cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cairo
Sporte
L futebol ye l sporte más popular antre ls cairotas. La cidade abriga dous colossos de l futebol eigipcio, l Zamalek i l Al-Ahly, i de to l cuntinente africano an númaro de títalos anternacionales (ambos lhidírun las honras de la Liga de ls Campeones de la CAF cun 5 entorchados). La ribalidade sportiba i stra-sportiba antre ls dous grandes clubes ye einorme yá que, l Al-Ahly ye la eiquipe de las Classe média i trabalhadora, anquanto que l Zamalek ye la eiquipe de la classe alta cairota.
Ambos çputan sues partidas cumo lhocales ne l Stádio Anternacional de l Cairo, lhocalizado ne l suburbio de la Cidade Nasr, fui reformado an 2005 i ten la capacidade para 75.000 spetadores. Ye un de l stádios maiores i modernos de la África, sendo sede, tamien, de la Seleçon Eigípcia de Futebol. La cidade cunta cun outro stádio de futebol, l Stádio de la Academia Melitar, cun capacidade para 28.500 espetadores. An 2009, l bielho stádio será reconstruído, por causa de la celebraçon de l Campeonato Mundial de Futebol Sub-20 de 2009 que se celebrará ne l paíç i cuntará cun 65.000 asientos. Sendo coliseus sportibos fúrun sedes de la Copa de las Naciones Africanas de 2006, celebrada ne l Eigito i ganhada finalmente pula eiquipe faraónico.
Catadorie:Cairo Catadorie:Cidades de l Eigito Catadorie:Capitales de la África
Adelaide Monteiro
Adelaide Monteiro Alves (Speciosa, 1949) ye ua scritora, porsora i pintora pertuesa de lhéngua mirandesa. Screbiu l lhibro Antre monas i sbolácios.
Catadorie:Lhéngua mirandesa Catadorie:Miranda de l Douro
Cainnech de Aghaboe
Cainnech de Aghaboe (515/16 – 600), tamien coincido cumo Saint Canice na Eirlanda, Saint Kenneth na Scócia, Saint Kenny i an latin Saint Canicus, fui un abade eirlandés, fundador dun mosteiro, padre i missionairo durante l período enicial de l'era mediebal. Cainnech fui un de ls duoze Apóstolos de la Eirlanda i pregou l cristandade por to la Eirlanda i als pitos de la Scócia. El screbiu un comentairo subre ls eibangelhos, que durante seclos fui coincido cumo Glas-Choinnigh, Kenneth's Lock ó Chain of Cainnech.
La maior parte de l que stá scrito subre la bida de Cainnech baseia-se na tradiçon, assi i todo el fui cunsidrado un home de birtude, grande eiloquéncia i coincimiento. L die an qu'el ye celebrado ye a 11 de Outubre na Eigreija Católica Romana i na Eigreija Ourtodoxa, d'acuordo culs sous respetibos calendairos (griegoriano i juliano).
Catadorie:Eirlanda Catadorie:Santos
Burmeilho
L burmeilho (de l lhatin vermillus – "bermezico": la cochonilha) ye la quelor de l sangre, queda ne l lhemite de l besible de l spetro lhuminoso, custituída puls maiores cumprimientos de óndia de la luç besible, antre 625 i 740 nanómetros (ambaixo deste cumprimiento de óndias, l anfraburmeilho, nun ye mais percetible pula bison houmana). Tamien ye coincida cumo scarlate ó ancarnado. Ye quelor-luç purmária i quelor-pigmiento secundária, resultante de la mistura de amarielho i magenta.
Uso, simbolismo i spressones queloquiales
thumb|right|240px|L'eiboluçon de la quelor burmeilha al branco
Seneficado psicológico
Senefica fuorça, birelidade, femenelidade, dinamismo. Ye ua quelor eisaltante i até einerbante. Ampone-se sin çcriçon. Ye ua quelor eissencialmente caliente, trasbordante de bida i d'agitaçon.
Relaçones cula quelor Burmeilha
Catadorie:Quelores
Brendan de Clonfert
Nacido an Ciarraighe Luachra, próssimo de l'atual cidade de Trale, cundado de Kerry, Eirlanda (la data de 486 tamien ye apuntada), fui batizado an Tubrid (Ardferd) i eiducado pul célebre bispo Erc de Kerry i por Santa Ita (la Brígida de Munster, que l criou durante cinco anhos).
Abraçou la bida monacal i tornou-se abade. Terá sido ourdenado pul bispo Erc, an 512. Passado l'ourdenaçon, ampeçou un percurso que fazerie del un de ls mais coincidos santos de la Orde Eirlandesa. Faleciu ne l'anho de 577 an Annaghdown (anton Eunachdunne), cundado de Galway, Eirlanda, i fui anterrado na abadie de Clonfert, ne l mesmo cundado. La sue celebridade fui tal que dibersos puntos de la cuosta oucidental eirlandesa recebírun chamadeiros an sue honra (Brendan Point, Brendan Bay i Brendan Heiad, antre outros).
Catadorie:Eirlanda Catadorie:Santos
Valter Deusdado
Valter Augusto Deusdado (Zenízio, 4 de febreiro de 1952) ye un scritor pertués de lhéngua mirandesa. Screbiu l lhibro L Ancuontro.
Catadorie:Lhéngua mirandesa Catadorie:Miranda de l Douro
Herefordshire
Herefordshire ye un cundado de la zona oeste de Anglaterra. Ye ua outoridade unitaira, zeignada por Cundado de Herefordshire.
Este cundado faç frunteira cun Shropshire a norte, Worcestershire a este, Gloucestershire a sudeste, i culs cundados galeses de Gwent a sudoeste i Powys a oeste.
A sede admenistratiba queda an Hereford, ua cidade cun cerca de 50.000 habitantes. Ye un de ls cundados rurales cun menos populaçon de Anglaterra i coincido pula sue porduçon de fruita i sidra.
Ciarán de Saigir
Ciarán de Saigir (seclo V – c. 530), tamien coincido cumo Ciarán mac Luaigne ó Saint Kieran (an galés: Cieran), fui un de ls duoze Apóstelos de la Eirlanda i ye cunsidrado l purmeiro santo nacido na Eirlanda, ambora la lenda de qu'el precediu l San Patrício de la Eirlanda ye questionable. Ciarán fui bispo de Saighir i cuntina a ser l santo patrono de l sucessor, la diocese de Ossory. El ye eidantificado cun Santo Piran que ye benerado na Cornualha, Gales i na Bretanha.
5 de Márcio ye l die ne l qual ye benerado. El ye por bezes tratado cumo San Ciarán l Bielho, pa l çtinguir de l'outro San Ciarán de l seclo VI, que fui abade de Clonmacnoise. El partilha l die de la sue beneraçon cula sue mai, la Santa Liadán, i l sou çcípulo i sucessor eipiscopal, San Carthach l Bielho.
Catadorie:Eirlanda Catadorie:Santos
Adulto
Na lhenguaige bulgar, un adulto ye un ser houmano que ye cunsidrado puls restantes cumo tenendo atengido ua eidade que le premite cuntrair casamiento i, an giral, rializar outras açones que son restritas a esses andebíduos.
Aspeto lhegal
Casar, botar, tornar-se melitar, cunduzir altemobles, biajar solico pa l strangeiro, cunsumir bubidas alcoólicas (podendo, neste causo, aplicar-se eidades defrentes), fumar, tener relaçones sexuales, ser porstituto(a) - se fur lhegal -, recorrer la serbícios de porstituiçon, ser modelo ó ator (atriç) pornográfico(a), son eisemplos d'atebidades que puoden ser reserbadas a adultos.
La defeniçon lhegal d'antrada na eidade adulta baria antre ls 16 i ls 21 anhos, dependendo de la region an causa. Alguas culturas africanas cunsidran adultos todos ls maiores de 13 anhos, mas la maior parte de las outras ceblizaçones anquádran essa eidade na adolecéncia.
Normalmente, l'eidade ye 18 anhos. Eiceçones:
Censura
"Adulto" ó "para adultos" tamien senefica "nun acunselhable a ninos", an particular cumo oufemismo para algo relacionado cun cumportamientos sexuales (por eisemplo, antretenimiento para adultos, bídeo para adultos, rebista para adultos, lhibrarie para adultos).
Inda assi, eiducaçon pa adultos senefica solo esso mesmo - eiducaçon pa adultos. Nun ten qualquiera relaçon particular cun eiducaçon sexual.
Catadorie:Faixas eitárias
Ousaca
La porbíncia de Ousaca (an japonés: 大阪府, transl. Ōsaka-fu) faç parte de la region de Kinki, na ilha de Honshu, ne l Japon. Sue capital ye la cidade de Ousaca.
250px|thumb|right|La cidade de Ousaca de nuite.
Stória
An 2003, la cidade tenie ua populaçon stimada an 2 624 129 habitantes i ua densidade populacional de 11 857,79 h/km². Ten ua ária total de 221,30 km².
Recebiu l statuto de cidade la 1 de Setembre de 1956.
Ye la terceira maior cidade de l Japon, i queda an Kansai ne l sul de la ilha de Honshu. Ten cerca de 17.6 melhones de habitantes na sue ária metropolitana, que angloba las cidades de Kobe i Quioto. Ye ua cidade mui antiga, formada na Era Edo, habendo neilha bruxedos de palácios amperiales zde l seclo IV.
Leonel Rugama
José Leonel Rugama (1949-1970). Poeta nicaraguense, guerrilheiro de la Frente Sandenista de Libertaçon Nacional.
António Bárbolo Alves
Lhicenciou-se an ansino de pertués-francés, pula Ounibersidade de l Minho, onde apersentou eigualmente ua tese de mestrado subre la lhéngua mirandesa. An 2002, doutorou-se pula Ounibersidade de Toulouse – Le Mirail (Fráncia). Ye porsor de l'ansino secundairo, para alhá de ambestigador de la Fundaçon para la Ciéncia i la Tecnologie.
Assumiu bários cargos de geston i de repersentaçon, sendo atualmente diretor de l Centro de Studos António Maria Mourinho, pursidente de la Direçon de la Frauga (Associaçon pa l Zambolbimento Antegrado de Picuote) i Secretário Territorial para Pertual de la AIDLCM (Association Internationale pour la Défense des Langues et des Cultures Menacées).
Catadorie:Porsores de Pertual Catadorie:Lhéngua mirandesa Catadorie:Miranda de l Douro
Ounion Ouropeia
300px|dreita 300px|dreita 300px|dreita
La Ounion Ouropeia, antigamente chamada de Quemunidade Eiquenómica Ouropeia (CEI; ye ua ourganizaçon anternacional custituída atualmente por 28 stados nembros. Fui stabelecida cun este nome pul Tratado de la Ounion Ouropeia (normalmente coincido cumo Tratado de Maastricht) an 1992, mas muitos aspetos desta ounion yá eisistian zde la década de 50. La Ounion ten sedes an Bruxelas, Luxemburgo i Strasburgo.
La Ounion Ouropeia ten muitos ramos, sendo las mais amportantes l mercado único ouropeu (ua ounion aduaneira), ua moneda única (l ouro, adotado por 18 de ls 28 stados nembros) i políticas agrícola, de pescas, comercial i de transportes quemuns. La Ounion Ouropeia zambolbe tamien bárias ampeçatibas para la cordenaçon de las atibidades judiciales i de defesa de ls Stados Nembros.
L Tratado de Paris, assinado an 1951, stabelecendo la Quemunidade Ouropeia de l Carbon i de l Aço, i ls Tratados de Roma, assinados an 1957, anstituindo la Quemunidade Eiconómica Ouropeia i la Quemunidade Ouropeia de la Einergie Atómica ó Ouraton, fúrun assinados por seis nembros fundadores: Almanha, Bélgica, Fráncia, Eitália, Lhuxemburgo i Países Baixos. Depuis desto, la UI lebou la cabo seis alhargamientos sucessibos: an 1973, Dinamarca, Eirlanda i Reino Ounido; an 1981, Grécia; an 1986, Pertual i Spanha; an 1995, Áustria, Finlándia i Suécia; la 1 de Maio de 2004, República Xeca, Chipre, Slobáquia, Slobénia, Stónia, Hungrie, Letónia, Lituánia, Malta i Polónia; la 1 de Janeiro de 2007, Bulgária i Roménia; la 1 de Julio de 2013, Croácia.
An 1972 i 1994, la Nuruega assinou tamien tratados d'adeson la la Ounion Ouropeia. Mas, nas dues oucasiones, atrabeç de refrendos, la populaçon nurueguesa nun aceitou l'adeson de l sou paíç. A la populaçon helbética fui tamien perposta l'adeson de l paíç la la Ounion, mas nun fui aceite atrabeç de refrendo popular an 2001.
La Croácia, Turquia i Macedónia son candidatos la l'adeson la la UI. Las negociaçones cun estes países ampeçórun-se oufecialmente an Outubre de 2005 mas inda nun hai ua data d'adeson definida - l porcesso puode stender-se por bários anhos, subretido ne l que toca a la Turquia, contra la qual hai fuorte ouposiçon de la Fráncia i de la Áustria.
Stória
L seclo XX fui tragicamente marcado pula chubida i apuis pula decida de las eideologies totalitárias. Yá ne l terceiro milénio, l'ounion beluntária de ls pobos ouropeus cuntina a ser l único grande sforço coletibo anspirado por un eideal que cunsiste an ultrapassar ls cunflitos de l passado i an purparar l feturo cunjuntamente. Afirma-se atualmente cumo la única respuosta credible face als riscos i a las ouportunidades criados pulaglobalizaçon crecente de l'eiconomie mundial.
Cumo qualquiera stória, la de la Ounion Ouropeia tubo ls sous sfergantes fuortes i las sues datas simbólicas. Siete deilhes merécen ser lembradas, yá que cuntribuíran para la custruçon de la Ouropa atual i son eigualmente eissenciales para l feturo de l cuntinente ouropeu.
9 de Maio de 1950: renace la Ouropa
Na Primabera de 1950, la Ouropa ancontra-se la la beira de l'abismo. La Guerra Frie faç pesar l'amenaça dun cunflito antre las partes Leste i Oeste de l cuntinente. Cinco anhos apuis de la fin de la Segunda Guerra Mundial, ls antigos einemigos stan loinge de la recunciliaçon.
Cumo eibitar repetir ls erros de l passado i criar cundiçones para ua paç duradoura antre einemigos tan recentes? L porblema fulcral stá na relaçon antre la Fráncia i la Almana. Ye perciso criar ua relaçon fuorte antre estes dous países i reunir an sou redror todos ls países ouropeus d'ourientaçon liberal de la Ouropa a fin de custruir a la par ua quemunidade cun un çtino quemun. Mas quando i cumo começare? Jean Monnet, cun ua speriéncia única anquanto negociador i custrutor de la paç, propone al Menistro de ls Negócios Strangeiros francés, Robert Schuman, i al Chanceler alman Konrad Adenauer criar un antresse quemun antre ls sous países: la geston, debaixo de l cuntrolo dua outoridade andependiente, de l mercado de l carbon i de l aço. La porposta ye formulada oufecialmente an 9 de Maio de 1950 pulaFráncia i ferborosamente acolhida pulaAlemania, Eitália, Países Baixos, Bélgica i Luxemburgo.
Ne l'anho de 1954, debido al sucesso cunseguido pula criaçon de la CECLa, ls seis cumponentes desta anstituiçon decidírun criar ua ourganizaçon que zelarie pula defesa i porteçon de la Ouropa (Quemunidade Ouropeia de Defesa; CED). Antretanto, apesar de todos ls sfuorços dedicados na custruçon deste uorgano, acunteciu l sou fracasso. La grande amportáncia deste eibento adbeio eisatamente de sou fracasso, beç que, a partir d'anton, ls Stados passórun a adotar reglas mais modestas ne l'ato d'acercar ls Stados ouropeus.
25 de Márcio de 1957: la Quemunidade Eiconómica Ouropeia
L plano Schuman tenie dado ourige a ua quemunidade specializada an dous domínios decisibos, mas lemitados: l carbon i l aço. Sob la presson de la Guerra Frie, fúrun tomadas einiciatibas ne ls domínios de la defesa i de l'ounion política, mas l'oupenion pública nun staba inda purparada para las aceitar. Ls seis stados-nembros de la CECA scolhírun antoce ua nuoba ária d'antegraçon ne l domínio eiquenómico: la criaçon dun mercado único.
L Tratado de Roma de 25 de Márcio de 1957, qu'anstitui la Quemunidade Eiconómica Ouropeia (CEI), cria anstruçones i mecanismos de tomada de decison que premiten dar spresson tanto als antresses nacionales cumo a ua bison quemunitária. La Quemunidade Ouropeia custitui zde ende l'eixo percipal al redror de l qual se bai ourganizar la custruçon ouropeia.
20 de Júlio de 1963: Iaundé, ls primórdios dun papel anternacional
Cun ls sous çtinos a ouníren-se ne l cuntinente, ls Stados fundadores de la Quemunidade Ouropeia assínan culas sues antigas quelónias africanas, an 1963, ua cumbençon que garante l'estas redadeiras ciertas bantaiges comerciales i ajudas financeiras. La Cumbençon de Lomé, que se seguiu a la Cumbençon de Iaundé, aplica-se atualmente la setenta países de la África, de las Caraíbas i de l Pacífico, tornando la Ounion Ouropeia la maior fuonte d'ajuda pública al zambolbimiento. La coperaçon stendiu-se eigualmente, d'outras formas, a la maior parte de ls países de la Ásia i de la América Latina.
An 28 de Nobembre de 1995, ls quinze países de la Ounion Ouropeia i duoze países de l sul de l Mediterráneo stabelécen ua parcerie pa cunduzir a la criaçon dua zona de comércio libre, cumbinada cun acordos de coperaçon ne ls domínios social, cultural i houmano.
Als poucos, la Ounion apoia-se ne l sou potencial eiquenómico para zambolber la sue anfluéncia política i afirmar-se cun ua sola boç. L Tratado de la Ounion Ouropeia, de 1992, pon l'oubjetibo i las modalidades dua Política Sterna i de Sigurança Quemun (PESC), qu'anclui, a prazo, la definiçon dua política de defesa quemun. Mas ls ouropeus inda ambian sfuorços para harmonizar la sue diplomacie i la sue política de sigurança. Ye esse l précio, que pressupon ua buntade política rial de ls Stados-nembros, para que la Ounion puoda defender ls sous antresses i cuntribuir para la criaçon dun mundo de paç i de justícia.
1 de Janeiro de 1973: purmeiro alargamiento de la Quemunidade Ouropeia
Assi, la Dinamarca, la Eirlanda i l Reino Ounido ajuntórun-se a la quemunidade an 1 de Janeiro de 1973. A estas adesones seguiu-se un alhargamiento al Sul de l cuntinente, durante ls anhos uitenta, cula Grécia, la Spanha i Pertual l'afirmáren-se cumo naciones democráticas. Las terceiras adesones, que tubo lugar an 1995, traduç la buntade de ls países de la Ouropa scandinaba i central de se juntáren a ua Ounion que ten benido a cunsulidar l sou mercado anterno i se afirma cumo l único pólo de stabilidade ne l cuntinente, apuis de l zagregamiento de l bloco sobiético.
thumbnail|dreita|Ourotower an [[Frankfurt, Almanha]] De seis para nuobe, de duoze para quinze nembros, la Ouropa quemunitária bai ganhando anfluéncia i prestígio. Debe mantener un modo de decison eificaç, capaç de gerir l'antresse quemun an probeito de todos ls sous nembros, perserbando al mesmo tiempo las eidantidades i las specificidades nacionales i regionales que custítuen la sue riqueza. L maior zafio d'atualmente de ls ouropeus cunsiste an acolher ne ls próssimos anhos ls países de la Ouropa central, balcánica, mediterránica i báltica, qu'apersentórun la sue candidatura. Cumo ancuntrar ls recursos neçairos que les premitan atingir l nible eiquenómico i strutural de ls países de la UI ne l mais brebe prazo? Cumo adatar las anstituiçones para qu'estas poudan cuntinar a cumprir las sues missones an benefício dua Ounion de mais de 25 Stados-nembros? Estas son las missones stóricas qu spéran feturamente ls Stados de la Ounion.
7-10 de Júnio de 1979: purmeiras eileiçones diretas de l Parlamiento Ouropeu por sufrágio ounibersal
L Parlamiento Ouropeu zampenha un papel fundamental ne l'eiquilíbrio anstitucional de la Quemunidade: repersenta ls pobos de la Ouropa i carateliza la natureza democrática de l porjeto ouropeu. Zde la sue criaçon cun poderes de cuntrolo de l ramo eisecutibo, l Parlamiento Ouropeu ten eigualmente de poder legislatibo, na forma dun dreito de ser cunsultado subre ls percipales testos quemunitários, poder que se fui alhargando als poucos para se stransformar nun berdadeiro dreito de co-decison legislatiba. L parlamiento cumparte, para alhá desso, cul Cunseilho de la Ounion Ouropeia l poder ourçamental. Cumo son chamados ls deputados ouropeus? Até 1979, ls nembros de l Parlamiento Ouropeu éran nembros de ls parlamientos nacionales, que ls nomeában para ls repersentar an Strasburgo. A partir de 1979, passórun a ser eileitos por sufrágio ounibersal direto an cada un de ls países de la Ounion, por mandatos de cinco anhos. Ls cidadanos scólhen assi ls deputados, nó an delegaçones nacionales, mas an grupos parlamentares trasnacionales, repersentatibos de las grandes corrientes de pensamiento político eisistentes ne l cuntinente.
L'ambiçon de criar antre ls stados-nembros ua relaçon special, que les premita gerir ls sous antresses i ls sous defrendos segundo las mesmas reglas de dreito i ls mesmos porcedimientos d'arbitraige qu'únen ls cidadanos dun stado democrático, ye totalmente rebolucionária na prática de las relaçones anternacionales. "Nós nun coligamos stados, nós ounimos las pessonas", screbie Jean Monnet. Assi, las anstituiçones ouropeias, articulando i cunciliando permanentemente ls antresses de ls cidadanos anquanto tales, dében ser fuortes i eiquilibradas. La dialética subtil que funciona zde hai cerca de cinquenta anhos antre l Cunseilho de la Ounion Ouropeia, l Parlamiento Ouropeu, la Comisson Ouropeia i l Tribunal de Justícia de la Ounion Ouropeia, repersenta sin dúbeda ua aquisiçon fundamental de la custruçon ouropeia, sendo la chabe de l sou éisito.
17 de Febreiro de 1986: assinatura de l Ato Único Ouropeu
L'oubjetibo de l Tratado de Roma de criar un mercado quemun habie sido parcialmente rializado ne ls anhos sessenta, graças a la supresson de ls dreitos aduaneiros anternos i de las restriçones cantitatibas a las trocas comerciales. Mas ls outores de l tratado habian substimado to un cunjunto d'outros oubstaclos a las libardades comerciales que éran agora ua rialidade, por essa rezon ls meios para adotáren las 300 diretibas que tratában esses assuntos éran neçairas.
Al oubjetibo de l grande mercado anterno, l Ato Único liga streitamente outro d'amportáncia tan fundamental cumo l purmeiro: l de la coeson eiquenómica i social. La Ouropa cria assi políticas struturales an benefício de las regiones cun atrasos de zambolbimiento ó que téngan sido atingidas por mutaçones tecnológicas i andustriales. Pormobe tamien la coperaçon an matéria d'ambestigaçon i de zambolbimiento. Por redadeiro, toma an cunsideraçon la dimenson social de l mercado anterno: ne l sprito de ls gobernantes de la Ounion, l bun funcionamiento de l mercado anterno i ua cuncorréncia sana antre las ampresas son anseparable de l'oubjetibo custante que cunsiste na melhorie de las cundiçones de bida i de trabalho de ls cidadanos ouropeus.
1 de Nobembre de 1993: la Ounion Ouropeia
Al entrar an bigor, an 1 de Nobembre de 1993, l Tratado de la Ounion Ouropeia, assinado an 7 de Febreiro de 1992 an Maastricht, dá ua nuoba dimenson la la custruçon ouropeia. La Quemunidade Ouropeia (l Tratado de Maastricht sustituiu l nome Quemunidade Eiconómica Ouropeia), fundamentalmente eiquenómica nas sues aspiraçones i na sue teorie, passa star antegrada na Ounion Ouropeia baseada, an trés pilares.
L pilar quemunitário (la Quemunidade Ouropeia i la Quemunidade Ouropeia de la Einergie Atómica), regido pelos porcedimientos anstitucionales clássicos, faç anterbir la Comisson, l Parlamiento, l Cunseilho i l Tribunal de Justícia; gere eissencialmente l mercado anterno i las políticas quemunes.
Mas l que ls cidadanos recordórun de l Tratado de Maastricht será l mais cierto la decison que trouxe maior ampato prático a la sue bida quotidiana: la rializaçon de la Ounion Eiconómica i Monetária. Zde 1 de Janeiro de 1999, la UEM reúne todos ls países que cumpriran un determinado númaro de critérios eiconómicos çtinados a garantir la sue buona geston financeira i a assegurar la stabilidade fetura de la moneda única: l ouro.
Redadeira eitapa lógica de la rializaçon de l mercado anterno, l'antroduçon de la moneda única, pulas repercussones pessonales que traç para cada cidadano i pulas cunsequéncias eiquenómicas i sociales de que se rebiste. Puode-se mesmo cunsiderar que l'ouro será feturamente l simblo mais cuncreto de la Ounion Ouropeia. Esta moneda fuorte, capaç de cuncorrer culas grandes monedas de reserba anternacionales, custituirá l signo çtentibo de la nuossa pertença quemun a un cuntinente que se stá a ounir i a afirmar.
Tratados
L'atual Ounion Ouropeia fundamenta-se juridicamente an quatro tratados fundadores: L Tratado de la Ounion Ouropeia i ls trés tratados qu'anteriormente habian anstituído las trés defrentes Quemunidades.
L Tratado de la Ounion Ouropeia (TUI) criou ua nuoba antidade - la Ounion Ouropeia - que se atiradeira nas Quemunidades anteriormente eisistentes i que se manténen. Ne l ámbito de la Ounion, l TUI cuntén çposiçones relatibas la la Política Sterna i Sigurança Quemun (PESC), i la la coperaçon ne ls domínios de la Justiçl'i Assuntos Anternos (JAI). Para alhá desso, l TUI antroduziu alteraçones na redaçon de ls Tratados CECLA, CEEA i, specialmente, de l Tratado CEI. A anterior Quemunidade Eiconómica Ouropeia (CEI) passou a chamar-se Quemunidade Ouropeia (CI).
Fúrun assinados outros tratados que resultórun an alguas reformas ne ls tratados fundadores i que probocórun alteraçones a nible anstitucional.
Geografie
L maior praino de la Ounion Ouropeia ye la Grande Praino Ouropeu, qu'abrange todos ls stados-nembros de la Ouropa Central i ua parte de ls stados-nembros de la Ouropa Oucidental i de la Ouropa Central.
Política
L goberno de la Ounion Ouropeia ten sido siempre colocado antre l modelo de cunferéncia anter-gobernamental, an que ls stados manténgan todos ls sous prebilégios i un modelo supranacional an que ua parte de la soberanie de ls Stados ye delegada para la Ounion.
Ne l purmeiro causo, las decisones quemunitárias son, de fato, tratadas antre ls Stados i ténen de ser tomadas por unanimidade. Este modelo, cerca de l percípio d'ourganizaçones antergobernamentales clássicas, ye defendido pelos ourocéticos. Segundo eilhes, son ls xefes de Stado i de goberno que ténen legitimidade democrática para repersentar ls cidadanis. Eilhes afirman que las naciones ye que deberian cuntrolar las anstituiçones de la Ounion Ouropeia. L segundo causo ye l fato de l'atual ourofila. Eilhes salientan que las anstituiçones deberian repersentar ls cidadanos diretamente. Para eilhes, cul alhargamiento de la UI an 2004 i 2007, las modalidades de l percesso de tomada de decisones ne l ámbito de las anstituiçones debe ser adatable, la fin d'eibitar qualquier risco de paralisia.
La UI outeliza un modelo híbrido de goberno: l Cunseilho de Menistros ye l repersentante de ls Stados (decisones nun percísan ounanemidade, l boto de cada Stado ye definido atrabeç de l númaro d'habitantes de cada un) i al Parlamiento Ouropeu, que repersenta ls cidadanos. Este modelo ye ua chabe para la luta d'anfluéncias antre las trés anstituiçones ouropeias: l Parlamiento, la Comisson i l Cunseilho.
Para alhá desso, la UI ten seis uorgones percipales: l Banco Central Ouropeu, l Comité Eiquenómico i Social, l Comité de las Regiones, l Banco Ouropeu de Ambestimiento, l Probedor de Justícia Ouropeu i la Ouropol.
Poder de decison
Ls decumientos perduzidos pula Comisson (basicamente ls "libros brancos") i ls tratados stabelecidos, ténen ciertos percípios. L'eilhes anteceden un grande númaro de decisones. Dous percípios ouriéntan la tomada de decisones na UI passado l Tratado de Maastricht: l percípio de la susidiariedade i l percípio de la porporcionalidade. Estes percípios son oubjeto de portocolos ne l Tratado de Amsterdon (1997).
La Comisson Ouropeia ten un monopólio de dreito d'ampeçatiba mediante la preparaçon de la maior parte de las matérias atinentes al purmeiro pilar de la UI (que premite als cidadanos participáren na formaçon de las deliberaçones de l Cunseilho i de l Parlamiento de la Ounion) i, cumpartidas culs Stados-nembros, l dreito subre ls outros dous pilares. L pursidente de la Comisson Ouropeia participa nas reouniones de l Cunseilho Ouropeu. Na final de las cimeiras, l Cunseilho Ouropeu rializa las sues cunclusones an relatórios para la Comisson Ouropeia.
Por sou lado, l Cunseilho Ouropeu dá a cada Stado-nembro, un númaro de botos que determinan l'adopçon de çposiçones legislatibas ó que nun bóten.
Assi, cumo la única anstituiçon eileita pelos cidadanos, l Parlamiento Ouropeu ten un grande peso: un mero uorgon cunsultibo, ne l'ampeço, cumprou un berdadeiro poder de co-decison, an paridade cul Cunseilho de Menistros an muitas questones. Assi, an 2004, l Parlamiento puode anfluenciar la nomeaçon na Comisson Ouropeia. La sue repersentatibidade, ne l'antanto, permanece minada por taxas d'abstençon nas eileiçones de deputados, giralmente mais eilebada de l que nas eileiçones nacionales.
Política sterna i de segurança
La defesa i la segurançla son tradicionalmente questones de soberanie nacional. La política de la Ounion Ouropeia neste domínio fui stabelecido cumo l segundo de ls trés pilares de l Tratado de Maastricht (1992). La Política Sterna i de Segurança Quemun (PESC) fui alhargada pul Tratado de Amsterdon (1997) que define ls oubjetibos para la PESC. La política ye cordenada pul alto repersentante para la Política Sterna i de Segurançla Quemun, cargo atualmente acupado por Jabier Solana. Ambora la NATL seia la responsable pula defesa territorial de la Ouropa, la UI adotou missones de paç i houmanitárias. L eisército de la UI anclui ua fuorça ouropeia d'anterbençon rápida, cumprendendo 60.000 nembros.
La Comisson Ouropeia ten benido a ganhar ua maior repersentaçon an ourganismos cumo l G8, percipalmente atrabeç de l Comissário para las Relaçones Sternas, mas ls Stados-nembros stan repersentados na Ourganizaçon Mundial de l Comércio, atrabeç de l sou comissário.
Eiquenomie
L'eiquenomie de la Ounion Ouropeia ye baseada nun sistema capitalista liberal sendo un pouco maior de l que l'eiquenomie de ls Stados Ounidos de la América.
L percipal oubjetibo eiquenómico de la Ounion Ouropeia ye promober ua eiquenomie libre, cuncorrencial i sin barreiras comerciales tanto al nible de las mercadories, de ls capitales, cumo de ls sous cidadanos i nomeadamente de ls sous trabalhadores. Por essa rezon eisisten mecanismos qu'assegúran estas libardades, la Comisson Ouropeia cumo guardiana de ls tratados para que ls Tratados ne l ámbito de la cuncorréncia i de la libre circulaçon de mercadorias, capitales i trabalhadores séian respeitados, todos ls cidadanos, antidades coletibas i stados puoden recorrer destas decisones para l Tribunal de Justícia de la Ounion Ouropeia, i l Tribunal de Justícia de la Ounion Ouropeia percura para que causo la Comisson Ouropeia nun haba an defesa de ls Tratados para qu'este faga jurisprudéncia nesses assuntos.
Cultura i Eiducaçon
Para la cultura, la Comisson Ouropeia ten un comissário qu'agrupa l'eiducaçon, la formaçon, la cultura i la mocidade, mas nun l multilhéngua.
Ls programas eiducacionales ouropeus mais amportantes son l Comenius, nas scuolas, Leonardo da Vinci, para la formaçon profissional, l Erasmus, para l'ansino ounibersitário, i l Grundbig, para l'ansino d'adultos.
L programa eLearning promobe l'antegraçon afetaba de las Tecnologies de la Anformaçon i de la Quemunicaçon (TIC) ne ls sistemas d'eiducaçon i formaçon de la Ounion Ouropeia. La linha mais amportante deste programa ye l eTwinning, ua einiciatiba qu'oufrece a las anstituiçones scolares, un portal na Anternete cun ferramientas i apoio para facelitar la rializaçon de porjetos na geminaçon antre anstituiçones de países defrentes. La geminaçon de l'eTwinning premite que porssores de todas las çciplinas zambolban porjetos eiducatibos cunjuntos, cumpartir speriéncias i recursos pedagógicos i d'antroduzir ua dimenson ouropeia na sala d'aula. Ls alunos ténen l'ouportunidade de daprender culs sous pares d'outros países, la prática de lénguas strangeiras i l zambolbimiento de cumpeténcias relacionadas culas TIC.
An 1995, la Comisson Ouropeia publicou l Libro Branco subre l'eiducaçon i la formaçon. Ye mui splicado l'amportáncia de ls cidadanos ouropeus an recebíren formaçon al longo de la bida, que ye coincido cumo daprendizaige al longo de la bida. L'oubjetibo ye mantener la cumpetitibidade i la luita contra la scluson social.
La recolha destas eideias, an 2000, possebilitou la rializaçon de l Memorando subre Daprendizaige al Longo de la Bida, decumiento de trabalho de ls serbícios de la Comisson Ouropeia, que cumboca un debate ouropeu pa antender la daprendizaige al longo de la bida, tanto la nible andebidual cumo anstitucional. Na final de la nota, lebantou seis eideias-chabe para cunsiderar essa stratégia, para assi garantir l'acesso ounibersal la la daprendizaige cuntínua i para l'obtençon i renobaçon de las cumpeténcias de ls cidadanos, oumentar l'ambestimiento an recursos houmanos, criar métodos eficazes para la daprendizaige al longo de la bida, balorizando la daprendizaige nun formal i anformal, acunseilhar i anformar subre las ouportunidades de daprendizaige al longo de la bida i oufrecer essas ouportunidades.
Mesmo assi, eisisten grandes defrenças ne l plano cultural, social i moral antre ls países zambolbidos i potenciales de la Ounion an relaçon als menos zambolbidos, i mesmo alguns países ricos, ténen fracos padrones porfessionales i cuntraprodocentes an rialaçon als regimes de la Ounion Ouropeia.
La Ounion Ouropeia siempre fui coincida cumo ua de las mais prestigiadas zonas educatibas i ye famosa pelos sous porjetos i pulasue grande eiboluçon i speriéncia i, mesmo que tenga défices an alguas de las sues caraterísticas, dedica grande sforçl de coeson eiconómica i social para qu'estes puntos fracos séian abolidos, an special ne ls países que recentemente aderiran la la Ounion.
Ne ls redadeiros anhos, l chamado Porcesso de Bolonha, un acordo antergobernamental ouropeu, percura criar un Spácio Ouropeu de Ansino Superior, a fin de facelitar la mobilidade de ls studantes ne ls Stados-nembros de l'acordo.
Multilhénguismo
La Ounion Ouropeia ten, an todas las sues anstituiçones, 23 lénguas oufeciales i de trabalho. Mas, la Comisson Ouropeia, por eisemplo, l Coleijo de Comissários negoceia cun base an decumientos apersentados an anglés, francés i aleman.
Ls Stados-nembros stan a ser outelizados, para para alhá de las eidantificadas 23 lénguas, dezenas d'eidiomas, co-oufeciales solo an ua parte de l território ó nun oufeciales. Ua de las percipales políticas de la UE ye promober la daprendizaige de todos ls cidadanos de pul menos dues lénguas para alhá de la sue léngua materna. L'oubjetibo ye nun solo facelitar la quemunicaçon antre ls cidadanos, mas tamien ancentibar outras pessonas an direcçon a ua maior toleráncia i respeito pula dibersidade cultural i lenguística de la Ounion Ouropeia.
Bários programas de coperaçon promoben la daprendizaige de lénguas i la dibersidade lenguística atrabeç, por eisemplo, d'antercámbios scolares, zambolbimiento de nuobos métodos, ó bolsas de studo para porsores de lénguas. D'algua forma, l sou lema ye "Ounidos na dibersidade" (an latin: "In barietate cuncordie").
Meio ambiente
thumbnail|Einergie eólica an [[Saxónia-Anhalt.]] Ls países de la Ounion Ouropeia, ne l sou cunjunto, custitúen la grande poténcia mundial ne l que diç respeito al zambolbimiento i aplicaçon d'einergies renobables. La promoçon de las einergies renobables ten un papel mui amportante, tanto an termos de reduzir la dependéncia sterna d'abastecimiento einergético de la UE, cumo nas aciones a séren tomadas an relaçon al cumbate de las alteraçones climáticas. Mas la Almanha ye l único nembro de la UE que stá ne l camino cierto para alcançar las metas stabelecidas ne l Portocolo de Quioto subre las alteraçones climáticas, que bai acabar an 2012.
L Cunseilho Ouropeu, an Márcio de 2007, aprobou un plano einergético qu'anclui oubrigatoriamente un corte de 20% de las sues eimissones de dióxido de carbono até 2020 i de cunsumir mais einergie renobables a repersentar 20% de l cunsumo total na UE (contra ls 7% an 2006). L'acordo, andiretamente, reconheciu l papel de l'einergie nuclear para reduzir las eimissones de gases cun eifeito de stufa, l que cumpete a cada Stado-nembro decidir se quier ó nun recorrer a essa tecnologie.
Por outro lado fui criado l cumpromisso d'alcançaire ua quota mínima de 10% de biocumbustibles ne l cunsumo total de gasolina i de gasólio ne ls transportes an 2020.
La fetura dibison de l sfuorço para atingir la percentaige de 20%, tenerá an cunta las specificidades einergéticas de cada Stado. Para alhá desso, la UE stá ampenhada an atingir até 30%, la reduçon de ls gases cun eifeito de stufa, an causo de cumpromisso anternacional qu'ambolba las dues outras poténcias, cumo la de ls nuobos países andustrializados.
Catadorie:Ounion Ouropeia
Gioconda Belli
Gioconda Belli (Manágua, Nicarágua, 9 de dezembre de 1948) ye ua poetisa i romancista nicaraguense.
Biografie
Gioconda fui la segunda de cinco armanos: Humberto, Eduardo, Luzia i Labenia, i freuquentou la scuola purmária ne l Coleijo de la Assunçon an Manágua i la secundária ne l Rial Coleijo de Santa Isabel an Madrid, Spanha, an 1965. Depuis d'oubter un diploma an Publicidade i Jornalismo an Filadélfia, Stados Ounidos, regressou la Manágua.
An 1967 cuntraiu matrimonho. La sue purmeira filha, Maryan, naciu an 1969 seguida de Melissa (1973). De l sou segundo casamiento naciu Camilo (1978). Casou-se pula terceira beç an 1987 cun Charles Castaldi cun quien tubo ua filha, Adriana (1993). Zde 1990, Gioconda altarna l sou tiempo antre ls Stados Ounidos i Nicarágua.
Lutadora antisomocista
Oupós-se a la ditadura de l general Anastasio Somoza Debayle. Zde 1970, anho an qu'ampeçou a screbir ls sous poemas, i cumo muitos anteletuales de sue geraçon, antegrou las filas de la Frente Sandenista de Libertaçon Nacional (FSLN), nesse momiento ua ourganizaçon clandestina i perseguida cujo oubjetibo era l derrube de l regime somocista.
Fui correio clandestino, trasportou armas, biajou pula Ouropa i América Latina oubtendo recursos i dibulgando la luita sandenista. Chegou a ser nembro de la Comisson Político-Diplomática de l FSLN.
Época 1970 - 1979
Ls sous poemas aparecírun pula purmeira beç ne l semanairo cultural La Amprensa Literária de l diairo La Amprensa de l sou paíç. La sue poesie, cunsidrada rebolucionária pula sue maneira d'abordar l cuorpo i la sensualidade femenina, causou grande rebolta. L sou libro "Subre la grama" baliu-le an 1972, l prémio de poesie mais prestigioso de l paíç nesses anhos, l Mariano Fiallos Gil de la Ounibersidade Nacional Outónoma de Nicarágua (UNAM). An 1978 junto la Claribel Alegrie, oubtebe l prestigioso Prémio Casa de las Américas ne l género poesie pul sou libro "Linha de Fuogo", obra que screbiu anquanto se ancontraba bibendo silada ne l México por causa de l sou atebismo rebolucionairo i que reflete l sou sentimiento subre la situaçon política de Nicarágua. Nessa ocasion ye cumbidada, tamien, a participar cumo júri, cul qual biaja la Cuba para ser leitora de ls libros nomeados junto la Julio Cortázar.
Época 1980 - 1990
Passado l triunfo de la Reboluçon Nicaraguense a 19 de júlio de 1979 acupou bários cargos drento de l gobierno sandenista. An 1984 fui repersentante sandenista ante l Cunseilho Nacional de Partidos Políticos i puorta-boç de l FSLN na campanha eileitoral desse anho. Belli deixou todos ls cargos oufeciales an 1986 para se dedicar a screbir sue purmeira nobela. Serbiu cumo diretiba de la Ounion de Scritores i fui ua de las fundadoras de l suplemiento literairo Jinela de l diairo Barricada.
Antre 1982 i 1987, publicou trés libros de poesie: "Trobones i Arco Íris", "Amor Ansurreto" i "De la costilla de Eiba". Estes libros ó seleçones de ls mesmos publicórun-se ne l México, Spanha, Almanha, Bélgica, Anglaterra, Eitália i Estados Ounidos de América.
An 1987 publicou "La Ouficina de las Paixarinas", un cunto para ninos que se eiditou tamien ne ls lénguas alman, houlandés i eitaliano. Cun esta obra oubtebe l Prémio Luchs (Luita) de l Semanário alman Die Zeit an 1992.
An 1988, Belli publicou sue purmeira nobela "La Mulhier Habitada", que fui mui aclamada pula crítica i atingiu an Ouropa i América Latina, grandes tiraiges i numerosas eidiçones. Na Almanha –adonde a tiraige chegou a un milhon d'eisemplares i atinge mais de binte eidiçones - la nobela oubtebe l Prémio de ls Bibliotecários, Eiditores i Libreiros de Almanha pa la Nobela Política de l Anho (1989). Nesse anho l'outora recebiu tamien l Prémio Anna Seghers. Zde sue publicaçon, la nobela ten sido traduzida an onze lénguas i ten tenido grande sucesso eiditorial an Spanha i Eitália. Ne ls Stados Ounidos, Warner Books publicou-la cul títalo "The Anhabited Woman".
Época 1990 a l'atualidade
dreita|miniaturadaimagem|187x187px|Gioconda Belli junto al scritor chileno Ramón Díaç Eterobic, an 1989. miniaturadaimagem|Gioconda Belli, Feira de l libro de Leipzig 2016 An 1990, publicou la segunda nobela, "Sofía de ls Presságios", an 1996, "Waslala", ambas traduzidas a bários lénguas. An janeiro de 2001 apareciu an Praça Janés, sou libro "L Paíç baixo mie piel", un depoimiento-mimória de ls sous anhos ne l sandenismo-, que fui publicado, a la par, an alman, houlandés i eitaliano. Publicou ne ls Stados Ounidos ne l'outonho de l 2002 sob l selo eiditorial de la Knopf i an Anglaterra pula Eiditorial Blomsbury de Londres. Hai ua eidiçon an anglés de 2002 titulada The country under my skin: La Memory of Lobe and War.
Sue nobela "L pergamino de la seduçon" mereciu-le an 2005 l Prémio Pruma de Prata na Feira de l Libro de Bilbao, Spanha.
An 2006 cun sou poemairo "Fuogo sou apartado i spada posta loinge" ganhou l Prémio Anternacional de Poesie Cidade de Melilla an sue XXBIII eidiçon.
La cantora catalana Carme Canielha graba un çco cun alguns de sous poemas de maturidade an chabe de jazç que se eidita na primabera de 2008, de títalo "Carme Canielha canta Gioconda Belli. Singelos Zeios".
An febreiro de l 2008 publicou sue nobela "L'anfenito na palma de a mano", la qual fui merecedora de l Premeio Biblioteca Brebe de Nobela 2008 de l'eiditorial spanhola Seix Barral i l Prémio Sor Joãoa Inés de la Cruç de la Feira Anternacional de l Libro de Guadalajara.
"L paíç de las Mulhieres" (2010) fala dun paíç gobernado por mulhieres. L libro fui titulado ouriginalmente cul nome de "Crónicas de la Squierda Erótica", baseado ne l Partido de la Squierda Erótica que, na nobela, ye l que fundan un grupo de mulhieres na fitícia Faguas i cul qual chegan al poder. L nome Partido de la Squierda Erótica outelizou-se an Nicarágua ne ls anhos 80 por un grupo de mulhieres antre las que staba Belli. Chamában nel l PÉ, i fui batizado assi usando l termo criado ne l poemairo de la poeta guatemalteca Ana María Ruodas: Poemas de la Squierda Erótica, rezon pula qual tubo que mudar l nome.
Sue nobela L'antenso calor de la luna, fui lançada an agosto an Latinoamérica, i an setembre de l 2014 an Spanha.
Bida
right|thumb|250px|La Tierra apersenta ua grande biodibersidade, cun muitas speces de seres bibos La bida ye un cunceito mui amplo i admite alguas defeniçones. Puode-se dezir de l porcesso an curso de l qual ls seres bibos son ua parte; al spácio de tiempo antre la cuncepçon i la muorte dun ourganismo; la cundiçon dua antidade que naciu i inda nun morriu; i aqueilho que faç cun que un ser bibo steia bibo. Metafisicamente, la bida ye un porcesso custante de relacionamientos.
La bida
Cumo ye que sabemos se ua dada antidade ye ó nun un ser bibo? Serie relatibamente simples abançar un cunjunto prático de critérios se ne ls lemitássemos a la bida na Tierra tal cumo la coincemos (ber biosfera), mas mal abordamos questones cumo la ourige de la bida na Tierra, ó la possibelidade de bida straterrestre, ó l cunceito de bida arteficial, torna-se claro que la queston ye fundamentalmente defícele i cumparable an muitos aspetos al porblema de la defeniçon de anteligéncia.
Ua defeniçon cumbencional-biológica
Por más simples que puoda parecer, inda ye mui defícele pa ls cientistas defeníren bida cun clareza. Muitos biólogos téntan a defenir cumo un "fenómeno que anima la matéria".
Dun modo giral, cunsidra-se tradecionalmente que ua antidade ye un ser bibo apersenta todos ls seguintes fenómenos pul menos ua beç durante la sue eisisténcia:
Estes critérios ténen la sue outelidade, mas la sue natureza díspar torna-los ansastifatórios sob más que ua perspetiba; de fato, nun ye defícele ancuntrar cuntra-eisemplos, bien cumo eisemplos que percisan maior eilaboraçon. Por eisemplo, de acordo culs critérios citados, poderie-se dezir que:
Se mos lemitarmos als ourganismos terrestres, puoden-se cunsidrar alguns critérios adecionales:
To la bida na Tierra baseia-se na química de ls cumpuostos de carbono, chamada química Ourgánica. Alguns defenden que este debe ser l causo para todas las formas de bida possibles ne l ouniberso; outros çcríben esta posiçon cumo l chaubinismo de l carbono.
Outras defeniçones
La defeniçon de bida de Francisco Barela i Humberto Maturana (amplamente ousada por Lynn Margulis) ye la dun sistema outopoiético (que se gera a si própio) de base aquosa, lemites lipoproteicos, metabolismo de carbono, replicaçon mediante ácidos nucleicos i regulaçon proteica, un sistema de retornos negatibos anferiores subordinados a un retorno positibo superior [http://www.mol.uj.edu.pl/~benio/cyber_def_life.pdf J. theor. Biol. 2001]
La defeniçon de Tom Kinch ye la dun sistema de outo-canibalismo altamente Ourganizado naturalmente eimergente de cundiçones quemuns an cuorpos planetários cunsistindo nua populaçon de replicadors passibles de mutaçon alredror de ls quales eiboluiu un ourganismo de metabolismo homeostático que portege ls replicadores i ls ajuda na sue reproduçon.
Stuart Kauffman define-la cumo un agente ó sistema de agentes outónomos capazes de se reproduzir i de cumpletar pul menos un ciclo de trabalho termodinámico.
La defeniçon de Robert Pirsig puode ser ancuntrada ne l sou libro Lila: An Anquiry anto Morals, cumo todo l que massimiza l sou leque de possiblidades feturas, ó seia, todo l que tome decisones que resúlten nun maior númaro de feturos possibles, ó que mantenga l maior númaro de oupçones an abierto.
Un sistema que reduç localmente la antropie mediante un fluxo de einergie.
Hai possiblemente más possiblidades de defeniçon de bida, ua beç que se puode cunceituar-la a partir de l sentido que se dá al "bibir".
Çcendéncia demudada: ua caratelística útele
Ua caratelística útele subre la qual se puode basear ua defeniçon de bida ye la de la çcendéncia demudada: la capacidade dua dada forma de bida de gerar çcendentes semelhantes als progenitores, mas cula possibelidade de algua bariaçon debida al acauso. La çcendéncia demudada por si própia permite la eiboluçon, zde que la bariaçon antre çcendentes deia defrentes porbablidades de subrebibéncia. Al studo desta forma de heireditariedade dá-se l nome de genética. An todas las formas de bida coincidas (fuora ls priones, que nun son cunsidrados seres bibos, mas ancluindo bírus i biróides, que tamien nun l son), l material genético cunsiste percipalmente an DNA ó ne l outro ácido nucleico quemun, RNA. Ua outra eicepçon puode ser l código de ciertas formas de bírus i porgramas anformáticos criados atrabeç de porgramaçon genética, mas la queston de porgramas anformáticos podéren ser cunsidrados seres bibos, mesmo sob esta defeniçon, ye inda un assunto cuntrobérsio.