cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Génesis
La stória de la criaçon
Las passaiges ténen ua lhonga i cumplexa stória d'anterpretaçon. Até la radadeira metade de l seclo XIX, eilhas éran bistas cumo un cuntino uniforme: çcribendo las ouriges de l mundo i  mostrando ua pintura mais detalhada de la criaçon de l'houmanidade. Studos modernos ouserbórun l'uso de nomes çtintos para Dius nas narratibas (Eilohin bersus Iabé), defrentes énfases (física bersus moral) i dibergéncia na orde de criaçon (s. plantas antes d'houmanos bersus houmanos antes de plantas) i cuncluíran qu'estes testos possuen ouriges çtintas, ambora estas cunclusones nun séian cunsensuales na quemunidade académica.
Yanping
Yanping ye un çtrito de la porbinça Fujian ne la China. Ten ua sobrefiç de 2660 km² i ua poblaçon de 490 mil ingros.
Atlas of China, Fudan University Press, 2014, ISBN 978-7309115994
Region Outónoma de la Madeira
thumb|Bandeira de la Region Outónoma de la Madeira La Madeira, ouficialmente zeignada por Region Outónoma de la Madeira, ye un arquipélago pertués dotado d'outonomie política i admenistratiba atrabeç de l "Statuto Político Admenistratibo de la Region Outónoma de la Madeira", prebisto na Custituiçon de la República Pertuesa. La Madeira faç parte antegral de la Ounion Ouropeia cul statuto de region ultraperiférica de l território de la Ounion, cunforme establecido ne l'artigo 299º-2 de l Tratado de la Ounion Ouropeia. La sua capital e pricipal cidade es Funchal.
Ua de las teories de ls storiadores ye de que las ilhas de la Madeira i Porto Santo fúrun çcubiertas purmeiro puls romanos i que quedórun coincidas cumo las "ilhas de púrpura", mas ye un assunto relatibamente debatido antre ls storiadores i nun se ancuontrou un cunsenso, dado poder referir-se la outras ilhas mais a sul. Mais tarde l'arquipélago fui anton redescoberto puls pertueses, nomeadamente Tristão Vaz Teixeira i João Gonçalves Zarco an 1419, qu'apelidou la ilha cul nome Madeira debido a l'abundáncia desta matéria-prima. Purmeiro, fui çcubierta l'ilha de l Porto Santo (1418), por João Gonçalves Zarco i Tristão Vaz Teixeira; depuis, l'ilha de la Madeira (1419), cun Bartolomeu Perestrelo, qu'acumpanhaba de nuobo João Gonçalves Zarco.
La Madeira ye la region mais rica de Pertual, cun un PIB per capita de 110% (arriba de la média ouropeia). Ye un arquipélago bastante turístico durante to l'anho, debido al sou clima cun temperaturas amenas tanto ne l Ambierno cumo ne l Berano i tamien famoso pul sou spetacular fuogo-de-artifício ne l Anho Nuobo, classeficado cumo l maior spetaclo pirotécnico de l mundo na passaige d'anho de 2006 para 2007, assi cumo pul sou bino lhicoroso caratelístico coincido mundialmente Bino de la Madeira, pulas sues flores i pulas sues paisaiges cun muntanhas abrutas, bales berdeijantes i floridos, l panorama de l mar i de las scarpas de l lhitoral i pulas sues praias d'arena dourada de l'ilha de l Porto Santo.
Madeira
Mocidade Pertuesa
La  Ourganizaçon Nacional Mocidade Pertuesa, bulgarmente coincida solo cumo Mocidade Pertuesa (MP), era ua ourganizaçon jubenil de l Stado Nuobo.
La criaçon
Pretendie abranger to la mocidade (scolar ó nun) i atribuie-se, cumo fins, stimular l zambolbimiento antegral de la sue capacidade física, la formaçon de l caráter i la deboçon a la Pátria, ne l sentimiento de la orde, ne l gusto de la deciplina, ne l culto de l deberes morales, cíbicos i melitares.
L sou Regulamento fui publicado an 4 de Dezembre de 1936, atrabeç de l Decreto-Lhei n.º 27.301.
A eilha deberian pertencer, oubrigatoriamente, ls moços de l siete als catorze anhos. Ls sous nembros ancuntrában-se debedidos por quatro scalones etários: ls lhusitos (de l 7 als 10 anhos), ls anfantes (de l 10 als 14 anhos), ls banguardistas (de l 14 als 17 anhos) i ls cadetes (de l 17 als 25 anhos).
La Mocidade Pertuesa staba dotada dun hino.
La Mocidade Pertuesa Femenina
Atrabeç de l Decreto-Lhei n.º 28262, de 8 de Dezembre de 1937, fui criada la Mocidade Pertuesa Femenina (MPF).
D'acordo cul testo deste diploma, esta ourganizaçon «cultibará nas filiadas la prebidéncia, l trabalho coletibo, l gusto de la bida doméstica i las bárias formas de l sprito social própias de l sexo, ourientando pa l cabal zampenho de la misson de la mulhier na família, ne l meio a que pertence i na bida de l Stado.»
Ls comissários nacionales
La Mocidade Pertuesa tenie ne l topo de la hierarquia un comissário nacional, nomeado pul menistro de la Eiducaçon Nacional.
L purmeiro comissário nacional a derigir la Mocidade Pertuesa fui Francisco José Nobre Guedes, de 1936 la 1940.
L segundo comissário nacional fui Marcello Caetano, de 1940 la 1944. La sue açon marcou de maneira seneficatiba la ourientaçon de la ourganizaçon por mui tiempo.
Marcello Caetano fui sustituído anterinamente por Soares Franco, até a la nomeaçon de Luís Pinto Coelho, que acupou l cargo de 1946 la 1951.
Seguírun-se António Gonçalves Rodrigues i Baltasar Rebelo de Sousa, que acupou anterinamente l cargo, zde 1956, anquanto subsecretário de Stado de la Eiducaçon Nacional.
Zde 1960, fúrun comissários nacionales, l general Pereira de Castro, Leopoldino de Almeida, l tenente-coronel Gomes Bessa, l arquiteto Melo Raposo, l tenente-coronel Fonseca Dores i, por redadeiro, Lourenço Antunes, até 25 de Abril de 1974.
Las reourganizaçones
Pul Decreto-Lhei n.º 47311, de 12 de Nobembre de 1966, l Goberno fizo la reourganizaçon de la Mocidade Pertuesa, ne l que fui anton chamada ua «atualizaçon (....) ne l antuito de renobar la Ourganizaçon, de la adatar melhor a las circunstáncias de l tiempos persentes i le permitir, assi rejubenescida, serbir cada beç melhor l alto eideal de la formaçon de la mocidade a la luç de l amperecibles percípios i balores de la ceblizaçon crestiana, que siempre ténen presidido, i cuntinaran a presidir, als çtinos de Pertual.»
Atrabeç de l Decreto-Lhei n.º 486/71, de 8 de Nobembre, la Mocidade Pertuesa i la Mocidade Pertuesa Femenina fúrun transformadas an associaçones nacionales de mocidade, recoincidas de antresse público i abiertas a la adeson boluntária de moços d'ambos ls sexos.
Esta remodelaçon cunduziu a ua deminuiçon progressiba de la amportança destas ourganizaçones de l Stado Nuobo.
La stinçon
An 25 de Abril de 1974, la Junta de Salbaçon Nacional procediu a la sue stinçon eimediata atrabeç de l Decreto-Lhei n.º 171/74, dessa mesma data.
Ls arquibos
Ls arquibos de las dues ourganizaçones stan depositados ne l Menistério de la Eiducaçon, adonde puoden ser cunsultados.
Refréncias
Catadorie:Ourganizaçones de Pertual Catadorie:Stado Nuobo (Pertual)
Region de l Centro (Pertual)
Região Centro Lhocalizaçon de la Region Centro
L Centro ó Region de l Centro ye ua Ounidade Territorial para Fines Statísticos de Níbel II (NUTS II) de Pertual, que cumprende, antegralmente, ls çtritos de Coimbra, Castielho Branco i Lheirie, la maior parte de ls çtritos de Biseu, Abeiro i Guarda, i cerca dun terço de l Çtrito de Santarén. Lhemita la norte cula Region de l Norte, la lheste cula Spanha, la sul cul Alanteijo, la sudoeste la Region de Lhisboua i l'oeste cul Ouceano Atlántico.
Las cidades mais populosas de la region centro son Coimbra (101 069 habitantes) i Abeiro (55 291 habitantes).
Ten ua ária de 28 405 Km² (31% de l Cuntinente) i 2 381 068 (2009), correspondendo a 23,6% de l Cuntinente.
Stá ancluída na Ounidade de Níbel I (NUTS I) de Pertual Cuntinental i cumprende 12 Ounidades de Níbel III (NUTS III):
La Region Centro cumprende 100 cunceilhos (25,2% de l total nacional).
Grosso modo, corresponde, territorialmente, a l'antiga porbíncia de la Beira. Ye giralmente debedida an dues grandes regiones çtintas: la Beira Lhitoral, correspondente als çtritos de Abeiro, Coimbra, Biseu i Lheirie, i la Beira Anterior, que cumprende ls çtritos de la Guarda i de Castielho Branco.
Sociologie
thumbnail|400px.|dreita|Anteraçones sociales i sues cunsequéncias son antresses quemuns na sociologie. La Sociologie ye ua ciéncia que studa la sociadade, ó seia, studa l cumportamiento houmano an funçon de l meio i ls porcessos que anterligan ls andebíduos an associaçones, grupos i anstituiçones. Anquanto l andebíduo na sue singularidade ye studado pula Psicologie, la Sociologie ''ten ua base teórico-metodológica, que sirbe para studar ls fenómenos sociales, tentando splicá-los, analisando ls homes an sues relaçones de anterdependéncia. Cumprender las defrentes sociadades i culturas ye un de ls oubjetibos de la Sociologie.(Demeterco, Solange Menezes de la Silba, Sociologie de la Eiducaçon, Curitiba: IESDE: Brasil S.La., 2ªed.,p. 6, 2006). Ls resultados de la pesquisa sociológica nun son de antresse solo de sociólogos. Cobrindo todas las árias de l cumbíbio houmano — zde las relaçones na família até la ourganizaçon de las grandes ampresas, l papel de la política na sociadade ó l cumportamiento relegioso —, la Sociologie puode benir a antressar, an defrentes graus de antensidade, la dibersas outras árias de l saber. Antretanto, l maior antressado na porduçon i sistematizaçon de l coincimiento sociológico atualmente ye l Stado, normalmente l percipal financiador de la pesquisa desta deciplina científica.
Assi cumo to ciéncia, la Sociologie pretende splicar a totalidade de l sou ouniberso de pesquisa. Inda que esta tarefa nun seia oubjetibamente alcançábel, ye tarefa de la Sociologie trasformar las malhas de la rede cula qual a eilha cata la rialidade social cada beç más streitas. Por essa rezon, l coincimiento sociológico, atrabeç de ls sous cunceitos, teories i métodos, puode custituir para las pessonas un eicelente strumiento de cumprenson de las situaçones cun que se defrontan na bida cotidiana, de las sues múltiplas relaçones sociales i, cunsequentemente, de si mesmas cumo seres einebitablemente sociales.
La Sociologie acupa-se, a la par, de las ouserbaçones de l que ye repetitibo nas relaçones sociales para dende formular generalizaçones teóricas; i tamien se antressa por eibentos solos sujeitos a la anferéncia sociológica (cumo, por eisemplo, l surgimiento de l capitalismo ó la génese de l Stado Moderno), percurando splicá-los ne l sou seneficado i amportança singulares.
Antroduçon
thumbnail|200px|dreita|[[Auguste Comte]] La Sociologie surgiu cumo ua deciplina ne l seclo XVIII, na forma de repuosta académica para un zafio de modernidade: se l mundo stá quedando más antegrado, la speriéncia de pessonas de l mundo ye crecentemente atomizada i çpersada. Sociólogos nun solo sperában antender l que ounie ls grupos sociales, mas tamien zambolber un "antídoto" para la zeintegraçon social.
Hoije ls sociólogos pesquisan macroestruturas inerentes a la ourganizaçon de la sociadade, cumo raça ó etnicidade, classe i género, para alhá de anstituiçones cumo la família; porcessos sociales que repersentan dibergéncia, ó zarranjos, nestas struturas, anclusibe crime i dibórcio. I pesquisan ls microporcessos cumo relaçones anterpessoales.
Sociólogos fázen uso frequente de técnicas quantitatibas de pesquisa social (cumo la statística) para çcrebir padrones generalizados nas relaçones sociales. Esto ajuda a zambolber modelos que puodan antender mudanças sociales i cumo ls andebíduos respundiran a essas mudanças. An alguns campos de studo de la Sociologie, las técnicas qualitatibas — cumo antrebistas dirigidas, çcussones an grupo i métodos etnográficos — permiten un melhor antendimiento de ls porcessos sociales d'acuordo cul oubjetibo splicatibo.
Ls cursos de técnicas quantitatibas/qualitatibas serben, normalmente, a oubjetibos splicatibos çtintos ó dependen de la natureza de l oubjeto splicado por cierta pesquisa sociológica: l uso de las técnicas quantitatibas ye associado a las pesquisas macro-sociológicas; las qualitatibas, a las pesquisas micro-sociológicas. Antretanto, l uso de ambas las técnicas de coleta de dados puode ser cumplementar, ua beç que ls studos micro-sociológicos puoden star associados ó ajudáren ne l melhor antendimiento de porblemas macro-sociológicos (ber: Eilias, Norbert. Ls Stablecidos i ls Outsiders. Riu de Janeiro, Jorger Zahar Ed., 2000. Antroduçon i cap. 1, pp. 19–60).
Stória
La Sociologie ye ua ária de antresse mui recente, mas fui la purmeira ciéncia social la se anstitucionalizar. Antes, antoce, de la Ciéncia Política i de la Antropologie.
An que pese la palabra Sociologie tenga sido criado por Auguste Comte (an 1838), que speraba unificar todos ls studos relatibos al home — anclusibe la Stória, la Psicologie i la Eiquenomie, Montesquieu tamien puode ser ancarado cumo un de ls fundadores de la Sociologie - talbeç cumo l redadeiro pensador clássico ó l purmeiro pensador moderno.
An Comte, sou squema sociológico era tipicamente positibista, (corriente que tubo grande fuorça ne l seclo XIX), i el acraditaba que to la bida houmana tenie atrabessado las mesmas fases stóricas çtintas i que, se la pessona podisse cumprender este progresso, poderie prescrebir ls "remédios" pa ls porblemas de orde social.
Las trasformaçones eiconómicas, políticas i culturales ocorridas ne l seclo XVIII, cumo las Reboluçones Andustrial i Francesa, colocórun an çtaque mudanças seneficatibas de la bida an sociadade cun relaçon a sues formas passadas, baseadas principalmente nas tradiçones.
La Sociologie surge ne l seclo XIX cumo forma de antender essas mudanças i splicá-las. Inda assi, ye neçairo frisar, de forma mui clara, que la Sociologie ye datada storicamente i que l sou surgimiento stá binculado a la cunsulidaçon de l capitalismo moderno.
Esta deciplina marca ua mudança na maneira de se pensar la rialidade social, zbinculando-se de las preocupaçones speculatibas i metafísicas i defrenciando-se progressibamente anquanto forma racional i sistemática de cumprenson de la mesma.
Assi ye que la Reboluçon Andustrial seneficou, pa l pensamiento social, algo más de l que la antroduçon de la máquina a oupor. Eilha repersentou la racionalizaçon de la porduçon de la materialidade de la bida social.
L triunfo de la andústria capitalista fui pouco a pouco cuncentrando las máquinas, las tierras i las ferramientas sob l cuntrole dun grupo social, cumbertendo grandes massas camposinas an trabalhadores andustriales. Neste momento, se cunsulida la sociadade capitalista, que debide de modo central la sociadade antre burgueses (duonhos de ls meios de porduçon) i proletários (tendores solo de sue fuorça de trabalho). Hai paralelamente un oumiento de l funcionalismo de l Stado que repersenta un oumiento de la burocratizaçon de sues funçones i que stá lhigado manjoritariamente als stratos médios de la populaçon.
L quaije zaparecimiento de ls pequeinhos propietários rurales, de ls artesones andependientes, la amposiçon de prolongadas horas de trabalho, i etc., tubírun un eifeito traumático subre milhones de seres houmanos al modificar radicalmente sues formas tradecionales de bida.
Nun demorou para que las manifestaçones de rebolta de ls trabalhadores se ampeçassen. Máquinas fúrun çtruídas, atos de sabotaige i sploraçon de alguas oufecinas, roubos i crimes, eiboluindo para la criaçon de associaçones lhibres, formaçon de sindicatos i mobimientos rebolucionários.
Este fato ye amportante pa l surgimiento de la Sociologie, pus colocaba la sociadade nun plano de análeze relebante, cumo oubjeto que deberie ser ambestigado tanto por sous nuobos porblemas antrínsecos, cumo por sou nuobo protagonismo político yá que junto la estas trasformaçones de orde eiconómica pudo-se perceber l papel atibo de la sociadade i sous dibersos cumponentes na porduçon i reproduçon de la bida social, l que se çtingue de la percepçon de que este papel seia pribilégio dun Stado que se subrepone al sou pobo.
L surgimiento de la Sociologie prende-se an parte als zambolbimientos ouriundos de la Reboluçon Andustrial, pulas nuobas cundiçones de eisisténcia por eilha criada. Mas ua outra circunstáncia cuncorrerie tamien para la sue formaçon. Trata-se de las modificaçones que benien ocorrendo nas formas de pensamiento, oureginada pul Eiluminismo. Las trasformaçones eiconómicas, que se achában an curso ne l oucidente ouropeu zde l seclo XVI, nun poderien deixar de porbocar modificaçones na forma de coincer la natureza i la cultura.
Corrientes Sociológicas
Mas, la Sociologie nun ye ua ciéncia de solo ua ourientaçon teórico-metodológica dominante. Eilha traç defrentes studos i defrentes caminos para la splicaçon de la rialidade social. Assi, puode-se claramente ouserbar que la Sociologie ten al menos trés lhinhas mestras splicatibas, fundadas puls sous outores clássicos, de las quales puoden se citar, nun necessariamente an orde de amportança: (1) la Positibista-Funcionalista, tenendo cumo fundador Auguste Comte i sou percipal spoente clássico an Émile Durkheim, de fundamentaçon analítica; (2) la sociologie cumprensiba ampeçada por Max Weber, de matriç teórico-metodológica heirmenéutico-cumprensiba; i (3) la lhinha de splicaçon sociológica dialética, ampeçada por Karl Marx, que mesmo nun sendo un sociólogo i sequiera se pretendendo la tal, dou ampeço a ua profícua lhinha de splicaçon sociológica.
Estas trés matrizes splicatibas, oureginadas puls sous trés percipales outores clássicos, oureginórun quaije todos ls posteriores zambolbimientos de la Sociologie, lhebando a la sue cunsulidaçon cumo deciplina académica yá ne l ampeço de l seclo XX. Ye antressante notar que la Sociologie nun se zambolbe solo ne l cuntesto ouropeu. Inda que seia relatibamente más tardio sou aparecimiento ne ls Stados Ounidos, el se dá, an grande medida, por motibaçones defrentes que las de la bielha Ouropa (mas cierta mente anfluenciada puls ouropeus, specialmente pula sociologie británica i positibista de Heirbert Spencer). Ne ls Stados Ounidos la Sociologie stubo de cierto modo "angajada" na resoluçon de l "porblemas sociales", algo bien diberso de la perspetiba académica ouropéia, specialmente a teuto-francesa. Antre ls percipales nomes de l stágio einicial de la sociologie norte-amaricana, puoden ser citados: William I. Thomas, Robert I. Park, Martin Vulmer i Roscoe C. Hinkle.
La Sociologie, assi, bai debruçar-se subre todos ls aspetos de la bida social. Zde l funcionamiento de struturas macro-sociológicas cumo l Stado, la classe social ó lhongos porcessos stóricos de trasformaçon social al cumportamiento de l andebíduo nun nible micro-sociológico, sin jamales squecer-se que l home solo puode eisistir na sociadade i que esta, einebitablemiente, le será ua "jaula" que l trascenderá i le detreminará la eidantidade. Para cumprender l surgimiento de la sociologie cumo ciéncia de l seclo XIX, ye amportante perceber que, nesse cuntesto stórico social, las ciéncias teóricas i spurmentales zambolbidas ne ls seclos XVII,XVIII i XIX anspirórun ls pensadores a analisar las questones sociales, eiconómicas, políticas, eiducacionales, psicológicas, cun anfoque científico.
La sociologie cumo ciéncia de la sociadade
Inda que la Sociologie tenga eimergido an grande parte de la cumbiçon de Comte de que eilha eibentualmente suprimirieb todas las outras árias de l coincimiento científico, hoije eilha ye más ua antre las ciéncias.
Atualmente, eilha studa ourganizaçones houmanas, anstituiçones sociales i sues anteraçones sociales, aplicando mormente l método cumparatibo. Esta deciplina ten se cuncentrado particularmente an ourganizaçones cumplexas de sociadades andustriais.
Al cuntrário de las splicaçones filosóficas de las relaçones sociales, las splicaçones de la Sociologie nun parten simplesmente de la speculaçon de gabinete, baseada, quando muito, na ouserbaçon casual de alguns fatos. Muitos de l teóricos que almejában cunferir a la sociologie l statuto de ciéncia, buscórun nas ciéncias naturales las bases de sue metodologie yá más abançada, i las çcussones eipistemológicas más zambolbidas. Dessa forma fúrun ampregados métodos statísticos, la ouserbaçon ampírica, i un ceticismo metodológico la fin de stirpar ls eilemientos "ancontrolables" i "dóxicos" recorrientes nua ciéncia inda mui nuoba i dada a grandes eilucubraçones. Ua de las purmeiras i grandes preocupaçones para cula sociologie fui eiliminar juízos de balor feitos an sou nome. Defrentemente de la ética, que bisa çcernir antre bien i mal, la ciéncia se presta a la splicaçon i a la cumprenson de l fenómenos, séian estes naturales ó sociales.
Cumo ciéncia, la Sociologie ten de oubedecer als mesmos percípios gerales bálidos para todos ls galhos de coincimiento científico, apesar de las peculiaridades de l fenómenos sociales quando cumparados cun ls fenómenos de natureza i, cunsequentemente, de la abordaige científica de la sociadade. Tales peculiaridades, inda assi, fúrun i cuntinan sendo l foco de muitas çcussones, oura tentando aprossimar las ciéncias, oura afastando-las i, até mesmo, negando a las houmanas tal statuto cun base na ambiablidade de qualquiera cuntrole de ls dados tipicamente houmanos, cunsidrados por muitos, amprebisibles i ampassibles dua análeze oubjetiba.
Cumparaçon cun outras Ciéncias Sociales
Ne l ampeço de l seclo XX, sociólogos i antropólogos que cunduzian studos subre sociadades nó-andustrializadas oufrecírun cuntribuiçones a la Antropologie. Debe ser notado, antretanto, que mesmo la Antropologie faç pesquisa an sociadades andustrializadas; la defrença antre Sociologie i Antropologie ten más a ber cun ls porblemas teóricos colocados i ls métodos de pesquisa de l que cun ls oubjetos de studo.
Por fin, la Filosofie social antenta criar ua teorie ó "teories" de la sociadade, oubjetibando splicar las bariáncias ne l cumportamiento social an sues ordes moral, stética i stóricas. Sfuorços nesse sentido son besibles nas obras de modernos teóricos sociales, reunindo un arcabouço de coincimiento que antrelaça la filosofie heigeliana, kantista, la teorie social de Marx i, a la par, Max Weber, outelizando-se de ls balores morales i políticos de l eiluminismo lhiberal mesclados cun ls eideales socialistas. A la purmeira bista, talbeç, seia cumplexo aprender tal abordaige. Antretanto, las obras de Max Horkheimer, Theodor Adorno, Jurgen Habermas, antre outros, repersentan ua de las más profícuas bertentes de la filosofie social, repersentada por aqueilho que quedou coincido cumo Teorie Crítica ó, cumo más popularmente se diç, Scuola de Frankfurt.
Sociologie de la Orde i Sociologie de la Crítica de la Orde
La Sociologie, an bista de l tipo de coincimiento que porduç, puode serbir a defrentes tipos de antresses.
La porduçon sociológica puode star boltada para angendrar ua forma de coincimiento cumprometida cun emancipaçon houmana. Eilha puode ser un tipo de coincimiento ourientado ne l sentido promoçon de l melhor antendimiento de ls homes acerca de si mesmos, para alcançar maiores patamares de lhiberdades políticas i de bien-star social.
Las formas cumo la Sociologie puode ser ua 'ciéncia de la orde' son dibersas. Eilha puode partir zde la perspetiba de l sociólogo andibidual, submetendo la porduçon de l coincimiento nun al progresso de la ciéncia por si ó de la sociadade, mas als sous antresses materiales eimediatos. Hai, mas, l meio andireto, ne l qual l Stado, cumo percipal ente financiador de pesquisas nas árias de la sociologie scolhe financiar aqueilhas pesquisas que le rendírun algun tipo de resultado ó ourientaçon stratégicas claras: puode ser tanto cumo melhor cuntrolar l fluxo de pessonas drento dun território, cumo na ourientaçon de políticas públicas promobidas nin siempre d'acuordo cul antresse de las maiories ó ne l respeito a las minorias. Nesse sentido, l uso de l coincimiento sociológico ye potencialmente peligroso, podendo mesmo serbir a a finalidades antidemocráticas, outoritárias i arbitrárias.
La eiboluçon de la Sociologie cumo deciplina
La sociologie ne l mundo fui se mostrando persente an bárias datas amportantes zde las grandes reboluçones, zde alhá cada beç más fui de fundamental partecipaçon para la sociadade mundial i tamien brasileira.
Zde l ampeço la sociologie ben se preocupando cula sociadade ne l sou anterior, esto diç respeito, por eisemplo, als cunflitos antre las classes sociales. Na América Lhatina, por eisemplo, la sociologie sofriu anfluencias amaricanas i ouropéias, na medida an que las sues preocupaçones passan a ser l subdesenbolbimento, eilha bai sofrer anfluéncias de las teories marxistas.
Nas décadas seguintes de 40 i 50 la sociologie boltou para las classes trabalhistas tales cumo salários i jornadas de trabalho, i tamien quemunidades rurales. Na década de 60 la sociologie se preocupou cul porcesso de andustrializaçon de l paíç, nas questones de reforma agrária i mobimientos sociales na cidade i ne l campo i a partir de 1964 l trabalho de l sociólogos se boltou pa ls porblemas sócio políticos i eiconómicos oureginados pula tenson de se bibir nun paíç cuja forma de poder ye l regime melitar.
Na década de 80 la sociologie finalmente buolta a ser deciplina ne l ansino médio,i tamien acunteciu la porfissionalizaçon de la sociologie. Para alhá de la preocupaçon cula eiquenomie política i mudanças sociales apropiadas cula anstalaçon de la nuoba república, boltan tamien an relaçon al studo de la mulhier, al trabalhador rural, i outros assuntos culminantes.
Árias de studo an Sociologie
Ls sociólogos stúdan ua bariadade mui grande de assuntos. Para tener ua eideia giral subre esses assuntos, bejita l sítio de l Comité de Pesquisa de la Associaçon Anternacional de Sociologie. Segue ua pequeinha lhista de árias i tópicos de studo na Sociologie.
Tópicos i palabras-chabe an Sociologie
Catadorie:Sociologie
Sonido
L sonido ye la propagaçon dua frente de cumpresson macánica ó óndia longitudinal; esta óndia propaga-se de modo circuncéntrico, tierra an meios materiales—que ténen massa i eilasticidade, cumo ls sólidos, líquidos ó gasosos, quier dezir, nun se propaga ne l bácuo. Ls sonidos naturales son, na sue maiorie, cumbinaçones de sinales, mas un sonido puro monotónico, repersentado por ua senóide pura, ten ua belocidade de oscilaçon ó frequéncia que se mede an hertz (Hz) i ua amplitude ó einergie que se mide an decibeles. Ls sonidos oudibles pul oubido houmano ténen ua frequéncia antre 20 kHz i 20 kHz. Arriba i ambaixo desta faixa stan ultra-sonido i anfra-sonido, respetibamente.
Seres houmanos i bários animales antenden sonidos cul sentido de la oudiçon, cun sous dous oubidos, l que premite saber la çtáncia i posiçon de la fuonte sonora: la chamada oudiçon stereofónica. Muitos sonidos de baixa frequéncia tamien puoden ser sentidos por outras partes de l cuorpo i pesquisas rebelan que alifantes quemunican-se atrabeç de anfra-sonidos.
thumb|right|300px|Squema repersentando la oudiçon houmana. (Azul: [[óndia|óndias sonoras; Burmeilho: tímpano; Amarielho: cóclea; Berde: Células recetoras de sonido; Púrpura: spetro de frequéncias de la repuosta de la oudiçon; Laranja: Potencial de acion de l nérbio.]]
Tecnologie sonora
thumb|right|Squema a repersentar dues [[óndia|óndias sonoras de defrentes frequéncias.]] La eiboluçon de la tecnologie i percipalmente de la eiletrónica permitiu l zambolbimiento de armazenamiento de áudio i aparelhos de sonido para grabaçon i reproduçon de sonido, percipalmente música.
Son eisemplos de fuontes ó médias l MP3, CD, l LP ó Disco de binil i l cassiete. Alguns de ls aparelhos que tocan esses sonidos, son l toca-discos i l grabador cassete.
Zde ls sous primórdios, cula ambençon de l fonógrafo, essa reproduçon eiletrónica de l áudio eiboluiu até atingir l sou pico na alta fidelidade, que faç uso de la stereofonie.
Strumientos musicales: Cada strumiento porduç las notas cun timbres defrentes. Las bibraçones son criadas por toque ó sopro i cada strumiento ten l sou ressonador que amplifica ls sonidos oudibles. Eisemplo: ne l pianho quien cria l sonido ye la cuorda i quien ressona ye la caixa de ressonáncia.
Catadorie:Sonido Catadorie:Música
Fonso II de Pertual
Fonso II ( 1185-1223)preocupou-se mais cula admenistraçon de l reino de l que cula sue spanson. Promobiu las purmeiras Leis Gerales de l reino que dában garanties an assuntos cumo l dreito de propiadade ó la justícia cebil. Ls purmeiros tiempos de l sou reinado quedórun marcados por cunflitos anternos culas armanas outros eilemientos de la nobreza. De resto l'atebidade guerreira, cun bista a la spanson de l território para sul, fui mais comedido. Tratou-se dun monarca preacupado eissencialmente cula geston i ourganizaçon de l reino.
Isako Takamado
Criaçon i eiducaçon
Nacida Sako Tottori (鳥取久子, Tottori Sako?), la princesa ye la filha mais bielha de l'ampresairo japonés Shigejiro Tottori i de sue mulhier Fumiko Tomoda, esta filha dun cónsul. Por causa de la carreira de sou pai, sue família se trasferiu quando eilha era inda nino pa l Reino Ounido, adonde Sako se tornou fluente an anglés. La família deilha tamien residiu an Paris, adonde Shigejiro trabalhou cumo persidente de la Mitsui na Fráncia. An 1975, als binte i dous anhos, Sako se graduou an antropologie i arqueologie an Girton College, na Ounibersidade de Cambridge.
Al retornar pa l Japon, eilha trabalhou cumo tradutora nua cumpanha, mas lougo boltou pa la Anglaterra para studar, temporariamente, dreito. An 1982, regressou outra beç al Japon i fui cuntratada para ser l'assistente-antérprete de l príncepe Takahito Mikasa (tio de l'amperador Akihito), sou feturo sogro, ne l 31.° Simpósio Cultural Anternacional de la Ásia i de la África de l Norte. Fui nessa época qu'eilha conheciu l'anton príncepe Norihito de Mikasa, un anho mais nuobo de l qu'eilha, durante ua fiesta de recepçon de l'ambaixada de l Canadá an Tóquio. Ye dezido que l príncepe fizo la pregunta "Quier casar cumigo?" la Sako an anglés, al qu'eilha respundiu "si".
An febreiro de 2012, Isako cuncluiu sou doutorado an artes pula Ounibersidade de Artes de Osaka.
Casamiento i filhas
Sako Tottori i l príncepe Norihito quedórun noibos an 17 de setembre de 1984. Casórun-se an 6 de dezembre daquele anho, cinco dies depuis qu'el recebiu l títalo de "Príncepe Takamado" (Takamado nel-miya) para stabler un nuobo galho na família amperial, esto ye, ampeçar ua família. Eilhes tubírun trés filhas: L príncepe i la princesa Takamado tubírun un casamiento feliç, que treminou quando sou marido morriu subitamente als quarenta i siete anhos d'eidade, bítima d'ansuficiéncia cardíaca causada por fibrilhaçon bentricular. L'anterro del acunteciu ne l semitério Toshiba, ne l norte de Tóquio.
La residéncia oufecial de la Princesa Takamado i de sues trés filhas stá localizada ne l cumplexo de Akasaka, an Minato, Tóquio.
Serbício público
squierda|miniaturadaimagem|La princesa depuis de recebir sou grau honorairo ne l Canadá L príncepe i la princesa Takamado fúrun l casal de la família amperial que mais biajou ne l mundo, bejitando trinta i cinco países nun período de quinze anhos la fin de repersentar l Japon an bárias funçones. Las radadeiras biaiges de l príncepe, antes de sue muorte, ancluíran Eigito i Marrocos an maio de 2000; l Habaí an júlio de 2001 (para promober la cerimónia de xá japonesa); i la República de la Coreia de maio la júnio de 2002. Nesta radadeira biaige, l casal participou de la cerimónia d'abiertura de la Copa de l Mundo FIFA. Para alhá desso, la biaige deilhes a la Coreia de l Sul fui la purmeira de nembros de la Família Amperial Japonesa zde la Segunda Guerra Mundial, repersentando un amportante passo ne l'abanço de las relaçones amigables bilaterales antre ls dous países. Eilhes percorrírun l paíç strangeiro, conhecírun l persidente Kin Dae-jung i cidadanos coreanos i bejitórun las anstalaçones para deficientes físicos que la Princesa Masako Nashimoto tenie patrocinado.
Mesmo recén-biúda i cun trés filhas adolescentes para criar, la Princesa Takamado nun parou de zampenhar sous deberes públicos, sendo hoije ua de las princesas mais atibas de la Família Amperial. Eilha ye persidenta de mais de binte ourganizaçones ligadas a sportes, l'antercámbios culturales i al meio-ambiente, tenendo assumido todos ls cargos acupados por sou falecido marido i assumindo outros nuobos.
An júlio de[2003, la Isako Takamado besitou Dublin, na Irlanda, pa ls Jogos Mundiales Oulímpicos Speciales daquele anho. An júnio de 2004, eilha fizo ua bejita oufecial al Canadá, biajando stensibamente pul paíç cumo parte de las comemoraçones de l'anibersairo de 75 anhos de las relaçones diplomáticas formales antre l Canadá i l Japon. Durante essa bejita, eilha recebiu dous títalos de doutor honoris causa an Dreito, un de la Ounibersidade de Alberta i outro de la Ounibersidade de la Ilha de l Príncepe Eduardo. An nobembre de 2004, eilha besitou Bangkok, Tailándia, para atender a 3.ª Cunferéncia Mundial de la IUCN cumo persidente d'honra de la BirdLife Anternational, ua ourganizaçon focada na cunserbaçon de las abes.
An júnio de 2005, la Princesa Sako besitou la Almanha para atender la Copa de las Cunfederaçones de 2005, assistindo a las partidas antre Almanha contra Argentina i Brasil contra Japon. Mais tarde, eilha besitou la Jordánia pa l casamiento de la princesa Badiya bint El Hassan. An nobembre de l mesmo anho, biajou a la Anglaterra pa l'ancuontro de la Assemblé Global de la BirdLIfe Anternational. An janeiro de 2006, eilha retornou al Canadá pa l'abiertura de la "Galerie Príncepe Takamado" de l Museu Rial de Ontário. Mais tarde, ne l mesmo anho, partiu pa la Almanha pa la Copa de l Mundo FIFA de 2006.
An 2008, eilha besitou Montebidéu i Buenos Aires para outra cunferéncia de la BirdLife.
An nobembre de 2011, la princesa Takamado dou la stensiba coleçon de netsuke qu'eilha i sou falecido marido passórun anhos juntando pa l Museu Nacional de Tóquio.
Outora
Isako ye outora de dous libros anfantis: Katie and the Drean-Eater (1996) i Lulie the Iceberg (1998). Ls lucros son rebertidos pa l UNICEF. An 2011, sou purmeiro libro fui traduzido pa l pertués cumo Katie i l deborador de suonhos pul Centro Cultural Pertués, cumo parte de las comemoraçones de ls 150 anhos de l Tratado de Amisade i Comércio antre Japon i Pertual.
La princesa tamien screbiu l prefácio para un libro de mimórias subre sou finado marido, antitulado "Traces: Memories of H.I.H. Prince Takamado", d'outoria de Stephen Come.
Stória de las Fiji
Ls purmeiros habitantes de las Fiji chegórun de l Sudeste Asiático muito antes de las ilhas séren çcubiertas por sploradores ouropeus. Las ilhas Banua Lhebu i Biti Lhebu, las percipales de l arquipélago de Fiji, fúrun çcubiertas an 1643 pul nabegador houlandés Abel Tasman. Las outras ilhotas que cumpónen l arquipélago fúrun çcubiertas ne l seclo seguinte pul splorador anglés James Cok. Ls ouropeus solo stablecírun l purmeiro puosto de quelonizaçon an 1804
Las ilhas quedórun debaixo de cuntrolo de l Reino Ounido an 1874, cul statuto de quelónia. An 1970 fui dada andependéncia al paíç. L goberno democrático fui anterrompido por dous golpes melitares an 1987, probocados por ua percepçon por parte de las restantes quemunidades de que l goberno era dominado pula quemunidade ando-fijiana (andiana). An birtude desses golpes melitares Fiji ye spulsa de la Quemunidade Británica.
Ua custituiçon proclamada an 1990 garantiu l cuntrolo de l paíç pula populaçon fijiana, mas dou ourige a grande eimigraçon de andianos. La perda de populaçon lhebou a deficuldades eiquenómicas, mas garantiu que ls melanésios tornássen-se maioritários ne l paíç. An 1992 acuntécen eileiçones que son bencidas pul Partido Político Fijiano.
Ua rebison rializada an 1997 tornou la custituiçon de las Fiji mais eiquitatiba. Rializórun-se eileiçones lhibres i pacíficas an 1999, que resultórun nun goberno lhiderado por un ando-fijiano. Un anho mais tarde, l goberno fui depuosto por un golpe de stado lhiderado por George Speight, un nacionalista fijiano de lhinha dura. La democracie fui restourada an finales de 2000 i Laisenia Qarase, que lhiderara un goberno anterino zde l golpe, fui eileito purmeiro-menistro.
Para un paíç de l sou tamanho, Fiji ten fuorças armadas eicepcionalmente eificientes, i ten sido un cuntribuinte amportante an missones de manutençon de paç de las Naciones Ounidas an bários puntos de l globo.
Catadorie:Stória de Fiji
Japon
L Japon (an japonés 日本国 (Nippon koku, Nihon koku), Nippon ó Nihon, lhiteralmente "ourige de l sol" ó "tierra de l sol nacente") ye un paíç ansular de l Stremo Ouriente, formado por un arquipélago que queda ne l ancho de la costa nordeste de la Ásia. La sue capital ye la cidade de Tóquio.
L paíç ye formado por quatro grandes eilhas, Honshu, Shikoku, Kyushu i Hokkaido, i l sou arquipélago ye formado por más de trés mil eilhas lhocalizadas antre l mar de Okhotsk la norte, l Ouceano Pacífico la lheste i la sul i l Mar de la China Ouriental i l mar de l Japon la oeste. Atrabeç de l mar de l Japon i de l Mar de Okhotsk, cuntata cula Rússia, l Streito de la Coreia, la sudoeste, fornece lhigaçon a la Coreia de l Sul, i na stremidade sul de las eilhas Riukyu (Okinawa) aprossima-se de eilha de Taiwan. La maior parte de las ilhas ye muntanhosa, cun muitos bulcones. L Monte Fuji, muntanha más alta de l Japon, por eisemplo, ye un bulcon.
L sou poboamento remonta al Paleolítico, quando grupos houmanos chegórun benidos de l cuntinente. La anfluéncia de outros pobos seguidos por períodos de eisolamiento carateliza la stória de l Japon l que tornou sue cultura ua mistura de anfluéncias sternas i criaçones outótones. Zde la pormulgaçon de sue Custituiçon an 1947 l Japon mantubo ua monarquie custitucional cun un amperador i un parlamiento eileito, la Dieta.
Cun ua populaçon de pouco más de 127 milhones de pessonas, l Japon ye l décimo paíç más populoso de l mundo. La Region Metropolitana de Tóquio, que anclui Tóquio (la capital de l paíç) i bárias cidades bezinas, ye a maior cuncentraçon urbana de l mundo cun cerca de 30 milhones de habitantes. L paíç ten la segunda maior eiquenomie de l mundo por PIB nominal, ye l quarto maior sportador mundial i sesto maior amportador. Ye nembro de las Naciones Ounidas i de bários grupos anternacionales cumo l G8, G4 i APEC, cul quarto maior ourçamento de defesa.
Stória
La acupaçon de l Japon por grupos houmanos tubo ampeço antre 10 a 28 mil anhos atrás an un período pré-cerámico, quando pobos caçadores-coletores chegórun a las eilhas benidos de l cuntinente atrabeç de istmos. La purmeira cultura cerámica i ciblizaçon la se zambolber ne l Japon fui la Jomon que nun zambolbiu la agricultura ó la criaçon de animales. Antre 250 la.C.i 250, la cultura Yayoi la sustituiu benida de Kyushu trazendo l cultibo de l arroç, las ferramientas de metal i la cunfeçon de roupas.
L paíç fui ounificado pula purmeira beç ne l seclo IV pul clan Yamato i lhougo ampeçou la cunquista de la península de la Coréia ne l final de l seclo. Ne ls seclos seguintes la cumpetiçon por cargos ne l goberno anfraqueciu als poucos l domínio subre la Coréia até l seclo VI. An 552, l budismo fui antroduzido ne l paíç trazido de la Coréia serbindo cumo arma política cuntra l crecente poder de l sacerdotes. Passado la muorte de l amperador Shotoku an 622 i un período de guerras cebiles, l amperador Kotoku dou ampeço la reforma Taika que criarie un Stado cun poderes cuncentrados nas manos de l Amperador rodeado por ua burocracie a la semelhança de la Dinastie Tang na China. An 710, la capital japonesa fui transferida de Asuka para Nara, réplica de la capital chinesa, dando ampeço a un nuobo período de la stória japonesa ne l qual la cultura i la tecnologie chinesa tubírun maior anfluéncia i l budismo difundiu-se cula criaçon de templos por parte de l amperador nas percipales prefeituras.
Más tarde la capital serie nuobamente transferida para Heian-kio, la moderna Quioto, i se darie l rompimento antre l amperador Kammu i ls monges budistas. A partir dende se stabelecerie la scrita japonesa i ua nuoba lhiteratura. Ye nesse período de paç que surge la classe de l samurais cumo guarda de la corte. Cuntudo las çputas surgidas antre ls clanes guerreiros Taira i Minamoto lhebórun a la nuoba guerra cebil que solo tubo fin an 1185 cula chubida de Minamoto ne l Yoritomo. Este stabelecerie l goberno de l xogunato an Kamakura anquanto an Quioto la corte era mantenida de forma simbólica. Nuobo período de paç i anriquecimiento cultural i material se stabeleciu até ua nuoba tentatiba mal sucedida de restouraçon de la outoridade amperial feita pul Amperador Go-Daigo.
L aparecimento de l daimyo de base lhocal, anfraqueciu l xogunato i esse anfraquecimiento lhebou a la Guerra Ounin antre 1467 i 1477 antre ls Kosokawa i ls Yamana que dou fin al xogunato. Sin ua outoridade central, ls daimyos, agora cula outoridade abseluta an sous domínios, dórun ampeço a un período de guerras que solo terminarie antre 1550 i 1560 cula cunquista de l restro de ls domínios por Oda Nobunaga. Fui durante l seclo XVI que comerciantes i missionários pertueses chegórun al Japon pula purmeira beç, dando ampeço a un antenso período de trocas culturales i comerciales.
Ne l Japon, ls pertueses praticórun l comércio i la ebangelizaçon. Ls comerciantes pertueses tubírun percipalmente l papel de antremediários antre la China i l Japon mas tubírun tamien outros cuntributos cumo seia la antroduçon de las armas de fuogo ne l arquipélago. Por outro lhado, ls Missionários, percipalmente ls Padres de la Cumpanha de Jasus, lhebórun la cabo un antenso trabalho de missionaçon i an cerca de 100 anhos de persença Pertuesa ne l Japon la quemunidade Crestiana ne l paíç chegou a ser mais que cerca dun milhon de Católicos.
Toyotomi Hideyoshi dou cuntinidade al goberno de Nobunaga i ouneficou l paíç an 1590. Depuis de la muorte de Hideyoshi, Tokugawa Ieyasu cumo regente aprobeitou-se de sue posiçon para ganhar apoio político i melitar. Quando la ouposiçon dou ampeço a ua guerra, el la benciu an 1603 na Batalha de Sekigahara. Tokugawa fundou un nuobo xogunato cun capital an Edo i spulsou ls Pertueses i restantes strangeiros, dando ampeço a la perseguiçon de l Católicos ne l paíç, tenidos cumo dominadores, cun ua política coincida cumo sakoku. La perseguiçon als Crestianos Japoneses fizo parte desta política, lhebando esta quemunidade a la cumberson a la fuorça ó mesmo a la muorte, cumo ye l causo dls 26 Márteres de l Japon.
Esta política deixou l paíç eisolado por 250 anhos até la chegada de nabios strangeiros cun Matthew Calbraith Perry an 31 de Márcio de 1854 eisigindo la abertura de l paíç al comércio rebelar la fraqueza anterna de l xogunato. La Guerra Boshin restabeleciu l poder de l amperador cun Meiji de l Japon an 1868, quando tubo ampeço un período de zambolbimento eiquenómico i de spansionismo al qual se seguírun las bitórias nas guerras campana-japonesa (1894-1895) i russo-japonesa (1904-1905) i la cunquista de la Coréia i de las eilhas de Taiwan i de Sacalina, mantenendo l antresse de l paíç subre la Manchúria.
thumb|lheft|Nagasaki seis sumanas passado l bumbardeamento. La deficuldade de ser recoincido cumo eigual puls países Oucidentales na Sociadade de las Naciones, la proibiçon de eimigraçon para ls Stados Ounidos an 1924 i la crise eiquenómica na década de 1920 i l Eisolamento comercial pul Stados Ounidos cuntra l Japon lhebórun al afastamento de l Oucidente i al aparecimento de mobimentos ultranacionalistas de dreita. Ls melitares outelizórun-se de l assassinato de l purmeiro-menistro an 1932 para cunquistar l poder. An 1936 l Japon aliou-se a la Almanha i más tarde a la Eitália na Segunda Guerra Mundial, ambadiu la Manchúria, stabelecendo l goberno de Manchukuo, i atacou la base de l Stados Ounidos de la América an Pearl Harbor. Solamente recoinciu la sue derrota na guerra passado ls bumbardeamentos de Hiroshima i Nagasaki i fui acupado puls Stados Ounidos até 1952.
Inda depuis de Hiroshima tener sido reduzida la cinzas pul fuogo atómico, ls melitares japoneses cuntinórun a dezir que l eisército i la Marina de Guerra amperiales éran capazes de cuntinar a cumbater i, al fazer un danho grande al adbersário, poderien assegurar al Japon cundiçones decentes de capitulaçon. Segundo cálclos de l Stado Maior norte-amaricano, para garantir la cobertura de l zambarques nas eilhas nipónicas serie perciso lhançar nuobe bombas atómicas, ne l mínimo. Mas segundo se soube más tarde, depuis de çtruídas Hiroshima i Nagasaki, ls Stados Ounidos nun tenie outras bombas atómicas çponibles, i sue fabricaçon lhebarie mui tiempo. “Las bombas que lhançamos éran las únicas que teniamos, i la belocidade de sue fabricaçon era mui lhenta naquel tiempo”, screberie l Secretário de Defesa de l Stados Ounidos, Stimson. Nas trés décadas seguintes, houbiste grande crecimento eiconómico mobido pula sportaçon de produtos de alta tecnologie até ua recesson na década de 1990. Prioridade para l feturo ye zambolber tecnologie capaç de criar matérias-primas todas artifeciales, acabando cula dependéncia de matérias.
Geografie
thumb|Eimaige de satélite de l Japon. L Japon ye un paíç ansular que se stende al lhongo de la costa lheste de la Ásia. Las ilhas percipales, de norte para sul, son: Hokkaido, Honshu, Shikoku i Kyushu. Para alhá destas ilhas maiores, l Japon anclui cerca de trés mil outras eilhas, parte de las quales custituen las eilhas Riukyu, anclusibe Okinawa, que se stenden a sudoeste de Kyushu até acerca de Taiwan.
Cerca de 75% de l paíç ye muntanhoso cun ua cordilheira ne l centro de las eilhas percipales, de forma que las pequeinhas planícies costeiras se tornan las árias más poboadas de l paíç. La muntanha más alta de l Japon ye l monte Fuji cun 3.776 metros de altitude i l sou punto más baixo queda ne l lhago Hachirogata, quatro metros ambaixo de l nible de l mar. Ne l Círclo de fuogo de l Pacífico hai 80 bulcones atibos ne l paíç i ls sismos son mui quemunes, acuntecendo mil deilhes sensibles por anho. Ls rius japoneses son cúrtios i de augas lebes. Atinge l mar pouco depuis de sue nacente nas muntanhas arriba i fórman giralmente deltas an forma de lheque.
Demografie
La populaçon de l Japon ye stimada an 127,4 milhones de pessonas. An giral, eilha ye bastante homogénea, sendo quaije toda cumposta por japoneses, cun minorias ainos i de strangeiros que ban al paíç an busca de amprego, por eisemplo. An 2004 l Menistério de la Justícia stimou l númaro de strangeiros lhegales an quaije dous milhones sendo estes percipalmente coreanos, chineses, brasileiros, felipinos, antre outros. Antretanto l númaro rial de strangeiros ye ancierto por bias de la eisisténcia de eimigrantes eilegales.