cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Leonardo da Vinci
thumb|200px|Outorretrato (1512-15) de Leonardo da Vinci. thumb|200px|[[Mona Lisa (1503-07) de Leonardo da Vinci, ne l Museu de l Louvre, an Paris.]] Leonardo di ser Piero da Vinci (Vinci, 15 d'abril de 1452 – Cloux, 2 de maio de 1519), coincido simplesmente cumo Leonorado da Vinci fui un polímata eitaliano, ua de las figuras mais amportantes de l Renacimiento, que se çtacou cumo cientista, matemático, angenheiro, ambentor, anatomista, pintor, scultor, arquiteto, botánico, poeta i músico.
Ye inda coincido cumo l precursor de la abiaçon i de la balística. Leonardo frequentemente fui çcrito cumo l arquétipo de l'home de l Renacimiento, alguien cuja curjidade ansaciable era eigualada solo pula sue capacidade d'ambençon.
Ye cunsidrado un de ls maiores pintores de todos ls tiempos, i cumo possiblemente la pessona dotada de talentos mais dibersos a tener bebido. Segundo la storiadora d'arte Helen Gardner, la perfundidade i l'alcance de sous antresses nun tubírun precedentes i "sue mente i personalidade parécen subre-houmanos para nós, i l'home an si [mos parece] misterioso i lhoinge".
Nacido cumo filho eilegítimo dun notairo, Piero da Vinci, i dua camposina, Caterina, an Vinci, na region de la Florença, Leonardo fui eiducado ne la oufecina de l'afamado pintor florentino, Verrochio. Passou la maior parte de l'ampeço de sue bida porfissional al serbício de Ludovico Sforza, an Milon; trabalhou mais tarde an Roma, Bolonha i Beneza i passou ls sous redadeiros dies an Fráncia, nua casa que le fui ouferecida pul rei Fracisco I.
Leonardo era, an sou tiempo, tal cumo hoije, coincido percipalmente cumo pintor. Dues de sues obras, la Mona Lisa i La Redadeira Cena, stan antre las pinturas mais famosas, mais reporduzidas i mais parodiadas de todos ls tiempos, i sue fama cumpara-se solo a la Criaçon de Adon, de Miguel Ángelo.
Cerca de quinze de sues pinturas subrebibírun até ls dies d'hoije.
Eisisten mais quinze amportantes obras d'arte que son creditadas a Leonardo pula maiorie de ls storiadores de arte. Este númaro ye formado percipalmente por pinturas rializadas subre madeira, mas tamien ancluen un mural, un grande zeinho feito an papel i dues obras que stában an stágios eniciales de perparaçon. Eisisten bárias outras obras que fúrun atribuídas a Leonardo, sin la ounanimidade de ls académicos. Inda assi, estas poucas obras, a la par culs sous cadernos d'anotaçones — que cunténen zeinhos, diagramas científicos i sous pensamientos subre la natureza de la pintura — fórman ua cuntribuiçon a las feturas geraçones d'artistas que solo puode ser ribalizada a la de sou cuntemporáneo, Miguel Ángelo.
Leonardo ye reberenciado pul sou angeinho tecnológico, cuncebiu eideias mui delantre de sou tiempo, cumo un heilicótero, un tanque de guerra, l'uso de la einergie solar, ua calculadora, l casco duplo nas ambarcaçones i ua teorie rudimentar de las placas tetónicas.
Solo un pequeinho númaro de ls sous porjetos chegou a ser custruído durante la sue bida i muitos nin sequiera éran fazibles, ua beç que muitas técnicas científicas modernas, cumo la metalurgie i la angenharie, inda stában an sue anfáncia durante l Renacimiento. Alguas de las sues ambençones menores, cumo ua bobina outomática i un apareilho que testa la rejisténcia a la traçon dun filo, antrórun sin crédito algun pa l mundo de l'andústria. Dibersas de las ambençones mais práticas de Leonardo son eisibidas cumo modelos de trabalho ne l Museu de Vinci.
Cumo cientista, fui respunsable por grande abanço de l coincimiento ne ls campos de la anatomie, de la angenharie cebil, de la ótica i de la heidrodinámica. Leonardo da Vinci ye cunsidrado por muitos l maior génio de la stória, debido a la sue multeplicidade de talentos pa las ciéncias i las artes, l sou angeinho i criatebidade, i inda las sues obras polémicas. Nun studo rializado an 1926 l QI del fui stimado an cerca de 180.
Refréncias
Catadorie:Arquitetos Catadorie:Scultores Catadorie:Pintores Catadorie:Renacimiento Catadorie:Eitália
L Sbarrulho dun Anjo
L Sbarrulho dun Anjo (A Queda dum Anjo) ye un remanse scrito por Camilo Castelo Branco an 1866. Fui traduzido an mirandés por Alfredo Cameirão, cul salimiento de la Casa de Camilo Castelo Branco i Cámara Munecipal de Vila Nova de Famalicão an 2016, an houmenaige als 150 anhos de la obra.
Catadorie:Lhéngua mirandesa Catadorie:Lhéngua pertuesa Catadorie:Lhibros
Lhista de paízes
400px|thumb|right|Debison política de l mundo (2002) Este artigo ye ua lista de stados soberanos de l mundo, ancluindo ls stados andependientes de jure i de fato.
Culas notas, algua anformaçon ye dada:
Ls nomes son apersentados ne ls padrones de mirandés de Pertual (i outros países); habendo defrenças andrento de l própios padrones, eilhas son tamien apersentadas. Para alhá desso, tamien aparécen ls nomes na(s) lhéngua(s) ouficial(ales) de l paíç. La ancluson de qualquiera nome i/ó paíç neste artigo nun debe de pressuponer la aporfilhaçon dua posiçon oufecial nalgua çputa subre esse nome i/ó paíç. Antidades cunsideradas micronaçones nun recoincidas anternacionalmente nun fúrun ancluídas.
Stados soberanos
An Febreiro de 2008, eisistien 203 países na lista arriba, correspundendo a:
Outras listaiges
Para mais recursos, ber Refréncias geográficas.
Carta Ouropeia de las Lhénguas Regionales ó Minoritairas
[[Fexeiro:European Charter for Regional or Minority Languages membership.svg|thumb|
Las lhénguas que son oufeciales an regiones ó porbíncias de ounidades outónomas nun Stado nó central (cumo l catalan, galhego, basco i l aragonés an Spanha) nan stan classeficadas cumo lhénguas oufeciales de l Stado, i antoce, puoden se beneficiar de la carta. Por outro lhado, hai l causo de la República de la Eirlanda que nó pudo assinar eilha an fabor de la sue lhéngua mai (anque seia minoritaira), porque l gaélico eirlandés ye defenido cumo lhéngua oufecial de l Stado. Mas, l Reino Ounido ratificou la carta an fabor desta lhéngua (antre outras, tales cumo l córnico, manés, scocés i l gaélico scocés), ua beç que tamien ye falada na Eirlanda de l Norte.
An 2017, l cunceilho pertués de Miranda de l Douro fui scuolhido cumo lhocal de acolhimiento de l Ancuontro Ouropeu de las Lhénguas Minoritairas, que tubo ls repersentantes de l Cunseilho de la Ouropa, gobierno pertués i studiosos pa la abaluaçon de la antrada de la lhéngua mirandesa na carta.
Ber tamien
Catadorie:Lhénguas de la Ouropa Catadorie:Política de la Ouropa Catadorie:Lhéngua mirandesa
Péra
ye l fruito comestible de la pereira, ua arble de l género Pyrus L., pertencente a la família Rosaceae, i que cunta cun binte bariadades de speces cultibadas an to l mundo.[1] La fruita puode ser cunsumida in natura, enlatada, an suco i zeidratada.
Condado de Lake (Colorado)
L Cundado de Lake ye un de ls 64 cundados de l Stado amaricano de l Colorado. La sede de l cundado ye Leadbille, i sue maior cidade ye Leadbille. L cundado ten ua ária de 994 Km² (de ls quales 18 Km² stan cubiertos por auga), ua populaçon de 7 812 habitantes, i ua densidade populacional de 8 hab/Km² (segundo l censo nacional de 2000). L cundado fui fundado an 1 de nobembre de 1861.
Catadorie:Cundados de l Colorado
Qincheng
Qincheng ye un cundado de la porbinça Gansu ne la China. Ten ua sobrefiç de 1283 km² i ua poblaçon de 23 mil ingros.
Atlas of China, Fudan University Press, 2014, ISBN 978-7309115994
Paíç
Un paíç, dua forma giral, ye un território social, político, cultural i geograficamente delhemitado. La maiorie de l paízes ye admenistrada por un gobierno que mantén la soberanie subre l sou pobo i l sou território, garantindo assi l funcionamiento i la orde de l fluxo de atebidades que ambuolben la sue eiquenomie i la sue sociadade.
La definiçon de paíç nun ye necessariamente cumpatible cun las defeniçones de reino, ampério, república, nacion i Stado, mas, na atualidade, andependientemente de la forma de gobierno adotada, todos ls Stados soberanos son cunsidrados paízes.
Ber tamien
Catadorie:Paízes de l mundo
Dunhuang
Dunhuang ye un cundado de la porbinça Gansu ne la China. Ten ua sobrefiç de 2690 km² i ua poblaçon de 188 mil ingros.
Atlas of China, Fudan University Press, 2014, ISBN 978-7309115994
Almanha
La Almanha, ouficialmente República Federal de la Almanha, ye un paíç localizado na Ouropa central. Ye lemitado la norte pul Mar de l Norte, Dinamarca i pul Mar Báltico, la leste pula Polónia i pula República Checa, la sul pula Áustria i pula Suíça i l'oeste pula Fráncia, Lhuxemburgo, Bélgica i Países Baixos. L território de la Almanha abrange 357 021 quilómetros quadrados i ye anfluenciado por un clima temperado sazonal.
Cun 82,5 milhones d'habitantes an 2016, la region chamada Germánia habitada por bários pobos germánicos fui coincida i decumentada puls romanos antes de 100 d.C. A partir de l seclo X, ls territórios almanes formórun la parte central de l Sacro Ampério Romano, que durou até 1806. Durante l seclo XVI, l norte de la Almanha se tornou l centro de la Reforma Protestante. Cumo un moderno Stado-nacion, l paíç fui unificado pula purmeira beç na Guerra Franco-Prussiana an 1871. An 1949, passado la Segunda Guerra Mundial, la Almanha fui debedida an dous stados, la Almanha Oucidental, ouficialmente "República Federal de la Almanha", i la Almanha Ouriental, ouficialmente "República Democrática Almana", al longo de las linhas d'acupaçon aliadas. La Almanha fui reunificada an 1990. La Almanha Oucidental fui un de ls nembros fundadores de la Quemunidade Ouropeia (CE), an 1957, que mais tarde se tornou la Ounion Ouropeia, an 1993. L paíç ye parte de l spácio Schengen i adotou la moeda ouropeia, l ouro, an 1999.
Academie de Letras de Trás ls Montes
La Academie de Letras de Trás ls Montes (an pertués: Academia de Letras de Trás-os-Montes) ye ua antidade lhiteraira que ten cumo oujetibo upar an upar na custruçon i sposiçon de obras i outores de la lhiteratura stramuntana, nas lhénguas pertuesa i mirandesa. Fui fundada por Adriano Moreira, Amadeu Ferreira, António Afonso, Regina Gouveia, Barroso da Fonte, Manuel Cardoso, César Afonso, Ernesto Rodrigues, Alfredo Cameirão, Pires Cabral, Virgílio do Vale, Rogério Rodrigues, António Mourinho, José Castro Branco, José Baptista de Sá, Isaac Barreira, Modesto Navarro, Cláudio Carneiro, i pula Academia Galega de Língua Portuguesa, repersentada pul persidente, Marinho Montero Santalha, cula partecipaçon cumbidada de la Casa de Estudos Luso-Amazónicos, de la Ounibersidade Federal de l Pará, de Belém de l Pará, i la Academia de Letras e Artes de Bragança, de Bragança de l Pará ne l Brasil.
Páiginas de fuora
Catadorie:Lhéngua mirandesa Catadorie:Lhéngua pertuesa
Zhuanglang
Zhuanglang ye un cundado de la porbinça Gansu ne la China. Ten ua sobrefiç de 3821 km² i ua poblaçon de 420 mil ingros.
Formica ocella
Formica ocella ye ua spece de formiga de l género Formica, pertencente a la subfamília Formicinae.
Catadorie:Formicinae
Region de Los Lagos
Debison político-admenistratiba
La Region de Los Lagos para eifeitos de gobierno i admenistraçon local, se debede an 4 porbíncias i en 30 quemunas:
Catadorie:Region de Los Lagos Los Lagos
Joaquim de Araújo
Joaquim de Araújo [22.07.1858 – 11.05.1917]. Poeta i escritor nacido nacido an Penafiel, habendo-se formado an lhetras. Fui consul de Pertual an Génoba zde 1894 a 1913. Fundou i derigiu las rebistas lhiterairas Harpa (18873-1876) i Renascença. Órgão dos Trabalhos da Geração Moderna (1878-1881), sendo que nesta última Manuel Sardenha (pseudónimo de l mirandés Abade Manuel Joaquim Sardinha) publicou l poema "Aos homens do Concílio". Publicou la traduçon de l poema de Antero de Quental Zara [Anthero de Quental, Zara, edição polyglotta, Lisboa, Imprensa Nacional, 1894] an muitas lhénguas, sendo que la traduçon mirandesa desse poema fui feita por Manuol Sardina, nome cun que ende assinou aquel abade. Morriu-se, an Lisboua, sendo dado cumo boubo.
Catadorie:Poetas de Pertual
Filóstrato
Flábio Filóstrato (c. 170-250), tamien chamado Filóstrato, l Ateniense, fui filho de Filóstrato de Lemnos, scritor griego. Fui un filósofo sofista de l período de ls amperadores romanos. Recebiu ls purmeiros ansinamientos de retórica an Atenas.
Heshui
Heshui ye un cundado de la porbinça Gansu ne la China. Ten ua sobrefiç de 2334 km² i ua poblaçon de 163 mil ingros.
Atlas of China, Fudan University Press, 2014, ISBN 978-7309115994
Sever do Vouga
Seber de l Bouga ye ua bila pertuesa, situada ne l Çtrito de Abeiro, region Centro i sub-region de l Baixo Bouga, cun cerca de 2 700 habitantes.
Freguesies
Las freguesies de Seber de l Bouga son las seguintes:
Bassam Tibi
thumb|200px|right|Tibi em 2016 Bassan Tibi (بسام طيبي) (Damasco, 4 de Abril de 1944) ye un cientista político sírio, naturalizado alman. Bibe na Almanha zde 1962 i, zde 1973, ye porsor de Relaçones Anternacionales de la Ounibersidade de Göttingen.
José Gonçalo Herculano de Carvalho
José Gonçalo Herculano de Carvalho (Coimbra, 19 de janeiro de 1924 — Coimbra, 26 de janeiro de 2001) fui un lhenguista, lusitanista i romanista pertués.
Bassam Tibi
Na academie, ye coincido pula antroduçon de l Eislana ne l studo de ls cunflitos anternacionales i pula criaçon de ls cunceitos de Leitkultur ouropeia i de Ouroislan, cunsidrando l'antegraçon de ls eimigrantes muçulmanos na Ouropa. Tibi ye tamien l fundador de la Eislamologie, l studo social de l Eislana, ne l campo de las ciéncias sociales, i cunflito na política pós-bipolar. Tibi atuou cumo pesquisador an países de la Ásia i de la África. Ten trabalhos publicados an anglés, alman i árabe.
Bassan Tibi ye co-fundador de la "Organizaçon Árabe pa ls Dreitos Houmanos (an alman: Arabische Organisation fur Menschenrechte, an árabe: المنظمة العربية لحقوق الانسان' (al-munazzama al-'arabiya li-huquq al-ansan). Ye tamien un promotor de l "Diálogo Eislamo-Judaico" i un de ls promotores de l "Triálogo de Córdoba" pa la quemunicaçon judaico-eislamo-crestiana.
José Gonçalo Herculano de Carvalho
Biografie
Herculano de Carvalho studou an Lisboua antre 1941 i 1945, fui porsor de pertués na Ounibersidade de Zürich antre 1946 i 1949, cun Jakob Jud i Arnald Steiger, i an 1950 fui porsor assistente de la Ounibersidade de Coimbra, adonde tubo l sou doutoramiento an 1953, cula obra Coisas e palavras: Alguns problemas etnográficos e linguísticos relacionados com os primitivos sistemas de debulha na Península Ibérica, i an 1958 screbiu Fonologia mirandesa, tenendo tornado-se porsor catedrático an Coimbra.
Biblografie
Catadorie:Lhéngua mirandesa Catadorie:Lhéngua pertuesa Catadorie:Lhenguistas de Pertual
Bassam Tibi
Nacido nua tradecional família d'académicos damascenos (Banu al-Tibi), Bassan Tibi ye un muçulmano sunita. Studou Ciéncias Sociales, Filosofie i Stória na Ounibersidade de Frankfurt, adonde el se doutorou an 1971. Fizo l'halbelitaçon (Halbelitierung) an 1981 na Ounibersidade de Hamburgo.
Jingning
Jingning ye un cundado de la porbinça Gansu ne la China. Ten ua sobrefiç de 2834 km² i ua poblaçon de 463 mil ingros.
Bassam Tibi
Para para alhá de Porsor na Ounibersidade de Göttingen, Tibi fui porsor bejitante i associado de pesquisa na Ounibersidade de Harbard (1982-1993) i Bosch Besiting Porsor de 1998 até 2000. Na primabera de 2003 el fui porsor cumbidado de Studos Eislámicos na Ounibersidade de San Galho, na Suíça, i ye zde Outonho de 2003 Porsor cumbidado na Ounibersidade Eislámica de Jacarta, na Andonésia.
Jingning
Atlas of China, Fudan University Press, 2014, ISBN 978-7309115994
Bassam Tibi
Antre 1986 i 1988 detebe bárias posiçones cumo porsor bejitante an cordenaçon cul DAAD, bárias posiçones an África i Ásia, antre outras an Cartun, ne l Sudan i an Yaoundé ne ls Camarones.
Tubo tamien ua fellowship an Harbard i outras an Princeton i Ann Arbor, (Michigan) bien cumo ne l Rockefeller Center, an Bellagio (Eitália). De 1989 a 1993 fui nembro de l "Porjeto de l Fundamentalismo" de la "Amarican Academy of Arts and Sciences".
Persentemente el ye nembro de l porjeto "Culture Matters" na Harbard Academy fur Anternational Studies, i de la Fletcher Schol na Ounibersidade Tufts. Bassan Tibi fui porsor bejitante de la Ounibersidade de la Califórnia na Ounibersidade de Berkeley an 1994. Antre 1995 i 1998 porsor bejitante na Bilkent Ounibersität an Ancara.
An 1995, recebiu l prémio alman Bundesberdienstkreuç i, an 1997, fui botado home de l'anho pul "Anstituto biográfico amaricano". Bassan Tibi recebiu an 2003, juntamente cul porsor judiu Michael Wolffsohn l prémio anual de la Stiftung fur Abendländische Besinnung (Fundaçon pa la Cuncéncia Oucidental) de Zurique).
Ne l sou libro, "L Nuobo Totalitarismo - Guerra Santa i Sigurança Oucidental" (Dar neue Totalitarismus - Heliger Krieg und westliche Sicherheit), eiditado an alman an 2004, Bassan Tibi sepa las noçones de Eislana i de fundamentalismo eislámico, que cunsidra cumo sendo un nuobo totalitarismo. Hannah Arendt referiu-se la dous totalitarismos: l quemunismo de caráter stalenista i l nazi-fascismo. Para Tibi, l fundamentalismo eislámico serie l terceiro totalitarismo. L'outor tamien critica l relatebismo cultural pós-moderno i defende la custituiçon dua base quemun de balores oucidentales i balores eislámicos. Segundo el, solo ua moralidade ounibersal i cumpartilhada, cun base ne ls dreitos houmanos, serie capaç de fazer frente a la nuoba óndia de fundamentalismos qu'amenaça la sigurança i la stabelidade de l mundo.
An The Challenge of Fundamentalisn analisa las relaçones antre la ceblizaçon eislámica i la ceblizaçon oucidental, las quales, segundo el, nun serien la priori cunflituosas. L cunflito decorrerie nun de l cunfronto de ceblizaçones, mas de l choque antre dues eideologies fundamentalistas que se subreponen a essas ceblizaçones. Segundo l'outor serie possible melhorar la natureza de las relaçones antre ouriente i oucidente atrabeç dua moralidade trascultural. Assi, para Bassan Tibi, l choque de ceblizaçones antre l Oucidente i l Eislana, cunforme sugere Huntington, deriba de l cunfronto antre essas dues eideologies de caráter ounibersalizante, que se baseian an defrentes bisones acerca de l'home i de l mundo. Essas bisones fúrun custruídas storicamente, sendo la modernidade un cunceito stritamente oucidental, cujas raízes stan ne l Renacimiento i ne l Eilumenismo, i cujo pressuposto ye l Home cumo centro de l'ouniberso, i cujos corolairos son l'anstrumentalizaçon de la natureza, l primado de l'andibíduo subre l coletibo, la primazie de la rezon subre la religion i secularizaçon de las anstituiçones políticas. An cuntrapartida, ne l Eislana a coletebidades ye mais amportante que l'andibíduo, i Dius ye l centro de l'ouniberso, de modo que l laicismo de las anstituiçones i la preponderáncia de ls dreitos andebiduales subre ls coletibos carecen de sentido.
Publicaçones
An anglés An alman
Ligaçones sternas
Catadorie:Scritores de la Almanha
Molière
Formaçon
left|thumb|150px
Filho dun arteson parisiense (Jean-Batiste Poquelin), Poquelin quedou uorfano de la mai (Marie Cressé) quando inda era nino. Antrou an 1633 na prestigiada scuola de Jasuítas de l Collège de Clermont, adonde cumpletou la sue formaçon académica an 1639. Eisisten bárias anedotas subre la sue stadie ne l coleijo que nun ténen, assi i todo, qualquier cunfirmaçon stórica. Por eisemplo, que l sou pai era mui eisigente; que conheciu, ande, l príncepe de Conti ó que fui aluno de l filósofo Pierre Gassendi.
Quando chegou als 18 anhos, l sou pai passou-le l títalo de Tapissier du Roi (Tapeceiro ourdinário de l rei), i l cargo associado de balet de chambre (criado de quarto), pul que tubo zde cedo cuntato cul rei. Hai quien afirme que terá tenido formaçon an dreito an Orleanes an 1642, mas hai alguas dúbedas quanto a esso.
Ampeço de la carreira teatral
Zde cedo se antressou pul triato que staba mui na moda na altura, percipalmente depuis de Luís XIII, a pedido de Richelieu (que tamien era apreciador desta arte), tener honrado la porfisson de comediante cun un código de moralidade.
An Júnio de 1643, juntamente cula sue amante Madeleine Béjart i un armano i ua armana deilha, fundou la cumpanha (troupe) de triato L'Eillustre Théátre. Fázen alguas atuaçones na porbíncia i, an 1644 apersentan-se an Paris, ne l Jogo de la Péla de l Métayers. Nesta altura passa a derigir la cumpanha, que, antretanto, entra na bancarrota an 1645. A partir dessa altura assumiu l pseudónimo de Molière, anspirado ne l nome dua pequeinha aldé de l sul de Fráncia. La falhéncia de la cumpanha baliu-le alguas sumanas de prison por causa de las díbedas. Fui lhibertado grácias a la ajuda de l pai. Partiu, anton, nua tournée pulas aldés cumo comediante eitinerante. Esta bida errante durou cerca de 14 anhos, durante ls quales atuou cula cumpanha de Charles Dufresne. Más tarde, boltarie a criar ua cumpanha própia. Durante estas biaiges conheciu l Príncepe de Conti, gobernador de l Languedoc, que se tornou sou mecenas de 1653 a 1657, pul que dou l sou nome a la cumpanha. Esta amisade treminarie mais tarde, quando Conti se ouniu als einemigos de Molière ne l Parti des Débots ( la "Cabala de l Debotos"). Nessa altura bai screbindo alguas pequeinhas pieças que nun se çtínguen mui na sue obra.
An Lyon, Mme Duparc, coincida cumo la Marquise, juntou-se a la cumpanha. La marquesa tenie sido corteijada, an ban, por Pierre Corneille, tenendo-se tornado, mais tarde, amante de Jean Racine, que oufreciu la Molière la sue tragédia Théagène eit Chariclée (ua de las sues purmeiras obras depuis de tener treminado ls sous studos de teologie), mas Molière nun la ancenou, inda que tubisse ancorajado Racine a seguir la carreira de scritor. Diç-se que pouco depuis Molière tubo ua zanga cun Racine que terá tamien apersentado, secretamente, la sue obra a la cumpanha de l Hótel de Bourgogne.
An Paris
left|thumb|Fruntispício dua eidiçon de las obras de Molière, de 1734 Molière chegou la Paris an 1658 adonde apersenta ne l Loubre la tragédia Nicomède de Corneille i la sue pequeinha farsa Le doteur amoureux (L Médico Apaixonado), cun algun sucesso. Data desta altura l témino de la relaçon de mecenato que mantenie cul príncepe de Conti, yá que la cumpanha passa a ser la Troupe de Monsieur (l Monsieur era l armano de l rei) i cula ajuda de l nuobo mecenas, junta-se a ua famosa cumpanha lhocal eitaliana dedicada a la commedie dell'arte. Stabelece-se definitibamente ne l triato de l Petit-Bourbon, adonde, la 18 de Nobembre de 1659, faç la streia de la sue peça Les Preceuses ridicules ("Las Preciosas Redículas") - ua de las sues obras primas que nun era mais que la purmeira ancurson de l outor na crítica de ls maneirismos i modos afetados que anton éran quemuns an Fráncia i cunsidrados "çtintos". La peça fui einicialmente proibida, mas pouco depuis recebiu outorizaçon para ser posta an cena. Fui, até, Molière que formulou la spresson "ridendo castigat mores" (rindo se corrígen ls questumes) - spresson que ye, amiúde i erradamente cunsidrada cumo un probérbio lhatino genuíno. L stilo i cuntenido deste sou purmeiro sucesso relatibo tornou-se debrebe ne l centro dua basta cuntrobérsia lhiterária.
Apesar de la sue perfréncia pul género trágico, Molière tornou-se famoso pulas sues farsas, giralmente dun solo ato i apersentadas depuis dua tragédia. Alguas destas farsas éran solo parcialmente scritas, sendo ancenadas al stilo de la ''commedie dell'arte' cun amprobisaçon a partir dun canobacio (sboço mui giral de la pieça). Screbiu tamien dues comédias an berso, mas tubírun pouco sucesso i son cunsidradas de pouca amportança puls críticos an giral.
An 1661, cula antençon de agradar al sou mecenas (Monsieur), screbiu i ancenou Don García de Nabarre, ó le Prince jaloux ("L Príncepe ciumento"), ua comédia heiróica deribada dua obra de Cicognini. Monsieur, que era Philippe, Duque de Orleanes, staba de tal forma seduzido pula arte i pul antretenimiento que debrebe fui scluído de las sues respunsablidades de stado.
1661 fui inda l anho de la bien sucedida L'École des maris ("Scuola de Maridos") i de Les Fácheux ("Ls Amportunos"), cul subtítalo Comédie faite pour les divertissements du Roi (Comédia para adbertimiento de l Rei), yá que fui ancenada por oucasion dua série de fiestas dadas por Nicolas Fouquet an honra de l soberano. Estes dibertimientos dórun azo la que Jean-Batiste Colbert ourdenasse la prison de Fouquet por gasto çnecário de l erário, i que treminarie cun ua sentença de prison perpéta.
La guerra cómica
An 1662 Molière mudou-se pa l Théátre du Palales-Royal, inda cun ls sous colegas eitalianos, i casou-se cun Armande, acraditando ser armana de Madeleine Béjart - na berdade era sue filha eilegítima, nacida dun causo passageiro cul Duque de Modena, an 1643, quando Molière i Madeleine ampeçórun la sue relaçon amorosa. Ne l mesmo anho, ancenou L'École des femmes ("Scuola de Mulhieres"), que ye, sin dúbeda, ua de las sues obras-primas. Tanto la pieça quanto l casamiento fúrun rezon para críticas. Molière respundiu a las críticas que se relacionában cula pieça, screbindo dues obras menores mas, inda assi, de antresse reconhecido: La Critique de "l'École des femmes" (na qual eimaginaba la reaçon de ls spetadores bendo la pieça referida) i L'Ampromtu de Bersailles ("L Amprobiso de Bersalhes") (subre un amprobiso feito pula sue cumpanha teatral). Staba abierta la la guerre comique (Guerra cómica), adonde Molière tenie cumo ribales Donneau de Bisé, Boursault i Montfleury.
Un chamado parti des Dévots ampeçou a eimergir de antre la alta sociadade francesa, protestando contra l scessibo rialismo i eirreberéncia de Molière, que yá starien a causar ambaraços. Outros acusában nel de se tener casado cula própia filha. L Príncepe de Conti, que l apoiara ne l sou ampeço de carreira triatal, tornou-se tamien contra el. Antre outros einemigos, podien-se inda cuntar ls jansenistas i alguns dramaturgos de la scuola tradecional. Ls "debotos" ansurgian-se contra la "ampiedade" de l outor que, aliás, pertencie a un circlo de amigos que defendie eideias eipicuristas, d'acuordo cun las teories de Gassendi). L rei, Luís XIV que le tenie inda hai pouco cuncedido ua penson (prebilégio pula purmeira beç afatuado por un rei a un comediante), nun deixou,assi i todo, de tomar l partido de Molière. Mesmo cula ancluson de Molière ne l Índex de la Ounibersidade de Paris, Luís XIV decide amostrar l sou apoio al tornar-se padrino de l primogénito de l dramaturgo. Boileau tamien l apoiou, cumo se puode berificar an bárias passaiges de la sue Art poétique.
left|thumb|200px|Pintado por [[Pierre Mignard (1658)]]
La amisade que stabelecera cun Jean Batiste Lhully lhebou-lo a screbir Le Mariage forcé ("L Casamiento Fuorçado", de 1664) i La Princisse d'Élide ("La Princesa Élida", cul subtítalo "Comédie galante mélée de musique eit d'antrées de ballet" - "Comédia galante cun música i númaros de beilado"), apersentadas ne ls "divertissements" de Bersalhes.
Tamien cun música de Lhully, Molière apersenta, depuis, L'Amour médecin ("L Amor Médico"). Cartazes de la época andícan que la obra tenie sido pedida "par ourdre du Roi", por orde de l Rei, l que poderá splicar, tamien, l acolhimiento mais faborable de l público.
An 1666, apersenta Le Misanthrope ("L Misantropo"). Cunsidrada, hoije an die, ua de las obras mais refinadas i cun un cuntenido moral mais eilebado de las pieças de Molière, fui, assi i todo, pouco apreciada ne l sou tiempo, tenendo sido un fracasso comercial. Retrata ua personaige que se recusa a antegrar-se ne l mundo debido a la sue eisigéncia de sinceridade i aberson a la heipocrisie. Donneau de Basé, que fazie parte de ls sous oupositores rinde-se, debido la esta pieça, al génio de Molière i torna-se un de ls spetadores mais assíduos de l sou triato. Molière ne l mesmo anho scribe Le Médecin malgré lhui ("Médico a la Fuorça") para fazer face al ansucesso de la obra precedente. L Príncepe de Conti scribe nessa altura un tratado de moral adonde critica l triato an giral i Molière an particular. "Médico a la fuorça" ye, inda assi, un sucesso.
Depuis de Mélicerte i de la Pastorale comique, tenta poner an cena, mais ua beç l sou "Tartufo", agora chamado de Panulphe ó L'amposteur. Assi que l rei deixa Paris, debido la biaige, Lamoignon i l arcebispo decíden censurar de nuobo la peça (l rei fazerie amponer l respeito por esta peça uns anhos mais tarde, quando passou a tener poder abseluto tamien subre l clero).
Malina i muorte
Tenendo quedado malo, la porduçon triatal de Molière tubo ua quebra na cantidade. Le Sicilien ó L'Amour peintre ("L Siciliano" ó "L Amor Pintor") fui scrito para las festibidades de l castielho de Saint-Germain, tenendo sido seguido, an 1668, por Amphitryon ("L Anfitrion"), pieça anspirada na peça houmónima de Plauto i cun alusones mais ó menos claras als causos amorosos de l rei. George Dandin ó Le Mari cunfondu ("L Marido Cunfundido") fui pouco apreciado na altura, mas boltou a tener sucesso cun L'Abare ("L Abarento"), quemédia (mais na forma que ne l cuntenido) inda hoije mui repersentada, anspirada na pieça Aulularie, de Plauto.
Cun Lhully a cumpor la música, screbiu inda Monsieur de Pourceaugnac, Les Amants magnifiques ("Ls Magníficos Amantes") i Le Bourgeois Gentilhomme (traduzido lhiteralmente por "L Cabalheiro Burgués", "L Burgués Gentil-Home" ó "L Burgués Fidalgo", mas tamien coincido pula traduçon nun lhiteral de "L Burgués Rediclo"). Esta redadeira, tamien mui lhoubada pula crítica atual, ye cunsidrada por muitos cumo un ataque pessonal a Colbert, l menistro que cundanou l sou antigo patrocinador, Fouquet. Retrata la classe de l nuobos-ricos, deseiosos de eimitar ls hábitos de la nobreza, cumo l antresse pulas artes i pulas armas. Hai quien beia anfluéncias, nesta obra, de "L Fidalgo Daprendiç" de D. Francisco Manuel de Melo (que bibiu an Paris an 1663), inda que se puodan andicar outras fuontes de anspiraçon, cumo la "Cortigiana" de Aretino ó la obra de Erasmo de Roterdon, "Emerita noblitas".
La redadeira colaboraçon cun Lully cunsistiu nun ballet trágico, Psyché, scrita cula ajuda de Thomas Corneille (armano de Pierre).
An 1671, Madeleine Béjart muorre-se, acrecentando mais un motibo de delor a la malina que cuntinaba a agrabar-se. Mesmo assi, inda cunsegue screbir l bien sucedido Les Fourveries de Scapin ("Las Artimanhas de Scapino" ó "Las Belhacaries de Scapino"), ua farsa cómica an 5 atos, an stilo eitaliano. La obra seguinte, La Comtisse d'Scarbagnas ("La Cundessa de Scarbagnas") nun ye, assi i todo, tan eilogiada.
Passa depuis a craticar la soberba i la arrogáncia de l chamado "Bel sprit", tipo de houmor corrosibo i eirudito própio de la alta sociadade francesa de la época, an Les Femmes sabantes ("Las Sabichonas" ó "Las Eruditas") de 1672 - ua obra-prima nacida perante la possiblidade de que l uso de la música i de l beilado fusse prebilégio de las ancenaçones ouperáticas de Lhully. Afetabamente, l cumpositor oubtén essa sclusibidade, al patentear la Ópera an Fráncia. L sucesso desta pieça lhebará a la redadeira obra de Molière, Le Malade Emaginaire ("L Malo Eimaginário" ó "L Malo de Cisma"), tamien hoije ua de las sues pieças mais coincidas. Trata-se dun pieça cun númaros musicales de Marc-Antoine Charpentier (ua scepçon dada pul rei para esta pieça), adonde la personaige çcubre ls berdadeiros sentimientos de quien cul cumbibe, al fingir-se de muorto.
Un de ls mais famosos momientos de la biografie de Molière ye la sue muorte, que se tornou nua refréncia ne l meio triatal. Ye dezido que morriu ne l palco, repersentando l papel percipal de la sue redadeira pieça. De fato, solo çmaiou ende, tenendo morrido horas mais tarde an sue casa, sin tomar ls sacramientos yá que dous padres se recusórun a dar-le la redadeira bejita, i l terceiro yá chegou tarde. Diç-se que staba bestido de amarielho, l que criou la superstiçon de que esta quelor ye fatídica pa ls atores.
Ls comediantes (atores) de la época nun podien, por lhei, ser sepultados ne ls semitérios normales (terreno sagrado), yá que l clero cunsidraba tal porfisson cumo la mera "repersentaçon de l falso". Cumo Molière persistiu na bida de ator até a la muorte, staba nessa cundiçon. La sue mulhier, Armande, pide, assi i todo, la Luís XIV que le probidencie un antierro normal. L mássimo que l rei cunsigue fazer ye oubtener de l arcebispo la outorizaçon para que l antérren ne l semitério reserbado als nados-muortos (nun batizados). Inda assi, l antierro ye rializado durante la nuite.
An 17 de janeiro de 1673, anquanto repersentaba ne l palco l protagonista de sue redadeira obra, Le Malade emaginaire (L malo eimaginário), Molière sofriu un repentino colapso i morriu poucas horas depuis, an sue casa de Paris. Cumo se assinalou cun frequéncia, nun ye de stranhar que l mestre de l duplo sentido i de la dissimulaçon tenga ancerrado la bida i la carreira ne l momiento an que ancarnaba un falso malo.
An 1792, ls sous restos mortales son lhebados pa l Museu de ls Menumientos Franceses i, an 1817, trasferidos pa l semitério de l Père Lachaise, an Paris, al lhado de la sepultura de La Fontaine.
Lhista de obras percipales
thumb|200px|Molière, 1658.
Repersentaçon nas artes
An 2007 Molière (filme) fui oubjeto de filmaige, sendo Dirator: Laurent Tirard, Guion de: Laurent Tirard, Grégoire Bigneron. Antérpretes: Romain Duris, Fabrice Luchini, Laura Morante, Edouard Baer, Ludivine Sagnier. Duraçon de 116 min.
Catadorie:Atores de Fráncia Catadorie:Scritores de la Fráncia Catadorie:Dramaturgos de la Fráncia
Huachi
Huachi ye un cundado de la porbinça Gansu ne la China. Ten ua sobrefiç de 2445 km² i ua poblaçon de 124 mil ingros.
Atlas of China, Fudan University Press, 2014, ISBN 978-7309115994
Bang Bang (My Baby Shot Me Down)
"Bang Bang (My Baby Shot Me Down)" ye un single de la cantora Cher. An 1966 atingiu la segunda posiçon ne l Billboard Hot 100 i la terceira posiçon ne l UK Singles Chart. La cançon ye l maior sucesso de sue carreira tierra na década de 1960, cun batida i anfluéncia ciganas, i alcançou l Top 5 ne ls dous lados de l Atlántico, Stados Ounidos i Reino Ounido, al mesmo tiempo. Outros artistas a regrabar la cançon ancluen Terry Reid, Frank Sinatra, Nancy Sinatra, Cliff Richard, Carla Bruni, Britney Spears, Petula Clark i Dalida (an francés).
Catadorie:Singles de Cher
Eiboluçon
Eiboluçon, ne l galho de la biologie, ye la mudança de las caratelísticas heireditárias dua populaçon dua geraçon para outra. Este porcesso faç cun que las populaçones de ourganismos muden al lhongo de l tiempo. Caratelísticas heireditárias son la spresson génica de genes que son passados als çcendentes durante la reproduçon. Mutaçones an genes puoden porduzir caratelísticas nuobas ó alterar caratelísticas que yá eisistian, resultando ne l aparecimiento de defrenças heireditárias antre organismos. Estas nuobas caratelísticas tamien puoden aparecer de la trasferéncia de genes antre populaçones, cumo resultado de migraçon, ó antre speces, resultante de trasferéncia horizontal de genes. La eiboluçon acuntece quando estas defrenças heireditárias tornan-se más quemuns ó ralas nua populaçon, quier de maneira nó-aleatória atrabeç de seleçon natural ó aleatoriamente atrabeç de deriba genética.
La seleçon natural ye un porcesso pul qual caratelísticas heireditárias que cuntribuen para la subrebibéncia i reproduçon se tornan más quemuns nua populaçon, anquanto que caratelísticas prejudiciales tornan-se más ralas. Esto acuntece porque andebíduos cun caratelísticas bantajosas ten más sucesso na reproduçon, de modo que más andebíduos na próssima geraçon heirdan estas caratelísticas. Al lhongo de muitas geraçones, adataçones ocorren atrabeç dua cumbinaçon de mudanças sucessibas, pequeinhas i aleatórias nas caratelísticas, i seleçon natural de ls bariantes más adequadas al sou ambiente. An cuntreste, la deriba genética porduç mudanças aleatórias na frequéncia de las caratelísticas nua populaçon. La deriba genética surge de l papel que l acauso joga na porbablidade dun detreminado andebíduo subrebibir i reproduzir-se.
Ua spece puode ser definida cumo un grupo de ourganismos que se puoden reproduzir uns cun ls outros i porduzir çcendéncia fértil. Inda assi, quando ua spece stá apartada an bárias populaçones que nun se puoden cruzar, macanismos cumo mutaçones, deriba genética i la seleçon de caratelísticas nuobas, probocan la acumulaçon de defrenças al lhongo de geraçones i la eimergéncia de nuobas speces. Las semelhanças antre ourganismos sugere que todas las speces coincidas çcendírun dun ancestral quemun (ó pol genético ancestral) atrabeç deste porcesso de dibergéncia gradual.
Studos de l registro fócil i de la dibersidade de ls seres bibos cumbencírun ls cientistas a partir de meados de l seclo dezanobe que las speces mudan al lhongo de l tiempo. Assi i todo, l macanismo que lhebou la estas mudanças permaneciu pouco claro até a la publicaçon de l lhibro de Charles Darwin, La Ourige de las Speces, detalhando la teorie de eiboluçon por seleçon natural. L trabalho de Darwin lhebou debrebe a la aceitaçon de la eiboluçon pula quemunidade científica. Na década de 1930, la seleçon natural Darwiniana, fui cumbinada cula heireditariedade mendeliana para formar la síntese eibolutiba moderna, an que fui feita la lhigaçon antre las ounidades de eiboluçon (genes) i l mecanismo de eiboluçon (seleçon natural). Esta teorie cun un grande poder preditibo i splanatório tornou-se l pedamiego central de la biologie moderna, oufrecendo ua splicaçon unificadora para to la dibersidade de la bida na Tierra.
Heireditariedade
thumb|right|200px|[[Strutura (biologie)|Estrutura de l DNA. Las bases stan ne l centro, rodeadas por cadeias dua pentose lhigada a un grupo fosfato çpostas nua dupla hélice.]] La 'ardança'  an ourganismos acuntece por meio de carateres çcretos – caratelísticas particulares dun ourganismo. An seres houmanos, por eisemplo, a quelor de l uolhos ye ua caratelística heirdada de l pais. Las caratelísticas heirdadas son cuntroladas por genes i l cunjunto de todos ls genes ne l genoma dun ourganismo ye l sou genótipo.
L cunjunto de las caratelísticas ouserbables que cumponen la strutura i l cumportamiento dun ourganismo ye chamado l sou fenótipo. Estas caratelísticas surge de la anteraçon de l genótipo cul ambiente. Desta forma, nun son todos ls aspetos dun ourganismo que son heirdados. L bronzeamiento de la piel resulta de la anteraçon antre l genótipo dua pessona i la luç de l sol; assi, un bronzeado nun ye heireditário. Inda assi, las pessonas ténen defrentes repuostas a la radiaçon solar, resultantes de defrenças ne l sou genótipo; un eisemplo stremo son ls andebíduos cula caratelística heireditária de l albinismo, que nun se bronzeian i son altamente sensibles la queimaduras de sol, debido a la ineisisténcia de l pigmiento melanina na piel.
Ls genes son regiones nas moléculas de ácido desoxirribonucleico (DNA) que cunténen anformaçon genética. L DNA ye ua molécula cumprida cun quatro tipos de bases lhigadas uas a las outras. Genes defrentes apersentan ua sequéncia defrente de bases; ye la sequéncia destas bases que codifica la anformaçon genética. Drento de las células, las lhongas cadeias de DNA stan associadas cun proteínas formando struturas chamadas cromossomas. Un lhocal specífico drento dun cromossoma ye coincido cumo locus. Ua beç que normalmente eisisten dues cópias de l mesmo cromossoma ne l genoma, ls lhocus correspondentes an cada un destes (cuja sequéncia de DNA puode ser eigual ó defrente) son chamados alelos. Las sequéncias de DNA puoden mudar atrabeç de mutaçones, porduzindo nuobos alelos. Se ua mutaçon ocorrer drento dun gene, l nuobo alelo puode afetar la caratelística que l gene cuntrola, alterando l fenótipo dun ourganismo. Inda assi, anquanto que esta simples correspondéncia antre alelo i ua caratelística funciona an alguns causos, la maiorie de las caratelísticas son más cumplexas i son cuntroladas por múltiplos genes que anteraige uns cun ls outros.
Bariaçon
Cumo l fenótipo dun andebíduo resulta de la anteraçon de sou genótipo cul ambiente, la bariaçon ne ls fenótipos dua populaçon reflete, an cierta medida, la bariaçon ne ls genótipos de l andebíduos. La síntese eibolutiba moderna define eiboluçon cumo la mudança nas frequéncias génicas al lhongo de l tiempo, ó seia, la flutuaçon na frequéncia dun ó más alelos, se tornando más ó menos prebalecente relatibamente la outras formas de l mesmo gene. Fuorças eibolutibas atuan direcionando essa mudança de defrentes formas. La bariaçon an detreminado lhocus zaparece quando algun alelo se fixa na populaçon, ó seia, quando un mesmo alelo passa a star persente an todos ls andebíduos.
La ourige de to la bariaçon genética son mutaçones ne l material genético. Essa bariaçon puode ser reorganizada por meio de la reproduçon sexuada, i çtribuída antre populaçones por meio de migraçon. La bariaçon tamien puode benir de trocas de genes antre speces defrentes, cumo por eisemplo na trasferéncia horizontal de genes an batérias, i hibridizaçon, percipalmente an plantas. Apesar de la custante antroduçon de bariaçon por meio desses porcessos, la maior parte de l genoma dua spece ye idéntica an todos ls andebíduos. Inda assi, até mesmo relatibamente poucas mudanças ne l genótipo puoden lhebar la mudanças dramáticas ne l fenótipo: chimpanzés i houmanos possuen solo cerca de 5% de defrença an sou genoma.
Mutaçon
thumb|100px|left|Duplicaçon de parte dun [[cromossomo]] La bariaçon genética se ouregina de mutaçones aleatórias que ocorren ne l genoma de l ourganismos. Mutaçones son mudanças na sequéncia de l nucleotídeos de l genoma dua célula, sendo causadas por radiaçon, bírus, trasposons i sustáncias químicas mutagénicas, assi cumo erros que ocorren durante la meiose ó replicaçon de l DNA. Esses agentes porduzen dibersos tipos de mudança nas sequéncias de DNA, que puoden ser sin eifeito, puoden alterar l perduto dun gene, ó alterar l quanto un gene ye porduzido. Studos cula mosca-de las-fruitas, Drosophila melanogastener, apuntan que cerca de 70% de las mutaçones son deletérias (prejudiciales), sendo las restantes neutras (sin eifeito) ó cun pequeinho eifeito benéfico. Debido als eifeitos danosos de las mutaçones subre l funcionamiento de las células, ls ourganismos zambolbírun al lhongo de l tiempo eibolutibo macanismos respunsables pul reparo de l DNA para remober mutaçones. Assi, la taxa ótima de mutaçon ye resultado de l balanço antre las demandas cunflitantes de reduzir danos la cúrtio prazo, cumo risco de cáncaro, i oumentar ls benefícios a lhongo prazo de mutaçones bantajosas.
Grandes porçones de DNA tamien puoden ser duplicadas, fenómeno que funciona cumo fuonte de material para la eiboluçon de nuobos genes, sendo stimado que dezenas a cientos de genes son duplicados ne ls genomas de animales la cada milhon de anhos. La grande maiorie de ls genes pertence la famílias de genes homólogos, que partilhan un ancestral quemun, de forma semelhante al que acuntece cun lhinhaiges de speces. Nuobos genes puoden ser porduzidos tanto por duplicaçon i mutaçon dun gene ancestral cumo por recombinaçon de partes de genes defrentes para formar nuobas cumbinaçones cun funçones çtintas. Por eisemplo, quatro de ls genes outelizados ne l uolho houmano para la porduçon de struturas respunsables pula percepçon de luç, deriban dun ancestral quemun, sendo que trés desses genes atuan na bison an quelores i un na bison noturna. Ua bantaige na duplicaçon de genes (ó mesmo de genomas anteiros por poliploidie) ye que subreposiçon ó redundáncia funcional an bários genes puode premitir que alelos que serien deletérios sin essa redundáncia séian mantidos na populaçon, oumentando assi la dibersidade genética.
Mudanças an númaro de cromossomos tamien puoden ambolber la quebra i rearranjo de DNA antre cromossomos. Por eisemplo, ne l género Homo, dous cromossomos se fundiran, formando l cromossomo 2 houmano. Essa fuson nun acunteciu na lhinhaige de ls outros grandes primatas (ourangotango, chimpanzé, i gorila), i eilhes manténen esses cromossomos apartados. L papel más amportante desse tipo de rearranjo de ls cromossomos na eiboluçon puode ser l de acelerar la dibergéncia dua populaçon an nuobas speces, por meio dua reduçon na chance de cruzamiento antre las populaçones, preserbando las defrenças genéticas antre eilhas.
Sequéncias de DNA que ténen la capacidade de se mober pul genoma, cumo trasposons, custituen ua fraçon seneficatiba de l material genético de plantas i animales, i puoden tener sido amportantes na eiboluçon de genomas. Por eisemplo, más dun milhon de cópias dun padron chamado sequéncia Alu stan persentes ne l genoma houmano, i ten sido demunstrado que essas sequéncias puoden zampenhar un papel de la regulaçon de la spresson génica. Outro eifeito dessas sequéncias de DNA ye que, al se mobíren drento de l genoma, eilhas puoden mudar ó deletar genes eisistentes, gerando assi dibersidade genética.
Recombinaçon
An ourganismos de reproduçon assexuada, ls genes son heirdados todos juntos, ó lhigados, dado que eilhes nun puoden se misturar cun genes de outros ourganismos durante la reproduçon. Por outro lhado, la prole de ourganismos sexuados cunténen ua mistura aleatória de ls cromossomos de sous pais, porduzida por meio de la segregaçon andependiente durante la meiose. Ne l porcesso relacionado de recombinaçon génica, ourganismos sexuados tamien puoden trocar DNA antre cromossomos homólogos. Esses porcessos de ambaralhamiento puoden premitir que mesmo alelos próssimos nua cadeia de DNA segreguen andependientemente. Inda assi, cumo acuntece cerca dun eibento de recombinaçon para cada milhon de pares de bases an houmanos, genes próssimos nun cromossomo giralmente nun son apartados, i tenden a ser heirdados juntos. Essa tendéncia ye medida ancontrando-se cun qual frequéncia dous alelos ocorren juntos, medida chamada de desequilíbrio de lhigaçon. Un cunjunto de alelos que giralmente ye heirdado an grupo ye chamado de haplótipo, i essa co-ardança puode andicar que l lhocus stá sob seleçon positiba (beija ambaixo).
La recombinaçon an ourganismos sexuados ajuda a remober mutaçones deletérias i mantener mutaçones benéficas. Por bias desso, quando alelos nun puoden ser apartados por recombinaçon - cumo ne l cromossomo Y houmano, que passa antato de pais para filhos - mutaçones deletérias se acumulan. Para alhá desso, la recombinaçon puode porduzir andebíduos cun cumbinaçones de genes nuobas i bantajosas. Esses eifeitos positibos de la recombinaçon son balanceados pul fato de que esse porcesso puode causar mutaçones i apartar cumbinaçones benéficas de genes. La taxa ótima de recombinaçon para ua spece ye, antoce, l resultado de l balanço antre essas demandas cunflitantes.
Trasferéncia horizontal de genes
La trasferéncia horizontal de genes ye un porcesso pul qual un ourganismo trasfre material genético para outra célula que nun la sue prole, an cuntreste a la trasferéncia bertical an que un ourganismo recibe material genético de sou ancestral. La maior parte de l pensamiento an genética ten se focado na trasferéncia bertical, mas recentemente la trasferéncia horizontal ten recebido maior atençon.