cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ပါအယ်ရွာ၊ ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျောက်နှာခေါင်းရွာ၊ ကျင်ကြီး
ကျောက်နှာခေါင်းရွာ၊ ကျင်ကြီး
စိန်တုံးလှဲရွာ၊ ကျွန်းသာယာ
စိန်တုံးလှဲရွာ၊ ကျွန်းသာယာ
ထိုက်ဇော်
ဦးထိုက်ဇော် (၄ အောက်တိုဘာ ၁၉၆၉–၂၀ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀) သည် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ် (NLD) ၏ ကျောက်မဲမြို့နယ် ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ဦးထိုက်ဇော်ကို ၁၉၆၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၄ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး မိဘများမှာ ဦးဇော်ဝင်းနှင့် ဒေါ်ခင်ဦးမြင့် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ကျောက်မဲမြို့နယ်၊ နောင်ပိန်ကျေးရွာအုပ်စု၊ ပင်တိန်ကျေးရွာတွင် နေထိုင်သည်။
၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ရှမ်းပြည်နယ် အမျိုးသားလွှတ်တော် အမှတ် ၁ မဲဆန္ဒနယ် အတွက် ရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သည်။ ၂၀ ရက် နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀ ခုနှစ် ညနေပိုင်းတွင် ကျောက်မဲမြို့နေအိမ်တွင် သေနတ်သမား များ၏ လုပ်ကြံပစ်ခတ်ခံခဲ့ရကာ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် ပါတီဝင်များ ကဏ္ဍ:၁၉၆၉ မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:၂၀၂၀ ကွယ်လွန်သူများ
ခက်ဒမ်ရွာ၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်
ခက်ဒမ်ရွာ(Hketdam)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်၊ ဝါလီချက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၁၁၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပူးထိုရွာ၊ မောက်မယ်မြို့နယ်
ပူးထိုရွာ (Puhto)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မောက်မယ်မြို့နယ်၊ ဟိုနမ့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၅၄၂၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟိုနမ့်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၅၇၅ ဦး၊ မ ၄၈၈၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၄၆၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မောက်မယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တောင်စုရွာ၊ ကံကြီးဒေါင့်ကုန်း
တောင်စုရွာ၊ ကံကြီးဒေါင့်ကုန်း
မော်ရရွာ၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်
မော်ရရွာ (Mawya)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်၊ မော်ရကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၃၈၁၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မော်ရကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၉၂ ဦး၊ မ ၉၆၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၅၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဇီးကုန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နိဒါနသုတ်
(၅)သုတ် ရှိပါသည်။
ဘုရားရှင် ကုရုနိုင်ငံ ကမ္မာသဒမ္မနိဂုံး၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် မြတ်စွာဘုရား ဤပဋိစ္စသမုပ္ပါဒသည် အလွန်နက်နဲ (သိရန်ခက်ခဲ)ခြင်း၊ နက်နဲ (ခက်ခဲ) သကဲ့သို့ ထင်ရသော်လည်း တပည့်တော်မှာ အလွန်ထင်ရှားပေါ်လွင်သကဲ့သို့ ထင်ရပါ၏ဟု လျှောက်ထားသော အရှင်အာနန္ဒာကို တားမြစ်တော်မူပြီး ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ၏ နက်နဲခက်ခဲပုံ နက်နဲခက်ခဲစွာ ထင်မြင်ပုံ သတ္တဝါအပေါင်းသည် ရက်ကန်းချည်ထွေး စာပေါင်းသိုက် ဖြူဆံမြက် ဗြိတ်မြက်တို့ကို ကဲ့သို့ဖြစ်၍ အပါယ်လေးဘုံသံသရာတို့ကို မလွန်မြောက်နိုင်ပုံ ဥပါဒါနိယတရားတို့၌ တဏှာဖြစ်ပုံမှစ၍ ဆင်းရဲအစုအဝေးဖြစ်ပေါ်လာပုံကို သစ်ပင်ဥပမာဖြင့်လည်းကောင်း ဥပါဒါနိယတရားတို့၌ အာဒီနဝကို ရှုနေသောပုဂ္ဂိုလ်အား တဏှာနိရောဓဖြစ်ပုံမှ အစပြု၍ ဆင်းရဲအစုအဝေးချုပ်ငြိမ်း သွားပုံကိုလည်းကောင်း အရှင်အာနန္ဒာအား ဘုရားရှင်ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
အဋ္ဌကထာ၌ အရှင်အာနန္ဒာအကြောင်း ဘုရားရှင်တားမြစ်ပုံ ရေသတ္တဝါကြီးများ ရာဟုအသူရိန် အရှင်အာနန္ဒာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ သိမြင်ခြင်းအကြောင်း အစရှိသည်တို့ကို ဖွင့်ပြထားပါသည်။ ဋီကာ၌လည်း ဖွင့်သင့်သည်များကို ဖွင့်ပြထားပါသည်။ -- ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် မပုပ်မဆွေးသေးသော သစ်စေ့ဥပမာဖြင့် လောဘ, ဒေါသ, မောဟ, ကဏှပက္ခ, ကမ္မသမုဒယနိဒါနတရားတို့ အကျိုးပေးပုံ၊ သစ်ပင်ကို ဖြတ်တောက် မီးပုံရှို့၍ ပြာကိုလေထဲသို့လွှင့်ပစ်၊ ရေထဲသို့ မျှောချပုံ ဥပမာဖြင့် အလောဘ, အဒေါသ, အမောဟ, သုက္ကပက္ခ, ကမ္မသမုဒယ နိဒါနတို့ကြောင့် ကဏှပက္ခ ကမ္မသမုဒယ နိဒါနဓမ္မတို့ ချုပ်ပျောက်ပုံတို့ကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ ဖွင့်ဆိုချက်များ ရှိပါသည်။ -- အထက်သုတ်တော်၌ ဟောတော်မူအပ်သော ကမ္မနိဒါန သမုဒယတရားတို့ကိုပင် ကဏှပက္ခတရားသုံးပါးကြောင့် သုက္ကပက္ခတရား သုံးပါးတို့မဖြစ်ပုံ အပါယ်လေးဘုံ၌ဖြစ်ပုံ သုက္ကပက္ခတရားသုံးပါးကြောင့် ကဏှပက္ခ တရားသုံးပါးမဖြစ်ပုံ သုဂတိ ဘဝ၌ဖြစ်ရပုံတို့ကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် အကျယ်တဝင့် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
မောက်မယ်မြို့နယ်
မောက်မယ်မြို့နယ် သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ လင်းခေးခရိုင်ရှိ မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ မောက်မယ်မြို့ ဖြစ်သည်။
ဟက်ကာ
ဟက်ကာ (Hacker) ဆိုသည်မှာ ကွန်ပျူတာလောကတွင် မြောက်များလှသော ဆိုလိုသည့်အဓိပ္ပာယ်ရှိသည်။ ပတ်ဝန်းကျင်အခြေနေနှင့် မိမိတို့၏ ခံယူချက်အရ ဟက်ကာဆိုသော စကားလုံးသည် ကွဲလွဲမှု ရှိသွားသည်။ ဟက်ကာဟုဆိုတိုင်း ကွန်ပျူတာများအား ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်ကာ ဖျက်ဆီးတတ်သောသူဟု အတည်မမှတ်ယူသင့်ပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဟက်ကာတိုင်းသည် ထိုကဲ့သို့ အဖျက်အဆီးလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ခြင်း မရှိသောကြောင့်ဖြစ်သည်။
ဟက်ကာ အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုချက်
ယနေ့ခေတ်တွင် ဟက်ကာဟူသော စကားလုံးကို ကွန်ပျူတာ ရာဇဝတ်မှု ကျူးလွန်သူအဖြစ် ၁၉၈ဝ ခုနှစ်ကတည်းက မီဒီယာများတွင် သုံးနှုန်းခဲ့သည်။ ယင်းတွင် ဟက်ကာဗန်းစကားဖြစ်သော "script kiddies" လည်းပါဝင်သည်။ သူတို့သည် ဝါရင့်ဟက်ကာများ ပြုလုပ်ထားသော ဟက်ကင်း ပရိုဂရမ်များကို အသုံးပြုသူများ ဖြစ်သည်။ script kiddies တို့သည် ကွန်ပျူတာ အသိပညာ နည်းပါးလှပြီး ဟက်ကင်းနယ်ပယ်သို့ ဦးစွာပထမ စတင်ဝင်လာသူ လူပြိန်းလေးများဟု ဆိုနိုင်သည်။ ဟက်ကာအား အောက်ပါအတိုင်း အမျိုးအစားနှစ်ခု ခွဲခြားနိုင်သည်။
ဟက်ကာတို့၏ ဓလေ့စရိုက်မှာ ထူးဆန်းလှသည်။ သူတို့အားလုံးသည် တူညီသည်မှာ ကွန်ပျူတာ ပညာရပ်အား ထဲထဲဝင်ဝင် သိလိုစိတ်ပြင်းပြကြသူများ ဖြစ်ကြသည်။ သူတို့၏ ဓလေ့စရိုက်နှင့် ခံယူချက်များကို အခြေခံကာ နောက်ထပ် ဟက်ကာအမျိုးအစား ကွဲပြားပြန်သည်။
"Gray Hat" ဆိုသည်မှာ အနက်ရောင် ဟက်ကာလည်းမဟုတ်သကဲ့သို့ အဖြူရောင် ဟက်ကာလည်း မဟုတ်ပေ။ သို့သော် သူတို့သည် ဓလေ့စရိုက်နှစ်မျိုးစလုံးအား လုပ်ဆောင်တတ်ကြသည်။ တနည်း သူတို့သည် အဖျက်အဆီး လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်သကဲ့သို့ တခါတရံတွင် သူတပါးအား ကူညီပေးတတ်ကြသည်။
ဟက်ကာတို့သည် ယနေ့ခေတ်တွင် များစွာအရေးပါလှသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ကွန်ပျူတာဖြင့် နှစ်နိုင်ငံအား စစ်ပွဲဆင်နွဲနိုင်သည်။ နိုင်ငံတော်၏ အဓိက ဝဒ်ဆိုဒ်များအား ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်ကာ ဖျက်ဆီးပစ်နိုင်စွမ်းရှိသည်။ ထို့ပြင် ယနေ့ခေတ်တွင် အရာခပ်သိမ်းနီးပါးအား ကွန်ပျူတာဖြင့် မောင်းနှင်ထားရသောကြောင့် နိုင်ငံတော်၏ ရေပေးစနစ်၊ လျှပ်စစ်ပေးစနစ်၊ ယာဉ်များသွားလာ ထိန်းချုပ်စနစ် (Traffic System) များအား ကမောက်ကမဖြစ်အောင် လုပ်နိုင်စွမ်းရှိသည်။ ထင်ရှားသော ဥပမာပြရသော် တရုတ်နိုင်ငံတွင် နိုင်ငံတော်မှ တရားဝင်ခွင့်ပြုထားသော အနီရောင် တပ်မတော် (Red Army) ဆိုသည့် ဟက်ကာတပ်ဖွဲ့ ရှိလေသည်။ သူတို့သည် အမေရိကန်နိုင်ငံမှ အဆင့်မြင့် နည်းပညာများအား ခိုးယူခဲ့ကြသည်ဟု ကောလဟာလများ ထွက်လျက်ရှိသည်။ ယင်းတို့အား အချို့က "Red Hacker" တနည်း နိုင်ငံတော် ကိုယ်စားပြု ဟက်ကာ (State Hacker), State sponsored hacker ဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
ဟွေစမ်ရွာ၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်
ဟွေစမ်ရွာ (Hwaysan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ မိုင်းငွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၂၅၁၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းငွန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၈၆ ဦး၊ မ ၆၀၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၉၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ပူမီ (ပူညီ)ရွာ၊ မောက်မယ်မြို့နယ်
ပူမီ (ပူညီ)ရွာ (Pumi (Punyi))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မောက်မယ်မြို့နယ်၊ ဟိုနမ့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၅၄၀၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟိုနမ့်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၅၇၅ ဦး၊ မ ၄၈၈၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၄၆၀ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မောက်မယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သစ်ရာကောက်ရွာ၊ မကွေးမြို့နယ်
သစ်ရာကောက်ရွာ (Thityarkauk)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ မကွေးမြို့နယ်၊ သစ်ရာကောက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၄၇၂၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သစ်ရာကောက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၃၃၉ ဦး၊ မ ၂၆၅၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၉၉၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မကွေးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထီးတော်မိုးရွာ၊ မြင်းကဆိပ်
ထီးတော်မိုးရွာ၊ မြင်းကဆိပ်
လုတ်လုံရွာ၊ ကျေးသီးမြို့နယ်
လုတ်လုံရွာ (Lokelong)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ ကျေးသီးမြို့နယ်၊ နောင်ဆွမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၂၁၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်ဆွမ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၈၈ ဦး၊ မ ၁၃၈၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၄၇၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျေးသီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တံခွန်တိုင်ရွာ၊ ဆိပ်သာ
တံခွန်တိုင်ရွာ၊ ဆိပ်သာ
တာကုန်း (အနောက်)ရွာ၊ ကံကြီးဒေါင့်
တာကုန်း (အနောက်)ရွာ၊ ကံကြီးဒေါင့်
ခေါင်းလောင်း
တရုတ်နိုင်ငံတွင် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄ဝဝဝ လောက် က ခေါင်းလောင်းများ စတင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်ဟု အဆိုရှိ သည်။ သို့ရာတွင် ခိုင်လုံသော အထောက်အထားများကား မရှိ ချေ။ အနောက် နိုင်ငံများတွင်မူ ရောမလူမျိုးတို့ အုပ်ချုပ်သည့် တိုင်းပြည်များ၌ ခရစ်ယန်အယူဝါဒကို အတည်တကျ ကိုးကွယ် လာကြသော ၅ ရာစုနှစ် ၆ ရာစုနှစ်လောက်ကမှ အစပြု၍ ခရစ်ယန်ဘုရားရှိခိုးကျောင်းများတွင် ခေါင်းလောင်းများကို ထားရှိလာခဲ့ကြသည်။ ပထမတွင် သေးငယ်သော ခေါင်းလောင်း များကိုသာ ပြုလုပ်ကြ၍ နောင်သော် တဖြည်းဖြည်း ကြီးသော ခေါင်းလောင်းများကို လုပ်လာနိုင်ကြသည်။ ထိုခေါင်းလောင်း များကို မြို့ တွင်းမှ အားလုံးကြားနိုင်စိမ့်ငှာ မျှော်စင်များပေါ်၌ ချိတ်ဆွဲထားလေ့ ရှိကြသည်။ အများအားဖြင့် ခေါင်းလောင်းစင် များကို ဘုရားရှိခိုးကျောင်းများနှင့် တစ်ဆက်တည်း ထားလေ့ရှိ ကြသည်။ အချို့နေရာများတွင် သီးခြားအဆောက်အအုံများဖြင့် ထားတတ်ကြလေသည်။
ခေါင်းလောင်းကို လူတို့သည် သာသနာရေးနှင့် ဆက်စပ် ၍ အသုံးပြုလာခဲ့ကြသည့်အတိုင်း၊ မြန်မာနှင့်တကွ ဗုဒ္ဓအယူ ဝါဒီ နိုင်ငံများတွင်လည်း ခေါင်းလောင်းကြီးငယ်များကို စေတီ ပုထိုး၊ သိမ်၊ ကျောင်း စသည်များ၌ ထားရှိပြီးလျှင် ကုသိုလ် ကောင်းမှုတစ်ခုခု ပြီးသောအခါ၊ ခေါင်းလောင်းထိုး၍ အမျှ အတန်း ပေးဝေလေ့ ရှိကြသည်။ ရွှေတိဂုံစေတီ ရင်ပြင်တော် ပေါ်၌လည်းကောင်း၊ အခြားထင်ရှားကျော်ကြားသော တန်ခိုးကြီး ဘုရားများ၌လည်းကောင်း၊ အရွယ်အမျိုးမျိုးရှိသော ခေါင်း လောင်းပေါင်း အမြောက်အမြားကို တွေ့နိုင်ပေသည်။ စေတီ တော်၏ ထီးတစ်ဝိုက်၌ ခြံရံချိတ်ဆွဲထားသော ရွှေဆည်းလည်း၊ ငွေဆည်းလည်း၊ ကြေးဆည်းလည်းတို့သည်လည်း ခေါင်း လောင်း အသေးစားများပင် ဖြစ်ကြရာ၊ လေတိုက်ခတ်သော အခါများ၌ ကြားရသောအသံတို့ သည် သာယာနာပျော်ဖွယ် ကောင်းလှပေသည်။
ခေါင်းလောင်းသံကို နိုင်ငံအသီးသီး၌ ကိစ္စအမျိုးမျိုး အတွက် အသုံးပြုကြလေသည်။ သာသနာရေးကိစ္စ များမှအပ၊ နန်းတက်ပွဲ၊ လက်ထပ်ပွဲ စသော မင်္ဂလာအခမ်းအနားများ၌ လည်း ခေါင်းလောင်းကို ထိုးတတ်ကြသည်။ စစ်ကြီးပြီးဆုံး သည့်အခါ၊ နိုင်ငံလွတ်လပ်သည့်အခါများ၌လည်း ဝမ်းမြောက် သော အထိမ်းအမှတ်ဖြင့် ခေါင်းလောင်းများကို ထိုးတတ်ကြ သည်။ ဘုရင်နတ်ရွာစံသည့်အခါ၌လည်း ဝမ်းနည်းသော အထိမ်းအမှတ်ဖြင့် ကြေကွဲဖွယ်ဖြစ်အောင် ထိုးတတ်ကြသည်။ ထိုမှတစ်ပါး အစည်းအဝေးခေါ်သည့် ခေါင်းလောင်း၊ ကျောင်း တက်ကျောင်းဆင်းချိန်၌ ထိုးသော ခေါင်းလောင်းများအပြင်၊ နှိုးစက်ပါသောနာရီ၌ တပ်ဆင်ထားသည့် ခေါင်းလောင်း၊ အိမ်၊ ရုံး၊ ဟိုတယ်စသည်တို့၌ တပ်ဆင်အသုံးပြုသည့် လူခေါ် ခေါင်းလောင်းများလည်း ရှိပေသေးသည်။ ခေါင်းလောင်းတွင် လက်ဖြင့်ထိုးရသော ခေါင်းလောင်း၊ ကြိုးဖြင့် ဆွဲရသော ခေါင်းလောင်း၊ စက်တပ်ထားသော ခေါင်းလောင်းဟူ၍ အမျိုး မျိုးရှိသည်။ သံစုံထိုးနိုင်လောက်အောင် အသံအမျိုးမျိုးထွက် သော ခေါင်းလောင်းအများ တပ်ဆင်ထား သည့်နေရာများ လည်း ရှိ၏။
အင်္ဂလန်ပြည် ဗဲလဖတ်မြို့ရှိ ထင်ရှားသော စိန့်ပက်ထရစ် ခေါင်းလောင်းသည် ၆ ရာစုနှစ်လောက်က ပြုလုပ်ခဲ့သော ခေါင်းလောင်းဖြစ်ပေသည်။ ထိုရှေးခေါင်းလောင်းသည် ထောင့် မှန်စတုဂံပုံဖြစ်၍ သတ္တုပြားများကို စို့များဖြင့် တေ့ဆက်ကာ ပြုလုပ်ထားသည်။ နောင်သော် သတ္တုကို အရည်ကျို၍ ပုံသွင်း သည့်အတတ် ထွန်းကားလာသည့်အတိုင်း၊ ယခုအချိန်တွင် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်၌ ခေါင်းလောင်းများကို သွန်းလုပ်ယူလာကြ သည်။
ကမ္ဘာပေါ်တွင် ထင်ရှားကျော်စောသော ခေါင်းလောင်းကြီး များအနက် ရုရှနိုင်ငံ မောစကိုမြို့မှ 'ဇာကို လိုကော'အမည်ရှိ ခေါင်းလောင်းကြီးမှာ ကမ္ဘာတွင် အကြီးဆုံးဖြစ်၏။ တန်ချိန် ၂ဝဝ ကျော်စီး၍၊ အမြင့် ၁၉ ပေ ၃ လက်မ၊ အဝန်းပေ ၉ဝ၊ ၉ လက်မ၊ အထူ ၂ ပေ ရှိ၏။ ထို ခေါင်းလောင်းကြီးကို ၁၈၃၃ ခုနှစ်တွင် သွန်းလုပ်ခဲ့ရာ ခေါင်းလောင်းတစ်နေရာတွင် ပဲ့သွား၍၊ ထိုပဲ့သွားသည့်အစပင်လျှင် ၇ ပေမြင့်ကာ ၈ ပေ ကျယ်ပြီးလျှင် အလေးချိန် ၁၁ တန်စီးသည်ဟု သိရသည်။ ကမ္ဘာတွင် ဒုတိယအကြီးဆုံးခေါင်းလောင်းသည်လည်း မောစကို မြို့မှာပင် ရှိ၍၊ ထိုခေါင်းလောင်း၏ တန်ချိန်မှာ ၁၂၈ တန် ရှိလေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၌ ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက်တွင် မင်းကွန်း စေတီတော်ကြီးအနီး၌ မင်းကွန်းခေါင်းလောင်းကြီးကို သွန်းလုပ် ခဲ့လေသည်။ ထိုခေါင်းလောင်းကြီးကို သတ္တုပြားဖုံးထားသော သုံးချောင်းပူးယက်မကြီး၌ ဆွဲထားသည်။ ထိုယက်မကြီးသည် ကျွန်းတိုင်ကြီးများကို ငုံ၍ ဆောက်ထားသော အုတ်တိုင်နှစ်ခု ပေးတွင် တင်ရှိသည်။ ခေါင်းလောင်းကြီးသည် မလွှဲနိုင်ချေ။ ခေါင်းလောင်းကြီးကို ထောင်ထားသည့်တိုင်ကြီးများသည် မြေ ငလျင်၏ဒဏ်ကြောင့် ပျက်စီးယိုယွင်းနေကြသဖြင့် ခေါင်း လောင်းကြီး အောက်သို့ ပြုတ်မကျစေရန် သစ်သားတုံးကြီး များဖြင့် ထောက်ပေးထား ရသည်။ ထိုခေါင်းလောင်းကြီးကို ကြေးညိုနှင့် သွန်းလုပ်သည်။ ရွှေစ ငွေစများကို ခေါင်းလောင်း ကြီး၏ ကြေးသားထဲတွင် မြှုပ်ထားသည်။
ထိုခေါင်းလောင်းကြီး၏ အပြင်ဘက်အချင်းသည် နှုတ်ခမ်းဝ၌ ၁၆ ပေနှင့် ၃ လက်မ ရှိသည်။ အတွင်းဘက် နှုတ်ခမ်းဝ၊ အထက် ၄ ပေနှင့် ၈ လက်မနေရာ၌ အချင်းသည် ၁ဝ ပေ ရှိသည်။ ခေါင်းလောင်းကြီး၏ အတွင်းဘက်အမြင့်သည် ၁၁ ပေနှင့် ၆ လက်မရှိ၍ အပြင်ဘက်အမြင့်သည် ၁၂ ပေ ရှိသည်။ အတွင်းပိုင်း၏ အချင်းသည် ၈ ပေနှင့် ၆ လက်မ ရှိသည်။ ခေါင်းလောင်းကြီး၏ အထူသည် ၆ လက်မမှ ၁၂ လက်မအထိ ရှိ၍ အလေးချိန်မှာ အကြမ်းအားဖြင့် တန်ချိန် ၈ဝ ခန့် ရှိမည်ဟု အင်္ဂလိပ်တို့က ခန့်မှန်းခဲ့ကြသည်။ ထို အလေးချိန်အရ မင်းကွန်းခေါင်းလောင်းကြီးသည် ကမ္ဘာတွင် တတိယအကြီးဆုံးဖြစ်သည်။
ထိုခေါင်းလောင်းကြီးအကြောင်းကို ကုန်းဘောင်ခေတ် မဟာရာဇဝင်တော်ကြီးတွင် ဘိုးတော်ဘုရားသည် သက္ကရာဇ် ၁၁၇ဝ ပြည့်နှစ် ကဆုန်လဆန်း ၅ ရက်နေ့တွင် သွန်းလုပ် သည်ဟု ပါရှိသည်။ ခေါင်းလောင်းကြီး၏ အတိုင်းအတာကို လည်း အဝအချင်း ၃၁ တောင် ၄ သစ်၊ (၁၆ ပေ ၈ ၁/၄ လက်မ) လုံးပတ် ၃၃ တောင် ၁ မိုက် ၄ သစ် (၅ဝ ပေ ၃/၄ လက်မ) စောက် ၁၃ တောင် ၁ မိုက် ၄ သစ် (၂ဝ ပေ၊ ၃ လက်မ)ရှိသည်။ အလေးချိန်မှာ ကြေးအချိန်ပိဿာ ၅၅၅၅၅ ဖြစ်သည်ဟူ၍ ဖော်ပြထားလေသည်။ ထိုပိဿာချိန်ကို တန်ချိန် ဖွဲ့လျှင် ၉ဝ ့၅၂ တန် ရသည်။
တရုတ်နိုင်ငံ ပီကင်းမြို့ရှိ ခေါင်းလောင်းကြီးမှာ ၅၃ တန် အချိန်စီး၍၊ နန်းကင်းမြို့ရှိ ခေါင်းလောင်းမှာ ၂၂ တန် အချိန် စီးသည် ထိုခေါင်းလောင်းများအောက် ငယ်သော ခေါင်းလောင်း များလည်း ကမ္ဘာအရပ်ရပ်၌ အများပင် ရှိသေးသည်ကို တွေ့ရ သည်။
ရှေးလူများ စတင်အသုံးပြုခဲ့သော ခေါင်းလောင်းများမှာ လေးထောင့်ပုံ ခေါင်းလောင်းကလေးများသာ ဖြစ်ကြ၍ အချို့မှာ အလုံပိတ်ဖြစ်သော ခလောက်ကလေးများ ဖြစ်ကြသည်။ အဆိုပါ ခလောက်ကလေးမျိုးကို ခွေးနှင့် ကျွဲနွားတိရစ္ဆာန်တို့၏ လည်ပင်း၌ အလှဆွဲပေးခဲ့ကြသည်။ ထိုစဉ်က ဟီဗြူဘုန်းကြီး အချို့၏ ဝတ်ရုံများ၌လည်း ရွှေဖြင့်လုပ်သော ချူကလေးများကို တပ်ဆင်ခဲ့ကြလေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ခလောက်ကို ဆင်၊ ကျွဲ၊ နွား စသော တိရစ္ဆာန်များတွင် ဆွဲပေးတတ်ကြသည်။ ထိန်း ကျောင်းရသော တိရစ္ဆာန်များအား ခလောက်ဆွဲထားခြင်းကြောင့် တစ်စိုက်စိုက် လိုက်လံကြည့်ရှုရန် မလိုတော့ချေ။ ခလောက်သံကို နားထောင် ၍ နွားကျောင်းသားသည် ကျွဲ၊ နွားများ မပျောက်အောင် ထိန်း သိမ်းနိုင်လေသည်။ ခလောက်ကို အများအားဖြင့် သစ်သားကို ထွင်းပြီး လုပ်လေ့ရှိသော်လည်း ဆင်စွယ်ခလောက်၊ သတ္တု ခလောက်များလည်း ရှိသည်။
ချူများကိုမူကား အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များ၏ လည်ပင်းတွင် အလှတပ်ဆင်ပေးတတ်ကြသည်။ ချူမှာကြေးဝါဖြင့်လုပ်ထား သော ခေါင်းပွအလုံးကလေးဖြစ်၍ အထဲတွင် အဆံထည့်ထားပြီး အောက်ဘက်တွင် ကွဲကြောင်း ဖောက်ထားသည်။ ချူများကို သားရေတွင် ဖောက်၍ ချူကုံးပြုလုပ်ကာ လှည်းယဉ်ဆွဲသော နွားများတွင် တပ်ဆင်ပေးတတ်ကြသည်။ ချူသံတချွင်ချွင်နှင့် လှည်းယဉ်များကို တောရွာများ၌ တွေ့ရလေ့ ရှိသည်။ ကုလား လူမျိုးများသည် ချူများကို ကြိုးဖြင့် သီကုံး၍ လက်ကောက် ဝတ်နှင့် ခြေချင်းဝတ်တို့တွင် စည်းပြီးလျှင် စည်းဝါးကျ ချူသံ ပေး၍ ကလေ့ရှိကြသည်။
တောင်ပိုရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်
တောင်ပိုရွာ (Taungpo)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်၊ ဆားတောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၀၀၉ ဖြစ်သည်။  ၎င်းရွာသည် ဆားတောင်မြို့ပေါ်ရှိ တောင်ပိုရပ်ကွက် ဖြစ်သွားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စစ်ကိုင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခွမ်ပေါက်ရွာ၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်
ခွမ်ပေါက်ရွာ(Hkumpauk)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်၊ ဝါလီချက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၁၂၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တရုပ်ချောင်းရွာ၊ ကျွန်းသာယာ
တရုပ်ချောင်းရွာ၊ ကျွန်းသာယာ
မန့်ခုံကန်ရွာ၊ မူဆယ်မြို့နယ်
မန့်ခုံကန်ရွာ (Manthkonkan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ မူဆယ်မြို့နယ်၊ နမ့်တောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၈၁၃၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နမ့်တောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၃၁ ဦး၊ မ ၁၄၂၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၅၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မူဆယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဒိုးနွယ်ရွာ၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်
ဒိုးနွယ်ရွာ (Doenwe)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်၊ မီးကောက်ပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၃၈၀၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မီးကောက်ပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၂၂ ဦး၊ မ ၂၀၅၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၀၈၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဇီးကုန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သရက်တောင် (ခ) သရက်တပင်ရွာ၊ ကျင်ကြီး
သရက်တောင် (ခ) သရက်တပင်ရွာ၊ ကျင်ကြီး
ဝက်လူးစမ်းရွာ၊ မကွေးမြို့နယ်
ဝက်လူးစမ်းရွာ (Wetlusan)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ မကွေးမြို့နယ်၊ သစ်ရာကောက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၄၇၃၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သစ်ရာကောက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၃၃၉ ဦး၊ မ ၂၆၅၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၉၉၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မကွေးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မိုးနဲမြို့နယ်
မိုးနဲမြို့နယ် သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ နမ့်စန်ခရိုင်ရှိ မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မိုးနဲမြို့နယ်တွင် မိုးနဲမြို့နှင့် ကျိုင်းတောင်းမြို့တို့ ပါဝင်ပြီး မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ မိုးနဲမြို့ ဖြစ်သည်။
ရေတွင်းကုန်းရွာ၊ ကံကြီးဒေါင့်
ရေတွင်းကုန်းရွာ၊ ကံကြီးဒေါင့်
ကျောက်နဂါးရွာ၊ ကျောက်နဂါး
ကျောက်နဂါးရွာ၊ ကျောက်နဂါး
ကာလိုင်ရွာ၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်
ကာလိုင်ရွာ (Karlai)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ မိုင်းငွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၂၅၂၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းငွန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၈၆ ဦး၊ မ ၆၀၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၉၀ ဦးနေထိုင်သည်။ ဒေသအခေါ်မှာ ကာလန်း ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျိုင်းတုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မရမ်ခိုးရွာ၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်
မရမ်ခိုးရွာ(Maramhkoe)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်၊ ဝါလီချက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၁၂၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခုနှစ်စဉ်ငူ (သမာဓိ)ရွာ၊ ကျွန်းသာယာ
ခုနှစ်စဉ်ငူ (သမာဓိ)ရွာ၊ ကျွန်းသာယာ
မြင်းကဆိပ်ရွာ၊ မြင်းကဆိပ်
မြင်းကဆိပ်ရွာ၊ မြင်းကဆိပ်
ဆိပ်သာ (ကရင်စု)ရွာ၊ ဆိပ်သာ
ဆိပ်သာ (ကရင်စု)ရွာ၊ ဆိပ်သာ
ပုစောကိအာရွာ၊ မောက်မယ်မြို့နယ်
ပုစောကိအာရွာ (Pusawkiahr)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မောက်မယ်မြို့နယ်၊ ဟိုနမ့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၅၄၃၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟိုနမ့်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၅၇၅ ဦး၊ မ ၄၈၈၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၄၆၀ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မောက်မယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရုပ်
ပရတ်မတ္ထ တရားလေးပါး ဖြစ်သော စိတ်၊စေတသိတ်၊ရုပ်၊နိဗ္ဗန် တို့အနက်မှ တစ်ပါးဖြစ်သည်။ အာရုံကို ကြံတတ် သိတတ်တဲ့ သဘောမျိုးမရှိ။ အပူ အအေးကြောင့် အခြေအနေ ဖောက်ပြန် ပြောင်းလဲမှုရှိတတ်တဲ့ သဘောမျိုးဖြစ်ပါတယ်။
မြစ်ခြေမြို့
သမိုင်းကြောင်း
၂၀၁၈ ခုနှစ် မေလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ပခုက္ကူမြို့နယ်၊ မြစ်ခြေကျေးရွာအုပ်စုကို ရပ်ကွက် ၈ ခုပါဝင်သော မြစ်ခြေမြို့အဖြစ် တိုးချဲ့ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ
ကွမ်းချောင်းရွာသစ်ရွာ၊ ကျင်ကြီး
ကွမ်းချောင်းရွာသစ်ရွာ၊ ကျင်ကြီး
ရွှေဇလုံရွာ၊ ကျွန်းသာယာ
ရွှေဇလုံရွာ၊ ကျွန်းသာယာ
မိုင်းလုံးရွာ၊ ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မီးကောက်ပင်ရွာ၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်
မီးကောက်ပင်ရွာ (Meekaukpin)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်၊ မီးကောက်ပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၃၈၀၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မီးကောက်ပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၂၂ ဦး၊ မ ၂၀၅၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၀၈၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဇီးကုန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မိုင်းပန်မြို့နယ်
မိုင်းပန်မြို့နယ် သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ လင်းခေးခရိုင်ရှိ မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ မိုင်းပန်မြို့ ဖြစ်သည်။
သင်းတွဲရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်
သင်းတွဲရွာ (Thintwe)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်၊ ဆားတောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၀၀၄ ဖြစ်သည်။  ၎င်းရွာသည် ဆားတောင်မြို့ပေါ်ရှိ သင်းတွဲရပ်ကွက် ဖြစ်သွားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:စစ်ကိုင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နမ့်တခိုက်ရွာ၊ ကျေးသီးမြို့နယ်
နမ့်တခိုက်ရွာ (Namtahkaik)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ ကျေးသီးမြို့နယ်၊ နောင်ဆွမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၂၂၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်ဆွမ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၈၈ ဦး၊ မ ၁၃၈၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၄၇၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျေးသီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သင်္ဂနက်ရွာ
သင်္ဂနက်ရွာ
ကိုးကား
သင်္ဂနက်ရွာ
အတ္ထိရာဂသုတ်
ကဗဠီကာရာဟာရ, ဖဿာဟာရ, ဝိညာဏာဟာရ, မနောသဉ္စေတနာဟာရ ဟူသော အာဟာရတို့သည် ဖြစ်ပြီးသတ္တဝါတို့၏ တည်ခြင်းငှာ၊ ဖြစ်ဆဲသတ္တဝါတို့ကို ချီးမြှောက်ထောက်ပံ့ခြင်းငှာ ဆောင်တတ်သော သဘောတရားလေးမျိုးတို့ဖြစ်ကြောင်း၊ ထိုအာဟာရလေးမျိုးတို့တွင် တစ်မျိုးမျိုး၌ တပ်စွန်းမှု “ရာဂ” နှစ်သက်မှု “နန္ဒီ” တက်မက်မှု “တဏှာ”တို့ ရှိနေလျှင် စိုးရိမ်ပူဆွေးမှု, ပြင်းစွာပင်ပန်းမှုများရှိပုံ၊ ရာဂ, နန္ဒီ, တဏှာတို့ မရှိလျှင် စိုးရိမ်ပူဆွေးမှု ပြင်းစွာပင်ပန်းမှု မရှိတော့ပုံကို အကျယ်ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
ပုတ္တမံသူပမသုတ်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် ကဗဠီကာရာဟာရ, ဖဿာဟာရ, မနောသဉ္စေတနာဟာရ, ဝိညာဏာဟာရ-ဟူသော အာဟာရလေးပါးတို့သည် ဖြစ်ပြီး, ဖြစ်ဆဲသတ္တဝါတို့ ကြာရှည် လေးမြင့် ဖြစ်တည်ခြင်းငှါ, မဖြစ်သေးသော သဘာဝဓမ္မတို့ ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် ဖြစ်ကုန်၏။
ကဗဠီကာရာဟာရကို သေလွန်သွားသော သားငယ်၏အသားခြောက်ကို စားသောက်၍ ကန္တာရခရီးသွား ဇနီးမောင်နှံနှစ်ဦးတို့၏ ဥပမာဖြင့် ဘုဉ်းပေးသုံးဆောင် သင့်ပုံ၊ ကဗဠီကာရာဟာရကို ပိုင်းခြားသိမြင်လျှင် ပဉ္စကာမဂုဏိကရာဂကို ပိုင်းခြား သိမြင်သင့်ပုံ၊ အနာဂါမ်အရိယာသာဝက ဖြစ်နိုင်ပုံကိုလည်းကောင်း၊
ဖဿာဟာရကို အရေမရှိသောနွားမဥပမာဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဝေဒနာသုံး ပါးတို့ကို ပိုင်းခြားသိနိုင်ပုံ၊ ရဟန္တာဖြစ်နိုင်ပုံကိုလည်းကောင်း။
ကွန်ယောင်းရွာ၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်
ကွန်ယောင်းရွာ (Kunyawng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ မိုင်းငွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၂၅၀၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းငွန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၈၆ ဦး၊ မ ၆၀၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၉၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျိုင်းတုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပုတ္တမံသူပမသုတ်
မနောသဉ္စေတနာဟာရကို တစ်သူမကနက်သော မီးကျီးတွင်းအနီးသို့ ပစ်ချ၍ ဆွဲခေါ်ခံရသော ယောက်ျားဥပမာဖြင့် တဏှာသုံးပါးကို ပိုင်းခြား၍သိနိုင်ပုံ၊ ရဟန္တာ ဖြစ်နိုင်ပုံကိုလည်းကောင်း။
ဝိညာဏာဟာရကို သတ်လိုက်သောပြစ်မှုရှိသော ခိုးသူ၏ အသတ်ခံရပုံ ဥပမာဖြင့် ဝိညာဏာဟာရကို ပိုင်းခြား၍သိလျှင် နာမ်ရုပ်ကို ပိုင်းခြား၍သိနိုင်ပုံ၊ ရဟန္တာဖြစ်နိုင်ပုံကို အကျယ်တဝင့် ရှင်းလင်း၍ ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်။
အဋ္ဌကထာ၌ -ဘုရားရှင်တို့အား မဟာလာဘသက္ကာရ ဖြစ်ပေါ်လာပုံ, အချို့ရဟန်းဖြစ်စပုဂ္ဂိုလ်တို့ ပစ္စဝေက္ခဏာမဆင်ခြင်ဘဲ အာဟာရကို ဘုဉ်းပေးကြပုံကို အကြောင်းပြု၍ ဤသုတ်ကို ဟောတော်မူပုံ၊ ပဉ္စမပါရာဇိက-ဟု ပညတ်တော်မမူခြင်းအကြောင်း၊ ကန္တာရငါးမျိုး၊ ကန္တာရခရီးသွား ဇနီးမောင်နှံတို့အကြောင်း၊ ပုတ္တမံသ၏ ပဋိကူလ ၉-မျိုး အာဟာရပါဋိကူလ ၉-မျိုး၊ ဓမ္မသေနာပတိထေရ်၏ ဆွမ်းဘုဉ်း ပေးရာ၌ မှတ်သားဖွယ်, သတိသမ္ပဇဉ်ဖြင့် ဘုဉ်းပေးရပုံ, ပဏီတဘောဇဉ်နှင့် စပ်လျဉ်းသည့် သိမှတ်ဖွယ်များ၊ ပစ္စည်းလေးဖြာ အလှူခံရာ, ဆွမ်းဘုဉ်းပေးရာ၌ မာန်မထောင် သင့်ပုံ၊ သီတင်းသုံးဖော်တို့နှင့်အတူ သမဂ္ဂ, သမ္မောဒမာနဖြစ်လျက် ဘုဉ်းပေးသင့်ပုံ၊ ပရိညာသုံးပါး ၂-မျိုးတို့အကျယ်အစရှိသော မှတ်သားဖွယ်ရာ အဓိပ္ပါယ်များကို ပြည့်ပြည့်စုံစုံ ဖွင့်ဆိုထားပါသည်။
ဋီကာ၌လည်း ဖွင့်ဆိုချက်များ ရှိပါသည်။
အဟ်မဒ်ကာစင်မ်
ပါဠိ ပါမောက္ခဆရာကြီး အဟ်မဒ်ကာစင်မ် (B.A., B.Es.) (၁၈၈၉-၂၂ နိုဝင်ဘာ ၁၉၅၄) သည် တက္ကသိုလ်သုံးဝေါဟာရများကို ပထမဆုံး မြန်မာပြန်ဆိုသူများအနက် ပါဝင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်မတိုင်မီက တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများသည် ပါမောက္ခကို ပရော်ဖက်ဆာ၊ တက္ကသိုလ်ကို ယူနီဗာစီတီဟု အင်္ဂလိပ်လို ခေါ်ခဲ့ရသည်။
၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်ရောက်သောအခါတွင် ဆရာကြီးသခင်ဘသောင်းက အတွင်းရေးမှူးအဖြစ်ဆောင်ရွက်ပြီး တက္ကသိုလ်သုံးဝေါဟာရများကို မြန်မာပြန်ဆိုသည်။ ဆွေးနွေးတိုင်ပင်ပြန်ဆိုသူများတွင် ထိုစဉ်က ပါဠိကထိက ဆရာကြီး အဟ်မဒ်ကာစင်မ် ပါဝင်ခဲ့သည်။
ဆရာကြီးအဟ်မဒ်ကာစင်သည် ၁၉၁ဝ ပြည့်နှစ်တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းသည့် မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသနအသင်းတွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ အသင်း၏ နာယကမှာ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ် သခင်နုဖြစ်ပြီး ဥက္ကဋ္ဌမှာ ခန်ဆာဟစ် Aကာစင်B.A ဖြစ်သည်။ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌမှာ ဆရာကြီး ဦးဖေမောင်တင်နှင့် ဂျီအိပ်ချ် လုစ် တို့ဖြစ်သည်။ ဆရာကြီးအဟ်မဒ်ကာစင်သည် ကျမ်းမြတ်ကုရ်အာန် မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုရန်အတွက် ၁၉၄၈ ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၇ ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် ကုရ်အာန်ဘာသာပြန် စာပေပရိယတ္တိ ကော်မတီတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ကုရ်အာန်ဘာသာပြန်ဌာနကို ကြီးကြပ်အုပ်ချုပ်၍ ကော်မတီစတင်ဖွဲ့စည်းသည့် ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာ ၁ ရက်နေ့မှ ကွယ်လွန်သည့် ၁၉၅၄ ခု နိုဝင်ဘာ ၂၂ ရက်နေ့အထိ ဘာသာပြန်စာမူ တည်းဖြတ်ရေးအဖွဲ့တွင် သဘာပတိအဖြစ် ဆောင်ရွက်ကာ ဘာသာပြန်စာမူကြမ်းများကို တည်းဖြတ်ခဲ့သည်။ ဆရာကြီးသည် အရဗီ၊ ဖာရစီ၊ အူရဒူ၊ ပါဠိနှင့် အင်္ဂလိပ်စာပေတို့တွင် ကျွမ်းကျင်သည်။ ကုရ်အာန်ဘာသာပြန်ဆိုမူနှင့် ပတ်သက်၍ အများဆုံး အကြံဉာဏ်ပေးခဲ့သည်။
ထို့အပြင် မြန်မာနိုင်ငံ အစ္စလာမ်စာပေသမိုင်းတွင် အရဗီဘာသာစကားနှင့်စပ်လျဉ်းသည့် ပထမဆုံး အဘိဓာန်ကြီးဖြစ်သော ကုရ်အာန်ကျမ်းတော်ကြီး အရဗီ၊ အင်္ဂလိပ်၊ မြန်မာအဘိဓာန် (၁၉၄၁)ကိုလည်း ကြီးကြပ်စစ်ဆေးပေးခဲ့သည်။ ထိုအဘိဓာန်ကို ဒေါက်တာ ဟာဂျီ အဗ္ဗဒူလ်ဂဖူရ်(ခ)ဦးဘချို၊ မော်လဝီ မုဟမ္ဓဒ် ရဟမတွလ္လာဟ်ဆပ်၊ မော်လဝီ အဗ္ဗဒူရာမန်နဒ်ဝီဆပ်တို့က ဘာသာပြန်ဆိုသည်။ စင်္ကာပူမြို့ အငြိမ်းစား တရားသူကြီး အလ်ဟာဂျ်ဟာဖိဇ် ဂိုလာမ်ဆာရ်ဝါရ(M.A) အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ပြုစုခဲ့သည့် အရဗီ-အင်္ဂလိပ်အဘိဓာန်ကို အခြေခံပြီး မြန်မာပြန်ဆို ဖြည့်စွက်ပြုစုခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုအဘိဓာန်ကို ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် အရှေ့တိုင်းဘာသာရပ် ပါမောက္ခ ဆရာကြီးခါန်ဆာဟစ်ဘ် အဟ်မဒ် ကာစင်မ်က ကြီးကြပ်စစ်ဆေးသည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ဆရာကြီးသည် ၁၉၂၃ ခု နိုဝင်ဘာ ၁ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် အရှေ့တိုင်းဘာသာဌာန ကြီးကြပ်သူ အဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ပညာရေးလောက၌ နှစ်ပေါင်းများစွာ အမှုထမ်းခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပါဠိဌာန၌ ပါမောက္ခအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်။ အသက် ၆၅ နှစ်အရွယ် ၁၉၅၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် နှလုံးရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ရေကျော်ရွာ၊ မကွေးမြို့နယ်
ရေကျော်ရွာ (Yaekyaw)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ မကွေးမြို့နယ်၊ သစ်ရာကောက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၄၇၂၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သစ်ရာကောက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၃၃၉ ဦး၊ မ ၂၆၅၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၉၉၄ ဦးနေထိုင်သည်။
အဟ်မဒ်ကာစင်မ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာမွတ်စလင်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ရေကျော်ရွာ၊ မကွေးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မကွေးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကိုင်းကွင်းရွာ၊ ကံကြီးဒေါင့်
ကိုင်းကွင်းရွာ၊ ကံကြီးဒေါင့်
အယ်ကာလိုင်သတ္တုနှင့် အယ်ကာလိုင်မြေသတ္တုများ
ခရစ် ၁၈၆၉ ခုနှစ်တွင် ရုရှလူမျိုး ဓာတုဗေဒပညာကျော် မင်ဒီ လေးယက်သည် ပီရီယော့ဒစ် ကလပ်စီဖီကေးယှင်း ခေါ် ဒြဗ်စင်တို့၏ အလှည့်မှန် အစုခွဲခြင်းဆိုင်ရာ ကျမ်းတစ်စောင်ကို စီရင်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ မင်ဒီလေးယက်၏နည်းတွင် ဓာတုဒြပ်စင် တို့ကို အက်တမ်အလေးဆ ကြီးစဉ်ငယ်လိုက်အတိုင်း စီစဉ်ထား ၍ ဂုဏ်သတ္တိချင်းဆင်တူမှုကိုလိုက်ပြီးလျှင် တစ်ခုစီခွဲခြားထား လေသည်။ ပမာအားဖြင့် ဂုဏ်သတ္တိချင်းဆင်တူကြသော လစ်သီယမ်၊ ဆိုဒီယမ်၊ ပိုတက်ဆီယမ်၊ ရူဗီဒီယမ်နှင့် ဆီဇီယမ် တို့ကို ထိုစာရင်းတွင် တသီးတခြား တစ်စုခွဲထားသည်။ ထိုအစုထဲတွင် ဆိုဒီယမ်နှင့်ပိုတက်ဆီယမ် သတ္တုနှစ်မျိုးသည် အထက်မြက်ဆုံးနှင့် အသုံးဝင်ဆုံးဖြစ်လေသည်။
ဤအစုဝင် သတ္တုများသည် အခြားဒြပ်စင်များနှင့် ပေါင်းစပ်နေတတ်သော သတ္တိရှိသည်။ လေနှင့် တွေ့သည် ဖြစ်စေ၊ ရေနှင့်တွေ့သည်ဖြစ်စေ၊ အခြားပစ္စည်းများနှင့်တွေ့သည် ဖြစ်စေ အလွယ်တကူ ပေါင်းစပ်တတ်သောကြောင့် ယင်းတို့ကို သတ္တုသန့်သန့်အနေဖြင့် သီးခြားတွေ့ရခဲသည်။ ဓာတ်စမ်းခန်း များတွင် အသုံးပြုရန်အတွက် ပစ္စည်းသန့်သန့်ကို အလိုရှိသော အခါ အခြားပစ္စည်းများနှင့် ရောစပ်၍မသွားစေရန် ရေနံဆီ ကဲ့သို့သော အရည်တွင်စိမ်ထားရသည်။ အယ်လကာလိုင်သတ္တု များမှများသောအားဖြင် လစ်သီယမ် ဟိုက်ဒြော့ဆိုက် LiOH ၊ ဆိုဒီယမ်ဟိုက်ဒြော့ဆိုက် NaOH ၊ ပိုတက်ဆီယမ်ဟိုက်ဒြော့ ဆိုက် KOH စသော ဒြဗ်ပေါင်းများ အလွယ်တကူဖြစ်လာ တတ်လေသည်။ ထိုဟိုက်ဒြော့ဆိုက်များ၏ ပုံသေရေးနည်းကို ကြည့်လျှင် အယ်လကာလိုင်သတ္တုအက်တမ်ကတစ်ခု၊ အောက်စီ ဂျင်အက်တမ်ကတစ်ခုနှင့် ဟိုက်ဒြိုဂျင်အက်တမ်ကတစ်ခု ပေါင်း အက်တမ်သုံးခု စုပေါင်းပါဝင်လျက်ရှိသည်ကို တွေ့ရ၏။ အောက်ဆီဂျင်အက်တမ် တစ်ခုနှင့် ဟိုက်ဒြိုဂျင်အက်တမ်တစ်ခု ပေါင်းစပ်ထားသည်ကို ဓာတုသဘောအားဖြင့် ဟိုက်ဒြောဆဲ ရက်ဒီကယ် OH ဟုခေါ်၏။
HOHလက္ခဏာအားဖြင့် တစ်ခါတစ်ရံ ဖော်ပြလေ့ ရှိသော ရေ H2O မှ ဟိုက်ဒြော့ဆဲရက်ဒီကယ်ကို အရနိုင်ဆုံး ဖြစ်၍ အယ်ကာလိုင်သတ္တုတို့သည် ထိုရက်ဒီကယ်နှင့် အခါ အခွင့်ရတိုင်း ပေါင်းစပ်တတ်လေသည်။
ပုံစံ
2 Na + 2 H2O = 2 NaOH + H2 2 K + 2 H2O = 2 KOH + H2 2 Li + 2 H2O = 2 LiOH + H2
အယ်ကာလိုင်သတ္တုအစုတွင် သတ္တုငါးမျိုးပါရှိသည့် အနက် ဆိုဒီယမ်ကို ရေတွင်ထည့်လိုက်သောအခါ အရည်ပျော် သွားပြီးလျှင် အသံမြည်အောင်ပင် ဆူပွက်ပြီးနောက် ဓာတ် ဖောက်ပြန်တတ်လေသည်။ ရေထက်ပေါ့သဖြင့် ရေပေါ်တွင် ပေါလောပေါ်နေပြီးလျှင် ရေကိုဓာတ်ကွဲစေသည်။ ပိုတက်ဆီ ယမ်၊ ရူဗီဒီယမ်နှင့် ဆီဇီယမ်တို့ကမူ ဆိုဒီယမ်ထက်ပင် ထက် မြက်လေသေးသည်။ ထိုသတ္တုများကို ရေထဲသို့ ချလိုက်သော အခါ ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဓာတ်ဖောက်ပြန်ကာ ရေပေါ်မှာပင် မီးထတောက်ကြလေသည်။ ထိုအစုတွင် သတ္တိအပျော့ဆုံးကား လစ်သီယမ်ဖြစ်၍၊ ရေနှင့်တွေ့ထိရာ၌ ဓာတ်ဖောက်ပြန်ခြင်း ရှိ သော်လည်း မပြင်းထန်ချေ။ ထိုသတ္တုသည် ကျန်အယ်လကာ လိုင်သတ္တုများနည်းတူ ငွေကဲ့သို့ဖြူသောအဆင်းရှိ၍ အလွန်ပျော့ သဖြင့် ဓားနှင့်ပင် ဖြတ်လှီး၍ရနိုင်သည်။ လစ်သီယမ်သည် အစိုင်အခဲအဖြစ်ဖြင့်တွေ့ရှိရသော ဒြဗ်စင်များထဲတွင် အပေါ့ဆုံး ဖြစ်၏။ မည်မျှလောက် ပေါ့သနည်းဟူမူ သာမန်အရည် အားလုံးလိုလိုတွင်ပင် ပေါလောပေါ်၍ နေနိုင်လေသည်။ အချို့ သော ဒြဗ်ရောများကို သန့်စင်အောင်လုပ်ရာ၌ ဤသတ္တုကို အသုံးပြုကြ၏။ သို့သော် ထိုသတ္တု၏ ဒြဗ်ပေါင်းများကိုမူ ဘယဆေးများဖော်စပ်ခြင်း၊ အလျူမီနီယမ် ဂဟေပြုလုပ်ခြင်း နှင့် အခြားအသေးအဖွဲကိစ္စများတွင် အသုံးပြုကြလေသည်။ ဆိုဒီယမ်နှင့် ပိုတက်ဆီယမ်ဒြဗ်စင်တို့မှ အလွန် အသုံး ဝင်သည့် ဒြဗ်ပေါင်းမြောက်မြားစွာ ထွက်ပေါ်ရရှိသောကြောင့် ထိုဒြဗ်စင်နှစ်ခုသည် အရေးအကြီးဆုံးသော ဒြဗ်စင်များတွင် အပါအဝင်ဖြစ်လေသည်။ အယ်လကာလိုင်သတ္တုအစုတွင် ဆိုဒီ ယမ်နှင့် ပိုတက်ဆီယမ်တို့ အသုံးဝင်၍ ထင်ရှားသလောက် ရူဗီဒီယမ်နှင့်ဆီဇီယမ်တို့မှာ အသုံးမများ လူသိနည်းပါးလှသည်။ အားလုံးသော အယ်လကာလိုင်သတ္တုများသည် အလင်းရောင် ကြောင့်အနည်းအများ ပြောင်းလဲမှုရှိတတ်ကြ၍ ဆီဇီယမ်ပါသော ဒြဗ်ရောများနှင့် ဆီဇီယမ်ဒြဗ်ပေါင်းများကို ဖိုတို အီလက်ထရစ် ဆဲလ်များတွင် မကြာခဏ အသုံးပြုကြလေသည်။
အယ်လကာလိုင်မြေသတ္တုများ
အယ်လကာလိုင်သတ္တုများနှင့် နီးစပ်ကြသော ကယ်လ ဆီယမ်၊ စထရွန်ရှီယမ်နှင့် ဗေရီယမ်ဒြပ်စင်များကို အယ်လကာ လိုင်မြေသတ္တုများဟုခေါ်သည်။ ထိုသတ္တုများသည်လည်း အယ် လကာလိုင်သတ္တုများ ကဲ့သို့ပင် ပျော့ပျောင်းပေါ့ပါး၍ ငွေကဲ့သို့ ဖြူသောအဆင်းရှိပြီးလျှင် ရေနှင့်တွေ့ထိသောအခါ၌ ဓာတ် ဖောက်ပြန်တတ်၏။ အောက်ဆီဂျင်နှင့်တွေ့ထိသောအခါ၌လည်း လျင်မြန်စွာဓာတ်ပေါင်းစပ်၏။ ထို့ကြောင့်လည်း ထိုအယ်လကာ လိုင် မြေသတ္တုများကို သဘာဝတွင် သီးခြားသတ္တုသန့်သန့် အဖြစ်ဖြင့် မတွေ့နိုင်ချေ။ အယ်လကာလိုင်သတ္တုအစုတွင် ပါဝင် သောသတ္တုများနှင့် အယ်လကာလိုင်မြေသတ္တုအစုတွင် ပါဝင် သောသတ္တုတို့သည် တစ်မျိုးနှင့်တစ်မျိုး ဆင်တူကြသော်လည်း ထူးခြားသောအချက်တစ်ချက်မှာ အယ်လကာလိုင်သတ္တုများတွင် ဗေလင်စီ(ပေါင်းစည်းအား) တစ်ခုသာရှိ၍ အယ်လကာလိုင် မြေသတ္တုများတွင်မူ ဗေလင်စီနှစ်ခုရှိခြင်းဖြစ်လေသည်။ ပမာ အားဖြင့် ဆိုဒီယမ်အက်တမ်တစ်ခုသည် ကလိုရင်းအက်တမ် တစ်ခုနှင့် ပေါင်းစပ်၍ ဆိုဒီယမ်ကလိုရိုက်ဟုခေါ်သော ဆား ရိုးရိုးမော်လီကျူတစ်ခု ဖြစ်လာ၏။ သို့သော် ကယ်လဆီယမ် အက်တမ် တစ်ခုမှာ ကယ်လဆီယမ်ကလိုရိုက် မော်လီကျူ တစ်ခု ဖြစ်လာရန်အတွက် ကလိုရင်းအက်တမ်နှစ်ခုနှင့်ပေါင်းစပ် ရလေသည်။ မင်ဒီလေးယက်၏ ဂုဏ်သတ္တိချင်းတူသော ဒြပ်စင် များကိုစုထားသော အလှည့်မှန်အစုခွဲခြင်း ဇယားတွင်ကြည့်လျှင် ရေဒီယမ်သတ္တုသည် အယ်လကာလိုင်မြေ သတ္တုများအစုတွင် ပါဝင်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။ သို့သော် ရေဒီယမ်၏ ရုပ်ဂုဏ် သတ္တိများမှာ ထိုအစုဝင် သတ္တုများနှင့် လားလားမျှ မတူသည့် အတွက် ထိုသတ္တုကို အဆိုပါအစုထဲတွင် မထည့်သွင်းဘဲ သီးခြား ဖော်ပြထားရလေသည်။
အယ်လ်ကိုဟော
အယ်လ်ကိုဟောဟူသော ဝေါဟာရ သည် အာရပ်စကားဖြစ်၍ ရှေးခေတ်က မျက်တောင်မွှေးနှင့် မျက်ခွံများကို အမဲဆိုးရန်အတွက် အသုံးပြုသော လက်ဆာလ ဖိုက်(ဒ)နှင့် အန်တီမိုနီဆာလဖိုက်(ဒ) တို့ကို ခေါ်လေသည်။ ယခုခေတ်၌မူ ကာဗွန်ဒြပ်ပေါင်းများဖြစ်ကြသည့် အရက်နှင့် အရက်ပြန်များကို အယ်လ်ကိုဟောဟု ခေါ်ကြ၏။
အယ်လ်ကိုဟောအမျိုးအစား များစွာရှိသည့်အနက် မက်သဲအယ်လ်ကိုဟော CH3OH နှင့် အက်သဲအယ်လ်ကိုဟော C2H5OHတို့သည် များစွာအသုံးဝင်လေသည်။ မက်သဲအယ်လ်ကိုဟောသည်အရောင်ကင်းမဲ့သောအရည် ဖြစ်၍ အငွေ့ဖြစ်လွယ်ပြီးလျှင် မီးလောင်လွယ်သည်။ မက်သဲ အယ်လ်ကိုဟောကို သစ်သားမှ ချက်ယူရရှိသောကြောင့် သစ် အရက်ပြန်ဟုလည်း တစ်နည်းခေါ်သည်။ ယခုခေတ်တွင် မက်သဲ အယ်လ်ကိုဟောကို အလွန်အသုံးများလာသဖြင့် သစ်သားမှ ချက်မယူတော့ဘဲ အခြားနည်းဖြင့် အကြီးအကျယ်ဖော်ယူ ရောင်းချလျက်ရှိလေသည်။ ဖော်ယူနည်းမှာ ကာဗွန်မွန်အောက် ဆိုက် CO နှင့် ဟိုက်ဒြိုဂျင်တို့ကို ကက်တလစ်ဓာတ်ကူပစ္စည်း ဖြစ်သော ဇင့်အောက်ဆိုက်နှင့် ကရိုမီယမ်အောက်ဆိုက်တို့၏ အကူအညီဖြင့်ပေါင်းစပ်ရာမှ ရရှိလေသည်။
ပုံစံအားဖြင့် -
မက်သဲအယ်လ်ကိုဟောသည်အဆိပ်ဖြစ်သည်။ အက်သဲ အယ်လ်ကိုဟော ကိုးဆနှင့် မက်သဲ အယ်လ်ကိုဟော တစ်ဆကို ရောစပ်ထားသောအရည်ကို မက်သီလိတ်တက်စပစ်ရစ် (အရက်ပြန်)ဟုခေါ်၏။ အရောင်တင်ဆေးများနှင့် ချိတ်များသည် မက်သဲ အယ်လ်ကိုဟောတွင် ကောင်းစွာပျော်ဝင်ကြ၏။ ဆေးများ ဖော် စပ်ရာ၌ မက်သဲအယ်လ်ကိုဟောသည် များစွာအသုံးဝင်လေ သည်။
အက်သဲအယ်လ်ကိုဟောကို ကောက်နှံအရက်ဟူ၍လည်း ခေါ်တတ်၏။ ကောက်နှံမှ ကဇော်ဖောက်ယူ ရရှိသောကြောင့် ကောက်နှံအရက်ဟုခေါ်ခြင်းဖြစ်၏။
မက်သဲအယ်လ်ကိုဟောကဲ့သို့ပင် အက်သဲ အယ်လ်ကို ဟောသည် အရောင်ကင်းမဲ့၍ အငွေ့ဖြစ်လွယ်သည်။ မီးရှို့ကြည့် သည့်အခါ မီးရှိန်မှာအလွန်ပူ၍ မီးတောက်အရောင်မှာ ပြာလဲ့လဲ့ဖြစ်၏။ သို့သော်လည်း မက်သဲအယ်လ်ကိုဟောလောက် အဆိပ်မပြင်း လှချေ။
အယ်လ်ကိုဟောစစ်စစ်သည် အဆိပ်ရှိသည့်အပြင် ရေရော၍သောက်လျှင် မူးယစ်စေတတ်သည်။ မူးယစ်စေတတ်သော သေရည်သေရက်တို့တွင် အယ်လ်ကိုဟော အဓိကပါဝင်၏။ သကြားကို တဆေးဖြင့် ကဇော်ဖောက်ယူခြင်းဖြင့် အယ်လ်ကိုဟောကို ရရှိနိုင်သည်။ သကြားအမျိုးမျိုးရှိရာ သစ်သီးမှရရှိသော သကြားကိုသာ ကဇော်ဖောက်၍ အယ်လ်ကိုဟောကို ချက်ယူ လေ့ရှိ၏။ စပျစ်သီး၊ သစ်သော့သီး စသော အသီးများမှရသော အရည်ထဲသို့ တဆေးကိုထည့်လိုက်သောအခါ ကဇော်ပေါက်လာ ၍ အယ်လ်ကိုဟောနှင့် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်တို့ကိုရရှိ၏။ သစ်သီးများမှရရှိသော သကြားသာမက ကောက်နှံများမှရရှိသော သကြားများမှလည်း အယ်လ်ကိုဟောကို ဖောက်ယူနိုင်သည်။ ပြောင်း၊ မြင်းစားဂျုံ၊ မုယောစသည်တို့ကို ရေတွင်နှစ်၍ ကြမ်း ပေါ်တွင် ဖြန့်ထားသောအခါ မကြာခင် အစို့ကလေးများထွက် လာကြ၏။ ယင်းသို့ အစို့ကလေးများထွက်လာသောအခါ ကောက်နှံများ၌ရှိသော စတာ့(ကစီ)သည် သကြားအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွား၏။ ထိုနောက် အစို့ထွက်လာသော ကောက်နှံ များကို ရေဖြင့်ရော၍ ကဇော်ဖောက်ပေး၏။ ယင်းသို့ ကဇော် ဖောက်၍ရသော အယ်လ်ကိုဟောကို ပေါင်းခံသောနည်းဖြင့် ရေမှခွဲထုတ်ယူရသည်။
ဗရမ်ဒီ၊ ဝီစကီ၊ ရမ်၊ ဂျင်တို့သည် ပေါင်းခံယူနည်းဖြင့် ရယူသော အရက်များဖြစ်၍ အယ်လ်ကိုဟော ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၅ဝ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ပါဝင်၏။ သစ်သီးမှရသော သကြားရေကို ကဇော်ဖောက်ပြီးနောက် ပေါင်းမခံဘဲရရှိသော အရက်များတွင် အယ်လ်ကိုဟော ရာခိုင်နှုန်း ၆ မှ ၁၄ အထိ ပါဝင်၏။ ပြောင်းဆန်၊ မုယော စသောကောက်နှံတို့ကို ကဇော်ဖောက်၍ ရသော ဗျစ်ရည်များတွင် အယ်လ်ကိုဟော ရာခိုင်နှုန်း ၂ မှ ၉ အထိသာပါဝင်၏။ အယ်လ်ကိုဟောကို သောက်လိုက်သည့်အခါ မူးယစ်လာ၍ ကိုယ်လက်အင်္ဂါများလည်း ထိုင်းမှိုင်းပြီးလျှင် နောက်ဆုံး သတိမရသည်အထိ ဖြစ်သွားတတ်သည်။ အများ အပြား သောက်ပါမူ အသည်းလောင်ကျွမ်းပြီးလျှင် အသက် ကိုပင်ရန်ရှာတတ်သည်။ သို့သော် အကျိုးရှိအောင် အသုံးပြု နိုင်ပါက များစွာအသုံးဝင်လေသည်။ အယ်လ်ကိုဟောသည် အအေးဒဏ်ကိုခံနိုင်၍ မခဲလွယ်သောကြောင့် အေးသော တိုင်းပြည်များ၌ ပြဒါးတိုင်များတွင် ပြဒါးကိုမထည့်ပဲ အယ်လ် ကိုဟောကို အသုံးပြုကြ၏။ ထို့ပြင် ဆေးများဖျော်ရာ၌ လည်းကောင်း၊ ရေမွှေးချက်ရာ၌လည်းကောင်း၊အရောင်တင်ဆေး၊ ချိတ်နှင့် ဆိုးဆေး သုတ်ဆေးများ ပြုလုပ်ရာ၌လည်းကောင်း၊ ဒဏ်ရာဒဏ်ချက်များကို ကုသရာ၌ ပိုးသတ်ဆေးအဖြစ် လည်းကောင်း အယ်လ်ကိုဟောကို အမြောက်အမြားအသုံးပြု ကြသည်။ အယ်လ်ကိုဟောကို ဗင်ဇော၊ အီသာ၊ သို့မဟုတ် ဓာတ်ဆီနှင့်ရော၍ မော်တော်စက်များမောင်းနှင်ရန် အသုံးပြုနိုင် သည့်အပြင် မီးရှို့သည့်အခါ မှိုင်းမရှိသောကြောင့် ဓာတ်စမ်းခန်းများတွင်လည်း များစွာအသုံးပြုနိုင်လေသည်။
ဝင်းမြမြ
ဒေါ်ဝင်းမြမြ သည် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်မှ ပြည်သူ့လွှတ်တော်အမတ် ကိုယ်စားလှယ် ဖြစ်သည်။ မဲဆန္ဒနယ်မှာ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်ဖြစ်သည်။ ဒေါ်ဝင်းမြမြသည် မန္တလေးမြို့တွင် မွေးဖွားကြီးပြင်းခဲ့သူဖြစ်သည်။ ၁၉၈၈ ဒီမိုကရေစီလှုပ်ရှားမှုလူထုအရေးတော်ပုံတွင်ပါဝင်ခဲ့သည်။ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ပါတီ စတင်ထူထောင်သည့် ၁၉၈၉ ခုနှစ်ကတည်းက ပါတီဝင်အဖြစ်ပါဝင်ခဲ့သည်။
ဒေါ်ဝင်းမြမြငယ်စဉ်ကလည်း မိဘများ၏ ကိုယ်ပိုင်အထည်အလိပ်လုပ်ငန်းကို ပြည်သူပိုင်အသိမ်းခံခဲ့ရသည်။ မန္တလေးဈေးချိုအတွင်းရှိ 'စန်းရောင်ရှင်' အမည်ရှိ မိသားစုပိုင်လက်ကျန်ဆိုင်သည်လည်း ဒေါ်ဝင်းမြမြတို့ ညီအစ်မကိုမောင်နှမများ၏ နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများကြောင့် ပိတ်သိမ်းခံခဲ့ရသည်။
၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအတည်ပြုချိန်က ဒေါ်ဝင်းမြမြသည် ၂၀၀၇ ရွှေဝါရောင် တော်လှန်ရေးတွင် ပါဝင်မှုဖြင့် မန္တလေးမြို့ အိုးဘိုထောင်တွင် အချုပ်သားအဖြစ်ရှိနေခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က အကျဉ်းထောင်တွင်းမှာနေ၍ ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ဆန့်ကျင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ထောင်ဒဏ် ၁၂ နှစ် ချမှတ်ခံခဲ့ရပြီး ကချင်ပြည်နယ် ပူတာအိုထောင်သို့ အပို့ခံခဲ့ရသည်။
၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီနောက်ပိုင်းဖြစ်ရပ်များ
၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း အစောပိုင်းရက်များတွင် ဒေါ်ဝင်းမြမြသည် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရသူများထဲ မပါဝင်ခဲ့ပေ။ ၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက် စစ်အာဏာသိမ်းခံရချိန် သူမသည် အခြားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များနည်းတူ ကျင်းပရန်ရှိနေသည့် တတိယအကြိမ် လွှတ်တော်အစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်ရန်အတွက် နေပြည်တော်စည်ပင်ဧည့်ရိပ်သာတွင် ရှိနေခဲ့သည်။ နောက်ရက်များတွင် သူမ မန္တလေးသို့ ပြန်လာခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈ ရက်ကမန္တလေးမြို့၊ တရုတ်ကောင်စစ်ဝန်ရုံးအနီး ၇၃ လမ်းနှင့် သိပ္ပံလမ်းတောင်ဘက် လူထုဆန္ဒပြပွဲတွင် ဒေါ်ဝင်းမြမြပါဝင်ခဲ့သည်။
၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၇ ရက်နေ့ မနက်ပိုင်းက မန္တလေးမြို့၊ ၆၂ လမ်းပေါ်ရှိ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် တိုင်းပါတီရုံးရှေ့ သူမ ထိုင်နေစဉ် စစ်တပ်၏ ဝင်ရောက်ဖမ်းဆီးခြင်းကိုခံခဲ့ရသည်။
၂၀၂၂ ဇွန်လ ၂၉ ရက် အရောက်တွင် တရားရုံးက ဒေါ်ဝင်းမြမြကို ပုဒ်မ ၅ဝ၅ - က ဖြင့် အလုပ်နှင့် ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ် ချမှတ်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ခုနှစ် မေလ ၁၂ရက်တွင် အကျဉ်းထောင်မှ လွတ်ရက်စေ့ဖြင့် ပြန်လွတ်လာသည်။
အကိုးအကား
ကဏ္ဍ:၁၉၄၉ မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ ကဏ္ဍ:အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် ပါတီဝင်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ
ဝါလီချက်ရွာ၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်
ဝါလီချက်ရွာ(Walichet)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်၊ ဝါလီချက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၁၁၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မန့်ခုံလုံရွာ၊ မူဆယ်မြို့နယ်
မန့်ခုံလုံရွာ (Manthkonlong)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ မူဆယ်မြို့နယ်၊ နမ့်တောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၈၁၃၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နမ့်တောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၃၁ ဦး၊ မ ၁၄၂၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၅၉ ဦးနေထိုင်သည်။
အယ်လဂျီးယားမြို့
အယ်လဂျီးယားမြို့သည် အယ်လ်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်၍ လူဦးရေ မှာ၂၀၁၁ ခုနှစ် ခန့်မှန်းခြေအရ ၃,၄၁၅,၈၁၁ ဦးခန့်ရှိသည်။ မြေထဲပင်လယ် ကမ်းခြေတွင် ထင်ရှားသော ဆိပ်ကမ်းမြို့လည်းဖြစ်သည်။ အယ်လဂျီးယားမြို့သည် တောင်ကုန်းများပေါ်တွင် တည်ထား သော မြို့ဖြစ်၍ ပင်လယ်ကမ်းခြေတစ်လျှောက်၌ ဥရောပတိုက်ရှိ မြို့ကြီးများကဲ့သို့ ခေတ်မီအဆောက်အဦးများရှိသည်။ ကုန်းမြင့် ပိုင်းမှာမူကား ကပ်စဗာခေါ် အာရပ်မြို့ဟောင်းတည်ရှိရာဖြစ်၍ လမ်းများသည် ကျဉ်းမြောင်းပြီးလျှင် တစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် အမိုးပြန့်လူနေအိမ်များကို တွေ့မြင်ရသည်။
ဆယ်ရာစုနှစ်အတွင်းက အာရပ်တို့သည် အယ်လဂျီး ယားမြို့ကို ရောမမြို့ဟောင်းနေရာတွင် တည်ခဲ့သည်။ ၁၅ဝ၉· ၁၇ ခုနှစ်အထိ စပိန်တို့က မြို့ကိုသိမ်းပိုက်ခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် အယ်လဂျီးယားမြို့သည် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး အတွက် မြေထဲပင်လယ်ထဲ၌ သင်္ဘောများကို တိုက်ခိုက်လုယက် သည့် ပင်လယ်ဓားပြတို့ ခိုအောင်းရာဒေသ ဖြစ်လာလေသည်။ ၁၈၁၆ ခုနှစ်တွင် လော့အိပ်စမပ် ဦးစီးသည့် ဗြိတိသျှနှင့် ဒပ်ချ် ရေတပ်တို့ပူးပေါင်းကာ မြို့ကိုတိုက်ခိုက်၍ ပင်လယ်ဓားပြရန်ကို နှိမ်နှင်းခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် ၁၈၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် အယ်လဂျီးယားသည် ပြင်သစ်နိုင်ငံနှင့်စစ်ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ အယ်လဂျီးယားမြို့သည်လည်း ပြင်သစ်တို့လက်သို့ ကျရောက်ခဲ့လေ သည်။ ၁၈၄၂ ခုနှစ်တွင် အယ်လဂျီးယားပြည်ကို ပြင်သစ် နိုင်ငံ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် သိမ်းသွင်းခဲ့သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက အယ်လဂျီးယားမြို့သည် စစ်ရေးအရလည်းကောင်း၊ နိုင်ငံရေးအရလည်းကောင်း၊ အရေးပါ အရာရောက်သော မြို့ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ် ဇွန်လတွင် ဂျာမန်တပ်များက ပြင်သစ်နိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် အယ် လဂျီးယားပြည်သည်လည်း ဂျာမန်ဩဇာခံ ဗီရှီအစိုးရ အအုပ် အချုပ်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် ၁၉၄၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၈ ရက်နေ့၌ ဗိုလ်ချုပ် အိုင်ဆင်ဟောင်းဝါး ဦးစီး သော မဟာမိတ်တပ်ပေါင်းစုသည် အယ်လဂျီးယားကမ်းခြေသို့ တက်ရောက်၍ တိုင်းပြည်ကို သိမ်းယူခဲ့သည်။ အယ်လဂျီးယား မြို့သည်လည်း အာဖရိကမြောက်ပိုင်း စစ်ဆင်ရေးအတွက် မဟာမိတ်တို့၏ စစ်ဌာနချုပ်ဖြစ်လာသည်။ ပါရစ်မြို့ကို ဂျာမန် တို့လက်မှ ပြန်လည်မသိမ်းရမီအတွင်း အယ်လဂျီးယားမြို့ကို ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏မြို့တော်အဖြစ် ထားရှိခဲ့ကြသည်။ ကွယ်လွန်သူ ပြင်သစ်နိုင်ငံသမ္မတ ဗိုလ်ချုပ်ဒဂိုးနှင့် ဗိုလ်ချုပ်ဇီးရိုးတို့သည် အယ်လဂျီးယားမြို့တွင် ပြင်သစ်ယာယီအစိုးရအဖွဲ့ကို ခေါင်း ဆောင်၍ ပြင်သစ်နိုင်ငံလွတ်မြောက်ရေးကို စီမံခန့်ခွဲခဲ့ကြသည်။
ဆိပ်နားပြင်ရွာ၊ ကျောက်နဂါး
ဆိပ်နားပြင်ရွာ၊ ကျောက်နဂါး
ကွင်းစုရွာ၊ မြင်းကဆိပ်
ကွင်းစုရွာ၊ မြင်းကဆိပ်
အာမခံရွာ၊ ကျွန်းသာယာ
အာမခံရွာ၊ ကျွန်းသာယာ
ကုန်းစုရွာ၊ ကံကြီးဒေါင့်
ကုန်းစုရွာ၊ ကံကြီးဒေါင့်
ကနောင်မင်းသား
ကနောင်မြို့စားမင်းသားကြီး(မြန်မာ ၁၁၈၁-၁၂၂၈) သည်မြန်မာနိုင်ငံ ကိုယ့်မင်းကိုယ်ချင်းဘဝနှင့်နေစဉ်ကပင် နိုင်ငံတော်ကို ခေတ်သစ်နိုင်ငံတခု ဖြစ်မြောက်အောင်ကိုယ်ထိလက်ရောက် ကြိုးပမ်းခဲ့သည့် မြန်မာအိမ်ရှေ့စံမင်း တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ လူသုံးကုန်ပစ္စည်း ထုတ်လုပ်မှု နည်းစံနစ် ပြောင်းလဲခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ လူ့သမိုင်းတွင် ခေတ်တစ်ခေတ်မှ အခြားခေတ်တစ်ခေတ်သို့ ပြောင်းလဲလာခဲ့ရသည်ဖြစ်ရာ မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း ၁၉ ရာစု နှစ်များ အလယ်လောက်က ခေတ်ပြောင်းလဲခြင်းကို ဖန်တီးပေးသည့် အဖြစ် အပျက်များပေါ်ပေါက်ခဲ့လေသည်။
အောက်မြန်မာပြည်တွင်ဗြိတိသျှတို့ ရောက်ရှိ ကြီးစိုးလာခြင်း၊ ကိုယ့်မင်း ကိုယ်ချင်းနေသော မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်းသည် ထိုစဉ်အခါက တိုးတက်လျက်ရှိသော ဥရောပနိုင်ငံအချို့နှင့် ဆက်သွယ်မှုများ ရရှိလာခြင်းကြောင့် လူသုံးကုန်ပစ္စည်း ထုတ်လုပ်မှု နည်းစနစ်တို့၏ အခြေခံဖြစ်သောအသစ်အဆန်း ထွင်မှုပြောင်းလဲမှုတို့သည် အထက် မြန်မာပြည်သို့ ရောက်ရှိလာကာ ခေတ်ကိုပြောင်းလဲစေနိုင်မည့်အခွင့်အလမ်းများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့လေသည်။
ထိုအခွင့်အလမ်းများကို အမြင်ကျယ်စွာနှင့် အသုံးပြုကြသော ထိုခေတ်မြန်မာခေါင်းဆောင်တို့တွင် အရေး ပိုမိုပါဝင်ခဲ့သူကို ရှာဖွေလျှင်ကနောင်အိမ်ရှေ့မင်း ကိုပင် တွေ့ရပေမည်။
အတ္ထုပ္ပတ္တိ အကျဉ်း
ကုန်းဘောင်ခေတ် အမပူရ ဒုတိယမြို့တည် သာယာဝတီမင်း (၁၈၃၇-၁၈၄၆)နှင့် `သီရိသုစန္ဒာမာလာမဟေ´ဘွဲ့အမည်ရှိ ရွှေဘိုမင်းတရားကြီး၏ တောင်ဆောင်တော်၊ ကျောက်မော်မြို့စား မိဖုရားတို့တွင် သားတော်နှစ်ပါးတို့ ထွန်းကားခဲ့ရာ သားအကြီးမှာ ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် မင်းတုန်းမင်း ဖြစ်၍ အငယ်မှာ သတိုးမင်းရဲကျော်ထင် ဘွဲ့ခံ ကနောင်မင်းသား ဖြစ်လေသည်။ ကနောင်မင်းသားသည် သက္ကရာဇ် ၁၁၈၁ ခုတော်သလင်း လပြည့်ကျော်၂ရက် တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ဖွားမြင်၏။ ဖွားစဉ်က မီးနေဆောင်သို့မရောက်မီ တောင်ဆောင်၌ဖွားမြင်သဖြင့် ခမည်းတော်က မောင်တောင်မင်းဟု ကိုယ်တိုင်မှည့်ခေါ်ခဲ့၏။ ချစ်စနိုးခေါ်သော ငယ်မည်မှာ `ထိပ်တင်ကောက်´ ဖြစ်၍ မင်းသားလတ်အဆင့်တွင် မင်းတပ်မြို့ကိုစားခဲ့ရသည်။ နောင်တော် ပုဂံမင်း (၁၈၄၆-၁၈၅၃) ထီးနန်းဆက်ခံတော်မူသောအခါ `သီရိသုမဟာ ဓမ္မရာဇာ´ဟူသော ဘွဲ့တော်နှင့် ကနောင်မြို့ကို စားရသည်။ ထို့ကြောင့် ကနောင်မင်းဟု တွင်လေသည်။
သို့သော် ဒုတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲတွင် ပုဂံမင်းအား နောင်တော် မင်းတုန်းမင်းက ရွှေဘိုမှပုန်ကန်ရာတွင် အတူဦးဆောင်ပါဝင်ခဲ့သည်။ သက္ကရာဇ် ၁၂၁၄-ခုနှစ်၊ သက်တော် (၃၃)နှစ်တွင် ရွှေဘိုမင်းတရားကြီး၏ အနောက်နန်းတော် မိဖုရား (အနောက်နန်းမတော်မမြလေး)၏ သမီးတော် လှိုင်ထိပ်ခေါင်တင်နှင့် လက်ထပ်တော်မူပြီးလျှင် တပယင်း၊ တောင်တွင်းကြီး၊ ပဉ္စလငါးမြို့နှင့် စလေမြို့များကို စားရလေသည်။
ကနောင်မင်းသားသည် အိမ်ရှေ့စံမင်းသား (နန်းညွန့်နန်းလျာမင်းသား) လည်းဖြစ်ပြီး ထီးနန်းစည်းစိမ်နှင့် အချုပ်အခြာအာဏာကိုဆက်ခံရန်အခွင့်ရှိသူဖြစ်နေပေရာ ထိုအခွင့်အရေးကို မက်မောကြသော တူတော်များ (မြင်ကွန်းမင်းသားနှင့် မြင်းခုန်တိုင်မင်းသား) တို့၏လုပ်ကြံမှုကြောင့် ကံတော်ကုန်ခဲ့ရသည်။ ကနောင်မင်းသား ကံတော်ကုန်စဉ် သက်တော်မှာ (၄၇)နှစ်သာ ရှိသေးသည်။ ပဒေသရာဇ်ခေတ်ရှိ နန်းတွင်း အရေးအခင်းများမှာ သမိုင်းတင်ထားသည်ထက်လည်း ပိုမိုရှုပ်ထွေးနေတတ်သည်။
မိဖုရားများနှင့် သားသမီးတော်များ
<li>အတွင်းဝန် ဇလွန်မြို့စား မင်းကြီး မဟာမင်းလှနော်ရထာ၏ သမီးကြီး သိင်္ဂါမဟေ  ဥယျာဉ်တော်သခင်ကြီး ခေါ် ခင်ဖူး</li>
<ul><li>သားတော် (ငယ်က လွန်)</li>
<li>နှမတော် (ငယ်က လွန်)</li>
<li>မောင်တောင် တောင်ဆင်းမင်းသား ထိပ်တင်ကိုယ်တော်မြင့်</li>
<li>ညီတော် ဆောက်တောင်းမင်းသား ကိုယ်တော်လတ် မောင်စစ်အောင် </li>
<li>နှမတော် မယ်ဆွေစစ် + မြောက်ဆောင်ရ သီရိသင်္ခါမဟေ ခင်ကျေးမောင် ဦးပေတလူသား မောင်မောင်သက်</li>
<li>ညီမတော် မယ်ဆွေတုတ် + မောင်မောင်ကြီး</li>
</ul>
<li>ကိုယ်လုပ်တော်သခင်ကြီး ခေါ် ခင်ခါကြီး</li>
<ul><li>သမီးတော် မယ်ဆွေအံ့</li>
<li>ညီမတော် မြင်းမူထိပ်ခေါင်တင် မယ်ဆွေအိ</li>
<li>ခင်ရှမ်း</li>
<ul><li>ဝါးနွယ်ကုန်းတိုက်စား မယ်ဆွေအေး + ဝန်းသိုစော်ဘွားတူ ဦးဘ</li>
<ul><li>သားတော် ထိပ်တင်ကိုယ်တော်ကြီး + သီပေါမင်းသမီး ထိပ်စုမြတ်ဖုရား</li>
<li>သမီးတော်</li>
<li>ခင်စော</li>
<ul><li>သမီးတော် ထိပ်ခေါင်တင်ဝ</li>
NGC 197
NGC 197 သည် စီတပ် ကြယ်စုတန်းမှ နှစ်ဖက်ခုံး ဂယ်လက်ဆီဖြစ်ပြီး ၁၈၆၃ အောက်တိုဘာ ၁၆ တွင် Albert Marth ဆိုသူက ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။
ကနောင်မင်းသား
မိဖုရားများနှင့် သားသမီးတော်များ
<li>ခင်အေး</li>
<ul><li>သမီးတော် ထိပ်ခေါင်တင်ဟေ့ + မောင်မောင်ညို</li>
<ul><li>သားတော်</li>
<li>သားတော်</li>
<li>ဘဏ္ဍာစိုးစာရေးကြီး မင်းလှမင်းထင်ကျော်သမီး ခင်အစ်</li>
<ul><li>သားတော် ကျွန်းညွန့်မင်းသား မောင်မြကြိုင်</li>
<li>နှမတော် မယ်ဆွေသက်</li>
<li>ညောင်ဇင် ခင်ဥ</li>
<ul><li>သမီးတော် သီရိသုပဘာဝတီ ထိပ်ခေါင်တင်လှ + နေမျိုးမင်းထင်ရာဇာ ဗြဲတိုက်သံဆင့် ဦးတုတ်ကြီး</li>
<li>ညီမတော် မယ်ဆွေထွဋ် </li>
<li>အိမ်ရှေ့စာရေးကြီးသမီး ခင်ပွင့်</li>
<li>သမီးတော် မယ်ဆွေစိုး + မောင်မောင်ဆန်း</li>
<ul>
<li>အတွင်းဝန် ဇလွန်မြို့စား မဟာမင်းလှနော်ရထာသမီးငယ် ခင်ပု</li>
<li>သားတော် မြင်းဝမ်းပိုက်မင်းသား မောင်စစ်နိုင်</li>
<li>နှမတော် မယ်ဆွေရင့်</li>
<li>တောင်တွင်းကြီးဗိုလ် ဦးရွှေအောင်သမီး ခင်ထယ်</li>
<li>ထိပ်ခေါင်တင်စော </li>
<li>ဆားလင်းကြီး ပုဏ္ဏာမဟေ ခင်စာ</li>
<li>မင်းပြင်ထိပ်ခေါင်တင် သီရိမလ္လာဝတီ မယ်သဲနှစ်</li>
<li>ရွှေဘိုမင်းလက်ထက် ရွှေလှံမင်းကြီးသမီး ဆောင်ရ ခင်ဖွား</li>
<li>ရန်အောင်မြင် ထိပ်ခေါင်တင် သုသီရိသင်္ခါဝတီ မယ်ဆွေချစ် + မြောက်နန်းမိဖုရားတူ မောင်မောင်လတ်</li>
<ul><li>သမီးတော် ရန်အောင်မြင် ခေါင်ခေါင်ကြီး</li>
<li>ညီမတော် (ငယ်က လွန်)</li>
<li>ဒီပဲယင်းဝန် ဦးမှန်၏သမီး မဂါလာအိမ်တာ်ပါ‌ ‌ြောက်‌ေဆာင်‌ေတာ်ရသခင်မကြီသာယာကုန်းတိုက်စား ခင်ကျော့</li>
<li>သားတော် ပန်းတိမ်းမင်းသား</li>
<li>နှမတော် တောင်ညိုမင်းသမီး</li>
<li>ညီမတော် ရန်အောင်မြင် သီရိစိတ္တာဝတီ + မဟာသုသီရိဓမ္မရာဇာ သုံးဆယ်မင်းသား</li>
<li>စမ္ပယ်နဂိုရ်မင်းသမီး သီရိအာသာဒေဝီ (နောက် သုသီရိကဉ္စနဒေဝီ) + မယ်တော်မောင် ဦးပေတလူသား မောင်မောင်သက်</li>
<li>တိုင်တားမင်းသား မောင်မောင်သန့်</li>
<li>ဆောင်ရ နန္ဒာမဟေ ခင်ညှာ</li>
<li>ကြေးမြင်မင်းသား ထိပ်တင်ကိုယ်တော် သက်</li>
<li>ရနောင်မင်းသမီး ထိပ်ခေါင်တင်ကြည်</li>
<li>ဆောင်ရ ခင်ဖဲ</li>
<li>ကောင်းတုံထိပ်ခေါင်တင် သုသီရိသာမာဝတီ မယ်ဆွေဂုံ</li></ul>
<li>ခင်သိုက်</li>
<ul><li>ထိပ်တင်ကိုယ်တော်ဖိုး</li>
<ul><li>သမီးတော် (ငယ်ကလွန်)</li>
<li>မောင်တော် မောင်နေထွန်း</li>
<li>နှမတော် ထန်းသာရွာစား မယ်ဆွေတင့်</li>
သားတော်၊တူတော်များအား စိတ်မချခြင်း
အိမ်ရှေ့စံ ကနောင်မင်းသားနှင့် မင်းတုန်းမင်းတို့ ဆုံသောအခါ သားတော်၊တူတော်များအား စိတ်မချကြောင်း လျှောက်တင်တင်သောအခါ မင်းတုန်းမင်းက `အေး...မောင်ပုရေ...နောင်တော်ဘုရားကလည်း သီလဝတို့ကို စိတ်မချဘူး။ မောင်ပုကလည်း မောင်ညိုတို့ကို ဂရုမစိုက်၊ သူတို့ကလည်း ထနောင်းပင်က မီးတကျည်ဆိုသလို လာကြလိမ့်ဦးမည်´ဟု မိန့်တော်မူသည်။
ကြိုးပမ်းမှုများ
ကနောင်မင်းသားကို တိုင်းသူပြည်သားများက ချစ်ကြည်လေးစားကြပြီး မြင်ကွန်း မြင်းခုန်တိုင် အရေးအခင်းတွင် မင်းသားကြီးသာ လုပ်ကြံ မခံခဲ့ရပါက မြန်မာပြည် သည်နယ်ချဲ့လက်အောက်သို့ ဤမျှလောက်လွယ်ကူစွာ၊ စောစီးစွာ မရောက်နိုင်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ထိုစဉ်က အင်္ဂလိပ်နှင့် ပြင်သစ်စသည့် နိုင်ငံတို့က ကိုလိုနီနယ်မြေများရရှိရန် အပြိုင်အဆိုင် လုံးပမ်းနေကြခြင်းဖြစ်ရာ အထွေထွေ ခေတ်နောက်ကျနေသော ပဒေသရာဇ်နိုင်ငံများအဖို့ အနှေးနှင့်အမြန်သာကွာခြားပြီး နယ်ချဲ့လက်တွင်းသက်ဆင်းကြရန် တာစူနေပေသည်။ ကနောင်မင်းသားမှာ အချုပ်အခြာအာဏာ ပိုင်စိုးသူမဟုတ်သဖြင့် ကြိုတင်ပြင်ဆင်ကာကွယ်မှုများကို ဆောင်ရွက်ရာတွင် ကန့်သတ်ချုပ်ခြယ်မှုများ မလွတ်ကင်းသေးချေ။
သဂြိုဟ်ပုံ
မြင်ကွန်း မြင်းခုန်တိုင် အရေးအခင်းတွင် ကနောင်မင်းသား လုပ်ကြံခံရပြီး မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးမှာလည်း လက်မတင်လေး လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ကနောင်မင်းသားနှင့်အတူ မလွန်မင်းသား၊ စကုမင်းသား၊ ပြင်စည်မင်းသား သုံးပါးလည်း အသက်ဆုံးပါးရသည်။ အိမ်ရှေ့မင်းနှင့် မင်းသားများ လုပ်ကြံခံရသည်မှာ သက္ကရာဇ်၁၂၂၈-ခုနှစ်၊ ဒုတိယဝါဆိုလပြည့်ကျော်(၇)ရက်နေ့၊ ခရစ်နှစ် ၁၈၆၆-ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ(၂)ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့တွင် ဖြစ်သည်။ သင်္ဂြိုဟ်သည်မှာ သက္ကရာဇ်၁၂၂၉-ခုနှစ်၊ နယုန်လဆန်း(၅)ရက်နေ့တွင် ဖြစ်ရာ (၁၁)လကြာမှ သင်္ဂြိုဟ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ကြားတွင် မြင်ကွန်း မြင်းခုန်တိုင် အရေးအခင်းနှင့် ပန်းထိမ်းမင်းသား အရေးအခင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်နေ၍ အလောင်းများကို ခေါင်းသွင်းပြီး နန်းမြေဘုံသာ စံနန်းတော် ဆောင်မဘုံတွင် ခင်းကျင်းထားပုံရသည်။
သက္ကရာဇ်၁၂၂၉-ခုနှစ်၊ နယုန်လဆန်း(၅)ရက်နေ့တွင် နန်းမြေဘုံသာ စံနန်းတော် ဆောင်တော်မကို ဖျက်သိမ်း၍ အိမ်ရှေ့မင်းသင်္ဂြိုဟ်ရန် အုတ်ဂူ၊ ၎င်းအနီးတွင် မလွန်မင်းသား၊ စကုမင်းသား၊ ပြင်စည်မင်းသားတို့ကို သင်္ဂြိုဟ်ရန် အသီးသီး တန်းစီ၍ အုတ်ဂူတည်ပြီးလျှင်၊ ၎င်းဂူအရှေ့နှစ်တောင်အကွာတွင် စန္ဒာမုနိ ရုပ်ပွားတော်မြတ် ကိန်းဝပ်ပူဇော်ရန် အုတ်ပြာသာဒ် ပြုလုပ်ထားသည်။ အနောက်ဘက်မှ စေတီကြီးကိုလည်း စန္ဒာမုနိ ရုပ်ပွားတော်ကိုစွဲ၍ စန္ဒာမုနိဘုရားဟု ခေါ်လေသည်။ စေတီနှင့် ရုပ်ပွားထားရာ အုတ်ပြာသာဒ်အကြားကား အိမ်ရှေ့မင်းနှင့် မင်းသားများ၏ အလောင်းများကို အုတ်ခုံပေါ်တွင် မြုတ်နှံထားသည်။ အိမ်ရှေ့မင်း၏ အုတ်ဂူကို အုတ်ပြာသာဒ်ငယ် လုပ်ထားသည်။ ၎င်းအုတ်ပြာသာဒ်ငယ်ကို စေတီနှင့် စန္ဒာမုနိ ရုပ်ပွားတော်မြတ် ဂန္ဓကုဋီတိုက်နှင့် အုတ်ရိုးသွယ်ဆက်ထားသေးသည်။
ကနောင်မင်းသား ရုပ်ကလာပ်အား မန္တလေးတောင် ခြေရင်း၌ ဂူသွင်းသဂြိုဟ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ စစ်အစိုးရလက်ထက်တွင် ကနောင်မင်းသား၏ အုတ်ဂူကို စန္ဒာမုနိစေတီ ဘုရားဝင်းအတွင်း ရွေ့ပြီး အခု မန္တလေးတောင်အသွား လမ်းဆုံမှာ အုတ်ဂူတည်ထားသည်။