cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Grau Celsius
Stória
An 1742 l'astrónomo sueco Anders Celsius (1701–1744) criou ua berson "ambertida" de la berson moderna de la scala de temperatura Celsius adonde l zero repersentaba l punto d'ebuliçon de l'auga i l cien repersentaba l punto de fuson. Na sue publicaçon Observations of two persistent degrees on a thermometer el cuntaba cumo nas sues ouserbaçones spurmentales l punto de fuson de l carambelo nun era afetado de forma eficaç pula presson; tamien determinou cun grande percison cumo l punto d'ebuliçon de l'auga bariaba an funçon de la presson atmosférica. Celsius propós que l zero na sue scala de temperatura (punto d'ebuliçon de l'auga) debie ser calibrado a la presson atmosférica al nible de l mar. Esta presson ye coincida cumo la presson de 1 atm. Atualmente, l punto de fuson eiquibale al zero i l punto d'ebuliçon, a la presson de 1 atm, eiquibale a 100 ounidades.
La scala Fahrenheit
Debido a las baixas temperaturas berificadas ne ls países de l norte de la Ouropa, Gabriel Fahrenheit habie zambolbido ua scala prébia para cunseguir medir las baixíssemas temperaturas destas regiones.
Abc Fonético Anternacional
L Alfabeto Fonético Anternacional tamien coincido cumo AFI, API o IPA (an anglés) ye un sistema de notaçon fonética ousado amplamente an ámbitos de la lhenguística. Sue percipal funçon ye poder repersentar qualquiera lhéngua eisistente, de modo scrito.
Grau Celsius
Atualidade
La scala Celsius ye ousada an quaije to l mundo cotidianamente, anque tener sido chamada de centígrada até l final de 1980 i ampeço de 1990, percipalmente an prebisones de l tiempo an redes de rádio i telebison ouropeias cumo la BBC, la ITV, i RTÉ.
Abc Fonético Anternacional
Catadorie:Alfabetos
Eigreija Matriç de Santa Marie de Azinhoso
thumb La Eigreija Matriç de Santa Marie de Azinhoso queda na poboaçon i freguesie de Azinhoso, cunceilho de Mogadouro, çtrito de Bergáncia an Pertual.
Grau Celsius
Atualidade
Ne ls EUA, Fahrenheit ye la scala preferida para medidas de temperatura ne l die la die. Debe ser notado, inda assi, que mesmo estes países úsan Celsius ó Kelvin an aplicaçones científicas.
An teleijornales i termómetros de grandes abenidas de l Brasil siempre se refíren a la temperatura na scala Celsius, spressando-a solo cul simblo de l grau (°). Tal notaçon proboca alguas cunfusones para bejitantes norte-amaricanos i ye cunsidrada errada pul SI (Sistema Anternacional de Ounidades), ua beç que l simblo de l grau passado la grandeza numérica zacumpanhado de la letra C repersenta l simblo de ángulo.
Crailsheim
thumb|right|250px|Crailsheim Crailsheim ye ua cidade de Almanha.
Grau Celsius
Atualidade
Ls termómetros científicos ténen an sou anterior marcúrio, sendo que ls caseiros giralmente cunténen álcol (de quelor azulada). Ls mais modernos i tamien percisos son feitos pula ounion de dous metales defrentes, ouriginando un termopar. La maiorie de ls termómetros i termostatos modernos outelizan un termopar.
Crailsheim
Refréncias
Catadorie:Cidades Catadorie:Almanha
Eigreija Matriç de Santa Marie de Azinhoso
Refréncias
Catadorie:Mogadouro
Grau Celsius
Repersentaçon de l'ounidade "grau Celsius"
La Resoluçon Cunmetro mº 12, de 12/10/1988, adota l Quadro Giral de Ounidades de Medida i ancarrega l INMETRO de propor las modificaçones que se tornáren neçairas a esse Quadro, de modo a resulber causos omissos, manté-lo atualizado i dirimir dúbedas que puodan aparecer na anterpretaçon i na aplicaçon de las ounidades legales.
la) An frases de testos corrientes, ye dado normalmente l spácio correspondente a ua ó meia letra, mas nun se debe dar spaçamiento quando hai possibelidade de fraude;
b) An colunas de tabelas, ye facultado outelizar spaçamientos dibersos antre númaros i ls simblos de las ounidades correspondentes.
la) L simblo de l'ounidade debe ser colocado siempre passado l balor numérico de la spresson para ua grandeza, deixando un spácio antre l balor numérico i l simblo de l'ounidade.
b) Las únicas sceçones a la regra son ls simblos de l'ounidade pa l grau, minuto i segundo de l ángulo praino, ° ; ´ ; i  " , respetibamente, pa ls quales nun hai spácio antre l balor numérico i l simblo de l'ounidade.
c) Debe ser notado que, d'acuordo cun esta regra, l simblo "°C" pa l grau Celsius debe ser precedido por un spácio quando spressar ua temperatura na scala Celsius.
Repersentaçon de l'ounidade "grau Celsius" an cumputadores
An Unicode, l simblo de l grau ye U+00B0 (°), anquanto que l respetibo código HTML ye  i l código Alt+ ye Alt+0176.
Debido a la semelhante aparéncia deste simblo cun outros simblos ne l écran de l cumputador ó an ciertas ampressones, cumo l'andicador masculino de ourdinal (º), puode haber porblemas na percura de testos cun estes simblos. Sendo assi, para botoneiras que nun difíren antre l simblo de l grau i ourdinal, outelize:
Algosinho
Algosinho ye cunsidrada l'aldé stórica de l cunseilho de Mogadouro, lhocalizada na freguesie de Peredo de Bempuosta.
Refréncias
Catadorie:Mogadouro
Salamanca
Salamanca ye ua de las cidades spanholas mais ricas an monumentos de la Idade Média, de l Renacimiento e de las épocas clássica i barroca. Destacam-se las Catedrales, l Palácio de La Salina, l Palácio de Anaya, l Palácio de Monterrey, la Casa das Conchas, l Convento das Dueñas i la Torre de l Clavero. L Museu Diocesano, l Museu Catedralício, l Museu Universitário i l Museu das Dueñas são otras referências culturais de la cidade.
Catadorie:Munecípios de la porbíncia de Salamanca
Peredo da Bemposta
Peredo de Bempuosta (un pertués: Peredo da Bemposta) ye ua freguesie pertuesa de l cunceilho de Mogadouro, cun 18,05 km² de ária i 188 habitantes (2011). Densidade: 10,4 hab/km².
Refréncias
Catadorie:Mogadouro
Busy P
Pedro Winter ye un DJ de eiletrohouse francés, perdutor, ampresairo i duonho de la grabadora Ed Banger Records. Pedro Winter ye ampresairo de Cassius, Cosmo Bitelli, artistas na sue grabadora Ed Banger Records, i ampresariou Daft Punk de 1996 até 2008. Winter grabou música sob l pseudónimo Busy P.
Catadorie:DJs de la Fráncia
Recunquista
Ls muçulmanos nun cunseguiran acupar la region muntanhosa de las Astúrias, adonde rejistiran muitos refugiados; ende surgirie Pelágio (ó Pelaio) que se puso delantre de ls refugiados, ampeçando eimediatamente un mobimiento para recunquistar l território perdido.
La guerra tenie un oubjetibo: reapoderáren-se de las tierras i de todo l que neilhas eisistie. L'acupaçon de las tierras cunquistadas fazie-se cun un cerimonial: cun cornu eit albende de rege, esto ye, cul toque de las trombetas i la bandeira çfraldada. L'eideia de «cruzada» solo bieno a aparecer na época de las Cruzadas (1096). La recunquista de to l território peninsular bai durar cerca d'uito seclos, solo quedando cuncluída an 1492 cula recunquista de l reino muçulmano de Granada puls Reis Católicos. An Pertual, la recunquista treminou cula cunquista defenitiba de Silbes pulas fuorças de D. Fonso III, an 1253. Mais tarde, la spanson marítima pertuesa, precedida pula cunquista de las praças africanas fui cunsidrada, an parte, cumo ua cuntinaçon de la Recunquista.
Precedentes
Por buolta de l'anho 711 to la Península Eibérica serie ambadida por hordas berberes, comandadas por Tarik ibn-Ziyad, oubrigando ls besigodos a recolher-se percipalmente nas Astúrias, ua region ne l Norte de la Península, que, pulas sues caratelísticas naturales, colocaba grandes deficuldades al domínio muçulmano. Para alhá desso, ls muçulmanos stában mais antressados an atrabessar ls Pirenéus i derrotar ls Francos, bisto tenéren cumo oubjetibos cunquistar todos ls territórios al redror de l Mediterráneo, l qu'acabou por nun acuntecer, pus fúrun derrotados puls Francos. L período cumprendido antre 711 i 1492 fui marcado, na Península Eibérica, antre outros fatos, pula persença de gobernantes muçulmanos. An nome de la recristianizaçon de la region, acunteciu un longo porcesso de luitas, cunsidrado por alguns cumo parte de l mobimiento de cruzadas, resultando finalmente na cumpleta recunquista de l teritório por parte de ls crestianos. Durante esta fase, dá-se l nacimiento de l Reino de Pertual i de dibersos outros reinos na Península Eibérica. Anquanto Pertual yá an 1250 tenie sous lemites mui próssimos de ls atuales, a unificaçon de la Spanha dou-se de forma gradual; até hoije inda eisisten mobimientos separatistas.
La rebuolta
thumb|left|100px|Státua de [[Pelágio das Astúrias]] Antes de 750, ls suldados berberes, que se acantonában nas tierras mais al norte, reboltórun-se contra ls árabes: estes éran pouco numerosos i chamórun tropas sírias, que dominórun la rebuolta. An 718 Pelágio, xefe de ls Besigodos, aprobeita la desorganizaçon muçulmana i dá ampeço a un porcesso de recunquista de ls territórios spánicos, qu'eirie durar cerca d'uito seclos.
Nun se sabe mui subre Pelágio: l nome nun ye gótico: ls outores de pequeinhas crónicas scritas pul fin de l seclo IX i ne l X percuran relacioná-lo culs antigos reis besigodos, para stablecíren ua relaçon antre ls guerrilheiros muntanheses i la «restouraçon» de l Cristandade an Spanha. Un scritor árabe coebo diç que se trataba dun galego. Un storiador moderno supone que serie un serbo que se cunseguiu ampor als cumpanheiros ne l período de crise que seguiu la queda de la monarquia; un outro cunsidra-lo un natibo de las Astúrias; outros outores cunsidran que Pelágio era duque de la Cantábria, pariente, segundo la tradiçon, de l rei Rodrigo. Pelágio serie anton l xefe daquele heiróico grupo de muntanheses (ástures i cántabros) que scapórun a la dominaçon árabe de la Península, refugiados nas muntanhas quaije inacessibles de las Astúrias. L domínio muçulmano na Península liebaba ls guerreiros crestianos la porfiadas peleijas, cada un querendo «gizar» un reino para si.
L'ouportunidade
right|200px Ls crestianos sperában esses cumbates na spráncia dun abanço na recunquistas crestiana, i ancuntrában nas muntanhas de las Astúrias un campo propício. De las Astúrias deciu un die un grupo de godos, capitaneados por Pelágio, qu'anflegirie als sarracenos ua formidable derrota na batailha de Cangas de Onís (cerca de 722), i que serie l purmeiro eilo dessa cadeia de cumbates que, prolongando-se atrabeç de quaije uito seclos, fizo arrecular l Coron pa las praias de África i restituiu la Península al Cristandade.
Seguiu-se ua prolongada guerra cebil, a cerca de 740, an cunsequéncia de la qual las tierras pa l norte de l Douro quedórun libres, ó quaije libres, de ls ambasores, porque ls berberes, qu'alhá stában, marchórun pa l sul para fazer guerra als árabes. Las populaçones spano-góticas dessas regiones podírun, anton, albantar la cabeça i ponírun-se de l lado de ls crestianos contra ls mouros. La Galiza fui ua zona adonde essa luita fui mais renhida i debastadora. Antes de treminar l seclo VIII, por eifeito de l recuo de ls mouros, debedidos por guerras anternas, la Península Eibérica tenie dues zonas, cujo lemite passaba, aprossimadamente, por Coimbra, seguie l curso de l riu Mondego por Talabera, Toledo, Tudela i Pamplona. Las populaçones nun stában submetidas la nanhue ourganizaçon defenida permanente, a nun ser al clero. Alguas sés (antre eilhas las de l Porto i Braga) fúrun abandonadas puls bispos, mas l culto crestiano nunca fui anterrompido. Alguns storiadores, antre eilhes Alexandre Heirculano, tomórun a la letra alguas frases de ls cronicones de la recunquista, an special l'atribuído la Sabastian, bispo de Salamanca.
Rézan las crónicas que fui Fonso I (un xefe asturiano) quien recunquistou ua einorme region, qu'ancluía toda la Galiza, l Minho, l Douro i parte de l'atual Beira Alta, passando ls mouros a filo de spada i liebando cunsigo, para norte, todos ls crestianos qu'ancuntrou ne l território.
Ye essa l'ourige de la teorie de l ermamiento: se todos ls mouros fúrun muortos i todos ls crestianos liebados, la tierra trasformou-se nun grande zerto, adonde la bida social parou i solo bieno a renacer a partir de la sue ancorporaçon ne ls nuobos reinos crestianos. Este punto de bista fui depuis corregido. Ls crestianos lhebados pa l norte puode splicar-se pula necidade de mano-de-obra. I, antre ls muortos i ls feridos, hai siempre alguns que scápan.
Ls ataques
Las razies éran feitas ne ls lugares adonde ls saques podien ser cumpensadores, i l fato de se repetíren bárias bezes mostra que las populaçones stában anraizadas. A l'aprossimaçon de ls suldados (uas bezes mouros, outras bezes crestianos), ls aldeanos fazien cumo an Coimbra: refugiában-se ne ls montes i buoltában depuis para custruir nuobas choupanas i cuntinar las sementeiras. I estas deficuldades íban fortalecendo l poder popular. Las cundiçones sociales desta época son pouco coincidas. Anque desso, hai andicaçones de cunflitos sociales biolentos antre ls serbos i ls senhores.
Santiago Mata-Mouros
D'acuordo cun outras tradiçones, Santiago tenerie aparecido miraculosamente an bários cumbates trabados an Spanha durante la Recunquista Crestiana, sendo a partir d'anton apelhidado de Matamoros (Mata-Mouros). Santiago y cierra España fui zde anton l grito de guerra de ls eisércitos spanholes. Santiago fui tamien protetor de l eisército pertués até a la crise de 1383-1385, altura an que l sou brado fui sustituído pul de San Jorge.
Ls reinos crestianos
thumb|left|350px|Mapa de eiboluçon de la cunquista crestiana.
L purmeiro reino crestiano fui l de las Astúrias, fundado por Pelágio, i mais tarde de Reino de Lion. Ne ls percípios de l seclo X la porbíncia de Nabarra tornou-se andependiente, formando l Reino de Nabarra.
Ls reis ásturo-leoneses fúrun alargando ls domínios crestianos qu'atingiran l riu Mondego (Fonso III de Lion, i, al mesmo tiempo, iban repoboando tierras i reconstruindo eigreijas i mosteiros, quedando célebre na parte oucidental l Mosteiro de Guimarães – cun grandes propiadades rústicas i muitos castielhos por to l norte de l paíç.
Mas, yá ne l seclo X, las çcórdies antre ls xefes crestianos anfraquecírun l reino, i Almançor tomou l'oufensiba çtruindo Lion, la capital, i reduzindo l reino crestiano al radadeiro stremo.
Ne l seclo XI, Sancho de Nabarra, rei de Nabarra, aneixou l cundado de Castielha i, por sue muorte, ls sous stados fúrun debedidos puls trés filhos, sendo nessa altura ls cundados de Aragon i de Castielha eilebados a la catadorie de reinos. L reino de Castielha coube la Fernando I, l Magno, mas este an brebe se apoderou tamien de l reino de Lion. Fernando, rei de Lion i Castielha, notabelizou-se na luita contra ls muçulmanos recuperando muitas tierras, antre las quales Coimbra (1064), alargando assi defenitibamente ls lhemites de la recunquista até al riu Mondego. Este monarca zambolbiu l território antre l Douro i riu Mondego, l qual aparece chamado por Portucale, separadamente de ls outros territórios de la Galiza, cun dous çtritos ó cundados – Pertual i Coimbra – gozando d'outonomie admenistratiba, cun magistrados própios.
Fernando I, al morrer (1065), repartiu ls sous domínios puls filhos: Sancho quedou cun Castielha, Fonso cun Lion i Astúrias, i Garcia cula Galiza (i antoce cul cundado de Pertual), trasformado an reino andependiente. Depuis de baries luitas antre ls armanos, muorto Sancho i çtronado Garcia, Fonso VI de Castielha reúne outra beç todos ls stados de sou pai, tornando-se assi rei de Lion, de Castielha i de Galiza. Fonso VI, aprobeitando las luitas antre ls percipados muçulmanos passado la zagregaçon de l califado de Córdoba (1031), prosseguiu la guerra contra ls anfieles i cunquistou Toledo, adonde fixou la capital.
Bulgária
La Bulgária (an Bulgáriano България, transl. Balgariya) ye un paíç de la Ouropa Ouriental. Faç frunteira la norte cula Roménia, la lheste cula Sérbia i la Macedónia de l Norte, la sul cula Grécia i la Turquia, i la oeste cul l Mar Negro. Sue capital ye Sofia, maior cidade de l paíç an populaçon.
Recunquista
Ls reinos crestianos
Face a las bitórias crestianas, ls eimirs píden ajuda als Almorábidas de la Mauritánia, i estes, benido a la Península, derrótan ls eisércitos crestianos na Batailha de Zalaca (1086). Mas, a oeste, ls nobres galegos i de l cundado portucalense, tóman Santaren i a seguir Lisboua i Sintra (1093), stendendo assi la recunquista até al Teijo. Assi i todo, an 1110, ua reaçon mais fuorte de ls Sarracenos trouxe-los de nuobo até junto de Santaren i passado un longo assédio la cidade rendiu-se, diminuindo de stenson l poder de ls leoneses. Santarén permanece anton ne l poder de ls mouros até ser recunquistada defenitibamente por D. Fonso Hanriqueç an 1147.
Acudindo als apelos de Fonso VI, antre ls cabalheiros de para alhá-Pirenéus, ben Raimundo, filho de l conde de Borgonha, que casarie cun D. Urraca, filha de l rei de Lion i recibe deste (1093) l gobierno de to la Galiza até al Teijo. Ne l'anho seguinte chega a la Península D. Anrique] ], armano de l Duque de Borgonha i primo de Raimundo, que recibe a mano de [[Teresa de Lion|D. Teresa, filha eilegítima de Fonso VI i recibe, depuis, l gobierno de la porbíncia portucalense que fazie parte de l Reino de la Galiza - tierra que sou filho Fonso Hanriqueç (rebuoltando-se contra eilha i l sou padrasto Fernon Peres de Traba) alargou i tornou an reino andependiente. Assi, la formaçon de l reino de Pertual fui ua fruituosa cunsequéncia de las cruzadas de l Oucidente. L reino de la Galiza passou a ser unicamente aquel al norte de l riu Minho, quedando, cul tiempo, mais dependente de l poder de l Reino de Castielha — lhemitada por Lion la Este i por Pertual la Sul, la Galiza assumie assi la sue frunteira i Pertual serie l único a custituir un stado andependiente de l poder castelhano. Depuis de D. Fonso VI de Lion, l radadeiro grande recunquistador spanhol até als reis católicos, la recunquista contra ls Almóadas fui prosseguida puls reis de Pertual, Castielha, Aragon i puls cundes de Barcelona.
Pertual na Recunquista
D. Fonso Hanriqueç, filho de l conde de Portucale, eirie rebultar-se contra la sue mai, cunquistando la Andependéncia de Pertual i ampeçando la recunquista pertuesa outonomamente. Zde l'ampeço de l sou reinado, cunseguimos decumentar las seguintes batailhas:
* - Cunsidrada lendária pula storiografie moderna
Ordes relegiosas i Cruzadas
Todos ls reinos eibéricos podírun beneficiar de l'apoio de bárias Ordes Melitares, de las quales se çtaca la Orde de ls Templários, ua Orde melitar i relegiosa anstituída cul propósito de la cristianizaçon.
Pertual, specialmente, benerie a beneficiar de las Cruzadas an tránsito pa l Médio Ouriente, tenendo estas zampenhado un papel amportantíssemo na tomada d'alguas cidades pertuesas i susequente spanson, bien cumo na fundaçon de l própio Reino de Pertual.
La fin de l domínio árabe
thumb|right|300px|Granada — antrega de las chabes de la cidade pul própio rei [[Boabdil a la reina Isabel I de Castielha.]] An 1492, cula cunquista de l reino de Granada, la Recunquista chegaba al fin. Yá ls reinos de la Galiza, Lion, Castielha, Nabarra i Aragon ampeçában ua relatiba unificaçon al tenr un único rei (ambora mantendo l'outonomie eiquenómica, admenistratiba i comercial), que mais tarde recebiu l nome de reino de Spanha. Juntamente cul reino andependiente de Pertual, debatian-se estes dous Stados pulas cunquistas marítimas. Inda cul apoio de la Eigreija, ambos ls reis stában agora d'uolhos postos ne l Norte de África, nas praças comerciales de renome, cumo Ceuta i Tánger, sob l pretesto de la cristianizaçon. Caminaba-se, paralelamente, pa la fase enicial de ls Çcubrimientos.
Criónica
thumb|270px|Técnicos prepórun un paciente para criopreserbaçon.
Criónica ye l porcesso de preserbaçon an baixas temperaturas d'houmanos i outros animales que nun puoden mais ser mantidos bibos pula medecina cuntemporánea, na sperança de que la cura i reanimaçon séian possibles ne l feturo. L termo ye ua traduçon de l'anglés cryonics, deribado de la palabra griega κρύος (kryos), que senefica cungelado. La criopreserbaçon de pessonas ó animales nun ye rebersible cula tecnologie atual. La rezon pa la criónica ye de que las pessonas que son cunsidradas muortas puls atuales critérios legales médicos puoden nun necessariamente star muortas d'acuordo cula defeniçon mais rigorosa de muorte teórica d'anformaçon. Supone-se que las pessonas criopreserbadas poderán un die ser recuperadas usando tecnologie altamente abançada de l feturo.
Las tecnologies de reanimaçon fetura assumidas pula criónica inda son heipotéticas i nun mui coincidas ó reconhecidas. Respundendo al ceticismo de cientistas, cumo Steve Jones, ua carta abierta d'apoio a la criónica fui scrita i assinada por 62 cientistas. Até 2010, solo cerca de 200 pessonas passórun pul procedimiento zde que fui proposto pula purmeira beç an 1962. Ne ls Stados Ounidos, la criónica solo puode ser legalmente rializada an seres houmanos depuis de tenéren sido pronunciados legalmente muortos, pus an cuntrairo cuntarie cumo assassinato ó suicídio assistido.
Ls procedimientos de la criónica eidealmente dében ampeçar drento de minutos passado paraige cardíaca, cul uso de crioprotectores para eibitar la formaçon de carambelo durante la criopreserbaçon. Inda assi, l'eideia de la criónica tamien anclui la preserbaçon de pessonas cun atrasos post-morten por causa de la possibelidade de las struturas cerebrales qu'angloban a mimória i personalidade podéren persistir. Se suficiente anformaçon cerebral inda eisiste pa la criónica preserbar, esso ye algo que pul coincimiento persente parece ser antrinsecamente amprobable. Antoce, la maiorie de ls defensores de la criónica bé-lo cumo ua anterbençon cun perspetibas de sucesso que barian dependendo de las circunstáncias.
Premissas de la criónica
La criónica ye cuntrobersa porque las tecnologies de la premissa (3) son tan abançadas que las premissas (1) i (2) son cunsidradas eirrelebantes pula maiorie de ls cientistas. Se bestigios biológicos de mimória ó personalidade puoden persistir passado la muorte clínica ye oubbiamente ua queston d'antresse. De la mesma forma, fura de la criónica nun hai antresse na queston de saber se la codificaçon de mimória puode subrebibir a la criopreserbaçon porque la queston ye cunsidrada cumo sin sentido até que la criopreserbaçon puoda ser rebertida. Atualmente solo las células, tecidos i alguns ourgones pequeinhos puoden ser rebersibles passado criopreserbaçon. La ciéncia médica stá percipalmente preacupada cul que ye cumprobadamente cuncebible, nun l que ye teoricamente possible. Antoce nun ha specialidades cientificas ó jornales diretamente preacupados cula queston cientifica posta pula criónica.
Ua premissa moral de la criónica ye la de que criopreserbando pessonas quando nun ha mais nanhue sperança, ye la cousa cierta a fazer, alguas bezes mesmo até ambaixo de malas cundiçones que fázen las premissas cientificas de la criónica altamente anciertas. Alguns crionicistas acraditan cumo ua queston de percípio de que qualquiera pessona que normalmente serie cunsidrada cumo muorta, deberie ser un paciente permanente pa l que quier que ls abanços de l feturo puodan trazer.
Lesones de preserbaçon
La criopreserbaçon de longo prazo puode ser cunseguida atrabeç de l'arrefecimiento para acerca de 77,15 Kelvin, l punto d'ebuliçon de l nitrogénio líquido. Ye ua crença errada de que las células poderán sofrer lise (arrebentar) debido a la formaçon de cristales de carambelo drento de la célula, yá qu'esso solo ocorre se la taxa de cungelamiento sceder la perda osmótica d'auga ne l spácio stracelular. Inda assi, danos de cungelamiento puoden inda ser grabes; l carambelo puode inda formar-se antre las células, causando danos quimicos i macánicos. Las ourganizaçones criónicas úsan crioprotectores para reduzir esse dano. Soluçones crioprotetoras circulan atrabeç de ls basos sanguíneos para remober i sustituir l'auga drento de las células cun sustáncias químicas qu'ampeden l cungelamiento. Esso puode reduzir bastante ls danos, mas l cungelamiento de pessonas inda proboca ferimientos que nun son rebersibles cula tecnologie atual.
Quando ousado an altas cuncentraçones, ls crioprotectores pórun cumpletamente la formaçon de carambelo. Arrefecimiento i solidificaçon sin cungelamiento ye chamado de bitrificaçon. Las purmeiras soluçones crioprotectoras capazes de bitrificar la taxas d'arrefecimiento mui baixas i al mesmo tiempo cumpatibles cula subrebibéncia de ls tecidos fúrun zambolbidas na década de 1990 puls criobiologistas Gregory Fahy i Brian Wowk. Estas soluçones fúrun aporfilhadas pa l'uso an criónica pula Alcor Life Extension Foundation, pa l qual se acradita que permiten bitrificaçon d'alguas partes de l cuorpo houmano, specialmente l cérebro. Esso permitiu que cérebros d'animales fússen bitrificados, calecidos i eisaminados para percura de danos de carambelo usando l microscópio normal i eiletrónico. Nanhun dano de cristales de carambelo fui ancontrado. La Cryonics Institute tamien outeliza ua soluçon de bitrificaçon zambolbida por sous funcionairos, l Criobiologista, Dr. Yuri Pichugin, aplicando-lo percipalmente ne l cérebro.
Na Criónica, la bitrificaçon ye defrente de la bitrificaçon an criobiologie porque la bitrificaçon na criónica nun ye rebersible cula tecnologie atual. Ye solo bitrificaçon strutural. Quando bien sucedida, puode eibitar lesones de cungelamiento an alguas partes de l cuorpo, mas cul custo d'antoxicaçon causada por perdutos químicos crioprotetores. La natureza desta toxicidade ye inda mal cumprendida. Crionicistas assumen que a toxicidade ye mais subtil i reparable ​​de l que ls óbbios danos struturales que poderien ser causados ​​pul cungelamiento. Se, por eisemplo, a toxicidade ye debido la proteínas znaturadas, las proteínas puoden ser reparadas ó sustituídas.
Leson isquémica
Isquemia senefica inadequada ó auséncia de circulaçon sanguínea que priba ls tecidos d'oxigénio i nutrientes. Pul menos alguns minutos d'isquemia ye algo habitual ne l porcesso de la criónica, debido a l'eisigéncia legal quemun de que ls procedimientos para preserbaçon criónica nun puoden ampeçar até que la circulaçon sanguínea pare. L coraçon ten de parar de bater para que la muorte legal seia declarada. Quando hai un abiso prébio de muorte clínica eiminente, a las bezes ye possible chamar ua eiquipa de técnicos para rializar ls preparatibos pa la criopreserbaçon (porcesso al qual se dá l nome de "Standby"). L'eiquipa restoura artificialmente la respiraçon i circulaçon sanguínea usando técnicas semelhantes la RCP l mais debrebe possible passado l coraçon parar. L'oubjetibo ye manter ls tecidos bibos passado la muorte legal por analogie a procedimientos médicos cumbencionales an qu'uorgones i tecidos biables ​​son oubtidos para trasplantes de doadores falecidos legalmente. Muorte legal nun senefica que todas las células de l cuorpo morrírun.
Muitas bezes an criónica, l cérebro queda sin ouxigénio por bários minutos an temperaturas calientes, ó mesmo horas, se l coraçon pára inesperadamente. Esso causa leson isquémica ne l cérebro i outros tecidos, l que torna ampossible la reanimaçon por tecnologie médica atual. Crionicistas justifican la preserbaçon an tales cundiçones, ouserbando ls abanços recentes que permiten la reanimaçon cerebral passado longos períodos d'isquemia de l que l tradecional lemite de 4 a 6 minutos, i persisténcia de la strutura cerebral i até mesmo alguas células cerebrales funcionales passado longos períodos de muorte clínica. Eilhes argumentan que las defeniçones de muorte mudan cunforme la tecnologie abança, i ls stágios eniciales de l que ye atualmente chamado "muorte" ye rialmente ua forma de leson isquémica que será rebersible ne l feturo. Eilhes afirman que la subrebibéncia pessonal durante longos períodos de muorte clínica ye detreminada pul critério teórico d'anformaçon.
Reanimaçon
Aqueilhes qu'acraditan que l reanimamiento puode algun die ser possible, giralmente miran pa la bioengenharie abançada, nanotecnologie molecular, nanomedecina ó upload de la minte cumo tecnologies-chabe. La reanimaçon eisige reparaçon de danos por falta d'ouxigénio, toxicidade de ls crioprotetores, stress térmico (fratura), danos de cungelaçon an tecidos que nun bitrificórun cun sucesso i reberter ls eifeitos que causórun la muorte de l paciente. An muitos causos, será neçaira ua regeneraçon tecidual stensiba. Cenários heipotéticos de reanimamiento giralmente eimaginan reparos sendo rializados por un grande númaro d'ourganismos microscópicos ó çpositibos. Estes çpositibos eirien restourar la strutura ​​i química de las células al nible molecular, de preferéncia antes de l calecimiento. Mais radicalmente, la trasferéncia de a minte tamien ten sido sugerida cumo ua abordaige de reanimamiento possible se i quando la tecnologie yá stubir zambolbida para scanear l cuntenido de a mimória i l cuntenido dun cérebro preserbado.
Por bezes ten sido scrito que l reanimamiento criónico será un porcesso last-in-first-out (LIFO ó ultimo a antrar, purmeiro a salir). Neste punto de bista, ls métodos de preserbaçon eiran quedar progressibamente melhores até que, eibentualmente, eilhes seran demunstrados rebersibles. Será anton que depuis la medecina bai ampeçar a mirar para trás i reanimar las pessonas criopreserbadas por métodos mais primitibos. Se rialmente benir a ser possible, l reanimamiento de pessonas criopreserbadas pula tecnologie criónica ampeçal puode eisigir seclos. Pessonas criopreserbadas ne l feturo, cun melhor tecnologie, poderán necessitar de menos tecnologie para séren reanimadas, pus tiran sido criopreserbadas cun melhor tecnologie que causa menos danos al tecido. La bison criónica de "last in, first out" ten sido criticada porque la culidade de la criopreserbaçon depende de muitos fatores que nun l'era an que la criopreserbaçon ten lugar.
Neuropreserbaçon
Neuropreserbaçon ye la criopreserbaçon de l cérebro, junto cula cabeça, atrabeç de remoçon cirúrgica i eliminaçon (giralmente cremaçon) de l resto de l cuorpo. Neuropreserbaçon, a las bezes chamada de "neuro", ye ua de las dues oupçones çtintas de preserbaçon na criónica, sendo l'outra, preserbaçon de "cuorpo anteiro".
La Neuropreserbaçon ye justificada pul papel de l cérebro cumo l repositório percipal de a mimória i de l'eidantidade pessonal (Por eisemplo, bítimas de leson medular, pacientes de trasplante d'uorgones i amputados cunserban la sue eidantidade pessonal). Tamien ye motibada pula fé de que l'amberson de qualquiera tipo de preserbaçon criónica ye tan defícel i cumplexa que qualquiera tecnologie fetura capaç de, debe por sue natureza, ser capaç de regeneraçon de l tecido, ancluindo l crecimiento dun nuobo cuorpo an torno dun cérebro reparado. Alguns cenairos sugeridos de reanimamiento para pacientes de cuorpo anteiro até sugíren mesmo çpensar l cuorpo ouriginal i regenerar un cuorpo nuobo, porque ls tecidos stan mui danificados pul porcesso de preserbaçon. Essas cunsidraçones, juntamente cun menores custos, trasporte mais fácele an eimergéncias i l foco specífico subre la culidade de preserbaçon de l cérebro, ténen motibado muitos pacientes a scolher la neuropreserbaçon.
Organizaçones criónicas para armazenamiento de longo prazo
Atualmente eisisten 4 ourganizaçones criónicas d'armazenamiento de longo prazo para houmanos i animales. Estas ourganizaçones cumprometen-se a armazenar l paciente durante ls anhos que fúren percisos, até que seia possible reanima-lo quando la tecnologie l permitir. Ls pacientes son colocados an Dewars cun nitrogénio líquido la -190 graus.
Bida pós reanimaçon ne l feturo
Las pessonas qu'outan pula criónica, giralmente acraditan que ne l feturo, la medecina poderá dar-les mocidade eiterna (mesmo ls que se criopreserbórun yá idosos, poderán rejubenescer) i bida eiterna. Esse assunto ye giralmente chamado por "stenson de la bida".
Catadorie:Ciéncia Catadorie:Criónica Catadorie:Stenson de la bida Catadorie:Ritos funerairos
San Balantin
San Balantin era un crestiano de l tiempo de l amperador romano. Cláudio querie custruir un eisército grande i fuorte. Nun cunseguindo lebar muitos romanos a alistáren-se, acraditou que tal acuntecie porque ls homes nun se çponíen a abandonar las sues mulhieres i famílhias para partíren para la guerra. I la seluçon que ancontrou fui proibir ls casamientos de ls moços! San Balantin tenerá-se rebuolto acontra la orde amperial i, ajudado por, tenerá casado alguns a las scundidas. Quando fui çcubierto, fui preso, acutilado i muorto a.
Catadorie:Santos de la Eitália
Biento
thumb|300px|Al lhongo de la [[ceblizaçon houmana, l biento anspirou la mitologie, anfluenciou eiBientos stóricos i guerras, ampulsionou meios de trasporte i proporcionou ua fuonte d'einergie pa l trabalho macánico, eiletricidade i recreaçon.]]
Al lhongo de la ceblizaçon houmana, l biento anspirou la mitologie, anfluenciou eiBientos stóricos i guerras, ampulsionou meios de trasporte i proporcionou ua fuonte d'einergie pa l trabalho macánico, eiletricidade i recreaçon. L biento ampulsionou la era de las Çcubiertas i las grandes biaiges marítimas puls ouceanos. Ls balones d'aire caliente outelizan l Biento para çlocaçones cúrties, anquanto las aeronabes tiran del partido para reduzir l cunsumo de cumbustible. An muitas regiones, ls bientos dominantes ténen bários nomes lhocales debido als sou ampato seneficatibo ne l quotidiano.
Ls bientos son capazes de trasformar la superfice terrestre atrabeç de eroson i sedimentaçon eiólica, dando ourige a tierras férteis pa la agricultura. L biento ye capaç de trasportar al lhongo de grandes çtáncias la poeira de ls grandes zertos i las semientes de bárias plantas, l que ye fundamental pa la subrebibéncia d'alguas speces i de las populaçones de ansetos. L biento tamien anfluencia la propagaçon de ancéndios florestales. Quando associado la baixas temperaturas, l biento ten un ampato negatibo ne l ganado, afetando las reserbas alimentares i las stratégias de caça i defesa de ls animales. Las árias de cisalhamiento de biento probocadas puls fenómenos meteorológicos puoden porbocar situaçones peligrosas pa l'abiaçon i ls bientos fuortes puoden çtruir ó danificar arbles i struturas.
Causas
miniaturadaimagem|L Biento ye causado por defrenças na presson atmosférica, çlocando-se de la ária de maior presson pa la ária de menor presson. Estas defrenças son l resultado de l calecimiento heiterogéneo de l'atmosfera. L biento ye la çlocaçon de gases atmosféricos an grande scala causada por defrenças na presson atmosférica. Quando ua region de la Tierra calece, la presson atmosférica nessa region diminui i l'aire eileba-se. Esto cria ua defrença na presson atmosférica, fazendo cun que l'aire ambolbente, mais friu, se çloque de la ária de maior presson (anticiclónica) pa la ária de menor presson (ciclónica). Ua beç que la Tierra se ancontra an rotaçon l'aire ye tamien çlocado pula fuorça de Coriolis, sceto satamente na lhinha de l eiquador. An tenermos globales, ls dous percipales fatores de ls padrones de biento an grande scala (la circulaçon atmosférica) son la defrença de temperatura antre l'eiquador i ls polos (la defrença d'absorçon de einergie solar que proboca fuorças de ampulson) i la rotaçon de l planeta. Fura de ls trópicos i nas camadas superiores de l'atmosfera, ls bientos de grande scala tenden a aprossimar-se de l eiquilíbrio geostrófico. Acerca de la superfice terrestre, l atrito faç diminuir la belocidade de l biento i faç cun que ls Bientos sopren mais pa l'anterior de las árias de baixas pressones. Ua teorie nuoba i cuntrobersa sugere que ls gradientes atmosféricos son causados pula cundensaçon d'auga anduzida pulas florestas, l que proboca un ciclo de retroalimentaçon positiba an que las florestas atraen aire húmido a partir de la cuosta marítima.
Treminologie
L "biento geostrófico" ye l resultado de l'eiquilíbrio antre la fuorça de Coriolis i la fuorça de l gradiente de presson. Çloca-se paralelamente a las lhinhas eisobáricas i aprossima-se de la corriente d'aire arriba de la camada lhemite atmosférica a altitudes antermédies. L "biento térmico" ye la defrença ne l Biento geostrófico antre dous nibles atmosféricos, i eisiste solo nua atmosfera cun gradientes térmicos horizontales. L "biento ageostrófico" ye la defrença antre l biento geostrófico i l Biento rial, la qual ye respunsable pul aire que bai prenchendo ls ciclones al lhongo de l tiempo. L "biento gradiente" ye semelhante al biento geostrófico, mas tamien anclui la fuorça centrífuga.
Ls bientos catabáticos son bientos de muntanha que sopran al lhongo de las costielhas an direçon als bales i prainadas ne l sopé. Eesisten dibersos nomes pa ls bientos catabáticos ne l mundo, dependendo de la lhocalizaçon i de cumo se forman. Ls bientos catabáticos secos i calientes, cumo l Biento Föhn sopran ne l lhado de la muntanha abrigado de l Biento dominante ne l camino dua depresson. Ls bientos catabáticos frescos i giralmente secos, cumo l bora, son probocados pula çcida de l'aire friu i denso de l topo. Quando la costielha ye calecida pul sol, la brisa de muntanha para, muda de direçon i ampeça a soprar an direçon al topo. Estes bientos son coincidos cumo bientos anabáticos.
Alísios
miniaturadaimagem|Squema de la [[circulaçon atmosférica giral de la Tierra, debedida an trés grandes células an cada heimisfério: la célula de Hadley, antre ls 0 i 30° de lhatitude i adonde ocorren ls bientos alísios; la célula de Ferrel, antre ls 30 i 60° de lhatitude i adonde ocorren ls bientos de l'oeste; i la célula polar, arriba de ls 60º adonde ocorren ls Bientos polares d'este.]] Ls bientos alísios son ls Bientos predominantes ne ls trópicos. Estes bientos çlocan-se nas camadas anferiores de la troposfera junto a la superfice terrestre. Ls alísios sopran predominantemente a partir de nordeste ne l heimisfério Norte i de sudeste ne l heimisfério Sul, de las regiones tropicales an direçon al eiquador, i son mais fuortes durante l'ambierno. Estes bientos ourientan la çlocaçon de ls furacones tropicales que se forman ne ls ouceanos Atlántico, Pacífico i Índico i se dirigen, respetibamente, pa la América de l Norte, Sudiste Asiático i África Oucidental. Trasportan tamien la poeira de ls zertos africanos atrabeç de l Atlántico an direçon al mar de las Caraíbas i parte de la América de l Norte. Ne l squema de circulaçon d'aire de la célula de Hadley, ls alísios próssimos de la superfice sopran an direçon al eiquador, anquanto que ls Bientos por cima deilhes sopran an direçon als polos. Estes bientos chaman-se contra-alísios i situan-se la mais de 3000 m d'altura.
Ls alísios de l norte i de l sul ancontran-se nua zona ambolbente al eiquador chamada zona de cumbergéncia antertropical. Quando stá situada nua region de monçon, esta zona de baixas pressones i cumbergéncia de Bientos chama-se cabado de monçon. An ambos ls heimisférios, por buolta de ls 30° de lhatitude l'aire ampeça la çcer an direçon a la superfice. Estas zonas son chamadas altas subtropicales. L'aire que çce ye relatibamente seco porque, a la medida que çce, la temperatura oumenta mas la houmidade absoluta mantén-se custante, l que reduç la houmidade relatiba de la massa d'aire. A la medida qu'atrabessan las regiones tropicales an direçon al eiquador i recíben cada beç mais radiaçon solar direta, la massa d'aire de ls alísios bai quedando progressibamente mais caliente. Ls bientos que se forman subre ls cuntinentes son mais secos i calientes de l que ls que se forman subre ls ouceanos. La única region na Tierra adonde nun ocorren bientos alísios ye ne l norte de l ouceano Índico.
Bientos de l'oeste
Ls bientos de l'oeste ténen un papel amportante al trasportar ls bientos i augas calientes eiquatoriales pa las cuostas oucidentales de ls cuntinentes i an direçon a las regiones polares. Debido als bientos persistentes d'oeste, nas frunteiras polares de las altas subtropicales de l Atlántico i de l Pacífico las corrientes oceánicas son cunduzidas de forma semelhante an ambos ls heimisférios. Debido a la defrença de fuorça antre ls bientos d'oeste ne ls dous heimisférios, las corrientes oceánicas de l'heimisfério norte son mais fracas de l que las de l'heimisfério sul.
Bientos polares d'este
Ls bientos polares ocorren nas células polares i son bientos prebalentes frius i secos que sopran de ls prainos polares norte i sul an direçon a las regiones de baixa presson nas lhatitudes de ls bientos de l'oeste. Al cuntrairo de ls bientos de l'oeste, estes bientos prebalentes sopran d'este an direçon l'oeste i son muitas bezes fracos i eirregulares. Debido al menor ángulo d'ancidéncia solar, l'aire friu acumula-se ne ls polos i cria árias d'eilebada presson na superfice, l que fuorça l'aire la çlocar-se an direçon al eiquador.
Bientos periódicos
Las brisas i las monçones son bientos periódicos que sopran altarnadamente nua direçon i na direçon ambersa. Este tipo de bientos forma-se debido a las defrenças antre l calecimiento de ls ouceanos i de ls cuntinentes.
Monçon
miniaturadaimagem|Aprossimaçon de nubres de [[monçon na Índia. Las monçones son bientos periódicos que, na staçon caliente, sopran de l mar an direçon a tierra i probocan l'oumiento seneficatibo de la cantidade de chuba.]] Ua monçon ye un biento periódico acumpanhado por altaraçones de precipitaçon que, na staçon caliente, sopra de l mar an direçon a tierra – monçon marítima, húmida i chubiosa – i, na staçon frie, sopra de tierra an direçon al mar – monçon terrestre i seca. Estes bientos ténen la duraçon de bários meses i son causados pul calecimiento assimétrico antre a tierra i l mar. Na maior parte de las monçones de la staçon caliente, ls bientos dominantes sopran d'oeste i ténen tendéncia a subir i porbocar cantidades seneficatibas de chuba, debido a la cundensaçon d'oupor ne l'aire an ascenson. Inda assi, l'antensidade i duraçon de las chubas nun ye uniforme d'anho para anho. Por outro lhado, nas monçones d'ambierno ls bientos dominantes sopran d'este i ténen tendéncia a dibergir, diminuir d'antensidade i porbocar secas.
Ls percipales sistemas de monçon ne l mundo son las monçones africana, asiática i australiana. L termo fui einicialmente ousado na Índia, Bangladeche, Paquiston i países bezinos para çcrebir ls grandes bientos sazonales que soprában de sudoeste a partir de l ouceano Índico i de l mar Arábico i que lhiebában chuba antensa pa la region. La progresson de las monçones an direçon als polos ye acelerada pul zambolbimiento dua depresson térmica ne ls cuntinentes asiático, africano i norte-amaricano durante ls meses de maio la júlio, i ne l cuntinente australiano an dezembre.
Brisa costeira
miniaturadaimagem|Regime de brisa nas regiones costeiras: durante l die, l sol calece l mar mais lhentamente de l que a tierra, fazendo cun que l'aire fresco se çloque an direçon a tierra. An regiones costeiras, las brisas marítimas i terrestres puoden anfluenciar seneficatibamente ls bientos dominantes de detreminada lhocalidade. Cumo l'auga ten maior capacidade térmica de l que a tierra, l sol calece l mar mais lhentamente de l que l terreno de la cuosta. A la medida que la temperatura de la superfice de l terreno oumenta, l'aire por cima deilha ye calecido atrabeç de cunduçon térmica. Este aire caliente ye menos denso de l que l'ambolbente, l que faç cun que suba. Esto causa un gradiente de presson de cerca de 2 melibars antre l'ouceano i a tierra. L'aire fresco por cima de l mar, qu'agora ten maior presson, çloca-se an direçon a tierra, l que cria ua brisa fresca junto a la cuosta. Quando ls bientos de grande scala stan calmos, la fuorça de la brisa marítima ye diretamente proporcional a la defrença antre de temperatura antre a tierra i l mar. Inda assi, se eisistir Biento costeiro superior a 8 nós (15 Km/h) ye pouco probable que se forme ua brisa marítima.
Bientos lhocales
miniaturadaimagem|Percipales bientos locales ne l mundo. Ls bientos lhocales son criados por cundicionantes ne l terreno ó relebo de muntanha. Ls bientos lhocales son bastante anfluenciados puls eilemientos de paisaige de superfice, percipalmente pul relebo, florestas, bosques, sabanas i eidifícios. Las arbles ténen ampato direto ne ls Bientos i na turbuléncia de l'aire, i andireto na deposiçon de poeiras, na temperatura, na eibaporaçon, na mistura de la coluna d'aire i na regularidade de l Biento, l que ye detreminante, por eisemplo, pa l'anstalaçon de parques eiólicos. Las florestas i ls zertos puoden diminuir ó oumentar, respetibamente, la belocidade de l Biento antre 5 i 15%.
Bientos de muntanha
miniaturadaimagem|Squema de las óndias de muntanha. L Biento que sopra an direçon a ua muntanha porduç ua purmeira oscilaçon (La). La segunda óndia dá-se mais lhoinge i mais alto. Ne l topo de las óndias forman-se [[Nubre lhenticular|nubres lhenticulares.]] An terrenos d'eilebada altitude, l calecimiento de l terreno ye superior al de l'aire ambolbente a la mesma altitude, l que cria ua depresson térmica subre l terreno. An árias de topografie acidentada, la circulaçon de biento antre la muntanha i l bal ye l fator que mais cuntribui pa ls Bientos prebalentes. Las colinas i ls bales distorcen sustancialmente l fluxo d'aire, al oumentar l'atrito antre l'atmosfera i a tierra. Bloqueado pulas muntanhas, l Biento ye defletido paralelamente a a topografie, criando ua corriente de jato. Esta corriente ye capaç d'oumentar la fuorça de Bientos fracos até 45%. La geometrie de l relebo tamien altara la direçon de l Biento.
Quando eisiste un passo na cadeia muntanhosa, ls Bientos atrabessan nel a ua belocidade cunsidrable debido al Percípio de Bernoulli, que çcribe la relaçon ambersa antre belocidade i presson. Depuis de l'atrabessar, la corriente d'aire puode cuntinar turbulenta i errática a la medida que çce até terreno praino. Estas cundiçones custituen un peligro pa las aeronabes qu'aterran ó çcolan. Estes bientos frescos qu'acelírun por antre ls passos de muntanha ténen bários nomes regionales, cumo l bora, tramontana ó mistral. Quando estes Bientos sopran subre l mar, oumentan l'agitaçon de las camadas superiores, l que trasporta las augas ricas an nutrientes pa la superfice i potencia la bida marina.
An regiones muntanhosas, l'antensidade de la distorçon lhocal de la corriente d'aire ye maior. L terreno eirregular porduç turbuléncia i padrones de corrientes amprebesibles, cumo las óndias stacionárias, que puoden ser subrepostas por nubres lhenticulares. A la medida que l'aire se çloca subre muntanhas i belas, forman-se fuortes corrientes ascendentes i çcendentes i turbilhones. La precipitaçon orográfica giralmente ocorre ne l lhado de la muntanha sposto al Biento. Ye causada pul oumiento an ancha scala de l mobimiento de l'aire húmido an circulaçon de l lhado d'adonde sopra l biento, l que proboca l'arrefecimiento adiabático i cundensaçon dessa houmidade. Nas regiones muntanhosas sujeitas a bientos frequentes, giralmente l lhado sposto al biento apersenta un clima mais húmido an relaçon al lhado abrigado de l Biento, un fenómeno que se chama selombra de chuba. Ls bientos çcendentes, cumo l Föhn, son calientes i secos.
Fenómenos meteorológicos
Ne l causo de nubres cumbetibas, cumo acuntece nas troboadas, nun ye la defrença de presson que detremina la direçon de l biento, mas si l'anstabelidade de l'aire. La precipitaçon i l'anjeçon d'aire friu i seco ne ls nibles antermédios de l'atmosfera fázen cun que las nubres séian pressionadas an direçon al tierra, l que cria Bientos çcendentes que forman frentes lhocalizadas de rajada.