cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
နိုင်းမိကျောင်း
မျိုးခွဲပညာ
ယင်းတို့မှာ စီ အင် အာဖရိကနပ် C. n. africanus (အရှေ့အာဖရိကနိုင်းမိကျောင်းဟု တရားမဝင်အမည်ပေးထား)၊ စီအင် ချံစစ် C. n. chamses (သို့မဟုတ် အနောက်အာဖရိက နိုင်းမိကျောင်း)၊ စီအင် ကိုဝေး C. n. cowiei (တောင်အာဖရိက နိုင်းမိကျောင်း)၊ စီအင် မဒါဂါစကာရီယင်းစစ် C. n. madagascariensis (မလဂါစီ သို့မဟုတ် မဒဂါစကာ နိုင်းမိကျောင်း၊ ဒေသခံများက ခရိုကို မာဒါဟု ခေါ်၊ ဘာသာပြန်သော် မလဂါစီမိကျောင်း ဟူလို)၊ စီအင် နီလိုတီကပ် C. n. niloticus (ထင်ရှားသော မျိုးစိတ်ခွဲ ဖြစ်မည်၊ သို့မဟုတ် အီသီယိုးပီးယား နိုင်းမိကျောင်း)၊ စီအင် ပေါ်ဆီစကူတေးတပ် C. n. pauciscutatus (ကင်ညာ နိုင်းမိကျောင်း)၊ စီအင် စုချပ် C. (n.) suchus (အနောက်အာဖရိကမိကျောင်းဟု သိကြပြီး၊ ယခုအခါ မိကျောင်းဇီဝပညာရှင်များက သီးခြားမျိုးစိတ်အဖြစ် လက်ခံလိုက်ကြပြီ)တို့ ဖြစ်ကြသည်။  စီအင် စုချပ် ပါဝင်သော မိကျောင်းအုပ်စုကို ရုပ်သွင်ပညာအရ လေ့လာရာ၊ နိုင်းမိကျောင်း၏ ပုံပန်းသဏ္ဌာန်သည် အခုလက်ရှိ သတ်မှတ်လက်ခံထားသော အခြားမိကျောင်းမျိုးစိတ်များထက် အပြောင်းအလဲများကြောင်း တွေ့ရသည်။ ဤသည်မှာလည်း အချို့ပုံပန်းသဏ္ဌာန် ပြောင်းလွဲခြင်းသည် သက်ဆိုင်ရာ ဒေသပတ်ဝန်းကျင်နှင့် လိုက်လျောညီထွေ နေထိုင်ရခြင်းနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိကျောင်းများ (မျိုးရင်း) ကဏ္ဍ:ထိပ်တန်းသားရဲတိရစ္ဆာန်များ
နော်ဖားဒိုရွာ၊ ဘားအံမြို့နယ်
နော်ဖားဒိုရွာ'(Nawhpardo)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ ကျောက်တလုံးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၀၁၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောက်တလုံးကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၁၁၀၂ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၅၁၆၀ ဦး နေထိုင်သည်။
ပဌမ သမ္မတ္တနိယာမသုတ်
ပဌမ သမ္မတ္တနိယာမသုတ်
ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသူသည် သူတော်ကောင်းတရားကို နာသော်လည်းကုသိုလ်တရားတို့၌ မဖောက်မပြန်သော သဘောရှိသည့် မြဲသောသဘော (အရိယာမဂ်) သို့ သက်ဝင်ရန်မထိုက်တန်။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ -
ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသူသည် သူတော်ကောင်းတရားကို နာသော်လည်းကုသိုလ်တရားတို့၌ မဖောက်မပြန်သော သဘောရှိသည့် မြဲသောသဘော (အရိယာမဂ်) သို့ သက်ဝင်ရန်မထိုက်တန်။
ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသူသည် သူတော်ကောင်းတရားကို နာသည်ရှိသော့်ကုသိုလ်တရားတို့၌ မဖောက်မပြန်သော သဘောရှိသည့် မြဲသောသဘော (အရိယာမဂ်) သို့ သက်ဝင်ရန်ထိုက်တန်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ -
ပိန္နဲကုန်းရွာ၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်
ပိန္နဲကုန်းရွာ (Peinhnekone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်၊ မယ်ဇလီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၅၁၄၀ ဖြစ်သည်။  ယခင်အမည်မှာ ပိန်းနဲကုန်း ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဝန်းသိုမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဆမ်ဆိုင်ရွာ၊ တောင်ကြီးမြို့နယ်
ဆမ်ဆိုင်ရွာ (Samhseng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ တောင်ကြီးမြို့နယ်၊ အသုံးတော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၀၂၁၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အသုံးတော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၅၉ ဦး၊ မ ၁၃၉၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၅၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကောင်းဗျက်ရွာ၊ ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်
ကောင်းဗျက်ရွာ (Kawngbyet)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်၊ ဘန်လုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၉၀၃၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘန်လုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၀၁ ဦး၊ မ ၅၉၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၉၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကျီးကွန်းရွာ၊ ကန်ပက်လက်မြို့နယ်
ကျီးကွန်းရွာ(Kyeekun)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်ခရိုင်၊ ကန်ပက်လက်မြို့နယ်၊ ဘောင်ဘင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၁၈၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘောင်ဘင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၉၁ ဦး၊ မ ၃၈၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၇၁ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကန်ပက်လက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဟိဂရှိ − နစ်ခါဝါဘူတာ
ဟိဂရှိ − နစ်ခါဝါဘူတာ  (東新川駅 ဟိဂရှိ − နစ်ခါဝါ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဂွန်းမခရိုင်၊ ခိရူးမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
အောင်ပင်သာရွာ၊ ရမည်းသင်းမြို့နယ်
အောင်ပင်သာရွာ (Aungpinthar)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရမည်းသင်းခရိုင်၊ ရမည်းသင်းမြို့နယ်၊ ကန်ဦးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၂၅၇၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကန်ဦးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၄၂ ဦး၊ မ ၂၃၇၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၃၁၄ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ရမည်းသင်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကုန်းအင်း (အနောက်)ရွာ၊ ဖြူးမြို့နယ်
ကုန်းအင်း (အနောက်)ရွာ (Koneinn(West))သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ဖြူးမြို့နယ်၊ လိပ်ပေါကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၀၅၇၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လိပ်ပေါကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၈၃ ဦး၊ မ ၉၁၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၀၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖြူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ပတို့ရွာ၊ နားဖန်းမြို့နယ်
ပတို့ရွာ (Patoet)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ မက်မန်းခရိုင်၊ နားဖန်းမြို့နယ်၊ ပတို့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၇၄၇၁ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:နားဖန်းမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဟိဂရှိ − နီးဆွတ်ဘူတာ
ဟိဂရှိ − နီးဆွတ်ဘူတာ  (東新津駅 ဟိဂရှိ − နီးဆွတ် - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ နီးဂတခရိုင်၊ နီးဂတမြို့၊ အခိဟရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
တလသတ္တိကသိက္ခာပုဒ်
တလသတ္တိကသိက္ခာပုဒ်
အမှုသည်—ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းများ၊
အမှု—ရိုက်နှက်တော့မလိုချိန်ရွယ်မှု။
ပန်ဟုန်းရွာ၊ သီပေါမြို့နယ်
ပန်ဟုန်းရွာ (Panghuong)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကျောက်မဲခရိုင်၊ သီပေါမြို့နယ်၊ ပန်ဟုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၀၃၁၃ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပန်ဟုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၅၉ ဦး၊ မ ၁၂၇၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၄၃၆ ဦးနေထိုင်သည်။
တလသတ္တိကသိက္ခာပုဒ်
ဆဗ္ဗဂ္ဂီနှင့် သတ္တရသဝဂ္ဂီ
ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းတို့သည် သတ္တရသဝဂ္ဂီ ရဟန်းကလေးတို့အား ရိုက်တော့မည့် ဟန်ဖြင့် ချိန်ရွယ်ကြကုန်၏၊ သတ္တရသဝဂ္ဂီ ရဟန်းကလေးတို့သည် ရှေးကအရိုက်ခံရဘူးလှသဖြင့် ယခုလည်း ရိုက်တော့မည်ထင်ရကား ရွယ်ရုံဖြင့် ငိုကြလေတော့၏၊ ထိုအကြောင်းကို ဘုရားရှင်ကြားသိတော်မူ၍ ဤသိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော် မူရလေသည်။
ပန်ဟုန်းရွာ၊ သီပေါမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သီပေါမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တလသတ္တိကသိက္ခာပုဒ်
သိက္ခာပုဒ်
ယော ပန ဘိက္ခု ဘိက္ခုဿ ကုပိတော အနတ္တမနော တလသတ္တိကံ ဥဂ္ဂိရေယျ, ပါစိတ္တိယံ။
မြန်မာပြန်
အကြင်ရဟန်းသည် ရဟန်း၏အပေါ်၌ စိတ်ဆိုးသည် မိမိစိတ်မရှိသည်ဖြစ်၍ လှံ၏အလား လက်ဝါးပြင်ကို မိုးအံ့၊ ထိုရဟန်း ပါစိတ်အာပတ်သင့်၏။
မှတ်ချက်
ရိုက်မည်ဟု မကြံရွယ်ဘဲ ခြိမ်းချောက်လိုသောကြောင့်ရဟန်းအပေါ်၌ လက်ဝါးကြီး တမိုးမိုး, လက်သီးတရွယ်ရွယ်, တုတ်ဓားတပြပြ လုပ်လျှင် ပါစိတ်၊ ထိုသို့ ခြိမ်းချောက်ရွယ်မိုးရင်း အားလွန်သွား၍ ရိုက်မိလျှင် ထိုရိုက် မိမှုကြောင့် (ရိုက်မည်ဟု ရည်ရွယ်ချက်မရှိရကား) ရှေးသိက္ခာပုဒ်အရ ပါစိတ်ထပ်၍ မသင့်ဘဲ ဒုက္ကဋ်သာ ထပ်၍ သင့်တော့၏၊ ရန်သူက ရန်မူလာ၍ လွတ်မြောက်အောင် ချိန်ရွယ်ရာ၌ကား အာပတ်မသင့်ပါ။
ဟိဂရှိ − နီးဂတဘူတာ
ဟိဂရှိ − နီးဂတဘူတာ  (東新潟駅 ဟိဂရှိ − နီးဂတ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ နီးဂတမြို့၊ ဟိဂရှိရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ခရမ်းချဉ်သီးပင်ဖျက်ပိုးကောင်
ခရမ်းချဉ်သီးပင်ဖျက်ပိုးကောင် (Tuta absoluta) သည် မျိုးရင်း Gelechiidaeတွင် ပါဝင်သော ပိုးဖလံမျိုးစိတ်တစ်ခု ဖြစ်ပြီး tomato leafminer, tomato pinworm နှင့် South American tomato moth ဟူ၍ သိကြသည်။ ဥရောပ၊ အာဖရိက၊ အနောက်အာရှ၊ တောင်နှင့် ဗဟိုအမေရိကတို့ရှိ ခရမ်းချဉ်စိုက်ခင်းများကို ပြင်းထန်စွာ ဖျက်ဆီးတတ်သော ပိုးမျိုးအဖြစ်လည်း သိကြသည်။ ယင်း၏ ဘဝစက်ဝိုင်းတွင် အဆင့်လေးဆင့်ရှိပြီး ဥ၊ သားလောင်း၊ ပိုးတုံးလုံးနှင့် သက်ကြီးကောင် တို့ ဖြစ်သည်။ ဥများကို သစ်ရွက်အောက် သို့မဟုတ် ပင်စည်တွင် ဥလေ့ရှိသည်။ အကောင်ပေါက်ပြီးနောက် သားလောင်းသည် သစ်ရွက်၊ အသီး (ခရမ်းချဉ်သီးကဲ့သို့)နှင့် ပင်စည်တို့ကို ထိုးဖောက်စားသုံးကာ ကြီးထွားဖွံ့ဖြိုးလာသည်။ ပိုးတုံးလုံးကောင် (၅-၆ မီလီမီတာ အရှည်) သည် ဆလင်ဒါပုံရှိပြီး အစိမ်းရောင်ရှိကာ သက်ကြီးကောင်အဆင့်သို့ ကူးပြောင်းရာတွင် အရောင်ရင့်ရင့် ဖြစ်သွားသည်။ သက်ကြီးကောင်သည် ၆ မှ ၇ မီလီမီတာခန့် ရှည်လျားပြီး အာရုံခံအင်တာနာပါဝင်ကာ ငွေရောင်မှ မီးခိုးရောင် အကြေးခွံများ ရှိသည်။ အတောင်ပံပေါ်တွင် အမည်းရောင် အစက်များပါရှိပြီး အမသည် အထီးထက် ပိုမိုထုထည်ကြီးသည်။
တစ်ကမ္ဘာလုံးသို့ ပျံ့နှံ့မှု
ဤပိုးဖလံကို အစောပိုင်းက တောင်အာဖရိကနိုင်ငံများတွင် ခရမ်းချဉ်ဖျက်ပိုးအဖြစ် သိထားကြသည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် စပိန်နိုင်ငံ၌ စတင်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် ပြင်သစ်၊ အီတလီ၊ ဂရိ၊ မော်လတာ၊ မိုရိုကို၊ အယ်ဂျီးရီးယားနှင့် လစ်ဗျားနိုင်ငံတို့တွင် ဆက်လက်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် တူရကီနိုင်ငံ၌ စတင်တွေ့ရှိခဲ့ရပြန်သည်။ T. absoluta သည် အရှေ့ဘက်ပိုင်းသို့ ဆက်လက်ပျံ့နှံ့ခဲ့ကာ ဆီးရီးယား၊ လက်ဘနွန်၊ ဂျော်ဒန်၊ အစ္စရေး၊ အီရတ်နှင့် အီရန်နိုင်ငံများသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထို့အပြင် တောင်ဘက်ပိုင်းနိုင်ငံများဖြစ်သော ဆော်ဒီအာရေးဗီးယား၊ ယီမင်၊ အိုမန်နှင့် ပါရှားပင်လယ်ကွေ့အထိ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ အာဖရိကတိုက်တွင် အီဂျစ်နိုင်ငံမှ အရှေ့ဘက်သို့ ဆူဒန်၊ တောင်ဆူဒန်နှင့် အီသီရိုးပီးယားနိုင်ငံများဆီသို့လည်းကောင်း၊ အနောက်ဘက်ရှိ ဆီနီဂေါနိုင်ငံသို့လည်းကောင်း ရောက်ရှိ ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် နိုင်ဂျီးရီးယားနှင့် ဇမ်ဘီယာနိုင်ငံတို့တွင်လည်း ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မဟာရဋ္ဌပြည်နယ်ရှိ ခရမ်းချဉ်စိုက်ခင်းတို့တွင် ကျရောက်ခဲ့သည်။ မကြာသေးမီက နီပေါနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များစွာတွင်လည်း ဤပိုးကို တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ယခုအချိန်တွင် မြန်မာနိုင်ငံရှိ အပူပိုင်းခရမ်းချဉ်စိုက်ပျိုးရာ ဒေသများဖြစ်သော မန္တလေး၊ စစ်ကိုင်းနှင့် မုံရွာတို့တွင် ရောက်ရှိပျံ့နှံ့နေပြီ ဖြစ်သည်။
မျိုးဆက်ပြန့်ပွားမူ
တစ်နှစ်လျှင် ၁၀-၁၂ ထက်ထိ မျိုးပွားနိုင် မိတ်လိုက်ပြီ ၁- ၂ ရက်ဝန်းကျင် တွင် ဥ စဖြစ်ပြီး အမတစ်ကောင်လျှင် ဥ ၂၆၀ ထက်ဥနိုင် ဘဝစက်ဝန်း ကြာ ချိန်မှာ ရာသီဥတု ပေါ်မူတည် ပြီး ၂၄ ရက် မှ ၃၈ ရက်ထိရှိ ၂၆`C ၃၀' Cတွင်ပေါက်ဖွားနူန်းပိုမြန်သည်။
လောက်ကောင်
လောက်ကောင်သည် စားသောက်သည့် အစားအသောက်ပေါ်မူတည်ပြီး စိမ်းဖန့်ဖန့် ရောင်မှ ပန်းရောင်ဖျော့ဖျော့ ရှိသည် ပိုးတုံးလုံး ကောင်းသည်မှာကားလောက်ကောင်ထက် အရောင်ပိုဖျော့သည် လောက်ကောင်သည် အရွက် အညွန့်နှင့် အသီးတို့ကို ဖျက်ဆီး စားသောက်သည်။
အရွယ်ရောက်ပြီးကောင်
အရွယ်ရောက်ပြီးကောင်သည် ၁၀ မီလီမီတာခန့်ရှည့်လျားပြီး မီးခိုးရောင်ဖျော့ဖျော့အကြေးခွံ ရှိသည် ရာသီဥတု အခြေအနေများပေါ်မူတည်ကာ မီးခိုးရောင်ဖျေ့ဖျော့ကနေ မီးခိုးရောင်ရင့်ရင် ကို လှည့်ပတ်ပြောင်းလဲနေတတ်သည်။
ဖျက်ဆီးနိုင်မူအခြေအနေ
အပင်၏ အစိတ်အပိုင်း အားလုံးတွင် ဆိုးဝါး ဆိုးဝါးပြင်းထန်စွာ ကျရောက်ဖျက်ဆီးပြီး မျိုးပွားမူနူန်း အလွန်မြန်သဖြင့်နှိမ်နင်းရန်ခက်ခဲသော ပိုးဖြစ် ပျိုးပင် ဘဝမှ စတင်ကာ အပင်သက်တမ်းဆုံးသည်ထိ ကျရောက်နိုင်သည်။
လောက်ကောင်များ၏ ဖျက်ဆီးမူ အခြေအနေ
လောက်ကောင်သည် အရွက်၏ နှစ်လွှာကြားရှိ အစိမ်းရောင်အလွှာကို ခြစ်ယူစားသောက်ပစ်သည် အရွက်ပေါ်တွင် ကြီးမားသိသာထင်ရှားသော အကွက်များ မှ တစ်ရွက်လုံးထိ ဖျက်ဆီးစားသောက်ပစ်ပြီး အဆိုပါ ပုံ သဏ္ဌာန် မမှန်သော လမ်းကြောင်းများ သည် အစားချက်လုပ်မူကို ဆိုးဝါးစွာ လျှော့ နည်းစေသလို ရောဂါ ဝင်ရောက်မူကိုလဲ လျင်မြန်စွာ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
အသီးပေါ်တွင် ဖျက်ဆီးခြင်း
အသီး ခပ်နုနု အနေအထားတွင် စားသောက်ဖျက်ဆီးပစ်တတ်ကြသည်။ အပေါက်ငယ်လေးများ အသီးများ ပုံ သဏ္ဌာန် မမှန်ခြင်း များ ဖြစ်ပေါ်ပြီး ခရမ်းချဉ် အထွက်နူန်းကိုဆိုးဝါး စွာ ထိခိုက်စေသည်။
ကင်းကောင်
ကင်းကောင် သည် မြန်မာ ဟာသသရုပ်ဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး တစ်ခေတ်တစ်ခါက မသိသူမရှိသော လူရွှင်တော် သရဲကြီးလေးကောင်တွင် တစ်ဦးအပါအဝင်ဖြစ်သည်။
ငယ်ဘဝ
၁၉၆၄ ခုနှစ်၊မေလ(၂၁)ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ငယ်အမည်မှာ မျိုးမြင့် ဖြစ်ပြီး မွေးချင်းလေးယောက်အနက် ဒုတိယမြောက်သား ဖြစ်သည်။
အနုပညာခရီး
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၊ မြန်မာစာကျောင်းသားများ စုစည်း၍ ၁၉၈၅ ခုတွင် ဇာဂနာ (ကိုသူရ) က မြပုဏ္ဏမာအမည်ဖြင့် အငြိမ့်ကရန် စီစဉ်သည်။ ထိုအဖွဲ့သို့ အရှည်ကြီး အမည်ဖြင့် ပါဝင်ခဲ့သည်။ နှစ်နှစ်ခန့် ကျင်လည်ပြီးနောက် မြပုဏ္ဏမာအား မြန်မာ့အသံမှ ထုတ်လွှင့်ရန်စီစဉ်သည့်အခါ ဇာဂနာ၏ တိုက်တွန်းချက်ဖြင့် ကင်းကောင် ဟု စင်တက်အမည် ပြောင်းခဲ့တော့သည်။
မိသားစုဘဝ
ဇနီး ဒေါ်အေးအေးမွန် နှင့် ရဲမွန်အောင် အမည်ရ သားတစ်ယောက်ရှိသည်။
ကျန်းမာရေးပြဿနာများ
ပြင်ဦးလွင်တွင် ဗီဒီယိုရိုက်ကူးစဉ် ဆိုင်ကယ်မတော်တဆဖြစ်ကာ ဦးနှောက်သွေးကြော ခဲသဖြင့် ၂၀၁၅ ခု၊ မေလ ၆ ရက်တွင် မန္တလေး နန်းတော်ဆေးရုံ၌ ကုသမှု ခံယူရသည်။
၂၀၁၆ ခု၊ ဇွန်လတွင် နှလုံးအဆီဖုံးရောဂါဖြင့် ဆေးရုံတက်ကုသရသည်။ နာမည်ရသရုပ်ဆောင်တစ်ဦး ဖန်သားပြင်မှ ပျောက်ဆုံးခြင်း၊ ဆေးရုံရောက်သည်ဟူသော သတင်းများကို ဆက်စပ်ကာ တိမ်းပါးလေပြီလောဟု ကောလဟာဟများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။
၂၀၁၆ ခု၊ အောက်တိုဘာတွင် အစာစားရေမျို အခက်အခဲဖြစ်လာရင်း စစ်ဆေးရာ အစာပြွန်ပိတ်နေကြောင်း သိရသည်။ ရင်ခေါင်းခွဲစိတ်မှုခံယူရာ အောင်မြင်ပြီးနောက် "ရာသက်ပန်အရက်ဖြတ်ပြီ"ဟု ကြေညာသည်။
လေးအိမ်စုရွာ၊ ငဖဲမြို့နယ်
လေးအိမ်စုရွာ (Layeinsu)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ ငဖဲမြို့နယ်၊ ပန်းတိမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၆၃၅၀ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပန်းတိမ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၁၃ ဦး၊ မ ၁၂၄၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၄၅၇ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ငဖဲမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကင်းကောင်
ဘဝနိဂုံး
ပုပ္ပား၌ ဇာတ်လမ်းတွဲ သွားရောက်ရိုက်ကူးစဉ် ၂၀၁၉ ခု၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၂ ရက်၊ နံနက် ၆ နာရီခွဲခန့်တွင် တည်းခိုရာ၌ပင် တိမ်းပါးသည်။ ရုပ်ကလာပ်ကို ရန်ကုန်သို့ နေ့ချင်း ပြန်သယ်လာပြီး ရေဝေးသုဿာန်၊ ရေခဲတိုက်သို့ ထားရှိသည်။ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ရေဝေးသုဿာန်၌ပင် သင်္ဂြိုဟ်မည် ဖြစ်သည်။
ကွယ်လွန်ချိန်၌ အသက် ၅၅ နှစ် ရှိပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ
ဇောတိကသိက္ခာပုဒ်
အမှု—မီးလှုံမှု။
အမှုသည်—ရဟန်းအများ။
ရဟန်းများကို မြွေကိုက်ခြင်း
ရဟန်းတို့သည် ဆောင်းအခါ၌ အခေါင်းရှိသောသစ်တုံးကြီးကို မီးရှို့၍ မီးလှုံကြကုန်၏၊ ထိုသစ်ခေါင်း၌ရှိသော မြွေဟောက်သည် မီးပူ (လောင်အပ်)သည် ဖြစ်၍ ထွက်လာပြီးလျှင် ရဟန်းတို့ကို လိုက်လေတော့၏၊ ရဟန်းတို့လည်း ခြေဥုးတည့်ရာ ပြေးကြလေတော့၏၊ ဤအကြောင်းကြောင့်—
“ယော ပန ဘိက္ခု ဝိသိဗ္ဗနာပေက္ခာ ဇောတိ သမာဒဟေယျဝါ သမာဒဟာပေယျဝါ၊ ပါစိတ္တိယံ”။
ဟု မူလပညတ်ကိုထားတော်မူရလေသည်။ ထို့နောက်ရဟန်းတို့သည် ဆီမီးထွန်းခြင်း၌၎င်း, သပိတ်ဖုတ်ခြင်း, ချွေးအောင်းခြင်းကိစ္စဝယ် မီးတောက်စေခြင်း၎င်း, မီးတင်းကုပ် (ရေနွေးစသည် ကျိုရာဌာန)၌၎င်း, မီးမမွှေးကောင်း မီးမထည့်ကောင်းဟု အယူရှိကြသဖြင့် ဗုဒ္ဓရှင်တော်ကိုလျှောက်ကြ လေရာ “အဂိလာနော အညတြ တထာရူပပစ္စယာ”ပုဒ်တို့ကို ထည့်၍ အနုပညတ် ထပ်တော်မူရပြန်သည်။
မြန်မာပြန်
အကြင်ရဟန်းသည် ဂိလာနမဟုတ်ဘဲ လှုံခြင်းကို ရှုငဲ့သည် (လှုံလိုသည်) ဖြစ်၍ မီးတောက်စေထိုက်သော အကြောင်းကို ကြဉ်၍ မီးကို ကိုယ်တိုင်မူလည်း တောက်စေအံ့၊ သူတပါးကိုမူလည်း တောက်ပါစေဟု စေခိုင်းအံ့၊ ထိုရဟန်းပါစိတ်အာပတ်သင့်၏။
မှတ်ချက်
ဤသိက္ခာပုဒ်အရ ဂိလာနမဟုတ်သူ (ပကတိကျန်းမာနေသူ)ဖြစ်လျက် မီးလှုံဘို့သက်သက်ဖြင့် မီးမမွှေးကောင်း, သူများ မွှေးပြီးသားကိုလည်း တောက်အောင် ထင်းမထည့်ကောင်း မီးမထိုးကောင်းဟုမှတ်၊ ညအခါ မီးထွန်းခြင်း ဂိလာနဖြစ်၍ မီးလှုံဘို့အတွက် မီးထည့်ခြင်း သပိတ်ဖုတ် ရေနွေးကျို ဆွမ်းချက်ကိစ္စအတွက် မီးမွှေးပေးခြင်း ခြင်္သေ့သစ်ကျား စသော ဘေးရန်အတွက် မီးထည့်ခြင်း မီးထိုးခြင်း စသည်ကား အပ်ပါ၏။ သို့သော် ရဟန်းကိုယ်တိုင် မီးမွေးရာ၌ မီးလောင်ပြီး မဟုတ်သော မြေပေါ်၌၎င်း မြက်သစ်ပင်ရှိသော မြေပေါ်၌၎င်း မမွေးကောင်းဟု သတိပြုပါ။ မိမိကမခိုင်းဘဲ သာမဏေစသူတို့ ထည့်ထားသော မီးကိုလည်း လှုံကောင်းပါ၏၊ သို့သော် မီးငြိမ်းနေသည်ကို တောက်လာအောင် မမှုတ်ကောင်း, ထင်းထိုး၍လည်း မပေးကောင်းဟု သတိပြုပါ။
လှည်းကူးရွာ၊ မင်းလှမြို့နယ်
လှည်းကူးရွာ (Hleku)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ မင်းလှမြို့နယ်၊ လှည်းကူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၃၄၅၁ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လှည်းကူးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၂၂ ဦး၊ မ ၁၄၅၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၇၆ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အောက်မင်းလှမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဝိန်းမေရွာ၊ မိုင်းဆတ်မြို့နယ်
ဝိန်းမေရွာ (Weinmay)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ မိုင်းဆတ်ခရိုင်၊ မိုင်းဆတ်မြို့နယ်၊ မိုင်းတွန်း (တောင်ပေါ်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၃၆၆၇ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းတွန်း (တောင်ပေါ်)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၉၂၁ ဦး၊ မ ၃၅၃၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၄၅၃ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းဆတ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဥယျာဉ်ရွာ၊ ကသာမြို့နယ်
ဥယျာဉ်ရွာ (Uyin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ ကသာမြို့နယ်၊ စကားကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၄၂၆၄ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကသာမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
လိပ်ပေါရွာ၊ ဖြူးမြို့နယ်
လိပ်ပေါရွာ (Leikpaw)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ဖြူးမြို့နယ်၊ လိပ်ပေါကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၀၅၇၆ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လိပ်ပေါကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၈၃ ဦး၊ မ ၉၁၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၀၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖြူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဟိဂရှိ − နိဟွန်းဘရှိဘူတာ
ဟိဂရှိ − နိဟွန်းဘရှိဘူတာ  (東日本橋駅 ဟိဂရှိ − နိဟွန်းဘရှိ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တိုကျိုခရိုင်၊ ချူးအိုးမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ပျဉ်းကတိုးကုန်းရွာ၊ ဘားအံမြို့နယ်
ပျဉ်းကတိုးကုန်းရွာ(Pyinkadoekone)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ ကျောက်တလုံးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၉၀၁၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောက်တလုံးကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၁၁၀၂ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၅၁၆၀ ဦး နေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဘားအံမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ကလောင်အော့ရွာ၊ ဆောင်ဖမြို့နယ်
ကလောင်အော့ရွာ (Kalawngawt)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုင်းမော-ဝအထူးဒေသ (၂)၊ ဆောင်ဖမြို့နယ်၊ ဆောင် လဲ့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၅၉၂၄ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆောင်ဖမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဟိဂရှိ − နဲယဂါဝါဘူတာ
ဟိဂရှိ − နဲယဂါဝါဘူတာ  (東寝屋川駅 ဟိဂရှိ − နဲယဂါဝါ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိုဆာကာခရိုင်၊ နဲယဂါဝါမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
မကြီးချောက်ရွာ၊ မိတ္ထီလာမြို့နယ်
မကြီးချောက်ရွာ (Magyichauk)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ မိတ္ထီလာမြို့နယ်၊ ဇောင်ချမ်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၃၈၇၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇောင်ချမ်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၇၃၉ ဦး၊ မ ၃၃၂၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၀၆၂ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိတ္ထီလာမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ဒုတိယ သမ္မတ္တနိယာမသုတ်
ဒုတိယ သမ္မတ္တနိယာမသုတ် သည် မြတ်စွာဘုရားဟောကြားတော်မူခဲ့သည့် သုတ္တန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤသုတ္တန်တွင် မြတ်စွာဘုရားသည် တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသူသည် သူတော်ကောင်းတရားကို နာသော်လည်း ကုသိုလ်တရားတို့၌ မဖောက်မပြန် မြဲသော သဘော (အရိယာမဂ်) သို့ သက်ဝင်ရန် မထိုက်တန်ကြောင်းနှင့် တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသူသည် သူတော်ကောင်းတရားကို နာသော်လည်း ကုသိုလ်တရားတို့၌ မဖောက်မပြန် မြဲသော သဘော (အရိယာမဂ်) သို့ သက်ဝင်ရန် ထိုက်တန်ကြောင်းကို ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။
ဒုတိယ သမ္မတ္တနိယာမသုတ်
ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသူသည် သူတော်ကောင်းတရားကို နာသော်လည်းကုသိုလ်တရားတို့၌ မဖောက်မပြန်သော သဘောရှိသည့် မြဲသောသဘော (အရိယာမဂ်) သို့ သက်ဝင်ရန်မထိုက်တန်။
ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသူသည် သူတော်ကောင်းတရားကို နာသည်ရှိသော် ကုသိုလ်တရားတို့၌ မဖောက်မပြန်သော သဘောရှိသည့် မြဲသောသဘော (အရိယာမဂ်) သို့ သက်ဝင်ရန် ထိုက်တန်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ -
ကောက်တိုင်ရွာ၊ သီပေါမြို့နယ်
ကောက်တိုင်ရွာ (Kauktaing)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကျောက်မဲခရိုင်၊ သီပေါမြို့နယ်၊ ပန်မိတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၉၈၉၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပန်မိတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၄၄၇ ဦး၊ မ ၂၄၈၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၉၃၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:သီပေါမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
သောင်ပြင်ရွာ၊ ငါန်းဇွန်မြို့နယ်
သောင်ပြင်ရွာ (Thaungpyin)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြင်းခြံခရိုင်၊ ငါန်းဇွန်မြို့နယ်၊ သောင်ပြင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၉၂၁၄၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သောင်ပြင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၇၀ ဦး၊ မ ၇၉၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၆၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ငါန်းဇွန်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
တမ်းဟင်းရွာ၊ တောင်ကြီးမြို့နယ်
တမ်းဟင်းရွာ (Tanhin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ တောင်ကြီးမြို့နယ်၊ အသုံးတော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၀၀၂၀၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အသုံးတော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၅၉ ဦး၊ မ ၁၃၉၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၅၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ဟိဂရှိ − နဲမုရိုဘူတာ
ဟိဂရှိ − နဲမုရိုဘူတာ  (東根室駅 ဟိဂရှိ − နဲမုရို - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးခရိုင်၊ နဲမုရိုမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ပန်းသာရွာ၊ ကန်ပက်လက်မြို့နယ်
ပန်းသာရွာ(Panthar)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်ခရိုင်၊ ကန်ပက်လက်မြို့နယ်၊ ဘောင်ဘင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၆၅၁၈၉ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘောင်ဘင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၉၁ ဦး၊ မ ၃၈၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၇၁ ဦး နေထိုင်သည်။
ဟိဂရှိနဲဘူတာ
ဟိဂရှိနဲဘူတာ  (東根駅 ဟိဂရှိနဲ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ယာမဂတခရိုင်၊ ဟိဂရှိနဲမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ပန်းသာရွာ၊ ကန်ပက်လက်မြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကန်ပက်လက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ယင်းခဲရွာ၊ ကသာမြို့နယ်
ယင်းခဲရွာ (Yinkhe)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ ကသာမြို့နယ်၊ စကားကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၄၂၆၃ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ကသာမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အင်းမတန်းရွာ၊ မင်းလှမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:အောက်မင်းလှမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ရှားတောရွာ၊ ဆိပ်ဖြူမြို့နယ်
ရှားတောရွာ (Shartaw)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ဆိပ်ဖြူမြို့နယ်၊ ကျောက်ကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၉၁၀၅ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောက်ကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၇၈၇ ဦး၊ မ ၂၈၄၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၆၃၃ ဦးနေထိုင်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဆိပ်ဖြူမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
အဲနရွာ၊ မိုင်းဆတ်မြို့နယ်
အဲနရွာ (Aena)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ မိုင်းဆတ်ခရိုင်၊ မိုင်းဆတ်မြို့နယ်၊ မိုင်းယွန်း (တာကူး)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၂၁၃၇၁၄ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းယွန်း (တာကူး)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၃၅၉ ဦး၊ မ ၈၈၅၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၂၁၆ ဦးနေထိုင်သည်။ ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:မိုင်းဆတ်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထိုင်းတော်ဝင်တပ်မတော်
ထိုင်းတော်ဝင်တပ်မတော် (Thai: กองทัพไทย; RTGS: Kong Thap Thai) (အင်္ဂလိပ်ဘာသာ : Royal Thai Armed Forces) သည် ထိုင်းဘုရင့်နိုင်‌ငံတော်၏ စစ်လက်နက် တပ်ဆင်ထားသည့် တော်ဝင်တပ်မတော် အမည်ဖြစ်သည်။
ဟိဂရှိ − နရုအိုဘူတာ
ဟိဂရှိ − နရုအိုဘူတာ  (東鳴尾駅 ဟိဂရှိ − နရုအို - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟယေားဂိုးခရိုင်၊ နိရှိနိုမိယမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဆင်တဲကုန်းရွာ၊ ဖြူးမြို့နယ်
ဆင်တဲကုန်းရွာ (Sintekone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ဖြူးမြို့နယ်၊ လိပ်ပေါကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၀၅၇၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လိပ်ပေါကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၈၃ ဦး၊ မ ၉၁၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၀၀ ဦးနေထိုင်သည်။
ထိုင်းတော်ဝင်တပ်မတော်
ထိုင်းတပ်မတော်၏ အမည်ခံခေါင်းဆောင် (จอมทัพไทย; RTGS: Chom Thap Thai)သည် ထိုင်းဘုရင်ဖြစ်သည်။ ဤတပ်မတော်သည် ကာကွယ်ရေးနှင့် ထိန်းချုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာနမှ ဦးဆောင်တာဝန်ယူထားသည့် ထိုင်းတော်ဝင်တပ်မတော်ဌာနချုပ်လက်အောက်ခံ ထိုင်းကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင်ရှိသည်။  ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ် (ကြည်း) သည် ထိုင်း တပ်မတော်တွင် အာဏာအရှိဆုံး ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်ဟူ၏။
ဆင်တဲကုန်းရွာ၊ ဖြူးမြို့နယ်
ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ဖြူးမြို့နယ်ရှိ ရွာများ
ထိုင်းတော်ဝင်တပ်မတော်
ထိုင်းတော်ဝင်တပ်မတော်နေ့အခမ်းအနားသည် ၁၅၉၃ ခုနှစ်တွင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် တိုက်ပွဲအတွင်း ယိုးဒယားဘုရင် နရဲစွမ်က မြန်မာနိုင်ငံအိမ်ရှေ့မင်းသားအား အနိုင်ရသည့်နေ့  ဇန်နဝါရီလ ၁၈ရက်နေ့ကို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် အထိမ်းအမှတ်ပြုလုပ်ကျင်းပသည်။
တာဝန်နှင့် ဝတ္တရားများ
ထိုင်းတော်ဝင်တပ်မတော်၏ အဓိက တရားဝင် တာဝန်နှင့်ဝတ္တရားမှာ ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံတော်၏နယ်မြေပိုင်ဆိုင်မှု နှင့် အချုပ်အခြာအာဏာအား ကာကွယ်ရန်ဖြစ်သည်။ အခြားတာဝန်တစ်ခုဖြစ်သည့် ထိုင်းဘုရင်စနစ်နှင့် ဧကရာဇ်ဘုရင်အား ဆန့်ကျင်သည့် ပြည်တွင်း ပြည်ပရန်များအား ကာကွယ်ရန်အတွက်လည်း ဖြစ်သည်။ ဤဝတ္တရားများအပြင် အများပြည်သူဆိုင်ရာပြန်တမ်း အမိန့်များအား သေချာစေရန်နှင့် အရပ်ဘက်အစိုးရ၏ လူမှုဖွင့်ဖြိုးတိုးတက်ရေးအစီအစဉ်များတွင် ဝင်ရောက်ကူညီပေးရန်လည်း တပ်မတော်တွင် တာဝန်ရှိသည်။ ထို့အပြင် သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ဒဏ်ခံရသည့် ပြည်သူများအား အကူအညီပေးရေးနှင့် မူးယစ်ဆေးဝါးထိန်းချုပ်ရေးလုပ်ငန်းများသည်လည်း တပ်မတော်၏တာဝန်ဖြစ်သည်။
အချို့ဝေဖန်ရေးသမားများက အမှန်တကယ်တွင် ထိုင်းလက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များသည် အဓိက အချက်ကြီး၂ ချက်အား တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသည် ဆို၏။ ၎င်းတို့မှာ က) ပြည်တွင်းလုံခြုံရေး။ ။ အုပ်ချုပ်သူလူတန်းစား၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု အား စိန်ခေါ်သည့် ဒီမိုကရေစီနယ်ပယ်ချဲ့ထွင်ရေး လူထုအုံကြွမှုကြီးများမှ ကာကွယ်ရန် နှင့် ခ) ထိုင်းစစ်တပ် အထက်အရာရှိများ၏ ကိုယ်ပိုင်ကြီးပွားရေးပန်းတိုင်းများတွင်  စိတ်ကျေနပ်အောင် တာဝန်ထမ်းစေခြင်း တို့တွင်ဖြစ်သည်။
မကြာသေးမီနှစ်များက ထိုင်းတော်ဝင်တပ်မတော်သည် ကုလသမဂ္ဂ၏ ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်များတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရန် တပ်သားများ ပေးပို့ခြင်း၊ ၁၉၉၉မှ ၂၀၀၂ ခုနှစ်အတွင်း အရှေ့တီမောအတွက် နိုင်ငံတကာစစ်တပ်များတွင် ဝင်ရောက် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်း၊ ၂၀၀၃ မှ ၂၀၀၄ ခုနှစ်အထိ တပ်သားပေါင်း ၄၂၃ယောက်အား အီရတ်နိုင်ငံရှိ နိုင်ငံပေါင်းစုံတပ်များတွင် ဝင်ရောက် တာဝန်ထမ်းဆောင်စေခြင်း စသည့် နိုင်ငံတကာဇာတ်ခုံပေါ်တွင် ၎င်းတို့၏ တာဝန်များကို တိုးတက် လုပ်ဆောင်စေခဲ့သည်။
တပ်သား
၂၀၂၀ ခုနှစ် စစ်တမ်းအရ ထိုင်းတော်ဝင်တပ်မတော်၏ တပ်သားပေါင်းမှာ ၃၆၀ ၈၅၀ ခန့် တာဝန်ယူထမ်းဆောင်နေပြီး အရန်တပ်ဖွဲ့ဝင်မှာ ၂၀၀၀၀၀ ခန့် ရှိသည်ဆို၏။ ဤပမာဏမှာ ထိုင်းနိုင်ငံ လူဦးရေ သန်း ၇၀ ၏ ၁ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာရှိသည်။ ဤရာခိုင်နှုန်းသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုထပ် မြင့်မားသော်လည်း အိမ်နီးချင်း ဗီယက်နမ်နိုင်ငံထက် နည်းသည်။ ထိုင်း စစ်တပ်တွင် အရာရှိပေါင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး နှင့် ရေတပ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီး) ၁၇၀၀ ကျော်ရှိသည်။ အကြမ်းအားဖြင့် တပ်သား ၂၁၂ ယောက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး တစ်ဦးနှုန်းဖြစ်သည်။ ဤနှုန်းသည် ၎င်းအရွယ်အစားစစ်တပ်တစ်တပ်အတွက်ရှိသင့်သည်ထက် ပိုနေသောကြောင့် အရာရှိဖောင်းပွမှု လက္ခဏာဖြစ်သည်။ နှိုင်းယဉ်ချက်အနေဖြင့် အမေရိကန်စစ်တပ်၏ ၂၀၀၈ ခုနှစ် နိုင်ဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့  စစ်တမ်းများအရ စစ်သည်ဦးရေ ၁၃၁၇၃၂၅ ဦးတွင် တာဝန်ယူနေသည့် အရာရှိ အရည်အတွက်မှာ ၉၂၀ ရှိပြီး တပ်အားလုံးပေါင်း၏ ၀.၀၇ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။ ၂၀၁၅ မေလ ၂ ရက်နေ့တွင် ကြည်း လေ ရေ တပ်များမှ အရာရှိအသစ်ပေါင်း ၁၀၄၃ဦး အား ကျမ်းသစ္စာကြိမ်ဆိုစေပြီး ရာထူးတိုးမြှင့်ပေးခဲ့သည်။  ၎င်းနှင့် တချိန်တည်းတွင် အငြိမ်းစာယူသည့်ဦးရေ မည်မျှ ရှိသည်ဆိုသည်ကား မရှင်းလင်းချေ။
လေ့လာသူတစ်ဦး၏အဆိုအရ ထိုင်း စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးတစ်ဦးစီတွင် ရည်မှန်းချက် ၃ ချက် ရှိသည်ဟူ၏။ လက်ရာနိုင်ငံရေးပါတီများမှ နိုင်ငံရေးသမားများ နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ ပူးပေါင်းရန်၊ ၎င်းတို့အား တာဝန်ပြောင်းရွေ့ခန့်ထားရာ၌ အကောင်းဆုံးနေရာ ရရှိနိုင်ရေး သေချာစေရန်၊ ၎င်းတို့ ကြွယ်ဝချမ်းသာလာအောင်အားထုတ်ရန်နှင့် ရရှိလာသည်များကို လက်အောက်ငယ်သားများနှင့်မျှဝေခံစားပြီး ထိုလက်အောက်ငယ်သားများ ၎င်းတို့အပေါ်သစ္စာရှိမှုကို သေချာစေရန်တို့ဖြစ်ကြသည်။
စစ်မှုမထမ်းမနေရ ဥပဒေ​
ထိုင်းနိုင်ငံ၏ စစ်မှူမထမ်းမနေရဥပ​ဒကို ၁၉၀၅ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့သည်။ ဘုရင့်နိုင်ငံတော်၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ထိုင်းနိုင်ငံသား အားလုံး၏ အမျိုးသားရေး တာဝန်သည် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များတွင် ဝင်ရောက်အမှုထမ်းရန်ဖြစ်သည်။ အဆိုပါဥပဒေအား ကျင့်သုံးမှုအနေဖြင့် အသက် ၂၁ အထက် အမျိုးသားများသည် တပ်မတော်သို့ ဝင်ရောက်အမှုထမ်းဆောင်ခြင်းမရှိလျှင် ဥပဒေအရ အရေးယူခံရမည်ဖြစ်သည်။ အရွယ်ရောက်ပြီးသူများ စစ်မှုထမ်းစေရေး စာရင်းသွင်းခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်သည် ဧပြီလအတွင်း စတင်သည်။ တပ်သားသစ်စုဆောင်းရေးနေ့တွင် စစ်မှုထမ်းရန် ဆင့်ခေါ်ခြင်းခံရသူများက အစီရင်ခံစာတင်ရန်အတွက် ဗဟိုရွေးချယ်ရေးဌာနသို့ နံနက် ၇ နာရီတွင် သွားရောက်ရသည်။ လူတွေ့စစ်ဆေးရေးနေ့တွင် အမှုထမ်းမည့်သူများသည် စေတနာ့ဝန်ထမ်း အပျော်တမ်းစစ်သည်များ အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရန် တောင်းဆိုနိုင်ပြီး မဲနှိုက်ပြီးမှ တာဝန်ထမ်းရန်အတွက်လည်း ရွေးချယ်နိုင်သည်။ ထို့နောက် တာဝန်ထမ်းဆောင်မည်သူများအားလုံးသည် ရုပ်ပိုင်းနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေး စစ်ဆေးချက်များ ခံယူရန်နှင့် မူးယစ်ဆေးဝါးသုံးစွဲခြင်းရှိမရှိ သိရှိနိုင်ရန် ဆီးစစ်ခြင်းများ ခံယူရသည်။ ဆီးစစ်ခြင်းခံယူပြီးနောက် ရလဒ်များအား စိတ်ကိုစွဲလမ်းစေသည့် မူးယစ်ဆေးဝါးထိန်းချုပ်ရေးဘုတ်အဖွဲ့ ဒေတာဘေ့စ် အတွင်း ထည့်သွင်းသည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်အတွင်း ဒေတာဘေ့စ်အတွင်း ထည့်သွင်းခဲ့သည့် လူဦးရေမှာ ၁၈၂၉၁၀ ဦး ရှိသည်။ ယင်းတို့ထဲမှ ၁၂၂၀၉ ဦး သို့မဟုတ် ၆.၇ ရာခိုင်နှုန်းသည် မူးယစ်ဆေးဝါးသုံးစွဲကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ထိုအထဲတွင် အရပ်အခေါ်  ရေခဲ (မက်သမ်ဖတမင်း) သုံးစွဲသူ ၁၁၁၃၉ ဦး၊ ဆေးခြောက် သုံးစွဲသူ ၇၅၀ ဦး နှင့် ကျန်သူများမှာ အခြားမူးယစ်ဆေးဝါးများသုံးစွဲကြသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။ ထိုမူးယစ်ဆေးဝါးသုံးစွဲကြောင်းတွေ့ရှိရသည့် လူဦးရေ ၃၀၀၀ ကျော်အား ပြန်လည်ထူထောင်ရေး ကုသမှုများ ပြုလုပ်ပေးသည့် တပ်အတွင်း တာဝန်များ ထမ်းဆောင်စေသည်။ ထိုသူများအား တပ်သားအဖြစ် မရွေးချယ်ပဲ ၎င်းတို့ ပြည်နယ်ရှိ ၁၃ရက်ကြာ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးအစီအစဉ်အတွင်း သွတ်သွင်းပေးသည်။  ရုပ်ပိုင်းနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စစ်ဆေးရေးမအောင်မြင်သည့် သူများသည် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရန်မလိုဘဲ အိမ်သို့ ပြန်ရသည်။ ရွေးချယ်ခံရသည့် အပျော်တမ်းတပ်သားသစ်များသည် မိမိတို့ ကြိုက်နှစ်သက်ရာ ဌာနများ(ထိုင်းတော်ဝင်ကြည်းတပ်၊ ထိုင်းတော်ဝင်ရေတပ် သို့မဟုတ် ထိုင်းတော်ဝင်လေတပ်)ကို ရွေးချယ်နိုင်သည်။ ပြီးလျင် ကြိုက်နှစ်သက်ရာ ရက်အားရွေးချယ် အစီရင်ခံရသည်။ ထိုနှစ်၏ စစ်မှုထမ်း တပ်သားသစ်စုဆောင်းရေးစာရွက်စာတမ်း ၊ အခြေခံသင်တန်း တက်ရောက်မည့် အချိန်နှင့် နေရာများ ပါဝင်သည့် အကြောင်းကြားစာ အသေးစိတ်အချက်အလက်များ သတင်းပေးပို့ရန် အမိန့်ညွှန်ကြားချက်အား လက်ခံရရှိသည်။ ထို့နောက် တပ်သားသစ်သားများသည် မိမိတို့၏ အခြေခံ သင်တန်းတက်ရောက်ရန် သတင်းပို့မည့်နေ့သို့ စောင့်ဆိုင်းရန်သာ ကျန်တော့သည့်အတွက် ပြန်ခွင့်ရရှိသည်။
တပ်သားသစ်များသည် ထိုမှ ပြန်ခွင့်ရသည့်နေ့တွင် မဲ အစီအစဉ်အား စတင်သည်။ ရွေးချယ်ရေးဌာနတခုစီတိုင်းတွင် သတ်မှတ်ထားသည့် ခွဲတမ်းရပြီး ဌာနတစ်ခုစီမှ မဲပေါက်သည့် စစ်မှုထမ်းအရေအတွက်အား အပျော်တမ်းစစ်သည်အရေအတွက်ဦးရေဖြင့် ခွဲတမ်းနုတ်ယူလိမ့်မည်။ အဆိုပါ မဲစနစ်နှင့် ရွေးချယ်ခံရသူများသည် အပျော်တမ်းစစ်သည်များကဲ့သို့ ရုပ်ပိုင်းနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာကျန်းမာရေး စစ်ဆေးမှုများ ခံယူရပြီး စစ်ဆေးမှု မအောင်မြင်က အထက်ဖော်ပြပါ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများနှင့်အညီ ထုတ်ပယ်ခြင်းခံရသည်။
မဲစံနစ်အတွက် စောင့်ဆိုင်းနေသူ တစ်ဦးချင်စီသည် မဲပုံးအတွင်းပိုင်းကို မမြင်နိုင်အောင်ပြုလုပ်ထားသည့် မဲပုံးမှ မဲပြားကို နှိုက်ယူရသည်။ အမည်းရောင် မဲပြားအား နှိုက်ယူရရှိသူသည် စစ်မှုတာဝန်ထမ်းဆောင်ရန် လိုအပ်ချက်မှ ကင်းလွတ်ခွင့်စာလွှာနှင့် အတူ အိမ်ပြန်ခွင့်ရရှိသည်။ အနီရောင် မဲပြားအား နှိုက်ယူရရှိသူသည် ကဒ်ပြားပေါ်တွင် ရေးသားဖော်ပြထားသည့် နေ့စွဲအတိုင်း စတင် စစ်မှုထမ်းဆောင်ရန် လိုအပ်သည်။ အဆင့်မြင့်ပညာရေး အရည်အချင်းနှင့် ပြည့်စုံသူများသည် တာဝန်ထမ်းဆောင်မှု သက်တမ်းကို လျှော့ချပေးရန် တောင်းဆိုနိုင်သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်အတွင်း ထိုင်းတော်ဝင်တပ်မတော်မှ ရွေးချယ်ရန် ခေါ်ယူခဲ့သည့် အမျိုးသားအရည်အတွက်မှာ ၅ သိန်း ကျော်ခန့်ရှိသည်။ ခွဲတမ်း စုစုပေါင်းမှာ ခန့်မှန်းချေ ၁၀၄၀၀၀ ဦးဖြစ်ပြီး ထိုင်းတော်ဝင်ကြည်းတပ်အတွက် ၈သောင်း၊ ထိုင်းတော်ဝင်ရေတပ်အတွက် ၁၆၀၀၀ နှင့် ထိုင်းတော်ဝင်လေတပ်အတွက် ၈၇၀၀ ဦး အသီးသီး ဖြစ်ကြသည်။ စစ်သည်ရွေးချယ်ရေးနေ့တွင် အပျော်တမ်းစစ်သည် အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရန် ဦးရေမှာ ၄၄၈၀၀ ခန့်ရှိသည်။ အပျော်တမ်းစစ်သည်အဖြစ်လက်ခံပြီးနောက်နှင့် အရည်အချင်းမပြည့်မီသူများအား ဖယ်လိုက်သောအခါ ကျန်ရှိခွဲတမ်းမှာ ခန့်မှန်းချေ ၆သောင်းခန့်အတွက် အမျိုးသား ၄၅၀၀၀ခန့် မဲစံနစ်အတွင်း ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ဥဒဟာရုဏ်အဖြစ် မဲစနစ်အတွင်းရှိ မဲပြားအနီ ရရှိရန်အခွင့်အရေးအားလုံးပေါင်းသည် ခန့်မှန်းချေ ၁၃ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်း စစ်မှုထမ်း အမျိုးသား လူဦးရေ ၁၀၃၀၉၇ ဦးခန့် တက်ရောက်ခဲ့သည်။ တပ်မတော်သည်တနှစ်လျှင် စစ်မှုထမ်းရန် လူဦးရေ ၇၇,၀၀၀ သာလိုအပ်သည်။ အချို့သောရွေးချယ်ရေးစင်တာများတွင် မဲနှိုက်ခြင်း လုံးဝမပြုလုပ်ရသည်မှာ အဆန်းမဟုတ်ချေ၊ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် ခွဲတမ်းများကို အပျော်တမ်းစစ်သည်များက ဖြည့်ဆည်းထားသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ဤသို့သောဖြစ်ရပ်တွင် အပျော်တမ်းစစ်သည်အဖြစ် တာဝန်မထမ်းလိုပဲ မဲနှိုက်၍နေလိုသူများအား စစ်မှုထမ်းရန် ကင်းလွှတ်ခွင့်လက်မှတ် ထုတ်ပေးသည်။
စစ်မှုတာဝန်ထမ်းဆောင်ရသည့် အချိန်သည် စစ်မှုထမ်းရန် လျှောက်ထားသူ၏ ပညာရေးနောက်ခံရှိမရှိပေါ် မူတည်သည်။ မိမိဆန္ဒအလျောက် စစ်မှုထမ်းစာရင်းသွင်းသူအား ကာလတို အမှုဆောင်ခြင်းကို ပေးသည်။ အထက်တန်းအောင်လက်မှတ် မရရှိသူများသည် အပျော်တမ်းတာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်းရှိမရှိကို ထည့်မတွက်ပဲ နှစ်နှစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရန်လိုအပ်သည်။ အထက်တန်းအောင်မြင်ပြီးသည့် အပျော်တမ်းစစ်သည်များသည် တစ်နှစ်သာ အမှုထမ်းဆောင်ရန်လိုအပ်သော်လည်း မဲပြားအနီဆွဲယူရရှိသည့်  အထက်တန်းမြင်ပြီးသူများသည် နှစ်နှစ် အမှုထမ်းဆောင်ရန်လိုအပ်သည်။ ဒီဂရီဘွဲ့ရရှိသူများ သို့မဟုတ် ထိုထက် ပညာရေးမြင့်မားသူများသည် ၆ လသာ အမှုထမ်းရသည်။ ဘွဲ့ရပြီးသူများထဲမှ မဲပြားအနီရောင် နှိုက်ယူရရှိသူများသည် အမှုထမ်းကာလကို အများဆုံး ၁နှစ်အထိ လျော့ချပေးရန် လျောက်ထားနိုင်သည်။ တက္ကသိုလ်မှကျောင်းသားများသည်ဒီပလိုမာချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည် (သို့) ၂၆ နှစ်ပြည့်ပြီးသည်အထိစစ်မှုထမ်းခြင်းကာလရွှေ့ဆိုင်းရန်တောင်းဆိုနိုင်သည်။ တက္ကသိုလ်မှကျောင်းသားများသည် ဒီပလိုမာချီးမြှင့်ခြင်းခံယူရန် (သို့) အသက်၂၆ နှစ်ပြည့်သည်အထိ စောင့်ဆိုင်းရန် စစ်မှုထမ်းခြင်းကာလ ရွှေ့ဆိုင်းရန် တောင်းဆိုနိုင်သည်။
ဥပဒေအရ လာရောက်စစ်မှုထမ်းသူအားလုံးအား ၎င်းတို့၏ ပညာအရည်အချင်းအပေါ် လျစ်လျူရှုပြီး ဝန်ထမ်းသက်တမ်းတလျောက်လုံး တပ်သား/ သင်္ဘောသား/လေယာဉ်မောင် အဆင့်နေရာများတွင် ခန့်အပ်သည်။ အခြေခံလေ့ကျင့်ရေးများ ပြီးဆုံး၍ အချိန်အတော်အတန်ကြာသည့်အခါ လစာငွေ တိုးပေးသည်။ စစ်မှုထမ်းရန်ဆင့်ခေါ်ခြင်းခံရသူ ထက်ဝက်ကျော်သည် စစ်တပ်သမဝါယမဆိုင်များရှိ အကြီးတန်းအရာရှိများ သို့မဟုတ် စာရေးများ၏ ခိုင်းဘက်ဝန်ထမ်းများအဖြစ်ရောက်ရှိသွားကြသည်ဟု စွပ်စွဲကြသော်လည်း အများစုသည် စေတနာ့ဝန်ထမ်းအနေအထား နှင့် ပညာရေးနောက်ခံ မည်သို့ပင် ရှိပါစေကာမူ ၎င်းတို့လုပ်ငန်းဌာနခွဲ၏လိုအပ်ချက်အရသတ်မှတ်ထားသော လုပ်ငန်းခွင်အထူးပြုတွင် ထားရှိသည်။
အများဆုံးသော အလုပ်အကိုင်များမှာ ခြေလျင်တပ်သား( ထိုင်းတော်ဝင်ကြည်းတပ်အတွက်)၊ တော်ဝင်ရေကြောင်း (ထိုင်းတော်ဝင်ရေတပ်တပ်ဖွဲ့များအတွက်) နှင့် အထူးကျွမ်းကျင်သူလုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များ(ထိုင်းတော်ဝင်လေတပ်အတွက်)တို့ဖြစ်သည်။ တာဝန်များမှာမှာ လိုအပ်ချက်ပေါ်မူတည်၍ စစ်ဆင်ရေးများ၊ လုံခြုံရေးစစ်ဆေးရေးဂိတ်များ၊ တပ်အင်အားများထုတ်ခြင်း၊ ကာယလုပ်အားတာဝန်များ နှင့် စာရေးစာချီကဲ့သို့ ဉာဏလုပ်အား တာဝန်များလည်း ပါဝင်နိုင်သည်။ ၎င်း၏ တာဝန်ကုန်းဆုံးပြီးအချိန်တွင် ဆက်လက်တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်ရန်အတွက် ပြန်လည်စာရင်းသွင်းနိုင်သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ်ဧပြီလတွင် စစ်မှုထမ်းရန်ဆင့်ခေါ်ခြင်းခံရသူ စုစုပေါင်း ၄၂၀၀၀ အနက် ၅,၄၆၀ သာလတွင် စစ်တပ်တွင်ဆက်လက်နေထိုင်ရန် ဆန္ဒအလျောက်ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိပ်တန်းအစိုးရအရာရှိများက စစ်မှုမထမ်းမနေရ ဥပဒေသည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်ဟုအခိုင်အမာပြောဆိုကြသည်။ သို့သော်အချို့သူများက ၂၁ ရာစု ထိုင်းနိုင်ငံတွင် စစ်မှုထမ်းရန်လိုအပ်မှုကို သံသယဖြစ်ကာတိုင်းပြည်အတွက် ၎င်း၏ထိရောက်မှုနှင့်တန်ဖိုးကို ပွင့်ပွင့်လင်းလင်းဆွေးနွေးငြင်းခုံရန် တောင်းဆိုကြသည်။ ဘ ဝေဖန်သူများကထိုင်းနိုင်ငံ၏ ပြင်ပခြိမ်းခြောက်မှုများသည် ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် မပြောပလောက်ဟု ဆိုကြသည်။ ထိုင်းအစိုးရကသဘောတူလိုက်သည်မှာ - ထိုင်းနိုင်ငံ၏အမျိုးသားလုံခြုံရေးအစီအစဉ်သစ်ကို ၂၀၁၁ နိုဝင်ဘာ ၂၂ ရက်ထုတ် Royal Gazette တွင်ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး တိုင်းပြည်အတွက် ပထဝီနိုင်ငံရေးခြိမ်းခြောက်မှုများသည် လာမည့်နှစ်များအတွက် အရေးမကြီးဟု ယူဆသည်။ ထို ၂၀၁၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉ မှ ၂၀၂၂ စက်တင်ဘာ ၃၀ အထိအကျိုးသက်ရောက်မှုရှိသည့် အစီအစဉ်သည် ပြည်တွင်းပြဿနာများ၊ အထူးသဖြင့် ဘုရင်မင်းမြတ်နှင့် နိုင်ငံရေးအရကွဲပြားမှုအပေါ်ယုံကြည်မှု လျော့နည်းလာခြင်းကို ပိုမိုစိုးရိမ်စရာများအဖြစ်ရှုမြင်သည်။
၂၀၂၀ ခုနှစ်မတ်လတွင်ထုတ်ပြန်ခဲ့သောအစီရင်ခံစာတွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်အဖွဲ့က ထိုင်းစစ်တပ်၏ အပျော်တမ်းစစ်မှုထမ်းများသည် စစ်တပ်အာဏာပိုင်များ၏ မတရားဖိနှိပ်ခြင်းခံနေရပြီး ထုတ်ဖော်ပြောကြားခြင်းမပြုနိုင်ရန် စနစ်တကျပိတ်ပင်ထားခြင်းနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်ဟု စွပ်စွဲပြောကြားလိုက်သည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်အဖွဲ့၏ အဆိုအရ ထိုအလေ့အကျင့်သည် ထိုင်းလူ့အဖွဲ့အစည်းတွင်‌ ကွယ်ဝှက်မထားသော လျှို့ဝှက်ချက်တစ်ခုအဖြစ် ဖြစ်တည်နေသည်မှာ ကြာမြင့်နေခဲ့ပြီဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
ဘတ်ဂျက်
ကာကွယ်ရေး အသုံးစရိတ် သည် ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ၇၈.၁ ဘီလျံဘတ် ရှိခဲ့ရာမှ ၂၀၁၆ ဘဏ္ဍာနှစ်(၂၀၁၅ အောက်တိုဘာလ ၁ရက်နေ့-၂၀၁၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၃၀ရက်နေ့)တွင် ၂၀၇ ဘီလျံဘတ် ထိအောင် သုံးဆ တိုးမြင့်လာခဲ့ပြီး ဂျီဒီပီ ၏ ၁.၅ ရာခိုင်နှုန်းရှိသည်ဟု အကြမ်းဖျင်းသိသည်။ ၂၀၁၇ ဘဏ္ဍာနှစ်တွင် ၂၁၄ ဘီလျံဘတ် (အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၆.၁ ဘီလျံ) အသုံးပြုပြီး ရေငုပ်သင်္ဘော ဝယ်ယူရန် ရန်ပုံငွေလည်း အပါအဝင်ဖြစ်ပြီး ၃ ရာခိုင်နှုန်း တိုးလာသည်ဟု သိရသည်။ ၂၀၁၇ ဘဏ္ဍာနှစ်အတွက် တောင်းခံထားသည့် ဘက်ဂျက်မှာ ဂျီဒီပီ၏ ၁.၅ ရာခိုင်နှုန်းခံရှိပြီး အစိုးရအားလုံးပေါင်း အသုံးပြုငွေ၏ ၈ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။ ၂၀၁၈ ဘဏ္ဍာနှစ်အတွင်း ကာကွယ်ရေးအသုံးစရိတ်မှာ ၂၂၀ ဘီလျံဘတ် ဖြစ်ပြီး ဘက်ဂျက်အားလုံးပေါင်း၏ ၇.၆၅ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။ Jane's Defence Budgets အဆိုအရ ထိုင်းတော်ဝင်ကြည်းတပ်သည် ကာကွယ်ရေး အသုံးစရိတ်၏ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်း ရရှိချိန်တွင် လေတပ်နှင့် ရေတပ်တို့ ၂၂ ရာခိုင်နှုန်းစီ အသီးသီး ရရှိကြသည်။
သမိုင်း
အဓိကအကြောင်းအရာ: ထိုင်းနိုင်ငံ၏ စစ်ရေးဆိုင်ရာသမိုင်း
ပဒေသရာဇ်ခေတ် တပ်မတော်
အဓိကအကြောင်းအရာ: တော်ဝင် ဆီယမ် တပ်မတော် (၁၂၃၈-၁၈၅၂)
တော်ဝင်ဆီယမ်တပ်မတော်သည် ၁၂ ရာစုမှသည် ၁၉ ရာစုအတွင်း ထိုင်းဘုရင်မင်းဆက်၏ လက်နက်ကိုင်တပ်မတော်ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ဆူခိုထိုင်းခေတ်၊ အယုဒ္ဓယခေတ်၊ သွန်ဘူရီခေတ်နှင့် ရတနာနခွန်စင်ခေတ် အဆက်ဆက်မှ တပ်တော်မျာအား ရည်ညွှန်းခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ တပ်တော်သည် တချိန်က အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင် ကြီးစိုးနိုင်ခဲ့သည့် တပ်တော်လည်းဖြစ်သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံသည် အနောက်ဥရောပနိုင်ငံများ၏ ကိုလိုနီပြုခြင်း တကြိမ်မျှမခံရသည့် နိုင်ငံဖြစ်သည်နှင့်အညီ ထိုင်းတော်ဝင်တပ်မတော်သည်လည်း အာရှ၌ စစ်ရေးအစဉ်လာမပြတ် သက်တမ်းရှည်ကြာသည့် တပ်မတော်အဖြစ် ဂုဏ်ယူဝင့်ကြွားစရာ တပ်မတော်တစ်ခုဖြစ်သည်။
တပ်မတော်သည် ထောင်ဂဏန်းမျှသာရှိသည့် သေးငယ်သည့် တပ်မတော်တစ်ခုအဖြစ်ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြပြီး နန်းတော်နှင့် မြို့တော်များအား ကာကွယ်ရန်အတွက်ဖြစ်သည်။ စစ်မက်ရေးရာများ ရှိသည့်အချိန်များ၌ စစ်မှုမထမ်းမနေရစနစ်အခြေခံပြီး ကြီးမားသည့် တပ်မတော်ဖြစ်လာရန် ဆင့်ခေါ်နိုင်သည်။ စစ်မှုမထမ်းမနေရစနစ်သည် ဒေသခံ အကြီးအကဲများမှ စစ်ပွဲအတွက် လိုအပ်သည့် စစ်သည်အင်အား ထောက်ပံ့ပေးပို့ရပြီး မြန်မာတို့နည်းတူ "အမှုထမ်း" စနစ်ပေါ်တွင် အခြေခံသည်။ စစ်သည်ရဲမက်များတွင် ဆင်တပ်၊ မြင်းတပ်၊ စိန်ပြောင်းအမြောက်တပ် နှင့် လှေသင်္ဘောတပ်များ ပါဝင်သည်။ ၁၈၅၂ ခုနှစ်တွင် တော်ဝင်ဆီယမ်တပ်မတော်သည် မောင်းဂွတ်ဘုရင်၏ အမိန့်တော်အရ အမြဲတမ်း တပ်ဖွဲ့အား ဖွဲ့စည်းစေခဲ့သည်။ ထိုဘုရင်သည် အနောက်တိုင်းနိုင်ငံများ၏ ခြိမ်းခြောက်မှုများနှင့် ကိုလိုနီနယ်ချဲ့မှုများကို တာဆီးနိုင်ရန်အတွက် အနောက်ဥရောပတိုင်းပြည်များမှ လေ့ကျင့်ထားသော တပ်အင်အားကိုအလိုရှိခဲ့သည်။ ၁၈၈၇ ခုနှစ်အတင်း ချူလာလောင်ကွန်းဘုရင် နန်းစံပြီးနောက်တွင် ကလာဟွန် ဌာန၌ အမြဲတမ်း စစ်ဌာနချုပ်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ကလာဟွန်သည် စစ်ဌာနချုပ်၏ အမြဲတမ်းရုံးဌာနဖြစ်ပြီး ဘိုရိုမတလိုင်လို့ကနဘုရင်(၁၄၃၁-၁၄၈၈) က ၁၅ရာစုနှစ်အလယ်ပိုင်း အယုဒ္ဓယခေတ်တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ဆီယမ် စစ်သမိုင်းတွင် ဤကဲ့သို့ စီမံခဲ့သောကြောင့် အာရှ၌ စစ်ရေးအစဉ်လာမပြတ်ဘဲ သက်တမ်းအရှည်ဆုံး စစ်တပ်အဖြစ် ဂုဏ်ယူဝင့်ကြွားနိုင်စရာ ဖြစ်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် ပြည်သူလူထု၏ အကူအညီဖြင့် တပ်မတော်သည် သက်ဦးဆံပိုင် ပဒေသရာဇ်စနစ်အား ဖြုတ်ချနိုင်ခဲ့ပြီး စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ်ကို အသက်သွင်းပေးနိုင်ခဲ့သည်။ စစ်တပ်မတော်သည် ထိုင်းနိုင်ငံရေးမားများ၏ ကြီးစိုးထိန်းချုပ်ထားခြင်းခံထားရကာ ဝန်ကြီးချုပ်အမြောက်အမြားအား မွေးထုတ်ပေးခဲ့ပြီး အာဏာသိမ်းခြင်းများကိုလည်း များမကြာသေးသည့် ၂၀၁၄ ခုနှစ်ထိတိုင်တွေ့မြင်နေကြခြင်းဖြစ်ပေသည်။
ပဋိပက္ခများ
အဓိကအကြောင်းအရာ: ထိုင်းပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့သည့် စစ်ပွဲများစာရင်း
ထိုင်းတော်ဝင်တပ်မတော်သည် သမိုင်းတလျောက် ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပ၊ ကမ္ဘာ့ စစ်ပွဲများစွာတွင် ပါဝင်ပက်သက်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အများစုမှာသည် အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင်းသာ ဖြစ်သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပြည်ပကျူးကျော်မှုမှာ ၃ ခုသာရှိခဲ့ပြီး ၎င်းတို့မှာ ပြင်သစ်-ဆီယမ် စစ်ပွဲ၊ ၁၉၄၁ ခု ဂျပန်ကျူးကျော်မှု နှင့် ၁၉၈၀ ခုနှစ်အတွင်းဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ဗီယက်နမ်တို့၏ ထိုင်းနိုင်ငံအတွင်း ကျူးကျော်စစ်ပွဲများ ဖြစ်ကြပြီး ယင်းစစ်ပွဲများကြောင့် ထိုင်းစစ်တပ်နှင့် တိုက်ပွဲအချို့ ဖြစ်ပွားခဲ့ရသည်။ နယ်မြေလုပွဲများ (လာအိုပြည်တွင်းစစ်ကဲ့သို့သော)သို့မဟုတ် ပဋိပက္ခများမှာ နိုင်ငံရပ်ခြားမြေပေါ်တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သည့် စစ်ဆင်ရေးအချို့ဖြစ်ပြီး ကုလသမ္မဂ္ဂ ချမှတ်ထားသည့် စည်းမျဉ်းအတိုင်းဖြစ်သည်။
ပြင်သစ်-ဆီယမ် စစ်ပွဲ (၁၈၉၃)
အင်ဒိုချိုင်းနား ကျွန်းဆွယ်ပေါ်သို့ ပြင်သစ်အင်ပါယာ၏ လျင်မြန်စွာ နယ်မြေချဲ့ထွင်လာမှုသည် ပဋိပက္ခ ဖြစ်ပွားစေရန် လိုအပ်သည့်အချက်ဖြစ်သည်။ ပြင်သစ်လူမျိုး ဩဂတ်စတီ ပီဗေး ဦးအောင်သည့် ပြင်သစ်ကိုလိုနီတို့က လာအိုနိုင်ငံအား ပြင်သစ်တို့ထိန်းချုပ်မှုသွတ်သွင်းရန် ဘုရင်ချူလာလောင်ကွန်းထံသို့ စေလွှတ်ခဲ့ပြီး မအောင်မြင်မှုနှင့် အဆုံးသတ်သည့်အခါ စစ်ပွဲသည် မလွှဲမရှောင်သာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပြင်သစ်ကိုလိုနီနယ်ချဲ့များသည် ဆီယမ်၏ အရှေ့မြောက်ပိုင်းအား ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး မြစ်ဝှမ်းတလျှောက်ခံတပ်များ တိုက်ခိုက်ရန်နှင့် ဘန်ကောင်မြို့ရှိ တော်ဝင်နန်းတော်အပေါ် ၎င်းတို့၏သေနတ်များအား လေ့ကျင့်ရန်အတွက် စစ်သင်္ဘော ၂စင်းအား စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ပြင်သစ်တို့က ဘန်ကောက်တဝှမ်းအား ပိတ်ဆို့ခဲ့ပြီး ယင်းကြောင့်ပင် ပြင်သစ်တို့နှင့် ဗြိတိသျှတို့အကြား ပဋိပက္ခဖြစ်လုနီးပါ ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ဆီယမ်လည်း ပြင်သစ် ရာဇသံအား လက်ခံရန် ဖိအားပေးခံရပြီး လာအိုအား ပြင်သစ်ထံသို့ ပေးအပ်လိုက်ရသည်။ ထို့ပြင် ပြင်သစ် တပ်ဖွဲ့များအား ထိုင်းနိုင်ငံ ချန်တဘူရီဒေသအား ရာစုနှစ်အတော်ကြသည့်အထိ ပေးအပ်သိမ်းပိုက်စေခဲ့ရသည်။
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် (၁၉၄၂-၁၉၄၅)
ဗြိတိသျှ-အန္ဒိယ၊ ဗြိတိသျှ-ဘားမား နှင့် ဗြိတိသျှ-မလေး တို့အား တိုက်ခိုက်ရန်အတွက် ဂျပန်အင်ပါယာသည် ထိုင်းနိုင်ငံအတွင်း စစ်အခြေစိုက်စခန်းများအသုံးပြုရန်လိုအပ်ခဲ့သည်။ ဝန်ကြီးချုပ် ဖီဘန်ဆောင်ခရန် သည် နှစ်နိုင်ငံလုံးကို တစ်ဖက်နှင့်တစ်ဖက်ဆန့်ကျင်ဘက်ပြုခြင်းအားဖြင့် အချိန်အတော်အတန်ကြာအောင် ကြားနေမှုကိုထိန်းထားနိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၄၁၊ ဒီဇင်ဘာ ၈ ရက်အစောပိုင်းတွင် ဂျပန်တို့ စတင်လိုက်သည့် ပြင်သစ် အင်ဒိုချိုင်းနားမှစ၍ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ကမ်းရိုးတန်းတလျှောက်ရှိ နေရာ ၉ နေရာအား ရုတ်တရက် တိုက်ခိုက်လိုက်ခြင်းဖြင့် အဆုံးသတ်စေခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုင်းတပ်ဖွဲ့အင်အား များပြားစွာဖြင့် ခုခံသော်လည်း များမကြာမီ သိမ်းပိုက်ခံလိုက်ရသည်။ ၀၇:၃၀တွင် ဝန်ကြီးချုပ် ဖီဘန်မှ စစ်ပြုခြင်းအား ရပ်တန့်ရန် အမိန့်ထုတ်ပြန်ခဲ့သော်လည်း တပ်ဖွဲ့များအားလုံးဆီ သတင်းရောက်ရှိရန်မှာ အနည်းဆုံးနောက်ထပ်တစ်ရက်တိုင်ကြာမြင့်ခဲ့ပြီး ခုခံမှုသည်လည်း ထိုနေ့တိုင်အောင် ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဖီဘန်သည် ဂျပန်နှင့်အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးသဘောတူစာချုပ်ကိုလက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး အင်ပါယာအား ထိုင်းနိုင်ငံတစ်ဆင့် ၎င်း၏တပ်များကိုရွှေ့ပြောင်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ဂျပန်၏ ဗြိတိသျှ မလေးကို အလွယ်တကူသိမ်းပိုက်နိုင်မှုကြောင့် ဖီဘန်သည် ထိုင်းနိုင်ငံအား ဝင်ရိုးစွန်းနိုင်ငံအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ဗြိတိသျှနှင့် အမေရိကန်တို့အား တရားဝင် စစ်ကြေညာခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ထိုအချိန်က ဘုရင်ငယ်ကလေး၏အမည်ဖြင့် လက်မှတ်ထိုးရန်အတွက် ရင်ခွင်ပိုက်အစိုးရက ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ (ဝါရှင်တန်ရှိ ထိုင်းနိုင်ငံအမတ်က စစ်ကြေညာရန် ငြင်းဆန်ခဲ့ပြီး အမေရိကန်တို့က ထိုင်းနိုင်ငံအား အသိမ်းပိုက်ခံနိုင်ငံတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားခဲ့သည်။) တက်ကြွပြီး နိုင်ငံခြားအထောက်အပံ့များရရှိထားသည့် တော်လှန်ရေးလှုပ်ရှားမှုဖြစ်သည့် ထိုင်းလွတ်မြောက်ရေးလှုပ်ရှားမှု သည် ကြီးမားသည့် အောင်မြင်မှုများ ရရှိခဲ့ပြီး စစ်ပြီးနောက် အောင်ပွဲရရှိခဲ့သည့် မဟာမိတ်နိုင်ငံများ ၏မျက်စိတွင် ထိုင်းနိုင်ငံအား အကောင်းမြင်စေရန် ကြိုးစားရာ၌ ကူညီပေးခဲ့ယုံသာမက စစ်ပြီးနောက် စစ်ရှုံးနိုင်ငံအဖြစ် အဆက်ဆံမခံရစေပဲ သိမ်းပိုက်ခံနိုင်ငံအဖြစ် ဆက်ဆံခံရရန်အတွက်လည်း ကူညီပေးခဲ့သည်။
ကိုရီးယားစစ်ပွဲ (၁၉၅၀–၁၉၅၃)
ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်တွင် ကုလသမဂ္ဂ စီရင်ချက်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ပဋိပက္ခအတွင်း ထိုင်းနိုင်ငံသည် အမှတ် ၂၁ ခြေလျင်တပ်ရင်း၏ ပထမတပ်ရင်းကို စစ်သည်အင်အားများ ထောက်ပံ့ပေးပိုးခဲ့ပြီး အဆိုပါ ကိုရီးယားစစ်ပွဲအတွင်း ထိုင်းလူမျိုး ၆၅,၀၀၀ခန့် အမှုထမ်းခဲ့ကြသည်။ ခြေလျင်တပ်သားများသည် ၁၉၅၃ခုနှစ် ပေါ့ပ်ချော့တောင်တန်းတိုက်ပွဲ(Battle of Pork Chop Hill)တွင် အစိတ်တဒေသ ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ စစ်ပွဲအတွင်းတွင် ထိုတပ်ရင်းသည် အမှတ်၁၈၇ လေကြောင်းချီတပ်ရင်းနှင့် ဗြိတိသျှ အမှတ် ၂၉ ခြေလျင်တပ်ရင်းများတွင် အချိန်အတော်ကြာ ပူးပေါင်းပါဝင်ချီတပ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ကုလသမဂ္ဂထိန်းချုပ်ရေး ဖွဲ့စည်းမှုဌာနသို့ လေကြောင်းပို့ဆောင်ရေးယူနစ်တစ်ခုနှင့်အတူ HTMS Bangprakong, Bangpako, Tachin, and Prasae ခေါ်  စစ်ရေယာဉ် ၄ စင်း ထောက်ပံ့ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ထိုင်းကိုယ်စားပြုတပ်ဖွဲ့သည် ထိုသို့ တပ်ကြွစွာ ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး ဒဏ်ရာရရှိသူလည်း အမြောက်အမြားရှိခဲ့သည်။ ထိုအထဲတွင် သေဆုံးသူ ၁၃၉ ဦးနှင့် ဒဏ်ရာရရှိသူ ၃၀၀ကျော်ရှိခဲ့သည်။ ထိုသူများသည် တောင်ကိုရီးယားတို့ အပစ်ရပ်သည်အထိ ကျန်ရှိနေခဲ့ပြီး ထိုင်းနိုင်ငံသို့ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်ရောက်ရှိကြသည်။
ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲ (၁၉၅၅-၁၉၇၅)
ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် အနီးကပ်ဆုံးဖြစ်သည့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၏ ပဋိပက္ခများကို ဘန်ကောက်မှ အနီးကပ်စောင့်ကြည့်ခံခဲ့ရသည်။ အမေရိကန်တို့၏တောင်ဗီယက်နမ်အား ၁၉၆၃ ခုနှစ်အတွင်း ထောက်ခံအားပေးသည့် စုပေါင်းပါဝင်မှုမတိုင်ခင် အချိန်ထိ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဗီယက်နမ်အပေါ် ပါဝင်ပက်သက်မှုသည် တရားဝင်မဟုတ်သေးချေ။ ၎င်းနောက်ပိုင်းမှ ထိုင်းအစိုးရသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအား ထိုင်းနိုင်ငံရှိ လေကြောင်းနှင့် ရေကြောင်းအခြေစိုက်စခန်းများအား အသုံးပြုရန် ခွင့်ပြုခဲ့ကြသည်။ စစ်ရှိန်တက်ချိန်တွင် အမေရိကန်စစ်သည်ပေါင်း ၅၀,၀၀၀ ခန့်သည် ထိုင်းနိုင်ငံရှိ စခန်းများတွင်နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး အများစုမှာ လေထီးစစ်သည်များဖြစ်ကြသည်။ ၁၉၆၇၊ အောက်တိုဘာလတွင် တပ်ရင်းအရွယ်ထိုင်းယူနစ်ဖြစ်သော Queen's Cobras အား အမေရိကန်၊ ဩစတြေးလျ၊ နယူးဇီလန်နှင့်တောင်ဗီယက်နမ်တို့နှင့်အတူတိုက်ခိုက်ရန် Bien Hoa ရှိ Camp Bearcat သို့စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ထိုင်းစစ်တပ် ၄၀,၀၀၀ ခန့်သည်တောင်ဗီယက်နမ်တွင်အမှုထမ်းခဲ့လိမ့်မည်ဖြစ်ပြီး ၃၅၁ ဦး သေဆုံး၍ ၁,၃၅၈ ဦး ဒဏ်ရာရရှိသည်။ ထိုင်းစစ်သည်များ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကြောင့် သူရသတ္တိနှင့် ပြည့်စုံသည့် ဂုဏ်သတင်းများကြော်စောလာခဲ့ပြီး ထိုစစ်သည်များသည် ထိုင်းတော်ဝင်စူးစမ်းလေ့လာရေးတပ်ခွဲ (အမည်းရောင်ပန်သာကျား)မှ တပ်သားများ တပ်ရုပ်သိမ်းသည့် ၁၉၇၁ ခုနှစ်အထိ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ကြသည်။
ထိုင်းတို့သည် လောရှင်းပြည်တွင်းစစ်တွင်လည်း ပါဝင်ပက်သက်ခဲ့ကြပြီး ၁၉၆၄ခုနှစ်မှ ၁၉၇၂ ခုနှစ်ထိ ကွန်မြူနစ်ဖက်သက်လာအိုနှင့် မြောက်ဗီယက်နမ်တို့အား ဆန့်ကျင်သည့် လျှို့ဝှက်စစ်ဆင်ရေးများကို ထောက်ပံ့ပေးခဲ့သည်။ ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင်ဘန်ကောက်နှင့် ဝါရှင်တန်အကြားဆက်ဆံရေးပြိုကွဲသွားပြီး၊ ကုကရစ်ပရာမော့်အစိုးရသည် အမေရိကန်စစ်တပ်များအားလုံးကို ရုပ်သိမ်းပေးရန်နှင့် အမေရိကန်အခြေစိုက်စခန်းအားလုံးကိုပိတ်သိမ်းရန်တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ထိုကိစ္စရပ်သည် ၁၉၇၆ခုနှစ် မတ်လတွင်လုံးဝပြီးစီးခဲ့သည်။
အရှေ့တီမော (၁၉၉၉-၂၀၀၂)
အရှေ့တီမော ပဋိပက္ခအပြီး ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် အခြား ၂၈နိုင်ငံတို့သည် အရှေ့တီမောအတွက် နိုင်ငံတကာတပ်ဖွဲ့ကို ထောက်ပံ့ပေးခဲ့ကြသည်။ ထိုင်းနိုင်ငံသည် တပ်ဖွဲ့မှူးအဖြစ် ဒုတိယဗိုလ်မှူးချုပ် ဝိနိုင် ပတ္တီယကူးလ် အား ပေးပို့ခဲ့သည်။ ထိုတပ်ဖွဲ့သည် ဒီလီတွင် အခြေစိုက်ပြီး ၁၉၉၉ အောက်တိုဘာ ၂၅ မှ ၂၀၀၂ မေလ ၂၀ အထိကြာအောင် တပ်စွဲထားခဲ့သည်။
အီရတ် စစ်ပွဲ (၂၀၀၃-၂၀၀၄)
အမေရိကန်တို့၏ အီရတ်သိမ်းပွဲအောင်မြင်စွာပြီးဆုံးပြီးနောက်တွင် ထိုင်းလူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ အကူအညီပေးရေးတပ်ဖွဲ့ ၉၇၆ ထိုင်း-အီရတ်(Thai Humanitarian Assistance Task Force 976 Thai-Iraq) သည် တိုက်ခိုက်ရေးမဟုတ်သည့်တပ်ဖွဲ့ဝင် ၄၂၃‌ေယာက်အား ၂၀၀၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် နိုင်ငံတော် ပြန်လည်တည်ထောင်ရေးနှင့် ဆေးဝါးအကူအညီပေးရန်အတွက် ပို့စ်-ဆဒ္ဒန် အီရတ်တွင် ဝင်ရောက်ကူညီစေ၏။ ထိုင်းတို့သည် ကာဘာလာရှိ ၎င်းတို့အခြေစိုက်စခန်းမှ မထွက်ခွာနိုင်အောင် ယင်းတို့၏စည်းမျဉ်းများက အုပ်ချုပ်ထားပြီး ယင်းတို့ ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခြင်းက တားဆီးနေပြီး အီရတ်ရှိ ထိုင်းတို့၏ တာဝန်းထမ်းနေသည့် သက်တမ်းအတွင်း သူပုန်များကြောင့် လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာအကူအညီပေးရန် မဆောင်ရွက်နိုင်သောကြောင့် လုပ်ငန်းတာဝန်မပြီးမြောက်နိုင်ပဲဖြစ်နေ၏။ ထိုင်းတော်ဝင်တပ်မတော်၏ တပ်ဖွဲ့များအား ၂၀၀၃ ခုနှစ် ကာဘာလာဗုံးပေါက်ကွဲမှုများဖြင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြီး ထိုအတွင်း စစ်သည် ၂ ဦးသေဆုံးခဲ့ရကာ အခြားစစ်သည် ၅ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။  မည်သို့ပင်ဆိုစေ ထိုင်းတို့၏ အီရတ်နိုင်ငံတွင်း တာဝန်မှာ အပေါ်ယံခြုံငုံကြည့်ပါက အောင်မြင်သည်ဆိုရမည်ဖြစ်ပြီး ၂၀၀၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ထိုင်းနိုင်ငံက ၎င်းတို့၏ တပ်ဖွဲ့များအား ရုပ်သိမ်းနိုင်ခဲ့သည်။ ဤတာဝန်အား ကမ္ဘာ့ကုလသမ္မဂ္ဂအဖွဲ့ကြီးက နေတိုး တပ်ဖွဲ့မဟုတ်သည့် အဓိကမဟာမိတ်တစ်ခုအဖြစ် ထိုင်းနိုင်ငံအား သတ်မှတ်ခဲ့သည့် ဆုံးဖြတ်ချက်အား ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ချမှတ်ခဲ့သည်။
ထိုင်းတောင်ပိုင်း သောင်းကျန်းမှု (၂၀၀၁-ယနေ့အချိန်ထိ)
လက်ရှိဖြစ်ပွားလျက်ရှိသော တောင်ပိုင်းသောင်းကျန်းမှုများသည် ဝန်ကြီးချုပ် ပလယ် ဖိဘွန်ဆောင်ကရမ်(Plaek Phibunsongkhram)၏ ၁၉၄၄ အမျိုးသား ယဉ်ကျေးမှုအက်ဥပဒေအား ဆန့်ကျင်ရာမှ စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီးအဆိုပါ ဥပဒေတွင် ဒေသတွင်းရှိ ကျောင်းများတွင် အသုံးပြုနေသော မလေးဘာသာအား ထိုင်း ဘာသာဖြင့် အစားထိုးခြင်းနှင့် မလေးလူမျိုးစု ၃ မျိုး နှင့် မူဆလင်အများစုနေထိုင်သည့် ယာလာ၊ ပဿနီ နှင့် နရတ္ထီဝတ် နယ်စပ်ပြည်နယ်များရှိ အစ္စလာမ်တရားရုံးများအား ဖျက်သိမ်းစေခြင်းများပါဝင်သည်။ သို့သော်လည် ၎င်းကိုနှိုင်းယှည်ကြည့်ပါက အလွန်သေးငယ်သည့် အတိုင်းအတာတစ်ခုအဖြစ်အမြဲရှိနေခဲ့သည်။ သောင်းကျန်းမှုများသည် ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် အရှိန်မြင့်လာခဲ့ပြီး ထိုအချိန်က ဝန်ကြီးချုပ် သက်ဆင် ရှင်နာဝပ် (Thaksin Shinawatra) အုပ်ချုပ်ချိန် အတောအတွင်းဖြစ်သည်။ အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်မှုများအား ထိုင်းလူမျိုးအများစုနေထိုင်သည့် ပြည်နယ်များထိတောင်အောင် ကျယ်ပြန့်စွာ တိုက်ခိုက်လာခဲ့ကြသည်။ ထိုင်းတော်ဝင်တပ်မတော်သည် ၎င်းတို့၏ အမိန့်အာဏာအား ကျော်လွန်၍ ပြင်းထန်သော လက်နက်ကိုင်နည်းဗျူဟာများဖြင့် တုံ့ပြန်ခဲ့ကြပြီး ထို့ကြောင့်ပင် အကြမ်းဖက်မှုများအား ပိုမိုပြင်းထန်လာစေခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းအရောက်တွင် ပဋိပက္ခကြောင့် ပြည်သူ ၂,၃၁၆ ဦး၊ စစ်သည် ၃၇၂ဦး၊ ရဲ ၂၇၈ ဦး၊ သူပုန်ဟု စွပ်စွဲခံရသူ ၂၅၀၊ ပညာရေးဝန်ထမ်း ၁၅၇ ဦး၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုန်းတော်ကြီး ၇ ပါး အပါဝင် အသက်ပေါင်း ၃,၃၈၀ ခန့်ကြွေလွှင့်ခဲ့ရသည်။ သေဆုံးသူအများစုသည် မူဆလင်များသာဖြစ်ကြပြီး ထိုင်းအစိုးရကိုထောက်ခံသည်ဟုယူဆသောကြောင့် ယင်းတို့ကိုပစ်မှတ်ထား တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ကမ္ဘောဒီးယား - ထိုင်းနယ်စပ်ရပ်တည်မှု (၂၀၀၈-၂၀၁၁)
ဤဖြစ်ရပ်သည် ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ဘုရား ဝိဟာရ (ပရဲဗီဟား)ဘုရားကျောင်း နယ်စပ်အငြင်းပွားမှုမှ စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ နှစ်ဖက်တိုက်ပွဲများစွာဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အဆိုပါအငြင်းပွားမှုနယ်မြေပေါ်တွင် နှစ်ဖက်စလုံးမှ ၎င်းတို့ပိုင်ဆိုင်ကြောင်း တောင်းဆိုမှုများပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။
ဆူဒန် (၂၀၁၀-၂၀၁၁)
ထိုင်းစစ်သည်များသည် ဆူဒန်တွင်ကျင်းပသည့် ဆူဒန်ရှိ ကုလသမ္မဂ္ဂလုပ်ငန်းစဉ်-၂၀၁၁(United Nations Mission in Sudan)တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။
ထိုင်းစစ်တပ်သည်ရဲအဖြစ်ရပ်တည်ခဲ့သည်
၂၀၁၆ ခုနှစ်မတ်လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် စစ်အစိုးရအကြီးအကဲ ပရာယွတ်ချန်အိုချာ လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည့်ပုဒ်မ ၄၄ အမိန့် (NCPO အမိန့် ၁၃/၂၅၅၉) ကို ဘန်ကောက်ပို့စ်သတင်းစာမှ သုံးသပ်သည်မှာ NCPO သည်“ ... နှစ်ရှည်လများကြီးလေးသောပျက်စီးမှုများကိုဖြစ်ပေါ်စေလိမ့်မည်ဟု "ပြောကြားခဲ့သည်။ ထိုင်းရဲတပ်ဖွဲ့မှတာဝန်ရှိသူများအား ရာဇဝတ်မှုကျူးလွန်သည်ဟုသံသယရှိသူအား ဖိနှိပ်ရန်နှင့် ရာဇဝတ်မှု ကျူးလွန်သည်ဟု သံသယရှိသူမည်သူ့ကိုမဆို ဖမ်းဝရမ်းမပါပဲ မည်သည့်နေရာတွင် မဆို တိတ်တဆိတ် ဖမ်းဆီးပြီး ၇ ရက်ကြာထိမ်းသိမ်းထားနိုင်သည် ဟူသော အမိန့်စာပါသည့် အက်ဥပဒေအား လက်မှတ်ရေးထိုးအတည်ပြုခဲ့သည်။ ဘဏ်အကောင့်များအား ရပ်တန့်ထားနိုင်ပြီး စာရွက်စာတမ်းများနှင့် ပိုင်ဆိုင်မှုများအား သိမ်းဆည်းနိုင်သည်။ ခရီးသွားခြင်းကိုလည်း ပိတ်ပင်တားဆီးိုင်သည်။ စစ်သားများအတွက် အလိုအလျောက် ကာကွယ်ခွင့်အား အမိန့်စာတွင် ထည့်သွင်းထားပြီးလျင် အလွဲသုံးစားလှုပ်မှုပြုလုပ်ခဲ့လျှင် လွတ်လပ်သော ကြီးကြပ်ကွပ်ကဲခြင်း သို့မဟုတ် အကူအညီတောင်းခံနိုင်ခြင်းများမရှိချေ။ အမိန့်သည် ချက်ချင်း သက်ရောက်ခဲ့သည်။ အကျိုးရလဒ်အနေဖြင့် စစ်တပ်သည် ရဲများထက် ပိုမိုအာဏာရှိပြီး ကြီးကြပ်မှုနည်းပါးခြင်းဖြစ်စေသည်။
NCPO ကပြောကြားသည်မှာ ထိုင်းတော်ဝင်ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်အင်အားသည် ၂၃၀,၀၀၀ ခန့်သာရှိသည့် ဖြစ်ရပ်အား မရည်ရွယ်ပဲ ၎င်းတို့၏ နောက်ဆုံးအမိန့်ကြေညာစာသည် လုံလောက်သည့် ရဲအရေအတွက် မရှိခြင်း သက်သက်ကြောင့်သာဖြစ်သည်ဟူ၏။ စစ်တပ်တို့သည် စစ်မှုထမ်းမဟုတ်သူ အစိုးရဝန်ထမ်းအားလုံးအား ၁၇ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်အောင် ပြုလုပ်ထားသည်။ ဤပမာဏသည် ထိုင်းနိုင်ငံရှိ လူပေါင်း ၁၀၀,၀၀၀ တိုင်းတွင် ရဲဝန်ထမ်းအင်အား ၃၄၄ ‌ေယာက်နှင့် ညီမျှပြီး မြန်မာ၊ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံရှိ ရဲအရည်အတွက် အချိုးထက် ၂ဆ ခန့်ပိုမိုများသည်။ ဂျပန်နှင့် အင်ဒိုနီရှားတို့၏ ပမာဏထက် ၁ဆခွဲခန့်ရှိပြီး အကြမ်းဖျဉ်းအားဖြင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် အချိုးအစားတူဖြစ်သည်။
၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၅ ရက်တွင်ထုတ်ပြန်ခဲ့သောပူးတွဲကြေညာချက်တွင် လူ့အခွင့်အရေးစောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့ (HRW)၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်အဖွဲ့နှင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာဥပဒေပညာရှင်ကော်မရှင်တို့အပါအဝင်အဖွဲ့ (၆) ခုက ထိုလုပ်ရပ်ကိုရှုတ်ချလိုက်သည်။
စစ်လက်နက် ပစ္စည်းများ
ထိုင်းနိုင်ငံ၏ကာကွယ်ရေးအသုံးစရိတ်သည် ၂၀၀၆ ခုနှစ်မှစ၍ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ စစ်တပ်သည်အရပ်သားအစိုးရများထံမှအကြိမ်ကြိမ်ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်အာဏာသိမ်းမှုနောက်ပိုင်းကာကွယ်ရေးအသုံးစရိတ်သည်အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁ ဘီလီယံအထိတိုးတက်ခဲ့သည်။