cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
မေ့ဆေးထုံဆေး
မေ့ဆေးကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် Anesthetic သို့မဟုတ် Anaesthetic ဟုခေါ်သည်။ မေ့ဆေးပေါ်လာသော ယခုခေတ်၌ကား ခွဲစိတ်ကုသရာ၌ လူများသည် နာကျင်းခြင်း ဝေဒနာကို အနည်းငယ်မျှ မခံစားရဘဲ ရာခိုင်နှုန်းပြည့် အသက်ချမ်းသာမှုရရှိကြလေသည်။ မေ့ဆေးကို ခွဲစိတ်ကုသရာ၌ အသုံပြုရန် ပထမဆုံး အကြံပေးခဲ့သူမှာ နာမည်ကျော်ဗြိသိသျှဓာတုဗေဒပညာရှင် ဆာဟမ်ဖရီဒေဗီအမည်ရှိ ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးဖြစ်သည်။ ၁၈ဝဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဆာဟမ်ဖရီဒေဗီက နိုက်ထရပ်အောက်ဆိုက်ခေါ် ရယ်ဒေတတ်သော ဓာတ်ငွေ့ ကို ခွဲစိတ်ကုသရာ၌ အသုံးပြုရန် အကြံပေးခဲ့သည်။ သို့သော် သူ၏အကြံပေးချက်ကိုမည်သူမျှ ဂရုမပြုခဲ့ကြချေ။ ၁၈၁၈ ခုနှစ်၌ တစ်ဖန် ဗြိတိသျှ သိပ္ပံပညာရှင် တစ်ဦးဖြစ်သူ မိုက်ကယ် ဖားရဒေးက အီသာဓာတ်ငွေ့တွင် နိုက်ထရပ်အောက်ဆိုက် မှာကဲ့သို့ အလားတူ မေ့ဆေးဂုဏ်သတ္တိများရှိကြောင်း ပြသခဲ့ဘူးလေသည်။ သို့သော်လက်တွေ့အားဖြင့် အသုံးမပြု ခဲ့ပေ။
မေ့ဆေးကို ခွဲစိတ်ရာ၌ ပထမဆုံး လက်တွေ့အသုံးပြုခဲ့သူမှာ အမေရိကန်လူမျိုးထဲမှ ဖြစ်သည်။ ၁၈၄၂ ခုနှစ်တွင် အမေရိ ကန်ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ၊ ဂျောဂျီးယား ပြည်နယ်မှ ဒေါက်တာ စီ ဒဗျူ လောင်းအမည်ရှိ ဆရာဝန်တစ်ဦးသည် အီသာကို အသုံးပြု၍လူနာတစ်ဦး၏ အသားပိုကို အောင်မြင်စွာ ခွဲစိတ် ထုတ်နိုင်ခဲ့လေသည်။ သို့သော် ဒေါက်တာ လောင်းသည် သူ၏ အောင်မြင်မှုကို၁၈၄၉ ခုနှစ် တိုင်အောင် ထုတ်ဖော်မပြောခဲ့ပေ။
၁၈၄၄ ခုနှစ်တွင် တစ်ဖန် အမေရိကန်နိုင်ငံ ကွန်နက်တီကတ်ပြည်နယ် ဟတ်ဖိုမြို့မှ ဒေါက်တာ ဟိုးရေ့ဝဲအမည်ရှိ သွားကုဆရာဝန်တစ်ဦးသည် နိုက်ထရပ်အောက်ဆိုက်ဓာတ်ငွေ့ကို အသုံးပြု၍ လူနာတစ်ဦး၏သွားကိုမနာမကျင်ဘဲ နုတ်ယူနိုင်ခဲ့လေသည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ မေ့ဆေးများ၏ အသုံးဝင်ပုံကို သိရှိလာကြသည် အလျောက် ဆက်ကာ ဆက်ကာ အသုံးပြုခြင်းကို ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်။ သို့ရာတွင် ဝိတိုရိယဘုရင်မကြီးကိုယ်တိုင် မီးဖွားရာ၌ ကလိုရိုဖောင်းကို အသုံးပြုပြလိုက်သောအခါ မေ့ဆေးသုံးစွဲခြင်းမှာ ခေတ်စားလာလေသည်။
အီသာဓာတ်ငွေ့သည် အလွန်ထက်မြက်သော မေ့ဆေးဖြစ်သော်လည်း ဆရာဝန်များသည် အသေးအဖွဲ့ ခွဲစိတ်ခြင်းများအတွက်အက်သလိန်း၊ ဆိုင်ကလိုပရိုပိန်း ဓာတ်ငွေ့များကိုလည်း အသုံးပြုကြသေးသည်။ မေ့ဆေးအဖြစ် အသုံးပြုရာ၌ ရှူသွင်းရသော ဤဓာတ် ငွေ့များ အပြင် ပါးစပ်မှ မျိုရသော အခဲမေ့ဆေးများလည်းရှိ၏။ ယင်းတို့မှာ ဖီနိုဗာဗီတဲ၊ အမ်မီတဲ၊ ပင်တိုဗာဗီတဲ နှင့် အီဗီပဲ တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းတို့ကို ထိုးဆေးအဖြစ်ဖြင့်လည်း အသုံးပြုနိုင်သည်။
မေ့ဆေးများ ဆက်ကာ ဆက်ကာ ပေါ်လာပြီးသည့်နောက် ထုံဆေးဟူ၍လည်း ပေါ်လာပြန်သည်။ မေ့ဆေးကို အသုံးပြု လိုက်သည့်အခါ လူသည် အိပ်ပျော်သွားပြီးလျှင် တစ်ကိုယ်လုံး ဘာမျှမသိ၊ သတိမရတော့ဘဲ ခွဲစိတ်မှုကို မသိတော့ပေ။ သို့သော်ထုံဆေးကို ထိုးလိုက်သောအခါ ဆေးထိုးထားသည့် နေရာတစ်ဝိုက်၌သာ ထုန်သွား၍ အခြားနေရာများ၌ကား ပကတိအတိုင်းပင် နာကျင်မှု ရှိလေသည်။ ထုတ်သွားသော နေရာတစ်ဝိုက်တွင် ခွဲစိတ်၍ နေသော်လည်း လူနာတွင် နာကျင်မှု အနည်းငယ်မျှ မရှိ၊ သတိရှိလျက် ခွဲစိတ်မှုကိုပင် ကြည့်ရှုနေနိုင်သည်။ ထုံဆေးများကား ကိုကင်း၊ နိုဗိုကိန်း၊ ယကိန်း၊ မီတီကန်း၊ ပွန်တိုကိန်း၊နူပါ ကိန်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤထိုးဆေးများသည် ထိုးလိုက်သည့် နေရာရှိ နာဗ်ကြော အားလုံးကို ထုံထိုင်းသွားစေသည်။ အခြား ထုံဆေးတစ်မျိုးမှာ အက်သဲကလိုရိုက် ဆေးရည်ဖြစ်၍ အနာတဝိုက်တွင် ယင်းဆေးရည်ကို မှုတ်ပေးလိုက်သည့်အခါ ထုံသွားလေသည်။
ကျောရိုးထိုး ထုံစေသည့် နည်းတစ်နည်း ရှိသေး၏။ ထိုနည်းတွင် ထုံဆေးကို ကျောရိုးနာဗ်ကြောတဝိုက် တစ်နေရာရာတွင် ထိုလိုက်သည့်အခါ ဆေးထိုးလိုက်သည့်နေရာ အောက်ပိင်းတစ်ခုလုံးသည် လုံးလုံးထုံသွားသော်လည်း လူနာကား သတိရလျက်ရှိနေသည်။ ဤထိုဆေးမျိုးကို ဝမ်းပိုက်ခွဲသည့်အခါနှင့် ကိုယ်အောက်ပိုင်း၌ ခွဲစိတ်သည့် အခါများတွင် သုံးသည်။ မြီးပွားထုံဆေးဟု ခေါ်သောထုံဆေးကို မီးဖွားရား ကျောရိုး နာဗ်ကြောတွင် ထိုးပေးလျှင် မနာမကျင် လွယ်ကူစွာ သားဖွားနိုင်လေသည်။
​ညောင်ကုန်းရွာ၊ ကွမ်းတော
ညောင်ကုန်းရွာ၊ ကွမ်းတော
ရှိန့်ဘွေကောင့်ရွာ၊ တနိုင်းမြို့နယ်
ရှိန့်ဘွေကောင့်ရွာ(Sheinbwaykawng)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ တနိုင်းမြို့နယ်၊ ရှိန့်ဘွေကောင့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၂၅၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တနိုင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဦးတိုရွာ၊ ဘုရားချောင်း
ဦးတိုရွာ၊ ဘုရားချောင်း
လွိုင်ကော်မြို့နယ်
လွိုင်ကော်မြို့နယ် သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ကယားပြည်နယ်၊ လွိုင်ကော်ခရိုင်တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ လွိုင်ကော်မြို့ ဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း
၁၈၃၈ ခုနှစ် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၀၀ ပြည့်နှစ်) တွင် ဦးသီရိ က သီရိဒေါရွာအဖြစ် တောင်ကွဲတောင်အနီးတွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ရှမ်းဘာသာစကားဖြင့် လွိုင်ခေါ် ဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ပြီး လွိုင် မှာ တောင်၊ ခေါ် မှာ တကွဲတပြားစီ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ လွိုင်ခေါ်မှ လွယ်ကော်၊ လွိုင်ကော်ဟူ၍ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။၂၀.၄.၁၈၈၈တွင် ကန္ဒရဝတီ​စော်ဘွား စဝ်လဝီက လွိုင်​ကော်မြို့​ဟော်နန်းကို စိုက်ထူခဲ့သည်။၁၉၅၁ခုနှစ်တွင် ကယားပြည်နယ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ လွိုင်​ကော်မြို့ကို မြို့​တော်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။
၁၉၇၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် လွိုင်ကော်မြို့နယ်ကို ရပ်ကွက် ၁၃ ခု၊ ကျေးရွာအုပ်စု ၁၂ ခု၊ ကျေးရွာ ၁၂၇ ရွာဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။၁၇.၃.၂၀၁၆တွင် ​ကျေးရွာအုပ်စုများမှ အချို့ကို ရပ်ကွက်အဖြစ် တိုးမြှင့်ခဲ့သည်။၂၀၁၇ခုနှစ်တွင် လွိုင်လင်လေးနှင့် လောပိတကျေးရွာအုပ်စုများကို မြို့အဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့သည်။၂၀၂၀ပြည့်နှစ် စက်တင်ဘာလတွင် လွိုင်ကော်မြို့နယ်၌ ရပ်ကွက် ၃၀၊ ကျေးရွာအုပ်စု ၁၂ ခုနှင့် ကျေးရွာပေါင်း ၁၁၅ ရွာ ပါဝင်သည်။
ပထဝီဝင်အ​နေအထား
မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၉ ဒီဂရီ ၁၄ မိနစ်နှင့် ၂၀ ဒီဂရီ ၅၉ မိနစ်ကြား၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၇ ဒီဂရီ ၀၇ မီနစ်နှင့် ၉၇ ဒီဂရီ ၂၂ မိနစ်အကြားတွင် တည်ပြီး အကျယ်အဝန်းမှာ ၅၉၈.၀၆ sqmi ဖြစ်သည်။
နယ်နိမိတ်
လွိုင်ကော်မြို့နယ်၏ အရှေ့ဘက်တွင် ရှားတောမြို့နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်၊ တောင်ဘက်တွင် ဘော်လခဲမြို့နယ်၊ မြောက်ဘက်တွင် ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ဖယ်ခုံမြို့နယ်နှင့် ဆီဆိုင်မြို့နယ်တို့ဖြင့် ထိစပ်လျက်ရှိသည်။ လွိုင်​ကော်မြို့နယ်၌ ​အောက်ပါမြို့များ ပါဝင်သည်။
မြေမျက်နှာသွင်ပြင်
လွိုင်ကော်မြို့နယ်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ပျမ်းမျှအမြင့်ပေ ၂၉၅၀ အထက်တွင် တည်ရှိသည်။ လွိုင်ကော်မြို့နယ်သည် တောတောင်နှင့် သစ်တောများ များပြားပြီး မြေပြန့်လွင်ပြင် နည်းပါးသည်။ ထင်ရှားသော တောင်များမှာ သီရိမင်္ဂလာတောင်တော် (တောင်ကွဲ)၊ ရွှေတောင်၊ တောင်သုံးလုံး၊ မြကလပ်တောင်နှင့် ရွှေလက်ဝါးတောင်တို့ ဖြစ်သည်။
ရေဆင်း
လွိုင်ကော်မြို့နယ်အတွင်း စီးဆင်းလျက်ရှိသော ထင်ရှားသည့် မြစ်ချောင်းများမှာ ဘီလူးချောင်း၊ ပွန်ချောင်းတို့ဖြစ်သည်။ ဘီလူးချောင်းသည် အနောက်မှ အရှေ့ဘက်သို့ စီးဆင်းလျက်ရှိပြီး ရေချိုဖြစ်သဖြင့် သောက်သုံးရေနှင့် စိုက်ပျိုးရေအဖြစ် သုံးစွဲသည်။
ရာသီဥတု
လွိုင်ကော်မြို့နယ်သည် အေးမြခြောက်သွေ့ပြီး သင့်တင့်မျှတသော ရာသီဥတု ရှိသည်။ အမြင့်ဆုံး အပူချိန်သည် ၃၇.၂ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ်ဖြစ်ပြီး အနိမ့်ဆုံးအပူချိန်မှာ ၅ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် ဖြစ်သည်။
လူဦးရေ
လွိုင်​ကော်မြို့နယ်တွင်နေထိုင်ကြသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများတွင် ကယားလူမျိုးများ အများဆုံးနေထိုင်ကြသည်။ ထို့နောက် ဗမာ၊ရှမ်း၊ကရင်၊ချင်း၊ရခိုင်၊မွန်နှင့် ကချင်လူမျိုးများ အစဉ်လိုက်များပြားစွာနေကြသည်။ ကိုးကွယ်မှုအနေဖြင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို အများဆုံး ကိုးကွယ်ကာ ခရစ်ယာန်၊အစ္စလာမ်၊ဟိန္ဒူနှင့် အခြားကိုးကွယ်သူဦးရေမှာ အစဉ်လိုက်များပြားသည်။ မြို့နယ်လူဦးရေ၏ ၂.၈၁%မှာ အခြားသော နိုင်ငံခြားလူမျိုးနွယ်ဝင်များဖြစ်သည့် အိန္ဒိယ၊တရုတ်၊ဘင်္ဂလား​ဒေ့ရှ်၊ပါကစ္စတန်နှင့် အခြားစသည့်လူမျိုးများဖြစ်သည်။
လွိုင်ကော်မြို့နယ်၏ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် စက်တင်ဘာလကုန်အထိ လူဦးရေမှာ ၁၂၄,၁၃၀ ဦး ဖြစ်သည်။
စီးပွားရေး
လွိုင်ကော်မြို့နယ်သည် ကယားပြည်နယ်အတွင်းရှိ စီးပွား​ရေးအရ အချက်အချာကျ​သော မြို့နယ်ဖြစ်သည်။ မြို့နယ်​နေလူထုသည် စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများ၊ အသေးစား စက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်းများနှင့် ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ လွိုင်​ကော်စက်မှုဇုန်အပါအဝင် စက်ရုံ ၇၀၊ အိမ်တွင်းစက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်း ၁၁၅ခုတည်ရှိသည်။
အထက
အထက်တန်းကျောင်း ၁၂ကျောင်းရှိသည်။
အမက
မူလတန်း၊မူလွန်၊အလယ်တန်း(ခွဲ) ၉၂ကျောင်းရှိသည်။
​ဆေးရုံများ
လွိုင်ကော်မြို့နယ်တွင် ပြည်နယ်ဆေးရုံ ၁ ခု၊ တိုက်နယ်ဆေးရုံ ၂ ခု၊ တိုက်နယ်ကျန်းမာရေးဌာန ၂ ခု၊ ကျေးလက်ကျန်းမာရေးဌာန ၅ ခုနှင့် ကျေးလက်ကျန်းမာရေးဌာနခွဲ ၂၉ ခု တည်ရှိသည်။
အောင်ပန်းမြို့
hi အောင်ပန်းမြို့ သည် ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ မြို့တမြို့ဖြစ်ပြီး ကလောမြို့နယ်အတွင်းပါဝင်သည်။
ပင်းတယမြို့၊ ပင်လောင်းမြို့၊ ဟဲဟိုးမြို့ နှင့် ကလောမြို့ဝန်းကျင်ရှိ တိုင်းရင်းသူ တိုင်းရင်းသားတို့၏ လယ်/ယာမြေများမှစိုက်ပျိုးပြီး ထွက်ရှိလာသောအသီးအရွက်များရောင်းချပြီး ငွေဖော်ရာနေရာတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ အောင်ပန်းတွင် အလွန်စည်ကားသော မြို့မအပေါ်ဈေး<နှင့် အောက်ဈေးဟူ၍ ဈေးနှစ်နေရာရှိသည်။ အပေါ်ဈေးတွင် အောင်ပန်းမြို့သူ၊ မြို့သားများနှင့် အောင်ပန်းမြို့သို့ လာရောက်သူများဖြင့် စည်ကားသကဲ့သို့၊ အောက်ဈေးတွင် အသီးအရွက်များလာရောက်ရောင်းချသော တောင်သူများ၏၊ ထော်လာဂျီများ၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးကုန်တင်ယာဉ်ကြီးများနှင့် အသီးအနှံများအရောင်းအဝယ်ပြုလုပ်ရာ ပွဲရုံကြီးများဖြင့် အမြဲစည်ကားလျက်ရှိသည်။
အောင်ပန်းမြို့တွင် တိုင်းရင်းသားပေါင်းစုံ မှီတင်းနေထိုင်ကြပြီး အများစုမှာ ဓနု၊ ဗမာ၊ တောင်ရိုး၊ ပအိုဝ်း လူမျိုးများဖြစ်ကြသည်။            t-o-w s
အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၅၁ - ၁၉၅၂
နိုင်ငံအတွင်း မငြိမ်မသက်မှုများကြောင့် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ ကို ၁၉၅၁ ခုနှစ် ဇွန်လမှ ၁၉၅၂ ခုနှစ် ဧပြီလ အထိ ကျင်းပပြုလုပ်ခဲ့ရသည်။
လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ပထမဆုံးပြုလုပ်သော ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ် (ဖဆပလ) က ကိုယ်စားလှယ်နေရာ ၂၅၀ တွင် ၁၉၉ နေရာဖြင့် ၆၀% အနိုင်ရခဲ့သည်။ မဲပေးခွင့်ရှိသူ ၈ သန်းရှိသည့်အနက် ၁.၅ သန်းသာ လာရောက်မဲပေးခဲ့ကြသည်။
ရလဒ်များ
ဖဆပလ မိတ်ဖက်များတွင် ဗမာပြည် ဆိုရှယ်လစ်ပါတီ၊ ဗမာပြည်လုံးဆိုင်ရာ လယ်သမားများအဖွဲ့၊ ဗမာမူလဆင်ကွန်ဂရက်၊ ကချင်အမျိုးသားများ ကွန်ဂရက် (၇ နေရာ)၊ ကရင်လူငယ်အဖွဲ့ (၁၃ နေရာ)၊ ချင်းတောင်တန်းကွန်ဂရက်၊ တောင်တန်းသားများ စည်းလုံးညီညွတ်ရေး ဦးစီးအဖွဲ့၊ ဗမာပြည်လွတ်လပ်ရေးအမျိုးသမီး အစည်းအရုံး နှင့် All-Burma Federation of Trade Organisations နှင့် Arakanese Muslim Association (၃ နေရာ) တို့ ဖြစ်သည်။
ပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်အဖွဲ့ပေါင်းစုတွင် ဗမာပြည် အလုပ်သမား လယ်သမားပါတီ (၁၂ နေရာ)၊ ပြည်ချစ်မဟာမိတ်အဖွဲ့ နှင့် ဗမာပြည် ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီ တို့ ပါဝင်သည်။
ဇီးတောရွာ၊ ကဇွန်းခုံ
ဇီးတောရွာ၊ ကဇွန်းခုံ
ရန်မျိုးအောင်ရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်
ရန်မျိုးအောင်ရွာ (Yanmyoaung)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ နောင်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၀၁၃၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နောင်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၃၀ ဦး၊ မ ၁၅၂၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၅၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဇီးပင်ချောင်း (တောင်)ရွာ၊ ဇီးပင်ချောင်း
ဇီးပင်ချောင်း (တောင်)ရွာ၊ ဇီးပင်ချောင်း
နံယော
နံယော
နမ့်လင်းရွာ၊ ပန်လန်း
နမ့်လင်းရွာ (Namlin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်၊ ပန်လန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၉၄၉၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပန်လန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၇၀ ဦး၊ မ ၆၉၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၆၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဟူလောင်ရွာ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်
ဟူလောင်ရွာ (Hulaung)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်၊ ဟူလောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၇၀၁၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နန်းယွန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြို့လှ (ချိုင်းစု)ရွာ၊ အောင်လံမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အောင်လံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မအူချောင်းရွာ၊ ဘုရားချောင်း
မအူချောင်းရွာ၊ ဘုရားချောင်း
မဟာဆယ်ဂျုံး
မဟာဆယ်ဂျုံး (ကိုရီးယား- 세종대왕၊ ဟန်ဂျာ- 世宗大王 ) ဟူ၍ လူသိများသော ဂျိုဆွန်း၏ ဆယ်ဂျုံး (၁၅ မေ ၁၃၉၇ – ၈ ဧပြီ ၁၄၅၀)၊ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာအမည် အီဒို (ကိုရိးယား- 이도၊ ဟန်ဂျာ- 李祹 ) ၊ သည် ဂျိုဆွန်းမင်းဆက်၏ စတုတ္ထမြောက် အုပ်ချုပ်သူဖြစ်သည်။  မူလက ချွန်နျောင်း၏ မဟာမင်းသား (ကိုးရီးယား- 충녕대군၊ ဟန်ဂျာ- 忠寧大君 ) ဟူ၍၊ ဘုရင်ထယ်ဂျောင်းနှင့် မိဖုရားဝန်ဂယောင်တို့၏ တတိယသားတော်အဖြစ် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ၁၄၁၈ ခုနှစ်တွင် ၎င်း၏ အစ်ကိုအကြီးဆုံး အိမ်ရှေ့မင်းသား ယီဂျယ်အား ရာထူးမှဖြုတ်ချပြီးနောက် အမွေဆက်ခံ သူအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းခံရသည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ဘုရင် ဆယ်ဂျုံးကို ကိုရီးယားသမိုင်းတွင် အကြီးကျယ်ဆုံး ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးအဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရသည်။
ဟန်ဂုလ်
right|thumb|162x162px| Hunminjeongeum King Sejong သည် ကိုးရီးယားဘာသာစကား အတွက် မူရင်းအသံထွက်ရေးစနစ်ဖြစ်သော hangul ကို ဖန်တီးခြင်းနှင့် နိဒါန်းပျိုးခြင်းဖြင့် ကိုရီးယား၏သမိုင်းကို လေးနက်စွာထိခိုက်စေခဲ့သည်။ ဇာတ်ညွှန်းကို တီထွင်ဖို့ Hall of Worthies ကို အမိန့်ပေးခဲ့တယ်လို့ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ယူဆထားပေမယ့်၊ ဘုရင် Sejong ရဲ့ Veritable Records နဲ့ Hunminjeongeum Haerye ရဲ့ နိမိတ်ပုံတွေဖြစ်တဲ့ ခေတ်ပြိုင်မှတ်တမ်းတွေဖြစ်တဲ့ Sejong ဟာ သူ့ကိုယ်သူ တီထွင်ခဲ့တာကို အလေးပေးဖော်ပြထားပါတယ်။
စာလုံးအသစ်မဖန်တီးမီက <i id="mwAUU">idu</i>, hyangchal, gugyeol, နှင့် gakpil စသည့် တရုတ်အက္ခရာများကို အခြေခံ၍ နှစ်ရာနှင့်ချီသော တရုတ်အက္ခရာများကို အခြေခံ၍ ဂန္ထဝင်တရုတ်ဘာသာစကားကို အဓိကအသုံးပြု၍ ရေးသားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ကိုရီးယားနှင့် တရုတ်ဘာသာစကားများအကြား အခြေခံကွဲပြားမှုများကြောင့် နှင့် လေ့လာရန် လိုအပ်သော စာလုံးအရေအတွက် အများအပြားကြောင့် ပညာရေး အခွင့်ထူးမရကြသော အောက်တန်းစားများသည် စာရေးနည်းကို သင်ယူရာတွင် အခက်အခဲများစွာရှိခဲ့သည်။ ဤပြဿနာကိုဖြေရှင်းရန်အတွက် King Sejong သည် သာမန်လူများအကြား စာတတ်မြောက်လာစေရန်အတွက် ဤထူးခြားသောအက္ခရာကို ဖန်တီးခဲ့သည်။ ဗျည်းအက္ခရာတစ်ခုစီသည် လူ့စကားပြောအင်္ဂါများ (ပါးစပ်၊ လျှာနှင့် သွားများ) ဖြင့်ပြုလုပ်ထားသည့် ရိုးရှင်းသောပုံစံများကို အခြေခံ၍ စာလုံးနှင့်သက်ဆိုင်သောအသံကိုထုတ်ပေးချိန်တွင် သရများကို ကောင်းကင်ကိုကိုယ်စားပြုသည့် အစက်များနှင့်မျဉ်းကြောင်းများပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းထားသည် (စက်ဝိုင်း၊ အစက်)၊ မြေကြီး (အလျားလိုက်မျဉ်း) နှင့် လူသားမျိုးနွယ် (ဒေါင်လိုက်မျဉ်း)။ Morphemes သည် syllabic blocks များတွင် စာလုံးများကို ရေးသားခြင်းဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်။ ထို့နောက် အက္ခရာ တုံး များကို မျဉ်းဖြောင့်ဖြင့် စည်းထားသည်။
1504 ခုနှစ်တွင် Yeonsangun မှ hangul ကို လေ့လာခြင်းနှင့် ထုတ်ဝေခြင်းကို တားမြစ်ခဲ့သည်။ ယင်း၏ပြန့်ပွားမှုနှင့် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်မှုသည် အမျိုးသမီးများအတွက် ထုတ်ဝေသည့် စာအုပ်များ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာဘုန်းကြီးများ၏ အသုံးပြုမှု၊ နှင့် 1602 ခုနှစ်တွင် ကိုရီးယားတွင် ခရစ်ယာန်ဘာသာကို စတင်မိတ်ဆက်ခြင်း စသည့်အချက်သုံးချက်ကြောင့် ကြီးမားစွာ ယူဆနိုင်သည်။ စာပေနှင့် ကဗျာ ခေတ်ဆန်းမှုကြောင့် ၁၆ ရာစုတွင် ဟန်ဂေးလ်ကို ပင်မယဉ်ကျေးမှုသို့ ခေါ်ဆောင်လာခဲ့သည်။ ၎င်းသည် 17 ရာစုအထိ ရေပန်းစားလာခဲ့ပြီး 19 ရာစုတွင် အမျိုးသားရေးဝါဒကာလတစ်ခုအပြီးတွင် ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာအသုံးပြုလာခဲ့သည်။ 1849 ခုနှစ်တွင် ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ အမျိုးသားရေးစာရေးစနစ်အဖြစ် လက်ခံကျင့်သုံးခဲ့ပြီး တရားဝင်အစိုးရစာရွက်စာတမ်းများတွင် ၎င်း၏ပထမဆုံးအသုံးပြုမှုကို မြင်တွေ့ခဲ့ရသည်။ 1910 စာချုပ် ပြီးနောက်၊ hangul သည် ကိုရီးယားလွတ်မြောက်ပြီး 1945 ခုနှစ်အထိ တဖန်ဥပဒေမဲ့ ခံခဲ့ရသည်။ ကဏ္ဍ:စာရေးနည်းစနစ် ဖန်တီးသူများ ကဏ္ဍ:၁၄၅၀ ကွယ်လွန်သူများ ကဏ္ဍ:၁၃၉၇ မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:ကိုရီးယားဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ
အချက်အလက်များ လွှင့်ထုတ်ခြင်း
အချက်အလက်များကို လွှင့်ထုတ်ခြင်း (Data transmission) သို့မဟုတ် ဒစ်ဂျစ်တယ် နည်လမ်းသုံး၍ လွှင့်ထုတ်ခြင်း (digital transmission) သို့မဟုတ် ဒစ်ဂျစ်တယ် ဆက်သွယ်ရေး (digital communications) ဆိုသည်မှာ အချက်အလက် (ဒစ်ဂျစ်တယ် လှိုင်း) ကို တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ သို့မဟုတ် တစ်နေရာမှ နေရာအများသို့ လွှင့်ထုတ်ပေးနိုင်သော ကြားခံနယ်များ တလျှောက် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ နည်းလမ်းအားဖြင့် ပြောင်းလဲပို့ဆောင်ပေးခြင်းကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုကြားခံနယ်များတွင် ကြေးနီဝိုင်ယာကြိုးများ၊ အလင်းလှိုင်းသုံး ဖိုင်ဘာ ဓာတ်ကြိုးများ၊ ကြိုးမဲ့ ကြားခံနယ်များနှင့် သိုလှောင်သိမ်းဆည်း၍ ရသော ကြားခံနယ်များ ပါဝင်သည်။ အချက်အလက်များကို များသောအားဖြင့် လျှပ်စစ် ဗို့အားသုံး အချက်ပြလှိုင်း၊ ရေဒီယိုလှိုင်း၊ မိုက်ခရိုဝေ့ဖ်လှိုင်း ၊ အနီအောက် ရောင်ခြည်လှိုင်း အစရှိသော လျှပ်စစ် သံလိုက်အချက်ပြလှိုင်းများကို အသုံးပြု၍ ထုတ်လွှတ်လေ့ ရှိကြသည်။
အင်နာလော့ ဆက်သွယ်ရေး စနစ်တွင် အမြဲတမ်း ဆက်စပ်ပြောင်းလဲနေသော အချက်အလက်များကို အမြဲတမ်း ပြောင်းလဲနေသော အချက်ပြလှိုင်းများကို အသုံးပြု၍ တင်ဆက်ပြသလေ့ ရှိသော်လည်း ဒစ်ဂျစ်တယ် ထုတ်လွှတ်ရေးစနစ် တွင်မူ တဆက်တည်း မဟုတ်ဘဲ တစ်ဆင့်ချင်း ပြောင်းလဲနေသော သတင်းအချက်အလက်များ အဖြစ် တင်ပြလေ့ ရှိကြသည်။
ကုန်းတလုံးရွာ၊ ကဇွန်းခုံ
ကုန်းတလုံးရွာ၊ ကဇွန်းခုံ
မိုးကြိုးပစ်ရွာ၊ မလှပန်း
မိုးကြိုးပစ်ရွာ၊ မလှပန်း
သခွတ်ကုန်း
သခွတ်ကုန်း
ဟော့ပင်
ဟော့ပင်၏အသီးများကိုဗြစ်ရည်ချက်ရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။ ထိုအခါတွင်ဗြစ်ရည်သည် အနံ့အရသာနှင့်ပြည့်စုံလာလေသည်။ သော့ပင်သည်နွယ်ပင်ဖြစ်၍ ဘယ်မှညာသို့လိမ်၍သွားလေသည်။ ထို့ပြင်ဟော့ပင်သည်နှစ်တိုင်း ပွင့်လေသည်။ ထိုအပင်ကိုနှစ်ကြာခံပင်ဟုသတ်မှတ်ကြသည်။ ဟော့ပင်များကိုစိုက်ပျိုးသောအခါရှေးဦးစွာအသားများ သည့်အမြစ်များကို ရွေးချယ်ရသည်။ ထိုနောက် ခြောက်လက်မမှ ရှစ်လက်မအထိအရှည်ဖြတ်၍ စိုက်ပျိုးလေ့ရှိကြသည်။ ဟော့ပင်များမှကတော့ပုံကဲ့သို့သောအပွင့်များ အခိုင်လိုက် ပွင့်လာပြီနောက် အစိမ်းရောင်မှအဝါရောင် သန်းလာသောအခါတွင် ဟော့ပင်စိုက်ပျိုးသူများသည် ဟော့သီးခူးသူများကိုဟော့ပင်များ စိုက်ပျိုထားရာ ခြံသို့ ပို့ပေးကြရလေသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဟော့သီးများကိုအချိန်တော်ခူးယူနိုင်မှ ယင်းတို့တွင်ပါရှိသော လူပူလင်ခေါ် ဆေးဖက်ဝင်သည့်အစေးကိုကောင်းစွာရရှိ၍ ဗြစ်ချက်ရာ၌လည်းအရေးပါခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ ရှေးအခါကအိပ်မပျော်သူများကိုဟော့သီးများ သွတ်ထားသည့်ခေါင်းအုံးနှင့်အိပ်စေခြင်းဖြင့်အိပ်ပျော်စေနိုင် ခဲ့လေသည်။ ဟော့သီးများတွင် အခါးဓာတ်ပါရှိသဖြင့် ထိုအသီးကိုအစာကြေရင်ချောင်ဆေးဖော်စပ်ရာတွင် အသုံးပြုလေ့ရှိကြလေသည်။ ဟော့ပင်သည် နှစ်တိုင်း ၁၅ ပေမှ ပေ ၂ဝအထိရှည်၍ လိမ်နေသောပင်စည်အမြောက်အမြား ကိုဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဟော့ပင်၌ ရွက်ခြားလက်ညောင်ရွက်ပုံ အရွက်များရှိသည်။ အပင်တိုင်းသည်အဖိုသော်လည်းကောင်း၊အမသော်လည်းကောင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ အဖိုနှင့်အမတို့၏ အပွင့်များသည် တစ်မျိုးနှင့်တစ်မျိုးမတူကြချေ။ အဖိုပွင့်များသည် သေးငယ်ပြီးလျှင် အကိုင်းများတွင်အခိုင်လိုက်ပွင့်ကြလေသည်။ အမပင်မှ အပွင့်များကမူ ပွင့်ညှာမဲ့ ရေစီမို့များအဖြစ် ပွင့်ကြပြီးလျှင် ယင်းတို့အား အကြေးခွံများနှင့်ဖုံးအုပ်လျက် ရှိကြသဖြင့် ကြောင်မြီးများကဲ့သို့ ဖြစ်နေကြလေသည်။ ဟော့နွယ်သည် အပေါ်ဘက်သို့ တက်လေ့ရှိသည်။ မပြုမပြင်ဘဲထားလျှင် ခြံစည်းရိုးအဖြစ် စိုက်ထားလေ့ရှိသော အပင်များကိုနွယ်၍တက်လေ့ ရှိကြသည်။ စီးပွားရေးအဖြစ် စိုက်ပျိုးသောအခင်း၌ ဟော့ပင်များနွယ်၍တက်နိုင်ရန်အချို့နေရာ များတွင် ဆဲ့လေးပေမှ ဆဲ့ရှစ်ပေအထိမြင့်သော တိုင်များစိုက်ထူထားလေ့ရှိကြသည်။ ဟော့သီးများကို ဩဂုတ်လနောက်ပိုင်းနှင့် စက်တင်ဘာလ အလယ်လောက်တွင် ဆွတ်ခူးလေ့ရှိကြသည်။ ဟော့သီးများမှည့်လျှင်မှည့်ချင်း ခူးကြရခြင်းမှာ မှည့်ပြီးနောက် မခူးဘဲထားလျှင်လျင်မြန် စွာပုပ်သွားတတ်ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ ဥရောပတိုက်ရှိစီးပွားရေးအတွက်ဟော့ပင်များကို စိုက်ပျိုးလေ့ရှိကြသောနိုင်ငံများတွင် အင်္ဂလန်၊ ပြင်သစ်၊ ဂျာမနီနိုင်ငံများပါဝင်ပြီးလျှင်အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအတွင်း၌မူ ကာလီဖိုးနီးယား၊ အိုရီဂွန်၊ ဝါရှင်တန်နှင့် နယူးယော့ပြည်နယ်များပါဝင်လေသည်။ ဂျပန်နိုင်ငံတွင်မူ ဟော့ပင် ကိုအလှအပအတွက်စိုက်ပျိုးကြလေသည်။ ဟော့ပင်သည် နက်တဲမျိုးရင်းတွင်ပါဝင်ပြီးလျှင် ရုက္ခဗေဒအလိုအရ ဟူမူလပ် လူပူလပ်ဟု ခေါ်လေသည်။
လမောင်ဂါးရွာ၊ တနိုင်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တနိုင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မသန်အိမ်နူးရွာ၊ မင်းတပ်မြို့နယ်
မသန်အိမ်နူးရွာ(M'Thanimnu)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်ခရိုင်၊ မင်းတပ်မြို့နယ်၊ ကင်းလှိကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၉၇၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကင်းလှိကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၀၃ ဦး၊ မ ၃၆၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၆၇ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းတပ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆေးလဲဒိုးရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
ဆေးလဲဒိုးရွာ(Sayledoe)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ ဘွားဒိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၇၉၄ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖာပွန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လေးရွာ၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်
လေးရွာ (Lay)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ ကျောက်တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၀၉၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောက်တောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၂၈၆ ဦး၊ မ ၃၂၁၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၄၉၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရပ်စောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဖတ်ဖြစ်ရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
ဖတ်ဖြစ်ရွာ (Hpathpyit)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်၊ မိုင်းခွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၅၀၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းခွန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၄၂ ဦး၊ မ ၁၆၈၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၀၂၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မမြကလေး
မမြကလေး (၁၁၇၁ - ၁၂၀၇) သည် ကုန်းဘောင်ခေတွင် ထင်ရှားခဲ့သည့် အမျိုးသမီးစာဆိုတော်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။
ဘဝ
မမြကလေးကို ၁၁၇၁ ခုနှစ်၊ သီတင်းကျွတ်လပြည့်ကျော် ၂ ရက်နေ့ တနင်္လာနေ့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ မိဘနှစ်ပါးမျာ ပုသိမ်နယ် သာရဝေါ-ပဲ့နင်းမင်းပျံချီဘွဲ့ခံ သမိန်ထောရာဇာနှင့် မယ်အိ ဖြစ်သည်။ မမြကလေး၏ ငယ်မည်မှာ “မမြကြုတ်” ဖြစ်သည်။
သာယာဝတီမင်းသည် မြို့စားအဖြစ်ဖြင့် စံနေစဉ် မမြကလေးအား နှစ်သက်တော်မူသဖြင့် ကောက်ယူခဲ့သည်။ ၁၁၉၉ ခုနှစ် အထွတ်အမြတ်သို့ ရောက်သည့်အခါတွင် သုရတနာစန္ဒာဒေဝီဘွဲ့ဖြင့် အနောက်နန်းတော်ကို ချီးမြှောက်ပေးအပ်ခဲ့သဖြင့် အနောက်နန်းတော်မမြလေးဟု တွင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် သမီးတော် လှိုင်ထိပ်ခေါင်တင်ကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။
ကွယ်လွန်ခြင်း
မမြကလေးသည် အထင်တော်လွဲခြင်း ခံရ၍ ၁၂၁၇ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လတွင် ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။
စာပေများ ရေးသားပြုစုခြင်း
မမြကလေးသည် ပတ်ပျိုးများ၊ တေးထပ်၊ ဒွေးချိုး၊ လေးချိုးနှင့် ဘုန်းတော်ဘွဲ့သီချင်းခံကြီးများကို ရေးသားခဲ့သည်။ မမြကလေး ရေးသားခဲ့သည့် ပတ်ပျိုးများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်။
ရောဘတ် ရှူးမန်း
ရောဗတ်ရှူးမန်းသည် ဂျာမန်လူမျိုး ဂီတအနုပညာရှင် တစ်ဦးပေတည်း။ တေးဂီတရေးစပ်သည့်ဘက်တွင် ရှူးဗတ်နှင့် တစ်တန်းတည်း ထားရ၍ စန္ဒရားအတီးနှင့် စန္ဒရားတီးကွက် တီးလုံး ရေးသားရာတွင် ဂီတပါရဂူကြီးများဖြစ်ကြသော ဖရက် ဒရစ်ရှိုပန်နှင့်လည်းကောင်း၊ ဖရန့်လဇ္နှင့်လည်းကောင်း တန်းတူထားရသော ဂီတ ပါရမီရှင်ကြီး ဖြစ်ပေသည်။
မမြကလေး
စာပေများ ရေးသားပြုစုခြင်း
၂။ နဝရတ်ရောင်စုံချီပတ်ပျိုး၊
၃။ ဂန္ဓမာရိပ်သာဖလ်ဂျနန်းကလေချီပတ်ပျိုး၊
၄။ ရွှေဖီဂေါ်ဇင်ချီပတ်ပျိုး၊
၅။ ဂန္ဓမာတောင်ချီပတ်ပျိုး၊
ရောဘတ် ရှူးမန်း
အနောက်တိုင်းဂီတလောက၏အဖိုးတန်ပတ္တမြားကြီးများ ဖြစ်ကြသော ရှိုပန်၊ ရှုးဗတ်၊ ဗရမ်းယိုဟန်းနက်၊ ဗေးရလီအိုးနှင့် မင်ဒယ်ဇုန်တို့ နွံထဲ နစ်နေခဲ့ခြင်းကို ရှူးမန်းက ဖော်ထုတ်အရောင်တင် အကွက်ဖော်ပေးခဲ့ရာ ထိုအချက်တစ်ခုတည်းနှင့်ပင် ရှူးမန်းအား ဂီတလောကကို ကျေးဇူးပြုသော ဂုဏ်ထူးဆောင်ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးအဖြစ် နေရာထား လေးစားကြရပေ သည်။
လက်နက်ထုတ်လုပ်သော လုပ်ငန်း
လက်နက်ထုတ်လုပ်သော လုပ်ငန်းသည် တစ်ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ စက်မှုလုပ်ငန်းနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်း ဖြစ်ပြီး လက်နက်များ နှင့် စစ်တပ်နည်းပညာနှင့် ပစ္စည်းကိရိယာများ ကိုထုတ်လုပ် ရောင်းချသည်။ ကာကွယ်ရေးဆိုင် ရာကုမ္ပဏီများ၊ သို့မဟုတ် စစ်တပ်စက်မှုလုပ်ငန်းများဟုလည်း ရည်ညွှန်းသည့် လက်နက် ထုတ်လုပ်သည့် ကုမ္ပဏီများသည် အဓိကအားဖြင့် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်များ၏ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ အတွက် လက်နက် များထုတ်လုပ်သည်။ ထုတ်လုပ်သည့်ပစ္စည်းများမှာ သေနတ်များ၊ ကျည်ဆန်များ၊ ဒုံးကျည်များ၊ စစ်တပ်သုံး လေယာဉ်၊ စစ် တပ်သုံး ယာဉ်များ ၊သင်္ဘောများ၊ အီလက်ထရွန်းနစ်ပညာရပ်ကို အသုံးပြုသော စနစ်များနှင့် ထိုထက်မကသောအရာ များ ပါဝင်သည်။ လက်နက်ထုတ်လုပ်သော စက်မှုလုပ်ငန်းသည် အရေးပါသော သုတေသနနှင့် တီထွင်ထုတ်လုပ်မှု ကိုလည်း လုပ်ဆောင်သည်။
ရောဘတ် ရှူးမန်း
ရှူးမန်းသည် ဂျာမနီနိုင်ငံ ဆက်ဆွန်နီပြည်နယ်၊ ဆဗစ်ကောင်းမြို့သားဖြစ်သည်။ ၁၈၁ဝ ပြည့်နှစ် ဇွန်လ ၈ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့၏။ မိဘများသည် စာအုပ်ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေသူများ ဖြစ်ကြ၍ ပစ္စည်းဥစ္စာ ကုံလုံကြွယ်ဝသည်။ ရှူးမန်းသည် ငယ်စဉ်ကပင် ဂီတဝါသနာထုံခဲ့သည်။ ဖခင်ကြီးကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင် မိခင်၏အလိုဆန္ဒအရ ဟိုင်ဒယ်ဗတ် တက္ကသိုလ်၌ ဥပဒေပညာကို နှစ်နှစ်မျှ ဆည်းပူးခဲ့ရသည်။ သို့သော် ရှူးမန်းသည် ဂီတဘက်သို့ ပို၍ စိတ်အားသန်နေသဖြင့် မိခင်က အလျှော့ပေး ရလေသည်။
လက်နက်ထုတ်လုပ်သော လုပ်ငန်း
ကမ္ဘာတစ်ဝန်း၏လက်နက်ရောင်းဝယ်ရေးများ
တစ်ကမ္ဘာလုံးတွင် နှစ်စဉ် စစ်တပ်အသုံးစရိတ်အဖြစ် ဒေါ်လာ ၁ ထရီလီယံကျော်ကို သုံးစွဲကြောင်း ခန့်မှန်းကြ သည် (ကမ္ဘာ့ ဂျီဒီပီ ၏ ၂ ရာခိုင်နှုန်း)။ ၎င်း၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းသည် စစ်တပ်စက်မှုလုပ်ငန်းမှ အကြီးစား စက် လက်နက်ပစ္စည်း နှင့် ဝန်ဆောင်မှုများ ဝယ်ယူခြင်းတွင် အသုံးချသည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် လက်နက်အများဆုံး ထုတ်လုပ်သည့် ထိပ်တန်း ကုမ္ပဏီ ၁၀၀ ၏ စုပေါင်း၍ လက်နက်များ ရောင်းချခြင်းသည် ခန့်မှန်းခြေ ဒေါ်လာ ၃၁၅ ဘီလီယံ ရှိခဲ့သည်။၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတကာလက်နက် အရောင်းအဝယ်တွင် ဒေါ်လာ ၃၀ ဘီလီယံ ကျော် အသုံးပြုခဲ့သည် (ဤကိန်းဂဏန်းတွင် ပြည်တွင်းလက်နက်ရောင်းဝယ်ခြင်း မပါဝင်ပါ)။ လက်နက် ရောင်းဝယ်ခြင်းသည် အကြွေးပြဿနာများ ရိုက်ခတ်ခြင်းခံရသော အခန်းကဏ္ဍများတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဈေးကွက်တွင် စုစုပေါင်းရောင်းဝယ်နေသောတန်ဖိုးဖြစ်သော အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃၂.၉ ဘီလီယံမှ တစ်ဝက်အထိဖြစ်သော အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၄.၃ ဘီလီယံ သို့ ကျဆင်းခဲ့သည်။ စက်မှုနိုင်ငံ အများအပြား တွင် ၎င်းတို့၏ကိုယ်ပိုင်စစ်တပ် အင်အားစုများကို ထောက်ပံ့ရန် ပြည်တွင်းလက်နက်ထုတ်လုပ်သော လုပ်ငန်းရှိ သည်။ အချို့နိုင်ငံများတွင်လည်း ၎င်းတို့၏ နိုင်ငံသားများ အသုံးပြုရန်အတွက် တရားဝင် ဖြစ်သော သို့မဟုတ် တရားမဝင် ဖြစ်သော ပြည်တွင်း လက်နက်ရောင်းဝယ်ရေး အများအပြားရှိသည်။ လက်နက်ငယ်များကို တရား မဝင် ရောင်းဝယ်ခြင်းသည် နိုင်ငံရေးတည်ငြိမ်မှုမရှိသော နိုင်ငံများနှင့် ဒေသများတွင် ပျံ့နှံ့လျက်ရှိသည်။
ရောဘတ် ရှူးမန်း
ရှူးမန်းတွင် စန္ဒရားအတီးကျော်တစ်ဦး ဖြစ်လာရန် ရည်မှန်းချက် ရှိခဲ့သည်၊ ငယ်စဉ်ကပင် စန္ဒရားတီး ကျွမ်းကျင်သည်။ ထိုကြောင့် လိုက်ပဆစ်မြို့မှ နာမည်ကျော်စန္ဒရားဆရာကြီး ဖရက်ဒရစ်ဗိ၏ထံတွင် ပညာဆည်းပူးသည်။ ပညာဆည်းပူးနေစဉ် စန္ဒရားတီးသည့် လက်အနေအထား စံနစ်သစ်တစ်ခုကို တီထွင်ရာမှ ယာဘက်လက်ကို ထိခိုက်အနာတရ ဖြစ်သွားသောကြောင့် သူ၏ဘဝလမ်းကြောင်းသည် တစ်မျိုးတစ်ဖုံ ပြောင်းလဲ ခဲ့လေသည်။
ယာဖက်လက် မသန်တော့သဖြင့် မြော်မှန်းချက်အတိုင်း စန္ဒရားအတီးကျော် မဖြစ်နိုင်တော့သော်လည်း ဂီတဝါသနာကို မစွန့်နိုင်သော ရှူးမန်းသည် တေးဂီတများ ရေးစပ်ခြင်းပြုသည်။ ၁၈၃၄ ခုနှစ်တွင် ဂီတ မဂ္ဂဇင်းတစ်စောင်ကို တည်းဖြတ်ထုတ် ဝေသည်။ ထိုမဂ္ဂဇင်းမှတစ်ဆင့် ရှိုပန်၊ ဗရမ်း၊ မင်ဒယ်ဇုန်၊ ဗေးရလီအိုး စသော နွံနစ်ပတ္တမြား ဂီတပါရမီရှင်များ၏ အရည် အသွေးကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ထိုမဂ္ဂဇင်းမှ ရှူးမန်း၏ ဂီတဆောင်းပါးများသည် သူ့ခေတ်က ဂီတလောကကို အတော်ပင် လွှမ်းမိုးနိုင်ခဲ့လေသည်။
လက်နက်ထုတ်လုပ်သော လုပ်ငန်း
တင်ဒါတင်သွင်းမှု
တိုင်းပြည်တစ်ပြည်၏ စစ်တပ်အား လက်နက်ထောက်ပံ့ရန် ကန်ထရိုက်များကို အစိုးရမှ ချီးမြှင့်လေ့ရှိပြီး လက် နက်ကန်ထရိုက်များကို နိုင်ငံရေး အရေးပါမှုနှင့် အဓိကကျစွာပြုလုပ်သည်။ နိုင်ငံရေး နှင့် လက်နက်အရောင်း အဝယ်အကြားရှိ အဆက်အသွယ်သည် အမေရိကန်သမ္မတ Dwight D. Eisenhower (ဒွိုင် ဒီ အိုင်ဆင်ဟောင် ဝါ) ဖော်ပြသကဲ့သို့ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ၊ စီးပွားရေးနှင့် နိုင်ငံရေးသည် အလွန်နီးကပ်စွာဖြင့် ဆက်သွယ်မှု ရှိလာသော စစ်တပ် စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ ရှုပ်ထွေးမှု ကဲ့သို့ ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။ အချို့မှာ အများပိုင်ဖြစ်ပြီး အချို့မှာ ပုဂ္ဂလိကပိုင်ဖြစ်သော ကော်ပို ရေးရှင်းများစွာတို့သည် ထိုကန်ထရိုက်များကို လေလံ ဆွဲကြသည်။ ၎င်းကန်ထရိုက်များသည် ဒေါ်လာ ဘီလီယံပေါင်းများစွာ တန်ကြေးရှိလေ့ရှိသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ တွင် ပူးပေါင်းတိုက်ခိုက်ခြင်း တိုက်လေယာဉ်အသစ်အတွက် ကဲ့သို့သော ကန်ထရိုက်တွင် တင်ဒါအပြိုင်အဆိုင် ပြုမှု လုပ်ငန်းစဉ် ရှိပြီး ဆုံးဖြတ်ချက်သည် ပါဝင်သည့် ကုမ္ပဏီများမှ တင်သွင်းသော ဒီဇိုင်း၏ အရည်အသွေး ပေါ်မူ တည်၍ ချမှတ်သည်။ အခြားအချိန်များတွင် လေလံဆွဲခြင်း သို့မဟုတ် ယှဉ်ပြိုင်မှုများမရှိပါ။
ရောဘတ် ရှူးမန်း
ရှူးမန်းရေးစပ်သော တေးဂီတများသည် များသောအားဖြင့် စန္ဒရားတေးဂီတများ၊ စန္ဒရားတီးလုံးတီးကွက်များ ဖြစ်သည်၊ ယင်းတို့သည် အနောက်တိုင်းဂီတလောက၌ လူကြိုက်များ၍ ထင်ရှားသော တေးဂီတများ ဖြစ်ကြပေသည်။ ၁၈၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ရှူးမန်းသည် မိမိ၏စန္ဒရားဆရာ ဖြစ်သော ဗိ၏သမီး ကလာရာနှင့် လက်ထပ်လိုက်သည်၊ ဗိကသဘောမတူသဖြင့် တရားတပေါင်ဖြစ်ကြရသေးသည်။ ကလာရာသည် ဥရောပ တိုက်၌ အတော်ဆုံးသော စန္ဒရားအတီးကျော်တစ်ဦးဖြစ်၍ ရှူးမန်း၏ တေးဂီတများကို ပွဲထုတ်ပေးသည်။ ရှူးမန်းသည် သူတို့နှစ်ဦး လက်ထပ်ကြသည့်နှစ်မှ ၁၈၅၄ ခုနှစ်အတွင်း ဇနီးသည်၏ အားပေးမှုကြောင့် တေးဂီတအပုဒ်ပေါင်း ၂၅ဝ ကျော်ကို ရေးစပ်ခဲ့သည်။ ရှူးမန်းသည် အလုပ်ဇွဲကောင်းသူဖြစ်ရာ ကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်လာသည်။ ထို့ကြောင့် စိတ်ဂယောင်ချောက်ချား ဖြစ်တတ်သည့်ဝေဒနာ ပေါ်ပေါက်လာတတ်သည်။ ဇနီး ဖြစ်သူကလည်း ဂရုတစိုက် ပြုစုကုသရှာသည်။ သို့သော် တဖြည်းဖြည်း ရောဂါရင့်လာသဖြင့် ၁၈၅၄ ခုနှစ်တွင် သတိလက်လွတ်ဖြစ်ကာ ရိုင်းမြစ်ထဲ ခုန်ချသည်။ သို့သော် ကယ်သူဦး၍ အသက်မသေခဲ့သော်လည်း မကြာခဏ စိတ် ဖောက်ပြန်လာသဖြင့် စိတ္တဇဆေးရုံတစ်ခုသို့ ပို့ထားရသည်။ နှစ်နှစ်မျှအကြာ ၁၈၅၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ထိုဆေးရုံ၌ပင် ကွယ်လွန် အနိစ္စရောက်သွားရှာလေသည်။
လက်နက်ထုတ်လုပ်သော လုပ်ငန်း
စစ်အေးခေတ် လက်နက်ရောင်းဝယ်ခြင်းများ
စစ်အေးခေတ် တွင် ဆိုဗီယက် ယူနီယံ နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု တို့သည် အထူးသဖြင့် တတိယကမ္ဘာ နိုင်ငံများ ကဲ့သို့သော အခြားနိုင်ငံများတွင် ၎င်းတို့၏ရပ်တည်မှုကို လွှမ်းမိုးရန် လက်နက်များတင်ပို့ခြင်းကို အသုံး ပြုခဲ့ကြသည်။ ဆိုဗီယက် ယူနီယံ ကျဆုံးချိန်မှစ၍ ကမ္ဘာ့လက်နက်တင်ပို့ခြင်းသည် ကနဦးတွင် အနည်းငယ် ကျ ဆင်းခဲ့သော်လည်း ၂၀၀၃ ခုနှစ်မှစတင်၍ ပြန်လည် ကြီးထွားလာပြီး ယခုအခါတွင် စစ်အေး အဆင့်များသို့ နီးကပ်နေပြီဖြစ်သည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် အလုံးစုံ လက်နက် ထောက်ပံ့သူများ၏ ထိပ်ဆုံးတွင် ရှိသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ဖွံ့ဖြိုးဆဲကမ္ဘာကို လက်နက်ထောက်ပံ့ပေးနေသည့် ထိပ်တန်း ဖြန့်ဖြူး ပေးသူတစ်ဦးလည်းဖြစ်ပြီး တစ်ကမ္ဘာလုံး လက်နက်ရောင်းခြင်း၏ ၃၆ ရာခိုင်နှုန်း ဝန်းကျင်တွင်ရှိကာ ၎င်းနောက် တွင် ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း၊ ရုရှား၊ ဂျာမနီ နှင့် တရုတ် တို့ရှိသည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်၊ အောက်(စ်)ဖန်း နှင့် လက်နက်ငယ်များ အပေါ်တွင် အပြည်ပြည် ဆိုင်ရာ အရေးယူဆောင်ရွက်ခြင်းကွန်ယက် တို့မှ ထူထောင်ထားသော လက်နက်ထိန်းချုပ်ခြင်း စည်းရုံးလှုံ့ ဆော်မှု မှ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် လက်နက်ငယ်ပေါင်း ၆၃၉ မီလီယံကျော် ပျံ့နှံ့လည်ပတ်လျက်ရှိပြီး နိုင်ငံပေါင်း ၉၈ နိုင်ငံကျော်တွင် အခြေပြုထားသည့် ကုမ္ပဏီပေါင်း ၁,၁၃၅ ခု ကျော်သည် လက်နက်ငယ်များ နှင့် ၎င်းတို့၏ အစိတ်အပိုင်းများစွာ နှင့် ကျည်ဆန်များကို ထုတ်လုပ်သည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့သည်။
မြေပြင်-အခြေစိုက် လက်နက်များ
ဤအမျိုးအစားတွင် သေနတ်အပေါ့စားများ မှ အမြောက်အကြီးစားများအထိ အရာအားလုံး ပါဝင်ပြီး ထုတ်လုပ် သူများ၏အများစုမှာ အသေးစားများသာဖြစ်ကြသည်။ အများအပြားမှာ တတိယကမ္ဘာ နိုင်ငံများတွင် တည်ရှိ သည်။ လက်တစ်ဖက်ဖြင့်ပစ်နိုင်သော သေနတ်များ၊ စက်သေနတ်များ၊ တင့်ကားများ၊ သံချပ်ကာ ပြုလုပ်ထား သော စစ် သည်တင်ယာဉ်များ နှင့် အခြား ဈေးနှုန်းသင့်တင့်သောလက်နက်များကို နိုင်ငံတကာတွင် ရောင်းဝယ် ရေးသည် အဓိကကျသည်။ နိုင်ငံတကာအဆင့်တွင် ထိန်းသိမ်းမှုမှာ အတော်ပင် မရှိသလောက်ဖြစ်ပြီး ရလဒ် အားဖြင့် လက်နက် များစွာတို့သည် သူပုန်အင်အားစုများ၊ အကြမ်းဖက်သမားများ သို့မဟုတ် နိုင်ငံတကာ၏ အရေးယူ ပိတ်ဆို့မှု အောက်တွင် ရှိနေသော အစိုးရများ၏ လက်တွင်းသို့ ရောက်ရှိသွားကြသည်။
လေယာဉ်တည်ဆောက်မှု နည်းပညာစနစ်များ
စစ်တပ်သုံး လေယာဉ်အပါအဝင် (မြေပြင်အခြေစိုက်နှင့် ရေတပ်ဆိုင်ရာ လေယာဉ်ထုတ်လုပ်မှု) သမားရိုးကျ ဒုံးကျည်များ နှင့် စစ်တပ် ဂြိုဟ်တုများ၊ ၎င်းသည် ဈေးကွက်၏ နည်းပညာ အဆင့်အမြင့်ဆုံး အခန်းကဏ္ဍ ဖြစ် သည်။ ထိုအရာသည် စီးပွားရေးရှုထောင့်မှ ယှဉ်ပြိုင်မှု အနည်းဆုံးလည်းဖြစ်ပြီး ဈေးကွက်တစ်ခုလုံးကို လက် တစ်ဆုပ်စာမျှရှိသော ကုမ္ပဏီများက ချုပ်ကိုင်ထားကြသည်။ ထိပ်တန်း ဖောက်သည်များ နှင့် အဓိက ထုတ်လုပ် သူများ အားလုံးနီးပါးမှာ အနောက်ဘက်ကမ္ဘာ တွင် တည်ရှိနေပြီး၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် အလွယ်တကူ ပင် ပထမနေရာ တွင်ရှိသည်။ ထင်ရှားသော လေယာဉ် တည်ဆောက်သည့် ကုမ္ပဏီများတွင် Dassault Aviation (ဒါးဆော့ လေယာဉ်တည်ဆောက်ရေး)၊ EADS (အီးအေဒီအက်စ်)၊ Finmeccanica (ဖန်မီကာ နီကာ)၊ Thales Group (သေး(စ်)ဂရုပ်(ဖ်)) Lockheed Martin (လော့(ဂ်)ဟိ မာတင်) Boeing (ဘိုးရင်း) နှင့် ဗြိတိန် ဘီအေအီး စနစ်များ ပါဝင်သည်။ ယူရိုဖိုက်တာ ကဲ့သို့သော ဖိုက်တာ ဂျက်လေယာဉ်များ ထုတ်လုပ်ခြင်း တွင် များသောအားဖြင့် ပါဝင်သည့် နိုင်ငံပေါင်းစုံ ပူးပေါင်းထားသော အဖွဲ့အစည်းများ အများအပြား လည်း ရှိသည်။ ၂၀၀၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သော သမို်င်းတွင် အကြီးဆုံး စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ကန်ထရိုက်တွင် ပူးပေါင်းတိုက်ခိုက်ခြင်း တိုက်လေယာဉ် တည်ဆောက်ခြင်း ပါဝင်သည်။
ရေတပ်၊ စစ်သင်္ဘော စနစ်များ
ကမ္ဘာ့ အဓိက အင်အားကြီးနိုင်ငံများအားလုံးသည် ကမ္ဘာအနှံ့ တာဝန်ချထားခြင်းကို ဖြည့်ဆည်းပေးရန် အဓိက ကျသော ပင်လယ်ရေကြောင်း အင်အားစုများကို ထိန်းသိမ်းထားပြီး အကြီးဆုံးနိုင်ငံများသည် လေယာဉ်တင် သင်္ဘောများ၊ နျူကလီးယား ရေငုပ်သင်္ဘောများနှင့် ခေတ်မီသော လေကြောင်းရန် ကာကွယ်သည့် စနစ်များကို ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။ စစ်သင်္ဘောအများစုမှာ ရိုးရာနည်းအားဖြင့် လည်ပတ်မောင်းနှင်ကြသော်လည်း အချို့မှာ နျူကလီးယားဖြင့် လည်ပတ်မောင်းနှင်ကြသည်။ အသုံးပြုပြီးသား ရေတပ်စစ်သင်္ဘောများကို ရောင်းဝယ်သည့် ကြီးမားသော ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်တစ်ခုရှိပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် အနောက်နိုင်ငံအစိုးရများ ထံမှ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများ သည် ဝယ်ယူကြသည်။
ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ကာကွယ်ရေး အသုံးစရိတ်များ
ဤစာရင်းသည် ၂၀၀၈ ခုနှစ် အတွက် အမြင့်ဆုံးကာကွယ်ရေး အသုံးစရိတ်များ ရှိသော နိုင်ငံဆယ်ခု၏ စာရင်း ဖြစ်သည်။ ဤသတင်းအချက်အလက်သည် စတော့ဟုမ်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငြိမ်းချမ်းရေး သုတေသန တက္ကသိုလ်မှ ရရှိသည်။ စုစုပေါင်း ကမ္ဘာ့အသုံးစရိတ်သည် ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ဒေါ်လာ ၁.၄၆၄ ထရီလီယံ ရှိခဲ့သည်။
ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး လက်နက်တင်ပို့သူများ
ဤဇယားရှိ ယူနစ်သည် ဦးတည်ရာကို ဖော်ပြသည်ဟုဆိုသော တန်ဖိုးများကို အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်းပေါင်း များစွာဖြင့် ဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုတန်ဖိုးများသည် ငွေကြေး အစစ်အမှန် စီးဆင်းမှုအစစ်အမှန်ကို ကိုယ်စားမပြုသော်လည်း ကန်ထရိုက်ပါ ဈေးနှုန်းများကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားခြင်းမရှိဘဲ လက်နက်များ လွှဲပြောင်းခြင်းကို ခန့် မှန်းရန် အခြေခံ ကိရိယာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် စစ်ရေး အကူအညီ ကိစ္စတွင် သုညအထိ နိမ့်ကျနိုင်သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ် တန်ဖိုးများကို ကြီးစဉ်ငယ်လိုက် စဉ်ထားသည်။
ဤသတင်းအချက်အလက်သည် စတော့ဟုမ်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငြိမ်းချမ်းရေး သုတေသန တက္ကသိုလ် မှ သို့မဟုတ် အမျိုးသား ကာကွယ်ရေး ကော်မရှင် မှ ရရှိနိုင်ပြီး အနည်းဆုံး တစ်နှစ်လျှင် တစ်ကြိမ် နောက်ဆုံး အချက်အလက်များကို ဖော်ပြထားသည်။
လူ့ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ ရှုထောင့်
လူများစွာအတွက် လက်နက်တင်ပို့ခြင်းသည် လူ့ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုတစ်ရပ် ဖြစ်စေသည်။ အဘယ့် ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်းတို့သည် ပဋိပက္ခတစ်ခုအတွက် လက်နက်များ ထောက်ပံ့ခြင်းအား ပေါ့ဆသော သူများ၊ နိုင်ငံတော် သို့မဟုတ် ကော်ပိုရေးရှင်း နှင့်ဆိုင်သော အန္တရာယ်များ စတင်၍ ပါဝင်ပတ်သက်လာသော ကိုယ် ကျင့်တရားနှင့် ပတ်သက်သော အရာကဲ့သို့ ဆင်ဆင်တူသည်ဟု မြင်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ လက်နက်များကို ထောက်ပံ့ရန် မအောင်မြင်ခဲ့ခြင်းသည် အစောပိုင်း ဝေးကွာခြင်း ကို ဦးတည်စေပြီး စစ်ပွဲ နှင့် သေဆုံးခြင်းကိုှ အကျိုးအမြတ်ရစေသော နည်းလမ်းတစ်ခု အဖြစ် အချို့သည် လက်နက်ထုတ်လုပ်သော လုပ်ငန်းများအား မြင်ကြသည်။
အခြားတစ်ဘက်တွင် လက်နက်များအား အုပ်စုများဆီသို့ (သို့မဟုတ် နိုင်ငံများ) "ချီးကျူးထို်က်သော" ရည်ရွယ်ချက် များဖြင့် တင်ပို့ခြင်း- ဥပမာ ဖက်ဆစ်အစိုးရကို ဖြုတ်ချနေသော သူပုန်အုပ်စု- သည် ပဋိပက္ခတွင် တန်ဖိုးကြီးမား သော ညီမျှစေသည့်အရာတစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ ၎င်းနောက်တွင် ခေတ်မီ လက်နက်ကြီးများ၏ အကူအညီ မပါဘဲ ရေတွက်၍ မရနိုင်သော ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများကို အကြီးအကျယ် ထိခိုက်စေနိုင်သည့် အဖွဲ့များ ရှားပါးမှုသည် ပဋိပက္ခတွင် မဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါ- ဥပမာအားဖြင့် ရဝမ်ဒါ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခြင်း ၏ Hutus (ဟူး တပ်(စ်)) သည် ၎င်းတို့၏ ရိုးရှင်းသော တောခုတ်ဓားများနှင့် အခြားသော နည်းပညာနိမ့်သည့် ကိရိယာများကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် ၎င်းတို့၏ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခြင်း အများစုကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ ကြသော်လည်း IALANA (အိုင်လားနား) မှ အစီရင်ခံစာများအရ တောခုတ်ဓားများနှင့်အတူ သေနတ်များကို အသုံးပြုခဲ့ကြောင်း သိရသည်။
အမှန်တကယ်ပင်— လက်နက်များ ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားခြင်းအပေါ် စကားစစ်ထိုးပွဲတိုင်း နီးပါးတွင် ဤအရာ သည် ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်— အသုံးပြုသော အခေါ်အဝေါ်များနှင့် ၎င်းရည်ညွှန်းသော လူအများတို့သည် အလွန် အမင်းပြောင်းလဲနိုင်သည်။ နှစ်များကုန်ဆုံးလာသည် နှင့်အမျှ အစိုးရများသည် "စိတ်ဝင်စားမှု" အသစ်များ အ ပေါ်တွင် ဆုံးဖြတ်ချက်ချပြီး အခြေအနေများမှာလည်း လျော်ညီစွာ ပြောင်းလဲသည်။ "လွတ်လပ်မှု အတွက် တိုက်ပွဲဝင်သူများ" သည် " ပုန်ကန်ထကြွသူများ" ဖြစ်လာသည်။ "အကြမ်းဖက်သူများ"သည် "တန်ဖိုး မဖြတ်နိုင် သော မဟာမိတ်များ" ဖြစ်လာပြီး "ဘာသာရေးတွင် တက်ကြွလွန်းသူများ"သည် "တည်ငြိမ်ခြင်း၏ ကိုယ်စား လှယ်" များ အဖြစ်သို့ အသွင်ပြောင်းသွားသည်။ ၂၁ ရာစု အစောပိုင်း၏ သီးခြားဖြစ်သော ဝေါဟာရကိုအသုံး ပြုရန် နိုင်ငံများအားလုံးသည် "လိုလိုလားလားဖြင့် ပူးပေါင်းခြင်း" မှနေ၍ "မကောင်းမှုအတွက် နိုင်ငံများ အချင်း ချင်း မဟာမိတ်ဖွဲ့ခြင်း" သို့ အချိန်တိုအတွင်း သွားနိုင်ပြီး ပြောင်းလဲမှုတိုင်းသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် လက်နက်များ ဖြန့်ဝေခြင်းနှင့် မူဝါဒကို အကျိုးသက်ရောက်မှုရှိသည်။
ကော်စတာ ရီကာ သမ္မတ ဖြစ်သူ Oscar Arias Sanchez (အော်စကာ အာရီးရပ်(စ်) ဆန်ချက်(ဇ်)) (အမေ ရိက အလယ်ပိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ပြည်တွင်းစစ်များကို အဆုံးသတ်ရန် Esquipulas II Accords (အက်စ် ကျူပူရပ်(စ်) II သဘောတူညီချက်များ) မှတစ်ဆင့် သူ၏ ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုများကြောင့် ၁၉၈၇ တွင် နိုဘယ် (လ်) ငြိမ်းချမ်းရေးဆု ကို ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်) သည် ဤသို့ ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့သည်။ "တိုင်းပြည်တစ်ပြည် သည် ပညာရေး၊ အိုးအိမ်၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ၎င်း၏ ပြည်သူပြည်သားများအတွက် ကျန်းမာရေး ဝန် ဆောင်မှုများတွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမည့်အစား လက်နက်များတွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံရန် ဆုံးဖြတ်သောအခါ ထိုတိုင်းပြည် သည် မျိုးဆက်တစ်ခုလုံးအား ကြွယ်ဝချမ်းသာမှုနှင့် ပျော်ရွှင်မှုကို ရရှိခံစားနိုင်သည့် ၎င်း၏အခွင့်အရေးကို ပိတ် ပင်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ဤကမ္ဘာမြေကြီးပေါ်တွင်နေထိုင်သူ ဆယ်ဦးတိုင်းအတွက် ကျွနု်ပ်တို့သည် သေနတ် တစ်လက်ကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်ဖြစ်ပြီး ဆာလောင်မွတ်သိပ်ခြင်းကို အဆုံးသတ်ရန် ထို်ကဲ့သို့သော စွမ်းဆောင် မှုသည် ကျွနု်ပ်တို့၏ လက်တစ်ကမ်းအတွင်း ရှိသော်လည်း အပင်ပန်းခံဆောင်ရွက်ခြင်းမရှိ သေးပါ။ ကျွနု်ပ်တို့၏ နို်င်ငံတကာဥပဒေများသည် ဖွံ့ဖြိုးဆဲကမ္ဘာ့နိုင်ငံများဆီသို့ ဥပဒေကြောင်းအရ လိုက်နာ ဆောင်ရွက်စေသည့် မည်သို့သောအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်ချက်များမျှမရှိပဲ ကမ္ဘာ့လက်နက်ရောင်းခြင်း၏ လေးပုံ သုံးပုံ နီးပါးကို တသဲသဲဝင်ရောက်စေခဲ့သည်။ ကျွနု်ပ်တို့၏ ထိန်းသိမ်းမှုများသည် ထိုလက်နက်များ၏ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အသုံး ပြုခြင်းမှာ သိသာထင်ရှားခြင်း ရှိလျှင်သော်မှ တိုင်းပြည်များအား ၎င်းတို့ရောင်းချခဲ့သောလက်နက်များ နှင့်ပတ် သက်၍ မည်သို့ ပြုလုပ်ရမည်ဟူသော တာဝန်ယူခြင်းကို မသတ်မှတ်ထားပါ။
ဘီမသေနဇာတ်
ဧကကနိပါတ် - ၈။ ဝရုဏဝဂ် -၈၀ - ဘီမသေနဇာတ်။ ။ ဆရာကို မထီမဲ့မြင်ပြုကာ စစ်တိုက်ထွက်သဖြင့် ကြောက်ချေးပါ၍ လူအများ ကဲ့ရဲ့ခံရသော ဘီမသေန အကြောင်း။
မိမိဂုဏ်ပြ သူ့ရှုတ်ချ
နတ်လူတို့ဆရာ ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် သူတစ်ပါးတို့အား ရှုတ်ချကဲ့ရဲ့တတ်သော ရဟန်းတစ်ပါး ရှိလေ၏။ ထိုရဟန်းသည် မိမိတို့ အမျိုးအနွယ် စည်းစိမ်တို့ကို မြျောက်တင်ကာ သူတစ်ပါးတို့အား ရှုတ်ချကဲ့ရဲ့လေ့ရှိ၏။
ပညာတတ်ရာ တပည့်ရှာ
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည် ဥဒိစ္စပုဏ္ဏားမျိုး၌ဖြစ်၍ အရွယ်ရောက်လတ်သော် တက္ကသိုလ်ပြည်သို့ သွား၍ ဒိသာပါမောက္ခ ဆရာကြီးထံဝယ် ဗေဒင်သုံးပုံနှင့် တကွ တစ်ဆယ့်ရှစ်ရပ်သော အတတ်ပညာတို့ကို သင်ကြားလေ၏။ တတ်မြောက်၍ အပြီးသို့ရောက်သောအခါ စူဠဓနုဂ္ဂဟဟု အမည်တွင်လေ၏။ အနည်းကယ် ပုကွ၍ ကုန်းသော ခန္ဓာကိုယ်ရှိ၏။
ထိုစူဠဓနုဂ္ဂဟသည်ကား စင်စစ်အားဖြင့် လေးအတတ်ဝယ် ဇမ္ဗူဒိပ်တွင် ပြိုင်ဘက်မရှိအောင် တတ်မြောက်၏။ သို့သော်လည်း တစ်စုံတစ်ယောက်သောမင်းသို့ ဆည်းကပ်ငြားအံ့၊ ခန္ဓာကိုယ် ပုကွ ကုန်းကိုင်းသဖြင့် အမှုကိစ္စကို မဆောင်ရွက်နိုင်ဟု မှတ်ထင်ကာ တစ်စုံတစ်ရာ ရာထူးဖြင့် ချီးမြှောက်မည် မဟုတ်။ အလုံးအရပ်နှင့် ပြည့်စုံခံ့ညားသော သူကို ရှားပြီးလျှင် ၎င်းသူကို ရာထူးယူစေလျက် အယောင်ပြကာ ၎င်းသူကိုမှီ၍ အသက်မွေးမည်ဟု ကြံစည်၍ မဟိံသသကတိုင်းသို့သွားကာ ရက်ကန်းရက်သမားတို့ နေရာအရပ်သို့ ရောက်လေ၏။
နှစ်ဦးနှစ်ဝ ညီညွတ်ကြ
ထိုအခါ ဘီမသေန မည်သော ရက်ကန်းသည် တစ်ယောက်ကို မြင်လျှင် အလုံးအရပ် ကိုယ်အင်္ဂါလက္ခဏာကို ကြိုက်နှစ်သက်သဖြင့် အမည်ကိုမေး၍ နှုတ်ဆက်ပြီးလျှင် “အဆွေ ... သင်သည် ဤမျှလောက် အလုံးအရပ် ကိုယ်အင်္ဂါ လက္ခဏာနှင့် ပြည့်စုံပါလျက် အဘယ့်ကြောင့် ရက်ကန်း ရက်ပါသနည်း၊ ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်းဝယ် ငါနှင့်တူသော လေးသမား မရှိ၊ သို့သော်လည်း ငါ့မှာ ခန္ဓာကိုယ် ပုကွကုန်းကိုင်းနေသဖြင့် အမှုကိစ္စ ဆောင်ရွက်နိုင်မည် မဟုတ်ဟု မှတ်ထင်လျက် တစ်စုံတစ်ရာ ရာထူးဖြင့် ချီးမြှောက်မည်မဟုတ်၊ သင်နှင့်အကျွန်ုပ် မင်းကြီးထံ အတူသွား၍ သင့်ကို အယောင်ပြပြီး ရာထူးကို တောင်းမည်၊ သင်က ဟန်ကောင်းကောင်းနှင့်နေပါ၊ ပြုလုပ်ဖွယ်ကိစ္စ ဟူသမျှကို အကျွန်ုပ်က ပြုလုပ်ပါမည်၊ ပစ္စည်းဥစ္စာ ရသောအခါ အတူတကွ စားသောက် အသက်မွေးမည်၊ အကျွန်ုပ်စကား နားထောင်ပါ” ဟု ပြောလေ၏။ ဘီမသေနလည်း “အဆွေ ... ကောင်းပြီ၊ အဆွေ စီမံသောအတိုင်း လိုက်နာမည်” ဟု ဝန်ခံလေ၏။
မင်းကြီးစေချက် ကျားဖမ်းထွက်
ထိုအခါမှစ၍ ဘီမသေနသည် စစ်သူကြီး ဖြစ်ကာ မင်းကြီးထံ အမြဲ ခစားရလေ၏။ ဘီမသေနက စစ်သူကြီးရာထူးကို ယူကာ လူယောက်ပြရ၏။ ပြုလုပ်ဖွယ် အမှုကိစ္စဟူသမျှကို စူဠဓနုဂ္ဂဟက ရွက်ဆောင် လုပ်ကိုင်ရ၏။ ဤသို့လျှင် ထိုသူနှစ်ယောက်တို့သည် အညီအညွတ် ချမ်းချမ်းသာသာ အသက်မွေးကြကုန်၏။
ထိုအခါ ကာသိတိုင်း တောတစ်ခုဝယ် ကျားတစ်ကောင်သည် လမ်းသွားလမ်းလာ လူတို့ကို သတ်စားကာ သောင်းကျန်းနေသဖြင့် အသွားအလာ ပြတ်လေ၏။ လူတို့ သည် မင်းကြီးအား လျှောက်ကြားကုန်၏။ မင်းကြီးလည်း ဘီမသေနကို ခေါ်၍ “အမောင် .. ကျားကို ဖမ်းနိုင်ပါမည်လော” ဟု မေး၏။ “အရှင်မင်းကြီး ... ကျားလောက်မျှကို မဖမ်းနိုင်လျှင် အဘယ်မှာ လေးသမားဖြစ်တော့မည်နည်း” ဟု လျှောက်ထားလေလျှင် မင်းကြီးသည် ကျားကိုဖမ်းရန် ဘီမသေနအား စရိတ်ရိက္ခာပေး၍ လွှတ်လိုက်၏။
နည်းညွှန်ပြပေး ကျားဖမ်းရေး
ဘီမသေနလည်း အိမ်သို့ပြန်၍ စူဠဓနုဂ္ဂဟလည်း “အဆွေ ... အကျွနု်လိုက်ရန် မလို၊ သွားသာ သွားပါ မကြောက်ပါနှင့်၊ နည်းပေးလိုက်ပါမည်၊ ကျားဖမ်းသွားသောအခါ ကျားရှိရာသို့ အလျင် အမြန်မသွားလေနှင့်၊ ဇနပုဒ်သား လေးသမားတို့ကိုခေါ်၍ စည်းဝေးစေပြီးလျှင် ကျားရှိရာအရပ်သို့ သွားကာ ကျားကို ရှာဖွေ ခြောက်လှန့်ကြသောအခါ ကျားထလာသည်ကို မြင်လျှင် မယောင်မလည် ချုံတစ်ခုတွင် ပုန်းနေပါ၊ ဇနပုဒ်သားတို့ ကျားကိုသတ်၍ ဖမ်းပြီးသောအခါ နွယ်တစ်ခုကိုယူကာ ၎င်းတို့ထံသွား၍ “အချင်းတို့ ... မည်သူ ကျားကို သတ်သနည်း၊ ငါ အရှင်ဖမ်းပြီး မင်းကြီးထံ ဆက်သဖို့ နွယ်ဆုတ်နေသည်ကို မသိရော့သလော” ဟု အပြစ်တင်၍ ခြိမ်းခြောက်ပါ၊ ထိုအခါ ဇနပုဒ်သားတို့ ကြောက်လန့်သဖြင့် အရှင်မင်းကြီးကို မလျှောက်ပါနှင့် ဤမျှသော ပစ္စည်းဥစ္စာကို ယူသွားပါဟု ဆိုကြလိမ့်မည်၊ ထိုအခါ ကျားသေကိုယူကာ မင်းကြီးထံ ဆက်သလျှင် သ်င့အဖမ်းလည်း ဖြစ်မည်၊ မင်းကြီးလ်း ဝမ်းသာအားရတော်မူသဖြင့် ဆုလာဘ်လည်း ပေးလိမ့်မည်၊ ထိုအခါ သင့်မှာ ပစ္စည်းဥစ္စာလည်းရ၊ နာမည်ကောင်းလည်းရမည်” ဟု အသအေချာ နည်းပေးကာ လွှတ်လိုက်၏။
နာမည်ကောင်းကြံ လာဘ်လည်းရ
ဘီမသေနလည်း စူဠဓနုဂ္ဂဟ ပေးသော နည်းအတိုင်း သွား၍ ကျားဖမ်းရာ အောင်မြင်ခဲ့သဖြင့် ကျားသေကို မင်းကြီးထံ ဆက်သသောအခါ ဆုလာဘ်လည်း များစွာရလေ၏။ နာမည်ကောင်းလည်း ရလေ၏။
တစ်နေ့သ၌ တော်တစ်ခုဝယ် ကျွဲရိုင်းကြီးတစ်ကောင် ထကြွ သောင်းကျန်းနေသဖြင့် ရှေးနည်းအတိုင်း ဘီမနေသနသွားပြီး ဖမ်းဆီးကာ မင်းကြီးထံ ဆက်သပြန်သောအခါ ဆုလာဘ်လည်းရ နာမည်ကောင်းလည်း ရပြန်လေ၏။
တပ်ကိုပြင်ဆင် တိုက်ပွဲဝင်
ထိုအခါ ဘီမသေနသည် မိမိ၏ အစွမ်းသတ္တိ အရည်အချင်းကို မစဉ်းစားဘဲ ရာထူးစည်းစိမ် မာန်ယစ်ကာ ဆရာ စူဠဓနုဂ္ဂဟကိုပင် မလေးမခန့် ပြုလေ၏။ ပြောစကားကို နားမထောင်။ ငါ သင့်ကို မှီ၍ အသက်မွေးသူ မဟုတ်၊ သင်သာ ယောကျ်ားပီးသသလော ဤသို့ စသည်ဖြင့် ကြမ်းကြုတ်သော စကားကို ပြောဆိုကြုံးဝါးကာ ရှုတ်ချလေ၏။
နှစ်ရက်၊ သုံးရက် လွန်လျှင် ပြည်နီးချင်း မင်းတစ်ပါးသည် စစ်သည်ဗိုလ်ပါ အများနှင့်လာ၍ ဗာရာဏသီ မြို့တော်ကို ဝန်းရံကာ “တိုင်းပြည်ကိုလည်း အပ်မည်လော၊ စစ်ကိုလည်း တိုက်မည်လော” ဟု ဗာရာဏသီမင်းကြီးထံ တင်းမာသော ရာဇသံကို ပေးလေ၏။ ထိုအခါ ဗာရာဏသီမင်းကြီးသည် ဘီမသေန စစ်သူကြီးကို ခေါ်စေ၍ “အမောင် ... ရန်သူမင်းသည် မြို့ကိုဝိုင်း၍ ထားလေပြီ၊ ယခု အမြန် စစ်တိုက်ရမည်” ဟု စေခိုင်းလေ၏။
ကြောက်ဒူးတုန်လျက် မစင်ထွက်
ဘီမသေန စစ်သူကြီးလည်း ချပ်ဝတ်တန်ဆာတို့ကို ဝတ်ဆင်ကာ မင်းကြီး၏ အသွင်ကိုယူလျက် ဆင်ကျောက်ကုန်းထက်၌ နေလေ၏။ စူဠဓနုဂ္ဂဟလည်း ချပ်ဝတ်တန်ဆာတို့ကို ဝတ်ဆင်ကာ လေးမြား စသော လက်နက်တို့ကို ကိုင်စွဲလျက် ဆင်ကျောက်ကုန်းထက်၌ ဘီမသေန စစ်သူကြီး၏နောက်မှာ နေလေ၏။
ဆင်လည်း စစ်သည်ဗိုလ်ထု ခြံရံကာ မြို့တော်မှထွက်ပြီးလျှင် စစ်မြေပြင်သို့ အရောက်သွားလေ၏။ မိမိကိုယ်ကို အထင်ကြီးကာ သူတစ်ပါးအား ရှုတ်ချကဲ့ရဲ့ရှိသော ဘီမသေန စစ်သူကြီးလည်း စည်သံ၊ မောင်းသံကို ကြားလျှင် အလွန်ကြောက်လန့်လျက် တစ်ကိုယ်လုံး နတ်ဝင်သကဲ့သို့ ဆတ်ဆတ်ခါ တုန်လှုပ်၍နေလေ၏။ စူဠဓနုဂ္ဂဟလည်း ဘီမသေန စစ်သူကြီးကို ဆင်ကျောက်ကုန်းထက်မှ မကျရအောင် ကြိုးဖြင့် ဖွဲ့ဆိုင်းကာ ထားရ၏။ တစ်ဦးနှင့် တစ်ဦး လက်နက်တို့ဖြင့် ထိုးခုတ် သတ်ဖြတ်ကြသည်ကို မြင်သောအခါ မရပ်တည်နိုင်တော့ဘဲ သေဘေးမှ အလွန်ကြောက်လန့်ရကား ကျင်ကြီး၊ ကျင်ငယ်တွေ ထွက်လျက် ဆင်ကျောက်ကုန်းတွင် ပေကျံ၍ နေလေတော့၏။
ထိုအခါ စူဠဓနုဂ္ဂဟသည် ဘီမသေန စစ်သူကြီးအား -
“အဆွေ ဘီမသေန ... သင်သည် ရှေးအခါက ငါ့ကို သင်သာ ယောကျ်ားပီသသလော စသည်ဖြင့် သူတစ်ပါးကို ရှုတ်ချကဲ့ရဲ့၍ သတ္တိပြကာ ဝါကြွားပြောဆိုခဲ့၏။ ယခုအခါ အလွန်ကြောက်လန့်သဖြင့် ဆင်ကျောက်ကုန်းတွင် ကျင်ကြီး၊ ကျင်ငယ်တွေ ပေကျံ၍ နေဘိ၏။ သင် သတ္တိပြကာ ကြုံးဝါးပြောဆိုခဲ့သော စကားနှင့် ကျင်ကြီး၊ ကျင်ငယ်တွေ ထွက်၍ နေခြင်းမှာ ရှေ့နောက် မညီခဲ့တကား -
ဟု ရှုတ်ချ ကဲ့ရဲ့လေ၏။ ထိုနောက် စူဠဓနုဂ္ဂဟသည် ဘီမသေန စစ်သူကြီးအား “အဆွေ ... မကြောက်နှင့် ငါ ထင်ရှားရှိလျက်နှင့် သည်လောက်တောင် ကြောက်ရသလော ဟု အားပေးကာ ဆင်ကျောက်ကုန်းမှချ၍ ရေချိုးစေပြီးလဆင် အိမ်သို့ပြန်လေ” ဟု လွှတ်လိုက်လေ၏။
လောင်းတော်ပညာရှိ ထင်ရှားဘိ
စူဠဓနုဂ္ဂဟလည်း အခွင့်ကောင်းရ ရသဖြင့် ငါသည် ယနေ့ ငါ့ပညာဖြင့် ဇမ္ဗူဒိပ် တစ်ကျွန်းလုံး၌ ထင်ရှားသူ ဖြစ်ရမည်ဟု နှလုံးသွင်းကာ စစ်ပြေပြင်သို့ တရကြမ်းဝင်လျက် ဗိုလ်ထုကို ဖျက်ဆီးကာ ရန်သူမင်းကို အရှင်ဖမ်းပြီးလျှင် ဗာရာဏသီမင်းကြီးအား ဆက်သလေ၏။
မင်းကြီးလည်း အလွန်နှစ်သက် အားရတော်မူသဖြင့် စူဠဓနုဂ္ဂဟ များစွာသော စည်းစိမ်အခြံအရံပေး၍ သူကောင်းပြုလေ၏။ ထိုအခါမှစ၍ ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်း အပြင်ဝယ် စူဠဓနုဂ္ဂဟပဏ္ဍိတဟု ထင်ရှားစွာ ဖြစ်လေ၏။ စူဠဓနုဂ္ဂဟပဏ္ဍိတလည်း ဘီမသေနကို စရိတ်ရိက္ခာ ပြည့်စုံစွာပေး၍ မိမိနေရာသို့ ပြန်စေ၏။
ဇာတ်ပေါင်း
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -
ရဟန်းတို့ -
ထိုအခါ ဘီမသေနသည် - ယခုအခါ ရှုတ်ချသော ရဟန်း။
စူဠနုဂ္ဂဟပဏ္ဍိတသည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -
ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း။
ဆောင်ပုဒ်
(၁) ကိုယ့်ကိုမြှောက်တင်၊ သူ့ကိုပင်၊ တမင်ရှုတ်ချသည်။
(၂) ဝါကြွားသောလေ့၊ ကိစ္စတွေ့၊ မရွေ့ရှက်ကွဲမည်။
(၃) ချေး, သေးတွေပေ၊ ဘီမသေ၊ မှတ်လေထုံးရှိသည်။
အထိန်းတော်သား
အထိန်းတော်သား ဆိုသည်မှာ အချို့သော စာစောင်မှတ်တမ်းတို့တွင် ဖော်ပြထားသကဲ့သို့ အထိန်းတော်၏ သား မဟုတ်ပါ။ ငယ်ရွယ်နုနယ်သေးသော မင်းသမီး၊ မင်းသား၊ ကလေးသူငယ်အများကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရသည့် "အထိန်း,အယ" တစ်နည်းအားဖြင့် မင်းညီမင်းသား၊ မင်းသမီး အများနှင့်သာ သက်ဆိုင်လေသောကြောင့် မင်းထိန်း၊ မင်းယပင် ဖြစ်ချေသည်။ ထို့ကြောင့်လည်း ဦးကုလား မဟာ ရာဇဝင်ကြီး၊ ပထမတွဲ စာမျက်နှာ- ၂၄၇ တွင် ဤအနန္တသူရိယ အမတ်ကြီးနှင့် အလောင်းစည်သူမင်းကြီး၏သားတော် မင်းရှင်စောတို့၏ အကြောင်းကို ဆိုရာ၌ အလောင်းစည်သူမင်းကြီး အထိန်းတော်သား အနန္တသူရိယ ဟုဆိုပြီးမှ ဆက်၍တစ်ဖန် ဤဖျင်ကား မင်းထိန်း မင်းယတို့ ဝတ်ထိုက်သော အဝတ်မဟုတ် ဟု အထိန်းတော်သား အနန္တသူရိယအမတ်ကိုပင် မင်းထိန်း၊ မင်းယဟု ရည်ညွှန်းပြဆိုပြန်လေသည်။ တဖန် အထိန်း အယဟု ဆိုပြန်ရာ၌လည်း မင်းတစ်ပါးလက်ထက်တော်တွင် အထိန်း၊ အယ တစ်ဦးတည်းသာ ရှိသည်မဟုတ်။ များပြားလှစွာသော မိဖုရား ကိုယ်လုပ်တော်တို့မှ ဖွားမြင်တော်မူသည့် များပြားလှစွာသော သားတော်၊ သမီးတော်တို့ကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန် များပြားလှစွာသော အထိန်း အယတို့သည် ရှိကုန်၏။
ထိုအထိန်းအယတို့တွင် အရာအထူးအားဖြင့် ကြီးမြင့်သူလည်း ရှိပေသည်။ သိမ်ငယ်သူလည်း ရှိပေသည်။ သို့ရာတွင် ထိုအထိန်းအယတို့သည်ကား အစုတစ်ခု၊ အစို့တစ်ခု၊ အသင်းတစ်ခု အဖွဲ့တစ်ခုကဲ့သို့ ဖြစ်၍နေသောကြောင့် အစုတစ်ခုတွင် အပါအဝင်ဖြစ်သူကို အစုသား၊ အစို့တစ်ခုတွင် အပါအဝင်ဖြစ်သူကို အစုသား၊ အသင်းတစ်ခုတွင် အပါအဝင်ဖြစ်သူကို အသင်းသား၊ အဖွဲ့တစ်ခုတွင် အပါအဝင်ဖြစ်သူကို အဖွဲ့သား ဟု ခေါ်ဆိုကြသကဲ့သို့ အထိန်း အယတစ်စု၊ တစ်စို့၊ တစ်သင်း၊ တစ်ဖွဲ့တွင် ပါဝင်သူကိုလည်း အထိန်းသား၊ မင်းနှင့်သက်ဆိုင်သော အထိန်းတော်သား ဟု တော် ဟူသော မင်းသုံးစကားကို ထည့်၍ ခေါ်ဝေါ်ကြခြင်းမျှ ဖြစ်လေသည်။ သား ဟူသော စကား၏ အသုံးအနှုန်းနှင့် ပတ်သက်၍ ပုံစံသက်သေ ပြရမည် ဆိုသော် အစုသား၊ အစို့သား၊ အသင်းသား၊ အဖွဲ့သား ဟူသော အသုံးအနှုန်း အထောက်အထား တို့သည်ကား ထင်ရှားများပြားလှစွာ ရှိ၏။
ထို့အပြင် ဆွေသား မျိုးသား၊ လေးသား၊ ဒိုင်းသား၊ မိန်းမသား၊ ယောက်ျားသား၊ လှေတော်သား၊ ကိုယ်ရံတော်သား စသည်တို့နှင့် ပတ်သက်သော အသုံးအနှုန်း အထောက်အထားများသည်လည်း ထင်ရှားများပြားလှစွာရှိပေသည်။ ထို့ထက်မှာမူ ရဟန်းသံဃာတော်များနှင့် စပ်လျဉ်း၍ သုသောမိတ-မဟာရာဇဝင်ကြီး၊ တတိယတွဲ၊ စာမျက်နှာ- ၂၁၇ ၌ ငါရဟန်းသား ဖြစ်သည်။ လူမှုနှင့် မစပ်ဟု လေးထပ်ဆရာတော် ဘုရားကြီးက သာလွန်မင်းတရားကြီးအား မိန်ဆိုတော်မူကြောင်း နှင့် ပြဆိုခဲ့ဘူးသည်ကို ထောက်ချင့်ခြင်းအားဖြင့် အထိန်းတော်သားကား အထိန်းတော်၏ သားမဟုတ်၊ အထိန်းတော်၊ အထိန်းပင် ဖြစ်ကြောင်း သိရာ၏။
ကြာသပတေးဂြိုဟ်
ကြာသပတေးဂြိုဟ် (Jupiter)သည် နေမှစတင်ရေတွက်လျှင် ၅ ခုမြောက်ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းတွင် အကြီးဆုံးဂြိုဟ်လည်း ဖြစ်သည်။ ထိုဂြိုဟ်မှာ အလွန်ကြီးမားသည့်အတွက် အခြားဂြိုဟ် ၇ လုံးကို ပေါင်းစပ်ထားသော ဒြပ်ထုထက်ပင် ပို၍ ကြီးမားသေးသည်။ ကြာသပတေးဂြိုဟ်သည် ဓာတ်ငွေ့များဖြင့် ပေါင်းစပ်ထားသော ဓာတ်ငွေ့ အစိုင်အခဲကြီးတစ်ခုဖြစ်သည်။
ထိုဂြိုဟ်၏ ဆွဲငင်အားသည် ကမ္ဘာ၏ဆွဲငင်အားထက် အဆပေါင်းမြောက်မြားစွာ ကြီးမားသည်။ ဂြိုဟ်၏ လေထုထဲတွင် ဟီလီယမ်ပါဝင်သော်လည်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်ပမာဏ အများဆုံးဖြစ်သည်။ ကြာသပတေးဂြိုဟ်၏ အင်္ဂလိပ်အမည် ဂျူပီတာမှာ ရောမဒဏ္ဍာရီထဲမှ နတ်ဘုရား ဇုစ်နတ်မင်းကြီးကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။
၂၀၂၁ ခုနှစ်အထိ ကြာသပတေးဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလ ၈၀ စင်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ လ ၁၆ စင်းမှာ ကြီးမားသော လများဖြစ်သည်။ အကြီးဆုံးဂြိုဟ်ရံလ ၄ လုံးမှာ အိုင်အို (Io)၊ ယူရိုပါ (Europa)၊ ဂေနီမိဒ် (Ganymede) နှင့် ကယ်လီစတို(Callisto) တို့ဖြစ်ပြီး ဂယ်လီလီယန်လများ (Galilean moons) ဟုခေါ်သည်။ ထိုလများကို အီတလီလူမျိုး အာကာသပညာရှင် ဂယ်လီလီယို ဂယ်လီလီ(Galileo Galilei)က ၁၆၁၀ ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။
ကြာသပတေးဂြိုဟ်၏ လေထုနှင့် အရွယ်အစားတို့ကြောင့် မြေပြင်ဖိအားမှာ အလွန်ပင်ကြီးမားသည်။ အကယ်၍ အာကာသယာဉ်တစ်စင်းကို ကြာသပတေးဂြိုဟ်သို့ ပို့လွှတ်မည်ဆိုပါက စက္ကန့်ပိုင်းအတွင်းမှာပင် ပျက်စီးသွားနိုင်သည်။ ထို့အကြောင်းအရာသည် ကြာသပတေးဂြိုဟ်၏ လေထုအောက်တွင် မည်သည့်အရာများရှိသည်ကို အနည်းငယ်သာ သိနိုင်ခြင်း၏ အဓိကအကြောင်းအရင်းဖြစ်သည်။ ကြာသပတေးဂြိုဟ်တွင် ပါးလွှာသော ခါးပတ်လမ်းကြောင်း(ring) ၃ ခုရှိသည်။
တနင်္ဂနွေဂြိုဟ်ဟု ခေါ်တွင်သော နေမှလွဲလျှင် ကြာသပတေးဂြိုဟ်သည် ဂြိုဟ်များတွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ထိုဂြိုဟ်ကို အနောက်တိုင်း နက္ခတ်ဆိုင်ရာတွင် ဂျူပီတာဟု ခေါ်သည်။ ထိုဂြိုဟ်ကြီးသည် ကျွန်ုပ်တို့ကမ္ဘာမှ မိုင်ပေါင်းကုဋေ ၆ဝ ကွာဝေး၍ ထုထည်အားဖြင့် ကမ္ဘာထက် အဆပေါင်း ၁၃ဝဝ ပို၍ ကြီး၏။ သို့ရာတွင် အလေးချိန်အားဖြင့် ၃၁၇ ဆ သာ ပိုသည်။ ဝင်ရိုးစွန်းတစ်ခုမှ တစ်ခုသို့ အချင်းမိုင်ပေါင်း ၈၂၉ဝဝ ရှိ၍၊ အီကွေတာ၌ အချင်းမိုင်ပေါင်း ၈၈၇ဝဝ ရှိသည် ဟု ဆိုသည်။ ဂျူပီတာသည် ဗီးနပ်ခေါ် သောကြာဂြိုဟ်မှ တစ်ပါး အထွန်းလင်းဆုံး ဂြိုဟ်ကြီးဖြစ်၍ တောက်ပသော အရံ ဂြိုဟ်ငယ် ၁၁ လုံး ခြံရံလျက်ရှိသည်။ နေမှ အကွာအဝေး အလိုက် ဂျူပီတာသည် ပဉ္စမမြောက် ဂြိုဟ်ကြီးဖြစ်၍ နေကို ၁၂ နှစ်ခန့်တွင်မှ တစ်ပတ်ပတ်မိအောင် လှည့်လည်ရသည်။ ကြာသပတေးဂြိုဟ်သည် တနင်္ဂနွေဂြိုဟ်ဖြစ်သော နေမှ မိုင်ပေါင်း ၄၈၃၂ဝဝဝဝဝ ကျော်မျှ ကွာဝေးသည်။ ကမ္ဘာနှင့် နေ၏အကွာအဝေး ၅ ဆကျော်မျှ ဖြစ်သည်။ ထိုဂြိုဟ်သည် မိမိဝင်ရိုးပေါ်တွင် အလိုအလျောက် လှည့်ပတ်နေရာ ၉ နာရီ နှင့် မိနစ် ၅ဝ တွင် တစ်ပတ်ပြည့်သည်။
ကြာသပတေးဂြိုဟ်သည် မြန်မာကျမ်းဂန်များအရ ဂြိုဟ် ကြီး ၉ လုံးတွင် ၅ လုံးမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ကြယ်ငယ် အရံ ၄ လုံးရှိသော ကြယ်ကြီးဖြစ်၍ အချင်း ၁၇ ယူဇနာ ရှိသည်ဟု ဝေါဟာရလိနတ္ထဒီပနီ (လှေ သင်းအတွင်းဝန်)က ဆိုသည်။ ယင်းကြာသပတေးဂြိုဟ်ကို အစွဲပြု၍ ရက်သတ္တပတ် ၏ ၅ ရက်မြောက်နေ့ကို ကြာသပတေးနေ့ဟု ခေါ်သည်။ မြန်မာပြက္ခဒိန်ကျမ်းများအရ ကဆုန်၊ တော်သလင်း၊ ပြာသို၊ တပို့တွဲလများတွင် ကြာသပတေးနေ့များမှာ ရက်ရာဇာ ဖြစ်၍ တန်ခူး၊ ဝါခေါင်၊ နတ်တော်လများတွင် ပြဿဒါးရက်များ ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူကြသည်။ မြန်မာတို့သည် ကြာသပတေး ဂြိုဟ်ကို ပညာဂြိုဟ်အဖြစ် မှတ်ယူကြ၍ 'စာသင်ကြာသပတေး၊ စာရေးသောကြာ'ဟူ၍ ကြာသပတေးနေ့တွင် စတင်ကျောင်းအပ်လေ့ ပြုကြသည်။ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်နတ်မင်း စီးသော ဂြိုဟ် ကောင်မှာ ကြွက်ဖြစ်၍ 'ကြာသပတေးကြွက်၊ ဆယ့်ကိုးသက်၊ နေချက် ပစ္ဆိမ'၊ ဆိုသော ဂြိုဟ်လင်္ကာအရ ကြာသပတေးဂြိုဟ် သက်မှာ ၁၉ နှစ်ပြီးလျှင်၊ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်တည်ရာ အရပ်မှာ အနောက်အရပ်ဖြစ်သည်။ ဗေဒင် ဝေါဟာရအားဖြင့် ကြာသပတေးဂြိုဟ်ကို 'ဂုရု'ဟု ခေါ်မှတ်လေ့ ရှိသည်။ မြန်မာအက္ခရာအားဖြင့် ပ၊ ဖ၊ ဗ၊ ဘ၊ မ ဟူသော ပဝဂ်ဂြိုဟ်အက္ခရာ ၅ လုံးကို ကြာသပတေးနံဟု ခေါ်သည်။
ဂန်မီဒီ(သို့) နေအဖွဲ့အစည်း၏ အကြီးဆုံးသော ဂြိုဟ်ရံလ
နေအဖွဲ့အစည်းမှာ အကြီးဆုံး လ ကတော့ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ရဲ့ဂြိုဟ်ရံလ ဂန်မီဒီ (Ganymede) ပဲဖြစ်ပါတယ်။
အီကွေတာအချင်း ၅၂၆၈ ကီလိုမီတာရှိပြီး မာကျူရီဂြိုဟ် နဲ့ ပလူတိုဂြိုဟ်များထက် ကြီးမားပါတယ်။ ကမ္ဘာဂြိုဟ်ရဲ့‘လ’ ထက် သုံးဆ ပိုကြီးပါတယ်။ နာဆာမှ ပြောပြချက်အရဆိုလျှင် ဂန်မီဒီ ကို ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကသာ ဆွဲငင်မထားရင် သူ့ကို ဂြိုဟ်တစ်ခု အနေနဲ့တောင် သတ်မှတ်လို့ ရပါတယ်။
ဂန်မီဒီ အတွင်းပိုင်းကို သံမဏိ ကျောက်သားများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး သံလိုက်စက်ကွင်းများလည်း ပစ်လွှတ်လျက် ရှိပါတယ်။ ၎င်းကိုယ်တွင်းပိုင်းကို ကျောက်သားများဖြင့် ထပ်မံဖုံးအုပ်ထားပြီး အပေါ်မှာတော့ ရေခဲနှင့် ကျောက်စောင်များ တည်ရှိပါတယ်။ ဟာဘယ် တယ်လီစကုပ်နှင့် ရိုက်ကူးထားသော ပုံများအရ ဂန်မီဒီ မှာ ပါးလွှာပြီး အောက်ဆီဂျင်ပါသော လေထုတစ်ခု ရှိပါတယ်။ ဒါပေမယ့် သက်ရှိတွေ နေနိုင်လောက်တဲ့အထိတော့ အထောက်အကူ မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။
ဂန်မီဒီ ‘လ’ မှာ မြေအနေအထား နှစ်မျိုး ရှိပါတယ်။ လေးဆယ် ရာခိုင်နှုန်း လောက်က မဲနက်သော မြေသားနေရာများ ဖြစ်ပြီး၊ ကျန်မြေနေရာများမှာ သေးငယ်သော ချိုင့်မြောင်းများအဖြစ် တည်ရှိနေပါတယ်။ ဂန်မီဒီ ကို ၁၆၁၀ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလက ဂယ်လီလီယိုမှ စတင်တွေ့ရှိခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာကဲ့သို့ အခြားသော ဂြိုဟ်များမှာ ဂြိုဟ်ရံလရှိကြောင်း ပထမဆုံး တွေ့ရှိခဲ့ခြင်းလဲ ဖြစ်ပါတယ်။