cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Artelharie
Segunda Guerra Mundial
Durante la Segunda Guerra Mundial zambolbe-se la artilharie outopropulsada qu'amprega peças i oubuses montados an beiclos blindados, normalmente subre lagartas. Por outro lado, ls Almanes i ls Sobiéticos tamien zambolben ls canhones d'assalto que cunsisten an peças montadas an chassis blindados que serben para acumpanhar d'acerca las fuorças blindadas i l'anfantarie d'assalto, çtruindo, cun tiro direto, la resisténcia inimiga.
Tamien ls Almanes i, specialmente, ls Sobiéticos zambolben l'artilharie de saturaçon de ária, antegrando sistemas de lançamiento múltiplo de foguetes. Ls lança-foguetes sobiéticos (coincidos cumo "Katyusha" ó cumo "Uorgones de Staline" ) son montados an camiones, l que les permite antrar debrebe an posiçon, çparar i retirar para un abrigo antes de l'enimigo fazer fuogo de cuntrabaterie. L modelo VM-13 de l Katyusha ten capacidade para çparar 16 foguetes de 132 mn, quaije anstantaneamente. Ua baterie de quatro BM-13 poderie çparar ua salba de foguetes an menos de 10 segundos, batendo ua ária de quatro heitares cun mais de quatro toneladas d'alto splosibo.
Ne l final de la Segunda Guerra Mundial nace tamien la "artilharie stratégica" cul zambolbimiento, puls Almanes, de las bombas boadoras B-1 i B-2, ls purmeiros modelos de l que benerien a classeficados cumo mísseis de cruzeiro i mísseis balísticos. Lançadas a partir de bases na Ouropa cuntinental, las B-1 i las B-2 serien lançadas contra albos stratégicos aliados cumo Londres.
Atualidade
Depuis de la Segunda Guerra Mundial i até a l'atualidade, ua de las percipales inobaçones fui l'antroduçon de cumputadors para calcular debrebe la trajetória, reduzindo la prática antiga d'efetuar bários çparos prébios para permitir la correçon de l tiro feita por ouserbadores abançados. Busca-se ua cada beç maior percison de tiro, que permite, por un lado la reduçon de l çperdício de muniçones que nun atinge l'albo i, por outro lado, la reduçon de ls danos colaterales.
L'aperfeiçoamiento de l porjeto de l'eiquipamiento d'artilharie i de ls materiales por eilhes outelizados permite zambolber tubos de duraçon mais longa i reparos mais eficientes an tenermos de la mobimentaçon de las armas.
Armamiento de l'artilharie
Ls trés tipos tradecionales de bocas de fuogo d'artilharie son las peças, ls oubuss i ls morteiros. Durante l seclo XX, las caratelísticas de las peças i de ls oubuses, bien cumo las sues funçones, fúrun-se fundindo, l qu'acabou por fazer cun que la çtinçon antre ls dous tipos de boca de fuogo deixasse de tener, tecnicamente, sentido, sendo mantida artificialmente subretodo por rezones stóricas. Ne l seclo XXI, son ralas las berdadeiras peças cun calibres superiores a 60 mn, las quales, normalmente yá nun son ousadas pula artilharie de campanha, sendo ls sous percipales outelizadores ls carros de cumbate, l'artilharie nabal, l'artilharie antiaérea i l'artilharie de cuosta.
La defeniçon tradecional stablece trés critérios percipales para defrenciar antre peças i oubuses, nomeadamente la capacidade mássima d'eilebaçon (bastante anferior ó próssima de 45º), l númaro de cargas propulsoras (ua ó mais) i la belocidade de salida de l projétil (defenida, frequentemente, pul cumprimiento de l tubo). Estes trés critérios dan ourige a uito possibles cumbinaçones, de las quales solo dues corresponden a las peças i als oubuses puros.
Para alhá de las tradecionales bocas de fuogo, l'artilharie moderna tamien amprega foguetes i mísseis. thumb|dreita|250px|Peça francesa de 75 mn de Tiro Rápido, modelo de 1897. thumb|dreita|250px|Oubus [[Áustria-Hungrie|austro-húngaro de 15 cn Skoda, modelo de 1914.]] thumb|dreita|250px|Peça-oubus británica de 105 mn M119. thumb|dreita|250px|Morteiro [[eisraelita de 160 mn Soltan M-66.]] thumb|dreita|250px|Sistema [[brasileiro ASTROS II, çparando foguetes de 127 mn SS-30.]] dreita|250px|thumb|[[Míssil antinabio norte-amaricano AGM-84 Harpon.]]
Peças
Las puras peças caraterizan-se por tenéren un alcance superior, por permitiren ua eilebaçon mássima bastante anferior a 45º, por tenéren ua eilebada belocidade de salida de l projétil (l qu'amplica un tubo relatibamente cumprido) i por ousáren ua única carga propulsora. La radadeira caratelística lebou a l'outelizaçon dua muniçon adonde l projétil i la carga propulsora stan ounidos, formando un único eilemiento. Nun eisiste ua belocidade de salida ó cumprimiento de l tubo mínimos associados a ua peça, cun aceitaçon generalizada, inda que ne l radadeiro causo fusse tradecional cunsidrar-se un cumprimiento de 30 calibres (ó seia, un cumprimiento de l tubo 30 bezes superior al diámetro de la boca de l'arma).
D'ouserbar que, cumo sinónimo de "peça", ye ousado muitas bezes l termo "canhon", inda que, modernamente solo se l'use para chamar alguas bocas de fuogo outomáticas de pequeinho calibre (canhones outomáticos) i bocas de fuogo anticarro sin recuo (canhones sin recuo). Inda assi, noutros causos, l termo "canhon" ye outelizado cumo zeignaçon genérica de las bocas de fuogo, ancluindo, para alhá de las peças, tamien ls oubuses i a las bezes, mesmo ls morteiros.
Oubuses
Ls oubuses (tamien zeignados "oubuseiros") son bocas de fuogo que puoden çparar cun eilebaçones aprossimadas antre ls 45º i ls 70º. Puoden outelizar tamien bários tipos i cantidades de cargas propulsoras, l que permite que l'alcance puoda bariar drento de la mesma eilebaçon de tiro, cunsuante las cargas scolhidas. Normalmente, ls oubuses ténen tubos mais cúrtios que las peças i, por bias desso, menores belocidades de salida de ls sous projéteis. Esto senefica que puoden antregar un projétil nun oubjetibo cun un acentuado ángulo de çcida. D'ouserbar, inda assi, que ls modernos oubuses ténen tubos mais cumpridos i belocidades de salida maiores que las peças ousadas até a la purmeira metade de l seclo XX. Debido a la sue capacidade d'uso de múltiplas cargas propulsoras, la sue muniçon ye, frequentemente apartada an bários eilemientos, cul projétil a ser carregado separadamente de las cargas.
Peças-oubuses
De ls trés critérios arriba referidos, sobran seis possibelidades de cumbinaçones, que puoden dar ourige a tipos híbridos de bocas de fuogo, ocasionalmente referidas cumo "peças-oubuses". Este termo fui ousado, einicialmente, durante la década de 1930, altura an que fúrun antroduzidos oubuses cun belocidades de salida relatibamente eilebadas. Assi i to, l termo "peça-oubus" nun fui amplamente aceite, cula maiorie de ls eisércitos a outar antre l de "peça" i l de "oubus" para classeficar aquel tipo de boca de fuogo. Por altura de la década de 1960, la maiorie de las bocas de fuogo d'artilharie era híbrida, cun eilebaçones mássimas até 70º, outelizando cargas múltiplas, cun eilebadas belocidades de salida i cun tubos relatibamente longos.
Morteiros
Ls morteiros son bocas de fuogo de canho cúrtio que çpórun, normalmente, cun ua eilebaçon superior a 45º.
Até al ampeço de l seclo XX, l morteiro era ua boca de fuogo pesada, de grande calibre, cun un tubo cúrtio i culs munhones colocados junto a la culatra, l que le permitie eilebaçones mássimas de tiro inda superiores a las de ls oubuses de la época. Sendo armas mui pesadas i de defícel mobimentaçon, éran outelizados subretodo an ouparaçones de sítio, tanto de l lado de ls sitiantes cumo de ls sitiados. Por alturas de l'ampeço de la Purmeira Guerra Mundial, las caratelísticas de ls morteiros tenien-se aprossimado de las de ls oubuses, sendo yá defícel çtinguir antre uns i outros. Por eisemplo, ls Almanes i ls Outro-Húngaros classeficában cumo morteiros las sues bocas de fuogo super-pesadas, de canho cúrtio i d'eilebado ángulo de tiro, anquanto outros eisércitos yá nun usában aquel termo, classeficando las armas eiquibalentes cumo oubuses.
Por essa altura, la stabelizaçon de la Frente Oucidental, trasformando-se an guerra de trincheiras, lebou al aparecimiento dun tipo de boca de fuogo ligeira, que çparaba cun grandes eilebaçones - podendo, assi bater oubjetibos abrigados an trincheiras, la cúrtie çtáncia - que passou a ser coincida cumo "morteiro de trincheira". L modelo de morteiro de trincheira qu'acabou por stablecer l padron giral fui l Stokes, que se caraterizaba por tener un canho cúrtio d'alma lisa, baixa belocidade de salida, eilebaçon mássima superior a 45º i un reparo simples i ligeiro que se lemitaba a ua base metálica assente ne l tierra i, ocasionalmente, un bipé. La muniçon (antegrando projétil i carga) era largada para drento de l canho pula boca, atingindo un percutor fixo, que probocaba la deflagraçon i çparaba l projétil. Cul abandono defenitibo de l termo "morteiro" para chamar las bocas de fuogo super-pesadas, essa zeignaçon passou a ser aplicada sclusibamente als anteriores morteiros de trincheira, ourige direta de ls modernos morteiros.
Zde anton, alguns tipos de morteiros, inda que mantenhan la maiorie de las caratelísticas ouriginales, ténen sofrido alguns aperfeiçoamientos, cumo l striamiento de l'alma i l carregamiento pula culatra. Atualmente, l morteiro ye, eissencialmente ampregue diretamente pula anfantarie i puls eilemientos d'apoio de las ounidades de carros de cumbate. L'artilharie yá solo amprega morteiros pesados i, mesmo estes, solo an causos speciales.
Foguetes
Ls foguetes son ua de las nuobas armas ampregues pula artilharie, cunsistindo an projéteis splosibos outopropulsados, normalmente çparados an salbas, a partir de sistemas de lançamiento múltiplo.
L'uso de foguetes cumo armas d'artilharie ten ourige na China mediebal, spandindo-se, depuis pul Ouriente. Ls foguetes chineses éran ua spece de flechas de fuogo, çparadas a partir de sistemas de lançamiento múltiplo que causában, eissencialmente, un eifeito psicológico. L'uso enicial de foguetes na Ouropa fui feito puls ambasores mongoles i, mais tarde, puls otomanos. Yá ne l final de l seclo XVIII, ls Andiane ls ousórun un tipo de foguete baseado nun celindro metálico de fierro contra las fuorças británicas. Ls própios Británicos copiórun aquel tipo de foguete i ampregórun nel durante las guerras napoleónicas.
Ls modernos foguetes d'artilharie ténen, assi i todo, ourige ne ls sistemas de lançamiento múltiplo zambolbidos durante la Segunda Guerra Mundial, puls Almanes (ls Nebelwerfer) i puls Sobiéticos (ls Katyusha). Eissencialmente, son custituídos por múltiplos tubos de lançamiento, cada un de ls quales ye carregado cun un foguete. Ls sistemas permiten un çparo de todos ls foguetes an poucos segundos, podendo saturar ua ária cun ua grande cantidade de porjeteis splosibos. Anque eisistiren alguns sistemas rebocados, la maiorie de ls lançadores de foguetes stá montada an beiclos - alguns deilhes blindados - l que les permite antrar debrebe an posiçon i retirar passado l çparo para eibitar l fuogo de cuntrabaterie.
Mísseis
L míssil ye un aperfeiçoamiento de l foguete, çtinguindo-se deste, eissencialmente por poder ser guiado durante la sue trajetória de bo, l que permite la correçon desta yá depuis de l lançamiento. Ls purmeiros berdadeiros mísseis fúrun las bombas boadoras alemanas B-1 i B-2, zambolbidas durante la Segunda Guerra Mundial. Hoije an die, eisisten einúmaros tipos de mísseis, zde l míssil ligeiro anticarro cun un alcance lemitado l'alguas cientos de metros até al míssil balístico antercontinental cun un alcance superior a 5000 Km.
Ls mísseis an uso pula artilharie debeden-se an dous tipos percipales: ls superfice-superfice i ls superfice-aire. L purmeiro tipo anclui ls mísseis balísticos, ls mísseis cruzeiro, ls mísseis antinabio i ls mísseis anticarro. L segundo tipo anclui ls mísseis antiaéreos i ls mísseis antibalísticos.
Ls sistemas de lançamiento de mísseis tamien barian, eisistindo zde ls sistemas portáteles de lançamiento, passando puls sistemas montados an beiclos, até als silos subterráneos anstalados an bases fixas.
Muniçones d'artilharie
thumb|dreita|250px|Balas de fierro d'artilharie de l'ampeço de l seclo XIX. thumb|dreita|250px|Projéteis d'artilharie de la Purmeira Guerra Mundial. De la squierda pa la dreita, an corte: granada de metralha de 90 mn, granada ancendiária de 120 mn, granada splosiba de 75 mn i granada de metralha de 75 mn. thumb|dreita|250px|Muniçones de peça de 120 mn. De la squierda pa la dreita: perfurante de blindaige stabelizada (APFS), corte de muniçon APFS, antipessoal i d'alto-splosibo anticarro (HEAT). thumb|dreita|250px|Granada de percison outoguiada de 155 mn XM982. L'antrega de las muniçones ne l'oubjetibo ye la rezon de l'eisisténcia de l'artilharie. Para alhá de séren la rezon de ser de l'artilharie, las muniçones son l sou percipal cunsumible i l sou fornecimiento custituiu, hoije an die, ua de las percipales funçones de la logística de ls eisércitos an campanha.
Las muniçones d'artilharie cunsisten an dous eilemientos percipales: l projétil i la carga propulsora. Ne l causo de las muniçones de las bocas de fuogo, l projétil i la carga propulsora sepórun-se ne l momiento de l çparo. Ne l causo de ls foguetes i de ls mísseis, l projétil ancorpora própio propelente que l'acumpanha depuis de l çparo.
Projétil
L projétil ye la cumponente de la muniçon que ye çparada contra l'oubjetibo.
Ls purmeiros projéteis d'artilharie cunsistian an piedras maciças de formato sférico, coincidas por "pelouros". Mais tarde, passórun a ser de fierro maciço i a ser tamien coincidas cumo "balas". Estes projéteis atuában atrabeç de la einergie cinética, causando un eifeito debastador, qu'era mantido mesmo que fazissen ricochete.
Mais tarde, fúrun zambolbidos projéteis ocos, cuntendo ua carga splosiba ne l sou anterior, coincidos por "granadas". Ciertos projéteis ocos splosibos de morteiro, éran coincidos por "bombas". Las granadas i las bombas necessitában dun artifício que defenia l momiento an que l projétil deberie spludir, sendo einicialmente outelizados fusos i, mais tarde, spoletas.
Para alhá de ls projéteis maciços i splosibos, fúrun zambolbidos outros tipos porjetados para funçones specíficas. Un eisemplo de projéteis speciales éran las balas de cadeia (cunsistindo an dues balas ounidas por ua cadeia de fierro, úteles para çtruir l belame de ls nabios i para dizimar la cabalharie) i outro eisemplo éran lanternetas i outros projéteis de metralha (cunsistindo nun projétil oco cheno de balas ó de fragmientos de fierro, útele para dizimar l'anfantarie).
An meados de l seclo XIX, ls projéteis deixan de ser sféricos i passan a ser ogibales, l que - associado a la striaige de las almas de las armas - ls tornou mais stabais i percisos. Por outro lado, la maiorie de las muniçones d'artilharie passa a cunsistir un único eilemiento, qu'ancorpora l projétil i la caixa de la carga propulsora.
Yá ne l seclo XX fui generalizada l'outelizaçon de foguetes i de mísseis, que cunsisten an projéteis qu'ancorporan l própio propelente, que bai sendo gasto a la medida que se çlocan pa l'oubjetibo. Alguas granadas d'artilharie tamien son dotadas de foguetes auxeliares, que les permiten oubter maiores alcances.
Hoije an die, las muniçones d'artilharie cunsisten eissencialmente an granadas cumpuostas por:
Para alhá desso, cuntinan a ser outelizados alguns projéteis maciços, nun splosibos, qu'atuan atrabeç de l'eilebada einergie cinética. Este tipo de projétil ye, normalmente, çparado por canhones outomáticos de pequeinho calibre.
Carga propulsora
Todas las muniçones d'artilharie necessitan dun propelente para ampelir l projétil até al oubjetibo. Ne l causo de las muniçones de las bocas de fuogo, l propelente cunsiste siempre nua carga propulsora de baixo poder splosibo (deflagra an beç de detonar cumo ls alto splosibos). La deflagraçon de la carga propulsora ne l'anterior de la cámara de la boca de fuogo, proboca ua geraçon rápida de gáç cuja alta presson faç acelerar l projétil ne l'anterior de l tubo, até salir pula boca de l mesmo. La deflagraçon de la carga propulsora ye por sue beç zamcadeada pula scorba, un artifício d'eigniçon.
Ls foguetes i ls mísseis nun úsan cargas propulsoras. Neste causo, l propelente ye un cumbustible, normalmente sólido, qu'acumpanha l projétil na sue trajetória, sendo cunsumido a la medida que la mesma ye percorrida.
Até meados de l seclo XIX, la carga propulsora cunsistia an pólbara solta colocada na cámara de la boca de fuogo. Hoije an die, na maiorie de las muniçones, la carga propulsora stá cuntida nua caixa ounida al projétil, an cuja base stá colocada la scorba. Al deflagrar la carga propulsora, l projétil separa-se, normalmente, de la caixa daquela, que ye mais tarde ejetada de l'arma. Inda assi, nas muniçones de morteiros, la caixa de la carga propulsora ye porjetada juntamente cul projétil. Nalguns oubuses, cuntinan a ser outelizadas cargas propulsoras cuntidas an eilemientos apartados de l projétil, permitindo la colocaçon de dues ó mais para oumentar l'alcance de l tiro.
Calibre
Las muniçones de las bocas de fuogo son medidas i classeficadas pul sou calibre. L calibre de la muniçon outelizada tamien classefica la própia arma que la çpara. Para alhá desso, l calibre dua boca de fuogo custitui la ounidade de medida outelizada para medir l cumprimiento de l sou tubo.
Ne l passado, outelizou-se cumo medida de calibre l peso de l projétil an libras. L peso de pólbara a outelizar cumo carga propulsora dun detreminado projétil era, normalmente, eigual al peso de l calibre daquele. Na segunda metade de l seclo XIX, este sistema de mediçon de l calibre caiu an desuso, na maior parte de ls países. Inda assi, fui mantido até recentemente an alguas bocas de fuogo i muniçones d'ourige británica.
D'ouserbar que, antes de la generalizaçon de las bocas de fuogo de carregamiento pula culatra i cun tubos d'alma striada, la medida de l diámetro de la muniçon era ligeiramente anferior a la de l diámetro de l'alma de l'arma, cul fin d'eibitar que l projétil quedasse ancrabado ne l sou anterior. Essa defrença era coincida por "bento".
L moderno sistema d'artilharie
thumb|dreita|250px|Uso dun telémetro ótico de l Eisército Alman, durante la Segunda Guerra Mundial. thumb|dreita|250px|Porjetores d'artilharie antiaérea de l Eisército Sueco, an 1939. thumb|dreita|250px|Apareilho de pontarie dua antiga peça de 25 libras de l Eisército Canadiano. thumb|dreita|250px|Zeignador [[laser d'artilharie AN/TBQ-2 de l Eisército Turco.]] thumb|dreita|250px|[[Radar d'artilharie antiaérea EL-M-2310 Shilen de las Fuorças de Defesa de Eisrael.]] thumb|dreita|250px|[[Helicótero d'ouserbaçon i zeignaçon d'oubjetibos OH-58 Kiowa de l Eisército de ls EUA.]] thumb|dreita|250px|Radar de cuntrabaterie JMPQ-P7 de la [[Fuorça Terrestre de Outodefesa de l Japon.]] thumb|dreita|250px|Beiclo aéreo nun tripulado MQ-1C Warrior de l Eisército de ls EUA. thumb|dreita|250px|Preditor pa l míssil superfice-aire [[RIM-7 Sea Sparrow de la Marina de ls EUA.]] thumb|dreita|250px|Puosto de cuntrolo i cálclo de tiro dua ounidade de tiro de foguetes ASTROS II de l Eisército de la Arábia Saudita. thumb|dreita|250px|Abastecimiento de granadas d'oubus de 15 polegadas (375 mn) de la Artilharie de ls [[Royal Marines|Marines británicos, durante la Purmeira Guerra Mundial.]] thumb|dreita|250px|Manutençon dun sistema de lançamiento de mísseis [[MIM-104 Patriot de l Eisército de ls EUA.]] Na atualidade, l'artilharie rializa quaije siempre tiro andireto contra oubjetibos fura de l'alcance bisual de las guarniçones de las armas. Por esso mesmo, hoije an die, ls armamientos son solo un de ls eilemientos dun cumplexo sistema d'artilharie, cujo cunjunto ye necessairo para bater eficazmente aqueilhes oubjetibos. Ls eilemientos i funçones percipales deste sistema son ls seguintes:
Ataque cun gáç sarin al Metro de Tóquio
L Ataque cun gáç sarin al Metro de Tóquio ye l nome dado pula amprensa japonesa i anternacional al ataque al Metro de Tóquio, fui un ato de terrorismo perpetrados por nembros nacionales de la Aun Shinrikyo a 20 de márcio de 1995.
Artelharie
Quemunicaçones
Las trasmissones de dados puoden ser specialmente amportantes pa l'artilharie permitindo que las mensaiges relatibas al cuntrolo de tiro puodan ser debrebe ancaminhadas i processadas por cumputadors, atrabeç de l'uso de tipos de dados i de mensaiges struturadas. Por eisemplo, l'eilemiento d'aquesiçon d'oubjetibos puode ambiar ua mensaige culs dados de l'oubjetibo que ye outomaticamente ancaminhada atrabeç de ls eilemientos de cuntrolo de tiro, antregando ls dados de tiro al sistema de pontarie de l'arma, que l'apunta outomaticamente. A la medida que las redes táticas de dados se alastran, poderán dar la qualquiera suldado a eilha ligado, ls meios de relatar anformaçones subre oubjetibos i solicitar fuogo d'artilharie.
Ataque cun gáç sarin al Metro de Tóquio
Catadorie:Japon
Artelharie
Comando
L comando ye l'outoridade de poder çtribuir recursos, neste causo, normalmente, d'atribuir ounidades d'artilharie. La treminologie i las sues amplicaçones barian amplamente, d'acuordo culas doutrinas de las bárias fuorças armadas. Assi i to, ne l causo de l'artilharie de campanha i an tenermos gerales, las ounidades d'artilharie puoden ser atribuídas an apoio direto ó an apoio giral.
Ne l purmeiro causo, l'artilharie apoia diretamente las ounidades de manobra (anfantarie ó carros de cumbate) anquanto que ne l segundo, l'artilharie porduç normalmente fuogo an perfundidade, specialmente fuogo de cuntrabaterie ó d'anterdiçon. Giralmente, las ounidades d'artilharie an apoio direto çtacan eiquipas d'ouserbaçon i de ligaçon para junto de las ounidades apoiadas. Las ounidades d'artilharie an apoio direto, sob ciertas circunstáncias, puoden mesmo ser colocadas sob l comando de la própia ounidade apoiada.
Las ounidades d'apoio giral stan normalmente subordinadas a grandes ounidades de scalon superior al de la brigada, podendo mesmo, an alguns eisércitos custituir grandes ounidades de scalon brigada ó mesmo superior. Las ounidades d'artilharie d'apoio giral tenden a ser mobidas pa ls locales adonde poderán ser mais neçairas. L comando de l'artilharie puode ampór prioridades i custrangimientos als prainos de l comando de las armas cumbinadas.
Aquesiçon d'oubjetibos
L'aquesiçon d'oubjetibos ó referenciaçon puode tomar bárias formas. Giralmente cunsiste na ouserbaçon an tiempo rial, mas puode resultar ne l perduto dua análeze de dados. Las eiquipas d'ouserbaçon d'artilharie custituen l meio mais quemun d'aquesiçon d'oubjetibos. Zde l zambolbimiento de l'abiaçon i de l tiro andireto que ls ouserbadores aéreos i l'eimaige aérea, ténen benido a tener ua amportança cada beç maior. L'aquesiçon d'oubjetibos tamien puode ser eisecutada por qualquiera eilemiento de las tropas que puoda oubter anformaçones subre un oubjetibo i las puoda ambiar pa l sistema d'artilharie. L'oubjetibo puode star besible a las tropas mais abançadas ó star nua localizaçon mais perfunda, sendo ambesible para eilhas.
Ls modernos sistemas d'aquesiçon d'oubjetibos custituen de ls eiquipamientos mais sofisticados eisistentes nas fuorças armadas i puoden ancluir:
Cuntrolo
L cuntrolo de tiro ye respunsable pula zeignaçon de ls oubjetibos a bater i pula atribuiçon de las ounidades de tiro als bários oubjetibos. L cuntrolo de tiro ye bital quando un oubjetibo stá al alcance de bárias ounidades de tiro ó quando l númaro d'ounidades de tiro neçairas pa l bater dependente de la natureza de l'oubjetibo i de las circunstáncias i finalidades de l sou ampenhamiento. La zeignaçon de ls oubjetibos ten cumo finalidade stablecer las prioridades ne l'uso de las ounidades de tiro subre ls defrentes oubjetibos, tentando resulber ls dilemas de, por un lado, ls oubjetibos amportantes raramente séren urgentes i ls oubjetibos urgentes raramente séren amportantes i, por outro lado, l que ye amportante pa l general comandante dua grande ounidade raramente coincide cul que ye amportante pa l comandante dun peloton d'anfantarie. L'atribuiçon de las ounidades de tiro que dében bater un detreminado oubjetibo acupa-se de la seleçon de las armas apropiadas, nas cantidades apropiadas para alcançar ls eifeitos zeiados subre esse oubjetibo.
L cuntrole de tiro contra albos d'ouportunidade custitui un amportante defrenciador antre ls dibersos tipos de sistemas d'artilharie. An alguas fuorças armadas, solo ls comandos d'artilharie çponen de l'outoridade para ourdenar a las ounidades de tiro que se ampenhen contra un oubjetibo, sendo que todas las solicitaçones d'apoio de fuogo ténen que ser dirigidas àquele comando. Esta outoridade puode tamien stender-se a la decison subre l tipo i la cantidade de muniçones la séren ampregues. Assi i to, an outras fuorças armadas, l'outoridade d'ourdenar l'ampenhamiento contra detreminado oubjetibo puode star çcentralizada i delegada, por eisemplo, nas eiquipas d'ouserbadores abançados ó an outros eilemientos d'aquesiçon d'oubjetibos. Neste causo, por eisemplo, l'eiquipa d'ouserbaçon dua batarie puode ourdenar l'ampenhamiento de la sue própia batarie i puode ser, anclusibamente, outorizada a ourdenar l'ampenhamiento de to l grupo d'artilharie ó, mesmo, de bários grupos. Este ye l causo, quando un comandante d'artilharie debesionária outoriza detreminados ouserbadores a ourdenar l'ampenhamiento de to l'artilharie de la debison. Mesmo quando ls ouserbadores nun stan outorizados a ourdenar l'ampenhamiento de l'artilharie, ls mesmos puoden al menos solicitar esse ampenhamiento.
Las fuorças armadas qu'ampregan l cuntrolo tático abançado giralmente colocan ls oufeciales d'artilharie mais graduados an postos de comando abançado, muitas bezes colocados ne l mesmo local que l puosto de comando de l'ounidade apoiada. Las fuorças armadas que nun úsan esta abordaige, tenden a poner ls oufeciales mais graduados junto a las armas. An ambos ls causos, ls eilemientos d'ouserbaçon normalmente cuntrolan pormenorizadamente l tiro contra l'oubjetibo, regulando-lo, mobendo-lo i cordenando-lo cula ounidade apoiada, de modo l'alcançar l'eifeito zeiado.
Cálclo de l tiro
Ls eilemientos de tiro ténen que ser calculados i custituen la chabe de l tiro andireto. Ls eilemientos fundamentales son trés: l ángulo de sítio, l azimute i l'alcance. A estes puoden ser acrecentadas la poténcia de la carga propulsora i la regulaçon de la spoleta. Antes de l'eisisténcia de cumputadors, l ángulo de sítio era regulado atrabeç de l'uso de miras óticas que mecanicamente l corrigian d'acuordo cula belocidade de salida de l'arma. Ne ls purmeiros tiempos de l'uso de l tiro andireto, ls eilemientos de tiro éran frequentemente calculados pul ouserbador abançado que regulaba la queda de ls projéteis até atingiren l'oubjetibo.
Assi i to, la necidade d'ampenhamiento contra oubjetibos durante la nuite i an perfundidade ó la necidade d'atingir l'oubjetibo debrebe, lougo als purmeiros tiros, lebou al zambolbimiento de la prediçon de tiro durante la Purmeira Guerra Mundial. L tiro cun prediçon coeisistiu culs métodos antigos. Depuis de la Segunda Guerra Mundial, ls métodos de prediçon passórun a ser siempre outelizados, mas la queda de ls projéteis cuntinou a tener que ser ajustada, normalmente por causa de l'amprecison de la localizaçon de l'oubjetibo, de la prossimidade de tropas amigas ó de la necidade d'ampenhamiento contra un oubjetibo an mobimiento. Ls erros de localizaçon reduziran-se acentuadamente a partir de l momiento an que las eiquipas d'ouserbaçon abançada passórun a star eiquipadas cun telémetros laser i cun modernos eiquipamientos d'ourientaçon i nabegaçon.
Ne l tiro cun prediçon, ls eilemientos geoespaciales básicos de l ángulo de sítio i de l'azimute antre ua ounidade de tiro i l sou oubjetibo son porduzidos i corrigidos d'acuordo cun bárias bariantes. Estas bariantes ancluen las qu'afetan la belocidade de l projétil a la salida de l tubo (grau d'outelizaçon de l tubo, la temperatura de la carga propulsora i l peso de l projétil) i las qu'afetan la trajetória de bo de l projétil (temperatura i densidade de l'aire ambiente, belocidade de l bento i rotaçon de la Tierra). L'eifeito global de las bariaçones tamien puode ser detreminado pul tiro contra un punto perciso, prebiamente coincido.
Todos estes cálclos para oubter l ángulo de sítio i l'azimute éran feitos manualmente por artilheiros altamente treinados, qu'usában strumientos, parámetros tabelados, parámetros de l momiento i aprossimaçones até als cumputadores táticos ampeçáren a aparecer nas décadas de 1960 i de 1970. Anquanto qu'alguns calculadores antigos copiában l método manual (normalmente, sustituindo polinómios por parámetros tabelados), ls cumputadores modernos úsan ua abordaige defrente. Simulan la trajetória de bo dun projétil, debedindo-l'an bários lanços pequeinhos, atribuindo ls parámetros de las cundiçones qu'afetan la trajetória an cada un desses lanços. Esta simulaçon ye repetida até porduzir l ángulo de sítio i l'azimute que permiten poner l projétil nas cordenadas de l'oubjetibo.
L cálclo de tiro ye normalmente feito pulas bataries de tiro. An alguns eisércitos, assi i todo, l cálclo ye feito al nible de ls grupos d'artilharie. Ls cumputadores permitiran la reduçon de l númaro de pessonas neçairas para efetuar l cálclo, permitindo la sue çcentralizaçon para subunidades de scalon anferior cumo ls pelotones i las seçones. L cálclo rializado na própia arma, antegrado cul sou sistema de çparo, tamien ye possible, sendo feito einicialmente puls sistemas de lançamiento múltiplo de foguetes.
Ounidades de tiro
A ounidade de tiro ye l mais pequeinho eilemiento d'artilharie, cunsistindo nun ó mais sistemas d'armas, capazes d'eisecutar l tiro atribuído pul cuntrolo de tiro. Giralmente, l'ounidade de tiro ye la batarie. Inda assi debisones de la batarie son quemuns. Nalguns causos, las seis armas dua batarie corresponden la seis ounidades de tiro. Las ounidades de tiro puoden ó nun acupar posiçones apartadas. Geograficamente çpersas, las ounidades de tiro puoden ó nun çpor dua capacidade antegral de cálclo de tiro.
Serbícios de specialidades
L'artilharie çpone de serbícios de specialidades cuja funçon ye la de fornecíren ls dados necessairos al cálclo de l tiro. Cada beç mais, estes serbícios funcionan drento de las própias ounidades de tiro. Estes serbícios ancluen:
Serbícios de logística
Ls serbícios de logística de l'artilharie çtinan-se a manter las ounidades de tiro abastecidas culas muniçones i outros cunsumibles necessairos bien cumo a manter l bun funcionamiento de l sou armamiento. Ne l passado, estes serbícios éran assegurados pula própia artilharie, mas hoije an die, son normalmente assegurados por serbícios andependientes de material, alguns deilhes criados a partir de l'outonomizaçon de ls antigos serbícios logísticos de l'artilharie. Ls serbícios de logística ancluen:
Classeficaçon de l'artilharie
L'artilharie puode ser classeficada segundo l sou amprego, segundo l calibre de las sues armas, segundo l tipo d'armas outelizado ó segundo la sue propulson.
Segundo l'amprego
thumb|dreita|250px|Artilharie de muntanha: montaige dua peça çmontable de muntanha de 2,5 polegadas (62, 5 mn) RML de l Eisército Andiano, an 1895. thumb|dreita|250px|Artilharie de trincheira: çparo dun morteiro de 220 mn De Bange de l Eisército Francés, durante la Purmeira Guerra Mundial. thumb|dreita|250px|Artilharie anticarro: canhon anticarro de 37 mn Pak 36 de l Eisército Alman, durante la Segunda Guerra Mundial. L tipo d'amprego de l'artilharie custitui l percipal sistema pa la sue classeficaçon, tanto ne l passado cumo na atualidade.
Segundo estes sistema, l'artilharie puode ser classeficada cumo:
Segundo l calibre de las armas
thumb|dreita|250px|Artilharie super-pesada: Çparo dun projétil atómico de 15 kT por ua peça de 280 mn M65 de l Eisército de ls EUA, na [[década de 1950.]] thumb|right|thumb|dreita|250px|Artilharie d'oubuses: Oubus outopropulsado de 155 mn M109A2 de l Eisército Nerlandés. L'artilharie tamien puode ser classeficada segundo l calibre de las sues bocas de fuogo. Al longo de ls tiempos fúrun bários ls sistemas para classeficar l'artilharie segundo l calibre outelizado. L sistema atual de classeficaçon fui zambolbido durante la Purmeira Guerra Mundial para simplificar ls sistemas até anton ampregues qu'entrában an cunta tanto culas funçones cumo culs meios de locomoçon de l'artilharie. Hoije an die, l sistema de classeficaçon segundo l calibre yá ye raramente outelizado i nel dificilmente se antegran ls foguetes i ls mísseis.
Segundo l calibre, l'artilharie classefica-se an:
Segundo l'armamiento i la trajetória de tiro
Segundo l'armamiento i la trajetória de tiro, l'artilharie classefica-se:
Segundo la propulson
Outro sistema mui ampregue, ne l passado i ne l persente, para classeficar l'artilharie ye la forma de propulson de ls sous reparos ó plataformas de lançamiento. Até al ampeço de l seclo XX, l percipal meio de propulson de las bocas de fuogo la traçon animal (feita por cabalhos, muars ó, ocasionalmente, outros animales), sendo l'artilharie classeficada segundo la cantidade de cabalhos outelizados ne l trasporte de cada arma i las cundiçones de trasporte de la respetiba guarniçon. Cul aparecimiento de ls trasportes macánicos, fúrun criadas catadories de specíficas pa l'artilharie propulsada por beiclos ferrobiairos i outomobles. A partir de la Segunda Guerra Mundial, altura an que l'artilharie passou quaije totalmente a ser propulsada por meios macánicos, passou a classeficar-se l'artilharie segundo la mesma fusse montada nun beiclo ó rebocada pul mesmo. thumb|250px|Artilharie montada: çlocamiento dua peça de 7,7 cn Feldkanone C/96 i de ls sous serbentes de l Eisército Alman, durante la Purmeira Guerra Mundial. thumb|dreita|250px|Artilharie rebocada: oubus de 8 polegadas (200 mn) Mk I rebocado por un trator de lagartas Holt de l Eisército Británico, durante la Purmeira Guerra Mundial.
Segundo la propulson l'artilharie puode ser:
Artilharie ne l Brasil
Ne l Brasil, l patrono de la Arma de Artilharie de l Eisército Brasileiro ye l Marechal Emílio Mallet.
Las ounidades de Artilharie ne l Brasil son las seguintes:
Artilharie an Pertual
Atualmente, la Arma de Artilharie debede-se nas bertentes d'artilharie de campanha i d'artilharie antiaérea. La bertente d'artilharie de cuosta fui zatibada an 1999.
An tenermos d'ounidades ouperacionales, l Eisército Pertués çpóe, hoije an die, de las seguintes ounidades:
Catadorie:Armas de l Eisército Brasileiro
Bússola
280px|thumb|Bússola moderna.
La palabra “bússola” ben de l'eitaliano de l sul bussola, que senefica “pequeinha caixa”. Ye cumpuosta por ua agulha magnética na horizontal suspensa pul centro de grabidade, i apunta siempre pa l'eixe norte-sul, al seguir la direçon de l norte magnético de la Tierra. Atribui-se la çcubierta de l'ourientaçon natural de ls ímans als chineses, por buolta de l'anho 2000 a.C., i por cunsequéncia, l'ambençon de la bússola. Fui antroduzida na Ouropa puls árabes, i fui Flábio Gioia qu'antroduziu tamien l zeinho de la rosa-de ls-bentos na bússola. Data pul menos de l seclo XV l coincimiento de la declinaçon magnética, quier dezir, de la defrença antre l Norte magnético, andicado pula agulha, i l Norte berdadeiro i, possiblemente, fui çcubierta puls pertueses. La declinaçon era berificada pul cunfronto cula ouserbaçon de la Streilha Polar, quando ne l heimisfério norte, ó de la Streilha Pie de l Cruzeiro, quando ne l heimisfério sul, i la direçon apuntada pula bússola.
La bússola ye sin dúbeda l strumiento mais coincido de ls Çcubrimientos, pus fui probabelmente l mais amportante. Andicando siempre l Norte, ye ua ajuda preciosa para to i qualquiera nabegador. Las bússolas atuales barian un pouco antre si, mas ténen ls mesmos cumponentes básicos. Ua bússola ye un strumiento nabegacional para se ancontráren direçones. Eilha cunsiste nun ponteiro magnetizado libre para se alinhar de maneira percisa cul campo magnético de la Tierra. Ua bússola fornece a ua direçon de refréncia coincida que ye de grande ajuda na nabegaçon. Ls puntos cardeales son norte, sul, leste i oeste. Ua bússola puode ser ousada cun un reloijo i ua sextante para fornecer ua capacidade de nabegaçon bien percisa. Esse çpositibo melhorou bastante l quemércio marítimo tornando las biaiges mais siguras i mais eficientes.
Ua bússola puode ser qualquiera çpositibo magnético qu'usa ua agulha para andicar la direçon de l norte magnético de la magnetosfera de l planeta. Qualquiera strumiento cun ua barra magnetizada ó agulha girando libremente subre un pibó i apuntando pa l norte i l sul puode ser cunsidrada ua bússola.
Chemult (Oregon)
Chemult ye ua cidade de Oregon, Stados Ounidos de la América.
Catadorie:Cidades de ls Stados Ounidos de la América
Bússola
- Base: ye traspariente i de plástico, normalmente marcada cun ua régua de scala i cun ua (ó mais) réguas laterales.
- Cápsula: cuntén ua agulha magnética, ye prenchida por un líquido qu'an giral ye un ólio pouco biscoso, que ten cumo finalidade dar stablidade a l'agulha. L'agulha giralmente ten algun çtaque pa l pólo norte (podendo la punta ser burmeilha, d'algua quelor brilhante, etc...). Eesisten, mas, bússolas an que l Sul ye çtacado, las ditas "bússolas de geólogo". - Çco de Leitura: Ten ua scala an graus que queda an buolta de la cápsula, que sirbe para ser girada manualmente de modo a oubter l rumo an graus (an alguns causos, essa scaleira nun gira manualmente, girando solo cul mobimiento de l'agulha).
- Porton: Faixa preta i burmeilha pintada nua lámina ó na cápsula. Sirbe para alinhar l'agulha, mobe-se junto cula cápsula i las linhas de Norte i ten l lado Norte pintado de burmeilho. An alguas bússolas l porton puode ser mobido andependientemente. - Linhas de Norte: San sin série, i serben para alinhar la bússola culs meridianos anseridos ne l mapa. Moben-se juntamente cul çco de leitura, i son finas, pretas i paralelas quedando giralmente ne l fondo de la cápsula ó nua lámina traspariente.
Atualmente, las bússolas eiletrónicas son mais outelizadas, mas inda assi las sues agulhas stan eigualmente sujeitas a zbios, grácias a l'açon que l fierro eiserce subre l'agulha.
João Pessoa
thumb|right|250px|João Pessoa João Pessoa ye un munecípio brasileiro, capital de l stado de la Paraíba.
Bússola
Assi i todo, ua bússola a bordo dua ambarcaçon nun ye chamada de bússola, mas si agulha de marear, ó simplesmente agulha. thumb|right|240px|[[GPS cun bússola i altímetro]]
João Pessoa
Catadorie:Cidades de l Brasil
Trail (Colúmbia Británica)
right|thumb|250px|Localizaçon de Trail na [[Colúmbia Británica.]]
Trail ye ua cidade de l Canadá, porbíncia de Colúmbia Británica. Sue ária ye de 34.78 Km quadrados, i sue populaçon ye de 7575 habitantes (de l censo nacional de 2001).
Catadorie:Cidades de la Colúmbia Británica
Aeroporto Anternacional Tan Son Nhat
L Aeroporto Anternacional Tan Son Nhat (Sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất) i cun un aeroporto doméstico, anternacional, lhocalizado ne l çtrito de Tan Binh, l’aeroporto Tan Son Nhat ye ua strutura que ten atualmente ua pista asfaltada de 3800 metros de cumprimiento cun 45 metros d'anchura, situado a 6 quilómetros ne l norte de la cidade de Ho Chi Minh Cidade, Vietnam. Queda a 1700 km norte de la cidade de Hanói. Vietnam Airlines i l quarto stá reserbado para bóos pribados. L aeroporto de Tan Son Nhat ye l segundo an tráfego aéreo de l Vietnam, Hanói, Da Nang, Nha Trang, Huế, Phú Quốc, Buon Ma Thuot, Pleiku, Da Lat, Hai Phong, Vinh, Đồng Hới, Quy Nhon, Can Tho, Chu Lai, Ca Mau. L aeroporto de Tan Son Nhat ye l segundo an tráfego aéreo de l cuntinente asiacano, atrás de Moscow, Paris, Frankfurt, Los Angesles. Ls resultados aprossimados son de 11,8 milhones de passageiros passórun pul aeroporto cairota an 2007 i 13 milhones an 2008.
Catadorie:Aeroporto Vietnam
Átila
Ouriges
Ls hunos ouropeus parécen tener sido un galho oucidental de ls hsiung-znudo, grupo proto-mongol ó proto-túrquico de tribos nómades de l nordeste de la China i de la Ásia Central. Estes pobos cunseguiran superar melitarmente sous ribales (muitos deilhes de refinada cultura i ceblizaçon) por sue predisposiçon pa la guerra, sue assombrosa moblidade i sues armas specíficas, tales cumo l'arco huno.
Átila naciu an torno d'anho 406. Quanto la sue anfáncia, se çconhece qualquiera dado. La suposiçon de que la zde pouca eidade yá era un xefe capaç i un guerreiro ye razoable, mas nun eisiste forma de custatá-la.
Rei único
Depuis de la partida de ls hunos, Custantinopla sofriu grabes zastres, tanto naturales cumo causados pul home: sangrentos çtúrbios antre aficionados de las corridas de carros de l Heipódromo; eipidemias an 445 i 446, la segunda an cuntinaçon dua fame; i to ua série de terremotos que durou quatro meses, derrubou buona parte de las muralhas i matou miles de pessonas, ocasionando ua nuoba eipidemia. Este redadeiro golpe tubo lugar an 447, justo quando Átila, tenendo cunsulidado sou poder, partiu de nuobo al sul, entrando ne l'ampério atrabeç de la Mésia. L eisército romano, sob l comando de l magister melitun godo Arnegisclo, l'anfrentou ne l riu Bid i fui bencido, ambora nun sin antes ocasionar grabes perdas al enimigo. Ls hunos quedórun sin ouposiçon i se dedicórun a la pilhaige al longo de ls Bálcanas, chegando anclusibe até las Termópilas. Custantinopla mesma se salbou grácias a l'anterbençon de l prefeito Flábio Custantino, qu'ourganizou brigadas cidadanas pa la reconstruçon de las muralhas danificadas puls sismos (i, an alguns lugares, para custruir ua nuoba linha de fortificaçon an frente a l'antiga). Chegou até nós un relato de l'ambason:
Átila reclamou, cumo cundiçon pa la paç, que ls romanos cuntinassen pagando un tributo an ouro i qu'eibacuassen ua faixa de tierra cuja anchura iba de trezentas milhas la leste zde Sigindunun até cien milhas al sul de l Danúbio. Las negociaçones cuntinórun antre romanos i hunos durante aprossimadamente trés anhos. L storiador Prisco fui ambiado cumo ambaixador al acampamiento de Átila an 448. Ls fragmientos de sous anformes, cunserbados por Jordanes, ne ls ouferecen ua çcriçon gráfica de Átila antre sues numerosas mulhiers, sou bufon cita i sou nano mouro, ampassible i sin jóias ne l meio de l splendor de sous cortesanos: thumb|right|350px|"La Fiesta de Átila", quadro de l pintor húngaro [[Mór Than. Baseia-se ne l cacho de Prisco, que l repersenta de branco na parte dreita, segurando sou libro de stória.]]
Durante estes trés anhos, d'acuordo cun ua lenda recolhida por Jordanes, Átila çcubriu la "Spada de Marte": Mais tarde, ls studiosos eidantificarian esta lenda cumo pertencente a un padron de culto a l'espada, quemun antre ls nómades de las stepes de la Ásia Central.
Nome, aparéncia i caráter de Átila
thumb|200px|right|Átila. De uma ilustração para a [[Eddas|Edda Poética.]]
L'hardança de Átila
Ls hunos stan a tentar, na atualidade, cunseguir l sou reconhecimiento cumo minorie étnica na Hungrie. Mais de 100.000 hunos çcendentes de l "Flagelo de Dius", possiblemente, biben hoije antre la Hungrie i ls países bezinos.
Ruga e Bleda (co-regente de Átila entre 434 e 445) 434-453 Ellac
Catadorie:Hunos
Lago Mabel
L lago Mabel ye un lago localizado ne l sul anterior de la Colúmbia Británica, ne l Canadá. Ye alimentado i drenado pul riu Shuswap.
Çcriçon
Geograficamente esta lago stá localizado la sudeste de l lago Shuswap, la nordeste de l lago Okanagan, i l'oeste de las Muntanhas Monashe, sendo un local mui popular para campismo i pesca.
L lago stá ourientado aprossimadamente de norte la sul, tenendo cerca de 35 Km de cumprimiento. L Riu Shuswap que flui de l lago Chochar pa l stremo sul deste lago, i daqui para oeste até atingir la parte média de l lago Mara. Anque fazer parte de l lago Shuswap, la bacie de drenaige deste riu stá ancluída ne l Norte de la Rigion de Okanagan.
La ária al redror de l lago ye muntanhosa i pouco poboada. L Parque Probicial de l Lago Mabel. stá situado na cuosta de l sudeste de l lago, i l Parque Probincial de ls Rápidos de Skokumchuck, queda ne l riu Shuswap eimediatamente pa l'oeste de l lago.
La percipal bie d'acesso ye la Strada Anderby-Mabel Lake, que bai de leste a partir de Anderby. La cidade mais próssima ye Kingfisher, na salida de l lago; la cidade de Mabel Lake queda la sul de l lago, acerca de las cachones de Shuswap
Ber tamien
Mabel
Zöbern
thumb|right|250px|Zöbern Zöbern ye un munecípio de la Áustria lhocalizado ne l çtrito de Neunkirchen, ne l stado de Baixa Áustria.
Catadorie:Áustria
Oakes Ames
thumb|right|250px|Oakes Ames Oakes Ames (Easton (Massachusetts), 10 de janeiro de 1804 – Easton, 8 de maio de 1873) fui un andustrial, capitalista amaricano, i nembro de la Cámara de ls Repersentantes de ls Stados Ounidos por Massachusetts. Cumo un cungressista, le ye creditado por muitos storiadores cumo sendo l'anfluéncia mais amportante na custruçon de parte de la parte de a camino de fierro trascontinental de la Union Pacific. Ye tamien lhembrado pul susequente scándalo de la suposta benda andebida d'açones de la cumpanha de custruçon de a camino de fierro.
Catadorie:Stados Ounidos de la América
Mota
thumb|right|250px|Motocicleta L motociclo ye un beiclo de dues ruodas cun un motor que propicia sue outo-lhocomoçon capaç de zambolber belocidade de cruzeiro cun sigurança i cunfuorto.
Catadorie:Motos
Heitor Villa-Lobos
Heitor Villa-Lobos (Riu de Janeiro, 5 de márcio de 1887 – Riu de Janeiro, 17 de nobembre de 1959) fui un maestro i cumpositor brasileiro. Çtaca-se por tener sido l percipal respunsable pula çcubierta dua lenguaige peculiarmente brasileira an música, sendo cunsidrado l maior spoente de la música de l modernismo ne l Brasil, cumpondo obras qu'enaltecen l sprito nacionalista, al qual ancorpora eilemientos de las cançones folclóricas, populares i andígenas.
Biografie
Filho de Noêmia Monteiro Villa-Lobos i Raul Villa-Lobos, fui zde cedo ancentibado als studos, pus sue mai querie bé-lo médico. Inda assi, Raul Villa-Lobos, pai de l cumpositor, funcionairo de la Biblioteca Nacional i musiqueiro amador, dou-le anstruçon musical i adatou ua biuola para que l pequeinho Heitor ampeçasse sous studos de bioloncelo.
Faleciu an 17 de nobembre de 1959. Ancontra-se sepultado ne l Semitério San João Batista ne l Riu de Janeiro.
Galandum Galundaina
Galandum Galundaina ye ua banda de música tradecional strasmuntana cun çtaque pa la de la Tierra de Miranda, la banda ten sido bárias bezes lhaureada tanto la nible nacional cumo anternacional.
Ls sous antegrantes son Paulo Preto, Paulo Meirinhos, Alexandre Meirinhos i João Pratas.
Ls strumientos ousados, réplicas d'outros mui antigos, que manténen l'aspeto i sonoridade de ls mesmos, son gaitas de fuolhes mirandesas, fraita pastoril, çanfona, caixa de guerra, conchas de Santiago, castanholas, pandeiro, etc.
Para alhá de la música anstrumental, l grupo apersenta un repertório de música cun bozes, reproduzindo fielmente las melodies tradecionales, anriquecidas cun timbres, ritmos i harmonies capazes de criar eimoçon i, porque nó, algua modernidade.
Para alhá de la tradiçon musical fameliar, ls eilemientos de l grupo ténen tamien formaçon académica na ária de la música.
Ls eilemientos son:
Por bezes an cuncerto tamien son acumpanhados por un grupo de pouliteiros. Un grupo de moços de Fuonte Aldé, Sendin i Miranda de l Douro.
Catadorie:Bandas de Pertual Catadorie:Lhéngua mirandesa Catadorie:Miranda de l Douro