cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
စိန်ဝင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်၊ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း
မိသားစု
၁၉၄၃ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၃ ရက်နေ့တွင် မန္တလေးမြို့နေ ဗိုလ်ကြီးဘဖေ၊ ဒေါ်မုန်းတို့၏သမီး ဒေါ်မြရွှေနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့ လွတ်လပ်ရေး အတွက် သက်စွန့်ကြိုးပမ်း ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော် တာဝန်များကို စွမ်းစွမ်းတမံ ထမ်းဆောင်ခဲ့သော အငြိမ်းစား ဗိုလ်မှူးချုပ်၊ အငြိမ်းစား နိုင်ငံတော် ဝန်ကြီးချုပ် နှင့် အငြိမ်းစား နိုင်ငံတော် ကောင်စီဝင် ဦးစိန်ဝင်းသည် ၁၉၉၃ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့၌ ရန်ကုန်မြို့တွင် ကွယ်လွန် ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီးဒေါ်မြရွှေ နှင့်
ရည်ညွန်း
ကဏ္ဍ:တော်လှန်ရေးကောင်စီဝင်များ
လကွန်းဗျည်းမြို့ဟောင်း
လကွန်းဗျည်းမြို့ဟောင်းသည် ဟံသာဝတီ (၃၂)မြို့စာရင်းဝင် မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်။ လကွန်းဗျည်းမြို့ဟောင်း၏ တည်နေရာကို မြန်မာနိုင်ငံသုတေသနဂျာနယ် မြေပုံဟောင်း၌ ပဲခူး၏ အနောက်တောင်ဘက် ခပ်လှမ်းလမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။ သို့ရာတွင်မြို့၏ တည်နေရာကိုမူ အမှတ် အသားဖြင့် ဖော်ပြထားခြင်းမရှိ။ အမည်ရေးထားရုံမျှဖြစ်သည်။ ဤမြေပုံကို ပြန်လည်ဖော်ပြသည့် ဟံသာဝတီစာတမ်းပါ မြေပုံတွင်မူ လကွန်းဗျည်းကို ထည့်သွင်းဖော်ပြခြင်းပြုထားသည်ကို မတွေ့ရပေ။ ကွေးဝိုင်းဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော မြို့တစ်မြို့သည်။ မြို့ကွက်မြို့တာပမာဏအနေဖြင့် မကြီးမားလှစေကာမူ မငယ်လွန်းလှပါ။ အထူးသဖြင့် လကွန်းပြင်ချောင်းကို မေးတင်လျက် တည်ရှိသည့် မြို့ဟောင်းဖြစ်၍ ပင် လကွန်းဗျည်းဟု အမည်တပ်လိုက်ခြင်းဖြစ်သည်။
တည်နေရာ
လကွန်းဗျည်းမြို့ဟောင်းသည် မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၇ဒီဂရီ ၁၀မိနစ်နှင့် အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆ဒဂရီ- ၂၀မိနစ်တွင် တည်ရှိသည်။ ရန်ကုန်မှ ငမိုးရိပ်၊ ဒါးပိန်၊ အင်းတိုင်ဖက်မှ ဝင်လာသည့် လမ်းမသည် ဇရပ်ကွင်းကျေးရွာအနီး၌ ရန်ကုန်ပဲခူးလမ်းမကြီးနှင့် ဆုံလေသည်။ ဤလမ်းဆုံမှ ပဲခူး ဘက်သို့ မိုင်ဝက်မျှသွားလျှင် မင်းလွင်ကုန်းရွာသို့ရောက်မည်။ မင်းလွင်ကုန်း၏ မြောက်စူးစူးမီတာ ၁၅၀ ခန့်သွားလျှင် လကွန်းဗျည်းမြို့ဟောင်း သို့ ရောက်နိုင်သည်။ မင်းလွင်ကုန်းမှ ပဲခူးလမ်းအတိုင်းဆက်၍သွားပါက တစ်မိုင်ခွဲခန့်တွင် လကွန်း ပြင်ချောင်းကို ဖြတ်သည့်တံတားကို တွေ့နိုင်ပေမည်။ လကွန်းပြင်ချောင်းသည် လကွန်းဗျည်း မြို့ဟောင်း၏ မြောက်ဘက်နယ်နိမိတ်အဖြစ် တည်ရှိပေသည်။ အမရပူရမြို့ ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက် သက္ကရာဇ် ၁၁၆၄-ခု၊ တော်သလင်းလဆန်း ၁၀-ရက်၊ (အသက်၇၀)ရှိ ကြာသပတေးသား လကွန်းဗျည်းမြို့သူကြီး ငထလွတ်စစ်တမ်းအရ အစီရင်ခံသည်မှာ လကွန်းဗျည်းမြို့၏ နယ်နိမိတ်ကား-
လကွန်းဗျည်းနှင့် ပတ်သက်၍ မော်ပီဆရာသိန်းကြီး၏ ရေးသားချက်များမှာ စိတ်ဝင်စားဖွယ် ပင်ဖြစ်သည်။ ၎င်းရေးသားချက်အရ လကွန်းဗျည်းမြို့သည် အရှေ့အနောက်အလျား ၂မိုင်ခန့် တောင်မြောက် မိုင်ဝက်ကျော်ခန့်ရှိမည် ထင်ကြောင်းဖော်ပြခဲ့ဖူးသည်။ မြောက်ဘက်မျက်နှာမြို့ရိုးမှာ ခိုင်ခန့်ပြီး၊ အုတ်မြို့ရိုးဖြစ်ကြောင်း၊ ကျုံးရှိကြောင်း၊ မြို့တွင်းတနင်္ဂနွေထောင့်၌ ဘုရားရှိကြောင်းကို လည်းကောင်း ဘုရားကုန်း၏အနောက်ဘက်တွင် ရေကန်ရှိပြီးအတွင်းမြို့ရိုးမှာ တောင်မြောက်ပေ ၆၀ဝ ခန့်ရှိမည်ထင်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ မုတ္တမမြို့မှ လကွန်းဗျည်းအမတ်လာရောက်နေထိုင် ခြင်း မပြုမိကပင် မြို့တစ်မြို့အဖြစ် တည်ရှိခဲ့ပေလိမ့်မည်။ ထိုစဉ်ကတည်းကပင် ဆိတ်သုဉ်းပြီးခဲ့သည့် မြို့ဟောင်းတစ်ခု ဖြစ်လိမ့်မည်။
မြို့ဟောင်း၏ပုံသဏ္ဌာန်
လကွန်းဗျည်းမြို့၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ ယခုဖော်ပြသည့် မြို့ဟောင်း(၁၀)မြို့အနက် စိတ်ဝင်စား ဖွယ်ရာ အကောင်းဆုံးဖြစ်သည်။ ကောင်းကင်ဓာတ်ပုံမှ ဖတ်ရှုတွေ့ရှိရသည့် ကွေးဝိုင်းဝိုင်းမြို့ဟောင်း မှာ မြို့ဟောင်းခွင် ၂ခုပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းအပ်သည့် မြို့ဟောင်းတစ်ခုဖြစ်နေသည်ကို တွေ့ရ၏။ မြို့ ၂ ခွင်ပေါင်းဖွဲ့၍ အကျယ်ဆုံးဖြစ်သည့်နေရာကို တိုင်းကြည့်လျှင် တစ်မိုင်နီးပါး ခန့်ရှိသည်ကို တွေ့ရသည်။ မော်ပီဆရာသိန်းကြီးက ရှေ့နောက် ၂ မိုင်ခန့်ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းသည်။ ၂ မိုင်ကား မရှိပါချေ။ သို့သော်လည်း ခန့်မှန်းမှုသာဖြစ်ပြီး ၎င်းသည်မြို့၏ ပမာဏမှာ မည်သည့်နေရာမှသည် မည်သည့် နေရာသို့ဟု မဆိုထားပေ။ တောင်နှင့်မြောက် အကျယ်ကိုက် (၇၀ဝ)ခန့်ရှိပေရာ မိုင်ဝက်မပြည့်တတ် ပေ။ သို့ရာတွင် ဆရာသိန်းကြီး၏ ခန့်မှန်းချက်ဖြစ်သည့် မိုင်ဝက်ခန့်မျှနှင့် ပို၍နီးစပ်သွားသည်။ ခန့်မှန်းခြင်းမှာ ခရီးနီးလျှင် ပို၍မှန်ကန်မှုနှင့် နီးစပ်နိုင်ပြီးဝေးလျှင် ဝေးသလိုလွဲမှားနိုင်သည်။ မြောက်ဘက် မြို့ရိုးတစ်လျှောက် ချောင်းကိုအဓိကအမှီပြုလျက် ရှိစေကာမူကမ်းတစ်လျှောက် ၌ မြို့ရိုးရှိခဲ့မည့် အခြေအနေရှိသည်။ ကျန်အပိုင်းများဖြစ်သည့် အရှေ့ဘက်တစ်လျှောက် ကွေးဝိုင်း လျက်ရှိသည့် မြို့ရိုးများမှာ ပီပီပြင်ပြင် ရှိခဲ့ဖူးသည်။ ပွန်းတီးမှုအတော်ရှိခဲ့စေကာမူ မြို့ရိုးမြို့တာအဖြစ်နှင့် ကောင်းစွာဖတ်ရှုတွေ့နိုင်သေးသည်။ မြို့ရိုးတွင် ယခင်တံခါးများ ရှိသည့်နေရာများလည်းကောင်း၊ ချောင်းသွယ်များစီးဝင်ရာ (အထူးသဖြင့် အနောက်မြောက်ပိုင်း)၌ လည်းကောင်း၊ မြို့ရိုးပြတ်တောက်လျက်ရှိသည်။ အရှေ့မြောက်စွန်း၌မူ လယ်ယာမြေလုပ်ကိုင်ရာမှ ဖြိုဖျက်တူးဆွ ထွန်ယက်ယင်း အတော်ပင် နိမ့်လျှောပြန့်ပြူးသွားပြီဖြစ် သည်။ မြို့ဟောင်း၏ယာဖက်မြို့ရိုးခွင်အတွင်း ဘုရားစေတီတစ်ဆူကိုတွေ့ရသည်။ ရေကန်ကြီး (၂)ကန်အနက် အရှေ့ဘက် မြို့ရိုးနှင့်နီးသည့် ကန်မှာပိုနက်စေကာမူ ဒိုက်များချုံများနှင့် ဖြစ်နေပြီး မြောက်ဘက်ကျသည့် ရေကန်မှ ရေပြည့်လျက်ပင် ရှိနေသည်ကိုတွေ့ရ၏။ ချောင်းနှင့်ကပ်မြှောင်လျက် ရှိသည့်ဖက်မှလွဲလျှင် တစ်ပတ်လုံးကျုံးရှိခဲ့ဖူးသည့် အခြေအနေကို တွေ့ရသည်။ လကွန်းဗျည်း၏ ကွေးဝိုင်းသည့်မြို့ရိုးသဏ္ဌာန်သည်လည်းကောင်း၊ မြို့ဟောင်း(၂)ခွင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းမှုသည်လည်းကောင်း၊ ကျုံးဖြင့် ဝန်းရံဖွဲ့စည်းမှုသည်လည်းကောင်း၊ ပွန်းတီးမှုအခြေအနေများ သည် လည်းကောင်း၊ စိတ်ဝင်စားစရာ အကောင်းဆုံးဖြစ်သည်။ ဟံသာဝတီ(ပဲခူး)မရှိမီကပင် တည်ထားထွန်းကားခဲ့ဟန်ရှိသည့် မြို့တစ်မြို့ဖြစ်ဖွယ်ရှိသည်။ ဇမ္ဗူဒီပ ဥဆောင်းကျမ်း၌လည်း လကွန်းဗျည်းမြို့ဟောင်းနှင့် ပတ်သက်သည့် ဖော်ပြချက်မတွေ့ရ။ ရှေးဟောင်းပညာရှင်များနှင့် သမိုင်းသုတေသီတို့ ဆက်လက်ကွင်းဆင်းလေ့လာမှုပြုသင့်သည့် နေရာတစ်ခုတည်း။ လကွန်းဗျည်းသို့ ကွင်းဆင်းလေ့လာကြည့်ရှုရာတွင် အုတ်ခွက်ဘုရားတချို့ကိုတွေ့ရသည်။ ပုတီးစေ့၊ ဒင်္ဂါးစသည်တို့ကို မတွေ့ရ။ ရှေးစဉ့်အိုးကြီးတစ်လုံးတွေ့ရသည်။ စဉ့်ခွက်၊ စဉ့်အိုးနှင့် စဉ့်သုတ် ပစ္စည်းများ ဖုတ်ရာနေရာဟောင်းတစ်ခုဖြစ်ဟန် လက္ခဏာရှိ၏။ လကွန်းဗျည်းသို့ နွေရာသီ တွင် ကားဖြင့် ရောက်နိုင်လေသည်။
ဒုံးပိုက်ရွာ၊ ရသေ့တောင်မြို့နယ်
ဒုံးပိုက်ရွာ သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ကျေးရွာဖြစ်ပြီး ရသေ့တောင်မြို့နယ်တွင် တည်ရှိသည်။
၂၀၂၃ ခုနှစ် မေလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်း မိုခါတိုက်ခတ်နေစဉ် ကျေးရွာဓမ္မာရုံပြိုကျခဲ့ခြင်းကြောင့် ဓမ္မာရုံအတွင်း မုန်တိုင်းရှောင်ရန် ခိုလှုံနေကြသူ ၁၃ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။
သက္ကယ်ပြင်ကွင်းရွာ၊ မိုးတိမ်ပြင်
သက္ကယ်ပြင်ကွင်းရွာ၊ မိုးတိမ်ပြင်
ရိုးကြီးရွာ၊ အုပ်ရှစ်ကွင်း
ရိုးကြီးရွာ၊ အုပ်ရှစ်ကွင်း
သံပုရာရွာ၊ မင်းကင်းမြို့နယ်
သံပရာရွာ (Thanpuyar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ မင်းကင်းမြို့နယ်၊ သံပရာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၉၉၂ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းကင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လုမ်သဲရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်
လုမ်သဲရွာ(Lumte)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းခရိုင်၊ ဖလမ်းမြို့နယ်၊ လုမ်သဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၄၄၀၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လုမ်သဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၄ ဦး၊ မ ၁၄၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၉၁ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖလမ်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နောက်ပြန်တိုးရွာ၊ စခန်းကြီး
နောက်ပြန်တိုးရွာ၊ စခန်းကြီး
ဟင်းရွက်ရွာ
ဟင်းရွက်ရွာ
ကင်လားကောင်ရွာ၊ ရွှေကူမြို့နယ်
ကင်လားကောင်ရွာ(Kinlarkawng)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ ရွှေကူမြို့နယ်၊ ကင်လားကောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၉၉၅ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရွှေကူမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အောင်ဗလရွာ၊ အောင်ဗလ
အောင်ဗလရွာ၊ အောင်ဗလ
ကောင်းလိုင်းရွာ၊ မိုင်းမောမြို့နယ်
ကောင်းလိုင်းရွာ (Kawnglai)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ မိုင်းမောမြို့နယ်၊ မန်ကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၇၈၉၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းမောမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လေးယာပြည့်ရွာ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်
လေးယာပြည့်ရွာ (Layyarpyayt)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ လေးယာပြည့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၈၃၇၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လေးယာပြည့်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၂၉ ဦး၊ မ ၄၂၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၅၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေစကြိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မီးမီ (ဂြိုဟ်ရံလ)
Mneme သည် ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ သဘာဝ ဂြိုဟ်တုတစင်းဖြစ်ပြီး ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ဟာဝိုင်အီ တက္ကသိုလ်မှ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များက ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယင်းသည် အချင်းအားဖြင့် ၂ ကီလိုမီတာခန့်ရှိပြီး ၆၄၀.၇၆၉ ရက်လျင် တပတ်နှုန်းဖြင့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်အား  ၂၁၄၂၇၀၀၀ ကီလိုမီတာအကွာမှလှည့်ပတ်လျက်ရှိသည်။ ယင်းအား ယာယီအမည် S/2003 J 21 ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။
လင်းဖြူရွာ၊ ရေဦးမြို့နယ်
လင်းဖြူရွာ (Linhpyu)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရေဦးမြို့နယ်၊ လင်းဖြူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၃၄၃ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဖာဝယ်ဒိုးခိုရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
ဖာဝယ်ဒိုးခိုရွာ(Hparweidoekho)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ လယ်ခိုဒိုးခိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၀၆၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လယ်ခိုဒိုးခိုကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၇၀ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၇၆ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တောင်ပေါ်ရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စိန့်ဟျူးကောလိပ်
စိန့်ဟျူးကောလိပ် (St Hugh's College) သည် အောက်စဖို့ဒ်တက္ကသိုလ်၌ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသော ကောလိပ်များထဲက တစ်ခုဖြစ်၍ မြို့လယ်ခေါင်၏ မြောက်ဘက်အလွန်၊ စိန့်မာဂရက်လမ်းပေါ်ရှိ 14.5 acre ကျယ်သော နေရာတွင်တည်ရှိသည်။ ၁၈၈၆ တွင် အဲလိဇဘက် ဝါ့ဒ်ဇ်ဝါ့သ် (Elizabeth Wordsworth) က အမျိုးသမီးကောလိပ်အဖြစ် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး နှစ်တစ်ရာအကြာ ၁၉၈၆ တွင် ပထမဆုံး ကျောင်းသားများကို လက်ခံခဲ့သည်။
ကျောင်း၏ ကျယ်ဝန်း၍ နှစ်လိုဖွယ်ရှိသော ဥယျာဉ်များကြောင့် ဆွဲဆောင်မှုရှိသောကောလိပ်များထဲက တစ်ခုဖြစ်သည်။ နှစ်သက်တမ်း (၁၂၅) နှစ်ပတ်လည်တွင် ကောလိပ်သည် "The Principal and Fellows of St Hugh's College in the University of Oxford" ၏ အမည်အောက်၌ မှတ်ပုံတင်ထားသည့် ကုသိုလ်ဖြစ်ကျောင်းတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၂၀၁၈ ဇူလိုင်အထိ ကျောင်း၏ ပံ့ပိုးလှူဒါန်းမှုသည် သန်းပေါင်း ၃၇.၆ ပေါင်ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အောက်စ်ဖိုဒ် တက္ကသိုလ်၏ ကောလိပ်များ
အုပ်တွင်းကန်ရွာ၊ တံတားဦးမြို့နယ်
အုပ်တွင်းကန်ရွာ (Oketwinkan)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ တံတားဦးမြို့နယ်၊ ချောင်းခွကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၀၄၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ချောင်းခွကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၃၉ ဦး၊ မ ၂၁၇၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၁၁၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တံတားဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သစ်ကုလားအုတ်
သစ်ကုလားအုတ်သည် အာဖရိကတွင် ပေါက်ဖွားသော နို့တိုက်သတ္တဝါ တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ကုန်းနေသတ္တဝါများတွင် အရပ်အရှည်ဆုံး ဖြစ်ပြီး စားမြှုံ့ပြန်တတ်သော သတ္တဝါများတွင် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ သိပ္ပံနည်းအားဖြင့် camelopard ဟုခေါ်ပြီး camel မှာ ကုလားအုပ်နှင့် မျက်နှာခြင်း ဆင်သောကြောင့် ဖြစ်ပြီး lopard မှာ ကျားသစ်ကဲ့သို့သော အကွက်များ ရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အရွယ်ရောက်ပြီးသော သစ်ကုလားအုတ် အထီး တစ်ကောင်၏ ပျမ်းမျှ အရွယ်အစားမှာ ၁,၂၀၀ ကီလိုဂရမ် (၂၆၀၀ ပေါင်) ခန့် ရှိပြီး သစ်ကုလားအုတ် အမ တစ်ကောင်၏ ပျမ်းမျှ အရွယ်အစားမှာ ၈၃၀ ကီလိုဂရမ် (၁၈၀၀ ပေါင်) ခန့်မျှ ရှိသည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် ၁၄ ပေမှ ၁၇ ပေ အထိ အမြင့် ရှိသည်။ အရပ်အရှည်ဆုံး သစ်ကုလားအုတ်မှာ ပေ၂၀ ကျော်ခန့်မျှ မြင့်သည်ဟု မှတ်တမ်း ရှိသည်။
သက်ရှိ နို့တိုက်သတ္တဝါများ ထဲတွင် သစ်ကုလားအုတ်သည် အမြင့်ဆုံးဖြစ်၍ မြေကြီးမှ ဦးခေါင်းအထိ ၁၆ ပေမှ ၁၈ ပေကျော်အထိ မြင့်သည်။ ဤမျှလောက် မြင့်ခြင်းမှာ ကိုယ်လုံး ကိုယ်ထည် ကြီးမားသောကြောင့်မဟုတ်ဘဲ ယင်း၏ အလွန်အမင်း ရှည်လျားသေးသွယ်သော ခြေ ထောက်များနှင့် အလွန့်အလွန် ရှည်လျားသေးသွယ်သော လည်တံတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ သစ်ကုလားအပ်၏ ကိုယ်ထည်မှာ မြင်း၏ ကိုယ်ထည်လောက်သာ ရှိသည်။ သို့သော်လည်း ခြေလက် ရှည်လျားလွန်းသောကြောင့် ရေသောက်သောအခါ၌ဖြစ်စေ၊ အပင်ငယ်ကလေးများကို စားသည့်အခါ၌ဖြစ်စေ ရှေ့လက်နှစ် ဖက်ကို ခပ်ကျဲကျဲ ကားထားပြီးမှသာ စားသောက်နိုင်သည်။ သစ်ကုလားအုတ်ဟူသော အမည်ဖြင့် ခေါ်ရခြင်းမှာ ထိုသတ္တဝါသည် ပုံပန်းသဏ္ဌာန် အားဖြင့် ကုလားအုတ်နှင့် ခပ်ဆင်ဆင်တူပြီးလျှင် အရောင်အဆင်းမှာ ကျားသစ်ကဲ့သို့ အပြောက်အပြောက်များရှိ သောကြောင့် သစ်ကုလားအုတ်ဟု ခေါ်ဝေါ်လာကြသည်။ သစ်ကုလားအုတ်သည် ဂျီရပ်ဖီရီးမျိုးရင်း တွင် ပါဝင်၍ ပါဏဗေဒအလိုအားဖြင့် ဂျီရပ်ဖာ ကယ်မယ်လိုပါဒါလစ်ဟု ခေါ်သည်။
သစ်ကုလားအပ်၏အသံကို ကြားရခဲသောကြောင့် အသံမထွက်ဟု ထင်မြင်ယူဆကြသော်လည်း တစ်ခါတစ်ရံ မိခင်သစ်ကုလားအုတ်မက သားငယ်ကိုခေါ်သည့် တိုးတိုးအော်သံကို ကြားရဖူးသည်ဟုဆို သည်။ အသံမထွက်ဟု ဆိုရသလောက် အကြားအမြင်နှင့် အနံ့ဘက်တွင်ကား ထူးထူးခြားခြားကောင်း ပေသည်။ ပကတိအားဖြင့် သစ်ကုလားအုတ်သည် သဘောကောင်း၍ ငြိမ်သက်အေးချမ်းသော တိရစ္ဆာန် ဖြစ်ပြီးလျှင် မိမိကိုယ်ကိုမိမိ ခုခံကာကွယ်သည်မှအပ ရန်မမူတတ်ချေ။ သို့သော်အသက်ဘေးနှင့် အရေးကြုံလာသည့် အခါတွင်ကား သစ်ကုလားအုတ်မသည် သားငယ်များအတွက် ခြင်္သေ့ကိုပင် မိမိ၏ သန်မာသော နောက်ခြေများဖြင့် ကန်ကျောက်၍ သတ်နိုင်လေသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ခွာစုံပါသော တိရစ္ဆာန်များ
ပင်းတလဲမင်းသမီး
သီရိမဟာသုစန္ဒာဒေဝီ ဘွဲ့ခံ ပင်းတလဲမြို့စားမင်းသမီးသည် ပဉ္စမသံဂါယနာတင် ဘဝရှင် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး၏ ပထမအနောက်နန်းမိဖုရား ဖြစ်သည်။
ဘဝကနဦး
နောင် ပင်းတလဲမင်းသမီးဖြစ်လာမည့် သမီးတော်ကို သာယာဝတီမင်းနှင့် မြောက်ဆောင်တော် ကနောင်မိဖုရားတို့က ဖွားမြင်သည်။ မွေးချင်းနှစ်ယောက်အနက် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ ၁၈၄၀ ပြည့်နှစ် ဇူလိုင်လ ၈ ရက်မှ ၁၀ ရက်အထိ ကျင်းပသည့် ခမည်းတော်ဘုရား၏ ဥကင်တော်ဖွင့်မင်္ဂလာအခမ်းအနားတွင် သီရိသုမလ္လာဝတီဘွဲ့ဖြင့် ပင်းတလဲမြို့ကို စားကျေးချီးမြှင့်ခံရသည်။ ပုဂံမင်းလက်ထက်တွင် သီရိရတနာသုစန္ဒာဒေဝီဘွဲ့ဖြင့် ပင်းတလဲမြို့ကိုပင် စားရသည်။
အံ့ကျော်
အံ့ကျော် (၁၉၃၇ – ၂၀၀၇) သည် မြန်မာလူမျိုး ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ဦးမြင့်ဝေ (ခေါ်) သရုပ်ဆောင် ဦးအံ့ကျော်ကို ဖခင် ဦးတင်အောင်(မီးရထား-ငြိမ်း)၊ မိခင် ဒေါ်ကြူကြူတို့က ၁၉၃၇-ခုနှစ်၊ ဇွန်လ(၆)ရက်နေ့တွင် မန္တလေးမြို့၌ မွေးဖွားသည်။ သားနှစ်ဦးထွန်းကားသည့်အနက် သရုပ်ဆောင် ဦးအံ့ကျော်မှာ အကြီးဆုံးသားဖြစ်သည်။
ပင်းတလဲမင်းသမီး
မိဖုရားဘဝ
၁၈၅၃ ခုနှစ် မတ်လ ၂၆ ရက်တွင် မင်းတုန်းမင်းက ခမည်းတော်ဘုရား၏ သမီးတော် ပင်းတလဲမြို့စားမင်းသမီးကို အနောက်နန်းမိဖုရားအဖြစ် တင်တော်မူသဖြင့် ပထမအဆင့်ရှိ နန်းရမိဖုရားတစ်ပါး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၈၅၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၆ ရက်၊ မင်းတုန်းမင်း၏ ဥကင်တော်ဖွင့်မင်္ဂလာတွင် သီရိမဟာသုစန္ဒာဒေဝီဘွဲ့တော် ချီးမြှင့်ခံရသည်။
အံ့ကျော်
ငယ်ဘဝ
ငယ်စဉ်က မန္တလေးမြို့ရှိ ဖားသားလဖုန်းကျောင်း၌ ဒသမတန်းအထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၎င်းနောက် ပြည်သူပိုင်မသိမ်းခင် အဒေါ်ဖြစ်သူ၏ နဂါးတိုက် နာရီဆိုင်တွင် အလုပ်လုပ်ခဲ့သည်။ အလုပ်ကို ကြိုးစားလုပ်ကိုင်နေရင်း ရုပ်ရှင်ကို စိတ်ဝင်စားလွန်းသဖြင့် မှန်ထိုး မီးထိုး ဘဝဖြင့် ရုပ်ရှင်လောသို့ စတင်ရောက်ရှိသည်။ ထိုမှတဆင့် တဖြည်းဖြည်း လူကြမ်းမင်းသားအခန်းများတွင် သရုပ်ဆောင်ခွင့် ရခဲ့သည်။ လူကြမ်းမင်းသား အံ့ကျော်ဟုဆိုလျှင် မသိသူ ရှားသည်။ ကလေးကအစ သိသည်။ သဏ္ဌာန်လုပ် သရုပ်ပါသဖြင့် မင်းသားအံ့ကျော်မှာ နာမည်ကြီးသည်။
ပင်းတလဲမင်းသမီး
မိဖုရားဘဝ
၁၈၅၅ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၇ ရက်နေ့ ညဉ့်လေးချက်တီးကျော် ငါးနာရီ ပါဒ်ပြည့် နှစ်ဗီဇနာ သုံးပြန်အချိန် (စက်နာရီ နံနက် ၈:၀၇ နာရီခန့်) တွင် သားတော်တစ်ပါး ဖွားမြင်ပြီး၊ ထိုနေ့ ညဉ့်တစ်ချက်တီးကျော် ခြောက်နာရီ ပါဒ်ပြည့်အချိန် (စက်နာရီ ည ၁၀:၃၀ နာရီခန့်) တွင် သမီးတော်တစ်ပါး ဖွားမြင်သည်။ သို့သော် သားတော်မှာ နှစ်ရက်အကြာ ဇွန်လ ၂၉ ရက် နေ့ သုံးချက်တီးကျော် တစ်နာရီ (စက်နာရီ ညနေ ၃:၂၄ နာရီခန့်) တွင် ကွယ်လွန်ပြီး၊ သမီးတော်မှာ မွေးသည့်နေ့ ညဉ့် သုံးချက်တီးကျော် လေးနာရီ (စက်နာရီ နံနက် ၄:၁၂ နာရီခန့်) တွင် ကွယ်လွန်သည်။
အံ့ကျော်
ရုပ်ရှင်လောက
ရုပ်ရှင်လောကသို့ ရောက်ရှိသည့်အခါ သူ၏ မိဘသဖွယ် လက်ဦးဆရာများမှာ ဒါရိုက်တာ ဦးချင်းစိန်၊ ဒါရိုက်တာ ဦးတင်ယုနှင့် ဒါရိုက်တာ ဦးမောင်မောင်မြင့်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဦးအံ့ကျော်သည် ၎င်းဒါရိုက်တာကြီးများ၏ ညွှန်ကြားပြသ ပြောဆိုမှုများကို စိတ်ရှည်လက်ရှည်ဖြင့် တစ်သဝေမတိမ်း လုပ်ဆောင်လေ့ရှိသည်။ သူသည် လူကြမ်းမင်းသားခန်းများတွင် သရုပ်ဆောင်ရသော်လည်း ပင်ကိုစရိုက်မှာ ပျော်ပျော်နေတတ်သည်။
ပင်းတလဲမင်းသမီး
အနိစ္စရောက်ခြင်း
ပင်းတလဲမင်းသမီးသည် ၁၈၅၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၆ ရက်တွင် စံရင်းစွဲ အနောက်နန်းတ​ော်ဆောင်၌ ကံတော်ကုန်သည်။ အလောင်းတော်ကို ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက် အနောက်နန်းတော်မိဖုရား ကံကုန်ရာ သင်္ဂြိုဟ်သည့်နည်းအတိုင်း အခမ်းအနား စီစဉ်ဆောင်ရွက်ပြီး၊ မင်းတုန်းမင်းနှင့် စကြာဒေဝီ မိဖုရားခေါင်ကြီးတို့ ရွှေဝေါတော်စီး၍ ထွက်တော်မူကာ အိမ်ရှေ့မင်းနှင့် မိဖုရား၊ မင်းညီမင်းသား၊ မှူးတော်မတ်တော်အပေါင်းနှင့် သင်္ဂြိုဟ်တော်မူသည်။ လစ်လပ်သွားသော အနောက်နန်းမိဖုရားနေရာကို ညီမတော် ယင်းခဲမင်းသမီးက ဆက်ခံသည်။
အံ့ကျော်
ရုပ်ရှင်လောက
၁၉၆၇-ခုနှစ်တွင် ဒေါ်နှင်းရည်အောင်(ရထားပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန-ငြိမ်း)နှင့် အိမ်ထောင်ပြုပြီး သမီးတစ်ယောက်၊ သားတစ်ယောက် ထွန်းကားခဲ့သည်။ ၁၉၇၃-ခုနှစ်တွင် အမျိုးသား စာပေဆုရ မင်းကျော်၏ မြဝတီမဂ္ဂဇင်းပါ အခန်းဆက် ဝတ္ထုရှည်ကို ဒါရိုက်တာ ဦးသုခ ရိုက်ကူးသော ဘယ်သူပြိုင်လို့ လှပါတော့နိုင် ဇာတ်ကားတွင် ဇာတ်ပို့ဆုဖြင့် အကယ်ဒမီဆုကို ထိုက်ထိုက်တန်တန် ရရှိခဲ့သည်။ ထိုဇာတ်ကားတွင် စာမတတ် ပေမတတ် ထန်းတက်သမား ကိုချစ်စရာအဖြစ် ရိုးသားနုံအသော တောသားတစ်ယောက်၏ သဘောသဘာဝကို ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် သရုပ်ဆောင်ပြနိုင်ခဲ့သည်။
ပင်းတလဲမင်းသမီး
ကျမ်းကိုး
ကဏ္ဍ:ကုန်းဘောင်ခေတ်မိဖုရားများ ကဏ္ဍ:၁၈၅၅ ကွယ်လွန်သူများ ကဏ္ဍ:မင်းတုန်းမင်း၏မိဖုရားများ
အံ့ကျော်
ရုပ်ရှင်လောက
လူကြမ်းခန်းများတွင်သာ အများအားဖြင့် သရုပ်ဆောင်လေ့ရှိသည့် ဦးအံ့ကျော်သည် ဘယ်သူပြိုင်လို့ လှပါတော့နိုင် ဇာတ်ကားတွင် ဇာတ်လမ်းအရ သနားစဖွယ် ကောင်းသော လူတစ်ယောက် အဖြစ် ဇာတ်ပို့ တစ်ဦးအနေဖြင့် ထူးခြားစွာ သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၎င်းအနေဖြင့် မကွယ်လွန်မီ အချိန်ထိ ရုပ်ရှင်ကားကြီး၊ ဗီဒီယို ဇာတ်ကားပေါင်း ၃၀၀-ခန့် သရုပ်ဆောင် ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ခါနီးတွင် မြန်မာ့ရုပ်မြင်သံကြားမှ ဘာသာရေး နေ့ထူးနေ့မြတ်များတွင် ထုတ်လွှင့်သော ဘာသာရေးဇာတ်လမ်းများ၌ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
ဘဝနိဂုံး
ဦးမြင့်ဝေ (ခေါ်) သရုပ်ဆောင် အကယ်ဒမီ ဦးအံ့ကျော်သည် ၂၀၀၇-ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၁၁)ရက် နေ့တွင် လေငန်းရောဂါဖြင့် ဒဂုံမြို့သစ်မြောက်ပိုင်း၊ ၄၉ ရပ်ကွက်၊ အမှတ် ၁၀၆၄၊ ဒူးယား (၆)လမ်း နေအိမ်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက်(၇၀) ရှိပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုရှင်များ
ရှင်အဂ္ဂဓမ္မ
ရှင်အဂ္ဂဓမ္မ (၁၂၄၀ - ၁၃၀၅) သည် "အဘယာရာမဆရာတော်" ဟု ထင်ရှားခဲ့သသည့် ကျမ်းပြုဆရာတော် ဖြစ်သည်။
ဘဝ
ဆရာတော်ကို ၁၂၄၀ ပြည့်နှစ်၊ တပေါင်းလဆန်း ၁၁ ရက်နေ့တွင် မြင်းခြံမြို့မှ ၆ မိုင်အကွာတွင် တည်ရှိသည့် ဗလုံရွာ၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ မိဘနှစ်ပါးမှာ ဦးရွှေဇင် - ဒေါ်ရွှေမှဲ့ ဖြစ်သည်။ ဆရာတော်သည် ငယ်စဉ်ကပင် ဦးရီးတော် ရှင်မဉ္စူထံတွင် သုံးနှစ်သားမှစကာ ဖိုးသူတော်ဘဝဖြင့် နေလာခဲ့သည်။ ဆယ်နှစ်အရွယ်တွင် သာမဏေ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဘွဲ့တော်မှာ "ရှင်အဂ္ဂ" ဖြစ်သည်။
ဆရာတော်သည် ခင်မကန်တိုက်အုပ်ဆရာတော် ဦးလက္ခဏထံတွင် စာပေများ သင်ကြားခဲ့သည်။ အရွယ်ရောက်သည့်အခါတွင် ရဟန်းပြုခဲ့ပြီး ရေစကြိုဆရာတော် ရှင်ဂန္ဓသာရထံတွင် စာပေများ သင်ကြားခဲ့ပြန်သည်။ ထို့နောက် သုံးဝါရသည့်အခါ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်တွင် စာချဆရာတော်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရသည်။ ထို့နောက် စကုမြို့သက်တော်ရှည်တိုက် ဆရာတော် ရှင်ပဏ္ဏဝထံတွင် ခင်မကန်တိုက်၊ ရွှေရေးဆောင်တိုက်များတွင် သီတင်းသုံးနေစဉ် ပရိယတ္တိသာသနဟိတစာမေးပွဲကို ဖြေဆိုအောင်မြင်ခဲ့သည်။
ဆရာတော်သည် မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံဆရာတော်ကြီးထံတွင် ပရိယတ္တိကို ဆက်လက်ကာဆည်းပူး၍ သကျသီဟဓမ္မာစရိယစာချတန်းကို အောင်မြင်တော်မူခဲ့သည်။ ဆရာတော်သည် စာပေသင်ကြားပို့ချခြင်း၊ ကျမ်းဂန်ပြုစုခြင်းတို့ဖြင့် မွေ့လျော်သည်။
ဆရာတော်သည် အိန္ဒိယပြည်သို့ သွားရောက်ကာ သက္ကဋဘာသာကို ဆည်းပူးလေ့လာခဲ့သည်။ မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံတိုက် သုဝဏ္ဏအုတ်ကျောင်းကို အလှူခံတော်မူသည်။
၁၂၉၁ ခုနှစ်တွင် အဘယာရာမကျောက်တိုက်ကြီးကို အပ်နှင်းခြင်း ခံခဲ့ရသသည်။ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတဘွဲ့တံဆိပ်ကိုလည်း ချီးမြှင့်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။
နေအချင်းဝက်
နေအချင်းဝက် ဆိုသည်မှာ နက္ခတ္တဗေဒတွင် နေကိုတူရုပြု၍ ကြယ်များ၏ အရွယ်အစားကိုဖော်ပြသည့် အတိုင်းအတာ ယူနစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ နေအချင်းဝက်ကို ညီမျှခြင်းဖွဲ့ရသော်
ရှင်အဂ္ဂဓမ္မ
ဘဝ
၁၂၉၄ ခုနှစ်တွင် ရွှေကျင်နိကာယ တွဲဘက်ဝန်ဆောင် မဟာနာယက ဓမ္မသေနာပတိအဖြစ် တင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၁၀၂ ခုနှစ်တွင် မော်လမြိုင်မြို့ အယယာရာမကျောင်းတိုက်တွင် သီတင်းသုံးတော်မူခဲ့သည်။
ပျံလွန်တော်မူခြင်း
ဆရာတော်သည် ၁၃၀၅ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလဆန်း ၃ ရက်နေ့တွင် စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး၊ ဥမင် ၉၀ ချောင်၌ ပျံလွန်တော်မူခဲ့သည်။
နေအချင်းဝက်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အလျား၏ ယူနစ်များ ကဏ္ဍ:နက္ခတ္တဗေဒ အတိုင်းအတာ ယူနစ်များ
ရှင်အဂ္ဂဓမ္မ
ကျမ်းများ ပြုစုခြင်း
ဆရာတော်သည် အောက်ပါကျမ်းများကို ရေးသားပြုစုတော်မူခဲ့သည် —
၁။ အဘိဓာန်နိသျသစ်၊
၃။ မောဂ္ဂလာနပဉ္စိကာနိသျ၊
၄။ ဏွာဒိဝုတ္တိနိသျ၊
၅။ ဏွာဒိဝုတ္တိနိသျ
၆။ မုဒ္ဓဗောဓနိသျ၊
၇။ အမရကောသနိသျ၊
၈။ ဟိတောပဒေသ၊
၉။ သာရတ္ထဝိလာသိနီနိသျ၊
၁၀။ ကာတန္တနိသျ၊
၁၁။ ကာဗျဒဿဒဏ္ဍီနိသျ၊
၁၂။ ရဃုဝံသကာဗျ၊
၁၃။ မေဃဒူတနိသျ။
ရွှေနီကျွန်းရွာ၊ စခန်းကြီး
ရွှေနီကျွန်းရွာ၊ စခန်းကြီး
ကံ
ပါဠိဘာသာ ကမ္မ မှ ဆင်းသက်လာသည်။ ပြုမူခြင်း၊ ပြုလုပ်ခြင်း၊ အမှုဆောင်ခြင်း ကံ၊ အမှုကိစ္စကိုဆိုလိုသည်။ မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာဝင်အများစုသည် ကံအဓိပ္ပာယ်ကို လွဲမှားစွာ ကောက်ယူနားလည်ကြသည်လည်း ရှိသည်။ မြတ်စွာဘုရားသည် စေတနာကို ကံဟူ ၍ ရင်းမြစ်ကျကျ ဟောပြတော် မူ၏။ ထိုကံသည် -
၁။ အကျိုးစီးပွားကို ဖြစ်စေတတ်သော ကုသိုလ်ကံ နှင့်
၂။ အကျိုးစီးပွားမဲ့ကို ဖြစ်စေသော အကုသိုလ်ကံဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်။
ကံ (၃)မျိုး
၂။ နှုတ်ဖြင့် ပြောဆိုမှု ဝစီကံ၊
၃။ စိတ်ဖြင့် ကြံစည်မှု မနောကံ ဟူ၍ သုံးမျိုးရှိသည်။ ကံ ကံ၏အကျိုး ဖြစ်၏။
ချိန်ကွဲကျိုးဖန် ကံသုံးမျိုး
ကမ္မနိယာမအရ ကောင်းသောကံသည် ကောင်းသောအကျိုးကို ပေး၏။ မကောင်းသော ကံသည် မကောင်းသော အကျိုးကို ပေး၏။ မည်သည့်အချိန်တွင် အကျိုးပေးမည်ကို ကြိုတင်မသိရှိရသော်လည်း နိယာမအတိုင်း အကျိုးပေးမည်က သေချာ၏။ အကျိုးပေးမည့် အချိန်ကို လိုက်၍ ကံလေးမျိုး ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ -
ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယကံ
လက်ရှိဘဝ တစ်ချိန်ချိန်တွင် အကျိုးပေးတတ်၏။ မျက်မှောက်ဘဝမှာပင် အကျိုးကို ခံစားစေနိုင်သောအကျိုးရှိသည့် ကံဖြစ်၏။ အောက်ပါ အချက်လေးခုနှင့် ပြည့်စုံပါသော ဒါနကုသိုလ်ကံသည် ခုနစ်ရက်အတွင်း အကျိုးပေး၏။
အပရာပရိယဝေဒနီယကံ
လက်ရှိ ဘဝ၌လည်း အကျိုးမပေး။ နောက်ဘဝ၌လည်း အကျိုးမပေးနိုင်ပေ။ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် အကျိုးပေးရန် ရင့်ကျက်သော အချိန်ကာလကို စောင့်နေရ၏။ တတိယဘဝမှ စ၍ နိဗ္ဗာန်မရောက်မချင်း ရင့်ကျက်သည့် တစ်ချိန်ချိန်တွင် ကံပိုင်ရှင်ကို အကျိုးပေး၏။
အဟောသိကံ
အချို့သော ကံတို့သည် ရင့်ကျက်ချိန် မရဘဲ ပျက်စီးရသည့် ကံ ဖြစ်၏။ မိမိထက် ဆန့်ကျင်ဘက် ကံများက အလဲထိုးအနိုင်ယူလိုက်သောကြောင့် ပျက်စီးသွားရသော ကံများဖြစ်သည်။ မရင့်ကျက်သေးသော ကံတို့သည် ဖျက်ဆီးခံရပါက သက်ဆိုင်ရာ အကျိုးတရားကို မပေးနိုင်တော့ပေ။ အပွင့်သာပွင့်သော်လည်း အသီးအဖြစ်သို့ မရောက်နိုင်သော ဖြစ်ရပ်ကဲ့သို့ ဖြစ်၏။
ဇနကကံ
အကျိုးတစ်ရပ်ကို ကိုယ်တိုင် ဖြစ်ပေါ်စေသည့်ကံ ဖြစ်၏။ စိတ်၊ ရုပ် တို့ကို ထိုက်သင့်သလို ဖြစ်ပေါ်စေသည့်ကံသည် ဇနကကံ ဖြစ်၏။
ဥပတ္ထမ္ဘကကံ
မိမိကိုယ်တိုင် အကျိုးကို မဖြစ်စေဘဲ အခြားသောကံများ အကျိုးပေးစေရန် ကူညီသောကံ ဖြစ်၏။ ကုသိုလ်ကံသည် အခြားသော ကုသိုလ်ကံ အားကောင်းလာစေရန် ကူညီ၏။ အကုသိုလ်ကံသည် အခြားသော အကုသိုလ်ကံများ ရင့်သန်လာစေရန် ကူညီထောက်ပံ့၏။
ဥပပီဠကကံ
အချို့ကုသိုလ်ကံသည် အကုသိုလ်ကံများ အကျိုးမပေးအောင် ဟန့်တား၏။ အချို့အကုသိုလ်ကံသည် ကုသိုလ်ကံများ အကျိုးမပေးအောင် နှောင့်ယှက်ဟန့်တား၏။ ထိုကဲ့သို့ ဆန့်ကျင်ဘက်ကံကို နှိပ်စက်ဟန့်တားသည့်ကံနှစ်မျိုးသည် ဥပပီဠကကံ ဖြစ်၏။
ဥပစ္ဆေဒကကံ
အားကြီးသော ကုသိုလ်ကံသည် အကုသိုလ်ကံများကို ဖျက်ဆီး၏။ အားကြီးသော အကုသိုလ်ကံသည် ကုသိုလ်ကံများကို ဖျက်ဆီး၏။ ထိုကဲ့သို့ ကံများကို ဖျက်ဆီးသောကံသည် ဥပစ္ဆေဒကကံ ဖြစ်၏။
အလှည့်ကျတာဝန်ယူသော ကံ(၄)မျိုး
လာမည့်ဘဝတွင် အလှည့်ကျအကျိုးပေးမှုနှင့် စပ်လျဉ်းကာ “ကံ” သည် လေးမျိုးခွဲသည်။
အာသန္နကံ
ကြီးလေးသောကံမရှိသူတို့တွင် သေခါနီးတွင် ပြုလုပ်သော၊ ပေါ်လာသော ကံက ဘဝအသစ်၌ အကျိုးပေး၏။ ပဋိသန္ဓေကို ဖြစ်စေ၏။ ထိုကံသည် “အာသန္နကံ” ဖြစ်၏။
အာစိဏ္ဏကံ
သေခါနီး၌ ထူးထူးခြားခြား အာသန္နကံ မရှိခဲ့သော် တစ်ဘဝလုံး ပြုလုပ်ခဲ့သည့် ကံတစ်မျိုးမျိုးသည် ဝင်လာပြီး ဘဝအသစ်ကို အကျိုးပေး၏။ ထိုကံသည် “အာစိဏ္ဏကံ” ဖြစ်၏။
ကဋတ္တာကံ
အထက်ပါကံသုံးမျိုးလုံးမှ လွတ်သောကံကို “ကဋတ္တာကံ” (ပြုကာမတ္တဖြစ်ကာမတ္တကံ) ဟုခေါ်၏။ အထက်ပါကံသုံးမျိုး အကျိုးပေးခွင့်မကြုံပါက ကဋတ္တာကံများ အကျိုးပေးကြသည်။
ထိုကံလေးမျိုးတို့တွင် ဂရုကကံသည် ကျန်ကံသုံးမျိုးတို့၏ ရှေးဦးစွာ အကျိုးပေးသည်၊ ဂရုကကံမရှိသော် အာသန္နကံ အကျိုးပေးသည်၊ အာသန္နကံ မရှိသော် အာစိဏ္ဏကံ အကျိုးပေးသည်၊ ထိုအာစိဏ္ဏကံမရှိသော် ကဋတ္တာကံအကျိုးပေးသည်။
ဂရုကကံသည် ကျန်ကံသုံးပါးတို့၏ ရှေးဦးစွာ အကျိုးပေးသည်၊ ဂရုကကံမရှိသော် အာစိဏ္ဏကံ အကျိုးပေးသည်၊ အာစိဏ္ဏကံ မရှိသော် အာသန္နကံအကျိုးပေးသည်၊ အာသန္နကံမရှိသော် ကဋတ္တာကံ အကျိုးပေးသည်။ -တို့၌ (၁) ယဂ္ဂရုကကံ, (၂) ယဗ္ဗဟုလကံ,  (၃) ယဒါသန္နကံ (၄) ကဋတ္တာကံဟု လာသည်။ ယဂ္ဂရုကကံဟူသည် ဂရုကကံပင်ဖြစ်သည်။ ယဗ္ဗဟုလကံ ဟူသည် အာစိဏ္ဏကံပင် ဖြစ်သည်။ ယဒါသန္နကံ ဟူသည် အာသန္နကံပင် ဖြစ်သည်။ ဤကံလေးပါး၏ ရှေ့နောက် စီစဉ်ပုံမှာလည်း မြတ်စွာဘုရား၏ မဟာကမ္မဝိဘင်္ဂဉာဏ်အရာသာ ဖြစ်သည်၊ သာဝကတို့၏ ဉာဏ်အရာ မဟုတ်။ ထို့ကြောင့် -တို့၌ ရှေ့နောက်တမျိုး စီစဉ်၍ အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ၌ တမျိုးစီစဉ်သည်။
အကျိုးပေးရာဘုံ၏ အစွမ်းအားဖြင့် ကံ (၄)မျိုး
(၁) အကုသိုလ်ကံ (၂)ကာမာဝစရကုသိုလ်ကံ (၃) ရူပါဝစရကုသိုလ်ကံ (၄) အရူပါဝစရကုသိုလ်ကံဟု လေးမျိုးရှိ၏။
နွားအကျင့်ကျင့်သော ကောလိယ၏သား ပုဏ္ဏအား ဘုရားရှင် ဟောကြားသော ကံတရား ၄ မျိုး
ကုက္ကုရဝတိကသုတ်၌ အဖြူကံ အမည်းကံ စသည်ဖြင့် ကံ (၄)မျိုးကို ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။
၁။ မည်းသောကံ, မည်းသော အကျိုးရှိသော ကံ၊
၂။ ဖြူသောကံ, ဖြူသော အကျိုးရှိသော ကံ၊
၃။ အမည်းအဖြူရောသော ကံ, အမည်းအဖြူရောသော အကျိုးရှိသော ကံ၊
ကံ ၁၂ ပါး (ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်နည်း)
၁။ အဟောသိ ကမ္မံ အဟောသိ ကမ္မဝိပါကော = အတိတ်ဘဝ၌ အားထုတ်ခဲ့ပြီး၍ အတိတ်ဘဝ၌ပင် အကျိုးပေးပြီးသော ကံ၊
၂။ အဟောသိ ကမ္မံ နာဟောသိ ကမ္မဝိပါကော = အတိတ်ဘဝ၌ အားထုတ်ခဲ့ပြီး အတိတ်ဘဝ၌ အကျိုးပေးခွင့်မရသော ကံ၊
၃။ အဟောသိ ကမ္မံ အတ္ထိ ကမ္မဝိပါကော = အတိတ်ဘဝ၌ အားထုတ်ခဲ့ပြီး၍ ယခု ပစ္စုပ္ပန်ဘဝ၌ အကျိုးပေးခွင့်ရသော ကံ၊
၅။ အဟောသိ ကမ္မံ ဘဝိဿတိ ကမ္မဝိပါကော = အတိတ်ဘဝ၌ အားထုတ်ခဲ့ပြီး အနာဂတ်ဘဝ၌ အကျိုးပေးခွင့် ရရှိလတ္တံ့သော ကံ၊
၆။ အဟောသိ ကမ္မံ န ဘဝိဿတိ ကမ္မဝိပါကော = အတိတ်ဘဝ၌ ကြိုးစား အားထုတ်ခဲ့ပြီး၍ အနာဂတ်ဘဝ အကျိုးပေးခွင့် မရရှိလတ္တံ့သော ကံ၊
၇။ အတ္ထိ ကမ္မံ အတ္ထိ ကမ္မဝိပါကော = ယခုဘဝ၌ ပြုလုပ် အားထုတ်ပြီးလျှင် ယခုဘဝ၌ပင် အကျိုးပေးခွင့် ရရှိသော ကံ၊
၈။ အတ္ထိကမ္မံ နတ္ထိ ကမ္မဝိပါကော = ယခုဘဝ၌ ပြုလုပ်အားထုတ်ပြီးလျှင် ယခုဘဝ ၌ပင် အကျိုးပေးခွင့် မရရှိသော ကံ၊
၉။ အတ္ထိ ကမ္မံ ဘဝိဿတိ ကမ္မဝိပါကော = ယခု ဘဝ၌ ပြုလုပ်အားထုတ်ပြီးလျှင် နောင်အနာဂတ်ဘဝ၌ အကျိုးပေးခွင့် ရရှိလတ္တံ့သော ကံ၊
၁၀။ အတ္ထိ ကမ္မံ န ဘဝိဿတိ ကမ္မဝိပါကော = ယခုဘဝ၌ ပြုလုပ်အားထုတ်ပြီး နောင်အနာဂတ် ဘဝ၌ အကျိုးပေးခွင့် မရရှိလတ္တံ့သော ကံ၊
၁၁။ ဘဝိဿတိ ကမ္မံ ဘဝိဿတိ ကမ္မဝိပါကော = အနာဂတ်ဘဝ၌ ပြုလုပ် အားထုတ်လတ္တံ့ဖြစ်၍ အနာဂတ်ဘဝ၌ပင် အကျိုးပေးလတ္တံ့ဖြစ်သော ကံ၊
၁၂။ ဘဝိဿတိ ကမ္မံ န ဘဝိဿတိ ကမ္မဝိပါကော = အနာဂတ်ဘဝ၌ ပြုလုပ် အားထုတ် လတ္တံ့ဖြစ်၍ အနာဂတ်ဘဝ၌ အကျိုးပေးခွင့် မရရှိ လတ္တံ့သော ကံ။
ကံ ၁၆ ပါး (အဘိဓမ္မာနည်း)
၁။ ဂတိသမ္ပတ္တိ၏ တားမြစ်ချက်ကြောင့် အကျိုးမပေးသော အကုသိုလ်ကံ၊
၂။ ဥပဓိသမ္ပတ္တိ၏ တားမြစ်ချက်ကြောင့် အကျိုးမပေးသော အကုသိုလ်ကံ၊
၃။ ကာလသမ္ပတ္တိ၏ တားမြစ်ချက်ကြောင့် အကျိုးမပေးသော အကုသိုလ်ကံ၊
၄။ ပယောဂ သမ္ပတ္တိ၏ တားမြစ်ချက်ကြောင့် အကျိုးမပေးသော အကုသိုလ်ကံ၊
၆။ ဥပဓိဝိပတ္တိကို အကြောင်းပြု၍ အကျိုးပေး တတ်သော အကုသိုလ်ကံ၊
၇။ ကာလဝိပတ္တိကို အကြောင်းပြု၍ အကျိုးပေးတတ်သော အကုသိုလ်ကံ၊
၈။ ပယောဂဝိပတ္တိကို အကြောင်းပြု၍ အကျိုးပေးတတ်သော အကုသိုလ်ကံ၊
၉။ ဂတိဝိပတ္တိ၏ တားမြစ်ချက်ကြောင့် အကျိုးမပေးသော ကုသိုလ်ကံ၊
၁၀။ ဥပဓိဝိပတ္တိ၏ တားမြစ်ချက်ကြောင့် အကျိုးမပေးသော ကုသိုလ်ကံ၊
၁၁။ ကာလဝိပတ္တိ၏ တားမြစ်ချက်ကြောင့် အကျိုးမပေးသော ကုသိုလ်ကံ၊
၁၂။ ပယောဂဝိပတ္တိ၏ တားမြစ်ချက်ကြောင့် အကျိုးမပေးသော ကုသိုလ်ကံ၊
၁၃။ ဂတိသမ္ပတ္တိကို အကြောင်းပြု၍ အကျိုးပေးတတ်သော ကုသိုလ်ကံ၊
၁၄။ ဥပဓိ သမ္ပတ္တိကို အကြောင်းပြု၍ အကျိုးပေးတတ်သော ကုသိုလ်ကံ၊
၁၅။ ကာလသမ္ပတ္တိကို အကြောင်း ပြု၍ အကျိုးပေးတတ်သော ကုသိုလ်ကံ၊
၁၆။ ပယောဂ သမ္ပတ္တိကို အကြောင်းပြု၍ အကျိုးပေး တတ်သော ကုသိုလ်ကံ။
(ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်လာ ကံ ၁၂-ပါးနှင့်ဝိဘင်းပါဠိတော်လာ ကံ ၁၆-ပါးတို့သည် ဇနကစသောကံများသို့ သက်ဝင်ကြသည်၊ ဇနကစသောကံများကိုလည်း အကျဉ်းချုံးလျှင် ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယကံ, ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယကံ, အပရာပရိယာယဝေဒနီယကံဟု ၃-မျိုးသာ ကျန်သည်၊ ထိုဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယစသော ကံ ၃-ပါးကား အကျိုးပေးရာကာလ မပြောင်းရွှေ့ကြ၊ မိမိအကျိုးပေးရမည့်ကာလ၌သာ အကျိုးပေးကြ တော့သည်။
သစ်ပင်တို့သည် တပင်နှင့်တပင် တူကြသည်မဟုတ်၊ အချို့သစ်ပင်က ချိုသော အရသာရှိသော သစ်သီးကို သီး၍ အချို့သစ်ပင်က ချဉ်သောအရသာရှိသော သစ်သီးကို သီးကြသည်၊ အကြောင်းရင်းကို ရှာဖွေစိစစ်ကြည့်လျှင် မျိုးစေ့မတူသောကြောင့်ဟု တွေ့ရပေသည်၊ ကံဆိုသည်မှာလည်း မျိုးစေ့နှင့် သဘောတူပင်ဖြစ်သည်၊ မျိုးစေ့ဟူသော ကံ မတူကြခြင်းကြောင့် မင်းပုဏ္ဏား သူဌေး သူကြွယ်, ကုန်သည်, လယ်လုပ်, အရာရှိ, မင်းစေဟု လူတန်းစားများ ကွဲပြားခြားနားလာရသည်။
သရက်စေ့ကိုစိုက်ပျိုးမူ သရက်ပင်ပေါက်၍ သရက်သီးကို စားကြရပေသည်၊ သံပုရာစေ့ကို စိုက်မူ သံပုရာပင်ပေါက်၍ သံပုရာသီးကို စားရ ပေသည်၊ ထို့အတူ ကုသိုလ်ကံကို ပြုလုပ်သူသည် ကောင်းသော အကျိုးကိုသာ ခံစားရမည်မှာ ယုံမှားဖွယ်မရှိ၊ အကုသိုလ်ကံကို ပြုလုပ်သူသည်မကောင်းသော အကျိုးကို ခံစားရမည်မှာယုံမှားဖွယ်မရှိ။ မှန်၏—ကုသိုလ်ကံသည် ကုသိုလ် ပြုလုပ်သူနောက်သို့ အကျိုးပေးဘို့အတွက် အစဉ်လိုက်နေသည်၊ အကုသိုလ်ကံသည် အကုသိုလ် ပြုလုပ်သူနောက်သို့ အပြစ်ပေးဘို့အတွက် အစဉ်အမြဲ လိုက်လျက်နေသည်။
ဓမ္မ၊၃၁-၌ အနည်းငယ်သော မကောင်းမှု (အကုသိုလ်ကံ)သည် ငါ့အား အပြစ်ဖြစ်လိမ့်မည်မဟုတ်ဟု မကောင်းမှု (အကုသိုလ်ကံ)ကို မထီမဲ့မြင် မအောက်မေ့ရာ၊ မိုးရေပေါက်သည် ကျဖန်များလတ်သော် ရေအိုးပြည့်သကဲ့သို့ လူမိုက်သည် အနည်းငယ် အနည်းငယ်မျှသော မကောင်းမှု(အကုသိုလ်ကံ)ကိုပြုဆည်းပူးဖန် များလတ်သော် မကောင်းမှု (အကုသိုလ်ကံ)ဖြင့် ပြည့်၏ဟု ဆိုသည်။
ဓမ္မ၊၃၁-၌ အနည်းငယ်သော ကောင်းမှု (ကုသိုလ်ကံ)သည် ငါ့အားအကျိုးပေးလိမ့်မည်မဟုတ်ဟု ကောင်းမှု(ကုသိုလ်ကံ)ကို မထီ မဲ့မြင် မအောက်မေ့ရာ၊ မိုးရေသည် ကျဖန် များလတ်သော် ရေအိုးပြည့်သကဲ့သို့ ပညာရှိ (လူလိမ္မာ)သည် အနည်းငယ် အနည်းငယ် မျှသော ကောင်းမှု(ကုသိုလ်ကံ)ကို ပြုဆည်း ပူးဖန်များလတ်သော် ကောင်းမှု(ကုသိုလ်ကံ)ဖြင့် ပြည့်၏ဟုဆိုသည်။ ဘုရားသခင်သည် ကံကို အရင်းမူလပဓာနအဖြစ်ဖြင့် ဟောတော်မူ၏၊ သို့သော် စည်းစိမ်ဥစ္စာ ကြီးပွားတိုးတက်ရေးနှင့် တိုင်းပြည်ကြီးပွား တိုးတက်ရေး အတွက်ကား ကံ ကိုချည်းအားမကိုးရ၊ ဉာဏ်ဖြင့်လည်း တီထွင်ကြံဆရပေသည်၊ မလျော့သော လုံ့လဥဿာဟဖြင့်လည်း ကြိုးစား၍ အလုပ်လုပ်ကြရပေသည်၊ သို့မှသာ ကြီးပွားတိုးတက်နိုင်၏။ မှန်၏ ... လူ့ဘုံသည် ကံ၏ အကျိုးသက်သက်ကို မှီခို၍ အသက်မွေးရသော (ကြီးပွားတိုးတက်နိုင်သော) ကမ္မဖလူပဇီဝီဘုံမျိုးမဟုတ်၊ လုံ့လဥဿာဟ၏ အကျိုးကို မှီခိုအားထား၍ အသက်မွေးရသော (ကြီးပွားတိုးတက်နိုင်သော) ဥဋ္ဌာနဖလူပဇီဝီဘုံသာ ဖြစ်သည်။
မတော်တဆ အသက်ဘေးနှင့် ကြုံတွေ့ရာ၌လည်း “ကံကောင်းလျှင် ဤဘေးမှ လွတ်မြောက်မှာပဲ”ဟု ကံကိုချည်း ပုံ၍ အားမကိုး ရ၊ ဘေးမှလွတ်ရာလွတ်ကြောင်းကို ဉာဏ်ဖြင့် ကြံဆ၍ လွတ်မြောက်အောင်လည်း လုံ့လ ဥဿာဟဖြင့် အားထုတ် ကြိုးပမ်း ရပေသည်၊ အလောင်းတော် မဟာဇနကမင်းသည်ပင် လယ်သမုဒ္ဒရာ၌ သင်္ဘောပျက်၍ အသက်ဘေးနှင့် တွေ့ကြုံခဲ့၏၊ သို့သော် ၇-ရက် ပတ်လုံး မလျှော့သော လုံ့လဝီရိယဖြင့် ကြိုးစား ကူးခတ်နေစဉ် မေခလာနတ်သမီး ကယ်သဖြင့် အသက်ဘေးမှ လွတ်မြောက် ပြီးနောက် မင်းအဖြစ် စိုးစံရလေသည်၊ အလောင်းတော်နှင့်အတူပါသော သင်္ဘောသား များကား လုံ့လမကူကြသဖြင့် ရေတွင်နစ်၍ ငါးစာဖြစ်ကြရ၏။ ဤဝတ္ထု၌ အလောင်းတော် မဟာဇနကမင်းသည် ကံကိုချည်း အားကိုးအားထား ပြု၍နေမူ အသက်ဘေးမှ မလွတ်မြောက်နိုင်ရာ၊ ဉာဏ်ဝီရိယ ကူမ၍သာ အသက်ဘေးမှ လွတ်မြောက်လာရခြင်း ဖြစ်၏။ ထီးနန်း အုပ်ချုပ်၍ မင်းလုပ်ရခြင်းကား ကံ၏ ကိစ္စသာတည်း။ ဝီရိယစိုက်ထုတ်ရာ၌လည်း ဉာဏ်ယှဉ်၍ ဝီရိယစိုက်ထုတ်ရသည်၊ ဉာဏ်မပါသော ဝီရိယသည် အကျိုးမပြီးသည့်ပြင် အချည်းနှီးပင် ဖြစ်တတ်သေး၏၊ ဉာဏ်ဝီရိယမဖက် ကံ, သက်သက်ကိုသာ ယုံကြည်မူကား ပို၍အကျိုးမပြီးအချည်းနှီး ဖြစ်လေသည်၊ အခါတပါး၌ ငါးသုံး ကောင်သည် တံငါသည် အဖမ်းခံကြရ၏၊ ကံကို ယုံကြည်သော ငါးသည် “ကံကောင်းလျှင် လွှတ်မှာပဲ”ဟု မလှုပ်မရှက် ငြိမ်သက်စွာပင် နေ၏၊ ဉာဏ်မဖက် ဝီရိယသက်သက်ကိုသာ အားကိုးသော ငါးကလည်း တံငါသည်၏ လက်တွင်းမှ လွတ်ကင်းရန် အားထုတ် ကြိုးပမ်းရှာ၏၊ သို့သော် ထိုငါးနှစ်ကောင်စလုံး တံငါသည် အသတ်ခံကြလေသည် ကံ, ဉာဏ်, ဝီရိယ သုံးပါးလုံး စုံသော ငါးကမူ တံငါသည်အလစ်ကို ချောင်း၍ ရေထဲသို့ တဟုန်ထိုး ဆင်းပြေးလေသည်၊ ထိုငါးတကောင်သာ အသက်ဘေးမှ ချမ်းသာရာရ၏။ ကံကိုယုံ၍ မီးပုံအတွင်း ခုန်ဆင်းမူ မီးလောင်မည်မှာ သေချာ၏၊ ကျားသောင်းကျန်းနေသော အရပ်သို့ သွား၍ ကျားကိုက် ခံရလျှင်လည်း ကံမကောင်း၍”ဟု ကံကြမ္မာကို မရိုးစွပ်ရာ၊ မည်သည့် အလုပ်မဆို ကံ, ဉာဏ်, ဝီရိယသုံးပါးစုံမှ အကျိုးပြီးမြောက်နိုင်သည်ကို သတိပြုရာ၏။ “ကံဟုမူလ၊ သမ္ဗုဒ္ဓတို့၊ ဟောပြသည်မှာ၊ အရင်းသာရှင့်၊ ဥစ္စာဘောဂ၊ ဇီဝိတနှင့်၊ သုခပ္ပါးရန်၊ ဤလူထံ၌၊ ဉာဏ်, ဝီရိယ, ပယောဂတည့်”
ပတောက်ကုန်းရွာ၊ မိုးတိမ်ပြင်
ပတောက်ကုန်းရွာ၊ မိုးတိမ်ပြင်
ကျော်ဇော၊ ဗိုလ်ချုပ်
ငယ်ဘဝနှင့်ပညာရေး
၁၉၁၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် သာယာဝတီမြို့နယ်၊သုံးဆယ်မြို့ ဆိုင်းစုကျေးရွာ၌ ဦးပန်း၊ ဒေါ်တင့် မိဘနှစ်ပါးမှ မွေးဖွားသည်။ အမည်ရင်းမှာ မောင်ရွှေ ဖြစ်ပြီး ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင် ဖြစ်သည့်အချိန်ကျမှ ဗိုလ်ကျော်ဇောဟူသော အမည်ကို ခံယူခဲ့သည်။ မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာဝင် ဖြစ်ပြီး သုံးဆယ်မြို့အထက်တန်းကျောင်းတွင် အထက်တန်းအဆင့်အထိ ပညာသင်ယူခဲ့သည်။ သာယာဝတီမြို့တွင် တိုင်းရင်းမြန်မာ စာသင်ကျောင်းတွင် ကျောင်းအုပ် အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
စစ်ပညာသင်ကြားခဲ့ရပုံ
ဂျပန်နိုင်ငံသို့ စစ်ပညာသင်ကြားရန် စေလွှတ်သည့် မြန်မာမျိုးချစ်လူငယ် ဒုတိယအသုတ်နှင့် အတူ ၁၉၄၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၃ ရက်တွင် ရန်ကုန်မှထွက်ခွာရာ ဧပြီလ ၂၈ ရက်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ အိုဆာကာမြို့သို့ ဦးစွာ ရောက်ရှိသည်။ ထိုမှ တိုကျိုမြို့သို့ သွားရောက်ကာ တိုကျိုမှ ဟိုင်နန်ကျွန်းသို့ မေလ ၁၀ ရက်တွင် ရောက်ရှိသည်။ ဟိုင်နန်ကျွန်းနှင့် ထိုင်ဝမ်ကျွန်းတွင် စစ်ပညာများ သင်ယူခဲ့ရသည်။ ဂျပန် စစ်ပညာသင်တန်းတက်စဉ်က ဂျပန်အမည်မှာ တာနီငုချိ ရှင်အိချိ ဖြစ်ပြီး ထိုင်းနိုင်ငံ ဗန်ကောက်မြို့တွင် ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင်များ ဗိုလ်အမည်ခံယူကြသောအခါ ဗိုလ်ကျော်ဇော ဖြစ်လာသည်။
ထမ်းဆောင်ခဲ့သောတာဝန်များ
ဗမာ့လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော် (ဘီအိုင်အေ) စစ်ဌာနချုပ် စစ်ကြောင်းနှင့် မော်လမြိုင် စစ်ကြောင်းအတိုင်း မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ချီတက်၍ ဗြိတိသျှတို့ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၂ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၇ ရက်တွင် ဘီအိုင်အေ ဖျက်သိမ်းပြီး ဗမာ့ကာကွယ်ရေး တပ်မတော် (ဘီဒီအေ) ဖွဲ့စည်းသောအခါ ဗိုလ်ကြီးအဆင့်ဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၄၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၃ ရက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း နေအိမ်၌ ကျင်းပသော ဖက်ဆစ် တိုက်ဖျက်ရေးအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းရေး အစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် မတ်လ ၁ ရက်မှ ၃ ရက်အထိ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနေအိမ်၌ ကျင်းပသော ဖဆပလ အစည်းအဝေးသို့တက်ရောက်သည်။ ထိုအစည်းအဝေးမှာ ဖက်ဆစ်ဂျပန်တို့အား တော်လှန် တိုက်ခိုက်ရန် အစီအစဉ်များ ချမှတ်သော အစည်းအဝေးဖြစ်သည်။ ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေးကာလတွင် ဗိုလ်ကျော်ဇောသည် တိုင်း (၄) ပဲခူး ရွှေကျင် သထုံတွင် တိုင်းမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူကာ ဖက်ဆစ် ဂျပန်များကို တော်လှန်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ဦးဆောင်သော မြန်မာကိုယ်စားလှယ် အဖွဲ့ သီဟိုဠ်နိုင်ငံ ကန္ဒီမြို့သို့ သွားရောက်ရာတွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် လိုက်ပါခဲ့ရသည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဘီဒီအေကို ဖျက်သိမ်းပြီး ဗမာ့တပ်မတော် အဖြစ် ပြန်လည် ဖွဲ့စည်းသောအခါ ဒုဗိုလ်အဖြစ် ပါဝင်တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ဗမာ့တပ်မတော်တွင် ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် မြောက်ပိုင်းတိုင်း တိုင်းမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် တောင်ပိုင်းတိုင်း တိုင်းမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် မြန်မာစစ်မစ်ရှင်အဖွဲ့ ဒုတိယခေါင်းဆောင်အဖြစ် အင်္ဂလန်၊ ပြင်သစ်၊ ဆွစ်ဇာလန်၊ ဘယ်လ်ဂျီယမ်၊ နော်ဝေ၊ ဆွီဒင်နှင့် ယူဂိုစလားဗီးယား နိုင်ငံများသို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။
အငြိမ်းစားဘဝသို့ရောက်ရှိပုံ
၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် မြောက်ပိုင်းတိုင်း တိုင်းမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ဖြူ ကျူးကျော်တပ် (ကူမင်တန်)များအား ဘုရင့်နောင် စစ်ဆင်ရေးဖြင့် လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ရန်ကြီးအောင် စစ်ဆင်ရေးဖြင့်လည်းကောင်း တိုက်ခိုက် ချေမှုန်းခဲ့သည်။ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင်ပင် စစ်ဘက် ချစ်ကြည်ရေး မိတ်ဆက်အဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် တရုတ်ပြည်သူ့ သမ္မတနိုင်ငံသို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။ ဗိုလ်မှူးချုပ်အဆင့်အထိ တပ်မတော် တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ ဗကပများနှင့် အဆက်အသွယ်ရှိသည်ဟုဆိုကာ အသက် ၃၉ နှစ်အရွယ်တွင် တပ်မတော်မှ အငြိမ်းစားအပေးခံရသည်။ ဗိုလ်ချုပ်ကျော်ဇော်၏ နိုင်ငံရေးနောက်ခံမှာ လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲကာလမှာပင် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီနှင့် စတင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဒုတိယအကြိမ်မြောက် ဗကပ ကွန်ဂရက်တွင် ပါတီ ဗဟိုကော်မတီဝင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ မြန်မာပြည် လွတ်လပ်ရေး ရပြီး လပိုင်းအတွင်း ၁၉၄၈ ခုနှစ် မတ်လ ၂၈ ရက်တွင် ဗကပများ တောခိုရာ၌ မလိုက်ပါဘဲ တပ်မတော်တွင် ဆက်လက် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေခဲ့သဖြင့် ဗကပ က ပါတီမှ ထုတ်ပယ် ပစ်ခဲ့သည်။
၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ဗမာ့တပ်မတော်မှ အောင်မာဃ စစ်ဆင်ရေးဆင်နွှဲနေချိန်တွင် ဗကပ ဌာနချုပ်သို့ ရဲဘော်ကြီးမြင့် နှင့် ဗိုလ်ကျော်ဇောတို့ ပေးပို့သော စစ်ဆင်ရေး ထိပ်တန်း လျှို့ဝှက်သတင်းများပါသည့် စာရွက်စာတမ်းများကို ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ ထိုကိစ္စကြောင့် ၁၉၅၇ ခုနှစ် မတ်လတွင် တပ်မတော်မှ အငြိမ်းစားအပေးခံခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။
စစ်ကော်မရှင်တာဝန်
၁၉၆၀ ပြည့်နှစ် တတိယအကြိမ် ပါလီမန်လွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ရန်ုကုန်မြို့ ကြည့်မြင်တိုင် တောင်ပိုင်း မဲဆန္ဒနယ်မှ တစ်သီးပုဂ္ဂလ အမတ်လောင်းအဖြစ် ဝင်ရောက် အရွေးခံခဲ့သေးသော်လည်း ရှုံးနိမ့်သွားခဲ့သည်။
ဂေါ်ရင်ဂျီကုန်း
ဂေါ်ရင်ဂျီကုန်း
ကျော်ဇော၊ ဗိုလ်ချုပ်
စစ်ကော်မရှင်တာဝန်
၁၉၇၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့မှ တရုတ်နိုင်ငံသို့ လျှို့ဝှက် ထွက်ခွာသွားပြီး ထိုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် တရုတ်နိုင်ငံရောက် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ ဗကပနှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သည်။ ထိုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင်ပင် ဗကပ ဗဟိုဌာနချုပ်၌ စစ်ဘက်အကြံပေးနှင့် စစ်ကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုနောက်တွင် ဗကပ ဗဟိုစစ်ဦးစီးဌာန၊ ဗဟိုစစ်ကော်မရှင်တွင် ပထမ၊ ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်များ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ယနေ့တိုင် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်တွင် နေထိုင်လျက် ရှိသည်။
ပြုစုထုတ်ဝေခဲ့သောစာအုပ်များ
ဗိုလ်ချုပ်ကျော်ဇောသည် စာပေများကိုလည်း ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့ရာ ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် “ပြည်တွင်း ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောထားနှင့် လက်ရွေးစင် မိန့်ခွန်းများ”၊ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် “ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေး”၊ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင်“ရွေးကောက်ပွဲ ရှင်းတမ်း”၊ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် “ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေး၊ ကမ္ဘာစစ်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး”၊ ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် “အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တိုက်ပွဲများ” စသည့် စာအုပ်များ ရေးသားပြုစု ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံအခြေစိုက် ဓူဝံစာပေမှ ဆိုင်းစုမှသည် မန်ဟိုင်းဆီသို့ ISBN 978-0-9788396-4-2 ခေါင်းစဉ်ဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်ကျော်ဇော ပြုစုခဲ့သည့် ကိုယ်တိုင်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိကို ရှားပါးဓာတ်ပုံများ၊ မှတ်တမ်းကဗျာများ၊ အခြား ဗဟုသုတဖြစ်ဖွယ်ရာ ကဏ္ဍများဖြင့် ဝေဝေဆာဆာ ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
စစ်သည်တော်ဆု
စစ်သည်တော်တစ်ဦးအဖြစ် ဆုတံဆိပ်များရရှိခဲ့ရာတွင် ၁၉၅၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ယူဂိုဆလားဗီးယား သမ္မတ တီးတိုး၏ စစ်သည်တော်ကောင်း (ပထမအဆင့်) ဆုတံဆိပ်ကို လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုများအတွက် လွတ်လပ်ရေးမော်ကွန်းဝင် (ပထမဆင့်) ဆုတံဆိပ်ကိုလည်းကောင်း ချီးမြှင့်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။
ရည်ညွှန်းကိုးကား
တက္ကသိုလ်များ သမိုင်းသုတေသနဌာနထုတ် ကျော်ငြိမ်း ပြုစုသော “ရဲဘော်သုံးကျိပ်“။ ၁၉၉၈ ။
ကော့စိန်ရွာဟောင်းရွာ၊ အုပ်ရှစ်ကွင်း
ကော့စိန်ရွာဟောင်းရွာ၊ အုပ်ရှစ်ကွင်း
ပုတီးရိုးရွာ၊ စခန်းကြီး
ပုတီးရိုးရွာ၊ စခန်းကြီး
ကပြစ်ရွာ၊ မင်းကင်းမြို့နယ်
ကပြစ်ရွာ (Kapyit(Ahmyet))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ မင်းကင်းမြို့နယ်၊ သင်္ဘောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၉၁၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မင်းကင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မန်အော်ရွာ၊ ရွှေကူမြို့နယ်
မန်အော်ရွာ(Manaw)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ ရွှေကူမြို့နယ်၊ ကင်လားကောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၆၉၉၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရွှေကူမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဂျဝါဟာလာနေရူးဆု
ဂျဝါဟာလာနေရူးဆုကို အိန္ဒိယအစိုးရမှ နိုင်ငံတကာချစ်ကြည်ရင်းနှီးမှုအတွက်ဟုဆိုကာ ၁၉၆၅ ခုနှစ်မှ စတင်ပြီး ချီးမြှင့်ခြင်းဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ပြည်သူများအကြား ချစ်ကြည်ရင်းနှီးမှု၊ နားလည်မှု၊ ဆက်ဆံရေးကောင်းမွန်အောင် ကြိုးပမ်းသူများအတွက် ရည်ရွယ်ချီးမြှင့်ခြင်းလည်း ဖြစ်သည်။ ဆုကြေးငွေအဖြစ် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၅၅ဝဝဝကျော် (အိန္ဒိယ ရူပီး ၂.၅ သန်း) ချီးမြှင့်သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်အထိစာရင်းအရ ဆုချီးမြှင့်ခံရသူ (၃၅)ဦးရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံမှ ထိုဆုအား ချီးမြှင့်ခံရသူ (၂)ဦးရှိသည်။ ပထမတစ်ဦးမှာ ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေအတွင်းအရေးမှူးချုပ် ဦးသန့် ဖြစ်ပြီး ထိုဆုစတင်ပေးအပ်သည့် ၁၉၆၅ ခုနှစ်မှာပင် ထိုဆုအား ချီးမြှင့်ခံရခြင်းဖြစ်သည်။ ဒုတိယတစ်ဦးမှာ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်(NLD) အတွင်းရေးမှူး ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဖြစ်ပြီး ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် ချီးမြှင့်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။
ဆုချီးမြှင့်ခံရသူများ
၁။ ဦးသန့်(၁၉၆၅)
၂။ မာတင်လူသာကင်း ဂျူနီယာ(၁၉၆၆)
၃။ ခန်အဘ်ဒူလ် ဂါဖ်ဖာခန်(၁၉၆၇)
၄။ ရီဟူဒီ မီနူဟင်(၁၉၆၈)
၅။ မာသာ ထရီဆာ(၁၉၆၉)
၆။ ကန်နက်ကောန်ဒါ(၁၉၇၀)
၇။ ဂျိုစစ်ဘရော့ဇ်တီတို(၁၉၇၁)
၈။ အန်ဒရီ မဲလ်ရက်စ်(၁၉၇၂)
၁၁။ ဂျိုးနက်စ်ဆော့ခ်(၁၉၇၅)
၁၃။ တူစီ မီဟာဂျီ ရှာရတ်သာ(၁၉၇၇)
၁၄။ နိချိဒဆု ဖုဂျိ(၁၉၇၈)
၁၅။ နယ်လ်ဆင် မင်ဒဲလား(၁၉၇၉)
၁၆။ ဘာဘရာဝက်ဒ်(၁၉၈၀)
၁၇။ အယ်လ်ဗာနှင့် ဂန်နာမိုက်ဒရယ်(၁၉၈၁)
၁၈။ လီယိုပေါ ဆီဒါ ဆန်ဟာ(၁၉၈၂)
၁၉။ ဘရူနို ခရီစကိုင်း(၁၉၈၃)
၂၀။ အင်ဒရာ ဂန္ဒီ(၁၉၈၄)
၂၁။ အိုလော့ဖ်ပယ်မီ(၁၉၈၅)
၂၂။
၂၃။ ရာဆာ အာရာဖက်စ်(၁၉၈၈)
၂၈။ အောင်ဆန်းစုကြည်(၁၉၉၃)
၂၉။ မဟာသီယာ မိုဟာမက်စ်(mahathir-mohamad)(၁၉၉၄)
စက်ကြီးရပ်
စက်ကြီးရပ်
ကျောင်းစုရွာ၊ သောင်
ကျောင်းစုရွာ၊ သောင်
ရှင်ပညာ (မဟာဝိသုတာရာမဆရာတော်)
ရှင်ပညာ (၁၄၀ - ၁၂၇၆) သည် "မဟာဝိသုတာရာမဆရာတော်" ဟု ထင်ရှားခဲ့သည့် ကျမ်းပြုဆရာတော်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။
ဟာသ
ဟာသ
ရှင်ပညာ (မဟာဝိသုတာရာမဆရာတော်)
ဘဝ
ဆရာတော်ကို ၁၂၄၀ ပြည့်နှစ်၊ ကဆုန်လဆန်း ၂ ရက်နေ့တွင် ငသရောက်နယ်၊ ခွေးတောက်ပြုတ်ရွာတွင် ဖွားမြင်ခဲ့သသည်။
ဟာသ
သားမိုက်
ရှင်ပညာ (မဟာဝိသုတာရာမဆရာတော်)
ဘဝ
ငယ်စဉ်အခါက ရှင်နန္ဒမာလာထံတွင်လည်းကောင်း၊ ရှင်ဉာဏထံတွင်လည်းကောင်း စာပေများ လေ့လာသင်ကြားခဲ့သည်။ ဆင်ဖြူကျွန်းစေတီလှကျောင်းတွင်လည်း ပညာများ ဆည်းပူးခဲ့ပြီး ရေစကြိုဆရာတော်ထံသို့ ချဉ်းကပ်တော်မူခဲ့သည်။ ရွှေရေးဆောင်ဆရာတော်ကြီးထံ၌လည်း ပညာများ ဆည်းပူးခဲ့သေးသည်။
ပျံလွန်တော်မူခြင်း
ဆရာတော်သည် ၁၂၇၆ ခုနှစ်၊ သီတင်းကျွတ်လပြည့်ကျော် ၂ ရက်နေ့တွင် ပျံလွန်တော်မူခဲ့သည်။
ဟာသ
ဟိုးတုန်းက အိမ်တစ်အိမ်မှာ သားအမိ နှစ်ယောက် နေကြတယ်။ တစ်နေ့တော့ သားက အမေဖြစ်သူကို "အမေ့လက်စွပ်သားကိုပေး" ဆိုပြီးတောင်းပါလေရော။ အမေကလည်းဘယ်ပေးမလဲ။ အဲ့လိုနဲ့နှစ်ယောက်သားငြင်းကြရော။ အဲ့မှာသားက စိတ်မရှည်တော့ အမေရဲ့လက်သန်းက​ြွယ်ကို ဖြတ်ယူသွားလေရော။ နောက်တော့သားကလက်စွပ်ကို ရောင်းပြီး ချမ်းသာသွားတယ်။ တစ်နှစ်လောက်ကြာတော့ သားရဲ့အိမ်တံခါးကို အဖွားကြီးတစ်ယောက်လာခေါက်တယ်လေ "ဒေါက်ဒေါက်" "ဘယ်သူပါလဲ" "ရေပေးပါ" လို့လက်ဝါးဖြန်ပြီးတောင်းလိုက်တယ်။ အဲ့ဒီလက်ဝါးတစ်ဖက်မှာ လက်သန်းကြွယ်မရှိဘူး။ သားကဘာဖြစ်တာလဲလို့မေးတော့ အဖြတ်ခံရတာတဲ့။ သားက "ဒါနဲ့ဘယ်သူဖြတ်တာလဲ"။ အဖွားကြီးက "…မင်း"
ရှင်ပညာ (မဟာဝိသုတာရာမဆရာတော်)
ကျမ်းများ ပြုစုခြင်း
ဆရာတော်သည် အောက်ပါကျမ်းများကို ရေးသားပြုစုတော်မူခဲ့သည်။
၁။ ပါရာဇိကဏ်ပါဠိတော်နိသျ၊
၂။ သမ္မောဟဝိနောဒနီအဋ္ဌကထာနိသျ၊
ကော့စိန်ရွာသစ်ရွာ၊ အုပ်ရှစ်ကွင်း
ကော့စိန်ရွာသစ်ရွာ၊ အုပ်ရှစ်ကွင်း
ရှင်ပညာ (မဟာဝိသုတာရာမဆရာတော်)
ကျမ်းများ ပြုစုခြင်း
၃။ အဘိဓမ္မတ္ထဘာဝနီဋီကာနိသျ၊
၄။ မင်္ဂလာဒိဝိနိစ္ဆယ။
ဆင်
ရှေးပဝေသဏီအခါက ကမ္ဘာမြောက်ဘက်ခြမ်း၌ ဆင်ကြီးများ ကျက်စားခဲ့ကြသည်။ ယခုအခါ ထိုဆင်ကြီးမျိုးမှ ဆင်းသက်သော ဆင်အမျိုးနှစ်မျိုးကိုသာလျှင် တွေ့ရှိနိုင်တော့သည်။ ယင်းတို့မှာ 'အဲလီဖတ် အာဖရိကန်နပ်'ခေါ် အာဖရိက ဆင်မျိုးနှင့် 'အဲလီဖတ် အာရှတိကပ်'ခေါ် အာရှဆင်မျိုးတို့ဖြစ်သည်။ အဆိုပါဆင်မျိုးနှစ်မျိုးတွင် အနွယ်အများအပြားပါဝင်သည်။ ဆင်သည် ကုန်းသတ္တဝါအပေါင်းတို့တွင် ကိုယ်ထည်အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ ခွန်အားလည်း အကြီးဆုံးဖြစ်၏။ လူတို့က ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်၍ စေခိုင်းသည်ကို ခံရသောအခါ အံ့ဩဖွယ်ကောင်းလောက်အောင် စိတ်ရှည်၏။ သင်ရလွယ်၏။ စေခိုင်းသည်ကို လွယ်ကူစွာပင် နာခံတတ်သည်။
ပုံပန်းသွင်ပြင်
အာဖရိကဆင်သည် အာရှဆင်ထက် ပို၍ကြီးမားသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ ၁၁ပေမျှအထိပင် မြင့်သည်။ အာရှဆင်မျိုးသည် အရပ် ၁ဝ ပေထက် မကျော်ပေ။ အာဖရိကဆင်မျိုးသည် ဦးထိပ်လုံး၍ နားရွက်ကြီးသည်။ အာရှဆင်မျိုးသည် ဦးထိပ်ခွက်၍ နားရွက်သေးသည်။ အာဖရိကဆင်မျိုး၏နှာမောင်း၌ ညီညာသော အရစ်များပါရှိသည်။ ထိုနှာမောင်းများတွင် လက်ညှိုးလုံးလောက်ရှိသော နှုတ်ခမ်းနှစ်ခုလည်းရှိ၏။ အာရှဆင်မျိုး၏ နှာမောင်းသည် ပြောင်ချော၍အဖျားသို့ တစ်ဖြည်းဖြည်းသွယ်သွားသည်။ အဖျား၌ နှုတ်ခမ်းတစ်ခုတည်းသာ ရှိသည်။ အာရှဆင်နှင့် အာဖရိကဆင်တို့တွင် အခြားကွာခြားချက် များစွာရှိသေး၏။ ထိုကွာခြားချက်များကြောင့် ဇီဝဗေဒပညာကျော်များသည် ထိုဆင်များကို မျိုးစိတ်ခွဲ၍ သီးခြားနာမည်ပေးထားကြသည်။
နေထိုင်ကျက်စားရာ ဒေသများ
အာဖရိကဆင်မျိုးသည် အာဖရိကတိုက် အတွင်းဘက်ကျသော တောနက်ကြီးများထဲတွင်သာ ကျက်စားလေ့ ရှိသည်။ အာရှဆင်မျိုးကို အိန္ဒိယဆင်မျိုးဟူ၍လည်း ခေါ်ကြသေး၏။ သို့သော်လည်း ထိုဆင်မျိုးကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌သာမဟုတ်၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ ဆူမတြားကျွန်း၊မလေးရှားကျွန်းဆွယ် စသော အရပ်တို့တွင်လည်း အနှံ့အပြားတွေ့ရပေသည်။
နေထိုင်ပြုမူပုံ အလေ့အထများ
ထိုဆင်နှစ်မျိုးသည်အကျင့်စာဂအားဖြင့် အလွန်တူညီသည်။ ဆင်ဟူသရွေ့သည်အပေါင်းအသင်းကိုကြိုက်သည်။ အချုပ်အနှောင် မခံရဘဲ၊ လွတ်လွတ်လပ်လပ်နေရလျှင်အစုအအုပ်နှင့်သာ သွားလာကျက်စားတတ်သည်။ ဆင်အုပ်တစ်အုပ်တွင်အကောင် ၁ဝ ကောင်မှ အကောင် ၁ဝဝ အထိ ရှိတတ်သည်။ အများအားဖြင့် ဆင်မကြီးက ဦးစီးခေါင်းဆောင်ပြုလေ့ရှိ၏။ ဆင်များကို တောထဲတွင် စမ်းချောင်းများအနီးအပါး၌ တစ်စုတစ်ရုံးကြီးတွေ့ရတတ်၏။ မိုးရာသီတွင် လွင်တီးခေါင်သို့၎င်း၊ တစ်ခါတရံ တောင်ပေါ်သို့၎င်း ပြောင်းရွှေ့သွားလေ့ရှိသည်။ ဆင်ထီးများသည် မုန်ယိုတတ်သည်။ မုန်ယိုနေသောအခိုက်တွင် ဆင်အုပ်ထဲမှ ခွဲ၍နေတတ်သည်။ မုန်ယိုသော ဆင်သည် လူကို ရန်မူတတ်၏။
ဆင်သည် အများအားဖြင့် ရာသီအပြောင်းအလဲကိုလိုက်၍ အစာရှာရန် ကောင်းမည့်နေရာသို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်လေ့ရှိသည်။ ဆင်သည် မြင်းကဲ့သို့ မတ်တတ်သော်လည်းကောင်း၊ ဝပ်လျက်သော်လည်းကောင်း အိပ်နေနိုင်သည်။ ညသန်းကောင်အချိန်နှင့် အပူပြင်းသည့်နေ့ဖက် အချိန်တို့တွင်သာ အများအားဖြင့် အိပ်လေ့ရှိသည်။ လူတို့၏ အချုပ်အနှောင်ကို ခံနေရသည့် အချိန်တွင် ဆင်သည် ရက်သတ္တပတ်ပေါင်းများစွာ မလဲမလျောင်းဘဲ နေတတ်သည်။ ငါးနှစ်မျှ မလဲလျောင်းဘဲနေနိုင်သောဆင်များရှိသည်ဟုသိရသည်။ ဆင်သည် ရေကူးကျင်လျင်သည်။ ပေ ၃ဝ ကျော်မျှနက်သော ရေထဲတွင် ၆ နာရီမျှ နေနိုင်ကြောင်းအမှတ်အသားများရှိသည်။ ဆင်သည်ခြေ ၄ ချောင်းစလုံး မြေကြီးမှကြွအောင် မခုန်နိုင်ချေ။ သို့သော်လည်းပြေးလွှားရာတွင်အံ့ဩဖွယ်ကောင်း လောက်အောင် မြန်ဆန်ပေသည်။
လူသားများနှင့် အခန်းကဏ္ဍ
အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့တွင် ဆင်ကို လေးလံသော ဝန်ကို သယ်ဆောင်ရသည့် အလုပ်များလုပ်ကိုင်စေရန်ရွေးချယ်၍ ခိုင်းစေသည်။ ခိုင်းစေသောအလုပ်တွင် ဆင်သည် တာဝန်ကျေပြွန်အောင် ဆောင်ရွက်နိုင်သည်။ ဆင်ကို သစ်တုံးများ ဆွဲစေရန်၎င်း၊ လေးလံသော ဝန်တို့ကိုမတင်သယ်ဆောင်စေရန်၎င်း အသုံးပြုသည်။ မျက်နှာပြင် ညီညာသောအရပ်ဒေသများတွင် ဆင်သည် အလေးချိန်တတန်ခွဲမျှကိုသက်သာလွယ်ကူစွာသယ်ဆောင်သွားနိုင်ပေသည်။ အလွန်လေးလံသောဝန်ကို ဆွဲရန်အတွက် ဆင်လည်ပင်းတွင် သားရေကြိုးပြားကြီးရစ်ပတ်ပေးရသည်။ ထိုသားရေကြိုးပြား၌ ဝန်ကိုဆွဲယူရန် လွန်ကြိုးတစ်ချောင်း တပ်ထားရသည်။ အချို့ဒေသတို့၌ ဆင်ကို သစ်ဆွဲရန်သာမဟုတ်ဘဲ၊ တစ်ခါတစ်ရံ လယ်ထွန်ရန်၊ တစ်ခါတစ်ရံ ကုန်တွဲကြီးများ ဆွဲဆောင်ရန် စေခိုင်းကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသစ်လုပ်ငန်းတွင် ဆင်မပါလျှင်မပြီးနိုင်သလောက်ပင် ဖြစ်သည်။
ဆင်ကို ယာဉ်အဖြစ်ဖြင့်လည်း အသုံးချနိုင်သေးသည်။ ဆင်၏ ကျောက်ကုန်းပေါ်တွင် ကုန်းနှီးတွဲကိုတပ်ဆင်ရ၏။ ထိုကုန်းနှီးတွဲပေါ်တွင် လူစီးနင်းလိုက်ပါနိုင်ရန်လေးဖက်လေးတန် အကာအရံပါသော ထိုင်စရာကို လုပ်ပေးရသည်။ ဆင်ဦးစီးသည် ဆင်၏လည်ပင်းပေါ်တွင်ထိုင်လျက်လိုက်တတ်သည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ မဟာရာဇာများသည်ကျားပစ်ထွက်သောအခါ ဆင်စီး၍ တောကစားကြသည်။ ရှေးအခါက စစ်တိုက်ရာတွင် ဆင်ကို များစွာအသုံးပြုသည်။ မြန်မာသမိုင်းတွင် ကျော်ကြားသော စီးချင်းတိုက်ပွဲများ ရှိခဲ့သည်။ ဆင်ကိုအိန္ဒိယ၊ မြန်မာ၊ ထိုင်းစသည့်နိုင်ငံများ၌ မင်းခမ်းမင်းနားများတွင် ရှေးကသုံးခဲ့သည်။
အများအားဖြင့် ဆင်မှာ မည်းညိုသော အရောင်ရှိသော်လည်း၊ ဆင်ဖြူများရှိသေး၏။ ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံတို့တွင် ဆင်ဖြူကို အတွေ့ရများသည်။ ဆင်ဖြူကို ဆင်မည်းနှင့် တန်းတူမထားဘဲ၊ မြင့်မြတ်သည်ဟူ၍ ယူဆယုံကြည်ကြသည်။ 'မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတို့တွင် ဆင်ဖြူကို အထွတ်အမြတ်ထားကြသည်။ မြန်မာဘုရင်တို့သည်ဆင်ဖြူရှင်ဟူသော ဘွဲ့ကို အလွန်နှစ်သက် လိုလားကြသည်။
ထို့ကြောင့် မြန်မာမင်းတို့၏ ရာဇဝင်၌ ဆင်ဖြူတော်ကို အကြောင်းပြု၍ စစ်မက်ဖြစ်ပွားကြသည်များ ရှိ၏။ ဆင်သည် သူ့နဂိုသဘာဝအတိုင်း နေရလျှင် ရုတ်တစ်ရက် မသေဘဲ၊ အတော်ပင်အသက်ရှည်သည်။ နှစ်တစ်ရာကျော်လောက်အထိ နေနိုင်သည်။ ဆင်မသည်သားမွေးလျှင်အရေအတွက် ခပ်နည်းနည်းမွေးသည်။ ထို့ကြောင့် ဖမ်းဆီးခံရသော ဆင်တို့ အသေအဆုံးများလာလျှင် အစားထိုးရန် ၁ဝ နှစ် တစ်ကြိမ်၊ သို့မဟုတ် ၁၂ နှစ်တစ်ကြိမ်ခန့် ထပ်မံ၍ဖမ်းဆီးရန်စီစဉ်ရသည်။ ဆင်ဖမ်းမည့်လူစုသည် ဆင်များကိုမဖမ်းဆီးမီ ရက်သတ္တပတ်ပေါင်း များစွာကပင်ကြိုတင်၍တောနက်ထဲတွင် လှည့်လည်ကာ ဆင်များကို လိုအပ်သည့်နေရာသို့ရောက်အောင်ကြံဆောင်၍ မောင်းယူကြရသည်။
ငါးပယ်ရွာ၊ ရေဦးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရေဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆင်
လူသားများနှင့် အခန်းကဏ္ဍ
နောက်ဆုံး၌ ကျုံးသွင်းရန် အဆင်သင့်ဖြစ်သောအခါ ဆင်များကို ရုတ်တစ်ရက် လန့်ဖျပ်သွားအောင် ကျယ်လောင်စွာ ငြာသံပေး၍၊ လိုသောနေရာသို့စုရုံးရောက်ရှိစေရသည်၊ မကြာမီပင် ဆင်ရိုင်းကြီးများသည် ချောင်ထဲပိတ်မိနေ၍ ကြိုးကြီးများဖြင့် အချည်အနှောင်ခံကြရသည်။ ဤနည်းဖြင့် ဆင်ရိုင်းကြီးများကို ဖမ်းဆီးပြီးနောက်၊ ဆင်ယဉ်များဖြင့် ရောပြွမ်းထားကာ တစ်ဖြည်းဖြည်း ယဉ်ပါးလာအောင် လုပ်ယူကြသည်။
ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး
ရှေးအခါကတည်းကပင် ဆင်များကို ဆင်စွယ်အလို့ငှာ အများအားဖြင့် သတ်ဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ မကြာသေးမီအချိန်လောက်အထိ၊ အာဖရိကဆင်များကို တစ်နှစ်လျှင်အကောင် ၄ဝဝဝဝ ကျော်မျှ သတ်ဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ယခုအခါ၌မူ ဆိုင်ရာနိုင်ငံအစိုးရတို့သည် ဆင်များအား စည်းကမ်းမဲ့သတ်ဖြတ်ခြင်းကို တားမြစ်ထားကြသည်။
ကျမ်းဂန်လာ ဆင်များ
မြန်မာကျမ်းဂန်တို့တွင် ဆင်များကို အစွယ်ပေါက်ပုံသို့ လိုက်၍ -
ထို့ပြင် ဗလအား ခြားနားပုံသို့ လိုက်၍လည်း ဆယ်မျိုးခွဲခြားခေါ်ဝေါ် ပြန်လေသည်။ ယင်းတို့မှာ အစဉ်အတိုင်း တစ်မျိုးထက်တစ်မျိုးက ဆယ်ဆအားရှိလေရာ - ဟူ၍ ဖြစ်လေသည်။
ဆဒ္ဒန်ဆင်မင်း
ဆဒ္ဒန်ဆင်သည် ဆင်တကာတို့၏ အထွတ်အမြတ် ဖြစ်သည်။ မြန်မာစာပေတွင်ဆဒ္ဒန်ဆင်ကို စာဖွဲ့လေ့ရှိသည်။ အထူးသဖြင့် ငါးရာငါးဆယ်နိပါတ်တော်လာ အလောင်းတော် ဆဒ္ဒန်ဆင်မင်း၏ အကြောင်းမှာ ကြေကွဲဖွယ်ရာ ဖြစ်သောကြောင့် မြန်မာတို့ နှစ်ခြိုက်ကြသည်။ ယင်းဇာတ်ဝတ္ထုကို စလေဦးပုည စာပေဂုဏ်မြောက်စွာ ဖွဲ့နွဲ့ရေးသားလိုက်သောအခါ ပိုမိုကြည် နူးလွမ်းဆွတ်ဖွယ်ရာ ဖြစ်လာပြီးလျှင် မြန်မာစာပေ လိုက်စားသူတိုင်းသည် ယင်းဝတ္ထုကို အထူးကြိုက်နှစ်သက်ကြလေသည်။ ဆဒ္ဒန်ဆင်မင်းအကြောင်းကား ဤသို့ဖြစ်၏ -
ဆင်နှင့် မြန်မာ့သမိုင်း
ဆင်သည် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် အရေးပါသော သတ္တဝါ ဖြစ်သည်။ ရှေးခေတ်က မြန်မာဘုရင်များ စစ်မက်ဖက်ပြိုင်ရာတွင် ဆင်ကို စစ်အင်အားတစ်ခုအနေဖြင့် အသုံးပြုကြသည်။ ထိုမျှသာမက မြန်မာဘုရင်များသည် မိမိတို့ ပိုင်ဆိုင်သော ဆင်ဖြုအရေအတွက်ကို ဂုဏ်ယူဖွယ်တစ်ရပ်အနေဖြင့် ဘွဲ့အမည်တွင် ထည့်သွင်းမှည့်ခေါ်ကြသည်။ ဘုရင့်နောင်ကျော်ထင်နော်ရထာ၊ မြေဒူးမင်း စသူတို့သည် ဆင်ဖြူရှင် ဘွဲ့အမည်နှင့် ထင်ရှားကျော်ကြားသည်။
ဆင်နှင့်သစ်ထုတ်လုပ်ငန်း
ဆင်သည် မြန်မာ့သစ်ထုတ်လုပ်ရေးတွင် အရေးပါသော သတ္တဝါတစ်ကောင် ဖြစ်သည်။ စက်ယန္တရားများ မဝင်ရောက်နိုင်သော ဒေသများတွင် ဆင်ကို အသုံးပြု၍ သယ်ယူပို့ဆောင်မှု ပြုကြသည်။ ယနေ့ထက်တိုင် ဆင်များကို သစ်လုပ်ငန်းများတွင် အသုံးပြုဆဲ ဖြစ်သည်။
ဆင်အမျိုးအစားများ
အစွယ်အမျိုးအစားပေါ် မူတည်၍ ဆင်ထီးများကို လေးမျိုးလေးစားခွဲခြားနိုင်သည်။ အစွယ်နှစ်ဖက်ပါရှိသော ဆင်ကို စွယ်စုံဆင်ဟု ခေါ်သည်။ အစွယ်တစ်ဖက်သာပါရှိသောဆင်ကို တေဆင်(တယ်လူး)ဟုခေါ်ပြီး အစွယ်လုံးဝ မပါရှိသောဆင်ကို ဟိုင်းဆင်ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ အစွယ်အနည်းငယ်(တစ်မိုက်ခန့်)ရှိသော ဆင်ကို ဟန်ဆင်(ဟန်ကုပ်) ဟုခေါ်ပါသည်။ ဆင်မ များတွင် အစွယ်ရှိသော်လည်း စွယ်ဖုံးအပြင်သို့ မထွက်သောကြောင့် မမြင်ရချေ။
ဆင် ( ၁၀ ) မျိုး
မုံရွေးဇေတဝန် ဆရာတော်ကြီး၏ ဥတိန္နပျို့ ပုဒ်ရေ (၃၂) တွင် ဆင်များကို အချုပ်အားဖြင့် (၁၀) မျိုး ပြသထားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆင်များ ကဏ္ဍ:နို့တိုက်သတ္တဝါများ ကဏ္ဍ:အသုံးများသော နို့တိုက်သတ္တဝါ အမည်များ
မာဝါခေါရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
မာဝါခေါရွာ(Marwarkhaw)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ လယ်ခိုဒိုးခိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၀၆၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လယ်ခိုဒိုးခိုကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၇၀ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၇၆ ဦး နေထိုင်သည်။
ဆောင်းထံရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
ဆောင်းထံရွာ (Hsawnghtan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ တောင်ထီဗွါကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၂၇၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တောင်ထီဗွါကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၁၂၃ ဦး၊ မ ၃၃၆၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၄၈၆ ဦးနေထိုင်သည်။