cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cinfães
Heipsometrie
thumb|220px|Riu Douro (Porto Antigo) - Cinfanes L cunceilho de Cinfanes ye ua ária serrana. Ls sous dous grandes traços morfológicos son l bolumoso maciço muntanhoso que cumpone la Serra de Montemuro, cujo cume atinge ls 1382 metros i l bal de l Douro que lhemita l cunceilho la norte. Çpuostos de Oeste para Este lhocalizan-se inda ls bales de l Paiba, de l rieiro de Pianes, de l rieiro de Sampaio, de l Béstiança i de l Cabrun. L Riu Douro corre de Este para Oeste nun bal amplo i de bertentes mui anclinadas an que l znible puode atingir ls 600m. La Este abre-se l bal de l Riu Paiba, cun ua direçon NW/SE, anfletindo para ua direçon N/S antes de zaguar ne l Riu Douro. Trata-se dun bal amplo an forma de fondo de barco, cun bertentes que çcen als poucos de 600 a 300-350 metros d'altitude, cujo traçado meandrizado i l fuorte declibe lhongitudinal cunfíren grande belocidade a la circulaçon de las augas de l Paiba., Ls bales de Santiago de Pianes i l de San Cristóvão de Nueira, drenados puls rieiros de Pianes i de Sampaio, respetibamente, son pronunciados, pouco ancaixados, secionando las eilebaçones alinhadas de NE/SW, de topo aplanado i alongados lhongitudinalmente (Castro Daire, 721m i Gia, 800m). Cun ua direçon NNE/SSW, corre l Riu Béstiança. L sou bal apertado, retilíneo i perfundo, apersenta znibles 300-400n, cun ua stenson de cerca de 15 Km. Paralelamente l'este bal, surge l bal de l Cabrun cun ua ourientaçon semelhante a la de l Béstiança. Ouserba-se un cuntreste antre árias ribeirinhas junto al Douro i al Paiba adonde predominan ls fondos de ls bales cun menos de 50 metros i l'anterior de l cunceilho cun árias serranas arriba de ls 1000 metros. Nota-se un scalonamiento de las eilebaçones a la medida que se camina para SE, cun oumiento d'altitude, culminando na parte mais alta de la Serra de Montemuro. Las dues grandes tendéncias que l relebo apersenta son, l progressibo oumiento de l'altitude de las bordas de l Douro pa l'anterior i l scalonamiento de las eilebaçones, sensibelmente de W para I.
La fuorte anclinaçon zde la serra até al riu, i ls afluentes qu'ende fúrun marcando ls sous cursos, detreminan un eilebado númaro de costielhas i bales que cundicionan la lhaboura zde l tiempo de ls Romanos. Cun tierras de grande stenson para regadio i pastoreio, las parcelas son, giralmente, debedidas por lhombadas de sequeiro i porçones pedregosas.
Clima
Debido a l'eilebada bariaçon d'altitude, l cunceilho de Cinfanes apersenta fuortes cuntrastes térmicos i plubiométricos antre l bal de l Douro i l topo de la Serra de Montemuro. L clima de la borda squierda de l bal de l Riu Douro ye, an giral, temperado: barie custantemente antre 0°C. ne l lhemite de l Ambierno i 30°C. ne l Berano, sendo moderado nas staçones antercalares de Outonho i Primabera. La cadeia muntanhosa de l Montemuro, cun rigorosos Ambiernos de temperaturas negatibas, apunta ua média anual de 12,5°C. cun bentos moderados an todas las staçones. Pula cantidade d'auga absorbida durante l Ambierno i épocas de chuba, l clima ye giralmente húmido.
Demografie
La populaçon de l Munecípio de Cinfanes ten benido a decrecer cuntinamente zde la segunda metade de l seclo XX, zeignadamente, a partir de la década de 1950 (cun cerca de 35400 habitantes), fato que puode ser splicado puls mobimientos migratórios que se fúrun berificando ne ls períodos d'amplementaçon democrática i lhiberalizaçon de ls mercados. De ls eilemientos mais seneficatibos de la segunda metade de l seclo (cun perdas na orde de ls 9700) subtrai-se la década de 1990 cun decréscimo de cerca de 3700 habitantes.
Ne l ámbito de la çtribuiçon spacial, ó seia, la densidade relatiba de ls habitantes de detreminada superfice, l Munecípio de Cinfanes apersenta ua çtribuiçon heiterogénea cun tendéncia de cuncentraçon an focos habitacionales rurales i ourbanos, cun mais atratibos a la fixaçon. Cun cerca de 90,4 habitantes por Km² (2002), l Munecípio de Cinfanes ten ua baixa densidade populacional - apuntando un território cun eilebado potencial natural de cariç turtístico.
Freguesies
Las freguesies de Cinfanes son las seguintes:
Eiquenomie
thumb|160px|Béstiança - Cinfanes L Munecípio de Cinfanes, cun ourige rural i artesanal, stá lhoinge dua cadeia de balor pordutibo, apersentando baixos balores de mano-de-obra çponible pa la porduçon de benes i serbícios que potencien l circuito eiquenómico. Desta, solo cerca de 42% de la populaçon susiste cun rendimientos ouriundos de l sou trabalho sendo que ls restantes son dependentes de rendimientos sociales i reformas/pensones. Inda assi, pula atidon pa l foco secundairo, l Munecípio tenie, an 2003, cerca de 1500 ampresas an lhaboraçon atiba cun bantaige pa las bocaçones de comércio a retalho (623), custruçon cebil (308), andústria de trasformaçon (128) i houtelarie/restouraçon (114). Cumo fator crítico de sucesso salienta-se a agro-pecuária cula raça arouquesa. Recentemente, surge l segmiento turístico cumo ouportunidade de negócio, zeignadamente al nible de la gastronomie i binos, turismo de natureza (Serra de Montemuro i Bal de l Béstiança) i turismo náutico (riu Douro), tenendo por base la criaçon de meios cumplementares de restouraçon i alojamiento, i ampresas de zambolbimiento d'atebidades/çportos.
Anformaçon Turística
thumb|220px|Mapa Turístico - Cinfanes
Cinfanes ye de fundaçon multissecular tenendo l purmeiro Foral cuncedido por D. Manuel I, datado de 1 de Maio de 1513. Cumpuosto por ua parte serrana i outra ribeirinha, este cunceilho espraia-se pula bertente norte de l dorso de l Montemuro. La Serra de Montemuro i l bal de l Riu Douro son dous eixes morfológicos detreminantes, que cunfíren l'este cunceilho caratelísticas paisagísticas d'inigualable beleza i dibersidade.
La Serra de Montemuro proporciona l'acolhimiento único de las aldés culturales i tipicamente serranas, cumo ye l causo de Bal de Papas, Bustelo de la Lhage, Abeloso i Gralheira (antre outras). L Pico de l Talegre - eilebaçon rochosa cun marco geodésico, assume-se cumo l punto mais alto de l cunceilho que, cun 1382n, se rebiste de paisaiges naturales únicas. Ne l Ambierno, la chuba abre caminos serra ambaixo, formando cascatas i lhagos que, quando la temperatura ye negatiba, se tornan speilhos de carambelo. La niebe ye tamien un punto fuorte que trasforma la paisaige, que sofre assi mutaçones durante las quatro staçones de l'anho.
L bal de l Béstiança, qu'acumpanha l Riu cul mesmo nome, sala genuenidade que se rebela nua cunserbaçon purfeita de patrimonho natural, biodibersidade, ruralidade i etnografie einalterados pul tiempo. Ls socalcos de pasto i cultura agrícola habilmente molados antre la paisaige, ls moínhos d'auga ampedrados, las puontes an madeira lhocal i las casas de piedra cun madeira subreposta, son eisemplares únicos de l'arquitetura popular i tradecional de Cinfanes. Neste Bal, repleto de cachones i paisaiges d'inigualable beleza, eisiste tamien ua eilebada cantidade de bruxedos mediebales i calçadas pré-romanas que delimitan las rotas i troços pedestres cun bocaçon natural.
Para alhá de la caça i pesca cumo atebidades de lhazer i acupaçon de l ócio, Cinfanes ouferece inda fantásticas cundiçones para prática náutica de recreio i cumpetiçon, subretodo pula purfeita çposiçon de la Albufeira de l Carrapatelo i respetibos puntos d'acostaige i amarraçon: Porto Antigo i Scamaran.
Por todo l que le stá associado, Cinfanes ye, cumo diç l poeta, "l'amena region adonde an fabores ls Diuses se smírun…". (João Saraiba).
Museu Serpa Pinto
thumb|150px|Museu Serpa Pinto Situado nua de las zonas mais antigas de la Bila, na ambolbente al jardin cul nome de l'eilustre splorador cinfanense, fui einougurado a 20 de Abril de 2000 i ten cuntribuído para ua nuoba dinámica cultural. L'eidifício adonde funciona atualmente l "Museu Serpa Pinto" - habitaçon purmária de l própio splorador, nun tubo ua custruçon de raiç que permitisse eilaborar struturas de cariç museológico. Cumo tal, l spácio fui redificado i reorganizado de modo a ser possible criar un museu de cunserbaçon, promoçon i pesquisa, drento de las dimensones yá eisistentes.
De las sposiçones patentes, l bejitante puode apreciar algun de l mais amportante spólio que pertenceu al antrépido splorador cinfanense - Serpa Pinto, cumo eisemplares de las purmeiras eidiçones de ls sous lhibros, telegramas, oubjetos pessonales i profissionales, reproduçones de ls uniformes, etc.; l'acerbo arqueológico resultante de scabaçones i ambestigaçones rializadas an alguas freguesies de l cunceilho i respeitantes a bestigios de la época de la spanson de l Ampério Romano; i l lhegado ouriental gentilmente cedido pul casal cinfanense: Marie Amélia i Isidro Teixeira.
Para alhá destas, funciona ne l Museu Serpa Pinto, temporariamente, l Puosto de Turismo, para promoçon i qualquiera tipo d'anformaçon, bien cumo la Lhoija de Artesanato lhocal ourientada pa l turista i/ó bejitante.
Eigreija Románica de Scamaran
thumb|220px|Eigreija de Scamaran, Souselo - Cinfanes La Eigreija de Nuossa Senhora de la Natebidade an Scamaran queda na Freguesie de Souselo, que fura ne ls tiempos de la época mediebal un de ls mais amportantes Coutos de la region.
La Eigreija, de stilo Románico i cumpletamente ampedrada, fui eidificada ne l lhocal adonde eisistiu un cumbento de ls Cónegos Regtrantes de Santo Agostico, fundado por buolta de 1150. Custruída na forma de l seclo XII, ten ua planta lhongitudinal, cumpuosta pula justaposiçon de ls retángulos de la nabe i de la capielha-mor. Ten belumes articulados i çposiçon horizontal de las massas, sendo las coberturas defrenciadas de telhados dua i dues augas. La Fachada percipal ten un portal d'acesso d'arco apuntado cun arquiboltas decoradas cun flores stelizadas i sferas, apoiadas an ampostas, fresta central, mísulas i arco a pleno centro bazado portante de campana. Ne l lhado norte de l'eigreija eisiste un ambassamiento para nibelamiento de l piso, dues frestas, ua cachorrada i cornija. An praino mais recuado, l cuorpo de la nabe, cumpuosto por rosácea i de recorte angular que a mesmo nible de la cachorrada lhateral lhemita l recorte de la fachada percipal. Ne l lhado Sul, l portal d'arco ye apuntado i assente an ampostas, mísulas, cachorrada i cornija, stando l cuorpo de la capielha-mor tamien an praino mais recuado cumpuosto por fresta, cachorrada i cornija.
Eigreija Románica de Tarouquela
thumb|220px|Eigreija de Tarouquela - Cinfanes La La Eigreija de Tarouquela, de stilo Románico i cumpletamente ampedrada ten ourige ne ls seclos XII i XIII, mas tamien se puode anserir ne l seclo XVII, por tener sido modificada i remodelada durante esse período. La Eigreija apersenta ua planta lhongitudinal cumpuosta i eirregular de belumes articulados – nabe única, torre sineira, capielha-mor i capielha adossada al lhado squerdo de la capielha-mor. La fachada percipal ten un pórtico d'arco apuntado, seis colunelos cun capitéis ansculpidos i trés arquiboltas. Nas lhaterales, l'eigreija ten a torre sineira ciega i campanairo cun arco a pleno centro, cun remate an cornija, pinaclos i cobertura an pirámide coronada por bola i cruç metálica. L cuorpo de la capielha-mor ten un friso decorado, dues fenestraçones d'arco apuntado, cachorros portantes de la cornija, i un eisistindo oclo polilobado ne l cuorpo de la capielha lhateral. L lhado sul ye marcado pul cuorpo de la torre sineira i scadarie d'acesso. L pórtico lhateral ten arco apuntado i tímpano, un friso i dues fenestraçones d'arco apuntado sendo la cornija suportada por ua cachorrada. La fruntarie nace de l cuntraforte de l cruzeiro sendo rasgada por ua puorta ogibal de tuoros i meias canhas nas arquiboltas anternas. Ls modilhones de la cornija son decorados cun motibos, fito i zomórficos.
Riu Béstiança
thumb|220px|Riu Béstiança - Cinfanes L L Riu Béstiança ye un de ls maiores eisemplos naturales de las nuossas geraçones. Cumo eilemiento puro i sin qualquiera açon houmana que l'altare, associa plenamente las sues caratelísticas naturales als momientos marcantes de la fruiçon de l'home, menimizados la rotas de trasumáncia de l ganado i aprobeitamiento de la fuorça motriç de l'auga para farinhas i furmientos. La bacie heidrográfica stá repersentada nas cartas 136 i 146 de ls Serbícios Cartográficos de l Eisército, enquadrada, na sue totalidade, na ária admenistratiba de l Munecípio de Cinfanes. Nace nas Puortas de l Montemuro, a ua cota de 1229 metros d'altitude i corre por costielhas i socalcos durante ua çtáncia de cerca de 13,5 Km até zaguar ne ls 100 metros an Porto Antigo, cumo afluente de l Riu Douro.
L'abundáncia d'augas de ls cursos afluentes, propiciada pul sustrato granítico de to l bal, anprime ua tonalidade berde natural a todas las bordas, habilmente moldadas an socalcos de pasto que trasmiten ua riqueza paisagística d'einorme balor i potencial atratibo.
Ye por to la potencialidade i riqueza de l bal, que l curso de l Riu Béstiança ye repleto de bruxedos d'acupaçon de ls pobos mediebales i pré-mediebales que, sin qualquiera prejuízo pa l'eilemiento berde i natural qu'agora predomina, eiqui se anstalórun durante muitos anhos.
Castro de las Corona
thumb|220px|Castro de las Corona - Cinfanes
L L Castro de las Corona fui un poboado fortificado cuja acupaçon puode remontar a la Eidade de l Bronze. Cumo aliás era caratelística la sue amplantaçon an puntos altos i stratégicos, fui eidificado nun outeiro sobranceiro a la borda dreita de l Riu Béstiança. Antensamente romanizado durante l seclo I D.C., cunserba inda un cunjunto de torreones i las quatro lhinhas de muralha, sendo que la segunda i la terceira son an apareilho poligonal.
La staçon arqueológica abrange ua ária de relatiba amplitude, cun cerca de seis heitares i ne l prímetro de l spácio, repleto d'eilemientos mediebales, ancontran-se inda alguas graburas rupestres, un forno cerámico i dues furnas abiertas nas peinhas.
Ne l spácio antra-muros, ó seia, drento de las muralhas anternas, zambolbírun-se las árias habitacionales i quotidianas. Ye eiqui, ne l centro de l'eidificaçon, que se ancontran inda alguns eilemientos anfra-struturales de cunfiguraçon retangular simples i de reduzidas dimensones que serien nun mais que pequeinhos abrigos para antempéries.
Muralha de las Puortas de l Montemuro
thumb|220px|Muralha de las Puortas - Cinfanes Na zona de cumeada de la Serra de Montemuro adonde nace l Riu Véstiança, junto al lhocal chamado pulas bárias geraçones de "Puortas", apersenta-se ua gigantesca i stranha muralha ampedrada cun ua acupaçon de cerca de cinco heitares por antre las peinhas de la muntanha, cun bárias eidificaçones çpersas.
Antre eilhas, diç-se que l spácio - associado a la trasumáncia de l ganado por calçada de piedra que passa nas eimediaçones, serbirie para proteçon de l ganado ne l surgimiento d'ataques salbaiges, ambasones houmanas ó d'antempéries amprebistas. Outra de las heipóteses apunta para ua marca de território a funcionar cumo portaige ó alfándiga antre dous spácios dibergentes. A la parte las teories, nun fúrun, até a la data i an pequeinhas anterbençones d'eimergéncia, ancontrados bestigios arqueológicos na ária, nin se conhecen qualesquiera registos destas struturas.
S. João
thumb|150px|S. João - Cinfanes thumb|150px|S. João - Cinfanes
La Cámara Municipal de Cinfanes assume, anualmente i cun to l'honra, l'ourganizaçon de las fiestas de l Cunceilho an honra de l padroeiro S. João.
Durante ls dies qu'anteceden, l'outarquia prepara un porgrama culturalmente arrojado i cula persença de bários de ls melhores artistas nacionales, que, durante quatro dies, anchen la Bila culs miles d'habitantes, bejitantes i turistas que se çlocan pula fuorte atraçon de l'eibento.
Buckinghamshire
An l cundado ye Chequers, la casa de bacaçones de l Purmeiro-menistro de l Reino Ounido.
Cinfães
S. João
Ls festeijos, que son yá ua refréncia na region, ténen l punto alto na nuite de 22 para 23 de Júnio, cul tradecional çfile de las marchas populares que cunta, normalmente, cula participaçon de cinco freguesies de l Cunceilho, scolhidas aleatóriamente durante ls anhos que ban correndo. Cada ua deilhas, ancorpora ua qualquiera temática a la sue scolha, çfilando ua coreografie pa ls habundantes spetadores.
A l'animaçon cultural de renome, junta-se las açones tradecionalmente subjugadas al S. João, cumo ls festeijos relegiosos i procisson an honra de l padroeiro, la cascata Sanjoanina, la lhargada de balones, l'efusibo spetaclo pirotécnico, i ls tradecionales grelhados de chicha i peixe, que tan bien animan las rues de la Bila. Las chegadas de publico sterno son cada beç mais un fator an crecimiento, l que reforça l'eideia d'aposta cunjunta nua açon de fuorte poder atratibo pula mostra de las tradiçones i raízes que melhor ne ls caraterizan.
Feira de Artesanato, Gastronomie i Bino Berde
thumb|150px|FAGBB - Cinfanes thumb|150px|FAGBB - Cinfanes Las bertentes que mais se çtacan i que mais anriquecen l carton de bejita de Cinfanes son, sin dúbeda, l'artesanato i la gastronomie regional.
Na gastronomie, l chibo assado ne l forno de lhenha, ls torresmos, l'arroç de lhampreia i la posta arouquesa, son alguas de las einúmaras oufertas que se regan cul famoso bino berde de Cinfanes.
Yá na doçarie tradecional, ye oubrigatório probar ls doces de manteiga (matulos), a caldo seca, ls formigos, i las falachas de castanha pilada.
Todo esto puode ser apreciado i aprobeitado al lhongo de l'anho, specialmente ne l Berano, aquando de la Feira de Artesanato, Gastronomie i Bino Berde.
Geminaçones
L cunceilho de Cinfanes ye geminado cula seguinte cidade:
Refréncias
Catadorie:Bilas de l çtrito de Biseu Catadorie:Cunceilhos de l Támega (sub-region) Catadorie:Possessones Templárias
Berkshire
Las percipales cidades de l cundado son Windsor, Reading i Ascot. Outras cidades i bilas ancluen Aldermaston, Binfield, Bracknell, Brey, Burchett's Green, Caversham, Chieveley, Compton, Cookham, Crowthorne, Datchet, Finchampstead, Hungerford, Lambourn, Langley, Maidenhead, Newbury, Oakley Green, Pangbourne, Sandhurst, Sindlesham, Slough, Speen, Spencers Wood, Sunningdale, Sunninghill, Swallowfield, Thatcham, Theale, Twyford, Upper Bucklebury, Wargrave, Wickham, Winnersh, Wokingham i Woodley.
Salvador (Bahia)
Savador (Salbador, fundada cumo San Salbador de la Bahia de Todos ls Santos) ye un munecípio brasileiro, capital de l stado de la Bahia i purmeira capital de l Brasil. La cidade de Salvador ye notable, ne l Brasil, pula sue gastronomie, música i arquitetura, i sue ária metropolitana ye la mais rica ne l nordeste de l Brasil. L'anfluéncia africana an muitos aspetos culturales de la cidade torna l centro de la cultura afro-brasileira. Esso reflete ua situaçon an que se celebran práticas culturales afro-brasileiras. L Centro Stórico de Salbador, iconizado ne l bairro de l Pelourinho, ye coincido pula sue arquitetura colonial pertuesa cun monumientos stóricos que datan de l seclo XVII até l seclo XIX i fui declarado cumo Património Mundial pula Organizaçon de las Naciones Ounidas pa la Eiducaçon, la Ciéncia i la Cultura (UNESCO) an 1985.
Situada na microrregion homónima, Salbador ten mais de 2,6 milhones d'habitantes, sendo l munecípio mais populoso de l Nordiste, l terceiro mais populoso de l Vrasil i l'uitabo mais populoso de la América Latina (superado por San Paulo, Cidade de l México, Buenos Aires, Lima, Bogotá, Riu de Janeiro i Santiago). Sue region metropolitana, coincida cumo "Grande Salvador", ten 3.574.804 habitantes recenseados an 2010 pul Anstituto Brasileiro de Geografie i Statística (IBGE), l que a torna la terceira mais populosa de l Nordiste, sétima de l Brasil i ua de las 120 maiores de l mundo. Por essas dimensones ourbano-populacionales, ye classeficada pul studo de l IBGE subre la rede ourbana brasileira cumo ua metrópole regional. Tales dados demográficos spalhan-se por ua superfice de 706,8 Km², inda cunforme l IBGE, cujas cordenadas, a partir de l marco de la fundaçon de la cidade, ne l Fuorte de Santo António de la Barra, son 12° 58' 16 sul i 38° 30' 39 oeste.
La purmeira sede de l'admenistraçon colonial pertuesa de l Brasil, la cidade ye ua de las mais antigas de la América. Por un longo tiempo era antigamente chamada de "Bahia" ó "cidade de la Bahia", anclusibe por moradores de l própio stado i aparece sob este nome ó cumo "Salbador de la Bahia" la fin de defrenciá-las d'outras cidades de mesmo nome. Tamien recebiu eipítetos cumo Roma Negra i Meca de la Negritude, por ser ua metrópole cuja maior parte de la populaçon ye negra, plena d'eilemientos simbólicos i relegiosos africanos. D'acuordo cul antropólogo Bibaldo de la Cuosta Lima, la spresson "Roma Negra" ye ua deribaçon de "Roma Africana", cunhada por Mai Aninha, fundadora de l Eilé Axé Oupó Afonjá. Ne ls anhos 1940, an depoimiento a l'antropóloga cultural Ruth Landes. Segundo Mai Aninha, assi cumo Roma era l centro de l catolicismo, Salbador serie l centro de l culto als ourixás. Mais tarde, an sou libro Cidade de las Mulhieres, Landes traduziu la spresson cumo Negro Africa. Mais tarde, quando l libro fui traduzido pa l pertués, Negro Africa trasformou-se Roma Negra.
Ber tamien
Catadorie:Brasil
Cambridgeshire
Cambridgeshire, tamien coincido cumo Cundado de Cambridge, ye un cundado de la Anglaterra. Localizado na frunteira de Lincolnshire, al norte, Norfolk pa l nordeste, Suffolk, la leste, Essex i Hertfordshire, al sul, i Bedfordshire i Northamptonshire, l'oeste.
Cheshire
Cheshire ye un cundado de la Anglaterra.
Cheshire ye ua spresson anglesa para ua pessona que bibe sorrindo ó ri muito.
Lewis Carrol, outor de Alice ne l Paíç de las Marabilhas, que morou an Oxford, Anglaterra, outelizou Cheshire cumo l nome dun gato que Alice ancontra ne l Paíç de las Marabilhas, l Cheshire Cat ó Gato Careteiro, Cheshire ye famosa por ser sede de la Bentley.
Bismarck (Dakota de l Norte)
thumb|250px|Bismarck Bismarck ye la capital de l stado americano de Dakota de l Norte, cun 61,272 habitantes (2010).
right|thumb
Cultura pertuesa
La cultura pertuesa ten las sues raízes na cultura fenícia, púnica, heibraica, berebere i romana. La defrenciaçon cultural de l nuosso pobo manifesta-se atrabeç de ls tipos d'habitaçon, de las manifestaçones paganas i relegiosas, de la gastronomie i de l folclore, ó até de las calçadas tipicamente pertuesas i de l'azuleijarie.
Lhiteratura
La lhiteratura pertuesa debede-se an poesie, prosa, filosofie i triato. An todas essas árias houbo artistas que se çtacórun pul génio i pula cultura pertuesa rica an temáticas.
L fato de las purmeiras narratibas séren trasmetidas por bie oural quaije qu'oubrigou que fússen, quaije siempre, apersentadas de forma poética (la métrica i la rima, bien cumo l'uso de bersos recorrientes) facelitaba la memorizaçon de lhargos relatos. Las giestas i las bidas de santos éran assi cantados (i cuntados). Muitos destes poemas fúrun depuis passados para prosa (acrecentados de pormenores mais ó menos fiables ó, anton, spurgados de fatos de cariç lhendairo - inda que ls cronistas nun çdenhássen l lhado místico de las narratibas, até pul fato d'estes séren, basicamente, monges).
Gran Concepción
Gran Concepción ye ua ária metropolitana chilena. Ten ua populaçon de 912 889 habitantes (an 2002).
-36.81667°N, 73.05°W
Lhigaçones sternas
Catadorie:Chile
Fargo (Dakota de l Norte)
thumb|250px|Fargo Fargo ye la maior cidade de l stado americano de Dakota de l Norte, cun 118,523 habitantes (2015).
Catadorie:Cidades de ls Stados Ounidos de la América Catadorie:Geografie de Dakota de l Norte
Cultura pertuesa
Pintura
thumb|right|500px|Paineles de S. Bicente.
La pintura pertuesa, a la semelhança de l'arquitetura tento siempre seguir las tendéncias anternacionales. Ne l'ampeço de l seclo XX apareciu ua nuoba baga de artistas feturistas que podien tener feito amportantes reboluçones na arte, mas que debido a las sues muortes precoces nun l fazírun. Alguns desses pintores i outros de defrentes épocas son:
Música
Tanto la música tradecional pertuesa cumo la música eirudita clássica i cuntemporánea son altamente debersificadas i dinámicas. La música mais tradecional retrata la cultura i stória de l paíç; las outras mais recentes, surge d'anfluéncias steriores cumo de África, Brasil ó ls Stados Ounidos de la América.
Triato
An Pertual, l zambolbimiento de l triato fui un pouco retardado, assi i todo Gil Vicente, bisto cumo l "pai" de l triato pertués ampeçou de cierta forma la stória de l triato nacional ne l seclo XVI. L triato catibou l público, subretodo la classe alta. Fui yá ne l seclo XX que l triato chegou a las massas atrabeç de l Triato de Rebista.
Dança
L fulclore pertués ye mui bariado, pus cada region de l paíç ten las sues tradiçones. Las danças folclóricas son danças populares para to la giente. Mais recentemente aparecírun danças mais eiruditas, eisecutadas por beilarinos porfissionales. Estas nuobas danças surge de la crecente abertura la nuobas culturas, d'adonde se puode çtacar:
Cinema
Cineastas:
Zeinho
Ne l Zeinho çtácan-se:
Lhéngua
La lhéngua oufecial de Pertual ye l pertués, ua de las purmeiras lhénguas cultas de la Ouropa mediabal a par de l probençal, sendo la sue scrita anfluenciada por esta redadeira. Hai un munecípio adonde pessonas fálan ua lhéngua deribada dua lhéngua dun antigo reino, l Reino de Lhion, chama-se Mirandés (Lhéngua Mirandesa an Mirandés). Esta lhéngua ten alredror de 15000 falantes (la maiorie cumo segunda lhéngua), sendo l'aldé de Picuote la única praticamente 100% monolingue nesta lhéngua, l que ye ua curjidade para un paíç cultural i lhenguisticamente houmogenizado cumo Pertual. L'uortografie de l Mirandés ye ua lhéngua defrente, cun un zambolbimiento, strutura i stória defrentes.
Stereótipos
*
Filadélfia
Catadorie:Cidades de ls Stados Ounidos de la América
Riu Biobío
thumb|right|195px| L Biobío ye un riu chileno cun 380 Km de cumprimiento qu'atrabessa la region de Biobío i Concepción chegando até l ouceano Pacífico, la nacente queda ne la Laguna Galletué, na region de la Araucanía. Ls sous percipales afluentes son l riu Malleco y l riu Laja.
Lhigaçones sternas
Catadorie:Chile Catadorie:Rius de Chile
Pierre (Dakota de l Sul)
right|thumb
Stória de l Japon
Ambaixo stá ua brebe çcriçon de cada período de la stória de l Japon.
Pré-stória
Pesquisas arqueológicas andícan que l Japon yá era acupado por seres houmanos premitibos hai cerca de 500.000 anhos, durante l período paleolítico. Por buolta de 8000 anhos atrás fabricórun las mais antigas cerámicas de l mundo. Acradita-se que esses pobos Jomon son ls ancestrales de ls japoneses i de l ainus. A partir de 300 a.C. ampeça l período Yayoi, que ye marcado pulas tecnologies de cultibo de arroç i eirrigaçon, trazido por migrantes de la Coreia, China i outras partes de la Ásia. L Japon stubo lhigado al cuntinente asiático, l que facelitou la migraçon pa l arquipélago japonés.
Cula fin de la redadeira era glacial, apareciu la cultura Jomon por buolta de 11000 a.C., caratelizada por un stilo de bida semi-sedentário, cula susisténcia baseada an recuolha i caça.
Percípio de la monarquie
La família amperial japonesa mantén-se de forma cuntina ne l trono zde l percípio de l período monárquico, ne l seclo VI a.C.. Segundo l punto de bista relegioso, ls amperadores tráçan sue ascendéncia até l reinado de l diuses subre la tierra, de l quales serien çcendentes i l Amperador Jinmu ye l purmeiro mortal de la lhinhaige amperial.
Feudalismo
La aquemulaçon de grandes stensones de tierra an manos de particulares possiblitou la chubida de ls admenistradores lhocales, ls Daimio. A la medida que sues tierras éran remobidas de las lhistas de ampuostos, oumentaba la renda dessa classe social. Als poucos, ls admenistradores ampeçórun a repelir la anterferéncia de funcionários probinciales i centrales, i criórun fuorças própias para mantener la orde an sues árias. Assi, l seclo X fui de cumpleta zorde. Ls aristocratas de Quioto nun tenien poder algun para fazer cumprir las ordes fuora de la capital, yá que ls antigos eisércitos habien degenerado i ls nuobos tenien-se tornado ua spece de asilo adonde ls nobres bien relacionados acupában sinecuras. An alguns lhugares, l própio pobo armaba-se para porteger-se. Ls "oufeciales de paceficaçon" nomiados pul poder central pouco podien fazer, pus nun cuntában cul apoio lhocal. Acelarou-se la debison de l poder. An 1156 ua çputa sucessória trouxo ls guerreiros rurales pa la capital, adonde se stablecírun.
Las grandes lhigas de guerreiros éran xefiadas por famílias que se cunsidrában de acendéncia amperial. Era prática ambiar ls filhos mais nuobos de l amperador al campo, quando nun habie mais lhugar para eilhes na corte; por detreminaçon de ls códigos, debian demudar de nome apuis de seis geraçones; assi, ne l seclo X, ls guerreiros afeliórun-se la dues grandes lhigas, quemandadas pulas famílias Minamoto i Taira, que se dezien amperiales. La lhuita eirrompiu an Quioto an 1156 i 1159. La purmeira guerra - la de la era Hogen - fui probocada por ua çputa sucessória, apuis de la muorte de l amperador Toba, que tentou lhebar al trono sou quarto filho Goshirakawa an beç de premetir que sou filho mais bielho, Konoe, quedasse cumo amperador. Ganhórun ls partidários de Goshirakawa i ls lhíderes de la ouposiçon fúrun eisecutados. Goshirakawa reinou até 1158, quando se retirou, ampeçando la segunda guerra.
Ouneficaçon
Ne l seclo XVI inda cuntinaba la zorde i la çfragmentaçon ne l Japon, que chegou a tener, de 1335 la 1392, dues cortes amperiales. Mas, al final de l seclo XVI, alcançara sustancial ouneficaçon, ó pul menos la paceficaçon. Esso fui oubra de trés grandes generales: Oda Nobunaga, Toyotomi Hideyoshi i Tokugawa Ieyasu. Homes de grande capacidade melitar criórun ua base stable para l eisercíto de la admenistraçon Tokugawa, que durou até 1867.
Zde l seclo XVII até al seclo XIX, l Japon quedou eisolado de l restro de l mundo. L paíç passaba por ua política de eisolamiento chamada Sakoku ("Paíç cerrado"). Durante esse tiempo fui gobernado pula família Tokugawa. Debido a esse eisolamiento, l Japon nun se andustrializou a la par cul restro de l mundo i quedou na sociadade feudal de l regime de Xogunato (ber Xogunato Tokugawa). Nesse período, la capital era Edo, la Tóquio de hoije. (Período Edo ye l período que bai de 1603 a 1867, que carateliza l gobierno Tokugawa).
Motibos de l Eisolamiento
Nun podemos deixar de citar las relaçones comerciales mantenidas cula Houlanda. Al cuntrário de ls pertueses, que querien tamien catequizar ls japoneses, ls houlandeses tenie solo antençon comercial cul Paíç de l sol Nacente.
L Japon, para alhá de tener sido gobernado por ua ditadura feudal que adotou ua política de eisolamiento, tamien tubo outro motibo crucial para tener quedado eisolado até la década de 1850:
Antresses Eiconómicos Mundiales: L Japon solo sofriu sue modernizaçon ne l período an que eilha acunectiu por causa de la anterbençon de ls Stados Ounidos. L antresse de ls Stados Ounidos an criar lhaços cul Japon staba lhigado la necidade de heigemonie de ls EUA: Eilhes querien aliados an puntos stratégicos de la Ásia i de l Pacífico. Antes desso, ne l cuntesto eiquenómico de l mundo, l que mobimentaba l quemércio éran las speciaries, matérias primas, perdutos begetales tropicales i tierras birges. L Japon, sendo un paíç de território pequeinho, formado por muntanhas i planices streitas i cun poucas tierras cultibables, nun atraía ls comerciantes nin las poténcias quelonialistas cumo ls países tropicales. (Habie si cierta presson pa l quemércio, pus l Japon era un punto stratégico, cun mercado cunsumidor an potencial).
Outro motibo del tener se eisolado i de l gobierno Tokugawa tener cerrado l paíç fui para porteger la heigemonie que la família (Tokugawa) tenie i para mantener la stablidade que l Japon habie ganhado. Cumo assi? Las poténcias ouropeias, an sues lhuitas einacabables (de orde relegiosa, política, eiquenómica, etc) stában ambolbendo la Ásia nesses cunflitos. Lhuitában para alcançar l "monopólio de relaçon comercial" (nua spece de pato quelonial) cun países cumo l Japon. Cul Japon yá ouneficado i "an paç", ls Tokugawa percisában acabar cula bulnerablidade de l Japon, ó seia, tirá-lo de l meio desse campo de batailha. Assi, spulsában comerciantes i catequizadores i até proibírun la prática de l cristandade (que amanaçaba la orde bigente). Por esso, mais ó menos de 1637 a 1868, la Tierra de l Sol Nacente quedou eisolada de l restro de l mundo. Ne l período an que boltou a se abrir, l gobierno de la família Tokugawa acabou, i l Japon deixou de tener l Xogunato (un tipo de ditadura feudal) para tornar als moldes de Ampério. Essa transiçon an que l Japon modernizou-se i houbo un choque antre la cultura feudal japonesa i la cultura capitalista oucidental quedou coincida cumo Reboluçon Meiji.
Amperialismo Japonés
Cumpletadas las reformas anternas, l gobierno decidiu-se la alcançar ua cundiçon de eigualdade cun las poténcias oucidentales. Ua reforma de l tratados, cun bistas a stinguir ls prebilégios judiciales i eiquenómicos çfrutados puls strangeiros, fui tentada zde l ampeço, mas las poténcias ambolbidas recusórun-se a tratar de l assunto até que las anstituiçones lhegales japonesas se eiquiparássen a las oucidentales. Ls assuntos asiáticos acupórun lhugar secundário de la política sterna de l purmeiros anhos, mas yá ne l ampeço de la década de 90 tornaba-se clara la amportáncia chinesa na Coréia, l que alarmaba Tóquio. An 1894, ua rebelion na Coréia fui smagada cun apoio de ls chineses. L Japon ambiou tropas al paíç bezino i, acabada la crise, recusou-se a retirá-las. Las ribalidades campana-japonesas ampeçórun ne l mar, i depuis la lhuita trasferiu-se pa la Coréia. Bitorioso an todas las batailhas, l Japon ampuso un tratado houmilhante al adbersairo, mas las poténcias ouropeias recusórun-se a aceitar Tóquio cumo sócio na partilha de las riquezas de la China. Almanha, Fráncia i Rússia forçórun ls japoneses a debolber la península de Liaotung, tomada a la China, an troca dua andmenizaçon. An 1889, la Rússia forçou la China a ceder-le la referida península, cun sue amportante base nabal de Port Arthur.
La rendiçon de l Japon
An 1937, l chamado “ancidente chinés” praticamente puoso l poder ne l Japon an manos de l militares. L ancidente ampeçou cul ataque japonés la ounidades chinesas na Puonte Marco Polo, acerca de Pequin. A seguir, las tropas japonesas acupórun Nanquin, Hangchow i Canton. A essa altura, l Japon yá fazie parte de l chamado Eixe, atrabeç de l Pato Anti-Komintern cula Almanha i apuis cula Eitália. Esses acuordos fúrun sustituídos pul Pato Tripartite de Setembre de 1940, pul qual las poténcias de l Eixe reconhecian l Japon cumo lhíder dua nuoba orde na Ásia.
L Eisército Burmeilho ye oubrigado a ir buscar dibersos quemandantes ne ls campos de cuncentraçon, adonde stan cunfinados por orde de Stálin. Andústrias son trasferidas para ls montes Urales i ls Aliados préstan amportante ajuda marítima i aérea a las fuorças sobiéticas. Ataque a Pearl Harbor - L ataque japonés a la base norte-amaricana de Pearl Harbor, ne l Habaí, an 7 de Dezembre de 1941, lhieba ls Stados Ounidos a declaráren guerra al Eixe i alastra l cunflito a quaije todo l mundo. An Júnio de 1942 l Japon yá acupa la Indochina Francesa i deten la supremacie nabal ne l Pacífico. An seguida, toma Hong-Kong, Malásia, Singapura, Índias Ourientales Houlandesas, Bornéu, Felipinas, Andamanas i Birmánia. Las dues façones beligerantes stan defenidas: ls países de l Pato Anticomintern (l Eixe) Almanha, Eitália i Japon contra la Ounion Sobiética, la China i ls Aliados (Anglaterra, Stados Ounidos, antre outros).
Un Kamikaze era un piloto que pilotaba sou abion totalmente carregado de splosibos para que, an redadeira anstáncia, podisse atirar-se contra ls einemigos, dando sue bida cumo arma final. Kamikazes son cunfundidos culs abiones japoneses pilotados por un piloto suicida que cul se atira subre l albo einemigo. Na berdade, Kamikaze (Kami =dius, Kaze= aire) ye l nome japonés para las dues tempestades que, an 1274 i 1281 çtruíran frotas de ambasores mongóis, lhibrando l paíç de la guerra i recebindo l nome de "bentos debinos" pula ajuda que dórun.
Lenin
Vladimir Ilyich Ulyanov, mais coincido pul pseudónimo Lenine (Simbirsk, 10 d'abril de 1870 – Gorki, 21 de janeiro de 1924), fui un rebolucionairo quemunista, político i teórico político russo. Serbiu cumo xefe de gobierno de la República Russa (1917-1918), de la República Socialista Federatiba Sobiética de la Rússia (1918-1924) i de la Ounion Sobiética (1922-1924). Sob sue admenistraçon, la Rússia i, an seguida, la Ounion Sobiética tornórun-se un Stado socialista unipartidairo gobernado pul Partido Quemunista Russo. Eideologicamente marxistas, sues teories políticas son coincidas cumo lhenenismo.
Stória de l Japon
La rendiçon de l Japon
An Agosto de 1945, las bombas atómicas lhançadas subre Hiroshima i Nagasáqui i la antrada de la URSS na guerra asiática forçórun la rendiçon. L ato formal fui assinado a 2 de Setembre de 1945, na Baía de Tóquio, a bordo de l couraçado norte-amaricano “Missouri” i deixaba claro qual serie las antençones amaricanas an relaçon al Japon: la rendiçon ancundicional, l que seneficaba la perda de la soberanie i de la sue própia andependéncia.
Catadorie:Stória de l Japon
Lenin
Catadorie:Quemunistas Catadorie:Políticos de la Ounion Sobiética
Pitágoras
Este artigo ó seçon cuntén ua lista de fuontes ó ua única fuonte ne l fin de l testo, mas estas nun son citadas ne l cuorpo de l'artigo, l que cumpromete la cunfiabelidade de las anformaçones. (zde júnio de 2009) Por fabor, melhore este artigo antroduzindo notas de rodapie citando las fuontes, anserindo-las ne l cuorpo de l testo quando necessairo.
Pitágoras de Samos (de l griego: Ο Πυθαγόρας ο Σαμιος) fui un filósofo i matemático griego que naciu an Samos antre cerca de 571 a.C. i 570 a.C. i morriu an Metaponto antre cerca de 497 a.C. ó 496 a.C.
La sue biografie stá ambolta an lendas. Diç-se que l nome senefica altar de la Pítia ó l que fui anunciado pula Pítie, pus mai al cunsultar la pitonisa soube que l nino serie un ser scepcional.
Pitágoras fui l fundador dua scuola de pensamiento griega chamada an sue houmenaige de pitagórica. Tubo cumo sue percipal mestra, la filósofa i matemática Temstocleia.
Biografia
Fondou ua scuola mística i filosófica an Crotone (colónias griegas na península itálica), cujos percípios fúrun detreminantes pa l'eiboluçon giral de la matemática i de la filosofie oucidental sendo ls percipales temas l'harmonia matemática, la doutrina de ls númaros i l dualismo cósmico eissencial.
Ls pitagóricos antressában-se pul studo de las propiadades de ls númaros. Para eilhes, l númaro, sinónimo d'harmonia, custituído de la soma de pares i ímpares - ls númaros pares i ímpares spressando las relaçones que se ancontran an permanente porcesso de mutaçon -, era cunsidrado cumo l'eissencia de las cousas, criando noçones oupostas (lemitado i elimitado) i sendo la base de la teorie de l'harmonia de las sferas.
Pitágoras fui spulso de Crotone i passou a morar an Metaponto, adonde morriu, probabelmente an 496 a.C. ó 497 a.C..
La scuola de Pitágoras
Assi, Pitágoras i ls pitagóricos ambestigórun las relaçones matemáticas i çcubriran bários fundamientos de la física i de la matemática.
miniaturadaimagem|L pentagrama era l simblo de la Scuola Pitagórica. ‎L simblo outelizado pula scuola era l pentagrama, que, cumo çcubriu Pitágoras, ten alguas propiadades antressantes. Un pentagrama ye oubtido traçando-se las diagonales dun pentágono regular; pulas anterseçones de ls segmientos desta diagonal, ye oubtido un nuobo pentágono regular, que ye proporcional al ouriginal satamente pula rezon áurea.
Pitágoras çcubriu an que proporçones ua cuorda debe ser debedida pa l'oubtençon de las notas musicales ne l'ampeço, sin altura defenida, sendo ua tomada cumo fundamental (pensemos nua longa cuorda presa la dues stremidades que, quando tangida, ne ls dará l sonido mais grabe - i a partir deilha, gerar-se-á la quinta i terça atrabeç de la reberberaçon harmónica. Ls sonidos harmónicos. Prendendo-se la metade de la cuorda, depuis la terça parte i depuis la quinta parte cunseguiremos ls anterbalos de quinta i terça an relaçon a la fundamental. La chamada SÉRIE HARMÓNICA. A la medida que subdebidimos la cuorda oubtemos sonidos mais altos i ls anterbalos seran defrentes. I assi sucessibamente. Çcubriu inda que fraçones simples de las notas, tocadas juntamente cula nota ouriginal, porduzen sonidos agradables. Yá las fraçones mais cumplicadas, tocadas cula nota ouriginal, porduzen sonidos zagradables.
Para alhá çto, ls pitagóricos acraditában na sfericidade de la Tierra i de ls cuorpos celhestres, i na rotaçon de la Tierra, cul que splicában l'altarnáncia de dies i nuites. La filosofie baseou ua doutrina chamada Filosofie splanatória Cristo-Pitagorica.
La scuola pitagórica era conetada cun cuncepçones sotéricas i la moral pitagórica anfatizaba l cunceito d'harmonia, práticas ascéticas i defendia la metempsicose.
Durante l seclo IV a.C., berificou-se, ne l mundo griego, ua rebibescéncia de la bida relegiosa. Segundo alguns storiadores, un de ls fatores que cuncorrírun para esse fenómeno fui la linha política adotada puls tiranos: para garantir l papel de líderes populares i para anfraquecer l'antiga aristocracie, ls tiranos stimulában la spanson de cultos populares ó strangeiros.
Dentre estes cultos, un tubo einorme difuson: l Orfismo (de Orfeu), ouriginairo de la Trácia, i qu'era ua religion eissencialmente sotérica. Ls seguidores desta doutrina acraditában na eimortalidade de l'alma, ó seia, anquanto l cuorpo se degeneraba, l'alma migraba para outro cuorpo, por bárias bezes, la fin d'efetibar la purificaçon. Dioniso guiarie este ciclo de rencarnaçones, podendo ajudar l'home a libertar-se del.
Pitágoras seguia ua doutrina defrente. Tenerie chegado a la cuncepçon de que todas las cousas son númaros i l porcesso de libertaçon de l'alma serie resultante dun sfuorço basicamente anteletual. La purificaçon resultarie dun trabalho anteletual, que çcubre la strutura numérica de las cousas i torna, assi, l'alma cumo ua ounidade harmónica. Ls númaros nun serien, neste causo, ls simblos, mas ls balores de las grandezas, ó seia, l mundo nun serie cumpuosto de ls númaros 0, 1, 2, etc., mas de ls balores qu'eilhes sprimen. Assi, antoce, ua cousa manifestarie sternamente la strutura numérica, sendo esta cousa l que ye por causa deste balor.
Percipales çcubertas
Alén de grandes místicos, ls pitagóricos éran grandes matemáticos. Eilhes çcubriran propiadades antressantes i curjidosas subre ls númaros.
Númaros figurados
Ls pitagóricos studórun i demunstrórun bárias propiadades de ls númaros figurados. Antre estes l mais amportante era l númaro triangular 10, chamado puls pitagóricos de tetraktys, tétrada an pertués. Este númaro era bisto cumo un númaro místico ua beç que cuntenie ls quatro eilemientos fuogo, auga, aire i tierra:, i serbia de repersentaçon pa la cumpletude de l to.
α α α α α α α α α α
La tétrada, que ls pitagóricos zenhában cun un α arriba, dous ambaixo deste, depuis trés i por fin quatro na base, era un de ls simblos percipales de l sou coincimiento abançado de las rialidades teóricas. Repersentaçon to purfeita an si de qualquiera un de ls lados que se ouserbe.
Númaros purfeitos
La soma de ls debisores de detreminado númaro cun sceçon del mesmo, ye l própio númaro. Eisemplos:
Teorema de Pitágoras
miniaturadaimagem|Ua de las formas de demunstrar l Teorema de Pitágoras. Un porblema nun solucionado na época de Pitágoras era detreminar las relaçones antre ls lados dun triángulo retángulo. Pitágoras probou que la soma de ls quadrados de ls catetos ye eigual al quadrado de l'heipotenusa.
L purmeiro númaro eirracional a ser çcubierto fui la raiç quadrada de l númaro 2, que surgiu satamente de l'aplicaçon de l teorema de Pitágoras nun triángulo de catetos balendo 1:
Ls griegos nun conhecian l simblo de la raiç quadrada i dezien simplesmente: "l númaro que multiplicado por si mesmo ye 2".
A partir de la çcubierta de la raiç de 2 fúrun çcubiertos muitos outros númaros eirracionales.
Reitor de la purmeira ounibersidade
Eesisten, inda assi, andícios de que l chamado Teorema de Pitágoras yá era coincido de ls babilónios an 1600 a.C. cun scopo ampírico. Estes usában sistemas de notaçon sexagesimal na medida de l tiempo (1h=60min) i na medida de ls ángulos (60º, 120º, 180º, 240º, 360º).
Pitágoras percorreu por 30 anhos l Eigito, Babilónia, Síria, Fenícia i talbeç la Índia i la Pérsia, adonde acumulou ecléticos coincimientos: astronomie, matemática, ciéncia, filosofie, misticismo i religion. El fui cuntemporáneo de Tales de Mileto, Buda, Cunfúcio i Lao-Tsé.
Quando retornou la Samos, andispós-se cul tirano Polícrates i eimigrou pa l sul de la Eitália, na ilha de Crotone, de dominaçon griega. Ende fondou la Scuola Pitagórica, la quien se cuncede la glória de ser la "purmeira Ounibersidade de l mundo".
La Scuola Pitagórica i las atebidades se biran zde anton amboltas por un béu de lendas. Fui ua antidade an parte secreta cun cientos d'alunos que cumpunhan ua armandade relegiosa i anteletual. Antre ls cunceitos que defendian, çtacan-se:
Pitágoras ye l purmeiro matemático puro. Antretanto ye defícel apartar l stórico de l lendairo, ua beç que debe ser cunsidrado ua figura amprecisa storicamente, yá que todo l que del sabemos debe-se a la tradiçon oural. Nada deixou scrito, i ls purmeiros trabalhos subre l mesmo debe-se la Filolau, quaije 100 anhos passado la muorte de Pitágoras. Mas nun ye fácele negar als pitagóricos - assebera Carl Boyer - "l papel primordial pa l stablecimiento de la Matemática cumo deciplina racional". A çpeito d'algun sagero, hai seclos cunhou-se ua frase: "Se nun houbisse l 'teorema Pitágoras', nun eisistirie la Geometrie".
Al biografar Pitágoras, Jámblico (c. 300 d.C.) registra que l mestre bebia repetindo als çcípulos: “todas las cousas se assemelhan als númaros”.
La Scuola Pitagórica anseijou fuorte anfluéncia na poderosa berba de Ouclides, Arquimedes i Platon, na antiga era crestiana, na Eidade Média, na Renacença i até an nuossos dies cul Neopitagorismo.