cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဝင်းတင်၊ ဦး (ဟံသာဝတီ)
ထောင်သွင်းအကျဉ်းချခံရခြင်း
၁၉၉၂ ခုနှစ် တွင် Su-SLORC Dialogue Policy ကို ရေးသား ထုတ်ဝေ ခဲ့သည်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား ပြန်လွှတ် ပေးရန်၊ အမျိုးသား ညီလာခံကို ဖျက်သိမ်း ပေးရန်၊ စစ်မှန်သော တွေ့ဆုံ ဆွေးနွေးမှုများ စတင်ရန် သဘောထား စာတမ်းကို ရေးသားခဲ့သည်။ ထိုနောက် သုံးပွင့်ဆိုင် ဆွေးနွေးပွဲ စတင်ရန်၊ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၊ နဝတ၊ လူမျိုးစု ခေါင်းဆောင်များ တွေ့ဆုံ ဆွေးနွေးမှ သာလျှင် မြန်မာ နိုင်ငံ၏ အလုံးစုံသော ပြဿနာများ ဖြေရှင်း နိုင်မည် ဖြစ်ကြောင်း ထို့ကြောင့် နိုင်ငံရေး ပေါ်လစီ တရပ် ချမှတ် ထုတ်ပြန် ကြေညာ ခဲ့သည်။ ၁၉၉၄ တွင် အမေရိကန် ကွန်ဂရက် အမတ် ရစ်ချဒ်ဆန်က ထောင်ထဲသို့ ဝင်ပြီး ဦးဝင်းတင်နှင့် တွေ့ဆုံ မေးမြန်းခဲ့သည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် လွတ်မြောက် လာခဲ့ပြီး စစ်မှန်သော တွေ့ဆုံ ဆွေးနွေးပွဲများ အရိပ်အယောင် မတွေ့ရ သဖြင့် Appeal to the World ကမ္ဘာကြီးသို့ ပန်ကြားချက် တစောင်ကို ရေးသား ထုတ်ဝေ ခဲ့သည်။
ထိုစာတွင် စစ်အစိုးရ၏ လုပ်ရပ်များသည် မှန်ကန်မှု မရှိ၍ ကမ္ဘာကြီးမှ စစ်အာဏာရှင် တို့အား ပိတ်ဆို့ အရေးယူ ပေးပါရန် တောင်းဆို ခဲ့သည်။ ရက်ပိုင်း အတွင်း Appeal to the Public ကမ္ဘာ ပြည်သူများသို့ ပန်ကြားချက် တစောင်ကို ရေးသား ထုတ်ဝေ ခဲ့သည်။ ထို ပန်ကြားချက်တွင် စစ်အာဏာရှင် တို့သည် ကမ္ဘာ ပြည်သူများအား အဆိုးဝါးဆုံး လိမ်လည် လှည့်ဖြား နေသည့် အတွက် နည်းမျိုးစုံဖြင့် ဆန့်ကျင် ကန့်ကွက်မှုများ ပြုလုပ် ကြပါရန် တိုက်တွန်းထားသည်။
ထိုကြောင့် ၁၉၉၅ တွင် ထောင်ဒဏ် ၅ နှစ် တိုးကာ စစ်ခွေးတိုက်သို့ အပို့ခံရသည်။ အာဏာပိုင် များ၏ ရိုက်နှက် ညှဉ်းပန်းခြင်း ကိုလည်း ခံခဲ့ရသည်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် လွတ်မြောက် လာပြီး နောက်ပိုင်း အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ် အနေဖြင့် အမျိုးသား ညီလာခံမှ နုတ်ထွက် သင့်ကြောင်း အကြံ ပြုချက်ကို ထောင်တွင်း နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ အင်အားစု များက လက်မှတ် ရေးထိုး၍ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ထံ ပေးပို့ ခဲ့သည်။ လောလောဆယ် အရေး အကြီးဆုံး အလုပ် ၂ ခုကို လုပ်ရန် လိုအပ်ကြောင်း တိုက်တွန်း ခဲ့သည်။ တခုမှာ ပါတီ ပြုပြင်ရေး (Party Reform) နှင့် ညီလာခံ ပြုပြင် ပြောင်းလဲရေး (NC Reform) တို့ ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် အဖွဲ့အစည်း အသီးသီး ပါသော ထောင်တွင်း လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုများ၊ ထောင်တွင်း ဖိနှိပ် ညှဉ်းပန်းမှုများ၊ ရဲဘက် စခန်း များ၏ ငရဲခန်းများ၊ လက်ရှိ မြန်မာ နိုင်ငံ အခြေအနေတို့ ပါဝင်သော ၈၃ မျက်နှာပါ 'ထောင်တွင်း လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုများ ဆိုင်ရာ အစီရင်ခံစာ' ကို ကုလ သမဂ္ဂ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူးချုပ်ထံ လိပ်မူ၍ ကုလ သမဂ္ဂ အထူး ကိုယ်စားလှယ် ယိုဇိုယိုကိုတာ ထံသို့ လျှို့ဝှက် စာရေးသား ပေးပို့ ခဲ့မှုကြောင့် ၁၉၉၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ပုဒ်မ ၅ (ည) ဖြင့် ထပ်တိုး ထောင်ဒဏ် ၇ နှစ် ချမှတ် ခံရ ပြန်သည်။
ဦးဝင်းတင်သည် ထောင်တွင်းတွင် 'ထ' လေးလုံး ပေါ်လစီ ကိုလည်း ချမှတ် လမ်းညွှန်မှု ပေးခဲ့ ပေသည်။ 'ထူထောင်ရမယ်၊ ထိန်းသိမ်းရမယ်၊ ထိုင်မနေနဲ့၊ ထိတွေ့ရမယ်' ဆိုသည့် ပေါ်လစီပင် ဖြစ်သည်။
ဦးဝင်းတင် အကျဉ်းထောင် ကျနေစဉ် အတွင်း ၂ဝဝ၁ ခုနှစ်တွင် ယူနက်စကို အဖွဲ့ကြီး၏ ယူနက်စကို၊ ဂွီလာရ်မိုကာနို ကမ္ဘာ့ စာနယ်ဇင်း လွတ်လပ်ခွင့်ဆု (UNESCO/ Guillermo Cano World Press Freedom Award) ချီးမြှင့်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ထိုနှစ် တွင်ပင် ကမ္ဘာ့ သတင်းစာများ အသင်းကြီး (World Association of Newspapers, WAN) မှ ချီးမြှင့်သည့် လွတ်လပ်မှု ရွှေကလောင်ဆု (Golden Pen of Freedom Award) အား သာယာဝတီ စမ်းစမ်းနွဲ့ နှင့်အတူ ရရှိ ခဲ့သည်။ ၂ဝဝ၄ ခုနှစ်မှာ ဦးဝင်းတင်၏ ဆုငွေများနှင့် မတည်ပြီး မြန်မာ့ သတင်း သမဂ္ဂမှ ဥဒါန်း မဂ္ဂဇင်းကို ထုတ်ဝေ ခဲ့သည်။ ဦးဝင်းတင်ကို ဂုဏ်ပြုသည့် အနေဖြင့် ပြင်သစ် နိုင်ငံတွင် လမ်းတလမ်းအား "ဝင်းတင် လမ်း" ဟု အမည် ပေးထားသည်။
၁၉၉၆ ခုနှစ်၊ အင်းစိန်ထောင် စစ်ခွေးတိုက် အတွင်း ချုပ်နှောင် ခံနေရစဉ် ဘဝတူ နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသား များကို ဦးဝင်းတင်က သူ့ ခံယူချက်နှင့် ပတ်သက်ပြီး "မြန်မာပြည်မှာ နိုင်ငံရေး လုပ်တော့မယ် ဆိုကတည်းက စစ်အာဏာရှင် တွေနဲ့ ရင်ဆိုင်ရမယ် ဆိုတာ ကျနော်တို့ ကြိုတင် တွက်ဆ ထားရမယ်။ အာဏာရှင်ကို ပလ္လင်ပေါ်က ဆွဲချတဲ့ အခါ အဆင် မသင့်ရင် အသက်တောင် ပေးချင် ပေးရလိမ့်မယ် ဆိုတာလည်း ကျနော်တို့ မြင်ထားဖို့ လိုပါတယ်။ ကျနော်တို့ ခေတ်မှာ ကျနော်တို့ တာဝန် မကျေရင် နောက်လာမယ့် မျိုးဆက် တွေက ကျနော်တို့ကို အပြစ် တင်စရာ ဖြစ်လိမ့်မယ်။ အနည်းဆုံး နောက်တက် လာမယ့် လူငယ် မျိုးဆက်ကို လွတ်လပ်ရေးနဲ့ တရား မျှတမှု အတွက် ဘယ်လမ်းကို လျှောက်ရမယ် ဆိုတာ လောက်တော့ စံနမူနာ ပြနိုင်ရမယ်။ ကျနော်တို့ ကိုယ်တိုင် အလံ မလှဲစတမ်း စွန့်လွှတ် စွန့်စား ပြနိုင်မှ နောက် လူငယ် မျိုးဆက် ကလည်း ဒီအလံကို ဆက်လက် စွဲကိုင် ချီတက် ကြမှာ ဖြစ်တယ်။ ဒါကြောင့် ကျနော်တို့ အနေနဲ့ စစ်လွှမ်းမိုးရေး ဒဿနကို အမြစ်က လှန်နိုင်ဖို့ ဒီပွဲမှာ အလံ မလှဲစတမ်း ယုံကြည်ချက်ကို မြဲမြဲ ဆုပ်ကိုင် ထားကြဖို့ လိုပါတယ်" ဟု ပြောကြား ခဲ့သည်။
ဦးဝင်းတင်နှင့် ၂ဝဝ၃ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ အတွင်းက အကျဉ်းထောင် အတွင်း တွေ့ဆုံခွင့် ရခဲ့သူ မြန်မာ နိုင်ငံဆိုင်ရာ လူ့ အခွင့်အရေး အထူး လေ့လာ စောင့်ကြည့်သူ ကုလ သမဂ္ဂ ကိုယ်စားလှယ် မစ္စတာ ပေါ်လို ဆာဂျီယို ပီညဲရိုးက "ဦးဝင်းတင် ကဲ့သို့ တိုင်းပြည်၏ နား မျက်စိ ဖြစ်သော သတင်းစာ ဆရာကြီး တဦးကို ဆယ်စုနှစ် တခုခွဲ ကြာသည် အထိ စစ်အာဏာပိုင် တို့က အငြိုး တကြီး ထောင်သွင်း ချုပ်နှောင် ထားသည်ကို သူ့ အနေဖြင့် နားမလည် နိုင်အောင် ဖြစ်ရကြောင်း၊ ဦးဝင်းတင် တဦးတည်း တိုက်ပိတ် ခံထားရ သဖြင့် သူ့ မှတ်ဉာဏ်များ ချွတ်ယွင်း မသွား စေရန် သမံ တလင်းနှင့် နံရံ များပေါ်တွင် စာများ ရေးလိုက် ဖတ်လိုက် လုပ်နေရ ပုံကို တွေ့ရှိ ခဲ့ရ၍ သူ လွန်စွာ စိတ် ထိခိုက် ခဲ့ရသည်" ဟု ဘန်ကောက် သတင်းစာ ရှင်းလင်းပွဲတွင် ပြောကြား ခဲ့သည်။
၂ဝဝ၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလက နအဖ ထောက်လှမ်းရေးမှ မှားယွင်း ဖမ်းဆီး ထားသော အကျဉ်းသား များကို ပြန်လည် လွှတ်ပေးစဉ်က ဦးဝင်းတင်လည်း ပြန်လည် လွတ်မြောက် လာနိုးဖြင့် သူ့ကို လေးစား ချစ်ခင်သူများက မျှော်လင့် ခဲ့သည်။ ဒီအကြောင်းနှင့် ပတ်သက်ပြီး စာပေ အသိုင်းအဝိုင်းနှင့် လူထုက လေးစား ချစ်ခင်သည့် သတင်းစာဆရာမကြီး လည်းဖြစ်၊ စာရေး ဆရာမကြီး လည်းဖြစ်တဲ့ လူထု ဒေါ်အမာ ပြောပြ ခဲ့သည်မှာ၊ "အမေ ကလေ ကိုဝင်းတင်လဲ လွတ်လာတယ် ကြားတော့ ဝမ်းသာပြီး မျှော်နေတာပေါ့။ နောက်တော့ မပါဘူး ဆိုတော့လဲ အရင် ကတည်းက တွက်ထား ပြီးသားပဲလို့ အောက်မေ့ပြီး နေလိုက် တာပါပဲ။ နောက်တာ့ ဒုဝန်ကြီး ကိုယ်တိုင်က လွှတ်ပေးမယ့် လူတွေရဲ့ စာရင်း ထဲမှာ ဦးဝင်းတင် ပါတယ်လို့ ပြောတော့လဲ ပြန်ပြီး မျှော်နေ မိတာ ပေါ့ကွယ်။ ဟုတ်တယ် မို့လား။ ဒုဝန်ကြီး ကိုယ်တိုင်က ပြောနေတာကိုး။ နောက်ဆုံး ကျတော့လည်း လွတ် မလာဘူး။ အမေ့ စိတ်ထဲ ၂ ရက်လောက် စိတ်မကောင်း ဖြစ်သွားတယ်။ စားလို့လဲ မကောင်း အိပ်လိုလဲ မကောင်းနဲ့ အတော် နေမကောင်း ဖြစ်သွား ရတယ်။"
၂ဝဝ၇ မတ်လ ၁၂ ရက်က အသက် (၇၇) နှစ် ပြည့်မြောက်သည့် ဦးဝင်းတင်က သူ့ရဲ့ နိုင်ငံရေး ခံယူချက်များ မပြောင်းလဲ သေးကြောင်း သူ့အား ထောင်ဝင် သွားတွေ့သူ ဦးမောင်မောင်ခင် ကတဆင့် "သူဟာ ၁၂ ရက်နေ့ ဆိုရင် (၇၇) နှစ် ပြည့်ပြီတဲ့၊ အဲဒီ (၇၇) နှစ် ပြည့်တဲ့ အချိန်မှာ ငါ့ သဘောထားကို ပြောပြ ချင်တယ် ကွာတဲ့၊ လူတွေ ကလည်း သိချင်မှာ ပေါ့တဲ့၊ အဲဒါ ဘာလဲ ဆိုတော့ သူဟာ တလျှောက်လုံး သူရပ်တည် ခဲ့တဲ့ သဘောထား ကနေပြီး ရွေ့ မသွား ပါဘူး၊ ဒီအတိုင်း ပါပဲတဲ့။ အဲဒါကတော့ သုံးခု ပေါ့ဗျာ၊ တခု ကတော့ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် နဲ့တကွ နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသား အားလုံးကို လွှတ်ပေးရေး၊ နှစ်က လွှတ်တော် ခေါ်ပေးရေး၊ သုံးက တွေ့ဆုံ ဆွေးနွေးရေး၊ ဒီဟာက လွဲလို့ ငါဘာမှ ကိုင်စွဲ ထားတာ မရှိပါ ဘူးတဲ့၊ ဒီဟာတွေ ကိုင်စွဲ ထားတဲ့ အတွက် ငါ့ကို မလွှတ်လည်း အရေး မကြီးပါ ဘူးတဲ့။" ဟု ပြောကြား ခဲ့သည်။ ၂၀၀၈ စက်တင်ဘာ ၂၃ တွင် စစ်အာဏာပိုင်များက အကျဉ်းထောင်က လွှတ်ပေးလိုက်သည်။ ဦးဝင်းတင်အဆိုအရ သူ့ကို နေအိမ်သို့ ထောင်အာဏာပိုင်များက အတင်းအကြပ် ပြန်ပို့ပေးခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။
ကွယ်လွန်ခြင်း
သတင်းစာဆရာကြီး ဟံသာဝတီ ဦးဝင်းတင် သည် အသက် ၈၅ နှစ်အရွယ်တွင် ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၁ ရက်နေ့ နံနက် ၆ နာရီခွဲခန့်တွင် ရန်ကုန်ပြည်သူ့ ဆေးရုံကြီးတွင် ကွယ်လွန်သွားသည်။
ဦးဝင်းတင်သည် ကျန်းမာရေး ချွတ်ယွင်းလာမှုကြောင့် မတ်လ ၁၂ ရက်တွင် ရန်ကုန်မြို့ လမ်းမတော် မြို့နယ် လမ်းသစ်လမ်းရှိ Green Cross ဆေးရုံတွင် ၁၅ ရက်ကြာ တက်ရောက်ပြီးနောက် ဝိတိုရိယ ဆေးရုံသို့ ပြောင်းရွေ့ခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် ရန်ကုန်ဆေးရုံကြီးသို့ ထပ်မံ ပြောင်းရွှေ့ကုသရသည်။ ဆေးရုံတက်ချိန် ၁ လကျော် ကြာခဲ့သည်။
ဦးဝင်းတင်ကို အနီးကပ် ပြုစုပေးနေတဲ့ ဦးမောင်မောင်နိုင်က “စိုးရိမ်ရပါတယ်၊ တော်တော်စိုးရိမ်ရတဲ့ အနေအထားပါပဲ၊ ဆီးမသွားနိုင်ဘူး။ ကျောက်ကပ်က အလုပ်မလုပ်တော့ စိုးရိမ်ရပါတယ်။ လတ်တလော အခြေအနေကတော့ အချိန်မရွေး ဖောက်နိုင်တာပေါ့။ ကျောက်ကပ်က ဆီးမသွားနိုင်တော့၊ ကျောက်ကပ်ကို ဆေးမလား၊ မဆေးဘူးလားဆိုတာကို ဆရာဝန်ကြီးတွေ တိုင်ပင်နေတာ” ဟု ပြောဆိုခဲ့သည်။
ပြင်ပလင့်ခ်များ
http://www.burma-center.org/8888/detail.php?language=english&id=46&page=2&order=&search=
http://books.google.com.mm/books?id=ztJgkXwCNDsC&pg=PA408&lpg=PA408&dq=Hanthawaddy+U+Win+Tin&source=bl&ots=siWxEORAjO&sig=ghCuGTRd4qzkJVXlvZglFGwCL-Y&hl=en&sa=X&ei=z7VUU8msCcnJrAeQjYCICA&ved=0CGgQ6AEwDQ#v=onepage&q=Hanthawaddy%20U%20Win%20Tin&f=false
ရည်ညွှန်း
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဂျာနယ်လစ်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
ချဒ်နိုင်ငံရှိ ရေကန်များစာရင်း
အောက်ပါစာရင်းသည် ချဒ်နိုင်ငံနယ်နိမိတ်အတွင်းရှိ ရေကန်များစာရင်း ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ချဒ်နိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
နင်းချမ်း
နင်းချမ်း
ကရင်စုရွာ၊ သူဌေးကုန်း
ကရင်စုရွာ၊ သူဌေးကုန်း
ထရော်ကျင်းရွာ၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်
ထရော်ကျင်းရွာ (Htayawkyin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်၊ တောင်ပု (ကျောက်ပြုတ်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၇၁၃ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ယင်းမာပင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
စံပေါင်ရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းကိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဟန်ဘူးရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်
ဟန်ဘူးရွာ (Hanbu)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်၊ ရီနွဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၈၅၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရီနွဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၀၃၄ ဦး၊ မ ၈၆၀၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၆၄၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖယ်ခုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အလုံးကြီးရွာ၊ ပိန်းအင်း
အလုံးကြီးရွာ၊ ပိန်းအင်း
ကျီးကန်းပြင် (အနောက်)ရွာ၊ ကျီးကန်းပြင်
ကျီးကန်းပြင် (အနောက်)ရွာ၊ ကျီးကန်းပြင်
တောင်ကွင်းရွာ၊ သဲဖြူ
တောင်ကွင်းရွာ၊ သဲဖြူ
တစ်မွဲလေး
တစ်မွဲလေး (Sylviparus modestus) သည် တစ်ငှက် တမျိုးဖြစ်ပြီး ဟိမဝန္တာ၊ တရုတ်နိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ အရှေ့တောင်အာရှဒေသတို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟိမဝန္တာတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:လာအိုနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ဒိတ်ကုန်း
ဒိတ်ကုန်း
ကျောင်းဖြူရွာ၊ မြောင်မြို့နယ်
ကျောင်းဖြူရွာ (Kyaunghpyu)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ မြောင်မြို့နယ်၊ ကျောင်းဖြူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၂၉၈ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြောင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နိုဝင်ဘာ ၁၉၄၂
ကိုးကား
1942
ဘွမ်ပတ်ရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆိပ်ကမ်းမြို့နယ်
ဆိပ်ကမ်းမြို့နယ်သည် ရန်ကုန်မြို့၏ အနောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ ရပ်ကွက်ပေါင်း (၃)ခုသာရှိပြီး မူလတန်းကျောင်း (၁)ကျောင်းနှင့် ဆေးရုံ (၁)ရုံ တည်ရှိသည်။
ဆိပ်ကမ်းမြို့နယ်သည် (၁၈)ရာစု ရန်ကုန်မြို့တော်ပေါ်ပေါက်စဉ်က ရန်ကုန်မြို့၏ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ပြည်တွင်းပြည်ပ ရေယာဉ်များဆိုက် ကပ် ထွက်ခွာရာ မြို့တစ်မြို့ဖြစ်ခဲ့သည် ။ တော်လှန်ရေးကောင်စီအစိုးရ လက်ထက်တွင် မြို့နယ်များပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းသတ်မှတ်ရာ၌ဆိပ်ကမ်းမြို့နယ် ကို ၁၉၇၂-ခုနှစ် ၊ မတ်လ(၁၅ )ရက်နေ့စွဲနှင့် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သော တော်လှန်ရေးကောင်စီ ကြေညာချက်အမှတ်(၉၇ )အရ သီးခြားမြို့နယ်အဖြစ် ရန်ကုန်တိုင်းအတွင်း စတင်၍တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည် ။ ပြည်ထဲ ရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၏ (၁၀-၄-၁၉၇၄)ရက်စွဲပါစာအမှတ်၊ ၂ ၁၉၉၂ အထ(၂)ဖြင့် ထုတ်ပြန်သည့် အမိန့်ကြေညာစာအရ နယ်နိမိတ် များသတ်မှတ် ၍ ဆိပ်ကမ်းမြို့နယ်အဖြစ်သတ်မှတ်ခဲ့သည် ရဲရိပ်သာရပ်ကွက် ကွက် ၊ ဆိပ်ကမ်းမိသားစုရိပ်သာရပ်ကွက် ၊ မော်တင်ယာယီဈေးရပ်ကွက်ဟူ၍ ရပ်ကွက်(၄ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန၏ (၁-၆-၂၀၀၀ ။ ဖွဲ့စည်းစဉ်က ၊ အကောက်ခွန်ရပ် )ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး )ရက်စွဲပါစာအမှတ်၊ ၁၀၀/၂၃-၂၂၆/ ဦး-၁ဖြင့် ထုတ်ပြန်သည့် အမိန့်ကြော်ငြာဖြင့် အကောက်ခွန်ရပ်ကွက်အား ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။
၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဆိပ်ကမ်းမြို့နယ်ကို နှစ်ပိုင်းခွဲ၍ လမ်းမတော်နှင့် ဗိုလ်တထောင်မြို့နယ်သို့ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။
ပြင်ပလင့်ခ်များ
ရန်ကုန်အနောက်ပိုင်းခရိုင်၊ ဆိပ်ကမ်းမြို့နယ်၏ ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက် pdf ဖိုင် Yangon City Website
တစ်စွန်ဂိုကန်
တစ်စွန်ဂိုကန် သည် ကင်မရွန်းနိုင်ငံ အနောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းကန်သည် လစ်တိုရယ်စီရင်စုရှိ Douala Edéa တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်နယ်မြေအတွင်းတွင် တည်ရှိသသည်။ ၎င်းကန်သည် ဆာနာဂါမြစ်၏ တောင်ဘက်ကမ်းနှင့် ၅ ကီလိုမီတာ (၃.၁ မိုင်) အရှည်ရှိ ရေလမ်းကြောင်းမှ ဆက်သွယ်တည်ရှိသည်။ ကန်မှ ရေများသည် မြစ်အတွင်းသို့ ၄၀ ကီလိုမီတာရှည်သည့် Edéa ချောင်းမှတစ်ဆင့် စီးဝင်သည်။ ဤဒေသသည် ဇီဝဆိုင်ရာ ပေါကြွယ်ဝသည်။ ထိုကန်ရှိရာဒေသမှ ရွာငါးရွာမှ ရွာသားများသည် တောကောင်များလိုက်ကာ အသက်မွေးမှု ပြုကြသည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ် လေ့လာမှုတစ်ခုတွင် ထိုကန်ရှိရာ ဒေသ၌ လက်နက် ၅၀ ခန့် တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကင်မရွန်းနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
ကြီးတောကုန်းရွာ၊ ပိန်းအင်း
ကြီးတောကုန်းရွာ၊ ပိန်းအင်း
ကျားကွင်းကြီးရွာ၊ အိုင်ကြီး
ကျားကွင်းကြီးရွာ၊ အိုင်ကြီး
တကူခီးရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
တကူခီးရွာ(Takukhee)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ တံခွန်တိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၇၄၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တံခွန်တိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၄၅၆ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၃၃၈ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖာပွန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သပြုကုန်းရွာ၊ သဲဖြူ
သပြုကုန်းရွာ၊ သဲဖြူ
ပရွတ်
ပရွတ်
ရွှေဇွန်း (ကိုရီးယားရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ)
ရွှေဇွန်း (The Golden Spoon) သည် တောင်ကိုရီးယားရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ယုစန်ဂျေ၊ Lee Jong-won၊ Jung Chae-yeon နှင့် Yeonwoo တို့က သရုပ်ဆောင်ထားသည်။ ၂၀၁၆ခုနှစ်က အောင်မြင်ခဲ့သော Webtoon The Golden Spoon ကို ပြန်လည်ရိုက်ကူးထားခြင်းဖြစ်သည်။ မွန်းဟွာအသံလွှင့်ကော်ပိုရေးရှင်း၏ MBC TVမှ ၂၀၂၂ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၃ရက်နေ့မှစတင်ကာ သောကြာ၊ စနေနေ့များတွင် ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။ ဒစ္စနေးပလက်စ်တွင်လည်း ထုတ်လွှင့်ပြသသည်။
အနှစ်ချုပ်
Lee Seung-cheon (ယုစန်းဂျေ)သည် ဆင်းရဲသော မိသားစုမှမွေးဖွားလာသူဖြစ်ကာ ကျောင်းတွင်အနိုင်ကျင့်ခံရသူဖြစ်သည်။ တစ်နေ့တွင် အဘွားအိုတစ်ဦးထံမှ ရွှေဇွန်းတစ်ချောင်းကို ဝယ်ယူခဲ့ပြီး ထိုဇွန်းဖြင့် ၎င်း၏ ချမ်းသာသည့်အတန်းဖော် Hwang Tae-yong နှင့် လူစားလဲခဲ့သည်။ ထို့နောက်ဖြစ်ပျက်လာသည့်အကြောင်းများကို ရိုက်ကူးထားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တောင်ကိုရီးယား ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများ
သဲဗုဒ်မရွာ၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်
သဲဗုဒ်မရွာ (Theabokema)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ သဲဗုဒ်မကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၂၀၆၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သဲဗုဒ်မကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၆၉ ဦး၊ မ ၁၂၄၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၁၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လဝကဲရွာ၊ တံတားဦးမြို့နယ်
လဝကဲရွာ (Lawake)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ တံတားဦးမြို့နယ်၊ လဝကဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၁၀၈၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လဝကဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၉၂ ဦး၊ မ ၄၇၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၆၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တံတားဦးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သိန်းခွန်မင်း
မြန်မာကောဇာခေါ်သည့် ပုပ္ပါးစောရဟန်း၏ အသစ်သက္ကရာဇ် ၉၆-ခုနှစ်၊ မင်းဆက်အားဖြင့် (၈)ဆက်မြောက် သိင်္ဃမင်း၏သား သိန်းခွန်မင်း နန်းတက်ခဲ့သည်။ သိန်းခွန်မင်းသည် ခရစ်အေဒီ ၇၃၄-ခုမှ ၇၄၄-အထိ နန်းစံခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။  သိန်းခွန်မင်းသည် နန်းစံသက် ၁၀-နှစ်တွင် ၎င်း၏သားတော် ရွှေလောင်းမင်းသား နန်းတက်၏။
တစ်နဖူးနီ
တစ်နဖူးနီ (Cephalopyrus flammiceps) သည် 10 cm ရှည်ပြီး အလေးချိန် 7 g ရှိသော တစ်ငှက်တမျိုးဖြစ်သည်။ ဟိမဝန္တာတောင်တန်း၊ တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ်တို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဟိမဝန္တာတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ယူနန်ပြည်နယ်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ
ကျီးကန်းပြင် (တောင်)ရွာ၊ ကျီးကန်းပြင်
ကျီးကန်းပြင် (တောင်)ရွာ၊ ကျီးကန်းပြင်
တလုပ်စုရွာ၊ သဲဖြူ
တလုပ်စုရွာ၊ သဲဖြူ
ဒဂူးခရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျောက်ပြုတ်ရွာ၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်
ကျောက်ပြုတ်ရွာ (Kyaukpyoke)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်၊ တောင်ပု (ကျောက်ပြုတ်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၇၁၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ယင်းမာပင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဟန်ဆီရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်
ဟန်ဆီရွာ (Hanhis)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်၊ ရီနွဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၈၅၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရီနွဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၀၃၄ ဦး၊ မ ၈၆၀၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၆၄၀ ဦးနေထိုင်သည်။
မင်းကုန်းရွာ၊ နနွင်းတော
မင်းကုန်းရွာ (Minkone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ကောလင်းမြို့နယ်၊ နနွင်းတောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၄၉၄၀ ဖြစ်သည်။
ဟန်ဆီရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖယ်ခုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆင့်ကူး
ဆင့်ကူး
မင်းကုန်းရွာ၊ နနွင်းတော
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကောလင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အော့ဆာကန်
အော့ဆာကန် သည် ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၊ လစ်တိုရယ်စီရင်စုဒေသ၊ Edéa မြို့ အနောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အော့ဆာကန်သည် ကန်ငယ်များဖြစ်သည့် အရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ Mevia ကန်မှသည် အနောက်တောင်ဘက်ရှိ Mwembe ကန်များအထိ စသည့်ကန်များနှင့် အတူတကွ တည်ရှိသည်။ ကန်သည် ဧရိယာ ၃၉.၂၇ စတုရန်းကီလိုမီတာရှိကာ ကင်မရွန်းနိုင်ငံတွင် အကြီးဆုံးသဘာဝရေကန် ဖြစ်သည်။ ကန်သည် ပိုင်းဖြတ်ထားသည့် ပုံသဏ္ဌာန်ရှိကာ ကုန်းမြေများနှင့် ရေဝင်ပေါက်များစွာ တည်ရှိသည်။ အော့ဆာကန်သည် အကျယ်ဆုံးနေရာသည် ၇ ကီလိုမီတာ ရှိသည်။ ကန်သည် ဆာနာဂါမြစ်၏ အနိမ့်ပိုင်းရေဝင်ပေါက်တွင် တည်ရှိသည်။ ကန်နှင့် ထိုမြစ်ကို ဆက်သွယ်ထားသည့်နေရာသည် အလျား ၃ ကီလိုမီတာရှိသည့် ရေသွားလမ်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကန်သည် ကမ္ဘာမြေ၏ ပွတ်တိုက်လှုပ်ရှားမှုကြောင့် ဖြစ်လာသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကင်မရွန်းနိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
ဆင်ဖြူရှင်
ဆင်တွင်လည်း ကာလာဝကဆင်၊ ဂင်္ဂေယျဆင်စသည်ဖြင့် ဆယ်မျိုးရှိပြန်ရာ၊ ထိုဆယ်မျိုးတွင် ဥပေါသထနှင့် ဆဒ္ဒန်ဆင်မျိုးတို့သည် အမြတ်ဆုံးဖြစ်ကြပေသည်။ ထိုဆင်နှစ်မျိုးမှာ အရောင်အားဖြင့် ဖြူကြကုန်သည်။ သာသနာတော်ကျမ်းတို့အရ ကြာဖြူပုဏ္ဍရိတ်အဆင်းနှင့် တူကြကုန်သည်။ လောကီဂဇကြန္နကျမ်းများတွင်မူ ဥပေါသထဆင်သည် ဖွပ်သစ်စပုဆိုးဖြူနှင့် တူသောအဆင်းရှိ၏။ ဆဒ္ဒန်ဆင်သည် ငွေမင်းစံနှင့် တူသောအဆင်းရှိ၏ဟု ဆိုသည်။ ထို့ကြောင့် အဆိုပါမင်းတို့သည် ဥပေါသထမျိုး၊ ဆဒ္ဒန်မျိုးဖြစ်သော ဆင်ဖြူတို့ကို အထူးနှစ်သက်လိုလားကြပေသည်။
ထိုမှတစ်ပါးလည်း ဆင်ဖြူနှင့်ပတ်သက်၍ ကျမ်းဂန်၌ အထူးဆိုမိန့်ကြပြန်သေးသည်။ ဥပမာအားဖြင့်ကား ဝေဿန္တရာဇာတ်တော်တွင် တဿ၊ ထိုမင်းကြီးအား။ သဗ္ဗသေတာ၊ ကိုယ်လုံးဖြူသော။ မင်္ဂလဟတ္ထီ၊ မင်္ဂလာရှိသော ဆင်သည်။ အတ္ထိကိရ၊ ရှိသတတ်။ တဿ၊ ထိုဆင်၏။ ဂတ၈တဌာနေ၊ သွားလေရာ သွားလေရာအရပ်၌။ ဒေဝေါ၊ မိုးသည်။ ဝဿိကိရ၊ ရွာသတတ်ဟု ဆင်ဖြူ၏ ဂုဏ်ကိုဆိုသည်။ ဒုမ္မေဓဇာတ်၌လည်း အလုံးစုံဖြူသော ဆင်မြတ်မည်သည်ကား စကြဝတေးမင်းအား လျှောက်ပတ်၏ဟု ဆိုသည်။
ထို့ကြောင့်လည်း မဇ္ဈိမဒေသ ယဉ်ကျေးမှုမှ ဆင်းသက်လာသော မြန်မာနိုင်ငံယဉ်ကျေးမှုတွင် ဆင်ဖြူတော်သည် ကျက်သရေမင်္ဂလာ ပြုရေးအတွက်၎င်း၊ စစ်ရေးမက်ရေးအတွက်၎င်း၊ တိုင်းပြည်သာယာဝပြောရေးအတွက်၎င်း အလွန်အရေးပါအရာ ရောက်ခဲ့ပေသည်။ ပျူလူမျိုးတို့ဒေသ သရေခေတ္တစ်ရာပြည်တွင် သံတောင် တစ်ရာခန့်မြင့်သော ဆင်ဖြူရုပ်ရှိ၍၊ ဘေးဥပဒ်တစ်စုံ တစ်ရာကပ်ရောက်သောအခါ ပြည့်ရှင်မင်းနှင့် တိုင်းသူပြည်သားတို့သည် ထိုဆင်ဖြူရုပ်ကို ပူဇော်ကန်တော့လျက် ဆုမွန်ကောင်းတောင်းကြသည်ဟု တရုတ်တို့၏ မှတ်တမ်းများကထွက်ရှိသည်။
အနော်ရထာမင်းတရားကြီးသည် သထုံပြည်မှ ဆင်ဖြူတော် ၁၂ စီးကို ပုဂံပြည်သို့ ယူဆောင်ခဲ့ဘူးသည်။ ပင်းယ၊ သီဟသူမင်းသည် အသက်နှင့် ဆင်ဖြူကို မရနိုင်၍ စမုံမြစ်ဝယ် မျောသော ဆင်ဖြူကိုပင် စက်ဖြင့်ထူပြီးသော် ရတနာကတင်၍ စီးပြီးလျှင် တစ်စီးရှင်ဟူသောအမည်ကို ခံယူသည့်ထုံးလည်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့ဘူးသည်။ ထို့ပြင်လည်း ညီတော်ပင်လယ်စားကျော်စွာသည် ဆင်ဖြူငါးစီးကို ရသည်ဟုကြားလျှင် နောင်တော်ပုဂံမင်း ဥဇနာသည် ခန့်ညားရွံ့ရှာသည်ဖြစ်၍ ညီတော်အား ထီးနန်းလွှဲအပ်ပေးသည့်ထုံးလည်း ရှိခဲ့ဘူးသည်။ ကျော်စွာလည်း ငါးစီးရှင် ဟူသော အမည်ကိုခံယူသည်။
ဆင်ဖြူကြောင့် မဟာမိတ်ဖြစ်ရပုံ၊ ဆင်ဖြူကြောင့်ပင် ရန်စစ်ကြီးစွာ ခင်းခဲ့ရပုံတို့သည်လည်း သီဟိုဠ်၊ မြန်မာ၊ မွန်၊ ယိုးဒယားရာဇဝင်တစ်လျှောက်တွင် များစွာရှိပေသေးသည်။ ဆင်ဖြူတော်ကား မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းတွင် မန္တလေးခေတ်တိုင်အောင် ဘုန်းကြီးခဲ့ပေသည်။ ဆင်ဖြူများကို တော၌တွေ့၍ ဖမ်းယူဆက်သကြသောအခါ စာဆိုပညာရှိများသည် ထိုဆင်ဖြူတို့အကြောင်းကို မော်ကွန်းကဗျာ ရေးဖွဲ့ဖတ်လျှောက် ဆက်သကြရသည်။ ရှင်ထွေးညို၏ ရွှေစာတိုင်ဆင်တော်မော်ကွန်း၊ ရှင်သံခို၏ ရတနာပြောင်မွန် ဆင်တော်မော်ကွန်း၊ ဝန်ထောက် မောင်ညို၊ ရွှေမင်းဘုန်းဆင်တော်မော်ကွန်းတို့ကား ယနေ့တိုင် ထင်ရှားကျန်ခဲ့ပေသေးသည်။ ဟံသာဝတီပြည်တွင် ဘုရင့်နောင်ကျော်ထင်နော်ရထာမင်းကြီးသည် ဆင်ဖြူများရှင်ဟူသော အမည်ကို ခံယူခဲ့သည်။ အလောင်မင်းတရားကြီး၏ ဒုတိယသားတော်ကြီးလည်း မင်းအဖြစ်သို့ရောက်သောအခါ ဆင်ဖြူရှင် အမည်ခံယူသော်လည်း၊ ကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင်ဤအမည်ဖြင့် မထင်ရှားသော မင်းတို့လည်း များစွာရှိလေသေး၏။ (ဦးဝန်)
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ယဉ်ကျေးမှု
မန်ခါးရွာ၊ မိုင်းမောမြို့နယ်
မန်ခါးရွာ (Manhkar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ မိုင်းမောမြို့နယ်၊ မန်ခါးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၇၈၃၃ ဖြစ်သည်။
အုန်းမောင်၊ ဦး (လေထီး)
လေထီး ဦးအုန်းမောင်
လေထီးဦးအုန်းမောင်သည် ရာသက်ပန်နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး မိမိယုံကြည်ချက်အတိုင်း မတွေမဝေ မယိမ်းမယိုင်နေထိုင်သွားသူတစ်ဦးဖြစ်သည်။ ကျန်းမာရေးနှင့်အညီ စားသောက်နေထိုင်လေ့ရှိပြီး၊ ကိုယ်ကျင့်တရားကောင်းမွန်သူတစ်ဦးလည်း ဖြစ်၏။
ဦးအုန်းမောင်သည် ဗမာ့ခေတ်သစ်သမိုင်း၊ ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးသမိုင်း၊ ဗမာ့တို့၏ ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေးသမိုင်းတွင် ရှေ့တန်းမှ အသက်စွန့်ပါဝင်ခဲ့သူတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။
သခင် အောင်ဆန်းတို့ဟာ ပြည်ပကို မထွက်ခင် ကတည်းက ဂျပန်တွေ ဆီကို သွားတာ မဟုတ်ဘဲ ဂျပန်ကို ခုခံ တော်လှန်နေပြီ ဖြစ်တဲ့ တရုတ် ကွန်မြူနစ်တွေ ဆီကို သွားရင်း ဂျပန်က သခင် အောင်ဆန်းတို့ ဦးတည် သွားနေသော တရုတ်မြို့တွေကို သိမ်းပိုက်ပြီး ဖြစ်နေလို့ အဆက်ပြတ် သွားခဲ့ရတာပါ။
ရဲဘော် သုံးကျိပ်တို့က အရှေ့ဘက်ကို ထွက်သွားသလို ရဲဘော် ရှစ်ကျိပ် (လောက်) ဟာလည်း အနောက်ဘက်ကို ထွက်သွားခဲ့ပါတယ်။ အရှေ့ဘက်ကို ထွက်သွားသူတွေရဲ့ ခေါင်းဆောင်က သခင် အောင်ဆန်း၊ အနောက်ဘက်ကို ထွက်သွား သူတွေရဲ့ ခေါင်းဆောင်က သခင်သိန်းဖေ၊ တက်ဘုန်းကြီး သိန်းဖေ ခေါ် ကာလကတ္တား သခင်သိန်းဖေ။ သခင် အောင်ဆန်း၊ သခင် သိန်းဖေ၊ သခင် လှဖေ၊ သခင် ဗဟိန်း စတဲ့ သခင် လူငယ်တွေဟာ ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီကို စတင် တည်ထောင် သူတွေလည်း ဖြစ်ကြသည်။
သခင် အောင်ဆန်းရဲ့ အုပ်စုဟာ ထွက်တာ စောလို့ ထင်ပါတယ်။ လူဗျောက်သောက် ရောရာ ပါရှိပါတယ်။ သခင် သိန်းဖေရဲ့ အုပ်စုကတော့ ကွန်မြူနစ် ပါတီဝင်တွေ များပါတယ်။ ကွန်မြူနစ်တွေ လိုလိုချည်း ပါပဲ။ ကွန်မြူနစ် မဖြစ်သေး သူတွေလည်း ကာလကတ္တားမှာပဲ “နီ” သွားကြပါတယ်။
၁၉၄၄ ခုနှစ်မှာ သခင်ဗိုလ် ခေါင်းဆောင်တဲ့ ရဲဘော် ၉ ဦး အဖွဲ့ဟာ အထက်အညာမှာ ဗဟို ပြုနေတဲ့ ဗိုလ်မှူး ဗထူး တပ်ရဲ့ အကူအညီနဲ့ မဲဇာ တကောင်းဘက်ကို ဖြတ်ပြီး အိန္ဒိယပြည်ရှိ သခင် သိန်းဖေ ဦးစီး စီမံ ခန့်ခွဲနေတဲ့ လေထီး သင်တန်းကို သွားတက်ဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။ အဖွဲ့ဝင်တွေ ထဲမှာ မန်းဝင်းမောင် (နောင် - သမ္မတ)၊ ကာနယ် ချစ်ကောင်း (နောင် - တောခို ကွန်မြူနစ် ခေါင်းဆောင်) ရခိုင် ဦးကျော်ရင် (နောင် - မန္တလေး တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခချုပ်)၊ ဗိုလ်ဘညွွန့် (ပီကင်းပြန် တောခို ကွန်မြူနစ်၊ ကွယ်လွန်)၊ ကိုသန်း ဆိုသူနဲ့ ဖျာပုံက ဦးအုန်းမောင် (သုံးကျွန်းပြန် ကွန်မြူနစ်) - အားလုံး ၇ ဦး ဖြစ်ပါတယ်။ ဗိုလ်ဘထူးက လမ်းပြဖို့ ထည့်လိုက်တဲ့ ဗိုလ်လှဖေနဲ့ မောင်ကျောက်တို့ပါ ပေါင်းရင် အားလုံး ၇ ဦးပါ။ မဲဇာဘက် ရောက်မှ ဗိုလ်လှဖေ ငှက်ဖျားမိလို့ လူစု ခွဲလိုက်ရ ပါတယ်။ ဦးအုန်းမောင်က ဗိုလ်လှဖေကို ပြန်ပို့ဖို့ နေရစ် ခဲ့ရပါတယ်။ ဒါကြောင့် မန်းဝင်းမောင်နဲ့ အတူ နောက်မှ ပြန်သွားရ ပါတယ်။ အိန္ဒိယနဲ့ သီဟိုမှာ လေထီး သင်တန်း၊ စစ်သင်တန်းများကို မဟာမိတ် (အင်္ဂလိပ်၊ အမေရိကန်) တပ်တွေက ဦးဆောင် လေ့ကျင့် ပေးပါတယ်။
ပင်မ စခန်းမှာတော့ သခင် သိန်းဖေက သူ့ရဲ့ ဘုံရိပ်သာမှာ နိုင်ငံရေး၊ ကွန်မြူနစ် သဘောတရားရေး သင်တန်းတွေ ပေးပါတယ်။ သင်တန်းပြီးတော့ ဗမာပြည်ထဲကို လေထီးနဲ့ ခုန်ဆင်းပြီး ပြည်တွင်းက ဖက်ဆစ် တော်လှန်ရေးမှာ ပူးပေါင်း ပါဝင် ဆောင်ရွက် ကြရပါတယ်။
ဗမာပြည် လွတ်လပ်ရေး ရတော့ ၁၉၄၈ မှာပဲ ကွန်မြူနစ်တွေလဲ ဖဆ - ဆိုရှယ် အစိုးရရဲ့ တောခြောက်တာကို ခံရပြီး ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်ပွား ခဲ့ပါတယ်။ ဦးအုန်းမောင်တို့လည်း တောခိုရပြီး ကွန်မြူနစ် ဗဟို ကော်မတီဝင်တွေ ဖြစ်ကုန်ကြ ပါတယ်။ နောက်တော့ စစ်တပ်က ဖမ်းမိသွားတာ ဆိုထင်ပါရဲ့။ ထောင်ကျပြီး ကိုကိုးကျွန်း အကျဉ်း စခန်းကို နှစ်ခါပြန် ရောက်ရှိ သွားခဲ့ရ ရုံမက လိပ်ကျွန်း အကျဉ်း စခန်းကိုလည်း အပို့ ခံခဲ့ရတော့ ကျွန်းသုံးကျွန်း စံခဲ့ရသူ ဖြစ်သွား ခဲ့ပါတယ်။
ကိုကိုးကျွန်း အကျဉ်း စခန်းမှာတော့ ဗန်းမော်တင်အောင်၊ မြသန်းတင့်တို့နဲ့ အတူတူ အစာငတ်ခံ တိုက်ပွဲကို ဦးဆောင် ဆင်နွှဲခဲ့သူ တစ်ဦး အဖြစ် ထင်ရှားပါတယ်။ နောက်ဆုံး ပါဝင် လှုပ်ရှား ခဲ့တာကတော့ ရှစ်လေးလုံး အရေးတော်ပုံကြီးပါ။ ဦးအုန်းမောင်တို့ အကြောင်းတွေကို ဖက်ရတာဟာ ဒဏ္ဍာရီ ပုံပြင်တွေကို ဖတ်ရသလို မယုံနိုင် လောက်အောင် ထူးခြား ဆန်းကြယ် လှပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီဖြစ်ရပ်တွေဟာ လူအများအပြား ပါဝင်တဲ့ တကယ့် သမိုင်းဝင် ဖြစ်ရပ်တွေ ပါပဲ။ ဗမာ့ လွတ်လပ်ရေး သမိုင်း၊ ဖက်ဆစ် တော်လှန်ရေး သမိုင်းကြီးပါ။
ကျွန်တော် ရန်ကုန်ကို ရောက်လာတာက ၁၉ရဝ ခုနှစ် ကျော်မှပါ။ ကျနော် မန္တလေးမှာ နေကတည်းက ဆက်သွယ် ွ့ွကမ်းဝင်နေတဲ့ စာကြည့်တိုက်မှူးဟောင်း၊ ယဉ်ကျေးမှု ဗိမာန် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် ဦးသန်းထွတ် (ဆရာ တိုက်စိုး) အိမ်ကို မကြာခဏ ရောက်တတ်ပါတယ်။ ဆရာတိုက်စိုးက”ခုပဲ ကိုအုန်းမောင် ပြန်သွားတယ်”၊ “တော်ကြာရင် ကိုအုန်းမောင် လာလိမ့်မယ်” စသဖြင့် ပြောလေ့ ရှိပါတယ်။ ဆရာ တိုက်စိုးနဲ့ ဦးအုန်းမောင်ဟာ ဖျာပုံသားတွေ ဖြစ်ကြပြီး မူလတန်း ကတည်းက တွဲလာတဲ့ သူငယ်ချင်းတွေ ပါတဲ့။ ရုပ်ရည်အရ ပြောရရင် အမွှာမွေးလို တူကြပါတယ်။
ကျနော် ရန်ကုန် ရောက်လာတဲ့ အခါ ဆရာ တိုက်စိုးက သူ့အိမ်ကို ဦးအုန်းမောင်၊ သခင် အုန်းမြင့်၊ ဒဂုန် တာရာ စတဲ့ မိတ်ဆွေများကို ဖိတ်ခေါ်ပြီး စကားဝိုင်း ဖွဲ့လေ့ ရှိပါတယ်။ ကျနော့်ကိုလည်း ဆရာ တိုက်စိုးက ဖိတ်လေ့ရှိလို့ သူတို့ဝိုင်းမှာ ပါနေပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ရှေးဟောင်း နှောင်းဖြစ်တွေ ကိုပဲ ပြောလေ့ ရှိပါတယ်။ ကျနော်က သူတို့ အတ္ထုပ္ပတ္တိတွေကို တပိုင်းတစစီပဲ သိသူဖြစ်လို့ ကျနော် မသိသေးတဲ့ ကွင်းဆက်တွေ ဝင်မေးပါတယ်။ စာကြောင်း ပေကြောင်းကတော့ အားလုံးက ရှေးဟောင်း နောက်မီချည်း ဆိုတော့ ပြောလို့လည်းကောင်း၊ နားထောင် မှတ်သားဖို့လည်း ကောင်းပါတယ်။
ကျနော်တို့ ပုံမှန် တွေ့ဆုံလေ့ ရှိတဲ့ တခြား နေရာတွေ ကတော့ မွေးနေ့ပွဲတွေနဲ့ ကွယ်လွန်သူတွေရဲ့ နှစ်လည်ပွဲတွေ ပါပဲ။ လေထီး ဦးအုန်းမောင်က ဖျာပုံသား ဆိုတော့ ဆရာ ဇော်ဂျီ မိသားစုနဲ့လည်း ရင်းနှီးပါတယ်။ ဆရာ ဇော်ဂျီ ကွယ်လွန်ခြင်း ဆယ်နှစ်ပြည့်ပွဲမှာ သင်္ဘောတစီးလုံး ငှားပြီး သွားကြတော့ ဦးအုန်းမောင်တို့၊ သခင် အုန်းမြင့်တို့လည်း ပါကြပါတယ်။ ပွဲမှာ သူတို့ စကားပြောခွင့် မရကြပါဘူး။
မုံရွာ တင်ရွှေ၊ ဗိသုကာ ကျော်မင်း၊ ကိုသိန်းတင် (အဖွဲ့ချုပ် တိုင်းစည်းရုံးရေးမှူး)၊ ဟာဂျီ မြသန်း (ကိုမင်းဇင်တို့ အဖေ)၊ ဆရာ မြသန်းတင့် စသူတို့ရဲ့ နှစ်လည် ဆွမ်းကြွေးပွဲ၊ ဆရာကြီး သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း နှစ်လည် ဆွမ်းကြွေးပွဲ တို့မှာလည်း ဆုံလေ့ ရှိကြပါတယ်။
အမေ လူထု ဒေါ်အမာ မွေးနေ့ပွဲမှာတော့ သခင် အုန်းမြင့်၊ သခင် သိမ်းမောင် (ဝါးခယ်မ)၊ ဦးထွန်းတင် (သခင် ကိုယ်တော်မှိုင်း ပြည်တွင်း ငြိမ်းချမ်းရေး အဖွဲ့၊ အတွင်းရေးမှူး)၊ တော်ဘုရားလေး၊ ဦးချမ်းအေး စသူတွေ့နဲ့ နှစ်စဉ် ဆုံကြတယ်။ ရုပ်ရှင် မင်းသားကြီး ဦးထွန်းဝေလည်း ပါတယ်။
အများအားဖြင့် စစ်အစိုးရက မျက်စေ့ ဒေါက်ထောက်ကြည့်တာ ခံရသူတွေ တစ်နိုင်ငံလုံးက ဆိုသလို လာကြတာပါ။ ဘယ်မှာ ဆုံဆုံ ဒီလူတွေ ချည်းပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ ဒီလူတစုဟာ လက်ရှိ အစိုးရအကြောင်းကို အထူး ပြောဆိုနေလေ့ မရှိပါဘူး။ (ပြောစရာမှ မလိုဘဲ) ခုဟာက အချင်းချင်း အလွမ်းပြေ တွေ့ဆုံကြ အားပေးကြတဲ့ သဘောထက် မပိုလှပါဘူး။
ကျနော်တို့တတွေ ဦးအုန်းမောင်ရဲ့ အိမ်ကိုလည်း အလည်ရောက်လေ့ ရှိတယ်။ လူငယ်လေးတွေက အဘ ဦးအုန်းမောင် အိမ်ဆိုရင် လိုက်ပို့ချင်လေ့ ရှိတယ်။ သူတို့ရဲ့ အဘ ဦးအုန်းမောင်နဲ့ ကျနော်တို့ စကား ပြောကြတာကို နားထောင်ချင်လို့တဲ့။ ကျနော်က သူတို့ ကိုကိုးကျွန်းမှာ အချင်းချင်း စောင့်ရှောက်ကြပုံ၊ စိတ်ဓာတ် မြှင့်တင်ကြပုံ၊ အပျင်းဖြေကြပုံ၊ နိုင်ငံရေး လေ့လာကြပုံ၊ သမိုင်း လေ့လာကြပုံ တွေကို ကိုယ်လည်းကြားချင် လူငယ်တွေလည်းကြား စေချင်ပါတယ်
ကျနော် ကြားဖူးတဲ့ ပုံပြင်လေးကို ကျနော် ပြန်မေးဖူးတယ်။ အဘ ထောင်က (ကျွန်းက) လွတ်လာတော့ အိမ်ကို ပြန်လာတယ်။ အိမ်ပေါက်ဝမှာ သူ့သမီးကလေးကို တွေ့တော့ သမီးက အဖေကို စိမ်းနေတယ်။ “သမီး အဖေလေ” လို့ ပြောတော့ သမီးလေးက “အမေရေ … အဖေဆိုတဲ့ လူကြီး လာနေတယ်” လို့ လှမ်းအော်သတဲ့။
တချို့က “ဒီပုံပြင်” လေးကို ကြားရရင် မျက်ရည် ကျကြပါတယ်။ “အဘက တိုက်ပွဲမှာ ခြေတောက်ကို သေနတ်မှန်လို့ အဖမ်းခံရတာဆို”။ “လေထီး တပ်သားကြီးကို ကန်ဖူးတယ် ရှိအောင် ဆိုပြီး စစ်စုံထောက်တွေက ကန်လို့ နံရိုး ကျိုးဖူးတယ်ဆို” စသည်ဖြင့် သူတို့က ဝင်မေးကြတာတွေလည်း ရှိပါတယ်။ သူတို့ရဲ့ အဘကလည်း ကြွားဝါတဲ့ လေသံ၊ အာဃာတ ပါတဲ့ လေသံ မပါဘဲ ပုံမှန်ပဲ ပြန်ပြောလေ့ ရှိပါတယ်။
လူငယ် နိုင်ငံရေးသမား တွေကို ထောင်ချရင် ထောင်ထဲမှာ ဦးအုန်းမောင်တို့လို နိုင်ငံရေး သမားကြီးတွေနဲ့ အတူထားလေ့ မရှိတာဟာ အဲသလို လူငယ်တွေနဲ့ တွေ့ဆုံ မေးမြန်းရင်း နိုင်ငံရေးအမြင်၊ သမိုင်းအမြင်တွေ ရင့်ကျက် မြှင့်တက် ကုန်ကြလို့ပါပဲ။ လူကြီးတွေကလည်း လူငယ် မျိုးဆက်သစ်တွေကြောင့် အားသစ် လာကြပါတယ်။ ဦးအုန်းမောင်တို့ ကိုယ်တိုင်က လူကြီး လူငယ် မခွဲခြားဘဲ အပြန်အလှန် လေးစားသမှုနဲ့ ဘဝအသိ ဘဝအားမာန်တွေ ဖလှယ်ကြပါတယ်။ ထောင်ကို ဘဝ တက္ကသိုလ် ဖြစ်စေ ခဲ့ကြပါတယ်။
အဘ ဦးအုန်းမောင်ဟာ အသက် ၈၂ နှစ် အရွယ် ၂ဝဝဝ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၈ မှာ ကွယ်လွန်တယ်။ ဦးအုန်မောင်ရဲ့ အိမ်ကိုလည်း ရောက်ပါတယ်။ ဈာပနလည်း လိုက်ပို့ပါတယ်။ လိုက်ပို့ကြတဲ့ လူထုဟာလည်း မနည်းပါဘူး။ အဘ ဦးအုန်းမြင့် (သခင်အုန်းမြင့်) နဲ့ သခင်အိုကြီးတွေ၊ ကျောင်းသား ခေါင်းဆောင်ဟောင်း ကိုဘကောင်းနဲ့ ကျောင်းသား ခေါင်းဆောင်ဟောင်းတွေ၊ ရှစ်လေးလုံး အရေးတော်ပုံ ခေါင်းဆောင်တွေ၊ စာရေး ဆရာတွေ၊ သတင်း စာဆရာတွေ လာရောက် ကြပါတယ်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် စာရေးဆရာမ ဒေါ်ခင်ဆွေဦး တို့ကိုလည်း တွေ့လိုက်ရ ပါတယ်။
ဈာပန အပြီးမှာ လေထီး ဦးအုန်းမောင် အမှတ်တရ စာတမ်းများကို စာအုပ်ထုတ်ဖို့ စာမူတွေ စုဆောင်း ကြပါတယ်။ အဘ ဦးအုန်းမောင်ရဲ့ ဇနီး (မမမြင့်) နဲ့ သမီးကပါ ကျနော်တို့ အမှတ်တရ စာအုပ် တည်းဖြတ် ထုတ်ဝေရေးမှာ ပါဝင် ကူညီဖို့ သဘောတူ ထားပါတယ်။ ဆရာ တိုက်စိုး၊ အဘ ဦးအုန်းမြင့်၊ အဘ သခင် သိမ်းမောင် (ဝါးခယ်မ)၊ ဒဂုန်တာရာ စတဲ့ ဆရာကြီးများကို ကြီးကြပ်ဖို့ မေတ္တာရပ်ခံပြီး “စာအုပ်ဈေး” စာအုပ်တိုက် ပိုင်ရှင် ဦးမော်လင်းကို ထုတ်ဝေရေး တာဝန် ယူပေးဖို့ အပ်ပါတယ်။ ဆက်လက်ပြီး လေထီး ဦးအုန်းမောင် ကိုယ်တိုင် ရေးခဲ့တဲ့ စာတွေကို စုပေါင်း ထုတ်ဝေဖို့လည်း ဆုံးဖြတ် ထားကြပါတယ်။
ဦးအုန်းမောင် စာအုပ်ကို ဦးသန်းထွတ်တို့က ဖတ်ရှု တည်းဖြတ် ကြရမှာပါ။ ဒါပေမဲ့ ဦးသန်းထွတ်မှာ ထုတ်ဝေခွင့် ပေးနိုင်တဲ့ အာဏာ လုံးဝ မရှိရှာတော့တာကို သူငယ်ချင်း ဦးအုန်းမောင် နားလည်း ထားပြီးသားပါ။ ခုလို ဒေါ်နီနီမြင့်တို့ လက်ထဲ သူ့စာမူ အပ်ရတာကိုလည်း မနှစ်မြို့ ရှာပါဘူး။ သူ မသေဆုံးခင် ထုတ်ဝေခွင့် ရမယ်လို့လည်း မမျှော်လင့် ခဲ့ပါဘူး။ ဒေါ်နီနီမြင့် ကတော့ ထုတ်ဝေခွင့် (ချပေးခဲ့) ထောက်ခံ ပေးခဲ့သတဲ့၊ စာပေ စိစစ်ရေး စစ်ထောက်လှမ်းသမား တွေက ထုတ်ခွင့် မပေးခဲ့ပါဘူး။ (ဒီ ကိစ္စက ဦးအုန်းမောင် မကွယ်လွန်မီ ကတည်းက ကြုံခဲ့တာပါ)
သေဒဏ်
သေဒဏ်ဆိုသည်မှာ လူတစ်ဦးတစ်ယောက်အား နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ အာဏာပိုင် အဖွဲ့အစည်းမှ တရားဥပဒေ ကြောင်းအရ ရာဇဝတ်မှု တစ်ခု အတွက် အပြစ်ဒဏ်ပေးသည့် အနေဖြင့် သတ်စေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် Capital punishment ဟု သုံးနှုန်းလေ့ ရှိကြပြီး လက်တင်ဘာသာ capitalis မှ ဆင်းသက်လာသည်။ လက်တင်ဘာသာတွင် ခေါင်းနှင့်ဆိုင်သော ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး ရှေးယခင်ခေတ်များက ခေါင်းဖြတ်သတ်ခြင်းကို ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်သည်။
ယခုလက်ရှိတွင် အမ်နက်စတီ အင်တာနေရှင်နယ် (Amnesty International) အဖွဲ့အစည်းမှ နိုင်ငံ အတော်များများကို သေဒဏ်ပေးမှု ဖျက်သိမ်းခြင်းကို သဘောတူညီသူများ အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေ ညီလာခံမှ ၂၀၀၇၊ ၂၀၀၈ နှင့် ၂၀၁၀ ခုနှစ်များတွင် တကမ္ဘာလုံး အတိုင်းအတာနှင့် သေဒဏ်ပေးမှုကို ဆိုင်းငံပြီး နောက်ဆုံးတွင် ဖျက်သိမ်းကြရန် တိုက်တွန်းသည့် ဆုံးဖြတ်ချက် ချမှတ်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံအတော်များများတွင် သေဒဏ်ပေးမှုကို ဖျက်သိမ်းပြီး ဖြစ်သော်လည်း ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် သေဒဏ်ပေးခြင်း မဖျက်သိမ်းသေးသော နိုင်ငံများတွင် နေထိုင်နေကြသေးသည်။ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ နှင့် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ အစရှိသော ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူဦးရေ အများဆုံးသော နိုင်ငံကြီးများက သေဒဏ်ပေးခြင်းကို ဆက်လက်ကျင့်သုံး နေကြသောကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။ (အမေရိကန်၊ အိန္ဒိယနှင့် အင်ဒိုနီးရှားတို့သာ ရှားရှားပါးပါး တခါတရံမှသာ သေဒဏ်ပေးလေ့ ရှိသည်။) ထိုနိုင်ငံ ၄ နိုင်ငံ စလုံးသည် ကုလသမဂ္ဂ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ကန့်ကွက်မဲ ပေးခဲ့သည်။      မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း သေဒဏ်ပေးခြင်းကို တရားဝင် ဖျက်သိမ်းထားခြင်း မရှိပဲ ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေ ညီလာခံ၏ သေဒဏ်ပေးခြင်းဆိုင်ရာ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ကန့်ကွက်မဲပေးသော နိုင်ငံများတွင် တစ်နိုင်ငံ အပါအဝင် ဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း
ရာဇဝတ်သားများနှင့် နိုင်ငံရေးပြိုင်ဖက်များကို သတ်ပစ်ခြင်းကို လူမှုအဖွဲ့အစည်း အတော်များများတွင် ကျင့်သုံးခဲ့ကြပြီး ရာဇဝတ်မှု အတွက် အပြစ်ပေးရန်နှင့် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ ဆန့်ကျင်မှုများကို ဖိနှိပ်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ဖြစ်သည်။ သေဒဏ်ပေးခြင်း ကျင့်သုံးသော နိုင်ငံ အတော်များများတွင် သေဒဏ်ပေးခြင်းကို လူသတ်မှု၊ သူလျှိုမှု၊ နိုင်ငံတော် သစ္စာဖောက်မှု များ နှင့် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ တရားစီရင်မှုများတွင်သာ အသုံးပြုလေ့ ရှိသည်။ အချို့သော နိုင်ငံများတွင် မုဒိမ်းမှု၊ မယားခိုးမှု၊ မိသားစုဝင် အချင်းချင်း လိင်ဆက်ဆံမှု၊ သဘာဝနှင့် ဆန့်ကျင်၍ လိင်ဆက်ဆံမှု အစရှိသော လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ရာဇဝတ်မှုများ အတွက် သေဒဏ်ပေးခြင်း ပြုလေ့ ရှိသည်။ အစ္စလာမ်နိုင်ငံများတွင် နိုင်ငံတော်ဘာသာကို တရားဝင်ကြေညာ စွန့်ပယ်ခြင်း အတွက် သေဒဏ်ပေးလေ့ ရှိသည်။ သေဒဏ်ပေးခြင်းကို ကျင့်သုံးသော နိုင်ငံ အတော်များများတွင် မူးယစ်ဆေးဝါး မှောင်ခိုကုန်သွယ်ခြင်းသည်လည်း သေဒဏ်ပေးရလောက်အောင် ကြီးကျယ်သော ပြစ်မှု ဖြစ်သည်။ တရုတ်နိုင်ငံတွင် လူကုန်ကူးခြင်း နှင့် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ အကြီးအကျယ် ခြစားခြင်းတို့ကိုလည်း သေဒဏ် အပြစ်ပေးလေ့ ရှိသည်။ နိုင်ငံတကာရှိ စစ်တပ်များတွင် သူရဲဘောကြောင်ခြင်း၊ တပ်ပြေးခြင်း၊ အမိန့်မနာခံခြင်း နှင့် တပ်တွင်း သူပုန်ထခြင်း ပြစ်မှုများတွင် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ တရားရုံးများမှ သေဒဏ်ချမှတ်လေ့ ရှိခဲ့ကြဖူးသည်။
တရားဝင် သေဒဏ်ပေးခြင်းသည် သမိုင်းတင်သည့် ခေတ်ဦး အစကပင် ရှိခဲ့သည်။ သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ ရှေ့ဦး မျိုးနွယ်စု အဖွဲ့အစည်းအမျိုးမျိုးသည် သေဒဏ်ပေးခြင်းကို ၎င်းတို့၏ တရားစီရင်ရေး စနစ်၏ တစိတ်တစ်ပိုင်း အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ထိုလူမှု အဖွဲ့အစည်းများတွင် အပြစ်ကျူးလွန်ခြင်း အတွက် ပေးတတ်သော အပြစ်ဒဏ်များမှာ အပြစ်ကျူးလွန်သူမှ လျော်ကြေးပေးစေခြင်း၊ နာကျင်စေအောင် အပြစ်ပေးခြင်း၊ ဝိုင်းကြဉ်ထားခြင်း၊ နယ်နှင်ဒဏ်ပေးခြင်းနှင့် သေဒဏ်ပေးခြင်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။ လျော်ကြေးပေးခြင်းနှင့် ဝိုင်းကြဉ်ထားခြင်းတို့သည် များသောအားဖြင့် လုံလောက်သော ပြစ်ဒဏ်ပေးမှုများ ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ အနီးပတ်ဝန်းကျင်တွင် နေထိုင်သော မျိုးနွယ်စုများမှ ကျူးလွန်သော ပြစ်မှု အတွက်မူ တရားဝင် ဝန်ချတောင်းပန်ခြင်း၊ လျော်ကြေးပေးခြင်း နှင့် တိုက်ခိုက်သတ်ဖြတ်ခြင်း တို့ဖြင့် ဖြေရှင်းလေ့ ရှိကြသည်။
ဂုံမင်းရွာ၊ သဲဖြူ
ဂုံမင်းရွာ၊ သဲဖြူ
မိတ်သလင်ကုန်းရွာ၊ ပိန်းအင်း
မိတ်သလင်ကုန်းရွာ၊ ပိန်းအင်း
အိုင်ကြီးရွာမရွာ၊ အိုင်ကြီး
အိုင်ကြီးရွာမရွာ၊ အိုင်ကြီး
ပေါက်မြို့
ပေါက်မြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်တွင်ပါဝင်၍ ပေါက်မြို့နယ်၏ မြို့နယ်ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်သည်။
တည်နေရာနှင့် အကျယ်အဝန်း
ပေါက်မြို့နယ်သည် ပခုက္ကူခရိုင်၏ အလယ်တွင် ရှိ၍ စတုရန်းမိုင် (၉၁၀) ကျယ်ဝန်းသည်။ ပေါက်မြို့ပေါ်ရှိ လူဦးရေမှာ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၇,၂၈၆ ဦး ဖြစ်သည်။ မြို့နယ်၏ တစ်ဘက်တစ်ချက်တွင် တောင်ကုန်းတောင်တန်းများ ရှိ၍ မြို့နယ်၏ မြေမျက်နှာပြင်သည် ညီညာပြန့်ပြူးခြင်း မရှိပေ။ မြို့နယ်အတွင်း၌ ယောချောင်း နှင့် ကျောချောင်းတို့ ဖြတ်သန်း စီးဆင်းကြသည်။ ပေါက်မြို့သည် ယောချောင်း နှင့် ကျောချောင်းတို့ ပေါင်းဆုံသည့်နေရာနှင့် မနီးမဝေးတွင် တည်ရှိသည်။ ပခုက္ကူမြို့မှ အနောက်ဘက် (၄၇)မိုင်ခန့် ကွာဝေးသည်။ မြို့၏ မြောက်ဘက်တွင် ပေါက်ချောင်းငယ် ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသွားပြီးလျှင် ယင်း၏မြောက်ဘက်ရှိ ကျောချောင်းထဲသို့ ပေါင်းဆုံ စီးဝင်သည်။ မြို့၏ အနောက်ဘက်တွင် ရန်ကင်းတောင် ရှိသည်။ ထိုတောင်သည် မြို့ကို ဖီလာခံလျှက် အနောက်မျက်နှာသို့ တောင်ဦးပြုနေသည်။ မြို့၏ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် ဆင်ဇာချောင်း ရှိ၍ ပခုက္ကူသို့သွားသော ကားလမ်းမကြီးသည် ဆင်ဇာချောင်းကို ဖြတ်ကျော်သွားသည်။ အရှေ့ဘက်ဤ ကျားသိုက်ချောင်းငယ်ရှိ၍ ယင်း၏ အရှေ့ဘက်တွင် လေယာဉ်ကွင်း ရှိသည်။ ပေါက်မှ ပခုက္ကူသွား ကားလမ်းမကြီး၏ တောင်ဘက်တွင် လေသာတောင် ရှိလေသည်။ ပေါက်မြို့သည် မြို့ကွင်းမြို့ကွက်ကောင်း၍ ကျယ်ဝန်းသည်။ လူနေအိမ်ခြေ တစ်ထောင်ကျော်ခန့်ရှိ၍ လူဦးရေ ၁,၀၅၅ ယောက်ခန့်ရှိလေသည်။ မြို့သူမြို့သားများမှာ များသောအားဖြင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ မြန်မာလူမျိုးများသာ ဖြစ်ကြလေသည်။
မြို့ပေါ်နေရာဒေသများ
ပေါက်မြို့သည် နယ်ပိုင်ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်သည့် အားလျော်စွာ နယ်ပိုင်ရုံး၊ မြို့ပိုင်ရုံး၊ ငွေတိုက်၊ တရားမရုံး၊ သစ်တောရုံး၊ ရဲဌာန စသည့် အစိုးရအဆောက်အအုံများ ရှိ၍ ယင်းတို့သည် မြို့၏ အနောက်ဘက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိကြသည်။ မြို့၏ တောင်ဘက် မြို့ရိုးသဖွယ် အနောက်မှ အရှေ့သို့ တန်းလျက် ရှိသော တောင်ရိုး၏ အနောက်ဘက်ဆုံးတွင် တိုင်းရင်းဆေးရုံ ရှိသည်။ ထို့အပြင် အစိုးရတန်းမြင့်ကျောင်း၊ အလယ်တန်းကျောင်း၊ မူလတန်းကျောင်း၊ စာတိုက်၊ ဈေး စသည့်အဆောက်အအုံများဖြင့်လည်း ပေါက်မြို့သည် သိုက်မြိုက်စွာ ရှိလေသည်။
လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး
ပေါက်မြို့သည် ယောနယ်များသို့ သွားရာတံခါးဝမြို့ ဖြစ်သည်။ ထီးလင်း၊ ဂန့်ဂေါ စသော အထက်ယောနယ်များသို့ ပေါက်မြို့မှတစ်ဆင့် မော်တော်ကားလမ်းများဖြင့် သွားလာကြရသည်။ ပခုက္ကူမှတစ်ဆင့် ရန်ကုန်၊ မန္တလေး စသော မြို့ကြီးများနှင့် ယောနယ်များ၏ ကုန်စည် ဖလှယ်မှု ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားမှုတို့ကို ဆက်သွယ်ပြုလုပ်ရာ၌ ပေါက်မြို့မှ တစ်ဆင့် ပြုလုပ်ကြရသည်။ ပခုက္ကူမြို့မှတစ်ဆင့် ရန်ကုန်မြို့နှင့် တစ်ပါတ်လျှင် တစ်ကြိမ် လေကြောင်း အဆက်အသွယ် ရှိသည်။
စီးပွားရေး
ပေါက်မြို့နယ်သည် မိုးပါးရေရှားဒေသဖြစ်သည့် အတိုင်း ပဲအမျိုးမျိုး၊ ပြောင်းဖူးဖက်(ယောဖက်)၊ ငရုတ်၊ မန်ကျည်း၊ နှမ်း နှင့် ဆီးသီး စသော အပူပိုင်းရပ်ဝန်းထွက်ကုန်သီးနှံများ ထွက်သည်။
သမိုင်းကြောင်း
ပုဂံခေတ်က ထင်ရှားခဲ့သော သောင်းထွတ်မြို့ဟောင်းတည်နေရာသည် ယခုပေါက်မြို့၏ တောင်ဘက် (၆)မိုင်ခန့်အကွာ ကျောက်ကာရွာကြီး၏ အရှေ့ဘက်တွင် ဖြစ်သည်။ ပေါက်မြို့ဟူ၍ ခေါ်တွင်ခြင်းမှာ ပေါက်ပင်ပေါက်တောကိုထွင်၍ မြို့တည်ခဲ့ခြင်းကို အစွဲပြု၍ ပေါက်မြို့ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ဟန်တူလေသည်။
ထင်ရှားသည့်နေရာများ
သာသနိကအဆောက်အအုံ၊ စေတီ၊ ပုထိုးများမှာ မြို့၏ အနောက်တောင်ဘက် တောင်ပူစာထိပ်တွင် မြို့ပန္နဘုရား ဖြစ်သော ရွှေပေါက်ပင်ဘုရားရှိသည်။ မြို့၏အရှေ့တောင်ဘက်ရှိ လေသာတောင်တွင်လည်း လေသာတောင်ဘုရား ရှိသည်။ ပေါက်ချောင်း၏ မြောက်ဘက်ကမ်းတွင် တောင်ရိုးတစ်ခုရှိရာ ထိုတောင်ရိုး၏ အရှေ့ဘက်တောင်စွယ်တွင် လောကဒီပဘုရား ရှိသည်။ ထို့အပြင် ထိုအနီးအနားတစ်ဝိုက်တွင် ဘုန်းကြီးကျောင်းများနှင့် အခြားစေတီပုထိုးငယ်များ ရှိလေသည်။ လောကဒီပဘုရား၏ အရှေ့ဘက်တွင် ပေါက်မှ ဂန့်ဂေါသို့သွားသော မော်တော်ကားလမ်း ရှိလေသည်။
မြို့နယ်အတွင်း ထင်ရှားသောစေတီပူထိုးများမှာ ပေါက်မြို့နှင့် (၈)မိုင်ခန့် ကွာဝေးသော ဘုရားတောင်ရွာနှင့် ကျူတောရွာများ အနီးရှိ ရွှေပေါက်လောင်စေတီ နှင့် ရွှေမုဌောစေတီ နှစ်ဆူ ဖြစ်သည်။ ထိုဘုရားစေတီများ၏ ပွဲတော်များကို နှစ်စဉ် တပေါင်းလတွင် ကျင်းပသည်။ မြို့ပေါ်၌ အစည်ကားဆုံးသော ပွဲတော်မှာ သီတင်းကျွတ်ပွဲတော် ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် သီတင်းကျွတ်လပြည့်ကျော်တစ်ရက်နေ့တွင် နယ်ရှိကျေးရွာများမှ ရဟန်းရှင်လူတို့က မြို့ပေါ်ရှိ ထေရ်ကြီး၊ ဝါကြီး ဆရာတော်ကြီးများအား လာရောက် ကန်တော့ရာတွင် တိုးရုပ်၊ ဘိုးဘရုပ်၊ ဒေါင်းရုပ်၊ ကိန္နရာရုပ် စသော အရုပ်မျိုးစုံအကများကို တစ်ရွာနှင့်တစ်ရွာ ယှဉ်ပြိုင် ကပြကြရာ ထူးထူးခြားခြား စည်ကားသိုက်မြိုက်လှသည်။
ပိုယာပါရွာ၊ ဖာပွန်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖာပွန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကြိမ်ပိုက်ကြီး
ကြိမ်ပိုက်ကြီး
ကတမ်ကန်
ကတမ်ကန် သည် ချဒ်နိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းမြေနိမ့်ဒေသတွင် တည်ရှိသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကန်သည် Ounianga Kebir ကန်များထဲတွင် ကန်ကြီးများထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကန်သည် Borkou-Ennedi-Tibesti ဒေသတွင် ပါဝင်သည်။ ဤကန်များသည် မြောက်မှတောင်သို့ တည်ရှိနေသည့်အတွက် ထင်ရှားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ချဒ်နိုင်ငံရှိ ရေကန်များ
ဒွမ်မွတ်ရွာ၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်
ဒွမ်မွတ်ရွာ(Dummut)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ ကဝါးပန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၈၃၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကဝါးပန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၁ ဦး၊ မ ၆၆ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၂၇ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျုံရွှဲဖျားရွာ၊ သဲဖြူ
ကျုံရွှဲဖျားရွာ၊ သဲဖြူ
တက်လျက်ရွာ၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်
တက်လျက်ရွာ (Tethlyet)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်၊ ဟမ်းငိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၄၆၈၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟမ်းငိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၆၂၂ ဦး၊ မ ၃၀၁၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၆၃၂ ဦးနေထိုင်သည်။
စီးပွားရေးပေါင်းတူလုပ်ဆောင်ရေးနှင့် ဖွဲ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအဖွဲ့အစည်း
စီးပွားရေး နှင့်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ပေါင်းတူလုပ်ဆောင်ရန်အဖွဲ့အစည်း (Organisation for Economic Co-operation and Development)
လက်ယက်မရွာ၊ မြောင်မြို့နယ်
လက်ယက်မရွာ (Letyetma)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ မြောင်မြို့နယ်၊ လက်ယက်မကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၂၂၆ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြောင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
​ဘောသလင်းရွာ၊ ပိန်းအင်း
ဘောသလင်းရွာ၊ ပိန်းအင်း
အောင်မြတ်ထွတ်၊ ဦး
မောင်သုတ အမည်ခံ ဗိုလ်မှူး ဘသောင်း (မဟာ ဝိဇ္ဇာ၊ ရွှေတံဆိပ်ရ) ပြုစုကာ ဦးခင်အေး (မောင်ခင်မင်၊ ဓနုဖြူ) ပါမောက္ခ၊ မြန်မာစာ ဌာန၊ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် တည်းဖြတ် ဖြည့်စွက်တဲ့ ပဉ္စမအကြိမ် ၁၊ ဩဂုတ်၊ ၂ဝဝ၂၊ ရာပြည့် စာအုပ်တိုက်ထုတ် 'စာဆိုတော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိ' စာအုပ်က "ဦးအောင်မြတ်ထွတ် (၁၂၄၄ - ၁၃၁၃)" အကြောင်းကို ပြန်လည် ကူးယူ ဖော်ပြတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဦးအောင်မြတ်ထွတ် (၁၂၄၄ - ၁၃၁၃)
ရမည်းသင်းမြို့ အနောက်တောင်လက် ခရီးလေးတိုင်ကွာ ရမည်းသင်း ငါးမြို့ အဝင် မြို့လှမြို့ အရှေ့တောင်လက် ခရီးတတိုင်သာသာ ပင်းစုရွာတွင် ၁၂၄၄ ခု၊ နယုန်လပြည့်ကျော် ၁၁ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့ နံနက် နေဝန်းပေါ်ချိန်၌ ဦးအောင်မြတ်ထွတ်ကို ဖွားမြင်သည်။ မိဘနှစ်ပါးမှာ ဦးလာနှင့် ဒေါ်အုပ်တို့ ဖြစ်သည်။ ဦးအောင်မြတ်ထွတ်သည် တဦးတည်းသော သား ဖြစ်သည်။
ငါးနှစ်သား အရွယ်မှ စ၍ ဦးရီးတော် အရင်းဖြစ်သော ရွာဦးကျောင်း ဆရာတော် သုံးဂိုဏ်းချုပ် ဓမ္မကထိက မဟာ ဝိဘင်္ဂဓရ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ ရှင်ဝိလာသထံ၌ သင်ပုန်းကြီးမှ စ၍ မင်္ဂလသုတ် စသော အခြေခံ ကျမ်းစာများနှင့် ဗေဒင် လက်ရိုးတို့ကို သင်ယူ ဆည်းပူးခဲ့သည်။
ဆယ့်လေးနှစ် အရွယ်တွင် ရှင်သာမဏေ ပြုသည်။ ဘွဲ့တော်မှာ ရှင်အာဒိစ္စဝံသ ဖြစ်သည်။ ဆယ့်ခြောက်နှစ် အရွယ်တွင် ရမည်းသင်းနယ် ထောက်ကြံ့ခြင်း ကျောင်းတွင် ဂဏန်း သချင်္ာ သင်ယူသည်။ ထို့နောက် ပျော်ဘွယ်မြို့ ဝေဇယန် ဆရာတော် ရှင်ဝိမလထံ ရောက်၍ ဆရာတော်၏ တူ လေသာ ဆရာတော် ရှင်ဝိလာသထံတွင် ဋီကာကျော်၊ ကင်္ခါ၊ ဝိနည်းငယ်လေးစောင်၊ အဘိဓာန် တို့ကို သင်ယူသည်။ ၁၂၆၃ ခုနှစ်၊ နတ်တော်လဆန်း ၁၃ ရက်နေ့တွင် ရဟန်းဘောင်သို့ ဝင်သည်။ မန္ဈလေး ဘုရားကြီးတိုက်မြို့ အုပ်ကြီးကျောင်း ဂဏဝါစက ရှင်ဝိသုဒ္ဓထံ၌ သဒ္ဒါ၊ ဆန်း၊ အလင်္ကာ၊ အဘိဓာန်၊ ကစ္စာယနသာရ၊ ဘေဒစိန္ဈာ၊ ပုဒ်စစ်၊ အဘိဓမ္မာညဝါ၊ ဝိနည်းငါးကျမ်း ပါဠိတော်တို့ကို လည်းကောင်း၊ ညောင်တုန်းမြို့ ရွှေဟင်္သာတော်ရတိုက် ဆရာတော် ရှင်ဉာဏိန္ဒာသဘ ထံ၌ သင်ရိုး ပိဋကတ် အဋ္ဌကထာစုံနှင့် ပဒရူသိဒ္ဓိ၊ ဋီကာကျော်၊ သက္ဗတ ဗျာကရုဏ်းကျမ်း တို့ကို လည်းကောင်း သင်ယူခဲ့သည်။
ရဟန်း ငါးဝါ အရတွင် ပိဋကတ် တတ်မြောက်ပြီး ဖြစ်၍ ဂဏဝါစက စာချ ပြုလုပ်လျက် 'ပါဒသိက္ခာ နယူပဒေသကျမ်း' ကို ရေးသားသည်။ ဟံသာဝတီ သတင်းစာတွင် 'ပညာဝန် ဦးဘိုးစ' ဟူသော ကလောင် အမည်ဖြင့် ပိဋကတ် ဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးများ ရေးသည်။ ထို့နောက် တွံတေး၊ မော်လမြိုင်၊ တောင်ငူ၊ ပျော်ဘွယ်၊ မန်လည်၊ မန္ဈလေး စသည့် အနယ်နယ် အရပ်ရပ်သို့ လှည့်လည်၍ စာချခြင်း၊ ပညာ ဆည်းပူးခြင်းများ ပြုသည်။ ပါဠိဘာသာဖြင့် 'ကစ္စာယနသင်္ဂကျမ်း'၊ 'ပဒသင်္ဂဟကျမ်း' တို့ကိုလည်း ပြုစုခဲ့သည်။ တဖန် မော်လမြိုင်သို့ ရောက်ပြန်၍ ကြံခင်းကျောင်း၌ မဟာနာယက အဖြစ် စာချနေစဉ် 'မိလိန္ဒပဥှာနိဿယ' နှင့် 'ပဒသင်္ဂဟနိဿယ' တို့ကို ရေးသားခဲ့သည်။
အရှင် အာဒိစ္စဝံသ ကျောင်းတိုက်တွင် အစိုးရ အထောက်အပံ့ခံ အထက်တန်းကျောင်း၊ အင်္ဂလိပ်စာ အလွတ် ပညာသင် ကျောင်းတို့ကို တိုးချဲ့ ဖွင့်လှစ်သည်။ ရဟန်းတော်များ ဘာသန္ဈရ သင်ကြားရေး အတွက် စတင် လှုံ့ဆော်သည်။ သာသနာတော် ပြန့်ပွားအောင် ဆောင်ရွက်ရာတွင် ဘာသာခြား စကားများ တတ်မြောက်ပါက များစွာ အထောက်အကူ ဖြစ်သဖြင့် ရဟန်းတော်များ ဘာသန္ဈရ သင်သင့်ကြောင်း လှုံ့ဆော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဘာသန္ဈရ မသင်ကြားသင့်သော ဘက်မှ ဘုရားဖြူ ဆရာတော် ရှင်ရာဇိန္ဒက 'လောကာယတာဒိ ဝိနိစ္ဆယကျမ်း' ကို ရေးသား၍ ကန့်ကွက်ရာ၊ ရှင်အာဒိစ္စဝံသက ဘာသန္ဈရ သင်ကြားသင့်သော ဘက်မှ 'ဘာသန္ဈရ လမ်းညွှန်ကျမ်း' ကို ရေးသား၍ ဖြေရှင်းခဲ့သည်။
ဆရာတော်သည် ၁၂၉၃ ခုနှစ်တွင် အသောက မင်းတရားကြီး ကျောက်စာတို့ကို မြန်မာဘာသာ ပြန်ဆို၍ 'အသောက ကျောက်စာတော်ကျမ်း' ကို ရေးသားခဲ့ရာ ဝေလမင်းသား၏ ဆုတော်ငွေ တထောင် ချီးမြှင့် ခံရသည်။
ရှင်အာဒိစ္စဝံသသည် ရဟန်း သံဃာတော်ချင်း ဖြစ်သော မှုခင်း ကိစ္စများကို ရဟန်း သံဃာတော်တို့ကသာ ဝိနည်းတော်ဖြင့် ဆုံးဖြတ်နိုင်ရန် 'ဝိနယဓရ ဥပဒေ' ရေးသား၍ ေွ့ွကးကြော်သည်။ ကန့်ကွက်သူများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ရာ ရှင်အာဒိစ္စဝံသက 'ဓမ္မဝိနယ ပြန်တမ်း' ကို ရေးသား၍ ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းသင့်သော ဘက်မှ ဖြေရှင်းခဲ့သည်။ ထို့ပြင် 'ဘိက္ခုနီသာသနော် ပဒေသကျမ်း' ကို ရေးသား၍ ဘိက္ခုသာသနာ ပြန်လည် ဖော်ထုတ်ရန် ကြိုးပမ်းပြန်ရာ ကန့်ကွက်မှုများနှင့် ကြုံရပြန်သည်။ ဆရာတော်က 'ဘိက္ခုနီ အရေးတော်ပုံ' ကို ရေးသား၍ ဖြေရှင်းခဲ့သည်။
ဆရာတော်သည် စာပေ ပို့ချခြင်း၊ ရေးသား ပြုစုခြင်း လုပ်ငန်းများကို ဆက်လက် ဆောင်ရွက်သည်။ ၁၃ဝ၄ ခု၊ ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် ၁၄ ရက်နေ့၊ သက်တော် ၆ဝ တွင် ရဟန်းဇာတ် သိမ်း၍ လူအဖြစ်သို့ ရောက်သည်။ 'ဦးအောင်မြတ်ထွတ်' အမည် ပြန်တွင်သည်။ ဒေါ်ငွေတင့်နှင့် အိမ်ထောင်ပြုကာ ကွယ်လွန်သည် အထိ စာပေပို့ချခြင်း၊ ရေးသားပြုစုခြင်း အလုပ်ဖြင့်သာ နေထိုင်သွားသည်။
၁၃၁၃ ခု၊ ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် ၄ ရက်နေ့ (၁၉၅၁ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၁ ရက်နေ့)၊ အသက် ရဝ တွင် ကွယ်လွန် အနိစ္စရောက်သည်။ ဆရာကြီး ဦးအောင်မြတ်ထွတ်၏ ရုပ်ကလာပ်ကို အရှင် အာဒိစ္စဝံသ ကျောင်းတိုက်သို့ ယူ၍ ငါးရက်ထားပြီး သဂြိုဟ်သည်။
ကျမ်းကိုး ။ ။
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ
သောင်းထိုက်၊ ဦး
ဦးသောင်းထိုက်သည် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် ဝန်ကြီးချုပ်၊ဆဌသင်္ဂါယနာတင် ဦးနု‎၏သားဖြစ်သည်။ မွေးရာဇာတိမှာ ရန်ကုန်မြို့ဖြစ်သည်။ မွေးချင်း၄ယောက်ရှိသည့်အနက် ဒုတိယဖြစ်သည်။ အစ်မ၁ယောက်၊ ညီတစ်ယောက်၊ ညီမတစ်ယောက်ရှိသည်။ ငယ်စဉ်က မြို့မကျောင်းမှာ ၈တန်းထိပညာသင်ယူ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ကမ္ဘောဇကောလိပ် အထက်တန်းကျောင်းမှာ ဆက်တက်ပြီး TTC ကျောင်းမှ ဆယ်တန်းအောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၀-ခုနှစ်တွင် ထီးတန်းကောလိပ်တက်ရောက်စဉ် ဂျပန်နိုင်ငံသို့ ထွက်ခွာခဲ့သည်။ အစ၌ နိုင်ငံခြားသွားဖို့ အစီအစဉ် မရှိသော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံမှာ transitor radioလုပ်ချင်သောကြောင့် ဂျပန်ကိုထွက်ပြီး ပညာသင်သည်။ ဂျပန်တွင် ၁ဝနှစ် နေခဲ့သည်။ ပထမတွင် ကိုယ့်စရိတ်နှင့် ကိုယ်ပညာသင်နေရာက ငွေအခက်အခဲတွေ့ကြုံခဲ့သည်။ ဂျပန်အစိုးရ၏ ပညာသင်အထောက်အပံ့ ရယူခဲ့ရသည်။ BSC အတွက် ၄နှစ်တက်ရသည်။ Masterကို ၂နှစ်ထပ်တက်ရသည်။ BE(Electronic)ကို Masterထိ တက်သည်။ ဂျပန်မှနေ၍ ထိုင်းကိုရောက်ရှိသွားပြီး တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ အကူအညီအနေနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ၅နှစ်နေထိုင်သည်။ ထိုမှတဆင့် အိန္ဒိယသို့ ထွက်ခွာခဲ့ပြီး နိုင်ငံရေးလုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၈-ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ယခုအခါ အသက် ၆၉နှစ်ရှိပြီ ဖြစ်သည်။
မင်းလှမြို့
မြန်မာနိုင်ငံတွင် မင်းလှမြို့သည် အမည်တူ နှစ်မြို့ရှိနေသည်။
ဟန်ကလောက်ရွာ၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်
ဟန်ကလောက်ရွာ (Hankalauk)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်၊ ရီနွဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၈၄၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရီနွဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၀၃၄ ဦး၊ မ ၈၆၀၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၆၄၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖယ်ခုံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မဟာယာန
မဟာယာနဂိုဏ်း (Mahayana; महायान'; ကြီးမြတ်သောယာဉ် (သို့) လမ်းစဉ်) သည် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဓလေ့ထုံးတမ်း၊ ကျမ်းစာ၊ အတွေးအခေါ် နှင့် ကျင့်စဉ်များပါဝင်သော ကြီးမားသည့်ဂိုဏ်းတစ်ခုအတွက် သုံးစွဲသော ဝေါဟာရဖြစ်၏။ ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အဓိက ဂိုဏ်းကြီးနှစ်ခုမှ တစ်ဂိုဏ်းဖြစ်ကာ အခြားတစ်ခုမှာ ထေရဝါဒ ဖြစ်၏။ မဟာယာနသည် ဘီစီ တစ်ရာစုခန့်မှစ၍ အိန္ဒိယတွင် စတင်ခဲ့ကာ ဂိုဏ်းအားဖြင့် မဟာသံဃိကဂိုဏ်းမှ စတင်မြစ်ဖျားခံ၍ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ မဟာယာနတွင် အချို့သော ဗုဒ္ဓအဆုံးအမ၊ ကျမ်းစာများကို လက်ခံသော်လည်း တိုးချဲ့မှု၊ ပယ်ဖျက်မှု များစွားပါရှိသည်။ ဥပမာ မဟာယာနသုတ္တံကဲ့သို့သော ကျမ်းစာများကို ပေါင်းထည့်ခဲ့ကြသည်။
မဟာယာနသည် ဗုဒ္ဓအဖြစ်သို့ရောက်ရှိရန် ဗောဓိသတ္တ (ဘုရားလောင်း) ကျင့်စဉ်ဖြင့် ကြိုးပမ်းသည်။ ထိုသို့ကြိုးပမ်းရာ၌ သတ္တဝါအားလုံး၏ အကျိုးအတွက်ဟူ၍ သဘောထား၏။ ဤသည်ကို ဗောဓိသတ္တယာန (ယာန - ယာဉ်၊ ကျင့်စဉ်၊ ဝါဒ) ဟုခေါ်ဆိုကြသည်။ မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာသည် ဗောဓိသတ္တကျင့်စဉ်မှတဆင့် ပုဂ္ဂိုလ်တိုင်းအတွက် ဗုဒ္ဓဖြစ်မည့် ပန်းတိုင်ကို ရှာဖွေသည်။ ရဟန္တာအဆင့်ကို မပြည့်စုံမှုအဖြစ် မဟာယာနက ရှုမြင်သည်။ ထေရဝါဒဖက်တွင် မရှိသော ဗုဒ္ဓများ၊ ဘုရားလောင်းများသည် မဟာယာနဖက်တွင်ရှိ၏။ နမူနာအနေဖြင့် အမိတာဘာ ဘုရားဖြစ်၏။ မာဓျာမိက (Madhyamaka) သုညတာဝါဒ (śūnyatā) ကဲ့သို့သော သဘောတရားများ၊ ဝိဉာဉ်ဏဝါဒ (Vijñānavāda)၊ တထာဂတဂါဘ (ဗုဒ္ဓမျိုးစေ့) သဘောတရားများကို အထူးအားပြုကြသည်။
ဝဇီရာယာနသည် မဟာယာန၏ ဂိုဏ်းခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး မြောက်မြားစွာသော တန္တရကျင့်စဉ်များကို အသုံးချကြသည်။ ဤနည်းလမ်းဖြင့် ဗုဒ္ဓဖြစ်ရန် လျင်မြန်၍ စွမ်းအားထက်သည်ဟု အယူရှိကြသည်။
မူလအစပိုင်း၌ ဤသဘောတရားအရွေ့သည် သေးငယ်သော်လည်း မဟာယာနသည် အိန္ဒိယဗုဒ္ဓဘာသာအဝန်းဝဝိုင်း၌ စွမ်းအားကြီးသော အားတစ်ရပ်ဖြစ်ခဲ့သည်။ နာလန္ဒာ၊ ဝိကရာမာရှိလာ (Vikramashila) ကဲ့သို့သော မဟာယာနနှင့် ဆက်စပ်သည့် ပညာသင်ကြားရာနေရာများသည် ၇ ရာစုနှင့် ၁၂ ရာစုတို့တွင် ရှင်သန်ဖြစ်ထွန်းခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းတစ်လျှောက်၌ မဟာယာနသည် တောင်အာရှ၊ အလယ်အာရှ၊ အရှေ့အာရှ၊ အရှေ့တောင်အာရှများသို့ ပြန့်နှံ့ခဲ့ကြ၍ ယနေ့ခေတ်တွင် တရုတ်၊ ထိုင်ဝမ်၊ မွန်ဂိုလီးယား၊ ကိုရီးယား၊ ဂျပန်၊ ဗီယက်နမ်၊ နီပေါ၊ မလေးရှားနှင့် ဘူတန်တို့တွင် ဆက်လက်တည်ရှိ အားကောင်းကြသည်။
အရှေ့အာရှဒေသ၌ မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာသည် ကိုးကွယ်သူ ၅၇% ဖြင့် အကြီးမာဆုံးသော ဂိုဏ်းကြီးတစ်ခုဖြစ်၍ ဝဇီရာယာနဂိုဏ်းက ၆%၊ ထေရဝါဒဂိုဏ်းက ၃၆% အသီးသီးရှိကြသည်။ (၂၀၁၀ စစ်တမ်းအရ)
မဟာယန၏လှုပ်ရှားမှုများ
မဟာယာနလှုပ်ရှားမှုသည် ဂေါတမဗုဒ္ဓ မှ ဆင်းသက်လာသည်ကို တွေ့ရှိရသော်လည်း၊ ပညာရှင်များက အများပိုင်သက္ကရာဇ် ပထမ (1st) ရာစု (CE)သို့မဟုတ် အများပိုင်သက္ကရာဇ်မတိုင်မီ ပထမ(1st) ရာစုနှစ်(BCE )တွင် အိန္ဒိယ၌စတင်ခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ထားကြသည်။ ပညာရှင်များက အိန္ဒိယတွင် မဟာယာနလှုပ်ရှားမှု ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်ဖြစ်ပေါ်လာသည်မှာ အများပိုင်သက္ကရာဇ် ငါးရာစုနှစ်တွင်ဖြစ်သည်ဟု ကိုင်စွဲထားကြသည်။ ယင်းအချိန်မှစပြီး မဟာယာန၏ပေထက် အက္ခရာကျောက်စာများကို ကမ္ဗည်းမှတ်တမ်း များအဖြစ် အိန္ဒိယတွင် စတင်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဆယ့်တစ် (11th) ရာစုအများပိုင်သက္ကရာဇ်မတိုင်မှီ (အိန္ဒိယတွင် မဟာယာနတည် ရှိနေဆဲ၊ မဟာယာနသုတ် (သုတ္တန်)များသည် ပြန်လည်တည်းဖြတ်နေဆဲဖြစ်သည်။ ထို့အတွက် တူညီသော သုတ် (သုတ္တန်)အပေါ်တွင် များစွာသော မူကွဲများသည် မဟာယာန၏သမိုင်းကို ပညာရှင်များ ပြန်လည်ထူထောင်နိုင်ရန် ကြိုးစားရာ တွင် အသုံးမဝင်ပါ။ သမိုင်းစဉ်ဆက်အရ မဟာယာနသည် အရှေ့အာရှတစ်ခွင်သို့ ပျံ့နှံ့သွားသည်။ ယနေ့အထိ မဟာယာနကိုအဓိက ကျင့်သုံးနေသော နိုင်ငံများမှာ တရုတ်၊ ဂျပန်၊ ကိုရီးယား၊ ဗီယက်နမ်နှင့် မွန်ဂိုလီးယားတို့ ဖြစ်သည်။ မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာကို ယနေ့အထင်ကရ သင်ကြားနေသည့်ကျောင်းတော်များမှာ သန့်ရှင်းသောမြေ၊ ဇင် (Chan)၊ နီချီရန် ဗုဒ္ဓဘာသာ (Nichiren Buddhism့) ရှင်ကွန် (Shingon)၊ တိဗက်တန် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် တင်ဒိုင် တို့ဖြစ်ကြသည်။ နောက်ဆုံးသုံးကျောင်းသည် မဟာယာနနှင့် ဝိဇ္ဇာယာန နှစ်ခုစလုံးကို ကျင့်ကြံကြသည်။
== အဆိုအမိန့် == အထူးသဖြင့် ရှေးဟောင်းအိန္ဒိယပုံစံများဖြစ်သည့်မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာအကြောင်းကို တိကျသေချာစွာဟော နိုင်ရန် အကြောင်းခြင်းရာ အနည်းငယ်သာရှိသည်။ အိန္ဒိယပုံစံများထက် တရုတ်၊ ဗီယက်နမ်၊ ကိုရီးယား၊ တိဗက်နှင့် ဂျပန်တို့ရှိ မဟာယာန ဗုဒ္ဓအကြောင်းခြင်းရာများကို သာ ပို၍ဟောနိုင်သည်။ မဟာယာန သည် များစွာသော သွန်သင်ဟောကြားချက်များကို လျော့ရဲရဲချည်နှောင်ထားသည့် အစည်းနှင့်တူသည်ဟု ဖော်ပြနိုင်သည်။ ဤကဲ့သို့လျော့ရဲရဲဖြစ်နေခြင်းသည် အမျိုးမျိုးကွဲဟြးနေသည့် သွန်သင် ဟောကြားချက်များတွင် ပါရှိသည့်အမျိုးမျိုးသော သဘောထားခြားနားချက်များကို မဟာယာနတွင် ထည့်သွင်းထားနိုင် ရန်အတွက်ဖြစ်သည်။ မဟာယာနသည် ကြီးမားသော ဘာသာရေးနှင့် အတွေးအခေါ်အဆောက်အအုံကြီးဖြစ်သည်။ မဟာယာန သည် ဘာသာရေး ယုံကြည်မှု ပါဝင်ခြင်းကို ထည့်သွင်းဖွဲ့စည်းထားသည်။ ယင်းဘာသာရေး ယုံကြည်မှုသည် ရှေးယ ခင် အဂါမ (Āgama ) ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို ထပ်မံဖြည့်စွက်ထားသည့် မဟာယာနသုတ်အသစ်များဖြင့် ဖွင့်ဆိုထားသည်။ ယင်းသုတ်အသစ်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အခြေခံယူဆချက်များနှင့် ရည်ရွယ်ချက်များကို ရွှေ့ပြောင်းထားသည့် သုတ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မဟာယာနသုတ်ကို ဆည်းပူးကျင့်ကြံအားထုတ်သူများသည် အခြားသော မဟာယာန မဟုတ်သူများ တရားဓမ္မဆည်းပူးခြင်းများထက် ဉာဏ်စဉ်ပိုမိုမြင့်မားသည်ဟု ဆိုထားသည်။ ထို့အပြင် သီရိမာလသုတ် (Śrīmālā Sūtra) တွင် တင်ပြထားသည်မှာ မဟာယာနကို ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်ခြင်းသည် သူ၏အရည်အသွေးများ ကို ထာဝရမြင့်မားနေစေပြီး သရဗက္က သို့မဟုတ် ပစ္စေကဗုဒ္ဓလမ်းသို့ လိုက်သွားစေသည်။