cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gottfried Leibniz
Filósofo
Al cuntrairo de Çcartes i Spinoza, Leibniç tenie ua formaçon ounibersitária cumpleta na ária de filosofie. Sue carreira ampeçou, al longo dua anfluéncia scolar i aristotélica traindo la fuorte anfluéncia dun de sous porsores de Leipzig, Jakob Thomasius, que tamien superbesionou la sue tese de Licenciatura an Filosofie. Leibniç leu ansiosamente Francisco Suáreç, jesuíta spanhol respeitado, mesmo an ounibersidades Luteranas. Leibniç staba perfundamente antressado an nuobos métodos i nas cunclusones de Çcartes, Huyges, Newton i Boyle, mas biu estes trabalhos atrabeç dua lente fuortemente matizada por noçones scolásticas. Inda assi, la berdade ye que ls métodos de Leibniç i sues preocupaçones, muitas bezes antecipórun la lógica i l'analítica, assi cumo la filosofie de la lenguaige de l seclo XX.
Percípios
Libardade x detreminaçon: Leibniç admitie ua série de causas eficientes a detreminar l'agir houmano drento de la cadeia causal de l mundo natural. Essa série de causas eficientes dízen respeito al cuorpo i sous atos. Assi i to, paralela a essa série de causas eficientes, hai ua segunda série, la de las causas finales. Las causas finales poderien ser cunsidradas cumo ua anfenidade de pequeinhas anclinaçones i çposiçones de l'alma, persentes i passadas, que cunduzen l'agir persente. Hai, cumo an Nietzsche, ua anfenidade eimensurable de motibos para splicar un zeio singular. Nesse sentido, todas las scolhas feitas tornan-se detreminantes de l'açon. Cai por tierra la noçon d'arbitrariadade ó d'açon eisolada de l cuntesto. Parece tamien caer por tierra la noçon d'açon libre, mas nun ye l qu'ocorre. Leibniç acradita na açon libre, se eilha fur al mesmo tiempo 'cuntingente, spontánea i refletida'.
Balaiada
La Balaiada fui ua rebuolta de caráter popular, que acunteciu antre 1838 i 1841 ne l anterior de la anton Porbíncia de l Maranhon, ne l Brasil. Fui feita por pobres de la region, scrabos, fugitibos i prisioneiros. L motibo era la çputa pul cuntrole de l poder lhocal. La definitiba pacificaçon solo fui cunseguida cula anistia cuncedida pul amperador als reboltosos subrebibintes.
Gottfried Leibniz
Percípios
La cuntingéncia: la cuntingéncia oupone-se a la noçon de necidade, nun a la de detreminaçon. La açon ye siempre cuntingente, porque sou ouposto ye siempre possible.
Balaiada
Antecedentes
Durante l Período regencial brasileiro l Maranhon, region sportadora de algodon, passaba por ua grabe crise eiquenómica, debido a la cuncorréncia cul género amaricano. An paralelo, la atebidade pecuária absorbie amportante cuntingente de mano-de-obra lhibre nessa region. Esses fatores splícan l ambolbimiento de eilemientos scrabos i de homes lhibres de baixa renda ne l mobimiento. Ne l campo político acunteciu ua çputa ne l meio de la classe dominante pul poder, que se refletie ne l Maranhon oupondo, por un lhado, ls lhiberales (bien-te-bis) i ls cunserbadores (cabanos). A la época de la Regéncia de Pedro de Araújo Lima, probocando l chamado regresso cunserbador, ls cabanos maranhenses aprobeitórun la ouportunidade para alijar de l poder ls bien-te-bis, tentando, al mesmo tiempo, poner fracos inda mais estes redadeiros pula cuntrataçon de ls serbícios de baqueiros, tradecional apoio de l bien-te-bis.
Gottfried Leibniz
Percípios
La spontaneidade: i açon ye espontánea, quando l percípio de detreminaçon stá ne l'agente, nun ne l sterior deste. To açon ye spontánea i todo l que l'andibíduo faç depende, an radadeira anstáncia, del própio.
Balaiada
L mobimiento
L eibento que dou ampeço a la rebuolta fui la detençon de l armano de l baqueiro Raimundo Gomes, de la fazenda de l padre Ampeço Mendes (bien-te-bi), por determinaçon de l sub-persidente de cámara de la bila de la Manga (Pobraçon), José Eigito (cabano). Cuntestando la detençon de l armano, Raimundo Gomes, cul apoio dun cuntingente de la Guarda Nacional, ambadiu l eidifício de la cadena pública de la poboaçon i lhibartou-lo, an dezembre de 1838. A seguir, Raimundo Gomes, cul apoio de Cosme Bento, ex-scrabo delantre de trés mil africanos fugidos, i de Manuel Francisco dos Anjos Ferreira. Para cumbaté-los fui nomeado Persidente i quemandante de las Armas de la Porbíncia, l coronel Luís Alves de Lima e Silva, que ganhou ls reboltosos na Bila de Caxias. Por esso fui promobido a General i recebiu l sou purmeiro títalo de nobreza, Baron de Caxias, i ampeça ende, la sue fase de "L PACEFICADOR"
Gottfried Leibniz
Percípios
La reflexon: qualquiera animal puode agir de forma cuntingente i spontánea. L que defrencia l'animal houmano de ls demales ye la capacidade de reflexon que, quando ouperada, carateriza ua açon cumo libre. Ls homes ténen la capacidade de pensar l'açon i saber por qu'agen.
Balaiada
La represson
thumb|300px|La Balaiada ([[1838).]]
Anque las tentatibas de manipulaçon por parte de l bien-te-bis, l mobimiento adquiriu feiçon própia, salindo de cuntrole. Delantre de la porporçon alcançada, ambolbendo las camadas populares, las eilites lhocales aprossimórun-se an busca de stratégias para derrotar ls reboltosos. Delantre desse sfuorço, l gobierno regencial ambiou tropas sob l quemando de l anton Coronel Luís Alves de Lima i Silva, nomeado Persidente de la Porbíncia. Cunjugando la pacificaçon política cun ua bien sucedida oufensiba melitar, nua sucesson de cunfrontos bitoriosos oubtenida pula cuncesson de anistie als xefes reboltosos que ajudássen la represson als rebelados, oubtubo la pacificaçon de la Porbíncia an 1841.
Gottfried Leibniz
Percípios
L'eissencia ontológica de las mónadas ye sue simplicidade eirredutible.Assi cumo ls átomos, las mónadas nun possuen nanhue matéria ó caráter spacial.Eilhas inda se defrencian de ls átomos por sue cumpleta mútua andependéncia, assi las anteraçones antre las mónadas son solo aparentes.An beç desso por fuorça de l principio de l'harmonia prestablecida, cada mónada, segue ua anstruçon pré-porgramada, peculiar para si, assi ua mónada sabe l que fazer an cada situaçon. (Essas "anstruçones" puoden ser análogas las leis cientificas que gobernan las partículas subatómicas). Pul percípio dessas anstruçones antrínsecas, cada monada ye cumo un pequeinho speilho de l'ouniberso.Mónadas nun son necessariamente "diminutas"; i.g., cada ser houmano ye custituído por ua mónada, na qual l tema de l libre-arbítrio ye porblematizado.Dius, tamien, ye ua Mónada, i l'eisisténcia de Dius puode ser anferida atrabeç de l'harmonia que se prebalece delantre de todas las mónadas; Dius atrabeç de sue rezon i buntade se afigura l'ouniberso atrabeç de l'harmonia prestablecida.
Las mónadas son referidas i porblematizadas por outras corrientes filosóficas por:
Balaiada
La represson
Catadorie:Stória de l Brasil Quelonial Catadorie:Reboltas ne l Brasil Catadorie:Stória de l Maranhon
Gottfried Leibniz
Percípios
- Porblematizaçon de las anteraçones antre a minte i la stenson, cumo abordado ne l sistema de Çcartes.
- Falta d'andebidualizaçon inerente ne l sistema de Spinoza, de la qual repersenta las criaturas andebiduales cumo meros acidentes.
- La monadologie parece arbitrarie, até mesmo scéntrica.
Cientista i angenheiro
Ls scritos de Leibniç stan a ser çcutidos até ls dies d'hoije, nun solo por sues antecipaçones i possibles çcubiertas inda nó reconhecidas, mas cumo formas d'abanço de l coincimiento atual. Grande parte de sous scritos subre la física stá ancluído ne ls Scritos Matemáticos de Gerhardt.
Física: Leibniç tubo grandes cuntribuiçones pa la stática i la dinámica eimergentes subre el, muitas bezes an zacordo cun Çcartes i Newton. El zambolbiu ua nuoba teorie de l mobimiento (dinámicas) cun base na einergie cinética i einergie potencial, que postulaba l spácio cumo relatibo, anquanto Newton sentira fuortemente l spácio cumo algo absoluto. Un eisemplo amportante de l pensamiento maduro de Leibniç na queston de la física ye sou Specimen Dynamicun de 1695.
Até la çcubierta de las partículas subatómicas i de la macánica quántica que ls regen, muitas de las eideias speculatibas de Leibniç subre aspetos de la natureza nun redutible la stática i dinámica fazien pouco sentido. Por eisemplo, el antecipou Albert Einstein, argumentando, contra Newton, que l spácio, tiempo i mobimiento son relatibos, nun absolutos. Las regras de Leibniç son amportantes, se muitas bezes squecidas, probas an dibersos campos de la física. L percípio de la rezon suficiente ten sido ambocado na cosmologie recente, i sue eidantidade de ls andiscernibles na macánica quántica, un campo d'algun crédito, mesmo cul tenendo antecipado an algun sentido. Aqueilhes que defenden la filosofie digital, ua direçon recente an cosmologie, alegan Leibniç cumo precursor.
Ligaçones sternas
Catadorie:Nembros de la Academie de Ciéncias de la Prússia Catadorie:Matemáticos de la Almanha Catadorie:Filósofos de la Almanha Catadorie:Filósofos de l seclo XVII Catadorie:Filósofos de l seclo XVIII Catadorie:Cientistas de la Almanha Catadorie:Diplomatas de la Almanha Catadorie:Bibliotecários de la Almanha Catadorie:Reboluçon científica Catadorie:Naturales de Leipzig Catadorie:Metafísicos Catadorie:Filósofos de l Dreito
Beverly McDonald
Beberly McDonald (Saint Mary, Jamaica, 15 de febreiro de 1970) ye ua antiga atleta jamaicana, specialista an probas de belocidade pura. Ganhou la medalha de prata na stafeta 4 x 100 metros de ls Jogos Oulímpicos de 2000 i la medalha d'ouro na mesma proba de ls Jogos Oulímpicos de 2004. La títalo andebidual, fui medalha de bronze ne ls 200 metros de ls Jogos Oulímpicos de 2000.
Beberly ye armana de l tamien atleta medalhado oulímpico Michael McDonald.
Montbellet
Catadorie:Quemunas de l departamiento de Saóne-eit-Loire
Mongólia
Refréncias
Catadorie:Geografie Catadorie:Mongólia Catadorie:Paízes de la Ásia
Abdolkarim Soroush
Ye filósofo eislamista laico i porsor de ética. Antigo apoiante de Khomeni, acupou un puosto ne l Cunseilho de la Reboluçon Cultural. Zde anton, Sorush mudou até l punto de ser un de ls percipales adbersairos de l percípio d'andisociabelidade de l relegioso i de l político.
Sou pensamiento queda na linha de Mohamed Khatami. Ancarna ua tendéncia anticlerical, mas ye un “laico” quanto la sou status social i la sue formaçon ounibersitária.
Sou cunceito de l "coincimiento relegioso"
Las percipales preguntas que propone Sorush son: puode eisistir ua anterpretaçon defenitiba de l Eislana? Que papel puode tener an política la religion? Ye l Eislana cumpatible cula democracie?
Dado que l Eislana stá cunsidrado cumo ambariable, nun cambiable i trascendendo todas las repersentaçones i las manipulaçones de las que puode ser oubjeto, Sorush quier cunceliar l Eislana cun un mundo dinámico, çligando ls fundamientos de la religion i l “coincimiento relegioso” que se oubtén por sou studo. Este pensar zamboca na aceitaçon de l “coincimiento relegioso” cumo ua custruçon houmana que stá necessariamente an cuntínua mudança.
Sorush propone l'abandono de qualquiera eideologie eislámica que nun seia un coincimiento de la religion senó un strumiento político i social çtinado a ourientar i detreminar l cumportamiento público a partir de cierta cuncepçon de la religion. Trasformar ua religion an eideologie amplica lemitar la libardade d'anterpretaçon de ls dogmas relegiosos.
Bibliografie
/ 978-0415945295
Diário de Trás-os-Montes
Lhigaçones sternas
Catadorie:Jornales de Pertual Catadorie:Lhéngua mirandesa Catadorie:Lhéngua pertuesa
Guerra de l Golfo
La Guerra de l Golfo fui un cunflito melitar ampeçado an 2 de agosto de 1990 na region de l Golfo Pérsico, cula ambason de l Quewait por tropas de l Eiraque. Esta guerra ambolbiu ua colizaçon de fuorças de países oucidentales lhiderados puls Stados Ounidos de la América i Grana Bretanha i países de l Médio Ouriente, cumo la Arábia Saudita i l Eigito, contra l Eiraque.
Depuis de la Guerra Eiran-Eiraque, la Guerra de l Golfo fui possiblemente un de ls maiores massacres de la stória de l Médio Ouriente. Más de 100 mil suldados eiraquianos fúrun muortos contra cerca de mil baixas de las fuorças de la coligaçon.
Causas
An júlio de 1990, Saddam Hussein, persidente de l Eiraque, acusou l Kuwait de causar la decida de ls précios de l petrólio i retomou antigas questones de lhemites, para alhá de eisigir andenizaçones. Cumo l Kuwait nun cediu, an 2 de agosto de 1990, tropas eiraquianas ambadírun l Kuwait, cula eisigéncia de l persidente Saddam Hussein de cuntrolar sous bastos i baliosos campos de petrólio. Este acuntecimiento probocou ua reaçon eimediata de la quemunidade anternacional.
Ls benes de l eimirado árabe fúrun bloqueados ne l sterior i la ONU cundanou la ambason. Dous dies apuis de la ambason (4 de agosto), cerca de 6 mil cidadanos oucidentales fúrun feitos refénes i cunduzidos al Eiraque, adonde alguns deilhes fúrun colocados an árias stratégicas. Nesse die, l Cunseilho de Sigurança de la ONU ampuso l boicote comercial, financeiro i melitar al Eiraque. An 28 de agosto, Saddam respundiu a essa decison cula aneixaçon de l Kuwait cumo a 19ª porbíncia de l Eiraque.
thumb|450px|left|[[Mapa de l países que antegrórun la coligaçon contra l Eiraque.]]
Perante ls zambolbimientos de l cunflito, la ONU, an 29 de nobembre, outorizou l uso de la fuorça, causo l Eiraque nun abandonasse l território de l Kuwait até 15 de janeiro de 1991. Ua coligaçon de 29 países, lhiderada puls Stados Ounidos de la América fui moblizada.
La atebidade diplomática antensa falhou, i an 17 de janeiro de 1991 un massibo ataque aéreo fui ampeçado. De l cunjunto de naciones partecipantes, çtacan-se ls Stados Ounidos de la América, la Grana-Bretanha, la Fráncia, la Arábia Saudita, l Eigito i la Síria. Quaije ne l lhemite de l prazo dado pula ONU para la retirada de l Kuwait, l Eiran i la Ounion Sobiética fazirun un redadeiro sfuorço pula paç.
Zamrolar de la Guerra
Al cuntrário de l que speraba, la quemunidade anternacional reagiu de eimediato, i dua forma bastante firme, a la oufensiba eiraquiana. Fúrun ambiadas para la Arábia Saudita i pa l Golfo Pérsico fuorças aliadas de cerca de 750.000 homes (lhideradas puls EUA, apoiadas pula ONU, pula OTAN i por outros Stados árabes) acumpanhados de carros blindados, abiones i nabios.
Ouperaçon Tormienta ne l Zerto
thumb|left|Ouperaçon Tormienta ne l Zerto.
An 25 de janeiro, las fuorças aliadas que habien stabelecido la supremacie aérea, bombardeando las fuorças eiraquianas que nun podien abrigar-se ne ls desertos de l sul de l Eiraque. Las fuorças de la ONU, sob las ordes de l quemandante-an-xefe, general Norman Schwarzkopf, zancadeórun la chamada "Ouperaçon Tormienta ne l Zerto" (nome por que quedou coincida), que durou de 25 la 28 de febreiro, na qual las fuorças eiraquianas sofrírun ua derrota. Na fin de la ouperaçon, l Kuwait fui lhibartado.
La mai de todas las batailhas
thumb|Suldado británico na Guerra de l Golfo.
Até 24 de febreiro ls aliados bumbardeórun cun alta tecnologie albos melitares ne l Kuwait i an seguida ne l Eiraque, até 2 de márcio, lhançórun ua ouperaçon terrestre cun un eisército cumpuosto por meio milhon de suldados, xefiado puls Stados Ounidos, que resultou na recunquista de l Kuwait i na antrada ne l Eiraque. La guerra an tierra fui chamada por Hussein de "mai de todas las batailhas".
An abril l Eiraque aceitou l cessar fuogo, mas sofriu duras sançones eiconómicas por nun antregar sou armamiento químico i bateriológico. La andependéncia de l Kuwait fura restaurada, mas l ambargo eiconómico de las Naciones Ounidas al Eiraque tornou-se inda más sebero.
Armamientos, eiquipamientos i stratégias
Pul lhado aliado, la guerra cuntou cun amportante eiquipamiento eiletrónico, principalmente ls caças F-117, bombas guiadas la laser i mísseles telguiados. L sistema de defesa eiraquiano, que ancluía armas químicas i biológicas, i fui planeadamente por mísseles tierra-aire i antiaéreos. L Eiraque nun usou, cumo amanaçara, l gáç de cumbate. Ls mísseis SCUD que mandara lhançar subre Eisrael tamien falhórun l sou antento de fazer cun que este paíç antrasse ne l cunflito, por forma a reunir l apoio de las naciones árabes. La superioridade tecnológica de l Oucidente era abassaladora. Saddam staba eisolado i an pouco tiempo fui derrotado.
Ambason i acupaçon de l Eiraque an 2003
thumb|[[Cuorpo de Fuzileiros Nabales de ls Stados Ounidos de la América|Fuzileiros Nabales norte-amaricanos ne l Eiraque.]]
La ambason de l Eiraque an 2003, chamada de Ouperation Iraqi Fredon (OIF) ó Ouperaçon Eiraque Lhibre, puode ser cunsidrada cumo ua cuntinaçon de la guerra de 1991.
Este cunflito reforçou la detreminaçon i anfluéncia melitar de ls Stados Ounidos, que fúrun ls portagonistas de la bitória contra l Eiraque. Depuis de l 11 de Setembre de 2001, ls EUA i ls aliados oucidentales perparórun-se para un nuobo cunflito an grande scala, centrado nua ambason de l Eiraque an 2003, eignorando las resoluçones de l Cunseilho de Sigurança de la ONU. Saddam Hussein fui derrotado i, más tarde, caturado pulas tropas amaricanas i cundenado a la muorte apuis de l julgamiento rializado an sou própio paíç. Saddam fui anforcado ne l die 31 de Dezembre de 2006.
Catadorie:Guerras ambolbendo ls Stados Ounidos de la América Catadorie:Guerras ambolbendo l Reino Ounido Catadorie:Guerras ambolbendo l Eiraque Catadorie:Guerras ambolbendo la Fráncia Catadorie:Guerras ambolbendo la Arábia Saudita Catadorie:Guerras ambolbendo l Eigito Catadorie:Guerras ambolbendo l Kuwait
Sabel de Áustria,reina de Dinamarca
Sabel (Bruxelas, 18 de júlio de 1501 – Gante, 19 de janeiro de 1526) fui a mulhier de l rei Cristiano II i reina cunsurte de l Reino de la Dinamarca i Noruega de 1515 até 1523 i tamien reina cunsurte de l Reino de la Suécia antre 1520 i 1521. Eilha tamien serbiu brebemente cumo regente de la Dinamarca ne l'anho de 1520. Era filha de ls reis de Castielha Filipe I de Habsburgo i Juana, la Lhouca, sendo armana de l rei Carlos I de Spaña i de la reinas de Pertual Lheonor de Áustria, i Catrina de Castielha.A 11 de júlio de 1514 (ua sumana antes d'atingir ls 13 anhos d'eidade) Sabel casou por percuraçon cul rei Cristiano II de la Dinamarca, sendo l noibo repersentado na cerimónia pul Amperador Maximeliano I, padrino de la noiba. Eilha permaneciu ne ls Países Baixos i diç-se que se tenerie apaixonado pul marido quando biu un quadro que l retrataba tenendo, anton, pedido para ser lhiebada pa la Dinamarca. Un anho depuis de la cerimónia, l Arcebispo de Nidaros fui ambiado para acumpanhá-l'até Copenhaga. L casamiento fui ratificado a 12 d'agosto de 1515, quando eilha tenia 14 años.
Saint-Priest-les-Fougères
Saint-Priest-les-Fougères ye ua quemuna francesa na region admenistratiba de la Aquitánia, ne l departamiento Dordonha. Stende-se por ua ária de 21,1 Km².
Catadorie:Quemunas de l departamiento de Dordonha
Cristiano II de Dinamarca
Cristiano II (Nyborg, 1 de júlio de 1481 – Kalundborg, 25 de janeiro de 1559), coincido na Suécia cumo Cristiano, l Tirano, fui l Rei de la Dinamarca i Noruega de 1513 até ser deposto an 1523, i tamien Rei de la Suécia antre 1520 i 1521. Era l filho mais bielho de l rei Juan, ascendendo al trono passado la muorte del. El fui deposto na Dinamarca i Noruega por sou tio Frederico, anquanto que na Suécia pul nobre Gustabo Basa
Políptico de l Cumbento de San Fracisco de Ébora
L Políptico do Convento de São Francisco de Évora era un políptico de dezasseis pinturas la ólio subre madeira de carbalho criado de 1508 a 1511, tratando-se probabelmente d'obra coletiba cun participaçon proeminente de l'artista flamengo Francisco Heinriques. De l políptico, que decorou l'altar-mor de la Eigreija de l Cumbento de San Francisco, an Ébora, restan atualmente onze painéis ne l Museu Nacional de Arte Antiga, de Lisboua, quatro painéis na Casa de ls Patudos, an Alpiarça, i un painel ancontra-se zaparecido.
Catadorie:Pertual
The Cheetah Girls
The Cheetah Girls ye ua série lhiterária de la outora Deborah Gregory, cuja publicaçon ampeçou-se an 1999. L lhibro cunta la stória dun grupo musical femenino que percura fama i forturna.
Filmes
Catadorie:Lhibros
Gato
La purmeira associaçon culs houmanos de la qual se ten ambora acunteciu hai cerca de 9.500 anhos, mas la domesticaçon dessa spece ouriunda de l cuntinente africano ye mui mais antiga. Sou mais primitibo ancestral coincido ye l Miacis, mamífero que bibeu hai cerca de 40 milhones d'anhos, ne l final de l período Paleoceno, i que possuía l'hábito de caminar subre ls galhos de las arbles. L'eiboluçon de l gato dou ourige al Dinitis, spece que yá apersentaba la maior parte de las caratelísticas persentes ne ls felinos atuales sendo tamien l'antepassado de linces, jaguatiricas, grandes felinos cumo tigres, pumas, liones, onças, leopardos i l zaparecido tigre-diente-de-sabre. La sub-família Felinae, qu'agrupa ls gatos domésticos, surgiu hai cerca de 12 milhones d'anhos, spandindo-se a partir de la África susaariana até alcançar las tierras de l'atual Eigito.
Eisisten cerca de 250 raças de gato-doméstico, cujo peso bariable classefica la spece cumo animal doméstico de pequeinho la médio porte. Assi cumo perros cun estas dimensones, bibe antre quinze i binte anhos. De personalidade andependiente, tornou-se un animal de cumpanha an dibersos lares al redror de l mundo, para pessonas de ls mais bariados stilos de bida. Na cultura houmana, figura de la mitologie a las superstiçones, passando por personaiges de zeinhos animados, tiras de jornales, filmes i cuntos de fadas. Antre sues mais coincidas repersentaçones, stan ls gatos: Ton, Frajola, Gato Félix, L Gato de Botas i Garfield.
Taxonomie
L gato doméstico fui chamado Felis catus por Carolus Linnaeus na sue obra Systema Naturae, de 1798. Johann Christian Daniel bon Schreber chamou de Felis silvestris, l gato salbaige an 1775. Desse modo, ls gatos caseiros son cunsidrados ua de las sub-speces de l gato salbaige. Nun ye ancomun, aliás, l cruzamiento antre gatos domésticos i salbaiges, formando spécimes híbridos.
Pulas regras de prioridade de l Código Anternacional de Nomenclatura Zológica, l nome de las speces domésticas deberie ser Felis catus. Inda assi, na prática, la maiorie de ls biólogos outelizan Felis silvestris pa las speces salbaiges i Felis catus solamente pa las formas domesticadas. Na oupenion m.º 2027, publicada ne l Belume 60 (Parte I) de l Bulletin of Zological Nomenclature (31 de márcio de 2003), la Comisson Anternacional de Nomenclatura Zológica cunfirmou l'outelizaçon de Felis silbestris para chamar l gato salbaige i Felis silvestris catus pa las sub-speces domesticadas. Felis catus segue sendo bálido pa la forma domesticada, se esta fur cunsidrada ua spece apartada.
Stória i domesticaçon
thumb|squierda|200px|Zde tiempos eimemoriales ls gatos auxelian ls houmanos na prebençon de roedores, specialmente an árias agrícolas.
Khady Sylla
Khady Sylla (Dakar, 27 de márcio de 1963 - Dakar, 8 d'outubre de 2013) fui ua scritora senegalés. Studou durante la mocidade an Paris i fui porsora d'alman na Ounibersidade Cheikh Anta Diop de Dakar. Durante sue carreira de scritora, fizo 4 filmes i dues nobelas.
Durante muitas décadas, fui ua de las poucas scritoras mulhieres africanas ne l mercado ouropeu.
Gato
Stória i domesticaçon
Quando las populaçones houmanas deixórun de ser nómades, la bida de las pessonas passou a depender sustancialmente de la agricultura. La porduçon i armazenamiento de cereales, mas, acabou por atrair roedors. Fui nesse momiento que ls gatos benirun a fazer parte de l cotidiano de l ser houmano. Por possuíren un fuorte anstinto caçadelor, esses animales spontaneamente passórun a bibir nas cidades i eisercian ua amportante funçon na sociadade: eliminar ls ratos i camundongos, qu'ambadian ls silos de cereales i outros lugares adonde éran armazenados ls alimientos.
180px|thumb|dreita|Ua statueta dun gato, feita ne l [[Antigo Eigito, repersentando la diusa Bastet, an sposiçon ne l Museu de l Loubre.]]
Registros ancontrados ne l Eigito, cumo graburas, pinturas i státuas de gatos, andican que la relaçon desse animal culs eigípcios data de pul menos 5 000 anhos. Eilemientos ancontradas an scabaçones andican que, nessa época, ls gatos éran benerados i cunsidrados animales sagrados. Bastet (Bast ó Fastet), la diusa de la fertelidade i de la felicidade, cunsidrada benfeitora i protetora de l'home, era repersentada na forma dua mulhier cula cabeça dun gato i frequentemente figuraba acumpanhada de bários outros gatos an sou entorno.
Na berdade, l'amor de ls eigípcios por esse animal era tan antenso qu'habie leis proibindo que ls gatos fússen "sportados". Qualquiera biajante que fusse ancontrado traficando un gato era punido cula pena de muorte. Quien matasse un gato era punido de la mesma forma i, an causo de muorte natural de l'animal, sous duonhos deberian ousar trajes de luto.
Nun tardou para qu'alguns animales fússen clandestinamente trasportados para outros territórios, fazendo cun que la popularidade de ls gatos oumentasse. Al chegáren a la Pérsia antiga, tamien passórun a ser benerados i habie la fé de que, quando maltratados, corria-se l risco de star maltratando un sprito amigo, criado specialmente para fazer cumpanha al home durante sue passaige na Tierra. Desse modo, al prejudicar un gato, l'home starie atingindo la si própio.
Debido al fato de séren símios caçadores i auxeliáren ne l cuntrole de pragas, por muitos seclos ls gatos tubírun ua posiçon prebilegiada na Ouropa crestiana. Mas, ne l'ampeço de la Eidade Média, la situaçon mudou: gatos fúrun acusados de stáren associados a malos spritos i, por esso, muitas bezes fúrun queimados juntamente culas pessonas acusadas de bruxarie. Até hoije, inda eisiste l preconceito de que las bruxas ténen un gato negro de stimaçon, sendo esse animal associado als mais dibersos tipos de sortilégios; dependendo de la region, mas, puoden ser cunsidrados animales que trazen buona suorte. Ye mui quemun oubir stórias de suorte i azar associadas als animales dessa quelor.
thumb|200px|squierda|[[Winston Churchill afaga l gato qu'era mascote de l nabio melitar HMS Prince of Wales (53), agosto de 1941.]]
Al fin de la Eidade Média, l'aceitaçon de ls gatos nas residéncias tubo un nuobo ampulso, fenómeno que tamien se stendiu a las ambarcaçones, adonde ls nabegadores ls mantenien cumo mascotes. Coincidos cumo gatos de nabios, esses animales assumian tamien la funçon de cuntrolar la populaçon de roedors a bordo de l'ambarcaçon. Cul passar de l tiempo, muitos gatos passórun a ser cunsidrados animales de luxo, ganhando ua buona posiçon de l punto de bista social, sendo até outelizados cumo "acessórios" an eibentos sociales pulas damas. Nessa época, l gato ampeçou a passar por melhoramientos genéticos para sposiçones, ampeçando assi la criaçon de raças puras, cun pedigre. Ua de las purmeiras raças criadas para essa finalidade fui la persa, que quedou coincida passado sue antroduçon ne l cuntinente ouropeu, rializada pul biajante italiane l Pietro Della Balle.
La purmeira grande sposiçon de gatos acunteciu an 1871, an Londres. A partir desse momiento, l'antresse an se spor gatos zambolbidos drento de ciertos padrones propagou-se por to la Ouropa.
Atualmente, ls gatos son animales bastante populares, serbindo al home cumo un buono animal de cumpanha, i inda cuntinan sendo outelizados por agricultores i nabegadores de dibersos países cumo un meio barato de se cuntrolar la populaçon de detreminados roedores. Debido al fato de sue domesticaçon ser relatibamente recente, quando necessairo cumberten-se facilmente a la bida salbaige, passando a bibir an ambientes silbestres, adonde forman pequeinhas colónias i caçan an cunjunto.
Caratelísticas
thumb|squierda|340px|Anatomie dun gato. Ls gatos, giralmente, pesan antre 2,5 i 7 kg; antretanto, alguns eisemplares, cumo l Maine Con, puoden sceder ls 12 kg. Yá fúrun registrados eisemplares cun peso superior a 20 kg, debido al scesso d'alimentaçon.
An catibeiro, ls gatos biben tipicamente de 15 a 20 anhos, mas l'eisemplar mais bielho yá registado bibeu até ls 36 anhos. Ls gatos domésticos ténen la spetatiba de bida oumentada quando nun saen pulas rues, pus esso reduç l risco de ferimientos ocasionados por brigas i acidentes. La castraçon tamien oumenta seneficatibamente la spetatiba de bida desses animales, ua beç que reduç l'antresse de l'animal por fugas noturnas i tamien l risco d'ancidéncia de cáncaro de colhons i obairos.
Gatos salbaiges que biben an ambientes ourbanos ténen spetatiba de bida reduzida. Gatos salbaiges mantidos an colónias tenden a bibir mui mais. L Fondo Británico de Açon para Gatos (British Cat Ation Trust ) relatou l'eisisténcia dua gata salbaige cun cerca de 19 anhos d'eidade.
Ls gatos possuen trinta i dous músclos na oureilha, l que les permite tener un tipo de oudiçon direcional, mobendo cada oureilha andependientemente de l'outra. Assi, un gato puode mober l cuorpo nua direçon, anquanto mobe las oureilhas para outro lado. La maiorie de ls gatos ten pabilhones auditibos ourientados para cima. Defrentemente de ls perros, gatos cun oureilhas dobradiças son stremamente ralos. Ls Scottish Folds son ua de las sceçones a essa regra, debida a ua série de mutaçones genéticas. Quando eirritados ó assustados, ls gatos repuxan ls músclos de las oureilhas, l que faç cun qu'eilhas se anclinen para trás.
L método de cunserbaçon d'einergie de ls gatos cumprende drumir arriba de la média de la maiorie de ls animales, subretodo a la medida qu'ambelhecen. La duraçon de l período de sono barie antre 12–16 horas, sendo de 13–14 horas l balor médio. Alguns spécimes, assi i todo, puoden chegar a drumir 20 horas nun período de 24 horas.
thumb|dreita|200px|L gato doméstico questuma drumir durante la maior parte de l die para cunserbar sue einergie.
La temperatura normal de l cuorpo desses animales barie antre 38 i 39 °C. L'animal ye cunsidrado febril quando ten la temperatura superior a 39,5 °C, i heipotérmico quando stá ambaixo de 37,5 °C. Cumparatibamente, ls seres houmanos ténen temperatura normal an torno de 37 °C. La pulsaçon de l coraçon desses pequeinhos mamíferos bai de 140 a 220 batidas por minuto i depende mui de l stado de scitaçon de l'animal. An repouso, la média de la frequéncia cardíaca queda antre 150 i 180 bpn.
Un adágio popular diç que ls gatos caen siempre de pie. Giralmente, l ditado corresponde a la rialidade, mas nun ye ua regra cerrada. Durante la queda, l gato cunsegue, por anstinto, girar l cuorpo i prepará-lo para aterrar an pie, outelizando la cauda para dar eiquilíbrio i flexibelidade. Ls gatos siempre se ajeitan de l mesmo modo, zde qu'haba tiempo durante la queda para fazé-lo; deste modo, son capazes de suportar quedas de muitos metros, bisto que, durante la queda, chegan a ua belocidade-lemite na qual suportan l'ampato cul suolo. Alguas subespeces sin cauda son sceçones l'esta regra, yá que l gato cunta cula cauda para cunserbar l momiento angular, neçaira para andireitar l cuorpo antes de l pouso. Assi cumo la maiorie de las speces de mamíferos, ls gatos son capazes de nadar. Inda assi, solamente l fázen quando stremamente necessairo, cumo an causo de queda acidental na auga.
Assi cumo ls perros, ls gatos son digitígrados: andan diretamente subre ls dedos; ls uossos de las sues patas cumponen la parte mais baixa de la porçon besible de las piernas. San capazes de passos percisos, colocando cada pata diretamente subre la pegada deixada pula anterior, menimizando l rugido i ls trilhos besibles.
Alimentaçon
Ls gatos nun porduzen la sue própia taurina (un ácido ourgánico eissencial). Cumo essa sustáncia stá persente ne l tecido muscular de ls animales, l gato percisa se alimentar de chicha para subrebibir. Assi, ls gatos apersentan dentiçon i apareilho digestibo specializado para processamiento de chicha. L antestino diminuiu de stenson al longo de l'eiboluçon para quedar solo culs segmientos que melhor processan las proteínas i gorduras d'ourige animal. L'apareilho digestibo lemita seriamente la capacidade de ls gatos de digerir, metabolizar i absorber nutrientes d'ourige begetal, bien cumo ciertos ácidos graxos.
La taurina ye rala an plantas, mas relatibamente abundante ne ls tecidos de ls animales, sendo un aminoácido de grande amportança pa la salude de ls uolhos de ls gatos, de modo que la deficiéncia dessa sustáncia puode causar ua degeneraçon macular, na qual la retina sofre çtruiçon lenta i gradual, podendo causar ua cegueira eirrebersible ne l'animal.
thumb|squierda|200px|L'eiboluçon tornou ls gatos eicelentes caçadores.
Anque de la fesiologie de l gato ser eissencialmente ourientada pa l cunsumo de chicha, ye quemun que ls gatos cumplementen la sue dieta carníbora cula angeston de pequeinhas cantidades de yerbas, fuolhas, plantas domésticas ó outros eilemientos d'ourige begetal. Ua teorie sugere qu'este cumportamiento ajuda ls gatos la regurgitar an causo de defícel digeston; outra teorie apunta qu'angerir pequeinhas doses de begetales fornece fibras i minerales dibersos, nun persentes nua dieta sclusibamente carníbora. Neste cuntesto, ye neçaira prudéncia als duonhos de ls gatos porque alguas plantas puoden ser benenosas pa ls animales. Las fuolhas d'alguas speces de lírios puoden causar dano ne ls rines, que puode mesmo ser fatal; tamien las plantas de l género Philodendron son benenosas pa ls gatos. Outro eisemplo ye l de l abacateiro, de l qual alguas partes son tóxicas, mas cujo fruito (sceto l carunha) ye un angrediente an bárias marcas de quemido para gatos.
Ls gatos son bastante seletibos an sue alimentaçon, l que puode ser decorriente, pul menos an parte, de la mutaçon que causou a la spece la perda de la capacidade de detetar l sabor doce ne ls alimientos. Anque eisigentes, percisan alimentar-se custantemente, pus, de modo giral, nun tolírun mais de 36 horas d'ayuno sin que ls sous rines sofran algun risco de dano.
L gato eisibe algua preferéncia pula planta zeignada por nepeta, popularmente coincida cumo yerba-de ls-gatos, ó catnip. Muitos gatos gustan de comer esta planta, que ten eifeitos dibersos ne l sou cumportamiento, anquanto outros solo rasteijan subre esse begetal i brincan cun sues fuolhas i flores. Ls gatos tamien puoden sofrer de çtúrbios alimentares dibersos. Alguns cuntraen ua malina chamada pica, que cunsiste nun trastorno que ls ampele a mastigar oubjetos alhenos la sue dieta, tales cumo tierra, plástico, papel, lana, carbon i outros materiales, l que puode ser peligroso pa la sue própia subrebibéncia, dependendo de la toxicidade desses materiales.
L meio d'alimentaçon mais recomendado pa ls gatos domésticos ye l cunsumo libre, ó seia, debe-se percurar deixar l'alimiento a la buntade pa l'animal al longo de l die. Essa prática ten la bantaige de diminuir l pH de la urina, eibitando, desse modo, la formaçon de cálclos renales. Inda assi, alguns beterinairos questuman recomendar que l duonho cuntrole la cantidade d'alimiento angerida, ouferecendo al gato porçones lemitadas, bisando eibitar que l'animal quede cun subrepeso.
Cumportamiento
thumb|squierda|200px|Ua gata amamentando sous filhotes.
L temperamiento de ls filhotes barie cunforme la niada i la socializaçon. Ls gatos de pul cúrtio tenden a ser mais magros i fesicamente mais atibos, anquanto ls gatos de pul cumprido tenden a ser mais pesados i letárgicos. Antretanto, la maiorie de ls gatos partilha un mesmo cumportamiento: son stremamente curjidosos. Nun ye por acauso qu'eisiste un dezido popular que diç "La curjidade matou l gato". Quando abandonados an árias remotas, loinge de la sociadade houmana, filhotes de gatos puoden cumberter-se al meio de bida salbaige, passando la caçar pequeinhos animales para subrebibir. La spetatiba de bida dun gato de rue ye de solo trés anhos. Yá un gato que seia cuidado por houmanos puode superar ls 20 anhos d'eidade. L gato ne l stado salbaige ye un animal mui social, chegando a stablecer colónias mais ó menos hierarquizadas. Ten un anstinto natural de caça. Mesmo quando domesticados, ls machos tenden a marcar l sou território cun urina. Ls gatos possuen un cérebro bastante eiboluído, sendo capazes de sentir emoçones. Puoden sofrer dibersos çtúrbios psicológicos, tales cumo strisse i depresson. Assi cumo un ser houmano, quando stressados, tenden a tener un cumportamiento neurótico.
Esses animales questuman copular solamente quando la fémea entra ne l cio. Este puode ocorrer bárias bezes al longo dun anho i dura aprossimadamente ua sumana. L macho percura cercar la fémea, que tenta rejistir al mássimo a la cópula. Se l macho ye hábil, el cunseguirá mordé-la na parte posterior de l cachaço, eimobelizando-la. Até cunseguir esso, ye quemun que ls dous solten miados altos, defrentes de l miado usual. La penetraçon ye dolorosa. La cópula stimula l'ampeço de l porcesso de obulaçon de las fémeas: eilhas ténen sensores nerbosos que, cula delor, atiban l porcesso. Desse modo, poucos óbulos son perdidos. thumb|squierda|200px|La mai amamenta la sue cria. Sue belheç ocorre de forma abruta, nun sendo gradual cumo l'houmana. Dura aprossimadamente un anho i finda cula muorte. Ye possible que l gato tenga malinas típicas de l'eidade abançada, cumo cachon i perda olfatiba. Nesta fase, l'animal giralmente drume durante to l die, mostrando stremo cansaço i fraqueza muscular.
Las fémeas apersentan un temperamiento bariable: puoden simular eignorar sou duonho, dar atençon a el, ronronar ó fugir sin rezon aparente. L cumportamiento de ls gatos depende de cada andibíduo, de l momiento de l die i até mesmo de las cundiçones climáticas. Anquanto un felino puode ser mui sociable, l'outro puode ser cumpletamente arisco. Alguns gatos quedan agitados i abersos al cuntato cun houmanos a la nuite. Inda ye possible ouserbar qu'alguns desses animales quedan agitados quando ua tempestade stá por benir, outros adotan ua posiçon defensiba, an que quedan deitados culas patas recolhidas, aguardando l'ampeço de la chuba. Debido la bariaçones custantes an sou humor, ye possible dezir que, na maiorie de las bezes, l temperamiento dun gato ye amprebesible. An alguas ocasiones, un gato filhote puode apersentar bariaçones d'einergie, quedando alguas bezes mais calmos, outras mais agitados. Gatos adultos manténen-se calmos por mais tiempo que gatos pequeinhos, por séren maiores i mais pesados.
Higiene
Ls gatos son animales mui higiénicos, sendo que passan muitas horas por die cuidando de la limpeza de sous puls. Para esso, outelizan la superfice áspara de sues lénguas para remober partículas de pó i sujeira. Debido al modo que tratan de la sue higiene, lambendo-se i angerindo mui puls, ls gatos eibentualmente regurgitan esse material na forma de pequeinhas bolas cuntendo suco gástrico i material piloso. Outro aspeto caratelístico de l'higiene desses felinos ye l fato del anterrar la sue urina i merda, eibitando assi que l'oulor denuncie sue persença a ua possible presa ó predador. Cun esso, quando l gato ye criado an locales sin la persença de tierra sposto, hai la necidade de se manter ua caixa cun arena sanitária a la sue çposiçon, sendo qu'anstintibamente el eirá outelizá-la pa l çcarte de sous resíduos fesiológicos. Alguns fabricantes çponibelizan arenas perfumadas para eliminar l'oulor fuorte que sues merda poderien deixar nun ambiente cerrado (casas i apartamientos).
Reproduçon
L gato apersenta bários ciclos reprodutibos al longo de l'anho, que puoden durar de 4 a 7 dies. Durante esse período, las gatas mian mais frequentemente i bários gatos puoden lutar por ua mesma fémea ne l cio; l bencedor ganha l dreito de copular. Inda que la fémea, la percípio, rechace la relaçon sexual, eilha acaba aceitando l macho. Depuis de la cópula, la fémea se limpa i puode quedar mui biolenta até que tremine to l'ato de l'acasalamiento, ua beç que l ciclo se repita. Las gatas puoden tener cada óbulo fecundado por un macho defrente, tenendo assi, na mesma niada, filhotes de pais defrentes.
Las gatas alcançan la maturidade sexual antre 4 a 10 meses d'eidade, i ls gatos antre 5 a 7 meses passado l nacimiento. La gestaçon dura de 63 a 65 dies, aprossimadamente i puode gerar dun a uito filhotes. Ls recén-nacidos dében manter-se cula mai por 60 dies, yá qu'anton l gatico yá terá recebido ls nutrientes necessairos. Separá-los antes desse período serie un erro, debido a la possibelidade de qu'eilhes morran por falta d'alimentaçon adequada. Puode-se sterelizar ls gatos, procedimiento normalmente rializado an machos antes qu'eilhes comecen a marcar território; esto debe eibitar qu'eilhes perpetuen esse cumportamiento al longo de sues bidas.
Caratelísticas genéticas
L gato apersenta 38 cromossomos i son coincidas cerca de 200 patologies associadas, muitas deilhas quemuns als seres houmanos. L porjeto "Genoma de l Gato", de l Laboratory of Genomic Dibersity, pretende çcubrir sou genoma.
Eesiste ua fé de que ls gatos brancos d'uolhos azules son xordos, la nun ser que téngan un uolho de cada quelor, caratelística coincida por heiterocromie, cujos portadores son chamados gatos d'uolhos ímpar. Esto stá cierto an parte, yá qu'hai ua maior porbabelidade de gatos cun essas caratelísticas físicas séren tamien xordos, mas este fato nun ye detreminante.
A quelor branca de l gato se debe a l'auséncia de melanina an sue piel i puls. Hai quatro modos dun gato ser de la coloraçon branca "sólida": ser homozigótico pa l alelo ca (albino d'uolhos azules); ser homozigótico pa l'alelo c (que ye albino d'uolhos burmeilhos); ser homozigótico pa l'alelo S (mancha branca); ó tenr l'alelo w (de l gene branco dominante) ne l sou cariótipo.
L gene de la xordeira ye própio de ls gatos brancos, chama-se alelo w, i ye l causador de la coloraçon branca i de la xordeira ne ls gatos. Nin todos ls gatos brancos son xordos, solo l son ls qu'apersentan l tal gene. L gene w faç cun que l gato seia branco, inda que sous genes dígan qu'el ye un gato scuro; este gene ten la peculiaridade de "mascarar" l resto de las coloraçones para fazé-los brancos. Para alhá desso, estes gatos solo ten ls uolhos azules ó berdes. Outra caratelística genética ye l fato de, an alguns animales, ls caneiros de la mandíbula anferior séren proeminentes, semelhantemente al ouserbado ne ls fósseis de l tigre-dientes-de-sabre.
Pelaige
thumb|squierda|200px|Ua gata de pelaige tricolor.
An respeito a las quelores, ls gatos puoden tener ua única coloraçon, cumo ls cumpletamente brancos ó negros, que solo ten puls cuntrastantes soltos an alguas partes de l cuorpo. Tamien puoden tener dues quelores, cumo l branco i negro (típico gato-baca), branco i laranja, pardo i branco, ó cinza i branco. Puoden tenr un padron de quelores tigrado an laranja, pardo i branco; an tones cinza i alaranjados (gatos romanos), cul pul dua solo quelor an to la sue stenson ó de dous tipos de quelores (las stremidades defrentes de l resto de l cuorpo). Tamien puoden tener un padron de quelor siamés cun quelores mais scuras na face, rabo, patas i oureilhas. Outro tipo de coloraçon ye a tricolor, cumo, por eisemplo, branco, laranja i negro. Las gatas questuman tener ls puls mais lustrosos i brilhantes de l que ls machos, an contra partida eilhas questuman soltar mais puls de l que ls gatos, percipalmente ne ls períodos de l'ampeço de l cio. Ls gatos tricolores ó d'até quatro quelores son normalmente fémeas; quando son machos, son stéreis. An cuntrapartida, ls gatos romanos laranjas son an sue maiorie machos, mas ye possible deparar-se cun fémeas. L tipo de pul bai zde l mui cúrtio (cumo l Sphynx, cujo pul ye quaije ambesible), l crespo (ne l causo de l Debon rex), l pul cúrtio normal cun ua quelor solamente ó cun puntas d'outras quelor, l pul semi-longo, até l pul mais longo procedentes de las cruzas cul Bosque de la Noruega, persa ó qualquiera outra raça de pul longo.
Sentidos
Muitos zoólogos acraditan que ls gatos son ls mais sensitibos de ls mamíferos. Anquanto sou olfato i oudiçon puoden nun ser tan aguçados quanto ls de ls perros, la bison altamente apurada, oudiçon i olfato subre-houmanos, cumbinados cul paladar i sensores táteis altamente zambolbidos, corroboran cun esta heipótese.
Bison
thumb|squierda|200px|Gatos ténen la bison mui nítida.
Medir i classeficar ls sentidos de ls animales puode ser defícel, percipalmente por que nun eisisten meios splícitos de quemunicaçon antre l'oubjeto de l teste i l'eisaminador. Antretanto, testes andican que la bison aguçada de ls gatos ye largamente superior ne l período noturno an cumparaçon als houmanos, mas menos eficaç durante l die. Ls uolhos de ls gatos possuen l tapetun lucidun, ua nembrana posicionada drento de l globo ocular que restimula la retina al refletir la luç na cabidade. Anquanto este artifício melhora la bison noturna, parece reduzir l'acuidade bisual na persença de luç abundante. Quando hai muita luminosidade, la aluna an formato de fenda fecha-se l mássimo possible, para reduzir la cantidade de luç a atingir la retina, l que tamien resguarda la noçon de perfundidade. L tapetun i outros macanismos dan als gatos un limiar de deteçon de luminosidade siete bezes menor que la de ls houmanos.
Ls gatos ténen, an média, campo bisual cun abiertura stimada an 200°, contra 180° de ls houmanos, cun subreposiçon binocular mais streita que la de ls houmanos. Cumo an muitos predadores, ls uolhos quedan posicionados na parte fruntal de la cabeça de l'animal, ampliando la noçon de perfundidade an detrimiento de l'anchura de l campo de bison.
L campo de bison depende percipalmente de l posicionamiento de ls uolhos, mas tamien puode star relacionada cula custruçon de ls uolhos. Al ambés de la fóbea, que dá als houmanos eicelente bison central, ls gatos ténen ua faixa central marcando l'anterseçon binocular. Aparentemente, ls gatos cunseguen defrenciar quelors, especialmente a la cúrtie çtáncia, mas sin sutileza apreciable, an tenermos houmanos. Ls gatos tamien possuen ua terceira nembrana protetora de ls uolhos, la nembrana de nitaçon, que ye l'ato d'ancerrar ls uolhos anstintibamente na persença de luç antensa. Essa nembrana fecha an parte quando l'animal stá doente. Se l gato mostra frequentemente essa terceira pálpebra, ye un andicatibo de malina.
Oudiçon
thumb|Right|200px|L formato de las oureilhas de ls gatos ajuda-los l'eidantificáren cun percison la fuonte de ls [[sonido|sonidos.]] Ls seres houmanos i ls gatos ténen lemites similares d'oudiçon an baixa frequéncia, que dében rondar ls 20 Hç. Yá na scala d'alta frequéncia, ls gatos ténen ampla bantaige, alcançando ls 60 kHç, superando até mesmo ls perros. Ls gatos puoden oubir até dues oitabas arriba de ls houmanos (20 kHç) i meia oitaba para alhá de ls perros. Quando detetan un sonido, las oureilhas de l gato eimediatamente buoltan-se pa l rugido. Ls gatos puoden percisar cun borda d'erro de 7,5 cn la localizaçon dua fuonte sonora a un metro de çtáncia.