cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ambasones bárbaras de la península Eibérica
Migraçones bárbaras na península Eibérica
Antre estes, solo ls suebos apersentában ua ourganizaçon política. L'esta ambason assistiu Paulo Orósio, presbítero de Braga, que deixou registrado que "depriessa trocórun la spada pul arado i se fazirun amigos". Organizórun un reino qu'abrangie la Galiza i tenie capital an Braga; l reino alargou-se depuis pa l Sul de l riu Douro. Neste reino nacerie la lengua i nacionalidade galaico-pertuesa. Este grupos de bárbaros nun parécen tener sido numerosos; inda assi, subjugórun las porbíncias romanas cun grande rapideç i, depuis d'anstalados, nun ancontrórun grandes resisténcias por parte de las populaçones natibas, fato que se relaciona culas cundiçones sociales de la cunjuntura de crise qu'antecediu la Queda de l Ampério Romano de l Oucidente: ua depresson eiquenómica atingira las cidades, anfraquecendo las classes médies i agrabando las cundiçones de ls camponeses. La fin de las cunquistas tornara defícel l'oubtençon de mano-de-obra escraba, base subre la qual assentaba l'eiquenomie romana. Desse modo, la populaçon libre caía nua situaçon de semiescrabatura. Culas ambasones zaparecírun todos ls quadros de l Stado, mas mantebe-se de pie l'ourganizaçon eclesiástica. La maior parte de la populaçon spano-romana era crestiana i l território staba debedido an paróquias. Inda ne l seclo V, ls Suebos aceitórun la nuoba religion, que mais tarde serie tamien aporfilhada puls Bisigodos.
Alanos, Suebos i Bándalos
An 406, ls Alanos, Suebos i Bándalos chegórun a la Spánia. Ampurrados puls Alanos para noroiste, ls Suebos fundórun un reino na antiga porbíncia romana de la Galécia (atual norte de Pertual i Galiza) que durarie antre ls anhos 409 a 585 d.C. Ls bándalos, pouco mais de 80.000, acupórun l sul, na atual Andaluzia. Stelicon fui oubrigado a chamar las legiones stacionadas na Británia i na Gália de l norte, acabando assi cul domínio romano subre la Británia. Ls alanos acabarian por ser etnicamente absorbidos puls Bándalos an direçon la África. Potenciados pulas dibergéncias relegiosas de la sue bertente ariana contra l catolicismo romano, ls Bándalos cunfrontar-se-iban dende pa la frente bárias bezes cul Ampério romano. La dominaçon Sueba serie treminada puls Bisigodos aquando de la sue ancurson na Península, anquanto l reino bándalo serie cunquistado por Belisário.
Bisigodos
Para cunquistar l domínio de la península Eibérica, ls Besigodos tubírun qu'anfrentar Suebos, Alanos i Bándalos que yá se habien ende fixado. An cumpensaçon, oubténen de Roma l dreito de se stablecer cumo federados. Cun grande parte de la península yá fura de l sou cuntrolo, l Amperador Romano de l Oucidente, Honório (r. 395-423), ancarregou la sue armana, Galla Placidie, i l sou marido, Ataulfo, rei besigodo, de restourar l'orde, cuncedendo-les l dreito de se anstaláren na península zde que coperassen na defesa i manutençon de la region.
Ls besigodos cunseguiran subjugar ls suebos i spulsar ls bándalos, que migrórun pa l Norte de África. An 484, stablecírun Toledo cumo capital. Mais tarde ls Besigodos serien als poucos ampurrados de la Gália puls Francos, perdendo l sou reino de Tolouse, ambora sou reino de Toledo tenga susistido na Península Eibérica até 711, data an que se dou ampeço a ua ambason muçulmana que ls cunfinou a un pequeinha region nas Astúrias.
Ampato de las migraçones bárbaras na península Eibérica
Ls besigodos caraterizórun-se pula eimensa anfluéncia que recebírun de la cultura romana, rializando un amportante trabalho de cumpilaçon cultural i jurídica. Çtaca-se l Dreito besigótico, que forneciu las bases de la strutura jurídica mediebal na península Eibérica. Note-se que l'acupaçon besigótica nun custituiu ua ambason propiamente dita, yá que ls besigodos fúrun, anclusibe, assistidos ne l gobierno por spano-romanos: l latin permaneciu la léngua oufecial i l cristandade faboreciu la coeson de ls pobos na península Eibérica.
Catadorie:Stória de Pertual Catadorie:Stória de la Spanha Catadorie:Ambasones bárbaras Catadorie:Bisigodos Catadorie:Suebos Catadorie:Spánia Catadorie:Gallaecie Catadorie:Lusitánia Catadorie:Bándalos Catadorie:Alanos
Ancélado (satélite)
Ancélado ye un satélite natural de Saturno, cun 498,8 Km de diámetro i cun un período orbital de 1,37 dies. El debe sou nome a un titana de la mitologie griega, derrotado nua batailha i sepultado sob l bulcon Etna pula diusa Atenas.
An júnio de 2009 pesquisadores ouropeus cunfirmórun l'eisisténcia dun ouceano de auga salgada sob la calota de carambelo de l polo sul de l satélite.
Stória d'ouserbaçon i sploraçon
Ancélado fui çcubierto an 28 de Agosto de 1789 por William Herschel.
Las purmeiras eimaiges a partir de sondas an bejita la Ancélado fúrun tiradas pulas dues sondas Voyager. La Voyager 1 solo ouserbou la lhuna de lhoinge an Dezembre de 1980, la Voyager 2, an Agosto de 1981, cunseguiu tirar eimaiges de mui melhor resoluçon, rebelando ua superfice moço i ua cumplexidade geológica inesperada.
Para que se zbendassen ls segredos de Ancélado fui necessairo asperar mais de binte anhos. An 30 de Júnio de 2004, la sonda Cassini chegou la Saturno para rebelar ls segredos de l planeta, de ls anielhos i de las sues lhunas.
Dadas las eimaiges surprendentes de la Voyager 2, Ancélado fui cunsidrado ua prioridade, i fúrun planeijados bários subrebos a 1500 Km de la superfice i outras ouportunidades de besionamiento a 100 mil quilómetros de Ancélado. Até hoije, fúrun feitos trés ancuontros cun Ancélado, que zbendórun mais segredos subre esta lhuna; un de ls mais surprendentes fui la çcubierta de fuontes d'oupor d'auga de l pólo sul, ua zona geologicamente atiba.
Na primabera de 2008, Cassini besitou outra beç este pequeinho mundo a solo 350 Km de çtáncia. Ls cientistas de a misson colocan Ancélado al lhado de Titana cumo ua de las prioridades feturas, afirmando un deilhes que Saturno dou-mos dous mundos scitantes para splorar.
Geologie planetária
La geologie de Ancélado ye cumplexa, ancluindo falhas na superfice, dobras i crateras ténues. La lhuna passou por atebidade geológica ne ls radadeiros quatro mil milhones d'anhos até al persente.
Studos feitos cun recurso a las eimaiges oubtidas pula sonda Voyager 2 amostrórun que Ancélado ten pul menos cinco tipos defrentes de terreno, ancluindo bárias regiones de terreno cribado, terreno praino recente i faixas de terreno acidentado. Fúrun inda ouserbadas fissuras lhineares de dimenson cunsidrable. Dada la relatiba falta de crateras nas prainadas, estas regiones ténen, probabelmente, menos de 100 milhones d'anhos. Desta forma, Ancélado debe tener tenido atebidade recentemente cun recurso la "bulcanismo d'auga" ó outros porcessos que renoban la superfice. L carambelo nuobo i lhimpo que domina la sue superfice torna Ancélado ne l cuorpo celhestre de l sistema solar cun maior albedo (0,99).
Las ouserbaçones feitas ne ls trés ancuontros de la sonda Cassini cun Ancélado an 17 de Febreiro, 14 de Márcio i 14 de Júlio de 2005 amostrórun la superfice an mui maior detalhe que la Voyager 2. Nomeadamente, las prainadas lhisas ouserbadas pula Voyager 2 fúrun bistas pula Cassini cumo regiones lhibres de crateras i cun bários pequeinhos cumes i scarpas. Muitas fraturas fúrun ancontradas drento de l terreno cribado, sugerindo ua deformaçon cunsidrable zde la formaçon de las crateras. Finalmente, bárias regiones adicionales de terreno moço fúrun çcubiertas an árias que nun tenien sido fotografadas, nomeadamente l terreno bizarro ancontrado na region de l pólo Sul.
Eimaiges d'alta resoluçon de la Cassini mostran jatos gilados i prumas an torre ejetando grandes cantidades de partículas l'alta belocidade. Estes jatos probénen de bolsas d'auga (arriba de 0 graus centígrados) próssimas a la superficie. Assi, Ancélado fui adicionado a la lhista de mundos cun ua forma de bulcanismo atibo.
Nas cundiçones próssimas de l bácuo de la superfice, essa auga dissipar-se-iba ne l spácio. Análezes feitas als jatos i prumas andican que la maiorie de las partículas acaban por caer de nuobo na superfice, dando al pólo sul un aspeto stremamente brilhante, lhocal que deberá ser l único, na lhuna, adonde l'auga eisiste mais próssima de la superfice. Las partículas que cunseguen scapar a la grabidade de Ancélado acaban por antrar na órbita de Saturno, formando l'anielho I.
Alguas caratelísticas geológicas ne l'heimisfério sul andican qu'eisisten altaraçones na forma de l lhuna al lhongo de l tiempo. Acradita-se que puoden star relacionadas cun calecimiento anterno antenso ne l passado, l que, por radadeiro, splicarie l calecimiento anómalo i l'atebidade na region polar sul.
Atmosfera i clima
Dado que Ancélado reflete praticamente to la luç que recibe de l Sol, la temperatura média a la superfice ye de -198 °C, algo mais friu que las outras lhunas de Saturno. L'atmosfera ye ua fina cobertura cumpuosta por oupor d'auga, i sue maior cuncentraçon ne l pólo sul se debe a l'atebidade geológica na region, que ye la mais caliente de l satélite, cun -163 °C. Las lhistas de tigre tamien stan associadas a la cunduçon de ls gases atmosféricos por to la superfice de l satélite. Cunsidrando la baixa grabidade desse pequeinho satélite, l'atmosfera se debe sclusibamente als oupores que saen de sues entranhas, ua beç que Ancélado la perde custantemente pa l spácio; antoce, hai porduçon i perda custante de gases atmosféricos. Nessa atebidade, las partículas que Ancélado eimite abastecen l mais sterno de ls anielhos de Saturno.
Bida an Ancélado
La sonda Cassini parece tener ancontrado probas de l'eisisténcia de reserbatórios d'auga lhíquida qu'entra an erupçon al stilo de géisers (que puoden atingir mais de cien metros d'altitude debida a la reduzida fuorça grabítica). L'eisisténcia deste tipo d'atebidade geológica nun mundo tan pequeinho i friu acrecenta seneficatibamente l númaro d'habitats cun capacidade d'aguantar ourganismos bibos ne l sistema solar.
Outras lhunas de l sistema solar, tales cumo Ouropa ó Ganímedes, ténen ouceanos d'auga lhíquida por baixo de quilómetros dua costra gilada. Inda assi, ne l causo de Ancélado, eisisten bolsas d'auga a poucos metros de la superfice.
Órbita
thumb|right|250px|La órbita de Ancélado an torno de Saturno, mostrando sue posiçon na region de las lhunas anternas de Saturno. (Solo las maiores lhunas son mostradas). Ancélado ye un de ls maiores satélites anteriores de Saturno. Ye l décimo quarto satélite quando se ourdena pula çtáncia de l planeta i orbita drento de la parte mais densa de l'anielho I, l mais sterno de ls anielhos de Saturno, un çco stremamente amplo, mas mui difuso de material gilado ó poeira microscópica, ampeçando na órbita de Mimas i treminando an algun lhugar al redror de la órbita de Reia.
Ancélado orbita Saturno a ua çtáncia de 238.000 Km de l centro de l planeta i 180.000 Km de l topo de las nubres, antre las órbitas de Mimas i Tétis, fazendo la traslaçon an 32,9 horas (rápido l suficiente pa l sou mobimiento ser ouserbado al lhongo dua única nuite d'ouserbaçon). Atualmente ten ua ressonáncia orbital média de 2:01 cun Dione, cumpletando dues órbitas an Saturno para cada órbita cumpletada por Dione. Sue ressonáncia ajuda a manter la scentricidade orbital de Ancélado (0,0047) i fornece ua fuonte de calecimiento pa l'atebidade geológica de l satélite.
Cumo na maiorie de ls maiores satélites de Saturno, Ancélado gira an sincronia cun sou período orbital, mantendo ua face apuntada para Saturno. Al cuntrairo de la Lhuna de la Tierra, Ancélado nun parece faç la lhibraçon an torno de sou eixe de rotaçon (mais de 1.5º). Assi i to, l'análeze de la forma de Ancélado sugere qu'an algun momiento stubo nua lhibraçon fuorçada de spin-órbita secundária 1:4. Essa lhibraçon, cumo la ressonáncia cun Dione, puode tener fornecido ua fuonte de calor adicional.
Catadorie:Lhunas de Saturno Catadorie:Saturno Catadorie:Sistema solar
Casalpusterlengo
Faç frunteira cun Brembio, Codogno, Ospedaletto Lodigiano, Secugnago, Somaglia, Terranova dei Passerini, Turano Lodigiano.
L nome de la cidade ben de Casa de la famelia Pusterla, ls nobres que morában nesta cidade ne l seclo XIV
Lhigaçones sternas
Catadorie:Eitália
Valpaços
Ye sede dun munecípio cun 553,06 Km² de ária i 16 882 habitantes (2011), subdebidido an 31 freguesies. L munecípio ye lhemitado a noroiste por Chabes, a lheste por Binhais i Mirandela, a sul por Murça i a oeste por Bila Pouca de Aguiar. Fui criado an 1836 por çmembramiento de Chabes.
Stória
L'atual i florescente cidade de Balpaços remonta al purmeiro período de la nacionalidade (seclo XII -XIII).
Chamadeiro
Ls purmeiros decumientos scritos que citan Balpaços datan de l seclo XII. L própio chamadeiro ten ua raiç claramente pré-nacional. La freguesie terá ampeçado por ser un pequeinho reduto habitado por nobres i famílias senhoriales, atraídas por un cunjunto de prebilégios tendentes a poboar aqueilha region tan próssima de Spanha.
Passaiges de la Guerra Patuleia
Nobembre, 6 - Costa Cabral, ne l'eisílio an Spanha, ye nomeado ambaixador nesse paíç.
Nobembre, 16 - Açon de Balpaços, las fuorças gobernamentales de l conde de Casal bencírun las de Sá da Bandeira, comandante de las fuorças de la Junta.
Nobembre, 20 - L que resta de las fuorças de Sá de la Bandeira, de regresso al Porto, son atacadas pulas fuorças miguelistas de MacDonell.
Nobembre, 25 - Fuorças miguelistas entran an Guimaráes.
Dezembre, 3 - Tomada de Balença pulas fuorças gobernamentales
Zé de l Telhado
Segundo la lhenda, participou ne l cunflito l famoso Zé de l Telhado, qu'anclusibamente tenerie salbo la bida al bisconde de Sá da Bandeira, el qu'até fura lhanceiro de la reina antes de se tornar salteador!
Património
L patrimonho eidificado de Balpaços justifica bien la sue amportança atual i ls pergaminhos de l passado. Arriba de todo, l'eigreija paroquial. Mui ampla, ye dua solo nabe. Ne l'anterior, puode ouserbar-se l'arco cruzeiro que sepa la capielha-mor (na qual se puode ber ua guapa eimaige de Santa Marie Maior) de l restante cuorpo de l'eidifício.
De l'arquitetura cebil, ua refréncia pa ls paços de l cunceilhos. Oitocentistas, la sue custruçon custou cerca de binte cuntos. Porjetado por Augusto Xavier Teixeira, la sue custruçon demorou dous anhos - 1891.
Ls ancontornables solares de la bila, de ls quales l mais antigo ye l solar de ls Morgados de la Fuonte ó de "S. Francisco de Balpassos".
Eilebaçon a munecípio
A 6 de Nobembre de 1836, l'aldé de Balpaços ye eilebada, por decreto, a la catadorie de Munecípio. L cunceilho atual ten ua custituiçon stórica mui singular, sendo formado pula totalidade de l zaparecido cunceilho de Carrazedo de Montenegro (la metade sul), por metade, de l tamien zaparecido cunceilho de Monforte de Riu Lhibre (l stremo norte) i por ua fraçon de l termo de l'antigo cunceilho de Chabes (Friones i Erbones) (al centro, cumprendendo l'atual bila).
Monforte de Riu Lhibre era ua bila i sede de cunceilho de Pertual, lhocalizada na atual freguesie de Augas Fries, ne l munecípio de Chabes. Tubo foral an 1273, benido a ser suprimido an 1853. L'amportança de la bila stubo lhigada al sou castielho, sendo por esso albo de dibersos cercos i lhuitas, an special durante la guerra de la Restouraçon antre 1640 i 1668. Ne l'ampeço de l seclo XIX la bila ancontraba-se çpoboada i la sede de l munecípio tenie sido trasferida pa la freguesie de Lhebuçon.
Eilebaçon a bila i a cidade
Valpaços fui eilebada a bila an 1853, atrabeç de decreto rial de 26 de Márcio, assinado por D. Pedro V, referendado pul Marqués de Lhoulé. An 1936, chegaba finalmente la sue repersentaçon heiráldica, agora rebista para ua corona de cinco castielhos dado que passou a cidade an 13 de Maio de 1999.
Eilebaçon a cidade
Balpaços fui eilebada a la catadorie de cidade a 13 de Maio de 1999, data an que la Assemblé de la República, cujo persidente era Almeida Santos, aprobou l requerimiento.
Naturales
L riu que faç esta praia ye l Alrabaçal, i este lhemita ls munecípios de Mirandela i Balpaços, junto a la puonte que lhiga ls dous munecípios. La custruçon desta puonte ye atribuída als romanos ne l purmeiro milénio d.C.
Gastronomie
Podemos çtacar ls seguintes pratos típicos i perdutos gastronómicos de Balpaços i Alto Támega: L Folar de Balpaços, l persunto, l chouriço, las lhenguiças, las tabafeias, l chibo assado ó stufado, l cozido a la strasmuntana, la feijoada a la strasmuntana, ls milhos, l Pan de centeno, Berça penca, Patata de Trás-los-Montes, l mel las deliciosas almendras, l caldo de castanhas i l sou muitíssemo apreciado bino, cunsidrado l melhor de trás-los-Montes, se scluirmos la region de l Douro.
L Folar de Balpaços
<Gallery></Gallery>
Dr. Olimpio Seca
thumb|right|200px|Dr. Oulimpio Seca, Médico Coincido cumo l médico de l pobo, naciu an Bilarandelo, ne l die 25 de Outubre de 1910, tenendo antoce la Eidade de la República. Ende frequentou la scuola purmária, angressando depuis ne l Coleijo de Lhamego, adonde cuncluiu l Ansino Secundário, lhicenciou-se an medecina de la Ounibersidade de l Porto, ne l'anho de 1937, an plena Guerra Cebil de Spanha.
Olimpio Seca era ua alma grande, un democrata eisemplar que dedicou to la sue bida al serbício de la salude de l pobo de l cunceilho de Balpaços, an special de ls pobres, a quien prestaba eicelentes cuidados de salude gratuitamente, çlocando-se muitas bezes la pie, a cabalho i mais tarde ne l sou outomoble, a casa de quien staba doente i nun tenie qualquiera possibelidade de se çlocar a spitales, la casa daqueles que nun tenien qualesquiera dreitos a cuidados de salude.
Fui Persidente de la Cámara Municipal de Balpaços de 1975 a 1976, faleciu ne l die 21 d'outubre de 1983, L pobo de la region reconhece-lo cumo l médico de l pobo, ua alma grande, superior a todos nós.
Atebidade eiquenómica
La Eiquenomie Balpacense baseia-se eissencialmente nas seguintes atebidades: Agricultura, Comércio, Andústria i Serbícios.
Agricultura
Ye la base de l'eiquenomie de l munecípio, eiqui porduzen-se perdutos d'alta culidade, an sub-regiones bien çtacadas:
L bino de Balpaços
Valpaços ye un bino de culidade, porduzido ne l Cunceilho de Balpaços, mas tamien an Mirandela. Ls biticultores desta Region apostórun na reconberson de las sues benies. Las benificaçones son feitas todas an cubas d'aço inox i cun cuntrolo de temperatura, ls binos bielhos son stagiados an barricas de madeira de carbalho nuobo.
Microclima
Ls binos de la region de Balpaços son porduzidos cun castas regionales selecionadas de culidade superior. La cunjugaçon de la culidade dessas castas cun un micro-clima de caratelísticas scecionales pa la porduçon dun bino de superior culidade, resulta nun perduto que por bariadas bezes fui premiado anternacionalmente. L clima caliente na altura de la maturaçon de l'uba detremina la cuncentraçon d'açucres na mesma i detremina un teor alcoólico mais eilebado ne ls binos porduzidos a partir dessa uba.
Castas
Ls bino de region de Balpaços ténen alguas semelhanças als binos de l Alanteijo debido al clima caliente que possuen las dues regiones na altura de la maturaçon de l'uba i çtinguen-se de ls binos de la region demarcada de l Douro porque nesta ye rializada la seleçon de las ubas de melhor culidade para fazer ls binos generosos anquanto que na region de Balpaços essa seleçon nun ye rializada. Percipales caratelísticas de ls binos porduzidos na region de Balpaços: L bino de casta Trincadeira ó Tinta Amarela ye un bino que se apersenta lhímpido, cun odor abaunilhado a la mistura cun madeira, cun sabor abeludado i eiboluido.
Tintos i Brancos
Ls binos Tintos son bino mui ancorpados, cun muita quelor, macios i fáceles de buber. Ls binos Brancos son binos que possuen ua acideç correta, frescos, lhebes i cun odor floral
Lhigaçones sternas
Catadorie:Trás-los-Montes
Porgrama de cumputador
Stória
L porgrama de cumputador surgiu antes de l zambolbimiento de l cumputador eiletrónico. Un trabalho publicado an 1843 por Ada Lobelace, sugerindo ua forma para calcular ls númaros de Bernoulli atrabeç de la máquina analítica de Charles Babbage, ye tenido cumo l purmeiro porgrama de cumputador.
La purmeira aplicaçon prática de la porgramaçon surgiu culs çpositibos baseados an cartones perfurados, que éran outelizados zde l seclo XVIII na andústria de la cunfeçon. L'ampresairo stadunidense Heirmann Hollerith outelizou l cunceito ne l processamiento de ls dados de l censo de ls Stados Ounidos an 1890.
Ls purmeiros cumputadores eiletrónicos éran porgramados solamente atrabeç de lenguaiges de baixo nible. Essas lenguaiges nun çponibelizában un nible d'abstraçon subre l hardware i ls comandos éran anterpretados diretamente puls circuitos eiletrónicos. Ne l ENIAC, un de ls eiquipamientos mais amblemáticos na stória de la cumputaçon, la porgramaçon era rializada atrabeç de ligaçones manuales, qu'ounien las ounidades de processamiento de l cumputador, formando ua sequéncia d'eisecuçon.
Las lenguaiges d'alto nible surgiran por buolta de la década de 1940, cumo la Plankalkul i la Short Code, i tubírun grande ampulso cul zambolbimiento de ls cumpiladors, que tornórun la porgramaçon ua atebidade possible para un grande númaro de pessonas. Na década de 1950 surgiu la purmeira lenguaige de grande aceitaçon, l Fortran.
Treminologie
Un porgrama de cumputador ye la formalizaçon dun algoritmo an qualquiera lenguaige capaç de ser trasformada an anstruçones que seran eisecutadas por un cumputador gerando ls resultados sperados.
L termo "software" puode ser outelizado quando se quier chamar un cunjunto de porgramas ó, mais frequentemente, quando ye feita ua refréncia a la parte nun física de l sistema cumputacional, an cuntraposiçon al termo "hardware", que zeigna l cunjunto de cumponentes eiletrónicos que custituen un cumputador.
Ls porgramas de cumputador outelizados diretamente por pessonas quemuns, cumo ls eiditores de testo, son chamados de software aplicatibo, ó d'aplicaçon. Ls porgramas buoltados para dar suporte funcional als cumputadores, cumo ls sistemas ouperacionales, son chamados de software de sistema. Esses softwares, assi cumo aqueilhes ambutidos an outros sistemas (firmware), puoden ser genericamente chamados de "porgramas".
Eisecuçon de l porgrama
Un porgrama de cumputador ye purmeiramente carregado na mimória de l cumputador (usualmente pul sistema ouperacional). L sistema ouperacional ourganiza trés blocos de mimória, tamien chamados segmientos. L purmeiro ye l segmiento de código, que ye stático an tamanho i an cuntenido. El recibe to l código de máquina que define las subrotinas de l porgrama, i l'andereço de cada subrotina ye defenido cumo l menor de ls andereços de las células de mimória que la definen.
L segundo bloco de mimória ye l segmiento de dados, i recibe las bariables globales. Assi cumo ne l segmiento de código, l'andereço de cada bariable ye defenido cumo l menor de ls andereços de las células de mimória que l definen. El ye stático an tamanho mas dinámico an cuntenido, l que senefica qu'este segmiento nun puode criar bariables an tiempo d'eisecuçon, mas l cuntenido ye bariable, puode ser modificado.
L terceiro bloco de mimória ye l segmiento de pilha, ua ária de mimória na qual armazena-se anformaçon an forma dua pilha. el sirbe para armazenar anformaçones cumo bariables locales, parámetros de subrotinas i andereços de retorno (para adonde l fluxo de l porgrama debe ir passado l'eisecuçon dua funçon, esto ye, l punto lougo passado eilha fui ambocada.) Antes de l'eisecuçon de l porgrama propiamente dita, la pilha ye sbaziada.
A partir d'anton l porgrama ye eisecutado, anstruçon por anstruçon, até l sou término. L'eisecuçon dun porgrama de cumputador puode ser abrebiada an causo d'erro de software ó de hardware.
Porgrama bersus dados
La forma eisecutable dun porgrama, normalmente un código oubjeto, ye frequentemente tratada cumo algo apartado de ls dados outelizados por este porgrama. An alguas lenguaiges, cumo l LISP, esta çtinçon nun ye tan clara pus ls porgramas puoden criar ó modificar ls dados, qu'an seguida son eisecutados cumo parte de l mesmo porgrama.
Catadorie:Porgramaçon Catadorie:Treminologie anformática
Algoritmo
thumb|250px|right|Ua animaçon de l'algoritmo d'ourdenaçon quicksort dua matriç de balores al acauso. Las barras burmeilhas marcan l'eilemiento pibó. Ne l'ampeço de l'animaçon, stando l'eilemiento pa l lado dreito, ye escolhido cumo l pibó.Un algoritmo ye ua sequéncia fenita de anstruçones bien defenidas i nun ambíguas, cada ua de las quales puode ser eisecutada mecanicamente nun período de tiempo fenito i cun ua cantidade de sfuorço fenita.
L cunceito d'algoritmo ye frequentemente eilustrado pul eisemplo dua receita culinária, ambora muitos algoritmos séian mais cumplexos. Eilhes puoden repetir passos (fazer iteraçones) ó necessitar de decisones (tales cumo cumparaçones ó lógica) até que la tarefa seia cumpletada. Un algoritmo corretamente eisecutado nun eirá resulber un porblema se stubir amplementado ancorretamente ó se nó fur apropiado al porblema.
Un algoritmo nun repersenta, necessariamente, un porgrama de cumputador, i si ls passos necessairos para rializar ua tarefa. Sue amplementaçon puode ser feita por un cumputador, por outro tipo de outómato ó mesmo por un ser houmano. Defrentes algoritmos puoden rializar la mesma tarefa usando un cunjunto defrenciado d'anstruçones an mais ó menos tiempo, spácio ó sfuorço de l qu'outros. Tal defrença puode ser reflexo de la cumplexidade cumputacional aplicada, que depende de struturas de dados adequadas al algoritmo. Por eisemplo, un algoritmo para se bestir puode specificar que bocé bista purmeiro las meias i ls çapatos antes de bestir la calça anquanto outro algoritmo specifica que bocé debe purmeiro bestir la calça i depuis las meias i ls çapatos. Queda claro que l purmeiro algoritmo ye mais defícel d'eisecutar que l segundo anque ambos liebáren al mesmo resultado.
Eitimologie
Ls storiadores de la palabra algoritmo ancontrórun la ourige ne l subrenome, Al-Khwarizmi, de l matemático persa de l seclo IX Mohamed ben Musa, cujas obras fúrun traduzidas ne l'oucidente crestiano ne l seclo XII, tenendo ua deilhas recebido l nome Algorithmi de numero andorun, subre ls algoritmos usando l sistema de numeraçon decimal (andiano). Outros outores, antretanto, defenden l'ourige de la palabra an Al-goreten (raiç - cunceito que se puode aplicar als cálclos). Álgebra i algorismo tamien forman formas corrompidas de la palabra, pus las pessonas squecian las deribaçones ouriginales. L dicionairo Bollständiges Mathematisches Lexicon (Leipzig, 1747) refire la palabra "Algorithmus"; nesta zeignaçon stá cumbinado las noçones de quatro cálclos aritméticos, nomeadamente la adiçon, multiplicaçon, subtraçon i debison. La frase "algorithmus anfenitesimalis" fui na altura outelizado para seneficar; "maneiras de calcular cun cantidades anfenitésimas" (pequeinhas), ua ambençon de Leibnitç. Tamien ye coincido ne l meio financeiro, cumo "algos".
Formalismo
thumb|365px|[[Fluxograma, un eisemplo d'algoritmo amperatibo. L stado an burmeilho andica l'antrada de l'algoritmo anquanto ls stados an berde andican las possibles salidas.]]
Un porgrama de cumputador ye eissencialmente un algoritmo que diç al cumputador ls passos specíficos i an qu'orde eilhes dében ser eisecutados, cumo por eisemplo, ls passos la séren tomados para calcular las notas que seran ampressas ne ls boletines de ls alunos dua scuola. Lougo, l'algoritmo puode ser cunsidrado ua sequéncia d'ouparaçones que puoden ser simuladas por ua máquina de Turing cumpleta.
Quando ls procedimientos dun algoritmo ambolben l processamiento de dados, l'anformaçon ye lida dua fuonte d'antrada, processada i retornada sob nuobo balor passado processamiento, l que giralmente ye rializado cul ajuda dua ó mais strutura de dados.
Para qualquiera porcesso cumputacional, l'algoritmo percisa star rigorosamente defenido, specificando la maneira qu'el se cumportará an todas las circunstáncias. La corretebidade de l'algoritmo puode ser probada matematicamente, bien cumo la cantidade assintótica de tiempo i spácio (cumplexidade) necessairos pa la sue eisecuçon. Estes aspetos de ls algoritmos son albo de la análeze d'algoritmos.
La maneira mais simples de se pensar un algoritmo ye por ua lista de procedimientos bien defenida, na qual las anstruçones son eisecutadas passo a passo a partir de l'ampeço de la lista, ua eideia que puode ser facilmente bisualizada atrabeç dun fluxograma. Tal formalizaçon adota las premissas de la porgramaçon amperatiba, que ye ua forma macánica para bisualizar i zambolber un algoritmo. Cuncepçones altarnatibas para algoritmos barian an porgramaçon funcional i porgramaçon lógica.
Término de l'algoritmo
Alguns outores restringe la defeniçon d'algoritmo para procedimientos qu'eibentualmente treminan. Marbin Minsky custatou que se l tamanho dun procedimiento nun ye coincido d'antemon, tentar çcubri-lo ye un porblema andecidible, yá que l procedimiento puode ser eisecutado anfenitamente, de forma que nunca se terá la repuosta. Alan Turing probou an 1936 que nun eisiste máquina de Turing para rializar tal análeze para todos ls causos, lougo nun hai algoritmo para rializar tal tarefa para todos ls causos. Tal cundiçon ye coincida atualmente cumo porblema de la parada.
Para algoritmos anterminables l sucesso nun puode ser detreminado pula anterpretaçon de la repuosta i si por cundiçones ampostas pul própio zambolbedor de l'algoritmo durante sue eisecuçon.
Amplementaçon
Para porgramas de cumputador eisiste ua grande bariadade de lenguaiges de porgramaçon, cada ua cun caratelísticas specíficas que puoden facelitar l'amplementaçon de detreminados algoritmos ó atender la propósitos mais gerales.
Análeze d'algoritmos
L'análeze d'algoritmos ye un galho de la ciéncia de la cumputaçon que studa las técnicas de porjeto d'algoritmos i ls algoritmos de forma abstrata, sin stáren amplementados nua lenguaige de porgramaçon an particular ó amplementadas d'algun outro modo. Eilha preocupa-se culs recursos necessairos pa l'eisecuçon de l'algoritmo tales cumo l tiempo d'eisecuçon i l spácio d'armazenamiento de dados. Debe-se perceber que para un dado algoritmo puode-se tener defrentes cantidades de recursos alocados d'acuordo culs parámetros passados na antrada. Por eisemplo, se defenirmos que l fatorial dun númaro natural ye eigual al fatorial de sou antecessor multiplicado pul própio númaro, queda claro que l'eisecuçon de  cunsume mais tiempo que l'eisecuçon de.
Un meio d'eisibir un algoritmo la fin d'analisá-lo ye atrabeç de l'amplementaçon por pseudocódigo an pertués struturado. L'eisemplo a seguir ye un algoritmo an pertués struturado que retorna (balor de salida) la soma de dous balores (tamien coincidos cumo parámetros ó argumientos, balores d'antrada) que son antroduzidos na chamada de la funçon:
Classeficaçon por amplementaçon
Puode-se classeficar algoritmos pula maneira pul qual fúrun amplementados.
Classeficaçon por paradigma
Puode-se classeficar algoritmos pula metodologie ó paradigma de sou zambolbimiento, tales cumo:
Classeficaçon por campo de studo
Cada campo de la ciéncia ten sous própios porblemas i respetibos algoritmos adequados para resolbé-los. Eisemplos clássicos son algoritmos de busca, de ourdenaçon, d'análeze numérica, de teorie de grafos, de manipulaçon de cadeias de testo, de geometrie cumputacional, de análeze cumbinatória, de daprendizaige de máquina, de critografie, de cumpresson de dados i de anterpretaçon de testo.
Classeficaçon por cumplexidade
Alguns algoritmos son eisecutados an tiempo linear, d'acuordo cula antrada, anquanto outros son eisecutados an tiempo sponencial ó até mesmo nunca treminan de séren eisecutados. Alguns porblemas ten múltiplos algoritmos anquanto outros nun possuen algoritmos para resoluçon.
Ligaçones sternas
Catadorie:Treminologie anformática Catadorie:Cumputaçon Catadorie:Ciéncia de la cumputaçon Catadorie:Porgramaçon Catadorie:Porgramas de cumputador
Outómato fenito
Ua máquina de stados fenitos (FSM - de l'anglés Finite State Machine) ó outómato fenito ye un modelo matemático ousado para repersentar porgramas de cumputadores ó circuitos lógicos. L cunceito ye cuncebido cumo ua máquina abstrata que debe star nun de sous fenitos stados. La máquina stá an solo un stado por beç, este stado ye chamado de estado atual. Un stado armazena anformaçones subre l passado, esto ye, el reflete las mudanças zde l'antrada nun stado, ne l'ampeço de l sistema, até l momiento persente. Ua trasiçon andica ua mudança de stado i ye çcrita por ua cundiçon que percisa ser rializada para que la trasiçon ocorra. Ua açon ye la çcriçon dua atebidade que debe ser rializada nun detreminado momiento.
Máquinas de stado fenito puoden modelar un grande númaro de porblemas, antre ls quales l'outomaçon de zeign eiletrónico, porjeto de protocolo de quemunicaçon, análeze i outras aplicaçones d'angenharie. Na biologie i na pesquisa de la anteligéncia artificial, máquinas de stado ó hierarquias de máquinas de stado son, por bezes, outelizadas para çcrebir sistemas neurológicos i an lenguística para çcrebir las gramáticas de las lenguaiges naturales.
Cunceitos i Bocabulário
Un stado çcribe un nuolo de cumportamiento de l sistema an que stá a la spera dua cundiçon para eisecutar ua trasiçon. Normalmente, un stado ye antroduzido quando l sistema nun reage de la mesma forma para ua mesma cundiçon. Ne l'eisemplo dun sistema de rádio de carro, quando se stá oubindo ua staçon de rádio, l'estímulo "próssimo" senefica ir pa la próssima staçon. Mas quando l sistema stá ne l stado de CD, l'estímulo "próssimo" senefica ir pa la próssima faixa. L mesmo stímulo zamcadeia açones defrentes, dependendo de l stado atual. An alguas repersentaçones de stado fenito máquina, tamien ye possible associar açones a un stado:
La trasiçon ye un cunjunto d'açones la séren eisecutadas quando ua cundiçon fur cumprida ó quando un eibento ye recebido. Máquinas de stado son outelizadas para çcrebir circuitos sequenciales. Defrentemente dun cuntador qu'an giral cunta eibentos, ua máquina de stado questuma ser ousada para cuntrolar l'eibento.
La máquina stá an solo un stado por beç, este stado ye chamado d'estado atual. Un stado armazena anformaçones subre l passado, esto ye, el reflete las mudanças zde l'antrada nun stado, ne l'ampeço de l sistema, até l momiento persente. Ua trasiçon andica ua mudança de stado i ye çcrita por ua cundiçon que percisa ser rializada para que la trasiçon ocorra. Ua açon ye la çcriçon dua atebidade que debe ser rializada nun detreminado momiento.
Repersentaçon
thumb|250px|right|Fig. 1 Eisemplo de máquina de stados SDL thumb|250px|right|Fig. 2 Eisemplo dua máquina de stados fenitos simples
Diagrama de stados
Máquinas de stados fenitos puoden ser repersentadas por meio dun diagrama de stados (ó diagrama de trasiçon de stados). Dibersas tabelas de trasiçon de stados son ousadas, la mais famosa ye la mostrada ambaixo. La cumbinaçon de l stado atual (s: B) cun ua cundiçon (s: Y) detremina l próssimo stado (s: C). Atrabeç de l'uso de las tabelas podemos repersentar ua de máquina fenita de stados que cuntenha anformaçones cumpletas subre las açones.
Outros diagramas de stado
Un eisemplo ye l HDL:
Uso
Para alhá de sou uso na modelaige de sistemas reatibos eiqui apersentados, outómatos de stados fenitos son seneficatibos an dibersas árias, ancluindo angenharie eilétrica, lenguística, ciéncia de la cumputaçon, filosofie, biologie, matemática i lógica. Máquinas de stados fenitos son ua classe d'outómatos studada na teorie de ls outómatos i teorie de la cumputaçon. An ciéncia de la cumputaçon, máquinas de stados fenitos son amplamente outelizados na modelaige de l cumportamiento de l'aplicatibo, zeign de sistemas digitales d'hardware, angenharie de software, cumpiladores, protocolos de rede, i l studo de la cumputaçon i lenguaiges.
Classeficaçon
Eesisten dous grupos: Aceitadores/Reconhecedores i Trasdutores.
Aceitadores i reconhecedores
thumb|400px|right|Fig. 3 FSM aceitador: analisando la palabra "nice"
Aceitadores i reconhecedores porduzen ua salida binária, dezindo si ó nun para respunder se l'antrada ye aceita pula máquina ó nó. Todos ls stados de l FSM stan a dezir se quier aceitar ó nun quier aceitar. Ne l momiento an que todas las antradas son processadas, se l stado atual ye un estado d'aceitaçon, l'antrada ye aceita, causo cuntrairo ye rejeitada. Cumo regra l'antrada son simblos (carateres); açones nun son ousadas. L'eisemplo de la figura 3 mostra ua máquina de stados fenitos qu'aceita la palabra "nice". Neste FSM l único stado d'aceitaçon ye l númaro 7.
La máquina tamien puode ser çcrita cumo la defeniçon dua lenguaige, que cunterie todas las palabras aceitas pula máquina i nanhue de las que son rejeitadas; dezimos anton que la lenguaige ye aceita pula máquina. Por defeniçon, lenguaiges aceitas por FSMs son las lenguaiges regulares, esto ye, ua lenguaige ye regular se eisiste algua FSM que l'aceita.
Stado Einicial
L stado enicial ye giralmente mostrado zenhando ua seta "apuntando para el a partir de qualquiera lugar" (Sipser (2006) p. 34).
Stados d'aceitaçon (ó Stados Finales)
220px|right|thumb|Fig. 4: Repersentaçon dua FSM. Este eisemplo mostra ua FSM que detremina se un númaro binairo ten un númaro par ó ímpar de 0's, adonde S1 ye un stado d'aceitaçon.
Stados d'aceitaçon son aqueilhes an que la máquina relata que la sequéncia d'antrada, cumo processadas ​​até agora, ye nembro de la lenguaige qu'eilha aceita. Ye giralmente repersentado por un círclo duplo. Un eisemplo dun stado d'aceitaçon aparece na figura 4: un outómato fenito determinístico (AFD) que deteta se la sequéncia d'antrada binária cuntén un númaro par de 0's. S1 (que tamien ye l stado enicial) andica l'estado ne l qual un númaro par de 0's fui dado na antrada. S1 ye, antoce, un stado d'aceitaçon. Esta máquina bai treminar nun stado d'aceitaçon se la sequéncia binária cuntén un númaro par de 0's (ancluindo qualquiera sequéncia binária que nun cuntenhan 0's). Eisemplos de cadeias aceitas por este AFD son: eipsilon (la cadeia bazie), 1, 11, 11 ..., 00, 010, 1010, 10110, etc.
Trasdutores
Trasdutores gírun ua salida baseada nua antrada i/ó un stado outelizando açones. Eilhes son outelizados para aplicaçones de cuntrole. La salida porduzida por un cuntador ó ua máquina de stado puode benir diretamente de las salidas de l flip-flop, ó alguns circuitos lógicos. Las dues bariaçones son chamadas de modelo Mealy de circuitos sequencial i modelo More.
Ne l modelo Mealy, ls senhales de salida tamien son cuntrolados por senhales d'antrada adicionales, anquanto l modelo More nun ten nanhun cuntrole sternos pa ls senhales de salida gerados.La salida de l modelo More ye funçon solo de l stado atual de l flip-flop.
Las salidas dun circuito de tipo More seran cumpletamente síncronas an relaçon al clock de l circuito, anquanto salidas porduzidas por un circuito de tipo Mealy puoden mudar assincronamente.
thumb|350px|right|Fig. 5 FSM trasdutor: eisemplo de l modelo de Mealy
Na prática modelos mistos son mui outelizados.
Mais detalhes subre las defrenças i usos de ls modelos de More i Mealy, ancluindo un eisemplo eisecutable, puoden ser ancontrados na nota técnica sterna .com/atibe/cuntent/en/technology/technical_notes.php#tn10 "Modelo de More ó Mealy?"(decumiento an anglés)
Determenismo
La FSM cun solo un stado ye chamada de FSM cumbinatória i outeliza solo anput ationes. Este cunceito ye útele quando un númaro de FSM dében trabalhar juntas, i adonde ye cumbeniente cunsidrar ua parte puramente cumbinatória cumo ua forma de FSM para se adequar a las ferramientas de porjeto.
Semánticas Altarnatibas
Hai outros cunjuntos de semántica çponible para repersentar máquinas de stado. Por eisemplo, eisisten ferramientas para modelaige i lógica para porjetar cuntroladores ancorporados. Eilhes cumbinan máquinas de stado hierárquico, gráficos de fluxo i tabelas de berdade para ua lenguaige, resultando nun defrente formalismo i cunjunto de semántica. La Figura 6 eilustra esta mistura de máquinas de stado i gráficos de fluxo cun un cunjunto de stados para repersentar l stado dun cronómetro i un gráfico de fluxo para cuntrolar ls tiques de l reloijo. Estes gráficos, cumo máquinas de stado ouriginales de Harel, apoian ls stados hierarquicamente amarrados, regiones ortogonales, açones de l stado, i las açones de trasiçon.
Lógica de la FSM
thumb|200px|right|Fig. 6 Lógica de la FSM (Mealy)
L próssimo stado i la salida dua FSM son ua funçon de l'antrada i de l'atual stado. La lógica de la FSM ye mostrada na figura 6.
Modelo matemático
Dependendo de l tipo puoden haber bárias defeniçones.
Ua máquina de stados fenitos tipo aceitador ye ua quíntupla <Σ, S, s0, δ, F>, adonde:
Ua máquina de stados fenitos ye ua máquina de Turing restrita an que la cabeça solo puode "ler" las ouparaçones, i siempre se mobe de la squierda pa la dreita.
Ua máquina de stados fenitos tipo trasdutor ye ua séxtupla <Σ, Γ, S, s0, δ, ω>, adonde:
Se la funçon de salida ye ua funçon de l stado i de l'alfabeto d'antrada (ω: S x Σ → Γ )essa defeniçon corresponde al modelo de Mealy. Se la funçon de salida depende solamente de l stado (ω: S → Γ ) essa defeniçon corresponde al modelo de More.
Se çcunsiderarmos l simblo purmeira salida dua máquina de More, ω(s0), anton eilha puode ser facilmente cumbertida nua máquina de Mealy de salida eiquibalente defenindo la funçon de salida de cada trasiçon de la de Mealy (esto ye, rotulando cada stremidade) cul simblo de salida dado al stado de çtino de la de More. La trasformaçon ambersa ye menos simples, porque un stado de la máquina de Mealy puode tener rótulos de salida defrentes an sues trasiçones d'antrada (stremidades). Cada stado ten de ser debedido an bários stados de la máquina de More, ua para cada simblo de salida ancidente.
Aplicaçones de Hardware
right|thumbnail|250px|Fig. 7 L [[diagrama de circuito para un cuntador TTL de 4bits, un tipo de máquina de stados]]Nun circuito digital, ua FSM puode ser custruída outelizando un çpositibo lógico porgramable. Un cuntrolador lógico porgramable, puortas lógicas i flip-flops ó relays. Mais specificamente, l'amplementaçon d'hardware requer un registrador para armazenar l stado de las bariables, un bloco de lógica cumbinacional que detremina l stado de trasiçon i un segundo bloco de lógica cumbinacional que detremina la salida de la FSM. L mais famoso ye l cuntrolador de Richards
Máquinas de Mealy i de More porduzen lógica cun salida assíncrona, porque hai un atraso de propagaçon antre l flip-flop i salida. Esso causa frequéncias mais lentas ouperando na FSM. Ua máquina de Mealy ó de de More puode ser cumbertida para ua FSM tal qual la salida ye diretamente dun flip-flop, l que faç la FSM funcionar an frequéncias mais altas. Este tipo de FSM ye chamado a las bezes FSM de Medbedeb. Un cuntador ye la forma mais simples desse tipo de FSM.
Aplicaçones de Software
Ls seguintes cunceitos son quemumente ousados para custruir aplicaçones de software cun máquinas de stados fenitos:
Links sternos
Catadorie:Teorie de la cumputaçon Catadorie:Métodos formales Catadorie:Eiletrónica digital
Ambason muçulmana de la península Eibérica
Ambasones eislámicas (tamien chamadas de ambasones árabes ó ambasones muçulmanas) ye l nome ousado para çcrebir la série de çlocamientos melitares i populacionales ocorridos a partir de l sfuorço ampeçado an 711, quando tropas muçulmanas benidas de l Norte de África, lideradas pul general Tárique, cruzórun l mar Mediterráneo, na altura de l streito de Gibraltar, ampeçando la cunquista de la península Eibérica. Buona parte de l território de la península era anton dominada puls bisigodos.
Antecedentes
La monarquia de ls besigodos era eiletiba. Cula muorte de l rei Bitiza an 710, las cortes reuniran-se para eileger l sou sucessor, custituindo-se dues façones an çputa pula eileiçon: l grupo de Ágila II i l de Rodrigo, l redadeiro rei besigodo de Toledo. Ls partidairos de Ágila solicitórun apoio al gobernador muçulmano de África, Tarik Ibn-Ziad (Tárique), abrindo-le las puortas de Ceuta i ancitando-lo a ambiar ua spediçon melitar a la península, yá que, zde l final de l seclo VI, ls judius benien sendo perseguidos naqueilha region i, drento de la xariá, la lei eislámica, ye oubrigaçon de l muçulmano defender ls adetos de ls libros (judius i crestianos). Esta defesa praticamente fui decidida passado 612 quando, por decreto rial, ls regentes decretórun l batismo cumpulsório de judius, sob pena de cunfisco de ls benes ó spulson daquela tierra.
L'ambason
An 711, sob l comando de l própio Tárique, tropas muçulmanas atrabessórun l Streito de Gibraltar i bencírun ls partidairos de Rodrigo na batailha de Guadalete. Antretanto, passado la bitória, ls muçulmanos nun solo nó colocórun Ágila ne l trono, mas fúrun alargando las sues cunquistas pula península Eibérica, ne l território zeignado an léngua árabe cumo Al-Andalus, de la qual, por fin, quedórun senhores, colocando sob tutela crestianos i judius, pus ambos sofrian ataques i cumbatian-se mutuamente.
La resisténcia asturiana
Abdulaziç (ó Abdul-el-Aziç) subjugou la Lusitánia i la Cartaginense, saqueando las cidades de l Norte que le abrian las puortas i atacando aqueilhes que le tentórun rejistir.