cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ပုဒ်ဖြတ်ပုဒ်ရပ်
မြန်မာဘာသာ
မြန်မာဘာသာတွင် စကားလုံးများခွဲခြင်းက စာသား၏အဓိပ္ပာယ်ကို ပြောင်းလဲနိုင်သည်။ သာဓကအားဖြင့်: "ဆရာဦးသိန်းနိုင်လာသည်။" (ကျောင်းဆရာဖြစ်သော ဦးသိန်းနိုင်ကလာသည်)၊ "ဆရာ ဦးသိန်းနိုင်လာသည်။" (ဦးသိန်းနိုင်ဟူသော လူတစ်ဦးလာကြောင်း ဆရာ့အားပြောသည်)၊ "ဆရာဦးသိန်း နိုင်လာသည်။" (ကျောင်းဆရာဖြစ်သော ဦးသိန်းကကစားနေစဉ် အနိုင်ရနိုင်ခြေရှိနေသည်)
အင်္ဂလိပ်ဘာသာ
အင်္ဂလိပ်ဘာသာတွင်သင်္ကေတများထည့်သွင်းခြင်းက အရေးကြီးပေသည်။ သာဓကအားဖြင့်: "woman, without her man, is nothing" (မိန်းမသည် သူ၏ယောက်ျားမရှိက ဘာမှမဟုတ်)၊ "woman: without her, man is nothing" (မိန်းမဆိုသည်မှာ - သူမ မရှိက ယောက်ျားသည် ဘာမှမဟုတ်)
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပုဒ်ဖြတ်ပုဒ်ရပ်
မွတ်သား
မွတ်သား
ကျွဲမှော်ကွင်းရွာ၊ သပြေလှ
ကျွဲမှော်ကွင်းရွာ၊ သပြေလှ
သင်ပန်း
သင်ပန်း
ကဏ္ဍ:သစ်ပင်များ
တာပါတ်ရွာ၊ အင်းမ
တာပါတ်ရွာ၊ အင်းမ
ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေး ဝန်ကြီးဌာန
မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဝန်ကြီးဌာနများတွင် ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ပတ်သက်၍ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေး ဝန်ကြီးဌာနထားရှိပါသည်။ လက်ရှိ ဝန်ကြီးမှာဒေါက်တာ သက်သက်ခိုင် ဖြစ်သည်။
ဖွဲ့စည်းပုံ
ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေး ဝန်ကြီးဌာန၏ လက်အောက်တွင် ဦးစီးဌာနများ ထပ်မံခွဲထားပါသည်။
ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားညွှန်ကြားမှု ဦးစီးဌာန
ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားညွှန်ကြားမှု ဦးစီးဌာနလက်အောက်ရှိ ဌာနခွဲများမှာ
မြန်မာ့ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွား လုပ်ငန်း
မြန်မာ့ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွား လုပ်ငန်းလက်အောက်ရှိ ဌာနခွဲများမှာ
ဟရင်းပီရွာ၊ မတူပီမြို့နယ်
ဟရင်းပီရွာ(Hriangpi)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ မတူပီမြို့နယ်၊ ဟရင်းပီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၁၃၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟရင်းပီကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၉၀ ဦး၊ မ ၃၄၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၃၂ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မတူပီမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၆
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နိုဝင်ဘာ ကဏ္ဍ:၁၉၉၆
November 1996
ရန်ကုန်မြို့တော်ဘဏ်လီမိတက်
ရန်ကုန်မြို့တော်ဘဏ်သည် ရန်ကုန်မြို့တော်စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီမှ ရာခိုင်နှုန်းပြည့် မတည်ရင်းနှီးငွေ ထည့်ဝင်ထားသော ဘဏ်ဖြစ်ကာ ရန်ကုန်မြို့တော်ဘဏ်ရုံးချုပ်အား ရန်ကုန်မြို့ ကျောက်တံတားမြို့နယ်၊ မြို့တော် ခန်းမအနီးတွင် ဖွင့်လှစ်ထားသည်။ စတင်တည်ထောင်စဉ်က  စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီမှ မတည်ရင်းနှီးငွေ ကျပ် ၃၂ သန်းဖြင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ဘဏ်သမိုင်းကြောင်း
ရန်ကုန်မြို့တော်စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီ၏ လုပ်ငန်းများအား ငွေရေးကြေးရေးဆိုင်ရာ အကူအညီအထောက်အပံ့ရနိုင်ရန်၊ မြို့တော်နေပြည်သူများ၏ စီးပွားရေးတိုးတက်မှုကို အထောက်အပံ့ပြုနိုင်ရန် နှင့် ဘဏ်လုပ်ငန်းများ ပိုမိုဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရန် အတွက် ရန်ကုန်မြို့တော်ဘဏ်အား ရန်ကုန်မြို့တွင် ၂ ဧပြီ ၁၉၉၃ ရက်နေ့၌ စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။ စာရင်းများအရ ဘဏ်ရုံးချုပ် အပါအဝင် ဗိုလ်တထောင်ဘဏ်ခွဲ၊ဘုရင့်နောင်ဘဏ်ခွဲ၊မင်္ဂလာဈေးဘဏ်ခွဲ၊အောင်မင်္ဂလာဘဏ်ခွဲငယ် တို့ဖွင့်လှစ်ထားသည်။
ဘဏ်ဖွဲ့စည်းပုံ
ရန်ကုန်မြို့တော်ဘဏ်လီမိတက်ကို (က) စီမံရေးရာဌာန
(ခ) စာရင်းဌာန
(ဂ) ငွေစုဘဏ်ဌာန
(ဃ) သတင်းနှင့် နည်းပညာဌာန
(င) ငွေကြေးဌာန
(စ) ချေးငွေဌာန
(ဆ) အတွင်းစာရင်းစစ်ဌာန
(ဇ) နိုင်ငံခြားငွေ ဝယ်ယူ/ ရောင်းချ/ လဲလှယ်ရေးဌာန
(ဈ ) လေ့ကျင့်ရေးနှင့် သုတေသနဌာန စသည်ဖြင့် ဌာန (၉) ခုနှင့်  ဖွဲ့စည်းထားသည်။
ဘဏ်၏ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများ
ငွေစုဘဏ်အပ်ငွေလက်ခံခြင်း၊ စာရင်းရှင်အပ်ငွေလက်ခံခြင်း၊စာရင်းသေအပ်ငွေလက်ခံခြင်း၊ငွေပေးအမိန့်လွှာနှင့် အာမခံလက်မှတ်ဆောင်ရွက်ပေးခြင်း၊ချေးငွေထုတ်ချေးပေးခြင်း၊ငွေလွှဲလုပ်ငန်းများဆောင်ရွက်ခြင်း၊ATM ကတ်စာရင်းဖွင့်လှစ်ပေးခြင်း၊ Bank Guarantee ဆောင်ရွက်ခြင်း၊Electronic ချလံ ဖြင့် ဝင်ငွေပေးသွင်းခြင်း၊ရန်ကုန်မြို့တော်စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီသို့ အခွန်အခ ပေးသွင်းငွေများအား e-ချလံ ဖြင့်လက်ခံခြင်း / Online မှတဆင့် My City application ဖြင့် လက်ခံဆောင်ရွက်ပေးခြင်း၊စာရင်းဌာန လုပ်ငန်းတာဝန်များ ဖြစ်သည်။
အခြားဘဏ်များနှင့်ပူးပေါင်းခြင်း
ရန်ကုန်မြို့တော်ဘဏ်နှင့် အကျိုးတူ ငွေလွှဲလုပ်ငန်းဆောင်ရွက်သော ဘဏ်များမှာ အောက်ပါ အတိုင်းဖြစ်ပါသည်-
(က) ဧရာဝတီဘဏ်
(ခ) ကမ္ဘာ့ရတနာဘဏ်
(ဂ) မြဝတီဘဏ်
(င) ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်
(စ) ရတနာပုံဘဏ်
ငွေလွှဲလုပ်ငန်းများကို CBM Net မှတဆင့် အခြားဘဏ်များအားလုံးသို့ ငွေလွှဲလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘဏ်များ
ဒုံးလွှတ်ခြင်း
ပအိုဝ်းတို့၏ ဒုံးလွှတ်ဓလေ့
ရှေးက မြန်မာတို့တွင် ဒုံးလွှတ်သည့် အလေ့အထ ရှိခဲ့သည်။‌ေရှးခေတ်ကရေးဖွဲ့ခဲ့သော ဒုံးချင်းများကိုလေ့လာခြင်းဖြင့်သိရှိနိုင်သည်။ အဓိကအားဖြင့်ဘုန်းကြီးပျံပွဲများတွင် ဒုံးပစ်ပြိုင်ပွဲကျင်းပခဲ့ကြသည်။ ဒုံးပစ်ပြိုင်ရာတွင် အဝေးပစ်နှင့်အမြင့်ပစ်ဟူ၍ရှိသည်။ အမြင့်သို့လွှတ်လိုပါက မိုးသို့ရွယ်ကာငြမ်းဆင်၍လွှတ်ရသည်။ ဒုံးစီးရုပ်များအဖြစ်တောက်တဲ့ရုပ်၊ တောင်သူကြီးရုပ်၊ ဖိုးသူတော်ရုပ်များပြုလုပ်ပြီး ဒုံးပျံတွင်တပ်ဆင်ကြသည်။ မိမိတို့၏ဒုံးစီးရုပ်များကို ဂုဏ်တင်သည့်သီချင်းများရေဖွဲ့ပြီးသီဆိုကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ဒုံးချင်းဟုခေါ်သည်။ ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားတို့တွင်လည်း ဒုံးလွှတ်သည့် အလေ့အထ ရှိ၏။ အောက်မြန်မာပြည်တွင် နေထိုင်ကြသည့် ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသား ယများရော၊ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် နေထိုင်ကြသည့် ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသား များပါ `ဒုံးလွှတ်ခြင်း´ ကို ခုံမင်ကြသည်။ ဝါသနာ ပါကြသည်။ ကျွမ်းကျင်ကြသည်။
ဘာရတနိုင်ငံ
ဘာရတနိုင်ငံ
ဗုဒ္ဓခေတ်၌ ဘာရတနိုင်ငံကို ဇဗ္ဗူဒီပ ဟုလည်း ခေါ်သည်။ အဝန်းကြီး(၃)ခု၊ အပိုင်းအခြားကြီး (၅)ခု၊ ထို့ပြင် တိုင်းကြီး(၁၆)တိုင်းတို့ဖြင့် ပိုင်းခြားဝေဘန်ထားအပ်လေသည်။ မဟာမဏ္ဍလ, မဇ္ဈိမမဏ္ဍလ၊ ထို့ပြင် အန္တိမမဏ္ဍလတို့သည် ယင်းသုံးခုသော အဝန်းဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ ယင်းတို့ကား အစဉ်အတိုင်း ၉၀ဝ, ၆၀ဝ, ၃၀ဝ ယူဇနာစီ ကျယ်ဝန်းကြလေသည်။ ဘာရတတစ်နိုင်ငံလုံး ဇမ္ဗူဒီပ၏ အကျယ်အဝန်းမှာ ယူဇနာ တစ်သောင်းရှိလေသည်။
ဒုံးလွှတ်ခြင်း
ဒုံးအစ
ထိုဒေသတွင် နေထိုင်ကြသော `တိုင်´ လူမျိုးတို့သည် မိစ္ဆာကောင်ကို အောင်ပွဲခံသည့် အနေဖြင့် နှစ်စဉ် ရေပက်ကစား ကြသည်။ ပထမနေ့တွင် လှေပြိုင်ပွဲ နှင့် ဒုံးလွှတ်ပွဲကို ကျင်းပကြသည်။ `တိုင်´တို့က လှေပြိုင်ပွဲနှင့် ဒုံးလွှတ်ပွဲကို နံနက်အချိန်တွင် ကျင်းပကြ၏။ တိုင်တို့ ဒုံးလွတ်ပွဲ ကျင်းပရာတွင် အမြင့်ဆုံးနှင့် အဝေးဆုံးပစ်လွှတ်သည့် ဒုံးကို အဓိက ထားလေသည်။ ယခုအချိန်ထိ ဒုံးကို အမြင့်ဆုံး ပစ်လွှတ်နိုင်သူ အနည်းငယ်သာ ရှိသေးသည်ဟု မှတ်သားရပေသည်။ တရုတ်နယ်ခြားအလွန် လင်းဇင်းမြစ်ဝှမ်း တစ်လျှောက်တွင် နေထိုင်ကြသည့် `တိုင်´လူမျိုးတို့သည် ဒုံးလွှတ်ပွဲကို နှစ်စဉ် ကျင်းပကြကြောင်း သိရလေသည်။ ယိုးဒယားနိုင်ငံတွင်လည်း ယိုးဒယားရှမ်းတို့သည် ဒုံးလွှတ်သည့်အလေ့ရှိခဲ့ကြသည်။
ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ဒုံးလွှတ်သည့် ဓလေ့ကို မည်သည့်ခုနှစ် သက္ကရာဇ်က စတင်ခဲ့သည်ဟု မှတ်တမ်းများ မတွေ့ရှိရပေ။ ယမ်းစိမ်းကို အသုံးပြုတတ် လာသည့် အချိန်လောက်က စတင်ခဲ့သည်ဟု ခန့်မှန်းရပေသည်။ သက်ကြီးရွယ်အိုများ မှတစ်ဆင့် မှတ်သားရသည်မှာ ဒုံးလွတ်သည့်ဓလေ့ စတင်ခဲ့သော အချိန်သည် နှစ်ပေါင်း (၃၀၀)ခန့် ကြာခဲ့ပြီဟု ဆို၏။ ဒုံးလွှတ်သည့် ဓလေ့ စတင်ခဲ့စဉ်က အဝေးသွားအောင် ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့သည်မှာ ယနေ့တိုင်ပင် ဖြစ်၏။
ပဒေသရာဇ် အုပ်စိုးစဉ်က မိုင်းကိုင်စော်ဘွားသည် ယမ်းပိဿာချိန် (၆၀)ရှိသည့် ဒုံးကို ပြုလုပ်ပြီး တောင်ကြီးမြို့တွင် လာလွှတ်ရန် ပြင်ဆင်သည်ဟု ဆို၏။ တောင်ကြီးမြို့သို့ ရောက်သောအခါ တောင်ကြီးမြို့တွင် အုပ်ချုပ်နေသည့် အင်္ဂလိပ်မင်းကြီးက “လွှတ်တာတော့ ဟုတ်ပြီ၊ ဘယ်မှာလွှတ်မှာလဲ၊ လွှတ်ဖို့နေရာ ရှိသလား´´ ဟု မေးရာ မိုင်းကိုင်စော်ဘွားက မည်သည့်ဘက်ကို ဦးတည်ရမှန်းမသိ ဖြစ်နေ၏။ အရမ်းလွှတ်လျှင် ရွာရှိရာနေရာကို ကျပါက မီးဘေးကို စိုးရိမ်ရ၍ ယမ်းပိဿာ (၆၀)ရှိသည့် ဒုံးကို မိုင်းကိုင်သို့ ပြန်ယူကာ ပြန်လွှတ်ရသည် ဟူ၏။
`ဒုံး´ ကို ရှမ်းတို့က `လုဖိုင်´ ဟုခေါ်၏။ `လု´မှာ ရှမ်းဘာသာ စကားဖြစ်ပြီး `အလုံး´ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ `ဖိုင်´မှာ `မီး´ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ထို့ကြောင့် `လုဖိုင်´မှာ မြန်မာလို (မီးလုံး)ဟု ဆိုနိုင်ပေသည်။ `ပွယ်လုဖိုင်´သည် မီးလုံးပွဲဟု ဆိုနိုင်သည်။ ဒုံးကို ပအို်ဝ်းတို့ကလည်း `လုဖိုင်´ဟုပင် ခေါ်၏။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် နေထိုင်ကြသည့် အခြားလူမျိုး များကမူ ဒုံးကို `မီးရှူး´ဟု လည်းကောင်း၊ `မီးကျည်´ဟု လည်းကောင်း ခေါ်ကြသည်။ ဒုံးလွှတ်ပွဲကိုလည်း `မီးရှူးပွဲ´၊ `မီးပွဲ´ဟု ခေါ်ကြသည်။
ပျံ့နှံ့ပုံ
ဒုံးလွှတ်သည့် ဓလေ့သည် ပင်လောင်းမြို့နယ်တွင် ရေပန်းအစားဆုံး ဖြစ်၏။ ပင်လောင်း မြို့နယ်တွင် ဒုံးအကြီးများကို ပြုလုပ်ကြ၏။ တောင်ကြီးမြို့နယ်တွင် ဒုံးအလတ်စား လောက်ကိုသာ ပြုလုပ်ကြသည်။ ပင်လောင်းမြို့နယ်တွင် နေထိုင်ကြသည့် ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသား တို့သည် လွန်ခဲ့သည့် နှစ်(၅၀)ခန့်က `ပန်တုံ´ခေါ် ဒုံးကို စတင်ခဲ့ ကြသေး၏။ ထိုဒုံးကို ငြမ်းစင်ပေါ်တင်ပြီး လွှတ်ပါက ဦးတည်ထားသည့် နေရာသို့ မသွားဘဲ သွားချင်သည့် နေရာကိုသွား၏။ သွားချင်သည့် နေရာကိုသွားသဖြင့် ထိုဒုံးကို ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသား တို့က ”မေႏပန်တုံ” (ဒုံးပန်တုံ) ဟုခေါ်ကြ၏။ ဤဒုံးကိုရှို့လွှတ်ပါက ယခုခေတ် အာကာသသို့ ပစ်လွှတ်သည့် ဒုံးပျံများနှင့်ဆင်၏။ ယမ်းအားပေါ်တွင် မူတည်၍ သွား၏။ ထို့ကြောင့် ပအိုဝ်း တိုင်းရင်းသားတို့က ”ဒုံးပျံကို လွန်ခဲ့တဲ့နှစ်(၅၀) ကတည်းက လုပ်ခဲ့တာ” ဟုဂုဏ်ယူ၍ ပြောစမှတ်ပြုကြသည်။
ဒုံးလွှတ်သည့် ဓလေ့သည် ရှမ်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသည့် ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများ မှတစ်ဆင့် အောက်မြန်မာပြည်တွင် နေထိုင်ကြသည့် ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသား များဆီသို့ ပျုံနှံ့သွားကြောင်းဖြင့် မှတ်သားရသည်။
ရှေးက ဒုံးလွှတ်ပွဲကို ရှင်ပြုပွဲများ ပြီးဆုံးသောအခါ ရှင်ပြုပွဲ ပြီးဆုံးခြင်း၏ အထိမ်း အမှတ်အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ရာသီဥတု ကောင်းမွန်သာယာရေး၊ တောင်ယာထွက်သီးနှံများ အောင်မြင်ရေး၊ပိုးမွှားဖျက်ဆီးမှု ကင်းဝေးစေရေး၊ စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးရေး၊ နှစ်သစ်ကူးပွဲတွင် မိမိတို့ဒါန အောင်မြင်မှု အထိမ်းအမှတ်အဖြစ်ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားကို ပူဇော်ဆုတောင်းသည့် ပွဲအဖြစ် ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ ယနေ့တိုင်ပင် ကျင်းပဆဲဖြစ်၏။ ဒုံးလွှတ်ပွဲသည် စည်ကားပြီး အနယ်နယ် အရပ်ရပ်မှ လာရောက်ကြသဖြင့် ဤပွဲတွင် တစ်နယ်တစ်ရွာစီ ကွာဝေးသော ဆွေမျိုး မိတ်သင်္ဂဟများကိုလည်း ပြန်လည်ဆုံတွေ့ ကြရလေသည်။
ဒုံးလွှတ်ပွဲကို နှစ်စဉ်ကျင်းပ ပြုလုပ်ကြ၏။ ရှမ်းပြည်နယ် ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသား တို့သည် ဒုံးလွှတ်ပွဲကို နေရာအနှံ့အပြားတွင် ကျင်းပကြ၏။ ဒုံးလွှတ်ပွဲကို နှစ်စဉ် နှစ်သစ်ကူးချိန် ကဆုန်၊ နယုန်လများတွင် ကျင်းပကြသည်။ ဝါဆိုလပြည့်ကျော်လျှင် ဒုံးလွှတ်ပွဲများ ကုန်လေသည်။ သို့သော် ယခုအခါတွင် တော်သလင်းလ အထိ ကျင်းပနေကြသည်ကို တွေ့ကြရသည်။ တောင်ခရိုင် ဇရပ်ကြီးမြို့တွင် နေထိုင်ကြသော ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားတို့သည် သင်္ကြန်အခါတွင် ကျင်းပလေ့ရှိကြသည်။ ဒုံးလွှတ်ပွဲကို စေတီပုထိုးအနီးတွင် ကျင်းပကြပြီး ရဟန်းသံဃာ များကိုလည်း ပင့်ဖိတ်ကာ ဆွမ်းကပ်ကြသည်။ လှူဖွယ်ဝတ္ထုများ လှူဒါန်းပြီး တရားတော်ကို နာယူကြသည်။ လူထုပရိသတ်ကိုမူ ထမင်းထုပ်ကမ်းခြင်း၊ယာဂုထုပ် ကမ်းခြင်းဖြင့် ‘ဧည့်ခံ´ကြလေသည်။
ရှေးက ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားတို့သည် ဒုံးကို ဝါးကျည်ထောက်များဖြင့်ပြုလုပ်ကြ၏။ နောင်တွင် သွပ်ပြားဖြင့် ပြုလုပ်လာကြ၏။ ယခုအခါမော်တော်ကား”ဂွိုင်း” သံပိုက်များဖြင့် ပြုလုပ်ကြသည်၊ ဒုံးလွှတ်ပြီးပါက သံပိုက်ကိုပြန်သိမ်းထားကြသည်။ အချို့ကလည်းဒုံးပြုလုပ် သည့်ဒုံးဆရာ၏ အိမ်တွင် ထားကြ၏။
ဒုံး၏ ယမ်းရောစပ်ပုံ အဆင့်ဆင့်ကို တင်ပြသွားပါမည် .. ။
ဒုံးကို မည့်သည့်ယမ်းမျိုးဖြင့်မဆို ပြုလုပ်နိုင်၏။ ဒုံးပြုလုပ်ရန်အတွက် ယမ်းကို ဖာစောင်း (လွိုင်ကော်)၊ ရွာငံမှာအများဆုံး ဝယ်ယူရရှိလေသည်။ ဒုံးပြုလုပ်ရန်အတွက် ယမ်းစိမ်းကို မီးသွေးဖြင့် ရောထောင်းရသည်။ မီးသွေးမှာ သရက်ပင်၊ ရေမဲပင်၊ ဇီးပင်၊ သစ်နီတို့ကို မီးရှို့၍ရသော မီးသွေးတို့ဖြင့်သာ ရော၍ရသည်။ သရက်သားမီးသွေးဖြင့် ယမ်းကို ထောင်းပြီးမီးရှို့ပါက အခိုးမဲ၏။ ယမ်းစိမ်းနှစ်ဆ၊ မီးသွေးတစ်စရောပါက ယမ်းနှစ်လေးဟု လည်းကောင်း၊ ယမ်းစိမ်းလေးစကိုမီးသွေးမှုန့် တစ်စရောပါက၊ ယမ်းလေးလေးဟု လည်းကောင်း ခေါ်ကြသည်။ ယမ်းစိမ်းကိုးဆကို မီးသွေးမှုန့်တစ်စအထိ ရောစပ်ကြသည်။ ယမ်းစပ်သည်ကို ယမ်းဖြတ်သည်ဟု ခေါ်သည်။ ယမ်းဖြတ်(ယမ်းစပ်) မတတ်ပါက ဒုံးအကြီးသည် ဒုံးအသေးလောက်ပင် မသွားချေ။ ယမ်းစပ်ပုံ တူသော်လည်း လုပ်နည်းလုပ်ဟန် ကွာပါက ဒုံးအကြီးသည် ဒုံးအသေးလောက် မသွားချေ။
ဒုံးလုပ်ပုံအဆင့်ဆင့်ကို အောက်ပါ အချက်များကို ဖတ်ရှုခြင်းဖြင့် သိရှိနိုင်မှာဖြစ်ပါတယ်။
ဒုံးပြုလုပ်မည့် သံပြောင်းငယ်၏ ထိပ်ကို ပိတ်ထားရ၏။ ထိုထိပ်ပိတ်ကို ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသား တို့က ”ကတူ”ဟုခေါ်ကြ၏။ ထိပ်တွင် ရွှံ့ကောင်းကောင်းကိုနယ်ပြီး ထည့်လေ့ရှိ၏။ ဤသို့ပြုလုပ်ပြီးပါက မီးသွေးမှုန့် ရောစပ်ထားသော ယမ်းကို ဒုံးပြုလုပ်မည့် သံပြောင်းထဲသို့ ရိုက်သွင်းနိုင်ပြီဖြစ်သည်။ ယမ်းကို ရိုက်သွင်းရာတွင် ယမ်းကို ရေအနည်းငယ်ရော၍ ရိုက်သွင်းရ၏။ ရေမထည့်ပါက မီးလောင်တတ်လေသည်။
ရေကန်များစာရင်း
ဤစာရင်းသည် ဒေသအလိုက် ထိပ်ဆုံး နံပါတ် သုံးမှ ငါးအဆင့်ရှိ အဓိကကန်များ၏ စာရင်း ဖြစ်သည်။ "အဓိကရေကန်" အဖြစ် သတ်မှတ်ရာတွင် ဒေသတွင် ဧရိယာ၊ အနက်၊ ထုထည် စသည်တို့တွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်ခြင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု နှင့်/သို့မဟုတ် ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာအချက်အလက်များအပေါ် အခြေခံကာ ဆုံးဖြတ်သည်။ ထို့အပြင် ဤစာရင်းတွင် ဒေသအလိုက် ကန်များ၏ စာရင်းကိုလည်း လင့်ဖြင့်ချိတ်ဆက်ကာ ဖော်ပြပေးထားသည်။
Antarctica
There are hundreds of lakes deep below the ice of Antarctica.
International lakes of North America
Listed in order of occurrence from easternmost border terminus to the westernmost
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေကန်များ
မူးမင်
မူးမင်များသည် ဆွိဒင်-ဖင်လန် လူမျိုးတစ်ယောက်ဖြစ်သည့် တော့ဗ်ဂျေဆန် ရေးသားပုံဖော်ခဲ့သည့် စာအုပ်ထဲမှ စကင်ဒနေဗီးယားဒဏ္ဍာရီလာ ဧရာမတစ္ဆေ (သို့) မှင်စာကလေးများဖြစ်သည်။ မူလစာအုပ်သည် ဆွီဒင်ဘာသာဖြင့် ရေးသားထားပြီး အဓိက ရုပ်ကောင်များဖြစ်သည့် မူးမင် မိသားစု၏ ပုံစံမှာ ဝဝလုံးလုံး မေးရိုးကြီးပြီး၊ ရေမြင်းများနှင့် တူသည်။ မူးမင်မိသားစုသည် ဖင်လန်သစ်တောထဲရှိ မူမင်ရွာတွင် နေထိုင်ကြသော်လည်း၊ ယခင်ကမူ မီးပြတိုက် နှင့် ဇာတ်ရုံတို့တွင် ယာယီနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ သူတို့၏ ဘဝတလျှောက်တွင် သူငယ်ချင်းများ စွန့်စားခန်းများကျော်လွှားကြပုံကို ရေးသားပုံဖော်ထားခြင်းဖြစ်သည်။
၁၉၄၅ မှ ၁၉၉၃ခုနှစ်အတွင်း ရေးသားမှုစာအုပ်ပေါင်း ၉အုပ်ထွက်ရှိခဲ့မှုတွင်၊ ကာတွန်းစာအုပ် ၅အုပ်တို့လည်းပါရှိခဲ့သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံမှ ထိုစာအုပ်ပေါ်မူတည်၍ ကာတွန်းကားများထုတ်လုပ်ခဲ့ပြီး၊ ရုပ်ရှင် နှင့် တီဗွီဇာတ်လမ်းများလည်းရှိသည်။ ဖင်လန်နိုင်ငံ နန်တာလီမြို့တွင် မူးမင် ကမ္ဘာဟုခေါ်သည့် အပန်းဖြေဥယျာဉ်ကစားရှိသည်။
ဆတ်ကျွဲ
ဆတ်ကျွဲကို ဝိုင်းလ်ဒီးဘီးစ် ဟုလည်းကောင်း၊ နူး‌ ဟုလည်းကောင်း ခေါ်တွင် သည်။ နူး‌တောဆိတ်၊ နူး‌သမင် စသည်ဖြင့်လည်း ခေါ်တွင်သည်။ ဘိုဗီးဒီးမျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်။ မျိုးစိတ်နှစ်မျိုး ရှိသည်။ ဆတ်ကျွဲနက်နှင့် ဆတ်ကျွဲပြာတို့ ဖြစ်သည်။
အမည်ရင်းမြစ်
ဝိုင်းလ်ဒီးဘီးစ် ဟူသောအမည်သည် ဒတ်ချ်   ဘာသာစကားဖြင့် နွားရိုင်းဟု ဆိုလိုသည်။ နူး‌ဟူသော အမည်မှာမူ ခွိုင်ခွိုင်လူမျိုးများက ခေါ်ဆိုသောအမည် ဖြစ်သည်။
အလေ့စရိုက်
ဆတ်ကျွဲသည် အလွန်ထူးခြားသည်။ အခြား‌တောဆိတ်(အန်တီလုပ်)တို့ကဲ့သို့ ‌သေးသွယ်‌သော ‌ခြေ‌ထောက်နှင့် ခွာများရှိသည်။ ဦး‌ခေါင်းသည် ကျွဲဦး‌ခေါင်းနှင့်တူသည်။ လည် ဆံ‌မွေးနှင့် မြင်းမြီးကဲ့သို့ အမြီးလည်းပါရှိသည်။ လည်ပင်းပတ်လည်နှင့် နှာ‌ခေါင်း၊ ပါးစပ်တို့တွင် အ‌မွေးကြမ်းများရှိသည်။ ဆတ်ကျွဲတို့သည် အလွန်ရန်မူတတ်သည့် ‌တောဆိတ်မျိုးဖြစ်သည်။
တွေ့ရှိရာဒေသ
ဆတ်ကျွဲကို ကင်ညာ၊ တန်ဇန်းနီးယား၊ တောင်အာဖရိက၊ ဘော့ဆွာနာ၊ ဇမ်ဘီယာ၊ ဇင်ဘာဘွေ၊ ဆွာဇီလန်၊ လီဆိုသို၊ မိုဇမ်ဘစ်၊ အင်ဂိုလာ၊ နမီးဘီးယားနိုင်ငံများတွင် တွေ့ရသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ခွာစုံပါသော တိရစ္ဆာန်များ
နံ့သာကုန်းရွာ၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်
နံ့သာကုန်းရွာ (Nanttharkone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်၊ အင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၆၇၂ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ယင်းမာပင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နောင်ရာရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
နောင်ရာရွာ(Nawngyar)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ ဒူရစ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၉၀၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဟိုနမ့်ဆေရွာ၊ မိုင်းမောမြို့နယ်
ဟိုနမ့်ဆေရွာ (Honamhsay)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ မိုင်းမောမြို့နယ်၊ စအွတ်မန်ထိုက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၇၉၉၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းမောမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဘုမ္မသီးငှက်
ဘုမ္မသီးငှက် သို့မဟုတ် ဘုမ္မတီးငှက် (Treron phoenicoptera) သည် ခို၊ ချိုးတို့နှင့်အတူ "ကိုလမ်ဗီဒီ" မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍ ထင်ရှားသော ငုမျိုးဖြစ်သည်။ ခိုလောက်ပင် အလျား ၁၃ လက်မရှိ၍ ကိုယ်ကာယတုတ်ခိုင်သော ငှက်မျိုးဖြစ်သည်။ အမွှေးအတောင်များမှာ တစ်ကိုယ်လုံး စိမ်းနေသောကြောင့် သစ်ရွက်စိမ်းများနှင့် ခွဲခြား၍ မရနိုင်ပေ။ တစ်နှစ်လုံး အသင်းအအုပ်နှင့် နေတတ်၍ သစ်ပင်များပေါ်၌သာ ကျက်စားလေ့ ရှိသည်။ အထူးသဖြင့် အလေ့ပေါက် သဖန်းပင်များပေါ်၌ အတွေ့ရများသည်။ သစ်ပင်ပေါ်၌ မလှုပ်မရှား နေတတ်ကြသောကြောင့် ငှက်တစ်အုပ် လုံးကိုပင် အောက်မှနေ၍ ကောင်းစွာ မမြင်နိုင်ချေ။ အသံကြားရမှသာ ယင်းတို့ရှိမှန်း သိရသည်။
လူလေချွန်သကဲ့သို့အော်တတ်သည်။ ဘုမ္မသီး၏ ခြေထောက်သည် ဝါ၍၊ မေးစေ့နှင့် လည်ချောင်းသည် လိမ္မော်ရောင် ပေါက်နေသည်။ အမြီးရင်း၌ အညိုတွင် အဖြူတန်းများရှိသည်။ ပျံသန်းသည့်အခါ တောင်ပံရှိ အဖြူမှတ်ကြီးကို ကောင်းစွာ တွေ့နိုင်သည်။ အရွယ်နှင့် မလိုက်အောင် သန်မာကြီးမားသော ခြေချောင်းများ ရှိသောကြောင့် သစ်ပင်တက်ရာ၌ ကျွမ်းကျင်သည်။ ဘုမ္မသီးသည် သစ်သီးများကို စားရာ သဖန်းသီးများကို အထူးနှစ်သက်သည်။
အစေ့၊ အဆန်၊ အဖူး၊ အစို့များကိုလည်းစားသောက် သည်။ ဘုမ္မသီးငှက်သည် မတ်လမှ ဇွန်လအတွင်း သားပေါက်သည်။ ချိုးကဲ့သို့အသိုက်ကို အကိုင်းအခက်များဖြင့် တော်သင့်ရုံ ပြုလုပ်တတ်သောကြောင့် မလုံခြုံသဖြင့် ဥများကို အောက်မှနေ၍ အထင်းသား မြင်နိုင်သည်။ တစ်မြုံလျှင် များသောအားဖြင့် ဥ အဖြူ ၂ လုံးရှိတတ်၏။ ဥများမှာ မာ၍ ချောမွတ်သည်။
ဘုမ္မသီးငှက်များကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် သီဟိုဠ်ကျွန်းတွင် အနှံ့အပြား တွေ့ရ၍ အရှေ့ဘက်တွင် ဗီယက်နမ်တောင်ပိုင်းနှင့် ယိုးဒယားထိအောင် တွေ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၌ နေရာအနှံ့အပြားတွင် ကျက်စားကြသော်လည်း၊ အထူးသဖြင့် အပူပိုင်းဒေသများတွင် အတွေ့ရများသည်။
မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်၊ ပလိပ်အင်း ရေတိမ်ဒေသအနီးရှိ ညောင်ပင်များ ညောင်သီးသီးချိန်တွင် ဘုမ္မတီးငှက်များ လာရောက်စားသောက်လေ့ ရှိသည်။ ဘုမ္မတီးငှက်သည် ဌာနေငှက် ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:လာအိုနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ခို၊ ချိုးနှင့် အလားတူငှက်များ
မအူရွာ၊ မုံရွာမြို့နယ်
မအူရွာ (Maau)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ မုံရွာမြို့နယ်၊ မအူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၉၂၅ ဖြစ်သည်။ မုံရွာမြို့မှ (၄)မိုင်ခန့်အကွာ မုံရွာ-မန္တလေး ကားလမ်းနံဘေးတွင် တည်ရှိသည်။ အဓိက စီးပွားရေးလုပ်ငန်းမှာ စိုက်ပျိုးရေး ဖြစ်ပြီး မြေပဲဆားလှော်လုပ်ငန်းများကိုလည်း လုပ်ကိုင်ကြသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မုံရွာမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရင်သားကင်ဆာ
ရင်သားကင်ဆာသည် လူသားများအတွက် ရှေးအကျဆုံး ဝေဒနာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ရှေးဟောင်း အီဂျစ်ခေတ် ကျူရိုးစာတစ်ခု တွင် ဟစ်ပိုကရေးတီးစ်နှင့် ဂါလင်ဆိုသည့် သမားကျော်များက ထိုအကြောင်းကို ရေးသားမှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့ကြသည်။ အီဂျစ်လူမျိုးတို့ သတိပြုမိခဲ့ကြသည့် ထိုရောဂါကို ပြန်တွက်စစ်ကြည့်လျှင် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃၅၀၀ ခန့်ကဟုဆိုရမည်။
ဘီစီ ၄၆၀ တွင် အနောက်တိုင်းဆေးပညာလောက၏ ဖခင်တစ်ဦးဟုဆိုနိုင်သည့် ဟစ်ပိုကရေးတီးစ်က ရင်သားကင်ဆာဆိုသည်မှာ သွေးရည်ကြည်နှင့် ပတ်သက်သည့် ရောဂါတစ်မျိုးဖြစ်ကြောင်း ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့သည်။ သူက လူသားသည် သွေး၊ သလိပ်၊ သည်းခြေအရည်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး သည်းခြေအရည်တွင်လည်း အဝါရောင်နှင့် အမည်းရောင်ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိကြောင်း၊ ကင်ဆာဖြစ်ရခြင်းမှာ အမည်းရောင် သည်းခြေအရည်များ အထုတ်များခြင်းကြောင့်ဖြစ်ရကြောင်း၊ ရင်သားကင်ဆာသည် အမည်းရောင်အရည်များ ဖွဲ့စည်းလာပြီး အလုံးတည်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရကြောင်း ရေးသားခဲ့သည်။
ဟစ်ပိုကရေးတီးစ်က ကင်ဆာကို “ကာကီနို့စ်” (karkinos) ဟုခေါ်သည်။ ဂရိစကားဖြစ်ပြီး အဓိပ္ပာယ်မှာ ကဏန်း ဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ထိုအမည်ပေးရသနည်းဆိုသော် ရောင်ကိုင်းလာသည့် ရင်သားပေါ်မှ အနာသည် ကဏန်း လက်များသဖွယ် ရင်သားပေါ်တွင်တွေ့ရှိလာနိုင်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။
တစ်ချိန်က ရင်သားကင်ဆာဖြစ်လာလျှင် ကုရာနတ္ထိဆေးမရှိဟု လက်ခံထားခဲ့ကြသည်။ ယနေ့ခေတ်တိုင်အောင်ပင် ထိုဝေဒနာ ခံစားရသူများအတွက် ပျောက်ကင်းစေရန် မစွမ်းဆောင်ပေးနိုင်သောကြောင့် ငယ်ငယ်ရွယ်ရွယ်ဖြင့် အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသူတွေ များစွာရှိခဲ့သည်။
စာရင်းဇယားများအရ အစ္စရေးနိုင်ငံနှင့် အနောက်ဥရောပနိုင်ငံများအတွင်း ရင်သားကင်ဆာဖြစ်ပွားမှု အများဆုံးဖြစ်သည်။ အာရှသည် ထိုနိုင်ငံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ဖြစ်ပွားမှုအလွန်နည်းသည်ဟုဆိုနိုင်သည်။ ထိုသို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ စားသောက်နေထိုင်ပုံ စရိုက်များကွာခြားခြင်းကြောင့်လည်းဖြစ်သည်။ နို့နှင့် နို့ထွက်ပစ္စည်းများကို အစားအများဆုံးဖြစ်နေ၍လား ပြန်လည်သုံးသပ် လျက် ရှိနေကြသည်။
ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းသည် ရင်သားကင်ဆာဖြစ်မှုကို တိုးပွားစေနိုင်သည်။ များများသောက် များများဖြစ်သည်။ ဆေးလိပ်သောက် ခြင်းကြောင့် ရင်သားကင်ဆာဖြစ်ပွားမှုနှုန်း တိုးပွားလာသည်ဟုလည်း အစီရင်ခံစာတစ်စောင်တွင် တွေ့ရသည်။ ဆေးလိပ်ကို စွဲမြဲစွာသောက်သူများ၏ ၃၅ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ရင်သားကင်ဆာဖြစ်ပွားနိုင်သည်။
မိခင်နို့တိုက်ကျွေးခြင်းနှင့် ရင်သားကင်ဆာဖြစ်ပွားမှု လျှော့နည်းခြင်း ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်းကို တွေ့ရှိချက်များက အမျိုးမျိုးအဖြေ ထုတ်ကြသည်။ အချို့အစီရင်ခံစာများက ဆက်စပ်မှုရှိသည်ဟုပြောပြီး၊ အချို့က ဆက်စပ်မှုမရှိဟုဆိုသည်။ အစားအသောက်နှင့် ရင်သားကင်ဆာဖြစ်မှုကလည်း ဆက်စပ်နေသည်။ အဆီများသောအစားအသောက်များ စားလွန်းသူများ တွင် ရင်သားကင်ဆာအဖြစ်များသည်။ အရက်သောက်ခြင်း၊ အဝလွန်ခြင်းတို့ကလည်းကင်ဆာဖြစ်ပွားစေသည်။ အိုင်အိုဒင်း ဆားသုံးခြင်းဓလေ့ကလည်း ကင်ဆာနှင့်ပတ်သက်ပြီး ဆက်စပ်စဉ်းစားစရာဖြစ်သည်။
ကင်ဆာဖြစ်ရခြင်းအခြားအကြောင်းများတွင် ရေဒီယိုသတ္တိကြွမှုများသည့်နေရာများတွင် အလုပ်လုပ်ခြင်း၊ ဓာတုဗေဒဆေးဝါး လုပ်ငန်းများတွင် လုပ်ကိုင်ခြင်း၊ ပိုးသတ်ဆေးလုပ်ငန်းများတွင် လုပ်ကိုင်နေသူများမှာလည်း ကင်ဆာရောဂါဖြစ်နိုင်သည်။
အမျိုးသမီးများ၏နို့အတွင်း၌ ပြွန်ချောင်းလေးများနှင့် အကျိတ်များ (ducts and glands) သည် စပျစ်သီးအခိုင်များ သဖွယ် စုစည်းတည်ရှိနေကြသည်။ ထိုပြွန်ချောင်းကလေးများသည် သာမန်မျက်စိဖြင့် မမြင်နိုင်သည့် သေးငယ်သောအရွယ် အစားများဖြစ်ကြသည်။ ထိုပြွန်ချောင်းလေးများသည် အမျိုးသမီးများ ရာသီလာချိန်တွင် ပြန့်ကားသွားတတ်သည်။ ထိုကာလအတွင်း ဟော်မုန်းများကို လျှို့ဝှက်စွာဖြင့် ထုတ်ပေးနေသည်ဟုဆိုနိုင်သည်။ ထိုအချိန်တွင် နို့များမှာ တင်းလာမည် ဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ထိုပြွန်လေးများ ပုံမှန်အနေအထားသို့ ပြန်ရောက်သွားသည်။
အမျိုးသမီးများ မွေးဖွားပြီးချိန်တွင် သွေးထဲသို့ ဟော်မုန်းများစီးဝင်လာချိန်၌ အကျိတ်များကလည်း ကျယ်ပြန့်သွားပြီးနို့ကို ထွက်စေသည်။ ထိုနို့များသည် ပြွန်ချောင်းလေးများတစ်လျှောက် စီးဝင်လာပြီး နိုးသီးခေါင်းအတွင်းရောက်လာသည်။ ထိုမှ တစ်ဆင့် ကလေးက စုပ်ယူသောက်သုံးနိုင်သည်။ နို့ထွက်သည့် ပြွန်ချောင်းတစ်သျှူးလေးများသည် အလွန်နုညံ့ပြီး ဟော်မုန်းဓာတ်ပြောင်းလဲချိန်တွင် ကင်ဆာဖြစ်နိုင်သည့်အနေအထားသို့ ရောက်သွားနိုင်သည်ဟုလည်း ဆိုကြသည်။
ကင်ဆာဖြစ်တည်လာခြင်းသည် အမျိုးသမီးများ ဓမ္မတာလာချိန်တွင် ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည့် ဟော်မုန်းများနှင့် ဆက်စပ်နေ သည်။ ဟော်မုန်းဓာတ်ထုတ်လွှတ်မှုအကြိမ်ကြိမ်ခံစားရမှု ကြာရှည်လျှင် နာဖျားသလို မအီမသာဝေဒနာခံစားရသည်။ ထိုအချိန် တွင် အရေပြားကင်ဆာကဲ့သို့ အစက်အပြောက်လေးများ ရင်သားပေါ်တွင် စတင်ပေါ်လာတတ်သည်။ ထိုအစက်အပြောက် များသည် ရင်သားပေါ်တွင် ပျံ့နှံ့ရာမှ နောက်ပိုင်းတွင် အတွင်းပိုင်းအထိ ကူးစက်လေတော့သည်။
ရင်သားကင်ဆာသည် ယနေ့ အမျိုးသမီးကြီးငယ်မဟူ ရင်ဆိုင်ကြုံတွေ့နေရသည့် ဝေဒနာတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ပညာရှင်များ သည် အသက် ၂၀ ကျော်အရွယ် အိမ်ထောင်မရှိ (အမျိုးသားများနှင့် အတွေ့အကြုံမရှိ) သည့်အမျိုးသမီးများကို လေ့လာဆန်း စစ်ခဲ့ကြသည်။ ထို ၂၀ ကျော်အရွယ် ရင်သားကင်ဆာ ဝေဒနာရှင်များကို ကုသမှုများအမျိုးမျိုးဖြင့် စမ်းသပ်ခဲ့ရာတွင် ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ပျောက်ကင်းမှုများရှိခဲ့ကြောင်းတွေ့ရသည်။
၂၀ ရာစုကတည်းက ရင်သားကင်ဆာကုထုံးများ နည်းလမ်းပေါင်းစုံ တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ဓာတ်ရောင်ခြည်ကုထုံး၊ အာထရာ ဆောင်းရိုက်သည့်ကုထုံး၊ MRI ကုထုံးများကို အသုံးပြုပြီး ကုသခဲ့ကြသည်။ ရောဂါမဖြစ်မီ ကြိုတင်ကုထုံးများလည်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး လိုက်နာကျင့်သုံး တားဆီးခဲ့ကြသည်။ အများဆုံးကုထုံးမှာ ဓာတ်ရောင်ခြည်ကင်သည့်နည်းဖြစ်သည်။ MRI ကုထုံးသည် ဈေးကြီးသဖြင့် ကုသမှုနည်းသည်။ အာထရာဆောင်းရိုက်သည့်ကုထုံးဖြင့်လည်း ကုသကြသည်။ ဈေးနည်းပြီး ထိရောက်မှုနည်းသောကြောင့် ကုသမှုခံယူခြင်း သိပ်မရှိကြပေ။
၂၀ ရာစုတွင် William Halsted ဆိုသူက အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် "Radical Mastectomy" ဆိုသည့် နည်းကိုတီထွင်ပြီး ရင်သားတွင် ဖြစ်ပေါ်တတ်သည့် အကျိတ်များနှင့် ကင်ဆာဖြစ်စေသည့် ဆဲလ်များကို ဖယ်ရှားနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုဆန်းသစ်သည့်ကုထုံးသည် ၂၀ ရာစု၏ ပထမဆယ်စုနှစ်လေးစုတိုင် ခေတ်အမီဆုံး ရောဂါကုထုံးတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။ ရင်သား ကင်ဆာအတွက် သက်သာသည်ဆိုသော်ငြားလည်း ရုပ်ပိုင်း၊ စိတ်ပိုင်းတို့နှင့်လည်း ဆက်စပ်နေသဖြင့် လုံးဝပျောက်ကင်းပြီဟု မဆိုနိုင်သေးပေ။ ထိုကုထုံးသည် ရင်သားများ ရွဲ့စောင်းခြင်း၊ သွေးဖြူများပွားခြင်း၊ လက်မောင်းရောင်ခြင်း၊ နာကျင်ကိုက်ခဲ ခြင်းများဖြစ်နိုင်သဖြင့် အမျိုးသမီးများသည် စိတ်ကျဝေဒနာများပါ ခံစားလာရကာ အားအင်ကုန်ခမ်းပြီး နွမ်းလျပင်ပန်းသလို ဖြစ်နေတတ်သည်။
လူနာကသဘောတူညီမှုရှိလျှင် နောက်ပိုင်းတွင် ကင်ဆာဝေဒနာခံစားနေရသည့် ရင်သားကို လှီးဖြတ်ဖယ်ရှားခြင်းဖြင့် ကုသပေးလာကြသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် အထိရောက်ဆုံးသော ကုသမှုဖြစ်သည်ဟုဆိုနိုင်သည်။ လှီးဖြတ်ခြင်းနောက်တွင် ပလပ်စတစ်ဆာဂျင်နည်းဖြင့် အစားထိုးထည့်သွင်းမှုများကိုပါ ပြုလုပ်လာသည်အထိ ဆောင်ရွက်လာကြသည်။ နောက်ပိုင်းဆေးပညာလောက တိုးတက်ထွန်းကားလာသဖြင့် ကင်ဆာဖြစ်စေသည့် ပြွန်ချောင်းနှင့် အကျိတ်များကိုသာ လဲလှယ်သည့် ကုထုံးများကိုလည်း စမ်းသပ်နေကြောင်း သိရသည်။ ရင်သားအတုကို နဂိုပုံစံမပျက်ပြန်ထည့်နိုင်သည်အထိ စွမ်းဆောင်နိုင်လာသည်။ ထို့ကြောင့် ရင်သားလှီးဖြတ်ပြီး ကုသမှုခံယူရန်ကိစ္စသည် ကြောက်လန့်စရာတစ်ခုအနေဖြင့် မမြင်ကြတော့ပေ။
=ရင်သားကင်ဆာ=
ဖြစ်ပွားခြင်း
ကင်ဆာဖြစ်ပွားမှုကြောင့် သေဆုံးရခြင်း ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သည် အချက် ငါးချက်နှင့် ဆက်စပ်နေကြောင်းတွေ့ရသည်။ ယင်းတို့မှာ အဝလွန်ခြင်း၊ အသီးအနှံစားသုံးမှုနည်းပါးခြင်း၊ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုနည်းခြင်း၊ ဆေးလိပ်သောက်သုံးခြင်း၊ အရက်သောက်သုံးခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ အမျိုးသမီးများသည် ရင်သားကင်ဆာဖြစ်ပွားရန် အများဆုံးဖြစ်သည်။ ရင်သားကင်ဆာ ဖြစ်ပွားရခြင်းသည် မျိုးရိုးဗီဇနှင့်လည်းဆိုင်သည်။
ကုသခြင်း
ရင်သားကင်ဆာအတွက် အကောင်းဆုံးကုသခြင်းမှာ ခွဲစိတ်ကုသခြင်းသာဖြစ်သည်။ ခွဲစိတ်ကုသပြီးနောက် ဓာတုကုထုံး၊ ဓာတ်ရောင်ခြည်ကုထုံးများကို ဆက်လက်ခံယူရန်လိုသည်။ စောစောသိ၊ စောစောကုသခြင်းကပိုကောင်းသည်။ အသက် ၅၀ မကျော်မီအတွင်း ကုသခြင်းသည် ပိုပြီးထိရောက်သက်သာစေနိုင်သည်။ ကာကွယ်ခြင်းသည် ကုသခြင်းထက်ပိုကောင်း သည်။ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုများများလုပ်ခြင်း၊ ဆေးလိပ်မသောက်ခြင်း၊ အရက်မသောက်ခြင်းသည် ကြိုတင်ကာကွယ်ခြင်းတွင် ထိရောက်သည့်နည်းလမ်းများဖြစ်သည်။
ကင်ဆာဆိုသည်မှာ
ကင်ဆာဆိုသည်မှာ ရောဂါဖြစ်ပွားစေသော ဆဲလ်အုပ်စုသည် ကြီးထွားလာပြီး၊ ပုံမှန်ဆဲလ်များကို တိုက်ခိုက်အနိုင်ယူလိုက် သဖြင့် ဖြစ်ပွားရခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုအန္တရာယ်ပေးနိုင်သော ဆဲလ်များသည် အခြားအစိတ်အပိုင်းများအတွင်း ကျူးကျော်ဝင် ရောက်ပြီး ကူးစက်ပြန့်ပွားလာနိုင်သည်။ ကင်ဆာသည် လူ့ကိုယ်ခန္ဓာတစ်ခုလုံးတွင် ကူးစက်ပြန့်ပွားနိုင်သည်။ အဆုတ် ကင်ဆာသည် သေဆုံးမှုအများဆုံးကင်ဆာရောဂါဖြစ်သည်။ အဆုတ်ကင်ဆာနောက်တွင် အစာအိမ်ကင်ဆာ၊ အသည်းကင်ဆာ၊ အူမကြီးကင်ဆာ၊ ရင်သားကင်ဆာနှင့် သားအိမ်ခေါင်းကင်ဆာတို့ကြောင့် သေဆုံးမှုများလိုက်သည်။
ဒါတွေကို သိပါသလား
၁။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ကင်ဆာကြောင့်သေဆုံးသူပေါင်းမှာ ၁၃ ရာခိုင်နှုန်းရှိသည်။ ကမ္ဘာတစ်လွှား ကင်ဆာကြောင့် သေဆုံးရ သူပေါင်း ၇ ဒသမ ၆ ရာခိုင်နှုန်းရှိသည်။
၂။ ကမ္ဘာ့ကင်ဆာကြောင့် သေဆုံးသူစာရင်းအရ ဆေးလိပ်နှင့် ဆေးရွက်ကြီးကြောင့် သေဆုံးသူ ၂၂ ရာခိုင်နှုန်းရှိသည်။ ကမ္ဘာ့ လူဦးရေ ၇၁ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သည် အဆုတ်ကင်ဆာကြောင့် သေဆုံးနေကြရသည်။
၃။ ကင်ဆာရောဂါများထဲတွင် ရင်သားကင်ဆာသည် အမျိုးသမီးများအဖြစ်အများဆုံးရောဂါဖြစ်သည်။ အမျိုးသမီး ၂၃ ရာခိုင် နှုန်းခန့်ဝေဒနာခံစားနေကြရပြီး ၁၄ ရာခိုင်နှုန်းခန့် သေဆုံးနေကြရသည်။
၄။ အဆုတ်ကင်ဆာကြောင့် သေဆုံးသူ ယောက်ျားများသည် အခြားကင်ဆာများထက် ၂၃ ရာခိုင်နှုန်းသာသည်။ ယောက်ျားများတွင် ဖြစ်တတ်သည့် ကင်ဆာများအနက် ၁၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သည် အဆုတ်ကင်ဆာဝေဒနာကို ခံစားနေကြရသည်။
၅။ ၂၀၃၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးတွင် ကင်ဆာကြောင့် သေဆုံးနိုင်သူဦးရေမှာ ၁၃ ဒသမ ၁ သန်းခန့်ဖြစ်မည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။
ကင်ဆာဖြစ်မှုနှုန်း
ဖြစ်ပွားမှုအများဆုံးနိုင်ငံ (လူ တစ်သိန်းတွင်)
အသက်ဆုံးရှုံးမှုအများဆုံးနိုင်ငံ (လူတစ်သိန်းတွင်)
နေဦးကျော်ထွန်း
ကို​ယ်ရေးအကျဉ်း
၁၉၇၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ (၁၇)ရက် တနင်္ဂနွေနေ့တွင် မုံရွာမြို့၌ ဦးကျော်သန်းထွန်းနှင့် ဒေါ်အေးအေးကြင် တို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ၂၀၀၁ တွင် မန္တလေးတက္ကသိုလ် မှ ရူပဗေဒ အထူးပြုဘာသာရပ်ဖြင့် မဟာသိပ္ပံဘွဲ့ (ဂုဏ်ထူး) ဘွဲ့ရခဲ့၍ ၂၀၀၉ တွင် သုတနည်းပညာ ဒီပလိုမာဘွဲ့ ကို မန္တလေးတက္ကသိုလ်မှ ထပ်မံရရှိခဲ့သည်။
နေဦးကျော်ထွန်း သည် စစ်တုရင်ကို ၆နှစ်သားမှစတင် ကစားခဲ့ပြီး ၁၂နှစ်သားအရွယ်တွင် စစ်တုရင်ပြိုင်ပွဲများ စတင်ယှဉ်ပြိုင် ကစားခဲ့ကာ အသက် (၁၇)နှစ်၌ ပဏာမ လက်ရွေးစင်အဖြစ်ရွေးချယ် ခံခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် ၁၉၉၇ တွင်  နိုင်ငံ့လက်ရွေးစင် စစ်တုရင်ကစားသမား ဖြစ်လာခဲ့လေသည်။။ ထိုနှစ်တွင်ပင် ပထမဦးဆုံး နိုင်ငံတကာပြိုင်ပွဲ အတွေ့အကြုံအဖြစ် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ ဂျကာတာမြို့တွင် ကျင်းပပြုလုပ်ခဲ့သည့် ကမ္ဘာ့မြို့တော်များ စစ်တုရင်ပြိုင်ပွဲ၌ FIDE rating 2395 စတင်ရရှိခဲ့ကာ ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် IM (Norm)အင်တာနေရှင်နယ်မာစတာစံနှုန်း ရရှိခဲ့သည်။
၁၉၉၉ ပြည့်နှစ်တွင် ကမ္ဘာ့စစ်တုရင် အဖွဲ့ချုပ်မှ ချီးမြှင့်သည့် ဒုတိယအမြင့်ဆုံးဆုဖြစ်သည့် အင်တာနေရှင်နယ်မာစတာ ( IM ) ဘွဲ့ ကို ရရှိခဲ့သည့်အပြင် Grandmaster (Norm) ပထမအကြိမ်အဖြစ် ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ စစ်တုရင်အဖွဲ့ချုပ်က ကြီးမှူးကျင်းပသည့် (၂၇)ကြိမ်မြောက် အမျိုးသား တံခွန်စိုက် စစ်တုရင်ပြိုင်ပွဲ၌ ချန်ပီယံဆု ရရှိခဲ့သည်။ ၎င်းနှစ်တွင် ဘရူနိုင်းနိုင်ငံက ကျင်းပပြုလုပ်ခဲ့သော International Open ပြိုင်ပွဲ၌ 2nd Asean Player ဆု ရရှိခဲ့သည်။
၂၀၀၂ ၌ မလေးရှားနိုင်ငံက ကျင်းပပြုလုပ်သည့် Merdeka Open Team Rapid ပြိုင်ပွဲ၌ ကြေးတံဆိပ် တတိယဆုရရှိခဲ့၍ ထို့နောက် စင်ကာပူနိုင်ငံက ကျင်းပပြုလုပ်သည့် Rating Tournament ပြိုင်ပွဲ၌လည်း ပထမဆု ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၌ ကျင်းပပြုလုပ်သည့် Bangkok 2ND ASEAN MASTERS GM ပြိုင်ပွဲ၌ ဒုတိယမြောက် GM (Norm)  ထပ်မံရရှိခ​ဲ့လေသည်။ ၂၀၀၈ တွင် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ အော်လန်ဂါပူးမြို့တွင် ကျင်းပပြုလုပ်ခဲ့သော International Open ပြိုင်ပွဲ၌ သတ္တမဆု ရရှိခဲ့သည်။
၂၀၁၁ တွင် FIDE မှပေးအပ်ချီးမြှင့်သော (FIDE Instructor) နည်းပြဘွဲ့၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့ ရိုးရာစစ်တုရင်၊ မြန်မာ့ရိုးရာ တံခွန်စိုက် စစ်တုရင်ပြိုင်ပွဲ၌ ချန်ပီယံဆု၊ ၂၀၁၃-ဆီးဂိမ်းစ်ပြိုင်ပွဲတွင် မြန်မာနိုင်ငံအတွက် ကြေးတံဆိပ် ၃ ခု စသည်ဖြင့် ဆုအသီးသီးရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ ၌ မြန်မာနိုင်ငံ ရန်ကုန်မြို့တွင် ကျင်းပပြုလုပ်ခဲ့သော GM Zaw Win Lay Memorial Myanmar International Open Chess Championship  ၌ GM ၃ ဦး ( ရုရှားနိုင်ငံသား ၂ ဦး နှစ် ဥဇဘက်ကစ္စတန်နိုင်ငံသား ၁ ဦး ) တို့နှင့် ၃ ပွဲဆက် သရေ ကစားနိုင်ခဲ့သည်။ ပွဲစဉ် (၉) တွင် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံသား GM နဲ့ တွေ့ဆုံခဲ့ပြီး အနိုင်ရရှိပါက GM ဖြစ်မည့် နောက်ဆုံး GM(Norm) ရရှိနိုင်သော်လည်း ရှုံးနိမ့်သွားသောကြောင့် Best Myanmar Player ဆုသာ ရရှိခဲ့သည်။
FIDE Arbiter Diploma ကို ၂၀၁၆ တွင် ရရှိခဲ့ပြီး ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် မလေးရှားနိုင်ငံ ကွာလာလမ်ပူမြို့တွင် ကျင်းပပြုလုပ်ခဲ့သည့် First Friday IM norm tournament ပြိုင်ပွဲတွင် တတိယဆု ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ဂျော်ဂျီယာနိုင်ငံက ကျင်းပပြုလုပ်သည့် World Olympic Chess 2018 ပြိုင်ပွဲသို့ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ရာ ၁၀ ပွဲ ကစားရာတွင် ၃ ပွဲနိုင် ၊ ၆ ပွဲ သရေ နှင့် ၁ ပွဲ ရှုံး ဖြစ်ခဲ့ပြီး FIDE rating အနည်းငယ် ထပ်တက်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ် ASEAN AGE Group ပြိုင်ပွဲတွင် ရွှေတံဆိပ်ဆု ၄ ခု ထပ်မံ ရရှိခဲ့သည်။
လက်ရှိအခြေအနေ
ယခုလက်ရှိတွင် အထက်မြန်မာပြည် စစ်တုရင်အဖွဲ့ချုပ် အကယ်ဒမီ၌ နည်းပြချုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ မန္တလေးမြို့ ဗထူးအားကစားကွင်းရှိ မျိုးဆက်သစ် စစ်တုရင် ချန်ပီယံလူငယ်များ ပြုစုပျိုးထောင်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ဖွင့်လှစ်ထားသည့် Winner Chess Training Center ၌လည်း စစ်တုရင်နည်းပြချုပ်အဖြစ် လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။
ကိုးကား
စစ်တုရင် ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်တုရင် ကစားသမားများ ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ
နဝကမ္မ
ရဟန်းကိစ္စ နှစ်ဌာနဖြစ်သော ဂန္ထဓုရ၊ ဝိပဿနာ ဓုရုတို့သည် ဧကန်မလွဲမသွေကျင့်ရမည့် တာဝန်များဖြစ် သလို ရဟန်းတော်များအဖို့ ရှောင်လွှဲမရ၊ အပ်စပ်စွာ ဝိနည်းတော်နှင့်အညီ ဆောင်ရွက်သင့်သော ကိစ္စရပ်များလည်း ရှိသေးသည်။ လူ့လောကဝယ် လူရယ်လို့ ဖြစ်လာသောအခါ သဘာဝအရ ရှောင်လွှဲမရသော စားဝတ်နေရေး တာဝန်တို့ ရှိသေးသည်။ ရဟန်းတော်များအဖို့ ဆွမ်းကိစ္စ၊ ကျောင်းကိစ္စ၊ သင်္ကန်းကိစ္စ၊ ဆေးကိစ္စတို့ ရှိသေးသည်။ ထိုထိုကိစ္စ ကြီးငယ်တို့သည် အသက်ရှင် လှုပ်ရှားနေမှုအတွက် မပါမပြီး အရေးကြီးသော ကိစ္စများပင် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ထိုတာဝန်တို့သည် ရဟန်းတော်တစ်ပါးအဖို့ ပင်မတာဝန် နှစ်ရပ်မှ တပါး အခြားတာဝန်သစ် လုပ်ငန်းသစ်များသာ ဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်၍ ထိုထိုများပြားလှသည့် ဆောင်ရွက်ဖွယ် တာဝန်တို့ကို “နဝကမ္မ” အလုပ်အကိုင်အသစ်အဆန်းများ၊ အပိုတာဝန်များဟု ဆိုကြသည်။ သင်္ကန်းဆိုး-သင်္ကန်း ဖွတ်-သင်္ကန်းချုပ်-ခေါင်းရိတ်-သပိတ်ဖုတ်-သပိတ်အိတ် ချုပ်-ကျောင်းဆောက်-ကျောင်းပြင်-ဆေးရှာ-ဆေးစပ် စသော မြတ်စွာဘုရား ခွင့်ပြုတော်မူခဲ့သော ရဟန်းတော်တို့နှင့် အပ်စပ်သော အလုပ်ကိစ္စများ အားလုံးသည် နဝကမ္မများ ဖြစ်ကြသည်၊ ပင်မတာဝန်ကြီးနှစ်ရပ်မှ အပိုတာဝန် အလုပ်အကိုင်အသစ်များပင် ဖြစ်သည်။
ထိုနဝကမ္မသည်လည်း သာသနာတော်ကြီ အရှည်တည်တံ့ ပြန့်ပွားထွန်းကား တိုးတက်ရေးအတွက် ဆောင်ရွက်သင့်သည်သာ ဖြစ်သည်။ ဆောင်ရွက်သင့် ဆောင်ရွက်ထိုက် ဆောင်ရွက်ရန် ဝိနည်းတော်က ခွင့်ပြုတော်မူခဲ့သော ထိုနဝကမ္မအလုပ်များအတွက် ရဟန်းဟော်တို့သည် ကြောင့်ကြစိုက်သင့်က စိုက်ရမည်သာဖြစ်ပါသည်။
နဝကမ္မအား လှူဒါန်းခြင်း
ရွှေငွေကို လှူဒါန်းကြရာ၌ အပ်စပ်အောင် လှူဒါန်းတတ်ဖို့ အရေးကြီးလှပါသည်။ ဒကာလုပ်သူက အပ်စပ်အောင် လှူဒါန်းပါလျှင် ရဟန်းတော်များအနေဖြင့် ပယ်မြစ်နေရန် မလိုတော့ပါ။ ကပ္ပိယညွှန်း၍ စီမံသုံးစွဲနိုင်ပါသည်။ ဒကာလုပ်သူက သံဃာ၊ ဂိုဏ်း၊ ပုဂ္ဂိုလ်ကို သီးခြား မသုံးသပ်ဘဲ “ဤရွှေငွေများကို စေတီတော်အတွက် လှူဒါန်း ကြပါကုန်၏၊ ကျောင်းအတွက် လှူဒါန်းကြပါကုန်၏၊ နဝကမ္မအတွက် လှူဒါန်းကြပါကုန်၏”ဟု ပြောဆို လှူဒါန်းကြပါလျှင် မတားမြစ်ကောင်းကြောင်း ဝိနည်းအဋ္ဌကထာ၌ ဖွင့်ဆိုထား ပါသည်။
ထို့ကြောင့် ရွှေငွေလှူဒါန်းလိုကြသော ဒကာဒကာမတို့သည် သာသနာတော်အား အထောက်အပံ့ပြုကြရာ၌ ဘုရားစေတီတော်အား လှူဒါန်းလိုပါလျှင်-
“ဤရွှေငွေများကို စေတီတော်အား လှူဒါန်းပါကုန်၏ အရှင်ဘုရား”ဟု-
လျှောက်ထား၍ လှူဒါန်းရပါမည်။ ကျောင်းတိုက်တာအား လှူဒါန်းလိုပါလျှင်-
“ဤရွှေငွေများကို ကျောင်းအား လှူဒါန်းပါကုန်၏ အရှင်ဘုရား”ဟု-
လျှောက်ထား၍ လှူဒါန်းရပါမည်။ ရဟန်းသံဃာတော်များ၏ အမှုကိစ္စသစ်အား လှူဒါန်းလိုပါလျှင်-
ဤရွှေငွေများကို အရှင်ဘုရား၏ အမှုကိစ္စသစ် (နဝကမ္မ)အား လှူဒါန်းပါကုန်၏အရှင်ဘုရား”ဟု-လျှောက်ထား၍ လှူဒါန်းရပါမည်။
ထိုသို့ သာသနာတော်အား လှူဒါန်းလာသော ရွှေငွေပစ္စည်းများကို ကိုယ်တိုင် ကိုင်တွယ်သုံးစွဲမှုကို မပြုဘဲ ကပ္ပိယကာရကညွှန်၍ ကပ္ပိယကာရကဖြင့် စီမံခန့်ခွဲ သုံးစွဲ နိုင်ပါသည်။
ကပ္ပိယညွှန်းပုံ
ယခုခေတ်၌ ငွေအသုံးချမှု ကျယ်ပြန့်လာသည်။ ငွေသည် ခရီးသွားလာရေး၊ ပစ္စည်းရောင်းဝယ်ရေး၊ လှူရေး တန်းရေး၊ သာရေး နာရေး၊ ကျန်းမာရေးတို့တွင် မပါမပြီး အရေးကြီးလာသည်၊ ရဟန်းတော်တို့သည် ငွေအလှူခံမှု-ငွေကိုင်တွယ်သုံးစွဲမှုများကို မလွှဲမရှောင်သာ ဆောင်ရွက် လာရသည့်အခါများ ရှိလာ၏။
မြတ်စွာဘုရားရှင်က ငွေရေး ကြေးရေးနှင့် ပတ်သက်၍ ဤသို့ ပညတ်တော်မူ၏။ သဒ္ဓါတရားရှိသူတို့က “ဤငွေဖြင့် ရဟန်းတော်တို့အား အပ်စပ်သော ပစ္စည်းကို ဘုန်းကြီးအား လှူပါ”ဟု မှာထား၍ ကပ္ပိယထံ ငွေကို အပ်နှံထားတတ်ကြသည်၊ ထိုသို့ အပ်ထားကြရာ၌ ထိုငွေမှ အပ်စပ်သောပစ္စည်းကို သာယာကောင်း၏၊ တောင်း ယူကောင်း၏၊ ရွှေ ငွေကိုကား မည်သည့်ပရိယာယ်နှင့်မျှ မသာယာကောင်းဟု မိန့်တော်မူ၏။
သို့ဖြစ်၍ ရွှေငွေကို အလှူခံဖွယ်ကိစ္စ ကြုံတွေ့ လာလျှင် အောက်ပါအတိုင်း ကပ္ပိယညွှန်၍ ဆောင်ရွက် သင့်ပေသည်။
ကပ္ပိယကာရက ဖြစ်ထိုက်သူ
သီတင်းသုံးဘော် (၅) ဦးဖြစ်သော ရဟန်း-ရဟန်းမ-သိက္ခမာန်-သာမဏေ-သာမဏေမမှ တပါး အခြားမည်သူ့ကိုမဆို ကပ္ပိယအဖြစ် ညွှန်ပြနိုင်သည်၊ ယခုခေတ်၌ ရဟန်းနှင့်သာမဏေမှတပါး အားလုံးကို ညွှန်ပြနိုင်သည်ဟု ဆိုရပေမည်။
ကပ္ပိယနှင့် ဆက်သွယ် လှူဒါန်းခြင်းသည်သာ
ငွေရေး ကြေးရေးကိစ္စသည် ယခုအခါ အရေးပါသောအရာ ဖြစ်လာသည်။ ဆွမ်း၊ သင်္ကန်း၊ ကျောင်း၊ ဆေး ပစ္စည်းလေးပါးကို စာပေအဆိုအတိုင်း ထပ်တူထပ်မျှ ကျင့်သုံးဖို့ရန် ခက်ခဲလာသည်။ အကပ္ပိယဝတ္ထုဖြစ်သော ငွေသည် အစစ အရာရာ အဆင်ပြေအောင် ဖန်တီးပေးနိုင်သောအရာ ဖြစ်လာသည်။ အလှူအတန်းများတွင် အလှူငွေ၊ ဝတ္ထုငွေ၊ အနာမာသဝတ္ထု-နဝကမ္မဝတ္ထု စသောအမည်များတပ်၍ လှူဒါန်းလာကြသည်၊ ငွေဆွမ်းလောင်းမှု၊ ငွေပဒေသာပင် လှူဒါန်းမှု၊ ငွေ မှုများကို ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ လှူလာ ကြသည်။
ရဟန်းတော်များအနေနှင့်လည်း ငွေကြေးကို တိုက်ရိုက်ကိုင်ကာ သုံးစွဲမှု မပြုလုပ်ချင်သော်လည်း ခေတ် ကာလ သွားရေးလာရေး၊ ဝယ်ရေးချမ်းရေး၊ ဆွမ်းကွမ်း ဆိုင်ရာ အဖြာဖြာတွင် ငွေကြေးမပါလျှင် ကိစ္စမပြီးသဖြင့် ငွေကြေးကိစ္စ ကိုင်တွယ်နေကြရသည်။ ငွေကြေးလောင်း လှူပွဲများတွင် တိုက်ရိုက် လက်ခံမှုကို ရှောင်လွှဲလိုသည့် တချို့သော ရဟန်းတော်များအနေဖြင့် ယပ်တောင်နှင့် အလှူခံမှု၊ သပိတ်ဖြင့် အလှူခံမှု၊ သင်္ကန်းဖြင့်။ အိတ်ဖြင့် အလှူခံမှု စသည်ကို ပြုလုပ်လာကြရသည်။
ငွေလှူဒါန်းမှုကို တိုက်ရိုက်မပြုကောင်းဟု သဘော ပေါက်ထားကြသော အလှူရှင်များအနေဖြင့်လည်း ငွေစက္ကူများကို တိုက်ရိုက် ဆက်ကပ်မှုအစား စာအိတ်တွင်းထည့်၍ လှူဒါန်းမှု၊ စာအုပ်ကြားညှပ်၍ လှူဒါန်းမှု၊ အိတ်အမျိုးမျိုး ဖြင့်ထည့်ကာ ဖုံးဖိလှူဒါန်းမှု ပြုလာကြသည်။ ဘုရားပညတ်တော်အရ ဆိုရပါမူ မည်သည့်နည်းနှင့်မျှ ကိုယ်တိုင် ကိုင်တွယ်၍ တိုက်ရိုက် အလှူမခံကောင်းပေ။ ငွေရေး ကြေးရေးနှင့် ပတ်သက်လာလျှင် ကပ္ပိယနှင့် ဆက်သွယ် လှူဒါန်းခြင်းသည်သာ အကောင်းဆုံး ဖြစ်ပေသည်။ ထိုအချက်ကို သာသနာပြုလိုသူတိုင်း အလေးအနက် သတိပြု သင့်ကြသည်။
ကြိုတင် သင်ယူထားပါ
“တပည့်တော် မောင်လှထံ ၁၀၀ ကျပ်တန် အပ်စပ်သော ပစ္စည်းများကို တောင်းခံတော်မူပါ ဘုရား၊ လုံခြုံရာအရပ်ကိုလည်း ညွှန်ပြတော်မူပါ ဘုရား”ဟု လျှောက်ထားကြရသည်။
ကပ္ပိယကာရက-က ထိုသို့ လျှောက်ထားလျှင် အလှူရှင်ဒကာက အထူး လျှောက်ထားသည်ဖြစ်စေ၊ မလျှောက်ထားသည်ဖြစ်စေ ပဝါရိတ(ဖိတ်မန်သူ) ဖြစ်သွားပြီ ဖြစ်သဖြင့် ထိုငွေနှင့်တန်သလောက် အလိုရှိရာအပ်သော ပစ္စည်းများကို တောင်းကောင်း၏။ ငွေကိုလည်း မည်သည့် နေရာ၌ လုံခြုံသည်ဟု ပြောပြကောင်းလေသည်။ “မည်သည့် နေရာမှာ ထားလိုက်”ဟုကား မပြောကောင်းပေ။
ဆက်စပ် ဖတ်ရှုရန်များ
အပ်စပ်အောင် လှူဒါန်းခြင်း
အကပ္ပိယဝတ္ထု
မြေလျှောက်ငှက်လည်နီ
မြေလျှောက်ငှက်လည်နီ (Siberian Rubythroat) သည် ဆိုက်ဘေးရီးယားရှိ တောထဲတွင် သားပေါက်လေ့ရှိပြီး အသိုက်ကို မြေပြင်အနီးတွင် ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။ ဆောင်းရာသီ၌ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတို့တွင် ဆောင်းခိုလေ့ရှိသည်။ ယင်းငှက်ကို အနောက်ဥရောပတွင် တွေ့ရခဲသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အနောက်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကယဝိက္ကယ
ကပ္ပိယကာရကနှင့် ဈေးဝယ်ခြင်း
မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ရွှေငွေတို့ကို လက်ခံခြင်း၊ မိမိ ကိုယ်ထိလက်ရောက် တိုက်ရိုက် လက်ခံထားသော အလှူခံထားသော ငွေဖြင့် ကိုယ်တိုင်ဖြစ်စေ၊ ကပ္ပိယကို ခိုင်း၍ဖြစ်စေ ဈေးသည် စသူတို့၏ ဆွမ်း သင်္ကန်း ကျောင်း ဆေး ပစ္စည်းများကို လဲလှယ်ခြင်း၊ ဝယ်ယူခြင်းတို့ကို တားမြစ်တော်မူသည်။ ကယဝိက္ကယသိက္ခာပုဒ်တော်ဖြင့် ပစ္စည်းမျိုးစုံ ရောင်းခြင်းဝယ်ခြင်း အရောင်းအဝယ် အလုပ်ကို တားမြစ်တော်မူသည်။
အလိုရှိကြောင်းသာ ပြောပါ
ကပ္ပိယဖြင့် ဈေးဆိုင်သို့ သွားပြီး သင်္ကန်းဝယ်ပေးပါ၊ သပိတ်ဝယ်ပေးပါဟု မပြောကောင်းပေ၊ ဤသင်္ကန်း အလိုရှိသည်၊ စာအုပ်အလိုရှိသည် စသည်ဖြင့် အလိုရှိကြောင်းကိုသာ ပြောကောင်းသည်၊ ကပ္ပိယကို ဘာဝယ်ပေးပါဟု ခိုင်းလျှင် ကိုယ်တိုင်ဝယ်သည်နှင့် အတူတူပင် ဖြစ်၏။
မအပ်သောလဲနည်း
ဈေးသည် ... စသူတို့အထံ၌ ရှိသောပစ္စည်းကို မိမိမှာရှိသော သင်္ကန်း ဖိနပ်စသည်ဖြင့် လဲလှယ်ယူလိုလျှင် မိမိကိုယ်တိုင် “ဤသင်္ကန်းဖြင့် ထိုသပိတ်ကို ပေးပါ” ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ “ဤသင်္ကန်းကိုယူလော့၊ ထိုသပိတ်ကို ပေးလော့”ဟူ၍လည်းကောင်း ပြောဆို၍ မလဲလှယ် ကောင်းပေ။ ဤသို့ လဲလှယ်သောစကားမျိုးကို ပြော၍ကား လူ့ပစ္စည်းမှန်လျှင် မိဘပစ္စည်းကိုပင် မလဲကောင်းပေ။
အပ်သောလဲနည်း
“ဈေးသည်ထံက ထိုသပိတ်ကို လိုချင်သည်၊ ဤ သင်္ကန်းဖြင့် လဲပေးစမ်း”ဟုကား ကပ္ပိယလုပ်သူကို ပြောကောင်းသည်၊ ကျောင်းသား ကပ္ပိယမရှိလျှင် မိမိကိုယ်တိုင် ဈေးဆိုင်သို့သွား၍ ဈေးသည်မှတပါး ဈေးသည်၏သားသမီး စသူကိုပင် “ငါ့မှာသင်္ကန်းရှိသည်၊ ဤသင်္ကန်းဖြင့် ထိုသပိတ်ကို လဲပေးပါ”ဟု စေခိုင်း၍ လဲကောင်း၏။ မည်သည့်နည်း နှင့်မျှ ကပ္ပိယရှာမရလျှင်သို့မဟုတ် ကပ္ပိယ မရှာလိုလျှင် ဈေးသည်ထံ သွား၍-
“ငါ့မှာ ဤသင်္ကန်းရှိသည်၊ သင်္ကန်းတော့ အသုံး မကျပါ၊ သပိတ်သာ လိုပါသည်”ဟု ပြောရာ ဈေးသည်က သင်္ကန်းကိုယူ၍ သပိတ်ကိုပေးလိုက်လျှင် ထိုသပိတ် အပ်၏၊ ဤနည်းဖြင့် ဈေးသည်များထံ အပ်သောပစ္စည်းဖြင့် လဲယူ နည်းကို သတိပြုရပေမည်။ အရောင်းအဝယ်ကိစ္စကို မြတ်စွာဘုရား လိုလားတော်မမူသဖြင့် မဖြစ်မနေ ဆောင်ရွက် ရသောအခါ ကပ္ပိယကာရကတို့နှင့် ဈေးဝယ်ခြင်းသည် အကောင်းဆုံး အပြစ်အကင်းဆုံး ဖြစ်ပေသည်။
ခိုင်းစေရာ၌ အပ် မအပ်
တောင်းရမ်း စားသောက်နေသော စားကြွင်း စားနှင့် လက်သမား စသူကို မြင်၍ “ဤထမင်းကို စားပြီးလျှင် ဆိုးရည်ခေါက် ခွါပေးစမ်းလော့၊ ကျောင်းကို ပြုပြင်ပေးစမ်းလော့”စသည်ဖြင့် ခိုင်းရာ၌ အာပတ်သင့်သည်။ ထိုသို့ ခိုင်းစေသည့်အတွက် ဆိုးရည်ခေါက်စသော ပစ္စည်းတစုံတရာရလျှင် ထိုပစ္စည်းပါ စွန့်ရ၏။ ကျောင်းပြင်၊ ခေါင်းရိတ်ခိုင်းခြင်းစသည်၌ ပစ္စည်းတစုံတရာမရလျှင် အာပတ်ကိုသာ ဒေသနာပြောရမည်။ “ထမင်းကိုစားပြီးလျှင် အလုပ်လုပ်”ဟု တဆက်တည်း (တစ်ခွန်းတည်း)မပြောဘဲ-
“ဤထမင်းကို စားလော့၊ ဤအလုပ်ကို လုပ်လော့”ဟု စကားနှစ်ဝါကျခွဲ၍ ပြောဆိုစေခိုင်းလျှင်မူ အပ်ပါ၏။
တိုင်းလိုင်လူမျိုး
ရှမ်းနီ (ခေါ်) တိုင်းလျမ်လူမျိုးများသည် ရှမ်းလူမျိုးတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး၊ မြန်မာပြည် အထက်ပိုင်း ကောလင်း၊ ဝန်းသို၊ ထီးချိုင့်၊ ပင်လည်ဘူး၊ အင်းတော်၊ ဗန်းမောက်၊ ကသာ၊ ကလေး၊ တမူး၊ မော်လိုက်၊ ဖောင်းပြင်၊ မိုးညှင်း၊ မိုးကောင်း၊ ဗန်းမော်၊ အင်းတော်ကြီး၊ မြစ်ကြီးနား၊ ဝိုင်းမော်၊ ဆင်ဘို၊ တာလောကြီး၊ ဟိုပင်၊ ဟုမ္မလင်းနှင့် သောင်သွပ်ဒေသ၊ ဟောင်ပါး၊ လုံးခင်း၊ တာမခံ၊ ဖားကန့်၊ စသည့်ဒေသများနှင့် ချင်းတွင်းမြစ်ဝှမ်းဒေသများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ နေထိုင်ကြသည်။ ရှမ်းစကားကို ပြောကြဆဲဖြစ်ပြီး၊ ယခုအခါတွင် စကားပြော တိမ်ကောစပြုလာပြီဖြစ်သည်။ ယဉ်ကျေးမှုအားဖြင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့်အတော်နီးစပ်သည်။ ယခင်ကကိုယ်ပိုင်စာပေရှိခဲ့ကြပြီး အင်းတော်ကြီးသမိုင်းစသည်တို့ကို ရှမ်းနီဘာသာဖြင့်ရေးသားခဲ့ကြသည်။ ယခုအခါတွင်လေ့လာသူမရှိသလောက်နည်းပါးလာသဖြင့် ပျောက်ကွယ်လုနီးပါးဖြစ်နေပြီဖြစ်သည်။ လူမျိုးအားဖြင့်လည်း ရှမ်းနီဘာသာစကားကိုပြောဆိုခြင်းနည်းပါးလာသဖြင့် လူမျိုးပျောက်လုပြီဖြစ်သည်။
တောတောင်ရေမြေ အများစုမှာ ရှမ်းနာမည်များ ဖြစ်လေ့ရှိပြီး၊ ကာလရွေ့လျော၍ မြန်မာသံပေါက်နေ သောဒေသများ ဖြစ်သည်။ ထိုဒေသ ရှမ်းတို့၏ ရိုးရာ အစားအစာများမှာ ပေါင်းတင်း၊ ခေါပုပ်၊ ငါးချဉ်၊ ညောင်ချဉ်၊ မုန့်ညင်းပေါင်း၊ မုန်ညင်းလှော်၊ မုန့်ညင်းချဉ်၊ မြစ်ရေစိမ်၊ မြစ်ချဉ်၊ မှိုချဉ် စသည့် ဒေသထွက် အစား အစာများဖြစ်သည်။
ဘုမ္မစိုး
ဘုမ္မစိုး၊ ရုက္ခစိုး၊ အာကာသစိုးဟု သုံးမျိုးရှိရာ၊ ပါဠိဘာသာ၌ ဘုမ္မစိုးကို ဘုမ္မ-ဘုမ္မဋ္ဌ၊ ရုက္ခစိုးကို ရုက္ခဋ္ဌ- အာကာသစိုးကို အာသဋ္ဌဟု သုံးစွဲလေ့ရှိကြ၏။ ဘုမ္မ၊ ဘုမ္မဋ္ဌ- မြေ၌ တည်သောနတ်၊ မြေကို အမီပြု၍ နေသောနတ်၊ မြေကို ပိုင်ဆိုင်အုပ်စိုးသောနတ်။ ရုက္ခဋ္ဌ-သစ်ပင်၌ တည်သောနတ်၊ သစ်ပင်ကို အမီပြု၍ နေသော နတ်၊ သစ်ပင်ကို ပိုင်ဆိုင် အုပ်စိုးသောနတ်။ အာကာသဋ္ဌ-ကောင်းကင်ကို အမီပြု၍ နေသောနတ်၊ ကောင်းကင်ကို ပိုင်ဆိုင်အုပ်စိုးသော နတ်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဘုမ္မစိုး၊ ရုက္ခစိုး၊ အာကာသစိုးတို့၌ စိုးဟူသော စကားမှာ ပိုင်ဆိုင် အုပ်စိုးခြင်း အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ ပါဠိဘာသာနှင့် မြန်မာဘာသာကို တွဲစပ်၍ ခေါ်ဝေါ်ထားသော အမည်ဖြစ်သည်။
ထိုဘုမ္မဋ္ဌ၊ ရုက္ခဋ္ဌ၊ အာကာသဋ္ဌနတ်တို့သည်လည်း စာတုမဟာရာဇ်စသော အထက်နတ်တို့လည်း ရှိကြ၏။ လူ့ပြည်၌ဖြစ်သော အောက်နတ်တို့လည်း ရှိကြ၏။ ယင်းနှစ် မျိုးတို့တွင် စာတုမဟာရာဇ်စသော အထက်နတ်တို့ကို ဘုမ္မဋ္ဌ၊ ရုဆဋ္ဌ၊ အာကာသဋ္ဌဖြစ်သော်လည်း ဘုမ္မစိုး၊ ရုက္ခစိုး၊ အာကာသစိုးဟု ခေါ်ဝေါ်လေ့ မရှိကြ။ လူ့ပြည်၌ဖြစ်သော အောက်နတ်တို့ကိုကာ ဘုမ္မစိုး၊ ရုက္ခစိုး၊ အာကာသစိုးဟု ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိကြ၏။
စာတုမဟာရာဇ် စသော အထက်နတ်တို့ကား နတ်တို့အရေအတွက်အားဖြင့် နှစ်ပေါင်း ငါးရာတစ်ထောင် စသည် အသက်တမ်းရှိကြ၏။ လူ့ပြည်၌ဖြစ်သော အောက်နတ် တို့ကား အသက်တမ်း မရှိကြ။ မိမိတို့ကံသာလျှင် ပမာဏရှိ ကြ၏။ အချို့ဘုမ္မစိုးနတ်တို့သည် ခုနစ်ရက်သာ သက်ရှည် ကြ၏။ အချို့ဘုမ္မစိုးနတ်တို့သည် ကမ္ဘာ၏ လေးပုံတစ်ပုံ ဝိဝဓဋ္ဌာယီ အသင်္ချေယျကပ် တစ်ကပ်လုံး အသက်ရှည်ကြ၏။
လူ့ပြည်၌ဖြစ်သော ဘုမ္မစိုး၊ ရုက္ခစိုး၊ အာကသစိုးတို့ သည် စာတုမဟာရာဇ်သို့အကျုံးဝင်ကြ၏။ အချို့ပညာဉာဏ် ထက်မြက်သော တိဟိတ်များဖြစ်၍ ပါရမီဓာတ်ခံ ရှိသဖြင့် ကျွတ်တမ်းဝင်ကာ အရိယာအဖြစ်သို့ရောက်နိုင်ကြ၏။
အချို့တန်ခိုးအာနုဘော်နည်းပါးကြ၏။ အချို့တန်ခိုးအာနုဘော် ကြီးမားကြ၏။ အချို့နတ်၌ ဖြစ်သော အစာအာဟာရကို စားသောက်ကြ၏။ အချို့လူတို့အကိုးကွယ်ခံကာ စားသောက် ကြ၏။ အချို့ဆင်းဆင်းရဲရဲ အထိုက်အလျောက် ရှာဖွေစား သောက်ကြ၏။
ဘုမ္မစိုး၊ ရုက္ခစိုး၊ အာကာသစိုး နတ်တို့သည် မိမိတို့ကံအားလျော်စွာ ပေါ်ပေါက်လာသော ဘုံဗိမာန်၌ နေကြ၏။ ထိုဘုံဗိမာန်များအနက် မြေ၊ တော၊ ချုံ၊ နောင်၌ တည်ရှိသော ဘုံဗိမာန်တို့ကို အထူးမဆို။ သစ်ပင်၌ တည်ရှိသော ဘုံဗိမာန်ကိုကား (၁) ရုက္ခဋ္ဌ-သစ်ပင်၏ အထက်၌ သစ်ပင်နှင့် စပ်၍ တည်ရှိသော ဘုံဗိမာန် (၂) သာခဋ္ဌ-သစ်ပင်၏ အကိုင်းနှင့်စပ်၍ တည်ရှိသော ဘုံဗိမာန် ဟု နှစ်မျိုးစပ်၏။ ရုက္ခဋ္ဌဘုံဗိမာန်သည် သစ်ပင်၏ အမြစ်မျှ ကျန်ရှိသေးလျှင် မပျက်စီးနိုင်။ သာခဋ္ဌဘုံဗိမာန်ကား သစ်ပင်၏ အကိုင်းတို့ မရှိလျှင် ပျက်စီးလေ၏ဟု အဆိုရှိသည်။
ထိုဘုမ္မစိုး၊ ရုက္ခစိုး၊ အာကာသစိုးတို့တွင် အာကာသ စိုးသည် ကောင်းကင်ကို ပိုင်ဆိုင်အုပ်စိုးသောနတ်ဟု အဆိုရှိသဖြင့် အာကာသစိုးအတွက် ထင်ရှား၏။ ဘုမ္မစိုးနှင့် ရုက္ခစိုးကား မည်သည့် နတ်သည် ဘုမ္မစိုး မည်သည့် နတ်သည် ရုက္ခစိုးဟု အတိအကျ မှတ်သားရန် ခဲယဉ်း၏။ ခဲယဉ်းပုံကား မြေပြင်၊ သစ်ပင်၊ တော၊ ချုံ၊ တောင် စသည်တို့၌ ဘုမ္မစိုးနတ်တို့ကို သိမှတ်ကြရမည် ဟု ဓမ္မပဒအဋ္ဌကထာ၌ အဆိုရှိသည်။ မြေ၌ တည်သော နတ်တို့ဟူသည်ကား မြေ၌တည်သော ကျောက်တောင်၊ တော၊ သစ်ပင်စသည်တို့၌ တည်သော နတ်တို့ပင်တည်း ဟု ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ၌ အဆိုရှိသည်။ မြေ၌တည်သော နတ်တို့ဟူသည်ကား မြေဟူ၍ ရအပ်သော နေရာရှိ သော နတ်တို့ပင်တည်း။ ထိုပါဠိဖြင့် သစ်ပင်၊ တောင်၌ နေသော နတ်တို့ကိုလည်း ယူရမည် ဟု သံယုတ္တဋီကာ ၌ အဆိုရှိသည်။ ဤသို့အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာတို့၌ အမျိုးမျိုးအဆိုရှိသည်။ ဤသို့အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာတို့၌ အမျိုးမျိုး အဆိုရှိသော်လည်း အားလုံးခြုံ၍ ကြည့်လိုက်လျှင် သစ်ပင်၊ တော၊ ချုံ၊ တောင် စသည်တို့၌ တည်နေသော နတ်သည် ဘုမ္မစိုး ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ ယင်းအဓိပ္ပာယ် အရယူလျှင် သစ်ပင်၊ တော၊ ချုံ စသည်တို့၌ တည်နေသော ရုက္ခစိုးဟု သီးခြားမရှိနိုင်။ ဘုမ္မစိုးထဲသို့ပါဝင်သွားသော ကြောင့် အတိအကျ မှတ်ရန်ခဲယဉ်း၏။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ ကျွန်ုပ်တို့အယူအဆကား သစ်ပင်၊ တော၊ ချုံ၊ တောင် စသည်တို့၌ နေသည်ဖြစ်စေ၊ မနေသည်ဖြစ်စေ မြေကိုပိုင်ဆိုင် အုပ်စိုးသော နတ်ကား ဘုမ္မစိုး၊ သစ်ပင်၊ တော၊ ချုံကိုသာ ပိုင်ဆိုင်အုပ်စိုးသော နတ်ကား ရုက္ခစိုးဟု ခွဲခြား၍ အတိအကျ မှတ်သားရမည်ဖြစ်၏။ ထိုနတ်တို့၏ ဝတ္ထုသက်သေ အနည်း ငယ်ကား အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်၏။
မြတ်စွာဘုရားသည် ဗာရာဏသီပြည် သိပတန မိဂဒါဝုန်တော၌ ပဉ္စဝဂ္ဂီငါးဦးကို အမှူးထား၍ ဓမ္မစကြာ တရားတော်ကို ဟော်တော်မူသောအခါ၊ တရားနာရန် လာရောက်ကြသော နတ်ဗြဟ္မာတို့ကား အလွန်များပြားလှ၏။ ထိုနတ်ဗြဟ္မာတို့တွင် မြတ်စွာဘုရား ဓမ္မစကြာတရားကို ဟော်တော်မူကြောင်း ရှေးဦးစွာ ကြွေးကြော်သော နတ်တို့ကား ဘုမ္မစိုးတို့ဖြစ်သည်။
မြတ်စွာဘုရားသည် ကပိလဝတ်ပြည်အနီး မဟာဝုန် တောကြီးဝယ် မဟာသမယသုတ်ကို ဟောတော်မူသောအခါ စကြဝာ တိုက်တစ်သောင်းမှ တရားနာရန် လာရောက်ကြသော နတ်ဗြဟ္မာတို့ကား အလွန်များပြားလှ၏။ ထိုလာရောက်ကြသော နတ်ဗြဟ္မာတို့တွင်၊ ကပိလဝတ်ပြည်ကို အမီပြု၍နေသော ခုနစ် ထောင်သော နတ်တို့ကား ဘုမ္မစိုးတို့ဖြစ်သည်။
မြတ်စွာဘုရားသည် တစ်နေ့သောအခါ ဂယာရွာကြီး၏ တံခါးအမှိုက်ပုံ၌နေသော သုစိလောမဘီလူးနှင့် ခရလောမ ဘီလူးတို့ကို တရားဟောတော်မူရာ၊ ထိုဘီလူးတို့သည် သောတာပန် အရိယာအဖြစ်သို့ရောက်၍၊ ကိုယ်အင်္ဂါဆင်း အရောင် လှပလျက် ဘုမ္မစိုးနတ်တို့စည်းစိမ်ကို ခံစားကြ ရသည်။
မြတ်စွာဘုရားသည် အဂ္ဂါဝစေတီ၌ သီတင်းသုံး တော်မူစဉ် ရဟန်းတို့အား ကျောင်းဆောက်ရန် ခွင့်ပြု တော်မူသဖြင့်၊ ရဟန်းတစ်ပါးသည် ကျောင်းဆောက်ရန် တစ်ခုသော သစ်ပင်ကို ခုတ်မည်ပြုရာ၊ သစ်ပင်စောင့် ရုက္ခစိုးသည် သားငယ်ကိုချီလျက် တားမြစ်သည်ကို မနာခူဘဲ ခုတ်သဖြင့်၊ သားငယ်၏ လက်ကို ဖြတ်မိလေ၏။ ထိုအခါ ရုက္ခစိုးသည် အလွန်စိတ်ဆိုးကာ၊ ပုတ်ခတ်၍ သတ်တော့မည်ဟု ရဟန်း၏ လက်တို့ကိုကိုင်၍ မြှောက်ချီ ပြီးမှ ဤရဟန်းကား သီလရှိသော ရဟန်းဖြစ်၏။ အကယ်၍သတ်လျှင် ငါ့မှာသေ လွန်သောအခါ ငရဲသို့ကျချေမည်။ အခြားရုက္ခစိုးတို့လည်း ငါ၏နည်းကို ယူ၍ ရဟန်းများကို သတ်ကြလိမ့်မည်။
သို့အတွက် ရဟန်း၏ အရှင်သခင်ဖြစ်သော မြတ်စွာ ဘုရားထံသွား၍ လျှောက်မည်ဟု ကြံစည်လျက်၊ ရဟန်း၏ လက်တို့ကိုလွှတ်၍၊ မြတ်စွာ ဘုရားထံသွားကာ အကြောင်းစုံ လျှောက်လေ၏။ မြတ်စွာဘုရားလည်း ဖြစ်လာသော ဒေါသကို ချုပ်တည်းနိုင်ခြင်း သည် ကောင်းစွဟု သာဓုခေါ်ပြီးလျှင် တရားဟော်တော်မူရာ၊ ရုက္ခစိုးသည် သောတာပန် အရိယာ အဖြစ်သို့ရောက်လေ၏။ နောက်နေရာ ဘုံဗိမာန် မရှိတော့ပြီ ဟု လျှောက်ပြန်ရာ၊ မြတ်စွာဘုရားက ဂန္ဓကုဋိအဦးရှိ နတ်မရှိ သော သစ်ပင်ကို ပေးတော်မူသဖြင့် ချမ်းသာစွာ နေရသည်။
ကုသနာဋ္ဌိဇာတ်၌ ဗာရာဏသီမင်းကြီး၏ တစ်ပင်တိုင် နန်းပြာဿဒ်သည် တိုင်နဲ့နေသဖြင့်၊ လက်သမားတို့သည် ကျား ထောက်ရန် သစ်ကိုရှာဖွေရာ၊ ဥယျာဉ်တော်၌ မင်္ဂလာပြုသော သစ်ပင်ကို တွေ့သဖြင့် မင်းကြီးထံ ခွင့်ပန်ပြီးလျှင် ပူဇော်ပသ၍ နက်ဖြန်ခုတ်တော့မည်ဟု တိုင်ကြားပြီး ပြန်ကြ၏။ သစ်ပင် စောင့် ရုက္ခစိုးလည်း နက်ဖြန် ခုတ်တော့မည်ကိုသိလျှင် ငါ့ဗိမာန် ပျက်တော့မည် ငါ့မှာ ရွှေ့ပြောင်းရန် နေရာလည်း မရှိဟု ပူပင်သော ကရောက်လျက် သားငယ်တို့ကိုဖက်၍ ငို ကြွေးလေ၏။ အနီးရှိ အဆွေခင်ပွန်းဖြစ်သော ရုက္ခစိုးနတ်တို့ လည်း ငိုကြွေးသံကို ကြားလျှင် လာရောက်မေးမြန်းကာ သစ်ပင်ကို ခုတ်တော့မည့် အကြောင်းကို သိလျှင် တားမြစ်ရန် စိတ်မကူးကြဘဲ အဆွေရုက္ခစိုးကိုသာ ဖက်၍ ငိုကြွေးကြပြန်၏။ ထိုအခါ အနီးရှိ သမန်းမြက်ဖုတ် ကျူရုံစောင့် ရုက္ခစိုး သည် ငိုကြွေးသံတို့ကိုကြား၍ လာရောက်မေးမြန်းပြန်ရာ၊ သစ်ပင်ကို ခုတ်တော့မည့်အကြောင်းကို သိလျှင်၊ အဆွေရုက္ခစိုး အား အဆွေ မစိုးရိမ်ပါနှင့်၊ နက်ဖြန် လက်သမားတို့လာသော အခါ မခုတ်ရအောင် ကြံဆောင်မည်။ ကျွန်ုပ်၏ ပညာဉာဏ် စွမ်းကို စောင့်ကြည့်ပါ ဝန်ခံ လေ၏။ နက်ဖြန် လက်သမား တို့လာသောအခါ သမန်းမြက်ဖုတ် ကျူရုံစောင့် ရုက္ခစိုးသည် လက်သမားတို့မြင်လောက်အောင် ပုတ်သင်ယောင်ဆောင်၍ ခုတ်တော့မည့် မင်္ဂလာသစ်ပင်၏ အမြစ်ကြားသို့ဝင်ကာ အခေါင်းမှ တက်သကဲ့သို့ပြု၍ ခွကြား၌ နေလျက် ဦးခေါင်းကို ညိတ်ကာပြလေ၏။ ထိုအခါ လက်သမားတို့သည် ပုတ်သင် ကိုမြင်လျှင် ဤသစ်ပင်ကား အခေါင်းရှိသည်။ ကျားထောက်ရန် မသင့်ဟု မခုတ်တော့ဘဲ သွားကြ၏။
ထိုအခါ မင်္ဂလာသစ်ပင်စောင့် ရုက္ခစိုးသည် မိမိဗိမာန် မပျက်စီးသဖြင့် ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ရောက်လာကြသော ရုက္ခစိုးတို့အား အဆွေတို့ကျွန်ုပ်တို့သည် တန်ခိုးအာနုဘော် ကြီးလျက် ပညာဉာဏ် သေးငယ်သောကြောင့် ဤအကြောင်း ဥပါယ်ကို မသိမမြင်ကြကုန်။ သမန်းမြက်ဖုတ်ကျူရုံစောင့် ရုက္ခစိုးအား တန်းခိုးအာနုဘော် သေးငယ်သော်လည်း၊ ပညာ ဉာဏ် ကြီးမားသောကြောင့် ဤအကြောင်းဥပါယ်ကို သိမြင်ပါ ပေ၏ဟု ချီးကျူးလေသည်။
ကောင်းကင်ကို ပိုင်ဆိုင်အုပ်စိုး၍ နေကြသော စာတု မဟာရာဇ် နတ်များ၊ တာဝတိံသာနတ်များနှင့် ယာမာနတ်များ မှစ၍ နေဝသညာ နာသညာ ယတန ဗြဟ္မာများ တိုင်အောင် နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် အာကာသစိုးများ ဖြစ်ကြ၏။ ထို့ပြင် စာတုမဟာရာဇ် နတ်များနှင့် တစ်စပ်တည်း တည်လျက် စာတုမဟာရာဇ် နတ်အပါအဝင်၊ စကြာဝာတောင် တိုင်အောင် အဆင့်ဆင့် တည်ရှိကြသော၊ မောဟကြောင့် အာဟာရပြတ်၍ သေသော ခဓာိပဒေါသိကနတ်၊ ဒေါသကြောင့် သေသော မနောပဒေါသိကနတ်၊ အအေးကို ဖြစ်စေသော သီတဝလာဟ ကနတ်၊ အပူကို ဖြစ်သေစော ဥဏှဝလာဟကနတ်၊ တိမ်ကို ဖြစ်စေသော အဝလာဟကနတ်၊ မိုးကိုဖြစ်စေသော ဝဿဝလာဟကနတ်၊ လနတ်၊ နေနတ်၊ ဂြိုဟ်နတ်၊ နက္ခတ်တာရာ နတ်တို့ကား၊ အာကာ သစိုးများဖြစ်၏။ (ထိုဘုမ္မစိုး၊ ရုက္ခစိုး၊ အာကာသ စိုးတို့ကား ထိုထိုပိဋကတ်တော် နိပါတ်တော်တို့၌ အလွန် များပြားကုန်၏။ အနည်းငယ်မျှသာ ထုတ်ပြခြင်း ဖြစ်သည်။)
ကိုးကား
ព្រះភូមិទេវតា
ချစ်စံဝင်း
ငယ်စဉ်ဘဝနှင့်ပညာရေး
ပဲခူးတိုင်း ကဝမြို့နယ် ရစ်ကံကြီး ကျေးရွာ အဖဦးကျော်စိန် အမိဒေါ်လှသန်းတို့က ၁၉၄၀ ခုနှစ်ဇန်နဝါ ရီ လ (၂၂)ရက် နေ့တွင်ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ အမည်အရင်း ဦးချစ်စံဖြစ်သည်။ ရစ်ကံကြီးကျေးရွာ၊ မူလတန်းကျောင်းတွင် စတင်ပညာသင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ရစ်ကံကြီးရွာ သာသနာ့ဇောတိကပုပ္ဖာစာသင်ကျောင်းမှ ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် (၁၀) တန်းအောင်မြင်ခဲ့သည်။ ရန်ကင်းကောလိပ်နှင့် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တို့တွင်ဆက်လက် ပညာသင်ကြားပြီး (၁၉၆၇) ခုနှစ်တွင် လုပ်သားများကောလိပ်မှ ဝိဇ္ဇာတန်းအောင်မြင်သည်။
စာပေရေးရာတာဝန်
စာပေရေးရာတာဝန်အနေဖြင့် ပန်းမျိုးတစ်ရာမဂ္ဂဇင်း လူငယ်အားမာန်မဂ္ဂဇင်း ပုလဲမြို့ပြ မြေယာမဂ္ဂဇင်း ကြာပန်းရေစဉ်မဂ္ဂဇင်းတို့တွင် အကျိုးဆောင်စာတည်း ဂုဏ်ထူးဆောင်အယ်ဒီတာ အယ်ဒီတာချုပ် အတိုင်ပင်ခံအယ်ဒီတာအဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
စာပေဆုများ
၁၉၆၄ ခုနှစ် ၂၀၀၀ ကျော်နှင့် ဝတ္ထုတို (၂၀) ကျော်ရေးသားခဲ့သည်။ ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် ဤခရီးနီးသလား စာအုပ်ဖြင့် အမျိုးသားစာပေဆု ရရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၉၀ ပြည်နှစ်တွင် ဆန်ဖွပ်သည့်အဖိုးအို စာအုပ်ဖြင့် အမျိုးသားစာပေဆု ဒုတိယအကြိမ် ရရှိခဲ့သည်။ ပြည်ပမှ ချီးမြင့်သည့် International Trophy for Quality ၁၉၉၈ Trade leader’s (Lub (Ma KRID SPAIN နှင့် Golden Amesica Award for Quality (New York USA ) ၁၉၉၉ တို့ကို ရရှိခဲ့သည်။
ပြည်ပခရီး
စာပေလုပ်ငန်းတာဝန် ဖြင့် ၁၉၉၉ ခုနှစ်ထိ အာရှ၊ အရှေ့တောင် အာရှ၊ ဥရောပ၊ အမေရိကန်နှင့် မက္ကဆီကို နိုင်ငံများသို့ ပြည်ပခရီးစဉ်ပေါင်း (၂၀)ကျော်သွားရောက်ခဲ့သည်။
လက်ရှိနေရပ်
ယခုအခါ တိုက် (၁၉)အခန်း (၂၀၃-၂၀၄) ပုဇွန်တောင် ဥယျာဉ်အိမ်ရာတွင် မိသားစုနှင့်အတူနေထိုင်လျက်ရှိသည်။
ထင်ရှားကျော်ကြားသည့်စာအုပ်များ
ရေးသားသည့်စာအုပ်ပေါင်း (၁၀၀) ခန့်အနက် ထင်ရှားသည့် စာအုပ်အချို့မှာ
ရည်ညွှန်းကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
အမှတ်(၃၂) ခြေလျင်တပ်ရင်း
ဘုရားသုံးဆူမြို့ တပ်ရင်းမှူး ဒုတိယ ဗိုလ်မှူးကြီး ခင်ဇော်
ကဏ္ဍ:ခြေလျင်တပ်ရင်းများ
မလောင်ရွာ၊ အင်းမ
မလောင်ရွာ၊ အင်းမ