cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ပဟိုရ်နာရီ
ပဟိုရ်နာရီ
တန်ခူးလနှင့် သီတင်းကျွတ်လတို့၌သာလျှင် နေ့နှင့် ညဉ့်နာရီချင်း တူမျှကြ၍၊ ဝါဆိုလတွင် နေ့တာအရှည် ဆုံးဖြစ်ကာ၊ ပြာသိုလတွင် ညဉ့်တာ အရှည်ဆုံးဖြစ်သည်။ ထိုကြောင့် 'နေ့လို ဝါဆို၊ ညဉ့်လို ပြာသို'ဟု ဆိုစမှတ်ပြု ကြလေသည်။ တစ်ဆယ့်နှစ်လတွင် တစ်လနှင့်တစ်လ၊ နေ့နာရီနှင့် ညဉ့်နာရီ ယေဘုယျအားဖြင့်မတူ၊ ခြားနားကြကြောင်းကို လွယ်လင့်တကူ သိရှိနိုင်ရန် ကဝိလက္ခဏာ သတ်ပုံကျမ်းတွင် အောက်ပါ အတိုင်း လင်္ကာ ရေးစပ်ခဲ့သည်။ '
"ပတ်သာတံရှည်၊ တီးသံမြည်၊ လက်ဆည်ကန်စာရေး။ တဆယ်လောင်းမည်၊ ထမ်းပိုးရည်၊ ယင်းသည် နာရီမေး။ ဆဲ့နှစ်လသည်၊ နေ့ဘို့ရည်၊ ညဉ့်သည် အကြွင်းဆေး။"
ရှင်းလင်းပြရသော် ပုံစံအားဖြင့်၊ တန်ခူးလ၏ နေ့ညဉ့်နာရီကို သိလိုလျှင်၊ 'ပတ်'ဟူသော ကြာသပတေးနံ ငါးတွင်တစ်ဆယ် ပေါင်းကာ၊ နှစ်နှင့်မြေ|ာက်၍ ရသည့်ရလဒ် ၃ဝ သည် နေ့နာရီဖြစ်သည်။ တစ်ရက်တာနာရီ ၆ဝ မှ ၃ဝ ကိုနုတ်၍ ရသော အကြွင်းသည် ညဉ့်နာရီဖြစ်သည်။ ကျန်လများ အတွက် ထိုနည်းတူ တွက်ချက် ယူရသည်။
ပဟိုရ်စည်မှာ ရေနာရီကို အမှီပြု၍ တီးရသည်။ ရေနာရီ အားဖြင့်တရက်လျှင် နာရီ ၆ဝ သတ်မှတ် ပိုင်းခြား ထား သည်ဟုဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း၊ ရေနာရီ ထားရှိပုံမှာ ဤသို့ ဖြစ်သည်။ မန္တလေးခေတ်အတွင်းက ရွှေနန်းတော်ကြီးအတွင်း ဗြဲတိုက်တော်မြောက်ဘက်တွင် နာရီတော်ရုံရှိသည်။ ယင်းသည် တံခါးနီတော်အတွင်းကျသည့်အပြင်၊ မြောက်မာရဘင်တံခါး အတွင်း ဖွားဘက်ကျော်တန်းအနီးတွင် ရှိသည်။ ဗေဒင်တတ် မြန်မာပညာရှိ သို့မဟုတ်ပုဏ္ဏားပညာရှိတို့ကို နာရီတော်မှူး အဖြစ် ခန့်ထားလေ့ ရှိသည်။ နာရီတော်မှူးအောက်တွင် နာရီ စောင့်သူနှင့် မောင်းတီးသူနှစ်ယောက်စီ အလှည့်ကျ ထားရှိသည်။ ယင်းတို့ နှစ်ဦးသည် စံနစ်တကျ တိုင်းထွာပြုလုပ်ထား သော ရေဖလားကို အလှည့်ကျ စောင့်ကြပ်နေရသည်။ ထိုဖလားသည် ကြေးနီအချိန် တစ်ဆယ့်ခြောက်ကျပ်သားကို အစောက် ခုနစ် လက်သစ်၊ မျက်နှာဝ ကိုးလက်သစ်ရှိအောင် ခတ်လုပ်ထားသည့် ဖလားဖြစ်၍၊ ယင်း၏ အောက်အလယ် ဗဟို၌ ဆယ်နှစ်ရွယ် မိန်းမငယ်၏ ဆံပင် ၁၆ ပင် ဝင်ရုံမျှ အပေါက်ဖောက်ထား သည်။ ယင်းသည့် ဖလားကို ကြည်လင် သန့်ရှင်းသော ရေအပြည့်ထည့်ထားသည် တင်းဝင်ရတနာ အင်တုံတွင် ချထားရသည်။ ဖလားအတွင်းသို့ တစိမ့်စိမ့် ရေဝင်၍ ဖလားတစ်ခါနစ်လျှင် တစ်ကြိမ် ငွေမောင်းတီး၍ တစ်နာရီ ဟု အမှတ်ပြုရသည်။ ထိုနောက် သီတံခုံနှင့် ထားရှိသော ပေသီးကို လက်ဝဲဖက်မှ လက်ယာဖက်သို့ တစ်လုံးရွေ့၍ မှတ်ရ သည်။
ပဟိုရ်စည်တီးပုံမှာ ဤသို့ ဖြစ်သည်။ တန်ခူးလတွင် နေ့နာရီ၊ ညဉ့်နာရီ တူညီစွာ ရှိသည်။ ထိုကြောင့် နေ့လေး ပဟိုရ် အချင်းချင်းသည်၎င်း၊ ညဉ့်လေးပဟိုရ် အချင်းချင်းသည် ၎င်း နာရီကွာခြားပုံ တူညီသည်။ (ဇယားကို ကြည့်ပါ)။ ယင်းလတွင် ဇယားအရ ပဟိုရ် အချင်းချင်း ကွာခြားသော နာရီမှာ ခုနစ်နာရီနှင့် နှစ်ပါဒ် ဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်၍ ရေနာရီ အရ ဖလားငယ်ခုနစ်ကြိမ် နစ်မြှုပ်ပြီး၍၊ နောက်တစ်ကြိမ် ထက်ဝက် အမှတ်ထိအောင် ရေဝင်သည့်အခါ၊ ခုနစ်နာရီနှစ်ပါဒ် ရှိပြီဖြစ်သောကြောင့်၊ ပဟိုရ်စည် တီးခတ်သည်။ ထိုနည်းတူစွာ ကျန်လများတွင် လည်း ဇယားပါ ကွာခြားသော နာရီအလိုက် နေ့ညဉ့် ပဟိုရ်များ တီးခတ်ရ လေသည်။ ပဟိုရ်တီးရန် အချိန် ကျရောက်လျှင်၊ နာရီတော်ရုံမှ တာဝန် အလှည့်ကျသူ တစ်ယောက်က ပဟိုရ်ရုံသို့ပြေးသွား၍ အချိန်တော် ကြားရ သည်။
မန္တလေး ရွှေနန်းတော်မှ ပဟိုရ်စင်သည် စွယ်တော် စင်နှင့် ရွေးတော်ယူ တံခါးလမ်းမခြားလျက်၊ မြောက်ဘက် ကွက်လပ်တွင် ဆောက်လုပ်ထားသည်။ ထုထည် ကောင်းလှသော လေးထောင့် အုတ်ခုံအမြင့်ခံပြီးလျှင်၊ တိုင်ဖြူ လေးလုံးထူ၍၊ ထိုအပေါ်မှ လေးတိုင်စင်နှင့် လည်ပေါ် ပြာသာဒ် ဆောင်ငယ်တင်ထားသည်။ ယင်းအပေါ် ဆောင်တွင် ပဟိုရ် စည်ကြီးနှင့် ခေါင်းလောင်း ဆွဲထား ပြီးသော်၊ နာရီတော်မှူးက ပဟိုရ်ချိန်ကျ၍၊ အချိန်တော်ကြား လာသည့်အတိုင်း အချိန်နာရီ တော်ကြား တီးရသည်။ ပဟိုရ်ချိန် ကျရောက်ကြောင်း အကြောင်းကြားလာလျှင် ပုဆိုးဒူးဖုံး ခါးတောင်းကျိုက်၊ ခေါင်းပေါင်းဖြူ ဖော့လုံး ပေါင်း၊ အင်္ကျီရှည်ကြီးများ ဝတ်ဆင်ထားသော ပဟိုရ်တီး သွေးသောက် ကြီး တို့သည် ပဟိုရ်စင်ပေါ်မှ ရွှေနန်းတော်ကြီးကို ဦးသုံးကြိမ် ချ၍၊ နံနက်တစ်ချက်တီးချိန်ဖြစ်အံ့၊ ပထမခေါင်းလောင်း တစ်ချက် (နောင်)၊ နောက်စည် တော်တချက် (ဒိုင်း)၊ ယင်းသို့ အစဉ်အတိုင်း တစ်ဆယ့် တစ်ချက်စီ ပြည့်အောင် တီးရသည်။ ထို့အတူ မွန်းတည့် နှစ်ချက်တီးအချိန်တွင် နှစ်ဆယ့်နှစ်ချက်စီ၊ သုံးချက်တီးအချိန် တွင် သုံးဆယ့်သုံးချက်စီ၊ လေးချက်တီး အချိန်တွင် လေး ဆယ့်လေးချက်စီ အသီးသီး တီးသွားရသည်။ နောက်ဆုံး အစွန်တစ်ချက်ကို ခပ်ကွာကွာထား၍ လေးလေး တီးရ သည်။ ညဉ့်ပဟိုရ်များလည်း ထိုနည်းအတူပင် တီးရလေသည်။
ပဟိုရ်ချိန်ကျကြောင်းကို နာရီတော်ရုံမှ အလှည့်ကျသူက ပြေးသွား၍ အခါတော်ကြားရသဖြင့်၊ နေကို အစွဲပြုသော သင်္ကုတိုင် အချိန်မှတ်နည်းနှင့် ပဟိုရ်တီးချိန်သည် မကိုက် ညီပေ။ ပဟိုရ်က နောက်ကျလေ့ရှိ သည်။ နောက်ကျရသော အကြောင်းမှာ နာရီတော်ရုံနှင့် ပဟိုရ်ရုံတို့သည် တံခါးနှစ်တန် (တံခါးနီနှင့် မာရဘင်) ဆီးနေသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ အထူး သဖြင့် ညဉ့်အခါတွင် တံခါးကို ဖွင့်နေသောကြောင့် ပို၍ ကြန့်ကြာသည်။ ထိုပြင် ပဟိုရ်တီးချိန် သွေးသောက်ကြီးများ သည် စင်ပေါ်သို့ တက်နရခြင်း၊ ပဟိုရ်မတီးမီ ရွှေနန်းတော်ကို ဦးချနေရခြင်းတို့ကြောင့်လည်း နောက်ကျရလေသည်။ နာရီတော်ရုံနှင့် ပဟိုရ်ရုံကို နီးနီးနားနား မထားသည့် အကြောင်းရင်းမှာ၊ နာရီမောင်းကိုသာ နန်းတွင်း အလှည့်ကျ အစောင့်အနေအထားက ယောကျာ်း မိန်းမများက မှတ်သား လိုက်နာကြရသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
ပဟိုရ်မှာ လွှတ်ရုံး တော်ချိန် ဆင်းချိန်၊ မြို့တံခါး၊ နန်းတံခါး ဖွင့်ချိန်၊ ပိတ်ချိန် လောက်သာ လိုက်နာရသည်။ မြို့လေးမျက်နှာ ဓာတ်တံခါးကြီး လေးရပ်တွင်လည်း ဓာတ်စည်ကြီးတစ်လုံးစီထားသည်။ နံနက် လေးချက်တီး ညဉ့်လေးချက်တီးသည့်အခါများတွင် ပဟိုရ် စည်တီးသကဲ့သို့ ယင်းသည့် ဓာတ်စည်ကြီးများကိုလည်း တီးရ သည်။ နံနက်လေးချက်တီးလျှင် တံခါးမကြီးများ ဖွင့်ရသည်။ ညဉ့်လေးချက်တီးလျှင် တံခါးမကြီးများ ပိတ်ရလေသည်။ ပဟိုရ်နာရီနှင့် စက်နာရီကို အကြမ်းအားဖြင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင်၊ စက်နာရီ နံနက် ၉ နာရီနှင့် နေ့ပဟိုရ် တစ်ချက်တီး၊ စက်နာရီ ၁၂ နာရီနှင့် နေ့ပဟိုရ်နှစ်ချက်တီး၊ စက်နာရီ ညနေ ၃ နာရီ နှင့် နေ့ပဟိုရ် သုံးချက်တီး၊ စက်နာရီ ညနေ ၆ နာရီနှင့် ပဟိုရ်ညဉ့်လေးချက်တီး အသီးအသီး ညီမျှဖွယ်ရှိသည်။ ညဉ့်ပိုင်းတွင်လည်း ထို့အတူပင် ဖြစ်လေသည်။
ကျုံတိုင်းရွာ၊ မန်းစက္ကူ
ကျုံတိုင်းရွာ၊ မန်းစက္ကူ
ဝန်ကြီး
ဝန်ကြီးဆိုသည်မှာ ဝန်ကြီးဌာနတစ်ခု (သို့မဟုတ်) တစ်ခုထက်ပိုသော ဝန်ကြီးဌာနများကို ဦးဆောင်သည့် ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်။ ဝန်ကြီးသည် သက်ဆိုင်ရာ မူဝါဒများကို အကောင်အထည်ဖော်ရန် ချမှတ်လေ့ရှိပြီး အခြားသော ဝန်ကြီးဌာနများနှင့်လည်း ပေါင်းစပ်ညှိနှိုင်းရေး ညွှန်ကြားရလေ့ရှိသည်။ များသောအားဖြင့် အစိုးရအဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်သည်။
အချို့တိုင်းပြည်များတွင် အစိုးရအဖွဲ့အကြီးအကဲများသည်လည်း ဝန်ကြီးအဖြစ် ပူးတွဲတာဝန်ယူလေ့ရှိသည်။ဥပမာ- ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေသည် အစိုးရအဖွဲ့အကြီးအကဲအဖြစ် ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးနှင့် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးရာထူး ပူးတွဲထမ်းဆောင်ဖူးသည်။ ထို့အပြင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် အစိုးရအဖွဲ့၏ ပူးတွဲခေါင်းဆောင်အဖြစ် နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်ရာထူးအပြင် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး၊ သမ္မတရုံးဝန်ကြီးများအဖြစ်ပါ တာဝန်ယူခဲ့သည်။
ဝန်ကြီးအမည်ဖြင့်မဟုတ်ဘဲ ဝန်ကြီးအဆင့်ရှိသော ရာထူးများလည်းရှိသေးသည်။ဥပမာ- ရှေ့နေချုပ်ရာထူးသည် ဝန်ကြီးအဆင့်ရှိပြီး အစိုးရအဖွဲ့၏ အဖွဲ့ဝင်လည်းဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဗဟိုအစိုးရအဖွဲ့ဝန်ကြီးများကို ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဟု အသုံးပြုပြီး ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့ဝန်ကြီးများကို ပြည်နယ် (သို့မဟုတ်) တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရဝန်ကြီးဟု အသုံးပြုသည်။
အင်္ဂလိပ်အသုံးအနှုန်း
ဝန်ကြီးကို များသောအားဖြင့် Minister ဟု သုံးစွဲကြသည်။ ဖိလစ်ပိုင်၊ အမေရိကန်၊ ဗြိတိန် စသည့်နိုင်ငံအချို့တွင် secretary (secretaries) ဟုသုံးစွဲသည်။ဥပမာ- ဗြိတိန်တွင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးကို Home Secretary ဟူ၍လည်းကောင်း၊ အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် Secretary of State ဟူ၍လည်းကောင်း သုံးစွဲကြသည်။
ဝန်ကြီးအမျိုးအစားများ
ဝန်ကြီးဌာနများနှင့် ဝန်ကြီးများသည် နိုင်ငံအလိုက်၊ အခြေအနေအလိုက် စသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုးကွဲပြားသော်လည်း နိုင်ငံများအကြား ယေဘူယျအားဖြင့် တူညီသော ဝန်ကြီးဌာနနှင့် ဝန်ကြီးများရှိသည်။၎င်းတို့မှာ စသည်ဖြင့်ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အခွင့်အာဏာ ရာထူးများ
ဝက်ဆင်းအိုင်ရွာ၊ အိုင်သပြု
ဝက်ဆင်းအိုင်ရွာ၊ အိုင်သပြု
ဘိုးစံရွာ၊ တာပါတ် (အရှေ့)
ဘိုးစံရွာ၊ တာပါတ် (အရှေ့)
အိုင်မ (တောင်)ရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
အိုင်မ (တောင်)ရွာ (Aingma(South))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ အိုင်မ (မြောက်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၈၈၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အိုင်မ (မြောက်)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၈၉ ဦး၊ မ ၅၈၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၇၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကြာအင်းရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်
ကြာအင်းရွာ (Kyarinn)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ ဂမုန်းအိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၀၂၃၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဂမုန်းအိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၇ ဦး၊ မ ၈၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပေါက်တော (အရှေ့)ရွာ၊ မြောင်မြို့နယ်
ပေါက်တော (အရှေ့)ရွာ (Pauktaw(East))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ မြောင်မြို့နယ်၊ ပေါက်တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၂၇၃ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြောင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အိန္ဒိယကြံ့
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကြံ့မျိုးရင်းဝင်များ
ရီလာ ဘုန်းကြီးကျောင်း
ရီလာ ဘုန်းကြီးကျောင်း ဟု နာမည်ကျော်သော ရီလာရှိ စိန့်အိုင်ဗန်၏ ဘုန်းကြီးကျောင်း သည် ဘူဂေးရီးယားနိုင်ငံရှိ အကြီးမားဆုံးနှင့် အကျော်ကြားဆုံး အရှေ့ပိုင်း အော်သိုဒေါက် ဘုန်းကြီးကျောင်း တစ်ကျောင်း ဖြစ်သည်။ အနောက်တောင်ပိုင်း ရီလာတောင်ကုန်းများတွင် တည်ရှိပြီး မြို့တော် ဆိုဖီယာ၏ တောင်ဘက် ၁၁၇ km အကွာ ရေဆကာမြစ်၏ နက်ရှိုင်းသော တောင်ကြားအတွင်း ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်ထက် ၁၁၄၇ m အမြင့် ရီလာ ဘုန်းကြီးကျောင်း သဘာဝဥယျာဉ် အတွင်း တည်ရှိသည်။ ဘုန်းကြီးကျောင်းသည် တည်ထောင်သူ သူတော်စင် ရီလာမှ အိုင်ဗန် (အေဒီ ၈၇၆-၉၄၆) ကို အစွဲပြု၍ မှည့်ခေါ်ထားခြင်း ဖြစ်ပြီး ဘုန်းကြီး အပါး ၆၀ ခန့် နေထိုင်ကြသည်။
၁၀ ရာစုတွင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ရီလာဘုန်းကြီးကျောင်းသည် ဘူဂေးရီးယား၏ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ၊ သမိုင်းဆိုင်ရာ နှင့် ဗိသုကာဆိုင်ရာ အရေးပါဆုံး အထိမ်းအမှတ်အဆောက်အဦး အဖြစ် မှတ်ယူကြကာ ဘူဂေးရီးယား နှင့် ဥရောပတောင်ပိုင်း၏ အဓိက ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများ လည်ပတ်ရာ နေရာ ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၈ တစ်နှစ်တည်းတွင်ပင် ခရီးသွား ၉၀၀,၀၀၀ လာရောက် လည်ပတ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေသော ဘူဂေးရီးယား ငွေကြေး ၁ လက်ဗ် ပိုက်ဆံ၏ အနောက်ဘက်တွင် ဘုန်းကြီးကျောင်းပုံကို ရိုက်နှိပ် ဖော်ပြခဲ့သည်။
ဒါးရှည်ရွာ၊ ကညင်တော
ဒါးရှည်ရွာ၊ ကညင်တော
ရဘိန်းစု
ရဘိန်းစု
စက်တော်ရာဘုရားရှိခိုး
အတိုင်းမသိ၊ ကျေးဇူးရှိသား၊ မုနိသကျ၊ ဂေါတမ၏၊ ပါဒမြတ်ကျော်၊ ဖဝါးတော်၌၊ ထွန်းပေကျစ်လျစ်၊ တစ်ရာ့ရှစ်ကို၊ စိစစ်လျှင်ထွေ၊ လျှင်းလျှင်းရေပိန့်။ ချီလေအစ၊
(၁-၂) လှံမ, အိမ်မွန်၊
သုံကြိုင်ရွာ၊ သုံကြိုင်
သုံကြိုင်ရွာ၊ သုံကြိုင်
စက်တော်ရာဘုရားရှိခိုး
(၃) သုံးတန်ပွင့်ချပ်၊ ဇလပ်ပျံ့မွှေး၊
(၄) လည်ရေးသုံးဆင့်၊
(၅) လှတင့်ထွန်းတောက်၊ ဦးဆောက်ပန်းက၊
(၆) ဖြူဆွရောင်မောင်း၊ ဦးဘောင်းမကွဲ၊ စားပွဲတည်ခင်း၊
(၇) အင်းပျဉ်ဝန်းနှင့်၊
(၁၀) အထွတ်မြင့်ခိုင်၊ တံခါးတိုင်က၊
(၁၁-၁၂) ဖြူဆွပြိုးပြက်၊ ထီး, သံလျက်နှင့်၊
(၁၃) ထန်းရွက်ယပ်ဝန်း၊
(၁၄) ရွှန်းရွှန်းရောင်မောင်း၊ ဥဒေါင်းမြီးယပ်၊
(၁၅) သင်းကျပ်ရွှေပြား၊
(၁၇) စားခွက်ရောင်ပြေး၊
(၁၈) မုလေးပန်းဆိုင်း၊ (
၁၉-၂၃) တုနိုင်းမရ၊ ပွင့်လှအပြား၊ ငါးပါးကြာမျိုး၊
(၂၄) ပြည့်သည့်အိုးနှင့်၊
(၂၅) ပြည်ဖြိုးဖလား၊
(၂၆) ရေငြားသမုဒ္ဒရာ၊
(၂၇) စကြဝဠာတောင်မွန်၊ (
၂၈) ဟိမဝန်တောချောင်၊
(၂၉) မြင်းမိုရ်တောင်နှင့်၊
(၃၂) နက္ခတ္တက၊
(၃၇) ဘုန်းခေါင်စကြာမင်း၊
(၃၈) ခရုသင်း ဖြူနစ်၊ ဗွေရစ်လက်ျာ၊
(၃၉) ရွှေဝါအဆင်း၊ ငါးမင်း စုံလျက်၊
(၄၀) လက်နက်စက်က၊
(၄၁-၄၇) ရေတွက် သင်္ချာ၊ ဂင်္ဂါ ခုနစ်တန်၊
(၄၈-၅၄) တောင်ရံ ခုနစ်လုံး၊
(၅၅-၆၁) အိုင်ထုံး ခုနစ်ကွက်၊
(၆၂) ငှက်ဂဠုန်မင်း၊
(၆၃) မြစ်တွင်းကိန်းအောင်း၊ မိကျောင်းရေသား၊
(၆၄) တံခွန်လျားနှင့်၊
(၆၅) ကုက္ကားတံခွန်၊
(၆၆) မင်းတန် သံလျင်း၊
(၆၇) အဆင်းရွှေလား၊ သားမြီးလေဆောင်၊
(၆၈) ငွေတောင် ကေလာသ၊
(၇၁)ဝလာဟမြင်း၊
(၇၂) ဆင်မင်းမြတ်စွာ၊ ဥပေါသထာ ယာဉ်မွန်၊ ဆဒ္ဒန်တူပြီ၊
(၇၃) ဗာသုကီမည်ရင်း၊ နဂါး မင်းနှင့်၊
(၇၄) ဟင်္သာရွှေလား၊
(၇၅) နွားဥသဘမွန်၊
(၇၆) ဧရာဝဏ် တစ်ခဏ်း၊
(၇၇) ရွှေမကရ်း တစ်ထွေ၊
(၇၈) ရွှေလှေလျှံဝါ၊
(၇၉) ဗြဟ္မာထွတ်ဖျား၊
(၈၀) သားနှင့်တကွ၊ နွားမနို့ညစ်၊
(၈၁) အချစ်မြဲစွာ၊ ကိန္နရာ ဖို,မ၊
(၈၂) သဒ္ဒမဆိတ်၊ ကရဝိက်တွန်ညောင်း၊
(၈၃-၈၄) ဥဒေါင်း, ကြိုးကြာ၊
(၈၅) သံသာစက္ကဝါက်၊
(၈၇-၉၂) မိုးဝဘုံသာ၊ ဆကာမာနှင့်၊
(၉၃-၁၀၈) ဗြဟ္မာဘုံရပ်၊ ဆယ့်ခြောက်ထပ်လည်း၊ ယှဉ်စပ်မကင်း၊ ခပင်းများစွာ၊ ရံစကာနှင့်၊ စကြာချေမွန်၊ တင့်တယ်ဟန်ကို၊ မိုးစွန်ဘုံဖျား၊ သိကြားဗြဟ္မာ၊ တူရေး လှာလည်း၊ ဘယ်မှာတမျှ၊ အတုရချိမ့်၊ အသမသမာ၊ သုံးလူ့ချာ၏၊ ရတနာလျှံဝင်း၊ နီဆင်းစင်သန့်၊ အကန့် တစ်ထောင်၊ ထွန်းပြောင်သိင်္ဂါ၊ သန္တာအကွပ်၊ ထိန်လျပ်ပုံတောင်း၊ ညိုမောင်းကျောက်မျက်၊ ခြေတော်စက်ကို၊ စုံမက်မြတ်နိုး၊ ရှိလျှင်ခိုးသည်၊ အကျိုးကောင်းမွန်၊ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် နိဗ္ဗာန်ထုတ်ချောက် ရောက်စေ သောဝ်...။
အုအဲနိုဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီး
အုအဲနိုဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီး သည် အဲဒိုခေတ်ကာလက တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သည့် ဗုဒ္ဓ၏ ထိုင်တော်မူ ရုပ်ပွားတော်ကြီး ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ယခုအခါ ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တိုကျိုမြို့၊ အုအဲနိုပန်းခြံတွင် ထားရှိသည်။ ရုပ်ပွားတော်ကြီးကို ကြေးညိုဖြင့် ၁၆၃၁ တွင် ပြလုပ်ခဲ့သည်။ ၁၈၅၅ ခုနှစ် အဲဒိုငလျင်၊ ၁၈၄၁ မီးလောင်မှု၊ ၁၆၄၀ တွင် ပျက်စီးမှုများ စသည့်ဒဏ်များကို ခံစားခဲ့ရပြီးနောက်တွင် ရုပ်ပွားတော်ကြီးကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ ဆိုးရွားစွာပျက်စီးခဲ့ရသည်မှာ ၁၉၂၃ ခုနှစ် ကန်တိုးငလျင်ကြီးတွင် ဖြစ်ကာ ရုပ်ပွားတော်၏ ဦးခေါင်းသည် ပြုတ်ကျခဲ့ရပြီး ရုပ်ပွားတော်ကြီး၏ အစိတ်အပိုင်းအများစုသည်လည်း ပစိဖိတ်စစ်ပွဲကာလအတွင်း၌ အရည်ကျိုကာ အသုံးပြုခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင်  Kan'ei-ji ကျောင်းတော်တွင် မျက်နှာတော်ကို ပြင်ဆင်ခဲ့ကာ ရုပ်ပွားတော်၏ နဂိုမူလနေရာတွင် ထားရှိခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းများ
ဒွမ်ဂန်ရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
ဒွမ်ဂန်ရွာ(Dumgan)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ လထွန်ကထောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၇၆၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဟိုခဲရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
ဟိုခဲရွာ (Hohke)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်၊ ဟိုခဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၆၅၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟိုခဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၆၄ ဦး၊ မ ၂၂၈၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၂၄၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆုံဆင်းရွာ၊ မတူပီမြို့နယ်
ဆုံဆင်းရွာ(Sungseng)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ မတူပီမြို့နယ်၊ ဆုံဆင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၁၀၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆုံဆင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၁ ဦး၊ မ ၂၂၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၁၃ ဦး နေထိုင်သည်။
ဥယျာဉ်သာရွာ၊ စွယ်ကွေ့
ဥယျာဉ်သာရွာ (Uyinthar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဝက်လက်မြို့နယ်၊ စွယ်ကွေ့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၇၅၄ ဖြစ်သည်။
ဆုံဆင်းရွာ၊ မတူပီမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မတူပီမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဥယျာဉ်သာရွာ၊ စွယ်ကွေ့
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝက်လက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝါစမ်း (ရွာသစ်)ရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်
ဝါစမ်း (ရွာသစ်)ရွာ (Warsan (Ywarthit))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်၊ ရီနွဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၈၇၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရီနွဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၀၃၄ ဦး၊ မ ၈၆၀၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၆၄၀ ဦးနေထိုင်သည်။ ဒေသအခေါ်မှာ ဝါးစမ်း (ရွာသစ်)ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖယ်ခုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ညောင်ကုန်းရွာ၊ အိုင်သပြု
ညောင်ကုန်းရွာ၊ အိုင်သပြု
တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ
တရုတ်-တိဘက်နွယ်(Sino-Tibetan) ဘာသာစကား မိသားစုကို အချို့က တိဗက်-ဗမာနွယ်(တိဘက်တို-ဘားမန်း) ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ထရန်စ်-ဟိမာလေးယန်း ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများတွင် ဘာသာစကား ၄၀၀ ကျော်ပါဝင်ပြီး အရှေ့အာရှ၊ အရှေ့တောင်အာရှနှင့် တောင်အာရှဒေသများတွင် ပြောဆို အသုံးပြုကြသည်။ အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် အသုံးပြုသူ အများဆုံးရှိသည့် ဘာသာစကားများ ဖြစ်သည်။ တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများတွင် မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် အများဆုံးသော ဘာသာစကားများမှာ တရုတ်ဘာသာစကား အမျိုးမျိုး(သုံးစွဲသူ ၁.၂ ဘီလီယံ)၊ ဗမာ ဘာသာစကား(သုံးစွဲသူ ၃၅ သန်းကျော်) နှင့် တိဘက်ဘာသာစကား (သုံးစွဲသူ ၈ သန်း) တို့ဖြစ်ကြသည်။ တရုတ်-တိဘက်နွယ် ဘာသာစကား အတော်များများကို ဝေးလံသော တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်ရှိသော လူမျိုးစုလေးများက ပြောဆိုလျက် ရှိကြပြီး ယင်းတို့နှင့်ပက်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာများ နည်းပါးသည်။
သမိုင်းကြောင်း
တရုတ်၊ တိဗက်၊ ဗမာနှင့် အခြား ဘာသာစကားများအကြား ဆက်စပ်မှုကို ၁၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် စတင်၍ အဆိုပြုခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကျယ်ပြန့်စွာ လက်ခံထားပြီး ဖြစ်သည်။ ကနဦးတွင် စာပေယဉ်ကျေးမှု ရှည်ကြာခိုင်မာသော ယဉ်ကျေးမှု လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဘာသာစကားများကိုသာ ဦးတည်ခဲ့ရာ နောက်တွင် အသုံးပြုမှုနည်းပါးသော၊ အချို့ဆိုလျှင် စာပေအရေးအသား မကြာသေးမီကမှ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော၊ စာပေအရေးအသား မရှိသော ဘာသာစကားများကိုပါ ထည့်သွင်းလာခဲ့သည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ အင်ဒို-ယူရိုပီယန်(အိန္ဒိယ-ဥရောပနွယ်) နှင့် ဩစထြိုအေးရှားတစ် လေ့လာမှုများနှင့် ယှဉ်လျှင် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား မိသားစုသည် အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံ တည်ဆောက်မှုပိုင်းတွင် များစွာအားနည်းသည်။ အခက်ခဲများမှာ ဘာသာစကား အမျိုးအစား လွန်စွာများပြားစုံလင်မှု၊ အများစုတွင် စကားလုံးပုံပြောင်းမှု မရှိခြင်းနှင့် ဘာသာစကားခြင်း ထိတွေ့ရောယှက်မှု များပြားခြင်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် လူပြောနည်းသော ဘာသာစကား အများအပြားမှာ သွားရောက်ရန် ခက်ခဲသော တောင်ထူထပ်သည့် ဒေသများတွင် ရှိကြသည့်အပြင် ၎င်းဒေသများသည် ပြဿနာရှိသော နယ်ခြားဒေသများလည်း ဖြစ်နေတတ်သည်။
ကနဦးလေ့လာမှု
၁၈ ရာစုအတွင်း ပညာရှင်အတော်များများသည် ရှည်လျားသည့် စာပေရေးသားမှု သမိုင်းကြောင်းများ ရှိကြသည့် တိဗက်ဘာသာစကားနှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများကြား ဆက်နွယ်မှုရှိကြောင်း စတင်သတိပြုမိခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တောင်ပေါ်ဒေသများရှိ အခြားသော စာပေအရေးအသား မရှိသေးသည့် ဘာသာစကား အတော်များများသည် အဆိုပါ တိဗက်နှင့် ဗမာ ဘာသာစကားများနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်း သိရှိလာသည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ဂျိမ်းစ် ရစ်ချက်ဆန် လိုဂန် က အဆိုပါ ဘာသာစကားများကို တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများအုပ်စု (Tibeto-Burman)ဟု စတင်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းကပင် ကရင်ဘာသာစကားကို ဤအုပ်စုအတွင်းသို့ ၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။
၁၉ ရာစုနှစ် အလယ်ပိုင်းတွင် လိုဂန်နှင့် အခြားပညာရှင်များက အရှေ့တောင်အာရှရှိ အင်ဒို-ချိုင်းနိစ် ဘာသာစကားများကို လေ့လာမှုပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ဘာသာစကား မိသားစု လေးစုကိုဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ တိဗက်တို-ဘားမန်း၊ တိုင်၊ မွန်-ခမာ နှင့် မလေးယို-ပိုလီနီးရှန်း ဟူ၍ဖြစ်သည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ဂျူးလိယက် ကလာပရိုသ် က ဗမာ၊ တိဗက်နှင့် တရုတ် ဘာသာစကားများ အားလုံးသည် အခြေခံ အသုံးအနှုန်းစကားလုံးများတွင်  တူညီမှုများ ရှိသော်လည်း  ထိုင်း၊ မွန် နှင့် ဗီယက်နမ် ဘာသာစကားများမှာ လုံးဝကွဲပြားခြားနားမှုရှိကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။
ရှာဖာနှင့် ဘန်နီဒစ်
၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် မနုဿဗေဒပညာရှင် အဲလ်ဖရက် ကရိုးဘာက တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဝေါဟာရဗေဒ ပရောဂျက်တစ်ခုကိုစတင်ခဲ့ပြီး ဘာကလေရှိ ကာလီဖိုးနီးယား တက္ကသိုလ်တွင် အခြေစိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၃ နှောင်းပိုင်းအထိ ပရောဂျက်ကို ရောဘတ် ရှာဖာက ဦးစီးခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ပေါလ် ကေ ဘန်နီဒစ် က ဆက်လက်ဦးစီးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင်မဟုတ်သော ဝန်ထမ်း ၃၀ က တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများနှင့် ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းမှတ်ရာများ ရနိုင်သမျှအားလုံးကို စုဆောင်းခဲ့သည်။ ပရောဂျက်၏ ရလဒ်မှာ တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာဗေဒ ဟု အမည်ပေးထားသည့် အတွဲ ၁၅ တွဲပါဝင်သည့် မှတ်တမ်းကြီး ဖြစ်သည်။ ၎င်းမှတ်တမ်းကြီးကို မည်သည့်အခါမှ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့သော်လည်း ၎င်းစာတမ်းမှ အချက်အလက်များကို ရှာဖာနှင့် ဘန်နီဒစ်တို့ ရေးသားသည့် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ စာတမ်းများတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။
ဘန်နီဒစ်သည် သူ၏ သုတေသနလုပ်ငန်း၏ လက်ရေးစာမူများကို ၁၉၄၁ တွင် အပြီးသတ်ရေးသားခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၇၂ ခုနှစ်အထိ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း မပြုခဲ့ပေ။ သူသည် ဘာသာစကား မိသားစု ဖြန့်ဝေပုံဇယားကြီး တစ်ခုလုံးကို တည်ဆောက်မည့်အစား အဓိက ဘာသာစကားကြီး ငါးခုကိုနှိုင်းယှဉ်လေ့လာခြင်း၊ တခါတရံ အခြား ဘာသာစကားများဖြင့် နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခြင်းများ ဆောင်ရွက်ပြီး ရှေးဦး-တိဗက်တို-ဘားမန်း ဘာသာစကား လေ့လာချက်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
အရေးစနစ်ရှိသော ဘာသာစကားများကို လေ့လာခြင်း
ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကားသည် ရှေးအကျဆုံး မှတ်တမ်းရှိသည့် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား ဖြစ်ပြီး ဘီစီ ၁၂၀၀ ခန့်မှ စတင်တည်ရှိခဲ့ပြီး ဘီစီ ပထမရာစုနှစ်မစတင်ကာ အရေးမှတ်တမ်းများ များပြားစွာ ရှိသည်။ သို့သော် တရုတ်စာသည် အက္ခရာစနစ် မဟုတ်ပါ။ ထို့ကြောင့် ပညာရှင်များသည် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား အသံထွက်စနစ်ကို သိရှိနိုင်ရန်အတွက် အလယ်ခေတ် တရုတ်အဘိဓာန်များမှ တရုတ်စာအတွက် ဖိုနက်တစ် ဖော်ပြချက်များနှင့် ရှေးခေတ် ကဗျာများမှ ကာရံစနစ်များကို လေ့လာပြီး ပြန်လည် တည်ဆောက်ဖော်ထုတ်ခဲ့ရသည်။ ပထမဆုံး ပြီးပြည့်စုံသည့် ပြန်လည်ဆောက်မှုမှာ ဘားနက် ကားဂရန်၏ Grammata Serica Recensa အမည်ရသည့် စာအုပ်ဖြစ်ပြီး ဘန်နီဒစ်နှင့် ရှာဖာတို့က အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၎င်းတွင် အသံများစွာသည် အစီအစဉ်မကျသည့်အတွက် အသုံးပြုရန် ခက်ခဲသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပညာရှင်များသည် ကားဂရန်၏ ဆောင်ရွက်ချက်များကို အခြားအရင်းအမြစ်များဖြင့် ပေါင်းစပ်၍ ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် ပြုပြင်ခဲ့ကြသည်။ အချို့ အဆိုပြုချက်တွေဟာ အရင်းအမြစ်တူတဲ့ အခြား တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားတွေကနေ ရယူခဲ့တာ ဖြစ်ပေမယ့် တရုတ်ဘာသာစကား စစ်စစ်ဖြစ်တဲ့ အထောက်အထားတွေကိုလည်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဥပမာ အားဖြင့်ဆိုလျှင် ကားဂရန်က သရသံ ၁၅ ခု သတ်မှတ်ခဲ့ရာမှာ နီကိုလတ် ဘော့မန်က တိဗက်ဘာသာစကားနဲ့ နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီး သရသံ ၆ ခုထိ လျှော့ချခဲ့ပါတယ်။ နိုင်ငံခြားအမည်တွေကို တရုတ်ဘာသာနဲ့ ရေးသားခဲ့တဲ့ မှတ်တမ်းတွေကို လေ့လာခြင်းဖြင့်လည်း ရှေးခေတ် အသံတွေကို မှန်းဆဖို့ အထောက်အကူ ပြုသည်။ ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကားသည် နိမ့်မြင့်သံမခွဲခြားသော ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး အလယ်ခေတ် တရုတ်ဘာသာစကားမှ နိမ့်မြင့်သံများသည် နောက်ဆုံးရှိ ဗျည်းသံများမှ ဖွံ့ဖြိုးလာသည်ဟု ပညာရှင် အတော်များများက ယုံကြည်လာကြသည်။
တိဗက်ဘာသာစကားမှာတော့ ၇ ရာစုနှစ်အလယ်ပိုင်း တိဗက်အင်ပါယာ ခေတ်ကနေစပြီး များပြားတဲ့ အရေးအသား မှတ်တမ်းတွေ ရှိသည်။ အစောဆုံး မြန်မာစာ အရေးအသားမှာ ၁၂ ရာစုနှစ် မြစေတီကျောက်စာတစ်ခုသာဖြစ်ပြီး အကန့်အသတ်ရှိနေသည်။ သို့သော် ၎င်းနောက်တွင် စာပေအရေးအသား အထောက်အထားများ များစွာတိုးတက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းဘာသာစကား နှစ်ခုလုံးသည် အိန္ဒိယ ရှေးဟောင်း ဗြာဟ္မီအရေးအသားကို အခြေခံသည့် အက္ခရာစနစ်ဖြင့် ရေးသားသည်။
၁၁ ရာစုနှစ်မှ ၁၃ ရာစုနှစ် အထိ ထွန်းကားခဲ့သော တောင်ဂွတ်အင်ပါယာမှ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း များပြားသော မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားကို တရုတ်စာ အရေးအသားမှ ဖန်တီးယူထားသော ပုံစာအရေးစနစ်ဖြင့် မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ သို့သော် ယခုအခါတွင် ဘာသာပြန်ခြင်းအတွက် အခက်အခဲများစွာ ရှိနေသည်။
Gong Hwang Cherng သည် ရှေးဟောင်း တရုတ်ဘာသာစကား၊ တိဗက်ဘာသာစကား၊ ဗမာဘာသာစကားနဲ့ တောင်ဂွတ်ဘာသာစကားများကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီး ၎င်းဘာသာစကားများကြား အသံ ဆက်စပ်မှုများကို ဖော်ထုတ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။
အတန်းအစားခွဲခြားခြင်း
တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား မိသားစုကြီး၏ အနိမ့်ပိုင်း ကိုင်းခွဲများ၊ အဓိကအားဖြင့် လိုလို-ဗမာ ကိုင်းခွဲအား ခိုင်မာစွာ ပြန်လည်တည်ဆောက် ထားရှိပြီး ဖြစ်သည်။ သို့သော် ရှေးဦး-တရုတ်-တိဗက်နွယ် အပိုင်းတွင် ခိုင်မာမှု မရှိသေးဘဲ အမြင့်ပိုင်း ဖွဲ့စည်းပုံမှာလည်း မရှင်းလင်းသေးပါ။
စကားလုံးအစီအစဉ်
တရုတ်၊ ကရင်နှင့် ပိုင် ဘာသာစကားများမှအပ အခြားသော တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ သည် ပုံမှန်အားဖြင့် ကံ-ကြိယာ အစီအစဉ်ပုံစံ ဖြစ်သည်။ ပညာရှင်အများစုက ၎င်းပုံစံသည်  မူလအစ အစီအစဉ်ပုံစံပင်ဖြစ်ပြီး တရုတ်၊ ကရင်နှင့် ပိုင် ဘာသာစကားများမှာ နီးစပ်သော အခြား ပတ်ဝန်းကျင်ဘာသာစကားများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ ပုံစံအစီအစဉ်သို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်း ဖြစ်မည်ဟု ပညာရှင် အများစုက ယူဆကြသည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ တရုတ်နှင့် ပိုင် ဘာသာစကားများတွင် နာမ်ကို အထူးပြုလိုသည့် စာပိုဒ်အား နာမ်၏ ရှေ့တွင် ထည့်သွင်းသည့် ပုံစံမှာ ကြိယာ-ကံ အစီအစဉ်ပုံစံရှိသည့် အခြားသော ကမ္ဘာ့ ဘာသာစကားများ အားလုံးနှင့် လုံးဝ ကွဲပြားနေသည်။
လူမျိုးများနှင့် ဘာသာစကားများ
ကဏ္ဍ:ဘာသာစကား မိသားစုများ
ဘောလုံး
လိဂ်ကစားပွဲများ
Football (Sportart) Football כדורגל Football フットボール 풋볼 Football פוטבאל
​ရေနောက်ရွာ၊ မန်းစက္ကူ
ရေနောက်ရွာ၊ မန်းစက္ကူ
စတုရန်းမိုင်
ညီမျှသည့်အတိုင်းအတာများ
၁ စတုရန်းမိုင်သည်-
အင်ဒရိုမီဒါ (ကြယ်စုတန်း)
အင်ဒရိုမီဒါ သည် တော်လမီ ပြုစုထားသော ၄၈ ခု ကြယ်စုတန်းစာရင်းမှ တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး ခေတ်သစ် ၈၈ ကြယ်စုတန်းထဲတွင်လည်း ပါဝင်သည်။ နက္ခတ္တခွင် မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိပြီး ဂရိဒဏ္ဍာရီပုံပြင်ထဲရှိ ကယ်ဆီယိုပီးယား၏ သမီးတော် အန်ဒရိုမီဒါအား အစွဲပြုကာ မှည့်ခေါ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ အန်ဒရိုမီဒါသည် ဆောင်းဦးကာလ ညနေခင်းများတွင် မြောက်ကမ္ဘာခြမ်း၌ ထင်ရှားပြီး မြောက်ဘက် ၄၀ ဒီဂရီခန့်တွင် မြင်နိုင်သည်။ အင်ဒရိုမီဒါ၏ အတောက်ပဆုံးကြယ်များမှာ အဲလ်ဖာ အင်ဒရိုမီဒေး၊ ဂါမာ အင်ဒရိုမီဒေး၊ ဘီတာ အင်ဒရိုမီဒေးတို့ဖြစ်ကြသည်။ သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်နိုင်သော အင်ဒရိုမီဒါ ဂလက်ဆီသည် ထင်ရှားသော ဂယ်လက်ဆီတစ်ခုဖြစ်ပြီး မိမိတို့၏ နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီနှင့် အနီးဆုံး ဝက်အူရစ်ပုံစံ ဂယ်လက်ဆီဖြစ်သည်။ ယင်းသည် အတောက်ပဆုံး Messier object တစ်ခုလည်းဖြစ်ကာ အဖော်များအဖြစ် M110 နှင့် M32 တို့ပါဝင်ထားသည်။ နက်ဗျူလာတစ်ခုဖြစ်သော အပြာရောင် နှင်းဘောလုံး နက်ဗျူလာသည် တယ်လီစကုပ်တစ်ခုဖြင့် မြင်နိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကြယ်စုတန်းများ
ပေါက်တော (အနောက်)ရွာ၊ မြောင်မြို့နယ်
ပေါက်တော (အနောက်)ရွာ (Pauktaw(West))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ မြောင်မြို့နယ်၊ ပေါက်တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၂၇၄ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြောင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဘထွေး (ကာတွန်း)
ဘထွေး (ကာတွန်း) မြန်မာကာတွန်းဆရာကြီး ဦးဘထွေးကို (၁၉၂၁)ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားသည်။ အဖဦးလူဒင်၊ အမိ ဒေါ်ချစ်စုတို့၏ သား ဖြစ်သည်။ မန္တလေးဇာတိ ဖြစ်သည်။ (၁၉၅၅)ခုနှစ်တွင် ကာတွန်းများ စတင်ရေးဆွဲသည်။ (၁၉၅၈)ခုနှစ်တွင် ကြေးမုံသတင်းစာ၏ ပင်တိုင်လခစား ကာတွန်းဆရာအဖြစ် နိုင်ငံရေး စီးပွားရေး၊ လူမှုရေး ကာတွန်းများကို ရေးဆွဲအောင်မြင်ထင်ရှားခဲ့သည်။ စာနယ်ဇင်းများတွင် ကိုယ်ပိုင်ဟန် လိုင်းသစ်ဖြင့် တီထွင် ဖန် တီးရေးဆွဲခဲ့သည်။ (၁၉၉၂)ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ(၁၀)ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်။
မန်နောင်ရွာ၊ ကွမ်းကျိုး
မန်နောင်ရွာ (Mannawng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ မိုင်းမောမြို့နယ်၊ ကွမ်းကျိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၇၈၂၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းမောမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
Visual Basic
Visual Basic ဟာ Basic Programming ကနေ ဆင်းသက်လာတာဖြစ်ပါတယ်။ BASIC ဆိုတာ Beginners' All-purpose Symbolic Instruction Code ဖြစ်ပြီး Third Generation Event Driven Programming Language ဖြစ်ပါတယ်။ Programming Paradign နဲ့ ပြောမယ်ဆိုရင် Object Based နဲ့ Event Driven အမျိုးအစားဖြစ်ပါတယ်။ 1991 ခုနှစ်ကနေ စတင်ထွက်ပေါ်ခဲ့တာ ဖြစ်လို့ ၂၅ နှစ်တာ ကြာသွားပါပြီ။ နောက်ဆုံး Version ကတော့ Visual Basic 6 ဖြစ်ပါတယ်။ Microsoft အနေနဲ့ 2008 ခုနှစ်ကတည်းက VB6 Supporting ကို ရပ်ဆိုင်းခဲ့တာ ဖြစ်လို့ Developer တွေအကြား အသုံးပြုမှု ရပ်ဆိုင်းသွားပြီး VB.NET ကိုပဲ Recommend ပေးပါတော့တယ်။ သို့ပေမယ့်လည်း တချို့ နည်းပညာ တက္ကသိုလ်တွေနဲ့ Diploma တန်းတွေမှာ သင်ရိုးအနေနဲ့ ပါဝင်သေးတာ ဖြစ်တဲ့အတွက် ကျောင်းသားတွေအနေနဲ့တော့ ခေတ်မမှီတော့လည်း VB6 ကို လေ့လာသင်ယူနေရဦးမှာပါ။ ကံကောင်းထောက်မစွာပဲ VB6 နဲ့ ရေးသားထားတဲ့ Program တွေကတော့ Microsoft နောက်ဆုံးထွက် ဝင်းဒိုး ၁၀ ထိ အဆင်ပြေပြေ Run နိုင်တွေတာကတော့ အံဩစရာလို့ ဆိုရမှာပါ။ ဒီစာအုပ်ပါ သင်ခန်းစာတွေကလည်း Windows 10 ပေါ်ကနေ သင်ကြားပေးထားတာပါ။ GUI အတွက် Component တွေကို Drag and Drop အသုံးချနိုင်တာကလည်း Microsoft ရဲ့ အောင်မြင်မှုတစ်ခု လို့ ဆိုရမှာပါ။လက်ရှိ Programming လောကမှာ အောင်မြင်နေတဲ့ Drag & Drop GUI နည်းပညာကို အလန်ကူးပါ(Alan Cooper) က တီတွင်ခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။
ဗဟုန်၊ သခင်
သခင် ဗဟုန်
မောင်ဗဟုန် ကို တောင်ကြီးမြို့တွင် အဖ ရဲအင်စပက်တော် ဦးမောင်မောင်၊ အမိ ဆရာမ ဒေါ်ဘို့မယ်တို့မှ ၁၉၁၄ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၅ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်သည်။ မွေးချင်း ၅ ဦးတွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ မောင်ဗဟုန် ကျောင်းနေရမည့် အရွယ်တွင် ဖခင် ကွယ်လွန် သွားလေသည်။ ခင်ပွန်းသည် ကွယ်လွန်သွား၍ မိခင် ဒေါ်ဘို့မယ်သည် မိသားစုနှင့် အတူ မိမိ၏ ဇာတိ မန္တလေးမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ နေထိုင်သည်။
ငယ်ဘဝ
မောင်ဗဟုန် တတိယတန်း တက်မည့်နှစ်တွင် အေဘီအမ် အသင်းတော်၏ အစီအစဉ် အရ မောင်ဗဟုန်၏ မိခင် ဆရာမ ဒေါ်ဘို့မယ်အား ဗန်းမော် အေဘီအမ် အလယ်တန်းကျောင်းသို့ မူလတန်း ဆရာမ အဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ တာဝန် ထမ်းဆောင်ရလေသည်။ မောင်ဗဟုန်သည်လည်း ဗန်းမော် အေဘီအမ် ကျောင်းတွင် တတိယတန်းမှ စတင် ပညာ ဆည်းပူးသည်။ ၁၉၂၉ - ၁၉၃၀ ခုနှစ်တွင် မောင်ဗဟုန်သည် အစိုးရစစ် အင်္ဂလိပ် - မြန်မာ သတ္တမတန်း အောင်မြင်သည်။ မောင်ဗဟုန်သည် ကူရှင်ကျောင်း၌ အဋ္ဌမတန်း တက်ရောက်ပြီး နွေကျောင်းပိတ်ရက်၌ မြေနီကုန်းနေ ကြီးတော် ဒေါ်မမလေးက မိမိ၏ သားများနှင့် အတူ တူဖြစ်သူ မောင်ဗဟုန်အား ရှင်ပြုပေးသည်။ ယင်းနောက် မောင်ဗဟုန်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် ဖြစ်လာသည်။
နိုင်ငံရေး
ကိုဗဟုန်သည် ဗန်းမော်မြို့သို့ ပြန်လည် ရောက်ရှိပြီးနောက် မန္တလေးမြို့ မှ ထုတ်ဝေသော မန္တလေး သူရိယ သတင်းစာတွင် ဗန်းမော် သတင်းထောက် အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ ယင်းသို့ ဆောင်ရွက်နေစဉ် ဗန်းမော် အရေးပိုင်ရုံးတွင် အငယ်တန်း စာရေး အဖြစ် ဝင်ရောက် လုပ်ကိုင်သည်။ ကိုဗဟုန်သည် မိမိ၏ တာဝန် ဝတ္တရားများကို ကျေပွန်စွာ ထမ်းဆောင်သည်။ ရုံးအားရက်များတွင် ကိုဗဟုန်သည် မင်းကုန်းရပ်တွင် စာနယ်ဇင်း ဆိုင်ဖွင့်ထားသော သတင်းထောက် 'နယ်ခြားမောင်' အမည်ခံ ဦးသီလထံ သွားရောက် လည်ပတ်လေ့ ရှိသည်။ ဦးသီလသည် နယ်ချဲ့ ဆန့်ကျင်ရေး၊ အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး အတွက် ပြင်းထန်သည့် အမျိုးသားရေး စိတ်ဓာတ် ထကြွ နိုးကြားသူ ဖြစ်သည်။ ကိုဗဟုန်နှင့် နိုင်ငံရေး အယူဝါဒ တူညီသည့် ဦးသီလတို့သည် နယ်ချဲ့ ဆန့်ကျင်ရေး အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး ကိစ္စများနှင့် နိုင်ငံတကာ အရေးအခင်းများဖြင့် နှိုင်းယှဉ်၍ ဆွေးနွေးလေ့ ရှိသည်။ ထိုအချိန်က ကိုဗဟုန်သည် ဗန်းမော် ဒေသက လူငယ်များ အနက် နိုင်ငံရေး နိုးကြား ထကြွသော လူငယ် တစ်ဦး ဖြစ်လေသည်။
နယ်နှင်ဒဏ်
ကိုဗဟုန်သည် ဗန်းမော် အရေးပိုင်ရုံး၌ စာရေး ဝန်ထမ်း အဖြစ် လေးနှစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ပြီးနောက် အလုပ်က နုတ်ထွက်ရန် အကြောင်းက ဖန်လာသည်။ တဖက်ကလည်း မန္တလေး သူရိယ သတင်းထောက် အဖြစ် ဆောင်ရွက် နေသည်ကို အရေးပိုင်က အစ မြို့လူထု အဆုံး အားလုံး သိကြသည်။ တစ်နေ့တွင် ကိုဗဟုန်က မိမိတို့ရုံးမှ လာဘ်စားလွန်းသည့် ရုံးအုပ် စာရေးကြီး မစ္စတာ ရာဖဲယ်လ် အကြောင်းကို 'မြို့စောင့်နတ်ကြီး' ကလောင် အမည်ဖြင့် 'နင်မတက်၊ နတ်မတင်ဋီကာ' ဟူသော ခေါင်းစဉ်ဖြင့် မန္တလေး သူရိယ သတင်းစာသို့ ပေးပို့လိုက်ရာ တပတ်အတွင်း ယင်းသတင်း ဆောင်းပါး ပါရှိလာသည်။ ယင်းသတင်းကြောင့် ဗန်းမော် တမြို့လုံး ဂယက်ရိုက် သွားလေတော့သည်။ ထိုအခါ ခရိုင် ရာဇဝတ်ဝန် (D.S.P) ဦးွကြယ်က ကိုဗဟုန်အား မန္တလေး သူရိယ သတင်းစာပါ 'နင်မတက်၊ နတ်မတင်ဋီကာ' သတင်း ဆောင်းပါးရှင် ဖြစ်ကြောင်း ဝန်ခံရန် ချော့၍ တမျိုး၊ ခြိမ်းခြောက်၍ တဖုံ စုံစမ်း စစ်ဆေး မေးမြန်းသည်။ ကိုဗဟုန်ကလည်း ယင်းကိစ္စ မိမိဘာမှ မသိရကြောင်း ထွက်ဆိုသည်။ ထို့ကြောင့် ဗန်းမော် အရေးပိုင် မစ္စတာ ကင်စလေ M.REM. Kinsly က မန္တလေး သူရိယ သတင်းစာ ပိုင်ရှင်နှင့် အယ်ဒီတာ သူရိယ ဦးထွန်းရင်အား 'နင်မတက်၊ နတ်မတင်ဋီကာ' ဆောင်းပါးရှင်ကို ဖော်ထုတ်ပေးရန် ရာဇသံ ပေးလိုက်သည်။ မန္တလေး သူရိယသတင်းစာ ပိုင်ရှင်နှင့် အယ်ဒီတာ ဦးထွန်းရင်ကလည်း ယင်းဆောင်းပါးရှင်၏ အမည်ကို ထုတ်ဖော် မပေးနိုင်ကြောင်း၊ မကျေနပ်ပါက တရား စွဲဆိုနိုင်ကြောင်း ပြန်ကြားလိုက်သည်။ ထိုအခါ ဗန်းမော် အရေးပိုင်မှာ မကျေမနပ် ဖြစ်ရပြီး ကိုဗဟုန်နှင့် အခြား သတင်းထောက်နှင့် သတင်းစာ ကိုယ်စားလှယ် ဦးသီလတို့အား နယ်နှင်ဒဏ် ပေးရန် စီစဉ် လေတော့သည်။ ထိုအချိန်က ဗန်းမော်မြို့သည် နယ်ခြားဥပဒေ သက်ရောက်ရာ မြို့ဖြစ်သည်။ ဒေသခံ ပုဂ္ဂိုလ် တစ်ဦးအား မကျေနပ်ပါက အရေးပိုင် အနေဖြင့် နယ်နှင့်ဒဏ် ပေးနိုင်သည့် အာဏာရှိသည်။ ကိုဗဟုန်နှင့် ဦးသီလတို့အား နယ်နှင်သည့် အမိန့်စာကို မထုတ်ပြန်မီ နယ်နှင်ဒဏ် ပေးသည့် အမိန့်စာ မူကြမ်းကို ကြိုတင် ဖတ်ရသည့် လက်နှိပ်စက် စာရေး မစ္စတာ လားဇရိုးက ကိုဗဟုန်အား ကြိုတင် သတင်း ပေးခဲ့သည်။ ယင်းသတင်းကို ကိုဗဟုန်က သတင်းထောက် ဦးသီလအား ရုံးဆင်းပြီးနောက် သွားရောက် အကြောင်းကြားသည်။ သတင်းထောက် ဦးသီလက ကိုဗဟုန်အား ညတွင်းချင်း သမ္ဗာန်လှေငယ် တစင်းဖြင့် သားဖြစ်သူ မောင်လှမောင်အား စာဝတီးရွာသို့ ပို့စေသည်။ စာဝတီးရွာသည် ဗန်းမော် အောက်ဘက် ၁၀ မိုင်ကွာတွင် တည်ရှိပြီး ဧရာဝတီ သင်္ဘော ဆိုက်ကပ်သည့် ရွာဖြစ်သည်။ ယင်းမှ ကိုဗဟုန်သည် ကသာသို့ရုပ်ဖျောက်၍ သင်္ဘောဖြင့် လည်းကောင်း၊ ကသာမှ မန္တလေး သို့ ရထားဖြင့် လည်းကောင်း ထွက်ခွာ လာခဲ့သည်။ ယင်းနောက် မန္တလေး မှ ရန်ကုန်သို့ ရထားဖြင့် ထွက်ပြေး လွတ်မြောက် လာခဲ့လေသည်။ ကိုဗဟုန် ဗန်းမော်မှ ထွက်ခွာ လာခဲ့သော နေ့မှာ ၁၉၃၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၁ ရက်နေ့ ဖြစ်သည်။
အဖမ်းခံရ
၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် သခင် ဗဟုန်သည် သခင်မြ၏ တာဝန်ပေးချက် အရ မန္တလေးမြို့နေ တိုင်းချစ် သခင် သိန်းဖေနှင့် သွားရောက် ဆက်သွယ်စဉ် အဖမ်းခံရပြီး မန္တလေး ထောင်မှ ဗန်းမော်ထောင်သို့ ပို့လိုက်သည်။
ယင်းနောက် ၁၉၄၁ ခု၊ ဒီဇင်ဘာ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ဖက်ဆစ် ဂျပန်တို့ ရန်ကုန်မြို့ကို ဗုံးကြဲ တိုက်ခိုက်သည်။ နယ်ချဲ့ အင်္ဂလိပ် အစိုးရသည် ဖက်ဆစ်ရန်ကြောင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ဆုတ်ခွာ ထွက်ပြေးရသည်။ တို့ဗမာ အစည်းအရုံးဝင် သခင်များကိုလည်း ဖမ်းဆီး ခေါ်ဆောင် သွားကြပြီး ကသာထောင်နှင့် ဗန်းမော်ထောင်တို့တွင် ထိန်းသိမ်း ထားလိုက်သည်။ ၁၉၄၂ ခုနှစ်၊ မေလ ၁ရက်နေ့တွင် မြန်မာ တပြည်လုံး ဖက်ဆစ် ဂျပန်တို့ လက်အောက် ကျရောက်သွားသည်။ ၁၉၄၂ ခု၊ မေလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဖက်ဆစ် ဂျပန် စစ်ဗိုလ် နာကာမူရာ စကားပြန် ကုဒိုတို့ ဗန်းမော်သို့ရောက်ရှိ လာကြသည်။ ဗန်းမော် အကျဉ်းထောင်တွင် နယ်ချဲ့ အင်္ဂလိပ် အစိုးရ ထိန်းသိမ်းထားသော သခင် ဗဟုန် အပါအဝင် တို့ဗမာ သခင်များသည် အကျဉ်းသော့ကို ရိုက်ချိုး၍ ထွက်လာကြပြီး ရွှေကျီးနား စေတီတော် အာရုံခံ တန်ဆောင်းတွင် စတည်းချ နကြေသည်။ ယင်းနောက် သခင် ဗဟုန်တို့ အဖွဲ့သည် ဖက်ဆစ် ဂျပန် စစ်ဗိုလ် နာကာမူရာနှင့် သွားရောက် တွေ့ဆုံကြသည်။ ဖက်ဆစ် ဂျပန်စစ်ဗိုလ်က ဗန်းမော်တွင် ယာယီ တို့ဗမာ အစည်းအရုံးကို ဖွဲ့စည်းစေသည်။
ယင်းအဖွဲ့တွင် (၁) ဥက္ကဋ္ဌ သခင် ဗဟုန်၊ (၂) ဒု- ဥက္ကဋ္ဌ သခင် အုန်းဖကြေီး၊ (၃) အတွင်းရေးမှူး သခင် အေးမောင်၊ (၄) တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူး သခင် သန်းမြိုင်၊ (၅) သခင် လှကြိုင်တို့ ပါဝင်သည်။ ယင်းနောက် အဆိုပါ ဗန်းမော်မြို့နယ်၊ တို့ဗမာ အစည်းအရုံးဝင်များနှင့် မြို့မိ မြို့ဖ ငါးဦး ပါဝင်သော ဗန်းမော် ခရိုင် အုပ်ချုပ်ရေး အဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ယင်းအဖွဲ့တွင် ပါဝင် သူတို့မှာ (၁) သခင်ဗဟုန် - ဥက္ကဋ္ဌ၊ (၂) ဆရာထီ - ဒုဥက္ကဋ္ဌ၊ (၃) သခင် အုန်းဖကြေီး၊ (၄) သခင် သန်းမြိုင်၊ (၅) သခင် လှကြိုင်၊ (၆) သခင် ထွန်းခင် (သခင် အေးမောင် ကိုယ်စား အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာသူ)၊ (၇) ဦးဟန်၊ (၈) ဦးသာဝ၊ (၉) ဦးသိုက်၊ (၁၀) ဦးထွန်းတင်တို့ ဖြစ်သည်။ ရုံးအုပ်မှာ အာဠာဝက သခင် ဖိုးလှကြီး ဖြစ်သည်။ အာဠာဝက သခင် ဖိုးလှကြီး နေရပ် ပြန်သွားသည့် အခါ သခင် ကျော်ဇောက ရုံးအုပ် ဖြစ်လာသည်။
အိမ်ထောင်ရေး
သခင်ဗဟုန်သည် ဗန်းမော်ခရိုင် အုပ်ချုပ်ရေး အဖွဲ့တွင် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ၁၉၄၂ ခု၊ မေလ ၂ ရက်မှ ၁၉၄၂ ခု၊ အောက်တိုဘာလ ၃၁ ရက်နေ့ထိ တာဝန် ထမ်းဆောင်သည်။ ယင်းနောက် ဒေါက်တာ ဘမော် အစိုးရ အဖွဲ့မှ စေလွှတ်သည့် ခရိုင်ဝန် ဦးလှတင်အား ခရိုင် အုပ်ချုပ်ရေး တာဝန်များကို လွှဲပြောင်းပြီး ရန်ကုန်မြို့သို့ ပြန်လာခဲ့သည်။ ထိုစဉ် ၁၉၄၃ ခုနှစ်တွင် သခင် ဗဟုန်သည် ရန်ကုန်မြို့ ဝပ်ဆင်ကုန်တိုက် ဒုတိယ မန်နေဂျာ မစ္စတာ ကဲနက်၊ ဒေါ်အိုဇာတို့၏ သမီး မမြင့်ကြည်နှင့် လူငယ်သဘာဝ မေတ္တာ သက်ဝင် ချစ်ခင်ပြီး နှစ်ဖက်မိဘ သဘောတူညီချက်ဖြင့် လက်ထပ် လိုက်ကြသည်။ ယင်းလက်ထပ်ပွဲတွင် ဆရာကြီး သခင် ကိုယ်တော်မှိုင်း ကိုယ်တိုင် လက်ထပ်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ သခင် ဗဟုန်နှင့် မမြင့်ကြည်တို့တွင် တဦးတည်းသော သမီး မနု⁠နုယဉ် (B.A., B.Ed.) ထွန်းကား ခဲ့လေသည်။ ယင်းနောက် စစ်အတွင်း ရန်ကုန်မြို့၊ မြေနီကုန်းတွင် အာရှ လူငယ် အစည်းအရုံး ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ရင်း လူငယ်တို့အား ဗလငါးတန် ဖွံ့ဖြိုးရေး အတွက် ဆောင်ရွက်သည်။ ထိုမှတဖန် သခင် မြ၏ တာဝန်ပေးချက် အရ ရဲအင်စပက်တော် အဖြစ် မန္တလေး မြို့တွင် တာဝန် ထမ်းဆောင်ရသည်။ ယင်းသို့ တာဝန် ထမ်းဆောင်နေစဉ်၊ ၁၉၄၅ ခု၊ ဖက်ဆစ် တော်လှန်ရေးနီးကပ်လာသည့် အခါ သခင် ဗဟုန်သည် ဖက်ဆစ် တော်လှန်ရေး လှုပ်ရှားမှုများတွင် လျှို့ဝှက်စွာ ပါဝင်သည်။ ယင်းသို့ ဆောင်ရွက်မှုကြောင့် ဖက်ဆစ် ဂျပန်တို့က သခင် ဗဟုန်အား ဖမ်းဆီးပြီး ကလောထောင်သို့ ပို့လိုက်သည်။ သခင် ဗဟုန်အား ထောင်တွင်း၌ တလတိတိ နှိပ်စက် ညှဉ်းပန်းမှု အမျူးိမျိုး ခံရသည်။ တော်လှန်ရေး ကာလတွင် ဖက်ဆစ်တို့ အရေးနိမ့်၍ ဆုတ်ခွာရစဉ် သခင် ဗဟုန်နှင့် ဗန်းမော်သား သခင် ဖမြေင့်တို့သည် ကလောထောင်မှ ထွက်ပြေး လွတ်မြောက် လာကြသည်။ မန္တလေး မြို့သို့ ရောက်ရှိသည့် အခါ သခင် ဗဟုန်အား အာဏာပိုင်တို့က ဖမ်းဆီးပြီး ထောင်ချလိုက်သည်။ ယင်းနောက် သခင် ဗဟုန်အား မန္တလေး ထောင်မှ ဗန်းမော်ထောင်သို့ ပို့လိုက်သည်။ ဗန်းမော်ထောင်တွင် ၆ လကြာမျှ၊ ဖမ်းဆီး ထိန်းသိမ်းပြီးနောက် ပြန်လွှတ်လေသည်။
သခင် ဗဟုန်သည် ရန်ကုန်မြို့ ရောက်ပြီးနောက် မြေနီကုန်းရပ် ဖဆပလ အဖွဲ့ အတွင်းရေးမှူး အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ ထို့နောက် မြေနီကုန်း ဆိုရှယ်လစ် ပါတီ ဥက္ကဋ္ဌနှင့် ဗားကရာ တိုက်နယ် ဆိုရှယ်လစ် ပါတီ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။
သခင် ဗဟုန်သည် ဆိုရှယ်လစ် ပါတီ နှစ်ခြမ်း ကွဲပြီးနောက် ဗားကရာ တိုက်နယ် ပမညတ အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာသည်။ ယင်းမှ ရန်ကုန် ခရိုင်၊ ပမညတ အတွင်းရေးမှူး အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ သခင် ဗဟုန်သည် မြေနီကုန်း ဓမ္မာရုံလမ်းတွင် အိမ်ခန်းရှည်ကြီးဖြင့် နေထိုင်ခဲ့သည်။
စီးပွားရေး
သခင် ဗဟုန်သည် တဘက်ကလည်း စီးပွားရေး လုပ်ငန်း အဖြစ် စာအုပ် ထုတ်ဝေရေး လုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်သည်။ စာပေ ဝါသနာ အခံရှိသော သခင် ဗဟုန်သည် ပြည်ထောင်စု သတင်းစာတွင် 'လေနီ'ကလောင် အမည်ဖြင့် သတင်း ဆောင်းပါးများ ရေးသည်။ ဖဆပလ နှစ်ခြမ်းကွဲပြီး နောက် ဦးနုက 'ပြည်ထောင်စု ပါတီ' ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်သည့် အခါ သခင် ဗဟုန်သည် မြေနီကုန်း ပြည်ထောင်စု ပါတီ (ပထစ) တွင် အမှုဆောင် ဖြစ်လာသည်။
တော်လှန်ရေး အစိုးရ တက်လာသည့် အခါ သခင် ဗဟုန်သည် နိုင်ငံရေး မလုပ်တော့ဘဲ သာသနာရေးနှင့် လူမှုရေး အဖွဲ့အစည်းများတွင် ပါဝင် လှုပ်ရှား ခဲ့လေသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကလျာဏ ယုဝ အသင်းနှင့် မြန်မာပြည် ဗုဒ္ဓဘာသာ ကလျာဏယုဝ အသင်းတို့တွင် နာယက အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ တရား အားထုတ်ရာ ရက်ပေါင်း ၇၀ ကြာသည့်အခါ တရားထူး တရားမြတ်၏ အနှစ်သာရကို ရရှိပြီး မဟာစည် ဆရာတော် ဘုရားကြီးထံတွင် ဉာဏ်စဉ် နာခဲ့ရလေသည်။
လူမှုရေး
ထို့ပြင် ဆရာကြီး သခင် ဗဟုန်သည် လူမှုရေး လုပ်ငန်းများတွင်လည်း စိတ်ဝင်စားသူ ဖြစ်ရာ ရန်ကုန်မြို့တွင် တောင်ကြီး အသင်း၊ မန္တလေး အသင်း (၁၉၇၂)၊ ဗန်းမော် အသင်း (၁၉၇၂) စသည့် လူမှုရေး အသင်းများ တည်ထောင်ရာတွင်လည်း ဦးဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ သခင် ဗဟုန်၏ မွေးရာ ဇာတိမှာ တောင်ကြီးမြို့ ဖြစ်၍ တောင်ကြီး အသင်းတွင် နာယက အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ မန္တလေး အသင်း၌ နာယက အဖြစ် ဆောင်ရွက်ရခြင်းမှာ မန္တလေး မြို့သည် သခင် ဗဟုန်၏ မိဘမျိုးရိုး ဇာတိဖြစ်ခြင်း၊ မူလတန်း ကျောင်းသား ဘဝ ပညာ ဆည်းပူးရာ မြို့ဖြစ်ခြင်း၊ စစ်အတွင်း ရဲအရာရှိ အဖြစ် လုပ်ကိုင် ခဲ့ရသည့် မြို့ဖြစ်ခြင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဗန်းမော် အသင်း၌ သခင် ဗဟုန် ပါဝင် လှုပ်ရှားရခြင်းမှာ ဗန်းမော်မြို့သည် မူလတန်း၊ အလယ်တန်း ကျောင်းသား ဘဝက ပညာ ဆည်းပူးရာ မြို့ဖြစ်ဖြင်း၊ အစိုးရ ဝန်ထမ်းဘဝ စတင်ရာ မြို့ဖြစ်ခြင်း၊ ငယ်ပေါင်း ကြီးဖော်တို့နှင့် ကြီးပြင်းရသည့် ပဝတ္တိမြို့ ဖြစ်ခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေသည်။ အကြောင်း အမျိုးမျိုးကြောင့် ဗန်မော် အသင်း လှုပ်ရှားမှု မရှိလျှင် အသင်း ရှင်သန်ရေး အတွက် အမှုဆောင် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် လည်းကောင်း၊ နာယက အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ဆရာကြီး သခင် ဗဟုန်သည် မြန်မာနိုင်ငံရေး သမိုင်း ဖြစ်စဉ်တွင် နယ်ချဲ့ ဆန့်ကျင်ရေး၊ အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေးတို့တွင် ပါဝင် လှုပ်ရှားခဲ့ခြင်း၊ လွတ်လပ်ရေး ခေတ်တွင်လည်း နိုင်ငံရေး အဖွဲ့အစည်းများတွင် ပါဝင် လှုပ်ရှားခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် နိုင်ငံတော် အစိုးရက နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် (ဒုတိယဆင့်) ကို ချီးမြှင့် ခဲ့လေသည်။
ဘဝနိဂုံး
အသက် ၈၇ နှစ် အရွယ် ၂၀⁠၀၂ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန် အနိစ္စ ရောက်ရှိ ခဲ့လေသည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် သမီး ဒေါ်နု⁠နုယဉ်၊ သမက် ဦးထွန်းအောင်နှင့် မြေးမလေး နှစ်ဦး ကျန်ရစ် ခဲ့လေသည်။ ဆရာကြီး သခင် ဗဟုန်သည် ခန္ဓာရုပ်နာမ်တို့ ချုပ်ငြိမ်းခဲ့ပြီ ဖြစ်သော်လည်း၎၏ နယ်ချဲ့ ဆန့်ကျင်ရေးနှင့် အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး အတွက် လှုပ်ရှားခဲ့မှုများ၊ လွတ်လပ်ရေးခေတ် လူမှုဘာသာ သာသနာ အကျိုးအတွက် ဆောင်ရွက်ခဲ့မှုများသည် သမိုင်းမော်ကွန်း ကျန်ရစ်နေမည် ဖြစ်ပါသတည်း။
ဝင်းမောင် (ကာတွန်း)
ဝင်းမောင် (ကာတွန်း) မြန်မာကာတွန်းဆရာကြီး ဦးဝင်းမောင်ကို ၁၉၃၉ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားသည်။ အဖ ဦးစောဦး၊ အမိ ဒေါ်မမကြီး တို့၏ သား ဖြစ်သည်။ မအူပင်ဇာတိ ဖြစ်သည်။ ကာတွန်းပညာကို ကာတွန်းဦးဖေသိန်း၊ ကာတွန်းဦးအောင်ရှိန်တို့ထံ တွင် လေ့လာသင်ကြားခဲ့သည်။ (၁၉၅၅)ခုနှစ်တွင် ပေါ်ပြူလာ၊ မော်ဒန်၊ ပေါ်ပင်ကာတွန်းစာစောင်များတွင် ကာတွန်းများ စတင်ရေးဆွဲခဲ့သည်။ မိမော်မေမ ဇာတ်ကောင်အမည်ဖြင့် ရေးဆွဲသော ရုပ်ပြကာတွန်းစာအုပ်များဖြင့် အထူးအောင်မြင်ထင်ရှားသည်။ စာနယ်ဇင်းကာတွန်းများလည်း ရေးဆွဲခဲ့သည်။ အမျိုးသမီးပုံမျိုးစုံ ရေးဆွဲနည်း၊ အမျိုးသားပုံမျိုးစုံ ရေးဆွဲနည်း၊ ကလေးပုံရေးဆွဲနည်း၊ တိရစ္ဆာန်ပုံရေးဆွဲနည်း စာအုပ်များ ရေးသားပြုစုထုတ်ဝေ သည်။ (၁၉၇၂)ခုနှစ်မှစ၍ ကာတွန်းပုံရေးဆွဲနည်း သင်တန်း ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ (၁၉၇၅)ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ (၂၇)ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်။
သပြေကုန်းရွာ၊ သုံကြိုင်
သပြေကုန်းရွာ၊ သုံကြိုင်
ကဒုံးကောင်ရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
ကဒုံးကောင်ရွာ(Kadonekawng)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ လထွန်ကထောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၇၆၂ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အလိန်လည်
အလိန်လည်
ဇင်ဝိုင်း
ဇင်ဝိုင်းသည် အကယ်ဒမီနှစ်ဆုရ မြန်မာရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ ရုပ်ရှင်အစည်းအရုံးတွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် နှစ်ကြိမ်တိုင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
အနုပညာလမ်းခရီး
အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်၊ ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် အနုပညာလောကသို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် ရုံတင်သည့် သံယောဇဉ်ဆိုတာရှိတယ် ရုပ်ရှင်တွင် ပွဲဦးထွက်အဖြစ် မို့မို့မြင့်အောင်နှင့်အတူ တွဲဖက်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ဒါရိုက်တာ မောင်တင်ဦးထံတွင် ခုနစ်နှစ်ခန့် ရုပ်ရှင်ပညာကို သင်ယူခဲ့ပြီး၊ မောင်တင်ဦး၏ ၁၉၈၄ ရုပ်ရှင် သင်္ကြန်မိုးတွင် သက်ထွေးအဖြစ် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ရာမှ လူကြိုက်များလာခဲ့သည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ်၊ ဒဏ္ဍာရီရုပ်ရှင်တွင် မေသန်းနုနှင့်တွဲဖက်၍ အဓိကဇာတ်ဆောင်အဖြစ် ပထမဆုံး ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ်အတွက် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆုပေးပွဲတွင် မြင့်မြတ်နှလုံးသားရုပ်ရှင်ဖြင့် ပထမအကြိမ် အကယ်ဒမီဆုကို ရရှိခဲ့သည်။
ရုပ်ရှင်အစည်းအရုံးကို သီးခြားလွတ်လပ်သော အဖွဲ့အစည်းအဖြစ် ပြဋ္ဌာန်းပြီးနောက်၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် အမှုဆောင်အဖွဲ့ဝင်ရွေးချယ်ရာ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ရွေးကောက်ခံရသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် သက်တမ်းမပြည့်မီ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆုပေးပွဲ အခမ်းအနားကို နေပြည်တော်တွင် လေးနှစ်ကြာကျင်းပပြီးမှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်အတွက် အခမ်းအနားကို ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၃၀ ရက်တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ပထမဆုံးအကြိမ် ပြန်လည်ကျင်းပနိုင်ရန် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကိုယ်တိုင် ဖွဲ့စည်းပေးသည့် အောင်ဆန်းရုပ်ရှင်ဖြစ်မြောက်ရေးအဖွဲ့တွင် မင်းထင်ကိုကိုကြီး၊ ဝိုင်း၊ ထွန်းအိန္ဒြာဗို၊ ဒေါက်တာအိအိခိုင်၊ ဇာဂနာ၊ လူမင်းတို့နှင့်အတူ ပါဝင်ခဲ့သည်။
၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ပြေတီဦး၊ မိုးဟေကို၊ ဝတ်မှုန်ရွှေရည်တို့နှင့်အတူ နှလုံးသားဖြင့်ပြုလုပ်သည် ရုပ်ရှင်တွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး ဒုတိယမြောက် အကယ်ဒမီဆုကို ရရှိခဲ့သည်။  ၂၀၁၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၆ ရက်တွင် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်အစည်းအရုံး ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ပြန်လည်ရွေးကောက်ခံရာ ထပ်မံရွေးချယ်ခံရသည်။
မြန်မာစစ်အာဏာသိမ်းမှုဆန့်ကျင်ရေး လှုပ်ရှားမှုများတွင် ပါဝင်သည်ဟုဆိုကာ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် နေအိမ်၌ ဖမ်းဆီးခံရသည်။ ဇွန်လ ၇ ရက်နေ့တွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့သော်လည်း အောက်တိုဘာလအတွင်း ပြန်လည်ဖမ်းဆီးခံရသည်။
ကိုယ်ပိုင်ဘဝ
ဇင်ဝိုင်းကို အငြိမ်းစား ဗိုလ်ချုပ်စိန်လွင်နှင့် ဇနီး ဒေါ်ရီရီရှိန်တို့က ဖွားမြင်သည်။ မွေးချင်းငါးယောက်အနက် စတုတ္ထမြောက်သားဖြစ်ပြီး၊ အမည်ရင်းမှာ ဦးဌေးလွင်ဖြစ်သည်။ ဒေါ်ခင်နွဲ့နွဲ့ထွန်းနှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး၊ ကြည်သာဌေးလွင်နှင့် ကျော်ကျော်ဌေးလွင်ဟူသော သားနှစ်ယောက်ထွန်းကားသည်။ ကျော်ကျော်ဌေးလွင်မှာ ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် မင်းမော်ကွန်းပင် ဖြစ်သည်။
ပြင်ပလင့်ခ်များ
ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုရှင်များ
ဆိုင်ကလုံးမုန်တိုင်း
ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်း (cyclone) သည် မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒ ပညာရပ်အရ ပိတ်ထားသော ဧရိယာတစ်ခုအတွင်းတွင် စက်ဝိုင်းသဏ္ဌာန် အရည်လှုပ်ရှားမှုသည် ကမ္ဘာမြေကြီးလည်ပတ်သည့် အရပ်ဘက်သို့ ဦးတည်လည်ပတ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ဤအရာသည် အတွင်းဘက်သို့ ဝဲကတော့ပုံ လှည့်လည်နေသည့် လေများဖြင့် အသွင်အပြင် ခွဲခြားဖော်ပြလေ့ရှိပြီး မြောက်ကမ္ဘာလုံးခြမ်းတွင် နာရီလက်တံ ပြောင်းပြန်လည်သကဲ့သို့ လည်၍ တောင်ကမ္ဘာလုံးခြမ်းတွင် နာရီလက်တံအတိုင်း လည်သည်။ များသောအားဖြင့် ကြီးမားသော ဆိုင်ကလုန်းလှည့်ပတ်မှုများသည် လေဖိအားနည်း ရပ်ဝန်းဒေသများကို ဗဟိုပြုသည်။ အကြီးမားဆုံးသော လေဖိအားနည်း ရပ်ဝန်း စနစ်များသည် အကြီးစားစကေးပေါ်တွင် တည်ရှိသော လေအေးထု ပါဝင်သော ဆိုင်ကလုန်းများနှင့် အပူလွန်ဒေသ မုန်တိုင်းများ ဖြစ်သည်။
လေနွေးထု ပါဝင်သော ဆိုင်ကလုန်းများဖြစ်သည့် အပူပိုင်းဒေသ မုန်တိုင်းများ၊ အလယ်အလတ် ပြင်းအားရှိ မုန်တိုင်းများနှင့် လေဖိအားနည်းရပ်ဝန်းတို့သည် ပို၍သေးငယ်သော အလယ်အလတ်စကေး အတွင်းတွင် တည်ရှိသည်။ အပူလျော့ပိုင်း မုန်တိုင်းများသည် အလယ်အလတ်အရွယ် အစားဖြစ်သည်။ အပေါ်ပိုင်းအလွှာ မုန်တိုင်းများသည် မျက်နှာပြင်အနိမ့်တစ်ခုမရှိဘဲ တည်ရှိနေနိုင်ပြီး မြောက်ကမ္ဘာလုံးခြမ်း၏ နွေလများအတွင်းတွင် အပူပိုင်းဒေသ ကမ္ဘာ့လေထု အနိမ့်ဆုံးအလွှာ အပေါ်ပိုင်း လေဖိအားများရပ်ဝန်း နှစ်ခုကြားရှိ လေဖိအားနည်းရပ်ဝန်း၏ အောက်ခြေမှ တိုက်ခတ်နိုင်သည်။ ဆိုင်ကလုန်းများကို ကမ္ဘာမြေကြီး (Earth) အပြင်ဘက်ရှိ အခြားဂြိုဟ်များဖြစ်သော အင်္ဂါဂြိုဟ် (Mars) နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ် (Neptune) တို့တွင်လည်း တွေ့နိုင်သည်။
လေထု၏ဖိအား (တစ်နည်းအားဖြင့် လေထု၏အလေးချိန်) သည် တစ်နေရာနှင့် တစ်နေရာမတူချေ။ တစ်နေရာတည်း၌ပင် တစ်နာရီနှင့် တစ်နာရီ၊ ယနေ့နှင့် နက်ဖြန်၊ ဤလနှင့် နောက် လမတူချေ။ ဖိအားများ လိုက်နည်းလိုက်ရှိသည်။ တစ်နည်းအား ဖြင့် လေထုသည် ပါးလိုက်ထူလိုက်၊ လေးလိုက် ပေါ့လိုက်ရှိ ၏။ လေထုပေါ့ပါးရာ အရပ်ကို ဆိုင်ကလုန်း(ဝါ) ဖိအားနည်း ဧရိယာဟူ၍လည်းကောင်း၊ လေးလံသောအရပ်ကို အန်တီဆိုင်ကလုန်းဟူ၍ လည်းကောင်း ယေဘုယျအားဖြင့် ခေါ်ဝေါ်၏။ ရာသီအလိုက်ဖြစ်ပေါ်နေ သည့် ကျယ်ဝန်းသော ပေါ့ပါးရာအရပ်အဝန်းလုံးကို ဖိအားနည်း ဧရိယာဟူ၍လည်းကောင်း၊ လေပေါ့ဧရိယာဟူ၍လည်းကောင်း သိပ္ပံနည်းဖြင့် ခေါ် ဝေါ်၏။
ဖိအားနည်းဧရိယာကို အကျယ်အားဖြင့် နှစ်မျိုးနှစ်စား ခွဲ၍ ခေါ်ဝေါ်၏။ သမပိုင်းဒေသ၌ ဖြစ်ပေါ်သော လေထုပေါ့ ပါးရာအရပ်ကို လေချိုင့်တိမ်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ အပူပိုင်း၌ဖြစ်ပေါ်သော လေထုပေါ့ပါးရာအရပ်ကို အပူပိုင်း လေချိုင့်တိမ်ဟူ၍လည်းကောင်း သိပ္ပံ နည်းဖြင့် ခေါ်ဝေါ်၏။ တစ်နည်းအားဖြင့် လေထုပေါ့ပါးနေခြင်း ကြောင့် တိုက်ခတ်လာသော လေအဟုန်၏ ပြင်းထန်မှုပေါ်၌ အမှီပြု၍ ခေါ်ဝေါ်ခြင်းမျှသာ ဖြစ်၏။ အရပ်သုံးစကားဖြင့် ပေါ့ပါးရာ အရပ်သို့တိုက်လာသော လေ၏အဟုန်သည် ပြင်း ထန်မှုမရှိသေးသမျှ လေထုပေါ့ပါးရာရပ်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ပျက်စီး ချို့ယွင်းလောက်အောင် ပြင်းထန်စွာတိုက်ခတ်လျှင် လေပြင်း မုန်တိုင်းဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ဝေါ်၏။ ထို့ကြောင့် သမပိုင်းဒေသ၌ ဖြစ်ပေါ်နေသော ပေါ့ပါးရပ်၌ လေသည် သာမန်အားဖြင့် ပျက်စီးလောက်အောင် ပြင်းထန် ခြင်းမရှိ၊ အပူပိုင်းဒေသ၌ ဖြစ်ပေါ်က အများအားဖြင့် ပျက်စီးလောက်အောင် ပြင်းထန်စွာ တိုက်ခတ်တတ်သည်ဟု သိအပ်သည်။
(၁) မက္ကဆီကို ပင်လယ်ကွေ့၊ အနောက်အိန္ဒိယကျွန်း တစ်ဝိုက်၊ မြောက်အမေရိကတိုက် ဖလော်ရီဒါကမ်းခြေ တစ်ဝိုက်တို့၌ ဟာရီကိန်း၊ (၂) အာရေဗျပင်လယ်နှင့် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်တွင် ဆိုင်ကလုန်း၊ (၃) တရုတ်ပင်လယ်နှင့် ဂျပန်နိုင်ငံတစ်ဝိုက်၌ တိုင်ဖွန်း၊ (၄) မောရစ်ရှနှင့် မက်ဒါဂတ်စတာကျွန်း၊ အရှေ့အိန္ဒိယ ပင်လယ်တို့၌ ဆိုင်ကလုန်း၊ (၅) ဩစတြေးလျတိုက် အရှေ့ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ ပင်လယ်ပြင်၌ ဟာရီကိန်း၊ (၆) ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်းတစ်ဝိုက်တွင် ဗားဂယိုဟူ၍ အမျိုးမျိုး ခေါ်ဝေါ်ကြ၏။
လေမုန်တိုင်းဟူသည် အများအားဖြင့် သမုဒ္ဒရာထဲ၌သာစ၍ ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိပြီးလျှင် ပင်လယ်ပြင်တွင် ရွေ့လျားသွားတိုက်ခတ် တတ်၏။ ကမ်းခြေသို့ အကြောင်းဆိုက်၍ ရောက်လာပါက တဖြည်းဖြည်းအားပျော့သွား ပြီးလျှင် ပျောက်ကွယ်ချုပ်ငြိမ်း သွားလေ့ရှိ၏။
လေထုပေါ့ပါးရပ်နှင့် လေမုန်တိုင်းတို့၏ ဖြစ်ပေါ်ရခြင်း အကြောင်းနှင့် ရုပ်လက္ခဏာတို့သည် မူအားဖြင့် ခြားနားခြင်း လုံးဝမရှိချေ။ အရပ်ဒေသတစ်ခုရှိ လေထုသည်အကြောင်းတစ်စုံ တစ်ရာကြောင့် ပေါ့ပါးသွားခဲ့သော် ပတ်ဝန်းကျင်ရှိထူလေးသော လေထုမှလေသည် စီးဝင်လာမည်မှာ ဓမ္မတာဖြစ်၏။ ရေသည် မြင့်ရာမှ နိမ့်ရာ သို့စီးသကဲ့သို့ လေသည် ထူလေးသောအရပ်မှ ပေါ့ပါးသောအရပ်သို့တိုက်ခတ်၏။ သို့ရာတွင် ပတ်ဝန်းကျင်မှ လေသည် ပေါ့ပါးရပ်၏ ဗဟိုသို့တိုးဝင်တိုက်ခတ်ရာ၌ တဲ့တိုး ဝင်၍မရသဖြင့် ဝဲထိုး၍သာ ဝင်လာနိုင်၏။ တစ်ဖန် ကမ္ဘာကြီး ၏ အနောက်မှ အရှေ့သို့လှည့်လည်မှုကြောင့် အီကွေတာ၏ မြောက်ပိုင်းခြမ်း၌ လေသည် အမြဲတစေ ဗဟိုချက်မသို့ လက်ဝဲ ရစ်ရစ်လျက် တိုက်ခတ်စီးဝင်၏။ အီကွေတာ၏ တောင်ပိုင်း ခြမ်း၌ကား လကျာ်ရစ်ရစ်၍ စီးဝင်၏။ ထို့ကြောင့် ပေါ့ပါးရပ် ဟူ၍လည်းကောင်း၊ မုန်တိုင်းဟူ၍လည်းကောင်းခေါ်ဝေါ်ရာ၌ လေဝဲကြီးဖြစ်ကြောင်း ကို သတိချပ်အပ်၏။ ဖြည်းညင်းစွာလည်နေသော လေဝဲကြီးကို ပေါ့ပါးရပ်၊ ပြင်းပြင်းထန်ထန် လည်နေသောလေဝဲကြီးကို မုန် တိုင်းဟု ခေါ်ဝေါ်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု တစ်နည်းအားဖြင့် သိအပ် ၏။
မုန်တိုင်းဟူ၍ ခေါ်ဆိုထားပါလျှင် လေတိုက်နှုန်းသည် ယုတ်စွအဆုံး တစ်နာရီလျှင် မိုင် ၅ဝ ကျော်တိုက် ခတ်လျက် ရှိနေပြီ၊ တိုက်ခတ်တော့မည်ဟု သိအပ်၏။ ပေါ့ပါးရပ်ဟူ၍သာ ခေါ်ဝေါ်ထားလျှင် လေတိုက်နှုန်းသည် တစ်နာရီလျှင် မိုင် ၅ဝ အောက်သာ တိုက်ခတ်နေသည်။ မိုင် ၅ဝ ထက်ကျော်နိုင်မည်မဟုတ်ဟူ၍ ခွဲခြား၍လည်း သိအပ်၏။ မုန်တိုင်း၏ ဗဟို၌ ရံဖန်ရံခါ လေထု၏ ဖိနှိပ်အားသည် မိလိဗား ၉၆ဝ (ဝါ) လက်မ ၂၈.၃၅ ခန့်ရှိ တတ်၍ အပြင် စွန်း၌ မိလိဗား ၁ဝ၂ဝ (ဝါ) လက်မ ၃ဝ ့၁၂ ခန့်ရှိတတ် သည်။ အထူအပါးခြားနားခြင်း ဤမျှလောက်ရှိသော မုန်တိုင်း ၏ အချင်းသည် တစ်ခါတစ်ရံ မိုင်ပေါင်း ၆ဝဝ ခန့်ကျယ်ဝန်း နိုင်၏။ သို့ရာတွင် ရံဖန်ရံခါ မိုင်ပေါင်း ၁ဝဝ မှ ၂ဝဝ ခန့် အထိ သေးငယ်နိုင်၏။ ထိုတွင် မျှမက အငယ်ဆုံးအချင်းသည် မိုင် ၅ဝ မျှသာ ရှိတတ်သေး၏။
သို့သော် ပေါ့ပါးရပ်များ၌မူကား လေထဲ၏ အတွင်းအပြင် တို့၏ ဖိနှိပ်အားသည် မိလိဗား ၉၆ဝ နှင့် ၁ဝ၂ဝ ခန့် (လက်မ ၂၈.၃၅ နှင့် ၃ဝ.၁၂ ခန့်)ရှိမူ၊ လေဝဲကြီး၏ အချင်း သည် မိုင်ပေါင်း ၁ဝဝဝ ကျော်မှ ၂ဝဝဝ အထိရှိနိုင်၏။ လေဝဲ၏ အချင်းသည် ကြီးမားလျှင် ပြင်းထန်ခြင်းမရှိမူ၍ အချင်းသည်သေးငယ်သော် ပြင်းထန်ခြင်းရှိသည်ကို သတိ ပြုရာသည်။
မြန်မာနိုင်ငံနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့ကို ထိပါးသော လေမုန် တိုင်းမျိုးသည် အပူပိုင်းဒေသလေထုပေါ့ပါးမှုကြောင့် တဖြည်း ဖြည်း မုန်တိုင်းဖြစ်ပေါ်ရခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုငြိမ်သက်နေသော မုန်တိုင်း၏ ဗဟိုကို မုန်တိုင်း ဗဟိုချက်ဟူ၍ခေါ်ဆိုသည်။ မြန်မာနိုင်ငံအနားတစ်ဝိုက်တွင် တဖြည်းဖြည်းလျော့လာ သည်ကိုတွေ့ရ၏။ လေသည် ရာသီအလိုက် တိုက်သင့်သော အရပ်မှမတိုက်ဘဲ၊ လက်ဝဲရစ်စ၍ရစ်လာ၏။ သို့ရာတွင် လေ သည် ဖြည်းညင်းစွာ တိုက်လျက် ပင်ရှိသေး၏။ လေဖိတူမျဉ်းသည် စက်ဝိုင်းသဏ္ဌာန်ဖြစ်လာ၏။ ဤ အချက်၌ လေထုမငြိမ်မသက်ဖြစ်နေသည်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ လေဖိအား နည်းလှိုင်း သို့မဟုတ် လေဖိအားနည်းဧရိယာ ဖြစ်ပေါ်နေသည် ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ဝေါ်၏။ ထိုထက် လေဖိတူမျဉ်းများ ၂ ကြောင်း ၃ ကြောင်းခန့်ပေါ်လာပြီးလျှင် လေခပ်သုတ်သုတ်တိုက်၍ လက်ဝဲရစ်လှည့်သော လေစီးကြောင်းကို မြေပုံပေါ်၌ ပေါ်လွင် စွာ တွေ့ရမည်ဖြစ်ပါက လေမုန်တိုင်း အနုစားပျိုးနေသည်ဟု ခေါ်ဆို၏။ တိုက်ခတ်သောလေ၏ ပြင်းထန်မှုအပေါ်၌တည်၍ တစ်နာရီလျှင် ၃၅ မိုင်ထက် ကျော်လွန်စွာတိုက်ခတ်နေပါက မုန်တိုင်းဟူ၍လည်းကောင်း၊ တစ်နာရီလျှင် မိုင် ၆ဝ ကျော်တိုက်ခတ်နေ ပါက လေပြင်းမုန်တိုင်းဟူ၍လည်းကောင်း ခွဲခြားခေါ်ဝေါ်၏။ မုန်တိုင်း၏ ဗဟိုချက်နားတစ်ဝိုက်တွင် တစ်ခါတစ်ရံ လေသည် လုံးဝငြိမ် သက်နေကြောင်းတွေ့ရ၏။ စ၍ပျိုးသည်မှ လေမုန်တိုင်းအဖြစ်သို့ ရောက်ရန် ၃ ရက်၊ ၄ ရက်ခန့် ကြာတတ်၏။ သို့ရာတွင် ၂၄ နာရီအတွင်း အတော်ပြင်းထန်သော မုန်တိုင်းမျိုးလည်းချက်ချင်း လိုပင် ပေါ်ပေါက်တတ်သေး၏။
ဒေါက်တာဦးဘိုးအေး ဝေးလံသော အရပ်၌ဖြစ်ပေါ်နေကြောင်း အထိမ်းအမှတ်များမှာ - ဖြစ်ကြ၏။ ဆိပ်ကမ်းနားတစ်ဝိုက်နှင့် သက်ဆိုင်သော ညွှန်ကြားချက် များမှာကား အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်၏။
(၁) ဆိပ်ကမ်း၌ မိုးလေပြင်းထန်မည့်အကြောင်းလက္ခဏာ ရှိသည်။ (၂) ဆိပ်ကမ်း၌ လေမုန်တိုင်းအန္တရာယ်ရှိသည်။ (၃) ဆိပ်ကမ်း၌ မနီးမဝေးအရပ်ကို ဗဟိုပြု၍ အတော် အတန်ပြင်းထန်သော လေမုန်တိုင်းသည် ပင်လယ်မှကမ်း ခြေသို့ ဖြတ်ကျော်တော့မည်ဖြစ်ကြောင်း။ (၄) ဆိပ်ကမ်းပေါ်သို့သော်လည်းကောင်း နီးကပ်စွာသော်လည်းကောင်း အတန်ပြင်းထန်သော လေမုန်တိုင်းဖြတ်သွားတော့ မည် ဖြစ်ကြောင်း၊ (၅) ဆိပ်ကမ်းနှင့် အနီးမဝေးအရပ်ကို ဗဟိုပြု၍ လေပြင်း မုန်တိုင်းကြီး ပင်လယ်မှ ကမ်းခြေသို့ ဖြတ်ကျော်တော့မည် ဖြစ်ကြောင်း၊ (၆) ဆိပ်ကမ်းပေါ်သို့သော်လည်းကောင်း၊ အနီးကပ်စွာသော်လည်းကောင်း လေပြင်းမုန်တိုင်းကြီး ဖြတ်သွားတော့မည်ဖြစ်ကြောင်း၊ (၇) ဆိပ်ကမ်းနှင့် မိုးလေဝသဌာနတို့ ကြေးနန်းအဆက် အသွယ်ပြတ်နေသည်။ ဆိပ်ကမ်းအရာရှိသည် ဤဆိပ် ကမ်း၌ မိုးလေဝသ ဆိုးရွားလိမ့်မည်ဟု ယူဆကြောင်း။
Cyclogenesis (ဆိုက်ကလိုဂျင်နီး(စ်)စစ်)
Cyclogenesis (ဆိုက်ကလိုဂျင်နီး(စ်)စစ်) သည် ဆိုင်ကလုံးဖြစ်ပေါ်မှုနှင့် ပြင်းထန်လာခြင်း ဖြစ်စဉ်ကို ဖော်ပြသည်။ အပူလွန်ပိုင်းဒေသ မုန်တိုင်းများ၏ သိပ်သည်းဆသည် အပူချိန်နှင့် လေဖိအား ပေါ်တွင် မူတည်သည့်ဇုန်များ ဟုခေါ်သော တိုးမြှင့်လတ္တီတွဒ် အလယ်ပိုင်း အပူချိန်ခြားနားခြင်းများ၏ ကြီးမားသော နယ်ပယ်များတွင် လှိုင်းများကဲ့သို့ဖြစ်ပေါ်သည်။ ထိုဇုန်များသည် ဆိုင်ကလုံးလှည့်လည်ခြင်းပိတ်ပြီး အရှိန်မြှင့်တက်လာသည်နှင့် ရာသီဥတု လေစိုင်ဆုံများ ဖြစ်ပေါ်စေရန် ကျုံ့ခြင်းကိုဖြစ်စေသည်။
၎င်းတို့၏ အဆင့်ဆင့် ဖြစ်စဉ်နောက်ပိုင်းတွင် မုန်တိုင်းများသည် လေအေးထုပါဝင်သော ဗဟိုချက် စနစ်များကဲ့သို့ ပိတ်လိုက်ကြသည်။ မုန်တိုင်းတစ်ခု၏ ၂ မှ ၆ ရက်အထိ အဆင့်ဆင့် ဖြစ်စဉ်အား ကရကဋ်ရာသီ၏ ရွေ့လျားမှု သို့မဟုတ် အပူလျော့ပိုင်း အမြန်စီးဆင်းသည့် ကျဉ်းမြောင်းသော လေစီးကြောင်းကို လမ်းကြောင်းပေးနိုင်သည်။ ရာသီဥတု လေစိုင်ဆုံများသည် သိပ်သည်းဆ မတူညီသည့် လေဒြပ်ထုနှစ်ခုအား ပိုင်းခြားထားပြီး အရေးပါဆုံးသော မိုးလေဝသဖြစ်ရပ်များနှင့် ဆက်စပ်လျက်ရှိသည်။