Átila
Nome, aparéncia i caráter de Átila
La percipal fuonte d'anformaçon subre Átila ye Prisco, un storiador que biajou cun Maximino nua delegaçon de de l'amperador bizantino Teodósio II an 448. Çcribe l poboado custruído puls nómades hunos, i ne l qual se habien stablecido, cumo de l tamanho dua cidade grande, cun sólidos muros de madeira. Al própio Átila, Prisco l retrata assi: L'aparéncia física de Átila debie ser, mui probabelmente, la d'alguien de l Stremo Ouriente ó de l tipo mongol, ó talbeç ua mistura deste tipo i daquel de ls pobos túrquicos de la Ásia Central. An rialidade, seguramente mostraba traços de l'ouriente asiático, que ls ouropeus nun stában acostumados a ber, i por esso l çcribírun cun frequéncia an tenermos pouco eilogiosos. Átila ye coincido na stória i na tradiçon oucidentales cumo l'anflexible "Flagelo de Dius", i sou nome passou a ser sinónimo de crueldade i barbárie. Parte dessa eimaige puode tener surgido de la fuson de sous traços, na eimaginaçon popular, culs de ls posteriores senhores de la guerra de las stepes, cumo Géngis Kan i Tamerlon: todos eilhes cumpartilhan la mesma fama de cruéis, anteligentes, sanguinairos i amantes de la batailha i de la pilhaige. La rialidade subre sous caráteres respetibos puode ser mais cumplexa. Ls hunos de l tiempo de Átila habien se relacionado durante algun tiempo cula ceblizaçon romana, particularmente atrabeç de ls aliados germanos (foederati) de la frunteira, de modo que quando Teodósio ambiou sue delegaçon an 448, Prisco pudo eidantificar cumo lénguas quemuns na horda l huno, l gótico i l latin. Cunta tamien Prisco sou ancuontro cun un romano oucidental catibo, qu'habie assimilado tan cumpletamente la forma de bida de ls hunos que nun tenie nanhun zeio de buoltar la sou paíç d'ourige. I la çcriçon de l storiador bizantino de l'houmildade i simplicidade de Átila nun ouferece dúbedas subre l'admiraçon que le causa. Assi mesmo, stá claro, de ls relatos de Prisco, que Átila nun solamente falaba purfeitamente l latin, mas que tamien sabie screbé-lo; ademales falaba l griego i outros lénguas, pul que deduç que mui probabelmente tratou-se dun home de grande cultura pa ls cánones de la época. L cuntesto stórico de la bida de Átila tubo grande trascendéncia na hora de cunfigurar sue posterior eimaige pública: Ne ls anhos de la decadéncia de l Ampério Romano de l Oucidente, tanto sous cunflitos cun Aécio (coincido frequentemente cumo "l radadeiro romano") cumo l'alheno de sue cultura cuntribuíran para cobrir-le cula máscara de bárbaro feroç i enimigo de la ceblizaçon, cumo ten sido retratado an numerosos filmes i outras manifestaçones artísticas. Ls poemas épicos germánicos an qu'el aparece ne ls ouferecen un retrato mais cumplexo: ye tanto un aliado nobre i generoso (l Etzel de l Cantar de ls Nibelungos), cumo cruel (Atli, na Saga de ls Bolsung i na Edda poética). Alguas stórias nacionales, mas, l retratan siempre sob ua luç faborable. Na Hungrie i Turquie ls nomes de Átila i sue radadeira mulhier, Eildico, cuntinan sendo populares atualmente. De forma parecida, l scritor húngaro Geza Gardonyi, an sue nobela La láthatatlan amber (publicada ne l'oucidente cul títalo de "L scrabo de Átila" ), ouferece ua eimaige positiba de l rei huno, çcribendo-lo cumo un xefe sábio i querido. Ten-se classeficado Átila cumo un "bárbaro" sin dar-se cunta que ls romanos chamában assi la qualquiera pobo que nun fusse romano ó romanizado, sin amportar sou grau de cultura nin sou stado de ceblizaçon. Debe tener an cunta, na hora de formar-se ua eideia correta de l personaige, que ls relatos que ne ls chegado son todos de la caneta de sous enimigos, pul que ye amprescindible ua adequada análeze de ls mesmos. Para alhá desso, nun ye amprobable que l xefe dua nacion guerreira (un xefe anteligente) abaluarie la bantaige propagandística de ser cunsidrado por sous enimigos "L flagelo de Dius", i que debido a esso, fomentarie essa eimaige antre eilhes. L nome de Átila poderie seneficar "Paizinho", de l gótico atta (pai), cul sufixo deminutibo "-la", yá que sabemos que muitos godos serbiran ne ls sous eisércitos. Poderie ser tamien ua forma pré-turca, d'ourige altaica (cumpare-se cun Ataturk i cun Alma-Ata, l'atual Almaty). Ye possible que probenha de atta (pai) i de eil (tierra, paíç), cul sentido de "tierra paterna" ó "mai pátria". Atil era tamien l nome altaico de l'atual Bolga, riu que talbeç dou sou nome la Átila.