cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Eiboluçon
Genética populacional
{{Eimaige Dupla|right|Biston.betularie.7200.jpg |200|Biston.betularie.f.carbonarie.7209.jpg|200|Traça (Biston betularie) branca|Bariante preta de la traça} } Dun punto de bista genético, eiboluçon ye ua ''mudança dua geraçon para la outra nas frequéncias de alelos dua populaçon que cumpartilha un cunjunto de genes' '. Ua populaçon ye un grupo de andebíduos pertencentes la detreminada spece i que acupa un spácio delimitado. Por eisemplo, todas las mariposas de la mesma spece que biben nua floresta eisolada repersentan ua populaçon. Un detreminado gene nessa populaçon puode tener dibersas formas alternatibas, que respunden por bariaçones antre ls fenótipos de l ourganismos. Un eisemplo puode ser un gene para coloraçon an mariposas que tenga dous alelos: preto i branco. L cunjunto de todos ls genes persentes an todos ls ourganismos dua detreminada populaçon ye coincido cumo pol génico, sendo que ne l pol génico cada alelo acuntece bárias bezes. La fraçon de genes drento desse cunjunto que ye un alelo an particular ye ua quantidade chamada frequéncia alélica, ó frequéncia génica. La eiboluçon acuntece quando hai mudanças nas frequéncias de alelos dua populaçon de ourganismos antercruzantes. Por eisemplo, quando l alelo para a quelor preta se torna más quemun nua populaçon de mariposas.
Para antender ls macanismos que fázen cun que ua populaçon eibolua, ye útele cunsidrar quales las cundiçones neçairas para que la populaçon nó eibolua. Segundo l percípio de Hardy-Weinberg, las frequéncias de alelos nua populaçon suficientemente grande eirá se mantener custante solo se las solas fuorças atuando na populaçon fúren la recombinaçon aleatória de ls alelos na formaçon de l gametas i la cumbinaçon aleatória de ls alelos nessas células sexuales durante la fecundaçon. Ua populaçon an que las frequéncias de ls alelos ye custante nó stá eiboluindo: la populaçon stá an Eiquilíbrio de Hardy-Weinberg.
Mecanismos
Hai trés macanismos básicos de mudanças eibolutibas: seleçon natural, deriba genética i fluxo génico. La seleçon natural faborece genes que melhoran la capacidade para la subrebibéncia i reproduçon. La deriba genética ye mudança aleatória na frequéncia de alelos, causada pula amostraige aleatória de ls genes dua geraçon durante la reproduçon, i l fluxo génico ye la trasferéncia de genes antre (i drento de) populaçones. La amportança relatiba de la seleçon natural i deriba genética nua populaçon barie cunforme la antensidade de la seleçon i de l afetabo populacional, que ye l númaro de andebíduos capazes de se reproduzir. La seleçon natural questuma predominar an grandes populaçones. La predomináncia de deribaçon genética an pequeinhas populaçones ye capaç até mesmo de lhebar la fixaçon de suabes mutaçones deletérias. Cumo resultado, mudanças ne l tamanho de la populaçon puoden anfluenciar dramaticamente l rumo de la eiboluçon. Ls eifeitos de gargalo, adonde la populaçon ancolhe temporariamente i antoce perde bariaçon genética, resultan nua populaçon más ouniforme. Eifeitos de gargalo surge tamien de alteraçones ne l fluxo génico tales cumo ua deminuiçon de la migraçon, spansones para outros habitats ó subdibison populacional.
Seleçon natural
thumb|left|300px|[[Seleçon natural dua populaçon para coloraçon scura.]] Seleçon natural ye l porcesso pul qual mutaçones genéticas que melhoran la reproduçon tornan-se, ó permanecen, más quemuns an geraçones sucessibas dua populaçon. Este macanismo ten sido muitas bezes chamado de "outo-eibidente" porque segue forçosamente a partir de trés simples fatos:
Estas cundiçones gírun cumpetiçon antre ourganismos para la sue subrebibéncia i reproduçon. Por esso, ourganismos cun caratelísticas que les trazen algua bantaige subre ls sous cumpetidores trasmiten estas caratelísticas bantajosas, anquanto que caratelísticas que nun cunfíren nanhue bantaige nó son passadas para la geraçon seguinte.
Un causo special de seleçon natural ye seleçon sexual, que ye seleçon subre qualquiera caratelística que oumente l sucesso reprodutor, ancrementando la capacidade de atraçon dun ourganismo la potenciales parceiros. Las caratelísticas que eiboluíran atrabeç de seleçon sexual son particularmente proeminentes an machos de alguas speces animales, anque alguas caratelísticas cumo hastes mui eilaboradas, chamamientos ó quelores bibas podéren atrair predadores, deminuindo por esso la subrebibéncia desses machos. Esta zbantaige ye cumpensada pul maior sucesso reprodutibo an machos que apersentan estas caratelísticas selecionadas sexualmente.
Ua ária de pesquisa atiba atualmente refre-se a la ounidade de seleçon, cun perpuostas de que la seleçon natural atua ne l nible de l genes, células, andebíduos, populaçones ó mesmo speces. Nanhun destes modelos son mutuamente sclusibos i la seleçon puode atuar an bários nibles simultaneamente. Ambaixo de l nible de l andebíduo, genes chamados trasposones tentan copiar-se la si própios al lhongo de l genoma. Seleçon arriba de l nible de l andebíduo, tal cumo seleçon de grupo, puode premitir la eiboluçon de coperaçon, cumo çcutido más ambaixo.
Deriba genética
thumb|right|250px|Simulaçon de [[deriba genética de 20 alelos nua populaçon de 10 (arriba) i 100 (ambaixo) andebíduos. La deriba ye más rápida na populaçon pequeinha.]]
Deriba genética ye la mudança na frequéncia alélica dua geraçon para la outra que acunte porque ls alelos ne ls çcendentes son amostras aleatórias de ls persentes ne ls progenitores. An tenermos matemáticos, ls alelos stan sujeitos la erros de amostraige. Cumo resultado çto, quando fuorças seletibas stan ausentes ó son relatibamente fracas, frequéncias alélicas tenden la "andar a la deriba" para cima ó para baixo al acauso (nua caminada aleatória). Esta deriba tremina quando un alelo eibentualmente quede fixado, quier por zaparecer de la populaçon, ó por sustituir cumpletamente todos ls outros alelos. La deriba genética puode assi eiliminar alguns alelos dua populaçon meramente debido al acauso, i dues populaçones apartadas que ampeçórun cula mesma strutura genética puoden dibergir para dues populaçones cun un cunjunto defrente de alelos.
L tiempo neçairo para que un alelo se fixe por deriba genética depende de l tamanho de la populaçon, cula fixaçon acuntendo más debrebe an populaçones más pequeinhas. La medida más amportante para este causo ye l afetabo populacional, que fui definido por Sewall Wright cumo l númaro teórico que repersenta l númaro de andebíduos reprodutores que eisiben l mesmo grau de cunsanguinidade.
Apesar de la seleçon natural ser respunsable pula adataçon, la amportança relatibas de las dues fuorças, seleçon natural i deriba genética, cumo motores de mudança eibolutiba an giral, ye ua ária de pesquisa atual an biologie eibolutiba. Estas ambestigaçones fúrun çpoletadas pula teorie neutral de la eiboluçon molecular, que propós que la maiorie de las mudanças eibolutibas resultan de la fixaçon de mutaçones neutrales que nun ténen eifeitos eimediatos na atidon dun ourganismo. Dende que, neste modelo, la maiorie de las mudanças genética resulte de la custante presson mutacional i deriba genética.
Fluxo génico
{{Artigos percipales|Fluxo génico i Híbrido} } Fluxo génico ye la troca de genes antre populaçones, que son normalmente de la mesma spece. Eisemplos de fluxo génico antre speces ancluen a migraçon seguido de cruzamiento de ourganismos, ó la troca de pólen. La trasferéncia de genes antre speces anclui la formaçon de híbridos i trasferéncia lhateral de genes.
250px|thumb|left|[[Liones machos deixan l bando adonde nacírun i tóman cunta de outro bando para acasaláren. Esto resulta an fluxo génico antre bandos.]]
Dependendo de quanto ye que dues speces dibergiran zde l sou ancestral quemun más recente, puode inda ser possible que porduzan çcendéncia, tales cumo ye eisemplificado pul cruzamiento antre cabalhos i burros, porduzindo mulas. Tales híbridos son giralmente anférteis, debido a la ampossiblidade de ls dous cunjuntos de cromossomas se amparelháren durante la meiose. Neste causo, speces próssimas son capazes de se cruzar regularmente, mas ls híbridos seran selecionados contra i las speces permaneciran apartadas. Assi i todo, híbridos biables puoden formar-se ocasionalmente i mesmo formar nuobas speces. Estas nuobas speces puoden tener propiadades antermédies antre las speces parentales ó tenr fenótipos totalmente nuobos. La amportança de la hibridizaçon ne l porcesso de criaçon de nuobas speces de animales nun ye clara, anque habéren alguns causos coincidos an muitos tipos de animales, sendo la spece Hyla bersicolor un eisemplo particularmente bien studado.
Inda assi, la hibridaçon ye un amportante meio de speciaçon an plantas, ua beç que la poliploidie (tener más de l que dues cópias de cada cromossoma) ye tolerada an plantas más prontamente de l que an animales. La poliploidie ye amportante an híbridos porque premite la reproduçon, cun cada un de ls cunjuntos de cromossomas capaç de amparelhar cun un par idéntico durante la meiose. Ls poliplóides tamien ténen más dibersidade genética, l que premite que eibiten depresson de cunsanguinidade an populaçones pequeinhas.
La trasferéncia génica horizontal ye la trasferéncia de material genético dun ourganismo para outro que nun ye sou çcendente. Esto ye más quemun an batérias. An medecina, esto cuntribui para la disseminaçon de resisténcia la antibióticos, porque assi que ua batéria adquire genes de resisténcia eilhes puoden-se trasferir debrebe para outras speces. Tamien ye possible que tenga ocorrido trasferéncia horizontal de genes de batérias para eucariontes cumo la lhebedura Sacharomyces cerebisiae i pa l scarabelho Callosobruchus chinensis, por eisemplo. Ls bírus tamien puoden trasportar DNA antre ourganismos, premitindo la trasferéncia de genes mesmo antre domínios. La trasferéncia de genes tamien acunteciu antre ls ancestrales de las células eucarióticas i procariontes, durante la aquisiçon de l cloroplasto i de la mitocóndria.
Cunsequéncias
La eiboluçon anfluencia cada aspeto de la strutura i cumportamiento de l ourganismos. L más proeminente ye l cunjunto de adataçones físicas i cumportamentales que resultan de l porcesso de seleçon natural. Essas adataçones oumentan la atidon por cuntribuíren cun atebidades cumo busca por quemido, defesa contra predadores ó atraçon de parceiros sexuales. Outro resultado possible de la seleçon ye l aparecimiento de coperaçon antre ourganismos, eibidenciada giralmente ne l auxílio a ourganismos aparentados, ó an anteraçones mutualísticas ó simbióticas. A lhongo prazo, la eiboluçon porduç nuobas speces, por meio de la dibison de populaçones ancestrales antre nuobos grupos que se tornan ancapazes de antercruzáren.
Liédena
Liédena ye un munecípio de la Espanha na porbíncia i quemunidade outónoma de Nabarra, de ária 19,02 Km² cun populaçon de 318 habitantes (2006) i densidade populacional de 18,19 hab/Km².
Eiboluçon
Cunsequéncias
Essas cunsequéncias de la eiboluçon son quemummente debedidas antre macroeboluçon, que ye la eiboluçon que acuntece arriba de l nible de speces, i trata de fenómenos cumo la speciaçon, i microeboluçon, que trata de las mudanças eibolutibas que ocorren drento dua spece, cumo la adataçon a un ambiente específico por detreminada populaçon. An giral, macroeboluçon ye l resultado de lhongos períodos de microeboluçon. Assi, la çtinçon antre micro i macroeboluçon nun ye absoluta, habendo solo ua defrença de tiempo antre ls dous porcessos. Inda assi, na macroeboluçon, las caratelísticas de to la spece ye que son cunsidradas. Por eisemplo, ua grande quantidade de bariaçon antre andebíduos premite que ua spece se adate debrebe a nuobos habitats, deminuindo las possiblidade de se tornar zaparecida, anquanto que ua grande ária de çtribuiçon oumenta la possiblidade de speciaçon, por fazer cun que seia más probable que parte de la populaçon quede eisolada. Neste sentido, microeboluçon i macroeboluçon puoden por bezes star apartadas.
Liédena
Demografie
Liédena Liédena
Eiboluçon
Cunsequéncias
Un porblema cuncetual mui quemun ye acraditar-se que la eiboluçon ye progressiba, mas la seleçon natural nun ten un oubjetibo final, i nun porduç necessariamente ourganismos más cumplexos. Anque speces cumplexas tenéren eiboluído, esso acuntece cumo cunsequéncia andireta de l oumiento ne l númaro total de ourganismos, i formas de bida simples cuntinan sendo más quemuns. Por eisemplo, la smagadora maiorie de las speces custitui-se de procariotos microscópicos, que son respunsables por cerca de metade de la biomassa de l planeta, anque sou pequeinho tamanho, i cumponen ua grande parte de la biodibersidade na Tierra. Assi, ourganismos simples cuntinan sendo la forma de bida dominante ne l planeta, sendo que la formas de bida más cumplexas parécen más dibersas solo porque son más eibidentes para nós.
Adataçon
{{Artigo percipal|Adataçon} } Adataçones son struturas ó cumportamientos que melhoran ua funçon specífica de l ourganismos, oumentando sue chance de subrebibir i reproduzir. Eilhas son porduzidas por ua cumbinaçon de la porduçon cuntina de pequeinhas mudanças aleatórias nas caratelísticas (mutaçones), i de la seleçon natural de las bariantes melhor ajustadas al sou ambiente. Esse porcesso puode causar tanto l ganho dua nuoba propiadade, cumo la perda dua propiadade ancestral. Un eisemplo que demunstra esses dous tipos de mudança ye la adataçon bateriana la antibióticos. Mutaçones que causan resisténcia la antibióticos puoden modificar l albo de la droga ó remober ls trasportadores que premiten que la droga antre na célula. Inda assi, muitas caratelísticas que parécen ser simples adataçones puoden ser sataçones: struturas que oureginalmente surgiran cumo adataçones para zampenhar detreminada funçon, mas que durante l porcesso eibolutibo, coincidentemente se tornórun úteles ne l zampenho dua outra funçon. Un eisemplo ye l lhagarto africano Holaspis guentheri, que zambolbiu ua cabeça stremamente fina para se sconder an pequeinhas cabidades, cumo puode ser percebido al mirar-se para speces aparentadas. Inda assi, nessa spece la cabeça se tornou tan fina que auxilia l animal a planar quando saltando antre arbles - ua sataçon.
350px|thumb|right|Scaleto dua [[baleia, la i b corresponden als uossos de las barbatanas, que se adatórun de uossos de l nembros anteriores: anquanto c andica ls uossos de ls nembros posteriores bestigiales. ]] Ua adataçon acuntece pula modificaçon gradual de struturas eisistentes. Struturas cun ourganizaçon anterna semelhante puoden tener funçones mui defrentes an ourganismos aparentados. Esso ye resultado dua sola strutura ancestral que se adatou para funcionar de formas defrentes an cada lhinhaige. Ls uossos nas asas de morcieganos, por eisemplo, son struturalmente similares tanto cun las manos houmanas cumo cun las barbatanas de focas, debido a la çcendéncia dessas struturas dua ancestral quemun que tamien tenie cinco dedos na stremidade de cada nembro anterior. Outras caratelísticas anatómicas solas, cumo uossos ne l pulso de l panda, que forman un falso "polegar", andican que la lhinhaige eibolutiba dun ourganismo puode lhemitar que tipo de adataçon ye possible.
Durante la adataçon, alguas struturas puoden perder la sue funçon i se tornáren struturas bestigiales. Essas struturas puoden tener pouca ó nanhue funçon nua spece, anque tenéren ua funçon clara an especes ancestrales ó relacionadas. Eisemplos ancluen ls remanescentes nun funcionales de uolhos an alguns peixes de cabernas, asas an abes ancapazes de bolar i la persença de uossos de l quadril an baleias i queluobras. Eisemplos de struturas bestigiales an houmanos ancluen l diente de l siso, l cócix i l apéndice bermiforme.
Ua ária de pesquisa atual an biologie de l zambolbimiento eibolutiba ye la base zambolbimental de adataçones i sataçones. Essa lhinha de pesquisa busca cumprender la ourige i eiboluçon de zambolbimiento ambrionário i cumo modificaçones ne ls porcessos de l zambolbimiento porduzen nuobas caratelísticas. Esses studos ténen demunstrado que la eiboluçon puode alterar l zambolbimiento para criar nuobas struturas, cumo las struturas ambrionárias que forman uossos de la mandíbula an outros animales formando parte de l oubido médio an mamíferos. Ye tamien possible que struturas perdidas al lhongo de la eiboluçon reapareçan debido la mudanças an genes de l zambolbimiento, cumo ua mutaçon an galhinhas que faç cun que ls ambriones porduzan dientes similares als de crocodilos.
Co-eiboluçon
Anteraçones antre ourganismos puoden porduzir tanto cunflito cumo coperaçon. Quando la anteraçon acuntece antre pares de speces, cumo un patógeno i un hospedeiro, ó un predador i ua presa, essas speces puoden zambolber séries de adataçones cumbinadas. Nesses causos, la eiboluçon dua spece causa adataçones nua outra. Essas mudanças na segunda spece, por sue beç, causan nuobas adataçones na purmeira. Esse ciclo de seleçon i repuosta ye chamado de co-eiboluçon. Un eisemplo ye la porduçon de tetrodotoxina nua spece de salamandra (Taricha granulosa) i la eiboluçon de resisténcia a la tetrodotoxina an sou predador, ua serpente (Thamnophis sirtalis). Nesse par de presa i predador, ua corrida armamentista eibolutiba porduziu altos nibles de toxina na salamandra i correspendentemente altos nibles de resisténcia na queluobra.
Coperaçon
Inda assi, nin todas las anteraçones antre speces ambolben cunflito. Muitos causos de anteraçones mutuamente benéficas eiboluiran. Por eisemplo, eisiste ua coperaçon strema antre plantas i micorrizas que crecen subre las raízes, auxiliando na absorçon de nutrientes de l tierra. Essa ye ua anteraçon recíproca, yá que las plantas probénen a a micorriza açúcares de la fotossíntese. Nesse causo l fungo giralmente crece drento de las células de la planta, premitindo la troca de nutrientes, anquanto ambia senhales que reprimen l sistema eimunitário de la planta.
La coperaçon tamien eiboluiu antre ourganismos de la mesma spece. Un causo stremo ye la eussocialidade, que puode ser ouserbada an ansetos sociales, cumo abelhas, cupines i formigas, adonde ansetos estéreis alimentan i defenden un pequeinho númaro de ourganismos de la quelónia que son capazes de se reproduzir. Nua scala inda menor, las células somáticas que forman l cuorpo dun animal son lhemitadas an sue capacidade de se reproduzir para que se mantenha la stablidade ne l ourganismo i premita que un pequeinho númaro de células germinatibas porduza prole. Nesse causo, células somáticas respunden a senhales specíficos que las anstruen a crecer ó çtruir la si própias. Se las células eignoran esses senhales i tentan se multiplicar de forma desordenada, sou crecimiento çcontrolado causa cáncaro.
Speciaçon
left|thumb|300px|Ls quatro macanismos de [[speciaçon.]] Speciaçon ye l porcesso pul qual ua spece diberge, porduzindo dues ó más speces çcendentes. Eibentos de speciaçon fúrun ouserbados dibersas bezes, tanto an cundiçones cuntroladas de lhaboratório cumo na natureza. An ourganismos de reproduçon sexuada, la speciaçon resulta de l isolamiento reprodutibo seguido por dibergéncia antre las lhinhaiges. Hai quatro tipos de macanismos de speciaçon, sendo la speciaçon alopátrica cunsidrada la más quemun an animales. Esse tipo de speciaçon acuntece quando populaçones son eisoladas geograficamente, por fragmentaçon de habitat ó migraçon, por eisemplo. Cumo las fuorças eibolutibas passan a atuar andependientemente nas populaçones eisoladas, la separaçon bai, eibentualmente, porduzir ourganismos ancapazes de se antercruzáren.
L segundo macanismo de speciaçon a ser cunsidrado ye la speciaçon peripátrica, que acuntece quando pequeinhas populaçones de ourganismos son eisoladas nun nuobo ambiente. Eilha difre de la speciaçon alopátrica pul fato de las populaçones eisoladas séren mui menores de l que la populaçon parental. Nesse causo, l eifeito fundador causa ua speciaçon rápida tanto pula deriba genética ouriunda de l eifeito fundador cumo pula rápida açon de la seleçon natural subre un cunjunto de genes pequeinho.
L terceiro macanismo de speciaçon ye la especiaçon parapátrica. Eilha ye similar a la speciaçon peripátrica na medida an que ua populaçon pequeinha acupa un nuobo habitat, mas difre porque nun hai separaçon física antre essas populaçones. L que acuntece ye que la speciaçon resulta de la eiboluçon de macanismos que reduzen l fluxo génico antre las dues populaçones. Giralmente esso acuntece quando hai algua mudança drástica ne l ambiente de la spece parental. Un eisemplo ye la gramínea ''Anthoxanthun odoratun' ', que puode passar por speciaçon parapátrica an repuosta la poluiçon lhocalizada de metales de minas. Neste causo, plantas cun resisténcia a altos nibles de metales ne l tierra eiboluen. La seleçon contra cruzamientos cula populaçon parental sensible la metales porduç ua mudança ne l tiempo de floraçon de las plantas resistentes, causando isolamiento reprodutibo. La seleçon contra híbridos antre las dues populaçones puode causar l que ye chamado de reforço, que ye la eiboluçon de caratelísticas que promoben l cruzamiento drento de detreminada spece, assi cumo çlocamiento de carátener, que acuntece quando dues speces se tornan más çtintas an aparéncia.
frame|right|L [[Isolamiento geográfico de l Tentilhones de Darwin de las Ilhas Galápagos porduziran más dua dúzia de speces.]] Finalmente, quando hai speciaçon simpátrica, speces diberge sin ua barreira geográfica antre eilhas ó mudanças drásticas ne l ambiente. Esse tipo de speciaçon ye cunsidrado ralo, yá que ua pequeinha quantidade de fluxo génico puode remober las defrenças genéticas antre partes dua populaçon. An giral, la speciaçon simpátrica an animales eisige la eiboluçon tanto de defrenças genéticas cumo de acasalamiento prefrencial, para premitir que l isolamiento reprodutibo eibolua.
Un tipo de eiboluçon simpátrica ambolbe l cruzamiento antre dues speces aparentadas, porduzindo ua nuoba spece híbrida. Esse tipo de speciaçon nun ye quemun an animales, yá que híbridos son quemumente ambiables ó stéreis, porque nun hai pareamiento antre ls cromossomos homólogos de cada progenitor durante la meiose. Eilha ye más quemun an plantas, porque plantas frequentemente dobran l númaro de cromossomos, formando poliplóides. Esso premite l pareamiento de cada cromossomo cun sou homólogo durante la meiose, yá que ls cromossomos de cada progenitor yá se apersentan an pares. Un eisemplo desse tipo de speciaçon acunteciu quando las speces Arabidopsis thaliana i Arabidopsis arenosa se hibridizórun para formar la nuoba spece Arabidopsis suecica. Esso acunteciu hai cerca de 20.000 anhos atrás i l porcesso de speciaçon fui reproduzido an lhaboratório, premitindo l estudo de ls macanismos genéticos ambolbidos ne l porcesso. De fato, eibentos de poliploidizaçon nua spece puoden ser ua causa quemun de isolamiento reprodutibo, yá que metade de ls cromossomos duplicados nun eirá parear quando ocorrer cruzamiento cun ourganismos sin essa duplicaçon.
Eibentos de speciaçon son amportantes na teorie de l eiquilíbrio pontuado, que splica la eisisténcia de l padron ouserbado ne l registro fócil de "splusones" de eiboluçon antre lhongos períodos de stase, an que las speces se mantén relatibamente sin mudanças. Nessa teorie, la speciaçon i la rápida eiboluçon son relacionadas, cun seleçon natural i deriba genética atuando más fuortemente an ourganismos speciando an nuobos habitats ó cun pequeinho tamanho populacional. Cumo resultado, ls períodos de stase ne l registro fócil corresponden a la populaçon parental, i ls ourganismos passando por speciaçon i rápida eiboluçon son ancontrados an pequeinhas populaçones geograficamente restritas., sendo raramente preserbados cumo fóceles.
Barreiras al cruzamiento antre speces
Barreiras reprodutibas al cruzamiento puoden ser classeficadas an pré-zigóticas ó pós-zigóticas. La çtinçon antre las dues ye definida se la barreira prebine la formaçon de prole antes ó depuis de la fertilizaçon de l óbulo.
Barreiras que prebinen la fertilizaçon
Barreiras pré-zigóticas son aqueilhas que ampeden la cópula antre las speces, ó anton ampeden la fertilizaçon de l óbulo causo la spece tente cruzar. Alguns eisemplos son:
thumb|upright|left|150px|Defrentes speces de [[baga-lhumes nun reconhecen ls senhales de outras speces, i por bias desso, nun cruzan.]]
Barreiras atuando apuis de la fertilizaçon
thumb|upright|right|150px|La [[mula ye l híbrido dua égua cun un burro, i ye giralmente anfértil.]] Barreiras pós-zigóticas son aqueilhas que ocorren apuis de la fertilizaçon, giralmente resultando na formaçon dun zigoto híbrido que ye anfértil ó ambiable. Esso giralmente ye resultado de ancumpatiblidade ne ls cromossomos de l zigoto. Un zigoto ye un óbulo fertilizado antes de se debedir, ó l ourganismo que se ouregina desse óbulo fertilizado. Ambiábel quier dezir ancapaç de chegar a la eidade adulta.
Eisemplos ancluen:
Stinçon
thumb|left|225px|Un scaleto de [[Tarbosaurus. Todos ls dinossauros, cun sceçon de las abes, se stinguiran ne l eibento de stinçon an massa antre l Cretáceo i l Terciário]] Stinçon ye l zaparecimiento de to ua spece. La stinçon nun ye un eibento ancomun, yá que speces normalmente surge por speciaçon i zaparecen por stinçon. De fato, quaije todas las speces de planta i animal que yá eisistiran hoije stan zaparecidas. Essas stinçones acuntírun cuntinamente durante to la stória de la bida, anque haber picos nas taxas de stermínio an eibentos de stinçon an massa. La stinçon antre l Cretáceo i l Terciário (Stinçon K-T), na qual ls dinossauros zaparecírun, ye la más coincida. Inda assi, un eibento anterior, la stinçon de l Permiano-Triássico, fui inda más sebera, lhebando cerca de 96% de las speces anton eisistentes al stermínio. La stinçon de l Holoceno ye un porcesso de zaparecimiento de speces an massa ocorrendo atualmente, an decorréncia de la spanson de la spece houmana pul globo ne ls redadeiros miles de anhos. Taxas de stinçon atuales son de 100 a 1000 bezes maiores de l que las taxas normales, i até 30% de las speces puode star zaparecida até l meio deste seclo. Atebidades houmanas son hoije la percipal causa de la stinçon an massa atual i l calecimiento global puode acelerar inda más essa stinçon ne l feturo.
L papel de la stinçon na eiboluçon depende de l tipo de stinçon que ye cunsidrada. Las causas de las baixas taxas de eiboluçon, que atuan cuntinamente i son respunsables pula maior parte de las stinçones, nun son bien coincidas, i puoden ser l resultado de la cumpetiçon antre las speces por recursos cumpartilhados. Se la cumpetiçon de outras speces puode alterar la chance de detreminada spece subrebibir, esso poderie porduzir seleçon natural ne l nible de speces, an cuntraposiçon a la que acuntece ne l nible de ourganismos. Las stinçones an massa antermitentes tamien son amportantes, mas al ambés de agir cumo fuorça seletiba, eilhas reduzen drasticamente la dibersidade, de forma nun specífica, promobendo picos de radiaçon adatatiba i speciaçon nas speces subrebibentes.
Ourige de la bida
La ourige de la bida ye l precursor neçairo para la eiboluçon biológica, mas perceber que la eiboluçon acunteciu depuis de ls ourganismos aparecíren pula purmeira beç, i ambestigar cumo esto acunte, nun depende na cumprenson eisata de cumo la bida ampeçou. L cunsenso científico atual ye de que la bioquímica cumplexa que custitui la bida probén de reaçones químicas más simples, mas que nun ye claro cumo acunteciu esta trasiçon. Nun hai muitas certezas subre ls purmeiros zambolbimientos de la bida, la strutura de ls purmeiros seres bibos, ó la eidantidade ó natureza de l redadeiro ancestral quemun ó de l pol genético ancestral. Cumo cunsequéncia, nun hai cunsenso científico subre cumo la bida surgiu. Alguas perpuostas ancluen moléculas capazes de outo-replicaçon, cumo l RNA i la custruçon de células simples.
Ourige quemun
{{artigos percipales|Eibidéncias de la eiboluçon, Ourige quemun i Homologie} } right|320px|thumbnail|Ls [[Hominidae|hominídeos son çcendentes dun ancestral quemun.]] Todos ls seres bibos de la Tierra çcenden dun ancestral quemun ó dun pol genético ancestral. Las speces atuales son un stádio ne l porcesso de eiboluçon, i la sue dibersidade resulta dua lhonga série de eibentos de speciaçon i stinçon. La ourige quemun de ls seres bibos fui einicialmente deduzida a partir de quatro simples fatos subre seres bibos: Purmeiro, eilhes ténen çtribuiçones geográficas que nun puoden ser splicadas por adataçones lhocales. Segundo, la dibersidade de la bida nun ye ua série de ourganismos cumpletamente solos, mas ls seres bibos ténen semelhanças morfológicas. Terceiro, caratelísticas bestigiales cun nanhue outelidade eibidente son parecidas cun caratelísticas ancestrales funcionales i finalmente, que ourganismos puoden ser classeficados usando estas semelhanças nua hierarquia de grupos amarrados uns ne ls outros.
Speces passadas tamien deixórun registos de la sue stória eibolutiba. Fóceles, juntamente cula anatomie cumparada de seres bibos eisistentes atualmente, custituen l registo morfológico ó anatómico. Cumparando las anatomies de speces modernas i zaparecidas, paleontólogos puoden anferir las lhinhaiges dessas speces. Assi i todo, esta metodologie ten maior sucesso an ourganismos cun partes duras, tales cumo cunchas, uossos ó dientes. Para alhá desso, cumo ls procariontes cumo batérias i archaea partilhan ua série lhemitada de morfologies quemuns, ls sous fóceis nun fornecen anformaçon subre la sue ascendéncia.
Más recentemente, eibidéncias de ourige quemun probiírun de l studo de semelhanças bioquímicas antre ourganismos. Por eisemplo, todas las células bibas usan ls mesmos ácidos nucleicos i aminoácidos. L zambolbimiento de la genética molecular rebelou l registo de la eiboluçon deixado ne ls genomas de ls seres bibos: datando quando las speces dibergiran atrabeç de l reloijo molecular porduzido pulas mutaçones. Por eisemplo, cumparaçones antre sequéncias de DNA rebelórun la streita semelhança genética antre houmanos i chimpanzés i rebelou quando eisistiu un ancestral quemun a las dues speces.
Eiboluçon de la bida
thumb|300px|left|[[Arble filogenética|Arble eibolutiba mostrando la dibergéncia de las speces atuales a partir de l sou ancestral quemun ne l centro. Ls trés domínios stan queloridos de amarielho (batéria), azul (archaea) i burmeilho (Eucarioto).]] Apesar de la ancerteza subre cumo la bida ampeçou, ye claro que ls procariontes fúrun ls purmeiros seres bibos a habitar la Tierra, hai aprossimadamente 3-4 mil milhones de anhos. Nun ocorrírun nanhues mudanças óbbias an morfologie ó ourganizaçon telmoble nestes ourganismos durante ls próssimos miles de milhon de anhos.
La próssima grande inobaçon na eiboluçon fúrun ls eucariontes. Estes surgiran a partir de batérias antigas tenéren sido rodeadas por antecessores de células eucarióticas, nua associaçon coperatiba chamada de andossimbiose. La batéria ancapsulada i la célula hospedeira sofrírun eiboluçon, cula batéria a eiboluir an mitocóndrias ó an hidrogenossomas. Ua segunda catura de seres semelhantes la cianobatérias lhebou a la formaçon de cloroplastos an oucas i plantas.
La stória de la bida fui la stória de procariontes, archae i eucariontes unicelulares até hai cerca dun milhar de milhon de anhos atrás quando seres multicelulares ampeçórun a aparecer ne ls ouceanos durante l período Eidiacarano< ref name=Cabalhier-Smith/>. La eiboluçon de ourganismos multicelulares acunteciu múltiplas bezes, de forma andependiente, an ourganismos tan dibersos cumo sponjas, oucas castanhas, cianobatérias, mycetozoa i mixobatérias.
Depuis de l aparecimiento de ls purmeiros seres multicelulares, acunteciu un notable dibersificaçon biológica nun período de 10 milhones de anhos, nun eibento chamado spluson cambriana. Durante este eibento, eiboluiran la maior parte de l tipos de animales modernos, assi cumo lhinhaiges solas que se stinguiran antretanto. Ténen sido propostos bários "detonadores" para esta spluson, ancluindo la acumulaçon de ouxigénio na atmosfera resultante de la fotossíntese. Hai cerca de 500 milhones de anhos, plantas i fungos colonizórun a tierra, i fúrun lhougo seguidos por artrópodes i outros animales. Ls anfíbios aparecírun pula purmeira beç hai cerca de 300 milhones de anhos, seguidos puls purmeiros amniotas, ls mamíferos hai buolta de 200 milhones de anhos i las abes hai cerca de 100 milhones de anhos (ambos a partir de lhinhaiges semelhantes la réteis. Assi i todo, apesar de la eiboluçon destes grandes animales, seres bibos más pequeinhos semelhantes als que eiboluíran cedo ne l porcesso, cuntinan a ser bien sucedidos i a dominar la Tierra, formando la maiorie de la biomassa i de las speces procariontes.
Stória de l pensamiento eibolutibo
right|thumb|150px|[[Charles Darwin cun 51 anhos, lhougo apuis de tener publicado La Ourige de las Speces.]] Eideias eibolutibas cumo ourige quemun i de trasmutaçon de speces eisistiran pul menos zde l seclo VI a.C., quando fúrun eisaminadas pul filósofo griego Anaximandro de Mileto. Outros que cunsidrórun estas eideias ancluen l filósofo griego Ampédocles, l filósofo-poeta romano Lucrécio, l biólogo árabe Al-Jahiç, l filósofo persa Ibn Miskawayh, i l filósofo ouriental Zhuang Zi.
A la medida que l coincimiento biológico oumentou ne l seclo XVIII, eideias eibolutibas fúrun perpuostas por alguns filósofos cumo Pierre Lhouis Maupertuis an 1745, Erasmus Darwin an 1796, i Georges-Lhouis Lheclerc (conde de Buffon) antre 1749 i 1778. Las eideias de l biólogo Jean-Batiste Lhamarck acerca de la trasmutaçon de las speces tubo grande anfluéncia. Charles Darwin formulou la sue eideia de seleçon natural an 1838 i inda staba zambolbendo la sue teorie an 1858 quando Alfred Russel Wallace le ambiou ua teorie semelhante, i ambas fúrun apersentadas na Linnean Society of Lhondon an dous artigos apartados. Ne l final de 1859, la publicaçon de La Ourige de las Speces por Charles Darwin, splicaba la seleçon natural an detalhe i apersentaba probas que lhebórun a ua aceitaçon cada beç más giral de la ocorréncia de la eiboluçon.
L debate subre ls macanismos de la eiboluçon cuntinórun, i Darwin nun fui capaç de splicar la fuonte de las bariaçones heireditárias subre las quales la seleçon natural atuarie. Tal cumo Lhamarck, el pensaba que ls progenitores passában a la çcendéncia las adataçones adquiridas durante la sue bida, ua teorie susequentemente nomeada de Lamarckismo. Na década de 1880, las speriéncias de August Weismann andicórun que las mudanças pul uso i desuso nun éran heireditárias, i l Lhamarckismo antrou als poucos an çcrédito. Más amportante de l que esso, Darwin nun cunsegui splicar cumo caratelísticas passan de geraçon para geraçon. An 1865, Griegor Mendel çcubriu que las caratelísticas éran heirdadas dua maneira prebisible. Quando l trabalho de Mendel fui redescoberto an 1900, la çcórdie subre la taxa de eiboluçon prebista puls purmeiros geneticistas i biometristas lhebou a ua rutura antre ls modelos de eiboluçon de Mendel i de Darwin.
Esta cuntradiçon solo fui reconciliada ne ls anhos 30 por biólogos cumo Ronald Fisher. L resultado final fui la cumbinaçon de la eiboluçon por seleçon natural i heireditariedade mendeliana, la síntese eibolutiba moderna. Na década de 1940, la eidantificaçon de l DNA cumo l material genético por Oswald Abery i colegas, i la susequente publicaçon de la strutura de l DNA por James Watson i Francis Crick an 1953, demunstrórun l fundamiento físico de la heireditariedade. Zde anton, la genética i biologie molecular tornórun-se partes antegrales de la biologie eibolutiba i rebolucionórun l campo de la filogenia.
Na sue stória einicial, la biologie eibolutiba atraiu primariamente cientistas benidos de campos tradecionales de deciplinas ourientadas para la taxonomie, cujo treino an ourganismos particulares ls lhebaba a studar questones gerales an eiboluçon. Assi que la biologie eibolutiba se spandiu cumo deciplina académica, particularmente depuis de l zambolbimiento de la síntese eibolutiba moderna, ampeçou a atrair cientistas dun lheque más alargado de las ciéncias biológicas. Atualmente, l studo de la biologie eibolutiba ambolbe cientistas de campos tan dibersos cumo bioquímica, ecologie, genética i fisiologie, i cunceitos eibolutibos son ousados an deciplinas inda más çtantes cumo psicologie, medecina, filosofie i ciéncia de l cumputadores.
Perspetibas sociales i culturales
right|150px|thumb|Caricatura de [[Charles Darwin cumo un macaco, refletindo la reaçon cultural contra la eiboluçon.]] Mesmo antes de la publicaçon d'La Ourige de las Speces, la eideia que la bida eibolui era fuonte de debate. La eiboluçon inda ye un cunceito cuntencioso an alguas seçones de la sociadade fura de la quemunidade científica. L debate ten-se centrado nas amplicaçones filosóficas, sociales i relegiosas de la eiboluçon, nun na ciéncia an si; la perpuosta de que la eiboluçon biológica acuntece atrabeç de l macanismo de seleçon natural ye padron na literatura científica.
La eiboluçon ten sido ousada para posiçones filosóficas que propone çcriminaçon i l racismo. Por eisemplo, las eideias eugénicas de Francis Galton fúrun zambolbidas para argumentar que l pol genético houmano podie ser melhorado atrabeç de políticas de cruzamientos seletibos, ancluindo ancentibos para aqueilhes cunsidrados cumo "buono stock" para se reproduziren, i sterilizaçon cumpulsória, testes pré-natales, cuntrolo de la natalidade i anclusibe homicídio de ls cunsidrados "malo stock". Un outro eisemplo dua stenson de la teorie eibolutiba que ye reconhecida atualmente cumo andebida ye l "Darwinismo social", ua palabra dada a la teorie Malthusiana de l Whig, zambolbida por Heirbert Spencer an eideias de "subrebibéncia de l más ato" ne l quemércio i nas sociadades houmanas an giral, i por outros que reclamában que la zeigualdade social, racismo i amperialismo éran justificados. Assi i todo, cientistas i filósofos cuntemporáneos cunsidírun que estas eideias nun son nin mandatadas pula teorie eibolutiba nin sustentadas por qualesquier dados.
Aplicaçones na tecnologie
Ua grande aplicaçon tecnológica de la eiboluçon ye la seleçon artificial, que ye la seleçon antencional de ciertas caratelísticas an populaçones de seres bibos. Ls seres houmanos ténen ousado la seleçon artificial hai miles de anhos na domesticaçon de plantas i animales. Más recentemente, tal seleçon tornou-se ua parte bital de la angenharie genética, cul uso de marcadores selecionables tales cula resisténcia la antibióticos para manipular DNA na biologie molecular.
Cumo la eiboluçon ye capaç de porduzir porcessos i redes altamente outimizados, ten muitas aplicaçones an ciéncia de l cumputadores. Eiqui, simulaçones de eiboluçon usando algoritmos genéticos i bida artificial fúrun ampeçadas cul trabalho de Nils Aall Barricelli na década de 1960, i depuis stendidas por Alex Fraser, que publicou ua série de artigos subre simulaçon de eiboluçon artificial. La eiboluçon artificial tornou-se un método de outimizaçon lhargamente reconhecido cumo resultado de l trabalho de Ango Rechenberg na década de 1960 i 70, que usou stratégias eibolutibas para resulber porblemas de angenharie cumplexos. Algoritmos genéticos an particular tornórun-se populares puls scritos de John Holland. A la medida que l antresse académico creciu, l oumiento dramático ne l poder cumputacional premitiu aplicaçones práticas. Algoritmos eibolutibos son agora ousados para resulber porblemas multi-dimensionales más eficientemente de l que por software porduzido por porgramadores houmanos, i tamien para outimizar l zeinho de sistemas.
Refréncias
Catadorie:Biogeografie Catadorie:Teories Catadorie:Eiboluçon Catadorie:Biomedecina
Suzhou
Suzhou ye un çtrito de la porbinça Gansu ne la China. Ten ua sobrefiç de 3349 km² i ua poblaçon de 428 mil ingros.
Atlas of China, Fudan University Press, 2014, ISBN 978-7309115994
Sabastian de Pertual
Sabastian I de Pertual,fui un rei de Pertual mui relegioso la radadeira sperança de la casa d'abis i tamien l que participou de la cruzada an alcácer quibir.
Radadeira sperança
L casal de don Juan III de pertual i Catarina de castielha tubo nuobe filhos nanhun chegou l'eidade adulta,l principe João Miguel morre i deixa sue mulhier preña se cria grande ánimo para aquel nino que naciu i fui nomeado Sebastian. An 1557 se tornou monarca.
Reinado
fui criado por sou tio abo Anrique qu'era cardeal, Sabastian se cumbertiu nun fanático católico,adto l'anquesiçon i tamien tenie un eideal dua cruzada santa ne l norte de la África. Lhougo an 1578 el eirie pa l norte de la África na batailha d'alcácer quibir na qual el mesmo hornamentou,lhougo passado el nunca serie ancontrado i serie dado cumo muorto, criando l mito de l sebastianismo i ua crise sucessória an Pertual.
Né Ladeiras
Catadorie:Lhéngua pertuesa Catadorie:Lhéngua mirandesa Catadorie:Músicos Catadorie:Porto
Guazhou
Atlas of China, Fudan University Press, 2014, ISBN 978-7309115994
Eigreija Adbentista de l Sétimo Die
La Eigreija Adbentista de l Sétimo Die ye ua chamaçon religiosa protestante, classeficada cumo adbentista.
Foi fundada ouficialmente an 1863, 21 anhos após l Mobimento Millerita (eibento ocorrido ne l'anho de 1844). Hoije stá antre las percípais chamaçones ebangélicas de l mundo, stando presente an quaije todas las naciones de l globo.
L termo "adbentista" refre-se a la crença ne l'adbento, ó seia, na segunda binda de Jesus a la Tierra. L termo "sétimo die" ye ua refréncia a la crença de l sétimo die de la sumana cumo sendo l die de la sumana que Dius stabeleciu para l çcanso físico i spiritual de l'home.
Ourige
La IASD ye ouriginária de l Mobimento Millerita, que fui parte de l Segundo Grande Çpertar ocorrido na década de 1840 na region l'oeste de ls Stados Ounidos, cujo território na época stendia-se até las árias próssimas als montes Apalaches.
Ambora l nome "Adbentista de l Sétimo Die" tenga sido scolhido an 1860, la chamaçon ouficialmente fui ourganizada an 21 de maio de 1863, quando l mobimento yá se cumpunha de cerca de 125 eigreijas i 3.500 nembros.
Spanson
La IASD cuncentrou-se na América de l Norte até 1874, quando John N. Andrews fui enbiado para la Suíça cumo purmeiro missionário ouficial para alhá-mar. La África tubo sou purmeiro cuntato cul adbentismo an 1879, quando l Dr. H. P. Ribton, un recén-cumbertido na Eitália, mudou-se para l Eigito i abriu ua scuola, mas l porjeto fui encerrado quando houbo ua reboluçon nas redondezas de la scuola. L purmeiro paíç nun-protestante a ser atingido fui la Rússia an 1889 cula chegada dun menistro.
An 20 d'outubre de 1890 la scuna Pitcairn aportou an Son Francisco, Califórnia i logo se acupou an lebar missionários para las Eilhas de l Pacífico. Ls adbentistas de l sétimo die antrórun an países nun-cristianos pula purmeira beç an 1894 – Costa Dourada, (Gana), África Oucidental, i Matabeleland, África de l Sul. Neste mesmo anho missionários fúrun enbiados a la América de l Sul, i an 1896 habie tamien representantes ne l Japon.
La IASD ten apersentando un crecimento notable na América de l Sul i África cun atuaçon reconhecida na ária de salude. Ne ls Stados Ounidos la chamaçon apersentou crecimento líquido de 11% ne l período de 1990 la 2001, segundo studo de la City University of New York[1], ando de 668.000 la 724.000. Atualmente apersenta naqueilha localidade 908.450 nembros (crecimento de 25% an 5 anhos).
An un seclo i meio, la Eigreija Adbentista de l Sétimo Die creciu dun grupo de pessonas de bárias chamaçones que studában la Bíblia, para ua quemunidade mundial, totalizando an 2006 mais de 15 milhones de nembros i outros 6 milhones de simpatizantes spalhados an 208 países de l globo.
Adbentismo an Pertual
Hoije eisisten cerca de 9 mil nembros batizados. Porén, adicionando ls moços i crianças (la Eigreija Adbentista de l Sétimo Die defende l batismo solamente após tomada de cuncéncia i de maturidade subre la decison que ye andibidual), todos ambolbidos ne l ministério moço que ye debedido an clubes: 6 la 9 anhos chamados Abentureiros, de 10 la 15 Çbrabadores, de 16 la 35 de Moços. Ls crentes anscrito na Scuola Sabatina, chegórun als 15 mil crentes.
Parámetros i manuales administratibos
Na Cunferéncia Giral tamien ye botado i atualizado l Manual de la Eigreija, que cuntén diretrizes para cada nible d'administraçon de l'eigreija, bien cumo procedimentos specíficos para lidar cun situaçones zde l'admisson de l nuobo nembro, batismo, ritos i causos onde hai l çligamento de nembros de l'eigreija. Tamien stabelece parámetros de funcionamento de las ourganizaçones de l'eigreija drento de l cuntesto de la pregaçon de l'ebangelho. Las relaçones antre ls funcionários de l'eigreija (chamados d'oubreiros) son cuntempladas pulas praxes administratibas de l'ourganizaçon, an nible giral, porén cun adataçones por cada Dibison.
La respeito de l'ourdenaçon d'ouficiales de la IASD, solamente ls pastores, anciones i diáconos receben l'amposiçon de manos. L(la) secretário(la) i l(la) tesoureiro(la)nun l receben.
Publicaçones
La publicaçon i çtribuiçon de literatura fúrun ls fatores mais amportantes ne l crecimento de l Mobimento Adbentista. L Adbentist Rebiew and Sabbath Herald (atual Adbentist Rebiew), l percipal periódico de l'eigreija, fui fundado an Paris, Maine, an 1850; la Youth Anstrutor an Rochestener, Nuoba York, an 1852; i la Signes of the Times an Oakland, Califórnia, an 1874. La purmeira casa publicadora chamacional an Battle Crek, Michigan, ampeçou a funcionar an 1855 i fui legalmente ancorporada an 1861 cul nome de Associaçon de Publicaçones de ls Adbentistas de l Sétimo Die.
Ne l Brasil, la Casa Publicadora Brasileira ye l'eiditora ouficial de l'eigreija adbentista.
Atualmente l percipal meio de dibulgaçon de las publicaçones adbentistas ye la colportaige.
Ourganismos sociales
L Anstituto de Reforma de Salude, mais tarde coincido cumo Sanatório de Battle Crek, abriu sues puortas an 1866, i la sociadade de trabalho missionário fui ourganizada la nible de stados an 1870. La purmeira scuola de la rede mundial d'ensino de la Eigreija fui stabelecida an 1872, i an 1877 deu-se ampeço a l'associaçon de Scuolas Sabatinas. An 1903 l scritório central de la chamaçon mudou-se de Battle Crek, Michigan, para Washington, DC, i an 1989 para Silber Spring, Maryland.
La Agéncia Adbentista de Zambolbimento i Recursos Assistenciales(ADRLa), ye ua ourganizaçon nun gobernamental de ámbito mundial presente an mais de 120 países antre ls quales l Brasil.
ADRLa ye ua agéncia anternacional de zambolbimento i ajuda houmanitária. Eilha focaliza primariamente la sustentaçon, cun porjetos de zambolbimento la médio-prazo.