cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
မျက်ရွဲ
မျက်ရွဲ အမျိုးအစားများ
အထူးသဖြင့် ဈေးကွက်အတွင်းတွင် မြပြာ (ခေါ်) မျက်ရွဲပြာသည် ရောင်းတန်းဝင် ကျောက်မျက်ရတနာဖြစ်သည်။ အကောင်းဆုံးမှာ အပြာရင့်ရောင်ဖြစ်ပြီး အပြစ်အနာကင်းခြင်းနှင့် အောင်းဝင်များကင်းစင်ခြင်းတို့ပေါ် မူတည်၍ ဈေးကောင်းရတတ်သည်။ မီးဖုတ်၍ အပူပေးပြုပြင်ခြင်း အားဖြင့် အရောင်ကိုပိုမိုတောက်ပစေလာနိုင်သည်။
ထွက်ရှိရာဒေသများ
ကိုလံဘီယာနိုင်ငံသည် အကောင်းဆုံးသော မျက်ရွဲကျောက်များ ထွက်ရှိရာနိုင်ငံအဖြစ် ကျော်ကြားပြီး ဘရာဇီး ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ၊ ရုရှား ၊ အိန္ဒိယ ၊ မြန်မာ နှင့် တောင်အာဖရိကနိုင်ငံတို့တွင်လည်း မျက်ရွဲများထွက်ရှိသည်။
ကြွေချောင်းရခိုင်ရွာ
ကြွေချောင်းရခိုင်ရွာ
ဆိုဖီယာ
ဆိုဖီယာ ဆိုသည်မှာ အောက်ပါတို့အနက် တစ်ခုခု ဖြစ်နိုင်သည်။
ခြုံချောင်းရွာ၊ ခြုံချောင်း
ခြုံချောင်းရွာ၊ ခြုံချောင်း
မံဂျတ်ရွာ၊ မိုးမောက်မြို့နယ်
မံဂျတ်ရွာ(Mangyat)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မိုးမောက်မြို့နယ်၊ လော့ခွမ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၁၈၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုးမောက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အောင်မြေသာစံမြို့နယ်
အောင်မြေသာစံမြို့နယ် သည် မန္တလေးမြို့ မြောက်ဘက်အပိုင်းတွင် တည်ရှိသည့် မြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ အောင်မြေသာစံခရိုင် ရုံးစိုက်ရာ မြို့နယ်လည်းဖြစ်သည်။ အနောက်ဘက်တွင် ဧရာဝတီမြစ်နှင့် ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်၊ မြောက်ဘက်နှင့် အရှေ့ဘက်တွင် ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်နှင့် တောင်ဘက်တွင် ချမ်းအေးသာဇံမြို့နယ်တို့က ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။ အောင်မြေသာစံမြို့နယ်တွင် မန္တလေးမြို့၏ အထင်ကရနေရာများဖြစ်သည့် မန္တလေးတောင်နှင့် မန္တလေး နန်းတော်တို့ တည်ရှိသည်။
သမိုင်းကြောင်း
၁၉၄၉ခုနှစ်က မန္တလေးမြို့ ရွှေတချောင်းကို ဗဟိုပြုလျက် အိုးဘိုရပ်ကွက်မှ အရှေ့ဘက် ရေနီမြောင်းအထိ အရှေ့ဘက်ခြမ်း ဟူ၍လည်းကောင်း၊ အိုးဘိုရပ်ကွက်မှ တောင်ဘက် သံလျှက်မှော်နယ်အဆုံး အနောက်ဘက်နတ်ကုန်းရွာအထိ အနောက်ဘက်နယ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။၁၉၆၅ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ၁ရက်နေ့တွင် တော်လှန်ရေးအစိုးရက မန္တလေးမြို့ကို အရှေ့တောင်မြို့နယ်၊ အရှေ့မြောက်မြို့နယ်၊ အနောက်တောင်မြို့နယ်၊ အနောက်မြောက်မြို့နယ်အဖြစ် သတ်မှတ်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က လက်ရှိ အောင်မြေသာဇံမြို့နယ်သည် အနောက်မြောက်မြို့နယ်တွင်ပါဝင်ခဲ့ပြီး ရပ်ကွက်၁၆ခု ရှိခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်ငြိပ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့၊ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာနက ၁၀.၁၂.၁၉၉၂တွင် မန္တလေး လေးမြို့နယ်အား ငါးမြို့နယ်အဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး အောင်မြေသာဇံမြို့နယ်ကို ရပ်ကွက် ၁၉ခုဖြင့်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။၁၉၉၆ခုနှစ်တွင် အောင်မြေသာဇံမှ အောင်မြေသာစံသို့ အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။
ပထဝီဝင်အနေအထား
မြောက်လတ္တီတွဒ် ၂၀ဒီဂရီ ၅မိနစ် ၄၈စက္ကန့်နှင့် ၂၂ဒီဂရီ ၀၁မိနစ် ၃၀စက္ကန့်အကြား၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆ဒီဂရီ ၀၃မိနစ် ၄၂စက္ကန့်နှင့် ၉၆ဒီဂရီ ၀၇မိနစ် ၅၄စက္ကန့်အကြားတွင် တည်ရှိသည်။ အရှေ့မှ အနောက်သို့ ၄.၃၈မိုင်၊ တောင်မှမြောက်သို့ ၂.၉၄မိုင်ရှိပြီး ၁၁.၀၃စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်းသည်။
နယ်နိမိတ်
အောင်မြေသာစံမြို့နယ်၏ အရှေ့ဘက်နှင့် မြောက်ဘက်တွင် ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်၊ တောင်ဘက်တွင် ချမ်းအေးသာစံမြို့နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် ဧရာဝတီမြစ်ခြားကာ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်တို့တည်ရှိသည်။
မြေမျက်နှာသွင်ပြင်
ပင်လယ်ရေမြေနှာပြင်အထက် ၂၅၆ပေအထက်တွင်တည်ရှိကာ မြေပြန့်လွင်ပြင်သည်။ မြို့နယ်၏ အနောက်ဘက်တွင် ဧရာဝတီမြစ်က မြောက်မှ တောင်သို့ စီးဆင်းနေသည်။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၇၇၆ပေမြင့်သော မန္တလေးတောင်သည် မြို့နယ်၏ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။
အမှတ် (၄) ရပ်ကွက်ရွာ၊ ထန်းတပင် (ဒူးယား)
အမှတ် (၄) ရပ်ကွက်ရွာ၊ ထန်းတပင် (ဒူးယား)
အောင်မြေသာစံမြို့နယ်
လူဦးရေ
အောင်မြေသာစံမြို့နယ်တွင်နေထိုင်ကြသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများတွင် ဗမာလူမျိုးများ အများဆုံးနေထိုင်ကြသည်။ ထို့နောက် ရှမ်း၊ချင်း၊ကချင်၊ကရင်၊ရခိုင်၊ကယား၊မွန် လူမျိုးများ အစဉ်လိုက်များပြားစွာနေကြသည်။ ကိုးကွယ်မှုအနေဖြင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို အများဆုံး ကိုးကွယ်ကာ အစ္စလာမ်၊ဟိန္ဒူ၊ခရစ်ယာန်နှင့် အခြားကိုးကွယ်သူဦးရေမှာ အစဉ်လိုက်များပြားသည်။ မြို့နယ်လူဦးရေ၏ ၆.၇၁%မှာ အခြားသော နိုင်ငံခြားလူမျိုးနွယ်ဝင်များဖြစ်သည့် တရုတ်၊အိန္ဒိယ၊ပါကစ္စတန် စသည့်လူမျိုးများဖြစ်သည်။
စီးပွားရေး
မန္တလေးမြို့သည် စီးပွားရေးအချက်အချာကျသော နေရာဖြစ်သည့် အားလျော်စွာ မြို့နယ်များသည်လည်း စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးသည်။ အောင်မြေသာစံမြို့နယ်တွင် တပ်မတော်ပိုင် သားရေစက်ရုံ၊ပုဂ္ဂလိကပိုင် မန္တလေးဘီယာစက်ရုံ၊ဆပ်ပြာစက်ရုံ၊အချိုရည်စက်ရုံ၊ဓာတ်ငွေ့စက်ရုံ၊နိုင်ငံတော်ပိုင် တိုင်းရင်းဆေးဝါးစက်ရုံ၊အရက်ချက်စက်ရုံများတည်ရှိသည်။ ထို့အပြင် ပုဂ္ဂလိကပိုင် ရေခဲစက်၊သစ်စက်များကာ အိမ်တွင်းစက်မှုလုပ်ငန်း ၃၀၀ကျော်ရှိသည်။
ဈေးများ
မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်တော်ကပင်ရှိခဲ့သော ဈေးများအပါအဝင် ဈေးများစွာရှိသည်။
ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး
အောင်မြေသာစံမြို့နယ်၏ အနားသတ်ဖြစ်သော ဧရာဝတီမြစ်တွင် ရေမိုင်၂မိုင်ခန့် ရေကြောင်းခရီးသွားလာနိုင်သည်။ မန္တလေးမှ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးနှင့် အထက်ဘက်သို့သွားရာ သီရိမန္တလာကားကွင်း၊ကချင်ပြည်နယ်နှင့် အထက်ဘက်သို့သွားရာ ဒေါနဘွားကားကွင်းတို့တည်ရှိသည်။ မြို့နယ်၏မြောက်ဘက်တွင် မန္တလေး-မိုးကုတ်-မြစ်ကြီးနားလမ်းရှိသည်။
သံလိုက်ရထား
သံလိုက်ရထား (Maglev trains) သည် ယနေ့ရထားများ၏ အနာဂတ်ကို ပြောင်းလဲပစ်ရန် တီထွင်ထားသော သံလိုက်ဓာတ်အားသုံး ရထားများပင်ဖြစ်သည်။ သံလိုက်ရထားများနှင့် ယနေ့ရထားများ ကွာခြားချက်မှာ သံလိုက်ရထားတွင် ကီးများ မပါရှိခြင်းဖြစ်သည်။ ယင်းတို့တွင် ရထားတစီးလုံးကို သံလိုက်ဓာတ်အားဖြင့် သံလမ်းပေါ်သို့ မ,တင်ပေးပြီး သံလိုက်စက်ကွင်းအချင်းချင်း ပွတ်တိုက်စေကာ ရထားကို မောင်းနှင်ခြင်းဖြစ်သည်။ သံလိုက်စက်ကွင်းများ၏ ပွတ်တိုက်မှုသည် အလွန်လျင်မြန်လှသောကြောင့် ရထားသည် လေထဲတွင် လွင့်နေသည်ဟုထင်ရအောင် မြန်ဆန်သောအရှိန်ဖြင့် ရွေ့လျားသွားလေသည်။ ရွေ့လျားနေစဉ်တွင်လည်း ယိမ်းခြင်း၊ ယိုင်ခြင်း၊ စောင်းခြင်း၊ ဆောင့်ခြင်းမရှိ၊ အလွန်ငြိမ်သည်ဟု သိရသည်။ ရထား၏အရှိန်မှာ တနာရီလျှင် ကီလိုမီတာ ၄၀ဝ (၂၄၈-မိုင်) နှုန်းထက် ပိုမြန်သည်။ ထိုရထားများကို ဂျပန်နှင့် ဂျာမနီနိုင်ငံတို့က ဦးစွာ တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ယခုအခါ ထိုရထားများထက် ပိုမိုမြန်ဆန်သည့် တနာရီလျှင် ကီလိုမီတာ ၈၀ဝ (၄၉၆-မိုင်) နှုန်းထက် ပိုသည့် ရထားများကို ထပ်မံတီထွင်လျက်ရှိသည်။
အောင်မြေသာစံမြို့နယ်
ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး
မြို့နယ်တွင်းလမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးတွင် အရှေ့ခြမ်းနှင့် အနောက်ခြမ်းအလယ်တွင် မန္တလေးနန်းတော်ကခံနေ၍ ၎င်းကို ပတ်၍သွားရသည်။
အဆင့်မြင့်ပညာ
အောင်မြေသာစံမြို့နယ်တွင် နိုင်ငံခြားဘာသာတက္ကသိုလ်နှင့် တိုင်းရင်းဆေးတက္ကသိုလ်တို့ တည်ရှိသည်။ တိုင်းရင်းဆေးတက္ကသိုလ်အနီးတွင် တိုင်းရင်းဆေးသိပ္ပံလည်းတည်ရှိသည်။ အခြားတက္ကသိုလ်တစ်ခုမှာ နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့တက္ကသိုလ်ဖြစ်သည်။
ပရမတ်
ပရမတ္ထ ဆိုသည်မှာ ပါဠိ စကားတည်း။ မြန်မာလို “မြတ်သောအနက်သဘော”ဟု ဆိုလိုသည်။ “မြတ်”ဆိုသည်မှာလည်း “မွန်မြတ်၊ မြင့်မြတ်၊ ကောင်းမြတ်”ဆိုသော အမြတ်မဟုတ်။ ပင်ကိုသဘောအတိုင်း မဖောက်ပြန် မပြောင်းလဲပဲ ခိုင်မြဲတည့်မတ်သော အမြတ်တည်း။ (ပရမ = မြတ်သော၊ အတ္ထ = အနက်သဘော။ ပရမတ္ထ = မြတ်သောအနက်သဘော။ ဤ ပရမတ္ထသဘောကို “ပရမတ်”ဟုလည်းခေါ်၏။) ထို ပရမတ္ထတရားကား စိတ်၊ စေတသိက်၊ ရုပ်၊ နိဗ္ဗာန် အားဖြင့် ၄ ပါးရှိသည်။
အောင်မြေသာစံမြို့နယ်
အထက
အထက်တန်းကျောင်း ၁၂ကျောင်းရှိသည်။
တာကောက်ကျုံပေါက်ရွာ၊ စပါးရို
တာကောက်ကျုံပေါက်ရွာ၊ စပါးရို
အောင်မြေသာစံမြို့နယ်
အမက
မူလတန်း၊ မူလွန်၊ အလယ်တန်း(ခွဲ) ၃၇ကျောင်းရှိသည်။
ပရမတ်
ကျမ်းကိုး
မဟာဂန္ဓာရုံဆရာတော် အရှင်ဇနာကာဘိဝံသ ၏ ကိုယ်ကျင့်အဘိဓမ္မာကျမ်း
အောင်မြေသာစံမြို့နယ်
သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ
ယခင်ကမြို့တော်၏ ဗဟိုနေရာဖြစ်ခဲ့သည့်အားလျော်စွာ သမိုင်းဝင်နေရာများစွာတည်ရှိသည်။
ပရမတ်
ဆက်စပ်အကြောင်းအရာ
ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ အဘိဓမ္မာ
အောင်မြေသာစံမြို့နယ်
ပြတိုက်များ
မန္တလေးနန်းတော်အတွင်းတွင် မန္တလေးနန်းတွင်းပြတိုက်နှင့် နန်းမြို့ရိုးအပြင်ဘက် အနောက်ဘက်အရပ်တွင် လမ်း ၈၀၊ ၂၄လမ်းထောင့်တွင် မန္တလေးယဉ်ကျေးမှုပြတိုက်တို့လည်းရှိသည်။
ချပ်ပြဲရွာ၊ ဝက်လက်မြို့နယ်
ချပ်ပြဲရွာ (Chatpye)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဝက်လက်မြို့နယ်၊ ဟလင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၆၆၀ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝက်လက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တောင်ခါ
‌တောင်ခါသည် ဝါးပင်ကျဲကျဲ ‌ပေါက်‌သော တောများ၌ ဥကျင်းများပြုလုပ်၍ ဥအုတတ်သည်။ ဥကျင်းများကို ဝါးရွက်၊ မြက်တို့ဖြင့် ဖုံးထားတတ်သည်။ နယုန်လ‌လောက်တွင် ရန်ကုန်မြို့ အနီးတစ်ဝိုက်‌ဒေသရှိ ‌တောင်ခါတို့၏ ငှက်သိုက်များ၌ ဥကျင်းတကျင်းလျှင် ဥ ၄ လုံး ရှိသည်ကို ‌တွေ့ရတတ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံမှ အ‌ရှေ့ဘက်တစ်လွှား ‌ဖောမိုးဆားကျွန်းအထိ တောင်ဘက်တစ်လွှား မလ္လာယုကျွန်းစုအထိ ‌တောင်ခါများကို အနှံ့အပြား ‌တွေ့နိုင်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပဲခူးရိုးမ အ‌ရှေ့ပိုင်း‌ဒေသများ၌၎င်း၊ ‌ပေ ၄၅၀၀ မြင့်‌သော ကုန်း‌မြေပြန့်များ၌၎င်း ‌တွေ့ရတတ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်စပ်အနီး ယူနန်ပြည်နယ်တွင်လည်း ‌တောင်ခါ ကို ‌တွေ့ရသေးသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ယူနန်ပြည်နယ်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:တိဗက်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:ဟိမဝန္တာတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ ကဏ္ဍ:တောင်ခါငှက်များ
လွယ်အယ်ရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
လွယ်အယ်ရွာ (Loiae)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ ပေါ့အင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၅၆၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပေါ့အင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၄၁၇ ဦး၊ မ ၄၆၈၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၀၉၉ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ညောင်ကုန်းရွာ၊ မရမ်း (အနောက်)
ညောင်ကုန်းရွာ၊ မရမ်း (အနောက်)
မိုင်းလားခရိုင်
မိုင်းလားခရိုင် (Mong La District) သည် ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ မိုင်းလားမြို့ဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း
၂၀၂၂ခုနှစ် ဧပြီလ (၃၀) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံအနှံ့ ခရိုင်အသစ်များ တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ကျိုင်းတုံခရိုင်မှ မိုင်းလားမြို့နယ်ကို ခရိုင်အဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ် ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိခရိုင်များ
သရက်ပင်ရွာ၊ ကျွန်းလှမြို့နယ်
သရက်ပင်ရွာ (Thayetpin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်၊ ကျွန်းလှမြို့နယ်၊ သရက်ပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၁၇၇ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျွန်းလှမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထန်းတပင်ရွာ၊ ကျုံတဒွန်း
ထန်းတပင်ရွာ၊ ကျုံတဒွန်း
အေးပတ်စ် လေကြောင်းလိုင်း
အေးပတ်စ် လေကြောင်းလိုင်း (APEX Airlines) သည် နေပြည်တော် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်ကို အခြေစိုက်၍ ပျံသန်းနေသော လေကြောင်းလိုင်း ဖြစ်သည်။ အေးပတ်စ် လေကြောင်းလိုင်းသည် ရန်ကုန် မှ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များသို့ နေ့စဉ် ပျံသန်းခဲ့သည်။
၂၀၁၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် အေးပတ်စ် လေကြောင်းလိုင်း၏ ပျံသန်းခွင့်လိုင်စင်ကို လေကြောင်း ပို့ဆောင်ရေး ညွှန်ကြားမှု ဦးစီးဌာနက ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။
သမိုင်း
အေးပတ်စ်လေကြောင်းလိုင်း ကုမ္ပဏီကို ပြည်တွင်း ပြည်ပ ခရီးစဉ်များ ပျံသန်းရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ၂၀၁၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ် မတ်လတွင် စတင်လည်ပတ်ပျံသန်းခဲ့သည်။
လေယာဉ်
၂၀၁၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ အထိ အေတီအာ ၇၂-၆၀၀ လေယာဉ် (၁) စီးတည်းဖြင့် ပျံသန်းခဲ့သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံအခြေစိုက် ရပ်နားသွားသော လေကြောင်းလိုင်းများ
နေကြတ်ခြင်း နှင့် လကြတ်ခြင်း
လနှင့်ကမ္ဘာတို့သည် အလင်းပိတ်ဝတ္ထုများဖြစ်သဖြင့် နေနှင့်ဝေးရာဘက်တွင် အရိပ်မှောင်နှင့် အရိပ်ပျော့များ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ထိုအရိပ်များကြောင့် နေ၊ ကမ္ဘာနှင့် လတို့ တတန်းတည်း ကျရောက်သည့်အခါတွင် နေကြတ်ခြင်း (သို့မဟုတ်) လကြတ်ခြင်း ဖြစ်ပေါ်သည်။ နေနှင့် ကမ္ဘာကြား တည့်တည့်သို့ လရောက်သည့်အခါ လသည် နေကို ဖုံးကွယ်သွားသည်။ ထိုအခါ လ၏အရိပ်သည် ကမ္ဘာပေါ်သို့ကျရောက်ခြင်းကြောင့် နေကြတ်ခြင်း ဖြစ်ပေါ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အပြည့်နီးပါး နေကြတ်ခြင်းကို ၁၅၀၇-ခုနှစ်မှစ၍ ၂၀၁၀-ဇန်နဝါရီလအထိ ၂၄-ကြိမ်ခန့် မြင်တွေ့ခဲ့ရကြောင်း စာရင်းများအရ သိရသည်။
နေနှင့်လ ကြားတည့်တည့်သို့ ကမ္ဘာရောက်သည့်အခါ ကမ္ဘာ၏အရိပ်သည် လပေါ်တွင် ကျရောက်သည်။ ထိုသို့ဖြစ်သည်ကို လကြတ်ခြင်းဟု ခေါ်သည်။ လကြတ်ခြင်းသည် လပြည့်နှင့် လပြည့်ကျော် တရက်နေ့များတွင် ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။
ကုပ်ကလူမည်း
ကပ်ကလူးငှက် (Dusky Eagle-owl) သည် ဇီးကွက် မျိုးစိတ်ဝင်ဖြစ်ပြီး ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မလေးရှားနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ နီပေါနိုင်ငံ၊ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ တို့တွင် တွေ့ရလေ့ ရှိသည်။
အသိုက်ဆောက်ချိန်မှာ နိုဝင်ဘာလမှ ဧပြီလ အတွင်း ဖြစ်သည်။
အသိုက်ကို သစ်ကိုင်းခြောက်များဖြင့် ဆောက်လုပ်လေ့ ရှိပြီး သစ်ပင်ကြီးများ၏ ပင်စည် ခွကြား အထူးသဖြင့် ရေရှိရာနှင့် နီးစပ်သော နေရာများ နှင့် လူတို့နေထိုင်ရာ ဒေသပတ်ဝန်းကျင်တွင် ဆောက်လုပ်လေ့ ရှိသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဇီးကွက်
မြွေ
မြွေသည် ရက်ပတီလီယာ မျိုးပေါင်းတွင် စကွာမေတာမျိုးစဉ် ဆာပင်တီး မျိုးစဉ်ခွဲ၌ ပါဝင်၏။ မြွေကို ကိုင်ကြည့်လျှင် အေးခြင်းမှာ ယင်းသည် သွေးအေး သတ္တဝါဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ လူတို့သည် မြွေကို များသောအားဖြင့် ကြောက်၏။ ထိုအချက်ကြောင့်ပင် မြွေကို ကြောက်စိတ်မရှိသူများအဖို့နှင့် ကြောက်စိတ်ကို ကျော်လွန်နိုင်သူများအဖို့ မြွေသည် ပို၍ စိတ်ဝင်စားဖွယ် ကောင်းလာလေသည်။ မြွေကို လူသည် မွေးကတည်းက ကြောက်မလာချေ။ ကလေးသည် မြွေကို ကြောက်စိတ်နှင့် ကြည့်သည့်ထက် စိတ်ဝင်စားစွာ ကြည့်သည်က များသည်။
ခြေထောက် မရှိသော တွားသွားသတ္တဝါများတွင် မြွေကို လူသိအများဆုံးဖြစ်သည်။ မြွေကို အခြားဒေသများတွင် တွေ့ရသည်ထက် မြန်မာနိုင်ငံကဲ့သို့သော အပူပိုင်းဒေသများတွင် ပို၍ တွေ့ရသည်။ အကြီးဆုံး မြွေများကိုလည်း အပူပိုင်း ဒေသများတွင်သာ ပို၍ တွေ့ရသည်။ အချို့မြွေများသည် ပေ ၃ဝ အထိ ရှည်တတ်ကြသကဲ့သို့ ငါးလက်မထက်ပို၍ မရှည်သော မြွေကလေးများကိုလည်း တွေ့ရသည်။ နယူးဇီယန်၊ အိုင်ယာလန် နှင့် ဟာဝိုင်းယန်းကျွန်းများတွင် မြွေကို မတွေ့ရချေ။ ဟာဝိုင်းယန်းကျွန်းတွင်မူ နောင်အခါ၌ ဘေးမပြုသော မြွေများကို ယူဆောင်သွားကြသဖြင့် တွေ့ရလေသည်။
မျိုးစိတ်ပေါင်း ၂၃ဝဝ ခန့်ရှိသော မြွေများကို အနည်းငယ်မျှသော ကျွန်းများနှင့် အလွန်အေးသည့် ဒေသများမှအပ ကျန်ဒေသများတွင် တွေ့နိုင်သည်။ အပူပိုင်းဒေသရှိ အလွန်ထူထပ်သော တောများမှအစ၊ သဲကန္တာရများ၊ တောင်ထိပ်များနှင့် မြေကြီးအောက်ရှိ တွင်းများအဆုံးထိ တွေ့နိုင်၏။ အချို့သော မြွေများကို သစ်ပင်များပေါ်တွင် အနေများသည်။ အချို့ကို စိမ့်များ၊ ရေချိုအိုင်များနှင့် မြစ်များတွင် တွေ့ရသည်။
အချို့ကိုမူ ပင်လယ်များအတွင်း၌ တွေ့ရလေသည်။ ထိုပင်လယ်မြွေများကို အာရှတိုက်၊ အာဖရိကတိုက်နှင့် ထိစပ်လျက်ရှိသော အပူပိုင်းဒေသ ပင်လယ်များတွင် အတွေ့ရများသည်။ ပင်လယ်မြွေများ၏ နံဘေးသည် ပြားနေကြသဖြင့် ရေကူးရာ၌ လွန်စွာ သန်ကြသော်လည်း ကုန်းပေါ်တွင်မူ ကောင်းစွာ မသွားနိုင်ကြချေ။ ပင်လယ်မြွေများသည် မျိုးစိတ်အားဖြင့် ၅ဝ ခန့် ရှိ၍ အားလုံးသည် လွန်စွာ အဆိပ်ပြင်းကြလေသည်။ ယင်းတို့၌ အဆုတ်ကြီးများရှိသဖြင့် ရေနက်များတွင် နေနိုင်ကြ၍ စားရန် ငါးများကို လိုက်ဖမ်းကြလေသည်။
မြွေ၏ အစာများတွင် ပိုးကောင်များ၊ ငါး၊ ဖား၊ ဖွတ် ပုတတ်များ၊ ငှက်နှင့် ငှက်ဥ၊ မြေကြွက်နှင့် ကြွက်ဝမ်းဖြူ၊ တွင်းယုန်နှင့် အခြားနို့တိုက်သတ္တဝါငယ်များ ပါဝင်သည်။ မြွေအုပ်စု တစ်ခုကမူ အခြားမြွေမျိုးစိတ် များလောက်ကိုသာ စားသောက်ကြသည်။ စပါးကြီးမြွေနှင့် စပါးအုံးမြွေများကဲ့သို့သော အချို့ မြွေမျိုးစိတ်တို့သည် သားကောင်ကို ရစ်ပတ်၍ ချေပြီးမှ မျိုလေ့ရှိကြသည်။ အချို့ မျိုးစိတ်ကမူ သားကောင်ကို အဆိပ်ဖြင့် ပေါက်ပြှီး မျိုလေ့ရှိကြသည်။ သားကောင်ကို ရစ်ပတ်၍ ညှစ်လေ့ရှိသော မြွေမျိုးစိတ်သည် အကောင်တွင် ကြီးမားသော်လည်း လူကို အခြားမြွေမျိုးစိတ်များလောက် ဘေးအန္တရာယ် မပြုလှချေ။ အချို့မျိုးစိတ်သည် သားကောင်ကို ပထမ မသတ်ဘဲ အရှင်လိုက် မျိုချလေ့ရှိသည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ မြွေအမျိုခံရသည့် သားကောင်များသည် မြွေ၏ ဝမ်းပိုက်အတွင်းသို့ ရောက်သွားသောအခါ ပျောက်ကွယ်သွားရလေသည်။ မြွေသည် မိမိထက် ကြီးမားသော သားကောင်များကို မျိုနိုင်ခြင်းမှာ မြွေ၏ ပါးစောင်ရိုး အနေအထားနှင့် အခြားပါးစပ်နှင့် လည်ချောင်းတို့၏ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ အရိုးအစိတ်အပိုင်းများသည် ယေဘုယျအားဖြင့် လျော့လျည်းလျည်း ဆက်နေကြခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ အစာကို မျိုချလိုက်ရာတွင် ပါးစောင်းရိုးသည် မနာမကျင်ဘဲ ပြုတ်သွားလေသည်။ ထိုကြောင့် အရှည်တွင် နှစ်ပေမျှသာရှိ၍ လုံးပတ်တွင် လူ၏ လက်ချောင်းထက် ပို၍ မကြီးသော တောင်အာဖရိကတိုက်ရှိ မြွေတစ်မျိုးသည် ကြက်ဥတစ်လုံးကို အခွံမကွဲစေဘဲ မျိုချနိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။ သို့သော် ဥသည် မြွေ၏ လည်ချောင်းအလွန်လောက်သို့ ရောက်သွားသောအခါ ကျောရိုးမှ စွန်းထွက်နေသော အရိုးစွန်းနှင့် တိုက်မိပြီး ကွဲသွားလေသည်။ ထိုအခါတွင် ဥအခွံ၏ အစအနများသည် ထွက်လာကြလေသည်။
အဆိပ်အပြင်းထန်ဆုံး မြွေများမှာ မြွေဟောက် မျိုးရင်းဝင် မြွေများနှင့် မြွေပွေး မျိုးရင်းဝင် မြွေများ ဖြစ်ကြသည်။ မြွေဟောက်များ အကိုက် (အပေါက်)ခံရလျှင် မိနစ် အနည်းငယ်အတွင်း စကားမပြောနိုင်တော့ချေ။ အဆိပ်ပြင်းထန်သော မြွေမျိုးများရှိသကဲ့သို့ လုံးဝ ဘေးအန္တရာယ် မဖြစ်စေတတ်သော မြွေမျိုး အချို့လည်း ရှိသေးသည်။ အချို့ဒေသများတွင် ထိုကဲ့သို့ မြွေမျိုးကို ကြွက်ဝမ်းဖြူနှင့် မြွေကြွက်များ ဖမ်းယူစေရန် အိမ်၌ ချစ်စနိုး တိရစ္ဆာန်များအဖြစ်ပင် မွေးမြူထားကြလေသည်။ မြွေသည် များသောအားဖြင့် ဥအုလေ့ရှိသည်။ သို့သော် မြွေပွေးနှင့် ပင်လယ်မြွေမျိုးသည် အကောင်လိုက် မွေးဖွားတတ်ကြသည်။ အမိဝမ်းမှ ကျွတ်လာသော မြွေကလေးများသည် အမိ၊ အဖ၏ စောင့်ရှောက် ကျွေးမွေးမှုကို မခံယူဘဲ ဘာသာဘာဝ အစာများကို ရှာဖွေစားသောက်ကြလေသည်။
မြွေသည် တစ်နှစ်အတွင်း အရေခွံကို ကြိမ်ဖန်များစွာ လဲနိုင်၏။ ထိုသို့ လဲရာတွင် အရေခွံ၏ အတွင်းဘက်ကို အပြင်သို့ရောက်အောင် ထုတ်ပစ်ခဲ့ကြသည်။ မြွေသည် အစာကို တစ်နှစ်၊ သို့မဟုတ် တစ်နှစ်မက မစားဘဲ နေနိုင်သော်လည်း အချိန်မှန်မှန်နှင့် မကြာခဏ စားသောက်တတ်သည်။ ထိုသို့စား၍ ပိုသောအစာများကို အဆီအဖြစ်ဖြင့် ကိုယ်တွင်း၌ သိုလှောင်ထားတတ်သည်။ ရှေးခေတ်က လူများသည် မြွေကို ဥစ္စာဓနနှင့် ဉာဏ်ပညာကို ပေးနိုင်စွမ်းရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ကိုးကွယ်ခဲ့ကြ၏။ အလယ်ခေတ်လောက်တွင်မူ စုန်းကဝေများနှင့် အဆက်အသွယ်ရှိသည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ကြလေသည်။ ထို့ပြင် ဂူများအတွင်း ဥစ္စာများကို စောင့်ရှောက်နေကြသော ဥစ္စာစောင့်မြွေကြီးများ၏ ဒဏ္ဍာရီများကိုလည်း မကြာခဏ ကြားကြရပေသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တွားသွားသတ္တဝါများ
1999 (တေးစီးရီး)
1999 သည် ထွန်းအိန္ဒြာဗို ၏ ၁၉၉၉ ခုထုတ် တေးစီးရီး ဖြစ်သည်။ လေးဇီးကလပ်မှ တီးခတ်ကာ လင်း စတူဒီယို၌ အသံသွင်းသည်။ ကီနိုဆစ် ဟာမိုနီအဖွဲ့က နောက်ခံ သီဆိုပေးကာ Iron Cross တေးထုတ်လုပ်ရေးမှ ထုတ်သည်။
ပဲလွန်းခမွေးရွာ
ပဲလွန်းခမွေးရွာ
ကျုံလမုလေးအိမ်တန်းရွာ၊ စပါးရို
ကျုံလမုလေးအိမ်တန်းရွာ၊ စပါးရို
ဟလင်းရွာ၊ ဝက်လက်မြို့နယ်
ဟလင်းရွာ (Halin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဝက်လက်မြို့နယ်၊ ဟလင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၆၅၉ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝက်လက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျီးကံရွာ၊ သရက်မြို့နယ်
ကျီးကံရွာ (Kyeekan)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ သရက်မြို့နယ်၊ ပေါက်တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၇၀၁၂ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပေါက်တောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၇၀ ဦး၊ မ ၁၁၉၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၆၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သရက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပုဗ္ဗာရာမသုတ်
(၄)သုတ် ရှိပါသည်။
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ပုဗ္ဗာရုံကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် တစ်ခုတည်းသော ပညိန္ဒြေရှိသော ပညာရှိသောအရိယာသာဝကအား ထိုပညိန္ဒြေအား လျော်လျောက်ပတ်သော သဒ္ဓါ, ဝီရိယ, သတိ, သမာဓိ-တို့ တည်နေ၏။ တစ်ခုတည်းသော ဤပညိန္ဒြေကို ပွားများခြင်း၊ ကြိမ်ဖန်များစွာ အလေ့အလာပြုခြင်းကြောင့် ရဟန္တာဖြစ်သောရဟန်းသည် “ခီဏာ ဇာတိ၊ ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ကတံ ကရဏီယံ၊ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာတိ ပဇာနာမိ”ဟု အရဟတ္တဖိုလ်ကို ထင်ရှားစွာပြနိုင်၏”ဟု ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်။ - ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ မိဂါရမာတုပသာဒ၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် အရိယာပညာဟူသော ပညိန္ဒြေ, အရိယာဝိမုတ္တိဟူသော သမာဓိန္ဒြေတို့ကို ပွားများအပ်, ကြိမ်ဖန်များစွာ အလေ့အလာပြုခြင်းကြောင့် ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သည် “ခီဏာ ဇာတိ၊ ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ကတံ ကရဏီယံ၊ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာတိ ပဇာနာမိ”ဟု အရဟတ္တဖိုလ်ကို ဖြေကြားနိုင်၏”ဟု ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်။
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ မိဂါရမာတုပါသာဒ၌ သီတင်းသုံး နေတော်မူစဉ် “ဝီရိယိန္ဒြေ, သတိန္ဒြေ, သမာဓိန္ဒြေ, ပညိန္ဒြေ ၄-ပါးတို့ကို ပွားများအပ် ကြိမ်ဖန်များစွာ အလေ့အလာပြုခြင်းကြောင့် ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သည် “ခီဏာ ဇာတိ၊ ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ကတံ ကရဏီယံ၊ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာတိ ပဇာနာမိ”ဟု အရဟတ္တဖိုလ်ကို ဖြေကြားနိုင်၏”ဟု ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်။
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ မိဂါရမာတုပါသာဒ၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် “သဒ္ဓါ, ဝီရိယ, သတိ, သမာဓိ, ပညာ-ဟူသော ဣန္ဒြေ ၅-ပါးတို့ကို ပွားများအပ်, ကြိမ်ဖန်များစွာ အလေ့အလာပြုခြင်းကြောင့် ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သည် “ခီဏာ ဇာတိ၊ ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ကတံ ကရဏီယံ၊ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာတိ ပဇာနာမိ”ဟု အရဟတ္တဖိုလ်ကို ဖြေကြားနိုင်ပေ၏”ဟု ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်။
ကုလားမကျွန်းရွာ၊ ဝက်ထီးတောင်
ကုလားမကျွန်းရွာ၊ ဝက်ထီးတောင်
အဘောင်သားရွာ၊ ပလက်ဝမြို့နယ်
အဘောင်သားရွာ(Ahbaungthar)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ အဘောင်သားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၃၀၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အဘောင်သားကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၉၄ ဦး၊ မ ၃၂၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၂၃ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပလက်ဝမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အာဖရိကတိုက်၏ ပထဝီဝင်
အာဖရိကတိုက် သည် လတ္တီတွဒ်မြောက် ၃၇ံ နှင့် တောင် ၃၅ံ အကြားနှင့် လောင်ဂျီတွဒ် အနောက် ၁၈ံ နှင့် အရှေ့ ၅၁ံ အကြားတွင် တည်ရှိ၍ လတ္တီတွဒ် မြောက် ၁၂ံ နေရာတစ်လျှောက်သည် အာဖရိကတိုက်၏ အကျယ်ဆုံးနေရာ ဖြစ်သည်။ မြောက်မှ တောင်သို့ အလျား မိုင်ပေါင်း ၄၉ဝဝ ရှည်၍ အရှေ့မှ အနောက်သို့ အနံ ၄၅ဝဝ မိုင် ကျယ်သည်။ အာဖရိကတိုက်သည် ဥရောပတိုက်၏ တောင်ဘက် တောင်အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာထဲတွင် တည်ရှိသည်။ အာဖရိကတိုက်၏ အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်း အစွန်ဆုံးတွင် တည်ရှိသော ဒကာမြို့သည် တောင်အမေရိကတိုက်မှ မိုင်ပေါင်း ၁၆၂ဝ သာ ဝေးသည်။ အာဖရိကတိုက် မြောက်ဘက်ကမ်းရိုး တန်း နေရာမှာမူ ဥရောပတိုက်မှ ကိုးမိုင်သာ ကွာဝေးသည်။ အာဖရိကတိုက်၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် တြိဂံပုံဖြစ်ပြီးလျှင် အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းသည် အရှည်ဆုံးဖြစ်၍ အလယ်၌ ဂင်းနီပင်လယ်ကွေ့နေရာတွင် ချိုင့်ဝင်သွားသည်။ ပင်လယ်ကွေ့ ပင်လယ်အော် ဟူ၍ အနည်းငယ်သာရှိသဖြင့် သင်္ဘောကြီးများ ဆိုက်ကပ်ရန် ဆိပ်ကမ်းကောင်းများ မရှိချေ။ ကမ်းလွန် ပင်လယ်တွင် ကျွန်းဟူ၍ မက်ဒါဂက်စတာကျွန်း ရှိသည်။ အနည်းငယ်သာ ရှိသည်။ အရှေ့ဘက်ကမ်းမှ မိုင် ၂၅ဝ အကွာတွင်ကမ္ဘာ ပေါ်၌ စတုတ္ထအကြီးဆုံးဖြစ်သော မက်ဒါဂက်စကာကျွန်း အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာထဲ၌မူ ကနေရီကျွန်းစု၊ ကိပ်ဗတ်ကျွန်းများနှင့် မဒီးရကျွန်းများ ရှိကြသည်။
လွန်ခဲ့သည့်နှစ်ပေါင်း ခုနစ်ဆယ်ခန့်ကပင် အာဖရိကတိုက် နေရာအတော်များများကို မစူးစမ်းရသေးသဖြင့် ထိုတိုက်ကြီးများကို 'မှောင်မိုက်သောတိုက်ကြီး''ဟု ခေါ်စမှတ် ပြုခဲ့ကြသည်။ ယခုအချိန်အထိလည်း ဆဟာရသဲကန္တာရ၏ အစိတ်အပိုင်း အချို့ကို မစူးစမ်းကြရသေးချေ။ ထိုမျှသာမဟုတ် အာဖရိကတိုက်၏ အပူပိုင်းဒေသကိုလည်း ပြည့်စုံစွာ မစူးစမ်း ကြရသေးချေ။ အီကွေတာမျဉ်းသည် အလယ်ပိုင်းတစ်လျှောက် ဖြတ်သန်း သွားခြင်းခံရသောတိုက်မှာ အာဖရိကတိုက်သာလျှင် ရှိသည်။ အာဖရိကတိုက်သည် မြောက်ဘက်၌ကျယ်၍ တောင်ဘက်သို့ ကျဉ်းလာသောကြောင့် အီကွေတာ၏ မြောက်ဘက်၌ ကျယ်ဝန်း ၍ တောင်ဘက်၌ ကျဉ်းမြောင်းသည်။ မြေမျက်နှာပြင်အာဖရိကတိုက် တစ်တိုက်လုံးလိုပင် ကုန်းမြင့်ဒေသကြီး ဖြစ်သည်။ တောင်ဘက်တွင် ပိုမြင့်၍ ပေ ၆ဝဝဝ ကျော်အထိ ရှိသည်။ တောင်တန်းကြီးများဟူ၍ များများစားစား မရှိချေ။ အနောက်မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင် ဥရောပတိုက်ရှိ တွန့်ခေါက် တောင်တို့၏ အဆက်ဖြစ်သော အက်တလပ်တောင်တန်း ရှိသည်။ အက်တလပ် တောင်တန်းသည် မြေထဲပင်လယ် တစ်လျှောက် တျူနစ်ဇီးယားနိုင်ငံမှ မော်ရိုကိုနိုင်ငံအထိ ရောက်၍ အာဖရိကတိုက်တွင် အရှည်ဆုံးနှင့် အကြီးဆုံး တောင်တန်း ဖြစ်သည်။ အမြင့်ပေပေါင်း ၁၄,ဝဝဝ အထိ ရှိသည်။ အရှေ့ဘက်တွင် ပင်လယ်နီကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက် အီသီအိုပီးယားနိုင်ငံဘက်၌ တောင်တန်းမြင့် ကြီးတစ်စု၊ ဆဟာရသဲကန္တရတွင် တောင်တန်းမြင့်ကြီးတစ်စု၊ ဂင်းနီ ပင်လယ်ကွေ့တစ်စု အသီးအသီး ရှိကြသည်။ ပင်လယ်နီအနီး အီသီအိုးပီးယား တောင်တန်းကြီးသည် တောင်ဘက်သို့ ဖြာထွက်လာပြီးလျှင် အာဖရိကတိုက် အရှေ့ပိုင်း ရေအိုင်ဒေသကိုဖြတ်၍ မြင့်မားမတ်စောက်သော ဒရက်ကင်စဗတ်တောင်တန်းနှင့် ဆက်သွားသည်။ ထိုတောင် တန်းသည် အက်တလပ်တောင်တန်းကဲ့သို့ တွန့်ခေါက်တောင် မဟုတ်ချေ။ မီးတောင်မှ ထွက်သော ချော်ရည်များ ကုန်းမြင့် ပေါ်သို့ စီးထွက်လာသောကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသောတောင်များ ဖြစ်သည်။ အာဖရိက ကုန်းပြင်မြင့်ကြီး၏ အရှေ့ဘက်တွင် မြေလွှာကျွံ ချိုင်ဝှမ်းများရှိသည်။ ယင်းချိုင့်ဝှမ်းဒေသများကြား တွင် အိုင်ကြီးများလည်း ရှိသည်။ အာဖရိတိုက်၏ အမြင့်ဆုံး တောင်ထွတ်များလည်း ရှိသည်။ အိုင်ကြီးများမှာ အတန်းနှစ် တန်း ဖြစ်နေသည်။ အနောက်ဘက်တန်းတွင် အဲလဗတ်၊ အက်ဒွပ်၊ ကိ၊ တန်ဂန်းယီးက၊ မွေရူး၊ ဗန်ဂွေအူလူ၊ ကမ်ပိုလိုဗို စသော အိုင်ကြီးများရှိ၍ အရှေ့ဘက်တန်းတွင် ဇွေး၊ လန်ဂနာ၊ ရှာလ၊ အဗူးစ၊ အဗယ၊ ချန်မိုဂန်ဂျူးရူးဒေါ့၊ ဗရင်းဂို၊ မာဂက်ဒီ၊ နာတရွန်၊ အီယာစီ၊ မညာရာ၊ ညာဆာချီအူးတား စသော အိုင်များ ရှိသည်။ ယင်းအိုင်တန်းနှစ်တန်းကြားတွင် ဝိတိုရိယ အိုင်ကြီးရှိသည်။ ဝိတိုရိယအိုင်သည် စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၂၆,ဝဝဝ ကျယ်၍ အာဖရိတိုက်တွင် အကြီးဆုံးဖြစ်ပြီးလျှင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဒုတိယအကြီးဆုံးအိုင် ဖြစ်သည်။ တန်ဂန်ယီး ကအိုင်မူကား ကမ္ဘာပေါ်တွင် အရှည်ဆုံးအိုင်ဖြစ်သည်။
အာဖရိကတိုက်၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ထွတ်များမှာ ကိလိမန်ဂျာရိုတောင် (ပေ ၁၉,၃၂ဝ) နှင့် ကင်ညာ တောင် (ပေ ၁၇,ဝဝဝ) တို့ ဖြစ်သည်။ အီကွေတာမျဉ်းအနီးတွင်လည်း တောင်များရှိသည်။ ယင်းတို့ သည် တောင်တန်းသဖွယ် မတည်ပဲ မြေပြင်မှ ရုတ်တစ်ရက် ပေါ်ထွက်လာကြသကဲ့သို့ သီးခြားတောင်များအဖြစ် တည်လျက် ရှိသည်။ ထိုတောင်များအကြားတွင် ကုန်းပြင်မြင့်များ တည်ရှိ ကြရာ ယင်းတို့ကို အာဖရိကတိုက် အလယ်ပိုင်းတွင် ဆဗားနား လွင်ပြင်ဟု ခေါ်၍ တေင်ဘက်ပိုင်းတွင်မူ ဗဲ့ဟုခေါ်သည်။ ထိုကုန်းပြင်မြင့်များသည် များသောအားဖြင့် ကျောက်ထူထပ် သည်။ အချို့နေရာတွင် ချုံနှင့် မြက်ရှည်များ ကွက်ကြားပေါက် နေတတ်သည်။ အာဖရိကတိုက်ရှိ မြစ်များသည် အခြားတိုက်ရှိ မြစ်များနှင့် မတူ တမူထူးခြားသည်။ များသောအားဖြင့် မြစ်ညာပိုင်းတွင် ကူးသန်းသွားလာရန် အသုံးဝင်၍ မြစ်ဝမှ အထက်သို့တိုင် တောက်လျှောက် အသုံးဝင်သော မြစ်ဟူ၍ အလွန်ရှားပါးသည်။ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် မြစ်တို့သည် ကုန်းပြင်မြင့် မြေမျက်နှာ ပြင်တွင် မြစ်ဖျားခံ၍ ကုန်းမြင့်ပေါ်၌ စီးဆင်းကာ ကုန်းမြင့်၏ အစွန်းပိုင်းသို့ ရောက်သောအခါ မြေမျက်နှာပြင် ရုတ် ခြည်းနိမ့် ကျသွားသဖြင့် မြစ်များလည်း အမြင့်မှအနိမ့်သို့ ရုတ်ခြည်း စီးဆင်းရသောကြောင့် ရေမော်များ၊ ရေတံခွန်များ ဖြစ်ပေါ်လာ ပြီးလျှင် ရေစီးလည်း အလွန်သန်သည်။ ထိုသို့ ရေတံခွန်များ ရှိခြင်းကြောင့် ရှေးအခါက မြစ်အတွင်း ကူးသန်းသွားလာရေး မလွယ်ကူရှိခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် ဥရောပတိုက်သားများ ရောက် လာကြသောအခါ ယင်းတို့က ရေတံခွန်အချို့၏ ပတ်ဝန်းကျင် တွင် မီးရထားလမ်းများကို ဖောက်လုပ်လိုက်ရာ မြစ်ကြောင်းမှ သယ်လာသည့် ကုန်များကို ရေတံခွန်နေရာရောက်သည့်အခါ မီးရထားလမ်းဖြင့်ပြောင်း၍ သယ်ပေးနိုင်သည်။ အာဖရိကတိုက်တွင် မြစ်ကြီးငါးစင်းရှိသည်။ ယင်းတို့မှာ နိုင်းမြစ်၊ ကွန်ဂိုမြစ်၊ နိုင်ဂျာမြစ်၊ ဇမ်ဗီဇီမြစ်နှင့် ဩရိန်းမြစ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ နိုင်းမြစ်သည် အာဖရိကတိုက်တွင် အရှည်ဆုံးနှင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဒုတိယအရှည် ဆုံးမြစ်ဖြစ်၍ ကွန်ဂိုမြစ်သည် အာဖရိကတိုက်၏ အကြီးဆုံးနှင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဒုတိယအကြီး ဆုံးမြစ် ဖြစ် သည်။
နိုင်ဂျာမြစ်သည် ဆီးယားရားလေအွန်းနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်း၌ မြစ်ဖျားခံ၍ ဂင်းနီပင်လယ်ကွေ့ထဲသို့ စီးဝင်သည်။ အရှည် ၂၆ဝဝ မိုင်ရှိသော်လည်း ကူသန်းသွားလာမှု အတွက် အသုံးမဝင်ချေ။
ဇမ်ဗီဇီမြစ်သည် မိုင် ၁၆ဝဝ ရှည်၍ အချို့ပိုင်းတွင်သာ ကူးသန်းသွားလာနိုင်သည်။ မြောက်ရိုဒီးဇီးယားနိုင်ငံသည် (ဇမ်ဗီယာနိုင်ငံ)၌ မြစ်ဖျားခံပြီး လျှင် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာထဲသို့ စီးဝင်သည်။ ယင်းမြစ်ပေါ်ရှိ ဝိတိုရိယရေတံခွန်သည် အာဖရိကတိုက်၌ အကြီးဆုံးရေတံခွန် ဖြစ်သည်။ ဩရိန်းမြစ်မူကား ဗာဆူးတိုလန်နယ် (လီဆိုသိုနိုင်ငံ) မြောက်ဘက်ပိုင်း၌ မြစ်ဖျားခံပြီးလျှင် အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာ ထဲသို့ စီးဝင်သည်။ အရှည်မှာ မိုင် ၁၃ဝဝ ရှိသည်။ အာဖရိက တိုက်၏ မြစ်များအနက် သုံးပုံတစ်ပုံ သည် ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာ ထဲသို့ စီးဝင်ခြင်းမပြုပဲ ကုန်းပြင်၌သာ အစပျောက်ကာ ကုန်းတွင်းရေအိုင်ကြီးများ ဖြစ်လာသည်။ အာဖရိကတိုက် အနောက်ပိုင်းရှိ ချဒ်အိုင်သည် ယင်းသို့ဖြစ်ပေါ်လာသော အိုင်မျိုးဖြစ်သည်။
တလိုင်းပြင်ရွာ၊ ခြုံချောင်း
တလိုင်းပြင်ရွာ၊ ခြုံချောင်း
ခတ်ခုံရွာ၊ မဘိမ်းမြို့နယ်
ခတ်ခုံရွာ (Hkathkon)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုးမိတ်ခရိုင်၊ မဘိမ်းမြို့နယ်၊ ခတ်ခုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၀၈၅၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခတ်ခုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၀၃ ဦး၊ မ ၁၈၂၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၇၂၅ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မဘိမ်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
နမ်လင်ရွာ၊ မိုးမောက်မြို့နယ်
နမ်လင်ရွာ(Namlen)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မိုးမောက်မြို့နယ်၊ လော့ခွမ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၇၁၈၃ ဖြစ်သည်။
နို့နော်ဝါးရွာ၊ ဘားအံမြို့နယ်
နို့နော်ဝါးရွာ(Noetnawwar)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ အီဟယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၃၅၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အီဟယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၄၃၄ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၂၃၉ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘားအံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဘီတာပါကာတိုက်ပွဲ
အဆီးအတားမရှိ ကျွန်းပေါ်တက်နိုင်သော်လည်း ကုန်းပေါ်အရောက်၌ ဂျာမန်အစောင့်တပ်များနှင့် မယ်လနီရှန်ရဲတို့ ခုခံသည်ကို ကြုံရ၏။ တနေ့ကြာတိုက်ပွဲတွင် နှစ်ဘက်အထိအခိုက်များသည်။ သို့သော် ဩစတေးလျတို့က ဘီတာပါကာရှိ ဝိုင်ယာလက်စခန်းကို သိမ်းနိုင်လိုက်၏။ ဤတိုက်ပွဲသည် ဩစတေးလျအတွက် ပထမဆုံး စစ်ဆိုင်ခြင်းဖြစ်ပြီး တခုတည်းသော အအောင်မြင်ဆုံးစစ်ဆင်ရေးလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲပြီးနောက် လက်ကျန်ဂျာမန်တပ်သည် တိုမာ (ကျွန်းရှိ အခြားတမြို့) သို့ ဆုတ်သွားသည်။ လိုက်စစ်ဆင်သည်နောက် ဂျာမန်ခံတပ်ကို သိမ်းနိုင်လိုက်ပြီး ဩစတေးလျတို့၏ ကျွန်းသိမ်းမှုကို အခုအခံ မရှိတော့ပြီ။
မြန်မာအငြိမ့် မင်းသမီးများ
မြန်မာအငြိမ့် မင်းသမီးများ
အငြိမ့်ဆိုသည်မှာ အဆို၊ အတီး၊ အက သုံးမျိုး ရောစပ်ထားသော သဘင်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ကြည့်ရ ကြားရသူတို့၏ စက္ခုအာရုံ၊ သောတအာရုံ၌ ငြိမ့်ငြိမ့် ငြောင်းငြောင်း ရှိစေသော အဆို အတီး အကမျိုးဖြစ်သဖြင့် အငြိမ့်ဟုခေါ်ကြောင်းဖြင့် ဆိုကြသည်။ ဆိုသူ တီးသူ ကသူ အားလုံးသည် ယဉ်ကျေးစွာ ဆိုကြ၊ တီးကြ၊ ကကြရပြီးလျှင် ဣန္ဒြေရရ သိမ်သိမ် မွေ့မွေ့ နူးနူး ညံ့ညံ့ ငြင်ငြင် သာသာ ကပြ သီဆိုကြရသဖြင့် အလွန်သိမ်မွေ့နူးညံ့သော သဘင်တစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ မြန်မာဇာတ်သဘင်ကဲ့သို့ အဆို အတီး အက အငို အသော အလွမ်း စသည်တို့ကို စုပေါင်း၍ ဇာတ်၊ လုပ်ဇာတ်၊ ဗုဒ္ဓဝင်၊ ရာဇဝင်၊ မဟာဝင် နှင့် နိပါတ်တော်လာများ သရုပ်ဆောင်ရခြင်းမျိုး မဟုတ်ဘဲ၊ ဆိုခြင်း၊ တီးခြင်း၊ ကခြင်းမျှသာ ဖြစ်ရာ စက္ခု အာရုံရော သောတအာရုံ၌ပါ နားဝင်ပီယံ ဖြစ်ကာ၊ ကြည်လင် ရွှင်ပြ၍ ချမ်းမြေ့နှစ်ခြိုက်စရာများကို ဖန်တီး ပေးနိုင်စွမ်း ရှိသည့် သဘင်ပညာ တစ်မျိုးဟု ဆိုရပေမည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာဆေးဆရာကြီးများ သည် သွေးပျစ်၍ အေးသောသူ၊ သွေးကျဲ၍ မူးသောသူ၊ သည်းခြေနာသမားများအား စောင်းကောက် အငြိမ့်ဖြင့် ငြိမ့်ငြိမ့်ကလေး ကပြသီဆို ကုသကြောင်းဖြင့် သဘင်ဝန် ဦးနုက သူ၏မှတ်တမ်းတွင် ဆိုထားလေသည်။ အခြားအကသဘင်များနှင့် မတူသည့် အငြိမ့်၏ထူးခြားချက်တစ်ရပ်မှာ မင်းသားဟူ၍ လုံးဝ မပါခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
မင်းသမီး စိန်ငုံကြီး
အငြိမ့် အကသည် နာမည်ကြီး ဇာတ်မင်းသမီး တစ်ဦးဖြစ်သော မော်လမြိုင် စိန်ငုံကြီးနှင့် စသည်ဟု ဆိုကြသည်။ မင်းသမီးကိုယ်တိုင် ထကသည်ဟု ဆိုသော်လည်း ကိုယ်တိုင်သီဆိုခြင်းကား မပြုသေးချေ။ အဆိုတော် တစ်ဦး က ဘေးမှ သီဆိုပေးရလေသည်။ အငြိမ့် ကသော မင်းသမီးသည် စင်မင်းသမီးရုပ်ကလေးများ ကသကဲ့သို့ ကြိုးမျိုးစုံအောင် ကျကျနန ကရသည်။ အငြိမ့်ထွက်ချိန်မှာ ရှစ်နာရီခန့်မှစ၍ မင်းသမီးသည် တစ်နာရီ ခန့် က သည်။ ထိုနောက် ထိုင်ဆိုနှစ်ဦးက ၁၁ နာရီတိုင် အောင် ဆိုပြီးလျှင် ၁၁ နာရီမှ ၁၂ နာရီအတွင်း မင်းသမီး ပြန်ထွက်လာ၍ ကလေ့ ရှိသည်။ ၁၂ နာရီတွင် ပွဲသိမ်းသည်။ ထိုခေတ်က ထင်ရှားလောသာ အငြိမ့်ဆရာများ မှာ ဆရာညီ (စောင်း)၊ ဦးရေကောင်း (ထိုင်ဆို)၊ ဦးကန်သူ(ထိုင်ဆို)၊ ဦးကြာ ပေါ် (ထိုင်ဆို)စသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။
မင်းသမီး စိန်လုံ
စိန်ငုံကြီး ခေတ်ကုန်သွားသောအခါ မင်းသမီး စိန်လုံ ခေတ် ထလာသည်။ စိန်လုံ၏ခေတ်တွင် တစ်ပါးသူ သီဆိုပေးသည်ကို ကရခြင်းသည် မင်းသမီးသိက္ခာ ကျသည်ဟု ယူဆ၍လောမသိ၊ မင်းသမီးကိုယ်တိုင် သီချင်း ဆို၍ ကလေသည်။ မင်းသမီး တစ်ယောက်တည်း သီချင်းဆိုနေရသဖြင့် အမောပြေစေရန်နှင့် ကကွက် ထောက်ပေးရန် လူရွှင်တော်(လူပြက်) တစ်ယောက် လည်း ပါလာလေသည်။ ထိုခေတ် တီးဝိုင်းတွင် စောင်းနှင့် ပုလွေ အပြင် ဝါးပတ္တလားနှင့် ပုံလေးလုံးကိုပါ ဖြည့်စွက်ခဲ့ သည်။ ယခင်အခါများက ပုလွေကို တော်သင့်ရုံ မှုတ် သော်လည်း ယခုမူ ပုံလေးလုံးတွင် ဒုံးလုံးကြီးပါ ထည့်တီး သဖြင့် တစ်ကြောင်း၊ ဝါးပတ္တလားသံကြောင့် တစ်ကြောင်း အသံချင်း ညီမျှစေရန် အသံကျယ်ကျယ် ဖွင့်၍ မှုတ်လေသည်။
မင်းသမီး စိန်နွဲ့ကြီး
မင်းသမီးစိန်လုံ ခေတ်ကုန်လျှင် မင်းသမီး စိန်နွဲ့ကြီး တစ်ခေတ် ထလာသည်။ စိန်နွဲ့သည် ကုလားသွေး ပါသူ တစ်ယောက်ဖြစ်ရာ ဖာရစီ ကုလားအကတွင် နာမည်အလွန်ကြီး သည်။ မင်းသမီးများသည် မိမိသန်ရာ ကကွက်သို့ ရောက်ရန် လူရွှင်တော်လုပ်သူက အပြောနှင့် ဆွဲယူကြသည်။ ပမာအားဖြင့် လူရွှင်တော် လုပ်သူက မင်းသမီးအား တစ်ပြည်မှ တစ်ပြည်သို့ သွားရာတွင် ရိုးရိုးအဝတ်အစားနှင့် သွားခဲ့လျှင် ချောမော လှပသော အသွင်သဏ္ဌာန်ကြောင့် ဘေးအန္တရာယ်ဖြစ်ဖွယ် မြင် သဖြင့် တောလမ်းခရီး၌ ဘေးအန္တရာယ် လုံခြုံ စေရန် ဖာရစီ ကုလားမကလေးကဲ့သို့ ဝတ်စား သွားပါဟုတောင်းပန် လိုက် ရသည်။ ထိုအခါမှ မင်းသမီးက ဖာရစီ အဝတ်ဝတ်ကာ ဖာရစီ ကကွက်ကို ကလေသည်။ မင်းသမီး စိန်နွဲ့ခေတ်မှ စ၍ မြန်မာအငြိမ့်သဘင် လောကတွင် ကုလားမ အကများ ခေတ်စား လာခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ယင်းသို့ဖြင့် နှောင်း ခေတ် အငြိမ့်မင်းသမီးများသည် မိမိပိုင်နိုင်ရာဖြစ်သော ဇော် အက၊ ကရင်အက စသည်ဖြင့် ထွင်၍ ကပြလာကြသည်။ စင်ပေါ်တွင် လူရွှင်တော်(လူပြက်)နှင့် မင်းသမီးများ မြိုင်မြိုင်ဆိုင်ဆိုင် ဖြစ်လာသောအခါ အငြိမ့်ထွက်ပုံ တစ်မျိုး ခန့်လာသည်။ မင်းသမီးသည် ဝတ်စားဆင်ယင်ပြီး၍ ပွဲ ထွက်ချိန် နီးကပ်လာသည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် တီးဝိုင်းကို မျက်နှာမူထိုင်ရသည်။ လူရွှင်တော်များက လေပြေထိုး ခွန်းဆင့် ဖြင့် မင်းသမီးကို ခေါ်သံဆုံးသော အခါ မင်းသမီးသည် ကြေး ဝိုင်းနှင့် ပတ္တလားအကြား အငြိမ့်စင်၏ ဝဲဘက်မှ ထွက်လာကာ ယာဘက်ဆီသို့ လာရရိုးထုံးစံ ရှိသည်။ ပထမ ဦးစွာ ပဏာမ ကန်တော့ပန်း ဆင်ခြင်း၊ တေး သီဆိုခြင်း၊ ပရိသတ်နှင့် မိတ်ဆက်ခြင်းများ ပြုပြီးနောက်၊ နောက်ဘက်မှ ငြိမ့်ငြောင်းစွာ တီးမှုတ်ပေးနေသည့် တူရိယာယသံ အလိုက် ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့ စွာ ကပြ အသုံးတော်ခံလေသည်။
မင်းသမီး မစိန်ညှာ
စိန့်နွဲ့နောက် ရုပ်ရည် ချောမောလှပသည့် အပြင် အသံ လည်းကောင်း အကလည်း ကောင်းသော မင်းသမီး မစိန်ညှာ ခေတ်စားလာသည်။ မစိန်ညှာ၏ ခေတ်တွင် ကကြိုးကကွက် အနေဖြင့် တိုးတက်မှု မရှိသော်လည်း တီးဝိုင်းအနေနှင့် ပြောင်းလဲတိုးတက်မှု ရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က လက်ဆွဲဘာဂျာ များ ပေါ်ပေါက်နေပြီ ဖြစ်သဖြင့် တစ်ကြောင်း၊ စောင်းသံထက် လက်ဆွဲဘာဂျာသံသည် ပိုမိုစူးသဖြင့် တစ်ကြောင်း၊ ပိုမိုမြိုင် သဖြင့် တစ်ကြောင်း စောင်းအစား လက်ဆွဲဘာဂျာကိုသုံး၍ ပုံကိုလည်း ခြောက်လုံးအထိ တိုး၍ အသုံးပြုသည်။ ထို့ပြင် စည်တိုကိုလည်းထည့်၍ တီးသည်။ မင်းသမီး စိန်ညှာကြီး နောက်တွင် စိန်အေးမေနှင့်စိန်မာတို့သည် တစ်ဦးပြီးတစ်ဦး ခေတ်စားလာသည်။ မင်းသမီးမော်လမြိုင် စိန်ငုံကြီးမှ စိန်မာ အထိ စောင်းဆရာ ဦးဖေဖြူ ထောင်သော အငြိမ့်ဟု ဆိုကြ သည်။ ထိုနောက် အငြိမ့်အဖွဲ့များ များပြားလာသည်။ တစ်ဖွဲ့တစ်ဖွဲ့တွင်လည်း မင်းသမီးတစ်လက်သာ မဟုတ် နှစ်လက် ပါဝင်လာသည်။
ရေကျော်စိန်ပု
ယင်းသို့ မော်လမြိုင် အငြိမ့်မှ စ၍ အငြိမ့်အတော်များများ ရန်ကုန်တွင် ခေတ်စား လာသောအခါ ရန်ကုန်မြို့ခံ အငြိမ့် ဆရာများသည် မော်လမြိုင်အငြိမ့်ထက် သာသော အငြိမ့် ထောင်ရန် တိုင်ပင်ပြီးလျှင် ပုဇွန်တောင် ရေကျော်ရပ်မှ ဖျတ်ဖျတ်လတ်လတ်ရှိသော မပုဆိုသူ အမျိုးသမီးကလေးကို သင်ကြားပေးပြီးနောက် အမည်နှင့် အငြိမ့်ထောင်ကြသည်။ ရေကျော်စိန်ပု အငြိမ့်တွင် မင်းသမီးနှစ်လက်ဖြစ်သဖြင့် နှစ်ပါးသွားခန်းများ ပါလာသည်။ အခြား အငြိမ့်ထက်ပို၍ု သာအောင်လည်း လူရွှင်တော် နှစ်ယောက်ပါ ထည့်သည်။ လူရွှင်တော် တောင်စဉ်နှင့်ညှပ်ကြီးတို့သည် ရေကျော်စိန်ပု အငြိမ့်တွင် ပါဝင်သူများ ဖြစ်ကြသည်။ လူရွှင်တော်များသည် အင်္ကျီမပါ၊ ခေါင်းပေါင်းပခုံးတင်၊ ပုဆိုးခါးပုံထိုး၍ ရောင်ထုံး ထားကြသည်။ ထိုခေတ် လူရွှင်တော် ပြက်လုံးသည် ခါးအထက် မနိမ့်ကြရချေ။ မင်းသမီးနှစ်လက်သည် တစ်ဦးစီ ထွက်၍ ကပြီးနောက် နှစ်ပါးသွားခန်း ကကြသည်။ ထိုမျှ သာမက ဇာတ်ထုပ်ဇာတ်ကွက်ယောင်ယောင် တိုးချဲ့၍ ဖျော်ဖြေ ကပြကြ သည်။ အငြိမ့်အဖွဲ့များ များပြားလာသောကြောင့် တစ်ဦးထက်တစ်ဦးပို၍ ကောင်းစေလိုသည့် စိတ်ဓာတ်ဖြင့် ချဲ့ထွင်လာကြဟန် တူသည်။ ရေကျော်စိန်ပုသည် ၁၂ နှစ် ၁၃ နှစ်အရွယ် ဇိုးဇိုးဇတ်ဇတ် ပြောတတ် ဆိုတတ် ကတတ်၍ ယဉ်ကျေးပိပြားလှသည် မဟုတ်သော်လည်း ငယ်ဂုဏ်ကြောင့် ပရိသတ်က မေတ္တာ ထားကြသည်။ ရေကျော်စိန်ပု အငြိမ့်ကို မန္တလေးမြို့မှ ရန်ကုန်သို့ ဆင်းလာသည့် လူရွှင်တော်ဦးချစ်ဖွယ် တည်ထောင်သည်ဟု အချို့က ဆိုကြ၍ အချို့က ရေကျော်စိန်ပု အငြိမ့်ထောင်ပြီး နောက်တစ်နှစ်ကျမှ ဦးချစ်ဖွယ်နှင့် ကသည်ဟု ဆိုကြလေသည်။ ဦးချစ်ဖွယ်သည် ထင်ရှားသော လူရွှင်တော်သာမဟုတ်၊ အငြိမ့်ထောင်သူလည်း ဖြစ်သည်။ ဦးချစ်ဖွယ်၏ ပထမဇနီး ဒေါ်စိန်ကျော့သည်၎င်း၊ ဒုတိယဇနီး ဒေါ်စိန်သုံသည်၎င်း နာမည်ကျော် အငြိမ့် မင်းသမီးကြီးများ ဖြစ်ကြသည်။
မင်းသမီးကြီး ဒေါ်စိန်သုံ
ဒေါ်စိန်သုံသည် အဆိုအက ပျော့ပျောင်း ညက်ညော၍ ယဉ်ကျေး သိမ်မွေ့ ဣန္ဒြေရသူ ဖြစ်သဖြင့် ဒေါ်စိန်သုံ၏အငြိမ့်ကို အရွယ်သုံးပါး နှစ်သက် ကြသည်။ ဒေါ်စိန်သုံသည် အသက်ကလေး ထောက်လာ သော အခါ အငြိမ့်မကတော့ဘဲ ထိုင်ဆိုအငြိမ့်ကြီး ဖွဲ့ကာ အသုံး တော်ခံရာ သုမင်္ဂလာ အခမ်းအနားများက မရမက ငှားကြ ရသည်အထိ ကျော်ကြားသည်။ ဦးချစ်ဖွယ် ဒေါ်စိန်သုံအငြိမ့် ကျော်ကြားခြင်းသည် ဒေါ်စိန်သုံ၏အကညက်၍သာ မဟုတ်၊ ဦးချစ်ဖွယ်၏ ကာလဒေသ ပယောဂနှင့် လိုက်လျောညီစွာ ကဗျာလင်္ကာနှင့် နဘေထပ်များကို ပရိသတ်စွဲလောက်အောင် ရွတ်ဆိုနိုင်မှုနှင့် တီထွင်ဉာဏ် ကောင်းမှုကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုရပေမည်။ မြန်မာနိုင်ငံတင် အငြိမ့်ပွဲများကို ပတ္တလားဝိုင်း များဖြင့် ကပြလေ့ ရှိရာမှ စန္ဒရားဝိုင်းနှင့် တွဲဘက်သော အငြိမ့်များ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းမှာ ဦးချစ်ဖွယ်၏ ကြိုးစား အောင်မြင်မှုပင် ဖြစ်သည်။ စန္ဒရား အငြိမ့်များ မည်မျှ ခေတ်စားလာသနည်းဟူမူ အငြိမ့်အဖွဲ့အမည် များတွင် စန္ဒရားဟူသောစကား ထည့်သုံးကာ စန္ဒရားမမကြီးအငြိမ့်၊ စန္ဒရားမမြရီအငြိမ့် ဟူ၍ပင် ပေါ်ပေါက် လာခဲ့လေသည်။ စန္ဒရားမမကြီး အငြိမ့်တွင် စန္ဒရားတီးသူမှာ မမကြီး ဖြစ်သည်။ မမကြီးသည် ရွာစားကြီး စိန်ဗေဒါ၏ အကို ဆိုင်း ဆရာကြီး ဆရာစိမ့်၏သမီးဖြစ်သည်။ အဒေါ်ဖြစ်သူမှာလည်း နာမည်ကျော် အငြိမ့်မင်းသမီး ဒေါ်ငွေလှိုင် ဖြစ်သည်။ စန္ဒယား မမကြီးအငြိမ့်မှ ခေါင်းဆောင် မင်းသမီးမှာ မစိန်ဥ ဖြစ်သည်။ မစိန်ဥသည် နောင် ခင်ပွန်းသည်ဖြစ်သူ ဦးချစ်မောင်နှင့်အတူ ၁၂၈၈ ခုနှစ်ခန့်တွင် မြန်မာညွှန့်အငြိမ့်အဖွဲ့ကို ထောင်လေ သည်။ မစိန်ဥကား မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရသောခေတ်တွင် ပန်တျာမူမှန် ပြုပြင်ရေးအဖွဲ့ဝင် ဒေါ်အောင်ကြည်ဖြစ်သည်။
မြန်မာညွှန့်အငြိမ့်ကို ထောင်စဉ်က ပါဝင်သော မင်းသမီးများမှာ နေပြည်တော် မြရီ၊ ဗားမင်းနီးယား မြသီ၊ ဥဩမယ်တင့်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ မြန်မာညွှန့်အငြိမ့်မှစ၍ အတီးဆရာများ၊ စာရေးဆရာ များ ကိုယ်တိုင် ဇာတ်စင်ရှေ့တွင် ထွက်၍ တီးမှုတ် သီဆိုရသော စနစ်ကို တီထွင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ထိုစဉ်က ထက်အောက် ညာကြေ ကျော်ကြားသော အငြိမ့် မင်းသမီးများမှာ အိန္ဒိယမစိန်မှုံ၊ မစိန်ဆင်၊ မစိန်တင်၊ မစိန်မြိုင်၊ မစိန်လှိုင်၊ မစိန်ချစ်၊ မစိန်လွင်၊ ဗိလတ်ပြန်စိန်တင်၊ ယုဇနအေးစိန်၊ ပေါ်လင်းတင်၊ အာဝါဒေး မမြတင်၊ ချင်းမ ကလေး အောင်စိန်၊ ပလိုတီယာ မသိန်း၊ ရွှေခြေကျင်း မသန့်စင်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အငြိမ့်မင်းသမီးများသည် ဣန္ဒြေရရ လေးလေးတွဲ့တွဲ့ ကကြ ရာမှ အိန္ဒိယ စိန်မှုံခေတ် ရောက်လာသောအခါ ဇိုးဇိုးဇတ်ဇတ် စ ကရုံမက၊ ဇာတ်ခုံ၏လက်ဝဲလက်ျာဒေါင့် မကျန် ပရိသတ် များကိ ချိုရွှင်သော မျက်နှာထားပေး၍ ကစ ပြုသည်။ လူရွှင်တော်နှင့် မင်းသမီးအော်လိုက် ငေါက်လိုက် ယပ်တောင် နှင့် ရိုက်လိုက် စသည့် အလေ့များလည်း စခဲ့သည်ဟု ဆိုကြ သည်။ မစိန်ဆင်မှာမူ ယောက်ျားလို စဝတ်၍ အိုးစည်တီးအက တွင် အလွန်ကောင်းသူ ဖြစ်သည်။
ယုဇနအေးစိန်တို့ခေတ် ရောက်သောအခါ မင်းသမီးသည် ပြုံးရုံမက ကြာပါပါ သီချင်းဆိုကာ မေးထိုးပြီးလျှင် မျက်စကို ဗယ်တစ်ဘက် ညာတစ်ဘက် ပစ်၍ ကခဲ့ လေသည်။ ထိုခေတ်က အောက်လင်းဓာတ်မီး မပေါ်သေးသဖြင့် လက်ဆွဲ မှန်အိမ်များ ထွန်း၍ ကရလေရာ မင်းသမီး ကြာပစ်ပုံကို ပရိသတ် သဲသဲကွဲကွဲ မမြင်ရမည် စိုးသောကြောင့် လက်ဆွဲမှန် အိမ်ကို ဖြုတ်၍ မျက်နှာအနားကပ်ကာ ကိုင်မြှောက်ပြသည်ဟု ဆိုသည်။ ပရိသတ် အလွန် စွဲမက်ကြသဖြင့် ကြာသီချင်းနှင့် ကြာပေးခြင်း ခေတ်စားလာသည်။ ယုဇနအေးစိန်ကား ကြာ သီချင်းနှင့် ကြာပေးခြင်း ခေတ်စားလာသည်။ ယုဇနအေးစိန် ကား ကြာသီချင်းနှင့် ကြာပေးခြင်းကို စထွင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ရွှေခြေကျင်း မသန့်စင်သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဒေလီမြို့တော်သို့ သွားရောက်ကပြရာမှအပြန် ဒေလီညွန့်ဟူသော အမည်ကို ခံယူသည်။ ဒေလီညွှန့်သည် လွတ်လပ်ရေးရသည့်ခေတ်တွင် ပန်တျာကျောင်းတွင် အဆိုနည်းပြဆရာမကြီး အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်။
ရန်ကုန် ရေကျော် စိန်ပု အငြိမ့် နာမည်ကျော်သဖြင့် မန္တလေးမြို့ လက်ဝှေ့နာမည်ကျော် ကိုပေါလှိုင်က သူ၏ သမီးကလေးကို ဆီကြော်စိန်ပုဟု အမည်ပေးကာ အငြိမ့် ထောင်၍ ရန်ကုန်သို့ ဆင်း အသုံးတော်ခံသည်။ သို့ရာတွင် ရေကျော်စိန်ပုလောက် ပရိသတ် မစွဲချေ။ ထိုခေတ်က အငြိမ့် များကို လူကြိုက်များ၍ ခေတ်စား သောကြောင့် သူထက်ငါ ထောင်ကြရာ တရုတ်ကလပ်များတွင် အငြိမ့် မပြတ်မလတ် ကပြကြရသည်။
အငြိမ့်အဖွဲ့များ များပြားလာသလောက် အငြိမ့်တီးဝိုင်းများ၌ လည်း တူရိယာများ တိုးသည်ထက် တိုးလာသည်။ ၁၂၆၅ ခုနှစ်ခန့်တွင် ပုံခြောက်လုံးနှင့် စည်တိုအပြင် စာခွန့် ထည့်သွင်း၍ တီးလာသည်။ စာခွန်နှင့် တွဲဘက်ဖြစ်သော လင်းကွင်းပါ ထည့်၍ လာလေသည်။ ယခင်က ခတ်စည်းကို သာ အသုံးပြုခဲ့သော်လည်း စာခွန့်နှင့် လင်းကွင်းကို မြိုင်မြိုင် ဆိုင်ဆိုင် တီးသောအခါ ခတ်စည်း၍အသံ မြုတ်နေသောကြောင့် ဆိုင်းစည်း ဟုခေါ်သော ရိုက်စည်းခေါ် သံလွင်စည်းကို အသုံးပြုလာကြသည်။ အငြိမ့်အဖွဲ့များ များပြားလာလေသော အခါ ပုလွေဆရာများ ရှားပါး၍ တစ်ကြောင်း၊ ပုလွေသံသည် မပေါ်လွင်သဖြင့် တစ်ကြောင်း ပုလွဲအစား နှဲကို သုံးလာကြ သည်။ ဝါးပတ္တလားနှင့် လက်ဆွဲဘာဂျာ အစား သံပတ္တားလား ကို ထည့်သုံးခဲ့ကြသည်။
အငြိမ့်အဖွဲ့ များလာသလောက် အငြိမ့်စည်းကမ်းလည်း ပျက်လာခဲ့သည်ဟု ဆိုရပေမည်။ လူရွှင်တော်နှင့် အငြိမ့် မင်းသမီး သူ့ထက်ငါ လုယက် ပြောဆိုလာကြသည်။ အပေးအယူ စည်းကမ်း ပျက်လာကြသည်။ လူရွှင်တော်များ သည် စွတ်ကျယ်အင်္ကျီ မဝတ်၊ ပုဆိုးဒူးဖုံး ခါးတောင်းကြိုက်၊ ပုဝါကို ခါးမှာစီးကာ လက်ခေါက်မှုတ်လိုက် လက်ခုတ်တီး လိုက်နှင့် အငြိမ့်မင်းသမီးကို သားပြော မယားပြော ပြောဆို ခြင်း၊ ဇာတ်ခုံပေါ်၌ မင်းသမီးနှင့် လူရွှင်တော် မိုးတိုးမတ်တတ် ရှုတ်ရှုတ်ခတ် သွားလာခြင်းများ ဖြစ်လာသည်။ သီချင်းတစ်ပိုဒ် မဆုံးမီ အပြင်စကားများ ဝင်စွက် ရှုပ်ထွေးလာရာ ဆိုသော သီချင်းစာကို ပရိသတ်များ မမှတ်မိတော့ချေ။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြိုခေတ်တွင် အငြိမ့်အဖွဲ့များ၌ တူရိယာ လည်း ပိုစုံလာသည်။ ဟွန်းတရော၊ မင်ဒလင်၊ ဘင် စသော အနောက်နိုင်ငံ တူရိယာများ လှိုင်လှိုင်ကလေး ပါလာသည်။ မင်းသမီးလည်း နှစ်လက် သုံးလက် ဖြစ်လာသည်။ လူရွှင် တော်များလည်း ပိုမို၍ အရေးပါလာသည်။ ထိုခေတ်က ထင်ရှားသောလူရွှင် တော်များမှာ ဦးကျင်ခဲ၊ ဦးဓာတ်ခိုး၊ ဦးသင်္ခါ၊ ဦးဒန်ပေါက်၊ ဦးည|ပ်ကြီး၊ ဦးဗေဒါ၊ ဦးဓာတ်ဆီ၊ ဦးဓာတ်စံတို့ ဖြစ်ကြသည်။ နာမည်ကြီး အငြိမ့်မင်းသမီးများမှာ မြခြေချင်း မငွေမြိုင်၊ ဩဘာသောင်း၊ ဩဘာညွှန့်၊ လေဘာတီ မမြရင်၊ ဥက္ကလာအေးကြည်၊ ဂီတမယ် လှကလေးစိန်၊ ဒေါပုံ ခင်ကြည်၊ ယိုးဒယား အောင်သိန်းတင်၊ ဒဂုံခင်လှကြည်၊ ရတနာပုံ ခင်ကြည်၊ နေပြည်တော် မဂျမ်းစိန်၊ တလိုင်းမမြကြင်၊ ချင်းမကလေးအောင်စိန်၊ မမြလွင်၊ ယူနီဗာစီတီ မြသန်း ကြည်၊ တရုတ်မကလေး မတင်ကြည်၊ တက္ကသိုလ် ပြည် သိန်းတင်၊ ဝိဇ္ဇာမယ်၊ ရွှေနှင်းဆီ မတင်ညွန့်၊ ဒီးဒုတ်ခင်မြိုင် စသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ မြခြေကျင်း မငွေမြိုင်သည် အသက် ၁၂ နှစ်အရွယ်မှစ၍ ကပြအသုံးတော် ခံခဲ့သော်လည်း ၂၉ နှစ် အရွယ်ကျမှ အငြိမ့် နှစ်နှစ် ကသည်။
မြခြေကျင်း အငြိမ့်ကစဉ်က အငြိမ့်ထောင် ဆရာမှာ မြန်မာညွှန့် ဦးချစ်မောင် ဖြစ်သည်။ မငွေမြိုင်က ခေါင်းဆောင် မင်းသမီးဖြစ်၍ အောင်မေလှိုင်နှင့်မအုန်းကြည်တို့က ရှေ့ထွက် မင်းသမီး ဖြစ်ကြသည်။ ရတနာပုံခင်ကြည်နှင့်နေပြည်တော် မဂျမ်းစိန်တို့သည်လည်း မြန်မာညွှန့် အငြိမ့်အဖွဲ့တွင် ပါဝင် သော မင်းသမီးများ ဖြစ်သည်။ ဩဘာသောင်းသည် ဒေါ်ထွေးလေး၏ တပည့်ဖြစ်၍ ယိုးဒယားက ကောင်းသူ ဖြစ်သည်။ ကကြိုးလည်း စုံသည်။ လွတ်လပ်ရေးခေတ်တွင် မန္တလေး ပန်တျာကျောင်း အကဆရာမကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရသည်။ လေဘာတီ မမြရင်သည် အကကောင်း၊ ရုပ်ချောရုံ သာမက အသံလည်း အလွန်ကောင်းသဖြင့် အသံမင်းသမီးဟူ၍ ပင် ခေါ်စမှတ် ပြုကြသည်။
မမြရင် တို့ခေတ်က မိုက္ကရိုဖုန်းခေါ် အသံချဲ့ခွက်လည်း မရှိချေ။ အငြိမ့် အဖွဲ့တွင် မင်းသမီး နှစ်လက်၊ လူပြက်နှစ်ယောက် တီးဝိုင်း အဖွဲ့ဝင် ငါးယောက်နှင့် ထမ်းဆင့်ခေါ် အငြိမ့်ပစ္စည်းထိန်းသိမ်း ရသူ တစ်ယောက် ပေါင်း ၁ဝယောက်ခန့်သာ ပါသည်။ ယခု ခေတ်ကဲ့သို့ အငြိမ့်အဖွဲ့ဝင် မများဟု ဆိုသည်။ မမြလွင်မှာ နောင်အခါ ကောလိပ်စိန်ဟူသော အမည်နှင့်ကျော်ကြားလာသော မင်းသမီးဖြစ်သည်။
အသက် ခုနစ်နှစ်အရွယ်တွင် ဝါးခယ်မမြို့ပေါ်မှ အရပ်အငြိမ့်တစ်ခုတွင် ပါဝင်ကပြခဲ့၍ ၁ဝနှစ်အရွယ်တွင် တလိုင်းမမြကြင် အငြိမ့် အဖွဲ့၌ လက်ထောက်အဖြစ် ပါဝင်ကပြခဲ့ပြီးလျှင် ၁၂ နှစ်အရွယ် တွင် ရန်ကုန်မြို့ ၁၄ လမ်း အငြိမ့်ဆရာ ဦးဘိုးသင်(ဦးဘိုးဆင် ၏ညီ)၏အငြိမ့်တွင် မင်းသမီးကြီး ဩဘာညွှန့် နှင့်အတူ ကပြ ခဲ့သည်။ ယူနီဗာစီတီ မြသန်းကြည်သည် ရုပ်လှသည်။ ကာလသားကြိုက် ကတတ်သည်။ ဒုတိယကမ္ဘစစ်ကြိုခေတ်က ရန်ကုန် မျူနီစီပယ်အဖွဲ့သည် မြို့သူမြို့သားများအား ဖျော်ဖြေရန် ရပ်ကွက် အလိုက် ပန်းခြံ များတွင် တစ်ပတ်တစ်ကြိမ် အငြိမ့်ခံ၍ ဖျော်ဖြေသည့် အလေ့ လည်း ရှိသည်။ တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများကလည်း တက္ကသိုလ်ဆောင်များ၌ နှစ်ပတ်လည် ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများ ကျင်းပ ကြသောအခါ အငြိမ့်ခံလေ့ရှိသည်။ ယင်းသို့ အငြိမ့်ခံရာမှ ကြိုက်နှစ်သက်ရာ မင်းသမီးများ၏အမည်များရှေ့တွင် တက္ကသိုလ်၊ ယူနီဗာစီတီ၊ ကောလိပ် စသော ဂုဏ်ထူးဆောင် အမည်များ ချီးမြှင့်လေ့ ရှိသည်။ ကောလိပ်စိန်၊ ယူနီဗာစီတီ မြသန်းကြည်၊ တက္ကသိုလ် ပြည်သိန်းတင်တို့သည် ယင်းသို့ ရရှိခဲ့သည့် အမည်များ ဖြစ်ကြ သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းနှင့် စစ်ပြီးခေတ်တွင် စစ်ကြိုခေတ် ကလောက် အငြိမ့်များ ခေတ်မစားတော့ချေ။ ပြဇာတ်များ၊ ရုပ်ရှင်များကို လူကြိုက်များ၍ ခေတ်စားလာသောကြောင့် ဖြစ်ဟန်တူသည်။ စစ်ကြိုခေတ်ကပင် စတင် ကပြခဲ့၍ စစ်ပြီးခေတ်အထိ ကျော်ကြားသောမင်းသမီး နှစ်ဦးမှာ ရွှေနှင်းဆီမတင်ညွန့်နှင့် ဖက်ရှင် မအောင်ငွေတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ရွှေနှင်းဆီသည် အကစုံသည်။ မင်းသားက ကောင်းသည်။ အငြိမ့်၏နောက်ပိုင်း ပြဇာတ်တွင် ယောက်ျားခန်းများ၌ သဏ္ဌာန်လုပ် သရုပ်တူလှစွာ စွမ်းဆောင်နိုင်သူ ဖြစ်သည်။ ဖက်ရှင် မအောင်ငွေသည် မင်းသမီး တက္ကသိုလ်ပြည်သိန်းတင် ညီမ ဖြစ်သည်။ ဘာသာမျိုးခြား အကများကို နိုင်နင်းသည်။ စစ်ပြီးခေတ် အခြားထင်ရှားသော အငြိမ့်မင်းသမီးများမှာ ရွှေလိပ်ပြာ၊ ကောလိပ်မြိုင်၊ တက္ကသိုလ်စိန်၊ ယိုးဒယားအမာစိန်၊ ဆိုဗီယက်ပြန် နွဲ့နွဲ့စန်း စသူတို့ ဖြစ်ကြသည်။ အမာစိန်နှင့် နွဲ့နွဲ့စန်းတို့သည် မန္တလေး ပန်တျာကျောင်းထွက်များ ဖြစ်ကြ၍ ဒေါ်ဩဘာသောင်း၏ အကပညာများဖြင့် အငြိမ့်စင်ပေါ်သို့ ရောက်လာကြသူများ ဖြစ်လေသည်။
တောင်ဘို့ရွာ၊ ကျောက်ဆည်မြို့နယ်
တောင်ဘို့ရွာ (Taungboet)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ ကျောက်ဆည်မြို့နယ်၊ သမန္တလင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၀၅၂၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သမန္တလင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၇၂ ဦး၊ မ ၉၅၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၂၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျောက်ဆည်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တောင်
‌တောင်(山)ဆိုသည်မှာ ကမ္ဘာ့မြေမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် ထင်ရှားစွာမြင့်တက်နေသည့် ကုန်းမြေအစိတ်အပိုင်းကို ဆိုလိုသည်။
ဖြစ်ပေါ်လာရသော အကြောင်းအရင်း
တောင်များ ဖြစ်‌ပေါ်လာခြင်း အ‌ကြောင်းကြီး သုံးရပ်ရှိသည်။ ကမ္ဘာ‌မြေကြီးသည် လွန်ခဲ့သည့် နှစ်‌ပေါင်းကု‌ဋေကုဋာ အလွန် ‌ရှေးကျ‌သောအခါက အလွန်ပူရာမှ တဖြည်းဖြည်း ‌အေးလာ‌သော အခါ၌ ‌မြေကြီး၏ အ‌ပေါ်ယံအလွှာသည် ဖိနှိပ်အား‌ကြောင့် တွန့်ရှုံ့သွားသဖြင့် ‌မြေမျက်နှာသွင်ပြင်တွင် ‌ပေါင်းကူးကုန်းကြီး များသဏ္ဌာန် ‌ပေါ်‌ပေါက်လာ၏။ ‌အေးလာ‌သောအခါတွင်ကား ယင်းကုန်းကြီးများမှာ မာကျစ်လာခြင်း‌ကြောင့်၊ ‌တောင်များဖြစ် လာ‌လေသည်။ ဥ‌ရောပတိုက်ရှိ အဲ့လပ်တောင်တန်းများသည် ယင်းကဲ့သို့ ဖြစ်‌ပေါ်လာ‌သော ‌တောင်များဖြစ်၏။
အချို့‌နေရာများ၌ ကမ္ဘာ‌မြေကြီး၏ အ‌ပေါ်ယံလွှာသည် ‌ကျောက်သားပကတိ ဖြစ်‌နေသဖြင့်၊ ‌မြေမျက်နှာပြင်မှာ ခုံး၍ မထဘဲ၊ ကွဲပြတ်၍သွားတတ်၏။ သို့ဖြစ်‌သော‌ကြောင့် မတ် ‌စောက်‌သော ‌တောင်ကြီးများဖြစ်‌ပေါ်လာပြန်သည်။ ယင်း‌တောင် မျိုးမှာ တစ်ဘက်၌ မတ်‌စောက်‌သော်လည်း အခြားတစ်ဘက်၌ ကား ခပ်‌ပြေ‌ပြေ ဆင်‌ခြေ‌လျှောရှိ‌နေတတ်၏။ တစ်ခါတစ်ရံ လည်း လွန်စွာ‌ရေစီးသန်လှ‌သော မြစ်များသည် ကုန်းပြင်မြင့်ကို တိုက်စားသွားရာတွင် တိုက်စား၍မ၇‌သော ‌ကျောက်မာများသည် ထီးတည်းကျန်ကာ မြင့်မား‌သော‌တောင်များအဖြစ် တည်ရှိ‌နေခဲ့ ကြ၏။ နယူး‌ယော့ပြည်နယ်ရှိ ကတ်စကီး‌တောင်များနှင့် မိဇူးရီ ပြည်နယ်ရှိ အိုဇတ်‌တောင်တန်းများမှာ ယင်းကဲ့သို့ ဖြစ်‌ပေါ်လာ ‌သော ‌တောင်များသာတည်း။
အချို့‌သော ‌တောင်များမှာကား ‌အောက်ခံ‌မြေအတွင်းမှ ထွက်လာ‌သော ‌ချော်ပူတို့သည် ‌မြေမျက်နှာပြင်တွင် စုပုံလျက်၊ မာသွားရာမှ ဖြစ်‌ပေါ်လာသည့် ‌တောင်ပူစာများဖြစ်ကြသည်။ ‌တောင်အ‌မေရိကတိုက်ရှိ အန်းဒီး‌တောင်တန်းများမှာ ထိုကဲ့သို့ ပင် ဖြစ်‌ပေါ်လာခဲ့သည်။
အမြင့်တိုင်းတာခြင်း
‌တောင်၏အမြင့်ကို ဗရိုမီတာ‌ခေါ် ‌လေဖိတိုင်းကရိယာဖြင့် တိုင်းထွာကြသည်လည်းရှိ၏။ တြီဂိုနို‌မေတြီနည်းဖြင့် တွက်ချက် တိုင်းထွာယူကြသည်လည်းရှိ၏။ အချို့ သိပ္ပံပါရဂူများက ‌တောင်ကိုတိုင်းရာ၌ ကမ္ဘာ၏ အလယ်ဗဟိုချက်မှ‌နေ၍ တိုင်း ထွာရမည်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ အချို့ကမူ ပင်လယ်ပြင်အထက်မှစ၍ တိုင်း ရမည်ဟူ၍လည်းကောင်း ဆိုကြ‌လေသည်။ ပင်လယ်ပြင်မှ တိုင်း‌သော အတိုင်းအတာအရဆိုပါက အာရှတိုက်ရှိ ဧဝရက်‌တောင်ထိပ် သည် ‌ပေ‌ပေါင်း ၂၉၀၂၈ ‌ပေ‌ကျော်မြင့်၍ ကမ္ဘာ‌ပေါ်တွင် အမြင့်ဆုံး‌တောင်ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ‌ပေါ်တွင် ထင်ရှား‌သော ‌တောင်ကြီးများကား အာရှတိုက်ရှိ ဟိမဝန္တာ‌တောင်တန်း၊ ဥ‌ရောပတိုက်ရှိ အယ်လ်ပ် တောင်တန်း၊ ‌တောင်အ‌မေရိကတိုက်ရှိ အန်းဒီး‌တောင်တန်းနှင့် ‌မြောက်အ‌မေရိကတိုက်ရှိ ‌ရော့ကီး တောင်တန်း အစရှိသည်တို့ ဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာ‌ပေါ်ရှိ တိုက်အသီးသီးတွင် ‌တောင်စဉ်‌တောင်တန်း များစွာရှိသည့်အနက် ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း၊ အန်းဒီး‌တောင်နှင့် ‌ရော့ကီး‌တောင်များမှာ သက်နု‌တောင်များသာဖြစ်ကြ၍ အာဖရိက တိုက်ရှိ ‌တောင်တန်းများမှာ သက်လတ်‌တောင်များဖြစ်လျက် က‌နေဒါနိုင်ငံရှိ ‌လော်ရင်းရှန်း‌တောင်တန်းများမှာ သက်ရင့် ‌တောင်များ ဖြစ်‌လေသည်။ အသက်အကြီးဆုံး ‌တောင်များကို စ‌ကော့တလန်ပြည်တွင် ‌တွေ့ရလေသည်။
ဟိမဝန္တာ‌တောင်တန်းကြီးသည် အိန္ဒိယနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ တို့ကို ပိုင်းခြားထား၏။ ပီးရနီး‌တောင်တန်းသည် စပိန်နိုင်ငံကို အခြား‌သော ဥ‌ရောပနိုင်ငံများမှ ပိုင်းခြားထား၏။ အယ်လ်ပ်တောင် တန်းကြီးသည်လည်း အီတလီနှင့် ဂျာမနီနိုင်ငံတို့ကို ပိုင်းခြား ထား၏။ ထိုကဲ့သို့ပင် မြန်မာနိုင်ငံကိုလည်း ရိုးမ‌တောင်တန်း များက တံတိုင်းသဖွယ် ဝိုင်းရံကာဆီးတားသဖြင့် သဘာဝနယ် နိမိတ်ကဲ့သို့ ဖြစ်‌နေ‌လေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၏ အ‌နောက်ဘက် နယ်နိမိတ်တွင် ‌မြောက်ဘက် တိဗက်ပြည်မှစ၍ ‌တောင်ဘက် နီဂ‌ရေအငူအထိ တန်းဆင်းသွား ‌သော အ‌နောက်ရိုးမ‌တောင်တန်းကြီးရှိသည်။ ထိုအ‌နောက်ရိုးမ ‌တောင်တန်း၌ အမြင့် ၁၂ ၅၅၃ ‌ပေခန့်ရှိ‌သော ‌နွေ‌မောက်‌တောင် ‌ခေါ် စာရာ‌မေရိ‌တောင်ထိပ်တည်ရှိသည်။ ထို‌တောင်တန်းသည် အာသံ၊ မဏိပူရ၊ လူ‌ရှေ၊ စစ်တ‌ကောင်းနယ်များနှင့် ကမ်းရိုး တမ်းတစ်‌လျှောက်တွင် ‌လေးကိုင်းကဲ့သို့ တည်ရှိသည်။ အ‌နောက်ရိုးမ‌တောင်တန်း၏ ‌မြောက်ပိုင်းသည် ‌ပေ ၈ ဝ၀၀ ‌ကျော်မြင့်၍ ပတ်ကွိုင် သို့မဟုတ် နာဂ‌တောင်ဟု ‌ခေါ်သည်။
ချင်းပြည်နယ် သို့‌ရောက်‌သောအခါ ‌ပေ ၃ ဝ၀၀ ‌ကျော်မြင့်၍ ချင်း‌တောင်ဟု ‌ခေါ်သည်။ တစ်ဖန် ‌တောင်ဘက် ရခိုင်ပြည်နယ်သို့ ဆင်းလာရာ ရခိုင်ရိုးမဟုတွင်၍ ‌တောင်ဘက်စွန်းတွင် ‌ပေ ၁၀၀ နှင့် ‌ပေ ၂၀၀ မျှ‌လောက်သာ မြင့်‌လေသည်။ အလယ်ရိုးမ ‌တောင်သည် ‌မြောက်ပိုင်း၌ချင်းတွင်းမြစ်နှင့်ဧရာဝတီမြစ်အကြား တွင် တည်ရှိ၏။ အလယ်ရိုးမ‌တောင်ကို မြစ်များဖြတ်စီးဆင်း ‌ကြောင့် ထို‌တောင်တန်းသည် တဆက်တည်း မတည်ဘဲ၊ ‌ရွှေ ‌တောင်တန်း၊ ဟူး‌ကောင်း‌တောင်တန်း၊ ဇီးဖြူ‌တောင်၊ မင်းဝံ ‌တောင် အစရှိသည်ဖြင့် ပြတ်လျက်‌နေသည်။ ယင်းသို့‌တောင် ဘက်၌ ဧရာဝတီမြစ် ဖြတ်စီး‌သော‌နေရာတွင် ‌တောင်ဘက်သည် ပို၍ပြတ်‌နေပြီးလျှင် မြင်းခြံနယ်တွင် ‌ပေ ၄၀၀၀ ‌ကျော်မြင့်‌သော ပုပ္ပါးတောင်မှ တစ်ဖန်ပြန်၍ အစပြုပြီးလျှင် ရန်ကုန်မြို့သို့ အ‌ရောက် မိုင် ၃၀၀ ခန့်ရှည်လျားစွာ တဖြည်းဖြည်း နိမ့်‌လျှော ၍ တည်ရှိသည်။
ပဲခူးနယ်သို့ ဖြတ်သန်းလာ‌သောအခါ ယင်း ‌တောင်တန်းသည် ပဲခူးရိုးမဟူ၍ တွင်‌လေသည်။ ‌တောင်တန်း၏ ‌တောင်ဘက်ဆုံးတွင် ‌ရွှေတိဂုံ‌စေတီတည်ရှိ၏။ အထက်ပါ ချင်းတွင်းမြစ်နှင့် ဧရာဝတီမြစ်တို့အကြားရှိ ‌တောင်များတွင် ဟူး‌ကောင်း‌တောင်၌ ပယင်းထွက်သည်။ ထို့‌ကြောင့် ပယင်း တွင်းဟုထင်ရှားသည်။ ပုပ္ပား‌တောင်သည် ‌ရှေးအခါက မီး‌တောင်ဖြစ်ခဲ့ဘူးသည်။ ပုပ္ပား‌တောင်နှင့် ပတ်သက်၍ မြန်မာ့ သမိုင်းတွင် ထင်ရှား‌သောအဖြစ် အပျက်များလည်း ရှိ‌လေသည်။
အ‌ရှေ့ဘက်ရိုးမသည် ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် ‌ပေ‌ပေါင်း ၃၀၀၀ မှ ၆၀၀၀ ထိမြင့်သည်။ သို့‌သော် အချို့‌နေရာတို့တွင် ‌ပေ ၈၀၀၀ ခန့်မြင့်‌သော ‌တောင်ထိပ်များရှိသည်။ ‌မြောက်ပိုင်းတွင် ဂိုလံစီ‌ကောင်း‌တောင်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ကချင်ပြည်နယ်တွင် ကချင် ‌တောင်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ရှမ်းရိုးမဟူ၍လည်းကောင်း ‌ခေါ်တွင် သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကုန်းပြင်မြင့်သည် ကျယ်ပြန့်၍ အချို့‌နေရာတွင် ညီညာလျက် အချို့‌နေရာတွင် နက်ရှိုင်း‌သော ချိုင့်ဝှမ်းများရှိ‌လေသည်။ ‌တောင်ဘက်၌ ယင်း‌တောင်တန်းသည် ကယားပြည်နယ်ကို ဖြတ်၍သွားသည်။ ထိုအခါ၌ ‌တောင်တန်း သည် ‌ပေ ၈၀၀၀ မြင့်သည်။ ယင်း၏အ‌နောက်ဘက်၌ ‌ပေါင်း ‌လောင်း‌တောင်၊ ‌တောင်ဘက်၌ ‌ကော့ကရိတ်‌တောင်၊ ‌တောင်ညို ‌တောင်၊ နွားလည်ပို့‌တောင် အစရှိသည်ဖြင့်တည်ရှိသည်။
တဝင်း‌တောင်တန်းကြီးသည် သံလွင်မြစ်၏ အ‌ရှေ့ဘက်ကမ်း တွင် ‌မြောက်ဘက်မှ ‌တောင်ဘက်သို့ သံလွင်မြစ်အလိုက် တန်းလျက်စီးဆင်းလာသည်။ တနင်္သာရီ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်း တစ်‌လျှောက်တွင်ကား ထို‌တောင်တန်းသည် တနင်္သာရီရိုးမ ‌တောင်ဟူ‌သော အမည်ကိုရ၍ ‌ကော့‌သောင်အထိ တည်ရှိသည်။
ကိုးကား
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၅)
ကြွေချောင်းခမွေးရွာ
ကြွေချောင်းခမွေးရွာ
အမှတ် (၃) ရပ်ကွက်ရွာ၊ ထန်းတပင် (ဒူးယား)
အမှတ် (၃) ရပ်ကွက်ရွာ၊ ထန်းတပင် (ဒူးယား)
ရည်းစားဦး
ရည်းစားဦး သည် ထွန်းအိန္ဒြာဗို၏ ၁၉၉၈ ထုတ် တေးစီးရီး ဖြစ်သည်။ လေးဇီးကလပ် မှ တီးခတ်ကာ Music World ၌ အသံသွင်းသည်။
ချောင်းကမ်းရွာ၊ ကျွန်းလှမြို့နယ်
ချောင်းကမ်းရွာ (Chaungkan)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်၊ ကျွန်းလှမြို့နယ်၊ သက္ကယ်ကျင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၂၁၆၃ ဖြစ်သည်။  ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကျွန်းလှမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
မြားဆိပ်ဖား
မြားဆိပ်ဖား (Poison dart frog; အခြားအမည် dart-poison frog၊ poison frog; ယခင်အမည် poison arrow frog) ကို ဗဟိုအမေရိကနှင့် တောင်အမေရိကတွင် တွေ့ရပြီး အရောင်တောက်ပ၍ ၄ စင်တီမီတာခန့် ရှည်သည်။ တောက်ပသောအရောင်သည် အဆိပ်ရှိကြောင်းကို ပြသည်။ ဖား၏ အရည်ပြားမှရသောအဆိပ်ကို ဒေသခံလူများက သုတ်လိမ်းပြီး အသုံးပြုကြသည်။ အဖိုသည် ဥများကို ကျောတွင် သယ်ဆောင်ထားသည်။ ဖားလောင်းသည် ဖွံ့ဖြိုးသည်အထိ ဖခင်ကို တွယ်ကပ်နေသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖားများ
အာဖရိကတိုက်၏ တိရစ္ဆာန်မျိုးကွဲများ
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:တိရစ္ဆာန်များ ကဏ္ဍ:ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲ
ဇောင်ချမ်းကုန်းရွာ၊ ဝက်လက်မြို့နယ်
ဇောင်ချမ်းကုန်းရွာ (Zaungchankone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဝက်လက်မြို့နယ်၊ ဟလင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၆၆၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝက်လက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သဗြုကုန်းရွာ၊ မရမ်း (အနောက်)
သဗြုကုန်းရွာ၊ မရမ်း (အနောက်)
တောင်ငုံး
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပဲခူးရိုးမရှိ တောင်ငုံးများသည် မိုးဥတုတွင် ကျွန်း‌တောများ၌ ကျက်စား‌လေ့ရှိသည်။ ထို‌တောင်ငုံးသည် အချို့တောင်ငုံးများကဲ့သို့ သစ်‌တောထူထပ်ရာ‌ဒေသတွင် မ‌နေကြချေ။ တစ်ခါတစ်ရံ ရွာနီးချုပ်စပ် ဥယျာဉ်နှင့် ယာခင်းများသို့ လာ‌ရောက်တတ်ကြသည်။ အအုပ်အသင်းဖွဲ့၍ ‌နေ‌လေ့မရှိ‌သော်လည်း စုရုံး‌နေကြသည်ကို မကြာခဏ ‌တွေ့ရတတ်သည်။
ပုရွက်ဆိတ်နှင့် အင်းဆက်ပိုးများကို စား‌လေ့ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ‌တောင်ပိုင်း‌ဒေသနှင့် တနင်္သာရီတိုင်းတွင်‌နေ‌သော တောင်ငုံးများ၏ သား‌ပေါက်ချိန်မှာ ဧပြီလမှ ဩဂုတ်လထိဖြစ်သည်။ ထို‌တောင်ငုံးများသည် အသိုက်ကို ‌တောအတွင်း ချောင်းကမ်းပါးတွင် ပြုလုပ်တတ်ကြသည်။ ယင်းတို့၏ ဥများမှာ အခြား‌တောင်ငုံးမျိုးတို့၏ ဥများထက်လှသည်။