cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sonar
Na segunda decada de l sec. XX fúrun custruidos nabios cun eiquipamientos de recuolha de l retombo de l fondo oceánico - sonares. Estes eimíten ultra-sonidos que báten cul fondo oceánico i retórnan al nabio premetindo saber la perfundidade i la forma de l fondo ouceánico. Mais tarde fúrun custruídos ls side-scan sonar que premíten porduzir eimaiges a negro i branco de ls fondos ouceánicos, seguírun-se ls multibean sonar que premíten la custruçon de mapas detalhados de l fondo ouceánico i atualmente outelízan-se ls satélites para zenhar mapas repersentatibos de ls fondos oceánicos i tamien para defenir a topografie de las zonas einacessibles als nabios.
Eiquelhocalizaçon
La eiquelhocalizaçon, tamien chamada de "biosonar", ye ua capacidade natural, ancuntrada an golfinos i morcieganos, d'outelizaçon d'eimisson de óndias ultra-sonidos para lhocomoçon i caça de presas.
Ground and pound
Lhigaçones sternas
Catadorie:Técnicas de cumbate cuorpo a cuorpo
Mixed martial arts
Lacuna Coil
thumb|tight|250px|Lacuna Coil Lacuna Coil ye ua banda musical de rock de l Eitália criada an 1996 an Milon. Éran formados por Cristina Scabbia, Marco Coti Zelati, Andrea Ferro, Diego Cavallotti i Richard Meiz.
Álbuns
Catadorie:Música
Sonar
Eiquelhocalizaçon
A partir de l studo de la mesma, ls seres houmanos zambuolbírun la "eiquelhocalizaçon arteficial", cula chegada de l radar, sonar i apareilhos de ultra-sonografie. Na rialidade, nanhue dessas "eimitaçones houmanas" se cumpara a la culidade i perfeiçon de l'eiquelhocalizaçon animal.
Catadorie:Strumientos de nabegaçon
Carlos do Carmo
thumb|right|250px|Carlos do Carmo Carlos Alberto Ascenção do Carmo Almeida ye un cantor pertués. An 1976 repersentou l Pertual ne l Festibal Ourobison de la Cançon cula cançon "Uma Flor de Verde Pinho".
Catadorie:Pertual ne l Festibal Ourobison de la Cançon
Giroscópio
thumb|right|200 px| thumb|right|200 px| Un giroscópio an açon. Cun 3 eixes de libardade, l rotor se stablizará andependientemente de l'ourientaçon de la strutura. Giralmente, un ó dous eixes son trabados pa se fazer uso de l'eifeito giroscopico. Giroscópio ye un çpositibo que cunsiste dun rotor suspenso por un suporte formado por dous circlos articulados, cun juntas tipo cardan. Sou funcionamiento baseia-se ne l percípio de la einércia. L'eixe an rotaçon guarda direçon fixa an relaçon al spácio. L giroscópio bieno a sustituir la bússola na nabegaçon marítima. Na abiaçon, sirbe de girocumpasso i piloto outomático, premetindo l bolo an cundiçones de besiblidade zero. Ne ls bolos spaciales l çpositibo ye fundamental pa l'ourientaçon de las spaçonabes.
L giroscópio cunsiste eissencialmente nua ruodra libre, ó baries ruodras, para rodar an qualquiera direçon i cun ua propiadade: oupone-se a qualquiera tentatiba de mudar sue direçon oureginal. Eisemplo facilmente ouserbable ye que, al girar la ruodra dua bicicleta ne l'aire i tentar demudar la direçon de sou eixe nistante, percebe-se ua einorme reaçon. Dessa maneira, l giroscópio sirbe cumo refréncia de direçon, mas nó de posiçon. Ó seia, ye possible mobimentar un giroscópio normalmente ne l spácio sin qualquiera trabalho para alhá de l necessairo pa trasportar sue massa. La rejisténcia aparece cuntrária la fuorças qu'atuen de modo a rotacionar sou eixe de rotaçon a qualquiera cunfiguraçon que nun seia paralela a la sue posiçon oureginal. Assi, un beiclo cun un giroscópio i sensores apropiados puode medir cun percison qualquiera mudança an sue ourientaçon, fuora rotaçones qu'acuntéçan ne l plano de giro de ls discos de l giroscópio. Por essa rezon, normalmente son outelizados dous giroscópios perpendiculares de modo a antegralizar la possiblidade de deteçon de bariaçones na ourientaçon.
Ye ousado cumo auxeliar an nabegaçon de heilicóteros radio cuntrolados, corregindo outomaticamente l curso.
Las agéncias spaciales outelizan un apareilho baseado ne l giroscópio coincido cumo giroscópio houmano pa l treino d'astronautas. L'astronauta outeliza l peso cumo motor i ten la sensaçon de "fintar la grabidade". Solamente depuis de star listo pa l Giroscópio houmano l'astrounauta stará pronto pa fazer biaiges spaciales.
Catadorie:Astronáutica Catadorie:Aeronáutica Catadorie:Tecnologie
Tonicha
thumb|right|250px|Tonicha Antónia de Jesus Montes Tonicha Viegas (de sou nome cumpleto i nome artístico Tonicha) (Beja, 8 de Marzo de 1946) ye ua cantora pertuesa. An 1971 repersentou l Pertual ne l Festibal Ourobison de la Cançon cula cançon "Menina do Alto da Serra".
Catadorie:Pertual ne l Festibal Ourobison de la Cançon
Remanse
L termo remanse (de l latin romanice: "an léngua románica", atrabeç de l probençal romanes) puode referir-se la dous géneros literairos. L purmeiro deilhes ye ua cumposiçon poética popular, stórica ó lírica, trasmetida pula tradiçon oural, sendo giralmente d'outor anónimo; corresponde aprossimadamente a la balada mediebal. Cumo forma literária moderna, l termo sirbe pa chamar ua cumposiçon an prosa.
L remanse moderno
Hardeiro de la eipopeia, l remanse moderno ye tipicamente un género narratibo, assi cumo la nobela i la cuonta. La defrença antre remanse i nobela nun ye clara, mas questuma-se defenir que ne l remanse hai un paralelo de bárias açones, anquanto na nobela hai ua cuncatenaçon d'açones andebidualizadas. Ne l remanse, ua personaige puode aparecer an meio la stória i zaparecer depuis de cumprir sue funçon. Outra çtinçon amportante ye que ne l remanse l final ye un anfraquecimiento dua cumbinaçon i lhigaçon d'eilemientos heiterogéneos, nun l clímax.
Hai de notar que l remanse tornou-se género perferencial a partir de l Romantismo, por esso quedando l termo remanse associado a este. Antretanto l Rialismo tenerie ne l remanse sue base fundamental, pus solo este permitie a minúcia çcritiba, que amostraba ls porblemas sociales.
Don Quixote de La Mancha, scrito ne l'ampeço de l seclo XVII, ye giralmente cunsidrado cumo l precursor de l remanse moderno. Na tentatiba de caçuar l remanse de cabalharie, Miguel de Cervantes nun solo screbiu un de ls grandes clássicos de la literatura, cumo ajudou a firmar l género que benerie sustituir l'eipopeia, la qual, yá agonizante, zaparecerie ne l seclo XVIII, cul adbento de la reboluçon andustrial. L remanse ye, segundo Heigel, l'eipopeia burguesa moderna.
L remanse chega a la modernidade cun Balzac i a la plenitude cun Proust, Joyce, Faulkner. A partir destes redadeiros l'orde cronológica ye çfeita: passado, persente i feturo son fundidos.
A partir deste seclo antensifica-se la çcusson an torno dua probable crise de l remanse, sue possible muorte. Essa muorte tenerie-se dado por buolta de ls anhos 50: Na Fráncia Alain Robbe-Grillet, Claude Simon, Robert Pinget, Nathalie Sarraute, Marguerite Duras, Michel Vutor, antre outros, rejeitan l cunceito de remanse cuja funçon ye cuntar ua stória i delinear personaiges cunforme las cumbençones rialistas de l seclo XIX; trasgriden tamien outros balores de l remanse tradecional: tiempo, spácio, açon, repúdio a la noçon de berossimilhança etc. Sartre diç qu'al çtruíren l remanse, esses scritores, na berdade, stan renobando-lo, percipalmente cula anfluéncia de l cinema. Ye l noveau roman sacudindo las bases tradecionales de la literatura.
An 1936 ls Stados Ounidos bebian la época clássica de l cinema falado. Antes de ser anfluenciado pul cinema, l remanse anfluenciou-lo; al punto de, nas décadas de 30 i 40, l'andústria cinematográfica tener prebilegiado ls filmes narratibos i grandes remancistas tenéren sido cuntratados puls stúdios para screbíren guiones. Mesmo assi an 1936 Scott Fitzgerald screbie: "bi que l remanse, que na mie maturidade era l meio mais fuorte i flexible de trasmitir pensamiento i eimoçon dun ser houmano para outro, staba quedando subordinado a ua arte macánica... solo tenie cundiçones de refletir ls pensamientos mais batidos, las eimoçones mais claras. Era ua arte an que las palabras éran subordinadas a las eimaiges..." Fitzgerald fui l purmeiro scritor a perceber que l remanse staba sendo sustituído pul cinema, mas cuntinou acraditando que, cumo arte, l remanse siempre serie superior. Antes desso, na década de 20, cula publicaçon de l Ulisses, passou-se a afirmar que l libro de Joyce era l ápice de l remanse, que depuis del l remancista deberie ater-se al mínemo, outros dezien que Ulisses era la caçuada final de l remanse, cumo quien assina ambaixo de la frase de Kierkegaard: Toda fase stórica tremina cula caçuada de eilha mesma.
Ne l Brasil ls anhos 50 fúrun perdutibos: 1956, por eisemplo, ye cunsidrado un de ls grandes marcos literairos de l paíç; fúrun publicados naquel anho L'ancuontro marcado, de Fernando Sabino; Doramundo, de Giraldo Ferraç; Bila de ls Cunfines, de Mário Palmério i Grande Serton: beredas, de Guimarães Rosa. Inda desta década ye Grabiela, Crabo i Canielha (58), de Jorge Amado. La trilogie L tiempo i l bento, de Érico Beríssemo, tubo sou purmeiro belume, L cuntinente, publicado an 49 i L retrato an 51.
Crise de l Remanse
Na berdade ye que yá an 1880 falaba-se an crise de l remanse. Naquel anho fui feito na Fráncia un anquérito subre l'assunto i Jules Renard dixe que l remanse habie morrido. I quien staba an atebidade naqueilha época? Zola, André Gide, Baléry; mais adelantre aparecírun Proust, Joyce, Kafka, Robert Musil, Machado de Assis... Nua antrebista, Gabriel Garcia-Márqueç reitera sue fé ne l género: "se diç que l remanse stá muorto, nun ye l remanse, sós tu que stá muorto".
Justamente quando se çcutie se ls recursos de l remanse starien rialmente sgotados, se sous dies stában mesmo cuntados, surge l que quedou coincido cumo l boom de la literatura latino-amaricana: Julio Cortázar, Bargas Llosa, Gabriel Garcia-Márqueç, Carlos Fuentes,  Cabrera Anfante, Miguel Ángel Asturias, Aleijo Carpentier etc. Era l çcubrimiento de l rialismo mágico.
Na berdade l remanse siempre stubo amenaçado. El mesmo un de ls filhos de la reboluçon andustrial, se biu delantre de la cuncorréncia d'outros armanos: l zambolbimiento de l jornalismo, l cinema, l rádio, la telbison; i mais recentemente ls cumputadores, la Anterneta, etc. L que se ten bisto, inda assi, son ls ribales se trasformáren an aliados de l remanse: l'amprensa scrita bieno anfluenciar i dibulgar la literatura, cul cinema la mesma cousa acuntece. La Anterneta tamien ben se trasformando nua dibulgadora de la literatura.
Esse laboratório de la narratiba ben al ancuontro de las relaçones atuales de l remanse culas trasformaçones cada beç mais dinámicas de la sociadade cuntemporánea. L que muorre ne l remanse ye l'antiga strutura que ye necessariamente marcada pula coeréncia anterna de la qual se spera tirar l sentido de la narratiba. La fé an alcançar seneficados coerentes ye que stá an crise. La sociadade atual assiste al fin de las eideologies i a la falhéncia tanto de la sociadade burguesa quanto de la socialista. L remanse clássico repersenta la falácia dun stilo de pensamiento ultrapassado pula racionalidade stórica pós moderna.
Metamorfose de l Remanse
Que la palabra remanse se çgastou al punto de se criar percunceitos an torno deilha, esso nun se çcute. Hai pessonas, por eisemplo, qu'acraditan que l fato de nun líren remanses ye un sintoma d'anteletualidade. Na maiorie de las bezes, antretanto, quando se diç you nun leio remanse stá-se querendo dezir you nó leio prosa de fiçon. Assi l percunceito se spalha pa la literatura an giral.
Outra cousa ançcutible ye l fato de l remanse nun acupar mais l mesmo spácio qu'acupou até l'ampeço deste seclo. Michel Butor diç que ye perciso cumprender que toda la ambençon literária, hoije an die, porduç-se ne l'anterior dun ambiente yá cheno de literatura. Para Heinry James l remancista ye alguien para quien nada stá perdido. Para Mishima la literatura ye ua flor amperecible. Para Barthes la única berdadeira crise de l remanse acuntece quando l scritor repete l que yá fui dezido ó quando deixa de screbir.
Armando Gama
Armando Gama ye un cantor pertués. An 1983 repersentou l Pertual ne l Festibal Ourobison de la Cançon cula cançon "Esta balada que te dou".
Catadorie:Pertual ne l Festibal Ourobison de la Cançon
Comité Eiquenómico i Social Ouropeu
L Comité Eiquenómico i Social Ouropeu (CESE) stá rigulado ne l Tratado CE, na berson de l Tratado de Nice, ye un uorgano cunsultibo de la Ounion Ouropeia, cumpuosto por repersentantes de las defrentes cumponentes de carátele eiquenómico i social de la sociadade cebil, cume de ls agricultors, trasportadores, comerciantes i artesanos, de las porfissones lhiberales, de ls cunsumidores i de l'antresse giral.
Ls nebros deste Comité nun dében star binculados a qualquiera anstruçones, eisercendo las funçones respetibas cun plena andependéncia.
Catadorie:Uorganos nó-anstitucionales de la Ounion Ouropeia
Riu Zézere
L Riu Zézere ye un riu todo Pertués. Nace na Serra de la Streilha, a cerca de 1900 m d'altitude, junto al Cántaro Magro, adonde define un bal glaciar. Seguindo para sudoeste, cunflui cul riu Teijo a oeste de Custáncia, passado un curso de cerca de 200 quilómetros.
L riu Zézere ye l segundo maior riu todo pertués, apuis de l riu Mundego. Ls sous percipales afluentes na borda dreita son: l riu Alge, l riu Cabril, la rieira de Ounhales, l riu Nabon, la ribera de Paul i la rieira de Péra. Na borda squierda ancuntramos la rieira de Bogas, la rieira de Riu Carie, la rieira de la Malhadancha, la rieira de la Isna, la rieira de Meimoa, la rieira de la Sartianes i la rieira de Teixeira. De la sue bacie heidrográfica cun 5043 Km², 1056 Km² perténcen al riu Nabon. Ls grandes znibles, aliados al belume de auga (por bezes superior a 10.000 m³/s.), reperséntan ua notable riqueza heidroeilétrica, aprobeitada an trés barraiges (Bouçana, Cabril i Castielho de Bode), que perdúzen anualmente 700 milhones de kW/hora.
thumb|left|200px|[[Barraige de Castielho de Bode ne l Riu Zézere, bendo-se l çcarregador de chenas de dupla cumpuorta]]
Catadorie:Rius de Pertual
Dyschoriste
Dyschoriste Nes, segundo l Sistema APG II, ye un género botánico de la família Acanthaceae
Nome i refréncias
Dyschoriste Nes 1832
Catadorie:Acanthaceae
Tondela
Tondela ye ua cidade pertuesa ne l Çtrito de Biseu, region Centro i sub-region de l Dan-Lhafones, cun cerca de 4 500 habitantes. Ye sede dun munecípio cun 371,22 Km² de ária i 28 946 habitantes (2011), subdebidido an 26 freguesies. L munecípio ye lhemitado a norte pul munecípio de Bouzela i pula porçon sul de Oulibeira de Frades, a nordeste por Biseu, a suiste por Carregal de l Sal, a sul por Santa Comba Dan, a sudoeste por Mortágua i a oeste por Águeda. Ye hoije a seguir la Biseu l cunceilho cun maior densidade populacional, i cun maior ourbanismo de l çtrito.
Stória
L'atual cunceilho de Tondela cumprende las freguesies que custituían l'antigo cunceilho de Besteiros, al qual benirun a aneixar-se, cul andar de ls tiempos i depuis de múltiplas reformas admenistratibas, ls antigos coutos, depuis cunceilhos de la Serra de l Caramulo - S. João de l Monte i Guardon. Tamien tierra chana, ls de Mouraç, Sabugosa, Canhas de Santa Marie, S. Miguel de Outeiro i alguas freguesies que pertencian al termo de Biseu i a outros pequeinhos cunceilhos, Barreiro i Treixedo. Segundo decumientos de ls seclos X, XI i XII zeignaba-se esta region por Tierra de Valistariis. Esta zeignaçon ten por ourige la palabra balista ó béstia, máquina de guerra ousada puls besteiros na eidade média.
Ourige de l nome Tondela
Ye tradiçon al chegar la Tondela ir matar la sede ne l Chafariç de las Sereias, adonde un guapo trabalho an piedra ne ls rebela ua mulhier cun ua trompa na mano. Trata-se dua mulhier que, segundo la lhenda, bigiaba ls mobimientos de ls mouros de l cimo de ls montes. Al abistar l peligro, tocaba la trompa i al'ton'deilha se juntaba l pobo para anfrentar l'enimigo.
Paisaige
Las tierras de l cunceilho apersentan ua dibersidade de paisagems an que se cunjugan ls ancantos de la Serra de l Caramulo, de la zona planáltica de l Bal de Besteiros, de ls eimensos spácios florestales, de ls rius i praias flubiales. San tierras marcadas pul clima rigoroso de la Serra de l Caramulo, cun saberes i tradiçones lhigados a la pastorícia i als trabalhos agrícolas, cun antressantes aglomerados de casas an granito; tierras cujo passado deixou un bastíssemo cunjunto de monumientos d'anquestionable balor; son tamien tierras por adonde passa l riu Dan, zonas de férteis prainos berdeijantes, aire puro, augas termales Sangemil anfin, sítios que se ouferecen al bejitante cumo refúgios de beleza natural.
Çporto
L Clube Desportibo de Tondela ye l percipal clube de l cunceilho, tenendo cuncretizado la purmeira chubida a la Lhiga de Honra de la sue stória na época de 2011/2012, ten benido a ganhar çtaque la nible regional i nacional l que de cierta maneira promobe l cunceilho i las sues gientes. Para alhá deste, eisisten outras eiquipas un pouco por to l cunceilho.
Freguesies
Las freguesies de Tondela son las seguintes:
Ne l spácio de l'atual munecípio eisistiu, até 1836, l antigo munecípio de Besteiros, cujo nome stá inda hoije persente na toponímia lhocal i nas armas cuncelhias.
Praia (Cabo Berde)
Praia ye la capital de Cabo Berde, paíç-arquipélago ne l Ouceano Atlántico, l'oeste de l Senegal. Stá lhocalizada la sul de l'ilha de Santiago. Ye tamien sede de l munecípio de l mesmo nome. La Praia ye la maior cidade de Cabo Berde. Ten un porto comercial, por adonde ye sportado café, canha d'açúcar i fruitas tropicales. Ten eigualmente ua amportante andústria pesqueira.
Cumo cidade capital, abriga ne l bairro chamado Plateau, promontório a la beira-mar, eidifícios públicos i outras custruçones d'amportança, cumo l Palácio Persidencial, custruído ne l fin de l seclo XIX para ser la residéncia de l gobernador pertués. Cuntan-se inda l'antiga Cámara Municipal, prédio cun fachada clássica i ua torre central quadrada, la Eigreija Nuossa Senhora de la Grácia, tamien ne l stilo classicista, l Museu Etnográfico i l Monumiento de Diogo Gomes, nabegador pertués i çcubridor de la Ilha de Santiago an 1460.
Stória
thumbnail|esquerda|250px|Achada Grande bista de l Plateau.
La bila de la Praia de Santa Maria surgiu an 1615, quando se dou l'ampeço de l poboamiento dun praino situado acerca dua praia (praia de Santa Marie) qu'ouferecie buonas cundiçones para nabios. Einicialmente outelizada cumo porto clandestino (para que nun se pagassen las taxas aduaneiras na anton capital, Ribeira Grande) la lhocalidade fui progressibamente adquirindo caratelísticas dua bila cula gradual fuga de las populaçones de la Ribeira Grande, aquando de l declínio desta radadeira. La passaige oufecial de la capital de Ribeira Grande para Praia de Santa Marie dou-se an 1770.
Durante l'admenistraçon pertuesa, solo l praino central (chamado Plateau) ye qu'era cunsidrado cumo parte antegrante de la cidade, dino de ser ourbanizado i cuncentrando ls serbícios. Fui solo depuis de l'andependéncia que se aceitou la rialidade que la cidade de la Praia yá anglobaba tamien todos ls bairros circundantes. Depuis de l'andependéncia la cidade sofriu un bon demográfico, i an trinta anhos quadruplicou la sue populaçon, recebindo mobimientos migratórios de todas las ilhas, i cuntribuindo para que l'ilha de Santiago passasse a tener metade de la populaçon de Cabo Berde, para que l munecípio de la Praia passasse a tener un quarto, i para que la cidade de la Praia passasse a tener un quinto.
Geografie
thumb|200px|Cidade de la Praia. Geograficamente, Praia puode ser çcrita cumo un cunjunto de prainos i ls respetibos bales circundantes. Esses prainos ténen giralmente la zeignaçon d'achadas (Achada de Santo António, Achada de San Filipe, Achada Eugénio Lima, Achada Grande, Achadinha, etc.), mas l praino que custitui l centro de la cidade ye zeignado coloquialmente de Plateau. L'acupaçon ourbana ye feita subretodo subre esses prainos i al lhongo de ls bales (rieiras). Hai que cuntar inda cul ilhéu de Santa Marie, delantre de la praia cul mesmo nome, hoije an die mais coincida por Gamboa.
Durante mui tiempo, solo l Plateau ye qu'era cunsidrado cumo sendo la cidade, sendo ls outros bairros relegados a la cundiçon de subúrbios periféricos, anque siempre tener habido ua relaçon streita antre l Plateau i ls outros bairros (mobimientos houmanos, trocas de benes i serbícios, etc.). Ye por esse motibo que praticamente solo l Plateau ye qu'usufruiu dua ourbanizaçon adequada cun anfra-struturas própias. Ls restantes bairros zambolbírun-se ourganicamente, dun modo un pouco caótico.
Depuis de l'andependéncia ye que se passou a cunsidrar la cidade de la Praia cumo sendo l Plateau i todos ls bairros circundantes. Percurou-se ua çcentralizar i munir to la cidade d'anfra-struturas adequadas. Ambora ls prainos diretores d'ourbanizaçon séian relatibamente recentes, eilhes yá se ancontran an curso, i prebénen la spanson de la cidade, la norte, na Achada de San Filipe, i l'oeste, an Palmareijo. Mesmo assi, l Plateau cuntina a ser un pólo d'atraçon de ls mobimientos diairos ne l teta de la cidade, nun por ser l bairro maior (cabendo esso a la Achada Grande) nin por ser l mais populoso (cabendo esso a la Achada de Santo António), mas por ser cunsidrado puls habitantes cumo l centro comercial i lhaboral de la cidade. Anque de las tentatibas de çcentralizaçon, la populaçon cuntina a cunsidrar ls bairros periféricos al Plateau cumo zonas-drumitório ó zonas andustriales.
Comité de las Regiones
L Comité de las Regiones (CDR), ye l'assemblé cunsultiba de las associaçones político-sociales de la Ounion Ouropeia.
L CDR fui criada pul Tratado de Maastricht (1992) que stableciu la Ounion Ouropeia. Ye cunsultado pul Cunseilho de la Ounion Ouropeia, pul Parlamiento Ouropeu i pula Comisson Ouropeia, an assuntos relacionados cula eiducaçon, mocidade, cultura, salude pública, etc. Para alhá desso, puode tamien eimitir pareceres d'eniciatiba.
L'antecedente de l CDR ye l Comité Cunsultibo de las Coletebidades Regionales i Locales, criado an 1988 pula Comisson Ouropeia.
L comité ye cumpuosto por 344 repersentantes de coletebidades locales i regionales, que l Cunseilho nomeia por unanimidade para un mandato de quatro anhos, an perpuosta de ls Stados-nembros.
Ls repersentantes propostos dében tenr un mandato eileitoral, i ostentar respunsablidade política delantre ua assemblé eileita. Estes nun stan binculados por un mandato amperatibo cula region de la qual probénen, sendo que las sues funçones ténen an bista l'antresse giral de la Quemunidade.
Bibliografie
Catadorie:Uorgones nó-anstitucionales de la Ounion Ouropeia
Meteorito
thumb|right|250px|L meteorito "Willamette", l maior yá ancontrado ne ls [[Stados Ounidos de la América, ne l stado de l Oregon. Ye l sesto maior ancontrado ne l mundo anteiro.]]
Un meteorito ye la chamaçon dada quando un meteoróide, formado por fragmientos de asteróides ó cometas ó inda restos de planetas zeintegrados, que puoden bariar de tamanho zde simples poeira a cuorpos celhestres cun quilómetros de diámetro, alcançan la superfice de la Tierra, puode ser un aerólito (rochoso), siderito (metálico) ó siderólito (metálico-rochoso).
Cumposiçon
thumb|right|250px|Meteorito Marília, cundrito H4 que caiu an [[Marília, an 5 d'outubre de 1971, a las 17 h.]]
Al cuntrairo de ls meteoros (popularmente chamados de streilhas cadentes), ls meteoritos qu'atinge la superfice de la Tierra nun son cunsumidos cumpletamente, anque de la temperatura eilebada qu'atinge debido al atrito cula atmosfera. Ls mais quemuns nun cunténen misturas d'eilemientos, sendo cumpuostos por cóndrulos, podendo tamien cunter partículas de fierro. Ls cundritos carbonácios puoden cunter moléculas cumplexas d'heidrocarbonetos.
Ls meteoritos metálicos son custituídos por fierro (aprossimadamente 85%) i níquel (aprossimadamente 14%), podendo cunter outros eilemientos an menor proporçon. San tamien zeignados de sideritos.
Para alhá desses, inda eisisten ls meteoritos fierro-rochosos, que son ua mistura de la lhiga de fierro-níquel (50%) i outros minerales (50%).
Meteoritos ancontrados
thumb|dreita|250px|L meteorito "Hoba West", l maior yá ancontrado.
L maior coincido ye l Hoba West, fui ancontrado próssimo de Grotfontein, Namíbia ten 2,7 m de cumprimiento por 2,4 m d'anchura i peso stimado de 59 toneladas.
L maior an eisibiçon nun museu ye l Cabo York que pesa aprossimadamente 30 toneladas, fui ancontrado acerca de Cabo York, Groenlándia an 1897 pula spediçon de Robert Peary i stá ne l Museu Amaricano de Stória Natural, an Nuoba Iorque, ne ls Stados Ounidos.
Ne l Brasil l maior meteorito ancontrado ye l chamado Piedra de Bedongó, que caiu ne l serton de la Bahia an 1784 i stá sposto ne l Museu Nacional, ne l Riu de Janeiro zde 1888. An júnio de 2010, un cundrito caiu na zona rural de l munecípio de Barre-Sal, ne l stado de l Riu de Janeiro.
Ua statueta milenar dun Buda, çcubierta por ua spediçon nazi al Tibete an 1938, fui sculpida nun meteorito. L'estátua, zeignada "Home de Fierro", pesa mais de dieç quilos, mas nun ten mais de 24 centímetros d'altura. Pensa-se que repersenta l dius Baisrabana, l rei búdico de l Norte, tamien chamado Jambhala ne l Tibete.
Pessonas atingidas por meteoritos
Nun eisiste nanhun causo totalmente cumprobado d'algun ser houmano ó animal yá tener sido muorto por un meteorito, ambora la stória relate bários eibentos, cuja outenticidade ten sido çputada. Por eisemplo, dous monges supostamente fúrun muortos por meteoritos, un an Cremona an 1511 i outro an Milon an 1650. dous marinheiros suecos tamien tenerien sido muortos quando un meteorito atingiu sou barco an 1674.
Antretanto, la possibelidade d'alguien ser muorto por un meteorito de fato eisiste, inda que seia mui pequeinha. Mas yá se registrórun causos outenticados d'ampatos diretos an pessonas, causando ferimientos sin muorte, outros de quedas nas prossimidades de pessonas, tamien resultando an ferimientos ó danos materiales. An 1847, an Braunau, na Boémia, un meteorito de 17 kg çtruiu l teto de l quarto adonde drumian trés ninos, cobrindo-las de çtroços, mas nun ferindo-las cun grabidade. Ne l stado norte-amaricano de l Alabama, na cidade de Sylacauga an 30 de nobembre de 1954, ua mulhier quedou ferida quando ua piedra de quaije 4 kg abriu un buraco ne l teto de sue casa i acabou atingindo sue pierna. An 14 d'agosto de 1992 un pequeinho fragmiento de l meteorito Mbale atingiu la cabeça dun moço an Uganda, mas nun l feriu, pus ricocheteou i partiu-se nua arble de bananeira antes d'atingí-lo. An 9 d'outubre de 1992, an Pekskill ne l stado de Nuoba Iorque, un meteorito atingiu un carro Cadillac que staba stacionado. L mesmo acunteciu an 1994, quando un casal de Madrid biu un meteorito perfurar l sou carro, mas naide fui diretamente atingido.
An júnio de 2009 un moço alman de 14 anhos fui atingido por un meteorito de l tamanho dua erbilha, na cidade de Essen, que caiu na Tierra la mais de 40 mil quilómetros por hora. Anque ferido nua mano, Gerrit Blank declara-se ourgulhoso por tener subrebebido l'este ralo ancuontro.
Lhigaçones sternas
Catadorie:Astronomie Catadorie:Meteoritos
Faca
thumb|250px|Faca padron "Chef" Ua faca ye qualquiera oubjeto cortante capaç de ser ampunhado. Las facas son ferramientas primitibas de l'houmanidade.
Las facas puoden ser ousadas pa las mais defrentes aplicaçones, cumo ferramienta, arma ó simples oubjeto de decoraçon i para cada funçon eisisten dibersas cumbinaçones de geometries de láminas, tipos de metales i métodos de fabricaçon, cuja cumbinaçon a torna adequada a detreminado tipo d'uso.
Stória
La persença desse strumiento ye cunfirmada zde la Eidade de l bronze (6,5 miles de a anhos La.C.) na Ásia Menor. L'amportança de l mais antigo de ls talhers fui registrada pul filósofo stóico Posidónio al narrar un festin na Gália an 97 a.C. Sue dupla funçon, de cortar ls alimientos i tamien lebá-los a la boca, se modificou cul adbento de l Garfo, cunforme Leo Moulin.
Al longo de la stória houmana, las facas fúrun porduzidas de las mais defrentes maneiras an bárias sociadades, zde las piedras lascade las pul home primitibo, passando pulas facas porduzidas a partir de pedaços de meteoritos ricos an fierro, até las facas porduzidas ne ls dies d'hoije pula andústria moderna.
L ápice de l'uso de la faca cumo talher se dou antre l final de la Eidade Média i l Renacimiento culs requintes de la Cutelarie na Eitália, Almanha, Fráncia i Spanha. Ne l seclo XIV na Fráncia ls Reis usában facas cunforme l calendairo relegioso anual: éran cun cabos scuro an Ébano durante la Quaresma i cun cabos de ébano i Marfin an Pentecostes.
Hai dues bersones oupostas referentes a las oupeniones i detreminaçones de l Cardeal i Duque de Richelieu, menistro de Luís XIII referentes a las facas: cunforme Antoine de Furetière, outor de l Dicionário Ounibersal, l Cardeal anstituiu nas refeiçones facas de punta afiada para uso na limpeza de ls dientes, anquanto que Norbert Eilias, cunforme citado por Renato Janine Rieiro, defende que Richelieu proibiu essas facas mais passibles d'uso mais agressibo.
L Cardeal i Duque de Richelieu era un home poderoso i respeitado, serbindo d'eisemplo social. L'aferiçon de las bersones cuntraditórias poderá ser rializada, berificando, na atualidade, quantas pessonas úsan la faca de punta afiada para uso na limpeza de ls dientes i quantas mesas son postas cun facas de punta redonda i filo cortante quaije nulo.
Fabricaçon
De maneira giral, l porcesso de fabricaçon dua faca atualmente cunsiste an modelar la lámina, seia atrabeç de l porcesso de frauga ó de zbeste i aplicar un tratamiento térmico coincido cumo témpera, que cunfire dureza al filo de la lámina. La lámina anton ye afiada i cabeada.
Partes i caratelísticas
thumb|480px|Partes dua faca
Tipos, tamanhos i formatos
Antre ls dibersos formatos i tipos de facas eisistentes, las mais coincidas son: facas gaúchas, facas culinárias, facas táticas i de cumbate, facas de camping, facon de mato i las legendárias facas "bowie". Çtacan-se inda las facas outelitárias, termo ousado genericamente para chamar las facas que nun se enquadran nun de ls demales tipos cun nomenclatura specíficoa. Puoden ser citados cumo eisemplos de facas outelitárias las "skinner", ousadas por caçadores para retirar la piel d'animales.
Facas culinárias
Las facas culinárias ténen cumo oubjetibo la chamada "découpage", ó seia trinchar, filetar, fatiar las chichas, abes, peixes, tarefa feita muitas bezes ne l salon de ls restourantes mais sofisticados, delantre de ls clientes. Ls ferramientas de melhor culidade son las facas cun cabo an material sintético i lámina an aço inoxidable cun liga cromo -molibdénio.
Las facas culinárias apersentan ls seguintes tipos percipales, andicadas an orde decrecente de tamanho médio de cada tipo:
Lámina
La parte perfuro-cortante de la faca, adonde se ancontra l gume, giralmente custruída an aço i rebestida pul cabo nua de las stremidades, permitindo la sue ampunhadura sigura. L formato de la lámina detremina l tipo de faca i, an cunjunto cula geometrie trasbersal de la lámina (bazado ó zbeste), adequa la faca al tipo de material a ser cortado i tamien la perfundidade de l corte a ser feito. Basicamente tenemos trés tipos:
Bainha
Proteçon pa l'abrigo de la lámina, habitualmente eisecutada an tecido, couro, madeira ó metal ó nua cumbinaçon desses materiales, tamien serbindo para qu'ua faca puoda ser portalada i trasportada cun sigurança. Normalmente, bainhas antigas an piel, tecido, couro ó madeira possuían la punteira i l bocal an metal para reforço. Ne l Brasil, na Argentina i ne l Uruguai este tipo de bainha cun punteira i bocal giralmente an prata ó alpaca, quando cunfecionada an couro, ye popularmente coincido cumo bainha "picanço" ó "picazo".
Reloijo de sol
thumb|right|180px|Reloijo de sol an [[Natal (Rio Grande do Norte)|Natal/RN (Brasil).]] [[Fexeiro:Mocoroh analemmatos01.jpg|thumb|right|180px|Reloijo solar na Oufecina Brennand (Recife, Pernambuco. Arq. Fernando Almeida)]]
Faca
Catadorie:Ferramientas culinairos
Reloijo de sol
Un reloijo de sol mede la passaige de l tiempo pula ouserbaçon de la posiçon de l Sol. Ls tipos mais quemuns, cumo ls coincidos "reloijos de sol de jardin", son formados por ua superfice praina que sirbe cumo amostrador, adonde stan marcadas linhas qu'andícan las horas, i por un pino ó placa, cuja selombra porjetada subre l mostrador funciona cumo un punteiro d'horas nun reloijo quemun. La medida que la posiçon de l sol baria, la selombra çloca-se pula superfice de l amostrador, passando pulas linhas qu'andícan las horas. Tamien eisísten reloijos de sol mais cumplexos, cun mostradores anclinados i/ó curbos. Ls reloijos de sol normalmente amóstran la hora solar aparente, mas, cun pequeinhas altaraçones, tamien puoden andicar la hora padron, que ye l'hora ne l fuso horairo an que l reloijo stá giograficamente lhocalizado.
L reloijo de sol
Zde remotos tiempos l'home, al ouserbar l Sol, percebiu qu'este probocaba la selombra de ls oubjetos. Al fazer estas ouserbaçones notou qu'al lhargo de l die l tamanho destas selombras bariában. L'home primitibo, purmeiramente, usou sue própia selombra para stimar las horas (selombras mobentes). Lhougo depuis biu que podie, atrabeç dua bareta fincada ne l suolo na posiçon bertical, fazer estas mesmas stimatibas. Staba criado l pai de todos ls reloijos de Sol, l famoso Gnómon. Al amanhecer la selombra stará bien cumprida, al meidie stará ne l sou tamanho mínemo i a la tardica buolta a sticar-se outra beç.
Outelidade ne ls dies atuales
Motibos para custruir un reloijo de sol ne ls dies atuales:
Custruçon dun reloijo de sol
thumb|right|160px|Reloijo de sol de parede an [[Saint Rémy de Provence (Fráncia)]] [[Fexeiro:Precision sundial in Bütgenbach-Belgium.jpg|right|thumb|Reloijo de sol an Bütgenbach, Bélgica. (Precison = ±30 Segundos) (Google Earth)]]
L percípio fundamental pa la custruçon dun reloijo de sol ye l de que l punteiro (gnómon) qu'eirá porjetar la selombra subre l amostrador debe ser puosto de forma a quedar paralelo al eixe de rotaçon de la Tierra.
Un roteiro resumido pa la custruçon dun reloijo de sol cun mostrador hourizontal ye apersentado a seguir:
Eiquaçon de l tiempo
320px|right|thumb|La hora lida nun reloijo de sol puode star adiantada an até 16min i 33s (~31 de Outubre) ó atrasada an até 14min i 6s (~11 de febreiro).
Debido a l'anclinaçon de l eixe de rotaçon i al formato elítico de la órbita de la Tierra, nun eisiste nanhue ourientaçon fixa pa l gnómon, relatiba a la superfice terrestre, que mantenga ua relaçon giométrica custante cul Sol durante l'anho anteiro (la melhor ourientaçon possible ye l paralelismo cul eixe de rotaçon de la Tierra). Por esso, ye ampossible custruir un reloijo de sol rígedo cun mostrador simples que amostre l'hora cierta l'anho anteiro.
Correçon de longitude
thumb|350px| Cara dun reloijo de sol mostrando las rebuoltas [[analema|analemáticas, esto ye las linhas andicando, para cada época de l'anho, la defrença antre l tiempo solar aparente i l tiempo cebil.]]Un reloijo solar custruído an funçon dua lhocalidade specífica amostrará la hora solar aparente daquel eisato punto, cumpartida sclusibamente por lhugares co-meridionales, ó seia, por lhugares alinhados nun mesmo meridiano. Este ye l tipo d'hora amostrado na maior parte de ls reloijos solares, i, até pouco mais dun seclo atrás, ten sido ampregue cumo l tipo de tiempo padron na bida de l die a die.
Essa bariaçon de la 'duraçon de las horas' al lhargo de l'anho, antretanto, fui tolerada até l'apogeu de ls sistemas de trasporte i telquemunicaçones, an meados de 1850. A partir d'anton, fui necessairo stablecer ua hora custante i ouniforme, para alhá dun sistema cronológico genérico que podisse abranger un númaro maior de localidades çtantes antre si que cumpartíssen dua mesma hora local. Este ye un brebe resumo de l'ourige de ls fusos hourairos.
Tomemos cumo eisemplo dous reloijos solares eidénticos, un anstalado an Recife i outro an Brasília. Ambora estas cidades cumpártan ua mesma hora lhocal, l'hora solar de Recife stará cerca de 40 minutos delantre de la de Brasília. Tal defréncia puode ser até tolerable se cunsidrando relaçones comerciales ligadas a trasportes terrestres, mas ne l causo de la China esta defrença antre cidades puode chegar até a 4 horas.
Un fator que puode benir a ser amplementado a la eiquaçon de l tiempo (a depender de l percípio de cumposiçon de l reloijo solar) para cumpatiblizar las horas cumbencionales a las horas solares ye, antoce, la correçon de longitude. Sou balor ye sacado pula simples defrença antre la lhungitude de l punto de l reloijo, i la lhungitude de l meridiano de refréncia. A Lheste deste meridiano, l reloijo solar stará 'adiantado', anquanto la Oeste stará 'atrasado'.
250px|right|thumb|Reloijo de Sol na [[Savassi, Belo Hourizonte.]]
Calcula i zeinha mostradores para reloijos de sol an qualquiera lhocalizaçon geográfica i cun amostradores apuntados an qualquiera direçon (azimute i anglo de anclinaçon bertical bariables).
Páigina del National Geophysical Data Center que premite calcular la declinaçon magnética de qualquiera sítio nua data scolhida.
Sol
Castro Daire
Ye sede dun munecípio cun 376,25 Km² de ária i 15 339 habitantes (2011), subdebidido an 22 freguesies. L munecípio ye lhemitado a norte puls munecípios de Cinfanes, Resende, Lhamego i Tarouca, a lheste por Bila Nuoba de Paiba, a sul por Biseu, a sudoeste por San Pedro de l Sul i a oeste por Arouca.
Eiquenomie
L cunceilho ye, eiquenomicamente, pouco zambolbido, cun fraco poder de cumpra (solo 45,5% de la média nacional) i tecido ampresarial débil, baixo nible de scolaridade, quier de ls patrones, quier de ls colaboradores, cun eilebado nible d'anformalidade ne ls negócios.
Este quadro ye splicado pula crecente zertificaçon de la region, ambelhecimiento de la populaçon i ua cierta acomodaçon de ls ampresairos lhocales a las cundiçones, fruito de la baixa scolaridade i deficuldade d'acesso a meios técnicos, houmanos i financeiros.
Çtaca-se inda un grande setor primairo (21,8% de la populaçon atiba an 2001), fruito de la prebaléncia de l'agricultura de subrebibéncia praticada pula populaçon mais idosa. Ne l setor secundairo, çtaque pa l'andustria de la madeira i mobeliairo (cuncentrada subretodo na freguesie de Castro Daire), de las straçon de peinhas ornamentales, subretodo granito (cuncentrado na aldé de Lhamas de la Freguesie de Mones) i de panadaries (estas spalhadas por to l território de l cunceilho). Estas andústrias son de pequeinhas dimensones, cun un nible tecnológico baixo, biradas mais pa la sploraçon de recursos naturales i benda pa las regiones lhitorales ó sterior i de natureza fameliar(cuja geston stá centrada ne l sou fundador, dependendo mui de las sues capacidades de geston). Ne ls serbícios, çtaque pa l setor público i social (percipal ampregador de la populaçon moço), pequeinho comércio (la çtacar l Intermarché i la restouraçon), stúdios de retrato, reparaçon d'eiletrodomésticos, ouficinas i stands d'outomobles, turismo (de referir las [Termas do Carvalhal, l Hotel do Montemuro i la Casa de Turismo de [[Fareija]]) i la custruçon cíbil (probabelmente l maior ampregador).
De referir que l zamprego ye eilebado (mui próssimo de ls 10%), qu'afeta subretodo la populaçon femenina i que lhieba a ua baixa taxa d'atebidade (próssima de 35%). Face l'este quadro, la pordutebidade ye baixa i, por bias desso, ls rendimientos son, an média, baixos.
Ne ls radadeiros anhos fui anstalado un parque andustrial na Oubida, cun un relatibo zambolbimiento, mas mui dependente de ls susídios de l Stado i de la Ounion Ouropeia. Hai tamien l'antençon d'apostar ne l turismo.
Eiducaçon
L'ansino an Castro Daire ye dominado pul Agrupamiento de Scuolas de Castro Daire, cun sede na antiga Scuola Secundária de Castro Daire. Este ten trés pólos percipales, la scuola sede, l'antiga scuola básica 2 i 3 de Castro Daire, que cuntina a çtinar-se al ansino destes ciclos, i la scuola 1,2 i 3 de Mones, que cuntina tamien a lhecionar estes ciclos. Eesisten inda bastantes scuola de l'ansino básico que fázen parte deste agrupamiento. Para para alhá deste sistema scolar eisiste inda ua scuola profissional, la Scuola Profissional Mariana Seixas, çtinada a alunos de l secundairo que pretenden daprender ua profisson.
Nun ten anstituiçones d'ansino superior i ten grande tradiçon de migraçon de studantes deste tipo d'ansino para Coimbra.
Cultura
L Museu Municipal ten para amostrar peças relacionadas cula etnografie (cumo l ciclo de l lhino, alfaias agrícolas, cestarie) i outras sposiçones mais sporádicas. Para para alhá de l Museu Municipal, eisiste inda la Casa-Museu Marie de la Funtica.
Geografie
L munecípio de Castro Daire ye lhemitado a norte puls munecípios de Cinfanes, Resende, Lhamego i Tarouca, a lheste por Bila Nuoba de Paiba, a sul por Biseu, a sudoeste por San Pedro de l Sul i a oeste por Arouca. Apersenta ua feiçon planáltica generalizada, assi i todo anterpone-se l sulco correspondente al bal de l Riu Paiba i sous afluentes i eileba-se l bloco de la Serra de Montemuro. Na parte mais alta desta serra abundan ls afloramientos graníticos.
Filhos eilustres
Isaac Aboab da Fonseca, l purmeiro rabino de l Brasil i de las Américas.
Património
Eigreija matriç de Castro Daire|thumb|120px
Catadorie:Bilas de l çtrito de Biseu
Tierra
La Tierra ye un planeta de l Sistema Solar, sendo l terceiro a cuntar de l Sol i l quinto an diámetro. Ye l maior de ls quatro planetas rochosos. Antre ls planetas de l sistema, la Tierra ten cundiçones únicas: manténen grandes cuntidades de auga an stado líquido, ten placas tetónicas i un fuorte campo magnético. La atmosfera anteraige cun ls sistemas bibos. La ciéncia moderna pon la Tierra cumo único cuorpo planetário coincido que ten bida de la forma la qual conhecemos. Alguns cientistas cumo James Lobelock cunsidran que la Tierra ye un sistema bibo chamado Gaia.
L planeta Tierra ten mais ó menos ua forma sférica, mas la sue rotaçon faç ua pequeinha deformaçon para la forma eilipsóidal. La forma rial de la Tierra ye chamada de Geóide, apersenta forma mui eirregular, ondulada, matematicamente cumplexa.
Strutura de la Tierra
L material de l anterior de la Tierra ten muitas beç pa possiblidade de chegar a la superfice, atrabeç de ourupçones bulcánicas i fendas ouceánicas. Muito de la superfice terrestre ye relatibamente nuoba, tenendo menos de 100 milhones de anhos; las partes mais bielhas de la crosta terrestre ténen até 4,4 mil milhones de anhos.
Camadas terrestres, a partir de la superfice:
Tomada por anteiro, la Tierra ten mais ó menos la cumposiçon an massa:
L anterior de la Tierra chega a temperaturas de 5.270 K. La calor anterna de l planeta fui gerado ne l percípio durante sua formaçon, i la calor adecional ye custantemente criado pula decida de eilemientos radioatibos cumo ouránio, tório, i potássio. L fluxo de la calor de l anterior para la superfice ye pequeinho se acumparado a la einergie recebida pul Sol (la rezon ye de 1/20k).
Núcleo
La massa specífica média de la Tierra ye de 5,515 toneladas por metro cúbico, fazendo deilha l planeta mais denso ne l Sistema Solar. Ua beç que la massa specífica de l material superfecial de la Tierra ye solo cerca de 3000 quilogramas por metro cúbico, puode-se cuncluir que materiales mais densos eisisten nas camadas anternas de la Tierra (dében tener ua densidade de cerca de 8.000 quilogramas por metro cúbico). Ne ls sous purmeiros momientos de eisisténcia, hai cerca de 4,5 bilhones de anhos, la Tierra era formada por materiales líquidos ou pastosos, i por bias a la acion de la grabidade ls oubjetos muito densos fúrun sendo ampurrados pa l anterior de l planeta (l porcesso ye coincido cumo defrenciaçon planetária), anquanto que materiales menos densos fúrun trazidos pa la superfice. Cumo resultado, l núcleo ye cumpuosto an grande parte por fierro (80%), i de algua cantidade de níquel i silício. Outros eilementos, cumo l chumbo i l ouránio, son mui raros para séren cunsidrados, ou ténden a ligar-se la eilemientos mais lebes, quedando anton na crosta.
L núcleo ye dibedido an dues partes: l núcleo sólido, anterno i cun raio de cerca de 1.250 km, i l núcleo líquido, que ambolbe l purmeiro. l núcleo sólido ye cumpuosto, segundo se acradita, purmariamente por fierro i un pouco de níquel. Alguns dízen que l núcleo anterno puode star na forma dun único cristal de fierro. Yá l núcleo líquido debe ser cumpuosto de fierro líquido i níquel líquido (la cumbinaçon ye chamada NiFe), cun traços de outros eilementos. Stima-se que rialmente seia líquido, puis nun ten capacidade de trasmitir ciertas óndias sísmicas. La cumbeçon desse núcleo líquido, associada a la agitaçon porbocada pul mobimiento de rotaçon de la Tierra, serie respunsable por fazer aparecer l campo magnético terrestre, atrabeç de un porcesso coincido cumo teorie de l dínamo. L núcleo sólido ten temperaturas mui altas para mantener un campo magnético (bei temperatura Curie), mas l maiscierto ye que stabliza l campo magnético gerado pul núcleo líquido.
Eibidéncias recentes sugeren que l núcleo anterno de la Tierra puode rodar mais debrebe de l que l resto de l planeta, a cerca de 2 graus por anho.
Tanto antre la crosta i l manto cumo antre l manto i l núcleo eisisten zonas antermediárias de separaçon, las chamadas çcuntinuidades. Antre la crosta i l manto hai la çcuntinuidade de Mohorobicic.
Manto
L manto stende-se zde cerca de 30 km i por ua perfundidade de 2900 km. La presson na parte anferior de l mesmo ye de la orde de 1,4 milhones de atmosferas. Ye cumpuosto por sustáncias ricas an fierro i magnésio. Tamien apersenta caratelísticas físicas defrentes de la crosta. L material de que ye compuosto l manto puode apersentar-se ne l stado sólido ou cumo ua pasta biscosa, an birtude de las pressones eilebadas. Inda assi, al cuntrário de l que se puoda maginar, la tendéncia an árias de alta presson ye que las peinhas se manténgan sólidas, puis assi acupan menos spácio físico de l que ls líquidos. Para alhá desso, la custituiçon de ls materiales de cada camada de l manto ten sou papel na detreminaçon de l stado físico local. (L núcleo anterno de la Tierra ye sólido porque, inda que a altas temperaturas, stá sujeito a pressones tan eilebadas que ls átomos quedan cumpatados; las fuorças de repulson antre ls átomos son bencidas pela presson sterna, i la sustáncia acaba-se por tornar sólida.)
La biscosidade ne l manto superior (astenosfera) baria antre 1021 la 1024 pascal segundo, dependendo de la perfundidade. Antoce, l manto superior puode çlocar-se bagarosamente. Las temperaturas de l manto barian de 100 graus Celsius (na parte que faç anterface cun la crosta) até 3500 graus Celsius (na parte que faç anterface cun l núcleo).