cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
သဲ
သဲကိုအိုးလုပ်ငန်း၊ ဖန်ချက်လုပ်ငန်းနှင့် ဆီလီကိတ် လုပ်ငန်းများတွင်သုံးသည်။ ဖန်ချက်လုပ်ငန်းတွင် ဖန်ထည်၏အမျိုးအစားသည် သဲအကောင်းအညံ့နှင့်သဲလုံးအကြီး အငယ်တွင်တည်သည်။ သံမှသံ မဏိလုပ်သော နည်းတစ်နည်းတွင် မီးဖိုအတွင်းဘက်၌ သဲကိုခံပေးရသည်။ ပုံသွင်းရာ၌အသုံးပြုသော ပုံခွက်များကိုသဲဖြင့် ပြုလုပ် ယူကြရသည်။ သဲဖြင့်ပြုလုပ်သည့်အုတ်ခဲသည် ရွှံ့ဖြင့်လုပ်သည့် အုတ်ခဲထက် ပို၍ခိုင်ခံ့သည့်အပြင်အလေး ဒဏ်ကိုလည်း ခံနိုင်သည်။ အင်္ဂတေလုပ်ငန်းနှင့်ဘိလပ်မြေလုပ်ငန်းတွင်လည်း သဲကို အမြောက်အမြားအသုံးပြုကြသည်။ သတ္ထုကရိယာများမှ အညစ်အကြေးများမှ တိုက်ချွတ်ရန်ဖြစ်စေ၊ ကျောက်ပေါ်တွင် အက္ခရာတင်ရန်ဖြစ်စေ သဲကိုသဲမှုတ်စက်တွင် ထည့်၍ အသုံးပြုသည်။ သဲမှုတ်စက်မှာ သဲကိုဖိနှိပ်ထားသည့် လေဖြင့်မှုတ်ထုတ်ပေးသောစက်ဖြစ်၍ လုပ်ငန်း အသေးအဖွဲများတွင် လက်ဆွဲဖိုဖြင့် မှုတ်ပေးရသည်။ သို့သော် လုပ်ငန်းကြီးများတွင်မူကား ဖိအား ၁၅ ပေါင်မှပေါင် ၈ဝ အ ထိရှိသော လေမှုတ်စက်များကို အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။ သဲထုလက်မ ၂ဝရှိလျှင်ရိုးရိုးကျည်ဆန်များကို တားဆီးနိုင်သဖြင့် စစ်မြေပြင်တွင် သဲအိတ်များကို ကျည်ဆန်ကာအဖြစ်ဖြင့် အသုံးပြုကြသည်။ ရေကြီးသော အရပ်ဒေသများ၌ ရေ၏ပြင်းထန်သော ဒဏ်ကိုသဲအိတ်များဖြင့်ခံ၍ ကာကွယ်ကြလေသည်။
အိုင်စ်တိုင်နီယမ်
အိုင်စ်တိုင်နီယမ် (Einsteinium) သည် အသနိုက်စီးရီးတွင်ပါဝင်သော အဖွဲ့ဝင်တခုလည်းဖြစ်သည်။ အိုင်စ်တိုင်နီယမ် သည် ရေဒီယိုသတ္တိကြွသော သတ္တုဖြစ်သည်။ ၎င်းကို အောက်စီဂျင်၊ ရေနွေးငွေ့ နှင့် အက်စ်ဆစ်များဖြင့် ဖျက်စီးနိူင်သော်လည်း အယ်လ်ကာလီများဖြင့် မဖျက်စီးနိူင်ပေ။ အိုင်စ်တိုင်နီယမ် ကို အယ်လ်ဘတ် အိုင်စ်တိုင်း (Albert Einstein) အား ဂုဏ်ပြု ပေးခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သသည်။ အိုင်စ်တိုင်နီယမ်သည် atomic number မြင့်မားသော elements များထဲတွင် အဆင့်(၇)ရှိသည်။ (၁၉၅၂) ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် Berkeley တက္ကသိုလ်၊ ကယ်လ်လီဖိုးနီးယားတက္ကသိုလ်မှ Albert Ghiorso နှင့် G.R. Choppin ခေါင်းဆောင်သော အဖွဲ့တို့မှ Los Alamos မြို့၌ အတည်ပြု သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ (၁၉၅၂) ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် နျူးကလီးယားလက်နက်မှ စမ်းသပ်မှုမှ အပျက်အစီး အစအနများကို စစ်ဆေးမှုမှ Einsteinium isotope (253Es) ကိုတွေ့ရှိခဲ့သည်။ (253Es) ၏ သက်တမ်းဝက်မှာ 20.5 days ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် isotope 253 ၏လုံလောက်သော ပမာဏကို (သာမန်မျက်လုံးဖြင့် မြင်နိုင်သောအရွယ်) ရရှိရန် အိုင်စ်တိုင်နီယမ်ကို ထုတ်လုပ်သည်။ ၎င်း isotope 253 သည် 0.01mg အလေးချိန်ရှိပြီး ညီမျှမှုရှိအောင် တိုင်းတာ ပြုလုပ်ထားသည်။ ၎င်းသတ္တုမှ Mendelevium(Md) သတ္တုဒြပ်စင်ကို ရရှိရန် အသုံးပြုကြသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အိုင်စ်တိုင်နီယမ်ကို Oak Ridge National ဓာတ်ခွဲခန်းတွင်လည်းထုတ်လုပ်ခဲ့ကြသည်။ အိုင်စ်တိုနီယမ် 3 mg အလေးချိန်ခန့် ရရှိစေရန် လေးနှစ်ကျော်ကြာ ရောင်စဉ်ဖြာထွက်စေခြင်း နည်းလမ်းကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပလူတိုနီယမ် အိုင်ဆိုတုပ်၏ ၁ ကီလိုဂရမ် ပမာဏကို ဓာတုဆိုင်ရာ ခွဲခြာနည်းဖြင့် ရရှိခဲ့သည်။ အိုင်စ်တီင်နီယမ်၏ isotopes ၁၄ ခုသည် သတ်မှတ်ပြီးဖြစ်သည်။ ယင်းတို့၏သက်တမ်းဝက်မှာ နှစ်စက္ကန့်(အိုင်ဆိုတုပ် ၂၅၇) မှ ၄၇၁ ရက် ( ရှိသော (အိုင်ဆိုတုပ် ၂၅၂) ထိ ကြာမြင့်ကြသည်။
အသုံးပြုခြင်း
အိုင်စ်တိုင်နီယမ်၏ အသုံးချပြုခြင်းကို လက်ရှိအချိန်၌ တွင်ကျယ်စွာ မတွေ့ရသေးပေ။
ပတ်ဝန်းကျင်တွင်တွေ့ရှိရမှုအခြေအနေ
လက်ရှိအချိန်၌ အိုင်စ်တီင်နီယမ်ကို သဘာဝတွင် မတွေ့ရှိရသေးသော်လည်း နျူးကလီးယား ဓာတ်ပေါင်းဖိုများတွင် မသိမသာ ပါဝင်ဖြစ်ပေါ်လျက် ရှိသည်။
ကျန်းမာရေးအပေါ်သက်ရောက်မှုများ
အိုင်စ်တိုင်နီယမ် (Einsteinium) သည် သဘာဝကျကျ မဖြစ်ပွားသေးသည့်အပြင် ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင် အလွှာတွင်လည်း မတွေ့ရှိသေးပေ။ ထို့ကြောင့် ကျန်းမာရေးနှင့် ပတ်သက်ပြီး ကျရောက်နိူင်သော အန္တရာယ် မရှိသေးဟု ဆိုရသော်လည်း ၎င်းဒြပ်စင်မှ ရောင်စဉ်ထုတ်လွှတ်ခြင်းများကိုမူ ကာကွယ်ရန် လိုအပ်ပေသည်။
ပတ်ဝန်းကျင်အပေါ်သက်ရောက်မှုများ
သဘာဝတွင် အိုင်စ်တီင်နီယမ်(Einsteinium)ကို မတွေ့ရှိရသောကြောင့် ပတ်ဝန်းကျင်နှင့်ဆိုင်သော အန္တရာယ် ဖြစ်ပေါ်မှု အခြေအနေမရှိသေးပေ။
ဆန်းကျမ်း
ဆန်းကျမ်း
ဆန်းကျမ်းဟူသည်ကား လောကီဗေဒင်ကျမ်းများတွင် အပါအဝင်ဖြစ်သော အစိတ်အပိုင်း ကျမ်းတစ်မျိုးဖြစ်၍၊ ပါဠိ ဂါထာ သီကုံးရေးသားရာ၌၎င်း၊ ကဗျာလင်္ကာ သီကုံးရေးသားရာ ၌၎င်း၊ အပြစ်ဒေါသလွတ်ကင်းစေရန် ဂိုဏ်း၊ ဂရု၊ လဟုထားပုံ၊ မတြာထားပုံနှင့် ယတိထားပုံစသော သီကုံးရေးသားပုံစည်းကမ်း နည်းလမ်းတို့ကို ညွှန်းပြသောကျမ်းဖြစ်သည်။
ကျမ်းဂန်၌ ကျနသည်၊ ကျွမ်းကျင် လိမ်မာသည်၊ တတ် မြောက်သည် ဆိုရာဝယ်၊ ကျနခြင်း၊ ကျွမ်းကျင်လိမ်မာခြင်း၊ တတ်မြောက်ခြင်း အကြောင်းရင်းဖြစ်သော သဒ္ဒါကျမ်း၊ အဘိဓာန်ကျမ်း၊ ဆန်းကျမ်း၊ အလင်္ကာကျမ်းဟူ၍ ကျမ်းလေး မျိုးရှိသည်။ ယင်းလေးမျိုးအနက် ဆန်းကျမ်းသည် တစ်မျိုး အပါအဝင်ဖြစ်၍၊ စာရေးဆရာ ပညာရှိ ကဝိသုခမိန်တို့ လေး စားအပ်သော ကျမ်းဖြစ်ကြောင်းထင်ရှား၏။
ယင်းဆန်းကျမ်း၌ သက္ကဋဆန်းကျမ်း၊ မဂဓဆန်းကျမ်းဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိရာ၊ (၁) ပိင်္ဂဆန်းကျမ်း (၂) ဝုတ္တရတနာကရဆန်း ကျမ်း (၃) ဝုတ္တရတနာဝလိဆန်းကျမ်း (၄) ဝုတ္တပစ္စယကောမုဒိ ဆန်းကျမ်း (၅) ဝုတ္တစန္ဒြိတာဆန်းကျမ်း (၆) ဆန္ဒောမဉ္စရီဆန်း စသော ကျမ်းပေါင်း ဆယ့်ခုနစ်ကျမ်းတို့မှာ သက္ကဋအရာလိမ်မာ ကျွမ်းကျင် သော ပိင်္ဂလစသော ဆရာကြီးများစီရင်ရေးသားခဲ့ကြ သည်။ (၁) ဝုတ္တောဒယဆန်းကျမ်းနှင့် (၂) ဆန္ဒောမဉ္စရီဆန်း ကျမ်းတို့မှာ မဂဓဆန်းကျမ်းများဖြစ်ကြသည်။ ဝုတ္တောဒယဆန်းကျမ်းကို သီဟိုဠ်ကျွန်း ပရက္ကမဗာဟု မင်းလက်ထက် တောင်ကြားတောရကျောင်းနေ၊ သီလမည်သော မထေရ်၏တပည့် အရှင်သံဃရက္ခိတ မဟာသာမိမထေရ်စီရင် ရေးသားတော်မူသည်။
ဆန္ဒောမဉ္စရီဆန်းကျမ်းကို မန္တလေးရတနာပုံ ပထမမြို့တည် နန်းတည် ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးလက် ထက် ဒုတိယရွှေကျင်သာသနာပိုင် မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံ ဆရာတော် ဘုရားကြီး စီရင်ရေးသားတော် မူသည်။
မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူအပ်သော ပါဠိဘာသာ ဒေသနာများ၌လည်း (၁) ပဇ္ဇဗန္ဓ၊ (၂) ဂဇ္ဇဗန္ဓ၊ (၃) ဝိမိဿဗန္ဓ ဟူ၍ ဒေသနာသုံးမျိုးရှိသည်။ ယင်းဒေသနာ သုံးမျိုးအနက်၊ မင်္ဂလသုတ်၊ ရတနသုတ် စသော ဒေသနာမျိုးကား ဂါထာသက် သက်ဖြစ်၍၊ ပဇ္ဇဗန္ဓဒေသနာမျိုးဖြစ်သည်။ ဗြဟ္မဇာလသုတ်၊ မဟာသတိ ပဌာနသုတ်စသော ဒေသနာမျိုးကား စုဏ္ဏိယ သက်သက်ဖြစ်၍၊ ဂဇ္ဇဗန္ဓဒေသနာမျိုးဖြစ်သည်။ ဓဇခသုတ်၊ အာဋာနာဋိယသုတ်စသော ဒေသနာမျိုးကား ဂါထာစုဏ္ဏိယ နှစ်မျိုးဖြစ်၍၊ ဝိမိဿဗန္ဓဒေသနာမျိုးဖြစ်သည်။ (ဦးကြီးဖေ)
ကြိုပင်ရွာ၊ အင်္ဂပို
ကြိုပင်ရွာ၊ အင်္ဂပို
ဂျနီဖာ လိုပက်ဇ်
ဂျနီဖာ လင်း လိုပက်ဇ် (Jennifer Lynn Lopez) (၁၉၆၉ ဇူလိုင် ၂၄ မွေး) သည် အမေရိကန် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်၊ စာရေးဆရာ၊ ဖက်ရှင်ဒီဇိုင်းနာ၊ ထုတ်လုပ်သူ နှင့် အဆိုတော် တစ်ယောက် ဖြစ်သည်။ သူမသည် ၁၉၈၆ ခုနှစ်ထုတ်ဝေသော ရုပ်ရှင် ဖြစ်သည့် မိုင် လစ်တဲလ် ဂဲလ် (My Little Girl) တွင် မထင်ရှားသော အခန်းမှ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ပြီးနောက် ဖျော်ဖြေရေး လုပ်ငန်းတွင် ဆက်လက်လုပ်ကိုင်ရန် စိတ်ဝင်စားလာခဲ့သည်။ သူမ၏ ပြူရီတိုရီကန်လူမျိုး မိဘများကမူ စပိန်မျိုးနွယ် တို့အတွက် မဖြစ်နိုင်သည့် အလုပ်ဟု ဆိုကာ အားမပေးပဲ နေခဲ့သည်။ ၁၉၉၁တွင် သူမသည် အင် လစ်ဗင်း ကာလာ (In Living Color) ရုပ်မြင်သံကြား အစီအစဉ်တွင် အကမယ် အဖြစ် နေရာကောင်းမှ ပါဝင် သရုပ်ဆောင်ခွင့် ရခဲ့ပြီး ၁၉၉၃ သူမ သရုပ်ဆောင် လုပ်ငန်း မလုပ်မီ အထိ ပုံမှန် လုပ်ကိုင်နေခဲ့သည်။ ၁၉၉၇ ဆယ်လီနာ (Selena) ရုပ်ရှင်တွင် အဓိက မင်းသမီးအဖြစ် ပါဝင် သရုပ်ဆောင်ခွင့် ရရှိခဲ့သည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင်မူ  အောက်အော့ဖ်ဆိုက်ဒ် ရုပ်ရှင်တွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီးနောက် လက်တီနာ သရုပ်ဆောင် မင်းသမီး များထဲမှ ပထမဆုံး ဒေါ်လာ ၁သန်းကျော် ဝင်ငွေ ရရှိသူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူမသည် တေးဂီတ နယ်ပယ်သို့ ၁၉၉၉ တွင် စွန့်စား ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး အွန်သည်ဆစ် (On the 6) အယ်လ်ဘမ် ထွက်ရှိပြီးနောက် ရုပ်ရှင် သရုပ်ဆောင် အဖြစ်မှ တေးဂီတလောကသို့ အောင်မြင်စွာ ကူးပြောင်းနိုင်ခဲ့သော လူပေါင်း အနည်းငယ်ထဲမှ တစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့လေသည်။
သူမ၏ ဒုတိယမြောက် စတူဒီယို အယ်လ်ဘမ်ဖြစ်သော ဂျေလိုး (J.Lo) နှင့် သူမ၏ ရုပ်ရှင် ဝဲလ်ဒင် ပလန်နာ (The Wedding Planner) ကို ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေပြီးနောက် ဂျနီဖာ လိုပက်ဇ်သည် တစ်ပတ်အတွင်း တေးအယ်လ်ဘမ် နှင့် ရုပ်ရှင် တစ်ပြိုင်တည်း ထွက်ခဲ့သူ ပထမဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ၂၀၀၂ ခုနှစ် ရီမစ်ဇ် အယ်လ်ဘမ် ဖြစ်သော J to tha L–O! The Remixes သည် ထွက်ထွက်ချင်း ယူအက်စ် ဘီလ်ဘုတ် ထိပ်ဆုံး ၂၀၀ တွင် ပထမနေရာ ရခဲ့သော အယ်လ်ဘမ် အဖြစ် သမိုင်းတွင်ခဲ့ပြီး သူမ၏ ပဉ္စမမြောက် စတူဒီယို အယ်လ်ဘမ် ဖြစ်သော Como Ama una Mujer (၂၀၀၇) သည် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် ပထမပတ် အတွင်း အရောင်းရဆုံး စပိန်အယ်လ်ဘမ် အဖြစ် စံချိန်တင်ခဲ့သည်။ သီချင်းခွေ ရောင်းရသည့် ဝင်ငွေ ၅၅ သန်းနှင့် စုစုပေါင်း ရုပ်ရှင် ဝင်ငွေ ၂ ဘီလီယံ ရှိသဖြင့် လိုပက်ဇ်သည် အမေရိကန်တွင် ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု အရှိဆုံး စပိန် အဆိုတော် သရုပ်ဆောင် နှင့် လက်တင် ဖျော်ဖြေရေး သမားများထဲမှ ဝင်ငွေ အများဆုံး ရရှိသူ အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။၂၀၁၄ မတ်လတွင် သူမသည် အမေရိကန် ဒေါ်လာ သန်း ၂၅၀ ကျော် ချမ်းသာသည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။  သူမသည် ပစ်တ်ဘူးလ်၊ ကလော်ဒီယာ လေတီ တို့နှင့် အတူ ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား တရားဝင် သီချင်း ဖြစ်သည့် We Are One (Ole Ola) ကို ရိုက်ကူး အသံသွင်းခဲ့သည်။
ဖျော်ဖြေရေး လုပ်ငန်းအပြင် ဂျနီဖာ လိုပက်ဇ်သည် အောင်မြင်သော စီးပွားရေး လုပ်ငန်းရှင် တစ်ဦးလည်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူမသည် ပေါ့ပ် ယဉ်ကျေးမှုတွင် ကမ္ဘာသိသူ တစ်ယောက် အဖြစ် ထင်ရှားမှုကို အသုံးပြု၍ သူမ၏ ကိုယ်ပိုင် စီးပွားရေး အင်ပိုင်ယာကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး အဝတ်အထည်၊ အသုံးအဆောင်၊ ရေမွှေး၊ ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း၊ တယ်လီဗွီးရှင်း အစီအစဉ်များ နှင့် ပရဟိတ ဖောင်ဒေးရှင်းများ ပါဝင်သည်။ သူမသည် ရုပ်ရှင်နှင့် ဂီတလုပ်ငန်းတွင် နှစ်ပေါင်း ၄၀ ကျော် ကျင်လည်ပြီးနောက် ထင်ရှားသူ တစ်ယောက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူမ၏ အများပြည်သူသိ ပုံရိပ်နှင့် ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ အချစ်ရေး အိမ်ထောင်ရေး ကိစ္စများက ကမ္ဘာတဝှမ်းရှိ မီဒီယာများ၏ အာရုံစူးစိုက်မှုကို ခံခဲ့ရသည်။ လိုပက်ဇ်၏ ပထမဆုံး ကျော်ကြားသူများ နှင့် တွဲခြင်းမှာ ရက်ပ်ပါနှင့် ဖျော်ဖြေရေး လုပ်ငန်းတွင် ထင်ရှားသူ ရှောင်ကုမ်း နှင့် ဖြစ်ပြီး သူသည် ၂၀၀၀ ခုနှစ် ဂရမ်မီ ဆုပေးပွဲသို့ သူမနှင့် အတူ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ဒုတိယခင်ပွန်း ခရစ် ဂျဒ် နှင့် ပေါင်းသင်းနေစဉ်မှာပင် ရုပ်ရှင်မင်းသား ဘန် အဖလက် နှင့် အချစ်ဇာတ်လမ်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ လိုပက်ဇ်သည် သူမ၏ နှစ်ရှည် သူငယ်ချင်း ဖြစ်သည့် မာ့ခ် အန်သိုနီနှင့် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် လက်ဆက်ခဲ့ပြီး ၇နှစ်ကြာ ပေါင်းသင်းပြီးနောက် ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ကွာရှင်းခဲ့သည်။ သူမသည် ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အမြွှာညီအမ အမ်မီနှင့် မက်ဆီလီယံတို့ကို မွေးဖွား ခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အမေရိကန် အမျိုးသမီး အဆိုတော်များ ကဏ္ဍ:အမေရိကန် အမျိုးသမီး ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ
ငဖြူရွာ၊ ချောင်းနွယ်
ငဖြူရွာ၊ ချောင်းနွယ်
ချီပြောင်ရွာ၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်
ချီပြောင်ရွာ(Chipyaung)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ကျောက်ဖျာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၀၂၉၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောက်ဖျာကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၄၈ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၈၀ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျုံလမုရွာသစ်ရွာ၊ မမွှေးကျွန်း
ကျုံလမုရွာသစ်ရွာ၊ မမွှေးကျွန်း
ဆောင်းဆီး (မြောက်)ရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
ဆောင်းဆီး (မြောက်)ရွာ (Hsawnghsee (North))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ မင်းဘူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၂၅၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မင်းဘူးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၈၅၂ ဦး၊ မ ၂၉၄၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၇၉၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ㅏ
ㅏ(아;ာ၊ အာ) သည် ကိုးရီးယား ဟန်ဂုလ်စာရေးစနစ်၏ ပထမဆုံးသော သရဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ နိုင်ငံတကာ သဒ္ဒဗေဒအက္ခရာ အသံထွက်သည် [ɐ] ဖြစ်သည်။   ㅏ အတွက် ယူနီကုဒ်သည် U+314F ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သရစာလုံးများ ကဏ္ဍ:ကိုရီးယားဘာသာစကား
စိန်ရွှေကုန်း
စိန်ရွှေကုန်း
ဆိုင်လန်
ချိုက်လွန်(蔡倫 Cai Lun) (အေဒီ ၁၀၅ ဝန်းကျင်)သည် တရုတ်လူမျိုး မိန်းမစိုးတစ်ဦးဖြစ်သည်။ နောင်လာနောက်သားများက ၎င်းအား စက္ကူကို စတင်တီထွင်သူအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုကြသည်။ သူတီထွင်သည့် စက္ကူကြောင့် ကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှု ထင်ထင်ရှားရှား ပြောင်းလဲတိုးတက်သော်လည်း ၎င်းကိုမူ လူသိမများလှပေ။ မည်သည့်အချိန်၊ မည်သည့်ဒေသတွင် မွေးဖွားသည်၊ ကွယ်လွန်သည်ကို လည်းမသိရပေ။
ရှေးကလူတို့သည် စက္ကူမပေါ်မှီက တိရစ္ဆာန်တို့၏ အရိုးများ၊ သစ်ခေါက်များ၊ လိပ်ခွံများနှင့် ဝါးခြမ်းပြားများပေါ်တွင် ဗျည်းအက္ခရာများကို ရေးထွင်းမှတ်တမ်းတင် သယ်ဆောင်သွားလာကြရရာမှ စက္ကူတီထွင်ပေါ်ပေါက်လာသည့်အတွက် များစွာပင် အဆင်ပြေလာပြီး အသိပညာ၊ စာပေဗဟုသုတတို့ကိုလည်း လွယ်ကူစွာ ပြန့်ပွားအောင် ဆောင်ရွက်နိုင်လာသည်။ ထို့ကြောင့် စက္ကူကျေးဇူးမှာ မသေးလှဟုဆိုရမည်။ ရှေးအီဂျစ်လူမျိုးတို့က ပက်ပီရပ်စ် (papyrus) ကျူပင်မှ တဆင့် စက္ကူကြမ်းအဆင့်ကို ထုတ်လုပ်သုံးစွဲနိုင်သော်လည်း ကုန်ကျစရိတ် ကြီးမြင့်သောကြောင့် သုံးစွဲမှု မတွင်ကျယ်လှပေ။
တရုတ်သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ အေဒီ ၁၀၅ နှစ် တရုတ်ဟန်မင်းဆက်လက်ထက် ဧကရာဇ် ဟွန်တိလက်ထက် မိန်းမစိုးဖြစ်သူ ချိုက်လွန်က စက္ကူကို တီထွင်သည်ဟု သိရှိရသည်။ ထိုတီထွင်မှုကြောင့် ရာထူးတိုးကာ ဘွဲ့ထူးဂုဏ်ထူး ချီးမြှောက်ခံရပြီး ချမ်းသာသူတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သို့သော် နန်းတွင်းလုပ်ကြံမှု တစ်ခုတွင်ပါဝင်သည့်အပြစ်ဖြင့် ရာထူးချခံရကာ မထင်မရှား တိမ်မြှုပ်ပျောက်ကွယ် ရရှာသည်။ သို့သော် အချို့သော မှတ်တမ်းများအရ ချိုက်လွန်သည် မိမိ၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို ကာကွယ်သည့် အနေဖြင့် ရေချိုး၊ အဝတ်ကောင်းဝတ်ပြီး အဆိပ်သောက်ကာ အဆုံးစီရင်ခဲ့သည် ဟုလည်းဆိုသည်။
သို့ဖြင့် စက္ကူမှာ အရေးကြီး၊ ထိပ်တန်း တရုတ်နိုင်ငံတွင်းဖြစ် ကုန်ပစ္စည်းအမယ်တစ်မျိုး အနေဖြင့် ပြည်ပသို့ တင်ပို့ရောင်းချခြင်း စတင်လာတော့သည်။ အစက တရုတ်နန်းတွင်းက တိုက်ရိုက်ချုပ်ကိုင်ပြီး ပြုလုပ်နည်းကို အများမသိနိုင်ရန် လျှို့ဝှက်ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၇၅၁ တွင်စက္ကူပြုလုပ်သည့် တရုတ်အချို့ကို အာရပ်တို့ ဖမ်းမိသဖြင့် အာရပ်တို့လည်း စက္ကူလုပ်နည်း ရရှိသွားခဲ့သည်။ မကြာမှီပင် ဘက္ကဒက်မြို့မှ စက္ကူများ ဈေးကွက်သို့ စတင်ဝင်ရောက်လာသည်။ အာရပ်များထံမှ ထိုပညာကို ဥရောပသားတို့ ရရှိသည်မှာမူ ၁၂ ရာစုရောက်မှဖြစ်သည်။
တီထွင်မှုကြောင့် ကွာဟသွားသော ယဉ်ကျေးမှု
စက္ကူလုပ်နည်းသည် အာရပ်လောက၌ ပျံ့နှံ့သွားပြီး၊ ၁၂ ရာစုတွင် ဥရောပက အာရပ်များမှ တဆင့် ရရှိသည်။ စက္ကူသုံးစွဲမှု တဖြည်းဖြည်း ပျံ့နှံ့လာပြီး ဂူတင်ဘတ်က ပုံနှိပ်စက်ကို တီထွင်ပြီးသည့်အခါ၌ အနောက်နိုင်ငံများသည် ပေကညစ်အစား ‌စာရေးရာ၌ စက္ကူကို အစားထိုး သုံးစွဲလာရသည်အထိ တီထွင်မှုသည် အောင်မြင် ကြီးကျယ်သည်။ တရုတ်ပြည်၌ ချိုက်လွိမ် မတိုင်မီအချိန်က စာအုပ်အတော် များများကို ဝါးနှင့် ပြုလုပ်သည်။ စာအုပ်များသည် လေးလံ၍ သယ်ရပင်ပန်းသည်။ အချို့စာအုပ်များကို ပိုးချည်ပေါ်၌လည်း ရေးသားသော်လည်း အများ သုံးရန်အတွက်မူ အလွန် ဈေးကြီးသည်။ အနောက်နိုင်ငံများသည် စက္ကူမပေါ်မီက သိုးသားရေချော၊ နွားငယ် အရေချောများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော သားရေချောပေါ်၌ စာရေးရသည်။ ဂရိ၊ ဥရောပနှင့် အီဂျစ်လူမျိုးများက ကျူစက္ကူမျိုးကို အသုံးပြုသည်။ သားရေချောတင်မက ကျူစက္ကူများပါ စာရေးနိုင်သည့် အဆင့် ဖြစ်လာအောင် ပြုပြင်မှုမှာလည်း ကုန်ကျစရိတ် အလွန်ထောင်း‌သည်။ ချိုက်လွိမ်က စတီထွင်လိုက်သော စက္ကူသည် စာရေးသည့်အခါ၌ သာမဏ အဘက်ဘက်၌လည်း အသုံးဝင်သည်။ ချိုက်လွမ်သည် ဂူတင်ဘတ် အလျင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သူ ဖြစ်ပြီး စက္ကူကို မတီထွင်ခဲ့ပါက ဂူတင်ဘတ်သည် ပုံနှိပ်စက်ကို တီထွင်နိုင်ရန် အကြောင်း မရှိနိုင်ဟု ယူဆကြသည်။
အေဒီ ၂ ရာစုမတိုင်မီ တရုတ်တို့ ယဉ်ကျေးမှုသည် အနောက်တိုင်းယဉ်ကျေးမှုလောက် တိုး‌တက်ခြင်း မရှိဘဲ၊ အေဒီ ၁ ရာစုမှ ၁၀ ရာစုထိ နှစ်ပေါင်း ၇၀၀၊ ၈၀၀ လောက်အထိ တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုသည် အနောက်တိုင်းထက် ပို၍ တိုးတက်မှု ရှိသည်။ ၁၅ ရာစု နောက်ပိုင်း၌မူ အနောက်ဥရောပက တရုတ်ထက် ပိုတိုးတက်လာသည်။ အကြောင်းရင်းမှာ အလွန်ပင် ရှင်းလင်းသည်။ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ပေထက်အက္ခရာတင် စာရေးသားမှု၌ တရုတ်ပြည်ထက် အရှေ့အလယ်ပိုင်းနိုင်ငံများက တီထွင်သည်။ ချိုက်လွိမ် မတိုင်မီက တရုတ်ပြည်၌ စာရေးရန် ပစ္စည်းကိရိယာ အလွယ်တကူ မရှိချေ။ အနောက်နိုင်ငံ၌ အရည်အသွေးမကောင်းလှသော်လည်း သစ်သား၊ ဝါးဖြင့် ပြုလုပ်သည့် စာရေးပစ္စည်းထက် သာသည့် ကျူစက္ကူ ရှိသည်။ စာများကို မှတ်တမ်းတင်ရန် သင့်တင့်လျောက်ပတ်သော ပစ္စည်း မရှိခြင်းသည် တရုတ်ယဉ်ကျေးမှု ဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်ရာ၌ ကြီးမားသော အဟန့်အတား ဖြစ်နေခဲ့သည်။ တရုတ်စာပေပညာရှင် တယောက်သည် စာအုပ်အနည်းငယ်မျှကို သယ်ယူရန်ပင် ဝေါယာဉ် တခု လိုသည် ဖြစ်ရာ၊ ဤနည်းဖြင့် အစိုးရ ယန္တရားများကို အုပ်ချုပ်ရန် အလွန်ပင် ခဲယဉ်းမည်ကို ခန့်မှန်း ကြည့်နိုင်ခဲ့သည်။
ချိုက်လွိမ်၏ စက္ကူ တီထွင်မှုကြောင့် အခြေအနေ အရပ်ရပ် လုံးဝ ပြောင်းလဲသွားကာ၊ စာရေးရန်နှင့် မှတ်တမ်းတင်ရန် စက္ကူတီထွင်ပြီး ရာစုနှစ် အနည်းငယ်အတွင်း၌ အနောက်နိုင်ငံကို အမီလိုက်နိုင်သွားသည်။ အနောက်နိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှု နှေးကွေးစွာ ဖွံ့ဖြိုးနေစဉ် ရေကြောင်းပြ လမ်းညွှန်အိမ်မြှောင်၊ ယမ်းမှုန့်နှင့် ဘလောက် ပုံနှိပ်ခြင်းကို တီထွင်ပြီးသော တရုတ်တို့သည် စက္ကူကို တီထွင်လိုက်သည့် အခါတွင်မူ သားရေချောထက် ပို၍ ပေါများသည် ဖြစ်၍ တရုတ်က အနောက်နိုင်ငံထက် တိုးတက်သွားခြင်း ဖြစ်သည်။ အနောက်နိုင်ငံများက စက္ကူကို စသုံးလာပြီးနောက်၊ တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ကွာဟချက်ကို လျော့နည်းအောင် လုပ်နိုင်ပြီး တရုတ်နှင့် ယှဉ်နိုင်လာသည်။ သို့သော်ငြား မာကိုပိုလို၏ ရေးသားချက်များအရ၊ ၁၃ ရာစုတုန်းက တရုတ်ပြည်သည် ဥရောပထက် ပို၍ ချမ်းသာကြွယ်ဝသည်ဟု ဖော်ပြသည်။ တရုတ်ပြည်သည် နောက်ပိုင်း အနောက်နိုင်ငံများ နောက်ကောက်သို့ ကျသွားသည့် အကြောင်းရင်းမှာ ၁၅ ရာစုနှစ်တွင် ဂူတင်ဘတ်ဟု ခေါ်သော ဉာဏ်ကြီးရှင် တဦးက စာအုပ်များ အမြောက်အမြား စုပြုံထုတ်နိုင်မည့် နည်းလမ်းသစ် တရပ်ကို ထုတ်ဖော်နိုင်ခဲ့သည်မှ စလေသည်။ ထို့နောက် ဥရောပတိုက်၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် တဟုန်ထိုး တိုးတက်လာပြီး၊ ထိုစဉ် တရုတ်ပြည်၌ ဂူတင်ဘတ်မရှိသည် ဖြစ်ရာ တရုတ်တို့သည် ဘလောက်ပုံနှိပ်ခြင်းဖြင့်သာ ကျေနပ်နေသည် ဖြစ်၍ ယဉ်ကျေးမှု တိုးတက်နှုန်းသည် နှိုင်းယှဉ် ပြောသည် ရှိသော် နှေးကွေးသွားသည် ဆိုသည်။
မည်သို့ပင် ဆိုစေ၊ စက္ကူသည် ချိုက်လွိမ် တီထွင်ပြီး နှစ်ပေါင်း ၁၀၀၀ ကျော်မှသာ ဥရောပတိုက်သားများ အသုံးပြုနိုင်ခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ အာရပ်များ ထံမှ တဆင့် ရရှိခြင်းလည်း ဖြစ်သည်။ စက္ကူ ထုတ်လုပ်နည်းသည် အလွန် ဉာဏ်ကြီးသော ပါရမီရှင် တဦး၏ တီထွင်မှု မျိုးပင် ဖြစ်ပြီး၊ သူတီထွင်ခဲ့သော စက္ကူလုပ်နည်းကို ယနေ့တိုင် ဆက်လက် အသုံးပြုနေကြသည်။
အုန်းတောရွာ၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်
အုန်းတောရွာ (Ohntaw)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်၊ ပြန်လှည့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၃၆၄၄ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ယင်းမာပင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တင်အေး
ဦးတင်အေး သည် အငြိမ်းစား ဒုတိယ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးတစ်ဦးဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် တံတားဦးမြို့နယ်မှ ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ရွေးကောက်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ထို့နောက်တွင် ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သူသည် စစ်တက္ကသိုလ်ကျောင်းဆင်း တစ်ဦးဖြစ်ပြီး စစ်မှုထမ်းကာလအတွင်း ဆုတံဆိပ် ၁၅ ခု ချီးမြှင့်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ စီးပွားရေး ဦးပိုင်လီမိတက်၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သေးသည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ ရက်တွင် ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်မှ အနားယူခဲ့သည်။
ကသည်းမြင်းဝန်
ကသည်းမြင်းဝန်
၁၉ ဇန်နဝါရီ ၁၇၅၉ တွင် အလောင်းမင်းတရားက မဏိပူရမြို့တော်ကို သိမ်းပိုက်လိုက်ပါသည်။ ယင်းနောက် ကသည်းမြင်းသည်တော် အမှုထမ်း နှစ်ထောင်ကျော်ကို ရွှေ၊ ငွေ ၊ အဝတ်ပုဆိုး ၊ ရိက္ခာ စသည်တို့ကို ပြည့်စုံစွာ ဖြည့်ဆည်းပေးပြီး နေပြည်တော်ဝန်းကျင်၌ အစုအကွက် ၊ နယ်မြေနေရာချထားပေးကာ ကသည်းမြင်းတပ်ကို ဖွဲ့စည်းပေးလိုက်၏။ ကသည်းမြင်းတပ်အား အုပ်ချုပ်ရန် ကသည်းမြင်းဝန် တစ်ဦးကိုလည်း သီးခြားခန့်ထားခဲ့သည်။ သို့သော် ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးကာလက ကသည်းဝန်သည်ပင် ကသည်းမြင်းတပ်ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့ရဟန်ရှိသည်။ ဘိုးတော်ဘုရား (ဗဒုံမင်း) လက်ထက်တွင် ကသည်းမြင်းဝန်ဟူ၍ သီးခြားရှိလာခဲ့၏။ ကသည်းမြင်းဝန်သည် မြင်းတပ်ကိုသာ အုပ်ချုပ်ကွပ်ကဲပြီး ကသည်းဝန်မှာမူ အရပ်သား ကသည်းလူမျိုးများနှင့်သာ သက်ဆိုင်သည်ဟု မှတ်ယူရ၏။
ကသည်းမြင်းဝန် နေမျိုးကျော်စွာ
ဗဒုံမင်းနန်းတက်စ မုဒ္ဓါဘိသိက်အခမ်းအနား အပြီး နောက်တစ်နေ့ဖြစ်သော ၁၂ ဇွန် ၁၇၈၄ တွင် ကသည်းမြင်းဝန်အဖြစ် နေမျိုးကျော်စွာအား ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ နေမျိုးကျော်စွာသည် ၁၁ နိုဝင်ဘာ ၁၇၈၅တွင် ယိုးဒယားသို့ စစ်ချီရာ၌ လိုက်ပါ စစ်မှုထမ်းခဲ့ရ၏။ သူသည် ထိုစဉ်က စစ်ကဲအဖြစ် လိုက်ပါစစ်ချီ ခဲ့ရခြင်း ဖြစ်ပြီး ဝန်ထောက်ရာထူးရရှိနေပြီ ဖြစ်သည်။ ၆ ဇူလိုင် ၁၇၈၈ တွင် မိုးတားမြို့စား ဝန်ထောက်နေမျိုးကျော်စွာသည် ကလေးစော်ဘွားက ဆက်သသော ဆင်တော်ကို ကြိုယူရန် တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။
ကသည်းမြင်းအုပ်
ဗဒုံမင်းလက်ထက် ၁၇၉၂ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ထားဝယ်သို့ စစ်ချီစဉ် ကသည်းမြင်းဝန်အစား ကသည်းမြင်းအုပ် လက်ယာသိင်္ခရွှေတောင်က အုပ်ချုပ်ကွပ်ကဲ လိုက်ပါခဲ့ရသည်။ သို့ဖြစ်၍ ထိုအချိန်၌ ကသည်းမြင်းဝန် နေမျိုးကျော်စွာအား ရာထူးမှ ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်ခြင်း သို့မဟုတ် ပယ်ရှားခြင်း ရှိခဲ့ဟန်တူသည်။ သို့သော် ကသည်းမြင်းတပ်မှာမူ အရေးပါ အရာရောက်ဆဲ ဖြစ်သည်။ ၁၉ ဧပြီ ၁၇၉၆ တွင် အိမ်ရှေ့မင်း ဦးပေါ်၏ တပ်များ မိတ္ထီလာကန်တော်ကို ဆည်ဖို့ကြစဉ် ကသည်းမြင်းတပ် ပါဝင်အမှုထမ်းရွက်ခဲ့ရ၏။
မြင်းသည်တော်တို့၏ အသုံးစရိတ်မှတ်တမ်း
ဘကြီးတော် (စစ်ကိုင်းမင်း) လက်ထက် မဏိပူရအရေးတော် ပေါ်ပေါက်သဖြင့်မြင်းသည်တော်များစစ်ချီတက်ကြရသည်။ ထိုစဉ်က မင်းရွာအရာပိုင် (ရွာသူကြီး)က စေလွှတ်လိုက်သဖြင့် မဏိပူရ စစ်မြေပင်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြသူ မြင်းသည်တော်အချို့၏ အသုံးအစရိတ်မှတ်တမ်း (ကောင်နုတ်ချက်)ကို အောက်ပါ အတိုင်းတွေ့ရှိရသည်။ ၎င်းနေ့ကန့်ကောသူကြီးကို ပုရပိုက်ဝယ်စေသည့် အဖိုးငွေ (၂) ၎င်းပြာသို လပြည့်ကျော် ၁၂ ရက်နေ့ ခါးစည်းရန်ဆို၍ ဗိုလ်တောက်တဲ့ကို တဘက်နီ ၁၊ ၎င်းပခန်းမြို့အုပ်ကို လက်ဆောင်ပေးရန်ဆို၍ တစ်လီစစ်ကဲပေး တဘက်နီ ၁၊ ၂ စု (၂) ၁၁၈၂ ခု ပြာသို လပြည့်ကျော် ၂-ရက်နေ့ မဏိပူရမြို့မှာ ဗိုလ်မှူးမင်းကြီးကို လက်ဆောင်ဆက်သည့် ခွာညိုပုဆိုး ငွေသားအချိန် (၁၀ ကျပ် ၄) ၎င်းလပြည့်ကျော် ၇ ရက်နေ့ တောင်ပံတပ်တွင် ငညွန့်ကို ကွမ်းဝယ်စေသည်ငွေ (၂) ပခန်းမြို့စာရေး ငစံဝင်းကို စိန်ယမ်းများ မထမ်းမဆောင်လိုပါက လက်ဆောင် အဖိုးပေးရမည်ဆို၍ တပို့တွဲလဆန်း ၅ ရက်နေ့ ငမှိုင်းကို ကန့်ကော လူကြီးပေးငွေ (၃) ကွမ်းဝယ်ဆေးဝယ်ခပေးငွေ ရွှေဦးပေး ၂ စု (၂) ၎င်းနေ့ ကသည်းမတို့ ခြုံရန် စောင် ၂ ထည် ၂ ၁ဲ ၎င်းနေ့ တောင်ပံရွာတွင် ငညွန့်ကို ထုံး ၊ ရှားစေး ၊ ကွမ်းသီးဝယ်ခ (၁ိ) ငကြံပုံကို မြင်းစာ မြက်ထမ်းဝယ်စေသည့်ငွေ (၆ူ) လပြည့်ကျော် ၄ ရက်နေ့ ငကြံပုံကို မြင်းစာ မြက်ထမ်းစေသည့်ငွေ (၆ူ) ၎င်းလပြည့်ကျော်၈ ရက်နေ့ ဆင်တပ်ထမင်းဆိုင်တွင် ဟင်းဖိုး ကရွှေဦးကို ဝယ်စေသည် (၂) ၎င်းလဆန်း ၁၅-ရက်နေ့ မဏိပူရသို့ ငကြွယ်ကိုစေရာ ကွမ်းဝယ်ဆေးဝယ်ခပေးငွေ ရွှေဦးပေး ၂စု (၂) စသည်ဖြင့် ဖြစ်သည်။ ဤစာရင်းအရ မြင်းသည်တော် အချို့သည် ကသည်းမများနှင့် အရှုပ်အထွေးရှိခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။
မင်းကြီးဦးမှို
သာယာဝတီမင်းလက်ထက် ကသည်းမြင်းဝန်မှာ ဦးမှိုဖြစ်သည်။ မင်းပေးဘွဲ့မည်မှာ မင်းကြီးမဟာမင်းလှကျော်သူဖြစ်၏။ ကသည်းမြင်းဝန် မင်းကြီးဦးမှိုသည် နောင်မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်တွင် ပန်းပဲမင်းကြီး အဖြစ် ထင်ရှားခဲ့သူဖြစ်သည်။ မင်းကြီး ဦးမှိုသည် သာယာဝတီမင်းလက်ထက်တွင် ကသည်းမြင်းဝန် အဖြစ်သာမက အက္ကပတ်မြင်းဝန် အဖြစ်ပါ အမှုထမ်းရွက်ခဲ့၏။ ပုဂံမင်းလက်ထက်၌ပင် ကသည်းမြင်းဝန်ရာထူး ပူးတွဲထမ်းရွက်ရဟန်တူသည်။
ရေနံ့သာမင်းသား
မင်းတုန်းမင်း နန်းတက်စတွင် ရေနံ့သာမင်းသားခေါ် ဦးရွှေမောင် ကသည်းမြင်းဝန်အရာ ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသည်။ မင်းသား ဦးရွှေမောင်သည် ရေနံ့သာမြို့စားဖြစ်ပြီး မင်းလှသမိန်ထောရာဇာဘွဲ့ဖြင့် ကသည်းမြင်းဝန်အရာ ရရှိခဲ့၏။ အမတ်ကြီး ဦးသာဖြူ၏ ဒုတိယ အိမ်ထောင်မှ ဖွားမြင်သူ ဖြစ်သော်လည်း မင်းတုန်းမင်း၏ လင်ပန်းမိဖုရားနှင့် သက်ပန်းမိဖုရားတို့၏ မောင်ဖြစ်ဩဖင့် ရေနံ့သာမင်းသားဟု အမည်တွင်ခဲ့သည်။ လင်းပင်မင်းသားနှင့် လက်ဆက်ခဲ့သည့် ရေနံ့သာ ခင်ခင်ကြီးမှာ ရေနံ့သာမြို့စား ကသည်းမြင်းဝန် ဦးရွှေမောင်၏ ပထမက ဝန်ကတော်က ဖွားမြင်သူ ဖြစ်သည်။
သီပေါမင်းလက်ထက် ကသည်းမြင်းတပ်
သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် မြင်းတပ်ဖွဲ့ ၁၁ ဖွဲ့ရှိခဲ့ရာ ကသည်းမြင်းတပ်မှာ စစ်သည်အင်အား ၈၅၂ ဦး ရှိပြီး ဒုတိယ အင်အား အများဆုံး ဖြစ်သည်။ မြင်းတပ်စစ်သည်များအတွက် လစာငွေ ၁၃၀၉၀ ကျပ်ကုန်ကျပါသည်။ သီပေါမင်း နန်းတက်စတွင် ကသည်း မြင်းဝန် ဦးအောင်သူ ကွယ်လွန်သွားပြီဖြစ်ရာ သူ၏ နေရာ၌ လယ်မ မြို့စားအား ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ လယ်မ မြို့စား ကသည်းမြင်းဝန်သည် ၁၈⁠၈၁ ခုနှစ် မြို့တော် ၁၂ ဌာနသတ်မှတ်ပြီး ရာဇဝတ်မှုကင်းရှင်းရေးအတွက် ကြည့်ရှုစောင့်ကြပ်ကြရာ၌ ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ရ၏။ ယင်းနောက်ပိုင်း ကသည်းမြင်းဝန်အကြောင်းကို မြန်မာရာဇဝင်ကျမ်းများတွင် မတွေ့ရတော့ပေ။ လယ်မ မြို့စားသည်ပင် နောက်ဆုံး ကသည်းမြင်းဝန် ဖြစ်ဟန်ရှိသည်။
တပေါင်းနွေဦး
တပေါင်းခါနွေ လက်ပံကြွေ၏ မြောက်လေလည်းမြူး တောင်လေရူးကာ နှင်းစက်လက်ကျန် အားတင်းခံ၍ အရုဏ်တက်စ ချမ်းအေးမြကြည် တပေါင်းမည်၏၊၊
ပျိုးခင်း
အုန်းကြော (သစ်)ရွာ၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်
အုန်းကြော (သစ်)ရွာ (Ohnkyaw (Thit))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုးမိတ်ခရိုင်၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်၊ ရွှေဇာလီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၂၀၃၁၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွှေဇာလီကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၉၈၅ ဦး၊ မ ၂၆၆၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၆၄၆ ဦးနေထိုင်သည်။
လောင်းကျိုးရွာ၊ လောင်းကျိုး
လောင်းကျိုးရွာ၊ လောင်းကျိုး
ဆင်ခုံးတိုင်ရွာ
ဆင်ခုံးတိုင်ရွာ
တိရစ္ဆာန်စရိုက်
တိရစ္ဆာန်တို့၏ စရိုက်ကို ဆင်ခြင်ကြည့်သော်၊ တိရစ္ဆာန် တို့သည် လူတို့ပြုမူကျင့်ကြံကြသကဲ့သို့ ပြုမူကျင့်ကြံကြလေ သလောဟူ၍ တွေးထင်စရာအကြောင်းများကို တွေ့ရ၏။ တိရစ္ဆာန်တို့သည် နောင်ရေးကို မြော်တတ်သည့် လက္ခဏာရှိ သည်။ ယင်းတို့အဖို့ သက်သာရာ သက်သာကြောင်းကို ရှာ တတ်ကြသည်။ သတိရှိကြသည်။ အစုအဝေးနှင့်နေလျှင် အင် အားရှိသည်ကို သိကြသည်။ မိုးဥတုအတွက်အစာကို သိုလှောင် ထားတတ်ကြသည်။ အချိန်မလင့်မီ အပျက်ကို ပြုပြင်တတ်ကြ သည်။ အရာခပ်သိမ်းသည် ကာလံဒေသံအလိုက် ဖြစ်ပျက်တတ် သည့် သဘောကိုလည်း နားလည်ကြဟန်တူသည်။
အရိုးဆုံး တိရစ္ဆာန်ဖြစ်သည့် ပင့်ကူကိုကြည့်ပါ။ ပင့်ကူ သည် အင်ဂျင်နီယာကဲ့သို့ ပင့်ကူအိမ်ကို ဖွဲ့တတ်သည်။ သွား ရန်လမ်းကို တစ်မျိုးလုပ်၍၊ ပိုးကောင်ဖမ်းရန် ထောင်ချောက် နေရာကို တစ်မျိုးလုပ်တတ်သည်။ ပရွက်ဆိတ်ကို ကြည့်ပါဦး။ ပရွက်ဆိတ်တို့သည် နှင်းဆီပင်ကိုစားသည့် ပျကောင်များကို ဖမ်းဆီးကြသည်။ ထိုပျကောင်များကို မွေးမြူထားပြီးလျှင်၊ ယင်းတို့မှရသော နို့ရေကို မှီဝဲကြသည်။ ပျဥများကို မျိုးပွား အောင် ကာကွယ်ပေးကြသည်။ ပျကောင်ကလေးများပေါက်လာ သောအခါ၊ ထိုပျကောင်ကလေးများကို အစာရှိရာသို့ခေါ်ဆောင် သွားကြသည်။ အစာဝကြသောအခါ ပြန်ခေါ်လာ၍ထိန်းကျောင်း ထားကြပြန်သည်။
လူတို့၌ တာတမံဖို့သော ဓလေ့မပေါ်ပေါက်သေးမီ ရှေး ပဝေဏီကပင် ဗီဗာဖျံတို့သည် တာတမံဆောက် လုပ်ခဲ့ကြသည်။ ဗီဗာဖျံတို့သည် ချောင်းများကိုဖြတ်၍ တမံဆည်ကာ ရေတံခါး ငယ်များကိုပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ထိုတမံ၌ ခိုအောင်းနေထိုင်ရန် အိမ်ကိုလည်းကောင်း၊ ဆောင်းဥတုအတွင်း အစာများသိုလှောင်ရန်ကျီကို လည်းကာင်းဆောက်လုပ်ထားကြသည်။ ရေခဲသောအခါ အစာယူသွင်း နိုင်ရန် ရေတံခါးပေါက်ကိုလည်း ဖောက်လုပ်ထားကြသည်။
ပျားတို့သည် အံ့ဖွယ်ကောင်းလောက်အောင် စည်းရုံးမှုရှိကြ သည်။ လုံ့လကြီးစွာနှင့် အသိုက်အအုံ တည်ဆောက်ကြ၏။ အစာသိုလှောင်ကြ၏။ စည်းကမ်းကို လိုက်နာကြ၍၊ စည်းကမ်း ပျက်သူများအား အပြစ်ဒဏ်ပေးကြ၏။ အသိုက်အအုံကို ချစ်ခင် သော စိတ်သည် လူတို့မျှော်မှန်း၍ မရနိုင်လောက်အောင်ပင် ပျားတို့၌ ရှိလေသည်။
ဤအံ့ဩဖွယ် တိရစ္ဆာန်စရိုက်ကို ဇာတိစိတ်ဟုခေါ်သည်။ ခွေးသည် တော၌ လမ်းပျောက်သောအခါ၊ ဇာတိစိတ်ကိုသုံး လျက်၊ ခရီးဝေးကွာရာမှ အိမ်သို့ပြန်လာနိုင်သည်။ ပင့်ကူ၊ ပရွက်ဆိတ်၊ ဗီဗာဖျံ၊ ပျားနှင့် ခွေးတို့သည် လူသားများနှင့် မတူဘဲ၊ ကျိုးကြောင်းဆင်ခြင်တတ်ပုံ မရပေ။ သို့သော် ယင်း တို့၏ အတွေ့အကြုံ အားဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ ရိုးရာ အတွေ့အကြုံ အားဖြင့်သော်လည်းကောင်း ယင်းတို့အား အကျိုးဖြစ်ထွန်းစေမည့်အချက် တို့ကို ဇာတိစိတ်ဖြင့် သိကြသည်။
ဥမှပေါက်လာသော မိကျောင်းသည် ချောင်းကိုရှာ၍ ဆင်း သည်။ ဖားကိုရေမှဖမ်းယူ၍ ဝေးရာ၌လွှတ်လိုက်လျှင် ရေထဲသို့ ပင်ပြန်လာသည်။ ပင်လယ်၌ မကြီးနိုင်သော ငါးရှည့်ငယ်သည် ဒီထသောချောင်းကို စွန့်၍ မြစ်ညာသို့ဆန်တက်၏။ ဥအုရန် အချိန်တန်သောအခါမှာမှ ပင်လယ်သို့ဆင်းလာသည်။ ခွံမာသတ္တဝါဖြစ်သော ခရင်းကောင်၌ မျက်စိမရှိပေ။
သို့ရာတွင် ခရင်းကောင်သည် ကျောက်တွင်ရှိသော မိမိနေရာကို မှတ်မိ၏။ ရေပြည့်သောအခါ ထွက်၍အစာရှာ၏။ ထိုနောက် နေရာရင်းသို့ပြန်လာတတ်သည်။ အင်္ဂလန်ပြည်ရှိ တောင်ထိပ် တစ်ခု၌ ပေါက်ပွားသော နိုက်တင်းဂေးငှက်သည် အာဖရိက တိုက်သို့ရောက်အောင် ပျံသွားတတ်သော်လည်း၊ အချိန်တန်လျှင် ထိုငှက်သည် မူလနေရာမှန်သို့ ပြန်လာနိုင်သည်မှာ ဇာတိစိတ် ကြောင့်ပင်ဖြစ်ပေမည်။ ခိုတစ်ကောင်သည် ရောမမြို့မှ အဂင်္လန် ပြည်ရှိ နေရင်းအရပ်သို့အရောက် ခရီးမိုင်ပေါင်း ၁ဝဝဝ ကို တစ်လကြာမျှ ပျံသန်းခဲ့ဘူး၏။ လမ်းခရီးတွင် တောင်တန်း တစ်တန်းနှင့် မိုင် ၂ဝ ရှိသော ပင်လယ်ကိုကျော်ဖြတ်ခဲ့ရလေသည်။ မြင်းသည် မျက်စိလည်လမ်းမှားသော သခင်ကို ညအချိန် ၌ အိမ်သို့ပြန်ပို့နိုင်၏။ မြင်းသည် သခင်၏အလောင်းကို သယ် ဆောင်လျက် အသွားအလာရှုပ်သော မြို့ကြီးကိုဖြတ်ကာ အရောက်ပြန်လာနိုင်၏။ ကြောင်ကို သေတ္တာတွင်ထည့်ယူသွား ၍၊ မိုင် ၁ဝဝ ခရီး၌ လွှတ်လိုက်လျှင်၊ ထိုကြောင်သည် နေရပ် ဟောင်းသို့ ပြန်လာတတ်သည်။ စိန်ဗားနတ်ခွေးမျိုးသည် နှင်း ထဲတွင်နစ်နေသော ခရီးသည်ကို ဖော်ယူပြီးလျှင် အကူအညီကို ခေါ်ပေးတတ်သည်။
နယူးဇီလန်ကျွန်းရှိ ဘေးအန္တရာယ်များသော ပင်လိုရပ် ရေလက်ကြားရှည်တွင် လင်းပိုင်တစ်ကောင်သည် သင်္ဘောများ ကို အနှစ် ၂ဝ ကြာမျှ လမ်းပြခဲ့ဘူးသည်။ ရေလက်ကြားရှည် အတွင်းသို့ သင်္ဘောဝင်လာလျှင် ထိုလင်းပိုင်သည် ခိုအောင်း နေရာမှ ရုတ်ခြည်းထွက်လာသည်။ ထိုနောက် သင်္ဘောရှေ့မှ နေ၍ မှန်မှန်ကူးကာ လမ်းပြသွား၏။ ဘေးကင်းသော နေရာ သို့ရောက်မှ ရေအောက်တွင် ပျောက်သွားတော့သည်။
ပါမောက္ခ ရိုမန်နီ၌ အမည်ကို ခေါ်လိုက်လျှင် ထူးတတ် သော ဖားတစ်ကောင်ရှိခဲ့ဘူးသည်။ ဆာဂျိုးဇက်ဗင့်သည် ခေါင်း လောင်းထိုးသောအခါ၊ ထိုခေါင်းလောင်း ထိုးရာသို့လာကြသော ငါးများလည်းရှိသည်။ အင်္ဂလန်ပြည် ဆဲလဗုန်းမြို့အနီး၌ လိပ် တစ်ကောင်သည် အစာကျွေးသည့် မိန်းမကြီးထံ နံနက်တိုင်း သွားတတ်သည်။ ကြောင်ကိုချစ်ခင်သော မိကျောင်းလည်းရှိ သည်။ မြွေတစ်ကောင်သည် သခင်နှင့်ခွဲနေရသောအခါ နွမ်း နေတတ်ပြီးလျှင် သခင်ပြန်လာသောအခါ မြူးတူးနေတတ် ကြောင်း အမှတ်အသားများရှိသည်။ မြင်းနှင့်ခွေးတို့ ချစ်ကျွမ်း ဝင်ပုံကိုပင် ကြားသိဘူးကြပေလိမ့်မည်။
တောင်အာဖရိကတိုက် မက်တာဗီလီလန်နယ်ရှိ ကျွဲများ သည် မူလက နေ့တွင်သာ အစာရှာခဲ့ကြသည်။ တခါသော် ထိုကျွဲမျိုး၌ ပလိပ်ရောဂါ ကျရောက်ခဲ့၏။ ထိုအချိန်မှစ၍ ထိုကျွဲတို့သည် နဂိုဓလေ့ကိုပြောင်းလိုက် ကြပြီး၊ နေ့အခါတွင် အစာမရှာဘဲ၊ ညအခါ၌သာ အစာရှာကြ၏။ ဤသည်ကို ထောက်ရှုသော်၊ ယင်းကျွဲတို့သည် ပလိပ်ရောဂါပိုးကို သယ် ဆောင်သော စက်စီယင်တို့၏ နေ့အခါပျံသန်းတတ်၍ ညအခါ မပျံတတ်ပုံကို သိလေသလောဟု တွေးတောဖွယ်ဖြစ်၏။
အချို့တိရစ္ဆာန်တို့သည် နောင်ရေးအတွက် ပူပန်၍ အစာ ကို သိုလှောင်ထားတတ်ကြသည်။ ငှက်ဘီလူးသည် အစာဖြစ် သော သားကောင်ကို ဆူးတော၌ထား၍၊ စားလိုသည့်အခါမှ လာ၍ စားတတ်သည်။ ရှည့်၊ ဗွတ်ကုလားနှင့် သစ်တောက်ငှက် တို့သည်လည်း နောင်ရေးအတွက် အစာကို သိုလှောင်တတ်ကြ သည်။ အမေရိကန်ရှိ မြီသံပေးမြွေများသည် သင်းဖွဲ့၍ ထွေး နွေးစွာ ဆောင်းခိုတတ်ကြသည်။ သို့သော် အစာရှာဖွေချိန် ကျ ရောက်သောအခါ သင်းခွဲလိုက်တတ်သည်။ သင်းဖွဲ့၍နေက အစာမလုံလောက်မည်ကို စိုးသောကြောင့် သင်းခွဲလိုက်ဟန်တူ သည်။
တိရစ္ဆာန်လောကတွင် အချို့တိရစ္ဆာန်တို့ သားငယ်များကို စောင့်ရှောက်ပုံမှာ စိတ်ဝင်စားစရာ ကောင်းပေသည်။ မိကျောင်း သည် ဥများကို သဲပူတွင် မြုပ်ထားခဲ့ပြီးနောက်၊ မိကျောင်း ကလေးများ ပေါက်ချိန်တွင် သဲများကို ယက်၍သားငယ်များကို ဖော်ပေးသည်။ နကျယ်ကောင်သည် မိမိအုခဲ့သောဥမှ သားငယ် များမပေါက်မီ သေလေ့ရှိသည်။ သို့သော် နကျယ်ကောင်သည် မပေါက်သေးသော သားငယ်များအတွက် မိမိ မသေမီ ကိုယ် တိုင်အစာကို သိုလှောင်ထားပေးသည်။ ပင်းဂွင်းငှက်သည် ညတာရှည်လျားသော ဒေသတွင် သီတင်းပတ် ပေါင်းများစွာ ဥများကို ခြေထောက်ဖြင့်ညပ်လျက် ထွေးနွေးစွာ ထားတတ်သည်။
သိပ္ပံညာရှင်တို့သည် တိရစ္ဆာန်စရိုက်များကို စနစ်တကျ လေ့လာနိုင်ရန် အားထုတ်လျက်ရှိကြသည်။ အနိမ့်တန်းစား သတ္တဝါများ၌ အလင်း၊ အပူ၊ အတွေ့၊ အထိစသော ပြင်ပအာရုံ ခံစားလိုစိတ်များရှိကြောင်းကို လေ့လာကြ၏။ ပိုးဖလံတို့သည် မီးရောင်ကို ရွှေတောင်ထင်လျက် တိုးမှားမိသောကြောင့်၊ သေပွဲ ဝင်ကြရကြောင်းကို သိပ္ပံပညာရှင်တို့ သိကြလေသည်။
= ကိုးကား = မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ (၃)
ခမိဟိုရှိခဝဘူတာ
ခမိဟိုရှိခဝဘူတာ  (上星川駅 ခမိဟိုရှိခဝ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ခါနာဂါဝါခရိုင်၊ ယိုကိုဟားမားမြို့၊ ဟိုဒိုဂယရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
စေတောဝိမုတ္တိဖလသုတ်
(၂)သုတ် ရှိပါသည်။
အသုဘာနုပဿီ၊ အာဟာရေပဋိကူလသညီ၊ သဗ္ဗလောကေအနဘိရတသညီ၊ သဗ္ဗသင်္ခါရေသု အနိစ္စာနုပဿီ၊ မရဏသညာ အဇ္ဈတ္တသူပဋ္ဌိတ ဖြစ်အောင် ပွားများအပ် ကြိမ်ဖန်များစွာ အလေ့အလာ ပြုအပ်သည်ရှိသော် စေတောဝိမုတ္တိ၊ စေတောဝိမုတ္တိဖလာနိသံသ၊ ပညာဝိမုတ္တိ၊ ပညာဝိမုတ္တိဖလာနိသံသဖြစ်ပုံ၊ စေတောဝိမုတ္တ, ပညာဝိမုတ္တ ရဟန်းကို “ဥက္ခိတ္တပလိဃ”“သံကိဏ္ဏ ပရိခ” “အဗ္ဗုဠှေသိက” “နိရဂ္ဂဠ” “အရိယ ပန္နဒ္ဓဇ, ပန္နဘာရ, ဝိသံယုတ္တ”ဟု ဆိုအပ်ပုံ အကျယ်ကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
အဋ္ဌကထာ၌ နိဗ္ဗာန်ကိုအာရုံပြုလျှက် ဖလသမာပတ်ချမ်းသာဖြင့် နေသော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်ကို ဟောတော်မူပုံ၊ စောရနဂရ, ခေမနဂရ-ဥပမာဖြင့် ဖွင့်ပြတော်မူပါသည်။
ဋီကာ၌လည်း မှတ်သားဖွယ်ပုဒ်တို့ကို ဖွင့်ပြထားပါသည်။ --- အနိစ္စသညာ၊ အနိစ္စေဒုက္ခသညာ၊ ဒုက္ခေအနတ္တသညာ၊ ပဟာနသညာ၊ ဝိရာဂသညာဟူသော တရားငါးပါးကို အထက်ပါသုတ်အတိုင်း ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် အကျယ်အားဖြင့် ဟောတော်မူသည့်သုတ်။
ဆန်
ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံသည် လွတ်လပ်သောအချုပ်အချာ အာဏာပိုင်နိုင်ငံဖြစ်လာသည်နှင့်အမျှ စီးပွားရေးဖက်၌လည်း တောင့်တင်း ကြံ့ခိုင်ဖို့လိုပေသည်။ သို့မှသာလျှင် ပြည်ထောင်စု တိုင်းရင်းသား တို့၏ လူနေမှုအဆင့်အတန်းသည် တိုးတက် လာမည်ဖြစ်၏။ ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်တွင် မြန်မာ့ဆန်ကို တွင်ကျယ် စွာရောင်းချနိုင်ရန် နိုင်ငံတော်အစိုးရစိုက်ပျိုးရေးဌာနက စပါး မျိုးကောင်းမျိုးသန့် ရရှိရေး၊ စပါးဖျက်ပိုးနှင့် ရောဂါနှိမ်နင်းရေး၊ မြေဩဇာအသုံးပြုရေး၊ ခေတ်မှီစိုက်ပျိုးရေးကရိယာများ အသုံးချ ရေးစသည့် စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းတို့ကို ထိရောက်စွာဆောင်ရွက် လျက်ရှိပေသည်။
ရှေးလွန်လေပြီးသော ခေတ်အခါကပင် လူတို့သည် ဆန် ရရှိအောင် စပါးကိုစိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။ မြန်မာလူမျိုးတို့အဖို့ ဆန်သည် ပဓာနအစာဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် အရှေ့တိုင်းသားများအဖို့ အခြားကောက်ပဲသီးနှံများထက် ဆန်သည် အရေးပါလှသည်။ ရုက္ခဗေဒပညာရှင်များက ယခုစိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်နေကြသော စပါးမျိုးများသည် အရှေးအခါက အရိုင်းပေါက်ခဲ့သော စပါးမျိုးမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟုဆိုသည်။
သမိုင်းကြောင်း
ရုက္ခဗေဒအလိုအရ စပါးသည် 'အိုရီဇာ'မျိုးစုတွင် ပါဝင်သည်။ ယင်းမျိုးစုမှ မျိုးစိတ်ပေါင်း ၂၅ မျိုး ခွဲထွက်လာ၏။ ယင်းတို့ကို အာရှတိုက်၊ အာဖရိကတိုက်နှင့် တောင်အမေရိကတိုက် အပူပိုင်းနှင့် အပူလျော့ ပိုင်းဒေသများတွင် အနှံ့အပြား တွေ့ကြရလေသည်။ ထိုမျိုးစိတ်များသည် အာရှတိုက်ရှိပင်ရင်းအမျိုး တစ်ခုမှ၎င်း၊ အာဖရိကတိုက်ရှိ ပင်ရင်းအမျိုးတစ်ခုမှ၎င်း ဆင်းသက်လာကြသည်ဟု ယူဆရသည်။ တောင်အမေရိကတိုက်ရှိ မျိုးစိတ်များသည် အာဖရိကတိုက်မျိုးမှ တစ်ဆင့် ပေါက်ပွားလာလေသည်။
ကမ္ဘာ့သမိုင်း ခေတ်ဦးခန့်ကပင်လျှင် အာရှတိုက်၌ စပါးကို စတင်စိုက်ပျိုးခဲ့၍၊ သမိုင်းမတင်မီခေတ်လောက်ကပင် ဆန်ကို ပဓာနအစာအဖြစ် စားသုံးခဲ့ကြဟန်တူလေသည်။ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅ဝဝဝ ခန့်က ရေးသားခဲ့သော ရှေးဟောင်း တရုတ်စာပေများထဲ၌ ဆန်အကြောင်းကို တွေ့ရှိရ၏။ ထို့ပြင် ရှေးဟိန္ဒူကျမ်း စာများထဲ၌လည်း မိမိတို့၏ အယူဝါဒအရ ပူဇော်ပသရာ၌ ဆန်ကို အသုံးပြုကြောင်းတွေ့ရှိရလေသည်။ မည်သည့်တိုင်းပြည်တွင် စတင်စိုက်ပျိုးသည်ဟု မသိရသော် လည်း၊ အာရှအရှေ့တောင်ပိုင်းတွင် စတင်စိုက်ပျိုးခဲ့၍၊ မြောက်ဘက်ဆီသို့ ပျံ့နှံ့သွားသည်ဟု ယူဆရ၏။ ထို့ပြင် မလ္လာယု ကျွန်းစုနှင့် အင်ဒိုနီးရှားသို့လည်း ပျံ့နှံ့သွားခဲ့လေသည်။ သီဟိုဠ်ကျွန်းတွင် စပါးကို ရှေးပဝေဏီကာလကပင် စိုက်ပျိုးခဲ့ရာ၊ ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်းစုတွင်လည်း ထို့အတူပင် ဖြစ်လေသည်။
သို့သော် အချိန်အတော်နှောင်းမှ အာရှတိုက်အရှေ့ပိုင်းတိုင်းပြည်များမှ တစ်ဆင့် အာရှတိုက်အနောက်ပိုင်းတိုင်းပြည်များသို့ လည်းကောင်း၊ ယင်းတို့မှတစ်ဆင့် အလွန်ယဉ်ကျေးတိုးတက်နေသော အီဂျစ်၊ ဂရိ၊ ရောမတိုင်းပြည်များသို့ လည်းကောင်း ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိသွား၏။ အီတလီနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း၌ ၁၅ ရာစု နှစ်မှစ၍ စပါးကို စိုက် ပျိုးခဲ့၏။ အာရပ်တို့သည် နိုင်းမြစ်ဝှမ်းတွင် စပါးကို စတင် စိုက်ပျိုးခဲ့သည်။ မက်ဒါဂက်စကာကျွန်းသို့ ပသျှူးလူမျိုးများက စပါးကို ယူဆောင်လာခဲ့၍၊ အာဖရိက အရှေ့ကျွန်းများသို့မူ၊ အိန္ဒိယလူမျိုးများက စပါးကို ယူဆောင်လာခဲ့သည် ဟု ဆိုသည်။ မူးဝါးလူမျိုးတို့သည် စပိန်နိုင်ငံသို့ စပါးကိုယူဆောင် လာခဲ့ပြီး နောက်၊ စပိန်လူမျိုးတို့ကတစ်ဖန် အီတလီနိုင်ငံသို့ ယူဆောင် သွားခဲ့သည်။ ဥရောပတိုက် အရှေ့တောင်ပိုင်းတွင် စပါးစိုက်ပျိုး ခြင်းအလေ့ ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်မှာ တူရကီလူမျိုးတို့ကြောင့်ဖြစ်သည်။
ဘရာဇီးနိုင်ငံသို့ ပေါ်တူဂီများက စပါးကို ယူဆောင်လာကြ ပြီလျှင် အမေရိကတိုက်အလယ်ပိုင်း တိုင်းပြည်များသို့ စပိန် လူမျိုးများက ယူဆောင်လာကြ၏။ ဟာဝိုင်းယန်းကျွန်းစု၌ ၁၈၅၃ ခုနှစ်ခန့်မှစ၍ စပါးကို စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၌ ၁၆၈၅ ခုနှစ်ခန့်မှစ၍ စပါးကို စိုက်ပျိုးခဲ့ကြ ၏။ ဩစတြေးလျတိုက်၌ ၁၈၉၁ ခုနှစ်ခန့်မှစ၍ စပါးကို စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌ ၁၆၈၅ ခုနှစ်ခန့် မှစ၍ စပါးကို စိုက်ပျိုးခဲ့ကြ၏။ ဩစတြေးလီးယားတိုက်၌ ၁၈၉၁ ခုနှစ်ခန့်ကစ၍ စပါးကို စမ်းသပ်စိုက်ပျိုးကြည့်ခဲ့ရာ၊ ပထမဦးစွာတွင် မအောင်မြင်ခဲ့သော်လည်း၊ နောင်တွင် အမျိုးမျိုး စမ်းသပ်စိုက်ပျိုးသည့် အခါမှပင် ကောင်းစွာအောင်မြင်ခဲ့ သဖြင့် ၁၉၂၄ ခုနှစ်မှစ၍ စီးပွားဖြစ် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ခဲ့လေ သည်။
စိုက်ပျိုးပုံ
စပါးသည် မြေဩဇာမကောင်းသော နေရာများ၌ပင် ဖြစ်ထွန်းနိုင်၏။ အရေးတကြီးလိုအပ်သည်မှာ ကောင်းစွာဖြစ်ထွန်း လာသည်အထိ ရေလုံလောက်စွာ ရရှိရန်ပင်ဖြစ်သည်။ စပါး သည် အပူလျော့ပိုင်းဒေသနှင့် နွေးသမပိုင်းဒေသများ၌ အကောင်း ဆုံးဖြစ်ထွန်းသည်။ စပါးသည် အီကွေတာတောင်ဘက် လတ္တီ တွဒ်ဒီဂရီ ၄ဝ နှင့် မြောက်ဘက် လတ္တီတွဒ်ဒီဂရီ ၄ဝ အကြား ၌ များပြားလှသည့် ရာသီဥတုအခြေအနေအမျိုးမျိုးတွင် ဖြစ် ထွန်းနိုင်သည်။ အများအားဖြင့် စိုစွတ်သော အပူပိုင်းဒေသများ နှင့် ကောင်းစွာသင့်လျော်သည်ဟု သဘောထား လေ့ရှိသော် လည်း၊ အီဂျစ်၊ ဩစတြေးလီးယားနှင့် သမပိုင်းရာသီဥတုရှိသော အရပ်ဒေသများဖြစ်သည့် စပိန်၊ ပေါ်တူဂီနှင့် အီတလီနိုင်ငံများ၌ လည်း ဖြစ်ထွန်းပေသည်။ ထို့ပြင် အီကွေတာတောင်ဘက်လတ္တီ တွဒ် ဒီဂရီ ၄ဝ နှင့် မြောက်ဘက်တွင် လက်တ္တီတွဒ်ဒီဂရီ ၄ဝ အကြားရှိ အလယ်ပိုင်းအမေရိက၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ထက်ဝက်ခန့်၊ အနောက် အိန္ဒိယကျွန်းစု၊ တောင်အမေရိကတိုက်၊ အိန္ဒိယ၊ တရုတ်၊ ဂျပန်၊ မလ္လာယုကျွန်းဆွယ်နှင့် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာတွင်းရှိ ကျွန်းများ၌လည်း စပါးဖြစ်ထွန်းနိုင် သည်။
ဤသို့ စပါးသည် နေရာအနှံ့အပြား၊ ရာသီဥတု အခြေအနေအမျိုးမျိုး၌ ဖြစ်ထွန်းနိုင်ခြင်းမှာ စပါးပင် အမျိုးမျိုးအဖုံဖုံ ရှိသောကြောင့်ပင် ဖြစ်၏။ အချို့သော စပါးပင်များသည် မိုးခေါင်ခြင်းဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိ၏။ အချို့ကား ရေလွှမ်းသော် လည်း ရှင်နေနိုင်၏။ အချို့စပါးများကို ရေချို၌သာစိုက်ပျိုး နိုင်၏။ အချို့စပါးမျိုးများမှာကား ရေငန်၌လည်း ဖြစ်ထွန်း နိုင်၏။ ထို့ပြင် အချို့သော စပါးမျိုးသည် အပူချိန် အမြောက်အမြား လိုသော်လည်း၊ အချို့သော စပါးမျိုးတို့သည် အအေးဒဏ်ကို ခံနိုင်ကြသည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ စပါးတစ်မျိုးကို ဆောင်းဥတု ဇန်နဝါရီလတွင် စိုက်ပျိုးလေ့ရှိ၍ မတ်လ၌ ရိတ်သိမ်းကြ၏။ စပါး ပင် ဖြစ်ထွန်းနိုင်ရန် အရေးကြီးဆုံးမှာ နေရောင်ခြည်ပင် ဖြစ်၏။ လောင်းရိပ်သည် အပင်ကို ကြုံလှီစေ၏။ သို့သော် အိန္ဒိယနိုင်ငံ မာလာဗာကမ်းရိုးတန်း၌ စိုက်ပျိုးသော စပါးတစ်မျိုးမှာ လောင်းရိပ်ထံ၌ပင် ကောင်းစွာ ဖြစ်ထွန်းပေသည်။
စပါးစိုက်ပျိုးရန် ကောင်းမွန်သော မြေမျိုးသည် ရေကို စုပ်မပစ်ဘဲ၊ ရေတင်သော မြေမျိုးဖြစ်ရပေမည်။ အာရှတိုက်၌ စပါးကို မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသများနှင့် မြစ်ချောင်း ကမ်းပါးတလျှောက်၌ စိုက်ပျိုးလေ့ရှိရာ၊ စပါး စိုက်ပျိုးရာဒေသများ တည်နေပုံမှာ မြေအမျိုးအစားထက် ရေရရှိမှုအပေါ်တွင် ပို၍ တည်သည်ဟု ဆိုရပေမည်။ ထို့ပြင် စပါးသည် သဲမြေမှာထက် ရွှံ့စေးမြေတွင် ပို၍ဖြစ်ထွန်းနိုင်သည်ဟု ဆိုရပေမည်။ သို့သော် သဲမြေ ၌ပင် ရေအမြောက်အမြားသွင်း၍၊ မြေဩဇာထည့်ပေး ကာ စိုက်ပျိုးလျှင်လည်း ကောင်းစွာဖြစ်ထွန်းနိုင်၏။ တူးမြောင်း များဖြင့် ရေသွင်း၌စိုက်ပျိုးရာ၌ ရေသွင်းရေထုတ်ကို အထူးပင် ဂရုစိုက်ရ၏။ အပင်များကြီးလာသည်နှင့်အမျှ ရေကိုများများ သွင်းပေးရ၏။ ထိုနောက် ရေကို တဖြည်းဖြည်းလျှော့ပေးရသည်။ သို့မှသာစပါးရိတ်သိမ်းချိန်၌ မြေကြီးသည် ခြောက်သွေ့ နေပေမည်။ ရေသွင်းပေးရာ၌လည်း ရေကို ဝပ်မနေစေရ။ ရေဝပ်နေလျှင် စပါးပင်များ ပျက်စီးတတ်၏။
စပါးကို စိုက်ပျိုးရာ၌ ရေကို မည်မျှအထိပေးရမည်ဟူ သောအချက်မှာ အကြောင်းအချက်အလက် အမျိုးမျိုးအပေါ်၌ တည်ပေသည်။ ရေများများပေးသော်လည်း၊ စပါးပင်သည် ရေကို ပို၍များများအသုံးပြုသည်မဟုတ်၊ သို့သော် ဖော့စဖိတ် ကဲ့သို့သော မြေဩဇာများကို အသုံးပြုလျှင် ရေကိုပို၍သုံး၏။ ထို့ပြင် ရာသီဥတု အခြေအနေပေါ်၌လည်း တည်၏။
စပါးအထွက်မှာ စပါးပင်အတွက် အသုံးပြုသော ရေပေါ်၌ တည်၏။ ရေထဲ၌အပင်များအဖို့ ဩဇာဖြစ်စေမည့်ဓာတ်ပစ္စည်း များလည်းပါရှိ၏။ သို့မဟုတ် အပင်များကို ပျက်စီးစေသော ပစ္စည်းများလည်းပါရှိနိုင်၏။ မြစ်များမှသွင်းယူသော ရေသည် အခြားနေရာများမှ ရသောရေထက် ကောင်းမွန်၏။ ရေသွင်း ရာ၌ အပင်၏အခြေအနေကိုကြည့်ရ၏။ ရေလိုသည့်အချိန်၌ ရေလုံလောက်စွာ မရရှိလျှင် အပင်များပျက်စီးနိုင်သည်။ မြန်မာ နိုင်ငံအောက်ပိုင်း၌ ရေသွင်း ရေထုတ်ခြင်း ပြုလုပ်ရန်မလိုပေ။ သို့သော် မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်း၌ ဆည်မြောင်းများမှ ရေကို သွင်းယူ၊ စပါးစိုက်ပျိုးရသဖြင့် ရေသွင်း ရေထုတ်ခြင်းမှာ အထူးပင်အရေးကြီး၏။ တူးမြောင်းများမှလည်းကောင်း မြစ်ချောင်းများ မှလည်းကောင်း ရေသွင်းရာ၌ တိုင်းပြည်ဒေသအလိုက် နည်းအမျိုးမျိုးရှိ ပေသည်။
စပါးအမျိုးမျိုးရှိရာတွင် အချို့မှာ ခြောက်သွေ့သော အခြေ အနေများ၌ပင် စိုက်ပျိုးနိုင်၏။ သို့သော် မိုးရေ ကို ၃၊ ၄ လမျှ ရရှိရပေမည်။ ရေထဲ၌ စိုက်ပျိုးရသည့် စပါးမျိုးအနက် အချို့ သော စပါးသည် ရေစီးထဲ၌ ကောင်းစွာဖြစ်ထွန်း၏။ အချို့ကိုမူ ရေသေထဲ၌ စိုက်ပျိုးရ၏။ အချို့သောစပါးများသည် ရေအနက် ပေ ၂ဝ မျှအထိ လွှမ်းသွားသော်လည်း မပျက်စီးနိုင်ပေ။
တိုင်းပြည်တစ်ပြည်တွင် စိုက်ပျိုးသော စပါးအမျိုးအစား များသည် ရာသီဥတုအခြေအနေနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်း ပေါ်တွင်၎င်း၊ ပြည်တွင်းစားသုံးရန်အတွက်လော၊ သို့မဟုတ် ပြည်ပသို့ တင်ပို့ရောင်းချရန်လော ဟူသည့်အချက်ပေါ်တွင်၎င်း တည်နေပေ၏။ ပမာဆောင်ရသော်၊ ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်းစု၌ စပါး လုံးရှည်၍ ဆန်လုံးမာသော စပါးမျိုးကို စိုက်ကြ၏။ ဂျပန်လူမျိုးများသည် စပါးလုံးတို၍ စေးသောဆန်ထွက်သည့် စပါး မျိုးကို စိုက်ကြ၏။ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၌ ကြိတ်ဆန် အကောင်းအညံ့ကို လိုက်၍ ဆန်မျိုး ၄ စားခွဲထား၏။ ဆန်လုံးရှည်၊ ဆန်လုံးသေး၊ ဆန်လုံးပုနှင့် ကောက်ညှင်းဟူ၍ဖြစ်သည်။ မလ္လာယုနိုင်ငံ၌လည်း ဆန်လုံးအရွယ် ပမာဏကိုကြည့်၍ ဆီရော့မျိုး၊ ရာဒင်မျိုး၊ ရန်ကုန်မျိုး၊ ယိုးဒယားမျိုးဟူ၍ ၄ မျိုး ၄ စား ခွဲခြားထား၏။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌ စိုက်ပျိုးသော စပါးမျိုးတို့၏ မူလဘူတမှာ အာရှတိုက်မှ စပါးမျိုးများဖြစ်၏။ လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း ၃ဝ အတွင်း ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှ စပါးမျိုး ပေါင်း ၅ဝဝဝ ခန့် မျိုးယူ၍ စမ်းသပ်စိုက်ပျိုး ခဲ့၏။ သို့သော် စပါးမျိုးအနည်းငယ်လောက်သာလျှင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌ ယခုအခါ စိုက်ပျိုးနေသည့် အချို့သော စပါးများမှာ တစ်မျိုးနှင့် တစ်မျိုးကို မျိုးစပ်ပေါင်းခြင်းဖြင့် ရရှိခဲ့သော မျိုးသစ်စပါးများ ဖြစ်၏။ ထိုစပါးတို့မှ ထွက်သော ဆန်မျိုးတို့တွင် အချို့သည် မီးတုံးနှင့် အလားတူ၏။ အချို့ကား ငစိန်နှင့်အလားတူ၏။ အချို့ မှာ ဧည့်မထနှင့်အလားတူ၏။ ဂျပန်နိုင်ငံ၌ ရာသီဥတုအခြေအနေ အမျိုးမျိုးတွင် စိုက်ပျိုးရန် သင့်လျော်မည့် စပါးမျိုးများကို သုတေသနပြုလုပ်၍ ရှာကြံယူကြ၏။ ရုရှနိုင်ငံ၌လည်း မိမိတို့၏ ရာသီဥတုနှင့်သင့်လျော်မည့် စပါးမျိုးကို ရှာကြံစမ်းသပ်လျက်ရှိလေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် စပါးရိုးရိုးနှင့် ကောက်ညှင်းဟု ခွဲခြားခေါ်ဝေါ်ကြသည့်အနက် ကောက်ညှင်းသည် ရုက္ခဗေဒအလိုအားဖြင့် အိုရီဇာ ဂလူတီနိုး ဇားဖြစ်သည်။ ယင်းကို အာရှတိုက်၌ အနှံ့အပြားစိုက်ပျိုးကြ၏။ တရုတ်နှင့် ဂျပန်နိုင်ငံထွက် စပါးစုစုပေါင်း ၁ဝ% မှာ ကောက်ညှင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၌ ဆန်စက်သမားတို့၏ အသုံးအနှုန်းကိုလိုက်၍ ဆန်ကို ၅ မျိုးခွဲခြားထား၏။ ယင်းတို့မှာ ငစိန်၊ မီးတုံး၊ ဧည့်မထ၊ လက်ရွေးဆန်နှင့် ဗျတ်တို့ဖြစ်သည်။ ငစိန်ဆန်သည် မာ၏။ အရောင်ကြည်၏။ စက်အကြိတ်ခံ၏။ နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့ရောင်းချရာ၌ အဓိကဖြစ်၏။ မီးတုံးဆန်မှာမူ ပု၍ ငစိန်ထက် အလုံးကြီး၏။ ငစိန်ထက်လည်း ပျော့ပျောင်း၏။ စက်ကြိတ်ခံသော်လည်း၊ တာရှည်ထား၍မရသောကြောင့် နိုင်ငံ ခြားခရီးဝေးသို့ တင်ပို့ရောင်းချခြင်းနည်း၏။ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် နီးစပ်သော အရှေ့နိုင်ငံတို့တွင် မီးတုံးဆန် ကို ရောင်းချ၍ရ၏။ ဧည့်မထဆန်သည် ဆန်လုံးရှည်၍ မာသော်လည်း၊ စက်ကြိတ်ရာ ၌ ကြေတတ်၏။ ထိုကြောင့် ဧည့်မထကို ပြုတ်ဆန်လုပ်ကြ သည်။ လက်ရွေးဆန်မှာမူ ငစိန်နှင့် ဧည့်မထဆန်အမျိုးအစား နှစ်ခု၏ကြား၌ ရှိသည်။ ဧည့်မထကဲ့သို့ ပြုတ်ဆန်လုပ်ရန် ကောင်း၏။ ဗျတ်ဆန်ကား ဆန်လုံးကြီး၍ စက်ကြိတ်ခံသည်။ သို့သော် ပြည်တွင်းသုံးဆန်သက်သက်မျှ ဖြစ်သည်။ အာရှတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ၌ ဆန်စိုက်ပျိုးသည့် မြေဧကများ ကို အသီးအနှံစိုက်ပျိုးကြသည့် မြေဧကများကို အသီးအနှံစိုက် ပျိုးကြသည့် မြေဧက၏ ရာခိုင်နှုန်းအလိုက် အောက်တွင် ဖော်ပြထားပေသည် -
ဈေးကွက်
၁၉၃၉ ခုနှစ် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မဖြစ်မီအချိန်က တစ်ကမ္ဘာ လုံးတွင် (ရုရှနိုင်ငံမှအပ) ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးသည့် မြေဧကမှာ သန်းပေါင်း ၂ဝဝ မှ ၃ဝဝ ကြားတွင် ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။ စစ်ပြီးခေတ်၌ ကမ္ဘာ့ဈေးတွင် ဆန် အနုတ်အသိမ်းများလာ သဖြင့်၊ ဧကပေါင်း ၉ သန်းခန့် တိုးချဲ့စိုက်ပျိုးခဲ့ကြ၏။ တစ်ကမ္ဘာလုံးမှထွက်သော ဆန် တန်ချိန် ၉ဝ %ခန့်ကို အာရှတိုက်၌ စိုက်ပျိုးခဲ့သည်။ တရုတ်နိုင်ငံနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ နှစ်နိုင်ငံပေါင်း၏ ဆန်ထွက်သည် တစ်ကမ္ဘာလုံးလုံးမှ ထွက် သော ဆန်တန်ချိန်စုစုပေါင်း၏ ထက်ဝက်မျှရှိသည်။ လွန်ခဲ့ သည့် နှစ်ပေါင်း ၆ဝ အတွင်း ဂျပန်နိုင်ငံ၌ ဆန်စပါးကို ပိုမို တိုးချဲ့စိုက်ပျိုးခဲ့သည့်ပြင်၊ မျိုးကောင်းများ စိုက်ပျိုးကာ မြေဩ ဇာများကို သုံးခဲ့ကြသဖြင့် တစ်ဧကထွက် ဆန်တန်ချိန်မှာလည်း တိုးတက်လာခဲ့ပေသည်။ အခြားတိုင်းပြည်များ၌လည်း နောင် အခါတွင် ဆန်ပိုမိုထွက်ရှိစေရန် ဆည်မြောင်းများ ဖောက်လုပ်၍ ဆန်စပါး စိုက် ပျိုးရေးကို တိုးတက်အောင် ကြိုးစားနေကြ၏။ အမေရိကန်မှလည်း ဆန်စပါးပိုမိုထွက်ခဲ့ သည်။ တောင်အမေရိက၌ ဆန်စပါး စိုက်ပျိုးရန်ကောင်း မွန်သော နေရာပေါင်းအမြောက်အမြားပင် ရှိနေသော်လည်း၊ ဘရာဇီးနိုင်ငံ၌သာ ဆန်စပါးသည် အရေးပါအရာရောက်သော ကောက်ပဲသီးနှံမျိုး ဖြစ်နေပေသည်။ ယခုအခါ အာရှတိုက်မှ ထွက်သော ဆန်တန်ချိန်သည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မဖြစ်မီကစံချိန်ကို ပြန်၍မှီလာပေပြီ။ သို့သော် ရှေ့အဖို့၌ ကမ္ဘာကလိုအပ်သမျှသော ဆန်တန်ချိန်ကို ဖြည့်စွမ်းပေးနိုင်အောင် ဆန်ထုပ်လုပ်ရေးကို ပိုမိုလုပ်ကိုင်နိုင်ကြလိမ့်မည်ဟု မယူဆနိုင်သေးချေ။ အထူး သဖြင့် နိုင်ငံရေးမငြိမ်မသက်ဖြစ်နေသည့် ဒေသတို့တွင် ရှေး အခါကကဲ့သို့ ရင်းစားအခြေသို့ ပြန်ဆိုက်ဖို့ခက်သည်။ ၁၉၃၉ ခုနှစ် မတိုင်မီက၊ တစ်ကမ္ဘာလုံးမှထွက်သော စပါးတန်ချိန်သည် မက်ထရစ်တန်ချိန် ၁၄၇ ၁/၂ သန်းဖြစ်၏။ မျိုးစပါးအတွက် နုတ်ပြီးနောက်၊ ကြိတ်ပြီးသား ဆန်တန်ချိန်မှာ မက်ထရစ်တန်ချိန် ၉၄ သန်း ဖြစ်၏။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း က စပါးထွက်မှာ အာရှတိုက်တွင် လျော့နည်းသွားခဲ့၍ ကမ္ဘာ အနောက်ပိုင်း တိုင်းပြည်များ၌ တိုးလာခဲ့သည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ်၌ ဆန်စပါးကို တိုးချဲ့စိုက်ပျိုးခဲ့သော်လည်း၊ အာရှတိုက်တွင် ဆူပူ လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ဆန်တန်ချိန် ၅ သန်းမျှ လိုနေခဲ့ပေသည်။
သို့သော် ထူးခြားချက်များလည်းရှိပေသည်။ အာရှတိုက်၊ အာဖရိကတိုက်၊ တောင်အမေရိကတိုက်နှင့် အမေရိကအလယ် ပိုင်း၊ လတ္တီတွဒ် ဝ ဒီဂရီနှင့် ၁ဝ ကြားရှိဒေသများ၌ တစ်ဧက လျှင် ပေါင်ချိန် ၇၁ဝ နီးပါး သာ ထွက်သော်လည်း၊ ယင်း လတ္တီတွဒ်များအကြားရှိ တောင်အမေရိကတိုက် ဒေသများ၌ တစ်ဧကလျှင် ပေါင်ချိန် ၁၆ဝဝ ထွက်၏။ ယင်းမှာ မြေဩ ဇာအလွန်ထက်သန်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ တောင်အမေရိက တိုက် အချို့ဒေသများ၌ ဆန်စပါးကို တစ်နှစ်လျှင် ၂ ကြိမ် စိုက်ပျိုးနိုင်၍၊ အချို့ဒေသများ၌မူ အချိန်မရွေး စိုက်ပျိုးနိုင်လေ သည်။ အီကွေတာ၏ တောင်ဘက်တွင်၎င်း၊ မြောက်ဘက်တွင် ၎င်း လတ္တီတွဒ် ၃ဝ ဒီဂရီနှင့် ၄ဝ ဒီဂရီအကြားရှိဒေသများ၌ တစ်ဧကလျှင် ဆန်အထွက်နှုန်းသည် ပေါင်ချိန် ၁၈ဝဝ ဖြစ်၏။ သို့သော် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌ တစ်ဧကလျှင် ပေါင်ချိန် ၁၄၉ဝ မျှသာထွက်ပေသည်။
မျိုးကောင်း မျိုးသန့်စပါး၊ မြေဩဇာနှင့် အခြားလိုအပ် သည့် ပစ္စည်းများ ချို့တဲ့ခြင်းကြောင့်လည်း ဆန်အထွက်ကို ထိခိုက်စေနိုင်၏။ စစ်အတွင်းက ပျက်စီးခဲ့သော ရေကာတာနှင့် တူးမြောင်းများကို ပြန်လည် မပြင်ဆင်ရသေးသဖြင့်၊ အချို့ တိုင်းပြည်များ၌ ဆန်ထွက်နည်းနေသေး၏။ ကျွဲနွားများ ရှားပါးမှုကြောင့်လည်း ဆန်ထွက်နည်းရ၏။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအဖြစ်မီက မြန်မာနိုင်ငံ၌ ဆန်စပါး စိုက်ပျိုးသည့် ဧကပေါင်းမှာ ၁၂ ၁/၂ သန်းရှိ၏။ မျိုးစပါးကို နုတ်ယူပြီးနောက် ဆန်တန်ချိန်ပေါင်း မက်ထရစ်တန်ချိန် ၄၅၈၇ဝဝဝ ထွက်၏။ ယင်းဆန် တန်ချိန်မှ ဆန်တန်ချိန် ၃ သန်း သို့မဟုတ် ဆန်ထွက်တန်ချိန်အားလုံး၏ ၆၇ % ကို နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့ရသည်။ သို့သော် စစ်ပြီးနောက်ပိုင်း အချိန် ၁၉၅၁ ခုနှစ်၌ ဆန်တန်ချိန် ၁၃ဝဝဝဝဝ သို့မဟုတ် ဆန် ထွက်တန်ချိန်၏ ၃၇ %မျှကိုသာ နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့နိုင်ခဲ့၏။
အာရှတိုက်ရှိ နိုင်ငံတိုင်း၌ ဆန်စပါးကို စိုက်ပျိုးကြသော်လည်း၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၊ ယိုးဒယားနိုင်ငံ၊ ကိုရီးယားနိုင်ငံနှင့် ဖော်မိုဆာကျွန်းများမှသာ နိုင်ငံခြားသို့ ဆန်တင်ပို့ နိုင်ခဲ့ပေသည်။ ဥရောပနိုင်ငံအချို့၊ အီဂျစ်၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် ဘရာဇီးနိုင်ငံများမှလည်း နိုင်ငံခြားသို့ ဆန်တင်ပို့ကြ၏။ အချို့ အာရှနိုင်ငံများသည် ပြည်တွင်းစားသုံးရန်ပင် မလုံလောက်၍ နိုင်ငံခြားမှ ဆန်ကို တင်သွင်းယူရပေသည်။ နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့ရောင်းချသော ဆန်တန်ချိန် ၇ဝ %မှာ အာရှတိုက်နိုင်ငံများမှ ထွက်၏။ တစ်ကမ္ဘာ လုံးမှထွက်သည့် ဆန်တန်ချိန် ၇ဝ %ကိုလည်း အာရှတိုင်းပြည်များကပင် စားသုံးကြသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မဖြစ်မီက မြန်မာနိုင်ငံမှ တစ်နှစ်လျှင် ဆန်တန်ချိန် သန်းပေါင်း ၃.၃ တင်ပို့ရောင်းချခဲ့ရာ တန်ဖိုးငွေ ၂၂ ကုဋေဖြစ်၏။ စစ်ပြီးနောက် တန်ချိန် သန်းပေါင်း ၁.၂၆ အထိ ကျဆင်းသွား၏။ သို့သော် တန်ဖိုးမှာ ၈၂.၆ ကုဋေဖြစ် သည်။ တိုးချဲ့လုပ်ကိုင်ခြင်းဖြင့် ၁၉၆၈ ပြည့်နှစ်ခန့်လောက်တွင် တစ်နှစ် လျှင် တန်ချိန် သန်းပေါင်း ၃.၅ ထွက်မည်ဟု မျှော် လင့်၏။ ကမ္ဘာ့ဈေး၌ မြန်မာ့ဆန်ကို အခြားတိုင်းပြည်များမှ ထွက်သော ဆန်၊ ဂျုံ၊ ဂျုံမှုန့်များနှင့် ယှဉ်ပြိုင်ရောင်းချနိုင်စေရန် အဘက်ဘက်မှ ကြိုးစားကြရမည်ဖြစ်သည်။ စစ်ပြီးခေတ်နောက်ပိုင်း၌ ၁၉၅၃ ခုနှစ်အထိ ဗမာ့ဆန်မှာ ကမ္ဘာ့ဈေး၌ မျက်နှာပန်း ပွင့်လှသည်။ ထိုနှစ်နောက်တွင်ကား၊ ကမ္ဘာ့ဆန်ဈေးမှာ တဖြည်းဖြည်း ကျဆင်းလာ၏။ ဆန်ဈေးကျဆင်းလာသည်နှင့်အမျှ နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ နိုင်ငံခြားသုံးငွေမှာလည်း လျော့နည်းလာ၏။ ထိုကြောင့် နောင်အခါတွင် ဆန်တန်ချိန် အမြောက်အမြား တင်ပို့ရမည့်အပြင်၊ တင်ပို့သည့် ဆန်အမျိုးအစားကို လည်း ပထမတန်းဖြစ်အောင် ကြိုးစားရမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် နိုင်ငံခြားသို့တင်ပို့ရာ၌ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး အခက်အခဲများလည်း ရှိပေသည်။ ထိုကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံသည်အဓိက စီးပွား ရေးတစ်ရပ်ဖြစ်သော ဆန်အရောင်းအဝယ်ကိစ္စကို တိုးတက်ရလေအောင် စိုက်ပျိုးရေး၊ ဆန်ကြိတ်ထုတ်ရေး၊ ရောင်းဝယ်ရေး၊ နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့ရေးကဲ့သို့သော ပြဿနာများကို ဖြေရှင်း လျက်ရှိလေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံမှ ဆန်ဖြူ၊ ပြုတ်ဆန်၊ ဆန်ကွဲ၊ ဖွဲနု၊ စပါး များကို နိုင်ငံခြားသို့တင်ပို့၏။ ၁၉၅၄ ခုနှစ်၌ နိုင်ငံခြားသို့တင် ပို့သော ဆန်နှင့် ဆန်ထွက်ပစ္စည်းများမှာ စုစုပေါင်းတန်ချိန် ၁.၂၆ သန်းအထိပင် ကျဆင်း၏။ တန်ဖိုးငွေမှာ ကျပ်သန်း ပေါင်း ၈၂၆.၄ဝ ဖြစ်သည်။ ဆန်နှင့် ဆန်ထွက်ပစ္စည်းများ၏ တန်ချိန်မှာ ၆၂ %လျော့သွားသော်လည်း၊ တန်ဖိုးမှာ ၂၇၅ %အထိ တက်လာကြောင်းတွေ့ရလေသည်။ စစ်မဖြစ်မီက မြန်မာ့ဆန်နှင့် ဆန်ထွက်ပစ္စည်းများကို ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း၊ ဂျာမနီ၊ ဘယ်လ်ဂျီယမ်နှင့် အခြားဥရောပနိုင်ငံများသို့ တင်ပို့ခဲ့၏။ မြန်မာ့ဆန်ရောင်းရာဒေသများကို အုပ်စုခွဲကြည့်လျှင် ၄ မျိုး ၄စား ခွဲနိုင်၏။ ပထမအုပ်စု၌ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနှင့် ဥရောပတိုက်၊ ဒုတိယအုပ်စု၌ အာဖရိ ကတိုက်၊ အမေရိကတိုက်၊ အနောက်အိန္ဒိယကျွန်းစုနှင့် ကမ္ဘာ့ အရှေ့အလယ်ပိုင်းနိုင်ငံများ၊ တတိယအုပ်စု၌ ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ၊ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ မလ္လာယုနိုင်ငံ၊ စတုတ္တအုပ်စု၌ အိန္ဒိယနှင့် သီဟိုဠ်နိုင်ငံတို့ အသီးသီးပါဝင်ကြ၏။ စစ်ပြီးခေတ် လွတ်လပ်သော ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖြစ်လာသော အခါ၊ မြန်မာ့ဆန်ကိုဝယ်မည့် ဖောက်သည်နိုင်ငံများကို ရှာခဲ့၏။ တိုးလာသော မြန်မာ့ဆန်ဖောက်သည်နိုင်ငံများမှာ ယူဂိုစလားဗီးယားနိုင်ငံ၊ ရုရှားနိုင်ငံ၊ အရှေ့ဂျာမနီ၊ ချက်ကိုဆလိုဗားကီးယားနိုင်ငံ၊ ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ၊ အနောက်ဂျာမနီ၊ ပိုလန်နိုင်ငံနှင့် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံတို့ဖြစ်၏။
စစ်မဖြစ်မီက နိုင်ငံခြားသို့တင်ပို့သော ဆန်တန်ချိန်၌ ငစိန် ၆၅ဇ္ဇ ၊မီးတုံး ၁၅ဇ္ဇ ၊ ဧည့်မထ ၁၄ဇ္ဇ၊ လက်ရွေးဆန် ၆ဇ္ဇ စသည်ဖြင့် အသီးသီးပါဝင်၏။ သို့သော် မကြာသေးမီက မြန်မာ့ဆန်ကို ရှေးကကဲ့သို့ အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ အဝယ်မများတော့ ဘဲ၊ ဂျပန်၊ သီဟိုဠ်၊ တရုတ်၊ ရုရှ၊ ချက်ကိုစလိုဗားကီးယား၊ ဂျာမနီနှင့် အခြားဥရောပနိုင်ငံများမှ အဝယ်များလာကြရာ၊ ဝယ်ယူသောနိုင်ငံများ အကြိုက်ကိုလိုက်၍ ပြောင်းလဲစိုက်ပျိုး ရလေသည်။ ပမာအားဖြင့် ဂျပန်နိုင်ငံနှင့် ကမ္ဘာအနောက်ပိုင်း နိုင်ငံများမှ အကြိုက်များသော မီးတုံးဆန်ကို ပို၍စိုက်ပျိုးရ၏။ အကြိုက်နည်းသောလက်ရွေးဆန်ကို လျှော့၍စိုက်ရပေသည်။ ဥရောပတိုက်နိုင်ငံများနှင့် ကမ္ဘာ့နောက်ပိုင်း နိုင်ငံများ၌ ယိုးဒယားဆန်၊ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုမှ ကယ်ရိုလီးနား ဆန်တို့နှင့် ယှဉ်ပြိုင်ရောင်းချနိုင်ရန် ဧည့်မထဆန်ကို ပိုမို၍စိုက် ပျိုးရပေမည်။
စစ်ပြီးခေတ်၌ မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ စိုက်ပျိုးရေးဌာနမှ ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးရေးနှင့် ပတ်သက်၍ ပိုမိုကောင်းမွန်သော စပါးမျိုးများရရှိရေး၊ စပါးပင်တို့ကို ပျက်စီးစေသော ပိုးမွှားနှင့် ရောဂါများ နှိမ်နင်းရေး၊ မြေဩဇာများအသုံးပြုရေး၊ စိုက်ပျိုးရေး နည်းသစ်များစုံစမ်းရေး၊ ခေတ်မှီစိုက်ပျိုးရေးကရိယာများ အသုံး ချရေးစသည့် လုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ပေသည်။ မြေယာ ကျေးလက် ကြီးပွားတိုးတက်ရေး ကော်ပိုရေးရှင်းမှလည်း စပါး မျိုးကောင်းမျိုးသန့် ရရှိစေရန်အတွက် ၃ နှစ် စီမံကိန်းရေးဆွဲ ထား၏။ ထိုစီမံကိန်းအရ ၃ နှစ်အတွင်း လယ်မြေဧကပေါင်း ၉ သန်းအတွက် စိုက်ပျိုးရန် မျိုးသန့်စပါးမျိုးများ ရရှိစေရေးကို ကြိုးစားလုပ်ကိုင်လျက်ရှိ၏။ ထို့ပြင် အမတော်ကြေး ထောက်ပံ့၍လည်း စပါးစိုက်ပျိုးရေးကို အားပေးလျက်ရှိပေသည်။
အာဟာရတန်ဖိုး
အာဟာရဗေဒအလိုအားဖြင့် ဆန်ထဲ၌ အာဟာရဖြစ်စေမည့် ဓာတ်ပစ္စည်းများ ရှိကြောင်းသိရ၏။ ဆန်၌ ပရိုတင်းဓာတ် ရာခိုင် နှုန်း ၆ မှ ၇ အထိပါရှိ၏။ ယင်းပရိုတင်းဓာတ်မျိုးသည် ဂျုံထဲ ၌ပါသော ပရိုတင်းဓာတ်ထက်ပို၍ တန်ခိုးသတ္တိထက်ကြောင်း သိရသည်။ ဆန်ထဲ၌ အဆီလည်း အနည်းငယ်ပါရှိပြီးလျှင် ကယ်လဆီယမ်ခေါ် ထုံးဓာတ်လည်း အနည်းငယ်သာပါရှိ၏။ သံဓာတ်နှင့် ဗီတာမင်ဘီလည်းပါရှိ၏။ ဆန်ကို (၁) ဆန်ညှာ ဆန်ညှောက်၊ မျိုးဗီဇ၊ (၂) အမြှေး၊ ဖွဲနု (၃) ဆန်နှစ်ဟူ၍ အစိတ်အပိုင်း သုံးမျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။ ဆန်နှစ်ကို ဖုံးအုပ်နေ သော အမြှေးဖွဲနုနှင့် ဆန်ညှာဆန်ညှောက်တွင် အာဟာရဖြစ် စေသော ပရိုတင်းဓာတ်၊ သံဓာတ်နှင့် ဗီတာမင် ဘီ ဓာတ်များ စွာပါရှိ၏။ ဆန်နှစ်တွင် အာဟာရဓာတ်အလွန်နည်းပါး၏။ ဆန်နှစ် တွင် ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ်ဓာတ်သာ များများပါ၏။ ဆွတ်ဆွတ်ဖြူအောင် ကြိတ်ထားသော ဆန်တွင် ဆန်နှစ်သာ ကျန်တော့သဖြင့် ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ်ဓာတ်သာ အများဆုံးပါ ဝင်ပေသည်။ အခြားအာဟာရဓာတ်များ ချို့တဲ့ခြင်း ကြောင့် ဆန်ဖြူချည်းကိုသာစားနေရလျှင် အင်အားမပြည့်စုံသောကြောင့် အနာရောဂါဖြစ်လွယ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆန်
၂၀၁၀ နိုင်ဂျားနိုင်ငံ စစ်ဘက်အာဏာသိမ်းမှု
အာဖရိကတိုက် အနောက်ပိုင်း နိုင်ဂျားနိုင်ငံတွင် ၂၀၁၀ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ လ ၁၈ ရက်နေ့က စစ်ဘက်မှ အာဏာသိမ်းယူမှုဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ သမ္မတမာမာဒူတန်ဂျာနှင့် ၎င်း၏ ဝန်ကြီးများ မြို့တော်နီရာမီတွင် အပတ်စဉ်ဝန်ကြီးအဖွဲ့အစည်းအဝေးပြုလုပ်နေစဉ် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက် ဖမ်းဆီးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ယင်းပစ်ခတ်မှုများတွင် စစ်သားသုံးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ ယင်းနောက်တွင် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ရပ်စဲခဲ့ပြီး နိုင်ငံပိုင်အဖွဲ့အစည်းများအား ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ အာဏာသိမ်းခေါင်းဆောင်များသည် ဒီမိုကရေစီပြန်လည်ဖော်ဆောင်ရေး အချုပ်အခြာကောင်စီကို တည်ထောင်လိုက်ပြီး အကြီးတန်း စစ်ဘက်အရာရှိတစ်ဦးဖြစ်သူ ဗိုလ်မှူးကြီးဆာလူးဂျီဘိုက ဦးဆောင်ခဲ့သည်။
အသက် ၇၁ နှစ်အရွယ်ရှိ စစ်ဘက်အရာရှိဟောင်း တန်ဂျာသည် ၁၉၉၉ ခုနှစ်ကပထမအကြိမ် သမ္မတသက်တမ်းအတွက် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံခဲ့ရပြီး ၂၀၀၄ တွင် ဒုတိယသက် တမ်းအတွက် ထပ်မံအရွေးခံခဲ့ရသည်။ ဒုတိယသက်တမ်းမှာ ပြီးခဲ့သည့်ဒီဇင်ဘာလတွင် သက်တမ်းကုန်ပြီဖြစ်သော်လည်း နောက်ထပ် သက်တမ်းတိုးနိုင်ရန် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သမ္မတတန်ဂျာကို လုံခြုံဘေးကင်းစွာ ထားရှိထားကြောင်း အာဏာသိမ်းအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်သည်။ ယခုဖြစ်စဉ်ကြောင့် အာဖရိကသမဂ္ဂက နိုင်ဂျာနိုင်ငံကို အဖွဲ့မှ ထုတ်ပယ်ခဲ့သလို ကုလသမဂ္ဂ အထွေအထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ် မစ္စတာဘန်ကီမွန်းကလည်း ဝေဖန်ခဲ့သည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုကမူ ဒီမိုကရေစီစနစ်သို့လျင်မြန် စွာပြန်သွားရန်နှင့်တရားမျတသော ရွေးကောက်ပွဲများဆောလျင်စွာ ကျင်းပပေးရေး တောင်းဆိုခဲ့သည်။
နိုင်ဂျားအာဏာသိမ်းဆောင်များသည် နိုင်ငံကို ဒီမိုကရေစီအုပ်ချုပ်မှုစနစ်သို့ ပြန်သွားရန် လုပ်ဆောင်လျက်ရှိကြောင်း ကုလသမဂ္ဂ အနောက်အာဖရိကဆိုင်ရာ အထူးကိုယ်စားလှယ် ဆာအိဒီဂျင်နစ်က ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ပြောကြားခဲ့သည်။ လူဦးရေ ၁၅ သန်းမျှရှိသော နိုင်ဂျားနိုင်ငံတွင် ပြည်သူအများစုက အာဏာသိမ်းမှုကို ထောက်ခံသည့်အသွင် ရှိကြောင်း ကုလအရာရှိဒီဂျင်နစ်က ပြောကြားခဲ့သည်။
မုန်မူမင်း
မုန်မူမင်း(၆၂၆-၆၈၁; နန်းသက်- ၆၆၁-၆၈၁)သည် ရှီလာ၏ ၃၀ယောက်မြောက် ကိုရီးယားနိုင်ငံဘုရင်ဖြစ်သည်။ သူသည် ရှီလာပြည်ထောင်ကြီးခေတ်၏ ပထမဆုံးသော ဘုရင်အဖြစ် ယူဆထားရှိသည်။