cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ငွေခွန်ဝန်
သီပေါမင်းလက်ထက်
သီပေါမင်းနန်းတက်စ ၁၈၇၈ ခုနှစ်တွင် ငွေခွန်ဝန်အသစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ကုန်းဘောင်ဆက် မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး (တတိယတွဲ) စာ -၃⁠၃၁ တွင် ‘ယင်းသည် နတ်တော်လဆန်း ၂ ရက်နေ့ (၂၅ နိုဝင်ဘာ ၁၈၇၈) ခမည်းတော် မင်းတရားကြီး ဘုရားလက်ထက် ခန့်ထားသူကောင်းပြုတော်မူသည့် ငွေခွန်ဝန် အသက်အရွယ်ကြီးရင့် အိုမစွမ်းရှိသည်နှင့် ငွေခွန်ဝန်အရာကို နုတ်သိမ်းတော်မူ၍ စားတော်ကွမ်းရေကိုင် မင်းလှမင်းထင် သီဟသူကို ငွေခွန်ဝန်ခန့်တော်မူသည်’ ဟူ၍ ဖော်ပြပါရှိသည်။ ဤအမှတ်အသားအရဆိုလျှင် မင်းတုန်းမင်းလက်ထက် နှောင်းပိုင်းကာလတွင် အသက်အရွယ်ကြီးရင့်သူ ငွေခွန်ဝန်တစ်ဦးရှိခဲ့ပေလိမ့်မည်။ သို့သော် အမည်ကိုမူ မသိရပေ။ ငွေခွန်ဝန် မင်းလှမင်းထင်သီဟသူ၏ အမည်ရင်းမှာ ဦးမောင်ငယ်ဖြစ်သည်။ သူသည် စားတော်ကွမ်းရေကိုင်အဖြစ်မှ ငွေခွန်ဝန် ရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ခန့်အပ်ခံခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။  ငွေခွန်ဝန် ဦးမောင်ငယ်သည် ၂၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈⁠၈၃ တွင် သမီးတော်အား ဒေါဠကရဏ ကွမ်းခွံမင်္ဂလာ အခမ်းအနားကျင်းပစဉ် တက်ရောက်ခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရ၏။ မကြာမီ ဒိုင်းခင်⁠ခင်အရေး ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ  ငွေခွန်ဝန် ဦးမောင်ငယ် ပါဝင်ပတ်သတ်မှုဖြင့် အကျဉ်းချထားခံရသည်။ ယင်းနောက် ၇ ဇွန် ၁၈⁠၈၃ တွင်  ငွေခွန်ဝန်ဟောင်း ဦးမောင်ငယ်အား ကောင်ဟန်ဝန်ဟောင်း ဦးခင်မောင်လတ်နှင့်အတူ မိုးကောင်းသို့ အကျဉ်းချထား ပေးပို့ခဲ့ရာ ဗန်းမော်မြို့ဝန်ထံ ထိန်းသိမ်းထားစဉ်အတွင်း ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်သွားသည်။  ငွေခွန်ဝန်ဟောင်း ဦးမောင်ငယ်သည် ရန်ကုန်မြို့သို့ရောက်ရှိသွားပြီးနောက် ဗြိတိသျှအစိုးရထံ ခိုလှုံသွားသည်။ သီပေါမင်း လက်ထက် နောက်ဆုံးခန့်အပ်ခံခဲ့ရသည့် ငွေခွန်ဝန်မှာ ဦးပါတူ ဖြစ်ဟန်ရှိ၏။ ဝက်မစွတ်ဝန်ထောက် ဦးလတ်၏ ဒိုင်ယာရီအရ  ငွေခွန်ဝန်ဟောင်း ဦးပါတူ၏ အမည်ကို ၂၂ ဒီဇင်ဘာ ၁၈၉၃ ခုနှစ်အထိ သက်ရှိထင်ရှား တွေ့နေရဆဲဖြစ်သည်။
ခွေးတောက်ချောင်းရွာသစ် (ခေါ်) နှင်းဆီကုန်းရွာ
ခွေးတောက်ချောင်းရွာသစ် (ခေါ်) နှင်းဆီကုန်းရွာ
အောင်စာငှက်
အောင်စာငှက် (Rhipidura albicollis) သည် ဟိမဝန္တာတောင်တန်း၊ အရှေ့တောင်အာရှ၊ အိန္ဒိယ၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရလေ့ရှိသောငှက်ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဟိမဝန္တာတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
အာတိတ်စင်ယော်
အာတိတ်စင်ယော်
ပန်မွန်းရွာ၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်
ပန်မွန်းရွာ (Pangmun)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်၊ နားတစ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၁၁၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နားတစ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၅၄၉ ဦး၊ မ ၃၀၇၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၆၁၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လွိုင်လင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဘိုးခွေးကြီးရွာ၊ မောင်ငယ်
ဘိုးခွေးကြီးရွာ၊ မောင်ငယ်
ကွမ်းသီးခြံရွာ၊ ဇီးဖြူကွင်း
ကွမ်းသီးခြံရွာ၊ ဇီးဖြူကွင်း
အူရောင်ငန်းဖျားရောဂါကာကွယ်ဆေး
အူရောင်ငန်းဖျားရောဂါကာကွယ်ဆေး (Tick-borne encephalitis vaccine)သည် အူရောင်ငန်းဖျားရောဂါကို ကာကွယ်ပေးသော ကာကွယ်ဆေးတစ်မျိုးဖြစ်သည်။  တီဝိုင်၂၁အေ (Ty21a) နှင့် အတောင့်ပုံစံရှိသော ဗီပေါ်လီစက္ကရိုက်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဗီကဲပ်စူလာ ပေါ်လီစက္ကရိုက်ကာကွယ်ဆေး(Vi capsular polysaccharide vaccine)ဟူ၍ နှစ်မျိုးနှစ်စား ကျယ်ပြန့်စွာ ရရှိနိုင်သည်။ တီဝိုင်၂၁အေသည် အသက်ရှိသေးသော ရောဂါပိုးဖြင့် ပြုလုပ်ထားပြီး ပါးစပ်မှ တိုက်ကျွေးရသည်။ ဗီကဲပ်စူလာ ပေါ်လီစက္ကရိုက်ကာကွယ်ဆေးသည် ရောဂါပိုး၏ပဋိပစ္စည်းဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ကာကွယ်ဆေး(subunit vaccine) ဖြစ်ပြီး ထိုးဆေးဖြစ်သည်။ ကာကွယ်ဆေးအမျိုးအစားကို မူတည်၍ ဆေးထိုးပြီး ပထမ(၂) နှစ်အတွင်းတွင် (၃၀-၇၀)ရာခိုင်နှုန်းခန့် ကာကွယ်မှုပေးနိုင်သည်။
အူရောင်ငန်းဖျားရောဂါ အဖြစ်များသည့်နေရာတွင်နေသော ကလေးများအားလုံးကို ဤကာကွယ်ဆေးထိုးထားသင့်သည်ဟု ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့မှ အကြံပြုထားသည်။ ရောဂါဖြစ်ပွားလေ့မရှိသောနေရာများတွင်တော့ ရောဂါကူးစက်ခံရနိုင်ခြေရှိသူများကိုသာ ဆေးထိုးသင့်သည်။ ကာကွယ်ဆေးထိုးပေးသည့် အစီအစဉ်များဆောင်ရွက်ခြင်းဖြင့်လည်း ကူးစက်ရောဂါများကို တိုက်ဖျက်နိုင်သည်။ ဆေးထိုးခံပြီးနောက်(၁-၇)နှစ်ကြာတိုင်း လိုအပ်သလို ထပ်ဆင့်ဆေးများထိုးရသည်။ အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် အူရောင်ငန်းဖျားရောဂါဖြစ်ပွားလေ့ရှိသောနေရာသို့သွားမည့် ခရီးသည်များကဲ့သို့ ရောဂါကူးစက်ခံရနိုင်ခြေရှိသူများကိုသာ ဤကာကွယ်ဆေးပေးရန်အကြံပြုထားသည်။
ပထမဆုံး အူရောင်ငန်းဖျားရောဂါကာကွယ်ဆေးကို အယ်လ်ရော့ အဲဒ်ဝေါ့ ရိုက်(Almroth Edward Wright)၊ ရစ်ချတ် ဖိုက်ဖာ (Richard Pfeiffer)နှင့် ဝယ်လ်ဟမ် ကိုးလ်(Wilhelm Kolle)တို့မှ (၁၈၉၆)ခုနှစ်တွင် စတင်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင်ပြုလုပ်သော ကာကွယ်ဆေးများမှာ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုး ပို၍နည်းသောကြောင့် ၎င်းတို့ကိုသာ အသုံးပြုရန် အကြံပြုထားသည်။  ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့မှ သတ်မှတ်ထားသည့် အခြေခံကျန်းမာရေးစနစ်အတွက် အဓိကလိုအပ်သောဆေးများထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။  (၂၀၁၄)ခုနှစ် ဆေးတစ်လုံး၏ လက်ကားဈေးမှာ (၄.၄၄)ဒေါ်လာခန့်ဖြစ်သည်။ အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် (၂၅-၅၀)ဒေါ်လာခန့်ပေးရသည်။
သံပုရာရွာ၊ ရွှေလှော်
သံပရာရွာ၊ ရွှေလှော်
ငါးအိမ်တန်းရွာ၊ ကွန်ပလိုင်းရွာသစ်
ငါးအိမ်တန်းရွာ၊ ကွန်ပလိုင်းရွာသစ်
နတ်ချောင်းရွာ
နတ်ချောင်းရွာ
ဝိတိုရိယအိုင်
ဝိတိုရိယအိုင်သည် အာဖရိကတိုက်တွင် အကြီးဆုံး အိုင်ဖြစ်၍ မြောက်အမေရိကတိုက်ရှိ ဆူပီးရီးယာအိုင်မှလွဲလျှင် ကမ္ဘာပေါ်၌ အကြီးဆုံး ရေချိုအိုင် ဖြစ်သည်။ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း မှ ဝိတိုရိယဘုရင်မ၏အမည်ကို အစွဲပြု၍ ဝိတိုရိယနီယန်ဇာ သို့မဟုတ် ဝိတိုရိယအိုင်ဟု ခေါ်တွင်လေသည်။ ထိုအိုင်ကြီးသည် ယူဂန်းဒါးနိုင်ငံ၊ တန်ဂန်ယီးကနိုင်ငံနှင့် ကင်ညာနိုင်ငံ အသီးအသီးအတွင်း၌ တစ်စိတ်တစ်ဒေသစီ ကျရောက်လျက်ရှိသည်။ အလျား ၂၅၅ မိုင်ကျော်၊ အနံ ၁၅၅ မိုင်ခန့်ရှိ၍ အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် စတုရန်းမိုင်၂၆,၆ဝဝ  (၆၈,၈၀၀ စတုရန်း ကီလိုမီတာ) ခန့်ရှိသည်။ အာဖရိကရှိ ဧရိယာ အကျယ်ဆုံးသော ရေကန် ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် အပူပိုင်းဒေသ ရေကန်များတွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ဒုတိယမြောက် အကြီးဆုံးသော ရေချိုရေကန် ဖြစ်သည်။ ရေထုထည်အားဖြင့် ကြည့်မည် ဆိုပါက ဝိတိုရိယရေကန်သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ တိုက်ကြီးများပေါ်တွင် ရှိသော ရေကန်များတွင် အဌမနေရာတွင် ရှိပြီး ရေထုထည် ၂.၂ ဘီလီယံ ဧက-ပေ (၂,၇၅၀ ကုဗ ကီလိုမီတာ) မျှ ရှိသည်။ ပင်လယ်ရေပြင်ထက် ပေပေါင်း ၃,၇၂၆ မြင့်သော ကုန်းပေါ်၌ တည်ရှိသည်။
၁၈၅၈ ခုနှစ်၌ အင်္ဂလိပ်အမျိုးသား ဂျွန် ဟန်နင်း စပိဆိုသူသည် အာဖရိကတိုက်ရှိ နိုင်းမြစ်ဖျားခံရာအရပ်ကို စူးစမ်းရှာဖွေသည်တွင် ထိုအိုင် ကြီးကို တွေ့ရှိခဲ့၏။ နိုင်းမြစ်သည် အိုင်ကြီး၏ မြောက်ဘက်မှ စီးထွက် သည်။ ၁၈၇၅ ခုနှစ်နှင့် ၁၈၈၉ ခုနှစ်များတွင် အိပ်၊ အမ်၊ စတန်လေ ဆိုသူက လည်း အိုင်တွင်း၌ လှည့်ပတ်စူးစမ်းခဲ့ဖူးသည်။ ဝိတိုရိယအိုင်သည် ရေတိမ်၍ ကျောက်ဆောင်ပေါများသည်။ ရှေးအခါက အိုင်အတွင်းရှိ ကျွန်းများပေါ်တွင် တိုင်းရင်းသားတို့ နေထိုင်ခဲ့ ကြသော်လည်း စက်စီယင်ကောင်ကိုက်သဖြင့် စွဲကပ်တတ်သော ဦးနှောက် ရောင် အိပ်မဝရောဂါဆိုးကြောင့် အိုးအိမ်ကို စွန့်လွှတ်ထွက်ပြေးကြရလေ သည်။ ၁၈၉၈ ခုနှစ်မှစ၍ အရှေ့ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်ကမ်းရှိ မြို့များ သည် သင်္ဘောများဖြင့် ကူးလူးဆက်ဆံနိုင်ကြသည်။ အရှေ့ဘက် အိန္ဒိယ သမုဒ္ဒရာကမ်းခြေရှိ မွန်ဗာဆာမြို့နှင့်လည်း မီးရထားလမ်းဖြင့် ဆက်သွယ် လျက်ရှိသည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် ဝိတိုရိယအိုင်၌ ရေအားသုံးလျှပ်စစ် စီမံကိန်းကို စတင်လုပ်ကိုင်ခဲ့လေသည်။
ဝိတိုရိယ ရေကန်သည် မိုးရွာကျခြင်း နှင့် စမ်းချောင်းငယ် ထောင်ပေါင်းများစွာ တို့မှ ရေကို အဓိက ရရှိသည်။ ထိုကန်အတွင်းသို့ စီးဝင်နေသော မြစ်ချောင်းများတွင် အကြီးဆုံးမှာ ကာဂဲရာ မြစ်ဖြစ်ပြီး မြစ်ဝမှာ ကန်၏ အနောက်ဘက်ခြမ်းတွင် ရှိသည်။ ထိုကန်မှ စီးထွက်နေသော မြစ်နှစ်သွယ် ရှိသည်။ ပထမတစ်ခုမှာ နိုင်းမြစ်ဖြူ သို့မဟုတ် ဝိတိုရိယနိုင်းမြစ်ဟု ခေါ်ကြပြီး ကန်၏ မြောက်ဘက် ကမ်း ယူဂန်ဒါနိုင်ငံ ဂျင်ဂျာဒေသမှ စီးထွက်သည်။ ဒုတိယတစ်ခုမှာ ကာတုန်ဂါမြစ်ဖြစ်ပြီး အနောက်ဘက်ကမ်း လူကာရာမှ စီးထွက်ကာ ဂျော့ရှ် ရေကန်နှင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။
သံခို၊ ရှင်
သံခို၊ ရှင် (မြန်မာ ၉၆ဝ ဖွား)
စာပေအမြောက်အမြား မရေးခဲ့သော်လည်း ရေးသမျှနှင့်ပင် ပထမတန်းစားရတုဆရာဟု စာရင်းဝင်ဂုဏ်ပြုအပ်သော တောင်ငူခေတ်စာဆိုတော် ရှင်သံခိုသည် လှော်ကား ၃ဝဝဝမှူး၏ မြေးဖြစ်၍ မင်းဇေယျရန္တမိတ်၏တူတော်ပြီးလျှင် ရတုဘုရင် နတ်သျှင်နောင်ထံ၌ ခစားသောအမတ်လည်း ဖြစ်၏။ သက္ကရာဇ် ၉၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင်တောင်ငူမြို့၌ဖွားမြင်သည်။ အသက် ၁၂နှစ် သား အရွယ်ကပင်စတင်၍ကဗျာလင်္ကာစပ်ဆိုခဲ့သူဖြစ်လေသည်။
‌တောင်ငူကို အနောက်ဘက်လွန်မင်းတရားကြီး အလိုတော်ပြည့်၍ အင်းဝသို့ပြန်တော်မူရာ ရှင်သံခို ပါသွားလေသည်။ အင်းဝရောက်လျှင်မင်းတရားကြီးထံပါးတွင် လက်ဆောင်ယူမှူးအဖြစ်အမှုတော်ထမ်း ရွက်ရ၏။ ထိုသို့အမှုတော်ထမ်းရွက်စဉ် အနောက်ဘက်လွန် မင်းတရားကြီး၏ သားတော်မင်းရဲဒိဗ္ဗကို ဖွဲ့ဆိုသော ဧချင်းတစ်စောင် ရေးသားခဲ့သေးသည်။ ထိုအခါက ရှင်သံခိုသည်အသက် ၁၆ နှစ်၂ဝ တွင်းလောက်ပင်ရှိဦး မည်ဟုခန့်မှန်းရ၏။ သို့ရာတွင်ဧချင်းဟောင်း ၁၂ စောင်တွင်အကောင်းဆုံးဧချင်းဟု ပညာရှိတို့ခြီးကျူး ခေါ်ဆိုထိုက်သောယင်းမင်းရဲဒိဗ္ဗဧချင်းကိုအရွယ်နှင့်မလိုက်အောင် ဖွဲ့ဆိုနိုင်ခဲ့လေသည်။ ထိုဧချင်းတွင်ဘိုးတော်ဘေးတော်များပြုစုခဲ့ သောမဟာကုသိုလ်တော်များကို ထည့်သွင်းဖွဲ့ဆိုထားရာ ရှေးဧချင်းများထက်စုံလင်၍ ဖွဲ့ပုံဆန်း သည်ဟုဆိုရပေသည်။
ရှင်သံခိုသည် ကဗျာလင်္ကာစပ်ဆိုရာ၌ ဆရာ နတ်သျှင်နောင်၊ ဦးရီးမင်းဇေယျရန္တမိတ်၊ အဖိုးလှော်ကား ၃ဝဝဝ မှူးတို့၏ဉာဏ်ရည်ကိုလိုက်နိုင်သည်ဖြစ်၏။ ကျေးစေရတုများ၌နတ်သျှင်နောင်၏လေသံကို အတုယူ၍ ဘုရားတိုင်၌ မင်းနဝဒေးကြီး၏ အာဘော်ကို အရယူနိုင်၏၊ ထိုကြောင့်ရှင်သံခို၏ရတုများသည် ဆန်ကာချထားသကဲ့သို့အသန့်ချည်းဖြစ်တော့သည်။
သို့ရာတွင်ရတုဖွဲ့ဆိုရာ၌နတ်သျှင်နောင်ကဲ့သို့ မေတ္တာဘက်ကို ဦးစားပေး၍မရေးဘဲ အလွမ်းဘက်ကိုအားသန်စွာ ရေးသားလေသည်။ ရှင်သံခိုသည် ရတနာပြောင်မွန် ဆင်တော်ဘွဲ့မော်ကွန်းတစ်စောင်နှင့်'' နေနတ်ကသည်''အစချီသောရတုပေါင်း ၁ဝစုံကိုလည်းရေးသား သွား၏။ သာလွတ်ထွတ်တင်ချီရတုကိုရေးသားဆက်သွင်းရာ စောင်းပါးရိပ်ခြေအပြစ်အနာပါနေသဖြင့် အနောက်ဘက်လွန်မင်းတရားကြီး မျက်မာန်တော်ရှကာ ကွပ်မျက်မည်အပြုတွင် ပြည်ငထင်ငယ် တောင်းပန် လျှောက်ထားသဖြင့်အသက်ချမ်းသာရာရခဲ့လေသည်။
ကျည်းကဆက်သည်-ချီ ကျေးစေရတုရေးသူ ရှင်သံခိုမှာ စာဆိုတော်၊ မင်းဇေယျရန္တမိတ်နှမမှ သက္ကရာဇ် ၉၆၀-ပြည့်နှစ် တောင်ငူမြို့၌ ဖွားမြင်သည်။ အဖိုးဖြစ်သူ လှော်ကားသုံးထောင်မှူး၊ ဦးရီးဖြစ်သူ ကောင်းစစ်ဒိုင်းစုမှူး ဇေယျရန္တမိတ် တို့ ထံမှ ကဗျာလင်္ကာစာပေပညာကို သင်ကြားတတ်မြောက်လာသူဖြစ်၍ ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် စာဆိုမှု၌ အထူးဝါသနာ ထုံလာသူဖြစ်သည်။ နတ်သျှင်နောင်မင်းသား အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်သောအခါ ရှင်သံခိုကို နန်တော်တွင်းခေါ်ယူချီးမြှင့်ထားလေသည်။ အနောက်ဘက်လွန် မင်းတရားကြီး တောင်ငူကို အလိုတော်ပြည့်သောအခါ အင်းဝသို့ခေါ်ဆောင်သွားသော စာဆိုရှင်တို့အနက် ရှင်သံခိုလည်း တဦးအပါအဝင်ဖြစ်လေသည်။ အင်းဝသို့ ရောက်သောအခါ မင်းတရားကြီး ချီးမြှင့်ခြင်းကို တဖန်ခံစားရပြန်ရာ လက်ဆောင်ယူမှူးအဖြစ်ဖြင့် ထမ်းရွက်ရသောကြောင့် လက်ဆောင်ယူမှူး ရှင်သံခိုဟု ကျော်ကြားသည်။ ရှင်သံခိုသည် မင်းရဲဒိဗ္ဗ ဧချင်း၊ ရတနာပြောင် ဆင်တော် မော်ကွန်းနှင့် ရတုအများကိုလည်း ရေးသားခဲ့သူဖြစ်သတည်း။
ကိုးကား
<References />
ခရမ်းကွင်းရွာ၊ မောင်ငယ်
ခရမ်းကွင်းရွာ၊ မောင်ငယ်
အမှတ်(၂၈၇) ခြေလျင်တပ်ရင်း
ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း ဝမ်ဆင်းမြို့
ကဏ္ဍ:ခြေလျင်တပ်ရင်းများ
ပန်နင်ရွာ၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်
ပန်နင်ရွာ (Pangnin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်၊ နားတစ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၁၀၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နားတစ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၅၄၉ ဦး၊ မ ၃၀၇၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၆၁၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လွိုင်လင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လုံးကောက်ရွာ၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်
လုံးကောက်ရွာ(Longkauk)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မိုးညှင်းခရိုင်၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်၊ ကုန်းမနကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၆၀၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကုန်းမနကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၄၉ ဦး၊ မ ၁၇၉၁ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၄၄၀ ဦး နေထိုင်သည်။
ဒန်နီယယ် အိုကော်နယ်
ဒန်နီယယ် အိုကော်နယ်သည် အိုင်းရစ်အမျိုးသား နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင်ဖြစ်၍ အိုင်ယာလန်နိုင်ငံရှိ ရောမကက်သလစ်ဂိုဏ်းဝင်တို့အတွက် ဗြိတိသျှအစိုးရက ပြဋ္ဌာန်းထားသော အချုပ်အချယ်ဥပဒေများကို ဦးဆောင်တိုက်ဖျက်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ၁၇ ရာစုနှစ်ကတည်းက ရောမကက်သလစ် ဂိုဏ်းဝင်တို့သည် ဗြိတိသျှပါလီမန်သို့ တက်ရောက်နိုင်ခွင့်မရှိခဲ့ချေ။ အိုကော်နယ်၏ ကြိုးပမ်းမှုကြောင့်၁၈၂၉ ခုနှစ်တွင် ဗြိတ်သျှပါလီမန်က ကက်သလစ် လွတ်လပ်ရေးအက်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ခြင်းအားဖြင့်၊ ရောမ ကက်သလစ်ဂိုဏ်းဝင်တို့သည် ပါလီမန်သို့တက်ရောက်ခွင့် ရရှိခဲ့ကြသည်။
ဒန်နီယယ် အိုကော်နယ်သည် ၁၇၇၅ ခုနှစ်ဩဂုတ်လ ၆ ရက်နေ့တွင် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ ကဲရီခရိုင်၌ ဖွားမြင်၍ ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၇၉၄ ခုနှစ်မှ ၁၇၉၆ ခုနှစ်အထိ အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် ဥပဒေပညာကို သင်ကြားပြီးနောက်၊ ၁၇၉၈ ခုနှစ်တွင် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၌ ရှေ့နေအလုပ်ကို စတင်လုပ်ကိုင်သည်။ အိုကော်နယ်သည် ရောမကက်သလစ် ဂိုဏ်းဝင် တစ်ဦးဖြစ်သည့်အလျောက် ကက်သလစ်ဂိုဏ်းဝင် အိုင်းရစ်အမျိုးသားတို့အတွက် နိုင်ငံရေးအရ လွတ်လပ်ခွင့်ကိုရရှိအောင် ကြိုးစားဆောင်ရွက်သည်။ ၁၈၂၃ ခုနှစ်တွင်ကက်သလစ် အဖွဲ့ကိုတည်ထောင်၍ အိုင်းရစ်အမျိုးသား လူတန်းစားအသီးသီး တို့ကိုစည်းရုံးခဲ့ရာ ထိုအဖွဲ့သည် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၌ အင်အားကြီးသော နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်လာလေသည်။ ၁၈၂၅ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှပါလီမန်က ထိုအဖွဲ့ကို ပိတ်ပင်ခဲ့သော်လည်းမအောင်မြင်ချေ။ ကက်သလစ်အဖွဲ့သည် အိုင်းရစ်အမျိုးသား ဘုန်းတော်ကြီးများနှင့် တောင်သူလယ်သမားတို့၏ ထောက်ခံ အားပေးမှုကို ရရှိခဲ့လေသည်။
၁၈၂၈ ခုနှစ်တွင် အိုကော်နယ်သည် ကလဲယားခရိုင်မှ ပါလီမန်အမတ်အဖြစ် ရွေးကောက်ခြင်း ခံရသည်။ သို့ရာတွင် ကက်သလစ်ဂိုဏ်းဝင်တစ်ဦးအနေဖြင့် ပါလီမန်နည်းဥပဒေအရ လိုအပ်သောကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုခြင်းအမှုကို မပြုလုပ်နိုင်ချေ။ ထို့ကြောင့် ၁၈၂၉ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှပါလီမန်သည်ကက်သလစ် လွတ်လပ်ရေး အက်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းအတည်ပြုခဲ့ရလေသည်။ ထို့နောက် အိုကော်နယ်သည် အမတ်အဖြစ် ပြန်လည် အရွေးခံရပြီးလျှင် ဗြိတိသျှပါလီမန်သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ပါလီမန်တွင် ဝှစ်ပါတီနှင့်ပူးပေါင်း၍ အိုင်းရစ်အမျိုးသားတို့ လွတ်လပ်ရေးအတွက် အားထုတ်ဆောင်ရွက်သည်။ အထူးသဖြင့် အိုင်ယာလန်နှင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံတို့ကို ပူးပေါင်းထားသည့် ပူးပေါင်းရေးအက်ဥပဒေကို ပယ်ဖျက်ရန်ကြိုးစားသည်။ ၁၈၄၃ ခုနှစ်တွင် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံတစ်ဝှန်းလုံး၌ ထိုဥပဒေကန့်ကွက်ပွဲများကို အကြီးအကျယ် ကျင်းပစေခဲ့ရာ အစိုးရက အိုကော်နယ်ကို အာဏာဖီဆန်မှုဖြင့်ဖမ်းဆီး၍ ငွေဒဏ်နှင့်ထောင်ဒဏ်အပြစ်ပေးခဲ့လေသည်။ သို့ရာတွင် ၁၈၄၄ ခုနှစ်၌ ဗြိတိသျှ အထက်လွှတ်တော်က အိုကော်နယ်ကို ထောင်ဒဏ်မှ လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပေးသည်။ထိုနောက် အိုကော်နယ်သည် ကျန်းမာရေးချို့ယွင်းလာသဖြင့် ဥရောပတိုက်တောင်ပိုင်းသို့ ခရီးထွက်ခဲ့ရာ၊ ၁၈၄၇ ခုနှစ်မေလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် အီတလီနိုင်ငံ၊ ဂျီနိုးအာမြို့၌ အနိစ္စရောက်လေသည်။
ရန်ကုန်မြို့တော် စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီ
ရန်ကုန်မြို့တော် စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီ (Yangon City Development Committee၊ အတိုကောက် YCDC)သည် ရန်ကုန်မြို့၏ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်။ ကော်မတီရုံးနှင့် ဌာနပေါင်း ၂၀ ဖြင့်ဖွဲ့စည်းထားကာ ရန်ကုန်မြို့တော်ခန်းမတွင် ရုံးစိုက်သည်။ ရန်ကုန်မြို့တော် စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီ၏ ဥက္ကဋ္ဌသည် ရန်ကုန်မြို့တော်ဝန်အဖြစ် တာဝန်ယူသည်။
သမိုင်းကြောင်း
၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့တော်မြူနီစပါယ် အက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်ပြဋ္ဌာန်းပြီး ထိုအက်ဥပဒေအရ ယခင်မြူနီစပါယ်အဖွဲ့ဝင်လူကြီးများကို လူမျိုးစုအလိုက် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပြီး မြို့တော်စည်ပင်သာယာရေးလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထိုအဖွဲ့ကို မြူနီစပါယ်ကော်ပိုရေးရှင်းဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ် တော်လှန်ရေးကောင်စီတက်လာပြီးနောက် ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ယခင်မြူနီစပါယ်အဖွဲ့ကို မြူနီစပါယ်ကော်မတီအဖြစ် ရန်ကုန်တိုင်း လုံခြုံရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးကော်မတီမှ ကိုယ်စားလှယ်များ၊ မြို့နယ်လုံခြုံရေးနှင့် အုပ်ချုပ်မှုကော်မတီမှ ကိုယ်စားလှယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၇၄ ခုနှစ် မတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ကြေညာစာဖြင့် ရန်ကုန်မြို့တော် မြူနီစပါယ်ကော်မတီကို ရန်ကုန်မြို့တော် စည်ပင်သာယာရေးအဖွဲ့ဟု အစားထိုးခေါ်ဝေါ်စေခဲ့ပြီး၊ ၁၉၇၇ ခုနှစ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥပဒေအမှတ် ၁၃၊ ပုဒ်မ ၃၉ အရ ရန်ကုန်တိုင်းပြည်သူ့ကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌမှ ရန်ကုန်မြို့တော် စည်ပင်သာယာရေးအဖွဲ့၏ ဥက္ကဋ္ဌ (မြို့တော်ဝန်) အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၈၄ ခုနှစ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥပဒေအမှတ် ၅ ဖြင့် စည်ပင်သာယာရေးဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ယင်းဥပဒေ အခန်း ၂ ဖွဲ့စည်းခြင်း၊ ပုဒ်မ ၃ ပါ အပ်နှင်းထားသည့် လုပ်ပိုင်ခွင့်များအရ နိုင်ငံတော်ကောင်စီသည် အမိန့်ကြေညာစာအမှတ် ၃၈/၈၅ ကို ၁၉၈၅ ခုနှစ် မတ်လ ၁၂ ရက်စွဲဖြင့်ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ ထိုအမိန့်ကြေညာစာအရ ရန်ကုန်မြို့တော် စည်ပင်သာယာရေးအဖွဲ့သည် ရန်ကုန်မြို့တော် စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီအဖြစ် ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနက သီးခြားကော်မတီအဆင့် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။
ကွန်ပလိုင်းရွာသစ်ရွာ၊ ကွန်ပလိုင်းရွာသစ်
ကွန်ပလိုင်းရွာသစ်ရွာ၊ ကွန်ပလိုင်းရွာသစ်
မြင်းဖူးရွာ
မြင်းဖူးရွာ
သိတ်တောင်ရွာ၊ နဂရာ
သိတ်တောင်ရွာ၊ နဂရာ
မြို့ထောင့်စေတီ
စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ရွှေဘိုခရိုင်၊ရွှေဘိုမြို့၏ အရှေ့ မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ အလောင်းမင်းတရား တည်ထားခဲ့သည်။ အလောင်းမင်းတရားသည် ဟံသာဝတီ(ပဲခူး)တွင် နေထိုင်စဉ် ရွှေမော်ဓောဘုရားအား ဖူးမြော်ခဲ့ပြီး ကြည်ညိုသဒ္ဓါပွားများကာ ရွှေဘိုသို့ ပြန်လည်အရောက်တွင် တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သည်။ မူလက မော်ဓောမြင်သာစေတီတော်ဟု ဘွဲ့အမည်ထားခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် မြို့ထောင့်စေတီဟုသာ အမည်တွင်ခဲ့သည်။
အုန်းပင်စုရွာ၊ မောင်ငယ်
အုန်းပင်စုရွာ၊ မောင်ငယ်
မြင်းဖူးရွာသစ်ရွာ
မြင်းဖူးရွာသစ်ရွာ
ပါးခါးရွာ၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်
ပါးခါးရွာ (Parhkar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်၊ နားတစ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၁၀၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နားတစ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၅၄၉ ဦး၊ မ ၃၀၇၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၆၁၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လွိုင်လင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မိဖုရား
မိဖုရားကြီး ၄ မျိုး
၎င်း တို့၏ သရုပ်အဓိပ္ပာယ်ကို အောက်ပါမဃဒေဝလင်္ကာသစ်စကားဖြင့်ထင်ရှားစေသည်။
'ရွှေထီးပြောင်ပြောင်၊ နန်းဆောင်ဆောင်ထက်၊ မြောက် တောင်, အနောက်၊ အလယ်မြှောက်၍၊ လေးယောက် မိဖုယား၊ အကြီးထားမှ'။
မိဖုရား ၈ ပါး ရေတွက်ပုံ
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း ကဏ္ဍ:မြန်မာဝေါဟာရများ
မဲကျွန်းရွာ၊ ရွှေလှော်
မဲကျွန်းရွာ၊ ရွှေလှော်
ဇီဝဇိုးငှက်
ဇီဝဇိုးငှက်သည် အသိုက်ကို မိမိအန်ဖတ်ဖြင့် ပြုလုပ်လေ့ရှိ သည်။ ထိုအသိုက်ကို ငှက်သိုက်ဟု ခေါ်ကြသည်။
ဇီဝဇိုးငှက်သည် အသိုက်ကို ဂူနံရံများ၊ ကျောက်ဆောင် မြင့်များတွင် ဆောက်တတ်သည်။ အသိုက်၏အရွယ်မှာ ကန့် လန့်ဖြတ်အားဖြင့် ၂ လက်မမှ ၃ လက်မထိရှိ၍၊ စောက် ၁ လက်မရှိသည်။ ဥအုချိန်မှာ ဧပြီလလယ်လောက်တွင် ဖြစ်သည်။ တစ်မြုံလျှင် ဥနှစ်လုံးစီရှိသည်။
ဇီဝဇိုးငှက်ကို အပူပိုင်းဒေသများတွင် အထူးသဖြင့် ကျွန်းစု နှင့် ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းများ၌ အနှံ့အပြားတွေ့ရသည်။ ဆေးရှဲ ကျွန်းစုနှင့် မောရစ်ရှကျွန်းစုမှ ကွင်းစလန်အထိပျံ့နှံ့စွာနေသည်။ ပုသိမ်အနောက်ဘက် ကမ်းခြေအလွန်ရှိ ကျွန်းများတွင်၎င်း၊ တနင်္သာရီကမ်းခြေနှင့် မြိတ်ကျွန်းစုတို့တွင်၎င်း ဇီဝဇိုးငှက်တို့ကို တွေ့ရသည်။
ဇီဝဇိုးငှက်သည် ပျံလွှားငှက်မျိုးတွင် ပါဝင်၏။ သူသည် ပင်လယ်အဏ္ဏဝါအနှံ့၊ တောတောင်အနှံ့ ပျံသန်းကာ သူနားရာ ကျောက်ဆောင်သို့ ပြန်လာ၏။ သူ၏အသိုက်အား သူတစ်ပါးတို့ကဲ့သို့ သစ်ကိုင်း၊ သစ်ရွက်တို့နှင့်မလုပ်၊ အာခေါင်၌ဖြစ်သော အာစေးကို အန်ထုတ် အသိုက်ပြု၏။ တစ်ခါတစ်ရံ အန်ရလွန်း၍ ထိုအာစေးတွင် ရင်မှသွေးပင်ပါ၍ လာတတ်သည်။ ဇီဝဇိုးငှက်သည် ကောင်းကင်မှ တိမ်ညွှန့်ကိုစားသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထိုငှက်သိုက်ကို စားသုံးရသူ လူသားတို့အဖို့ အင်အားပြည့်စုံကာ ရသာထူးနှင့် ပြည့်စုံလှ၏။
ငှက်သိုက်ဟူသည်
ငှက်သိုက်သည် ပျံလွှားငှက် တစ်မျိုးတွင် ပါဝင်သည့် ငှက်များက လုပ်သော အသိုက် ဖြစ်သည်။ မိုးစာငှက်၊ ပြီးလဲငှက်၊ ဇီဝဇိုးငှက်များမှ ငှက်သိုက်ကို ထုတ်ယူရရှိနိုင်၏။ မြန်မာ နိုင်ငံတွင် ငှက်သိုက်ကို ဇီဝဇိုးငှက်မှသာ ရရှိသည်။ ဇီဝဇိုးငှက်သည် လေထဲတွင် ပျံသန်းရင်း ပိုးမွှားကောင်များကို ဖမ်းစားတတ်သောကြောင့် ``လေစားငှက်´´ ဟုလည်းခေါ်သည်။ ဇီဝဇိုး ငှက်မှ အမည်းရောင်ငှက်သိုက်နှင့် အဖြူရောင် ငှက်သိုက် (၂) မျိုးရရှိသည်။ အမည်းရောင်ငှက်သိုက် ကို Collocalia innominata ဆိုသည့် ဇီဝဇိုးငှက်မှ ရရှိပြီး အဖြူရောင်ငှက်သိုက်ကို Collocalia fuciphaga ဆိုသည့် ငှက်သိုက်မှ ရရှိသည်။
ငှက်သိုက်ထွက်ရှိရာဒေသ
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ငှက်သိုက်များကို ထားဝယ်ကမ်းခြေအနီးရှိ ကျွန်းများ၊ မြိတ်ကျွန်းစု၊ ပုသိမ်မြို့ အနောက်တောင်ဘက်ရှိ ကျွန်းများတွင် တွေ့ရ၏။ တနင်္သာရီတိုင်းအတွင်းရှိ ငှက်သိုက် ကျွန်းပေါင်း (၃၂)ကျွန်းမှ အဖိုးတန်းငှက်သိုက်များ ထွက်ရှိသည်။ မြိတ်ကျွန်းစုရှိ ငှက်သိုက်များကို ပုလောမြို့နယ်ရှိ မလိကျွန်း၊ ကျွန်းစုမြို့နယ်ရှိ ရေအေးကျွန်းစု၊ ဘုတ်ပြင်း မြို့နယ်ရှိ ပုလုတိကျွန်းစု၊ ကော့သောင်းမြို့နယ်ရှိ ကဆိုင်းလှနှင့် ကော့ငန်းကျွန်းစု များမှ ရရှိ၏။ ယင်းကျွန်းစုများ အနက် မလိကျွန်းမှ ငှက်သိုက်အများဆုံး ရရှိသည်။
ဇီဝဇိုးငှက် ပုံသဏ္ဌာန်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ငှက်သိုက်အများဆုံး ထုတ်လုပ်ပေးသော ဇီဝဇိုးငှက်သည် စာကလေး အရွယ်ခန့်သာ ရှိပြီး မီလီမီတာ ၁၀၀ မှ ၄၀၀ အတွင်းရှိသည်။ ကျောဘက် ငှက်မွှေးမှာ အမည်းရောင် ရှိပြီး ဝမ်းဘက် ငှက်မွှေးမှာ မီးခိုးရောင် ဖြစ်နေ၏။ ဦးခေါင်းမှာ သေးလုံးနေပြီး ကတော့ပုံရှိ မာသော နှုတ်သီးနှင့် ကျယ်သော ပါးစပ်ပေါက် ရှိသည်။ တောင်ပံသည် ချွန်ပြီး အမြီးတိုသောကြောင့် ပျံသန်းမှုကို လျင်မြန်စေသည့် အပြင် ညအိပ်သည့် အချိန်မှ လွဲ၍ တစ်နေ့လုံး ပျံနိုင်သည်။ တိုပြီးကောက်နေသော ခြေသည်းပါသည့် ခြေချောင်း(၄) ချောင်းရှိ၏။ ခြေချောင်း(၄) ချောင်းအနက် (၃) ချောင်းသည် အရှေ့ဘက်သို့ ကား၍ ညွှန်းနေသောကြောင့် ကျောက်ဆောင် အစွန်းနှင့် အဆောက်အဦး များတွင် ခိုင်မြဲစွာ ကုတ်တွယ်ထားနိုင်သည်။
ဇီဝဇိုးငှက်၏ သဘာဝ
ဇီဝဇိုးငှက်သည် လူနှင့်ဝေးသည့် ပင်လယ်တွင်း ကျွန်းအချို့၌ ကျောက်ဆောင် လှိုဏ်ဂူများ အကြားတွင် နေထိုင်လေ့ရှိသည်။ အုပ်စုဖွဲ့နေတတ်၍ တစ်အုပ်စုလျှင် ထောင်ပေါင်း များစွာ ပါဝင်၏။ မြေပြင်တွင် ကျက်စားလေ့မရှိပေ။ ဝေဟင်နှင့် ပင်လယ် ရေပြင် ထက်တွင် လျင်မြန်စွာ ပျံသန်းစဉ် တောင်ပံပါ အင်းဆက်များကို ဖမ်းယူ စားသောက် ပေသည်။ တိမ်ရှိသည့် နေရာအထိ မြင့်မားစွာ ပျံသန်း နိုင်၍ အမြင်အာရုံ စူးရှပြီး လျင်မြန် ဖြတ်လတ်၏။ တပေါင်း၊ တန်ခူးလမှ စ၍ ငှက်သိုက်ပြုလုပ်တတ်သည်။ ၎င်းတို့၏ ငှက်သိုက်များသည် အခြား ငှက်များကဲ့သို့ သစ်ရွက်၊ သစ်ကိုင်းများဖြင့် မပြုလုပ်ကြပဲ ထူးဆန်းစွာ အာခေါင်မှ အာစေး တစ်မျိုးကို အန်ထုတ်၍ အသိုက်ပြုလုပ်ကြသည်။ ယင်းအသိုက်များတွင် ငှက်မများ ဝင်ဥအု ကြသည်။ တစ်နှစ်လျင် နှစ်ကြိမ် ဥအုပြီး တစ်မြုံလျှင် ဥ နှစ်လုံးရှိသည်။ အများအားဖြင့် အထီး တစ်ကောင်၊ အမ တစ်ကောင် ပေါက်သည်။ ငှက်မသည် ငှက်ကလေးများကို နှစ်လ ကြာမျှ ကျွေးမွေး ပြုစုပြီး နောက် အသိုက်မှ ဆင်းသွားကြသည်။
အသိုက်ပြုလုပ်ပုံ
ဇီဝဇိုးငှက်များသည် မျိုးပွားရာသီဖြစ်သော ဇန်နဝါရီလ၊ ဧပြီလနှင့် ဩဂုတ်လများတွင် ဥများအုရန် အသိုက်ဆောက်လေ့ရှိသည်။ အသိုက်ဆောက်မည့် ကျောက်လှိုဏ်ဂူအမိုးမှာ ပေ ၄၅၀ ကျော်ခန့်အထိ မြင့်မားလှ၏။ ဇိဝဇိုးငှက်အထီးကသာ အိမ်ဖွဲ့ပေးလေ့ရှိသည်။ အသိုက် ဆောက်လုပ်ရာတွင် ငှက်၏ တံတွေးဂလင်းမှ စစ်ထုတ်လိုက်သော တံတွေးရည်များနှင့် ချေဖျက်ပြီး အစာရည်အချို့ပါဝင်၏။ အသိုက်ပြုလုပ်မည့် နေရာကို စိတ်ကြိုက်ရွေးချယ်ပြီး တံတွေးများကို အံထုတ်လိုက်သည်။ ယင်းတံတွေးများသည် လေနှင့် ထိတွေ့သည့်အခါ မာကြောသွား၏။ ယင်းအံဖတ်များကို ထပ်ခါထပ်ခါ အံပြီး နှုတ်သီးဖြင့် ခွက်ပုံသဏ္ဌာန်ဖော်ပေး သည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ငှက်သိုက်၏ သွေးစများ ပါလာတတ်သည်ကို တွေရ၏။ ငှက်သိုက်မှာ အရွယ်ရောက် ငှက်တစ်ကောင်နှင့် ငှက်ပေါက်စ နှစ်ကောင် နေရန် လုံလောက်သည်။ အဖြူရောင် ငှက်သိုက်တွင် အဖြူရောင် ငှက်မွှေးနုများ ပါဝင်သည်။ အမည်းရောင်ငှက်သိုက်တွင် အမည်းရောင် ငှက်မွှေးနုများ ပါဝင်သည်။ အရွယ်အစားအားဖြင့် အမည်းရောင် ငှက်သိုက်သည် အဖြူရောင် ငှက်သိုက်ထက် (၂) ဆကြီး၏။ စီးပွားရေး ဈေးကွက်တွင် အဖြူရောင် ငှက်သိုက်ကို လူကြိုက်များ သောကြောင့် (၁၀) ဆမျှ ဈေးပိုကြီးသည်။
ငှက်သိုက်များ ထုတ်လုပ်ပုံ
ငှက်သိုက်များကို ပင်လယ် သမုဒ္ဒရာတို့အလယ်မှ လူသူမနီးသော ကျွန်းများပေါ်တွင် အလွန်မြင့်မားသော ကျောက်ဆောင် လှိုဏ်ဂူစောင်းများ၏ အထက်မျက်နှာကျက်တွင် ငှက်သိုက် ဖွဲ့လေ့ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ငှက်သိုက် စုဆောင်းချိန်တွင် ငှက်သိုက်များ ရရှိနိုင်သည့် ကျောက်ဆောင် လှိုဏ်ခေါင်းအတွင်း ဝင်ရောက်၍ အတွင်းနံရံကို ခဲယဉ်းစွာ တက်ရောက် ဆွတ်ယူကြရ၏။ ထိုကဲ့သို့ ဆွတ်ယူနိုင်ရန် ကျောက်ဆောင်များကို ငြမ်းဆင်၍ သက်စွန့်ဆံဖျား တက်ရောက်ကာ ခဲယဉ်းစွာ လိုက်လံ စုဆောင်း ကြရသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ငှက်သိုက်ရသော ကျွန်းများကို သစ်တော ဦးစီးဌာနမှ အုပ်ချုပ်၍ နှစ်စဉ် ငှက်သိုက် သိမ်းယူခွင့် လိုင်စင် ထုတ်ပေးပြီး ဥပဒေများကို လိုအပ်သလို ထုတ်ပြန်၍ ငှက်မျိုးစိတ်မပြုန်းစေရန် စောင့်ရှောက်ပေးထား၏။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ငှက်သိုက် စုဆောင်းချိန် ကို မတ်လ ပထမပတ်မှ ဒုတိယပတ်၊ ဧပြီလ ပထမပတ်မှ ဒုတိယပတ်၊ ဇူလိုင်လ ပထမပတ်မှ ဒုတိယပတ်၊ နိုဝင်ဘာ (၂၁) မှ လကုန်အထိ (၄) ကြိမ် ခွဲ၍ စုဆောင်းရန် သတ်မှတ်ပေးထား သည်။ စုဆောင်းခွင့်ရရှိသော ငှက်သိုက်များကို သစ်တောဦးစီးဌာနမှ စစ်ဆေး၏။ သွေးပါသော ငှက်သိုက်များကို တွေ့ရှိပါက လိုင်စင်ရရှိထားသူကို ဒဏ်ရိုက်သည်။ လိုင်စင်ထုတ်ပေးရာတွင် ထိုကျွန်းများကို နှစ်စဉ် တစ်လှည့်စီ ပိတ်ပေးထားရ၏။ ပိတ်ထားသော ကျွန်းများပေါ်၌ ငှက်ကလေး များသည် အနှောင့်အယှက် မရှိဘဲ အသိုက် ပြုလုပ် ပေါက်ဖွား နိုင်ကြသည်။
ငှက်သိုက် အသုံးဝင်ပုံ
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ငှက်သိုက်ကို နာတာရှည် ရောဂါရှိသူများ၊ သက်ကြီးရွယ်အိုများ၊ အင်အားကုန်ခမ်းနေသူများကို ငှက်သိုက်ပေါင်း ကျွေးလေ့ရှိသည်။ ငှက်သိုက်သည် ပရိုတင်း ဓာတ်ကြွယ်ဝပြီး အာဟာရဓာတ် များစွာ ပါဝင်သည်။ သဘာဝ ငှက်သိုက်ကို ခေတ်မီနည်းဖြင့် သန့်စင်ထားသော ငှက်သိုက်ရည်ကို ဆေးဖက်ဝင် အခြား ပစ္စည်းများနှင့် ပေါင်းစပ်ဖော်ထား သဖြင့် အဆုတ်ကို အားကောင်း စေပြီး ချောင်းဆိုး၊ အအေးမိနှင့် တုပ်ကွေး ရောဂါများကို သက်သာ ပျောက်ကင်းစေနိုင်ကြောင်း သိရသည်။ ဆေးဖက်ဝင် ပစ္စည်း တစ်မျိုး ဖြစ်သောကြောင့် အလွန် အဖိုးအနဂ္ဃ ထိုက်သဖြင့် ရွှေနှင့် စက်၍ပင် ဝယ်ယူကြသည်။ ငှက်သိုက် များကို ပြည်တွင်းတွင် အသုံးပြုရုံသာမက ပြည်ပသို့ပါ တင်ပို့ရောင်းချသည်။
နိုင်ငံခြားဝင်ငွေရရှိသော ငှက်သိုက်သည် တနင်္သာရီတိုင်းမှ ရရှိသောကြောင့် တနင်္သာရီတိုင်းသည် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီး၏ စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုတွင် တစ်ဖက်တစ်လမ်းမှ ပါဝင် နေကြောင်း တင်ပြအပ်သည်။
ရည်ညွှန်း
- မြိတ်တက္ကသိုလ် ၂၀၀၄-၂၀၀၅ နှစ်လည်မဂ္ဂဇင်းတွင် ထည့်သွင်းဖော်ပြထားသောသတ္တဗေဒဌာန(ဌာနမှူး)ပါမောက္ခ ဒေါ်မြင့်မြင့်သန်း၏ `` ငှက်သိုက် `` ဆောင်းပါး - ဦးသန်းမြင့် (၂၀၀၁)၊ ´´ မြန်မာပြည်တောင်ဘက် ပင်လယ်တွင်းက`` စာအုပ်
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ဥက္ကံရွာ၊ မောင်ငယ်
ဥက္ကံရွာ၊ မောင်ငယ်
ဂျူလီယန် အက်စ်ဆန်း
ငယ်စဉ်ဘဝ
ဂျူလီယန် အက်စ်ဆန်းကို ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ပြဇာတ်လုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူ မိဘနှစ်ဦးမှ ၁၉၇၁ ဇွန်လိုင်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူ့အမေက အင်မတန်ဉာဏ်ရည်မြင့်သည့် ကလေးတစ်ဦးဖြစ်သည်ဟု သူ့အကြောင်း ပြန်ပြောပြသည်။ သူမက ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ အက်စ်ဆန်း ၁၆နှစ်သား အရွယ်တွင် Commodore 64 ကွန်ပျူတာကြီးတစ်လုံး ဝယ်ပေးလိုက်သည်။ အက်စ်ဆန်းက သူ့ကွန်ပျူတာအတွက် အင်တာနက်ချိတ်ဖို့ modem တစ်ခုဝယ်ပြီးနောက် ကမ္ဘာကွန်ပျူတာ ကွန်ယက်ကြီးထဲက တဆင့် သူခရီးစတင်ပါတော့သည်။
ပညာရေး
“စစ်တုရင် ကစားရသလိုပဲ၊ အင်တာနက်ပေါ်မှာ မွှေနှောက်ရတာ သိပ်စိတ်ဝင်စားဖို့ကောင်းတယ်၊ ပုစ္ဆာတွေအားကြီးပဲ” ဟု အက်စ်ဆင်းက နယူးယောခ့်ကာ မဂ္ဂဇင်းကို တစ်ခါက ပြောပြဖူးသည်။ သူ့မိခင်က သူ့သားကို မည်သည့်ဘာသာရေး ဩဇာအောက်မှာမှ မထားပေမယ့် အက်စ်ဆန်းဟာ သိပ်နူးညံ့ကြောင်း၊ ပျော်ပျော်နေတတ်ကြောင်း၊ တိရစ္ဆာန်များနှင့် စကားပြောနေတတ်ကြောင်း၊ မြင်သလိုထင်သလို လုပ်ချင်သောစိတ် ပြင်းပြကြောင်း ပြောသည်။ ဩစတြေးလျ မဲလ်ဘုန်း တက္ကသိုလ်တွင် သင်္ချာနှင့် ရူပဗေဒ အထူးပြုလေ့လာခဲ့သည်။
အက်စ်ဆန်းက အင်မတန် မိုးပြန်အောင် ပွေလီရှုပ်ထွေးနေသည့် ကွန်ပျူတာစနစ်များကို ထွင်းဖောက် (hack) နိုင်သူဖြစ်သည်။ စာကြီးပေကြီးများလည်း အရူးအမူးဖတ်သည်။ အာဖရိကသို့ ခရီးထွက်ရခြင်းကို အနှစ်ခြိုက်ဆုံးဟု ပြောတတ်သည်။
အိမ်ထောင်ရေး
အသက် ၁၈နှစ်တွင် အိမ်ထောင်ပြုခဲ့ပြီး ကလေးတစ်ယောက်ရခဲ့သည်။ သူနှင့်ဆက်ဆံရေး မပြေလည်မှုကြောင့် ဇနီးသည်က ကလေးငယ်ခေါ်ပြီး သူ့ကိုပစ်သွားခဲ့သည်။
အင်တာနက် တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ ဖြစ်လာခြင်း
အက်စ်ဆန်းက CNN အင်တာဗျူးတွင် ပြောပြဖူးတာ ရှိသည်။ “လူတွေက ဝီကီလိခ်က လုံးဝမှန်ကန် ယုံကြည်ရတဲ့ သတင်းအချက်အလက်တွေပေးတယ်လို့ ယုံကြည်လာကြတယ်။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ ကျနော်တို့က သတင်းဇာတ်လမ်းတွေရဲ့ မူလအချက်အလက် ရင်းမြစ်တွေ (primary source) တွေကို ချပေးနိုင်လို့၊ ပြီးမှ အဲဒီ့အချက်အလက်တွေပေါ် သုံးသပ်ရေးကြတာ။ primary source မပါဘဲ ဘယ်တော့မှ ရမ်းဖော်ပြတာ မရှိဘူး။ ဒါကြောင့် ကျနော်တို့ကို ယုံကြတာပေါ့” ဟု ပြောထားသည်။ တကယ်လည်း သူက ဖွက်ထားတဲ့ မူလရင်းမြစ် အနှိုက်ကောင်းသူ။
ကျော်ကြားမှု ဝိရောဓိများ
ယခုနှစ် ဇူလိုင်တွင် အာဖဂန်စစ်ပွဲနဲ့ပတ်သက်တဲ့ လျှို့ဝှက်အထောက်အထား ၉၀၀၀ဝ ကျော်အထိ သူ့ဝက်ဘ်ဆိုက်က ထုတ်ဖြန့်ခဲ့သည်။ အမေရိကန်သမိုင်းတွင် ပထမဆုံး ထောက်လှမ်းရေး အချက်အလက် ယိုစိမ့်မှုကြီး စဖြစ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အောက်တိုဘာတွင် ဝီကီလိခ်က အီရက် စစ်ပွဲနဲ့ပတ်သက်တဲ့ အထောက်အထားတွေဖိုင်တွေ ထပ်ထုတ်သည်။ သံတမန်ဆိုင်ရာ အချက်အလက်ပေါင်း ၂၅၀၀၀ဝ ဝက်ဘ်ဆိုက်ပေါ် တင်ပေးခဲ့ပြန်သည်။
သာမန် လူထုကတော့ ဝီကီလိခ်ကို လွတ်လပ်စွာ ပြောဆိုခွင့်အတွက် ချီးကျူးထောပနာကြသည်။ သို့သော် အိမ်ဖြူတော်၊ ပင်တဂွန်အပါအဝင် အစိုးရအများစုက ကမ္ဘာ့လုံခြုံရေး ဖျက်လိုဖျက်ဆီး လုပ်နေသော ဝက်ဘ်ဆိုက်ဟု သတ်မှတ်ပြီး အက်စ်ဆန်းကို အမျိုးမျိုးခြိမ်းခြောက်ထားမှုများ ရှိခဲ့သည်။
အက်စ်ဆန်းကို ချစ်သူ မုန်းသူများအကြား ဗျာများလွန်ဆွဲနေကြသည်။ သူ့ကျော်ကြားမှုအတွက် တိုင်းမ် မဂ္ဂဇင်းက ဒစ်ဂျစ်တယ်ခေတ်၏ တစ်နှစ်တာ အထူးချွန်ဆုံးပုဂ္ဂိုလ်ဆု ချီးမြှင့်လိုက်သည်။ တဆက်ထဲ သူ့အရိပ်မည်းက နောက်က လိုက်လာသည်။ ဆွီဒင်နိုင်ငံတွင် လိင်ရာဇဝတ်မှု ကျူးလွန်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ စတော့ဟုမ်း တရားရုံးက မိန်းကလေးတစ်ဦးကို အဓမ္မပြုကျင့်မှုအတွက် အက်စ်ဆန်းကို ဖမ်းဝရမ်းထုတ်လိုက်ပြီဖြစ်သည်။ ပြစ်မှုမြောက်လျှင် နှစ်နှစ် ထောင်ဒဏ်ကျခံရမည်။ နိုင်ငံတကာ ရဲတပ်ဖွဲ့ အင်တာပိုလ် ကလည်း လိုက်နေပြီ။ အားလုံးကတော့ သိနေသည်။ အမေရိကန် နောက်ကွယ်မှာ ရှိနေတယ်ဆိုတာ။
အက်စ်ဆန်းရဲ့ ခံယူချက်နှင့် သီအိုရီကတော့ ရှင်းနေသည်။ တစ်ကမ္ဘာလုံး လုံးဝလုံးဝ ပွင့်လင်းမြင်သာရေး (total transparency) ရှိဖို့၊ လွတ်လပ်စွာ ပြောဆိုခွင့်ရှိဖို့တဲ့။
သူ့အတွက် ပြဿနာ ရှိရှိမရှိထက်၊ အမေရိကန်အတွက်တော့ အကျပ်ရိုက်ကုန်သည်။ ရုရှားနိုင်ငံကို မာဖီးယားနိုင်ငံဟု အမေရိကန်က နောက်ကွယ်မှ သတ်မှတ်ထားတာ ပေါ်သွားပြီ။ အာဖဂန် စစ်ရေးလျှို့ချက်များ ပေါ်ကုန်ပြီး၊ ကာဇိုင်းအစိုးရအပေါ် အမေရိကန် အယုံအကြည်မရှိတာ ထင်ရှားနေသည်။ လက်နက်အရောင်းအဝယ်ကိစ္စ မူးယစ်ဆေးဝါးကိစ္စတွေ ရှိနေသည်။ စင်္ကာပူဝါရင့်ဝန်ကြီး လီကွမ်းယုက အာဆီယံထဲတွင် မြန်မာ၊ ကမ္ဘောဒီးယား၊ လာအိုတို့မှာ တရုတ်အင်ဖော်မာများ ဖြစ်နေကြောင်း၊ အစည်းအဝေးလုပ်ပြီး နာရီအနည်းငယ်အတွင်း တရုတ်သတင်းပေးလုပ်နိုင်ကြောင်း ဖွင့်ချထားတာ ပါနေသည်။ ဒေသအသီးသီးရှိ အမေရိကန် သံတမန်များအဖို့လည်း မျက်နှာပျက်စရာဖြစ်နေသလို အသက်အန္တရာယ် စိုးရိမ်စရာများ ရှိနေသည်။
ဝီကီလိ (ခ်) နှင့် မြန်မာ
ဝီကီလိခ်ထဲမှ ထုတ်ဖော်ထားသည့် သတင်းအချက်အလက်များတွင် မြန်မာနိုင်ငံအတွက် လျှို့ဝှက်ပေးပို့သည့် အချက်အလက် ၁၈၆၄ ပါရှိနေသည်။ ဘာတွေလဲ။ ရှေ့တွင် သံတမန်၊ နောက်တွင် စပိုင်လုပ်နေတဲ့ အမေရိကန် သံအမှုထမ်းများ စစ်အစိုးရအပေါ် ဘာပြောမလဲ။ ယတ်တောကိစ္စ ဘာတွေ ဖြစ်ခဲ့သလဲ။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် အတိုက်အခံတို့အပေါ် ဘာဝေဖန်ချက်ပေးမလဲ။ သူ့တို့အကျိုးစီးပွားက ဘာဖြစ်မလဲ။ တရုတ်ကို ကျားကန်ဖို့ မြန်မာနိုင်ငံကို ဘယ်လိုကစားမလဲ။ ထိုလျှို့ဝှက်အထုတ်များ ဖြေဖို့ အားလုံး စောင့်မျှော်နေကြသည်။
အဖမ်းခံရခြင်း
အက်စ်ဆန်းသည် လန်ဒန် မြို့တော်ရဲများနှင့် ချိန်းဆိုပြီး တွေ့ဆုံဆွေးနွေးရန်အသွား ဒီဇင်ဘာ ၇ ရက်နေ့တွင် ဖမ်းဆီးခံရသည်။ ထို့နောက် အက်စ်ဆန်းက အာမခံဆောင်ရန် ငြင်းဆိုရာမှ ဆက်လက် ထိမ်းသိမ်းခံနေရသည်။
ဖော်မြူလာ ဝမ်း
ဖော်မြူလာဝမ်း ကားပြိုင်ပွဲများတွင် အရှိန်နှုန်း ၁ နာရီလျှင် ၃၆၀ ကီလိုမီတာ (၂၂၀ မိုင်) အထိ အမြန်မောင်းကာ ယှဉ်ပြိုင်ကြသည်။ ပြိုင်ပွဲဝင် မော်တော်ကား အသင်း အများစု သည် ဥရောပတွင် တည်ရှိပြီး ပြိုင်ပွဲတဝက်ခန့်ကိုလည်း ဥရောပတွင် ကျင်းပကြသည်။ သို့သော်လည်း ယခုနှစ်ပိုင်းအတွင်း၌ ဂရင်းပရိုက်စ် ပြိုင်ပွဲများကို ကမ္ဘာနှင့်အဝန်း ကျင်းပလာပြီ ဖြစ်သည်။
ဖော်မြူလာဝမ်း ပြိုင်ပွဲများကို ရုပ်မြင်သံကြားမှ ထုတ်လွှင့်ပေးပြီး တကမ္ဘာလုံးတွင် ပြိုင်ပွဲတိုင်း ပရိသတ် သန်း ၆၀၀ နီးပါးရှိသည်။
သခွားကုန်းရွာ၊ ဘားအံမြို့နယ်
သခွားကုန်းရွာ(Thakhwarkone)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ နှစ်ခြားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၁၂၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နှစ်ခြားကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၄၈၀ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၂၅၇ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘားအံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အိုဒက်ဆာမြို့
အိုဒက်ဆာမြို့
အိုဒက်ဆာမြို့သည် ပင်လယ်နက်တွင်းသို့ အနောက်မြောက်ဘက်မှစီးဝင်သော နီစတာမြစ်ဝမြောက်ဘက် ၂၅ မိုင်ကွာတွင်တည်ရှိ၍ ယူကရိန်းဆိုဗီယက်ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတ နိုင်ငံ၏ ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်သည်။ ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် ဆိုဗီယက် အစိုးရက အိုဒက်ဆာဆိပ်ကမ်းကို တိုးချဲ့ပြုပြင်ခဲ့ရာ ယခုအခါ ရုရှနိုင်ငံတောင်ပိုင်း၌ ကုန်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးအတွက် အရေးပါသောဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်လေသည်။ သင်္ဘော တည်ဆောက် ခြင်း၊ ရေနံချက်ခြင်းနှင့် ဖန်ထည်၊ စက်ကိရိယာ၊ ဖော့ ထုတ် လုပ်ခြင်း စသော စက်မှုလုပ်ငန်းများကိုလည်း လုပ်ကိုင်သည်။ ထို့ပြင် လေယာဉ်ပျံထုတ်လုပ်သည့် စက်ရုံနှင့် ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်း ဆိုင်ရာ တန်ဆာပလာထုတ်လုပ်သည့် စက်ရုံများလည်းရှိသည်။ ထုတ်ကုန်များမှာ အသီးအနှံ၊ ဘီသွာစေ့၊ သစ်၊ သိုး မွေးနှင့် သိုး၊ နွားတိရစ္ဆာန်တို့ဖြစ်သည်။
၁၇၉၅ ခုနှစ်တွင် ရုရှဘုရင်မ ဒုတိယကက်သရင်းသည် နိုင်ငံအတွက်ဆောင်းအခါ၌ ရေခဲကင်းရှင်းသော ဆိပ်ကမ်းတစ်ခု ထားရှိလိုသဖြင့် အိုဒက်ဆာမြို့ကို တည်ခဲ့လေသည်။ ပထမ ကမ္ဘာစစ်အတွင်း ၁၉၁၈ ခုနှစ် မတ်လတွင် ဂျာမန်တပ်များ လက်သို့ ကျရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်တွင်ဗော်လရှီဗစ်တို့ က မြို့ကိုသိမ်းပိုက်သည်။ တစ်ဖန် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ၁၉၄၁ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ဂျာမန်လေတပ်က မြို့ကို ပြင်းထန်စွာ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ပြီးနောက် ဩဂုတ်လတွင် ဂျာမန်နှင့် ရူမေးနီး ယန်းတပ်များက မြို့ကို ဝိုင်းဝန်းထားကြလေသည်။ မြို့တွင်းရှိ တပ်များသည်လည်း အောက်တိုဘာလ ၁၆ ရက်နေ့အထိ ကြံ့ကြံ့ခံလျက်ရှိကြသည်။ သို့ရာတွင် ထိုနေ့၌ မြို့တွင်းရှိအရေး ကြီးသော အဆောက်အဦးနှင့် စက်မှုလုပ်ငန်းဌာန များကို ဖျက်ဆီးပြီးလျှင် မြို့ကိုစွန့်ခွာခဲ့ရလေသည်။ ထိုနောက် ၁၉၄၄ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ဝ ရက်နေ့တွင် ရုရှတပ်များက မြို့ကိုပြန်၍ သိမ်းပိုက်ခဲ့ကြသည်။အိုဒက်ဆာမြို့ရှိလူဦးရေမှာ ၁၉၇၃ ခုနှစ် တွင် ၉၄၇ဝဝဝ ခန့် ဖြစ်သည်။
ဘန်ကောက်မြို့
ဘန်ကောက်မြို့သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးဖြစ်သကဲ့သို့ မြို့တော်လည်းဖြစ်သည်။ ထိုင်းပင်လယ်ကွေ့ထဲသို့ စီးဝင်သော မဲနမ်မြစ်(ချောင်ဖယားမြစ်) ၏ မြစ်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိ၍ ပင်လယ်ကွေ့မှ ၁၅မိုင်ခန့် ကွာဝေးသည်။ မဲနမ်မြစ်သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ကုန်သွယ်စီးပွားရေးအတွက် ပင်မသွေးကြောသဖွယ် ဖြစ်ပေရာ နိုင်ငံ၏အလယ်ပိုင်းဒေသများနှင့် ထိုမြစ်ကြောင်းတလျှောက်မှ ရောက်လာကြသော ဆန်စပါး၊ ကျွန်းသစ်၊ ကြက်ပေါင်စေး၊ သစ်စေ့၊ ငြုပ်ကောင်းစသည့် နိုင်ငံ၏ ထွက်ကုန်များကို ဘန်ကောက်မြို့၏ တဖက်ကမ်းရှိ ပင်လယ်သင်္ဘောဆိပ်ကမ်းမှတဆင့် နိုင်ငံခြားသို့ ပို့ရသည်။ ပိုး၊ ခြည်ထည်၊ စက်ကိရိယာ၊ ကုန်မာပစ္စည်းစသော သွင်းကုန်များကိုလည်း ဘန်ကောက်မြို့မှတဆင့် နိုင်ငံအရပ်ရပ်သို့ ဖြန့်ဖြူးရသည်။ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားကုန်သွယ်မှု ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်အတွက် ဘန်ကောက်မြို့မှတဆင့် ဆောင်ရွက်ပေးရလေသည်။
ဘန်ကောက်မြို့ကို အနောက်ဘက်မှ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသွားသော မဲနမ်မြစ်၏ တဖက်တချက်မှနေ၍ သွယ်တန်းဖောက်လုပ်ထားသော တူးမြောင်းများစွာတို့သည် မြို့ကိုဖြတ်သန်း စီးဆင်းလျက် ရှိကြရာ၊ ထိုတူးမြောင်းများကို မြို့တွင်း ကူးသန်းသွားလာရေးအတွက်လည်း အသုံးပြုကြသည်။ မြို့တွင်း၌ ယင်းသို့သော တူးမြောင်းများ ရှိကြသဖြင့်လည်း ဘန်ကောက်မြို့ကို “အရှေ့တိုင်း၏ဗင်းနစ်မြို့” ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုတူးမြောင်းများထဲတွင် ဆင်းရဲသားများ နေထိုင်ကြသော လှေအိမ်များနှင့် ရေပေါ်ဆိုင်များလည်း ရှိကြသည်။
မြို့တော်နာမည်အပြည့်အစုံဖူကစ်
အမည်တွင် ထိုင်းသာသာအရ "ကရုင်ဒေဝမဟာနဂိုရ် အမရရတနကောသိန္ဒြ မဟိန္ဒြာယုဓျာ မဟာတိလောကဘဝ နဝရတနရာဇဓာနီပူရီရမျ ဥတ္တမရာဇနိဝေသမဟာဌာန အမရဗိမာနဝတာရသ္ထိတ သက္ကတတ္တိယ ဝိၑ္ဏုကမ္မပြသိဒ္ဓိ" ဖြစ်သည်။ အများအားဖြင့် ကရုင်‌ဒေဝ;ကရုင်ထပ် ဟုခေါ်လေ့ရှိသည်။
ရာသီဥတု
ဘန်ကောက်မြို့၏ ရာသီဥတုသည် အပူပိုင်းဇုန် ရာသီဥတုမျိုးဖြစ်၍ ပူပြင်းစိုစွတ် ထိုင်းမှိုင်းသည်။ မိုးရာသီသည် ဇူလိုင်လမှ အောက်တိုဘာလအထိ ဖြစ်၍ ဆောင်းရာသီသည် နိုဝင်ဘာလမှ ဖေဖော်ဝါရီလအထိ ဖြစ်ပြီးလျှင် နွေရာသီသည် မတ်လမှ ဇွန်လအထိ ဖြစ်သည်။ ဆောင်းရာသီအခါ၌ပင် ချမ်းအေးလွန်းလှသည်ဟူ၍ မရှိပေ။
လူဦးရေနှင့် လူမျိုးများ
ဘန်ကောက်မြို့သည် ၁၀ စတုရန်းမိုင်ကျယ်ဝန်း၍ လူဦးရေ( ၁၉၅၈ ခုနှစ် ခန့်မှန်းချက်အရ) ၁.၇ သန်းခန့် ရှိသည်။ ထိုင်းဘုရင်မင်းမြတ် စံမြန်းရာ နန်းတော်ကြီးရှိသော နန်းမြို့သည် စတုရန်း ၁ မိုင်ခန့် ကျယ်ဝန်း၍ မြို့ရိုးပတ်လည် ဝိုင်းရံထားသည်။ ဘန်ကောက်မြို့သည် မူလက ခံတပ်မြို့ဟောင်းနေရာဖြစ်၍ ၁၇၈၂ ခုတွင်မှ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ မြို့တော်အဖြစ် ထားရှိပြီးလျှင် တိုးချဲ့ဆောက်လုပ် စည်ကားလာလေသည်။ ၁၇၉၂ ခုနှစ်မတိုင်မီက နန်းမြို့နေရာတွင် တရုတ်ကုန်သည်များ နေထိုင်ခဲ့သည်။ ပထမရာမဘုရင်မင်းမြတ် လက်ထက်တွင် ထိုနေရာ၌ နန်းတော်ဆောင်များ ဆောက်လုပ်ခဲ့ရာ နန်းတော် ၂ ဆောင်သာ ရှိတော့သည်။ နန်းမြို့အတွင်း မြောက်ဘက်၌ ယိုးဒယားမင်း အဆက်ဆက်တို့ ကိုးကွယ်သော ထင်ရှားကျော်ကြားသည့် မြသားဆင်းတုတော် တည်ရှိရာ မြဘုရားတန်ဆောင်း ရှိသည်။ မြဘုရား၏ တန်ဆောင်းနံရံတို့တွင် နိပါတ်တော်လာ ပန်းချီများနှင့် ရာမဇာတ်တော်လာ ပန်းချီခန်းများကို ယိုးဒယား အနုပညာဖြင့် ရှုမငြီးစရာ သရုပ်ဖော်ထားသည်။ ထိုနန်းမြို့တွင်း၌ပင် အမျိုးသားပြတိုက်၊ အမျိုးသားပိဋကတ်တိုက်၊ နန်းတွင်းသူ နန်းတွင်းသားတို့ နေထိုင်ရာအဆောက်အဦးများ ရှိလေသည်။
မြို့၏ဖွဲ့စည်းပုံ
ဘန်ကောက်မြို့ပေါ်တွင် ဘုရားတန်ဆောင်းနှင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းပေါင်း (၄၀၀) ကျော် ရှိပေရာ၊ ယင်းတို့မှ ပြောင်လက်သော စဉ့်အုတ်ကြွပ်မိုးများနှင့် သေးသွယ်ရှည်လျားပြီးလျှင် ဝင်းဝင်းလက်လက် ရှိနေသော စုလစ်မွန်းချွန်တို့ကို လေယာဉ်ပေါ်မှ မြင်ရလျှင် လှံကိုင်တပ်တတပ် ရပ်တည်နေသကဲ့သို့ ထင်ရသည်။ ယိုးဒယား ဗိသုကာလက်ရာတို့ဖြင့်ပြီးသော ဘုရားတန်ဆောင်း၊ ဘုန်းကြီးကျောင်းနှင့် နန်တော်အဆောက်အအုံများကား တမျိုးတဖုံ တင်တယ်လှပေကြသည်။ မြန်မာဘုရား၊ ကျောင်းတန်ဆောင်းတို့တွင် ခြင်္သေ့ရုပ်နှင့် မကင်းသကဲ့သို့ ဘန်ကောက်မြို့မှ ဘုရားကျောင်း တန်ဆောင်းတို့၌ ခန့်ညားသော ဘီလူးရုပ်ကြီးများကို တွေ့ရတတ်သည်။
နန်းမြို့ရိုး၏ အပြင်ဘက်တွင်ကား ခေတ်မီတိုက်တာ အဆောက်အအုံများ၊ လမ်းကျယ်ကြီးများ၊ ပန်းဥယျာဉ်များနှင့် ခန်းနားသိုက်မြိုက် သပ်ရပ်လှပေသည်။ မြို့၏ အစည်ကားဆုံးနေရာမှာ နယူးရုဒ်လမ်းမကြီး ဖြစ်သည်။ နယူးရုဒ်လမ်းမကြီးအပြင် ယောဝရတ် လမ်းမကြီးနှင့် တရုတ်လူမျိုးများ အများအပြားနေထိုင်ရာ တရုတ်ရပ်ကွက် ဖြစ်သော ဆမ်ပင်းရပ်ကွက်တို့သည် အရောင်းအဝယ် အစည်ကားဆုံးဖြစ်သည်။ နိုင်ငံခြားထွက်ပစ္စည်း၊ နိုင်ငံခြားပစ္စည်းမျိုးစုံကို ရရှိနိုင်သည်။ တရုတ်၊ အိန္ဒိယ၊ ဥရောပ၊ အမေရိကန် စသော နိုင်ငံခြားဆိုင်ကြီး ကန္နားကြီးများလည်း ရှိသည်။ ဘန်ကောက်မြို့၏ ခေတ်အမှီဆုံး အလှအပ အသပ်အရပ်ဆုံး လမ်းမကြီးမှာ ရာဇဒမ္မာန်ရိပ်သာဖြစ်၍ ပါရီမြို့မှ လမ်းမကြီး တစ်ခုသဖွယ် ပြုပြင်ဖန်တီးထားသည်။ ထိုလမ်းမကြီး၏ အဆုံးတဖက်တွင် မြဘုရားတန်ဆောင်းရှိ၍ အခြားတဖက်ဆုံးတွင် သမကုန်း နန်းတော်ကြီး ရှိသည်။ ထိုနန်းတော်ကြီးကို ချူလာလောင်ကွန်းဘုရင် စတင်ခဲ့၍ ဝဇီရာ ဝုဓ(ဆဌရာမ) မင်းမြတ်က ၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် အပြီးသတ်သည်။ ကျောက်ဖြူသားဖြင့် အီတာလျံနေဆွန်း ပုံစံအတိုင်း ဆောက်လုပ်ထား၍ ခန့်ညားလှပသည်။ ယခုအခါ ပါလီမန် လွှတ်တော်အဖြစ် ပြုလုပ်ထားသည်။ ရာဇဒမ္မာန် ရိပ်သာကို မျက်နှာပြုလျက်ရှိသော အဆောက်အအုံများမှာ အစိုးရရုံးကြီးများ၊ ပထမတန်းစား ဟိုတယ်များနှင့် ရုပ်ရှင်ရုံများသာ ဖြစ်လေသည်။
ခရိုင်များ
ဘန်ကောက်မြို့တွင် ခရိုင်အပေါင်း ၅၀ ခု ပါဝင်သည်။
• 3
အားကစား
left|thumb|[[Rajamangala Stadium was built for the 1998 Asian Games.]] ဘောလုံးနှင့် မွှေထိုင်းလက်ဝှေ့တို့မှာ ဘန်ကောက်မှာ လူကြိုက်အများဆုံး အားကစားများ ဖြစ်ကြသည်။ ဘန်ကောက်မြို့တွင် ထိုင်းလိဂ်တွင်ကစားလျက်ရှိသောမြောင်ထောင်ယူနိုက်တက်၊ ဘန်ကောက်ယူနိုက်တက်၊ ပေါ့ နှင့် ပုလိတယ်ရို အစရှိသော နာမည်ကြီး ဘောလုံးအသင်းများ အခြေစိုက်သည်။
ပိုက်ကျော်ခြင်း ကစားခြင်းကို မြို့အနှံ့ကွင်းပြင်များတွင် ကစားကြသည်ကို တွေ့ရလေ့ရှိသည်။ ဘုရင် ချူလာလောင်ကွန်း လက်ထက်တွင် အနောက်တိုင်းကစားနည်းများ ခေတ်စားလာခဲ့သည်။ ဂေါက်သီးကစားနည်း ကို လူကုံထံ အသိုင်းအဝိုင်းများက အဓိက ကစားကြပြီး ဂေါက်ကွင်းများကိုလည်း ဘန်ကောက်မြို့တွင် အများအပြားတွေ့ရသည်။ ၂၀ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် မြင်းပြိုင်ပွဲများ ခေတ်စားခဲ့သည်။
အားကစားကွင်းများ အများအပြားရှိသောလည်း အမျိုးသား အားကစားကွင်း နဲ့ ဟွာမက် အားကစားကွန်းပလက်စ် တို့မှာ အဓိကဖြစ်သည်။ ၁၉၆၆၊ ၁၉၇၀၊ ၁၉၇၈ နှင့် ၁၉၉၈ အာရှအားကစားပွဲများကို လက်ခံကျင်းပခဲ့သည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်မှ စတင်၍ အရှေ့တောင်အာရှ အားကစားပွဲတော် ကို အိမ်ရှင်အဖြစ် အလှည့်ကျ လက်ခံကျင်းပခဲ့သည်။
သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး
ဘန်ကောက်မြို့ရှိ မြစ်ချောင်းများကို ရှေးယခင်က အဓိကသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသော်လည်း ယခုအခါ ကားလမ်းများကို အသုံးပြုလာကြခြင်းကြောင့် တံတားများတည်ဆောက်လာခဲ့ကြသည်။ ချာရွမ်ခရမ်လမ်းရှိ တံတားသည် အနောက်တိုင်းနည်းပညာကို ပထမဆုံးအသုံးပြုပြီးတည်ဆောက်ခဲ့သော တံတားဖြစ်ပြီး ၁၈၆၄ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။ ထို့နောက် လမ်းကွန်ယက်ကို တဖြေးဖြေးချဲ့ထွင်လာခဲ့သည်။ အမြန်လမ်းများကြီးများမှ မြို့လည်ခေါင်မှ မြို့ပြင်သို့ ယာဉ်ကျောပိတ်ဆို့မှုကို ကျော်လွှားပြီး အလွယ်တကူရောက်ရှိနိုင်သည်။ မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနှင့်အတူ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်များတွင် ယာဉ်ကျောပိတ်ဆို့မှုများ စတင်ခဲ့သည်။ ၁၈၉၃ခုနှစ်တွင် မြို့ပတ်ရထားလမ်းများ စတင်ခဲ့သော်လည်း ၁၈၉၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၈ ခုနှစ်ထိ လမ်းအလယ်ခေါင်သွား ဓာတ်ရထားများကိုသာ အသုံးပြုခဲ့သည်။ ၁၉၉၉ ခုနှစ်မှသာ ခေတ်မှီ အများပြည်သူ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးစနစ် စတင်နိုင်ခဲ့သည်။ ကျောက်ဖယားမြစ်နှင့် ချောင်း ၂ ခုမှ စက်လှေများဖြင့်လည်းကောင်း၊ အငှားကားများ၊ မော်တော်ဆိုင်ကယ်များနှင့် တုတ်-တုတ်ဟုခေါ်သော သုံးဘီးဆိုင်ကယ်များမှာ အသုံးပြုသူများပြားသည်။
ဘန်ကောက်မြို့ကို အခြားသောမြို့များနှင့် အ‌ဝေးပြေးလမ်းများ၊ မီးရထားလမ်းများနှင့်သာမက လေကြောင်းများနှင့် သွားလာနိုင်သည်။ ဘန်ကောက်တွင် နိုင်ငံတကာလေဆိပ် ၂ ခု တည်ရှိသည်။ ရေကြောင်းသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးတွင် ခွန်လုံထုံ ဆိပ်ကမ်းမှာ အရေးပါသည်။
ကားလမ်းများ
ကားလမ်းသည် ဘန်ကောက်မြို့၏ အသုံးအများဆုံး ဆက်သွယ်ရေးဖြစ်သည်။ မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာမှုကြောင့် မြို့မှာ သမရိုးကျလေးထောင့်စပ် မြို့တည်ဆောက်ပုံမဟုတ်တော့ပေ။ အဓိကလမ်းမကြီး ၄၈ လမ်းက မြို့၏ မတူညီသော နေရာများကို ချိတ်ဆက်ပေးထားသည်။ ကျောက်ဖယားမြစ်ကို တံတားများထိုး၍ မြို့ ၂ ဖက်ကို ချိတ်ဆက်မှုများ ပြုလုပ်ထားသည်။ ကားလမ်းကျပ်မှုများကြောင့် အမြန်လမ်းများ တည်ဆောက်ထားပြီး မြို့လယ်ခေါင်နှင့် မြို့ပြင် သွားလာရာတွင် ကားကျပ်တည်းမှုပြဿနာကို ရှောင်ရှားနိုင်ရန် ပြုလုပ်ပေးထားသည်။
၁၉၈၀ပြည့်နှစ်များတွင် ဘန်ကောက်မြို့ အလျှင်အမြန်တိုးတက်လာပြီး မော်တော်ကားပိုင်ဆိုင်မှု တိုးတက်လာကာ ၂၀၀၆ ခုနှစ်ထိ ယာဉ်ကျောပိတ်ဆို့မှု ပိုမိုများပြားခဲ့သည်။ ဘန်ကောက်မြို့တွင် ယာဉ်အစီးရေ ၄ သန်းနီးပါး ရှိသည်။ အဆိုပါ ယာဉ်ကျော်ကျပ်တည်းမှု ပြဿနာကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် ခုံးကျော်တံတားများ တည်ဆောက်ခြင်း၊ မိုးပျံ အမြန်လမ်းများ တည်ဆောက်ခြင်း၊ အများပြည်သူသုံး ပို့ဆောင်ရေးစနစ် စတင်ခြင်းတို့ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ယာဉ်ကျောကျပ်တည်းမှု ပြဿနာသည် အခုတိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။
ယာဉ်ကျောကျပ်တည်းမှုကြောင့် ဘန်ကောက်မြို့၏ လေထုညစ်ညမ်းမှု မြင့်တက်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ပြည့်နှစ်များတွင် စိုးရိမ်ရသောအခြေအနေထိ ရောက်ခဲ့သည်။ သို့သော် လောင်စာဆီအရည်အသွေး မြှင့်တင်ခြင်း၊ ကားမီးခိုးထုတ်လွှင့်မှု ထိန်းချုပ်ခြင်းတို့ ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ၂၀၀၀ခုနှစ်များတွင် လေထုညစ်ညမ်းမှုပြဿနာ အတော်အတန် ပြေလည်ခဲ့ရသည်။
ဘတ်စ်ကားများနှင့် အငှားကားများ
အောင်နိုင်မှုအထိမ်းအမှတ်ကျောက်တိုင် (Victory Monument)သည် ဘန်ကောက်မြို့၏ အဓိကသယ်ယူပို့ဆောင်ရေး အခြေစိုက်ရာဖြစ်သည်။ အဆိုပါနေရာတွင် ဘတ်စ်ကားများ၊ အငှားကားများ အများအပြားကိုတွေ့မြင်နိုင်သည်။
အငှားယာဉ်များကို ဘန်ကောက်မြို့၏ နေရာတိုင်းတွင် တွေ့ရသည်။ ၂၀၁၂ခုနှစ် ဩဂုတ်လထိ အငှားကား ၁သိန်းကျော်၊ အငှားမော်တော်ဆိုင်ကယ် ၆သောင်းနီးပါးနှင့် တုတ်-တုတ် (ခေါ်) သုံးဘီးဆိုင်ကယ် ၉ ထောင်နီးပါး ရှိသည်။ အငှားကားများကို မီတာဖြင့်လည်းကောင်း ညှိနှိုင်းဈေးဖြင့်လည်းကောင်း ငှားရမ်းနိုင်သည်။ သို့သော် လမ်းကြောင်းမသင့်လျှင် ကားဆရာမှ ငှားရန်ငြင်းဆန်မှုကြောင့် ရှိနိုင်သည်။ အငှားမော်တော်ဆိုင်ကယ်များကို ခရီးအကွာအ‌ဝေးအလိုက် ဆိုင်ကယ်သမားနှင့် ညှိနှိုင်းဈေးဖြင့် ငှားနိုင်သည်။ သို့သော် အုပ်စုဖွဲ့ရမ်းကားမှုများကြောင့် အငှားမော်တော်ဆိုင်ကယ်များကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင်မှ အငှားမော်တော်ဆိုင်ကယ်များကို မှတ်ပုံတင်ခြင်းဖြင့် ပြန်လည်ခွင့်ပြုခဲ့သည်။
မီးရထားလမ်း
ဘန်ကောက်မြို့သည် မီးရထားလမ်းဆုံမြို့လည်း ဖြစ်သည်။
လေကြောင်းလမ်း
ဘန်ကောက်မြို့သည် အာရှတိုက်၏ လေကြောင်းဆက်သွယ်ရေးအများဆုံး တည်ရှိနေရာ မြို့လည်း ဖြစ်သည်။ ဘန်ကောက်မြို့တွင် လေဆိပ် ၂ ခုရှိသည်။ ဒွန်မောင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ် နှင့် သုဝဏ္ဏဘူမိ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်တို့ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၆ခုနှစ် သုဝဏ္ဏဘူမိလေဆိပ် စတင်ဖွင့်လှစ်စဉ်က ဒွန်မောင်းလေဆိပ်ဟောင်းကို ပိတ်ခဲ့သော်လည်း လေဆိပ်ခရီးသည် များပြားမှုများကြောင့် ဒွန်မောင်းလေဆိပ်ကို ၂၀၀၇ခုနှစ်တွင် ပြည်တွင်းခရီးစဉ်များအတွက် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ အောက်တိုဘာလတွင် တန်ဖိုးနည်းလေကြောင်းလိုင်းများအတွက် နိုင်ငံတကာခရီးစဉ်များကို သုဝဏ္ဏဘူမိမှ ဒွန်မောင်းသို့ပြန်လည်ပြောင်းရွေ့ခဲ့သည်။ သုဝဏ္ဏဘူမိလေဆိပ်ကို ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ခရီးသည် သန်း၆၀ ဝန်ဆောင်မှုပေးနိုင်ရန်နှင့် ၂၀၂၁ခုနှစ်တွင် ခရီးသည် သန်း၉၀ ဝန်ဆောင်မှုပေးနိုင်ရန် တိုးချဲ့လျက်ရှိသည်။
ရွှေဥဒေါင်း တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော
ရွှေဥဒေါင်းတောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တော သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်၊ မိုးကုတ်မြို့နယ် နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်တို့နှင့် ဆက်စပ်တည်ရှိသည်။ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တော တည်ထောင်ရသည့် ရည်ရွယ်ချက်မှာ ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများ ပျက်စီး ဆုံးရှုံးခြင်းမှ ကာကွယ်ရန်၊ ဒေသခံများ၏ စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးလုပ်ငန်းများကို ထောက်ပံပေးနိုင်စေရန်၊ ဆင်များကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန်၊ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များကို ခိုးယူသတ်ဖြတ်ခြင်းကာကွယ်ရန်၊ တောင်ယာစနစ်ကို ထိန်းသိမ်းရန်နှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်း ပိုမိုတိုးတက်စေရန် ရည်ရွယ်၍ တည်ထောင်ခဲ့သည်။
တည်နေရာ
မြောက်လတ္တီတွဒ်၂၃°၀၁'၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆°၁၃'၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်၊ မိုးကုတ်မြို့နယ် နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်တို့နှင့် ဆက်စပ် တည်ရှိပြီး ၃၂၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။ စတင်တည်ထောင်သည့်ခုနှစ်မှာ ၁၉၂၇ခုနှစ်(မူကွဲ ၁၉၁၈ ခုနှစ်) ဖြစ်သည်။
သဘာဝအရင်းအမြစ်များ
သစ်တောအမျိုးအစားမှာ အမြဲစိမ်းတော အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး၊ ရွက်ကြွေတောများလည်း ရှိသည်။ ဆင်၊ ပြောင် (Gaur)၊ ဆတ်၊ စိုင်(Banteng)၊ ဝက်ဝံ၊ ဆီးရိုးတောဆိတ်(Serow Deer) များ ကျကစားနေထိုင်ကြသည်။
တောင်မရိုးပင်ရွာ၊ ဇီးဖြူကွင်း
တောင်မရိုးပင်ရွာ၊ ဇီးဖြူကွင်း
ရွှေဥဒေါင်း တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော
ခြိမ်းခြောက်နေသောအန္တရာယ်များ
သစ်ထုတ်လုပ်ခြင်းများ၊ ကျောက်ထူးခြင်းနှင့် ရွှေကျင်ခြင်းလုပ်ငန်းများ၊ ရှားပါးတိရစ္ဆာန်များကို အမဲလိုက်ခြင်းများ၊ ရှားပါးအပင်များကို စုဆောင်းခြင်းများနှင့် မြို့ပြဧရိယာ တိုးချဲ့ခြင်းတို့သည် အဆိုပါ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တော၏ ခြိမ်းခြောက်နေသော အန္တရာယ်များဖြစ်သည်။
သုတေသနလုပ်ငန်းများ
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၊ သတ္တဗေဒဌာနမှ ဆင်ရိုင်းများ(Elephas maximus)တို့၏ ကျတ်စားရာနေရာများနှင့် ပျံနှံတည်ရှိမှုကို လေ့လာနေလျက်ရှိသည်။
မိချောင်းရေသောက်ရွာ
မိချောင်းရေသောက်ရွာ
ကွင်းချောင်းရွာ၊ ကွန်ပလိုင်းရွာသစ်
ကွင်းချောင်းရွာ၊ ကွန်ပလိုင်းရွာသစ်
ကရင်စုရွာ၊ ဘုရားကုန်း
ကရင်စုရွာ၊ ဘုရားကုန်း
ဗောဓိကုန်းရွာ
ဗောဓိကုန်းရွာ
ကမ်းဘားကွင်းရွာ၊ မောင်ငယ်
ကမ်းဘားကွင်းရွာ၊ မောင်ငယ်
ဘော်လီရွာ၊ နဂရာ
ဘော်လီရွာ၊ နဂရာ
ဝက်တောင်းတောင်ရွာ၊ ရွှေလှော်
ဝက်တောင်းတောင်ရွာ၊ ရွှေလှော်
ငမိုးရိပ်ရွာ၊ မောင်ငယ်
ငမိုးရိပ်ရွာ၊ မောင်ငယ်
ဗမော်စုရွာ၊ ကျုံလမု
ဗမော်စုရွာ၊ ကျုံလမု
ကောင်းရီချောင်းရွာသစ်ရွာ
ကောင်းရီချောင်းရွာသစ်ရွာ
ဂျိမ်းစ် ဝပ်
ဂျိမ်းစ်ဝပ် (James Watt) (၁၇၃၆ ဇန္နဝါရီ ၁၉ – ၁၈၁၉ ဩဂုတ် ၂၅) သည် စကော့လူမျိုး သင်္ချာပညာရှင်၊ အင်ဂျင်နီယာတစ်ဦးဖြစ်ပြီး စက်မှုတော်လှန်ရေး၌ အရေးပါသော အဆင့်တစ်ဆင့်ဖြစ်သည့် ရေနွေးငွေ့စက်ကို မွမ်းမံတီထွင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။
ဂျိမ်းစ်ဝပ်ကို စကော့တလန်ပြည်နယ် ဂရင်းကော့၌ ၁၇၃၆ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားသည်။ သူသည် ဘာမင်ဟမ်တွင် နေထိုင် အလုပ်လုပ်ကိုင်သည်။ ဘာမင်ဟမ် ဗဟိုစာကြည့်တိုက်တွင် ယခုအခါ သူ့စာတမ်း အများအပြားကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။
၁၇၅၄ ခုနှစ်တွင် ဂလပ်ဂိုးသို့ မပြန်မီ လန်ဒန်မြို့၌ စက်ယန္တရားပြုလုပ်ရေး လုပ်ငန်းကို ဂျိမ်းဝပ်လေ့လာသည်။ ၁၇၆၃ ခုနှစ်တွင် နယူးကိုမင်း ရေနွေးငွေ့စက်ကို ပြင်ဆင်ပေးရာမှ စက်များကို မည်သို့တိုးတက် ကောင်းမွန်အောင် ပြုလုပ်မည်ဟူသော နည်းလမ်းများကို ရှာကြံစပြုလာသည်။
ဂျိမ်းစ်ဝပ်သည် စကော့တလန်၌ ၁၇၆၅ ခုနှစ်မှ ၁၇၇၀ ပြည့်နှစ်အထိ နယူးကိုမင်း ရေနွေးငွေ့စက်များကို ထိုင်ပေးသည်။
၁၇၈၁ ခုနှစ်တွင် ဂျိမ်းစ်ဝပ်သည် ဘာမင်ဟမ်အနီး ဆိုဟို၌ မက်သူးဘူတန်နှင့် တွဲဖက်ကာ လုပ်ငန်းစတင်ပြီး ဝပ်ရေနွေးငွေ့ အင်ဂျင်များကို ထုတ်လုပ်သည်။ တိုးဆုတ်အင်ဂျင် လှုပ်ရှားမှုကို ပတ်လည်ရွေ့လျားမှုအဖြစ် ပြောင်းလဲပစ်ပြီး ၁၇၈၂ ခုနှစ်တွင် နှစ်ချက်ထုတ် အင်ဂျင်စက်ကို တီထွင်ခဲ့သည်။
ဂျိမ်းစ်ဝပ်၏ ရေနွေးငွေ့ အင်ဂျင်ပုံစံမှာ ကန့်သတ်အသုံးပြုနိုင်သည့် စက်တစ်ခုကို ပိုမိုစွမ်းအားပြည့်ပြီး များပြားစွာ အသုံးပြုနိုင်သည့် စက်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲပစ်နိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။
သူ့ကို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် စကော့တလန်၌သူ့အမည်ပေါက် ကောလိပ်ကျောင်း လေးကျောင်း ရှိသည်။ ဗြိတိန်တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် သူ့အမည်ဖြင့် မှည့်ခေါ်ထားသည့် လမ်းပေါင်း ၅၀၀ ကျော်ရှိသည်။
ငယ်ဘဝ
စကော့တလန်ပြည်သား အင်ဂျင်နီယာ ဂျိမ်းစ်ဝပ်သည် စကော့တလန်ပြည် ဂရင်းနော့ဆိပ်ကမ်းမြို့တွင် ၁၇၃၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်သည်။ ဖခင်မှာ ကုန်သည်ဖြစ်သော်လည်း အရောင်းအဝယ်မကောင်းသည့်အတွက် တနေ့တခြား လုံးပါးပါးလာမှုကြောင့် အိမ်ထောင်ရေးတွင် အဆင်မပြေလှချေ။ ဝပ်ကိုယ်တိုင်မှာလည်း ကျန်းမာခြင်း မရှိဘဲ ချူချာလှသဖြင့် ပိုးမွေးသကဲ့သို့ မွေးခဲ့ရလေသည်။ ကျန်းမာရေးပြည့်စုံရန်အတွက် ကိုယ်လက်ကြံ့ခိုင်ရေးကို လိုက်စားအားထုတ်နေစဉ် ရုက္ခဗေဒ၊ ပထဝီနှင့် ရေအားကို အသုံးပြုမှုဆိုင်ရာ ပညာရပ်များကို လေ့လာဆည်းပူးလာခဲ့သည်။ သင်္ဘောဆောက်လုပ်ရေးတွင်လည်း အထူးတလည် စိတ်ဝင်စားခဲ့ပေသည်။ ဝပ်အသက် ၁၉ နှစ်အရွယ်တွင် သူ၏ဖခင်သည် စီးပွားရေး၌ အကြီးအကျယ်ပျက်စီး ဆုံးပါးသွားသောကြောင့် သူ့အဖို့ အလုပ်မလုပ်လျှင် မဖြစ်တော့သော အခြေသို့ ဆိုက်ရောက်လာသည်။ ဝပ်သည် ကုန်သည်၏ သားပင်ဖြစ်သော်ငြားလည်း ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးကိစ္စတွင် နားမလည်ချေ။ လက်သမား ကိရိယာများကို ကိုင်တွယ်အသုံးပြုရာတွင်သာ ကျွမ်းကျင်နားလည်သည်။ ထို့ကြောင့် လန်ဒန်မြို့တော်ရှိ သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာ ကိရိယာများ လုပ်ကိုင်သူ ဂျွန်မော်ဂန်ထံသို့ တစ်နှစ်မျှသွားရောက်၍ ပညာဆည်းပူးရလေသည်။ ရှိရင်းစွဲဝါသနာနှင့်ကိုက်ညီသော ပညာရပ်ကိုသင်ကြားရသဖြင့် ထူးချွန်စွာတတ်မြောက်လာသောအခါ စကော့တလန်ပြည် ဂလပ်စဂိုတက္ကသိုလ် တွင် သင်္ချာဖက်ဆိုင်ရာ ကိရိယာများ ပြုလုပ်သူအဖြစ်ဖြင့် ခန့်အပ်ခြင်းခံရ သည်။ ထိုအချိန်တွင် ရေနွေးငွေ့အားကို အသုံးပြုသောစက်များ ပေါ်ပေါက် နေပေပြီ။ အကောင်းဆုံးစက်မှာ 'နယူးကိုမင်' စက်ဟုတွင်၍ ကျောက်မီးသွေးတွင်းတူးရာဒေသများတွင် ရေစုတ်စက်အဖြစ်ဖြင့် အသုံးပြုလျက်ရှိကြ လေသည်။ တစ်နေ့တွင် တက္ကသိုလ်ကျောင်းရှိ သိပ္ပံပစ္စည်းစုဆောင်းရေးဌာန၌ ထားရှိသော နယူးကိုမင်း စက်ပုံစံအငယ်ကလေးပျက်သွားသဖြင့် ပြင်ဆင်ရန် ဝပ်အား ဆိုင်ရာမှ ပေးအပ်စေခိုင်းရာမှ ထိုစက်ကို တိုးတက်ကောင်းမွန်အောင် ပြုပြင်ရန်စိတ်အားသန်လာခဲ့သည်။ ထိုစက်၌ ချွတ်ယွင်းချက် အမျိုးမျိုးကို တွေ့ရပြီးလျှင် ထိုချွတ်ယွင်းချက်များကိုပြုပြင်ရန် အမျိုးမျိုးကြံဆတွေးတောလေတော့သည်။
ရေနွေးငွေ့စက် တီထွင်ခြင်း
နယူးကိုမင်အင်ဂျင်စက်တွင် ရေနွေးငွေ့ကို မြောက်မြားစွာ အသုံးပြုပြီးမှ အနည်းငယ်မျှသော အားကိုသာရသဖြင့် ထိုစက်သည် စရိတ်ကုန် သလောက် အကျိုးမရှိသည့်အဖြစ်ကို ဂျိမ်းစ်ဝပ်တွေ့ခဲ့သည်။ အချိန်နှင့်အမျှ တွေးတောကြံဆလျက်ရှိသော ဝပ်၏ဦးနှောက်တွင် ရေနွေးငွေ့ကို အကျိုး အများဆုံးရှိအောင် အသုံးချနိုင်မည့် ခေတ်မီအသိဉာဏ်သည် တဖြည်းဖြည်း ပေါ်လာသည်။ တစ်နှစ်မျှကြာသောအခါ ဝပ်သည် အင်အားကောင်း၍ ယခု ခေတ်သုံးရေနွေးငွေ့စက်မျိုးတစ်လုံးကို ဖြစ်မြောက်အောင် ကြံစည်တီထွင်နိုင်ခဲ့လေသည်။
ဝပ် တီထွင်လိုက်သော ရေနွေးငွေ့စက်မှာ ယခုခေတ်၌ နေရာအနှံ့အပြားမှာပင် အလွန်အသုံးဝင်လှ၏။ သို့သော်ပေါ်စကမူ ထိုစက်၏ အသုံးကျမှုတန်ဖိုးကို မသိကြသေးသဖြင့် အရေးတယူ သုံးစွဲခြင်းမပြုခဲ့ကြ ချေ။ အများဆုံးအသုံးပြုသည့်နေရာမှာ ရေစုတ်ရန်သာ ဖြစ်လေသည်။ ၁၇၈၁ ခုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါမှ ဝပ်၏ ရေနွေးငွေ့စက်ကို ချည်ငင်ခြင်း နှင့် အခြားလုပ်ငန်းများတွင် အသုံးပြုလာကြလေသည်။ တီထွင်သူ ပညာကျော်ကြီးများအနက် အချို့မှာ ငွေပင်ငွေရင်းမတည်၍ ကူညီအားပေးမည့်သူ ကင်းဝေးသဖြင့် ထူးချွန်သင့်သလောက် မထူးချွန်၊ တိုးတက်သင့်သလောက် မတိုးတက်ဘဲ နောက်ဆုံး ဆင်းရဲနွမ်းပါး ပြီးလျှင် လောကမျက်မှောက်မှ ကွယ်ပျောက်သွားကြရရှာ၏။ သို့သော် ဝပ် မှာ ဗာမင်ဂမ်မြို့မှ မက်သယူးဗိုလ်တန်ဆိုသူ အမြင်ကျယ်သော အရင်းရှင် တစ်ဦး၏ အထောက်အပံ့ကို လုံလောက်စွာရရှိသောကြောင့် သူ၏ရေနွေးငွေ့စက်ကိုကောင်းသည်ထက်ကောင်းအောင် ပြုပြင်ကြံစည်နိုင်ခဲ့လေသည်။
၁၇၆၈ ခုနှစ်တွင် ဝပ်သည် ဗိုလတန်နှင့် စတင်တွေ့ဆုံပူးပေါင်းမိသည်။ ထို့နောက် ၁၇၇၅ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှအစိုးရက သူတို့၏စက်ကို ၂၅ နှစ်တိုင်တိုင် မှတ်ပုံတင်ထားခွင့်ပြုခဲ့သောကြောင့် အကြီးအကျယ် ငွေဝင်လမ်းဖြောင့်ခဲ့လေသည်။၁၈ဝဝ ပြည့်နှစ်သို့ရောက်သောအခါ ဝပ်သည် အသက်အားဖြင့် ၆၄ နှစ်ရှိပြီဖြစ်၍ တသက်လျာ ထိုင်စားလောက်အောင်လည်း ပစ္စည်းဥစ္စာ စုဆောင်းမိပြီးဖြစ်ခြင်းကြောင့် အလုပ်မှအနားယူကာ မက္ကင်းနစ်၊ ဓာတုဗေဒနှင့် ရူပဗေဒ စသောပညာရပ်များကိုသာ လေ့လာစမ်းသပ်ခြင်းအားဖြင့် အချိန်ကို ကုန်လွန်စေသည်။ ကုမ္ပဏီတွင်ရှိသော သူ၏အစုများကို သူ၏ သားနှစ်ယောက်အား ခွဲဝေပေးခဲ့လေသည်။
နောက်ဆုံးအချိန်
ဂျိမ်းစ်ဝပ်သည် အနားယူသည်ဆိုသော်လည်း သူ၏စိတ်ကို လုံးဝအနားပေးခြင်းမရှိဘဲ အစဉ်မပြတ် စူးစမ်းရှာဖွေစမ်းသပ်လျက်ရှိရာ အချို့ သော စမ်းသပ်ချက်များမှာ ရေ၌ပါဝင်သော ဓာတ်ဖက်များ၏ အချိုးအစား၊ မီးထွန်းနိုင်သည့် ဓာတ်ငွေ့၊ မြေဩဇာဓာတ်များ၊ အလေးချိန်နှင့် အတိုင်း အတာများ တညီတညွတ်တည်း ဖြစ်စေနိုင်သောစနစ် စသည်တို့ဖြစ်ကြ လေသည်။ အသက် ၈၃ နှစ်အတွင်းသို့ ဝင်လာသည်အထိပင် သူ၏ စူးစမ်း ချက်၊ စမ်းသပ်ချက်၊ လုပ်ကိုင်ချက်များသည် ရပ်ဆိုင်းခြင်းမရှိသေးချေ။ ဝပ် သည် ၁၈၁၉ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်ခဲ့ ၍ သူ့ကိုဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် လျှပ်စစ်ဓာတ်အား၏ စံတင်ဧကမူတစ်ခုကို ဝပ် ဟု အမည်ပေးထားကြလေသည်။
ဝမ်ကောင်းလုံရွာ၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်
ဝမ်ကောင်းလုံရွာ (Wankawnglong)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်၊ နားတစ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၁၁၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နားတစ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၅၄၉ ဦး၊ မ ၃၀၇၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၆၁၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လွိုင်လင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဒေါပတုပ်ရွာ၊ ဘုရားကုန်း
ဒေါပတုပ်ရွာ၊ ဘုရားကုန်း
ကောင်းရီချောင်းရွာဟောင်းရွာ
ကောင်းရီချောင်းရွာဟောင်းရွာ
ခါးပြတ်ရွာ၊ မောင်ငယ်
ခါးပြတ်ရွာ၊ မောင်ငယ်
လုံးတုံရွာ၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်
လုံးတုံရွာ(Longton)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မိုးညှင်းခရိုင်၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်၊ ကုန်းမနကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၅၉၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကုန်းမနကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၄၉ ဦး၊ မ ၁၇၉၁ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၄၄၀ ဦး နေထိုင်သည်။