတ်လ ၈-၁၂ ရက်
“မြန်မာပြည် တစ်ဝှမ်း ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြမှုများတွင် ပါဝင်ရန် ထောင်နှင့်ချီသော ပြည်သူများ ထွက်လာခဲ့ကြသည် - ကျောင်းသားများသာမက ဆရာများ၊ သံဃာတော်များ၊ ကလေးသူငယ်များ၊ ကျွမ်းကျင် အတတ်ပညာရှင်များ နှင့် အလွှာပေါင်းစုံမှ အလုပ်သမား သမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်များ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ ဤနေ့တွင် စစ်အစိုးရသည် ဆုံးဖြတ်ချက် ချပြီးဖြစ်သော ဖိနှိပ်ချုပ်ခြယ်မှုတို့၏ ပထမဆုံးအကြိမ် ကြိုးစားခြင်းကို စတင်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ စစ်သားများသည် ချီတက်ဆန္ဒပြသူများထဲသို့ သေနတ်များဖြင့် ပစ်ခဲ့ကြပြီး ရာနှင့်ချီသော လက်နက်မဲ့ ချီတက်သူများ အသတ်ခံခဲ့ရသည်။ သတ်ဖြတ်ခြင်းသည် တစ်ပတ်ကြာ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သော်လည်း လမ်းမများသည် ချီတက် ဆန္ဒပြသူများနှင့် ဆက်လက် ပြည့်လျှံနေခဲ့သည်။”
အထွေထွေ သပိတ်မှောက်ကြီးသည် ကြိုတင် စီစဉ်ခဲ့သည့်အတိုင်း ၁၉၈၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၈ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သည်။ ကြီးမားသော ချီတက်ဆန္ဒပြမှုများ မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း ကျင်းပခဲ့ရာ လူမျိုးစုများ၊ ကျောင်းသားများ၊ အလုပ်သမားများနှင့် လူကြီးလူငယ်မရွေး ချီတက် ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။ ပထမဆုံး စီတန်းလှည့်လည်ခြင်းသည် ရန်ကုန်မြို့ကို လှည့်ပတ်ခဲ့ပြီးနောက် နေရာအချို့တွင် ဟောပြောရန် ရပ်တန့်ခဲ့သည်။ စင်မြင့်ကိုလည်း ဆောက်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်မြို့ဝန်းကျင်မှ ချီတက်ဆန္ဒပြသူများသည် ရန်ကုန်မြို့လယ်တွင် စုရုံးကြသည်။ ဤနေရာတွင် ကြောက်ရွံ့နေသော ယာဉ်ထိန်းရဲများက လူစုထဲသို့ သေနတ်နှင့် ပစ်ပြီး ထွက်ပြေးသွားပြီး တစ်ဦးတည်းသာ ကျဆုံးမှုရှိသည်ဟု သတင်းပို့ခဲ့သည်။ (ထိုကဲ့သို့ စစ်ကြောင်းချီတက်မှုများသည် စက်တင်ဘာလ ၁၉ ရက်နေ့အထိ နေ့စဉ် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။) ဆန္ဒပြသူများသည် ပြည်သူ့ ဆန္ဒပြပွဲသို့ ပူးပေါင်းဖို့ ဆွဲဆောင်ရန် ကြိုးစားသည့်အနေဖြင့် စစ်သားများ၏ ရှူးဖိနပ်များကို နမ်းခဲ့ကြသည်။ လူအုပ်ကြီးနှင့် အစောပိုင်း အကြမ်းဖက်မှုမှ ကာကွယ်ရန် လူအချို့က စစ်တပ်မှ အရာရှိများကို ဝိုင်းရံ ထားခဲ့သည်။ နောက်ထပ် လေးရက်အတောအတွင်း ချီတက်ဆန္ဒပြပွဲများ ဆက်လက် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အစိုးရသည် ပြည်လုံးကျွတ်များပြားလှသော ဆန္ဒပြသူများကို တအံ့တဩဖြစ်ခဲ့ပြီး ပြည်သူများ၏ တောင်းဆိုချက်ကို “တတ်နိုင်သလောက်” လိုက်လျောရန် ကတိပြုသည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ ဦးစိန်လွင်သည် ဆန္ဒပြပြည်သူများကို နှိမ်နင်းရန် လက်နက်ကိုင် လှုပ်ရှားမှုများရှိသော နေရာမှ စစ်သားများပိုမို ခေါ်ဆောင်ခဲ့သည်။
မန္တလေးတိုင်းတွင် ပိုမို၍ ဖွဲ့စည်းမှုကောင်းသော သပိတ်မှောက် ကော်မတီကို ရှေ့နေများက ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး ဆွေးနွေးပွဲသည် ပါတီစုံ ဒီမိုကရေစီနှင့် လူ့အခွင့်အရေးကို ဦးတည်ခဲ့သည်။ ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြပွဲတွင် ပါဝင်ရန် အနီးအပါး မြို့များနှင့် ရွာများမှ လူပေါင်းများစွာ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ အထူးသဖြင့် အစိုးရ၏ စီးပွားရေး ပေါ်လစီအပေါ် မကျေနပ်ကြသော လယ်သမားများသည်လည်း ရန်ကုန်မြို့ ဆန္ဒပြပွဲကို ပူးပေါင်းခဲ့ကြသည်။ လူဦးရေ ၅,၀၀၀ ရှိသော ရွာတစ်ရွာတွင်မှ ၂,၀၀၀ သည် သပိတ်မှောက်ပွဲသို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။ များမကြာမီ၊ အာဏာပိုင်တို့က ဆန္ဒပြသူမျာကို သေနတ်နှင့် ပစ်ခဲ့သည်။ ဦးနေဝင်းက “သေနတ်ဆိုတာ မိုးပေါ်ထောင်မပစ်ဘူး” ဟု ညွှန်ကြားခဲ့ရာ ၎င်းသည် စစ်တပ်ကို ဆန္ဒပြသူလူထုထဲသို့ တည့်တည့်ပစ်ရန် အမိန့်ပေးသည့် အဓိပ္ပာယ်ပင် ဖြစ်သည်။ ဆန္ဒပြပြည်သူများက လက်လုပ်ဗုံးများ၊ ဓားရှည်များ၊ ဓားများ၊ ကျောက်ခဲများ၊ အဆိပ်သုတ်ထားသော မြားတိုများနှင့် စက်ဘီး စပုတ်တံများကို ပစ်လွှတ်ခြင်းဖြင့် တုံ့ပြန်ကြသည်။ တစ်ခုသော ဖြစ်ရပ်တွင် ဆန္ဒပြသူများက ရဲဌာနကို မီးရှို့ပြီး၊ ထွက်ပြေးသော အရာရှိ လေးဦးကို ဆွဲဆုတ်ခဲ့သည်။ ဩဂုတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် စစ်သားများသည် ရန်ကုန် အထွေထွေရောဂါကု ဆေးရုံကြီးကို မီးရှို့ခဲ့ရာ ဒဏ်ရာရသူများကို ကုသနေသော သူနာပြုများနှင့် ဆရာဝန်များ သေဆုံးခဲ့သည်။ နိုင်ငံပိုင် ရေဒီယို ရန်ကုန်က “လုယက်သူများနှင့် အနှောင့်အယှက်ပေးသူများ” ၁,၄၅၁ ယောက် အဖမ်းခံခဲ့ရကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ၈-၈-၈၈ ချီတက်ဆန္ဒပြပွဲအတွင်း သေကြေဒဏ်ရာရသူပေါင်း ခန့်မှန်းခြေ ရာပေါင်းများစွာမှ ၁၀,၀၀၀ အတွင်း ရှိခဲ့သည်။ စစ်အာဏာပိုင်တို့က ၉၅ ယောက်သေဆုံးပြီး ၂၄၀ ဒဏ်ရာရခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။
ဩဂုတ်လ ၁၃-၃၁ ရက်
ဩဂုတ်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ဦးစိန်လွင်၏ ဖြေရှင်းချက်မပါသော ရုတ်တရက်နုတ်ထွက်မှုသည် ကန့်ကွက် ဆန္ဒပြသူပေါင်း များစွာကို စိတ်ရှုပ်ထွေးမှု ဖြစ်စေခဲ့ပြီး ဝမ်းမြောက်စေခဲ့သည်။ လုံခြုံရေး အင်အားစုများက ချီတက်ဆန္ဒပြသူများကို သတိကြီးစွာထားခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ချီတက်ဆန္ဒပြသူများနှင့် ကော်မတီများ၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင် လုံးလုံးလျားလျား ကျရောက်နေသော ရပ်ကွက်များတွင် ဖြစ်သည်။ ဩဂုတ်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် အရပ်သားအစိုးရကို ဖွဲ့စည်းရန် တောင်းဆိုမှုများအရ ဦးနေဝင်း၏ အတ္ထုပတ္တိကို ရေးသားသူ ဒေါက်တာမောင်မောင်ကို အစိုးရခေါင်းဆောင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ သူသည် ဥပဒေပညာရှင် တစ်ယောက်ဖြစ်ပြီး မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည့် စစ်ဘက်မှမဟုတ်သည့် တစ်ဦးတည်းသော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်။ ဒေါက်တာ မောင်မောင်ကို ခန့်အပ်ခြင်းသည် ပစ်ခတ်မှုများနှင့် ဆန့်ကျင်ဆန္ဒပြမှုမျာကို လျော့ကျစေခဲ့သည်။
နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ချီတက်ဆန္ဒပြပွဲများသည် ၁၉၈၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ပြန်လည် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ မန္တလေးမြို့တွင် သံဃာတော်များ အပါအဝင် လူပေါင်း ၁၀၀,၀၀၀ နှင့် စစ်တွေတွင် ၅၀,၀၀၀ ချီတက် ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။ ကြီးမားသော ချီတက်ဆန္ဒပြ စစ်ကြောင်းများသည် တောင်ကြီးနှင့် မော်လမြိုင် မြို့များမှသည် ဝေးကွာလှသော တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုပြည်နယ်များ (အထူးသဖြင့် ယခင်က စစ်တပ်က စစ်ဆင်ရေးများ ပြုလုပ်ခဲ့သော နေရာများ) ဆီသို့ပါ ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။ ဒီမိုကရေစီ အထိမ်းအမှတ် အရောင်ဖြစ်သော အနီရောင်ကို အောင်တံခွန်များ လွှင့်ထူကြထားသည်။ နှစ်ရက်အကြာတွင် ဆရာဝန်များ၊ သံဃာတော်များ၊ ဂီတပညာရှင်များ၊ သရုပ်ဆောင်များ၊ ရှေ့နေများ၊ စစ်မှုထမ်းဟောင်းများနှင့် အစိုးရဝန်ထမ်းများသည် ကန့်ကွက် ဆန္ဒပြပွဲများတွင် ပါဝင်လာခဲ့ကြသည်။ ကော်မတီများအနေနှင့် ဆန္ဒပြပွဲများကို ထိန်းချုပ်ရန် အခက်အခဲ ရှိလာခဲ့သည်။ ထိုအတောအတွင်း ချီတက်ဆန္ဒပြသူများသည် “သံသယဖြစ်ဖွယ် ကောင်းသော” လူများ၊ ရဲများနှင့် စစ်တပ်မှ အရာရှိများအပေါ် သတိထားမှု ပိုလာခဲ့ကြသည်။
တစ်ခါတွင် ရပ်ကွက် ကော်မတီတစ်ခုသည် ဗုံးတစ်လုံး သယ်ဆောင်လာသည်ဟု ယူဆကာ လူနှစ်ယောက်ကို မှားယွင်းစွာ ခေါင်းဖြတ်သတ်ခဲ့သည်။ မန္တလေးမြို့တွင် ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြမှုများကို ရှေ့နေများနှင့် သံဃာတော်များက ဦးဆောင်ခဲ့သောကြောင့် ပိုမို၍အေးချမ်းခဲ့ပြီး ထိုကဲ့သို့ ဖြစ်ရပ်များ မရှိခဲ့ပေ။ နာမကျန်းသော မိခင်၏ အိပ်ယာနံဘေးတွင် ပြုစုလျက် ချီတက်ဆန္ဒပြပွဲများကို စောင့်ကြည့်နေခဲ့သော ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် ဩဂုတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ရွှေတိဂုံဘုရား၌ သန်းဝက်မျှသော ပြည်သူလူထုကို မိန့်ခွန်းချွေခြင်းဖြင့် နိုင်ငံရေးနယ်ပယ်ထဲသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ဤအကြောင်းကြောင့် အထူးသဖြင့် အနောက်တိုင်းလောက၏ အမြင်တွင် သူမသည် မြန်မာနိုင်ငံ ရုန်းကန်မှု၏ သင်္ကေတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် လွတ်လပ်ရေး လှုပ်ရှားမှုကို ဦးဆောင်ခဲ့သည့် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ သမီးအဖြစ် ဒီမိုကရေစီ ရရှိရေးအတွက် လှုပ်ရှားမှုများကို ဦးဆောင်ရန် အဆင်သင့် ဖြစ်နေခဲ့သည်။ သူမသည် လူထုကြီးအား စစ်တပ်ကို ဦးတည်ခြင်း မပြုရန်နှင့် အကြမ်းမဖက်ဘဲ ငြိမ်းချမ်းရေးကို ရှေးရှုရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ မြန်မာပြည်၏ ဤအချိန်အခါကာလတွင် ကြုံတွေ့ရသော အရေးအခင်းကို ၁၉၈၆ ခုနှစ်က ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ပြည်သူ့စွမ်းအား တော်လှန်ရေးနှင့် အလားတူအဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်။
ဤအချိန်အတောအတွင်းတွင် ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း ဦးနုနှင့် ဗိုလ်မှူးချုပ်ဟောင်းအောင်ကြီး သည်လည်း နိုင်ငံရေး နယ်ပယ်ထဲသို့ ပြန်လည် ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ များစွာသော ဒီမိုကရေစီ ခေါင်းဆောင်ဟောင်းများ ပြန်လည်ပါဝင်လာချိန် နိုင်ငံရေးရှုခင်းကို “ဒီမိုကရေစီ နွေရာသီ” ဟု တင်စားဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ ဒီမိုကရေစီလှုပ်ရှားမှုကြောင့် ရလဒ်များ ရှိသော်လည်း နေဝင်း သည် နောက်ကွယ်တွင် ဆက်လက် တည်ရှိနေခဲ့သည်။
တကယ်သူလေးရွာ၊ နောက်မီး
တကယ်သူလေးရွာ၊ နောက်မီး
ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်း
စက်တင်ဘာလ
၁၉၈၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ပြုလုပ်သော လွှတ်တော် အစည်းအဝေးတွင် ပါတီကိုယ်စားလှယ် ၇၅% (၁,၀၈၀ ဦးရှိသည့်အနက် ၉၆၈ ဦး) သည် ပါတီစုံစနစ် အစိုးရဖွဲ့စည်းရန် မဲဆန္ဒပေးခဲ့ကြသည်။ BSPP က ၎င်းတို့သည် ရွေးကောက်ပွဲပြုလုပ်ရန် စီစဉ်ဆောင်ရွက်မည်ဟု ကြေညာသော်လည်း အတိုက်အခံ ပါတီများက အစိုးရချက်ချင်းနုတ်ထွက်ပြီး ကြားဖြတ်အစိုးရဖွဲ့စည်း၍ ရွေးကောက်ပွဲကို စီစဉ်ရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ BSPP က တောင်းဆိုချက် နှစ်ခုစလုံးကို ငြင်းဆိုခဲ့အပြီးတွင် ကန့်ကွက် ဆန္ဒပြသူများသည် ၁၉၈၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် လမ်းများပေါ်၌ ပြန်လည် နေရာယူကြသည်။ ဦးနုသည် ယာယီအစိုးရဟု ကြေညာခဲ့ကာ တစ်လအတွင်း ရွေးကောက်ပွဲပြုလုပ်ပေးမည်ဟု ဂတိပေးခဲ့သည်။ ထိုအတောအတွင်းတွင် ရဲများနှင့် စစ်တပ်သည် ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြသူများနှင့် ပူးပေါင်းလာခဲ့ကြသည်။
လှုပ်ရှားမှုသည် ၎င်းတို့၏ တောင်းဆိုချက်များကို အစိုးရမှ တုံ့ပြန်မှု ရရှိရန်အတွက် နေ့စဉ် ချီတက်ဆန္ဒပြပွဲများ ပြုလုပ်ခြင်း၊ စစ်သားများကို ဘက်ပြောင်းရန် အားပေးခြင်းနှင့် ကုလသမဂ္ဂနှင့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုမှ စစ်တပ်များ ရောက်ရှိလာလိမ့်မည်ဟူသော အားထားဖြင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပရိသတ်ကို မေတ္တာရပ်ခံခြင်း တည်းဟူသော မျှော်လင့်ချက် သုံးခုအပေါ်တွင် မှီခိုရသည့် တစ်ဖက်ပိတ်လမ်း အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ အချို့သော တပ်မတော်သားများ၊ အများအားဖြင့် ရေတပ်မှ ဘက်ပြောင်းသွေဖည်ခဲ့ကြသော်လည်း အနည်းအကျဉ်းသာ ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံအပေါ်တွင် ထားရှိသည့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု အစိုးရ၏ ပေါ်လစီကို ထင်ဟပ်သော စတီဗင် ဆိုလာ့ဇ်သည် မြန်မာနိုင်ငံအုပ်ချုပ်ရေး ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းရန်အတွက် အစိုးရကို တွန်းအားပေးရန် မြန်မာနိုင်ငံသို့ စက်တင်ဘာလတွင် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ သူသည် ဖိလစ်ပိုင်နှင့် တောင်ကိုရီးယားတို့တွင် မကြာသေးမီက ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဒီမိုကရေစီ ဆန္ဒပြပွဲများတွင် အတွေ့အကြုံရှိခဲ့သူဖြစ်သည်။ စက်တင်ဘာလလယ်တွင် ဆန္ဒပြမှုများသည် ပိုမို၍ အကြမ်းဖက်လာကြပြီး ဥပဒေမဲ့ဖြစ်လာသည်။ စစ်သားများက ဆန္ဒပြသူများကို ၎င်းတို့စစ်တပ်က အလွယ်အကူ အနိုင်ရသော စစ်ပွဲငယ်လေးများ အတွင်းသို့ ရောက်ရန် သွေးအေးစွာ လမ်းကြောင်းခဲ့သည်။ ဆန္ဒပြသူများသည် ပိုမိုမြန်ဆန်သော ပြောင်းလဲမှုများ ချက်ချင်းပြုလုပ်ပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြပြီး တဖြည်းဖြည်း ပြန်လည်ဖွဲ့စည်း တည်ဆောက်ရေး အဆင့်များကို အယုံအကြည် မရှိခဲ့ကြပေ။
နဝတ “အာဏာသိမ်းယူခြင်း” နှင့် နှိမ်နင်းခြင်း
“ကျွန်မကတော့ မြန်မာပြည်သားတွေ ဘာအကြောင်းမှမရှိဘဲ အပစ်သတ်ခံရတယ် ဆိုတာကို တစ်ကမ္ဘာလုံးမှာရှိတဲ့ နိုင်ငံအားလုံးကို သိစေချင်ပါတယ်။" — အောင်ဆန်းစုကြည် (၂၂ စက်တင်ဘာ ၁၉၈၈)
၁၉၈၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၈ ရက်တွင် စစ်တပ်သည် နိုင်ငံ့အာဏာကို ရယူခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်စောမောင်သည် ၁၉၇၄ ခုနှစ်က ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေကို ရုပ်သိမ်းခဲ့ပြီး “ဦးနေဝင်း အာဏာပြ ခြယ်လှယ်သည်ထက် ပိုမိုပြင်းထန်သော” နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ (State Law and Order Restoration Council - SLORC) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ဦးစောမောင်က မာရှယ်လောခေါ် စစ်တပ်မှ အုပ်ချုပ်သည့် ဥပဒေကို ထုတ်ပြန်ပြီးနောက်တွင် ဆန္ဒပြသူများသည် အကြမ်းဖက်ခံရလျှက် ပြိုကွဲခဲ့သည်။ အစိုးရက မြန်မာ့အသံမှတဆင့် စစ်တပ်သည် ပြည်သူ့အကျိုးအတွက် “နိုင်ငံအဝှမ်းတွင် ဖြစ်ပွားနေသော ဆိုးဝါးနေသည့် အခြေအနေများကို အချိန်မီ ရပ်တန့်ရန်” နိုင်ငံတော်အာဏာကို သိမ်းယူခဲ့ရသည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။
စစ်သား များသည် မြန်မာနိုင်ငံတဝှမ်းလုံးရှိ မြို့များတွင် ရှိနေပြီး ဆန္ဒပြသူများကို အတားအဆီးမဲ့စွာ ပစ်ခတ်ခဲ့သည်။ အာဏာရယူအပြီး ပထမ သီတင်းပတ်အတွင်း ကျောင်းသားများ၊ သံဃာတော်များနှင့် ကျောင်းသားငယ် ၁၀၀၀ ခန့် အသတ်ခံခဲ့ရပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု သံရုံးရှေ့တွင် ဆန္ဒပြသူ ၅၀၀ လည်း အသတ်ခံခဲ့ရသည်။ ဤဖြစ်ရပ်ကို ကမ္ဘာ့မီဒီယာအတွက် သတင်းရိုက်ကူးသူဖြစ်သော အနီးအနားရှိ ဓာတ်ပုံဆရာတစ်ဦးက ရိုက်ကူးထားခဲ့သည်။ ဦးစောမောင်က သေဆုံးသူများကို “လုယက်သူများ” ဟုပြောဆိုခဲ့သည်။ ဆန္ဒပြသူများသည် တောခိုခဲ့ကြပြီး အချို့ကျောင်းသားများသည် ထိုင်းနိုင်ငံ နယ်စပ်တွင် သင်တန်းများ တက်ခဲ့ကြသည်။
စက်တင်ဘာလကုန်တွင် ဆန္ဒပြသူ ၃,၀၀၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့ပြီး ဒဏ်ရာရသူ ဦးရေ အတိအကျကိုမူ ယခုအချိန်အထိ မသိရပေ။ ရန်ကုန်မြို့ တစ်ခုထဲတွင်ပင် လူ ၁,၀၀၀ သေဆုံးခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် အကူအညီပေးပါရန် မေတ္တာရပ်ခံခဲ့သည်။ စက်တင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် အစိုးရသည် နိုင်ငံကို ထိရောက်စွာ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာလတွင်း လှုပ်ရှားမှုများသည် ထိရောက်စွာ ပြိုကွဲပျက်ပြားခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ်ကုန်တွင် ဆန္ဒပြသူများနှင့် စစ်သားများအပါအဝင် လူပေါင်း ၁၀,၀၀၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့ရသည်။ အခြား များစွာသော သူများလည်း ပျောက်ဆုံးနေခဲ့သည်။
နောက်ဆက်တွဲရလဒ်
မြန်မာအများစုက ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်မှာ အကယ်၍ ကုလသမဂ္ဂနှင့် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများက စစ်တပ်မှ အာဏာသိမ်းခြင်းကို အသိအမှတ်ပြုရန် ငြင်းဆန်ခဲ့ပါက စစ်အစိုးရ ပြိုကျသွားနိုင်သည်ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ အနောက်နိုင်ငံများနှင့် ဂျပန်နိုင်ငံတို့မှ အထောက်အပံ့ပေးမှုများ ရပ်ဆိုင်းခဲ့သည်။ မြန်မာ့အိမ်နီးချင်း များအနက် အိန္ဒိယနိုင်ငံက အများဆုံး ဝေဖန်ခဲ့ပြီး ဖိနှိပ်မှုကို ရှုတ်ချခဲ့သည်။ ၎င်း၏နယ်စပ်ကို ပိတ်ပစ်လိုက်ပြီး ဒုက္ခသည် စခန်းများကို မြန်မာနှင့် နယ်စပ်တစ်လျှောက်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် NLD အား ထောက်ခံသူ ၆,၀၀၀ ခန့်ကို ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းလိုက်သည်။ တိုင်းရင်းသားများ နေထိုင်ကြသော ကော်သူးလေ ခေါ် ကရင်ပြည်နယ် ကဲ့သို့သော နယ်စပ်ဒေသသို့ ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်သွားသော သူများသည် ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ခွင့် ပိုမိုလိုလားသော သူများနှင့်အတူ ပူးပေါင်းကာ အုပ်စုများ ဖွဲ့ခဲ့ကြသည်။ ကရင်အမျိုးသား ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ် ကဲ့သို့သော လူမျိုးစုလက်နက်ကိုင်တပ်များ ထိန်းချုပ်ရာ တောင်တန်းဒေသများသို့ ၁၀,၀၀၀ ခန့် ထွက်ပြေးသွားသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ယင်းတို့အနက် အများအပြားကို စစ်သားများဖြစ်လာရန် သင်တန်းများ ပေးခဲ့သည်။