cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဃနာနို့ဆွမ်း
ဃနာနို့ဆွမ်းဂေါတမမြတ်စွာဘုရားသည် ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူ မည့်နေ့တွင် သူကြွယ်သမီး သုဇာတာသည် ဘုရားရှင်အား ဃနာနို့ဆွမ်းကို ဆက်ကပ်လှူဒါန်းလေသည်။ ရှေးရှေးသော ဘုရားတို့၌လည်း ဤနည်းတူစွာ ဃနာနို့ဆွမ်းကို အလှူခံရစမြဲ ဖြစ်၏။ ဃနာနို့ဆွမ်းဟူသော ဝေါဟာရတွင် 'ဃနာ'သဒ္ဒါသည် အစိုင်အခဲကို ဟောပေသည်။ ပါဠိဘာသာအားဖြင့် ဃနာနို့ဆွမ်း ကို ပါယာသဟုခေါ်သည်။ သုဇာတာနှင့် ဃနာနို့ဆွမ်း၏ အကြောင်းကို အပဒါန်အဋ္ဌကထာ၌ ဖော်ပြပါရှိပေသည်။ သုဇာတာသည် ဃနာနို့ဆွမ်းကို ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား အလောင်းတော်အား လက်ကပ်လှူဒါန်းခဲ့သည့် အကြောင်းကား ဤသို့ဖြစ်လေသည်။
ပေကုန်းရွာ၊ ခင်ဦးမြို့နယ်
ပေကုန်းရွာ (Paykone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ခင်ဦးမြို့နယ်၊ စည်ပုတ္တရာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၅၄၄ ဖြစ်သည်။
ဃနာနို့ဆွမ်း
ဥရုဝေလတော၏အနီး သေနနိဂုံး၌ မဟာသေနအမည်ရှိသော သူကြွယ်၏သမီး သုဇာတာသည် အရွယ်သို့ရောက်သောအခါ တစ်ခုသော ညောင်ပင်ရင်းသို့ကပ်၍ 'ကျွန်ုပ်သည် အမျိုးတူ သော ယောက်ျားနှင့် ပေါင်းဖက်ရ၍ သားဦးယောက်ျားရပါက ညောင်စောင့် ရုက္ခစိုးအား တစ်နှစ်လျှင် တစ်သိန်းသော ဥစ္စာ တို့ကို စွန့်၍ ပူဇော်ပါမည်'ဟု ကတိထား၍ ဆုတောင်း၏။ တောင်းသည့်အတိုင်းပြည့်လေသော် ရုက္ခစိုးနတ်အား ပူဇော်ရန် နို့ဆွမ်းကို စီမံ၏။ မဏိကုဏ္ဍလဝတ္ထုအရ နို့ဆွမ်းကိုစီမံပုံမှာ နွားမ ၁၀၀၀ ကို နွယ်ချိုတောမှာကျောင်း၍ ထို ၁၀၀၀ သော နွားမတို့၏ နို့ရည်ကို နွားမ ၅၀၀ အား တိုက်၏။ တစ်ဖန် ထိုနွားမတို့၏ နို့ရည်ကို ၂၅၀ သော နွားမတို့ကို တိုက်၏။ ဤသို့ဖြင့် ၂၅၀ သော နွားမတို့၏ နို့ရည်ကို ၁၂၅ သော နွားမမှာ တိုက်၊ ၁၂၅ သော နွားမတို့၏နို့ရည်ကို ၆၄ ကောင် သော နွားမတို့မှာတိုက်၊ ၆၄ ကောင်သော နွားမတို့မှ နို့ရည်ကို နွားမ ၃၂ ကောင်မှာတိုက်၊ နွားမ ၃၂ ကောင်မှ နို့ရည်ကို နွားမ ၁၆ ကောင်မှာတိုက်ပြီး၊ ထိုနွားမ ၁၆ ကောင်မှ နို့ရည် ကို နွားမ ၈ ကောင်မှ တိုက်သည်။ ထို ၈ ကောင်သော နွားမ တို့မှ နို့ရည်ကို ခံယူ၍ ထူးကဲမွန်မြတ်သော အရသာဖြင့် ပြည့် စုံသည့် ဃနာနို့ဆွမ်း ချက်လေသည်။
ပေကုန်းရွာ၊ ခင်ဦးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ခင်ဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဃနာနို့ဆွမ်း
ဇိနတ္ထပကာသနီကျမ်း၌မူကား နို့ဆွမ်းစီမံပုံကို ဤသို့ပြဆို ထား၏။ ၁၀၀၀ သောနွားမတို့ကို ၅ စုပြုပြန်၍ ၈၀၀ သော နွားတို့၏ နို့ရည်ကို ၂၀၀ သော နွားတို့၌ တိုက်သည်။ ထို ၂၀၀ ကို ၅ စုပြုပြန်၍ ၁၆၀ သော နွားတို့၏ နို့ရည်ကို ၄၀ သော နွားတို့၌ တိုက်သည်။ ထို ၄၀ ကို ၅ စုပြုပြန်၍ ၄ စုသော နွားတို့၏ နို့ရည်ကို ၈ ခုသော နွားမတို့၌ တိုက်သည်။ ထို ၈ ခုသော နွားတို့၏နို့ရည်ကို ဃနာနို့ဆွမ်းချက်သည်ဟူ၍ လာရှိလေသည်။
ယင်းတို့ ထူးမြတ်သောနို့ဃနာကိုချက်ပြီးမှ အသပြာ တစ်သိန်း ထိုက်သော ရွှေခွက်တွင်ထည့်၍ သုဇာတာသည် ရုက္ခစိုးအား ပူဇော်ရန် ညောင်ပင်သို့လာ၏။ ထိုနေ့သည် မဟာသက္ကရာဇ် ၁၀၃ ခု ကဆုန်လပြည့်နေ့ ဖြစ်၏။ ဘုရား လောင်းသည် တယ့်တယ်သော အသရေဖြင့် ညောင်ပင်ရင်းတွင် စံတော်မူသည်ကို သုဇာတာမြင်လျှင် အထူးကြည်ညိုသောစိတ် ဖြင့် ဃနို့ဆွမ်းကို ရွှေခွက်နှင့်တကွ ပူဇော်၏။ ဘုရားလောင်း သည်လည်း ရွှေခွက်နှင့်တကွပင် အလှူခံယူတော်မူ၏။ သုဇာတာ သူကြွယ်သမီး ပူဇော်သော ဃနာနို့ဆွမ်းကို ဘုန်းပေး ပြီးသည့် အရုဏ်တက်တွင် ဂေါတမဘုရားလောင်းသည် လောကသုံးပါး၏ အထွတ်အထိပ်ဖြစ်သော ဘုရားမြတ်စင်စစ် အဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူလေသည်။
ဒန် ဒန်ကန်
ဒန်အယ်လ် ဒန်ကန် (၁၉၃၃ ဇန်နဝါရီ ၂ - ၂၀၁၀ မတ်လ ၂၈) သည် အမေရိကန်နိုင်ငံ တက္ကဆက်ပြည်နယ် စင်တာတွင်မွေးဖွားသော အမေရိကန်လူမျိုးဖြစ်သည်။ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းစုကြီးများ၏ တွဲဖက်တည်ထောင်သူ၊ ဥက္ကဋ္ဌတစ်ဦးဖြစ်ပြီး အဓိက ရှယ်ယာရှင်လည်းဖြစ်သည်။
လူမှုရေးလုပ်ငန်းများ
ဒန်ကန် သည် တက္ကဆက်ကလေးဆေးရုံနှင့် ဟော်စတွန် ပြတိုက်ရှိ Natural Science သို့ ၇၅ မီလျံဒေါ်လာလှူဒါန်းခဲ့ဖူးပြီး Baylor ဆေးကောလိပ်သို့လည်း ၁၃၅ မီလျံဒေါ်လာ လှူဒါန်းခဲ့သည်။
သူသည် မူလက ဟော်စတွန်မြို့လည်ခေါင်ရှိ ရုံးအဆောက်အဦရှိရာ Louisiana လမ်းရှေ့တွင်ထားရှိသော Jean Dubuffet ၏ "Monument au Fantome" အမည်ရ ပန်းပုကိုလည်း လှူဒါန်းခဲ့သူဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ထိုပန်းပုရုပ်ကို Geroge R.Brown Conventin စင်တာအနီးရှိ Discovery Green Park တွင် ပြောင်းရွှေ့ထားရှိသည်။
အမဲလိုက်ခြင်း
ဒန်ကန် သည် တက္ကဆက်တွင် Double D Ranch အဆင့် ဧက ၅၀၀၀ (၂၀ ကီလိုမီတာ၂) အကျယ်ရှိ အမဲလိုက်ခြံကြီးတစ်ခုကို ပိုင်ဆိုင်သည်။ ဒန်ကန် သည် သူ၏ အမဲလိုက်စွမ်းရည်အတွက် ဆုတံဆိပ်အများအပြား ချီးမြှင့်ခံထားရသော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ Safari ကလပ်အဖွဲ့ဝင်တစ်ယောက်ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် သူသည် အမဲလိုက်ကွင်းကြီး ၆ ခုကို လိုက်ဖူးထားသည့် အမဲလိုက်သမားဖြစ်ပြီး SCI ၏ "Grand Slam"ဆု ၁၃ ဆု၊ "Inner Circle" ၂၂ ဆု၊ Pinnacle ဆုတံဆိပ်အဆင့် ၄ နှင့် သရဖူဆုတံဆိပ်တို့ကို ရဖူးထားသူကိုမှ ချီးမြှင့်သည့် SCI ၏ ကမ္ဘာ့အမဲလိုက်မှုထိန်းသိမ်းခြင်းဆုတံဆိပ်ကို ရရှိခဲ့သည်။ ဒန်ကန် သည် SCI ၏ အောင်ပွဲမှတ်တမ်းတွင် ခြင်္သေ့၊ ဆင်၊ ကျားသစ်၊ အာဖရိက တောလိုက်ကျားသစ်၊ ကြံ့၊ ပိုလာဝက်ဝံများနှင့် အခြားတိရစ္ဆာန်များကို အမဲလိုက်နိုင်ခြင်းအတွက် အပါအဝင် မှတ်တမ်း ၄၀၇ ခုရှိခဲ့သည်။
ရုရှားပြည်အမဲလိုက်ခရီး
၂၀၀၇ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် သူသည် ဟော်စတွန် ၏ ဗဟိုတရားရုံးသို့် သူ့ဆန္ဒအလျောက် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ် ရုရှားတွင် ရုရှားဥပဒေကြောင်းအရ အကျုံးမဝင်သော သမင်များနှင့် သိုးရိုင်းများကို ဟယ်လီကော်ပတာပေါ်မှ ပစ်ခတ်အမဲလိုက်ခဲ့သည့်အကြောင်းနှင့် ပတ်သက်သော မေးခွန်းများကို ဖြေကြားခဲ့သည်။
ကြွယ်ဝချမ်းသာမှုများ
၂၀၀၇ ခုနှစ်၏ Forbes Magazine အရ သူသည် ပျမ်းမျှအသားတင်ငွေကြေး ၈.၂ ဘီလျံဒေါ်လာဖြင့် ဟော်စတွန် မြို့၏အချမ်းသာဆုံးဖြစ်ပြီး တက္ကဆက်တစ်နယ်လုံးတွင် တတိယအချမ်းသာဆုံးဖြစ်သည်။ (၂၀၀၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂၇ ရက်ထုတ် စာမျက်နှာ ၄၆ အရ သူ၏ ငွေကြေးကြွယ်ဝမှုသည် ဩဂုတ်လ ၂၉ တွင် ရ.၆ ဘီလျံအထိနှင့် အောက်တိုဘာ ၁ ရက်နေ့တွင် ၆.၃ အထိ ကျဆင်းသည်)။ သူသေဆုံးချိန်တွင် သူသည် ၉ ဘီလျံဒေါ်လာကြွယ်ဝသူဖြစ်သည်။
သေဆုံးခြင်း
အသက် ၇၇ အရွယ်တွင် ဒန်ဒန်ကန် သည် ဟော်စတွန် ရှိ သူ၏ River Oaks နေအိမ်တွင် ဦးနှောက်သွေးယိုစီးမှုရောဂါဖြင့် ၂၀၁၀ မတ်လ ၂၈ ရက်နေ့၌ သေဆုံးခဲ့သည်။ သူသည် သူ့ဇနီး ဂျန် နှင့်အတူ သား စကော့တ်၊ သမီး ၃ ယောက်ဖြစ်သော ရန်ဒါ ဒန်ကန် ဝီလျံ၊ ဒန်နီ ဒန်ကန် ဧဗရာ နှင့် မီလိန် ဒန်ကန် ဖရန့်ဇ် တို့ကို ချန်ရစ်ခဲ့သည်။
အိုးသယ်ကုန်းရွာ၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်
အိုးသယ်ကုန်းရွာ (Oetheikone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်၊ ရေဦးကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၈၉၉ ဖြစ်သည်။
တောင်နားရွာ၊ ဘားအံမြို့နယ်
တောင်နားရွာ(Taungnar)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ မှိုင်းကံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၂၁၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မှိုင်းကံကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၅၅၄ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၇၇၈ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘားအံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝါးသုံးပြူးရွာ၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်
ဝါးသုံးပြူးရွာ (Warthonepyu)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်၊ ဝါးသုံးပြူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၅၅၃၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝါးသုံးပြူးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၆၀ ဦး၊ မ ၇၈၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၄၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ဘိုကုန်းရွာ၊ ဘိုင်းဒေါင့်ချောင်း
ဘိုကုန်းရွာ၊ ဘိုင်းဒေါင့်ချောင်း
ကြက်သွန်ကွင်းရွာ၊ လှေကြီးပျက်
ကြက်သွန်ကွင်းရွာ၊ လှေကြီးပျက်
လောင်းဘုတ်ရွာ
လောင်းဘုတ်ရွာ
ကိုးကား
လောင်းဘုတ်ရွာ
အာအိုမွန်ရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်
အာအိုမွန်ရွာ(Auhmun)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းခရိုင်၊ ဖလမ်းမြို့နယ်၊ လိုင်းဇောလ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၄၇၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လိုင်းဇောလ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၂ ဦး၊ မ ၁၁၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၄၆ ဦး နေထိုင်သည်။
၂၃ ဇန်နဝါရီ
ဇန်နဝါရီလ၊ (၂၃)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၂၃)ရက်မြောက် နေ့ရက် ဖြစ်သည်။ ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၃၄၂) ရက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၃၄၃) ရက်) ကျန်သေးသည်။
အိဝရှိမဘူတာ
အိဝရှိမဘူတာ  (岩島駅 အိဝရှိမ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဂွန်းမခရိုင်၊ ဟိဂရှိအဂဆွတ်မမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဒွယသုတ်
(၂)သုတ် ရှိပါသည်။
အဇ္ဈတ္တိကာယတန (၆)ပါး, ဗဟိဒ္ဓါယတန(၆)ပါး နှစ်ခု နှစ်ခုသော အစု တရားတို့ကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူပါသည်။ ယင်းတို့ကို ဟောရန် တစ်စုံတစ်ယောက်သောပုဂ္ဂိုလ်၏ အရာမဟုတ်ပုံကို ဘုရားရှင်က ရဟန်းတို့အား ဟောတော်မူသည့်သုတ်။ - အဇ္ဈတ္တိကာယတန (၆)ပါး၊ ဗဟိဒ္ဓါယတန(၆)ပါးတို့ ယင်းတို့၏ ပေါင်းဆုံ မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဝိညာဏ် (၆)ပါး၊ ယင်းဝိညာဏ်၏ အကြောင်းဖြစ်သောဝတ္ထု အာရုံ၊ အာယတန (၂)မျိုး ဝိညာဏ်တို့၏ ပေါင်းဆုံမှု ဖဿ၊ ဖဿကြောင့်ဖြစ်သော ခံစားမှုဝေဒနာ, စေ့ဆော်မှု-စေတနာ အမှတ်ပြု၍ သိမှု-သညာ၊ ခန္ဓာငါးပါး ဤဓမ္မ သဘာဝရုပ် နာမ်တရားအားလုံးသည် အနိစ္စ, ဝိပရိဏာမီ, အညထာဘာဝိ ဖြစ်ပုံကို တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ ခွဲခြမ်းဝေဖန်၍ ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ မှတ်သားဖွယ် ဖွင့်ဆိုချက်များ ရှိပါသည်။
ဆယ်မိုင်ရွာသစ်စုစည်းရွာ၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်
ဆယ်မိုင်ရွာသစ်စုစည်းရွာ(Semaingywarthitsusee)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မိုးညှင်းခရိုင်၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်၊ ဆယ်မိုင်ရွာသစ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၅၃၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆယ်မိုင်ရွာသစ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၁၃ ဦး၊ မ ၁၅၁၀ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၄၂၃ ဦး နေထိုင်သည်။ ၎င်းရွာသည် တိမ်ကောသွားခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးညှင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အတွင်းကျုံသိရွာ၊ ကျုံသိဝ
အတွင်းကျုံသိရွာ၊ ကျုံသိဝ
လွယ်နောင်ရွာ၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လွိုင်လင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စံခမ်းရွာ၊ နမ့်စန်မြို့နယ်
စံခမ်းရွာ (Sanhkam)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ နမ့်စန်မြို့နယ်၊ မိုင်းစိတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၃၇၅၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းစိတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၉၆ ဦး၊ မ ၁၉၁၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၉၀၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နမ့်စန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဥရောပ ပါလီမန်
ဥရောပပါလီမန် (အင်္ဂလိပ်။​ ။European Parliament)သည် ဥရောပသမဂ္ဂ ၏ ဥပဒေပြုလွှတ်တော်နှင့် ၎င်း၏ ဥရောပသမဂ္ဂဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်း ခုနစ်ခုအနက်မှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဥရောပသမဂ္ဂကောင်စီ (ကောင်စီနှင့် အလွတ်သဘောအားဖြင့် ဝန်ကြီးများကောင်စီဟု လူသိများသည်)နှင့် ဥရောပကော်မရှင် ၏ အဆိုပြုချက်အတိုင်း ဥရောပဥပဒေပြုခြင်းကို လက်ခံသည်။ ပါလီမန်ကို အမတ်ပေါင်း ၇၀၅ မတ်(MEPs) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ၎င်းသည် ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် အရည်အချင်းပြည့်မီသော မဲဆန္ဒရှင်များ ၃၇၅ သန်းဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အိန္ဒိယပါလီမန်ပြီးနောက် ဒုတိယအကြီးဆုံး ဒီမိုကရက်တစ်မဲဆန္ဒရှင်များကို ကိုယ်စားပြုသည်။
ဥရောပပါလီမန်သည် ဥပဒေပြုရေးအာဏာရှိသော်လည်း ကောင်စီကဲ့သို့ပင်၊ ၎င်းသည် အစပြုပိုင်ခွင့်ကို အမျိုးသားပါလီမန်များ အများစု၏ နိုင်ငံတော်ပါလီမန်များ ကဲ့သို့ တရားဝင်ပိုင်ဆိုင်ထားခြင်းမရှိပါ။ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများသည် ဥရောပကော်မရှင် ၏ အခွင့်အာဏာဖြင့်သာ လုပ်ဆောင်ပါသည်။ လွှတ်တော်သည် "ပထမအဖွဲ့အစည်း" ဖြစ်သည်။ ဥရောပသမဂ္ဂ၏ (၎င်း၏စာချုပ်များ တွင် ပထမဖော်ပြထားသော နှင့် အခြားအီးယူအဖွဲ့အစည်းများထက် အခမ်းအနားအစီအမံများထက် သာလွန်သည်)၊ နှင့် တန်းတူညီမျှ ဥပဒေပြုရေးနှင့် ဘတ်ဂျက်အာဏာများကို ကောင်စီနှင့် မျှဝေပါသည်။ (အထူးဥပဒေပြုရေးလုပ်ထုံးလုပ်နည်းများ ကျင့်သုံးသည့် ကိစ္စရပ်များမှလွဲ၍)။ အလားတူပင် ၎င်းသည် EU ဘတ်ဂျက် ကိုလည်း ညီတူညီမျှထိန်းချုပ်ထားသည်။ အဆုံးစွန်အားဖြင့် EU ၏ အမှုဆောင်ဌာနခွဲအဖြစ် ဆောင်ရွက်သော ဥရောပကော်မရှင်သည် ပါလီမန်တွင် တာဝန်ရှိပါသည်။ အထူးသဖြင့်၊ ပါလီမန်သည် ကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ အတွက် ဥရောပကောင်စီ၏အမည်စာရင်းတင်သွင်းခြင်းကို အတည်ပြုနိုင်၊ မဆုံးဖြတ်နိုင်၊ ကော်မရှင်တစ်ခုလုံး၏ခန့်အပ်မှုကို အတည်ပြုရန် (သို့မဟုတ် ပယ်ချခြင်း) ကို ထပ်မံလုပ်ဆောင်ရန် တာဝန်ပေးထားသည်။ ကန့်ကွက်ချက် ကို လက်ခံကျင့်သုံးခြင်းဖြင့် လက်ရှိကော်မရှင်အား နုတ်ထွက်ရန် အတင်းအကြပ် တွန်းအားပေးနိုင်သည်။
သမိုင်း
ပါလီမန်သည် အခြားအဖွဲ့အစည်းများကဲ့သို့ပင် ၁၉၅၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် စတင်တွေ့ဆုံစဉ်က ၎င်း၏ လက်ရှိပုံစံဖြင့် ဒီဇိုင်းထုတ်ထားခြင်း မရှိပေ။ ရှေးအကျဆုံး ဘုံအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည့် ဥရောပကျောက်မီးသွေးနှင့် သံမဏိအသိုက်အဝန်း၏ ဘုံညီလာခံ၏ ဘုံညီလာခံအဖြစ်သာ စတင်ခဲ့သည်။ ဥပဒေပြုရေးအာဏာမရှိသော အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ၏ အမျိုးသားပါလီမန်များမှ ခန့်အပ်ထားသော လွှတ်တော်အမတ် ၇၈ ဦး၏ အတိုင်ပင်ခံအစည်းအဝေးဖြစ်သည်။
ဥရောပသမဂ္ဂ ၏ဖွဲ့စည်းပုံများသည် ရှင်းရှင်းလင်းလင်း 'မဟာစီမံချက်' မရှိဘဲ တိုးတက်ပြောင်းလဲလာသည်ကို ၎င်း၏အခြေခံအုတ်မြစ်မှ ပြသပြီးကတည်းက ၎င်း၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုပင် ဖြစ်သည်။ တွမ်ရိဒ်<!--မလင့်ပါနှင့်၊ Wikipedia တွမ်ရိဒ်သည် The Washington Post ၏ The Washington Post ၏ ဝီကီပီးဒီးယားတွင် "မည်သူမျှ အစိုးရတစ်ရပ်ကို ရှုပ်ထွေးအောင် တမင်တကာ ဒီဇိုင်းဆွဲထားမည်မဟုတ်ပေ။ EU ကဲ့သို့ မလိုအပ်တော့ပါ။ ပါလီမန်၏ ထိုင်ခုံနှစ်နေရာ သည် အကြိမ်များစွာပြောင်းလဲခဲ့သော သဘောတူညီချက်များ သို့မဟုတ် သဘောတူညီချက်များမရှိခြင်းကြောင့်ပင်ဖြစ်ပါသည်။ MEP အများစုသည် ဘရပ်ဆဲလ်တွင် အခြေစိုက်လိုသော်လည်း၊ John Major ၏ 1992 Edinburgh summit တွင် ပြင်သစ်သည် ပဋိညာဉ်ပြင်ဆင်ချက်ကို ထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့သည်။ Strasbourg တွင် ပါလီမန်၏ မျက်နှာစုံညီ အမြဲတမ်းထိုင်ခုံ။
မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း
မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း
ခရစ်နှစ် ၈ဝဝ လောက်တွင် မြန်မာနှင့် မြန်မာ အနွယ်ဝင်တို့သည် သံလွင်မြစ်ကြောင်း ကိုလိုက်၍ ကျောက်ဆည်မြို့နှင့် အရှေ့တောင်ဘက်ရှိ နတ်ထိပ်တောင်ကြားလမ်းမှ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်ကြသောအခါ၊ သက်နှင့် ကဒူး တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ် အရှေ့ ဘက်ကမ်းရှိ တကောင်းပြည်၌လည်းကောင်း၊ ရှေးရခိုင်တို့သည် မြောက် အရပ်ရှိ ဝေသာလီပြည်၌ လည်းကောင်း၊ မွန်တို့သည် တောင်ဘက်ပင်လယ် ကမ်းခြေရှိ သထုံပြည်၌လည်းကောင်း၊ ပျူတို့သည် ယခုခေတ် ပြည်မြို့၏ အရှေ့ဘက် မှော်ဇာရွာတည်ရာ အရပ်ရှိ သရေခေတ္တရာပြည်၌လည်းကောင်း နေထိုင်လျက် ရှိကြပြီ။ နောက်ခေတ်များတွင် မွန်တို့ အမြောက်အမြား နေထိုင်ကြသော ဟံသာဝတီ ပဲခူးမြို့သည်လည်း မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းတွင် ထင်ရှားလာသည်။ ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းများ ဖြစ်ကြသော သထုံပြည်၊ သရေခေတ္တရာပြည်၊ ပဲခူးမြို့တို့သို့ အိန္ဒိယနိုင်ငံ မင်္မိဒေသနှင့်အိန္ဒိယနိုင်ငံ တောင်ပိုင်းမှ ကုန်သည်တို့သည်ရွက်သင်္ဘောများဖြင့် လာရောက်ကြရာ၊ ဗုဒ္ဓရဟန်းတော်များလည်း ပါလာ တတ်ကြသည်။ ကာလအတန်ကြာသော် သထုံပြည်သား၊ သရေခေတ္တရာပြည်သား၊ ပဲခူးမြို့သား အများတို့သည် ဗုဒ္ဓဝါဒီများ ဖြစ်လာ ကြသည်။ အချို့တို့သည် မဟာယာနဂိုဏ်းဝင် လောကနာထ ဘုရားကိုလည်းကောင်း၊ ဟိန္ဒူဘုရား များကို လည်းကောင်း ကိုးကွယ်ကြလေသည်။ ထိုအခါဝယ် တရုတ်နိုင်ငံ အတွင်းရှိ ယူနန်ပြည်နယ် တည်ရာအရပ်၌ ရှမ်းနှင့် ရှမ်းအနွယ်ဝင်တို့ အမြောက်အမြား နေထိုင်ကြသော နန်ချောင် တိုင်းပြည်သည် စည်ကားလျက် ရှိ၏။ ၈၃၂ခုနှစ်တွင် နန်ချောင်မင်းသည် သရေခေတ္တရာပြည်ကို တိုက်၍ များစွာသော ပျူတို့ကို စစ်သုံ့ပန်းအဖြစ် ခေါ်ဆောင် သွားသည်။ ကျန်ရစ်ခဲ့သော ပျူတို့မှာ အစုအအုပ်ကွဲ ၍ အချို့ သည် စမုန်မြစ်ဝှမ်းရှိ မွန်တို့နှင့် ရောစပ်ကြသည်။ အချို့ကား ရခိုင်ဘက်သို့ ပြေးဝင် ကြသည်။ နန်ချောင်စစ်သည်တို့သည် ၈၃၅ ခုနှစ်တွင် သထုံပြည်ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသော်လည်းမွန်တို့သည် နန်ချောင်စစ် သည်တို့ ပြန်ကြသောအခါ၌ သထုံပြည်တွင် ပြန်လည်စုရုံး နေထိုင်ကြလေသည်။ ဤသို့ ပျူနှင့် မွန်တို့သည် နန်ချောင်စစ်သည်တို့ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ဒုက္ခတွေ့လျက် ရှိနေကြစဉ် မြန်မာနှင့် မြန်မာ အနွယ်ဝင်တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လျက် ရှိကြ၏။ ကျောက်ဆည်မြို့အနီးရှိ နတ်ထိပ်တောင်ကြားလမ်းက မျှော်ကြည့်သော် ပန်းလောင်မြစ်၊ စမုန်မြစ်၊ ဇော်ဂျီမြစ်တို့စီးဆင်းရာ စိမ်းလန်းသော မြေပြင် ကိုမြင်လျှင် ဝမ်းသာအားရ ထိုမြေပြင်သို့ မြင်းစိုင်း၍ ဆင်းလာကြသည်။ နန်ချောင်းစစ်သည်တို့ကြောင့် ထိုမြေပြင်ဒေသ၌ ပျူ၊ မွန်၊ သက်တို့သည် ဆက်လက်နေထိုင်ခွင့် မရကြချေ။ မြန်မာတို့သည် ထိုမြေပြင်ဒေသ၌ အခြေစိုက်၍ ထိုဒေသကို အုပ်ချုပ်ကြသောအခါ ပျူ။ မွန်၊သက်တို့သည်လည်း မြန်မာတို့နှင့် ရောစပ်ကာ ပြန်လည်နေထိုင် ကြသည်။ ထိုမြေပြင်ဒေသကို မြစ်သားဆယ့်တစ်ခရိုင် ဟူ၍လည်းကောင်း၊ လယ်တွင်းဆယ့်တစ်ခရိုင်ဟူ၍ လည်းကောင်း ခေါ်၏။ ကာလအတန်ကြာသော် ပျူ၊ မွန်၊ သက်၊ မြန်မာ အစရှိသော လယ်တွင်း ဆယ်တစ်ခရိုင်သားတို့သည် လူဦးရေ တိုးပွားလာ ကြရာ အချို့တို့သည် တောင်ဘက်ရှိ တောင်တွင်း ကြီးသို့ ရွှေ့ပြောင်းကြ၏။ အချို့တို့သည် ဧရာဝတီမြစ်ကိုကူး၍ ကရင် (ဝါ) ပလောင်တို့ရှိရာ စလင်းချောင်း၊ မုန်းချောင်းဒေသသို့သွား၍ နေထိုင်ကြ၏။ ဤဒေသကို မင်းဘူးခြောက် ခရိုင် ဟုခေါ်၏။ အချို့လည်း ပုံတောင် ပုံညာအပါအဝင် ချင်းတောင်တန်းသို့ သွားကြ၏။ အချို့သည် ရခိုင်ဘက်သို့ ရောက်အောင် သွားကြ၏။ အချို့ကား ဧရာဝတီမြစ်ကိုဆန်၍ မူးမြစ်ဝှမ်း ဒေသသို့ သွားကြ၏။ ဤကဲ့သို့ အနှံ့အပြား နေထိုင်ကြသော ခရိုင်သားတို့ကို အုပ်ချုပ်ရန် ပျဉ်ပြားအမည်ရှိသော မင်းသည် ၈၄၉ ခုနှစ်တွင် ပုဂံမြို့ကိုတည်ဆောက်၏
ရှေးဟောင်း အုတ်မြို့ရိုးရှိ သရဗာတံခါးကို ယခုတိုင် တွေ့မြင်နိုင်၏။ ပုဂံမြို့ကနေ၍ အုပ်ချုပ်သော နိုင်ငံသည် မြောက်ဘက် ချင်းတွင်းမြစ်ဝှမ်း မူးမြစ်ဝှမ်းဒေသမှ တောင်ဘက် တောင်တွင်း၊ မင်းဘူးဒေသအထိ၊ အရှေ့ဘက် ရှမ်းတောင်တန်း မှ အနောက်ဘက် ရခိုင်အထိ ကျယ်ဝန်း၍ ပုဂံပြည်ဟု ကျော်စော၏။ ပုဂံခေတ် မြန်မာနိုင်ငံကို ဦးစွာ စည်းလုံးအုပ်ချုပ်သော မင်းသည် အနော်ရထာမင်း (ခရစ် ၁ဝ၄၄-၁ဝ၇၃) ဖြစ် သည်။ ပုဂံပြည်ကို သုံးဆယ့်သုံးနှစ်မျှ အုပ်ချုပ်၏။ အထက်၌ နန်ချောင်မင်းတို့၏ ရန်ကို တားဆီး၍ ဗန်းမော် မြစ်ကြီးနား ဒေသအထိ အာဏာပြ၏။ ရခိုင်ဘက်တွင် ဝေသာလီပြည်ကို သိမ်းယူ၏။ ထိုအခါ၌ ပုဂံပြည်သားတို့သည် ရတနာသုံးပါးကို သာမက လောကနာထဘုရား၊ နတ်နဂါးနှင့် ဟိန္ဒူဘုရား၊ အကျင့်ဆိုးသော အရည်ကြီးတို့ကိုလည်း အရောရော အနှောနှော ကိုးကွယ်လျက် ရှိကြ၏။ အနော်ရထာမင်းသည် ခရစ် ၁ဝ၅၇ ခုနှစ်တွင် သထုံပြည်က ပိဋကတ်တော်အစုံကို ပင့်ဆောင်ကာ အနုပညာသည် လက်မှုပညာသည်များကို သိမ်းယူ၍ သထုံပြည်ကိုလည်း တနင်္သာရီအထိ သိမ်းသွင်းသည်။ ပိဋကတ်တော် အစုံကို ယခုတိုင်ရှိသေးသော ပိဋကတ်တိုက်၌ထား၏။ အနော်ရထာမင်းတည်သော ရွှေစည်းခုံ စေတီသည် ထင်ရှားသော စေတီတစ်ဆူ ဖြစ်သည်။
ကျန်စစ်သားမင်းသည် ( ခရစ် ၁ဝ၈၄-၁၁၁၂ ) အနော်ရထာမင်းကဲ့သို့ပင်လျှင် သထုံပြည်မှ ကြွရောက်လာခဲ့သော ရှင်အရဟံ၏ အဆုံးအမကို ခံယူ၏။
တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရာ၌ လူမျိုး မရွေး၊ဘာသာ ဝါဒမရွေး တရားမျှတစွာ ဆောင်ရွက်၏။ ကျောက်စာများကို မွန်ဘာသာဖြင့် ရေးထိုးခြင်းအားဖြင့် မွန်တို့အား အရေးပေး၏။ ပိဋကတ်တို့ကို ပြန်လည်စုဆောင်း၍ တည်းဖြတ်၏။ ကျန်စစ်သားမင်းတည်သော အာနန္ဒာကူ ဘုရားသည် ထင်ရှားသော ဂူဘုရားတစ်ဆူဖြစ်၏။ ကျန်စစ်သားမင်းသည် အိမ်နီးနားချင်း နိုင်ငံများနှင့် င့်မြတ်အောင် ဆက်ဆံ၏။ င်္မိမဒေသနှင့် တရုတ်နိုင်ငံသို့ သံအမတ်များလွှတ်၍ မိတ်ဖွဲ့၏။ ထို့ကြောင့် ပုဂံပြည်သည် ထိုအခါမှစ၍ နှစ်ပေါင်း နှစ်ရာနီး ပါး အင်အားပြည့်ဝသော နိုင်ငံတစ်ခ ုဖြစ်လာ၏။ ပျူ၊ မွန်၊ မြန်မာတို့သည် ပုဂံပြည် အထက်အောက် အရပ်များနှင့် ရခိုင် ပြည်တွင် အနှံ့အပြား ရှိကြသည်။ သက်နှင့် ကဒူးတို့သည် တူရွင်းတောင်ခြေနှင့် တကောင်းမြို့ဘက်တွင် နေကြသည်။ ကရင် (စကြော) နှင့်ပလောင်တို့သည် မင်းဘူးခြောက်ခရိုင်၌ နေကြသည်။ တောင်သူတို့သည် အနှံ့အပြား နေကြသည်။ လဝတို့ သည် ကျောက်ဆည်မြို့ အရှေ့ဘက်တွင် နေကြ၏။ ရှမ်းတို့သည် အနှံ့အပြား နေကြသည်။ အဆိုပါ ပုဂံပြည်သားတို့သည် လယ်ယာ လုပ်ကိုင်သော တောင်သူလယ်သမားများ ဖြစ်ကြ၏။ မိုးကောင်းသော အရပ်များ၌ စပါးစိုက်ကြ၏။ မိုးနည်းသော အရပ်များ၌ လူး၊ ဆပ်၊ ပဲ၊ ပြောင်း၊ နှမ်းတို့ကို စိုက်ကြ၏။ အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ဝါမျိုးစေ့ များကိုရ၍ ဝါကိုလည်း စိုက်ကြ၏။ ဗူး၊ သခွား၊ ခရမ်း၊ ကျောက်ဖရုံ၊ ငရုတ်၊ ကြက်သွန်စသော ကိုင်းအလုပ်ကို လည်း လုပ်ကြ၏။ဥယျာဉ်များတွင် ကွမ်း၊ ကွမ်းသီး၊ အုန်း၊ ထန်း၊ ငှက်ပျော၊ ကြံ၊ သံပရာ၊ မန်ကျည်း၊ သရက် စသည်တို့ ကို စိုက်ကြ၏။ တောင်ကျချောင်းရေကို ဆည်၍ မြောင်းဖောက်ပြီးလျှင် ယာခင်းများသို့ ရေပို့ကြ၏။ လယ်တွင်း ဆယ့်တစ် ခရိုင်နှင့် မင်းဘူး ခြောက်ခရိုင်တွင် ဆည်ဟောင်းများကို ပြင်၍ ဆည်သစ်များ ပြုလုပ်ကြ၏။ ပုဂံပြည်သား လူပညာရှိ ရဟန်းပညာရှိတို့သည် သီဟို။်ကျွန်း၊ င်္မိမဒေသ၊ အိန္ဒိယ တောင်ပိုင်း တိုင်းပြည်တို့သို့ သွားရောက်၍ ဓမ္မသတ်ကျမ်း၊ ဆေးကျမ်း၊ နက္ခတ်ကျမ်း စသော လောကီပညာ ရပ်များကို လည်းကောင်း၊ ပိဋကတ်ဆိုင်ရာ လောကုတ္တရာ ပညာများကိုလည်းကောင်း သင်ကြားကြသည်။ ဤပညာရှင်တို့သည် ပုဂံပြည်တွင် တောကျောင်း ရွာကျောင်း များ၌ တပည့်တို့အား ပညာသင်ပေးကြ၏။ မွန်အက္ခရာစဥ ်ကို အခြေပြု၍ မြန်မာဘာသာ အက္ခရာစဉ်ကို ဖန်တီးပြီးလျှင် မြန်မာဘာသာ အရေးအဖတ ်ကိုလည်း သင်ပေးကြ၏။ ကျန်စစ်သားမင်း၏ သားတော် ရာဇကုမာရ် မင်းသားသည် မြစေတီ ကျောက်စာကို ပါ။ိဘာသာ၊ ပျူဘာသာ၊ မွန်ဘာသာ၊ မြန်မာဘာသာတို့ဖြင့် ရေးထိုး၏။
စာပေလောကတွင် ယခုတိုင် ကျော်စောသော သဒ္ဒနီတိ ပါ။ိသဒ္ဒါကျမ်းကို ရှင်အဂ္ဂဝံသက ရေးသည်။ ပုဂံပြည်သားတို့သည် များသောအားဖြင့် ဗုဒ္ဓဝါဒီများ ဖြစ်ကြသည့်အတိုင်း၊ကျောင်းကန်ဘုရား အမြောက်အမြား တည်ဆောက်ကြ၏။ ထိုကျောင်းကန် ဘုရားတို့သည် ဗိသုကာအရာ၌ လည်းကောင်း၊ ပန်းချီအရာ၌ လည်းကောင်း သဒ္ဒါကြည်ညိုဖွယ် ကောင်း၏။ ပုဂံပြည်သားတို့သည် စေတီပုထိုးတို့၌ သင်ပုတ်၊ ရေချမ်း၊ ကွမ်း၊ ပန်း တင်လှူ၍လည်းကောင်း၊ ဆီမီးထွန်းညိ|၍ လည်းကောင်း စည်၊ ပတ်သာ၊ ခွက်ခွင်းစသော တူရိယာမျိုးကို တီးမှုတ်၍လည်းကောင်း၊ တံမြက်ဝတ်ပြု၍ လည်းကောင်း ပူဇော်ကြသည်။ ထင်ရှားသော စေတီဘုရားများကား လောကနန္ဒာ၊ ရွှေစည်းခုံ၊ မင်္ဂလာစေတီတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထင်ရှားသော ဘုရားများကား အာနန္ဒာ၊ ဂူပြောက်ကြီး၊ င်္သညု၊ ကန်တော့ပမ္ဖင်တို့ဖြစ်ကြသည်။ ပုဂံ ရွှေကူကြီးကျောက်စာ၌ ၁၁၃ဝ ခုနှစ်တွင် ရေးထိုးထားသော ပါ။ိဂါထာ ၁ဝဝ အဆုံးသတ် သက္ကတဘာသာ သုံးကြောင်းတို့သည် အလောင်းစည်သူ မင်း၏ ပ။ နာဖြစ်သည်။ ဤကဲ့သို့ ပုဂံပြည်သားတို့သည် လောကီလောကုတ္တရာ ပညာများကို လေ့လာသင်ကြား၍ လူခပ်သိမ်းအား မျက်မှောက်ဘဝ၊ တမလွန်ဘဝ၌ အကျိုးဖြစ် ထွန်းအောင် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိနေသော အချိန်ဝယ် မြန်မာတို့က တရုတ်ဟု ခေါ်သော မွန်ဂိုတာတာ စစ်သည်တို့သည် ၁၂၈၃ ခုနှစ်တွင် ပုဂံပြည်မြောက်ဘက်သို့ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ကြ၏။ ပုဂံစစ်သည် တို့သည် ငဆောင်းချမ်း အရပ်သို့ ချီ၍ ခုခံကြသော်လည်း မတတ်နိုင်သဖြင့် တကောင်းမြို့သို့ ဆုတ်ခွာကြရသည်။ ပုဂံပြည် နရသီဟပတေ့ မင်းလည်း ပုသိမ်မြို့သို့ ထွက်ပြေးသည်။ ထိုကြောင့် တရုတ်ပြေးမင်းဟုခေါ်၏။ ပုဂံစစ်သည်တို့သည် တကောင်းမြို့မှ ဆုတ်ကြရပြန်သည်။ လေးနှစ်မျှ ကြာ၍ ပုဂံမြို့ကျဆုံးသောအခါ ပုဂံစစ်သည်တို့သည် လယ်တွင်း ဆဲ့တစ်ခရိုင် ဒေသသို့ဝင်ကြ၏။ စစ်မက်အရေးနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ရှင်းလင်းပြေားဆိုရန ်အတွက် ရှင်ဒိသာပါမေက္ခရဟန်းသည် တရုတ်ပြည် ပီကင်းမြို့တော်အထိ သွားရောက်၍ တာတာမင်း ကူဗလိုင်ခန်နှင့် တွေ့ဆုံပြီးလျှင်၊ နိုင်ငံရေး သာသနာရေး စကားတို့ကို ပြောဆို၏။
လယ်တွင်း ဆဲ့တစ်ခရိုင်ဒေသတွင် မြင်စိုင်းမြို့စား ရာဇသင်္ကြ၊ မက္ခရာမြို့စား အင်္သခယာ၊ ပင်လယ်မြို့စား သီဟသူ၊ ဤမြို့စားသုံးဦး ဖြစ်သော ရှမ်းညီနောင် သုံးဦးတို့သည် အုပ်ချုပ်လျက်ရှိကြ၏။ဤဒေသတွင် ပုဂံမြို့မှ ဝင်လာကြသော ပုဂံပြည်သားနှင့် ပုဂံစစ် သည်များသာမက နန်ချောင်ပြည်မှ မွန်ဂိုတာတာ ဘေးရန်ကြောင့် တိမ်းရှောင်ခဲ့ကြသော ရှမ်း မျိုးသားများလည်း ရှိကြ၏။ ၁၃ဝဝ ပြည့် နှစ်လောက်တွင် မွန်ဂိုတာတာစစ်သည်တို့သည် ပုဂံပြည်မှ ဆုတ်ခွာကြ၏။ ထိုအခါ ပုဂံပြည် နယ်နိမိတ်အတွင်းတွင် ထီးပြိုင် နန်းပြိုင် မင်းငယ်များ ပေါ်ပေါက်လာကြ၏။ ရှမ်းညီနောင် သုံးဦးအနက် တစ်ဦးဖြစ်သော ပင်လယ်မြို့စား သီဟသူ၏ အနွယ်လည်းဖြစ်၊ ပုဂံနန်းရိုး လည်းဖြစ်သော သတိုးမင်းဖျားသည်ဧရာဝတီမြစ်နှင့် မြစ်ငယ်တို့ဆုံရာ အရပ်တွင် အင်းဝမြို့ကို တည်ထောင်၍ မင်းပြု၏။
မွန်ဂို တာတာတို့ ဘေးရန်ကြောင့် နန်ချောင်ပြည်မှ တိမ်းရှောင်လာခဲ့ကြသော ရှမ်းတို့သည် သိန္ဓီနှင့် အရှေ့ပိုင်းရှမ်းနယ်များသို့ လည်းကောင်း၊ အနောက်ဘက်စွန်းရှိ မောနယ်သို့ လည်းကောင်း၊ ကျိုင်းတုံနယ်သို့လည်းကောင်း၊ အုန်းပေါင် (သီပေါ)နယ်သို့ လည်းကောင်း၊ မိုည|င်းနယ်သို့ လည်းကောင်း ဝင်လာကြ၏။ ထိုရှမ်းတို့သည် အင်းဝတစ်ဝိုက်ရှိ မွန်၊ မြန်မာ၊ ပျူ၊ သက်စသည် တို့နှင့် ရောစပ်၍ နေထိုင်ကြ၏။ ရှမ်းတို့၏အကြီး အကဲဖြစ်သော စော်ဘွားတို့သည် မကြာခဏ အချင်းချင်းသော် လည်းကောင်း၊ အင်းဝမင်းတို့နှင့် သော်လည်းကောင်း စစ်ဖြစ်ကြ၏။ ထိုအခါတွင် လောကရေး ဓမ္မရေးတို့တွင် ကျွမ်းကျင် နှံ့စပ်သော ဝန်စင်းမင်းရာဇာသည် အင်းဝမင်းတို့အား နိုင်ငံရေး နည်းပေးလမ်းပြသူ ဖြစ်၏။
အောက်အကြေတွင် နန်ချောင်မှ ယိုးဒယား နိုင်ငံသို့ တိမ်းရှောင်လာခဲ့ကြသော ရှမ်းအချို့တို့သည် မုတ္တမ ပဲခူးသို့ ကူးလာကြရာ ထိုရှမ်းတို့၏ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သော ဝါရီရှုမင်းသည် မုတ္တမ၌ မင်းပြုလေ၏။ ထိုမင်းသည် ဝါရီရှုဓမ္မသတ်ကျမ်းကို ပြုစု၏။ ထိုမင်း၏ အဆက်အနွယ်များသည် ဟံသာဝတီ ပဲခူးမြို့၌ မင်းပြုကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် ရှမ်း၊ မွန်၊ မြန်မာတို့သည် ဟံသာဝတီ ဒေသ တစ်ဝိုက်၌ ရောစပ်နေကြသည်။ ရခိုင်ပြည်ဘက်တွင် ပုဂံနှင့် အဆက်ဖြတ်သော မင်းထီး၏ အဆက်အနွယ်တို့သည် မြောက်ဦးမြို့ကို တည်၍ မင်းပြုကြသည်။ အနော်ရထာမင်းသည် ပုဂံပြည်ကို စည်းလုံး ထူထောင်ခဲ့သည့် နည်းတူ ထိုမင်းငယ်တို့ သည်လည်း ကွဲပြားလျက် ရှိသော မြန်မာနိုင်ငံကို ပြန်လည် ထူထောင်လိုကြ၏။ ထိုကြောင့် ထိုမင်းငယ်တို့အနက် အင်းဝမင်းခေါင်နှင့် ဟံသာဝတီ ရာဇာဓိရာဇ်တို့သည် အထက်အောက် စုန်ကာ ဆန်ကာ အကြိမ်ကြိမ် တိုက်ခိုက်ကြ၏။ ထိုသို့ တိုက်ခိုက်ကြသော်လည်း အနော်ရထာမင်း၏ စွမ်းရည်မျိုးမရှိသဖြင့် တစ်ပါးကတစ်ပါးကို အပြတ် အသတ်နိုင်အောင် မတိုက်ခိုက်နိုင်ချေ။ ဤစစ်ကား ယခုခေတ် တိုက်ကြသော စစ်မျိုးနှင့်မတူ။ တိုက်ပုံ တိုက်နည်းမှာ အခြေအနေကိုလိုက်၍ ပြောက်ကျား တိုက်ခြင်း၊ ချောင်း၍ အလစ်တိုက်ခြင်း၊ ခံတပ်ပြု လုပ်၍တိုက်ခြင်း၊ မြို့ကြီးများကို ဝန်းရံပိတ်ဆို့၍ တိုက်ခြင်း၊ တစ်ခါတစ်ရံ တစ်ယောက်ချင်းတိုက်ခြင်း၊ စီးချင်းတိုက်ခြင်း စသည်တို့ ဖြစ်သည်။ စပါး ရိတ်ပြီးချိန်ဖြစ်သော တန်ဆောင်မုန်း၊ နတ်တော်လ များတွင် စစ်တိုက်တတ်ကြ၍ မိုးတွင်း လယ်ထွန်ချိန်ဖြစ်သော ကဆုန်၊ နယုန်လများတွင် နားနေတတ်ကြ၏။ တစ်ခါသော် ရာဇာဓိရာဇ်က အင်းဝမြို့ကို ဝန်းရံ ပိတ်ဆို့ထား၍ စပါးဆန်ရေ ရှားပါးလာသောအခါ စကြိုသူမြတ်သည် ရာဇာဓိရာဇ်ထံသို့ မေတ္တာစာတစ်စောင် ဆက်၏။
ရာဇာဓိရာဇ်လည်း စစ်မတိုက်ဘဲပြန်၏။ တစ်ဖန်လည်း ရာဇာဓိရာဇ်နှင့် မင်းခေါင်တို့သည် မဟာမိတ်ဖွဲ့ကာ ပြည်မြို့ရွှေဆံတော်တွင် သစ္စာပြုကြ၏။ သုံးနှစ်လွန်သော် စစ်တိုက်ကြပြန်၏။ဤမင်းနှစ်ပါး တို့ လွန်ကြသောအခါမှ စစ်မီးငြိမ်းစပြု၏။ ထီးပြိုင် နန်းပြိုင် မင်းငယ်တို့၏ခေတ်၌ အထူးသဖြင့် အင်းဝမင်းခေါင်နှင့် ဟံသာဝတီ ရာဇာဓိရာဇ်တို့ စစ်တိုက်ကြသော အခါ၌ အင်းဝမြို့၊ ဟံသာဝတီ၊ မြောက်ဦးမြို့ရှိ မင်းနှင့် မြို့သူမြို့သားတို့သည် ပုဂံပြည်မှရခဲ့သော ယဉ်ကျေးမှုများကို တိုးပွားသင့်သလောက် တိုးပွားအောင် ဆောင်ရွက်ခွင့် မရကြချေ။ အင်းဝန္ထဟံသာဝတီ စစ်မီးငြိမ်းသောအခါမှသာ ယဉ်ကျေးမှု တိုးတက်မှုများကို ဆောင်ရွက်နိုင ်ကြသည်။ ရဟန်း သဃာများမူကား ပိဋကတ်တော် စာပေကို အစဉ်မပြတ်လေ့လာကြသည်။ ရှင်အရိယဝံသသည် အင်းဝမြို့၌ ထင်ရှားကျော်စော၏။ ဗုဒ္ဓဝင်နှင့် ဇာတ်နိပါတ်တော်လာ အကြောင်းအရာ များကို မြန်မာကဗျာဖွဲ့သော ရှင်မဟာသီလဝံသ၊ ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ၊ ရှင်အဂ္ဂသမာဓိတို့လည်း ထင်ရှားကြ၏။ ဟံသာဝတီမင်း ဗညားကျန်းသည် ရွှေတိဂုံစေတီ၏ ဉာဏ်တော်ကို မြှင့်တင်၏။ ရှင်စောပု၏ သားမက်တော် ဓမ္မစေတီမင်းသည် သဃာတော်အပါး ၂ဝ ကို သီဟို။်ကျွန်းသို့ စေလွတ်၏။ သဃာတော်တို့သည် သီဟို။်ကျွန်းတွင် ဆဋ္ဌဘုဝနေကဗာဟုမင်း၏ ခြီးမြေ|ာက်ချက်အရ ကလျာဏီ မြစ်ရေသိမ်၌ အစဉ်အလာသန့်စင်သော ပဉ္စင်း အဖြစ်ကို ခံယူ၍ ဟံသာဝတီသို့ ပြန်ရောက ်ကြသောအခါ ဓမ္မစေတီမင်းသည် သန့်စင်သော ပဉ္စင်းအဖြစ်ကို သဃာတော်များ ခံယူနိုင်စိမ့်သောငှာ သံဟာဝတီ အနောက်မြောက်ဘက် ဇိုင်းဂနိုင်အရပ်၌ ကလျာဏီသိမ်ကို သမုတ်စေ၏။ ကလျာဏီ ကျောက်စာတွင် ထိုအကြောင်းကို ပါ။ိဘာသာဖြင ့်လည်းကောင်း၊ မွန်ဘာသာဖြင့်လည်းကောင်း ရေးထား၏။ ဓမ္မစေတီမင်းသည် ကျိုက်ပွန် လေးဆူဘုရားကိုလည်း တည်သည်။ မြောက်ဦးမြို့၌ ရှစ်သောင်းဘုရား၊ ဒုက္ခံသိမ်ဘုရာုးတို့သည် ရခိုင်ပြည်တွင် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ထင်ရှားခြင်း၏ သက်သေ ဖြစ်ကြသည်။ မြောက်ဦးမြို့၌ အဒူမင်းညိုသည် ရခိုင်မင်းသမင်း ဧချင်းကိုရေးသည်။ ထိုဧချင်းတွင် မင်းသမီး၏ ဆွေတော် မျိုးတော် အရင်းအချာများ၏ အစဉ်အဆက် နွယ်တော် ပြန့်ပွားလာပုံကို ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြထားသည်။ ဤဧချင်းသည် ရခိုင်ပြည်တွင် မြန်မာစာပေ ပွင့်လင်း ပြန့်ပွားလျက်ရှိကြောင်း ပြသောသက်သေ ဖြစ်သည်။ အနော်ရထာမင်းသည် ပုဂံပြည်ကို စည်းလုံးထူထောင်သကဲ့သို့ မြန်မာနိုင်ငံကို ပြန်လည် ထူထောင်ခြင်းငှာ အင်းဝမင်း၊ ဟံသာဝတီမင်း၊ မြောက်ဦးမင်းတို့ မစွမ်းနိုင်ကြသည်ကိုသိသော လက်အောက်ခံ အကြီးအကဲ အချို့တို့သည် ခြားနားကြ၏။ ဤသို့ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ အရပ်ရပ်၌ ထီးပြိုင် နန်းပြိုင် မင်းငယ်များ ပေါ်ပေါက်လာကြ ၏။ ထိုမင်းငယ်များ တည်ထောင်သော မြို့များ အနက် တောင်ငူမြို့သည်ထင်ရှား၏။ ကော်သူးလေပြည်နယ်၊ ကယားပြည်နယ်တို့ ပါဝင်သော စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်း ဒေသ၌ ထွန်းကား၏။ မြန်မာတို့သည် တောင်ငူမြို့ကို အချက်အချာပြု၍ ကွဲပြားလျက်ရှိသော နိုင်ငံကို စည်းလုံးနိုင်ကြ၏။ ပုဂံမြို့ပျက်သောအခါ အချို့မြန်မာတို့သည် တောင်ငူ သို့ တိမ်းရှောင်ခဲ့ကြ၏။ မောရှမ်းတို့ နှောင့်ယှက်ကြ သောအခါ လူအမြောက်အမြား တောင်ငူသို့ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်ကြ၏။ ဤသို့ဖြင့် လူအင်အား၊ စီးပွားအင်အား၊ ဉာဏ်အင်အား တိုးလျက်ရှိသော တောင်ငူမြို့ကို မင်းကြီးညို တည်ထောင်သည်။ မင်းကြီးညို၏ သားတော် တပင်ရွှေထီးနှင့် သားမက်တော် ဆင်ဖြူများရှင်မင်းတို့သည် တောင်ငူမြို့ကို ဆက်လက်စည်းလုံးကြရာ၊ တောင်ငူ သည် ပုဂံပြည်ကဲ့သို့ ထွန်းကားလာ၏။
အနောက်ဘက်လွန် မင်းသည် (ခရစ် ၁၆ဝ၅-၁၆၂၈) အင်းဝမြို့ကို အသစ်တည်ထောင်သော ခမည်းတော် ညာင်ရမ်းမင်း၏ မြန်မာနိုင်ငံစည်းလုံးမှုကို ဆက်လက် ဆောင်ရွက်စီမံသည်။ မြန်မာ၊ ရှမ်းတို့ပါဝင်သော ဆင်တပ်၊ မြင်းတပ် ခြေသည်တပ်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းသော တပ်မတော်ဖြင့် ချီ၍ ပြည်မြို့ကို သိမ်းသည်။ ထိုနောက် တောင်ငူမြို့ကို သိမ်းသည် သံလျင်မင်း ဒီဗရစ်တို့လည်း မြန်မာနိုင်ငံ၌ နယ်ချဲ့လျက်ရှိ၏။ သ့လျင်ကနေ၍ ပဲခူးနယ်တစ်ဝိုက်ကို တိုက်ခိုက်အုပ်ချုပ်သည်။ ပုသိမ်၊ မုတ္တမ၊ ဒဂုံစသည့် သင်္ဘောဆိပ်မြို့များသို့ သွားရောက်မည့် သင်္ဘောများကို သံလျင်သို့သာ လာရောက်စေခြင်းအားဖြင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်မှုကို ချုပ်ချယ်၍ လက်ဝါးကြီးအုပ်၏။ သံလျင် သစ်တပ်မြို့ရိုးကို အခိုင်အမာပြုသည်။ ဘုရားပုထိုးများကို ဖောက်ပြီးလျှင် ဌာပနာထားသော ရွှေငွေတို့ကိုယူ၍၊ ကြေးခေါင်းလောင်းကြီးများကို ထုခွဲအရည်ကျို၍ အမြောက်ဆန်၊ ကျည်ဆန် ပြုလုပ်သည်။ ထိုနောက် တောင်ငူကို တိုက်သည်။ ထိုအခါ အနောက်ဘက်လွန်မင်းသည် ကုန်းကြောင်း ရေကြောင်းချီ၍ သံလျင်ကိုတိုက်ရာ အောင်မြင်သည်။ ဒီဗရစ်တိုကို ကွပ်၍ ပေါ်တူဂီသုံ့ပန်းများကို ရွှေဘိုနယ်သို့ပို့၍နေရာချထားသည်။
မြောက်ဦးမြို့၌လည်း ပေါ်တူဂီတို့သည် နယ်ချဲ့ကြ၏။ ၁၆၁၅ ခုနှစ်တွင် ပေါ်တူဂီအကြီအကဲဖြစ်သူ တီဗာအိုဖ(တေပုတ်)သည် ရခိုင်ဆိပ်ကမ်းသို့ သင်္ဘောများဖြင့် လာပြီးလျှင် မြောက်ဦးမြို့ကိုတိုက်သည်။ ရခိုင်မင်း မင်းခမောင်းသည် ဆင်လုံး မြင်းလုံးဖြင့်ချီ၍ ပေါ်တူဂီ တို့ကို တွန်းလှန်ရာ အောင်မြင်သည်။ အနောက်ဘက်လွန် မင်း၏ ညီတော် သာလွန်မင်းသည် (ခရစ် ၁၆၂၉-၁၆၄၈) မင်းကောင်း မင်းမြတ်ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံကို အေးချမ်း သာယာစွာ အုပ်ချုပ်သဖြင့် ပြည်ရွာသာယာ စည်ပင်သည်။ စီးပွားရေးတိုးတက် ကောင်းမွန်အောင် နိုင်ငံတော်အတွင်း မြို့သူကြီး ရွာသူကြီးတို့ကို စစ်ကြော မေးမြန်၍ ဆိုင်ရာနယ်အသီးအသီးတို့တွင် လူဦးရေမည်မျှ၊ လယ်ယာလုပ် မြေအကျယ်အဝန်းမည်မျှ စသည်တို့ကို စစ်တမ်းရေးသားသည်။ အုပ်ချုပ်ရေး၌ အစုအဝန်းဖွဲ့ပုံတို့မှာ သာလွန်မင်းတရားကြီး လက်ထက်ကဖြစ်သည်။
ပင်းတလဲမင်း (ခရစ် ၁၆၄၈န္ထ၁၆၆၁) လက်ထက်၌ကား မြန်မာနိုင်ငံသည် တရုတ်စစ်ပြေး စစ်သည်တို့ကြောင့် ဒုက္ခနှင့်တွေ့ရ၏။ တစ်ရက်ဟုခေါ်သော မန်ချူးတို့သည် တရုတ်နိုင်ငံကို တိုက်ခိုက်၍ ပီကင်းမြို့တော်ကို သိမ်းယူသောအခါ …မင် ခေါ် တရုတ်မင်းဆက်က ရုံလှီအမည်ရှိသောမင်းသည် စစ်သည်ဗိုလ်ပါ အနည်းငယ် ကို သိမ်းရုံး၍ ယူနန်ပြည်နယ်သို့ ပြေးဝင်လာ၏။ ူနန်ပြည်နယ်၌ တာရှည်ခိုလှုံနေ၍ မဖြစ်နိုင်ရကား နောက်လိုက်နောက်ပါတို့နှင့်တကွ ပင်းတစ်လဲမင်းထံ ခွင့်တောင်း၍ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ခိုလှုံသည်။ သို့ရာတွင် နောက်ကထပ်လိုက်လာကြသော ရုံလှီမင်း၏ စစ်ပြေး စစ်သည်တို့သည် မိမိတို့မင်း အဖမ်းခံနေရသည် အထင်ရှိသဖြင့် မြန်မာတို့ကို ရန်မူကြသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းမှစ၍ ကျောက်ဆည် နယ်အတွင်းသို့ ရောက်အောင် တိုက်ခိုက်လုယက်ကြသည်။ ကျောက်ဆည် လယ်တွင်းနယ်များတွင် အိုးအိမ် ထူထောင်ကာ အခိုင်အလုံနေထိုင်၍ လှည့်လည်တိုက်ခိုက် လုယက် ကြသဖြင့် မြန်မာတို့သည် လယ်ယာမလုပ်နိုင်အောင် ဒုက္ခတွေ့ကြရ၏။ မန်ချူးမင်းဆက်သည် တရုတ်နိုင်ငံ၌ အခြေစိုက်မိသောအခါ ရုံလှီမင်းကို နောက်လိုက်နောက် ပါတို့နှင့် တကွ အပ်ရမည်ဟု စစ်တပ်တတပ်ကို စေလွှတ်၍ တောင်းခံ၏။ မြန်မာတို့သည်ရုံလှီမင်းသားနှင့် နောက်လိုက် နောက်ပါတို့ကို ပေးအပ်လိုက် ကြရ၏။
ဤအချိန်လောက်တွင် ဦးကုလားသည် မဟာရာဇင်ကြီးကို ရေးသည်။ အင်းဝတွင် နောက်ဆုံး စိုးစံသော မဟာဓမ္မရာဇာဓိပတိလက်ထက် (ခရစ် ၁၇၃၃-၁၇၅၂)တွင် မြန်မာနိုင်ငံတွင် နိုင်ငံရေးချွတ်ယွင်းချက်ကြောင့် စီးပွားရေး ဆုတ်ယုတ်လာသည်။ ဟံသာဝတီ ဆင်ဖြူများရှင် လက်ထက်က မြန်မာနိုင်ငံသို့ အခွန်ဆက်ရမည့် မဏိပူရ ကသည်းစော်ဘွားသည် မြန်မာနိုင်ငံကို ထိပါးလာသည်။ ကသည်းတို့သည် မြင်း ဒုန်းစိုင်းကာ မြေဒူးမြို့၊ စစ်ကိုင်းမြို့အထိ ဝင်လာ၍ ရွာများကိုမီးရှို့ကြသည်။ လူသူကျွဲနွားများကို ဖမ်းယူပြီးနောက် ပြန်သွားတတ်ကြသည်။ အထက်အညာ၌လည်း မိုးခေါင်သဖြင့် ဆန်စပါးသီးနှံ အလုံအလောက် မစိုက်နိုင် ဖြစ်လာသောအခါ ခိုးသား ဓားပြ ထူထပ်လာ၍ အင်းဝမင်းကို ပုန်ကန်ချင်သူများ ပေါ်ပေါက်လာကြ၏။ အထက်အညာ၌ ကသည်း မြင်းသည်တို့က အနှောက်အယှက်ပြုနေကြောင်းကို သိသောအခါ အင်းဝမင်းက ခန့်ထားသော မြန်မာလူမျိုး ဟံသာဝတီမြို့ဝန်သည် အင်းဝကို ပုန်ကန်သည်။ အင်းဝစစ်သည်တို့က နှိမ်နှင်းကြရသည်။ ဟံသာဝတီ၌ အသစ်ခန့်သော မြန်မာမြို့ဝန်သည် အအုပ်အချုပ် မတတ်။ သူပုန်အရေးကြောင့် မသင်္ကာသူဟူသမျှ မွန်၊ မြန်မာ၊ ရှမ်း အမှုထမ်းများကို စစ်ဆေးမေးမြန်ခြင်း မပြုပဲ ဖမ်းဆီး သတ်ဖြတ်သောအခါ အင်းဝမင်း၏ ဆင်ဝန်ဟောင်း၊ ဟံသာဝတီမြို့နေ ဦးအောင်လှခေါင်းဆောင်သော မွန်၊ မြန်မာ၊ ရှမ်း တို့သည် မခံမရပ်နိုင်ဖြစ်၍၊ ထိုမြို့ဝန်ကို လုပ်ကြံလိုက်ကြ၏။ ထိုအခါဦးအောင်လှသည် မြန်မာနိုင်ငံကို ဟံသာဝတီ ဆင်ဖြူများရှင်ကဲ့သို့ စည်းလုံးအုပ်ချုပ်လိုသဖြင့် ဗညားဒလဘွဲ့ခံ၍ မင်းပြုသည်။ ထိုနောက် စစ်သည်များကို စုဆောင်းပြီးလျှင် ပြည်၊ တောင်ငူတို့ကို သိမ်းယူသည်။ ၁၇၅၂ ခုနှစ်တွင် အင်းဝမြို့ကိုလည်းသိမ်း၍ မဟာဓမ္မရာဇာဓိပတိကို ဟံသာဝတီသို့ ပို့သည်။ ထိုကြောင့် ထိုမင်းကို ဟံသာဝတီရောက်မင်းဟု ခေါ်၏။
မတ္တရာက ကွေ့ရှမ်း တို့သည် မွန်တို့လက်အောက်မခံပဲ ရှိနေကြ၏။ ယိုးဒယားနှင့် မဏိပူရတို့သည်လည်း မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက် လုယက် လျက်ပင် ရှိကြ၏။ အထက်အညာတွင် မွန်တို့သည် ဩဇာမခံသော မြန်မာတစ်စုလည်းရှိ၏။ ထိုသူတို့ကား မုဆိုးဘိုရွာနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ရွာသားများဖြစ် ကြသည်။ ထိုသူတို့ကို အလောင်းမင်းတရားဘွဲ့ခံ ဦးအောင်ဇေယျက ခေါင်းဆောင်၏။ ဤသို့ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံကို တစ်ဖန် စည်းလုံးအုပ်ချုပ်လို ကြသော လူစု နှစ်စုကား ဗညားဒလ၏ လူစုနှင့် အလောင်းမင်တရား (ခရစ် ၁၇၅၂-၁၇၆ဝ)လူစုတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုလူစုတို့တွင် ပါဝင်ကြသော စစ်သည်များကား မွန်၊ မြန်မာ၊ ရှမ်း၊ ကရင်၊ ချင်း၊ ကချင်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဗညားဒလ စစ်သည်များသည် ဟံသာဝတီမှ အင်းဝအထိ မြစ်စဉ်တစ်လျှောက် အောင်မြင်၍ မုဆိုးဘိုမြို့ရှိ အလောင်းမင်းတရား၏ ထန်းလုံးတပ်ကို တိုက်ရာ အရေးနိမ့် ကြ၏။ ထိုနောက် အလောင်းမင်းတရား၏ ထိုးစစ်ကို မခံနိုင်သော ဗညားဒလစစ်သည်များသည် အင်းဝမြို့သို့ ဆုတ်ကြရ၏။ အလောင်းမင်း တရား သည်လည်း မုဆိုးဘိုမြို့ကို ရွှေလိုသမုတ်၍ ထီးနန်းစိုက်၏။ ထိုနောက် အင်းဝသို့ စုန်၍တိုက်ရာ၊ ဗညားဒလစစ်သည် တို့သည် ဟံသာဝတီသို့ စုန်ကြရ၏။ ဟံသာတဝီ၌လည်း တိုင်းရေး ပြည်ရေး ရှုပ်ထွေးလျက် ရှိနေသည်။ အလောင်းမင်းတရားသည် ဟံသာဝတီကို တိုက်ရန် ဧရာဝတီမြစ်ကိုစုန်သည်။ ပြည်မြို့ကို သိမ်းယူ၍ ဆက်လက် စုန်ဆင်းပြီးနောက် လွန်ဆေးမြို့ကို သိမ်း၏။ တောင်ငူ၊ ဟင်္သာတ၊ ဓနုဖြူ၊ ပုသိမ်၊ မြောင်းမြ၊ သံတွဲစသည်တို့မှ ရာထမ်းမှုထမ်းတို့သည် လာ၍ သစ္စာခံယူကြသည်။ ထိုသို့ အမြန်အောင်သည်ကို အကြောင်းပြု၍ လွန်ဆေးမြို့ကို မြန်အောင်မြို့ဟု သမုတ်သည်။ ထိုနောက် ဒဂုံကို သိမ်းယူ၏။ ထိုမြို့ ကနေ၍ ဗညားဒလ၏ရန်ကို ကုန်အောင်တိုက်မည်ဟု အမိန့်ရှိ၍ ဒဂုံမြို့ကို ရန်ကုန်မြို့ဟု သမုတ်၏။ အလောင်းမင်းလည်း ရန်ကုန်၌ သင်္ဘောများ၊ တိုက်လှေ များကို တည်၍ သံလျင်ကို တိုက်စေသည်။ အောင်မြင်၏။ ထိုနောက် ဟံသာဝတီသို့ ချီ၍ တိုက်ရာ ဗညားဒလသည် ၁၇၅၇ ခုနှစ်တွင် အညံ့ခံရ၏။ ဤသို့ဖြင့် ဟံသာဝတီ ဆင်ဖြူများရှင်၏ အဆက်အနွယ် ဖြစ်သော တောင်ငူ ဟံသာဝတီ မင်းဆက်သည် ပြတ်၍ ကုန်းဘောင်ဟူသော မင်းဆက်သည် အလောင်းမင်းတရားဖြင့်စသော မင်းဆက် ဖြစ်၏။ အလောင်းမင်းတရားသည် မဏိပူရကို နှစ်ကြိမ် တိုက်၍ အောင်မြင်၏။ မဏိပူရမှ ရက်ကန်းပညာ၊ ပန်းထိမ်ပညာ၊ နက္ခတ်ပညာစသော အတတ်ပညာ တို့ကိုရ၏။ အလောင်းမင်းတရားသည် ယိုးဒယားသို့ စစ်ချီတက်ရာ၊ နာဖျားမကျန်းရှိ၍ အပြန်တွင်လွန်သည်။
အလောင်းမင်းတရား၏ သားတော်အလတ် ဖြစ်သော ဆင်ဖြူရှင်သည် (ခရစ် ၁၇၆၇-၁၇၇၆) အင်းဝမြို့ဟောင်း သို့ ပြောင်း၍ မြို့သစ်နန်းသစ်တည်သည်။ ဇင်းမယ်၊ မဏိပူရ၊ ယိုးဒယားတို့ကို တိုက်ခိုက် သိမ်းယူသည့်ပြင် တရုတ်နှင့်လည်း စစ်တိုက်ရသည်။ ထိုအခါ၌ တရုတ်နိုင်ငံတွင် ပီကင်းမြို့တော်၌ နန်းစံသော မန်ချူးမင်း ချင်းလုံးသည် ရှေးယခင် မွန်ဂိုတာတာ ဘုရင် ကူဗလိုင်ခန် ကဲ့သို့ အိမ်နီးချင်း နိုင်ငံများကို တိုက်ခိုက်သောမင်း ဖြစ်လိုသဖြင့် ၁ရ၆၅ ခုနှစ်မှစ၍ မြန်မာနိုင်ငံကို လေးကြိမ်တိုင်တိုင် တိုက်ခိုက်သည်။ မအောင်မြင်ချေ။ နောက်ဆုံးအကြိမ်တွင် အင်းဝစစ်သည်တို့၏ အဝိုင်းခံ ရသော မန်ချူး တပ်မကြီးသည် အစာရေစာ ပြတ်၍ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးသော ဘေးနှင့် ကြုံနေသောကြောင့် မန်ချူးဗိုလ်ချုပ်တို့သည် စစ်ပြေငြိမ်းပါမည့် အကြောင်း အခွင့်တောင်းဆိုလာကြ၏။ မြန်မာဗိုလ်ချုပ် မဟာသီဟသူရလည်း ကြီးမားသော အိမ်နီးချင်း တရုတ်နိုင်ငံနှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ခြင်း၏ အကျိုးကို မြေ|ာ်ခေါ်၍ မန်ချူးဗိုလ်ချုပ်တို့၏ တောင်းဆိုချက်ကို လက်ခံကာ စစ်ပြေငြိမ်း လိုက်၏။ ထိုအခါမှစ၍ တရုတ်မြန်မာ နှစ်ပြည်ထောင်သည် အေးချမ်းသာယာ၍ အရောင်းအဝယ် ကို ရှေးကကဲ့သို့ ပြန်လည် လုပ်ကိုင်ကြသော တရုတ်ကုန်သည်တို့သည် ပိုးထည်၊ ဖဲထည်၊ သစ်သီးယို၊ ကြွေအိုး၊ ကြွေပန်းကန်၊ အပ်၊ ဘီးစိပ်၊ မှန်မီးအိမ် စသည် တို့ကို မြန်မာတို့အား ရောင်းကြသည်။ မြန်မာတို့ကလည်း ဝါဂွမ်း၊ ပယင်း၊ ကျောက်စိမ်း စသည်တို့ကို တရုတ်တို့အား ရောင်းကြ၏။
ဘိုးတော်ဘုရား၏ မြေးတော် ဘကြီးတော်မင်း (ခရစ် ၁၈၁၉-၁၈၃ရ) လက်ထက်တွင် အင်္ဂလိပ်နှင့် မြန်မာတို့ ဆက်ဆံ ပြောဆိုရမည့် အရေးနှစ်ခု ပေါ်ပေါက်ကြ၏။
ဘကြီးတော်မင်း နန်းတက်သောအခါ မဏိပူရ ကသည်းစော်ဘွားသည် မိမိဆက်မြဲဖြစ်သော ကန်တော့ လက်ဆောင်ကို မဆက်ဘဲနေ၏။ ဘကြီးတော်မင်းသည် စစ်တပ်လွှတ်၍ မဏိပူရ ကသည်းစော်ဘွားကို ဆုံးမ၏။ ကသည်းစော်ဘွားလည်း အင်္ဂလိပ်ပိုင်နယ်သို့ ထွက်ပြေးရာ မြန်မာတို့က ချင်းနင်းလိုက်လံသဖြင့် အင်္ဂလိပ်တို့နှင့် စကားများ ကြ၏။ တစ်ဖန် အာသံစော်ဘွားသည် အင်္ဂလိပ်တို့ကို အားထား၍ သစ္စာဖောက်သည်ကို မြန်မာတို့သွားရောက် ဖမ်းဆီးရာ အင်္ဂလိပ်ပိုင်နယ်သို့ ပြေးဝင်သည်။ မြန်မာ တို့က လိုက်လံ ဖမ်းဆီးရာ အင်္ဂလိပ်တို့နှင့်စကားများ ကြသည်။ မြန်မာတို့သည် ဟံသာဝတီဆင်ဖြူများရှင ်မင်းတရားကြီး၊ အနောက်ဘက်လွန်မင်း အင်းဝဆင်ဖြူရှင် မင်းတို့၏ အောင်မြင်မှုများကို တွေးတောကာ၊ မာန်မာနကြီးလျက် ဥရောပ နယ်ချဲ့ဝါဒကို ကောင်းစွာ လေ့လာခြင်းမပြုကြချေ။ အင်္ဂတို့သည်လည်း အာရှ တိုက်တွင် နယ်ချဲ့ဝါဒ အောင်မြင်မှုကြောင့် တန်ခိုး ကြီးလျက် တိုး၍သာ နယ်ချဲ့လိုက်ကြ၏။ သို့ဖြစ်၍ ငြိမ်းချမ်းစွာ ဆွေးနွေး၍ ပြီးပြေကောင်းသော အဆိုပါ အရေးနှစ်ခုတို့သည် မပြီးပြေဘဲ တိုး၍သာ ဆိုးရွားလာကြ၏။ စစ်သူကြီး မဟာဗ'ုလသည် အာသံပြည်သို့ စစ်ချီ သောအခါ အင်္ဂလိပ်ဘုရင်ခံချုပ်သည် အင်္ဂလိပ်ကွပ်ကဲသော အိန္ဒိယ စစ်ပါရီတပ်ကို အာသံသို့လွှတ်၍ ခုခံစေသည်။ တစ်ဖန် မဏိပူရ ကသည်းစော်ဘွားများအား စစ်ကူပေး၍ မြန်မာတပ်များကို တိုက်စေသည်။
ဤသို့တိုက်ခိုက်နေကြစဉ်အတွင်း စစ်တကောင်းနှင့် ရခိုင် နယ်စပ်တွင်ရှိသော ရှင်မဖြူကျွန်းကို အင်္ဂလိပ်တို့က သိမ်း၍ အင်္ဂလိပ်အလံကို စိုက်ကြသည်။ မြန်မာတို့ ကလည်း ထိုကျွန်းကို တိုက်ခိုက်သိမ်းယူ၍ မြန်မာ အလံစိုက်ကြသည်။ ထိုအခါ အင်္ဂလိပ်ဘုရင်ခံချုပ်သည် မိမိပိုင်နယ်မြေကို မြန်မာမင်းက တိုက်သည်ဟု ဆို၍ စစ်ကြေညာပြီးလျှင် မြန်မာနိုင်ငံကိုတိုက်၏။ အင်္ဂလိပ်တို့သည် စနစ်တကျ လေ့ကျင့်ပြီးသော အင်္ဂလိပ်ဂေါ်ရာနှင့် အိန္ဒိယစစ်ပါရီများကို အသုံးပြုသည်။ ခေတ်မီ အမြောက်သေနတ်နှင့် ရဲမက်တို့ကို ကာလကတ္တားမြို့မှ မီးသင်္ဘောများဖြင့် အလျင်အမြန်ပို့သည်။ အာသံပြည်သို့စစ်တစ်ကြောင်း၊ ရခိုင်ဘက်သို့ စစ်တစ်ကြောင်း၊ ရန်ကုန်သို့ စစ်တစ်ကြောင်း၊ တနင်္သာရီသို့ စစ်တစ်ကြောင်း ချီကြသည်။ မြန်မာစစ်သည် များသည် စွမ်းအားရှိသမျှ ခုခံတိုက်ခိုက်ကြသော်လည်း ဆုတ်ရသည်ကများသည်။ မဟာဗန္ဓုလသည် ဓနုဖြူ တိုက်ပွဲတွင်ကျ၍ မြန်မာတို့ စစ်ရှုံးကြသည်။ ၁၈၂၆ ခုနှစ် တွင် စစ်ပြေငြိမ်း၍ ရန္တပိုစာချုပ်အရ၊ ရခိုင်၊ တနင်္သာရီနယ် ်တို့ကို မြန်မာတို့က ဝင်ရောက် ခြယ်လှယ်ခြင်းမပြု မလုပ်ကြရ။ စစ်စရိတ်အဖြစ် မြန်မာတို့က ငွေတစ်ကုဋေ ပေးရသည်။
ငြိမ်းချမ်းမှုကို လိုလားသဖြင့် အင်္ဂလိပ်တို့နှင့်သင့်မြတ်အောင် ဆက်ဆံ၏။ အင်္ဂလိပ်တို့ မြန်မာတို့ အလိုကို လိုက်သင့် သလောက်လိုက်ကြ၏။ ကာလကတ္တားမြို့ ဘုရင်ခံချုပ် လတ်မင်းကြီးဒါလဟိုဇီထံ သံလွှတ်၍ ပဲခူးနယ်ကို ပြန်ပေးရန် တောင်းဆိုသည် မရချေ။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ အီတလီနိုင်ငံတို့ကို ကင်းဝန်မင်း ကြီး ဦးဆောင်သော သံအဖွဲ့ကို လွှတ်သည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့်လည်း ဆက်ဆံသည်။ ဥရောပတိုက်သို့ ပညာတော်သင်များ စေလွှတ်၍ စက်မှု လက်မှု လောကဓာတ်ပညာများကို သင်ကြားစေသည်။ မင်းညီမင်းသား၊ မှူးမတ်၊ စော်ဘွား၊ ချင်း၊ ကချင်၊ ကရင် စသည်တို့ကို ထိုက်သင့်အားလျော်စွာ မစချီးမြှင့်ကာ တိုင်းပြည်ကို ငြိမ်းချမ်းစွာ စီမံအုပ်ချုပ်သည်။ မှန်နန်း ရာဇဝင်တော်ကို ဆက်လက်ရေးသားစေသည်။ မန္တလေးတောင်ခြေရင်းတွင် ရတနာပုံ မန္တလေးဟု ခေါ်သော မြို့သစ်ကို တည်သည်။ မန္တလေးတောင်ခြေ၌ မဟာသကျမာရဇိန် (ကျောက်တော်ကြီး)ဘုရား၊ မဟာလော ကမာရဇိန်(ကုသိုလ်တော်)ဘုရားတို့ကို တည်သည်။ ပိဋကတ်သုံးပုံကို ကျောက်ထက် အက္ခရာတင်သည်။ ပထမပြန် စာပေးပွဲကို ဆက်လက် ပြုလုပ်သည်။ ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင်သောကြောင့် မင်းတုန်းမင်းကို ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် မင်းတရားကြီးဟု ခေါ်၏။ ဆည်ဟောင်း မြောင်းဟောင်းများကို ထပ်မံပြုပြင်သည်။ မိတ္ထီလာကန်စသော ကန်များကိုလည်း ပြုပြင်သည်။ ဆန်စက်၊ သကြားစက်၊ သစ်စက်၊ ရက်ကန်းစက်များကို ဥရောပတိုက်မှ ဝယ်ယူသည်။ အင်္ဂလိပ်တို့နှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးစာချုပ် ချုပ်ဆိုသည်။ အင်္ဂလိပ်ကျောင်းဆရာကြီး ဆရာမှတ်အား မြေနှင့်တကွ အင်္ဂလိပ်စာသင်ကျောင်း ဆောက်ပေးပြီးလျှင် သားတော် များကို အင်္ဂလိပ်စာ သင်စေသည်။
မြတ်စွာဘုရား အ။ုပ္ပတ္တိကျမ်း တစ်စောင်ရေးသောပြင်သစ် ဗရင်ဂျီဘုန်းကြီး ဘိဂန္ဓေ (ဘီဂန်းဒက်)ကိုလည်း ချီးမြေ|ာက်သည်။
အထက်မြန်မာနိုင်ငံ၌ မင်းတုန်းမင်း အုပ်စိုးသောအခါတွင် အောက်မြန်မာပြည်ကို အင်္ဂလိပ်တို့က ရခိုင်တိုင်း၊ တနင်္သာရီတိုင်း၊ ပဲခူးတိုင်းဟူ၍ တိုင်းသုံးတိုင်းခွဲပြီးလျှင် တိုင်းအသီး အသီး၌ တိုင်းမင်းကြီး တစ်ဦးစီ ခန့်ထား၍ အုပ်ချုပ်သည်။ ၁၈၆၂ ခုနှစ်တွင် တိုင်းသုံးတိုင်းကို စုပေါင်း၍ မဟာဝန်ရှင်တော်မင်းကြီး တစ်ဦးတည်းက အုပ်ချုပ်သည်။ အောက်ပြည်၏ မြို့တော်ဖြစ်သော ရန်ကုန်မြို့၌ ပထမ မဟာဝန်ရှင်တော်မင်းကြီးသည် မြန်မာရာဇဝင်ကျမ်း တစ်စောင်ရေးသော ဆာအာသာဖယ် ယာဖြစ်သည်။
ဖယ်ယာသည် ရန်ကုန်မြို့ဟောင်းကို တိုးချဲ့၍စည်ကားသော ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်အောင် မြို့သစ်ကိုတည်သည်။ ဒါလဟိုဇီလမ်း ( မဟဗန္ဓုလလမ်း )၊ ဖယ်ယာလမ်း ( ပန်းဆိုးတန်း )၊ ဂေါ်ဒွင်လမ်း ( လမ်းမတော် )၊ ဖရေဇာလမ်း(အနော်ရထာလမ်း)စသည်တို့သည် အင်္ဂလိပ် ရာထမ်း မှုထမ်းတို့၏ အမည်များကို အကြောင်းပြု၍ ပေးသော လမ်းအမည်များဖြစ်ကြသည်။ ထိုအခါမှစ၍ ဆန်အလုပ်၊ ရေနံအလုပ်၊ သတ္တုတွင်းအလုပ်၊ မီးသင်္ဘော အလုပ်၊ မီးရထား အလုပ်စသော အလုပ်အကိုင်များကို လုပ်ရန် အရင်းရှင်များသည် ရန်ကုန်မြို့သို့ တရွေ့ရွေ့ လာရောက်ကြ၏။ အိန္ဒိယ အရင်းရှင်၊ တရုတ်အရှင်းရှင် များလည်း ရောက်လာကြသည်။ ထို့ပြင် အိန္ဒိယပြည်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံမှ အမြောက်အမြား လာရောက်နေထိုင်၍ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများလုပ်ကိုင်ကြ၏။ အရင်းရှင်များသည် ရန်ကုန်မြို့တွင် ဘဏ်ကြီး ဘဏ်ငယ်၊ တိုက်ကြီး တိုက်ငယ်များ ဖွင်ကြသည်။ မြန်မာတိုင်းရင်းသားများမူကား စပါး အမြောက်အမြား စိုက်ရန် အားထုတ်ကြသည်။
အထက်မြန်မာနိုင်ငံ မြန်မာတို့သည် အောက်အင်္ဂလိပ်ပြည မြန်မာတို့နှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး၌ အဆက်မပြတ် လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်ကြ၏။ အထက်နိုင်ငံထွက် ပဲ၊ ပြောင်း၊ နှမ်း၊ ဆီ၊ ဆေး၊ ဝါဂွမ်း၊ ထန်းလျက်၊ ရေနံတို့ကို အောင်ပြည်သို့ ပို့၍၊ အောက်ပြည်ထွက် ဆန်စပါး၊ငပိ၊ ငခြောက်တို့ကို အထက်နိုင်ငံသို့ ပို့ဆောင်ကြသည်။ မင်းတုန်းမင်းသည်လည်း ရတနာကိုးပါးစီခြယ်သော ထီးတော်နှင့် ရွှေဆိုင်းများကို ရွှေတိဂုံစေတီအား လှူဒါန်းသည်။ ၁၈၇၈ ခုနှစ်တွင် မင်းတုန်းမင်း လွန်သောအခါ အလယ်နန်း မိဖုရား ဆင်ဖြူမရှင်နှင့် မှူးမတ်အချို့သည် မင်းတုန်းမင်း၏ သားတော်ကြီးများကို ကျော်၍ သီပေါမင်းသားငယ်ကို နန်းတင်ကြ၏။
တိုင်းရေး ပြည်ရေး ရှုပ်ထွေးလာ၏။ အောက်မြန်မာပြည်ပိုင် အင်္ဂလိပ် အစိုးရနှင့် ဆက်ဆံရေးတွင် မင်းတုန်းမင်း လက်ထက်ကဲ့သို့ မသင့်မြတ်ချေ။ တိုင်းရေး ပြည်ရေးစီးပွားကုန်သွယ်ရေး စာချုပ်များကို ပြင်သစ်တို့နှင့် ချုပ်ဆိုသည်ကို အင်္ဂလိပ်တို့က မကျေမနပ်ဖြစ်၏။ မြန်မာတို့ အပေါ်တွင် ပြင်သစ်အစိုးရ၏ ဩဇာအာဏာ လွှမ်းမိုးမည်ကို စိုးရိမ်သော အင်္ဂလိပ်အစိုးရသည် အထက်မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းယူရန် ပြင်ဆင်လျက်ရှိ၏။ ဘုံဘိုင်ဘားမားကုမ္ပဏီ သစ်လုပ်ငန်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ မြန်မာတို့က ဒဏ်ရိုက်သည်ကိုအကြောင်းပြုလျက် အင်္ဂလိပ်တို့သည် ၁၈၈၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် မြေထဲမြို့နယ်စပ်ကို ကျော်၍ စက်အမြောက်တင် သင်္ဘောတပ်ဖြင့် မန္တလေးမြို့သို့ချီပြီးလျှင် သီပေါမင်းနှင့် မိဖုရား စုဖုရားလက်တို့ကို သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးကြ၏။ ၁၈၈၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်းသည် အင်္ဂလိပ်ပိုင်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာကြ၏။ မြန်မာတို့က အားကိုးသော ပြင်သစ်အစိုးရသည် မည်သည့် အကူအညီမျှ မပေးနိုင်ချေ။ ဤသို့ဖြင့် မြန်မာပြည် တဝှန်းလုံးသည် ဗြိတိသျှအင်ပိုင်ယာ၏ တစ်စိတ် တစ်ဒေသဖြစ်လာ၏။ မြန်မာပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရာ၌ အင်္ဂလိပ်အစိုးရသည် ဥပဒေများ ပြဋ္ဌာန်း၍ အုပ်ချုပ်၏။ ၁၉ဝဝ ပြည့်နှစ်လောက်တွင် မြန်မာတို့လည်း ဥပဒေဖြင့် အရာရှိအုပ်ချုပ်ပုံကို စ၍ နှစ်သက်လာကြသည်။ ဆန်အရောင်းအဝယ်၊ သစ်အလုပ်စသော စီးပွားရေး အလုပ်အကိုင် တိုးတက်ကြီးကျယ်လာရာ၊ ကူးသန်း ရောင်းဝယ်မှုကို နိုင်ငံခြားသားတို့က အုပ်ချုပ်လျက် ရှိသောကြောင့် မြန်မာတို့ အကျိုးခံစားသင့်သလောက် မခံစားကြရချေ။ စီးပွားရေးအလုပ်အကိုင် အရောင်းအဝယ် အသယ် အပို့ တိုးတက်လာသောအခါ မြို့များသည် တိုးတက်စည်ကားလာကြ၏။ အစိုးရသည်လည်း အခွန်ငွေ ပို၍ရသဖြင့် ဆေးရုံများ၊ ကျန်းမာရေးဌာနများ၊ စာသင် ကျောင်းများနှင့် ကောလိပ်ကို ဖွင့်ပေးသည်။ သို့ရာတွင် တောင်သူလယ်သမားဖြစ်ကြသော မြန်မာတို့ကား ဆင်းရဲ လျက်ပင်ရှိကြ၏။ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရာ၌ လိုအပ်သော ကျွဲ၊ နွားနှင့် လယ်လုပ် ပစ္စည်းများကို ဝယ်ရန် နိုင်ငံခြား အရင်းရှင်များထံမှ ငွေချေးကြရ၏။ ငွေတိုးကလည်း များ၊ စပါးဈေးကလည်း မကောင်းသဖြင့် ကြွေးမဆပ်နိုင်၍ လက်ရှိ လယ်ယာများကို အရင်းရှင်များအား ပေးဆပ် လိုက်ကြရ၏။ သို့ဖြစ်၍ အချို့သော လယ်သမားတို့သည် အင်္ဂလိပ် အစိုးရကို ပုန်ကန်ကြ၏။ မြန်မာတို့သည် ဥပဒေဖြင့် အုပ်ချုပ်ပုံကို နှစ်သက်လက်ခံခဲ့ကြသော်လည်း၊ ထိုအုပ်ချုပ်ပုံအားဖြင့် အင်္ဂလိပ် အစိုးရသာ တန်ခိုးကြီး၍ နိုင်ငံခြား အရင်းရှင်များသာ ကြီးပွားနေကြသည်ကို သိမြင်လာကြသောအခါ မကျေမနပ် ဖြစ်ကြ၏။ ထိုအင်္ဂလိပ်ကြိုက် ဥပဒေအစား မြန်မာကြိုက် ဥပဒေမျိုးကို ရအောင်အားထုတ်ရန် ကြံစည်ကြ၏။၁၉ဝ၅ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်က ရုရှကို စစ်ပွဲ၌ အနိုင်ရသည်မှစ၍ မြန်မာတို့၏ စိတ်၌ ငုပ်နေသော အမျိုးသား စိတ်ဓာတ်သည် ပြန်၍ ပေါ်ပေါက်လာ၏။ ၁၉ဝ၈ ခုနှစ်လောက်တွင် မြန်မာတို့သည် ဝိုင်၊ အမ်၊ စီ၊ အေခေါ် ခရစ်ယာန် လူငယ်များအသင်းကို အတုယူ၍ ဝိုင်.အမ်.ဘီ.အေ ခေါ်ဗုဒ္ဓဘာသာကလျာဏယုဝအသင်းကို တည်ထောင် ကြသည်။ အယူဝါဒရေးကို ရည်ရွယ်၍ဖွဲ့သော ဝိုင်၊ အမ်၊ ဘီ၊ အေ အသင်းသည် နိုင်ငံရေး လုပ်ငန်းကို လေ့လာလိုက်စား၏။ ခေါင်းဆောင်အချို့သည် သတင်း စာတိုက်များကို ထောင်ကြ၏။ သတင်းစာများ၌ ရေးသူက ရေး၊ နယ်ထွက်၍ ဟောသူက ဟောနှင့် အလုပ်များကြ၏။ ဤသို့ ရေးကြ ဟောကြသော တရားကို ဝံသာနုတရား ဟုခေါ်၏။ မကြာမီအတွင်း ဝံသာနုစိတ်ဓာတ် တက်ကြွလာသော မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ဂျီ.စီ.ဘီ.အေ အသင်းကြီး ပေါ်ပေါက်လာ၏။
ထိုနောက် မြန်မာတိုင်းသူပြည်သားများ၏ အကျိုးဖြစ်မည့် ဥပဒေမျိုးကို အစိုးရထံ၌ တောင်းကြ၏။ ထို့ပြင်ဟုမ္မရူးခေါ် ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ရေး စနစ်ကိုလည်း တောင်းကြ၏။ အစိုးရသည် ဝံသာနုခေါင်းဆောင်များကို ဖမ်းဆီး ချုပ်နှောင်သည်။ အစိုးရကဖိနှိပ်လေလေ၊ ဝသာနု စိတ်ဓာတ်က တက်ကြွလေလေ ဖြစ်ရာ၊ အင်္ဂလိပ် အစိုးရသည် ဒိုင်အာခီခေါ် နှစ်ဘက်စပ် အုပ်ချုပ်ရေး စနစ်ကို ပေး၏။ အမျိုးသား စိတ်ဓာတ်ကို တက် ကြွစေသော သူတို့တွင် တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများ ပါဝင်ကြ၏။ ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို တည်ထောင်သောအခါ ကျောင်းသားများသည် သပိတ်မှောက်ကြ၏။ ထိုသပိတ်သည် ကျောင်းအားလုံးသို့ ပျံ့နှံ့သွား၍ အမျိုးသားကျောင်းများ အနှံ့အပြားပေါ် ပေါက်လာကြ၏။ ထိုအမျိုးသားကျောင်းတို့သည် အမျိုးသား စိတ်ဓာတ်ကို ပိုမိုခိုင်မြဲအောင် ပြုစုပျိုး ထောင်ပေးကြ၏။ အမျိုးသားတက္ကသိုလ်ကား ကြာရှည်စွာ မတည်တံ့ချေ။ တိုင်းသူ ပြည်သားတို့သည် ဒိုင်အာခီ အုပ်ချုပ်ရေးကို မနှစ်သက်ဘဲ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးကို တောင်းကြသည်။
မြို့မအထက်တန်းကျောင်း သည် ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၇ ရက် ရန်ကုန်မြို့ဗဟန်း မြို့နယ်တွင်စတင် တည်ထောင်သော မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးသော အမျိုးသားကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် မြို့မ အမျိုးသားကျောင်း နှင့် အမျိုးသားကျောင်း အမြုတေများကို အမြို့ မြို့ရှိ ဝံသာနုကြီးများ၏ စေတနာ သဒ္ဓါတရား အကြောင်းပြု၍ တမုဟုတ်ချင်း ပျံ့နှံ့ပေါ်ထွက်လျက်၊ နွေရာသီ စာမေးပွဲများအမှီ ကျောင်းသားလူငယ်အပေါင်း ဆက်လက် ပညာသင်ကြားနိုင်ရန် အခွင့်အရေးရခဲ့ကြ၏။ မြို့မ မိသားစု စိတ်ဓာတ် မှသည် ပြည်ထောင်စုစိတ်ဓာတ် ဖြစ်လာသည်။ နောင်အခါတွင် ထိုပြည်ထောင်စု စိတ်ဓာတ်သည် မျိုးချစ်စိတ်ဓာတ်ကို ပိုမိုရင့်သန်လာစေပြီး မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးကို အောင်မြင်စွာ ရရှိစေခဲ့သည်။ အဆိုပါ မြို့မ မိသားစု စိတ်ဓာတ် နှင့် နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင် ရေး အမျိုးသားစိတ်ဓာတ်တို့သည် နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး၊ အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေး၊ လူမျိုး၊ ဘာသာ သာသနာ၊ နိုင်ငံတော် အကျိုးစီးပွားအတွက် ခေတ်အဆက်ဆက်တွင် ရှေ့တန်းမှ ဦးဆောင်ဦးရွက်ပြုနိုင်ခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးအစ-အမျိုးသားနေ့က၊ အမျိုးသားနေ့အစ-အမျိုးသားကျောင်းများက၊ အမျိုးသားကျောင်းများအစ-မြို့မကျောင်းက ဟူ၍လည်း မြန်မာ့သမိုင်းစာမျက်နှာများတွင် မြင်တွေ့နိုင်သည်။၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်လောက်တွင် တို့ဗမာ အစည်းအရုံးဝင် သခင်ခေါင်းဆောင်များသည် နိုင်ငံရေး လွတ်လပ်မှုကို ရမှသာလျှင် လိုအပ်သော ဥပဒေကို ရမည်ဖြစ်၍ လွတ်လပ်ရေးအတွက် ပြင်းထန်စွာ ဆောင်ရွက်ရမည်ဟူသော ဝါဒကို လှည့်လည် ဟောပြောရာ တိုင်းသူပြည်သား၏ စိတ်ဓာတ်တို့သည် တက်ကြွလာကြ၏။ ပြောဟောသူအများကိုလည်း အစိုးရက ဖိနှိပ်၏။
၁၉၃၇ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့မှစ၍ မြန်မာပြည်ကို အိန္ဒိယပြည်မှ ခွဲထုတ်လိုက်သဖြင့် မြန်မာပြည်သည် သီးသန့်တိုင်းပြည်တစ်ခုဖြစ်လာ၏။ အုပ်ချုပ်ရေးတွင် ၉၈ ဌာနအနက် ၉၁ ဌာနကို တိုင်းသူပြည်သားတို့က ရွေးချယ် တင်မြေ|ာက်သော ကိုယ်စားလှယ် အမတ်တို့ အုပ်ချုပ်ခွင့် ရသဖြင့် ၉၁ ဌာနအုပ်ချုပ်ရေးဟု ခေါ်သည်။ ပါလီမန်စနစ်အရ အထက်လွတ်တော်နှင့် အောက်လွှတ်တော်ဟူ၍ ခွဲခြားအုပ်ချုပ်သည်။ သို့ရာတွင် မြန်မာနိုင်ငံကို အင်္ဂလိပ်အစိုးရက တိုက်ခိုက် သိမ်းယူခြင်းကို မမေ့နိုင်သော မြန်မာတို့သည် လုံးဝကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေး အတွက်သာ ဆူပူနေကြ၏။ ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကြီးစ၍ ဖြစ်ရာ၊ ဂျပန်သည် အရှေ့တောင်အာရှဒေသရှိ အင်္ဂလိပ်၊ ပြင်သစ်၊ အမေရိကန်ပိုင် နယ်များကို တိုက်မည်ကို သိသော တို့ဗမာအစည်းအရုံး ခေါင်းဆောင်များသည် ဂျပန်၏ အကူအညီဖြင့် အင်္ဂလိပ်အစိုးရထံမှ လွတ်လပ်ရေးကို ယူမည်ဟု ကြံစည်ကြ၏။ ထိုကြံစည်ချက်အတိုင်း သခင်အောင်ဆန်း ခေါင်းဆောင်သော ရဲဘောသုံးကျိပ် တို့သည် မြန်မာပြည်မှ တိတ်တဆိတ်ထွက်ကာ ဂျပန် နိုင်ငံသို့သွား၍ စစ်အတတ်သင်ကြ၏။
၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် သခင်အေင်ဆန်း၏ ဗမာ့လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော်သည် ဂျပန်စစ်တပ်နှင့်အတူ မြန်မာပြည် တောင်ပိုင်းသို့ ဝင်လာသည်။ အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်များသည် မခုခံနိုင်သဖြင့် ရန်ကုန်မှ ပြည်သို့၊ ထိုနောက် မန္တလေးသို့၊ ထိုနောက် မြစ်ကြီးနားသို့ဆုတ်၍ မေလတွင် မဏိပူရကိုဖြတ်၍ အိန္ဒိယသို့ဝင်ကြသည်။ မြန်မာပြည် ဘုရင်ခံသည်လည်း ဆင်းမလားမြို့၌ စစ်ပြေး အစိုးရရုံးစိုက်သည်။ ဖက်ဆစ်ဆန်သော ဂျပန်အစိုးရသည် မြန်မာပြည်ကို ၁၉၄၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၅ ခုနှစ် အဝင်အထိ အုပ်ချုပ်၏။ အစ၌သော် မြန်မာတို့သည် ဂျပန်တို့အား ကိုးစားခဲ့ကြ၏။ သို့ရာတွင် ဂျပန်တို့ပေးသော လွတ်လပ်ရေးသည် လွတ်လပ်ရေး အတုမျှသာ ဖြစ်သည ်ကို သိလာကြသောအခါ မြန်မာလူငယ် ခေါင်းဆောင်တို့သည် ဂျပန်၏ လက်အောက်မှ လွတ်မြောက်ရန် စိုင်းပြင်းကြ၏။ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ ဗမာ့တပ်မတော်နှင့် တို့ဗမာ အစည်းအရုံးဝင်တို့သည် ဖက်ဆစ် ဂျပန်ကို တော်လှန်ရန် ၁၉၄၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်နှင့် တိတ်တဆိတ် ဆက်သွယ်ကြ၏။ ထိုနောက် ဖ.တ.ပ.လ ခေါ် ဖက်ဆစ် တိုက်ဖျက်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့သည် ၁၉၄၅ ခုနှစ် မတ်လကစ၍ ဂျပန်တို့ကို တော်လှန်သည်။
ထိုတော်လှန်မှုကြောင့် ထိုနှစ်၌ပင် အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်များသည် မြန်မာပြည်သို့ လွယ်ကူစွာ ပြန်ဝင်ပြီးလျှင် ဂျပန် စစ်တပ်များကို အောင်မြင်နိုင်ကြ၏။ မြန်မာပြည်ဘုရင်ခံ သည်လည်း မြန်မာပြည်သို့ ပြန်ရောက်၍ ပြန်လည် အုပ်ချုပ်ရေးကို စီမံသည်။ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းလည်း စစ်တပ်မှ ထွက်၍ ဖ ဆ ပ လ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်၏။ ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် ဖ၊ ဆ၊ ပ၊ လ ခေါင်းဆောင်သော မြန်မာလူထုသည် တိုင်းပြုပြည်ပြု လွတ်တော် ခေါ်ရေး၊ အချုပ်အချာအာဏာပိုင် လုံးဝ လွတ်လပ်ရေးစသော အဆိုများကို အတည်ပြုကြ၏။ အင်္ဂလိပ်အစိုးရသည် ဖ၊ဆ၊ပ၊လ ခေါင်းဆောင်သော ပြည်မဒေသနှင့် တောင်တန်း ဒေသတို့၏ အင်အားကို မခံနိုင်သဖြင့် ဖ၊ဆ၊ပ၊လ ခေါင်းဆောင်နှင့်တောင်တန်းဒေသ ခေါင်းဆောင်တို့အား အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာကို အပ်ရလေသည်။ လွတ်လပ်ရေးကို ပေးပါမည် ဟုလည်း ကတိပြုရလေသည်။ ထိုကြောင့် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းကြီးမှူးသော ဖ၊ဆ၊ပ၊လ အစိုးရသည် ပြည်သူ့ ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် ဆွေးနွေး လိုသဖြင့် ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် တိုင်းပြုပြည်ပြု လွှတ်တော် အတွက် ရွေးကောက်ပွဲကို ကျင်းပပြီးနောက် ပြည်သူများက ရွေးကောက်လိုက်သော ကိုယ်စားလှယ်အမတ်များ ပါဝင်သည့် တိုင်းပြုပြည်ပြု လွှတ်တော်ကို ကျင်းပသည်။ ထိုနောက် အများသဘောတူ ဆုံးဖြတ်သော ဖွဲ့စည်း အုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေကို ရေးဆွဲကြ၏။ ထိုအတော အတွင်း ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်းနှင့် ဖ၊ဆ၊ပ၊လ ခေါင်းဆောင်၊ တောင်တန်းဒေသခေါင်းဆောင် အချို့တို့သည် လူမသမာ တို့၏ လက်ချက်ဖြင့် အသတ်ခံကြရသည်။ သို့ရာတွင် ဖ၊ဆ၊ပ၊လ ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သော သခင်နုသည် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်၍ မြန်မာနိုင်ငံ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေကို အောင်မြင်စွာ ရေးဆွဲ၏။ ထိုနောက် မြန်မာ ခေါင်းဆောင်များသည် အက်တလီ ခေါင်းဆောင်သော ဗြိတိသျှ အစိုးရအဖွဲ့နှင့် သွားရောက် စေ့စပ်ကာ သဘောတူ စာချုပ်များ ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။
မြန်မာတိုင်းသူပြည်သူသား များသည် ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာပြည်သည် လုံးဝ လွတ်လပ်သော အချုပ်အချာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံဖြစ်ပြီဟု ကြေညာခဲ့ကြသည်။
ထီဖိုးကလုံရွာ၊ ဘားအံမြို့နယ်
ထီဖိုးကလုံရွာ(Htihpoekalon)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ မှိုင်းကံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၂၁၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မှိုင်းကံကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၅၅၄ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၇၇၈ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘားအံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ငါးခွေးလျှာ
ငါးခွေးလျှာမျိုး (Cynoglossus lingua) ကို ငါးပြားမျိုးဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ ငါးခွေးလျှာသည် များသောအားဖြင့် ရေအောက်မြေပြင်ပေါ်တွင် သွားလာ ကျက်စားနေတတ်သည်။ ရေအောက်ရှိ ရွှံ့နွံရောင်နှင့် အလွန်တူသောကြောင့် ငါးခွေးလျှာကို မြင်နိုင်ရန် ခဲယဉ်းသည်။ ငါးခွေးလျှာ၏ အရောင်သည် တစ်ချိန်နှင့် တစ်ချိန်မတူဘဲ ပြောင်းလဲလျက်ရှိသည်။ ညိုမည်းသော မြေပေါ်တွင်မူ ညို မည်းသော အရောင်သို့ ပြောင်းလဲသည်။ ငါးခွေးလျှာ၌ အထက်အောက်နှင့် ဘေးပတ်လည်ကို မြင်နိုင်သော မျက်စိရှိ သည်။
ငါးခွေးလျှာသည် မြေကြီးပေါ်၌ အပြားလိုက်နေနိုင်၍ ကိုယ် အပေါ်ဘက်ပိုင်းသာ ရွံ့နွံ၏အရောင်နှင့် တူ၏။ အောက်ဘက် ပိုင်း၌ အဖြူရောင် ခပ်ဖျော့ဖျော့ရှိ၏။ အချို့လူများက ငါးခွေးလျှာ၏ အမည်းဖက်အပိုင်းမှာကျော၊ အဖြူဖက်အပိုင်းမှာ ဝမ်းဗိုက်ဖြစ်သည်ဟု ထင်ကြ၏။ အမှန်မှာ ထိုအပိုင်းတို့ကား ငါးခွေးလျှာ၏ ညာဘက်ဘေးနှင့် ဗယ်ဖက်ဘေးများသာလျှင် ဖြစ်ပေသည်။
ကိုယ်တစ်ဖက်မည်း၊ တစ်ဖက်ဖြူရှိခြင်းထက် ထူးဆန်းသော အချက်မှာ ဦးခေါင်း၏ ညာဘက်တစ်ဖက်တည်း၌ မျက်စိ ၂ လုံး စလုံးရှိခြင်း ဖြစ်သည်။ ပါးစပ်မှာလည်း စောင်းလျက်ရှိ၏။ ငါးခွေးလျှာသည် မွေးခါစ၌သာ ငါး၏ ပုံပန်းသဏ္ဌာန်ရှိ၏။ မျက်စိမှာလည်း တစ်ဖက်တစ်လုံးစီသာရှိ၏။ သို့သော် များ မကြာမီ ဗယ်ဖက်မျက်စိသည် တဖြည်းဖြည်း အပေါ်သို့ တက်လာပြီး ညာဘက်သို့ ရွေ့သွားသည်။ ပါးစပ်မှာလည်း ရွဲ့၍သွား၏။ အတန်ကြီးလာသောအခါ ငါးခွေးလျှာသည် နေ ရောင်ခြည်ရနိုင်သော ရေပြင်သို့ ရောက်လာသည်။ ထို့နောက် ရေအောက်သို့ ဆင်းသွားသည်။
ငါးခွေးလျှာမျိုးရင်းတွင် အမျိုးပေါင်း ၅ဝဝ ခန့် ပါဝင်၏။ ထိုငါးတို့သည် များသောအားဖြင့် အဖိုးတန်သော ငါးများ ဖြစ် ကြသည်။ ဆိုးလီးအား ဗာလဂါရစ်ခေါ် ဥရောပတိုက်မှ ငါးခွေး လျှာသည် အလွန်အရသာရှိသောငါး ဖြစ်၏။ မျိုးရင်း တစ်ခု လုံးရှိ ငါးခွေးလျှာတို့တွင် ဟဲလဗတ်ငါးသည် အကြီးဆုံး ဖြစ် သည်။ ငါးခွေးလျှာအသည်းမှ အဆီထဲတွင် ဗီတာမင်အေနှင့် ဒီ အမြောက်အမြားပါရှိသည့်အတွက်ကြောင့် ဟဲလဗတ်ငါးများကို အနောက်နိုင်ငံများတွင် စီးပွားရေးအနေနှင့် အကြီးအကျယ် ဖမ်းယူကြလေသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသောငါး