cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
အီလက်ထရွန်းနစ်ဘဏ်စနစ်
အွန်လိုင်းဘဏ်စနစ်သမိုင်းကြောင်း
အစဉ်အလာဘဏ်လမ်းကြောင်းသည် သတ်မှတ်ထားသည့် နေရာသို့သွားပြီး ဝန်ဆောင်မှုကိုရယူခြင်းဖြစ်သည်။ ခေတ်သစ် အီလက်ထရွန်းနစ်ဘဏ်ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းသည် အိမ်တွင်း အွန်လိုင်းဘဏ်လုပ်ငန်းတွင် စတင်ခဲ့ သည်ဟုဆိုရ မည်။ ၁၉၈ဝ ခန့် ကတည်းက အွန်လိုင်းဝန်ဆောင်မှုစတင်နေကြောင်း မှတ်တမ်းများ အရသိရသည်။ အွန်လိုင်း (Online) ဆိုသည့်စကားကလည်း ၁၉၈ဝ လောက်တွင် ခေတ်စားလာသည်။ အွန်လိုင်းကို ထိုအချိန်က ကီးဘုတ်၊ တီဗီမော်နီတာ ကိုအသုံးပြုပြီး အဝေးမှနေ၍ တယ်လီ ဖုန်းမှတစ်ဆင့် ဘဏ်၏ဝန်ဆောင်မှုကို ရယူခြင်းဖြင့် စတင်ခဲ့သည် ဟုဆိုရမည်။
အွန်လိုင်းဝန်ဆောင်မှုကို နယူးယော့ခ်တွင် ၁၉၈၁ ခုနှစ်က တည်းက စတင်ခဲ့သည်။ အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ အဓိကဘဏ်ကြီးများ ဖြစ်သော (Citibank, Chase Manhattan, Chemical, Manufacturers Hanover) တွင် အိမ်တွင်းဘဏ်စနစ်ဝန်ဆောင်မှုကို စတင်ခဲ့သည်။ ထိုဘဏ်များတွင် Videotex စနစ်ကိုစတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။ သို့သော် Videotex စနစ်သည် ထင်သလောက်ခရီးမပေါက်ခဲ့သဖြင့် အောင် မြင်သည်ဟု မဆိုနိုင်ပေ။ ပြင်သစ်တွင် Videotex စနစ်သည် Minitel ကုမ္ပဏီ၏ ဝန်ဆောင်မှုကောင်းခြင်းကြောင့် အောင်မြင်သည်ဟုဆိုနိုင်သည်။ ဗြိတိန်တွင်လည်း Prestel စနစ်ကို အကောင်အထည်ဖော်ရာတွင် အောင်မြင်ခဲ့သည်။
ဗြိတိန်နိုင်ငံ၏ ပထမဦးဆုံး အွန်လိုင်းဘဏ်စနစ်ကို Bank of Scotland တွင် ၁၉၈၃ ၌စတင်ခဲ့သည်။ ဗြိတိန်တွင်အသုံးပြုသည့် စနစ်မှာ Prestel စနစ်ဖြစ်ပြီး ကွန်ပျူတာကိုအသုံးပြုရသည်။ ကီးဘုတ်ကိုသုံးပြီး တယ်လီဖုန်းစနစ်ဖြင့် ဘဏ်နှင့်ဆက်သွယ် ဆောင်ရွက်ရခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသို့ဘဏ်နှင့်ဆက်သွယ်ရသည့် စနစ်ကို Homelink ဟူ၍ခေါ်သည်။ မော်နီတာတွင် ဘဏ်နှင့်ဆက် သွယ်လုပ်ဆောင်ရသည့် လုပ်ငန်းအားလုံးကို customer ကတွေ့မြင် နေရပြီး၊ မိမိငွေကြေးဆိုင်ရာကိစ္စများကို အသေးစိတ် သိရှိနိုင်သည်။
ယနေ့ခေတ်တွင် ဘဏ်အများစုသည် အင်တာနက်ကိုအခြေခံသည့် အင်တာနက်ဘဏ်များ အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲလိုက်ပြီဖြစ်သည်။  ဘဏ်ဆိုသည်မှာ ငွေရေးကြေးရေးလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ရသည့် အဖွဲ့အစည်းတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။  ခေတ်မီစီးပွားရေးစနစ်တွင်  ငွေကြေးကိစ္စရပ်များကိုသာမက နည်းပညာများ နှင့်ပါ  မျက်ခြေမပြတ်စေရန်ကြိုးစားရင်း ဘဏ်လုပ်ငန်းကို ပြည်သူအတွင်း ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာစေရန် ဆောင်ရွက်လာကြသည်။ အစဉ်အလာဘဏ် စနစ်သည် ကန့်သတ်ချက်များခြင်း၊ ဝန်ထမ်းများနှင့် ဆက်ဆံရာတွင် အဆင်မပြေခြင်း၊ အချိန်အကန့်အသတ်ဖြင့် ဘောင်အတွင်း၌ သာဆက်ဆံနေရခြင်း၊ ငွေကြေးများကို အထုတ်အထည်နှင့် သယ်ဆောင်ရသဖြင့် လုံခြုံစိတ်ချရမှုကို အာမမခံနိုင်ခြင်းစသည့် အခက်အခဲများကို ကျော်လွှားနိုင်ရန် ကြိုးစားအားထုတ်နေရသည်။ လူတိုင်းက မိမိတို့ငွေကြေးကိစ္စများနှင့်ပတ်သက်ပြီး အချိန်မရွေး၊ နေရာမရွေး၊ ဒေသမရွေး လုပ်ပိုင်ခွင့်၊ စီမံပိုင်ခွင့်၊ ခံစားပိုင်ခွင့်များကို လိုလားတောင့်တလာကြသည်။ ထိုဆန္ဒများကို အများဆုံးဖြည့် ဆည်းပေးနိုင်သည့်စနစ်မှာ ခေတ်မီနည်းစနစ်များသာဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသဖြင့် အစဉ်အလာ ဘဏ်စနစ်ကို ပြောင်းလဲရန်လိုအပ်လာကြောင်း ဝေဖန်သုံးသပ်လာကြသည်။
အခြေခံစီးပွားရေးစနစ်ကို မည်မျှအသွင်ပြောင်းလဲစေကာမူ ဘဏ်လုပ်ငန်းကို အသွင်ဟောင်း အမြင်ဟောင်းဖြင့် ဆက်လက် ဆောင်ရွက်နေပါက စီးပွားရေးစနစ်ကို အောင်မြင်စေရန် အကောင် အထည်ဖော်နိုင်မည်မဟုတ်ပေ။ အလားတူ ဘဏ်လုပ်ငန်းစနစ်သစ် ကို အသွင်သစ် အမြင်သစ်ဖြင့် မည်မျှပြုပြင်ပြောင်းလဲသည်ဆိုစေ နိုင်ငံတော်၏ အခြေခံစီးပွားရေးစနစ်ကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲခြင်းမရှိ ပါကလည်း မအောင်မြင်နိုင်ပေ။ နိုင်ငံတော်စီးပွားရေးစနစ်နှင့် ဘဏ်လုပ်ငန်းစနစ်သည် ဆက်စပ်နေသကဲ့သို့ ခေတ်မီနည်းပညာများနှင့် မျက်ခြည်ပြတ်ကျန်ခဲ့လျှင်လည်း တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးရေးကို အဟန့်အတားဖြစ်စေနိုင်ကြောင်း သတိပြုရမည်ဖြစ်ပေသည်။
အဏ္ဍဘူတဇာတ်
ဧကကနိပါတ် - ၇။ ဣတ္ထိဝဂ် -၆၂ - အဏ္ဍဘူတဇာတ်။ ။ ကိုယ်ဝန်တွင်းမှစ၍ စောင့်ရှောက်ထားပါသော်လည်း စောင့်ရှောက်မရ ဖောက်ပြားသော မိန်းမကြောင့် ကြွေအန်ရှုံးသော ပုဏ္ဏားအကြောင်း
မိန်းမဟူသမျှ ထိန်းမရ
နတ်လူတို့ဆရာ ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် မိန်းမကို အမှီပြု၍ သာသနာတော်မှ လူထွက်လိုသော ရဟန်းတစ်ပါး ရှိလေ၏။ ထိုရဟန်းကို မြတ်စွာဘုရားသည် “ချစ်သားရဟန်း ... မိန်းမတို့မှာ အမိဝမ်းခေါင်း အောင်းသည်မှစ၍ စောင့်ရှောက်ထားသော်လည်း မစောင့်ရှောက်နိုင်ကြောင်းကို မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါအတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း။
အတိတ်ဝတ္ထု
မြစ် ဟူသမျှ အကောက်သာ ဖြစ်၏။
တော ဟူသမျှ ထင်းသာ ဖြစ်၏။
မိန်းမ သူသမျှ ဆိတ်ကွယ်ရာရမူ မကောင်းမှုကို ပြုသည်သာ ဖြစ်၏။
ပုဏ္ဏားဉာဏ်ဆင် တစ်နည်းထွင်
ထိုအခါ ပုရောဟိတ် ပုဏ္ဏားကြီးသည် “ငါကား အမြဲရှုံးနေသည်၊ သည်လိုသာ ရှုံးနေပါလျှင် ငါ့အိမ်ရှိ ဥစ္စာပစ္စည်းကုန်တော့မည်၊ ငါသည် သူငယ်မတစ်ယောက်ကို အမိဝမ်းခေါင်း အောင်းသည်မှစ၍ စောင့်ရှောက်ကာ မယားပြုမည်၊ ငါ့ကိစ္စ မပြီးမချင်း ကြွေအန်မကစားသေး” ဟု ကြံစည်၍ မိန်းမ ယောကျ်ားတို့ လက္ခဏာ၌ ကျွမ်းကျင်ပြီး ဖြစ်သည့် အတိုင်း သမီးမွေးမည့် ဆင်းရဲသော ကိုယ်ဝန်ဆောင် မိန်းမတစ်ယောက်ကို ရှာပြီးလျှင် ကျွေးမွေး၍ အိမ်မှာထားလေ၏။ သမီးငယ် ဖွားမြင်သောအခါ အမိကို ကျေနပ်လောက်အောင် ဥစ္စာပေးကာ လွှတ်လိုက်ပြီးလျှင် သမီးငယ်ကိုယူ၍ ယောကျ်ားတစ်ပါးကို မမြင်စေဘဲ မိန်းမ အလုပ်အကျွေးဖြင့်သာ မွေးမြူစေ၏။
အကျင့်မှန်ကန် နိုင်မြဲမှန်
အရွယ်ရောက်သောအခါ မယားပြုကာ မိမိ အလိုအတိုင်း ဖြစ်စေပြီးလျှင် မင်းကြီးထံသွား၍ “အရှင်မင်းကြီး ... ကြွေအန် ကစားမည်” ဟု ဆိုလေ၏။ မင်းကြီးလည်း ကောင်းပြီဟု ဆိုကာ ကစားပြန်၏။ မင်းကြီးသည် သီဆိုနေကြဖြစ်သော ကြွေအန်သီချင်းကိုသာ သီဆို၍ ကစားလေ၏။ ပုရောဟိတ်န ပုဏ္ဏားကြီးက မာဏဝီ ပုဏ္ဏေးမကို ချန်ထား၍ မိန်းမ ဟူသမျှ ဆိတ်ကွယ်ရာရမူ မကောင်းမှုကို ပြုသည်သာ ဖြစ်၏ဟု သီချင်းကို သီဆိုကာ ကစားလေ၏။ ထိုအခါမှ စ၍ မင်းကြီး အမြဲရှုံး၍ ပုရောဟိတ်ပုဏ္ဏား အမြဲနိုင်ပြန်၏။
ပုဏ္ဏေးမဖျက်ရန် သေသောက်ကြံ
ထိုအခါ မင်းကြီးသည် ငါ့သီချင်း အစွမ်းမရှိ၊ ငါ အမြဲရှုံးနေသည်၊ ပုရောဟိတ် ပုဏ္ဏားကြီးမှာ စောင့်ရှောက်ထားသော မယားရှိဟန်တူသည်၊ ငါ သူ့မယား သီလကို ဖျက်ဆီးစေမည်ဟု ကြံစည်ပြီးလျှင် သေသောက်ကြူးတစ်ယောက်ကို ခေါ်စေ၍ “အမောင် ... သင့်အား ဥစ္စာ လိုသလောက် ပေးမည်၊ ပုရောဟိတ် မယားကို သီလပျက်အောင် တတ်နိုင်ပါမည်လော” ဟု မေးလေ၏။ သေသောက်ကြူးက “မှန်လှပါ၊ တတ်နိုင်ပါသည်” ဟု လျှောက်လျှင် သေသောက်ကြူးအား ဥစ္စာများစွာပေး၍ စေခိုင်းလေ၏။
သေသောက်ကြူးလည်း ပုရောဟိတ် ပုဏ္ဏားကြီးအိမ် အနီးဝယ် ပန်းနံ့သာဈေး ခင်းကျင်းလျက် ရောင်းချကာ နေလေ၏။ ပုရောဟိတ် ပုဏ္ဏားကြီး အိမ်မှာလည်း ဘုံခုနစ်ဆင့် ရှိ၍ အစောင့်အရှောက်လည်း ခုနစ်ဆင့်ပင် ထား၏။မိန်းမ အစောင့်အရှောက်သာ ရှိ၏။ ပုဏ္ဏေးမငယ်ထံသို့ အစေခံ မိန်းမကြီး တစ်ဦးသာ ဝင်နိုင်၊ ထွက်နိုင်၏။ ထိုအစေခံ မိန်းမကြီးလည်း ပုရောဟိတ် ပုဏ္ဏားကြီးထံမှ အဖိုးငွေတို့ကို ယူကာ ပန်းနံ့သာဝယ်၍ ပုဏ္ဏေးမငယ်ထံ နေ့စဉ်ပို့ရ၏။
လုံ့ခြုံစောင့်ရှောက် အကျင့်ဖောက်
အချက်ကောင်း စောင့်နေသော သေသောက်ကြူးလည်း တစ်နေ့သ၌ အစေခံ မိန်းမကြီး ပန်းဝယ်လာရာ “အမေ ... သည်လောက်ကြာအောင် ဘယ်မှာ သွားနေသနည်း” ဟု ခြေကိုဖက်၍ ငိုကြွေးလေ၏။ ထိုအခါ အစေခံ မိန်းမကြီးလည်း သေသောက်ကြူးကို သားအမှတ်ထားကာ အလွန် ချစ်လေ၏။ သေသောက်ကြူးကို သားအမှတ်ထားကာ အလွန် ချစ်လေ၏။ သေသောက်ကြူးသည ပန်းတို့ကို အလကား ပေး၏။ အစေခံ မိန်းမကြီးသည် နေ့စဉ် ပုရောဟိတ် ပုဏ္ဏားထံမှ ငွေကိုယူ၍ မိမိ သုံးစွဲပြီးလျှင် ပန်းတို့ကို အလကား ရလေ၏။ ပုဏ္ဏေးမထံ၌လည်း ပန်းတို့ကို မိမိသားထံမှ ရခဲ့သည် စသည်ဖြင့် သေသောက်ကြူး၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ခဏ ခဏ ပြောလေ၏။ ပုဏ္ဏေးမလည်း အစေခံ မိန်းမကြီးဝယ် သားရှိသည်ဟု မှတ်ထင်နေတော့၏။
သေသောက်ကြူးသည် နှစ်ရက်၊ သုးရက် လွန်သောအခါ မကျန်းမာဟန်ပြုကာ အစေခံ မိန်းမကြီးအား “အမေ ... ကျွန်တော် ပုဏ္ဏေးမကို ကြားရရုံနှင့် အလွန်မေတ္တာရှိသည်၊ မရလျှင် အသေခံတော့မည်” ဟု ပြောရာ “ချစ်သား ... မစိုးရိမ်နှင့်၊ အမေ ရအောင် ဆောင်ကြဉ်းပေးမည်” ဟု ဝန်ခံကာ ပုဏ္ဏေးမငယ်အား အကြောင်းကြားလျှင် ပုဏ္ဏေးမငယ်အား အကြောင်းကြားလျှင် ပုဏ္ဏေးမငယ်လည်း “ကျွန်မ ခွင့်ပြုပါသည် မိခင်၊ ရောက်အောင်သာ ကြံဆောင်ပြီး ပို့ပါ” ဟု ပြောလေ၏။
မိန်းမပရိယာယ် လိမ်ဉာဏ်ဆယ်
ထိုအခါ အစေခံ မိန်းမကြီးသည် သေသောက်ကြူးကို ပန်းတောင်းတွင်ထည့်ကာ အထက်က ပန်းတို့ကို ဖုံးလွှမ်းပြီး ပုဏ္ဏေးမထံ ပို့လေ၏။ ရောက်လျှင် ပုဏ္ဏားကြီးလစ်၍ အခွင့်အရတိုင်း ရတိုင်း ပျော်ပါးကာ နေကြ၏။ ပုရောဟိတ်လာသောအခါ တစ်နေရာတွင် ပုန်းအောင်းနေ၏။ တစ်ရက်၊ နှစ်ရက် ရှိသောအခါ ပုဏ္ဏေးမသည် သေသောက်ကြူးအား “အရှင် ပြန်တော့၊ ပုရောဟိတ် ပုဏ္ဏားကြီး သိလျှင် ဒုက္ခရောက်လိမ့်မည်” ဟု ပြောလေ၏။ သေသောက်ကြူးက “ကောင်းပြီ ပြန်တော့မည်၊ ငါ ပုဏ္ဏားကြီး ဦးခေါင်းကို ထောင်းချင်သေးသည်” ဟု ပြောလေ၏။
ပုဏ္ဏေးမလည်း ပုရောဟိတ် ပုဏ္ဏားကြီးအား “အရှင် ... စောင်းတီးပါ ကျွန်မ ကမည်” ဟု ပြောရာ ပုရောဟိတ် ပုဏ္ဏားကြီးသည် စောင်းကို တီးလေ၏။ ပုဏ္ဏေးမလည်း “အရှင် ကြည့်နေလျှင် ကျွန်မ ရှက်သည်” ဆို၍ အဝတ်ထူထူဖြင့် ပုရောဟိတ် ပုဏ္ဏားကြီး မျက်နှာကို စည်းပြီးလျှင် ကဟန်ပြုလျက် “ကျွန်မ ရှင့်ဦးခေါင်းကို ထောင်းလိုသည်” ဟု ပြောပြန်၏။ ပုရောဟိတ် ပုဏ္ဏားကြီးလည်း အကြံကို မသိသဖြင့် ထောင်းခွင့်ပြုသောအခါ ပုရောဟိတ် ပုဏ္ဏားကြီး ဦးခေါင်းကို တံတောင်ဖြင့် ထောင်းပြီးလျှင် ပုန်းမြဲပုန်းနေ၏။
မိန်းမကျင့်ဆိုး ဖောက်ပြန်မျိုး
ပုရောဟိတ် ပုဏ္ဏားကြီး မရှိသောအခါ သေသောက်ကြူးလည်း ပုဏ္ဏေးမထံမှ ထွက်ပြီးလျှင် မင်းကြီးထံသွား၍ အကြောင်စုံ လျှောက်ထားလေ၏။ မင်းကြီးလည်း ပုဏ္ဏေးမ သီလပျက်ကြောင်း သိလေလျှင် ပုရောဟိတ် ပုဏ္ဏားကြီး အခစားလာသောအခါ သီဆိုမြဲ သီချင်းကိုပင် သီဆိုကာ ကြွေအန် ကစားပြန်၏။ ပုရောဟိတ် ပုဏ္ဏားကြီးလည်း မိမိနိုင်နေကျ သီချင်းကိုပင် သီဆိုကာ ကစားပြန်၏။ ထိုအခါ မင်းကြီးက နိုင်၍ ပုရောဟိတ် ပုဏ္ဏားကြီး ရှုံးပြန်၏။
ထိုအခါ မင်းကြီးသည် ပုရောဟိတ် ပုဏ္ဏားကြီး အား -
“အသင် ပုဏ္ဏားကြီး. . . အသင် နိုင်တော့မည် မဟုတ်၊ ပုဏ္ဏေးမ သီလပျက်ပြီ၊ ပုဏ္ဏေးမ သယောက်လင်သည် သင့်ဦးခေါင်းကို ထောင်းသွားသေးသည် မဟုတ်လော၊ မိန်းမတို့ မည်သည်မှာ အမိဝမ်းခေါင်း အောင်းသည်မှစ၍ စောင့်ရှောက်သော်လည်း လုံခြုံအောင် မစောင့်ရှောက်နိုင်” –
ဟု မိန်းမတို့ အပြစ်ကိုပြကာ တရားဟောလေ၏။
ပုရောဟိတ် ပုဏ္ဏားကြီးလည်း အိမ်သို့ပြန်၍ ပုဏ္ဏေးမအား “သင်သည် သယောက်လင်ထားပြီး ငါ့ကို အမျိုးမျိုး လှည့်စားသည်” ဟု ပြောဆိုမောင်းမဲကာ ရိုက်ပုတ်၍ အိမ်မှ နှင်ထုတ်လေ၏။
ဤဒေသနာတော်၏ အဆုံး၌ သာသနာတော်မှ လူထွက်လိုသော ရဟန်းသည် သောတာပတ္တိဖိုလ်၌ တည်လေ၏။
ဇာတ်ပေါင်း
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -
ရဟန်းတို့ -
ထိုအခါ ဗာရာဏသီမင်းသည် - ယခုအခါ ငါဘုရားဖြစ်လာပြီ -
ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း။
ဆောင်ပုဒ်
(၁) မြစ်ဟူသည်လည်း၊ အကောက်ချည်း၊ တောလည်း ထင်းတို့သာ။
(၂) မိန်းမဟူသရွေ့၊ ဆိတ်ကွယ်တွေ့၊ မွေ့ကြမကောင်းမှာ။
(၃) လင်ငယ်နှင့်ပေါင်း၊ လင်းကြီးခေါင်း၊ ထောင်းစေနိပါတ်လာ။
အဏ္ဍဘူတဇာတ် ပြီး၏။
ဝင်းကြီး
ဝင်းကြီး
ကိုးကား
ဝင်းကြီး
နတ် (ဝိညာဉ်)
နတ် (ဗမာ: နတ်; MLCTS: nat; IPA: [naʔ]) များသည် ဘားမား (သို့မဟုတ် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့်တွဲလျက် ဝိညာဉ်များကို ကိုးကွယ်မှုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့ကို၃၇မင်းနတ်များနှင့် ကျန်နတ်များ အားလုံး (ဥပမာ- သစ်ပင်စောင့်နတ်၊ ရေစောင့်နတ်စသည်ဖြင့်) တို့အား ခွဲခြားထားသည်။ အားလုံးသော ၃၇ မင်းနတ်များသည် လူသားများဖြစ်ကြပြီး ၊ ကြမ်းတမ်းသော သေဆုံးရခြင်းများ (အစိမ်းသေ,lit. "violent death" ) နှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသူများဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ဤသို့သော ဖြစ်ပျက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် နတ်စိမ်းများ (green spirits) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ သို့သော်လည်း မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာယုံကြည်သူတို့တွင် နတ်များကို နှစ်မျိုးနှစ်စားခွဲထားသည်။ နတ်ဝိညာဉ်များကို အောက်တွင်ရှိသော နတ်များသို့မဟုတ် အောက်နတ်များ၊နာမည်ရှိသည်ဖြစ်စေ မရှိသည်ဖြစ်စေ နတ်ဟုခေါ် ဆိုကြသည်။ နတ်ဘုံခြောက်ထပ်တွင်နေသည့် နတ်များကို အထက်နတ်များ သို့မဟုတ် နတ် ဒေဝါများဟုခေါ်ဆိုသည်။ သူတော်စင်များနှင့် တူသည့်နတ်နှင့် အချို့နေရာဒေသတွင်သာ သိသည့်နတ်များအပါအဝင် အကြောင်းအမျိုးမျိုးတို့ အတွက် နတ်များကို အဆင့်သတ်မှတ်နိုင်သည်။ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည်မြို့များတွင်ကျေးလက်ဒေသထက်ကိုးကွယ်မှုနည်းပါးသည်။ နတ်ကိုကိုးကွယ်မှုသည် တိုင်းရင်းသားလူနည်းစုများအတွင်းတွင် ပြုလုပ်ကြသည်ရှိသလို ဗမာလူနေမှု၏ ပင်မရေစီး ကြောင်းအတွင်းတွင်လည်းပြုလုပ်ကြသည်။ သို့သော်လည်း ဗုဒ္ဓဘာသာဗမာများထဲတွင် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ခမ်းခမ်း နားနားပွဲပေးခြင်း နှင့် ဓလေ့ထုံးထမ်းအတိုင်းပြုလုပ်ခြင်း ပုံစံဖြင့် တွေ့မြင်နိုင်သည်။
နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ
ဗမာပညာရှိ အသိုင်းအဝိုင်းထဲတွင် ဗမာဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် ဗမာ့ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် ခွဲခြားထားသည့်အထင်ကရနှစ်ရပ် သို့မဟုတ်အထင်ကရတစ်ရပ်ထဲမှကွဲလွဲနေသည် ရှု့ထောင့်နှစ်ရပ်နှင့်ပတ်သက်သော အချက်များအပေါ် သဘောထားမတူညီကြသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ ဗမာလူမျိုးအများစု ကိုယ်တိုင်ပြောဆိုကြသည်မှာ နတ်ကိုးကွယ်ခြင်းသည် အယူသီးမှုတစ်ခုမျှသာဖြစ်ပြီး လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းထဲတွင် ၎င်း၏ကဏ္ဍကို ချကစားသည့် သဘောသာဖြစ်သည်။ တရားဝင် ၃၇ မင်းနတ်များ၏ အဖွဲ့အစည်းကို ပုဂံဘုရင်အနော်ရထာ (၁၀၄၄ - ၁၀၇၇) ထူထောင်ပေးခဲ့သည်မှစပြီး နောက်ပိုင်းအဟြေင်း အလဲများရှိသော်လည်း၊ ဤကိစ္စကိုထောက်ပြဟြေဆိုကြသည်မှာ ဗမာမှုပြုခြင်းအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်ပြန်ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ အနော်ရထာဘုရင်မှ တစ်နိုင်ငံလုံးသိမ်းသွင်းပြီး ပထမဗမာနိုင်ငံတော်ဟု တည်ထောင်ခဲ့ပြီးနောက် ၃၇ မင်းနတ်သည် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတွင် ဗမာ့အမြင့်ဆုံးအဖွဲ့တစ်ခုအဖြစ် တည်ထောင်ခဲ့သည်။
နတ်ကိုးကွယ်မှုသည်ဗမာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓဘာသာရောက်ရှိလာသည်ထက်စောသည်။ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒရောက်ရှိလာသည်နှင့် နတ်များသည်လည်း ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတို့နှင့် ကြိုးစားပေါင်းစည်းပြီးဗုဒ္ဓကိုအကြီး မြတ်ဆုံးနတ်ဖြစ်သည်ဟု စဉ်းစားသုံးသပ်၍ နတ်များကိုလည်း ဗုဒ္ဓဖွားတော်မူ စဉ်က ဝန်းရံစောင့်ကြပ်ပေးသူများဟု သတ်မှတ်သည်။ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့် တွဲလျက်ဒေသခံဘာသာများပေါ်ပေါက် လာခြင်း သည် သီးသန့်လည်းမဟုတ် ၊ တစ်ခုလည်းမဟုတ်ဘဲ နေရာဒေသတိုင်းတွင် တစ်ပြိုင်တည်းဖြစ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ သကျ မုနိ(သိဒ္ဓတ္ထ ဂေါတမ) ဗုဒ္ဓသည် အိန္ဒိယ၏ဒေသခံ ဟိန္ဒူဘာသာကို သူ၏သင်ကြား မှုနှင့်လေ့ကျင့်မှုတို့တွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ အသိအမှတ်ပြုပါဝင်စေခြင်းဖြင့် တပည့်သာဝကများကိုပိုမိုပြည့်စုံနားလည်စေခြင်း ဖြစ်စေသည်။ ပုံသဏ္ဌာန်အားဖြင့် မြန်မာဗုဒ္ဓအယူဝါဒသည် ဂျပန်ဗုဒ္ဓအယူဝါဒနှင့်ဆင်တူသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာသူတော်စင် နီချီရန် (Nichiren)သည် ဒေသခံကိုးကွယ်မှုများကို သူ၏ဗုဒ္ဓဘာသာသင်ကြားမှုနှင့် လေ့ကျင့်မှုတို့တွင် တစ်စိတ် တစ်ဒေသ ထည့်သွင်းထားသည်။ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒတွင် အောင်မြင်ဖြစ်ထွန်းနေမှုများနှင့် သဏ္ဍန်တူညီနေမှုများကို ဒေသ ခံကိုးကွယ်သည့် ဘာသာတို့တွင် မှတ်သားတွေ့ရှိရသည်မှာ စိတ်ဝင်စားဖွယ်ရာဖြစ်သည်။ ဆင်တူနေမှုများမှာ “အထက်” နှင့် “အောက်”ဘုံများနှင့် ယင်းတို့တွင် ပါဝင်သော လူ၊ နတ်၊ တစ္ဆေသူရဲနှင့် ဗုဒ္ဓတို့ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် “ဗုဒ္ဓအယူ ဝါဒသန့်သန့်”ကို မတွေ့ရတော့ပဲ၊ မလွှဲသာ မရှောင်သာ ဒေသစရိုက်လက္ခဏာများ ပါဝင်သင်ကြားထားသည့် ဗုဒ္ဓအယူ ဝါဒပုံစံများအဖြစ်သာ တွေ့ရသည်။
တရားဝင်နတ်များစာရင်း
ပုဂံဘုရင် အနော်ရထာ (၁၀၄၄ - ၁၀၇၇) သည် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို အတင်းအကြပ်ပိတ်ပင်တားမြစ်ခြင်း မအောင် မြင်သည့်နောက် ၃၇ မင်းနတ်များ၏ တရားဝင်နတ်နန်းကို သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။ အနော်ရထာသည် နတ်များကို ရွှေစည်းခုံ ဘုရားသို့ ယူဆောင်လာခြင်းဖြင့် နတ်ကိုးကွယ်သူများ ဘုရားသို့ ဝင်ရောက်ဖူးမြော်နိုင်ရန် နည်းပရိယာယ်သုံးထားခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ နတ်နန်းတွင် သိကြားမင်းကို ထိပ်ဆုံးမှ မင်းမဟာဂီရိနတ်များ၏ အထက်တွင် ထားရှိခြင်းဖြင့်၊ နောက်ဆုံးတွင် အောင်မြင်မှု ရရှိခဲ့သည်။ ၃၇ မင်းနတ်များအနက် နတ်ခုနှစ်ပါးသာလျှင် အနော်ရထာအုပ်စိုးစဉ်ကာလနှင့် တိုက်ရိုက် ပတ်သက်သည်။ တရားဝင်နတ်နန်းသည် ဗမာရာဇဝင်ထဲရှိ တော်ဝင်အိမ်ရာများနှင့် မတူတမူထူးခြားပေါ်လွင်အောင် တည် ဆောက်ထားသည်။ သို့သော် နတ်များတွင် ယိုးဒယားနတ် (ယွန်းဘုရင်)နှင့် ရှမ်းနတ် (မောင်ဖိုးတူ) အဆက်များပါဝင်ပြီး ၊ ၎င်းတို့ကို ပုံဖော်ထားရာတွင် ဗမာမင်းညီမင်းသားဝတ်စုံများ အသုံးပြုထား သည်။ သင့်လျော်သလို စဉ်ထားသည့်နတ်များ၏ စာရင်းမှာ –
၁. သိကြားမင်း၊ နတ်များ၏ ဘုရင်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ဒေဝစက္ကရ နှင့် ဟိန္ဒူနတ်ဘုရား အင်ဒရာ တို့နှင့် တန်းတူသဘောထားသည်။ သိကြားမင်းကို ရံဖန်ရံခါပုံဖော်ရာတွင် ခေါင်းသုံးလုံးနှင့် ဆင်ဖြူတော်ပေါ်တွင် ရပ်တော်မူလျက် ၊ လက်တစ်ဘက်မှ ခရုကမာခွံကိုင်ပြီး၊ အခြားတစ်ဘက်မှ နွားမြီးယပ်လှဲကိုင်ထား သည့် ပုံဖြစ်သည်။
၄. ရွှေနဘေသည် မင်းတုံးရွာ မှ အလွန်ချောသော အမျိုးသမီးဖြစ်ပြီး ၊ နဂါး နှင့် ထိမ်းမြား လက်ထပ်သည်။ နောင်တွင် သူမ၏ခင်ပွန်းမှ သူမကိုစွန့်ပစ်ခဲ့သည့်အတွက် ၊ နှလုံးကွဲ၍သေဆုံးခဲ့သည်။ အခြားသော ပြောဆိုမှု တွင် သူမသည် မောင်တင့်တယ်၏ဇနီး အစစ်အမှန်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ သူမ၏ရုပ်ပြပုံတွင် မတ်တပ်ရပ်အနေ ထားဖြင့် ၊ နဂါးခေါင်းဆောင်းထားပြီး ၊ ညာလက်ကို ရင်ဘတ်ပေါ်တင်၍ ၊ ဘယ်လက်ကိုဘေးသို့ ချထားသည်။
၅. သုံးပန်လှ (သုံးမျိုးသုံး ဖလှယ်လှသူ)သည် တဂွန်းဝန် ဟုခေါ်သည့် မွန်ရွာတစ်ရွာ ဇာတိမှ ဖြစ်သည်။ သူမသည် (ကောက်နှုတ်ချက်) “တစ်နေ့တည်းတွင် သုံးမျိုးလှသူ” ဖြစ်သည်။ သူမကိုပြည်ဘုရင် ဒွတ္တ ဘောင်သို့ ဆက်သခဲ့သည်။ သို့သော်မိဖုရားသည် သူမ၏အလှအပကိုမနာလိုသည့်အတွက် ၊ သူမသည်ရုပ်အလွန် ဆိုးကြောင်း၊ ဝလွန်း၍ မြို့အဝင်တံခါးနှင့်ပင် မဆန့်ကြောင်း မင်းကြီးအားမတော်မတရား လျှောက်ထားခဲ့သည်။ ထိုအရာများကို ကြားပြီးသည်နှင့် ဘုရင်သည်ထိမ်းမြားရန် ငြင်းဆိုခဲ့ပြီးနောက် ၊ သုံးပန်လှသည် စိတ်နှလုံးထိခိုက်ပြီး သေဆုံးသွား ခဲ့သည်။ အခြားဇာတ်လမ်းတစ်ပုဒ်အနေဖြင့် ပြောဆိုချက်တွင် သူမသည် မောင်တင့်တယ်၏ညီမဖြစ်ပြီး ၊ ဥဿလပြည်၏ ဘုရင်သမိန်ထောရာမနှင့် ထိမ်းမြားခဲ့ပြီး ၊ သမီးတော်ရှင်မိနဲ ကို ဖွားမြင်ခဲ့ပြီး ၊ ရုတ်တရက်ဖျားနာ သေဆုံးသွားသည်။ သူမ၏ရုပ်ပြပုံသည် ဆင်ကုန်းနှီးပေါ်ရှိ ကုန်းညွတ်နေသည့် ဘီလူးပေါ်တွင်ရပ်လျက်ရှိပြီး ၊ ခေါင်းတွင်ပိုးပုဝါစ ချည်ထား၍ ညာဘက်လက်ကို ရင်ဘတ်နှင့် ဘယ်ဘက်လက်ကို ဘေးသို့ချထားသည်။
၇. မင်းတရား ဟုခေါ်သည့် အင်းဝ ဘုရင်သည် ၊ တောလည်ထွက်ရင်း နတ်မိမယ်တစ်ဦးနှင့် တွေ့ဆုံပြီး ၊ ထိုနတ်မိမယ်ပျောက် သွားသည့်အခါ အရူးအမူးဖြစ်၍ကျန်ခဲ့သည်။ ထိုသို့အရူးအမူးဖြစ်နေချိန်တွင် သူ၏နောက်လိုက်တစ်ဦးဖြစ်သူ ငနောက် မှ သူ့အားသတ်ပစ်လိုက်သည်။ သူ၏ရုပ်ပြပုံသည် ဘုရင်ဝတ်စုံနှင့် ပလ္လင်ပေါ်တွင် ထိုင်နေလျက် ၊ ညာလက်မှ ယပ်တောင်ကိုင်ထားပြီး ၊ ဘယ်လက်ကိုဒူးပေါ်တင်ထားသည်။
၈. သံတော်ခံ ၊ တောင်ငူဘုရင်မင်းခေါင်၏ ဆက်သားဖြစ်ပြီး၊ သူ၏အမည်ရင်းမှာ ရဲသီဟဖြစ်သည်။ တောထဲသို့ ပန်းခူးထွက်ရင်း၊ ငှက်ဖျားမိ၍ သေဆုံးသည်။ ရုပ်ပြပုံမှာ ကြာပန်းခုံပေါ်တွင် ထိုင်လျက်၊ ညာလက်မှာ ယပ်တောင်၊ ဘယ်လက်ကို ဒူးပေါ်တွင် ထားသည်။
၉. ရွှေနော်ရထာ၊ အင်းဝဘုရင်ဒုတိယမင်းခေါင်၏ မြေးတော်ဖြစ်သည် (၁၄၈၁ - ၁၅၀၂) ။ သူ၏ကျေးကျွန်တစ်ဦးမှ ဘုရင်ကို လုပ်ကြံရန် ကြိုးပမ်းသည်။ သို့သော် ဖမ်းမိပြီး၊ အသတ်ခံရသည်။ သူသည်လည်း လုပ်ကြံမှုတွင် ပါဝင်သောကြောင့် ၊ တစ်ပါ တည်းကွပ်မျက်ခြင်းခံရသည်။ ရုပ်ပြပုံမှာ ရိုးရိုးသလွန်ပေါ်တွင် ဒူးတစ်ဘက်ကို ထောင်လျက်ထိုင်နေပြီး၊ လက် တစ်ဘက်သည် ကျည်းသားဘောလုံး ကို ကိုင်၍ ၊ ကျန်လက်တစ်ဘက်တွင် ကျည်းသားရိုက်တံ ကိုကိုင်ထားသည်။
၁၀. အောင်စွာမကြီး၊ ဗိုလ်အောင်စွာဟုလည်း ခေါ်သည်။ သူသည် (၁၁၇၃ - ၁၂၁၀) ပုဂံနရပတိစည်သူမင်းထံတွင် တပ်မှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ဘုရင်၏ကတိစကားဖြစ်သော အခြွေအရံအမျိုးသမီးများထဲမှ တစ်ဦးကို ဗိုလ်အောင်စွာသို့ ဆုလာဒ်အဖြစ် ပေးသနားမည်ဆိုသည့်အတိုင်း ကတိမတည်သောကြောင့် ၊ ဘုရင်ကို မလေးမခန့်လုပ်ပြမိ၍ ဘုရင်မှ ကွပ်မျက်ခြင်းကို ခံရသည်။ ရုပ်ပြပုံမှာ သလွန်ပေါ်တွင်ထိုင်လျက်၊ စောင်းတီးနေပြီး၊ ခေါင်းဆောင်းနှင့်စလွယ် ဝတ်ဆင်ထားသည်။
၁၁. ငါးစီးရှင် (ဆင်ငါးကောင်၏ သခင်)၊ ကျော်စွာဟုလည်း ခေါ်သည်။ ဖခင်ဘုရင်သီဟသူသေဆုံးပြီးနောက်၊ ပင်းယ ဘုရင် (၁၃၄၃ - ၁၃၅၀) ဖြစ်လာသည်။ ဆင်ဖြူငါးကောင်ရရှိခဲ့ပြီး၊ နန်းသက် ရှစ်နှစ်အကြာတွင် ဖျား နာ၍ သေဆုံးသည်။ ရုပ်ပြပုံမှာ ဆင်ခေါင်းငါးခုပါသည့် ဆင်၏အပေါ်ရှိ ကြာပွင့်ပေါ်တွင် ထိုင်နေပြီး၊ တော်ဝင်ထီးဖြူ လေးလက်ဆောင်းထားပေးသည်။ [8]
၁၂. အောင်ပင်လယ်ဆင်ဖြူရှင် (အောင်ပင်လယ် ဆင်ဖြူ၏သခင်)သည် ဒုတိယ သီဟသူဘုရင် (၁၄၂၂ - ၁၄၂၆) ဖြစ်ပြီး၊ အင်းဝဘုရင်မင်းခေါင် (၁၄၀၁ - ၁၄၂၂) ၏ သားတော်ဖြစ်သည်။ ဒုတိယသီဟသူဘုရင်သည် သူ၏ရန်သူဖြစ်သော အုန်းဘောင်စော်ဘွားပစ်လိုက်သည့်မျှားထိ၍ အောင်ပင်လယ်အရပ်တွင် သေဆုံးခဲ့သည်။ သူ၏ရုပ်ပြပုံမှာ ဆင်ပေါ်ရှိ သလွန်ပေါ်တွင် မင်းဝတ်မင်းစားအပြည့်ဖြင့် ခြေချိတ်ထိုင်နေပြီး၊ ဆင်ဦးစီးတစ်ယောက် ရှေ့၌ဝပ်တွား နေပြီး၊ မြင်းပေါ်မှ နောက်တစ်ဦးမှာ ဓားဝင့်နေသည်။
၁၃. တောင်မကြီး
၁၄. မောင်မင်းရှင်၊ နွယ်ကြိုးစီးသူသည် ပုဂံဘုရင် အလောင်းစည်သူ (၁၁၁၂ - ၁၁၆၇) ၏ မြေး၊ နန်းချခံရသည့် မင်းရှင်စော၏ သားတော်ဖြစ်သည်။ ငယ်ရွယ်စဉ် ရှင်သာမဏေဘဝတွင် နွယ်ကြိုးစီးစဉ်၊ နွယ်ကြိုးပေါ်မှကျ၍ သေဆုံးသည်။
ဆူရာလီရွာ၊ သဝင်ချောင်း
ဆူရာလီရွာ၊ သဝင်ချောင်း
နတ် (ဝိညာဉ်)
တရားဝင်နတ်များစာရင်း
၁၅. ရှင်တော်သည် အင်းဝခေတ်မှ ရဟန်းပျိုတစ်ပါးဖြစ်ပြီး ၊ မြွေပေါက်၍ သေဆုံးသည်။ သူ၏ရုပ်ပြပုံမှာ သင်္ဃန်း အဝါရောင်ဝတ်နှင့် ခေါင်းဆောင်းထားပြီး ခုံပေါ်တွင် မတ်တပ်ရပ်လျက်၊ ညာလက်တွင် ယပ်တောင်ကိုင်ထားပြီး ဘယ်လက်တွင် စိပ်ပုတီး ကိုင်ထားသည်။
၁၆. ညောင်ကြင်ဥ၊ ပုဂံတွင် အဖမ်းခံရထားသည့် သထုံဘုရင်မနူဟာမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်သည်။ ဘုရင် အနော်ရထာ လက်ထက်တွင် အနာကြီးရောဂါဖြင့် သေဆုံးသည်။ ရုပ်ပြပုံမှာ ခုံတွင်မတ်တပ်ရပ်လျက် ဘယ်လက်ကို မြှောက်ထားပြီး၊ ညာလက်တွင် တောင်ဝှေးကိုင်ထားသည်။
၁၇. တပင်ရွှေထီး၊ တောင်ငူဘုရင် (၁၅၁၂ - ၁၅၅၀) သည်အရက်သောက်စား ပြီး၊ အမှုထမ်းတစ်ဦး၏ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်း ခံရသည်။ ရုပ်ပြပုံတွင် သလွန်ပေါ်၌ မင်းဝတ်တန်ဆာအပြည့်ဖြင့် ခြေချိတ်ထိုင်နေပြီး၊ ဘယ်လက်တွင် ဓားကိုင်ထား၍ ညာလက်ကို ဒူးပေါ်တင်ထားသည်။
၁၈. မင်းရဲအောင်ဒင်၊ မင်းသမီးရွှေဆင်းတု၏ ကြင်ယာတော် ဖြစ်ပြီး၊ ရွှေဆင်းတုမှာ ရှမ်းပြည် မိုးနဲ စော်ဘွား၏ သမီးတော်ဖြစ်သော မိဖုရားနှင့် အင်းဝဘုရင်သာလွန်တို့၏ သမီးတော် ဖစ်သည်။ သူသည် ဘိန်းအလွန်အကျွံရှုခြင်းကြောင့် သေဆုံးသည်။ ရုပ်ပြပုံမှာ ခေါင်းပေါင်းစဖြင့် ခုံပေါ်တွင် ထိုင်နေပြီး၊ စောင်းကို ပိုက်ထားသည်။
၁၉. ရွှေစစ်ပင်
ဂေါ့လွန်ယန်ရွာ၊ တနိုင်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တနိုင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နတ် (ဝိညာဉ်)
တရားဝင်နတ်များစာရင်း
၂၀. မယ်တော်ရွှေစံကား၊ ရွှေစစ်ပင်၏ မိခင်ဖြစ်ပြီး၊ သူမ သား၏ဝမ်းနည်းကြေကွဲစရာ ကံတရားများကြောင့် နှလုံး ကြေကွဲသေဆုံးရသည်။ ရုပ်ပြပုံတွင် ခုံပေါ်၌ထိုင်လျက် ညာလက်သည် ရင်ဘတ်ပေါ်တွင်ထားရှိပြီး၊ ဘယ်လက်ကို ပေါင်ပေါ်တင်ထားသည်။
၂၁. မောင်ဘိုးတူ ၊ အင်းဝဘုရင်မင်းခေါင်အုပ်စိုးစဉ်ကာလတွင် လဖက်ကုန်သည်ဖြစ်သည်။ လဖက်ကိစ္စဖြင့် ၊ ရှမ်းပြည်သို့သွားစဉ်၊ လမ်းတွင်ကျားကိုက်ခံရပြီး၊ သေဆုံးသည်။ သူ၏ရုပ်ပြပုံမှာ ကျားပေါ် တွင် ထိုင်နေပြီး၊ ညာလက်တွင် တုတ်ချောင်းကိုင်၍ ဘယ်လက်ကို ပေါင်ပေါ်တင်ထားသည်။
၂၂. ယွန်းဘုရင် (ယွန်းနိုင်ငံမှဘုရင်)သည် မယ်ကုတီ ဖြစ်သည်။ အဖမ်းခံထားရသော ဇင်းမယ်ဘုရင် ဖြစ်ပြီး၊ ဟံသာဝတီ(၁၅၅၁ - ၁၅၈၁)ဘုရင်- ဘုရင့်နောင်လက်ထက်တွင် ဖျားနာပြီး သေဆုံးသည်။ ရုပ်ပြပုံမှာ ဒူးတစ်ဘက်ထောင်၍ ထိုင်နေပြီး၊ ဓားအိမ်စွပ်ထားသည့် ဓားကို ညာလက်ဖြင့် ကိုင်၍ ပခုံးပေါ်တင်ထားသည်။ ဘယ်လက်သည် ဘယ်ဒူးခေါင်း ပေါ်တင်ထားသည်။
၂၃. မောင်မင်းဖြူ
၂၄. မန္တလေးဘိုးတော် (မန္တလေး၏ အဘိုးသခင်) ၊ ဟိန္ဒူဗြဟ္မာဏ တစ်ဦး၏ သားဖြစ်သည်။ တာဝန်မှ ပေါ့လျော့ခဲ့ကြသည့် ရွှေဖျဉ်းနောင်တော်နှင့် ရွှေဖျဉ်းညီတော်နှစ်ပါးအပေါ် သင့်တင့်စွာ ကြီးကြပ်မှုမရှိခဲ့သည့် အတွက် အသတ်ခံရသည်။ ရုပ်ပြပုံမှာ ပခုံးပေါ်ဓားတင်၍ ခုံပေါ်တွင် ရပ်နေပြီး၊ လက်တစ်ဘက်ကို မြှောက်၍၊ လက်ညှိုး ညွှန်ထားသည်။
၂၅. ရွှေဖျဉ်းနောင်တော် (ဖျဉ်းကြီးမင်း) ၊ ရွှေဖျဉ်းကြီး သို့မဟုတ်မင်းကြီးဟုလည်း ခေါ်သည်။
၂၆. ရွှေဖျဉ်းညီတော် (ဖျဉ်းငယ်) ရွှေဖျဉ်းလေး သို့မဟုတ် မင်းလေးဟု လည်းခေါ်သည်။ အများ သိကြသည်မှာ ရွှေဖျဉ်းညီနောင် (ညီအစ်ကို)သို့မဟုတ် တောင်ပြုံးမင်းညီနောင်ဖြစ်သည်။၎င်းတို့သည် ပုဂံဘုရင် အနော်ရထာအုပ်စိုးစဉ်ကာလမှ နန်းတွင်း ဆက်သား ဗျတ္တ နှင့် ပုပ္ပါးတောင်မှ ပန်းစားဘီလူးမ မယ်ဝဏ္ဏတို့၏ သားများဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ဘုရင်အနော်ရထာတည်သော တောင်ပြုံးဘုရားတွင် အုတ်တစ်ချပ်စီ ထည့်ရမည့်တာဝန်ကို လစ်ဟာခဲ့ခြင်းအပြစ်ကြောင့် အသတ်ခံရသည်။ ရုပ်ပြပုံမှာ တစ်ဦးသည်လဲလျောင်းနေပြီး၊ နောက်တစ်ဦးမှာ ပခုံးပေါ်ဓားထမ်းလျက် မိမိကိုယ်ကိုမိမိ အထင်ကြီးသည့်ပုံဖြစ်သည်။ ဗျတ္တ အသတ်ခံရပြီးသည့် နောက်၊ မယ်ဝဏ္ဏသည် လည်းနှလုံးကြေကွဲသေဆုံးပြီး နောက်ပိုင်းတွင် သားနှစ်ယောက်ကို ဘုရင်၏ အမိန့်ဖြင့် အဝေးသို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။ မယ်ဝဏ္ဏသည် လည်းနတ်ဖြစ်လာပြီး၊ ပုပ္ပါးမယ်တော် (ပုပ္ပါး၏ အမေ)အဖြစ် လူသိများလာခဲ့သည်။
၂၇. မင်းသားမောင်ရှင်
၂၈. ထီးဖြူဆောင်း (ထီးဖြူသခင်)သည် ကြောင်းဖြူဘုရင်ဖြစ်သည်။ အနော်ရထာ၏ ဖခင်ဖြစ်သည်။ သူ၏မွေးစား သားများက သူ့အားနန်းချပြီး၊ အတင်းအကြပ်ဘုန်းကြီးဝတ်စေပြီး နောက်ပိုင်းတွင် သေဆုံးသွားသည်။
၃၁. မင်းစည်သူ သို့မဟုတ် အလောင်းစည်သူ ၊ ပုဂံဘုရင် (၁၁၁၂ - ၁၁၆၇) ဘုရင်အနော်ရထာ၏ မြေးဖြစ်ပြီး၊ ဘုရင်အဖြစ် အရိုက်အရာဆက်ခံသူဖြစ်သည်။ သားဖြစ်သူ နရသူ(၁၁၆၇ - ၁၁၇၀) မှ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး၊ ထီးနန်းကို သိမ်းယူသည်။ ရုပ်ပြပုံမှာ နန်းတွင်းအဝတ်အစားဖြင့် ထိုင်လျက်၊ ဒူးတစ်ဘက်ကို ထောင်ထားပြီး ခြေတစ်ဘက်ကို ချထားသည်။
၃၂. မင်းကျော်စွာ၊ ဦးမင်းကျော်အဖြစ်လည်း သိထားကြသည်။ သူသည် ပြည်နယ်စားနှင့် ခွန်နီဒေဝီ တို့၏သားဖြစ်သည်။ သူသည် အရက်သမား၊ ကြက်တိုက်သူနှင့် မြင်းစီးကျွမ်းကျင်သူဖြစ်သည်။ သူနှိပ်စက်ညှင်းပန်းခဲ့သော သစ္ဆေသူရဲများ သတ်၍သေရသည်။
၃၃. မြောက်ဘက်ရှင်မ (မြောက်အရပ်သခင်မ)သည် ဘုရင်တပင်ရွှေထီး၏ နို့ထိန်းမိန်းမဖြစ်သည်။ မြောက်ကဒူး ဇာတိဖြစ်သည်။ မီးဖွားစဉ် သေဆုံးသည်။ ရုပ်ပြပုံမှာ ဒူးထောက်လျက်၊ ညာလက်သည် သူမ၏ရင်သားနှင့် ဘယ်လက်မှာ ဒူးခေါင်းကို ကိုင်ထားသည်။
၃၄. အနောက်မိဖုရား သည် အင်းဝဘုရင် ပထမမင်းခေါင်၏ မိဖုရားဖြစ်သည်။ ရှမ်းအကြီးအကဲ သိုငန်ဘွား ၏ သမီးဖြစ်ပြီး၊ မင်းရဲကျော်စွာ၏ မိခင်ဖြစ်သည်။ မင်းကျော်စွာ (ဦးမင်းကျော်) ဝါခင်းထဲတွင် အလွန်မြန်သည့် မြင်းထီးကြီးစီးသည်ကို မြင်၍ ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်ပြီး နှလုံးရပ် သေဆုံးသည်။ ရုပ်ပြပုံမှာ ခေါင်းပေါင်းနှင့် ကြာပွင့်ပေါ်ထိုင်ပြီး၊ ကလေးချီထိန်းထားသည့် ပုံဖြစ်သည်။ [8]
၃၅. ရှင်ကုန်း (ခါးကုန်းသခင်မ)သည် သီဟသူဘုရင်၏ ကိုယ်လုပ်တော်မဖြစ်သည်။ စစ်ပွဲသို့ ဘုရင်နှင့်အတူ လိုက် ပါပြီး၊ နေပြည်တော်သို့ အပြန်လမ်းတွင် သေဆုံးသည်။ ရုပ်ပြပုံမှာ ခြေဆာဆာဖြင့် လက်နှစ်ဘက် လှုပ်ရမ်း လမ်းလျှောက်နေသည့်ပုံ ဖြစ်သည်။
၃၆. ရှင်ဂွ (ခြေခွင်သခင်မ)သည် မန္တလေးဘိုးတော်၏ ညီမဖြစ်သည်။ ရွှေဖျင်းညီနောင်တို့ကို ဖုံးကွယ်ထားသည့် အတွက် အစ်ကိုနှင့်အတူ အသတ်ခံရသည်။
၃၇. ရှင်နဲမိ
မူကွဲ
အောက်ပါ အပြင် ၃၇ မင်းနတ်များမှာ မြဝတီမင်းကြီး၏ မှတ်စုစာရင်း ဖြစ်သည်။ မူကွဲများလည်း ရှိကြသည်။
ဝန်ကြီး ပဒေသရာဇာ ပြုစုထားသည့် စာရင်းနှင့် မတူပေ။ (၁၈)ယောက်ပဲ တူသည်။ (၁၉)ယောက်မတူ။
ဂွေးကုန်းရွာ၊ ကွင်းကြီးဒေါင့်
ဂွေးကုန်းရွာ၊ ကွင်းကြီးဒေါင့်
ဇီးပင်ရွာ၊ မင်းဂရု
ဇီးပင်ရွာ၊ မင်းဂရု
တိုက် ဒော်ရာထိုက်
တါယ် အောရထယ် (ต่าย อรทัย, Tai Orathai) တစ်ဦးကအမျိုးသမီးအဆိုတော်ထိုင်း မှာမွေးဖွား ၂၇ မတ်လ ၁၉၈၀ ကဲ့သို့သောဂီတနှင့်အတူ။ ရိုင်းအတွင်းရှိမြက် (ดอกหญ้าในป่าปูน)
ဒုံဟီးရွာ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်
ဒုံဟီးရွာ (Donhee(Donyee))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်၊ ဒုံဟီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၆၉၅၄ ဖြစ်သည်။  ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နန်းယွန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျောက်ကလပ်ရွာ၊ အောင်လံမြို့နယ်
ကျောက်ကလပ်ရွာ (Kyaukkalat)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ အောင်လံမြို့နယ်၊ လက်ပခုန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၇၆၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်ပခုန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၇၀ ဦး၊ မ ၃၈၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၅၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အောင်လံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကုန်းဆာရွာ၊ နားခို
ကုန်းဆာရွာ (Konehasr)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်၊ နားခိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၉၄၇၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နားခိုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၈၇ ဦး၊ မ ၆၇၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၅၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းရယ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သရက်တောရွာ၊ သဖန်းချောင်း
သရက်တောရွာ၊ သဖန်းချောင်း
ဂျော့ ဆိုင်မွန် အုမ်း
ဂျော့ဆိုင်မွန်အုမ်း (၁၇၈၉-၁၈၅၄) သည် ဂျာမန်ရူပဗေဒပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ အထက်တန်းကျောင်းဆရာတစ်ဦးဖြစ်သူ အုမ်းသည် အီတလီလူမျိုးပညာရှင် အလက်ဇန်ဒရိုဗိုလတာ မှ ခရစ်နှစ် ၁၈၀၀ ဝန်းကျင်လောက်တွင် တီထွင်ခဲ့သော လျှပ်စစ်ဓာတ်အိုး (ဘက်ထရီ) ကိုသုသေသနပြုခဲ့သည်။ အုမ်းသည် လျှပ်ကူးပစ္စည်း၏အစွန်း နှစ်ဘက်တွင် ပေးထားသော ပိုတင်ရှယ်ခြားနားခြင်း နှင့် စီးဆင်းသွားသော လျှပ်စီးကြောင်း တို့သည် တိုက်ရိုက်အချိုးကျကြောင်းတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယင်းကို အုမ်း ၏ နိယာမ ဟုခေါ်သည်။
ငယ်ဘ၀
အုမ်းကို ဂျာမနီနိုင်ငံ၊ အာလန်ဂျန်မြို့ တွင် သော့ပြင်ဆရာ ဂျိုဟန်းဝု(ဖ်)ဂန်းအုမ်း နှင့် မာရီယာအဲလီစဘတ် ဘက်(ခ်) တို့မှ ၁၆ မတ် ၁၇၈၉ တွင်မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူတို့သည် ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်၊ ပရိုတက်စတင့် ဂိုဏ်းသားများဖြစ်ကြသည်။ အုမ်း၏ မိဘများသည် အတန်းပညာကို များစွာသင်ယူခဲ့ခြင်းမရှိသော်လည်း၊ အုမ်း၏ ဖခင်မှာ ကိုယ့်အားကိုယ်ကိုး ကိုယ်တိုင်ပညာသင်ခြင်းဖြင့် အဆင့်မြင့် ပညာရပ်များကို ဆည်းပူးခဲ့ရာ မိမိ၏ သားသမီးများကိုလည်း၊ ဖခင် ကိုယ်တိုင်ပိုင် စာပေးသင်ကြား၍၊ လူတစ်လုံး သူတစ်လုံးဖြစ်အောင် ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့သည်။ အုမ်း၏ တချို့ညီများနှင့်ညီမများသည် ကလေးဘဝတွင်ပင် ကွယ်လွန်ခဲ့ကြရာ အုမ်းတွင် ညီတစ်ယောက်နှင့်ညီမတစ်ယောက်သာရှိသည်။ ထို့ကြောင့် အုမ်း အပါအဝင် ၃ဦးသာ သက်ရှင်ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ ဂျော့အုမ်း ၏ ညီဖြစ်သူ မာတင်အုမ်းသည် သင်္ချာပါရဂူတစ်ဦးဖြစ်သည်။ ညီမအမည်သည် အဲလိစဘတ် ဘာဘရာဖြစ်သည်။ အုမ်း၏ မိခင်မှာ အုမ်း ၁၀နှစ်သားလောက်တွင်ပင် ကွယ်လွန်ခဲ့လေသည်။ ဂျော့အုမ်းနှင့် မာတင်အုမ်း ညီအကိုနှစ်ယောက်လုံးကိုပင် ၎င်းတို့၏ ဖခင်သည် သင်္ချာ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ အစရှိသည့် ဘာသာရပ်များကို ကိုယ်တိုင်သင်ကြားခဲ့သည်။ Erlangen Gymnasium တွင် အသက် ၁၁နှစ်မှ၁၅နှစ် အထိပညာသင်ယူခဲ့ဘူးသူ အုမ်းသည် သိပ္ပံပညာရပ်များကို နည်းစနစ် မှန်ကန်စွာဖြင့် လေ့လာခဲ့ဘူးပါသည်။
အုမ်း၏ ဘဝတက္ကသိုလ်
၁၈၀၆ခုနှစ်တွင် အုမ်း၏ဖခင်သည် အုမ်းအား ဆွစ်စလန် နိုင်ငံသို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ အုမ်းသည် Gottstadt bei Nydau ရှိကျောင်းတစ်ကျောင်းတွင် သင်္ချာဆရာ အဖြစ်အလုပ်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၁၈၀၉ အစောပိုင်းတွင် အုမ်း၏ဆရာတစ်ဦးဖြစ်သူ ကားလ်ခရစ်ယန်ဗွန်လန်းဒေါ့(ဖ်) သည် အာလန်ဂျန်တက္ကသိုလ်မှအလုပ်ထွက်၍ ဟိုင်ဒဲလ်ဘတ်(ဂ်)တက္ကသိုလ် သို့သွားရောက်အမှုထမ်းမည် ဖြစ်ရာ အုမ်းသည် ဟိုင်ဒဲလ်ဘတ်(ဂ်) သို့လိုက်ကာ သင်္ချာပညာရပ် ကို ထပ်မံဆည်းပူးလိုကြောင်းကို ဆရာဖြစ်သူအား အကူအညီတောင်းခဲ့သည်။ သို့သော် လန်းဒေါ့(ဖ်) သည် ထိုအစီအစဉ်ကို ငြင်းဆန်ကာ သင်္ချာပညာရပ်များကို အုမ်း ကိုယ်တိုင် ဆက်လက်လေ့လာရန် အကြံပေး၍ Euler, Laplace နှင့် Lacroix စသည်တို့ကိုလည်း လေ့လာရန် အကြံပေးခဲ့သည်။ ခေါင်းမာ၍ထင်ရာစိုင်းတတ်သော အုမ်းသည် ၁၈၀၉ခုနှစ် မတ်လတွင် ကျောင်းဆရာအလုပ်မှထွက်ကာ ဆွစ်စလန်နိုင်ငံ နူချာတယ်(လ်) တွင် ကျူရှင်ဆရာ အဖြစ်လုပ်ကိုင်ပြန်သည်။ နှစ်နှစ် ကျူရှင်ဆရာအဖြစ်လုပ်ကိုင်သည့် အတောအတွင်း ဆရာ၏ အကြံပေးချက်များကိုလည်း လိုက်နာကာ အဆင့်မြင့်သင်္ချာပညာရပ်များကိုလည်းဆည်းပူးခဲ့သည်။ ၁၈၁၁ ဧပြီလတွင် အာလန်ဂျန်တက္ကသိုလ် သို့ပြန်လာခဲ့သည်။
ကျောင်းဆရာအလုပ်
သင်္ချာပညာကို တကယ်ပင်လိုက်စားခဲ့သော အုမ်းသည် ၂၅ အောက်တိုဘာ ၁၈၁၁ခုနှစ်တွင် အာလန်ဂျန်တက္ကသိုလ် မှ ပါရဂူဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် ယင်းတက္ကသိုလ်တွင် သင်္ချာ ကထိက ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သုံးစန်မစ်စတာခန့်မျှ စာသင်ပြီးနောက် ကထိကအလုပ်တွင်မစွမ်းဆောင်နိုင်ဟု သက်ဆိုင်ရာမှ ယူဆကာ ဘန်းဘတ်(ဂ်) မှ ဆင်းရဲချို့တဲ့သော စာသင်ကျောင်း တစ်ကျောင်းသို့ သင်္ချာ နှင့်ရူပဗေဒကျောင်းဆရာအဖြစ် ၁၈၁၃ ဇန်နဝါရီလတွင် ပြောင်းလဲအမှု ထမ်းစေခဲ့သည်။ သို့သော် အုမ်းသည်ထိုအလုပ်တွင်မပျော်ပိုက်သည့်အပြင် မိမိစွမ်းရည်ကိုပြသရန်အတွက် ဂျီဩမေတြီ နှင့် သက်ဆိုင်သော စာအုပ်တစ်အုပ်ရေးရန် ဆုံးဖြတ်ပြီး စတင်ရေးသားပါလေတော့သည်။ ထိုကျောင်းသည် ၁၈၁၆ ဖေဖော်ဝါရီတွင်ပိတ်သိမ်းလိုက်သဖြင့် သက်ဆိုင်ရာမှ အုမ်းအား နောက်ထပ် ဘန်းဘတ်(ဂ်) မှကျောင်းတစ်ကျောင်းတွင် သင်္ချာအကူဆရာအဖြစ် စေလွှတ်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် သူရေးခဲ့သော ဂျီဩမေတြီစာတမ်းမူကြမ်း ကို ဘုရင် ဖရက်ဒရစ် ဝီလီယမ် ၃ ထံသို့ပေးပို့ခဲ့ရာ ဘုရင်မှလွန်စွာကျေနပ်သောကြောင့် Dreikönigsgymnasium တွင် ရူပဗေဒနှင့်သင်္ချာ ပညာရပ်များကို သင်ကြားပြသရန်အတွက် ၁၁ စက်တင်ဘာ ၁၈၁၇ တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ထိုကျောင်းမှ ရူပဗေဒစမ်းသပ်ခန်းတွင် ကိရိယာတန်ဆာပလာ အပြည့်အစုံတပ်ဆင်ထားသည့်အတွက် အုမ်းမှ ရူပဗေဒစမ်းသပ်မှု များလုပ်ရန် စိတ်ဓာတ်ပြင်းပြခဲ့သည်။ သော့ပြင်ဆရာတစ်ဦး၏ သားဖြစ်ခဲ့သောကြောင့် အုမ်းသည် စက်မှုလက်မှုသုံး ကိရိယာများဖြင့်ကျွမ်းဝင်ခဲ့သည်။ ၁၈၂၇တွင် Die galvanishe Kette, mathematisch bearbeitet (ဂါဗနစ်ပတ်လမ်းများကို သင်္ချာနည်းဖြင့်လေ့လာခြင်း) ကိုရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။ သို့သော် ကျောင်းမှလက်မခံဘဲ ပယ်ချခဲ့သည့်အတွက် ထိုကျောင်းမှ အလုပ်ထွက်ကာ နူရမ်းဘတ် ပေါ်လီတက်ကနစ်သို့ ပြောင်းလဲကာ အမှုထမ်းခဲ့သည်။
၁၈၅၂တွင် မြူးနစ် တက္ကသိုလ် လက်တွေ့အသုံးချရူပဗေဒဌာနတွင် ပါမောက္ခ အဖြစ်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ၁၈၅၄ ဇူလိုင်လ ၆ ရက် နေ့တွင်ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ဆီဆုံဂနိုင်ရွာ၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်
ဆီဆုံဂနိုင်ရွာ (Hsihsonganaing)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ ကျောက်ဂူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၁၆၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောက်ဂူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၉၂၄ ဦး၊ မ ၇၆၈၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၆၀၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရပ်စောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကိုမိုဒိုနဂါး
ကိုမိုဒိုနဂါး(Komodo dragon) မှာ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးနှင့် အလေးလံဆုံး ဧရာမ ဖွတ်ကြီးဖြစ်ပြီး အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံရှိ ကိုမိုဒို၊ ရင်ကာ၊ ဖလောရက်စ် နှင့် ဂီလီမိုတန်း နှင့် ပါဒါကျွန်းများပေါ်တွင် နေထိုင်ကျက်စားသော အဆိပ် အလွန်ပြင်းထန်သည့် ဖွတ်ကြီးတစ်မျိုးပင်ဖြစ်သည်။
ကိုမိုဒါနဂါးအမ၏ ခန္ဓာကိုယ်အလျားမှာ များသောအားဖြင့် ရှစ်ပေခန့်ရှိပြီး အလေးချိန်မှာ ပေါင် ၁၅၀ ခန့်ရှိသည်။ ကိုမိုဒိုနဂါးတို့၏ ဧရာမခန္ဓာကိုယ် အရွယ်အစားမှာ ၎င်းတို့နေထိုင်ကျက်စားသော ကျွန်းများပေါ်၌ အခြားအသားစား သတ္တဝါကြီးများမရှိသောကြောင့်လည်းကောင်း ၎င်းတို့၏ ဇီဝကမ္မဖြစ်ပျက်နှုန်း နှေးကွေးသောကြောင့်လည်းကောင်း ဤသို့ အလွန်ကြီးမားနေခြင်းဖြစ်သည်။
thumb|ကိုမိုဒိုကျွန်းတွင်တွေ့ရှိရသော ကမ္ဘာအကြီးဆုံး ဖွတ်မျိုးနွယ်ဝင် ကိုမိုဒိုနဂါး တစ်ကောင် ကိုမိုဒိုနဂါးတို့၏ ခန္ဓာကိုယ်အရွယ်အစား အလွန်ကြီးမားမှုကြောင့် အဆိုပါဖွတ်ကြီးများသည် ၎င်းတို့ နေထိုင်ကျက်စားသော ကျွန်း၏ ဂေဟစနစ်ကို အဓိကလွှမ်းမိုးကြီးစိုးထားသဖြင့် "ကျွန်းဘုရင်" သတ္တဝါအဖြစ် တင်စားကြသည်။ ကိုမိုဒိုနဂါးတွင် သန်မာသောခြေထောက်၊ ချွန်ထက်သောသွား နှင့် ခြေသည်းများ၊ အရှိန်ပြင်းထန်စွာ တအားလွှဲရိုက်နိုင်သော အမြီးတို့ပါရှိသည်။ ကိုမိုဒိုနဂါးတို့တွင် သန်မာသောမေးရိုးများ ပါရှိပြီး ၎င်းမေးရိုးဖြင့် သားကောင်၏အရိုးအဆစ်များကို ဖျစ်ညှစ်ချိုးခြေပြီး အသားတုံးကြီးများကို ပလုပ်ပလောင်း မျိုချနိုင်စွမ်းရှိသည်။ ပါးစပ်အတွင်းမှ တဖျပ်ဖျပ် ထုတ်ချည်သွင်းချည်ပြုနေသော အဝါရောင်ရှည်လျားသည့် လျှာနှစ်ခွမှာ ပါးစပ်အတွင်းမှ တစ်ပေခွဲကျော်အထိ ထိုးထွက်နေပြီး အရသာနှင့် အနံ့ခံအင်္ဂါအဖြစ် အသုံးပြုသည်။ အကယ်၍ လေကြောင်းသင့်ပါက ကိုမိုဒိုနဂါး၏ ထက်မြက်စူးရှသော အနံ့ခံအာရုံသည် ရှစ်ကီလိုမီတာခွဲ (ငါးမိုင်) ရှိ တိရစ္ဆာန် အသေကောင်၏ အပုပ်နံ့ကိုပင် အနံခံသိရှိနိုင်စွမ်းရှိသည်။
ကိုမိုဒိုနဂါး၏ ခန္ဓာကိုယ်အရွယ်အစားမှာ အလွန်ကြီးမားလေးလံသောငြားလည်း ခန္ဓာကိုယ်နှင့် မလိုက်ဖက်အောင် လျင်မြန်စွာ လှုပ်ရှားနိုင်သည်။ ကိုမိုဒိုနဂါးသည် ကြီးမားလေးလံသော ခန္ဓာကိုယ်နှင့် အမြီးကို မြေပြင်ပေါ်မှ ကြွအောင် မြှောက်ထားပြီး တစ်နာရီလျှင် ၂၅ ကီလိုမီတာ (၁၅ မိုင်) ကျော်နှုန်းဖြင့် တစ်ဟုန်ထိုး ပြေးလွှားနိုင်သည်။
ကိုမိုဒိုနဂါး၏ သန်မာသော ခြေထောက်များမှာ မက်စောက်သော တောင်ကုန်းကမူလေးများပေါ်သို့ တွက်တက်နိုင်ပြီး သုံးပေကျယ်သော မြေတွင်းကို တစ်နာရီမပြည့်ခင် ခြေဖြင့် ယက်၍ တူးနိုင်စွမ်းရှိသည်။ ကိုမိုဒိုနဂါးသည် အခြားဖွတ်မျိုးနွယ်များကဲ့သို့ပင် ရေကူးအလွန်ကျွမ်းကျင်ကြသည်။ ၎င်းသည် ရေထဲတွင် ရေကူးသောအခါ ခြေလေးချောင်းကို ခန္ဓာကိုယ်နံဘေးတွင် ကပ်ထားပြီး အင်အားကြီးမားသော အမြီးဖြင့် ထိန်း၍ ရှေ့သို့ကူးခပ်သွားသည်။ ကိုမိုဒိုအထီးများသည် ရံဖန်ရံခါ ကျွန်းတစ်ကျွန်းမှ ဝေးလံသော အခြားကျွန်းတစ်ကျွန်းဆီသို့ ခရီးရှည် ရေကူးသွားတတ်သည်။
ကိုမိုဒို၏ အမြီးမှာ ခန္ဓာကိုယ်၏ နှစ်ဆရှည်လျားပြီး အလွန်အားသန်သည်။ ၎င်းသည် အမြီးကိုကွေးထားကာ သားကောင်အား အရှိန်ပြင်းထန်စွာ တအားလွှဲရိုက်ပြီး မြေပြင်ပေါ်သို့ လှဲချတတ်သည်။ ကိုမိုဒိုနဂါးတို့၏ သွားများမှာ လွှသွားသဏ္ဌာန် ချွန်ထက်နေပြီး အသားစားငါးမန်းကြီး၏ သွားများနှင့်ဆင်တူသည်။ ၎င်းတို့တွင် ချွန်ထက်သောသွား ၆၁ ချောင်းခန့် ပါရှိပြီး ကျိုးသွားသောသွားများနေရာတွင် သွားအစားပြန်ပေါက်လေ့ရှိသည်။ ၎င်းတို့၏ သွားများပေါက်နေပုံမှာ သားကောင်၏ အသားတစ်များကို ကိုက်ဖြတ်ရန် အကောင်းဆုံးအနေအထားဖြစ်သည်။
ကိုမိုဒိုနဂါး၏ သွားရည်ထဲတွင် ဘက်တီးရီးယားပိုး အမျိုးအစား ၅၂ မျိုးခန့် ပါရှိသောကြောင့် အလွန်အမင်း အဆိပ်ပြင်းသည်။ သို့ဖြစ်ရာ ကိုမိုဒိုနဂါး၏ အကိုက်ခံရသော ကျွဲ၊ သမင် သို့မဟုတ် တောဝတ်တို့မှာ ၇၂ နာရီထက်ပို၍ အသက်ရှင်နိုင်ခြင်းမရှိချေ။ ကိုမိုဒိုနဂါးများ၏ သဘာဝနေထိုင်ကျက်စားရာ နေရာဒေသများမှာ ပူပြင်းခြောက်သွေ့ပြီး မီးတောင်ပေါများသည့် ကျွန်းများပေါ်တွင် နက်ရှိုင်းမတ်စောက်သော တောင်စောင်းများအကြားဖြစ်သည်။
ထိုအရပ်ဒေသတွင် တစ်နှစ်ပတ်လုံးနီးပါး ရေအနည်ငယ်မျှသာ ရရှိနိုင်သည်။ ကိုမိုဒိုကျွန်းပေါ်ရှိ ပျမ်းမျှနှစ်စဉ်အပူချိန်မှာ ၈၀ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်ဖြစ်သည်။ ကိုမိုဒိုနဂါးများကို ခြောက်သွေ့သော သစ်တောများအတွင်း၌ အကောင်ရေအမြောက်အမြားတွေ့ရသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ပွားပြီးနောက် လေယာဉ်ပျက်ကျသွားသော လေယာဉ်မှူးတစ်ဦးသည် ကိုမိုဒိုကျွန်းပေါ်သို့ ရေကူးပြီးအမှတ်မထင်ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ကိုမိုဒိုနဂါးများအား ပထမဦးဆုံးတွေ့မြင်ခဲ့ရပြီးနောက် တစ်ဆင့် ပြန်လည် ဖောက်သည်ချခဲ့ရာ အပြင်လူများအနေဖြင့် ကိုမိုဒိုနဂါးများအကြောင်း စတင်သိရှိခဲ့ကြသည်။
ကိုမိုဒိုနဂါးများသည် မျိုးပွားရာသီအတွင်းမှတစ်ပါး ကျန်အချိန်များတွင် အများသောအားဖြင့် တစ်ကောင်တည်းသာ အထီးကျန်နေလေ့ရှိသော သတ္တဝါဖြစ်သည်။ ကိုမိုဒိုအထီးများသည် ၎င်းတို့၏ ပိုင်နက်နယ်မြေကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက် ကာကွယ်လေ့ရှိပြီး တစ်နေ့လျှင် ၂ ကီလိုမီတာ ( ၁ မိုင်) ကျော်အထိ ကင်းလှည့်လေ့ရှိသည်။ ပိုင်နက်နယ်မြေ အကျယ်အဝန်းမှာ ကိုမိုဒိုနဂါး၏ အရွယ်အစားပေါ်မူတည်သည်။ ကိုမိုဒိုနဂါးများသည် အစာရှာဖွေစားသောက်သောအခါ ပိုင်နက်ကို ကျော်လွန်၍ အစာရှာဖွေတတ်ကြသည်။ ကိုမိုဒိုနဂါးအထီးများသည် အခြားကိုမိုဒိုနဂါး အထီးများနှင့်အတူ ပူးပေါင်း၍ သားကောင်ကို အမဲလိုက် ဖမ်းဆီးနိုင်သည်။
ကိုမိုဒိုနဂါးများသည် အစားအစာအတွက် သားကောင်ကို အမဲလိုက်ရှာဖွေဖမ်းဆီးနေစဉ်အတောအတွင်း အခြားကိုမိုဒိုနဂါးများကို ၎င်း၏ပိုင်နက်နယ်မြေအား ဖြတ်သန်းခွင့်ပြုထားသည်။ ကိုမိုဒိုနဂါးမှာ အသားစားသတ္တဝါဖြစ်ပြီး ဇာတ်တူသားစားသော သတ္တဝါလည်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အာသာဆန္ဒကြီးမားပြီး အစားအစာကို အငမ်းမရ စားသောက်တတ်သည်။
ကိုမိုဒိုနဂါးသည် များသောအားဖြင့် တိရစ္ဆာန်အသေကောင်များကိုသာ စားလေ့ရှိသော်လည်း ၎င်းတို့သည် ကျောရိုးမဲ့သတ္တဝါများ၊ ငှက်များ၊ နို့တိုက်သတ္တဝါများ၊ သမင်ပေါက်လေးများ၊ တောဝက်နီးပါးကြီးမားသော သားကောင်များ၊ တစ်ခါတစ်ရံ ကျွဲကြီးများကိုပင် အမဲလိုက်ဖမ်းဆီးစားသောက်တတ်သည်။ ၎င်းတို့သည် အရွယ်ရောက်ဧရာမကျွဲကြီးကိုပင် မြေပေါ်သို့ ဗုန်းဗုန်းလဲအောင် အမြီးဖြင့် အရှိန်ပြင်းထန်စွာ လွှဲရိုက်နိုင်စွမ်းရှိသည်။ ၎င်းတို့သည် နိုင်လိုမင်းထက်ပြုနိုင်သော ကိုမိုဒိုသားပေါက်ကလေးများ၊ လူသားကလေးငယ်များနှင့် ဒဏ်ရာရထားသောလူများအပါအဝင် မည်သည့် သတ္တဝါကိုမဆို စားသောက်သော ဥဿုံအစုံစားသတ္တဝါ ဖြစ်သည်။ မျက်မြင်ကိုယ်တွေ့ ကြုံဖူးသူတစ်ဦးက ခန္ဓာကိုယ်အလေးချိန် ပေါင် ၁၀၀ ခန့်ရှိသော ကိုမိုဒိုနဂါးသည် ခန္ဓာကိုယ်အလေးချိန် ပေါင် ၉၀ ခန့်ရှိသော တောဝက်တစ်ကောင်ကို မိနစ် ၂၀ အတွင်း တက်တက်ပြောင်အောင် စားသောက်ပစ်ကြောင်း ပြောပြခဲ့သည်။
ကိုမိုဒိုနဂါးတို့၏ ခန္ဓာကိုယ်မှာ မိကျောင်းကဲ့သို့ အလွန်ကြီးမားသောကြောင့် ၎င်းတို့ကို ကုန်းမိကျောင်းဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ကိုမိုဒိုနဂါးကို အင်ဒိုနီးရှားဘာသာဖြင့် 'ဘွာယာဒါရတ်' ဟုခေါ်သည်။ 'ဘွာယာ'မှာ အင်ဒိုနီးရှားဘာသာစကားဖြင့် မိကျောင်းဟု အနက်အဓိပ္ပာယ်ရပြီး 'ဒါရတ်' မှာ ကုန်းမြေဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ အရွယ်ရောက် ကိုမိုဒိုနဂါးအကောင်ကြီးများမှာ ကိုးရိုးကားရားနှင့် လှုပ်ရှားမှု့နှေးကွေးသော်လည်း အခွင့်အရေးပေါ်လာပါက သားကောင်ကို အလျင်အမြန် ဖမ်းဆီးတတ်သည်။
ကိုမိုဒိုနဂါး အစာရှာဖွေသောအခါ ၎င်း၏ လျှာနှစ်ခွကို ပါးစပ်အတွင်းမှ တဖျပ်ဖျပ် ထုတ်ချည်သွင်းချည် ပြုလုပ်ပြီး မြေကြီးပေါ်မှ သားကောင်တိရစ္ဆာန်၏ အနံ့ကို ၎င်း၏ ပါးစပ်ပေါက်အတွင်းရှိ နံ့နှင့်အရသာခံ အာရုံအင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းထဲသို့ ထိုးသွင်းပြီး အနံ့ခံ ရှာဖွေလေ့ရှိသည်။ ကိုမိုဒိုနဂါးများသည် သားကောင်ကို အမဲလိုက်ဖမ်းဆီးရာတွင် အလွန်ကျွမ်းကျင်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အိပ်ပျော်နေသော တောဝက် သို့မဟုတ် သမင်အား တိတ်တဆိတ်ချဉ်းကပ်ပြီး ၎င်းတို့၏ နောက်ခြေထောက်အား ချွန်ထက်သော သွားဖြင့် အမိအရ မလွတ်တမ်း ကိုက်ခဲကာ ဒဏ်ရာရအောင် ပြုလုပ်တတ်ကြသည်။
ထို့နောက် သားကောင် သွေးထွက်လွန်ပြီး သေဆုံးသွားသည်အထိ စောင့်ဆိုင်းနေတတ်သည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ၎င်းတို့ဖမ်းဆီးထားသော သားကောင် အသက်မသေခင်မှာပင် သားကောင်အား အရှင်လတ်လတ် တစ်စစီကိုက်ဖြဲပြီး စားသောက်တတ်သည်။ ကိုမိုဒိနဂါးများသည် သားကောင်ကို တစ်ထိုင်တည်းဖြင့် ၎င်း၏ ခန္ဓာကိုယ်အလေးချိန်၏ လေးပုံတစ်ပုံကျော်ခန့်ကို လောဘတကြီး စားသောက်တတ်သည်။ ၎င်းတို့သည် စားသောက်ထားသော အစားအစာများ အစာကြေစေရန်အတွက် ရက်သတ္တပတ်တစ်ပတ်ခန့် အစာခြေရသည်။ ထို့နောက် ၎င်းတို့သည် တစ်လ သို့မဟုတ် တစ်လကျော်ခန့် နောက်ထပ်မစားဘဲ နေတတ်သည်။ ကိုမိုဒိနဂါး၏ သန်မာတောင့်တင်းသော လည်ပင်းကြွက်သားများနှင့် လွှသွားသဏ္ဌာန် ချွန်ထက်သော သွားများက ကိုမိုဒိုနဂါး၏ ကြောက်မက်ဖွယ်သေစေနိုင်သော လက်နက်များဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ မေးရိုးများမှာ မိကျောင်းနှင့် နှိုင်းစာပါက ၎င်တို့၏ ခန္ဓာကိုယ်အရွယ်အစားနှင့် မမျှအောင် အလွန်သန်မာလှသည်။
ကိုမိုဒိုနဂါးများသည် များသောအားဖြင့် တစ်ကောင်းတည်း အထီးကျန်သီးသန့်နေထိုင်ကျက်စားလေ့ ရှိသော်လည်း တိရစ္ဆာန်အသေကောင်၏ အသားကို စားသောက်ရန်အတွက်သာ အခြားအကောင်များနှင့်အတူ တစုတစည်းစုဝေးပြီး အလုအယက် ဝိုင်းအုံစာသောက်တတ်ကြသည်။ ထိုသို့ အလုအယက်စာသောက်ကြရင်း တိရစ္ဆာန်အသေကောင်၏ အကြီးမားဆုံးအသားတစ်ကို စာသောက်နိုင်ရန်အတွက် စားမာန်ခုတ်ပြီး ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်စွာ တစ်ကောင်နှင့်တစ်ကောင် တိုက်ခိုင်သတ်ပုတ်လေ့ရှိကြသည်။
ဤသို့ ကိုမိုဒိုနဂါးကြီးများ တစ်ကောင်နှင့်တစ်ကောင် ဒေါသတကြီး တိုက်ခိုက်သတ်ပုတ်နေကြစဉ် ၎င်းတို့၏ အလယ်ကြား ချောင်ပိတ်မိသော ကိုမိုဒိုအကောင်ပေါက်ကလေးများမှာ အကောင်ကြီးများ၏ သတ်ဖြတ်စားသောက်ခြင်းခံရသည်။ သို့ဖြစ်ရာ ဤဇာတ်တူသားချင်း စားသောက်သည့်ဓလေ့ကြောင့် တစ်နှစ်လျှင် ကိုမိုဒိုနဂါးအကောင် ၁၂၀ ခန့် သေကျေပျက်စီးခဲ့သည်။ တိရစ္ဆာန်အသေကောင်အား ဝိုင်းဝန်းလုယက်စားသောက်သည့်နေရာတွင် ကိုမိုဒိုနဂါးအထီးနှင့် အမတို့ ဆုံးစည်းမိကြသောကြောင့် မိတ်လိုက် မျိုးပွားတတ်ကြသည်။
ကိုမိုဒိုနဂါးအထီးသည် ၎င်း၏ နှာရောင်နှုတ်သီးကို အမ၏ခန္ဓာကိုယ်အားဖိပြီး အမ၏တုံန့်ပြန်မှုကို သိရှိရန်သွေးတိုးစမ်းသည့်အနေဖြင့် ၎င်း၏ရှည်လျာသော လျှာနှစ်ခွအား တဖျပ်ဖျပ် ထုတ်ချည်သွင်းချည်ဖြင့် စူးစမ်းတတ်သည်။ ထို့နောက် ၎င်းသည် အမ၏ နောက်ကျောအား ချွန်ထက်သော ခြေသည်းရှည်ကြီးဖြင့် ခွေးသွားစိပ်လည်သံကဲ့သို့ တဂျစ်ဂျစ်မြည်အောင် ကုတ်ခြစ်တတ်သည်။ အကယ်၍ ကိုမိုဒိုနဂါးအမက လက်မခံပါက အမသည် ခေါင်းထောင်ပြီး လည်ပင်းကိုဖောင်းကား၍ တရှူးရှူးမြည်သံကြီးဖြင့် ကျယ်လောင်စွာ နှာမှုတ်သည်။ ကိုမိုဒိုနဂါးတို့သည် မေလနှင့် ဩဂုတ်လအတောတွင်း၌ မိတ်လိုက်မျိုးပွားမှုစတင်ကြသည်။
ကိုမိုဒိုနဂါးအမသည် စက်တင်ဘာလတွင် ဥအုလေ့ရှိသည်။ ကိုမိုဒိုနဂါးအမသည် အခြားသတ္တဝါတို့ စွန့်ပစ်ထားသော အသိုက်ထဲ၌ ဥပေါင်း ၃၀ ခန့် အုတတ်သည်။ ဥများကို ၇ လ မှ ၈ လအထိ ဝပ်ပြီး အင်းဆက်ပိုးကောင်များ လှိုင်လှိုင်ပေါသော ဧပြီလတွင် ကိုမိုဒိုနဂါးသားပေါက်လေးများ ဥမှ အကောင်ပေါက်လာသည်။ ဥမှပေါက်စအကောင်ငယ်လေးများ၏ ခန္ဓာကိုယ်အရှည်မှာ ၅ လက်မ (၄၀ စင်တီမီတာ) ရှိပြီး အလေးချိန်မှာ ၃ အောင်စခွဲ (၁၀၀ ဂရမ်) ရှိသည်။ သားပေါက်ကလေးများမှာ အဝါ၊ အစိမ်း၊ အညို၊ မီးခိုးရောင် စသည်ဖြင့် အရောင်အသွေးမျိုးစုံရှိပြီး အရေပြားပေါ်တွင် အစက်အပြောက်ကလေးများနှင့် အကွင်းများ ပါရှိသည်။
ကိုမိုဒိုနဂါး အကောင်ပေါက်လေးများ၏ ခန္ဓာကိုယ်အရှည်မှာ ၁၈ လက်မမှ ၂၉ လက်မအထိ ရှိသည်။ အကောင်ပေါက်လေးများမှာ ဘေးအန္တရာယ်ကို မကာကွယ်နိုင်သောကြောင့် ၎င်းတို့သည် သားရဲတိရစ္ဆာန်များ၏ ဘေးအန္တရာယ်မှ ကင်းဝေးစေရန် သစ်ပင်များပေါ်၌သာ ပုန်းအောင်းနေထိုင်ကြသည်။ ကိုမိုဒိုနဂါးအကောင်ပေါက်လေးများမှာ အလွန်လျင်မြန်သွက်လက်စွာ လှုပ်ရှားသွားလာနိုင်ပြီး သစ်ပင်တက်အလွန်ကျွမ်းကျင်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အခြားဖွတ်သတ္တဝါများကဲ့သို့ပင် တိရစ္ဆာန်အသေကောင် အပြင် တောက်တဲ့၊ မြွေ၊ ငှက်ဥ၊ အင်းဆက်ပိုးကောင်များ၊ ငှက်ကလေးများ၊ နို့တိုက်သတ္တဝါငယ်ကလေးများ နှင့် အခြားတွားသွားသတ္တဝါလေးများကိုလည်း စားသောက်သည့် အစုံစားသတ္တဝါဖြစ်သည်။
တစ်ခါတစ်ရံတွင် အကောင်ပေါက်လေးများသည် တိရစ္ဆာန်အသေကောင်ကို စားသောက်ရန် သစ်ပင်ပေါ်မှ ဆင်းလာတတ်သည်။ ကိုမိုဒိုနဂါးအကောင်ပေါက်ကလေးများ၏ အစက်အပြောက်များပါသော အဝါရောင်အရေခွံမှာ နောက်ပိုင်းတွင် အစိမ်းရောင်သန်းသော အနက်ရောင်သို့ အရောင့်ရင့်သွားသည်။ ကိုမိုဒိုနဂါးအကောင်ပေါက်ကလေးများ အရွယ်ရောက်ရန် သုံး နှစ်မှ ငါးနှစ်အထိ အချိန်ကြာမြင့်ပြီး သက်တမ်းမှာ နှစ် ၂၀ မှ နှစ် ၅၀ အထိရှိသည်။ ကိုမိုဒိုနဂါး အမများသည် မေထုန်မဲ့မျိုးပွားနိုင်စွမ်းရှိသော အလွန်ရှားပါးသည့် ကျောရိုးရှိသတ္တဝါများအနက် တစ်ကောင်အဖြစ်ပါဝင်သည်။ အကယ်၍ ကိုမိုဒိုနဂါးအမများသည် မိတ်လိုက်မျိုးပွားရန်အတွက် ကိုမိုဒိုနဂါးအထီးများ မရှိပါက အသက်ရှင်နိုင်သော ဥများကို မိမိဘာသာ ဥနိုင်စွမ်း ရှိသည်။
ကိုမိုဒိုနဂါးအကောင်ပေါက်ကလေးများသည် မြေပြင်ပေါ်ရှိ ကိုမိုဒိုနဂါးအကောင်ကြီး၏ မစင်ကို လျှာဖြင့်တို့ထိပြီး ခပ်စောစောက ဖြတ်သန်းသွားသော ကိုမိုဒိုနဂါး၏ အရွယ်အစားနှင့် ခရီးအကွာအဝေးကို မှန်းဆကြည့်နိုင်သည်။ ထို့နောက် ၎င်းတို့သည် ရှေ့သို့ခရီးဆက်သွားရန် သို့မဟုတ် နောက်ကြောင်းပြန်လှည့်ရန် သင့်မသင့် ဆုံးဖြတ်တတ်ကြသည်။ ကိုမိုဒိုနဂါး အကောင်ကြီးများ၏ လိုက်လံဖမ်းဆီးခြင်းခံရသော အကောင်ပေါက်ကလေးများသည် သစ်ပင်တစ်ပင်ပေါ်၌ တစ်ခါတစ်ရံ ရက်သတ္တပတ် တစ်ပတ်ခန့် ပုန်းအောင်းနေတတ်ပြီး မျောက်ကလေးများနှင့် ငှက်ကလေးများကို ဖမ်းဆီးစားသောက်ကြသည်။
ကိုမိုဒိုနဂါး၏ ဘိုးဘေးစဉ်ဆက်တို့မှာ ဩစတြေးလျနိုင်ငံတွင် လွန်ခဲ့သော နှစ်သန်းပေါင်း ၅၀ သို့မဟုတ် ၆၀ ကာလက တဖြည်းဖြည်း ဆင့်ကဲတိုးတက်ပြောင်းလဲ ဖြစ်ပေါ်လာကြောင်း ရှာဖွေတွေ့ရှိသော ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများက ပြသလျက်ရှိသည်။
မြစ်ကျိုးရွာ၊ မြစ်ကျိုး
မြစ်ကျိုးရွာ၊ မြစ်ကျိုး
ကိုမိုဒိုနဂါး
အရွယ်ရောက် ကိုမိုဒိုနဂါးအကောင်ကြီးများ၏ ခန္ဓာကိုယ်အရောင်မှာ မြေနီရောင်မှ ကျောက်သင်ပုန်းကျောက်ကဲ့သို့ မီးခိုးရောင်နှင့် အနက်ရောင်အထိ အရောင်အသွေး အမျိုးမျိုးရှိသည်။ ကိုမိုဒိုနဂါးမှာ မျိုးတုန်းပျောက်ကွယ်မည့် ဘေးအန္တရာယ် ကျရောက်လျက်ရှိသည်။ ကိုမိုဒိုနဂါးတို့အတွက် အကြီးမားဆုံးဘေးအန္တရာယ်မှာ မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှု၊ တောမီးလောင်ကျွမ်းမှုနှင့် ၎င်းတို့၏ အစားအစာ သားကောင် ရှားပါးလျော့နည်းလာမှုတို့ပင်ဖြစ်သည်။ မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်နိုင်သည့် ဖွတ်မျိုးစိတ်များအား ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားမှုကို ပိတ်ပင်တားဆီးသည့် နိုင်ငံတကာသဘောတူညီချက်အရ ကိုမိုဒိုနဂါးအကောင်နှင့် ၎င်း၏အရေခွံတို့အား စီးပွားဖြစ် ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားမှုကို တားမြစ်ပိတ်ပင်ထားသည်။
ကိုမိုဒိုနဂါးများကို ၁၉၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် အနောက်နိုင်ငံသား သိပ္ပံပညာရှင်များက ပထမဦးဆုံး စတင်ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ကိုမိုဒိုနဂါးတို့၏ ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်ဖွယ် ဧရာမအရွယ်အစားနှင့် ကြောက်မက်ဖွယ် အဆင်းသဏ္ဌာန်တို့ကြောင့် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ တိရစ္ဆာန်ရုံများတွင် ထင်ရှားကျော်ကြား ရေပန်းစားသော သတ္တဝါကြီးများဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကိုမိုဒိုနဂါးများသည် အမြင်အာရုံကိုရော အနံအာရုံကိုပါ နှစ်မျိုးစလုံးအသုံးပြုပြီး အမဲလိုက်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် တစ်ခါတစ်ရံ လူတိုကိုလည်း ရန်မူတိုက်ခိုက်တတ်သည်။ ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များက သက်ကြီးရွယ်အို ဆွစ်လူမျိုး ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသည် တစ်ဦးမှာ ကိုမိုဒိုနဂါးတို့၏ တိုက်ခိုက်သတ်ဖြတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၎င်းသည် တောထဲ၌မျက်စိလည်လမ်းမှားပြီး ပျောက်ခြင်းမလှ ပျောက်ဆုံးသွားရာ လုံးဝရှာမတွေ့တော့ချေ။ နောက်ပိုင်းတွင် လူကိုရှာမရဘဲ ၎င်း၏ ကင်မရာနှင့် ဦးထုပ်ကိုသာ ရှာတွေ့ခဲ့သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်မှစ၍ ကြောက်မက်ဖွက် သားရဲတိရစ္ဆာန် ကိုမိုဒိုနဂါး၏ တိုက်ခိုက်သတ်ဖြတ်မှုကြောင့် လူနှစ်ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း အေပီသတင်းဌာနနှင့် အခြားသတင်းဌာနတို့က ဖော်ပြခဲ့သည်။ ကိုမိုဒိုနဂါးများ၏ အစားအစာဖြစ်သော သမင်ကဲ့သို့သော သားကောင်များရှားပါးလာမှုကြောင့် ၎င်းတို့မှာ အစားအစာ ငတ်မွတ်နေသဖြင့် ဤသို့ရန်မူတိုက်ခိုက်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ဒေသခံတို့က ပြောကြားသည်။
ယခုအခါ သဘာဝတောထဲ၌ ကိုမိုဒိုနဂါးအကောင်ရေမှာ ၃၀၀၀ မှ ၅၀၀၀ ထိသာရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ လူတို့၏ သစ်ခုတ်ခြင်းနှင့် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများကြောင့် သဘာဝတောထဲ၌ ကိုမိုဒိုနဂါးတို့ နေထိုင်ကျက်စားသော နေရာများမျာ လျော့နည်းကျဆင်းလာခဲ့သည်။ ထိုကြောင့် ကမ္ဘာကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့အစည်းများက ကိုမိုဒိုနဂါးကို မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်နိုင်သည့်ဘေးအန္တရာယ်ရှိသော သတ္တဝါအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ မျက်မှောက်ကာလတွင် အင်ဒိုနီးရှား အစိုးရက အမျိုးသားကိုမိုဒို ဥယျာဉ်ကြီးများ ဖွင့်လှစ်ထားသည့်အပြင် တရားဝင် ဥပဒေထုတ်ပြန်ပြီး ကိုမိုဒိုနဂါးများအား ထိန်းသိမ်းကာကွယ် စောင့်လျှောက်ပေးလျက်ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ထိပ်တန်းသားရဲတိရစ္ဆာန်များ ကဏ္ဍ:အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ အမျိုးသားသင်္ကေတများ ကဏ္ဍ:အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ တွားသွားသတ္တဝါများ
တောင်ငုတ်ရွာ၊ မြစ်သားမြို့နယ်
တောင်ငုတ်ရွာ (Taungngoke)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ မြစ်သားမြို့နယ်၊ ကဆွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၉၅၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကဆွန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၅၁ ဦး၊ မ ၁၄၅၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၀၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြစ်သားမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စွတ်တမူ (အလယ်စု)ရွာ၊ မင်းဂရု
စွတ်တမူ (အလယ်စု)ရွာ၊ မင်းဂရု
ရေအိုးစင်ရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်
ရေအိုးစင်ရွာ (Yaeoesin)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ မုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၀၃၁၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၉၂၁ ဦး၊ မ ၆၂၁၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၁၃၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရွမ်း သူရိယ
ရွမ်း သူရိယ (รุ่ง สุริยา, Rung Suriya) သည် ထိုင်း အမျိုးသား အဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ၁၄ ဇူလိုင်လ ၁၉၇၉ တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။
မိုင် ( ၄၀ )ရွာ၊ မင်းတပ်မြို့နယ်
မိုင် ( ၄၀ )ရွာ(Mainglayse)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်ခရိုင်၊ မင်းတပ်မြို့နယ်၊ သွီပန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၈၀၀၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သွီပန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၀ ဦး၊ မ ၂၇၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၉၅ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းတပ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျိုက္ခမီဘုရား
ကျိုက္ခမီဘုရားမှာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် တန်ခိုးကြီးရုပ်ပွားတော်တစ်ဆူ ဖြစ်သည်။ မွန်ပြည်နယ် ကျိုက္ခမီမြို့၏အနောက်ဘက် ပင်လယ်ကမ်းခြေမှ တစ်ဖာလုံခန့် ဝေးကွာသော ကျွန်းပေါ်တွင် ကိန်းဝပ်တော်မူသည်။
ရုပ်ပွားတော်မှာ မြတ်စွာဘုရားသခင် ထက်ဝယ်ဖွဲ့ခွေ နေတော်မူသည့်ပုံ ဖြစ်သည်။ ဉာဏ်တော် ၂ တောင်ခန့်ရှိ၍ နဂါးမင်းက ပါးပျဉ်းဖြင့် အုပ်မိုးပူဇော်နေဟန် ထုလုပ်ထားသည်။ ရုပ်ပွားတော် စံပယ်တော်မူရာ ကျောက်ဆောင်တွင် ပစ္စယံသဖွယ် အဆင့် ၂ ဆင့်ရှိသည်။ အပေါ်ဆင့်တွင် အရံရုပ်ပွားတော် ၈ ဆူရှိ၍ အောက်အဆင့်တွင် အရံရုပ်ပွားတော် ၁၂ ဆူ ရှိသည်။
သမိုင်းကြောင်း
ကျိုက္ခမီဘုရားမှာ သီဟိုဠ်ကျွန်းမှ ဒေဝါနံပိယတိဿမင်းကြီးက အဓိဋ္ဌာန်ဖြင့်မျှောလိုက်သော ရုပ်ပွားတော် ၄ ဆူအနက် ရုပ်ပွားတော်တစ်ဆူ ဖြစ်သည်ဟု သမိုင်းအဆိုရှိသည်။ ဒေဝါနံပိယတိဿ မင်းကြီးသည် မြတ်စွာဘုရားအား မဖူးမြင်လိုက်ရသော ရှင်လူအများတို့ ကြည်ညိုအားထား ကုသိုလ်ပွားစေခြင်းငှာ သိကြားမင်း ဖန်ဆင်းပေးသော ရုပ်ပွားတော် ၄ ဆူကို ပင်လယ်ရေပြင်၌ မျှောတော်မူလေသည်။ ထို ၄ ဆူအနက် ကျောက်လှည်းဘီးခံသော ရုပ်ပွားတော်သည် ကျိုက်ထိုမြို့သို့ ရောက်ရှိ၍ ကျိုက်ပေါလောဘွဲ့အမည်ဖြင့် ထင်ရှားရှိသည်။ ကျွန်းတုံးခံသော ရုပ်ပွားတော်မှာ ရခိုင်ပြည်နယ်သို့ ဆိုက်ရောက်သည်ဟု ဆို၏။ ပုသိမ်မြို့သို့ ဆိုက်ရောက်သည် ဟုလည်း အဆိုရှိသည်။ သင်္ကန်းတုံးခံသော ရုပ်ပွားတော် ၂ ဆူအနက် တစ်ဆူမှာ ထားဝယ်မြို့သို့လည်းကောင်း၊ ကျန်တစ်ဆူမှာ တုံဇောင်းပီမြို့ (ယခု ကျိုက္ခမီမြို့) သို့လည်းကောင်း အသီးသီး ဆိုက်ရောက်တော်မူလာလေသည်။ ထားဝယ်မြို့သို့ ရောက်ရှိလာသော ရုပ်ပွားတော်ကို လူအများက ပင့်ဆောင်ကိုးကွယ်ထားရာ ရှင်မုဋ္ဌီး အမည်ဖြင့် အထင်အရှားရှိပေသည်။
တုံဇောင်းပီမြို့သို့ ဆိုက်ရောက်လာသော ရုပ်ပွားတော်သည် ရှေးမင်းများက ဆံတော်ဓာတ် ၁၁ ဆူ ဌာပနာ၍ တည်ထားခဲ့သော ဧကာဒသစေတီတော် တည်ရှိရာ ရေလယ်ကျောက်ဆောင်အနီးသို့ ဆိုက်ရောက် လာလေသည်။ မြို့သူမြို့သားအပေါင်းတို့သည် ရုပ်ပွားတော်မြတ်ကို အမျိုးမျိုးကြိုးစား၍ ပင့်ဆောင်ကြသော်လည်း ရုပ်ပွားတော်သည် ရွေ့လျားခြင်းမရှိလေ။ နောက်ဆုံး၌ ငါးပါးသီလကို ခါးဝတ်ကဲ့သို့ မြဲမြံအောင် စောင့်ထိန်းသော မုဆိုးမတစ်ဦးက အဓိဋ္ဌာန်ပြု၍ ပင့်ဆောင်သောအခါမှ သာသနာနှစ် ၂၃၇ ခု နတ္တော် လဆန်း ၁၅ ရက်နေ့တွင် ကြွတော်မူလေသည်။
ရုပ်ပွားတော်ကို ရှေးဦးစွာ ဘုရားအရှေ့ဘက်မုတ်တွင် ပင့်ဆောင်ထားသော်လည်း တောင်ဘက်စူးစူးသို့သာ မျက်နှာတော်လှည့်၍ စံနေတော်မူသဖြင့် တောင်ဘက်မုတ်သို့ ပြောင်းရွေ့ ပင့်ဆောင်ထားရလေသည်။ ရုပ်ပွားတော်သည် တောင်ဘက်သို့သာ မျက်နှာမူလျက် စံပယ်တော်မူသည်မှာ ထားဝယ်မြို့ရှိ ရှင်မုဋ္ဌီးရုပ်ပွားတော်ကို မျှော်ကြည့်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ပြောဆိုကြသည်။ ထိုသို့ မျှော်ကြည့်သည်ကို အစွဲပြု၍ ဤရုပ်ပွားတော်ကို မွန်ဘာသာဖြင့် ကျိုက်ဟမီဟု ခေါ်ဝေါ်သမုတ်၏။ မြန်မာဘာသာဖြင့် ဘုရားမျှော်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရရှိသည်။ နောင်ကာလကြာသောအခါ ကျိုက်ဟမီမှ ကျိုက္ခမီဟု စကားရွေ့လျောလာ ခဲ့သည်။ ထိုမျှမကသေး ဘုရား၏ဘွဲ့တော်ကို အစွဲပြု၍ တုံဇောင်းပီမြို့ကိုလည်း ကျိုက္ခမီမြို့ဟု ခေါ်တွင်လာခဲ့လေသည်။ ရုပ်ပွားတော်မြတ် ရောက်ရှိ၍ ကာလကြာလတ်သော် ဧကာဒသစေတီ ပျက်စီးယိုယွင်းသွားသဖြင့် ဌာပနာတိုက်ကျောက်တုံးကြီးသာ ကျန်ခဲ့လေသည်။ ထို့နောက် ဝတ်ကျောင်းကြီး ဆောက်လုပ်ကာ ရုပ်ပွားတော်ကို ထိုကျောင်းအတွင်းသို့ ပင့်ဆောင်ကိုးကွယ်ကြသည်။ ကျိုက္ခမီရုပ်ပွားတော် တည်ရှိရာ ဝတ်ကျောင်းပေါ်သို့ လှိုင်းတံပိုး မည်မျှပင်ကြီးစေကာမူ ရေမလွှမ်းခြင်းမှာ ဘုရား၏တန်ခိုးတော်ကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဘုရားဝတ်ကျောင်းပေါ်သို့ မိန်းမများ မတက်ကြရချေ။ တက်ရောက်မိလျှင်လည်း အခါမဲ့ လေပြင်း မုန်တိုင်းကျခြင်း၊ မိုးကြီးသည်းထန်စွာ ရွာခြင်းများ ဖြစ်တတ်သည်ဟု ဆို၏။ ထိုသို့ တက်ရောက်မိသော မိန်းမများတွင်လည်း ဝေဒနာတစ်ခုခု စွဲကပ်တတ်သည်ဟု စွဲလန်းယုံကြည်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် မိန်းမများ သည် ရုပ်ပွားတော်၏ ရှေ့ဖက်တူရှုတွင် ဆောက်လုပ်ထားရှိသော အာရုံခံဇရပ်ပေါ်မှသာလျှင် ဖူးမြော် ကြည်ညိုလေ့ ရှိကြသည်။
၁၂၈၇ ခုနှစ်ခန့်တွင် ဘုရားကို မီးပူဇော်ရာမှ မီးစတင် လောင်ကျွမ်းသဖြင့် ကျောင်းပြာသာဒ်များ ပျက်စီးကြလေသည်။ ထို့နောက် ဝံသာနုခေါင်းဆောင်ကြီး ဦးချစ်လှိုင် ကြီးမှူး၍ အုတ်တိုက်ကျောင်းပြာသာဒ်ကို အများ၏ကုသိုလ်ဖြင့် ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခဲ့၏။
ဘုရားပွဲတော်
ကျိုက္ခမီဘုရားပွဲတော်ကို နှစ်စဉ် သီတင်းကျွတ်လဆန်း ၁၂ ရက်နေ့မှ လပြည့်နေ့အထိ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ထိုဘုရားသို့ မော်လမြိုင်မြို့မှ မော်တော်ကားဖြင့်ဖြစ်စေ၊ သင်္ဘောဖြင့် ဖြစ်စေ တိုက်ရိုက်သွားရောက်နိုင်သည်။ သို့မဟုတ် မော်လမြိုင်မြို့မှ ၃၅ မိုင်ခန့် ဝေးသော သံဖြူဇရပ်မြို့သို့ မီးရထားဖြင့်သွား၍ ယင်းမှတစ်ဆင့် မော်တော်ကားဖြင့်သွားရောက်နိုင်လေသည်။