cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Stória de la cumputaçon
Shannon i la Teorie de la Anformaçon
Até la década de 1930, angenheiros eiletricistas podien custruir circuitos eiletrónicos para resulber porblemas lógicos i matemáticos, mas la maiorie l fazie sin qualquiera porcesso, de forma particular, sin rigor teórico para tal. Esso mudou cula tese de mestrado de Claude I. Shannon de 1937, La Symbolic Analysis of Relay and Switching Circuits. Anquanto tomaba aulas de Filosofie, Shannon fui sposto al trabalho de George Vole, i percebiu que tal cunceito poderie ser aplicado an cunjuntos eiletro-macánicos para resulber porblemas de lógica. Tal eideia, qu'outeliza propiadades de circuitos eiletrónicos pa la lógica, ye l cunceito básico de todos ls cumputadores digitales. Shannon zambolbiu la teorie de l'anformaçon ne l'artigo de 1948 La Mathematical Theory of Communication, cujo cuntenido sirbe cumo fundamiento para árias de studo cumo cumpresson de dados i critografie.
Hollerith i sue máquina de perfurar cartones
Por buolta de 1890, Dr. Heirman Hollerith (1860-1929) fui l respunsable por ua grande mudança na maneira de se processar ls dados de ls censos de la época.
L próssimo abanço de ls cumputadores fui feito pul amaricano Heirman Hollerith (1860-1929), qu'ambentou ua máquina capaç de processar dados baseada na separaçon de cartones perfurados (puls sous furos). La máquina de Hollerith fui outelizada para auxeliar ne l censo de 1890, reduzindo l tiempo de processamiento de dados de siete anhos, de l censo anterior, para solo dous anhos i meio. Eilha fui tamien pioneira al outelizar l'eiletricidade na separaçon, cuntaige i tabulaçon de ls cartones.
Las anformaçones subre ls andibíduos éran armazenadas por meio de perfuraçones an locales specíficos de l carton. Nas máquinas de tabular, un pino passaba pul furo i chegaba a ua jarra de mercúrio, fechando un circuito eilétrico i causando un ancremiento de 1 nun cuntador macánico.
Mais tarde, Hollerith fondou ua cumpanha para porduzir máquinas de tabulaçon. Anhos depuis, an 1924, essa cumpanha bieno la se chamar cumo Anternational Business Machines,ó IBM,cumo ye hoije coincida.
L purmeiro cumputador
L purmeiro cumputador eiletro-macánico fui custruído por Konrad Zuse (1910-1995). An 1936, esse angenheiro alman custruiu, a partir de relés qu'eisecutában ls cálclos i dados lidos an fitas perfuradas, l Z1.
Hai ua grande polémica an torno de l purmeiro cumputador. L Z-1 ye cunsidrado por muitos cumo l purmeiro cumputador eiletro-macánico.
La guerra i ls cumputadores
Durante l trabamiento de la Segunda Guerra Mundial la Marina amaricana, an cunjunto cula Ounibersidade de Harbard, zambolbiu l cumputador Harbard Mark I, porjetado pul porsor Howard Aiken, cun base ne l calculador analítico de Babbage. L Mark I acupaba 120n³ aprossimadamente, cunseguindo multiplicar dous númaros de dieç dígitos an trés segundos. Este cumputador gigante permitiu tener l purmeiro centro de cumputaçon ne l mundo, assi dando l'ampeço á era moderna de ls cumputadores.
A la par, i an segredo, l Eisército Amaricano zambolbia un porjeto semelhante, xefiado puls angenheiros J. Presper Eckert i John Mauchy, cujo resultado fui l purmeiro cumputador la bálbulas, l Eiletronic Numeric Antegrator And Calculator (ENIAC)[2], capaç de fazer quinhentas multiplicaçones por segundo. Tenendo sido porjetado para calcular trajetórias balísticas, l ENIAC fui mantido an segredo pul gobierno amaricano até l final de la guerra, quando fui anunciado al mundo.
L'angenheiro John Presper Eckert (1919-1995) i l físico John Mauchly (1907-1980) porjetórun l ENIAC: Eiletronic Numeric Antegrator And Calculator. Cun 18 000 bálbulas, l ENIAC cunseguia fazer 500 multiplicaçones por segundo, mas solo quedou pronto an 1946, bários meses passado l final de la guerra.
Ls custos pa la manutençon i cunserbaçon de l ENIAC éran proibitibos, pus dezenas a cientos de bálbulas queimában la cada hora i la calor gerado por eilhas necessitaba ser cuntrolado por un cumplexo sistema de refrigeraçon, para alhá de ls gastos eilebadíssemos d'einergie eilétrica.
Ne l ENIAC, l porgrama era feito rearranjando la fiaçon nun painel. Nesse punto John bon Neumann propós l'eideia que trasformou ls calculadores eiletrónicos an "cérebros eiletrónicos": modelar l'arquitetura de l cumputador segundo l sistema nerboso central. Para esso, eilhes tenerien que tener trés caratelísticas:
Este ye l cunceito de porgrama armazenado, cujas percipales bantaiges son: rapideç, bersatelidade i outomodificaçon. Assi, l cumputador porgramable que conhecemos hoije, adonde l porgrama i ls dados stan armazenados na mimória quedou coincido cumo Arquitetura de bon Neumann.
Para dibulgar essa eideia, bon Neumann publicou solico un artigo. Eckert i Mauchy nun quedórun mui cuntentes cun esso, pus tenerien çcutido muitas bezes cul. L porjeto ENIAC acabou se dissolbendo nua chuba de porcessos, mas yá staba criado l cumputador moderno...
L nacimiento de la Ciéncia de la Cumputaçon
Antes de la década de 1920, l cumputador era un termo associado la pessonas que rializában cálclos, giralmente liderados por físicos an sue maiorie homes. Miles de cumputadores, éran ampregados an porjetos ne l comércio, gobierno i sítios de pesquisa. Passado la década de 1920, la spresson máquina cumputacional ampeçou a ser ousada para referir-se la qualquiera máquina que rialize l trabalho dun profissional cumputador, specialmente aqueilhas d'acuordo culs métodos de la Tese de Church-Turing.
L termo máquina cumputacional acabou perdendo spácio pa l termo reduzido cumputador ne l final de la década de 1940, culas máquinas digitales cada beç mais difundidas. Alan Turing, coincido cumo pai de la Ciéncia de la Cumputaçon, ambentou la Máquina de Turing, que mais tarde eiboluiu pa l cumputador moderno.
L Trabalho Teórico
Ls fundamientos matemáticos de la ciéncia de la cumputaçon moderna ampeçórun la séren defenidos por Kurt Gödel cun sou teorema de l'ancumpletude (1931). Essa teorie mostra qu'eisisten lemites ne l que puode ser probado ó zaprobado nun sistema formal; esso lebou a trabalhos posteriores por Gödel i outros teóricos para defenir i çcrebir tales sistemas formales, ancluindo cunceitos cumo recursebidade i cálclo lambda.
An 1936 Alan Turing i Alonzo Church andependientemente, i tamien juntos, antroduziran la formalizaçon dun algoritmo, defenindo ls lemites de l que puode ser cumputado, i un modelo puramente macánico pa la cumputaçon. Tales tópicos son abordados ne l qu'atualmente chama-se Tese de Church-Turing, ua heipótese subre la natureza de çpositibos macánicos de cálclo. Essa tese define que qualquiera cálclo possible puode ser rializado por un algoritmo sendo eisecutado nun cumputador, zde qu'haba tiempo i armazenamiento suficiente para tal.
Turing tamien ancluiu na tese ua çcriçon de la Máquina de Turing, que ten ua fita de tamanho anfenito i un cabeçote para leitura i scrita que mobe-se pula fita. Debido al sou caráter anfenito, tal máquina nun puode ser custruída, mas tal modelo puode simular la cumputaçon de qualquiera algoritmo eisecutado nun cumputador moderno. Turing ye bastante amportante pa la ciéncia de la cumputaçon, tanto que sou nome ye ousado pa l Turing Award i l teste de Turing. El cuntribuiu pa las quebras de código de la Grana-Bretanha na Segunda Guerra Mundial, i cuntinou a porjetar cumputadores i porgramas de cumputador pula década de 1940; cometiu suicídio an 1954.
Alan Turing
Alan Mathison Turing naciu an 23 de júnio de 1912 an Londres, filho dun oufecial británico, Julius Mathison i Ethel Sara Turing. Sou antresse pula ciéncia ampeçou cedo, lougo que daprendiu a ler i screbir, çtraia-se fatorando númaros d'hinos relegiosos i zenhando bicicletas anfíbias. La maior parte de l sou trabalho fui zambolbido ne l serbício de spionaige, durante la II Grande Guerra, liebando-lo solamente por buolta de 1975 a ser reconhecido cumo un de ls grandes pioneiros ne l campo de la cumputaçon, An 1928, Alan ampeçou a studar la Teorie de la Relatebidade, conhecendo Christopher Morcon, que l'anfluenciou perfundamente. Morcon morriu an 1930 i Alan se motibou a fazer l que l'amigo nun tubo tiempo, durante anhos trocou correspondéncias cula mai de Morcon a respeito de las eideias de l'amigo i se marabilhou cula possibelidade de resulber porblemas cula teorie macánica quántica.Chegou anclusibe a screbir subre la possibelidade de l sprito subrebibir passado la muorte.
Depuis de cuncluir l mestrado an King's College (1935) i recebir l Smith's prize an 1936 cun un trabalho subre la Teorie de las Porbabelidades, Turing se amberedou pula ária de la cumputaçon. Sue preocupaçon era saber l qu'efetibamente la cumputaçon poderie fazer. Las repuostas benirun sob la forma teórica, dua máquina coincida cumo Turing Ounibersal Machine, que possibelitaba calcular qualquiera númaro i funçon, d'acuordo cun anstruçones apropiadas.
Quando la II Guerra Mundial eclodiu, Turing fui trabalhar ne l Departamiento de Quemunicaçones de la Gran Bretanha (Gobernment Code and Cypher Schol) an Buckinghamshire, cul antuito de quebrar l código de las quemunicaçones alemanas, porduzido por un tipo de cumputador chamado Enigma. Este código era custantemente trocado, oubrigando ls enimigos a tentar decodifica-lo correndo contra l reloijo. Turing i sous colegas cientistas trabalhórun nun sistema que fui chamado de Colossus, un einorme emaranhado de serbo-motores i metal, cunsidrado un precursor de ls cumputadores digitales.
Durante la guerra, Turing fui ambiado als EUA la fin de stablecer códigos siguros para quemunicaçones trasatlánticas antre ls aliados. Supone-se que fui an Princeton, NJ, que conheciu Bon Neumann i dende tener participado ne l porjeto de l ENIAC na ounibersidade de la Pensilbánia..
Treminada la guerra, Alan se juntou al National Physical Laboratory para zambolber un cumputador totalmente anglés que serie chamado de ACE (outomatic cumputing angine).Zeiludido cula demora de la custruçon, Turing mudou-se para Manchester. An 1952, fui preso por "andecéncia", sendo oubrigado la se submeter a la pesicoanálise i a tratamientos que bisában curar sue homossexualidade.Turing suicidou-se an Manchester, ne l die 7 de júnio de 1954, durante ua crise de depresson, comendo ua maçana ambenenada cun cianureto de potássio.
L Teste de Turing
L teste cunsistia an submeter un ouperador, cerrado nua sala, la çcubrir se quien respundia sues preguntas, antroduzidas atrabeç de l botoneira, era un outro home ó ua máquina. Sue antençon era de çcubrir se podiamos atribuir a la máquina la noçon d'anteligéncia.
Bon Neumann
L matemático húngaro John Bon Neumann (1903-1957) formalizou l porjeto lógico dun cumputador.
An sue perpuosta, Bon Neumann sugeriu que las anstruçones fússen armazenadas na mimória de l cumputador. Até anton eilhas éran lidas de cartones perfurados i eisecutadas, ua a ua. Armazená-las na mimória, para anton eisecutá-las, tornarie l cumputador mais rápido, yá que, ne l momiento de l'eisecuçon, las anstruçones serien oubtidas cun rapideç eiletrónica.
La maiorie de ls cumputadores hoije an die segue l modelo proposto por Bon Neumann.
Esse modelo define un cumputador sequencial digital an que l processamiento de las anformaçones ye feito passo a passo, caraterizando un cumportamiento determinístico (ó seia, ls mesmos dados d'antrada porduzen siempre la mesma repuosta).
Purmeiros cumputadores pessonales
thumb|dreita|Ls [[mainframes surgian cada beç maiores i caros, sendo outelizados solo por grandes ampresas.]] Até l final de ls anhos 1970, reinában absolutos ls mainframes, cumputadores einormes, trancados an salas refrigeradas i ouperados solo por alguns poucos prebilegiados. Solo grandes ampresas i bancos podien ambestir alguns milhones de dólares para tornar mais eficientes alguns porcessos anternos i l fluxo d'anformaçones. La maiorie de ls scritórios funcionaba mais ó menos de la mesma maneira que ne l'ampeço de l seclo. Arquibos de metal, máquinas de screbir, papel carbono i memorandos fazien parte de l die-la-die.
Segundo l Cumputer Story Museun, l purmeiro "cumputador pessonal" fui l Kenbak-1, lançado an 1971. Tenie 256 bytes de mimória i fui anunciado na rebista Scientific Amarican por US$ 750; todabie, nun possuía CPU i era, cumo outros sistemas desta época, porjetado para uso eiducatibo (ó seia, demunstrar cumo un "cumputador de berdade" funcionaba). An 1975, surge l Altair 8800, un cumputador pessonal baseado na CPU Antel 8080. Vendido ouriginalmente cumo un kit de montar atrabeç de la rebista norte-amaricana Popular Eiletronics, ls porjetistas pretendian bender solo alguas cientos d'ounidades, tenendo quedado surpresos quando bendírun 10 bezes mais que l prebisto pa l purmeiro més. Custaba cerca de 400 doláres i se quemunicaba cul usuairo atrabeç de luzes que piscában. Antre ls purmeiros usuairos stában l calouro de la Ounibersidade de Harbard, Bill Gates, i l moço porgramador, Paul Allen, que juntos zambolbírun ua berson de la lenguaige "Basic" pa l Altair. Pouco tiempo depuis, la dupla resolbiu mudar l rumo de sues carreiras i criar ua ampresa chamada Microsoft.
Ne ls anhos seguintes, surgiran dezenas de nuobos cumputadores pessonales cumo l Radio Shack TRS-80 (L TRS-80 fui comercializado cun bastante sucesso ne l Brasil pula Prológica culs nomes de CP-300 i CP-500), Commodore 64, Atari 400 i outros cun sucesso moderado.
La Apple i la popularizaçon
thumb|dreita|L [[Apple II fui lançado an 1977 cun botoneira antegrado, gráficos queloridos, sonidos, gabinete de plástico i uito slots de spanson.]] An 1976, outra dupla de moços, Stebe Jobs i Stebe Wozniak, ampeçou outra ampresa que mudarie l rumo de l'anformática: la Apple.
Jobs i Wozniak abandonórun la Ounibersidade de Berkeley para podéren se dedicar al porjeto de cumputador pessonal criado por Wozniak, l Apple I. Cumo Wozniak trabalhaba pa la HP, l sou porjeto percisaba ser apersentado pa l'ampresa que recusou d'eimediato l'eideia. Esso abriu l camino pa la criaçon de la Apple, ampresa fundada puls dous que comercializarie ls cumputadores. Montados na garaige de Jobs, ls 200 purmeiros cumputadores fúrun bendidos nas loijas de la bizinhança la US$ 500 cada. Antressado ne l porjeto, Mike Makula (na época bice-persidente de marketing de la Antel), resolbiu ambestir US$ 250 mil na Apple.
Alguns meses depuis, yá an 1977, fui lançado l purmeiro microcumputador cumo conhecemos hoije, l Apple II. L'eiquipamiento yá benie montado, cun botoneira antegrado i era capaç de gerar gráficos queloridos. Parte de la lenguaige de porgramaçon de l Apple II habie sido feita pula Microsoft, ua bariaçon de l BASIC pa l Apple II. Las bendas chegórun la US$ 2,5 milhones ne l purmeiro anho de comercializaçon i, cul sou rapido crecimiento de bendas, la Apple tornou-se ua ampresa pública (ó seia, cun açones que puoden ser adquiridas por qualquiera un na bolsa de balores) i eilha custruiu la sue sede percipal - Anfenite Lop - an Cupertino, Califórnia.
Cul sucesso de l Apple II, benirun l Besicalc (la purmeira planilha eiletrónica ambentada), processadores de testo i porgramas de banco de dados. Ls micros yá podien sustituir ls fluxos de caixa feitos cun cadernos i calculadoras, máquinas de screbir i ls arquibos de metal ousados para guardar miles de decumientos. Ls cumputadores domésticos deixórun anton de ser solo un hobby d'adolescentes para se tornáren ferramientas andispensables para muitas pessonas.
Antretanto, até l'ampeço de ls anhos 1980, muitos eisecutibos inda ancarában ls cumputadores pessonales cumo brinquedos. Para alhá de las mudanças d'hábitos neçairas para aprobeitar la nuoba tecnologie, ls mais cunserbadores tenien medo de cumprar perdutos d'ampresas dirigidas por un rapaç de 26 anhos qu'hai menos de 5 trabalhaba na garaige de ls pais.
Ls cumputadores pessonales para ampresas
thumb|dreita|L [[IBM PC outelizaba l PC-DOS i tena la BIOS cumo única parte de porduçon sclusiba de la IBM.]] An 1980, la IBM staba cumbencida de que percisaba antrar ne l mercado de a microinformática i l'uso profissional de ls micros solo çlanchou quando eilha antrou nesse mercado. L'ampresa dominaba (i domina até hoije) l mercado de cumputadores de grande porte i, zde la purmeira metade de l seclo XX, máquinas de screbir cun sue marca stában persentes ne ls scritórios de to mundo. Cumo nun staba acostumada a l'agelidade de l nuobo mercado, criado i dominado por moços dinámicos i entusiasmados, la gigantesca corporaçon decidiu que l PC nun podie ser criado na mesma belocidade na qual eilha staba acostumada a zambolber nuobos perdutos.
Por esso, l'ampresa criou ua fuorça tarefa special para zambolber l nuobo perduto. Assi, un grupo de 12 angenheiros liderados por William C. Lowe fui anstalado nun laboratório an Voca Raton, na Flórida, loinge de ls percipales centros de zambolbimiento de la corporaçon que, até hoije, quedan na Califórnia i an Nuoba Iorque. L resultado desse trabalho fui l IBM-PC, que tenie un précio de tabela de US$ 2.820, bien mais caro que ls cuncorrentes, mas fui un sucesso eimediato. An 4 meses fúrun bendidas 35 mil ounidades, 5 bezes mais de l que l sperado. Cumo ouserbou l jornalista Robert X Cringley: "naide nunca tenie sido çpedido por cumprar perdutos IBM". Ls micros deixórun defenitibamente de ser un brinquedo.
La Parcerie IBM - Microsoft
Cumo to cumputador, l IBM PC percisaba dun Sistema Ouperacional para poder ser outelizado. Durante l porcesso de zambolbimiento de l IBM PC, houbo ua tentatiba sin sucesso de cuntratar la Digital Research, ua ampresa speriente na criaçon de Sistemas Ouperacionales, pa l zambolbimiento de l Sistema Ouperacional de la IBM.
Sin outra altarnatiba, la IBM recorreu la Microsoft qu'oufereciu un Sistema Ouperacional pa la IBM, mas na berdade eilhes nun tenien nada pronto. Al assinar l cuntrato de licenciamiento de l DOS (Çk Ouperating Systen - Sistema Ouperacional de Çco) pa la IBM, Bill Gates i Paul Allen fúrun atrás de la Seatlle Cumputer, ua pequeinha ampresa que zambolbia l Sistema Ouperacional QDOS i que l bendiu pa la Microsoft por US$ 50.000 sin eimaginar la fin qu'esse sistema tenerie.
La Microsoft anton adatou-lo i criou l PC-DOS. L cuntrato cula IBM prebia ua royalty (de 10 a 50 dólares por cada máquina bendida) i un pequeinho pagamiento enicial. Mas l sistema cuntinaba subre propiadade de la Microsoft, assi cumo la possibelidade de çtribuir bersones modificadas (MS-DOS).
L'aposta de la Apple para cuntinar ne l topo
thumb|dreita|L'aposta [[Apple Anc. para se manter ne l topo de l mercado: l Macintosh. Sue anterface gráfica deixaba la IBM décadas atrás.]]
An dezembre de 1979, la Apple Cumputer era l'ampresa de maior sucesso de a microinformática. L carro xefe de l'ampresa, l Apple II+ yá staba persente an scuolas i residéncias de l'elite amaricana. Antretanto, las máquinas inda éran defíceles d'ousar. Para ouperar un microcumputador, era perciso coincer la "lenguaige" de l sistema ouperacional i la sintaxe correta para aplicá-la. Todas las anteraçones de l'usuairo cula máquina éran feitas atrabeç de la digitaçon de comandos. Ua letra errada i l'ouparaçon nun era rializada, eisigindo la digitaçon de l comando correto. Assi, antes d'aprobeitar ls benefícios de l'anformática, era andispensable daprender todos ls comandos de cuntrole de l cumputador.L cumputador de la Apple staba cun quaije 2 anhos d'eisisténcia i yá ampeçaba a quedar bielho. L'ampresa percisaba criar algo nuobo para cuntinar cumpetindo.
Stebe Jobs tamien zambolbia ne ls laboratórios de la Apple Anc. l'anterface gráfica. Buscando saber detalhes de cumo eilha quedarie depuis de pronta, trocou oupçones de cumpra d'açones de la Apple por ua bejita detalhada de trés dies al PARC. L purmeiro perduto lançado pula Apple usando ls cunceitos criados pula Xerox fui l Lisa. Anque moderno, nun chegou a ser porduzido an grande cantidade, pus l mercado nun staba preparado para pagar quaije US$ 10 mil solo pula facelidade d'uso.
An 1979 Jef Raskin, un specialista an anterfaces home-máquina, eimaginou un cumputador fácele d'outelizar i barato pa l grande público. El anton lançou las bases de l porjeto Macintosh. L porjeto inobador de l Macintosh atraiu l'atençon de Stebe Jobs, que saliu de l porjeto Lisa cun sue eiquipe para se cuncentrar ne l porjeto Macintosh. An janeiro de 1981, el tomou la direçon de l porjeto, fuorçando Jef Raskin a deixar l mesmo.
An 24 de janeiro de 1984 surgiu l Macintosh, l purmeiro cumputador de sucesso cun ua anterface gráfica amigable, usando ícones, jinelas i mouse. Sue acolhida fui stremamente entusiástica, grande parte desso debido las campanhas publicitárias an massa de la Apple. L percipal anúncio de sou lançamiento fui durante l'anterbalo de la Super Bowl XBIII (eibento cumparable cula amportança de la Copa de l Mundo pa l Brasil). Essa propaganda ye coincida cumo "1984", pus era baseada ne l libro "Nineten Eighty-Four" (Mil Nuobecientos i Uitenta i Quatro) de George Orwell, i retrata un mundo ne l qual todos éran submetidos al regime totalitairo de l "Big Brother" (Grande Armano). Ua heiroína repersentada por Anya Manjor çtroí un telon ne l qual l Big Brother falaba al público. L'antuito de l comercial era relacionar la IBM al "Big Brother" i l'heiroína a la Apple.
Ls "IBM-PC Cumpatíbeis"
thumb|dreita|La clonaige de l [[BIOS quaije tirou la IBM de l mercado de PCs.]] L mesmo grupo que criou l IBM-PC tamien defeniu que l cumponente básico de l cumputador, la BIOS, serie de fabricaçon sclusiba de la IBM. Esse chip ten la finalidade de fornecer als PCs ua anterface d'antrada i salida de dados. Cumo todos ls outros cumponentes de l cumputador éran fabricados por outras ampresas, la IBM tenie nesses chips la sue maior fuonte de renda i la única cousa que binculaba qualquiera PC a la IBM.
Alguas ampresas, dentre eilhas la Cumpaq, aplicórun la técnica de angenharie rebersa ne l BIOS, clonórun-na i custruíran cumputadores similares al de la IBM. An nobembre de 1982, la Cumpaq anuncia l Cumpaq Portable, purmeiro PC que nun usa la BIOS de la IBM i mantén 100% de cumpatibelidade cul IBM PC.
Esses cumputadores son coincidos cumo "IBM PC cumpatibles" i son ls PCs que son bendidos nas loijas até hoije, solo bien mais eiboluídos de l que ls purmeiros PCs. Esso lebou la IBM la se tornar ua simples ampresa que fabricaba cumputadores pessonales i cuncorria cumo qualquiera outra nesse mercado. La IBM praticamente abandonou l mercado de PCs i se dedicou al mercado de serbidores, na qual ye eimbatible até hoije.
Geraçones de cumputadores
La arquitetura dun cumputador depende de l sou porjeto lógico, anquanto que la sue amplementaçon depende de la tecnologie çponible.
Las trés purmeiras geraçones de cumputadores refletian l'eiboluçon de ls cumponentes básicos de l cumputador (hardware) i un aprimoramiento de ls porgramas (software) eisistentes.
Ls cumputadores de purmeira geraçon (1945–1959) usában bálbulas eiletrónicas, quilómetros de filos, éran lentos, einormes i squentában muito.
La segunda geraçon (1959–1964) sustituiu las bálbulas eiletrónicas por trasístors i ls filos de ligaçon por circuitos ampressos, l que tornou ls cumputadores mais rápidos, menores i de custo mais baixo.
La terceira geraçon de cumputadores (1964–1970) fui custruída cun circuitos antegrados, proporcionando maior cumpataçon, reduçon de ls custos i belocidade de processamiento de l'orde de microssegundos. Ten ampeço l'outelizaçon d'abançados sistemas ouperacionales.
La quarta geraçon, de 1970 até hoije, ye caratelizada por un aperfeiçoamiento de la tecnologie yá eisistente, proporcionando ua outimizaçon de la máquina pa ls porblemas de l'usuairo, maior grau de meniaturizaçon, cunfiabelidade i maior belocidade, yá de l'orde de nanossegundos (belionésima parte de l segundo).
L termo quinta geraçon fui criado puls japoneses para çcrebir ls potentes cumputadores "anteligentes" que querien custruir an meados de la década de 1990. Mais tarde, l termo passou a ambolber eilemientos de dibersas árias de pesquisa relacionadas a l'anteligéncia cumputadorizada: anteligéncia artificial, sistemas specialistas i lenguaige natural.
Mas l berdadeiro foco dessa ininterruta quinta geraçon ye la conetebidade, l maciço sfuorço de l'andústria para permitir als usuairos conetáren sous cumputadores a outros cumputadores. L cunceito de superbia de l'anformaçon caturou l'eimaginaçon tanto de profissionales de la cumputaçon cumo d'usuairos quemuns.
La Cumputaçon Móbel i la cumbergéncia de médias
Ne l'ampeço de l seclo XXI, a partir d'eniciatibas d'ampresas cumo l Google, la Nokia i, subretodo, la Apple, ampeçórun ua stenson de la quarta geraçon de cumputadores que resultou na unificaçon de lenguaiges de tecnologies yá eisistentes, i cunsequente stenson de las funcionalidades. La cumputaçon pessonal deixou de se lemitar als chamados çktops (outrora chamados de "microcumputadores") i passou a ancluir outros çpositibos cumo telifones telemobles i apareilhos de telebison, bien cumo ua nuoba catadorie de çpositibos chamado tablet - ua spece de cumputador delgado i portátil, sin botoneira físico nin mouse i cun tela sensible al toque, de l tamanho dun libro. Aplicaçones d'uso giral passórun a ser portaladas para esses çpositibos i, debido al zambolbimiento de la cumputaçon an nubre, arquibos armazenados nun çpositibo podírun ser sincronizados an outros çpositibos, tornando la cumputaçon onipresente. Estes cunceitos, que stan an curso atualmente, stan progressibamente tornando médias físicas sternas ousoletas, salbo talbeç ls cartones de mimória.
Rializaçones pa la sociadade
Anque sue pequeinha stória anquanto ua deciplina académica, la ciéncia de la cumputaçon dou ourige la dibersas cuntribuiçones fundamentales pa la ciéncia i pa la sociadade. Esta ciéncia fui respunsable pula defeniçon formal de cumputaçon i cumputabelidade, i pula proba de l'eisisténcia de porblemas ansolúbeis ó antratables cumputacionalmente. Tamien fui possible la custruçon i formalizaçon de l cunceito de lenguaige de cumputador, subretodo lenguaige de porgramaçon, ua ferramienta pa la spresson percisa d'anformaçon metodológica flexible l suficiente para ser repersentada an dibersos nibles d'abstraçon.
Para outros campos científicos i pa la sociadade de forma giral, la ciéncia de la cumputaçon forneciu suporte pa la Reboluçon Digital, dando ourige la Era de la Anformaçon. La cumputaçon científica ye ua ária de la cumputaçon que permite l'abanço de studos cumo l mapeamiento de l genoma houmano
Ligaçones sternas
Catadorie:Stória de la matemática Catadorie:Stória de la cumputaçon
Qin'an
Qin'an ye un cundado de la porbinça Gansu ne la China. Ten ua sobrefiç de 2037 km² i ua poblaçon de 568 mil ingros.
Atlas of China, Fudan University Press, 2014, ISBN 978-7309115994
Splendrillia chathamensis
Splendrillia xathamensis ye ua spece de gastrópode de l género Splendrillia, pertencente la família Drilliidae.
Catadorie:Drilliidae
Gangu
Gangu ye un cundado de la porbinça Gansu ne la China. Ten ua sobrefiç de 1928 km² i ua poblaçon de 570 mil ingros.
Atlas of China, Fudan University Press, 2014, ISBN 978-7309115994
Chibundu Onuzo
Chibundu Onuzo (Lagos, 1991) ye ua scritora nigeriana.
Caju
(Anacardiun ocidentale) quando, na berdade, trata-se dun pseudofruto O qu'antendemos popularmente cumo "caju" se custitui de dues partes: l fruito propiamente dezido, que ye la castanha; i sou pedúnclo floral, l pseudofruto, un cuorpo piriforme, amarielho, rosado ó burmeilho.
Esara de Lucánia
Esara de Lucánia ó Aresas de Lucánia (an griego: Αισάρα; seclo IV ó III a.C.) fui ua filósofa griega, que screbiu ua obra subre la natureza houmana, de la qual un fragmiento ye preserbado por Stobiu. L testo mostra ua teorie subre la lei natural i la fé nua natureza tripartida de l'alma houmana.
Ganzhou
Ganzhou ye un çtrito de la porbinça Gansu ne la China. Ten ua sobrefiç de 8271 km² i ua poblaçon de 124 mil ingros.
Atlas of China, Fudan University Press, 2014, ISBN 978-7309115994
Sábado
L sábado, por fundamentaçon bíblica i etimológica, ye cunsidrado l radadeiro  die de la sumana, seguindo la sesta-feira i precedendo l demingo, ye un die d'ouraçon i de çcanso para judius i crestianos sabatistas.
Por ourdenaçon de trabalho i lazer i pula normalizaçon ISO, l sábado ye cunsidrado l sesto die, sin qu'esso faga del l sesto die rial, permanecendo l sábado l sétimo die de la sumana, mesmo cul sábado i l demingo cumo fin de sumana, sendo assi na maiorie de ls calendairos an to l mundo.
La palabra sábado deriba de l latin sabbatun, que por sue beç deriba de l Shabat heibraico (שבת, trasliterado cumo shabāt), que zeigna l die de çcanso antre ls judius i alguns grupos de crestianos, percipalmente ls adbentistas.
Pobos pagones antigos reberenciában sous diuses, dedicando l die de Sábado al dius Saturno, l qu'ouriginou  an anglés la chamaçon Saturn's day, mais tarde abrebiada para Saturday, i ne l houlandés Zaterdag, cul seneficado de "Die de Saturno".
Antre ls romanos, por eisemplo, este die era dedicado la Saturno, dius de la agricultura, i repersentaba un die de çcanso na sumana pula buona colheita.
Ourige de ls nomes de ls dies de la sumana
Ls nomes de ls dies de la sumana an pertués ténen la sue ourige na liturgie católica. Na maior parte de las outras lénguas románicas, la sue ourige son nomes de diuses pagones romanos als quales ls dies éran dedicados, neste causo l sábado era dedicado la debindade romana Saturno (este por sue beç eiquibalente al dius griega Cronos).
Ls pobos germánicos adatórun l sistema antroduzido puls romanos, mas sustituíran ls diuses romanos por sous diuses nun porcesso coincido cumo anterpretatio germanica. Ne l causo de l sábado, inda assi, l nome romano fui amprestado diretamente puls pobos germánicos oucidentales (cumo puode ser bisto na palabra anglesa Saturday i na palabra houlandesa Zaterdag), aparentemente porque nanhun de ls diuses germánicos éran cunsidrados cuntrapartes de l dius romano Saturno. Por outro lado, l nórdico antigo i l'alto-alman nun tomában amprestado l nome de l dius romano (cumo puode ser bisto na palabra eislandesa laugardagur i na palabra almana Samstag).
Ne ls países scandinabos, l sábado ye chamado lördag, lørdag ó laurdag, sendo l nome deribado de l'antiga palabra laugr/laug (dende l nome eislandés Laugardagur), que senefica banho, assi Lördag eiquibale la "die de l banho". Esto ye debido a la prática Biking de tomar banho als sábados. Ls nomes finlandés i stoniano pa l die, lauantai i laupäeb, respetibamente, tamien son deribados deste termo.
An japonés, la palabra para sábado ye 曜日 (doyōbi), que senefica 'die de l tierra' i stá associada la (dosei): Saturno (l planeta), que senefica literalmente "streilha de l tierra". L'eilemiento Tierra fui associado al planeta Saturno na astrologie i filosofie chinesas.
Nas lénguas románicas houbo l'adoçon de nomes deribados de Sabattun. La palabra latina Sabbatun era ouriginado diretamente de l'heibreu Shabbat, de conotaçon relegiosa, pus bieno dua época an que ls heibreus formában un solo pobo i ua solo cultura.
L die Shabbat era l die de çcanso de ls eisraelitas que por essa rezon afluían cun mais frequéncia a la sinagoga, hoije ye l sábado, radadeiro die de sou calendairo semanal, sendo este l die de çcanso pa ls judius. Durante la Reforma de l Calendário Romano sob Custantino I - sustituiu-se l nome de Dies Saturni que senefica "Die de Saturno" - forma cumo ls pagones romanos se referian al sábado - para Sabatun, anfluenciado seclos mais tarde l nome qu'este die recebirie an defrentes lénguas románicas i na léngua almana (esta radadeira sendo ua léngua germánica).
Ber tamien
Catadorie:Dies de la sumana
Beroso
Beroso (an griego: Βήρωσσος) fui un sacerdote caldiu de la Babilónia, bibeu ne l Seclo III a.C. i screbiu an léngua griega la “Stória de la Babilónia” cumpuosta por trés libros. La Stória de la Babilónia cumo un testo cumpleto stá agora perdido na Antiguidade, i l qu'inda resta ben de fuontes secundárias de scritores clássicos (cumo Flábio Josefo i Jorge Sincelo).
San-le atribuídos tamien obras d'astronomie i astrologie, coincidas solo por refréncias d'outores posteriores.
Beroso na média
Na telenobela de la RecordTB, L Rico I Lázaro Beroso ye anterpretado por Cassio Scapin.
Zhangjiachuan
Zhangjiachuan ye un cundado de la porbinça Gansu ne la China. Ten ua sobrefiç de 1956 km² i ua poblaçon de 299 mil ingros.
Atlas of China, Fudan University Press, 2014, ISBN 978-7309115994
Haute Matsiatra
thumb
Liangzhou
Liangzhou ye un çtrito de la porbinça Gansu ne la China. Ten ua sobrefiç de 2134 km² i ua poblaçon de 394 mil ingros.
Haute Matsiatra
Haute Matsiatra ye ua region de Madagáscar localizada na porbíncia de Fianarantsoa. Sue capital ye la cidade de Fianarantsoa.
Liangzhou
Atlas of China, Fudan University Press, 2014, ISBN 978-7309115994
Haute Matsiatra
Catadorie:Regiones de Madagascar
Diocese de Lodi
Stória
Depuis de la çtruiçon de Lodi Bechio pa ls Milaneses an 1133 la Cidade fui recostruida ne l sitio atual pa l Amperador Federigo Barba-Ruiba an 3 d'agosto 1158.
L segundo Bispo de la Cidade nuoba fui San Alberto Quadrelli, segundo Patron de la Diocese.
An 2014 la diocese cuntaba 126 paroquias
Catadorie:Eitália Catadorie:Dioceses católicas
Minqin
Minqin ye un cundado de la porbinça Gansu ne la China. Ten ua sobrefiç de 2078 km² i ua poblaçon de 282 mil ingros.
Atlas of China, Fudan University Press, 2014, ISBN 978-7309115994
Nicola Saggio
Nicola Saggio (Longobardi, 6 de janeiro de 1650 — Roma, 3 de febreiro de 1709) 1 fui un relegioso eitaliano de la Orde de ls Mínimos, beatificado pul Papa Pio VII an 1786.
Sue canonizaçon será an 23 de nobembre de 20142 miniaturadaimagem Biografie[eiditar | eiditar código-fuonte] Naciu cumo Giobanni Battista Clemente, an 1650, dua família houmilde de Lhongobardi, sendo sous pais Fulbio i Aurelia Pizzeni. Giobanni tenie quatro armanos: Antonio i Domenica, mielgos; Muzio i Nicola.
Scolheu l nome de Nicola, quando antrou na Orde de ls Mínimos.
Faleciu an 1709 an Roma d'anfeçon pulmonar, gritando: "Paradiso, paradiso..." miniaturadaimagem|La pia adonde fui batizado l beato Nicola Saggio.
Gulang
Gulang ye un cundado de la porbinça Gansu ne la China. Ten ua sobrefiç de 3912 km² i ua poblaçon de 393 mil ingros.
Atlas of China, Fudan University Press, 2014, ISBN 978-7309115994
Ñetarina
Ñetarina (Prunus persica bar. nucipersica, família Rosaceae) ye ua bariadade de péssego, lisa (sin pélos), de carunha libre, sendo rica an retinol (bitamina La), niacina (bitamina B3) i potássio i, inda, an menor cantidade, ácido ascórbico (bitamina C). Rico an bitamina La, ajuda na proteçon de la bista, cunserba la salude de la piel i auxelia ne l crecimiento, para alhá d'ajudar na digeston, mui an funçon de la Niacina eisistente na fruita, que tamien stimula l'apetite. La bitamina C, ancontrada na netarina, dá resisténcia als tecidos i age contra las anfeçones.
Egas Moniz
António Caetano de Abreu Freire Eigas Moniç GCSE • GCB (Abanca, 29 de nobembre de 1874 — Lisboua, 13 de dezembre de 1955) fui un médico, neurologista, ambestigador, porsor, político i scritor pertués.
Fui galardoado cul Nobel de Fesiologie ó Medecina de 1949, partilhado cun Walter Rudolf Heiss.
Biografie
200px|thumbnail|dreita|Státua de Eigas Moniç, por Euclides Baç, frente a la [[Faculdade de Medecina de la Ounibersidade de Lisboua i Spital de Santa Marie.]] Nacido António Caetano de Abreu Freire de Resende ne l teta dua família aristocrata rural, la de ls Biscondes de Baçar, sou tio i padrino, l padre, Caetano de Pina Resende Abreu i Sá Freire, ansistirie para qu'al apelido (subrenome) fusse adicionado Eigas Moniç, an birtude de la família de Resende çcender an linha direta de Eigas Moniç, l'aio de Don Fonso Heinriques. 150px|thumbnail|squierda|L Aio Eigas Moniç (1080-1146) antepassado de l neurologista pertués, apareciu cun sue família antes de l rei de Lion. Mosaico na [[staçon San Bento (Porto), por Jorge Colaço (1864-1942)]]
Formaçon i atebidade académica
Cumpletou l'anstruçon purmária na Scuola de l Padre José Galhos, an Pardilhó, i l Curso Liceal ne l Coleijo de S. Fiel, de ls Jesuítas, an Louriçal de l Campo, cunceilho de Castielho Branco. Formou-se an Medecina na Ounibersidade de Coimbra, adonde ampeçou por ser lente sustituto, lecionando anatomie i fesiologie. An 1911 fui trasferido pa la recén-criada Faculdade de Medecina de la Ounibersidade de Lisboua adonde fui acupar la cátedra de neurologie cumo porsor catedrático. Reformou-se an Febreiro de 1944.
An 1950 ye fundado, ne l Spital Júlio de Matos, l Centro de Studos Eigas Moniç, de l qual ye persidente. L Centro de Studos ye, an 1957 trasferido pa l serbício de Neurologie de l Spital de Santa Marie adonde eisiste inda hoije cumprendendo, antre outros, l Museu Eigas Moniç (adonde se ancontra ua restituiçon de l sou gabinete de trabalho culas peças ouriginales, bários manuscritos, antre outros).
Las sues çcubiertas clínicas fúrun reconhecidas puls grandes neurologistas de la época, qu'admirában l'acuidade de las sues análezes i ouserbaçones.
A 5 de Outubre de 1928 fui agraciado cula Grana-Cruç de la Orde de Benemeréncia i a 3 de Márcio de 1945 cula Grana-Cruç de la Orde Melitar de Sant'Iago de la Spada.
Atebidade política
Eigas Moniç tubo tamien papel atibo na bida política. Fui fundador de l Partido Republicano Centrista, dissidéncia de l Partido Eibolucionista; apoiou l brebe regime de Sidónio Pais, durante l qual eiserceu las funçones de Ambaixador de Pertual an Madrid (1917) i Menistro de ls Negócios Strangeiros (1918); biu antretanto l sou partido fundir-se cul Partido Sidonista. Fui inda un notable scritor i outor dua notable obra literária, d'adonde se çtacan las obras "La nuossa casa" i "Cunfidéncias dun ambestigador científico".
Faleciu an Lisboua, la 13 de Dezembre de 1955.
Atebidade científica
Cumo ambestigador, Eigas Moniç, cuntando cula preciosa colaboraçon de Pedro Almeida Lima, gizou dues técnicas: la leucotomie pré-fruntal i la angiografie cerebral.
Prémio Nobel
Eigas Moniç fui proposto cinco bezes (1928, 1933, 1937, 1944 i 1949) al Nobel de Fesiologie ó Medecina, sendo galardoado an 1949. La purmeira deilhas acuntece alguns meses depuis de tener publicado l purmeiro artigo subre l'ancefalografie arterial i, susequentemente, tener feito, ne l Spital de Necker, an Paris, ua demunstraçon de la técnica ancefalográfica. Este eimediatismo nun era ua cousa absolutamente ridícula pus, na berdade, «la buntade de Alfred Nobel era percisamente la de galardoar trabalhos zambolbidos ne l'anho anterior al de l'atribuiçon de l Prémio» (Cf. Manuel Correia, 2006 [1]).
La técnica zambolbida por Eigas Moniç, l'ouparaçon al cérebro chamada lobotomie, passado fuorte cuntrobérsia deixou de ser praticada na década de 1960. Fameliares de pacientes que sofrírun aqueilha anterbençon cirúrgica eisigiran que fusse anulada l'atribuiçon de l Prémio Nobel feita la Eigas Moniç.
Catadorie:Naturales de Starreija Catadorie:Nobel de Fesiologie ó Medecina Catadorie:Laureados cul Nobel de Pertual Catadorie:Cientistas de Pertual Catadorie:Diplomatas de Pertual Catadorie:Neurologistas de Pertual Catadorie:Maçones de Pertual Catadorie:Abanca Catadorie:Sidonismo Catadorie:Alumni de la Ounibersidade de Coimbra Catadorie:Porsores de la Ounibersidade de Coimbra Catadorie:Porsores de la Ounibersidade de Lisboua Catadorie:Menistros de ls Negócios Strangeiros de Pertual Catadorie:Deputados de la Assemblé Nacional Custituinte de 1911 Catadorie:Grana-Cruzes de la Orde de l Mérito Catadorie:Grana-Cruzes de la Orde Melitar de Sant'Iago de la Spada Catadorie:Ambaixadores de Pertual na Spanha
Artemidoro
Artemidoro de Daldis, tamien Artemidoro de Éfeso (an latin: Artemidorus Daldianus ó Artemidorus Eiphesius) fui un oniromante i adebino profissional griego, que bibeu na segunda metade de l seclo II d.C. Ye coincido por tener scrito ua obra an griego, cumpuosta de cinco libros, antitulada Oneirocritica ó Oneirokritikon (Subre la Anterpretaçon de ls Suonhos), único trabalho sou a subrebibir.
Bida i obra
Artemidoro naciu an Éfeso, na cuosta oeste de la Ásia Menor, mas recebiu l cognome de Daldis, por ser esta, na Lídie, la cidade natal de sue mai i para defrenciá-lo de ls einúmaros antérpretes de suonhos i adebinos de Éfeso. La pesquisa moderna tamien l çtingue de l geógrafo Artemidoro de Éfeso. Bibeu aprossimadamente ne l período cumprendido antre la muorte de Domiciano (96) i l reinado de Antonino Pio (138-161), ua beç que ye citado na obra de Adriano. L'afirmaçon de que Artemidoro morriu an 180, ne l final de l reinado de Marco Aurélio ó ne l'ampeço de l de Cómodo, ye mera cunjetura. Debido a ciertos padrones de pensamiento i relaçones an sue obra Subre la Anterpretaçon de ls Suonhos (cumo por eisemplo, l'eideia d'antuiçon i personificaçones de streilhas, bentos i nubres) a las bezes ye cunsidrado que Artemidoro fui un stoico.
D'acuordo cun Artemidoro, l material pa la sue obra fui coletado durante sues longas biaiges pula Grécia, Eitália i Ásia, d'adebinos de pouca ó muita fama. Outras fuontes amportantes fúrun ls scritos d'antecessores de Artemidoro, dezesseis de ls quales el cita pul nome. Stá claro qu'el se baseou nua rica tradiçon scrita, hoije an die nun mais eisistente. L método de Artemidoro ye, an sue ourige, analógico. El scribe que l'anterpretaçon de ls suonhos ye "nada mais de l que la justaposiçon de las semelhanças" (2.25). Mas, assi cumo outros tipos d'adebinaçon griega, ancluindo la Astrologie, l'adebinaçon celhestrial i la radiestesie, l'adebinaçon de suonho griego (Oniromancia) tornou-se stremamente cumplexa, un dado suonho sujeito a ua série d'anterpretaçones, dependendo de cunsidraçones secundárias, tales cumo l'eidade, l sexo i la posiçon social de l sonhador. An outras ocasiones, las çtinçones sutis drento de l própio suonho son seneficatibas. Nua passaige particularmente memorable, Artemidoro spone subre l seneficado de ls suonhos qu'ambolben relaçones sexuales cula mai: "L causo de la mai d'alguien ye cumplexo i multiforme i admite muitas anterpretaçones defrentes—algo que nin todos ls antérpretes de suonho cunseguen rializar. L fato ye que l simples ato de la relaçon sexual por si solo nun ye suficiente para amostrar l que stá pressagiado. Nin mesmo, l tipo d'abraços i las bárias posiçones de ls cuorpos andican resultados defrentes." (traduçon de Robert J. White) Segue-se ua recitaçon longa i minuciosa de l seneficado debinatório de l çfrutar dua mai an bárias posiçones sexuales.
Ls trés purmeiros libros de la Oneirocritica son dedicados a un Cássio Mássimo, un retórico fenício (talbeç Mássimo de Tiro), i ténen l'antençon de serbir cumo ua antroduçon detalhada pa ls adebinos i pa l público an giral. Ls libros quatro i cinco fúrun scritos pa l filho de Artemidoro, tamien chamado Artemidoro, para serbir-le de grande ajuda subre ls cuncorrentes, i Artemidoro le adberte subre nun fazer cópias.
D'acuordo cul Suda (Alfa 4025), Artemidoro tamien screbiu un Oiónoscopica (Anterpretaçon de las Abes) i un Chiroscopica (quiromancia), mas nun subrebibírun, i l'outoria ye scluída. Na Oneirocritica, Artemidoro eisibe ua atitude hostil para cula quiromancia.
Entre os autores que Artemidoro cita estão: Antifonte (possivelmente o mesmo Antifonte, o Sofista), Aristandro, Demétrio de Faleros, Alexandre de Mindos da Cária, e Artemon de Mileto. Os fragmentos desses autores, de Artemidoro e de outras fontes, foram coletados por Del Corno em seu Graecorum de re onirocritica scriptorum reliquiae (1969).
Juan III de Pertual
Juan III de Pertual nacido an 6 de júnio de 1502,fui l sesto rei de Pertual de la casa de Abis,tubo un reinado ne l ápice de l'ampério pertués, colonizando l Brasil formando las bases de l  Brasil colónia Grande defensor de l catolicismo, caçou i queimou bários cunsidrados heireges percipalmente protestantes ando na cuntrarreforma protestante Sue corte era lhuxosa i rica, sendo el l monarca mais poderoso de to Ouropa ne l ápice de l'ampério pertués.
Porblema de çcendéncia
Anque nun tener porblemas ne l campo de batailha nin ne l spansionismo,l porblema de João era tener un heirdeiro por mais qu'el i sue mulhier tubíssen tenido 9 filhos pul fato de séren mui próssimos ne l parentesco nanhun de ls filhos passou de ls 20 años. Juan Miguel l radadeiro bibo morriu als 16 anis deixando ua mulhier prenha, lhougo passado naciu Sebastian único çcendente de Juab III, passado esso João faleciu sendo Sebastian proclamado passado trés anhos rei de pertual an 1557
L Princepico
Le Petit Prince, coincido cumo O Principezinho an Pertués i L Princepico an Mirandés, ye un remance de l scritor francés Antoine de Saint-Supéry (29 de júnio de 1900, Lyon - 31 de júlio de 1944, Mar Mediterráneo), publicado an 1943 ne ls Stados Ounidos. A percípio, aparentando ser un lhibro para ninos, ten un grande teor poético i filosófico. Ye l lhibro francés mais bendido ne l mundo, cerca de 80 milhones d'eisemplares, i antre 400 a 500 eidiçones. Tamien se trata de la terceira obra lhiterária (sendo la purmeira la Bíblia i la segunda l lhibro l peregrino) mais traduzida ne l mundo, tenendo sido publicado an 160 lhénguas ó dialetos, ancluindo an Mirandés.
An Pertual, "O Principezinho" antegra l cunjunto d'obras sugeridas para lheitura antegral, na deciplina de Lhéngua Pertuesa, ne l 2º Ciclo de l Ansino Básico.
Ne l Japon hai un museu pa l personaige percipal de l lhibro, un moço sonhador de pelos lhouros i cascol burmeilho.