cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Araricá
Eigreija Matriç
An 1889, caiu la monarquia ne l Brasil i, cun esso, la relaçon Eigreija/Stado. Nun mais era neçaira l'anstalaçon canónica dua paróquia cumo critério necessairo para fundaçon dun munecípio. I assi, la capielha, custruída na antençon de ser matriç, an bista tamien de l zambolbimiento acentuado de Sapiranga, permanece durante mais dun seclo na cundiçon de capielha, i l'eideia dua paróquia ne l tierra de Araricá solo retornarie ne l'anho de 2004, quando l'anton pároco de Nuoba Hartç, frei Irineu Della Libera i l'admenistrador de las quemunidades católicas de l território de Araricá, diácono José Albes, bendo la necidade dua paróquia ne l munecípio para un melhor trabalho cul pobo católico de la cidade, ampeçórun la mobelizaçon de l pobo católico ne l sfuorço an fazer possible l'anstalaçon dua sede paroquial na cidade.
An 2007, l recén ampossado bispo de Nuobo Hamburgo, don Zeno Hastenteufel, an bejita pastoral, aproba i abençoa l'eniciatiba, pedindo que se ampenhassen cun ardor neste porjeto. Zde anton todos ls católicos drento de sues possibelidades sob l'outoridade i cordenaçon de l pároco de Nuoba Hartç, Pe. Francisco de las Chagas Albes, ajudan na custruçon de la neçaira strutura pa l'ereçon de la nuoba Paróquia que tenerie cumo sede la capielha dedicada la Nuossa Senhora de la Cunceiçon, ne l centro de la cidade, an sue parte mais eilebada. Sou território serie çmembrado de la Paróquia Nuossa Senhora de Lourdes de Nuoba Hartç i tamien de la Paróquia San Luís Gonzaga de Sapiranga. An suma, l Decreto de Criaçon de la Paróquia de Araricá cuntempla, an sue jurisdiçon, to l munecípio. Ne l'anho de 2010, don Zeno nomeou, cumo bigairo paroquial de Nuoba Hartç pa l munecípio de Araricá, l padre Irineu José Theobald, que dedicarie antegralmente sou tiempo pa la biabelizaçon de la custruçon de la Casa Canónica, yá ampeçada por padre Chagas.
An 14 de nobembre de 2012, l bispo diocesano de la Diocese de Nuobo Hamburgo, don Zeno Hastenteufel, al publicar ouficialmente nomeaçones i trasferéncias de sue diocese pa l'anho de 2013, nomeou, cumo purmeiro pároco de la nuoba Paróquia de Nuossa Senhora de la Cunceiçon de Araricá, padre Irineu José Theobald. L'anstalaçon solene de la paróquia i posse de l purmeiro pároco acunteciu a 20 de janeiro de 2013.
Ligaçones sternas
Ararica
Alain Vigneault
Alain Bigneault (nacido an 14 de maio de 1961) ye un treinador profissional canadiano qu'atualmente dirige l Bancouber Canucks de la National Hockey League (NHL). El fui antes un defensor por seis temporadas, debedindo-se antre la NHL, Central Hockey League i Amarican Hockey League (AHL). El tamien treinou l Montreal Canadienes, para alhá de tener treinado la Quebec Manjor Junior Hockey League. El ganhou l Prémio Jack Adams cumo melhor treinador de la NHL de la Temporada 2006-07 de la NHL. Sou stórico de jogos de la NHL ancluiu 42 partidas an dues temporadas, 1981-82 i 1982-83, pul St. Louis Blues.
Carreira cumo Treinador
Bigneault ampeçou sue carreira cumo treinador als 25 anhos an 1986–87, solo ua temporada passado sue aposentadoria cumo jogador. El ampeçou na Quebec Manjor Junior Hockey League (QMJHL), treinando por ua temporada l Trois-Ribières Drabeurs i cinco pul Hull Olympiques – coincidentemente, ls mesmos dous eiquipas puls quales el jogou an sue carreira júnior. El treinou l Olympiques pa l sou melhor zampenho an temporada regular QMJHL an 1987–88, cun zampenho de 43-23-4.
Yi
Atlas of China, Fudan University Press, 2014, ISBN 978-7309115994
Alain Vigneault
Carreira cumo Treinador
Na temporada 1992-93, Bigneault tubo sue purmeira parada na NHL cumo técnico assistente de la franquia de spanson Ottawa Senators. Todabie, passado trés temporadas seguidas na radadeira posiçon, el retornou a la QMJHL ne l meio de la temporada 1995-96 para treinar l Beauport Harfangs.
Ua temporada i meia depuis, Bigneault tubo ua nuoba chance de la NHL, sue purmeira cumo treinador de la liga, cul Montreal Canadienes. El fui bien an sues purmeiras temporadas cula franquia stórica, i an 2000, fui nomeado pa l Prémio Jack Adams las cumo treinador de l'anho, yá que quaije chegou als playoffs mesmo cun jogadores-chabe lesionados. Ironicamente, na temporada passado sue nomeaçon, Montreal ampeçou mal i el fui demitido.
Passado ua terceira passaige na QMJHL, treinando por dues temporadas l Prince Edward Eisland Rocket, Bigneault fui cuntratado pula ourganizaçon de l Bancouber Canucks para treinar l'afeliado de liga menor, l Manitoba Mose. Passado ua temporada de sucesso an Manitoba, na qual l Mose ganhou 100 puntos i atingiu la segunda rodada de ls playoffs, el fui scolhido para sustituir Marc Crawford cumo treinador de l Canucks na temporada 2006-07.
An sue purmeira temporada cumo treinador de l Canucks, stableciu un recorde de bitórias de la franquia nua temporada, cun 49, apagando la campanha de 46 bitórias de Pat Quinn an 1992–93. Bigneault tamien lebou l Canuycks al títalo de la Debison Noroiste antes de ser eliminado na Segunda Rodada de ls Playoffs pa l Anahein Ducks. Cun esso, el recebiu sue segunda nomeaçon pa l Prémio Jack Adams i derrotou Lindy Ruff de l Buffalo Sabres i Michel Therrien de l Pittsburgh Penguines nua botaçon an 14 de júnio de 2007 para treinador de l'anho. Na temporada seguinte, todabie, l Canucks nun se classeficou pa ls playoffs i l'admenistrador giral Dabe Nonis fui demitido. Passado l sucessor de Nonis, Mike Gillis, tener sido trazido, fui speculado se l Canucks manterie ó nun Bigneault. Passado bários ancuontros cun Gillis, Bigneault assinou un cuntrato dun anho para quedar ne l Bancouber pa la temporada 2009-10. Todabie, ls treinadores assistentes de Bigneault, Barry Smith i Mike Kelly, hardanças de l staff de Crawfor, fúrun demitidos.
Cula salida de l capitan Markus Naslund al fin de la temporada 2008, Bigneault scolheu de forma cuntrobersa Roberto Luongo cumo nuobo capitan de l'eiquipa, anque de las regras de la NHL de proibir goleiros de séren capitanes. Luongo tornou-se l purmeiro goleiro la se tornar capitan dun eiquipa de la NHL an 60 anhos. Cun nuoba admenistraçon i liderança, Bigneault i l Canucks retornórun als playoffs i ganhórun sou segundo títalo de la Debison Noroiste an trés anhos. Eilhes fúrun derrotados mais ua beç na Segunda Rodada, desta beç pa l Chicago Blackhawks.
Acerca d'antrar ne l radadeiro anho de cuntrato an 2009–10, Bigneault assinou un cuntrato de trés anhos an setembre de 2009.
Fura de l Carambelo
Bigneault libe an Gatineau (Hull), Quebec durante a anter-temporada. El ye diborciado cun dues filhas, Andreane, que studa na Ounibersidade Labal, i Janie Bigneault, que bibe cun sue mai an Trois-Ribières, Quebec. El bibe an Bancouber durante la temporada. El puode ser ancontrado ocasionalmente an dies de jogos correndo ne l Stanley Park. El ye coincido na amprensa de Bancouber pul sou senso d'humor. Sou apelido ye "La.B".
Refréncias
Catadorie:Naturales de Quebec Catadorie:Jogadores d'hóquei ne l carambelo de l Canadá Catadorie:Treinadores d'hóquei ne l carambelo de l Canadá Catadorie:Jogadores de l St. Louis Blues
Dingyuan
Dingyuan ye un cundado de la porbinça Anhui de la China. Ten ua sobrefiç de 1803 km² i ua poblaçon de 779 mil ingros.
Laian
Atlas of China, Fudan University Press, 2014, ISBN 978-7309115994
Within Temptation
Within Temtation ye ua banda de Metal Sinfónico de ls Países Baixos, formada an 1996 pul guitarrista Robert Westerholt i pula bocalista Sharon den Adel. A partir de l álbun Mother Earth ampeçórun a ganhar maior notoriadade na média anternacional.
Formaçon atual
220px|thumb|right|Within Temtation al bibo an 2012.
Links sternos
Catadorie:Bandas de metal Catadorie:Symphonic metal Catadorie:Bandas de symphonic metal Catadorie:Bandas de gothic metal Catadorie:Bandas de ls Países Baixos
Mingguang
Mingguang ye un cundado de la porbinça Anhui de la China. Ten ua sobrefiç de 1500 km² i ua poblaçon de 603 mil ingros.
Atlas of China, Fudan University Press, 2014, ISBN 978-7309115994
Yingdong
Yingdong ye un çtrito de la porbinça Anhui de la China. Ten ua sobrefiç de 1457 km² i ua poblaçon de 520 mil ingros.
Atlas of China, Fudan University Press, 2014, ISBN 978-7309115994
Koffi Kwahulé
Koffi Kwahulé (Abengourou, 1956) ye un scritor de la Cuosta de l Marfin.
Screbiu cerca de 30 peças, para alhá de romances i cuntos. Sue obra ye marcada pula anfluéncia de l jazç, anclusibe ne l ritmo de l testo. Sou romance Babyface, de 2006, ganhou l prémio Ahmadou Kourouma i l Grande Prémio de la Cuosta de l Marfin de las Letras.
Panamá
L Panamá ye un paíç de la América Central Cuntinental, lemitado la norte pul Mar de las Caraíbas, la leste pula Colómbia, la sul pul Ouceano Pacífico i la oeste pula Cuosta Rica. La capital ye Cidade de Panamá.
Catadorie:Paízes de la América de l Norte
Bilasseco
Bilasseco (an pertués Vilar Seco) ye ua freguesie pertuesa de l cunceilho do Bumioso, cun 23,08 km² de área i 220 habitantes (2001). Densidade: 9,5 hab/km². Até meados de l séclo XIX pertenciu al cunceilho de Miranda de l Douro.
Catadorie:Pertual
Ouropa
Ouropa ye la parte oucidental de l supercontinente ouroasiático. Ambora geograficamente seia cunsidrada ua península de la Eurásia, ls pobos de la Ouropa ténen caraterísticas culturais i ua stória specíficas, l que justifica que l território ouropeu seia giralmente cunsidrado cumo un cuntinente.
Çcriçon giral
Segundo la mitologie griega, Ouropa fui ua mulhier muito guapa que çpertou ls amores de Zeus, dius-rei de l Oulimpo.
La quaije totalidade de l cuntinente anclui-se ne l mundo zambolbido. La agricultura, mecanizada, amprega an média solo 10% de la populaçon eiconomicamente atiba, anquanto que un terço desta se acupa de la andústria i la maior parte ye absorbida pul setor terciário. La Ounion Ouropeia (UI), cumprendendo 27 Stados-nembros, ye la maior i mais amportante antidade política, eiconómica i cultural de l mundo. La UI ye tamien la maior eiconomie mundial cun un PIB stimado an 12,82 trilhones de dólares ultrapassando lhargamente ls Stados Ounidos.
La Ouropa pertence, cula Ásia, a ua massa de tierra chamada Ourásia. L cuntinente ouropeu ten ua ária de 10,3 milhones de km² i ye banhado al norte pul ouceano Glacial Ártico, l'oeste pul ouceano Atlántico i al sul pul mar Mediterráneo. La lheste, la frunteira cula Ásia atrabessa la Rússia i la Turquia. Esse lhemite ye detreminado puls montes Ourales, pul riu Ural, pul mar Cáspio, pulas muntanhas de l Cáucaso i pul mar Negro. Trés naciones transcaucasianas (Arménia, Azerbaijon i Geórgia), cujos territórios se sténden até la Ásia, son cunsidradas antegrantes de l cuntinente ouropeu.
L lhitoral ouropeu ye bastante recortado i apersenta cinco grandes penínsulas — Eibérica, Eitálica, Balcánica, Scandinaba i de la Jutlándia — i bárias Eilhas i arquipélagos, antre ls quales las Eilhas Británicas, la Eislándia, Córsega, Sicília, Creta, ls Açores i la Madeira.
right|thumb|200px| Ouropa bista de l spácio Cortesie de la [[NASA ]]
Predomina l clima ameroso, mas hai bariaçones detreminadas pula lhatitude i pula anfluéncia de l'ouceano i de la massa cuntinental asiática. L sul apersenta clima mediterráneo i begetaçon d'arbustos. Ne l centro i ne l lheste, l clima ye cuntinental, tornando-se cada beç mais friu a la medida que se abança para l'anterior. Essa faixa ye acupada por florestas temperadas i de cuníferas. Ne l noroeste prebalece l clima ouceánico. L stremo norte ten clima polar i sue begetaçon típica ye la tundra. De acordo cul World Resources Anstitute, cerca de 40% de las florestas de l cuntinente fúrun çmatadas. Las maiores stensones de mata natiba son de cuníferas i ancóntran-se na Suécia i na Finlándia.
La Ouropa ten 761 milhones d'habitantes i ye l único cuntinente onde la populaçon ben deminuindo. Segundo l Fondo de Populaçon de las Naciones Ounidas (FNUAP), eilha ancolherá a ua taxa de 0,1% al anho antre 2005 i 2010. L ambelhecimento de la populaçon eisige absorçon d'eimigrantes, percipalmente porfissionales an tecnologie. Por outro lhado, l crecimento de l zamprego i l'oumento de la cuncorréncia ne l mercado de trabalho bénen amponendo oubstaclos a l'antrada de mano-de-obra nun qualificada.
La cuncentraçon populacional ye alta ne l centro i ne l'oeste i menor nas porçones norte i lheste. Metade de ls ouropeus bibe an cidades pequeinhas, cun até 5 mil habitantes. Las grandes cidades, cumo Berlin, Londres, Madride, Moscobo, Paris, Roma i San Petersburgo, cuncentran un quatro de la populaçon. La maiorie de ls habitantes fala lhénguas de l tronco ando-ouropeu, sendo las lhénguas mais difundidas las de l ramo lhatino (francés, eitaliano, castelhano, romeno, pertués, catalan), germánico (alman, anglés, nerlandés, noruegués, sueco, dinamarqués) i slabo (russo, oucraniano, polaco, serbo-croata, checo, búlgaro). Hai tamien lhénguas d'outras famílias lhenguísticas, cumo l húngaro, l finlandés i l basco.
L cristianismo ye la religion cul maior númaro de seguidores na Ouropa. Ne l cuntinente eisiste un númaro segneficatibo d'adetos tanto de l catolicismo quanto de l portestantismo i de la Eigreija Ourtodoxa.
Sede de la Reboluçon Andustrial, la Ouropa ye l purmeiro cuntinente a modernizar sue eiconomie. L parque andustrial ouropeu ye, até hoije, un de ls mais abançados de l mundo. Sue agropecuária outeliza antensibamente tecnologie de punta, i l cuntinente ben registrando spanson i modernizaçon de ls serbícios. Inda hai, antretanto, muitos cuntrastes de zambolbimento antre ls países oucidentales i las naciones de l lheste, que fazírun parte de l'antigo bloco quemunista i zde la década de 1990 búscan amplantar la eiconomie de mercado.
Na andústria ouropeia, çtacan-se ls setores outomobelístico, téstil, químico i de teliquemunicaçones. La porduçon agropecuária ye segneficatiba, mas amprega pequeinha cuntidade de mano-de-obra, por causa de l'outelizaçon antensiba de máquinas i de técnicas abançadas de cultibo. Antre ls percipales produtos stan leite, chicha bobina i suína, centeno, patata, abeia i trigo. Na mineraçon subressal la straçon de carbon i minério de fierro.
La Ouropa Oucidental cuncentra 90% de l PIB de l cuntinente, mas ls países de l'antigo bloco socialista, qu'aderiran a la eiconomie de mercado na década de 1990, ténen crecido ne ls redadeiros anhos. Maior pólo turístico de l planeta, la Ouropa atrai anualmente 400 milhones de bejitantes.
Stória
L home de Neandertal (Homo sapienes neanderthalensis) ye cunsidrada la única spece houmana outótone de la Ouropa. Esta spécie se ancuntraba yá na Ouropa quando chegou l'home de Cro-Magnon (Homo sapienes), spece la que pertence to l'houmanidade atual. Estas dues speces houmanas cumbibírun durante bastante tiempo até que l home de Neandertal se stinguiu l mais cierto por bias a la cumpetiçon cul home de Cro-Magnon, se bien qu'inda restan einúmaras cuntrobérsias subre l home de Neandertal i sue stinçon. Por outro lhado, parece probado qu'eisistiu cruzamiento reprodutibo antre ambas las speces, de forma qu'an sentido strito, l Homo sapiens sapienes atual çcenderie d'ambas las speces.
La anteguidade clássica stá dominada pul anfluxo de la ciblizaçon grieco-lhatina, i de l Ampério Romano subre l resto de Ouropa. La decadéncia de l Ampério Romano i la chegada de nuobos grupos étnicos cun nuobos reinos, lhebou a la fragmentaçon política de Ouropa, sendo seguida por sucessibas tentatibas d'ounificaçon i cunquista, qu'ambolbírun l cuntinente an numerosos cunflitos i guerras durante la Eidade Média, cumo la guerra de ls Cen Anhos (que durou 116 anhos). Esto, junto cula anfluéncia al cuntinente de nuobos grupos, cumo ls mongoles chegados de las stepes ó l aparecimento de l Eislana, formando ua barreira que debediu dues culturas i l Mediterráneo, cun choques nesta frunteira, moldou esta época ne l cuntinente. La Eidade Moderna marca para la Ouropa l'ampeço de porcessos que mais tarde dórun lhugar a la globalizaçon, sendo la era an que ls cunflitos bélicos se sucedírun cada beç mais zastrosos, cumo la chamada guerra de ls Trinta Anhos. Ls porcessos eiconómicos i l zambolbimento científico i tecnológico se acelerórun, an prejuízo d'outros cuntinentes, de maneira bien mais notória durante la Eidade Cuntemporánea, produzindo cunflitos que zancadeórun mais guerras (cumo las guerras Napoleónicas i las guerras mundiales). Hoije ls porcessos tendentes a la ouneficaçon se téntan pacificamente, tal ye l causo de la Ounion Ouropeia.
Geografie
thumb|right|300px| Topografie de la Ouropa La Ouropa ye l segundo menor cuntinente de l mundo depuis de la Ouceanie, tendo ua stenson de 10.530.751 km², repersentando 7% de las tierras eimersas.
Stritamente falando an tenermos de ciéncia geográfica cuntemporánea, la Ouropa, cumo la Ouceanie, deixan de star categorizadas cumo cuntinentes i son cunsidradas Macro-Ounidades Geográficas, MUG; yá qu'afatibamente, ne l causo de la Ouropa esta macrounidade geográfica ye un prolongamento oucidental de l cuntinente ourasiático. Carateriza la Ouropa, tanto ne l geográfico (cun muita ancidéncia ne l climático cumo an sue geografie houmana), l'eilebada quantidade média de costas marítimas i oceánicas debida a la persença d'abundantes penínsulas, golfos, mares anteriores i Eilhas. Esto i l'anfluxo de la Corrente de l Golfo i la prossimidade de ls zertos calientes de África i Ásia detremínan que na Ouropa prepondere, pese a las lhatitudes, un clima temperado scepcionalmente benigno para l'habitabilidade houmana. Por outra parte l'abundáncia de costas i hidrobias premitiu i premite l tránsito de populaçones i depuis sou stabelecimento zde fines de l pleistoceno (quando ls Homo sapienes sustituíran als Homo neandertalensis).
Tamien ye la Ouropa, que se cunsidra tradecionalmente cumo un cuntinente, l mais plano de todos eilhes, cun ua altitude média de 230 metros. La mássima spresson destes prainos ye la grande praino de l Norte, que se stende 2000 Km zde las costas atlánticas francesas até ls montes Ourales, la frunteira física mais ouriental cula Ásia. Ls puntos mais altos son l monte Eilbrus (Rússia) na Ouropa ouriental (5.642 metros), l Dykh-Tau (próssimo de l Eilbrus, na Rússia) (5.205 metros), l Shkhara (Geórgie) (5.204 metros) i l Monte Branco (Fráncia/Eitália) na Ouropa oucidental (4.807 metros).
Ls puntos stremos de la Ouropa son:
Golfos
Antre ls golfos de la Ouropa çtácan-se l golfo de Biscaia (Fráncia i Spanha), l de Cádis (Spanha, Marrocos i Pertual), l de ls Dardanelos (Turquia), l de l Bósforo (Turquia), l de Messina (Eitália) i l de Öresund (Dinamarca i Suécia), antre outros.
Relebo
thumb|right|300px|Mapa físico de la Ouropa. Anque haba cadenas de muntanhas, las formas de relebo predominantes na Ouropa son ls prainos, qu'apersentan dues caratelísticas mui positibas: un suolo giralmente fértil i faborable a la agricultura i grande facilidade para l stabelecimento de bias de quemunicaçon. Ls prainos mais eilebados i las muntanhas nun chégan a cubrir 35% de l território ouropeu i, por essa rezon, l'altitude média de las tierra s de la Ouropa ye de solo 340 metros.
De maneira giral, antoce, ne l relebo ouropeu predomínan eilebaçones modestas, i son muito quemuns ls prainos, percipalmente na metade norte de l cuntinente i an toda la porçon lheste, adonde aparece l grande Praino Russo. Para alhá dessa, merécen çtaque l Praino Húngara, percorrida pul riu Danúbio, la Planície de l Pó, ne l norte de la Eitália, i ls Prainos que cuntornan l lheste i l sul de las Ilhas Británicas. L Praino Germano-Polonés, de tipo flubial, stende de l'anterior para l lhitoral norte de l cuntinente.
Para alhá dessa einorme ária de prainos, ancontra-se inda ne l mapa de l cuntinente ouropeu:
L litoral de la Ouropa ye mui recortado, l que faborece l'anstalaçon de ls portos, la nabegaçon i l comércio. Ten grande númaro de penínsulas i Eilhas de stensones dibersas isolandos mares anteriores. Oubserbando atentamente l mapa, antende-se:
Las costas oucidentales de la Ouropa son banhadas pul Ouceano Atlántico i por ls sous mares secundários. Alredro de toda la Ouropa, la plataforma cuntinental ye muito lharga, criando buonas cundiçones para la pesca i l stratibismo mineral.
Clima
Las cundiçones climáticas stremamente faborables de la Ouropa de maneira giral resúltan de la cumbinaçon de quatro fatores:
La cumbinaçon desses fatores faborece l domínio, na Ouropa Oucidental, de l clima ameroso oceánico, úmido i sin grandes bariaçones de temperatura. Aparécen inda, na Ouropa Ouriental i an parte de la Península Scandinaba i de la Rússia, l clima ameroso cuntinental — mais seco, cun berones calientes i chubiosos i ambiernos mui frius — i l clima polar — cun ambiernos rigorosos i berones cúrtios, que carateliza ua parte de la Península Scandinaba i de la Rússia ouropeia.
Esses tipos climáticos apersentan bariaçones an funçon de fatores lhocales: ne l sul de l cuntinente, l'anfluéncia de las augas calecidas de l Atlántico i de l Mediterráneo permite l'eisisténcia de l clima mediterráneo, qu'apersenta berones i secos i ambiernos úmidos i nun muito frius; ne ls Alpes, l'altitude de l relebo ye respunsable pula cunfiguraçon de l clima d'altas muntanhas, coincido cumo alpino, qu'apersenta ambiernos stremamente rigorosos. Este tipo climático aparece tamien ne ls Alpes Scandinabos, ne ls Cárpatos i ne ls Pireneus. Na Ouropa nun eisisten zertos por ser un cuntinente ameroso.
thumb|right|300px|Bacies heidrográficas de la Ouropa.
Heidrografie
La Ouropa apersenta ua grande quantidade de rius, que zauguan ora diretamente ne l ouceano, ora an lhagos, mares ó outros rius. Desse ambaranhado flubial, çtacan-se las bacies:
Para alhá de la grande cantidade de rius i de mares, la hidrografie ouropeia apersenta inda muitos lhagos, cumo ls de Custança, de Genebra, de Zurique, na Suíça, i ls lhagos glaciários qu'inda aparécen ne ls prainos de l noroeste de la Rússia, na Scandinábia i subretodo na Finlándia, cunsidrada "l paíç de ls lhagos", por cuncentrá-los an maior númaro.
Begetaçon
Atualmente, la maior parte de las formaçones begetales de la Ouropa yá fui çtruída, abrindo spácio para l'acupaçon agrícola ó para la spanson ourbana.
Cumo an todo l mundo, las formaçones begetales oureginales de la Ouropa depénden de ls tipos de clima i, assi, de ls tipos de suolo. Assi, na Península Scandinaba i na Rússia, junto al Ouceano Glacial Ártico, aparece la tundra. Al sul dessa formaçon begetal, l'eilebaçon de la temperatura bai faborecendo, purmeiramente, l zambolbimento de la taiga i, depuis, de la floresta de cuníferas, qu'acupan grande parte de la Suécia, Noruega i Finlándia.
Nas árias de clima ameroso ouceánico, adonde por anfluéncia de l ouceano la oumidade ye maior, ye muito quemun la floresta temperada, formada por cuníferas i arbles de fuolhas caducas; essa fui la formaçon begetal oureginalmente dominante, mas hoije ye cunserbada solo ne ls maciços muntanhosos.
Nas árias mais secas, dominadas pul clima ameroso cuntinental, próssimo als mars Negro i Cáspio aparece gran stenson de stepes, nas árias mais siecas, i pradaries, nas árias mais úmidas, cun ua begetaçon rastreira qu'an alguns cachos lhiembra ls pampas de l Riu Grande de l Sul.
Ne l sul de la Ouropa, l clima mediterráneo, cun sues caratelísticas subtropicales bastante amenizadas pul Ouceano Atlántico, faborece l zambolbimento de florestas, qu'hoije, degradadas, apersentan-se cumo capones de begetaçon çcontina, coincidas cumo maquis, an árias de suolos arenosos, ó cumo garrigue, an árias de terrenos calcários. Essa begetaçon ye chamada de mediterránea.
Todo l leste de la Ouropa, acupado pula Rússia ouropeia, apersenta la mesma çtribuiçon begetal de l restante de l cuntinente: la tundra - ne l stremo norte -, la taiga, las pradaries i las stepe custituen las formaçones begetales dominantes.
right|thumb|350x|Lhobo cinza scandinabo
Fauna
La Ouropa anclui-se na region zogeográfica paleártica. La açon de l'home reduziu l númaro i la stenson geográfica de las speces selbaiges ouropeias. Na zona mais sietentrional bíben animales de pieles finas, cumo la rena i la foca. Ne ls bosques temperados habítan l urso pardo, la raposa, l lince, la lontra, l lobo, l beado, l gamo, corço, l squilo, etc. Anquanto na ária mediterránea abundan lebres, jabalis, perdiçs i faisones. La muntanha apersenta ua fauna peculiar (l alce i l chibo montés). Son abundantes las abes i ls páixaros, muitos de ls quales mígran antre las dibersas regiones ouropeias ó antre la Ouropa i la África.
Porblemas eicológicos
thumb|lheft|200px|[[Poluiçon atmosférica an Paris.]] Un porblema que la Ouropa bibe cun antensidade crecente ye la poluiçon. La antensa atibidade andustrial associada a l'alta acupaçon de l spácio resultan an agressones ambientales grabes, mesmo cula amplantaçon de medidas de prebençon. La poluiçon atmosférica alcança nibles anquietantes nas percipales cidades de la Ouropa, adonde l númaro de altemobles an circulaçon ye cada beç maior. Paralelamente, la agricultura ouropeia tamien nun stá lhibre de ls eifeitos danosos de la chuba ácida, anseticidas, fungicidas i herbicidas.
Regiones
D'acordo culs puntos de bista spacial i eiconómico, podemos dibedir l cuntinente an: Ouropa Oucidental, Ouropa sietentrional, Ouropa Centro-Ouriental i Ouropa Meridional. Sendo:
Eiquenomie
250px|thumb|Las naciones ouropeias segundo la sue renda per capita an 2002. La eiquenomie de la Ouropa ye la maior de l mundo. Muitos de sous stados perténcen al purmeiro mundo.
Ne l seclo XIX rializa-se la purmeira antegraçon moderna de l'eiquenomie de bários stados ouropeus atrabeç de la Ounion Aduaneira de la Almanha.
La Almanha ye eiquenomicamente la nacion mais poderosa de Ouropa, seguida por Fráncia, l Reino Ounido, Eitália i Spanha, inda que l paíç mais rico, an renda per capita, ye la República de la Eirlanda, l paíç que quando antrou na Ounion Ouropeia, era l mais pobre de l grupo. Eisiste ua grande çparidade na riqueza eiquenómica de ls defrentes países ouropeus, assi, anquanto nas cinco percipales eiconomies l PIB passa ls 20 mil ouros por pessona, Moldábia mal ultrapassa ls dous mil.
Buona parte de la dinámica eiquenómica de l cuntinente eimoldura-se drento de l funcionamento de la Ounion Ouropeia. Zde 2007, treze stados ouropeus (an 2007 ouniu-se la Slobénia) cumpárten ua mesma moneda, l ouro (€).
La nuoba rialidade de l'eiquenomie mundial, que se cunsulidou an decorréncia de la redadeira década, esta marcada percipalmente pula zantegraçon de la Ounion Sobiética, l bertiginoso crecimento de la República Popular de la China i la materializaçon de l'ounidade eiquenómica de buona parte de Ouropa.
Ne l meio destas mudanças surgiran nuobos pólos para l'eiquenomie mundial qu'ampulsionórun l chamado porcesso de "Globalizaçon".
Ua de las particularidades de l'eiquenomie ouropeia ye que bários stados de pouca stenson territorial, sien maiores recursos naturales i sin tenr costas, cóntan cun eiconomies prósperas i un eilebado nible de bida. Tal ye l causo de l Luxemburgo, de la Suíça ó de l Liechtenstein, bien cumo de l Mónaco, inda qu'este redadeiro ten costas subre l Mediterráneo.
Demografie
thumb|275px|L crecimento de la populaçon ne ls países ouropeus Zde la Renacença i la Era de ls Çcubrimientos, la Ouropa tubo grande anfluéncia na cultura, eiquenomie i mobimentos sociales mundiales. La demografie de la Ouropa ye amportante nun solo storicamente, mas tamien na cumprenson de las relaçones anternacionales i de la dinámica populacional cuntemporáneas.
Las questones demográficas de Ouropa, atuales i passadas, ancluíran emigraçon por motibos religiosos, relaçones raciales, eimigraçon eiconómica, declínio de la taxa de natalidade i ambelhecimento populacional. An alguns países, tal cumo la eirlanda i la Polónia, l'acesso al amóbito ye atualmente lhemitado; ne l passado, essas restriçones era quemuns an toda Ouropa, assi cumo la maiorie de ls métodos cuntracetibos. Para alhá desso, trés países ouropeus (Países Baixos, Bélgica i Suíça) ténen premitido ua forma lhemitada de outanásia boluntária para anfermos treminales.
An 2005 la populaçon de la Ouropa era stimada an 728 milhones de pessonas d'acordo cula Ourganizaçon de las Naciones Ounidas (ONU), l que perfaç pouco mais de 11% de la populaçon mundial. Un seclo antes, la Ouropa tenie quaije 25% de la populaçon de toda la Tierra. La populaçon ouropeia creciu nesses cien anhos, mas an outras parte de l mundo, particularmente na África i na Ásia, l crecimento fui muitas bezes mais acentuado. De acordo cula Ourganizaçon de las Naciones Ounidas, la proporçon de la populaçon mundial a morar na Ouropa cairá para cerca de 7% an 2050, totalizando 653 milhones d'habitantes.
Lhénguas
Las lhénguas románicas son faladas percipalmente ne l sudoeste de la Ouropa, assi cumo na Roménia i na Moldábia, que quédan na Ouropa Ouriental. Las lhénguas germánicas son faladas ne l noroeste de la Ouropa i alguas partes de la Ouropa Central. Las lhénguas slabas son faladas na Ouropa Central, Ouriental i Sudeste de la Ouropa.
Muitas outras lhénguas fura de ls trés percipales grupos son faladas na Ouropa. L eidioma Anglés ye única antre las lhénguas germánicas, tenendo grande parte de l sou bocabulário çcendente de lhénguas románicas. L grupo de lénguas célticas tamien ye un grupo çtinto, cumo ls restantes yá referidos, i ambora tenga zaparecido grande parte de l sou uso diário, inda eisisten defrentes númaros de falantes de cada ua de las seis lhénguas célticas: eirlandés, gaélico scocés i manx, galés, córnico i breton.
Multilhénguismo i la proteçon de las lhénguas regionales i minoritárias son oubjetibos políticos reconhecidos na Ouropa d'hoije. L Cunselho de la Ouropa atrabeç de la Cumbençon-Quadro para la Proteçon de las Minorias Nacionales de l Cunselho de la Ouropa i de la Carta Ouropeia de las Lhénguas Regionales ó Minoritárias lhebou á criaçon dun quadro jurídico a fabor de ls dreitos lhenguísticos na Ouropa.
Religion
La prebaléncia de las religiones de la Ouropa ye la seguinte:
Milhones d'ouropeus nun proféssan nanhue religion ó son ateus, agnósticos ó houmanistas. Las maiores populaçones nun cunfessionales (an percentaige) son ancuntradas na República Checa, Dinamarca, Fráncia, Almanha, Houlanda, Noruega, Suécia i nas antigas repúblicas sobiéticas cumo Bielorrússia, Stónia, Rússia i Oucránia, anque la maiorie de ls antigos países quemunistas téngan populaçones segneficatibamente nó cunfessionales.
Religiones cun statuto ouficial
Un cierto númaro de países de la Ouropa ténen religiones ouficiales, ancluindo Liechtenstein, Malta, Mónaco, Baticano (católica), Grécia (Ortodoixa Ouriental), Dinamarca, Islándia, i Noruega (Lhuterana). Na Suíça, alguns cantones reconhecen oufecialmente catolicismo, protestantismo i outras religiones reformistas. Alguas aldés suiças inda ténen la sue própia religion.
La Geórgie nun ten Eigreija stabelecida, mas la Eigreija Ourtodoxa Georgiana goza de fato de statuto pribeligiado zde l'assinatura dua cuncordata an 2002 cul stado georgiano. Na Finlándia, tanto la Eigreija Ortodoixa Finlandesa i la Eigreija Lhuterana son oufeciales. Na Anglaterra, ua parte de l Reino Ounido, ten l Anglicanismo cumo la sue religion oufecial. Na Scócia, ua outra parte de l Reino Ounido, ten l Presbiterianismo cumo la sue eigreija/religion nacional, mas yá nun ye "oufecial". Na Suécia, l'uorgano de la Eigreija ye l Luteranismo, mas tamien deixou de ser "oufecial". Ne l Azerbaijon, Fráncia, Pertual, Roménia, Rússia, Spanha i Turquia son oufecialmente "seculares".
Filinto Elísio
thumb|Retrato de l scritor, seclo XIX Filinto Elísio (Lisboua, 23 de Dezembre de 1734 - Paris, 25 de Febreiro de 1819), fui un poeta, i tradutor, pertués de l Neoclassicismo. L sou berdadeiro nome ye Francisco Manuel de l Nacimiento, i fui sacerdote. L sou pseudónimo, Filinto Elísio, ó tamien Niceno, fui-le atribuído pula Marquesa de Alorna (la quien ansinou latin quando se ancontraba reclusa ne l Cumbento de Chelas), dado Francisco Manuel de l Nacimiento tener pertencido a ua sociadade literária - Grupo de la Rieira de las Naus -, cujos nembros adotában nomes simbólicos.
Viografie
Filinto Elísio naciu an Lisboua, d'ouriges houmildes. Ls pais, l pescador Manuel Simones i la peixeira Marie Manuel, éran naturales de Ílhabo, mas eimigrórun pa la capital na sequéncia de la decadéncia de la faina pesqueira por que passou la region de Abeiro passado l fecho de l canhal que liga l riu Bouga al mar, probocando l'ancerramiento de l porto.
Fui ourdenado padre an 1754, i anfluenciado pul arcadismo i pul eilumenismo. Las sues eideias liberales liebórun la que fusse denunciado a la Anquesiçon, an 22 de Júnio de 1778, pul padre José Manuel de Leiba, que l'acusou de «afirmaçones i leituras heiréticas proibidas». Çfarçado de bendedor, cunsegiu fugir de Pertual i silar-se an Paris, adonde chegou la 15 de Agosto desse anho. Na capital francesa conheciu, antre outros, l poeta Alphonse de Lamartine
La bida an Paris fui defícel, i tubo que traduzir obras francesas para susistir. Las sues poesies fúrun publicadas, inda an sue bida, an Paris, antre 1817 i 1819. Solo depuis de la sue muorte, las sues obras serien publicadas an Lisboua, antre 1836 i 1840. An 1843 ls sous restos mortales fúrun trasladados para Lisboua, adonde se ancontra sepultado, ne l semitério de l Alto de San João.
Sue anfluéncia ye basta i se dou de forma mais direta ne l Pré-Romantismo, subre outores cumo Almeida Garrett. Tal anfluéncia aparece sob la chamaçon de "felintismo". Fui un outor único an sue bison de ls clássicos, pus daba relebo al marabilhoso i até mesmo al fantástico, pressentindo tendéncias modernas an meio al racionalismo de sou tiempo. Filinto tenie simpatie pulas eideias de Rousseau, puls eideales de la Reboluçon Francesa i por Franklin i George Washington. La queda de la Bastilha le trouxe un sentimiento positibo i sou sentimiento por sue nacion, al cuntrairo, parecie frequentemente negatibo, cun resquícios de rancor contra la Anquesiçon que l silou.
Ber tamien
Catadorie:Poetas de Pertual Catadorie:Tradutores de Pertual Catadorie:Tradutores pa la léngua pertuesa Catadorie:Naturales de Lisboua Catadorie:Muortos an 1819
Índia
thumb La Índia (an hindi भारत, transl. Bharat; an anglés India), ye un paíç federal asiático qu'acupa la maior parte de l subcontinente andiano i inda las ilhas Laquedibas i Andamon i Nicobar. Lemita al norte cula República Popular de la China, l Nepal i l Boton, a leste cun Mianmar, al sul i a leste cul Bangladesh i la Baía de Bengala, al sul cul Streito de Palk, defronte la ilha de l Ceilon (Sri Lanka), cul ouceano Índico i l mar das Laquedibas, l'oeste cul mar Arábico i l'oeste i norte cul Paquistan. La sue cuosta litoránea atinge 7.517 Km. Ye l segundo paíç mais populoso de l mundo (apuis de la China), cun mais dun bilhon d'habitantes, i l sétimo maior por ária. L nome oufecial de l paíç ye República de la Índia, i la capital ye Nuoba Délhi.
Berço de la Ciblizaçon de l Bal de l Ando i ua region de rotas de comércio stóricas i d'ampérios bastos, l subcuntinente andiano fui eidantificado cun sue riqueza comercial i cultural durante grande parte de sue stória. Quatro de las percipales religiones de l mundo, hinduísmo, budismo, jainismo i sikhismo ampeçórun alhá, anquanto l zoroastrismo, l judaísmo, l crestianismo i l slamismo chegórun ne l purmeiro milénio de la era crestiana i dírun forma a la dibersidade cultural de la region. Aneixada al poucos pula Cumpanha de las Índias Ourientales Británica zde l'ampeço de lseclo XVIII i quelonizada pul Reino Ounido zde ls meados de lseclo XIX, la Índia tornou-se ua nacion moderna an 1947 apuis dun sfuorço para l'andependéncia que fui marcada pula difundida rejisténcia nó-biolenta.
La Índia ye ua república parlamentar que cunsiste an 28 stados i an 7 territórios federales. Ten la décima segunda maior eiquenomie de l mundo an termos de taxas de cámbio de mercado i la quarta maior an poder de cumpra. Las reformas eiquenómicas transformórun-na na segunda grande eiquenomie de mais rápido crecimento; antretanto, inda sufre d'altos nibles de la pobreza, analfabetismo, i malas nutriçon. Ua sociadade pluralista, multiléngua, i multi-étnica, la Índia ye eigualmente l berço dua dibersidade d'animales salbaiges an ua bariadade d'habitates portegidos.
Eitimologie
L nome Índia ye deribado de Indus, que ye deribado de la palabra Hindu, an persa antigo. De l sánscrito Sindhu, l nome local stórico para l riu Indus. Ls griegos clássicos referian-se als andianos cumo Andoi (Ινδοί), pobos de l Indus. La custituiçon de la Índia i l'uso quemun an bárias lénguas andianas eigualmente reconhecen Bharat cumo un nome oufecial d'eigual status. Hinduston (ó Andoston), que ye la palabra persa para la “tierra de l Hindus” i storicamente referida al norte de la Índia, ye tamien ousada a las bezes cumo un sinónimo para to la Índia.
Stória
Ls abrigos ambaixo de las rochas de la Eidade de la Piedra cun pinturas an Bhimbetka, an Madhya Pradesh, son ls feitiços de bida houmana mais antigos coincidos na Índia. Ls purmeiros agrupamientos premanentes coincidos aparecírun hai mais de nuobe mil anhos i zambolbírun-se gradualmente na ciblizaçon de l bal de l Andus, datando de lSeclo XXXII a.C. na Índia oucidental. Fui seguido pul período Bédico, que deu las fundaçones de l hinduísmo i outros aspetos culturales de la primitiba sociadade andiana, i que fui até l seclo VI a. C. Al redror de 550 a. C., muitos reinos i repúblicas andependientes coincidos cumo ls Mahajanapadas fúrun stablecidos al longo de l paíç.
Ne l terceiro seclo a. C., la maior parte de l sul de la Ásia fui ounida ne l'ampério de Maurya por Chandraguta Maurya i floreciu sob Ashoka, l grande. Zde l terceiro seclo d.C., la dinastie de Guta dominou la era referido puls antigos cumo la "Eidade dourada de la Índia"; ampérios ne l sul de la Índia ancluíran aqueilhes de l Chalukyas, de l Cholas i de l ampério de Bijayanagara. La ciéncia, l'angenharie, l'arte, la literatura, l'astronomie, i la filosofie florecírun sob l patrocínio destes reis.
A las ancurçones por eisércitos árabes i centro-asiáticos ne ls seclos VIII i XIII seguírun-se las de comerciantes de la Ouropa, a partir de l final de l seclo XV. La Cumpanha Anglesa das Índias Ourientales fui fundada an 1600 i ampeçou, zde 1757, la colonizaçon de partes de la Índia. Na altura de 1858, passado derrotar ua cunfederaçon sique ne l Panjabe an 1849, la coroa británica assumira l cuntrole político de birtualmente to l subcuntinente. Tropas andianas ne l eisército británico zampenhórun un papel bital an ambas las guerras mundiales. La rejisténcia nun-biolenta al colonialismo británico, xefiada por Mahatma Gandhi, Ballabhbhai Patel i Jawaharlal Nehru, lebou a l'andependéncia frente al Reino Ounido an 1947. L subcuntinente fui partilhado antre la República de la Índia, secular i democrática, i la República Slámica de l Paquistan. Cumo resultado dua guerra antre aqueilhes dous países an 1971, l Paquiston Ouriental tornou-se l Stado andependiente de Bangladesh. Ne l seclo XXI, la Índia ten obtenido grandes ganhos an ambestimento i produçon eiquenómicos, custituindo-se na maior democracie de l mundo, cun ua populaçon de mais de 1,1 bilhon de pessonas, i na quarta maior eiquenomie de l planeta (critério PPP).
Política
La Índia questuma ser apuntada cumo la maior democracie de l mundo, pus cunta cul maior eileitorado dentre ls países democráticos. L paíç adotou cumo forma de Stado la federaçon, cun un parlamiento bicameral que funciona cun base an un sistema parlamentarista de stilo Westminstener.
L pursidente, na culidade de xefe de Stado, eiserce un papel percipalmente protocolar, ambora seia l comandante supremo das fuorças armadas i sue sançon seia neçaira para que qualquier lei aprobada pul parlamiento antre an bigor. Ye eileito andiretamiente por un coleijo eileitoral para un mandato de cinco anhos.
La xefe de goberno ye eisercida por un purmeiro-menistro, que cuncentra la maior parte de lspoderes eisecutibos. Ye nomeado pul pursidente, zde que cunte cul apoio dun partido ó coligaçon que tenga mais de 50% dos assentos de la Cámara de l Pobo (la Cámara Baixa de l parlamento).
L poder Legislatibo de la Índia ye eisercido pul parlamento bicameral, que cumprende la Rajya Sabha ó Cámara dos Stados (la Cámara Alta) i la Lok Sabha ó Cámara de l Pobo (la Cámara Baixa). La Cámara dos Stados cumpone-se de 245 nembros eileitos andiretamiente pulas Assemblés Legislatibas staduales para mandatos nun-coincidentes de seis anhos. Cada stado ambia representantes para la Cámara dos Stados cun base na sue populaçon. La Cámara de l Pobo cumpone-se de 545 nembros eileitos diretamente para mandatos de cinco anhos (hai pequeinhas eiceçones a l'eileiçon direta, ne l causo das antigas castas baixas i representantes anglo-andianos). La Cámara de l Pobo, ne ls termos de l sistema parlamentarista, ye l'uorgano político nacional por eiceléncia, onde ye formado l goberno de l paíç. Todos ls menistros cun pasta dében ser nembros de l parlamento. L sufrágio ounibersal ye garantido pula custituiçon para cidadanos maiores de 18 anhos.
L poder Judiciário ye formado pul Supremo Tribunal, cun jurisdiçon ourdinária subre cuntrobérsias antre ls stados i l goberno federal i, an segunda anstáncia, subre ls dezuito Tribunales Superiores de l paíç. Tamien eiserce l cuntrole de custitucionalidade das leis federales i staduales.
Portestantismo
Portestantismo ye l nome de l cunjunto d'eigreijas crestianas i doutrinas que se eidantifican culas teologies zambolbidas ne l seclo XVI na Ouropa Oucidental, na tentatiba de reforma de la Eigreija Católica Apostólica Romana, por parte dun amportante grupo de teólogos i clérigos, antre ls que se çtacan l monge agostiniano Martino Lutero, de quien las eigreijas luteranas toman sou nome. Inda assi, la maior parte de ls crestianos ouropeus (an special na Ouropa meridional) nun cuncordában culas tentatibas de reforma, l que produziu ua separaçon antre las eimergentes eigreijas reformadas i ua reforma na Eigreija Católica, la chamada Contra-Reforma, que reafirmou todas aqueilhas doutrinas negadas pul Portestantismo (Cuncílio de Trento).
Índia
Relaçones steriores
La Índia mantén relaçones cordiales cula maiorie dos países de l mundo zde la sue andependéncia, an 1947. Durante la Guerra Frie, fui un dos nembros fundadores de lMobimento Nó-Alinhado.
Portestantismo
Catadorie:Portestantismo
Índia
Relaçones steriores
L paíç - atualmente de posse de armas nucleares - recusa-se a assinar l Tratado de Nó-Proliferaçon de Armas Nucleares i l Tratado para la Proibiçon Cumpleta dos Testes Nucleares.
La Índia i l Paquistan manténen un cuntencioso anternacional acerca de la posse de laCaxemira que yá ls arrastrou la trés guerras durante l seclo XX (1947, 1965 i 1971). La posse d'armas nucleares puls dous lados tornou un nuobo cunflito potencialmente catastrófico.
Ne ls redadeiros anhos, la Índia ten fortalecido sues relaçones cul Paquistan, ls Stados Ounidos i la China. A partir de l final de l seclo XX, l paíç ten sido cunsidrado ua poténcia eimergente, cun crecente anfluéncia ne ls assuntos anternacionales.
Subdebisones
La Índia stá dibedida an 28 stados (que por sue beç stan debedidos an çtritos), seis territórios de la Ounion i l Território de la Capital Nacional.
Para alhá desso, inda que nunca tenga reclamado posse de l território na Antártida, la Índia ten ende anstaladas dues bases científicas: Dakshin Gangotri i Maitri.
Geografie
thumb|250px|[[Mapa topográfico de la Índia.]]
L território de la Índia custitui la maior parte de lsubcuntinente andiano, localizado na Placa Andiana, na Ásia Meridional. Ls stados andianos de l norte i de l nordeste stan parcialmente localizados ne ls Himalaias.
L território andiano ye formado puls Himalaias ne l stremo norte i nordeste, pul praino ando-gangética al norte, a noroeste i a leste, i pul praino de lDecon ne l centro. L Decon ye flanqueado por dues cordilheiras: ls Gates Oucidentales i ls Gates Ourientales.
La Índia ten grandes rius, cumo l Ganges, l Bramaputra, l Yamuna, Godabari, Kaberi, Narmada i Krishna. L paíç ten trés arquipélagos: las Laquedibas, las ilhas Andaman i Nicobar i las Sundarbanes (ne l delta de lGanges).
Tiempo
L tiempo de la Índia baria antre l tropical, al sul, i l mais ameroso, ne l norte. Nas regiones setentrionales nieba muita beç ne l'ambierno. L clima andiano ye mui anfluenciado puls Himalaias i pul zerto de Thar. La cordilheira heimalaica i l Hindu Kush forman ua barreira cuntra ls bentos frius probenientes de laÁsia Central, l que mantén l subcuntinente cun temperaturas mais eilebadas de l qu'outras regiones an latitudes parecidas. La maior parte de lachuba antre júnio i setembre ye debida a las monçones.
Eiquenomie
thumb|right|220px|[[Bombain, ua das cidades mais populosas de l planeta. Ye tamien l centro financeiro de l paíç.]] Cun un PIB de 785 bilhones de dólares (ó 3,6 trilhones de dólares pul critério de paridade de l poder de cumpra - PPC), la Índia ye la 12a maior eiquenomie de l mundo (ó la quarta maior, pul critério PPC). Antretanto, debido a la grande populaçon, la renda per capita ye cunsidrablemiente baixa: an 2005, l FMI classeficou la Índia na 135a posiçon an tenermos de renda per capita (ó na 122a posiçon, pul critério PPC), dentre 182 países i territórios. Cerca de 60 por ciento de la populaçon depénden diretamente de laagricultura. La andústria i ls serbícios ténen-se zambolbido rapidamente i respónden por 25 i 51 por ciento de l PIB, respetibamente, anquanto que l'agricultura ajuda cun cerca de 25,6 por ciento. Mais de 25 por ciento de la populaçon bíben abaixo de la linha de pobreza, inda que la eisisténcia dua classe média grande i crecente de 300 milhones de pessonas.
La Índia registrou fuorte crecimento eiconómico passado 1991, quando l sou goberno abandonou políticas socialistas i dou ampeço a un porcesso de liberalizaçon de la eiquenomie, qu'ambolbiu l'ancentibo al ambestimento strangeiro, la reduçon de barreiras tarifárias a l'amportaçon, la modernizaçon de l setor financeiro i ajustes nas políticas fiscal i monetária. Cumo resultados, colhiu ua anflaçon mais baixa, crecimento eiconómico mais eilebado (média de 5 por ciento anual) i reduçon de l déficit comercial. Ne ls redadeiros anhos, la Índia tornou-se un amportante centro de serbícios relacionados cun tecnologies d'anformaçon. Ye l percipal beneficiário de loutsourcing de serbícios.
Demografie
La Índia ye l segundo paíç de l mundo an populaçon, stimada an 1.100 milhones d'habitantes (2006). Cun ua populaçon dibersificada, la léngua, la casta i la religion zampénhan papel amportante na ourganizaçon social i política de l paíç. Ambora 81,5 por ciento de la populaçon séian hindus, la Índia cunta tamien cul segundo maior cuntingente de muçulmanos ne l mundo (12,2%), ademais d'outros grupos religiosos cumo siques (2%), crestianos (2,3%), budistas (0,76%), jainistas (0,4%) i outros.
Las percipales aglomeraçones urbanas de l paíç son Bangalore, Madrasta, Délhi, Hiderabade, Calcutá i Bombain. Hai 933 mulhieres para cada 1 000 homes. L'eidade média ye de 24,66 anhos. La taxa de natalidade andiana ye de 22,32 por 1 000 i la taxa de crecimento populacional ye de 1,38% (stimada, 2006).