cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
မြန်မာကာလပေါ် ဝတ္ထုများ
မြန်မာကာလပေါ် ဝတ္ထုများ
ဇာတ်လမ်းသည် ဤသို့ဖြစ်သည်။ ချဉ်ပေါင်ရွက်သည် မောင်မှိုင်းသည် မြို့တကာ ရွာတကာသို့ လှည့်လည် လိမ်ကောက် ပုံကို ဝတ္ထုဇာတ်ကြောင်းခံထားသည်။ ဦးကြီးသည် ထိုဝတ္ထုကို ခတ်ပေါ့ပေါ့ဖတ်၍ ပျော်ရရွှင်ရယုံသာ သဘောထားကာ ရေးသားထားသလောဟု စဉ်းစားဖွယ်ရာ ရှိသည်။ သို့သော် လူလိမ် လူကောက် လူချွဲ လူပလီတို၏ ကိုယ်နှုတ် နှလုံး အမူအရာတို့ကိုမူ တင်ပြနိုင်ခဲ့သည်။
မောင်မှိုင်းဝတ္ထုပေါ်ထွက်ပြီးနောက် ကာလပေါ်ဝတ္ထုအမြောက်အမြား ရေးသားထုတ်ဝေကြ သည့်အနက် ထူးခြားသော ဝတ္ထုတစ်ပုဒ်သည် ၁၉ဝ၇ ခုနှစ်တွင် မောင်ဘသင်ဆိုသူ ရေးသားသော မောင်တာနော ဝတ္ထုဖြစ်သည်။ ပထမတွဲ၊ ဒုတိယတွဲ ဟူ၍ နှစ်ပိုင်း ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။ မောင်မှိုင်းဝတ္ထုနှင့် မတူသော ထူးခြားချက်မှာ ထိုဝတ္ထုတွင် ရာဇဝင် ဗဟုသုတ၊ အမျိုးသမီး အမျိုးသားတို့ သိရှိမှတ်သားအပ်သော အချက်အလက်များ၊ သုမင်္ဂလာ၊ ဒုမင်္ဂလာ ကျင်းပပုံ စသော လောကီရေးရာ အချက်အလက်များကိုပါ ထည့်သွင်းထားရာ ဗဟုသုတ ဟင်းလေးအိုးကြီးသဖွယ် ဖြစ်သည်။ ထိုဝတ္ထု သည်လည်း လူကြိုက်များ၍ခေတ်စားခဲ့လေသည်။
ကာလပေါ် ဝတ္ထုအနေဖြင့် အဆင့်အတန်း ကောင်းသော ဝတ္ထုသည် ချဉ်ပေါင်ရွက်သည် မောင်မှိုင်းပေါ်ပြီး၍ ၁ဝ နှစ်ခန့် အကြာတွင် ပေါ်ထွက်လာသည်။ ထိုဝတ္ထုသည် ၁၉၁၄ ခုနှစ်၌ ပထမအကြိမ် ထုတ်ဝေသော ရွှေပြည်စိုး ဝတ္ထုဖြစ်၍ ရာဇဝတ် ဝန်ထောက် တစ်ဦးဖြစ်သူ ဦးလတ်က ရေးသားသည်။
ဦးလတ်သည် အင်္ဂလိပ်မြန်မာ နှစ်ဘာသာလုံး၌ ကျွမ်းကျင်သူဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ် ဝတ္ထုကောင်းများနှင့် အကျွမ်းတဝင် ရှိခဲ့သူဖြစ်သည်။ ထိုကြောင့် အင်္ဂလိပ်ဝတ္ထု ကောင်းတို့၏ သဘောသည် အားသစ်အင်သစ်အဖြစ်ဖြင့် ဦးလတ်၏ ကလောင်မှတစ်ဆင့် မျက်မှောက်ခေတ် မြန်မာစာပေနယ်ထဲသို့ ဝင်လာခဲ့သည်ဟု ယူဆဖွယ်ဖြစ်သည်။
သို့ရာတွင် ဦးလတ်သည် အင်္ဂလိ်ပ်ဝတ္ထုများကို ပုံတူကူး၍ ပေးခဲ့ခြင်းမဟုတ်ပေ။ ဦးလတ် နှစ်သက်သော အင်္ဂလိပ် ဝတ္ထု ရေးဆရာကြီး ဆာဝေါ်လတာ စကော့နှင့်လောလစ်တန်တို့သည် အင်္ဂလိပ်ဘဝကို လေ့လာ၍ အင်္ဂလိပ်ဘဝကို သတိပြုသကဲ့သို့ ဦးလတ်သည်လည်း မြန်မာ့ဘဝကို လေ့လာ၍ မြန်မာဘဝကို သတိပြုပြီးလျှင် ရေးသားခဲ့သည်။ လိုရင်းဆိုရလျှင် ဦးလတ်သည် အင်္ဂလိပ် ဝတ္ထုသဘောကိုသာ ယူ၍မြန်မာတို့ လက်ခံနိုင်အောင် မြန်မာ့ပုံ သဏ္ဌာန်ကို ဖန်တီးခဲ့သူဖြစ်သည်။
ဦးလတ်၏ အဆင့်အတန်းကောင်းသော အခြား ဝတ္ထုတပုဒ်မှာ စပယ်ပင် ဝတ္ထုဖြစ်သည်။ ရွှေပြည်စိုး ဝတ္ထု၌ မောင်မောင်စိုးနှင့် ခင်ခင်ထားတို့၏ အကြောင်းသည် ပင်မဇာတ်လမ်းဖြစ်၍ ဗိလတ်ပြန် ဝတ်လုံ မောင်သောင်းဖေနှင့် ရှေ့နေ မောင်ကိတ္တိတို့ အကြောင်းသည် ဇာတ်လမ်း လက်တက်ဖြစ်သည်။ စိုးနှင့် ထားတို့အကြောင်းသည် နှစ်သက်စရာ၊ လွမ်းစရာ သက်သက်မျှသာဖြစ်သည်။
မောင်သောင်းဖေနှင့် မောင်ကိတ္တိတို့အကြောင်းတွင် ဦးလတ်၏ ဘဝသုံးသပ်မှု၊ ဘဝသိမြင်မှုတို့ကို တွေ့ရသည်။ စပယ်ပင် ဝတ္ထုတွင် ရွှေဖီနှင့် သီသီတို့အကြောင်းကို ပင်မဇာတ်လမ်း၌ ထည့်ကာ သနားစရာ၊ လွမ်းစရာဖြစ်အောင် ဖွဲ့နွဲ့ထားသည်။ ဇာတ်လမ်းလက်တက်တွင် ပါသော ဦးလောစံ၊ ကိုစံဖဲနှင့် ကိုချိန်တို့အ ကြောင်း၌ ဦးလတ်သည် သူ့ခေတ်က ရန်ကုန်ပတ်ဝန်းကျင်ကို လေ့လာသုံးသပ်၍ ရေးထားခဲ့လေသလောဟု တွေးဆဖွယ်ရှိသည်။ ဦးလတ်သည် ဖော်ပြပါ ဝတ္ထုနှစ်ပုဒ်အပြင် တစ်နန်းပျော် ရင်သွေးတော်၊ သုံးဘုံအမည်ရှိသော ဝတ္ထုများကိုလည်း ရေးသားခဲ့သေးသည်ဟု သိရသည်။
ရွှေပြည်စိုးနှင့် စပယ်ပင်ဝတ္ထုတို့အပြင် အခြားအဆင့်အတန်းကောင်းသော ကာလပေါ် ဝတ္ထုတစ်ပုဒ်မှာ ၁၉၁၅ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေသော မစ္စတာ မောင်မှိုင်း အမည်ခံ ဆရာကြီး ဦးလွန်း၏ မှာတော်ပုံ ဝတ္ထုဖြစ်သည်။
မှာတော်ပုံ ဝတ္ထုသည်လည်း လူ့သဘာဝနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ကို လေ့လာသုံးသပ်၍ ရေးထားသောဝတ္ထုဖြစ်သည်။ ထိုဝတ္ထုတွင် ဇာတ်လိုက်များ ဖြစ်ကြသော ကိုပေါ၊ ခင်အုံ၊ ဦးကျော်ဒွေး၊ ဆရာအေးတို့သည် ဆရာကြီး၏ မေတ္တာ ကရုဏာ၊ ဟာသတို့မှ ပေါက်ဖွားလာသော အဖွဲ့များဖြစ်သည်။ ဆရာကြီးသည် အထက်အညာဒေသ၌ မိမိတွေ့ဘူးခဲ့သော လူတစ်စုကို မှတ်သားလေ့လာ ရေးသားထားလေသလောဟု တွေးစရာဖြစ်ပေသည်။
ကာလပေါ် ဝတ္ထုခေတ်ဦးပိုင်းတွင် ရွှေပြည်စိုး၊ စပယ်ပင်၊ မှာတော်ပုံဝတ္ထုတို့သည် စံမှီဝတ္ထုများ ဖြစ်ကြသည်။ နောက်အခါ ကာလပေါ်ဝတ္ထုအမြောက်အမြားကို ရေးသာထုတ်ဝေလာကြရာ အရေးအသားစကားလုံး အသုံးအနှုန်း စကားလုံး လှပယဉ်နုသော အဖွဲနွဲ့ကို အသားပေးသော ဝတ္ထုများ၊ ချစ်ခန်း ကြိုက်ခန်းတို့ကိုသာ အလေးထားသော စိတ်ကူးယဉ်ဝတ္ထုများ၏ အရေအတွက်က ပိုမိုများပြားလေသည်။ သို့ရာတွင် ထိုခေတ်ဦး၌ ထူးခြားသော ဝတ္ထုများသည် မန္တလေး မောင်ခင်မောင် အမည်ကို ခံယူ၍ ရေးသားလေ့ရှိသော လယ်တီပဏ္ဍိတ ဦးမောင်ကြီး၏ ဇာတိသွေး ဇာတိမာန်ကို လှုံဆော်ပေးသည့် တပင်ရွှေxD; ဝတ္ထုနှင့် နတ်ရှင်နောင် ဝတ္ထုများ ဖြစ်ကြလေသည်။
ဆရာကြီးသည်စကားအဖွဲအနွဲ့မများစေဘဲ၊ တိုနှင့် လိုရင်းရောက်အောင် ရှင်းလင်းပြတ်သားသော စကားပြေအရေးအသားမျိုးကို ရေးသည်။ နေရီရီ ဝတ္ထု၊ နေညိုညိုဝတ္ထု၊ ပွဲစားကြီး သားအဖနှင့် မြမြဝတ္ထု၊ သနားစရာဝတ္ထုတို့သည် ဇာတ်လမ်း ဇာတ်ကွက် အချိတ်အဆက် ကောင်းသော ဝတ္ထုများဖြစ်သည်။ ဆုံးမစာထက် လူ့သဘာဝကို သရုပ်ဖော်ပြသော စနစ်ဘက်သို့ လိုက်ခဲ့သည်။
ပထမ ကမ္ဘာစစ်အတွင်း မြန်မာကျောင်းဆရာကြီး ဦးမောင်မောင်ထုတ်ဝေသော မြန်မာ့ မဂ္ဂဇိန်နှင့် ဦးရွှေကြူး ထုတ်ဝေသော မြန်မာ့အလင်း မဂ္ဂဇင်းတို့အပြင် စစ်ပြီးခေတ်တွင် သူရိယ မဂ္ဂဇင်း၊ ပညာ့အလင်းမဂ္ဂဇင်း၊ ဒဂုန် မဂ်ဂဇင်း၊ ကဝိမျက်မှန် မဂ္ဂဇင်းကြီးများ အထင်းအရှားပေါ်ထွက်လာကြရာ ဝတ္ထုရှည်၊ ဝတ္ထုတိုများ ရေးသားရသော ဆရာကြီး ဆရာငယ်တို့လည်း အမြောက်အမြားပေါ်ပေါက်လာကြသည် ယခင်က များသောအားဖြင့် ဝတ္ထုတစ်ပုဒ်ကို စာတစ်အုပ်ဖြင့် အဆုံးမသတ်ဘဲ၊ ပထမတွဲ၊ ဒုတိယတွဲ စသည်ဖြင့် ပိုင်းခြား၍ ထုတ်ဝေလေ့ ရှိသည်။ ထိုခေတ်မဂ္ဂဇင်းများတွင်မူ ဝတ္ထုအရှည်၊ ဝတ္ထုအတိုများကို အစအဆုံး ထည့်သွင်းဖော်ပြကြသည်။
ဝတ္ထုအမျိုးအစားများမှာလည်း နန်းတွင်းရေးရာ ရာဇဝင်ဝတ္ထု၊ ပင်ကိုရေးဝတ္ထုနှင့် နိုင်ငံခြားဝတ္ထုများကို မှီးသော ဝတ္ထုမျိုးတို့ဖြစ်ကြသည်။ ထိုမဂ္ဂဇင်းကြီးများတွင် ရေးသားခဲ့ ကြ၍ ယနေ့အထိ ထင်ရှားကြသော စာရေးဆရာကြီးများမှာ ရွှေဥဒေါင်း၊ ဇေယျ၊ ညာဏ၊ ဒဂုန်နတ်ရှင်၊ ဒဂုန်ရွှေမျှား၊ ဒဂုန်ခင်ခင်လေးတို့ဖြစ်ကြသည်။
နိုင်ငံခြားဝတ္ထုများကို မှီ၍ လည်းကောင်း၊ ဘာသာပြန်၍လည်းကောင်း ကာလပေါ်ဝတ္ထုစာပေ၌ တိုင်းပြည်က စိတ်ဝင်စားလာကြအောင် ရေးသားရာ၌ ဆရာကြီး ရွှေဥဒေါင်း၏ လက်ရာသည် ပိရိသတ်ရပ်၍ ရှင်းလင်းပြတ်သားသည်။ ဆာအာသာ ကိုနင်ဒွိုင်း၏ ရှားလော့ဟုမ်း စုံထာက်ဝတ္ထုကြီးသည် မြန်မာစုံထောက်ဝိဇ္ဇာ ဦးစံရှား ဝတ္ထုဖြင့် အလွန်ကျော်ကြားလူကြိုက်များခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ရူပနန္ဒီနှင့် ရတနာပုံတို့သည်။ ကျော်ဇော်ကြပေသည်။ ဇေယ၊ ညာဏ ဒဂုန်နတ်ရှင်တို့သည် နောင်အခါ ဝတ္ထုအရေးအသား ဘက်မှ သုတပဒေသာ၊ စာပဒေသာ ဆောင်ပါးများ အရေးအသားဘက်သို့ ပြောင်းသွားကြသည်။ ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် ဒုတိယကမ္ဘာ စစ်ပြီးခေတ်အထိ ဝတ္ထုများ ဆောင်းပါးများကို ရေးသားခဲ့ရာ ထိုခေတ်တွင် ပေါ်ထွက်ခဲ့သော စာဆိုတော် နန်းတွင်း ဝတ္ထုကြီးသည် ကျော် ကြားသော ဝတ္ထုကောင်းတစ်ပုဒ်ဖြစ်လေသည်။
၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ် ပတ်ဝန်းကျင်တဝိုက်တွင် စာပေလောက၌ ထူးခြားချက် နှစ်ရပ်ရှိလာသည်။ ထိုထူးခြားချက်နှစ်ရပ်မှာ ၁။ စာဖတ် ပရိသတ် တိုးတက်များပြားလာ၍ ဝတ္ထုရေးသူ ဦးရေလည်းတိုးပွားလာခြင်း ၂။ မြန်မာ့ဘဝ၊ လူ့ဘဝ ဝေဖန်ချက်များ ပါဝင်သော ဝတ္ထုမျိုး ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၉၃၁ခုနှစ် အလွန်လောက်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် လောက၌ ခေတ်စမ်းစာပေ ကြိုပမ်းမှု တစ်ရပ် ပြုလာကြသည်။ ခေတ်စမ်းစာပေ ပြုစုသူ လူငယ်တစ်စုသည် ပုဂံခေတ်ကျောက်စာများ၌ ရေးသားသော ရိုးရိုးလွယ်လွယ်နှင့် အဓိပ္ပာယ် ရှင်းလင်းပြတ်သားသည့် စာပေအရေးအသားမျိုးဖြင့် ဂန္ဓလောက မဂ္ဂဇင်းတွင် အစပြု ဝတ္ထုဆောင်းပါးများကို ရေးသားလာကြသည်။ ထိုခေတ်စမ်း စာပေအုပ်စုတွင် သိပ္ပံမောင်ဝ (အိုင်စီအက် ဦးစိန်တင်) သည်လည်း တစ်ဦးအပါအဝင်ဖြစ်သည်။
ဂန္ဓလောက မဂ္ဂဇင်း၌ ဘာသာပြန် ဝတ္ထုများ၊ ပြဇာတ်များကို ရေးသား၍ နာမည်ကျော်ကြားလာသူ တစ်ဦးမှာ သခင်ဘသောင်းဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ် ဝတ္ထုရေး ဆရာကြီး တောမတ် ဟာဒီ၏ ဂန္ဓဝင် ဝတ္ထုကြီးတစ်ပုဒ် ဖြစ်သော တက်(စ)ကို မှီး၍ ရေးသားသည့် ပန်းသာ မစာဥ ဝတ္ထု ကြီးသည် သခင်ဘသောင်း၏ အပြောင်မြောက်ဆုံးသော လက်ရာတစ်ပုဒ်ဖြစ်လေသည်။
ထိုခေတ်တွင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သော ကာလပေါ်ဝတ္ထုများအနက် ဇဝန၏ ဟာသဝတ္ထုဖြစ်သော ကောလိပ် ကျောင်းသားဝတ္ထုသည် အထူးထင်ရှားသည်။ ဇဝနသည် ရန်ကုန်ကောလိပ်ကျောင်းသား ကျောင်းသူတို့၏ ဘဝနှင့် ရွှင်မြူးဖွယ်ရာ အတွေ့အကြုံတို့ကို ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် တင်ပြနိုင်သဖြင့် တစ်ဟုန်ထိုး နာမည်တက်ခဲ့လေသည်။
၁၉၃၅-၃၆ ခုနှစ်များတွင် စာရေးဆရာ မောင်ထင်သည် ကိုဒေါင်းဝတ္ထုတိုများတွင် မြန်မာကျေးရွာ၏ အသွင်အပြင်နှင့် မြန်မာကျေးရွာ၏ ဓလေ့ထုံးစံတို့ကို နောက်ခံထား၍ မြန်မာရွာသားတစ်ဦး၏ သဘာဝကို ဖွဲ့ခဲ့သည်။ လူ့ဘဝ၊ မြန်မာ့ဘဝကို ဝေဖန်သုံးသပ်သော ဝတ္ထုများ ပေါ်ထွက်နေစဉ် နိုင်ငံရေးနှင့် အချစ်ရေးကို ပူးပေါင်း၍ ဇာတ်လမ်း ဇတ်ကွက် ဆင်ပြီးလျှင် မျိုးချစ်စိတ်ကို လှုံ့ဆော်ပေးသော ဝတ္ထုမျိုး၊ မြန်မာအမျိုးသားများ၏ ချို့ယွင်းချက်များ ပြုပြင်ရေး ဝတ္ထုမျိုးကို စာရေးဆရာကြီး မဟာဆွေသည် အများဆုံးရေးသားခဲ့သည်။
သူပုန်ကြီး၊ သူပုန့်အိမ်နှင့် ဒို့မေမေဝတ္ထု ကြီးများသည် အလွန်ကျော်ကြားခဲ့သည်။ ဆရာမကြီး မဟာဆွေ၏ စာပေလက်ရာ အသွင်မြောက်ဆုံး ဝတ္ထုကြီးမှာ စာဆိုတော် နဝဒေးကြီး၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိဖြစ်သော စစ်ထွက်သူဖြစ်လေသည်။ မဟာဆွေအပြင် ထိုခေတ်က ကျော်စောခဲ့သော ဆရာကြီးနှစ်ဦးမှာ မြမျိုးလွင်နှင့် ရွှေစကြာတို့ ဖြစ်ကြသည်။ မြမျိုးလွင်၏ ဝတ္ထုများသည် စကားအချီအချပြောဆိုကြပုံကို ရေးပြရာတွင် ချီးကျူးဘွယ် ဖြစ်သည်။ ရွှေစကြာ၏ ဝတ္ထုများသည် နန်းတွင်းရေးများကို ဇာတ်ကြောင်းခံသော ရာဇဝင် အချစ်ဝတ္ထုများဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် စာရေးဆရာ ရန်အောင်သည်လည်း မြန်မာဆံဆံ အတွေးအခေါ် တို့ဖြင့် အညာသား ဝတ္ထုများကို ရေးသားခဲ့လေသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းတွင်၊ ဝတ္ထု ဆောင်းပါး၊ စာအုပ်စာတမ်းများ အထွက်နည်းပါးခဲ့သည်။ စစ်ပြီးခေတ်တွင်မူ စစ်အတွေ့အကြုံ ဝတ္ထုများ အတော်များများ ပေါ်ထွက်ခဲ့ရာ စစ်မတိုင်မီခေတ်က ကိုဒေါင်းဝတ္ထုတိုများဖြင့် ကျော်ကြား ခဲ့သော မောင်ထင်သည် စစ်၏ဒဏ်ကို အလူးအလဲခံရသော မြန်မာတောင်သူလယ်သမားတို့၏ ဘဝသရုပ်ဖော် ငဘဝတ္ထုကြီး ကို ရေးခဲ့သည်။ ထိုဝတ္ထုသည် ဂျပန်ခေတ်၏ ခေတ်ကြေးမုံ ဝတ္ထုတစ်ပုဒ်လည်းဖြစ်ပေသည်။ မောင်ထင်သည် လောကကြီး၏ အမြီးအမောက် မတည့်သော သဘော၊ ချီးမွမ်းခြေကျောက် သဘောတို့ကို ရေးရာ၌ အာဝဇ္ဇန်း ရွှင်ရွှင်ဖြင့် ပြောင်မြောက်စွာ ရေးစွမ်းနိုင်လေသည်။
အခြားထင်ရှားသော ဝတ္ထုကြီးများမှာ စစ်ခေတ်အတွင်း မြန်မာ နိုင်ငံရေးသမိုင်းနှင့် ဖြစ်ရပ်များကို အရေးအသား ပြောင်မြောက်စွာဖြင့် တင်ပြသော ဦးသိန်းဖေမြ၏ လမ်းစပေါ်ပြီ ဝတ္ထု၊ အရှေ့က နေဝန်းထွက်သည့် ပမာ ဝတ္ထုကြီးများ ဖြစ်ကြ သည်။ စစ်ပြီးစခေတ်တွင် စစ်ဝတ္ထုများ ခေတ်စားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် နိုင်ငံခြား ဝတ္ထုများကို မှီ၍ ရေးသားသည့် ဝတ္ထုများ၊ ဆီလျော်အောင် ဘာသာပြန်ဆိုထားသော ဝတ္ထုများလည်း အမြောက်အမြား ထွက်ပေါ်ခဲ့လေသည်။ ထိုခေတ်တွင် လူကြိုက် များသော စာရေးဆရာများအနက်၊ စာရေးဆရာ တင့်တယ်သည် ဇာတ်လမ်း အချိတ်အဆက်ကောင်းသော ဝတ္ထုများကို ရေးခဲ့သည်။ ထိုခေတ်၌ပင် အိမ်ထောင်ရေး ပြဿနာကို တင်ပြ၍ ထိမိသော စကားလုံးတို့ဖြင့် အချေအတင် စကားပြောခန်းများကို ထည့်သွင်းရေးသားတတ်သော သာဓု၊ လူမှုရေးကိစ္စတို့ကို မိမိ၏ရှုထောင့်မှ မြင်သည့် အတိုင်း သရုပ်ပါပါ စေ့စပ်သေချာစွာ တင်ပြတတ်သော ဂျာနယ်ကျော် မမလေး၊ မြန်မာတို့၏ ကျေးရွာဘဝနှင့် ပြုပြင်ရေး၌ အာရုံထားသော မင်းအောင်နှင့် ဆင်ဖြူကျွန်း အောင်သိန်း၊ ရှုပ်ထွေးပွေလီသော လောကဇာတ်ခုံကို ကန့်လန့်ကာကြားမှ နေ၍ ကြည့်ရသဖြင့် ဇာတ်ခုံ၏ ရှေ့ပိုင်းနှစ်ရပ်လုံးမှ တွေ့မြင်ရသည်တို့ကို ထိမိစွာ သရုပ်ဖော်နိုင်စွမ်းရှိသော ခင်နှင်းယု၊ မျက်မှောက်ခေတ် လူနေမှု စနစ်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ စဉ်းစားဖွယ်ဖြစ်အောင် ရေးတတ်ကြသော ဗန်းမော် တင်အောင်၊ ဒဂုန်တာရာ၊ အောင်လင်း၊ ခင်ဆွေဦး စသူတို့သည်လည်း လူကြိုက်များသော စာရေးဆရာများ ဖြစ်ကြလေသည်။
နောက်ပိုင်း ဟာသဝတ္ထုများဘက်တွင် သော်တာဆွေသည် ထင်ရှားလာသည်။ သော်တာဆွေသည် မူလက ခပ်ပေါ့ပေါ့ ဟာသ ဝတ္ထုများကို ရေးသားခဲ့ရာမှ နောက်ပိုင်းတွင် မိမိ၏ ဘဝအတွေ့အကြုံများကို အကြောင်းပြုပြီးလျှင် လေးနက်သော အတွေးအခေါ်များ ပါရှိသည့် ဝတ္ထုများကို ရေးသားလေသည်။
မျက်မှောက်ခေတ် မြန်မာကာလပေါ် ဝတ္ထုများ၏ အဆင့်အတန်းသည် မြင့်မားနေပြီဟု မဆိုသာသော်လည်း နိုင်ငံခြား ဝတ္ထုများကို ဆီလျော်အောင် ပြုပြင်ရေးသားသည့် အဆင့်မှ လူ့ဘဝ၊ လူ့လောက အတွေ့အကြုံတို့ကို သရုပ်ဖော်နိုင်သော ပင်ကိုရေး ဝတ္ထုအဆင့်အတန်းသို့ တက်လှမ်းလာကြပေပြီဟု ဆိုနိုင်ပေသည်။ ထို့ပြင် မြန်မာကာလပေါ် ဝတ္ထု၏ နှစ်ငါးဆယ် သက်တမ်းတွင် စာရေးဆရာ ဦးရေသည်လည်း အလွန်များပြားလာသည်ကို တွေ့ရလေသည်။
အန်းနင်း၏ နေ့စဉ်မှတ်တမ်း
အန်းနင်း၏ နေ့စဉ်မှတ်တမ်း (入唐求法巡禮行記 nittō  guhō  junr eikōki) သည် ဂျပန်လူမျိုးဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းတစ်ပါးဖြစ်သည့် အန်နင်းရေးသားခဲ့သည့် အတွဲလေးတွဲပါသည့် နေ့စဉ်မှတ်တမ်းများ ဖြစ်သည်။ ကိုးရာစုလောက်က တရုတ်နိုင်ငံတွင် ရှိနေစဉ် ရေးသားခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများ ဖြစ်သည်။ သူသည် ထိုအချိန်က တရုတ်နိုင်ငံတွင် လေ့လာခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ရဟန်းရှစ်ပါးထဲမှ တစ်ပါးလည်း ဖြစ်သည်။ သူသည် (၈၃၈ - ၈၄၇) ခုနှစ်များအတွင်း ကိုးနှစ်ခွဲခန့် တရုတ်နိုင်ငံသို့ ဘုရားဖူးသွားခဲ့ပြီး သူ၏ နေ့စဉ်မှတ်တမ်းများကို ရေးသားခဲ့သည်။ ထိုစာအုပ်ကို ပရော်ဖက်ဆာ အက်ဒွင်အိုက အတွဲနှစ်အတွဲအဖြစ် အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုပြီး စာအုပ်ထုတ်ခဲ့သည်။
ဂေါဓရာဇဇာတ်
စတုက္ကနိပါတ် - ၃။ ကုဋိဒူသကဝဂ် -(၃၂၅) ဂေါဓရာဇဇာတ်။ ။ မိမိအား နေ့စဉ် ရှိခိုးပူဇော်လေ့ရှိသော ဖွတ်မင်း၏ အသားကို စားလို၍ လက်ရိုက်ဖြင့် စောင့်နေသော ရသေ့ပျက် အကြောင်း။
အံ့ဖွယ်ထင်မှတ် ရဟန်းပြုလတ်
နတ်လူတို့ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် အံ့ဖွယ်သရဲကို ပြုလုပ်တတ်သော ရဟန်းတစ်ပါးကို အကြောင်းပြု၍ အောက်ပါ အတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း။ [အောက် ဝတ္ထုများ၌ ချဲ့ခဲ့ပြီ။]
သူတော်ထင်ကာ ဆည်းကပ်ရှာ
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည် ဖွတ်မျိုး၌ ဖြစ်၍ အရွယ်သို့ရောက်လတ်သော် ခွန်အားဗလနှင့် ပြည့်စုံကာ တော၌နေ၏။ ထိုတောတွင် သီလ မရှိသော ရသေ့ စဉ်းလဲ တစ်ပါးလည်း ထိုဖွတ်၏ နေရာအနီး၌ ကျောင်းဆောက်၍ နေလေ၏။
ထိုအခါ ဖွတ်မင်းသည် အစာရှာသွားလတ်သော် ရသေ့ကျောင်း၌ ရသေ့ကိုမြင်လျှင် သီလရှိသော ရသေ့ သူရဲကောင်း ဖြစ်လတ္တံ့ဟု နှလုံးသွင်းကာ ရသေ့ကို ရှိခိုးပြီးလျှင် မိမိနေရာသို့ သွားလေ၏။
တစ်နေ့သ၌ ရသေ့စဉ်းလဲသည် အလုပ်အကျွေး ဒါယကာအိမ်၌ ကောင်းစွာ စီရင်ချက်ပြုအပ်သော ဖွတ်သားကို စားရလျှင် “ဤအသားကား အဘယ်အသားနည်း” ဟု မေးမြန်းရာ “ဖွတ်သား” ဟု ပြောကြားအပ်သည်ရှိသော် ဖွတ်သား၌ တပ်စွန်းသော ရသတဏှာသည် နှိပ်စက်အပ်သည်ဖြစ်၍ ကျောင်းသို့ မပြတ်လာသော ဖွတ်ကြီးကို သတ်ပြီးလျှင် အလိုရှိတိုင်း ချက်ပြုတ်၍စားမည်ဟု ကြံစည်ကာ ထောပတ်နို့ဓမ်း စသော ဘဏ္ဍာတို့ကို ယူပြီးလျှင် ကျောင်းသို့ပြန်လေ၏။
ဖွတ်ကိုသတ်ရန် ရသေ့ကြံ
ကျောင်းသို့ရောက်လျှင် လက်ရိုက်ကိုကိုင်လျက် သင်္ကန်းဖြင့် ဖုံးလွှမ်းကာ ဖွတ်ကြီးလာခြင်းကိုမျှော်၍ ကျောင်းတံခါးဝတွင် ငြိမ်သက်စွာ နေလေ၏။ ဖွတ်မင်းလည်း ရသေ့ကို ရှိခိုးရန် လာလတ်သော် န္ဒြေပျက်နေသော ရသေ့စဉ်းလဲကိုမြင်လျှင် ဤရသေ့ကား ဖွတ်သားကို စားရသည် ဖြစ်လတ္တံ့၊ စုံစမ်းမည်ဟု လေအောက်မှရပ်၍ အနံ့ကို ခံလတ်သော် ဖွတ်သားနံ့ရ၍ ဖွတ်သား စားထားသည်ကိုရသိလျှင် အနားသို့ မချဉ်းကပ်တော့ဘဲ ဆုတ်ခွာ၍သွားလေ၏။
ရသေ့စဉ်းလဲလည်း ဖွတ်မင်း မလာသည်ကို သိလျှင် ကိုင်ထားသော လက်ရိုက်သည် ကိုင်၌မကျဘဲ အမြီးဖျား၌ ကျလေ၏။ ထိုအခါ ရသေ့စဉ်းလဲသည် “ဟယ်-ဖွတ် ... သွားလေတော့ ချော်လေ၏” ဟု ပြောဆိုလေ၏။ ဖွတ်မင်းသည် “ငါ့ကိုကား ချော်လေ၏၊ အပါယ်လေးပါးကိုကား မချော်လေ” ဟု ပြောဆိုလျက် ပြေးပြီးလျှင် ရသေ့၏ စင်္ကြံဦး၌ရှိသော တောင်ပို့သို့ဝင်၍ ကယ်ပေါက်မှ ဦးခေါင်းကိုထောင်လျက် -
ရသေ့ပျက်အား ဖွတ်ပြောကြား
“ဟယ်-ရသေ့ပျက် ... ကိုယ်နှုတ်, နှလုံးကို မစောင့်ရှောက်သော သင့်ကို ငါသည် ရသေ့ကောင်း ထင်မှတ်၍ ဆည်းကပ်မိ၏၊ သင်သည် ငါ့ကို လက်ရိုက်နှင့်ပစ်သော အခြင်းအရာကို မြင်သဖြင့် ရသေ့ကောင်းမဟုတ်မှန်း သိရ၏။
ဟယ် - ရသေ့ပျက် ... ပညာမဲ့သော သင့်အားဆံကျစ်တို့ဖြင့် အကျိုးမရှိ၊ သစ်နက်ရေဖြင့်လည်း အကျိုးမရှိ၊ သင့်ကိုယ်တွင်း၌ ကိလေသာ တောအုပ်ရှိ၏၊ အပ၌ ပြေပြစ်လှ၏” –
ဟု ရသေ့အား ပြောဆိုလေ၏။ ဖွတ်မင်း စကားကို ကြားလျှင် ရသေ့သည် -
ဟယ်-ဖွတ် ... ငါ့ထံ လာဦးလော့၊ ပြန်ခဲ့ဦးလော့၊ သလေးထမင်းကို စားလှည့်လော့၊ ငါ့အား ဆီများစွာသော စပ်သောဘဏ္ဍာလည်းရှိ၏” –
ခြိမ်းခြောက်ပြောကာ မောင်းနှင်ရာ
ဟု ပြောဆိုပြီးလျှင်
ဇာတ်ပေါင်း
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -
ရဟန်းတို့ -
ထိုအခါ ရသေ့စဉ်းလဲသည် - ယခုအခါ အံ့ဖွယ်သရဲကို ပြုတတ်သော ရဟန်း၏
ဖွတ်မင်းသည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -
ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း။
ဆောင်ပုဒ်
(၁) အံ့ဖွယ်ဖြစ်ဆန်း၊ ဝတ်သင်္ကန်း၊ ကြမ်းတမ်း စိတ်, နှုတ်, ကိုယ်။
(၂) လက်ရိုက်ကိုင်ကာ၊ ဖွတ်မင်းလာ၊ လျင်စွာပစ်သကို။
(၃) ရသေ့စဉ်းလဲ၊ ပြုသည့်နဲ၊ ငရဲရောက်ဖို့ကို။
ဂေါဓရာဇဇာတ် ပြီး၏။
ULAS J1120+0641
ULAS J1120+0641 သည် အဝေးဆုံးမှ ကွေဆာ တစ်ခုဖြစ်ပြီး ယှဉ်တွဲအကွာဝေးမှာ အလင်းနှစ် ၂၈.၈၅ ဘီလီယံရှိသည်။ ယင်းသည် အနီရောင်အရွေ့ ကျော်သည့် ပထမဆုံးကွေဆာလည်း ဖြစ်သည်။ ယင်းအား ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။
ကံပေါက်တာရွာ၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်
ကံပေါက်တာရွာ (Kanpauktar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်၊ မော်ခါးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၂၉၆ ဖြစ်သည်။
ကောင်းဟန်ရွာ၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်
ကောင်းဟန်ရွာ (Kawnghan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ ကတ်ထိုက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၁၉၅၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကတ်ထိုက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၆၅၅ ဦး၊ မ ၃၆၀၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၂၅၆ ဦးနေထိုင်သည်။ ဒေသအခေါ်မှာ ကောင်းစပ် ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျိုင်းတုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စာပေဗိမာန်
မူလက မြန်မာနိုင်ငံဘာသာပြန်စာပေအသင်း ဟူသော အမည်ဖြင့် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး၊ နောင်တွင် စာပေဗိမာန် ဟူသော အမည်ဖြင့်သာ ထင်ရှားသည့် စာပေလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ ဌာနတစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံဘာသာပြန်စာပေအသင်းကို ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ အသင်းအဖွဲ့ပုံစံဖြင့် စတင်ဖွဲ့စည်းခြင်းဖြစ်သည်။ စတင်ဖွဲ့စည်းစဉ်က သီးခြားလွပ်လပ်သည့် အဖွဲ့ဖြစ်သော်လည်း တော်လှန်ရေးကောင်စီအစိုးရ လက်ထက်တွင် ပြန်ကြားရေးဌာန(ယခု ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန)လက်အောက်သို့ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ယခုအခါ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပုံနှိပ်ရေးနှင့် ထုတ်ဝေရေး ဦးစီးဌာန၏ လက်အောက်ခံ ဌာနခွဲတစ်ခုအဖြစ် ယနေ့တိုင် တည်ရှိဆဲဖြစ်သည်။ စာပေဗိမာန်ကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် (Palace of Literature)ဟု အဓိပ္ပာယ်ပြန်ဆိုသည်။
သမိုင်းကြောင်း
မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေး ရရှိရန်နှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ဒဏ်မှ ပြန်လည်ထူထောင်ရန်အတွက် ၁၉၄၇-ခုနစ်တွင် ဆိုရန်တိုဗီလာစီမံကိန်း ရေးဆွဲရေးအစည်းအဝေး ကျင်းပခဲ့သည်။ အစည်းဝေးတွင် တိုင်းသူပြည်သားများအတွက် အသုံးကျမည့် ပြည်ပနိုင်ငံထုတ် စာအုပ်များကို ဘာသာပြန်ရန်နှင့် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေရန် ဘာသာပြန်စာပေဌာနကြီး တစ်ခုထူထောင်ရန် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းက ပြောကြားခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ် မိန့်ကြားခဲ့သည်မှာ ၁၉၄၇-ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ(၂၆)ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံဘာသာပြန်စာပေအသင်းကြီး စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ထိုအသင်းကြီးကို ၁၉၄၈-ခုနှစ်၊ မေလတွင် စာပေဗိမာန်ဟု ခေါ်တွင်စေခဲ့သည်။ စာပေဗိမာန်အဖွဲ့သည်မူလက ပြည်လမ်း ဟံသာဝတီအဝိုင်းအနီးရှိ ဆိုရန်တိုဗီလာ အဆောက်အအုံတွင် တည်ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၅၅-ခုနှစ်၊ မေလတွင် (၅၂၉-၅၃၁)ကုန်သည်လမ်း (လက်ရှိနေရာ)သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ၁၉၆၀-ပြည့်နှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် စာပေဗိမာန် စာအုပ်အသင်းကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၅-ခုနှစ်တွင် စာပေဗိမာန်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ ဥပဒေကိုပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ၁၉၇၂-ခုနှစ် မတ်လတွင် စနစ်သစ်အုပ်ချုပ်ရေးအရ ဗဟိုပုံနှိပ်တိုက်နှင့် ပေါင်းပြီး စာပေဗိမာန်သည်ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပုံနှိပ်ရေးနှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေရေး လုပ်ငန်း၏လက်အောက်ခံဌာနခွဲတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ စာပေဗိမာန်သည် ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီးဌာန၏မီဒီယာလုပ်ငန်းများတွင် ပုံနှိပ်မီဒီယာလက်ရုံးတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ရည်ရွယ်ချက် နှင့် ဖွဲ့စည်းပုံ
အသင်း၏ ရည်ရွယ်ချက်များမှာ-
အစရှိသော(၁၄)ချက်ပါဝင်သည့်အသင်းဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေတစ်ရပ်ကို ရေးဆွဲအတည်ပြုပြီးနောက် အုပ်ချုပ်မှုကောင်စီ အဖွဲ့ဝင် လူကြီး (၁၂) ဦးကို ရွေးချယ် တင်မြှောက်ရာတွင် ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု မှာ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့လေသည်။
၁၉၄၈ ခု၊ မေလတွင် ရန်ကုန်မြို့ ပြည်လမ်းရှိ ဆိုရန်တိုဗီလာ အဆောက်အအုံကို အသင်းတည်ရာ အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး ထို အဆောက်အအုံကို ‘စာပေဗိမာန် အဖြစ် အမည်ပေးခဲ့သည်။ အသင်း၏ ဆောင်ပုဒ်မှာ အမှောင်ခွင်း၍ အလင်းဆောင်အံ့ (Light, where Darkness was) ဟူ၍ပင် ဖြစ်သည်။ အသင်းကို တည်ထောင်စဉ်က အသင်းသားများ စည်းရုံးရန်ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ဝင်ကြေး နှစ်စဉ်ကြေးများ သတ်မှတ်ပြီး အသင်းသားများ စည်းရုံးခဲ့သေး၏။ နောင်တွင် အသင်းသားစနစ်ကို ဖျက်ခဲ့၏။ ဘာသာပြန်စာပေအသင်းဟု အမည်ခံထားစေကာမူ ဖွဲ့စည်းပုံမှာ အသင်းအဖွဲ့ပုံစံမဟုတ်။ ဘာသာပြန်လုပ်ငန်းမှာလည်း ထိုဌာန၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ဖြစ်ခဲ့သည်။
စတင်တည်ထောင်ကာစက လူထုအလင်းစာစဉ်၊ လူထုအိတ်ဆောင်စာစဉ်၊ လူထုတက္ကသိုလ်စာစဉ် ဟူသော စာစဉ်အမည်များဖြင့် စာအုပ်များ စတင်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ကျောင်းများနှင့် တက္ကသိုလ်များတွင် ဆိုင်ရာဘာသာရပ်များကို မြန်မာစာဖြင့် သင်ကြားရန်အတွက် ကျောင်းသုံးစာအုပ်များ ဘာသာပြန် ပြုစုရေး လုပ်ငန်းများကိုလည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့၏။ ထိုစာအုပ်များ ပြုစုတည်းဖြတ်ရေး အတွက် ဝိဇ္ဇာဌာနနှင့် သိပ္ပံဌာန ဟူ၍ ခွဲထားခဲ့သည်။
၁၉၄၉ မှစ၍ မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း ပြုစုရေး လုပ်ငန်းကို ဖော်ပြပါ ဝိဇ္ဇာနှင့် သိပ္ပံဌာန နှစ်ခုက တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ထိုဌာနနှစ်ခုသည် ၁၉၅၇ တွင် မြန်မာ့စွယ်စုံဌာန ဖြစ်လာ၏။ ၁၉၅၁ - ၅၂ တွင် နှစ်ငါးဆယ်စာစဉ်များကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၁၉၅၂ တွင် ကျောင်းသုံးစာအုပ်များ ပြုစုထုတ်ဝေရေး လုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၂ တွင်ပင် စာပေဗိမာန် မဂ္ဂဇင်းကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထိုမဂ္ဂဇင်းကိုပင် ၁၉၅၉ တွင် ရပ်ဆိုင်းပြီး မဂ္ဂဇင်းနေရာတွင် ပြည်သူ့လက်စွဲ စာစဉ်ကို အစားထိုးခဲ့၏။ ၁၉၅၉ မှာပင် လူထုသိပ္ပံကျမ်းကို (၉)တွဲ အထိ ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ စာပေဗိမာန်သည် လူထုပညာရေး လုပ်ငန်းများကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လုပ်လာသည်နှင့်အမျှ လုပ်ငန်းအသီးသီးကို ထိန်းသိမ်းအုပ်ချုပ်ရန် ဌာနခွဲများ တိုးချဲ့လာခဲ့သည်။ စာတည်းလုပ်ငန်း အရပ်ရပ်ကို ထိန်းသိမ်းရန် အတွက် စီမံကိန်းအဖွဲ့၊ မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း စီစဉ်ရေးအဖွဲ့၊ လူထုသိပ္ပံကျမ်း စီစဉ်ရေးအဖွဲ့၊ နိုင်ငံ သမိုင်းအကြံပေးအဖွဲ့၊ ကျောင်းသုံးစာအုပ်အဖွဲ့၊ မဂ္ဂဇင်းအဖွဲ့ စသည့်ပညာပိုင်း ဆိုင်ရာ အဖွဲ့များနှင့် လုပ်ငန်းပိုင်း ဆိုင်ရာ အဖွဲ့များ ဖြစ်သည်။ စာတည်းဌာန သုတေသန လုပ်ငန်းအတွက် ရည်ညွှန်းစာကြည့်တိုက်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ဝေါဟာရ ဘာသာပြန် လုပ်ငန်းကိုလည်း လုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၉ မှစ၍ ‘စာပေဗိမာန်ဆု အမည်ဖြင့် စာပေဆုများ ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၃ မှစ၍ စာပေဗိမာန် ယဉ်ကျေးမှု ဟောပြောပွဲများလည်း လုပ်ခဲ့သည်။ ယဉ်ကျေးမှုကပွဲများလည်း လုပ်ခဲ့၏။ စာကြည့်တိုက်သင်တန်းနှင့် စာပုံနှိပ် သင်တန်းများကိုလည်း ဖွဲ့ခဲ့၏။ ၁၉၅၆ - ၅၇ မှစ၍ သတင်းစာသင်တန်းတစ်ခုကို လည်း ဖွင့်ခဲ့၏။ ၁၉၅၆ မှာပင် စာပေဗိမာန် ပြည်သူ့စာကြည့်တိုက်ကို ဖွင့်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၀၊ ဇူလိုင်မှ စ၍ စာပေဗိမာန်စာအုပ်အသင်းကိုလည်း တည်ထောင်ခဲ့၏။
စာပေဗိမာန် (မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း) သည် ၁၉၆၃ ခုနှစ်အထိ အစိုးရဌာနများ၏ အထောက်အပံ့၊ နိုင်ငံခြားအသင်းအဖွဲ့များ၏ အထောက်အပံ့ဖြင့် ရပ်တည်ခဲ့သော အစိုးရဌာန မဟုတ်သည့် အသင်းအဖွဲ့ပုံစံလည်း မဟုတ်သည့် စာပေနှင်ယဉ်ကျေးမှု လုပ်ငန်းဌာနတစ်ခု အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၆၃၊ ဩဂုတ်လ ၂၂ တွင် မူလ (စာပေဗိမာန်) မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေ အသင်းကို ပယ်ဖျက်ကာ စာပေဗိမာန် အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ ဟူသော အမည်ဖြင့် အက်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း၍ အစိုးရ လက်အောက်ခံ ဌာနအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ထိုအခါ စာပေဗိမာန်၏ လုပ်ငန်းများကိုလည်း ပိုင်းခြားသတ်မှတ်လိုက်သည်။ ထိုအသစ် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းသော စာပေဗိမာန် အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့၏ လုပ်ငန်းများမှာ မြန်မာနိုင်ငံသား အားလုံး ဗဟုသုတ တိုးပွားရေးအတွက် နိုင်ငံခြားစာပေမှ ကောင်းနိုးရာရာများကို သုတေသနပြုရန်၊ စာအုပ်ပြုစုရန်နှင့် တိုင်းရင်းသား ဘာသာဖြင့် ပြန်လည်ထုတ်ဝေရန်၊ အစိုးရအသိအမှတ်ပြု ကျောင်းသုံးစာအုပ်များ ပုံနှိပ်ရန်၊ စာပေဆုပေးပွဲများ၊ စာပေနှီးနှောဖလှယ်ပွဲများ၊ စာပေဆိုင်ရာ ပြပွဲများ ကျင်းပရန် တို့ ဖြစ်လေသည်။
ထိုအစီအစဉ်များအရစာပေဆု(များ)အမျိုးမျိုးကို ချီးမြှင့်ခဲ့၏။ ကလေးစာပေ နှီးနှောဖလှယ်ပွဲ၊ သိပ္ပံစာပေနှီးနှောဖလှယ်ပွဲ၊ ပြဇာတ်စာပေနှီးနှောဖလှယ်ပွဲ၊ အတ္ထုပ္ပတ္တိစာပေ နှီးနှောဖလှယ်ပွဲ၊ သုတစာပေစာတမ်းဖတ်ပွဲ၊ ဂန္ထဝင်စာပေ စာတမ်းဖတ်ပွဲ၊ ဇာတိမာန် စာပေစာတမ်းဖတ်ပွဲ စသော စာပေနှီးနှော ဖလှယ်ပွဲနှင့် စာတမ်းဖတ်ပွဲပေါင်း (၂၈) ကြိမ် ကျင်းပခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ တင်သွင်းခဲ့သော စာတမ်းရှင်တို့၏ စာတမ်းများကို ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့ရာ သုတေသီတို့ အကိုးအထောက် ပြုကြရသော ကျမ်းများ ဖြစ်နေသည်။
စာပေဗိမာန်သည် မူလက အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမျှသာ ဖြစ်ရာ တော်လှန်ရေးကောင်စီ တာဝန်ယူပြီးနောက် ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် စာပေဗိမာန် အဆောက်အအုံကို ပြည်သူပိုင်သိမ်းလိုက်ပြီး ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီးတင်ထွန်း၊ ဗိုလ်မှူးကိုလေး၊ ဦးထင်ကြီး(တက္ကသိုလ်ထင်ကြီး)တို့ ပါဝင်သော စာပေဗိမာန် အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းကာ အုပ်ချုပ်ရေးကိစ္စ အဝဝကို တာဝန်ယူစေသည်။ စာပေဗိမာန် အုပ်ချုပ်ရေး အဖွဲ့ ဥပဒေကိုလည်း ပြဋ္ဌာန်းပေးသည်။
စာပေဗိမာန် အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ ဥပဒေအရ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီးသည် အဖွဲ့၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်ပြီး စာပေဗိမာန် အုပ်ချုပ်ရေးမှူးသည် အဖွဲ့၏ အတွင်းရေးမှူး ဖြစ်သည်။ စာပေဗိမာန် အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ကို နောင်တွင် စာပေဗိမာန် အဖွဲ့ဟု ပြောင်းလဲ ခေါ်တွင်သည်။ စာပေဗိမာန် ဥပဒေကို ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။ စာပေဗိမာန်၏ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ရာထူးကို ဒုတိယ အထွေထွေ မန်နေဂျာ၊ ညွှန်ကြားရေးမှူး (စာပေ)စသည်ဖြင့် ပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်ခဲ့ပြီး ယခုအခါ စာတည်းမှူးချုပ်ဟု သတ်မှတ်ခေါ်ဝေါ်သည်။
အရောင်းဌာနက အရောင်းဆိုင်ခန်းဖွင့်ကာ စာအုပ်များ ရောင်းချပေးသည်။ ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် တစ်ဆင့် စာအုပ်များကို အနယ်နယ် အရပ်ရပ်သို့ ဖြန့်ချိပေးသည်။ ပြည်သူ့စာကြည့်တိုက်က စာအုပ်များ ဝယ်ယူ စင်တင်ပြီး စာဖတ်ပရိသတ်များသို့ ငှားရမ်းပေးသည်။ သုတေသီများ အတွက် ရည်ညွှန်းကျမ်းများ ရှာဖွေပေးသည်။ စီမံရေး ဌာနက စီမံခန့်ခွဲရေး လုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ပေးသည်။ အဓိကဖြစ်သော စာတည်းဌာန အနဖြေင့် မြန်မာ စာပေ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေရေး လုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက် သည်။ စာပေဗိမာန်သည် ၁၉၄၈ ခုနှစ်မှစ၍ စာပေဗိမာန် ဆုများကို ချီးမြှင့်ခဲ့ရာ ပထမတွင် စာပေဗိမာန် ဝတ္ထုရှည်ဆုကို သာ ချီးမြှင့်ခဲ့ရာမှ နောင်တွင် တစ်စ တိုးမြှင့်ပြီး ကဗျာပေါင်းချုပ်ဆု၊ ဝတ္ထုတို ပေါင်းချုပ်ဆု၊ ဘာသာပြန်ဆု၊ သုတပဒေသာဆု စသည်တို့ကိုပါ ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။
စာပေဗိမာန်ကို ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် အနုပညာဆိုင်ရာ စာပေဆုဟု အမည်ပြောင်းခဲ့ပြီး ၁၉၆၅ ခုနှစ်မှစ၍ အမျိုးသား စာပေဆု ဟု အမည်ပြောင်းခဲ့ရာ ယခုတိုင်အောင် ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၉ ခုနှစ်မှစ၍ စာပေဗိမာန် စာမူဆု အမည်ရှိ ပြိုင်ပွဲတစ်ရပ်ကိုလည်း နှစ်စဉ်ကျင်းပပေးခဲ့သည်။ အမျိုးသား စာပေဆုတွင် ဝတ္ထုရှည်၊ ဝတ္ထုတို၊ ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ်၊ ကဗျာပေါင်းချုပ်၊ ပြဇာတ်၊ နိုင်ငံရေးစာပေ၊ ဘာသာပြန် (ရသ) စာပေ၊ ဘာသာပြန် (သုတ) စာပေ၊ သုတပဒေသာ (ဝိဇ္ဇာ)၊ သုတပဒေသာ (ရိုးရိုးသိပ္ပံ)၊ သုတပဒေသာ (အသုံးချသိပ္ပံ)၊ မြန်မာ့ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အနုပညာဆိုင်ရာစာပေ၊ စာပဒေသာ၊ ကလေးစာပေနှင့် လူငယ်စာပေ ဟူ၍ ဘာသာရပ်(၁၄) မျိုးရှိပြီး စာပေဗိမာန် စာမူဆု ပြိုင်ပွဲတွင် တစ်မျိုးစီသာ ရှိသဖြင့် ဘာသာရပ် (၁၂)မျိုးသာ ရှိသည်။
စာပေဗိမာန် စာတည်းအဖွဲ့ဝင်များသည် တပ်မတော်နေ့ အထိမ်းအမှတ် စာပေပြိုင်ပွဲ၊ လွတ်လပ်ရေးနေ့ အထိမ်းအမှတ် စာပေပြိုင်ပွဲ၊ မျိုးချစ်စိတ်ဓာတ် ရှင်သန်ထက်မြက်ရေးနှင့် အမျိုးသားရေးဆောင်ပုဒ်များ အကောင်အထည်ဖော်ရေး စာပေနှင့် ဓာတ်ပုံပြိုင်ပွဲ၊ မှုခင်းကျဆင်းရေးစာပေနှင့် ကာတွန်းပြိုင်ပွဲ စသည်တို့တွင်လည်း ပါဝင် ဆောင်ရွက်ကြသည်။ စာပေဗိမာန်သည် ၁၉၇၂ ခုနှစ် နိုင်ငံတကာ စာအုပ်နှစ် အထိမ်းအမှတ် စာအုပ်ပြိုင်ပွဲ၊ ၁၉၇၅ ခုနှစ် စာနယ်ဇင်းတိုင်းခေတ်သမိုင်းပြပွဲ၊ ၁၉၈၅ ခုနှစ် စာနယ်ဇင်းခေတ်ကြေးမုံပြပွဲ စသော စာအုပ်စာပေနှင့် စာနယ်ဇင်းပြပွဲများကို ရန်ကုန်မြို့ ဦးဝိစာရလမ်းရှိ တပ်မတော်ခန်းမတွင် ထည်ဝါ ခမ်းနား အောင်မြင်စွာ ကျင်းပနိုင်ခဲ့သည်။
ထို့ပြင် စာအုပ်ထုတ်ဝေရေး ဆိုင်ရာနှင့် စာနယ်ဇင်း ထုတ်ဝေရေး ဆိုင်ရာ သင်တန်းများကိုလည်း ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ အဆင့်မြင့်သော နိုင်ငံများ၏ နိုင်ငံပိုင် စာပေထုတ်ဝေရေး ဌာနများသည် စွယ်စုံကျမ်းများကို ထုတ်ဝကြေစမြဲဖြစ်ရာ မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း စာပေဗိမာန်သည် အကြောင်းရပ် (က) မှ (ကုံ) အထိ ပါဝင်သော မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ (၁) ကို ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် စတင်ထုတ်ဝေနိုင်ခဲ့ပြီး အကြောင်းရပ် (အ) မှ (အွန်) အထိ ပါဝင်သော နောက်ဆုံးအတွဲဖြစ်သည့် မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ (၁၅) ကို ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေနိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ခေတ်နှင့်အညီ ဖြစ်ပေါ်လာသော အကြောင်းရပ်များကို ဖြည့်စွက်ဖော်ပြသော မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း နှစ်ချုပ် ကို ၁၉၇၈ ခုနှစ်မှ စ၍ နှစ်စဉ်ထုတ်ဝေခဲ့ရာ ယခုအခါ မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ် (၂၀၀၈) အထိ ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ သုတေသီများ ကိုးကားရသော ကျမ်းတစ်အုပ်ဖြစ်သည်။
စာပေဗိမာန်ကို စတင်တည်ထောင်စဉ်ကပင် လုံးချင်းစာအုပ်များကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုစဉ်က ပြည်သူ့လက်စွဲစာစဉ်ဟု မခေါ်ဝေါ်ခဲ့ပေ။ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် စာတတ်မြောက်ခါစ ပုဂ္ဂိုလ်များ ဖတ်ရှုနိုင်ရန် ပုံနှိပ်စာလုံး ကြီးကြီးမည်းမည်း နှင့် ရိုက်နှိပ်ထားသော စာအုပ်ကလေးများကို စာပေဗိမာန်က ထုတ်ဝပြေီး ပြည်သူ့လက်စွဲစာစဉ် ဟူ၍ အမည်ပေးခဲ့သည်။ ထိုအခါမှ စ၍ စာပေဗိမာန် စာအုပ်အသင်းလည်း ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ စာပေဗိမာန် စာအုပ်အသင်းသို့ ဝင်ရောက်လိုသူများသည် သတ်မှတ်ထားသော ပုံစံတွင် ဖြည့်စွက်ပြီး နှစ်စဉ်ကြေး ပေးသွင်းပါက အသင်းဝင် ဖြစ်လာပြီး တစ်လလျင် စာအုပ်တစ်အုပ် အခမဲ့ရရှိသည် ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ စာပေဗိမာန် စာအုပ် အသင်းဝင် ဦးရေ (၁၅ဝဝဝ) ခန့်ရှိသည်။ စာပေဗိမာန် ပြည်သူ့လက်စွဲစာစဉ်မှ စာအုပ်ငါးမျိုး ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေလျက်ရှိပြီး တစ်မျိုးကို စာအုပ်အသင်းဝင်များသို့ ဖြန့်ဝေကာ အခြားလေးမျိုးကို စာပေဗိမာန် စာအုပ်ဆိုင်တွင် တင်၍ ရောင်းချသည့် အပြင် နယ်ကိုယ်စားလှယ်များ ထံသို့လည်း ဖြန့်ချိပေးသည်။ ပြည်သူ့လက်စွဲစာအုပ်များသည် များသောအားဖြင့် စာပေဗိမာန်စာမူဆု၊ ပခုက္ကူဦးအုံးဖေ စာမူဆု၊ မျိုးချစ်စိတ်ဓာတ် ရှင်သန်ထက်မြက်ရေးနှင့် အမျိုးသား ဆောင်ပုဒ်များ အကောင်အထည်ဖော်ရေး စာပေပြိုင်ပွဲတို့မှ ဆုရရှိကြသော စာမူများကို ပုံနှိပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။
ထမ့်အယ်ရွာ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်
ထမ့်အယ်ရွာ (Htantae)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်၊ စံဖူး (မဲနယ်တောင်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၀၈၃၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စံဖူး (မဲနယ်တောင်)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၅၂၉ ဦး၊ မ ၃၉၁၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၄၄၃ ဦးနေထိုင်သည်။
စာပေဗိမာန်
ရည်ရွယ်ချက် နှင့် ဖွဲ့စည်းပုံ
ကလေးများ ဖတ်ရှုနိုင်ရန် အပတ်စဉ် ရုပ်ပြစာစောင် တစ်ခု ထုတ်ဝေသင့်ကြောင်း ၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော် အကြီးအကဲက စာပေဗိမာန်သို့ လမ်းညွှန်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ယင်းလမ်းညွှန်ချက်အရ စာပေဗိမာန်က ၁၉၆၉ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့မှစ၍ ရွှေသွေးစာစောင်ကို အပတ်စဉ် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ယခု ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် နှစ် ၄၀ သက်တမ်းရှိပြီ ဖြစ်သည်။ ရွှေသွေး အထူးထုတ် စာစောင်ကိုလည်း နှစ်စဉ် ထုတ်ဝေလျက် ရှိသည်။
ထမ့်အယ်ရွာ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟိုပုံးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စာပေဗိမာန်
ရည်ရွယ်ချက် နှင့် ဖွဲ့စည်းပုံ
အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ထုတ်ဝေသော နိုင်ငံတကာ စာနယ်ဇင်းများတွင် ဖော်ပြပါရှိသည့် ဆောင်းပါးများ ထဲမှ ကောင်းနိုးရာရာများကို ကောက်နုတ်စုစည်း၍ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့်OM ( The Open Mind ) အမည်ရှိ စာစောင်ကို ယခင်က ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ တော်လှန်ရေးကောင်စီ အစိုးရလက်ထက်တွင် ထိုစာစောင်ကို Spectrum အမည်ပြောင်း၍ ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ Spectrum တွင် ပါရှိသော အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ဆောင်းပါးများကို အင်္ဂလိပ်စာ မကျွမ်းကျင်သူပါ ဖတ်ရှုနိုင်အောင် မြန်မာဘာသာသို့ ပြန်ဆို၍ ထုတ်ဝေသင့်ကြောင်း တာဝန်ရှိသူများက အကြံပြုကြသဖြင့် သုတပဒေသာ စာစောင် ပေါ်ထွက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ သုတပဒေသာ သည် ဘာသာပြန် စာစောင် ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၄ ခုနှစ်မှ စတင်၍ ဇန်နဝါရီလ၊ ဧပြီလ၊ ဇူလိုင်၊ အောက်တိုဘာလများတွင် နှစ်စဉ် လေးအုပ် ထုတ်ဝေသည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ်မှ စ၍ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော စာပေဗိမာန်သည် ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် နှစ် ၆၂ ပြည့်ရွှေရတုသို့ တိုင်ခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။
ပခုက္ကူဦးအုံးဖေ စာပေဆု
ပခုက္ကူဦးအုံးဖေ စာပေဆုကို ၁၉၉၃ ခုနှစ်မှ စ၍ ချီးမြှင့်ခဲ့ရာ ဆုရွေးချယ်ရေးနှင့် ဆုနှင်းသဘင် ကျင်းပရေး ကိစ္စများကို စာပေဗိမာန်ကပင် တာဝန်ယူ၍ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ပခုက္ကူဦးအုံးဖေ စာပေဆုတွင် တစ်သက်တာ စာပေဆုနှင့် ဝတ္ထုရှည်၊ ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ်၊ ကဗျာပေါင်းချုပ်၊ သုတေသနစာပေ၊ ကျမ်းစာဟူသော ဘာသာရပ်များ ပါရှိသည်။
ဖြည့်စွက်ဖော်ပြချက်
ကဏ္ဍ:မြန်မာစာပေ ကဏ္ဍ:ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန
​တောင်သာကုန်းရွာ၊ မရမ်းချောင်း
တောင်သာကုန်းရွာ၊ မရမ်းချောင်း
ထုံးကြီးဖိုရွာ၊ သက္ကယ်ပြင်
ထုံးကြီးဖိုရွာ၊ သက္ကယ်ပြင်
ကုက္ကုကွဲရွာ၊ တယ်ပင်ဆိပ်
ကုက္ကုကွဲရွာ၊ တယ်ပင်ဆိပ်
ကြပ်ကြီးရွာ၊ ကျောင်းကွင်း
ကြပ်ကြီးရွာ၊ ကျောင်းကွင်း
ထန်းစေ့မှုတ်ငှက်
ထန်းစေ့မှုတ်ငှက် (ရေဝမ်းဘဲငှက်) ကို သတ္တဗေဒ(ပါဏဗေဒ‎) အလိုအားဖြင့် ပေါ့ဒီစက်ရူဖီ ကောလစ်ဟု ခေါ်သည်။ မျိုးရင်းမှာ ပေါ့ဒီစီပီတီဒီး ဖြစ်သည်။ ရေဝမ်းဘဲကို တစီးမှုတ် (ထစိမှုတ်=ထန်းစေ့မှုတ်) ဟုလည်း ခေါ်သေး၏။ အလျား ကိုးလက်မရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရေ၌ကျက်စားသောငှက်များတွင် အငယ်ဆုံးငှက်ဟု ဆိုသည်။ ရန်သူအစအနကို မြင်သည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် ရေထဲသို့ ငုပ်လျှိုး၍ သွားတတ်သည်။ ဦးခေါင်းအရောင်မှာ ညိုသည်။ သို့သော် သားပေါက်ချိန်၌ မျက်လုံးရှေ့တွင် အဝါကွက်ပေါ်လာတတ်သည်။ ကိုယ်အောက်ပိုင်းမှာ ဖြူ၍ ပိုးသား အသွေးရှိသည်။ နှုတ်သီးမှာ တို၍ ချွန်သည်။ အမြီးလုံးဝမရှိပေ။ အထီးနှင့်အမ ပုံသဏ္ဌာန်ချင်း တူသည်။ ဆောင်းရာသီတွင် ဦးခေါင်းထိပ်နှင့် လည်ကုပ်မှာ မည်းနက်၍ မေးမှာ ဖြူ၏။ လည်ပင်းတွင် နီညိုရောင် ရှိသည်။
ရေဝမ်းဘဲသည် အလွန်တရာ ရေကူးကျင်လျင်သည်။ ရေငုပ်သည့်အခါ ရေမျက်နှာပြင်၌ လှိုင်းမထအောင် ငုပ်တတ်သည်။ ရေနှင့်ကင်းကွာ၍ မနေနိုင်ဘဲ၊ အမြဲတမ်းလိုပင် ရေကူး၍ နေသည်။ ပျံသန်းရာ၌ အထူးလျင်မြန်၍ ခရီးရှည် ပျံသန်းနိုင်သည်။ ရေဝမ်းဘဲ၏ အစာမှာ ရေထဲရှိ ပိုးမွှားများ၊ ဖားများ၊ ခရုပက်ကျိများ ဖြစ်သည်။ အသံမှာ ချုပ်၍ ရယ်မောသံနှင့် တူသည်။ ထိုအသံကို ခပ်လှမ်းလှမ်းမှပင် ကြားနိုင်သည်။ လန့်ဖျပ် သောအခါ တီ.တီဟု အော်တတ်သည်။
ရေဝမ်းဘဲများကို ရေအိုင်နှင့် ရေကန်များတွင် များသောအားဖြင့် တွေ့ရသည်။ မိုးတွင်းအခါတွင် သားပေါက်လေ့ ရှိသည်။ အသိုက်များသည် ရေပေါ်၌ မျော၍နေတတ်ကြသည်။ အသိုက်မှ မခွာမီ ဥများကို ပေါင်းပင်များနှင့် ဖုံးအုပ်ထားတတ်သည်။ တစ်မြုံလျှင် ဥပေါင်း သုံးလုံးမှ ခုနစ်လုံးအထိ ရှိသည်။ ဥအရောင်သည် အစတွင် ဖြူနေသော်လည်း တဖြည်းဖြည်း ညိုမည်းသွားသည်။ ငှက်ကလေးများသည် ဥမှပေါက်လာသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် ရေကူးတတ်ကြသည်။ ဥဝပ်ခြင်းနှင့် သားငယ် စောင့်ရှောက်ခြင်းတို့ကို အဖိုနှင့်အမ နှစ်ဦးစလုံးက ပြုလုပ်ကြသည်။ ရေဝမ်းဘဲကို အာရှတိုက်၊ ဥရောပတိုက်၊ အာဖရိကတိုက်နှင့် ဩစတြေးလီးယားတိုက်များတွင် အနှံ့အပြား တွေ့ကြရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ယင်းတို့ကို ရာသီဥတု သင့်တင့်လျောက်ပတ်သော ဒေသများတွင် တွေ့ကြရသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အာဖရိကတိုက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ယူရေးရှားတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
နတ်မတောင် အမျိုးသားဥယျာဉ်
နတ်မတောင် အမျိုးသားဥယျာဉ်သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်ခရိုင်၊ ကန်ပက်လက်၊ မင်းတပ်၊ မတူပီမြို့နယ်များ အတွင်းတွင် တည်ရှိပြီး ဧရိယာအားဖြင့် စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၂၇၅ ဒသမ ၅ မိုင် ရှိသည်။ နတ်မတောင် အမျိုးသားဥယျာဉ်သည် သဘာဝ ထိန်းသိမ်းရေး နယ်မြေ (Protected Area) အဖြစ် သတ်မှတ်ထား၏။ နတ်မတောင်ကို ဝိတိုရိယတောင်ဟုလည်း လူသိများပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ပေပေါင်း ၁၀,၅၀၀ ကျော်မြင့်သည်။ နတ်မတောင် အမျိုးသားဥယျာဉ်ကို Important Bird Area (IBA) အဖြစ် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။
သဘာဝအရင်းအမြစ်များ
ဖုံးလွှမ်းထားသော သစ်တောအမျိုးအစားများမှာ အမြဲစိမ်းတော၊ ရွက်ကြွေတော၊ ထင်းရှူးတော၊ laurel and stone oak forest၊ ဝက်သစ်ချတောများ၊ ဝက်သစ်ချနှင့်တောင်ဇလပ်တောများ ဖြစ်ကြသည်။ သစ်ပင်မျိုးစိတ်ပေါင်း (၈၀၈) ကျော်ရှိပြီး ကုန်းနေရေနေ သတ္တဝါ (၂၃)မျိုး၊ တွားသွားသတ္တဝါ (၆၅)မျိုး၊ လိပ်ပြာ (၇၇)မျိုးရှိသည်ဟု စာရင်းဇယားများအရ သိရသည်။ နတ်မတောင် အမျိုးသားဥယျာဉ်တွင် ရှားပါးတိရစ္ဆာန်များဖြစ်သော ကျားသစ်၊ အင်းကျား၊ ဝက်ဝံ၊ တောဆိတ်၊ ချေ၊ တောဝက်၊ သင်းခွေချပ်၊ တောကြောင်၊ မျောက်လွဲကျော်များ စသည့် နို့တိုက်သတ္တဝါမျိုးစုံ ကျက်စားပြီး ပင်လယ်မျက်နှာပြင်ထက် အမြင့်ပေ ၈,၀၀၀ ကျော်တွင် သာတွေ့နိုင်သည့် မြန်မာ့ဒေသရင်း ငှက် မျက်ခုံးဖြူငှက်ပြာခြောက် (White Browed Nuthatch)ကို တွေ့ရှိနိုင်သည့် တစ်ခုတည်းသောနေရာလည်းဖြစ်သည်။ နတ်မတောင်တွင် ငှက်မျိုးစိတ်ပေါင်း ၂၈၉ မျိုးနေထိုင် စားသောက်ကြကြောင်း သိရသည်။
ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခြင်းလုပ်ငန်းများ
BirdLife Important(BLI) နှင့် Makino Botanical Garden(ဂျပန်)တို့ဟာ အမျိုးသားဥယျာဉ်အုပ်ချူပ်မှုအဖွဲ့နှင့် ပူးပေါင်း၍ လေ့လာမှုများပြုလုပ်နေကြသည်။
ခရီးသွားလာရေးလုပ်ငန်းများ
သဘာဝအခြေခံခရီးသွားလုပ်ငန်းခွင်ထဲတွင် ပါဝင်ပြီး နှစ်စဉ် ခရီးသွားရာဂဏန်းကျော် လာရောက်လည်ပတ်လေ့ရှိသည်။ တည်းခိုရန်နေရာ သုံးနေရာရှိပြီး ဒေသခံချင်းလူမျိုးများနှင့် တွေ့ဆုံနိုင်ပြီး တောင်တက်ခြင်း၊ ငှက်ကြည့်ခြင်းများပြုလုပ်နိုင်သည်။ နိုင်ငံခြားသားခရီးသွားများအဖို့ ဒေသတွင်းခရီးသွားလုပ်ငန်းအေဂျင်စီများနှင့် ချိတ်ဆက်၍ ခွင့်ပြုချက်တောင်းခံကာ သွားရောက်နိုင်သည်။
မီးချောင်းရေသောက်ရွာ၊ ကျောက်ငူ
မီးချောင်းရေသောက်ရွာ၊ ကျောက်ငူ
ကျွန်းချေရွာ၊ ကြိန်ကျွန်း
ကျွန်းချေရွာ၊ ကြိန်ကျွန်း
ညောင်ပင်အိုင်ရွာ၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်
ညောင်ပင်အိုင်ရွာ (Nyaungpinaing)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်၊ ကုန်းရွာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၂၁၈၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကုန်းရွာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၄၈ ဦး၊ မ ၁၄၂၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၇၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နမ့်ပါလမ်ရွာ၊ နားဝိုင်
နမ့်ပါလမ်ရွာ (Namparlam)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းရှူးမြို့နယ်၊ နားဝိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၉၅၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နားဝိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၃၃ ဦး၊ မ ၉၉၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၃၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရှူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကွင်းကလေးရွာ၊ သက္ကယ်ပြင်
ကွင်းကလေးရွာ၊ သက္ကယ်ပြင်
ဓမ္မသော်ရွာ၊ ကံမမြို့နယ်
ဓမ္မသော်ရွာ (Dhammathaw)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ ကံမမြို့နယ်၊ ဓမ္မသော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၅၅၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဓမ္မသော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၂၆ ဦး၊ မ ၁၁၈၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၁၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကံမမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဓမ္မပဒ (အက်ဝရန်၏ ဘာသာပြန်)
ဤစာအုပ်ကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ စာအုပ်ထဲတွင် အက်ဝရန်၏ ဓမ္မပဒဘာသာပြန်များ ပါဝင်သည်။ ဤစာအုပ်တွင် စာမျက်နှာ ၇၀ ပါဝင်သည်။ အခန်း ၂၆ ခန်း ပါဝင်သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်ကို ဗြိတိန်၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံများတွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထိုစာအုပ်ကို ဂျာမန်ဘာသာ နှင့် ကိုရီးယားဘာသာ<ref name=korean18> <ref name=npnonus>Non-US Editions of Nilgiri Press Books, accessed 24 April 2011. သို့ ထပ်မံပြန်ဆိုခဲ့သည်။
NGC 136
NGC 136 သည် open cluster ဖြစ်ပြီး ၁၇၈၈ နိုဝင်ဘာ ၂၆ တွင် ဝီလီယံ ဟာရှယ်ဆိုသူမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။
ဆီဆုံရွာ၊ စဉ့်ကူးမြို့နယ်
ဆီဆုံရွာ (Sison)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ စဉ့်ကူးမြို့နယ်၊ ကုက္ကိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၂၄၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကုက္ကိုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၈၉ ဦး၊ မ ၁၇၂၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၁၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကောင်းကန်ရွာ၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်
ကောင်းကန်ရွာ (Kawngkan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ ကတ်ထိုက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၁၉၆၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကတ်ထိုက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၆၅၅ ဦး၊ မ ၃၆၀၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၂၅၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျိုင်းတုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နအုတ်ရွာ၊ ချီဖွေမြို့နယ်
နအုတ်ရွာ(Naoke)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ချီဖွေမြို့နယ်၊ ဂျစ်လိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၃၃၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဂျစ်လိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၉ ဦး၊ မ ၁၇၄ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၄၃ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ချီဖွေမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သန်းသန်းဆင့် (အဆိုတော်)
သန်းသန်းဆင့်သည် မြန်မာသံစဉ် သီဆိုသော အဆိုတော် တေးသံရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။၁၉၄၄ခုနှစ်၊​အောက်တိုဘာလတွင် အဖ ဦးသန်းနိုင်နှင့် အမိ ဒေါ်ကြည်တို့မှ ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျိုက်လတ်မြို့၌ မွေးဖွားသည်။ ၁၉၅၈-ခုနှစ်တွင် ဂီတလောကထဲသို့ ဝင်ရောက်လာပြီး စိန်ဝေလျှံ၊ ဂီတာတင်အုံးတို့ထံတွင် တပည့်ခံ သင်ကြားရင်း ချိန်ဆည်းဆာ နှင့် အကိုကြီးရယ် စိုးရိမ်မိတယ် သီချင်းများကို စတင် အသံလွှင့်ခဲ့သည်။ အကိုကြီးရယ် စိုးရိမ်မိတယ် သီချင်းကို သစ်ဆန်းအဖွဲ့မှ ဂီတာတင်အုံးက ရေးစပ်ပြီး သူမအတွက် တေးသံရှင်အဖြစ် ထင်ပေါ်စေသည့် သီချင်းတစ်ပုဒ် ဖြစ်ခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ယဉ်ကျေးမှုဌာန၌ ဝင်ရောက်အမှုထမ်းခဲ့သည်။
သူ၏ အောင်မြင်ကျော်ကြားသော တေးအချို့မှာ ဆီမလူးတဲ့ ပေဖူးလွှာ၊ ညောင်ရေသဘင်၊ ရွှေဘုံမှာ စံချင်သူပါ၊ မလေးလက်ခတ်သံ၊ သဘင်သည်မလေးနှင်းဆီ၊ ဝိုင်းဝိုင်းလည်၊ တုံ့လှည့်မေတ္တာ၊ ချိန်ဆည်းဆာ စသည့်သီချင်းများ ဖြစ်သည်။ ဝိုင်းဝိုင်းလည်တေးသည် အငြိမ့်မင်းသမီးဘဝကို ပုံဖော်ထားသော တေးဖြစ်၍ မြန်မာ့အသံက မကြာခဏ ထုတ်လွှင့်ပေးနေရသော နာမည်ကျော် တေးတစ်ပုဒ် ဖြစ်သည်။
ခဲတွင်းရွာ၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်
ခဲတွင်းရွာ (Khetwin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်၊ မော်ခါးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၂၉၁ ဖြစ်သည်။
သန်းသန်းဆင့် (အဆိုတော်)
၁၉၆၀-ခုနှစ်တွင် ရုပ်ရှင်လောကသို့ ကူးပြောင်းခဲ့ပြီး ရွှေထုတ်တဲ့ မြပုဝါ သည် သူ၏ ပထမဦးဆုံး သရုပ်ဆောင်သည့် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဖြစ်သည်။ ဆက်လက်၍ အရိုင်းစံပယ်၊ အချစ်နှင့် စစ်၊ မှားတဲ့အခါလဲ မှားပေမပေါ့၊ အောင်ပင်လယ် စသည့်ဇာတ်ကားများတွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။၁၉၈၈ခုနှစ်၊ဇူလိုင်လ ၁ရက်​နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်။
ခဲတွင်းရွာ၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သန်းသန်းဆင့် (အဆိုတော်)
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသမီး အဆိုတော်များ
မရမ်းချောင်း (မြန်မာ)ရွာ၊ မရမ်းချောင်း
မရမ်းချောင်း (မြန်မာ)ရွာ၊ မရမ်းချောင်း
ဘူဆန်သို့ ရထား
ဘူဆန်သို့ ရထား (Train to Busan; ) သည် ၂၀၁၆ ခုနှစ် တောင်ကိုရီးယား ဖုတ်ကောင် အထိတ်တလန့် ဇာတ်ကားဖြစ်ကာ ဒါရိုက်တာ Yeon Sang-ho ရိုက်ကူးပြီး ဂုန်ယူး၊ ဂျန်ယုမီ နှင့် မာဒုန်စွတ် တို့ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ထားသည်။ ရုပ်ရှင်ကားကို ၂၀၁၆ ကိန်းရုပ်ရှင်ပွဲတော်တွင် မေလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် အထူးပွဲပြသခဲ့သည်။
ဩဂုတ် ၇ ရက်နေ့တွင် ရုပ်ရှင်ကားသည် ကြည့်ရှုသူ ၁၀ သန်းကျော်ဖြင့် ၂၀၁၆ ခုနှစ် အတွက် ကြည့်ရှုသူအများဆုံး ကိုရီးယား ရုပ်ရှင်ကား အဖြစ် မှတ်တမ်းဝင်ခဲ့သည်။
Seoul Station အမည်ရှိ ရှေ့ဆက်ဇာတ်လမ်းတွဲ အန်နီမေးရှင်း ကို တစ်လအကြာတွင် ဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ရုပ်ရှင်ကားသည် ၂၀၁၁ ဇာတ်ကားဖြစ်သော The Crucible အပြီးတွင် ဂုန်ယူးနှင့် ဂျန်စူအန်းတို့ ပြန်လည် တွဲဖက် သရုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ဇာတ်ကွက်
ကွာရှင်းထားသော ငွေကြေးမန်နေဂျာ ဆော့ဝူးသည် သမီးဖြစ်သူစုအန်းကို ဘူဆန်ရှိ မိခင်ဆီ မွေးနေ့လက်ဆောင်အနေဖြင့် ခေါ်ဆောင်သွားရန် စီစဉ်လေသည်။ သူတို့သည် ဆိုးလ်မြို့ရှိ KTX ဘူတာရုံမှ စတင်ထွက်ခွာခဲ့သည်။ ရထားထဲတွင် အခြေခံအလုပ်သမားလူတန်းစားဖြစ်သော စန်ဟွာနှင့် ကိုယ်ဝန်ဆောင်ဇနီးသည် ဆုံးကျုံး၊ အထက်တန်းကျောင်းဘေ့စ်ဘောအသင်းတဖွဲ့၊ ချမ်းသာပြီး တကိုယ်ကောင်းဆန်သော စီအီးအို ယွန်ဆု၊ အင်ဂီနှင့် ဂျွန်ဂီညီအစ်မနှစ်ယောက်နှင့် အိုးမဲ့အိမ်မဲ့လူတဦးတို့လည်း လိုက်ပါလာသည်။
ရထားစထွက်လျှင် ခြေထောက်တွင် အကိုက်ခံထားရသော ဒဏ်ရာနှင့် မောဟိုက်နေသော မိန်းကလေးတဦး ရထားပေါ်တက်လာသည်။ ဒဏ်ရာအဆိပ်တက်ပြီးသော် ဖုတ်ကောင် ဖြစ်သွားပြီး မီးရထားပေါ်မှ စပယ်ယာကို ကိုက်လိုက်ရာ ဘေ့စ်ဘောအသင်းအပါအဝင် ရထားတစီးလုံး ဖုတ်ကောင်ပိုး ကူးစက်ကုန်တော့သည်။ သို့သော် ကစားသမားတဦးဖြစ်သူ ယုန်ဂု၊ သူ့ရည်းစား ဂျင်ဟီး၊ သူငယ်ချင်း၂ယောက်နှင့် အခြားခရီးသည်တော်တော်များများမှာ လွတ်မြောက်ရန် ကြိုးပမ်းကြတော့သည်။ ကိုရီးယားတနိုင်ငံလုံး ဖုတ်ကောင်ဖြစ်ပွားမှု ထုတ်လွှင့်ကြသည်။ ဒေဂျော်မှာ ရထားရပ်သော်လည်း တမြို့လုံးမှာ ဖုတ်ကောင်ဖြစ်နေပြီ ဖြစ်ရာ အားလုံး ရထားဆီ ပြန်ပြေး၍ နောက်တမြို့ဖြစ်သော ဘူဆန်သို့ ပြေးရန် ရထားမောင်းသူက ကြိုးပမ်းသည်။ ဘူဆန်မှာ ဖုတ်ကောင်ကင်းလွတ်ဇုံ ဖြစ်နေဆဲ။
ဆော့ဝူး၊ စန်ဟွာနှင့် ယုံဂုတို့သည် စုအန်း၊ အင်ဂီနှင့် ဆုံးကျုံးတို့ ပုန်းအောင်းရာသို့ ကြိုးစားသွားပြီးနောက် အခြားခရီးသည်များ ရှိရာ ရထားရှေ့တွဲသို့ ထပ်သွားရန် အတူတကွ ကြိုးစားကြသည်။ သို့သော်လည်း ဝင်ရောက်လာသည့် ရှင်ကျန်သူများကို ယွန်ဆုနှင့် အခြားခရီးသည်များက တမင် ပိတ်ဆို့ထားလိုက်သည်။ စန်ဟွာနှင့် အင်ဂီက ကိုယ့်ကိုယ်ကို အနစ်နာခံပြီး အခြားသူများ ရထားခေါင်းတွဲထဲ ဝင်နိုင်ရန် အချိန်ရအောင် လုပ်ပေးခဲ့သည်။ အသစ်ရောက်လာသော သူများထံမှ ဖုတ်ကောင်ပိုး ကူးစက်ခံရမည် စိုးသောကြောင့် ယွန်ဆုနှင့် အခြားခရီးသည်များက သူတို့ကို တွဲ၏ အခြားတဖက်တွင် သီးသန့်နေရန် တောင်းဆိုကြသည်။ ဖုတ်ကောင်ဖြစ်သွားသော သူ့အစ်မ ဂျုံဂီနှင့် တွေ့ရန် အင်ဂီက တံခါးကို တမင် ဖွင့်ပေးလိုက်ရာ ဖုတ်ကောင်များ ဝင်လာပြီး ကိုက်ကြသည်။ သို့သော် ယွန်ဆုနှင့် မီးရထားမောင်းသူ ၂ယောက် ရှောင်ကွင်းလွတ်မြောက်လာခဲ့သည်။
အရှေ့ဒေဂူဘူတာရုံ၌ ရထားလမ်းပိတ်ဆို့နေရာ ကျန်ရစ်သူများသည် နောက်ထပ်ရထားတစီးကို ရှာကြရာတွင် ဆော့ဝူး၊ ဆုံးကျုံး၊ စုအန်း၊ ယုံဂု၊ ဂျင်ဟီးနှင့် ခြေသလုံးအိမ်တိုင်တို့သည် မီးလောင်နေသော ရထားတစီးက ရထားကို ဝင်တိုက်လိုက်စဉ် လူစုကွဲသွားကြသည်။ ယွန်ဆုသည် မီးရထားဝန်ထမ်းကို ဖုတ်ကောင်အကိုက်ခံရအောင် တွန်းလွှတ်လိုက်ပြီးနောက် ရထားပေါ် တက်ပြေးပြီးလျှင် ဂျင်ဟီးကိုလည်း ဖမ်းပြီး ဖုတ်ကောင်ဆီ တွန်းပစ်သည်။ ယုံဂုသည် ဖုတ်ကောင်များကို ချပြီးနောက် ဂျင်ဟီးကို အဖော်ပြုသော်လည်း သူပါအကိုက်ခံလိုက်ရသည်။ စက်ခေါင်းမောင်းသူသည် တခြားလမ်းကြောင်းတွင်ရှိသော မီးရထားစက်ခေါင်းတလုံးကို တွေ့ပြီး မောင်းစဉ် အကိုက်ခံလိုက်ရသော ယွန်ဆုကို ကယ်ဆယ်ရန် ကြိုးစားနေတုန်း ဖုတ်ကောင်များကြောင့် သေဆုံးသွားပြန်သည်။ ဆော့ဝူး၊ စုအန်းနှင့် ဆုံးကျုံးတို့ ရထားဆီ ပြေးလိုက်နိုင်ရန် အိမ်ရာမဲ့သမားသည် အနစ်နာခံလိုက်သည်။ သူတို့သည် ရထားစက်ခေါင်းအစွန်၌ ဖုတ်ကောင်ဖြစ်သွားသော ယွန်ဆုနှင့် တွေ့ကြရာ ဆော့ဝူးက ရထားပေါ်မှ တိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း သူကိုယ်တိုင် အကိုက်ခံလိုက်ရသည်။ နောက်ဆုံး သူပါ စက်ခေါင်းပေါ်မှ တမင်ခုန်ချပြီး အဆုံးသတ်လိုက်လေသည်။
စုအန်းနှင့် ဆုံးကျုံးတို့နှစ်ယောက်တည်း စက်ခေါင်းကို ဘူဆန်သို့ မောင်းပြီးနောက်ဆုံး စစ်သားများ၏ ကယ်ဆယ်ခြင်းကို ခံလိုက်ရတော့သည်။
စီပင်ကျင်းရွာ၊ ကျောင်းကွင်း
စီပင်ကျင်းရွာ၊ ကျောင်းကွင်း
ဘူဆန်သို့ ရထား
Box office
ဘူဆန်သို့ရထား ဇာတ်ကားသည် ကမ္ဘာတဝန်း ဒေါ်လာ ၉၉ သန်း အမြတ်ရခဲ့သည်။ မလေးရှားတွင် ဒေါ်လာ ၄.၈၄ သန်း၊ ဟောင်ကောင်တွင် ၈.၅၂ သန်း၊ စင်္ကာပူတွင် ၃.၁ သန်းဖြင့် အမြတ်အစွန်း အရဆုံး ကိုရီးယားရုပ်ရှင် ဖြစ်လာသည်။ တောင်ကိုရီးယားတွင် လူပေါင်း ၁၁ သန်းကျော် သွားကြည့်သော ရုပ်ရှင်အဖြစ် မှတ်တမ်းဝင်သွားသည်။
ဝေဖန်သံများ
ရုပ်ရှင်သည် ယေဘုယျအားဖြင့် အကောင်းဘက်က ရှုမြင်ခြင်း ခံရသည်။ သွေးစုတ်ဖုတ်ကောင် ကားအမျိုးအစားတွင် ဇာတ်ကောင်စရိုက် စုံလင်စွာ၊ ဖြစ်တတ်သော သဘောသဘာဝကို ပီပြင်စွာ ရိုက်ကူးပြသနိုင်ပြီး သည်းထိတ်ရင်ဖိုစရာ အဖြစ်များနှင့် ဖျော်ဖြေမှု အပြည့်အဝ ပေးနိုင်သော ရုပ်ရှင်ကားပင် ဖြစ်သည် ဟု အဆင့်သတ်မှတ်ချက် ၇.၆ ပေးသော Rotten Tomatoes က ဖော်ပြခဲ့သည်။
ဖိုးဦးစန်းရွာ၊ တယ်ပင်ဆိပ်
ဖိုးဦးစန်းရွာ၊ တယ်ပင်ဆိပ်
ဆန်နီခင်းရွာ၊ ကျောက်ငူ
ဆန်နီခင်းရွာ၊ ကျောက်ငူ
ဆလုံလူမျိုး
ဆလုံမျိုးနွယ်စုများသည် အစုအဖွဲ့အလိုက် နေထိုင်ကြသည်။ များသောအားဖြင့် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်၏ ကမ်းစပ်ကျွန်းများ(မြိတ်ကျွန်းစု)ပတ်ဝန်းကျင် လှေများပေါ်မှာ နေထိုင်ကြသည်။ ပင်လယ်လှည့်သွား Sea Gypsies များဟုလည်း လူသိများပါသည်။
နောက်ခံ လူသားသမိုင်း
ခရစ်နှစ်ဦးပိုင်းတွင် တောင်ကျွန်းသားလူမျိုး (Austronesian) များသည် တောင်အာရှနှင့်‌အရှေ့တောင်အာရှကုန်းတွင်းနေလူမျိုး (Austroasiatic) များဖြစ်သည့် မွန်များနှင့် နယ်ပယ်ရရှိရေးအတွက် စစ်ပွဲများဆင်နွဲရာ ရှုံးနှိမ့်သွားသဖြင့် တောင်ပိုင်းပင်လယ်ဒေသများသို့ပြန်လည် ဆုတ်ခွာကြရာ ကျွန်းစုများတွင် ကျန်ရစ်သည့် လူမျိုးဖြစ်သည်ဟု လူသားလေ့လာပညာရှင်များက သတ်မှတ်ကြသည်။
ကျော်စိန် (ဒေါက်တာ)
စာပေပို့ချခြင်း
ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် စိတ်ပညာ ဌာနတွင် နည်းပြ ဆရာ (၁၉၅၄)၊ လက်ထောက် ကထိက (၁၉၅၇)၊ ကထိက (၁၉၆၇)၊ ပါမောက္ခ (၁၉၇၇) တာဝန်များကို ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်။ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခချုပ် (၁၉၈၃)၊ မန္တလေးတက္ကသိုလ် ပါမောက္ခချုပ် (၁၉၈၅)၊ ပညာရေး ဝန်ကြီး (၁၉၈၈) စသည်ဖြင့် ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်။
ဆလုံလူမျိုး
နောက်ခံ လူသားသမိုင်း
ဆလုံလူမျိုးသည် မြိတ်ကျွန်းစု၏ အဖိုးမဖြတ်နိုင်သော ပြယုဒ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ သူတို့၏ ဓလေ့စရိုက်၊ ရိုးသား ဖြောင့်မတ်မှုကို တုနှိုင်းရန်အရာ မရှိပါ။ ထို့ကြောင့် ၎င်းလူမျိုးတို့မှာ လူသိများထင်ရှားနေခြင်းဖြစ်သည်။ ဆလုံလူမျိုးတို့သည် နေရာအတိအကျမရှိ၊ ပင်လယ်ပြင်တစ်ခွင် ဝမ်းစာအတွက် လှည့်လည်ကျက်စားကြသည်။ ရေကူး၊ ရေငုပ်ရာတွင် ကျွမ်းကျင်သည်။ ထို့ကြောင့် Sea Gypsy or Men of the Sea အဖြစ် အမည်တွင်ခြင်းဖြစ်သည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ရှေးယခင်က မလေးကျွန်းဆွယ်တွင် နေထိုင်ကြပြီးတိုက်ခိုက်လုယက်မှုများကြောင့် မြိတ်ကျွန်းစုဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာကြခြင်းဖြစ်သည်။ ယနေ့အခါ ဆလုံလူမျိုးများကို ကော့သောင်းမြို့အနီး ကျွန်းများတွင် မြင်တွေ့နိုင်သည်။
ဆလုံလူမျိုးများသည် စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးတို့ဖြင့် အသက်မမွေး ရေလုပ်ငန်း၊ ပုလဲငုပ်ခြင်းလုပ်ငန်းတို့ဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ ပင်လယ်ကမ်းခြေတစ်လျှောက် လှေလှော်ခတ်ရင်း တစ်ကျွန်းမှတစ်ကျွန်းကူးကာ နေထိုင်လေ့ရှိသည်။ လှေလေးများကို ပေါ့ပါးသော သစ်လုံးများဖြင့် ထွင်းယူကြသည်။ ၎င်းလှေများမှာ ပင်လယ်ခရီးအတွက် အဆင်ပြေ အသုံးဝင်လှသည်။ အသုံးအဆောင်များ၊ အစာရေစာများ၊ ခွေး၊ ကြောင်၊ ကြက်များကိုလည်း တစ်ပါးတည်း လှေနှင့်အတူ တင်ယူလာလေ့ရှိကြသည်။ ဆောင်း၊နွေရာသီများတွင် ငါးဖမ်းခြင်း၊ ရေထွက်ပစ္စည်း ရောင်းဝယ်ခြင်းတို့ဖြင့် အသက်မွေးကြပြီး မိုးရာသီရာသီဥတုဆိုးဝါးသည့်အခါနီးစပ်ရာကျွန်းပေါ်တွင် ဝါးခြေတိုင်ရှည်တဲများဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဂူများရှာ၍လည်းကောင်းနေထိုင်လေ့ရှိသည်။ Sea Gypsy ဟူသောအမည်နှင့် လိုက်လျောညီထွေစွာပင် သဘာဝပင်လယ်ဘေးအန္တရာယ်ကိုလည်း ရှောင်တိမ်းတတ်ကြသည်။
ကျော်စိန် (ဒေါက်တာ)
စာပေရေးသားခြင်း
ဒေါက်တာ ကျော်စိန်သည် အမှတ် (၃၄/ဘီ) ကုန်းမြင့်ရိပ်သာလမ်း ခုနစ်မိုင်ခွဲ မရမ်းကုန်းမြို့နယ်တွင် နေထိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စိတ်ပညာ ဘာသာရပ် ပညာရှင်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခများ ကဏ္ဍ:၁၉၂၃ မွေးဖွားသူများ ကဏ္ဍ:၂၀၁၃ ကွယ်လွန်သူများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ဆလုံလူမျိုး
နောက်ခံ လူသားသမိုင်း
တစ်ရက်တည်း ထိုကဲ့သို့ ရေငုပ်ခြင်းမျိုး အကြိမ်အရေအတွက် များများလုပ်နိုင်သည်။ ပင်လယ်ခရု၊ ကမာ (မုတ်) ကောင်များ၊ ငါးကြီးအံဖတ်၊ ပင်လယ်ရေမှော်ပင်၊ ပုလဲ၊ ငှက်သိုက်၊ ပျားရည်၊ ပရဆေးပင်များကို ရှာဖွေစုဆောင်းပြီး ရောင်းချလေ့ရှိသည်။ ဆလုံလူမျိုးများသည် အခြားလူမျိုးများနှင့် ရောရောနှောနှော နေထိုင်လေ့မရှိချေ။ ၎င်းတို့၏လူနေထိုင်မှုစနစ်မှာ မြို့ပြနေထိုင်မှုစနစ်နှင့် ကွာခြား လွန်းလှသည်။ သို့သော်လည်း သူတို့၏ လူနေမှုစနစ်ကို ယုံကြည်စွာ တန်ဖိုးထား ထိန်းသိမ်းကြသည်။ ဘာသာတရားနှင့် ပတ်သက်၍လည်း ၎င်းတို့၏ကိုယ်ပိုင်ယုံကြည်မှုကို လက်ကိုင်ထားကြသည်။ နတ်ကောင်းနှင့် နတ်ဆိုးဟူ၍ နတ်ဘုရားကိုးကွယ်မှု နှစ်ခုရှိသည်။ နတ်ဆရာသည် ၎င်းတို့၏ အခရာဖြစ်သည်။ ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများကို သာမက ဖျားနာသည့်အခါ၊ တစ်ဦးတစ်ယောက်သေဆုံးသည့်အခါတွင် နတ်ဆရာ၏ ပြောဆိုမှုအတိုင်း စပါး၊ ပြောင်း၊ အရက်၊ ပျားရည်၊ ကွမ်း၊ ဘဲသွေးစိမ်း၊ ကြက်၊ လင်းပိုင်၊ ပင်လယ်လိပ်တို့ကို ယဇ်ပူဇော်လေ့ရှိသည်။ ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများတွင် တေးသီချင်းများသီဆိုတီးမှုတ်ပြီး မီးပုံဖိုကာ ဝိုင်းဖွဲ့ကခုန်ကြသည်။ သူတို့၏ဗုံတစ်မျိုးမှာ ပုတ်သင်ညိုသားရေဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည်။ ဆလုံလူမျိုးတို့၏ ဂီတပင်ကိုစွမ်းရည်မှာ ထက်မြက် ဆန်းကြယ်လှသည်။
“ပျူ၊ မွန်၊ မြန်မာ၊ သက်”ဟူသော မြန်မာတိုင်းရင်းသားအစ လူမျိုးကြီး(၄)စုမှာ ဆလုံတိုင်းရင်းတို့မှာ “သက်”လူမျိုးတို့မှတစ်ဆင့် ဆင်းသက် လာခဲ့သည်ဟု မှတ်သားခဲ့ဖူး ပါသည်။ ဆလုံ တိုင်းရင်းသားတို့ကို “မော်ကင်း”ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ ပင်လယ်ထဲမှာ ပေါ့ပေါ့ပါးပါး သစ်၊ ဝါး၊ ရင်ကမ်းသားတို့နှင့် ဖွဲ့စည်း တည်ဆောက် ထားသည့် ရိုးရာလှေကို အိမ်လိုသဘောထားပြီး မိသားစုကြီး တစ်ခုလုံး နေကြ၊ ထိုင်ကြ၊ ချက်ပြုတ်စားသောက်ကြရုံ သာမက သူတို့ဘဝ၏ အဖော်မွန်ဟု ခေါ်သော ခွေးများကိုလည်း တစ်ပါတည်း သယ်ဆောင်သွားကြသည်။ ဟိန်းဇဲ၊ ဘုတ်ကျွန်း၊ မောင်းမကန်၊ ရှင်မွန်၊ မလိ၊ ပြင်ကြီး၊ မီးစိမ်း၊ ကတန်၊ ဒုံးကျွန်း၊ ဝါးကျွန်း၊ ပင်လယ်အော်၊ လန်ပိတစ်ဝိုက် မှာလည်း ပင်လယ်ထဲ ရာသီဥတုဆိုးချိန်မှာ ယာယီ ခြေတံရှည် တဲအိမ်လေးများ တည်ဆောက်ပြီး နေထိုင်ကြသည်။
ရေမှာ ကျွမ်းကျင်သဖြင့် ပုလဲ၊ မျှော့(ပင်လယ်မျှော့)၊ ရေခူ၊ ငါး၊ ပုဇွန်၊ ကမာတွေငုပ်ပြီး ကင်းမွန်၊ ရှပ်၊ ငါးကြီး အန်ဖတ်တွေကို ရှာဖွေရင်းနှင့်လည်း အသက်မွေးတတ်ကြသည်။ သူတို့ ရိုးရာဓလေ့များ ထဲတွင် ဗုံတီးခြင်း၊ ဘင်(ဘင်ခရာ)တီးခြင်း။ သူတို့ဘာသာ စကားနှင့် သီချင်းဆိုပြီး ကခုန်ခြင်း၊ ရိုးရာနတ် ကိုးကွယ်ခြင်း တို့လည်း ပါဝင်သည်။ ဆလုံရိုးရာပွဲတော်ကို ကော့သောင်းမြို့နယ်၊ စူငယ် ဘာလိုင်း ကျေးရွာအုပ်စု၊ လန်ပိကျွန်း၏ တစ်ဖက်ကမ်း “မကြုံဂလက်”ကျေးရွာတွင် (၂၀၀၄)ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ အတွင်းက စည်ကား သိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပခဲ့သည်။
ဆလုံ တိုင်းရင်းသားတို့၏ မွေးဖွားခြင်းအစ
(၁၉၆၄)ခုနှစ်က မှတ်သား တွေ့ရှိချက်များအရ ဆလုံတိုင်းရင်းသား တို့သည် စတင်မွေးဖွားသည့် ကလေးငယ်များကို ချက်ကြိုး ဖြတ်ပြီးသည်နှင့် ရေထဲသို့ နှစ်စက္ကန့်ခန့် ရေထဲမြှပ်လိုက်၊ နှစ်လိုက်။ ပေါ်လိုက် သုံးကြိမ်ခန့် ပြုလုပ်သည်။ သူတို့ အယူအဆမှာ မွေးစကလေးငယ် ရေကို ကျွမ်းကျင်စေရန်၊ မကြောက်စေရန် ဖြစ်သည်ဟု ဆို၏။ ထိုသို့ လွဲမှားသောအယူအဆကြောင့် တချို့ ကလေးငယ်များမှာ မွေးစကပင် သေဆုံးသွားကြသည်။ ဤကား ယခင်ကအဖြစ်အပျက်။ ယခုအချိန်တွင်မူ ဆလုံတိုင်းရင်းသားတို့ ခေတ်မီလာသည်ဟု ဆိုရပါမည်။ မွေးစကလေးငယ်ကို ရေထဲတွင် မနှစ်ကြတော့။ ကိုယ်ဝန်ဆောင်ကို မွေးဖွားပေးသည့် လက်သည်မှာ သူတို့ဆလုံအမျိုးသမီး အချင်းချင်းပင် ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ယခုအခါ ခက်ခဲသည့် မွေးဖွားမှုများကို သူနာပြုဆရာမနှင့် မွေးလေ့ မွေးထ ရှိလာကြပါပြီ။
ဆလုံတို့၏ ကျန်းမာရေး
ဆလုံ တိုင်းရင်သားတို့သည် အစစ အရာရာတွင် နတ်ဆရာကိုသာ အားကိုးကြသည်။ တစ်စုံတစ်ယောက် နေမကောင်းလျှင် သူတို့၏ အယူအဆမှာ နတ်ဖမ်းစားသည်ဟု အများအားဖြင့် ယူဆကြသည်။ နတ်ဆရာနှင့် တိုင်ပင်၍ ပူဇော်ပသ၊ ကိုးကွယ်တင်မြှောက်ခြင်းများ ပြုလုပ်လေ့ ရှိကြသည်။ သို့သော်လည်း ယခုချိန်ခါတွင် အချို့ တိုင်းရင်းသားဆလုံတို့မှာ ခေတ်မီလာသည်ဟု ဆိုရပါမည်။ နေထိုင်မကောင်း ဖြစ်သော သူများကို ဆရာဝန်နှင့် ဆေးခန်းသို့ ပြသ ကုသလာကြသည်။ တစ်ဖက်ကလည်း သူတို့အစွဲဖြစ်နေသည့် နတ်ဆရာနှင့် ပူဇော်ပသခြင်း ကိုလည်း လုပ်မြဲလုပ်ကြသည်။ ဆလုံအများစုတွင် ဖြစ်ပွားတတ်သည့် ရောဂါမှာ ငှက်ဖျား စွဲခြင်းနှင့် အာဟာရ ချို့တဲ့ခြင်းများပင် ဖြစ်သည်။