cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
သစ်ပင်
မျိုးဆက်ပြန့်ပွားခြင်း
အစေ့တွင်းရှိ အပင်လောင်းဖြစ်လာမည့် အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းတို့သည် အလွန်သေးငယ်သည်။ သို့သော် အပင်တစ်ပင်ဖြစ်လာရန် လိုအပ်သော အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းတို့ ပြည့်စုံသည်။ ထိုအစေ့ထဲ၌ အပ်ချည်နှင့်တူသော အမျှင် သေးသေးကလေးသည် တစ်နေ့တွင် သစ်ပင်၏ပင်စည် ဖြစ်လာပေလိမ့်မည်။ ထိုအမျှင်၏ အဖျားတစ်ခုသည် အမြစ် ဖြစ်လာမည့် အပိုင်းဖြစ်၍ အစေ့မြစ်ဟုခေါ်သည်။ အခြား အဖျား ပိုင်းသည် အညွန့်ပိုင်းဖြစ်၍ အစေ့ရွက်နှင့် အငုံတို့ ပါရှိရာ ထိုအပိုင်းကို အစေ့ညှောက်ဟုလည်း ခေါ်သည်။ ထိုအပင်လောင်းကလေးသည် စားရေရိက္ခာ အပြည့်အစုံနှင့် ထိုအစေ့တွင်း၌ တည်ရှိနေသည်ဖြစ်ရာ ယင်းသို့ တည်ရှိနေပုံသည် အထုပ်ကလေးတစ်ထုတ်ကို မိုးကာထည်ဖြင့် ထုပ်ပိုးထားသကဲ့သို့ ဖြစ်ပေသည်။ အသီးအဖြစ် ကြီးထွား လာသော အစေ့အိမ်သည် ရင့်လာသောအခါ မိခင်သစ်ပင်မကြီး ကို စွန့်ခွါ၍ မိမိ၏ ဘဝသစ်ခရီးကို စတင်လေသည်။ အချို့သစ်စေ့များတွင် အတောင်နှင့်တူသော အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများပါရှိရာ ယင်းတို့အားဖြင့် သစ်စေ့များ သည် လေထဲတွင် ပျံဝဲလွင့်ပါကြသည်။ အင်၊ ကညင်သီးများ တွင် ငှက်တောင်နှင့်တူသော တောင်ပံ ပါရှိသည်။ အက်ရှပင်၏ အစေ့တွင် လှော်တက်နှင့်တူသော တောင်ပံပါရှိသည်။ လက်ပံ၊ မိုးမခစေ့တွင် လေထဲ၌ လွင့်ပါနိုင်သော မွေးနုကလေးများ ရှိသည်။ ပိတောက်စေ့၊ ယင်းမာစေ့၊ ပျဉ်းမစေ့၊ ဒန့်သလွန်စေ့ တို့တွင်လည်း အတောင်နှင့်တူသော အင်္ဂါများပါရှိလေသည်။ ထိုအစေ့များသည် လေဖြင့်လွင့်ပါရာမှ မြေသို့ သက်ဆင်း ကျရောက်ပြီး သည့်နောက် သင့်တင့်လျောက်ပတ်သော ရေမြေ ဒေသတို့တွင် အချိန်တန်သည့်အခါ၌ အစို့အညှောက်ထွက်၍ အပင်ပေါက်ကလေးများ ပေါ်ထွက်လာလေ သည်။
သစ်ပင်ရှင်သန်ရန်လိုအပ်သောအချက်များ
သစ်ပင်သည် သက်ရှိတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အကြောင်း မူ သစ်ပင်သည် အခြားသက်ရှိများနည်းတူ အသက်ရှူကြသည်။ အစာစားသည်။ တစ်နေ့တစ်ခြား ထွားကျိုင်းကြီးမားသည်။ မျိုးဆက်မပျောက်မပျက်စေရန် ပေါက်ဖွားပေးလေသည်။ အစေ့မှ အပင်ဖြစ်လာပြီးနောက်တွင် သစ်ပင်တစ်ပင် ရှင်သန်ကြီးထွားရန်အတွက် လိုအပ်သော အချက်များရှိသည်။ ယင်းအချက်များနှင့် ပြည့်စုံနိုင်အောင် အပင်၏ အစိတ်အပိုင်းများက တာဝန် အသီးသီးယူကာ ဆောင်ရွက်ကြ ရလေသည်။
လူတို့သည် အစာအာဟာရကိုမှီဝဲရမှ ကြီးထွားနိုင် သကဲ့သို့ သစ်ပင်တို့သည်လည်း မြေဩဇာကို စားသုံးရမှ ရှင်သန်နိုင်ကြရာ မြေဩဇာလိုအပ်ခြင်းသည် ပထမအချက် ဖြစ်သည်။ ဒုတိယလိုအပ်သော အချက်သည် ရေဖြစ်ရာ လူ တိရစ္ဆာန်စသည့် သက်ရှိသတ္တဝါတို့သည် ရေမသောက်ရလျှင် အသက် သေနိုင်ကြသကဲ့သို့ သစ်ပင်သည်လည်း ရေမသောက်ရ လျှင် သေနိုင်ပေသည်။ လေသည် သစ်ပင်များရှင်သန်ကြီးထွား နိုင်ရန် တတိယ လိုအပ်သော အချက်ဖြစ်သည်။ လူနှင့် တိရစ္ဆာန်သည် လေထဲတွင် ပါသော အောက်ဆီဂျင်ကို ရှူရမှသာလျှင် အသက်ရှင်နိုင်သကဲ့သို့ သစ်ပင်များသည်လည်း အောက်ဆီ ဂျင်ဓာတ် ရမှသာလျှင် အသက်ရှင်နိုင်လေသည်။ သစ်ပင်များအတွက် စတုတ္ထလို အပ်သောအချက်သည် အပူရှိန်ဖြစ်သည်။ သစ်ပင် အမျိုးအစားကို လိုက်၍ အပူရှိန် အနည်းအများ လိုအပ်သည်။ ပန်းသီးပင်၊ လိမ္မော်ပင်၊ သစ်သော့ပင်တို့သည် အပူရှိန်အနည်းငယ်သာလို၍ အေးသော အရပ်ဒေသများ၌ ပေါက်သည်။ ကျွန်း၊ ပိတောက်စသော အပင်များကား အပူရှိန်များများလို၍ အပူပိုင်းဒေသများ၌ ပေါက်လေသည်။ သစ်ပင်များအတွက်အရေးကြီးသော ပဉ္စမအချက်သည် အလင်းရောင် ဖြစ်ပေသည်။
အလင်းရောင်မရသောသစ်ပင်များ၊ သို့မဟုတ် အရိပ်အောက်တွင် ပေါက်ရသောသစ်ပင်များသည် သန်မာ ထွားကျိုင်းခြင်း မရှိပေ။ သစ်ပင်များ ရှင်သန်ရန် ဆဌမလိုအပ် သော အချက်သည် မြေဆီလွှာ အမျိုးမျိုး ဖြစ်ပေသည်။ အချို့ သစ်ပင်များသည် ကျောက်စရစ်၊ ဂဝံကျောက် အစရှိသော မြေမာများ၌ ရှင်သန်၍ အချို့အပင်များသည် ရွှံ့စေးမြေ၌သာလျှင် ပေါက်ရောက်ဖြစ်ထွန်းနိုင်လေသည်။
အမြစ်
သစ်ပင်နှင့် လူ၊တိရစ္ဆာန်တို့၏ ခြားနားချက်မှာ သစ်ပင်သည် လူ တိရစ္ဆာန်တို့ကဲ့သို့ ရွေ့ရှား သွားလာလှုပ်ရှားမပြုနိုင်ခြင်း၊ ခြေလက်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းတို့ မရှိခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ သို့သော် သစ်ပင်ကို (၁) အမြစ်၊ (၂) ပင်စည်၊ (၃) ရွက်အုပ်ဟူ၍ အဓိကအားဖြင့် အပိုင်းသုံးပိုင်း ခွဲခြားနိုင် လေသည်။
သစ်ပင်၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်း သုံးပိုင်းအနက် အမြစ်ပိုင်းသည် မည်သည့်အပင်မျိုးတွင်မဆို မြေကြီးထဲသို့ ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်ပြီးလျှင် သစ်ပင်ကို ထိုနေရာ၌ တည်တန့်ခိုင်မြဲစွာ ရပ်တည်နိုင် အောင် မြေကြီးကိုကုတ်တွယ် ထားရသော တာဝန်ဝတ္တရားကို ဆောင်ရွက်သည်။
သစ်ပင်များရှင်သန်ကြီး ထွားရန် လိုအပ်သောရေနှင့် ဓာတ်ဆားဟုခေါ်သည့် ရေတွင်ပျော်ဝင်နေသော ဝတ္ထုပစ္စည်း များကို အမြစ်များက စုတ်ယူကြသည်။ ရေနှင့်ဓာတ်ဆားကို မြေဆီလွှာထဲတွင်လိုက်၍ ရှာဖွေစုတ်ယူဩသောကြောင့် အမြစ်များသည် မြေအောက်ထဲတွင် အဘက်ဘက်သို့ ဖြာထွက်နေသည်ကို တွေ့ကြရပေလိမ့်မည်။ အမြစ်များတွင် အမြစ်မကြီးနှင့် အမြစ်တက်များဟူ၍ ရှိရာ အမြစ်မွေးဟု ခေါ်သော နုနယ်သည့် အမွေး များရှိလေသည်။ မြေဆီလွှာရှိ ရေနှင့်ဓာတ်ဆားရည်တို့သည် အမြစ်မွေးများမှတစ်ဆင့်သာလျှင် အပင်ထဲ သို့ ဝင်ရောက်နိုင်၍ အပင်၏ အခြားအစိတ်အပိုင်း များမှ မဝင်ရောက်နိုင်ချေ။ သစ်ပင်၏ အထက်ပိုင်း တွင် အကိုင်းအခက်များ ဖြာ၍ထွက်သကဲ့သို့ သစ်ပင်၏အောက်ပိုင်း ဖြစ်သော အမြစ်များသည် မြေကြီးထဲတွင်ဖြာ၍ ထွက်ကြ သည်။ ရေသောက်မြစ်သည် ရေရှိရာအရပ်သို့ အနက်ဆုံး ဆင်းသက်ရသဖြင့် အရှည်ဆုံး အမြစ်ဖြစ်လေသည်။
ပင်စည်
သစ်ပင်တစ်ပင်တွင် အကိုင်း၊ အခက်၊ အရွက်၊ အပွင့်၊ အသီးဟူသော အစိတ်အပိုင်းများရှိရာ ယင်းတို့ကိုနေရာတကျဖြစ်စေရန် ပင်စည်ကထောက်ကူ ပေးရလေသည်။ အမြစ်များသည် မြေဆီလွှာရှိရေနှင့် ဓာတ်ဆားကိုအရွက်များထံသို့ပို့ဆောင်လေရာ ပို့ဆောင်ရေးလမ်းကြောင်းသည် ပင်စည်ပင်ဖြစ်လေသည်။ ပင်စည်၏အတွင်းသားဖြစ်သော သစ်သားကို အခေါက်ဟုခေါ်သည့် အခွံဖြင့် ဖုံးအုပ်လျက်ရှိသည်။ အခေါက်သည် သစ်ပင်အားထိခိုက်ပွန်းရှခြင်းမှ ကာကွယ်ပေးသည်။ သစ်ခေါက်တို့သည် စက္ကူနီးပါး ပါးလှပ်သည်လည်းရှိသည်။
လက်မပေါင်းများစွာထူသည်လည်းရှိသည်။ အချို့အခေါက်များသည်ပါး၍မာ ပြီးလျှင်အပေါ်ယံချောသည်။ အချို့သည် ထူ၍မာသည်။ အချို့ကားထူ၍ပွသည်။ အချို့အခေါက်သည်ထူ၍ကြမ်းတမ်းပြီးလျှင် ပပ်ကြားအက်များထနေသည်။
အခေါက်၏အရောင်သည်လည်းအဖြူ၊အနီ၊အဝါ၊အညို၊အနက် စသည်ဖြင့် အရောင်အမျိုးမျိုးဖြစ်သည်။ အရောင်နှစ်မျိုးသုံးမျိုး ကွက်ကျားပါဝင်သောအခေါက်မျိုးလည်းရှိသေးသည်။ အချို့အခေါက်များသည် အပေါ်အရောင်တစ်မျိုး၊ အတွင်းအရောင်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။
ပင်မ၊သို့မဟုတ် ပင်လုံးနှင့်အကိုင်းအခက်များ၏ အခေါက်သည်လည်း ခြားနားတတ်ပေသည်။ သစ်ပင်တို့တွင် များသောအားဖြင့်အခေါက်၏အတွင်းသားသည် အရည်ရွွှမ်းလျက်အပေါ်သားဖြစ်သောအပွေးသည် သွေ့ခြောက်ပြီးလျှင် ကွာကျနိုင်သောအရေခွံဖြစ်လေသည်။ အခေါက်နှင့်သစ်သားအကြားတွင်တိုးပွားလွှာ (ကမ်ဗီယမ်) ဟုခေါ်သော ပါး လှပ်သည့် ဆဲလွှာရှိသည်။ ထိုတိုးပွားလွှာသည် အဆက်မပြတ်ဖြစ်ပေါ်နေကာ သစ်ပင်၏ပင်လုံးနှင့် အကိုင်းအခက်များကြီး ထွားစေရန် အသားတိုးပေးသည်။
ပင်လုံးနှင့်အကိုင်းအခက်များသည်အဖျားဘက်မှနေ၍ ရှည်ထွက်ခြင်းဖြင့်သစ်ပင်များသည်တဖြည်းဖြည်း ရှည်၍မြင့်မားလာကြသည်။ ပင်လုံးနှင့်အကိုင်းအခက်များ ရှည်ထွက်မြင့်မားသည်နှင့် တစ်ချိန်တည်းတွင် ယင်းတို့၏အလုံးအထည်သည်လည်း တိုးပွားလွှာအားဖြင့်ပင် တဖြည်းဖြည်း တုတ်ခိုင်ကြီးမားလာကြလေသည်။ ပိုင်းဖြတ်ထားသော သစ်လုံး၏ထိပ်ဝကိုကြည့်လျှင် မျက်နှာပြင်အသား၌ စက်ဝိုင်းသဖွယ်အရစ်များအဆင့်ဆင့် ဖြစ်ပေါ်နေသည်ကို တွေ့ကြရပေလိမ့်မည်။ ထိုအရစ်များကို သက်ရစ်၊သို့မဟုတ် နှစ်ကွင်းဟုခေါ်သည်။ စက်ဝိုင်းတစ်ရစ် နှင့်တစ်ရစ်အကြား၌ ရှိသောသစ်သားသည် တစ်နှစ်အတွင်း တိုးပွားသော အသားဖြစ်သည်။ အထက်တွင်ဆိုခဲ့သော တိုးပွားလွှာသည် နွေရာသီရေမရရှိသောအချိန်၌ တိုးပွား ခြင်းရပ်ဆိုင်း လာသဖြင့် အရစ်ကဲ့သို့ဖြစ်ပေါ်လာစေသည်။ ထိုကြောင့်အပင်သက်မည်မျှ ရှိကြောင်းကိုထို အရစ်များကို ရေတွက်ကြည့်ခြင်းဖြင့် သိနိုင်သည်။ မိုးကောင်းသည့်နှစ်များတွင် အသက်ရစ်သည်ထူထဲ၍ ရာသီဥတု ဖောက်ပြန်သည့်နှစ်များတွင် အသက်ရစ်သည် သေးသိမ်တတ်လေသည်။
တိုးပွားလွွှာ၏အရေးပါသောအခြားလုပ်ငန်းတစ်ရပ်မှာ အရွက်များကထုတ်လုပ်သောအစာရိက္ခာတို့ကိုသစ်ပင်၏ အစိတ်အပိုင်းအရပ်ရပ်သို့ ပို့ဆောင်ပေးခြင်း ဖြစ်လေသည်။ သစ်သားဟုခေါ်သောပင်စည်၏အတွင်းသားကိုအကာ သားဟုခေါ်သော အပြင်ပိုင်းသည်အရောင်ဖျော့၍အသား ပွသည်။ အနှစ်သားဟုခေါ်သောအတွင်းပိုင်းသည် အရောင်ရင့်၍ အသားမာကျောသည်။ အနှစ်သားသည်အကာသားထက် အဖိုတန်သောသစ်သားဖြစ်လေသည်။
သစ်သားသည် ကျစ်လျစ်သိပ်သည်း၍ပိတ်နေသည်ဟု ထင်ရ သော်လည်း စင်စစ်သစ်သားတွင်အလွန်သေးငယ်၍ သာမန်မျက်စိဖြင့်မြင်နိုင်ရန်ခဲယဉ်းသော ပြွန်ချောင်းကလေးများ ရှိသည်။ အကာသားအ တွင်းရှိ ထိုပြွန်ချောင်းကလေးများသည် အသက်ရှင်လျက်ရှိပြီးလျှင် ယင်းတို့အားဖြင့်အမြစ်များမှ ရေသည်ပင်မနှင့်အကိုင်းအခက်များသို့ရောက်ရှိသည်။
ရေနှင့်ချက်လုပ်ပြီးသားအစာရိက္ခာအချို့ကိုသိုလှောင်သောအပိုင်း ကိုရေကြောဟုခေါ်၍ အစာရိက္ခာသယ်ယူပေးသောအပိုင်းကို အစာကြောဟုခေါ်သည်။ အကာ သားသည်နှစ်ကာလကြာမြင့် လာသည့်အခါ အရွက်များနှင့်အဆက်အသွယ်မရှိတော့ဘဲ မာကျောလာ၍တ ဖြည်းဖြည်းအနှစ်သားဖြစ်လာလေသည်။ ပင်စည်သည်နှစ်ဖက်သွားလမ်းရှိသော လမ်းမကြီးနှင့် ဆင်ဆင်တူသည်။ အမြစ်မှအရည်သည်သစ်သားရှိပြွန်ချောင်းများ အားဖြင့်အထက်သို့တက်၍အရွက်မှအစာရိက္ခာသည် တိုးပွား လွှာအားဖြင့်သစ်သားနှင့်အခေါက်အကြားမှအောက်ပိုင်းသို့ ပျံ့နှံ့သည်။ ထိုကြောင့်အခေါက်မှနေ၍ အနှစ်သားထိအောင် သစ်ပင်ကိုထွင်းထားလျှင်ထိုသစ်ပင်သည်ရိက္ခာပြတ်၍သေတတ် သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင်ခုတ်လှဲရမည့် ကျွန်းပင်များကို သင်းသတ်သည့်အခါ ထိုနည်းကိုအသုံးပြုလေသည်။
အရွက်များ
အကိုင်းအခက်အရွက်များရှိရာ အပိုင်းကို ရွက်အုပ်ဟူ၍ခေါ်သည်။ ရွက်အုပ်အပိုင်းသည် လေထဲတွင်လွင့်လျက်ရှိရာ အကိုင်းအခက်တို့သည် အရပ်ရှစ်မျက်နှာသို့ဖြာထွက်လျက်အရွက် တို့ဖြင့် ဝေဝေဆာဆာရှိပြီးလျှင်သစ်ပင်တစ်ပင်လုံး၏ကျက်သရေကို ဆောင်ရာအစိတ်အပိုင်းဖြစ်ပေသည်။ အချို့အရွက်အုပ်တို့သည် လုံးခြမ်းသဖွယ်ရှိ၍ အချို့သည်ပစ်ရမစ်ပုံသဏ္ဌာန်စသည်ဖြင့် သစ်ပင်အမျိုး အ စားကိုလိုက်၍ ပုံအမျိုးမျိုးဖြစ်လေသည်။ အရွက်များသည်လည်း ပုံစံအမျိုးမျိုးနှင့် အရွယ်အစားစားဖြစ်သည်။ ယင်းတို့သည်သစ်ပင်တစ်ပင်၏ တစ်သျှူးများအသားများဖြစ်ပေါ်၍ အပင်ရှင်သန်ကြီးထွားစေရန် ရိက္ခာပြုလုပ်ပေးရသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုသော် အရွက်များသည်အပင်များ၏ရိက္ခာအလုပ်ရုံဖြစ်လေသည်။ လူနှင့်တိရစ္ဆာန်တို့နည်းတူသစ် ပင်များသည်လည်း ကာဗိုဟိုက်ဒြိတ်၊ပရိုတင်း၊အဆီအပြားနှင့်ဆီများပါဝင်သော အစာကိုဆိုလိုသည်။ ကာဗိုဟိုက်ဒြိတ်သည် ကာဗွန် ဟိုက်ဒရိုဂျင် နှင့်အောက်ဆီဂျင်ပါသောဓာတ်ပေါင်းဖြစ်သည်။ ပရိုတင်းသည် နိုင်တြိုဂျင်ပါသောဓာတ်ပေါင်းဖြစ်သည်။ အပင်များအတွက် ယင်းတို့လိုအပ်သောအာဟာရဓာတ်ပစ္စည်းများကိုအစာအဖြစ် သို့ရောက်အောင် အရွက်များကချက်လုပ်ပေးကြ ရလေသည်။ အရွက်များသည်ယင်းတို့တွင်ရှိသော ကလိုရိုဖီးခေါ် အစိမ်းရောင်ဒြဗ်၊ နေရောင်ခြည်၊ ကာဗွန်ဒိုင် အောက်ဆိုက်နှင့်ရေတို့ဖြင့်အစာချက်လုပ်သည်။
သစ်ပင်များတွင်သစ်ရွက်စိမ်းများသည်နေရောင်ခြည်ရနိုင်စေရန်၊ ဘေးသို့ဖြန့်၍ တစ်ရွက်နှင့်တစ်ရွက်ထပ်မနေအောင် အကိုင်းအခက်များမှ အစီအစဉ်နှင့်ထွက်ကြသည်ကို သတိပြုပါလေ။ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ကို သစ်ပင်သည်လေထဲမှရရှိ၍ ရေကိုမြေဆီလွှာမှရရှိ လေသည်။
နေရောင်ခြည်ကိုအကြောင်းပြုပြီး သစ်ရွက်စိမ်းများတွင် ချက်လုပ်သောအစာသည် သကြားဖြစ်၍ ယင်းသည်ပျော်ဝင်နိုင်သော ကာဗိုဟိုက်ဒြိတ်ဖြစ်သည်။ ချက်လုပ်ပြီး သကြားအချို့ကိုအပင်များသည် အသက်ရှူရာ၌အသုံးပြု၍ အချို့သည်အပင်များ၏ ဆယ်လျူလို့အဖြစ်ပြောင်းသွားသည်။ အချို့ကိုအပင်စာ ဖြစ်သော ကစီအဖြစ်သိုလှောင်ထား၍ အချို့သည် မြေဆီလွှာရှိပျော်ဝင်နေသောဓာတ်ဆားများမှ ရရှိသည့် နိုက်တြိုဂျင်ဆာလဖာနှင့်ဖော့စဖောရပ်တို့နှင့်ပေါင်းစပ်ကာ ပရိုတိန်းများဖြစ်သွားလေသည်။ ယင်းကား အရွက်များ၏အစာချက်ပုံလုပ်ငန်းပေတည်း။
အရွက်များ၏အခြားလုပ်ငန်းတစ်ခုမှာ လေစက်သဖွယ်ဆောင်ရွက်ရခြင်းဖြစ်သည်။ သစ်ပင်များ သည်အခြားသက်ရှိများကဲ့သို့အသက်ရှူရှိုက်ခြင်းပြုကြသည်။ အပင်များအသက်ရှူရှိုက်ခြင်းသည့်အခါ အရွက်များသည်အောက်ဆီဂျင်ကိုရှူသွင်း၍ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ကိုရှူထုတ်ပစ်သည်။ ထိုဓာတ်များရှူသွင်း ရှူထုတ်ခြင်းကို အရွက်များ၏အောက်ဘက်ရှိ သေးငယ်သောအပေါက်ကလေးများ၊ သို့မဟုတ် ပါးစပ်ကလေးများဖြင့်ပြုလုပ်လေသည်။
အရွက်များတစ်ခါတစ်ရံဆောင်ရွက်သောလုပ်ငန်းတစ်ခုမှာ အစာ ကိုသိုလှောင်ထားခြင်း ဖြစ်လေသည်။ အရွက်များသည်နေရောင်ခြည်ကိုလည်းကာကွယ်ပေးကြ ၍ လေထဲသို့ရေခိုးရေငွေ့များထုတ်လွှတ်ခြင်းဖြင့် အပူရှိန်ကို လည်းလျော့စေသည်။ အမြစ်များမှတင်ပို့သောရေကို ရိက္ခာလုပ်ငန်းအတွက်လိုအပ်သမျှယူ၍ ပိုလျှံသမျှကိုရေငွေ့အဖြစ်ထုတ်လွှတ်သည်။ ထို့ပြင်လေထဲမှ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ဓာတ်ကို ယူ၍ အောက်ဆီဂျင်ဓာတ်ကိုယူ၍ အောက်ဆီဂျင်ဓာတ်ကို ပြန်ထုတ်သဖြင့် လေကိုလည်းသန့်ရှင်းသွားစေသည်။ ထိုကြောင့် နေပူသောနေ့တစ်နေ့တွင်အရိပ်ကောင်းသောသစ်ပင်ကြီးတစ်ပင် အောက်သို့ရောက်မိလျှင်အေးမြသောအရိပ်အာဝါသကိုခိုလှုံကြရ၍ သန့်ရှင်းလတ်ဆတ်သောလေကိုရှူရှိုက်ကြရလေသည်။ ယင်းသို့ ဖြင့်နေအိမ်အနီးအနားပတ်ဝန်းကျင်၌ သစ်ပင်ကြီးများရှိလျှင် လေကောင်းလေသန့်ရနိုင်သည်။
အဓိကရသစ်ပင်ကြီးများ
သစ်ပင်များသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အသက်အရှည်ဆုံးသော သက်ရှိများဖြစ်ကြသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ သစ်နီပင်ခေါ် ဆီကွိုင်းယားပင်ကြီး များသည် အနှစ် ၄ဝဝဝ ခန့်ရှိပြီဟုခန့်မှန်းကြ၍ အမြင့်ပေ ၃ဝဝကျော်ရှိသည်။ အနှစ် ၆ဝဝဝ ကျော်သောထိုအပင်ကြီး မျိုးကိုတွေ့ဖူးသည်ဟုလည်းဆိုကြသည်။ သို့သော် ဤမျှအသက်ရှည်ကြာ၍အပင်မြင့်မား သော်လည်း ထိုအပင်ကြီး များ သည်အိုမင်းပြီဟုမဆိုနိုင်ချေ။
သစ်ပင်များသည် အလွန်အသက်ရှည်ကြသဖြင့် အချို့အပင်ကြီးများသည် သမိုင်းဝင်အဓိကရ မှတ်တိုင်ကြီးများ သဖွယ်ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီတို့၏ အထွတ်အထိပ်ဖြစ်သောဂင်္ဂါဝါဠုသဲစုမက ပွင့်တော်မူကြသည့် ဘုရားရှင်တို့သည် သစ်ပင်ကိုအမှီပြု၍သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကို ရရှိပြီးလျှင် ဘုရား အဖြစ်သို့ရောက်ခဲ့ကြသည်။ ဘုရားရှင်တို့ပွင့်တော်မူရာသစ်ပင်တို့ကို ဗောဓိပင်ဟုခေါ်သည်။ ဂေါတမ မြတ်စွာဘုရားသခင်ပွင့်တော်မူရာ ဗောဓိပင်သည် ညောင်ပင်မျိုးဖြစ်သည်။ နှစ်ပေါင်း ၂ဝဝဝ ကျော်က ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားပွင့်တော်မူခဲ့သော ဗောဓိညောင်ပင်သည်မရှိတော့ပြီဖြစ်သော်လည်း ထိုအပင်၏ အကိုင်းတစ်ကိုင်းကိုစိုက်ပျိုးရာမှပေါက်ပွားခဲ့သော ဗောဓိညောင်ပင်သည်သီဟိုဠ်ကျွန်းတွင် ရှိနေသေးရာ၊ ဗုဒ္ဓ အယူဝါဒီတို့ကပရိဘောဂစေတီတစ်ဆူအဖြစ်အထွတ်အမြတ် ထားကာပူဇော်ကြသောအဓိကရသစ်ပင်ကြီးတစ်ပင်ဖြစ်လေသည်။
အင်္ဂလန်ပြည်တွင် ဘုရင်နှင့်ပါလီမန်အာဏာလုကြသည့် အရေးတော်ပုံခေတ်က ရွိုင်ယယ်အုတ်ဟုခေါ်သော ဝက်သစ်ချပင်ကြီးကြောင့်ဒုတိယချားဘုရင်သည် ကရွမ်းဝဲတပ်များ၏ ဘေးရန်မှ လွတ်ကင်းခဲ့ရသည်။ ယင်းသို့သောဖြစ်စဉ်များတွင် အရေးပါ၍အဓိကမှတ်တိုင်ကြီးများ ဖြစ်ခဲ့ကြသော သစ် ပင်ကြီးများအမြောက်အမြားရှိပေသေးသည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင်အမြင့်ဆုံးသောသစ်ပင်များဟု အသိအမှတ်ပြုကြသည့်သစ်ပင်များကားအမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာကမ်းခြေရှိ သစ်နီပင်များနှင့် ဒေါက်ဂလပ်ဖားထင်းရှူးပင်များဖြစ်သည်။
ဩစတေးလီးယားတိုက်ရှိယူကလစ်တပ်ပင် (ငှက်ခြောက်ပင်၊ သို့မဟုတ် ပြည်လုံးချမ်းသာပင်) များသည် ကမ္ဘာ့ဒုတိယအမြင့်ဆုံးအပင်များဟုဆိုကြသည်။ အချင်းလုံးပတ်အကြီးဆုံးသစ်ပင်ဘိုးအေကြီးသည် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံရှိဝါဟာကာမြို့အနီးရွာတစ်ရွာ၌ရှိသော တူလီပင်ကြီး ပင်ဖြစ်သည်။ ထိုအပင်ကြီးသည် လုံးပတ် ၁ရ၅ ပေ၊ အမြင့်ပေ ၁၅ဝ ရှိ၍ ထိုအပင်ကြီး၏ ဤသက်ကို အနှစ်၃ဝဝဝ မှ အနှစ် ၅ဝဝဝအထိ ခန့်မှန်းကြ လေသည်။
သစ်ပင်များ၏အသုံးဝင်ပုံ
သစ်ပင်များသည် လူ့လောကအတွက်လိုအပ်လှပေသည်။ အကြောင်းမူ သစ်ပင်များသည် လူ့လောကအတွက် အကျိုးကျေးဇူး များစွာ ပြုနိုင်ကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယင်းတို့၏အကျိုးပြုပုံတို့မှာ သစ်ပင်၏အမြစ်များသည်မိုးရေ၊ လေ၊ ရေစီးတို့ကြောင့် မြေဆီလွှာများကို တိုက်စားခြင်းမှကာကွယ်ထိန်းသိမ်းပေးသည်။ သစ်ရွက်ဆွေးများသည်မြေဩဇာဖြစ်လာသည်။ မြေပေါ်၌ ထူထပ်စွာကြွေကျနေသောအရွက်များနှင့် အမြစ်များသည်မိုးရေကိုမြစ်ချောင်းများအတွင်း လျင်မြန်စွာလျှောကျစီးဆင်းသွားခြင်းမပြုနိုင်လေအောင် စုပ်ယူထိန်းသိမ်းထားသည်။ သစ်ပင်များရှိနေသဖြင့်မြစ်ချောင်း များတွင်ရေစီးရေလာမှန်သည်။
ထို့ပြင်သစ်ပင်များသည်လေကိုကာကွယ်ပေးသည့်အပြင် ယုတ်စွအဆုံး လမ်းဘေး၌သစ်ပင်များရှိလျှင် နေအိမ်များ၌ဖုန်တက်သက်သာလေသည်။ သစ်ပင်တို့သည်အေးမြသောအရိပ်အာဝါသကိုပေးသည်။ ယင်းတို့ရှိသောအနီးအနားပတ်ဝန်းကျင်သည် စိမ်းလမ်းစိုပြည်၍ သာယာအေးချမ်းကာအပူရှိန်လည်းသက်သာသည်။ လေလည်းသန့်ရှင်းသည်။ ပတ်ဝန်းကျင်ကိုသာယာချမ်းမြေ့မှု ပေးနိုင်သောသစ်ပင်များသည် လူတို့၏စိတ်သဘာဝကိုလည်း ပြုပြင်ပေးနိုင်သည်။ ထိုကြောင့်ကမ္ဘာ့နိုင်ငံကြီးများတွင် သစ်ပင်စိုက်အသင်းများကိုပင် တည်ထောင်ထားကြ လေသည်။
လူ့လောကအားသစ်ပင်တို့ကကျေးဇူးပြုမှုများမှာ ဤမျှသာမဟုတ်သေးချေ။ လူတို့၏အစားအစာ အဝတ်အစား၊ နေအိမ်အဆောက်အအုံ၊ အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းနှင့် ထင်းမီးစသောလူနေမှုအတွက် လိုအပ် သည့်ပစ္စည်းများစွာတို့ကို သစ်ပင်များမှထုတ်လုပ်ရရှိသည်။
နေ့စဉ်နေ့တိုင်းလူတို့စားသောက်သုံးဆောင်နေသော အရာဝတ္ထုပစ္စည်းများစွာတို့သည် သစ်ပင်နှင့်မကင်းကြချေ။ စားသောက်သုံးဆောင်ရန်အတွက်၎င်း၊ ပရဆေးဝါးပစ္စည်းအဖြစ်၎င်း၊ သစ်ပင်အမျိုးပေါင်းများ စွာတို့၏အဖူး၊အပွင့်အသီးအရွက်တို့ကိုသာမက ရံဖန်ရံခါ အခေါက်အမြစ်များကိုပင်အသုံးချရသည်။
သစ်ခေါက်သည်ဆိုးဆေးများအတွက်အရေးပါအသုံးဝင်သည်။ သစ်စေးအဆီများကိုလည်း လူ့အသုံးအဆောင် ပစ္စည်းများ လုပ်ကိုင်ရာ၌အသုံးပြုကြသည်။ သစ်ပင်မှထုတ်လုပ်ရရှိသော ပစ္စည်းများအနက် စက္ကူသည်အရေး ပါသော လူသုံးပစ္စည်းတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။
စက္ကူကိုမှော်ပင်၊ကောက်ရိုး စသည်တို့ဖြင့် ပြုလုပ်နိုင်သော်လည်းစက္ကူ အကောင်းစားများကို သစ်သားပျော့ဖတ်များဖြင့်သာလုပ်ကိုင်ရနိုင်လေသည်။ ထို့ပြင်ဓာတ်ပစ္စည်းများဖြင့်ရောနှောကာ ပစ္စည်းအသုံးအဆောင်များစွာကို ပြုလုပ်နိုင်သေးသည်။ သစ်သားတွင်ပါဝင်သောသကြား ဓာတ်ကိုထုတ်၍ အယ်လကိုဟောအရက်ပြန်ပြုလုပ်ကြသည်။ သစ်သားမှ ထုတ်ယူရရှိသော ဆဲလျူလို့သည် ပလပ်စတစ်လုပ်ငန်းတွင်အရေးပါသော ဝတ္ထုပစ္စည်းတစ်ရပ်ဖြစ်လေသည်။
သစ်ပင်များပျက်စီးရခြင်းအကြောင်းရင်း
သစ်ပင် တစ်ပင် သည်နှစ်ကာလအတန်ကြာမြင့်မှသာလျှင်အပင်ကြီး အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိနိုင်သည်။ သို့သော်သစ်ပင်များကို တိုတောင်းလှ သောအချိန်အတွင်း၊တစ်မဟုတ်ချင်း ပျက်စီးအောင်ပြုလုပ် နိုင်သူတို့သည်လူသားများဖြစ်သည်။
လူတို့သည်သစ်ပင်များ၏ အကြီး ဆုံးသောရန်သူများဖြစ်သည်။ တောမီးရှို့ခြင်း၊ သစ်ပင်များကိုအရမ်းမဲ့ခုတ်လှဲခြင်းတို့ကြောင့် အချို့သစ်ပင်များမျိုးပြုန်းခဲ့ရသည်။ အချို့သစ်တောကြီးများပင် ဤနည်းဖြင့်ပြုန်းတီးခဲ့ရသည်။ သစ်ပင်များသေကြေ ပျက်စီးစေသောအခြားရန်သူများမှာ သစ်ဖောက်ပိုးများ၊မှိုများနှင့်အပင်ရောဂါများဖြစ်ကြလေသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သစ်ပင်များ
နမ့်စပြေရွာ၊ မိုးနဲမြို့နယ်
နမ့်စပြေရွာ (Namsapyay)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မိုးနဲမြို့နယ်၊ ဝမ်နားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၅၂၈၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝမ်နားကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၄၀ ဦး၊ မ ၅၈၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၂၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးနဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရေငုတ်ဝဲ
ရေငုတ်ဝဲ
ကိုးကား
ရေငုတ်ဝဲ
မာလာကုန်း၂ရွာ၊ အလယ်ရေကျော်
မာလာကုန်း၂ရွာ၊ အလယ်ရေကျော်
ပြားချောင်းကြီးရွာ၊ ပြားချောင်းကြီး
ပြားချောင်းကြီးရွာ၊ ပြားချောင်းကြီး
ရွာသာကိုင်းရွာ၊ မုံရွာမြို့နယ်
ရွာသာကိုင်းရွာ (Ywartharkaing)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ မုံရွာမြို့နယ်၊ ခဝဲကျင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၀၇၀ ဖြစ်သည်။  ၎င်းရွာသည် မုံရွာမြို့ပေါ်ရှိ ရပ်ကွက် ဖြစ်သွားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မုံရွာမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သရက်ကုန်းရွာ၊ ဆင်မြေစား
သရက်ကုန်းရွာ၊ ဆင်မြေစား
ပါရာဂွေးနိုင်ငံ
ပါရာဂွေးနိုင်ငံ၏ တရားဝင်အမည်မှာ ပါရာဂွေးသမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး တောင်အမေရိကတွင် ရှိသော ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ တောင်ဘက်နှင့် အနောက်တောင်ဘက်တွင် အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘက်နှင့် အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ဘရာဇီးနိုင်ငံ၊အနောက်မြောက်ဘက်တွင် ဘိုလီးဗီးယားနိုင်ငံ တို့က ဝန်းရံထားသည်။ ပါရာဂွေးနိုင်ငံသည် ပါရာဂွေးမြစ်၏ မြစ်ကမ်းနှစ်ဖက်စလုံးတွင် တည်ရှိပြီး ထိုမြစ်မှာ နိုင်ငံ၏ အလယ်ပိုင်းတွင် မြောက်မှတောင်သို့ ဖြတ်သန်း စီးဆင်းလျက် ရှိသည်။ တောင်အမေရိက၏ အလယ်ပိုင်းတွင် ရှိသောကြောင့် တခါတရံတွင် အမေရိက ၏ နှလုံးသားဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
၂၀၀၉ ခုနှစ် ခန့်မှန်းချက်အရ လူဦးရေ ၆.၃ သန်းခန့် ရှိသည်။ မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့မှာ အဆွန်စီယုန်းမြို့ ဖြစ်သည်။ ရုံးသုံးဘာသာစကားများမှာ စပိန်ဘာသာ နှင့် ဂွာရာနီ ဘာသာစကားတို့ ဖြစ်ကြပြီး တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် ထိုဘာသာနှစ်မျိုးစလုံးကို ကျယ်ပြန့်စွာ သုံးစွဲကြသည်။ လူဦးရေ အများစုမှာ ဥရောပနှင့် တိုင်းရင်းသား သွေးနှောသူများ ဖြစ်ကြသည်။
၁၆ ရာစု ဥရောပသားတို့ မရောက်မီကတည်းကပင် ဂွာရာနီတို့သည် ပါရာဂွေးတွင် နေထိုင်လျက် ရှိကြပြီး နောက်တွင် ပါရာဂွေးသည် စပိန် ကိုလိုနီအင်ပိုင်ယာ၏ တစိတ်တဒေသ ဖြစ်လာသည်။ ပါရာဂွေးသည် ၁၈၁၁ ခုနှစ်တွင် စပိန်မှ လွတ်လပ်ရေး ရခဲ့သည်။
ပန်ဆွန်ရွာ၊ မိုင်းမောမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းမောမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ငါး (ဂဏန်းသင်္ချာ)
မြန်မာအက္ခရာရှိ ကိန်းဂဏန်းများတွင် ငါးခုမြောက်ဖြစ်သည်။
၅၂၈-သွယ်မေတ္တာ
အနောဓိသ မေတ္တာ ၅-ပါး၊ ဩဓိသမေတ္တာ ၇-ပါး၊ ပေါင်း ၁၂-ပါးကိုတည်၊ အဝေရာဟောန္တု, အဗျာပဇ္ဇာဟောန္တု, အနီဃာဟောန္တု, သုခီအတ္တာနံ ပရိဟရ န္တု, ၄-ခုနှင့်မြှောက်၊ ၄၈-ပါးရ၏၊ ၎င်းကို အရပ်ဆယ်မျက်နှာနှင့်မြှောက် ၄၈၀-ဖြစ်၏။ ယင်းသို့ (အရပ်မျက်နှာမရည်ညွှန်းပဲပွားများသောမေတ္တာ) ၄၈-နှင့် (အရပ်မျက်နှာရည်ညွှန်းပေးပို့သောမေတ္တာ) ၄၈၀-နှစ်ရပ်ကို ပြန်၍ပေါင်း ၅၂၈-ရ၏။
သတ္တဝါ(၁၂)                                                                    မေတ္တာပို့(၄)
သဗ္ဗေသတ္တာ(အားလုံးသော သတ္တဝါတွေ)                                 အဝေရာဟောန္တု, အဗျာပဇ္ဇာဟောန္တု, အနီဃာဟောန္တု, သုခီအတ္တာနံ ပရိဟရန္တု
သဗ္ဗေပါဏာ(အားလုံးသော သက်ရှိသတ္တဝါတွေ)                                 ။                       ။                       ။                       ။
သဗ္ဗဘူတာ(ခန္ဓာကိုယ်ထင်ရှားရှိတဲ့သတ္တဝါတွေ)                                  ။                       ။                       ။                       ။
သဗ္ဗေပုဂ္ဂလာ(အားလုံးသော ပုဂ္ဂိုလ်တွေ)                                          ။                        ။                       ။                       ။
သဗ္ဗေအတ္တဘာဝပရိယာပန္နာ(ခန္ဓာကိုယ်အတ္တဘောအကြုံးဝင်ကြသူတွေ) ။                         ။                       ။                       ။
သဗ္ဗေပုရိသာ(အားလုံးသော ဖိုသတ္တဝါတွေ)                                      ။                         ။                       ။                       ။
သဗ္ဗေအရိယာ(အားလုံးသော အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တွေ)                              ။                         ။                       ။                       ။
သဗ္ဗေဒေဝါ(အားလုံးသော နတ်ဗြဟ္မာတွေ)                                       ။                         ။                        ။                      ။
သဗ္ဗေမနုဿာ(အားလုံးသော လူသားတွေ)                                       ။                         ။                        ။                      ။
သဗ္ဗေဝိနိပါတိကာ(အားလုံးသော အပါယ်ဘုံသားတွေ)                         ။                         ။                        ။                      ။
သတ္တဝါ(၁၂)×မေတ္တာပို့(၄)=၄၈
အရပ်(၁၀)မျက်နှာ                       သတ္တဝါ(၁၂)                                                                     မေတ္တာပို့(၄)
ပုရတ္ထိမာယဒိသာယ(အရှေ့အရပ်၌) သဗ္ဗေသတ္တာ(အားလုံးသော သတ္တဝါတွေ)                                  အဝေရာဟောန္တု, အဗျာပဇ္ဇာဟောန္တု, အနီဃာဟောန္တု, သုခီအတ္တာနံ ပရိဟရန္တု
။                            သဗ္ဗေပါဏာ(အားလုံးသော သက်ရှိသတ္တဝါတွေ)                                  ။                       ။                       ။                       ။
။                            သဗ္ဗေပုဂ္ဂလာ(အားလုံးသော ပုဂ္ဂိုလ်တွေ)                                           ။                        ။                       ။                       ။
။                            သဗ္ဗေအတ္တဘာဝပရိယာပန္နာ(ခန္ဓာကိုယ်အတ္တဘောအကြုံးဝင်ကြသူတွေ)  ။                         ။                       ။                       ။
။                            သဗ္ဗေဣတ္ထိယော(အားလုံးသော မသတ္တဝါတွေ)                                  ။                         ။                       ။                       ။
။                            သဗ္ဗေပုရိသာ(အားလုံးသော ဖိုသတ္တဝါတွေ)                                       ။                         ။                       ။                       ။
။                            သဗ္ဗေအရိယာ(အားလုံးသော အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တွေ)                               ။                         ။                       ။                       ။
။                             သဗ္ဗေဒေဝါ(အားလုံးသော နတ်ဗြဟ္မာတွေ)                                        ။                         ။                        ။                      ။
။                             သဗ္ဗေမနုဿာ(အားလုံးသော လူသားတွေ)                                        ။                         ။                        ။                      ။
။                             သဗ္ဗေဝိနိပါတိကာ(အားလုံးသော အပါယ်ဘုံသားတွေ)                          ။                         ။                        ။                      ။
ဒက္ခိဏာယဒိသာယ(တောင်အရပ်၌)     သဗ္ဗေသတ္တာ(အားလုံးသော သတ္တဝါတွေ)                                  အဝေရာဟောန္တု, အဗျာပဇ္ဇာဟောန္တု, အနီဃာဟောန္တု, သုခီအတ္တာနံ ပရိဟရန္တု
။                                 သဗ္ဗေပါဏာ(အားလုံးသော သက်ရှိသတ္တဝါတွေ)                                  ။                       ။                       ။                       ။
။                                 သဗ္ဗဘူတာ(ခန္ဓာကိုယ်ထင်ရှားရှိတဲ့သတ္တဝါတွေ)                                   ။                       ။                       ။                       ။
။                                 သဗ္ဗေပုဂ္ဂလာ(အားလုံးသော ပုဂ္ဂိုလ်တွေ)                                            ။                        ။                       ။                       ။
။                                 သဗ္ဗေအတ္တဘာဝပရိယာပန္နာ(ခန္ဓာကိုယ်အတ္တဘောအကြုံးဝင်ကြသူတွေ)   ။                         ။                       ။                       ။
။                                 သဗ္ဗေဣတ္ထိယော(အားလုံးသော မသတ္တဝါတွေ)                                   ။                         ။                       ။                       ။
။                                 သဗ္ဗေအရိယာ(အားလုံးသော အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တွေ)                               ။                         ။                       ။                       ။
။                                 သဗ္ဗေအနရိယာ(အားလုံးသော ပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ်တွေ)                              ။                        ။                        ။                       ။
။                                 သဗ္ဗေဒေဝါ(အားလုံးသော နတ်ဗြဟ္မာတွေ)                                        ။                         ။                        ။                      ။
။                                 သဗ္ဗေဝိနိပါတိကာ(အားလုံးသော အပါယ်ဘုံသားတွေ)                          ။                         ။                        ။                      ။
ပစ္ဆိမာယဒိသာယ(အနောက်အရပ်၌)     သဗ္ဗေသတ္တာ(အားလုံးသော သတ္တဝါတွေ)                                  အဝေရာဟောန္တု, အဗျာပဇ္ဇာဟောန္တု, အနီဃာဟောန္တု, သုခီအတ္တာနံ ပရိဟရန္တု
။                                 သဗ္ဗေပုရိသာ(အားလုံးသော ဖိုသတ္တဝါတွေ)                                       ။                         ။                       ။                       ။
။                                 သဗ္ဗေမနုဿာ(အားလုံးသော လူသားတွေ)                                        ။                         ။                        ။                      ။
ဥတ္တရာယဒိသာယ(မြောက်အရပ်၌)     သဗ္ဗေသတ္တာ(အားလုံးသော သတ္တဝါတွေ)                                  အဝေရာဟောန္တု, အဗျာပဇ္ဇာဟောန္တု, အနီဃာဟောန္တု, သုခီအတ္တာနံ ပရိဟရန္တု
အင်ပြင်ကုန်း
အင်ပြင်ကုန်း
ဖင်ဖြူပိုးကောင်ဖမ်းငှက်ညို
ဖင်ဖြူပိုးကောင်ဖမ်းငှက်ညို (Muscicapa williamsoni) သည် မြန်မာနိုင်ငံတောင်ပိုင်း၊ ထိုင်းနိုင်ငံတောင်ပိုင်း၊ မလေး ကျွန်းဆွယ်မြောက်ပိုင်းနှင့် ဘော်နီယိုကျွန်း အရှေ့မြောက်ပိုင်းတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသောငှက်ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
၅၂၈-သွယ်မေတ္တာ
ပစ္ဆိမာယအနုဒိသာယ(အနောက်မြောက်အရပ်၌)    သဗ္ဗေသတ္တာ(အားလုံးသော သတ္တဝါတွေ)                                  အဝေရာဟောန္တု, အဗျာပဇ္ဇာဟောန္တု, အနီဃာဟောန္တု, သုခီအတ္တာနံ ပရိဟရန္တု
ဟေဋ္ဌိမာယဒိသာယ(အောက်အရပ်၌)    သဗ္ဗေသတ္တာ(အားလုံးသော သတ္တဝါတွေ)                                  အဝေရာဟောန္တု, အဗျာပဇ္ဇာဟောန္တု, အနီဃာဟောန္တု, သုခီအတ္တာနံ ပရိဟရန္တု
ဥပရိမာယဒိသာယ(အထက်အရပ်၌)    သဗ္ဗေသတ္တာ(အားလုံးသော သတ္တဝါတွေ)                                  အဝေရာဟောန္တု, အဗျာပဇ္ဇာဟောန္တု, အနီဃာဟောန္တု, သုခီအတ္တာနံ ပရိဟရန္တု
အရပ်(၁၀)မျက်နှာ×သတ္တဝါ(၁၂)×မေတ္တာပို့(၄)=၄၈၀
စုစုပေါင်း=၄၈+၄၈၀=၅၂၈
ရေကမြင်းရွာ၊ အလယ်ရေကျော်
ရေကမြင်းရွာ၊ အလယ်ရေကျော်
ရွာအိုင်းရွာ၊ ရေဦးမြို့နယ်
ရွာအိုင်းရွာ (Ywaraing)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရေဦးမြို့နယ်၊ တမာတောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၄၁၂ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပြားချောင်းကြီး (အလယ်)ရွာ၊ ပြားချောင်းကြီး
ပြားချောင်းကြီး (အလယ်)ရွာ၊ ပြားချောင်းကြီး
ထာရဲပလိုရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
ထာရဲပလိုရွာ(Htaryepalo)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ဟိုသောပလိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၂၄၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လရီဂါးရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကူတုပ်ရွာ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်
ကူတုပ်ရွာ (Kutoke)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ ညောင်တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၈၂၄၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်တောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၂၄ ဦး၊ မ ၁၂၆၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၈၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေစကြိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဖိုင်ဖာ (က)ရွာ၊ ဟားခါးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟားခါးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လွိုင်ကော်မြို့
လွိုင်ကော်မြို့ သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ကယားပြည်နယ်‌၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။ လွိုင်ကော်မြို့သည် တောင်ငူမြို့၏ အရှေ့မြောက်ဘက်နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်၊ တောင်ကြီးမြို့၏ တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။
အမည်ရင်းမြစ်
လွိုင်ကော်မြို့၏ မြို့တည်စ မူလအမည်ရင်းမှာ 'ဆီရိဒေါ'ဖြစ်၏။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂ဝဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဦးသီရိဆိုသူသည် ဆီအိုးလေးလုံးတွင် ဆီအပြည့်ထည့်၍ သတ်မှတ်ထားသော မြို့လေးထောင့်၌ မြှုပ်နှံခြင်း၊ မြို့ဦးမြို့ထိပ်တွင် မြို့နံသင့် စေတီတည်ထားကိုးကွယ်ခြင်း၊ မြို့တွင်း၌ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီ ဘုန်းကြီးကျောင်းများ ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခြင်း၊ မြို့ပတ်လည်တွင် ကျုံး၊ မြောင်း၊ ခံကတုတ်များ ဆောက်လုပ်ခြင်း၊ အတွင်းဘက်ခံကတုတ်တွင် ကြခတ်ဝါးများ စိုက်ထူကာရံခြင်း၊ မြို့၏အနောက်တောင်ထောင့်နေရာတွင် သင်္ချိုင်းနေရာသတ်မှတ်ခြင်း စသည်ဖြင့် မွမ်းမံတည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထိုကြောင့် မြို့တည်သူ ဦးသီရိ၏အမည်ကိုအစွဲပြု၍ မြို့အမည်ကို ဆီရိဒေါဟုခေါ်တွင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်၏။ ကယားဘာသာစကားဖြင့် သီရိကို ဆီရိဟူ၍လည်းကောင်း၊ မြို့ကို ဒေါဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ဆိုရာ ဆီရိဒေါဟူသည် သီရိမြို့၊ သို့မဟုတ် ဦးသီရိတည်ထောင်သောမြို့ဟု အဓိပ္ပာယ် ရသည်။ ရှမ်းအမျိုးသားများ ဝင်ရောက်နေထိုင်ကြသောအခါတွင် ဘီလူးချောင်းဘေး၌ တစ်သီးတစ်ခြားတည်ရှိသော ရွှေတောင်ကိုအစွဲပြု၍ 'လွိုင်ခေါ်' ဟုခေါ်ပြန်သည်။ ရှမ်းဘာသာစကားဖြင့် 'လွိုင်'မှာ တောင်ဖြစ်၍ 'ခေါ်'မှာ သီးခြားတည်ရှိခြင်းဆိုလိုသည်။ ကာလရွေ့လျား၍ 'လွိုင်ကော်' ဟု ဖြစ်လာသော်လည်း ကယားအမျိုးသားတို့ကမူ 'ဆီရိဒေါ' ဟု ယနေ့တိုင် ပြောဆိုသုံးစွဲလျက်ရှိသည်။ လွိုင်ကော်မြို့၏ မြို့တည်စအနေအထားမှာ အရှေ့သို့လားသော် မင်းကျောင်း၊ အနောက်သို့လားသော် ဘီလူးချောင်း၊ တောင်သို့လားသော် ရွှေကျောင်း၊ မြောက်သို့လားသော် မြို့နာမ်စေတီတို့ဖြစ်သည်။ လွိုင်ကော်မြို့သည် ရှမ်းပြည်နှင့် ကုန်းလမ်းရေလမ်းအားဖြင့်အဆက်အသွယ်ရှိ၍ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဗဟိုစခန်းမြို့အဖြစ် ထင်ရှားခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှတို့မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ပြီးသည့်နောက်ပိုင်းတွင် လွိုင်ကော်မြို့သည် ဗြိတိသျှအစိုးရတို့၏ နိုင်ငံရေးဝန်ထောက်များရုံးစိုက်ရာ မြို့ဖြစ်လာသည်။
၁၈၈၈ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ကန္ဒရဝတီစော်ဘွား စဝ်လဝီက လွိုင်ကော်မြို့ ဟော်နန်းကို စိုက်ထူခဲ့သည်။ ကန္ဒရဝတီ စောဖျာစဝ်ခွန်လီ၏ လက်ထက် ခရစ် ၁၉၁ဝပြည့်နှစ်တွင် စဝ်လုံမြို့မှ လွိုင်ကော်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့စိုးစံသဖြင့် လွိုင်ကော်မြို့သည် ကန္ဒရဝတီနယ်၏ မြို့တော်ဖြစ်လာသည်။
မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၂၆၇ ခုနှစ်ခန့်တွင် အမတ်ကြီး ဦးနီသည်လွိုင်ကော်မြို့၏ လူနေအိမ်ခြေများကို ချဲ့ထွင်ပြုပြင်ခြင်း၊ ဘီလူးချောင်း အနောက်ဘက်ကမ်းတွင် ဈေးတည်ဆောက်ခြင်း စသည်ဖြင့် လွိုင်ကော်မြို့ကို ဒုတိယအကြိမ် တိုးချဲ့ခဲ့သည်။
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇ဝ ပြည့်နှစ်တွင် စောဖျာစဝ်ခွန်လီသည် လွိုင်ကော်မြို့၏ အရှေ့အနောက် တောင်မြောက် လေးဖက်လေးမျက်နှာတို့သို့ လူနေအိမ်ခြေတိုးတက်ဆောက်လုပ်စေခြင်းဖြင့် လွိုင်ကော်မြို့ ကို တိုးချဲ့ပြုပြင်ခဲ့လေသည်။
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၁၂ ခုနှစ်တွင် လွိုင်ကော်မြို့ကို ကယားပြည်နယ်၏ မြို့တော်ဂုဏ်အင်္ဂါနှင့် ညီညွတ်စေရန် ထပ်မံပြုပြင်တိုးချဲ့ တည်ဆောက်ရာတွင် မြို့သစ်ပုံစံများထုတ်လုပ်ခြင်း၊ အစိုးရနှင့် လူထုအတွက်နေရာများ သတ်မှတ်၍ ရုံး၊ ဈေး၊ ဥယျာဉ်၊ ကစားကွင်း၊ လူနေအိမ်ခြေများ၊ လေယာဉ်ကွင်းနှင့် လမ်းများကိုစနစ်တကျအကွက်ချကာ တည်ဆောက်ခဲ့လေသည်။
ထင်ရှားသည့်နေရာများ
လွိုင်ကော်မြို့သည် ကယားပြည်နယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သဖြင့် ပြည်နယ် အစိုးရရုံးများ၊ ဒေသဆိုင်ရာရုံးများ၊ ပြည်သူ့ဆေးရုံ၊ စာသင်ကျောင်းများ စသည့်အစိုးရအဆောက်အအုံများလည်းရှိသည်။ သီရိမင်္ဂလာ တောင်တော်စေတီ၊ ရွှေတောင်စေတီ နှင့် မြို့နာမ်စေတီတို့သည် ထင်ရှား၍ မြို့၏ကျက်သရေဆောင်စေတီများဖြစ်၏။
လွိုင်ကော်မြို့၏ တောင်ဘက် ၁၄ မိုင်ကွာနေရာတွင် သာယာတင့်ဆန်းသော တောတောင်တန်းများနှင့်တကွ သဘာဝအလျောက် ထက်အောက်နိမ့်မြင့် အဆင့်ဆင့်ညီညာစွာ စီတန်းလျက်ရှိသော ရေကန် ၇ ကန်ရှိသည်။ အလွန်ကြည်နူးဖွယ်ကောင်းသော သဘာဝရှုမျော်ခင်းများနှင့် ပြည့်စုံသည်။ ထိုရေကန်များသည် ဒွေးမယ်နော်မင်းသမီးနှင် ကိန္နရီညီအစ်မခုနစ်ဖော်တို့ ပျော်ရွှင်စွာရေကစားရာ ရေကန်များဖြစ်သည်ဟု ကယားအမျိုးသားတို့က ယုံကြည်ကြသည်။
လွိုင်ကော်မြို့၏ အရှေ့တောင်ဘက် ခုနစ်မိုင်ကွာနေရာတွင် မထေးခု ရေတံခွန်စခန်းရှိသည်။ ထိုစခန်းသည်လည်း ရေတံခွန်ရေကျများနှင့် အလွန်သာယာကြည်နူးဖွယ်ကောင်း၏။ ထို့အပြင် လွိုင်ကော်မြို့၏ အရှေ့မြောက်ဘက် ၁၂ မိုင်ခန့်တွင် ထီးစဲခါး ရေတံခွန်စခန်းရှိရာ မြို့နေပြည်သူများနှင့် ရပ်နီးရပ်ဝေး ခရီးသွားများအတွက် အပန်းဖြေရာ နေရာတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ လွိုင်ကော်မြို့၏ အရှေ့တောင်ဘက် ၁၂ မိုင်ကွာတွင် ဘီလူးချောင်း ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်းအရ ရေအားဖြင့်လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်သည့် စက်ရုံကြီးတည်ရှိရာ လောပိတတောင်ပေါ် စခန်းမြို့ကလေးရှိသည်။
ဆိုင်ရပ်စ်
ဆိုင်ရပ်စ် သည် နေပြီးလျင် ကမ္ဘာမြေ၏ကောင်းကင်ယံမှမြင်ရသော အတောက်ပဆုံး ကြယ်တစ်စင်းဖြစ်သည်။ ဆိုင်ရပ်စ်သည် ဖုသျှ နက္ခတ်တာရာတွင် တည်ရှိပြီး ကနိုးပတ်ထက် နှစ်ဆနီးပါးခန့် ပိုမိုတောက်ပသည်။ ဆိုင်ရပ်စ်ဆိုသည့် နာမည်သည် ရှေ့ဟောင်းဂရိဘာသာစကား Σείριος (Seirios) မှဆင်းသက်လာပြီး ရဲရဲတောက်နီခြင်း စသည်ဖြင့် ဆိုလိုသည်။ သာမန်မျက်လုံးဖြင့် ကြည့်လျင် ကြယ်စုံတွဲအား ကြယ်တစ်စင်းတည်းအဖြစ်သာ မြင်ရသည်။ ယင်းကြယ်စနစ်တွင် ဆိုင်ရပ်စ် အေ သည် ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ် ဖြစ်ပြီး ဆိုင်ရပ်စ် ဘီ သည် မှေးမှိန်သည့် ကြယ်ဖြူပု ဖြစ်သည်။ ဆိုင်ရစ်ပ် အေ နှင့် ဆိုင်ရပ်စ် ဘီ တို့သည့် အကွာအဝေးအားဖြင့် ၈.၂ မှ ၃၁.၅ AU ရှိသည်။ ဆိုင်ရပ်စ် အေ သည် ကမ္ဘာမြေနှင့် နီးသောကြောင့် တောက်ပစွာ ပေါ်နေသည်။ Hipparcos နက္ခတ္တဂြိုဟ်တု၏ တွက်ချက်မှုအရ ယင်းကြယ်သည် အလင်းနှစ် ၈.၆ (၂.၆ pc) ကွာဝေးသောကြောင့် ဆိုင်ရပ်စ်သည် ကမ္ဘာမြေ၏ အိမ်နီးနားချင်းမိတ်ဆွေများမှ တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ဆိုင်ရပ်စ်သည် နေစကြဝဠာသို့ တဖြည်းဖြည်း ရွေ့လျားနေသောကြောင့် နောက်ထပ်နှစ်ပေါင်း ၆၀၀၀၀ အထိ ပိုမိုတောက်ပနေမည်ဖြစ်သည်။ ယင်းအချိန်သို့ရောက်ပြီးပါက အကွာအဝေးသည် တဖြည်းဖြည်း တိုးပွားလာပြီး ပြန်လည်မှေးမှိန်သွားမည်ဖြစ်သည်။ သို့သော် ကမ္ဘာမြေကောင်းကင်ယံတွင် ဆိုင်ရပ်စ်သည် နောင်နှစ်ပေါင်း ၂၁၀၀၀၀ ထိတိုင် အတောက်ပဆုံးကြယ်အဖြစ် တည်ရှိနေပေလိမ့်မည်။
ဆိုင်ရပ်စ် အေ သည် နေထက် နှစ်ဆရှိသည်။ နေထက် ၂၅ ဆ ပိုမိုတောက်ပသော်လည်း ရီဂျယ်ကဲ့သို့သော အခြားကြယ်များနှင့် နှိုင်းစာလျင် အနည်းငယ် တောက်ပမှု လျော့နည်းသည်။ ကြယ်စနစ်သည် သက်သမ်းအားဖြင့် ၂၀၀ မှ ၃၀၀ မီလီယံကြားတွင် ရှိသည်။ မူလအားဖြင့် ကြယ်နှစ်စင်းသည် ကြီးမားသည့်ကြယ်များဖြစ်ကြသော်လည်း ဆိုင်ရစ်ပ် ဘီသည် ဧရာမ ကြယ်နီဖြစ်လာခဲ့ပြီး လက်ရှိအခြေနေအရ နောင်နှစ်ပေါင်း ၁၂၀ မီလီယံအကြာတွင် ကြယ်ဖြူပုအဖြစ် ပြိုလဲသွားမည်ဖြစ်သည်။ ဆိုင်ရပ်စ်အား ခွေးကြယ်ဟုလည်း လူသိများကြသည်။
ကျုံပတုတ်ရွာ၊ ဆင်မြေစား
ကျုံပတုတ်ရွာ၊ ဆင်မြေစား
လိန်ကုန်းရွာ၊ ကံသုံးဆင့်
လိန်ကုန်းရွာ၊ ကံသုံးဆင့်
အီဂွါနိုဒွန်
အီဂွါနိုဒွန် (Iganodon) သည် အော်နီသိုပေါ့ (Ornithopod) အုပ်စုမှ ဒိုင်နိုဆောမျိုးဖြစ်ပြီး ဂျူးရာဆစ်ယုဂ် (Jurassic Period)အတွင်း ပေါ်ပေါက်ကျက်စားခဲ့သည်။ ခန္ဓာကိုယ်သည် ၈ မီတာခန့်ရှည်ပြီး သန်မာသောနောက်ခြေထာက်နှစ်ချောင်းကိုအားပြု၍ လမ်းလျှောကတက်သော သတ္တဝါဖြစ်၏။ ရှေ့ခြေများမှာ တိုပြီး ခြေချောင်းလေးချောင်းပါရှိသည်။ ထို့ပြင် လူ့လက်မကဲ့သို့ အတက်တစ်ခုစီပါရှိသေး၏။ သွားများမှာသေးငယ်၍ တုံးသဖြင့် သီးရွက်စားသတ္တဝါဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ ဘယ်လ်ဂျီယမ်ပြည်ရှိ ကျောက်မီးသွေးတွင်းတစ်ခုတွင် အီဂွါနိုဒွန် ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းစု ၂၀ ထက်မနည်း တွေ့ရသည်။
ကားလ် လင်းနီးယပ်
ကားလ် လင်းနီးယပ် (Carl Linnaeus) သည် ဆွီဒင်လူမျိုး ဇီဝဗေဒပညာရှင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ သူသည် ရုက္ခဗေဒ နှင့် သတ္တဗေဒ နှစ်မျိုးလုံးကို အထူးတလည် လေ့လာလိုက်စားခဲ့၍ ဒွိနာမစနစ် ပါဝင်သည့် ခေတ်သစ်ဇီဝဗေဒ အမည်ပေးစနစ်ကို စွန့်ဦးဖော်ထုတ်ခဲ့သူ ဖြစ်ရာ သူ့ကို ခေတ်သစ်အမည်ပေးစနစ်၏ ဖခင်ကြီး (The Father of Modern Taxonomy) ဟု လူသိများထင်ရှား၏။ ထို့အပြင် ခေတ်သစ် ဂေဟဗေဒ၏ ဖခင်ကြီးဟုလည်း သမုတ်သေးသည်။ သူပြုစုရာ စာစုအများဆုံးကို လက်တင်ဘာသာဖြင့် တွေ့ရသည်။ သူသည် ဆေးလက်တွေ့ပါရဂူဘွဲ့ကို နယ်သာလန်နိုင်ငံတွင် ရယူခဲ့ပြီး ဆရာဝန် သမားတော်တစ်ဦးအဖြစ်လည်း ရပ်တည်ခဲ့ဖူး၏။
ငယ်ဘဝ နှင့် ပညာရေး
သူ့ကို ဆွီဒင်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းရှိ စမြွက်လန်ကျေးလက်ဒေသ၊ ရီးရှားရွာတွင် မွေးဖွားသည်။ သူ၏အထက်တန်းပညာရေးကို အပ်စလာ တက္ကသိုလ်တွင် သင်ကြားခဲ့ပြီး သူ့အသက် ၂၃ အရွယ် ၁၇၃၀ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ် ဒုတိယနှစ်ကျောင်းသားပင် ဖြစ်လင့်ကစား ရုက္ခဗေဒ တက္ကသိုလ်ဆရာအဖြစ် စာသင်ကြားပို့ချခဲ့ဖူး၏။ အသက် ၂၈ ကျော်လွန်သော် ၁၇၃၅ မှ ၁၇၃၈ အတွင်း နိုင်ငံရပ်ခြား(နယ်သာလန်)တွင် ဆေးလက်တွေ့ပါရဂူဘွဲ့အတွက် ပညာဆက်လက်သင်ကြားပြီး သူ၏ ပထမဆုံးစာအုပ်အဖြစ် Systema Naturae အမည်ရှိ ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ အမျိုးအစားခွဲခြားနည်းစာအုပ်ကို ၁၇၃၅ တွင် နယ်သာလန်နိုင်ငံ၌ စတင်ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
ပါမောက္ခချုပ် ဖြစ်ခဲ့ခြင်း
ထို့နောက် ဆွီဒင်နိုင်ငံသို့ ၁၇၃၈ ဇွန်လ ၂၈ တွင် ပြန်လာခဲ့ပြီး ဆေးပညာနှင့်ရုက္ခဗေဒ၏ ပါမောက္ခတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့၏။ ၁၇၄၀ နောက်ပိုင်းတွင် ဆွီဒင်နိုင်ငံတစ်ဝန်း ခရီးရှည်များထွက်ပြီး အပင်နှင့်တိရစ္ဆာန်များကို ရှာဖွေကာ အမျိုးအစားခွဲခြားခဲ့သည်။ အသက် ၄၃ နှစ်အရွယ် ၁၇၅၀ တွင် လင်းနီးယပ်သည် အပ်စလာ တက္ကသိုလ်၏ ပါမောက္ခချုပ် ဖြစ်ခဲ့၏။ သူစာသင်ကြားရာတွင် တပည့်အများအပြားက ကြိုက်နှစ်သက်ကြပြီး ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ အပင်မျိုးစိတ် နမူနာများကို ရယူစေကာ အတော်ဆုံးတပည့်များကို သူ၏ apostles များဟု ချီးမွမ်းလေ့ရှိသည်။ သူ့တပည့်များကို ကိုယ်တိုင် ဆန်းစစ်တတ်ရန် သင်ကြားလေ့ရှိပြီး သူအပါအဝင် မည်သူပြောသည်ကိုမျှ လွယ်လင့်တကူ မယုံကြည်ကြစေရန် သွန်သင်တတ်၏။ ၁၇၅၀ နှင့် ၁၇၆၀ ဝန်းကျင်တွင် တိရစ္ဆာန်များ၊ အပင်များ၊ သတ္တုဓာတ်များကို စုဆောင်းကာ အမျိုးအစားခွဲခြားပြီး စာစောင်အတွဲပေါင်းများစွာ ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့၏။
နောက်ဆုံး ကျန်းမာရေး
၁၇၇၂ ဒီဇင်ဘာတွင် ကျန်းမာရေးချို့တဲ့လာသဖြင့် ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ်မှ အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။ ၁၇၇၃ တွင် တင်ပါးဆုံကြော ရောင်ရမ်းနာ ဝေဒနာကို ခံစားခဲ့ရကာ နောက်တစ်နှစ်အတွင်း ကိုယ်တစ်ခြမ်း လေဖြန်းခဲ့ရ၏။ ၁၇၇၆ တွင် ဒုတိယအကြိမ် လေဖြတ်ရောဂါကို ခံစားခဲ့ရပြီး ညာဘက်တစ်ခြမ်းလုံး မလှုပ်ရှားနိုင်တော့ချေ။ သူ၏ မှတ်ဉာဏ်များလည်း ပျောက်ဆုံးခဲ့ရတော့သည်။ သူကိုယ်တိုင်ရေးခဲ့သော စာများကိုပင် မမှတ်မိတော့။ ၁၇၇၇ တွင် နောက်တစ်ကြိမ် လေဖြတ်ရာ ၁၇၇၈ ဇန္နဝါရီ ၁၀ ရက် သူ၏အသက် ၇၁ မပြည့်မီ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
သူ၏ အောင်မြင်မှု
သူကွယ်လွန်ချိန်၌ သူ့ကို ဥရောပတွင် ဂုဏ်ပြုထိုက်သော သိပ္ပံပညာရှင်များအနက် တစ်ဦးအပါအဝင်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ လင်းနီးယပ်ကွယ်လွန်ပြီးနောက်ပိုင်း ၁၈ ရာစုအတွင်း လင်းနီးယပ်၏ အမျိုးအစားခွဲနည်းပညာသည် ဇီဝဗေဒတွင် ကျယ်ပြန့်ခဲ့ရာ ယခုခေတ်အထိ တွင်ကျယ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ လင်းနီးယပ်တည်ဆောက်ခဲ့စဉ်က လောက (Kingdom) သုံးခုသာ ရှိခဲ့သည်။ လောကအောက်တွင် မျိုးပေါင်းစု (Phylum/Division) တို့ကို မတွေ့ရသေးဘဲ မျိုးခွဲ (class) အဖြစ် ခွဲခြားထားခဲ့သည်။ မျိုးစဉ် (Order) ပါဝင်ခဲ့သော်လည်း ၎င်းအောက် မျိုးရင်း (Family) မပါဝင်သေးချေ။ ခေတ်သစ် အမျိုးအစားခွဲနည်းပညာတွင်မူ အဆိုပါ မျိုးပေါင်းစုနှင့်မျိုးရင်းတို့ ပါဝင်လာခဲ့သည်။
သူ၏ သမိုင်းဝင် အောင်မြင်မှုများထဲမှ တစ်ခုကို ဆိုရသော် ၂၀၁၄ ခုနှစ်အတွင်း ဝီကီပီးဒီးယား တွင် ဘာသာစကား ၂၄ မျိုးဖြင့် ဆောင်းပါးပေါင်းများစွာ ပြင်ဆင်တည်းဖြတ်ကြသည်ဖြစ်ရာ အများဆုံး ပြင်ဆင်တည်းဖြတ်သော စာမျက်နှာ ၁၀၀ အနက် လင်းနီးယပ်၏ သမိုင်းဝင်အကြောင်းစာမျက်နှာသည် ထိပ်ဆုံးတွင် ရပ်တည်ခဲ့သည်။
ရှားပင်လှရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
ရှားပင်လှရွာ (Sharpinhla)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ မကြီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၂၁၀၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မကြီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၉၅ ဦး၊ မ ၂၄၃၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၂၂၅ ဦးနေထိုင်သည်။
စီသောင်ရွာ၊ ရွှေကူမြို့နယ်
စီသောင်ရွာ(Sithaung)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ ရွှေကူမြို့နယ်၊ စီသောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၉၂၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စီသောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၇၇ ဦး၊ မ ၁၀၇၂ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၁၄၉ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရွှေကူမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မီးနင်းကံကုန်း
မီးနင်းကံကုန်း
ကမ်းနီရွာ၊ ရေတွင်းကုန်း
ကမ်းနီရွာ၊ ရေတွင်းကုန်း
သမဝါယမ ဦးစီးဌာန
သမဝါယမ ဦးစီးဌာန (Cooperative Department) သည် သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်ရှိ ဌာနတစ်ခုဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း
ကိုလိုနီခေတ်၊ ၁၉၀၄ ခုနှစ်တွင် မေမြို့(ပြင်ဦးလွင်)၌ သမဝါယမမင်းကြီးရုံးကို စတင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သမဝါယမဦးစီးဌာန၏ဖွဲ့စည်းပုံကို နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့အစည်း အဝေးအမှတ်(၃၉/၉၁)မှသဘောတူခွင့်ပြုချက်အရ ၁၉၉၁ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ(၃၀)ရက်နေ့မှ စတင်ဖွဲ့စည်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ယင်းသို့ဆောင်ရွက်လျက်ရှိစဉ် နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့၏ဥပဒေအမှတ်(၉/၉၂)ဖြင့်ထုတ်ပြန်ခဲ့သော သမဝါယမအသင်းဥပဒေသစ်အရ လုပ်ငန်းတာဝန်များတိုးချဲ့ပြောင်းလဲဆောင်ရွက်မှုများ ပြုလုပ်လာရ၍ သမဝါယမဦးစီးဌာန၏ (၅-၆-၁၉၉၄)ရက်စွဲပါ အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ် (၂၁/၉၄) အရဖွဲ့စည်းပုံအင်အား အရာထမ်းရာထူး(၉၈၀)နေရာ၊ အမှုထမ်းရာထူး(၁၆၃၃၂)နေရာ စုစုပေါင်းရာထူး (၁၇၃၁၂) နေရာဖြင့် စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
(၁၅-၁-၂၀၁၅)ရက်နေ့တွင် ကျင်းပပြုလုပ်သော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ်(၂/၂၀၁၅)၏ သဘောတူခွင့်ပြုချက်အရ သမဝါယမဝန်ကြီးဌာန၊ သမဝါယမဦးစီးဌာန၏ ဖွဲ့စည်းပုံအား အရာထမ်းရာထူး(၁၄၈၃)နေရာ၊ အမှုထမ်းရာထူး(၁၆၈၆၄)နေရာ၊စုစုပေါင်းရာထူး(၁၈၃၄၇)နေရာဖြင့်ဖွဲ့စည်းထားရှိရာမှ အရာထမ်း ရာထူး (၇၀၃)နေရာ၊ အမှုထမ်းရာထူး(၁၅၆၉၆) နေရာ စုစုပေါင်းရာထူး (၁၆၃၉၉)နေရာဖြင့် သမဝါယမဦးစီးဌာနအဖြစ် (၁-၄-၂၀၁၅) ရက်နေ့မှစ၍ ပြင်ဆင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
(၁၇-၆-၂၀၂၁) ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်သည့် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ၏ အမိန့် အမှတ် (၁၄၀/၂၀၂၁) အရ သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာနကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး သမဝါယမ ဦးစီးဌာနကို သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ဦးစီးဌာနတစ်ခု အဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါသည်။
သမဝါယမဦးစီးဌာန ပေါ်ပေါက်လာပုံနောက်ခံသမိုင်းကြောင်းနှင့် နောက်ခံသမိုင်းအကျဉ်းချုပ်
အင်္ဂလိပ်လက်အောက်ခံ ကိုလိုနီနိုင်ငံဖြစ်သော အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ “၁၉၀၄ ခုနှစ်၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ သမဝါယမငွေစုငွေချေးအသင်းများဆိုင်ရာအက်ဥပဒေ"ကိုပြဋ္ဌာန်းပြီး သမဝါယမလုပ်ငန်းများပေါ်ပေါက် လာသဖြင့် ယင်းအချိန်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ လက်အောက်ခံပြည်နယ်ခွဲတစ်ခုဖြစ်သည့် မြန်မာနိုင်ငံ တွင်လည်း သမဝါယမငွေစုငွေချေးအသင်းများ ဖွဲ့စည်းထူထောင်ပေးခဲ့ပါသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပထမဦးဆုံး သမဝါယမအသင်းအဖြစ် မြင်းမူမြို့နယ်ငွေစုငွေချေး သမဝါယမအသင်းကို (၁၉၀၅) ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ(၃)ရက်တွင် ဖွဲ့စည်းမှတ်ပုံတင်ပေးခဲ့သည်။ ၎င်းနောက် "၁၉၁၂ ခုနှစ် သမဝါယမအ သင်းများဆိုင်ရာ အက်ဥပဒေ"ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး အဆိုပါအက်ဥပဒေအရ သမဝါယမဗဟိုဘဏ်များ၊ အခြေခံကျေးလက် ငွေစုငွေချေးအသင်းများ၊ ယူနီယံခေါ်အသင်းစုများ၊ ခရိုင်သမဝါယမအသင်းများ၊ အသင်းစုချုပ်များ၊ မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ သမဝါယမကောင်စီဟူ၍ အဆင့်ဆင့်ဖွဲ့စည်း တည်ထောင် ခဲ့ပါသည်။ ၁၉၂၅ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် သမဝါယမလုပ်ငန်း အခြေအနေယိမ်းယိုင်လာခဲ့ပြီး အသင်း အရေအတွက်မှာလည်း လျော့နည်းခဲ့ပါသည်။ အဆိုပါအခြေအနေများကြောင့် ချေးငွေကျန်များ ကောက်ခံနိုင်ရန်နှင့် စာရင်းရှင်းနိုင်သည့်အာဏာများ လိုအပ်လာသဖြင့် ၁၉၂၇ ခုနှစ်၊ မြန်မာနိုင်ငံ သမဝါယမအသင်းများဆိုင်ရာ အက်ဥပဒေအမှတ်(၆)ကို အတည်ပြုထုတ်ပြန်ခဲ့ပါသည်။ သမဝါယမ အသင်းများ၏ ဆုတ်ယုတ်လာမှုအခြေအနေများအား အောင်မြင်မှုဖြစ်ပေါ်လာစေရေးအတွက် ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် မြေစာရင်းအရာရှိ ဦးတင်ကြီးကို သမဝါယမမင်းကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဦးတင်ကြီး သမဝါယမပြုပြင်ရေးစီမံကိန်းကိုရေးဆွဲပြီး အစိုးရထံတင်သွင်းခဲ့ရာ အချိန်ကာလနှင့် လိုက်လျော ညီထွေမှုရှိသဖြင့် အစိုးရက သဘောတူအတည်ပြုပေးခဲ့သည်။ အဆိုပါစီမံကိန်းအရ စားသုံးသူ သမဝါယမအသင်းများ (ကွန်ကိုးအသင်းများ) ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် အသင်း ပေါင်း(၇၀၀၀)ကျော်၊ အသင်းဝင်(၃)သန်းခွဲနှင့် အစု(၉)သန်းခန့်အထိ အောင်မြင်တိုးတက်ခဲ့သည်။
ပါလီမန်ခေတ်မြန်မာ့သမဝါယမ
ယင်းအချိန်တွင် သမဝါယမမင်းကြီး၌ အာဏာအပြည့်အဝရှိစေရန်အတွက် ၁၉၂၇ ခုနှစ် သမဝါယမအက်ဥပဒေကို ရုပ်သိမ်း၍ ၁၉၅၆ ခုနှစ် သမဝါယမအသင်းများအက်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်း ခဲ့ပါသည်။ သမဝါယမစုပေါင်းရောင်းချရေးလုပ်ငန်းကို ၁၉၅၁-၅၂ ခုနှစ်တွင် စတင် လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး ဆန်စပါး၊ ဝါဂွမ်းနှင့် ကြံများအဓိကထားလုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ဆန်စပါးစုပေါင်းရောင်းချရေးစီမံကိန်းအရ ခရိုင်သမဝါယမများမှတစ်ဆင့် နိုင်ငံတော်ကောက်ပဲသီးနှံရောင်းဝယ်ရေးစပါးဒိုင်တွင် ရောင်းချသည်။ ဝါဂွမ်းစုပေါင်း ရောင်းချရေးစီမံကိန်းတွင် လက္ကားသမဝါယမအဖွဲ့ချုပ်သည် တစ်ဦးတည်း ကုန်ထုတ် လိုင်စင်ယူ၍ ပြည်ပသို့ ဝါရောင်းချရေးလုပ်ငန်းကို ဦးစီးလုပ်ကိုင်သည်အထိ တိုးတက်အောင်မြင် ခဲ့ပါသည်။
ဆိုရှယ်လစ်ခေတ်မြန်မာ့သမဝါယမ
၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် တော်လှန်ရေးကောင်စီတက်ရောက်ခဲ့ပြီး တော်လှန်ရေးကောင်စီက ၁၉၇၀ ခုနှစ် သမဝါယမစီမံကိန်းအရ ၁၉၇၀ ခုနှစ်၊ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ သမဝါယမ အသင်းဥပဒေကို (၂၈-၅-၁၉၇၀)ရက်နေ့တွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ၎င်းဥပဒေအရ သမဝါယမ လုပ်ငန်းများကို ဆိုရှယ်လစ် စီးပွားရေးစီမံကိန်းဘောင်အတွင်းမှဆောင်ရွက်ကြရပါသည်။ သမဝါယမအသင်းများသည် နိုင်ငံတော် ၏ လယ်ယာကဏ္ဍ၊ သားငါးကဏ္ဍ၊ သစ်တောကဏ္ဍ၊ စက်မှုလက်မှုကဏ္ဍ၊ လျှပ်စစ်ကဏ္ဍ၊ ဆောက်လုပ်ရေး၊ ငွေရေးကြေးရေး၊ လူမှုရေး၊ အိမ်ငှား၊ ပြည်တွင်းလက္ကား ကုန်သွယ်ရေး၊ ပြည်တွင်း လက်လီ ကုန်သွယ်ရေးကဏ္ဍများစသောကဏ္ဍအားလုံးတွင်ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြရသည်။ သမဝါယမ အသင်းများ ကိုလည်း ၁၉၇၀ ခုနှစ် သမဝါယမအသင်းဥပဒေအရ မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်၊ ဌာနဆိုင်ရာများ နှင့် ကျေးရွာများ ပါ မကျန် တစ်ပြည်လုံးအရှိန်ဟုန်ဖြင့် တိုးမြှင့်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ဈေးကွက်စီးပွားရေးခေတ်မြန်မာ့သမဝါယမ
၁၉၈၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ(၈)ရက်နေ့တွင် ၁၉၇၀ ခုနှစ် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ သမဝါယမ အသင်းဥပဒေပါပုဒ်မအချို့အား ဈေးကွက်စီးပွားရေးစနစ်နှင့်အညီ ပြင်ဆင်ခြင်း၊ အစားထိုးခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းထားသည့်အသင်းပေါင်း (၂၀၀၀၀)ကျော်အနက် ဆိုရှယ်လစ် ခေတ်က ပါဝင်ခဲ့သော အမှုဆောင်ကော်မတီများကို သမဝါယမဝန်ကြီးဌာန၏ (၂-၁-၁၉၈၈) ရက်စွဲ ပါအမိန့်စာဖြင့် တာဝန်မှရပ်စဲခဲ့ပြီး ဝန်ထမ်းများနှင့် အရပ်ဖက်မှသင့်လျော်သူများကို ရွေးချယ်၍ အစားထိုးခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၉၂ ခုနှစ်၊ သမဝါယမအသင်းဥပဒေအား ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး သမဝါယမအသင်းသစ်များကို ဖွဲ့စည်း၍ အသင်းဟောင်းများကို ပြန်လည်ပြုပြင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ (၃၁-၇-၂၀၀၄) ရက်နေ့စာရင်းအရ အသင်းစုစုပေါင်း (၁၇၉၀၅)သင်း ပြုပြင်ဖွဲ့စည်းသည်။
ဖွဲ့စည်းပုံ
သမဝါယမ ဦးစီးဌာနကို အောက်ပါအတိုင်းဖွဲ့စည်းထားသည်။
လုပ်ငန်းတာဝန်များ
သမဝါယမဦးစီးဌာန၏ လုပ်ငန်းတာဝန်များမှာ အသင်းဖွဲ့စည်းရန် စည်းရုံးခြင်း၊ အသင်းဖွဲ့စည်းရေးဆောင်ရွက်ခြင်း၊ သမဝါယမပညာပြန့်ပွားအောင် ဆောင်ရွက်ခြင်းနှင့် နိုင်ငံတော်၏ မူဝါဒများ၊ သမဝါယမအခြေခံမူများ၊ ထုတ်ပြန်ထားသည့် ဥပဒေ၊ နည်းဥပဒေ၊ စည်းမျဉ်း စည်းကမ်းနှင့်အညီ လိုက်နာဆောင်ရွက်ရန် ထိန်းကျောင်း တည့်မတ်ဆောင်ရွက်ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။
သမဝါယမအသင်း
သမဝါယမအသင်းဆိုသည်မှာ ဆန္ဒအလျှောက်ပူးပေါင်းကြသူတို့က မိမိတို့၏ စီးပွားရေး၊ လူမှုရေး၊ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ လိုအပ်ချက်နှင့် လိုအင်ဆန္ဒများ ဖြည့်ဆည်းရန်အလို့ငှာ ပူးပေါင်းပိုင်ဆိုင်ပြီး အများဆန္ဒနှင့် အညီ စီမံခန့်ခွဲဆောင်ရွက်သည့် အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်။
သမဝါယမအသင်းများဖွဲ့စည်းခြင်း
၁၉၉၂ခုနှစ် သမဝါယမအသင်းဥပဒေပါ အခြေခံမူများနှင့်အညီ မိမိတို့ဆန္ဒအလျောက် အသင်းသားများစုစည်း၍ ထုတ်လုပ်မှုသမဝါယမအသင်းများ၊ ဝန်ဆောင်မှုသမဝါယမအသင်းများ ကုန်သွယ်မှုသမဝါယမအသင်းများ အထွေထွေသမဝါယမအသင်းများ ဖွဲ့စည်းဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်။ ၁၉၉၂ ခုနှစ် သမဝါယမအသင်းဥပဒေနှင့်အညီ အခြေခံသမဝါယမအသင်းကို အနည်းဆုံး ပုဂ္ဂိုလ်(၅)ဦးဖြင့်လည်းကောင်း၊ အခြေခံသမဝါယမအသင်း အနည်းဆုံး(၃)သင်းကို စုပေါင်း၍ သမဝါယမအသင်းစုကိုလည်းကောင်း၊ အသင်းစုများပါဝင်သည့် အသင်းစုချုပ်ကိုလည်းကောင်း၊ အသင်းစုနှင့် အသင်းစုချုပ်များပါဝင်သည့် ဗဟိုသမဝါယမအသင်းကိုလည်းကောင်း ဖွဲ့စည်းထားရာ ၂၀၁၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၃၁ ရက်နေ့အထိ စုစုပေါင်း(၃၀၂၆၇)သင်းဖြစ်ပြီး ဖွဲ့စည်းပုံမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
ကန်းနားစုရွာ၊ ကံသုံးဆင့်
ကန်းနားစုရွာ၊ ကံသုံးဆင့်
ဇီးတောရွာ၊ မုံရွာမြို့နယ်
ဇီးတောရွာ (Zeetaw)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ မုံရွာမြို့နယ်၊ ခဝဲကျင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၀၆၉ ဖြစ်သည်။  ၎င်းရွာသည် မုံရွာမြို့ပေါ်ရှိ ရပ်ကွက် ဖြစ်သွားသည်။
မယ်သောဖိုလီရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
မယ်သောဖိုလီရွာ(Meithawhpoli)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ဟိုသောပလိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၂၄၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကင်းစမ်းရွာ၊ ရေဦးမြို့နယ်
ကင်းစမ်းရွာ (Kinsan)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရေဦးမြို့နယ်၊ တာတိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၃၅၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဘီ (အက္ခရာ)
B သည် အင်္ဂလိပ်အက္ခရာတွင် ဒုတိယမြောက် အက္ခရာဖြစ်သည်။ နှုတ်ခမ်းနှစ်ခု ထိပြီး (bi/) Bee သံဖြင့် ဟူ၍ အသံထွက်ပြီး အများကိန်းအတွက် Bees ဟူ၍ အသံထွက်သည်။အလယ်ခေတ်( ဘီစီ ၁၀၅၀ ခန့်) အီဂျစ်တို့ ရေးဆွဲခဲ့သော အီဂျစ်အရုပ်စာသင်္ကေတမှ အိမ်ပုံစံကလေးမှ စတင်၍ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ပြောနိုင်သည်။
ငွေကျွန်းသာရွာ၊ ရေတွင်းကုန်း
ငွေကျွန်းသာရွာ၊ ရေတွင်းကုန်း
ဘီ (အက္ခရာ)
ရာဇဝင်
အောက်ပါ ဇယားသည် ဖြစ်ပေါ်လာပုံနှင့် အသုံးပြုသော ဘာသာများတွင် ရေးသားထားပုံများ ဖြစ်ကြသည်။
ပုံနှိပ်ရေးသားပုံ
ခေတ်ပေါ် စာလုံးစတိုင်များတွင် ဘီကို ဤသို့ အမျိုးမျိုးရေးသားကြသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:လက်တင်အက္ခရာ
ဖိုင်ဖာ (ခ)ရွာ၊ ဟားခါးမြို့နယ်
ဖိုင်ဖာ (ခ)ရွာ(Phaipha(B))သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးခရိုင်၊ ဟားခါးမြို့နယ်၊ ဖိုင်ဖာ (က)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၅၄၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖိုင်ဖာ (က)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၃၁ ဦး၊ မ ၂၅၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၈၁ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟားခါးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပြင်ခေါင်းရွာဟောင်းရွာ၊ ပြားချောင်းကြီး
ပြင်ခေါင်းရွာဟောင်းရွာ၊ ပြားချောင်းကြီး
စပယ်ကုန်းရွာ၊ ဝါးပတော
စပယ်ကုန်းရွာ၊ ဝါးပတော
နဘေးမဲပိုးကောင်ဖမ်းငှက်ညို
နဘေးမဲပိုးကောင်ဖမ်းငှက်ညို (Muscicapa sibirica) သည် ပိုးကောင်ဖမ်းငှက်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:မွန်ဂိုးလီးယားနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
နန်နို
နန်နို (Nano) သည် ၁၀ ၏ ထပ်ညွှန်းကိန်း အနုတ် ၉ တန်ဖိုးရှိသောပမာဏဖြစ်သည်။ 10^(-9) ဟုလည်းဖော်ပြနိုင်သည်။ Micro ထက်ပင် အဆရာထောင်ချီသေးငယ်သော ပမာဏများတိုင်းတာဖော်ပြရာတွင်သုံးသည်။ ဥပမာ နန်နို မီတာ။ နန်နို စက္ကန့် (nano seconds)။
ပဲလှော်ချောင်ရွာ၊ တံတားဦးမြို့နယ်
ပဲလှော်ချောင်ရွာ (Pehlawchaung)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ တံတားဦးမြို့နယ်၊ ဈေးချိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၁၉၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဈေးချိုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၃၇ ဦး၊ မ ၁၂၇၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၄၁၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တံတားဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ညောင်တော (မြောက်)ရွာ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်
ညောင်တော (မြောက်)ရွာ (Nyaungtaw(North))သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ ညောင်တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၈၂၄၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်တောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၂၄ ဦး၊ မ ၁၂၆၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၈၈ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေစကြိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အဝဒါရွာ၊ ပြားချောင်းကြီး
အဝဒါရွာ၊ ပြားချောင်းကြီး
မယ်စကြဝဠာ မြန်မာ ၂၀၂၂
မယ်စကြဝဠာ မြန်မာ ၂၀၂၂သည် မယ်စကြဝဠာ မြန်မာ အဖွဲ့အစည်းမှ ကျင်းပသော (၉)ကြိမ်မြောက် ပြိုင်ပွဲဖြစ်သည်။ ထိုပြိုင်ပွဲကို ၂၀၂၂ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁ရက်နေ့ တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ နိုဘိုလ်တယ် ဟိုတယ်| Grand Ballroom ခန်းမ ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။
ပြိုင်ပွဲအြပီးတွင် မယ်စကြဝဠာ မြန်မာ ၂၀၂၀ဆုရှင် သူဇာဝင့်လွင်၊ ဟားခါးသည် ပြိုင်ပွဲသို့လာရောက် နိုင်ခြင်းမရှိသောကြောင့် အနိုင်ရရှိသူ ဇာလီမိုး၊ ဗန်းမော်သည် ကိုယ်တိုင် သရဖူဆောင်းခဲ့ရသည်။  အနိုင်ရရှိသူသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ လူဝီစီယားနားပြည်နယ်၊ နယူးအော်လီယန်းမြို့၊ New Orleans Morial ကွန်ဗင်းရှင်းစင်တာ ၌ပြုလုပ်ကျင်းပသည့် မယ်စကြဝဠာ ၂၀၂၂ ပြိုင်ပွဲသို့ မြန်မာကိုယ်စားပြုအဖြစ် သွားရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။
ထိုအတူ 3rd Runner-upဆုရှင် Kendraသည်လည်း ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၌ ပြုလုပ်ကျင်းပမည့် Face of Beauty 2023 ပြိုင်ပွဲသို့ မြန်မာကိုယ်စားပြုအဖြစ် သွားရောက်ယှဉ်ပြိုင်ရမည်။
နေရာရရှိမှု
§ - Voted စနစ်ဖြင့် ဆန်ကာတင်၁၀ဦး သို့ဝင်ရောက်ြခင်း
ပြိုင်ပွဲဝင်များ
မယ်မြန်မာ ၂၀၂၂ ကို ဆန်ကာတင် ပြိုင်ပွဲဝင် ၁၄ဦး ဝင်ရောက် ယှည်ပြိုင်သည်။
လိပ်စင်းရွာ၊ ရွှေကူမြို့နယ်
လိပ်စင်းရွာ(Leikhsin)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ ရွှေကူမြို့နယ်၊ စီသော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၉၇၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စီသော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၈၄ ဦး၊ မ ၁၅၁၄ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၀၉၈ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရွှေကူမြို့နယ်ရှိ ရွာများ