cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
တလိုင်း
တလိုင်း (Talaing ) ဝေါဟာရသည် ဘာသာစကားနှစ်ခုကြား အငြင်းပွားဖွယ် စကားလုံးဖြစ်သည်။ မြန်မာစကားဖြင့် မွန် ဟုဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း မွန်စကားအနေဖြင့်မူ မိဘမျိုးရိုးမစစ် (မိဘအားဖျက်စီးသော သားသမီး)ဟု အဓိပ္ပာယ်ရလေသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုဝေါဟာရကို အသုံးမပြုရန် မွန်လူမျိုးများက အစဉ်အဆက် ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်။ အကျိုးဆက်အနေဖြင့် စာပေ ရေးသားရာတွင်သော်လည်းကောင်း၊ စကားပြောဆိုရာတွင် သော်လည်းကောင်း၊ တလိုင်းဟူသော ဝေါဟာရကို အသုံးမပြုရန် နိုင်ငံတော်အစိုးရများက ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ယခုခေတ်တွင် တလိုင်းဟူသော ဝေါဟာရအစား မွန်ဟူ၍သာ ရေးသားပြောဆိုလျက်ရှိသည်။
မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေးမရမီ အင်္ဂလိပ်အစိုးရလက်ထက်တွင် မွန်တို့အား ရည်ညွှန်း၍ တလိုင်းဟု ခေါ်ဆိုရေးသားပြောဆိုမှုများ အား လုံးဝ(လုံးဝ) မပြုလုပ်ရန် အမိန့်ပြန်တမ်းများထုတ်ပြီး ဥပဒေဖြင့် တားမြစ်ခဲ့သည်။
ဝေါဟာရရင်းမြစ်နှင့် သုံးစွဲခဲ့မှုများ
တလိုင်း ဝေါဟာရဇာစ်မြစ် မည်သို့စတင်ဖြစ်လာကြောင်း နှင့်ပတ်သက်၍ ငြင်းခုံဆွေးနွေးမှုများစွာရှိခဲ့သည်။ မည်သည့်ဘာသားစကားတွင်မျှ ထိုဝေါဟာရံ စတင်သုံးစွဲပေါ်ပေါက်လာသည်ကို တိတိကျကျ သိရှိနိုင်ခြင်း မရှိပေ​။ အောက်ပါတို့တွင် ဤဝေါဟာရဇာစ်မြစ်နှင့် သုံးစွဲမှုတို့ကို ဖော်ပြထား၏။
မဇ္ဈိမဒေသ တေလိင်္ဂနတိုင်းမှ လူမျိုးခြားတို့သည် သုဝဏ္ဏဘူမိသထုံပြည်သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ကြရာ ကာလကြာသော် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများနှင့် သွေးရောစပ်လျက် မွေးဖွားလာကြသော လူမျိုးတို့အား မူရင်းနေရပ် တေလိင်္ဂအမည်ကို အစွဲပြု၍ တေလိင်္ဂလူမျိုးဟု ခေါ်ဆိုရာမှ ကာလကြာသော် တလိုင်းဟူသော အမည်ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ရာဇဝင်ဟောင်းကျမ်းတစ်ခု၌ အဆိုရှိသည်။
သာသနာသက္ကရာဇ် ၄၃၉ ခုနှစ် ဟံသာဝတီပြည့်ရှင် တိဿမင်းလက်ထက်တွင် ဒွန်းစဏ္ဍားတို့က သာသနာကို နှောက်ယှက်ဖျက်ဆီးသောကြောင့် ထိုဒွန်းစဏ္ဍားတို့ကို ဖမ်းဆီးကာ သေဒဏ်ပေးခဲ့သည်။ ကျန်ရစ်သော ဒွန်းစဏ္ဍားတို့သည်လည်း ချောင်းတစ်ခုတွင် သတ်သေကုန်ကြရာ မွန်ဘာသာဖြင့် တီလိုင်ချောင်း ဟု ခေါ်ကြကုန်သည်။ မြန်မာမင်းများလက်ထက်တွင် ထိုချောင်းကို တီလိုင်ချောင်း၊ ချောင်းအနီးအနားအရပ်ဒေသကို တီလိုင်ရပ် ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြရာမှ ကာလကြာသော် တီလိုင် မှ တလိုင်းဟူသော ဝေါဟာရ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု မွန်ရာဇဝင်ဟောင်းတစ်ကျမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။
အေဒီ ၁၇၀၀ ဝန်းကျင် ဟံသာဝတီကို မြန်မာမင်းများ မသိမ်းမီကတည်းက တလိုင်းဟူသော ဝေါဟာရသည် တည်ရှိနေပြီးဖြစ်၍ အေဒီ ၁၀၀၀ နှစ်များက အနော်ရထာမင်းအုပ်စိုးစဉ် ထွင်းထုခဲ့သော ကျောက်စာများတွင် တလိုင်းဝေါဟာရပါရှိသည်ဟုဆိုကြသည်။
၁၄၆၈ မှ ၁၅၃၀ အတွင်း ပေါ်ထွန်းခဲ့သော အင်းဝခေတ် ရဟန်းစာဆိုတော် မွန်လူမျိုးဖြစ်သည့် ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ ရေးဖွဲ့သော ကိုးခန်းပျို့၏ နိဂုံးပိုဒ်ရေ-၁၃၊ အပိုဒ် (၂) တွင် မိမိသည် ဘုရင်မ ရှင်စောပု၊ ပုသိမ်မြို့စား ဗညာအိမ်တို့၏ မျိုးဆက်ဖြစ်ကြောင်းကို "တလိုင်းပြည်လုံး၊ ယူကျုံးပိုက်ထုပ်၊ ထီးအုပ်သာငြိမ်၊ စည်းစိမ်ထူပြော၊ နတ်နှင့်လျောသား၊ သျှင်စောပုတူ၊ လှိုက်ဆူကျော်ရှိန်၊ ပုသိမ်မင့်မြေး၊ စဉ်ရှေးဘရိုး၊" ဟူ၍ ရေးသားထားမှုရှိသည်။
တလိုင်း ဝေါဟာရကို သူ့သျှင်တကာရွတ်ပိ၊ တပင်ရွှေထီး ဘုရင့်နောင်စစ်ပွဲ နောက်ပိုင်း နောက်ဆုံး ဟံသာဝတီမင်းခေတ်နှင့် အင်းဝခေတ်တို့တွင်သာ သုံးစွဲမှုရှိခဲ့သည်ဟု မွန်သမိုင်းသုတေသနအဖွဲ့က ဆိုသည်။
တလိုင်းဟူသော ဝေါဟာရကို အလောင်းမင်းတရား ဦးအောင်ဇေယျက တီထွင်သုံးစွဲခဲ့သည်ဟုလည်း ဆိုသည်။
အေဒီ ၁၈၅၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့ (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၁၄ ခုနှစ် ပြာသိုလဆန်း ၁၁ ရက်) တွင် ချုပ်ဆိုသော အင်းဝဘုရင်နှင့် ဗြိတိသျှအစိုးရတို့အကြား ချုပ်ဆိုသည့် ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်တွင် Province of Pegu ကို တလိုင်းနိုင်ငံ၊ တလိုင်းပြည် ဟု ဖော်ပြသုံးစွဲခဲ့သည်။
သိုက်တောရွာ၊ ကျွန်းလှမြို့နယ်
သိုက်တောရွာ (Thaiktaw)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်၊ ကျွန်းလှမြို့နယ်၊ ချောင်းဇောက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၂၃၀ ဖြစ်သည်။
တလိုင်း
ကွေ့ကရင် တလိုင်း
မွန်ရာဇဝင်ချုပ်ကြီးပေမူ၌ ၁၂ ရာစုဦး မွန်-ဗမာတိုက်ပွဲများတွင် "ကွေ့ကရင် တလိုင်းတပ်သားတို့" ဟု အသုံးပါကြောင်း ကရင်ရာဇဝင်ကဖော်ပြထားသည်။
သိုက်တောရွာ၊ ကျွန်းလှမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျွန်းလှမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
၁၅ မေ
မေလ၊ (၁၅)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၁၃၅)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၁၃၆)ရက်မြောက်)) နေ့ရက် ဖြစ်သည်။ ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၂၃၀) ရက် ကျန်သေးသည်။
အောင်ထီးခမ်း၊ စိုင်း
စိုင်းအောင်ထီးခမ်း
စိုင်းအောင်ထီးခမ်းသည် ၁၉၉၆-ခုနှစ်မှ စတင်၍ ရှမ်းသီချင်းများဖြင့် ရှမ်းတိုင်းရင်းသား ပရိသတ်၏ လက်ခံအားပေးမှုကို ရရှိလာသည့် အဆိုတော်ဖြစ်သည်။ ရှမ်းသီချင်း စီးရီး (၈)ခု ထုတ်ဝေခဲ့ပြီးဖြစ်သည့် စိုင်းအောင်ထီးခမ်းသည် ကွယ်လွန်သူ နာမည်ကျော် တေးသံရှင် စိုင်းထီးဆိုင်၏ ညီဖြစ်သည်။ ၁၉၉၆-ခု၊  “နောင့်စမ်ဟွမ်” (ရွှေပန်းမယ်လေး)အမည်ရှိ ပထမဆုံး ရှမ်းစီးရီးကို စိုင်းထီးဆိုင်မှ ပရိုဂျူဆာအနေနှင့် ထုတ်ပေးသည်။ ထို့နောက် “စန်းတက်ချိန်”ကိုယ်ပိုင်သံစဉ် မြန်မာစီးရီးကို အကယ်ဒမီ မေသန်းနုက  မူပိုင်ယူပြီး ထုတ်ပေးသည်။  ၂၀၁၁-နှစ် ဩဂုတ်လတွင် ထုတ်ဝေသည့် မြန်မာသီချင်း စုစည်းမှု “စန်းတက်ချိန်”သည် ယခုလ၏ ရောင်းအကောင်းဆုံး စီးရီး ၁၀ ခု စာရင်း ဝင်နေသည်အထိ မြန်မာသီချင်းပရိသတ်၏ အသိအမှတ်ပြုခြင်းခံခဲ့ရသည်။
မရွတ်ကြီးရွာ၊ ဆတ်လည်မျှော်
မရွတ်ကြီးရွာ၊ ဆတ်လည်မျှော်
ဆူးပုတ်ချောင်ရွာ၊ ထီးချိုင့်မြို့နယ်
ဆူးပုတ်ချောင်ရွာ (Supokechaung)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ ထီးချိုင့်မြို့နယ်၊ အလယ်တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၄၅၃၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ထီးချိုင့်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မယ်လမင်း
၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် တရုတ်နိုင်ငံမှ နို့မှုန့်များတွင် မယ်လမင်းပါဝင်သောကြောင့် ကလေးငယ်များစွာ အန္တရာယ်ဖြစ်ခဲ့ပြီး မယ်လမင်းပြဿနာအား တစ်ကမ္ဘာလုံးမှ အာရုံစိုက်ခဲ့ကြသည်။
အသုံးပြုပုံ
မယ်လမင်းအား formaldehyde နှင့် ပေါင်းစပ်ဓာတ်ပြုကာ melamine resin ကိုလည်းကောင်း၊ အပူချိန်အလွန်ခံနိုင်သော ပလတ်စတစ်ကိုလည်းကောင်း၊ မယ်လမင်းအမြုပ်အား အသုံးပြုကာ polymeric သန့်စင်ပစ္စည်းကိုလည်းကောင်း ထုတ်လုပ်နိုင်သည်။ ထိုကုန်ကြမ်းများအား အသုံးပြုကာ ဖိုင်ဘာများ၊ ကော်များ၊ ပန်းကန်ခွက်ယောက်များ၊ အိမ်သုံးပစ္စည်းများ၊ မီးခံပစ္စည်းများ ထုတ်လုပ်သည်။ မယ်လမင်းတွင် ဖိုင်ဘာဓာတ်များလည်း ပါဝင်သဖြင့် ခံနိုင်ရည်အလွန်ကောင်းသော ကွန်ကရိ ပြုလုပ်ရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။ နိုက်ထရိုဂျင်ပါဝင်မှု ကောင်းသောကြောင့် ဓာတ်မြေဩဇာများ ပြုလုပ်ရာတွင်လည်းသုံးသည်။
အန္တရာယ်
မယ်လမင်းသည် လုပ်ငန်းများစွာတွင် အသုံးချနိုင်သော်လည်း အများအပြားစားသုံးမိပါက အလွန်အန္တရာယ် ရှိလေသည်။ မယ်လမင်းကြောင့် အဓိကထိခိုက်သည့် ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းမှာ ကျောက်ကပ်ဖြစ်လေသည်။ မယ်လမင်း အစာလမ်းကြောင်း ထဲဝင်ရောက်ပါက ကျောက်ကပ်တွင်ကျောက်တည်ကာ ကျောက်ကပ်ပြွန်များ ပိတ်သွားတတ်သည်။ လူနာမှာအလွန်ပင် နာကျင်မှုကို ခံစားရပြီး ဆီးမသွားနိုင်တော့ပဲ ကျောက်ကပ်များ ယောင်ရမ်းလာသည်။ ကျောက်ကပ်ထဲမှ ကျောက်အား ထုတ်ယူနိုင်လျှင်ပင် ကျောက်ကပ်မှာတော့ နာသွားသည်။ သေဆုံးနိုင်သည်အထိပင် အန္တရာယ်ရှိလေသည်။
တရုတ်နိုင်ငံမှ ပြဿနာ
တရုတ်နိုင်ငံမှ နို့မှုန့်များတွင် မယ်လမင်းပါဝင်သောကြောင့် ကလေးငယ်များ ဒုက္ခရောက်ခဲ့ကြပြီး ထိုပြဿနာသည် တစ်ကမ္ဘာလုံးသို့ ရိုက်ခတ်ခဲ့လေသည်။ တရုတ်နိုင်ငံအခြေစိုက် နယူးဇီလန်နှင့် ဖက်စပ်ကုမ္ပဏီ sanlu (သမင်သုံးကောင်) အုပ်စုမှထုတ်သော နှို့မှုန့်များတွင် မယ်လမင်းပါဝင်ကြောင်း အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲမတိုင်မှီ ဩဂုတ်လကတည်းက စစ်ဆေးတွေ့ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ စက်တင်ဘာလတွင် တရုတ်ကလေးငယ် လေးယောက်သေဆုံးခဲ့ရပြီး ကလေး ၆၀၀၀ ကျော် ကျောက်ကပ်များ အနာဖြစ်ကာ ဆေးရုံတင်ကုသခဲ့ရသည်။ တရုတ်နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးမှ နို့မှုန့်တံဆိပ် ၇၀ နီးပါးတွင် အန္တရာယ်ဖြစ်စေသော ဓာတုပစ္စည်း မယ်လမင်းဓာတ်များ ပါဝင်နေကြောင်း အစိုးရပိုင် CCTV ရုပ်မြင်သံကြားဌာနက သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
နို့မှုန့်ထဲထည့်ရခြင်းအကြောင်း
မယ်လမင်းအား နို့မှုန့်ထဲ ထည့်ရခြင်းအကြောင်းမှာ မယ်လမင်းအမှုန့်များကို ရောထည့်ခြင်းအားဖြင့် နို့မှုန့်ပမာဏကို လျော့ချနိုင်ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ မယ်လမင်းအမှုန့်များသည် အနံ့မရှိသောကြောင့် သာမန်ကြည့်ရှုခြင်းအားဖြင့် မသိရှိနိုင်ပေ။ မယ်လမင်းမှုန့်သည် နို့မှုန့်များထက် ဈေးသက်သာသဖြင့် စီးပွားရေးသမားများမှ တွက်ခြေကိုက်စေရန်အသုံးပြု ခြင်းလည်းဖြစ်သည်။ နှို့မှုန့်တွင် ပရိုတင်းဓာတ်ပါဝင်သကဲ့သို့ မယ်လမင်းတွင်လည်း နိုက်ထရိုဂျင်ပါဝင်သော ပရိုတင်း များပါဝင်သောကြောင့် ပရိုတင်းကြွယ်ဝစေရန် အသုံးပြုသည်ဟုလည်း ဆိုကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ အခြေအနေ
အိမ်နီးချင်း တရုတ်နိုင်ငံမှ နို့မှုန့်များအား မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အများအပြားတင်သွင်းသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ဝင်ရောက်လာသော နို့မှုန့်တံဆိပ်များနှင့် ပြည်တွင်းထုတ် နို့မှုန့်တံဆိပ်များအားလည်း အစိုးရမှစစ်ဆေးခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာ ၁၀ ရက်နေ့တွင် တံဆိပ်ကိုးမျိုးအား မယ်လမင်းပါဝင်သောကြောင့် ရောင်းချတင်သွင်းခွင့် ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။ နာမည်ကြီး ဈေးဆိုင်ကြီးများကလည်း အဆိုပါတံဆိပ် နို့မှုန့်များအား ပြန်လည်အပ်နှံပါက ငွေပြန်အမ်းမည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။ အမှတ် (၁) စက်မှုဝန်ကြီးဌာန၊ မြန်မာ့ဆေးဝါးနှင့် အိမ်သုံးပစ္စည်းလုပ်ငန်း၊ မြန်မာနိုင်ငံ ဆေးဝါးစက်ရုံ ရန်ကုန်မှ အောက်တိုဘာ ၅ ရက် မှ ၁၆ ရက်အတွင်း ဈေးကွက်တွင် ရောင်းချနေသည့် နို့မှုန့် ၆၂ မျိုးကိုစမ်းသပ်စစ်ဆေးခဲ့ပြီး မယ်လမင်းမပါဝင်သည့် နို့မှုန့်အမျိုးအစား ၃၅ မျိုးအား စမ်းသပ်တွေ့ရှိထားကြောင်း ပြည်တွင်းမီဒီယာများတွင် ဖော်ပြခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုတွေ့ရှိချက်များအားလည်း အမြဲယုံကြည်စိတ်ချ၍ မဖြစ်ကြောင်း၊ တစ်လတစ်ကြိမ်ခန့် စစ်ဆေးသွားရန်လိုကြောင်း အဆိုပါဌာနမှ တာဝန်ရှိသူက ပြောကြားခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် တရုတ်နိုင်ငံကဲ့သို့ ဆေးရုံတက်ကုသရသည့် ကလေးငယ်မရှိကြောင်း အစိုးက သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။
အကိုးအကား
<References/>
သဗြုစုရွာ၊ သမက်ပြေဝ
သဗြုစုရွာ၊ သမက်ပြေဝ
မြန်မာနိုင်ငံမှဒင်္ဂါးများသမိုင်း
ပျူ ဒင်္ဂါးများ
မြန်မာနိုင်ငံတွင်တွေ့ရှိသော ရှေးကျသော ဒင်္ဂါးမှာ ပျူ မင်းများခေတ်က သုံးစွဲခဲ့သော ပျူ ဒင်္ဂါးများဖြစ်သည်။ ပျူ တို့၏ မြို့တော် ဗိဿနိုး ၊ သရေခေတ္တရာ နှင့် ဟန်လင်းကြီးတွင် ငွေဒင်္ဂါးများကိုတွေ့ရှိရသည်။ ၎င်းပျုတို့သုံးစွဲသည့် ရွှေနှင့်ငွေ ဒင်္ဂါးတို့၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ လခြမ်း သဏ္ဌာန် ရှိသည်ဟု ထန်ခေတ်တွင်ရေးသားထားသော တရုတ်သမိုင်း၌ ဖော်ပြပါရှိလေသည်။ ပျူ ဒင်္ဂါးသည် ပျူယဉ်ကျေးမှုခေတ်၏ အလှရတနာတစ်ပါးဖြစ်သည်။ ပျူ ဒင်္ဂါးသည် ယနေ့မြန်မာနိုင်ငံ၌သာမဟုတ် ကမ္ဘာတွင်လည်းတန်ဖိုးကြီးမားသော ရှေးဟောင်း ပစ္စည်းတစ်ခုဖြစ်လေသည်။ ပျူ ဒင်္ဂါး၏ ဝိသေသလက္ခဏာများကို ယနေ့တိုင် မည်သူမှ တိကျတပ်အပ်စွာ မပြောနိုင်သေးပေ။ ပျူယဉ်ကျေးမှုခေတ်ကား များစွာကျယ်ပြန့်လှသည်။ ပျူ နှင့်ခေတ်ပြိုင် ဒွါရာဝတီနှင့် ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှု ခေတ်များတွင်လည်း ယဉ်ကျေးမှု များရောနှောနေကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။ ပျူ များသည် ငွေဒင်္ဂါးများကို ငွေကြေးလဲလှယ်ရေး မဏ္ဍိုင်အဖြစ် အသုံးမပြုဘဲ အဆောင်အဖွဲ့သဘောမျိုးသာ အသုံးပြုခဲ့ဟန်တူပေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ပျူ ဒင်္ဂါးနှင့်ပတ်သက်၍ ဗိဿနိုးတွင် ၂ မျိုး၊ ဟန်လင်းတွင် ၃ မျိုး ၊ သရေခေတ္တရာတွင် ၄ မျိုးတွေ့ရလေသည်။ ယင်းမျိုးကွဲများ၏ လက္ခဏာများမှာလည်း များပြားလှပေသည်။ ပျူ ဒင်္ဂါးများတွင် ခရုသင်း ၊ သွတ္တိလာ ၊ ဥကင် ၊ စကြာ ၊ ဝရဇိန် ၊ ယစ်ပလ္လင် ၊ သီရိဝစ္ဆ ၊ နေ ၊ လသ္ဏ္ဍာန် တက်နေဝန်းနှင့် နက္ခတ် ၂၇ လုံးစီပါရှိသည်။ များသောအားဖြင့် အရွယ်အစားမှာ မတ်စေ့မှကျပ်ပြားအရွယ်အစားထိရှိသည်။ ခေတ်အားဖြင့် အေဒီ ၄၀၀ မှ ၅၀၀ အတွင်း အသုံးပြုခဲ့ပုံရသည်။ ပုဂံခေတ်သုံး ဒင်္ဂါးများကိုမူ ယနေ့တိုင်မတွေ့ရသေးပေ။
ရခိုင်ဒင်္ဂါးများ
မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရှေးကျသော ဒင်္ဂါးမှာ ရခိုင်ဒင်္ဂါးများပင်ဖြစ်သည်။ ရခိုင်တွင် ဒင်္ဂါးများကို အသပြာငွေကြေးအဖြစ် အသုံးပြုရန်အတွက်လည်းကောင်း၊ အချုပ်အချာပိုင်ဆိုင်မှုကို ဖော်ညွှန်းရန်လည်းကောင်း ၊ ခရဇ်သက္ကရာဇ် အေဒီ ၄ ရာစုလောက်ကပင် ခတ်နှိပ်သုံးစွဲလာခဲ့ကြသည်။ ရခိုင်ဒင်္ဂါးများကို အကြမ်းအားဖြင့် ၂ မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ ယင်းတို့မှာ စာတန်းထိုးသော ဒင်္ဂါးနှင့် စာတန်းမထိုးသော ဒင်္ဂါး များပင်ဖြစ်သည်။ ၄ ရာစုလောက်က ခတ်နှိပ်သည်ဟု ယူဆရသော ဒင်္ဂါးများတွင် စာတန်းမထိုးချေ ။ သို့ရာတွင် ယင်းတို့၌ မင်္ဂလာနှင့် ပြည့်စုံသော သရုပ်ဖော်ပုံများ ပါရှိသည်။ ယင်းပုံများသည် ဘုရင်စနစ်နှင့် လျှောက်ပတ်ပြီး တိုင်းပြည်သာယာဝပြော ရေးကို ရည်ညွှန်းသော ပုံများဖြစ်သည်။ ယင်းဒင်္ဂါးများမှာ ငွေဒင်္ဂါးများဖြစ်ပြီး အကြီးအသေးနှစ်မျိုးလုံးတွေ့ရှိရသည်။ အေဒီ ၅ ရာစုမှ ၁၀ ရာစု အထိအသုံးပြုခဲ့သော ရခိုင်ဒင်္ဂါးများတွင် ရှေ့ဖက်၌ မင်းဆက်၏ တံဆိတ်တော်ဖြစ်သော နွားလားဥဿနှင့် ယင်း၏အထက်၌ သွန်းထုတ်လုပ်သော မင်း၏အမည်ပါရှိသည်။ အသုံးပြုခဲ့သော အက္ခရာများမှာ ဗြဟ္မီပွား အက္ခရာများဖြစ်သည်။ ကျောဘက်တွင်မူ ကနဦး ဒင်္ဂါးများတွင် ပါရှိသည့် မင်္ဂလာနှင့်ပြည့်စုံသော သရုပ်ဖော်ပုံများ ပါရှိလေသည်။ ရခိုင်ဒင်္ဂါးများ၏ ရှေ့ဘက် ၊ကျောဘက်များတွင် ပါရှိသည့်ပုံများသည် အေဒီ ၅၀၀ မှ ၁၀၀၀ အထိ နှစ်ပေါင်း ၅၀၀ တိုင်အောင် အသေးအဖွဲ ပြောင်းလဲခြင်းမှအပ ထူးကဲစွာပြောင်းလဲခြင်းမရှိဘဲ တည်တန့်ခဲ့သည်။ ယင်းဒင်္ဂါးများသည် ငွေဒင်္ဂါးများဖြစ်ပြီး တစ်ကျပ် ၊ ငါးမူး ၊ တစ်မတ် ၊ တစ်မူးအရွယ် များအဖြစ်အရွယ်အစား အမျိုးမျိုးထုတ်လုပ်ခဲ့ကြသည်။ ထုတ်လုပ်ခဲ့သော စေတီကိုလိုက်၍ ယင်းဒင်္ဂါးများကို ဝေသာလီခေတ်ဒင်္ဂါးများဟုခေါ်သည်။ ရခိုင်ဒင်္ဂါးများသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံထုတ်ဒင်္ဂါးများနှင့် အခြေခံအားဖြင့်တူညီသော်လည်း ကိုယ့်တံဆိပ် ကိုယ့်အမှတ်အသားနှင့်ကိုယ် သွန်းလောင်းထုတ်လုပ်ထားကြောင်းကို နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ထင်ရှားစွာတွေ့နိုင်သည်။ ရခိုင်ဒင်္ဂါးများတွင် အစောဆုံးတွေ့ရသော ဒင်္ဂါးမှာ မင်္ဂလာ လက္ခဏာပုံများဖြစ်သော ခရုသင်းတစ်ဖက် ၊ သီရိဝစ္ဆလက္ခဏာတစ်ဖက် ပါရှိသော ဒင်္ဂါးဖြစ်သည်။ သုသေတီ ဂျွန်စတင်း (E.H. Johnston) က သူပြုစုခဲ့သော Some Sanstrit Inscriptions of Arakan စာအုပ်တွင်ရေးသားဖော်ပြထားသည်။ ထို့အတူ David W.MacDowall ရေးသားသော Eight Coins of  Arakan From Sylhet စာအုပ်တွင် ၁၈၇၈ ခုနှစ်၌ Sandoway ခေါ် ဒွါရာဝတီ ( သံတွဲမြို့ ) မှ ရရှိသော ဒင်္ဂါးရှစ်ပြားမှာ အေဒီ ၄ ရာစုတွင်ခန့် ဘုရင်တစ်ပါးထဲမှ သွန်းလုပ်သုံးစွဲထားခြင်းဖြစ်ပြီး ယခုဗြိတိသျှပြတိုက်တွင် ပြသထားကြောင်းဖော်ပြထားသည်။
ဝေသာလီဒင်္ဂါးများနောက်၌ အစောဆုံတွေ့ရသော ရခိုင်ဒင်္ဂါးမှာ စူလမဟာရာဇာ ဒင်္ဂါးပင်ဖြစ်သည်။ ဤဒင်္ဂါးမှစ၍ မင်္ဂလာအမှတ်အသား လက္ခဏာများ မပါတော့ချေ။ ရခိုင်ရာဇဝင်တွင် ဤအမည်ခံသောမင်းကို ရှာဖွေရာ၌ ဝေသာလီနှောင်းခေတ် နောက်ဆုံးမင်း၏ အမည်ကိုသာ တွေ့ရသည်။ ယင်းမင်းမှာ ရာဇဝင်အလိုအရ စူလစန္ဒြားမင်းပင်ဖြစ်သည်။ သက္ကရာဇ် ၉၅၇ အေဒီတွင် တကောင်း ၊ ပြည် ၊ သင်းတွဲမြို့မှအပြန် မော်တင်စွန်း - နဂါးရစ်အငူတွင် သင်္ဘောပျက်၍ နတ်ရွာစံခဲ့သည်။ အဆိုပါ ဒင်္ဂါး၏ ရှေ့ဘက်တွင် စူလမဟာရာဇာဟူ၍ မြန်မာအက္ခရာဖြင့်ရေးထိုးထားပြီး ကျောဘက်တွင် နာဂရီ အက္ခရာဖြင့်ရေးထိုးထားသည်။ သက္ကရာဇ် ရေးထိုးမထားချေ။ ယင်းနောက်သွန်းလုပ်သည်ဟု မှန်းဆရသော ဒင်္ဂါးမှာ လောင်းကြက်ခေတ် ( ၁၂၅၀ - ၁၄၀၄ ) မင်းထီးဘုရင် လက်ထက်က ယင်းမင်း၏ဦးရီးတော် အမည်ဖြင့် သက္ကရာဇ်ပါရေးထိုး ထုတ်ဝေထားသော ဒင်္ဂါးဖြစ်သည်။ ရှေ့ဘက်၌ မြန်မာအက္ခရာဖြင့် ၆၆၀ နရာဓိပတိဦးရီးတော် မဟာနန္တဘယ ဟူ၍ခတ်နှိပ်ထားပြီး ကျောဘက်တွင် မဂရီအက္ခရာဖြင့် စာခတ်နှိပ်ထားသည်။ လောင်းကြက်ခေတ်တွင် နာမည်အကျော်ကြားဆုံးမင်းမှာ မင်းထီးဘုရင်ပင်ဖြစ်သည်။ လောင်းကြက်ခေတ်၏ နောက်ဆုံးမင်းမှာ နရမိတ်လှခေါ် မင်းစောမွန်ဖြစ်သည်။ ယင်းမင်းသည် မင်းထီးဘုရင်၏ မြစ်ပင်ဖြစ်သည်။ မင်းစောမွန်သည် မြောက်ဦးခေတ်မင်းဆက်၏ ပထမဆုံးမင်းလည်းဖြစ်သည်။ မြောက်ဦးမင်းဆက်သည် ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၄၃၀ မှ ၁၇၈၄ ( AD 1430 to 1784) ခုနှစ်အထိ နှစ်ပေါင်း ၂၅၄ နှစ် ရှည်ကြာခဲ့ပြီး မြောက်ဦးမင်းဆက်ပေါင်း ၄၈ ဆက် ရှိသည်။ မြောက်ဦးမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးမင်းမှာ မဟာသမ္မတရာဇာ ခေါ် အက်ဂေါပုညဇောရာဇာ ဖြစ်သည်။ မြောက်ဦးခေတ် ဒင်္ဂါးများတွင် သက္ကရာဇ်ရေးထိုးထားသော်လည်း ဖတ်ရှုနိုင်ရန် ယင်းခေတ်သုံး ဂဏန်းများကိုသိရန်လိုအပ်သည်။ မြောက်ဦးခေတ်ဒင်္ဂါးများမှာ အရွယ်အားဖြင့် ၂ ဒသမ ၈ စင်တီမီတာ မှ ၃ စင်တီမီတာ အချင်းထိရှိ၍ အလေးချိန်အားဖြင့် ၁၀ ဂရမ်ဝန်းကျင်တွင် တစ်မျိုးနှင့် ၇ ဒသမ ၅ ဂရမ်ဝန်းကျင်တွင် တစ်မျိုးတွေ့ရသည်။ ကျပ်ပြည့်ဒင်္ဂါးများမှာ အရွယ်အားဖြင့်အချင်း ၃ စင်တီမီတာ နှင့် အလေးချိန် ၁၀ ဂ၇မ်ရှိသည်။ ရှေးခေတ်ရခိုင်ဒင်္ဂါးများသည် ကျောက်စာပါ မင်းများ၏ အမည်များကို အတည်ပြုပေးသည်သာမက ပံ့ပိုးမှုလည်းပေးသည်။ ရခိုင်သမိုင်းအတွက် အဖိုးမဖြတ်နိုင်သော အထောက်အထားများကိုလည်းပေးပေသည်။
မွန်ဒင်္ဂါးများ
ရခိုင်ဒင်္ဂါးများနှင့် မရှေးမနှောင်းမှာပင် ဟံသာဝတီ ဆင်ဖြူ ရှင်လက်ထက် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၉၀၀ ကျော် (ခရစ်နှစ် ၁၅၄၀ ခန့်) တွင် မွန်ဒင်္ဂါးများပေါ်ခဲ့သည်။ မွန်ဒင်္ဂါးများကို ဟံသာဝတီဒင်္ဂါးဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ ယင်းဒင်္ဂါးများတွင် ဟံသာဝတီ၏ အမှတ်အသားဖြစ်သော ဟင်္သာရုပ်ကို ခတ်နှိပ်ထားသည်။ ဆာအာသာပီဖယ်ယာ၏ Coins of Arakan, Pegu ,and Burma ( ရခိုင် ၊ ပဲခူး နှင့် မြန်မာပြည်မှဒင်္ဂါးများအကြောင်း  စာအုပ်၌ ပဲခူးအနီး စစ်တောင်းအရပ်မှ ခရုသင်းနှင့် ဥကင်ပုံ ၊ သို့မဟုတ် ဘီးတပ်ရထားပုံပါသော ဒင်္ဂါးဟောင်းများတွေ့ရှိရကြောင်း ပုံနှင့်တကွဖော်ပြထားသည်။ ယင်းအပြင် တနင်္သာရီနယ်ဘက်မှလည်း သံဖြူနှင့်ခဲ စပ်၍ပြုလုပ်ထားသော ထိုးတံဆိပ် ဒင်္ဂါးဟောင်းများတွေ့ရသည်ဟုဖော်ပြထားသည်။ ထို ထိုးတံဆိပ် ဒင်္ဂါး၏ ကျောဘက်တွင် ( ဟောသူခံတာဂရံ) ဟူသော ပါဠိဘာသာပါရှိသည်။ ပါဠိကို  ဆာအာသာပီဖယ်ယာ က ငြိမ်းချမ်း၍ သုခအပေါင်းနှင့်ပြည့်စုံသော ဌာန ဟုအဓိပ္ပာယ် ပြန်ဆိုထားသည်။ ညောင်ရမ်းမင်းဆက်များလက်ထက်တွင် ဒင်္ဂါးသုံးစွဲကြောင်းမှတ်သားရသော်လည်း ပုံသဏ္ဌာန်အနေအထားကိုမူ အမှတ်အသား မရှိချေ။
ဟံသာဝတီခေတ်
တပင်ရွှေထီး လက်ထက် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၉၀၀ ကျော် (ခရစ်နှစ် ၁၅၄၀ ခန့်) တွင် ဗမာဒင်္ဂါးများပေါ်ခဲ့ဖူးသည်။ ဘုရင့်နောင်လက်ထက်တွင်လည်း ဆက်လက် သွန်းလုပ်ခဲ့ဟန်ရှိသည်။ ထိုခေတ် ဗမာဒင်္ဂါးများကို ဥရောပသားတို့က ဟံသာဝတီဒင်္ဂါးဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ ယင်းဒင်္ဂါးများတွင် ဟံသာဝတီမြို့တော်၏ အမှတ်အသားဖြစ်သော ဟင်္သာရုပ်ကို ခတ်နှိပ်ထားသည်။ ဆာအာသာပီဖယ်ယာ၏ Coins of Arakan, Pegu ,and Burma ( ရခိုင် ၊ ပဲခူး နှင့် မြန်မာပြည်မှဒင်္ဂါးများအကြောင်း  စာအုပ်၌ ပဲခူးအနီး စစ်တောင်းအရပ်မှ ခရုသင်းနှင့် ဥကင်ပုံ ၊ သို့မဟုတ် ဘီးတပ်ရထားပုံပါသော ဒင်္ဂါးဟောင်းများတွေ့ရှိရကြောင်း ပုံနှင့်တကွဖော်ပြထားသည်။ ယင်းအပြင် တနင်္သာရီနယ်ဘက်မှလည်း သံဖြူနှင့်ခဲ စပ်၍ပြုလုပ်ထားသော ထိုးတံဆိပ် ဒင်္ဂါးဟောင်းများတွေ့ရသည်ဟုဖော်ပြထားသည်။ ထို ထိုးတံဆိပ် ဒင်္ဂါး၏ ကျောဘက်တွင် ( ဟောသူခံတာဂရံ) ဟူသော ပါဠိဘာသာပါရှိသည်။ ပါဠိကို  ဆာအာသာပီဖယ်ယာ က ငြိမ်းချမ်း၍ သုခအပေါင်းနှင့်ပြည့်စုံသော ဌာန ဟုအဓိပ္ပာယ် ပြန်ဆိုထားသည်။ ညောင်ရမ်းမင်းဆက်များလက်ထက်တွင် ဒင်္ဂါးသုံးစွဲကြောင်းမှတ်သားရသော်လည်း ပုံသဏ္ဌာန်အနေအထားကိုမူ အမှတ်အသား မရှိချေ။
ကုန်းဘောင်ခေတ်
ကုန်းဘောင်မင်းဆက်ဖြစ်သော ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၄၀ ကျော်တွင် မြန်မာဒင်္ဂါးများပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ဘိုးတော်ဘုရားသည် ဗြိတိသျှအရှေ့ အိန္ဒိယကုမ္မဏီ၏ ကိုယ်စားလှယ် ကပ္ပတိန်ကော့ ယူဆောင်လာသော ဒင်္ဂါးများကို သွန်းလုပ်စေသည်။ ထို့နောက် အင်္ဂလန်ပြည်မှဆက်သသော ဒင်္ဂါးသွန်းစက်ဖြင့် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၄၃ ခုနှစ် နယုန်လဆုတ် ၁ ရက်နေ့မှစ၍ အမရပူရ ရွှေမြို့တော်၌ စတင်၍ သွန်းလုပ်သည်။ ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက်၌ သွန်းလုပ်သော ဒင်္ဂါးများအနက် ငွေဖြင့်သွန်းသော ဒင်္ဂါးမှာ တစ်ဖက်တွင် ဘိုးတော်ဘုရားနံတော်သင့် တနင်္လာကျားရုပ သဏ္ဌာန် ပါရှိ၍ တစ်ဖက်တွင် ၁၁၄၆ ခု အမရပူရ ဆင်ဖြူများရှင်နိုင်ငံဟု စာတမ်းထိုးထားသည်။ ကြေးဖြင့်သွန်းသော ဒင်္ဂါးများမှာ တစ်ဖက်တွင် နံတော်သင့် တနင်္လာကဝတ်အဆုံး ၆ အနားပတ်လည်ကို ထူ၍ ငါးရုပ်ဖိုမနှစ်ကောင် သဏ္ဌာန်ပါရှိပြီး အနားပတ်လည်၌ ဗိန္ဓုပြောက်များနှင့် တကွ တစ်ဖက်တွင် ဘိုးတော်ဘုရားနန်းတက်သော နှစ်ကိုအစွဲပြု၍ ၁၁၄၃ တပို့တွဲလပြည့်ကျော် ၁၄ ရက်ဟူသောစာတမ်းပါရှိသည်။ ထိုကြေးဒင်္ဂါးများကို ၁၁၇၄ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းလိုက်သဖြင့် နှစ်ပေါင်း ၂၈ နှစ်သာ သုံးစွဲခဲ့သည်။ ယင်းဒင်္ဂါးနှစ်မျိုးကို အမရပူရခေတ် ဒင်္ဂါးဟုခေါ်သည်။
ယင်းဒင်္ဂါးနှစ်မျိုးအပြင် ရွှေပြည်စိုးတံဆိပ်တော် ငွေ နှင့် ကြေး ဒင်္ဂါးများလည်း သုံးစွဲခဲ့သေးသည်။ ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက် ဒင်္ဂါးများမှာ တစ်ကျပ်သုံး ၊ ငါးမူးသုံး ၊ တစ်မတ်သုံး ၊ တစ်မူးသုံး ဟူ၍ ရှိလေသည်။ ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက်တွင် ဗမာဒင်္ဂါး ၊ ရခိုင်ဒင်္ဂါး ၊ ဝေသာလီဒင်္ဂါး ၊ ကုလားဒင်္ဂါးဟူ၍ ဒင်္ဂါး ၄ မျိုးရှိသည်။
ရွှေဘိုမင်းတရားလက်ထက်တွင် သွန်းလုပ်သောဒင်္ဂါးများမှာ တစ်ဖက်က လဝန်းနှင့်ယုန်ရုပ် ၊တစ်ဖက်က ပဒုမ္မာကြာပန်းပုံကို ရိုက်နှိပ်ထားသည်။
ပုဂံမင်းလက်ထက်ထုတ် ဒင်္ဂါးများမှာ တစ်ဖက်တွင် ရွှေပြည်စိုးတံဆိပ် နှင့် တစ်ဖက်တွင် သာသနာနှစ် ၂၃၉၀ ဟုရေးထိုးထားသည်။
မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်တွင် ဒင်္ဂါးသွန်းစက်ရုံကို မန္တလေးနေပြည်တော် နန်းမြို့တော်အတွင်းတွင် ဗဟိုရ်စင် မြောက်ဘက်၌ ဆောက်လုပ်၍ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၂၇ ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်း လပြည့်ကျော် ၉ ရက် နေ့တွင် ဒင်္ဂါး စက်ရုံကိုဖွင့်လှစ်ကာ ရတနာပုံ ဒေါင်းဒင်္ဂါးများကို စတင်သွန်းလုပ်လေသည်။
ယင်းဒင်္ဂါးစက်ရုံမှ ရွှေ ၊ ငွေ ၊ ကြေးနီ ၊ သံဖြု နှင့် ခဲ ဒင်္ဂါးများထုတ်လုပ်ခဲ့ရာ ဒေါင်းတံဆိပ်ကျပ်သုံး ငွေဒင်္ဂါးများကို မင်းတုန်းမင်း နန်းတက် သက္ကရာဇ် ၁၂၁၄ ခုနှစ်၌ ခတ်နှိပ်၍ ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ မင်းတုန်းမင်း နှင့် သီပေါမင်းလက်ထက် ယင်းစက်ရုံမှ ထုတ်လုပ်ခဲ့သော ဒင်္ဂါးများတန်ဖိုးမှာ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ၂၈ သန်းကျော် ခန့်ရှိလေသည်။ မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်က ငွေသားဖြင့်သွန်းလုပ်ခဲ့သော ဒင်္ဂါးများမှ တစ်ကျပ် ၊ ငါးမူး ၊ တစ်မတ် ၊ တစ်မူး ၊ တစ်ပဲ ပေါင်း ၅ မျိုးရှိသည်။ ငွေဒင်္ဂါးများတွင် တစ်ဖက်၌ တံဆိပ်တော်ဟူသော စာတမ်းနှင့် ဒေါင်းရုပ်ပါရှိပြီး တစ်ဖက်တွင် ရတနာပုံနေပြည်တော် ဟူသောစာတမ်းကို ပန်းခွေနှင့် အနားပတ်လည်ခွေထားသည်။ ပန်းခွေအကြားတွင် ၁ သုံးဒင်္ဂါး ၁၂၁၄ ဟူသော စာတမ်းထည့်သွင်းထားသည်။ ဒေါင်းတံဆိပ်ကြေးဒင်္ဂါးမှာ ဒေါင်းရုပ်အောက်မှ သွန်းသော သက္ကရာဇ် ၁၂၂၇ နှင့် တစ်ဖက်တွင် ရတနာပုံနေပြည်တော် နှင့် ၁ ပဲသုံး ဒင်္ဂါး၏ လေးပုံတစ်ပုံ ဟူသောစာတမ်းပါရှိသည်။ ထိုဒင်္ဂါးများအပြင် ၁၂၂၈ ခုနှစ် ပန်းခွေနှင့် ရတနာပုံနေပြည်တော် စာတမ်းပါရှိသော ခြင်္သေ့ဒင်္ဂါးများ ၊ ယုန်ရုပ်သဏ္ဌာန်အောက်မှ သက္ကရာဇ် ၁၂၃၁ ၊ တစ်ဖက်က ကြေးနီဒင်္ဂါးစပ် လေးပုံ တစ်ပုံဟူသောစာနှင့်ပန်းပါသော ယုန်ဒင်္ဂါး ၊ ထိုးနယားရုပ်နှင့် ထိုးနယားရုပ်တော်ဟူသော စာတမ်းနှင့် တစ်ဖက်က တစ်မူးသုံး၏ ရှစ်ပုံတစ်ပုံစာတမ်း ၊ ယင်းစာတမ်းအောက်မှ ပန်းခွေနှင့် ယင်းပန်းခွေအောက်မှ ၁၂၄၀ စာတမ်းပါသော ထိုးနယား ဒင်္ဂါးများကိုလည်း သွန်းလုပ်သေးသည်။ မင်းတုန်းမင်းသည် ဒင်္ဂါးအတတ်ပညာသင်ရန် ပညာတော်သင်များ ကိုလည်း ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့စေလွှတ်သေးသည်။
ထို့နောက် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ တတိယစစ်ပွဲသည် ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွား၍ အင်္ဂလိပ်တို့သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ဒင်္ဂါးစက်ရုံရှိ ငွေဒင်္ဂါးခုနှစ်ပုံများကို လိုချင်သူတို့ကောက်ငင်ကာ ဆွဲယူသွားကြသဖြင့် ကစဉ့်ကလျှားဖြစ်သွားလေသည်။ ထို့နောက် ဒေါင်းဒင်္ဂါးများကို တရားဝင်ငွေအဖြစ် ၁၈၉၂ ခုနှစ်အထိ ဆက်လက်ခွင့်ပြုထားသောအခါမှ မဟာဝန်ရှင်တော်မင်းကြီးသည် ဒေါင်းဒင်္ဂါးညှပ်ပုံများကို သတိရ၍ စစ်ကြောသိမ်းဆည်းရန် သက်ဆိုင်ရာတို့သို့ဆင့်ဆိုလေသည်။ စစ်သုံပန်းပစ္စည်းများ ထုခွဲရောင်းချရေးတာဝန်ခံ လက်ဖနင် ကာနယ်ဒဗလျုဘီ ဘတ်ဂျင်၏ အစီရင်ခံစာအရသော် ဒေါင်းဒင်္ဂါးကျပ်သုံးနှင့် ငါးမူးသုံးညှပ်ပုံပေါင်း (၇၆) ခုကို အခြားသိမ်းဆည်းရ ပစ္စည်းများနှင့်အတူ နန်းတော်တွင်းတွင်ပင် လေလံတင်ရောင်းချလိုက်ကြောင်း ၊ ကျပ်သုံးဒင်္ဂါး ညှပ်ပုံပေါင်း ၁၀ ခုစီပါရှိသော သေတ္တာ ၁၅ လုံးကို ဗြိတိသျှစစ်တပ်မှ အရာရှိကြီးများက ဝယ်ယူသွားကြောင်း ၊ ထို့ပြင် သရက်မြို့ရှိ အရာရှိကြီးများထံသို့လည်း ညှပ်ပုံသေတ္တာ ရောင်းလိုက်ကြောင်းသိရသည်။ ယင်းသို့ အများသူတကာလက်သို့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိသွားသော ညှပ်ပုံတို့မှာ မည်၍မည်မျှ ရှိလေသည်ကို သိရှိနိုင်ရန်လည်းကောင်း  ပြန်လည်သိမ်းဆဲရန် လည်းကောင်း ၊ မဖြစ်နိုင်တော့ကြောင်း မဟာဝန်ရှင်တော်မင်းကြီးက မှတ်ချက်ရေးသားထားသည်။ ယင်းနောက် ဒင်္ဂါးစက်ရုံကို နန်းမြို့တွင်းရှိ သေနတ်စက်ရုံနှင့်အတူ စတာလင်ပေါင် ၂၄၀ တန်ဖိုးဖြတ်၍ အဖိုးငွေ ၁၀၀၀ ကျပ်နှင့် ရောင်းရန်ကြေညာလေသည်။ မည်သို့မည်ပုံ ထုခွဲလိုက်သည်ကို အတိအကျမသိရပေ။
ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်
ဗြိတိသျှခေတ် မြန်မာဒင်္ဂါးများကို မူကား အင်္ဂလန်ပြည်တွင် သွန်းလုပ်လေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံအား အိန္ဒိယပြည်၏ ပြည်နယ်တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်အုပ်ချူပ်စဉ်က မြန်မာနိုင်ငံသုံး ဒင်္ဂါးများသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံသုံး ဒင်္ဂါးများသာဖြစ်သည်။ ဗြိတိသျှတို့ထုတ်ဝေသော ဒင်္ဂါးများတွင် တဖက်၌ ဗြိတိသျှအင်ပါယာ အရှင်ဘုရင်၊ဘုရင်မများ၏ပုံများနှင့် ထိုပုံများအောက်တွင် ဒင်္ဂါးထုတ်ဝေသောနှစ်ပါရှိ၍  အခြားတစ်ဖက်တွင် ဒင်္ဂါး၏  တန်ဖိုးကိုအင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့်  ရေးသားထားသည်။  နိုင်ငံတိုင်းလိုလို၌ပင် သက်ဆိုင်ရာ  တံဆိပ်များ ခပ်နှိပ်၍ ကြေး၊ငွေ၊ရွှေ၊နစ်ကယ်စသော   သတ္ထုများဖြင့် ဒင်္ဂါးများ  သွန်းလုပ်အသုံးပြုကြသည်။ လွတ်လပ်ရေး ရပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံသုံး ဒင်္ဂါးများတွင်  တစ်ဖက်၌  ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် ဟူသော   စာတမ်းနှင့် ခြင်္သေ့ထိုင်နေဟန်   ပါရှိ၏။  ယင်ခေတ်မှ  ဒင်္ဂါးထုပ်ဝေသော   နှစ်ကိုရေး ထိုးထား၏။    အခြားတစ်ဘက်တွင် ကနုတ်ပန်းခွေနှင့် ပန်းခွေအကြားတွင် ဒင်္ဂါး၏တန်ဖိုးကိုရေးထိုးထား၏ မြန်မာနိုင်ငံ၏ငွေကြေးစနစ်ကိုလည်း ကျပ်၊ပဲ၊ပိုင်စနစ်မှ ကျပ်ပြားစနစ်သို့ ပြောင်းလဲလိုက်ရာ ကျပ်ဒင်္ဂါးမှာ မပြောင်းလဲသော်လည်း ပဲပိုင်စေ့များကို မသုံးတော့ဘဲ ပြား၅၀၊ပြား အစိတ်၊ဆယ်ပြား၊ငါးပြားနှင့် တစ်ပြားစေ့များကို ခြင်္သေ့ရုပ်များဖြင့် ပင်သွန်းလုပ် ခဲ့ပေသည်။
လွတ်လပ်ပြီးခေတ်
လွတ်လပ်ရေးရပြီးချိန်မှ ၁၉၆၅ မေလ ၂၄ ရက်နေ့အထိ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း လည်ပတ်သုံးစွဲရန် ထုတ်ဝေထားသော ငွေဒင်္ဂါးနှင့်ငွေအကြွေများ၏တန်ဖိုးမှာ ကျပ်ငွေ ၇ ဒသမ ၄ ကုဋေ တန်ဖိုးခန့်ရှိသည်။ သို့သော် မသမာသူများ၏စုဆောင်းမှုကြောင့် လုပ်သားပြည်သူများမှ ငွေဒင်္ဂါးနှင့် ငွေအကြွေရှားပါးမှု ပြဿနာနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် တော်လှန်ရေးအစိုးရသည် ပြည်သူတို့အတွက်ပြဿနာပြေလည်စေရန် ၁၉၆၆ ခု၊အောက်တိုဘာ၊ ၁၅ ရက်နေ့မှစတင်၍ တစ်ပြား၊ငါးပြား၊၁၀ပြား၊၂၅ပြား၊၅၀ပြား တန်ငွေ အကြွေဒင်္ဂါး ငါးမျိုးကို ပုံစံသစ်ဖြင့် ထပ်မံထုတ်ဝေပေးခဲ့သည်။ မူလငွေဒင်္ဂါးများကိုလည်း မူလတန်ဖိုးအတိုင်း ဆက်လက်သုံးစွဲခွင့်ပြုထားသည်။ ကျပ်ဒင်္ဂါးပြားကိုမူ ထပ်မံထုတ်ဝေခြင်း မပြု တော့ပေ။ တော်လှန်ရေးအစိုးရ ထုတ်ဝေသော ငွေအကြွေသစ်များမှာ ယခင်ကဲ့သို့ သံသတ္တု ဖြင့်ပြု လုပ်ထားခြင်းမပြု ဘဲ ပေါ့ပါးသည့်သတ္တု တစ်မျိုးဖြင့်ပြု လုပ်ထားသည်။ အလွန်ပေါ့ပါးပြီး အဖြူ ရောင်ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ယခင်အကြွေများကို အလေးစေ့ ၊ ယခုအကြွေများကို အပေါ့စေ့ ဟုသတ်မှတ်ကြသည်။ အရွယ်အစားအားဖြင့် မူလအကြွေများထက် ယောင်ယောင်သေး၍ အနည်းငယ်ပိုပါးသည်။ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ ရုပ်ပုံနှင့်စာလုံးမှအပ ယခင်အတိုင်း ငါးမူးပြားဆိုလျှင် အဝိုင်းထောင့်စိတ်များဖြင့် လည်းကောင်း ၊ မတ်စေ့ဆိုလျှင် ၆ ထောင့်၊ ဆယ်ပြားစေ့ဆိုလျှင် ၄ ထောင့် ၊ ငါးပြားစေ့ဆိုလျှင် ၁၂ ထောင့် နှင့် တစ်ပြားစေ့ဆိုလျှင် အဝိုင်းသဏ္ဌာန်ရှိသည်။ ယင်းဒင်္ဂါးများတွင် ထည့်သွင်းခတ်နှိပ်ထားသော ရုပ်ပုံမှာ ယခင်ကငွေအကြွေဒင်္ဂါးများကဲ့သို့ ခြင်္သေ့ထိုင်လျှက်ပုံမဟုတ်တော့ဘဲ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ ကိုယ်တစ်ပိုင်းပုံဖြစ်သည်။ ဗိုလ်ချုပ်ပုံကိုဝိုက်လျှက် အထက်ဘက်တွင် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် ပြည်သူ့ဘဏ် ဟူသော မြန်မာစာလုံး စာဝိုက်နှင့် အောက်ဘက်တွင် ဒင်္ဂါးပြားများထုတ်ဝေသည့်နှစ်ကို မြန်မာသက္ကရာဇ်ဖြင့် သက္ကရာဇ် ၁၃၂၈ ခုနှစ်  ဟူသော စာကော့စာဝိုက်များပါရှိသည်။ အပေါ်စာကုံးနှင့် အောက်စာကော့တို့ အကြားတွင် နှစ်ဖက်လုံးမှာပင် ငါးထောင့်ကြယ်တစ်လုံးစီခံ၍ ခြားထားသည်။
ဗိုလ်ချုပ်ရုပ်ပုံမှာ တော်လှန်ရေးခေတ်က ရိုက်ကူထားသော ဆံပင်ရှည်နှင့် ကိုယ်တစ်ပိုင်းဘေးစောင်းပုံဖြစ်ပြီး လက်ဝဲဘက်သို့မျက်နှာမူထားသည်။ ဒင်္ဂါးပြား၏ အခြားမျက်နှာတစ်ဖက်တွင် ကနုတ်ပန်းထောင့် နှစ်ခုကို ဝိုက်ထားပြီး ပန်းခွေအတွင်း၌ ဒင်္ဂါးတန်ဖိုးကိုလည်းကေင်း၊အောက်ဘက်တွင် ထုတ်ဝေသည့်ခုနှစ် ၁၉၆၆ ကိုလည်းကောင်း ရေးထိုးထားသည်။ ထူးခြားချက်မှာ ဒင်္ဂါး၏တန်ဖိုးကိုဖော်ပြရာ၌ မောက်ချစာလုံးဖြင့် ဖော်ပြမှုမရှိခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ပုံစံအားဖြင့် ခြင်္သေ့ရုပ်ပုံပါ အကြွေဒင်္ဂါးများတွင် ဆယ်ပြားစေ့၌ ၁ဝါးပြား  ဟုဖော်ပြလေ့ရှိသော်လည်း ယခုအကြွေသည် ဒင်္ဂါးများတွင် ၁၀ ပြား  ဟုသာ ဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်သည်။
ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ်လစ်သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရခေတ်
ထို့နောက် ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ်လစ်သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရခေတ်တွင် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံဘဏ်မှ တစ်ကျပ်တန် ငွေအကြွေပုံစံသစ်ကို ၁၉၇၆ ခု၊ဧပြီ ၁ ရက်နေ့တွင် လည်းကောင်း၊ ပြားငါးဆယ်တန် ငွေအကြွေပုံစံသစ်ကို ၁၉၇၉ ခု ဖေဖော်ဝါရီ ၁၀ ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း ၊ နှစ်ဆယ့်ငါးပြားတန် ငွေအကြွေ (အဝိုင်းပုံစံ) ပုံစံသစ်ကို ၁၉၈၁ ခု၊ ဇူလိုင်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း ၊ ဆယ်ပြားတန်ငွေအကြွေပုံစံသစ်ကို ၁၉၈၃ ခု ၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် လည်းကောင်း ၊ နှစ်ဆယ့် ငါးပြားတန် ငွေအကြွေ ( ၆ထောင့်ပုံစံ ) ပုံစံသစ်ကို ၁၉၈၆ ခု၊ ဒီဇင်ဘာ ၁ ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း ၊ ငါးပြားတန် ငွေအကြွေ ပုံစံသစ်ကို ၁၉၈၇ ခု၊ ဇွန်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း ထုတ်ဝေခဲ့ပြန်သည်။
နဝတခေတ်
မြန်မာနိုင်ငံတော် ဗဟိုဘဏ် သည် တကျပ်သား၊ ငါးမူးသား၊ တမတ်သား စံချိန်မီ ရွှေဒင်္ဂါး များကို ၁၉၉၁ ခုနစ်မှ စတင်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
ဒီမိုကရေစီအစိုးရခေတ်
၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ပုံပါ ဒင်္ဂါးများ ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဗဟိုဘဏ် မှ အသစ် ထုတ်ဝေလိုက်သည့် ရွှေဒင်္ဂါး ၏ မျက်နှာပိုင်း ဗဟိုတွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းပုံ နှင့် ပုံ၏ အောက်တွင် “Aung San” အမည်ပါရှိသည်။
ရွှေဒင်္ဂါး ၏ အနားပတ်လည်တွင် “ Central Bank of Myanmar” “8.164gm 999.9Fine Gold” ဟု အင်္ဂလိပ် စာလုံး ဖြင့် ဖော်ပြထားပြီး၊ အခြား တဖက် မျက်နှာပြင်တွင် “ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဗဟိုဘဏ် ၂၀၁၉ ၊ ၅မူးသား၊ ၉၉၉.၉ သန့်စင်ရွှေ” ဟု မြန်မာစာလုံးဖြင့် ဖော်ပြထားသည်။
ထို ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ပုံ ပါ ငါးမူးသား ရွှေဒင်္ဂါး ကို မြန်မာ့ ကျောက်မျက်ရတနာ ရောင်းဝယ်ရေး လုပ်ငန်း၏ အရောင်းဆိုင်များ(နေပြည်တော်၊ရန်ကုန်၊ မန္တလေး)တွင် နေ့စဉ်ပေါက်ဈေး အပေါ် အလျော့တွက် နှင့် ကုန်ကျစရိတ် ၂၅၀၀၀ ကျပ် ထပ်ပေါင်းသည့် ဈေးနှုန်းဖြင့် ယခု နိုဝင်ဘာ ပထမ ပတ်တွင် ဝယ်ယူနိုင်ကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံတော် ဗဟိုဘဏ် မှ ထုတ်ပြန်လိုက်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံတော် ဗဟိုဘဏ် သည် တကျပ်သား၊ ငါးမူးသား၊ တမတ်သား စံချိန်မီ ရွှေဒင်္ဂါး များကို ၁၉၉၁ ခုနစ် နဝတအစိုးရလက်ထက် မှ စတင်ထုတ်ဝေခဲ့သော ဒင်္ဂါးများ ထုတ်ခြင်းကို ရပ်နားလိုက်ပြီး၊ တမတ်သား၊ နှင့် တကျပ်သား ပုံစံသစ် စံချိန်မီ ရွှေဒင်္ဂါး မျာကို ၂၀၁၈ ခုနစ်တွင် ပြန်လည် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
ကွမ်ဘာဘွမ်ရွာ၊ မိုးမောက်မြို့နယ်
ကွမ်ဘာဘွမ်ရွာ(Kunbarbum)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မိုးမောက်မြို့နယ်၊ ဘွမ်တောန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၁၇၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လစ်သူယေးနီးယားနိုင်ငံ
လစ်သူယေးနီးယားနိုင်ငံ၏ တရားဝင်အမည်မှာ လစ်သူယေးနီးယား သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ဥရောပမြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံဖြစ်သည်။ ဘောလတစ် နိုင်ငံ ၃ နိုင်ငံတွင် အကြီးဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ဘောလတစ်ပင်လယ်၏ အရှေ့မြောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိပြီး ဘောလတစ်ပင်လယ်ကို ဖြတ်၍ အနောက်ဘက်တွင် ဆွီဒင်နိုင်ငံ၊ နော်ဝေနိုင်ငံ နှင့် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံ တို့ တည်ရှိသည်။ မြောက်ဘက်တွင် လတ်ဗီယာနိုင်ငံ၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် ဘီလာရုဇ်နိုင်ငံ နှင့် အနောက်တောင်ဘက်တွင် ပိုလန်နိုင်ငံ တို့ တည်ရှိသည်။
အကျယ်အဝန်းမှာ ၂၅၁၇၄ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်ပြီးလျှင် အရှည်ဆုံးနေရာတွင်မိုင် ၁၂ဝ ရှိ၍ အကျယ်ဆုံးနေရာတွင် မိုင် ၂၁ဝ ရှိသည်။ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းမှာ ၆ဝ မျှသာ ရှည်လျား၏။
လစ်သူယေးနီးယားနိုင်ငံသည် သစ်တောများ၊ အိုင်များ၊ ညွှန်ပျောင်း တောများ ထူထပ်သည်။ မြစ်၊ ချောင်း များစွာရှိသည့်အနက် အထင်ရှား ဆုံးမှာ နမူးနပ်(နီမန်း)မြစ် ဖြစ်၏။ လစ်သူယေးနီးယားနိုင်ငံ၏ ဆောင်းရာသီမှာ တာရှည်၍အေးလွန်းလှသည်။ ဆောင်းရာသီတွင် မြစ်၊ ချောင်းများ ရေခဲ၏။ နွေရာသီမှာမူ မပြင်းထန်လှဘဲ စိုက်ပျိုးဖြစ်ထွန်းအောင် မိုးအလုံအလောက် ရွာသွန်းသည်။
လစ်သူယေးနီးယားနိုင်ငံ၏အဓိကပင်ရင်း အခြေအမြစ်များမှာ ဩဇာ ထက်သန်သည့် မြေကြီးနှင့် သစ်တောများဖြစ်၏။ နိုင်ငံ၏ ငါးပုံတစ်ပုံမှာ သစ်တောများ ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိ၍ သစ်တောများတွင် ထင်းရှူးပင်၊ ဖားထင်း ရှူးပင်နှင့် ဘုဇပတ်ပင်များ ပေါက်ရောက်သည်။ လစ်သွေးနီးယားနိုင်ငံသည် စိုက်ပျိုးရေးနိုင်ငံဖြစ်၍ လူဦးရေလေးပုံ သုံးပုံသည် စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းတွင် ပါဝင်လုပ်ကိုင်လျက်ရှိ၏။ သို့သော် နိုင်ငံ၏ထက်ဝက်ခန့်တွင်သာ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်နိုင်၍ ရိုင်းစပါး၊ မြစ်စားဂျုံ၊ မုယောစပါး၊ အာလူး၊ ဂျုံနှင့် ဘီသွာလျှော်တို့ကို စိုက်ပျိုး၏။ သိုး၊ နွား၊ ကြက်နှင့် ငန်းများကိုမွေးမြူ၍ ပျားများကိုလည်း စီးပွားဖြစ်မွေးမြူကြ၏။ ကောက်သီးကောက်နှံ၊ နွား၊ ဝက်ပေါင်ခြောက်၊ ကြက်ငှက်၊ ကြက်ဥ၊ ထောပတ်၊ ဘီသွာလျှော်၊ သားရေစိမ်း၊ သိုးမွေးနှင့် သစ်တောထွက် ပစ္စည်းများကို နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့ရောင်းချသည်။ မြို့တော်မှာ လူဦရေနှစ် သိန်းကျော် နေထိုင်လျက်ရှိသည့် ဗီလနီးယပ်(ဗီလနာ)မြို့ဖြစ်၏။ နိုင်ငံအတွင်း ကူးသန်းသွားလာနိုင့်သည့် ရေကြောင်းခရီးလမ်း မိုင်ပေါင်း ၁၂ဝဝ ခန့်ရှိ၍ မီးရထားလမ်းများလည်း အတော်အသင့်ရှိသည်။ ထိုမီးရထားလမ်းများသည် ဗီလနီးယပ်၊ ကောင်းနပ်၊ မေမယ် စသည့်မြို့ကြီး များကို ရုရှနှင့် ပိုလန် မီးရထားလမ်းများနှင့် ဆက်သွယ်ပေးလေသည်။ လစ်သွေးနီးယားနိုင်ငံ၏ လူဦးရေမှာ ၃,၀၅၃,၈၀၀ ဖြစ်၍ လစ်သွေးနီးယန်းလူမျိုးများအပြင် ရုရှ၊ ပိုလန်၊ ဂျာမနီနှင့် ယဟူဒီများလည်း နေထိုင်ကြ၏။
ဆယ့်သုံးရာစုနှစ်တွင် လစ်သူယေးနီးယားသည် မြို့စားပိုင်နယ်ပယ် ကြီးတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့၍ ၁၅ ရာစုနှစ်တွင် ယင်း၏ တန်ခိုးအာဏာသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ခဲ့လေသည်။ ၁၅၆၉ ခုနှစ်တွင် ပိုလန်နိုင်ငံနှင့် ပူးပေါင်းခဲ့ရပြီးနောက် ၁၇၇၆ ခုနှစ်တွင် ရုရှနိုင်ငံ၏ လက်တွင်းသို့ ကျ ရောက်ခဲ့လေရာ ၁၉၁၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ပွင့်သစ်စ ဗော်လရှီဗစ် သမ္မတနိုင်ငံမှ သီးခြားလျက် လွတ်လပ်သော နိုင်ငံအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည် အထိ ရုရှနိုင်ငံတော်၏ ဗောလတစ်ပြည်နယ်တစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိနေခဲ့လေ သည်။ ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် လစ်သွေးနီးယန်း သမ္မတနိုင်ငံသည် ဆိုဗီယက်သမ္မတနိုင်ငံတစ်ခုအဖြစ် ဆိုဗီယက်ယူနီယံအတွင်းသို့ သွတ်သွင်းခြင်း ခံခဲ့ရလေသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်းက ဂျာမန်တို့သည် လစ်သူယေးနီးယားနိုင်ငံကို ၁၉၄၁ ခုနှစ်၊ ဇွန်လမှ ရုရှားတပ်များက ကယ်တင် ခဲ့သည့် ၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလအထိ သိမ်းပိုက်ထားခဲ့လေသည်။
စက်ခွာ (အနောက်)ရွာ
စက်ခွာ (အနောက်)ရွာ
ချော်တောင်ရွာ၊ ရေဆိုင်
ချော်တောင်ရွာ၊ ရေဆိုင်
မာယာ ယဉ်ကျေးမှု လောက
မာယာယဉ်ကျေးမှု လူ့အဖွဲ့အစည်းသည် အခြားမီဆိုအမေရိကန် လူ့အဖွဲ့အစည်းများနှင့် သွင်ပြင်လက္ခဏာ အတော်များများ တူညီကြသည်။ အကြောင်းမှာ ထိုဒေသအတွင်း အချင်းချင်း ထိတွေ့ဆက်ဆံမှု အများအပြား ရှိခြင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ရောစပ်ယှက်နွယ်ခြင်းများ ရှိခဲ့သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ စာရေးသားခြင်း၊ ကျောက်စာထွင်းခြင်း၊ ပြက္ခဒိန် ဖော်ထုတ်ခြင်းတို့သည် မာယာတို့ တီထွင်ခဲ့ခြင်း မဟုတ်သော်လည်း သူတို့က အပြည့်စုံဆုံး ဖြစ်အောင် ပြင်ဆင် မွမ်းမံခဲ့ကြခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ မာယာတို့၏ ဩဇာလွှမ်းမှုကို ဟွန်ဒူးရပ်စ်၊ ဂွာတီမာလာ၊ မြောက်အယ်လ်ဆာဗေဒေါ နှင့် မက္ကဆီကို အလယ်ပိုင်းသို့တိုင်အောင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ မာယာတို့၏ အနုပညာနှင့် ဗိသုကာပညာတွင် ပြင်ပ လွှမ်းမိုးမှု အများအပြားကို တွေ့နိုင်သည်။ ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဆိုင်ရာ ကူးလူးဆက်ဆံမှုများကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆရပြီး ပြင်ပမှ တိုက်ရိုက် တိုက်ခိုက်အောင်နိုင်ခြင်းကြောင့်ဟု မယူဆကြပေ။
ဂန္ထဝင်ခေတ် ကုန်ဆုံးလာခြင်း၊ စပိန်တို့ ရောက်ရှိလာခြင်းနှင့် စပိန်တို့ အမေရိကကို ကိုလိုနီအဖြစ် သိမ်းယူခြင်းတို့ ရှိသော်လည်း မာယာလူမျိုးတို့ လုံးဝ ပျောက်ကွယ်မသွားခဲ့ပေ။
ကဏ္ဍ:ယဉ်ကျေးမှုလောက ကဏ္ဍ:မာယာ ယဉ်ကျေးမှု လောက
တူရကီဘာသာစကား
တူရကီဘာသာစကား ခေါ် တုချက် (Türkçe ) ကို အစ္စတန်ဘူတုချက်စီ (Türkiye Türkçesi) ဟုလည်း ခေါ်ပြီး တာကစ်ဘာသာစကားများအနက် အသုံးအများဆုံး ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ သုံးသူ သန်း ၇၀-၈၀ မျှ ရှိပြီး တူရကီနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်ဘာသာစကား ဖြစ်၏။ နယ်နိမိတ်ချင်းထိစပ်နီးစပ်သော အီရတ်၊ ဆီးရီးယား၊ ဂျာမနီ၊ ဩစတြီးယ၊ ဘူဂေးရီးယား၊ မြောက် မက်ဆီဒိုနီးယား၊ ဆိုင်ပရပ်မြောက်ပိုင်း၊ ဂရိတို့တွင်၎င်း၊ ဥရောပ၊ ကော့ကေးဆပ်နှင့် ဗဟိုအာရှတို့တွင်၎င်း ဤစကားသုံးသူများ ရှိသည်။ တူရကီသည် ၂၀၁၆ ခုတွင် ဥရောပသမဂ္ဂ၌ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံအဖြစ် သက်တမ်းထပ်မတိုးသော်လည်း ဥရောပသမဂ္ဂက တူရကီဘာသာစကားကို သမဂ္ဂ၏ ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားဆဲပင်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဂျာမနီနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ ကဏ္ဍ:တူရကီနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ ကဏ္ဍ:ရုရှားနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ
​ဆောက်တလုံးရွာ၊ တလုပ်ကုန်း
ဆောက်တလုံးရွာ၊ တလုပ်ကုန်း
ဌာနသုတ်
ပြုအပ်ဖူးသောကောင်းမှုမရှိ (ဘုန်းကံနည်းပါး)သောမာတုဂါမသည်
(၁) သင့်လျော်လျောက်ပတ်သောအမျိုး၌ဖြစ်ရခြင်း။
(၂) သင့်လျော်လျောက်ပတ်သော (လင်ယောက်ျား)အိမ်သို့သွားရခြင်း။
(၃) ရန်သူ(မယားငယ်) မရှိသောအိမ်၌ နေရခြင်း။
(၄) သားရတနာဖွားမြင်ခြင်း။ ။
(၅) လင်ယောက်ျားကို လွှမ်းမိုး၍ မိမိအလိုအတိုင်း ဖြစ်စေနိုင်ခြင်း။ ဟူသော တရားငါးမျိုးကို ရနိုင်ခဲ၏။
ပြုအပ်ဖူးသောကောင်းမှု (ဘုန်းကံ)ရှိသောမာတုဂါမသည်
(၁) သင့်လျော်လျောက်ပတ်သော အမျိုး၌ ဖြစ်ရခြင်း။
(၂) သင့်လျော်လျောက်ပတ်သော (လင်ယောက်ျား) အိမ်သို့သွားရခြင်း။
(၄) သားရတနာဖွားမြင်ခြင်း။
(၅) လင်ယောက်ျားကို လွှမ်းမိုး၍ မိမိအလိုအတိုင်း ဖြစ်စေနိုင်ခြင်း။ ဟူသော တရားငါးမျိုးကို ရလွယ်နိုင်ပေ၏ဟု ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။ - ငါ့ရှင်တို့ ငါသည် သတိပဋ္ဌာန်လေးပါးတို့ကို ပွားများအပ် ကြိမ်ဖန်များစွာ အလေ့အလာပြုအပ်သောကြောင့် အကြောင်းဟုတ်သည်ကိုလည်း အကြောင်း ဟုတ်သောအားဖြင့်၊ အကြောင်းမဟုတ်သည်ကိုလည်း အကြောင်းမဟုတ်သောအားဖြင့် အမှန်အတိုင်း ကွဲကွဲပြားပြား သိနိုင်ပေ၏ဟု ရဟန်းတော်တို့အား ကောသလ နိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ အရှင်အနုရုဒ္ဓါမထေရ်မြတ် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။ - (၁) ပြုလုပ်ရန် နှစ်သက်ဖွယ်မရှိ၊ ပြုလုပ်သည်ရှိသော် အကျိုးမဲ့ဖြစ်နိုင်သော အရာဌာန။
(၂) ပြုလုပ်ရန် နှစ်သက်ဖွယ်မရှိ၊ ပြုလုပ်သည်ရှိသော် အကျိုးရှိနိုင်သော အရာဌာန။
(၃) ပြုလုပ်ရန် နှစ်သက်ဖွယ်ရှိ ပြုလုပ်သည်ရှိသော် အကျိုးမဲ့ဖြစ်နိုင်သော အရာဌာန။
(၄) ပြုလုပ်ရန် နှစ်သက်ဖွယ်ရှိ၊ ပြုလုပ်သည်ရှိသော် အကျိုးရှိနိုင်သော အရာဌာန။ ဟု အကြောင်း(အရာဌာန) လေးမျိုးရှိပုံ။
(၂) ဌာန (၂)မျိုး၌
(က) မိုက်မဲသောပုဂ္ဂိုလ်သည် မပြုလုပ်၊ မပြုလုပ်ခြင်းကြောင့် အကျိုးမဲ့ခြင်းငှါ ဖြစ်၏။
(ခ) ပညာရှိသောပုဂ္ဂိုလ်သည် ပြုလုပ်၏။ ပြုလုပ်ခြင်းကြောင့် အကျိုးကိုပြုခြင်းငှါ ဖြစ်၏။
(၃) ဌာန (၂)မျိုး၌
(က) မိုက်မဲသောပုဂ္ဂိုလ်သည် ပြုလုပ်၏။ ပြုလုပ်ခြင်းကြောင့် အကျိုးမဲ့ခြင်းငှါ ဖြစ်၏။
(ခ) ပညာရှိသောပုဂ္ဂိုလ်သည် မပြုလုပ်၊ မပြုလုပ်ခြင်းကြောင့် အကျိုးကိုပြုခြင်းငှါ ဖြစ်၏။
(၄) ဌာန (၂)မျိုးလုံး ပြုလုပ်အပ်၊ ပြုလုပ်သင့်၊ ပြုလုပ်ထိုက်၏ဟု သိ၏။ ဟု အရာဌာနလေးမျိုးရှိပုံကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
-အဋ္ဌကထာ၌ ပထမအရာဌာန(အကြောင်း)သည် သတ္တဝါများလိမ့်ကျသေစေရန် တွင်းတူးခြင်း၊ ငါးဖမ်းခြင်း၊ အိမ်ခြံစပ်ကို ဖျက်ဆီး(၍လုယက်)ခြင်း အစရှိသော ဆင်းရဲခြင်း ပင်ပန်းခြင်းနှင့်တကွဖြစ်သော မကောင်းမှုဖြစ်ကြောင်း။
-ဒုတိယအရာဌာန (အကြောင်း)သည် ညီမျှစွာ အသက်မွေးကြောင်း ပြုကုန်သောလူတို့၏ ပန်းမှိုက်သွန်လုပ်ငန်း၊ အင်္ဂတေထောင်းထုခြင်း၊ (ပန်းရန်)လုပ်ငန်း၊ အိမ်မိုးခြင်းလုပ်ငန်း၊ သန့်ရှင်းရေးလုပ်ငန်း များဖြစ်ကြောင်း။
-တတိယအရာဌာန (အကြောင်း)သည် သေရည်အရက်သောက်ခြင်း၊ နံ့သာလိမ်းခြင်း၊ ပန်းပန်ခြင်းအစရှိသော သာယာဖွယ်၏ အစွမ်းအားဖြင့်ဖြစ်သော သူတစ်ပါးအသက်ကိုသတ်ခြင်း အစရှိသော လုပ်ငန်းများဖြစ်ကြောင်း။
-စတုတ္ထအရာဌာန (အကြောင်း)သည် တရားနာရန်သွားသောအခါ၌ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်စွာ ဝတ်ရုံခြင်း၊ ပန်း, နံ့သာ အစရှိသည်တို့ကိုယူ၍ ယူ၍သွားခြင်း၊ စေတီတော်ကို ရှိခိုးခြင်း၊ ဗောဓိပင်ကို ရှိခိုးခြင်း၊ ကောင်းမြတ်သောတရားတော်ကို နာယူခြင်း အစရှိသော ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ဖြစ်သော ကုသိုလ်ကောင်းမှုတို့ဖြစ်ကြောင်း ဖွင့်ပြထားပါသည်။ --- (၁) ကိုယ်ကျင့်သီလရှိ/မရှိကို အတူတကွ ပေါင်းသင်းကြည့်မှ သိနိုင်မည်။
(၂) သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သူ ဟုတ်/မဟုတ်ကို စကားပြောကြည့်လျှင် သိနိုင်မည်။
(၃) အစွမ်းသတ္တိ ရှိ/မရှိကို ဘေးအန္တရာယ် ကြုံတွေ့သည့်အခါ သိနိုင်သည်။
(၄) အသိပညာ၊ အတတ်ပညာ ရှိ/မရှိကို ဆွေးနွေးကြည့်လျှင် သိနိုင်သည်။
ထိုသို့ပင် သိနိုင်သည်ဆိုသော်လည်း ထိုလေးမျိုးကို ကြာရှည်စွာ လေ့လာမှ အမှန်ကိုသိမည်။ အချိန်ကာလအနည်းငယ်ဖြင့် မသိနိုင်ပါ။ သို့သော်လည်း နှလုံးသွင်း ဆင်ခြင်တတ်သူသည်သာ သိနိုင်သည်။ နှလုံးသွင်းဆင်ခြင်မှုမရှိလျှင် မသိနိုင်ပါ။ သို့သော်လည်း သိနိုင်သော ဉာဏ်ပညာရှိသူမှသာ သိနိုင်သည်။ ဉာဏ်ပညာမရှိလျှင် မသိနိုင်ပါ။ ဟု ထိုလေးမျိုးကို တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ အကျယ်ဝေဖန်၍ ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင်ဟောတော်မူပါသည်။
ဤအကျဉ်းချုပ်ဒေသနာတော်ကို (သံ၊၁၊၇၈)၌ ကောသလဘုရင်အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူပါသည်။
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ မှတ်သားဖွယ်ပုဒ်များကို ဖွင့်ဆိုထားပါသည်။
နာသေန္တိသုတ်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် (က) ဖျက်ဆီးနှင်ထုတ်ထိုက်၊ အိမ်၌ မနေစေရသော၊ (ခ) မဖျက်ဆီး မနှင်ထုတ်ထိုက်၊ အိမ်၌နေစေရသော မာတုဂါမ၏ အားငါးမျိုးတို့ကို ဝေဖန်၍ ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
၁၆ မေ
မေလ၊ (၁၆)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၁၃၆)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၁၃၇)ရက်မြောက်)) နေ့ရက် ဖြစ်သည်။ ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၂၂၉) ရက် ကျန်သေးသည်။
ကျောက်တိုင်စုရွာ၊ သမက်ပြေဝ
ကျောက်တိုင်စုရွာ၊ သမက်ပြေဝ
ရမ်ထလိုရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်
ရမ်ထလိုရွာ(Ramthlo)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းခရိုင်၊ ဖလမ်းမြို့နယ်၊ ရမ်ထလိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၃၄၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရမ်ထလိုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၄၄ ဦး၊ မ ၆၀၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၅၃ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖလမ်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကြိုးကုန်းရွာ၊ သမ္ဘရာတိုင်း
ကြိုးကုန်းရွာ၊ သမ္ဘရာတိုင်း
သူဦးလာရွာ
သူဦးလာရွာ
အတွင်းရေဆိုင်ရွာ၊ ရေဆိုင်
အတွင်းရေဆိုင်ရွာ၊ ရေဆိုင်
ကော့ကူးရွာ၊ ရဲသာ
ကော့ကူးရွာ(Kawtku)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ ရဲသာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၂၆၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရဲသာကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၈၇၁ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၆၅၈ ဦး နေထိုင်သည်။ ရဲသာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ဇွဲကပင်သဘာဝအပန်းဖြေဥယျာဉ် ရှိသည်။ နည်းပညာတက္ကသိုလ်သည် ၃၅.၁၉ ဧက ကျယ်ဝန်းပြီး ဆရာ/မ ၇၉ ဦး ရှိသည်။ ကျောင်းသား/သူ ၆၀၀ ကျော် ရှိသည်။ ဧက ၄၀ နီးပါးကျယ်သော စိုက်ပျိုးရေးသိပ္ပံ (အလယ်အလတ်ဆင့် စိုက်ပျိုးရေး ပညာပေးသင်တန်းတွင် ဆရာ/မ ၂၀ ကျော်၊ ကျောင်းသား/သူ ၂၀၀ ကျော် ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘားအံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဓါတ်တောင်ရွာ၊ ကျောင်းတောင်
ဓာတ်တောင်ရွာ၊ ကျောင်းတောင်
အင်္ဂသုတ်
မာတုဂါမ၏ အားငါးမျိုးကို အကျယ်ဟောပြတော်မူသည့်သုတ်။
သောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်ကြောင်း အင်္ဂါလေးပါးကို ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်။
၁၇ မေ
မေလ၊ (၁၇)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၁၃၇)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၁၃၈)ရက်မြောက်)) နေ့ရက် ဖြစ်သည်။ ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၂၂၈) ရက် ကျန်သေးသည်။
သမက်ပြေးကလေးရွာ၊ သမက်ပြေဝ
သမက်ပြေးကလေးရွာ၊ သမက်ပြေဝ
ဇီးဖြူကျင်းရွာ၊ ထီးချိုင့်မြို့နယ်
ဇီးဖြူကျင်းရွာ (Zeehpyukyin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ ထီးချိုင့်မြို့နယ်၊ အလယ်တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၄၅၃၉ ဖြစ်သည်။
မလေးဆိပ်ရွာ၊ ရေဆိုင်
မလေးဆိပ်ရွာ၊ ရေဆိုင်
ညောင်ဝန်းရွာ၊ ပင်းတယမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်းတယမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဗလီကွင်းရွာ၊ ကျောက်ဆည်မြို့နယ်
ဗလီကွင်းရွာ (Balikwin)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ ကျောက်ဆည်မြို့နယ်၊ ရဲဘော်ကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၈၂၃၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရဲဘော်ကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၆၃၇ ဦး၊ မ ၃၆၈၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၃၁၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ဘောထီးရွာ
ဘောထီးရွာ
သိင်္ခသူ စောနှောင်း
သိင်္ဃသူ စောနှောင်း သည် တောင်တွင်းကို အုပ်ချုပ်သော ပဒေသရာဇ်တပါး ဖြစ်သည်။
ငယ်ဘဝ
တစီးရှင် သီဟသူလက်ထက် တောင်တွင်းမင်း သီဟပတေ့နှင့် တစီးရှင် သမီး စောပုလဲတို့ ပေါင်းဖက်ရာမှ မြင်သည်။ အမည်ရင်းမှာ စောနှောင်း ဖြစ်သည်။ သိင်္ဃသူဘွဲ့ကို မည်သူချီးမြှင့်ကြောင်း မသိရ။
ကြင်ဘက်များ
သရက် မင်းရှင်စော သမီး စောမြတ်ကဲနှင့် စုံဖက်ရာတွင် အောက်ပါသားသမီးတို့ကို မြင်သည် -
ဘိုအင်းရွာ၊ ကျွန်းလှမြို့နယ်
ဘိုအင်းရွာ (Boinn)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်၊ ကျွန်းလှမြို့နယ်၊ အိမ်ခြေကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၂၀၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျွန်းလှမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ငါးမွေးကန်
thumb|ငါးမွေးကန် ငါးမွေးကန်ဆိုရာ၌ အိမ်တွင်းအလှအပ ပစ္စည်းအဖြစ်ဖြင့် သော်လည်းကောင်း၊ ငါးအကြောင်း ဗဟုသုတ ရှာမှီးနိုင်ရန် အတွက်သော် ၎င်း ငါးများကို မွေးထားသောကန်ကို ဆိုလိုသည်။ ရှေးအခါက ပင် အိမ်တွင်းအိမ်ပြင်၌ ငါးများကို မွေးမြူသော ငါးမွေးကန် အမျိုးမျိုးရှိခဲ့သည်။ ရောမလူမျိုးတို့သည် အိမ်ပြင်၌ ကန်များပြု လုပ်၍ ငါးများကို အစာအလို့ငှာ မွေးမြူခဲ့ကြသည်။ တရုတ်နိုင်ငံနှင့် ဂျပန်နိုင်ငံတို့၌လည်း ရှေးနှစ်ပေါင်း များစွာကပင် ရွှေငါးများကို အင်တုံ သို့မဟုတ် ဖန်ပေါင်းချောင်များတွင် ထည့်၍ အိမ်တွင်း အလှအပပစ္စည်းအဖြစ်ဖြင့် မွေးမြူခဲ့ကြ လေသည်။ ယခုအခါ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ တိုင်းပြည်တိုင်း၌လိုပင် ငါးမွေးခြင်း ကို ဝါသနာပါ၍ ငါးအမျိုးမျိုး မွေးနေသူ အမြောက်အမြား ရှိ ပေသည်။ တတိုင်းပြည်၌ မရှိသော ငါးများကို အခြားတစ်တိုင်း ပြည်တွင် ဝယ်ယူ၍ အထူးတလည် မွေးမြူကြကုန်၏။ တစ်ခါ တစ်ရံ အချို့လူများသည် လူသူမရောက်ဘူးသော နေရာများသို့ ပင် သက်စွန့်ကြိုးပမ်းသွားရောက်ကာ ငါးအထူးအဆန်းများကို ရှာ၍ မွေးမြူကြလေသည်။ အများအားဖြင့် အိမ်တွင်းငါးမွေးကန်များကို ပြုလုပ်ရာ၌ ပေါင်များကို သတ္တုဖြင့် ပြုလုပ်၍ အကာများကို မှန်ဖြင့် ပြုလုပ်တတ်ကြ၏။ သို့မှသာ ငါးမွေးကန်ထဲတွင် မွေးထားသော ငါးများ၏ သဘာဝအခြေအနေကို ကောင်းစွာ မြင်နိုင်ကြ ပေမည်။ ခေတ်မီသော တိုင်းပြည်များတွင် တိရစ္ဆာန်ရုံများ၌ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်က ငါးအမျိုးမျိုးကို ထိုငါးတို့နှင့် သင့်သော အခြေအနေများ ဖန်တီးကာ မွေးမြူထားတတ်ကြ၏။ ငါးမွေးကန်များထဲတွင် ငါးများကိုသာ မဟုတ်သေး ခရု၊ ပတ်ကျိ၊ ကနန်း၊ ဖား၊ ပုဇွန်ကဲ့သို့သော အခြားရေသတ္တဝါများ ကိုလည်း မွေးထားတတ်ကြသည်။ အချို့တိုင်းပြည်များတွင် ရေငန်သတ္တဝါများကိုပင် မွေးမြူထားတတ်ကြပေ။ ပင်လယ်ငါး ကဲ့သို့သော ရေငန်သတ္တဝါများကို မွေးရာ၌ ပင်လယ်ရေနှင့် တူသောရေကို ဖန်တီးပေးရန် မလွယ်ကူသဖြင့် ထိုငါးမွေး ကန်ကို ပင်လယ်ကမ်းခြေ အနီးအနားတွင် အုတ်ဖြင့် ဆောက် လုပ်ကြ၍ ပင်လယ်ထဲမှ ရေငန်ကို ထိုငါးမွေးကန်ထဲသို့ စက် ဖြင့် စုပ်သွင်းထည့်ထားကြသည်။ ထိုရေငန်ငါးမွေးကန်များတွင် ဘဝဲ၊ ကင်းမွန်၊ ငါးထီးစသော ရေငန်သတ္တဝါများကို မွေးထား တတ်ကြသည့်ပြင် ပင်လယ်၌ ပေါက်တတ်သော အပင်များကို လည်း ထည့်ထားတတ်ကြ၏။ ထိုကန်များတွင် ရေငန်သတ္တဝါ များ သွားလာနေကြသည်မှာ ပင်လယ်အောက်ရေနက်၌ သဘာဝအလျောက် သွားလာနေကြသကဲ့သို့ ထင်မှတ်ရ၏။ ယင်းတို့ကို ကြည့်ရှုနိုင်ရန်နှင့် ဓာတ်ပုံရိုက်ကူးနိုင်ရန် ကန်၏ ဘေးဖက်တွင် မှန်ပေါက်များ ဖောက်လုပ်ထားကြသည်။ ငါးမွေးကန်အတွင်းသို့ ရေထည့်ရာတွင် ငါးများကို စား တတ်သော ရေသတ္တဝါများနှင့် ရောဂါဖြစ်စေတတ်သော ပိုးမွှား များ မပါအောင် ရေကိုစစ်ပေးရ၏။ ငါးများသည် အသက်ရှူရန် အတွက်လိုသော အောက်ဆီဂျင်ကို ရေထဲမှရရှိကြရာ ရေကို ပါးစပ်မှသွင်း၍ ပါးဟက်မှ ပြန်ထုတ်ပစ်ကြသည်။ ရေထဲက အောက်ဆီဂျင်ကို အသုံးပြုပြီးသောအခါ ကာဗွန်ဒိုင်အောက် ဆိုဒ်ကို ထုတ်ပစ်လိုက်ကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် ရေထဲ၌ ကာဗွန် ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် အချိုးအစားများလာ၍ အောက်ဆီဂျင် အချိုး အစား နည်းသွားတတ်ပေသည်။ ထိုရေထဲ၌ ငါးများသည် အောက်ဆီဂျင်ကို လုံလောက်စွာ မရရှိကြသဖြင့် မကြာခဏ ရေ ပြင်သို့တက်၍ လေထဲမှ အောက်ဆီဂျင်ကို တိုက်ရိုက်ရှူကြရ သည်။ တစ်ခါတစ်ရံ ငါးများသည် အောက်ဆီဂျင်ကို လုံလောက် စွာ မရရှိကြသဖြင့် သေဆုံးကြသည်။ လေထဲက အောက်ဆီဂျင် သည် ရေထဲသို့ ရေမျက်နှာပြင်မှ ဝင်ရသဖြင့် ငါးမွေးကန်များ ဆောက်လုပ်ရာ၌ ငါးမွေးကန်၏ ရေမျက်နှာပြင်ကို ကျယ်နိုင် သမျှ ကျယ်အောင်စီစဉ်ရ၏။ ရေအနက်ကိုမူ သင့်တော်ရုံထား တတ်ကြ၏။
ငါးမွေးကန်အတွင်း၌ အပင်များကို စိုက်ပေးခြင်းအားဖြင့် မျှတသောသဘာဝကို ဖြစ်စေနိုင်၏။ အပင်များသည် ငါးတို့ ထုတ်ပစ်သော ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်ကို အသုံးပြု၍ အောက် ဆီဂျင်ကို ထုတ်ပေးကြသည်။ တစ်ဖန် ငါးတို့သည် အပင်များ က ပြန်ထုတ်ပေးသော အောက်ဆီဂျင်ကို အသုံးပြု၍ ကာဗွန် ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် ထုတ်ပစ်ကြပြန်သည်။ ဤသို့ဖြင့် ငါးနှင့် အပင်တို့သည် တစ်ဦးအပေါ်တစ်ဦး အပြန်အလှန် အမှီသဟဲ ပြုနေကြပေသည်။ ထို့ပြင် ငါးများမှ စွန့်ပစ်လိုက်သော အညစ် အကြေးများသည် အပင်များအဖို့ မြေဩဇာဖြစ်၏။ ငါးမွေး ကန်ထဲ၌ ငါးအကောင်ရေ အဆမတန် များနေသောအခါ၌ ဖြစ်စေ၊ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် အချိုးအစားများနေသော အ ခါ၌ဖြစ်စေ၊ အေအီရေတာခေါ် လေမှုတ်စက်ဖြင့် ရေထဲသို့ လေမှုတ်သွင်းပေး ကြရသည်။ ဤသို့ဖြင့် ငါးမွေးကန်ထဲရှိ ရေကို အောက်ဆီဂျင်နှင့် ပြည့်ဝအောင် လုပ်ပေးနိုင်လေသည်။ ငါးမွေးကန်ထဲရှိ ငါးများကို အစာကျွေးရာ၌ ယင်းတို့ စား သောက်လေ့ရှိသော အစာကိုရှာ၍ ကျွေးရ၏။ အစာကို အဆ မတန် မကျွေးကြရပေ။ အစာကို အဆမတန်ကျွေးလျှင် ငါးများ သေဆုံးတတ်ကြသည်။ ယခုအခါ အသင့်ပြုလုပ်ပြီး ရောင်းသော ငါးအစာ အမျိုးမျိုး ရှိသည်။
ငါးမွေးကန်ထဲ၌ ငါးအစာအများအပြားထည့်ပေးလျှင် ငါးတို့ မစား၍ ကြွင်းကျန်သော အစာများသည် ရေကို ပုပ်သိုးစေတတ် သည်။ ပုပ်သိုးသောရေသည် ငါးတို့အတွက် မကောင်းပေ။ ထိုကြောင့် ဤသို့ မဖြစ်ရလေအောင် အစာအကြွင်းများကို သုတ်သင်ပေးသော ခရု၊ ပက်ကျိ၊ ငါးရှဉ့် စသော အကောင်များ ကို ငါးမွေးကန်များတွင် ထည့်မွေးထားတတ်ကြသည်။ ငါးမွေးကန်ထဲ၌ ငါးအမျိုးမျိုးကို မွေးထားနိုင်၏။ မွေးမည့် ငါးအမျိုးများကို ရွေးချယ်ရာ၌ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး သင့်မြတ်စွာ နေနိုင်မည့် ငါးများကိုသာ ရွေးချယ်ကြ၏။ ရန်မူတတ်သော ငါးများကိုမူ သီးသန့် ငါးမွေးကန်များ၌ မွေးကြ၏။ ငါး အကောင်ကလေးများ ဥမှပေါက်ချိန်၌ ငါးဥနှင့်ငါးအကောင်ငယ် ကလေးများကို ငါးကြီးတို့မှ သီးသန့်ထားပေးကြ ရသည်။ ဤသို့ မပြုလုပ်လျှင် ငါးအကောင်ကြီးများသည် ဥများနှင့် ငါးငယ်ကလေးများကို စားပစ်တတ်ကြ၏။ ငါး အတော် အတန် ကြီးထွားလာမှ ငါးကလေးများကို ငါးအကောင် ကြီးများနှင့် ရောထား ရပေမည်။ ငါးများ မွေးမြူရာ၌ မျိုးခြား ငါးများကို တစ်မျိုးနှင့်တစ်မျိုး စပ်ပေးခြင်းအားဖြင့် အသွင်မတူ ထူးခြားသော ငါးမျိုးများကို ရရှိနိုင်ပေသည်။
အစာအလို့ငှာ ငါးမွေးမြူရာ၌ ငါးမွေးကန်များကို အုတ်ဖြင့် ဆောက်လုပ်ရသည်။ တနည်းအားဖြင့် မြေကြီးထဲတွင် ကန်တူး၍ လည်း ပြုလုပ်ရသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ အင်းအိုင်များကို ငါးမွေး ကန်များအဖြစ်ဖြင့် အသုံးပြုရ၏။ ငါးများကို မွေးမြူရာတွင် ဥများကိုသော်လည်းကောင်း၊ ငါးပေါက်စကလေးများ ကိုသော်လည်းကောင်း စုဆောင်း၍ မွေးမြူကြရ၏။ ကောင်းစွာကြီးထွားလာမှ ငါး များကို ဖမ်း၍စားကြ၏။ တစ်ခါတစ်ရံ ငါးရှားပါးသောမြစ်၊ ချောင်း၊ အင်း အိုင်များထဲသို့ ငါးပေါက်စကလေးများကို မျိုး အဖြစ် ထည့်ပေးလေ့ရှိကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် ငါးများပေါများ လာအောင် စီမံယူကြသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ မွေးမြူရန် သင့်တော် မည့် ငါးများကို နိုင်ငံခြားမှ ဝယ်ယူ၍ မွေးမြူကြသည်။ မြန်မာ နိုင်ငံ၌ ငါးကြင်း၊ ငါးသိုင်း၊ ငါးရံ့ စသော ငါးများကို ငါးမွေး ကန်များတွင် အစာအတွက် ကောင်းစွာ မွေးမြူနိုင်ကြပေသည်။ ထို့ပြင် အိမ်တွင်းငါးမွေးကန်များဖြင့် မွေးမြူနိုင်သော ငါး အထူးအဆန်းများလည် မြန်မာနိုင်ငံ၌ အမြောက်အမြား ရှိပေသည်။
အုံးနှဲတဲကြီးရွာ၊ သရက်မြို့နယ်
အုံးနှဲတဲကြီးရွာ (Ohnhnetegyi)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ သရက်မြို့နယ်၊ အလပ်လယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၆၉၄၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အလပ်လယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၈၇ ဦး၊ မ ၁၁၇၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၅၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သရက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မရွတ်ကလေးရွာ၊ ဆတ်လည်မျှော်
မရွတ်ကလေးရွာ၊ ဆတ်လည်မျှော်
သမက်ပြေဝရွာ၊ သမက်ပြေဝ
သမက်ပြေဝရွာ၊ သမက်ပြေဝ
အေးချမ်း၊ ဒေါက်တာ
ဒေါက်တာအေးချမ်း သည် မြန်မာ သမိုင်းပညာရှင် တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သင်ကြားလေ့လာရေး ကန်ဒါ တက္ကသိုလ်(Kanda University of International Studies, Japan ) တွင်သမိုင်းပါမောက္ခ ဖြစ်သည်။ ရခိုင်လူမျိုး ဖြစ်သည်။ ဆရာဒေါက်တာ အေးချမ်း သည် ရခိုင်လူမျိုး သမိုင်းဆိုင်ရာ ရှာဖွေမှုများနှင့်သုတေသန ပြုလုပ်မှုပေါင်းများစွာ၊ စာတမ်းနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ စာပေများစွာကိုဟောပြောရေးသားပြုစုသူတစ်ဦး ဖြစ်ပေသည်။
လခွမ်းဘွမ်ရွာ၊ မိုးမောက်မြို့နယ်
လခွမ်းဘွမ်ရွာ(Lahkumbum)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မိုးမောက်မြို့နယ်၊ ဘွမ်တောန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၁၇၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နားလပ်ရွာ၊ မက်မန်းမြို့နယ်
နားလပ်ရွာ (Narlat)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ မက်မန်းခရိုင်၊ မက်မန်းမြို့နယ်၊ ပန်ယန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၃၂၆၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မက်မန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဧကသုတ်
ယောက်ျား၏အစိုးရခြင်းဟူသော အားတစ်မျိုးတည်းဖြင့် လွှမ်းမိုးခံရသောမိန်းမကို ရုပ်အဆင်းအား, စည်းစိမ်ဥစ္စာအား, ဆွေမျိုးအား, သား (သမီး)အား, သီလအားဟူသော မာတုဂါမ၏ အားများသည် စောင့်ရှောက်ခြင်းငှာ မတတ်နိုင်ဟု ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
(မာတုဂါမ၏ အားငါးမျိုးကို ယောက်ျား၏ အစိုးရခြင်းဟူသော အားက-သာလွန်ပုံကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်။)
၁၈ မေ
မေလ၊ (၁၈)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၁၃၈)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၁၃၉)ရက်မြောက်)) နေ့ရက် ဖြစ်သည်။ ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၂၂၇) ရက် ကျန်သေးသည်။
ကျောက်ဖြူရွာ၊ ကျောက်ဖြူပိန္နဲတောင်
ကျောက်ဖြူရွာ၊ ကျောက်ဖြူပိန္နဲတောင်
ရွှေဇားကပ္ပကောင်းရွာ
ရွှေဇားကပ္ပကောင်းရွာ
ဦးတိုရွာ၊ တလုပ်ကုန်း
ဦးတိုရွာ၊ တလုပ်ကုန်း
ပိန္နဲကုန်းရွာ၊ ပင်းတယမြို့နယ်
ပိန္နဲကုန်းရွာ (Peinhnekone)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်းတယမြို့နယ်၊ ညောင်ဝန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၁၇၆၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်ဝန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၄၇ ဦး၊ မ ၆၃၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၈၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်းတယမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပိန္နဲတောင်ရွာ၊ ကျောက်ဖြူပိန္နဲတောင်
ပိန္နဲတောင်ရွာ၊ ကျောက်ဖြူပိန္နဲတောင်
အဘိဘုယျသုတ်
ရုပ်အဆင်း, စည်းစိမ်ဥစ္စာ, ဆွေမျိုး သားသမီး, အကျင့်သီလ-ဟူသော လင်ယောက်ျားကို လွှမ်းမိုးနိုင်သော မာတုဂါမ၏ အားငါးမျိုးကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
ကသပေါင်းရွာ၊ သမက်ပြေဝ
ကသပေါင်းရွာ၊ သမက်ပြေဝ
ရဲလ်စိန်းရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖလမ်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သံပုရာတိုင်းရွာ၊ သမ္ဘရာတိုင်း
သံပရာတိုင်းရွာ၊ သမ္ဘရာတိုင်း
ချိတ်သင်ရွာ၊ ထီးချိုင့်မြို့နယ်
ချိတ်သင်ရွာ (Cheikthin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ ထီးချိုင့်မြို့နယ်၊ ချိတ်သင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၄၅၇၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ထီးချိုင့်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ခရစ်ရွာ၊ ဘားအံမြို့နယ်
ခရစ်ရွာ(Kharit)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ ရဲသာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၂၅၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရဲသာကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၈၇၁ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၆၅၈ ဦး နေထိုင်သည်။ ရဲသာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ဇွဲကပင်သဘာဝအပန်းဖြေဥယျာဉ် ရှိသည်။ နည်းပညာတက္ကသိုလ်သည် ၃၅.၁၉ ဧက ကျယ်ဝန်းပြီး ဆရာ/မ ၇၉ ဦး ရှိသည်။ ကျောင်းသား/သူ ၆၀၀ ကျော် ရှိသည်။ ဧက ၄၀ နီးပါးကျယ်သော စိုက်ပျိုးရေးသိပ္ပံ (အလယ်အလတ်ဆင့် စိုက်ပျိုးရေး ပညာပေးသင်တန်းတွင် ဆရာ/မ ၂၀ ကျော်၊ ကျောင်းသား/သူ ၂၀၀ ကျော် ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘားအံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
၁၉ မေ
မေလ၊ (၁၉)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၁၃၉)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၁၄၀)ရက်မြောက်) နေ့ရက် ဖြစ်သည်။ ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၂၂၆) ရက် ကျန်သေးသည်။
ကိုးသောင်းပုထိုးတော်ကြီး
ရခိုင်ပြည်နယ် မြောက်ဦးမြို့တွင် ရှေးခေတ် တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သော ကိုးသောင်းပုထိုးတော်ကြီးအား သျှစ်သောင်းပုထိုးတော်ကြီးတည်ထားသော ဘုရင်၏သားတော် ရခိုင်ဘုရင် မင်းတိက္ခာ တည်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ဖခင်တည်ထားသော်ပုထိုးတော်၌ ဘုရားဆင်းတုတော်ပေါင်း ရှစ်သောင်းရှိသော်ကြောင့် အဖေထက်ကြောရန် ဘုရားဆင်းတုတော်ပေါင်း ကိုးသောင်း ထားရှိမည်ဟု ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ဆောက်လုပ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ သို့သော် ဘုရားတည်စဲအချိန်တွင်တစ်ခါ ၊ ထီးတော်တင်သောအချိန်တွင်တစ်ခါ မိုးကြိုးထိသောကြောင့် နောက်ဆုံးတွင် မအောင်မြင်ချေ။ ထို့ကြောင့်၎င်း ပုထိုးတော်ကြီးသည် ယခုတိုင်မပြီးစီးသေးပေ။
မြောက်ဦးရှေးဟောင်း သုတေသနဌာနမှ ၁၉၉၆-ခုနှစ်က ပုထိုးတော်ကြီးအား စတင် ပြန်လည် တူးဖော်ခဲ့ရာ ၂၅ရာခိုင်နှုန်း ခန့်သာ ပြီးစီးခဲ့သော်လည်း တချို့စေတီပုထိုးတော်များမှာ နဂိုအတိုင်း ချုံနွယ်များဖုံးအုပ်နေသည်ဟု သိရသည်။